VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
MDCCLXXXI, NM e" De t as ` WW s p = D < e: 2 he En, UN p`% LN 3 P - Se D r> Leem "e VI? SE a wë vg ege: BER Rn a d ep Lit! da Jr nn Se dan mn fr d ww. eg de dr SE e s adel == dg k e a wl w \ € af UN e sf. ef ag sb web de A IN HO UD ` VAN HET MENGELWERK. Tot Fraaije Letteren, Konften en Weetenfchappen be- _ trekkelyk , in het Derde Deels, Tweede Stuk. Oorseer en Taalkundige Bedenking, over Pfalm VIL 12. bl. r Waarneeming , wegens het gebruik der verfchillende Tinc- turen van Spaanfche Vliegen. Door de Heeren ANDRY en CARRERE. Natuurlyke Historie van den Leeurik. Volgens den Heer DE MONTBEILLARD , Medefchryver van den Heer DE BUFFON. 7 Algemeen Berigt van Yshand, door Dr. von TROIL, Capel- laan des Konings van Zweeden, die de Heeren BANKS, SOLANDER en LIND, op hunne Reis na ’t Noorden , ver- gezelden. Ö Verhandeling over de nuttigheid, en Befchryving van een nevensgaand afgebeeld Werktuig, om by eene Slang- brandfpuit te gebruiken. Door CORN. WILH. RENSING , Mr, Zilverfmit te Zwolle. 23 De Gebluschre Brand. 26 Nicuwjaars-Delpiegeling. SI Gefchiedkundig Verflag van de onderfcheide wyze van Vry- en onder verfchillende Volken. Door Dr. ALEXANDER. 34 ` Zedelyke Bedenkingen. 42 Het Paard en de Wesp. Dichtflukje. 44 Aanmerkingen over de Onverdraagzaamheid der Hervor- mers. 45 Waarnceming wegens een Scharlaken Koorts, (Febris Scar- latina) en zeere Keel, die met zonderlinge toevallen ver- gezeld was. . 53 Natuurlyke Historie van den Boom-Leeurik den Gras- Leeu- rik, den Pieper- en den Springhaan-Leeurik. Volgens den Heer DE MONTBEILLARD,. ` -55 UL DEEL. MENGELW. NO. 15. * 3e Naauw- d , t N H, OU D: Į Naauwkeurig berigt der Uitbarftingen van den Derg efu- yius, in de Maand Augustus des Jaars MDCCLXXIX , ontleend uit een Drief van den Heer WILLIAM HAMILTON: —aan JOSEPH BANKS. - WW Gt Becker. (XVII) wegens cen Prentwerk, volgens de nieuwe Uitvinding van den Heer C. PLOOS VAN AMSTEL , jac. Cornelisz. | 74 , Aanmerkingen over de natuur en den oorfprong van het Ver- maak. -6 Proeve over den gelukkigen Invloed, welke de Verkering — met de Vrouwen op de Mannen heelt. Door Dr. ALEX- ~ ANDER. , go De Boetvaardige en tot inkeer gekomen Zondaar. 84 De Vrygest verbeterd. So De Moc e, 90 De Oopróng "van Onbelchaamdhcid en Zedigbeid, kene … Allegorie. aid. Aan myne Vaderlanderen. Dichtftukje. 92 De Onbeftendigheid van het Ondermaanfche. 93 Verhaal. wegens een geval van een Rheumatismus , door het . Elixirium Guajaci J’olatile geneezen, in een Brief aan - Dr. DUNCAN, door Dr, THOMAS FOWLER. LOI Natuurlyke Historie van den grooten en kleinen Gekuifden Leeurik, Volgens den Heer DE MONTBEILLARD. 103 Verflag van de Schaaphoederyen in Spanje. Ontleend uit ` de Travels trough Spain. Door JOHN TALBOT DILLON. 107 Concept van verbetering van het Ezelshoofd , op ’s Lands _ Oorlogfchepen. 113 Aanmerkingen over de natuur en den oorfprong van het Vermaak, (Vervolg en Slat van bl. 79.) 114 Proeve over de Vrouwlyke Opvoeding. Door Dr, ALEXe ANDER. 120 De Kerkgeftoelten. 15Q Gemengde Aanmerkingen, EE 135 d Leerzaam Buiten, ge ichiftukje. o 138 ugtsgelteldheid te Amfterdam, in Panuary, 1781. 140 De verbrooken Vrede. / J» 17 14t Verhandeling over de Retama. 1 Kon. XIX. 4. Fob XXN, ` 4. if. CXX. 4. Door D. DE GORTER. 148 ‚Natuurlyke Historie van den Nagtegaal. Volgens den Heer DE MONTDEILLARD. 153 Befchryving van den Noorder- Archipel, tusfchen Afia en America, meteen keurig Berigt van de Zeden en Ge- Wool INN MH O U D. : woonten der Inwoonderen, als mede vin den Koophih- „det der Rusfen op die Eilanden. Dour WILLIAM COXRe | 16L Uitkomst der Waarneemingen , en byzondere Aanmerkin- gen, nopens de Lugtsgefteldheid des Jaars 1780. 170 Probus. 186 De Dwaasheid der V-rydenkervye, 188 Liefdefpoor aan de Nederlanders. By gelegenheid der droes - vige Overltrooming in het Ampt van Maas en Waai,'en het Ryk van Nymegen. 189 Lustsgeiteldheid te Amfterdam, in February. 192 Gelchiedkundig verflag van ’t geen, langzaamerhand ,aan- leiding gegeeven heeft tot de Kerklyke Verdraagzaamheid der Proteftanten in de Pruisfifche Staaten, 195 Waarneeming wegens de neede uitwerking van de Asfa Fatida , in eene hevige Maag- en Darmpyn, door uitzet- ting van winden veroorzaakt. Door A. DUNCAN. 20% Natuurlyke Historie van den Nagtegaal. (Vervolg en Slot van Bl. 161.) ao Concept, om de Spillen, waar mede het Anker wordt op- gewonden , op °s Lands Oorlogfchepen , van meerder nut te doen zyn; dour eenige verandering en verbetering in dezelve te maaken. 213 Aanmerkingen over de 1 luwelyks-Contraéten. 216 Geldzugt, de Bronwel vecler ongelukkige Huwelyken. erg Het Ledige Graf. 222 De waarheid van den ouden Stelregel: de Wyze is alleen gelukkig , onderzogt. . 228 Zedelyke Bedenkingen.. 233 De Onfterflyke Di-hter. Dichthlukje. 235 Lugtsgetteldheid te Amfterdam , in Maart. 236 Gefchiedkundig verflag van °t geen, langzaamerhand , aane leiding gegeeven heeft tot de Kerklvke Verdraagzaamheid der Proteftanten in de Pruisfifche Stzaten. (Vervolg van Bl. 2c2 ) 237 Waarneeming wegens eene Zenuwen-ziekte. Door Mr. CA- ZAUBIEL. 247 Natuurlyke Historie der Bastaard-Nagtegaalen. > Volgens den Heer DE BUFFON. 248 Nauwkeurig verflag van de Vervolgingen, die Prinfes ELI- ZABETI, naderhand Koningin van Engeland, leedt, on- der Koningin MARIA. Behelzende verícheide voorvallen ; tet dat Tydperk behoorende, die nimmer voorheen het 4 licht INHOUD. Recht zagen. Uit Mr. WARTON’s Life of Sir THOMAS POPE. 256 Bedenkingen over het toelaaten van het kwaad, in de We- 266 Het Huwelyk. Zen Fragment. 