Descriptio et iconica delineatio novi generis vermium, stomachidae dicti, in corpore humano hospitantium ... Beschryuing en natuurlyke afbeelding der Maagige
DESCRIPTIO et ICONICA DELINEATIO NOVI GENERIS VERMIUM, STOMACHIDAE Didi, in corpore humano hospitantium: Accedit * Obfervatio Medlco«pra<5tica de LUMBRICO PER URETHRAM EXCRETO ; nec non de LUMBRICO ALVINO , * ut ut mortuo , parturiente. Autore CORNELIO PEREBOOM. Medico Amjlelcedami y Ac, Nat , Cur, Sod. AMTELL DAM I, Apud J. C, S E P P , Bibiiopolam. MDCCLXXX. BESCHRYVING E N NATUURLYKE AFBEELDING D E R _ >• ’ • * • ** 4 ' '1 < M A A G I G E, Zynde een nie.uw geflacht van Women in * ’i Menfehelyk Lichasm gehalsveit. ■ .. . ' Waarby gevoegd is, Geneeskundige waarneeming eener WORM DOOR. DEN PISWEG ONTLAST , en van eenen reeds geftorven baarende D A R M W OR M. DOOR CORNELIS PE REBOOM, Med, Dofter te Amflerdam , Lid van de Keizer- lyke Academie der N atuuronderzoekers , / Te AMSTERDA M, By J. C, S E P P, Boekverkoper, MDCCLXXX. , ■ v \ i* • ‘ ■A 'I PRAEFATIUNCULA. occe de Opusculo, quum partial in commune Naturae Curioforum bo- num confcriptum eft, partim, & praepri- mis , ut civibus meis inferviret , partim ex voluminis tenuitate , confilium coepi , / — - illud confuetudini Latmo - Belgicae , non ita ad verbum , ac quidem effi&um , edere. KORTE VOORREDEN. \ ■t. t jn^ensdeels vermids dit Werkje voQr de Natuuronderzoekers in ’t gemeen gefchreeven is , andersdeels om vooral my- ne Landgenooten daarmede te dienen , ook van wegens de kleinheid , ben ik te rade geworden , om hetzelve in twee Taalen te gelyk , niet zo zeer vertaald , als wel na» gevolgd, uittegeeven. \ :i STOMACHIDAE DESCRIPTIO. in quavis do<ftrina3 ita apprime || p |f in Scientia Naturali , quantum eft ^U0C^ ne^c*mus> profitemur libenter, vel ex eo , quod Naturae Curiofis cojtidie nova eccurrant ohjedia^ hucusque equidem negle6ia, notabiliier nihilominus ftupenda, & quae im- menfitate novarum Idaearum hincderivandarutri aoimi geftientis elatlonempraefe ferunt. Quern- admodum hojas commatis* ut puto, erit Ani¬ mal, cujus primes hisce adumbrabo lineas, ita reputans, abundanterdedisfeoopafionem ulterioris rei inveftigationis. Sane ornni exceptione ma- jus eft , Stomachidam novum Vermium cotiftitue- re Genus, habitu externo ac praeterea oecono- mia fua animali a caeteris diftin£tisfimum, Ab- ftineam vero a levibus conje£iuris, ipfa potius loquatur natura. Hunc BESCHRYVING D E R MAAGIGEN WORM. • * >x er^ennen gaarne onze miogevor- WI derde kennis in alls Wetenfchap- Pen 5 maar vooral in de Natuurlyke Hiftorie, omdat den Natuuronder- zoeker dagelyks nieuwe voorwerpen ontmoeten s die tot noch toe voorbygezien , echter verbazen- de zyn wegens derzelven byzonderheden , en wegens de Zeeen van nieuwe kundigheden, daaruit afteleiden, verrukkelyk. Zodanig mee- ne ik het voorwerp te zyn , waarvan ik thm$ de eerfte fchets voorbreng , in hoope van ge- legendheid hiermede tegeven tot verdere men* we ontdekkingen. |mmers ik verbeelde my oabetwiftbaar te zyn , dat de Maagige tot een ganfch nieuw geflacht van Women behoord, onderfcheiden niet alleen door deszelfs uiterly- ke gedaante , maar daarenboven door zyne ge- heel byzondere dierlyke huishouding*. Dock ik weerhoude my om gisfingen voor den dag te A 4 bren- Hunc Vermem generic^ cognomino Stom*« chidam a Stomacho, qui principatum totius net , ud mox defcribere placet. Menfe nlmirum Novembri, Anni 1779, fo lici cum fuccesfu , quum clinicus diarrhoeam bi- liofam cum dysfenteria complicatam tra&ave- ram * (unicus fere dysfenteriae mihi obvius ca- fus , febribus biliofis multivariis hoc tempore Am- ftelaedami epidemice grasfantibus,) — Quare Om¬ ni attentione adhibita, alviuas quoque foeces^ quae exatro biliofae & fanguinoientae erant, ut snquifite examinarentur,curavi fedu!6; — ecce tertio morbi die Vermis nigri colons, longitu- dinis fere 14 pollicum^ aquatis ipfis fupernata- bat , quo praehenfo mecum reportabam. Hie 5 fex horis exa&is, aquae inje&us, ipfa fpecific& erat levior, teres praeterea ac elafti- cus, utpote liquore non tantum, verum infu- per aere plenus ac inflatus. Trans integumen- turn , intra caput & caudam locatum , pelluce- bant interne magnae aeris bullae & praeterea liquorem coloris biliofi confpiciebam; valde jucun- dum veto praebebat fpe&aculum , quomodo ifie liquor defeendebat ad caudam , aerem in altum (9) brengen , en wil liever de natuur voor my laten fpreeken. Ik geeve deezen Worm den geflachtnaam van Maagigen , vermids deszelfs raaag een voornaam gedeelte van ’t geheel bedraagd , gelyk ik na- der zal voorftellen. Het was in deMaand November, 1779. toen ik eene waare Galloop met Rodeloop, (byna de eenigfte ziekte in zoort, die ik diestyds in Amfterdam, onder verfcheiden Galkoortzen, heb waargenomen ,) met gelukkigen uitkomft behandelde. Alle oplettenheid gebruikende , liet ik na den zwartgalligen en met bloed vermeng- den afgang onderzoek doen : ik vond daarin op den derden dag der ziekte een Worm, lang omtrent 14 duim, die zwart van koleur, en op den dunnen afgang dryvende was. Dee¬ zen daaruit genomen zynde , nam ik mede na huis. . t 1 Na verloop van zes uuren , in water gewof- pen , was dezelve zoortelyk lichter dan wa¬ ter, en teffens veerkrachtig rolrond, als zyn¬ de t’eenemaal met zwartachtig vocht , en voorts met lugt , opgevuld en cpgeblazen. Door den docrfchynenden huid, tusfchen denkopen de flaart, vertoonden zich groote lugtbelleny en voorts een galkleurig vocht: het was zeer aartig om te zien , hoe dit vocht na benedeq A 5 daai ( IO ) pellendo, fimulac caput furfum verflis tene bam: & contra quando fitu inverfo caudam furfum ver~ fus ferebam , jam vi gravitatis idem liquor ca¬ put petebat, fed bullulae aereae caudam occu- pabant. Saepius hoc Tentamen repetii, utdis- cerem 3 corpus membranofum efle faccum fluido atque aere implecum. Vermem vero, licet vitae nulla figna exhi- bentera , nihilominus irritabilitate , vel quod rna~ giseft, facultate ingerendi nondum deftitutum effe, evidenter allegabat fequens Experimen- tum, Simulac enim Ipiritui Vini injedlus eJTet, bullulas fuas aereas exonerabat, una cum all- quantulum liquoris fpiritum flavedine tingentis; quo corpus imbeHe corrugescebat , eo ipfo fp i- ritu Vini fpeclfice gravius. Rurfus aquae tepi- daeinjeftum, dilucide earn vidi hujus ingentem quantitatem ingesfisfe, ut torofus, teres, infla- tae veficae inftar elaflicus,ac aquae fupernatans* fieret. Haec pericula aliquoties repetita , etiam atque etiam eundem fucceffum probaverunt. Tandem fuscepi Vermem diflecare, fed prae- mittamus exterior um defcriptionem , quorum pritna Figura fchema exhibet. Stomachida , ac Lumbrici teretes inteftina pas- fim occupantes5 utcunque fimiles videntur inter fe,“ fed hi aquae fundum petunt3& colons font ex da aide en de lugt opwaars dreef, zo menigmaal de kop wierd na omhoog gehouden ; de Worm daarentegen met de ftaart m boven omgekeerd, daalde bet vocht door deszelfs zwaartekracht na .den kop beneden , en delugt klom flaartwaarsop. 