Nederlandsch Tijdschrift voor Liefhebbers der Jagt und Visscherei
Om een denkbeeld der menigte watersnippen te ge- ven , zij vohloende op te geven , dat sommige jagtlief- hebbers in het voorjaar 200, 300 en zelfs tot 600 stuks schoten. In het najaar deed hetzelfde verschijn- sel zich andermaal voor. De handel in wild breidt zich in deze Provincie on- gemeen uit, waardoor ook de prijs van alle wildsoor- ten merkeUjk is gestegen. Talrijke opkoopers doorkruisen dit gewest , die , in het zuidelijke gedeelte , op Belgie, in het noordehjke gedeelte , op de Provincien Zuid- en Noord-Holland en zelfs op Engeland wildhandel drijven. De stad 's Hertogenbosch , vroeger als het ware , de stapelplaats van het wild , in een groot gedeelte der 215 Proviiicie geschoteii en gevangen , raakt daardoor meer en meer op den achtergrond. Het schadelijk gedierte in dit gewest, verdient de aandacht door zijne menigte en verscheidenheid. Dc hierna volgende opgave van gedood schadelijk gedierte , waarvoor premien zijn uitgegeven, heeft als statistieke opgave , in zooverre geene de minste waarde , omdat zij niet eens eene flaauwe schets van den werkelijken toestand van dit gedierte aanbiedt. Nogthans is Noord- Brabant het klassieke land van het keurigste klein- en waterwild. De vos , die , met uitzondering van het kanton Heusden, een gedeelte van de kantons Oosterhout en Oudenbosch, zich overal vertoont, bekleedt de eerste plaats. Ook dit jaar was hij talrijk , getuige de me- nigte levend afgeleverde jonge vossen, die, uitgegra- ven, tegen hoogen prijs, naar Engeland werden ver- zonden. De magtiging tot het houden van klop-jagt iiitge- reikt , en waaraan een ieder , mits bonder eener groote jagt-acte, deel kan nemen, is vooral ook op den vos aangevs^end. Deze klop-jagt breidt zich meer en meer uit, meer echter als een genot dan wel als middel tot uitroeijing van dit dier. De magtiging tot het schieten van schadelijk ge- dierte heeft hoofdzakelijk ten doel, het iiitroeijen van konijnen. Het getal dezer verschillende iiitgereikte magtigingen volgt hierna. Intusschen werd ook dit jaar opgemerkt, dat het 216 konijn, in het algemeen, verdwenen is. Slechts in enkele streken schuilt het in dc dennenbosschen. De tegenwoordige jagtwet heeft een' verbazenden invloed op de uitroeijing van dit dier , vroeger in tal- looze menigte verspreid , uitgeoefend. Wei is waar, werd hier en daar het vangen en slaan van konijnen ieder vrijgelaten , ten nadeele van het jagtveld uitgeoefend ; doch de veelvuldige en ge- gronde klagten van den landman , w^egens de schade door dit dier aan veldvruchten en houtgewas toege- bragt, aangeheven, zijn verhoord. In dezen toestand , nu het gevaar van de groote vermenigvuldiging van het konijn verdwenen is , heeft het ontvs^erp van wet tot wijziging der jagtwet het dooden van schadelijk gedierte wijsselijk beperkt. De visscherij, in het Noordelijke gedeelte en in dc omstreken van 's Hertogenbosch en Breda , althans , belangrijk en verscheiden in soorten , had dit jaar veel te kampen met voortdurend hoog water en droog , schraal , kond weder , hetgeen den visch aan de diepte bindt , het leven , tieren en dartelen belet. Ook dit jaar werd de visscherij noch beperkt noch gesloten. De ondervinding leert , dat de beperking of de sluiting van dit bedrijf , zoo als die vroeger , wat tijdstip en tijdruimte betreft, bepaald was, geen merkbaren invloed op het vischwater uitoefent, en bijgevolg niet tot bescherming der visscherij strekt. Drie achtereenvolgende jaren staven deze meening. Deze bepaling is den visschers welkom; en, wan- 217 neer men in aanmerking neemt , dat ruim 2200 , on- der welken 1513 het genot van ecne kostelooze ver- gunning hebben , eene hulpbron van bestaan in de visscherij opsporen, behoeft niet te worden opge- merkt , dat , bij den hoogen prijs der levensmiddelen , de onbeperkte visscherij , w^at den tijd betreft , eene wezenlijke weldaad is, zonder opoffering der zaak verleend. Het getal jagtacten over 1855 bedraagt : Groole jagtacien 584 Kleine » d6 Totaal. 600 Het bedrag der daarvoor verschuldigde regten is. f 8840, Aan zegel, zonder opcenten » 2652, Totaal. f 11492, Registratie van eendenkooijen » 29, » » duivenlillen » 17, In 1855 zijn uitgegeven : Groote vischacten 225 sinks. Suppletoire » 2 » Kleine vischacten 539 » Totaal. 764 stuks. Het geschreven zegel beliep •...../■ 1930,50 Aan zegel, zonder opcenten » 741,75 Totaal. f 2672,25 218 Het getal der uitgereikte kostelooze vergunniii- gen was 1515 stuks* Er werden over het jagtsaizoen van 185| ingevolge artikel 16 en 47 verstrekt vergimningen , Om klopjagt te houden op wild 35 Tot het breiigen van jagthonden voor het wild. . . 1 Tot het opvangen van fazanlen , 1 Tot klopjagt op schadelijk gedierte 52 Tot het schieten van schadelijk gedierte 25 Het getal der bezoldigde jagtopzieners is. .... 50 » » onbezoldigde » 87 Door de bezoldigde jagtopzieners opgemaakte relazen van 281 bekeuring, door de overigen in arlikel 37 opge- noemde beamblen 207 Van dit getal haddea er 536 belrekking tot de jagt en 452 lot de visscherij. Het getal vonnissen beliep 577 waarvan 552 van veroordeelde. Bekeuringen , ingevolge art. 40 buiten vervolg gesteld. 40 Voorgckomen vervolging van relazen, ingevolge art. 51 4 Onvervolgd gebleven relazen 84 omdat zij lot feiten belrekking hadden , die niet slraf- baar waren, of onbeduidende daadzaken met belrek- king tot de visscherij behelsden. Relazen van bekeuring legen onbekenden opgemaakt en buiten vervolg gesteld 45 In 1855 is aan de schatkist verantwoord eene som van f 4021,88, als opbrengst van boeten en verbeurdverkla- ring. 2ia Van de bekeuringen in 1855 waren , tot 20 April i856, 542 premien uitgereikt , waarvoor f 1572 zijn uilbetaald. Het vertoond scliadelijk gedierte bestond in : Moervossen 34 Rekelvossen 15 Niet volwassen vosseii 223 Fluwijiien 45 Bimsings . 