VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Vaarwel! Zie daar uw weg, En hier mijn weg. Lord PELHAM vond niet geraden, den man langer aan de praat te houden; treurig keert hij naar zijn landgoed terug met zijn wit konijn, en verhaalt aan niemand, hoe veel het diertje hem gekost had. Tien jaren daarna, op zekeren tijd zich te Londen bevindende, ging Lord PELHAM, naar gewoonte te voet, langs de straten der groote stad; een groote, prachtig opgeschopt ga-antiek winkel, trok zijn aandacht. De gevaarlijke van winkelier valt hem in het oog; hij bekijkt hem, en straks komt hem de witte konijnverkooper in de gedachten. Hij treedt in de winkel, en verzoekt enige nieuwe galanterieën te mogen zien. Naauwelijks heeft de winkelier twee woorden gesproken, of Lord PELHAM's twijfeling is verdwenen; hij herkent volkomen zijn dief. Maar wat te doen? Hoe zal hij hem verklagen en beschuldigen, zou der getuigen en zonder bewijzen? De Lord vertrekt, zonder zijn vermoeden te hebben doen bijkomend, en peinst de gehele nacht over middelen om zijn geld terug te bekomen. ’s Anderendaags, vroeg in den morgen, te zeer eenvoudig gekleed, en dragende een kleine mand onder den arm, verzocht hij, in het oogenblik dat de winkel werd geopend, de meester te spreken. Men brengt hem in een binnenterf, alwaar de winkelier zat te schrijven. “Mijnheer,” sprak Lord Peel, zoodra zij alleen waren, “zoudt gij mij een klein wit konijn willen koopen?” De koopman zette een wijd gezicht, en zag hem stijf aan. “Ik ben verzekerd,” vervolgt de Lord, “dat gij op staanden voet dit kleine wit konijn van mij zult koopen.” Dit gezegd hebbende, zette hij hen een pistool op de borst. — “Ô! Zeer graag,” antwoordt de winkelier, van schrik bevangen. “Hoe veel vraagt gij voor uw konijn?” “Marktsprijs, een duizend guinies.” “Acht eens, tweemaal zoo veel, Mijnheer!” riep de koopman, op zijn knieën vallende; er nevens voegende, terwijl hij hem zijne brieventasch aanbood: “maar, in ’s hemels naam, verrijnig mij niet!” Geschrokken van zijn tranen en berouw, en nog meer door het gezicht van een jonge vrouw en twee kinderen, die hij in de winkel zag, vergenoegde zich Lord Peel met het teruggekomen van zijn duizend guinies. "Dat geld kan mij niet deferen," sprak nu de koopman: “met het geld, welke ik op een zoo vreemde wijze van u geleend heb, Mijnheer, heb ik een handel begonnen, waarin ik boven verwachting gelukkig geflaagd ben.” Daarna nam Lord Peel uit de taschnog duizend guinies, welke hij aan het einde DELINGSHUIS zond. Bij zijn vertrek beloofde hij plegtig de winkelier, van dit voorval nimmer te zullen spreken; hij hield zijn woord; het is alleen bekend geworden uit de papieren, “na zijn dood bij hem gevonden”. ANECDOTE VAN DEN BEROEMDEN ENGELSCHEN TOONEEL-SPELER GARRICK. De heer Garrick hield, op zekeren dag, met verschillende Franse Heren, het middagmaal bij de Hertog van D***, terwijl deze zich te Londen onthief. Het gesprek viel, onder andere, op het Franse Tooneel. De heer Garrick was van gevoelen, dat men aldaar te veel sprak, en te weinig werkzaam was. Hij ontvouwde zijn denkbeelden omtrent de beperkingen der pantomime, en beweerde, een pantomimistisch tooneel te zullen voorstellen, hetwelk even roerend was als het treffendste tooneel, waarin gefspeld werd. Men verzocht hem, er een proef van te geven; hij bedacht zich een oogenblik; kleedde dan de onderstelling aan, dat een vader, zijn kind op de armen houdende en voor een open venster liefkozende, hetzelfde laat vallen. Garrick neemt een stoel in zijn armen, even alsof het een kind geweest was; hij streelt de stoel, nadert het venster, en laat die stoel vallen. Hij geeft een akelig gil, wendt en keert zich, wil uit het venster springen, blijft toen stilstaan, en gaat beurtelings van een stomme ongevoelijkheid tot de hevigste droefheid over. Hij doet alle de trekken der wanhoop werken, welke het gelaat en de bewegingen des lichaams kunnen uitdrukken, alle de stappen, welke de verstandsverbijstering kan doen aannemen. De aanwezigheid, in 'eerst in verzoeking gebracht om te lachen met het begin van dit tooneel, kunnen het tot het eind niet uithouden; ontsteld, aangedaan en verschrikt door dit schrikwekkend tafereel, maken zij er een eind van. Niet minder treffende is dit uitwerk van de pantomime, dan die aan twee aloude Gebaarmakers, BATHYLLUS en PYLADES, worden toegeleerd, welker een zo dergelijke verwikkelingen in de Romeinse Vrouwen wist te doen ontstaan. VERVELING, An dat mijn zoete gesprek uw flauweztuk toch belette!” Sprak grijzende orgel tot de jeugdige LIZETTE. Zij antwoordt: „Lieve Vriend! denk man en vrouw zijn één en wie verveelt zich niet alleen?” TOT FRAIJER LETTEREN, KUNSTEN EN WETEN: SCHAAPEN, BETREKKELIJK. o A De VOORNAAMSTE LEVENSBIJZONDERHEDEN VAN. JOHN WICLIFF, EEN VOORLOPER DER KERK HERVORMEREN. WICLIFF merkte het al altijd aan als een der grootste dwalingen des Prlndoms, dat de Bijbel een geheime boek bleef voor het Volk. Hij besloot over zulks den Bijbel in het Engelsch over te zetten, Dan vooraf zond hij een Verhandeling, waarin hij, met de krachtige drangredenen, de dringende noodzakelijkheid