Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?IndieI? / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?IndieI?.
Populaire lezingen. Daar men echter de noodzakelijkheid inziet van de vermeerdering der middelen en van pogingen om het ledenaantal te doen toenemen, wordt er besloten te trachten, te beginnen met 1907, om de 2 maanden populaire lezingen te houden, en daarvan aan het begin van het jaar een lijst te publiceeren, die behalve de namen der sprekers, den datum der lezing ook het door hen te behandelen onderwerp zal bevatten. Tot het houden dezer lezingen stellen zich beschikbaar de Heeren: C. W. Weys, Dr. Сн. М. VAN Deventer, Dr. W. VAN BEMMELEN, 8. R. J. ONNEN, G. W. КІЕУЛЕТ DE JoNGE en Dr. H. J. VAN LUMMEL. Cursussen, Ook werd besproken of шеп cursussen 200 А ae А e Ñ 1 — 317 — inriehten, zooals die gehouden worden door het Bataafsch Genootschap te Rotterdam. De Heeren Dr. P. Anema en Dr. Н. ONNEN JR. stelden zich beschikbaar in het nemen eener proef, Op voorstel van Dr. pe Haan werd besloten, dat men schriftelijk bij den Secretaris zou opgeven of men zich beschikbaar stelde voor het houden eener lezing en tevens het onderwerp en de maand waarin, zoodat de Secretaris een lijst zou kunnen opmaken van de te houden voordrachten en deze tijdig zou kunnen publiceeren. Mededeeling van Dr. Ch. M. van Deventer over eene onnauwkeurigheid der herleidingsformule in gebruik bij de methode der dampdichtheidsbepaling volgens Victor MEIJER. In de herleidingsformule treedt op de factor a waarin B de barometerstand is en » de maximum-spanning van Waterdamp bij de temperatuur der omgeving. Spreker betoogt, dat men ten onrechte В met n vermindert; de lucht toch, die gedurende de proef de verdampingsbuis vult, is niet droog, doch heeft het vochtigheidsgehalte der atmosferische lucht op het uur der proef. Is die lucht, zooals in Batavia menig- Шаа! het geval is, nagenoeg verzadigd, dan behoort de cor- rectie = geheel te vervallen en in andere gevallen moet men Ze vervangen door een andere correctie n’, die men het dampspanningsexces kan noemen en die gelijk is aan het — maximum van spanning van waterdamp verminderd met de Vochtigheids-spanning der lucht voor het uur van proef, Welke laatste grootheid door den hygrometer geleerd wordt. Spreker laat zien, dat door deze nieuwe correctie in Batavia беп fout van 3 %, vermeden kan worden; іп Midden-Europa is het voordeel geringer, toch is het eene kleine moeite de Voorgeslagen verbetering ook daar toe te passen. Voor zoover spreker uit de hem ten dienste staande werken. kan nagaan, is de hier aangeboden wijziging nieuw; dat men Ze zoo lang voorbijging verklaart hij daaruit, dat de herlei- dingsformule van Victor Mener dezelfde is als die men reeds -- 318 — lang gebruikte voor de herleiding van het stikstofvolume opgevangen bij de stikstofbepaling volgens Dumas. Dáár moet men inderdaad B met » verminderen en wellicht, waar de herleiding overigens geheel dezelfde was, heeft men daarom verzuimd op te merken, dat bij de methode van VICTOR Meijer n moet worden vervangen door het damp- spanningsexces. Bestuursvergadering op Donderdag 10 October 1906. Aanwezig zijn de Bestuursleden: J. J. К. ENTHOVEN (Voorz.), Dr. Сн. М. van Deventer, G. W. KIEWIET DE JONGE, Dr. H. D. Tyeenk WiLuxk, Dr. ©. Gruss, Dr. H. ONNEN JR, Dr. A. H. J. Betzer, C. W. Wers, Е. VAN DER Goor en Dr. H. J. VAN Lummer (Seer.); terwijl als gast aanwezig is het gewone lid M. Н. DAMME. Nadat de Voorzitter het nieuw gekozen Bestuurslid F. VAN DER Goor heeft begroet, worden de notulen gelezen en ` goedgekeurd. Ingekomen stukken. Bedankt heeft als Bestuurslid: Dr: J. P. Kroos. Bedankt hebben als gewoon lid: Dr. J. Н. Е. KOHLBRUGGE en Mr. P. FILET. Aangenomen alg gewoon lid: Dr. A. KUENEN. Mr. Tu. THOMAS. С. О. VAN DER PLAS. Titnoodiging. Van het ,Congi par la société scientifique d'Hygiène uitnoodiging tot deelneming ingekomen; gebruik van gemaakt worden. grès international organisé — 319 — 4 Benoeming tot Bestuurslid. Ор voorstel van den Voorzitter wordt de Heer Н. M. van Harren tot Bestuurslid gekozen. Onderkaak potvisch. Op verzoek van den Heer Dr. H. D. TIEENK WILLINK wordt hem de kaak van een potvisch voor het Gymnasium Willem III afgestaan. Verder wordt besloten een ruiling met genoemden heer aan te gaan, waarbij de Vereeniging het werk van Ехсікв Das Pflanzenreich overneemt inplaats van ENGLER und PFAUNDLER Die Pflanzenfamilien, dat zij aan Dr. TJEENK WILLINK afstaat, onder het servituut dat het afgestane werk, totdat