VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
His leerzame cn gevallige van dit Gefchrift, meermaels aengeduid , maekt deszelfs voortzetting by aenhou- dendheid nuttig ; daer de wyze van voordragt dient, om ons de Euangelifche verhalen ten levendigfte als voor oogen te fchilderen. Zulks heeft by uitftek plaets in dit gedeel- te, °t welk теп onderwerp heeft ,- de beflisfende veroordee- ling van lezus door den Toodfchen Raed; den regtshandel van den Romeinfchen Stadhouder; de daeropvolgeude krui- figing van Jezus; deszelfs dood, begraving en opítan- ding. — Het beloop dezer opmerkelyke geíchiedenisfe levert den Schryver ene zeer groote verícheidenheid van Tooneelen en. werkzame Characters, waervan hy, naer ge- woonte ,. ееп oordeelkundig gebruik maekt. Menigwerf brengt hy ons, door ene treffende befchryving:van ’t ge= beurde, als °t ware, in °t geval zelve; en meermaels voert hy perfoonen , Vrienden of Vyauden, Spotters of .Meewa- rigen, Twyfelaers of Overtuigden, Hooploozen of Gemoe- digden, en meer dergelyken , naer hunne. verfchillende geestgefteldheid, еп de omlítandigheden van zaken, zo па» tuurlyk fprekende en bedryvende in, dat wy er gevoelig deel aen nemen. Bovenal ondervind zulks elk gevoelig Lezer, op het nagaen van de ontvouwing der eerfte berich- ten nopens "e Heilands Opftanding , zo by de Leden van den Joodfchen Raed, als by enige Aenhangers van Jezus, en inzonderheid by deszelfs Apostelen, op het, niet wel geheel te verwerpen , maer echter zo bezwaerlyk aen te nemen, getuigenis der Vrouwen. Меп begrypt gereedlyk, dat derzelver verhael overvloedige ftoffe gave tot velerleie redewisfelingen ; eu de Eerwaerde Pfenninger ontvouwt dezelven hier op een ongedwongen trant, waerin hy de LETT. 1791. NO. 4 L | na- J46 J PFENNINCER natuur uitnemend wel gadeflaet. ——- Het gantfche onder- houd is te breedvoerig , om het hier over te nemen; tot eue proeve van het zelve , zullen wy ons bepalen tot het laetfte gedeelte , waerin Thomas zich byzonder hooren laet. — Men verbeelde zich een aental уап Leerlingen en Vriendinnen van Jezus, in zeker vertrek te zaem verga- derd; die over de vroegere en nog inkomende berigten in drukke onderhandeling zyn; en velerleie bedenkingen te berde brengen; dat onderdes Thomas, het gemoed te vol hebbende, na eenzaemheid hakende, zoekt te vertrekken , 't welk Petrus tragt voor te komen, waer mede onze Schryver het gelfprek op deze wyze doet voortloopen. PETRUS, bemerkende, dat THOMAS na de deur рагі. Waer heen , Broeder ? > | HOMAS gact, zonder te antwoorden, voort. | э” Ретко$ pt hem na. Waer wilt gy henen , bly toch! ` „ Тномлѕ eenigzins zacht. Ik ben elendig, en zie te gemoete, dat deze elendigen, na dat deze verbystering voorby is, nog elendiger worden zullen, dan zy te voren waren: —— ІК gae. . , EENIGEN. Blyf toch, Didymus! zeg ons toch, hoe gy over dit alles denkt. ke Tuomas. lk make u flechts elendiger , en worde zelve niet beter. an De VROUWEN, die de verfchyningen gehad hadden. O! kom te rug! fpreek toch , fpreek uw hart recht uit! ontzie niemand! maek ons elendig. —— (Zy treden met levendigheid nader tot hem, en aen rondsom hem.) O! Broeder! wy hebben den Heere gezien — beproef ons elendig te maken —— wy daer en