van dit te-Oorspronkelijke werk beweerde. De Bijbel, hield hij vol, bevatte den gehele wil van God. De Wet van Paulus was genoeg om de Kerk te beseinen, én elk Christen kon genoeg kennis daaruit opzamelen. Langs om Gope aangenaam te worden; en wat het Verstand der Heilige Schrift betreft, een goed leven was daarvoor de beste gids, of, gelijk hij het niet dreunde als kij, die de regtvaardigheid betracht, verstand regt, zegt de Heilige Schrift. Toen hij oordeelde dat deze gevoelens genoeg verstreken en begrepen waren, zag zijn groot Werk het licht, tot groot genoegen van alle welsprekenden. Het blijkt niet, dat waar hij de Hebreeuwse taal verstond, hij ging overzulks op die voet te werk, dat hij de Zaligmakende Bijbel, zoveel hij kon vinden, verzamelde; uit deze maakte hij een net afgeschreven stuk, en vertaalde het in ’t Engelsch. Vervolgens raadpleegde hij de beste Uitleggers, toen voorhanden bovenal raadpleegde hij NICOLAS LYRA, en uit dezen plaatte hij op den kant die uitdrukkingen, waarin de Latijnse Overzetting van den Hebreeuwse tekst verschilde, duidelijk in beeld bracht. Men 1808, NO. 1, de Vrij Geel. Bat LEVENSBIJZONDER HEDEN Gereedelijk kan men zich verbeelden, dat dit werk een algemene kreet der Geestelijkheid tegen hem deed aanschaffen. In het Parlement werd een Bill ingediend door de Bisschoppen, om het te verbieden; doch deze werd door een groote meerderheid verworpen. Eer deze kreet enigermate geflist was, waagde de Doctor eenen verderen stap, en viel het geliefde leerstuk der Roomsche Kerk, de Leer der Transubstantiatie, aan. In zijn Voorlezingen, op de Universiteit van Oxford, ten bok 1381 gehouden, welke hij als Hoogleeraar in de Godgeleerdheid des zomers voordroeg, pam hij voor zijn taak, deze dwaling te bestrijden, en het ware doel van het Heersen Avondmaal te verklaren. Inzone derheid trachtte hij staande te houden, dat de zelfstandigheid van Brood en Wijn, in die plegtigheid gebruikt, dezelfde bleef na de Consecratie; dat het Lichaam en Bloed van CHRISTUS daarin niet zelfstandig, maar alleen figuurlijk tegenwoordig waren. Deze stellingen bood hij aan, openbaar in de school te zullen verdedigen tegen de Monniken, die thans, zowel op de Universiteit meer dan voorheen de overhand gekregen hadden, wilden geen geïntereering over dit onderwerp gedaogen. Waarop de Doctor, zonder enige verdere omzlag, 'een Verhandeling over dit stuk openbaar maakte, waarin hij, in 't breedde, de Leer der Transubstantiatie aantastte, met al de vrijmoedigheid van eenen man, die niet twijfelde aan de waarheid van het stuk, door hem beweerd. te gaan zoeken bij zijn edelmoedige Voorzitter, de Hertog van Lancaster, en, in hoop op diens gunstige intervenieing, riep hij zich op bij de Koning tegen het vonnis, door de Vice-Kanselier tegen hem geveld. Dit beroep ontmoette echter geen steun: de Hertog, bevindende dat zijn gunst ten Hove afnam, veronderstelde waarschijnlijk, dat de bescherming, welke WICLIFF betoond, daarvan de oorzaak mocht zijn; zeker is het, dat hij hem thans voor de eeritemaal verliet. Wanneer de Doctor zijn zaak bij de Hertog aanbracht, en bij hem aanhield, door bewegredenen, uit den Godsdienst ontleend, bij te brengen; kreeg hij koolzinnig te antwoord, dat de Kerk in deze zaken de bevoegde Rechters was; en dat de beste raad, welken hij hem kon geven, hierin bestond; dat wie uit alle deze nieuwigheden lier vareren, en zich aan de standaardpendende Leere bedaardelijk onderwierp. In deze voegen verlatend, kon WICLIFF niet anders doen; dan zich met zijn eigen onschuld te verdedigen, er tegen storm, zoo goed hij kon, afweren of terden. Groftelijks liep het tot zijn nadeel, dat COURTNEY, die, Bisschop van Winchester zijnde, een van WICLIFF's heftigste tegenstanders geweest was, te deze tijd tot de zetel van Canterbury verheven werd. Hoogst keurde hij goed, dat geen de Vices Kanselier van Oxford gedaan had, en besloot de vervolging met alle kracht voort te zetten. Daarom de Kerk voogdij heeft vergunde WICLIFF eenig uitstel. Deze deed hem zich van de openbare uitoefening in zijn functie onthouden, tot dat hij den gewijde mantel van Rome zou ontvangen hebben, welke niet kwam voor het volgende jaar 1382. Daarmede bekleed, deed hij WICLIFF voor zich ontbieden in het Klooster van de Grey Friers. De Heer CLPIN; de laatste, die, zoo verre wij weten, over Wilhelm bepaald gescreven heeft, merkt op, dat er een grote duisterheid heerscht in dit gedeelte van Wilhelm levensloop; niet veel berichten vijken verre van elkander af, en vele lopen regtekstrees tegen elkander in. Hij verzamelde „uit een verscheidenheid van omstandigheden; zodanige, als hem meest waarschijnlijk dunkt, en, na een kort verhaal van. 628 LEVENSEIZOONDERHEDEN ’s Aartsbischops handelingen ten opzichte van wezens gaat hij dus voort: "Of: Doctor wist of tot enig openbaar verhoor gebracht zij, in gevolge van 't geen men tegen hem te werk telde, des vinden wij geen bericht. Het is allerwaarschijnlijkst, dat hem door zijn vrienden geraden werd, den storm, die zoo geweldig tegen hem op was gestoken, te ontwijken. Zeker is het, dat hij, na deze tijd, het