VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
PETRUS, ‚‚ Want daar itaat gefchreeven in het Boek der Pfalmen; Zyne woonflede worde woest, en daar zy niemand, die in-dezelve woone , en een ander neeme a Opzienders ampt, Het is dan noodig, dat van de Mannen, die met ons omgegaan hebben al den tyd, in welken de Heere jesus, onder ops in en uitgegaan is, beginnende van den Doop van JOANNES, tot den dag toe in welken hy van,ons opge- nomen Ìs „een derzelve met ons getuige worde zyner Op. - Randinge ”» , | ‚ Dit Belt, myns agtens, het geheele bewys van PETRUS in een eenvoudig licht, en in een behoorelyken zamenhang. Hy voert den Heiligen Geest niet in gls van JUDAS ep, Kpellende ` maar zegt alleen , dat de woorden van den Hei- . (*) Term wordt niet gevonden by ALEX. BARB, I Cor. 2. en de Fulgat. de Ethiopifche Armenifche en Coptifchbe Overzettingen, moch ook by ORIGENES ş ATHANASIUS DIDYMUS (Lib.de Spiritu Sanko), GILDAS , MILLI Novum Testam, Græc, Ed. KUSTERI. Ct) Dit is de zinfcheidiag in Dr. MILL’s, en in Mr. BOWSER’s laat. fte oordeelkundige Uitgave van het Griek/che Testament, diè zis Je. Ke T. tOt wAagmwdprar, en niet tot gaste betrekkelyk maaken. (§) Ik heb deeze zinfheede tusfchen twee haakjes geplaatst; de- wyl het ânderzins ons zou doen denken dat Lukas meende, dat de aflchuwelyke (eat, Ip welken het lichaam van Junas gevonden werd, de Inwoonderen van Jerufalem gelegenheid gaf om deg Akker Akeldama ve noemen : terwyl, indien wy dit.als eene tusfchenreden aanmerken, de koop des Akkers met het loon der ongeregtigheid , dat is, voor het zelfde geld, ’t welk jupas ontvangen hadt als de prys van zyns Meesters bloed , in °t verhaal van LuKAs blyk: de reden te weezen van de benaaming diens Akkers, overeenkomftig met het verhaal van MATTHEUS ` VAN MANDELINGEN LL vs, 16e 04, Ist Geest daar op toepasfelyk zyn , en vervuld moesten worden in het geval van junas. ’ Geen. hy zegt , betekent niet meer dan, dat, daar Junas: met hun was gerekend gen weest, en een deel der Bediening verkreegen hadt, zy de leiding behoorden te volgen, gegeeven in de door den Geest ingegeeven woorden van DAVID , die im den CIX. Pfalm , vers 8 , gezegd hadt ; Lasten zyne dagen: weinig perzen, en laat eey ander zyn ampt neemen. Dat, overeón= komftig hier mede , een wan deeze. Mannen enz. gekoozen worde om ‘met ops getuige te weezen van de opftanding onzes Heeren JESUS CHRISTUS. Wat het berigt. aanbelangt, °t geen ik dus veronderfteh dat LUKAS geeft van den deerlyken [taat des lichaams van Junas, dunkt my geheel niet onbeftaanbaar met het verhaal "geen Mattheus ons geeft van den dood diens Verraaders. Gemaklyk kunnen deeze twee. Schryvers in deezer voege worden overeengebragt. en BE Iet blykt uit het XXVII Hoofdft. van MATTHRUS, dat de plaats, waar jupas de dertig Zilverlingen bragt aan de Overpriesters en de Ouderlingen :toen zamen vergaderd, waar hy zyn berouw.hetpoude over;het begaane misdryf., en de onfchuld van Jesus verklaarde , de Tempel wasz want in het 5 vers ftaat duidelyk., dag be de Zilverlingen in den Tempel wierp. Dit moet, diensvolgens , gebeurd weezen eer de Raad van een fcheidde om JESUS aan Pias Tus over te leveren; en dus zeer vroeg in:den morgenftond ; ten minften kort naa het aanbreeken van den- dagetaad 5 misfchien is het gebeurd kort naa dat jupas bemerkte, hoe de Raad ,’s nagts in ’s Aardspriesters Paleis vergaderd , Jesus des doods fchuldig verklaard hadt: (Vergelyk mar Tu XXVIL vs. 3. met Hoofdft. XXVI, ve, 66, ) en-dit fchyne omtrent of niet lang naa middernagt gebeurd te weesen, Zo ras jupas, het afwyzend en fmaadiyk antwoord van den Raad ontvangen hadt, wat gaat ons dat aan? gy moogt toezien} «wierp by, gelyk MATTHEUS aantekent, dé Zilvers lingen in den Tempel, vertrok, en beenen gaande verworgde by zich: deeze woorden fchynen aan te duidden, dat by het terftond deedr, Wy. mogen , defhalven , redelykerwyze veronderftellen , dat hy deeze wanhoopige daad bedreef; of binnen den omtrek des Tempels, of daar digt by. Dit kon hv gemaklyk doen zonder-door iemand belet of werhine derd te worden , indien wy veronderftellen dat het- nog donker of zelf kort naa het aanbrecken des dagedaads- wan; ,. A B: a aa ae ` j 152 OPHELDERING: dewyl Zeg als dan zich niemand in den Tempel of daar omftreeks bevondt , behalven de gewoone wagt , ew het kon niet anders weezen, of de zaak, toen vóot den Raad hangende , nam hunne aandagt in; ook was het verfcheide vuren. voor den gewoonen tyd dat het volk tot het Morgen- offer Tempelwaards opging. ` db ' > Het kon , egter , niet lang aanloopen of het hangend lichaam werd ontdekt door eenigen van de Wagt of andere Dienaars des Tempels., die natuurlyk terftond kwamen toefchieten , om de Overpriesters en Ouderlingen van het gebeurde te verwittigen. Het opgeborften lichaam kon niet kang op deeze plaats, . en in dien ftaat blyven zonder ontdekt te worden , of door demand, die toevallig in die vallei kwam , of mogelyk door een perfoou die van de tinhe des Tempels, of eene naby gelegene hoogte, nederwaards zag : en, wanneer het , naa gedaan onderzoek, bleek het Lichaam des Verraaders te weezen , verourzaakte het natuurlyk veel overlegs en ge- fpreks , hoe dit mogt voorgevallen