Lepidoptera van Celebes
Deze soort is zeer na aan mijne llubiginosa verwant, doch de tweede dwarslijn loop! anders en voor den achterrand ziet men eene rij flaauwe witte vlekjes. De derde is een man van mini 18 mm. vlugt, donker goudgeel met twee witte dwarslijnen der voorvleugels, en de vierde een man van 21 , verwant aan 1 irgiutcula, doch ook op de onderzijde geheel wit; de spriet¬ baarden, thorax en voorrandswortel der voorvleugels zijn iets grauwachtig. 110 LEPIDOPTERA VAN CELEBES. De vijfde soort eindelijk, wordt door twee wijfjes vertegen- woordigd van 38 en 45 mm. vlugt. De voorvleugels zijn bleek okergeel of vuilwit zonder donkere bestuiving, de achtervleugels donkergrijs met vuilwitte franje, bet achterlijf zwartgrijs, bij het kleinere voorwerp met okergele voorvleugels geheel zoo, bij het andere met bleekgele staartpluim. A1 deze soorten zijn wel onbeschreven, doch bij het tamelijk groot getal der reeds bekeude, na verwante species, acht ik het verkieslijk onder de tegenwoordige omstandighedcn liaar nog geene namen te geven. Genus DASYCHIRA Steph. 85. Dasychira Jlisaiia Moore Cat. II p. 340, pi. IXa fig. 2 (mas)? — Plaat 9, fig. 4 (mas) en fig. 5 (foem.) Drie gave en een iets afgevlogen mannen en een gaaf wijfje. Moore’s afbeelding is lang niet fraai; zijne beschrijving daarbij vlngtig, zoodat ik in rnijne determinate niet zeker ga. Ik geef dus hierbij eene afbeelding der voorvleugels van beide sexen der soort, die ik voor Misam houd. Het afgevlogen man- netje komt althans in vorm en teekening vrij wel met Moore’s afbeelding overeen: het door mij afgebeelde niet en schijnt op het eerste gezigt wel tot eene andere soort te behooren, doch deze beide uitersten worden door overgangen verbonden. Het wijfje is door den heer Piepers gekweekt uit eene rups, waarvan hij de volgende beschrijving geeft: „/tas. Misaint Moore. Gekweekt uit eene zestien-pootige, dicht behaarde, vraatzuchtige borstelrups, op Zuurzak (Anoint muri- rata L.). De rups is op den rug zwart, op zijde met lichtgrijze, eenigszins gekartelde lijnen geboord. Op den derden en vierden ring, van achteren afgeteld , vertoont zich midden op den rug een bruinrood knobbeltje. Verder naar den kop toe draagt de rug vicr breede zwarte borstels en op zijde van den kop staan twee zeer lange zwartgrijze pluimen, terwijl even zoo het ach- terste gedeelte van het lijf met eene menigte lange zwartgrijze haren is bezet, te midden van welke men op de voovlaatsle ge- leding eene kortere, zwarte pluim ziet. Zij verpopte in een dicht, met haren vermengd spinsel.” Deze soort heeft viersporige achterscheenen, behoort dus tot Herrich Schaffer’s genus Gynophova. LEPIDOPTERA VAF CELEBES. Ill Mangkasar (twee mannen en het wijfje), Bonthain en Ba- langnipa (twee mannen). 86. Dasycliira Argil Moore, Cal. II, p. 339. ? Lymanlria inhonorala Hopff. Stoll. Enl. Z . 1874, p. 44. Vier wijfjes. De achterpooten zijn viersporig; de aanhangcel der voorvleugels gedeeld. Een exemplaar is gekweekt uit eene pop van gewonen vorm, die in een digt spinsel op Djati ( Toolonia yrandis Linn.) werd gevonden. Mangkasar. Genus LYMANTRIA Hiibn. (Ocneria Herr. Sch., Snellen). 