Maleisch-Nederlandsch woordenboek
y «u y i J^y ctl wat schittert; opperhoofd; keur, • is JD> slaaf (manlijke op vrouwelijke), voorn, die als boete gegeven wordt voor den moord eener onvoldragen vrucht (?): \ J^> kans; toeval; risico; iets, waarvan de uitkomst onbekend is of wat afhangt van de luim der fortuin. ^^ , scheur (in de huid of kleederen) ; plooi; ,^jt, pi., al waardoor iemand bedrogen wordt; wereldsche ijdelheden. y ^ y ) ^, tijd van planten; plant; twijg; \ ^D plur, van Ijt. ^l^ geplante boom. y y xN-> ) >C plur. van La^^. O^-^ ^ ;> L j ^, vreemd, uitlandsch; zeldzaam; y y .et yO ^^9 verlangen; met plur, (j^)jS'), doelwit; schijf; bedoeling. y p (^3 ^ plur. van Uy^. y c p i '* 3V3 ^, CL^U-c en CD\iJ:, plu r. van. / c 5> dt^i Q,, galerij; balkon; eetzaal; spreekka- mer; hemel; zevende hemel. ^jF- vreemde enz. y vreemdeling , uitlander, y yv .> %D plur. van 4-^^. / c/ , etwiV; 50or/ van boom met dorens^ y y c y iü^Jt'^ z. ^y. J^f 368 Jlflit y^ ï^ ''* *'^^^^*^^*^*^* iw/rowa'en oï hoop op ijdele dingen; trots, hoogmoed; ijdelheid; verwaandheid. ui ^ IL, Z. LX. L-i*A> ^^, vreemd; buitengewoon; zeldzaam; uitlandsch; vreemde enz.; vreemde^ ling, xdilander. y y •• • <^LiA.> ^9 — fem. van het voorgaande — ; '^ met plur. (w-^).i:, vreemde enz. zaak, curiositeit. y y ZJ wJ> ^.y natuur; aangeboren iets; aangeboren y c y karakter. w y j^ , uitkiezen en uitsluitend bezitten. >) tC» plur. van ^s'M* ^y y ^y \ iD, z. i1/. 25) 1^ ^tt ^T^j krijg stocht; krijgstocht tegen de ongeloovigen; zege. y 5> 25) iD pJttr- van ciSl^. 25 iC-» naam eener slad in Syrië, Ga^a, waarvan de benaming gaas (dun, floers- aclitig weefsel); z. kas?. y y ,, minnekout; minnedicht. j>. A^ *S^9 Ghizeh, Gezé of Ghazni, vermaarde versterkte stad van Afghanistan; mal. verb.: razanawi. y y y (C, S^ en ^^, plur. van lsM» \ ''< , KmnC^^ wassching ,afwassching ; godsdienstige reiniging, y o p A^^,\Jili^£^, sluier, omslag. o y {^^ysjkO^f usurpatie; onrechtmatig bezit; dwang. ^jl/^Cl. beklemdheid; benauwdheid; zorg; kwelling; verdriet. y ^ , yaO,C plur. van Lai. )vA£i* altijd vergevend, barmhartig ; jUiJi) , de vergevende, d. i. Gorf; «liiiDiXJx, z. onder ósc. o y ^eS^, vergiffenis. ? 5> ^nC» plui'- van .^. ^)^ji£., vergiffenis VaC' pluï*. van JiU ilic 369 fï^ < c/ A.Aa^? nalatigheid, verwaarloozing , ver- zuim. !> / vergissing; feil, fout, spreekfout, schrijffout, drukfout, rekenfout. \ 4.aD; ^eer vergevend; j^iJi) , de zeer ver- gevende, bij uitnemendheid, d, i. God; ^^ial}vXXi:, z. onder Joc. / J ^Sl^ plur. van JiU. Ti -vx_^AC- ■ vergevensgezindheid. /v/ -^ J^C» plur. van s'^i: fc^\C', jongeling; slaaf, bediende (jongen). / /. j) ^^L^O^/vD, feni. van het voorgaande. / • j v^'w' > dorstig, ^„^xv-AÜ^ overtreffen; overwinnen; overtreffing; meerderheid; overwinning. y/ y <K^jJ^K^> het overwinnen; het overtreffen; het sterker zijn dan een ander; het zich meester maken van iemand, zooals bv. de slaap, de wijn, een hartstocht; ingeno- menheid. Ci y y ^^„JkX!^ en X-jdr, overwinning, zege. \^^yó^^ vergissing in U rekenen; rekenfout. y y (^^>vj^ en i^>Xt, verwoede aanval, hevig gevecht; verwoedheid in 't gevecht. ItfAIi.-NEDBRL. WOORDENBOEK. DEEL II. / y L-jilc^, de voorhuid; onbesneden. c !> C^JiA^ plur. van c-iU}. y c o ^^AC- , voorhuid. — z. illi*. /jL|nAC. plur. van ^ïi. cJof^XD plur. van ^It. y yy y LHjWaC. plur. van ï^. Z5 ^X^y verte van een pijlschot. (^jic ralai (^U, J^ en J);)— , port. galé — , galei. iVaAD yaljasa — port. galeaya — galjasa; groofe galei met drie masten. (J^xv^aAC-j gemengd; vervalscht; gemengde enz.; mengsel; spijze, waarin gift gemengd is. Ui/ v^, verdriet aandoen; verdrietig zijn; terne ^ dergeslagen zijn; met plur. ^^, droefheid; kommer; hartzeer.- ^jfS^^ . bewolkte nacht. f^y^S^ plur. van ^, ^4 iLii 570 ^ / / ^ V^A-.C > ^'y'A jst;w; gerusi heid; kalmte, van een tevreden gemoed; nuttigheid; voordeel. Mi ^ ^m^J^J^j loon door den neus voortgebracht; gegons, gesnor, 2$LX*x.£^f ^pin; soort van tarantula. /— A^C.» ^yh: niets noodig hebbend; rijke / enz,; rijkaard. ^j^kJkJ^, zonder moeite verkrijgen; als buit wegvoeren; buitmaken; met plur. é-i\j<t, gemakkelijke winst; buit, roof. ten; kleine vliegen; schare van slechte menschen; samenscholing; opstand, L-JVaD plur. van /" y LJIJv.aC' 6n i-J Ui:, huif* bijstand; eL^Ual), de hulp, bij uitnemendheid, d. i. God; Ll^Ui!) jsjLT, z.' onder Ja^:. \\^S^y aanbrenging; aanvoer; aanvoer van ^ leeftocht; voorziening van leeftocht. c y ,C., pers., donder; geraas, geluid; oorlog s- kreet; wapengekletter. / y K±j\j^. z. LiL^].^. ( jsia) i_^ plur. van Lji^iiti. , y2^)^-il plur. van cUli. c/^ L *** J A ,Cl. w;L>)^Ji en clj)^i:, noodkreet, waarmede men te hulp roept. y> ,^ rftrab en gĕtmh^ verb. van ^— >tt^. ^r v^ i^£i., pers., geraas; getier; gekijf; mal.: gogah. ^ y c y ^ LmS^ k ^ en ^T-c^^, sprinkhanen, die ^ • o ^ beginnen te vliegen; kleine insec- O^-^^» ^^^ i'erftorijfew 2i/w; Ae/ geheimzin- nig zijn; afwezigheid; met plur. L-^Uit en L^yxc, twijfel; wat aan iets verborgen of onzichtbaar is; geheim, ver- borgenheid, mysterie; wat in de toekomst verborgen is; iets onlichamelijks, y y ^.^.^^aC. en ^^^, plur. van u^li^. y cy <^mJ<^A^, afwezigheid, y <^-^~A£f> gezegde (goed of kwaad) ofer iemand, in diens afwezigheid; ach- terklap, al wordt de waarheid gezegd; kwaadsprekendheid, cy ^^/^, ijverzucht, naijver; afgunst; verschil; verandering; met plur. ♦Uc), ander; verschillend, — Wordt veelal als ons niet of als het onafscheidbare on gebezigd; bv. j^iaa^^c, niet geschapen; 5 j-aD plur. van .xt. IS y,j^S^ y ijverzucht; naijver; afgunst; eerzucht. <^«AaC., uitvlucht; misleiding, verschalhing. / bedrog ; verraad. c jiF 571 ongeschapen; ^U-^ac, ^/?e/ rem, owmn; Ci^^^Ai:^, Ae/ öwrfere dan dit, d. i. en zoo voorts; et caetera, y~^ ^"^^> zoengeld voor een' maand, waar- door de wrekers I)evredigd worden. *'^^ c / ^/S^y dorstig zijn; heet zijn van binnen; bewolkt zijn; niet plur. é^xt, dorst, innerlijke hitte; toorn; wolk. c y /.wvC-, dorst; bedekking; gverdekking; den hemel bedekkende wolk; naam der letter i. 5> ;> r'j'- .aJD. plur. van l-^ac. 5> ;> /* 3.^^ P'ur. van >i.Ai: , -<?C^^75<B^ a, de letter nga, 2^ en 5« additioneele letter van het nialeiscb, de 22ste en Sisten van het door Marsden veranderde alphahet, in klank gelijk aan de nederlandsche ng in rang. Vii I. nga, naam der letter £. II., hatav. (bal. ng^h, van iets de lucht krijgen; de weglating van de h aan 't einde zal tevens de e tot a gemaakt hebhen, T.), acht geven; enz.; met ^ngga. — [B.]