zyn; om dit te weeren en de gemoederen des Volks te ftillen, mogen wy vrylyk veronderftellen , dat de Overpriesters en de Raad, bene- vens de Dienstknegten, die in ’tgeheim waren, volgens de onderrigting hunner Meesteren, en door beloften van belooning voor de geheimhouding p zich bevlytigden om e uit VAN HANDELINGEN Í. vs. 16- ag, E83 uit te Deeg: dat Junas, door: mis te (tappen , of door eenig ander toeval, in de diepte gevallen was, door de duisternis , en dus deerlyk omkwam., oe Deeze vertelling mogt beantwoorden aan hun oogmerk, en voor eenigen tyd een algemeen geloof vinden; maar, dewji geheimen van deezen aart , wanneer ze aan verfcheie de perfoonen toevertrouwd zyn, en bovenal wanneer ’er lieden van den laagften rang onder gevonden worden, kan men niet wel verwagten dat het getrouw bewaard blyve: en wy mogen met rede veronderfteilen , dat kort daar naa eenige der Dienaaren het geheim lieten uitlekken, en het gemeen, langs deezen weg, agtêr de waarheid van het ge- beurde kwam, Wy hebben:te meer reden om de Overpriesters en den Raad aan tezien, als in ftaat tot dergelyke bedriegeryen omtrent het Lichaam van jupas; daar wy weeten, hoe zy iets dergelyks pleegden met de Krygsknegten ter bewage king van jesus graf gefteld. Zie MATTHEUS XXVIII. vs. 1r enz, — En wat was de uitflag? De Krygsknegten vere telden onder bet Volk de leugen hun in den mond gelegd; dezelve vondt, voor eenigen tyd, vry algemeen geloof 5 maar eindelyk maakten eenige van de Krygsknegten het geheim openbaar , en het Volk-de- waarheid der zaake „en de. laage konftenaary der Joodjebe Overlten , bekend. . , Ten tyde dat MATTHEUS zyn Euangelie fchreef , was de wyzê waar op JUDAs aan zyn einde gekomen was, zekerlyk openbaar 5-dic teljen Dr. MILL en ranrIicius gefchreeven te zyn in den Jaare LX Lugas kon ‘er, dus, ook niet one kundig van "weezen in den Jadte LXIV , op welken tyd die zelfde. Geleerde Mannen het fchryven van de Handelin= gen der Apostelen bepaalen ; doch hy heeft het byzonder melden daar vaa-overgeflaagen ; dewyl MATTHEUS zulks reeds gedaan hadt. — Of, indien, gelyk Dr. LARDNER het toteen hangen trap van waarfchynlykheid gebragt heeft, ` LUKAS ayn Ewangelie en de Handelingen der Apostelen {chreef omtrest den zejfden tyd, of een weinig eerder dan MAT- THEUS zyn. Eusengelie vervaardigde , heeft Lukas, de aan- Ípraak van PATRUS by de Discipêlen. verhaalende , ltever verkoozen het. merkwaardig. voorval , "e welk den dood diens {nôoden. volgde, te vermelden: dewyl het ten blyke ftrekte van wraak en {maad , zelf-het doode Lichaam van Jupas volgende, en dus beter gefchikt naar de vervloekin- gen begreepen in de woorden van den P/almist , welke PETRUS in die Kedenvoering eanhaalde. | E ? 3 ‚ Laat 154 RER MENSCH > ~’ . Laat ik hier nog:byvoegen dat de: woorden ivan LUKAS wms yius Voorwaards -overgevallen zjnde, {leges het gee ‚ val in ’t algemeen opgeeven.;.aoch de oorzaak of gelegen. heid des- Vals niet bepaalen „noch ook of .dezeive. vrywil- lig » of toevallig, of door het toedoen van anderen, ge- beurd was. j TERTII , . ` . C; ` ki . i e ff H PROEVE OM AAN TE-TOONEN ; DAT IEDER MENSCH ,. IN -ALLE ZYNE BEDRYVENs ZYN RIGEN GELUK'OP HET : 00 HEEFT ` - € ` Nä D D: trek óm sich zelven gelukkig te: maken, is elk mensch natuerlyk en ep eigen dat er- genoegzame grond van reden is om vast te ftelten, dat Jeder in syne bedryven, in al zyn doen en laten, dit groote doeleinde ep bet oog hebbe, om zich. zelve namenttyk gelukkiger te maken, dan hy is. Deze waarheid , dunkt my, word ons da- gelyks ontegengeggelyk geleerd door de bevinding, die wy aleen optettend hebben na te gaan, om "er overtuigend in bevestigd te worden, =— Men 'ziet vele-bedryven der Meníchen , die dit in den eerfteu oplag fchynen tegen te Íprekens ‘dog hoe wreémd ze ook mogen. fchynen, en met de daad zyn, welke: verkeerde wegen esne zeer groote menigte onder dé Stervelingen ook moge inflaan, em dit groot ‘oogmerktte bereiken z -nochtans: durf ik ftaande houden dat‘ieder zyn geluk beïoele; — Het fchynt vreemd, ten Däerfe vreemd , ik beken het, dat zulk een , die zich moedwillig in gevaar begeeft, waar- lyk met zulk een zinneloos bedryf zyn geluk op het oog zou hebben. — inderdaat het fchynt vreemd , nog- ang zal het, by een nauwkeuriger onderzoek , zo vreemd niet zyn, als het ons in den eetfter: opflag wel toe- fchynt. mmm Zomtyds ziet men zekere wáarkeden ‘aan voor nooit gehoorde. wonderfpreuken ; diè “alleen maar overtuigend worden ,-by eene nadere eh -nauwkeurige ' Overweging. == Men kan op de 'eerfte befchou- wing niet begrypen, ‘wanneer men selve in eene zeer be- daarde. gemoedsgeftekdheid Ze, hoe een toornig Mån, een Mensch die waarlyk naar wraak dorst, en zich, om zyne wraaksugt uit te oefenen , aan de oögenfehynelykfte geva- ren duyít- bloot geven; men kan niet begrypen, hoe zulk een Mensch kan gezegd worden zyn geluk-to-bedoelen. ee , ? L i. l Oe A HEEFT EYN GOEN GEO OP ’T 000. 