Verhandeling Over den Nederlandschen Versbouw
’k Wensch niet, dat Cesar mij als zijne bruid koom’ groeten, Maar minnares te zijn van hem dien ik begeer; Of weet ge een naam meer vrij, meer teeder, meer verheven Dan dien van minnares, men weiger’ mij dien niet. ’t Is zoet, als ziel met ziel, door min vereend, mag leven, Als liefde vrijheid is, natuur alleen gebiedt, — enz. De vloeiende Smits bracht aldus, naar Pore, de brief van HELOÏZE aan ABEILLARD over. TOLLENS, gaf er ook eene — 11 — vertaling van: de afgeschrevene plaatsen werden door hem aldus overgebracht: | Herinnert ge u dien dag, zoo plegtig en zoo naar, Toen we ons, in ’tstof geknield, verloofden aan 't altaar? Herinnert ge u mijn rouw, toen ik, in 't vuur van 'tleven, De wereld zei vaarwel, en nog aan haar bleef kleven ? Ik kuste 't sluijerdoek met lippen koud als lood; De altaren schokten; licht en fakkelglans verschoot; Naauw kon de hemel zelf zijn zegepraal gelooven; Al de englen hoorden d’ eed verwonderd aan van boven ; — enz, En de andere plaats: Mogt de oppervorst der aard zich aan mijn voeten krommen, Ik sloeg zijn zetel af en al zijn vorstendommen; ’k Wil Cesars purper niet noch echtkoets van satijn: Uw minnares alleen — niets anders wil ik zijn. Of klinkt die naam te hard? Zoek, zoek uit alle namen Den vurigsten voor mij, ik zal mij dien niet schamen ! O zaligheid der ziel, door pligt noch dwang belet, Als liefde vrijheid is en slechts natuur de wet. Men beschouwe deze fraaie fragmenten uit het zangerig of muzikaal oogpunt, waarop FEITH ons geplaatst heeft, (want even als in de muziek oefent de keuze der Maat, vooral in de poëzy des harten, een grooten invloed uit) en men zal, buiten twijfel, de eerste vertaling boven de tweede stellen, hoe schoon deze ook anders wezen moge. » Om dit uitwerksel des metrums volkomen te gevoelen, zegt FEITH vervolgens, behoeft gij de laatste denk- beelden, maar in een vrolijk metrum te brengen, als dat van Poor, b. v.: Hoe genveglijk rolt het leven Des gerusten landmans heen, Die zijn zalig lot, hoe kleen, Om geen koningskroon zou geven. » Of dit lachend, rollend couplet, in het metrum van de Elegie, b. v.: Hoe vol genoegen rolt het altijd effen leven Des landmans in ‘t genot der vrije velden heen, Die voor geen koningskroon zijn blijde rust zou geven, Noch wisslen met een vorst, zijn zalig lot, hoe kleen. — 12 — Dat deze vier regels minder goed zijn, is duidelijk; de vraag is echter, of er de aanmerking, waartoe ik ze hier aanvoer, niet door bevestigd wordt, en dan hebben ze aan het oogmerk voldaan.” Wat aangenaam uitwerksel doet het dactylische rijm niet in 't volgende stukjen van een geboren Vlaming, maar, die gelijk VonDEL, in Holland ontwikkeld, in het zangerig Italie beurtelings °t penceel en de lier voerde: Gelyk de wind de wateren En ’t popelloof doet klateren , Zo ruischt uw zoet gerucht, O jonge bloem, die bloeiende, Zo aangenaam zijt groeiende In d’ eerste lentelucht. Terwyl de windjes dertelen , De dunne golfjes spertelen, Zo bloeitge, o Rozelijn. Ik zie de vonkjes blikkeren, De heldre straaltjes flikkeren, Die in uwe. oogjes zijn (1). Hoogst belachelijk zijn de paraphrasen van HoRativs’ Oden door zeer beroemde moderne latijnsche Dichters in hexameters bewerkt, die men wezenlijk slechte vertalingen in "Clan naar HoRatius mag heeten. EpGak QUINET heeft een epos op NAPOLÉON geschreven, met eene zeer merkwaardige voorrede, waarin omtrent het onderwerp dat ons bezig houdt, veel licht steekt; wij zullen den text niet verbrokkelen: » La première difficulté qui se soit presentée dans cet ouvrage, a été la versification. Cette difficulté a été d'au- tant plus grande au commencement pour l'auteur, que n’ayant jamais écrit un seul vers depuis son enfance, il a rencontré dès l’abord des questions indécises encore dans l'art francais. En effet, aucun monument n'a, déterminé (1) WerrEKENs, Dichtlievende Uitspanningen, Amst. 1710; in den Visscherszang Amintas, blz. 184. — 13 — d'une manière irrévocable, en France, le caractère de la versification épique, ainsi que cela est arrivé pour le poème dramatique et lyrique. CORNEILLE et RACINE ont constitué le vers tragique. La stance lyrique a été fondée et déterminée par Ronsarp et par MALHERBE. Mais il n'est point ainsi de l'épopée. Quelle est en francais la stance épique, et même une stance de ce genre est elle possible ? Aucune de ces choses, à veritablement parler, n'est déterminée. Dans cette ignorance voici les fondemens sur lesquels l'auteur s’est décidé. En remontant aux monumens épiques, qui sont en partie l'origine de la littérature française, on reconnait trois for- mes principales: le vers de douze pieds et celui de dix pour les poèmes Carlovingiens ; celui de huit pour les poèmes d'Arthur. Non seulement les rimes y sont continues, mais on sait que la même rime se repète trente, quarante et. même cent fois. Au contraire dans les poésies lyriques une partie du talent des troubadours est employé à créer de nouvelles combinaisons dans le mélange et l’entrelace- ment des rimes. De ces faits, qui ne souffrent aucune notable exception, semble surgir en France la nécessité des rimes plates ou continues dans la versification heroïque et épique. Il y a en effet dans cette répétition immédiate, dont abusaient la poésie chevaleresque et arabe, un élément de tradition qui correspond parfaitement au caractère de l'épopée. Si les vers blancs étaient possibles en français, ils seraient admissibles dans tous les genres de poésie, hormis la poésie héroïque. Le caractère dont il est ici question, est très-bien marqué dans l’hexamètre grec et - latin. La chute uniforme de ces vers, le lourd spondée par lequel il se termine invariablement, correspond à la rime continue dans l’hexamètre moderne. Ainsi l'auteur n’a été conduit à n’admettre