Uit ou reisbeskrywinge
 oock soo wilde ick myn maet niet verlaten. Sydan waghten ons verscheyden reysen in en droegen oock daer wy ons's nachts mede deckten; maer als sy sagen dat de commandeur niet voort komen en sick van hem niet gaen wilde, sey-den sy dat wy hun in haer hutten soude vinden; nien onse rocken mede, denckende dat wy sou-den volgen, maer als sy een musquet schoot van ons af waren bleven sy stille staen en maeckte een misbaer, niet of sy menschen maer of 't duyvels waren. Dae op quamen sy alle vier weder na ons toe loopen; wy dat siende, meenden dat sy ons om den hals soude brengen, maer twee van haer gaven haer gewer, over en siende dat ick noch gauwer als de commandeur was, vat my elck by een arm en liepen met my weg, latende de commandeur leggen. Hy, my dan soo siende mede slepen, kroop soo veel hy kost voort om my te volgen, maer na dat sy my een groot stuck weeghs hadme mede gesleept (en ick van haer geen goedt was verwachtende), sochte ik t'elkens van haer af te komen; haelde een knip-mesjen (dat ick by my hadde) uyt myn sack, waer mede ick na de eene stiet, dit voort los liet, en doen dede ick van geelijcken naer de andere die my oock los Wasser door ick gelegentheyd kreeg haer te ontvuchten, gelijck ick oock van haer ter zijden af in 't bos liep. Doen maeckten 0) Wapens. 159 zy een groot geschreeuw waer op twee andere die al 't gewer droegen en een stuck weeghs achter waren, na haer toe liepen en haer gewer over- gaven ; waer op sy alle vier na my toe quamen en met haer pijl en boog ons dreygden te doorschieten. De voornoemde Hottentots riepen tot verscheyden malen dat ick by haer soude komen maer ick en wilde niet uyt vreese als sy my in haer coralen(l) gesleept hadden, my slachten en eeten soude. Ondertusschen was de commandeur weder by my gekomen en als  leeren rantsel daer omtrent 180 gulden aen geldt van my in was namen zy mede en lieten ons daer samen sitten. De nacht aenkomende leyden ons tot slapen ende den volgende morgen marcheerden wy weder te rugh en quamen ter plaetse daer wy te vooren die swarte bessen gegeten hadden ; bleven daer 4 dagen by malkander leggen, want de commandeur konde niet een voet meer versetten en ick wilde hem niet verlaten. Ick pluckte somtijds wat bessen die ick hem brachte, maer eyndelijck van tijd tot tijd soo verzwackte dat hy op den 5. dagh naulijks meer geluyt konde geven. Ick bleef soo langh by hem dat de spraek hem quam te begeven en op den 30. of 31. December den geest gaf. Ziende dan geen ander uytkomst als de doodt, verliet hem en wenste weder by de Hottentots te zijn, doch die gedagten en konden my doen niet (*) Kralen — van Port. corrál of currál. i6o helpen ; derhalven resolveerde weder naer strandt te gaen, met voornemen so het verlaten schip daer noch lag, naer het selve te swemmen. Ick gaf my dan in de achter-middagh op wegh en marcheerden soo verre dat ick tegens den avondt ons schip weder in 't gesight kreegh en soo mijn dochte sagh ick achter het schip noch een vaertuygh, maer konde het selve door de duysterheyt niet kennen, ging egter soo lange voort als ick sien konde, alsoo mijn hoope was Christen menschen te vinden. AIs het dan gants duyster was geworden maekten ick vuyr, en een bos rijsen (') by malkanderen ge- raept hebbende stak die in brandt en alsoo ick nogh weynigh toback op my hadde, rookte van deselve een pijpjen en begaf my om te slapen. Den volgende morgen marcheerden ik soo spocdig voort als mijn mogelijck was en quam omtrent ten 10 uren aen strant, zijnde den 2. January 1694 alwaer ick onse verlaten schip vondt van sijn ankers geslagen en tegens strant geset; ock sagh ick een schip met 3 masten in de baey, met noch een Engels vaertuygh, omtrent een mijl van land. Ick was seer verblijt als ick dit schip sagh ende begon met mijn Engelsche-Mus die ick op hadde te wencken waer op een schuytjen met twee man wierd afgestuert om my te halen. Als dit vartuygh omtrent de brandingh was gekomen, liep ick van blijdtschap tot onder mijn armen in 't water en gerraeckten alsoo behouden in 't vaertuygh. Van dese twee maets verstondt ick dat het Eene (!) Dun, droë takkiee. Schip met drie masten, deren Dageraet was, en hct Engels vertuygh de chaloep de l'Amie, dewelcke van de Caap waren afgeschickt om het schip de Gouden Buys af te halen. Zy roeyden my aen de Gouden Buys alwaer den schipper Jan Tack die den Dageraet voerde op was. Welck schip de Dageraet, schipper jan Tack voornoemt (op ordre van den Gouverneur van de Caap die den 28. December d'eerste kennisse van de Saldange Baey had bekommen) den 29. dito was afgesonden en de Tafel Baey uyt gelavet en quam op den 1. January 1694 aen het schip de Gouden Buys die voor omtrent zu dagen van te voren van sijn anckers gedreven nu tegens de wal van S. Helenaes Baey aen vonden leggen op 15 voeten waters, hebbende alleen maer 23 duym water in ; sulks schipper Jan Tack moet hadde, om 't selve van strand af en weer in 't diep te brengen ; dies hy aen de Gouverneur van de Caap over de landt wegh daer van kennisse gaf waer op zijn Ed. hem toesondt 't Jacht Tambor, 't Galjoot 't Hoen, en 't vaert Au g Jupiter met 50 man die den 10. January daer aenkomen; waer op zy gesamentlijck te werck gaen, hebbende zijn ladinge uyt deselve genomen om te lichten en 't schip in 't vlot te brengen, gelijck dan sulcks oock op den 12. January daer een weynig na begon te lijcken, de- wijl 't schip nu maer 14 voet gaende, vermids alle 0) Die Dageraet was toentertyd die slaweskip van die Kaap. Die Amy was 'n klein Engelse rowerskippie wat die Kaapse regering 'n tyd gelede (,\fei 1693) huitgemaak het in die Ruldanlia-ltaai. 1 6 j Zware goederen daer uyt waren geborgen en reets op 12 voeten water was gebragt; op den 13. dito meende men 't genoegsaem te hebben gewonnen, maer 't weer en windt. wat ontstelt sijnde, 't geene de zee hooger deede dijnen als te vooren,- raekte 't schip geweldigh aen 't stooten, sulcks de groote mast 2 voeten uyt sijn spoor lichte en 't schip leck geraeckte, waer op geresolveert wierd de lins te kappen, en 't schip weder na de wal te laten drijven, gelijck gedaen wierd; waer op het den 15. January op zy viel; dies men vorder alle wat nogh kon geborgen worden en daer noch in was als loot, yser en eenige andere waren met 9 anckers en touwen daer uyt lichten ende te samen gelaeden na De Cap weder keerden; welche schepen als 't jaght Tamboer, 't galjoot 't Hocn ende Jupiter neffens de chaloep de l'Amie op den 4 February weder na Gouden Buys sijn afgesonden om verder alles te bergen wat nogh overigh was, gelijck zy oock deceden en den 7 February weder volladen te rugh keerden en 't hare in salvo bragten: welcke goederen vorder na Batavia met de Compagnie schepen sijn versonden. Daer gekommen zijnde sagh my een yder met verwonderingen aen daar dien ick gandts swart en 0) Waarskynlik die anker los kap Ons tref hierdie uitdrnkking in geen enkele woordeboek of vakkundige werk an nie. Ons meen, egter, lins of luns (Afr. luns of stejer, vgl. ook lunsriem) te moet vereenselwig met die sogenaamde,,karveelnagel", houtpen in die dwarsbalk van die beting (d.w.s. die toestel wat dien om die anker aan vas te lê). Die tou word om die,,karveelnagel" geslaan, sodat hy nie kan afglip nie. Vgl. in hierdie selfde bete-ksnis die Eng. seemansterm..lineh-pin". i63 mager van honger was, want het was nu 7 en een halve week dat ick van schip was gegaan. Ik eyschte drincken, en also geen water by de handt was, seyde den schipper het beter te zijn dat ick versterckende dranck nuttighde en liet een half- musjen^1) caneel-water geven dat ick graegh in dronck. Ondertussen vondt ick een vaetjen met water, daer in zynde 6 kannen water dat uyt de schuyt in 't schip was gekomen en, alsoo ick noch niet machtig was het selve op te lichten (een teken van seer kleyne kragt), leyde het by my neer en dronck het meer als half leegh. Oock liet my de schipper een pint Franse wijn geven, die ick mede met smaeck uytdronck. Ick verstondt van 't volck dat sy 's avonds te vooren met haer schepen daer waren gekomen en dat sy wel seventhien a achtien doode lichamen gevonden hadden waer van eenige soodanigh gestelt waren, dat men haer niet konde handelen. Ongelooffelijke stanck wasser in 't schip en alsoo den avondt viel en het niet geraden vonden om in die grooten stank het volck in het schip te laten, stapten sy alle in de boot en sloep om weder aen boort van haer schip te varen, maer voor haer vertrek van boort hoorden zy noch ge- kerm van een mensch, waer op zy weder uyt de sloep in het schip gingen om te besoeken en komende in de stuurboorts hut, vonden aldaer den hof-meester Jan Frantz. Doesborgh heel kranck. Zoo haest hy ons sagh riep hy : ,,Slaet my niet doodt, ick sal seggen ivaer het geldt is." Wy ver- /*) Eén mutsje — 1/10 van 'n pint. 164 moeden dat hv meenden dat wy quamen om het schip te berooven. Hy seyde dan :,,Het geldt leydt onder de schipper sijn kooy." Zy namen hem uyt het schip en quamen alle weder in de sloop, en bragten hem op het schip den Dageraet alwaer van behoorlijcke medicamenten tot herstelling zijnder gesontheyd met de hulp van Godt wierde gegeven ; dogh hy overleed na twee en een half etmael op den Dageraet. Om weder tot mijn varhael te komen, so bragten sy my met mijn kisten en slaep goedt aen den' Dageraet. In 't roeyen naer 't schip voeren wy erst aen de chaloup l'Amie, alwaer zy 2 gebraden vissen, twee geweyckte bisschuyten en een kanne water voor my overlanghde, aen de welck ick in 't roeyen Nu de Dageraet begon te peuselen en ophet schip gekomen zijnde wierd ick van de kock met warm water van 't hooft tot de voeten gewasen ; verschöne my doen van alles en dit gedaen zijnde, sette de kock my schape vlees met geele