355 Woeesbemd.eok dede (helling aan velen fchyneu ziogt', ik durf. echter beweren „dat zulk eeu ; die ig de drift zyres toorns zich niet ken wreeken ‚zich zelven veel ongelukkiger zal agten, dan dat hy enen toorn in veraak:tegena zyaea vyand mag gicgieten 5. de gevaren mogen daar by eo groot ro als zy wien, Mem aal zich Seege ruste geven , waor. men alte gelegenhtden ohderzogt heeft, ain tot-de wraak to geras ` ken; want niets is gemeener onder de menfchen „ °t zy ze waarlyk.;; of alleen wanen , beledigd te zyn, niets is gemee- per onder hen, dar een lust om zich te wreeken , een vuue rige yyer , om den geenen , waêr van men voorgeeft eenige belediging geleden te hebben , met de uitwerkzels zynes toorma te: vervolgen. =— Maar deze algemeene begeerte , die vuurigheid , waar mede men de wraak gewenelyk nae jagdpzyn de overtuigend(te bewyzen „dat men zich door de uitvoering van deselve. waant gelukkiger te zuilen ma» ken, ~ Aan den anderen kant; heeft. Hy, die zieh zel- ven weet te bedwingen „die , uit edelmoediger grondbegine gels werkeude , weet wat-het zy , zynen Broeder eene misdaad te vergeven , die. senen afkeer heeft van al dat geenz’t welk.naar wraak tweemt, nogtans het zelve doek witop-het.oog. Hy haat de wraak, om dat eene misdaad aan eca-en anderen te vergeven , om dat ongelyk te lyden, beledigd te worden , hem oneindig gelukkiger toefchyar į dan zich over.eene belediging te wreeken… — Nogtans , hoe frydig het ook Achten moge, heeft eer wraakgierig Mensch. gp zulk éen, die van wraak eenen af keet ‘heeft, beiden han geluk op het oog. —— Een man van den degen zal om. eene geringe belediging niet kunnen nalaten zyn party. in duël te vragen, welke hem geen Satisfatie wei, geren zals: beiden Delen. zy bun geluk daar in, om, gee dreeven „door het zogenaamd poini d'honneur, den een des auderens:-„Moordenaar te worden. Zeldzaam gelak voore waart nooit zou men °t geloven, beksagtigdà de ondere vinding zulks «niet. onwederfprekelyk. ` — Een: mensch, die zieh aan de: dartelheden dezes. Levens overgeeft, die ten dienstkncgt , een {laaf is van de Wellust en -Oagee bondenheie,i, fchoon hy zich zelven deor zulk eene Lee venswyze woverlaad met duizende van. ongémakken , zal egter. wanen giet minder zyn geluk te bedoelen; dan, een die ingetogen en deugdzaam, een die ftit en- matig, leeft. cn ikben. zeer wel verzekerd; dat myn Vriend Coup, tarius nimmer andere beeopen van het geluk gevormd ei „Ma rr —-— heeft. zë, 156 — "` "mees MENSCH >o heeft. Hy beklaagt zelfs dikwils den- Ingetogen, den Ze- digen en Deugdzamen Modestus, om dat hy meent, dat deze arme hals, niet wetende wat "er in de Wereld om- gaat, en altoos geleerd hebbende op eene zeer gematigde wyze te leven, voltrekt niet gelukkig kan zyn;.om dat, volgens zyne wyze var denken, buiten de:Wellustige vermaken, geen ‘mensch eenig wezentlyk. geluk fmaken kan.. °t Is waar, de Wellusten hebben mynen Vriend on- telbare ongemakken op den hals gezonden., deze breken gyne. tydelyke Wellusten al dikwils af, ep hegten hem onbewegelyk aan, een krankbedde vast. —— Een onlyde- lyk Podegra ontneemt hem al zeer vele gelukkige dagen, en wanneer het hem in de ingewanden begint te. woe- den,dan ontvalt al dikwils onbedagt zyn mond wel eens een woord ; dan berst hy wel eens, vol angst, in deze jammerklagten uit: ‚,O Wellusten ! wat (taat ‘gy wy duur! ~- O verleidende Wereld ! ín welk eene elende hebt gy my gedompeld, die nu gemarteld worde door de uit- ezogtfte pynen en {martel —- Verderfelyke Vermakelyke eden! — Vaar eeuwig —- wie weet, ik zal u moe gelyk vaar wel moeten zeggen! — Wie wèet; hoe kort myn Leven — ach wat is de Dood een ysfelyk mon- fter. —— Ik vrees nogtans. —_- Vaart wel aangename , maar verleidende Vrienden, nu zal °t helaas, ja ’t zal nu eindelyk —- Geene hoop! —- Vaart wel alle myne metgezellen ; fpiegelt u aan een’ martelaar der Wellusten ! em Maar, hy berftelt telkens weer, hoe dreigend, hoe onvermydelyk de dood ook fchynen magz: en zo menig- malen hy nog van krankheden of van zware Podagra herfteld is, fchoon hy zo zeker weete, als hy leeft, dat hem dir alles wedervaart wegens een wellustig, wegens een zeer losbandig leven , is hy nogtans altoos telkens wedergekeerd tot zyne vorige bedorven Levenswyze. —— Wat mag Voluptarius tog bewegen, zich telkens op nieuw aan zo vele gevaren , aan zo vele ongemakken, zo vele fmerten, ondragelyke pynen en folteringen, ja saa den dood zelfs , die hem inderdaad allerverfchrikkelykat. toe- fchynt, bloot te geven? =——- Hy waant in deze Levens- wyze zyn geluk te vinden; en dit is de dryfveer.van al- le zyne verkeerde pogingen, — - Dan het is de waan al- leen, die den mensch misleid. voeligen indruk maken; zekere omftandigheden voegen ‘er zig bysen dus gepaard gaande,maken zy op het gemoed zulk gen vermogenden indruk, dat wy ong door derzele ver werking geheel laten beftieren. —. Indien onze Ree denering nu bedorven is, verzaken: wy alle infpraak der gezonde Rede, en volgen alleen de leiding onzer driften vuezig op» Het is belaggelyk , hoe iemand zich gewillig in gevaar kan (torten, daar Hy dikwils maar ééne enkele Schrede uit den weg behoeft te gaan, om het te. vermy- ` den, Dog de Mensch , met te veel cigeliefde bezet, is miet ten éénemaal onzgydig omtrent zich zelven. Wy beb, ben eene gewoonte, die uit de natuer haren oorfprong fchyat te nemen, am altoos onze eigen party. te kiezen, Het heeft: zym-groud.in de billykheid zelve , zyn eigen, voor te (oan: dog, zo. we zulks alkous pogen te doen, t