que les mètres d'origine héroïque, et à obeïr partout à la loi de la conti- nuité de la rime, excepté dans les fragmens lyriques; car si l'Ode et l’Elegie appellent d'elles-mêmes l'harmonie entre- coupée, on remarque qu'elle ne fait qu’enerver le vers he- roique. Le désordre des assonances dans l'Ode de MALHERBE convient au trouble réel de la poésie lyrique, mais le vers — 14 — épique doit avoir une tout autre constitution; il doit pou- voir atteindre à tous les effets du dithyrambe, sans se per- mettre aucun trouble apparent: son harmonie en sera plus rude et monotone il est vrai; mais son existence n'est qu'à ce prix.” En wat verder zegt QUINET: » En admettant les formes principales du vers & son origine, il a paru nécessaire d’em- ployer le petit métre dans le commencement du poème. Ce métre a semblé mieux proportionné dans ses formes avec le caractère du sujet à son début. Je ne crois pas pu’il fût possible d'employer long-temps en cet endroit l'alexandrin, sans rencontrer l’enflure et la déclamation. Le vers de huit pieds [syllabes] à la fois lyrique et épique, a été préféré pour exprimer l’époque antérieure, en quelque sorte, à l'histoire, et qui appartient plutôt à la famille qu’à la cité. En adoptant plus tard l’hexamètre [l’alexandrin], il a paru que l'on ne faisait ainsi que suivre et réfléchir dans les inflexions du mètre les developpemens graduels du sujet.” Wij hebben reeds bij den aanvang van dit hoofdstuk, de verandering van Verstrant, vooral in een dichtstuk van langen adem en onderscheiden toon, verdedigd: qns gevoelen daarover stemt met dat van QUINET volmaakt overeen. Wil men die maatverwisseling door TOLLENS zien aan- gewend, men ga zijnen Lofzang op de Boekdrukkunst na; een voortbrengsel, dat, uit de indrukken der dankbaarheid, der bewondering, der verrukking geboren, geheel lyrisch is. Het gedicht verdient uit hoofde der rijke maattinten , die zich bij afwisseling aan ’t penceel des dichters hebben aangeboden, eene bijzondere studie. In eene niet altijd zeer gunstige recensie van TOLLENS werken lezen wij over dit prijsvers : » De feestzang [eigenlijk een verhalende brok, door eenige strophen voorafgegaan} is een meesterstuk van krachtige en vloeiende versificatie. Van dien kant bevelen zich inzonderheid de volgende jamben aan: Een zwarte walm hing over d’ aarbol heen, Een bare nacht, zoo ver de blik zich strekte; Geen ster ging op, die door den nevel scheen, Geen zon verrees die groei en leven wekte. — 15 — Vergeefs, vergeefs, o Hellas heilge zoom , De kostbare oogst, dien uw landouwen gaven: Verboden vrucht, verboden levensboom ! Gij mogt het hart met uw genot niet laven; — enz. » De dichterlijke beschrijving, hoe de Engel der aarde aan Nederland de vonk der Dichtkunst brengt; de heerlijke jubelzang over die weldaad beginnende: Steek de toppen hoog en hooger, Schoon geboomte in Haarlems woud ! Schalt en orgelt scheller zangen, Vooglen, die er bruiloft houdt, — enz. » De meer deftige opsomming der voordeelen van de Druk- kunst, welke daarop in gespierde alexandrijnen volgt: Ontgrendeld was de schat, te lang in nacht verstoken; ’t Verborgen goud daagt op, zijn mijnen uitgebroken, En doet de starende aard, die 't stikziend oog ontsloot , Verbaasd staan van de pracht die ze omdroeg in den schoot, - enz. » De overgang hiervan in dactylen en viervoetige maten [trocheen, waarna mengelverzen] en de lierzang welke het geheel besluit, rechtvaardigen, onzes inziens, de uitspraak dat het gedieht rijk is aan schoonheden (1).” Bij een overzicht van VAN ENGELENS Poézy vindt men de volgende gegronde aanmerking: » De strophen, Kassandra’s Voorspelling getiteld, zijn gemakkelijk berijmd, schoon er wat de woorden van KASSANDRA-zelve betreft de aan- merking op gemaakt moet worden, dat eene geïnspireerde geene coupletten maakt: Maar niet ieder, die ons hoonde , Ziet zijn huisgoôn veilig weêr. Velen, wie de krijg verschoonde, Velt der Goden gramschap neêr. Gij, die met bebloede handen, Toen ons 't godlijk noodlot trof, Roekeloos mij aan dorst randen In Minervaas tempelhof, U zal ras de Godswraak volgen, — enz. (1) De recensent (van ner Hoor ?) schrijft: enkele schoonheden. De Vriend der Waarheid, Rott. 1830, blz. 172, — 16 — » Is dit de toon der profecy? Waarom hier de Versmaat niet veranderd en in korte, krachtige taal gesproken (1)”. Dezelfde Dichter van ENGELEN geeft eene vertaling van de drie vertellingen, ten wedstrijd door Earé, THÉONE en APAMIS gedaan, naar VOLTAIRE (Les trois Manières). Na 't eerste verhaal, dat gedeeltelijk met het begin der Opkomst van Rhodope door Cats overeenstemt, en ook in alexan- drijnen is voorgedragen, zegt de fransche dichter: Théone se leva: son air et son langage Ne connaissaient jamais les airs étudiés; Les Grecs en la voyant se sentaient égayés. Théone, souriant, conta son aventure, En vers moins allongés, et d'une autre mesure, Qui courent avec grace, et vont 4 quatre pieds, Comme en fit Hamilton, comme en fait la nature. Vous connaissez tous Agathon; Il est plus charmant que Nicée; A peine d'un naissant coton Sa ronde joue était parée, — enz. De Grieken juichen haar ongekunsteld verhaal toe. De dichter vervolgt: Apamis s'avança, les larmes dans les yeux.. Ses pleurs étaient un charme, et la rendaient plus belle. Les Grecs prirent alors un air plus sérieux, Et dès qu'elle parla les cœurs furent pour elle. Apamis raconta ses malheureux amours En mètres qui n'étaient ni trop longs ni trop courts; Dix syllabes par vers, mollement arrangées, Se suivaient avec art, et semblaient négligées. Si le rhythme en est faible, il est mélodieux. L'hexamètre est plus beau, mais parfois ennuyeux. L'astre cruel, sous qui j'ai vu le jour, M'a fait pourtant naitre dans Amathonte, Lieux fortunés, où la Grèce raconte Que le berceau de la mère du monde