441 Hermelijnen 8 Wezels 2615 Arenden 8 Valken 130 Havikken 155 Sperwers 811 Wouwen 207 Buizerds . 30 Daarvoor werden aan premien uitbetaald f 1573,85. VEESLAG VAN DE JAGT EN VISSCHERIJ, IN DE PROVINCIE DRENTHE, OVER 1855. MEDEGEDEELD DOOR DEN HEER INSPEGTEUR Yf, ALINGS. -K^^»- De toestand van het jagtveld was, in het jagtsaizoen 1855, voldoende. Eene aanzienlijke vermindering van wild, welke men als een gevolg van den strengen en aanhouden- den winter van dat jaar verwachtte, werd niet waar- genomen. Door een in de laatste jaren vooral sterk in zwang gekomen , bij de wet niet verboden middel tot bemag- tiging van wild, werd veel nadeel aan de wildbaan toegebragt. 222 Wij bccloelen liet schieten van korhoendcrs iiit hut- ten , of van achter heggen of wallen , bij de voeder- plaatsen , des morgens even na zons op- en des avonds tegen zons-ondergang , van w^elk schadelijk jagtbedrijf ook in een vorig verslag reeds door ons is melding gemaakt. Het ware te wenschen, dat ter gelegenheid van de thans voorgenomene herziening der wet op de jagt en visscherij tegen dit misbruik kon worden voor- zien. Het getal verleende groote jagtacten bedroeg211, dat der kleine jagtacten 2 stuks. Het getal groote vischacten 36 en der kleine visch- acten 128 stuks, terwijl aan kennelijk onvermogenden 58 kostelooze vergunningen , om te mogen visschen, werden uitgereikt. De ontvangsten en uitgaven ter zake van de jagt en visscherij hebben in 1855 beloopen als volgt: ontvangst: Opbrengst der jagtacten f 4127,50 Opbrengst der vischacten » 657,00 Opbrengst der boeten na aftrek van het | voor het fonds der opzieners » 207,83 Verbeurdverklaringen » 85,85 Te zamen f 5076,13 222 UIT G AAF. Premien voor gedane bekeuringen verleend van lo January lot ultimo December f 562,00 Premien voor gedood schadelijk gedierte  46,25 Drukwerk , ongeveer » 50,05 Te zamen f 44 72,1 2^ Ontvangst f 5076,15 Uitgaaf. » 4172,125^ Balig slot f 904,003 Het getal relazen van de opzieners der jagt en vis- scherij en van de verdere beambten^ tot het doen van bekeuringen geregtigd , beliep in 1855 honderd zes en twintig stuks. Deze relazen hebben 101 veroordeelende vonnissen en 14 vonnissen van vrijspraak ten gevolge gehad, ter- wijl 9 relazen voor vervolging onvatbaar zijn geacht en van twee bij relaas geconstateerde bekeuringen , over- eenkomstig art. 40 2^^° lid der wet van 6 Maart 1852 (Staatsbl. n\ 47), de strafvordering is voorgekomen. De standplaatsen der bezoldigde jagtopzieners zijnr Assen^ Beilen^ Borgen , Dalen, Diever , HoogeveeUj, Peize J de Wijk en Zuidlaren, »DE JAGT MOET VRIJ ZIJN EN DE DOODSTRAF AFGESCHAFT WORDEN !" EEN WE?«SCH VAN ZEKERE VROME , GEMOEDELIJKE LIEDEN. In de lierberg »de blinde ezel", aldus genaamd bij gemis of het onnoodige van een uithangbord, gelegen in een eenzaam oord, gewoonlijk op zondag avond de verzamelplaats van weergaas knappe en eerlijke gasten , zaten eenigen overleggenden bijeen, om zich onder een glas krabhals over hunne belangens te onderhou- den en zich te vermaken over den aftogt van den op- passer der jagt, die gisteren zijn eerste rustdag had genomen toen hij werd begraven. »Gij vooral, zeide een der aanwezigen tot zijn' over- buur , moet te vreden zijn , dat hij ingerakelt is , gij »zijt nooit maatjes geweest." 2^4 Be aldiis aangesprokene , met woorden karig en die een geheim goed kon bewaren^ kreeg men eindelijk, door hem op allerlei wijzen iiit te lokken , aan bet verbalen. Zijn' naam Stavast, doet niet veronderstel- len, dat bij veel malligbeid kan verdragen; zijne lengte , zijne breede scbouders en gewelfde borst , zijne gespierde knuistcn boezemen ontzag in. Zijn inborst komi dan ook met dat iiiterlijk vrij wel overeen. Die hem niet kent zal zich door zijne grijze haren , min- stens tien jaren in zijnen leeftijd vergissen. Zijn ern- stig maar niet onaangenaam gelaat, dat zich zelden tot eenen lach plooit, toont aan , dat zijne werkzaam- heden niet altijd bij het daglicht plaats hadden. De spreker met de plaatselijke gebeurtenissen minder bekend, vervolgde: »gij en de wildschut moet iets bijzonders met elkander gehad hebben, want ik heb het met eigene oogen gezien, dat wanneer gij elkan- der ontmoette, een van u terug keerde, of zoo veel mogelijk op zijde week." De aangesprokene kon zich nu niet langer bcdwin- gen en begon aldus: »nu of op een' anderen dag, moet ik ii toch mijn hart openleggen. Dat ik een pik aan die kerel had, dat spreekt als een boek: wie van II zoii met onverschilligheid een derde maal in de doos zijn gegaan ! Wat gij verlangt te wetenkan u mis- schien tot nut en leering verstrekken. Schikt wat na- der bij ." Aan deze uitnoodiging voldeed een ieder gaarne, verwachtende iets nieuws te hooren uit den mond van 225 een' onverschrokken man, rijk in ervaring, die steeds voorzigtig, zich ztlden uitliet. »Gijlieden weet het nog, welk een last wij hier van het wild hebbcn gehad , waarvan een ieder van ons , zoo als wij nu bijeen zijn , de tiend heeft geheven , zoo dat er nu nog vrij wat minder is dan toenmaals. Vroeger dacht ik er niet aan om mij te verzetten , maar het heeft zoo moeten zijn. »Het is nu zes jaren geleden , dat ik om eenige ha- zekeutels drie maanden achter de tralien heb geze- ten. Gij weet het ook nog , dat de jagtwetten streng werden toegepast , ofschoon men zich had te bekla- gen , dat het