VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Door eene foort van natuurlyke verwantíchap hegten zy zich in een, en de wortels fchieten diep in ’t hare. Wanneer het misdryf de overhand krygt, komt ’er het Geweeten tegen op. Maar het Geweeten is een bedaard beginzel. Drift, daarentegen, luidrugtig en geweldig, doet, door °t geweld, °t welk zy verwekt, de ftem der Rede zwygen: en verleidt ten zelfde tyde als zy aanport. Want zy bedient zich van °t Verftand om °t Geweeten te bedriegen. Het verzint redenen en bewyzen om de ver- dorvenheden van hct Hart te regtvaardigen. Men beroept zich op den algemeenen trein der wereld. Men maakt zif- tende onderfcheidingen. De Menfchen vinden zich in zulke byzondere omftandigheden geplaatst, die zekere daaden verfchoonlyk „indien niet geheel onfchyldig maaken , welke, in cen ander geval, hoogst laakbaar zonden weezen. Langs deezen weg mogen wy vry gelooven , dat veelen , van ftap tot Gap, tot de zonde komen; deels door Drift vervoerd , deels door Zelf bedrog misleid: zonder bezef van de maate der Boosheid, welke zy vervullen. Door diepgewortelde heb- belykheden , wordt, in °t einde, hun Oordeel geheel be- dorven , en hun Zedelyk Gevoel geraakt verlooren. Zy zien uit gansch andere oogen; en kunnen zonder (mert de be- dryven befchouwen, op welker gedagtcu zy voorheen gruwden. ‘ Noodig is het, nogthans , hier op te merken , dat , fchoon onze aangeboorene gevoelens van de affchuwelykheid der Misdryven zo verre verlaagd en dermaate kragtloos gemaakt kunnen worden , dat ze geen invloed op ons gedrag hebben; deeze Gevoelens „egter , oorfpronglyk tot onze gefteltenisfe behoorende , en nooit ten eenemael uit de ziel gerooid, zo veel gezags zullen behouden, dat zy, by zommige gele- genheden , den Zondaar kastyden, indien niet tot bekcee ringe brengen. ’t Js alleen, geduurende den tyd des Voor- fpoeds, dat de Ondeugd haare bedriegeryen ongeftoord kan leegen. Maar in den donkeren dag des tegenipoeds , her- eeft de bedagtzaamheid ,en het Geweeten krygt zyn regten weder; de bitterhcid van t knaagend naaberouw grypt het hart aan des Mans, die de oorfpronglyke beginzels zyner vatuure verzaakt en verkragt heeft. Wy mogen vastftellen , dat Hazaërs eerfte indrukken wederkeercen, eer hy zyne dagen eindigde, Jn het uur des wederfpoeds „ doorftak, de , cr / VAN HAZAËL, . SAS herinnering van zyn gefprek met de Propheet zyn hart. De Gevoclens, welke hy, in die betere dagen, hadt, vergely- kende met de haatlyke wreedheden door hem naderhand gepleegd > konden alle de fchitterende ecrcieraaden der oninglyke waardigheid , de laagheid en fchandelykheid zy- ner inwendige Aandoening niet wegneemen, Deeze befchouwing van den voortgang des Bederfs en. van het gevaar, aan °t welk wy blootgefteld zyn om te vervallen van Beginzels, die wy eens dagten vast omhelsd ’ te hebben, geeft ons een allerheilzaam{ten raad omtrent ons gedrag. Die zich aangordt beroeme zich niet als hy die zich losmaakt. Niemand ftelle een voorbaarig en zo ge- vaarlyk als voorbaarig vertrouwen op zyne Deugd: Wie aat, zie toe dat hy niet valle. Waagt u niet digt by het waade. Maakt "er u, in de kleinfte gevallen, nict ge- meenzaam mede , zonder vreeze. Luistert met ontzag na elk vermaan van ’t Geweeten. Bewaart het tederfte en lo- wendigfte gevoel van ’t onderfcheid tusfchen goed en kwaad, Indien ooit uw Zedelyk Gevoel begint te verzwakken, en uw Afkeer van misdryf te verminderen , dan hebt gy reden om te vreezen dat de val uwer Deugd op handen is. En laaten, terwyl gy alle omzigtigheid en waakzaamheid ge- bruikt, welke de Rede u kan verleenen, uwe Gebeden fteeds tot God om byftand opklimmen. an hem daalen alle goede gaven en volmaakte giften neder. Hy alleen kan ` u voor vallen hoeden, en ftrafloos ftellen voor zyne heerlyk- heid in vreugde. Ik moet nu voortgaan tot de IH. Waarneeming , op nazaëLs Gefchiedenis gegrond. Te weeten, dat het vermogen, °t welk het verderf verkrygt om de oorfpronglyke Beginzels der Meníchen te verwoes- ‘ten, dikwyls moet toegefchreeven worden, aan de veran- dering van hunnen Leevensftand in de wereld. Hoe zeer verfchilde HAzAËL , de Afgezant van BENHADAD , Van HAZAËL den Koning! hy, die op ’t vermelden van wreedheden een gruwen vatte, van hem die zich in bloed baadde! Van deeze droeve en verbaazende omwenteling geeft de Propheet de rede op in weinige maar zeer klemmende woorden. De Heere heeft my getoond dat gy Koning zult zyn over Syrie! Die Kroon , die noodlottige Kroon , welke op uwen fchedel gezet zal worden, zal een verdervenden invloed hebben op uwe Zicl, en eene verandering in uw Character te wege brengen , welke Ey niet kunt gelooven. —- Wiens ervaa- renis in de wereld is zo klein, dat ze hem geene hier aan gelykende voorbeelden oplevert , in veel laager leevensftan- dë Pp 4 den 2 — 548 HET CHARACTER. De zaaden van wyd verfchillende hoedanigheden , goede en kwaade, liggen in onze harten verborgen: doch blyven werkloos en als dood, tot dat voeslyke gelegenheden ze doen uitbotten en rypen. Zy zyn binnen in ons bedekt: of, indien zy voortfpruiten , maaken zy dikwyls een mislei- dend vertoon; een vertoon, 't welk ons zelfs bedriegt, Hoogmoed, by voorbeeld, heeft, in zekere omftandighe- den, geene gelegenheid om zich voor te doen, dan ander den fehyn van Grootmoedigheid en loflyke Eerzugt. Gie- righeid neemt de houding aan van pryslyke zuinigheid. ’t Geen in deezen leevensfland voor blooheid en laaghartig- heid zou