VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Het ongewoón gezigt van een zwaar ploegenden Predikant, gewis overvreemd in ons Vaderland , trof myne geheele ziel: ik verzugtte, en moest er myne qogen afwenden. Uit деп mond eens anderen hoorde ik eens: ,, туп School- meester heeft het beter, dan ik.” En een derde getuigde: a myn Roomfche Pastoor kan ruimer leeven , dan ік. Twee oxhoofden Rhynfchen Wyn drinkt hy jaarlyks met de gas- ten, die hem bezoeken ; terwyl ik , zondags avonds, na mynen zwaaren arbeid, niet meer dan een glas Bier kan hebben.” Dit fober inkomen is den Staaten van Holland niet verhoolen gebleeven. Men heeft my dikwyls verhaald , dat de Rentmeester Generaal der Geestelyke goederen, vóór eenigen tyd ‚ van die Staaten gevraagd werd, of men den Predikanten „ jaarlyks ‚ eene verhooging van vyftig guldens zou kunnen betaalen , waarop de gemelde Heer, alles nagezien hebbende , ten antwoorde zou gegeeven heb- ben: ‚‚ niet flegts vyftig, maar twee honderd guldens.” Dan, van zodanige verhooging is dus lang niets geworden. De Staaten van Gelderland fcheenen , vóór meer jaaren, ook iets van dien aart in den zin gehad te hebhen; geevende in last, dat de Predikanten yan hun Gewest een opgaaf van alle hunne inkkomften zouden inzenden, om alles in een ge- regelder orde te brengen, en aan hun , die te weinig had- den, meer toe te leggen. Maar ook die verwagting is ver- dweenen; doch er is overgebleeven een weerzin in Ou- ders ер Zoonen, om zo veele jaaren der (tudie toe te wy- 3 еп, 54 ANTWOORD ` den, еп, na zwaare uitgiften, voor een foberen loon , al hun leven tè dietten, Of is ееп arbeider , (al heeft men íntusfchen hooger bedoclingen , dan de winst van aprdíche inkomften) zyn loon niet waardig 2 Paulus fchreèf niet minder, dán cen half Hoofdftuk , om zulks der cerite Gee meenten te beduiden. De gevolgen heeft meh ook- gezien, zo dra de verlangde verhooging agterbleef, Onder anderen hebben wy een geleerden Proponent, wiens пёақћ Wy zou» den kunnen noemen, en aan welken men niet, met regt, een Hoogleeraars -ampt te Leiden zou hebben kunnen wei- eren, om deeze en geene reden , naar Indiën Zien vertrek» en. Meer andere gevallen zouden wy hierby kunnen vvegen: maár zy Krabben de oude wonden op; gonder de tegenwoordige te kunnen heelen. Als cen vierde oorzàak willen wy hier aanvoeren, dat de grilligheden der geenen , die, ten tyde des grooten aantals van Proponenten, de beroepingen in handen hadden, daar men naauwlyks wist, wien te neemen , zeer dikwils de minst bekwaame Proponenten boven anderen voortrokken » en de kundigften lieten agrerftaan. Hierdoor viel de moed der laatften ; en veele Ouders , dat verneeinende, riepen uits an gaat het er zo toe, onze Kinders zullen geene Godgee leerden worden!” Меп moet hier niet aanvoeren , dat zulks te voaren ook dikwyls ís gebeurd, en in het vervolg zal blyven gebeuren. Wy zullen zulks niet ontkennen 3 maar °t gaat vast, dat аселе voorvallen toen een grooten invloed hebben gehad , om de Theologifche Studien agtet dè bank te zetten. Еп daar de toen heerfchende denkwyze en partyfchappen van die dagen, meer dan thans, de bevor» dering van deezen, al was by minder dan een ander van tevenítrydige gevoelens, bewerkten , zó vermeerderde zulks den weerzin іп den Predikdienst. Een ander nadeel, reeds van ons genoemd , is,als een vy/de oorzaak, van langzaamerhand, hierby gekomen , namelyk: de verhoogde py der meeste dingen, de mindere waarde yan het geld, сп de kostbaarheid der leevenswyze , waarbuiten een Leeraar , hoe ongezind һу vok daartoe moge weezen , zich niet gchecl kan houden. Alles hier by te haalen, ten bewyze deee zer drie genoemde dingen, duldt ons beftek niet. Met drie voorbeelden willen wy ons vergenoegen, De beste fpiegel, in de fchoonfte kamer van een Predikants huis voorheen gehangen ‚ werdt, ten tyde zyner volwasfen Kinderen , zo llegt gerekend ‚ dat dezelve niet te goed geacht werd » om ор eene meiden-kamer gehangen te worden. Меп heeft een AAN HET MAAGSCH GENOOTSCHAP. ge een Armfterdamsch Predikant hooren zeggen, dat zyn geheel ‚ T'ractement weg was , wanneer hy zyne huishuur, °t loon zvyner dienstbooden „ en het fchoolgeld zyner kinderen -be- taalde. Wy weeten , dat Predikants Vrouwen, zelfs in af- gelegen Dorpen, gedrongen worden om fakken te draagen, zullen zy in geene algemeene verachting vervallen. En zul- Jen Zoonen, die al vroeg bemerkt hebben , hoe veel meer een huishouding thans kost; die hunnen Vader, of den Pree dAikant hunner plaats, hoorden klaagen, dat hy geen nieuw uitkomend Boek koopen kon, (en hoe noodwentlig zyn thans kostbaare groote Bibliotheeken geworden?) die onder» wonden hebben, hoe. bekrompen alles in deszelts huis toe- ging: hoe zullen зу, zeg :ik „ lust krygen, om tot zodanigen ommerlyken (зас over te gaan ? — Daarenboven , hoe menigmaal gebeurt het, dat een Student op de Latynfche Schoolen , in Steden, verlokt door de vermaaken, door uit- {panningen en voorbeelden van anderen, of door de wine п, die hy ziet. door den koophandel te zullen krygen , vóór ’t gaan naar de Academie , begint te denken: „, in- dien ik my tat den kanfel fchikke , en geene brillante gaa- wen heb, (wie toch kan daar voor inftaan ?) dan worde ik, waarfchynlyk ‚ naar eenen achterhoek des Vaderlands ver- fchooven, waar ik naauwlyks het brood zal hebben ; waar (gelyk ik zo dikwerf van anderen hoorde ) geene gegoede Juffrouw , aan het ftedelyk teven gewoon , my zal willen volgen 5 waar eene min vermogende my te beurt zal val- len ; waar geene Kinderen eenige Opvoeding naar kunnen {ааг zullen kunnen verkrygen , en welke ik, by gebrek van geld, naar elders niet zal kunnen zenden : en waarom zal ik dan nu naar de Academie gaan, om my tot het Leeraarampt bekwaam te maaken? Men fprak my gisteren van een Predikant, wiens tien Kinders, by zyn fterven, ver- pligt waren , om voor meiden еп knegts te gaan dienen : men wees my Zoonen en Dochteren van Predikanten , die thans boeren en boerinnen zyn, en met groenten ter markte komen!” De zesde oorzaak moet gezogt, en zal gevonden, wor- den in de onverdiende Verachting, weike ор de orde on- zer Сееѕ Кеп, теп deezen tyde, meer dan voorheen, gevallen is, en hen voor bitterheden bloot ftelt. De be- roemde Salisburyfche Bisfchop BURNET, die іп de voo- rige Eeuw ons Vaderland bezogt, verwonderde zich niet weinig over het aanzien, waarin de Leeraars alhier fton- den , en den invloed, dien zy in veele zaaken hadden, D a : aar 66 _ ANTWOORD Maar, maar die tyden, zegt men, zyn voorby. Hierom oorde men, niet lang geleeden, in een der voornaamfte ` Steden , lang vóór de Omwenteling , by de bevestiging Van een Predikant, den Bevestiger tot zynen nieuwen Amptgenoot zeggen: ,, dat de Regeering aldaar niet na- liet de magt en het gezag der Leeraaren klein te hou- деп.” Wy hebben eenen Drosfaard gekend, die des Pre- dikants Vrouw dreigde in boete te Паап wegens Sab- bath{chennis , dewyl zy, kleine kinders- hebbende, eeni- ge nafte doeken ter drooginge had laaten hangen op de hegge van haaren Tuin. zynen Zoon de voortreffelykheid van het Opzienders- Ambt voor te preeken, en hem tot de Theologifche Studie op te wekken? Welk gefchreeuw zou ‘er ontftaan, vooral onder de lieden van de bon ton, indien dat gebeurde ? Wy hebben onze gedagten laaten gaan over de jonge Lie- den, die thans aan onze Academien zyn; doch hebben ‘er niet éénen Zoon van een Regent onder hen kunnen vinden. — Evenwel de Kerkelyke Leerftoelen moesten be- klommen worden, en wat is toen gebeurd? Zo dra de Regenten hunne Zoonen terug hielden van den Kanfel der Godgeleerden, еп de zinnen der eerften vroeg bego- cheld werden door ingebeelde Waereldgrootheid , bleef egter de eerbied voor de heilige Studie nog volftaan by de eerfte Burgers; maar toen veelen van deezen ook be- Пие: werden door den damp van ydele glorie, zagen de Г min- AAN МЕТ RAAGSCH GENOOTSCHAP. 57 mindere Burgers , dat шеп hunne kinders nog tamelyk ed genoeg keurde, om "e Volks Leeraars te worden, an, onder zulke Burgerzoonen, waren er van de laagfte _ Klasfe, die, op de beurzen van anderen bekrompen ftu- deerende, ter Kerke intraden, en,- geene befchaafde op- voeding, naar de keur van de hedendaagíche Heeren en Dames gehad hebbende, aan den gien {maak der wel- leevende Waereld fobertjes voldeeden. En wat was hiere van het gevolg? Mindere Lieden ,,Dienstbooden en andee те, hoorende deeze beau monde dagelyks {паагегеп van, zoe danige Geestelyken, die onderneemen durfden de gebreken uw aan te randen : en dezelve te beftraffen , ver, looren al mede den nog gebleeven eerbied voor de Сегап» ten van jesus. En de goeden moesten, toen meer lyden , wanneer "er, hier of daar, één onder Нер, die de toets niet kon doorftaan: want hier ging het altoos , en het zal altyd zo gaan, dat шеп, onder de Theologanten zo wel als onder de Regtsgeleerden, Geneesheeren en andere Klas- fen van Geleerden, kaf onder het koorn vindt; en het onte breekt dan veelal aan befcheidenheid, waardoor men de vlekken des eenen ook den anderen, zonder eenig regt of reden ‚ aanwryft. De zevende oorzaak zoeken en vinden wy in de Vry- geesten van onzen tyd, De bron van dit euvel wordt aan- getroffen in de losbandigheid, in de weelde, wellust ; be- dorven {maak , en kwaade Boeken, zo gemeen in onze da- gen. Zeer veelen, en meer dan men denkt, van onze аап- zienlyke Jongelingen zyn, min of meer, tot de Vrygeese tery verleid. Еп waren "er geen ouden van dagen, die zingen , gelyk nu de jongen piepen. Openlyk of bedekt {стреп met het Evangelie , (waarvan men zo veel ge- leerd heeft ‚ zonder overtuiging , als Ter noodig is om · belydenis te doen, zonder welke men in geene posten van Regeering kan komen) openlyk of bedekt fchimpen, met "tr Evangelie , ` ik , heeft ten gevolge, dat de achting der zulken voor Leeraars allergeringst moet weezen. En gaan zodanige Leidslieden voor, op welk eene wyze vol- п dan de geringen; of hoedanig is de vrugt der predi- ing der eerften? En zal dat euvel, wordt het den Ou- deren of Zoonen bekend, gelyk het voor hun niet verhoo- den kan blyven , hen aanmoedigen , om de verkondigin van een verfmaad Evangel€ boven een ander ongehoon beroep in de Waereld te Пева? mmm Hier, hier weent 5 | е 58 ANTWOORD де beledigde verfmaade Waarheid, en alle Opregten wee. nen met haar, _ d ' Traag en huiverig komt de hortende рет. сог de agtis en laatfte oorzaak van de kwynende ftudie in de fchoontte Weetenfchap. Zy word afgeleid uit. de: laatfte treurige Gebeurtenisfen voor de Vaderländfche Kerk, uit de be- kende Remotien van Predikanten. Een vry groot aantal van Leeraaren onzer Gewesten, en, "© geen te aandoenly» ker is, van de bekwaamften, na veele laage en fmertelyke behandelingen van ber gemeene Volk geleeden te hebben; is, openlyk, uit