276 De Patriot. o8r - De Havik en de Ojevaars. Dichtfukje. 282 Een Ontdekking. Dichtftukje. 283 bn sgelteldheid te Amfterdam , in April. 284 Gefchiedkundig verflag van ’t geen , langzaamerhand , aan- leiding gegeeven heeft tot de Kerklyke Verdraagzaamheid. der Protelanten, in de Pruisfifche Staaten. (Vervolg en Slot van Bl. 246.) 285 Waarneeming wegens de goede uitwerking van de Thebai- fche Tinétuur, (Laud. Liq. Syd.) in ontfteeking der Oogen. Door JAMES WARE. 293 Natuurlyke Historie van de Muur-Nagtegaal en den Rood- ftaart. Volgens den Heer DE BUFFON. 295 Het Charafter des Aardsbisfchops FENELON , gefchetst. Door den Heer D'ALEMBERT. Bedenkingen over de Zamenttemming van Aanägenlyktieid en Rede. Door DANALDSON. Damon , treurig over het afzyn van zyne Silvia. Eene is leenfpraak. 318 Brief van ARMIDA AMAZONE, aan de Uitgeevers der Alge- meene Vaderlanifche Letter-oeffeningen, over de Manlyke pend: 320 De geftrafte Gemaaktheid. Eene Gefchiedenis. 325 eld. Dichtflukje, 326 In Infulam. St. SR a Rodneo captam et direptam. Dichtftukje. 327 Lugtsgefteldheid te Amfterdam, in May. 328 De Godsdienst, cen voorwerp van ’t algemeene Menfclien- verftand. 329 Nadere bedenkingen over het leezen en van buiten opzeg- gen der Leerredenen. : 339 Waarneemingen wegens eene cedemateufe zwelling, zynde een een gevolg vaneen Scharlaken Koorts, Door JOHN CLARK, 344 micht, Historie van den Wygen-eeter. Volgens den Heer DE BUFFON, Gereed, gemaklyk , en onkostbaar middel om de Micken te verdryven, 348 Dichtkundige Befpiegelingen over de Alpifche Gebergien. aar INHOUD. | Os … Naar het Hoogduitsch val HALLER., Door 'L. STOPPEN: DAAL , P., Ze 349 Zamenfpraak tusfchen ‘Lucianus en Lord LYTTLETON, in de Elizeefche Velden. 355 ` Zedelyke Gedagten. 367 Oorlogzang der Bezetting te Berlyn, toen dezelve den 10 April, 1778, ten Velde trok. Door den Heer RAMM- 371 Lugrsgetteldheid te Amflerdam, in Juny. ‚372 Onbefehroomd Onderzoek in den Godsdienst, 373 Waarneeming wegens het nut van de Mercurius in de Eé drocephalus Internus. 378 Nieuwe Proefneeiningen van het pooten der Tarwe. 580 Natuurlyke Historie van het Roodborstje en het Blauwborst- je. Volgens den Heer DE BUFFON. . 383 Vraag, ten opzigte der Genegenhgid van eenigen, en des Afkeers van andefen , omtrent zommige Huisdieren. 389 ` Dichtkundige. Befpiegelingen over de Alpifche Gebergten. Naar het Hoogduitsch van HALLER. Door L. STAPPEN- DAAL , P. Ze (Wervolg en Slot van Bl. 355. 390 Aanmerkingen over de Regelmaat der. Dichterijke Vv inding. Door JAMES BEATTIE. , oO? Sentimnenteele Wandeling, …__… 408 Zedelyke Bedenkingen. 409 Lugtsgefteldheid te Amfterdam, in July. 412 Gedagten over de openbaare Godsdienstoefeningen der Pro- teftantfche Christenen. 413 Natuur- en Geneeskundige Waarneeming , aangaande eene tegennatuurlyke en onwillige aflooping van de Pis, door de Electriciteit geneezen. Door WILLEM BROUWER BOSCH, Med. Doft, te Haarlem. 428 Natuurlyke Historie van het #aapje en het Zwarikapje. Volgens den Heer DE BUFFON. 433 Gisfing , waarom het, ten Zuiden van de Middaglinie, kou der is dan ten Noorden , op gelyke Graaden van Breedte. Door ALEXANDER WILSON, M. 4 Antwoord op de Vraag, ten Kei det Genegenheid van eenigen, en des Afkeers van anderen , omtrent zommige Huisdieren. 437 Befchryving eener Algemecne Volksvergadering van fiet Canton Glaris. Door den Heer RAMOND. 440 Leevenswyze van den overleden Graaf Hop1z ; ecn a der zon- derlingfte Mannen deezer Ecuwe. 5 r INHO U np Be Omkoopbaare Regter. Op. en aan °’s Lands Ílelden. Dichiftukje. ` 455 Aanmerkingen óver den Oorfprong der Afgodery. 457 ‘Waarneeming wegens een hevige Maagpyn, door het uit- - baaken van vreemde Lichaamen geneezen. Door Mr. “GUILLAUME FILS. | 466 Natuurlyke Historie van den Witftaart. Volgens den Heer `- DE BUFFON. 468 De Herfst-morgen. Naar s. GESZNER. D % Leeven en Character van den Heer JEAN JACQUES Rous- ` SEAU. min Brief, wegens de verpligting tot het in agt neemen der 454 - Burgerlyke Inftellingen by het aangaan van het Huwelvk. , | ged ‘Waare en valfche Beleefdheid, met elkander vergeleeken. - Door RICHARD HURD. | 484 Zedelyke Bedenkingen. ` 5 487 De Gelukkige Schipbreuk. Eene Vertelling. 490 De Phyfiognomiekunde. Dichtflukje. 494 De Ledigheid fchuwende. Dichtffukje. > - > 498 duugtsgefteldheid te Amflerdam; in Augustus. 496 Aanmerkingen over de Äfgodery der befehaafde- en verlichte Mo en. ` a. . i 497 Waarneeming , wegens de goede uitwerking van de Colonel en de Tintura Sala pe, in het uitdryven- der Spoelwor- ` „men, (Lumbrict.) Door ANDREW DUNCAN; 502 ‘Natuurlyke Historie van den Witten Kwikftaart. Volgens “© ‘den Heer DE BUFFON. 504 Gedagten over de Ontbranding der Gewasfen, en boven - al van opeengehoopt Hooi, waar in men mogelyk het rechte kenmerk zal vinden om de drie foorten van Gis- ting te onderfcheiden. Door JEAN SENEBIER. > 507 Beer, (XVIII) wegens een Prentwerk , volgens de nieuwe Uitvinding van den Heere C. PLOOS VAN AMSTEL, Jac. Cornelisz. 513 phelderingen , ten opzigte van den Godsdienst en de Taal der Sabeër:. Door den Heer NORnERG. 515 Herderskout tusfchen Menander. en Damon. 517 “De Vermaaken der Verbeelding. … 521 ‘Bedenkingen over de Zamenftemming van Aandoenlykheid en Rede, Door DONALDSON. (Wervoig en Slot yan Dl. ` 317. 526 , Pedro en Therefia. Eene Spaanfche Gefchiedenis. 