Maleisch-Nederlandsch woordenboek
A^' = * yóhJi' titir (jav., T.), Irommeleu; op speet- instrumenten slaan; een geluid maketi van paarden onder 'I hopen, of van pronken. — [L,]; rumoer maken, ten teeken van onraad: ■k 434 tltiran ^jav. kitirnn, T.), soorl van raid, die door den wind bewogen wordl. — [P.]. / MéJüo » nifnitls, afdnippclon: afdruipen: afstammen (vgl. jav., T.); tilisan, wat afgedroppeld enz. is: afdniipsel: afstamme- ling: p^rtttisaOy afdruppeling: afdiuip'mg: afstamming» ■H- / /mJÜO I- tctes, batav.^ vlot spreken, — [B.]; bal. pQnles (T.). « II. (vgl. lilis), balav. (uil 't jav., T.), droppel: melasse: suihersap: stroop, — [B.]. ■^ C-OajO tïtip, batav. (uit 't jav.), toe- vertrouwefi. — [B.]. i f v^LJL y I., nienitlk, bculien, kloppen: kapot of plat ' kloppen , bv. den stengel van eene bloem [met een niet te groot gereedschap]. — * titik, w. sum., tikken op metalen: toekan (loekang) t, een smid in U algemeen y hetzij ijzer-, goud-, zilver- of koper smid: ieder die metalen ver- werkt. — [N.]. IL, droppel; stip: punt: diakritisch punt op de mal. letters; t. ])(}\o\\, zweetdroppcl; fooi voor een zwaar werk: t. lidah, een woord of gezegde inz. een gunstig; b^r- mohonk^n s^titik lldah dari bawah dóêli toewankoe^ ik ben smekende om een gunstig woord van uwe majesteit; Di^- nitik, droppelen f druipen. * III. (jav. , T.) , gestolen of verloren goederen achterhalen, — [R.]. LLxXAy têtck (vgl. tèlèh, T.^, horsi (maiD- ma) inz. van eene z(K)gende vrouw; nienêtek, aan de horst zuigen; menëtekken , doen zuigen enz.; zogen; p^nêtek, wie aan de borst zwgt; kind dat sterk aan de borst suigi. * Aiüo titll, vrekkig, gieiig, — [R.]. cKJuö titali, van den regeercnden vorst, den •« tQngkoe bf^sarcn den jaiig dip^rtcê- wan mwd^, gezegde; bevel; lueuffah, zeggen, spreken: bevelen, gelasten. «• .. steken: ergens over heen trekken; eene brug, rivier of veld overtrekken. — [N.]. ^ AJüo tèlèh, batav., de borsten. — I H.l : — •» deze uitspraak zeer te betwijfelen: beter: lété; ook tètèk. — [T.]. 4^j^ I. têdja, naam eener soort van kaneel- ^-^ boom. — eassia lignea — . — De wortel van de t. djantan wordt als geneesmiddel gebruikt. II., — skr. tëdja. — glans: luister; licht; nom. pr. v. et fera.; lichte cumulus-wolk; roede regenwolk; t. niQmbangan, iêdjR-wolk, die aan de kim oprijst; bóêlan dikandoeng t., de maan, door têdja-tuoZ/cen omringd. QtVas\Aj> plur. van ^U. • •• • •• (of pïdjak), menidjak, treden op iels (z. ^ n dj a \): vgl. 1 1 n dj a k (T.). tidjaii, verb. v. Jisw^y»'. * ,^ 43IS UVi* • • •• t tèt|5k, batav., een stuk ijzer van boven mei drie landen; in de rechte hand gehouden « om er mede tegelijk als met de tamèng de slagen van de toja af te weren. — [T.]. (JixJi tid4 (minder gebr. j*vxJ), bij smtr. iJ en taV> de ontkenning niet; neen. — Van de smtr. U worden geene afl. gevormd; ook kunnen zij niet, op zich zelven staan, dus ook niet neen bcteekenen. Men gebruikt ze ook niet licht in een' ge- kuischten stijl, behalve in eenige samenstel- lingen (vgl. jUJ); manidi, met tid&, d. i. ontkennend, antwoorden; weigerachtig zijn; meuid&k^n, ontkennend beantwoorden ^ voor niet verklaren^ iets loochenen; voor niet ach- ten; verachten. i^Xo tidor, slapen; t. ajam, als de kip' pen slapen, d. i. telkens wakker worden; menidork^n, doen slapen, te slapen leggen; m^nidori, beslapen; op iets slapen; ketidoran, ingeslapen; slaapplaats, shap- stede; seketidöran, allen, die op dezelfde slaapplaats slapen; slaapkameraad; t^rtidor, gedwongen zijn te slapen {in slaap vallen, T.); penidor, slaper, slaapkop; slaapmiddel; pertidoran, slaap; slaapplaats, slaapstede; k^ïdor - 1 idoran , slaapzucht. ccXa3 tïdoeng^, naam van een aan Boeloe- ^ ngan onderworpen landschap op de Oostkust van Borneo, door verschillende van elkander onafhankelijke vorsten gere- geerd. C, ^^AaV tidak, z. f*3aï. •• ** *S, meniroe, nabootsen; namaken, nadoen: nadpen; tirc^waiiy wat nagebootst enz. is; namaaksel; wat nagebootst enz. moet worden ; voorbeeld, model; bestek; peniroe, wie nabootst enz.: nabootser; namaker; peni- rö^wan, nabootsing, namaking, nadoening, nadping. tiri, het nederd. stief- alleen in •* smst. als bapd t., stiefvader; ana^ t., stiefkind. ter, het kasteel in het schaakspel. • • .M •• ^—. , menêretf één voor één gaan, zooals bv. de mieren of een troep militairen, die met éénen afgebroken is; b^rtêret döeW9 lapis, met tweeën achter elkander gaan; datang kapal b^rtëret-S, de schepen kwamen het eene na het andere aan, •x-/ jgsi ^^ tiras, batav., knipsels, van een stuk katoen bv., die nergens toe dienen; pluksel (vgl. makas. tirasaq). — [T.]. / Ml wjö I- tïrocs, naar de eene zijde dunner wordind, doch niet spits toeloopend (z. roentjing) zooals bv. een Manilla-sigaar: pïpi jang t., smalle wangen. II., alleen in haroes tïrocs. J8* UVi* 436 /va w/J' mciürls, van vloeistoffen: in kleine stralen afdruipen; uitlekken; zijpelen. ■H- a^ 'S têron;, balav. (uit 't jav., T.) = t^roeng. — [B.]. •jt L 5 ^^/J tiroek, naam van zeker insect. [L. bew.]. • • Am tirok, een hout of stok meteen scherp ijzer, als een piek. — [L.]. , menërok, steken in of naar ieis, met het oogmerk, dat er iets aan het steek-instrument b lijve hangen, bv. naar schildpadcieren in hel zand, naar tin in den grond, naar visch in eene fuik, in een' zak rijst, om zich van de hoedanigheid van den inhoud te overtuigen. •• a3 teroek) soort van snip, scolo pax. — [T.]. *. . _ ^ ^..A) tirani) oester; soorten: t. ba toe; t. bakau; t. k^r?; pertiraman, plaats waar oesters gevonden worden; peniraman, naam eener plaats in de westerafdeeling van Borneo. •• <* * #k %->o tirau, men., naam van een spook. — [T.]. ^2$ ^->ï (jav., T.) tirah, zich elders doen verplegen, — [R.]. /C ^.a3 tïrai (uit 't Tamil, T.), gordijn, voorhang; behangsel. c • •• , pers., vlug; van een paard: haf^ loopend. Een mal. verb. is: • •• , arabisch paard. •H- / ^^yy^yi' talsl (of tisi), batav. — oorspr. chin. — aarden of parceleinen lepel; klein aarden lepeltje, dat verglaasd is. — pj. en R.]