hunne bediening gezet. Dit moest, na» tuurlyk , veele jonge Lieden, die van gelyke-denkwygzd was ren, en op het punt ftonden, om de Theologilche Studie te omhelzen, doen (1 (аап, doen ‘weifelen , еп, na eenig beraad ; hen doen omkeeren tot een-ander beroep of (tudie, Om ons niet langer hiermede op te houden, zeggen wy alleen, dat de nde gevallen omtrent Predikanten in en buiten Groningén , Harderwyk , Utrecht, Rotterdam 3 Vlisfingen , Middelburg en elders, Ouders en Zoonen diep getroffen hebben „ten grooten nadeele der Kerk: Men vraage Riet , wat Academien , lluftre en Latynfche Schoolen, danre door reeds geleeden hebben, en nog verder zullen lyden: want dit is niet onbekend, Na het opgeeven van deeze agt. oorzaaken, moeten wy overgaan tot' het zweede Deel der Мтааре: … En welke zyn de gereedfie middelen , om veelen daartoe op te wekken, en alzo een gevreesd gebrek aan Predikanten voor te komen?” Wy moeten hier aanftonds aanmerken, dat de oorzaa= ken eener kwaal veelal ligter te ontdekken Zyn ,- dan dè hulpmiddelen tot Һег е1 з of dat de hulpmiddelen gemak- kelyker op te geeven zyn, dan zy uitgevoerd kunnen, of zullen, worden. Dit maakt ons huiverig іп het beante woorden van dit tweede Deel der Vraage, Dan daar de Oplosfing van het eerfte Deel niets baaten kan zonder dit tweede aan te voeren, vinden wy ons gedrongen , ook eenige voorftellen omtfent dit Stuk te doen. 1. Allerwege gaan klagten op over de gebreken der La- tynfche Schoolen in het Vaderland; maar wat baat het klaagen? Wat helpt het, dat het Vlisfingschs Genootfchap de noodzaakelyke verbeteringen, voorgefteld door de Hee- теп KROM, VAN DER PALM En VAN VOORST, den Vader- lande heeft Joaren bekend maaken ; zo lang men, in het algemeen , die verbeteringen niet ter harte neemt? Zail р | en \ AAN HET HAAGSCH GEROOTSCHAP. 59 len dan Ouders en Kinders aangemoedigd worden ter Stus dier, dat de Algemeene Staaten te zamen, of de byzon- dere van elke Provinties en, двас: дас niet, dat de Ren genten der Steden, waar Latyniche Schoolen zyn, ondere zoek doen naar derzelver gebreken; даг ze die wegneee теп, en vooral zorgen, dat jonge Lieden, in korter tyd, en ор een gemaklyker wyze, de ‘doode Taalen leeren, Dit Кап den eerften grond ter aammoediginge leggen.. a. De Stedelyke Regenten behooren aan jonge Lieden, ёзе van het platte Land komen , om de Latvniche en Griekíche Taalen te leeren, een douceur of premie te gece ven, te meer, daár de ftudie van deezen kostbaarer valt; dan van de geënen , wier Ouders in de Steden ‘zelve wooren, ". 3. Dewyl veele Beurzen, gefchikt voor Studenten іп de Godgeleerdheid , of verdonkerd, of tot andere flinkfche oogmerken Uuitgegeeven worden, behoorde men te onder- zoeken, welke dat lot ondergaan hebben, om dat mise bruik weg te neemen, em aan het godvrugtig oogmerk der Stichteren volkomen: re beantwoorden. Men zou hiem van niet терреп, ten zy men volkomen verzekerd ware van zulk een fchandelyk misbruik.: "Er zyn Studenten op onze Academien , aan welken twee Ducaaten gebooden werdt , zo 2у éen getuigenis van hunne ftudien іп de de Godgelcerdheid , ondertekend door een Hoogleeraar 4 bezorgen wilden aan Lieden, welken wy niet noemen kunnen, op dut die zelfde Lieden daarop zouden kunnen Ontvângen de Inkomften der Beurzen. Dit laat een Stu- dent zich welgevallen ; hy trekt die twee Ducaaten daar- voor, en noemt dat gevonden geld. 4. De Promoten op de Latynfche Schoolen moesten met grooter plegtigheid gefchieden: en, in de eerfte twaalf jaren, moest men miet alleen een Prys voor een Student, die naar de Academie zou gaan, om іа de Godgeleerd= heid te ftudeeren, aanzienlyker maaken in waarde ; maar оок, by die gelegenheid , hem een dubbele eer aandoen , Boven anderen, die Zich in andere Weetenfchdppen zou- den gaan oefenen, om alzo de aanmoediging tot het Pre- dikämbt daarvoor te vermeerderen. | 5. Door het gantfche Vaderland moesten de Tractemen- ten der Predikanten , byzonder der geenen , die geene Р 50о-: strekken, op ftaande voet vermeerderd worden, ten minften tot f боо-: en vervolgens eene aanzienlyke verhooging voor de overigen bepaalen, in ze verre, dat бо ANTWOORD alles, na genoeg, op, een gelyken voet, gebragt worde binnen korten tyd. Men kon uitzonderen de hooge Trac- tementen van eenige Predikanten in de Ommelanden, die bo- ven de duizend en nog hooger loopen. | 6. Wy hebben aangetoond, dat de Zoonen der Predie kanten de minfte aanmoediging ontvangen tot de (tudie hunner Vaderen ; en wanneer men de rekening eens wilde opmaaken, zou men, meen ik, ontdekken, dat, naar lange, juist de Zoonen van Predikanten de Godgeleerde heid °t minst omhelzen, Om dan deeze afkeerigheid uit hen weg te neemen, behoorde men een aanzienlyk dou- geur aan zodanige. Zoonen, jaarlyks, te geeven, tot 2 bunne Studien voltrokken zouden hebben , onder dit verband, dat zy, van zin daarna veranderertde , en tot een andere Studie = overgaande , al het genootene zouden hebben terug te. eeven , gerekend van den tyd, dat zy op de Latyníche hoolen gekomen waren; tot den dag van hunne veran- derde keuze. | 7. Men behoorde allerwege de Predikanten, welke tock veele jonge Lieden, van de vroege jeugd af, katechifeeren „ en dus ligtlyk ontdekken, in welken edele en veel beloos vende gaaven van God gelegd zyn: men behoorde, zeg ik, de Predikanten ernftig te verzoeken , om de Ouders van zodanige Zoonen met allen