tegen, ——- zullen u gelukkig zoeken te maken. Laet ons zien, waerde Vriend! wie zal zegenpralen ! an Гномаѕ, Zusters! ik zal u niet kwellen, —— de waerheid zal u kwellen. » MAGDALENA. Laet haer vry ——— жу konnen u niet gelukkig maken, de waerheid zal u gelukkig maken. — — an JOANNA. d Hy! —— de Weg, de Waerheid, de Opttanding en het Leven! > THoMAS. (Gelyk de {тоот door ееп doorgebrooken dam , berst tans wit het hart уал Thomas deze lang ingehouden reden :) Ja wel zal Hy ons den weg toonen — maer eenen anderen, als dien wy wanen —— en, als eens alles, ais dood, verbystering en clende, ten einde zyn, zal 'er wel voor \ OUDE JOODSCHE BRIEVEN, 147 voor Ons gien leven en Opftanding uit voortkomen == ten laetíten dage, en Hy zal eenmael. de Eerstgeborene uit den dood qan ons en worden, —- Maer laet u nu met geen ophouden ! Gy vergeet de Hoofd- zaek! Gods Ryk toe t te komen, en alles IS тоо niet als wy meenden. God deed alles voor Joatnes in den begin- ne; maer aen het einde niets; hy is onthoofd, eu zyne je eren, die hem bleeven aenhangen, zyn elendig ; de verbysterende troost moest eindlyk uit hunne here ten weg , gelyk ze ook weg moet uit onze harten! —— Zoo ook met Jefus; in den aenvang deed God alles, aen het einde niets. Hy verfmachtte aen het Kruis; fprak : zelfs: „Myn God! waerom hebt gy my verlaten ?? beval zyn Ziel aen zynen Vader, fprak geen woord meer van zyn Ryk, geen woord van de Opftanding , nam de Ziel des kwaeddoenders met zich in het Paradys === maer antwoordde niets, op het komen in zyn Ryk — nam aflcheid van de Moeder en van Joannes, voor altoos | — О! Gods Raedsbefluit gaet verder henen! — Israël ver- wierp Hem ——— еп wie weet —— (hy Wordt baier) of het nu niet geheel uit is met Esraël, en met het Ryk van Christus! —— Ach! laet my gaen —— —— ‚ » JOANNA en MAGDALENA. 1з di: nu alles, wat gy hebt ш te brengen tegen het verhael dat Hy leeft? » Tuomas. Zoo kome ik dan op dat verhael, wanneer H dit verkiest. Ook daer vergeet EY de hoofdzaek, die bt gy nog niet eens allen gehoord. De Hoofdzaek is, de vyanden hebben zich het graf eigen gemaekt, hem de doeken ontftolen. an MAODALENA. Maer wy zagen Hem! » Тномаѕ. Gy droomde, —— gelyk gy nu droomt, dat gy het my zult konnen doen geloven. » MAGDALENA en alle de andere, die ooggetuigen waren. Wy waekten „ Thomas! me Broeders! wy waren volko- Men wakker — == moeten wy het nog eens verhalen? » Тномлѕ. Ach! neen — ik hoorde en verítond het t wel … dat zich zelf wederfprekend fprookjel — — alles verkeerd. — » PETRUS. Ja, en onder al het verkeerde dat allerver- , dat de Engelen zouden gezegd hebben: ——— L 2 » Zegt 148 T Je PFENNINGER. » Zegt het Petrus." Geen naem uitgezonderd dan dig des zwaerften zondaers! — dat kan ik nooit geloven 4 ,; SALOME. Ја, zoo verkeert God. . Hy bewyst onna- denkbaere genade , waer . wy onnadenkbaere ftraffen ver- wachtten. , 27 » Tuomas.. Niet dat juist; maer zo Hy leefde , vere fcheen Hy gewis allereerst aen de twaelf uitverkorene Ge- zanten van zyn Ryk! Of, zo al de orde zynes Ryks niet - by Hem gold in de eerfte fpoedigfte verfchyning, dan zou hem zyn hart toch trekken , —— het zou Joannes den ges недеп! — het zou de Moeder zyn te beurt gevallen. Die meest gelovige, getrouwfte, en