Vervolg van Mr Johan Van de Water's groot plakkaatboek s'lands van Utrecht : Van de vroegsten tijd af tot het jaar 1805. Door Mr C.W. Moorrees, en Dr P.J. Vermenlen. 1
interdiceren en te verbieden, het houden van Mark-| Gedaan t’ Utrecht den 16. November 1768. Was ten, mitsgaders van vrijwillige publieque Verkopingen | geparapheerd. D. J. van Tuyl van Serooskerken, vt. van Rundvee binnen deze Provincie, bij provisie | Onderstond. Ter Ordonnantie van de Welgemelde tot den 1. April des aanstaande jaars 1769, zul- | Heeren Gedeputeerden. Was getekend. D. Woertman. A PUBLICATIE der Staten van Utrecht tegen verlotingen van vee. 4 December 1771. D. Staten van den Lande van Utrecht, in erva- | geldheden; hebben, om daartegens te voorzien, ringe gekomen zijnde, dat sedert eenigen tijd aijn | goedgevonden wel scherpelijk te verbieden, gelijk aangevangen еп gepractiseerd Loteryen af Verlo- | Hun Ed. Mog verbieden bij dezen, allen en een tingen van Ossen, Коеуеп, Paarden, Varkens en ` iegelijk, na den laatsten dezer maand December, andere zaken, waartoe een iegelijk der Ingezetenen | zodanige Verlotingen of Loteryen van Ossen, Koei- voor zeker Inlegsgeld wordt toegelaten en aange- | јеп, Paarden, Varkens of andere zaken op te rig- zogt, niet alleen door hope van den Prijs te trek- | ten, aan te vangen of daarinne deel te nemen, of ken, maar oak door zekere quantiteit van Wijn of | ook zijn huis tot het houden van publicq gelag andere dranken, in een publicq gelag door de Par- | ten voornoemde einde te lenen, alles op poene van Wcipanten en Inleggers te genieten. Hoedanige | vijf-en-twintig Gulden, bij de Contraventeurs respec- vindingen en practijken aanleidiuge geven tot het | tivelijk te incurreren, boven verbeurte van de Os- bejagen van meer dan geoorloofde winst aan de |sen, Koeijen, Paarden, Varkens of andere zaken, genen, die in zulker maniere hun goed begeeren | welke, invoegen als boven, om te verloten gesteld van de band te zeiten, en voor de goede Ingeze- | zijn of zullen worden. tenen, tot verspillinge van hun geld en tijd, dron-, Te appliceren de voorschreeve Boeten en Ver- kenschap en andere daaruit voortkomende ongere- | beurten eeu Derde ten behoeve van den Officier, 986 die de calange zal doen, een derde voor den Aan- brenger, en een derde voor den Armen van de Plaatze, daar zulks zal zijn geschied of ondernomen. En opdat niemand hiervan ignorantie zoude kon- pretenderen, zal deze worden gepubliceerd en AANGAANDE ZIEK VEB, geaffigeerd naar behoren. Gedaan t'Utrecht den 4. December 1771, Was geparapheerd. D’Ablaing-Giessenburg, vt. Onder- stond. Ter Ordonnantie van mijne voornoemde Heeren de Staten. Was getekend. Milan-Visconti 4, APPOINTEMENT der Gedeputeerde Staten van Utrecht tegen het inenten der besmettelijke ziekte op het rundvee. 19 April 1771. 0, де Requeste van Schout еп Gerechte van Nieuwkoop, houdende dat de Heer Doctor Reitz hadde kunnen goedvinden een koppel van 14 stuks Rundvee, van buyten deze Provincie onder der Supplianten Gerecht in te voeren, met oogmerk om dezelve beesten de besmettelijke ziekte in te enten. Dat zij supplianten, begrijpende wat nade- lige gevolgen hieruyt zouden kunnen proflueeren, zo door 't aansteken van dat Gerecht, 't welk thans in voor zoverre van de besmettelijke ziekte is bevrijd, dat enkel onder dat Gerecht eene stal was gein- fecteerd, daar slegts nu maar een beest ziek stond, maar dat ook bovendien de handel of negotie der Beesten van der Supplianten Ingeseetenen wierd gestremd, zo dat dezelve reeds eenige beesten ver- kogt hadden en niet in staat waren dezelve uyt het Gerecht te vervoeren, omdat zij de uitvoerders niet konden munieren met eene behoorlijke Cer- tificatie dat dezelve komen uyt gezonde plaat- sen, etc. Is geappointeert. De Gedeputeerden ete, gelet- op den inhoude dezer, interdiceren en ver- ten de Provincie in den Gerechte van de supplian- ten reeds ingebragt, en verstaan dat de ingebragte beesten, hetzij die reeds zijn ingeënt of niet, uyt den Gerechte zullen worden uitgedreven naar de plaats van waar die in de Provincie zijn ingebragt, en dat de zulken, welke bestaan zullen beesten, ten voorsz. eynde, van buyten te doen inbrengen of op de eerste aanzegging niet voort daar weder uyt- drijven, zullen verbeuren 25 Gulden voor ieder Beest, alles met dien verstande, dat wanneer een opgezeetene van het Gerecht nu of bij vervolg genegen mogte zijn een beest, hem reeds toebeho- rende, te laten inenten, hetzelve zal mogen doen, mits zig alvorens daar over aan hun Ed. Mo, ad- dresserende en daartoe permissie verkregen heb- bende. Gelastende wijders Schout en Gerechte van Nykoup, indien іп eenig ander District daar om heen iets diergelijks mogte zijn gebeurd of nader worden ondernomen, hun Ed, Mo. daarvan terstond | kennisse te geven. Zullende hiervan bij Extract kennis worden ge bieden eenige operatie van inenting van de Ъе- | geven aan den Heer Maarschalk van 't Nederquar- smettelijke ziekte te doen aan de Beesten, van bui- | tier, ten eynde hierop te doen vigileren. 5. PUBLICATIE der Gedeputeerde Staten van Utrecht aangaande de inenting der besmettelijke ziekte op het Rundvee. 