yver ор te wekken, om dezel= ven op te leiden tot de Studie der Godgeleerdheid , vooral wanneer zulke Ouders vermogen hebben, om de kosten „ daar op loopende, zeer wel te kunnen draagen. Verder, moest men, indien zy daartoe min gegoed waren, by de Regeering van vermogende Dorpen of Steden, aanzoek doen, om in de kosten te voorzien, met deeze voorzorge , dat zodanige jonge Lieden gedekt werden tegen den fmaad, van op giften van anderen te ftudeeren. Men zou dat kun= nen tegengegaan door zodanigen eenen eernaam te geeven. In oude tyden deeden de Steden dat meermaalen. Amftere dam, meen ik, hadt Arminius voor haare rekening ge- nomen, en liet hem, niet alleen, reizen, zelf tot in Italie, maar ook®*daar , gelyk ook te Geneve , en elders, zyne Studien voortzetten en voltrekken. - 8. Aan elken Student, Proponent geworden zynde, bee hoorde op het getuigenis der-Clasfis , dat hy zeer ` kundig in ‘t Examen bevonden was, uit naam der Provin- tie, of van wegen der Generaliteit, indien hy onder des- zelfs ` Landen behooren mogt, een aanzienlyk Gefchenk van Godgeleerde Boeken ter verklaaringe des Bybels ge- gee. AAN BET HAACSCH GENOOTSCHAP. Gr te worden, welks vermelding, op een der fchoone Schutbladeren dier Boeken, door den Secretaris der Stad , tot deszelfs eer, moest ingefchreeven worden. Dit be- fluit moest, voor de еегїе twaalf baren, gemaakt worden. g. Het geen tot verbetering der Hooge Schoolen zou kunnen ge worden, gaat wel niet geheel buiten ons Бебек ; maar andere pennen zullen eerlang, zo wy het wel hebben, derzelver gebreken aanwyzen, nevens de midde- len tot verbetering, die gewis veel aanmoediging zullen geeven , maar, dewyl er Clasfen zyn, die, op hoogen last, geen Student mogen onderzoeken, en tot Proponent aanneemen, ten zy hy een getuigenis medebrenge, dat hy, vyf jaaren, op eene Vaderlandíche Academie geftue deerd hebbe, behoorde men aan te houden by de Hooge Overheid, welke dat befluit gemaakt heeft, om het, voor de eerfte twaalf jaaren, in te trekken: maar men moest, daarenboven , aan elken Student, die, zonder Uluftre Schoolen of Gymnafiums bezogt te hebben, zyne Studie, binnen vier jaaren , op ееп onzer Academien, volkomen geëindigd had › mids mede brengende een loflyk en voldoe- nend Getuigfchrift van de Ргоѓеѕ(огеп іп de Taalen , Wyse begeerte en Godgeleerdheid, een aanzienlyk douceur gee- ven, uit naam van de Stedelyke Regenten, of van de Staaten der Provintie, waar hy mogt t'huis hooren, 10. Men moest zo wel de Proponenten ontflaan van alle kosten by de Examina, en by het fesfie neemen in de Clasfen, als de Predikanten by losmaakingen; of daarin voorzien buiten nadeel van anderen. zyn onze gedagten:,aan anderen blyve de beöore deeling ! WAARNEEMING WEGENS EENE ONGELUKKIG UITGE- VALLENE OPERATIE VAN RENE VERMEENDE VER- ZWEERING, U pD“ de ongelukken van anderen zomtyds tot eene nutte waarfchuwing dienen, om by voorkomende zoortgelyke gelegenheden zich daarvoor te kunnen wag- ten, zo fcheen my de navolgende Waarneeming Diet on- gefchikt, om dezelve aan het Publiek mede te deelen, en wel voornaamelyk, om die redenen, dat het doorgaans zeer moejelyk is, diep onder zwaare {pieren gelegene. ab- ces- \ #3 WAARNERMING. WESENS LENE ONCELUKKIGE OPERAT TD. {севеп van andere ongemakken wel en duidelyk te ondere Kennen, en men door еспе verkeerde behandeling ligtelyk gevaar kan loopen, om het leeven van den Lyder en zyn eigen eer en reputatie in gevaar te brengen. Jannetje Scheisz , oud 17 Jaaren , door eene aanhou- dende fleepende Koorts zeer vermagerd, had, omtrent: 6 Maanden te vooren , het ongeluk gehad van op de Straat te vallen, waarna zy eene geweldige руп in de linker dye ge- voelde, die men door allerleye zoorten van fmeeringen vrueteloos' gepoögt had te verdryven5 hierop waren de menjirua weggebleeven, en eene meer en meer toeneemende fteekende pyn, vergezeld van aanhoudende Koortzen, ge- у olgd. Op de linker dye bevond men een gezwel ter hoogte van 3 2 4 duimen, hebbende meer dan anderhalve (рап omtrek, zeer veerkragtig еп van eene donkerroode kleur. Меп kon geenerhande klopping in het zelve befpeuren , maar wel eene fchynbaare flutuatie; zy had het vermogen, om niet alleen het been in alle richtingen te beweegen , maar kon op het zelve vry gemakkelyk gaan en (Шап; waardoor men dus buiten alle vermoeden bleef, dar het dyebeen zelve zoude aangedaan zyn; maar men verwagtte, voor het waar- fchynlykst, eene zeer іп de diepte liggende verzweering se zullen vinden , welke indien de tumor niet geopend ‚ ей naar behooren behandeld wierde , het leeven der Lyderesfe in zeer groot gevaar moest brengen. Hierop wierd dan, met goedkeuring van drie zeer kundige Heelmeesters, door middel van eene Bistouri en holle Sonde, het gezwel in deszelfs geheele lengte tot op het been toe geopend; ‘er ontlastten zich 8 a о oncen zeer gezond bloed, maar geene de minfte etterftoffe was er te vinden: dan men ontdekte dat het been niet alleen door eene geweldige caries aangedaan was, maar ‘er hadden zich reeds aanzienlyke fchilfers van hetzelve afgezonderd, die met de cellulof/a teffens te voorfchyn kwamen. De gemaakte wond wierd behoorlyk gedekt , ende vereischte middelen aan de Lyderesfe toegediend; doch de pynen, na de operatie nog veel heviger dan voor de- zelve geworden zynde, maakten op 4den dag een einde aan haar elendig leeven, ' NA- NATUURLYKE HISTORIE VAN DEN