wild het land plat trapte , als het het lijf strak had : men kreeg toch geen regt. — Wat volgde er uit , dat men zoo goed mogelijk zich zelf trachtte te helpen, waar het doenlijk was. »Toen die hazen geschiedenis plaats greep, had ik vdor den winter een twintigtal koolstruiken onder het raam geplant , en elken nacht die God gaf , kwamen die schuimers de toppen inkorten , en toen er zich een onder het hek vastliep , begon die zoo te kermen , dat ik het niet langer kon aanhooren, en uit het bed stapte, om het hek voor hem los te maken. Wie stond er voor? de wildschut — die mij zijne spuit voorhield , en het haas mede nam , dat mij drie maan- den heeft bezorgt; maar dat komt later te pas. Gij moet ook nog weten , dat toen ik terug kwam , mijne nu zalige vrouw ziek te bed lag. De kinderen had- den wel goed gewerkt , maar het ging toch berg af , 227 (sterk achteruit) — dergelijke termen worden gebezigt waar de bodem van oiis land niet waterpas ligt ~ , dit heb ik de wildschut nooit kunnen vergeven , en of- schoon ons de hazen de ooren van den kop vraten, kan toch geen mijner buren getuigen weer een haas te hebben hooren klagen. Daags na mijne terugkomst iiit de kast, ontdekte ik waarom de wildschut zoo kort bij mijn huis stond : hij had zin in onze Grietje, maar daar mogt niets van inkomen, en vermits ik geen schandaal of een buitenbeentje in huis begeerde, zoo verbood ik hem de deur. Een paar maanden la- ter , voederde ik des nachts de koe ; er viel een schot , er rolt lets bet huis binnen, wat was bet? de knijp- tang , (*) zijn bloed spoot over de vloer , zijn hoofd was geheel en al vermorzelt, hij roerde zich niet meer, en Griet die hem met haar schort wilde dekken , viel er dwars over been : bet was jammer voor zijnen ou- den , strammen vader. Ik had nooit gedacht , dat Griet zoo veel van dien vent bield , en met ieder an- der had ik toegegeven, maar een oppasser van dejagt tot schoonzoon , de zaak was onmogelijk. 227 dere veronderstelliuj} , dan dat ik het gedaaii had , of- sclioon er geen bevvijs bestond. Wat helpt het iemand , die den kop afgetrokken is , dat men hem dien weer aanpast, het blijft altijd zigtbaar. »De doodstraf moet afseschaft worden en de jagt vrij zijn , anders kan het ons nooit goed gaan ," viel een ander driftig in , die de toespeling minder vatte. »De opzieners lieten mij nu begaan , tot omtrent twee jaren geleden , toen die zwarte bliksem de zaak aanbragt. De nieuwe wildschut dacht : met al- lerheiligen vliegt hij toch in de lamp, en dat gebeurde ook. Ik had op een' takkebos (*) geschoten , waarvan de jongens het vleesch naar de stad bragten, waar- heen ik ook zelve Qin^ , om het vel te verpassen , daar de knapen zich op die negotie niet zoo goed verstaan dan ik , en g. 1. weet alien hoe de looijer is. En toen ik aan den kopermolen over den vonder wilde stappen , wien loop ik tegen het lijf? — den wild- schnt , dien ik niet in tijds had gezien. »Wel jongen zeide hij , waar wilt gij al zoo vroeg naar toe ?" Naar Z... zeide ik. Zijn vervloekt krombeenig hondje , dat mij besnuffelde en het vel rook, kon ik niet van mij afhouden. »En wat hebt gij daar in dien zak?" welken hij tevens betastte. En daar hij mij toch visen- teerdc, zeide ik astrant weg , »een hertenbil," en schoof hem van de plank. »Ik werd ten tweede maal ingepakt en mij toen de zaak wat warmer aangelegd : ik kreeg drie jaar, waar- (*) Stroopersterm , voor ceu hert dat zijn gewei op heeft. * VIERDE JAARGAXG. 16 228 van twee afslagf. Een jaar is gaaiiw om , raaar cr drie te moeten stil zitten ; ik dacht : gfij zult g^ek wor- den , of liet ontslag niet beleven ; maar wij werden nog al te luchten gebragt. »De jongens kwamen nu en dan berigt van linis brengen, maar ik kon het duidelijk bespeuren, dat de wagen achteruit bleef loopen. De vroiiw zag ik niet terug; zij moest het bezuren en stierf, steeds uitroe- pende: »zorgt voor de kinderen". Daarvan geraakten er onder dienst, die kloek toezagen en mijne vrijheid voorbereidden ; welke bokkensprongen zij maakten, toen zij mij in het open veld hadden , kunt gij u voorstellcn. »Ik had geen rusten noodig om de hut tebereiken; het was in Januarij en stijf koud, de sneeiiw kraakte; naarmate ik ons bosch naderde, steeg mijne nieuws- gierigheid om te weten, of zich mijn geweer nog in den hollen stam zoude bevinden. Ja waarlijk , al haalde mij deze of gene , het stak er nog in , maar de loop was geheel en al verroest. Ik bond den doek en de blaas van het slot, dat nog gangbaar was, en ter- wijl ik daarmede bezig ben, hoor ik lets achter mij, en de duivel — - neen — op dertig passen van mij staat een sterke hertebok, een ongemakkelijk beest. Ik leg event jes aan , en het schot vloog van zelfs los , knal en val was een, en toen het we^rgalmen op- hield , had hij de tong reeds uitgestoken. »Het geweer werd we^r knapjes geborgen , watblad en sneeuw over het hcrt bijeen gestooten , en toen naar 229 huis. Ik behoefdc geen driemaal te fliiiten, om den grendel te hooren teriig gaan; wat wareu ze vcrvvon- derd van mij tenig te zien , maar ik kon hen niet lang den tijd laten ; ik nam het kapmes en den kruiwagen , hen zeggende : een handje to komen helpen. Willig zijn mijne kinderen altijd geweest en zij gingen niet ligt terug , maar nu deden zij het onwillekeurig , toen zij het hert van onder de bladeren zagen te voorschijn komen ; het huis genaderd zijnde , droegen wij het daar bin- nen en den krniw^agen ook , om geen spoor na te laten. »Morgen, zeide ik hen, moet het vleesch de deur iiit zijn, voor dat eene zielweet, dat ik terug ben." Des middags waren zij reeds met het