. ^ i-S^liii ngatjeiij (vuig.), batav., verkort. van mengatjeng'. — [B.]; z. onder atj^ng. ^ (3 ) ^^ ' ng:arl-2 , w. sum., ongerust zijn.— IN.]. Öv-D. nganga, gapen; openstaan. ^j^/vClii. ngangcret (minder goed c:^Ü), van oude lieden suffen; mijmeren (vgl. re^, T.). •x- /-iiVc. ngangel (lees ^Ar, uitspraak van ei^&r, T.), w. sum., de mot in de kleederen. — [N.]; vgl. soend. ng^- ng^t, bal. ng^tng^t en z. ng^t (T.). ^ C a^\jC. ngakak, batav. (uit 't jav. of hal., T.), schateren van lachen. — [B.]. .j\Ü ngali, naam ym em* eetbaren zoidwa- ter-visch. •K- iJlC. ngalang, benk., wakker worden,— 24* *>M)lr 372 ^vjiJi&r -^ wOvÜ ngamani, jav. en mal., verwarren , ^ in de war brengen; in verlegenheid brengen; ongerust maken. — [C.]. )f (^^^,^A-> v£i ngajoéb, jav., beschaduwen; be- schermen, beschutten; een toevlucht' ,soord geven, — [C.]. ^CJjy^ nS?l>?roek, batav., van een minnaar: overloopen naar het huis der beminde, — [B.]. — z. moenggaïn. •^ Kx£> !•> ngeboel, batav., veel praats hebben; zwetsen; pangebc^^n , bluffer, groot- spreker, zwetser. — [B.]. ' *lII. (soend^), van zand of rook opst ui- ren,— [B.]. •^ VJ>'^ ngat, batav., fiiot. — [B.]; is nget 1 jav., ^ng^t en z. onder ^\c (T.). i^^^, ngoet-S, leuteren, talmen, sammelen (vgl. ngangoet, T.), ij>AjCt ^,;>%C ngoet-ngit, uitroepende na- bootsing van een geluid, als dat van eene mondtrommel, eene viool die gestemd wordt, een' houtworm, die aan bet bout knaagt; zoodanig geluid; orang ng. ng., iemand die veel onnutte praatjes, inz. leugenachtige en lasterachtige maakt, ^ V^>nC' (J>nO nget-iigot, batav., harmonica; accordeon, — [B.]. ^/jCXC. ng^edén (vuig.), batav. en jav., verkorting van ^jSLo. — [B.]; z. ed^n waar p^d^n een fout is in plaats van sed^n, en op 't jav. had moeten gewezen worden (T.). X- ^ ) ^ ngerana, bedroefd; verdrietig,--' [B.], ^C J^ ^ niferes, batav. (uit 'l jav., T.), goor; zanderig: stofferig op '/ ge- voel.—[B.]. p »S^ ngeraiig", zuchten, van een zieke of ^^ iemand, onder een' zwaren last gebukt gaat (z. ^raug, T.). "^ / C ^ü Mgerï, ontzag hebben, bv. voor zijne ouders, bij bet naderen van eenig gevaar (bv. op het gezicht van een' tijger) en dergelijke, ijzen. C^^ ^£^ ng'erïjap, wemelen, krielen, kri- oelen. ijb. iigoeiig (niet ingevuld; z. dengocngen vgl. Tob. spraakk. § 52, 4^^ T.). i^ n^ing) ter nabootsing van het geluid, dat sommige dingen maken, die men met geweld wegslingert. exJtCi^ z. ^ l^, c aJiC. ngeiigap, trachten tot adem te ko- men; zich verpoozen; z. ngoengap (en lJ£ I., T.). -)f mJ^JiS^ ngong^kong, batav., bloot lig- gen, open en bloot liggen, — [B.]. "X- \^;y^J^ ngangglt, jav., rijgen; aan- rijgen; opstellen; schrijven, — [C.]; had onder anggït moet staan (T.), /-.JiLD, z. onder ^l^. y^ Q— O !• "ïïiP) ^'^^^ AmcA/ ademen, zoo- als bv. iemand, die hard geloopen heeft, of van vermoeienis; verademen; lol adem komen; zich herslellen; er weder hoven op komen (z. r^ngap, T.). II., inlerj.^ hap; happen naar iets, zooals bv. een hond naar de vliegen; ngap-S, hij voorlduring den mond open en dicht doen, zooals bv. een visch buiten het water; op die wijze hijgen, III., batav., muf] vunzig; wrang; he- dwelmend; kleverig van smaak. — [B.]; vgl. bal. ngab (T.). ^_ Q ^ ngok, uitroeping nabootsende 't ge- luid van snikken, zooals bv. dat van iemand, die een^ stomp in zijn' rug of een* trap in zijn' buik krijgt (doffer dan ngik); zoodanig geluid. — z d^ngok. LLxD LJLD Mgok iig^ik, en ^ jr ngo- ngi, z. ngok en ngik. CiJsC iigik, voor een snikkend geluid, zooals bv. dat van iemand, die een' stomp in zijn' rug of een' trap in zijn' maag krijgt (helderder dan ngok); zoodanig ge- luid.— z. d^ngik. (JS>^, ii^ek-2, sukkelen, ook in onder- nemingen; kwijnen; lot -niets kun- nen komen; Mgek-2 bagai roempoet dit^ngngah djalan. ^jJ^ Mgelöe, van het hoofd zwaar, zoodat pien lusteloos is tot den arbeid. ' >Ü ng'am (niet ingevuld). ^•C ClA-l^ iigambek, batav., veel praats hebben, zwetsen. — [B.]. ^ Aa,^^ ngompol, batav., nachtelijke be- smetting of waterloozing. ^C i«AxD ngentek, verkorting van nie- ngentek, — [B.]; had onder ^ntek moeten staan. i-AC., ng*eiiiiig.3, van eene zweer of een gezwel glanzig en gespannen zijn. ^{J y^* ^ iigöberol, z. öb^rol. ^ LJi->\Ö. ngaètoek (van köêtoek), batav., strafbaar maken; lakens waardig; këwatnja ng,, zijne, hare of hunne praat- zucht is lakens waardig, of verschrikkelijk. — [B.]. ^ó \ ^ ngöred, z. onder kored. C Q.£.^C. iifföêngap, Artr(/ en kort ademen, zooals bv. na een' ren ; hijgen, — z, ng^ngngap. ^ \^^;y\) kD' ngöêlot, batav., zich rekken, — [B.]. ^^oJ^Ö. ngalon, batav. (jav.), naar H westen; z. koelon. — [T.]. ¥r 6. L^ è^ ngwïwing, janken van een ^ hond. — [T.]. u. 374 {j^j li <)tC. I' Wï^ü (gemeenzaam) — verk. van t^iig- ngah — bij benamingen van famjlie be- trekkingen en litelS; middel; pa ng., vader van het midden, d. i. vaders of moeders middelste broeder. IL, iigaliugah, z. ^ngab-2. iX^ ïigeli, z. engeh, iKD' AÜ iig'ah-ng'eh , z. ^ngah-(^ugeh. ^ i-A>v*£i H!5'ïl>iMS> ba tav., z. onder e m béng. c- ^^^•^..XaC i»8:ètaii, batav. (jav.), naar H oosten. — [T.]. ■H- C ^aD ng^êreng, batav., hinniken. -^ [B.]. £^' •K- i>.Ö n^êjoiig^ batav., miauwen, — [B.J. ii^iloe, van de tanden eggig; slee; pijnlijk, voorn, bij kinderen. *2^ batav., een knagend gevoel; zemiw^ achtige aandoening, — [B.]. ngêlat, z. el at. •K- ^AaiD iigïlcr, batav., verkort, van m^- ngiler. a.a£i ngljaii, gfe/w«V/ nabootsende liet miaU' wen eener kat; mauwen, gemiamiK ^ / C 4aD ngêwê, batav., uit 1 soend., /?e/i t'mww; beslapen, — [B.]. L^^ 3, de letter fa* (^Tj), 20^ van het arabisch en maleisch, en 23® van bel door Marsden veranderde alphabet, in klank gelijk aan de nederlandsche f, in de majeische uit- spraak gelijk de p; als cijferletter, z. a b dj ad; in geschriften van goilsdienstigen aard verk. van ^ÏJ. naam der letter u-J. o faal, verb. van JU; nHMubtcka f., de voorteekens raadplegen. ij^* y^h. pers,, dood. ' y y dtjS;\J) \i , opening ; inwijding ; in leiding ; voorrede; teoUJ), de opening enz,, d. i. de opening enz. van den koran of de eerste söèrah, y «v.