VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De Meeuwen hebben een fcherpen , langen, aan de zy- den platten, Bek, aan den punt des bovenftuks omge- kromd, en een bult aan de onderkaak, in deeze beide laatstgemelde opzigten van de Zee- Zwaluwen onderfchei- den, die kleinder zyn dan de kleinfte Meeuwen. Daaren- boven hebben de Meeuwen geen gevorkten , maar een vol- len , Staart „hunne Schenkels zy hoog, en zelfs zouden ` zy onder alle de Vogelen met gevliesde Pooten het hoogst gcbeend zyn, indien "er niet eenige gevonden „worden, ie ze veel langer, en zo overftallig lang, hadden , dat ze, in dit opzigt, gedrogten mogen —** Alle Meeuwen hebben de drie Vingeren daor een vlies aancen gehegt » de agter-vinger ftaat los. De Kop is groot, Zy gen dien flegt, en bykans tusíchen de fchouderen , t zy zy loopen of zitten, Zeer {nel loopen zy aan den oever, en vliegen nog beter boven de golven. Hunne lange Wieken , dic, toegeflaagen, buiten den Staart uit- ftecken , en de menigte van Vederen, met welke hun lyf bedekt is, maaken ze zeef ligt: van daar het Noordíche Spreekwoord , 20 ligt als een Meeuw: ook zyn ze voor- ‘zien van een zeer digt Dons (*),-blaaywagtig van kleur, Q- _ (*) ALDROVANDUs wil, dat men in Holland verl gebruik van DER MEEUWEN. | 263. Dan, de grootfte-foorten van Meeuwen fchynen aan de 7eekusten van het Noorden eigen. Zo zeer overvloedig, ze op de Kusten van Groenland , dat men, volgens et Woordenboek der Groenland/che Taale a van den Heer EGEDE, een woord heeft bepaald, gefchikt om de Jagt op dit elendig wild uit te drukken; zy noemen die Jagt kpalliarpok. Men wil, dat de Meeuwen op de Feroé Ei- landen zo fterk en vraatagtig zyn, dat ze dikwyls Lam- meren verfcheuren , wier ftukken zy in hun nesten brene gen; in de Zszee {choolen zy in grooten getale zamen op de krengen van Walvisfchen „ en. onthouden zich op die ftinkende krengen, zonder hinder; zy voldoen op hun gemak hun vraatzugt, en verfchaffen teffens in dit geval een ruimen voorraad aan de ingefchaape vraatagtigheid - hunner Jongen. ARISTOTBLES , onder eene veel zagter Lugtítreek woo- nende, hadt reeds opgemerkt, dat de Meeuwen niet. weg gingen, maar ’t geheele jaar bleeven op de plaats hun- ` ner geboorte. , Wy mogen *t zelfde zeggen van de Meeuwen, op de Kusten van Frankryk, waar men verfcheide foorten van dit Gevogelte, zo des Winters als in den Zomer, vindt. Overal zyn ze bekend, zo aan den Oceaan als aan de Middellandfchs Zee ($), overal vermaard voor vraatagtig, en lastig door hun herhaald gefchreeuw. Nu eens gaan * zy aan den laagen Zeeoever, dan eens in de klooven der rotzen, om den Visch, door de golven daar op gewor- pen, te vangen; menigmaal vergezellen zy de Vis chers ,,- om het overíchot „of het weg geworpene > van den vangst weg te neemen: deeze gewoonte is buiten tegenfpraak de. gt C) Hif. Gen. des Voyages, Tom. XV. p. 267. C$) Recueil des Voyages du Nord, Tom. II. p. 89. DER MEEUWEN. 0> gë formen en flakken op te zoeken, en wisten zy de laatst- gemelden uit de hoorntjes te haalen. Dikwyls baadder. Jy in een kleine kom, en uit het water komende'fchuda den zy zich , floegen met de vleugels , en, {taande , netten hunne Veeren , gelyk de Ganzen en Endvogels. Veeltyds waren zy ’s nagts op, dikwyls zagen wy ze ’s avonds: ten tien en elf uuren loopen; zy verbergen niet, gelyk' de meeste andere Vogels, den Kop onder de Vlerken , als zy gaan flaapen, zy faan ‘denzelven alleen agterwaards , leggende den Bek tusfchen het bovenfte gedeelte van derm vleugel en den rug. “Wanneer men deeze Meeuwen wilde grypen, zogten ‘zy het af te weeren en te byten; men moest, om den fla met den Bek té ontwyken en hun meester te worden, een Zakdoek over den Kop werpen; als men ze nazette, verhaastten zy hun tred, door het uitfpreiden der Vleu- gelen: over °t algemeen liepen zy langzaam en onbeval- lig; hunne traagheid vertoonde zich zelts als zy in drift waren: want als de grootfte de kleinfte vervolgde, hieldt hy het voor genoeg hem op de hielen te zitten, als of hy bem niet wilde krygen: de laatfte deedt, op zyn beurt „ niets meer dan noodig was, om het gevegt te ontwyken ; zo ras hy zich op eenen gevoegzaamen afftand verwyder oordeelde, hieldt hy (til, en herhaalde dit zelfde loopje ,., zo menigmaal het noodig was, om buiten het bereik zyns vyands te blyven : waarop zy beiden hun rust hielden 3 even of de afftand genoegzaam was om de vyandfchap te vernietigen. Moet dus de zwakfte nict altoos zyne vei- ligheid zoeken, in zich van den fterkften te verwyderen ? Maar ongelukkig is de Dwinglandy in de hand van den ` Mensch een werktuig, °t welk hy uitfpreidt, ‘en zo ‘verre doet (trekken als °t hem goed dunkt. | Deeze Vogels fcheenen den geheelen. Winter het. ge- bruik hunner Vleugelen vergecten te hebben: zy gaven op scenerlei wyze eene trek, om weg te vliegen , te ken- nen; zy hadden in de daad een overvloed van voedgel , en hunne vraatagtighcid , hoe ficrk, kon hun geen rede - tot weggaan geeven; doch „in den Voortyd, gevoelden zy nieuwe behoeften, en toonden andere begeerten: zy poog- den zich in de lugt op te heffen, en zy zouden de vlugt genomen ‘hebben, waren de wicken niet eenige` duimen gekort geweest: zy konden niets meer doen dan even: op- vliegen of met uitgetpreide vlerken rond loopen.: De aandoening van Licfde , die. met. bet. Voorjaar er. komt, Kn ícheen ` DE BESPIEG. WYSCEER OVER DEN GROEI DER PLANTEN. 