3k herhaalde dikwerf deezen Proef, en Jeerde daarult, dat bet lyf een zak vol vocht en luge was. Offchoon de Worm geen tekenen van leven had, gaf dezelve echter flerke bewyzen van Irritabiliteit , of wel van haar vermogen cm iets te nottigen. Want in brandewyn geworpen , onc- laftte zy zich van de lugt , en ook van een wei- nig galkleureod vocht, waardoor het lyf flap, ingevallen en rimpelachtig wierd, maar te ge- ]yk zoortelyk zwaarder dan de brandewyn rhier- op de Worm In laatiw water geworpen zynde, zoog dezelve terflond zlchtbaar hetzelve in, wierd rond, veerkrachtig gelyk een blaas, en met lugt bezet , dryvende boven, Deeze Proe- ven eenige maalen herhaald , hadden fteeds den- zelfden uitllag. Eindelyk ondernam Ik, om den Worm te openen , doch vooraf zal Ik deszelfs uiterlyke gedaante befchryven, zo als die in de Eerfte Figitur is afgebeeld. De Worm gelykt eenigzins na een Pier, of na die ronde Wormen , waarmede de Darmen doorgaans bezet zyn : maar deeze zinken in wa- ; • ter, ( 12 ) ex rubro albescentis, ventre folidioribusrepleto. Nofter vero Vermis niger eft , aquae fuperna- tans: Luce quoque oppofita undulatio liquoris flavescentis in ipfo, ut dixi, in confpeflum ve- nit. Caput , cujus longicudo fere fesquialterius pollicis , prope acumen ad latus , exiguo hamulo five proboscide inftrudtum eft , & praeterea fi- bris annularibus fat validis , cutim corrugentibus, per totum ambitum, praefertim in medio, cingitur. Superficies capitis pbrrohirfuta eft,fquamis acu- ds retrorfum poficis, quae tanquam pedes ver¬ mis confiderari debent , mordicus caput tenen- tes, ut corpus antegrediatur. Continuatur qa- put in membrana lubnca, cui luce oppofita fibrae circulares exiles, una cum visceribus ipfi con* tends 5 confplciuntur ; terminatur ilia vero Cauda, capitis dimidio breviori , caeterum forma exteriori ipfius utcunque fimili, excepto quod prope extremum exigua fisfura, accurate deli* neata in Priniti Figura , videtur perforata. \ Jam vero membrana dicta, quae Vermis cor* pus conftituebat, forfice aperta, omnis liquor biliformis effluebat, quantitate ferb femicochlea* ris , cujus vero naturam non ulterius exploratus fbm , dyflentena$ miasma fuspiciens. Acu ob- tu* ( 13 ) tef j en zyn ook roodachtig wit,terwyl debaife vaftere zelfftandigheid bevat. Onze Worm daarentegen is zwart, dryvende op \ water, Tegen hetdagligt gehouden , kan men een fchommelend galvocht daarin waarneemen , ge- ]yk gezegd is. De kop, die omtrent anderhalf duim Jang is, heejfc vooraan op zyde een klein haakje of fnuitje , en is , vooral in deszelfs mid¬ den, langsheen bezet met flerke ringfpieren : de oppervlakte is ftekelachdg , door fcherpe achter- waars ftaande fchubben , die voor pooten der Worm moeten gehouden worden , waarmede de kop zieh vafthoud,om het achterlyf na zich te trekken. De kop vervolgd in het iyf , zyndeeen ' glad vlies , waarin , tegen het dagligt befchouwd, zeer flaauwe ringfpieren doorfchynen , en voorts de ingewanden, die hetzelve overkleed, eindi- gende in de ftaarc , die de helfc korter is dan de kop , en voorts van gedaante daarmede over- eenkomt , uitgezonderd dat dezelve digt by het einde met een fpleetje op zyde Jangsheeri lopende fchynt doorboord. De Eerfie Figuut Held den Worm naauwkeurig afgebeeld voor. Dit Vlies, of liever de Worm in deszelfs middellyf, met een fchaartje geopend worden- de. Hep al het galachdg vocht daar uit, ter hoeveelheid van omtrent een halve lepel vochts : ik durfde hetzelve niet nader onderzoeken me vree-. , ’ .7 r " ; 7' _ ,:-.,^5 \ '*>{'"■ •' ' " 7 ■ r C*4) tufo aperturae inmiffo , facile Veraiemdiffecui d capke utque ad caudam, visceribus indeprolap- fis , uti in Secunda Figura c c concinne repre- fentantur ? quemadmodum & in Zhti# , Membra- naefibrae circulares microfcopio clarlusprodunt, quaevis tertiam partem circuli conficiens , a fo- cio divifa ftbris antagoniftis refills, quo hujas membranae mechanismus cam tubo inteftinali corporis human! aliquomodo comparari licet. Porto acnm obtufum intrafi oefophago , (hoc eft canali per medium capitis longitudinaliter decurrenti,) dufilum ex interior! , intra membra- nam patulo, verfus capitisimtium, donee ad pro- boscidem progreflbs obftaculo occucurrit, forte quoniam fphincter oris ibidem erac conftrifilas: certius vero ex his aflequi licet , quomodo In¬ ge ft a per oefophagum direfite in membranam , jam examini fubjefilam , veniunt, quath ergo tan- quam Stomachum filutandam puto. Nec minus ack obtafo via patula erat per ca- nalem juxta axin Caudae decurrentein ad extre¬ mum usque, quod vero alia adhuc vifeera in caudam deftillent , forte virga , colligo vel ex foramine ad latus pofito, ab ano diftinfilo* cu- 05) vreeze voor befmetting van de Rodeloop , maar bracht een ftompe naald in de opening , en onder deszelfs geleide opcode ik het lyf van den kop tot aan de ftaarc , wordende netjes in de tweeds Figuur cc afgebeeld, te gelyk met des¬ zelfs nngfpieren, door \ vergrootglas duidely- ker gemaskt, die ieder een derdedeei van een Cirkel uitmaaken , en tuflchen malkanderen juift regtbeen lopende fpieren vertoonen , waardoor deszelfs maakzel met dat van het menfchelyk darmkanaal veel overeenkomft