VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
In de hoofdzaak vlei ik mij toch, dát onze pogingen bij DER LAGERE VOLKSKLASSEN. 249 de meerderheid onzer Stadgenooten die gunftige beoordeeling zullen vinden, welke wij voor het beftaan onzer Inrigting noodig hebben. Onze hoop toch, om de vereischte bijdra- gen voor de uitgaven van het loopende jaar te ontvangen, is alleen gegrond op de goede meening des Publieks over ons werk, en de daaruit ontfpruitende bereidvaardigheid, om hetzelve verder, gelijk tot hiertoe, met edelmoedige mildheid te onderfteunen, Moge de uitkomst bewijzen, dat wij ons hierin niet vergist hebben! En moge de Heer iede- re groote of Kleine liefdegift met zijnen zegen vergezellen ! Moge ze door Hem tot eenen zegen gemaakt worden, niet flechts voor den ontvanger, maar ook voor den gever, tot eenen zegen in tijd en eeuwigheid ! —— „Zoo verre de achtingwaardige Schrijffter. Welk eenen „Zegen verfpreidt zij door daad en woord in behoeftige „huisgezinnen, in verduisterde, door druk en ramp nog „meer ontmoedigde harten, en dat in eenen zoo uitgebrei- „den kring! Welk eenen zegen fticht zij ook wel door dit » Optel, door omtrent de menfchelijke ellende, en de mid- „delen om dezelve te verminderen, regte denkbeelden te „Verfpreiden, en in het geheel veelvuldige ftof tot naden- „ken te geven, door weldenkenden tort foortgelijke welda- » dige werkzaamheid aan te fporen ! » ls dit laatfte ook bij u het geval, Lezer of Lezeres ! » Wacht dan toch vooral niet tot dat er ook in uwe woon- » Plaats zulk eene Vereeniging als die te Hamburg opgerigt » worde, om tot hetzelfde doel werkzaam te zijn! Dear- » men (of ook flechts eenen arme) op te zoeken, hen met » liefde en wijsheid toe te fpreken, hen op te beuren, mis- » Íchien hunnen nood te lenigen, in allen gevalle hen in » godsvrucht en deugd te verfterken — dat kunt gij, hoe- » Zeer gij uwe pogingen gaarne met die van anderen zoudt n» Willen vereenigen, toch ook voor u zelven doen, Waart n» gij lid van eene dergelijke Vereeniging, dan zoude het » toch ook op uzelven aankomen, om derzelver doel te helpen n verwezenlijken, uwe eigene werkzaamheid zou daartoe ver- » &ischt worden. » De vereeniging in Maatfchappijen of Genootfchappen, „met het doel, om Godsdienst en zedelijkheid te bevorde- „ten, heeft, mijns bedunkens, vooral dit tweeledig nut, + 250 OVER DEN ZEDELIJKEN EN GODSDIENSTIGEN TOESTAND, ENZ, » dat daardoor de vereischte floffelijke middelen, worden ver- „ fchaft, en dat bij de leden zelve, die wèl denken, door „ bijeenkomften, wisfeling van denkbeelden enz., de ijver »„ opgewekt en tot volharding aangefpoord , dikwijls ook reg- te inzigten bevorderd kunnen worden, Maar Godsdienst en zedelijkheid zijn geene zaken, die als fabriekgoed kun- nen worden voortgebragt. Het zijn planten, die in elké menfchelijke borst afzonderlijk moeten worden aangekweekt. Elk moet ze in zichzelven aankweeken , of ze komen niet op. Maar wij kunnen elkander daarin behulpzaam wezen, Dit echter gefchiedt het best door perfvonlijken invloed. Wie zelf Godsdienst’ en zedelijkheid bezit, en zich daarvan doordrongen bewijst, die zal ze her best in anderen. op- wekken, Licht wordt het gemakkelijkst aan licht, en vuur aan vuur ontftoken. „Er is nu ook in ons land, en wel te Groningen , eene foortgelijke- Vrouwenvereeniging, als die te Hamburg , op- gerigt. Met belangftelling heb ik, en voorzeker velen met mij, zulks vernomen (*), en met goede wenfchen die on- derneming vergezeld, Zeer aangenaam is het dan ook te vernemen, dat dezelve bij voortduring beftaat en werk- zaam blijft, Mer belangftelling wachten wij nu nadere be- rigten af, welke uitkomften men daar zal verkrijgen. Het is toch wel eenigzins eene proefneming: de ondervinding zal nog eerst moeten leeren, in hoeverre zulk eene inrig- ting ook voor onzen landaard gefchikt , en of dezelve. mise fchien nog voor wijziging en verbetering vatbaar zij, Maar: » Geloof en Liefde blijven.’ Worde die Vereeniging flechts door den geest van Geloof en Liefde beftuurd, en zij zal zeker blijvend nut ftichten.”” „ Middelburg , Dec. 1838. A. M CRAMER. ssy sysyyys yyy ysyy yy yy yyy yysgs y (*) „ Ook door de Vaderlandfche Letteroefeningen, in eene Recenfie over een werkje van Prof. HOFSTEDE DE GROOTS; zie dit Tijdfchrift voor 1838. bl. 606. y WALTER SCOTT’S DAGBOEK, Wervolg en flot van bl. 199.) pn 26. J ansarij. GiBson komt daar bij mij met een ge- zigt glinfterende van vreugd; hij berigt mij, dat mijne fchuld- $ WALTER SCOTT'S DAGBOEK, 25t eifchers in eene minnelijke fchikking bewilligd hebben, Die “is een blijk van vertrouwen, hetwelk ik mij waardig zal toonen, door alle krachten in te fpannen, om aan mijne ver- bindtenisfen te voldoen: Ik wil zelfs er niet aan twijfelen , of ik wel flagen zal; twijfel aan het winnen is half verloren, „lk koop nu dezen nacht beter te flapen, Bleef mijne flapeloosheid voortduren, zoo zou ik ziek worden en buiten fta zijn mijne verbindcenisfen te vervullen, Het is toch iets vreemds, dat ik aan mijne oogen bevelen kan open te blijven, offehoon vermoeidheid en verveling mijne oogleden neérdrukken, en dat het niet in mijn vermogen is, het gor- dijn der vergetelheid te laten vallen, Ik herinner mij, hoe de ontmenschte Bowcaniërs, in hunne toomelooze goddeloos- heid, vrij wel geflaagd waren de Ae/ na te bootfen, wanneer zij de fcheepsluiken floten en in het ruim zwavel en asfa foetida omtftaken; maar de Aemel dier zeefchuimers was een ellendige hemel, Het is eene der treurigfte gebrekkelijkheden onzer natuur, dat het ons honderdmaal gemakkelijker valt, fmart te verwekken, dan vreugde te doen ontftaan, „30 Janwarij. Gisteren heb ik fiks gewerkt, De bròn vloot overvloedig en fnely-maar, was het water zuiver? dat is eene andere vraag. Hoe het zij, de hoeveelheid ten minfte hebben wij, ongeveer dertig bladzijden druks, » Kom riemen. ter hand; zoo krijgt men het land! n 3l Janwarij. Daar er heden morgen