PYLSTAART, бу NATUURLYKE HISTORIE VAN DEN PYLSTAART, (Volgens деп Heer DE BUFFON.) e Pylftaart heet in °t Latyn Anas cauducata, te Ro. D m Ve lancea, in °t Hoogduitsch Fafan -ente, Meera ent, Zeevogel en op eenige plaatzen Spisz-/chwantz , in эр Zweedsch Aler of Ahl- fogel , in 't Engelsch Sea. phea- Jant of Cracher, in *t Fransch Pelet of Coque de Mer, op Jamaica Whitebellied Duch, in 't Mexicaansch Tzit- De Pyiftaart is een treffelyk wild, en een zeer fchoone Vo- gel; zonder de luisterryke kleuren te hebben van de Slobbe, is zyne Pluimadie zeer aartig, ligt grys, golfswyze met zwarte ftreepjes, die men zou zeggen met de pen getrok- ken te zyn; de groote Dekveeren der vleugelen zyn breed geftreept, met glinfterend zwart, en fneeuwwit: hy heeft op de zyden van, den hals twee witte ftreepen , naar linten gelykende, die zich ligt en zelfs ор een afftand doen ken- nen: de geftalte en de evenredigheden des Lichaams zyn veel langwerpiger en tederder dan in eenige andere van de Eenden-foort; de Hals is zeer lang en dun; de Kop klein en kastanje bruin; de Staart Zwart en wit, dezelve loopt uit în twee {malle ftrooken , die men met die der Zwalu- apen zou kunnen vergelyken: hy draagt denzelven niet horizontaal, maar half opgewipt; het vleesch van deezen Vogel 15 ,іп alle opzigten, beter dan dat der wilde Eendvo- gelen, en min bruin; het dyeboutje, doorgaans hard en taay in den Zendvogel , is by de Pyljtaart zo zagt als het vleugelboutje. / | Men ziet, volgens den Heer HEBERT, in Brie, den Pyl- flaart by twee overtogten; hy onthoudt zich op groote Meiren ; zyn gefchreeuw hoort men op ееп verren af- Папа, °t zelve beftaat in de klanken hi 2002 Zouë, de eerfte {yllabe is ten fcherp geblaas en de tweede een ge- murmel min helder doch zwaarder. Volgens de opmerking van dien voortreffelyken Waarnee- mer, Íchynt de Pyiftaart een overgang uit te maaken van de Fendvogelen tot de Talingen, en in verfcheide opzig- ten de laatstgemelde naby te komen : de fchikking der kleuren komt overeen met, die der kleuren in de Talingen, y -œ ee e —— + 64 NATUURLYKE HISTORIE hy heeft ook een dergelyken Bek: want de Bek van de Tae ling is niet juist een Eendenbek. Het Wyfje verfchilt van het Mannetje zo veel als de Wilde Eend van den Tammen ; het heeft even als het Mannetje den Staart lang en (pits, buiten zulks zou men °t ligt met den Wilden Eend verwarren; maar het kenmerk van den langen Staart is enoeg zaam om deezen Eend van alle ande- re te onderfcheiden, die doorgaans een zeer korten hebben. эс Is uit hoofde van deeze twee uitfteekende ftaartveeren , dat Duitfchers, fchoon oneigen genoeg, den Pylftaart den naam gegeeven hebben van Faefan-ente , (Phai/ant- Eend) еп de Engelfchen dien van Sea -pheafant , (Zee- Phaifant). De naam Winter-and , in °t Noorden aan den Рууіаагі veelal toegevoegd, Їсһупї te bewyzèn , dat deeze Ёепауоде1 de ftrengfte koude niet ontziet ; іп de daad LINNÆUS fchryft, dar men ze in Zweeden їп de koudfte Winters vindt (*). Het fchynt , dat deeze Vogelfoort eigen is aan de oude en nieuwe Wereld; men herkent den Pylftaart in de Tzitzihoa, te Mexico by FERNANDES , en Doctor mAupuir heeft van Louifiana een dergelyken Vogel ontvangen , onder den naam van Canard paille en queue: de Eend met een Stroo in den Staart , waaruit men kan opmaaken , dat de Pylftaart, fchoon natuurlyk een Inwoonder der Noordiche Gewesten, zich ook na heete Landen vervoegt. By deezen Pylftaart, voegen wy, de Langftaartige Eend yan Terre-neuve, (сһооп van den voorgemelden in kleur wydverfchillende, en alleen "er mede overeenkomende in de twee lange Veeren die ten Staart uitfteeken. De kleuren zyn op deezen Eendvogel fraay gefchike: de witte bedekt den Kop, en den Hals tot hoog op de Borst en Rug; alleen loopt °ег ееп Oranjeverwige ftreep van de Oogen ter wederzyde van den Hals; de Buik als mede twee bundeltjes lange fmalle veeren , sichen den Rug en de Vleugels verborgen , zyn even wit als de Kop en Hals; het overige der Pluimadie is zwart, gelyk mede de Bek ; de Pooten zyn zeer donker rood, en men befpeurt aan de pooten eenig vlies; de langte der twee Staartpennen , vermeerdert de grootte van jdeezen Eendvogel ; maar naauwlyks haalt by de grootte van den gemeenen Eend. Epwarps veronderftelt, met veel waarfchynlykheids , dat e (*) Habitat in borealibus Suecie provinciis, hieme intenfsfins ad nos accedit Fauna Suecics. -———— ———- ag VAN DEN PYLSTAART. 65 de laartige Eend uit de Hud/ons- Baay (*) het Wyfje бе lereh boven befchreeven 15; de geftalte, de gedaante en de Pluimadie zyn bykans dezelfde; alleen is de rug van die uit de Hudfons- Baay met minder verfcheidenheids van swart en wit, en over °t geheel is de Pluimadie veel donkerder. —= De Vogel, die ons toefchynt het Wyfje te weezen , was in de Hud/ons-Baay gevangen ‚еп de andere ор Terre- Neuve gedood; en naardemaal dezelfde foort zich voordoet ia de Halvelda der Yslanderen by wormius (+) blykt ` bet, dat deeze foort, gèlyk veele andere van dit Gefkcht, de verstafgelegene oorden van het Noorden be- woont. Zy bevindt zich ook aan den Noordöosthoek van Afa; want men herkent ze in de Sawki der Kamt/chat- hærs, die aan deezen Vogel ook den naam geeven van Kiangisch of Aangitsch, dat is Diaken, om dat in hunne ooren deeze Eendyogel zingt als ееп Rusfifche Diaken; en gevolglyk zingt de Rusfifche Diaken, gelyk die Eend quaakt Q). (*) Powanps Mist. р. 