wortelen voor om te eeten ; daer toe wierd my so veel wijn gegeven als ick konde drincken. Vy bleven hier noch drie dagen leggen ; onderwijlen wierd ons schip De Dageraet geladen met de gebergde goederen van het verlooren schip De Gouden Buys, waer onder seventhien kisten met geldt waren. Onse ladingh in hebbende, gingen in Compagnye van de chaloup l'Amie (die oock volladen was) 't ziele en na dat wy twee dagen in zee geweest waren, kregen een storm dat wy in k. orten tijdt door de porten tusschen deck drie voet wäter in kregen. i05 Wy deden dan met alle man soo veel met balijen en putsen dat wy eyndelick het schip weder leegh kregen ; maer 's anderen daegs, eendeels door contrarie windt en anderdeels om ons schip wat te kalleffateren de Saldange Baey in liepen, alwaer wy oock visten ende in twee trecken met den Zegen wel een half schuyt vol vis vongen ; de gevangen vis aan boort gebraght hebbende koock- te, braede en backte deselve daer ick niet weynigh mijn part van kreegh, 't welck een groote vervars- singh voor mijn was. Sy broghten my oock na de Compagnie post die in de Saldange Baey leydt om een van myn mackers die sy seyden van de Swarten daer gebracht te zijn te besoecken, maer als ick daer quam verstondt ick dat hy daeghs te vooren met een vrijmans vaertuygh dat daar lagh was vertrocken. Ick verstont hier oock dat de swarte die my in 't bos gevonden hadde, aldaer de tijdinge hadden gebragt dat sy ons beyde wel gevonden maer niet mede hadden konnen krijgen, gelijck waer was. Ick vroeg of zy mijn rantsel met geldt daer niet hadden gebraght, daer ick op tot antwoordt kreeg dat sy wel wisten wat geldt was en wijser waren het daer te brengen. Sy gaven ons dan te eten ende dat gedaen zijnde, voeren weder aen boort, maekten den volgende dagh zeyl en staken in zee. Na dat wy weder 2 daghen in zee geweest waren, kregen de Tafel en Leewen Bergh in 't gesigt ; die nacht was het heel stil weer en liet de stuerman in de honde-waght^1) <i\ Wag vnn micHernag tot Weruur. L i66 ons groote zeyl met de fock (op gijen), streken ons mars-zeyl op de randt neder en lieten het also drijven ; na datter 6 glasen in de honde-waght uyt waren(3) zagen wy de brandings soo natuerlijck dat het ons heel ontstelde ; hier op komt de schipper uyt sijn kooy, die hem in 't begin van de honde- wagt tot slapen had geleydt en de sorgh aen de stuerman gelaten hadde, zeyde :,,Mannen wat wil dit zijn? Heer, wat is dat? Soude wy wel aen de vaste wal sijn?" Dit seyde hy uyt oorsaecke van de groote mist die daer was en alsoo de zee boven gemeen hol gingh, was het wel te presu- meeren dat wy digt by landt mosten wesen, lieten het diep loot werpen en bevonden op 10 vadem water L i66 ons groote zeyl met de fock() op gijen(2), streken ons mars-zeyl op de randt neder en lieten het alsoo drijven ; na datter 6 glasen in de honde-waght uyt waren(3) zagen wy de brandings soo natuerlijck dat het ons heel ontstelde ; hier op komt de schipper uyt sijn kooy, die hem in 't begin van de honde- wagt tot slapen had geleydt en de sorgh aen de stuerman gelaten hadde, zeyde :,,Mannen wat wil dit zijn? Heer, wat is dat? Soude wy wel aen de vaste wal sijn?" Dit seyde hy uyt oorsaecke van de groote mist die daer was en alsoo de zee boven gemeen hol gingh, was het wel te presu- meeren dat wy digt by landt mosten wesen, lieten het diep loot werpen en bevonden op 10 vadem water L i66 ons groote zeyl met de fock() op gijen(2), streken ons mars-zeyl op de randt neder en Te sijn. Hier op riep de schipper: Man-ne-t sa, wacker! Het ancker voor van de boegh af en laet het vallen; daer wel voort aen-gegaen wierdt maer de branding begost al voor ons te breken. Na dat wy 2 anckers hadden laten vallen en omtrent 100 vadem geviert(4) was eer bet selve wilde houden, waren wy also dight op de wal dat de brandingh met sulcken kraght voor onse schip storten dat onse groote blinde ree(s) in de eerste stortingh aen stucken brak waer op onse schip wierdt aen stucken geslagen. Een man Die onderste ra-seil van die voorste mas, of fokmus. Geien = die seile met toue inkort om die windvang te verminder. Ses glase, of ses sandlopers, vaarvan die uit Loop 'n halfur elk geduur het Dit betekcn cus o~n drie-uur snags. (*) Vieren — dic tou laat uitloop. (*) lève vir ra. 17. Cie voor de beetinghört, werde van de zee tegens deselve aen geslagen dat sijne ribben aen stucken waren; hy kroop noch na de cojuyt, maer bestorf het. Door de vuyle klippige gront raekten bade onse cabel touwen aen stucken en wiert ons achter-schip tegens de wal geset dat hem het roer van syn gat af stiet en het voorschip dwars zee, soo dat hy met syn stuur-boort aen landt quaem te leggen en wierd al hoger op tegen de wal geset. Wy kregen van bakboort sulken zee, dat ons de focke mast midden door sloegh. Even te vooren hadden wy de schuyt in de taakels(2) gehangen om te sien of wy