zy we gelyk of ongelyk hebben ,: als dan rukken ww alles zit zyne orde , en we handelen glad aan tegens de redelwkheid , tegen ‘alles wat de billykheid van ons afvore derd, — Ik weet wel, dat er niets zwaarder valt, dan zich zelven te veroordeelen; en onze eigenliefde is veel, tyds al te groot,om zo eenen edelmoedtgen (tap te kun. nen doen. -——— Dan konden wy ons zelven met die be- daardheit en onzydigheit be(chouwen, gelyk anderen ons doens:ik ben wel verzekerd, dat wy ans zelven in vele gevallen in het ongelyk. zouden ftellen ;.het geen ons voor- waar. yele dwaasheden- zou doen:vermyden , die we nw geduerig begaan; die we nu zelfs met vaordagt voor ons opzeeken; die we met blydíchap, en met een zonderling. genoegen omhelzen; om dat wy wanen,. dat ons geluk er agter verbergen Zy.. l - Ja het is inderdaad zo, ik kan het niet ontkennen „ niets wil men in ’t algemeen doorgaans minder verdraa gen „dan gefteld- te worden tot een vóorwerp van be- Ípotting; wanneer wy aan anderen belaggelyk fchynen meenen: wy razende te worden 3 en merken wy, dat men ons voor zodanige houd, grieft het onze ziel dermaten, dat we niet dan met zeer vele moeite ons zelven bedwin= gen kunnen; want veel gemakkelyker kan men verdragen: , 5 voor z4% "DDR, MERSCH“: :: °° voor. een’ Scherk.,:dan voor een belggelyk man, geit, den (e worden, —: Hoe is het- dan mogelyk, zou men moeten. zeggen, dt de groothartige, de pedante Philam der a daar Hy anders nog al natuetlyk verksnd bezis; op dien voet voorgaat te leven, waar door Hy zich belag- geiyk maakt by al de Wereld. — Indien Hy maar één- maal. zyn’ gemaakten gang en houding met een onaydig : oog kon befchouwen, zou hy ongetwyfeld de Wereld ge- lyk moeten geven, dat zy geftadig: om hem lagt. En in- dien Hy met dat zelfde. gezigt zyn fpreken, zya verftand:; daar-Hy nu zo mild. meê is., om het een’ der TE vor- toonen, zyne woorden, die alle eenen vreemden klank moeren bebbent met één woord, indien hy met dag, zelf. de gezigt 2vn ganfche gedrag befchouwde, ik ben werzee kerd, Hy zou miet atieen ophouden „om ’t eenig mensch kwalyk af te nemen, "dar men Hem voor eenen ondrages byken Pedant hield ; maar hy zon zig ook gewis op eei ne andere wyze aanftellen, =-=» Wiar van daan komt bet dan dat Philander , nogtans,op den ouden voet voorts gaat, en waarfchynelyk tot tan: zyn’ dood: zal bfyven voortgaan? waar van daan anders „ dan dat Hy waand, simmer gelukkiges te zyn, dan wanneer hy met zyn ver- werftand mag pronken; wanneer: hy zich van woorden bedient , die het gemeen , wegens’ derzelver vreemde klan- ken, niet verftaat; kortom Hy is.-nimmer gelukkig of hy __ moet voor al de Wereld den: Pedant:-fpelen. B. Onze eigenliefde , die {terke die geweldige drift , die ens allen is ingeplant, en alle onze handelingen regelt; ‚ deze eigenliefde, zou uren zeggen, moest ons genoegzaam beveiligen tegens zulk een verkeerd gedrag; deze. moest entegenzeggelyk , gelyk men billyk gou mogen :befluken , medebrengen , dat wy zorgvuldig vermyden , ’t geen opg eenigzins belaggelyk zou kunnen: maken „en ia ons van ailes eenen afkeer verwekken, wat ons geluk in det weg Daat, — Dan.het is juist die zelfde eigenliefde wan- neer zy buiten de behoorlyke palen gaat, die den messch doorgaans tot zulk een verkeerd gedrag beweegt eú aan- Set, l : - Een Lui en Vadzig Mensch befchouwt de werkeloos- heid , de ledigheid , hoe zeer- die van andere menfchen word veragt , als den gelukkigften aller (taten. Eene al te groote eigenliefde, eene koestering van zyn. eigen Vleesch, eene bezorgdheid , om zyne leden rust ew ge- mak aan te doen, deze zyn de dryfveren , die hom ee- , Ee nen D HERE ZYN RICRN GRISE ORT oo, -- E99 neu webszin,, enen.volkomen afkeer doen krygen van ak le werk ; hy mag-dagelyks door duizende voorbeelden geleerd worden , dat. de Luiheid de moeder is van. jame mer en elende.5: het: zal weinig by.hem uitwerken „ of eenigen indruk op zyn gemoed maken; by kan door dit. alles eene verkeerde geplaathte -eigenliefde onmagelyk, ge verwinnen „ noch zich zelven doen. begrypen s dat, in plaats van "er zyn :geluk in te. zojlen vinden, hy zich one vermydelyk „’t ay vroeg of:laat, in de uiterfte’ elende, in den erbarmelykften. jammerftaat, moet Doten, Wat. is o de reden. van: immers geene:.andere,.dan dat by in.de Luiheid, in de Ledigheid zyn geluk ftelr, Was,dit niek zoo,zou hy "er zyn eigen welzyn ‘dan wel aan opofferen, en zich daar ep boven nog bloot geven aan de geftadige veragting van zynen Evenmensch? ` « - , , Het is eene kwalyk geplaatfte. Eigenliefde , die een Lujis jard zyn vleesch re fterk doet beminnen, dan, dat by heg door arbeiden zou vermoeien. Het: is. eene kwalyk ge- pake Eigenliefde, die een ander belaggelyk maakt, die nochtans de:fchoonfte gedagten. van zich zelven vaegd A die zich vleit en koestert , zyne ziele {treelende met hoe» danigheden, dig br voor de grootfte helft flegts in, enke le verbeelding bezir, en dezeive met der daad in zo een ne geringe mate bezittende, egter waant dat die ip hem volmaakt: gyn. =» Zo ingenomen, metde gaven van, zys ne Ziel, met:zyn. verftand’ en oordeel, moet hy. over al s by alle gelegenheden „den verftaadigen man laten. uithane gen; terwyl.hy.op: dezelfde wyze. niet