heeft: de derde ■ Figuur fteld alles duidelyk voor. Een ftompe naaid door den flokdarm * (dat is door het kanaal , in de midden van den kop, langs- heen doorlopende }) van binnen na het vooreinde gebracht zynde* kwam tot aan het friuitje, en fcheen aldaar te fteuiten , waarfchynJyk door « . • flailing van den ringfpier der mond , maarleer- de genoegzaatn duidelyk, dat het voedzel door den kop regelregt in dit geopend Vlieswasge- komen, welk derhalven voor den maag most worden aangemerkt. Desgelyks kon een ftompe naald in den ftaarc gebracht worden tot aan het eiode of den aars ; rnaar dat in dit deel noch meer ingewanden zich ontlaften , miflchien het manlyk Lid , be- finite ik uk defpleet , die ter zyde van den ftaarc' te / (16) - eujus os in acumine caudae aperiri videtur, turn & ex nexu taeniolarum cum Cauda. Summa admirations dlgnum eft, quod caput in caudam continuatur unice mediante membra- na , quam Stomachum efie vidimus , in qua ip* fa, ne quidem microscopio, nec vafa > necner- vos , difcernere potui , ut nodus hue usque dif- ficulter expediendus refervetur, quomodo nu* tritio animalis peradta fait, nec minus curiofum videtur problema , quaenam communicatio fit inter caput & caudam , fi nec vafa , nec nervi ad has partes transcurrunt ? An Stomachida verus eft Androgyna,ab Hermaphroditis diftindlus, fi talem vermen natura ufpiam terrarum produxerit ? Scilicet Capiti appendet viscus taeniatum, in acumen definens,prope oftium oefophagi folum- modo affixum. Hoc mediante acu obtufo in duas Taeniolas potui feparare, quarum fingula luce oppofita mihi vifa eft inftar canalisinanispulcer- rimae texturae pellticentis, circulis fibrofis in- ftrufta. Inter utrasque interjacet congeries vaforum & glandularum, quam vero non aufus fum extricare prae tenerrima partium fabrica* Porro ad latus vifeeris prope originem me¬ diante canaliculo appendet corpufculum glan- dulofum libere in Stomacho natans, ut Figura Se. te zleii ils, onderfcheiden van den aars, die by het ftaartpunt uitloopt, en de zamenhang der Ingewanden daarmede. Het is zeer verwonderlyk , dat de kop en de ftaart geen andere zamenhang met elkanderen hebben , als door middel van het Vlies of den Maag, reeds befchreven , en waar in ik, ook met het vergrootglas,geen vaten, noch zenuw- takkeh, heb kunnen ontdekken, waardoor het vooralsnoeh een raadzel blyft, op hoedanige wyze de voeding van het geheele Dier ge- fchied , maar inzonderheid hoe het hoofd met den ftaart, dierlyke gemeenfchap kan hebben, ver« mids noch vaten noch zenuwen gewaarwordelyk van het eene deel tot het andere overgaan. Na- melyk van het Hoofd der Worm hangd af een lintvormig Ingewand, met een puntachtig elu¬ de , ter zyde daar de flokdarm eindigd , in den maag geplaatft. Die Lint kon door een flora- pen naald van een gefeheiden worden in twee linten * die een overheerlyk , dun , ligt , doorfehy* nend kanaal vertoonen, door ringvezels zeer cierlyk gefehakeerd. TuiTchen deeze linten ligt een zamenweefzel van Vaten en Klieren , die ik thans niet heb kunnen ontwikkelen , om de groote tederheid van het famenftel. Het it flegts de vraag , of de Maagige Worm ook inderdaad een Man - Wyf zy * indien iets B der* ( i8) fecunda exhibet ^quarta vero Taeniolas jam dum feparatas exprimit. Similiter caadaealiud Vifcus taeniatum appen- debat, externa forma praecedenti baud intan- tum dispar: mox quoqae in promptn erat, il- lad feparare in binis taenioiis3 fibi invicem im- pofitis in ftata natarali, & ovaria ac caeterain- clafa operientibus, praecife pront eonchylii tes¬ tae habitatoretn lythophytam circomelndant. Ex Figura fecunda elacesdc, qaomodo glan¬ dule//, mediante canalicalo, Taeniolae E annexa eft) deinde ex H tenae aliud canalicaltim ad glandalam i excurrit9 quae porro aliq iot circalos five annulos vaforum vel ad minimam canaliam edit , at inde circaiatio perficiatur omni fane at- tentione atqae ukeriori indagine digniffima , cui negotio veroplares Stomaehidae cultro anatomi- co fabjiciendi eflent. 1 1 Fi .1 ■* j . * i ..,l i Quod reliquam efi: ut fitum glaudulae i dis¬ tinct 6 concipiamus, merninifie oportet , quomo- do viscus-Fcum fuis vafls circulatoriisacpraete* rea ab his diftin&a cum appendice, quam Ovarium effs ( 19 ) dergelyks in de natuur gevonden Word ? Des- gelyks hangd bezyderi den oorfprong van hec lint een klierachtig Jichaam aan een rond kanaal f volkomen los in den maag uitfpruitende. De Eerfie en Vierde Figuur zyn van die ailes een afbeeldzel. Van den flaart hangd insgelyks af een lint- vormig Ingewand * het reeds befehreven volko¬ men gelyk , beftaande uit twee linten * die op eikanderen lagen toen de Worm geopend wierd, en de Eijerneften en verder ingewand in zlch • befloten, op zodanige wyze als twee mosfel- fchelpen hun bewoonder binnen flulten. Men befehouwe de tweede Figuur: het eene lint Gy is alleenlyk daarin van het andere E onderfeheiden , dat een rond kanaakje uit het midden van E hervoort komt , waaraan een klier¬ achtig lichaaro 11 hangd , uit welk weder een dun kanaal loopt na een anderen Idler i , uit welken klier vervolgens eenige Girkels of Rln- gen van zichbaare vaten of kanaalen ontfprui- ten , welke omloop alle oplettendheid verdiend om nader onderzocht te warden: edoch waartoe meer Maagigen vereifchc worden. Wyders om de ligging van het klierachtig jichaam i ons duidelyk voor te ftejleo, tnoet men zich herinneren , dat het ingewand ^met alle de befehreven ringkanaalen , alsmede nodi J3 % Cull ( 2° ) • efle ftatuo , quoniam ova ibi vifibilia transparent * una cam annexa glandala k , intra E & G fuerit interclufam. Jam glaudula i mediante canali ipfi F annexa eft. Cam toto hujas vifceris appara- ta ver6 Taeniola C nullatenus communicac. Tranfeo ut Stomachidam ab aliis vefmibus te- retibas diftindtum definiam : Eft fcilicet , Stomachida Vermis, Corpore Membranofo , ca- fite fcf cauda lumbricalibm. Quare defferc a Vermibus alvinis, qui tere- tes font, qualis figara Stomachidis folammodo accidentaria eft, quandohi nutrimento fant op- pleti; vacuo enim Stomacho, venter exfu6tus atque gracilis fit, uti fpiritui