met deselve niet konde ontvluchten, maer wy sagen daer geen apparentie toe want d'eene zee. was niet over ons hooft of kregen eer wy ons adem gehaelt hadden d'eene parthy op 't half-deck, sommige op de hut(4), eenige klommen in 't want andere saten op het zonne-dek(3), in somma elck sogt hem te salveeren als hy best konde. Ick was dan mede achter op geloopen ; onderwijlen komt daer een zee en slaet de schuyt in sijn taakels aen stucken dat de achter en voorsteven bleef hangen en met deselve zee, raekte onse groote mast (die digt onder de mars wierdt aen stucken geslagen) Beetingli =stevk yster- of houttoestel in die vorm van 'u galg, waaraan die kettings of kabels vasgelê word ná die uitwerp van die anker. (2) 'n Samest el van toue en katrolle wat gebruik word om groot gewigte op te tel. (3) Half-deck = die een helfte van die s.g. koebrugsdek. d.i. die onderste dek van die skip. (*) Die verblyfpaas van stviurmanne eii laer offisiere. (a) 'n Sterk seidoak wal oor gegen wmi I,awniiig'). [68 over boort; de zee die daer op volgden sloeg de boot die los in sijn klampen, stont mede over boord ende de groote mast noch eenmael aen stucken. Hier na wiert het voor schip tot aen 't groote luyck van 't achter schip van malkanderen geslagen so dat ondertusschen het agter schip hooger tegen strant aen schookte. Op het sonne-deck' waren wel 15 a 16 gevlught dewelcke door een zee met het selve van 't schip wierden geslagen en van 't water alle over de klippen aen landt geset. Kort hier op wierdt het deck van de hut, daer de rest van 't volck op was gevlught (behalven ick en de konstapels jonge). Gelicht en quamen als de voorige aen landt. Ick op het vrak van 't schipstaende, trock mijn kleederen uyt om met swemmen aen 't landt te komen, maer siende dat 'er verscheyden waren die beter swemmen konden als ick haer te water gaven, maer wat ter zijnde het schip gekomen zijnde trock het water soot sterck dat het haer in zee sleepte en alsoo 15 a 16 man verdronck;ick moeder naekt dit ellendig schouspel aensiende, quam weder een zee en slaet my met de jonge een stuck van boort in zee;ick verliet het stuck houdt, alsoo om siende veel hout-werck en vaten op my sagh afkomen, liet my na de gront toe sincken om van deselve niet be-schadigt te werden. Onderwijlen raekten dit goedt alles Over mijn hooft en weder boven komende, zag mijn door de vloet van 't water een goedt stuck Houtblokke, of weerliake, Waarin 'n mas of '11 skuit rasgesit word. (2) Viede kanonnier of assistent ran die konstebel. Die opfälige van die geskut. Vand wärken auf, de tweede brandingh over virl mijn so schielijck dat ick deselvige niet konde ontwijken; zij nam mijn op en smeet my los tegens de klippen in, alwaer ick door de bandieten (l), die op het schieten daer gekommen waren, zijnde vijf sterk, gezwind daeruyt gehabt wierd. Op het landt gekommen zijnde, bragten sy my by een groot vuyr om te warmen dat sy gemaekt hadden; gewarmt hebbende setten sy my met noch vier andere op een wagen, bragten ons in haer woon huys en setten ons broot en kaas voor daerwy wat van aten. Na dat wy daer drie dagen hadden geweest, wierden met de boot V van 't schip Schoondijk dat aen de Caap lag van daer gehaelt en aen de Caap gebragt en aldaer gekommen zijnde, vondt ick mijn cammeraet Lourens Thysz. op 't hooft staen die in 't bos met den boekhouder van ons was gescheyden ; als hy my sag verwellekomde my met groote blijdtschap en nam my met hem in zijn logement, ten huyse van de voor- gemelte vryman Lambert Adriaansz. alwaer ick wel wierde ontvangen en bleef logeeren. Eenige dagen hier naer, deden wy aen den secretaris van den Governeur het voor-verhaelde relaes, het welcken in 't kort opgschreven zijnde, wy met eden bevestigen. Die bandiete ran Robbeneiland. Die skipbreuk bet underdand plaasgevind op die westeiike boek van daardi* •iland (sisn Uitgaand t brieven, KRapse argióf. No. 787, y Ft. 1094. Uit Peter Kolbe se "Beschryving van De Kaap de Goede Hoop." Sos ons aangemerk het by die Dagverhaal van Van Riebeeck, het die eintlike invoer van slawe in die Kaap begin in 1658; en sedertdien is daar geordn meer van daardie koopwaar in die land gebring. Die Kompanjie het daar o.a. spesiaal 'n skip aan die Kaap op na gehou om hulle te gaan inruil op Madagaskar, Mosambiek, die kus van Angola of Guinea; terwyl ander, maar minder in getal, ook verkry is uit Voor-Indiese eilande. Waar die Hottentotte te lui of te onafhanklik was om vir die Kompanjie of vir die koloniste te werk, en waar blanke knegs te moeilik verkrygbaar was en te duur om aan te hou, was dit slegs natuurlik dat in 'n tyd toe slawerny 'n algemeen erkende instelling was, die Kaapse regering die toevlug tot slawearbeid sou neem. Daar is ook geen twyfel aan nie dat die gebruik van slawe heelwat bygedra het tot die ekonomiese ontwikkeling van die land, vernaamlik van die meer