het andere volledig zal zijn, ter beschikking van de leden blijft. | Hierna komt in behandeling het voorstel van Dr. Сн. M. VAN Deventer om te trachten de Rijksuniversiteit te Groningen haar geleden verlies te helpen herstellen bijv. door van den Plantentuin zooveel mogelijk duplicaten te trachten te verkrijgen. Dit voorstel wordt na eenige discussie afgestemd. Op verzoek van Dr. TJEENK WILLINK deelt de Voorzitter mede, dat het onderzoek van Krakatau waarschijolijk °t volgend jaar zal plaats hebben. De toestand der gebouwen en het terrein van de Vereeniging zal naar aanleiding van een op- merking van den Heer б. W. Kırwırr DE Jone aan een onderzoek onderworpen worden, terwij men het er over eens is dat de noodig gebleken herstellingen moeten plaats hebben. Hierna deelt Dr. H. J. van LUMMEL ’t een en ander over kometenstaarten mede, voornamelijk naar aanleiding van een fotografie genomen door Prof. E. E. BARNARD van het Yerkes Observatory. Op verzoek van Dr. Сн. M. VAN DEVENTER wordt Dr. Н. J. vas Lumet herinnerd aan zijn belofte alsnog eene mededeeling te doen over den lichtdruk. Een vrij geanimeerd debat maakt dat de vergadering vrij laat gesloten wordt. — 320 — Bestuursvergadering op Donderdag 15 November 1906. Aanwezig zijn de Bestuursleden: О. W. Weys, Dr. Сн. M. VAN Deventer, J. W. van Eek, Dr. Н. ONNEN JR., б. К. J. Onnen, Dr. A. Н. J. Betzer, Dr. H. J. van LUMMEL (Geet en als gast D. P. N. VAN KAMPEN. Daar noch de Voorzitter, noch de Ondervoorzitter aanwezig konden zijn belastte de Heer C. W. Weys zich met de leiding van de vergadering. De notulen worden gelezen en goedgekeurd behoudens eene kleine toevoeging van den Heer т. Сн. M. van Deventer naar aanleiding van een door Dr. VAN LuMMEL gedane belofte. Ingekomen stukken. Bedankt hebben als gewoon lid de Heeren: ; J. BUKER en F. F. G. MUSCHTER. Ned.-Ind. Kunstkring. Gelezen werden drie brieven van den Ned.-Indischen Kunstkring, één om te bedanken voor het afstaan van het gebouw voor de Rembrandt-tentoonstelling, een tweede om vergunning te vragen tot het houden van eene tentoonstelling van prentenboeken en een derde om E bedanken voor de gunstige beslissing op bovengenoemde aanvraag. Daar zoowel de Voorzitter als ook de Ondervoorzitter afwezig waren, had de Secretaris gunstig beschikt op het gedane verzoek, waarmee de vergadering accoord gaat. -Smithsonian Institution. Ingekomen was een brief van het „Smithsonian Institution”, afdeeling „International Exchanges | met het verzoek om aan de door de aardbeving te San Francisco | vernielde bibliotheek der „California Academy” 200 mogelijk ` het Natuurkundig Tijdschrift in zijn geheel te schenken. | Besloten werd het ons door het Gymnasium afgestane exemplaar daartoe beschikbaar te stellen. — 321 — Westelijk paviljoen. De Heer C. W. Weys doet als Directeur der Gebouwen mededeeling omtrent den toestand van het Westelijk paviljoen. Naar aanleiding hiervan wordt besloten voorloopig voor de herstelling / 360.— beschikbaar te stellen, indien de mede-eigenares, de Maatschappij van Nijverheid en Landbouw hiermee accoord gaat. Wat het Oostelijk paviljoen aangaat wordt besloten den toestand door een opzichter te laten opnemen, als men met de herstelling van het andere bezig is. Beilstein. De Heer Dr. А. H. J. Betzer stelt voor het Handbuch van Вепвтым voor de Bibliotheek aan te schaffen, daar voor de inteekenaren op de Berichte der Deutschen Chemischen Gesellschaft een reductie is toegestaan en een nieuwe druk voorloopig niet te verwachten is. Besloten wordt de Bibliotheek Commissie hierover te hooren. Mededeeling van Dr. Ch. M. van Deventer. Reeds vroeger had Dr. v. Deventer laten zien, dat Al zink uit een zinkaat- oplossing verdrijft, terwijl daarentegen, als men in verdund zwavelzuur een reep Al en een staaf Zn met elkaar in aanraking brengt — zonder aanraking hebben beide nagenoeg géén werking op het zuur — zich terstond waterstof tegen het Al ontwikkelt, wat ook geschiedt, zoo men het contact buiten de vloeistof, door een koperdraad bijv., tot stand brengt. Dit wijst er op, dat Al zich in een zure vloeistof gedraagt tegenover Zn als Pt en dus in de spanningsreeks rechts van (beneden) Zn komt, terwijl het volgens de werking der alkalische oplossing links van (boven) Zn moet staan. Burr еп Wueatstone vermeldden in 1855 reeds, dat Al naar den aard der vloeistof-reactie van plaats in de spanningsreeks verwisselt. (Verg. GMELIN— Kraut. П. p. 612). Welke strekking deze onderzoekers aan hun stelling gaven, had spreker niet