Beschryving van's Graven-hage
Lhoewel het tot ons beftek geenzints bchoort in 't breede te verklaaren m at de natuur en eigenfchap- pen zyn van de ampten van Burgemeejieren^ Schepe- 7ien, Vroedfchappen enz. gelyk ^vy zulks in opzigte van den Baill'iu en Schont hebben nagelaaten; moe- ten we egter alhier kortelyk aanmerken , dat by het nafpeuren der aloude regeringe onzer Steden , en zelfs der Dorpen werd bevonden , dat dc Schouten en Schepenen derzclve werden gemeld, zoo haall dezelve maar tot gemeenfchapjes waren gewor- g'-'ii^ee den. Waarvan de rede deze fchynt tezyn, dat geene gemeenfchap zonder de bedieninge en handhavinge van het regt kan bellaan, na- dien zoo wel in geringe als groote gemeenfchappen , of perzoonen gevonden werden, die met het hunne niet te vrede, ook zoekente verkrygen 't geen eens anders is ; of zaaken voorvallen , waar on- trent bedenkelyk is , wat voor regt en billykheid gehouden moet werden. Tot onderzoek en beflilTinge van 't welke een Regterno- dig is. Dog dat Burgemecfteren oudtyds eigentlyk zyn geweeil de Regeerders van zulke plaatzen die nu tot meerder aanzien gekomen en met poorten en muurcn , eerft van hout , naderhand van fleen , voorzien, den naam droegen van BurgenoiToorteu, dat is beflote en vafte plaatzen En m clker bevvoonderen Burgenfes , Biir<reren, Toorters ; en derzelver geregtigheden , Burge-regt , Toort-regt en het gemeene Lichaam de Burgerye of Toorterye genoemt wierdcn. En \ is dierhalven een kennelyke misgreep, (<?}, Manneer zommi- ge die Magiitraat x\ocmcx\, Bnrgerrneefteren ^ als warenzeT^/^^^rj-der Burgeren^ daarze inderdaad y\ -Aren Magiftri Burgi, MagiftriTorta , dat is Biirg-meefters ■, Toort-mecftcrsy welke laatlle benaaminge tot Leiden fcnynt plaats gehad te hebben, als te zienisby Jan van Hout in zyn Dienftboek (^), alwaar gemeld werden Gerrit Rcyfwyk en Dirk van den Boffche Toort-meefters, en Coltyn van der Bregge en Yfebrand Roetairds Schepenen. En met die zelve benaaminge vind menze ook uirgcdrukt in't IIandve{l {c^^ 't geen Wcvio^ ^elbrecbt op (fl) Zie cien Ileer Luifciiis, Gnot-fVoorden-boek , op 't Artikel, Biirgcrmecjfcr. ib) Fag. 36. 37. op 't jaar 1358. ' (c) Geregiflr. in 't boek Lib. v. Alberti ab anno 1390. ufqtw 1396. cas E. w/. i.fol. 498. 64 BESCHRYVINGE van 3» 3» >» » EenMa- giftvatuuv vcel ha- ter dan die der Schepe- nen. op finte Mathys-avond Apoikl dcs jaavs duifend drie honderd zevcn en negcntig na den lope van den Hove gaf aan Medcnblik , waarby de gemelde Graaf verklaait, „dat fy alle jaere opten Jaersavonthocr Tocrt-meefiers en Raetsluden kiefen fullen, dat is te weten , dat dertich van hoeren mede-poerteren , die dair toe geloet zullen vverden uyt hondert en twintich die lyklle van hore mede-poerte- ren tv^-ee Toert-mcifiers en Raetsluden fullen kiefen bi hoeren cede en den meerre gevolge, die dat jaer uyt toten naellen Jaersavont der lltde goed en renten opbueren en regieren fuUen, enz. Als mede in 't Privilegie by denzelven Graaf verleent aan Enkhu'tfen den 17. Maart des gemelden jaars {d^. „ Item foe fullen onfe Scout, „ Gerechte en poirteren van Enkhnifcn voirtaen in toekomende ti- „ den hoir Toirt-meijiers kiefen alle jair op ten jairsdacheenjairlang „ duerende, die onler llede goede opbeuren, bewaren en berichten fullen. Tot Amllcrdam fchynenze Beraders der Toorte te zyn genoemt ff ), dat op een zeer eigentlyke wyze uitdrukt den La- tynfchen titel van Confides. Dit kortelyk vooraf aangemerkt zynde , flaat nu verder te letten , dat even gelyk in andere plaatzen die Magiilratuure veel laater in gebruik is gebragt als die der Schepenen , zoo ook dat zelve zig opdocd ten aanzien van 's Graven-hage. Want hoe zeer de zete- linge eeril van de Graaven zelve, en naderhand van den Stadhou- der en Raad, mitsgaders de Rekenkamer, en de wooningevanvee- le voornaame Ridders en Edelen den Ilagezodanig haddendoenuit- breiden , dat het in 't midden der zellienden eeuvve voor geene der kleine Steden, Rotterdam uitgezondert, bchoefde te wyken ; egter aldaar geene Burgemeefters geweefl zyn voor den jaare vyftienhon- In \'s^9- derd negen en vyftig, als vvanneer Koning Thilips van Spanje , als tweeBui- Qj-.^ave van Holland, by Odlrooi (/) van den zeitienden November ftc'rcn^al- vergunde , dat, van doe voortaan, boven het getal van Schepenen, hicraan- die aldaar jaarlyks plegen te zyn geflelt, by den gcenen die de Wet gellelt. aldaar zouden vernieuvven, ook zouden werden gcitelt twee Bnrge- meefteren van de notabelllen aldaar. Waarby door de Heeren Staa- ten van Holland en Weltvriefland den een en twintiglten Januarii vyf- tien honderd eenen negentig (^) wierde gevoegt nog een A^xd^cBiirge- meefier\\.oi gelyke vvaerdigheden en voordeelen als de twee voorgaande. Welke waardigheden voordeelen by beidc dcgcmeldcO^/';?)'