. en Im^a^U bok^ ]iet mannetje van de tamme of wilde geil of van liet vee. <« ^ <Xmkk^ (mal* tijasah), plur. van ^/^J. -Jt Ci5sAw^>0> tïsik (batav. tisi, T.), div., stop- •« pen (met garen dicht maken). w c^ tfjang;, mast; stijl; pilaar, zuil; t. gandj9 ëras, mast en steng uit één stuk; t. s^ri, de vier achtkante hoofdpilaren, waardoor de seri astan^, d. i. het midden eener vorstelijke woning gevormd wordt. Die pilaren zijn dikker dan de andere; t. b^ralas, pilaren op teerlingen of steenen voetstukken; t. p^ndarat, meerpaal; t. b^r- tóêpai, mast met klampen, om er tegen op te klimmen; s^tijang h ^\ ah, schuld voegefis nog niet betaalde huwelijksgift; b^rtijang- k^n b^si, van ijzeren masten voorzien, tijoeng:, naam van een' vogel, zwart met geele lellen aan de ooren — gracula c^ <y^ thS religioia — die zeer goed geluiden nabootst (bid. sijocDg, bal. bioog en kijoeng, T.). ^ flii,^_V- mpnëDgoll^, sim naar iets, kij- ken naar iets; besien, bekijken; m^Dĕiigo^ oenloeDg, het lot raadplegen. L, Qx_Y tipoe, bedrog: misleiding: nifuipoe, bedriegen, misleiden enz.; t. daja, bedrog en listen f kftipAwaii, bedrogen enz. geworden sijn ; t ipft van , bedrog ' misleiding. ^ tïpi, kraampje; winkeltje. — [R.]. I tyap, ieder, elk; t. bari, iedere (elke) dag; elke (eiken) dag; s^lijap bari, iedere» (eiken) dag. — De (^ maakt bier niet <— x^^, maar .U «.Jm tol een adr.; tïjap-2 hari, iedere (elke) dag; iedere» (eiken) do^ [int.]; s^tijap-S hari, iedere» (eiken) dag (int.). (.,, OA^y. m^nijoep, blasen; waaien; wegbla- zen; wegwaaien; aa»blaxen: aanwaaien ; inEtnimenten blasen; t^oep-S, naam Tan een' boom met goed bout. * *üaJ» tipM» batav. (soend.), drooge rijst- velden. — [B.]. / Mt^AÓ* tïpU (meer gebr. nipis), dun: fijn; dunheid; fijnheid. t. Bn'x '■■' tëpab, terb. van wj (blijkens 't jav. talepak de afleiding uit 't ar. zeer te betwijfelen, T.), gewone sïrih-doos. waarvan zich groot en klein bedient; m^m- baw9 t., een met sirih en loebehooren gevulde en van de eene of andere kostbaarheid (zelden geld) vergezelde sirihdoos aan hem, die eene geldboete heeft opgelegd, aanbieden, belgeen schuld erkennen en om vergiOenis smeken beteekent. Wordt die geschonken , dan wordt de aangeboden kostbaarheid legen ten minste 1 '/9 maal de waarde aangenomen (z. dj?bbab); p^ndjawat t., tëpaV-rfrajcr; pQoibawa I., minder gebr. [|_ ftp^J» (ëpO^, verlamd aan de beenen of voelen. i,jS£Xi tëpek, klets; plak [bv. van kalk; modder; klei]; van tabak koek; van opium bol; — het is voorts een classificee- rend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal platte voorwerpen, die men aan den wand hangl, bv. schilderijen, uitdrukt; tahi l^mboe sftêpek, eea hoop koedrek: mfnëpek, kletsen legen iels; plakken legen tets [l)v. eene hoeveelheid kalk legen den muur]; bevestigen tegen iets, hv. een schilderij tegen den muur; iets lot tëpek maken. ^SXi tipali, verb. van JuLLc. AÜaJ» tèpoh — oorspr. cbin. — soort van hazardspel. t^Ubö têpeh, naam van een eetbaar zout- water-schelpdier. — Eene bijzondere soort heet t görab. 4 •> V5«i» 438 J<^- ^ ( flys> taipalf te/j dat zacht en week is met het klap/wn der handen of vingers tot een koekje vormen. — [L.]; z. lepek (T.). /•«nAaJi'» het leeren (discere); het verkrijgen eener kennis; het met zekerheid weten; het zich van iets verzekeren. ^ aA^!> talkOi iemand slapende op den weg bcroovep. — [L.]. iJ^Ss^f m^nika-lS, garen, touw of derglijke •• ophaspelen. Ssjö tikar, mat; t. patjar^ mat van rot- ting van drie kleuren: rood. waarvan de naam (z. patjar), zwart en de natuur- lijke kleur van den rolling. Die matten, die zeer koel zijn, worden inz. in Bandjarmasin gemaakt. Vroeger bad ieder gegoed Mal. een zilmalje van dat soort in zijne woning, om het een* bezoekende, dien men eer wil bewijzen, aan te bieden; t. bantal, een matje en een kussen, het gewone beddegoed van iemand van de mindere klasse; beddegoed in U algemeen, ook met malras en ander loebehooren. \ tèköran, balav.. uit 't bal., een pisangblad omwikkelsel v. e. bij- zondere gedaante, zooals die waarin men de tape enz. verkoopt. — [T.]. / jèèfsfj^mJ I* tikas, afscheiding tusschen twee dingen, zooals bv. tusschen zoet en zout water; merk, waar het water gestaan heeft, door het water zelven ach- tergelalen, wanneer het gezakt is; een in- druksel door binden, knevelen, boeieo en dergelijke. • II., brullen, als de leeuwen. — [L. bew.]. / M^sj^Ji tikoes, muis; rat; soorten: t. pffiteh, klein; t. t&ri, voor I. kastóêri, de muskusrat; t. mondot, groot; ëkor t. (rottenstaart), lange ronde vijl; me- nikoeSi de hoedanigheid eenei* muis tegen- over een kat vertoonen, d. i. in zijne hande- lingen vrees voor iemand aan den dag leggen. tikoem^y kromte, bocht in eene rivier. — [R.]; tikftiyaiii batav., bocht; kromte. — [B.]. «IL, w. sum., melaatsch. — [N.]. (^JLKaJi tëkok of = tëkoh I. L^S^^i^ têkek, keep van den eikel. ^ij^Aj^' I- tikal, soort van gebak, dal van k^tan gemaakt wordt. — [L. bew.]. II. (zeldenj, Siamsche zilveren munt en gewichl, wegende 225 Va grein engelsch, ter waarde van f 1.60. ^ ^J^aJ" ^ïkll of kikll, batav., een stuk buffelhuid, dat in water wordt ge- kookl en vervolgens in stukken wordt ge- f^ 439 CMflCmlt) sneden, om dan gegeten te worden. De stukken zijn niet zoo dun en lang als die van de kroepoek. — [H.]. i^>njo> meuTkam, met iels puniigs si eken ^ ^ werpen naar iets, zooals bv. met een' knikker naar een' ander; m^nikam k^ba- wah, van een vlieger, waarvan de lijn ge- broken is loodrecht, kop onder naar beneden komen; m. l^pas, met iels puniigs, bv. een harpoen, naar iels werpen; m. t^ppat, loodrecht naar beneden steken;^ m, töèding, schuin naar beneden steken; m. lansar, bij spelen, horizontaal over den grond gooien, bv. met een stuk lei; pemkani, wie steekt enz.; krijgsknecht; gereedschap daarvoor, •x* ós^ tékó, batav. (uit 't chin.), een trek- pot (soend. likoek). — [T.]; — tê- koewan, tëkohan en têkoh (ingebeelde wortel van het 2®) theepot inz. chineesche. ^ijs^Aj l' tikohy pakhuismeesler; supercargo. •• II. z. tëko. */ J>s>o> tïkal (jav. tike, T.), een balletje opiunu om met éénen baal door cene pijp gerookt te worden. — [L. bew.]. ^/^S^aJ) tïke, batav. (uit 't jav., T.), aardaker. — [B.]. •X- / ^\,aJ> tëke, een schadelijk gewas, dat op uitgemergelde gronden groeit^ ook k(Bsoe-2 genaamd — cyperus — . — [R.]