Maleisch-Nederlandsch woordenboek
"6 n. d U) /7 v>3 ^ oJl^jS:^ MALEISCH-NEDERLANDSCH WOORDENBOEK ^ :CL^ CiJ, wiJ, llJ, ^ of cl/, d/, q-, q-, de letter l?, 35® of 5® additioneele letter van hel maleisch alphabel, van het Marsden- sche alphahet de 27®, gelijk aan (Je fransche g vóór fl, o of w en in onze transscriptie door g wedergegeven. \5 , li^, If en !ƒ ga, naam der letter cl/, cl?, CS of cir. <Jov5> gegabah, batav. (soend.), zorgeloos, onverschillig, onvoorzigtig, — [B.]. / *jyK)0 gabas, van allerhande werk grof, niet fijn of nel y slordig, ( MWO gaboes, het een of ander gereed- schap, hetzij een riem, een stuk zacht, kurkachtig hout, een strook zijde of iets dergelijks, waarop men een snijdend werktuig, bv. een scheermes, glad maakt, d. i. er het fijnste scherp aan geeft; aan- zetriem; scheerriem; menggaboes, snijdende werktuigen glad maken enz. op eene g. — ; den loop van een schietgeweer glad of schoon maken (ook door er een weinig kruid in af te blazen), uitwisschen, uit' pompen: kajoe g., inz. bet hout der wortel-uitspruitsels (tonggak) van den peel a i -boom, dat zeer ligt en zacht is en, onder anderen dient, om er scheer- messen en dergelijke op aan te zetten (ook de wortel-uitspruitsels van den p^r^ppat, hebben kurkachtig hout). T^rapang g., z. onder terapang; ïkan g. (in sommige gewesten) z. aröêwan; penggaboes, pomp- stok vooreen gladden loop (z. gerindjam), wisscher, ^ «jO gSbang (men. uitspraak van è^i" IL, T.), w. sum., boog; poort; pintoe g., hoofdpoort, hoofdingang, — [N.]. ^ i>0 gaboeng, batav., hos nipah-bladeren of rotting. — [B.]. t^Ü^O, menggabak, batav., sterven, ere* veeren, — [B.]. ^ C±5n> u gSboeg, batav. (jav., T.), on- vruchtbaar. — [B.]. MaL.-NEDERL. WOORDKNBOEK. deel III. 339404 v \ï *ajl; t ^ wi u ?5ttr (uitspraak van g^til. T.), w. sum., iets met de toppen der vingers of nagels vastknijpen of vasthou- den.— [K]. •K- 5p;U fStany, w. suiri., een soort van : *l^ .' gewas dat branderig is bij deszelfs aanraking.— [N.]. ^ C Q V yS gratep, ba tav. (bal.), de boom inocarpus edulis, jav. gajam; z. tolok. — [T.]. •y' -X- L JL-V Vj SrStak, soek., draaien in eene hellende beweging, zooals bv. een tol. s JLï u ?atal, jeukte gevoelen, jeuk hebben; wulpsche drift gevoelen; jeukerig. -k^aJiO ?atoe (z. g^ttoe, T.), w. sum., met de nagels iets indrukken, zooals men wel puistjes doet. — [N.]. O ?Sdjl — verb. van gag i e — , loon, ^ soldij, traktement, ( M ^^^ v^ gadjoes, Irang., naam eener soort van djamboe, die eene eetbare vrucht draagt, waarvan de insge- lijks eetbare pit buiten op de kroon zit. — z. SQran en s?mpal (welke beide woorden men onder djamboe hebbe te zoeken, T.). c>ü^U fadjah (skr.l, olifant (z. goemb^i en bïram); g. mina, walvisch; kaïn g., soort van fijn wit katoen; bfi^roeng^ gfadjah-^, naam van een* vogel; g. m?- n?rp4, naam eener kruipende plant; g. m§nj öê s oe (zuigende olifant), een vleugelge- bouwtje Ban de woning van een' vorst, doch cenige voeten lager, dan het hoofdgebouw en onder een afzonderlijk dak, waarvan de nok ter hoogte komt van de pi n toe salah, waardoor deze haar uitzicht ver- liest; g. g^mcêloeng {een olifant, die zijn tromp naar benedm toe omgekruld heeft), naam van een* gouden ketting, welks schakels door omgekrulde olifantstrompen gevormd worden, behoorende tot de rijks- sieraden van Djöhor, thans in 't bezit van den Sultan van Lingga, die bij het aan- stellen of inhuldigen van den vorst door hem over den rechter schouder en écharpe gedragen wordt, terwijl een andere gouden ketting, genaamd m ajang m^ngöêrai, op dezelfde wijze over den linker schouder hangt die onder den eersten doorgaat; g. barat, soort van jongensspel. c> O ffada (skr. gada, T.), knods, knuppel; gfada-S5 windwijzer op een masttop; wa- ker; topwater. — g:adah (lees gadi) lin- tang: een korte knuppel om dwars mêe te slaan of te smijten. — - [N.]. /KSèS^ gadis (in bik. en poëzie), maagd (men. ook anak g.. T.). "^ C (3 w, bergadang, batav., tobben, zich L. vermoeien; (uit 't bal., T.) laat opblijven. — [B.]. ^J\? tJ l? Ql^O gSdö^ï^) w^^m van een knolgewas, ^ welks knollen, op eene zekere wijze toebereid, eetbaar, doch anders vergiftig zijn — dioscorea trifoliata. Oc>U 8:5din?> slagtand van een' mannetjes ^ olifant; ivoor, elpenheen (bcëleeh g., z. onder b., T.). — z. g^neh; gading-S, ^paw- ten. ^- *s^rï g. (in verhalen en gedichten), jav., plant met witte bloemen; ook: s^rï danta (vgl. e^viJ^.^, T.). ^ ^<30 gado, batav. (jav. gado, l,),eten, de toespijs, niet de rijst (daarvoor makan); gado ikan, gado sajoer enz.— [H.], eten; peuzelen; gado-3, eene soort röêdjat van door elkander gemengde jonge groenten. — [B.]. ^ ^<30 , ikan gadali, batav., een soort van zeevisschen. — [H.]. 25^0 gadoh, tieren, geweld maken, leven maken; verontrust zijn, in opschudding zijn; menggadohken, verontrusten, in op- schudding brengen , storen, hinderen, plagen; zich verontrusten over iets. / Ct>w gadai, /?anrf, onderpand; mengga- daiken, verpanden, te pand zetten, verzetten. — ^ gade, batav. — [B.]. ^ ) ) w gara (lees )^l?, uitspraak van jj, T.), w. sum., een gevoel dat men in sommige lichaamsdeelen krijgt en waaraan de Maleiers een bijgeloof hechten, zijnde een soort van tintelend gevoel doch slechts even gevoeld, veelal in de vingers; alsdan krijgen zij een voorgevoel van iets. — [N.]. iO, menggaroe, krabben, krauwen; p«ng- garoe, hark, \^ .) \ u ?Srib, vcrk. van ujj^. [j^ vO I- gSroet, kras met iets scherps. IL, z. galoet. cj^yO' z. (^^liif. / M \ U I' Saris, kras, schrap met iets scherps. II., w. sum., een paard de sporen geven of aandrijven. — [N.]. Q . \j garang, grimmig, woest, wild, tiramiig, C ^ U !• garing, hard gebakken, gebraden, ge- ^^ roosterd of gebrand; knappend, croquant, IL, mand, die men op den rug draagt. — z. amboeng. III., w. sum. (z. gering, T.), ongesteld; een langwerpige visch van een aangename smaak. — [N.]. a #) \ u. manggaroeng, w. sum., van schrik ^ of pijn het uitschreeuwen. — [N.]. ^ (l^\S^L\0 garanggasi, batav., spin; ragf.— [B.]. ^ (^ i\^ garoek, batav., krabben,— [B.].— z. garoe. ^ \u garam, zout; zout met spaansche peper, zooveel als sambal; m^ngga- 1* ^.l? ^iJJ Jl^ ■X^ jMS*^ ram, inzouten, me/ iets dom^ vuai er mede behoort gedaan te worden, gebruik maken van iels; bewerkstelligen. ^ CjS^ saran (in plaats van ^)^ , T.), w. suni., een tussclienwerpsel zooveel als kiranja; mogelijk ook == barangka- li?. _[N.]. 