Nie gue uitwendie ge hoedanigheden ze werk gaat; prenkende met alles wag hy bezit, omdat hy van zich gelven denkt zonder weese ga fe zyr. te. Met één woord het is die kwalyk ge- platite Eigenliefde, die hem zich zelven geheel verheven boven zyaen. medemensch doet (tellen; en uit dien vese keerden grond werkende, verbeeld men zich geen geluky kiger ftant, dan die waar in men aan de Wereld vertoo- nen meg, waarvoor men gaarn wil gehouden worden 5 fchoon menin der daad niet anders dan eene misfelyke eene belaggelyke figuer maakt. Het is eene kwalyk gee plaatte Eigenliefde , die een oploopend mah niets van zynen evenaasten doet verdragen ; hy laat zich flaafagtig beftieren van zyne driften, fchoon hy van geen mensch het minfte ongelyk konne verdragen. Zulk een heeft ook - doorgaans groote verbeelding van zich zelven; hy laat Zich zeer veel vooraan op zyne vermogens ; krage en . CIKe N SES IEDER MENSCH HERST. ER RIGEN CRL OP Ir OOG. flérkee’ wleijen gyne vigentiefde, tu hy meam, men kan onmogelyk gelukkig zyn, of men moet ‘aan anderen too- nen.wat men doen kan. Tr | Dus ineen ik reeds:genoegtaam te. hebben aangeweee zen , dat waarlyk ieder mensch uit dit Grondbeginzel werkt, om Sch gelukkig be maken. Laat ik ’er alleen nog byvoegen, dat zelfs, °t geen Rog verder gaat, zulk een, die zyn eigen leven verkort, geen ander doel op het oog hebbe , dan om zich door den dood.een gelukte verzorgen, “ geen hy in zyn leven miste; of om.dat bein zyn leven ongelukkig was, zich zelven door den dood: minder ongen ukkie te maken. ‘ et ` . Den. daar nu de trek.om gelukkig te zyn „elk mensch, natuerlyk is ingefchapen , en we uit dien hoofde alle `- menfchen daar toe werkzaam zien, mag ik ’er, geng oordeels, dit gevolg wettig uit afleiden , dat. "er waarlyk iets zy, °t geen onze uitgeftrekte begeerte vervullen, en den mensch met ‘er daad gelukkig kan maken, Doch over dit geluk , en de pogingen, die ieder mensch behoorde aan te wenden, om het zich te bezorgen „:zal ik by ee, ne andere gelegenheid mogelyk nader ‘handelen. Voor bet tegenwoordige (taat een. ieder uit het gezegde -alleenlyk af te leiden, dat hy-zich. zelven raauwkeurig in agt ne- me; nimmer omtrent zyn eigen perzoen grootíche denke Beelden vorme, noch, door eene.dwaze eigenliefde. ver- voerd „zich late voorftaan ,. volmaaktheden. te bezitten , die mėn te vergeefsch by anderen zou. zoeken. Men zal zich anders waarlyk altoos belaggelyk maken; want nooit fehitteren onze hoedanigheden minder, dan in zulke om- frandigheden , wanneer men ze met geweld wil dven fchit= teren; en nooit vertoont men zich dwazer- en belaggely- ker, dan wanneer men laat zien, dat men, met zype £i- gen bekwaamheden ingenomen , met alle geweld poogt te H toonen, dat men verftandig is. . … 7 . ` ` I EA Ir, > Ce Ve De Qe- eg l MAUMERY OVER DE KRAGT:VAN DE MILLEFOLIE, ‘161 O bne stee et rp nen teg tg nen DE KRACT EENS AFTREKZELS VAN DE GERWE. (Millefoe lum vulgare album) TEGEN pop STUIPEN. Door den Heer MAUMERY, Dolteur de la Faculté de Mede. cine de Montpellier, en Geneesbeer van Ro-. chechouart. (Uit bet Fransch) ` Ds K zal eindélyk myne zugt voldoen om een Geneesmid. del bekend te maaken, waar van ik zeer gelukkige air, werkingen gezien hebbe. Al wat ik ‘er van zal zeggen ; zal op ondervitiding gegrond zyn. Ik eigene my de eere der ontdekkimg niet toe: ik geloove dat men dezetve den beroemden FREDERIK HOFFMAN moet geevens althaus ik heb in de Werken van deezen uitmuntenden Praktizyn gee vonden dat de bloeitoppen van de Millefolie van kra zyn tegen de Stuipen. Doch men zal te gelyk baare nuts tigheid zien in Kolyk , Opftyging , Kraam-ziekten , en, ont het met één woord te zeggen, in alle kwanlen waar in de zenuwen. haare rol fpeelen , en misíchien zyn "er meer dau meu deurkt. | , De eerfte Proeve is gedaan ‘in eeft’ jonge Dogter, welks dikwils van het Kolyk overvallen werdt, Ik had haar dike wils van déeze pynen verlost door gewoone middelen. Zy kreeg een. vaaval welke niet week voor aderlaatingen, klis- teringen , braakmiddelen , buikopenende, noch de beroemd. fte tegen kramp en ftuipen, verzagtende, of verdoovende middelen ;. welken niet meer dan eene verwisfeling van bee ter en erger bewerkten, twee maanden lang; en, na vere fcheide verheffingen , zag ik, op zekeren dag, een fchielys ke verdwyning van deeze toevallen, waarop onmidlyk eeu zo heftige koude grilling volgde, dat ik dagt de Lyderes er in zou ftervèn.: Men deedt al wat men konde om haar wederom ‘te verwarmen, en het gelukte. Toen ontftonde ereen zeer hevige: koorts, welke meer dan zes en dertig uuren duurde. Ik vleidde my dat de koorts de ftoffe van het Kolyk zou Jos gemaakt hebben: maar het Kolyk kwam: twee dagen hier na met gelyke woede weerom, en eindig- de op nieuw met een gelyke grilling en koorts als de eerfte reize, Ik gaf de Koorts-bast, doch te vergeefs: alles was ` vrugteloos. Ondertusfchen viel my in de gedagten, by HOFFMANN geleezen te hebben, dat de bloemen van Ka- ` l Mie ma," MAUMERY | milen, de toppen van Geswe, en de bloeitoppen van St. - Janskruid, zeer goede middelen tegen de Kramp waren. Ik had toppen van de Gerwe verzameld en- laaten droogea, ik voegde er Kamillen-bloemen by , en liet dit trekken als