Par les plaisirs fut apporté sur l'onde; — enz. (2) Ibid., blz. 297. — 17 — Ook het lieve stuk van den vlaamschen dichter LEDE- GANCK, De Boekweit, ofschoon op eene mindere schaal dan TOLLENS werk ingericht, verdient wegens het gelukkig ge- bruik der Metra genoemd te worden. Rijker begunstigd dan de Franschen, bestaat er bij ons een schier onuitputtelijke rijkdom van Metra, ont- sproten uit onzen klemtoon , welke drie eigenaardige voeten die zwaar stijgen, licht dalen of nog lichter huppelen {v —, — v, — v v) aan de hand geeft. Van daar die bevoorrechte Noorder-harmony van geheel onderscheidene toonen, naar zoo vele onderscheidene speeltuigen ge- lijkend (1). Eene aanmerking echter: bij het overgaan van ’t eene op ’t andere metrum zorge men de nieuwe Maat scherp te teekenen, opdat men, b. v. naar de dactylische, niet in den aanvang, hebbe te raden. » Dit misverstand ondergaat men vooral, wanneer het rhythmus te midden van een opstel plotseling verandert; ’t geen bij onze tegenwoordige belgische dichters, zegt WILLEMS, maar al te dikwijls plaats heeft (2).” De Antwerpsche dichter van RiJSwiJCK, die eene over- brenging van de zeven Boetpsalmen beproefde, iets waar hij inderdaad verre bij te kort schoot, ving den vijftigsten psalm aldus aan: — — ~ ~ ~ wv God, maek my van uw ontferming gewis Naer uw barmhartigheid eindeloos is. Voor zulk eene slecht. afgeteekende dactylische maat moet men zich wachten. (1) Zie de aanteekening van Strick van LINSCHOTEN) Gedichten, 1808, blz. 295, waarin onder anderen staat: » Bürger bezat het talent eener doelmatige Metrumskeuze in den hoogsten graad. Van dit beginsel uitgaande, schoeide hij bijna alle zijne gedichten op de maat, welke naar zijn begrip aan het onderwerp, 't welk hij behan- delde, bijzonder behoorde. Hier vandaan ook, dat men bij hem zoo vele, te voren geheel onbekende, nieuwe dichtmaten vindt, die na hem door eenigen meer, door anderen min gelukkig gevolgd zijn.” (2) Belgisch Museum, 1846, blz. 236. IIde D. 2 — 18 — §2. Over de Mengeling der Versmaten en Versvoeten. De aanvankelijk gezongen poézy was natuurlijk innig verwant met de muziek, en, als vrucht der aandoening, als uitvloeisel der verrukking door de muziek zelve aan- gevoerd, inderdaad lyrisch. Al spoedig moest de afgeloo- pene zangwijze eene strophe uitmaken, en door andere, naar hetzelfde schema opgesteld, gevolgd worden. Daar niet zelden de dichtertaal zich harmonisch naar de zang- wijze plooide, ontstonden er in de verschillende verzen, die _ het geheel der strophe uitmaakten, ongelijke versmaten, en ook verzen van ongelijke voetlengte. De Oden, men moet het bekennen, bij ons van de muziek beroofd, zijn als een verbasterd nageslacht, dat wel den naam en het gewaad zijner voorvaderen nog draagt, maar, vervallen van hunne heldenkracht en van hunne edele ver- diensten, op de voorrechten derzelven te onrechte aan- gpraak maakt (1). Ondertusschen blijven onze Herzangen van hunnen muzi- kalen oorsprong nog getuigen, zoo niet door den verschil- lenden maatgang, dan toeh door het ongelijke van hunne verzen , en ook door hunne zieh niet opvolgende, maar kunstig overkruiste rijmen. De oude liedekens onzer zangers, die niet zelden zulke vreemde Maat- en vers-verscheidenheid aanbieden (2), schijnen ons toe in dat opzicht overeenkomst met de lier- zangen der klassieke schrijvers te hebben. Wij zijn niet verwijderd van de gedachte, dat er bij hen bepaalde zang- wijzen bestonden voor de Ode van onderscheiden maat, even als 't geval was bij onze voorvaderen voor hunne lie- deren, en voor hunne heilige Oden of psalmen. (1) Quos si cantu spoliaveris, nuda remanebit oratio. Circ. — Zie Discours préliminaire des Pythiques de PinpanE, traduites par Cra- BANON; Paris 1772, pag. XVII. (2) Men denke hierbij aan het overbekende vlaamsch Reuzenlied : » Al die daer seidt: den Reus die kom”, enz. , dat zich onk in zijne herhalingen naar de zangwijze plooit. — 19 — Wij houden " dan ook voor ongegrond. wat HESSELINK in zijne Prosodie schijnt te beweeren, namelijk dat Hoort het eerst proeven van strophen met gemengelde versmaten heeft aangeboden.. Men hoeft de gedichten van den Drost. maar op te slaan, om zich te overtuigen, dat de stukken waarin die menge- ling voorkomt liedekens zijn, gemaakt om op bekende zangwijzen, in de zaal van 't kunstminnende slot te Muiden werkelijk gezongen te worden, wellicht door de bevallige dichteresse welke schreef: . . « « Is het niet een hemel schier, Te zien hoe dat een geestigh dier Met sangh of spel haer man verquickt, Als ’t nodig huijswerck is beschickt (1). Inderdaad, men ziet dat Hoorts gezangen in de maat- voeten der italiaansche of fransche airs, door hem aan- geduid, nauwkeurig zijn gegoten. Deze verschillende vor- men loopen wel, meenen wij, tot boven de dertig. Eenige voorbeelden mogen voldoen. Op de stemme: Phillide mea, se di belta’ sei vagha, dichtte hij: Heilige Vénus,/ die ‘tréer houdt Aller hárten, Hoe kómt mijn Nímfjes härt zoo óngevóellijk , Daar z’ is zoo göelijk. Zöud’ het wel wezen, / dat üw vermöge vlammen Op böezem[s], die de gólven staädigh nätten, Niet künnen vätten. Waarin de eerste regel bestaat uit een adonium van drie iamben en eene toonlooze gevolgd; de tweede uit een gewoon hendecasyllabum, en de derde (blijkens de volgende strophen) uit twee iamben van eene toonlooze opgevolgd. Ook de oude dietsche liederen bootste die dichter na, daar hij die het destijds nog dikwijls hobbelige der versifi- (1) Zie Anna Roemers lief gedichtjen, in haar vaders, door haar verbeterde, Zinnepoppen , blz. 126, — 20 — catie merkelijk verzachtte, ongetwijfeld even gevoelig was voor de zoetvloeiende dichtertaal der oude liederen als voor die toonzettingen, welke ons, door de eeuwen henen, gelijk melodische herinneringen der oude dagen bekoren. Zoo