VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
^ Ik heb de eer om met alle hoogagting te blyven Myn Heer! , Weenen 27 Jan. 1771 | Uwe dienstvaardige Dienaar Le DUTENS, AANMERKINGEN OVER DE GASTVRYHEID DER WILDEN IN HET ALGEMEEN , EN DIE VAN AMERIKA IN HET BYZONDER. Door den Marquis DE PEAU, E_TEt is een algemeen doorgaande regel : Roofzugtige. Volkeren eu Wilden zyn Herbergzaam en Gastvry. Dit moet men niet ftele len op rekening van hunne deugden, her behaort tat hunne beboef- - : . tens QVER DE GASTVRYKEID DER WILDEN. 609 ven. De zwervende Volkeren werken niet, en, om dat zy niet wer- ken, hebben zy geen geld; nu , dewyl zy zonder geld reizen, moe- ten zy malkanderen herbergen , of liever zy leenen malkanderen eene beuzeling ; het geen zy geeven is byna van geene waarde, en ’t geen men hen weder geeft, heeft insgelyks genoegzaam geen prys. ‚ Dus oefenen de Bedelmonaiken , die gemeend worden niets te bezitten , geftadig de Herbesgzaamheid en Gastvryheid in alle de. Roomfche landen van Europa; hunne begeerte, om Aalmoesfen op te haalen, is za groot, of de weldaadigheld, om ze hen te geeven , gaat zo verre, dat men hen altoos meer fchenkt , dan zy noodig heb- ben of verteeren kunnen ; zo dat hun overtollige, °t geen in eetwaa- zen „die niet duuren kunnen „beftaat , wordt uitgedeeld aan de armen van de plaats, of aan vreemde Bédelaaren , die in de Kloosters hun intrek gaan neemen. De luiheid dezer Monniken onderhoudt de luiheid der Armen, die geene Monniken zyn; de eene werkt niet om dat zy bédelen , de andere werkt niet, om dat zy het overfchot der bédelaaren opeeten : dit ís. het kwaad van ket kwaad ; dit is onder befchaafde Volkeren, de behoeften en hulpmiddelen der Wilden , en zelfs der Roofzugtige Volkeren , invoeren. In Afia , alwaar eene oneindige menigte Pelgrims, Derviches, Fakirs, en zwervende Mon- piken ZyB, pryst men onophoudelyk de Herbergzaamheid en Gast- vryheid aan; ook zyn er geene herbergen , maar Karavanfera's , daar piets te krygen iss het is om dezelfde rede , dat men in Spanje geene Herbergen vindt, maar Gasthuizen , byna zo ledig als de Karavanfe- reg van Alfie; zo waaragtig is het, dat de herbergzaamheid, zo noo- dig. onder de Wilden, elders niet den gebrek van eene goede Regee» ring te kennen geeft, | S De Zendelingen, die zig onder de Noord- Amerikaanen een tyd lang opgehonder hebben, hebben ons een nauwkgurig berigt gegee- ven, van de herbergzaamheid die onder deze Lieden geoefend’ wordt. Een Reiziger zal daar ’s avonds koomen in de eerfte hut , die hy goed vindt in te treeden , en niemand zal zig met hem bemoeijen 5 men zal hem zelfs niet vraagen , waar hy van daan koome, nog waar by naar toe ga? Zo hy by het vuur wil zyn, moet hy tusfchen de Wilden ep hunne honden, in gaan zitten, die door malkander op den grond liggen; niemand ftaat op om hem plaats te maaken. Als de Sagamite en het vleesch , gekookt zyn, zet men ze op, elk gaat daar van neemen wat hy wii, en eet afzonderlyks , Sua cuique menfa. gelyk. Tacrrus van de Duitfchers zegt; eene uitdrukking, die vol- maakt wel op de Amerikaanfche , en andere Wilden, kan toegepast worden. De Reiziger zoekt daar zyn deel gelyk een ander, zonder dat men er naar kykt. Na het Avond-eeten gaat men weder rondom het vuur liggen, en men brengt daar den nagt over. Zo de Vreem- deling een dag of twee blyft, men bekreunt zig des ook niet, maar 30 dra men bemerkt, dat hy voor heeft langer te blyven, leidt men | ` Vv 5 hem 610 , OVER DE GASTVRYHRID P bem uit, en men wyst hem eene andere but. Dice:ftrookt wel met de Zeden van een zwervend Volk „alwaar men opderfteit, dat de herbergzaamheid zig niet verder moet uittrekken dan den tyd, dien de Reizigers noodig hebben uit te rusten.. Deze Herbergzaamheid is dan geheel iets anders, dan welke de Romeinen jegens hunne Vrienden oefenden, Onder de befchaafde Volkeren , vereifchen de zaaken, daar men om reist , dikwils een laag verblyf; by de Wilden