Bijdrage tot de kennis der ichthyologische fauna van Blitong (Billiton), met beschrijving van eenige nieuwe soorten van zoetwatervisschen
BIDRAGE TOT DE KENNIS DER ICHTHYOLOGISCHE FAUNA VAN BLITONG (BILLITON), MET BESCHRIJVING VAN EENIGE NIEUWE SOORTEN VAN ZOETWATERVISSCHEN , DOOR Dr. P. BLEEKER: In het begin dezes jaars berigtte ik omtrent eenige Blitong- sche visschen, door den heer Dr. Cnuoocxkrwir tijdens zijn ver- blijf op dit eiland verzameld. Deze vischsoorten, allen in zee gevangen, zijn 10 in getal t. w. Mesoprion Russellii Bikr., Mesoprion annularis Bikr., Helotes sexlineatus CV., Sillago acuta CV., Platücephalus insidiator Bl., Dentex tambulus CV., Pentapus setosus CV., Platax bataviensis CV., Belone leiuroïdes Bikr en Synaptura pan Cant. (zie Natuurk. Tijdschr. v. Neérl. Indie Jaarg I bladz. 478). | Later vertrok naar Blitong mijn vriend, de heer CORNS. pr Groor, ingenieur van het mijnwezen, ten einde onderzoek te doen naar de geologische gesteldheid van dit eiland, en in het bijzonder naar zijnen tinrijkdom. Ik noodigde dezen ver- dienstelijken natuurkenner uit, op Blitong te trachten, de daar levende zoetwatervisschen te verzamelen en aan de welwil- lende voldoening aan dit verzoek heeft deze bijdrage haar ont- staan te danken. Is deichthijologie van den Indischen Archipel in het algemeen zeer verwaarloosd geworden, vooralis zulks het geval ten opzigte der zoetwatervisschen en van talrijke aanzien- lijke eilanden van den Indischen Archipel is tot nog toe geene en- kele species van zoetwatervisschen bekend geworden, niettegen- staande deze studie voor de geographische zoölogie van meer — 88 belang is, dan de studie der zeefauna, welker vertegenwoor- digers, uit den aard van de middenstof, waarin zij le- ven, aan minder beperkingen in hunne woonplaatsen onder- worpen zijn. De verzameling van den heer De Groor, hoe- zeer niet meer dan 15 soorten bevattende, is niet onbelangrijk en bevat eenige species, welke tot nog toe op geen der ove- rige cilanden van den Soenda-Molukschen Archipel zijn aange- troffen. De 15 boven bedoelde soorten zijn de volgende. . Catopra Grootii Blkr. nov. spec. Nandus nebulosus Blkr. = Bedula nebulosus Gr. Hardw. . Betta anabatoïdes Bikr. . Ophicephalus maruliozdes Blkr. M marginatus CV. . Mastacembelus maculatus CV. . Silurus phaiosoma Dlkr. . Bagrus micropogon Blkr. nov. spec. ? . Pimelodus cyanochloros Blkr. 10. Clarias punctatus CV. 11. Barbus lateristriga CV. No — 25 blitonensis Blkr. nov. spec. 15. Leuciscus cephalotaenia Blkr. nov. spec. 14. Hemiramphus phaiosoma Blkr. nov. spec. 49. Luciocephalus pulcher Bikr. Vijf dezer soorten beschouw ik als nieuw voor de weten- schap, hoezeer Bagrus micropogon nog met eenigen twijfel, daar zij mogelijk den zeer jeugdigen leeftijd voorstelt van Ba- grus poecilopterus K. v. H. van Java. Voorts komen van de bo- vengenoemde soorten tevens op de fauna van Java: Ophicep- halus marginatus CV., Mastacembelus maculatus CV., Pimelo- dus cjanochloros Bikr., Clarias punctatus CV. en Barbus late- ristriga CV.; — op de fauna van Borneo: Betta anabatordes Blkr., Ophicephalus marulioïdes Bikr., Silurus phaiosoma Blkr. , en Luciocephalus pulcher Blkr.; — en op de fauna van Sumatra, Mastacembelus maculatus CV. en Pimelodus cyanochloros Bikr. Men mag hieruit opmaken, dat de zoetwatervischfauna van co "(OO M S; No a e 89 Blitong, afgescheiden van de haar eigene soorten, in verwant- schap het midden houdt tusschen die van Java en Bornco. Alle 15 bovengenoemde species ziju gevangen in het stroom- gebied der Tjiroetjoep, in het westelijk gedeclte van het ci- land, nabij de plaatsen, waar door den heer De Groor vrij rijke tingronden zijn gevonden, met welker ontginning reeds een begin gemaakt is. In het geheel zija mij thans de vol- gende 25 soorten van Blitong bekend. 