^;/ vverden uitgedruktindezervoege, datdeBurgemeeilers zouden vverden ge- itelt,/^^/^ znlkeu eeren-,Regten en preeminent ien-,als andere gelykeBurgemee- Jteren van onz,e groote of kleine jledenvan Holland gcnicten en gebrttiken. Dog hoe zeer daardoor aan dezelve Eurgemeelteren Ichynt te werden gegeven een zeer aanmerkclyk gezag, zoo bevind men eg- ter niet alleen, dat door den Stadhouder by advyfevan denTrefident en andere van Komnklyke Majefieits Racde en Rckeniuge vimH-olhud y Zee- d) Ibidem , fil. 504. /) In dc lyfte der llcgcnten van die Stad, gedriikt voor dc Handveflen in filio op dejaaren 1343. 1357. 1389. 1390. 1391. 1394. 1397- 1398. en ook in de Befchryvinge derzelve Stad door Commelin i. deelfol. 316. (f) Hierna te vinden onder de Bylaage Num. xlvi. (g) Ilierna mede te vinden onder de'i^ylaage No. lxiv. Waarby in 1591. ccn dcr- dc is s),c- \ocgt. In 1560. aan dcn- zclvc een lircedcln- Itnittie gegeven. 'sGRAVEN-HAGE, XXVIII. Hoofts. 65 Zeeknd, en Weftvriefland op denzesdcnjuliivyftienhonderdzcftig is gemaakt een v.eer breede en aanmcrkclyke Inilrud>ic ( /j } , waar"- by'derzelver gezag en voordcelen vverden uirgedrukr, en vvaarby in 't byzonder derzelver magt in het maken van Keuren werd bcpaalt , eerit daarroe, dat dezelve zulksmoeten doenmetdenBailliu,Schouc en Schepenen, en als 't nood is, by advyfe van den Vroerfchappe. Ten anderen dat zy het zouden doen zodanig als tot dien tyd toe by den Bailliu, Schout en Schepenen van den Hage was gedaan gc- vveell. Invoegen dat de gemelde Burgemeeiters werdende geflelt, cgter geen mecrder Jurisdidie of grooter gezag aan het Geregt is gegevcn geworden, als hetzelve bevoorens hadde gchad. En mits- Endaar- dien daardoor, ten dien opzigte, niets anders is uitgevverkt , alsdat byaanbc- tv>ee of drie perzooncn meerder, tot het maken van Keuren zyn |^'°'^" 'j'-''^ gefchikt geworden. En dat, in andere opzigten , d n Biirgemee- lykW llers is aanbevolen het Burgerlyk beltier , 't geen te vooren ook was fticr over waargenomen door de Schepenen. denHage. Maar boven dien zoo is ook kennelyk , dat de Eurgemeelleren Do^bc- en Geregte van den Hage moeten waarnemen niet alleen "tgeenalle paakin 'c Geregten van den Lande hebben te onderh'ouden i namentlyk van niet ™^^'^" te keuren of te beveelen verder, als zy door de Graaven in der tyd of yen ten door de Staaten, daartoe zyn geoftroyeert. Maar dat ook dezelve opzJete niet en treden in die Jurisdidtie, welke behoort aan den Hove van ff'^*^*^' Holland ; namentlyk over de Edelen en Suppoollen van denzelven fuppoo- Hove. Het geen zomtyds gelegentheid gaf, dat het Geregt van den ften. Hage wijlendeiets beveelen, waarinne de Edelen of Suppooften me- de direft of indireft waren begrcpen , zodanige Keure wel ontw ier- pen , dog dat dezelve alvoorens door den Hove wierde geappro- beert (i). Dat ook wel het Geregt van den Hage by affe van den Ho- (h) Hierna gedrukc onder de Bylaage Num. xlvii. (/') Zie Ordonnancie van de Buurwaake by die van den Hage geconcipiecrc en by den Hove geapprobeert den 13. Decemb. i5<53. geregiftr. in 'tin. Me- mor. van ErnR/oI. loi. vafo. Ordonnantie en Keure gemaakt by 't Geregt van den Hage op 't verkoopen van 't koorn, op de Moienaars en op 't bakken en verkoopen van 't brood, by den Hove geconfirmeert den 27. Otlob. 1564. ibid. foL 1 85. Ordonnantie van den Bailliu en Geregte geemaneert op de Buur- waake, by 't Hof geconfirmeert op den 27. Oftob. 1564. ibid. fol. 191. -Derfu. Nog Ordonnantie op de Buurwaake by nagte &c. by 't Hof geapprobeert den naaftleften Oftob. 1565. geregiflr. in''t iv. Memor. van Ernll/j/. 18. Ordon- nancie op 't Weeshuis alhier , by 't Hof gecorrigeert , geaugmenteert en geap- probeert den 20. Novemb. 1564. gedrukt in 't eeijte dee! dezer Befchryvinge pag.si4.. en volgende. Ordonnantie en Keure voor die van denHage by den Hove geap- probeert , dat niemand zyn gevoeg zal mogen doen of piflcn ontrent 't Stadhuis , Beeke en Born-putten van den Hage , van dato 16. Decemb. 1566. iv. Me- mor. van Erndful. 107. veifo. A6te van approbatie van den Hove op zekere Ordonnantie by 't Geregte van den Hage gemaakt op 't logeren vandearmcn, den 24. Novemb. 1567. ibid. fol. 180. Keure by 't Geregt van den Hage ge- maakt tegens het werpen van Hik en vnylnilfe op de flraaten &c. by 't Hofgcap- probeert den 22. Mei 1568. ibid. fol. 226. Keure en Ordonnantie op de Rei- nigheid der flraaten , gragten , wateren , enz. door den Hage , by de Magi- ftraat gemaalvt en by 't Hof geapprobeert den 29. 06tob. 1626. geregiftr. in 't tweede Memoriaaib. van Criep /<//. 