heeft men geene zaaken, die een lang verblyf vorderen. Een Huron, die op de Jagt, en een Tartaar, die op reis is, houden zig niet langer dan een nagt en dag in dezelfde Ope € De Misfionarisfen weeten ons de oëgemakken, die men Iydt , met by de Wilden zyn intrek te neemen, niet genoeg af te fchilderen. Hunne geregten doen het hart tegen de keel opkoomen , hunne hut- ten zyn alkoos vol van een onverdraagelyke rook; zy die nog niet flaapen kunnen, zingen, rooken tabak, of vertellen zmalkander zotte Sprookjes , tot zo lang dat zy in flaap vallen. Dir zelfde zegt de Heer ADANSON ook van de Negers van Senegal; dat zy malkanderen ’savonds in-huane hutten Vertellingjes doen; tot dat zy tegen den middernagt , of een uur of twee laater, in flaap vallen. Men denkt, dat de Mooren dit gebruik in Spanje hebben overgebragt , en dat dit de rede is, dat de Spanjaarden aan Vertelzeltjes, daar men inderdaad Raande by in flasp zou vallen, den naam van JVouvellen geeven; ook ziet men in hunne Romans, dat het verhaal dier Vouvellen gee meenlyk by de aankomst van den nagr afgebroken „en ’sanderendaags hervat wordt. Gelyk dit alles valt in de Zeden vaneen lui Volk, ” welk door vorigen arbeid niet tot den flaap geneigd is , ftrookt het volmaakt wel met de levenswyze vah Wilden. Wanneer "er des nagts eenige onraad werdt vernoomen , breeken zy allen in de diepfte ftilte op, zonder den Reiziger te waarfchou- wen, zonder hem zelfs wakker te maaken. Des morgens (aart deze verwonderd te kyken, van niet ééne levendige ziel in het ganfche Ge- hugt te vinden. Onder de Wilden van Noord - Amerika, die geduurig in oorlog zyn met hunne Nabuuren , valt die onraad dikwils voor, want dezen zyn er altoos op uit, om malkanderen te verrasfen vóór dat de dag: gavkoomt, En zy, die zig laaten overvallen, bieden nooit eenigen wee derftand , hoe groot hun getal, en hoe klein dat hunner befpringeren zy. Onder de Tartaaren is men voor die ongemakken, zegt men, niet bont gefteld , want wanneer ‘er van den kant der vyanden iets te vreezen is, zetten zy hunne Gasten op hunne paarden, eu voeren. ze met zig in veiligheid. Gelyk de wilde Volkeren niet diep in die landen kunnen woonen; daar geen rivieren zyn, en gelyk zy zodanige woeste landen egter dikwils door moeten trekken, zo verhelpen zy alsdan het gemis van herbergen en herbergzaamheid door (terk voedende poeders, Onze ou DER WILDEN. Gr oude Wilden van Europa kenden de konst, om: zalke poeders te ver- Vaardigen, ook zeer wel; gelyk men opmaken: kan uit een plaats Van den verkorter van Dio Cassius, als hy van de Bretons fpreekt; „Zy bereiden, zegt hy, een zeker voedzel, zo gefchikt om de kragten te onderfteunen, dat zy, na daar eene zekere hoeveelheid, wan de grootte als een boon , van genoomen te hebben, geen honger óf dorst meer voelen” (*) , t ` 'Ik heb eerst gemeend, dat het onmogelyk ware, om thans mett te- ontdekken, waar uit dic poeder der oude Bretons beftondt ; maar”, ik heb het ontdekt in het Scotbia Illustrata van gut mg, die ons berigt, dat het getoaakt. wierdt van Karemyle, dar een foort van čene zwarte en ronde Truffel is, daar de hedendaagfche Schottén zig nog tot het zelfde gebruik van bedienen. Nu komt het my voor, dat de Køremyle der Schotten niets anders is, dan de Lathy- rus radice tuberofa ésculentu , waar uit men een voedzel haalt; dat ten uiterften faamgepakt fs; en °t welk srBaLDUS voor een foort van Truffel heeft kunnen neemen, mn Ik cwyffel geenZints, of het flerk voedend poeder, dat men ‘er van Zou kunnen maaken, Zou het verre winnen boven dat. van souése, èn ale andere, waar van ons de femenfietling; tot hier toe be- ken ÍS. ' ` ` . d Zo waar is het, dat de Wilden in alle Landen , en op alle tyden; dezelfde behoeften gehad, en dezelfde hulpmiddelen, tot derzelver vervulling , gebruikt hebben, DO ` "RE BIG T van de Bezörgers : ` | WEGENS HET STOLPIAANSCH LEGAAT. E Heeren Bezorgers van 't Legaat van wylen den Heer jan D STOLP alhier, hebben