Hoogleeraars geestelijke nooit weer beklom, en afstand nam van de Universiteit te Oxford; welke hij, tot dusver, doorgaans eens in het jaar ging bezoeken." In deze poos kreeg de onafgehinderde vervolging van de Aartsbischop de overhand; en die Kerkvoogd genoot het genoegen van te zien, dat een Man, dien hij haatte en zoo vele jaren vergeefs vervolgd had, uiteindelijk voor zijn overmacht bezweek, en zich ten laatste in een afgelegen oord des Rijks begaf. De zaden nogtans van zijn leer waren verspreid, schoon men de plant uittrok. Wicliffs gevoelens begonnen te diezen tijde zich algemeen over Engeland te verspreiden, dat een Schrijver van die tijd vermeldt: "Als gij twee personen op den weg ontmoet, mag u verzekerd houden dat één hunner een Wicliff is." Wicliff, schoon nu reeds hoogbejaard, nam nogmaal de pen op, en schreef een vinnig stukje over het geschil tussen Urbanus den VI en Clemens den VII, dit deed de iren van "Urbanus tegen hem ontbranden, en, schijnbaar hem in grootere onaanstaande naamsvervolging, dan hij tot nog toe had moeten verduren, te zullen inwerken. Dan, kort na de gemeenmaking van dit stukje, werd hij door een beroerte overvallen. Wicliff had vele navolgers, niet alleen in Engeland, maar ook in andere landen. Zij kregen den naam van Wicliften; ook die van Saligers, de naam van Wycliff was een scheldnaam; uit het Vlaamsch in het Engelsch overgenomen. Men ziet, over de herkomst die benaming, Mønsgaards "Kerkelijke Geschiedenis", VD. bl. 324. Waaruit blijkt, dat die benaming niet alleen eigen was aan deze of gene bijzondere naam, maar voortaan aan alle namen werd gegeven, die men veronderstelde schuldig te zijn aan oneerbiedigheid tegen God of de Kerk; onder een uitwendige beleving van meer dan gemeene Godsvrucht. VAN JOHN WICLIF. Gen. Zoodanig was de Levensloop van JOHN WIE CLIFF, die wij met twijfel mogen aanzienden als een der grootste Siersden zijns Lands, en als een der zeldzame Menschen, welken de Voorzienigheid verwekt, en waarvan Deze zich bedient, om het Menselijkdom te verlichten. Zijn verbazingende doordringendeheid, zijn rede, en de edele vrijheid van geest, zijn evenzeer de voorwerpen van bewondering. Wicliff was ten aanziende van de Godsdienst, wat Bacon vervolgens werd ten opzichte van de Wetenschappen. Hij was de grote ontdekker van die kunstmatige en bijvoegselen, welken de basis van de eeuwen samen gehoopt had, om het licht van ware Godsdienstkennis bij de mensen uit te doen gaan. Zeer veel was de Christelijkheid verplaatst aan dezen grooten Man; hij opende den poel der duisterheid, en liet niet afstammen één flauwe lichtstraal in blinken, maar verspreidde zoo veel licht, dat het naderhand niet weer verdoofde. Hij verbrak niet alleen de ketens der voordeelen, maar bracht zoo vele onwederzeggende waarheden aan den dag, dat zij "eenmaal voet gekregen hebbende, standhielden, en zelfs voor een tijdje dat de Hervorming met groter kracht doorbrak, maar enige toevoeging noodig hadden." Aan veel op- en tegenpraaks bleef hij bij het Pausdom blootgesteld, en zijn naam werd op de Ketterlijst met grote letteren aangefteld. Wegen zijnen uiteindelijke dood sprak men op de smaadsprekende wijze: "Wanneer Wicliff," vinden wij vermeld, "het Instrument des Duivels, de Vijand der Heilige Kerk, en een Ketter is." meester der Leugenen „aich gereed maakte, om op dem: Feestdag ter- gedachtenisfe van den H. THOMAS, Bis- fchop van Canterbury, den predikftoel te beklimmen , óm- daar naar gewoonte te lasteren €n te fchelden; zoo is hij, door het groot oordeel van God , met eênege= Vv3 raakte 63 LEVENSBIJZONDER HEDEN raâktheid. overvallen ; die goddelooze mond. die zoa vele blasphemien uitbraakte tegen God en zijne -Heilie gen , werd fcheef getrokken en verdraaid, niet zonder fchrik der omftanderen; zijne opgezwollen tong benam hem de fpraak om te biechten „ en het fchudden vag zijn hoofd getuigde , dat het vonnis nu al geheven was, dát God eërtijds over CAIN fprak (*).”’ -?s Mans aanhangers werden op de fchrikkelijkfte wijs ze vervolgd door de Inquifiteuren en- andere werktuis gen der Paufelijke wrake. Ten jare 1415 werden, op eene Kerkvergadering te Con/lans gehouden, de gevoe dens van wicLieF veroordeeld , en zijns naams gedache tenis gefchandvlekt. Men liet zijne beenderen niet ruse ten ; omtrent dertien jaren na zijne. openlijke veroor- deeling als Ketter delfde men dezelve op, en verbrand. de ze openlijk. ie IS, ~ Wij befluiten het Levensberigt dezes gedenk waardie gen Mans met des Heeren GiLPin's aanmerkingen over de wijze, waarop de Heer HUME van dezen Voorloo. Er der Hervormers, spreekt. "Hume wordt gegeven, dat hij allen Geopenbaarde Godsdienst of tot Geestdrijverij of tot Bijgeloof brengt. En in de daad de wijze, op welke hij van werkt spreekt, schijnt eenigermate deze beschuldiging te wettigen. "Wij schrijft hij, "bleeksterk door Geestdrijvers aangevuurd, en daardoor te beter in staat geschaard te zijn om zich aan te kunnen kanting tegen een Kerk, welker hoofdkarakter Bijgeloof was." Het was, zit schijnt, dan zijn Geestdrijverij, en niet de kracht zijner redenen, naar zijn gevoelen diens