5S1 V EN LN H O:U De" De: Gifts. Behe: Allegorie. i EL De Dedige Kok. Dichtflukje. - | 538 Lugesgefteldheid te Anjierdám , in September, 549 Hec Charaîer-vaa naža, of Redenvoering over 2 Kon. Will. 12, 13. Door Huon gbá, D. D.. sat Wanmeeming wegens de goede uitwerking van de Asfa Fetida, in ongemakken. der Zenuwen. Door P. Ce ‚ WOUTERS, Med.: Licént. te Wetteren, ‚556 Nawuclyke Historie van -het Loogertje, het Winterkoningje s - en het .Goudhaantje. Volgens-den Heer DE ppo 556 ` ` Opmerkenswaardige Omftandigheden, die het fterven ver- zelden van JEAN JACQUES ‘Roussbau; met Gene De fetryving der Tuinen van Ermenonviile,en van de Graf- tombe, te zyner gedagtenis{e, op het Populieren Eiland vervaardigd. ei C, 562 Vertoog , (trekkende om -aarr te-tooren dat de Diüchtkuust een Stelzel der Natuure opgeeft, ecnigzins van het wee- zen der Dingen verfchillende. Door j. BEATTIE. 568 Medegedeeld berigt, nopens het hoogst pryzenswaardig gedrag van den Hecre Je BELTON, Jongfle Luitenant op he t Schip de Nestor. ` 576 Bedenkingen over de Opregtheid en Openhartigheid. Door den Heer DE TRESSEOL. 580 Over de Gelykheid van Gevoelens, voor zo verre deeze het Geluk der Maatfchappye betreft. Door Lord KA= MES. s82 De Gehoorzaame Burger. Dichtflukje. 584 Vergelyking van de voorgaande Eeuwen met de Tegen- woordige, 585. Aanmerkingen over de Winterhanden en Wintervoeten. Door JACOB VAN DER HAAR, 592 Natuurlyke Historie der Meezen, in °t algemeen. Volgens den Heer DE MONTBEILLARD,. 8 59 Brief aan de Heeren Schryveren der Algemeene Vaderland- fche Letter-oeffeningen, wegens een daar nevensgaand Berigt over het gebruik der Eikels. 603 Vertoog » ftrekkende om aan te toonen dat de Dichtkunst een ftelzel der Natuure opgeeft, eenigzins van het wee- zen der dingen verfchillende. Door J.BEATTIE. (Vers vo:g en Slot van Bl. 576.) 608 Proeve over het menigvuldig vloeken, en byzonder het ydel gebruiken van Gods naam, ortder de Roomschge- zinde Christenen, hier te Lande, 16 Raad- te N-:H:.0 UD Raadgeevingen: tot het vermeerderen ‘en: bewaaren` der Vrouwlyke ‘Schoonheid. 621 Treffend voorbeeld van Gastvryheid en Kinder-opvoeding, aangetroffen, by een Landman, in Neder-Sile lefie, 624 Amyntas. Naar GESZNER. 626 De Droefheidbaarende Troost. . Dichtftukje. 627 Lugtsgefteldheid te Amfterdgm, in Oëtober. 628 Verhaal van een Kinderlyk Muzikant. Door cH. BURNEY, Dr. in de Muzyk, aan W. HUNTER. Het ‘onverwagte Huwelyk. Eene Aandoeniyke Gud 636 Verhaal van de Jaarlykfche Feesten der Chineezen, ter ecte -van den Landbouw. 642 De Deugd. Dichtftukje. 646 Lugtsgefteldheid te Amflerdam, in November. 647 E December. . 648 MEN- mmm a "Eege D E eegen MENGELWERK, TOTFRAAYE LETTEREN,KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN BETREKKELYK. OORDEEL- EN TAALKUNDIGE BEDENKING OVER ps. VIL re, Lis is, naar het onderwys der Rede, en volgens de onderrigting der Openbaaringe , cene ontegenzegge- lyke waarheid, dat God goed is: indiervoege, dat hy, als een goeddoend Weezen, cene zuivere zugt bezitte, om zynen Schepzelen zo veel goeds te doen, als met de na- tuure hunner beftaanlykheid en den aarte der omflandighe= den, in zyne volmaakt wyze beftuuringe van ’t gantiche Heelal , kan overeenkomen. Dat Opperweezen, ‘t welk wy eeren en dienen , is gevolglyk, om de fpreekwyzen van Gods Woord zelve te gebruiken, barmhartig , genadig , weldaadig, langmoedig, groot van goedertierenheid, een God der vertroostinge, der vergeevinge, aller genade. cn een Vader der barmhartigheden; die lust heeft tot goedertieren= heid en weldaadigheid; in zo verre zelfs, dat hy , wanneer hy Droit, een vreemd werk , eene vreemde zaak doe , cn der men- fechen kinders niet plaage , noch hedroeve van harte; des er, ter dier oorzake, een oogenblik in zynen toorne, maar een leeven in zyne goedgunftigheid zy. — Een ieder, die met zulk een aanminnig denkbeeld van het allerbeminnclykfte Opperweezen recht bezield is, moet natuurlyk, op het leezen van des Dichters voorftel, Pf, VIT. 12, volgens one ze gewoone Overzetting , Godt iseen rechtveerdigh Richter s ende een Godt, die alle dage teornt, denken of zeggen >: „ deeze rede is hard, wie kan dezelve hooren”? Gedagten althans van die natuur kwamen my voor den geest, toen zich voor eenigen tyd myne aandagt op dit voorftel bepaal- de. Het fchynt ons, dus uitgedrukt , een denkbeeld in te boezemen van een Weezen, dat Aaastig és tot toorn; het welk, (ftrydig met het denkbeeld, dat ons de Godlyké Schrvvers elders inboezemen, daar ze ons God meermaals befchryven als traag tot toorn (*),) hoe zeer ook verzagt , niet (o Meermaals komt God in t Hebreeuwsch voor, als 52% Tw HL DEEL. MENGELW. NO. Ie A ei, g BEDENKING' niet wel overeen te brengen is met die kundigheid , welke en Rede en Openbaaring ons verleent van Gods zagtmoes digheid; waar door hy, zo lang het mogelyk zy, tot wel- doen genegen is. 22, betuigen: Gods is een re:htveerdigh Richter; die zou em eigenlyk lang van toorn, dat is, traag tot toorn, als iemand die niet haastig toornt, het welk onze Vertaalers, klaarheidshalve, zeer wel overzetten door lanckmoedigh. Exod. XXXIV. 6. Pf. LXXXVII. 