niets op de rol is, kan ik te huis blijven, en-dus voeg ik een’ nieuwen vollen dag arbeids bij mijnen roman van Woodflock. Een volle, on- geltoorde arbeidsdag levert meer dan vijf, wanneer men moet afbreken, fk behoef mij met het harrewarren over gêldza- ken niet meer bezig te houden, en thans, nu de eerfte fchok eener zoo vreesfelijke ontdekking voorbij is, voel ik mij veel beter. tot eenen engen vfiendenkring beperkt. Ik flaap, ik eet, ik werk even als ik te voren plagt te doen; en-indien zij, die mij omringen, even onverfchillig waren omtrent het verlies van onzen rang, zoo zou ik volkomen gelukkig zijn. Maar de tijd zal ook die wond genezen: Op den tijd ftel ik mijn vertrouwen, „ Sedert den l4den heeft geen gast het brood mijnes huizes gebroken, uitgezonderd G. H. GORDON, die eenen ochtend bij ons ontbeten heeft. Het is de eerfte maal, dat mij dit gebeurd is, federt ik een eigen huis bezat; maar lang ge- noeg heb ik de rol van ABOU-HASSAN gefpeeld , en al kwam de Kalif zelf aan mijne deur kloppen, zou ik hem ver- zoeken voorbij te gaan, „5 Februarij. Ik word wakker, na diep en gerust ge- flapen te hebben; ik voel niet de minfte Jpleen , en niets, dat mijnen inwendigen mensch ontrust. Nog naauwelijks ziju er drie weken verloopen, federt er in mijne maatfchappelijke betrekkingen zoo groot eene verandering voorgevallen is, en reeds ben ik er ongevoelig voor. Men heeft mij fteeds ge- zegd, dat mijne aandoeningen van vreugd en fmart, van ge- not en ontbering, kalmer waren dan die van andere menfchen.” Ondanks al die kalmte en gelatenheid ontwringen duizend kleine omftandigheden aan scorr een’ onwillekeurigen zucht. Nu is het een bordje, dat aan zijn huis in de ftad wordt aangeflagen, om aan te duiden, dat het te koop is. Al het huisraad moet desgelijks verkocht worden, gelijk ook menigerlei voorwerpen, „ die,” zegt hij, „ met de fchoon- fte tijdperken vám mijn leven in verband ftaan” Vervolgens komt de dag, waarop hij de oude woning verlaten moet, om zijne huisgoden onder een vreemd dak over te brengen. » Van tijd tot tijd ben ik aan vlagen eener foort van zwaar- moedigheid onderhevig, verzeld van hartklopping en ge- moedsangst, even alsof ik niet wist, wat mij ftopd over te komen, Somwijlen bied ik dezen vijand het hoofd; maar beter is het, hem te vermijden, dan te beftrijden. Misfchien ontftaat mijne neerflagtigheid uit de wanorde, waarin al onze meubelering gebragt is. De wanden zijn van derzelver fchil- derijen ontbloot; de venfterramen van derzelver draperiën. Kortom , het verlaten eener woning, welke men zoo langen tijd zijn ze huis genoemd heeft, is iets pijnlijks. Het is mij zeer aangenaam, dat Lady scorr zich dit niet fchijnt aan te trekken; maar ik verbaas mij over deze fchijnbare on- WALTER SCOTT'S DAGBOEK. 253 verfchilligheid. Zij wil hier tot vrijdag blijven, onbewust hoe veel ik lijde, Om mijn rebellerend gemoed te temmen , ben ik begonnen papieren op te redderen en aan liasfen te rijgen, om ze te kunnen verhuizen, Welk een zonderling mengelmoes van gedachten doet zulk een arbeid ontftaan! Dar liggen brieven, die, toen zij ontvangen werden, het hart hebben doen kloppen; brieven, thans zonder belang, zonder leven, gelijk misfchien zij, die dezelve gefchreven hebben, Hoeveel raadfels, waarvan men thans de oplosfing kem! hoeveel ontwerpen, welke de tijd gerijpt of verijdeld heeft! hoeveel gedenkteekenen van vriend- of vijandfchap , beide gelijkelijk uiegebloscht! Dus verflindt de tijd zichzel- ven: het heden vernietigt het gisteren, even als de oude SATURNUS zijne kinderen verzwolg, even als de flang zich in den flaart bijt, Maar het is tijd, aan mijn Dagboek toe te roepen, als de arme BYRON aan THOMAS MOORE: » Bij alle duivels, TOM, wees toch zoo poëtisch niet!” » 15 Maart. Heden morgen neem ik, en dat voor altijd , affcheid van No, 39 in Castle-flreet. Het hokje was’ mak- kelijk, en gewoonte had er mij aan gehecht. Tot-nog toe, wanneer ik van verblijf veranderde, was zulks om mij te verbeteren: ditmaal verflimmer ik! Men zal dit huis, dat tot op dit oogenblik nog het mijne is, verkoopen, en ik ga ophouden burger van Edimburg, of ten minfte eigenaar te zijn; eene hoedanigheid, welke mijn vader en ik zestig jaren onafgebroken bezeten hebben, Vaarwel dan, arm No, 39! Mogt uw dak nimmer befchucting verleenen aan flechter lie- den, dan die het thans verlaten! Om niet allen te gelijk Onze dif Jares te verlaten, zullen Lady SCOTT en ANNA tot zondag blijven, Wat mij betreft, ik vertrek oogenblik- kelijk, en ik kan daarbij wel het treurgezang der hunne ge- boorteplaats werlatende Hooglanders aanheffen : Ha til mi talidh. Wij komen niet werom.” Maar een zwaarder flag, dan het verlies van zijn vermo- gen, tond den verarmden Baronet te treffen. Lady scorr, Wier gezondheidstoeftand federt lang ernftige bezorgdheid ge- baard had, ftierf den 15 Mei, Onder die dagteekening leest men in het Dagboek: „Na twee dagen lang veel geleden te hebben, is zij ten 254 WALTER SCOTT'S DAGBOEK. twee ure heden morgen. geftorven. Eindelijk is zij dan ter ruste ingegaan. Gisteren nacht benik hier gekomen, An- NA is uitgeput van vermoeidheid en droefenis. Het arme meisje heeft zenuwtoevallen gehad, die zich bij mijne aan- komst hernieuwd hebben, Hare afgebrokene fmartgeluiden geleken naar die van een kind, als ook hare taal, die ove- rigens vol was van geduldige berusting in Gods wil, „ Arme moeder ! Nooit zult gij dan wederkeeren! Voor altijd weg! … in éene betere wereld ! Het was een tooneel, waarbij een vreemde gefchreid zou hebben; men denke dus, wat ik, man en vader, ondervond! Ter naauwernood wist ik, wat ik gevoelde, nu eens vast als eene rots, dan week als de golf, die zich er tegen verbrijzelt. Wanneer ik deze wo- ning vergelijk met hetgeen zij nog kort geleden geweest is, dan voel ik mijn hart ineenkrimpen. Zonder omgang, oud, ver van mijne kinderen, mijne leve ANNA uitgezonderd, arm, onder lasten gebukt, moest