VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Men kan, ja, foms vreesachtige menfchen dwingen, een geloof te belijden, dat zij niet gevoelen ; imen Kan huichelaars maken, en anderen , om een geloof, dat zij beleden hebben , onder den naam van ftraf, geweld aandoen, zelfs hen ter dood brengen ; maar hen wezen- lijk te doen gelooven , dit is buiten de magt van al het geweld, das de verfchrikkelijkfte wreedheid tegen hen be- denken « en , met de gevoelloosfte bardvochtigheid, in uits pefening brengen kan, Nog meer valt de dwaasheid van allen dwang in zaken van ener in de oogen, wanneer men bedenkt , dat het gelooven zelfs niet eens van den wil van hem, aan wien fyen dat geloof wil opdringen, afhangt. In het geloof is de mensch tijdelijk , niet dadelijk ; het is geene daad van zijnen wil, Het geven of: weigeren van geloof: hangt niet af van zijne wilsbepaling, maar van de overtuiging, die de te gelooven voorgeftélde zaak bij hem al of niette weeg brengt, Hoe dwaas is het dus niet, een’ mensch willen dwingen, om te gelooven ‚ wat gij hem voor- ftelt , wanneer , ook bij den besten wil om u te belie ven: het niet gens van homzelven afhangt, u een genot» gen te geven, hetwelk hij u anders gaarne zou verfchaf fen ! En hoe moeijelijk , ja bijna onmogelijk is het niet, hij de menfehen in het algemeen (met (lechts zeer weini» DVER DE ONVERDRAAGZAAMHEID IN DEN GODSDIENST „245 ge uitzonderingen) die overtuiging te weeg te hrengen „ welke noodig zou zijn, om hen, met kennis van zaken en in opregtheid des harten , van godsdienftig geloof te doen veranderen! De meesten toch hebben hun geloof, als erfgaed van hunne ouders, door reeds in de vroegfte jeugd biĳgebragte indrukken verkregen: zij hebben noch de kunde, noch den tijd, noeh de middelen om die te verkrijgen , waardoor zij in ftaat zouden gefteld zijn , om de meerdere voortreffelijkheid van eenig ander Gadsdienste ftelfel , dan zij in hunne jeugd ontvangen hebben, te bee oordeelen ; en zij hechten zich zoo veel te vaster aan het bunne, naar mate het hun door de hun dierbaarfte per» fonen is bijgebragt, en zij buiten ftaat zijn, de hoogere waarde van het hun nieuw ganbevolen ftelfel te befeffen, Hoe dwaas is nu bij dit alles niet het formulier der On- verdraagzaamheid: geloof, wat jk geloof en gy niet geloos ven kunt, of gij zult flerven ! Maar ook met de gezonde Staatkunde is deze Onvere draagzaamheid ten hoogfte ftrijdig. — Vrijheid (de gee fchiedenis der Wereld , de vergelijking der Landen , waar- in men dezelve zoo veel mogelijk heeft behouden, met die, in welke men dezelve zoo veel mogelijk heeft Ver- kort, leert ons dit) vrijheid is de vruchtbare bron van bijzonder heil en algemeen walksgeluk. Om het hooge doel der Burgermaatfchappĳj, de regtsveiligheid van en» kelen en van allen, te verzekeren , is het zeer zeker on- vermijdelijk noodig, de natuurlijke vrijheid in vele opzig» ten te beperken; maar deze beperking moet niet grillig „ niet willekeurig. Dat Koningrijk is niet van deze wereld. ‘Geen dwang, geen geweld , maar overtuiging in hev-binnenfte „en. reeds aativankelijk gevoel van zaligende vertroosting:, hecht de menfehen. aan God en zijnen dienst, en bereidt hen voor de intrede in een beter Vaderland, - Moet reeds de voorgaande befchouwirig: en redeneriug oñs tot het befluit leiden , dat de Onverdraag zaam heid in het Godsdienftige met het gezond ‘begrip van Staatkunde te eenemale ftrijdig is; de overweging ‘van hare nadeelige gevolgen- voor de Burgermaatfchappijen zelve, waarin zij beoefend wordt, zal ons hoe langer hoe meer in dat be- fluit bevestigen , en het pleit te dezen onwederfprekelijk voldingen. Het komt mij niet onbelangrijk voor , hier op te mer- ken , dat gezegde Onverdraagzaamheid , naar gelange van de naaste bron , waaruit zij voortvloeit, zich in twee hoofdfoorten onderfcheidt. De eene, welke men, in eenen bepaalden zin, Godsdienftige Onverdraagzaamheid OVER DE ONVERDRAAGZAAMHEID IN DEN GODSDIENST 242 heeten kaf , rigt hare woede en geweld eigenlijk meer: be- paald tegen de denkwijs zelve; zij haat die, omdat zij van de hare vêrfchilt; zij waant de Godheid door dezelve beleedigd „ en, als kwam niet der Godheid zelve de wra» ke toë, als ware zij buiten {taat het te vergelden , acht men zich geregtigd, ja verpligt, den vermeenden haar aangedanen hoon in het bloed zijns dwalenden broeders uit te wisfchen., De andere, welke men eigenlijk Onvere draagzaambeid ter zake van den Godsdienst kan noemen „ is niet zoo zeer tegen de denkwijs zelve, als wel tegen de factie, tegen de zamen(panning, welke men. vreest dat uit dezelve ontftaan zal, gerigte Bezorgd voor eigen behoud, wordt men onderdrukker , om eene onderdruke king voor te komen en af te wenden , welke: men zelve in de toekomst vreest „ en ítraft , als bij voorraad, in het levend geflacht, de misdaden, welke men meent te. moe gen vermoeden door PEDELI PAROI te. zullen wor» den bedreven. Wilt gij- voorbeelden uit- de- vroegere. gefchisdenis 9 Neem voor de eerfte foort. die van Filippus den-Il, Kos ning van Spanje, en voor de tweede die van fariga Romeinfche. Keizers , tégen, de, Christenen betoond, — Wilt gij voorbeelden ‘uit onzen eigen’ tijd? Neem. voor de eerfte foort Frankrijk , en herinner u voor de tweede, wat nog kort geleden in Brittanje tegen de Ieten gezegd en befloten is,en wat in Griekenland door. Turk{che Bare baren tegen dat ftoutmoedig., maar Gngelukkig. Heldenvolk wordt uitgevoerd. Beide foorten van Onverdraagzaamheid , echter , komen daarin overeen, dat zij ten hoagfte onftaatkundig zijn, Beide misfen haar doel, en brengen voor elken Staat, waar zij uitgeoefend, worden, de. nadeeligfte. gevolgen met zich. Vergeefs is het, de meeningen , in zaken van Gods» Amst. door bedreiging van geweld, of door dadelijke zanwending van hetzelve, te willen onderdrukken. De Godsdienst zelf. hebbe zijne bedreigingen; hij:heeft ook Zijne beloften, Hoe meer het geweld dreigt of-drukt , 248. REDEVOERING hoe fterker de merisch aan denzelven vasthoudt. Hij be- $chouwt zijnen Godsdienst in zulk een oogenblik als zijn eenigst goed, hetwelk hem niet kan ontnomen worden, en hetgeen bij de aanwending van het uiterst geweld, eenen wreeden dood namelijk, het eenigst goed is, dat voor hem zijne waarde behoudt. De wreedfte vervolgin- gen, die ons de gefchiedenis geboekt heeft „hebben nooit eenige andere uitwerking gehad. Maar, het zij de vervolging meer bijzonder tegen de meening of denkwijs, het zij vooral tegen eene gevreesde factie of zamenfpanning gerigt zij, zij bereikt nimmer haar doel, maar bevordert veeleer het gevreesde onheil. Begin met te verdrukken, en gij fchept eene factie; de verdrukten vereenigen zich , en fcheppen moed: zij vere wijderen zich uit den Staat, en deze lijdt daardoor een onberekenbaar nadeel; of, indien een gelukkig toeval hun de magt verleent , om zich uit hunne onderdrukking te ver- heffen , worden zij, op hunne beurt , onderdrukkers van de Godsdienstgezindheid , waardoor zij zijn verdrukt ge- weest, en wreken zich op dezelve, als de ingezetenen van eenen Staat op eenen onttroonden Tiran, == Zietdaar de fteeds zich gelijkblijvende gefchiedenis der vervolgzucht. En ik meen dan ook uit dit een en ander met volkomene zekerheid te mogen befluiten , dat de Onverdraag zaamheid In den Godsdienst met eene gezonde Staatkunde te eene male ftrijdig is. Om nu nog eindelijk , naar mijn opgegeven voornemen , te toonen, dat deze Onverdraagzaamheid ftrijdig is met de verhevene Leer van het Christendom zelve, wil ik mij thans niet beroepen op den geest, dien de Christe- lijke Godsdienst ademt, op de algemeene liefde , die zij aanbeveelt, en alles, wat verder, daartoe ftrekkende, tallooze malen is aangevoerd en bijgebragt, op eene wij ze, veel beter en gefchikter dan die, waartoe ik mijzel ven in ftaat gevoel en ook de beperktheid van mijn beftek gedoogt, daar eene behoorlijke ontwikkeling hiervan, voor het minst ‚ de ruimte mijner geheele rede zoude ver- eifchen. Ik zal mij daarom thans alleen bepalen, om uwe OVER DE ONVERDRAAGZAAMHEID'IN DEN GODSDIENST .249 aandacht te vestigen op de wijze, hoe de werkzame ver- breider des Christendoms , de Apostel Paulus , de Onvera draagzaamheid in het Godsdienftige , met de nadrukkelijke fte taal, heeft beftreden, en daarentegen de onderlinge verdraagzaamheid ‚ met de krachtigfte drangredenen, aana bevolen. Onder de Christenen te Rome was , namelijk , een vera fchil van gevoelens ontftaan omtrent de al of niet geoor= loofdheid van het eten van fommige fpijzen , als ook over de viering ván den rustdag, of den dag des Heeren, Liefdeloos begon men reeds elkander wegens deze vere fchillende meeningen te beoordeelen en te veroordeelen, Twíst niet met elkander (hierop komt hoofdzakelijk ne. der, wat, in deze omftandigheden; Paulus, in het rade Hoofddeel zijns Briefs, aan hen fchrijft) Twist hiet met elkander, veracht elkander niet , veroordeelt elkander niet. Wie nog zwak is in het geloof , wie nog niet genoegzaam door de Christelijke leer is verlicht , onthoudt zich van fommige fpijzen ; de fterkere in het geloof, de meer vers lichte; acht alle fpijzen geoorloofd, De een acht den eenen dag boven den anderen dag ; maar de ander acht alle dagen gelijk. In zichzelve zijn deze zaken onverfchillig 3 geene fpijze is op zichzelve onrein of ongeoorloofd „ geen dag voortreffelijk boven den anderen, Intusfchen zoeke een iegelijk de verzekering in zijn eigen gemoed , en zor- ge, dat zijne daden miet de infpraak van zijn geweten overeenkomen. Gij behoort geen’ ander’ om zijne denk. wijs te verachten of te veroordeelen; want voor onszele ven zullen wij Gode reken{chap geven. Acht iemand zich in gemoede verpligt, zich van eenige fpijze te onts houden, hij handelt tegen zijn geweten , zoo hij dezelve gebruikt, en dus misdadig , hoezeer anders de zaak in zichzelve onverfchillig is. Ja, zelfs hij, die twijfelt, en evenwel zoodanige fpijzen gebruikt , handelt zondig , ome dat hij niet handelt naar zijn geloof, naar zijne overtuie ging, naar de infpraak van zijn gemoed, Veroordeelt echter elkander om zoodanige zaken niet, Weest in zulke opverfchillige dingen liever toegevend , om uwen broeder 50 REDEVOERING niet te ergéren. Dringt hem uw geloof , uwe overtuiging niet óp. Bedenkt, dat eigene overtuiging in dezen ten’ rigtfnoer moet ftrekken. Hebt gij geloof, hebt dat bij uzelven voor God; zalig