267 "1 Ginds Made en wild gevoed door: wortels; hier vertoont _ Die fleng zich dun en telr; daar ryzig en gekroond. Hee weelig zjn de ‘blaén rondsom den tak geflingerd! Deer ein gewbrd, getakt, gevleugeld, of gevingerd ; ' Die syn gefneén, gefcheurd, gekarteld, ef getand, Gehaveld, of gefierd met franjes om den rand. ` Hier ajen we een helder groen door tintlend licht befchenen » _ En’ yan een flowwer kleur een’ nieuwen glans ontlenen ; En ginds met geel of wit het donker groen gevlakt, — Mes bleekroade ‘adertjes doorweeven, of getakt,. Met purpren doorens, of met wol of ys belaaden, De fchoenfte luister ftraalt, d bleemptjes! van uw bladen. - Uw kleuren, ryk verguld. door Tt ryzend morgenlicht , Vertoonen al de pracht der Lente’ aan ons gezicht. Hier zien we u'los'en vry längs dertle ránkjes fpeelen, _Ginds praalt ge op Beiler fam, of buigt uw teng're feden „Door trosfen, welker zaad, in Been of vrugt bedekt, In vlies óf dop befchut, de opmerkende aandacht trekt, | ' Die, waar. zy de oogen wende, een reeks van zeldzaamheden ' Ontmoet langs °t veldtapyt, ontrold voor haare frkreden. Dichtregels , die’ grootendeels bevatten wat ik ten oog- merk heb „ by de tegenwoordige Refpiegeling van het Groeiend Ryk, mede te deelen. - De ftofte is zeer ryk, en zullen wy alleen de voornaamfte, en meest in `t oag loopende , byzonderheden aanftippen ; doch zodanig, dat het genoegzaam” ftrekke, o verderen onderzoeklust te wekken by Leezers en Leezeresfeh , vatbaar voor een wenk, welke hun zorhtydg alleen ontbreekt, om met de verfchuldigde “oplettenheid het gefchaapene te befchoue wen, en ‘er de hand des fteeds onderhoudenden wyze goeden Werkmeesters in gade te flaan. - - Ä Onze onfterflyke Landgenoot, BOERHAVE, geeft ons deeze- algemeene bepaaling van een Plant, het hoofdvoor- werp onzer Befchouwing, dat dezelve een .bewerktuigd. Lichaam is „ beftaande uit vaten en fappen ; tot welk Lichaam een: wortel behoort, of een gedeelte, door ’t welk ’t zelve gehegt is aan een ander Lichaam,en inzon- derheid de harde 9 Wit welke de Plant leeven en groei ont- vangt. Een Plant is van Delfftoffen onderfcheiden, door een bewerktuigd Lichaam te weezen, uit vaten en fappen zamengefteld. Een Plant verfchilt van een Dier, Ill. DEEL. MENGELW. NO. 7. V- door” oft - `- DE-BESPIBOBLÉNDE WYSGEER = +~ door-gefiegt te weezen aan een andersLichaam, waar uit dezelve voedzel haalt. © > . H Dat de Planten bewerktuigde Lichaamen, en met lee- ven voorzien, zyn, blykt uit eeue, menigte byzonderhe- den, aan dezelve eigen, en bovenal uit zekere magte van zelfsbeweeging „ in dezelve ontdekt. De Planten , in Trekkasfen en Oranjchuizen gezet „ hellen na het licht. Opgeflooten of bepaald zynde » zoeken zy , een gat in een muur of fchutting vindende , er door heen te dringen. Verícheide Planten keeren, over dag, de bloemen ña de. Zon ; de meeste fpreiden , by een helderen hemel, de bloemen wyd open, doch fluiten ze voor den regen, of by het naderen van den nagt. De Bloemeu van veele Planten hangen ’s nagts neder, als of de Planten (liepen, ten einde geen regen of koude vogtige lugt het vrugt- baarmaakend ftof benadeele. Bekend is ’t, hoe eenige de Bladeren fluiten of oprollen , by het naderen van On- weer. Eenige Planten, met den naam van Gevoelige on- derfcheiden , kronkelen, aangeraakt , de Bladeren in een , of fchynen agterwaards te deinzen en in te krimpen , ter- wył ze korten tyd daar naa zich weder ontrollen. en her- ftellen, niet anders dan of ze, by °t leevan, ook gevoel hadden. Voorts blykt het, dat de beweeging niet min noodig is tot de fterkte der Planten , dan de lichaams- ocfenmg tot de gezondheid en fterkte der Dieren. Ing volge hier van, zyn de Gewasfen in Trekkasfen en Oran- jehuizen , fchoon vaorzien van genoegzaame warmte en voedzet , zwak , de bladeren misverwig van kleur ,’ en fchynen te kwynen, wegens mangel: aan beweeging., Boomen , door hoage myuren, of gebouwen omgeeven y ea in een naguwer Ommekring bepaald, zyn zwak , (choon, ze hoog opfchieten. Daarenboven hebben eenige groote Natuurkundigen ecne zeer opmerkenswaardige, overeenkomst ontdekt , ‚tusichen het werktyiglyk ge- feel der Planten en Dieren (*). Ä ( De Wortels, de Stam, de Takken, de Bladeren „ de Bloemen , en de Vrugten ; maaken de voornaamíte uit- dt wen- (*) Onlangs hebben, wy, in ons Mengelwerk, deswegen zeer leezenswaardige Stukken geplaatst, die wy niet Kunnen nalaa- ten te herinneren. Zie Nieuw -icem Voaert. Letteroef. II D, lide Stuk, bl. 295. over de gewaarwordende Vermogens der’ Ptanten; en Ald. bl. 300. een Vergelyking tusíchen de Bewee. ging der Plantea en Dieren, - u NER BEN ERÓËT DER PLANTEN. 