aangezien worden, gaat in eenen anderen door voor wyze bedagtzaamheid. Dat by iemand, met volle oppermagt bekleed, wreedheid en verdrukking zou worden, agt meu, in een laager ftand, niet meer dan het nefenen van behoorelyke tugt. Voor een tyd is de Mensch nog by de wereld, nog by zich zelven, bekend als de Man, die hy waarlyk is. Doch ftelt hem in een nieuwen leevens- ftand, die met zyne heerfehende neiging ftrookt, die de verborgene: hoedanigheden zyuer ziele raakt, in beweeging en werkzaamheid helpt; zyn waar en weezefilyk Character zal zich: ontvouwen, gelyk de bladeren eens bloems door de zonne befcheenen. Zulks moge, in zeker opzigt, nict za zeer eene veran- dering van Character, door de verwisfeling van omftandige heden , geagt;worden , dan wel als eene ontdekking van een „voorheen verborgen weezenlyk Character. Nogthans is het teffens waarheid, dat de Man zelve cene verandering onder- gaat. Want de gelegenheid daar zynde tot het onbedwon- gen ontwikkelen van eenige tot nog beflootene geaartheden, rygen zy meerder fterkte: en door de overhand, welke Zy neemen, worden de andere gedeelten van iemands aart , geboogen, en de ziel ondergaat eene geheele verandering. y Is cen waarlyk wys en braaf Man, die, door den God- lyken byítand, zich verheft boven deezen invlaed zyns lots 5 , | op , e VAN HAZACL, | 549 op zyn Character, die eens waardige Gevoelens ingezoogen en rechte beginzcls van gedrag gelegd heeft, daar by biyft, hoedanig ook zyne omíłandigheden mogen weezen: door alle lotwisfelingen eenen eenpaarigen leefkoers houdt: en, op °t einde zyner dagen, denzelfden afkeer van het kwaade heeft, als in den beginne, —— Doch hoe zeldzaam is het, deeze lofwaarde beftendigheid onder de Kinderen der Men- fchen aan te treffen, terwyl zy de onderfcheiden (tanden en tyvdperken des leevens doorwandelen ! Wanneer zy ter we- reld intreeden, eer hunne gemoederen zeer misleid of be- dorven zyn , gloeijen zy door de edelaartigfte aandoeningen, en zien met verlmaading neder op alles wat fnood en mis- daadig is. Maar verder op ’t leevenspad voortwandelende, gewennen zy allengskens aan de kromme betreeden paden , zy dringen in den hoop der woclige wereld, zy hebben te ftryden met den list van deezen met de verfmaading van gec- nen, zy leeren zomtyds hunne gevoelens te verbergen, en dikwyls hunne aandoeningen te fmooren, zy worden in ’t einde verhard , en gemeenzaam met het heerfchend verderfs —— Wie ftort geen traan over deezen droeven, en helaas ? zo algemeenen, val van Braafheid en Deugd! Wie wordt, niet vernederd, als hy ziet dat dit de droeve uitflag is van die gezuiverde begrippen , die verheevene gevoelens, waar op wy zo menigmaal roemen! De Man, met al zyn hoog» opgehemelde redelyke bekwaamheden, blykt dikwyls het fchepzel te weezen van zyn leevenslot , geheel gegooten in den vorm zyner omftandigheden ! Het voorbeeld van HAzAËLs ontaarting leidt ons op, om byzonder het oog te flaan op de gevaaren , uit hoogheid van Staat en het verkrygen van Magt herkomítig: inzonderheid wanneer de verheffing daar toe fchielyk en onverwagt ge- fchiede,, Weinige hebben fterkte van ziel genoeg om zulk een Lotwisfcl met gemaatigdheid en zelfsbedwang te onder- gaan. Het ontzag, der Grootheid beweezen, de ruimte, welke hun leevensftaat verfchaft om der weelde bot te vie- ren, zyn -gevaarlyke omftandigheden voor de Deugd, Wan- neer de Menfchen onder huns gelyken verkeeren, en ge- woon zyn de te leurftellingen en moeilykheden des leevens te ondervinden, herinneren zy zich hunne onderlinge on- afhanglykheid van elkander, en alle afhanglykhcid van God. Deeze ingebeelde onafhanglykheid weert de gevoelens van Godsdienftigheid en Menschlievenheid uit hun hart. heffen op met den trommel en ae harpe; zy verblyden zich op het geluid der orgels 5 in het goede verflyten zy hunne dagen; sogthuns zeggen zy tot GoD wykt van ons: want aan de ken- nisje uwer wegen hebben wy geenen lust. Wat is de Almag- tige dat wy hem zouden dienen? en wat baate zouden wy hebben van hem aan te loopen? Maar men hebbe zich niet te verbeelden , dat hoogvers heevene Leevensftanden de eenige fchroomwekkende ver- Zoekingen zyn, waar aan uwe Deugd is blootgefteld. Wy zullen bevinden , dat wy in geen min fterke verzoe- king verkeeren, door de uiterften van Armoede en ver- drukking. Wanneer Menfchen, die beter dagen beleefd hebben , in ’t laage vallen, gaat hun geest gebukt, hun aart neemt iets wrangs aan. Nyd over de gelukkiger Medemen- {chen verteert hun. Heimlyke murmureeringen befchuldi gen de Hemelfche Voorzienigheid: °t gevoel der elenden zet hun aan tot gruwzaame misdryven om in beter ftaat te geraaken. Onder de laagere rangen des Menschdoms heerscht maar al te dikwylis bedrog en oneerlykheid, laage en bekrompe omftandigheden drukken der Menfchen ziels- vermogens. Zy ontzetten hun van de gefchikte middelen om tot kennis en weetenfchap te geraaken : en, waar de Onr- kunde groot is, loopt dezelve altoos gevaar van ongebon- denheid voort te brengen. Van hier is het, over ’t algemeen, °t gevoclen van den Verftandigen door alle ecuwen geweest, dat ‘er een zekere Middelbaare Leevensftand is, even zeer verwyderd van beide de uiterften, die, fchoon dezelve ook haare cigene gevaaren hebbe, nogthans, over * geheel genomen, de gunítigfte is voor Deugd en Geluk. Daar hebben weelde en hoogmoed, aan den eenen kant, geene gelegenheid om de ziel te verzwakken of te bedwelmen: gebrek en afhang- lykheid , aan den