is hij, die zichzelve niet oor- deelt in hetgene hij voor goed houdt, d. i. het geloof is eene zaak tusfchen u en God, en gelukkig hij, die zijne daden naar zijne overtuiging inrigt, wiens hande- lingen overeenftemmen met zijn geloof en met de infpraak van zijn geweten ! . Ziet daar, M. H. ,de echte leer der ERR" met eene edele eenvoudigheid, maar tevens met kracht en nadruk voorgefteld „en op hare eigene natuurlijke gron- den gevestigd, Ja, diepdenkende Paulus! met u roep ik uit: Niemand behoort te heerfchen over het geweten van een’ ander’; een iegelijk vindt hier zijnen eigen’ reg- ter ín zijne overtuiging en geweten; een ieder zal voor zichzelven Gode rekenfchap geven. Niemand der Chris- tenen beitoort zijnen broeder om een verfchil in gevoe- lens te veroordeelen , wanneer deze zich tot onderwerpen van befchouwing of beoefening bepalen , waardoor geene inbreuk wordt gemaakt op eens anders regt, of de zede. lijkheid gehoond, Met u roep ik mijnen medebroederen toe: . Hebt gij geloof, hebt dat bij uzelven voor God! En zoo ftrekke dan uwe eenvoudige, maar krachtige, tot de Romeinfche Christenen gerigte taal voor mij tot bewijs , dat de Christelijke leer , die gij onderwezen , aan- geprezen en alom verbreid hebt, een WR: is van On: verdraagzaamheid; En zoo heb ik dan, M. H., de taak, welke ik mij had voorgefteld , haar mijn gering vermogên vólbragt , en de Verdraagzaamheid in het Godsdienftige, zoo veel in mij was; door mijħe rede gehandhaafd. Moge ook mijne voor- dragt verre beneden haar onderwerp zijn, om de waarde van dat ofderwerp vindt ligteliĳk mijne rede bij ú ver- fchooning; wânt de gevoelens van uw hart komen den fpreker te gemoet, Waar toeh zoude ik wel meer toege- negent oeren vinden dart it Nederland ? Zal ik de fchim- mem: onze Voorvaderen oproêpen, die gevällen zijn als OVER DE PARERE AEA IN DEN GODSDIENST., 2yr ftagtoffers van gewetensdwang , om van hen te vernemen, dat Vervolgzucht in het Godsdienftige de ver{chrikkelijk. fte dwingelandij van alle is? Zal ik de fchim van onzen Eerten Willem oproepen , met hen , die nevens hem ge- vallen zijn in den heiligen ftrijd tegen Godsdienstvervole ging, om van hen te vernemen, dat Vrijheid van Gewe- ten een Onwaardeerbaar goed is, voor geene opofferingen te duur gëkócht? Neen; tranen van weemoed wijden wij aan. de gedachtenis dier flagtoffers , en gloeijen van vet- ontwaardiging tegen de helfche vervolgzucht, die dat of- fer vroeg. Ons hart verheft zich bij de graven dier Hel. den, die goed en bloed veil hadden voor de Vrijheid van Geweten, en liever met het Vaderland wilden vergaan , dan den nek geduldig buigen onder het juk van eenen gevloekten gewetensdwang. Maar voor ons is het ges Doeg „onder de vaderlijke regering onzes eerften Konings , onder de befcherming der wet, de voordeelen der Ver- draagzaamheid in`het Godsdienftige in de ruimfte mate te mogen ondervinden , om ons de Vrijheid van Geweten te doen befchouwen als ons dierbaarst en onwaardeerbaar goed, en ons hart te vervullen met eenen onuitwischbas ren haat tegen alle Vervolgzucht. Ja, M. H., Verga, in eeuwigheid , de dwangzucht, die °t geweten In ijz'ren boei wil (laan, wil leiden aan de keter; _ Die tot bekeering rooft en moordt en ’t offer zengt, En, op ’t gewijd altaar, het bloed der ketters plengt s Door vuig-belang beftuurd, door dweepzucht aangedreven, Door menfchenflagting flechts-waant , eeraan God te geven! (*) ‚ Verga die dweeperij! Dat fazend wanverftand | ‚ Zij eeuwiglijk geweerd vaa ’t dierbaar Vaderlands | dd, Navolging van zes regels in den tweeden zang der Henriade ván VOLTAIRE, 252 WAARNEMINGEN, OffTRENT DEN BIJVOEF 3 nn > WAARNEMINGEN , OMTRENT HET GEBRUIK VAN DÉ RADIX ARTEMISIZE VULGARIS , OP GEWONEN Bij» VOET) İN DE EPILEPSIE: Door | Ë. Je THOMASSEN Á THURSSINK, f heb in éen der voorgaanté ftukkeh van dit gedthi tijdfchrift een berigt medegedeeld omtrent het gebruik van den wortel det Arteinifia vulgaris , of Bijvoet , in de Eji: lepfie, getrokken uit het Fournal der Practifcher Heil- kunde von C. We HUFEBLAND und Bi OSANN De fchrijvet van dat berigt was Dr: B DAC H, Dan, dé beroemdé HUFELAND had; in de Charit te Berlijn, deze waarnemingen door nieuwe proeven bevestigd ge vonden , en door dit middel eene duurzáme genezing bé- werkt, Daar intusfchen deze verfchrikkelijke en deernis ‘waardige ziekte uit zeer verfchillende oorzaken ontftaát ; .- daar vele dezer oorzaken organisch zijn en nlet genezer kunnen worden , fpreekt het van zelf , dat dit middel niet in alle gevallen herftelling kan te weeg brengen. Eent langdurige ondervinding en met alle oplettendheid te werk _ geftelde proeven moeten ons alleen leeren , onder welke omftandigtieden en in welke gevallen men dit middel met hoop van èen goed gevolg kan aanwenden. Aan dit vérzoek is nu door velen mijner vrienden voldaan ; en ik zal dan ook den uit(lag dezer proeven, zoo wel als die van mij zelf, hier mededeelen. Ik had wel gewenscht, dat men mij in fommige waarnemingen nauwkeuriger dé omftandigheden en de vermoedelijke oorzaken had kunne opgeven; dan dìt is dikwijls moeijelijk , fomtijds ondoenlijk Vooraf zal ik echter hier dienen op te geven dargtne, ’t welk wij van den Heer