6% wendige deelen def Pfanten uit, op welke wy het oog moeten vestigen. De Wortels houden, door mid» el van deräelver. verfeheide foorten van knobbels, takfthietimger; en vezelen, als zo veele houwvasten, de Plant in den grond: terwyt derzelver openingen het voed- zelfap , doot *t' water vloeibaar gemaakt en aangevoerd , -: Uit den Wortel komt de Stam voort, aan welken de Plane. deels haare fchoonheid, deels haare (terkte, te dart Ken heeft. Pypswyze gevormd aynde » wordt dezelve ge. ftevigd door geledingen , op behoorelyke afftanden ge- st. Zemtyds te zwak om zich zelven te onderfteu- tten , hegt de Steel, die voor Stam dient, zicht om een vaster Reun, door middel van de nypers, waar mede zy. als °t ware niet handen en vingeren voorzien is. In eent, Planten is de Stam als ecn fterke pylaar, en fteekt de in ftout in de lugt, el de woede van wind en weer tartende. , - De Takken fchieten, als zo veele armen uit den Wor- tel en den Stam, waar aan zy zeer geregeld verdeeld zyn. Ze worden verdeeld en onderdeeld in veele kleine bosch- jes: terwyl de onderverdeelingen dezelfde orde waarnees then als de hoefdverdeelingen. . Ä De Bladeren , die vétrukkend fchoone cieraaden der Planten, zyn ,rondsom den Stam en de Takken ‚in dezelf» de geregelde orde gefchikt. Eenige zyn enkel, andere zamengefteld. Deeze zyn glad en effen, andere getand; eènige zeef dun, geene dik, andere hard, sagt, glad ob wollig. ` : | De Bloetrien , wier fchoone en veelverwige kleuren aam. de Natuur geenzins den minften luister byzetten, vertoo- nen niet min verfcheidenheids dan de Bladeren. Eenige ` Béftaan uit één enkel Bloemblad , andere uit ‘zeer ‘veele. De gedaante zyn onnoemelyk verfchillend. Deeze ver- - sonen zich als zonder eenige kunst over de geheele Plant verfpreid „ geene vormen ruikers, ‘of grocijeiv pyramieds- wyze op. Her meerendeel is voorzien van een kelk, nu eens enket, dán weder uit verfcheide deelen zamenge- voegd , of aartig gefneeden. ' Uit het middchpunt des Bloems ryst een of komen meer Kleine pylaaren , glad of gegroefd, rond aan den top of im cen purt uifloopende | deeze- worden omringd door ans dere kleindere „ ie op derzelver bovenfte gedeelte eenei foort van kleine blaasjcs drangen, en.vol van een zeer 2 = 272 _ DE DRSPIEGELENDE WYSCERR in desze werkzaamheid zyn ze met. zulk eeso kunst o den Stam en aan de akken verf reid , dat de onmiddel voorgaande de volgende niet dekken. Zomtyds zyn ze beurtlings geplaatst op twee tegen elkander overgelteb de evenwydige lynen; zomtyds by paaren, die elkander rechthoekig kruisfen ; zomtyds gelchikt op de punten van veelhoeken , op de Takken befchreeven, en zo geplaatst , dat de punten van den benedenften veelhoek, met de zy- den van den bovenften overeen komen ; zomryds klimmer de Bladen de geheele lengte van den Stam of der Takken op, in een of meer evenwydige krultrekken. ` Door eene werking , buiten twyfel zeer eenvoudig , dringt de Wortel van een Plant zich in den grond, de Takken fchieten ter wederzyden uit, de Bladeren ftellem derzelver bovenfte oppervlakte bloot aan de open lugt, en de beneden o pervlakte aan de aarde , of het binnenfte gedeelte van de Plant. Indien een Zaad anders om in den grond geraakt is, zal de Wortel en de Stam ieder zich omkeeren , de eerfte zich fchikken qm in den grond te booren, de laatfte om in de lugt te komen. Wanneer men een jongen Stam geboogen houdt, zal het uiteinde nogthans recht opgroeijen. rom de Takken van alle Joorten van Planten: fchik het dat de beneden oppervlak- te der Bladeren na de lugt komen, gy zult wel haast ont- dekken, dat alle die Bladeren den vogrgaanden ftand aan- neemen. ° ` Veele groote Natuurkundigen hebben een omloop van Sappen in de Planten veronderfteld;, anderen beweerd, dat het Sap niet Omloopt, maar opklimt en nederdaalt , hier in de voetftappen drukkende van Dr. HALES, volgens wiens beginzels men de beweeging van het Sap in deezer voege hebbe te begrypen » dat, geduurende de Hette van een Zomerfchen dag, alle Planten vrylyk uitwaasfemen uit de poriën van Bast en Bladen. Sapvaten verwyden, en de Sap daalt neder, even als de vogt in een Thermometer. Ingevolge van deeze verwis- feling , geraaken de hairvezels der Bladeren en boventak= u OVER DEN GROEI DRR’ PLANTEN. 273 ken ledig. Omrmgd zynde door de vogtige dampen van den avond , vullen zy zich volgens de bekende wetten der aantrekking, en laatén de nieuw verkreegene vogten nederdaalen , om met de meer bewerkte vermengd te. worden. Zo ras de Zon de gefteltenis der Lugt veranderd. heeft, worden de lugtvaten weder uitgezet, en de Sap- vaten verengd. Dezelfde oorzaak brengt altoos hetzelf- de uitwerkzel voort; en deeze beurtlingfche opklimming en nederdaling » door hetzelfde zamenftel van vaten,, duurt zo lang de Plant leeft. De ongeregelde be- weeging van den Stam en de Takken is eene andere oor-. zaak, die tot het opklimmen van het Sap het haare toe- brengt. Wanneer dèeze deelen door de Lugt bewoogen worden, neemen zy onderfcheide hoeken aan, dic de Sapvaten fchielyk vernauwen, De daar in bevatte Sap- pen ontvangen diensvolgens herhaalde voortftootingen , niet ongelyk aan °t geen gebeurt in ’t bloed der Dieren , door de zamentrekking van het hart. Decze waafneemin- gen geeven ons een algemeen denkbeeld van de bewee- ging des Voedzelfaps , welke verandert naar de Weers- gefteltenisfe , die zelden cen oogenblik aan zichzelven ` elyk blyft : uit deezen hoofde moeten, de vogten in du Blanten nu eens fneller, dan weder traáger, beweegen : zy .zullen veclmaalen op een dag opklimmen en nederdaa- len „ door {chielyke hette voorwaards geftuwd , en val- fende door fchielyke koude. In deczer voege worden de vogten zamen vermengd, en de aficheidingen bevorderd. ae nd td —— BESCHRYVING VAN LA BAUME’, OF DE GROT DES DEMOISELLES A SAINT BAUZILE , BY GANGES, IN ' DE CEVENNES; door den Heer MARSOLLIER. „9 YY oerden onlangs onze Leezers ten hoogften Berg- >> top in Europa, den Brief van den Hoogleeraar >> DE SAUSSURE , die het beklimmen van Mont lanc zo Jeevendis , zo aandoenlyk, befchryft , mededeelende (* } > ,, den Heer MARSOLLIER , een niet min gevaarlyken tocht, „> beneden *s Aardryks oppervlakte gewaagd, en des een „ keurig verflag gegeeven hebbende, zullen zy niet min 5, gaarne vergezellen. De Academie van Lyon heeft, met an BE: 92 (+) Zie hier boven, bl. 115. 