87. Lymantria Iunata Cram. IV, p. 154, pi. 369 C. Vijf mannen. Zij zijn iets kleiner dan Cramer’s figuur. Twee wijfjes eener Lymantria , die de heer Piepers mede over- zond, doch zonder aanteekening, zijn welligt de andere sexe van Lunala. Ik geef hierbij de beschrijving naar een zeer gaaf en frisch voorwerp van 68 mm. vlugt. Het andere heeft 95 mm. vlugt en is iets afgevlogen. Sprieten zwarl, kort gebaard (bij den man grijswit, grijsbruin gebaard). Korte palpen grijs. Geen zuiger. Ivop, lijf en voorvleugels rozenrood*wit. De laatsten hebben de volgende, grijsbruine teekeningeu. Een kort dwars- streepje van den voorrandswortel tot de middenader, eene naar onderen versmallende, op die ader hoekig gebrokene dwarslijn van een zesde des voorrands naar ader 1, waar zij uitloopt in een’ scbuinen dwarsband, die bet middenste derde van cel la inneemt, in cel lb dadelijk een derde smaller wordt en dan, gaandeweg in breedte verminderende, juist bij den aanvang van het laatste derde des voorrands eindigt, waar hij slechts een derde zoo breed is als in cel la. Op de dwarsader, bijna tegen den dwarsband aan, staat eene gebroken C met eene stip er voor in de middencel. Gelijk met den dwarsband, ruim een derde der overblijvende breedte van den vleugel er af, loopt eene flaauw gegolfde lijn. Van daar af is de voorrand en verdcr de achterrand en de korte franje in de cellen geteekend met korte zwarte streepjes. Achtervleugels aan den wortel iets rooder, verder bleeker 112 LEPIDOPTERA VAN CELEBES. dan de voorvleugels, ongeteekend, de achterrand ook met don- kere, dock liier grijze streepjes. Onderzijde als boven geklenrd met eene flaauwe scliets van de teekening der bovenzijde. Borst en buik roodaclitig wit, ook de midden- en acbterscheenen met alle dijen; het overige der pooten zwart, het voorlaatste tarsenlid ecliter bleekrood. Het achterlijf is stomp docli iets pnntiger dan bij Dispar (foem,). Op het Leidsch Museum , waar van Limata mode alleen man- nen zijn, bcvindt zich een dergelijk wijfje als bet liier beschre- vene^ (maar van Java) onder den niet gepubliceerden naam Nyctfwmora de Haan. Omtrent de rups teekent de beer Piepers aan: „ Leeft op de bladeren van den Djatiboom ( Tcctonia fjramUs L.), is bruingrijs, op de zijden diclit met lange baren begroeid; zij draagt op den rug twee evenwijdige rijen van met korte baarbossen bezette wratjes, zoodanig dat op iederen ring een paar dier wratjes staat. De rups verandcrde binnen een zeer ijl, slechts uit eenige draden bestaand, tegen de onderzijde van een blad gehecht spinsel, in eene bvuine, kromme, met eenige weinige bruine baren bezette pop.” Mangkasar. Genus OLENE Hbn. (iY ioda en Hitia Walker). 88. Olene Mcndosa Hbn. Zatnuje fig. 293, 294 (foem.) — Felder, Novara II, 2 pi. 99, fig. 6 (mas). — Moore, Cat. II, pi. 15 fig. 3, 3a, p. 341 (rups en spinsel). Twee mannen en drie wijfjes. Deze soort is eene echte Liparide en volgens Herricb Scbafter eene Gyunphnva. De bijzondere vleugelvorm zou evenwel voor bet beboud van een afzonderlijk genus pleiten, waarvoor men gemakshalve Hiibner’s naam Olvae kan bezigen. De heer Piepers teekent over deze soort bet volgende aan : „De zestienpootige rups vond ik te Mangkasar op de bladeren van verscbiliende planten als: Djaiaboo-ajer (('vrocarpns abacus Hassk.), Waroelcmt {l l arllmm t ilia ream) en Djnvivct , daar ook lloporopo-djawa genoemd ( Sysyi/iutu jawbolana D. C.). Grond- kleur paars met donkerroode oogen of ronde vlekken bezet. LEPIDOPTERA TAN CELEBES. 