ik dan nog haar verliezen, die alle gedachten met mij deelde, en wier toefpraak fteeds die angftige voorgevoelens ftilde, die het hart doen breken, wanneer mer ze alleen moet dragen, Zelfs de zwakheden van mijne arme CHARLOTTE waren mij nuttig, daar zij mij nit den kring mijner droeve overpeinzingen trokken. „ Ik heb haar gezien! Dat gelaat, waarop daar mijn oog gevestigd geweest is, js, en is ook niet, dat van mijne CHARLOTTE, mijne levensgezellin gedurende dertig jaren. Het was nog wel dezelfde cvenmaat van geftalte, hoezeer hare leden, weleer met bevallige buigzaamheid begaafd, chans door den dood verftijfd waren; maar die geelkleurige en kramp- achtig zaarigetrokken tronie, die het leven fchijnt te befpot- ten, is dat het lief en lagchend wezen, welks uitdrukking zoo levendig en aanminnig was?,.. Ik wil het niet ander- maal zien. ANNA vindt hare moeder weinig veranderd, om- dat zij zich haar voorkomen herinnert, zoo als de geweldige . pijnen het gemaakt hadden; mijne herinnering klimt op tot de tijden van ons geluk!... Wat zal ik ‘nu doen met de masfa denkbeelden, die dertig jaren lang haar eigendom wa- ren? Lang nog voorzeker zullen zij haar gewijd blijven; maar ik zal van mijne fmart geen fchouwfpel maken voor de werelds; ik zal niet de doorgaans meest gemaakte aller rollen fpelen, die van een’ ontroestbaren weduwenaar, „ 18 Mei. Weder is er een dag aangebroken, een dag vro- tijk fehitterend voor geheel de buitenwereld. De lucht is WALTER SCOTT'S DAGBOEK. 255 zacht, de bloemen lagchen ons toe, diamanten van dauw giinfteren op al de bladeren; maar dit gezigt zal haar niet meer verheugen, voor wie een liefelijke dag zulk een uitfte- kend genot was. Een kerker van"lood en van hout heeft haar reeds omfloten; weldra zal de koude aarde kaar bedekt- ken. Neen, het is CHARLOTTE, de welbeminde mijner jeugd, de moeder mijner kinderen niet, die zij daar zullen gaan begraven tusfchen de puinhoopen van Dryburgh, welke wij zoo dikwijls te zamen bezocht hebben! Neen, neen, ergens heeft CHARLOTTE de bewustheid van hetgeen ik voor haar voel! Waar en hoe? Dat kan ik niet zeggen. En evenwel zou ik de geheimzinnige, maar vaste hoop, dat ik haar in eene betere wereld zal wederzien, niet willen op- geven voor al, wat de tegenwoordige mij bieden kan. Dè noodwendigheid dier fcheiding,-eene noodwendigheid, die haar zelfs tot eene leniging maakte, die noodwendigheid en geduldige berusting zullen mijne troostbronnen zijn. Ik ge- voel dat paroxismus van fmart niet, dat anderen in dergelij- ke omftandigheden ondervonden hebben, „Ik ben daar in hare kamer geweest. Geene ftem, geen geluid, geene beweging! De indruk van het lijk was nog zigcbaar op het bed; maar de doode had men reeds naar el- ders vervoerd. Alles was net, gelijk zij het zoo gaarne had; maar alles was ftil, ftil afs de dood! n Ik herinner mij onze laatfte zamenkomst, zi RIEF zich in haar bed op, pgogde hare oogen naar mij heen te wen- den, en zeide, terwijl zij zich geweld aandeed om te glim- lagchen: „ Gij ziet er allen zoo treurig uit!” Dit zijn de latte woorden, welke ik haar heb hooren uitbrengen, en ik haastte mij om heen te gaan, want het fcheen dat zij niet de volle bewustheid had van hetgeen zij zeide, Toen ik, op het oogenblik van mijn vertrek, weder in de kamer trad’, lag zij in diepen flaap. Die flaap is thans nog dieper ! » Zij zijn in de kamer tler afgeftorvene bezig; die kamer, Zoo lang het verblijf van een huwelijksgeluk , waarop zij fier Was. Ik hoor met haastige en zware treden gaan, In de lzatte weken zou men er een bitje hebben hooren gonzen, 0, mijn God !” Doch laat ons het gordijn voor die treurige tooneelen doen vallen, en liever de uitkomften opgeven van des Schrijvers Pogingen ter afdoening eener fchuldenfom van meer dan 120,000 pond fterling, (anderhalf millioen guldens) welke hij te be- 256 WALTER SCOTT'S DAGBOEK. talen had. Niets inderdaad is merkwaardiger , dan die reeks van werkzaamheden en combinatiën na te gaan. In de eerfte plaats dacht WALTER SCOTT er aan, om de werken te voltooijen, tot welker vervaardiging hij zich jegens CoN- STABLE verbonden had, vóór dat nog die boekhandelaar bankbreukig werd: en hierin deed zich eene ernftige moeije- lijkheid op. Een dier twee werken was vrij ver gevorderd, ConNnsTABLE had het onder den titel van Woodffock aange- kondigd; daarenboven had hij den drukker BALLANTYNE het tot den druk vereischte papier toegezonden, en den Schrijver het bedrag van den prijs, waaromtrent men over- eengekomen was, in briefjes betaald, Bij zulk eenen ftand der zaken eischten nu de fijndics der falliet-masfa van coN- STABLE de levering van Woodflock, onder verklaring dat zij bereid waren hunne overeenkomften geftand te doen, Scort's fchuldeifchers daarentegen beweerden, dat door de bankbreuk der uitgevers het contract vernietigd was, en scorr zelf. hakte den knoop door met te zeggen: „ Her werk zit in mijn hoofd, en zal er in blijven, liever dan dat ik het hun geef.” De uitgave van Woodhock en van het Th yan NAPO- LEON, gevoegd bij andere letterkundige voordeelen, ftelde hem in ftaat, om een eerfte dividend van zes fchellingen en acht pence per pond, dat is ruim een derde zijner fchulden, te istin. In 1827 gaf wALTER scoTT de eerfte reeks der Kronijken yan Canongate in het licht in twee deelen, ‚en in 1828 eene tweede reeks dier zelfde Kronijken in drie deelen, behelzende Aef fchoone Meisje van Perth.. Op het einde van dat zelfde jaar, zag het eerfte gedeelte eener Ge- fchiedenis van Schotland ten dienfte der jeugd het licht, on- der den titel van Vertellingen eens Grootvaders aan zijnen Kleinzoon. Dit bevallige werk werd met een tweede en der- de gedeelte voltooid, makende in alles negen boekdeelen, die in 1829 en 1830 verfchenen, In 1831 liet de em eene andere reeks, welke Frankrijk tot onderwerp had, drie deelen uitkomen. Anna van Geijerflein had in het s van 1829, mede in drie deelen, het licht gezien; en, als