294 d BESCHRYVING * \ 3» genoegen , de voorleezing van dit Stuk gehoord , err de 3, Uitgeever van het Recueil amufant des Voyages *t ¿el > ve in zyn Negende Deel geplaatst, waar uit wy het, an zonder verdere voorafípraak , overncemen.” ot Ae He A a D 4 Ingenomen door de voorwerpen, die op ’s Aardryks oppervlakte onze aandagt trekken ! verbeelden wy ons niet , dat het binnenfte gedeelte voorwerpen kan bevat- ten, dezelve even zeer verdienende. "t Belang, onder- tusfchen, wroct alle dagen in ”s Aardryks ingewanden 3 de Natuurkundigen , op hunne beurt , begeerig na de rykdommen daar in beflooten , werken ‘er met onvermoei- den vlyt. De Schulpen, de verfteende Houten, de Over- blyfzels van Vuurbergen , zyn onwederípreekbaare ge- denkboeken, waar uit men dag aan dag nieuwe kundig- heden haalt; en °t is, ingevolge van deezen verdubbel- den arbeid, van die nutte nafpeuringen, dat de Menéch heeft leeren kennen, of ten minften twyfelen. , De Bergen behooren onder de voorwerpen ,' allerge- fchiktst om de aandagt eens keurigen waarneemers te trekken : de groote verzamelplaatzen , decze heilzaame Sponzen „ mag ik zo Ípreeken , die het water der wol- ken indrinken , °t zelve doorzygen, en door duizend on- deraardfche kanaalen laaten vloeijen ; die kaale rotzen, welker uitgeboolde ftaat de oudheid -der wereld fchynt agter uit te Íchuiven ; die keten yan voortbrevgzels. en opeenvolgende vernielingen , waar' vm één Geflacht mauw- lyks een graad opmerkt!. — Wie zou gelooven, dat deeze gewigtige Voorwerpen, en nog gewigtiger, infloo- ten , dat veele dier verbaazende gevaarten , -welke het Aardryk fchynen te drukken , niet anders zyn dan ge- ~welven, kunftig onderfchraagd , die, onbegryplyke gebou- wen bevatten , waar in de Natuur zich zelve {chynt over- troffen te hebben. Daar werkt zy in ftilte. Door den Mensch niet wederftreefd, komt zy de grootfte moeilyk- heden te boven; ‚zonder meester, zonder bekende rege- len, aan tweede oorzaaken onderworpen , ſtaat de Kunst zelve verftomd , over de gevallige en nogthans welgere~ * gelde verbintenisfen , over de ftoutheid ; in haare fpee- lingen doörfteekeride, en'bovenal over de eenvoudightid der middelen , welke zy aanwendt. ’t Gemeen laat zich door Waandrift vervoeren, en? gelooft Alles-te wee- Bu ten s ten : de Wysgeer bewondert en beklaagt zich over zyne' onkunde. - "t Is eenige jaaren geledeh, dat de Heer Lonjon, Op- ziender van de Tollen , in de Stad Ganges , cen groot Liefhebber van de zeldzaamheden' der -Natuure, naa by- kans alle Grotten , ‘welke de Stad zyner wooninge om- ringen, bezogt te hebben, in bekóoring kwam, om den voet te zetten in le Baume des Demoilelles „ of de las Doumaifelles , met andere woorden, ‘het Hol der Taover- hexen. Deeze Grot, drie vierde myls van Ganges gele- en, by Saint Bauzile, in een bosch, op den top eens pitzen bergs, Roc de Taurach genaamd, is zeer bekend in deeze ftreeken. Men wil, dat, in den tyd der Oorlo- - gen, om den Gédsdieast gevóërd , een Gezin, zonder redmiddelen, om vervolging en dood te ontwyken , zich’ in deeze‘ fpelonk: begaf: det men dikwyls , "e avonds a eenige dier ongelukkigen , ‘naakt , ongedaan, mismaakt,. Zag, zoekende de Geiten „op de rotzen loopende, weg te ſteelen, dat zy leefden van kruiden, wortelen, en °t geen zy konden befchaaren 5 men gelooft, dat zy het wee- zen geven aan cenige elendige Schepzelen , die, het ge- bruik der kleederen dervende , eene foort van Wilden werden , ‘de {chrik der Boeren , rondsomme. Het Volk is op het wonderbaare verzot; welhaast maakte men "er Too- verhexen van; welhaast was het niet geoorlofd, aan der- zelver beftaan te twyfelen , en men gewende zich zo om de wonderen, daar van verteld, te gelooven , als van de NS na- 276 BESCHRYVING - nadeelen , welke zy gezegd werden toe te brengen , Te iy- den. Tyd, behoefte, en ziekte, deeden de rampen em het geflacht dier elendelingen een einde neemen: de be- waarde beenderen duidden aan, dat zy er cen langduurig verblyf gehouden hebben; verfcheide gereedfchappen, maw gemaakt, hebben een denkbeeld kunnen geeven van de kunde en bekwaamheid deezer Holbewoouderen. De fchrik, dien zy baarden, heeft deeze plaats voor geyaarlyk doen aanzien, en zints lang hadt niemand het durven weagen , de wendingen, die deeze Grot aanboedt, te volgen. De Heer Lonjon, opgewekt door de verhaalen der In- woonderen, en door de befchroomdheid , welke zy te kennen gaven; heeft ons het genoegen. niet kunnen ont- zeggen, om te voldoen aan het verlangen, om, in eigen. perfoon, zich van de waarheid te verzekeren. Zwaari den fchrikten hem niet af. Hy doorliep verfcheide zaalen „ zyne fteeds opgewekte „nieuwsgicrigheid deedt hem na nieuwe baaken, Hy zag eene opening, zo nauw, dat het hoofd ’er alleen door kon: hy lict er een toorts in werpen; de ruimte ver- grootte , het