156, (4) Aass аласа, protenfa cauda Halvelda iplâs di&a Ми/, Worm. р. 302. (4) Hist. Generale des Voyages , Tom. XIX Suppl. , р. 273 En 355, PROEVE, OVER DE VERANDERINGEN DES BAROMETERS, CUit het Engelsch van den Heer RICHARD KIRWAN.) (Fervoig van AL 25.) Over den Invloed der Dampen. р" Natuurkundigen , die het ondernomen hebben de Veranderingen des Barometers te verklaaren , zagen nooit den Invloed der Dampen geheel en al over ’t hoofd, Ondertusíchen heeft niemand , wanneer men den Heer DE LUC uitzondert, derzelver werking met naauwkeurig- heid berekend. Maar , in deezen laatften tyd, heeft de Heer DE SAUSSURE het grootfte licht over dit Onderwerp verfpreid (*). Deeze Hoogleeraar onderfcheidt , met veel gronds, twee foorten van Dampen, de onzigtbaare, aan. welke den naam van Damp eigenlyk toekomt, еп de zigt- baare; deeze laatfte foort verdeelt hy wederom іп ееп Де: yel- (*) Traité de £Hygromerrie, MENG. 1792. NO. 2. E 66 PROEVE velagtige en Opeengepakte: De onzigtbaare Damp is foortlyk veel ligter dan de Lugt van dezeltde Gefteltenisfe: gelyk DE LUC door veelvuldige Waarneemingen, en DE SAUS- sure door rechtftreekfche Proeven, bevestigd heeft, maar de Nevelagtige Dampen hebben dezelfde foortlyke zwaarte als de Lugt, waarin ze beftaan, —- Om den invloed dier twee foorten van Dampen op den Barometer te vere ftaan , is het noodig, vooraf eenige van derzelver voor- naamtte eigenfchappen te neder te (ellen, om te too- nen, hoe zy de Lugt aandoen. | А L De Heer ре saussure еп. de Generaal roy hebben beweezen, dat het Water іп zyn vasten (taat uitwaasfemt op elken Graad van Koude, tusfchen о en 32°.; en men meldt te over, dat iu den vloeibaaren ftaat deeze uitwaase feming plaats hebbe; maar in eene veel grooter maate in alle Graaden boven de 32°. If. Schoon het Water veel fchielyker, еп in eene veel grooter maate, uitwaastemt in het lugtledige, dan іп de Lugt, °t welk ten overtuiglyken blyke (еке, dat de vitwaasfeming van het Water niet konne toegefchreeven worden aan deszelfs naaverwantheid aan de Lugt, zal dé= zelve egter veel fchielyker verdikt, еп tot een (ааг van vlocibaarheid gebragt worden , door het aanraaken van veel kouder lichaamen, indien dezelve geen verband met de Lugt hadt, die dezelve dus voornaamlyk onderfteunt in den (aart van Damp; en ’t is in diervoege , dat men de verfchillende gevoelens der Natuurkundigen over dit onderwerp zou kunnen overeenbrengen. De Heer DE SAUSSURE heeft beweezen, dat de gefchiktheid der Lugt, om den Damp op te’ houden, vermindert met haare digtheid, maar niet in dezelfde evenredigheid , wanneer haare Gefteltenisfe, koude of hette, dezelfde blyft. Deeze bekwaamheid ‚hangt derhalven deels af van derzelver Ge- maatigdheid , en deels van derzelver digtheid; en het is, te deezer oorzaake ‚ dat de onzigtbaare Damp veelvuldiger gevonden wordt in de benedenfte laagen des Dampkrings, dan in die op eene middelbaare hoogte. De Heer LAM- веат heeft beweezen (*) dat de hoeveelheid der Dam- pen, op onderfcheide hoogten in den Dampkring, door- aans overeenkomt met de vierkanten van de hoogte er Kwik, op diezelfde hoogten, Ik geloof dat dit waar (*) Memoires de Berlin, pour Ї'Аппёе 77а. ` OVER DE VERANDERINGEN DES BAROMETER 6? waar is op hoogten voor ons beklimbgar , maar in de hoogere Lugtgewesten „ die bovenal vervuld zyn met ont- vlambaare Lugt, hel ik over, om te gelooven, dat de Damp veel overvloediger is, dan in Lugtftreeken op middelbaare hoosten, om dat het Water veel fterker kleeft aan die Lugt, dan aan de Lugt, voor de Ademhaaling gefchikt 3 en het is waarfchynlyk, dat deeze omftandigheid aanlei- ding gegeeven hebbe tot den zwaaren Nevel, die zich in den Jaare MOCCLXXXIII vertoonde, IN. Aan de fraaije proeven van den Heer ре saussu-« RE hebben wy dank te weeten de gewigtige ontdekking, dat een vierkaute voet Lugt met Damp verzadigd op 32°, omtrent A Greinen Waters bevat, en o,rrog van een Grein aanwint door de verdere verzadiging op elken Graad tusfchen de 32° en 30°, wanneer de Barometer op 28,77 Шаг; zodanig, dat dezelve op 66° verzadigd zvne de, 7,7 Greinen vogts, en omtrent 8,7 bevat, als de Bae Tomter op зо Duimen ftaat, —— °: Is waar, ik heb te meermaalen eene grootere hoeveclheid van vogtigheid, dan hier vermeld wordt, in een vierkanten voet Lugts gevon- den; maar dit viel voor op fumbere dagen, als de Luge niet helder was, en zich gevolglyk met eene ргоогеге hoeveelheid van Nevelagtigen Damp belaaden vondt. IV. Dezelfde Natuurkundige heeft ontdekt, dat de veer- kragt (Elafticiteit) van de Lugt, op 65°, die overgaat uit een Daat van volftrekte droogheid tot die van valko- men vogtigheid , „5 of, gelyk ik reken, z} vermeerderd 15; en daar uit leidt hy af, dat de zwaarte van den Damp tot die van de Lugt ftaat, als 10:14 5 doch dewyl, volgens myne eigene ondervinding, de zwaarte van de ge- woone Lugt veel nfinder is, dan hy veronderftelt, geloof ik, dat de zwaarte van den Damp tot die der Lugt itaat, als 10:12. De Heer pg Luc maakt, volgens de Proe- ven van den Heers wars, deeze evenredigheid nog veel grooter ; maar dewyl deeze Proefneemingen gedaan zyn ор: Damp іп een ziedende hette, fchynen ze my niet toe tot zulk een befluit op te leiden. De Veerkragt der Dampen verfchilt dermaate van die der Lugt, dat eene aanmerkelyke vermeerdering van drukking dezelve eeni- germaare zou brengen іп den аас van Nevelagtigen