nam hij het meesterlijk - schilderachtige liedjen Het daghet in den Oosten tot zangwijze aan in 't stukjen: Zal nimmermeer gebeuren my dan na dezen stondt, De vriendschap van uw oogen, de wellust van uw mondt, De vriendschap van uw oogen, van uw oogen. | Ook schiep of volgde hij verscheidenheidvolle coupletten in zijne Granida, dat bevallig tooneelspel hetwelk men als een weêrklank der italiaansche zangerigheid mag beschouwen, in vroegere tijden slechts bij ons bekend, en met het verval onzer rijke en veelzijdige, slechts in handschrift bewaard geblevene, letterkunde der middeleeuwen bijna algemeen verloren geraakt. | Men luistere vrij naar de welluidende coupletten van DarrrLo in die Granida: Dié gebóden diénst versmáadt, Wénscht er wel óm als ’tis te laát. Windeken, daar het bosch af drilt, Weest mijn brak , doet op het wild Dát ik jaáge. Spreidt de haage En de telgen van elkaer, Mogelijk schuilt mijn nymphe daar. Nymphe, zoo ras als ghy vermoedt Dat mijn gang tot uwaarts spoedt, Loopt gy schuile[n] In de kuilen, In het diepste van het woudt, Daar gy niet van vervaart zijn zoudt. Waarin men twee verschillende versmaten niet onzangerig in elkander, op eene regelmatig verordende wijze, ziet samengevoegd. De italiaansche of fransche of dietsche zang-melody heeft dus onzen Drossert, bij ’t scheppen dier gemengelde vers- maten, tot eene soort van Nevelingsche vrije lier gestrekt. — U — Vrij mogen de stijve versformalisten ook aan de trippel- maat de zwierige Nevelingsche beweging, welke onze dichtkunst eens bezat, als eene verjaarde ouderwetschheid willen ontzeggen; wie hunner kan de losse bevalligheid der volgende versmaat miskennen in den onsterfelijken minne- zanger (al liepen er dan ook wat veel italiaansche concettis tusschen zijne zuchtjens door) : Roózemónd, had ik háir uit uw tuitje, ’k Wed, ik knéveld’ het góodtjen, het güitje, Dát met zyn brandt, met zyn boog, met zyn flitsen Land tégen land over éinde kan hítsen. Anderen zouden hier wellicht anders scandeeren, en teekenen : Roozemond hdd ik, enz.; alsmede Ldnd tegen lánd, en aldus 't accent het metrum laten overheerschen (eene vrijheid, die in sommige trippelverzen tot wanklank overgaat); wij zien er bij die, in ongedwongen versbouw geschreven, regelen geene noodzakelijkheid toe. VONDEL in zijne eerste liedjens trad, in die vrijere vers- beweging, onze oude menestrelen mede op ’t spoor, die met het rijm en den vorm der verzen zoo aardig en vaardig speelden; eene hebbelijkheid die onze rederijkers in ’t midden der XVIde en nog in den aanvang der XVIIde eeuw hun poogden af te zien (1). Ja, zelfs in (1) Zie hier ’t eerste couplet van een refrein voorkomende in °t overschaarsche boekjen: Refreynen int sot, amoureus , wijs (Antwer- pen, bi Jan van DoessorcH) : Hoemeer gefantaseert, hoemeer beswaert; Aert » van costumen doet vast ancleven. Gescreven » staet in mijn herte een bloeme vermaert. Waert » datsi met mi wilde sijn gepaert, Vergaert » bleven wi eewelic, sonder sneven. Dleven » is dat ic achte, hoe soudicse begeven ? Verdreven »houtse mijn ghepeysen al stille. Dus seggic ter eeren van haer, verheven : Gheen meerder vruecht ter werelt beseven, Dan twee gelieven versaemt in eenen wille. — 22 — zijnen Lucifer, die onverduisterde gloriestar boven VONDELS lier, gaf hij aan de reien, 't sieraad zijner treurspelen, een dergelijken vrijen versvorm : Op, trekt óp, gij Lúciferísten, Vólgt dees váen. Rúkt te hóop al uw kráchten en listen, Trékt vry áan. Volgt dézen Gód op zijn trómmel en trant, Beschérmt uw récht en váderland. De twee laatste verzen van de volgende coupletten luiden : Volgt dézen héld op zyn bazúin en trom, Beschut de kroon van ‘t Engeldom. En: Wy met triúmf króonen Gód Lucifér, Bewierookt hem, aanbidt zijn ster. In welk voorlaatste vers er [gelijk wij ’t in de midden- eeuwsche gedichten wel eens ontmoeten, al heeft men dit in onzen tijde willen ontkennen (1) ] twee geklemde letter- grepen werkelijk nevens een staan; doch volstrekt niet met gedwongenheid, gelijk HESSELINK beweerde; daar de stem een oogenblik op de slotsyllabe van triumf ver- poost, eer zij met het sterk geklemde kroonen weder invalt en vervolgt. De lyrische stukken, waarin deze Maatmengeling voort- leeft, zijn schaarsch geworden: wij ontmoetten ergens: Rijke bron van zaligheden En van ware vreugd, Sieraad aller maatschappijen, Lelieblanke deugd, Gij troost der stervelingen, Die ’t grimmendst leed verzacht, Gij doet den droeve juichen En geeft den moede kracht. (1) Een systeeın door JONCKBLOET te recht bestreden (zie ons D. 1, blz. 147). In Wirnuys, die een lanwerkrans vlocht voor den onwankelbaren generaal CHASSÉ, vanden wij: Braven, den dood getroost , Gingen vooruit! Stervend zijn °t heldenkroost Lauwren ten buit. Voorwaarts in vuur of vloed ! Eer het een vreemde doet, Zwelge ons de zee! Wee als de vijand wint ! Wee over vrouw en kind! Wee, Holland, wee! Is dan de volgende glyconische versmaat (1) niet te zangerig dan dat men dergelijk een versbouw zoude ver- werpen ? ` God alleen is almachtig groot: Door den zwijgenden zwarten schoot Van het graf wordt zijn stem vernomen, En zijn nacht is herschapen in licht. Voor des Eeuwigen aangezicht Ziet men dooden in "leven stroomen ! BILDERDIJK in zijne Bloemtjens mengelt (in 't stukjen de Zonnebloem) de iamben, anapæsten en trochzen: Schoon Klytie haar oogen nooit Van Febus’ stralen Af laet dwalen , Hy heeft in ’t eind zijn’ kring voltooid, En de nacht bepaalt zijn luister: Maar uw oog blinkt zelfs in ’t duister., Galathée! en mijn gezicht Blijft daar eindloos op gericht. (1) Crescunt | vellera | pascuis, is een glyconische versregel, doch de eerste voet neemt ook bij uitzondering den trochaeus aan ; dit ter onzer verschooning van d'en. versvorm, op rhythmische, en dus berijmde, poëzy eenigsins