^ y^ , boos; los; losbandig; zedeloos; godde- loos; schelm; leugenachtig; boosdoener; losbol; leugenaar; echtbreker, hoereerder. y \3, zich roemend; pochend; voortreffelijk; kostbaar. y O, te paard rijdend; ruiter; ^^Ui), J y u-y Persië. c y' / ^X^ s\^ i />^r*, persisch; persische, C«J S^-^' onderscheidend; onderkennend. 37t} XKK5 ') y cXw\.3 bedorven; slecht; ondeugend; bedorven Z' enz.; deugnieL y (^^^cLcy li , bedorven; slecht (ook moreel); goddeloos; bedorven enz,; deugniet. y Ka^vJ, overvloedig voortreffelijk; lulmun' ^enrf, voorn, in wetenschap; over- vloedige enz,, overvloed; rijkdommen, <^L|^I:?V?> naam der dochter van Moeftammad / en rrottw van 'AH, y k£i\j> handelende; doende; makende; han- delende enz,; in de gramm. agens, subject der handeling; participium activum; activum; pi. arbeiders; werklieden. cJ^^Vi^ — fera. van hel voorgaande — J' )\s faler — port. valer — , . deugen; waarde / / / voorts: publieke hoer. AJi\h» gebrek; behoefte; maal; keer; reis; vlaag; aanval van ziekte, j\.i en JÜyVoorteeken, enz. een goede; z. faal. ff^-J V? . verlamming van de helft van het ^^ lichaam. y c y KA^\jSi\jL-i en Jw^lijTj, de tutkomst nu is (was); summa sum- marum; in één woord. hebben; gelden; ivaard zijn. y c /.tli of ^y^'^> zwak; verzwakt; afgeleefd '^ [van oude lieden]; broos; vergankelijk; voorbijgaande, y L, JU^ O > voor tl effelijk ; uitmuntend ; voor- treffelijke enz,; beste van iets; puik, (Ly VXi ? veroverend; zegepralend; wetend alle zwarigheden te boven te komen; de deuren der barmhartigheid openend en edel- moedig vergevend; de verharde harten voor de waarheid openend; ^\jji]] , de veroverende enz., d. i. God; -.IüS)j<ac, z. onder ó^xc, I yy (^^Ia3 pl^iï*- van i^yü. ^^ f^^Jii, openen; veroveren van sene stad; helpen; C w ^ l ' ^^ met plur. ^ui en cijU^yü, opening; begin; verovering eener stad; overwinning; hulp; 2^. 7iaam van den klinker — , oveneen- komende met onze a of e; klankteeken —~ zelf, y Qy cy jOC3> twijnen; tweernen; slaan van touw, y /♦JCi pluï*- van iJu5, ^-JLXi? beproeving, d. i. a//e5, waardoor de mensch beproefd en in verzoeking t:-^ 576 V, gebracht wordl; verzoeking; verleiding; dwa- ling; misslag; straf; kwelling; ongeluk; tweedracht; opschudding; opstand; schand- daad; onteerende daad; misdaad; boosheid; snoodheid; trouweloosheid; in*t mal. ook nog, en wel voorn, laster; kwaadsprekendheid. ^^JLi plur. van ^. LHJ Vï^ ^-X-3 plur. van ^^* \ i^.,X-5* ^^^l; loomheid; zwakheid \na eene inspanning] ; afmatting, I c / / C ^Jv«3^ uitspraak door een rechtsgeleerde, voorn, door den moefti; in 't mal. ook nog: uitspraak of meening van een* heili- gen, geleerden of door zijn geluk (tcëw^ah) bekenden persoon; nuttige, heilzame leering; goede raad; levensregel. yJSXi plur. van ^^U. . ^ywsn^. onvoorzien; onverwacht, c y yS^i y eer^^e licht van den dageraad; morgen- schemering. <Xm) yS^^ fahrasah, verb. van ^^. c / \QJS^^ 9 nauwkeurig onderzoek; navor- sching; nasporing; opsporing. ^ y \(XJi losprijs. ^ y y ^ ) cX-^ 9 loskooping. LiXJcXi fldalg-o — port. fidalgo— , crfe/. man. y c Aj^iXif losgeld^ inz. wegens het niet houden '^der vasten, welk losgeld de volgende vasten voldaan wordt, door gedurende de geheele vasten alle dagen eene moedd tarwe of rijst aan de armen te verstrekken. y ^ L ** J 1 ^, zeer aangenaam zoet water; de Euphraat. y y !> ..jVj) ^3, dual. van ci^ly; ^jUlyJ), de Euphraal en de Tiger. y (3 ) y^ plur. van JJ. y y / j^t>) y plur. van (^^^/^ y y ^</^) ^> gelaatkunde; scherpzinnigheid. yy ^psM) J plur. van -i^^j». (j ^ ur. van (^y. y VC-) Si en LLjy plur. van Jc^. <-';:^ / / y5,>) ^ , Z. ^^ J ; aandeel; Hlmoe fara- jidl, de wetenschap, handelende over het verdeden van erfenissen. y 'Ji , talrijkheid; vermeerdering; menigte; overvloed. ^/ 577 u^y cy ^3, splijtïng; van een splijting; doorklie- ^-^ ving; spleet; kloof; met plur. -j-^y? schaamdeelen, manlijke of vrouwelijke, vódr of achter; mal.: vrouwelijke schede. y y G^ 3, vrolijkheid; blijdschap; vreugde. ^^ ^, vrolijk; blijde, <^.J^ ^5 en ^s>^ji, vrolijkheid; blijdschap; vreugde; fooi; voor het brengen eener goede boodschap, c y (^ ^, eenheid; een; individue; persoon. :>j. (3 ^3 fardoe — port. fardo — pakket, pak; last, vracht, ^)^ ^, eenig; alleen; afzonderlijk. (j)<3y. o y o ( l^ ^^ ^-^ ' ^^^^ waarin verschillende planten zijn; plant entuin; boom- gaard; wijngaard; paradijs; woning der gelukzaligen, / jgsi ^3 forsa — port. forza — . kracht. y cy ^ Of^O • c ^ (JJ>vW *i fereskoe frisch; koel; versch, / -AU ^ > persisch; persische. port. fresea — , / c ö wO ^-i' ^oerbezie; moerbezieboom; roode y moerbezie. cy . yQ J^9 bepalen; instellen; gebieden [van God]; geven van een, voorn, bij de wet bepaald iets; met plur. ^^Ui, god* delijke instelling; goddelijk gebod; gods- dienstplicht; noodzakelijke verplichting; met plur. (j^jy» wa/ volgens de wet gegeven moet worden; bepaald gedeelte eener erfenis, voorn, wat aan zekere bloedverwanten toe- gekend is; wedde; soldij; ^^•aSIJa) of fjojS^)^d, zekere bloedverwanten, aan welke een bepaald gedeelte eener erfenis toege- kend is. cy o ^, tak van een' boom; telg; afstamme- ^-^ ling; afgeleide en speciale teleurstelling of wetenschap, in tegenoverstelling van eene grondleerstelling of wetenschap (a§l); uit- werking; voortbrengsel. K^ %5 > jong van een hyqena, y o ,.4 é^ 43, Pharao. y cy C ^ ^, scheiding; onderscheiding C^**3 en jy, plur. van j^li. y cy \jf ^, scheiding; onderscheiding; elk wet' boek, doch alleen va/i volken, die eene geopenbaarde religie hebben, zooals de vijf boeken van Moses, het evangelie, 578 eri iuz. de koran, omdat zij het ware van het valsche onderscheiden. ♦• cX3 ^ , scheiding. i*i ^ ) ) c ^ o c 3^, sci <)J^, z. iüi^^AAjiwt /.jV/C ^ firman, pers., tere?/; /a^/; gebod van. God: i^6i?e/; /a^/; gebod; ge- zegde; woord; befirnian, bevelen; last ge- ven; gebieden; zeggen. t*\ ^ y bakoven. y / c5)^ ^^J ^, nachtmerrie. f )^^::^:X> ^3 ferantjis, fransch; örang f., franschman, /^\JCai^>o ^iferang^istan, (spreekt f^rang- gistan) — pers. farangis- lan — land der franken y d. i. Europa, met uitzondering van Turkije. tyOê^^i plur. van ^y. Oj >i Plw»* van ^. C*.^ #) \^ f ^^^'' bevreesd; angstig; beschroomd, . wws^ ^i > Phariziëer,. •♦ '^ -^ iX/k^ y3 y instelling j gebod [van God]; vast- ^ gesteld aandeel. 