Damp, ovenal, indier zy bykans in een (taat van verzadiging zyn in de zamengedrukte Lugt. V. De Nevelagtige Damp кеш in ееп groot getal bol: 2 < 68 ` PROÈVE Jetjes , zigtbaar voor het oog, fterk geëlectrifeerd (*), en van veerkragt beroofd. Dezelve bekleedt, als °t ware, een middeuplaats tusfchen het Water еп dén onzigtbaaren Damp: wanneer dezelve in groote hoeveelheid zamen vloeit, worden et Wolken en digte Nevels gevormd ; wei- nig zynde, volgt ’er niets meer, dan eene vermindering van de doorfchynende helderheid der Lugt. De Nevelagtige Damp kan voor eenigen tyd niet beftaan, dan in een Lugt, ge- heel vervuld met onzigtbaaren Damp; uit welks ontbinding dezelve voortkomt. IV. De verdikking van den Damp ontftaat niet alleen uit de koude; maar uit koude en aanraaking: want an- derzins zou de Damp zich niet vormen, Beneden het Vriespunt. Dit begrip van de Natuur der Dampen en der veran- deringen, welke zy te wege brengen aan de zwaarte en Veerkragt des Dampkrings , toont klaar , hoe zeer derzelver tegenwoordigheid of afweezen invloed hebben op de veran- deringen des Barometers. In de daad, veronderftelten wy, dat de Dampkring volkomen droog is , de Barometer op go Duimen, en de Thermometer op 65°, en een kolom van dien Dampkring, die men met vogtigheid moet ver- vullen, zal zyn Veerkragt, ут vermeerderd zynde , een гт minder behelzen van zyn volumen , dan de Lugt vóór de verzadiging; dewyl de toeneeming van de Veerkragt ont- ftaat uit de invoering van een nieuwe veerkragtige vloei- ftoffe, gelyk aan „1 van de masfa; en naardemaal van het geheele volumen het gewigt eerst gelyk ftondt met go Dui- men Kwik, zal het gewigt ;} van ao Duimen Kwik ver- minderd weezen, °t welk op omtrent 0,59 van een Duim uitkomt. Maar, van den anderen kant, Wint het in Damp, еп dùs zal het weezenlyk verlies van zwaarte het verfchil van ;1 Lugt, en van ;t Damp; dan het gewigt van de. Lugt tot den Damp (аат 12:10, de aanwinst is derhalven 0,49 van een Duim: deeze vervolgens aftrekkende van o,59 verlies, blyft ?ег A van een Duim verlies over, — Zoda- nig is „ дегћајуеп , de verandering , die de Barometer zou on- dergaan , indien een Lugtkolom van eene volftrekte droog- heid in eene volflaagene vogtigheid overging; doch deeze omftandigheid heeft misfchien nooit plaats , vermids de Damp- (*) Da sAUssURE Voyage aux Alpes, Pe 259. OVER DE VERANDERINGEN DES BAROMETERS. 69 Dampkring nooit volkomen droog wordt; daarenboven zien wy dikwyls, dat, door zwaare Regenvlaagen de Barometer van $, 4 of € tiende deelen van Duimen daalt; eene daa- ding, welke wy weeten, dat daaruit niet Кап voortkomen dat de Dampkring met vogt verzadigd is: en ook is ’er geene evenredigheid tusfchen het ryzen van de Kwik naa zwaare Stortregens en het gewigt van den verdikten Damp: want als dan ryst de Kwik menigmaal a of 4 tiende deelen wan een Duim: en de zwaarfte Stortregen brengt zelden een Duim waters аап; en de zwaarte van een vierkante Duim waters ftaat niet gelyk met ,5 van een vierkante Duim Kwik. Over de Ongelykheid der Hoogten van de Kolommen des Dampkrings. Naa in deezer voege de ongenoeszaamheid beweezen te hebben van de oorzaaken, aan welke men gewoonlyk de veranderingen van de zwaarte des Dampkrings en van de hoogte des Barometers toefchryft , zal ik nu voorts ontvou- wen, welke oorzaak my toefchynt alleen te beantwoorden aan de voortgebragte uitwerkzelen; те weeten , de opeen- kooping der Lugt boven die gedeelten des Aardkloots, waar de Kwik boven de middelbaare hoogte klimt; eene hoogte , welke bepaald wordt door haar {tand , en de vermin- dering уап de natuurlyke hoeveelheid van Lugt boven die Gewesten, waar de kwik beneden haare middelbaare hoog- te daalt. Om den oorfprong aan te wyzen van die opeen- hooping en van die vermindering, moeten wy overweegens rt geen men den Naruurlyken Toart des Dampkrings kan noemen , en hoe die taat geftoord wordt. Ik noem den Natuuryken (taat des Dampkrings den, waar- in de Barometer, ор ’t waterpas der Zee, zou (аап blyven op зо Duimen by fchoon Wer, overeenkomftig met de Vyfde Waarneeming. Om dieu {taat voort te brengen, moet het gewigt des Dampkrings gelyk weezen over alle punten van de oppervlakte der Zee. liet gewigt van den Dampa kring опадає uit deszelfs digtheid en hoogte, zo dat, om die gelykheid van zwaarte te wege te brengen , de hoogte zeer gering, of de digtheid zeer groot is, en dat de hoogte zeer groot of de digtheid mider is. Deeze uiterften van digtheid hebben plaats in de Gewesten aan den Equator en aan de Poolen. Onder dea Equator is de middelpunt{chu- wende kragt de аара van het middelpunt der Aarde еп de ` Е з warm- zo PRORYE warmte, op hun Maximum ; in de*nabyheid der Poolen zyn deeze, in tegendeel, op hun Minimum. Derhalven, indien de hoogte van de Kwik зо Duimen is onder den E= uator en onder de Poolen, moet de Dampkring onder den F quator zeer hoog , en zeer laag onder de Poolen, zyn, met veele tustchenftanden. Maar ‚ fchoon de Lugt aan den Equator veel minder digtheids hebbe op eene zekere hoogte, dan de Lugt aan de Poolen, moet dezelve egter veel digter weezen op zekere veel grooter hoogten ` want dewyl de hoogten van de Kwik by ’t waterpas der Zee gelyk zyn, moeten de masfas van de Dampkring - Kolommen , die daaraan beantwoorden, gelyk weezen; maar dewyl het laagfte gedeelte, van de Koe lom by den Equator, door de warmte, enz. meer uitgezet