Vini injedlo acci- debat. Caeterum longe diftinguitur ab illo, quern tan- quam tertiam Taeniae fpeciem facco occlufam , & lumbricum externa facie referentem * descripfit Dionis (*) , utpote Taeniolas quas nuncupo re- vera viscera funt , five capid five caudae fuppen- dentia;(& certe Taeniola G,) inftrudla eftvafis ac nervis, uti ex Figura clare percipi licet. Ac- cedit, quod ftruftura ipfa arguit, Stomachidam v ani- (*) Disf.fur le taenia p* 21, cit. Zuietoii 0. C 20 / ' ; /. een ander aanhangzel, welk het Eljerneft is; vermids de eijertjes daarin zichtbaar zyn, en waaraan een kJier k vafl; is , tuffchen de twee lin* ten E. G. zyn befloten geweelh De klier i is door een kanaal met F vereenigd. Dit geheele famenftel heeft geen gemeenfchap met het lint G. Ik ga over om derhalven de Stomachide van andere ronde Wormen te onderfcheiden , met dezelve te bepaalen. Maagige Worm met vliesachtig lichaam 5 met kop en Jlaart ah van een Ronden Worm. Dusbehoord dezelve nietonder de Darmwor- meo , die rolrond zyn , welke Figour flegts by toe- val in de Maagige is , wanneer dezelve met voed- zel is opgevuld , want daarvan ontledigd , is de Maagige plat of ingevallen van buik , gelyk toen dezelve door my in Brandewyn geworpen was. Wyders is dezelve een ganfch ander zoort dan dat , welk Dionis (*) befchreven heeft als het derde zoort van Liatworm , in een zak be- ^ * floten, veel gelykende na een ronden Worm, vermids het geene ik Linten noeme, waarlyk Ingewanden van het dier zyn , gedeeltelyk van den kop en gedeeltelyk van den flaart,afhang- lyk en voorzien, (ten minflen een der linten,) van (*) Difert. fur le taenia p. 21. volgens Zwieteiw * . B 3 ( £2 ) animal faille vivum, cujus Stomachus faccatus^ yifcera vero Taeniata figura praedka funt. Paucis adhuc de Propagine hujas &fimilium rariorum adjiciam , vermes pleramque in C H. transmigrafle mihi videri efu piscium. Sive quod ipfi eornmve ova vivi prius deglatiti in plfcium visceribus fiabulant , mi Hlrudo-Limaces in ovium hepatibus (*) ; live quod nidulantur in exteiioribus , quemarfmodum Vena Medinenfis in cruribus human is; five (f) quod ipfam piscium cutira tanquam pedicali inhabitant vel occu¬ pant, perinde eft;modo deglutiti in ventricalo hominis aptum vivendi ac generandi locum in- veniant. Quoperpenfo, regula diaetetica hand levis momenti inde profluit , fdlicet ut cauti li¬ mns in apparatu &ufu piscium, deinde Vermi- nofis tanquam minus falubre disfuadeamus fer- cula ex arefaftis, xneo6tis, crudis, piscibns. Hadtenus hisce quae de Stomachidd notatu di- gniora in promptu erant , haud inepte contrapofi- tam autumo hiftoriam adjeclo leone lumbrici tere- tis ( 23 ) van Bloedvaten en Zenuwen , gelyk In de af- tekening duidelyk is aangewezen. Ook be- wyfl: hec maakzel, dat de Worm waarlyk een rond levendig fchepzel is, wiens Ingewanden Begs voor een gedeelte lincvormig zyn. Ik zal noch lets van den oorfprong van deeze en dergelyke zeldzaamheden hier by voegen. Mynes erachtens komen dezelven veel al in *t lichaam door hec eeten van vifch. Hec zy de Wormen of haar Zaad levendig in den maag der viflchen worden opgeflokc en hulsvefien, (*) gelyk de Botcen in de Schaapen ; of zich een neft maaken in den huid der Vifchen , ge¬ lyk de Guineefche Huidworm in ’s menfchen ledematen ; of (f ) op den huid aazen , gelyk de luizen der dieren: - en van daar ingeflokc, weder in den maag der menfchen bekwaame plaats van groeijing en voortteeling vinden* Uic deeze bedenking zal men als een voorzichti- gen leefregel mogen afleiden , om zeer keurig te zyn in hec toebereiden en gebrulk maken van die voedzel, en voor wormzieke gefteld- heden als ongezond verklaaren, GEDRO OG¬ LE, ONGEKOOKTE , RAAUJVE , VISCE- SET ZEN. Dus verre hec gene ik wegens de Maagigt voor als noch te berichcen had. Ik heb als een tegenbeeld of Contraji in de vyfde Figuur na ’c A 4 Ie“ (*) M. IIouTTUlN, Natuurl. Hifiorie 1 1. D. XIV. p.2,9* Pl. CVII. Fig . 2. (f) 48. Stokholm 1760. p. 3 06. ( 24 ) lis vivi per urethram ejefti , cujus obfervationis dim aliquam jam (*) feci menti6nem. DESCRIPTIO LUMBRICI PER URETHRAM EJECT L OHtor, 50 fere aetatis, ante aliquot tempus Nephritide laborabac , ita ut periti judicarens Calculo Veficam occupatam efle, turn ex mic- tu dolorofo, difficili, impedito, & quocun- que modo turbato; turn ex fenfadone one- xis in abdomine, titillatione virgae & caeteris hoc fymptoma comitantibus ; turn ex greffu varicato & dolore fpastico cruris finistri ; turn exurina, cruenta, pumlenta, aquea, grumo- fa, turbida, mucofa, foetida, vel & crasfis- fima,* fed praecipue catheterismo repetko. Ideo variis remediis ufus fuic, ut aqua calcis, mille- folio, Balfamo Sulpburis, atque Elixirio Vitrio- li mynfichti, pro parte proprio marte,pro par- $e ex confilio peritiorum. Tandem & horum tifus pertaefus port longum fat intervallum, ite- rum meae curae fefe commictebat. Debilis erat* ve- (*) In My. Act. Nat., Cur. Tom. V. Obs. VI 1 !even laten afbeelden een ronden Worm , door een man levendig uit den PIsbIaas ontlafl:. De waarneeming achte ik wetenswaardlg en gepaft om hier by te voegen , ge3yk ik daar van reeds an het vyfde deel van de Nova A6la Nature Ci^ vcforum , melding gemaakt heb. BESCHRYVING VAN EEN WORM DOOR DEN PISWEG QNTLAST, Een Warmoefier, omtrent 50 Jaaren oud, achte men zederd geruimen tyd met het Gra¬ ved gekweld , en men oordeelde dat hy een Steen in den Blaas had ; zoo uit de pyn onder het wateren, wdk nu eens moeijelyk toeging , dan opgeftopt , dan onregelmatig ontlafl: wierd, waarby kwam gevoel van zwaarte in den on- derbuik, kitteling in de roede en deszelfs ge- volgen , met wydbeenfchen gang , en krampag- tige pyn in ’t linker been ; als uit de pis die bloedig, etterachtig, bleek, zandig, troebel, flymig, flinkend, of zeer dik was; maar in- zonderheid uic herhaalde peiiing of fondee- ring. Hy gebruikte daarom verfcheiden mid- delen, als Kalkwater, Duizendblad, Haarlem- mer Oly, maar meefl; het Elhcer Vitrioli Myn- ficht, ten deele op eigen goedvinden,ten dee- }e op raad van kuadiger vrienden. Eindelyk B 5 oak ^ehementihus doloribus affli&us, no£la