intensiewe graan- en wynboerdery van die westelike distrikte. Die aanwesigheid van de slawevolking, wat spoedig die blanke bevolking oorvleuel het(l), het egter nie alleen goeie gevolgé an te wys nie. Onder die "lijfeigenen" was daaf ege booswigte wat hulle aan die ergste misdade skuldig gemaak het: moordpartye op die persoon van hulle meesters, aanslae op vroue en kinders. En vroulike meerderjarige koloniste. Brandstigtings, ens. Andere, weer-, het hulseli nooit kan versoen met hul nuwe toestand nie en het gedurig probeer om te ontsnap die land in. Dit is 'n paar van dergelike episodes wat ons hieronder plaas uit die pen van Peter Kolbe, die bekende skrywer van wat lank die standaardwerk oor die Kaap gewees het, nl. die Naaukeurige en Uit- voerige Beschryving van de Kaap de Goede Hoop. Peter Kolbe word nou deur het het mense as 'n bedrieër en kwaksalwer beskou ; en ná 'n periode van roem het sy reputasie gedurig ver- bleek sedert die aanvalle wat 'De la Caille, Le Vaillant en later skrywers op hom gemaak heí. Ons is egter van oordeel dat Kolbe nie so fantasties en onbetroubaar is as wat hy soms voor uitgemaak word Nie. Op sy uiteensetting van die samestel-lingen en werking van die verskillende regeringsliggame, b.v., is maar bitter min aan te merk. Ook wat hy meedeel oor die lewe en gewoontes van die Hottentotte, waarvoor hy die aantekeninge van die uitstekende inboorlingkenner J. W. de Grevenbroeck tot sy beskikking gehad het, is oor die algemeen gelofwaardig en korrek. Ons kan me die versoeking weerstaan nie om ook uit daar-die gedeelte van sy boek 'n paar uittreksels te plaas. Ongelukkig is dit waar dat vir anekdotiese verhale hy maar alte dikwels afgegaan het op sterk- Ons reprodusseer die teks van díe eerste Hollandse uitgawe van 1727, gedruk in Amsterdam in tvwe groot  al nie uit die eerste hand gekry het nie — medelinge wat hy somar sonder die minste poging tot kontrolering in sy werk opgeneem het. En selfs daar waar hy self ooggetuie was van die feite wat hy aangee, laat sy geheue vir hom meermale in die steek. Kolbe was heel seker liggelowig en onkrieties van aanleg. Ons is egter geneig om vir hom hierdie swakhede te vergewe, al was dit maar om die eg Afrikaanse atmosfeer wat sy beskry-winge kenmerk, en die aansteeklike gesdrif waar-mee hy sy onderwerp behandel. UIT PETER KOLBE SE, BESCH RY VING VAN DE KAAP DE GOEDE HOOP. MIDDADE VAN DIE SLAWE. Eenigen tyd daar na(*) is' Er een zeer droevig en beklagelige geval door een party weggela slaven en slaven en slaven en slaven en geburt, 't welk ik der moeite wel waardig acht dat ik den lezer de gantsche geschiebenis omstandiger verhaal dan ik reeds in een van myne vorige hoofdstukken gedaan heb. Eenige slaven en slaven en slaven van verscheide burgers maakten eenen aanslag om gewer van hunne meesters te stelen en de vlugt te nemen, om daar door hare verlore vryheid weerom te bekommen; zy waren onder malkanderen ook over-eengekommen dat 'er een van hen koning en eene koningen zoude zijn(3), met magt om allerhande bedieningen onder hen als vrye luiden te begeven. Aldus 't hazenpad gekozen en achter den Duivels- register, Ao. 1707-1708 (verbatim afskrif, Kaapse argief, No. 293), bls. 391. (2) Hulle voorneme was „om na Madagascar te reijsen" (Dagregister, Ao. 1707-1708, t.a.p.). (3) Die drosters was: Augustijn van Batavia, und 21 of 22; Titus en Aron van Coutchin, und 35 of 36 en 10 of 11 (Klein Aron); Marie van Bengalen (Klein Marie), 20 of 21, slavin van burger Hendrik Meyboom; Anthony van Bengalen, 30 jaar, slavin van burger Frederick van der Lind; Aron van Coutchin, f.,Groot Aron), slavin van Matthijs "Wigmann": Jannetje van de Caab, und 16 of 17, slavin van Ëlias Kina, assistent in die Soldykantoor van die Kompanjie. Die koningin was Augustijn, die koningin was Groot Marie (Dagregister, Ao. 1707-8, blss. 388 en 399). J77 berg gekomen, zagen zy eenen schaaphoeder van den burgermeester Cornelis Botma, den welken zu wilden dwingen eenige hamels zonder geld te laten volgen. Door dien hy zich echter daartegen kante, en 't belang Venn van zijn meester na behoren behertigde, sneden zy hem den hals af en lieten hem in zyn bloed leggen. Vervolgens doden zy looken eenige bamels en namen in een dal achter den Tafelberg, welk dal met bomen bedekt was, de vlugt, alwaar zy hunne hamels kookten en zich vrolyk maakten. Den anderen morgen, met het krieken van den dag, sloegen zy hunne tenten op en trokken dieper landwaarts in, terwijl hunne meesters niet wisten waar deze baldadige landlopers gebleven waren en twyfelden of zy misschien de 5 slaven van den heer keldermeester Jacob de Wets(2) verlede jaar weggelopen, waren gevolgt. Deze vlugt wierd an den fiskaal independent ook bekent gemacht, dog deze wist ook niet waar hy ze zoude laten zeken. Ondertusschen deeden deze vermetele vlugtelingen niet dan stelen en moorden tot dat