1. Mesoprion Russellii Dlkr. Verh. Bat. Gen. XXII Percoïd. 2: » annularis Blkr. ibid. 5. Helotes sexlineatus CV. Nat. Tijdschr. N.I. H p. 171. 4. Sillago acuta CV. Verh. Bat. Gen. XXII Percoid. 5. Catopra Grootii Blkr. 6. Nandus nebulosus Bikr. 7. Platycephalus insidiator Bl. Verh. Bat. Gen. XXII Sclerop. 8. Dentex tambulus CV. ib. XXIII Sparoid, 9. Pentapus setosus CV. Nat. Tijdschr. N. Ind. II p. 175. 40. Platax bataviensis CV. Verh. Bat. Gen. XXIII Chaetodont. 141. Betta anabatoïdes Blkr. Nat. Tijdschr. N. Ind. I p. 269. 12. Ophicephalus maruloïdes Blkr. ib. II p. 424. 415. 5 marginatus CV. Verh. Dat. Gen. XXIII Vissch. Doolhofv. Kieuw. 14. Mastacembelus maculatus CV. 15. Silurus phaiosoma Bikr. Nat. Tijdschr. N. Ind. ll p. A425. 16. Bagrus micropogon Bikr. 17. Pimelodus cyanochloros Blkr. Verh. Bat. Gen. XXI N. Bijdr. Silur. Jav. 18. Clarias punctatus CV. ibid. Siluroïd. batav. conspecte 19. Barbus lateristriga CV. BO. „ blitonensis Blkr. 21. Leuciscus cephalotaenia Dlkr. 22. Belone leiuroïdes Dlkr. Nat. Tijdschr. N. Ind. I p. 479. 25. Hemiramphus phaiosoma Bikr. 24. Luciocephalus pulcher Blkr. Nat. Tijdschr. N. Ind. I p. 273. ie». Synaptura pan Cant. Verh. Bat. Gen. XXIII Snoek. Visseh. DESCRIPTIONES SPECIERUM DIAGNOSTICAE. NANDOIDEI. Catopra Grootit Blkr. Catopr. corpore oblongo compresso, altitudine 2% fere in ejus longitu- dine, latitudine 24 in ejus altitudine, capite obtuso convexo 32 circiter in longitudine corporis, aeque alto ac longo; oculis diametro 4 in lon- gitudine capitis; linea rostro-dorsali ante oculos convexa, supra oculos leviter concava; rostro convexo jongitudine oculum aequante; maxillis aequalibus, superiore protractili sub oculi parte anteriore desinente; den- tibus maxillis pluriseriatis parvis, antice serie externa majoribus conicis, vomere parvis in thurmam oblongam transversam antice in palato collo- catis; dentibus palatinis parvis utroque latere in vittam gracilem obli- quam dispositis; dentibus pterygoideis granulosis in Jaminam oblongam ovalem, lingualibus granulosis in laminam magnam lageniformem collo- catis; denticulis suborbitalibus vix conspicuis; praeoperculo subrectan- gulo, angulo rotundato leviter tantum denticulato; interoperculo edentulo; squamis ctenoideis ciliis minimis plariseriatis, parte basali flabelliforme striatis, lateribus 30 p. m. in serie longitudinali, 15 p. m. in serie ver- ticali; linea laterali singulis squamis tubulo simplice notata, sub pinnae dorsalis radiosae parte posteriore interrupta et infra sub parte ejus ante- riore reincipiente ; pinnis basi squamosis, dorsali et anali radiosis rotun- datis caudalem attingentibus, dorsali spinosa spinis mediis ceteris lon- gioribus, parte radiosa humiliore; anali spina media ceteris longiore; pectoralibus obtusis ventralibus acutis vix longioribus, 42 in longitudine corporis; caudali rotundata 4£ in longitudine corporis; colore corpore pinnisque olivaceo-vir'di. B. 6. D. 13/16 vel 13/17. P. 2/12. V. 1/5. A. 3/9 vel 3/10. C. 14 et lat. brev. Habit. Blitong, in flumine Tjirutjup. Longitudo speciminis unici 184”, Aanm. Deze soort is de derde Catopra, mij van den Indi- schen Archipel bekend geworden. Java