in hunne daartoe gehoudene Vergadering, geene der toegezondene Verhandelingen, ragkende 't gedaan Voore (Gei, om wit de eigenfehappen, welke aan alle dingen, die dit Gekeel-al uitmaaken, gemeen zyn , te bewyzen, dat die dingen niet noodzaakelyk beftaan, maar door een noodzaakelyk Wezen gefchaper: zyn; konnen bekroonen. De. beste dier Verhandelingen (gelyk die, welke tot Zinfpreuk hadden, O fu, qui putas esfe necesfarium boc univerfum, me cenfere fecus, esfe necesfe putes of, post nubila Phæbus,) kwamen voor niet genoeg door de Schryvers befchaafd ze zyn, om op eene voldoende wyze in tligt te komen. In verfcheidene andere had men zelfs niet genoeg op den Inhoud der Vraag gelet. vr (*) Xiphilinus van Coufin, p. 40% 612 B.E RIGT "Ee zyn in der daad in alte de dingen, die wy in de ganfche Wae- teid kennen, "tr zy ze Lighaamelyk zyn of niet, Hemelfche of Aardfche, van reden ontbloot of voorzien, eenige hoedaanighee den, die aan haar alle zonder onderfcheid gemeen zyn; en welke, of geheel ftrydig met de Natuur van een noodzaakelyk Wezen, of althans niet op die zelfde wyge in zoodaanig Wezen konnende be, ftaan, dienen om de toevalligheid van alle die dingen te bewyzen, Deze hoedaanigheden voor te draagen, en ‘er de Schepping der Wezens, die ct Geheel- al uiemaaken , duidelyk uit te betoogen, dit is, ’t geen de voorgeftelde Vraag vordert, - Op dat er nu meer Geletterde na den Prys van den Geuden Eerpenning , ter waarde van 250 Gulden , mogen dingen, en ook de Schryvers , die ‘er reeds aan gearbeid hebben, geleegenheid genieten, om. verder hun Werk te volmaaken, is befloten den tyd te verlengen tot den iaatften van Juny des naastkomenden Jaars 1772, om ‘er vervolgens in de maand O&ober over te oordeelen, Die ‘er zig in gelieven te oeffenen , worden verzogt, hunne Verhandelingen in "et Latyn of Nederduitsch te fchryven, niet boven 40 Bladzyden - Druks groot, en franco te zenden aan den Hooggeleerden Heer p, VAN DE WYNPERSSE, Profesfor en tbays Secretaris van °t Srolpiaansch Genootfchbap. De Schryvers zyn ook gehouden, hunnen Naam en Woonplaats te verbergen in een Briefje, tot: Opfchrift hebbende dezelfde Zinfpreuk, die zy ook op de bygevoegde Verhandeling ftellen zullen. ter hand gefteld, met verzoek het zelve in het oer te willen bren- gen en aen het Genootfchap te doen toekomen, aen welk verzoek Zyn Wel Ed. uit achting voor den overledenen en deszelfs kundig- heeden gaerne had willen voldoen, en tevens daer by voordragende, om , nademaal ber Genoodfchap hadde goedgevonden het zelve antwoord met een Zilvere Medaille te bekroonen, als nu dezelve Medaille mogte werden gegeven aen de nagelatene Weduwe en Kin- deren van den overledenen ,.ten einde in deszelfs Familie bewserd - te, worden, als een bewys van deszelfs bekwaemheid en volvaerdig- heid, om tot nut van deeze Provintie aen het oogmerk van het Genoodichap te voldoen. En heeft het Genoodfchap daer op goed- gevonden de toegelegde Zilveren Medaille op den naem van gemel. den [BARTHOLDUS RENOU te doen vervaerdigen , en aen deszelfs Weduwe en Erfgenamen te doen ter hand ftellen , ten einde in deszelfs Familie te worden bewaard, terwyl het Genoodíchap ber verlies beklaagt van een Man, wiens kundigheeden een gegronde hoop gaven, dat by een voortduurenden leeftyd nog tot veel nut zoude geweest zyn, tevens deeze gelegenheid waernemende am de bekwaamheden van den overledenen nog na zyn dood te doen bekend worden , en ook te gelyk aen den Heere ALBERTUS VAN DER SCHATTE , deszelfs dank, zegging opentlyk te betuigen voor de moeite door zyn Wel Ed, genomen , terwyl hetgaerne in deezen metde edelmoedige denk- en handelwyze van zyn Wel Ed. heeft willen inftemmen. Wyders by misfive en opening: van het billet onder de Zinfpreuk myn Vaderlands Wehwezen, is't grootfle doelwit in deezen, ge- bleken zynde, dat de Schryver van het antwoord onder dezelve- Zinfpreuk is de Heer CORNELIS DE KANTER, S'Lands Infpeteur te Z. Zee, heeft