Thee, waar van ik de Lyderes verfeheide maglen deed nee- men; en, tot myn groote verwondering, het Kolyk en de koorts, welke er alleen een.gevolg van was, verdweenen, De Lyderes leeft nog: zy heeft wel wederom eenige aan- vallen van het Kolyk, gebad „ doch ze werden door dit mid- del terftond verdreeven; en zo dra zy er eenig beginzel wan voelde, wagtte zy niet dat men heer atutitong Hetzelve te gebruiken. -Vyftien jaeren zyn "er nu omtrent nà deeze gerfte Proeve verloopen. ° , ne Na dien tyd heb ík het dikwils gegeeven aan- perfooe nen die het Kolyk hadden, ep Jr is altyd wan goed ger volg geweest, De geurige reuk van de bloemen van de Millefolie onderzogt hebbende, dagt ik datze gileen, en op zichzelve, beter voldoen zouden. Myne. gisúng werdt be- waarheid; zo dat ik my.tegenwaordig alleen van de bloei toppen van de Millefolie bediene. -- =.. Een jong vrouwsperfoón hadt pyn in de masg en Opfiye gingen, en de Ronden waren ongeregeld. ` Zy gebruikte een aftrekzel van de bloeitoppen van Millefolie, én zy kreeg telkens. verligting. - ° Fer der: Eene. vrouw van deeze Stad beviel. gelukkig in de kraam. Drie. of vier dagen hier na kreeg. 2y swaare pyn in den onderbuik, met zwelling en {paaning en den ge, heeten buik, benaaawdheid, hevige: Koetz en een gee heele opftopping van de kraamzuiveringen:s de Loderea was onmagtig om zich mr bed om'te.keören., Ik werd geroepen, ik beval eene aderlaating op den arm te doen, verzagtende ftoovingen op den buik te leggen, en kliste- ren van hetzelfde afkookzel te zetten:-hier by voegde ik het gebruik van een aftrekzel van de toppen van de Millefolie. De kraamzuiveringen kwamer’ wefr te voor: fchyn, en alle toevallen weeken, De zieke was binnen twee dagen buiten gevaar, Zy leeft nog, …: > Een aanzienlyke vrouw van deeze Stad hadt, geduuren. de haare zwangerheid., veele fukkelingen:--zy beviel op den ryd gelukkig. Op den derden dag werd ík ’s avonds te-negen uuren by hear geroepen, Ik wond haar in (ip, ' agtige beweegingen door alle Leden, met, heftige pynen en opftopping der ‚kragmtuiiweringan, JK deed: niets an deis dan haar twee kopjes aftreksel van-de vopeinden er D OVER DE KRAGT VAN DE MILLEFOLIE, fög der Milefolie fchielyk op maltander-te doen rieeinek Alles bedaarde byna op het oogenblik,- Zy is ook nog int leeven,. En, Dit Middel. geeft {chiclyk verligting in alle kwaalen welken uit winden ontftaan, ook in anderendaagfche koortzen alsze van een kwaaden aart zyn. Als men het na de algemeene . middelen laat gebruiken, zal men ftraks de ziekte van datwure zien veranderen, — Ik ga veele gevallen met {lilzwygen voorby, want ik zou niet weeten waar te eindigen, als ik alle goede uit werkingen, welke (Kier van gezien. hebbe, zou aanhaalen. Veele vrouwsperfoonen van deeze Stad, de nuttigheden er van gezien hebbende , maaken ‘er voorraad van te hebbes, op den tyd als men het moet verzamelen, om ’er by nood gebruik van te maaken; en dit denke ik iseen kragtig bes wys voor het gezegde. ~ Het gene men omtrent de Millefolie heeft waar te ne men, ÌS, Ie Dat men ze moet vergaderen als het gewas in vole bloem ftaat „en er niet veel zyfprankjes aan lasten blyven, a. De verzamelde topeinden in de (chaduwe:, en tus(chen papieren: gelegd, laaten droogen. 3. Dezelve met kookend water lasten trekken gelyk Thee. Men laat ‘er omtrent ses uncen van- drinken met wat fuiker, ep dig kan men om het kwartier of een half uur herháalen, als de eerte gift niet voldaan heeft. 4. Men moet het telkens versch trekken, en niet het. overige van een trekzel tot een anderen tyd bewaaren, wyl het dan dezelfde kragt niet heeft. rr, ‘ DE STROTBREUK (%) GENBEZEN „ DOOR: EEN INWENDIG GEBRUIK VAN HET POEDER VAN GEBRANDE EIJER='; SCHAALEN. Door den Heer DAPEYRON DE CHEYSSIOL p Geneesbeer te Pléaux in. Auvergne. I Waern. E het voorjaar laatst (1769) werd Ik geraade pleegd over een jange dogter van vyftien jaae ren, . Zy hadt een hard, beweeglyk en onpyniyk gezwel, van grootte als twee derden van een vuist, aan het voorfte deel van den hals. Het gezwel met oplettendheid ondere zogt hebbende begreep lk.te gyn een waare Strotbreuk 2 En, OG (*) Bronchosehe.. 164 ‘ DBE- CHEYSSIOL doch de oorzaak was niet gemaklyk nategaan. Ik.deed verfcheide vraagen : zy zeide, dat zy, van jongs af tet nu een jaar of twee toe , zeer onderhevig was geweest aan het gene men noemt een’ Zinking op de keel , oorklieren, en zwelling van de kaak- klieren; dat zy van deeze ongemak- ken bevryd was door middel van zekere plaaster, onge- twyfeld van een terugdryvende of verdeelende-foort , welke men haar op de gezwolle klieren gelegd hadt, en dat haar kropgezwel hier na was ontítaan. ik onderzogt het gezwel met eenige meerdere naauwkeurigheid,en my genoe verzekerd hebbende aangaande haare gefteldheid , en de natuur van het ingeflooten vogt , begon Ik de geneezing op de volgende wyze. Ik deed de Lyderes foupe neemen met de wortelen van Hop, Krap en een nekftuk fchaapen- vleesch, om de piswegen te openen, (want Ik weet dat myn middel hier op voornaamelyk werkt) vervolgens deed Ik haar: een eenvoudig buikopenend middel gebruiken, en ` overgaan tot het inwendig neemen van het poeder van ge- brande eijerfchaalen , omtrent gebrand als koffy, en