. ^^' V tiya, drie; het getal drie; menfg^a, de derde zijn, bv. van kinderen; sang m., naam van S^rï T^rï Boewana, omdat hij de derde zoon was van Sang P^rb?; bertfgtt, drie in getal zijn; drie uitmakende zijn; met zijn drieën zijn; ook als adv.; pertigra, derde deel; ketig^a, derde; de drie, waarvan gesproken is; ten derde; tlg^a-lS, de drie, waarvan gesproken is, voltallig; drie aan drie; katïg^-2, de drie waarvan gesproken is, allen; alle drie; b^rtig^a&D, bij hoopen van drie; tig^-hari. drie-dagen, inz. drie-dagen na het overlijden van iemand; mfnig:a-hari, gebeden, vergezeld van een' maaltijd, op den derden dag na het overlijden van iemand, •K- Liivo tig:oe, koet., ei (jav. antiga). — [T.]. \j<J> t^la, pandeksel aan een geweer. ^/ MO tïl*> jav. (téla, T.), duidelijk; klaar. — [R.]. ^ yXj<j> tilar, jav., verlaten; sterven; tlla- ran, nalatenschap; erfenis. — [C.]. ^Xa^' têlor, zekere klanken verkeerd uitspre- ken, zooals bv. de r als ^ (r), of, zooals de Arabieren, die, de tj en de ng niet hebbend, bv. köêgin in plaats van köêtjing zeggen; pentêlor, wie klanken of letters verkeerd uitspreekt. ^ / m^AaJ» tïlas, jav., spoor; indruk — [C.]. têleskop — verb. ned. — teleskoop. ê^' 440 ^ ^ilAjO (vgl. ^Uï) telongr, men., chineesche papieren lantaarn, — [T.]. X «AaJÏ tëleny, scheef {niei loodrecht), zoo* als bv. een paal, de hals; scheef (eene andere helling hebbend dan iets an« ders), zooals bv. een gat, met betrekking tot hetgeen er in moet komen, een lichaam, met betrekking tot het gat, waarin hel moet komen. ijSsXjkji f mf nOik , seer oplettend en scherp zien naar iets; bezien; beschouwen; bekijken; door die handelingen betooveren (z. ^^^)\ ontzien; djahat tiliknj^, ^ijft blik is boos, d. i. hij heeft het booze oog (il a Ie mauvais oeil). telegraaf. /% ^JnLXaÏ tcleffram — verb. ned. — , tilaiUf matras; bultzak, /•^-Aaj» I* tilan, naam van een' eetbaren zoetwater-viscb^ die lang en dun is. IL, naam eener maagziekte met moeielijke ademhaling, bij kinderen tot den ouderdom van 100 dagen, (bïsa ha(i van oudere personen). I. tfmoe, batav. (uit 't bal. tïmoeh, T.), boomen kweeken; kweekbeddingen maken. — [B.]. IL, timoe-)iS, hei recht, dat iemand op zijne zijde heeft; adv.» van rechts wegen; ro^nang U, van rechts wegen winnen; alah t., van rechts wegen verliezen. 3 timoer, jav., jong. — [C.]. J L timor, naam van het grootste der kleine Soenda-Eilanden ; t. köêpang Nederlandsch Timor, zoo genoemd naar de hoofdstad Koepang; t. dëll, Portugeesch TI- Nmor, zoo genoemd naar de hoofdstad Deli. IL, oosten; oostenwind; t. t^ppat, het reek- « te oosten; i. laoet^ noordoosten; t. laoet, noordnooi^oosten; tm^uoenggar^, oost zuid- oosten; t. dikanan djaroem pandjang, oost ten noorden; t. dikanan djaroem pandak, oost half noord; t. dikiri djaroem pandjang, oost ten zuiden; t. dikiri dja- roem pandak, oost half zuid. i r^ ^V timang^, soort van liefelijk gezang; t. b^rgong, timaug^^e^an^^r met gong- begeleiding; t. l^ngkoer, zekere zwaannoe- dige, sentimenteele wijs; soort van adagio: mfnimang^, opgooien en weder opvangen; pie- ken en dergelijke drillen; liefkozen door dit zachtjes en herhaaldelijk te doen; troetelen met daden of woorden; spelen met iets: mfnïiiiaiig:ken eene piek of dergelijke drillen tegen iemand; timangan, wat op- gegooid en weder opgevangen enz, wordt: geliefde; drilling; liefkozing; troeteling: troetelnaam. r^ 441 ii^U iu y y s<f,j^ j hei zich iets voornemen; hel zich ^ wasscheii mei zand of slof, bij ge- lirek aan water^ waardoor evenzeer aan de bij de moebammed. wet voorgescbreven reinigingen voldaan wordt. •• .~ •)f /^wiijo tinioen, z. lu^ntiiuoen. <)Ca^' I., timali, lood; lin; 2° of këpeng, tinnen munt van Vio duit of Viso van den vroegeren zoogenaamden ouden gulden of djampal; t. hitaiu, lood; t. pööteh, lin; t. sari, zink. — # t. seng, balav., zink, — [B.]; — tiiuah-2, naam van een' eetbaren zoutwatcr-visch, met fijne witte schubben. II. en patïmah, verb. van aaLU. ^ /«hÖ ^^"^9 ^^^ kleine, lekkere zeevisch. — -)(- y.^jsS' tyan, men., buik van een zwangere vrouw (mak. tijanang zwanger). — [T.]. jpLAjö tênong^, groote soort van doos van vlechtwerk met een deksel^ inz. voor eetwaren. ^ 9. c ^ u*ty: plur. van ^^*aJ l 1^3^ têwas, in eenige hoedanigheid, min- der dan een ander; onder doen voor een ander (bal. tiwas, ann, T.). /•f^ ^A^ tijSman, naam van een klein eiland^ eigenlijk onder Riouw bc- hoorcnd, doch feitelijk in het bezit van den vorst van Pabang, waarop veel k^- mcën ing -hout groeit. <Xa«) I- t^ï* en *aL — oorspr. chin. — Ihee. — z. Jf^ en «U-; aj^r t., ihee- waler; gezelle Ihee; da on i., theebladeren. II. Z. A3. , hoogmoed; trots; met plur. i^UïK «OjIJT en ibb^lJ!, woestijn, waarin de ontstelde wandelaar ronddwaalt; ajuU), cf^ woestijn bij uitnemendheid d. i. de woes- tijn der Israëli ten. --^% ;ij, de letter U tza*, 4* letter van het arabisch en maleisch aipbaliet, hebbende een' gemengden klank, komende het meest overeen met een innige ineensmelting van de nedcrlandscbe t en z (tz) (en door de Melejers vaak verward met s, T.). Als X c getal: 500 (z. 43cpü)). In geschriften van godsdienstigen aard verkorting van <^fy. VJ>j naam der letter lL>. / y !>o\n-!>> i'ö*^* bestendig; duurzaam; stand- vastig; mentzabitk^n, vaststellen enz. ^u ^l 442 / y <JU-jVJ (gcw. tzabitah),plur. oj^jJ,— fem. van het voorgaande — ; voorts: vauU sier. i O* en . U , het uitoefenen van het recht van wedervergelding, om een ander te wreken: hel wreken van den dood van iemand door den dood van een ander; het iemand vervolgen met zijne wraak; het aan zijn wraakzucht voldoen; uitoefening enz.; wreking enz.; vervolging enz.; voldoening enz.;bloedwraak. •>• -» / plur. (JS\ff zwaar. , derde; een derde; scheidsman. (mal. tzalitzah), Tem. van bet voorgaande. 9 y i **' 3 4J \^ , c±jjluJ) , de drieéenheid. /•fjoXjif achtste. y / y (mal. Izaminah), fem. van het voorgaande. ..jV-Ü of ^U, tweede; dubbel. y y dU^Vj) (nial. tzanijah), fem. van het voor- gaande; met plur. ^)^, secotide (V«o minuut). i0 y •• •• , vast; gevestigd; bestendig; duurzaam; standvastia. **', standvastigheid; fermiieit, koel- bloedigheid, voorn, in bet gevecht; onomstootelijk bewijs; juiste opgaaf. , het vaststaan; liet volharden; vast- heid; volharding. y y (^^^\jt.^ plur. van c.-.JLoS ^%*^ y y f* y j, plur. JUJ en L^Uu, vos. y \l j^ '% plur. van J^. ^ y y •% , ^j} \ (mal. tzikah), het vertrouwen hebben; "^het vertrouwen in iemand stellen; vertrou- wen; iemand van vefirouwen; vertro^wd vriend. c 9 \ •• .'