bezit Catopra mandoi- des, Borneo Catopra fasciata. Deze drie soorten hebben 91 groole verwantschap met elkander, doch laten zich door vol- gende kenmerken gemakkelijk van elkander onderscheiden. Catopra fasciata Blkr. 12 zwartachtige dwarsche banden over het ligchaam. D. 13/16 of 13/17. P. 2/14. Catopra nandovdes Blkr. Ligchaam zonder banden. D. 14/16 of 14/17. P. 2/14. Snuit niet bol. Catopra Grootiíi Blkr. Ligchaam zonder banden. D. 13/16 of 13/17. P. 2/12. Snuit bol. Ik noem de bovenbeschrevene nieuwe soort naar den heer Corns. ng Groor, aan wien de wetenschap de eerste kennis der zoetwaterfauna van Blitong te danken heeft. Nanpus CV. Pinna dorsalis unica. Dentes maxillares, palatini, vomerini et linguales setacei, pterygoïdei granulosi in thurmam graci- lem collocati. Os suborbitale non denticulatum. Praeoper- culum denticulatum. Operculum spina unica. Membrana bran- chiostega radiis 6. Linea lateralis interrupta. Maxilla superior protractilis. Nandus is zeer na verwant aan Catopra (zie Nat. Tijdschr. Ned. Indië Jaarg. II), doch verschilt er van, doordien er de tongtanden zeer dun zijn en op eene smalle plaat veree- nigd, wat ook met de vleugelbeenstanden het geval is. Voorts heeft Nandus de onderoogkuilsbeenderen ongetand en het operkel slechts met een’ enkelen doorn gewapend. Catopra en JVandus zijn geslachten, welke in verwantschap bet midden houden tusschen de Chromides en de Percoïden en welligt te brengen zijn tot eene eigene familie. Het niet volkomen veree- nigd zijn der onderste keelgatsbeenderen sluit ze van de Labroïden uit, waarmede overigens hunne inwendige organisatie ze ver- want doet zijn. Zij schijnen voor de zoete wateren van Zuid- Azië en den Indischen Archipel te wezen, wat de Chromides Zijn voor de zoete wateren van Zuid-Amerika. Waarschijnlijk zullen latere nasporingen nog meerdere soorten van Nandus en Catopra in de zoete wateren dezer gewesten doen kennen. Nandus nebulosus Blkr. Nand. eorpore oblongo compresso, altitudine 3 in ejus longitudine, latitudine 2 et paulo in cjus altitudine; capite acuto 3£ in longitudine corporis, paulo longiore quam alto; oculis diametro 34 circiter in longi- tudine capitis; linea rostro-frontali declivi reetiuscula; maxilla superiore valde protractili alepidota, ore clauso maxilla inferiore paulo breviore, sub oculi parte posteriore desinente; dentibus maxillaribus, vomerinis, palatinis, pterygoides et lingualibus in vittas graciles dispositis; osse sub- orbitali humillima; praeoperculo rotundato, margine posteriore leviter emarginato dentieulis vix conspicuis; interoperculo leviter denticulato ; spina opereulari plana acuta; squamis ciliatis, lateribus 30 p. m. in serie longitudinali; linea laterali simplice sub pinnae dorsalis radiosae parte posteriore interrupta; pinna dorsali profunde emarginata, parte spinosa parte radiosa humiliore, spinis 3*, 4* et 5* spinis ceteris longioribus, parte radiosa rotundata; pinnis pectoralibus rotundatis et ventralibus aeutiusculis 52 eireiter in longitudine eorporis; anali spina 2* spinis 1° et 3* longiore, parte radiosa rotundata, eaudali convexa 54 circiter in longitudine corpo ris; eolore eorpore superne fuseo, lateribus inferneque aurantiaco-rufo diffuse transversim fusco faseiato; pinnis dorsali spinosa fusca, peetorali- bus olivaceis, ceteris aurantiaecis fusco maculatis et variegatis. B. 6. D. 14/11 vel 14/127 P. 1/15. V. 1/5. A. 3/5 vel 3/6. C. 14 et lat. brev. Synon. Bedula nebulosus Gr. Hardw. Illustr. Ind. Zoól. II