geschiedschrijvers, welke hem ten gedachten vijand der Kerk van Rooma maakte! Indien de Heer nu niet geboord had onder den invloed des vooroordeels, zou het onmogelijk geweest zijn, of hij moest de edele vrijmoedigheid en de redelijke wijze, waarop Wiclif de katholieke gezinshel, te zijn tijde bestreed, bewonderd hebben. Hadde Wiclif geleefd in de dagen der Wijsbegeerte, deze Schrijver zou zich gerangschikt hebben onder diens voornaamste bewonderaars; Ben Godsdienstig Man is een gemaakt karakter, en dat bij een Wijsgeer een mannelijk gebruikmaken van de Rede heet, wordt bij den hedendaagse Hervormer ons redelijke ijver en een belachelijk voorgeven van een blazende passie. ETS OVER DE THEE Thee, in 't Latijn Thea frutex, in 't Chineesch Thee, in 't Japans Tei, of Oolai, is een heest. Terplant, groeiende in het Keizerrijk China en Japans, zij bereikt de hoogte van een vader, en soms meer; aan zichzelf overgelaten, zoude zij ter hoogte van acht of tien voeten opschieten. Haar blad gelijkt naar dat van de Kersenvrucht; de bloem, zeer helder van kleur, en zeer aaromatisch van reuk, in het begin van de Zomer; gelijkt naar de Veldroos. Het blad der bloem is onaangenaam van smaak en eenigszins bitter. Haar vrucht heeft te beginnen een zaad of drie doppen, van grootte als wilde pruimen. De dop bevat een bast, een kleine noot en de pit. Gedurende de drie eerste jaren worden de bladeren van de Theeboom niet ingezameld; doch vervolgens heeft men jaarlijks drie oogsten, die van de maand Maart en de andere inzamelingen in April en Mei. Zo draagde bladeren geplukt zijn, worden ze uitgespreid op een ijzeren plaat, van onderen voor vuur voorzien, en wanneer zij doordroogd zijn, worden ze op een zeer fijne rode doek met de handen opgerold, drie of vier malen worden ze over het vuur gelegd, tot dat ze geheel gekruid zijn, dan zoekt men de bladeren uit. De landlieden doen het werk korter af; zij vergen niet noodzakelijk de fijne soepjes van de bladeren in ijzeren of aarden potten, zonder verder omzagen. Een goede Thee wordt daarom van de kenners niet minder geacht, en zij is niet zoo duur. Onder verschillende benamingen van Thee, de Keizerlijke Chinese Thee. Deze is die soort van China Thee. Dee, wier eerste bladeren geplukt, worden, die zich aan een ontwikkeld vertonen dan de einden der klemmende takjes; hoe de bladeren groter zijn, hoe zij meer kosten. Keizerlijke Papieren Thee. De Thee, welke in China meest wordt gezocht, is die van Uitfi, een eiland; niet verre van Macau gelegen; "Zij is voor den Keizer bevoordeeld, en is zeer duur, uit hoofde van de uitgeleende waarde van haar bladeren. En haar reuk welken de Thee, die overzee wordt aangebracht, niet heeft, De groene thee. De groene Thee bestaat uit lange werkgewonnen planten, Keizerlijke Thee, vercht Rijnen samenstelling bestaat in April. Thee "hond. De hond Thee genaamd Beatrix al te 4 en. Hee Pekin. Dezelfde heeft witachtige punten; haar, alleen als geneesmiddel gebruikt, Arabisch "Deze is van een rozige, zwarte huid, heeft groene Thee: Kamphout. Dezelfde zorgt voor groenigheid in de thee." Er zijn vier soorten van Theeboom, en de onderste verschillende namen die aan de Thee worden gegeven, zijn gegevens hebben hun grond in die tijd, dit wordt ingezameld, in de Jeugd of den Oudoom der plant in de onderste verschillende provincies waar zij geschaafd worden. De Japanse en Chinezen gieten kokend water op de bladeren, zodat zij de bitterheid van de Thee kunnen temperen; verlevendigen zij hetzelfde met een weinig zuiver water. Warfveer de Sydianen Thee drinken, houden zij een (sultij) kandijsuiker in de mond. De Thee moet vlap gedronken worden, als te afterk gedronken, doet het bloed te weinig zijn, alsdan moet zij met water verlengd worden. Ik beklaag hen die dit warm water noemen, ik beklaag hen, omdat zij een afkeer van het water hebben; nog zo is het noodig, tot wasdom en belprestaties met Thee verzadigd; geeft het voor het bloed; het opent de poorten; het verlaat de verstoppen die den doortocht voor de vochten beletten. De Chinezen zijn van gedachte, dat het veelvuldig gebruik daarvan moet worden toegegeven, dat zij bevrijd zijn van het podagra, de luiUCHT en in Japan dient het, als het Noormaans regengift tegen de verzwakking van het lichaam. Het bruik van de Thee des morgens volgt noodzakelijk voor hun, die 's nachts moe zijn, het overmatig gebruik van de Thee is magerlijk, vooral inzonderheid 's morgens na de maaltijd, vermits het de spijsvertering verbindt en vochtigheid van de maag doet opvallen. De Chinezen en de Japanners zijn hieromtrent zeer zorgvuldig, en zij gieten. "$f h a ‚t tf > Hoth seif KORETS LLL B r =i Tad *} $ G OT s.s Eet ak a } £t UO Ay EN 4 de 5 1 i 4 e: sfai ~} ) pe l wi Rs ft mon ei 2. PUP E. i Pt iS git 5 7 i at fesio ad Seon tabs A5 A akeri sil, (Jia a a E tado arn bri s A „ip p Ae GESCHIEDKUNDIG. BERIGT , WEGENS DE VESTIGING DER >: SARAGEENBN , OF MOOREN -INU SPANJE END, DR, ! ZELVER VOLKOMENE UITDRIJVINGe. «0-0 d ITRF R! >.) i t) li l ‘> pi ‘4 j vervolg en fiot tan bl 595) 5 | epi a Van het streven Nagen Húns Verzoëkfchrifts hadden Ë ‘ Moreszos de weet niet