BURDACH, ter nadere beps ling van het gebruik der Artemifia in de vallende ziekte; IN DE EPILEPSIE: 253 Vinden opgegeven, ten einde dit een en ander zoo wel met mijne eigene, als met de mij medegedeelde waarne. mingen te kunnen vergelijken , en daaruit eenige befluiten te wekken. In het 5gften deels 6de fuk van de : maand Decembee 1824 heeft de Heer nuRDACH ons berigt, dat hj Sedert korten tijd had opgemerkt, dat de Epilepfie ; die jonge mansperfonen van het 17de tot het aafte jaar , als cen gevolg van te fterken wasdom , en dus als eene zuis vere outwikkelingsziekte , aantast , niet alleen niet naár het gebruik der Artemifia luistert, maar daardoor zelfs. vers ergerd wordt, en dat na een herhaald gebruik van dezer wortel de toevallen zwaarder werden en meermalên we- derkwamen. Hij heeft hierom zijne correspondenten gé- waarfchuwd , dit middel niet, dan onder het opzigt var een’ Geneesheer , te laten gebruiken, Hij oordeelt het ina tusfchen niet ondienftig, om het in dit geval een- of án- dermaal te geven , omdat de fchadelijke werking alleen n eene meermalige aanwending gevolgd is, en dat dit mid- del dit bijzondere heeft, dat in alle gevallef ; waafin het eene genezing heeft te weeg gebragt, deze na de eër(te of ven minte na de tweede gift gevolgd is; terwijl ; het alsdan niet geholpen hebbende; het verders. gebruik nute teloos was, Hij had daarentegen bij vrouwen deze uita werking niet gezien in die gevallen, waarin de Epilepfte duidelijk uit de ligchaams- of geflachtsontwikkeling vooft= gelproten was; en over het algemeen had hij opgemerkt 5 dat de genezingen met dezen wortel meer bij vrouwen dan bij mannen gelukten , en wel in de proportie van drie tot twee, Hij zegt nog geene bepaalde indicaties van dit middel in de Epilepfie te kunnen. opgeven, daar het dike wijls in zeer hardnekkige gevallen hielp, en in volko- Jen gelijke gevallen geene uitwerking deed; Intusfchèr chen het, dat het vooral van nut ‚was, wanneer dè gie ftemming, van het „zenuwgeftel door. de ovet- lüflelen van eene- ontwikkeling (Bildungsproces) veroor- fakt of onderhouden, wordt. „ Voorts meent hij uit Zijne Kaarnemingen. te. mogen befluiten ; dat men het meeste KENGELWe 1826; NO, 6, R 254 WAARNEMINGEN , OMTRENT DEN BIJVOET , en zekerfle nut van de Artemiffa te wachten heeft, wan. neer dic in het begin der ziekte gegeven wordt, en dat men de verdere aanvallen kan voorkomen, wanneer meh het in de eerfte drie of vier dagen na den eerften aanval toedient , daar ‘het, later aangewend , dikwijls , even als alle andere middelen , werkeloos ‘blijft, Hij gaf dit middel in alle gevallen , zonder eenige voor- bereiding ,en zonder op de aanleidende oorzaken te letten 3 en, oslchoon de Artemifsa door eene zweetdrijvende kracht fchijnt te- werken, heeft hij niet kunnen merken, dat dezelve van eene bijzondere muttigheid was, wanneer de ziekte uit gene rheumatiëke oorzaak voortkwam , en dat alsdan ‘het daardoor veroorzaakte zweet geene genc- zing te weeg bragt. | Met opzigt tot de bereiding heeft hij noodig geoordeeld te waarfchuwen, dat men ‘bij het-tot poeder maken van den wortel wel moet opmerken , dat men de harde houte achtige deelen en de dunfte einden der wortelen eerst moet -wegwerpen , voordat men den alleen werkzamen bast des wortels :toebercidt, Hij had ontdekt , dat fommige Apo= thekers , na het te voren geroost te hebben, de houtaclt- tige, witte , krachteloogze ftof met geweld hadden geftampt , en ‘daarmede ‚de maag der zieken hadden overladen. Hij had aan de Zrtemifia , die hem uit verfcltillende plaatfen ‘tot onderzoek was toegezonden, gemerkt, dat de berei- ding ‘daarvan zelden behoorlijk was gefchied, en dat de wortels meest óp de kagchels al te heet gedroogd wa- ren, waardoor (de ‘kracht ‘verloren ging. Intusfclren kan men ‘dezelve , laat in den herfst „wel aan de matige warme te wan eene kämer-, die echter niét ‘boven de 14 tot 16° uh WE AU MUR gial „'blootftellen, - Bj de eerlte bekendmaking wan dit middel is de gift daarvan wat al te hoog opgegeven. ‘Latere waarne- mingen ‘hrädden ‘hein geléerd, dat men bij jonge lie- „den, «die \eene- middelmatige opwekbaarheid (mittere -Reizbarkeis) hadden, ‘meestal wêilig een half drach- ma, en dit:men jongen landliedén:, die minder gevoelig waren. ván -35 tot 40 grein Voor eche eeffte gift konde d ÍN DE EPILEPSIE; 255 gëvén, Waitneer nu de eerfte gift weinig zweet veroor- zaakt en geene titwerking heeft, kán men nå 24 uren bijde eerften de gift van 36 tót 40 gr. toedieheh , bij de laátfteri tot 45 gr. verhoogen. mer een’ ondrageliĳken rottigen ftank , die alle vreemden, welke er inkwamen, verjaagde, Nu ontwaakte de zieke, die men in zijnen flaap niet had willen ftoren , en men bemerkte alstoen , dat niet alleen de lijder , maar ook het bed , waarop bij gelegen had, dezen ondragelijken ftank voortbragt. Den volgenden dag had hij geen aanval; “savonds herháalde” men het middel; ’s nachts kwam het toeval weder, met dezelfde verfchijnfelen , doch in eene Mindere mate; ’s daags’ was hij wederom vrij. Men gaf hem ’savonds weder de Arteinifì a „en hij had zweet noch aanval; men merkte nu geen ftank meer, en er was geen fpoor van de -Epilepfie' overgebleven. Sedert