23 December 1189. D. Gedeputeerden van de Staten "a Lands van Utrecht, doen te weeten. Alzo aan Ons iterative klagten zijn voorgekomen over de onvoorzigtige wijze, op welke sommige Huislieden nu en dan gewoon zijn derzelver Runderbeesten de grassee- rende Ziekte in te enten, zodanig, dat daardoor de besmettinge dikwils overgebragt word in Plaatsen en Districten, alwaar te voren geene Ziekte was; hebben Wij, om daar tegens (zo veel mogelijk) te voorzien, en nogtans eene zo nuttige operatie op bekwame tijden en plaatsen, alsmede onder behoor- lijke praecautien, niet te beletten, goedgevonden te statueren en te ordonneeren, gelijk Wij statu- eren en ordonneeren bij dezen. Art. L Dat niemand eenige Runderbeesten, binnen deze Provincie, voortaan de grasseerende Ziekte zal mo- gen inenten, dan in de Maanden November, De- cember, Januarij, Febraarij en Maart, op de boete van 20 Guldens van ieder Beest, hetwelk hij bui- ten den voorsz. tijd zal hebben ingeënt. Il Dat die gene, welke genegen mogten zijn, de voorsz. inenting te doen op plaatsen, alwaar bin- nen den omtrek van 100 Roeden geene besmette- lijke Ziekte is, gehouden zullen zijn, alvorens daar toe over te gaan, van dit hun voorneemen kennisse te geven aan de naaste Buuren, binnen den voorsz. omtrek van 100 Roeden van haar Huis оће Schuure, alwaar de inenting zoude geschieden, woonende, en Rundervee hebbende, en derzelver consent daar toe te verzoeken; zullende in gevalle de naaste Buuren, ofte een van dezelven, zwarigheid maakte hun consent daartoe te geven, de inenting op #- danige plaats niet mogen geschieden, op poene van 50 Guldens. Ш. Alle die gene, welke de inenting, met consent van hunne Buuren, in manieren als voorsz. komen te doen, zullen hunne Erven en Hofsteden zo veel mogelijk moeten gesloten houden, alsmede de Hui- zen of Schuuren, in dewelke het ingeënte Vee geplaatst is; ten dien effecte, dat niemand zonder toestemming van den Eigenaar daarbij kan komen, en zullen wel zorge dragen, dat geene anderen, dan die van het Huisgezin zijn, bij de zieke Bees- ten worden toegelaten, gelijk ook zij zelven, gedu- rende den tijd der inenting en ziekte van hun Vee, niet zullen vermogen te komen op andere stallen, plaatzen, of weide, alwaar Rundvee is, op eene boete van 6 Guldens, ІУ. Ook zullen dezelven niet vermogen, gedurende den tijd der ziekte van hun Vee, de Emmers, Drink- bakken, of andere Instrumenten, waaruit het in- geënte of zieke Vee gedronken heeft, aan anderen AANGAANDE ZIEK VEE, 1. Bork. eet Ter. п. Deen, 937 te leenen, of van hun Erf en Hofstede te verbren- | dat hetzelve gebeterd, of gestorven is, gehouden gen, op eene gelijke = van 6 Guldens. Zo iemand eenig H aan de grasserende | Ziekte komt te verliezen, hetzij hetzelve ingeënt zij, dan niet, zal hij het gestorve Beest ten spoe- water, of op eene afgezonderde plaats wegleggen, alsmede het Ingewand, en het gene verder daar- | van niet wordt gebruikt, aanstonds 1 in den grond | moeten begraven, en met aarde of andere specie bedekken, dat geene Honden hetzelve kun- nen opgraven, eeten en wegsleepen, op eene boete als voren. VL Niemand zal vermogen op een en dezelfde Plaats of Hofstede, eene groter quantiteit Rundvee, te gelijker tijd in te enten, dan 12 stuks, op de ver- beurte van 6 Guldens voor ieder Beest, hetwelk daarenboven zal bevonden worden ingeënt te zijn. ҮП. En alzo de ondervinding geleerd heeft, dat door de aanhoudende Besmetting op een en dezelfde plaats, de Ziekte erger en quaadaartiger word, zal een iegelijk, welk eenig Rundvee ingeent heeft, na | puteerden. Was getekend. zijn, de Plaats of Stal, alwaar het zieke Vee ge- | staan heeft, geheel schoon te maken en uit te lug- ten, en zal hij niet vermogen, eenig ongebeterd Rundvee op dezelfde Plaats of Stal te brengen bin- ‚nen 14 dagen daarna. Veel min binnen den voorsz. digste moeten doen afvillen, en de Huid onder, tijd, eenig ander of op nieuw aangebragt Rund- vee, aldaar op nieuws in te enten; ofte ook, door het bijbrengen van ongebeterd Rundvee, gedurende de Ziekte op dezelfde plaats, de Ziekte bij conti- nuatie aan te houden; alles op de boete van 50 Guldens t elken reize te verbeuren. ҮШ Alle de voorsz. boetens te appliceeren, een derde ten behoeve van den Officier, die de calange doen zal, een derde voor den Aanbrenger, en een derde voor den Armen van de Plaatse, alwaar de con- traventie geschied zal zijn. En ten einde niemand hiervan eenige ignorantie pretendere, zal deze worden gepubliceerd en geaf- figeerd naar behoren. Gedaan t Utrecht, den 23, December 1782. Was geparapheerd. В. С. v. Lynden, vt. Onderstond. Ter Ordonnantie van Welgemelde Heeren Gede- Н. А, Laan. EERSTE BOEK. TWEE -EN-DERTIGSTE TITEL. Van schade door Vee toegebragt. 1. ORDONNANTIE der Staten van Utrecht tegen het losloopen van Varren. 20 Mei 1135. D. Staten van den Lande van Utrecht. Also Ons is geremonstreert bij de Ossen- ende Kg éi ders deses Gestichts, die haer generen met het | Weyden van Ossen, Veersen ende Koeybeesten, dat syluyden tot noch toe groote schade hadden Varren, op wegen of Dijcken, sonder Herder voor- sien met een Hoorn, of deselve laten lopen op de ‚Landen van ander luyden, op poene van te ver- | beuren de Varre оће Varren. De voorsz. poene, of de weerde derselver, te geleden door de Varren, die in groten getale des appliceren d eene helfte ten behoeve van den Armen, Somers niet alleen de Velden defructueren ende | onder welckers district deselve sal, of sullen wor- onvruchtbaer maken; nemaer ook de Veersen ende | den bevonden, ofte achterhaelt, ende d' ander helfte Koeybeesten bedecken, waer door de voorsz. Sup- plianten bij de respective Kopers van alsulcke Vette Beesten, gemoveert ende gedaen worden groote m п ende kosten, veroarsaeckt door de Dienstboden, die bij de Huysluyden ten platten Lande woonen, ende andere onvermogende per- sonen aldaer, waer aen de geledene schade niet