kunnen nagaan, doch in den laatsten tijd is blijkbaar een andere meening ontstaan. , Want wel plaatst OSTWALD in 1887 en 1893 nog Zn vóór (boven) Al (Algem. Chemie II, p. 946, 2° druk), doch in 1899 is bij hem de LXV, 21% — 322 — plaatsing omgekeerd. Klaarblijkelijk is deze omkeer het gevolg van NkuMANN's onderzoek, die in 1894 de spannings- reeks vaststelde zooals men ze nu in de handboeken vindt, en waarin Zn rechts van (beneden) Al voorkomt. Deze plaatsing is echter beslist in strijd met de uitkomsten van de Heeeren van LUMMEL en van DEVENTER, welke uit- komsten geheel strekken tot bevestiging van het verschijnsel, reeds vermeld en dat men vinden der grondproef zou kunnen noemen, volgens welk bij verbinding van Zn en Al buiten of binnen het zwavelzuur, waarin beide gedompeld zijn, er zich waterstof ontwikkelt tegen het Al еп niet tegen het Zn. Zij onderzochten nl. welke de polen zijn van een element (type VorrA) van Zn en Al in verdund H, SO, gedompeld en deden dit door den sluitdraad boven een kompasnaald te brengen. Het Al bleek nu de positieve, het Zn de negatieve pool te wezen. Ten overvloede bleek hetzelfde door de afwijking van de multiplicatornaald bij dit element en bij een Leclanchécel te vergelijken. Ook werd bevonden, dat in een element Al, H, S0, Zn het Zn veel sneller opteert dan het Al. Volgens een zorg: vuldige proef over dit punt werd in een 5%, H, SO,-oplossing van de geamalgameerde Zn-electrode in één uur 68 m. gr. Zn opgeteerd tegen 5 m. gr. van de Al-electrode. Terwijl aldus de grondproef bevestigd werd gevonden en men dienovereenkomstig aan het Al in verdund zwavelzuur een plaats moest aanwijzen rechts van (beneden) het Zm, bepaalde men ook de klemspanning van het Al—Zn-element met een nauwkeurigen Voltameter door den Heer S. В. 7. ONNEN welwillend in gebruik gegeven. Gevonden werd een voltage van 0,4 Volt. voor een Al—Zn-element van type OLTA. Ken Al—Zn-element van type DANIELL, waarbij de Al-plaat in aangezuurde aluin-oplossing was gedompeld, toonde eerst een klemspanning van 0,3 Volt., die later steeg tot 0,35 Volt. Van dit element was overigens de stroomsterkte 200 gering, wellicht door locale werking van de Al-electrode op de aluin- -- 323 — oplossing — dat men de kompasnaald niet meer kon doen afwijken. Wel kreeg men een afwijking bij een multiplicator- galvanometer, en ook deze afwijking plaatst het Al rechts | van (beneden) het Zn. Spreker laat een eenvoudig toestelletje zien, bestemd om de werking van Al en Zn in galvanisch verband op verdund zwavelzuur te demonstreeren. Vervolgens vermeldt hij, dat eene berekening over de stroomsterkte van het element, waarmee de afname der Zn- plaat bepaald was, tot een uitkomst van 1 Ampere voerde, waarbij de inwendige weerstand werd afgeleid uit de grootte en den onderlingen afstand der platen benevens de door. KOHLRAUSCH opgegeven waarde voor den weerstand van zwavelzuur. Deze uitkomst is echter geheel in strijd met die, welke men verkrijgt, zoo men de stroomsterkte afleidt uit de hoeveelheid opgelost Zn, waarbij men 1/, Ampère vindt. Waarschijnlijk wordt de inwendige weerstand zeer verhoogd door een dun laagje basisch aluminiumsulfaat, dat de 4/-plaat bedekt. Um hierover eenig inzicht te verkrijgen, besloot men proeven te doen met een A4/—Zn-cel, waarbij niet А, SO, werd gevoegd, doch HCl, daar zoutzuur locale werking op het Al uitoefent en dus wellicht de plaat voortdurend geheel of ten deele schoonmaakt. Inderdaad gaf een eerste proef met een tangentenboussole een veel grooter afwijking bij een cel met zoutzuur dan toen men met zwavelzuur van gelijke normaliteit had gewerkt; de polen bleken onveranderd te zijn. Proeven van deze Soort kunnen allicht in de zaak klaarheid brengen. | Eindelijk wijst de spreker er nog op, hoe zonderling de Werking der 4/--Н, SO,—Zn-cel is voor de thermochemie, wan- neer men inderdaad moet aannemen, dat het 4/ onmiddellijk met zwavelzuur in aanraking is. Terwijl toch één equivalent Al bij oplossing een warmte-ontwikkeling van + 41 cal. moet Seven, ontwikkelt één zequivalent Zn slechts T 19 cal. en nu is de wet van de grootste warmte-ontwikkeling wel reeds — 324 — lang als dogma opgegeven, maar toch zou deze uitzondering zeer verrassend zijn. Trouwens, door Dirne is reeds op de werking van water en de vorming van hydroxyde en basische zouten voor Al gewezen. Een nader onderzoek naar de bijzonderheden van de Al— Zn-cellen is dus zeker aan te bevelen, al schijnt het reeds vast te staan, dat Al rechts van Zn moet geplaatst