Pise. tab. 1 fig. 2? Habit. Blitong, in flumine Tjirutjup. Longitudo speeiminis unici 111”. Aanm. Deze soort verschilt van Nandus marmoratus CV. door sterken operkeldoorn, onder het oog eindigende boven- kaak, aanmerkelijk grootere borst- en buikvinnen, veel min- der schubben op eene overlangsche rei, ongeschubte boven- kaak enz. In habitus en kleurteekening heeft zij zeer groote overeenkomst met Bedula nebulosus van de Illustrations of Indian Zoölogy, met welke species ik geneigd ben haar voor identisch te houden. Is zulks het geval, dan is de aange- haalde afbeelding in meerdere opzigten onjuist, vertoonende zij het oog te klein, de onderkaak te ver voor de boven- kaak uitstekende, de bovenkaak te ver achterwaarts rei- kende, het praeoperkel ongetand, den operkeldoorn in het geheel niet, enz. Bovendien tel ik op die afbeelding slechts 99 13 rugvindoornen , wat zijne reden kan hebben in eene indi- viduële verscheidenheid. De heer Cantor (Malaijan Fishes p. 17) brengt Bedula nebulosus Gr. Hardw. tot Nandus marmo- ratus CV. even als Bedula Hamilton Gray (Illustr. Ind. zoül. II Pisc. tab. 1 fig. 3). Ten opzigte van laatstgenoemde species stem ik den heer Cawron bij, maar Gravy heeft mijns inziens zeer te regt beide afbeeldingen beschouwd als tot verschillende soorten te behooren. NOTACANTHIRNI. Mastacembelus maculatus CV. Poiss. var p. 940. Rèon. an. éd. d. luxe tab. 55 fig. 1. Mastac. corpore elongato compresso, altitudine 10 circiter in cjus longi- tudine; capite 7 circiter in longitudine corporis; rostro 24 ad 24 in lon- gitudinc capitis, apice tentaculis 2 trilobo, parte producta rictum longi- tudine aequante ; praeoperculo dentibus vel spinis nullis; linea laterali cauda inconspicua; squamis parvis, totis striatis, cycloideis, lateribus 180 p. m. in serie longitudinali; pinnis verticalibus unitis; appendice anali conica longa; caudali vix distincta rotundata; dorsali post apicem pinnae peetoralis incipiente, parte spinosa longitudine partem radiosam acquante, Spina postice spinis ecteris multo majore; anali spina 2* valida magna, parte radiosa paulo ante pinnam dorsalem radiosam incipiente; pectorali- bus rotundatis; colore corpore superne viridescente-fusco, inferne virides- cente-flavo; lateribus fusco. nebulatis; pinnis verticalibus flavo marginatis, dorsali viridi et fusco variegata, basi maculis nigricantibus; anali nigricantc- fusca. B. 6. D. 26-60 ad 30-70. P. 22 vel 23. A. 59 ad 69. C. 16 p.m. Synon. Rhynchobdella maculata Reinw. Mastacemble tacheté CV. Poiss. VIII p. 340. S Mastacemble maculé CV. Règn. anim. éd. de luxe tab. 55 fig. 1. Ikan Arehlot Sundanens. Habit. Dlitong, Java, Sumatra, in fluviis. Longitudo 16 speciminum 125” ad 280”. Varietas: chrysogaster , ventre immaculato. Habit. Java (Buitenzorg, Tji- pannas), Sumatra (Pajacombo , Solok). dictyogaster , ventre fusco reticulato. Hab. Dlitong. Aanm. In mijne Bijdrage tot de kennis der Notacanthint van den Soenda-Molukschen Archipel (Verh. v. h. Bat. Gen. 94 v. K. en W. vol. XXIII), heb ik de diagnose dezer soort ge- geven, volgens hare in de groote Histoire des Poissons voor- komende beschrijving. Sedert ben ik in het bezit gekomen van een aantal exemplaren van Java, Sumatra en Blitong, waardoor ik in staat gesteld ben, hare kenmerken naauwkeu- riger op te geven. Deze soort is vooral merkwaardig door haar ongewapend praeoperkel, en zou daardoor zelfs uit het geslacht Mastacembelus behooren weg te vallen, indien de praeoperkeldoornen, door