43www3> bedorvenheid; slechtheid. ia^^i^Lwg^ plur. van LULj.i. \,^^^i foesta — port. fusta —, soort van vaartuig. \^2y^^j^i festa — port. festa — , feest; partij. /.ivXw»? fistaii, pers., vrouwenrok; japon. 4aXma.5 fastïjoe — port. fastio — , tval- ging; tegenzin. y y J ^\^xjj^3 . verbreken van eene overeenkomst, ^^ in 't mal. voorn, van het huwelijk, door een daartoe hevoegd persoon, op daar- toe gedaan aanzoek van de vrouw; scheiding op die wijze. y c y /CcXa)^ plur. van cV^li. c y j^^i , openlegging van iets verborgens; uit- legging; verklaring, y ^ y j^Vl^v^^ en Llti^aJ, kamp van veel katoenen tenten; plaats, waar de bevolking eener landstreek samenkomt; naam eener stad in Egypte, het zoogenaamde oud-Caïro. yyy ^-Üaw.5 plur. van ^li. 5> y C^^ 4#w»5» f^^l afwijken van de goddelijke geboden; het goddeloos zijn; het slecht zijn; het zich overgeven aan vlee- schelijke ongeregeldheden. dr^ 579 Jr^ /j kA^3 f asöèiia — pers. f as (Bn — ^betoove- ring; bezwerimj, bekoring; bedrog; misleiding, y ivj, zwak; zonder energie. e^ UI y ui ) u) ^i, ^j^ eu ^j^, steen van een* ring; oogappel; gewricht; pitje van een' bol knoflook; afzonderlijk gedeelte van Iets. --^v.A^i 1. plur. van p^ of van ^^. IL, plur. van tea^. A«i^VA<^3, welsprekendheid, bestaande in rijkdom van woorden en duidelijk- heid van stijl, y y )\j*03 plur. van l^^^. e- c / t^K^i en pu^i, duidelijk en welsprekend ^^ (van een' persoon of eene redevoering). ^ :> ^j^i plur. van >A^i of van ^^'i, c ,^isj^3, helder (van den dag); heldere dag; paschen, , ^L-S^V«/^5 plur. van ^wai of van ^^. K^^3> ontleding; afwijking; ontbinding; scheiding; — insnijding; onderscheid; onderscheiding; afzonderlijk gedeelte van iets; a f deeling; hoofdstuk; artikel; para- graaf; met plur. Jj-ai, jaargetijde; iBal; afzonderlijke zaak; afzonderlijk geval. r> !> O 4A03 plur. van ^i. / •\A^3, Z. ^wa3. <^2^Aj^i^ lem. vau het voorgaande. y y ^-Aa^Jj familie van ee^i man; naaste ver- wanten in een stam; kleine stam, - y yy ^ ^N^ VjLr>^ , smaad; schande, iV^di pi ) v>-a? plur. van ^^ouö3. van iXs^juai. A«>U^i plur. c / f^/^i , het beschaamd maken van iemand, ^^ rfoor het openbaar maken van zijn verkeerde handelingen; smaden; smading, o y jvA^i ) over vloeiing; overschrijding; overtref- fing; met plur. J^-öi, overmaat; wihst; ui lm untendheid , voortreffelijkheid ; deugd; gift; goede daad, weldaad; gemeenschap^ pelijke openlijke gebeden. c y • <■ ■ ) y<ii L plur. van J^fli. II., de maat te boven gaand; te veel; overdadig. Jy^ 380 ï.Ui ^ !> /J %^ ^' ^^^A bemoeiend mei zaken , die ^ iemand niets aangaan; aanmati- gend; verwaand; zich bemoeiende enz,, bemoeial. y A »%rvj.jL/^^. schande, oneer. y / V^i^/^ ^ > voortreffelijk; onderscheiden. y ** 'f •<* J: AxjLy^^. overmaat; overvloed; alles, waar- door men boven anderen uitmunt; weldaad; gunst; voortreffelijkheid; tveteu' schap; kunst. ^ sVv^^ en &Jyiai, verstand, schranderheid. yv^3> ongedeesemd deeg ; ongedeesemd brood; wat in overhaasting gemaakt o f gedaan is. o >i, het breken der vaste; ontnuchtering; ^kiH, het feest, volgende op de vaste van de fnaand Ramadlan. g ^33, aalmoes, te geven op den dag der ontnuchtering, d. i. het feest na afloop der groote vasten, genaamd alfitr. /♦iJö3> verstandig; schrander. ..jJaJ plur. van ^^* y /♦fisii plur- van iciki. /o JlI Vï% , verstand; schranderheid. y !> y 4 iLöi 9 alles, waarmede men de vaste breekt; ontbijt. 3 y /.j %jÓ^ > verstandig, schrander. y ^ ;> ^^ %r^^ en ^xjlki, verstand, schranderheid. y /♦i^aIi^, verstandig, schrander. y yy \ Vjt3 > handeling; goede handeling; edelmoe- digheid. j\jti plur. van jli. Vjti, beweging; handeling. c Vx3> daad; werk; in de gramni. verbum. y X x' x* dliXjL5 I-^ daad, werk. II., plur. van elcU. .^\,jtH?. tverkelijk; dadelijk, in de gramni. *• ^ ^verbum; betreffend; van het verbum (J^) afgeleid; werkelijke enz.; van het verbum afgeleid woord. y yy i ^3\jÓ V^y^r. van^^. !> o y jy^ 5, algemeene naam der vorsten van China; chineesch porselein. yy ^^O^ J iXfi^ . de rugwervelen ; j[fiji\) ^ó,\m?in\ van Moehammads zwaard, dat later op 'Alï overging (z. doelpakar). y y 25 \VJÜ? nom. unit. van het voorgaande. ^^ 381 CJ^ Ji^ y hel arm zijuj zoodat men slechts voor dringende behoeften genoeg heeft; armoede in dien graad; met \\\xv,jfi,zorg, kommer; droefheid, ) *fl-5 plui\ van .Aib. ^2J1^ f (alleen; slechts, c/ >xi-? I'? e» (♦^^ g^roo/e vlugheid; blijdschap, IL, van eene bezigheid of aangelegenheid gewicht, belangrijkheid, i ^i^ plur. van Jb. c <\Ü3, kennis; wetenschap; voorn, rechts- en godgeleerdheid; z. onder Uc. \j2iL5 plur. van <xjüü. ^..>C/v?' ^^^^ denkend; sterk peinzend, -i. ...... <^iAg^\5 plur. van f^yJS, / /f .4^\5 , onbepaald iemand; dinges; mal. verh. u foelan; z. anoe. // oogen J ,^/jij, arm; arme, rf/c alleen voor dringende behoefte genoeg heeft; bedelmonnik, behoorende tot zekere godsdienstige orde; mal, ook pron. pers. van den 1" persoon (vooral bij schrijvers of dichters, T.). ^aJ^9 rechtsgeleerde; godgeleerde, c vloeit. — pi., traanoogen, / W^-A-5 » ^^^^h geld; geld; munt ^ / S\^ en y^J, overdenking ; gedachte; oplet' lende overweging; overpeinzing; mal. ook nog: denken; peinzen; verb. pïkir; fikï- ran, denking; overlegging; gedachte. i> / t 4^0^ ^^^^ denkend, sterk peinzend. ^y^^ , kleine rivier; water, dat uit de / k^Jj> armoede, behoeftigheid, !> c y /.t ^x2M^X^y e/i^^^^ ^" ij^h^* Palestina, / / o ^iJl/j^ji^Xi , (uit het gr.), philosophie, uw y c y f -,AxVi^-^ ' philosophisch. C^ %mnA3 ^ L-jyJlA5 en u-j^/Jui , philosooph, o XsLaS en l)^? peper. l ilA^, bergkloof; ravijn; kloof; spleet; een gedeelte van iets dat gespleten is, yy i ^ y>\3. meer opgezwollen en rond gedeelte van iets; bol; hemelgewelf; firma- ment; cS^)Ac of, met mal. constructie, 'ilmoe falak, sterrekunde. CSiS 382 Ji^ C P Ci>A-5 I.> vaartuig; schip; ons feloeh, II. en Ci^ii, plur. van C-Ai. / Jwa ^AJ plur. van ^^^. yy <KmSlKK3 , ongeluh, onheil; iets wonderbaars; y o y y wanschepsel, monster. /*>^4^ (smsf. van cJ en ^)^ ew wie. w y /^>i> ^oorl, species; klasse^ kategorie. ^ yy (_x5, verdtvijning; toestatid van een mensch , waarin hij geheel en al verzonken is in de beschouwing van Gods grootheid en niets van de zichtbare, noch van de onzichtbare wereld af weet; mal. ook nog: verdwijnend; vergankelijk (van daar hun pana); fanaoe'I fana^, de toestand fana in den hoogsten graad; dari pada n^g^rï jang fana' kepada n^g^rï jang baka', van het ver- gankelijke naar het onvergankelijke gewest, y^AM^J^i fantasma — part. fantasma — phantoom; spook. C^cXo en ^>jui, herberg, voorn, eene openlijke, waarin de reizende koop- lieden met hunne goederen enz. huisvesten; mal. po n do V: tijdelijke woning; hut: schilderhuis, yy ^iLJs3f ^^^ '^ijk zijn; het zich vetrijken -^: aangename geur die zich verspreidt; goede naam; edelmoedigheid. ---' z. mm. • v3La3» z. onder taam. // C„i>JLs? hooiwezel; bun zing. py /j^aJ pJur. van ^h. y ci en ^AÜ, zich verrijkt hebbend. y y ^2w>)*.