worden en niet links, en al zal gebrek aan goede instrumenten en literatuur wellicht de beslissende behandeling van dit punt in Batavia niet toelaten. Na eenige discussie sloot de Voorzitter onder dankbetuiging aan den spreker de vergadering. Bestuursvergadering op Donderdag 3 December 1906 Aanwezig zijn de Bestuursleden: J. J. K. ENTHOVEN (Voorz.), Dr. G. Grins, Dr. W. van BEMMELEN, L. б. DE VAL, J. W. van Eek, Dr. J. DE Haan, Dr. J. G. van DEVENTER, Dr. H. D. TJEENK Winn, S. R. J. ONNEN, Dr. Н. ONNEN ЈЕ, Dr. Сн. M. van Deventer, Dr. А. H. J. Berzer en Dr. Н. J. van LUMMEL (Secr.); als gasten woonden de vergadering bij de Heeren M. Н. Damme еп Dr. Р. N. van KAMPEN. Ingekomen stukken. Na lezing en goedkeuring der notulen komen in behandeling de ingekomen stukken: a. Als Bestuurslid en Lid heeft bedankt de Heer: Dr. J. Ө. VAN DEVENTER. b. Als leden hebben bedankt de Heeren: Dr. N. ADRIANI en L. P. J. VERMEULEN. e. Een brief van de Maatschappij van Landbouw en Nijver- heid, waaruit blijkt dat zij, voorzoover haar aandeel betreft, accoord gaat met de herstelling van ’t Westelijk paviljoen: | -- 925 — 4. Een schrijven van den Ned. Indischen Kunstkring, waarbij gevraagd wordt de reproducties van Rembrandt- tentoonstelling in de zalen van het gebouw der K. N. V. te mogen ophangen en ter bezichtiging te stellen. Tevens wordt op de wenschelijkheid gewezen eene Commissie uit het Bestuur te benoemen, die naar aanleiding van dit verzoek met het Bestuur van den Ned. Ind. Kunstkring kan confereeren. De Voorzitter benoemt de Heeren J. J. К. ENTHOVEN en Dr. Сн. M. van Deventer als lid dezer Commissie, terwijl aan- genomen wordt het verzoek іп beginsel toe te staan onder bedinging dat uit de getroffen overeenkomst noch geldelijke noch andere nadeelen voor de K. N. V. kunnen ontstaan. e. Een schrijven van het Bureau of Science (Philippine Journal of Science) Manila, aangaande een door dit bureau uit te geven Tijdschrift. Besloten wordt ruiling aan te vragen. f. Een prospectus over de uitgave Nova Guinea der Wicumany-expeditie. Wordt besloten dit werk aan te schaffen voor de Bibliotheek (Afdeeling Weltevreden). Beilstein. Nog wordt besloten, het door Dr. BELZER voor- gestelde boek van BEILSTEIN voor de Bibliotheek te Weltevreden ` aan te schaffen. Naar aanleiding van een opmerking over de Begrooting zal de Secretaris in ’t begin der volgende maand nieuwe leden door aanschrijving trachten te winnen. - De Begrooting zal door de Financieele Commissie worden opgemaakt en in de Januari-vergadering worden ingediend, deze Commissie zal daarbij de Bibliotheek-Commissie hooren. Nadat het Bestuur in zijn geheel, bij acclamatie, herkozen is en dus bestaat uit: J. J. К. Entuoven, Voorzitter. Dr. W. VAN BEMMELEN, Ondervoorzitter, Red. v/h. Tijdschr. Dr. H. J. van LUMMEL, Secretaris. J. W. van Eek, Penningmeester. C. W. Wzys, Directeur der Gebouwen. — 326 -- bespreekt de Heer Dr. Сн. М. van Deventer de wensche- - lijkheid van een vergadering, die alleen gewijd is aan de bespreking der Financién ook in verband met de uitgave van 't Tijdschrift en de aanschaffing en het onderhoud der boeken. Op zijn verlangen zal zooveel mogelijk gelet worden. De Voorzitter benoemt als leden der verificatie-commissie de Heeren Dr. Н. Оххех Jr. en Пт, H. D. TJEENK WILLINK, die beiden de benoeming aanvaarden. Mededeeling van Dr. H D. Tjeenk Willink over oervorming. De strijd of zich levende stof uit anorganische kan vormen is door de neo-vitalisten opnieuw op den voorgrond gebracht. Velen nemen de oervorming aan als een niet te vermijden gevolgtrekking van de evolutie-theorie; anderen meenen, dat bij het eerste ontstaan van het leven een kracht van buiten af heeft moeten ingrijpen, zoodat een scheppingsdaad heeft plaats gevonden. Het beantwoorden van de vraag „vanwaar de levende stof” door te veronderstellen, dat zij van andere hemellichamen op aarde gebracht zou zijn, brengt ons niets verder. Zelfs wanneer men de mogelijkheid kon aantoonen, dat dit plaats gevonden had en dat b.v. de temperatuur van de meteoorsteenen toeliet, dat er leven op kon blijven bestaan, dan nog is slechts de vraag verschoven. De laagste wezens, die wij kennen, zooals de Rhizopoda, bestaan uit een klompje protoplasma zonder wand. Zij bezitten echter vermoedelijk alle een kern, en zijn daardoor niet 200 eenvoudig van bouw, dat men zou kunnen veronderstellen, dat zij direkt uit anorganische stof zouden kunnen ontstaan. Het is toch gebleken, dat vele moneren, die men vroeger voor kernloos hield, deze