gewelfzel verhief zich , de overhangende brokken braken, en het verlangen des Natuuronderzoe- kers groeide aan. Hy kwam , er -eenige dagen laater, weder , liet een Myn ipringen , de opening verwydde; hy tradt "er binnen, gevolgd door een getrouwen Boer (+), den eenigen medgezel zyner onderneemingen ; docu, wel- haast door onoverkomelyke hinderpaalen belet, keerde hy weder; hct plan vormende, om zich te voorzien van al - het noodige, om in die diepten, welker begin hy zag, neder te daalen. , ( , Verfcheide jaaren verliepen *er; toevallig ontmoette ik ` den Heer Lonjon te Montpellier. Gelykheid van {maak vereenigde ons. Ik had, met het grootfte genoegen, de Grotten van St, Guilhen, van St. Pous, van Minervois y ezienz die van Ganges waren my nog overgebleevens e Heer Lonjon fprak met my van da Baume des Demoi- felles; de befchryving dagt my een Roman, en ik ver- langde „ om "er als ooggetuige over te oordeelen. De Heer Lonjon {prak groot van de gevaaren. Ik antwoorde de hem, met een dag te bepaalen. Wy waren bedagt, | om Cr) Hy heer PIERRE, een Boer van Cangas, een der kundige e fte en moedigfte Menfcheu, dien ik eoit ontmoet heb, VAN EEN GROT. 277 am eenige voorzorgen in alle haast te neemen, en wy keurden dezelve te over: genoeg. De Heer BRUNET, een Jongeling van goeden Huize ce Montpellier, die: zich aan de Weetenfchappen over- geeft in een leeftyd, waar in men aans alleen op zyn vermaak bedagt is, wilde my vergezellen ; myn Knegt en twee Boeren volgden ons. Met een Touwladder van yyftig voeten, met ander Touwwerk, met Fakkels, en eenige Spysvoorraad begaven wy ons , den zevenden van Juny 1730, op weg, tot deezen onderaardíchen Tocht.. In den aanvang hadden wy niets, dan vermoeienis, Wy moesten bykans drievierde van een uur kruipen, (want klimmen magt het niet heeten ,) de. zon, het wederkaat- zen der rotzen, voetpaden alleen door de Geiten gee maakt, wegrollende fleenen, de last van °t benoodigde op reis, waar van elk zyn deel droeg, vermeerderden de bezwaarlykheid. Wy hadden verzuimd water mede te neemen , en gehoopt, °t zelve in de Grot wel te zullen vinden ; dit gemis viel ons allerfinerdykst , kersfen moes- ten het zelve vervullen. K Te midden op den Berg hielden wy ons ftil, by Mas di da Coste (Mas zegt zo. veel als een Klein Huis); wy von- den ons gezelíchap vermeerderd met een Man en een lad- der. Boven op rots is een klein Bosch, van groene Eiken, °t welk een’ aangenaamen lommer geeft, en daar mede de opening des Hols overfchaduwt. —— Deeze opening heeft de gedaante van een trechter: boven is de wydte 20, en de diepte haalt, misfchien, 30 voeten. De- zelve is bevallig, omzet met Boomen, Planten, wilde Wyngaarden , waar aan de Druiftrosfen hingen : dit fchoon fchynt te dienen, om ons te meer het fraai gelaat der Na- tuure, °t welk men gaat verlaaten, om zich in duistere diepten te. begeeven, te doen weder wenfchen. De in- gang moet, in de daad, afzigtig weezen : want de Hond van den Heer BRUNET , een Beest „ zeer. verknegt aan zy meester, bleef acht uuren aan den,ingang van de Grot ,' dezelve onophotidelyk doorbrengénde in een jammerend: getjank , % welk op eene aandoenlyke wyze aanhicldt, tot 008 enblik dat. zyn Meester het Hol ontkwam. Een uitgeftrekte Koord, vast gemaakt aan «een rots, waar aan wy ons wel vast hielden, geleidde ons neder- waards tot eene plaats, waar wy een houten ladder lieten zetten , die vast genoeg ftondt. Decze Zwaarigheid re boven zynde, bevonden wy'ons by den ingang van de | ` eet- t ` 278 BESCHRYVING - eerfte Zaal. De ingang is fchuins afloopende, met ve- zelwortelen bedekt; aan. de rechterhand is. eene foort vam Hol, ’t welk miet diep in gaat. : , . Vooraan vertoonen zich vier heerlyke pylaareri, die de gedaante van Palmboomen hebben’, op eene ry“ftaan, en eene foort van gaandery vormen. Deeze pylaaren kunnen go voeten hoog weezen, en zyn Stalactiten. Het zeld=* zaamfte is, dat zy het verwelfzel niet raaken,.’t welk. ebeel effen is, als mede dat ze van boven breeder zyn San beneden, ftrydig met de gewoone gedaante der-Sca- Jactiten , die op den grond :ftaan ($). — In deeze eerfte Zaal, door deeze pylaaren in twee deelen gefchei- den, ontítaken wy een vuur, ontbeeten, en zeiden voor een geruimen tyd vaarwel aan het daglicht. > ‚ In-de tweede: Zaal treedt men door een zeer nauw gat, waar het lyf niet dan op zyde door kon. Wy gebruikten, om af te daalen , daarom den houten ladder: deeze neder- gang was van 20 voeten, Ende afhelling van den grond, van de eerfte tot de tweede afdeeling , zal drie roeden weezen. --—— Deeze tweede Zaal is verbaazend. Men ziet "er, bovenal aan den flinkerhand, een gordyn van eene onmeetelykc hoogte, doorzaaid met brillanten, be~- vallig gevouwen, met het benedenfte gedeelte den grond, raakende , als-of het door de hand eens kunftenaars was opgehangen: veriteende watervallen , wit als emailjeerzel, andere geelagtig , die op u fchynen te’zullen nederftorten: in gebrooken golven 5 het eerfte oogenblik verfchrikt 5 het tweede. verbaast en verftomt, alles is ftom en onbezield.