^ plur. van <l^ïU. SS^i of, in de plaats daarvan, J)y, gemoed: hart (als zetel van moed, hartstochten enz.). y !) an ^^M» L/^j1>^ plur. V y y L^y^ plur. van j;li. y y (\j>S ĕfh plur. van ü^ioli. c ^ L ** J ^i, overgang, voorbijgang; tijdsverloop; de dood. cy \ 4.3 1 opborreling: opstuiving: drift, haast. c y /T L ^ ^3 1-1 overtreffen in iets; .... in aan- zien; tofew; over [van plaats, lijd, lichaam, getal en graad]; ^jy, boven; over. IL, boven; bovenst gedeelte. y y !> ^\i%3 plur. van c>^.'^i. . J aJ plur. van JÜ. c 5>5> «y 383 2S 4,3, dk aromatisch ding, waarvan reukwerk of zalven bereid worden; oneigenaardig- heid eener zaak ; de Mal. gebruiken den plur. ^)^] (z. onder bendïka) met plnr. ^)^) en ^[^) , mond. /^ \V^i plur. van ^^y. c / SM >— fi3 en Law^, index; register; blad-^ wijzer; z. fahrasah // >^.5 en ^, hegrijpen; beseffen; verstaan; met plur. ^^^i, begrip; besef; verstand; kennis. >^ en >A^, verstandig, schrander, licht bevattelijk. !> P A^^ plur. van ^i, ♦ /—3? ïw (plaats en tijd); in zake van. y -^/-hJj schaduw van een lichaam bij zonne- schijn; buit, goederen of tribuut toeval- lende aan de Moehammedanen, overv^innaars der ongeloovigen. ^j^A/j fita == pïta. j V Ikjs3 fetor, z. petor. c\o Meröê — port. vidro — glas. c !> JJ>j^; 3, pers., overwinnend, zegerijk, • / c^j^ .aJ, Z. Xjj)^A3. / ^ « /.wAO ) #\ ^-A-?? pers., kostbare steen, door '^het zien waarvan in den mor- genstond de oogen zouden versterkt worden. ^3 5 ^'^^ ^^ tiJ^J^' turkoois, . Lv-J , zwak, onmachtig; dik, lijvig, vet, Aa.?, olifant, V // <Xaa3 plur. van Jai. y 5) c/ A«J (lAa^? <^^^^ middagslaapje houden; mid- dagslaapje. !)!> ^ ^a3 plur. van ^^. J^^ plu r. van Jji, •-^:^]^:!^^- C ?, de letter pa (U), 32^ of 4^ additionele, letter van hel maleisch alphabet, van het verminkte Marsdenscbe alphabet de 24% in phonelische waarde gelijk aan de ned. p. De mal. schrijven haar^ omdat zij v-i (f) # als p. uitspreken en dus geen onderscheid 584 ^i'U' er lusschen de cJ maken, de eerste evenals de laatste, met slechts één diacritisch punt (in handschriften op de West-kust van Sumatra is deze letter zelfs onbekend, en de bekende Abdoellah zegt in zijne levens- beschrijving, dat hij raar opkeek van de vele pruntjes, waarvan door Europeanen gedrukte Mal. boeken waren voorzien, T.). (^ 3 pe, praefix. vjj I. pa, naam der letter uJ. * II. — verk. van bapa — batav. (jav.), vader, — [B.]. s VJJ pd en, minder goed, ^ (paV)? gemeen- zaam voor Ub. L^^ ^\j paberik — verb. ned. — fa briek» ^ LH-? ^ patoe (weinig gebruikt) batav., schaamdeeL — [B.]. i;f jVJ I. pati en patih (in hik. en poëzie) — skr. pati (patih) — , heer; meester; eigenaar, II., fijne bestanddeel van iets; wat door uitpersing y afkoking; verdamping enz. ver- kregen wordt y zooals bv. de kokosmelk uit de kokosnoot (voorn, door eene eerste persing), de sulphas quininae uit den kinabast enz.; extract; essens; quintessens; van daar, van meelhoudende zelfstandigheden zetmeel {,^^yo\i^ ïi^en spelling van patoe t (T.). # ^^2>0 v3 patoet, behoorlijk , betamelijk, wel- voegelijk; voegzaam; passend; overeen- komstig; doelmatig; berpdtcĕtan dengng-an, overeenstemmen met, y^yjs patar, grove hotitvijL iLjVi I- patoeiig, lichamelijk beeld; pop; afgodsbeeld; standbeeld; p. tjampak- gölek, mannetje dat men neder gooit en dat altijd weder rechtop staat. * IL, batav. uit 't bal, door verscheiden lieden bijeengebracht geld om iels te onder- nemen of te kunnen koopen. — [T.] ; iets voor gezamenlijke rekening nemen of uitgeven. — jkJS\i pating, houten pen, die ergens in geslagen wordt, om er iets aan op te hangen; memating, beslaan met houten pennen, spijkers of dergelijke, om er iels aan op te hangen, bv. een* muur met spijkers, om er schilderijen aan op te hangen; inz. van dikke hoornen beslaan van afstand tot afstand met houten pennen, om ze beklimbaar te maken. De pennen worden op tweederlei wijze ingeslagen: 1°, de eene boven de andere en al de einden door een' dikken rotting of iels dergelijks, tOêlang óëlar genoemd, met elkander verbonden, waardoor een ladder ontstaat; 51^. zigzagsge>vijs en zonder eenig verband onder elkander. L^ U 585 jüU \, mematok, van dieren met het vooruitstekend gedeelte van den kop slaan; pikken; van levenlooze voorwerpen met het bovenst gedeelte neder slaan, zooals bv. de haan van een gew^eer; van dieren slaande bijten, zooals bv. slangen. ^i30 v3 I. patik, aderlaten, II., slaaf; knecht; dienaar; onderdaan. Men gebruikt dit woord ook in de vernederende spreekwijze, om het pron. eerste pers. uit te drukken. In het voormalig rijk Djohor mocht het eigenlijk alleen tegenover den regeerenden vorst, den T^ngkoe b^sar en den Radja möêdQL gebruikt worden, door slaven echter tegen eiken vorstelijken per- soon; patik itoe (of, bij smtr. pa t ik toe), die patik (van u), 3® persoon. III., batav. (bal), de scherpe hoorn of stekel van sommige visschen, waarvan een por gevaarlijk is. — [T.]. -^Liis-ïlj patek, batav. (uit 't jav., T.), eene huidziekte, bestaande in vlek- ken.—[K]. ' (^&'' e/^' ''••) Patikkan, staar (oogziekte). patoel (weinig gebr.), batav., soort van mand. — [B.]. I. patil,: tj^tai II. II., batav. (jav.), voelhoorn, — [B.], MAL.'NEDERL. WOOBDENBOEK. DEEL II. ^\j patam, randbelegsel (ook van verf); ^ kantbeslag, zooals bv. aan koffers; pas- sement; mematamken, als een beslag op iets bevestigen, zooals bv. een hoofd versiersel op het voorhoofd. /♦ovJ patin, naam van een* grooten, vetten zoetwater 'Visch. ^ èSvJj pato, batav., naast pat oeng. — [B.]. I. patah, z. doepatah. *II., patah patji, w. sum., beslag van een wandelstok of knods. — [N.]