geld terug, dat zij er van gemaakt hadden. Maar die verw^enschtc huid lag er nog, die vertrouvv^de ik hen niet toe, en toen ik we^r op den molenvonder was gekomen, werd ik als door den donder getroffen: wie stond er? -— de wildschut ; net als of hij nog v^^achtende was. Ik herinnerde mij het vroegere praatje , »wel man, waar koom je al zoo vroeg van daan, waar ga je naar toe en wat heb je in uw' zak ?" »Ik dacht , als bij het laatste oordeel , als gij u niet goed houdt , zijt gij bakker aan ; ik had de zak wel in het water willen werpen , maar dat zat digt gevrozen , daarom had ik wel een eigen weg kunnen nemen , maar dat was nu te laat. Ik stapte driest op hem aan en zeide op lagchenden , sarrenden toon : hebt gij nog zin aan een' bout ? Hij kreeg een roode kop , zag voor zich en Het mij de baan vrij. 16* 230 »Wie was gelukkiger dan ik , daar mij hct koude zvvcet reeds begon uit te breken, en ik zwoer een zwaren eed , dat dit mijn laatste gang naar de looijerij zou zijn. Ilet was mij in de beenen geslagen en even als of er van binnen iets gesmeerd moest worden;" hierop ledigde hij zijn glas , dat door de hem om- ringenden toestemmend werd nagevolgd. »Ik bleef te bed liggen en toen ik weer aan bet gaan kwam , waren mij de haren in weinige dagen sneeuwwit ge- worden." Hij besloot met te zeggen: dat bet een blijk van Gods goedheid was , dat de scbut dien dag , bet krom- pootje niet bij zich had, anders had hem — deze of gene — weer gehaald en achter bet slot gebragt; waarom bet betcr ware, van zich te mijden dan zicli te nabij te komen. Een strooperspraatje van Moordman* EENE BIJDRAGE TOT I)E STUDIE VAN HEr J A G T V E L D. Het behoeft wel geeii betooo^ dat de stiidie der ja-3t, zoo verscheiden in onderwerpcn , het aan{]:eiiame met het niittige verbindt. Maar hij , die hoo8:er streeft , de jagt niet uitsliiiteiid als een kimstmatis' dooden of vangen van w^ild beschouwt , zal deze stiidie ook nood- zakelijk noemen. Wij ziillen deze stelling, die meer en meer , ook in ons vadei land erkend w^ordt , niet nader ontwikkelen ; wij zullen alleen opmerken , dat de jagtkunde , die vooral diep doordringt op het jje- bied der natum^lijke geschiedenis der dieren , ceneu hechten steim aan het behoiid van het jagtveld biedt; 232 want de kennis eener zaak leert ons iioodwendig hare vereischten , hare behoeften , de middelen tot haar bestaan , bloei en groei noodzakelijk , kennen. Onder de menigvuldige onderwerpen , die men in het gebied der jagtkunde ontmoet , bekleedt de studie van het jagtveld eene voorname plaats. Hetzij men het jagtveld beschouwt in betrekking tot den aard van den grond, geologisch; de soorten van planten en gc- wassen , dat is , in betrekking tot den landbouw ; hetzij men doordringt tot de oorzaken, die voor- of nadeelig op het jagtveld werken; altijd en bij elke schrede zal men overvloedige stof tot nadenken vin- den , die , naarmate men ze overw^eegt , boeit en de kennis vermeerdert. Onder de verschillende zich voordoende onderwer- pen , wenschen wij , in deze bijdrage , de aandacht le vestigen op eenige oorzaken , die een' nadeeligen in- vloed op het jagtveld uitoefenen. Het ligt in den aard der zaak , dat deze oorzaken het meeste de aandacht verdienen , omdat zij ons te- vens , als het ware , het spoor aandiiiden , langs het- welk men haren nadeeligen invloed afweert , stuit of wijzigt. Men zij echter, bij de beoordeeling van deze bijdrage, indachtig , dat wij een onbearbeid veld van beschou- wingen betreden, waar, tot dus verre, de gebaande wegen zeldzaam zijn en het spoor onzeker is. Wij bepalen ons in deze bijdrage bij den invloed , dien de navolgcnde oorzaken op het jagtveld uitoefe- 233 lien, als: de bevolking, dc ontwikkelins van den landbouw , de handel in wild , het jagtgeweer , de wijzen waarop de jagt wordt uitgeoefend en de in- vloed van het w^eder. De aard dezer onderwerpen toont genoegzaam aan , dat, hoe zeer alien min of meer zamenwerken, som- migen echter, sedert lange, doch langzaam , onzigt- baar; anderen weder spoedig , zigtbaar, maar niet voortdurend , hunnen ongimstigen invloed verspreiden , die dikwerf eene onweerstaanbare kracht bezit. Wij hebben vooral getracht aan te toonen, dat de mensch zelve , voor een groot gedeelte de schuld draagt van het verval des jagtvelds, w^aarover hij soms klaagt; dat wij , dikwerf maar al te blind voor onze daden , de kiem van dit verval vruchteloos elders trachten op te sporen, De bewering , dat de toenemende bevolking merk- baren invloed iiitoefent op het dierenrijk in het alge- meen , is noch vreemd , noch nieuw , hoezeer zij velen dit moge toeschijnen. Zij is eene dier oorzaken, wier werking , langzaam , in het verloop der tijden , zich openbaart. Om haren invloed aan te toonen, zal men derhalve eene vergelijking van twee gegeven tijdper- ken, een tijdverloop van 30 jaren b. v., moeten maken. Wat de geschiedenis van het menschdom leert , in betrekking tot de dieren in het algemeen, is, hoewel op mindere schaal, in het gegeven tijdperk, volmaakt toepasselijk op het jagtveld , hetgeen wij , als een voor- werp onzer beschouwing iiit dit oogpunt, betreden. 