dieque fed praedpue dufn mejebat. Urina jam adeo erat purulefita , ut plus puris ac urinaeemitteret; vitra enlm, lotio caute recipiendo uficata, ad dimldiom & quod excedit fedimenti purulent! plena erant, intermixtis fruflulis quafi carnisre- cens maftati. Praeter emollientia prudenter adhuc Laudanum In ufum vocabam cum ievamine, ad« 4 junelo regimine. Urina vero poll aliquot dies* loco fedimenti purulenti brunneum depo- nebat, infimul crafflor & ftercoreum foetorem prodens dum laboriofius faciebatur. Accedebat emiffio flatuum fat fortium , ex urethra. Sedi- mentum didtum accuratius examinatum, inter caetera in eo oryzae granulum intermixtum erat ex reliquiis ciborum hefterna dieingeflorum; & paffim varia talia quotidie detegebam * praeclpue panis fecalinae non bene commanducata. Per qum- que fere dies infolita haec fecretio miferrimq continuabat, alvo penitus obflrucla, licet earn Mannatis &Prunis debita in quantitate referare eonabar , donee tandem Diarrhaea infequeba- tur. Feces fenfim fenfimque liquidiores5tandem cum foetore un’nofo , ipfius flercoris praedomi- nante , prodibants ac tandem flnceram urinarn alvus deponebaf. Per decern fere dies hac diar- rhaea duodecies quandoque vicefies de die5patiens ( 27 ) ook het gebruik daarvan wars geworden. verliep een geruimen tyd * toen hy de zorge van zyn ongemak my weder aanbe va). Ik vond hem zwak , met heftige pijnen,niet flegts dan, wanneer hy pis loosde , maar ook tuffchen tyds by dag en nagt. Licet nec adflringentibus , ne ipfo quidem Lan- dano , diarrhaeam compescere potuerim , fenfim tamen fponte cesfabat, ut in Jaxitatem alvi de¬ gen eraret , fecibus nihilominus adhuc urina foetentibus. Tandem ut prius vehementiffimo cum cruciatu ibat lotium , cujus fedimentum fler- coreum duas partes totius excedebat , continens quaecumque alvus indigefta ex hesternis re- jecerat, ut ficuum femina, pomorum volvas, cicerum filiquas, olerum frufculas, & fingula ne referam, pomi Chinenfis granum compreflbm medulla jam femidigefta continebat. Quis hujus fcenae non mifertus effet,exitum acerbum mini- tantis. Praedidlis folummodo remediis adhibitis, cum animadverti febrem fere abefle , & animQ f/srti dolores fublre patientem,ita admonui, ut talia ulimenta caperet, quae in feces pulpofas conco- qui pofTent, ut farinacea , Iaftern , ova, jus car- nium &c. turn & ut ipfi bis de die clysma injecere- tur ex therebinthina mediante vitello ovorum a- / •* quaeinmixta.Primi enematis portionem unacum iirina patiens mejebat, pofl: fecundum non tao- tams ( 29 ) door Manna en Pruimen den ftoelgang trachtc te bevorderen; waarop een buikloop volgde. Na den drekftof onderzoek doende,bevond ik dat ’er telkens, in groote hoeveelheid, dun- lie, karlige, en vervolgens weeke drek ontlaft wierd , welke openbaare reuk van pis met zich droeg , in zoo verre dat de pisreuk eindelyk den drekftank te boven ging, ja dat ?er ten laatften niets dan pis door den aarsdam ontlaft wierd, Deeze Buikloop duurde omtrent tien dagen , en de Lyder had tufTchen de twaalf en twintigmaalen daags afgang, zodat het gedarm- ten van alien drek omledigd moest worden. Geduurendeal deezen tyd ontlafte deLyder geheel geen pis door den gewooiien weg : had hetook eenigzins draagelyker van pyn, wierd behalven die zyn ongemak, (of zo als men zegd) van harte ge zond, kreeg flerke eetluft, en verteerde zyn voed- zel wel. Geenerleije middelen , noch ook het Lau¬ danum , brachten ietwes toe om deezen loop te kunnen fteuiten : dezelve hield eindelyk allengs- kens van zelfs op , en veranderde in eene los- lyvigheid, doch de drek bleef den reuk van pis behouden. Ter zelven tyd begon de lyder we- der als voorheen , en met geen minder pyn als eertyds, te loozen pis, waarvan omtrent twee derde gedeelte drekachcig zetzel was, waarin ik alles van het oaverteerde koa vinden , wat hy daags C 3° ) mm , pod tertinm quarcumve clysma , IblummodG odore therebinthinae urina erat praegnans. Ita injefHs plus minus decern dyfteribus , urinam ite- rum cam fedimentopurulento albo, minime vero ftercoreo, vel taleperegrinum olente , fecernebat. Nec minus dejedtia regularis erat absque urinae putore. Quicquid agerem 3 clyderes amplius red- pere recufabat, dereJIcks ab omni fpe & cogi- tationem fuscipieos, praeter Terrae Japonicae folutionem ? ab allot um remediorum ufu defiste- re, obfervationi folummodo animum fubmittens* Ita procedens interea fenfim utcunque vires re^ cuperavit, domum egreffos, publicas agenscon- ventus , olitoris fundliones exercens , licet ma- gno cam dolore urinam mittens 5adeo ut languid dam duceret vitam. Pod novem menfes ad me retulit 5 fe hucusque cum praedicUs remediis condnuafle : addebat vero3 midipneml^ncinantem minime fopitam elTe, utpote cum urina purulenta paffim magnas frus- tulas quad fanguinis grumofi ejiciens , fincerx fanguinis pardculam mondrans mane midiam, cujus kxngitudo fere fesqui pollicis erat , crafTities vero ferni pollicis , adhuc renunclabat fimilia quo- tldie accidere. Die terdo Novembris 1771. ma¬ ne per ure thrum Lumbricum feretem expulit, quern mihi vivura videre contigic , prout ex vir- ( 3i ) daags te voren genmtigd had, als korrels van Vygen , klokhais van sppelen , fchillen van erw- ten, verfcheiden ftukjes van groente, en on- der anderen de Ichors van een pitje van Cinaas appel, dewelke plat was, zynde het binnenfie verteerd. Ik behoef niet £e verhaalen hoe deer- niswaardig die alias is te voorfehyn gekomen : men zag doorgaans den dood te gemoet, en ftelde geen Geneesmiddelen in ’t werk , behal- ven de reeds genoemde. Evenwel 5 vermiefs ik befpeurde , dat de lyder geen ge.waarworde- 3yke koorts had , maar integendeel kloekmoe- dig zyne finerten droeg , gaf ik hem deezen raad .