35, en elders : zynde dit het tegenovergeftelde van D:pR Ip kors van toorn, insgelyks zeer wel vertaald Aaestig tot toorn. Spr. V. 37. OVER Ps. Vil 12. $ hem zeker het afgefmeckte regt doen wedervaaren: doch, vervolgt hy, ky toornt niet ten allen dage. De Dichter begreep, hoe ’t wel zyn konde, dat zulks niet terttond wierd uitgevoerd, gemerkt God langmoedig is over de Zondaars, om hun tyd te geeven ter bekeeringe. Maar dit uitftel kon Davids vertrouwen niet doen wankelen; ine dien zyn vyand zich niet bekeerde, en dus niet afliet van heh te vervolgen, zou God , als regtvaardig , hem eindes lyk zeker (rafen : en dus David redden, gelyk de Dich, ter betuigt, vs. 13 —18: dat ook in den ondergange van. Sauls Huis, en de verheflinge van David tot Koning, vols komen is bewaarheid geworden. - Er is dus niets in den zamenhange, dat deeze vertaaling eenigzins weder, ftreeft; alles in tegendeel, zo wel het voorgaande als het volgende, beantwoordt "er volkomen aan. En dit, gee voegd by het bovengemelde, dat het voorftel des Dichters aldus inftemt, met de onbetwistbaare kundigheid , die wy van God hebben, begunftigt de keuze deezer vertolkinge boven onze gewoone overzetting niet weinig. Voegt hier by, en men zal veelligt nog gereeder tot deeze keuze overflaan, dat de oude Vertaalingen van den Hebrceuw- fchen Tekst ons ook derwaards leiden. De Syriër heeft uitdrukkelyk, Ay toornt niet tallen dage: de Griekfche overzettidg is van denzelfden zin; Ay brengt den toorn nieg over tailen dage; en zo geeft ons de Arabifche en Ethiopie fche Vertaaling deeze woorden mede in de ontkennende wyze; waarby nog komt, dat de gewoone Latynfche overa zetting hier insgelyks in °t ontkennende vraagt: toornt hy ook tallen dage? Kë l Veelligt beneemt deeze eenftemmigheid dier Vertaalingen feeds éenigermaate de bevreemding over de ftrydigheid der byzebragte vertolkinge met onze gebruikelyke overzettine ge: dan met dit alles zal egter by veelen de vraag nog overblyven , is men geregtigd den Grondtekst in zo-tegen= firvdig eene betekenis te vertolken? Om alle bedenkelyka heid hier omtrent weg te neemen, zonder in onnoodige taalkundige aanmerkingen uit te weiden, die den geoefen= den over bekend zyn, en waaraan min geoefenden niets zouden hebben, zy het volgende genoeg. ` In de cerfte plaatze zy kennelyk, dat de Hebreeuwfche letter Vau, hier vooraan geplaatst, meermaals ende bete: OO ent ; (*) Vide Biblia Sacra Pobyglatta, ed. B. WALTONO, 2 4 BEDENKIX keat: maar dat ze cok dikwerf in de betekenists van dch voorkomt (t). Daar benevens weete men, ten tweece, dat het Hebreeuwfche woord 9% beduidende Ged, ork ev:n gereed geleezen kan worden be, wanneer hiet de be- tekenis van niet heeft (SQ). man zegt dus ende een Godt; en 9m betekent doch niet; elke overzetting is caalrigtie , nar de verfchillende ondertekening der letter Aieph (33) De groote verandering ontftaat hier derhalve uit het verfchil ven de klinklettera of e, met welke men het woord >x even regtmaatig kan leezen. Ch Eene menigte van voorbeelden deezer ontkennende beteke- nisle van 't woord 9 zie men insgelyks in de aangehaalde Concor- dantie op het woordje Niet. ($$) Eene foortgelyke verfcheidenheid heeft ‘er in dit woord pirats, Job XXIV. 25. Volgens onze overzetting , wie zal myne reden tot niet "87 brengen? maar in andere vertaalingen, wie zal myne reden voor God Dun brengen? Zo ook Sp. XII. 28. ende [in] gen weg [hares] vortpadts is de dood niet. ND W: waartegen an- dere vertaalingen hebben; maar het pad, dat 'er van afwykt, of der gramfleurigen, leydt tos den dood. NIQ 28. OvER Ps. VII. 12. "e oplettendheid of fchryffeil des Schryvers ontftaan weezen; gemerkt ‘er, in °t eerfte geval, cen klein clwarsftreepje — en in ’t laatfte twee kleine titteltjes ~- ftaan; hoedanig eene verandering gereedlyk heeft kunnen voorvallen. De vertaaling, Godt is een rechtveerdigh Richter, doch hy toornt niet ten allen dage, is dus nict willekeurig; zy heeft integendeel haaren toereikenden grond; wordt on= derfteund door de oude Overzettingen; beantwoordt aan den zamenhang van het Dichtftuk , en komt overeen met de onbetwistbaare kundigheid, die wy van God hebben welk alles dezelve , mynes eragtens, ten hoogít: aans pryst CA (*) Hier geldt eenigermaate de aanmerking van CALVINUS, over de woorden, Zach. XI. 7. den anderen flock hebbe ick genoemt D'n, waar over hy in deezen. zip fchryft. Zy, die Don vertol- ken door Verdervers, vertaalen wel het Hebreeuw{che woord zele ve, als wy ons aan de klinkftippen houden; dan gemerkt 03N touwen of koorden betekent, zo twyfel ik niet of de Propheet ver. itaat "er hier door koorden of t'zamenbindingen. [En zo hebben ook onze Vertaalers t'samenbinders.) Maar, zegt ien, dit duldt de Spraakkunst niet: even als of Zacharia de klankftippen "er by gefchreeven had, welke toen nog niet in gebruik waren. Ik ere ken gaarne, dat de oude Schryvers met veel oplettendheid de klankftippen uitgedagt hebben, toen de Hebreeuwfche taal oer meer zo algemeen en gewoonlyk in gebruik was. Het ontbreekt hum derhalve aan verftand en oordeel, die de klankftippen veronagt- zaamen of geheel aan een zyde ftellen ; maar intusíchen is er egter eene verftandige keuze omtrent in agt te neemen. "Er is toch geen zin in deeze woorden, als men h'er leest Verdervers: en als men Koorden leest, wordt er gee: letter veranderd; men verandert ab- ‘leenlyk twee klankftippen. Nademaal nu de zaak zelve dit vordert, zo komt het my vreemd voor, dat de Schr:ftverklaarders zig zo flaafs hebben laaten) dwingen, dat zy daar door geen agt geflaas gen hebben op de meening van den Profeet. =-=. Dus VOR CALVINUS. É A 3 SAAR: 6 OVER VERSCHILLENDE -TINCTUREN WAARNEEMING WEGENS HET GEBRUIK DER VERSCHIL- LENDE TINCTUREN VAN SPAANSCHE VLIEGEN. Door de Heeren ANDRY en CARRERE. (Histoire dela Societé de Medecine. Tom. IL. Année 1777 gd 1778.) De eerfte deezer Geneesheeren raadde , by eenen Lyder " die de Kinderziekte had , het aanleggen van Spaantche- vliegen-Pleisters ; dog , vermits de naabeftaanden van den Ly- “der dit niet wilden toecftaan, zo liet hy de voeten en de ` beenen . des Lyders tot aan de kuiten, met