199. En meer andere telang alhier te meiden. //. T>ee/. I 66 BESCMRYVINGE van //<?w vvicrdc gcnuthor'ifiert {k), om cp zekcrc laaken Keuren te Vermo- mo2;cn makcn. Hct gccne ook dc uitevllc ledc had , aangemerkc gender diit'hct vcrmogcn der Edelcn en Suppoollcn in den jaare i5'66. al- Svn'oo " ^^■^^' ^^'^"^ '^^° groot in vcrgelyk van dat der burgcren van den Hage, ilcnin dr.t die Van den Ilage aanzekerkoorn , opgcdaan tot behoef van den 1566. in Avmcn (/), hebbende geledcn een veiiies van.twaalf honderd agt 1 h^"\'ier ^" ^^g'^'g guldens zes lluivers zes grn., zyluidennietalleen zulksniet buriieitn. hebben gedragen in hetgeheel, en in tegendeel die fomme is ge- vondcn by een omllag zoo wel over de Suppoollen, als over de in- gezetenen van den liage ; maar ook dat de Suppoolten daarinne hebben moeten opbrengen agthonderd agt en vyftig gulden negen- tien Ituivers , en gevolgelyk de ingezetenen van den Hage alleenlyk ccn fomme van vier honderd ncgen en tv. intig guld. negen ftuivers en zes grn. zynde een derde dee! van hetgeheel: welke aanzienlyk- heid der Suppoolten dan ook heeft uitgelevert , dat , onaangezien Doorde alle de voordcelen by de bekende Provifionele Ordre van den z/. ItovHio- September des jaars 1614. aan bet Creregt ^andenHagetoegetlaan, drevT.n met vcrminderinge van de Jurisdiftie van den Ho^e [f»)y egterde den jaave agtiwarheid van het Hof ten dien opzigte is gelaaten ongckreukt. En 't ^*; u"'^"^^.''' is daaruit gefproten, dat zomtyds by den Geregte van den Hage in hcii.rvnri derzelver Keuren is uitgedrukt (;/), „ dat zy de zaekc ten reguar- 'cllofin „ de van de Edlen en Suppooften alhier woonagtig alvoorens had- 'tgchcei den gecommuniceert met de Ed. HeerenPrclidentenRaedenvan ^ ^ ' ,y Holland ( 0 ). t'Anderen tyden weder by Publicatie (/ J is ge- daan (k) Zie Acte van Authorifatie van den Hove op den Schoiit , Burgemeefte- ren , en Regecrders van den Hage , om by provilie Keuren te mogen maken op 't bakkcn en Hyten van 't brood in den Hage, zynde van dato den i.Maart 1563. /lii'j Ci!ri<:E, dat is volgens gemeen fchryven 1564. geregiftr. in 't 3. Me- mor. van Ernfh/o/. 113. Als mede, om met de Ledere-emmer-makers nieuw accoord nopende 't onderhoud van de Lcdere-emmers te mogen aangaan ; zyn- de van den 3. Jiilii 1564. geregiftr. in 't 3. Memor. van Ernft/o/. 166. vers. (/) Deze a6te van inkoop en omilag llaat geregiftr. in 'c iv. Memor. van Ernft/o/. 35. en 89. verfo. (m) Artikelcn 3. 4. 5. en 8. (h) Zie de Keurc op 't affchaffen van de Spuitgooten, van den 25. Januarii 1630. en zedert gerenoveert den 14. Maart 1661. en nog op den 9. Juliii673. geregiftr. in 't Keiirboek van den Hage , gequot. No. i. foL 220. vofo. (0) Want zoo wannccr dc Regeerders van den Hage zonder kennifte of com- municatie van den Raadc Provinciaal eenige Keuren niaaken of Publicatien doen , hebben dezelve ten opzigte van de Edclen en Suppuoften geen kragt , voor dat die by 't Hof gezicn, zyn gcapprobcert , in gcvolgc van het 3. 4. en 5. A'tl. van de Pro\'ifionele Ordre; zie mede Rcfulucie \'an den Hove van den 17. Maart 1678. En 't is daaromme dat de Magiftraat gehouden en ook gcwoon is haare Keurc aan het Hof van tyd tot tyd over te brengen. Byzonder als die door 't Hof wcrden gerequireert. Wannccr dan hct Hof onder dezelve bevind eenige die ondienftig wcrd gcoordcelt , of die den Edekn en Siippuojlen eenige bezi-xurnijji zoudcloebrengen, disapprobeert die , en gceft daarvim aan de Magiftraat kennilte, gelyk dat gcfchied is, Rcfol. 22. Febr. 1691., 12. Oftob. 1701. enz. Zoo is gedisapprobeert de Keurc van den jaare zeftien honderd eenentagtig, waarby vreemde -jerhoden word lynzvaat aan de huizen te veilcn. Item die van den 22. Augufti zeftien honderd ^'ier en tagtig , vvaarby NotarilJen in den Hage gelaft wer- den , op de boeto van twee ducatons de Willigc Condcmnatien niet alleen te fti- 'sGRAVEN-HAGE, XXVIII. Hooftst. 67 daan v/cten , dat voortiiaii by den Hove van Jultitie, nogte de IVsagillraat van 's Gravenhage zekere zaake nict anders als op zeke- re wyze by de publicatie uitgedrukt, zoude wcrdcn gedaan. Ontrent de bedieninge van het Burgemeeitcrfchap van den Ilage fiaac \^ yders aantemcrken , dat, voor zoo veel uy hebben konnen onidekken, als nog de gemelde oude/;//?r«^/£",fchoon ^Ween^jp-o- i-ijie doov den Stadhouder by advyfe van den Hove gemaakrgeweelt, tot regel der Burgemeelleren verllrekt. Maar voor zoo veel aan- gaat de aanltellinge derzelve Burgemeefteren , zoo konnen wy wel van laatcre tyden tot de vroegere opklimmende, met zekerheid ter nederllellen, dat geIyk,vo]gens het Hand veil van Willem van Beye- ren, des jaars veerthien honderd zeven (^), deSchepenen zynaan- geftelt gcworden op St. Catharinendag, zynde den vyf en twintig- iten van November, zoo 00k ten zelven dage aloverhonderd jaaren, en vermoedelyk van den beginne af, de Burgemeelleren zyn aan- gellelt geworden. Kn dat ten dien einde, door de dienende Ma- gillraat, pleeg te uorden voorgeflagen een dubbeld getal van per- zoonen, zoo van Burgemeefters en Schepenen, als ook van Vroed- fchappcn ("t geen wy hier eens vooral aanmerken,) welke op den vier en tw intigUen der gemekle maand