234 De geschiedenis toch van het menschilom leert ons, dat in dezelfde mate, als de toenemende bevolking uiti breiding der bronnen van bestaan beboeft , zij ook de aarde bebeerscht, en hare beerscbappij over de dieren , die op den ingenomen grond leven en tieren , vesligt. Tegen roofgicrige , gevaarlijke dieren toog de mensch te velde , gev^apend met de middelen door zijn ver- nuft, in den nood gescberpt^ ontdekt en welke bem de overvYinning in den strijd verzekerden. In den waren zin des woords , bescbikt bij over bet leven en den dood der dieren naar welgevallen. Hij ver- nielt de roofgierigen , onderwerpt aan zijne magt de nuttigen, terv^ijl bij anderen, ~ die of, omdat de aard, de levensw^ijze en bet kfimaat, dit niet did- den , of J omdat de moeite en kosten niet tegen de voordeelen opwegen , niet voor eene voordeelige en nuttige onderwerping vatbaar zijn , — wei is waar , in bunnen natnurstaat aan zicb zelven overlict , maar desniettemin rusteloos vervolgde en , tot zijn gerief , bemagtigde. Deze is de eigenlijk gezegde jagt, die aanvankeUjk aangewend tot voldoening van nooddriift , in bet verloop der tijden tot eene iiitspanning verbe- ven , en aan wetten en verordeningen ondervvorpen is. Past men deze gescbiedkundige waarbeid op de laatst verloopen dertig jaren toe , dan ontvs aart men , dat met de verbazende ontwikkeJing der bevolking , de aarde allerwege in dezelfde mate ingenomen is , en de bron van bestaan , in baren scboot verborgen , door der menscben vlijt geopend is. 235 Daar waar, dcrtis jaren geleden, liet dier eene ruwe maar veilige scliuilplaats voiid , verrijzeii thans schoonc lust- of bouwhoven , vcrriikt ecnc vrucht- bare landdoiiw hct oo{j. Het dier, het wild heeft die, weieer onbearbeide, ruwe natuur verlaten. Het heeft den druk van des menschen beheerschenden gecst , overal zigtbaar , overal onweerstaanbaar , gevoeld. Deze druk orijpt in zijn bestaan, in zijn veilig leven , in de vermenigvuidif^ing van zijn geslacht , door de stille en rustige eenzaam- heid beschermd ; in de liefderijke verzorging van zijn kroost, zoo dikwerf gestoord en wreed uiteenge- jaagd , vertrcden en vernield. Deze uitbrciding, bet gevolg der toenemende be- volking, gaat band aan band gepaard met de ontgin- ning des gronds , de ontwikkeling van den landbouw. Is de boven vermelde stelling aannemebjk, dan volgt daaruit noodwendig , dat de landbouw in sommige opzigten ongunstig werkt op een jagtveld. Het spreekt van zelven , dat en de soort van wild , en de aard der planten en gewassen , die geteeld , gepoot of ge- geplant worden , naauwkeurig in het oog moeten worden gehouden. Het zoude, zoo wij meenen, uit deze beschouwing blijken , dat hoezeer de ruwe , milde natuur , boven alle gronden als jagtveld uitmunt , de landbouw ech~ ler voor sommige wildsoorten, in betrekking tot deze of gene plant , den ruwen grond in een aanlok- kend oord herschept. 236 Het zoiide welligt een niet onbelangrijke arbeid zijn, om dieii invloed van de teelt der verschillende planten en gewassen , op een bepaald jagtveld voor- komende, in het bijzonder na te gaan. Ongetwijfeld zal onze studie, gelijk wij reeds aanmerkten, ons ook menig behoedmiddel aan de hand geven , tegen de ongunstige werking der teelt van deze of gene plant op het wild. Om eene sprank van dit uitgebreid onderwerp af te zonderen, willen wij trachten een denkbeeld te geven van den aard van het onderwerp, door cenige voorbeelden , uit het gebied van den landbouw ont- leend, aan te voeren. Hij , die slechts nu en dan een' belangstellenden blik op den landbouw werpt , zal evenzeer verbaasd staan over de ontginning van woeste gronden , als over de vroeger ongekende zorg , waarmede de akker bebouwd wordt; geen duim gronds ontglipt de aan- dacht van den landman; overal en altijd is zijne hand gereed, om de ontkiemende plant te verzorgen, te ondersteunen. De houtteelt, die een' zoo magtigen invloed op het jagtveld uitoefent, verdient in de eerste plaats de aandacht. Naar den aard van den grond, wordt deze teelt aan de eene zijde, als het ware, verlaten, of meer en meer uitgebreid. Immers , men ontwaart , dat de bosschen , op lagen grond , uitgeroeid en in vruchtbare akkers worden herschapen. Wie ziet niet , dat hier- 237 door aan vele wildsoorten eene veilige scliuilplaats wordt ontnomen ? op hoogere gronden , daarentegen , waar de akkerboiiw gene of weinige vruchten voort- brengt, neemt daarentegen de zucht tot de hoiitteelt, bepaaldelijk van dennenbosschen , ongemeen toe en bereidt alzoo bet wild veilige en aangename verblijf- plaatsen. Het dennenbosch vooral biedt dit groot voordeel aan. Immers, dit bout wordt de eerste 10, 12 a 15 jaren geheel aan zieb zelven overgelaten; het groeit wild, ruw op; bet vordert geene belangrijke zorgen. Dan eerst , wanneer de landman , met het snoeimes gewa- pend, den stam van de overtollige takken ontlast, en den struik tot een opgaanden boom vormt, verliest bet bosch alle aanlokkelijkheid voor het wild. Het boscli moge diep, en als het ware, ondoordringbaar zijn; waar alleen de geweerknal des jagers de stilte eertijds afbrak, daarin dringt de mensch door, en allerwege ontwaart men zijne zorgvuldige hand. Overweegt men de vereischten van de teelt van an- dere boutsoorten, bepaaldelijk schaarhout, is het dui- delijk, dat zij dien waarborg voor het wild niet aanbieden. De veelvuldige tegenwoordigheid van den landman in het bout, op den akker; zijn rusteloos zwoegen, omwoelen en bewerken van den grond , oefenen nood- wendig een' grooten invloed uit op de vogels , die hun nest op den beganen grond bouwen , en op het baas , dat zijn jongen in een kunsteloos bereid leger werpt. 