‘omnamelyk niet anders dan zodanigvoed- zel te nuttigen , welk t’eenemaal in papachtigen drek kon verteerd worden, a Is meellpys , melk, eijeren , vleefchnat, enz. en om zich tweemaal daags te laten kliftceren met terpentyn in wa¬ ter ontbonden door dooijers van eijeren. Van her eerfle klifleer wierd een gedeelte met den pis ontlaft : na hec tweede was deeze ontlaftiog merkelyk minder: na het derde en vierde was flegts een flaauwe reuk van terpentyn in de pis. De Lyder dus tien ofelfmaal geklifteerdzynde, ontlafte weder pis met witte ftoffen , na etter gelykende, nu eens in meerdere, dan in min- dere hoeveelheid , doch geen drek , en deszelfs flank was niet meer in den pis te hefpeuren. De af- C 32 ) Vi>ga egreffum, patiens ipfum extrahebat & Vitro injiciebat. Hie colore gaudet albo & in naturali magnitodine reprefentatur Figura quinta, fpiritu Juniperi confervatus. Posthac membris labefaflis , vermem equidem focium ne- quaquam , fed ingentia fruftula , gelatinae in- ftar fanguinolentae , urinae fedimento intermixta largiter exonerare mifer continuavit , febre prae- terea heftica & hujus cohorte vexatus & ad ul- timum vitae halitum usque dolore exquifito mac- tatus, quern aliquantulum quidem compescere Laudano potui, ipfemet vero ftrenufe religiofa patientia & pia deditione fui voluntati divinae fus- tentare valuit,menteadhucdum conflante Ifchu- ria tandem vitae Slum abrupit die 23 Augufti* 1772. C 33 ) sfgang bleef ook geregeld en had geen pislugt meer. Hoe veel moeiteikookdoenmogtomhem te willen bewegen , dit klifteeren voort te zet- ten , het holp niet , hy fchroomde verdere moei- te, en nam moedeloos het befluit om voortaan geen middelen te gebruiken , behalven het af- trekzel van Cachou onder eenegeregelde Ievens- wyze, welke ik hem voorfchreef. Ondettoflcheii kwam hy langzaamerhand weder op de been , over huis , na de Kerk 9 en aan zyn gewoonlyk tuinvverk , zonder evenwel anders dan met groote pyn telcunnen wateren: dat hem zulks *zwak hield , vale ligt te bezeffen. Omtrenfc negen maanden daarna verhaalde hy my, met devoorfehreeven Middelen tot dus verre aangehouden te hebben ; dat depyn onder het wa¬ teren noch niet verminderd was,en dat hy met den pis , behalven etter,ook meermaalen groote ftukken, als van geronnen bloed, loosde, la- tende my een ftuk enkel bloed, ’s morgens on t- laft , zien , welk langwerpig , omtrent anderhalf t duim lang, en een halve duim middellyns was: zeggende dergelyke flukken dagelyks te loo- zen. Op een anderen morgenilond ontlafle hy door de waterloozing een Worm, welke nodi leefde, toen ik die zag: zodra dezelve nit de roede was te voorfehyn gekomen , trok de ly- der dezelve uit , en wierp die in een biergfas* C ( 34 ) „ Aperto cadaveris abdomine , prout mihi hu* manisfime ante aliquot tempus teftamento aegro- tus legaverat, invenlmus, una cum Candida peri- da CJ. Chirurgo Jano Ruurhof , aliisque amieis anatomicis : i. Inteftinum Colon cum Peritonaeo ar£t& concretunu 2. Laborafie defun&um hernia epiploocele, omento in tunica vaginali procidente cum proces- fu valde attenuate, fiiiformi, in teftina vero haud fubfecuta fuifle , quoniam inter fe validiffime & ubivis fere erant concreta. .. ... . . t . *■ I. - . . 0 . , - . . <■... 3* Fundum Veficae externe totom cartilagi- neum, contrahi ineptum, induratum &cum in- teftino Colo,Caeco & Re£to,]igamentiscartila* gineis,nec minus latisfime cum ofTe pubis, con- cretum, quae ligamenta incifa vel disrupta, pus fundebant, quare & tunica vaginalis dextrapu- ris plena erat. 4. Catheterem vefica recipere renuebat. 5. Glandulae Mefenterii, quotquot offendimus,' fob*: ► * 1 C 35 > Deszelfs koleur is wit* en word levensgroote in devyfde Figuur afgebeeld, Zoo als dezelve op den derden November 1771. is te voorfchyn gekomen 5 en van my in Genever bewaard word*Na deezen tyd heeft de Lyder een zukke- lend leven geleid; de Worm wlerd van geen twee- den gevolgd 5 maar van groote klonten bloed en geleyachtige (Ioffe in ontzachlyke hoeveelheid * welk dagelyks in hec pisglas doorgaans een der- de van het plsvocht uitmaakte : de krachten namen allengskens af , hy kreeg fleepkoorts met deszejfs gewoone Toevallen, wordendetot het laatde uur zyns levens beproefd door deerlyke pynen , deweike eenigermaate alleenlyk met heulfap , maar volkomen met voorbeeldelyke Kriflelyke gelatenheid en onderwerping aan Gods Wii konden te gemoet gekomen warden* ftervende met vollen verftande, aan Pisopdop- pinge, op den 23 Augfadus, 1772. De opening van het lyk, my reeds gemimen tyd te voren door den Lyder zelve , by ukerde wille , vergund zynde , na de bekleedzelen en het buikvlies doorfneden te hebben , bevoriden wy in gezelfchap van den door gryze ervarend- heid beroemden HeeJmeeder Jan Ruurhof en andere Ontleedkundige Vrienden : 1. Het Kronkelgedarmte vaftgegroeld aan het Bulkvlks* € * j.Eea C 36 ) fubftantiae ex albo cartilagineae erant, magnitu- dine fere juglandum. 6. Plarima ulcera fistulofa ex vefica in annexa monftrofa inteftina , vel & in peritonaei cavum , exibant. r /, _ ... . ■_ . l' _<•* . » **?•% * t> v % 7. Vefica intern^ omnino infarcla erat mate- rie gelatinofa ejus parieti affixa , pus mentiente in- crasfatum , dura , tenaci , glutinofa , parum olente, in aqua valde fubfidente, nullum vacuum pro urina recipienda relinquente, nifi quod rivulus ferpentinus craffitie ureteris urinae transcurfum formabat per fubfiantiam di£lam , tandem quoque adeo oppletum & deletum , ut fenfim fenfimque Ifchuria inde nata vitae filum abrumperit. Cal¬ culus in Vefica haud detedius fuit. Inteftinum Redtum vix diftingui poffet, ita cum Vefica erat coalitum , quare nec locus fuppurationis praecedentis , quae communicationi Veficae cum Inteliino Redta anfam praebuerat, advotumin- dicari licuit. Erant interea Ureteres naturales, nec minus Renes , papiilis folito minoribus ut- cunque donati. Hepar fatis fanum apparebat, & quod notabilej cadaver minimeadipe deftitu- turn erat. «*.!' ■ . ••• 4 Haud C 37 ) 2. Een Netbreuk, zodanig dat het Net in den regter Balzak was verzakt met een langen ftaart,doch de darmen hebben met kunnenvol- gen , offchoon de buikring groot genoeg wa¬ re, vermlds dezelven aan elkanderen door kraak- beenige banden vaftgegroeid en daardoor we- derhouden wierden. 