oneigenaardig toegepast. — 24 — De ons verwante taal- en kunstgenooten, de Duitschers ( wat zouden wij 't ontveinzen!) hebben zich hierin getrouwer dan wij aan den voorvaderlijken versbouw-geest getoond. Zij toch hebben getracht alle mogelijke partij te trekken van de vrijheid in 't gebruik der voor- en naslagen en onderlinge ruiling van trochæën en dactylen; middelen die 't germaansche oirvers zoo veel kronkelende losheid , ziel en leven bijzette. Een onzer geleerden (Corror D’ Escury, Hollands roem in Kunsten en Wetenschappen, III, 118) merkte reeds aan » dat de [anders in kunstzin niet onverfranschte] WIELAND jegens de taal groote verdiensten had, daar hij vooral den verstrant merkelijke gemakkelijkheid en die harmonie heeft bijgezet, welke zoo veel tot den bevalligen bouw der verzen bijbrengt.” Slaan wij zijn Oberon op. Dit romantisch Epos, is, even als Tassoos meesterstuk , in strophen, verdeeld, doch waar- van elke niet met twee op elkander slaande rijmen sluit, terwijl de volgende strophe, ingeval 't laatste rijm slepend is, met een staand rijm haren eersten regel sluit, en omgekeerd. Al de verzen dezer octanten vangen met een iambus aan, om zich tot regelen uit te breiden, wier langste acht en wier kortste vier voeten tellen, en welker trocheeïsche of dactylische val het vers eene oneindige, eigenaardige ver- scheidenheid bijzet. Het begin des Oberons klinkt in de volgende toongolving: Noch einmal sattelt mir den Hippogryfen, ihr Musen. Zum Ritt ins alte romantische Land ! Wie lieblich um meinen entfesselten Busen Der holde Wahnsinn spielt! Wer schlang das magische Band Um meine Stirne? Wer treibt von meinen Augen den Nebel, Der auf der Vorwelt Wundern liegt ? Ich seh’ in buntem Gewühl, bald siegend, bald besiegt, Des Ritters gutes Schwert, der Heiden blinkende Saebel. In zijnen Amadis speelt weêr een andere maatgang. In de voorrede van dit gedicht, faisant suite à la table ronde, zoo als °t Fransch het zou uitdrukken, verklaarde zich de dichter zelf over 't onderwerp dat ons bezig houdt. Wij laten hem — 25 — spreken: » In einem Gedichte dieser Art musz der Dichter Raum und Freiheid genug haben, damit der Geist Capriccio, dem er sich gänzlich überläszt, alle mögeliche Bewegungen, Wendungen und Sprünge machen könne. Iede einförmige Versart würde ihm einen Gang vor- schreiben, der mit seinem launigen Charakter, mit der munterkeit und dem naiven Ton der Erzählung, mit dem Lächerlichem oder Drolligen der Gegenstände, kurz mit der ganzen Beschaffenheit eines Gedichtes, welches durchaus mehr einen bloszen Spiele der Fantasie und der freiwilligen Ergieszung einer reichen Brunnader von Witz und Laune als einem Werke des Nachdenkens und der Kunst gleich sieht, einer auffallenden Abstich machen wiirde.... Alles in der Welt hat seine Regeln, und diese freie - Versart had deren vielleicht mehr als irgend eine andere. Sie ist fähig, wenn sie recht behandelt wird, einem Gedichte (vorausgesetzt dasz sie überhaupt dem Geist und Ton des Ganzen angemessen sei) die gröszte muzi- kalische Anmuth zu geben.... Das eigene dieser Versart liegt, auszer der Freiheit, verse von sechs, fünf und vier Fuszen mit einander abwechseln zu lassen, in der haü- figen, der Willkür oder vielmehr dem Urtheil und Ohr des Dichters überlassenen Vermischung und Vertauschung des Anapästs (v v __) mit den Iamben, welche sonst die herrschende Versart des Gedichtes wären” enz. (1). Ons oog valt toevallig op eene strophe van den Amadis, waarin een korter vers onze aandacht trekt (22 str. des IVde zangs): Einst , da die Dame an einem schwülen Tag, Im Schatten eines Baums,  1771. In het voorbericht eener latere uitgave (1794) maakte hij 't begrip van 't metrisch schema gemakkelijker, met aan te merken: » Da unsre Sprache nur sehr wenig Anapästen hat, hingegen sehr reich an Daktylen ist, wäre es veillicht bequemer, sich die in diesen Stanzen gebrauchten Verse als Trochäen mit Daktylen vermischt, und mit einer kurzen Vorschlag-sylbe vor zu stellen.” — 96 — Und ihrer gedanken Gehör gab, indesz in seiner Grotte, Der Alte schnarkte: da Kam, quer über Land Den Ufer zu, in kurzem Trotte, Ein machtiger Ritter geritten. Sein Weg ging linker Hand. Er hatte veillicht die Dame nicht wahrgenommen : Allein ein lauter Ton, der ihr im Schrecken entfuhr. (Sie war, wie wir wissen, sehr schreckhaft von Natur) Entdeckte die furchtsame Schöne, und hiesz ihn näher kommen. Ook zijn Gandalin bewerkte WIELAND in den trant var onze middeneeuwsche epische verzen. En wie kent der Taucher van den uitmuntenden Ro- mancenzanger SCHILLER niet, en de partij die hij daarin van dergelijken vrijen verstrant heeft getrokken? Niet ongelukkig heeft hem een zeer taalkundig dichter, mijn kunstvriend LuLors, nagezongen: » Wie, ridders of knapen, is zoo stout, En duikt in dees maalstrooms kuil? Ziet, 'k werp in zijn golven dien beker van goud; Verzwolgen reeds heeft hem die zwarte muil; Doet iemand den beker mij weêr aanschouwen, Hij zij hem geschonken, hij mag hem behouen.” De koning spreekt het, en werpt van de rots, Die steil, zonder groei en bloei, Wijd uitsteekt boven ’t barengeklots , Den beker in der Charybdis geloei. » Waar is de stoutaard — ik vraag het weder: Wie duikt in dees huilende kolken neder?” En de ridders en knapen in ’t rond Hooren ’t, en zwijgen stil; Staren in "e draaistrooms grijnzenden mond, Maar geen die den beker winnen wil! En den koning hoort men ten derdenmaal vragen : » Durft niemand zich in d’afgrond wagen ?” Met weerzin zeggen wij hier tot onze pen: niet verder! Over 't korte en uit dien hoofde schilderachtige, krachtige vers: Mooren ’t, en zwijgen stil, zullen wij niet uitweiden. En hoe treffend klinkt, op het slot des regels, waar geen — 97 — lichte afloop vereischt werd, maalstrooms kuil, met wel degelijk drie geklemde