wicrd overgegeven aan den Stadhouder, wanneer 'er een is geweelt; en na den jaare zefthien honderd vyfiig tot den jaare zelthien honderd twee en zeventig, miisgaders in den jaare zeventhien honderd twee, en vervolgens aan jltpiileren \'olgens de meeninge der Contraflanten , 'joor den Hove, maar daarby te voegen alternative , of voor 't Geregte van den Huge. Item de Keure op des Vendu- vieejteis kgctal H)ptheek , van den 12. April zeflien honderd negentig. Ook de Keurc legens het blyken en ivnjjen van lynwaat bulten den Hage , van den 4. Junii zef- tien honderd vyf en negentig. Nog Publicatie op het veihuifen : waarby op de kant van 't Keurboek van den Hage aangetekent gevonden werd , ,, zodanige „ Publicatien , als hier nevens ftaen , moeten in 't toekomende gedaen werden ,, met communicatie van den Hove. Gedaen in den llaede op den 12. Oftob. „ 1701. En 't is dierhalven menigmaal gebeurt, om alle ongevoegelykheden en moeye- lykheden voor te komen , dat het Hof en de Magiflraat van den Hage tzamen Keuren en Ordonnantien hebben gemaakt ; als onder anderen , Ordonnantie op de BcgraaffenilJe der doodcn; mitsgaders op de Gravemakers , Dooden-dragers , Dood- kijlmakers , Bidders en Bidjiers , zynde van den 24. Novemb. 161 6. Or dre op het bidden ter begraaffenijfe in den Hage, van den 31. Oftob. 1626. Keure op de Lyk-bidders , noopcndc het bidden ter begraafFenilFe , enz. van den 4. Decemb. 1640. Ordonnantie op 't ftuk van den Brandfchoww van den 6. Augufti 1639. Publicatie tegcns het eylJ'chen en geven van Nieiiwe Jaars-giften in den 1 lage , van den 30. Julii 1642. ^\s made tcgens het troinven in de avond-prcdikatien, van den 10. Ja- nuarii 1657. Tegens Mmmneryen, Ferkledinge, Rommelpotten &.C. op Fafien-avond- tyden, van den 8. Februarii 1646. en diergelyke meer. (p) Publicatie „ dat by den Hove van Jufticie nogte de Magiflraat van 'sGra- „ venhage van nu \'oortaan geene Decreetcn van huyfen , erven , tuynen en „ anders , 't zy wiliig ofte onwillig zullen werden geiiuerponeert voor en alecr „ de Griffier van denzelven Hove en een Secretaris van 's Gravenhage refpefti- „ ve by quitantien van den Colkcleur zal blyken , dat de verpondingen op dc „ zclve huyfen &c. fhaandc , by den Impetrant van de voorfchreeve Decreeten „ zullen zyn betaalt, &c. van den 16. Julii 1638. geregiftr. in 'c Keurboek de- zer Stede No. i. fol. 259. ( ij) Zie hierna onder de Byluage Num. x i. Wanneer voorheen en thans dcBurge- mrs. ver- koorcn werden. Tyden wyze der jaarlyk- fche Ma- giftraats- beftellin- ge alhicr. 68 BESCHRYVINGE van By i'f^vc- 7.entheid derStaa- ten,by<-le Gecom- mitcccr- c'cRaa- den te doen. De Vroed- Ichap ze- derti672. totccn afzondcr- lykLig- haam ge- bragt. Hoe de Magiftra- tuurver- dersbc- Ihat, en watin'c vevkic- xcu vivn Euvge- mrs. en Schepe- nenjaar- lyks werd waargc- nomcn. Aanzien en voor- deelen dcrrcge- rende IjLirge- inrs. Onder- y.ock of voor 1559- gccn Bur gemee- llcrsal- hier zyn geweefl:. aan de Hecren Staatcn 2eirs, of by c!crz,elvcr abfentie (r) flan Gc- committcerde Raaden, om dnaruit ecne vcrkiczinge voor het vol- gcnde jaar door denzelven Stadhouder, of wel de Heeren Staaten, en by derzelver afvvezendheid , door Gecommitteerde Raaden te werden gedaan. Dat wyders by de overzendingc doorgaans Mierd verzogt (j"), dat voor genominecrt en geeligeert mogtcn "jverden ge- hoiiden de Burgcmeejlers en Schepenen , die afgejlcmpt zotiden mogen iz!erden^ cmme te dienen als Vroedfcbappen^ na otider gewoonte. Dog dat zedert in den jaare zellhien honderd twceenzeventigisgemaakt een overleg, waarvan het gevolg is, dat 'er alleen zcs pcrzoonen zyn, die de Burgemeefterlyke waardigheid bekleden, en dat geene tot Burgemcefters werden verkoren buiten dat getal : dat een der- zelve komende tellerven,de oudll gekoorcn Schepen Bnrgemeefler werd en dat een ander tot Schepen werd verkooren ; dat insgelyks de afgaande Burgemeefteren niet meerder in de Vroedfchap vallen , gelvk voorheen , maar dat dczelve alsdan weder werden dienende Schepenen. En of wel de Stadhouder of dc Heeren Staaten daar- aan juill niet zyn gebonden, als zynde daartoe nooit Handvefl aan 's Gravenhage verleent, zoo hebben dezelve egter door zulks(/) van jaar tot jaar te verzoeken de zaake daar tee gebragt , dat buiten dien trein genoegzaam nooit en ^verd getreden. En nadien daar- door de Burgemeeileren akoos zyn in bedieninge of als Burgemee- lleren of als Schcpenen, gelyk ook de drie andere Schepenen van jaar tot jaar \\ erden gecontinueert ; Zoo is daaruit aftenemen van hoeveel belang en voordeel, en ook van hoe veel aanzien dit ampt daardoor is geworden. Byzonderlyk dcw3'le dezelve Burgemeelle^ ren, benevens den Bailliu en Schout, hebben de begevingen vanalle de groote en kleine bedieningen, ten dienfte van het Lichaam van den Hage vereil'cht. Alle vvelke bedieningen, zoo door derzelver* getal , als de merkelykc voordeelen ,die de jegenvvoordige uitgellrekt- heid van 's Gravenhage veroorzaakt , mogen worden gezegt te zyn van de hoogile aangelegentheid voor de geene die daarvan hebben de begevinge. 