238 AVaaraau loch is het , althans in zckeic male , toe le schrijvcii , clat vele oorden , weleer berocmd wegens de palrijzen en kwartels , llians schier door dit wild vcrlaten zijn ? Men raadplege de geschiedenis van de ontginning dezer oorden, of van de ontwikkeling en voortgang van den akkerbouw aldaar, en men zal, wij twijfelen daaraan niet , altijd met het oog op andere oorzaken , bevinden, dat des menschen vlijt en arbeid de ont- wikkeling, de instandhoiiding van het wild in groote mate heeft belet. Wil men , tot staving van onze meening , nog een treffend voorbeeld , men werpe een' blik op de teelt van den aardappel. Hoezeer het wel niet aan eenigen twijfel onderhevig is , dat de ongelukkige ziekte , die deze plant sedert een tiental Jaren aantast, gevoelige slagen aan het jagtveld toebrengt, omdat zij het wild eene, bij uitnemendheid , aangename verblijfplaats aan- bood, en, sedert dat tijdstip vroeg verwelkende, dit voordeel niet meer oplevert, is het evenmin te ont- kennen, dat de hooge prijs van dit product de teelt verbazend uitbreidt, de zorg tot opkweking van de plant verdubbelt , die de gestadige tegenwoordigheid van den landman vordert. Het is waar, deze onbekende ziekte heeft de maat- schappij vreeselijk geteisterd , doch hare rampen scherp- ten het vernuft des landboiiwkundigen ; zij beurden den landbouw op, schonken hem jeugdige kracht en leven. — Dc landbouw dan, men kan dit teregt zeg- 239 gen , wyzigt , veranilcrt het aanschijn dcr aarde met al wat daarop leeft , tiert , groeit en bloeit; men denke intussehen niet, dat dc landboiiw, van eene andere zijde bcsdiouwd , het jagtveld niet beg^unstii^^t. Het zij verre , docli het is hier dc plaats niet , om dit aan te toonen. Gevoelige en regtstreeksche slagen brengt de toene- mende handel in wiUi aan het jagtveld toe; want het zuiver jagtgenot wijkt meer en meer voor een ellendig winstbejag, door de duurte van het wild aangehitst; wij zullen later zien , welken invloed de hooge prljs van alle briiikbare diercn uitoefent op de wijze , op welke de jagt wordt bedroven. Genoeg zij het op te merken , dat de snelle commimicatie dezen handel meer en meer uitbreidt, en Londen ook eene ver- bazende menigte wild verzwelgt. Vermits de exploitatie, de handel in eijeren, haezeer niet regtstreeks, echter in twee gevolgen duidelijke sporen op het gebied der jagt nalaat, is het hier de plaats daarop eene aanmerking te maken. Het zoeken of rapen van eijeren heeft een tweele- dig oogmerk : het eene heeft ten doel de verzameling van eijeren van alle vogelen, voor museums of kabi- netten , het andere de eijeren , die in den handel komen tot gebruik , als voedsel. Het eerstgemelde wordt op groote schaal uitgevoerd* Zoo is het bekend , dat een Engelsch agent zich in deze of gene gemeente vestigt ; zijn oogmerk , om eijeren te 240 verzam.^Ien bekend maakt , en bepaalde , soms hooge prijzen uitlojft voor de cijeren, onverscliillig welke , die hem wordon aangebragt. 0ns is verzekerd, dat voor eijeren van de scliriek (*) vijftis? cents uitge- loofd zijn. Door dit lokaas aane^emoedigd , bestormt groot en klein de velden, bosschen en heiden; geen plekje gronds ontsnapt aan deze gretige menigte. Hij, die niet ongevoelig is voor de ontluikende na- tuur , zoo zeer opgeluisterd door den zang , bet leven en tieren barer gevederde bew^oners, zal dit vernie- lingswerk evenzeer betreuren, als bet de jagtliefheb- ber verwenscbt. Het is wel eene w^aarbeid, dat de mensch, w^aar hij verscbijnt, den vrede van bet dierenrijk stoort en ver- vs^oest; de kiem des levens van nuttige dieren zelfs vertreedt. Wij beboeven de noodlottige gevolgen van dit eijerzoeken, in betrekking tot de jagt niet aan te toonen, w^anneer v^ij slechts opmerken, dat de natimr, van liare zorgvrije bew^oners op deze w^ijze beroofd wordende, evenmin een rijk jagtveld aanbieden kan, De bandel in eijeren, die verbruikt w^orden, en die boofdzakelijk de eijeren van eenden en kievitten ten on- derwerp heeft, kan, zonder sebade, niet gebeel vs^or- den verboden ; maar ook bier gaat men , door winst- bejag gedreven, veelal te ver. Men vergeet, dat het verw^oesten der nesten van nuttige vogels, of bet baat- zuchtig rapen van eijeren de bron van eenen toekom- (*^ Kwartclkoning-. 241 stigen rijkdom stopt, die de waarde der eijeren hon- derdvoudig overtreft. Zonder oordeel , zonder den tijd vanhet jaar, de zedeu en gewoonlen van den vogel in aanmerking te nemen, blijft men rapen en vernietigt men dikwerf een aantal eijeren, die, reeds bebroed, onbruikbaar zijn. Om slecbts een voorbeeld bij te brengen, wijzen wij op het rapen van eijeren van eenden op eendenkooijen. Wij zijn overtuigd, dat de eendenkooi, in dit op- zigt, allergevoeligste slagen toebrengt aan de teelt van dezen watervogel. Verblind door de geringe winst , maar die voor de hand ligt , rapen sommige kooilieden eene tallooze me- nigte eijeren. Men schijnt niet te willen inzien, dat de eijerleggende vogel eenmaal uitgeput is. Wat is hiervan het noodzakelijk gevolg? dat deze vruchtbare vogel, in de natuurlijke aandrift tot voorplanting des geslachts gefnuikt , slechts een beperkt getal , of in het geheel geene jongen voortbrengt. En wanneer dan het tijdstip daar is , waarop de kooiman zijne netten vruch- teloos spant , dan , ja dan nog durft hij klagen , zon- der te beseffen, blind als de mensch is voor zijne eigene daden, dat hij de eerste en voornaamste oor- zaak van dien toestand was. Het geldt hier niet het belang van de jagt alleen ; de geheele natuur, onze sehoone landdouw, de velden, de bosschen , de lusthoven eischen van hem de be- scherming tegen dit vernielingswerk , die hen bemint en bewondert. 