te verhalen is. Waeromme sy Sapplianten ver- sochten dat wij door onse authoriteyt daer jegens wilden voorsien. Soo is't, dat wij daer toe ge- negen zijnde, ende omme de Supplianten te hou- den buyten reden van klachten, soo om reden voorsz., als wijdlopiger bij henluyder Requeste ge- deduceert, willende mede bij dese voorkomen, so- dane periculen als ongelucken, waerinne voor desen eenige personen door de los lopende Varren haer hebben bevonden, geordonneert ende gestatueert hebben, ordouneren ende statueren de poincten ende Articulen hier na volgende. In den eersten, dat niemand ten platten Lande van Utrecht, zal mogen uytjagen eenige Varre of Vaavoro Ure. Рів, L ten behoeve van de geenen, die de Varre ofte Var- ren sal hebben achterhaelt. Permitterende den selven, de achterhaelde Varre of Varren, senstonds te mogen verkoopen, sonder alvorens daer toe declaratoir te obtineren. Ende sullen neffens dien, de Eygenaers van so- danige Varre ofte Varren, gehouden sijn te ver- goeden alsulcke schade, als de Eygenaars of Bruy- ckers, in welckers Land ofte Landen deselve Varre of Varren sullen worden bevonden, verklaren sullen gedefructueert ende hare Beesten igt te zijn. Ordonnerende Haer Ed. Mog. ten eynde niemand hier van eenige ignorantie ofte onwetenheyd hebbe te pretenderen, dat deze ten platten Lande van Utrecht sal worden gepubliceert ende geaffigeert, alomme ter plaetsen daer men gewoon is Publi- catie ende affixie te doen. Behoudende Hare Ed. Mog. aen Haer, ende der- selver Ordinaris Gedeputeerden d’ampliatie, ver- minderinge ende interpretatie deses. Aldus gedaen ende gearresteert bij provisie. Tot 235 988 Utrecht den 20. May 1735. Was VAN SCHADE heert. | nantie van mijne voornoemde Heeren de Staten. Н. у. Nellesteyn, vt. Onderstond. Ter Ordon-| Ende was onderteeckent, G. Voet van Winssen, 9. PUBLICATIE der Gedeputeerde Staten van Utrecht tegen ket losloopen van Varrren of Stieren. 28 April 1754. D. Gedeputeerden van de Staten 'з Lands van | los lopende Varren of Stieren op te vangen en te Utrecht doen te weten. Alzo ten tijde Wij bezig zijn geweest met het dresseren van de Ordonnantie op het Hoorngeld, Ons voorgedragen is, wat on- gemak en overlast, door het los lopen van Varren of Stieren, aan die zig met Vetweyden van Beesten op- houden, word toegebragt, met verzoek van daarin te willen voorzien. Zo is ‘t, dat Wij zodanig verzoek regtmatig vindende, en aan het zelve willende vol- doen, daartoe de gelegentheid van het emaneren van schutten ter bekoming van voorsz, Boete, welke in dien gevalle zal komen ten behoeve van den Geregtsbode, die zoodanig Var of Stier heeft doen schutten. Gelijk daar tegen alle Opgezetenen, Varren af Stieren houdende, wel expresselijk gelast worden zorge te dragen dat door de zelven, "Leg die de Scheysloten over springen of door flodderen, "+ zij anders, in de maastgelegene Weyden komen, den voorsz. Ordonnantie waarnemen, en mitsdien bij ! Buurman geen Nadeel werde toegebragt, op poene Renovatie en Ampliatie van voorheen omtrent ge- | van Vergoeding van Schade, als hier voor gezegt melde Varren of Stieren gestelde Ordres, alle die ‚is, en de Boete van 26 guld. daar boven, ten zulks aangaat bij deze Verbieden eenige Varren of | behoeve van den Buurman die bewijzen kan dat Stieren langs de Wegen te laten los lopen, op poene van 25 guld. bij den Contraventeur te ver- beuren, boven vergoeding der Schade, dewelke door zoodanige los lopende Var of Stier zal wezen toegebragt, waar voor en ter bekoming van de Boete, dezelve zal mogen worden geschut. zoodanige Var of Stier in zijne Weyde gekomen is. En op dat niemand hier van ignotantie hebbe te pretenderen, zal deze worden gepubliceert en geaffigeert na behoren. Gedaan 'tUtrecht den 23. April 1754 Was geparapheert. J. Н. G. v. Rechteren, vt. Onder- Wordende de respective Geregtsboden bij deze | stond. Ter Ordonnantie van Welgemelte Heeren geordonneert, om op den Eed bij bet aanvaarden | de Gedeputeerden. En was getekend. Milan-Visconti. hunner bediening gedaan, alle langs de Wegen 3. DERGELIJKE publicatie. 29 Julij 1791. D. Gedeputeerden van de Staten ’s Lands van Utrecht doen te weten. Alzoo Ons is voorgekomen dat, niettegenstaande de praccautien bij vorige Pablicatien daaromtrent vervat, egter door het los- lopen van Varren of Stieren op de gemeene wegen of wel in Weyden langs of door welke wegen, voet of jasgpaden zijn leggende, veele belemmeringen aan de Passagiers worden toegebragt, in zo verre dat somtijds genoodzaakt zijn, tot voorkominge van ongelukken, zich van daar te maken en eene veilige retraite te zoeken; dat ook loslopende Stieren of Varren uit de Weyden, waarinne zich onthonden, in anderer Luyden Weyden, door het overspringen of doorflodderen der Scheysloten, komen en aldaar schade en hinder toebrengen; hebben Wij, om hierin te voorzien, bij renovatie van vorige ordres goedgevonden te statueeren, gelijk Wij statueeren bij dezen, dat niemand ten platten Lande zal mo- gen uitjagen eenige Varre of Varren op Wegen of Dijken, Jaag- of Voetpaden, hoe ook genaamd, zonder Herder, voorzien met een Hoorn, of dezelve laten lopen op de Landen van andere Luyden, op poene van te verbeuren de Varre of Varren; te appliceren, de voorsz. poene of waarde van dien, de eene helfte ten behoeven van de Armen, onder welker District dezelve zal of zullen worden be- vonden ofte agterhaalt, en de andere helfte ten behoeven van de gene die de Varre of Varren zal hebben agterhaalt, permitterende deselve de agter- haalde Varre of Varren