't Geen ook heeft uitgelevert, dat na de Magiftraa- tuure van \ Gravenhage , alzoo wel als die van andere Steden door perzoonen van f-itzoenlyke en aanzienelyke geflagten werd geltaan, en dezelve met veel ernlt werd befolliciteert. Eene aanmcrkinge konnen wy hier niet llilzwygende voorbygaan. Namentlyk dewyl uit de eige woorden van het hiervooren aangehaalde Oftrooi des jaars vyftien honderd negcn en vyftig is onbetwisbaar , - datbevooren geene Burgemeeileren in 's Gravenhage zyn geweelt; maar dat dezelve uit kragte van dat 06trooi, van doe voortaan eerll zyn aangeitelt geworden. En dat ons ook tot nog toe den naam van geenen Burgemeefter is voorgekomcn vroeger als van die gee- ne («) die gedient hebben van Catharinen-dag vyftien honderd zeftig (r^ Volgens Rcfolutie van haar Ed. Groot Mog. van den 6. Mei 1702. (i-) Zie liierna de MilTive van de Magiflraat van den Hage aan haar Ed. Groot Mog. van den 24. November 1650. (^) Zie den brief van dczelve Magiftraat aan den Stadhouder van den 10. No- vember 1673. («) In een Certificatie gegeven den 16. Jdii 1561. werden in 't algemecn ver- 'sGPvAVEN-HAGE, XXVIII. Hooftst. 6^' zeliig tot den7elven dag des jaars vyftien hoilderd een en zeflig:dat het dierhalven is oBbedenkelyk , a\ aar by het kan toekomen , dat des onaangczien , in vier zeer aanmerkelyke a£fens van veel vroeger Dewyide jaaren, van Btirgemeejiers wcxd gewaagt. Ah eerfl: in een Ocirooi bt-'namin {v) van den een en twintigilen Maart vyftien honderdzeiHen,vvaar ^^q" ^'.'*^^' by aan die van den Hage werd vergunt de heffinge en verhooginge ftukiS^ van de excyien op wyn en bier, met uitzonderinge van veele per- ^oo'- zoonen. Want Karel^ als doe Koning van hpanje , na de titels en ^^'"'^" groete , fpreekt daarin op deze vvyze: „ Alioo onze welbcminde „ den Burgemeefters , SchcpenenenRaidtons Dorps en Heerl3'-kheyt „ van den Hage in Holland onsgetoont hebben, datvvylenenz. Ten tweeden in eene nadere Verklaringe van denzelven Koning wegens den voorfz vrydom der uitgezonderde perzoonen (-x-), zynde van dezelve dagtekeninge als de evengemelde ade, in dezer voegen. „ Ontbieden dairomme denlelven Stadhouder, PrefidentenLuyden „ van onfen Raede en Rekeningen, onl'en Bailliu, Schout , Burge- „ meefteren en Schepenen van den Hage , - — dat zy de voorlz. „ perzoonen en een yegelyk van dien, van onfe voorfz Declaratie „ en 't effed van delen, doen en laeten genieten, enz. Tenderden in zeker Reglement of Ordre van den negen en tvvintigitenjunii des jaars vyftien bonder d twintig (x), waarby voorgedragen zynde de agterltallen, die door het gemeene Lichaam van den Hage moeilen werden betaalt, te gelyk werd voorgefchreeven en beraamt , op vvac wyze alle dezeUc zouden werden gequeeten en voldaan. Waar in Keizer Karel mede na de titels en groete aldus aanvangt. „ Alfoe „ de Biirgemeejieren , Schepenen en Raide van onfen Dorpe en \ ry- „ heyt van den Hage ons hier te voern te kennen gegeven hebben , „ hoe het voorfz Dorp en zyluyden en die andere Ingezetenen ter „ caufe van den oorlogen &c. En ten vierden in een afte van den tienden Junii vyftien honderd twee en twintig (jy) , waarby Keizer Karel, na alvoorens te hebben geconfirmeert de Ordonnantie ge- maakt by Hendrik Graave van Najfau, als Stadhouder nopende de corredie der Suppooiten, die onvrye perzoonen wyn en bier om geld hadden gerapr, aan die van den Plage op nieuws verleent Oc- trooi tot verdere beteugelinge dervrye Tappers. By welkOftrooi dezelve Keizer na meldinge zyner titels en groeteniile al wederom in dezer voegen Ipreekt, „ van wegen onfen wel beminden den „ ^wiWm y Bnrgemeejiers en Schepenen onfer Dorp en Vryheyt van „ den Hage in HoUant, foe voer hen als voer alle de Ingefetenen „ derzelver is ons gethoent geweeli: , hoe onfe feer lieve en getrou- „ we neve &c. En men zoude groote rede hebben om te cwyffe- len , of zodanigen uitinge al deugdelyk zy, ten ware de plaatzeal- Y waat vermelt Burgcmeefteren van den Mage , te vinden onder de Coflumen van den Hage No. 62. en Jacob Vermey, als deszclven jaars Burgemeefter op den laaften Januarii 1561. na gemeen fchryven. ib'td. No. 45. (■u) (jedrukt agter hec Berigt van den Hove van Hoiland j)^g. 115. envoJgen- de, enhierna onder Num. xxix. ('m) Hierna te vinden onder Num. xxx. {x^ Geregiflr. in 't eerfte Memoriaal van Sandelyn /&/. 343. ( v) Geregiflr. in 't tweede Memor. van Sandelyn/o/. 