zy eindelyk in den Groenen Kloof nog een groter schmücken. Wanneer zy, zoo als gemeld is, in den Groenen Kloof quamen, ontmoeten zy eenen Duitscher van Hamburg van geboorte die 't vermaak van de jagt n. Am en wyl zy hem van verre zagen aankomen, verborgen zv zich Dit is onjuis: die skaapvvagtei was 'n slaaf van 'n sekere Johannes Heuffke. (Sien Dngregister. Ao. 1707-8, bls. 391). (a) Valentijn. op. cit., bls. 42. spreek van keldenweester .Tarohn? Aq W"it, i78 achter struwellen tot dat hy dicht by hen was, wanneer zy hem allen teffens op 't lyf vielen en 't gewer afnamen met deze woorden :,Wat wilt gy doen? Gy moet sterven; wilt gy bidden, zoo maakt het kort, wy hebben niet lang tyd." Daar op verzocht deze Duitscher dat zy hem maar een weinig tyd mogten vergunnen, om zyn ziel in Gods bescherming te bevelen zoo als zy ook deden. Dog wyl hy in zyn gebed aanhield en hen de tyd te lang viel, zeiden zy tegen hem:,Maakt dat gy ons niet ophoud, wy konnen zoo lang niet wachten. Ondertusschen lieten zy hem op zyn lang smeken nog een Vader Onse bidden waar na zy hem 't hoofd insloegen', en als zy zagen dat hy dood was, sneden zy hem den buik op, namen 't ingewand daar uit en hingen de darmen over de struiken en lieten hem aldus leggen(2). Wie heeft ooit van een yzelyker gruwelstuk gehoort? Wie heeft ooit gelezen dat een moor-denaar een rampzaligen aldus heeft gehandelt? Geen beest pleegt tegens zyns gelyke eene zodanige gruwzaamheid, veel min kan zulks met een mensch bestaan. Dog de maat van hare zon den zal nu ras vol worden, vermids zv zich van (1) Net soos die slaaf van Heuffke ie hom 'n prop in die nond gesteek en daarna die keel ai'gesnv ('Dogverhaal. Ao. 1707-8, bls. 394). (2) Hulle het hom ook die linkerhand en die vlees rondom die heup afgesny; toe het hulle hom met die kolf van sy gewer pap en stukkend geslaan en die parte uit mekaar in die veld gegooi, met die doel om die identiteit van die lagoffer te verberg en dit te doen voorkom.^sof hy deur 'n wilde dier ^erskeur goword is. (Sian V'agrMÍster, A<>. 1707-8. bls. 395), Uit Pet«r Koibe s« Btichryvinye van de Kaap. hier begeven en eenen diergelyken of nog wel afgryzelyker moord in den zin (1) Hadden, dien God Echter belet heeft. Haar aanslag was zich na de Saldanha-Baay te begeven, om dat zy hadden gehoort dat 'er maar een man dien post der Voortreffelyke Maatschappy bewaarde en op de aankomende schepen achting gaf en dat de anderen elders gebruikt wierden. Tegen den avond quamen zy aan dat huis onder voorwentzel dat zy van hunne principalen uitgezonden waren om gewer na hunne veeplaatzen te brengen. Deze eenvoudige geloofde zulks, te meer om dat hy kleine kinderen by hen zag. Ondertusschen vernam hy van eene slavinne, die hy ter zyde in een ander vertrek had gebragt, hunnen goddelozen aanslag, te weten, om hem dezen nagt te vermoorden, als mede dat zy reeds de twee verhaalde moorden hadden gepleegt en bad hem dat hy tog ter dege op zyne hoede zoude zyn, en, na dat hy haar had verboden om aaniemand iets daar van te zeggen, liet hy ze gaan en riep den eenen na den anderen in zyne kamer, alwaar hy hen zoo voort de handen op den rug bond met bedreiginge, dat hy de geene die den mond opende om te schreeuwen zoo voort door den kop zoude schieten en hy bleef den gantschen nacht by hen, om te beletten dat de een den anderen los maakte. Zoo dra de dag begon aan te breken, bond hy ze allen met een touw aan malkarideren en dreef ze aldus voor zich, de slavin M i8o alleen liet hy vry gaan tot dat hy ze aan de Kaap zelf bragt. Zoo dra zy daar quamen, wierden zy in een donker gat geworpen ; kort daar na naauwkeurig ondervraagt en, alles beleden hebbende, op de volgende wys gevonnist : dat vyf (2) van hen levend zouden worden gerabraakt, daar onder hare koning en hoofdmoordenaar die alvorens met gloejende tangen zoude genepen worden ; wyders dat zy allen levend van 't kruis genomen, op een rad gezet en aldaar zoo lang met spys en drank verzien zouden worden tot dat zy van zelf den geest gaven, voorts dat de koninginne aan een paal gewurgt zouden worden en dat alle de anderen met stroppen om den hals de executie onder de galg zouden aanzien, en vervolgens strengelyk gegeesselt en op 't voorhoofd gebrand- merkt worden. Eer en alvorens dit vonnis wierd voltrokken verzocht de geen die deze midsdadigers herwaards gebragt haben, nogmaals zeer instandig dat de behoudster van zyn leven, menende de slavinne, die hem dezen aanslag had geopenbaart van de straffe mogt worden verschoont; dog wat redenen men heeft gehad om zulks niet te doen hebbe ik 0) Die verhnal van hierdie kordaatstuk is 'n tiepiese voorbeeld van Kolbe se liggelowigheid. Dit is waarskynlik somar 'n opgesmukte storie wat in daardie tyd die rondte gedoen het en wat die skrj^wer sonder enige verder onder-soek aangeneem het. Dit was nie een man allenig wat die komp