is, dan een daarmede overeenkomend gedeelte van ееп Koe Jom aan de Poolen, moet de masfa ook veel kleinder zyn, dan die van een daarmede overeenkomend gedeelte van een Kolom аап de Poolen ; derhalven wordt een naar evenree digheid veel grooter gedeelte van zyn masfa in het boven- fte gedeelte gevonden, dan in het boveníte gedeelte van de Kolom aaa de Pool; derhalven is het laagfte gedeelte van de bovenfte afdeeling van de Kolom , аап den Equator, meer zamengedrukt , en bygevolge veel digter dan her laagtte gedeelte van de boventte afdeeling der Pool- Kolom. ’t Geen wy hier van den Equator en Pool.Kolommen gezegd hebben ‚ kan men toepasten op de Kolommen buiten den Equator, met betrekking tot elkander, waar men zeer on- derfcheide Graaden van warmte heeft, Vanhier, dat in de hoogfte Gewesten des Dampkrings de Фе Lugt aan den Equator, niet onderfteund wordende door daar nevenstaande Kolommen buiten den Equator, zich zydwaards verfpreidt, en па ’t Noorden en Zuiden roomt. Deeze hooge Lugtvloeden zyn meest zamengefteld uit brande baare Lugt, die veelligter is dan alle andere, еп in grooten overvloed voortgehragt wordt tusfchen de Keerkringen 3 geeze verfchaft (toffe aan de Noorder- en Zuiderlichten, welker verbranding ze vernietigt, en zonder welke die hoeveelheid, met der tyd, veel te groot zou worden, en den Dampkring ’s jaarlyks overlaaden : maar die verbran- ding is de voornaame oorzaak van de grootite veranderin- en in den Dampkring, ° welk ik nu gaa bewyzen. Indien de Lugtftroom , уап het Noorden en Zuiden des Rquators weggevoerd „ door de op vastbepgalde, tyden OVER DE VERANOERINCEN DES BAROMETERS. 7I waaijende winden , gelyk ftondt met het wegvloeien der boven Lugt , dan zou het evenwigt kunnen ftandhouden. Maar de fnelheid dier winden is zodanig, dat zy nict meer dan 12 voeten in een feconde , of omtrent acht mylen in een uur afleggen ; terwyl: buiten de Keerkringen , of ten minften op de Breedte van 30° , de Lugtítroomen des bovenften Dampkrings onvergelyklyk veel fneller loo- pen (*): want, daar de gemiddelde warmte van de geheele ruimte, tusfchen о еп 30° Breedte, niet meer dan 7 Gras den minder is, dan de gemiddelde Warmte onder cen Equator , is het verfchil van digtheid niet groot genoeg > om een fchielyke uitzetting der bovenfte Kolommen in die ruimte te veroorzaaken ; maar van 30° tot бо° Breedte „ een veel minder ruimte , vesfchilt de jaarlykíche gemiddel« de Warmte van den Oceaan, van die op 30° bykans 14 Graaden CH), Vanhier is de fnelheid der boven Lugt(troo= men, па de Poolgewesten, veel grooter, еп ‘er moeten ver- fcheide afbreekingen plaats grypen , geduurende welke het gewigt des Dampkrings verminderd wordt. Vanhier , dat, niettegenftaande de hevige Winden, die menigmaal tus- fchen de Keerkringen waaijen , de Barometer flegts weinig en zeldzaam verandert ; terwyl , buiten die Kringen , de veranderingen groot en veelvuldig zyn, en bykans in evene redigheid van den afftand des Equators, en hierdoor wordt de Tweede Waarneeming genoegzaam opgehelderd. | Naardemaal de vloed des boven Dampkrings zich uit- breidt in zo veel meerder maate , als dezelve minder we- derftands ontmoet, is de rigting van dit Maximum van de hoeveelheid verfchillend іп onderfcheide jaarfaifoenen, en in onderfcheide Gewesten, Wanneer de Zomer heerscht, in het Noordlyk Halfrond , en de Winter in het Zuidlyk , is de digtheid van de Lugt des Equators veel grooter, dan die van de Zuidlyke Lust op eene mindere hoogte, dan die op welke zy veel groo» ter wordt, dan de digtheid der Noordfche Lugt , welke als dan zelve uitgezet is, door de tegenwoordigheid der Zonne in den Keerkring van het Noorden. Als dan, der- halven , wendt zich de boven Lugtftroom boven al na het Zuiden , in ftede , dat dezelve na het Noorden zich niet uits (*) Sauss. Hygram. зоо. Gerti Voyage anx Indes, р. 486. CT) Van Afia boven de breedte van 30, en Oostwaards van de Oaspifche Zee. Credo di nen capir questo cheho t:adotte come fz valea erat. Ё 4 “ 72 PROEVE OVER DE VERANDERINGEN DES BAROMETERS. uitftrekt, dan in een by vergelyking veel minder gedeelte; "Cie daarom, dat de veranderingen van den Barometer voor ons Veel min merkbaar zyn in den Zomer, overeenkomftig met de Derde Waarneeming , alsmede, dat men veel minder Noorderlichten heeft. Ор de hoogfte Bergen, welker toppen zelfs in den Zomer met fneeuw bedekt zyn , zal de Lugt veel kouder weezen dan іп de vlakten en Kolommen veel korter; als dan zal de boven Lugt, in haaren loop na de Poolen, zich ophou- den en opëenhoopen op die Kolommen „ tot dat het ver- {chil van digtheid groot genoeg worde , om die Lugt heen te dringen door de veel warmer Lugt , welke dezelve om- ringt, en dus die koude Winden vormen , welke ten dien tyde den Barometer doen ryzen. (Het Vervolg en Slot in het volgend Stukje.) ZEER GEWIGTIGE BYZONDERHEDEN , DEN AART EN ZEDEN DER HINDOOS BETREFFENDE (Vervolg en Slot van bl. 36.) e Hindoos zyn ftipte inagtneemers van het Welvoeg- lyke : hunne Zeden zyn ongemaakt , zy bezitten veel natuurlyke Beleefdheid , еп draagen de behoedzaamtte von, zorgen, om niets te zeggen of te doen, ‘tgeen zy denken dat kwetzend of beledigend zou Kunnen weezen. Brahmans betoonen doorgaans de minfte beleefdheid „ ’t welk moet toegefchreeven worden aan de Meerderheid , welke zy zich boven de andere Casten aanmaatigem, еп den Eerbied, hun ftceds tvegedraagen. 