56. I i 70 BESCHRYVINGE van waar die oorfpronkelyk benillen, en dc Regirters, waar uit die zyn getrokken, allc vermocdcn van ongcoorlootdevcrandcringent'eene- maal uitilooten. W'eshalven w y ons te vrede houden dezezwaarig- heid aan kundigen te hebl)en voorgellelt, en dezelve in 't midden laaten, tot dat nauv. keuiiger ondcrzoek , gevocgt by ontdckkinge van nog mecrder aloudc gelchriften zelve, gelegenthcid geve , om die te konnen oplollen. Dogindien onderentullchen gilTinge eeni- ge plaatze aliiier zoude mogen verdienen, zouden \vy van gedagte •\vezen,ja zelfs wel derven vaftftellen, datde bewoordinge vanBur- gemeefteren door de onkunde of onagtzaamhcid van den eenen of den anderen Klerk, aan wien de uitbreidinge dicr adens is toever- trouvvt geweeft, in de bovengemelde brieven zal zyn ingellopen; 't geen ook ligtelyk heeft konnen gebeuren, als men aanmerkt, datde Cancellerye des Keizers ter dier tyd te Bruflel wierde gehouden , daar alle Handvelten, Privilegien, Placcaatenenandere befcheiden, behoorende tot. de Nederlanden , wierden opgemaakt , gefchreven en afgevaardigt -, en dat men juilt aldaar geene nette kenniife hebben- de van de bezondere geitelteniile van de Haagfciie regecrjnge, ge- volgclyk als een gewoonlyke trant, (dewyl alle de Hollandlchc Ste- den en ook de voornaamlte Dorpen ( z) toen al van Burgemeclle- ren \s aaren voorzien , ) in de meergemelde Brieven de benaminge van Burgemeelteren mede zal hebben laaten invloeyen. En 't is ookaan- merkelyk, dat dezelve benaminge in geene andere 't zy vroegere of laarere aftens tot den jaarc vyftien honderd negen en vyftig , wan- neer 't zeker en bekent is , dat den Hagc allereerll door Koning Tbilips met twee Burgemeefters is begunltigt gewordeni werd ge- vonden. ( 2 ) Dit blykt oak onder anderen uit het ad\'ys , 't welk de Heeren Raaden van den Hove van Holland in den jaare 1559. gaven op 't verzoek van die van den Hage, om tvi^ee Burgemeefteren te mogen hebben: zeggende „ dat ^er nicer ,, dan twintig Flekken ixaren in Holland , die gelykc Privilegien hadden als die Supplian- „ ten verzogten. Zynde dit advys te vinden hierna onder de Bylaage Num. xiv. XXIX. 'sGRAVEN-HAG-E, XXIX. Hooftst. 71 *ii» *^iti» ^^ «siiis» #ii> ^1^ «5lli» ^i^ «^;§i> ^?&j» ♦5?is» «si^ ^i?i^ <f i)> ^fii:* d> XXIX HOOFTSTUK. De oudfle Magijiratimr alhier , die van Schepenen, al he- kend in 131 1. Magtiginge derzehe in 1325. om met 'sGraafs Hofmeejler Keuren te mogen maken. Oiidtyds aangejlelt door den Bailliiivj , zonder bepaalinge van tydy tot dat by Handvejl van 1407. de tyd der aanftellinge en V getal der perzoonen bepaalt is. J^ercijchte hoeda- nigheden om Schepen te konnen zyn. Bevoegtheid om eene nominatie te maken door de Staatcn bevejiigt. De Sche- pen van Scheveninge waarfchynelyk al in 1407. in het Ge- regt geplaatji. Zyn aanzien voormaals grooter ah jegen- woordig. Lyjle der Burgemee/teren ^ Schepenen, ^c. en bijtoriele aanivyzinge der veranderingen y in de nominatie en aanftellinge van de Magiftraat gevallen. U treden wy toe tot den Schenpens-bank , zynde het De Sche oudlle Collegie van de Magillratuure van den Hage, pens- ; want dat alhier Azinge en Buuren , gelyk wel re oudile^'^ Voorburg (^a), Waflenaar (^), en andere omleg- Coiiegie gende Dorpen, ooit plaatze zouden hebben gehad, vanMa- ind men nergcns vermelt,) dog deszelfs eerlle op- f^^!^' komfl: aan eenen zekeren en valten tyd te willen bepaalen , zoude meer op een loflen grond , dan op egte bewyzen ruftcn ; hoevvel Jiet ten hoogllen waarfchynlyk zy, dat, zoo dra alhier maar een Buurt van zamenwoonende luiden is gew eelt, 00k alhier een Sche- penltoel plaatze zal hebben gehad , om alle gefchillen tuflchcn den eenen en den anderen ingezeeten ontllaande te effenen en belliflen, of ook daar over regtfpraake te doen. En of wel men dit maar gif- finge zoude konnen noemen, zoo is 't nogtans zeker en onbetwift- baar ; dat 'er al in den jaare derticn honderd elf, en zulks naauvve- Iladaliti lyks zeltig jaaren na dc bouwinge van 't Hof door Koning Ji'Ulem , ^3ii.ei welke ftigtinge den eerften grondllag van den Hage heeft gelegt, al gelsai- ijchepenen in den Hage zyn gevveeit. Dit zullenvve met onwrik- hier baare P'^acs. {a) Dit is onder anderen kennelyk uit zekere acle,vvaarby ClaesOomDircxz voor den Raadc myns genadigen Hecre van Holland conflitueerde en magcig maakte Dammas Sysman , om ziikk reck ah hy voor den Schnut , Azinc en Bueren van Voorhirch aengeleyt en nog Langende heeft op die erffenlffen en goeden by Jan Gei'ritsz van Egmonde agtergclaeten , in zynen naeme &c. dato den 23. Februarii 1449. ft'ilo Curia. Geregiflr. in 't derde Memoriaeib. van J. Boflaert , gequot. H. i . /. fol 66. {b) Zie ten dezen opzigte mode het bovengemeklc Memoriaalb. H. i.foI.gO, en o!