syllaben, en zelfs met vier geklemden: Wijd uitsteekt boven 't barengeklots! Is het wel noodig, langer te pleiten voor de wenschelijke veldwinning eens metrums, dat zulke schoone effecten voortbrengt (1) ? WIELAND ter even aangehaalde plaatse wilde ’t gebruik er van niet enkel tot het phantastische beperkt zien. » Vielleicht (zegt de theoretische Dichter) wäre zu wiinschen, dasz dieser Gebrauch des Anapästs mit der nöthigen Bescheidenheit, auch in andern Gedichten, und vornämlich in versifizierten Lust- und Trauerspielen, eingeführt würde. Die Dichter würden dadurch des nachtheiligen und nicht immer ver- | meidlichen Zwanges enthoben, sich einer Menge von schicklichen Wörtern und Redensarten nur darum nicht bedienen zu können, weil si nicht in die gewöhnlichen Iamben passen..... Diese einführung des Anapästs in die Iambischen Versarten wire nichts weiter als eine Freiheit, deren sich schon die Alten bedient haben, um ihren Iamben mehr Mannigfaltigkeit zu geben, und sie in dramatischen Stiicken der sprache des gemeinen Lebens näher zu bringen (2).” Eenige jaren nadat WIELAND dit schreef, immers in 1782, droeg de aan Duitschland, ook als kinderzanger, veel ver- schuldigde dichter van ALPHEN, dergelijke denkbeelden voor : » Een dichter  in vrije trippelmaat geschreven, kwam ons voor in den Almanak voor hollandsche (?) Blijgeestigen (Schoonhoven, 1849), blz. 57: Daar stond een juffertjen aan den kant Van ’t geele en bloeiende roggeland; Het land nu een sierlijk aanzien bood: ’t Was vol van bloemeke(n)s blinkend rood , — enz, Over de antieke kleur van het derde vers, door de buitengewone plaatsing des werkwoords voortgebracht, spreken wij later, in ’t hoofdstuk over de Dichterlijke Vrijheden. (2) Gemeld Vorbericht von 1771, dat benevens dat van 1794, over alles wat er den versbouw in betreft , verdient gelezen te worden. — 98 — maar zelfs zijne Voetmaat schikken naar de hoedanigheid van hem, dien hij sprekende invoert... in alle alleen- spraken, verhalen, redevoeringen, waarin de dichter zich geheel verbergt, en wij niemand dan den spreker zien en hooren, moet de dichter zich zoo veel mogelijk houden aan die Voetmaat, die het meest nabij het proze is”.... » En dus zijne sprekers vooral niet laten rijmen” voegt hij er als gevolgtrekking bij; dat wij hem niet onvoorwaardelijk kunnen toegeven (1). (1) Inleiding zijner Dichterlijke Verhandelingen, blz. cu. NEGENDE HOOFDSTUK. Algemeene Vereischten der Verzen. NEGENDE HOOFDSTUK. ALGEMEENE VEREISCHTEN DER VERZEN. § 1. Welluidendheid. Het is bij alle natien een vaste regel, dat elk vers op zich zelven uit eene welluidende samenvoeging van syllaben dient te bestaan: dit eerst maakt het vers tot poëzy, en zet het die harmonische schoonheid bij, die men, veeleer dan 't rijm, ten opzichte der Dichtkunst, als de gordel der Bevalligheden zou mogen beschouwen, en die haar tot de bekoorlijkste mnemotechnie, tot de wegslependste ziels- muzyk verhoogt. Te rechte zong dus BOILEAU: Fuyez des mauvais sons le concours odieux. En de audenaerdsche excellent poëet moderne, CASTELEYN, begreep dit zeer goed, als hij wél niet zong, maar schreef (str. 101): Int paeien der ooren leit de scientie meest. En elders (str. 127): Rhimers, dat is trhetoricienlick zaet, Zijn musicienen en poeten ghenaemt. Wij hebben reeds vroeger gezien (1), hoe zeer de oude schrijvers bij ons op de, destijds alles overheerschende , Welluidendheid gezet waren; er is daaromtrent bij alle deskundigen maar dene enkele stem. Die oude schrijvers, zij mogen dan al of niet in gebonden stijl geschreven hebben, behartigden allen de zuiverheid van taal, evenzeer als hare zoetvloeiendheid. (1) D. I, blz. 161 in de aant. — 32 — JONCKBLOET (in zijn meermaals genoemd werk, blz. 90) betuigt te rechte, dat het middennederlandsch (onze taal in de middeleeuwen) veel zachter is voor het gehoor dan onze tegenwoordige schrijf- of kanseltaal, doordien het ook in * schrift de euphonische aansluitingen opnam, die bij ons uit de taal van den gemeenen omgang [niet] zijn verbannen. De invloed van dit gebruik op den versbouw (voegt hij er bij) laat zich reeds a priori gissen, en geeft er eene vrij- heid aan, die men in de middelhoogduitsche vruchteloos zou zoeken. BILDERDIJK , die de oude taal met zekere hartstochtelijke voorliefde beoefende, gevoelde zeer wel, waarin zij de voor- keur boven de hedendaagsche, meer ingekrompene, ver- diende, Hij ijverde meer dan eens tegen die hortende uit- spraak, welke trom-len, daaf-rend, herin-ren, eig-ne of een-ge uitbrengt, met onderdrukking der scheva of stomme, samenbindende e, » zoodat konsonant tegen konsonant stoote, en er geen de minste zweem van ’t dactylische of anapæs- tische (dat onze taal eigenaartig is, en waar al hare zoet- vloeiendheid aan hangt) overig blijft. En ik zeg (vervolgt hij) even hetzelfde ten aanzien van den eersten persoon in de werkwoorden, als: ik word, ik bid, ik spreek, ik zwijg, en dit vooral in de zoogenaamde toevoegelijke wijze, als: opdat ik hier met te veel over hoop haal. De belache- lijke en alle taal verwoestende dolheid van de ten opzichte van den klank altijd onvolkomen, en hoe langer hoe meer bedorvene schrijfwijze of spelling (1) te willen naspreken., heeft oneindig veel toegebracht, om onze heerlijke moeder- spraak van de haar eigenaartige kracht, nadruk en wel- klank te ontzetten, en brengt onze verzen allengs tot een louter geweld doen aan ’t teeder, echt nederlandsch gehoor, dat van ouds nevens het Italiaansch het meest zangerig gevoel van alle Europische natien had.” Iets dat, hoe vreemdluidend het den bevooroordeelde klinke, onze oude volksliederen mogen getuigen. (1) Men denke aan de nutteloos tusschengeschovene letter g in lag-chen en j in bloei-j-en. — 33 — In zijne aanteekeningen op ANTONIDES (blz. 70) komt BILDERDIJK