gekregen of zij waren Op hét aanvangen eens opstonds bedacht: De hoofden: kwas men heimelijk bijeen te Cadiar „eene stad aan den ingang van het gebergte Alpuxara gelegen. Zij vaardigden gezanten af naar Fez ; Algiers éh Konstantinopel om te verzoeken.” Ten zelfden tijde vermaakten zij hunne zendelingen door het land, om de gemoederen der inwoners voor te bereiden, AFT alteid ok i een op die plaatfen ; waar de Spaanse kriegs- bezetting te veel vrees inboezemde om iets te onders staan „ voldeed het volk-meede geestdrift dan de uithonger ging om hunne vrijheid te handhaven: Binnen korte tijd was het geheele gewest van Alpuheta , ’t welk zee vertien mijlen in lengte- en tien in breedte beslaat, vele steden , dorpen en ettelijke duizend inwoners omsingelde, in de wapenstelling. ’Eene versterking van eenige honderden Turken, behalve een Woorfaad een krijgs- 2 UT reke perehs "ele, Wop GENT UV EELS Dee Je ri) 634 DE VESTIGING DER SARACEENEN, behoeften , kwam uit Afrika over, en de Morescos trachtten zich met de hoop, dat zij eerlang een veel groter versterking te hunner hulp van den Sultan zouden ontvangen. Volks Aanvoerders hadden, in die tussentijd, een andere Vergadering belegd, en daarin tot Koning verkozen Don FERDINAND DE VELOR, een Jongeling van vijfentwintig jaar; eerst afstammeling van hun oude Vorsten, en die in zeker voorgeval, door zijn onverzettelijke moed en onbaatzuchtige werkzaamheid, geschikt was tot de gevaarlijke hoogheid, waaruit hem verhief. Den naam van ABEN-HUMEYA, welke die zijner Voorouderen geweest was, aangenomen hebbende, werd hij met de teekens der Koninklijke waardigheid bekleed, Zulks gebeurde met alle majesteit en plegtigheden, oudtijds geborst bij de verkiezing der Maorse Koningen. Hij aanvaardde de uitoefening van het hem opgedragen gezag; benoemde zijn leenheren en Krijgsbevelhebbers, en vaardigde bevelen af aan alle de Opperhoofden, die de Vergadering bijgewoond hadden, om zich gereed te houden voor het eerste aanbod, gereed te staan. De bezetting van de Stad Grenada was het eerste en belangrijkste voorwerp. De nieuw-aangekondige Koning twijfelde niet, of hij zou zich daar kunnen handhaven, tot dat de Turkse bijstand zou opdagen, Niet zonder grond had hij hoop-opgevat van te zullen liggen in een toevallend op een Stad van die aangelegenheid. Zijne plannen hadden, tot dusverre, alle hunne werkzaamheden met de diepst getrokken rug. Het oog had, tot dusverre, alle hare vergaderingen gehouden onder voorzorg, die het anders doordringend oog der Spanjaarden misleidde; ook, hadden zij hunne krijgstgevechtsting in het gebergte van de Apuxara voortgezet. Wet had de Marquis VAN MONDEJAR: "Ondanks die genomen voorzorgen, een vermoeden van der Moorse oogmerk gekregen, en aan Philips de noodzakelijkheid te wachten, tot zo aan toe, om een talrijker Legermacht, dan hij al onder zijne bevelen had, hem toe te schikken." Doch daar heerste, te dien, dage “een geweldige jaloezie tussen den Edelman, en de Rijks-Kananeelf, ontstaan uit mededinging wegens de rechten, aan hun beide posten verbonden. DEZAL, aangevuurd door zijn vooringenomenheid tegen den Amerikaan. EN DERZELVER UITDRIJVING, de dies verklagen, wegens de vijandelijke oogmerken der Moors, bij den Koning in verdenking te brengen, en die te overreden, dat er in de daad geen gevaar was van een opstand, en dat het onlangs uitgegeven Bevelschrift voldoende genoeg zou krijgen door een krachtige uitoefening der burgerlijke macht alleen; maar dat MONDEJAR alleen het vuur des oorlogs wilde opstoken; dewijl hij verwachtte, dat het een beleid daarvan hem en zijn Zoon, den Graaf VAN TENDIL, zou worden opgedragen. PARIJS, schoon uit den aard omzichtig en achterdochtig, en meer overhellend om te vrezen dan geneigd om te hopen, werd, door zijn Raad, door vrienden, bewogen, om dies voorschrijf van het Rijk toe te staan meer te geloven, dan dat van den Marquis. Hieruit volgde hiervan werd de aanstoot des Krijgsvolks, hetwelke MONDEJAR had aangehouden, verwijld, en de Krijgsbezetting van Grenada zoo zwak gelaten; dat als dat, ware er geen voorval, dat welk niet te voorzien was, tussen beiden gekomen, in handen der Moors zou gevallen zijn. ABEN-HUMEYA, een geheime verstandhouding aanstaande met de Inwoners der Stad Albaicin, welke onmiddellijk pal aan de Stad Grenada, en als een gedeelte van dezelfde mag worden aangemerkt, gaf, omstreeks het einde van Wintermaand, aan AEN FARAX, een zijner voornaamste Krijgsbevelhebbers, list om derwaarts aan te rukken met een beredenis tussen de zes en zeven duizend man sterke. Ware dit Krijgsvolk te Albaicin op den tijd, wanneer men het wachtte, daar gekomen, de Inwoners zouden zich daarbij gevoegd, en daardoor een heer uitgemaakt hebben, voldoende om de Krijgsbezetting van Grenada te overmeesteren. Maar door het vallen van diepe heuvels op een gebergte in de nabuurgewest, waar zij over moesten trekken, werden zij verhinderd de toegang voort te zetten, en bleven achter, uitgenomen een klein gedeelte der voorhoede, het honderd en vijftig man sterk. Met deze: manchap kwam ABEN-FARAX's middagtachtend in Albaicin; en had hij de Inwoners