113 Geheel en zeer dicht begroeid met witte liaren; op bet achter- eind en aan elke zijde van den geelbruinen kop staat eene lange grijze pluim. Op den rug vier diclite witte borstels, van welke de twee voorsten eigenlijk dubbel zijn; de geledingen op welke deze twee voorste rugborstels staan, dragen bovendien op elke zijde twee witte borstels. De rug is tusschen de rug¬ borstels fluweelzwart. De rups verpopt in een dicht spinsel”. Op Moore’s afbeelding zijn de rugborstels geel, de zijborstels zwart. Ik raerk op dat deze rups eene groote gelijkenis met onze europesche borstelrupsen heeft”. Maros, Mangkasar. PSYCH IN A. Genus OIKETICUS Landsd.-Guild. (Familie Oecvlicina Herr. Sell. Ausl. Schni . p. 3.) Teregt wijzigt Herricli Schaffer zijne eerste meening omtrent Oike- (iais en zegt later (op p. 59 van bet aangehaalde werk), dat dit genus met de Psi/china vereenigd raoet worden, want niet alleen zijn de eerste toestanden van de soorten die er toe behooren (voor zoover zij bekend zijn) gelijk aan die der Spinner acbtige zakdragers, maar ook de volmaakte insecten van de beide genera verscbillen niet zoo sterk als men wel zoude denken. Wei is waar geeft Herrieh Schaffer, 1. c. p. 3 op: „ Vordertliigel mit zwei Dorsalrippen welehe verbunden sind, deren vordere sicli riickwarts biegt und mebrere Aeste aussendet. Oecotichm . en: „ Vordertliigel mit einer Dorsalrippe welclie aber gegen den Innenrand eine grosse Gabel bildet. Psych ina” maar een onderzoek van sommige ecbte Psychiua ( Zcllcri, Opacella , Vilhsella , Unicolor) doet mij reeds bij deze een vrij duidelijk spoor eener wortelwaarts loopende zij spruit der gevorkte binnenrandsader ontdekken in een kort sprankje, niet ongelijk aan een’ hanenspoor, dat zicli in de vleugelvouw (in cel lb) verliest (zie pi. 9 ? fig. 6«). Dit sprankje is bij Oihrticus tot den vleugelwortel verlengd en zoo- doende worden de twee binnenrandsaderen gevormd 7 die voorbij bet midden van den vleugel ineenvloeijen en dan zijtakken naar den 8 114 LEPIDOPTERA TAN CELEBES. binnenrand uitzenden. De toestand van de binnenrandsaderen der voorvleugels bij Oiketicus zou dus beter aldus worden bcschreven: Voorvleugels met twee tegen elkander holgebogen binnenrandsaderen, die voorbij bet midden van den vleugel ineenvloeijen en waarvan de onderste zijtakken naar den binnenrand uitzendt. Bij de in mijn bezit zijnde soorten van bet genus Oreopsyche Speyer (Albiila, Muscelta , Plumifera , Plumistvella) zoomede bij Psyche Gras - linrlla , Yiciella , Apifnnnis en Fusra , zie ik niets van bet vermelde sprankje. Ik merk verder bier iets op, wat wel tot dusverre over het boofd gezien, altbans niet bekend gemaakt is, namelijk dat bij Psyche in- quinata Lederer volgens zijnc afbeelding en besckrijving de nervuur niet is zoo als bij de Psych inn Herr. Sell., maar veeleer gelijk bij diens Qeceticiuu , zoodat deze soort stellig generiek van Psyche moet worden afgescbciden en dan wclligt bij het genus Oiheticus worden gevoegd. De beer Piepers verzamelde op Celebes drie soorten van Oiketicus die ik alien voor onbesehreven bond, docli eene is slechts door een zeer beschadigd mannetje vertegenwoordigd en deze laat ik dus rusten. De anderen zijn: 89. Oiketicus variegatns Snell, nov. sp. — Plaat 9, fig. 6 en 6a, b , c,d Een zeer gaaf en zuiver mannetje