94 •> Men tracht wel eens den glirnp van noodzakelijk- held aan deze vernielingszuclit te geven , als of men de uitroeijinsf van schadelijke voxels bevorderde. Het is slechts een voorv^endsel , waar achter de hebzucht zicli gewoonlijk verscbuilt. Het vooroordeel tegen ve- lerlei soort van dieren , die men schadelijk noemt , brengt velen op het dvvaalspoor. Wij hopen intussclien , dat de tijd niet ver af moge zijn , waarop dit vooroor- deel , door de ware kennis der dieren opgeheven , plaats maakt voor de waarheid , die de regte schatting van het dier aan wij st. De mol had , — om een voorbeeld aan te voeren — als een schadelijk gedierte in betrekking tot den land- bouw, door eene oppervlakkige kennis van slechts eenigen zijner gewoonten , veroordeeld , den banvloek des landmans verworven; zijne uitroeijing werd door velerlei middelen beproefd. Maar ziet ! de stiidie , vrij van vooroordeel, spoort hem na in de ingewanden der aarde, erkent spoedig in hem een nuttig dier; en, terwijl men vroeger uitriep : dood aan den mol , roept de wetenschap , tot verbazing van den landman : hij leve ! Moge ons dit voorbeeld ook op het gebied der jagt leiden, en eenige angstvalligheid inboezemen om- trent de meening , hoe algemeen ook verspreid , die men omtrent vele dieren voedt. De verbazende voortgang der Industrie in de uitvin- dingen en verbetering der middelen ter jagt aange- wend, dien men in dit dertigjarige tijdperk opmerkt, heeft een even gewigtigen invloed op de jagt uitgeoe- 243 fend ; en waar is dc grens , die hot vernuft van den mensch bedwingt ? Wij zullen, om geene andere voorwerpen te noe- men, naauwlijks op het jagtgeweer behoeven te wij- zen , om dit aan te tooncn. Zijn niet nii reeds al de vereiscbten , die de kracbt , de snelbeid en de meerdere zekerbeid van het sebot bevorderen, de ligte en fraaije sierlijke zamenstelling , op eene bewonderingswaardige wijze in dit viiurwapen vereenigd. De iiitgevonden verbeteringen , die het jagtgeweer heeft ondergaan , hebben de kansen ten nadeele van het wild, in dezelfde mate, vermeerderd. Evenzeer als de oningewijde verbaasd staat over de menigte wilds door sommige jagers geschoten ; even- min bevreemt het den jagtlief hebber , dat in sommige streken , waar zich broodjagers ophouden , het jagt- veld schier iiitgeput en vernietigd is. Het gerief, het doeltreffende van het tegenwoordig jagtgeweer schijnt de zucht tot de jagt merkbaar te hebben opgewekt, vooral sedert het tijdperk, dat het, door den Snellen voortgang der nijverheid en concur- rentie tot een' zeer lagen prijs in den handel gebragt, onder ieders bereik kwam. Wij zullen niet van de overige middelen spreken. Het aangehaalde voorbeeld voldoet genoegzaam aan ons oogmerk , om den invloed , die het op de jagt uitoe- fent , te doen opmerken. Deze beschouwing voert ons , als van zelven , tot de overweging van den invloed , dien het gebruik dezer * - VIERDE JAARGANG. i 1 244 middelen ter jagt op het jagtvekl uitoefcnen , of liever tot de wijze , op welke de jast veelal wordt bedreven. Dit punt is des jagers aandacht in de hoogste mate waardig, omdat daarvan , naar onze overtuigiiig , bet beboud van den wildstand grootendeels afbanke' jk is. Wij beweren, dat de jager, die of ecne oninatin'c hebzuebt bot viert, of zijne onbesiiisde drift nict wect te breidelen, de vernieling van vele wildsoorten jam- merbjk in de band werkt en dikwerf eenc den menscb onwaardige wreedbeid zal plegen. Het is de bebzuebt, die des menscbon hart voor elke edele gewaarwording skiit , en met koelbloedige hand de moeder van een biilpeloos kroost doodt , dat even spoedig zijn ondergang te gemoet snelt. Het is waar, de bartstogt , de aandrift tot de jagt vervoert den jager dikwerf tot even verderfelijkc als wreede daden ; docb zij ontspruit uit eene gebeele andere bron als de bebzucbt; deze verliest weldra, bij rijpere on- dervinding en beraad, barcn onbesuisden aard, gene is ongeneesbjk, omdat zij onverzadelijk is. Werpt men een onbevooroordeelden blik op de wijzc waarop de jagt door velen wordt iiitgeoefend, dan zal men niet kunnen ontkennen , dat zij door velen tot een gemeen middel van bestaan wordt verlaagd. De jagt verliest voor dezen baar edelaardig karakter; genot biedt zij niet meer, want bet eigenbelang, dat slccht^ bet stoffelijke beoogt, is ongevoelig, onverscbillig voor de menigvuldige aandoeningen , die den waren jagt- liefbebber, bij elkc scbredc als bet ware, bestormen. 245 Hct is den vrek gelyk , die het bezit van rijkdom , niet het genot dat hij schenkt , najaagt. Neen; wiUen wij krachti*je beschermers der wild- baan zijn, verliezen wij dan het edelaardige karakter, dat de jagt steeds kenmerkte, nimmer iiit het oog. Verwerpen wij steeds elk middel, dat baatziichtige be- doelingen zelfs in de verte verraadt. Bedenken wij , dat zelfs de verbazende kracht der natuur in de voort- teelin{j van het dierenrijk , de rustelooze slagen , die wij haar dikwerf nuttcloos toebrengen , onmogelijk kan weerstaan; en, zonder verademing voortgezet, de kiem des levens , ruimschoots in elk schepsel gelegd , noodwendig moeten verstikken. Dan zuUen wij ook bevrijd blijven van die dwaze en ijdelc zucht , om boven onze jagtgenooten iiit te mun- ten door het getal geschoten wild , die natuurlijk meer het getal dan het gehalte beoogt , en waaraan menig onbruikbaar stuk wild wordt opgeofferd. Wij zullen ons dan ook niet behoeven te dekken met de ellen- dige uitvlugt: »indien ik het niet doodschiet, doet het een ander." Het is bier de plaats niet , om de menigte gevallen aan te toonen , in welke de jager nuttelooze schade aan het jagtveld toebrengt ; trouwens , een ieder die nadenkt , kan elk voorkomend geval genoegzaam beoordeelen. Het zij voldoende , hierop te hebben gewezen , opdat wij , in het opsporen der oorzaken , die een jagtveld teisteren, vooral ook onze eigene daden in rijpe over- weging ncmen, 18^ 246 lloezccr onafhankelijk van des