anderen kant, zullen dezelve niet druk- ken en vernederen; daar kunnen alle de aangeboorene hoedanigheden der ziele , vry en onbelemmerd , werken , de gelykheid der Menfchen wordt gevoeld, vriendfchap ge- kweekt, en men vordert, in allerlei opzigten, met poed; VAN HAZAËL, 551 daar vinden zich de Menfchen aangezet tot bevlytiging en niet overkropt door bezigheid, en zy ftellen hunne vermo- gens te werk, zonder door te ruimen overvloed nutloos gemaakt , of door onoverkomelyke zwaarigheden afgefchrike te worden: daar wekt een mengzel van genietingen en vau behoeften tetlens hunne Dankbaarheid tegen God, en herinnert hun de noodzaaklykheid zyns byftands, Dus fchynen de Menfchen in dien middelbaaren ftand het lecven ten voordeeligfte te genieten , en minst blootgetteld aan val- ftrikken der ondeugd. In ’t Spreukenboek wordt deeze ous voorgedraagen , als de wensch en keuze eens Mans, door zyne Wysheid uitfteekende., Ygelheid en leugentaal doet yerre van my, armoede of rykdom geef my niet, voedt my met het brood myns befcheiden deels; op dat ik zat zynde u dan niet verlochene , en zegge, wie is de HEERE? of dat ik, verarmd zynde, dan niet fteele, en den naam myns cops aantastte. Uit alles , wat wy, over dit Onderwerp, gezegd hebben, mogen wy, in de eerfte plaats, leeren, om welke redenea de Voorzienigheid eene verfcheidenheid van rangen en lee- vensftanden onder het Menschdom vastgefteld heeft. Dit leeven is blykbaar gefchikt tot een itaat van Beproeving, Geene beproeving van Characters is noodig ten opzigte van God, die ziet wat in elk hart verborgen ligt, en volmaakt weet wat ieder Mensch zou doen in alle mogelyke Stands- wisfelingen. Maar, om de Mensch zelve „en om de Wereld, moest deeze Beproeving en ondericheiding des Characters plaats hebben: ten einde waare Deugd zich onderfcheidde van de valfche fchynvertooningen: cn de regtvaardigheid des Hemels blyken in de eindelyke vergeldingen; ten einde de zwakheden der Menfchen aan zich zelven ontdekt wiers den, hun onderwys gaven en hunne verbetering bevorder- den; als mede, op dat hunne Characters zich , uit alle ge- zigtpunten, aan °t oog der wereld vertoonden, en voor- beelden van navolging opleverden , of waarfchuwingen tegen gevaaren. De bereiking deezer gewigtige einden vorderde „ dat het Menschlyk leeven niet altoos op één en den zelfden voet voortging; doch "er veele omwentelingen in voorvies len, en eene verfcheidenheid van bezigheden en rangen plaats greep. In het ondergaan van deeze worden de Cha- raêters der Menfchen getoetst , en hunne verborgene Deug- den of Ondeugden komen aan den dag. HazaëL zou, im de gefchiedenis, eene maate van roem verworven hebben , tot welke hy niet geregtigd was, ware hy in eenen onder- gC- 558 HET CHARACTER gefchikten leevensftand geblecven. In den grond was hy valsch: en flegt. In hooger kring zich beweegende, ont- dekte zich de bedorvenheid van zyn hart en hy ftaat nu te boek met welverdiende fchande , als een waarfchuwing voor volgende Geflachten. In de tweede plaats , kunnen wy hier uit leeren, van hoe weel aanbelangs het zy zorgvuldig agt te geeven op de keu- ze, welke wy doen ten opzigte van onze Bezigheid en Lee- vensftand. Het blykt , dat onze uiterlyke Staat dikwyls eenen kragtdaadigen invloed hebbe op ons zedelyk Character; en, bygevolge „dat deeze niet alleen nauw verbonden is met ons tydlyk welvaaren; maar met ons toekömend geluk of ongeluk. Hy, die onbefprooken en opregt zòmmige Je, venspaden zou betreden hebben, ftortte zich, door onge- lukkig cen fpoor te verkiezen, waar hy al te fterke' verzoes kingen voor zyne deugd aantrof, zich zelven hier in fchande en namaals it verderf. Hoe dikwyls, nogthans, wordt de bepaaling van dit alleraangelegenst (uk overgelaaten aan het lot van toevallige verbintenisfen of onderwerpen aan de keuze van jeugdige verbeelding en grilligheid? Stelt men het tot een onderwerp van ernftige overweeging , hoe zel den hebben zy dan, aan welken de bepaaling itaat, eenig verder inzigt dan over iemand, die ter wereld in zal trees den, zo te befchikken , dat hy fchielyk ryk worde, of, gelyk men ’t noemt, best zyn fortuin maakt? Zyn er dan geene andere voorwerpen dan dt. om het leevensplan naar te bepaalen? Zyn Ter geen heiliger en gewigtiger belangen, ` welke verdienen in aanmerking te komen? —-— Gy zoudt niet gaarne iemand, wiens welvaaren u ter harte ging, iu een {tand ftellen, tot welken gy wist dat zyne bekwaamhe- den geenzins gefchikt waren. Deeze onderzoekt gy, der- halven , zorgvuldig: dit maakt de grond uwer beflisfinge. Maar weest verzekerd, dat de bekwaamheden alleen niet, maar tevens de geaartheid en het hart, met gelyke opmer- king, verdienen nagegaan te worden, in het vormen van ` het plan tot eenen leevensftand. Elk heeft zyne byzondere zwakheid, eene heerfchende drift, welke hem voor deeze foort van verzoekingen meer blootftelt dan voor geene. Vroegtvds kan men dit zien; en uit de eerfte beginzels oordeelen over den aanftaanden groei. Voorkomt zulks, Overweegt hoe de volgende lotgevallen des leevens waar- fchynlyk daar op zullen werken. Indien gy iemand, uwer zorge toevertrouwd , opleidt tot een leevensftand , in wel- ken alle omftandigheden (trekken om dit verderflyk beginzct , ) te \ VAN MAZAËLs | 553 te ftooven en doen rypen, maakt gy u, grootendeels vere antwvvrdelyk voor alle de gevolgen. Te vergeefsch vere trouwt gy op zvne bekwaamheden en vermogens. Ondeu en bederf, het hart befmettende , zyn