. ^ «»« j (mal. tzii:il), plur. JUJ» atzVal, ^last; iets zwaars; gewicht; bagage; huis- raad; plur., zonden. y y 9 ^\iLS plur. van JjSLJ. o t ^ ^ i , plur. Ji-J, JliJ en UU, zwaar; /o^/t^; vervelend; lui. y y dÓ^jJLj (™al. IzaVïlah), fem. van het voor- ^ gaande ; voorts van eene letter van eene óJóJiJ voorzien; letter met eene taadid. ^^ en ^1j aan drie. > ^ 443 l> ^ ^ ^ en iJü fem. van ^)L). :i!U:i en uu. ÜLU en cJlJ of OiJ, plur. cj)jU3Lj , dcfrfe day c/er weeft, d. i. dingsdag. y y 4^ . y LlJ^^V^b^-S en cj)jUÜ plur. van Oif, AiJ ^\ji en XIU, rfne; je/a/ drie; yeto/ vfln c/rie; drietal; trits; xJjL) ^ljIj, telketis drie; drie aan drie. / 'i!^AJ» (mal tzalatzi), /o/ rfne betrekking hebbend. y 9 / J^'^\^' ("»»•• tzoelatzi), t«'/ rfne bestaand; driehoekig (?) ; van een* wortel of een ander woord uit drie letters bestaande; drie- letter ig; drieletterige wortel of ander woord. y y ^ ^ X ^ *» *\ en \1jX1 fem. van a^Ij. » t ^^>^XJ> (mal. tzoeloetz), tiJU en C derde gedeelte; derde. • lx VJJLS en di. uu en ifÜ of Óli. plur. r* c y 0^J^ (mal. tzaladj)^ het sneeuwen; met ^ plur. -K-^^» «neeiiw. X y vX^, fte/ schaardig zijn; het eene schaard of schaarden hebben; schaard; gebrek; «me/; ÜJü. ^-^vJ j^c ^, dewi;7 er gieene te- genwerking of smet bestaat. 9 9 ^X-S plu** van gJLJ. y , LiJiJ en i*JiJ, derde gedeelte; derde. z w 9 wjl, daarna; voorts; wijders; lijadg m^ng- '^ Iring ij9 tz.« waarop geen „daarna" volgt (in de gramm.). Tz. is hier subj. y y 9 .» > en ^Ui ^;Ui, /e/fteii# acft/; acA/ ann acht. y y y 9 . JiL|^* (mal. ^yüi), /0^ acht bet\ hebbend; uit acht bestaand. X ^^ f e^^tjUlj en Cjf^UU, derde dag der weeft, d. i. dingsdag; ook; ^^ fyi of hari tz.; malam tz., nacht van maandag op dingsdag; mal. verb. voor dingsdag is s^Ias^; UlxSK de derde dag der week. TT y y yy •• ^ ^ ^ •• .<' -* ^ en'aüXJ^ drie; ^e/a/ drie; gre/a/ ran drte; drietal; trits. (mal. tzamanijah),aeA/. — , getal acht; getal van acht; achttal; ^Uj SjüUj telkens acht; acht aan acht. o y ^ (mal. tzamar), coll. nom. unit. 5^, plur. .Ui, ^ en^Ui?, vrucht; have, goed. »> 9 9 " plur. van j<ij "/~ (mal. tzamrah), boom: de kuid tan den schedel; punt van de long; knoop aan de punt eener tweep; fiind; foelut. S 1 f t (mal. lzamarah),noni.iiDilvan rM. /j— é^. plu""- ^h J^^ en ÏMiU prijs: a;aai-dc. (■ 9 /■k_4^' (mal. Izoeinoen) en ^, plur. mlMt, achtste gedeelte; achtste. 9 • f,^j f . * I naam der oorspronkelijke bewo- ners van Arabie, door den toom tiods verdelgd. a*f • , kostbaar; ti-at kostbaar is; kostbaar voorwerp; achtste gedeelte. y 9 t I ^i_V en Uu Oü, telkens twee; lAee aan Iwee, • • y y V_aÓ \mA_* I bij tweeën; twee aan twee. «I - X J (Cs ^ _'■ V • f 't twee bestaand ; van een woord uil twee letters bestaande: tweeletterig: Iweelellerig aioord. /C 4_AJ (mal- Uanawijcn ^_jiï], /oUttTcc betrekking hebbend. y y L, , i\ 4_j, betooning: vergelding voorn, io de andere wereld voor goede werken. y y 9 ^^\ k.it verschietende ster; dwaalster; pla- ^;>o_}) ft«ï plur. van £ulj. .VjiWji plur. van JjIj. y y / e— > ) ^ P'"''- ^'<"i *^^ ■ o • L. J %-'• plur- V^j '-r'y'. "-Jj*'- «n i— »!ƒ 1, Afperf; fiwcAermiBj. y ? V_} 4_} en Uj-Ï, geeuwerig, slaperig; traag (na bel ontwaken); achteloos, slof. jder; de slier (leeien van den dieren- riMD); hoofd (chef); gebieder. is i *j' (mal. tziwtirab), plur. va» .y. y i-, JV ^ '■* plur. van i-.*y- j\_aJ) plur. yan^jjJ. „^^_rf^_>, iv/e geen niaagdoni meer heeft, hetzij man of vrouw; voor ecne vrouw ook ix^. 1;..,^.«^ (mal. Izajjibah), Tem. van het voorgaande. (jïj.^' plur. van^^*. ...I i..:...i.\ 7l Hè :l>[^. , de leüer ^p^ djïm, 5® leller van het ^arabisphe en inaleische alphabet, hebbende een geniengden klank, overeenkomende met eeue innige ineensmelting van de nederland- scbe d en j, waarom zij hier met dj ge- transscribeerd wordt. Als getal: 3 (z. i3sso)). In geschriften van godsdienstigen aard eene verk. van 2ÜU».; ook naam van het 3* jaar van den inoeh. achtjari- gen cyclus. V^^ en ufV» P^rs., plaats. V^*^ or U- dja, w. sum., toch, ook: hoe, aan; poetoes dja apa di hoelas, indien gij breekt y hoe hecht men het iveder aan eetif barikanlab dja toekan m^ndjahit^soe- roh paeiloky geef het aan de naaister en laat hel in orde maken, — [N.]; djS naast djan in gebruik (T.). ^L **3cV^^ djaat, soend., soort van peul- vrucht, die tegen staken of latten opgroeit — psopliocarpus — . — [R.]. -^i jV^^K^ djaba, jav., buiten; behalve; bui- tenshuis; buitenslands. — [C], i^v/oV^fc» niendjabat, aanvatten, aangrijpen; behandelen ; uitoefenen ; hanteeren ; waarnetnen; eene vrouw beslapen; b^rdj si- bat langan, oorspr.: elkanders beide handen aanvatten, zoodanig dat de rechterhand tusschen de heide handen van den andere komt — eene wijze van groeten der Mal.; voorls: elkander op de europ. wijze de hand gevende ; pendj&bataii , aanvatting , aangrijping; behandeling; uitoefening; tvaar- neming; beslaping; de tastzin. A>^ djabar, verb. van .UsaJ^Joi:. d • • ji^\^^ I. djabang^, tapstoel voor een vuur- wapen (z. tja gak). * IL, jav., kind. — [C.]. -X- ^Vf^ I- djabong^ (jav. djaboeng, lijm, T.), vastmaken; vastzetten [nam. het lemmer van eene kris, piek enz. in het handvatsel]; ook datgene waarmede het lemmer vastgezet is. — [L. bew.]. * II. en pi^, soort van visch. — [L. bew.]. ^ , joVs^ djabll, formeerder. — [L.]. Vj^x nV^^ . pers., naam eener stad in hel uiterste westen, met duizend poorten en duizend wachters voor iedere poort. tJ wO/ joVs^ verbastering van ULU.. I. djati, naam van een' boom — de teakboom; tecionia grandis. II. — skr. djati, soort; klasse; geslacht; geboorte — , vcaar; echt; wezenlijk; zuivet\ onvervalscht; eigenlijk; echtheid; wezenlijk* heid; zuiverheid, onvervalschtheid ; malajoe KZJ[^ 446 dj.« zuiver maleisck; s^djati, in waarheid; inderdaad; wezenlijk; eigenlijk^ traar enz.: öraog 8., eigenlijke^ oorspronkelijke inwoner; inlander. — * sadjati-djati , naam van het wondergoud in 't bezit van den sultan van Menangkalmu ; ook ^^ jJlsw. — [T.]. i ** jV ^N^ . meDdJatOf, koet., oprapen vruch- ten. — [T.]