her Genootfchap ook aen den zelven de Zilvere Medaille toegewezen. NABERICHT VOOR DEN HEER N. N. P het inzien der Vrage; Alzo er veele Krygslteden, Mannen zynde, in den Oorlog en elders fneuvelen, welke is de oor. zaak, en boe komt bet, dat bet getal der Vrouwen, nogtans wiet vermeerdert, maar even bet zelfde blyft ? bezeffen we, dat zer in de Vrage vooronderfteld word, dat het getal der Vrouwen altoos in dezelfde evenredigheid tot dat der Manven blyft; zelfs in zodanige tydsomftandigheden , wanneer aenhoudende Oorlogen eng fchriklyke verwoesting onder het Manlyke Geflacht veroorzaken. Dit é14 . 'WNABERICHTEN Dit word in de Vrage als ene zekere waerheid vooronderfteld , doch diende wel voor af bewezen te zyn: wait zo.lang deze vooronder. fteiling onbewezen is, kan men et zich niet wel toe zetten, ow ernftig te overwegen, boe °t bykome, dat ‘er zulk ene evenredig. heid, waer van men niet overtuigd is, plaets heeft, De Heer NN, die de voorgeftelde Vraeg gaerne beantwoord zag, zou derhalve niet kwalyk doen, wanneer hy eerst toonde, op welke gronden van zekerheid, of ten minfte van weerfchynlykheid, deze zyne gooronderftelling fteunt. Indien by zich der moeite getreostte , om, by voorbeeld, te onderzoeken, of men op redelyk goeden grond zou konnen ftellen; dat e nu, in het thans oucruste: Pgo- len, even dezelfde evenredigheid, (ten minften na genoeg, ) tus- fechen het aemal der Vrouwen en dat der Mannen, in dat Gewest, plaets heeft, als er gevonden werd, voor den aenvang dier op, lusten? neem, in °t jaer 1771 als in °t jaer 17 . .. Dit dus be vindende, zou het der moeite wel waerdig zyn, na te gaen, hoe zulks aldaer indiervoege ftand konne houden; en welke gevolgen men daer uit, ook ger betrekkinge tot andere Gewesten, zou mogen afleiden. ——— Het nadere onderzoek van dit ftuk blyve dan den Liefhebberen, die er belang in ftellen, aanbevolen. Ook fchynt de Heer N. N. na tr doorbladeren veler Áucheureo, giet wel voldaen te zyn, over de verfchillende berichten, rakende de ware uitgeftrektheid der Caspifche Zee, en derzelver. beweerde of tegengefproken ontlasting; en zou des aengaende gaerne meer: der zekerheid ontvangen. Dan niet voldaen zynde, met de ver- gelyking van. de berichten, die de Aerdrykskundigen en Reizigers hem aen de hand geven, ‘blyft er by ons geen hoop over, dat hy te voldoen zal zyn, zonder dat er op nieuw opzetlyke waernemingen, betreffende die Zee, in °t werk gefteld worden; waer mede wy hem tot nog niet durven vleien. NABERICHT AAN PHILALETHES, -TY hebben niet konnen goedvinden zyn hartlyken Brief, over eene aangewezen feil in zeker Fransch Werkje, te plaatfen, om dat in ’t gemelde, naer ons inzien, geen misflag by den Autheur, maar een gebrek van oplettendheid by. den Brieffchryver te befpeu- ren is Als men de Eerrytels der Vorften opgeeft , benevens die hunner Kinderen, dan maekt men, zo wel van de laarften als van de eerften gewag, fchoon zekere Vorften tegenwoordig, kinderloos zyn. Had Philalethes dit gade geflagen, gelyk by, oplettend zynde, had behooren te doen, hy zou wel gedaan, en zynen Brief niet gefchreven hebben. E " dag, ` AANTEKENING VAN EENE' ZWAARR. HITTE. 615 Aantekening van eene zeer zwaare Hitte ; dienende tot een Vervolg van bet Berigt, vaakende de Maandelykfche Waarneemingen der Lugts-gefteldbeid, door ANTONIUS WILHELMUS SCHAAF , Med, Doâ, U" de laatere berigten der grootfte bekende trappen „zo van hoog- gaande Hitte als Koude , die wy onlangs te berde gebragt hebben (ei, is ons reeds gebleeken , hoe.de beroemde Heer gon. HAVE, in navolging van FAHRENHEIT , ten onregte uit zyne proef. neeming befloot (4) , dat geen Gedierte, veel min de Mensch, eenigen tyd leeven kon in eene lugt, heeter dan go graaden, vol- gens den Thermometer van FAHRENHEIT ; en dat de Hitte der uitwendige lugt altyd minder moest zyn, dan de Bloedwarmte, van een gezond Mensch.. De ondervinding naamlyk heeft getoond, dat de Mensch een on- gelyk hooger