. III. patah, van harde, voorn, betrekkelijk lange en dunne voorwerpen doorgebroken; geknakt, voorn, in tweeën of op ëéne plaats, en het voorwerp alleen beschouwd als lichaam en niet met betrekking tot zijne bruikbaarheid (vgl. p^ttjah; in patah ligt niet het denkbeeld eener opheffing van alle verband, zooals in ^^io^^)\ plaats, waar iets doorgebroken enz. is; breuk; knak; stuk van een doorgebroken enz. geheel; afgebroken stuk; brokstuk; fragment; af- gebroken (afzonderlijke) gedeelte van een gezegde, d. i. een woord, gesproken of geschreven, of ook eene spreuk. In de laatste bet. is het een classificerend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal woorden uitdrukt; p. majang, van hoofd haar golvend; p. arang {doorgebroken zijn ^ als eene houtskool)^ onherstelbaar (wordt 85 ü\i 386 ^ U inz. gezegd van een ontbonden huwelijk, dat niet weder kan aangeknoopt, of van twee gescheiden echtgenooten die geen nieuw huwelijk mogen aangaan); p. lïdah {de long is gebroken), tot zwijgen gebracht; luematahken , doorgebroken enz. doen zijn of maken; eene stelling, een bewijs en dergelijke krachteloos maken; ontzenuwen; de tong van iemand tot zwijgen brengen: pematah, wat een ongeval voorkomt, als het ware breekt, bv. een goede raad; wiens raadgevingen eene goede uitkom st hebben; p. töêlang, naam eenër plant — euphorbia tirucalli— ;p. k^möêdi, naameenerplant— - emilia sonchifolia — z. bw. ^lUfll^M. <Kj\j I. pateh (en pate) ~ skr. patih—, titel op Java voor eene soort van assistent (in bik, en poëzie). IL, volgzaam; luisterend; orang p., een volgzaam man; een geschikt man; k^mcëdi p., een roer, dat goed luistert. ^ s V\j5 patej , w. sum., vast zitten : kleven. ~ •• [N.]. ^/oAj> pateinajanjf, batav., — ramboet- i\ja patenianjang:, hij heeft krul- haar, ik^lnja mèmang — van nature.— [H.]; z. onder patah.— [T.]. mJ>Lxi\j>^ z. onder tapêkong. Vah.\J, z. pa dj ar IL ^l^ L padjar, verb. van •s^^. — padjar tsidik, de waktoe tsoeboe(h). — [N..]. IL, ook wel pa dj ah, w. sum., kroost; kinderen (gewoonlijk l^^U, T.). — [N.]. t^ ó^ Vi L padjak, soort van horde, om er visch op uit te spreiden. IL, landrente; pacht; pachtschat; niema- djak, verpachten (jav. padj^g, T.). IIL, z. onder padjar IL Vi padjem, w. sum., iets verliezen; kwijtraken. — [N.]. \jj, memadjan, zich blootstellen aan den voortdure7iden invloed van iets, bv. van den regen, de zon, van een w^erk, dat men verricht; aan den voorldurenden invloed van iets blootgesteld laten; ongeborgen laten; laten liggen; laten slaan; nieniadjan- ken, aan den voortdurenden invloed van iets blootstellen, bv. een* ketel aan den invloed van het vuur; töêkang masak b^rpadjan di dapoer. Jtr^^VjJ, meinadjoh, gulzig eten; eten {\[\\g.); vreten in dien zin (jav. van Banton en Lamp. padjoeh; 't jav. handwoordenboek geeft madjoeh als kawi op, T.); padjoh dan tjaroe, builen gemeen gulzig zijn. \j, mematjoe , op iets springen en er w sehrijdelings op gaan zitten, zooals bv. op een paard. 387 JÜ ^' ¥: r^^\S, patji-3, batav. uil 't soend., zeker ^ geneeskruid. — [B.]. ^>^^^^ V^ patjat, naam eener soort van kleine bloedzuigers, die in de bosschen leven en voor de reizigers zeer lastig zijn (z. atjih); p. k^nnjang (als een verzadigde bloedzuiger), aan beide einden dun en in U midden dik. .\Jj patjar(jav., T.): ïnai; p. belanda, myrL t,, ar^vJ I.? mematjak, kleine stukken ♦ vlees ch steken aan een spitje, om daarna zouder kruiden boven het vuur geroost te worden; een vaartuig op stapel zetten; scèrat patjak peralioe, schriftelijke vergunning, om een vaartuig te bouwen; zeebrief. * IL patjak, ervaren in iets; bedreven; ge- oefend. — z. pandai. / KJS^vJj patjal, slaaf of dienaar van een* slaaf; in de bof taal, sprekende tol een vorst ter aanwijzing van een* derden persoon, die ook tot den spreker in eene onderge- schikte betrekking staat, de onmondige kinderen of verwanten van den spreker daaronder begrepen. Zijn de kinderen enz. mondig, dan duidt de spreker, als hij tot den fatsoenlijken stand behoort, deze beter door patik aan; verkeerdelijk wordt het gebruikt, ter aanduiding van den eersten persoon; patjal noemt men ook lederen visch, die zoo groot is geworden, dat hij een' mensch kan verslinden; p. k^rïtjal, in de hoftaal, tot een' vorst sprekende ondergeschikten van alle soorten. j V*""^ V ^ I., nieniatjol, uitdrukken, bv. den prop van eene bloedzweer. II. patjol, batav. (uit 't jav., T.), soort houweel of spade; den grond bewerken met een p.; omspitten, — [B.]. ^ Ar^Vi patjali, w. sum., over vertellen; over babbelen, — [N.]; uitspraak van pettjah, dat ook uitlekken van een geheim beteekent (T.). / -ÏSfcO I- patjai, gepulveriseerde specerijen, die men op het doodkleed (kafan) strooit, waarin een lijk zal gewikkeld worden. ^11., w. sum., ^è'AeWew, voornamelijk op de voorouders; kwaiiswijs. -^ [JÜ,], • c>v-J I. pada — skr. pada, voet — dcêli s^rï p. (het stof der doorluchtige voeten) uitdrukking ter aanduiding van den vorst. IL, voldoende: toereikend; genoegzaam; niemada, voldoen. (^\^, nieniadoe, twee of meer deelen, die tot een geheel moeten samengevoegd worden, tegen elkander houden inz,, samenstellen uit meer dingen, vermengen kruiden, verf- stoffen, metalen, enz.; dipado^ dahc^Ioe, baharoe dik^nnak^n, eerst zien of het past, en dan pas vastmaken, 2^*. jU 388 lO^U" f>Xi padi, naam der plant, die de rijst voortbrengt; rijst in de bolsier, hetzij met of zonder den stengel; ongeholsterd zaadkorrel in *t alg.; attributief woord, aanduidende de kleinheid of fijnheid van sommige dingen in hun soort; p. kahwah, koffie in de holsier; (ëbi p., de kleine oehi's, in vergelijking met de groote. — ^ 'ilraoe padi, z. onder Ac, L** jaVj. memadat, met geweld douwen in iets; stoppen in iets; stuwen in iets, bv. huisraad in een vertrek. — ^padet, batav. (jav.), ingestuwd; memadetin, stu- wen, vast inpakken. — [T.]. \43vJï paderi en paderi — port. padre (vader) — christelijk geestelijke; chris- telijk priester (bij vergissing op de bekende padri's vjan Sumatra door den Europeaan toegepast; z. onder pöêtih, T.). J$waw4>v3 padsjah — pers. ^UjIj — titel voor een monarch. 0(3w padang, vlakte; plein; open veld; i^. ^" t^köêkoer (vlakte voor tortelduiven), verwoeste plaats; memadan^, van den wind standvastig naar ééne richting waaien, zooals bv. in de mousson. — ^ padan^ ffoeron tandas, w. sum., onvruchlbaar heidevlak- te.