van 40 mm. en een aan den regter achtervleugel kreupel doeb anders gaaf en frisch van 32 mm. vlugt. Sprieten sterk gebaard, doeb de baarden reeds op een derde van de scliaft in lengte afnemende, eebter tot aan de punt aanwezig. De kleur is zwartbruin en de lengte van den spriet bedraagt ruim een derde van die der voorvleugels. Van de palpen zie ik slechts sporen in eenige baren onder aan de mond- holte. Geen zuiger. Onderrand van bet aangezigt kaal; overi- gens is de kop kort zwartbruin behaard. Oogen vrij groot, naakt. Bijoogen zie ik niet. Thorax lang behaard, zwartbruin met geelbruine plekken. Voorvleugels aan den voorrnndswortel, op de aderen, haarfijn langs den binnenrand, in cel G bijna geheel, in cel 2, 3, 5, 7 en 8 langs den aehterrand zwartbruin; in cel lb , de mid- dencel en de wortelhelft van cel 5 meer grijsbruin; langs den voorrand en in cel 1 a (boven den binnenrand) en ook in de LEPIDOPTERA YAK CELEBES. 115 wortelhelft van cel 2 en 3 geelbruin. Verder ziet men in cel 4, 6 en 7 bijna gelieel onbescliubde veegjes, zoodat de voor- vlengels voor eene Vsychinv vrij bont zijn. De aclitervleugels en het achterlijf zijn ongeveer eenkleurig zwartbruin; ook de onderzijde, die alleen de bijna gelieel onbescliubde veegjes der voorvleugels en eenige geelbruine vlekjes op hunnen achter- rand vertoont. De buik lieeft eene liclite middenlijn. De korte pooten liebben zeer lang beliaardc dijen en sclieenen , zoodat ik van de sporen niets zieu kan. Voorvleugels met twee, op twee derden iueenvloeijeude bin- nenrandsaderen. A der In zendt 3 of 4 zeer fijne en daardoor moeijelijk zigtbare zijtakken naar den binnenrand. Middeucel tot op de belft zeer smal, dan de ran den uiteenwijkend en deze Iweede belft door twee langsaderen gedeekl, op een derde en de belft; de dwarsader aan bet eind der bovenste geknakt. Ader 2 en 3 komen nit den binnenrand en staartboek der mid- dencel, 4 en 5 ontspruiten gesteeld boven baren staartboek; G nit twee derden, 7 en de steel van 8 en 9 uit de spits der dwarsader, 8 nog in den acbterrand, 9 in de spitsuitloopende, 10 en 11 uit de middeucel, in den voorrand; ader 12 vrij. Aclitervleugels met negen aderen, de drie vrije binnenrands- aderen voor een gerekend. Deze overtallige negende ader be- staat uit eeii’ zijtak der voorrandsader, die bovendien nog door een dwarsadertje met ader 7 is verbonden (zie fig. 6 «). Vleu- gelbaakje lang. De beer Piepers teekent over deze soort bet volgende aan: „Zeer algemeen vindt men op verscbillende plaatsen van bet lage land, zoo als te Mangkasar en te Bontliain de groote zak- rupsen op de bladeren van allerlei plan ten, o. a. op die van een op bet zandige strand kruipenden Convolvulus , op die van Wa- roolnui (Paritium liliamim Wlb), Manga (Mangifera indica L.), Kapok (Gossampinus alba Hmlt.) en zelfs in menigte op de naalden der Tjcmara (Casuarina rquiselifolia). In bet laatste geval zijn de zakken met een aantal verdroogde naalden be- kleed. Indien de rups zicli ecliter op andere gewassen, die eigenlijke bladeren bezitten, opboudt, vertoont zicli de zak als een glad, perkamentacbtig, naar bet ondereinde dun toeloopend peperbuis. De daarin levendc rups scbijnt, te oordeelen naar bet gedeelte van baar bovenlicbaam dat zij te zien geeft, lift LEPIDOPTEIU VAX CELEBES. naakt te zijn en met vlekken