fterkst gefolterde —— zyne Moeder; —- Hy zou weder be ons komen, daer Hy ons verliet —— zou by ons intreden, en Ьу ons bly- уеп. ——' ‘In ftede van dit alles zou He nu veríchenen zyn aen: enige Vrouwen, —— flechts. voor een ongen- blik —— hicr aen ééne — daer aen twee, = Асһ! hoe klaer is het , dat zy zich bedrogen! ——— Еп ’t is geen wonder, dat een fmart als de onze —— vooral ulie- den, hartlyk en vuuriglievende Vrouwen, het fpoor byster mackte. Men ziet het ook, ——- vergeef het my, Zus- ters! —— maer gy gelastte my te fpreken —— men ziet het ook uit alles. Deze zagen twee Engelen, —— andes ren éénen Éngel. —— Deze zittende ——- die ftaen- de, —— -deze buiten —— anderen binnen de fpelonk. —— Magdalena zag nicts van eenigen glans;.… ziet eerst geheel niets dan twee Mannen. — Salome moest haer eerst op dat denkbeeld helpen, dat deze. Engelen waren. {Dit flaet op de manier in welke het gefprek der Vrouwen voorheen is opgegeven. ] —-— De laetfte „zagen Engelen „ maer Hem in 't geheel niet, —-— zy alleen Hem niet, —— Magdalena verhaelt woorden van Hem, die al weder een fcheiden aenduiden, —— О wat zyt.gy alen door een zoeten droom verbysterd! Ziet gylieden dit niet? — het moet-den aert van het Vrouwlyk hart 2уо ——— na dat zy als door wenen. zyn afgemat, —t- zichzelve miet eene zoete verbeelding te troosten. =» — Daer was het ledige graf —— dat deed u verbaesd ftaen, fterk genoeg, om aenleiding te geven tot alle die zoete droomen! ——- Vere geeft het ens, —— een mannenhart laet.zich niet zoo ligt met valfchen troost bedriegen. De groote inrichting van zyn Ryk was de zaek van Mannen: verkoos hy ons niet? En nu, nu het aen de. lioofdzack komen zou, ftelt Hy ons achter ! — «т О! droomt ——e en zyt gelukkig Tk . і | T OUDE JOODSCHE BRIEVEN. С: X49 ЗК zal waken en elendig zyn, tot dat God my troost met waerheid. | | ‚› MAGDALENA , tot het gezelfchap, met levendigheid en eenigzins misnoegd. Weet gy niet, Broeders! waer Tho- mas blyft? Hy duces: toch ook by ons zyn; (eenige Fone geren zien haer met fchrik aen, als of zy nieb wel by haere zinnen war) want Thomas is niet by ons, fchoon gy u dit verbeeldt, — hy ftaet daer niet, —— hy heeft geen woord tot ons gefproken; het is maer inbeelding, fchoon wy alle nu meenen, dat homas hier is, пе ons fprak, nu begrypen zy a wat zy wil beduiden.) ik legge myn E, Sé op Sé houder, Cey legt intusfchen haer rech- terhand den Jchouder van Thomas.) dit is flechts een droom, die my en u allen in dien waen brengt. > THOMAS. Spot met den elendigen. ‚> MAGDALENA. Zoo waer als de Heere leeft, ik fpotte niet met u, maer ik {potte met uwe doling , opdat deze fpotterny de waerheid doe blyken! — — Zoo toch ftond - Hy voor my —— zoo naby als gy voor ons ftaet. — — > SALOME EN DE ANDERE MARIA, En voor ons. » MAGDALENA. Zoo fprak hy met ons , gelyk gy nu met ons ! even zoo fterk zaligende , onvergeetlyke woor- den waren de zyne, als de uwe, die gy met ons gefpro- ken hebt, ontrustende woorden der twyfeling waren. > SALOME EN DE ANDERE MARIA. Zoo Ííprak Hy met ons ! » MAGDALENA, 200 raekten myne beide handen zyne voeten aen, gelyk ik thans uwe fchouders aenrake. an SALOME EN DE ANDERE MARIA. Zoo raekten onze handen zyne heilige voeten aen. —— va MAGDALENA. 