Cuvier VarENCIENNES als generisch karakter beschouwd, zulks inderdaad waren, wat ik echter niet kan aannemen, omdat Mastacembelus maculatus overigens in de wezenlijke kenmerken met de andere soorten van Mas- tacembelus overeenkomt. SILUROIDEI. Bagrus micropogon Bikr. Bagr. corpore elongato compresso, altitudine 8 circiter in ejus longitu- dine; capite acuto 44 circiter in longitudine corporis, duplo longiore quam alto sed minus duplo longiore quam lato; dorso humili; linea ros- tro-dorsali declivi rectiuscula, vertice tantum convexiuscula; oculis dia- metro 6 circiter in longitudine capitis; rostro oculo duplo longiore, ante os prominente; scuto capitis cristaque interparietali glabris; crista inter- parietali trigona aeque longa ac basi lata, tota conspicua, os interspino- sum glabrum non attingentes cirris 8 gracilibus, nasalibus oculum attin- gentibus, labialibus oculum superantibus, inframaxillaribus aperturam branchialem non attingentibus; labiis carnosis; maxilla superiore inferiore longiore; dentibus maxillis setaceis pluriseriatis, vomero-palatinis plurise- riatis in vittam semilunarem simplicem dispositis; osse scapulari vix ru- goso acuto; pinna dorsali spina corpore paulo altiore postice dentata; dorsali adiposa tota ejus longitudine a dorsali radiosa remota, anali op- posita eamque postice superante, oblonga, rotundata; pinnis pectoralibus acutis capite multo brevioribus, spina crassa postice valde dentata; ven- tralibus capite duplo brevioribus; anali rotundata corpore non humiliore; caudali valde excisa lobis acutissimis aequalibus 5 in longitudine corpo- ris; colore corpore fuscescente fusco profundiore nebulato; pinnis rufis nigro late fasciatis. B. 10. D. 1/7. P. 1/8. V. 1/5. A. 4/12. vel 5/11. CREE lan Habit. Blitong, in flumine Tjirutjup. Longitudo speciminis unici 79”, 95 Aanm. Deze species behoort tot die soorten van Bagrus met 8 cirri en onafgebrokene rei ploegbeen-geherneltetanden, bij welke de vetvin ongeveer dezelfde lengte heeft als de aars- vin en de achterhoofdskam niet tot aan het tusschendoorns- been reikt. Zij staat in verwantschap zeer nabij Dagrus poeci- lopterus K. v. H. van Java en heeft daarvan de dunne korte voeldraden; vooruitstekenden snuit en algemeene kleurteekening. Bagrus poecilopterus K. v. H. bevindt zich tot nog toe niet in mijne verzameling, doch ik bezit er eene fraaije afbeelding van, af- komstig uit de teekeningen der voormalige Natuurkundige Kommissie. Deze afbeelding wijkt in zooverre van de be- schrijving van Cuvier VALENCIENNES af, dat de rugdoorn er duidelijk getand is, de rugvin er 7. en de borstvin 8 stralen vertoont, even als bij bovenbeschrevene soort. Vergelijk ik echter mijn specimen met die afbeelding, dan blijkt het, dat het veel ranker van kop en ligchaam is, grootere oogen en zeer spits uitloopende staartvinkwabben heeft, minder regel- matig gekleurd is, en de lipdraden er tot achter het oog rei- ken. Ik houd mijn specimen daarom voor eene eigene soort, tot dat nadere waarnemingen kunnen doen blijken, dat deze verschillen slechts toe te schrijven zijn aan den leeftijd , be-. dragende de lengte van mijn specimen nog niet de helft van die der bedoelde afbeelding. CIJPRINOIDEI. Barbus lateristriga CV. Poiss. xvi p. 120. Barb. corpore oblongo compresso, altitudine 84 ad 32 in ejus longitu- dine, latitudine 3 circiter in ejus altitudine; capite 5 et paulo in longitu- dine corporis; altitudine capitis 14 ad 14 in ejus longitudine; oculis dia- metro 3 