genoeg om de groot bekwaamneden te overdwarsfen. Ja dikwyls wenden zy zich tot nadeel van den bezitter, eri worden de werktuigen zyns fpoedigen ondergangs. De opgehelderde Getchiedenis leert ons, in de derde plaats, over waare gelukzaligheid niet te oordeclen , enkel uit de maate van iemands bevordering in de wereld. Ak toos door fchynbaarheden misleid , laat het -gros des Mensch, doms zich het meest bedriegen door praal en pragt: en houdt de zodanigen , die boven anderen in rang verre uits Decken, gezegendst. Van hunne vroegfte jeugd af, worden zy geleerd ‚ het oog te vestigen op wereldlyke grootheid alg het uiterfte voorwerp hunner begeerten: en decze is van alle beginzelen der dwaaling in gedrag een der gemeente, HazaëL , op den Throon van Syrie gezeten, werd ongetwyfeld meer benyd, en door de menigte voor een ge- lukkiger Man gerekend dan toen hy een Onderdaan was, er de boodfchap van BENHADAD tot ELIZA bragt. Nogthans s ô nazaëL! hoe veel beter zou het voor. u geweest zyn y nooit den naam van Koning, en de eer, daar aan verknogt $ enooten , dan die, ten koste van zo veel fhoodsheids , gee Koet te hebben: daar gy uw eerfte en beste Character vere zaakt; misdryven , weleer by u in afgryzen, pleegde, en aangebooren gevoelens van uw hart verraadde! Hoe verderfs lyk voor uwe rust was het begeerlyk Purper, door u in za veel onfchukiig bloed gedoopt! Hoe veel aangenaamer fleeg gy uwe dagen, hoe veel ongeftoorder uwe nagten, in den certen tyd uws leevens, dan toen gy, op den Throon ges plaatst, by dag, het gekerm hoorde der ongelukkige door u bedorven, cn uwe fluimeringen ’s nagts werden afgebroos ken, door de ontrustende herdenking van uwe wreedheden en misdryven? Laaten wy nooit oordeelen naar ’t uie terlvk vertoon der dingen; nooit befluiten dat iemand ge- lukkig is, enkel. dewyl hy zich van Grootheid en Rykdom omringd ziet. Veel jammers fchuilt er menigmaal waar de wereld het minst vemocot, Het weezenlyke daar het op aankomt, in het oordeelen over iemands geluk, beftaat niet in °t onderzoek van zyn nitwendigen ftaat; maar met welk een zielsgefteltenisfe hy zich daar in gedraage: of deg- . ze hem verflimmere dan verbetere, of hy zynen weg zo aanftelle , dat hy gunst by God en braave Meníchen. vindt, \ ceze 554 HET CHÂRACTER VAN HAZAËL. Deeze omftandigheden brengen weezenlyke en gewigtise onderfcheidingen tusfchen de Leevensftaaten der Menfchen te wege. De uitwerkzels hier van duuren altoos , zy vol duuren , wanneer alle wereldlyke onderfcheidingen zullen vergeeten zyn. - In de laatfte plaats , kunnen wy, uit al het verhandelde, leeren nimmer overmaatig bekommerd te weezen, wegens onzen uiterlyken Leevensftand: doch ons lot gelaaten aan de fchikking des Hemels te onderwerpen. De beste en voorzige tigfte verordeningen te maaken, welke wy kunnen, ten op zigte van onzen ftaat, is een hoofdpligt. Doch wy moeten altoos bedenken , dat alle plans , welke wy vormen , onzeker en wisfelvallig zyn. Geen Mensch kan, naa het neemen van alle voorzorgen , welke menschlyke wysheid hem aan de hand geeft, voorzien, welke verborgene gevaaren hem wagten op het uitverkooren leevenspad. De Voorzienigheid kiest wyzer voor ons dan wy voor ons zelven kiezen: en uit omftandigheden , die, in den beginne, ’t minst beloofden, en zelfs zich zo ongunftig lieten aanzien, ontftaat dikmaals tydlyk en zedelyk geluk beide. Wie weet wat goed is voor den Mensch in dit leeven, in alle de dagen zyns ydelen lee- vens, °t welk hy coorbrenst als eene fclhaduwe? Wanneer wy bedenken hoe veel duisters onzen tegenwoordigen ftaat om- ringt, de zwakheid der menschlyke natuure , als mede de twyfelagtige en onzekere waardye van alles, °t geen wy voorfpoed noemen, treft de vermaaning des Pfalmdichters clk bedagtzaam gemoed op °t kragtigst. Wentelt uwen weg ep den Heere (*). Neemt uwe maatregels met voorzigtige heid; doch ontdoe u van angstvallieheden, wegens den uitflag. In ftede van uw eigen lot te zullen befchikken, voegt het u in ’s Hemels beftelling te berusten , en, zonder „twyfelen, de ftem der Voorzienigheid en van uwen Pligt te volgen. In welk cen Leevensftand cop u ook plaatze, heft het oog en hart tot Hem op, om zyne hulp en genade; en tragt met trouwe en opregtheid de rol, u toegelegd , te volvoeren. Dus doende zult gy vrede by u zelven hebben Onder het bewandelen van den leevensweg , en , op °t einde gekomen , met genoegen rugwaards zien: want naa alle de vermoeienisfen , en aangewende poogingen , om tot hoogheid op te klimmen, zullen wy in ’t einde bevinden , dat cop te vreezen „en zyne geboden te bewaaren, de pligt is en het geluk der Menfchen. (*) PsaLm XXXVII. e ‘ WAAR- u GOEDE ÚITWERKING VAN DE ASA FETIDA. 