200 duidlyk, als wy aan uwe voeten geen Lidteken van eenen kruisnagel zien, —-— duidlyker zag ik dit іп лупе voeten — — en kuschte het. » SALOMB EN DE ANDERE MARIA zien elkander aen, maer zwygen. | | an Tuomas. Gy beiden zaegt dat niet? niet waer? — O! laet my gaen, —-— ik kan ulieden even onmogelyk uw geloof ontnemen , als gylieden het my kunt geven. Wanneer ik zie, dat gy zaegt, zal ik geloven ° geen gy gelooft, —— laet my in eenzaemheid — == — hy wil Tiggaen. |. an JOANNES. Houd u toch by ons, en fcheur u niet van ons af. Het our van vertroosting komt te eerder voor ons te faemen, wanneer we in liefde vereend zyn. == — —. 150 Ј. PFENNINGER; OUDE JOODSCHE BRIEVEN. „ Tuomas. Ik lieve, zoo als eene elendige lieven kane. „„ JOANNES. Broeder! ziet, daer twyfelen veelen met us: (dit, was in °t vorige gefprek gebleken.) laet ons ook in het duistere en in den twyfel eensgezind zyn, | - , Гномаѕ. Ach! laet my eenzaem ; myn hart is trouw aen ulieden , en aen mynen Heere! Ach! dat Hy leefde ! ag Hy gaet zeer [chielyk weg.” Het vyfde en drie volgende Hoofdftukken uit pauLus Brief aan de Romeinen , verklaard door С. DE HAAS , . der Н. Godgel. en Pred, te Amfterdam. Tweede Deel. Te Amfterdam by Wesfing en Allart, 1790. In gr. oĝavo, 512 Ze | U* het gene wy op het doorbladeren van het eerfte Deel dezes Werks, behelzende de Verklaring vau het vyfde Hoofdftuk , nopens het bedoelde van den Eerwaerden de Haes , en de wyze op welke hy het zelve uitvoert , gézegd hebben (*), kan men genoegzaem opmaken, dat dit tweede Deel, waer in het zesde en zevende Hoofdítuk ontvouwd ` word, in welker voordragt zyn Eerwaerde op denzelfden voet voortgaet , behoort onder die Schriften , welken , nevens anderen, ter na(poorige van de kracht der redeneringe van Apostel Paulus, opmerking vorderen. —— Ten beteren vera ande van den inhoud der Apostolifche voorflellinge, zo als dezelve, volgens des Leeraers inzien, te verklaren is, gaet vooraf ene Voorbereidende Verhandeling over het zesde en zevende Hoofdftuk : naer welk geleide hy гупе volgene de Verklaring inricht. En op die Verklaring laet hy dan voorts nog volgen ene Verhandeling over de Euangelifche Heiligheid; of die najaging van ware Godzaligheid , welke baren oerfprong ontleent , uit de geloofsombelzing der Euan- gelieleere, in onderfcheiding van die Heiligheid, welke hy Wettisch noemt, die alleen ontítget, uit ene goede dierlyke geàertheid, en ene byzondere werking van het geweten ; welke, zyns oordeels ‚ waerlyk den naem van Heiligheid niet verdient. Zyn Eerwaerde ontvouwt dit ftuk , op ene manier , die zeer wel voldoen zal aen bun, die aen deze denkwyze gewoon zyn; doch de uitvoering zal wat omflach- tig en aen tegenbedenkingen onderhevig zyn , by de zodani- | zen (*) Zie N. Alg. Wad, Lett. У. Deel. bl. 144. - > * С. DE HAAS, OVER ROMEINEN VI ЕМ УП. 15% gen, die oordeelen, dat men beknopter en klaerder (reckt. als men aendringt op het onderfcheid , dat "er is, tusfchen Burgerlyke en Godsdienftige Deugd; en °t "er tevens ор toe- legt, om den Christenen overtuigend te toonen , dat zy on- der te fterker verplichting liggen ter Heiligmakinge , naer. gerade dat zy door de Euangelieleer , welke zy betuigen ge- lovig te omhelzen, duidelyker