is hij niet alleen van de vallende ziekte volmaakt genezen , maar zij ne zielsvermogens zijn wederom volkomen herfteld,’ “Hierop volgen nu eenige letterkundige berigten , zoo van den fchrijver ; als vån den Heer STOLL, te Arens- berg , omtrent het voormalige gebruik der Artemifia , uit oudere fchrijvers overgenomen , welke ik „als. weinig be- langrijk, voorbijga. | In. het éerfte Ruk van 1825, pag. 141, “vind ik eene waarneming van Dr BONORDEN van Börde , onder den titel: nuk van de Radix Artemifie in Chorca en Epilepfie. Bij een zwak meisje van 15 jarén „dat de men/es nog niet gehat had; oritftoriden, nå het plötfelijk verdwijnen van eene keelziekte y hévige krampen in dë handen, die zich wel- dia door ‘Herttgehéele ligcháam, vérfpreidden , en eindelijk tene’ volkomene Chorca’ St: Vi ti daarftelden , terwijl zij vókkomer bij häre” ‘kennis bleef. „Zij had reeds. allerhande gentesmìddelèfi” gebrinkt y corr de: Fchrijver geraadpleegd wëidi ' 'Zestikt 'giftën--var:- een drachma Artemifsa, en Eene“ fphatifchevlieg « pléister inden inek , die’ eenige dagen open: Earp “hamert elds ín de gerfte zes dar gen de Trk peie Weg: ette dageti na her óphouden bas il Aiow e YAONA ot al A a Ld gu Tk IN DE EPILEPSIE, 45 der krampen kwamen de menfes in een’ ligten graad te voorfchijn , en hierna verlope zij alle fporen dezer onge“ fteldheid. ri Hij had de voortreffelijke uitwerking vari dit middel bij twee menfchen , die epileptisch waren , gezien: deze ge=' vallen hadden echter niets bijzonder. merkwaardigs. In het Journal van HUFELAND van October 1825 heeft de Heer BURDACH ons wederom een nader berigt omtrent de uitwerking der Artemifia in Epilepfie gege- ven. Hij maakt hier ‘de aanmerking, dat hij in Berlijn: daarvan eene veel gelukkiger uitwerking ondèrvond „ dan- hij uit. de berigten van elders gewaar werd. Van de twin- tig zieken, aan «welke hij het middel had gegeven , gena- zen er achttien, terwijl het in andere: handen naauwelijks’ twee van de twintig geholpen had: : Hij fchrijft dit aan’ de bereiding van het middel toe. Hij heeft opgemerkt „ dat men de uitwerking niet naar de oorzaken , maar naar’ de tusfchenpoozingen en de periodiciteit ee aanvallen moet beoordeelen. Het juiste geval, waarin het middel- zeker helpt, is, als de tusfchenruimten tusfchen de ace: ceslen zeer kort, en dezelve zeer hevig zijn „' zoodat de zieke niet tot bezinning komt. Men geeft’ den eerften dag twee giften „en vervolgens dagelijks tot den derden! dag éérte gift; daarna dient men om denanderen dag cene: vrij fterke gift toe. Het -maakt geen onderfcheid, hoe lang de ziekte geduurd heeft. Er volgt altijd verligting.’ Onder verfcheidene honderd gevallen is het hem niet voor- gekomen, dat er meer dan drie accesfen daags kwameri. Meestal kwam er een acces ’sadvonds en ’s morgens. On- der deze gedaante komt de ziekte meest bij kinderen van 3 tot 15 jaren voor. Deze accesfen komen van onderen op uit de, voeten aan (juist wel niet met eene eigenlijke aura Epileptica) en zijn niet zeer hevig. Veelal zijn de- zelve met teekenen van wormen vergezeld , offchoon-worm- middelen daartegen niet. veel vermogen hebben, Deze kinderen verdragen de Artemifia zeer goed. - De aanvallen warden daarna veel zwakker, en flaan vervolgens eenige dagen over. Meu moet dan het middel eenige weken, iun klimmende giften , twee. of driemaal ’s weeks toedie« 958 WAARNEMINGEN, OMTRENT DEN BIJVOET 4 nen.. In deze gevallen zweeten zij niet zeér fterk. Men kan dit middel ook tot het agde jaar gerust geven, al is het eene ontwikkelingsziekte, In latere jaren kwam hem de ziekte onder deze gedaante niet voor, Deze behande- ling moest men onderfteunen doos laauwe aromatifche baden, Het middel, werkte minder gunftig bij menfchen van 17 tot a5 jaren, bij welke de aanval ’s nachts kwam. Het hielp ook weinig, wanneer bij bejaarde mannen de toevallen om de 6, 7 of 8 weken hevig en met een fterk zweet zich vertoonden, Het is een waar /pecificum in alle krampachtige toevallen der kinderen. Wanneer de toevallen daarbij hevig waren , voegde hij mofeħus er bije Het was zelfs van nut, wanneer er een ligte trap van ont{teking bij plaats had. Bij meisjes van ra tot 15 ją ren , bij welke zich de men/es moesten ontwikkelen , ko- men deze fpoedig voor den dag , waarna de Epilepfie op- houdt, zelfs wanneer de menfes náderhând wegblijven, Wanneer de ziekte na de ontwikkelingsperiode. ontftond , zelfs wanneer de menfes kde waren „deed de Are gemifia minder nut, „HurELANp voegt hier in eene noot bij, dat hij in, Berlijn twee gevallen’ van genezing had waargenomen , het eene in het Poliklinisch Inftituut, het andere: van Dr, SCHMID, waarin een meisje in de ontwikkelings- periode door eene enkele gift van dit middel, pa een fterk zweet, hetwelk hier noodig fchijnt te zijn , volkos men genezen werd. Wat nu mijne eigene ondervinding betreft, doet het mij leed, dat ik daarvan: weinig beflisfends zeggen kan. Meestal door huitenlieden van verre geraadpleegd, is men hier zeldzaam: in ftaat, den uitlag. gewaar te wor- den. Ik fchreef de Arterifi a op de gewone wijze aan twee Epileptici voor , die: de ziekte - federt jaren’ gehad hadden. Deze herftelden beiden na de eerfte giften, en raadden het ook aan een’ derden , buiten mij, aan , die, zoo als ik van den Apotheker vernam , ook zoude her- fteld zijn. Ik heb echter, door den afftand , geene na- dere berigten kunnen bekomen. Van twee anderen, diè IN DE EPILEPSIE. 