aanstonds te mogen ver- koopen, zonder alvorens daartoe Declaratoir te ob- tineren, еп zullen de Eigenaars van sodanige Varre ofte Varren daarenboven gehouden zijn te vergoeden al zulke schade als de Eigenaars of Bruikers, in welkers Land ofte Landen dezelve Varre of Varren zullen worden bevonden, verklaren zullen gedefruc- tueerd en hare Beesten beschadigt te zijn. Statueerende Wij al verder, dat niemand in enige Weyde, waar door Weegen, Jaag of Voet- paden zijn leggende, eenige Varren of Stieren zal mogen laten weyden, en dat voorts geen Varren of Stier van twee jaaren of daarboven oud, ofte ook wel zodanige, welke schoon jonger echter kwaadaardig is, in enige Weyde los zal mogen lopen, maar zullen alle dezelve Varren of Stieren moeten worden vastgesteld, zo dat deswegens geene vreeze overblijft; op poene van bij contraventie in dezen te incurreeren eene boete van 25 Guldens, boven vergoeding der schade, welke zodanige Stie- ren zullen hebben veroorzaakt en voor welke boete en schade die Varre zal mogen worden geschut. Wordende de respective Geregtsboden bij deze geordonneert, om op den eed bij het aanvaarden hunner bedieninge gedaan, alle langs de Wegen loslopende of in de Weyden, (langs welke emge Wegen, Jaag- of Voetpaden zijn leggende), weidende Stieren op te vangen en te schutten ter bekominge van de boete en vergoeding van schade, welke boete in zodanig geval sal komen ten behoeve van den Geregtsbode en den gene die eenige hinder of schade heeft geleden, elk voor de helfte. ` ` En op dat niemand hiervan eenige iguorantie DOOR VEE TOEGEBRAGT. zoude konnen pretenderen, zal deze worden gepu- | | Onderstond. Was | Heeren Gedeputeerden. Was getekend. H. A. Laan. bliceerd en na behoren. Gedaan te Utrecht den 29. Juli 1791, A PUBLICATIE van het wegen. 27 Mei 1803. He Departementaal Bestuur "e Lands van Utrecht, door klachten, deswege gedaan, in ervaringe ge- komen zijnde, dat de Landen, aan de publieke Wegen gelegen, en de Dijken zelve, binnen dit Departement, merklijk benadeeld worden, door het drijven van Beesten, welke niet genoegzaam be- stierd worden, bij gebrek van daartoe geschikte | 1. Вовк. хххп. Tir. 939 geparapheerd. G. L. М. Taets van Amerongen, vt. Ter Ordonnantie van Welgemelde Bestuur van Utrecht over het weiden van Rundvee lange de „of Beesten, welke zonder voornoemd geleide en „toezicht bevonden wordt of worden, zal incurree- „ren ecne boete van Drie Gulden, telken reize te „verbeuren, één derde voor den Aanbrenger en „twee derden voor de algemeene Armen der Plaatze.” Wordende de Schouten en Gerechten, gelijk ook de Gerechtsboden en Dienaren der Justitie, binnen Geleiders of Drijvers, heeft noodig бейле te | dit Departement, ten ernstigsten vermaand en ge- ordonneren, gelijk Hetzelve ordonneert bij deze: „Dat geene Koeien of Vaarsen, langs de Dijken „of Wegen, binnen dit Departement, zullen mogen „weiden, tenzij elk derselve, aan een touw, om „de hoornen geslagen, door den Eigenaar, of, last, om voor de stipste naarkominge dezer, be- hoorlijk, te zorgen, en, zonder aanzien van perso- we het gemeen belang in deze te bevorderen. En, opdat niemand hiervan onwetendheid zoude | konnen voorwenden, zal deze alomme worden ge- „van zijnen wege, door eenen geschikten Drijver | publiceerd en geaffigeerd, naar behooren. „geleid worde, opdat dezelve noch aan de Dijken, Gedaan te Utrecht, den 27. Mai 1808. Was „noch aan de Wegen, noch ook aan de daaraan : geparapheerd. Н. J, van Hengst, vt. Onderstond. „gelegene Landen en Gronden, nadeel toebrengen, „op poene, dat elk eigenaar van zoodanig Beest 5. WAARSCHUWING en voorziening tegen dolle honden. Ter Ordonnantie van het Departemental Bestuur 's Lands van Utrecht. Was geteekend. J, Hinlópen. Vastgesteld door Gedeputeerde Represen- tanten van Utrecht. 2 Julij 1795. VRIJHEID, GELIJKHEID, BROEDERSCHAP | D. Wordende omtrent de Honden, die dol zijnde langs de Wegen lopen, elk een, die het eerste Gedeputeerden van de Repruesentanten ’s Lands | zodanigen Hond verneemt, mede bij dezen ор het - van Utrecht allen den geenen, die dezen zullen | ernstigste gelast denzelven te vervolgen, en de sien of hooren lezen Heil en Broederschap! Alzo Wij zijn geinformeerd, dat ten platten ` Lande dezer Provincie van tijd tot tijd, en nu korteling noch zijn gezien, en gelopen hebben dolle Honden, die op eenige plaatzen niet alleen andere Honden, maar ook Vee in de Weyden, en zelfs Menschen hebben gebeeten; en willende zo veel mogelijk, de droevige ongelukken, die daar van, en bij vervolg vun tijden van andere dierge- lijke gevallen te vrezen zijn, voorkomen, hebben goedgevonden bij Renovatie van gelijke Waarschon- wing, in den Jare 1762 gedaan' allen en een van niet alleen hun Hond of Honden, die zij weten zullen gebeten te zijn, zonder dralen dood te slaan, op poene dat die gene, die kunnen over- {шй worden, hier in nalatig te zijn geweest, zul- len verbeuren еспе Boete van 12 Gulden ten be- hoeven уап den Officier, die de calange doen zal, en den Aanbrenger ieder de helft; maar ook bui- ten dien en zonder vast te weten, of hunne Hon- den gebeten zijn, zoo ras zij ter eeniger tijd daar | aan gewaar worden eene merkelijke verandering, zoo van droefgeestigheid als andere, die in beden- ken zoude kunnen doen komen, dat die Honden Dolheid onder de leden hebben, en vooral wanneer zij Water-schuw zijn, mede zulke Honden dood te slaan, op poene als boven. 