ware het om de kracht en buigzaamheid van zijnen geest te toonen, had scoTT, gedurende hetzelfde jaar, achtervol- gens (elk in een deel) twee godsdienftige Verhandelingen, onder den titel van Preken van een’ Leek, en eene Proevt over Tuinbouw en Boomteelt, uitgegeven. In het volgende WALTER SCOTT'S DAGBOEK. Dus zijn in den tijd van drie jaren, dat is te zeggen van het begin van 1827 tot het einde van 1830, negenentwintig oor- fpronkelijke boekdeelen uit zijne pen gekomen, dat is om- tent tien deelen in het jaar! Maar dat is nog niet alles: onder andere ontwerpen, om geld te maken, kwam wW AL- TER SCOTT op het denkbeeld, om de geheele verzameling der Waverley-romans, in eenparig en zaamgedrongen formaat, met noten, voorredenen en platen, alles herzien en verbe- terd, in het licht te geven, Diensvolgens, toen het eigen- domsregt dier romans door co NsTaABLE's fchuldeifchers in auctie gebragt werd, zag men, met niet geringe verwonde- ring, hetzelve door een’ der gewezen compagnons van dat huis voor de fom van 8400 pond fterling weder inkoopen, Weldra vernam men, dat die koop voor rekening vanscort’s fchuldeifchers gefchied was, en dat de nieuwe uitgave, te hunnen voordeele, door den kooper den Heer cADELL zou gefchieden. Zij zag inderdaad, in Junij 1829, her licht, en het debiet bereikte binnen korten tijd de geweldige hoeveel- heid van 23,000 exemplaren. De Schrijver van: Waverley geraakte hierdoor in ftaat, weder een dividend van drie fchel- lingen per pond te betalen, hetwelk, zoo niet de interesfen opgeloopen waren, zijne fchuld tot bijna de helft vermin- -derd zou hebben, Werkelijk had hij dus 54,000 pond fter- ling betaald, zonder nog de premiën der levensverzekering te rekenen, welke hij op zichzelven genomen had. Dit ge- drag kwam ook zijnen fchuldeifcheren zoo vereerend voor, dat zij met eenparige ftemmen befloten, hem de boekerij, de bandfchriften, het huisraad en zilver van Abbotsford, al het- welk hij tijdens zijn ongeluk in hunne handen gefteld had, ten gefchenke te geven. In November 1830 nam scoTrT zijn affcheid als Griffier van het Hof van Sésfiën, om zich geheel en al aan zijnen letterarbeid te kunnen toewijden. Het bewind van Lord GREY bood hem wel een toereikend penfioen aan, om hem het gemis der voordeelen van den post zelven te vergoeden ; maar hij weigerde zulks, om niet tegen zijne ftaatkundige denkwijs te handelen. Zoo hardnekkig een arbeid moest noodwendig zijn anders 258 WALTER SCOTT'S DAGBOEK. fterk geftel ondermijnen ; weldra vertoonden zich kenteekens van verlamming (paralyfis.) Dr. ABERCROMBY, van Edimburg, gebood den Dichter, op ftraffe des doods, zijn letterwerk op te fchorten; maar deze gehoorzaamde niet, en zette eene taak voort, welke hij als heilig befchouwde. Eene vierde reeks der Vertellingen voor mijnen Hospes- zag in den loop des zomers het licht; zij bevatte Graaf Robert van Parijs en het gevaarlijke Kasteel, Maar de lamp was aan het uitgaan, De Geneesheeren hadden hem den raad gegeven, verblijf te gaan houden in Jtalië; opfchorting vau allen geestarbeid gedurende langen tijd liet nog eene laatfte hoop over. Hij ging, met zijnen oudften zoon en met zijne dochter ANNA, naar Malta fcheep, Van Malta begaf hij zich naar Napels; van Napels naar Rome, waar hij het overlijden van GÖTHE vernam, die hem had doen aanfporen, om door Duitschland en langs den Rijn naar Éngeland terug te keeren, den weg nemende over Weenen, Praag, Töplitz, Carlsbad , Munchen enz. „ Doe hem toch wél begrijpen „ had de eerwaardige Duitfche Dichter gezegd, „ dat hij onder ons dak volkomen » zal zijn alsof hij te huis was, ên dat hij overal den eer- „ bied en de bewondering vinden zal, verfchuldigd niet al- „ leen aan den Schrijver eener menigte belangrijke werken, „ maar ook aan des braven, talentvollen man, die geheel n» Zijn leven aan de verbetering van het menschdom befteed „ heeft.” In Mei verlieten de reizigérs Rome, en begaven zich met groote dagreizen naar Frankfort; niettemin klaagde , SCOTT, dat er te langzaam gereisd werd. Den 4 Junij had bij eenen aanval van peralyfis, die doodelijk geweest zou zijn, indien niet een getrouwe bediende de tegenwoordigheid van geest gehad had, om hem eene ruime aderlating te does. Acht dagen daarna bevond hij zich bijna reeds ftervende in het Sf. James-hótel, in Jermyn-fireet te Londen, alwaar hij verfcheidene weken lang in bewusteloozen toeftand doorbragt, nu en dan flechts , in oogenblikken van eenige meerdere hel- derheid , het eenige woord uitende: Abbotsford! Abbotsford! Zoodra het mogelijk werd hem te vervoeren, bragt men hem te Blackwell aan boord eener ftoomboot. Eindelijk zag hij Abbotsford, of liever Abbotsford zag zijnen ftichter we- der, want scorrT was in eenen toeftand van volkomene ge- voelloosheid vervallen. Hij herkende niemand, zelfs niet zijne kinderen. Ten laatfte, toen zijne oude vriend, de WALTER SCOTT's DAGBOEK, 259 Heer LAIDLAW, zijn fterfbed naderde, greep scor r diens hand, en ftamelde met doffe ftem de woorden: „ Thans bemerk ik, dat ik te Abbotsford ben.” Eenige uren daarna fcheen hij te herleven; hij deed zich naar zijne boekerij brengen, naar de onderfcheidene vertrekken, en zelfs naar de tuinen, die juist toen met de levendigfte zomerkleuren fchieterden. Deze gunftiger toeftand duurde verfcheidene dagen, zelfs herkreeg de zieke het gebruik zijner verftandsvermogens in zoo verre, dat hij verlangde, nu eens de fchoone gedichten van CRABBE, dan weder den Bijbel te hooren voorlezen. Het voorlezen van denzelfden genoemden Dichter door P H 0 Ee BE DAWSON had de laatfte oogenblikken van CHARLES F ox vervrolijkt, De voor eene korte poos opgeklaarde nevel verdikte zich op nieuw. ScoTrr geraakte buiten kennis; maar het fechei- den van ziel en ligchaam, in een zoo krachtig bewerktuigd wezen, kon niet zonder eene geweldige crifis gebeuren, IJlen maakte zich van den ftervende meester, wiens ftuiptrekkin- gen eene laatfte maar