bezitten; terwijl de Bathybius Heckelii van Huxuev, die bij de CHALLENGER-expeditie uit de diep-zee opgehaald is, als een levenloos neerslag is herkend geworden. Пе Cyanophyceae, waartoe de "Nostacaceae en Bacteriaceae gerekend worden, hebben niet alleen een wand maar volgens de onderzoekingen van Bürscuu en anderen ook vermoedelijk een kern. Vele vormen, die men evenals — 327 -- de moneren voor kernloos hield, zijn dit niet en het was alleen een gevolg van de onvoldoende techniek, dat men de kernen niet vinden kon. Het voorkomen van kernlooze levende cellen is dus zeer twijfelachtig. Wat den bouw der cellen betreft zij het volgende mede- gedeeld. Van een eenvoudigen bouw kan geen sprake zijn, daar men vermoedelijk steeds een kern aantreft, die wederom chromosomen bevat, en veelvuldig van centrosomen vergezeld is, terwijl kleurstofdragers herhaaldelijk voorkomen. De eerste levende wezens moeten veel eenvoudiger gebouwd zijn geweest; zij moeten bestaan hebben uit een gelijkvormige stof, die de eigenschappen heeft van assimilatie, groei en vermenigvul- diging. Daar nu de celkern, de centrosoom, de kleurstofdragers enz., ieder voor zich de eigenschap bezitten om zich te vermenigvuldigen, volgt hieruit, dat de cel niet de eenvou- digste levenseenheid kan zijn, maar samengesteld moet zijn uit een grooter of kleiner aantal nog eenvoudiger eenheden, die zich zoowel tot een kern, als tot een centrosoom enz, gegroepeerd hebben. Een kern bestaat uit een menigte chromosomen en de deeling van de kern blijkt bij nauwkeurig onderzoek te zijn een deeling van elke chromosoom in tweeën. Deze chromosomen bestaan wederom uit chromatin-kogeltjes, die eveneens de eigenschap bezitten zich te kunnen deelen. Ook bij de Oscillarieën, waar deze chromatin-kogeltjes niet tot een kern samengevoegd zijn, maar verspreid door het lichaam liggen, is waargenomen (Scugwiakorr), dat zij zich deelen. We kunnen ons nu denken, dat deze kogeltjes uit nog kleinere deelen bestaan, die de eigenschap van zich te kunnen vermenigvuldigen bezitten; maar eindelijk zullen we toch deeltjes moeten verkrijgen, die dat vermogen van zich te splitsen niet meer hebben. Deze laatste deeltjes zijn als de elementaire deelen van de cel te beschouwen en worden door Hertwic ,,bioblasten” genoemd (Allgemeine Biologie, p. 53). — 328 — Tot het aannemen van dergelijke levenseenheden zijn vele onderzoekers gekomen. Darwin spreekt in zijn pangenesis- theorie van „gemmulae”, WEISMANN van ,biophoren", DE VRIES van „pangenen” enz. Deze laatste laat zich aldus uit: „Naar mijne meening bestaat het geheele levende protoplasma uit pangenen, slechts deze vormen daarin de levende elemen- ten." (Mutationstheorie П, p. 690). Deze bioblasten bestaan uit atomen en zijn onderscheiden van andere groeperingen van atomen door 3 eigenschappen n.m. assimilatie, groei en vermenigvuldiging; zij vormen dus levenseenheden en zijn op verschillende wijzen tot complexen vereenigd, waardoor het protoplasma met zijne insluitsels ontstaat. Een bioblast kan zich deelen zonder dat daarbij, evenals bij de splitsing van een molekuul, het oorspronkelijke karakter verloren gaat. De vorming van deze bioblasten uit anorganische stof noemt men nu „oervorming” of „archigonie”. Zij vormden het homogene plasma, waaruit de eenvoudigste levende wezens bestonden. HackeL zegt er van: „het homogene plasma van deze moneren was een eiwit door een synthetisch chemisch proces uit anorganische verbindingen ontstaan: uit water, koolzuur en ammoniak (misschien onder medewerking van bepaalde zuren; salpeterzuur, cyaanzuur enz.).” (Phylogenie I, p. 35). De omstandigheden op aarde waren vroeger anders dan tegenwoordig; de warme atmosfeer was met waterdamp ver- zadigd; het zonlicht en de electriciteit werkten onder andere omstandigheden; de groote hoeveelheden koolstof, die later door de planten in organischen vorm is vastgelegd, kwamen toen voor als anorganische verbindingen, vermoedelijk was dus het koolzuurgehalte der lucht veel grooter dan tegen- woordig. Volgens Hacker kan men aannemen, dat die tijden voor de archigonie gunstige voorwaarden opleverden en dat de eerste levende wezens „moneren” of »probionten” op verschillende plaatsen van de aarde en herhaaldelijk door oervorming ontstaan zijn. „Het aannemen van archigonie is voor hen, die overtuigd zijn van de evolutie-leer, een ee e ER EN Late TET PETERE wm Тұ 2 — 329 — philosophische noodzakelijkheid. Maar steeds moet in het oog gehouden worden, dat de meerdere kennis, die men tegenwoordig