259 mij-ook meermalen te voren zonder goeden uitflag geraade dar hadden, en die ik op hun verzoek het middel gaf, heb ik ook naderhand niets vernomen. Vóór eenigen tijd raadpleegde men mij over een meisje van 9 jaren, dat drie jaren geleden onverwacht ftuipen. kreeg aan de regterzijde des ligchaams. Dit duurde, ge- durende twee jaren, van tijd tot tijd voort. Vóór een jaar kreeg zij ware epileptifche aanvallen, verzeld van eene reutelende ademhaling. Deze accesfen duurden niet meer dan een paar minuten ;en kwamen vooratdes nachts aan. Over dag heeft zij geene ftuipen , maar flaauwten, Ik liet haar tot driemalen ’s avonds een drachma Artemifia met warm bier gebruiken. Zij geraakte daarvan wel aan het zweeten , maar de accesfen werden menigvuldiger en heviger. Over dag werd zij zelfs ongemakkelijk en onge- fteld, Uit hare houding, die ik nu eerst konde onder- zoeken, kwam het mij voor, dat zij wormen had, Na het vruchteloos gebruik van het conferf van STORCK, en de verzekering, dat zij reeds vele middelen tegen de wormen vergeefs gebruikt had , raadde ik haar, eenigen tijd alle geneesmiddelen te laten varen. Het kwam mij voor, dat deze ziekte eer eene foort van Catalepfis dan van Zpilepfis was, Ik zat dan nu overgaan, om zoo wel de voor- als nadeeli- ge berigten omtrent het gebruik van dit middel , welke mij Zijn toegezonden , mede te deelen, ten einde men een one» partijdig eu onbevooroordeeld oordeel over hetzelve zou- de kunnen vellen. (Het vervolg hierna.) E OMSTANDIG VERHAAL VAN DEN BRAND VAN HET ENGELSCH Os 1. COMPAGNIESSCHIP KENT, IN DE BAAE VAN BISCAYE, DEN EERSTEN MAART 1825, DOOR ÉEN” DER DEELGENOOTEN IN DE RAMP GESCHREVEN, (Uit het London Magazine.) De rene, éen Engelsch O. I. Compaguiesfchip, had, be- balye zijue lading en equipage , (beflaande in 148 man en 20 260 OMSTANDIG VERHAAL VAN BEN BRAND pasfagiers) aan boord een goed deel van het gifte regement ; te weten gq officieren, 344 foldaten, 43 vrouwen en k kinderen, Des avonds van maandag 28 Februarij, toen de Kent zich op 47° ga’ breedtp en 30° lengte bevond, ftak een heftigs wind op uit heç westen, geftadig toenemende gedurende den volgenden morgen. Omftreeks middernacht werd de (lingering van het fchip zoo fterk , dat de meestbevestigde mepbelen in de voornaamfte vertrekken met geweld tegeu elkander hort. ten, en, bij elke wending van her roer, de groote kettingen geer aanmerkelijk werden ondergedompeld. Kort te voren was een der fcheepsofficieren, zich willen. de vergewisfen, of alles in het benedengedeelte gefloten was, met twee of drie matrozen in hef ruim afgeklommen,; Deze pfficier, ziende, dat de lantaren, van welke hij zich bad yaarzien, flechts een fJaauw licht gaf, gebruikte de voorzigs tigheid , met dezelve naar de kgebrug te gaan, ten einde zulks te herftellen. Terugkeerende , ontdekte hij, dat een er okshoofden, fterken drank inhoudende, vlot geraakt Was, en beval den matrozen, eenige blokken te gaan balen, om hetzelve te bevestigen, Gedurende hunne afwezigheid kreeg het fchip een’ harden fchok, en het ongeluk wilde, dat den officier de lantaren ontfchoot, In zijne drift, om dezelve tes INÉ té bekomen, verliet hij bet vat, dat eensklaps aan ftuks ken floeg, en, het geestrijk vocht met de lamp in aanraking komende, fond het ganfche fcheepsruim in een oogenblik n vlam, Zoo lang dezelve zich binnen den amtrek bepaalde, die men wist, dat van alle kanten met watervaten omringd was, yoedde men hoop, den brand te kunnen meester worden; maar „toen de flaauwe , blaauwachtige damp, die ‘iu het begin poll, vervangen werd door dikke en Zwarte rookwolken, ie, {nel opftijgende door de vier luiken, zich weldra over het geheele fchip verfpreidden, werd een langer geheimhoue afe Onmogèlijk, en begon ‘men fpoedig adn het behoud dès chips te wanhopen. „De vlam heeft het kabelgat bereikt!” riepen eenige femmen, en de fterke pekreuk, die zich pver het dek verfpreidde, bevestigde de waarheid dezer uite oeping. in dezen fchrikbarenden toëftand koos de kapitein C OBB met eene vaardigheid en bedaardheid, welke het gevat | {gheen te verhoogen , de énige partij , die hem overbleef ‚rs VAN HET ENGELSCH O., I, COMPAGNIESSCHIP DE KENT. — <6t die, namelijk, van te bevelen, dat het benedendek doorgé- flagen , de prefenningen der luiken opengehakt,en de onderfte gefchurpoorten opengezet werden , opdat de zee onverhin. derd konde birnenftroomen. Deze bevelen werden oogenblikkelijk door de vereenigde manfchap volvogrd; maag dit konde niet zóó fpoedig gefchie. den, dat men het verlies van eenige zieke foldaten, eene vrouw en verfcheidene kinderen konde voorkomen, wie de kracht ontbrak, om het bovendek te bereiken. De ontzagge- lijke hoeveelheid waters, welke deze bewerking in het ruim deed indringen, had, voor een oogenblik, het bedoelde gee volg van de vlam te verzwakken; maar het gevaar van te zinken vermeerderde, naaf gelange dat van den brand vermin- derde, en onderfcheidene