en krachtiger opgeleid wor- den, tot de kennis en erkentenis van den overvloedigen rykdom vau Gods genade in Jezus Christus: overeenkomtti met des Apostels lesfe, Rom. VI. 14: de zonde zal , [of moet over u niet heerfchen, want gy zyt niet onder de Wet, maer onder de Genade, —— Ongetwyteld heeft het Godgeleerde Samenítel een zeer grooten invloed op deze onderfcheiden leiding; en vermoedelyk zou men, als men, in afzigte van het zelve, verftandig met de Euangelieleet raedpleegde, wel- - dra bemerken, dat het hier grootlyks, zo niet geheel, op ееп Woordenfiryd uitkome. .. Mengelfchriften , aynde утуе gedachten over verfchillende one A door APDIAS VELINGIUS, Wz. y L. M. Dr. Th. @ Ph. Profesfor en Leeraar der Hervormde Gemsente te Bergen op den Zoom. Tweede Deel. Te Am[lerdam by М. de Bruyn, 1290. Behalyen de Voorreden , 366 bladz. In gr. otctewo. р" tweede Deel behelst weder een foortgelyke verfchei- denheid van overwoogene onderwerpen , als het еегће; in welker behandeling, zo we diestyds gemeld hebben (*), de Hoogleeraer zo oordeelkundig en vrymoedig te werke gaat , dat zyn arbeidzame geest de oplettendheid der oefen- gen, omtrent Stukken van die natuur , levendig apwak- re, — Hy achtervolgt in dezen zyne voorheen aenge- vangen beantwoording der fpotternyen van ’t Ongeloof , wee gens enige Bybel(che Gefchiedverhalen van Israëls overwin- nende ftrydvoeringen ; waer omtrent hier nog in aenmer- king komt, het geen Richt. IV. 16. en 2 Chron. XX. 24, getuigd wordt; welke berichten door hem op ene voldoende wyze verklaerd worden. —— Vervolgens vat hy ook weder op, zyne Verhandeling over de Melaetsheid der oude Israé- lieten, en toont, by de overweging der tweede Vrage , aa Of die Israël kwellênde Melaatsheid, at of niet belinerten- 33. (*) Zie Alg. Pad, Letteroef. УІ. Deel, bl, 223 4 352 — A. VELINGIUS „> de ware?" ten duidelykfte aen , даг, hoe fterk het beer, fchende gevoelen de befmetlykheid ook moge beweren, ‘er echter gewigtige reden zyn, om ftaende te houden, dat die foort van Melaetsheid voor niet befinettend gehouden moet worden. Zyn Hoogeerwaerde brengt de redenen van we- derzyde te berde, en doet ons overtuigend zien, dat alles te zamen loope om de onbefmetlykheid boven tegenfpraek te flellen. —— Hier by komt wat later nog ene Verhandeling ver dit onderwerp, bepaeld betrekkelyk tot het zin- of voor- beeldige dezer kwale, en de rciniging-dier Melaetzen. Ре voornaemfte denkbeelden der Godgeleerden deswegens wor- den hier getoetst, doch als niet proefhoudende gewraekt: en daerop geeft de Hoogleeraer zyn eigen denkbeeld ter proeve, ’t welk hy aldus voorftelt. ,, Naar myne gedagten, an heeft de geheele Wet, omtrend den Melaatfen onder Is- s DÉI, nevens alle de daartoe betrekkelyke verrichtingen an en verordeningen, heur opzicht, op het geen de. Fohovah wilde, dat in zyne Kerke op Aarde , zonder onderfcheid van tyden , gedaan moest worden , omtrend zulke Kerkleden , э welke verdagt en bekend geworden zyn, fchuldig te baan, „> aan zulke zonden , welke met eene zichtbare flraffe gedreigd в ZYN, welke firyden tegen het wezen van den waaren door „э den Heere verordenden Godsdienst. —— Of wil men het s» met andere woorden , hoe er in de Kerke moet gehandeld »» worden, met