2 November 1762.) andere Mede-Opgezetenen, 200 van het zelfde Ge- recht als van een naburig, waar naar toe die Hond geloopen is, te waarschouwen, en alle gezamentlijk malkanderen hulpzaam te zijn, en niet af te laten, voor dat zodanige Hond is doodgeslagen. Statueerende Wij verder, dat nu en voortaan geene Honden langs de wegen zullen mogen los lopen, zonder dat de Meester of iemand van het Huisgezin daar bij is, op poene dat alzulke los- | lopende Honden zullen worden doodgeslagen, en de geen, al waar de Hond te huis behoort, daar ‘en boven verbeuren zal eene boete van drie Gul- iegelijk mits dezen te waarschouwen, en te gelasten | den, ten behoeve van den geene, die den Hond zal hebben doodgeslagen. En worden hiervan bij deze uitgezonderd de Honden der Huislieden ten Platten Lande, ge- schikt om bij derzelver Huisen of Hofsteden te bassen, of dezelve te bewnren, als mede die der Schaapherders, mits de Huisluiden derzelver Hon- den niet verder laten lopen, dan de uitgestrekt- heid van hunne Erven, en de Schaapherders hunne Honden aan een Leids of Ketting zullen moeten vasthouden, als zij op het Veld, of op de Heide zijn, terwijl zij ор e Heeren wegen die kunnen laten los ген, omme bare Schapen aan te drijven, op gelijk CR poene als boven. illende Wij noch, dat geene zodanige, die ten platten Lande eenige Bedeeling van de Diaconie ` [Dergelijke waarschuwingen waren gedaan bij publicatien der Gedeputeerde Staten van Utrecht d.d. 26 Jalij 1754 en 940 of Armbezorgers genieten, een Hond of Honden houden, op poene van vervallen te zijn van de Bedeeling tot dien tijd genoten. En ter betere Executie van al hetwelke, worden de Schouten ten platten Lande dezer Provincie mids dezen gelast, of zelve, of door die van den Gerechte, en den Bode hunner District, aan al het bovenstaande de hand te honden, en onder anderen acht te geven, dat geene Bedeeling gege- ven worde san die, welk een Hond of Honden houden. En worden de vier Maarschalken dezer Provincie mede bij deze gelast, hunne Dienaars і VAN SCHADE AAN LAND het Verbod van in eenige Rivieren of andere Wa- teren, hoegenaamd, doode Beesten of Krengen te werpen, bij vorige Ordonnantien en Placaten daarvan verdagt zijnde, is doodgeslagen, of eenig ander Hond, in wat geval het zij, in het Water zal mogen werpen, maar die geen, welke een Hond zal hebben doodgeslagen, ook denselven zal moe- ten begraven twee spit diep onder de Aarde, op poene van vijf Gulden bij de geenen, die hiervan in gebreken zullen blijven, te verbeuren ten be- hoeve van den Officier, die de calange zal komen ge ==: то dat niemand een Hond, die Dol of ieder in zijn Quartier van tijd tot tijd rond te | te doen, en den Aanbrenger ieder de helft. zenden, om sich omtrent het lopen van dolle Hon- En opdat niemand hiervan eenige ignorantie den te informeeren, en of daaromtrent, indien zo- | zoude kunnen pretendeeren, zal deze alomme wor- danige ergens vernomen worden, het bovenstaande | den gepubliceerd en word agtervolgt, en om buitendien op het loslopen | van Honden langs de wegen zonder Meester, acht te geven, en daaromtrent te handelen, als hierbo- ven gezegd is, En word bij deze wel expresselijk gerenoveerd naar behoren. Gedaan t Utrecht den 2. Julij 1795. Het eerste jaar der Bataafsche Vrijheid. (Was geparapheert) S. Essenius, vt. (Onderstond) Ter Ordonnantie van Welgemelte Gedeputeerden. (Was getekend) JP. van Haeften. EERSTE BOEK. DRIE-EN-DERTIGSTE TITEL. Van schade aan land of wegen toegebragt. 4. PUBLICATIE der Gedeputeerde Staten van Utrecht aangaande het afbranden van Landen. 1 April 1750. D. Gedeputeerden van de Staten ’s Lands van | gelegene landen, en den tijd daar toe met goed- Utrecht, in ervaring gekomen zijnde, dat door het | vinden en onderling overleg respective vaststellende, afbranden van de Hooy- en Weylanden, onder zullende zonder dien verpligt zijn de schaade die verscheyde Gerechten dezer Provintie, voornament- | daar door bij den een of ander mogte geleden lijk van het Neder-Quartier, veel schaade word | worden, te refunderen en voldoen, en de voorge- toegebragt aan de daar bij leggende Landen en | melde Boete incurreren; en zullen in cas van Con- Plantagien, en het te dugten is, dat hier in niet traventie van dit gestatueerde, zoo verre de boete voorzien wordende, nog meer andere onheylen daar еп schaade aangaat, de Huysluyden voor hare uit zullen voortkomen; hebben na rijpe deliberatie | Kinderen, Dienstboden en Bediendens moeten in- goedgevonden en verstaan, alle en iegelijk, geen Eygenaar of Bruyker zijnde, wel scherpelijk te verbieden en te interdiceeren, als verboden en ge- interdiceert word mits dezen, eenige Landen in Brand te steeken, op poene van hondert Guldens, ofte arbitralijk daar over gestraft te worden; per- mitterende alleen de Eygenaars en Bruykers, om den Onboel die op hunne eygen of in huur ge- bruikt wordende Landen, niet heeft kunnen wor- den afgeweydt, іп 't Voorjaar te mogen afbranden, mits alvorens kennis gevende aan den Geregte, en aan de Eygenaars of Bruykers der rondom naast ‚staan. Te appliceren de voorsz. Boete, een derde voor den Officier die de calange doen zal, een derde ten behoeve van den Gerechte waar onder | het Geval exteert, en een derde voor den Aan- | brenger. En op dat een yder die dit sangsan mag, daar van behoorlijk kennisse bekome, zal desen worden gepubliceert en geaffigeert na be hooren. Gedaan t'Utrecht den 7. April 1750. Was де parapheert. J. P. van Mansvelt, vt. Onderstond. Ter Ordonnantie van mijne voorn. Heeren Gede- puteerden. En was getekend. Milan-Visconti. 