3. De geheele Pisblaas was uitwendig t’eene- maal kraakbeenachtig , niet in ftaat om in te krimpen, maar bairond, ter grootte van een groot menfchenhoofd , zynde vaftgegroeid op verfcheiden plaatzen aan den kronkeldarm , heup- darm, en regterdarm , door kraakbeenachdge banden , en door dergelyken breeden band aan den bovenrand van het Schaambeen. Deeze banden doorgefneden zynde , ontlaftten veel Etterftof , waarmede 00k de Regterbalzak ver- vuld was. 4. Het was voor ons onmogelyk om een Ka- theter in den Blaas te brengen. 5. De Chylklieren waren wit, hard, en ter groote van Okkernooten. 6. Verfcheiden Pypzweeren ontJaftten zich uit den Blaas in de daaraan vaft zynde Darmen , en in de holligheid van het Buikvlies. Deplaat- zing deezer Darmen was zeer wanftallig. 7. De Blaas was van binnen geheel opgevnld * C 3 en C S3 ) Haud mihi latet caufa , de Vermibus in Reni* bus hospitantibus , qui ad veficam tranfcendere poffont 5 a Cel Morgagno variis doftus exemplis; neque nodi quail gordii erit Quaeftionis Solutio, quomodo in ipfis proveniant? Videlicet fimulac Renes vel Vefica quo vis modo vel disrupt! font vel pereii,aditus ipfis daturpatulus. Verum alia prae- terea adhuc reftat via naturalis , ficut mihi vide- tur poffe vermes per urethram intrare & de Vefica. ad renes per ureteres adfcenderejeodem modo ac Hirudo - Limaces ab ovibus deglutiti 3 ex Ventriculo per dudlum hepaticum ad hepar, pertingunt & ibi fetifican^ cujus generationis hiftoria nuperrime in Disfertatione , quam So- cietas Amftelaedamenfis3ad artem agricolandi per-? pollen d urn conftituta,fua probations haud indi- gnam judicavit, pro virili disqnifivi. Noftrum nihilomlnus puto Lumbricum potius ex Inteftn no recto Veficam intraviffe, cujus opinionis ra¬ tio , ut deducamus , proximum eft. i. Ulcus in Vefica , ubi Inteftino redlo adja- cet, natum fuit, forte a calculo laedente, quo Vefica dilacerata, & exinde Inteftinum pere- fum fu}t, communione parietis ablata* ut uri- » nae (*} Dc Caw & fed* Mqrh. Ep< XL drt* S. en begroeid met eene geleiachtige zelfftandig- held s beft gelykende na verdikten Etter,hard, taai en feteverig, weinig ftinkende, en In wa¬ ter zeer zwaar. Geen andere plaats overlaten- de om de pis te ontvangen als een kanaal of doorloopt , ter [dikte van een pisleider welk de nataur Hangs wyze door deeze ftof- fe gevormd had , doch eindeJyk ook zoda- nig verflopt of toegegroeid zynde, dat de Ly- der in zyne laatfte dagen flegs dr uppelsge wy¬ ze, en eindeJyk geheel geen water heeft kun- nen loozen , maar aan pisopftoppiog gefior- ven is. Wv hebben geen fleen in den blaas gevonden ; ook was de Endeldarm niet £e on- derfcheiden , en dus ook niet de plaats van ver- zweeringe, die gemeenfchap tuiTchen de Blaas en de Endeidarm gegeeven had. De Pisleiders waren natuurlyk. De Nieren hadden zeerklei- ne tepels. De Lever zag ?er wd uit, en de Vetrok gants niet ontbloot van vet. My is niet onbekend , dat ser in de Nieren Wormen kunnen plaats hebben, die vervolgens den weg tot den Blaas knnnen vinden, gelyk Morgagnus (&) met veele vocrbeelden bewyfh Het is ook geen onoploftbaar Raadzel , hoe in de Nieren Wormen kunnen komen. Ik vo or my £1?) De Coys £? fed, Mari. Ep . XL Art. $« c4 ( 40 ) jiae per anum , ftercoris per urethram exitus ac- ceflerit. ... i • _ 2. Feces prlmo perruperunt vefi^am, cujus 7 '-v qavitas iis infardia fait , donee ab urina affiuen- * te liquidiores fa£ti , emejebantur, vel ad anum regurgitabaitf. 3. Urina, fatis aptum ipfls clyfteribus vehir culum,acrimonia fua Diarrhoeam fufcicavit, usque adeo donee Inteftinum redium ejus (timulo effet asfuefaftum : porro pro ratione exonerandi fad- liori urina per anum evacuabatur. • -r 4. Diarrhoea cefTante & forte ulcere dilatato, egeftus pro parte iterum veficam occupavic , qui per urethram ejiciebatur, fimulac ulcus eo ob- flruSum effet. 5. Talibus excrementis praeternaturalibus U- rethra fenfim dilatabatur, ut haud amplius in¬ tellect minim fuerit, quomodo fanguinis frustu- las ingentis exploderet craffitiei non in tantum valetudinarius. 6. Clysmate Balfamico ulcus confolidatum efl: , lit communieatio veficae & inteftini recli non arq« ( 41 ) my zie daar toe geen anderen natuurlyken weg, (wanoeer het Ingewand niet is doorgevreeten , gelyk de Blaas was volgeos onze waarneeming,) dan den Pisweg. Teweeten, datdeezeWor- irsen van buiten door den Pisontlafter in den Blaas kruipen * en zo vervolgens door een van beide Pisleiders i u de Nieren , op dezelfde wyze als de Botten of Leverwormen , door de Schaapen levendig doorgeflokt , langs de Galleider in den Lever komen , aldaar huisvefcen , en voorttee- len; gelyk ik onlangs in eene Verhandeling, door de Arnfterdamfche Maatfchappye , ter be* v ordering van den Landbouw^ met luifter goed gekeurd. breedvoeriger beweezen heb. Echter komt het my meer waarfchynlyk voor,dat de Worm, waarvan hier gehandeld word, uit het gedarmte in den Blaas gekomen is ; en wel op navolgende wyze: i. Dat ser eene Verzweeriog in de Blaas ge¬ komen zy, ter plaatze daar dezelve tegen’t ge¬ darmte aanlegd , (miflchien door een fteen ver- oorzaakt ,) waardoor niet alleen de Blaas , maar ook ’t Gedarmte zyn doorgevreeten, in zo verre dat 3er gemeenfchap gekomen zy tuffchen beide , en de pis zich door st Gedarmte been 9 zo wel als de drek uit den Schagt, hebbenkun- nen uitgang vinden. De afgang is eerft in den Blaas gedron- C 5 gen^ ( 42 ) amplius locum haberet , ulcere folumtnodo inve* fica relidio. 7. Verofimilius eft Vermem a menfe Martio usque ad Noveiubrim in Vefica habitafle, quid eum tantae molis materiem gelatinofatn perfo- raviile, vix credibile eft. Atque ita paulo diffufius de Vermis noftriad- ventu ex Velica perfcmtavi, tanto brevius fe- quentem comraunicaturus obfervationem, nul- lis ex narratione dedudlis confedlariis. OBSERVATIO DE LUMBRICO ALVINO* UTUT MORTUO, PARTURIENTE. * , . ' \. Die 19 Decembris 1779, anthelmintico pur- gante alicui Lumbricum £eretem3 vulgarian^ ut ovum ovo,fimilem5expellebani, qaem in aqua com- muni confervaveram nullam aliam ob caufam , nifi ut tanto melius Stomaehidam forte cum ip- fo comparare queam. Ex improvifo vero die 21 ejusdem menfis appendix ex ejus ventre emanfa erat5cujus accuratam delineationem Figura Sexta fiftit. Atque pauciffimis hisce fcientiae naturalis Cul- ta- ( 43 ) gen , hebbende deszelfs holligheid opgevuld , tot dat dezelve door de toevloeijendepiswederver* dund, gedeeltelyk is uitgewaterd , en gedeel- telyk terug gevloeid in den Aarsdarm, 3. De pis,zynde op zichzelven eenbekwaam vocht om mede te klifteeren , heefc door des-^ zelfs fcherpte Baildoop verwekt , wel zo lang , tot dat de Aarsdarm aan deszelfs prikkeling is gewoon geworden » en vermids deeze weg ge- maklyker thans ware dan die van denPisleider, hield de gewoone ontlafdng van pis op. 4. De Baildoop ophoudende en miffchlen 00k de opening der Zweeren verwyderd zynde, is de drek voor een gedeelte weder in den blaas gefchoten, en telkens, wanneer de Zweeren door drek verftopt was, moeft de Lyder vui* ligheid uitwateren. 