daarop terug met een smartelijk gevoel: » Wat is thands (vraagt hij) het Italiaansch bij de tijden van Tasso en vroeger, en wat ons Hollandsch geworden bij dat van de tiende en veertiende eeuw, en nog bij dat van den aan- vang der zeventiende ?” Er zijn menschen, moet men Les gelooven, welken dat zachte, ja, al te zachte der vaderen hindert, en onder dezen zouden ook de Hoogduitschers behooren, die daarom zulk een vooroordeel tegen onze taal hebben, daar zij hun te verwijfd, te weinig mannelijk voorkomt (1). Zonderling genoeg zegt hierop die geleerde schrijver: » Dit over het hoofd gezien, weet ik niet, wat hen, die de taal der ouden ‘regt verstaan, in den aard der tale hinderen kan.” Juister zeide hij, ten minste als sprekende in 1812: » Onze tijdgenooten zijn de werken hunner voorvaderen niet gewend , van daar dat zij (de oude taal) hun walgelijk voorkomt (2).” Had de eerwaarde oudheid de hulp van geene spraak- kunsten, waarvan wij een te groot getal hebben, en waarvan de stelselmatige inrichting niet zelden de eigene studie des taalminnaars verhindert, die oudheid raadpleegde de taal in hare levende volksbron; iets dat wij te veel verzuimd hebben. Ook wordt nog ten huidigen dage over 't algemeen de westvlaamsche taal in den dagelijkschen omgang zoo gesproken, gelijk ze met hare vloeiende be- valligheid in Vader MAERLANT voorkomt. M. STOKE, wiens rijmchronijk niet later dan in den jare 1288 voltooid werd, was zijn tijdgenoot, en zijne taal onderscheidt zich door dezelfde eigenschappen (3). (1) Zie mede Ferras Brieven, in de Rotterdamsche in-8°. druk van 1824, II., blz. 9. (2) Geschied. der nederduitsche Tale, blz. 341. (3) Men zie daarvan een voorbeeld in IJPEus beroepen werk, blz. 336, waar ’t verhaal medegedeeld wordt aangaande den moord aan Wen II door de Westvriezen gepleegd (B. HI, vs. 1541), waarachter [ren voegt: » Hoe onkunstig, hoe eenvoudig, natuurlijk IIde D. 3 — 34 — De opzettelijke beoefening der oude taal biedt derhalve aan elken schrijver meer dan ééne vruchtbare waarneming. Een belgisch geleerde, en, wat vreemd luidt, een Hene- gouwer, heeft zich op die beoefening toegelegd, en hare verdediging op zich genomen.- » Zij leert ons ten duide- lijkste (zegt hij) dat die taal immer meer en meer in Welluidendheid, en niet zelden in grammatikale beknoptheid heeft verloren. Tijdens KARLO-MAanus vloeit zij van klinkers over, die tusschen de medeklinkers gesteld, alle samenhorting dezer voorkomen: ook eindigen de woorden doorgaans in o, a en i: men meent Italiaansch te hooren. Men kan zich des overtuigen bij ‘t enkele opslaan der psalmen: Ruopan sal ik te Gode hoista; Got thia wala dida mi. Hedendaags: Ik zal tot God den hoogsten roepen, God die mij wel deed.” [Men zoude echter eene, den text naderkomende, euphonischer overbrenging hebben in de woorden: Roepen zal ik ten hoogsten Gode, ten Gode die mij wel dede. Maar ook deze valt nog genoeg bij die aloude zangluite af.] » De sterkgalmende klinkers der IXde eeuw zijn allen in eene stomme e versmolten, en die e zelve verdwijnt in de volgende eeuwen: wanda, herta, herto, bogo, worden eerst wante, herte, here, boghe en later want, hart, héer, boog. Wat onderscheid tusschen lepora mina en mijne (meine) lippen; tusschen fiunda mina en mijne vijanden, tusschen scouwota oga min en heeft mijn oog beschouwd; generedos tu [tou] mi, en werlostet gy my [gei mei]. » Maar ook dat Vlaamsche der middeleeuwen was nog eene harmonische tale. Buiten de stomme e veler substan- tiva, gaf het gebruik van de naamvallen en vooral van den dativus een zachten uitgang. Zoo waren uten hove ten, schoon en naif is dit verhaal! Waar vindt in dezelve de kiesche kenner eenen spraakkunstigen misslag ? Over het geheel is de taal van STOKE, even als die van Maerlant, in de bijgebragte voorbeel- den, op zich zelve beschouwd, zachter, zuiverder, krachtiger, en meer eigenaardig, dan zij na hunnen tijd geweest is, en dan zij, in meer dan één opzigt, thans is.” — 35 — uten lande driven ongelijkbaar beter dan wit het hof ver- trekken, uit het land drijven. De u en i waren sterker galmend en korter dan de dubbelklinkers ui en ij, die ze . vervangen hebben. ‚Sidi in huus? streelt het oor verleidend, terwijl het brabandsche zeit ghet in heuis? door zijne plomp- en hardheid die verscheurt. Bljfstu bi mi of Nep [bliifdi] bi mi is nachtegaaltoon ; bleift ghei bei mei is vorschengekwaak. Halen wij hier eenige regels aan, die de harmony der oude taal sprekend doen uitkomen : Ic soude te hove sijn [siin] ghegaen, Al haddet ghi mi niet gheraden; Maar mi es den buuc so gheladen Ende in so utermaten wise, Met eve vremder niewer spise, Ic vruchte, i’n sal niet moghen gaen : l’ne mach sitten, no ghestaen, Ic hem so utermaten sat. , REINAERT DE Vos, v. 554 en volg. Vrouwe Aersenden, sinen wive, Beval hi, bi haren live, Dat soe stonde bi Reinaerde En soene name bi den baerde, Ende van hem nie ne sciede, No dor goet, no dor miede, No dor nijt, no dor noot, No dor sorghe vander doot. Id. v. 1988. \ Ongetwijfeld is °t Vlaamsch verreweg ’t zachtste der ger- maansche dialecten (1). Wie er zich van wil overtuigen, vergelijke het maar bij 't hedendaagsche Duitsch, dat men echter uitnemend voor poézy en muziek geschikt acht. Die (1) Wiems zegt ergens in den Messager des Sciences historiques : » Le Flamand n'a jamais aimé ces formes dures et ces mots pour ainsi dire tronqués, qui distinguaient déjà le dialecte hollandais dès le commencement du XVIme siècle et même avant.” In 1581 noemde Pontas DE Heurrer (Nederd. Ortogr., bla. 93) 't Hollandsch » een eigen woorden afbijtsel en half eetsel”. — 36 — zoo vloeiende woorden: J’ ne mach sitten no ghestaen.... no dor goet, no dor miede.... worden door aspiratien omspitst bij den overgang tot het Hoogduitsche: Ich mag nicht sitzen, noch