trap van Hitte kan doorftaan; en wy hebben gezien, dat het voor hun, die er aan gewend zyn , zelfs mogelyk is, zig den tyd van omtrent 15 minuten in een Hitte van 153 graaden , volgens den Thermometer van FAHRENHEIT, op te houden. ` Zedert dat gegeeven berigt zyn ons nog voorgekomen de nayol-. gende Aantekeningen van den Engelfchen Reiziger, den Heer ADAN=' SON; die van eene nog fterker Hitte gewag maaken ; waargm, wy ` % der moeite waardig geoordeeld hebben , dit korte berigt deswe- gens by de voorgemelden te voegen (*). Naar luid van *t verhaal diens Reizigers heeft men op de Rivier van Senegal,in de maand, May, over dag, een Hitte van 26 tot 28 graaden, op den Ther-. mometer van DE REAUMUR, dat is van go} tot 95 graaden , volgens ` FAHRENHEIT; en des nagts van 22 graaden by DE REAUMUR, gelyk , aan 81! graaden by FAHRENHEIT :, en op een der allerkoelfte dagen ` van °t jaar, in de maand May ftond de Thermometer van DE REAU- MUR op 22 graaden, gelyk aen 817 graaden by FAHRENHEIT. In Augustus zag hy denzelven by nagt op 26 graaden „gelyk aan gol graaden, en, over dag op 32 graaden, gelyk aan 104 graaden Dy FAHRENHEIT. , o De Rivier opvaarende vondt hy de Hitte ongelyk grooter; zyn ` Thermometer tekende in de maand November , des middags,’ van 40 tot 45 graaden , gelyk aan 122 en 1334 graaden volgens FAHREN- HEIT, en des nagts hield dezelve zig op 30 a 32 graaden, gelyk’ aan 99} en 194 graaden volgens FAHRENHEIT. En eindelyk werd hy ge- waar, dat de Hitte op het Land nog merkelyk zwaarder was: ngde- ` maal zyn Thermometer klom tot over de 6o graaden, gelyk aan 167 graaden op de Schaal van FAHRENHEIT} eene Hitte , zegt hy, die het ` Aangezigt deed gloeien, de Schoenzoolen verfchroeide, zo dat ze barstten, en van de voeten vielen; ja, van een droogen oosten Wind vergezeld zynde, veranderde deeze Hitte de Lugt genoegzaam in Vuur; des de Huid van °t Lyf, zoo wel als die der Handen , om zoo te fpreeken „ geblakerd wierd, , WAAR- ~ Cal Nieuwe Waderl. Letteroeffeningen, P, Deel, p. 256. (5) BOERHAVE Chem. Vol. I. p. (ot (*) Dit Beier is my toegezonden door een kundig Heer, met verzoek om het, als eene zekere zaak, by myne Waarneemingen te plaatfen, WAARNEEMINGEN omtrent de į LUOTS-OESTELDHEID, WEDER En WIND, tè AMSTELDAM, in Oober 1771. poor ANTONİUS WILHELMUS SCHAAF, Med. Do&. ‚Barometer. Therm. ‚ Winds Streek. Weder, pltreorg, smidd. "rop, momia. 'smorg’smidd.‘sav. \Gefteidb. : zl30e O$j30. 1 |30. 1 4832146) O O O Į— Held. 2. g| — o |29.11$|29. 10 46 elt WrNWr Wr NiBuijig. ag, SH 7 | Sé 5459|52 ZWZW Betr. Reg. 4—5 Le S$ — 7 49/47/45 O t NO t NJO t NReg. Held. el 8 |— 9 it 47/5048 NW N W| N |BuijigHag. bl rijtje 9ġ 5056|51 W W |Z Wj|— — ak 8 |— 8 |— 84535961 Z W Z WIZ W |— Storm. 8 — 74 — 7 |— 6596461 | — | |- [H B.Wind. o— SÉ Glas 7 6163|60 WwW Z _[Reg.H.R. 1o — 5 ke Brit 5661|55 |—— |— IN W |— Held. 1130. ok —11$|— 10 5260/53 WeZ' Z Z |Held. Ber. 1229. 94 —1e$ — — 5459/55 Z W N WIZ W |Reg. HR. 13 7 — Sk I} 55.60/60 | Z Z t Wij |Stom. R ër ER DORE IC H W Hi rsi Si 6 |— 4 515652; | —— | Z (Held. Reg, 16— 4 — 7 |— 5250/49 Zt WNW | N |Buijig. mt E 6 4856|52; Z Z | Z [Held.R Su 18 — 7 — gig 54 5652| W W IN W |Hetd. Wol, Lat? — ie eäsgolëol Z Z |.Z [— Reg. Ee e a4 5956|48 E Z WN W fj — 2130. 5 30. 4$ — 14455545) O | O O |Helder. 22| — o 29.11429 114 47 62/58] Z Z WIZ W |— Reg: e329.11¢ lo — al 58 6458! | Z Z [Mit — ag 11 30e o$ 30. L 535 less W Helder, aslzo, 14 ——i29. 9 4458/52/7 O |Z W |— —Wolkig. 2629 29. 8 |—rr 4850/48] W NWN Buijig. 2730. 1430. "än, 2 5055|54 Wl a8 — A Los A le 34 5358|54|Wt ZZ WZ W [Mit Held. a9 — 2 ke Lt 4715754) Z | Z W Helder, zol— A ke Alz 4} 505444 N |N O N O Ber, Held zi 6$ — D 5$ 44545909N W NW Z W Held, Ber Hoogfte Barometer d. 30. 64 } Laagfte Barometer d. 29. "E middelb, d. 29. 