- Het fchynt of ecn- hooger magt met eene tóoverroede al. les heeft opgehouden, gelyk aan het binnenfte der palei- zen, waar, in de tyden der Toovergodinnen; de rejzi- gers hunne verwondering lieten weiden , zonder eenig be- zield weezen te ontmoeten; verfcheide kolommen , deeze: afgeknot, andere in de gedaante van obelisquen ; het ver- welfzel behangen met festoenen en kransfen , deeze door- fchynend als glas, geene wit als albast; kristallen, dia- manten, met één. woord, de vreemdíte verzameling ven kostbaarheden , die te gader mede werkt, om ons de ver- cieringen , welke. wy in onze kindíche jaaren hoorden , te. herinneren. -r — d Ter (6) Men kan reden van dit verfchynzel geeven, met te ver- ovderitellen „ dat de grond eensflags weggevallen is, en deeze pylaaren gefcheiden heeft van het gewelf, waar aan ze hingen. VAN ERN CROT. 279 Ter {linkerhand af voortgaande, komt men in eene der- ` de Zaal, vry breed, doch zeer lang: de gedaante is als: die van eene krom keopende gaandery , men wandelt lan-. gen tyd in: dezelve. Men houdt ftil, om in te gaan onder. een klein zeer:afgemerteld gewelfzel . waar men niet dan gebukt kan wandelen3 het heet de Oven, van wegen de: ronde en. lnage gedaante; deeze Oven heeft twee uitgan-. genz;'de veriteeningen zyn in denzelven wit , graanvor- mig , en gelyken.,.zo zeer, dat men, zich ligt zou ver- gisten ‚na: kleis zuikergebak. van allerlei gedaante, — t Is onmogelyk zich de vreemde fpeelingen te verbeel- den , welke het. der Natuur behaagd heeft in deezen Oven te maaken : "er is. geen Naageregt waar op de ftukken aartiger en geregelder: gefteld kunnen worden; alles is everfkrooid met cen fyn en fchitterend zand. ‚Aan de rechter hand laat men een tweeden Oven „ min zeldzaam „ en treedt in eene andere zaal, die vry groot is ,. waat in men niets ziet dan. omgekeerde , ge- brooken , op elkander geftapelde en hangende, rotzen , ontwyfelbaare kenmerken van geweldige {chokken in den boezem des aardryks :'alles is droevig, treurig, en men gaat fchielyk voort door de vreeze , dat een der verbaa- zene :fteenbrokken zal-losraaken , en, uit den dreigen- den: tandi, waar in men ze ziet, op ’t hoofd vallen y. doch het volgend oogenblik ziet men andere, die den. zelden {chroom. baaren.. * Is een groot Amphitheater, waar. men gemeenzaam wordt met de vrees 5 en waar de regels van gezigtsen wiskunde , by aanhoudenheid , over- treeden ſchynen. — Deeze eerfte: Zaalen waren in °t land bekend. en daar zy het weezenlyk oogmerk onzer. reize niet voldeeden, bereikten wy eindelyk de plaats, waar de. Heer Lonjon zyne Myn hadt doen .fpringen. De ingang is eng, en men: moet kruipen. Dit gat leit ot een klein vertrek , in °t welk twaalf perfoonen' zich kunnen plaatzen, ` Ag- rer die kleine pylaaren doet zich eene. verzamelplaats van water op, doch het is zout en vuil; eene verbaa- zende menigte van Viedermuizen bewoonde met ons dit klein verblyf:; regen de rotzen onttekten wy veele cristalfchietingen, onder de gedaante van planten, wit, fchitrerend , zeer fterk affteekende by. den zwarten grond aan. welken zy vast hingen. Deeze ‘Zaal was open aan den overgeftelden kant des ingangs; men zag voor zich eene „ruimte , waar van het oog. geene afmeetingen kon Maar «fo. BESCHKYVING : maaken , om ‘er te kamen, geen weg dan cote ſcherpe rots van 50 voeten. Wy ontvouden onze Touwdadier „ en maakten dien vast am een Scalactiet : wy moedigdee elkander aan, en de cen keek op den ander, men deins« de te. rug, een. fchriklyke diepte vertoonde zich aan alle kanten ; een kleine fteen , na beneden. geworpen , hade tyd werk om beneden te komen ; eindelyk hoor. den wy denzelven raaken, en van rots op rots valkn ; tot dat het geluid ophieldt. Een. enkele.onoplettenheid , een duizeling, kon dem Waarneemer het leeven kosten. Wy koazen , nogthans, onze party. De Zaal, die zich aan ons oog opdeed , het flauw fchynzel onzer wortzen , icheen wel geichikt om ons vergoeding voor onze moeite te zullen verfchaffen. Pytaaren. van eere verbaazende hoogte , eene zaal zo groot als van em openbaar gebouw, en gewelfzel, waar van wy, zelfs op de hoogte waar op wy ons bevonden , de hoogte miet konden meeten; fteilten, welker diepte wy niet: kotfderz {chatten , alles verbaasde ons; alles wekte ons op. De voorgemelde Boer, zo behendig als ftoutmoedig , was de cerfte die het waagde; de Heer BRUNET volgde: naa drie roeden nederklimmens, bemerkte men den‘ nederklinimeni den niet; de tyd „ welken hy daar aan befteedde , {chee verbaazend lang; op twintig voeten hoogte hieldt de roes op „en de ladder, zonder fteun, wankelde en draaide, De - drepe ftilte, het zwakke licht, ’t welk de duisternis vera minderde , zonder dezelve te —— de fchrik, welker die diepe ftilte te wege bragt, aigebrooken dooreenige afvallende Stalactiten , die van het gewelf nederftortten, em van rots op rots vielen: alles zette aan onze reis cewe ro- manesque gedaante by. °t Is ommogelyk, dar, in zodu- sige omftandighedeny de ziel haare eigene aandoeningen niet vergroot; doch ik geef ze op, gelyk wy ze toer. gea voelden, en wy. hebben naderhand: ze elkander meermgae len beleden. - Ik daalde de desde neder , onverduldig om te zien en tee hooren. Ds touwladder, reeds verzwakt door de zwaags te myner twee voorgangeren , de treden te wyd van els kander gemaakt, het geeiert van den ladder deedt ze daar. en boven zakken; de tyd, dien men zich aan de han- den moest houden om de trede te. vindem, die van. der rots te verwyderen, en "er den voer in’ te fteelien „ zon. der zich met de andere hand te