9. PUBLICATIE der Gedeputeerde Staten van Utrecht, waarbij verboden wordt op bezaaide Korenlanden kruiden te zoeken, 3 Junij 1750. D. Gedeputeerden van de Staten "e Lands van Utrecht. Alzo verscheyde klagten aan ons zijn ge- daan, dat diverse Menschen haar onderstaan jaar- lijks in desen Saisoene, sig te begeven in de be- gaaide Koornlanden, om Bloemen van zogenaamde Klaproosen, Camillen, als andere Kruyden tot de Medicijnen, daaruyt te haalen, en daardoor het ‚Koorn voor een gedeelte bederven, vertrappen, en ' Paaden daarin maaken, tot nadeel van de Eyge- naars en Bruykers der voorsz. Koornlanden. Zoo is't, dat de Welgemelde Heeren Gedeputeerden, alle ende een урек, wie 't ook zoude mogen ‚wesen, wel expresselijk geinterdiceerd ende verbo den hebben, interdiceeren en verbieden bij dese, OF WEGEN TOEGEBRAGT. L Вовк. хххш. Тит. 941 henluyden te begeven in de besaayde Koornlanden,| Ende ten einde hiervan niemand ignorantie hebbe geduurende desen Saisoene, om te plukken eenige | te pretendeeren, zal dese alomme worden gepubli- van de voorgemelde Bloemen of diergelijke Kruy- | ceerd еп geaffigeerd, ter plaatse daar en zo dat den, op poene, van dat elk, die zulks in ’t ver- | bevonden zal worden te behooren. volg contrarie dese quam te pleegen, dadelijk ver-, Gedaan t Utrecht, den 3. Junij 1750, Was ge- beuren en betalen zal een boete van drie Caroli | parapheerd. Е. С. van der Capellen, vt. Onderstond. Guldens, en zo lange aangehouden zal worden, tot ‘ter Ordonnantie van mijne voornoemde Heeren dat deselve betaald zullen zijn tot profijte van den | Gedeputeerden. Was getekend. Milan-Visconti. geene wiens Koorn alzo beschadigt zal wesen. 3. APPOINTEMENT van den Hove van Utrecht, verbiedende het weiden van Vee, het graven van plaggen en het hakken van hout aan de Vuursche door hen die geen ingelanden zijn. 20 Maart 1780. ‚Hee Provinciaal van Utrecht interdiceert еп ! е snijden of te hakken, of eenige schaden aan verbied als nog, aan alle en een iegelijk, geen ‘jong of oud Houtgewasch toe te brengen, op Ingelanden of Opgezeeten van de Vuursche zijnde, eeniger manieren, op poene van vijftig Gulden, met Schapen of Beesten, op de Heivelden, alleen- telken reyze, ten behoeve van den Heere van den lijk onder de Vuursche, conform de Steenen en | Lande te verbeuren; onvermindert een ieders goed Paalen der Limietscheidinge, aldaar gevonden wor- | recht. dende, behoorende, te koomen weiden, aldaar! Actum Utrecht den 20. Maart 1780. (Was ge- Plaggen te graven, of eenigerley opslaande Hout | tekend) van Hengst. 4, PUBLICATIE der Gedeputeerde Staten van Utrecht aangaande het planten van boomen en houtge- was bij Koorn- en Watermolens. 20 Januarij 1769, D. Gedeputeerden van de Staten "es Lands van Utrecht doen te weten: Alzo aan Ons van tijd tot tijd verscheide incon- venienten zijn voorgekomen uit het planten van Bomen en Houtgewas, digt bij de Koorn- en Wa- termolens ten Platten Lande dezer Provincie, en ten einde hierdoor de Landen in ‘t gemeen, en de Op- еп Ingezetenen in ‘t bijzonder in 't vervolg geen meerdere schade komen te lijden; hebben Wij, ingevolge van de authorisatie dezen aangaande ter Beschrijvinge verleend, goedgevonden en ver- staan aan allen en een iegelijk, dien zulks aangaan mogte, mits dezen te interdiceren en te verbieden, om voortaan zich te vervorderen eenige rijsen op vijftig roeden, ofte eenige Stoven of Knootwilgen | of Watermolens te poten of te planten, op poene van 3 Guldens voor ieder Boom of Knootwilg, en 10 stuivers voor ieder stek Rijs of Stekhout, te verbeuren bij die voortaan des contrarie dezel- ven komen te planten of te poten, en dat voorts zodanige Bomen, Knootwilgen of Rijsen, terstond | zullen moeten uitgeroeid worden, of dat zulks an- | ders zal gedaan worden door den Maarschalk van 't Quartier, of ander Officier zulks incumberende, op den derden Penning gewin. Ende opdat niemand hiervan ignorantie preten- deere, zal deze alomme worden gepubliceerd ende geaffigeerd naer behoren. Gedaan 1 Utrecht, den 20. Januarij 1769. Was geparapheerd. J. Taets van Amerongen, vt. Onder- op vijf-en-zeventig roeden, en opgaande Bomen op ‘stond. Ter Ordonnantie van Welgemelde Heeren honderd roeden, alle Stichtse maat, nabij Koorn- | Gedeputeerden. Was getekend. Milan-Visconti. 5. AMPLIATIE van bovenstaande publicatie. 8 December 1169. D. Gedeputeerden van de Staten "e Lands van ` den, maar ook dat zodanigen, welke na het ema- Utrecht, voorgekomen zijnde eenige bedenkelijk- neren van meergemelde Publicatie zijn geamoveerd, heid omtrent het vernieuwen van Plantagien, nader of bij vervolg geamoveerd zullen worden, in het bij Koorn- en Watermolens gestaan hebbende, dan geheel mogen worden vernieuwd met Planten van bij Publicatie van den 20. Januarij 1769 bepaald Bomen of Houtgewas, zo verre binnen de bepaling is; hebben, ingevolge van de Authorisatie dezen | als te voren, Bomen of Houtgewas hebben gestaan, aangaande ter Beschrijvinge verleend, goedgevon- | met dien verstande, dat hierinne niet zullen be- den en verstaan, tot interpretatie van de voorsz. Publicatie, bij forme van Ampliatie. mits dezen te verklaren, dat, vermits de bepaling, bij voorsz. Publicatie uitgedrukt, alleen voor het toekomende gesteld is, Plantagien binnen zodanige bepaling staande, niet behoeven te worden geamoveerd, en dat dien volgende zulke Plantagien, niet alleen met grepen zijn Landen, binnen de bepaling van de Publicatie gelegen, waarop wel voorheen Planta- gien gestaan hebben, maar waarvan de Bomen of Houtgewas reeds voor het emaneren van de Pabli- catie zijn geamoveerd geweest, en die alzo