van de lagere organismen heeft, en het juistere inzicht in de levensverschijnselen niet in staat geweest zijn de diepe en breede kloof tusschen het organische en het anorganische te overbruggen. En bij den tegenwoordigen stand van de natuurwetenschappen bestaat er weinig hoop, dat het ooit gelukken zal het eenvoudigste organische wezen op kunstmatigen weg uit levenloos materiaal te doen ontstaan” (HkRTWIG). Deze theorie der oervorming wordt vooral wederom in de laatste tijden aangevallen. Reinke zegt er 0.2. van (1): „Algemeen wordt erkend, dat de geschiedenis van het ` planten- en dierenrijk een ontwikkelen уап de eenvou- digste eencellige wezens, de oercellen, tot de tegenwoordig levende vormen vertoont, en dat die oercellen uit welke oorzaak dan ook eenmaal op onze planeet verschenen zijn; dat het leven op aarde een aanvang gehad heeft en dat het daarin een fondamentecle tegenstelling vertoont met alle verschijnselen van de levenlooze natuur.” Hij zegt uit te gaan van het feit, „dat een organisme, zelfs het eenvou- digste, absoluut verschillend is van de anorganische natuur; d.w.z. dat overgangen tusschen beide niet voorkomen. Daarom is ook een verandering van salpeterzuur, zwavelzuur, koolzuur, phosphorzuur enz. door de aan deze stoffen eigene krachten of zooals men zegt van „zelf” in levend protoplasma ondenk- baar” (p. 556). Dat het eenvoudigst bekende organisme geheel verschillend is van de anorganische natuur is volkomen juist; eveneens ` dat geen overgangen tusschen beide bekend zijn. Dit is echter geheel iets anders, dan dat zulke overgangen nooit bestaan hebben; en het bewijs, dat dit laatste het geval is, is nog niet geleverd. | Verder zegt REINKE: ,, dat reeds het eenvoudigste elementaire organisme de eigenschap bezit „zweckmässig” te handelen, пу Reinke, Einleitung in die theoretische Biologie. — 330 — „zweckmässig op zijne omgeving te reageeren, zoodat het probleem van de oervorming ook het probleem van het ontstaan „des zweckmässigen” insluit. Juist hierbij is het duidelijk, dat de selectie deze opgave niet vervullen kan; de selectie toch kan niets nieuws scheppen, alleen het voor- handene behouden, wanneer het doeltreffend is.” Terecht zegt Reinke, dat de selectie niets nieuws kan doen ontstaan, en de beteekenis van de selectie is geen andere, dan dat de organismen, die niet voldoende in overeenstem- ming zijn met de omgeving, te gronde gaan; zoodat niet alleen nuttige, maar ook voor het bestaan van het wezen onverschillige eigenschappen gehandhaafd blijven, en zelfs schadelijke eigenschappen voorkomen of, zooals METCHNIKOFF zegt, ,désharmonies". REINKE schijnt nog overtuigd te zijn, dat een organisme zoo goed als geheel doelmatig ingericht is. In de laatste tijden is echter herhaaldelijk er op gewezen, dat die doelmatigheid van de levende natuur veel te hoog is aangeslagen, terwijl van doelstrevendheid geen sprake kan zijn. Het zou gewenscht zijn de uitdrukking doelmatig- heid in de biologie te vervangen door noodwendigheid; zoowel in de beteekenis van: in overeenstemming zijn met de ver- eischten door de omstandigheden gesteld, als in die van de niet te ontkomen gevolgen van de oorzaken, die gegeven zijn in de aanwezige toestanden. „Men zal misschien goed doen het geheele begrip doelmatig of ondoelmatig uit de natuurwetenschap te verwijderen”, zooals Prof. Went in zijn rede over de „Ondoelmatigheid in de levende natuur” heeft gezegd. Reinke laat zich verder in zijn „Einleitung” uit als volgt (p. 557): „Vor Allem fehlt es aber an jedem Grunde, um die Urzeu- gung als einen Vorgang erscheinen zu lassen, der sich mit Nothwendigkeit aus den Eigenschaften der anorganischen Materie heraus vollzog. Bestünde eine solche Nothwendigkeit, dann hätte sich Urzeugung unausgesetzt bis in die Gegenwart hinein vollziehen müssen, da wir allen Grund zu der Voraus- — 331 — setzung haben, dass die Verhültnisse auf der Erde zur Zeit des ersten Auftretens der Organismen nicht wesentlich andere waren, als in der Gegenwart." Ik heb er reeds op gewezen, dat de toestanden vroeger anders waren dan tegenwoordig, z00dat hetgeen vroeger heeft kunnen geschieden nu misschien niet meer kan gebeuren bij gewijzigde omstandigheden. Dat ook REINKE aanneemt een periode, waarin op aarde geen leven voorkwam, blijkt uit het volgend gezegde: „Ich verstehe unter Schöpfung die Thatsache, dass am Abschluss der Zeit, wo noch keinerlei Leben auf der Erdoberflüche sich regte, aus den unorganischen Verbindungen der Erdrinde die ersten Organismen