. ^^1^ Q vV^^ djatak, soek., groole houlen pen, die men in boomen en dergelijken slaat, om ze heklimtiaar te maken, als dienende dezelve, om er de voeten op te zetten en er zich aan vast te houden; mendjatak, van zoo*n pen voorzien. djatob, waf valt; wat iemand over- komt; gebeurtenis; strekking eener handeling; verhouding; m^ndjatoh, vallen (ook van kooplieden en dergelijke) ; bankroet maken; vervallen; gebeuren; eene strekking hebben; in verhouding staan; neder komen op iefs; te staan komen; zich bepalen tot iets; dj. sakit, ziek worden; djatohnja d^ng- ngan kami s^pöêpoc adik-b^radik, zijne verhouding tol mij is die van neef; dj at oh k^pad^ p^k^rdjaSn doesta, komt op leugens neder, bepaalt zich tof leugens; dj., hati, verkleefd raken; niendjatohken, een oordeel, vonais enz, vellen; een ambt opdragen. v^*^ I., m^ndjadja, met koopgoederen ^' rondgaan, om te verkoopen; venten; met de tnarskraam loopen (%'gL jav., T.); ittend|ad|akeDy iets al rondgaande uitventen: rondventen. II. djacya, koet., gebak (bal. id.). — [T.]. '^i*!/^^^^^^ '- dj^djat, nadpen^ nabootsen. — [L. bew.]. * II., glaskralen. — [C.]. V^^ djadjar, reeks van naast of achter elkander in den grond gestoken be- trekkelijk lange voorwerpen; inz. van stokken voor eene fuik; rij; mendjadjar (z. djëdjer): pendjadjar, alleen in p. toêwas, twee rijen stokken, fuikvormig aan weerskanten eener tf^was geplaatst. ^ ^ ^^v ^^ djadjani^ (slordige lezing van tjatjing? T.), wormen, die in den buik groeien. -^ [L.]. ^iQ^^Vjv^ djadjak7 — R. heeft: (>^Uu bf djadjak, een gegoed dorpeling. , niendjadjah, rondreizen in een gewest; bereizen; dj&djahan, ^eit^e^/ of plaats, die door de bewoners van een ander nabij gelegen gewest of plaat?, inz. handelshalve, bezocht of Iiereisd wordt; afhankelijk gewest, dal door de bewoners van het hoofdgewesl, inz. handelshalve be- zocht of bereisd wordl; onder hoorigheid; pfndjadjali, wie rondreist enz.; bereizer. ^ . —fi^vJi^ djadjcl, w. sum., fijn van vel; dada nan djadjei, het midden der borst, — [N.]. «oU. 447 ^ tiVJ^ (z« ^^^j)f haram djada, ontveliig kind; bastaard. — [B.]. |AV^s^ djadi of nifndjidi, worden, onl slaan; geboren worden; slagen, gelukken; ge- dijen; een* voortgang hebben; gebeuren, geschieden; doorgaan ^ in de drie laatste liet. jU.; kan soms vertaald worden door: zijn (être); voldoende zijn; Jl»* en ó\s\Le kunnen soms vertaald worden door: zoodal; djadilali, het geschiede; hel zij zoo; hel is voldoende; mendjadiken , doen worden enz.; scheppen; leien , voortbrengen ; aanstellen , benoemen ; maketi; kfdj&dfjaii, wording; wat gewor- den, ontslaan of geschied is; het gewordene; het ontstane; hel geschiede; gebeurtenis; pen- djadi, wie doet worden enz.; schepper; teler, voortbrenger; aanstellei\ benoemer; djadi- djikdfjau, iemand die de gedaante van een dier inz. van een' tijger kan aannemen; ook: de kunst dit te doen. r(_\V^^ djadam, gomhars van eene bittere aloê-soort, dat in de geneeskunde gebruikt wordt en eene glimmend zwarte kleur beeft (jav. djadam^ T.); van daar: alliage van koper, als hoofdbestanddeel met een weinig goud, zilver en ijzer, welk laatste het mengsel met den tijd glimmend zwart maakt. Er worden voorn, platen voor buikgordels van gemaakt. »y^V^s^ I. djadah (vuig. dj^ddat), nut; doel (z. góèuf); pfndjadah, mid- del, ter verkrijging van een doel of nut. — [H. I.]. — Dit veronderstelt een mfn- djadah , welke vorm echter niet in gebruik is. II. (vgl. djada) — verb. van »Jh. < iVs^ djara, hout-drilboor, waarbij de be- wegende kracht evenwijdig met het Ie boren voorwerp heen en weder gaat (jav., T.); klein zaagje in den vorm van een mes, met langen steel, om iets plats uit te hollen, zooals bv. eene houten schede vobr een mes ; mendjara, met een dj. bewerken. \V:^, plur. ï^, jSy^ en^^^^ bum\ naburig huis; handelsgenoot. \\j^^ djarl, vinger; ieen; vingerbreed; duim (lengtemaat); dj. tangan, vinger; dj. kaki, teen; dj. münis, de ringvinger; dj. hantoe of dj. t^ngngah, de middenste vinger; dj. lïpan, kransachtig versiersel van kokosbladeren, ook wel nagemaakt van goud of zilver, rondom pilaren of kommen, bij feestvieringen; soorten: dj. 1. garam s^bcê- koe; dj. 1. t^mbós^; dj. 1. s^riboe töêroen s^rlboe naik; dj. boewaj^, naam eener kruipende plant, waarvan de knollen tegen de kinderpokken en de bladeren, die de gedaante hebben van eene kaaimanspoot, als verkoelend hoofdzuiverend middel gc« bruikt «worden; ana(: dj., de vingers (in tegenst. van iboe dj., T.). J 448 ty Ui y 4 V ^^>^ . ireHrnd; in ilo •^roinin.: pvnepa* i K. ^ , rf' *i7»>; j^j^^^ j^ » *ï*ï prae|M)silie in hel nomen, dat door de praeposilie i^eiv- (ceerd wordl. Zoo noemt men in do gramin. WW oomplemenl dat door liet vcrluim \\w\ rechtstreeks, maar door mid«iel van eene pracpositie geregeerd wonll. 5 iV^i» (mal. djarah) phir. van ^'^ enz. / M> V^*^ djiras, ivos (gemaakt, niet van natuur); hos: /mi<c/p/; nieiidjaras, tol een tros vereenigcMi. C A^^ I. dJArang^, tvij<l uit een, ijl: zeld- zaam, sehaarsih: dun gezaaid; raar; zeldzaamheid, schanrsehheid; raarheid; zei- den; spaarzaam; kaïn dj., los geu*even stof; dj. gïgi, naam van een' eetharcn zoulwaler- visrh, zoo genoemd, omdat hij sehaarsrhe tanden heeft. «II., men., linhs als ploegterm, z. loe- wak (T.). C Af^^ djarillg*, net om iets te vangen; mfndjarin^, 7uef een net vangen; dJariii^-2, wal op een nel enz. gelijkt; eniernet; rechtop slaande jyalissaden rondom een tval; dj. dawai, traliewerk of gaas van metaaldraad. I. djiirak, lusschenrulmfe; afstand: straal van rew' nV/;e/; mendjSrak, lichamen, die aan elkander sluiten van elkander doen (eig.: tïene tusscbcnriiiinte tusschen hen maken); ook lig. van i>ersoncn: bffdjarak, van lichamen of personen ius- schenruimte of afstand van elkander hebben: apahïla piëlau jang dtPwa ïloe h., tra/i- neer die tivee eilanden uit elkander zijn (mar.). II., naam vjui e^^n' struik — ricinus communis . — welks vruchten de liekende purg<^rende olie (veelal kastorolie) geven; dj. pagar, soort die V(X>r heggen gebruikt wordt, met giftige vruchten. ^ \wSfc djarani, vloeibaar, verktwlcud uit- ivendig geneesmiddel voor hei hoofd; meiidjarani , het hoofd verkoelen rtcM)r hel nat te maken (te hetten) met koud waler of iets anders. — vgl. onder djar^m. — [T.]. ¥: fi^ \v£^ djarem, l»atav. (hal. njar^m van \^ • een wonde aan de kant slechts rj gesloten, T.), o/ygezwollen , van de huid door de een of andere oorzaak; nog gezwollen, van eene plaats op de huid; nog niet ivêer beter, van eene huidziekte: volgens anderen: een doeri of pèlor in zijn lichaam hehhen, kaloe m^ndck^n doeri ataoe pèlor. — ^ [H.]