vervol- gens zonder Plantagie zijn blijven liggen, als op welke landen, in zo verre die nabij Watermolens het zetten van nieuwe Bomen en Houtgewas, in gelegen zijn, Wij verstaan, dat voortaan in ‘t ge- plaatse van verstorvene, mogen worden onderhou-, heel geen Plantagie zal mogen worden aangelegd. Veavoze Отв, Pis, І. 336 942 | TEGEN VAGEBONDEN, Doch permitteren Wij, Plantagies, die voorheen, |! En opdat niemand hiervan ignorantie zoude kon- ten opzichte van de Koornmolens, binnen de be- ` nen pretenderen, zal deze worden gepubliceerd en paling hebbende gestaan, niet langer dan twee geaffigeerd naer behoren. jaren voor het emaneren van de Publicatie geamo- | Gedaan t Utrecht den 8. December 1769. Was veerd zijn geweest, te vernieuwen; blijvende noch- | geparapheerd. A. Loten, vt. Onderstond. Ter Or- tans in andere gevallen zulks insgelijks verboden ` donnantie van de Welgemelde Heeren Gedeputeer- op de poenaliteit, bij dezelve Publicatie daar jegens | den. Was getekend. Milan-Visconti. gestatueerd. 6. NADERE Ampliatie van dezelfde publicatie. 3 November 1175. D. Gedeputeerden van de Staten 'sLands van: Watermolens ten Platten Lande dezer Provincie, Utrecht in ervaring zijnde gekomen, dat door het | zonder alvorens daartoe speciale permissie van Hun te nabij timmeren en oprichten van Turfschuren en | Ed. Mog. te hebben verzogt en verkregen, op andere Gebouwen, zo wel als door het planten van ` poene van 100 Gulden te verbenren bij den genen, Bomen en Houtgewas, de Watermolens merkelijke die des contrarie zodanige gebouwen komen te hindernissen en nadeel komen te lijden, waartegen | timmeren of te stellen, en dat voorts dezelve Ge- bij Hunner Ed. Mog. Publicatie van den 20. Ja- bouwen terstond zullen moeten worden afgebroken nuarÿ 1769, alleen disponerende omtrent het en geamoveerd; of dat zulks anders zal geschieden planten van Bomen en ander Houtgewas digt bij door den Maarschalk van 't Quartier of anderen Koorn- еп Watermolens, niet begrepen wordt voor- Officier zulks incumberende, op den derden реп» sien te zijn; hebben derhalven, om ook ten dien | ning gewin. opzichte alle inconvenienten voor te komen, inge-, Еп opdat niemand hiervan ignorantie zoude kon- volge van de authorisatie dezen aangaande ter Be- ` nen pretenderen, zal deze worden gepubliceerd eg schrijvinge verleend, goedgevonden bij nadere Am- ` geaffigeerd naar behoren. pliatie van bovengemelde Publicatie, mits dezen, Gedaan t Utrecht, den 3. November 1775. Was aan allen en een iegelijk te interdiceren en {е geparapheerd. К. А. van Renesse, vt. Onderstond. verbieden, om voortaan eenige Turfschuren ofte: Ter Ordonnantie van Welgemelde Heeren Gede- andere Gebouwen te timmeren of te stellen binnen | puteerden. Was getekend. С. А. Vos de distantie van vijf-en-zeventig Roeden van de, EERSTE BOEK. ZES-EN-DERTIGSTE TITEL. Tegen Vagebonden, Bedelaars enz. 1. RESOLUTIE der Gedeputeerde Staten van Utrecht tot het in hechtenis nemen van gezonde bedelaars ten platten lande. 16 Januarij 1714. L na deliberatie goedgevonden ende verstaan, de | met adsistentie van den Bode, als andersints, sul- respective Schouten ten Platten Lande bij provisie | leu hebben bij de kop te vatten, ende alhier op te lasten ende te ordonneren, soo als hunlieden | te brengen, om volgens de rigeur van de respec- gelast ende geordonneert word bij desen, dat deselve, | tive Placaten eude Publicatien gestraft te worden eenige Bedelaers, gesond van Lichaam, soo Mans- naar behooren. als Vrouwspersoonen, in hun District vindende, die, 2. PLAKKAAT der Staten van Utrecht tegen de geweldenarijen ten platten lande. T Junij 1709. D. Staten van den Lande van Utrecht, in erva-;in handen van de Justitie zijn geraakt, hebben, ring gekomen zijnde, dat sedert een geruimen tijd | om daartegen te voorzien, goedgevonden, zoo bi niet alleen vele Desordres en onordentelijkheden, | renovatie, als ampliatie, te statueren als volgt: insonderheid ten Platten Lande worden gepleegd;. maar ook dat zeer veel Manslagen, Huisbraken en Dat allen en een iegelijk, zo Officieren, Dienaars Dieveryen zijn geschied, zouder dat de daders,| van de Justitie, als alle andere particuliere Per- niettegenstaande alle daartoe aangewende devoiren, | sonen, zullen mogen vervolgen, aantasten en van- * [De stukken van den XXXIV. Titel, betreffende de ontgronding der Veenlanden, zijn te vinden in het volgende deel van dit werk, IE. Boek. XUT. Titel. Van deu XXXV. Titel, betreffende de Kwade praktijken der Huislieden, zijn geen latere stukken voorhanden.) BEDELAARS ENZ. gen, zo wel in de Steden als ten Platten Lande, alle Doodslagers, Dieven, Straatschenders, Brand- stigters, alwaar 't zake dat dezelve maar met den brand gedreigd hadden, en diergelijke Misdadigers en Kwaaddoenders, die op de daad zelve bevonden ` worden, of anderzins openlijk, immers bij lieden ter goeder naam en faam staande, beschuldigd worden, mits dezelve overleverende aan den Offi- cier van de plaatse daar die gevangenen aangetast zullen wezen, om door den Rechter, wien daar van de coguitie competeert, tot zodanige exemplaire | Straffe te worden gecomdemneerd, als bevonden zal worden te behoren. IL Indien 't magt gebeuren, dat die apprehensie door eenige particuliere Personen gedaan wierd, zo zullen dezelven daarvan ten eersten kennisse geven aan den Schout en Gerechte van de plaatze | daar die apprehensie gedaan is, dewelke terstond ordre zullen moeten stellen, dat de gevangen in den Gerechtshuise, ofte elders zekerlijk bewaard | word, voor welke bewaringe