linnen doc- ken, die met de Tinctuur van Spaanfche vliegen bevogtigd waren, beleggen. ‘ De Apotheker gaf, uit onvoorzichtigheid, in ftede van de eenvoudige Tinétuur, die van Fuller , welke uit een Once poeijer van Spaanfchevliegen „een Once zoeten Salpetergeest, en drie Oncen Campher Spiritus bettaat. Decze Tinêtuur werkte ten uiterften fchielyk , verfcheiden groote blaaren waren getrokken, en uit ieder Been loosde zig meer dan een kan gecl water. De Heer Andry liet de opperhuid niet wegneemen, maar de blaaren , met ver- Sche Boter en Mangoldbladeren , verbinden. Den daaraan- volgenden avond was het windfel en bed vogtig, de pols beteren de toevallen begonnen , van dien tyd af merkelyk te verminderen. | Uit deezen misflag des Apothekers zien wy, dat de Ful lerifche Tin&pur een fterk blaartrekkend middel is, °t welk binnen agt uuren zyne werking doct, en, uit dien hoofde, jn gevallen, waar men fchielyke hulpe noodig heeft, zeer Buttig zyn kan, - Een jong Mensch wierd in de Maand November 1773 , sonder voorafgaande merkbaare oorzanke, aan de geheele zyde verlamd. Alle middelen , die men tot herftel aanwend- de, waren vrugteloos. De Lyder had niet het geringfte evoel nog beweeging, en de verlamde deelen waren ge- eel flap en bleck. Men liet, eindelyk , naa dat het Toeval reeds vyf vierene deel jaars geduurd had, den [leer Carrere roepen, die ec- ne Tinétuur van Spaanfche vliegen, met wyngeest vervaar- digd, voorfchreef , waarmede de verlamde deelen alle uu- ren gevreeven wierden, Di , - | it VAN SPAANSCHE VLIEGEN. ` 4 Dit middel had zulk eene goede uitwerking, dat de Ly- der, na verloop van een week, wederom gaan en ftaan konde, en, door het aanhoudend gebruik van het zelve, eindelyk, geheel herfteld wierd. Men kan ook nog op eene andere wyze van de Tince tuur der Spaanfche vliegen gebruik maaken, wanneer- mer naamentlyk zwakke deelen, of zodanige die ver(topt zyn, daar mede laat vryven, Ook kan men zig daarvan iu Rheumatike pynen bedienen. Men neemt gemeenlyk een Koffylepel vol, waarmede men het deel bevogtigt en vere volgens invryft, wel zorg draagende, dat het deel niet vogtig blyft, vermits „het anders blaaren zoude trekken; _ ook is het zeer dienftig, voor dat men de vryving doet, te zorgen, dat de Lyder Stoelgang hebbe. ‘NATUURLYKE HISTORIE VAN DEN LEEURIK, (Volgens den Heer de MONTSEILLARD, Medelchryver van den Heer de BUFFON.) e Leeurik a by de Oude Grieken Kepvòss of Koepvòares, by de hedendaagfchen Texasi, by de Latenen Alau- da, by de Italiaanen Allodola , by de Spaanfchen Cugniada , by de Duitfchers Lerch, by de Zweeden Laerka, by de Èngelfchen Lark , geheeten , thans zeer verfpreid, fchynt, in vroegere dagen, aan Callie meer dau aan Jolie cigen gee weest te zyn, dewyl de Latyn/che naam Alauda, vol- gens PLINIUS, ecn woord is van Gallifchen oortpron- ge (*). De Celtifche naam is Alaud, waar van de Fran- fchen eerst Aloue en naderhand Alouette maakten. SCHWENCK- FELD CH KLEIN, dic PLINIUS niet fchynen geleezen te heb- ben, leiden den naam Alauda af , van o laude, om dat men, zo als de eerstgemelde aantekent , opgemerkt heeft, dat de Leeurik zevenmaal daags zich ten hemel heft, den lof van coD zingende (}). ’t Is eene erkende waarheid, dat alle Schepzels getuigenis draagen van "e Scheppers beftaan , en tot zync cere ftrekken; doch deeze kleine Vogeltjes de ge- beden-uuren te doen waaimneemen , en deeze gisting te gron- CD (*) PLIN. Lib. XL Cap. XXXV. (i) SCHWENCKFELD Avisrium Silbe, p. tot, LI . NATUURLYKE HISTORIE ` den op eene toevallige gelykklankigheid van een Fransch em Gallisch woord , is kinderagtig. Twee foorten van Leeurikken waren by de Grieken be- kend, de eene met een Kuif op den kop, de ander Onge- kuifd, van deezen laatstgemelden zullen wy thans de Na- tuurlyke Historie opgeeven. WILLUGHBYis, voor zo verre ik weet, de eenige Schryver, by wien wy vinden , ‘dat deeze Leeurik, zomtyds de vederen van den kop als een kuif over einde zet, en ik heb dit van het Mannetje zomtyds gezien. De Heer BARRINGTON ftelt deeze Leeurik , onder °t getal der bestzingende Leeurikken; an- deren geeven den gekuifden den voorrang. Om den wild- zang deczes Vogels ten allen tyde te genieten , maakt men veel werks om ze in vlugten te houden: en dit nog te meer, dewyl hy den wildzang van alle andere Vogels ras aanneemt, wanneer hy denzelven eenigen tyd hoort, en dit zelfs, na dat hy zyn zangtoon vast heeft. De Heer BARRINGTON noemt, uit deezen hoofde, den Leeurik een Spotter en Naabootzer: dan hy volgt met die zuiver- heid van ftem, met die buigzaamheid des gorgcls, welke zich naar alle toonen fchikt, en dezelve vertraait: begeert men dat zyn wildzang, aangeleerd’ of natuurivk , waarlyk zuiver Zy, dan is °t noodig, dat hy maar cene foort van zang hoore , boven al zo lang hy jong is, zonder zulks zou het een grillig en kwaalykftemmend mengzel weezen, van alle wildzangen , welke hy immer hoorde. In den ftaat van vryheid, begint de Leeurik met de cerfte Schoone dagen van het Voorjaar te zingen, dit is voor bom de tyd der liefde, en hy houdt den geheelen Zomer met zingen aan: "e morgens en a avonds, laat hy zich meest hooren: op °t midden van den dag het minst, fchoon hy dan niet volftrekt zwyge, gelyk ALDROVANDUS opte- kent, dat, in Italie en Griekenland, de aart deezes Vogels Se Ce Leeurik behoort tot dat klein getal Vogelen , °t welk vliegende zingt: hoe hooger hy ftvgt, hoe fterker hy de ftem verheft, en dikwvls zet hv dezelve met zulk cene kraet uit, dat men de zang ondertcheiden hoore, fchoon het Va- eltje door de hoogte nauwlvks gezien kan worden; ’t zy eeze zang enkel een toon der liefde of der vrolvkhcid is, t zy deeze kleine Vogeltjes , vliegende , zo flerk zingen uit nayver, of om elkander tae te' roepen, Een Rootvogel, die op zyn kragt fteunt en op bloed loert, moet alleen wee- zen, en , voortvliegende „eene norfche ftilzwygenhcid in agt nee. VAN DEN LEEURIK. 