getijgerd. Van tijd tot tijd sluit zij de bovenopening van den zak en blijft een drietal dagen daarin verborgen vasten. Wellicht is zij dan met eene vervelling bezig. Volwassen zijnde sluit zij den zak op dezelfde wijze en verpopt daarin, terwijl de zak aan een blad, boomstam of ander voorwerp met de bovenzijde vastgesponnen, hangen blijft. De zakken, welke poppen bevatten die wijfjes zullen opleveren, zijn aanmerkelijk langer en dikker dan die waaruit mannen moeten komen. Na eenigen tijd ziet men nit het dunne ondereinde der wijfjes-zakken eene geehvitte, wollige, op ruw katoen gelij- kende stof te voorschijn komen, en eenige dagen later uit dezelfde opening, zijnde die waarheen het achteieinde der rups gekeerd was, het volmaakt insect, zijnde als femina een onge- vleugeld, madevormig schepsel. De mas is een uiterst levendige en daardoor in gevangensehap bijna altijd dadelijk sterk be- schadigde vlinder. De ongevleugelde wijfjes die ik verkreeg vielen, na de pop, die in den zak bleef, verlaten te liebben, op den grond”. Ik geef liier de aanteekening van den heer Piepers zoo als hij mij die mededeelde, maar het komt mij voor dat hij hier twee soorten dooreenmengt en de langwerpig ovale zakken van den Tjemara (lig. G&) en de witgrijze met grauwe zandkorrels bekleede kegelvormige anderen (fig. ft onmogelijk tot dezelfde soort kunnen behooren. In de rupsen hceft de heer P. waarsehijnlijk geen verseliil gevonden, doeh deze komen ook bij onze als vlinders zoo zeer verschillende Psyche unicolor en villosclla zeer overeen, terwijl hare zakken vrij aanmerkelijk versehillen, lioewel nog niet eens zooveel als de hier besprokenen. Het afgebeelde exemplaar is blijkens eene aan het voorwerp gestokene aanteekening nit een Tjnnara -zak gekweckt, doeh van de andere zakken is sleehts een zeer besehadigd voorwerp aanwezig. De kokervormige zak gelijkt zoowel op dien van Oiheticus Tcmpletoni AVestw. (tcrtius Templeton Trans. Eat. Soc . oj London V pi. 5, fig. 5), als op dien van Oik. consortns Temp. (1. e. fig. 6); de vlinder komt in vorm het meest met Consortns (1. e. fig. 7) overeen, doeh versehilt welligt ook van dezen. Het komt mij overigens voor dat zoowel Yariegatns als Fus - ccsccns en ook Tcmpletoni , Consortns en de mede in het aange- LEPIDOPTERA VAN CELEBES. 117 liaalde tijdsckrift op p. 40 beschrevcn Oik. ehmgalua voorloopig zeer wel in een genus met Oik. Kirbyi Gnilding (Ps. giganlea Zell., (hr. fnlgcrator Herr. Sell. E.rot. fig. 519), vereenigd kunnen blijven, waartoe dan ook Psyche inquimila Lederer (zie boven) zou beliooren. 90. Oiketicus fiisecseens Snell, nov. sp. - Plaat 9, fig. 7 en 7a, h. Een gaaf en frisch mannetje van 35 mm. vlugt. Sprieten als bij Varirgalus gevormd, dock de baarden tegen bet eind niet zoo sterk in lengte afnemende. Zij zijn donker- bruin. Kop, thorax, acbterlijf en bovenzijde der vleugels vaal licbtbruin, als dor loof, dock het lijf en de wortelhelft der vleu¬ gels liehter en glanziger dan de tweede helft der vleugels. De midden- en dwarsader benevens de wortels van ader 2—6 der voorvleugels zijn nog iets donkerder, vervloeijend brain. Onder- zijde van lijf en vleugels en de pooten grauwbruin. Nervuur der voorvleugels als bij Variegatus , dock ader 4 en 5 nit een punt, niet gesteeld en de steel van ader 8 en 9 korter. Het aderbeloop der