10 Hoogfte Thermometer gr. 64 Laagte Thermometer gr. 44 ‚| iddelb. gr. 54 de INHOUD | VAN HET | A ENGEL E ERK Tot fraaije Letteren Konflen en Weetenfchappen betrek d kelyk , in bet Vyfde Deels, tweede Stuk, l Enige korte Bedenkingen over de Rede en de Opens baaringe , en derzelver gebruik in ’t ftuk Van den Gods- dienst, t Aanmerkingen, dienende tot Antwoord op de Vraage: Hoe verre de Kanfen den Mensch verleiden , door middel def Driften. 8 Een Breuk met verfterving , zonder Operatie geneezet. Door den Heer PAVIOT. 14 Van een fchoot tegeh °t Hoofd. Door den Heer pacE's. 18 Eene aanmerkelyke Uitftorting vat eene Melkagtige Stoffe - in de Holte van den Buik, door een buikfteek geneezen. Door den Heer Bossu. 16 Proeve wegens de manier om de Schaapen a het geheele ‚ jaar door, in de open lugt te houden. Door den Heer .D'AUBENTON, , - 19, Natuurlyke Historie van het Hert, Volgens BUFFON. on Het Character des thans regeerenden Konings van Spanje. Door den Heer BARETTI. 33 De Gevaaren en heillooze gevolgen der Onbedreevenheid. 49 Het Zadel en de Toom. Eene Oosterfebe Vertelling. SO Waarneemingen , wegens de Lugtsgefteldheid, enz. te Am- flerdam in December 1770. 5% Verhandeling over de Volksdeugd en Volksverbasteting. 53 Van een Aderfpat-en vliezige Nagel op het Oog piet een hard knobbeltje op het doorzigtig Hoornvliés, oor den Heer PELCOURT. Óx Een nieuw middel voor den Steen der Diaaze, 64 Een middel om opgezet Pluimgedierte. voor het bederf te bewaaren. 66 V, DEEL, MENGELW, NO, 13. Xx ` " "Net, Md IJN H OU D; 7 Verhandeling over de Ambergrys , of Gryze Amber. Doy de Heeren ABRAHAM ALELEEVEN en Doctor FELDMANN, z . 67 Scheikundige Verhandeling over de Aibergrys der Milu. kifcbe Eilanden. Door den Heer KRIELE , 70 Zonderlinge Teerputten in het Hertogdom Zell. Door den Heer J. HENR. pang, ` 75 Natuurlyke Historie van-hẹt Hert, Volgens- puFrFoN. Ver . volg en Slot. Kr De voornaamfte Leevensbyzonderheden van den Eerwaar- ‚ digen Heere GEORGE WHIFTEFIELD. ` 88 Het voorregt van de regten.der Herbergraamheid onder de | Arabieren. - 95 Waameemingen, wegens.de Lugtsgefteldheid; enz. te Ane fterdam in January 1771. 96 Befckiauwing van Lord sorinesrokKe’s Zedelyk Chaaëiet, ‚ Door den Heer THOMAS HUNTER, ` 97 _ Uitneeming van de Cataraêten der Geboorte, Door den , Heer MARCHAND, 107 , Eene zeer byzondere ziekte, waar in de Lyder de opper ` huid van zyne hand ds een handfchoen kon aftrekken. 109 Beweegingen van Stinipen door Wormen veroorzaakt. Door deng Heer SYLVESTRE; ` LIQ De wyze, hoe de Koningin uit eene- Byekorf. magtig te . worden , en eenige panmerkingen over- de- behandeling ‚ derByekorven. Door den Heer JOSEPH ROMAIN JOLY., 112 Lose waarneerningen en gedagten over der Menfchen Sterf- „tyd, Ouderdom en Dood, 117 | De Zeden der Braziliaanen, byzanderlyk ten: opzigt van de Vreemdelingen, Door den Heer Dom PERNETY, 124 Treffende voorbeelden van Volks hoogmoed en Dwaas- _ heid. Door den Heer ZIMMERMANN. | 129 Eene Allegorie, 195 Berigt van den Heer o, PLOQ8 VAN AMSTEL JAC, CORN. Z. _ aan.de Beminnaaren der Schilderkunst, , ij Waarneemingen ‚ wegens de Lugtsgefteldheid , enz.te 4- __fierdam in February, 14 Op- í H iN H O:U.Ds. Ophelderingen van Handel, I. vs, 1602, om de Vers haalen van MATTHEUS en LUKAS, wegens het Lot van. ` jupas IsCaKIOT. overeen te brengen, 130 Praeve om aan te toonen, dat ieder Mensch, in alle zyne _‚bedryven, zyn-eigen geluk op het oog heeft. 15» ` De kragt eens Aftrekzels van de Gerwe , (Millefolium oul, ` . ‚gare album) tegen de Stuipen. Door den Heer MAUMERYe , , ) 161 De Strotbreuk (Bronchocele) geneezen, door een inwendig gebruik vanhet Poeder van gebrande eijerfchaalen. Door ‚ den Heer DAPEYRON DE CHEYSSIGL. : 163. Zonderling en eenvoudig middel tegen de Opzwelling van, * Hoornvee. 165 Natuurlyke Historie van den. Das. Volgens BUFFON. 166 Proeven genomen met de Zee - horlogien van den Heer FER- . © DINAND BERTHOUD; E , -179 De Godsdienst der oude Noordfche Volken, in de eerfte zuiverheid , en de verbastering van denzelven; benevens de oorzaakenahunner burgerlyke vryheid. Door den Heer MALLET, aas e 17 Regteoefening van Sultan MAMOOD, “182 Een treffend en leerzaam Voorvak, . ‚ 184 Redenvoering over-den Pligt der Ryken. Doot wiLLJaM `.. ENEIELDe ` . 