9i yO garau, van geluiden zwaar, diep, vol; soewara jang g., basstem, ,0 gasir, balav., een groote krekel (jav. gangsir); tnen^gfasir, inbraak plegen, van een dief die een gat maakt in den pongkót tèmbók (jav. anggangsir). — [H.]; ondergraven van een dief (vgl. soend. kasir en ngasir). — [T.]. i^w U I- pasang, meer gebr. gangsang en gansang, sterk belust naar iets, inz. naar den coitus, geil (in een hoogen graad wellustig); van vrouwen manziek, ritsig, II. (vgl. k^rsaug en bat. kasang en harsang, T.), w. sum., droog van den grond. -T~ [N.]. i#wO gasin» (balav. en jav, gangsing, T.), tol {zeker speeltuig). •x^L-i^wO ffSsap, batav., naast kasap. — [B.]. — z. kasap. L Q^É^ V^. menggasak, hard drukkend wrij- ven; met kracht en hevigheid eenige uitwerking doen op iets; iels ter dege doen, raken, \\\ dien zin. MMU gasal, oneven; maïn gasal genap, even en oneven spelen, ^ L 3 gapa, batav. (= bïsa) van iemand, die bij berbaling de knikkers (goen- doe) op een grooten afstand weet te raken, die dus goed kan knikkeren. — [H.], J>u ff^oer, z. onder .^. VJjOj nieiiggapil, iets onwillekeurig of zonder doel aan vatten of opnemen. óijyo, göpoh-gapah, versterking van gopob. ■^ (, j ^ V^ gagoe, batav., stom. — [B.]. i-5 O gagang, steel van bladeren of bloe- men, waarmede zij aan de twijg of den stengel vastzitten; van een* knoop het oog. l, Q , 5 u gagap, stamelen, stotteren, hakkelen. C,Jl5u gagak, kraai. ^ i ^ o'^ v^ gagoek, z. onder cl;^a^ II. ^u> menggagan, rondtasten; rondtasten naar iets, bv. naar viscb in het riet. <^0 gagah, sterk, geweldig. j O 1°* gala, sterk, stevig; gala-2, mengsel van hars en kalk, om er de naden van vaartuigen mede te pekken; stopverf. — z. lotek. 2% w. sum., lijm.— [N.]. Jl? ^IIS' yO (z. kali III, T.), menggali, graven^ opdelven, opgraven, uildelven, uitgraven, ^jjj^O ffaloet (z. ciJl, T.), w. siim., dartel, stoeien; ook garoet. — [N.]. Jol. galoer, verband of samenhang van iets van het einde tot den oorsprong of de oorzaak, dan wel omgekeerd; meng;- ^aloerken, iets in zijn geheel verband, van het begin tot het einde mededeelen; sffisoer g^aloer, vervolging van iets van hel einde tot den oorsprong, of omgekeerd, resultaat er van, stamboom. IL, soek., ombak g., golven, die naar ééne richting gaan. J O gSlIr, van dingen, die aan een ander verbonden zijn en zich moeten bewegen, zooals bv. een wartel, de trekker van een geweer glijdend (niet stroef); van dingen, die in eene holte zitten, zooals bv. een paal, een tand, een spijker los, waggelend; van een schroef verhopen. ( woJ O > menggalas, aan een' stok, hetzij alleen aan het achtereinde, of vóór en achter, op of over den schouder dragen, zooals bv. een geweer. iJ O f Slang, onderlaag van balken, blokken, steenen en dergelijke; stutsel [om iets, voorn, vaartuigen, van den grond te hou- den]; leggen op (? T.); meiigg:alaii;, stutten met balken, blokken enz.; leggen balken. blokken enz. onder iets; vaartuigen opleg^ gen, op de helling zetten, op stapel zetten; kelüêpak mata akoe terg^alan^, er is iets onder mijn ooglid; kepala dig^alang deng- njaii bantal, het hoofd moet met een kussen onder stuend worden, er moet een kussen onder het hoofd gelegd worden; g. gantï, wie zich voor een ander opoffert of in de plaats stelt; g. dada, achterhoede; dwarsleggers (één vóór en één achter), die over het boord van een vaartuig uitsteken en tot ondersteuning van een afdak dienen, als ware het de borsl daarvan vormen. ijO> ySlengngan, batav. (jav., T.), kleine dijkjes tusschen de rijstvelden. — [B.]. ij O ffallng, naam van een boompje, dat voor omheiningen en tadjoekp^rahoc gebruikt wordt; eene soort is g. gajal. Co j \S galak, woest, wild, fel, gretig, happig; menggalakken , aanvuren, aanzetten; öbat penggalak, of alleen pcng- galak, mgnteerkruid. — ^ galakin, z. an- djóêrin). ^ ^ U gSlöê, w. sum., omgeven, omsingelen; laloe kahcêdjoeng b^rgalcê-2 da- ja ng banjak, vervolgens begaf hij zich naar het oppereinde der zaal omgeven van vele hofjuffers, -- [K]. cXJu gSlah, lange stok, inz. om vaartuigen voort te duwen; boom (z. onder öêdang, ^Il? 6 / ^ T.).— *west. Sum.: lange slok of bamboe om Ideederen te droogen of vruchten af te stooten. — [ü.]; g. sangga mar?, g. om het vooruitgaan van een vaartuig te beletien; sloepshaak (vgl. onder sanggg, T.); g. cendjam of pantjang, lange stok, wiens bestemming het is, in den grond gestoken, als staak te dienen, waaraan men een klein vaartuig vastlegt, dat geen anker heeft of het niet wil gebruiken; g. pa n dj a ng, zeker spel voor jongens, waartoe vier evenwijdige lange strepen (waarvan de naam) op den grond getrokken worden, die door eene dwarsstreep in tweeën gedeeld zijn. Die acht strepen zijn schaaksgewijs door een jongen bezet, die de tegenpartij belet om tot aan de andere zijde van de strepen door te dringen. Wien dit heen en weder terug gelukt, zonder gevangen genomenr te wor- den, is bêlon; peng^gfalah, leitgte eener galah; mat&hari sepen^g^alah ting^g^inja, de zon was eene gal a h-lengte hoog (in Indië tusschen 6V4 en 6V2 uur 's morgens); m. dóéw§[ s. t., de zon was 2 glldih-lengle hoog (in Indië tusschen 7 en 8 uur). ^ u (jav., T.) g9loeh (in feik. en poëzie), prinses. <JÜU SSlch (vuig.) = ganal. \^ysj<ró fSmat, z. t^rïpaug; g. cêtan, naam van een boom. ^^>^^^0 9 infi^g^amit, een teeken geven door eene kleine beweging of aanraking met de hand of een' vinger aan iemand; zachtjes wenken, door alleen de vingers van de horizontaal, met den rug naar boven, uitgestrekte hand, even naar zich toe te bewegen [voorn, om iemands oplettendheid op iets gaande te maken] ; zachtjes krabben of met de pooten slaan; snaarinstrumenten bespelen met de vingers; lüfll^o^wit meng:- g^amit, eventjes met de punt van een' vinger aanraken en daarna zachtjes wenken; pamitan, waarover de menschen, zich toe- wenken; voorwerp van het stadsgesprek; — vgl. dj^nggamit; soendal g., z. onder soendal. -)(• i/0 O jamang, w. sum., vrees; schrik. — l R xró g^amak, z. agak; g. t^mman, mijne gissing is. /♦ wL/Ou g:amelan (jav., T.), volledig stel van javaansche muziek-inslrumenten. w^O jpamam, verbluft, verbouwereerd, ^ confuus. "^ CT^ gaman, batav. (jav. g^gaman, T.), wapen. — [B.]. tSt^ O j menggramah , bang of bevreesd maken, iemand angst aanjagen. i\^0 g:amoIi, z. k^lalang. ^ ïO ganlr- eng. gunner — konstabel. ^ il? &' \ï f W40 u j^as, rusteloos; onstuimig, voort- varend; van verscheurende dieren woest, wild; alles aanvallend, yO ffSnal, juist als, praecies als; evenbeeld. c>^ ^ ii o ffanoeng:, w. sum., eene groot (?). — ^ ijoo, kaÏM gTftDliiff, w. sum., wit ka- ^ toen.