kunnen overhalen om de wapens op te vatten en zich met hem te vereenigen, bij zodanig zij zich meester van de Stad gemaakt hebben; dan, hoe hun zijne zijde toegedaan, werden zij afgeschrikt Zich te zijnen voordelde te verklaren, uit hoofde van het gering aantal Krijgsvolk, 't welk hij met zichbracht, Weshalve hij, na verblijf van eenige uren in de gemelde stad, zich genoodzaakt vond, met het aanbreken van den dag, naar het gebergte, te trekken, waarmee zijn Leger den togt had laten steken. Deze gebeurtenis opende de oogen van FILIPS, ten aanziene van de tegenstrijdige berichten, hem medegedeeld, zodat hij, onverwijfd last gaf om den aanmarsch der Krijgsbenden om welke de Marquis van Montpensier had verwacht en aangehouden. ABEN-HUMAYA hield zich intussen onledig met het veroveren der enge doorgangen, welke naar het land van Apustura heenloopen. Voorts trok hij met het een gedeelte der Krijgsbenden, en ABEN-FARAX met het andere, van de ene plaats naar de andere, de Moren uiteindelijk zettend en dringend ten opzichte, verwoestend de Altaren en Beelden in de Kerken, welke zij in Moskeeën veranderden. Op de wrede manier bracht men ten dood alle de Priesters en andere Christenen die weigerden de Mahometaan/then-Godsdienst te omhelzen. Zoals de Markies van MONDEJAR een genoegzaam aantal Krijgsvolk tot het volvoeren van zijn onderneming had bijeenverzameld, totdat hij Grenada, om den vooruitgang des opstaands te stuiten. De Morescos betwistten hem ten langste den toegang in het gebergte; doch zij waren niet in staat om de stout en onverzettelijke aanvallen der Spanners te wederstaan. De Marquis zegepraalde over hun bij elke engte, doodde er veel en nam een groot aantal gevangen, en noodzaakte in het einde ABEN'S-HUMEYA met het ellendige overschot zijns volks de vlucht te nemen naar de ontoegankelijkste gedeelten van het gebergte. Binnen weinige maanden was het gehele westelijk deel van Granada ten onder gebracht. Het volk, allerwijden verschrikt door den schietenden vooi van MONDEJAR's wapenen, lag de zijnen neder, en kwam tot den Overwinnaar in grooten getal, of zond afgevaardigden toehet smeken om den vrede. Deze verzoeken vond hij gereedelijk toe, op voorwaarde dat zij zich aan 's Koning gezag zouden onderwerpen, en hij verleende hun tevens bescherming tegen de roofzucht en het geweld der Spanische Krijgsknechten, welke beide zij zoo zeer te duchten hadden. De Markies van LOS VELEZ, die over een enkel schip van Almeria het bevel voerde, wist niet min gelukkig het verdrijven der Morescos. Zij had zich gelegerd in de nabijheid der zeekusten waar zij zich gelegerd hadden, om de landing der Mooren en Furken te beginnen. De Markies VAN, MÓNDEJAR, oordeelende dat de oorlog zoo goed als geëindigd was, en dat ABEN-HUMEYA zich zou moeten overgeven of het Koninkrijk opgeven, gaf hiervan aan Philips kardinaal, verzoekende dat een gedeelte zijns Krijgsvolks zou teruggereden worden. Ten zelfden tijde betuigde hij zijn verlangen, dat men zachtelijk zou handelen, en met de Morescos, die zich hadden overgegeven, als met de gevangenen. Dan ongelukkiger waren de vijanden van die Beeldhouwer, ten Hove een veel groter invloed dan zijne vrienden, en Philips was uit eigen aard veel meer tot strengheid en hardheid, dan tot lenigheid en genade verleenden. Zonder acht te slaan op MÓNDEJAR's vertogen, kwam er onverwijld een Koninklijk Bevel tot voorschijn, inhoudende, dat alle gevangenen, boven de elf jaren oud, Den, van dat Konings Staatsdienaarscheden allervoorzichtigst bezigden, kwamen in een huis kwaadaardigheid tegen MONDEJAR, volgens verfeschtingen zo niet ten volle; das, wat hiervan zijn moge, degelden aan het Krijgsvolk verfchuldigd, diepen zocht aan dat de Marquis van MONDEJAR, zich buiten het land bevond dezelfde te betalen. De rampzalige gevolgen van een fleezende leger, deden zich welhaast opwinding: De Meldheer Verloor zijn gezag, de Soldaten en vele der Officieren verloren, en verstrooiden zich over het land plunderden, dooden, en namen een aantrekkelijke Adres gevangen voor wiens veiligheid MONDEJAR zich borg gesteld had. Hij schijnt zich moedig en streng gedragen te hebben, uit een wil om een einde aan die buitenfporingen te maken door de zoodanigen zijns Krijgsvolks, als hij kon vertrouwen, af te zenden om de Overtreders te bedwingen of te straffen. Dan zijne pogingen waren grootendeels vruchteloos. De Spanjaarden volhardden in het aangrijpen van elke gelegenheid, welke zich opdeed, om aan hun roofzucht den ruimen teugel te vieren, vervolgens verlieten zij hun vaandels, en gingen met hunnen roof naar dichtbijgelegen landgeschappen. De Morescos, hoogst verbitterd door de opeengestapelde verdrukkingen, hun aangedaan, kregen berouw over hun jongstbetoonde onderwerping. Nu ten volle overtuigd dat er geen veilig vertrouwen te stellen was op enige verdrag met een vijand, zoo trouweloos als wreed, zetten zij de wapens weer op, en namen fierlijk wraak op de hier en daar omzwervende Spanjaarden, die zij in het gebergte aantroffen en verrasten. Zij schikten zich weer onder de banieren van hun Koning. Omtrent deze tijd kreeg Aken van