558 WAARNEEMING WEGENS DE GOEDE UITWERKING VAN DE ASSA FOETIDA, IN ONGEMAKKEN DER ZENUWEN. Door Pe Ce WOUTERS, Med. Licent. te Weiteren. (Journal de Médecine.) Tesen het einde van de maand Januari , 1778 , wierd ik gez roepen by een Jongeling van 16 jaaren „die , na dat hy zig eenigen tyd aan verfcheiden Gezelfchappen had overgegee- ven , en ‚door eene groote zugt tot allerhande foorten van Spe- len, zyn geest en lichaam had afgemat , van eene zwaarte in het hoofd was aangevallen, die eenige dagen daarna agtere volgd wierd van eene zwaare pyn in het hoofd, vergezeld met onwillekeurige beweegingen der ELedemaaten , die hem ten eenemaale den flaap beletten. — Den zesden dag , na den aanval, ontdekten zig, in den hoogften graad, alle die vere {chynfelen, welke, volgens het getuigenisfe van den groom ten SYDENHAM, den St. Vitus-dans uitmaaken. Het regter Dye-been wierd beftendig getrokken, en hy was buiten ftaat eenc van zyne handen UU te houden. De armen wierden na alle kanten zo hevig bewoogen, dat de Lyder, door het bloeden van zyne handen, geheel als met bloed befpat was. De Oogen, de Mond , en het geheele Hoofd, vertoonde de zeldzaamfte en belachlykfte gebaarden. De Tong eri de Sluitfpieren van den Onderkaak wierden, voornamendy onder het fpreeken , beftendig heen en weder bewogen, zo dat men hem nauwlyks konde verftaan. Hy was uit het dorp Masmen, alwaar hy woonde, te voet by my gekomen, en had onder wege, doogdien hy; als een dronken Mensch, heen en weer flingerde, en o tweemaal was nedergevallen , de oogen van een ieder tot zig getrokken. Ik vond de Pols een weinig gefpan- nen , hard , klein en fchielyk 3 daar was geen blyk van krank- zinnigheid ; met één woord , behalven het reedsgenoemde, {Scheen hy gezond. Myne eerfte zorg was hem te doen aderlaaten , waarna ook de beweeeing van de Tong, Mond en Oogen, een weinig verminderde; doch het overige bleef als vooren. Den volgenden dag vond tk de Pols flap, zwak en zeer langzaam: hy had dien nagt weinig doch zeer ongerust ge- flaapen , en was, zo als te vooren, telkens door Stuiptrek- kingen aangevallen, — Ik liet hem een zagt laxeer-drankje Mie 856 GOEDE UITWERKING VAN DE ASSA YETTIDA, inneemen,en gaf hem vervolgens poeijers, beftaande uit de Rad. Valerian. Sylv. Co:t. Peruv. met een weinig Cam- pher ; doch ik befpcurde daarvan geene de minfte uitwerking. ierop befloot ik de Asfa Fetida te beproeven, en fchreef hem eene emulfie voor met drie dragmas Asfa Fetida, in zes oncen water, waarvan ik hem alle twee uuren een lepel vol liet gebruiken; en zie daar, alle Toevallen verdweenen als {neeuw voor de zonne. l ` Ik liet met het gebruik van dit middel niet alleen aanhou- den, màar vermeerderde beftendig de hoeveelheid van de Asfa Fetida, en zag, dat de Lyder, in den tyd van twee weeken, volkomen herfteld was, uitgezonderd een ligte pyn in de Lenden, eh een weinig ftyfheid in den Rugge- graad, die echter, binnen korten tyd, zonder eenige hulp van Geneesmiddelen , verdween. NATUURLYKE HISTORIE VAN HET LOOPERTJE, HET WIN i TERKONINGJE EN ’T GOUDHAANTJE. (Volgens den Heer ne nUFFON.) De drie kleinfte Vogeltjes van Europa zyn fr Goudhaan- tje, het Winterkoningje en °t Loopertje. °t Laatstge- melde in °t Grieksch Oies, m °t Latyn Afslus, in °t En- elsch Green wren, in °t Poolsch Krolik Nieczubaty, mt ransch Pouillot, geheeten, heeft, zonder veel grooter dan de twee andere te weezen, alleen het Lyf wat langer. Het leeft van Vliegen en andere kleine Infeêten , de Rek is fcherp en dun, van buiten glinfterend bruin, van binnen en aan de kanten geel; zyne Pluimadie beftaat uit twee zwakke kleuren, groenagtig grys en geelagtig wit; de cer- fte ftrekt zig uit over den Rug en den Kop 5 eene geelagtige band begint aan den hoek van den Bek, loopt by ’t oog heen, en ftrekt zich uit tot aan de zyde des Kops; de Vleugelpennen, vry fomber grys, hebben, gelyk die van den Staart, den rand met groenagtig geel geboord; en een plek van dezelfde kleur vertoont zich op elke zyde van de Borst, en in *t vouwen de Vleugelen; de Buik is wit meer of min met zwak geel gemengd, naar dat het Vogel- tje ouder of jonger is, of naar °t verfchil der Sexe; want het Wyfje heeft alle kleuren min fterk dan het Mannetje; over °t algemeen gelykt de Pluimadie van het Loopertje naat die van °t Goudhaantje, °t welk alleen een witte plek meer op de vleugels en een witten kuif heeft. Ge | \ 8 b oa t ' eNATOURL. HIST. VAN HET LOOPERTJE , ENZ. 557 Geduurende den Zomer onthoudt zich het Loopertje inde bosíchen, en maakt zyn Nest in °t digtst der kreupelbos- fchen, of onder een hoop digt in een gegroeide Planten.. Het is met zo veel zorgs zamengefteld, als verhoolen. Het beftaat van buiten uit mosch, van binnen uit wol en hair, alles is wel dooreengevlogten , wel gedekt, en heeft de ge- daante van een bal, gelyk die van het Winterkoningje, het Goudhaantje en de kleine Mees met een langen Goart, (let fchynt dat de ftem der Natuure deeze vier foorten van klci- ne Vogeltjes geleerd heeft, die gedaante aan hunne Nesten te geeven: dewyl derzelver warmte tot de brocijing nict cnoegzaam zou weezen, indien deeze niet bewaard en Byeengepakt bleeven: dit wyst ook aan, dat alle Dieren misfchien meer vernufts betoonen in de voortplanting van haar foort, dan het Inttinét om zich zelven te bewaaren, Het Wyfje van het Loopertje legt doorgaans vier of vyf ei- tjes, vuil wit, met roodagtige ftipjes, en zomtyds zes of zeven. De Jongen blyven in ’t Nest, tot dat zy gemaklyk. ‚kunnen vliegen. > , In den Herfst, verlaat het Loopertje de bosfchen „en zingt in onze Hoven; de toon dien het dan flaat is túit, túit: in °t Voorjaar en in den Zomer laat het een vollen Zangtoon hooren , die zeer aangenaam is. De beweeging, welke het Lopertje maakt, is veel aanhoudender dan zyn Zang: het ` vliegt, zonder ophouden , van tak op tak, om Vliegen te vangen , gaat de bladeren van boven en onderen na, om In- fećcten te betrappen: de (aart heeft eene langzaame en afge- paste beweeging van boven na beneden. Deeze Vogeltjes komen in April, dikwyls vóór het ont- wikkelen der bladeren: op reis maaken zy eene bende van vyftien of twintig uit: doch, zo ras zy aankomen , fcheiden zy vaneen, en paaren: wanneer ’er ongelukkig op den