^[lS,l \ #) u 8fSwar-J8, teeken, vs^aardoor wordt te kennen gegeven, dat de toe- of doorgang verboden is of niet gewenscht wordt, inz. gespannen touw, met bladeren of iets anders behangen, vóór eene plaats, bv. eene werf, waar men niet wenscht gestoord te worden, welk teeken door alle fatsoenlijke lieden geëerbiedigd wordt. ^^ grot; weergalm, weerklank, echo; weer- galmen, weerklinken, ] ^O) nifnggaoel, mengen, vermengen, door elkander mengen [bv. sla, hav^r met baksel]. — z. tjampoer. ^ J i^o ?awal, w. sum., eene beleediging aandoen, iemand beleedigen (vgl. M,). — [N.]. (CêiO ?5wai, eenig werk verrichten; feest vieren; pegawai, ambtenaar; werk- tuig, gereedschap, instrument; p. masdjid, tempeldienaren van eene moskee, als de imam, de chatib, de bilal en de nodj^. 5^ •) O gaoen?, hol geluid, zooals in eene >a>\ ^ Tyó fiW, sterkte, kracht (vgl. onder gaja, T.). ^O , m^ngg^har, hard schuren bv. ver- roest ijzer. »0 Jffikam, w. sum., onderwerpen, overwinnen. — [N.]. [ Co !**• fSJfj manieren, inz. gedwongene, aangenomene, gemaakte, sierlijke gang; aangenomen toon bij het lezen, reciteren, uitspreken eener redevoering of het zingen (skr. geja: zang, T.); rhythmus; melodie; van het schrift van iemand loop (wijze); sterkte kracht (z. gahi, T.). In alle beteekenissen van ga j at ligt het denkbeeld eener voortgaan- de beweging; m^ng^nak^n g., van eene coquette haren sierlijken gang aan den man brengen; meng^g^éjaken) iets, dat gelezen, gereciteerd, uitgesproken of gezongen wordt voordragen met een* aangenomen toon; b^lom ad^ g. akoe, ik ben nog niet bij krachten, * 2^., w. sum.^ het slaan van vogels; balam tlg^a g:aja, een duif, die een soort van drieslag maakt, — [N.]. ij^^O S^ït, z. kaït. \J>0 O ?5joct, aan iets touw- of draadachtigs vrij zweven of naar berieden hangen, zooals bv. eene hanglamp aan den ketting, eene vrucht aan den steel. i> O ySïngj snepende toeloop van het voor- en achterschip boven de kiel. 8 \ï ^ >0 «SJang, >UO fajang, zwaar m 't hoofd door te weinig geslapen te hebben; waggelend, zooals bv. een vlaggeslok zonder want, een beschonkene; gaJang-S, z. ganggajang. iüu !• ffajoenjp, dop eener kokosnoot, met een* langen steel, dienende om te schep- pen, — z. sïboer. IL, fint; mengg^ajoeng, met eene fint naar iemand houwen of steken, ( r?^ '* S^^J*"' ^^^ spijzen veerkrachtig taai, zooals bv. gekookte spieren. — z. lijoet. •II., z. onder gal ing. O I. gaJaW) z- tölok (en gatep, T.). ^ II., menggrajamiii, balav. (jav. gaj^m, T.), herkauwen, van een koe enz. — [H.]; m^nggaj§min (T.). v.oO fajoen, heen en weder slingeren, bei- eren (vgl. ajoen, T.). I^^^^-O u yanjoet, van aardvruchten niet melig willende worden, zeepig, zeeperig, zeepachtig. d^^, meng^g'anjall ) schuren, slerk drukkend V heen en weder wrijven, wrijven, \^,^^y6 gab en yap, interj. voor een klappend geluid (helderder dan go eb), zooals dal van twee platte harde voorwerpen, bv. twee planken, die tegen elkander geslagen worden; zoodanig geluid, — z. d^gab en kgab; gab-g^oeb, met versch. (helderder en doffer). (^^^ gfoeb = gab, maar joffer ^ gebbar, dekkleed, sprei; g. gandan. groot, breed, inz, zijden dekkleed, •K- yö 9 ??ber geberan, ba tav., wapperen van een vlag. — [H.] ; grebcÈrin kètörnja, balav., de vuiligheid, bv. het vuil dat op het water drijft (sampah) wegruimen door het naar andere plaatsen te doen drijven, eer men in H bad gaat. — [H.]. \c3vi Jo goebernador, g'öèbernador, goe- wernador, go^rnador en goerna- dor — port. governador — , gouverneur, — z. göêw^rnor en göw^rnor. ^/ AM^ gebös, batav.,: sentak, iemand toesnauwen, a f snauwen, — [H.]. •^ i_ cL o geboek of geboeg, batav. (uit H bal., T.), met een stuk hout slaan, ranselen, — [B.]. ^CiivO geboeg, z. g^boek. \^^^^ gftta — pers. kal en kit, koninklijke troon (skr. khatwa, T.) — , z. onder pantas (^M^, m^nggettoe, zachtjes indrukken met iets scherps, bv. een' muggesteek met den nagel van den duim, om het jeuken te verdrijven, indrukken op die wijze. — z. tjfkkoe. • c^ ^•^ ¥{^i/»Ji5 g«*ct> batav. (jav. g?i?t. T.),: k^r^t, doorsnijden, afsnijden. — [H.]. ^ yO j??tir> batav. (jav.. T.), wrmig; harslig, . zanderig van smaak. — [B.]. g*ettar en g:entar, trillen, nllen, sidderen, beven; schudden, daveren; nagemaakte boom, waaraan allerhande sihiisterijen, zooals gekookte eieren, uit- knipsels van papier of klatergoud, bloe- men, schellen en dergelijke opgehangen worden en die, in beweging gebracht, trilt; g. nasi, zoodanige boom, die, o. a. bij bruiloften, in een gebouw van gekookte rijst geplant wordt; ^emettar (zelden) trillen (vgl. g^l^ttar en g^m^ntar, T.). ^tjèéJi^ ?etas, batav. (jav., T.), broos, breekbaar, 't tegenovergestelde van öêl^t.— [H.]; get9>H'2f soort vdni versnape- %ring. Ui j^ iJo I-^ wenffïfttaiig, toebinden, zooals bv. een' pot, met een stuk linnen, papier of dergelijken; g. b^latjan, wijze van een hoofddoek om het hoofd te binden, verge- leken bij het toebinden van een mandje (topong) met b^latjan. II. grettang^, naam eener plant. CJlC^ , z. onder óêdar^. cM gretil (bat. got il), 2. gat ir. ^ /.ijCj> , feyetoen, batav. (uit 't jav., T.), verbaasd, verwonderd. — [B.]. cXJO ffcttah, gom; vogelHjm; ber^ettah, gom inhouden; van de huid klam zijn, eenigszins vochtig door de uitwaseming. / JJió , g?tï-3, soort van versnapering. )iX6 gedabir en g^elabir, los heen en weder schudden, zoodiïs bv. de kossem van een' os. — - ^f g:oedabir, batav., lel van een' haan (vgl. g^l^beran, T.). — [B.]. <K^)iXÓ gcdabah, driekante plaat van goud- blik, als een versiersel voor de tadjoeh bij sommige feesten. Aan de naar boven toe gekeerde punt is een gat waardoor zij door middel van een touw aan de punt van de tadjoe^ bevestigd wordt. Aan de basis hangen snoeren van goudkorrelljes of dergelijke, goendjai of malai genaamd. ^ / j^ÖÓ gedebocs, batav., het spel der zoogenaamde slangenbezweer- ders, waarbij deze onkwetsbaar blijven. — [B.]; z. daboes (T.). jioöó I- gedeboeng, lap van p. m. eene span in 't vierkant, gewoonlijk van laken, waarin sireh-bladen en tabak voor het gebruik gewikkeld worden. De g. wordt weder in de sapoetangan sïreh ingebonden. IL, batav. (bal. ged^bong, T.), de stam van den pisangboom. — [B.]; gedeboügan pisang. — [H.]. c (J^.<^ 10 fi; ¥r <wJi-^> JO 5 ^atoh iiieng;f ^d^bloe)^ , balav., neerploffen, — [H.]. Q.ÖÓ f?dat*? (zelden), groói (is men., T.). Q.