in longitudine capitis, diametro 1 a se invicem distantibus; rostro convexo oculo breviore; maxilla superiore inferiore vix longiore, vertica- liter deorsum protractili, ante oculum desinente; ore antico; cirris maxil- laribus labialibus brevioribus, maxillaribus oculi marginem anteriorem, labialibus praeoperculi partem posteriorem attingentibus; dentibus pharyn- gealibus triseriatis conicis, serie externa 4 uncinatis et subuncinatis; osse scapulari trigono obtuso rotundato; linea frontali declivi rectiuscula; 96 dorso elevato ventre convexiore, linea dorsali vix angulata antice valde convexa; linea ventrali rotundata; linea laterali infra lineam rostro-cau- dalem descendente, concava; squamis radiatim striatis, lateribus 24 p. m. in seric longitudinali, 8 vel 9 in serie verticali; inguinibus squamis elon- gatis; pinna dorsali acutiuseula non emarginata, corpore minus duplo. humiliore, spina denticulata capite breviore ventralibus opposita; pinnis pectoralibus ct ventralibus acutis longitudine aequalibus capite brevioribus, pectoralibus ventrales non attingentibus; anali acutiuscula non emarginata, corpore plus duplo humiliore; caudali profunde incisa lobis acutis 44 cir- citer in longitudinc corporis; colore corpore superne olivacco-viridi, late- ribus inferneque flavescente-argenteo ; dorso lateribusque fasciis 2 trans- versis violaceo-nigricantibus, fascia anteriore dorso-pectorali, fascia pos- teriore dorso-ventrali ; cauda fascia longitudinali violaceo-nigricante; pinnis flavescente-roscis, dorsali analique marginem versus violascentibus. B. 3. D. 4/8 vel 4/9. P. 1/13. V. 1/8. A. 3/5 vel 3/6. C. 19 ct lat. brcv. Synon. Barbeau au trait latéral CV. Poiss. XVI p. 120. Ikan Dokkum Sundan. Habit. Blitong, in flumine Tjirutjup. Tjampea, Buitenzorg, Javae insulae, in flumine Tjidani. Longitudo 3 speciminum 80” ad 95”. Aanm. Ik vond deze soort in 1850, tijdens een verblijf te Tjampea en ontving haar in 1851 van den heer TEnswawN van Buitenzorg. Volgens de waarnemingen van Kunt en Van Has- sgLT komt zij ook te Sading wetan voor. De heer VALENCIEN- NES heeft deze plaats van voorkomen verkeerdelijk gehouden voor den inlandschen naam der soort. Het Blitongsche specimen is 87” lang en behoort tot eene varieteit met eene ronde vio- let-zwarte vlek boven het begin van de basis der aarsvin. Bij dit specimen gaat ook de tweede dwarsband tot aan den anus en vereenigt zich daar met dien der tegenovergestelde zijde. Barbus blitonensis Bikr. Barb. corpore oblongo compresso, altitudine 32 circiter in ejus longi- tudine, latitudine 22 circiter in cjus altitudine; capite 5 in longitudine corporis; altitudine capitis 14 circiter in ejus longitudine ; oculis diametro 3 circiter in longitudine capitis, diametro 1 a se invicem distantibus; rostro convexo oculo breviore; maxilla superiore inferiore vix longiore, ver- ticaliter deorsum protractili, ante oculum desinente; orc antico; cirris maxil- laribus cirris labialibus brevioribus, maxillaribus pupillam, labialibus oper- 97 culum attingentibus; dentibus pharyngealibus triseriatis eonieis, serie cx- terna 4 vel 5 subuncinatis; osse scapulari trigono, obtuso, rotundato; linea frontali declivi eonvexiuscula; dorso elevato ventre convexiorc; linea dor- sali angulata, antice vix convexa; linea ventrali rotundata; linea laterali infra lineam rostro-caudalem descendente, concava; squamis radiatim stri- atis, lateribus 24 p. m. in serie longitudinali, 8 vol 9 in serie verticali; inguinibus squamis