kannen vasthoude, mit hoofde van den -afftand 5 dit: alles putte myne kragte 8 ` , vit y VAN EEN GROT. 281 wit, zddanig, dat ik, op een derde van den ladder ges vorderd y geen dienst meer hadt van myne linker hand; ik hing met den eenen voet op den ladder, met den an- deren in. de lugt, den ladder omvastende , kunnende op- moch afklimmen. Een kwartier uurs. bleef ik in de an igite. verlegenheid , onder my de fchriklykfte diepten ziende , en niets dan cen” enge glibberige rots onder den ladder „langs welken ik rechtftandig. moest afklimmen 3 ik beklaagde myzelven , ik bekleagde myne medgezellen , die sich door myn lot in groote moeilykheid bevonden, Hs hoorde over my fpreeken boven my, en oordeelde over myn toeftand uit hunne gefprekker. Naa ’t verloor van eeu kwartier uurs „ hervatte ik al myn moed, de wood gaf my kragten, ik liet los, en verfcheide treden, neder `" giyende , onderfteunden m myne medegenooten ,, en ik liet my in hunne armen vallen , doornat van zweet 3 doodlyk afgemat , ging ik nederleggen op een rots, die my. een zagte Sopha {cheen; welhaast kreeg ik myn krag» Mere Knegt , d beeld myn . La door mym.voorbee eenszins zangemocdigd, en die voor myn lot gebeefd hadt, bleef, met den Zoon van den Heer LONJON, boven; hy hade my vergezeld in alle Grotten ,e hoe veel moeds hy bee zate , hy vreesde zich re begeeven ap dien kwaalyk za, en ladder „en: dat alles van tyd tot tyd gevaar- Iyker werd. Wy fidegen ons oog op eene onmeetelyk groote ruimte , ryk in cieraaden , bedekt met Stalactiten en Stalagmiberi, van ¿Herlei gedaánte y en eene verblin- dende witheid. | Doch "er waren nog vyftig voe- ovens y rotzen-, ` digt by -Waai op de voet zich niet kon: vestigen , en de hand geen vasthouden hadt , dreigden een-gewisfen dood aan den rockloozen , die het zou hebben willen waagen laager af te daalen. Vrugtloos beitonden wy het op allerlei wy- zen 5 te vergeefsch- zogt de ftoutmoedige Lonjon zich een, weg te banen a (chopo zyne kragten bykans war uitgeput : mismoedigheid greep. ons. aan ; ons ontbr touws genoeg, wy hadden yzeren fteekers , hamers, en meer manichap, moedig, - Eindelyk beflooten wy , hoc. wel met tegenzin > :weder op te. klimmen langs onzen, elendigen ladder. | ` Myne vermoeidheid ‘was verre van bednard re ep, Rih ik wil gaarne bekennen „ dat een weezddlyke faltnootr my aangreep Off’ Op nicuw my te wertwoawen: op eer — + Jado © 280 BESCHRYVING VAN EÉN OROT; ladder, flegt gemaakt en (rer gefchikt; ik zag "er zen tegen op, myn flinker hand kon my geen dienst doen. ` Nogthans was het er verre af dat ik myne Reisgenoo- ten buiten ‘my wilde laaten vertrekken , 't was zelfs, door de gefteldheid waar in wy ons bevonden , noodig dat jk eerst opklom. Ik deed het met behulp ‘van een touw onder myne armen. doorgeftooken , 't welk myn knegt boven vast hieldt, nevens den braaven PIERRE, die ons overtrof in moed en behendigheid: dus geholpen, klom ik fchielyk by de-rots op: myn réchtehand was my ge- noeg om my té beftuuren; welhaast bad. ik de hoogte zonder gevaar, ‘Zonder vrees; myne. Reisgenooten volg- den my volvrolyk. en wy waren miet by elkander, of wy vergaten alle moeilykheden., en fpraken van niets anders dán van onzen fpyt, dat die fchoone en wyduitge- ftrekte zaal niet gezien hadden. .. l “ Oe, in het wederkeeren , ons eenige vergoeding te ver- fchaffen, bezagen wy, op den:weg van Saint Bauzile, te Ganges, een kleine Grot, in een wyngaard aan den voet van een Olyfberg; alles is “er wit, doorfchynend, gecry- fralifeerd , en met fchitterende deelen doorzaaid ;: dezelve is niet vogtig: men: ziet “er Zeer kunftig bewerkte Dok, Ren ,.onder deezen een Kom, die den Hof van een Vorst tot fieraad zou Mrekken. Dezelve loopt uit op een zeer diepe fteilte-, en biedt voorts aan ’t gezigt een groot Meir, °t welk met: geraas in een holte ftort. D 4 * * . . ` `. (Het Vervolg: by de naaste gelegenheid.) ` H | - - e = =b’ d - | e: ` 4 at D ` ` „CYPHI1S Ae . .* , = Een CharaBer. ffe , 7 (Uit het Engelsch.) , A Creos is fchoorí, -'en’ begéerig haare fchoorheid ten: toon te ‘fpreiden. Maar, zich verbeeldende, dat haare Perfoon!yke Bevalligheden genoegzaam ‚zyn om alle-foorten. van zwakheid . fe vergoeden, geeft zy zich over aan de belachlykfte grillighe- den. ’t Geen haar heden behaagt i- beeft zy morgen een afkeer yan. Bevindt zy zich alleen, de eenzaamheid verveelt haar doodiyk, en zy klaagt bitter over de onyerfehilligheid haarer Vriendinnen. Men boodíchapt, dat, iemand haar bezoekt; doch zy vindt het gezelíchap even lastig; als de eenzaamheid. Zon- der teleurftelling , voelt zy hartzeer, en zy kwelt zich, om cat zy ve o. CYYHISA. `. ı . 283 sy VEN .