vruchtelooze worfteling tegen den dood fchenen. De uitgeputte natuur bezweek eindelijk, W ALe TER SCOTT gaf den 21 September 1832, ten half twee ure, den geest. Hij had een en zestig jaren eene maand en zes da- gen geleefd, Na des Dichters dood hebben zijne fchuldeifchers en het publiek zich niet onthouden, overdrevene geruchten te ver- fpreiden omtrent de door hem nagelatene fchulden, Het is voor ons een pligt, den waren ftaat der zaken op te geven, Het overfchot der fchuld was 53,000 pond fterling ; maar tot dekking dier fom had men 22,000 pond, het bedrag der verzekering op het leven van den thans overledene; voorts 11,000 pond, die in handen der Trustees of Curators opge- loopen en uit letterkundigen arbeid en andere bijbronnen af- komftig was. Er bleef dus nog flechts 20,000 pond onge- dekt, de interesfen daaronder niet begrepen. Den 29 Octo- ber had er eene bijeenroeping der fchuldeifchers plaats, om mededeeling te ontvangen van de aanbiedingen der familie van scoTT, die zich verbinden wilde, om in den loop van Februarij de nog overige 20,000 pond te betalen, tegen qui- tamie wegens de geheele fchuld. Met eenparige ftemmen werd de voorflag omhelsd, gelijk ook de volgende motie: » De vergadering acht eene verdiende hulde te bewijzen aan 260 WALTER SCOTT'S DAGBOEK. „ de nagedachtenis van Sir WALTER SCOTT, door haar „ innig gevoel van dankbaarheid te betuigen voor zijn edel. ‘„ aardig gedrag te midden van moeijelijkheden en rampfpoe- „ den, die de pogingen van ieder ander verlamd zouden heb- „ ben, maar die zijne grootheid van ziel flechts te meer „ hebben doen uitkomen,” AAN MIJNEN VRIEND W. H. SCHMIDT , KUNSTSCHILDER , NA HET BEZIGTIGEN ZIJNER SCHILDERIJ, VOORSTELLENDE EENE BOEe TELINGE IN DEN KERKER 5 BERUSTENDE IN DE VERZAMELING VAN DEN WELED. GEB, HEER M. A., F, H. HOFFMAN , LID DER KONINKLIJKE AKADEMIE VAN BEELDENDE KUNSTEN TE AMSTERDAM, Dar ligt zij troost- en fpraakloos neêr, ‚Met zonde en fchuld belaâu ; Geen ftraal van hope lacht haar meer In d'engen kerker aan, ’ Blijft in haar ziel ftikdonkre nacht: Wat andren laafnis bied’, De fchuld verteert haar levenskracht, En — tranen heeft zij niet! O neen ! haar oog is uitgeweend, Haar hart is moêgezucht ; En hoe zij nokt, en fnikt, en fteent, Niets geeft haar’ boezem lucht, En hoe ’t berouw haar ziel vervult, (Ze ontzonk zoo diep haar pligt!) Niets geeft haar vrijfpraak van de fchuid Bij ’t nadrend Godsgerigt, t O , zie dien droefgeplooiden mond; Die oogleên rood gefchreid ; Die vale doodskleur, die in °t rond Op ’t wezen jigt gefpreid ! Te zwak, kan zich de teedre hand Niet vouwen voor ’t gebed, En, hooploos aan den graf kuilrand , Grijpt haar geen hand, die redt, AAN MIJNEN VRIEND W. H. SCHMIDT. 261 Maar hoe ! komt niets in ’t kerkerhol Dan ’t kloppend hart te ftâ ? Ja! van berouw en boete vol, Vertrouwt ze op Gods genÂ, Al derft ook °t neêrgeflagen oog, „Voor ’t opzien, moed en kracht, De Hemel ligt toch niet te hoog Voor haar gebed en klagt, En daarom brengt een achtbre grijz’ , Met pij en kap bekleed, Een dienaar Gods, op vrome wijs, Haar troost in ’t zieleleed, Hij fmeekt , met opgeheven hand, Bewogen met haar loc, Daar ’t vuur van ernst in °t oog hem brandt, Genâ voor haar van God. ’t Is, of hij wil, dat ftem en taal Tot in den Hemel klink’, Hij weet, Gods gunst kent perk noch paal, -Hoe diep de zondaar zink’, Dus wijst hij haar op ’t heilig kruis ; En, van Gods trouw bewust, Brengt hij, wat ftorm er in haar druisch’, ’% Gefchokte hart in rust, Zij dan haar oog ook uitgeweend, Haar hart ook moêgezucht ; De troost, dien °t vroom gebed verleent, Geeft aan haar’ boezem lucht, Bid, vrome Priester! bid en fmeek ; Reeds juicht der Englen kring, Hoe ze ook het fpoor der deugd ontweek, Om uwe boeteling. Ja, waar zóó °t neêrgeflagen oog Tuigt van °t gemoedsbeftaan , Daar neemt, vergevend van omhoog , Genâ den zondaar aan: Elk boetling, zoo vol ootmoedszin, Als, SCHMIDT, uw kunst vertoont, Zweeft eenmaal wis den Hemel in, Waar vrijfpraak boete loont, Rotterdam. J. VAN HARDERWIJK, RZ. MENGELW. 1839. No, 5, o 262 SWIET ONDER DE ADVOCATEN. SWIFT ONDER DE ADVOCATEN. In eene Asfifen-preek had eens swi1rT die foort van Advo- caten fcherp doorgehaald, welke zich veroorloofden tegen hun geweten te pleiten. Hierover gebelgd, gaf zich een jong Regtsgeleerde aan harde uitdrukkingen omtrent de Geeste- lijkheid toe, en, haar als't ware gelijk met gelijk willende vergelden, zeide hij onder anderen, dat, als de Duivel- eens te fterven kwam, er zeker een Geestelijke gevonden zou wor- den, die hem eene liĳkpreek zou houden. „Ja zeker,” zei SWIFT, „ zou ik ze hem houden, en van den Duivel zeg- gen, wat hij verdiend had, zoo als ik het heden morgen van zijne kinderen gedaan heb,” EEN IER VOOR DE REGTBANK, á Zit gij fchuldig of niet?” werd onlangs, naar Engelsch gebruik, aan eenen befchuldigde voor eene regtbank te Du. blin gevraagd. — „Wel, mij dunkt,” kreeg degeen, die de vraag deed, ten antwoord, „ juist daartoe zijt gij aange- fteld, om dat uit te vinden”. LAST DER RIJKDOMMEN, Een onbemiddeld Rusfisch Edelman ontdekte toevallig in zij- ne kleine bezittingen ongemeen rijke goudaderen, zoodat hij weldra een vermogen van ettelijke m{llioenen bezat, Hij, die tot nog toe flechts beeren en fabeldieren gejaagd had, ge. voelde nu plotfeling begeerte naar Parijs, huurde loges in alle Schouwburgen af, en verheugde zich reeds bij voorraad over het heerlijke leven, dat hij in de hoofdftad der befchaaf- de wereld leiden zou, toen hem, onder een fchoonfchijnend voorwendfel, een verbod der Rusfifche Regering gewierd van het Rijk te verlaten, opdat het uit de ingewanden van Rus- land gegraven goud niet in Frankrijk verfpild mogt worden. Van dien oogenblik af is de jonge heer ten uiterfte mistroos- tig, en merkt zichzelven aan als een opgeflotene — tusfchen Moskou, St. Petersburg, Warfchau , Tobolsk en Odesfa! + OOSTERSCHE LIBERALITEIT. , Die met den aard van het Oosterfche .Despotismus en des- zelfs zeer wezenlijk onderfcheid van dat in fommige Euro- pefche Staten niet naauwkeurig bekend is, moet verwonderd OOSTERSCHE LIBERALITEIT. 