ÖÓ pedoei^, steenen gebouw, groot steenen ^ woonhuis; steenen pakhuis. ^CJïcXj ??d?k, batav. (bal. g^d^g, T.),: éwa en b^ntji, haten; afkeer hebben van iets; een afkeer van iemand (of iels) hebben; hem haten, — [H.]; het land hebben, het zuur hebben, ^_ Qj ^^lX^ g^edotttbal^, soort vm tamboe- rijn, met nauwe opening, die naar goedvinden met de eene hand kan geslo- ten worden/ om den klank dof te maken. -j^ ij t^iXÓ gedöBbang:, soort van houwer, in Atjeh in gebruik. ^ ,^6 §^iX£ gedöyan, batav. (jav., T.), stal voor één paard. — [B.]. ^(jC^iX^ g?dê, batav. (jav., T.), groot.— ^- [B.]. LJiXocX^> djalannja mfnffgediMfk, batav., wordt gezegd van een vet of zwaar mensch, die met zware stappen plof! plofl voortloopt. — [H.]., ^LÜi-A>->cXj > ^i^^^^ mjnggredèWak, batav., met een smak op dm grond vallen, als de grond hard is, en fa^eên valt eene barde zelfstandigheid is. — [H.]. jS sar, interj. voor een ratelend geluid, zooals bv. dat van een' donderslag in de nabijheid, een kanonschot, eene deur, die met geweld dichtgeslagen wordt. — z. d§gar en l^gar. ) %-5 j meng^gfra, iemand vrees, aanjagen door woorden (een* uitbrander geven) of gebaren,— z. g^rtaV en sergah. io) *-5 g'erabang:, voijd gescheurd, zooals bv. een muur, wijder en langer dan g^rabak. t , _ Q- y o fferabak, z. g^rabang. ^CJL5s>)0 yerabay, batav., soort egge; gr^i'abaf-g'erCèboeg:, geraas ma- ken, stommelen, — [B.]. ^rj^'Y parangan, jav.: tj^rp^lej; te Batavia als held van de dongeng: sanggarangan (soend. ganggarangan). — [T.]. f /-3) O gerapai; k^rapai. «• ""^^ / jM) 6 , menggeragras, verward haar uitkammen, hetzij mqj een' wijden kam, of met de vingers, bij wijze van kam. ó)ó geragau, naam eener soort van kleine garnalen, waarvan b^l a tja n gemaakt wordt. /•) S ffoerami, batav. (jav., T.), zekere fijne visch. — [B.J. ^»/ li- er. ■/ >i&j y yeraham, kies, hakiand (bat. bar- ^ . ham, jav. bahëm,soend. tjarèhani, T.); g. boengscè, de wijsheidskiezen (eig. de jongste kiezen), kJS 6 I- 8:?rajaiiff, z. rajang. II., batav. (jav., T.), betasten, rondtasten; voortsukkelen. — [B.]. iL-> y I. gerbang;, van haar en dergelijke los en in wanorde nederhangen; ger- baiig-g*^rbik, op allerlei wijze rumoer maken, zooals bv. eene vrouw, die boos is. IL, groote poort, bv. van een stad, een kasteel (vlg. g abang. T.). L-jL> 6 gerbak, van den reuk van iets, inz. van den aangenamen, zich alom verspreiden. — z. m§rba|j:. [j^ £ I. gerat, interj. voor een knarsend geluid, minder grof dan geroet, zoo- als bv. dat van eene gewone vijl; zoodanig geluid. II. en geret (jav.), batav., schrap, schramp; gekorven lijn; lijnen kerven; knars- tanden; gerêtan api, lucifers. — [B.]. IIJ y I- geroet, interj. voor een knarsend geluid, grover dan g^rat, zooals bv. dat van eene grove houtvijl; zoodanig geluid; g^roet-2, naam eener soort ysm steenbrasem (zoutwaler-visch); # batav,— een 50or/ van zeevisschen. — [H.]. IL, soek., kreuk, verkeerde plooi; rimpel; b^rgeroet, in plooien vallen, LU y 5 g?rit-3, naam van een' kleinen, eetbaren zoetwater-visch, die gevangen wordt door de eene hand met het aas in 't water te houden, waarop de visch zonder vrees afkomt, dien men dan met de andere hand pakt; naam eener liaan, die gomelastiek oplevert, waarvan onder anderen de knuppels voor de tawak-2 gemaakt worden. i_ Q-V y gerettap, flonkeren, zooals bv. de sterren, eene hoeveelheid juweelen, vuurvliegjes en dergelijke. i ö-j > S . menggertak, verschrikken en vrees aanjagen door een plotseling geluid, bv. eene donderende stem, het stampen met den voet op den grond, of door plotselinge aanraking, bv. met de sporen, van daar aansporen. — z. g?r5 en sergah. L-JL.) y gertlk, kraken, zooals bv. een vloer, waarop men loopt. c> y goerda (ook g^rda, T.) en gfrffida, fabelachtige vogel, half mensch, en rij beest van Wisnoe. t> y goerdi (zelden), boor, in 'talg. — z. hor en gêreV- i J^ T' '"P"?SP''®^^> gladden (glad maken) door wrijving (voorn, lijnwaden en o^. •/ 12 0} papier, waartoe de Mal. gew. gebruik maken van de l§ngkcêjoeng); polijsten, strijken. #jyg p , menggr^ros, liatav.^ snorken van een slapende. — [H.]. L-JUw y ??rsak> interj. voor een knarsend geluid, grover dan g^rsiV, inz. dat van grof zand, waarop men loopl; zoodanig geluid; maken van een geluid, zooals bv. dat van dorre bladeren, waarin men loopt. Cl>vw y ffcrslk, interj. voor een knarsend geluid, fijner dan g$rsa|[, zooals bv. dat van zand, waarop men loopt; zoodanig geluid.— z. k^rsik en k^rïsik. C 5 I. fffraiijp, zekgr kleursel, dat als het ^^ ware als eene uitzweting door hitte uit sommige voorwerpen van het plantenrijk getrokken wordt; de garang van het ka- ramoenling-hout en van den dop der kokosnoot dient, om de tanden zwart te kleuren; menggem^^ de tanden mei g. zwart kleuren. IL, toch, ter versterking, inz. bij vragen; dan toch (g'erang^an om een twijfelende vraag uit te drukken, een vraag, waarop men niet zeker is antwoord te krijgen, zooals bv. wie zou dat zijn? vgl. garan, T.). III., soek., = ?rai^. C y f6rii^, ziek, krank, ongesteld [van vorsten]; Pf%8rfrliig, wie of wat on- gesteldheid of ontsteltenis veroorzaakt, ontzag verwekkend, vreeselijk voorkomen; too- vermiddel ter verkrijging van zoodanig voorkomen; k^nnai p. harimau, door het vreeselijk voorkomen van één' tijger getroffen zijn, zoodat men er ontsteld of zelfs ziek van is (vgl. p^*, T.). I. g:eringsiiig^, soort van koperen pan» II, (jav., T.), soort van batik. III., z. g^rinsing. jlSs^ 6 geronggranff , naam van een' boom uit welks bast eene olie getrokken wordt, die tegen zekeren uitslag (kcë d is) dient; hol (niet vol), zooals bv.de bamboe, een ring en dergelijke; g. p^roet, darm- kanaal. C^ y garpoe — port. garfo — vork — In 't mal. voorn, tafelvork. L-^ y ff«roep, bij het weven slaglade. ^L-JlA^y grerepijak, batav., luidruchtig; vrolijk van aard. — [B.]. (w^ y bergerak, zich bewegen, zich verroe» ren; mei^g^erak, bewegen, verroeren; g^mk hati, het geweten (z. j\ï , T.). C^ y gerokt interj. voor een geluid, grover dan g^rak, zooals bv. dat van een' stoel, die verschoven wordt; g'frolL-grerak, 't zelfde met verscheidenheid. ^j 13 ^^y \^ S g^oeroek, goeroe^en gerga — pers. goerk en goerg — , wolf. -^O 5> ^ergadji, zaaq\ lueiiggergadji, ^ ^agfew; nieng^erg^aclji an^iii, dm ivind zagen, d. i. laveren; gergadjijaii, volbracht zaagwerk. . fc^O y Sfryasl, naam van een fabelachtig geslacht reuzen. ^é^}6 S gergajoe, z. d^rgahajoe. >si'c*A verbijieii van nijd of onge- duld. — [B.]. ^\^:yJoO gergelèt, z. h^rg^lèi. il ^ ^ g*6reg*g'au, van de vingers gekromd, bv. door schurft, door opzwelling enz. ^CSW^T 8:?rgahajoe,: gergajoe. — [Div.]