9 meemen , uit vreeze dat het minfte gefchreeuw zyns gelyken niet opwekke, om toe te vliegen, en met hem den buit te deelen, en de zwakke Vogels ten teken diene om zich te hoeden en te verichuilen: dan deeze Vogeltjes moeten by elkander zyn, elkander roepen, op elkander fteunen, en zich door die vereeniging fterk maaken, of ten minften eene gewaande fterkte betoonen. Voor het overige > zingt de Leeurik zelden , op den grond gezeten, waar hy zich egter. altoos onthoudt , wanneer hy niet vliegt, want nooit zit hy op °t geboomte: hy behoort rot de in het {tof wroetende Vogelen: waarom ook allen, die Leeurikken in Vogelkooi- jen houden, zorg draagen, dat de grond met een dikke laag zand bedekt zy , waar in zy kunnen wentelen en gemak vin- den, tegen het ongedierte, °t welk hun plaagt. Zy voe- gen ‘er eene dikwyls vernieuwde graszoode nevens, en plaatzen den Zanger in cen ruime kouw. Men heeft beweerd, dat deeze Vogels een af keer hadden van zekere zamenftanden der Hemcllichten, by voorbeeld, van den Arcturus, CH zweegen wanneer dit Geftarnte te gelyk met de Zon opkwam: waarfchrynlyk vangt hun ruityd als dan aan, en dit zou plaats hebben, ichoon dit Geftarnte niet opkwam. Ik zal my niet inlaaten tot het befchryven van de geftal. te en pluimadie cens -zo by allen bekenden Vogels. Al- leen merk ik op, dat de Mannetjes wat donkerder van kleur zyn dan de Wyfjes, een zwarten halsband, meer wit aan den ftaart, en rustiger houding hebben: ook zyn ze een weinig grooter; en bezitten , gelyk -meest alle ande- ren Vogelen , het uitfluitend voorregt van den Zang. Wanneer , met de eerfte fchoone dagen in het Voorjaar, het Mannetje zich opgewekt voelt om te paaren , verheft ket zich in de lugt, zonder ophouden een minnetoon zin- eende; in zyn vlugt befchryft hy een grooter of kleinder ruimte, naar gelange het aantal der Wyfjes grooter of kleinder is: waar hy de uitverkoozene ontdekt ftrykt hy neder, en paart. Het bevrugte Wyfje maakt terftond een nest, tusfchen twee klompen aarde, van binnen met krui- den en Kleine gedroogde worteltjes bekleed: mecr zorgs draagt het om ’ zelve te verbergen dan om het te vervaar- dizen: ingevolge hier van, vindt men weinig Leeuriks-nes- tens in evenredigheid van de menigte deezer Vogeltjes. Elk Wytje legt vier of vyf kleine Eitjes, met bruine plek- ken, op een graauwen grond; veertien dagen ten langften duurt het broeden, en nog minder tyds befteedt de Leesrik 1n T2 NATUURLYKE HISTORIE ter zongen, dan een Wink of Kanarievogel zou kunnen oen. De Leeurikken, die in ’t wilde blyven , onthouden zich, geduurende den Zomer, op de hoogfte en droogfte plaat- zen; °’s Winters daalen zy in de vlakten neder, vereenigen zich in groote benden, en worden zeer vet, dewyl zy, in dat jaarfaifoen , bykans altoos op den grond zynde, om zo te fpreeken , zonder ophouden, eeten. Integendeel zyn zy des Zomers zeer mager, vliegen twee aan twec zonder op- houden, geduurig zingende, zy eetert weinig, en komen, nauwlyks op den grond dan om te paaren. In ’t nypendst der koude, en bovenal, wanneer "er veel fneeuw valt, vliegen zy van alle kanten na de fonteinen en beekjes, die niet bevriezen: dan vindt men kruiden en gewasten in de maag, en de honger dringt hun om hun voedzel te zoeken m de paardenmest langs de wegen , en des niettegenttaande. zyn ze als dan veel vetter dan in den Zomer. , Hunne wyze van vliegen is , zich , bykans rechtftandig , en by hervattingen, in de hoogte te verheflen, en zich zeer hoog in de lugt op te houden, van waar zy, gelyk wy reeds aanmerkten , hunnen doordringenden Zang doen hoo- ren. Integendeel gaan zy ftrykende na beneden, uitgenomen wanneer zy door cen Roofvogel gedreigd, of door een Wyfje na den grond getroond worden: want, in beide de gevallen, komen zy als een fteen uit de hoogte. Gereedlyk valt het te gelooven, dat zulke kleine Vogel- tjes, die zich zeer hoog in de lugt verheffen, dikwyls door een windvlaag opgenomen, ver weg, en zelfs over Zee, gevoerd kunnen worden. Zo ras,” fchryft Vader pu TERTERE, aa men de Europifche Kust nadert, ziet men „> Roofvogels , Lecurikken , enz. die , door den wind weg- es gerukt, het Land uit het oog verlooren hebben, en, gce- ə» nooddwangd , zich op het hout en touwerk der Schepen > neder zetten.” De Heer HANS 3LOANE heeft ze tot veertig mylen in zee, en de Graaf MARSIGL!I in de Middeland/che Zee , gezien, Men zou mogen veronderftellen , dat die men in Penfilvanie , in Virginie, en andere Gevzes- ten van Amer ca, gevonden ‘heeft, op deeze wyze overge. voerd zyn. De Ridder pes MARIS heeft my verzekerd, dat de Jeeurikken in de maand November over het kand Malta trekken: en fchoon hy de foort niet bepaale , is het geer wäarfchynlyk , dat de gemeene Leeurik onder dat getal behoore: want de Heer LoTTINGER heeft waargenor men, dat in Lottharingen een fterke vlugt deezer Vogelen IS s ae VAN DEN LEEURIK: ` IJ is, welke juist in de maand November eindigt, wanncee men vervolgens zeer weinig Lesben ziet: deeze voor- bytrekkenden neemen de daar geboorenen mede: doch kort daar na heeft men zo vecl S.eeurikken als voorheen; °t zy andere hun volgen, °t zy de op reis getoogene weder- keeren, °t welk waarfchyntykst