teekens kondigden aan , dat het fchip begon te zinken, — een klaar bewijs van deszelfs naderend vergaan, Van den eenen kant de dood door het vuur, van den an- deren die door het water... ijsfelijke keuze! Beurtelings op het dringendfte gevaar toefchietende , betreed de manfchap nu den brand door middel van het water, dan weder het was ter zelve, terwijl intusfchen de vlammen al hare woede her- namen, Het tooneel wan fchrik, waarvan wij thans getuigen en deelgenooten, tevens waren , laat zich niet befchrijven. Het dek was bedekt met -zes- tor zevenhonderd: menfchelijke we zens. , Dezen liepen her- en derwaarts , elkander roepende en zoekende ; terwijl anderen onbewegelijk ftilflonden, in de kalmte eener zwijgende onderwerping, of in eene ftompe ges voelloosheid, Dezen gaven zich over aan de razendfte ver= voeringen; genen, geknield, riepen, met de nadrukkelijkfte gebaren en luidklinkende uitroepingen, den Hemel vurig aan om genade, Men zag er, die ‚met de armen kruifelings op de borst, zich haastten, de uitwendige pligten „door Aun geloof voorgefchreven , te vervullea; terwijl de oudfte en onver faagdfte (oldaten en matrozen zich treurig gingen nederzet- ten boven de kruidkamer, opdat de uitbarftings , die zij elk oogenblik verwachtten, op ééns een einde mogt maken aan bun lijden. Verfcheidene vrouwen gaven blijken van onge- meene kloekmoedigheid, inzonderheid twee jonge dames, welker gedrag N vol waardigheids , het model vertoonde var cenen moed, op de edelfte wijze doer christelijke beginfelen gewijzigd. Op de droevige mare, dat er geene-hoop meer was, en dat de dood (nel en onontwijkbaar naderde, knicide 262 OMSTANDIG VERHAAL VAN DEN BRAND eene van haar bedaard neder, en, de handen wouwendé: » Heer!” zeide zij, „wees welkom, ook in deze geftake!" Vervolgens floeg zij aan die haar omringden voor, op ftaan- „ den voet eenige gedeelten der H. S, voor te lezen. deren, boven alle befchrijving , het gezigo van eenige kleine kinderen , die nog te bedde lagen, en, geen denkbeeld beb- bende van de gevaren, die hen dreigden, zich als naar ge woome vermaakten met hun fpeelgoed , en de onnoozelfte en ontijdigfte vragen deden, zoo wel aan elkander, als aan dio bij hen kwamen, Alle hòop vervlogen zijnde, kondigden de werrigungen van elk onzer aan, dac hij zich verloren áchttes De een mm uit zijn’ lesfenaar eene haarlok, en drukee die aan zijn hart; terwijl een ander papier zocht, om san zijnen vader nog eeni- ge regels te fchrijven, die hij in eene flesch wilde fldicen. In die werfchrikkelijk oogenblik, daar ons geene fchadow van hope meer overbleef ,en terwijl de brief, die ons nood- lot zou verkondigen, aan de golven werd toevertrouwd, viel het onzen vierden ftuurman, THOMSON, in, eenen man vaar den voortop te doen klimmen, om te zien, of mew, bij geval, ook een fchip konde ontdekken. Dit gefchiedde, De matroos hield , terwijl hij klom, de oogen op deh gezigtein- der gevestigd... Welk eene ftilte heerschte er onder óns, door doodsangst en onzekerheid te weeg gebragt! ,,. Eens. klaps riep de matroos, zijn’ hoed gwasijende: „Eet „ Zeil! een zeil onder den windt” Op deze aankondiging borften duizende uitroepingen op ééns los, en dezelve werd van het dek met een driewerf herhaald vreugdegefchreeuw begroet, Terftond werden de noodvlaggen opgehefchen, bet gefchut van minuut tot minuuc gelost, en men zette all zeilen bij, om hee fchip te naderen, dat men nu weldra ost- waarde, en bleek te zijn de Cambrig, eene kleine brik vat 200 ton, beladen voor Vera » Cruz, en aan boord hebbende twintig à dertig mijnwerkers van Corswallis,en eenige Agen- ten van de Anglo- Mexikaanfche Compagnie: Intusfchen had de brik ons in het eerst niet opgemerkt, dewijl het gebrul der zee den donder van ons gefchuc vér VAN HET ENGELSCH O. I, COMPAGNIÈSSOHIP DE KENT, 463 doofde, Eindelijk trokken de dikke rookwolken, zich în de lucht verheffende, de aandacht van de Cambria, en verkon= digden hem ongen nood. Zij heesch terftond de’ Brirfche vlag, en (neldp mert valle zeilen te onzer hulpe. Terwijl de brik naderde, beraamden de kapitein, de kolo- pel FEARON en de majoor MAC-GREGÓR te Zamen de Boodige maatregelen rer ontruiming van de Kent, Een officier vroeg, in wêlke orde de officieren het zouden verlaten, „ Even als bij eene lijkplegtigheid,"” antwoordde de majoor, Deze íchikking werd terftond beaamd door kolonel FEARON , daar bijvoegende: „ Wel te verftaan, dat de jongften de » tten zullen zijn, Maar dat, op doodftraffe, geen’ mar æ het wage, in de floepen af ce klimmen, váór dat de vron- p wen ên kinderen- geborgen zijn 1” Eenige teekens van ongeduld zich vertoonende bij de fols , daten en de matrozen , was men beducht, dat zij zich bif de omruiming op de booten zouden werpen „en eenige officiere werden, met den degen in de hand’, geposteerd, om hen in bedwang te houden, De kapiteio alles geregeld hebbende , om in de eerfte boot de dames en goo vele foldatenvrouwen als zij konde bevats ten, welke zich in haast in al de kleederen hadden gewike keld, welke. zij zich konden werfchaffen , te doen afklimmert; wok, vegen twee ure, de ftoet ffilzwijgend vaw de scheers kamers naar de gefchutpoom, san wier