. Een Receptenhoek heeft: hèh ochal djar^m sakit p^roet d^mam didjargni d^ngan anak pisang kclat 'afijat; z. djaram. — [T.]. V^^ djaroeni, naald (hal. djaoeni, jav. dom, T.); priem; wijzer van een *Uj^' 449 •• êu. horologie; naald aan eene buks; puntig figuur op het kompas y die de streek aanwijst; dj. pa n dj a Dg, op het kompas: punt, die Vss van den omtrek of llV/ oan wijst; dj. pandalk, punt, die V64 van den omtrek of öVs** aanwijst; dj. bllang, naald, meteen uitgescheurd oog onder eene hoeveelheid nieuwe naalden gevonden, waarmede tüi- djoe gedreven wordt: mendjaroein , enkele grijze haren krijgen; dJarC^man (ook: pgn- djaroeman, T.), wat op eene naald gelijkt, d. i. een koppelaar of eene koppelaarster (waarschijnlijk een onmiddelijk uit \ kawi of jav. overgenomen woord , T.) ; niendjaroem or djaroeitt-2 (ook pQttjah p^rijoek), naam van een' wilden heester, welks bla- deren in de geneeskunde gebruikt worden en met fraaie bloemen — ixora — ; rocmpoet dj., naam cener plant, met fijne bladeren, van w-aar de naam — pavetta indica. ^/.t \Vi^» pohon (lees poehoen, T.) djaran, batav., een boom^ die geen vruchten draagt. Hel loof w-ordt door de geiten gegeten. — [H.]. •K,.| \Vs^ djaroeii, w. sum., monster; mo- del; 2'* eene streep (men. uitspraak van dj a roem, T.), die men met goed goud op den toetssteen maakt, om er het andere goud naar Ie kunnen beöordeelcn. — [N.]. ^ ^V^w I. djaro (uit 't jav., T.), pagQr dj., batav., gespleten bamlioe, naast el- uy — y^ kander in een raam gevlochten tot beschot of pager. — [B.]. * IL, batav. (uit 't soend., T.), inlandsch hoofd onder den lu^rah. — [B.]. X iV^^ I. djarab, verb. van XiL»!; — iMfu- djarali, bezoeken; doorzoeken, bv. een huis, eene stad. * II. (jav., T.), buit maken; rooven; 6e- rooven, — [L.]. * 111. (jav., T.), wild; schuw. — [II.]. * IV., half volwassen, — [L. bew.]. ^7i yS^ djaroh, naald, die men gebruikt om de atap vast te maken. — [L.]. ■x^/ C \\J5^ l^.djarej, w. sixm,, geneesmid» del; 2" (lees djarih, men. uit- spraak van djcreh, T.), moeite; verdriet; moede zijn; sakit dj., doodziek. — [N.]. / y O \VJ^ plur. van i-jjU^. V y ••I ^ ^ êK^ A^^ (mal. djarïjah), plur. \Sj^fi- en CL;Lf,U-, meisje; dienstmeid. / ^ 4 V^s^ . plur. ^j)^s^, snijdend, scherp, / mA^*s^ diasa (oud-jav. jaca in plaats van jacali, roem enz., T.), dienst; ver- dienstelijk werk van minderen jegens meer- deren; wang dj., pensioen; b^ruleh dj., verdiensten verwerven. llAL.-NEDeRL. WOORDEXBOEK. DEEL 1, ^ fVv.^^^^ I- djangat, dunne oppervlakte van iets; opperhuid; huid, vel; 39 icU. t>^ 450 c/^W- bast (vgl. jav. djangQt, T.); mendjangfat, van de huid enz. ontdoen ^ zooals bv. gespleten rotting, door hem tusschen twee krui- selings tegen elkander geplaatste messen door te halen (met de bedoeling om de bast te gebruiken), metaaldraad, door hem door een nauw gat te halen, waardoor hij niet alleen dunner, maar ook harder wordt; pïsau dj., de twee messen, hier- boven bedoeld; papan dj., stalen plaat, met gaten van verschillende grootte, om er metaaldraad door te trekken; t^bal djangatnj^, zijne huid is dik; k^rism(B tij ad 9 m^r^ttas dj., uwe /ms schramt de huid niet (k^ras djangatnja, hij is onkwetsbaar, T.). «II., batoe dj., keisteen. — [L.]. djaiifi;ak, losbandig, ongebonden; liedertijk; straatrooverij plegend; hoerachtig , ontuchtig ; behaagziek; losbandig» heid, ongebondenheid; liederlijkheid; hoer» achtigheid, ontuchtigheid; behaagziekte; mendjang^ak, losbandig enz. handelen; met losbandigheid of ongebondenheid behande- len; muiten tegen iemand. .•lÜvj^fc I. djangan, uitdrukkende een ne- gatieven imperatief, doe 't niet; laat af; dj. lari, loop niet; dj. takot, wees niet bang; dj. dikat^ lagi, spreek er maar niet meer van; om er niet van te spreken; spreekt van zelf; sopajqi dj.. <^ai niet; dj. harïmau, kambing pon tidal^, laat staan een' tijger, eene geit %elf niet; djang^auken — smtr. van djangan en akan — laat staan, betreffende . . . ; spreek maar niet van . . . ; wel verre van . . . ; bv. dj. hamb^ tóêwannja pon tidak diti- köêti, laat staan mij, zelfs zijn* heer ontziet hij niet. « II., jav., groenten. — [C] ; z. djang;fa- nan (T.). «III. andere uitspraak van ^^f^• ^ of JU-, van natuur hardvochtig, onmild en streng; geweldenaar; dwin- geland. •• djapoe, ba tav., spiering. — [B.]. ,'. \ o -^ c ^ 3VS^ djapar, verb. yanJisu^. I. djaka — waarschijnlijk wijz. van djaugk^ . — , juist tijdstip (z. p^rïjang); ook p^djak^; bv. p. haroes, de juiste tijd van den stroom; het hartje van den stroom. m «IL (jav., T.), jongeling, ongehuwde jongen; dienen; allerlei dienst doen, als een slaaf, die iemand voor de kost dient. — [L.] ; djedjaka, batav., halfvolwassen van een mensch (l^lantjoer van een kip). — [H.]; jongeling; aankometide jongen. — [B.]. ( >m5 \j^ djakas, naam van een gewas, dat veel van de m^ngköêwang cl\^ 4S1 J^ heeft en van welks lange bladeren zeer grove matten en zeilen, gemaakt worden. t ^ C V ^s^ Hiig^ — skr. djagr^ — , wakker » zijn, op zijn hoede; mendjag^, walceti; wacht houden; zorgen; oppassen; bewaken; acht gevefi op iets; oppassen op iets; bedienen; behartigen; b^rdjag^ BJ^r, uit een pot water profeteeren; mfudjég^^n, wakker maken, wekken; waarschuwen; dJaga-2, dag en nacht feest; wacht (wie wacht houdt); b^rdjafpa-djig^&n, dag en nacht feest vieren; ppndjag^, wie waakt enz.; wie veel waakt (weinig slaapt); waker; wie bewaakt enz.; bewaker; wachter; oppasser; middel om wakker te blijven; k^aga- djigaïn, slapeloosheid. ^ f Ka>0 Vj^ djag^abêla, jav., de openbare scherpr echter. — [C.]. \j>0\.i^ djayat (in bik. en poëzie) — skr. dj a gat — , de wereld; het heelal. ó \s^ I. djagoer, lichamelijk buitengewoon ontwikkeld^ met betrekking tot den ouderdom; buitengewone lichamelijke ontwik* keling (z. bagoer). * II., staartstuk van een kanon. — [L.] ; pendjagoer, \ heilige kanon te Batavia (Lampongsch si-djagoer). — [T.]. iu5 \i^^ djafoen?, turksche tarwe. ^ p V^w djagal, w. sum., verkoopen (djoe- wal). — [N.]; *balav. (uit H jav., T.), slijten; slachten; pedjag:alan, slach- terij, — [B.]. ^ éJ V.^^ djayo, batav. (jav.), haan. — [T.]