. ij ^ gerliilg, me^ rollende oogen in de rondte kijken, zooals hv. een woedende. — z. kerling en dj^ling. L Q J o g^rlap, schitteren, flikkeren, flon- keren, vonkelen, glinsteren. -% y I. geram, vergramd, warm in dien zin; ^icA niet meer kunnende bedwingen. IL, menggeram, in de houwk., de hout- werken > uitmakende het geraamte van een huis van pas maken, zoodat zij slechts behoeven in elkander gevoegd te worden ; geraman, de van pas gemaakte houtwm'ken van een huis. #% y gerini — verb. ned. — grein, zekere stoffe van kemelshaar. ^ nj^/0 £, tangan badjöénja menggrombo- ngan, balav., de mouwen van zijn badjoe zijn te lang en te wijd, zooals bv. het geval is, als een kind een badjoe van een groot mensch aan heeft. — [H.]. i^/O y , grèmbèngin, batav. (bal. grèmèng, T.), iemand, bv. zijn debiteur, aan de klêeren scheuren, om op staanden voet betaling te krijgen; aan het kleed van zijn moeder scheuren, zooals bv. een kind doet om zich vast te houden; grèmbèngan , aan stukken gescheurd, stuk gescheurd. — [H.]; aan flarden. — [B.]. ^,^jjiLA.-x/C ^, kajin badjcënja grambi- ngan, batav., Atj Aee/Ï ^cAeii* ren in zijn badjoe (:sowèk-sowèk). — [H.]. i;>/s/ö S geremoet, wemelen, krielen, krie- welen. ^ (^>AAww*/0 ^ , badjoe gramsoet, batav., een buis van eene kostbare stof. De Arabieren dragen ze.— [H.]. JiL/O £ geremang, van de haren overeind staan, te berge rijzen. ^ iiLo £ groempoeng, batav.,: soem- poeng, sriawan; idoengnja ./ u (^ü/ f roempaeBgr, is weg, ten gevolge van syphi- lis*— [H.]; vgl. jav. groewoeng. — [T.]. - O fferoen, ontzag hebbend, zonder juist bang (takoet) te zijn, zooals bv.op het gezicht van een' tijger, een* ontzag inboezemend man en dergelijke. {^^yo 6 groernat en goernad ~ verb ned. — granaat (projectiel). — z. p^rïjoek api. ijG y gerantang, z. s^ranlang, verschrik- ken, bang maken; een ratelend geluid maken, zooals bv. dat van een porseleinen kast, of van een' hoop koperwaar, die in elkander valt. ^ «Jo 6, gerontöngln, batav., het tweede padisnijden in lange halmen, vóór dat men sprokkelt in korte halmen (m^ng- gampoeng). Ka> y gfrentil, in menigte naar beneden hangen, zooals bv. druiven aan een' tros. vX> S gf rentani, een geluid maken, zooals \ ^ 1 bv. dat van eene deur, die men toe- smijt. >ISivi y gerindjam, werktuig, om eene ^ holte van binnen schoon te maken, zooals bv. een penseeltje voor de ooren, een pompstok voor een' getrokken loop; meng- gp^rindjam, schoonmaken oï poetsen met eene g^rindjam, uitpompen in dien zin. — z. oendar (en onder gaboes, T.). irs:uy fffrentjang, gerentjang en g?- rentjengf, z. r^ntjang. grerontjong:,: k^rontjong. cX> y gerinda, sHjpsteen, die om eene as bewogen wordt (z. tjanai, T.); meiig- g^erinda, slijpen op een sUjpsteen. ^ ^cX> y gerinding, batav., een mondkarp ^ (soend. karinding, jav. rin- diiig).-[T.]. -Jf CCX> y gcr^ndeng", batav., mompelen.—- C.cX> y gf rendeng, tartend of uitdagend ieis L voorbijgaan, zooals bv. een vaartuig een ander; kwasterig, fkói S gorindam, spreuk (eigen tlijk de taal waarin spreuken vervat werden, z. de Ismajatïm; denkelijk 't Tamilsche ki- r andam dat *i skr. grantha is, T.). t m ^^y gerinsing en greringsing, zich plooien trekken, zooals bv. het ge- zicht, bij het eten van iets intensief zudrs; omkrullen, zooals bv. nat leder in de zon (vgl. g^rïsing, T.). t Q«> f) y '• geröbok, van luchthoudende lichamen, die in het water ge- dompeld zijn loslaten of opgeven de lucht in bobbels; geluid, dat ontstaat door hel uitstroomen der lucht uit een hol vat, dat men onder water houdt. IH IL, groote kast; afgezonderd klein ver- (rek,— *balav., etenskast; vliegenkast (h?^. grobag? T.).-[B.]. IIL, batav. (uit 't bal., T.), in modder wroeten of waden. — [B.]. ^ Ci^^ ^ gjröbagr (jav., T.) en gerobak, batav., kruiwagen. — [B.]; z. g^roboV IL (T.). \J2J 0^ S gerfiètoe, van oppervlakten ruw (niet glad), zooals bv. geperst leder, linnen, papier en dergelijke. t *♦ j ^ V ï?''®^^*» ^^^^ ^^ bochten heen en weder bewegen, zooals bv. een worm , die uit eene opening te voorscbijn komt. L_ Sjw ^ gercêtoep, een knetterend geluid maken, zooals bv. dat van een geweervuur in de verte. ^5 y ff?****?» 2- goerda. ^ Cw3t>5 y grö&doek, batav. (bal. groe- doeg, T.), rommelen, bv. als donder. — [B.] ; menggrftdoek proetnja, het rammelt hem in de buik, als de buik zoo goed als ledig is en men honger krijgt. -JH.]. L^Ó9\ S ïfrodak, rommelen, zooals bv. een rot in eene kist, waarin zich allerhande geluidgevende dingen bevinden. •^C^*j3i^ ^ grödèk, batav., borrelen; op- borrelen. — [B.] ; m^nggrddök atïnja: mendongkol, maar m^ndong^kol )1S. lebihan, een wrok hebben tegen iemand, boos op hem zijn, zonder dat men zijn hart lucht geeft; vgl. gródokin, iets bv. koud geworden koffij weer opwarmen (:ang^- tin), van de rijst, en verder het jav. godog.— [H.j. LJum^^ ï^rösok, z. k^rosok. I / N^#i S geropis, verrichten allerbande fijn werk; knutselen. ^ L3#) y geröwa^jL, z. sontak; meng'g^e- rö wak , wijd openscheuren. — [B .]. C^^J^ greromet,: g^ropi j ij 15 y jeröênlny, naam eener soort van I kameleon. \ -H- ijfti^ 5 gerèüèiig, batav.,: berlobang, met gaten, bv. van een graf, dat ingezakt is, dan is de tanah g^F***^"? (jav. growong). — [H.]. g^^ronjot, van de zenuwen trek- ken, trillen. 2 S g^eroh, ongeval, ongelukkig toeval, onge- lukkige ontmoeting; g. tidak m^ntjïjoem baoe, ongeval, dat men niet heeft kunnen ruiken (voorzien); g:eroh.g:?rali, in over- haasting en in wanorde; hol over bol, holderde bolder. ^ Ö y SF^h, batav. (jav., T.), warm; druk- kend weder. ^- [B.]. /.i\j& ^gerhana— 'Skr. grahana— ,ec/ip5. é. ^} 16 U^J (C y ïprft'ij slaapstede zonder voeten^ be- slaande uit een langwerpig vierkant raam van op den kant slaande planken met eene naar boven gekeerde planken vloering, waarop de lïlam te liggen komt. ( C ó g^Tï^ met hel een o f andere lichaamsdeel eene onbeduidende , meestal trekkende beweging maken, zooals bv. bet scbouder ophalen. -^{^^^yO Ó yoerïta, balav., vezelachtig (vgl. kereta II, T.); djarak g., zekere plant. — [B.]. ^ i^^^yO y 8f?rijat, soek., naam eener kleine schelp y die ter versiering op aller- hande voorwerpen, zooals bv. de t^rendak, de tóêdoeng sadji, scheden van snijdende wapens, vastgehecht worden. ViJAA^ w gcrïnjoet, uit gemelijkheid scheve gezichten trekken, <^ y jerêdjaeniferêdja— port. igreja— ^ kerk. •?(- LJlSi\> y > menggrè^ok, batav., iemand plagen, door bv. als hij schrijft aan zijn schrift te trekken. — [H.]. êJSk^ y gêritjau, rad en lang snateren, rad en lang kakelen, — z. ïtjau. ^CJ^cXjy . mpngrgrfridlk tangannla, batav., zijn handen niet stil kunnen houden, handtam; rasanja m,^ een gevoel aan zijn lichaam hebben, als liep er een beest op, dal een kriewelend gevoel veroorzaakt (bal. grïdip, T.). — [H.]