wel fyn gemaakt „ tot: twee. Scrupels °s morgens en "a avonds, met drie lepelen vol oude en goede roode wyn; uiet ont- bytende Te morgens dan twee uuren na het gebruik van het poeder, en het "a avonds neemende twee uuren na de maaltyde Na eene week zo gedaan te hebben, begon de Krop in’t midden zagt te worden ¿twaalf of veertien dagen laater, loosde zy veel pis; en het gezwel werdt kleiner. Op het einde van de derde week verminderde de Krop zichte baar , de pis was overvloedig, wit, zeer gezet, drabbig en als met pleister. Op den vyf-en-twintigften of dertig- ften dag, zag men geen overblyfzel meer van het gezwel, en de geneezing was volkomen. Wat de wysc van werking van het poeder aanbelangt , uit de uitwerking fchynt men te mogen befluiten , dát het gelyk, {taat met een Loog-zout, wyl het even eens als een pisdryvend middel werkt, gelyk dir zout. IL Waarn. Een Jongman van 17 jaaren hadt een Strots breuk als anderhalve vuist van grootte. Hem ondervraagd hebbende, antwoordde hy, dat hy twee jaaten gewoond hadt te Saint-Flour, en hem in dien tyd het gezwel was aangekomen en zo groot geworden als Ik het zag; dat men op die plaatfe veele menfchen ontmoette met zodanigege- zwellen , (het gene men toefchryft aan het drinken- van {neeuw-water of gefmolten ys) ‚maar dat niemant van zyn geflacht iet zodanigs hadt. lk gaf hem vooraf eenige af- Vec- OVER DE STROTBREUR, 165 veegende , bevogtigende en verfrisfchende middelen, zo in garftendrank , foupe, als te paskomende kookdranken 5 want de Leder was zeer verhit, en hadt ook eenig uite w% op de huid) waar na Ik hem myn poeder van ge- brande eijerfchaalen deed neemen , tot een Drachme ’s morgens en "o avonds , met roode wen, Ik beval hem hier mede tot vyftien of twintig reizen voort te gaan „ tusfchen elke gift een dag laatende voorby fchieten, ine zonderheid zo hy er zich eenigzins ongemaklyk door bee’ vondt. Na verloop van deezen tyd had Ik het genoegen mynen Lyder geneezen te zien; hy zeide lachende, dat zyn gezwel en zyn geneesmiddel zich door de pis gee loosd hadden. II Waarn. Een Boer van omtrent dertig jaaren, zeer terk en van een goede gefteldheid, hadt voor vier jaaren een Krop gekreegen , waar over hy my kwam fpreeken. Ik betastte het gezwel verfcheide maalen; Ik behandelde hem op de zelfde wyze welke my zo dikmaals gelukt was. Ik ried hem myn middel te gebruiken, en over een” maand eens weerom te koomen; hy deedt dit, en was van zyn Strotbreuk volkomelyk geneezen, op den veer- Ia dag na dat hy myn middel hadt begonnen te ge- ruiken, | A ZONDERLING EN EENVOUDIG MIDDEL TEGEN DE OPa- ZWELLING VAN HET HOORNVEB, , 4 (Uit bet Fransche) ‘ En fchryft ons uit Touraine ‚dat een onbekend man 5 door Savigny in Vercon , by Chinon trekkende „ waar men veel Hoornvee heeft, bemerkte dat een van het zelve zeer opgezwollen was. De eigenaar was ongerust dit beest te zullen verliezen , om dat 'er reeds anderen aan het zelfde ongemak geftorven waren. De reiziger zeie de den Boef, dat hy zyne koe fchielyk zou geneezen. Hy liet drie emmeren vel water na malkander geeven , goot ze uit over het beest , en het ontzwol in een 00e genblik, Sedert de kundigheid van zulk een eenvoudig middel, is aan die ziekte, welke in het canton zeer Se: Meen is, wegens zekere klaver welke de beesten eeten , neen weide, welke, een gedeelte van het jaar, door den - ` Va DEEL, MENGELW, NO. de N vloed 366 _RENVOUDIG, MJDBEL WEGENS HET HOORNVEE. vloed van Canche, onder water (taat, geen beest geftore ven daar te vore,toen men zich bemoeide met dezelven te doen aderlaaten , en een (teek te doen, dat is te zeg- gen , de kruid door te Decken om ‘er fchaften van pen- nen in te brengen, de meesten ftorven. Deeze ziekte verwekt nu geene ongerustheid meer in de Boeren van die plaatfe , wyl de ondervinding van eenige jaaren hen in den goeden uitflag van dit eenvoudig middel heeft be- vestigd. Men heeft dit berigt van een aanzienlyk en ge- loofwaardig perfoon. NATUURLYKE HISTORIE VAN DEN DAS (Volgens BUFFON.) DE Dås wordt in "tr Latyn Meles en ook Taxus ge- naamd; in * Fransch heet dezelve Blaireau of Tais- Jons in ’t Italiaansch Tasfo; in ’t Spaansch Tasfugo of Joxon ; in g Hoogduitsch Tachs of ha e Dat; i 't eeuwsch Graf-fwin; en in ’t Poolsch, Jazwick , Bor/uc, Koldriki, Zbik. ’ ` OW De Das is een lui, wantrouwend en eenzaamheid-min- hend Dier; verfchuilende zich in de onbewoondfte plaat- zen , en de duisterfte hoeken der wouden , waar hy een onderaardsch verblyf bereidt. Hy fchynt de maatfchappy te vlieden en zelfs het licht te (chuwen , en brengt drie vierde deelen: zeng leevens door in zyn donker.hol , waar hy niet uit komt dan om voedzel te zoeken. Zyn lichaam lang, zyn pooten kort, en de nagels, (inzonderheid die an de voórpooten ,) lang ‘en fterk zynde,kan hy gemak- Iyker dan andere Dieren in de aarde booren , en die op- delven; werpende de aarde en andere ruigte, welke hem voorkomt, agter zich heenen, in ’t vervaardigen van zyn hol, °t welk hy met flingers, fchuins, en zomtyds zeer diep maakt. De Vos, wien het delven zo gemaklyk niet valt, bedient zich wel van den arbeid van den Das; niet in ftaat zynde om hem door geweld te doen verhuizen, noodzaakt hy hem door list de toegeruste wooning te