263 ftaan, wanneer hij verneemt, met welk eene vrijmoedigheid foms de geringfte bewoner van eene Perzifche ftad zich om- trent zijne Overheden, ja zelfs omtrent den geheiligden per- foon van den Schakh, durft uitlaten. Had/chi IBRAHIM, die eerfte Minister van Perzië geweest was, ten tijde toen Generaal MALCOLM dat land bezocht, verhaalde, tot be- wijs van den vrijen moed zijner landslieden, aan de Engel- fchen onder anderen de volgende Anecdote. Bij gelegenheid eener buitengewone belasting, welke de Gouverneur van Zs- pahan, 1BRAHIM'’s broeder, op den winkel van elk der ne- ringdoende ingezetenen legde, drong een groenteverkooper naar de plaats door, waar de Gouverneur openlijk gehoor gaf, en riep uit, dat hij volftrekt onvermogend was, om de opgelegde belasting te betalen. „ Betalen moet gij ze, of anders de ftad verlaten,” was het antwoord, — „Ik kan niet betalen,” zeide de man; „ naar welke plaats moet ik dan gaan?” — Gij kunt naar Schiras gaan, of naar Ka- fchan, wanneer die fleden u beter bevallen dan de onze De hernam de Gouverneur. — „Uw broeder,” was het ant- woord, „is Gouverneur van de eene dier fteden; uw neef van de andere: welke hulp: kan ik daar verwachten?” — „ Zoo kunt gij aan het Hof gaan en u bij den Sekak bekla- gen, wanneer gij denkt, dat ik u onregt gedaan heb,” — „ Uw broeder, de Hadfchi (Pelgrim), is eerfte Minister,” hervatte de man. — „ Zoo loop dan naar de Hel,” riep de driftig wordende Gouverneur, „en val mij niet langer las- tig!’ — „ Waarfchijnlijk is wijlen de Had/cht, uw vader, daar,” antwoordde de burger, zonder zich van zijn ftuk te laten brengen. Rotterdam , V7 Maart 1839. G. yv. R. o2 264 EEN OUD BIJSCHRIFT. EEN OUD BIJSCHRIFT IN EEN WAARDIG GRAFSCHRIFT VERKEERD. Van KAMPEN, vraagbaak fteeds van jongen en van ouden, Beidt hier den jongften dag. Waarvoor moet men hem houden, (O wijzen, meldt het mij, indien gij hier niet fufc !) Voor eerlijker van hart of kloeker van vernuft? IJ. WILLMAR, Hoort, hoe des wijzen Willmar’s taal Klonk in der Belgenvadren zaal, „Tot roem des lands bijeengezeten: „ Maakt, edle mannen, maakt nu vreê! n De kling blijv’ vreedzaam in de fcheé: » Het leger heeft zich wél gekweten. „ De fchande heeft het uitgevaagd , ” Toen’ t eens zoo deerlijk werd gejaagd, „ En thans, door kiekens gaar te koken „ In legerkamp bij Beverloo , > Geftrekt op °t frisfche roggeftroo , „ Geleden fmaad met glans gewroken, » Pataten, vleesch en Diester-bier , » Genuttigd bij een koestrend vier, „ En meerder foortgelijke plagen, „ Heeft onze dappre legerfchaar , „ Gedekt voor koude en krijgsgevaar, „ Met onbezweken moed verdragen, y Oje wierp, verftijfd van fchrik, Op °t heldenkamp een’ bangen blik , „ En riep toen tot zijn granadieren : » Loopt, kindren, loopt, zoo hard gij kunt $ t » Kiest zelv’ u een verzamelpunt » Aan de overzijde der rivieren ! „ Ja, °t leger heeft zijn’ pligt betracht : » Voor onze fchaar, met roem bevracht, „ 1s Hollands krijgsmagt weggedropen. „ Hoezee! de zegekrans is ons! » Rust, Leopold, op zwanedons ! » Gij kunt uw legertent nu floopen.” Herleef, Euroop! held Willmar's taal Klonk vredelievend door de zaal, Geluk, o volken! heil, o landen! Want, had de man den krijg gewild, Uw laatfte man werd ‘óf gevild Of moest in °t laatfte fort verbranden 18 Maart 1839. v. E. ME NGELWERK. VERHANDELING OVER DE GROOTE WAARDE EN VOORTREFFELIJKHEID VAN HET LIGCHAAM VOOR ONS BESTAAN, ALS DEN- KENDE EN REDELIJKE WEZENS, Door Ne. SWART. Oa en wijd verfpreid is het begrip, dat de ftof, ` waaruit de wereld gemaakt is, de oorzaak is van het kwaad , in dezelve aangetroffen. God, zeide men, wil- de een volmaakt geheel zamenftellen ; maar de itof, die men doorgaans als van.eeuwigheid beftaande aannam, verzette zich daartegen, en zoo bleef in de best moge- lijke wereld een inmengfel van kwaad over, door geene wijsheid of almagt te weren. En fchoon men zou moe- ten denken, dat de leer des Bijbels , die eene fchepping uit niet aanneemt, en dus ftof en vorm beide uit de- zelfde volmaakte bron afleidt, dit denkbeeld ongerijmd maakt, er wordt echter al vroeg een aanhang in de Chris- tenkerk gevonden , die bepaaldelijk de oorzaak der zonde zoekt in de ftof. (*) Ja, werd ook deze ketterij ver- worpen, er is blijkbaar niet weinig van haren inhoud overgebleven. Het fpraakgebruik van den Bijbel, vol- gens ’t welk de geest tegen het vleesch wordt overge- fteld, vooral de woorden van PAULUS: het vleesch begeert tegen den geest en de geest tegen het vleesch, en deze twee flrijden tegen elkander, benevens vele foort- gelijke , gaven hiertoe ligt aanleiding. En gelijk fommi- (*) De Manicheërs. MENGELW. 1839. No, 6. T 266 © DE WAARDE VAN HET LIGCHAAM ge oude wijsgeeren het ligchaam als een kerker voor de ziel befchouwden , uit welke ontflagen , zij eenmaal veel vrijer, magtiger en gelukkiger zou bevonden worden ; zoo treft men er ook onder de Christenen aan, die, de opftanding des vleefches voor een louter. zinnebeeld of fchikking naar Joodfche begrippen houdende, de toe- komftige zaligheid daarin gelegen achten, dat wij, van “alle last en beperking door het ligchaam ontflagen , een geheel geestelijk leven van kennis , bewondering en aan- bidding des volmaakten zullen leiden. Dit echter zoude op zichzelf als min gevaarlijk, ten deele zelfs aanprijfe- lijk te achten zijn, daar wij in allen gevalle toch moe- ten zeggen: Aet is nog niet geopenbaard, wat wij zijn zullen, indien niet de praktijk des Christendoms zich, op eene verkeerde wijze, naar zoodanige opvatting had gefchikt. Dezelve namelijk fchreef nu de uitroeijing van alle zinnelijke aandoening en gevoel, de verzaking van alle genot en vreugde der aarde, de ontrukking aan alle maatfchappelijke betrekking en bezigheid voor, om zich in de wildernis, tusfchen naakte rotfen of fteile