elongatis; pinna dorsali acutiuseula, non cmarginata, eorpore minus duplo humiliore, spina denticulata capite breviore ventra- libus opposita; pinnis pectoralibus acutis ventralibus acutis paulo longio- ribus, eapite brevioribus, ventrales non attingentibus; anali apice rcctan- gula non emarginata, corpore triplo ferc humiliore; caudali profunde emarginata lobis acutis, aequalibus, 44 circiter in longitudine corporis; colore corpore superne aureo-viridi, inferne viridescentc-argenteo; dorso macula diffusa violaceo-nigra ad basin pinnae dorsalis; cirris labialibus nigricantibus; pinnis rubris, anali fusco marginata. B. 3. D. 4/8 vel 4/9. P. 1/14. V. 1/8. A. 3/5 vel 3/6. C. 19 et lat. brev. Habit. Dlitong, in flumine Tjirutjup. Longitudo speciminis unici 117”, Aan. Deze species heeft groote verwantschap met Barbus lateristriga CV. doch onderscheidt er zich van, behalve door het gemis der dwarsche en overlangsche violet-zwarte banden, door ranker ligchaam, langere voeldraden , minder stompen snuit, minder bollen rug, één straal meer in de borstvin enz. Zij moet ook na verwant zijn aan Barbus roseipinnis CV. van Pondicherij, doch deze mist de violet-zwarte rugvlek en is overigens in de groote Histoire naturelle des Poissons te onnaauw- keurig beschreven, om over de identiteit te kunnen oordeelen, eene identiteit welke, de woonptaatsen in aanmerking genomen, niet te verwachten is. Leuciscus cephalotaenia Bkr. Leueise. corpore elongato compresso, altitudine 5 ad 54 in cjus lÉngitu- dine, latitudine 2 circiter in ejus altitudine; capite acuto 5 circiter in longitudine corporis; altitudine capitis 14 ad 1£ in cjus longitudine; ocu- lis diametro 3 ad 34 in longitudine capitis, diametro 1 et paulo a sc in- vicem distantibus; rostro acuto oculo non vcl vix longiore; maxilla su- periore maxilla inferiore vix brcviore, paulo protractili, ante oculum desinen- te; maxilla inferiore valde adscendente, symphysi uncinata; dentibus pharyu- gealibus triseriatis, serie externa 5 curvatis subuncinatis; osse scapular! Ill. 8 98 trigono apice rotundato; linea rostro-dorsali capite declivi recta, dorso convexa; dorso ventre non vel vix convexiore; ventre obtuso non cari- nato; linea laterali valde concava, lineae ventrali valde approximata ct parallela, basin pinnae caudalis attingente: squamis parte libera ct basali radiatim vel longitudinaliter striatis, lateribus 30 p. m. in serie longitudinali, 8 p. m. in seric verticali; pinna dorsali pinnas ventrales in- ter et analem sita, acuta, non cmarginata, corpore vix humiliorc; pinnis pectoralibus et ventralibus acutis, pectoralibus ventralibus longioribus sed ventrales non attingentibus, ventralibus analem non attingentibus; anali acuta, vix cmarginata, dorsali vix longiore et humiliore; caudali pro- funde emarginata, lobis aeutis 44 circiter in longitudine eorporis; colore corpore superne viridi inferne dilutiore; capite fascia rostro-opereulari coerulea; lateribus guttis profunde coeruleis in series 2 vel 3 longitudinales dispositis; pinnis viridescentibus, caudali medio vitta longitudinali coerulea. B. 3. D. 2/7 vel 2/3. P. 1/14 vel 1/15. VB. AS An E CR et lat. brev. llabit. Dlitong, iu flumine Tjirutjup. Longitudo 8 speciminum 85" ad 103”. Aanm. De Indische Archipel bezit vrij talrijke soorten Leu- ciscus met lang slank ligchaam , spitsen kop, zeer korte aars- vin en gehaakte onderkaak , de rugvin geplaatst tusschen buik- vinnen en aarsvin, en met groote schubben „— zooals Leuciscus