ver laaten, met hem fteeds, te ontrusten en te plaagen, zich vervoegende aan den ingang als een fchildwagt, en zich daar gen zyne ftinkende vuiligheden ontlastende , zo dat hy ein- elyk in ’t bezit komt ,tzelve vergroot en tot zyn Käre e r A H s NATUURLYKE HISTORIE VAN DEN DAS 162 fchikt. De Das, genoodzaakt zynde uit zyne wooning te verhuizen , verlaat egter het Landfíchap niet. -Hy gaat niet ver af , hy kiest een andere plek tot eene nieuwe woo- ning: deeze voltooid hebbende, verlaat hy ze alleen by nagt, begeeft zich niet ver van huis en keert derwaards weder, zo ras hy eenig gevaar bemerkt. Dit is de plaats zye ner beveiliginge :. want vlugtende kan hy zyne vyanden niet. Zy flaapen den geheelen nagt, en drie deelen van den dag; doch vinden zich niet aan den winterflaap onderwore pen, als de Marmot en de Slaapende Muis, Dit veelvuldig: Îsapen- brengt te wege dat zy altoos vet zyn, hoewel . 2 2 we f -268 "` NATUURLYKE HISTORIE weinig eeten; en hier uit kunner wy ook opmaaken waat- om zy zo gemaklyk honger kunnen lyden, en dikwyls drie of vier dagen in hunne holen blyven , boven al wanneer ’er meeuw ligt. Zy houden hun verblyf zuiver , en befmetten het niet mét hunne vuiligheid. Zelden vindt men het Mannetje by het Wyfje: wanneer het op ’t punt is om de jongen te werpen, byt het gras af en ’er eene foort van hooi van maakende,. draagt zy ’t zelve tusfchen haare pooten tot het diepst des hols , waar zy een gemaklyk leger bereidt voor zich zelve en voor haare Jongen. Meestentyds werpt zy des Zomers, en gemeenlyk drie of vier Jongen, Wanneer zy reeds vry wat gegroeid zyn, brengt zy er leevensmiddelen by $ gaat dap alleen ’s nagts uit „en verder van huis dan op andere ty- den; zy delft Wespen- nesten op „en voert den honig mede; dringt in de Konynen- bolen , en neemt de Jonge Konynen weg; ook maakt zy jagt op Veldmuizen , Haagdisfen ; Springbaa- nen , Vogeleijeren, en brengt dit alles tot de Jongen, die zy aan den mond des hols doet komen, zo om ze te laaten zuigen als om ze eeten te geeven, | Deeze Dieren zyn koud van aart, die men in huis op, ` brengt zullen nooit , indien men ze laat begaan, den hoek van Tt vuur verlaaten, en kruipen menigwerf zo Ce aan ’t vuur dat zy de pooten branden, °t welk bezwaarlyk valt te geneezen. Zy zyn ook zeer onderhevig aan de fchurftheid ; en de Honden, die in hunne holen gelaaten worden , ziet men daar mede dikmaals befmet , als men geene zorg draagt om ze te wasfchen. Het hair van den Das is altoos hard en vuil, hy heeft tusfchen den aars en den (taart eene vry groote beurs ; doch die enkel uitwendig en nauwlyks meer dan één duim diep is; deeze geeft fteeds een fmeerig vogt uit van een fter- ken reuk, en de Das fteekt ’er gaarne den (noet in om te zuigen, Het vleesch van den Das is niet kwaad tot fpyze. De Franfeben en Duitfebers „en eenige andere, die zich laa- ten voorftaan kiesch van tong te weezen , en wel te kun- nen oordeelen wat onder de lekkernyen moet gefteld wor- den, houden den Ham van een Des met Bloemkool voor een lekker beetje. De huid levert ruw bontwerk uit, en wordt van de Zadelmaakers veel gebezigd. Wy kennen geene verfcheidenheden in deeze foort van Dieren; te vergeefsch hebben wy gezogt na den Zwys-Das waar van delaagers fpreeken.Du Sou rous zegt in zyn werk over de Jagt , dat "er twee foorten van Dag/enzyn ; de Zwyne en VAN DEN DAS. 169 , en Hond- Das, dat de Zeg, Daifen wat vetter, witter, en iets langer van lyf en kop zyn, dan de Hend- Dasfen, Deeze verfchillendheden betekenen, gelyx elk ligthyk ziet, zeer weinig, en de evengemelde Heer erkent ; dat men ze niet wel kan ontdekker dan door een naauwkeurig befchou= wen. ik geloof, derhalven , dat deeze onderfcheiding van den Das in Hond- en Zwys- Dasfen een louter vooroordeel is, hier. op gegrond dat dit. Bzest in °t Latyn twee naamen heeft Meles en Taxus, en dus onder de dwaalingen be- hoort, tot welke de Schryvers van Naamregisters aanleiding gegeeven hebben. Daar en boven zyn de footten , die vere fcheidenheden hebben , doorgaans zeer overvloedig en ko- men op veele plaatzen voor; de Das ondertusfchen is ge- beel niet talryk in zyn geftachte en ten aanziene van zyn verblyfplaats naauw beperkt. —- Men is in °t onzekere of de Das wel in America gevonden wordt, of men moest voor eene nieuwe verfcheidenheid een Dier houden uit New-York gezonden , waar van de Heer BRISSON eene bee fchryving gegeeven heeft onder den naam van den Witten- Das, „ Meles fupra alba , infra ex alba flavescens ..'…. Mels alba, Dit Beest was, van den fnoet tot het begin van den ftaart gemeeten , één-voet en negen duimen lange De oogen waren klein naar evenredigheid van de grootte des lichaams, de ooren kort, desgelyks ook de pooten , welke witte nagels hadden. Het geheele lyf is overdekt met zeer dik hair boven op witen onder aan geelagtig wits Men ‘vindt het in New-York , en "tr werd van daar aan den Heer DE REAUMUR gezonden (BRISSON Reg. Animal, p. 255 ) By deeze befchryving hebbe men te voegen, dat het, over °t geheel genomen, kleinder van geftalte en kor- ter van neus is dan onze Das, als mede dat men aan de huid, die met ftroo is opgevuld; niet kan zien of ‘er de Beurs tusfchen den aars en den ftaart gevonden wordt. 