is. Wat hier van ook zyn moge „ zeker gaat bet, dat ze alien niet weg trekken, dewyl tuen ze, by ons te lande , bykans in alle jaargetyden ontdekt s in Leauce en Pi.urdye. en op veele andere plaatzen, wor- den ze "e winters in groote menigte gevangen. ’% Is zelfs sldaar een algemeen aangenomen gevoelen, dat ze niet tot ae Trekvogelen behooren; en dat, wanneer zy eenige dagen weg zyn, geduurende de {trengfte koude, en als de {neeuw langen tyd den grond bedekt, zulks daar aan. moet worden toegefchreeven, dat zy zich in rotzen en holen, die de koesterende zonneftraalen genieten , verbergen, of, gelyk ik hier boven aantekende, na de fonteinen en beeken gaans dikwyls zelfs verdwynen zy fchielyk in het Voorjaar, wan- neer zy „decor fchoone dagen uitgelokt ,om uit hunne fchuile plaatzen te voorfchyn te komen „door ecne opkomende kou- de sedrongen worden , dezelve weder op te zoeken. ARI- STOTELES hadt reeds kennis aan deeze verberging der Leeurikken, en de Heer KLEIN ftaaft dezelve als een ooggetuige. Deeze Vogel wordt bykans in alle bewoonde Landen der beide vaste Kusten gevonden , en tot aan de Kaap de Goede Hoope, volgens KOLBE; hy kan zelfs in onbebouwde Streeken leeven , indien ’er kreupelhout en Geneverboomen eijen: want zy fchynen veel van dit geboomte te hou- en, dewvl het hun en hun Broedzef bevciligt voor het Rcofgevogelte. Met deeze gemaklykheid om zich naar alle Landgefteltenisfen en Lugtftreeken te fchikken , is het vreemd, dat men ze niet aantreft op de Goudkust, gelyk viLL AULT verzekert; noch zelfs in Andaloufie, mogen wy afgaan op het getuigenis van A VERROËs. Op veelerlei wvzen worden de Leeurikken gevangen, en dus in menigte gedood. De Roofvogels verflinden ook een groot aantal, want zy ftrekken hun ten algemeenen prooi, zelfs aan de kleinfte: en de Koekkoek, die geen nest ver- vaardigt, weet zich zomtyds van dat der Leeurikken te be- dienen, en zvne Eitjes in ftede van die des Moeders te leggen. Ondertusfchen fchynt deeze foort van Vogelen, niestegenftaande de veelvuldige en groote flagtingen daar onder aangerigt, zeer talryks dit bewyst de uitftcekende g Vrugte D NATUURLYKE HISTORIE \rugtbaarheid, en geeft ecne nieuwe maate van waarfchyn« Iykheid, aan de ftelling, dat zy driemaal es Jaars broeden. % Is waar, dit Vogeltje behoort onder de langleevenden 5 acht of tien jaaren leevens fchryft er OLINA aan foe, an» deren Dellen den leeftyd op twaalf jaaren ` twee- en twintig jaaren verzekert een geloofwaardig perfoon dat zy bereit, en, ch RZACZYNSKI brengt ze tot vier- en twintig. = De Ouden hebben voorgewend, dat het vleesch der "Leeurikken gekookt, gebraaden, en tot poeder gemaakt , een beproefd geneesmiddel was tegen Kolykpynen: dan hedendaagfche waarneemingen fchynen, in tegendeel, te ftrekken , om te toonen, dat ver, uit het ecten van {eeu fikken , dikwyla Kolykpynen ontftaan. De Ridder L ty- Naus beweert, dat Menfchen, met den Steen in de blaas gekweld, zich van deeze fpyze moeten onthouden. Beter gegrond is het denkbeeld , dat de 4eeurikken , alg zy vet zyn, een zeer aangenaam en gezond voedzel vere Schaffen , en dat de prikkelingen in °t gedanute of de pyn in de maag, dikwyls op °t eeten van Leeurikk.n volgen- de, toegefchreven moeten worden aan de kleine fcherpe beentjes, onbedagt en fchiclyk doorgezwolgen. Twee voornaame verfcheidenheden vindt men in den Gemeenen Leeurik. De WITTE LEEURIK Moet, vol- gens de Ileeren BRISSON en FRISCH, met reden, aans gemerkt worden als ecne verfcheidenheid , tot deeze foort behoorende. Dezelve is, naar het denkbeeld van FRISCH, een weezenlvke Leeurik, die tot ons uit het Noorden komt, gelyk de Witte Mosfchen, de Witte Zwaluwen, enz., die in hunne Pluimadie het teken hunner Geboorte= lugtftreeke draagen, De Heer KLEIN is niet van dat gevoelen, en hy grondt zyn denkbeeld daar op, dat te Dantzig , veel Noordlyker gelegen , dan de Landítreeken, in welke men zomtyds Witte Leeurikken vindt, in cen halven Eeuw geen Witten leeurik gezien is. Indien het aan my ftondt dit gefchil te beflisfen, zou ik van ge- voelen weezen dat het begrip van FRISCH, die alle ‚Witte leeurikken uit het Noorden doet komen, my ‚volkomen met de waarheid eenftemmig fchynt, en dat de reden, door KLEIN daar tegen ingebragt, niets afdoet: in de daad, de…ondervinding toont, CH zal toonen, dat "er elders dan in het Noorden Witte Leeu- „fikken zvn3 doch men moet tevens toeftemmen5 dat de Witte Leeurikken, die zich in ’t Noorden onthou- ‘den, als in Noorwegen, Deenemarken en Zweeden, veel e ge- VAN DEN LEEURIK: 13 eder vän daar in °t westlykst gedeelte van Duitschland Pannen komen, als °t welk door geen aanmerkelyke Zee van die Ryken is afgefcheiden, dan, de Baltifche Zee overtrekkende, aan den Weixel landed, Wat hier, ven ook zvn moge, behalven de Witte Leeurikken, die Wich zomtyds omifreeks Berlyn vertoonen, volgens FRISCH, heeft men ze dikmaals. gezien in den omtrek van Hildes= heim, in Neder-Saxen. De witheid hunner Pluimadie is zelden zuiver. De Heer BRISSON zag ’er cen, welks wit met geel gemengeld was: doch de Bek, de Pooten en de Nagels waren geheel wit. Op het eigen oogenblik, dat ik dit fchryf , brengt men my een Witten Leeurik , ge- £chooten onder de muuren der kleine Stad, in welke ik woon. Naderhand heb ik eenc andere Leeurik gezien, wiens Pluimadie geheel wit was, uitgenomen op den Kop, waar zich eenige overblyfzels vertoonden van het graauw der Leeurikken. Men hadt deezen gevonden omftreeks Mont- bard: zou een deezer Leeurikken van de Noordlyke Kusten der Baltifche Zee komen? De