gearresteer het nie, maar,.'s Compaunies post-heuders en eenige Hottentots," soos die Dagregister virons meedeel. (Sien Ao. 17 07-8, bls. 396.) Dit moet vier wees (sien Dagregister, Ao. 170T-8, bls. 399.) Nouit konnen ondekken; zy moest nevens de anderen gelyke straffe uitstaan en quam niemand vry als een kind van 8 jaren(x) dat de vader gedwongen had mede te gaan en een dochtertje van een half jaar dat de zoo genaamde koninginne met zich op haar rug genomen had. Wanneer ik de executie zag, stont ik verstelt over de hardnekkigheid van deze booswigten, want daar anders iemand de felle pyn van 't broken van zyne leden voelt, zoo als by 't rabraken geschied, zoo heb ik overal waargenomen dat zodanige rampzaligen erbarmelyk schreeuwen; dog hier hoorde ik by geen eenen slag een enkelt woord zelfs niet, o wee!" en wanneer men ze van 't kruis nam en levend langs een enkelt woord zelfs niet, o wee!" en wanneer men ze van 't kruis nam en levend langs een kränge oen rad zette enkelt woord oen rad zette enkelt, waten zy wederom gegen gerucht ter waereld en verzochten enkelt water om te drinken, roepende in de Portuguesche tale: "Ago, por bebe" 't welk hen niet alleen gegen wierd maar men bood hen o O wyn en allerhande spys aan, waartoe zy echter geen trek hadden. Dien namiddag ten 3 uuren gaven zy den geesten en wierden door de beulsknechts van de raden agestoten, naderhand twee aan twee aan malkan-deren gebonden en door drie beulsknechts door alle straten buiten na 't gerecht gesleept en aldaar weder op raden gezet. De koningin stont toen (i) Bsdoel word; Klein Aron, toe 10 of 11 jaar oud. ze gewurgt zoude worden op een stoeltje en wanneer men het weg trok viel zy voor over om dat de strop aan stukken brak; dog door dien zy op bevel van den rechter ander-maal gewurgt en vervolgens met haar gemelden. En koning gesleept en tegen hem over aan de galg gehangen. Is dat niet een treurig en droevig voorbeeld, dat een menschelvk hert, 't welks slechts een weinig nadenken heeft, zodanig kan doen ijzert dat het met diergelyke booswigten onmogelyk medelyden hebben kan? Ik verzeker u, Lezer, dat ik eene grilling over myn gantsch lichaam voel, zoo dikwyls als ik daar om denk, om dat ik vele zelfs zwaarder executien heb gezien, dog gene daar de misdigers zoo verstokt geweest zyn. Wie nu een weinig gevoelig is, zal zekerlyk deze vermetelheid niet alleen vervlceken, maar ook eene zodanige hardnekkigheid doemen. [22 Oktober word Kolbe aangestel as sekretaris ad interim van Landdros en Heemrade op Stellen-bosch.]  maar eenige mededelen zal, want dezelve alle te verhalen zoude te wydlopig en te verdrietig vallen. Van moordaardige slaven heeft ik reeds een gruwzaam exempel verhaalt. Een ander (slaaf), dien de Heer Elzevier heeft laten verkopen, verstoute zich uit wraakzucht, 't huis van zynen gewesenen heer op Elzenburg in den brand te steken (2). Door dien hy echter door de slaven, die 't huis bewaarden verschei demalen in zyn voornemen belet, en eindelyk door dezelven gevat en herwaards na Stellenbosch gebragt wierd, zoo liet Landdrost Mulder hem na de Kaap brengen, en maakte hem na vrywillige bekentenis zyn proces welkers slot was dat hy met een keten om 't lichaam aan Een paal zoude vastgemaakt ert hout rontom hem gelegt, en aldus levend verbrand of gebraden werden (3). Nooit had ik konnen denken dat een mensch dien de vlam gestadig in de oogen en in 't aangezicht. Dit was Moses van Bengalen, 'n slaaf wat vroeër aan die sekunde Samuel- Elsevier behoor het, maar toe in diens was van vryburger Hendrik Eksteen. Sien originele Dag-register, Ao. 1712 (Kaapse argief, No. 296), bls. 90. Hy wou wraak geneem het op twee slawe, Pieter en Rantong, wat vroeër saam met hom op Elsenburg gewerk bet en aan wie hy die skuld gegee het dat hy verkoop geword is aan Hendrik Eksteen — 'n verkoop waarby hy sy klein besittings moes agterlaat. Hy het dan ook nie die woonhuis aan brand gesteek nie, maar die wynkelder en die wamakershuis, waar hy vermoed het dat Pieter en Rantong respektieflik ges. Laap het. (Dagregister, Ao. 1712, blss. 90 en volg.) (3) Die Ed. Agtb. Raad van Justiesie het vir hom op 2 Junie 1712 veroordeel om, gebragt te werden ter plaatse daar men alhier gewoon is crimineele sententien te executeeren, aldaar de scherpregter overgelevert zijnde, over eind staande met een ketting aan een paal gebonden, also levendig verbrand te worden, zullende het restant van 't doode gebrande lighaam, naar 't buiten geregt werden gebragt, aldaar met een ijsere pot boven 't hooft denoteerende de brandstigter, op een rat gestelt, en zoo lange te blijven sitten, totdat door de lugt en vogelen des hemels zal zyn verteert cum expensis." Sien Dagregister, Ao. 1711-14 (Kaapse argief, No. 297), bls. 97. Speelt, zoo lang konde leven, als deze deed; want hy liep niet alleen lang rontom den paal en weerde de vlam van zich