entstanden sind durch Kräfte, die jenen unor- ganischen Stoffen nicht innewohnen, sondern die von aussen er auf sie einwirken müssten; geradeso wie die Kräfte, die Eisen und Messing zu Maschinen gestalten, nicht jenen Metallen eigenthümlich sind........... Meines Erachtens hat sich die Schöpfung so gut im Rahmen der Naturgesetze voll- zogen wie die künstliche Synthese des Zuckers, die auch nicht durch eine Mischung von Kohlensäure mit Wasser „von selbst” vor sich geht. Ich bin der Meinung, dass bei der Schöpfung die Naturgesetze ebenso wenig durchbrochen wurden, wie bei der Vererbung und der individuellen Entwickelung aus dem Keim. Würden wir die Neuschöpfung von Protozoen aus anorganischem Material täglich vor Augen haben, während Vererbung, beziehungsweise Fortpflanzung nur ein einziges Mal im Laufe der Erdgeschichte vorgekommen wäre, und dies Vorkommen von uns nur ,erschlossen" werden könnte, so wäre nicht Schöpfung sondern Vererbung das Mysterium.” Eigenaardig is het, dat bij REINKE het al of niet veelvuldig voorkomen van invloed schijnt te zijn, of een gebeurtenis een mysterie mag genoemd worden. Overerving en voort- planting zijn niet minder mysteries dan oervorming, al komen de eersten yoortdurend voor en kan tot oervorming alleen door redeneering besloten worden. Na afloop der mededeeling, die door een zeer geamineerd an debat gevolgd werd, roept de Voorzitter een woord van afscheid toe aan Dr. J. G. van Deventer en bedankt hem namens de Vereeniging voor al hetgeen hij én als Bestuurslid én als Secretaris in haar belang gedaan heeft. De Heer van Deventer bedankt den spreker voor de hem toegevoegde woorden en de vergadering voor de Kazen van instemming daarmede. BEGROOTING VOOR  . . „ 1500.— Rente van belegde gelden . . , 260.— f 6760.— f 6760.— ee, I. Bibliotheek. Aankoop boeken en nig kaag f 950.— Bindwerk . . . „ 350.— Brandassurantie . . piura cu ew Verschillende ullraven C cata E A Zeng Aankoop kasten. ... . . . » Т5- f 1620.— f 1690.- II. Tijdschrift. 6. Toelage Redacteur . . f 240.— 7. Wetenschappelijk Оли оогоо „. 100.— 8. Druklon . . ; 2, 1200.— 9 УО йл вен cv Wem ee aU. Kid мау о. e 18 f 1610.— , 1610.— III. Vergaderingen. 11. Bestuurs- en Alg. vergaderingen. 30.— 19. Populaire Voordrachten . . . , 100.— f 130.— , 130.— Transporteeren f 3360.— t> = La — n2 bo 23. — 334 — IV. Gebouwen. Onderhoud en herstellingen. Meubilair onderhoud Brandassurantie. Verponding Verlichting. V. Secretariaat. Toelage Secretaris. Kleine uitgaven. VI. Bediendenloonen. Vil, Wetenschappelijke doeleinden. VIII, Inningskosten. IX Onvoorziene uitgaven. Transport f 800.— 50. ac 24445 s 9k »: 4 бее f 1076.95 f 600.— nau аи f 750.— f 3360.— „ 1076.25 ” ” ” ” Pro memorie ro memorie f 6579.25 Behalve de tijdschriften, periodieken en vervolgwerken zijn in 1906 aan de Bibliotheek de hiervolgende boekwerken ` toegevoegd: N. ANproussorr, Matériaux pour la géologie de la région : Aralocaspienne. C. Вехеріскѕ. Recherches physiques et physico-chimiques sur l’acier au carbon. (Proefschrift) 1904. Dr. L. Bouman. Onderzoekingen over vrije woordassociatie. 1905. H. BREINEKAMP. Over lichtvoortplanting іп dispergeerende middenstoffen. (Proefschrift) 1905. Prof. Dr. L. Botrzmanny. Populaire Schriften. Dr. J. BozsrkEN. Ontwikkeling van enkele chemische problemen. (Rede) 1906. Н. BRoNGERSMA. De „Urologie” zelfstandig deel der medi- sche wetenschap. 1906 F. Е. CHkEskEMAN. Manual of the New-Zealand Flora. Екісн vox DRYGALSKI. Allgemeiner Bericht über den Verlauf der Deutschen Südpolar-Expedition. 1903. I. J. pa Fonceca. Reorganisacao naval e outros artigos. 1894, Ros. Е. Fries. Zur Kenntniss der Alpinen Flora im nórd- liehen Argentinien. (Proefschrift) 1905. О. Finscu. Systematische Uebersicht der Ergebnisse seiner Reisen und schriftstellerischen Thätigkeit. — 336 — GOEBEL. Zur Erinnerung an К. Е. Pu. vox Marrıvs (Gedächtnissrede). J. A. GRUTTERINK. Het experiment in de gesteentekunde (Rede) 1906. J. W. GILTAY. Experimental-Untersuchung über die Möglich- keit einer Doppeltelephonie mittels unterbrocl Klänge. 1906. E. HAGLUND. Ur de högnordiska Vedvüxternas Ekologie. (Proefschrift) 1905. Кхот HoLMBERG. Bidrag till kónnedomen om de fysikaliskt- kemiska egenskaperna hos vatkulösningar of Cerium- och Thorium-Salter. 1903 J. H. F. E. van HuwsEL. Bijdrage tot de kennis van de actiologie van olecranonfracturen. (Proefschrift) 1905. Jou. HENSEN. Verslag der Verloskundige Kliniek en Poli- kliniek van het Academisch Ziekenhuis te Leiden gedurende den cursus 1897—1898 еп 1898—1899. (Proefschrift) 1905. Dr. C. Horrsema. Liquatie (ongelijkslachtigheid) van binaire metaallegeeringen. 