-[R]. L *iiS\3 padok, bij sommige spelen plaats waar men gaat staan, om te werpen, te schieten enz.; mensuur^ LLj ó\^ padoeka en padcèka — skr. pa- do e k a (^schoeisel) — kan voor de titels van alle personen van vorstelijke afkomst geplaatst worden; wanneer, dit hangt af van de onderlinge verhouding van den 1", 2" en 3" persoon. Men gebruikt het van en tot een persoon (jegens een vorstelijk persoon is het de 2^^ persoon, als men van dien persoon een verwante noemt; bv. AiJ) CSó\3, U, MJs jongere zuster, T.); p. s^rT Soeltan (het schoeisel van des Soeltans doorluchtig heid), uitdrukking ter aanduiding van den Soeltan zelve. Ook de T^ngkoe besar en de Radja mcëda mogen padoeka serï vóór hunne titels gebruiken; s^rï p. Soeltan, rfe door- luchtigheid van des Soeltans schoeisel — als hier voren; p. t^ngkoe ieugx^dih, het schoei- sel van Tengkoe fengngah, ^\j I. padam (verbastering van 't skr. padma, vgl. padmaraga, T.), hy- acinth, een edelgesteente, veelal vuurkleurig; m era h p., vuurrood. II., niet meer branden; niet meer schijnend; uitgedoofd; uitgegaan; gebluscht; gelescht; verdoofd; gestild; tot bedaren gekomen; be- daard; memadam (k^n, T.), uitdooven enz^ /jO w I. padan, passend; voegzaam; voe- gelijk; overeenkomstig; evenredig; in evenredigheid. IL, w. sum., overleg; overeenkomst; p^r- padóe (?) padan, m overleg treden. — [N.]. r ,jU 389 6« f|(3w^ lajar padau» stormzeil. ti(y<J Iv meinadah, zeggen (meniadahken: iets iemand mededeelen, T.). II. padall, voorleeken; voorbediüding (bat. poda, T.). i O I. para, zolder, zoldering, stuk eener zoldering van rasterwerk boven den haard, tot berging van kookgereedschappen, eetwa- ren enz.; stelling van twee rijen latten met eene zoldering van rasterwerk, waarlangs men rankende gewassen, bv. pompoenen, wijn- stokken en dergelijke laat groeien; arang p., z. arang; para-S, vrijstaande stelling, om er het een of ander op te zetten, bv. bor- den, of om er visch of iets anders op te droogen; p. böêwang, in de bouwk. soort van horizontaal uitstekend en schild sgewij s overdekt zolderingetje, even onder het einde van de nok van een gewoon maleisch dak; p. la boe, stelling als hierboven beschreven mor eene pompoen, en van daar: zoldering over eene geheele ruimte, niet over een ge- deelte daarvan. — *para-3,' bata V., droog stelling van bamboe; rak; stut. — [B.]. IL, z. p^r. yj pari, naam Van een' zout- en zoetvva- ter-visch, rog; bintang p., z. onder töhok II. — pari-2 {ivat op een' rog gelijkt), krans van rotting of iets dergelijks. -K- ) \vJ5 para, w. sum., een tuin. — [N.] ; lees )j\i (T.). i\jj, paroe-2, long; long kleurig; paars. — ^peparoe, batav., als longen; ingewan- den.—[B.]. ZJ y^ I. paroet (jav. paroed, T.),rasp; raspen; lidteeken. ^ II., w. sum., de snavel van een vogel. — [N.]; z. paroh II. (T.). dJ Sw I. parit, dreggen; saoeh pemarit, ^' dreg. IL, gracht, sloot; kanaal; waterleiding; parit emas, goudwasscherij in waterlei' dingen. ^ i V-J, z. paroet I. / jg^ i o paras, van vlakten van uitsteeksels ontdaan; geschoren in 't alg.; glad, effen, besneden in dien zin; van naast-elkan- der staande of gehouden lichamen eene effene vlakte vormend; het eene niet uitstekend boven het andere; even lang uitstekend; vlakte met die hoed., speciaal de vlakte van het aangezicht; aangezicht zelf; memaras, van uitsteeksels ontdoen; glad maken; effen maken; even lang uitstekend maken; even lang afsnijden, besnijden m dien zin. C Xi L parang;, kort en zwaar snijdend werktuig, tusschen sabel en me^, om te kappen of te houwen; kapmes; heep; houwer; naam van een' boom, ook parang-S, waarvan planken gemaakt worden; memarang en marang, kappen, houwen [met een sabelachtig ö u 390 jHi V. wapen]; iets geschrevens enz. doorhalen, doorschrappen; immiïgVin en paran^-^, naam eener langwerpige verzwering in den nek, die veel heeft van een* wond door een' sabelhouw; paraiig'-S {wal op een parang gelijkt), naam van een' eetbaren zoutivater' visch van eene sabelachtige gedaante; naam van een' boom; = parangan. *II., batav. (jav.), kembaii^ parang-, zekere sponsachtige (?) uitslag op de huid. — [T.]; een huidziekte; breede zweer en» — [B.]. C Xi I. paroeng, soort van keris. \h, balav., vol van water in eene rivier. — [B.]. C, J^ \\^, meniarap, met de vuist slaan, evenals met een' hamer; pemarap, onderst gedeelte van de vuist; buitenkant van de hand, L^ k\j I. parak, naam van een boom; (jav. par^k, T.) nabij. II,, verb. van jJ. ^ C^*i iVi paroel^, waatzuchtig. — [G.]; vgl. k?maroe|^ (T.). LLS \ vJj? pörak-parik, op verschillende wijze van of uit elkander, zooals bv. een verslagen leger. \Jj param, geneeskundig smeersel, — z. p^par^m (T.). \i I. paran, w. suni., dwarsribben van een dak of huis; nen (nan); berparan akar loendan^, de dwarsribben van haar huis waren van de loendang wor- tel, — [N.]. ^11. (jav.), balav., maranin : naar iemand toegaan (T.). \Jj parau, van geluid gorgelend; kir- jj rend. ^ #) \V.i parö, batav. (uit 't jav., T.), ge- deelte; separo, een gedeelte; de helft, — [B,]; vgl. paroh (ï.). 25 iVi I. paroh, van eene wond diep gevaarlijk. II. (z. paro), deel; gedeelte; separoh, een gedeelte; de eene helft, III., bek van een' vogel. 2J Ai, memareh, op de eene of andere wijze, hetzij met dobbelsteenen, kaarten, mun- ten, strootjes of dergelijke, het lot of het toeval doen spreken; dobbelsteenen gooien; kaarten rond deelen; bij het banken de hoop- jes maken; geld op risico zetten; goederen op risico opkoopen; böêwah p., dobbelsteen: maïtt p., een hazardspel spelen. ^ { C Xs, T" P^pare. \3 pasoe, groote kom; tobbe; p. tija- m a n (t i j öê m a n ?) , groote p, met deksel, ■)f i^^vv^Vï paset, batav. — verb. europ. — facet; diamant, — [B.]