kloos- termuren, met bloote befpiegelingen te voeden. Bij de geringtte-hoeveelheid van fchralen en onfmakelijken kost levende , met de ruwfte kleeding aangedaan, bijna zon- der flaap , op den harden grond genoten, kastijdde men daarenboven zichzelven en beftreed het ligechaam als eenen ' boozen vijand. Dat was het leven der zoogenaamde heiligen en volmaakten, die daardoor dan ook niet zel- den tot droomen eener ontftelde verbeelding werden op- „gevoerd, volgens welke zij met de Engelen, ja met den Eeuwigen zelv’, als ligchamelijk verkeerden, Ik erken, dit alles kan als overdrijving, verkeerde toepasfing en misbruik van onbetwijfelbare waarheden worden befchouwd. Eene averegtfche opvatting van Bijbelfche lesfen, bij welke noch op de omftandigheden des tijds, noch op de krachtige taal der Oosterlingen , vol beelden en gelijkenisfen, wordt gelet, is ligt ge- ‚noegzaam, om deze dwaasheid te verklaren. Maar, zou toch dat oorfpronkelijke denkbeeld van de bedorvenheid VOOR ONS BESTAAN. 267 der ftof, van de verwerpelijkheid van alles, wat uit het ligchaam voortkomt, van de noodzakelijkheid des verbrekens zijner boeijen , daartoe niet krachtig hebben medegewerkt? Zou men er niet de uitfpraak der H. Schrift zelve bij uit het oog verloren hebben, dat beide het ligchaam en de geest Godes zijn, ja het eerfte ge- fchikt is een tempel des H. Geestes te wezen? (*) Althans ik heb het niet ongepast geacht , de groote waarde en voortreffelijkheid van het ligchaam voor ons geheele beftaan , als- denkende en redelijke wezens , aan te wijzen. De ziel kennen wij, ten beste genomen, al- leen uit hare daden, als eene onbekende bron, als eene vooronderftelling , waaruit zekere verfchijnfelen zijn te verklaren. Het ligcháam is voor oogen; wij mogen het ` onderzoeken , en deszelfs verrigtingen , ten opzigte van wijze en middelen, nagaan. Ware het te verantwoor- den, dat wij dit om het andere verzuimden? Ik weet niet, of mijne toehoorders, en toehoorderesfen vooral, - met zulk een meer wijsgeerig onderwerp ingenomen zul- len zijn. Ik verzoek echter op te merken, dat geene afgetrokkene befchouwingen , maar zigtbare, althans zin- nelijke zaken ons daarbij zullen bezig houden. En is er ook niets nieuws ondef de zon, zij zullen echter, bij het flot misfchien, toegeven, de zaak in dat licht nog niet befchouwd te hebben. Er zijn een aantal voorwerpen in de natuur , van wel- ke wij de krachten en werkzaamheden kunnen opmerken en gadeflaan , zonder dat wij van deze werkzaamheid of dit vermogen eenige reden kunnen geven, Wat de na- tuurkundigen aantrekkingskracht, de ‘fcheikundigen ver- wantfchap tusfchen bijzondere ftoffen, de beoefenaars der natuurlijke historie. groeikracht , en de geneeskundi- gen levenskracht noemen, dat zijn verborgenheden voor den mensch: hij kan de uitkomften harer werkzaamheid, (*) Dit verband blijkt duidelijk uit de Schrijvers der Nieuw- platonifche fchool, die, hoewel geene Christenen, niet zon- der invloed op dezelve bleven. T 2 sm 268 DE WAARDE VAN HET LIGCHAAM derzelver wetten en voorwerpen bepalen; maar waarom en waardoor de verfchillende ftoffen alzoo werken of be- werkt worden, is hem een onverklaarbaar raadfel. Er zijn andere voorwerpen, en het dierlijk ligchaam levert daarvan wel de klaarfte bewijzen , welker vermogens en werkzaamheid , voor een groot deel, naauwkeurig te be- rekenen zijn; bij welke, de grondftoffe eenmaal zijnde gegeven, geene andere kracht dan des verftands, des vernufts , der berekening wordt vereischt; van welke zich de mensch een volkomen begrip kan maken , ja die hij, voor zoo verre hem de noodige befchikking over de zamenftellende ftoffen is gegeven, in eigene werken na- volgt. Het is opmerkelijk, dat deze verklaarbaarheid ‘van krachten en werkzaamheden in de natuurlijke voor- werpen toeneemt, naarmate die voorwerpen op eenen hoogeren trap van volmaaktheid ftaan — in de planten meer dan in fteenen en metalen, in de dieren meer dan in de planten. Alles b. v., waardoor zich het levend fchepfel boven louter groeiĳende of nog lagere onder- fcheidt, zijne vrije beweging, zijne eigene werkzaam- beid voor onderhoud , veiligheid en voortduring , berust op eene werktuigelijke zamenftelling zijner verfchillende ligchaamsdeelen , waarvan wij het kunftig maakfel van ituk tot ftuk kunnen nagaan. Het ware inderdaad te wenfchen , dat eenige oppervlakkige kennis van dit on- derwerp meer tot de algemeene opvoeding gebragt werd, ja dat men jeugd en ouderdom op de wonderen opmerk- zaam maakte, welke de wijsheid en zorge des Aller- hoogten op deze wijze doen kennen. Waarlijk , ieder levend fchepfel is een proefltuk van Gods hand; de on- navolgbaarfte werktuigkunde, het onnagaanbaarst vernuft en oneindige kunst brengen hier duizend zamenttellen , duizend verfcheidenheden derzelven tot ftand, over welke de nadenkende mensch verbaasd en opgetogen ftaat. Elk voorwerp heeft den noodigen toeftel voor zijne leefwijze ontvangen — de vogel om te vliegen, de visch om te zwemmen, de os om te grazen, de leeuw om te ver- fcheuren, de worm om te kruipen, met afwisfelingen zonder tal, met zeldzaamheden niet uit te fpreken. VOOR ONS BESTAAN. 