1905. M. Jansson. Om värmeledningsförmägan bos snö. (Proef- schrift) 1904. U L. A. JšGERSKIOLD. Results of the Swedish Zoölogical Expedition in Egypt and the White Nile. 1901. CHARLES JANET. Anatomie de la tête du Lasius niger. —: Description du matériel d'une petite installation scien- tifique. Dr. H. G. JoNKER, Bijdragen tot de kennis der sedimen- taire zwerfsteenen in Nederland. 1906. J. Косн. Den elektriska gnistan. (Proefschrift) 1904. C. KULLGREN. Om metallsaltors Hydrolys. (Proefschrift) 1904. — 337 — Dr. Р. N. van Kampen. Die Tympanalgegend des Säuge- tierschädels. (Overdruk) 1905. —. Résultats de l'expédition scientifique Néerlandaise à la Nouvelle Guinée. Amphibien. (Overdruk). “Dr. С. F. A. Koch. Chirurgische behandeling van inwen- dige ziekten. (Rede). Dr. J. H. Е. Коніввгввв, Die Gehirnfurchen der Javanen. 1906. Dr. P. N. VAN KAMPEN. Amphibien von Palembang. (Sumatra- Reise von Dr. WALTER Уо). 1905. Н. A. Lorentz. Ergebnisse und Probleme der Elektronen- theorie. 1906. Dr. J. Lorié. Beschrijving van eenige nieuwe grond- boringen. 1905. А. б. MarrLanp. "The salient geological features of British New-Guinea. 1905. ` Dr. J. G. DE Мах. Synonymical remarks about Palaemon neglectus nov. nom. and Palaemon reunionnensis Horr. (Overdruk) 1905. —. On Species of Crustacea of tlie genera Ptychognathus Ѕтімрѕ. and Palaemon Ғавв. from Christmas Island. (Over- druk) 1906. —. Diagnoses of Five new Species of Decapod Crustacea and of the hitherto unknown Male of Spirontocaris rectirostris Ѕтімрѕ.) from the Island Sea of Japan, as also of a new Species of Palaemon from Darjeeling. Bengal. (Overdruk) 1906. --. Uber einige Arten der Gattung Potamon Say. von den ` Philippinen u. von Kap York. Australien. (Overdruk). F. pe Montessus DE Battore. Les relations sismico- géologiques du Massif Barbaresque. 1904. -- 338 — Е. pe Monressus DE Battore. Les tremblements de terre. Géographie seismologique. 1905. M. van Meerten. Note sur Ја chaleur spécifique de l'eau, son entropie et celle de sa vapeur. 1906. Ivar NogpENsK)óLD. Studier äfver Malybdensemipentoxyd och dess, föreningar. (Proefschrift) 1903. Les Prix Nobel en 1903. C. A. J. А. OUDEMANS. Catalogue raisonné des Champig- nons des Pays-Bas. 1905. Тн. Opuner. Die Trematoden des arktischen Gebietes. Upsala. 1905. Н. К. Orrernaus. Eene mechanische oorzaak voor het ды ontstaan van appendicitis. (Proefschrift) 1905. SS Dr. G. van RUNBERK. Sur quelques phénoménes spéciaux de mouvement et d'inbibition chez le requin. (Scyllium). (Overdruk) 1905. —. Sur les dessins cutanés des vertébrés par rapport à la doctrine segmentale. (Overdruk) 1905. —. Di aleuni speciali fenomeni motorie d'inibizionne vel pescecave. (Seyllium). (Overdruk) 1905. AUGUST RoTHPLETZz. Gedächtnissrede auf KARL ALFRED VON ZITTEL. N. S. SHALER. А comparison of the features of the earth and the moon. E. San, Laubfarbe und Himmelslicht. Н. SENINsKI. Neogenablagerungen im District Suchum des Siid-Westlichen Kaukasus. Gust Swenanper. Harpun-, Kasspil-, och Lanspetsar fran Väst-Grönland. — 339 — Nits SrrvéN. Om de Svenska dikotyledanernas förster förstandningsstadium. Dr. Евер. Savm. Пе waarschijnlijkheidsrekening en het Theorema van Bernouilli, (Rede). Dr. A. Smits. De algemeene chemie en hare beteekenis voor de praktijk. (Rede) 1906, Dr. A. Toxopeus. Пе aantallen kwadratische hyperruimten in de ruimte van 5 afmetingen. 1905. Ivar TRAGARDH, Monographie der arktischen Acariden. Upsala. (Proefschrift) 1904. H J. Taverne. De Monosulfonbenzoëzuren (Pheencarboon- | sulfonzuren) en hunne door reëel salpeterzuur gevormde nitroderivaten. (Proefschrift) 1904. | Dr. В. D. M. VERBEEK. Kort verslag over de aard- еп zeebeving op Ceram, den 30“te" September 1889. 1900. —. Description géologique de ГПе d'Ambon (met atlas). Н. W. Woupstra. Over de werking van electrolyten ор kolloidale zilveroplossingen en over het proces der coagulatie. (Proefschrift) 1905. Dr. А. WINKELMANN. Handbuch der Physik (de reeds verschenen deelen). Dr. F. А. F. С. Went. Ondoelmatigheid in de levende natuur. (Rede) 1906. W. West and G. West. А comparative study of the Plankton of some Irish lakes. 340 — “ Dr. C. WINKLErR en Dr. J. Noorpnoek Heart. Aanteekenia naar aanleiding van Dr. J. Н. F. KOHLBRUGGE’S opstel den vaccinatie-toestand in Ned.-Indië. 1906. А. L. ZAALBERG. Differentiaal-meetkundige eigensch: van stralenstelsels. (Proefschrift) 1905. 