mcnschcn wil en daden , verdient ook de aard der jaargetijden onze aandacht. Het heeft ons meermalen bevreemd , dat men , bij de beoordeeling van een jagtveld, weinig of dikwerf in het geheel niet den aard van het jaargctijde over- weegt , waarin de levenskiem van het dier wordt ge- legd ; het jaargetijde , waarin het ontwikkeld is , waarin het wasdom erlangt en zijn bestaan als verzekerd kan besehoiiwd worden. Nogthans is de teriigblik op de verschillende jaargetijden noodzakelijk , omdat hunne invloed verbazend groot , ja , de ontwikkeling , de groci en bloei van het dier daarvan schier afhankeUjk is. Laat ons, om dit denkbeeld nader te ontvouwen, het gebied der jagt betreden , en den patrijs , in be- trekking tot den invloed van het jaargetijde, als voor- beeld voor oogen stellen. Wij spreken niet van het viervoetige gedierte, om- dat dit den druk, waarmede het jaargetijde het dier in zijn bestaan of leven kwelt, weinig of niet ge- voelt, en zich daartegen in hoogere mate beveiligt. De rampen, die het viervoetige gedierte vooral teiste- ren, zijn, natuurhjk, overstroomingen en hagelslag die, hoewel zeldzaam, dieren en planten verplettert; ziekten, waaraan de haas meer onderhevig schijnt le zijn, dan men algemeen gelooft. De meening, dat de sneeuw, ook in eene dikke laag gevallen, den haas doodt, vernielt, wordt door de waarneming wederlegd. De sneeuw schaadt hem 247 niet, maar zij is dit dier rampspoedig , omdat het, ill zijnc beweging belet, door zijn in de sneeuw keniielijk spoor verraden, als slagtoffer van den stroo- per sneeft. Het jonge haas op de sneeuw zelfs gewor- pen, komt deze, voor zijnengroei oogenschijnlijk iiadee- lige omstandigheid , te boven. Het voorjaar van 1855 leverde eene menigte voorbeelden op van jonge hazen , die gediirende een tijdstip vvaren geworpen , dat , gelijk men zich herinnert, de aarde met eene dikke laag sneeuw was bedekt. En geen wonder, wanneer men bedenkt, dat, in den regel, de werptijd van dit dier in de maand Februarij invalt , een tijdstip , dat zich veelal door eene gure , koude lucht kenmerkt; dat de natuur elk dier met de noodige krachten en eigen- schappen voorziet , om het te beveiligen , zal men ook ontwaren , dat de ligchameHjke hoedanigheden van het haas , van het oogenblik zijner geboorte , mits niet van de moer gescheiden , het genoegzaam dekken tegen den invloed van het weder (*). Vestigt men daarentegen zijne aandacht op den aard , de eigenschappen van den vogel en vooral van denge- nen , dien wij hier beschouwen , dan ontwaart men ook, in zijne voortteeling , andere eigenschappen, groo- tere en menigvuldige gevaren, waaraan hij is blootge- (*) Wanneer, evenwel, bij eene dikke sneeuwlaag dooi invalt en het daarop ■weder begint te vriezen, wordt tie sneeuw met eene harde ijskorst overdekt, door welke het wild niet kan heen krabbelen om voedsel te vinden ; vele haz«n en ook patryzen komen alsdan van gebrek om. De winter van 1854 op 1855 liceft er, langs den HoUandschcn duinkant bet treurig bewijs van geleverd. RED. 248 steld, en miiidere behoedmiddelen , om zicli daarlegen te verzetten. Om dit denkbeeld krachtiger te gevoelen , overwege en doorloope men de lange rij van gevaren, die hem bedreigen van bet oogenblik, dat bet ei gelegd wordt, betwelk de kiem zijns levens verbergt, tot op bet tijdstip , dat bij zich op zijne vleugels in bet bemel- ruim verbeft , en men staat verbaasd over de milde en moederUjke zorgen der natuiir, welke bem, als bet ware , bewaakt , en door de menigle klippen beenleidf. Oppervlakkig bescbouwd zou men aannemen, dat eene drooge lente , vooral in Mei , gunstig op de voort- teebng der patrijzen werkt; en nogtbans is deze toe- stand, voor een oogenblik gunstig, in zijne gevolgcn nadeelig. Zie bier, wat de waarnemingen ons daaromtrent leeren : De patrijs bewoont, bij voorkeur, booge drooge gronden, maar, als door een tegenstrijdig instinct gedreven, traebt bij vooral in warme dagen, zijne na- tuurlijke inwendige warmte, bet boendergeslacbt zoo- zeer eigen, op lagen grond of in de scbaduw van frisscbe planten te bekoelen. Dezelfde neiging straalt beldcr door in den aard der plaats , waar bij zijn nest bouwt. Weinig bekommerd omtrent deze plaats, de maatregelen van voorzorg ter beveiliging van bet nest, is bem een kuiltje voldoendc. Kenmerkt de lente zicb door droogte , dan wordt bet nest op den lagen grond gebouwd; vermits de droogte 249 door veel legeii en omweersvlagen gewoonlijk wordt opgevolgd, is het nest aan overstrooming blootgesteld , en vergaat dan ook by zwaren regen. De hen is dan dikwerf reeds uitgeput door het leggen der eijeren of het broeden, of, indien zij in staat is alsnog eijeren te leggen, is het getal tot weinigen beperkt, en bereikt het daaruit voortspruitende kroost zelden, bij het openen der jagt, den vereischten wasdom. Is daarentegen de lente regenachtig, vochtig, dan wordt het nest op hoogeren grond geplaatst en wordt daardoor veelmcer tegen de uitwerksels van den plas- regen beveiligd. Men ontdekt deze nadeeUge gevolgen spoedig uit de slagen patrijzen, waaronder zich verschiilende ouden voordoen. Zoodra toch de tijd, tot de voortteling aangewezen, verstreken is, keert deze vogel, daarin gestoord, tot het gezellige leven terug. Heeft hij den broedtijd, die nog door andere oorza- ken, hetzij door den mensch, hetzij door de dieren kan worden gestoord, gekikkig doorgeworsteld , dan opent zich voor het zwakke, teedere kroost een nieuw veld, waar de gevaren wel niet zoo menigvuldig, doch altijd toch in die mate voorkomen, dat zij de grootste en voortdurende zorg der ouderen vorderen. 