189 Onderzoek op de Wet der Nataure en de verpligtingen daar uit voortvloeijende, EE | 198 Twee Ooguitpuilingen af ‘tegeonatuurlyke vergrootingen van den Bol van het Oog. Door den Heer MARCHAN. 203 Natuurlyke Historie van den Otter. Volgens BUFFON. 205 Brief over de Byen. Door den Heer BONNET. ae Gedagten over de Volkrykheid der Noordfche Landen, in ouden tyd. Door den Heer MALLET,- | -QI Brief uit Lyon van-den at Mey ; aangaande een dubbele Moord tusfchen een Minnaar en zyne Beminde. | 222 De Edelmoedigheid over de Liéfde zegepraalende. 22$ Waarneemingen , wegens de Lugtsgefteldheid , enz. te Ame ‘flerdam , in Maart. ` 232 WI De Christlyke Godsdienst , reeds van den aanvang der Ver- Xx 2 | kona er IN HOUD “ kondiginge af, op den Toets. der Spotternye en van he belachiyke gefteld. 233 Eene wond aan de Bilnaad met verzweering der Blaaze. _ Door HERAULD VALLÁNDRE. get Natuurlyke Historie van den Bontzem. Volgens BUFFON. 25 Vervolg van het Berigt , raakende de Waarneemingen, der Lugtsgefteldheid. Door ANTONIU3 WILHELMUS SCHAAF , Med. Do, - 256 Berigt van den Godsdienst der Rusfen. Door den Abt CHAPPE D'AUTEROCHE, 269 Een fraaije plaats uit ceLLERT , raakende de voortreflyk. heid vande Heilige Schrift. l 278 Waargeemingen , wegens de Lugtsgefteldfteid , enz. te Am- - flerdam, in April, 280 Verhandeling, over de beftendige opeenvolgende vordering der Wereld met den tyd, 284 Eene haastige dood , veroorzaakt door (melting van de kleine Herfenen. Door den Heer DE LAMARE.. eng Vervôlg van de Waarneemingen aangaande Bloedingen, door eene {cheurbuikige fmelting. Doór-den Heer PLAN- CHON. 293 Natuuriyke Historie van den Aarte, Volgens BUFFON, ` . 293 Gedagten over de Huishouding en Staatkunde der Byen, Door den Heer BONNET. . 299 Berigt wegens den voortgang der Kunften en Weeten- fchappen, in. Rusland, Door den Abt CHARPE D'AUTEe ROCHE, , 3a6 De Dalecarlier. Eene Zweedfobe Gefchiedenis, 314 Berigt van, de Hollandíche Maatíchappy der Weetenfchap- pen, te Haarlem, | 326 Wiarneemingen , wegens de Lugtsgefteldheid, enz. te Amfterdam in May, e36 ik Marcus, ANTONINUS, een Vervolger der Christenen , enz, = Door den Heer MOYLE. | 33I Fen ondoorboorde aars, in een Kind reeds zes maanden aud, Door den Heer DE LAMARR. ` 349 | D , IN HO U D De goede uitwerking van het Bytend Kwikfublimaat in een Scrofuleufe Zweer. Door den Heer BARATTE. 350 Natuurlyke Historie van de Fres. Volgens BUFFON. 352 Gedegten over de Huishouding en Staatkunde der Byen. Door den Heer sonner. Vervolg en flot van bladz, 306. , 355 Gedagten over de Voortteeling der Plant- of Boomtuizen. Door den Heer BONNET. | 358 Berigt van de Zeden en Gewoonten der Rusfen. Door den _ Abt CHAPPE D'AUTEROCHE, 363 Edelmoedige Armoede. ri ' 375: Waarneemingen;wegens de Lugtsgefteldheid,enz, te Amfter- dam in Funy. a 380 Dè Noodzaaklykheid van het Geloof in een toekomend ` Leeven, om het tegenwoordige Godsdienftig en geluk- kig door te brengen, ~ ` aët Brief van den Hooggeleerden Heer p. CAMPER aan. den Heer: D. VAN GÉSSCHER over het voordeel der door- fneede van de Schaambeenderen, om, met behoud van het Leeven beide van Moeder en Kind , moeijelyk geklem- - de hoofdep te redden; en de Keizerlyke Sneede , of dén Haak te vermyden, 386 De fmelting-van Yzer in gemeen Water bangt af van de tusfchenkomende vaste Lugt. In éen Brief van Mr, LANE aan den Heer N. CAVENDISCH, 411 Natuurlyke Historie van de Wezel en de Hermelyn. Vol- - gens BUFFON. - 44 Brief van EUSEBIUS aan PHILANDER, over de hedendaag- fche manier van reizen, benevens eenige regels om in -°t Reizen op te volgen. 417 Een onbekend Stukje, raakende OLIVIER CROMWEL. 