tyd hunner herwaardskomst wat knellende koude ontftaat , wor- den zy daar door aangegreepen, en vallen op den weg dood. Dit klein en teder geflacht is zeer wyd verfpreid: men vindt het tot in Zweeden, door geheel Frankryk , in Italie , en °t fchynt in Griekenland bekend geweest te zyn. Het WINTERKONINGJE , by de Gricken zeoxias., by de Latynen Trochilus , by de Italiaanen ‘Reattino , by de Duit- fchers Thurnkoenig , by de Zweeden Tumling , by de Poo- - Jen Krolik, by de Turken Bibil, by de Frantchen Roiteles geheeten, is een zeer klein Vogeltie ,’t welk met den Win- tertvd in de Steden en Dorpen komt, en „tot het felst van UL, DEEL, MENGELW. NO. I$. Qq en den Winter, met een heldere ftem, een vrolyken wildzan laat hooren , byzonder tegen den avond: het vertoont zic boven op houtftapels. en takkebosfchen , waar in het oogen» bliklyk wegkruipt, ook op de daken der huizen , waar het zich terltond aan ’t oog onttrekt; daar onder, of in de gaten der muuren, tluipende. Wanneer het te voorfchyn komt, huppelt het heen en weder , altoos met den ftaart overeinde, Het heeft eene zeer korte vlugt, vol wendingen; de vleu- gelen zyn in eene zo {terke en geduurige beweeging , dat men er geen oog op houden , of dezelve onderfcheiden kan, Het Winterkoningje is iets meer dan drie duimen lang, heeft vyf en een half duim vlugts ; de geheele Pluimadie is dwars doorfneeden met kleine bruine en zwarte banden; over °t Lyf, de Vleugelen, de Kop en den Staart heen loo- pende: het onderlte van ’t Lyf is een mengzel van wit en DS,. 6 Die kleine: Vogeltje is bykans het eenige, °t welk tot in ’t holst van den Winter ons byblytt: het eenige „dat, in dit treurig Jaarfaifoen , zyne vrolykheid behoudt: altoos leven- dig, altoos lustig; zyn hooge en heldere Zang beftaat uit korte en fchielyke toonen, fidiriti, fidiriti, om de vyfof zes feconden afgebrooken. Dit is de cenige zagte en be- vallige toon, die men hoort in dat faargetyde , wanneer de Lugtbewoonders zwygen, behalven de krasfende Raaven en Kraaijen. Boven al laat het Win:erkoningje zich hooren als ‘er fneeuw valt, of tegen den avond, wanneer de nagt de koude vermeerdert. Het vertoont zich in de voorplek nen, in de houttuinen, als mede op de daken‘en in de muurgaten$ tot in de putten zelve Infeêten en Poppen zoe- kende. Het onthoudt zich ook aan warme bronnen en bee ken, die niet bevriezen, verfchuilende in gaten, zomtyds in grooten getale by een: dikwyls gaan ze drinken „cn kee- ren fchielyk weder na hunne algemeene wooning. Schoon emeenzaam, weinig wantrouwend en gemaklvk te genar ken, valt het egter moeilyk ze te vangen. Hunne klein- heid, zo wel als hunne vaardigheid, doet hun het oog en het net hunner belaageren ontduiken. Staande den Voortyd woont het Winterkoningje in de bosfchen, waar het zyn Nest maakt, op eenige werfpreide takken, of zelfs op den grond neder, zomtyds onder den (Dronk van een boom of rots, ook wel aan den overhan genden kant des waters; onder het dak van een cenzaam huis of cen boschwerkers hut, plaatst hy het mede. Tot het vervaardigen flecpt het zeer veel mosch zamen, en het | Nest ART WINTERKONINGJE EN °T EOUDHAANTJE. 559 Nest beftaat van buiten geheel uit mosch: doch van binnen netjes met vederen voorzien: het is bykans geheel rond, zeer groot, en van buiten zo ongefchikt dat het de Vogelnest- zoekers bedriegt, zich niet anders vertoonende dan een hoop mosch, toevallig daar heen geworpen; het heeft cen kleinen zeer nauwen ingang aan de zyde. °t WWinterkoningje legt negen of, tien kleine vuilwitte eitjes, aan het dikite einde met een roodagtigen kring: het verlaat dezelve als het bemerkt dat men ze ontdekt heeft. De Jongen haasten zich om het nest te verlaaten , ecr zy kunnen vliegen, en men ziet ze, als kleine rotten, in de bostchen loopen. Zomtyds maaken de Veldmuizen zich meester van decze Nesten, °t zy dezelve door het W'inieikomngje verlaaten zyn, of dat deeze vyanden het broed daar uit verdreeven bebben. Wy hebben niet gemerkt, dat zy, in onze Landftreeken , ten tweedemaal, broeden, in de maand Augustus, gelyk ALBERTUS by ALDROVANDUS fchryft, en OLINA van {talie verzekert 3 er by voegende , dat men ze te Rome, en daar om- ftreeks, in groote menigte aantreit. Deeze zelfde Schryver gecit de wvze op, om deeze Vogeltjes, uit het Nest geno- men, op te voeden, °t gecn, gelyk BELON aanmerkt, cg- ter, zelden gelukt, dewyl dit Vogeltje zeer teer is. ilet Winterkoningje fchept vermaak in °t gegelfchap der Roo!borstjes , ten minften komt het met deeze aanvliegen, en flaat onder het naderen, het geluid tirit, tirit, op een zwaarder toon dan zyn Zang, doch even helder. Het is zo weinig wantrouwend en zo nieuwsgierig, dat het door het geboomte heen dringt, tot het huisje van den Vogelaar. Tot diep in den nagt vlicgt en zingt het in de bosfchen, en het is, met het Rrodborstje en de Merel, een der Vogel- tjes, die men, naa het ondergaan der Zonne hoort: ’s mor- gens is het ook vroeg ops niet uit gezelligheid 5 want de eenzaamheid is, buiten den paartyd, by bet Winterkoningje meest geliefd: in den Zomer zetten de Mannetjes elkan- der heftig na. | Deeze foort is in E:rofa zeer verfpreid , en, gelyk BELON zezt, overal bekend. Ondertusfchen fchvnen de Winters in het Noorden. fchoon het de onze doorftaat, ’t zelve al te ftreng s LINNAUS getuigt, dat ze in Zweeden ichaars voor- komen. | "tr GOUDHAANTIE , °t welk in °t Grieksch den naam van Te- veg in °t Latyn dien van Tyranrus draagt, wordt