óorzaik tot kwelling ‘heeft. Heden is 7ygeheel te wedergeflaagen , en kan geen lid van'een vinger vertoeren ` mor- gen heeft zy haare vrolykheid weder, zy loopt uit na plaifier- páttyen; die bag, zints langen tyd, zo gemeenzaam geworden zyn, dat ze niet langer vermaak opleveren. - By de Hee- ren neemt zy ftoutmoedigheid voor bekwaamheid, ‘tyrels voor verdienten, dubbelzinnigheden voor geestige flagen. By de Da- mes houdt zy zedigheid voor neufwysheid. Haar houding wyst de leevendigheid van haaren aart uit; de gloed, op haar kaa- ken, kondigt de grootíte zuiverheid van hart niet aan; de zag- te kwyning in haare oogen dient ten tolk van eene wellustige gofeltonielo. — Schoon eene frenge berispfter van anderer gedrag, verfmaadt zy omzigtig in haar eigen te weezen. One geduldig om tegenfpraak te verdraagen, valt zy, die hoorende, in woede of flauwte; maar in beichaafde gezelfchappen baart de teg k niet meer dan eene meerdere leevendigheid. u Kuischheid ziet zy aan als een koele en noodlooze deugd. Schoon getrouwd, bezit zy zulk eene edele verfmaa- ding van Huwelyks trouwe, dat zy elk, behalven haaren Egte genoot bemint. Zy bewoonen vertrekken, op eenen voegely- ken afltand van elkander. Zelden, en niet dan met pligtplee. ging’, komen zy byéén. Onbetgamelyk ver gaat haare nieuws- gierigheid, en, fchoon haare driften heftig zyn, is zy nogthans in *t veinzor uitgeleerd. Wanneer het tot haar oogmerk dient, fAreelt zy dien zy haat, en lacht in de ongenoegtykfe oogen- Wäkken sa Zy is Moeder, maar heeft geen liefde tor. haar Kinderen. Zy is bygelaovig, doch neemt geen Godsdienstplig- ten waar, Zy mag op alle voordeelen van rykdom en over. vloed boogen; dan ay leeft in geftadige ongerustheid. Te mid. den der weelde kwelt zy zich; haare "vermaaken zyn vergif- tigh Zy heeft over alles befchikking ; .behalven over Rust en Geluk. | a D D hed é e D * y P. as o LES VOOR DE SCHOONHEDEN. De Heet Hanway, wiens Lecvensbefchryving amlangs cone welverdiende plaats in ons Menzeiwerk bekleedde , hade, gelyk daar in opgetekend werd, zyne Vertrekken oz eene ‘aar. tige wyze vercierd: en deelden die cieraaden niet zelden de beste Leevenslesfen mode. — Onder deeze was de volgende Geer opinerkelyk. , Hy hadt de Portraiten doen fchilderen van zes Juffrouwen, beroemd van wegens haare Schoonheid. Zy waren alle van dezolfde grootte, en hingen op dezelfde hoogte, aan een dear zoe gemaakt lint, . Dit lint, ryklyk met borduurzel vercjerd, — e JIL DEEL. MENGELW. NO. 7. X hadt, 384 LES VOOR DB SCHOONHEDEN. hadry boven elk Medaillon, pene effene oppervlakte, weer la een ‚vers, tot- lof der deer in verbeeldde Schoonheid, Redt. Een Beeld, de Mederigheist versponende, hing boven alle deese Schoonheden. ap. daar onder een Spiegel, zodanig gefchikt. dat eene Dame, in denzelven zich fpiegelende, haar eigen gee land, op dezelfde grootte, gàg als die der Portraiten.- Om den rand las men drie regels, op deezen zin uitloopende ; Wanneer gy, d myne Doster! de Schoonfte ven de Zeven mogt zyn, denk dan aan de Vernielingen, welke de tyd aanrigt, en goe-huide aan de NEDERIGHEID! ZEDELYKE BEDENKINGEN. Tiets valt bezwaarlyker, dan menichen te ovettuigen, welke inet vooroordeelen bezet, en met zich zelven veoringene- men, zyn. Ze zyn doorgaans zo verzot op hunne eigen dende. beelden, en verftand, dat zy *t der moeite niet waardig agten o om de voorftellen van anderen te overwegen; ook beziren sy eene al te groote dofis eigenliefde, dan dat ze zich gouden om derwerpen aan bet vordeel en de gevoelens van. anderen. Eene vernedering van die natuur zou hen al te veel verlagen in ds oogen van hunnen medemensch, en dan nog allermeest in fun» ne eigen; want ecn mensch, met vooroordeelen bezet, is door. ganus een Zeer verwaand en trotsch mensch: zich verbesidende dat "er geene hem gelyk, veel minder boven hem,zyn, en dat. hy alleen. de voomaamſte luister en ‘t hoofdfieraad der Maat» Cappy i> e — Wie het ware beeldtenis van iemand, een regte {childery van sen byzonder perzoon, wil malen, die heeft ten uiterfien noo» dig dat juiste onderfcheidende kenmerk, dat byzonder eigen van deszelfs karakter te treffen, dat het wezentlyke, het eigen yan deszelfs origineel. uitmaakt. Met dit over * hoofd'te zien verliest men den geheelen perzoon. Het valt hiet ligt, niet gemakkelyk, dit altoos te ontdekken, dewyl het van zeer vee- je omftandigheden af hangt. ‘Het wit, dat men treffen zal, moet voor den Schutter niet te ver, en buiten het bereik van zyn gezigt,geplaatst worden. Dus moeten onze pogingen zich ook niet uittrekken, tot gae ken, die boxen ons vermogen zyn; ons verand moet niet tragten te bevatten, het geen onze kernisfe te boven gaats verftandig te willen zyn, boven het menichelyk vermogen, zal €k, die daarna tragt, tor eenen dwaas maken. Waar de mensch ook.zyne vermogens toe gebruiken moge, en zyne kragten infpannen: welke ook zyne pogingen magen gyn, om boven anderen uit te blinken; zyn grootíta, Zyn voor- . as ae. . Raalte o @ SEDALYKE BRD ENKINGEN:, ats iasamifte pligt blyft beftendig, om zyne beste kräßten, groot. Re — n te fpannen, om in-de loopbaan der d de getakkigfte. de wenschhaarfte , vorderingen te maken. y r Zegtmoedigheid, minnelykheid, goedhattigheid , vereenigd met deftige manhaftightid, en onbezweken flandvastigheid, zyn vam die gezelige deugden, welke hem, die ze uitaefeur, in dé Mandchappy beminnelyk, en voor zich zelven allergelukkigst, ‘Het is eene volfirekte, onmagelyke, zask aan atie menfchen te voldoen , ieder genoegen pe kunnen geven: dan, het.zal ge». noeg zyn aan God te tehagen, ons geweten te voldoen, en het beite deel der menfehen genoegen te geven. `". >- Alle menfchen hebben sene aangeboren galteldheíd , die zich, in weerwil van alles, wat men mag aanwenden om die te vers bergen, nochtans telkens zien laat. Getyoonte, opvoeding; bet toep, een Zamenloop van zalen en omitandigheden kunnen zeet veele veranderingen in den mensch agnbsengen, en hebben ver. 