ZWARTE LEEURIK is, gelyk ook de Heer BRISSON uit, myns bedunkens, eene verfcheidenheid. van den Gewoonen Leeurik, °t zy decze kleurverandering een uitwerkzel was van °t Hennipzaad , want men fchryft, dat zy, ’t zelve alleen tot voedzel gebruikende, een zware te kleur aanneemen , °t zy zulks aan eenige andere oorzaak moet worden toegefchreeven: de zwarte Leeurik, dien wy verbeeld hebben, was rosbruin aan °t begin van den Rug, en hadt helder bruine Pooten, ALBIN, die deeze verlcheidenheid gezien , en volgens de natuur befchreeven heeft, verbeeldt ons dezelve, als overal donker, bruin en ros, na het zwarte trekkendes overal, zeg ik, uitgenomen het agterfte van den Kop, waar men. donker geci zag, en onder den Buik, waar hy € 16 NATUURLYKE RISTORIE VAN DEN LEEURIK, eenige met wit geboorde vederen hadt; de Pooten, de Vingers en de Nagels, waren vuil geel. Het voorwerp, door ALBIN befchreeven, was omftreeks Highgate gevan- ga, en het fchynt dat men "er niet dikwyls zodanige aan- GI: De Heer MAUDUIT verzekert my een volkomen zwarte Leeurik gezien te hebben, gevangen in de vlakte van Ment- rouge, niet verre van Parys. ALGEMEEN BERIGT VAN YSLANDe Door DR. VON TROIL, Capellaan des Konings van Zwee- den, die de Heeren BANKS , SOLANDER en LIND, op hun- ne Reis na ”t Noorden „vergezelde zin cene Brieve , ge- dagtekend Utrecht , 22 Jan. 1773. On:leend uit the Letters on Iceland. D De jongst ontvangene ongunftige berigten, wegens 39 de ongelukkige gefteldheid van Ysland, zullen den se volgenden Brief recht tydig maaken; en wy twyfelden „a daarom geenzins aan denzelven cence plaats in ons Men- an &elwerk in tc ruimen.” MYN HEER! "Op den twaalfden van July , des voorleden Jaars, zeilden wy van J.onde1, en landden eerst op °t Eiland JWisht, een klein Paradys, waar wy twee dagen bleeven. De Na- tuur {chynt geene haarer gaven geweigerd te hebben, om ’t zelve te verlraaijen; en ik weet er geen plaats, of dezelve fchenkt den aanfchouwer een aangenaam gezigt. De In- woonders gelyken naar hun Eiland: zy leeven onderling in een klein Gemeencbest , men vindt "er geen Ryken , en ook ne Bedelaars. Zy zyn, over ’t algemeen , vrolyk , zin- del k en verpligtend: en men vindt weinig voorbeelden onder hun, van iemand, die een perfoon trouwde, welke op dien tyd niet op dit Eiland was, of cr zich vervolgens nederzette. Van daar voeren wy na Plymouth, en voorts na St. George’s Kanaal. Wy hadden voor, het Eiland Man aan te doen: dewyl diteen dier weinige plaatzen is, waar de Runifche charac- ters. ALGEMEEN BERIGI VAN PSLAND. 17 ters overgchragt zyn door de Deenen: en de eenigfte, de Noordfche Gewesten uitgenomen , waar mcn eenige onzer oude Aunifche Steenen vindt; doch op Zee kan mien altoos niet, naar welgevallen , handelen ` de wind noodzaakte ons het Eiland Man aan onze rechte hand te laaten , en on- zen koers te zetten na de Westerfche lilanden van Schot- laad. "tr Is zeer Vermaaklyk tusfchen deeze Eilanden heen te zeilen, fchoon het, zonder goeden wind en welatgerigte Stuurlieden , gantsch onveilig is: in het eerfte geval, hangt men geheel van Eb en Vloed af, en in het tweede , brengt de groote menigte van rotzen u in cen beftendig gevaar. De Natuur des lands is zodanig, dat het my geen won- der baare, dat er een FINGAL en OSSIAN voortkwam. ’t [s de eenigfte plaats niet, Waar men groote Mannen on- der de Bergbewoonders vondt: en wat kan gefchikter zvn om den Poëct te vormen, dan de romanesque en betovee rende tooneelen der Natuure , hier zo aartig zamengevoegd. ’'t Zou verdrietig vallen , eene optelling te doen, van al- le de Eilanden, door ons bezogt. De aanmerkelykfte , uit hoofde van derzelver oudheden, zvn Oranfay en Colums- hili; Scarha van wegen deszelfs bekenden Waterloop, en Stafa om de natuurlyke pylaaren , die tot hier toe weinig bekend zyn,en alles , wat ik van dien aart ooit gezien heb, overtreffen. ` | Het Land is vol van Noordfche Oudheden , als Kastee- len, Sterkten, Begraafplaatzen en Gedenktekenen: het Volk , zeer verpligtend en gastvry van aart, heeft veele Gee bruiken , welke eene zeer groote overeenkomst hebben met die onzes Landvolks, onder anderen het vieren van den ecrften Mey (*). Wy verlieten deeze Eilanden, en kwamen, onze reis voortzettende , eindelyk - den acht- en twintigften van Augus- tus, aan Ysland, waar wy het anker wierpen. te Besfe- fledr, eertyds de woonplaats van den beroemden sT U R- LESON. Wy fcheenen ons hier in eene andere wereld te bevinden; in ftede van de fraaije gezigten, waar mede Wy Ion In Zweeden, waar de Lente omtrent den tyd een aanvang neemt , war Fruday geheeten; op denzelven zyn de Boeren, dewyl de landarbeid begint, gewoon zich tot denzelven voor te bereiden, door het drinken van zwaar Rier; en hebben tot een Spreekwoord: - p Men moet merg in de beenen drinken.” - Ik DEEL. MENGELW. NO. I. B 18 ALGEMEEN BERICT wy onze oogen verlustigd hadden , aanfchouwden wy thans de fchriklyke overblyfzels van veelvuldige verwoestingen. Verbeeld u een land, °t geen, van ’t eene einde tot het andere, niets dan barre rotzen, wier toppen met ceu- wigduurende fneeuw bedekt zyn, den oogen biedt: en tusíchen deeze velden verdeeld door met ys bekorfte fplec- ten, wier hooge en fcherpe punten, elk om ’t zeerst, u het gezigt poogen te betwisten, van het weinige gras, ’t geen fchaars daar tusfchen uitfpruit. Deeze vreeslyke rot- zen bedekken desgelyks de weinige hier en daar verftrooie de wooningen der Inboorelingen 5 nergens doet zich een enkelen boom op, die fchaduw verfchatt aan vriendfchap en onfchuld. 