269 Doch onder allen is er geen, die meer onze bewon- dering verdient, dan de mensch zelf. Ik mag hierbij, in het algemeen, thans niet ftilftaan. Elk heeft daar- van fomtijds gehoord, En wisten de vernuftige Grie- ken, op dien hoogen trap van befchaving, geen ander beeld, dan dat van den mensch, uit te vinden, om den Vader der Goden en menfchen te vertoonen , dan fchij- nen wij het wel daarvoor te moeten houden, dat geene gedaante het grootfche en fchoone, het vermogen en de diepe kennis beter uitdrukt, dan de -menfchelijke ge- daante. Ook onze heilige Boeken volgen dien regel, wanneer zij ons Engelen of andere hoogere wezens in de gefchiedenis voorftellen. Ja zelfs bij de monfters der Oosterfche verbeelding ligt de menfchelijke gedaante ten. grond, En dit althans komt ons voor blijkbaar te zijn, dat, zoo de geheele voortreffelijkheid van den mensch uit zijn ligchamelijk zamenftel ook niet is te verklaren , deszelfs redelijke ziel toch wel bezwaarlijk in een an- der ons bekend ligchaam tot dien trap van ontwikkeling en werkzaamheid zoude kunnen geraken. Wij willen met het voornaamfte beginnen‘, met de fpraak. Het behoeft geen onderzoek, of de dieren de ligchamelijke voorwaarden tot fpreken, even zeer als de mensch, zouden bezitten. Mij fchijnt deze opmerking over het geheel daartegen te pleiten, dat wij enkele vo- gels, die anders niet tot de fchranderfte wezens behoo- ren, en die er dan ook weinig gebruik van weten te maken , fommige woorden kunnen leeren naklappen 5 ter- wijl wij den Îlimmen hond zoo min, als het paard, den olifant, of zelfs den aap, iets dergelijks kunnen leeren. En onze groote camper moge het dan mis gezien hebben , dat laatstgenoemde door zekere windbuizen ach- ter zijne kaken uitdrukkelijk belet wordt geregelde klan- ken voort te brengen, en de in zijne foort niet minder groote nERDER (*) daarin te onregt de zorg des Schep- (*) In zijne bekende Jdeën zur Philofophie enz., waar ook camper wordt aangehaald, 4 270 DE WAARDE VAN HET LIGCHAAM pers hebben opgemerkt, opdat zulk een. wezen met zij- ne onreine brabbeltaal ons niet zoude hinderen , — het fchijnt mij toch door zekeren geleerde (*) wat al te los daarheen gezegd: „ het dier zegt niets, omdat het niets te zeggen heeft.” Dit alles, zeg ik, behoeft geen naauwkeurig onder- zoek, omdat wij in allen gevalle weten, dat de men- fchelijke tong en mond en keel de gefchiktheid hebben , om niet alleen- toonen, maar wel inzonderheid klanken van allerlei foort voort te brengen, ja die te doen afwis- felen en elkander vervangen met eene fnelheid en eene gemakkelijkheid tevens, welke wel geen door ons ver- vaardigd werktuig ooit zal kunnen navolgen. De vier „en twintig letters, door ons gebezigd, drukken de grond- klanken onzer taal, zij het dan meer of min gebrekkig, uit. En wat is er meer dan dit getal noodig , om eene eindelooze menigte van woorden uit dezelve zaam te ftel- len, die elk geheel anders luiden , elk eene andere men- geling en wisfeling van klanken doen hooren , en elkan- der toch met eene fnelheid opvolgen, die -alle denkbeeld te boven gaat. In de ure tijds, die ik hier voor u zal fpreken , bereken ik ten minfte tienduizend lettergrepen en driemaal zoo vele letters noodig te hebben, om u mijne gedachten mede te deelen, en hoe weinig moeite kost dit mij; ja, hoe veel vermaak pleegt er de mensch in te vinden, om aldus, door middel der tong , zijne innige gepeinzen mede te deelen, menigmaal flechts fpre- kende om te fpreken , of den medgezel zijne tegenwoor- digheid door de ooren en den,geest zoo wel, als door het oog te doen vernemen! Deze gefchiktheid nu onzer fpraakwerktuigen behoort geenszins tot de donkere, onverklaarbare vermogens , in de natuurlijke voorwerpen aangetroffen. gedachten, eene gemeenfchap van kennis, eene zamen- werking van uitvinders en ontdekkers, volmakers en befchavers van allerlei kunst en wetenfchap ` ontftaan , welke alleen hooge kunde en diep doorzigt mogelijk ma- ken? Doch het fpreken is den mensch eigen. Zoo min men ergens eenig beginfel daarvan bij de dieren opmerkt, die meest allen eenen bepaalden klank uiten, naarmate 272 DE WAARDE VAN HET LIGCHAAM van de gelegenheid en aandoening, op dezen of genem toon, met meerdere of mindere fnelheid en herhaling voort- gebragt — zoo min treft men eene menfchenfoort , hoe laag ook in befchaving, aan, die niet eenigermate fpreekt -en eene eigene, fchoon armoedige, taal bezit. Wij le- zen in de eerfte hoofdftukken van Gerefis, dat God de dieren tot ADAM bragt, opdat hij ze namen gave. En mij dunkt, hij zal daarmede gehandeld hebben , zoo als nog onze kinderen doen, die eene of andere uitftekende eigenfchap des diers, allereerst zijne geluidgeving, tot eenen naam voor hetzelve ftempelen. Althans men heeft in elke taal zulke woorden over, welke blijkbaar naar den klank gevormd zijn, zoo als kieviet en koekoek „ welke vogels alzoo hunnen eigen’ naam, gedurig uit- roepen, om ze als in gedachten te doen houden. Ik ‚weet niet, dat er onder de wezens, die den mensch hier het naaste komen, ja den geheel onontwikkelden mensch, het jonge kind. bij voorbeeld, in flimheid en opmerk- zaamheid ver te boven gaan , een eenig gevonden wordt „ dat neiging te kennen geeft, om klanken na te bootfen of eenig voorwerp ‘daardoor aan te duiden. En zou dit in eene andere reden gelegen zijn, dan omdat hij geene gemakkelijkheid befpeurt om de tong daartoe te buigen , omdat de natuur hem flechts- ééne fpraak leerde ? ls dit alles inderdaad niet uiterst opmerkelijk, G. G. H. H.? Zou deze inrigting van onzen mond niet de hoogfte oplettendheid verdienen? Zou ze niet tot de middelen moeten gerekend worden, om een verftandig „ redelijk wezen te vormen? Zou de mensch dit ooit ge- worden ‘zijn, indien hij ftom als de visch, aan éénen klank gebonden als menig dier, of flechts onbuigzaam van tong en gehemelte was, als wij de meeste fchepfels moeten rekenen? En is dan dit ligchaam zoo geheel te verachten, met eenen kerker te vergelijken , of als eene zware boei te befchouwen , welke wij flechts af te wer- pen hebben, om ons-veel vrijer en ftouter in de wereld der denkbeelden te verheffen ? Integendeel, als het fchip, VOOR ONS BESTAAN, 273 dat ons naar beter gewest voert, zoo verdient dat lig- chaam, ontzinkt het ons ook eenmaal, toch den war- men dank des wezens, dat zich door behulp van het- zelve, uit de bewusteloosheid en den laagften- dierlijken toeftand zoo hoog wist te verheffen. Er is. een ander deel van het menfchelijk ligchaam , dat niet minder tot zijne ontwikkeling en volmaking bij- draagt. Het zijn de handen, het zijn die kunttige werk- tuigen, welke hem in {taat ftellen zoo vele nieuwe fchep- pingen voort te brengen, van welke de natuur niets weet. 