af, maar hy beweegde heel lang armen en beenen, en riep overluid :,0 Deos mio pay!" O God, myn Vader! en leefde aldus ruim een quartier uurs in 't vuur. Waar uit dan licht is af te nemen, dat, wyl zyn lichaam niet verbrand maar gebraden is, zulks een zeer pynelyke en erbarmelyke dood moet zyn, waar mede schier geene zoort van dood kan vergeleken worden. OR DIE GOOI- EN SKERMKUNS VAN DIE HOTTENTOTTE. Behalven dit snel lopen, konnen zy ook zeer net met stenen en korte stokken, zoo als ook met Hassagajen en alle andere harde en bequame dingen werpen ; zo dat de Heer Vogel in zyne tien-jarige Oost-Indische Reisbeschriften pag. 76 (*) hen reeds den lof heeft gegeven, dat het by hen niets nieuws was, dat een Hottentot met een steen 100 schreden ver een perk van een gulden in den omtrek konde raken; dit doen zij niet eens of twemmal, als of zy het maar by geval raakten, maar tien malen en meer achter malkanderen, zonder eene reis te missen. Het aanmerkelykste by dit werpen voor een toekyker is, dat hy onmogelyk kan begrypen, hoe zodanig Hottentot doelen of (!) Johann Wilhelm Vogel, Zehen Jáhrige Ost-Indianische Beise Beschriften, waarvon die eerste uitgavre verskyn if in Frankfort iu 1716, die twede in Altenburg in 1716. Uit Peter Kolbe se Beschriften van de Kaap. I8I Kan, omdat hy geen ogenblik stil blijft staan, maar in een gestadige beweg, is, lopende dan voorwaard, dan achterwaards, dan ter zyde, en dravende dan gebukt en dan weder overend, heen en weder terwijl hij den steen zoo gezwind werpt, eer men zulks voorziet en raakt echter met alle zijne grimassen het voorgestelde perk zoo net, dat men moet zeggen dat de beste schutter niet beter het wit zoude hebben konnen raken. Zij konnen niet alleen zoo net werpen met stenen, maar ook met hunne Kirri en Rakkum- stok, zoo als ook met hunne Hassagayen, zoo dat hen niets kan voorkomen, waarmede zij deze kunst niet konnen verrichten. Ik heb dikwijls met verwondering gezien, als zy uit ernst of jok na elkander w Zij konnen Ipen, om dat zy altoos de plaats waar de party gestaan had, of hem zelven zekerlijk raakten, wanneer hij zich niet door draajen en buigen of lopen daar van bevrijde. Ook heb ik dikwijs gezien, dat zy met hunnen Rakum-stok een haas, ree of steenbok in eene reis dood wierpen, zoo dat de stok of in 't lichaam bleef steken, of dat het wild op een andere wijs daar door gedood werd. Dit net werpen heeft hen misschien gegeven, om op een verdediging bedacht te zijn en zich in 't vechten en afweren te oeffenen welk beide zy ook meesterlyk verstaan. Dikwils ben ik aanschouwer geweest, wanneer zich of uit ernst of uit jok daar in oeffenden, en derf ik met waarheid. Zeggen, dat het al zeef Raak-hom-stok P i86 angenaam om te zien is. Want zy lopen van elkanderen en werpen malkanderen met stenen, Rackum-stok of ook met hunne lange Hassagayen. Wanneer de party het gewöpfen ziet aankomen, gaat hij zelden van zijn plaats af, ja zelfs bukt hij zich niet als hij maar zijn kirrie in de hand heft, dat hy het zele daar mede kan afpareren. Vervolgens lopen zy weder dicht by elkanderen, en houden de gemelde kirris in de handen voor zich of boven het hoofd en doen daar mede zulke aar- dige stoten, dat men niet weet, wat men van die aardige kunst zal denken en twijffelt of een Europeansche schermmeester dit wel beter zouw klaaren als een Hottentot, te meer als men ziet hoofd en deke konstig zij deze laatste houw en steek weten af te keren. Ik hou my t' eenemaal verzekert, dat wanneer een bequaam en wel geoffende schermmeester met een Hottentot zoude vechten, en dat zy beide eenerlei gewer, hadden, de schermmeister of beschaamt hene zoude moeten gaan, of ten minsten dat hy niet veel op zyne bequaamheid zoude heben te roemen; om dat zy zoo wel valsche quin-ten(2) en zij-sprongen weten te maken als een schermmeister, en vrij wat beter en vaardiger (3). Hier in die algemene betekenis van verdedigings-wapen. Liste, streke. Interessant is dit om met hierdie beskrywing die te vergelvk van kommissaris-generaal H. A. van Rheede, wat voorkom in sv joernaal op2.estel gedurende sy verblyf an die Kaap in 1685, onder datum 24 April :,Nae den middagh quamen de Capitijnen oft overstens der ínlanders in het Casteel met veel volck, o ud, jongh, vrouwen en i8; DlE MUSIEKKUNS VAN DIE H OTTENTOTTE. Wat haar musik angelangt, dezelve is niet wel in de figuraal en vocaal musik te verdelen, om dat de eene buiten de andere zelden of noort word gehoort. Ondertusschen zal het nodig zijn de nodige speeltuigen van de Figuraal-Musik eerst te beschrijven, welke met die van de Europeaansche zeer weinig overeenkomen. Een van dezelve is nock by de slaven gemeen, en kan ik derhalven niet wel zeggen, of dezen het van de Hottentotten of de Hottentotten het van de slaven uit andere landen entleent hebben; by beiden van dezelven is het bekent met den naam van Gom-Gom. 