stehen; noch durch gut, noch durch miethe. » Niet alleen is de hedendaagsche taal, bij 't verliezen van verscheidene klinkers en 't uitdijgen van andere te eener tijd zwaar en lomp geworden, de dichters, die kwaal nog overdrijvend, trekken syllaben samen, schaffen klinkers af, en maken woorden die zoo welluidend zijn als die van onweerstaanbre kracht, dierbre en achtbre vriend. Men vindt goed de slot-e of en af te snijden, en bekomt in dier wijze een aantal monosyllaben, zonder woord-sluitende klinkers, om den rhythmus aan te duiden. Daarin ligt hoofd- zakelijk de oorzaak van ‘t gebrek aan harmony die de hol- landsche of vlaamsche poëzy hedendaags onderscheidt, bij die der middeleeuwen of bij de hoogduitsche vergeleken. » Men ontsluite de beste hollandsche dichters, en op elke schrede zal men verzen van eene onverdragelijke hardheid ontmoeten, die door de kracht der uitdrukking niet te vergoe- den is. Zoo leest men in de Geestenwareld van BILDERDIJK : Gij wijzen, steeds bedacht, met onafmeetbre schreden. . .. Ja! 't lichaem is niet meer dan schaduw, spiegling , teeken , Geen wezen: schynbre kleur door vonklend lichtstraalbreken ; Geen voorwerp eigen, — enz. Hoe zal men ’t volgende vers fraai vinden, tenzij men er eene nabootsende harmony in wil zoeken: Den schrikbren glimlach droeg, waarin de zelfmoord broedde. v. 486. Zulke samentrekkingen zijn HELMERS ook niet onbekend: U schonk ze, ’t geen ze op de aard’ het schoonst, het edelst’ vond, Een heldren hemel en een’ eeuwig vruchtbren grond (1). (1) Dergelijke verzen waren Wiseutvs, in zijne Toespraak aan jeug- dige dichters, waarin hij ’t op Hermens gemunt had, niet ontsnapt: Maar wie kan noemen, Wie volgen 't keurmuzyk waarop onze eeuw mag roemen? Hier hartverscheurbre nood, die iedre kracht verlamt; Daar, die in ’t duistre werkt, en de arm der wraak verstramt. — 37 — » Men zou, ongelukkiglijk, die voorbeelden in ‘t onein- dige kunnen vermenigvuldigen: als men zulken harden versbouw bij de beste schrijvers ontmoet, moet men wel de taal daarvan beschuldigen.” Tot dusverre VANDEN Hoven (DELECOUR?) in zijn werkjen La langue flamande, son passé et son avenir: een ontwerp van gemeenschappelijke spelling voor de neder- en hoog- duitsche landen voordragende (Brussel 1844, blz. 43). Zeker is het dat met der tijd alle talen naar inkrimping overhellen. Men kan die inkrimping, en daaruit ont- sprotene verharding evenmin ontkennen als de zonden tegen de Welluidendheid door te vele dichters begaan, waaronder ook wel voorname zijn. Dat zij veelal aan dezen zelven en niet geheel aan de taal liggen, is zeker: het komt er bij den muziekant op aan, om alle mogelijke partij zelfs van ’t weérbarstigste speeltuig te trekken: ook den neder- duitschen schrijver, vooral den dichter, is ’t plicht het muzikale der taal te peilen, te doorgronden. Bataven, kent uw spraak en heel heur overvloed! Zijt meesters van de taal, gij zijt het van 't gemoed, Is een Bilderdijksche veelbeduidende wenk: men pare den onuitputbaren overvloed onzer taal met alle dege- lijke vloeiendheid der sprake, en zeker zal daaruit eene poëzy ontstaan of voortvlieten die °t gemoed aangrijpen of betooveren, met eenen woorde, werkelijk overheerschen zal. In de theoretische behandeling van 't muzikale der taal, de klankanalogie, en wat er verder dienstig kan zijn, om aan den zang eene doelmatige zangerigheid te geven, bezit de taal- en dichtkundige KINKER groote verdiensten. Zijne bekroonde Prosodie (hoe gebrekking, onzes dunkens, in haar hoofddoel, de metrische versificatie op klassieke dichtvormen: toegepast). bevat veel voortreflijks over de zangerige schoonheden van ’t Hollandsch. Zij, die door eene muzikale opleiding begunstigd, met een innig gevoel voor melody begaafd, en door. vlijtige studien, door 't wél lezen, vooral door "Lean buiten leeren — 38 — van vloeiende dichters gevormd, niet zelden, in dat opzicht uitmuntende offers aan de Muzen gebracht hebben, zijn niet weinig in getal. Het zij genoeg, hier, zonder anderen uit te sluiten, eenigen te noemen: Cats, HooGvLiEr, WELLEKENS, SMITS, BELLAMI, NIEUWLAND, VAN ALPHEN, Ferra, TOLLENS en KINKER, die echter, als 't oor ons niet bedriegt, zijne muzikale taaltheorie zelf wel eens ver- geet. DELECOURT heeft onder de Vlamingen reeds wegens bijzondere dichtzangerigheid LEDEGANCK, benevens Mevr. VAN ACKERE, genoemd. Gaan wij er niet weinigen voorbij, den bevalligen Poor mogen wij hier toch niet vergeten. Men heeft reeds van dien begunstigden kunstkweekeling der velden getuigt, dat hij door eene zoetvloeiende, rollende, en afwisselende versificatie uitmunt, en daarin Hoorr en VONDEL, die de dichterlijke taal nog scheppen moesten, overtreft (1), ofschoon dit minder Hoort kan gelden, die VONDEL over 't algemeen, en bijzonderlijk als erotische dichter, ten aan- zien der zangerigheid de loef afsteekt. BILDERDISK zelf, de groote taalkenner en taalkneder, moet (onzes inziens) in zangerigheid over ’t algemeen voor menig anderen dichter (wel is waar minder verheven dan hij) wijken. Zeker hangt de taalvloeiendheid ook met het door den dichter bij voorkeur beoefende dichtvak samen: BILDERDIJKS vernuft helde meer naar ‘t lyrieke en stoute, dan naar het teedere en zachte over. Men houde dus wel in 't oog, dat de hoogere poëzy, bij het uitstorten van stouter en sterker klinkende galmen, en ‘t gebruiken van buitengewoone wendingen, niet bestendig de zoetvloeiendheid als hoofdzaak kan of moet bereiken; een vrijrollende en voortbruischende stroom is heel wat anders dan een stilmurmelend en morrend vlietjen. En wil men die tegenstelling tot werkelijkheid zien, ja, hooren overgaan: VONDELS lierzang aan den Rhijn uitgeboezemd , klinkt zeker niet gelijk zijn liedeken (1) Van Kampen, Gesch. der nederlandsche Letteren en Weten- schappen, D. IT, blz. go. 