. i.^ ;y gerïsiiigr en kerising*, het gezicht veiirekken, hetzij van pijn of bij het ruiken van iets onaangenaams, den neus ophalen, zooals bij het ruiken vaii iets aangenaams (vgl. g^rinsing, T.). ^ (^_Q ^ 6, matanja menggriap-meiiggrriap, batav., zijn oogen zitten half dicht van slaperigheid; ook van de kleine oogen van een chinees. — [H.]. grèpès, batav., z. bëbes, petjah di pin^g-iran, van het onderste gedeelte van een mouw van de jas van iemand die veel schrijft; daoen g^rèpès, blad waar de beesten aan den kant aan geknabbeld hebben; kajin grèpès, waaraan bv.de raja p geknabbeld hebben; z. kóbès. -¥: / -Jlj y » meng^grèpè, alles aanraken, overal aankomen; betasten; rond- voelen. — [\i.]\ balav. (uit 't bal., T.), inengf^rèpè tangfaiinja, overal rondtasten in den donker, om den weg te vinden. — [H.]. t,, Q-^^ y g^erijak, wemelen, krielen. — z. rïjak. / jèè6^ y fcrigis, vol scherpe punten en insnijdingen, zooals bv. eene vijl, eene zaag en dergelijke; van de snede van een lemmet vol schaarden, hetzij door roest •^/ 17 of anderzins; van een pennelrek oneffen, vol scherpe punlen en insnijdingen; oneffen pemieschrap, pennekras; mengg^en^is, van de snede van een lemmet schaardig worden; van eene pen krassen, spatten, ^- . >o y 8^*ri§'i(l) wcslk. van Suni., = parijan (bat. garïgit). — [T.]. g'erïmis, motregen. ij^^^^ ^ , nieuo;gTimino*an , batav.,: k e- semöêtan (jav. griming, T.), slapen, van een lid; ook van een gevoel als van het kriewelen van mieren of luizen, — [H.].\ CiXo y gerének,: rënek. ^^^/^ £ gcrêiijet, van de spieren, ook van die van een geslacht beest, onwillekeurig trekken. 1^ , pers., el (^Vie van de oude ned.). u^ g'oes, interj. voor een geluid, dat ontstaat, vA^anneer men bv. met de knie tegen een tafel stoot; woord, om dat effect te maken van eene menigte voor- werpen, die tegelijk voorwaarts snellen, zooals bv. een troep kavalerie, de schoten van een peloton infanterie en dergelijke; zoodanig geluid; van eene menigte voor- werpen te gelijkertijd voortsnellen, f uó y nienggessa, overhaasten; — * gedurig iets willen doen; aandringen op iels; MAL.-NEDEKL. WOORDENBOEK. DEEL III. gessa-3, met alle geweld (blijkens 't kruisje geen Rijowsch, maar Avaar het gebezigd wordt, wordt niet opgegeven, T.). \j>A#vw (jav., T.) goesti (in hik. en poëzie), heer, ^ é.aaj5 êT^öê, batav.,: cêsir, wegjagen, — • _ [H.]. ftrS ^öiig (vgl. ^) , T.) , groot koperen hekken met opstaande eenigszins naar binnen hellende randen en eene verhevenheid in *t midden, waarop met een* elastieken kluppel geslagen wordt. Het geeft een' vollen en zwaren toon en dient tot muziekinstrument en tot het geven van seinen; g. tjaboel, de oorlogs-gong, /j^JO I. ganS'sa (ïi^cn. kangsa, ï.) — skr. kangsya (of liever kangsa met het oog op de 2^° beteekenis, T.) — : p^röênggoe, 2^. soort xdiü presenteerblad o\^ vier lage poten, daarvan gemaakt; z, lajang. II., nienggangsa, verplaatsen; overplanten; balai digangsa, verplaatsbare balai. III., batav. uit 't Nederl, gans. — [B.] ; z. hangsa. i^iO gangsang, z. gasang. ^ ^j^ji^ ganjsing, z. gasing. ^* «.A^A.X,J gongsèng:, batav. (jav. kong- seng, T.), een kokosnoot nadat hij in tweeën gespleten is, in de braadpan 3 18 'cr; ,1^ (penggorengan) heen en weer wrijven, tol dal hij gaar (geel) is.— [H.]. Ci5sjL5 ?angff?> <le rivier Ganges. & c , iiien^graii^g'oe , storen^ iemand lastig vallen, zich bemoeien mei iels; aanraken, ^an^^ajving^ of g*ajaiig-S, naam van een* boom , waarvan de bladeren en worlels legen hoofdpijn gebruik l worden. I., nieii'^^aiig'g'aii^, even over of tegen hei vuur houden, lichtelijk schroeien, zengen; den arm of de liand uitstrekken, alsof men iels over hel vuur wil houden; maka taiiganiija terganyg-aiig, en zijne hand (die zich uilgeslrekl had om iels te verrichlen) werd uitgestrekt gehouden (bleef uilgeslrekl bv. van schrik); pegaiiggaii?:, werkluig voor 't mengganggang; kachel, stoof enz. II. ganggang, z. JjS. ^jiSLjk^ gonggeng, balav. (jav. gang-' g^i^, T.), wier. — \^.], ijSijL^ I., menggonggong, tusschen de tanden nemen, houden; op zekere Wijze mei rebanq-begeleiding zingen, af- komstig van Indragiri, alleen voor vorslen, inz. wanneer de vorst een' tocht te water « maakt. IL, balav. (bal. kongkong, T.), blaffen,— [B.]. i5sJt,D ginggang, zekere geslreeple sloffe, ginggang. m^jkjj 9 genggang dijatas, ivatcrloopsklos; g. dibaw^ah, balkweger. f ta^Tsou^ genggong, mondirommel, goenggoek, pal.,: po eng goek (T.). - gonggok,: s^nggcëloeng. genggam, gesloten hand, vuist; zoo- veel als men in de gesloten hand kan vallen, handvol, vuist vol; menggenggam, sluiten de handen; in de volle hand nemen. — ^ganggaman, w. sum., gebied; onderhoo- righeid.-— [N.]; vgl. bat. gomgom (T.). ^ fj" •^ ganggan (lees ganggangen vgl. renggang, T.), w. sum,, uit elkander wijken, wijd uit elkander» — ^^[N.]. L— Ü-5 gaP> geluid nabootsing: z. gel^bap. C_A^ goep=gap, maar doffer. i^ qj?j5 ï> g?Poek-3, soort van versnapering. II., z. onder gQUiok. ^ ^ *^. Mf j5 : kcjêwé geplak, balav., een gebak van rijst meel, suiker enz. — [H.]. ^ e jwa y^D gegaras, balav.,: ba dok. — [H.] ; vreten. — [B.] ; gegares, in de Simiskin (balav. afschrifl) van hel 'ij^ ^ 19 U^^ eten van een reus, die allerlei ongedierte verslindt; vgl. jav. gragas.- — [T.]. *,.j-^q15 geraman, z. ga m a n. u/ C>^X-^ geg'ffat (vgl. Kj>.^c, T.), mof (vraat- ziek insect). UJ S^ó S^SS^^j trillen y dreunen, schudden [l)v. een stoomscln'p]; bergeg^g'ar, schudden, l)v. een* boom. * c QJS,J> ^fSS'?!», balav., sMleren. — [B.]. L. üJ Sv3 8'egg*ak, van geluiden verward; niet van elkander te onderscheiden [zooals van een gevsreldig rumoer] ; luidruch- tig; huiderend. — z. gcègoep. vu /J>v3 8'?8'g*ai> van vaartuigen, huizen en andere uit verschillende deelen samengestelde dingen niet sterk genoeg, niet stevig genoeg. ^KÓ gela, van een vaartuig open naden hebben en ten gevolge van dien in een* hoogen graad lek, naadziek {?), ^\^Kd g^elabir, z. g^dabir. (^ — 0>mJjKÓ ffelatoek, bibberen, klapper- tanden, ^ Li^y^^ ]?elatik, batav. (jav., T.), rijstdiefje, zekere vogel. [B.]. ^, f: \ó^y<D geladir, batav., slijm. — [K], C._^\ s/)aJ^ I. g'eladak, zolder van plan- ken; dek van een vaartuig; plat dak van een gebouw^. II. batav. (jav. geladag, T.), ruw; wild, een slecht ras paarden, — [B.]