. j\j5^ djala — skr. djala — , werpnet; dj. ram bang, soort van werpnet met groote mazen, dat men zoo maar in 't wild uitwerpt, zonder een* visch te zien of te vermoeden, en van daar: soort van draaibas met wijden mond, waaruit men blikken dozen of dergelijke schiet, de enkele kogels waarvan, bij het afvuren, in 't wild rond vliegen; dj. öérai, bij verk. dj^loêrai, soort van dradige versnapering van sago, die gebakken wordt en veel overeenkomst heeft met een uitgeworpen net, waarvan de naam; m^ndjala, met een net visschen; dJala-2, netwerk; darmnet; darmvlies; b^rdjala-2- k^n baidcêri dikarang, van een netwerk van gezette katoogen voorzien zijn. JV^s^ djali, verb. van J^IU-. ♦ .•• JV^^, niendjalar, over den grond kruipen , of langs iets op, zooals bv. kruipende dieren en rankende gewassen; voortranken. j\j^ I. djaloer, uitgeholde boomstam, die- nende tot vaartuig of kiel voor een vaartuig; platte kiel. — De djaloer wordt boven het vuur verbreed en krijgt daardoor vlakke boorden (z. djongkong). IL, streep van eenige breedte; reep; voor (een omzetting er van, met veranderde 29 • »^v 4SS J^ I)ol., is ladjocr); bfrdjaloer, een dj. Ae6fr^n; van een dj. voorzien zijn; bandêr^ amir- kan h., de amerikaansche vlag is gestreept. X- JVa^ ^iiMr^ een visch, genaamd de riemvisch. — [R.]. u^ iV^s^ . zittend; gezeten. m\\^^ I. (vgl. üiik ^) djalangr, rondzwer- vend; wild; ongebonden; liederlijk; zedeloos; straatslijper; straalhocr (z. l6tong); inendjalang^, gaan naar iemand of iets; een rondzwcfvend enz. leven lijden; straatslijpen; de straathoer spelen; dari pagi m^ndjalaug pgttang, van *s morgens tot aan den avonds. «IL, hetzelfde als laki-2, een man. Dit woord is te Palembang gehruikelijk (jav. djalQr, T.). — [L. bew.]. ^ ij vfihfc ^JiMnjTi soort 'van vischnel; vgl. djaring. — [L. bew.]. I. djalak, naam van een* vogel; van een' vechlhaan zwart met eew' groenen gloed; van daar ook: strijdlustig; vechthaan, zwart met een* groenen gloed; strijdlustige; strijdlust. * IL, trillen ; heen en weder slingeren. — [C.]. v-^ o iV^^ . djedjaloek, balav. (jav.), om aalmoezen rondloopen. — [T.]. C^^LjV^s^ djalik, boeg., alleen in tïkar dj., soort van rotting-mat. K-J vfihfc djalal, verb. van JIsJTjjx. ^'•fJV.&fei djalan, weg; pad; reis; handelen wandel; gang; middel; wijze; men- djalan, gaan; zich voortbewegen; b^rdjilan, bezig zijn met gaan; op reis of onder weg zijn; b^rdjalan s^moet b^rlriiig, .gaan zooals de mieren ^ d. i. één voor één; mei éénen marcheeren; b. b^raugkap, paarsge^ wijze, d. i. twee aan twee gaan; mei tweeen marcheeren; dvngan dj., bij wijze: mendjalanken, in beweging brengen; aan den gang brengen: leti uitvoer brengett; meodji- lanl, begaan, bewandelen, a /leggen, bv. een' weg; p^rdj&lanan, het gaan; gang; voort- beweging; reis; handel en wandel; p. liga djam, drie uren gaans; sedJalan-S, den geheelen weg over. .^iV^w djalin, samenbindsel als bieronder l)eschreven wordt (z. sïrat); mcn- djalin, lange en smalle voorwerpen, zooals bv. latten, rotting en dergelijke op eene zekere wijze naast elkander vastbinden, zoodat zij als bet ware eene vlakte of soort van mat vormen; didjalln ban toe, door een spook ineengestrengeld of d. dj. sang k^l^mbai, door sang Itelembai ineengestrengeld, wordt gezegd van iets dat uittermate verward is, bv. ramboet d. dj. h., uittermate verward haar; zekere haarziekte, soort van trica polonica; tomba^ AiéjdiUn, de pieken wer* den naast elkander gebonden, d. i. men hield ze zoo dicht tegen elkander, alsof enz.; J^ 4B3 Lh^ djilinany wat naast elkander vastgebonden is; pfndjalin, 1. wie naast elkander vastbindt; middel daartoe. — «2. In sommige strekenf rotting, omdat die het gewone middel daar- toe is (evenals in 't jav. en bal.» T.). ^/•Ju^» djfdjalon, batav. (uit 't jav.), de bamboe, waaraan het dekriet gebonden wordt (z. b^ngkawan). — [B. en T.]. ^ y Vf^ djiloe (jav., T.), een hanespoor. — [L. bew.]. / Ju^ djalai, naam van een' eetbaren zout water- visch. / -Jvi^ (mal. djali) en ^J^, klaar; duide- lijk; schitterend; glansrijk; gepolyst. t jèè ^AAÜu^t Galenus, ^V^ djam en djam — pers. ^U., drink- glas; beker; spiegel — , klok; hor ologie; uur tijds; berdjam, van een dj. voorzieti zijn; een uur of uren duren; b^rdJam-IS, uren en uren duren. r V^w I. djamoe, onthaal; gastmaal; gast; mendjamoe, mUhalen als gast opeen' maaltijd ; vergasten ; dj&mftan , maaltijd; gastmaal; feest; banket; partij; p^ndjamoe, wie onthaalt enz.; gastheer; pfrdj&mc&an, onthaling als gast; vergasting. # II. (in ^ik. en poëzie), jav., geneesmid- del. — « dj ^djamoe, batav. geneeskrachtig poeder van gemengde kruiderijen. — [It.]. 0 0// „^A^w v-/^ vfihfc > pers., de zoon van den pro- feet Daniel, in het Oosten als geneesheer vermaard. -x-i^v^Vé^^i moeloetnja m^ndj^lamoe- tan, batav., hij pruttelt , snatert zonder ophouden (bal. patidj^lamoet, raas- tcallen van een gek, enz., T.). — [H.]. CX/CV2^, plur. tXAd. en 4^^)%^, verdikt; dik, lijvig; vast; solide; gevroren; levenloos (bv. een steen); van een verbum: slechts een* tijd en geen nomen verbi hebbend, bv. (jajJi.; zoodanig verbum. * yoVrbb. djamoer, batav. (uit 't jav., T.), paddestoel; djamo^ran, schimmel; beschimmeld. — [B.]. / V^^, plur. fuo^ ^ -» f^ wjv^^ - plur. AAa- en ^|^» samenne- mend; verzamelend; inhoudend; het geheel betreffend; in zijn geheel; alomvat- tend; algemeen; wat eene verzameling; bv. van overleveringen, wetten en dergelijke, vormt; ^l»! I, plur. ^t^»! ) , de verzame- lende bij uitnemendheid d. i. de groote moskee voor den vrijdaggodsdienst. «^Vs:^ djaman^, zeker achterhoofdvcr- siersel. •• ^. 1°. (verb. van ^^, T.), djam.ak, gewoonte; andere natuur. iu^ 454 * 2°., hsi\9i\., middelmatig. — [C.]; gepast; wel staan; voegen; niet te verwonderen; dja- nial^nja bantoe keh, als gij nu nog mee hielpt. — [B.]. . K/oV^^^ I., kedjamal, in een* toestand ge* bracht^ waarin men de onaangename gewaarwording heeft van vergeefsche moeite gedaan te hebben, bv. door het geven van vruchtelooze vermaningen, door het opge- ven van een raadsel, dat een ander reeds weet, door het vertellen van eenc bekende ui of van eene, die geen indruk maakt; een mal figuur maken; kf dJAmalaii , meer dien toestand aanwijzend. II. verb. van ^jJIJUj»-. . L«0 v.^^ djamll, verb. van Jju^. -K -^wiV's^ I. djaman, naam van een' visch^ de barber. — [R.]