- 72 BESCHRYVINGE van Bcwc7.cn door ecu a£to van 'tzclve jaar. Nog door eon bezc- f!;cldcn iricfvan 1316. bacirc bewys-fiukkcn, gctrokkcn uit oorfpronkelyke Rcgillers, v,cl- ker cgtheii buitcn allc tcgcnlpra-ake h, klaaiiyk betoogen. De eerlle afte, die ons is voorgekomen, waarin woordelyk vaa Schepcncn van den Hage wcrd gefpiooken, is gcdagtckent J'r.'Dio- nijiusdag des jaars derticn hondcrd elf-, w aarby eenen Heyne van Loon voor den Parochipaap van den Hage en die gcmeene Schepenen indie zelve Stcde zckerc jaarlykfe renten veiligde op zyn huys en hoflle- dc , daar „ hy toen in vvoonde, eeuvviglyk te gevcn, en te betalen „ de Kerke in die Hage, den Parochipapeen 't Block \ an over zee, met bcpalingc vvat ieder daarvan jaarlyks zoude genieten ; 200 als de brief zelf breeder inhoud, dien \vy om deszelis oudheid (want vrocgere raakende 's Gravenhage (c) zyn 'er ons nooit ontmoet) in 't gcheel hebben gepkiatll agter het eerlle deel onzer Eefchry- vingc ondcr de Bylaage Y. fag. 832. waar toe wy den Lezer kort- heidshalve wyze. By dezen zullen wy nog voegen eenen tweeden brief, {d) de- V elke fchoon vyf jaaren jonger als de voorige, egtermeede opeene doorllekende wyze aantoont , 't gccn wy als eene valte waarheid hiervooren hebben ter nedergcllelt. De woorden daarvan zyn deze : 3J »> ?> 3> '> /^3' ^chepenen in dm Hage doen condt alien luden, dat voor ons quan\ Pieter Janfz van de Veete en belovede Danel Coelnaerszoon thien fchellingcn'ts'jaarsHollantfchepennin- gen, endedefe rente te ghevene Danel voorfz of den thoender de- fer Ictteren , in Valckenburgermarct by llaende Cruce op alle jans gueden voorfz , dat hy hecft, foe waer dattet ghelegen is, binnen den Ambochte van den Haghe , waar 't dat hy des niet en de- de, Ibefoude Danel voorfz comen mitten Scepenen,ofdiehouder der letteren op Janne voorfz of op den gheenen die befitter waer f^ns goeds, en doen hem geven eygen pande by Scepenen fchat- tinge; In oirconde defen brieve befegelt mit onfen zegele, Gege- ven in 't jaer ons Ileeren derthicn hondert en felliene op den Meydach. (onderitond) Gecollationecrt jegens den originelen bezegclden brief, en accordeert by my, (wasgeteekent^ Knklaar- dcrdoor ccn cwcc- dcn brief ADR. BENNINCK. Maar of dit nog niet genoeg zy, zoo gaan wy verder, en zeggen dat 'er niet alleen Schcpenen , maar ook ter zelver tyd al een volko- me Geregt is gewecll, beltaande uit Schout en Schepenen. En dit vind (c) De oudftc brief, welkeu die van den Hage hebben, is een Oftrooi van Gra^ve HUlem van Henegm--J)m , gedagLeken: , fatcnlacb na St. Margriet des jaers (krtbicn hondert dertien , ftaande geregiflreert in 't Francyne Regifler , bcruflende ter Kamcre van Burgemeerteren /w/. i. behelzcnde (zoo w^^ 't wel hebben,) vrydomvaneenigcHofdicnftenjdiedievanden Hage den Graavc verfchuldigwa- ren ; en dat de Schepenen met den Rentmecfter van Noortholland hunne eigcn landen mogen fchatten , 't geen dan verders bekragtigt al 't geen by ons hier- vooren pag. 2. en 3. nopende den gemclden Rcntmeeller is ter nedergeftelt. ((/) J)cze brief ftaat geregiftreet in 'c klcine Francyne Regifter , beruftende in 'c Hcilige Geefthuis alhier/u/. 385. 'sGRAVEN-HAGE, XXIX. Hooftst. 73 vind 00k 't eencmaal zyne beveltinge in den voorenaangchaalden van/fv/- bn"ef van den jaarc derticn honderd zcllien, vvaarvan wy de Latyn- /<?>»*<'» fche woorden", voor zoo vcrre ze ter dezer zaake zyn dicnende, ^'J"'^^"' reets hebben opgegeven ; en iiit vvelke menzier, hoe &\t deSchont^ Szd- Scbepenen, Geregte en de ganfche Gemeen/chap van den Huge aldaar venjaave. vcrzogt zynde, oin den brief nevens den Giaaf met hunne zegels te wiilen bekragtig€n , het zelve 00k in diervoegen hebben volbrao-r. Nos quoqne Scnltctiis , Scabini , Jiijiitia totaque Communitas Ville de Haga frediEf'ts tejlimoninm ^ & ut prefens donatio rata j Jirma ^ m- convulfa permaneat , Jigilla noflra propria ad ipjius donatoris preces ^ iuftafitiam prefentibus diiximus apponenda. Meer diergelyke brieven zouden wy ter beveilinge alhier konnen te borde brcngen, zoo vvy niet vermeende met de reets bygebragte aan ons oogmerk tot zoo verre te hebben voldaan. Maar op dat men niet zoude denken, dat al het doen van deze P'oce- Schepenen eenig en alleen hebbe beftaan in 't verleyen en bezege- erlrr" len van brieven en 't verrigten van andere kleine d'agelyks voorval- pleginge lende zaaken, zoo hebben vvy dienltig en noodzaakelykgeoordeelt, '^''"'S^s- tot wegneemingc van zulke verkeerde gedagten, alhier op te leve- Gcre'\ ren eene acte, vvelker ganfche inhoude zonneklaar zaldoenzien, alhiCTge- dat 'er 00k voor 't zelve Geregte volkomen proceduuren en regts- louden plegingen zyn gehouden , en dat zelfs de Schout, die in de gemelde afte met den naam van Rcgter voorkomt, al ten dien tyde zittinge in Schepensbank heeft gehad tot het bevorderen der Regtzaaken niec alleen, maar 00k om het gewysde ter executie te ftellen. De ge- melde afte (^) luid in dezer voege: 3, J^^ydiegemeenScepenenuterHaghem^kencondinWQnln- ^ewys „ den,dat woox dQX\Rechter envoor ons in dieHagheC[\\zmen]An Atrnth. ^'^^V^"^ „ en Gheryt Aelwynszoene van Leyden en toegheden mitons Hee- hierne- „ ren s'Graven brieven, dat Dierick Veren (/) Bavenz. alzynguet vensge- „ teghens Heeren Pieter van Leyden en Janne voorfz verbonden ^°Sle „ hadde over fcout ,die Dirck Heeren Pieter fculdig was ; Voort afte!"