426 Korte Proeve, raakende de algemeene angstvalligheid voor den Dood en derzelver oorzaak; wel inzonderheid ook. by zulke Menfehen , die , naa den dood, eenen gelukkigen ftaat te gemoet zien, , ` 429 Ene Breuk , tot verzweering overgegaan , waar in het Gedarmte doorboord bevonden werd, en waar.uit Veee - Je wormen kwamen, zonder Operatie geneezen. Door den Heer case.” l __ 443 © XX3 . Zog d INHOUD. fog vaii gen Roozenkleur uit de eene Borst lekkendd ‘gan den versch verloste: Kraanrvrouw , door den ‘Heer : VIGER- S 443 Brief: van den Eerwaarden Heere CORNELIUS NOZRMAN "enn: de Schryvers der Nieuwe Vaderlandfebe Letteroeffe- ` ningen. ‚ 446 Benige byzonderheden omtrent de vorderingen van ROE: LOF VAN ZETTEN, Schoolmeester te Rhenoy in Gelder- land, in de Kunften en Weetenfchappen. 452 Beknopt berigt der Regeeringe van Rusland , van den a Jaare DCC XI tot MDCCLX VII, Door den Abt cHaPrg D'’AUTEROCHE. , … 457 De Tooneel- Keizerin. 468 Berigt van het Genootfchap , euder de Zinfpreuk Floreant ` Liberales Artes. | 469 Naberigt , ten antwoord aan den Heer ... V. H. 47I Waarneemingen , wegens de.Lugtsgefteldheid , enze te Ame … flerdam in July. e 473 Proeve om aan te toonen. het naauw verband tusfchen de - Waisheid en ’s Menfehen waar Geluk.. 473 Brief aangaande eene Memorie, in de Academie der Wee- - tenfchappen voorgeleezen , door den Heer PORTAL , - z. dat de Long werkt- op de groote. Slagader in de be- - sweeging der Ademhaaling > 2 dat de regter Lobbe van dit Werktuig eer ademhaalt dan het linker. Door den ‚ Heer DE:MARQUE. ` 483 Korte gefchiedenis der Waterweegkunde en Waterleikun- _ de, Door den Abt BOSSUT. 487 Kort begrip eener Redenvoeringe, over den verheven Styl - of grootfchen {maak in *t fchilderen., Door den Heer Josua ‚ REYNOLDS. 494 Staatkundige Huishouding in Europa. 500 Berigt wegens eenige voornaame byzonderheden van den. beroeinden FARINELLI. Door den Heer BUNLY’S. 507 Brief van den Heer L. DUTENS , over een Werktuigkun- ` dig Beeld; 't welk het Schaakfpel fpeelt. 513 De Weldaadigheid. Een Perfiaansch Vertelzel. 515 Waarneemingen , wegens de Lugtsgefteldheid , enz, te Am- ` flerdam in Augustus, | 2D” 520 Proe- / INS O H D Proeve om. an, te toonén -het rauw verband tusfchen de waarheid en °s Menfchen waar. Geluk, Vervolg én flot … _ van bladz. 482, van ES Brief van den Heer ROUX, OVEN een. toeval te Montp lier op de Inenting der Pokjes gevolgd. Door den Heer ‚_HOULSTON, ` e 530 De. uitwerking van den Koortsbast aan een Minaa gegee- ven, om een zuigend Kind van de Koorts ter genee-. zen, Door j, BRUN, DI Het Stelzel der. Watervaten in: pëiete Dem, Deor WILLIAM HEWSON. en Slot van bl, 348, 569 Van het Zamenftel. der: Watergaten in Visfkheg. Door den Heer w, HEWSON, 589 Befchryving van de- Watérvatėn- dér Pisbuizen en den Hals der Blaaze. Door den Heer H. WATSON, 595 Een zeer buitengewoone Gebeurtenis: “Door den ‘Heer ` MARET, - 600 Brief van den Heer RIGOLY DE weens a Over het zelt, beweegend Beeld, °t welk het Schaakfpel fpeelt. 603 Brief van den Heer DUTENS, tot antwoord op dien van den Heer RIGOLY DE JUVIGNY, 607 Aanmerkingen over de Gastvryhêid der Wilden in het algemeen, en die van America in het byzonder. Door den Marquis DE PEAU, 608 Berigt wegens het Stolpiaansch Legaat, bir | | Na- wer IN HOU D Nader Berigt van bet Zeeuwfche Genootfchap der Waes. tenfchappen , te /lisfingen. 612 Naberichten voor den Heer N. N. 613 Nabericht voor Pbilalatbes. 614 Aantekening ‘van eene zeer zwaare Hitte, dienende tot. ~ een Vervolg van het Berigt , raakende de Maandlykfche ` Waarneemingen der Lugtsgefteldheid, Door A. w..sCHAAF, M. D. 615 ' Waarneemingen wegens de Lugtsgefteldheid, enz, te Am- ` flerdam, in OGober, Nevember en December. - 616 - VOOR DEN. BOEKBINDER De PLaar , Vergelyking der Thermometer - Schaalen , te plaatzen tegen over e e e e bl. 268 DRUKFEILEN aldus te verbeteren. ‘Blad:. 403. reg. 7, [taat mogelyke lees moeijelyke an . 537 — 29 mm Volk dat in weinig agting is, ka Volk , dat het in weinig agting is ` H ` D fe dé + ` had ' 7 “le z 7 ` T NTR r Ki D ` >`’ ` ) b D À. H Je N D ' al ` ' ` ' e ` n `. 