in ’% Hoogduitsch Gold Toi, in ’t Italiaansch Gier Rancio, d q 2 in 3 560 WATUURLYKE HISTORIE VAN HET LOOPERTJE:, in °t Engelsch The Golden crowned Wren , in zt Fransch Petit Roi geheeten. Deeze naam van Klein Koningje voegt aan geen Vogeltje beter: dewyl het de kleinfte van alle Europifche Vogeltjes is, door de Natuur met een Kroon befchonken. "tr Goudhaantje, 't welk geheel maar drie duimen in de lengte haalt , en, geplukt, geen duim lang is , gaat door de maazen der gewoone vogelnetten , en ontfnapt gereed uit de kooitjes ; laat men ’t vliegen in ecne kamer, die men denkt wel geflooten te zyn, het ontkomt binnen korten tyd, eene naauwlyks zigtbaare opening is groot genoeg om het een uitgang te verleenen. Als het in onze hoven komt, fluipt het in het geboomte , en hoe zou men het niet ras uit ons gezigt verliezen, daar cen klein blad genoeg is om het geheel te bedekken: de kleinfte hagel is te grof om het te fchieten, hier toe moet men niet dan het fynite zand gebruiken, bo- venal wanneer men er opgefteld is om het ongefchonden te hebben. Als men het leevend gevangen heeft, vreest men ‘een zo teder Vogeltje te zeer te zullen drukken; men ge- looft het nog in handen te hebben, en ’t heeft zich door zyne vlughetd reeds gered. Het flaat een fcherpen en door- dringenden toon. —— ARISTOTELES fchryft dat het lictlvk zingt, doch het is zeer waarfchynlyk, dat zy, die hem dit berigt gaver, het Wine. koningje met het Goudhaantje ver- ward hebben. ` Het Wyfje legt zes of zeven eitjes, die niet veel grooter zyn dan erweten, in een klein nestje, klootswys ge maakt, uit mosch en fpinrag zamengcfteld , van binnen met het zagtfte dons voorzien, met cene opening aan de zyde , meestentyds vindt men het in de bosfchen , zomtyds inde Klimop, in jokboompjes, of in de haagen onzer tuinen. De kteinfte Infeéten zyn doorgaans het voedzel deezer kleine Vogeltjes. In den Zomer vangen zy ze aartig in de vlugt; in den Winter zoeken zy ze op in hunne fchuilplax- zen „daar ze den winterflaap flaapen , en half of geheel dood zyn. ’t Goudhaantje ect de overblyfzels op, en aast op alle foorten van wormpjes, betoonende eene zeer groote behendigheid in het zoeken en vatten van dien prooi. Des Zomers eeten zy ook kleine zaaden , en krabben den grond om, by oude mestvaalten, waar zy, naar allen fchyn, fpys zoeken: dan ik heb nooit fteentjes in de maag gevon- den. Zy toonen eene groote greetigheid in Sr eeten, en gaan zich, tot ftervens toe, in gulzigheid zomtyds te buiten. | ‘ l Gaar- DH wf r HET WINTERKONINGJE EN °T GOUDHAANTJE. :SÓL ; Gaarne onthouden zich de Winterkoningjes in hoog ge- boomte. SCHWENCHFELD zegt, dat Zy, Zomer en Win- ter, in Silefie, in bosfchen voorkomens. in Engeland be- woonen zy de boslchen op ’t gebergte; in Beigeren en Oos- tenryk komen zy sa Winters na de Steden om befchutzel tegen de koude te zoeken: men voegt er by „dat ze in klei- nesbenden vliegen, niet alleen beflaande uit Vogeltjes van hun geflacht, maar ook van andere kleine Vogeltjes, die cene foortgelyke leevenswyze houden. SALERNE vermeldt ons, dat ze ’s Winters doorgaans twee aan twee vliegen, en elkander roepen als ze van een verwyderd zyn. In ge- volge hier van, zouden zy, in onderfcheide Landen , ver- Schillende zeden moeten hebben: dit {chynt my niet geheel - onmogelyk toe, dewyl deeze veelal van de omftandigheden afhangen: doch ’t is ook zeer mogelyk dat de Schryvers hier cen misflag begaan hebben. ’t Gaat niet vast of zy in Zwitzerland den geheclen Winter overblyven : doch men weet dat zy daar, en in Engeland, de laatfte zyn die ver- trekken, Zeker is het, dat men ze in Frankryk meer in den Herfst, en in den Winter , dan in den Zomer,zict, en dat er verfcheide Landfchappen in dat Ryk zyn, waar ze nooit, of zeer zelden , nestelen. Deeze kleine Vogeltjes zyn vol leevens en beweegings, \Vliegende, zonder ophouden, van tak op tak, kruipende - op boomen, zich in allerlei geftalte, en zomtyds het on- sderst boven, gelyk de Aieezeng, aan de pooten hangende: zoekende onder den fchors den prooi, of dien noodzaakende voor den dag te komen. Geduurende de koude , onthouden zy zich gaarne in altoos groen geboomte, welker beziën hun ten voedzel dienen: dikwyls zitten ze in ’t hoogst der boo- men , dit fchynen ze niet te doen , om den Mensch te ontwy= ken: want, by veele andere gelegenheden, laaten zy toe dat men ze tot zeer naby nadert. In den Herfst zyn ze vet, en zeer goed om te eeten, voor zo verre een klein brokje fmaaklyk zyn kan: zy worden dan meest gevangen; om- ftreeks Neurenberg moet men ze ryklyk vangen, dewyl ze op de openbaare markt te koop komen, De Goudhaantjes zyn niet alleen in Europa, van Zweeden tot in Jalie, en, waarfchynlyk , tot in Spanje, verfpreid , maar ook in Afie, tot lengale, en zelfs in America, van de Antilles af, tot het Noorden van Nieuw Engeland, vol- ens EDWARDS: waar uit volgt, dat deeze Vogeltjes , die, in de daad, de Noordfche Landen bezoeken, maar een zeer korte vlugt hebben, van het eene in het andere vaste Qa 3 Land "562 -© NATUURL. HIST. VAN HET LOOPERT JE, ERZ, "A Land zvn overgegaan : en dit enkel ftuk „wel bevestigd zynde , zou ten blyk ttrekken van cene groote nabygelegenheid der twee vaste Landen, in "t Noorden. Naar deeze veronder- {telling moet men tocitaan, dat het Goudhaantje, zo klein, zo zwak in ’t voorkomen, en dat, Int vervaardigen van zyn nest, zo veele voorzorgen tegen de koude draagt, nogthans zeer fterk is, niet alleen tegen de