achtervlengels is eenigszins anders, want de costaalader zendt op de helft zoowel een terugloopenden zijtak naar de middencel als even daarvoor een voortloopenden naar den voorrand; daarentegen is zij niet door een dwarsadertje met ader 7 verbonden. Ader 4 en 5 der acktervleugels benevens de deelingsaderen der middencel zijn ook anders (verg. de afb.). Omtreni de rups lieeft de beer Piepers geene aanteekening gemaakt, zoodat het voorwerp waarsehijnlijk gevangen is. Mangkasar. L1M ACODINA. («). Genus L1MAC0DES Latreille. 91. Limacodes Clilorostigma Snell, nov. sp. — Plaat 9, fig. 8. Drie wijfjes (alien frisch , een vrij gaaf) van 39—41 mm. vlugt. Verwant aan Lcpicla Cram., Parma Moore, Clriora H. S. en Punica H. S., doch zich onderscheidende door dat de roodbruine voorvleugels slechts aan den woi tel eene appelgroene vlek liebben. (1) De heer Piepers verzameldc slechts twee soorten vaa Lepidoptera, die tot dc Notodontina beliooren, van elk een exeniplaar, doch dc voorwerpeu zijn afgevlogen A1 de Limacodinen vereenig ik voorloopig in een genus. Herrich-Schaffer karakte- riseert zijnc genera niet en de karakteristiek van Walker beduidt nataurlijk niets. 118 LEPIDOl’TEItA TAN CELEBES. Sprieten draadvormig, weinig langer dan een derde dervoor- vleugels. Palpen de helft langer dan de kop; lid 2 aan het eind vcrbrecd, 3 zeer klein. Hunne kleur is donkerbruin; waar- schijnlijk ook die van kop en thorax, dock dcze deelen zijn bij de drie voorwerpen grootendeels ontsclmbd. Gecne bijoogen of zniger. De voorvlengels hebbcn, behalve de bovenvermelde, eenigszins peervormige groene vlck aan den wovtcl, geene eigen- lijke tcekening. Alleen ziet men eene flaanwe, iets lichtere streep voor den achterrand in den vorm eencr goltlijn. De groene vlck komt bij twee exemplaren niet boven de inidden- ader, dock bij bet afgebeclde loopt eene smalle streep, bijna tot den voorrand door en zij is bij alle drie vervloeijend don- kerbrnin gcrand. Franjelijn licliter; franje als de vleugel. Aektervleugels aan den wortel okergeel, dan block paarsbruin met donkerder sehaduwstreep over ket midden. Achterlijf aan den world donkerbruin, naar de punt toe bleeker. Op de onderzijde zijn de vier vleugelwortels okergeel, ket overige bleek paarsbruin; bij ket afgebeclde voorwerp met eene llaanwe okcrgele boogstreep voor den achterrand der ackter- vlengels. De korte, stevige pooten zijn donkerbruin, dik bekaard, ook iangs de buitenzijde der tarsen. Acktersckeenen met een paar sporen. Op de voorsckeenen ziet men een liclit gccl vlekje. De nervmu* is volkomen zoo als bij Parasa Irpula Cram, (zie Tijite. v . EnL 1876—7, pi. 2, tig. 9). 92. Limacodcs albiguttatns Snell, nov. sp. — Plaat 10, fig. 2 (focm.) Twee gave paren; de mannen 23 en 24, de wijfjcs 27 en 30 mm. vlngt. lloewel tamelijk in kleur verschillende, sdiijnen mij de bier bekandelde exemplaren took als de beide sexen van eene soort bijeen te bekooren, want de aanleg der teekening is dczelfde. Bij de mannen is de grondklenr van alle ligekaamsdeelen don- ker bruingrijs, bij de wijfjcs bruingeel. Palpen opgerigt, ge- bogen, smal, zoo lang als de kop, met zeer klein eindlid. Sprieten ter lcngtc van ecu derde van den voorrand dev voor- vleugcls, de klcinere wortclhclft bij den man gebaard, ket overige gekerfd; bij het wijfje zijn zij bijna draadvormig. 