Schout en Gerechte responsabel zullen zijn, als of zij zelven dien delin- quant geapprehendeerd hadden; en zullen zij voorts verpligt zijn van die apprehensie ten spoedigste kennis te geven aan den Rechter, onder wiens territoir de apprehensie is geschied, ten einde de gevangen in de ordinaire gevangenis werde over- gebragt, en aldaar bewaard. En zullen de Officiers in de Hoge Heerlijkheden zorge hebben te dragen, dat die delinquanten uit de gevangenisse niet bree- ken, op poene van te moeten betalen die kosten, die men doen zal om den voofsz. uitgelopen ge- vangen wederom te doen vangen, en daarenboven arbitralijk gestraft te worden, na gelegenheid der zaake. ш. En word bij dezen wel ernstelijk geordonneerd aan alle de Schouten ten Platten Lande, en de respective Schepenen en Secretarissen, mitsgaders Gerechtsbodens, van zo menigmaal en wanneer in hunne ressorten, districten, of ook buiten dezelve in eenige andere plaats dezer Provincie, alwaar zij mogten present wezen, komt voor te vallen, dat iewand zwaarlijk word gekwetst, of nedergeslagen, alsdan met alle mogelijke vigilantie en goed beleid, zonder eenig verzuim of retardement, den perpe- trant van zodanig delict te agterhalen, en in pro- visionele bewaringe te houden, en daarvan aan- stonds, "(at de delinquant aangehouden word ofte niet, aan den Hove Provinciaal, den Procureur Generaal, ofte aan een van de Maarschalken, in hunlieder district, en in de Steden en Hoge Heer- lijkheden aan de Schouten, Bailliuwen of Drosten kennis te geven, omme op de ontslaginge, ofte apprebensie van den delinquant bij den Rechter te worden gedisponeerd, zo als bevonden zal wor- den te behoren. IV. Indien een of meer van de voornoemde Gerechts- rsonen, ofte ook de respective Dienaars van de ustitie, zo zij daar bij de hand zijn, mogten be- vonden worden nalatig te zijn geweest van de voorsz. 1. Вовк xxxv. Tir. 943 | deswegens in een pecunicele amende worden ge- | condemneerd, ofte met deportement van hun Offi- сіе, arbitralijk worden gecorrigeerd, naar gelegen- heid der zaake. Lë ` ` Integendeel opdat inzonderheid de Doodslagers, ‚die hedendaags meenigmaal de banden der Justitie ontkomen, anderen ten exempel naar verdiensten ‚mogen worden gestraft, en onze goede intentie ‚hierin des te beter werde agtervolgd, beloven Wij bij dezen aan alle Officieren, Schuuten, Gerechts- personen, en alle anderen, die de aanwijzing, aan- houding, of apprehensie van voorsz. Doodslugers komen te doen, zodanig dat dezelve in handen van de Justitie binnen deze Provincie geraken, en van | het delict worden overtuigd, tot een premie de зошше van twee hondert Guldens. VL En om zo veel mogelijk de Doodslagen voor te komen, ordonneren Wij dat alle Herbergiers, of Herbergiersters, Tappers of Tapsters, en derzelver | Oppassers, zo ten Platten Lande als in de Steden, gehouden zullen zijn de Personen, die tot hunnen huize komen driuken, en eenige rusie of questie beginnen te maken, hunne messen of ander geweer af te eischen en in goede bewaringe te nemen, op poene van verval van hunne Neering voor de Her- bergiers of Herbergiersters, en Tappers of Tap- sters, en van arbitrale correctie tegens de Oppas- sers; en of iemand rusie of questie makende of hebbende, zulks weigerde over te leveren, hem het gelag verbieden, op poene als voren; en zal die geen, die op de requisitie van den Herber- gier, of anderen als hier boven, weigert zijn mes of ander geweer over te geven, of vermaand zijnde, uit het gelag te gaan, zulks weigeren bleef na te komen, verbeuren vijf-en-twintig Guldens; en zo iemand bevonden word zijn mes of geweer op eenigerlei wijze heimelijk gehouden of verbor- gen te hebben, zal die vervallen in gelijke boete van vijfen-twintig Guldens, en evenwel indien hij eenige excessen beging, in conformité van Onze Placaten gestreft worden. ҮП. Ten einde de Ierbergiers of Herbergiersters, en Tappers of Tapsters meerder zorg dragen, dat in hunne huizen ofte op hunne erven geen bloed- storting geschiede, zullen de Herbergiers of Her- bergiersters, en Tappers of Tapsters, in welker huizen of op welker erven eenige Doodslag word geperpetreerd, van derzelver Neringe vervallen zijn, en daartoe niet weder ter zelver of eenige andere plaatzen in deze Provincie worden toegelaten, ten ware zij tot voorkoming van de rusie en Doodslag bevonden wierden alle mogelijke devoiren te heb- ben aangewend, en zal zulks effect sorteren, al waar 't dat de gewonde niet op staande voet, maar elders kwame te overlijden; van welke poenaliteit de Herbergiers, of anderen als boven, echter be- vrijd zullen zijn, in gevalle de delinquaut доог dezelven, of met behulp van anderen, op de daad word aangehouden en in handen van de Justitie geleverd, of genoegzaam blijke dat zij daartoe alle Doodslagers, of andere delinquanten, ten spoedig- | mogelijke devoiren hebben aangewend. sten te vervolgen, apprehenderen ofte aan te hou- den, 'tzij met opzet of bij verzuim, zullen dezelve | | ҮШ. Alle de genen, die de daders van Huisbraken 944 aanbrengen met dat effect, dat dezelve in handen van de Justitie geraken, en van hunne misdaad worden overtuigd, zullen, indien de Huisbraak gequalificeerd of geweldig is, tot een premie ge- nieten twee honderd guldens, of wanneer de om- standigheden minder violent of geweldig zijn, zo veel als de Rechter in redelijkheid zal vinden te behoren; zullende ‘de namen van zodanige Aan- brengers, des begeerende, worden gesecreteerd, en zij daaraan medeplichtig zijnde, bovendien inpuni- teit genieten. 