. y^Vi pasar (en in poëzie ook pasar-), ^ markt, \j pasir, zand. t' u 391 J««ls (Lii^wVJj I. pasang, paar, koppel, span; we- r derge; inzet; vloed, lij; memasangi, in werking zetten, in bewegifig zetten, in gebruik stellen; samenvoegen (naar gelang van de versch. dir. objecten, moet het in ^t nederl. gewoonlijk anders vertaald wor- den); van het v/ater zich in beweging zetten; wassen; rijzen, vloeien, in dien zin; van iemand, die in een gevecht gewond is bloeden; memasangi P?litaj de lamp opsteken; m. b^dil, een vuurgeweer afschieten; m. wang, geld inzetten; m. djaring, stroppen spannen; m. telinga, de ooren spitsen; m. badëra, de vlag hijschen; m. la j ar, de zeilen bijzetten; ajer pasang, het water wast; (s^ti p., z. onder s^ti, T.); stsbang doëwa p., twee paar oorversierselen; p. poernania, z. poernama; p. gondah, z. p^rbana (ook mat i k ^» k k a t); p. anak, klein getij, naast en ongeveer 12 uren na een groot getij, op plaatsen, waar anders slechts één getij daags is, invallende na afloop der spring tijen en van dag tot dag grooter wordende en later invallende, terwijl het groot getij hoe langer hoe meer afneemt en ook later invalt, tot dat, na 3 a 4 dagen het kleine het groote vervangen heeft en dit laatste geheel verdwenen is (vgl. onder anak, T.); p. söëroet, de vloed tijdens de laagste eb, d. i. springtij; p. sorong böêïh of djölong-2. p., het getij, 2 a 5 dagen na dood tij; pa- t sang*-^) eene ziekte der zaadballen, die gewoonlijk bij wassend water opzwellen; kepèsang'an, uit zijne in den strijd ontvangen wond of wonden bloedend; in den strijd ge- wond geworden. — ^ pasaiig omoB^, batav., een gesprek voeren; medespreken, — [B.]; een gesprek aanknoopen? II., w. sum., volmaakt. — [N.]. IlL, batav., vuur! — [B.]. Vi I. pasoeng, blok; waarin gevangenen gesloten worden; bij het weven de twee staanders van den voorboom (papan göe- loeng); niemasoenj^, in het blok sluiten. ^ II., batav., zeker gebak van rijstmeel en suiker. — [B.]. L JLuiVJ I. pasak, pen; speld; bout; me- masak, met eene pen enz. vastmaken; drijven eene pen enz. in iets; orang p,, de eigenlijke inwoners van een land; de aborigines; pasak tcèli, bout, aan weerskan- ten geklonken en dienende, om de boegplanken van een klein vaartuig te verbinden. ^ IL, w. sum., gemerkt, geteekend, zooals een paard aan hoofd of pooten; grendelen; een pin, zooals uit een kapstop. — [N.]. ^IIL, (weinig gebr.), batav., binnenlan- den.—[M.]. L Jiaxj vJ pasoek, van menschen bende; troep; korps. \j^\3 pasal, naam van een* boom, die eene eetbare vrucht draagt. u^ u 392 u' JU /^AWw pasai, eign. van een plaats op de Noord-Oostkust van Sumatra. *i_ 'djuLXA Vi pasiekb, w. sum., gek zin- neloos. — [N.]; misschien is j>«ü bedoeld (T.). ^ «^A^iwVjJ pasih, w. sum., kennen, weten; herhalen; repeteren van iets om het niet ie vergeten. — [N.]. ^ ^Sivjj pangoer, w. sum., een soort van staal, gelijk het pamor, — [N.]. / kMsCVï of dS^ngoes (z. doengas T.); memangoes, ademhalen van vis- schen en amphibien, wanneer zij even boven water komen. ••teÜvJS I- pangan, uitgestrekt bosch; — orang p., of alleen pangan, bosch- bewoner. ^tlL, batav. (jav.), iels eten; panganan, spijzen; kapangan, (opgegeten) in bcêlan k., maan-eclips, lett.: de maan wordt op- gegeten (door den duivel). — [B.]; z. over dezen „duivel" onder rahoe, envgl. ^U^* (T.)._ L^^Vj papa — skr. papa — arm, behoeftig; gering; ellendig; kepdpaSln, armoede enz.; papa k^rma, z. /m^. Jj\jj I. papar of kapar, van dingen, die een' platten en een' scherpen kant hebben, bv. snijdende wapens, de hand en dergelijke plat, in tegenstelling van scherp; vlak; platte of vlakke kant van iets, in tegenstelling van den scherpen; memapar, snijdende dingen, bv. de tanden, door afsnijden of afvijlen plat maken. * IL, w. sum., uitleggen; inlichten. — * IIL, batav., de achterlanden van een oud paard. — [T.]. / u^\3 1-> memapas, huisraad en dergelijke van zijne plaats netnen; wegnemen, in dien zin; afnemen eene gordijn van het ledekant, eene schilderij van den wand, eene tent van een vaartuig; toovermiddelen, vergift en dergelijke krachteloos maken; ontzenuwen. ^f IL, w. sum., verbieden. — [N.]. IIL, batav. (uit 't bal, T.), — bepa- pasan sania sianoe, iV. N. tegenkomen, ontmoeten. — [H.]. L«.JiJj\j .!• papak, manwijf (jav., T.); vlak (zonder hoogten en laagten); effen; röëmah p., huis met een plak dak. IL (bah pakpak), batav., memapak, kauwen. — [T.]. .♦JjvJj papan, plank, deel; bord voor som- mige spellen; blad, bv. van eene tafel; van spellen, die op een bord gespeeld worden spel, bord in dien zin; van ver- sierselen, die uit een' reep met loovertjes, kwastjes, balletjes of dergelijke bestaan rfe reepen; tweede gordel van boven in het beneden randversiersel van een kaïn batik, «^^ 4* JU 593 J^ bestaande in een figuur, in de bouwkunde bekend onder den naam loopende hond (z. ook onder renda, T.); voorts een classificerend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal p^ t ai- vruchten uitdrukt; p. gcë- loeng, bij het weven voorboom; memapan, van een' huiduitslag zich als eene plank voordoen, S' (C, 4JJO pip€ĕi (en pakpoĕi), oorspr. chin., soort van orakel in de chinesche tempels. Daartoe bezigt men twee lang- werpige lichamen, aan de eene zijde vlak aan de andere zijde bolrond en verkregen door de doorsnijding van den stomp van een' bamboeworlel. Onder de gebruikelijke ceremoniën en gebeden, houdt men die twee lichamen met de vlakke zijden tegen elkander en laat ze dan op den grond vallen. Een gelukkige uitspraak van het orakel is het, als het eene op de vlakke en het andere op de bolle zijde komt te liggen. I. papah, zich met moeite voortbewe- gen, door zich hier en daar vast te houden, zooals bv. een zieke; met moeite vooruit komen, bv. in den handel, in de wereld. *II., batav. (jav.)= p^l^ppah. — [T.]. ^ S V ^ pakoe , de algemeene naam voor varen ; p. laoet, de koolpalm. De spruiten der bladeren worden als groente, zuur of ingezouten gegeten, de vruchten in de geneeskunde gebruikt, die ook eetbaar zijn, als haar het narkotisch beginsel ontnomen is. De bloesem heeft een' walgelijken geur en wordt gebruikt om rotten te verdrijven; p. l^midang, welker wortels als bindsel gebruikt worden, inz. om de stokken eener fuik aan elkander te binden. — 2^. spijker, nagel; memakoe, spijkeren; nagelen; pakoe seratoes, döëwj ratoes enz., spijkers waarvan 100, 200 enz. op een kati gaan; p. kan tj ing, bout. pakat (pekkat en pekkat), verb. van lfSi)yc\ sepakat, eensgezindheid; gemaakte afspraak; b^rtj^rai s., oneensge- zind worden; oneens worden. , memakai, breeuwen. ^ sp\^ pakem, batav. (jav.), de proza ^ wajangverhalen. — [T.]. .♦P O I. pakan (vgl. jav., T.), eene van memakan, aetif van makan, gevorm- de passive vorm. IL, inslag bij het weven; p. benang §mas, inslag van gouddraad; p. b^r- toral^, de inslag in zijn koker; berpakan settera, zijden inslag hebben; longsin jaug t^lah dipakank^n d^ngngan s^tt^ra, katoenen schering, met zijden doorweven; /u- 394 ö^ p9km$xtf wat tot inslag dient, moet of kan dienen; benang p., inslaggaren, d. i. garen van of voor inslag. 