. jSÓ gflasar en grelansar, naar voren uitglijden, zooals bv. de voet op een' glibberigen grond. — z. g^litjir. ^^,,,^Sió ^\3 gelakak, lachen, alsof men wil stikken, LtS s^A-5 galSga? naam eener soort van riet — saccharum glaga; saccha- rum spontaneum (gelagah, T.).. ^ j-jI^O gfïagar, batav. (jav., T.), balk, rib. — [B.]. — z. g^l^ggar. ü^\^ g'elalar, zich heen en weder be- wegen, zooals bv. een onwillige bond, die aan een' kettmg voortgetrokken wordt: zich heen en weder wentelen. ^jKd galama, naam van een' zoutwater- visch. • L.xsA-AD gfelebali en g^elebap, interj, voor een dof, ploffend geluid, niet veel- heid, doffer dan g^l^bak, zooals bv. dat van eenige bundels papieren, die plat op den giond vallen; een dof, ploffend geluid maken, met veelheid, doffer dan g^l^bak, 2^ ^ 20 CP^ zooals bv. dat van ecnige boeken, die plat op den grond vallen. — z. bab, d^bab en l^bab. yK/0 gelebbar, in wanorde uil elkander stuiven, L^^ Qj la^ ^elebak, interj. voor een dof klap- pend geluid, met veelheid, minder dof dan g^l^bap en g(?l^boek, zooals bv; dat vaneene hoeveelheid boeken, die op den grond vallen; zoodanig geluid; z. bak, d^bak en lebak. l CL kJ^ geleboek, interj. voor een dof, ploffend geluid, met veelheid, doffer dan g^l^bak, zooals hv. dat van een' tros kokosnooten, die van den boom valt; zoodanig geluid; maken van zoo een dof, ploffend geluid. — z. boek, d^boek en Inboek, •X- wAaJ5 , g*elfbêraii, batav., lel van ge- vogelte (vgl. g^dabir, T.).~ [B.]. V^>nJ5 ffeloet, elkander met de armen om- vallen en MO worstelen, ^elettar (van g?ttar, T.), beven, sidderen, kJÓ gelettis, zich slüipachtig heen en weder krommen , zooals bv. een worm, waarvan men een stuk afgekapt heeft. ^ L-Jl-A-Aj gelette^t, batav., klappertanden (vgl jav. gl^tëk, T.). ~ [B.]. ^ L/^' j l h jjJó gelettlk , sltiipachlige en ongeregelde spro7tgen maken; spartelen, zooals bv. een visch op het land, of eene geslachte kip (vgl. këlëtik, T.); van eene vlag of dergelijke, door eene stijve bries bewogen in korte golvingen wapperen. f^\Jo 8*pl?ttja, smalle, dunne matras voor ^^ één persoon; naam van een' boom. iX)o geledoer en, minder goed, g'e- ledoll, van de buik in eene plooi nederhangend, QCXJq , mengrg^eledang:, de armen stijf uil' ^^ strekken, bv. van vermoeienis. — z. kadang. c lXJ5 geleding:, krom trekken, zooals bv. ^ eene plank, aan de zon bloot gesteld tJcXJj » z- g^l^doer. J5 grelar, eerenaam; titel; naam, die aan kinderen van grooten bij hunne manbaar- wording (besnijdenis, bij jongens) gegeven wordt; nieng^g*elar, geven een eernaam enz, aan iemand, inz. in het openbaar; benoemen, titelen, / huJo I. ï?las — verb. ned. — glas (de zelfstandigheid); drinkglas; mengsel van fijn gestampt glas, porcelein, vuur steen of zandsteen, met eene soort van lijm, waarmede het touw van vliegers bestreken ivordt, om daaraan eene zekere hardheid en scherpheid te geven, die het geschikt maakt, om het J ^ 21 d^ touw van een' anderen vlieger als liet ware door te zagen en zoo dien anderen vlieger te doen nederstorten. II., g. aboe, batav., fut! licht goed!— [Ij.]. iJ5 8*?laMSj ring, die aan armen of beenen, gewoonlijk hoven de hand of om den enkel, gedragen wordt; g. badjang, snoer van zwart garen om den pols, als een talisman legen de badjang; g. patah s^mat, armring, beslaande uit schakels met oogen, die door pinnetjes aan elkander gehecht worden; g. pöëjoek, ringachtige versierselen aan het benedeneinde van de poolen van verschillende meubels; g. m têka, armring met cene plaat (möëka), die van boven den elleboog gedragen wordl. Zoo kan men ook noemen de armringen der europ. dames met breede slolen; perg'elangan, plaats aan het lichaam, waar de</. gedragen wordl; g^elaiig-JJ, benaming voor aZ/er/m/irfe ringvormigi', voorwerpen, bv. grootc ijzeren ring, voor versch. gebruik op vaartuigen; ring, waardoor de si uithoorn van eenc deur of venster gestoken w^ordt; naam ecncr soort van aardworm met een' ring van eene lichtere of donkerdere kleur aan den nek, die van 's avonds na zonsondergang den gehcelen nacht een schril geluid maakt (soort van ingewands wormen, T.). — ^ batav., roti g., ringbrood; r. g. h^8\, ijzeren krakeling; ijzeren schalen; enz,— [B.]. iJ5 ffeloeng, halfcirkelvormige buiging, zoo- als men aan lange buigzame voorwerpen, bv. rotting, kan geven, zoodat de twee einden evenwijdig naast elkander komen; hoeveelheid van zulke voorwerpen, met eene halfcirkelvormige buiging lot een* hos samengebonden; naar hoven gekromd hoofd- versiersel; nien^g:eloeii^, halfcirkelvormig huigen, tot een' bos of bossen enz. samenbin- den; rotan satoe g., een halfcirkelvormig sa'mengebonden hos rotting, ^- ^j^Jk)6 g^elanjsir , balav., glijden,— [B.]; z. gQlintjir (T.). wv^iJj g-elong'sor, z. k ^longsor en longsor. fL/^jisJo g'elonffsong, z. kelongsong. ^.^JLJO gelaiig^g'aDg', besloten vlakte, waarin zich iels bevindt of toe- draagt; strijdperk^ kampplaats; kring (om zon en maan), ring (om Saturnus); g. ajam, plaats voor hanengevechten; g. süisoe, bruine kring om de tepels; g. of bingkai mSta, z. onder binkai; g. mêrah, roode kring (ont- steking) om wonden, zweren en dergelijke. i-^JtJi'ni «.-Ts^-JCA;) ffflcngg^aiig", naam eener hees- Ier (cussia alata) wier bladeren een geneesmiddel zijn tegen den ringworm, waarom zij ook daoen kccrap, genoemd wordl; soorten: b^sar, groot, en k^tjil, klein. ^jM akAS ^ >>OitA> g'eliiigg'em, balav. (vgl. soeiid.), de bixa orellaiia, welker vrucht op de rambcëtan gelijkt en waarvan de püjes gebruikt worden, om de nagels rood te verven; minder bekend onder den naam van galöêga. — [B.]. ^„^Jo 8*fla|>) donker, duister [sterker dan k^lam]; barang ^elap, smokkelwaar. C_Aij gelip, z. kQlip. ^aJ5 8:?l?ppai') z^cii sluipachltg bewegen, spartelen zooals bv. een dier dat geslacht is (vgl. k^loepoer, T.), ijJi/6 ffelfPöCiig:, inlerj. voor een geluid van een groot rond lichaam, dat in het water valt; zoodanig geluid maken. L-J2-A6 gflJitfe) geluid der menschelijke stem bij een* vrolijken, schaf erenden lach. — z. g^lakak. ^_ c^ 8*?lok, z. k^dglam; sapoetang'an g'elok: s. i^rnang. S'süS ^flfffSftï'j in de bouwkunde binl of balk, waar de vloer op komt, vloerbinl, vloerbalk; p^njamboet g. of voluit, rasoek p. g., de uiterste dwarsstrooken, waarop de vloerbalken komen. "'l!'* t , Q '^ J^ g^elekkak, loslaten, zooals bv. de pleister van een* muur, verlak van verlakt goed en dergelijke, losgaan, in dien zin (vgl. g^löpak, T.). a? g*alag*ata, netelroos — urticaria. L-^-^SmAj g:el?8'?