Hunan een verzoeking van vierhonderd Turken, welke men verluidde zou worden gevolgd door een grote Vloot en Legermacht. Gevolglijk hadden de Morescos, deels door hoop bezield, deels door wraakzucht gedreven en door wanhoop aangevuurd, beáfloten, ten tweede male hun krijgsgeluk te proeven: de ellenden en rampen, die den hervatten oorlog kunnen vergezellen of volgen, dachten zij, dat de zoo-danige niet konden overtreffen, welke zij onlangs in een zoogenaamden tijd van vrede ondergaan hadden. De oorzaken van dezen tweeden Opstand werden zeer verschillend opgegeven door de vijanden en vrienden van den Marquis van MONDELEON, — De eerstgenoemde brachten in het midden, dat die Edelman grootste-lijk gedwaald had, zoo in de wijze van oorlogvoeren, als in de behandeling der opstandelingen; toen dezen de wapens hadden nedergelegd. Want het was ongerijmd, te verwachten, dat een vijand, zoo trouweloos als de Morescos, de aangegane verplichting langer zou standhouden dan hij zulks noodig vond; het was niet minder ongerijmd, te hopen, dat zulke hardnekkige ongelovigen ooit oprecht Bekeerden tot het Christendom zouden worden. Het laatste gepleegde heiligfcheintus, en de barbaarse behandeling, tegen de Priesters en andere Christenen gepleegd, riepen luide om een echte rechtvaardigheid, zowel als gezondheid Staatkunde had verlangd, dat zij allen door het zwaard gevallen, of tot slavernij verkocht waren. De Marquis en diens vrienden beweerden in tegenspraak, dat dit misleide Volk met genoegzame straffen was gestraft, wegens de uitporigheden, tot welke hunne Hoofden hen verleid hadden; dat menselijkheid en het in ’t oog houden van ’s Konings belangen hem wederhouden hadden, om aan de wraak het even van zovele duizenden nuttige mensen op te offeren, voor het meerendeel onschuldig aan de gepleegde misdrijven, en door welker uitdelging zoodanig een gedeelte des Rijks zou verwoest geworden zijn. Daar en boven was er geen grond om te geloven, dat de Morescos hun woord zouden geschonden hebben, indien men het Krijgsvolk onder behoorlijke tucht had kunnen houden; een Krijgstucht, welke hij onmogelijk gevonden had te bewaren, deels door het verkeerd gebruik van enigen van 's Konings Staatsdienaren, om soms tot betaling der soldij over te maken, deels door de moeite, welke enige machtbehelfende personen zich gegeven hadden, om het gezag te schuiven. Koning PHILIPS vond zich verlegen, welke maatregel hij zou volgen, na het hooren dezer strijdbare voorstellen. In onderstaande ordening des Rijks werd de krijg nu tevens aangevangen, en daartoe een veel grooter aantal krijgsvolk dan voorheen gebezigd; dan de uitflug beantwoordde niet aan de verwachting, deswegen gevormd. De Moresco's betoonden in verschillende gevallen, dat het hun aan geen krijgsdapperheid mangelde, en „bij eenige ontmoetingen waren zij overwinnaars. Don Juan werd langs hoewel onverduldig over de bepalingen, aan zijn Opperkrijgsbevelhebserchap gegeven, hij poogde den Koning over te halen, dat deze hem dat Krijgsbewind in persoon zou toevertrouwen, in einde werd aan dit verzoek voldaan. Na die verwlokte kennis kreeg zijn Leger versterking „en hij toog tegen de Spanjaarden op aan den eenen kant, terwijl R Aur res tegen de Marquis van Los Velés dezelfde van de andere zijde beschermd. — Dan de Moren, niet tot den oorlog opgevoed, gebrekkig gewapend, en ontmoedigd door de teleurstelling hunner hoop op den bijstand van Turken en Moren, waren niet bestand tegen zulk een aantal in den wapenhandel afgerichte: krijgsbenden. Hun val werd versneld door de oneensgezindheid van eenigen hunner aanvoerders, en de verraderlijke handelwijze van anderen. ABEN-HUMEYER werd vermoord door de Bloedverwanten zijner Vrouw, wier Vader hij had doen om het leven brengen, wegens geheime handelingen met de Spanjaarden. Een ander Opperhoofd, ABEN ABOO genaamd, in diens plaats tot Koning verkozen, onderging hetzelfde lot, door de handen van eenigen zijner Officiers, die door deze eerbewijzing verzoening wegens hunnen opstand poogden te verwerven. Met den dood van deze Aanvoerder werd de oorlog, die bijkans twee jaren geduurd had, geëindigd. Niet Don Juan, noch REQUEIENS verwierven enigen roem door hun beleid in deze krijg, en geen van beide bleef vrij van het verwijt van wreedheid en aanverzoenlijke wraaklust, wandaden, in die eeuw, de Spanjaarden in 't algemeen ten laste gelegd. Geen andere verdediging kan ingebracht worden voor de schriklijke wreedheden, waaraan zij zich schuldig maakten, dan dat hun gedrag overeenkwam met den last, door den Koning hun gegeven. Want al had de zachtheid, met welke de Marquis van Mondejar de Morescos had behandeld, ten hoogste gewraakt, en daar hij alleen luisterde naar de stem van bijgeloof en wraatzucht, vergat hij, 't geen elk verstandig Vorst als den heiligste regel van gezondde Staatkunde zal aanerkenken, dat de sterkte en roem, een Konings gelegenheid zit aan het aantal en den voorzpoed zijner Onderdanigen. Maar de bijgeloovige Monarch zette paal noch perk aan zijn afkeer van de zoodanigen, die afweken of die hij waande dat zich verwijderden, van het Katholieke