koude, maar ook beftand tegen zeer verfchillende lugtftreeken: dewyl het zo onderfcheidene bewoont. Ilet opmerkenswaardigfte in de Pluimadie van het Goud- haantje is de fehoone Kuit of Kroon, gecl van kleur, ter wederzyden met zwart geboord: deeze kan het laaten val- len „en onder de andere vederen bedekken, door de bewee- ging van de fpieren des Kops: ’er is een zwarte, ftreep die boven de oogen heen loopt, sichen den zwarten rand des Kroons, en een andere zwarte ftreep, waar op het oog rust; decze geeven aan het gelaad deezer Vogeltjes fterke trekken. Voorts zyn het Bovernlyf, als mede de kleine dekveeren der vleugelen , olyf.geel; van onderen van den Bek at is de Pluimadie helder rood, op de zyden naar het olyfkleurige trekkende; het wit, rondsom den Bek, is bezet met eenige zwarte vlekjes; de vleugelpennen zyn bruin, met een olyfkleurigen rand; de ffaartpennen , even zo geboord, zyn donker grys. De Kroon van "rt Wyfje is blecker geel dan die van ’t Mannetje: ook heeft het, gelyk doorgaans het geval by de Vogelen is, alle de kleuren der Pluimadie zwakker. ` OPMERKENSWAARDIGE OMSTANDIGHEDEN , DIE HET STER- VEN VERGEZELDEN VAN JEAN JACQUES ROUSSEAU3 MET EENE BESCHRYVING DER TUINEN VAN ERMENONVILLE, EN VAN DE GRAFTOMDBE ; TE ZYNER GEDACHTENISSE , OP HET POPULIEREN RILAND , VERVAARDIGD. IN een voorgaand Stukje (*) hebben wy onzen Leezeren verflag gegeeven van het Leeven en de Schriften des Geneeffchen Burgers JEAN JACQUES ROUSSEAU. En be- loofden toen mede verflag te zullen geeven van ’s Mans fterven, waaraan wy thans voldoen. Met byvoeging van | Ce " Di Zie boven bl. 472. OMSTANDIGHEDEN BY HET STERVEN VAN J. J. ROUSSEAU. 563 eene fraaîje Afbeeldiug van het Populieren Eiland, en der Graftombe , voor deezen zonderlingen Man opgerigt. De Heer de PRESLE, de Boezemvriend van ROUSSEAU , heeft ons de volgende omftandigheden van diens Uitgang, door de Weduwe des Overledenens hem opgegeeven;, nagelaaten. ` Den tweeden July 1778, ftondt Rousseau, zo veel men uiterlyk zien kon, ’s morgens ten vyf uuren, (zyn gewoone uur in den Zomer) volmaakt gezond op, en wandelde met zynen jongen Kweekeling. Omtrent zeven uuren keerde hy alleen weder na zyn huis, en vroeg zyne Vrouwe of het ontbyt gereed was? °t Zelve niet gereed vindende , zei- de hy nog cenige oogenblikken in ’t bosch te zullen wan- delen, met verzoek dat hy geroepen zou worden, als het op tafel ftondt.. Fly werd geroepen, dronk een kop Koffy, ging weder uit, en kwam naa weinig minuuten te rug. Om- trent acht uuren was zyne Vrouw na beneden gegaan, om de rekening van een Smid te betaalen , en hoorde, zo als zy daar was, ROUSSEAU zugten. Onmiddelyk vervoegde zy zich by hem, en vondt hem zittende op een ftoel , met een verbleekt doodsch weezen, het hoofd met de haud vasthoudende , dewyl zyn arm op een Schryftafel leunde. … Wat fchort u, myn Vriends zyt gy ongefteld 2” was haare viaag. ——— dk voel, antwoordde hy, eene druk- kende benauwdheid en hevige Kolykpynen. Hier op verliet Mevrouw ROUssEAU het vertrek, als vof zy iets wilde haa- len, en zondt na het Kasteel, om den Marquis en de Mar- quifinne DE GIRARDIN berigt te geeven van de ongefteldheid haars Egtgenoots. De Marquifinne kwam, op ’t hooren van deeze ontroerende tyding, in aller yl, na de wooning des Wysgeers, en, om hem niet te ontrusten, verklaarde zy daar te komen verneemen , of de Muzyk ,’s avonds, in de open lugt voor 'tKastecl , gefpeeld , hem en Mevrouw Rous- SEAU niet geftoord hadt. De Philofooph antwoordde, met de grootfte bedaardheid in tem ` en gelaad: Mevrouw, ik weet zeer wel dat niets, de Muzyk betreffende ,u herwaards dryft. Ik ben zeer overtuigd van uwe vriendelykheid; doch vind my gantsch onsefteld. En ik moet het u als een gunst verzoeken, dat gy my alleen laat met myne Vrouwe , svelke ik, te deezer gelegenheid , nog veel te zeggen heb. Mevrouw GIRARDIN vertrok terftond. Hier op verzogt ROUSSEAU de deur digt te doen en van binnen te fluiten , als mede dat zy by hem zou nederzitten. „, Ik zal het ae doen,myn Vriend: ik zit thans by u,hoe hebt gy °t? ” Qa4 Rous- 562 NATUUR! . HIST. VAN HET LOOPERI e" nd Land Ann oer eraan ser ditenkelftuk,wr oo Wi Zou tuit Hiv Erskken van cene groote ` se twee vaste Laneta MOT Noordenne > — D (teline Moze men Liv a dat het o TJ zo zwak in t voorkomen, en d , zyn nest, zo veele voorzorg . ; o ket nogthans zeer fterk is, niet ook beltand tegen zeer ver 75 het zu ondertcheidene bevr l Ki (lot opsmerkenswaardie oe kaan je is de tchoone ` cel; Wederzyden met zwa e Fer toon. len „en onder de and aty doen decze ging van de fpiere gewoon aan; boven de oogen bh «5 altoos myne hartlyke Krauns, en ecr gen my voor u uit de we- rust: deeze ge > > verhoord — en myn wensch trekken. Vor te Aanfchouw die Zon, eut dekveeren d Jchynt van hier te roepen! Bek afis d -— GOD zelve —- die my de boezem olyfkleurie „sedheid opent, en my noodiet, cm, in * bezet m ‚ge en onge loorde rust te genieten , na weike bruin . ‚ vuurig gehaakt heb. ~- Myne dierbaare zo ge Zeen mel, RY hebt altoos gewenscht my gelukkig blee ik gaa nu daadiyk peiukkig worden! — Teras „iet — ik begeer dat niemand, dan gy alleen, by my pf EI alleen zult myne oogen fluiten! Arfev. ROUSSEAU. 5 Myn waardfte Vriend, verban dee- „ze gedagten — laat ik u icts geceven, — Ik hoop gee- ‚ze ongefteldheid zal van geen langen duur zyn.” Roussrau. Jk voel in myn borst iet als of ik met feher- pe pennen geflooken werd: dit veroorzaakt my heevige pn. 