*V) iorre/m zooals kokend water; bobbelen, koken [inz. met betrekking tot het daardoor veroorzaakt geluid]. . j^Jó gftlgal, eenigszins krankzinnig, ge- troubleerd, ^- JoAJ (vgl. gïgil, T.), nienggelgrelan, batav. (bal. nggilgil, T.), bibberen van de koude, van iemand die de koor Is heeft. — [H.]. wA5 g'flaiM) naam van een' boom, welks vliezi- ^ ge schors tot breeuwen gebruikt wordt — gordonia— ;g. tïkoes, z. b^tï; ïkan g., naam van een eetbaren zoutwater-visch. ys.«|i^ g-elambir en gelember, slap neder- hangen, zooals bv. de kossem van runderen. %A-|J5^ gelember, z. gelambir. iAi4*A5 gelemboeng, waterbel, borrel, bobbel, blaas; menggelemboeiig*, opgezet door lucht, opzwellen door lucht, hetzij aan een' of aan alle kanten; waterbellen opgeven; van iets dat slap is, zooals bv. een blaas opzwellen; van eene vloeistof blazen opgeven; borrelen, bobbelen; g'elemboeng-g^leiubiiig, eene golvende oppervlakte vertoonen, zooals bv. eene matras die van afstand tot afstand doorgestoken is. ^]S 25 ,J/ «.A^A5 segelombang:, baar, golf [grooter dan ömbak], zee, in dien zin; g. büeng<7 lepang of m^mbööuga lapang, golven met wille koppen; z. onder ^ nip as. m^M^Jó g'elenibiïig, z. onder geleniboeng. l^2>^*f-^ g'elemat, stuk vast dek aan den voor- of achtersteven (soort van balfdek). ixLf.^ g^elenipatig*, uitgestrekt op den grond liggend, zooals bv. een lijk, een l)eschonkenc; op eene ongewone plaats liggen; in den weg liggen. JkXjo §*elintar, overal rondgaan, bv. om iets te zoeken. ■^ JJ<\}o g'eliiitir, batav. (jav.). In een bataviaseb receptenboek: na de op- noeming der ingrediënten, die door elkander gev^reven worden, gelintir gelintir €ĕntal; vgl. pi^lintir. — [T.]. ■^ iXx^ gelantoeng, batav., bengelen, blij- ven hangen. — [B.]. ^ ixAA) , tinggal nienggelanting batav.,: koental-kantil , aan iets al baaije- rende blijven hangen, van iets dat bijna geheel van iets anders is afgesneden of afgebroken. — [H.]. jSXxio gelintjir en iielintjir, gelinsir en kelinsir, afglijden, zooals bv. de voet van een^ steen, waarop men trapt of van de sport eener ladder; van de zon dalen (vgl. jav. lïngsir, T.). — z. g^lasar. ó^cXk/ó gclendongf, alles, waarop draad- ^ vormige lichamen gewikkeld worden ; spoel, klosje voor garen (z. k^rëta); rol voor de loglijn; klos, waarop het garen van de p^l^ting op gewonden wordt, door middel van een wiel (rabat); groole rol, zooals bv. die, waarmede de kluiten van een geploegd land fijn gedrukt worden; soort van Aa^joe^, waarmede touw in elkander gedraaid worden; benang g., garen op klasjes; menggelendong, bij het weven draadvormige lichamen opwikkelen op eene g. ^^i^JLo g'elansar, z. g^lasar. yg^^JL^ gelonsor en gelongsor, kelonsor en kelongsor, of lonsor en longsor, afglijden van een' boom. — z. g^lenser en g^lasar. y^k> gelinsir, z. gelintjir. ij^)6 gelonsong, z. g^longsong. yJo gelcnjar, z. ^ i a , 's f.}^ . mengg:elótak, vruchten, die eene harde schil hebben, zooals bv. kokosnoten ontdoen van de schil. J bj^ jr? g^lodar, spartelen, om zich los te rukken. ^LlSoj^ ffelöêdoegr (jav., T.), gelöè- doek, bala v., donder, — [B.]. \ ^Jo gelora, hevige storm met regen; stormpas, charge (milit.); oorspr. o«- stuimige zee, waarin een vaartuig dreigt te vergaan; opschudding, moéietijke omstandig- heden, benarde toestand. LID S ^JO geiarat en gelCêrah, z. H^^^. ^ S yO gelcferah, z. g^lcêrat. ^vj ^J5 gelösor, van eene helling afglijden» C._jivj^\5 , menygrelösok, tusschen de han- den wrijven, zooals bv. iets dat men wascht (vgl. ^^, T.), / MsJi^}6 gelftpas, z. k^lóêpas. (,_JLj4i5^ ??löpak, van eene korst, die op iets ligt, zooals bv, verlak, een pleister van kalk of dergelijke geheel loslaten (vgl. g^l^kkak en g^lokak, T.). t Q,S yó ffelökak, van eene korst, die op iets ligt gedeeltelijk loslaten, zoo^s bv. de schors van een' denneboom (vgl. gelopak, T.). -¥: LLS^aAj gralö&ga (jav., T.), z. g^lingggm. ^,^>a) 4.a5 gelifcgoet, sterk beven of rillen, zooals bv. in eene hevige koorts, óf van vrees (sterker dan gïgïl). SOó geltêffoer, naam eenor soort van asam of wilde mangga; naar de 24 J. vrucht van dien naam diepe voren en ver- hevenheden, als' versiersel, zooals bv. aan de pooten van meubels; knop op iets, in den vorm van die vrucht, bv. op een deksel, of onder iets, bv. onder een hanglamp; groeven en verhevenheden of hollen en rand- jes, als versiersel op allerhande voorwerpen, zooals bv. pilaren, planken en dergelijke; de vlakken en kanten van veelkantige licha- men, zooals pilaren, buksen, pyramidale lichamen enz., die men, wegens hunne overeenkomst met de kantige b^limbing- vrucht, Ier onderscheiding, g. belimbing noemt. — Aan buksen onderscheidt men g^löêgoer löëwar en g^löêgoer dalam; berg^elcĕgoer, van vuurwapenen getrokken zijn. — z. körok en aloer. JO g-elijêloer, afglijden, zooals bv. eene broek van het lichaam; gfemaaAi/ce/yA; door iets glijden, zooals bv. eene lange knoe- del door de keel, eene loodlijn door de hand of door het water. — z. Icêloer. ^ C>^^ 5-^ gclö&mat of tingkat peralioe, batav., het dek van een vaar- tuig. -[B.]. ^/^ ó6 ffelijêmoer — eng. gold mogur — naam eener gouden munt van /* 2 1 .60 waarde. i.^ ^j6 gelöèmang*, over en over besmeerd, over en over bestreken, vol, in dien zin. — z. dj^möêwas. ë^ 25 c^ia? JbLJ %-a5 gelöueilg', klein koperen bekken met een* sleilen, naar Linnen loe- loopenden rand, waarvan er 2 of 3, met bepaalde toonintervallen, die tot het gamelan-spel behooren en onophoudelijk geslagen worden, om aan *t geheel geur bij te zetten (z. tengkah). / — J5 fffli) ^^^^ afkeer of afgrijzen gevoelen; küieling gevoelen; een drang tot lachen gevoelen; g. g^man, afgrijzen en rilling gevoelen, zooals bv. bij het zien van eene le- vensgevaarlijke tour van een' koordedanser; g*eïï-2, de nieren. — *batav.^ peiig^gelian , geen kitlQlen kunnen verdragen , licht lol lachen ie brengen^ licht viesch van iets zijn. — [B.], ^/^\}o 8*?lïbar, fladderen, zooals bv. ccn zeil, eene vlag (z. g^letir); heen en weder slingeren, zooals bv. de halskwabbe van een' os. ^j>na*a5 ffolïta, donker, duister; als adj. ter versterking van gQlap; g'elap- g'olita, stikdonker. \2;y^jJÓ ffflïj^t ^^ g'elijoet, zich buigende uitrekken, zooals bv. iemand bij het opstaan; z. onder g^lïjang. j^ l *Q. ^jUO geletak, balav., onordelijk slingerend of verspreid, — [B.]. L^ JLj Lx Jq L g*elêtek,^ kitlelen; kitteling gevoelen; een groot verlangen heb- ben. •X- II., w. suni., stoeien; gekheid maken, schertsen. — [N.]; z. getek (T.). AJkj<J6 ffalètah, z. onder b^rg^let. l^ jijSi^^-O g^flïtjikj uitglijden, voorn, van de voeten. -)f <Ki^X\j6 g*elêtjeh, soek., uitglijden. 