Geloof. Overeenkomstig met zijn bevelen, werden vele der Morescos 'die vreedzaam in de vlakten van Grenada woonden, om 't leven gebracht, alleen op vermoeden dat zij verstandhouding hielden met de Opstandelingen. Alle de inwoners van eenige Steden en Dorpen, mannen, vrouwen en kinderen, werden uitgedeld. Alle de gevangenen van beiderlei kunne: werden tot dood gebracht of van hunne vrijheid beroofd, En. de zoodanigen der Morescos, die geweigerd hadden deel in den opstand te nemen, werden alle, met uitzondering van weinigen, zonder welke men geen kans zag zekere handwerken voort te zetten, uitgezonderd van de plaats hunner woningen verwijderd en naar de diepste landwaarts in gelegen Provinkieën vervoerd, waar zij zich blootstelden aan den hoon en de beleedigingen van een trotsch Volk, en velen hunner door de armoede, waarin men hen gedompeld had, in een staat van afhankelijkheid van de Castilianen gebracht, welke zeer weinig verschilde van het lot der zoodanigen hunner Land. Genoten, die tot varenheid gedoemd en verkocht waren, Zo was de afloop van deze Krijg, gedurende welken Philips, ondanks de ongelijkheid tussen de strijdende Partijen, zich aan grooter gevaar blootgesteld vond dan in enig ander tijdperk zijner Regering. Hadden de Moren zich meester gemaakt van de Stad Grenada in welke poging zij faalden, meer door een toevalige gebeurtenis dan door verkeerd beleid of zwakke aanstalte, of hadden zij struwit den Werklijke Keizer weten over te halen om zich met hun te vereenigen, zouden de steden van Aragón en bijna het gehele Koninkrijk van Valencia, meest door Moren-bevolkt, zich in den Opstand hebben gemengd, en in dit geval zou er een zoo grootluchtig op de been gebracht zijn, als met den bijstand der Denen in Barbarije. MENG, 1808, NO. 15. Veel jaren lang handen vol wapen zullen gegeven hebben aan de krijgsmacht, welke de Koning, die ten zelfden tijde met zijn Onderdanen in de Nederlanden in Oorlog was, kon verzamelen, om hun tegengelang te bieden. Dan, gelukkig voor Prins, en misschien voor het Christendom, zette de Sultan, ten dezen tijde, den oorlog van en tegen de Fenetianen voort, en van den oorlog kon hij niet afgetrokken worden, hoewel zijn Groot-Vizier, en de verstandige mannen van zijn Hof, hem ten ernstige aanraden om de voortzetting daarvan te stellen, en deze gelukkige gelegenheid, om zijn wapenen tegen de Koning van Spanje te wenden, niet te verwaarloozen. Prins volgde de grondregels zijns Vaders niet op, in 't stuk van den Godsdienst: want bij hem was het een gewetenszaak, met een ingewikkeld geloof al te doen, wat de Geestelijkheid hem voorstelde. Deze zaak deed den Vorst voor, alle de nog-overgebleven Dooren uit Spanje te verdrijven. Om een klap aan dit voltooivend bedrijf van wreedheid te geven, bevaldhuldigde men de raden Mooren, dat zij die uit Italia genoodzonden om in Spanje te vallen, waaraan zij den bijstand zouden aantreffen van 56,000 Spaanse Bloedoren. Deze rede van de stad werd gerugte gehad door meer andere, van den Godsdienst ontleend, welke de Mooren afmaalden als onverbeterbare ongelovigen, en als geschaakt om de beginstellingen der Spaanse Christenen te bederven. De Adel des Koningrijks, inzonderheid die van Valencia, deed verzet tegen dit besluit, toonend dat geen gedeelte der beschuldiging enig grond had, uitgenomen die van ongelovigheid, wat, gelijk zij zeer gepast opmerkten, te schrijven was aan de onkunde en traagheid der Geestelijkheid. Misschien was doof voor deze tegenwerpingen, getekend op den zevenden van Herfstmaand des jaars 713, een Bevelschrift tot het uitdrijven der Mooren uit Valencia, welk gevolgd werd van andere Bevelschrijten, gelastende hunne uitdrijving uit alle de andere Provincies van Spanje. — Dit ongelukkig Volk deed twee pogingen om dit Bevelschrift te verijdelen; doch zij moesten onderdoen. De Hoofden, die zij gekozen hadden, onder den naam van Koningen, werden ten dood gebracht. Door de volvoering van deze Bevelschrijven verdreef Spanje 80,000 werkzame en vlijtige inwoners; een verlies, welk tot heden gevoeld wordt; en nogtans was Spanje verre van gezuiverd te zijn van zoors bloed, want de onderafdeling tussen oude en nieuwe Christenen is nog op verre na niet vergeten. BIJZONDERHEDEN WEGENS HET EILAND MINORKA, (Overgenomen uit Voyage dans les Îles Baléares & Pitiusas, door M. GRASSET DE SAUVEUR) Het Eiland Minorka, hoewel minder dan Majorka, ten aanzien van uitgebreidheid, vruchtbaarheid en menigte van voortbrengselen; bezit nogtans meer vermaardheid, uiteindelijk oogpunt beschouwd, en vooral om de stad en de haven Mahon. Het Eiland is verdeeld in vier Provincies, of liever Dittrikten. De hoofdplaats van het eerste is de stad Mahon; aan drie kanten wordt het van de Zee besproeld, en het zuiden tegen het Dittrikt Mayors. De bevolking mag geschat worden op zestien of achttien duizend zielen, en is verspreid in de stad Mahon, het vlek Sr. Karel, twee dorpen en honderd veertig boerderijen of landwonningen. Mahon is de hoofdstad van het Eiland; een voorrecht, welk haar vrij belachelijke en met voor het algemeen belang nadeelige gevolgen, door Claudius wordt betwist. 