^ „ toegheden zy Scepenen brieven van Leyden , hoe zy mit Dirck „ voorfz geeftent hadden van dier fcout en van andere Itucken nae „ Heeren Pieters doot voorfz, alfoe dat Dirck voorfz fculdig was „ bleven nae dier effeninge Janne voorfz vyf pone tien fchellingcn „ vier penninghen grooten , en Gheraerde voorfz achte pont viei „ fchellingen en een penning groote, en hier of begeerden beydc ., Jan en Gheracrt voorfz rechts an zynen goeden in die Hage , al- „ foe verre als 't ftrecken mochtej Die Rechter gaf hem pande van „ alien hufen en erven, die Dirck toebehoerden , alfoe alfe Egghe- „ rick {e) Geextrahccrt uit het voorengem. kleyne Francyne Regifter/o/. 172. (/) IDat is Fruuiaen Bavcnzoon. Want Fcr betekent een Fmnv , en die titel wicrd aan voornaame Vrouwen gegeven, gelyk nu die van Me-Frowwe. Anth. Matthrciis , de Nobilitate lib. i. cap. iv. pag. 24. en in zyne aantekeninge op Joan, de Leidis Jnml. Egmmdan. pag. 235. De Heeren Alkemade en van der Schcl- Jing Befchr. van den Dr'icl en Foorne i. decl pag. 72. Aantekeninge (3) en pag. 370. A«. IX. H. van HeufTcn , i?c/f/;/-. van 't Bifchdom van Utrecht i. deelpag. 495. Waarby veel meer uit ongedriikte Handfchrifcen gevoegt zoude konnen werden. //. "Deel. K 74 BESCHRYVINGE van „ rick bid" voormaals hcfeten hadde , bchouden clck man fynsrechts , „ diere I'chocne recht op toeghcn mochtc , en leydcn hem bcyden „ eenen dach die pandt te fcattigen en tc eyghcncn ; en ontboden „ Dirck voorfz thicn daghen of hi 'er yet tcghens te feggen vviile ; „* Dirk quam tottc dien daghe, en verlicdedier fcout, cnde enkond „ 'er nyets tegens feggen, defe pande, hufe en erve voori'z, waren „ tot eenen erfpagte vuytgbegheven omme achte pont en achiien „ fchellingen Hollants 't sjaers, dacr of foe nemet Henric Veren „ Bavenfz twintich fcheUingen Hollants 't sjaers, blivets zeven pont „ achtien fchellingen Hollants 't sjaers , die hebben My gefet en ge- „ feat elck pont gelts voor neghen pont , dat coomt elck pont gelts J, voorfeyt, voor fes pont hooftgelts; Aldus hevet Dirck voorfz be- „ taelt Janne en Gheraerden voorfz met defen voorfz renten, over- „ mits fes fchellingen die zy den Gercchte geven, feven en veertich „ pont gelts en twee fchellingen hooftsgelts Hollants in minderingc „ van dier fcout voorfz , en defe pande en rente voorfz hevet den „ Rechter Janne voorfz en Gheraertgeeygentmitallerechte; Voort „ foe quam voor ons Claes Weyninck en verliede dat hi fculdich „ is in eenen erfpachte Janne en Gheraerde voorfz van den hufe en ., erve dat Egghericts was, alfoe als hy dat beleten heeft, driepont „ en twee fchellingen Hollants 't sjaers ; desgelyke quam voor ons „ Claes Wante en verliede dat hy fculdig wacre ^aiuie en Gheraer- „ dc voorfz in erfpachte van hufe en erve, dat hybefeten hevet, een „ en dertich fchellingen Hollants 't sjaeis; desgelyke quam voor ons „. Schcpc- Daarenboven magtigde Graave JVillem van Henegowwen al in den nenvan jaare dertien honderd vyf en twintig de Schepenen van den Hage, annn^-f^ om met den Meelter van zynen Hove aldaar , (welke Amptenaar gemag- ' men in Vrankryk le Trevojt de I' Hotel noemt ,) zodunige Keurenen Or- •)■> >» 'sGRAVEN-HAGE, XXIX. Hoofts. 75 Ordonnantien te mogen maken op drank- en eet-M aaren , wegen , ih-aaten en vvateringen, als dienltig en noodzaakelyk voor den Dor- pe van 'sGraven-Hage zoiide werden beVonden. En op dat diekeu- ren des te beter zouden nagekomen en onderhouden werden , zoo llelde de Graaf tegens de overtreders derzelve zekere boeten, zeg- gende, „ Zoe wie die brake, die verboerde tiegens ons drie pont „ HoIIants, alfoe dicke als hi et dede; Voert foe wat Coeren dat „ die Scepenen med onfen Meyfter van onfen Hove maken fallen „ op wegen, op itraeten en op watering.n, die houden wi gelbde, „ en wie dairin Scepenen wederfeyde, die verboerde weder elcken „ Scepen viertich fcellingen, en weder ons alfoe veele als weder al „ de Scepenen; 't geen zoude dueren tot des Graafs wederfeggen. Zulks dat de Schepenen hierdoor als toen verkregen byna al 't geen tot de Burgerlyke beilieringe ten dienfte der Buurluiden vereifcht wierd, als zynde het maken van Keuren geen gering gedeelte daar- van. En hi.rin wierden zy naderhand nog verders beveltigt door Hertog WUkm van Beyeren by 't Handvell, t geen hy in den jaa- re veertien honderd zeven (^g) aan ''s Graven-Hage verleende met deze woorden: „ Ende foe wes onfe Scepenen voirfz die in dertyt „ wefen fullen, mit onfen dagelixen Rechter kem"en fullen dat ons „ Dorps en Ambochts oirbaer en onfer Heerlykheyt niet tegens en dra- „ get , dat fal gehouden wefen van ons en van eenen yegelicken. 