buitenzijde de bare kas was vastgemaakt. Geen woord, geen kreet werd er gen boord, De kinderen zelve hielden op met fchreifen, alsof zij den onuitfprekelijken ftrijd gevoelden, die, in het oogene blik der wreede fcheiding „het hart der ouders zou verfchteue ten, De filte werd flechts eenmaal afgebroken door de dae mes , die fnikkend fmeekten , als eene gunst, bij hare echte geaooren te mogen achterblijven; maar op de aanmerking, dat elk oogenblik verwijls ee menfchenleven konde kosten, heren zij zich achtervolgens aan de teederfte omhelzingen onsrukken, en, met den moed, die hare fekfe te midden der ontzerendfte beproevingen onderfeheidt en vereert, in het vaartuig dragen, hetwelk onmiddellijk in eene zoo onftuimige zee werd geflingerd , dat men mauwelijks durfde hopen , hete zelve de Cambria te zien bereiken, Hoewel kapitein cops dile voorzorgen had gebruikt , om’ het gevaar. van her uichijfchen der floepen te verminderen , ew hij te dien einde een’ man, met eene bijl gewapend , geiast had , 264 OMSTANDIG VERHAAL VAN DEN BRAND j het touwwerk aan beide uiteinden ftuk te hakken, wanneer het geringfte belecfel het loshaken verhinderde } fcheelde het weinig, of dit gevaar, onaffcheidelijk van deze ganfche be- werking, (gevaar, alleen zeevarenden naar eisch bekend) was allernoadlottigst geworden voor de talrijke pasfagiers in de barkas. Na eene of twee vruchtelooze pogingen , om het broze vaartuig op eene gefchikte wijze in zee te brengen, werd eindelijk bevel gegeven, om los te haken, Dit bevel werd aan de achterzijde gelukkig volvoerd, maar niet alzoo aaa den voorfteven; de touwen verwarden zich, en, in weerwil van alle pogingen van den matroos ,, kon zijne bijl het ine eenftrengelend touwwerk niet doorhakken, Nu was eene ont- zettende krifis aanwezig. De barkas volgde noodwendig al de bewegingen van het fchip, waaraan zij met een harer uiteins den vertuid was; dit uiteinde verhief zich meer en meer bo- ven de zees zij was op het punt van zich loadregt aan den voorfteven te zien opgehangen , en de ongelukkigen, die zich in dezelve bevonden, in den afgrond te fingeren, toen, op een’ wenk der Voorzienigheid, eene golf, op den achterftee ven brekende, dezelve zulkerwijze ophief, dat het den ma- trozen mogelijk werd, de gording te ontwarren, De barkas, behendig van het fchip losgemaakt, werd, binnen weinige oogenblikken, van achteren gezien, hobbelende op de ba- zen, en, de brik naderende, nu eens zich vertoonende als eene ftip op den top eens bergs, dan weder gedurende eeni- ge feconden verdwijnende, en als bedolven iu eene-dier ver- fchrikkelijke valleijen, welke uitgehaald werden tusfchen de golven. | A De Cambria had zich voorzigtiglijk op eenigen afftand ge- | houden van de Kent ‚uit vreeze van of met haar in de lucht te fpringen, of aan het vuur harer kanonnen te zijn blootge- fteld, die, allen geladen zijnde, losbrandden, naar gelange de vlammen hen bereikten. bolgene zee, welke zij moest overfteken, en de bewegingen der roeijers niet te hinderen, waren zij ,die zich in het vaar. a VÁN HET ENGELSCH O. I. COMPAGNIESSCHIP DE KENT. 965 tnig bevonden, door elkander onder de banken gekropen, op ` de kans af van te verdrinken in de dienen | golven, die onophoudelijk op hare hoofden braken, en derWijze de boot vulden, dat, eer men de brik bereikte, de arme vrouwen tot aan de borst in het water gedompeld lagen , en niet dan met de uiterfte infpanning hare kindettjes boven zich hadden kunnen opgeheven houden, De boot kwam echter behouden aan,en tot ons weder, Het onftuimig-gevoel van blijdfchap „ geluk en dankbaarheid, welk de gehuwde officieren en folda- ten bezielde, toen zij de betrekkelijke veiligheid hunner vrouwen en kinderen vernamen, maakte hen voor eenige oogenblikken ongevoelig, zoo wel voor het brullen van den form, die niet ophield rondom hen-te woeden, als voor het dof gedruisch van den brandenden volkaan, die onder hunne voeten dreigde los te barften, Intusfchen voer men voort met vrouwen en kindèren te ontfchepen, maar was verpligt, dezelve twee aan twee te binden, en ze alzoo met touwen van den voorfteven te laten zakken, dewijl de booten, bij derzelver terugkomst, niet meer totaan het fchip konden naderen, Ten gevolge der heftige fingering, en‚der overgroote moeijelijkheid, om het juiste oogenblik waar te nemen, dat de boot zich bevond onder hen, die men in dezelve wilde nederlaten, werden eenigen onvermijdelijk, herhaalde keeren, in de golven ges dompeld, Niet ééne vrouw, echter, kwam daarbij om ; maar het was een hartbrekend -{chouwfpel , getuige te zijn, hoe verfcheidene kinderen daarvan het flagtoffer werden, en van de wanhoop van derzelver ouders, die zulks voor hunne oogen zagen gebeuren, Eindelijk kwam het oogenblik, dat een zeker getal foldater ia de: booten werd toegelaten, te gelijk met de vrouwen, Geen van hen had deze vergünning-voorzien; maar, in hunne drift om daarvan gebruik te maken, wierpen: verfcheidenen zich, beven van het boord, en verdronken, Eeù van dezen bereikte de boot, en hief de-hand op » om zich aan dezelve vast te klemmen, toen, door--een’ plotfelingen fchok , de voorfteven hem tegen het hoofd: floeg „ en hij ogenblikkelijk verdween. 