. II. verb. van ^;Uj; m^mböevvat dj., époque maken. iK^o\Si^y mendjamah, even aanraken, hetzij met de hand of de punt van een' vinger; djeramali, z. beneden; djamah- dj&mahan, vrouwelijke huisbediende, waar- mede de heer des huizes ongeoorloofde vleeschelijke gemeenschap heeft (vgl. jav., T.). ^ rl ^' ^J*"?' ^^'* groot e bagger (visch). — [L.]. *II. (skr.), man. — [C.]. rjV*^»- - plur. ^^# daemon; genius; geesL ^\j^ of ^^^y plur. >li^, SUa^enUd.), '^ onrechtvaardig handelen; schuldig aan hei plegen eener iüU^; zondaar; schuldige; misdadiger [inz. enz.]. /^ Svjii^, plur. L^)y^, zijde (cóté). y iiCXu^V^^ pers., helper; steun. y c y / C yicXxJAmS^» pers., het voorgaande. --^ * y L ^ x_? V ^N^ djanlk, zeeëgel; zeeappeL y Cr^ \u y r %V^N^ (mal. djani), z, ^jU.. ^Xs^ l. djawa, Java. *II. Jav. (liever bal., T.), soort van gierst, ook djawawoet (jav., T.) genoemd; ^\j5^ I. dJani, rund; rundvee. — z. I^mboe. II., djawi-S, s., naam van een' boom — /iais rumphii (z. b^ringin en b^raks^). _ . t^V'v^ djawab, verb. van s-^)^. • — • • Z. / >M , «U.. c *♦ j ^V***^ • mendjawat, behandelen; uitoe- fenen; waarnemen; toezicht hebben over iets (z. djabat); dj&watan, bediening, ambt, betrekking, post; beroep; de dienaren *J^^ 4S5 ^uJl^bU- ^ \ aV^^ djawèr, soend.^ naam eeiier van dm vorst; de stoet; p^ndjawat, wie behandelt enz.; ambtenaar, inz. aan 't hof; p. santapan^ wie het toezicht heeft oveP eten en drinken; hofmeester; p. pcêwan, de drager van de sireh-doos, — * sindja (s^ndja, T.), b^rdjawat dengiigan ma- lam, (/6 schemeravond werd door de duisternis ontvangen, — [N.]. plant — coleus — . — [R.]; bij Rigg, soenda dict., worden 2 planten op- gegeven met dezen naam (T.). c / / / / f/a \ nV*^ (mal. dj a war as), gierst (pers. ^ . J ftV*^ djawll, balav. (soend. djawèl), hoornen schenden langs den weg. — [B.]. 2J A VJi^ djaoeh, ver; verte, afstand; dj. malam, laat in den nacht; mendja- oéhkfu 9 verwijderen; didjaoebk^n allah, dat verhoede God. / C t\ ^^ I- (mal. djawi), javaansch; tot den oostindischen archipel, met inbegrip van het mal. schiereiland van af K^dah, behoorend; polynesisch; beneden- windsch; maleisch; tot de landstaal behoorend, bet javaansch inz.; het in het maleisch overgebrachte, vertaling in *t maleisch: ver» taling in de landstaal; benzoè (dit eigenllijk in plaats van ^5*^1»!) ^;US, T.); mendJA- wiken, in 't maleisch of in de landstaal overbrengen. *II., geplaatst; plaats hebben. — z. v.s'U^ onder U. , — [L. bew.]. 2$V^, o ^ z. ^^fcV:^ djahè, z. ^U.. djahat, slecht; kwaad; kwaad- aardig; hoos; leelijk; doe'a dj., gebed tot nadeel van iemand; vervloeking; verwensching. , mendjahit, naaien; dj. tjara laki-2^ wijze van naaien der mannen, d. i. de naald recht vooruit steken en den draad naar voren doorhalen; dj. sembat, wij se van naaien der vrouwen en kleermakers, d. i. de naald naar de linkerzij- de doorsteken enden draad flink, als het ware met een' ruk, naar de rechter zijde doorhalen ; dj. ölok, soort van open zoom; tcëkang dj., naaier; naaister; kleermaker; djdhitau, wat genaaid is of moet worden; naaisel; pendja- hit, wie naait; naaier; naaister; kleermaker; pendjahitan, het naaien; naaisel. y AcbV-S^, plur. Ck^, J^, J^, Jl«^ en Ihs^, niets wetend, onwelend; dom; bot; domoor, botterik. y y A j.k cNV/N^ (mal. djahilijab), toestand *• • van onwetendheid: XjJia> l»! ) , e/e .. • staat dei' onwetendheid, d. i. het heidendom e;»W- 4K6 • • der Arabieren, of de lijd vuur Moebaunuad (westk. van sum. ook, tegenover ^^aJIx, dat gedeelte van de nalie, dat slechts de uialims laat bidden, enz., T.). ^.^AV^s^ djahaii, naam van een' eetbaren zoutwaler-visch. z. U^. / CVi^ t°. djija (in bik. en |)oêzie) — skr. djaja — , overwinning, .zege; zege- praal; welslagen y goede uilslag, gelukkig gevolg (z. ha§il); — liikajat Pandawa djaja, titel van 't verhaal behelzende den strijd, die in de Mahèlih&rata (oud-jav. BhAratajoeddha) bezongen wordt (T.). * 2**., batav., gegoed, rijk, bemiddeld; in zijn nopjes zijn: gelukkig zijn; bevoorrecht zijn. — [B.]. ^ •— > v.!^. djSir (men. uitspraak van dj ah il, •• ♦ T.), w. sum., nalatig zijn; zijn plicht slecht vervullen. — [N.]. j v'*^ , plur. ï. U- en 'ij^ , van de rechte lijn afwijkend; onrechtvaardig; ty- ranniek; dwingeland, tgran; geweldenaar: onderdrukker. ^ \j^^ cn jjU- , plur. v4 '^ » raw de ecne plaats naar de andere gaand: voorbijgaand; geoorloofd; aan iemands ver- kiezing overgelaten, bv. ecne zekere pauze •• • c^ bij het lezen van den Voran, die men kan maken of achtenvege I&ten. jib V.^ I- djajang^ — jav. dj a jong — orer- winnend op (iemand of iets). Alleen in smst.; dj. s^t^rOê, overwinnend op den vijand, vroeger een titel; dj. s^kar, orer- winnend op de bloem (erotisch), naam eener soort inl. kavallerie op Java^- ter iMïschikking van de Residenten. * II.. slaapplaats voor bruidegom en bruid. — [L.]. •• • , wond, die tot eene holligheid des lichaams (borst, buik, strot, blaas) doordringt. ¥r . y^\si^ djajil (bal. djail, laatdunkend, T.), hetzelfde als d^ngki, wan- gunst. — [L. bew.]. ^/— J>Va^ (of ^V)» •liaè (jav.), gem- ber; kQbon djaè, kerkhof voor Europeanen. — [T.]. ^(A)Va^ djanja, z. ^^^. , z. . M • X' / ^ en <-->Usi- {dur. van 13 I / / y • • • i/ J (mal. djababirah) plur. van ^ 1 >P y y y y iU:^, plur c;;^!^ en '^fS^, groot: reusachtig ; veelvermogend; machtig : almachtig; trotsch; onrechtvaardig: hard^ J^ .457 £U». nekkig; de Orion (geslernte); i^sp^)» de almachtige bij uitnem. d. i. Cod; .UsJ ) iUc, dienaar van God. AVa^ plur. van Jja.. plur. vaii djfbbaty z. <*) * • • i 9 • • (mal. djoebbah en dj óè bah), plur. V-*?-. 4-''^ en s^Ua., lang op- perkleed of soort van tabbaard. U«£^ djebbad (en dj ^b bat), verb. van Jb:, civel] djebbadan, wat iets van civet heeft; civet-lucht; dj^bbad-djfbbadan, allerhande reukwerk, c / (mal. dj aha r), het weder bevestigen; van een gebroken been het zetten: ver- binding der deelen tot één; herleiding der deelen tot het geheel; herleiding der breuken tot geheelen; jxsi) , de algebra. ^ *A^ (vgl. tj^boer) dj^boer, batav., '/ plompend geluid, bv. van iets dat in 't water valt.'— [T.]. • • • • Jel^ xC ^ ^o ^ en ^<i ^ , M) vC^ en Ji^)^, z, ^>^|^ vu c / • ♦ (mal. djabri), gedwongen; een gedwongene. UI / ^u (mal. dj a brij ah), /ro^*; Aoojf- moed. c X o ^o • djebang^, soort van schild. • • dj^boeng^, naam van een' eetbaren zout wat er-viscb. 