cjanotaenia Bikr., Leuciscus kalochroma Blkr., Leuciscus du- sonensis Blkr., Leuciscus Einthovenii Bikr., en andere nog onbeschrevene species, welke in mijne groote verhandeling o- ver de Cyprinoïden van den Indischen Archipel gepubliceerd zullen worden. Van alle die soorten laat zich de bovenstaan- de bij den eersten oogopslag onderkennen door den donker- blaauwen snuitoperkelband en door de reijen blaauwe vlekken langs de zijden. Bij Leuciscus daniconius (Cyprinus daniconi- us H.Buch.), gaat ook de kopband tot aan den snuit, maar deze soort is korter van ligchaam dan Leuciscus cephalotaenia, mist de reijen zijvlekken en zou (wat ik echter betwijfel} de zijlijn regt over het midden der zijden hebben. Nog groo- ter schijnt de verwantschap te zijn van Leuciscus cephalotaenia met Cyprinus anjona H. Buch. van Bengalen, welke lang- werpiger is dan Leuciscus danicontus, twee reijen zwarte zij- vlekjes heeft, dach den snuit stomp, de oogen hoog en het 99 profiel van den rug sterk naar den nek dalende, terwijl er van geen snuitoperkelband gesproken wordt. LUCIOCEPHALOIDEI. Luciocephalus pulcher Blkr. Ik beschreef deze soort reeds in mijne Bijdragen tot de ken- nis der Iehthijologische fauna van Borneo. De heer Corns. pr Groor verzamelde op Blitong 4 exemplaren van 75" tot 180” lengte en de grootste alzoo 60” langer dan het grootste mij- ner Borneosche specimina en dan de afbeelding in de Illustrati- ons of Indian Zoölogij. Deze uiterst merkwaardige soort, wel- ke aan het hoofd eener afzonderlijke familie behoort te staan, waarvan zij tot nog toe de eenige bekende representante is, on- dergaat met toenemenden leeftijd aanmerkelijke wijzigingen in hare kleuren , zoodat de donkerbruine kaakstaartband ligter wordt en zich over het geheele ligchaam en de vinnen zwartachtige ron- de vlekjes vertoonen. Bij de anatomische aanteekeningen, vroe- ger medegedeeld, kan ik nog voegen, dat er geene zwemblaas aanwezig is. In de maag van een der grootste specimina vond ik een twintigtal zeer jonge vischjes, met den dojerzak nog | ver buiten de buikholte uitpuilende, in welke ik Leuciscus | cephalotaenia meen te herkennen. ESOCES. | Hemiramphus phatosoma Blkr. Hemiramph. corpore elongato compresso, altitudine 9 et paulo in cjus | longitudine; dorso rectiusculo; ventre prominente; capite 31 circiter, ros- | tro 54 circiter in longitudine corporis; maxilla superiore longiore quam lata lanceolata; dentibus maxillaribus minimis aequalibus; oculis diametro 1} circiter in capitis parte postoculari, diametro 1 a se invicem distanti- bus; membrana submaxillari humili; squamis lateribus 70 ad 80 in scrie | ante analem inserto; pectoralibus acutis capitis parte postoculari ct | ventralibus multo longioribus; ventralibus antice in 4a sexta corporis parte sitis radio postico ceteris non longiore; anali dorsali humiliore 100 radiis tumefactis; caudaliintegra, convexa, 64 circiter in longitudine totius corporis; colore toto corpore pinnisque fusco. B. ? D. 1/20. P. 1/9? V. 1/5. A. 1/8? C. 16 et lat. brev. Habit. Blitong, in flumine Tjirutjup. Longitudo speciminis unici 52”, Aanm. Deze soort laat zich zeer gemakkelijk van alle be- kende onderscheiden door haar bruin ligchaam, korte onder- kaak , lange rugvin, bolle staartvin en kleine schubben. Het eenige specimen, naar hetwelk bovenstaande beschrijving geno- men is, heeft mij niet duidelijk genoeg het aantal kieuw- , borst- vin-en aarsvinstralen laten herkennen. Scripsi Batavia Calendis Decembris mpcccu. 