5. Door deeze tegennatoorlyke uitwerpzelea is dePisleider van tyd tot tyd in wydtegerekt, zodat de man daardoor met minder onmooglyk- heid,niet tegenftaande gaande en ftaande , ftuk- ken bloeds loosde van ontzaglyke dikte. 6. Door het balzemachtig Klifceer is de Zweer zodanig gefloten, dat ?er geen gewaarwordely- ke gemeenfchap tuflchen de Blaas en Aarsdarm plaats had , en alleenlyk de verzweering in de blaas is overgebleven. 7. Het komt my waarfchynlyker voor, dat de ( 44 ) teribus aufifcor fim, fi preflb veftigio praedifiU phoenomeni experimentum amplius explorare ejusque caufam ulterius eruere placeat. Neque mehercl6 adeo abrupt^ pulcram hancce ofervatio- nem public! feciflem juris, nifi ipfa occafio fcri- bendi procrafdnadonem diffuafiffet. Ex leone dilucide apparet* quomodo corpus \ v obfeurobrunneum , teres , imperfpicuum , per aperturam ex abdomine vermis produftum , fa&a curvatura fads notahiliad eandem aperturam ite-. rum ventrem intrat. Juxta corpus illud canalis membranaceus transparens , corpusculum albi- dum contirjens , producitur , in canaliculum mem? branofum multo tenuius prolongatus, qui inane videtur & aperturam diclam tranfit ; eodem mo- do plures canaliculi adhuc fpbtiliores a latere propullulant. Ex tenfione tenuioris elucescit , canalem transparentem majorem effe elasticum. Lurn- bricum eodem in ftatu usque ad 25 Decern bria depofui, nulla mutatione amplius accedente. Ututvero nequicquam cum re prefen ti confli- tuere animus eft, ad controverfiam dirimendanv num Lumbrici fint vivipari nec ne ? illud nihi- lominus mihi perfuafum habeo 3 canalem majorem ma« C 45 ) de Worm van Maart tot November in de Blaas heeft gehuisvefl, dan dat dezelve in later tyd die doorboord heeft , om dat dezelve dan ook door de geleiachtige ftof zou hebben moeten doorbreeken. Verfchoon my Lezer! dat ik den oorfprong deezer Worm dus omftandig verhaald heb; ik zal des te korter zyn met mynederdeWaarnee- ming, die ik daarenboven verhaalen zal, met opfchorting van myn oordeel over de oorzaak van het Verfchynfel. WAARNEEMING VAN EEN BARENDEN DOODEN DARMWORM. Ik dreef den 19 December 1779 door een Worm verdryvende Purgatie, iemand een ron- den Worm af,die niets byzonders in zyn zoort was en liet die in een bierghs met water t’huis brengen, met geen ander oogmerk, dan om daarmede myne Maagige nader te vergelyken/ Ik bezag dezelven daarom verfcheiden maalen , maar vond op den 21 December, ’s morgens ganfch onverwagt , een aanhangzel aan zyn lyf , zodanig als in de zesde Figuur is afgebeeld. Ik raade de Liefhebbers der natuurlyke His¬ toric , om in navolging ook eens ronde War- men in gemeen water te leggeo , om te zien of met dezelve gevolgen daardoor zullen voortko*. ’ * men* / 1 ( 4<5 ) materie la&escente effe impraegnatum , quern tan- quatn foetuum primordium hallucinarer : venia fie conjefturae, fufficiat hisce uiteriori araplificatio- ni viam fternere. T A N T U M. * . '■ . •••■ ■ , - -- - ■’ ' . - P . f ■' ' > i - ( • : > ; / *• ' ■’ ' ' ip • f i ICO- ( 47 ) men, en vervolgens de oorzaaken van deeze zon* derlinge Baaring te verklaaren. In de afbeelding kan men zien een donker* bruin , rend , ondoorfehynend lichaam , uit eene opening in den buik der Wormhervoortkomen- de5en na een aanmerkelyken bogt gemaakt te hebben , wederom daarln eindigende. Daarbe- nevens komt een vliesachtige heldere buis 5 waar- in een wit lichaam plaats gevat heefc, te voor- fchyn 5 eindigende in een veel dander vliesachtig kanaal, welk geheel ledig is, en weder in he£ Jyf van den Worm door dezelfde opening in- gaat : op dezelfde wyze ontfpruiten eenige dun- nere vliesachtige buisjes ter zyden. Men kan uit de gefpannendheid van het dun- ner kanaal klaar zien 3 dat de dikkere vliesach¬ tige buis veerkrachtig is. Ik heb tot den 25 December den Worm in deezen ftaat gelaaten, zonder verdere verandering daarin te beipeuren* Alhoewel ik door deeze Waarneeming niets aangaande de voortteeling der Darmwormen meene te beflisfehen , komt het my echter zeer klaar voor,dat ?er in het doorfehyoende groote kanaal melkwitte ftoffe is : en ik overreede my vaftelyk , dat deeze ftoffe het vruchtfoeginzel zy van jonge Wormen, zonder wyders te be- paalen , of men hier om Eijeren , dan wel om eigentlyke dracht (fetus') te denken hebbe: het is my genoeg hiermede aanleiding gegee vea te hebben tot verdere nafpeuriogen. VE&- C 48 ) ICONIS EXPLICATION Fig. 1. Stomachida in magnitudine natural!* ac . Cauda. be. Caput. cc . Stomachus , praeter inteftina ? liquorem biliofum bullulasque agreas, continens. a. Apertura in caudd. b. Probofcis. Fig. 2. Stomachida difleda. a. Cauda. b. Caput. cc. Membrana, five Stomachus apertus<» d. Viscus taeniatum. e. Linea fuperficiem transcurrens* fh. Canalis ; cui appendet, g. Glandula* D. Inteilini taeniati, jam bifidi, radix. * E. Taeniolum. F. Ovarium. G. Taeniolum alterum. H. Giandula, taeniolo E, nec minus fyfte- mati vaforum , annexa. &. Ovulum , diftindisfim£ confpicuum. III. Circuli vaforum. mm. Alii circuli. n. Ovarii Extremum. VERKLARING van de PLAAT. Fig. i. De Maagige Worm in natuurlyke groott<L ac. De Staart. he. De Kop. cc. De Maag, waarin, behalven de Ingewao* den 9het galachtig vocht met eenlugtbeU a. Het fpieetje in den Staart. b. Het Snuitje. < Fig. 2. De Maagige ontleed. a. De Staart. b . De Kop. cc. Het Viies of de Maag open gefneden. d. Het lintvormig ingewand. 