de bedieninge der Sleutelen van het Koningryk an der Hemelen.” -~= Zy, die dit ftuk der Melaetsheid als zin- of voorbeeldig befchouwen , zullen in dit denkbeeld veelligt iets aenneemlyks vinden; maer voor anderen, is die of feortgelyke vernutt(peling, welke onderfcheiden gemaekt kan worden, wan geen belang. —— .lus(chen deze twee Verhandelingen, is gevoegd ene opheldering van x Pet. П. 4, ftrekkende bvzón er ter ontvouwinge, van ’t geen Petrus, iu den zamenhang zyner voorftellinge , bedoelt , als hy Chris- tus een levenden Steen noemt, °t welk aen verfchillende ver- klaringen der Uicleggeten onderhevig is. Wyders bied hy ons aen ene nadere bevestiging van ’t geen hy in "t eerfte Deel beweerd heeft, nopens de Begra- ying van Jezus; te weten , dat dezelve niet, (gelyk ze mee- ndeels befchouwd word ,) behoort tot den (äer zyner Wernederinge (*). Dit zyn gevoelen, geheel van den ge- woonen leertrant onzer Kerkleeraren afwykende , is aen tegenfpraek onderhevig geweest; en de daertegen aengevoer- de bedenkingen worden, door den Autheur, in dezen op ene zo bondige wyze beantwoord, dat men gegronde reden hebbe, om te verwachten, dat 2упе voorftellingen , raken- de dit onderwerp , fteeds meerder ingang zullen vinden. = Het zeggen van een onzer beroemdíte Hoogleeraren, door hem gemeld, ontvangt, op deze nadere bevestiging, nog ene nieuwe kragt: ,, Had men," (dus luidde zyn tael,) ,. Had men lust tot het overfchryven en veranderen van »» Raar 't gewoon gevoelen opgeftelde Leerredenen, men ə» Zoude weldra uwe opvatting en verklaring openlyk zien », Voorílellen." —-— °t Is te wenfchen, dat "er maer wei- nige Kerkleeraren in ons Land gevonden worden, die tegen deze moeite opzien, als ze in 't een of ander geval van ene betere denkwyze overtuigd worden. Eindelyk is hier nog geplaetst, ene Nederduitíche ver- tolking ener Latynfche Redenvoeringe, door hem uitge- fproken den 9 Sept. 1749, by het aenvaerden van het Hoogleeraerfchap in de Kerklyke Gefchiedenisfen en Joode fche Oudheden. Derzelver onderwerp is het ontzettend uit- einde van Nadab en Abihu, gemeld Ley. X. 1 en 2. Na enige voorafgaende aenmerkingen over hunne perfoonen , waerdigheid en dienstwerk , alsmede den tyd wanneer dit gebeurde, dat ter algemener ophelderinge der gefchiede- піз(е ftrekt , neemt de Hoogleeraer byzonder in over- ing, waerin de bedreven misdaad bepaeldlyk beftaen hebbe. Buiten andere gevoelens, hier flechts ter loops bygebragt , en ter zyde gelegd, komt bovenal in overe weging de gewoone verklaring , welke wil, ,, dat zy on Van eenen gemeenen, van eenen vreemden haard, hun an Vuur , °t geen zy in de rookvaten deeden, genoomen p hebben, daar zy dat vuur, "t welk van dem Hemel op D Zie als boven, bl ang. | " 134 A. VELINGIUS, MENGELSCHRIFTEN. ,, het Brandoffer- Altaar gevallen was, en geduurig in het э heiligdom onuitgeblust bewaard moest worden, verplicht waren tot het genoemde einde te gebruiken.” De Ноор jeeraer ontkent niet dat "er fchynbaerheden voor dit gevoe- len zyn, maer hy tracht te toonen dat ze geen wezenly- ken grond hebben; en dat gewigtiger redenen ons veeleer doen denken, op hun ontydig, en tegen het Godlyk ge bod aenloopend, aenfteeken van hun reukoffer. ,,De з» daad der twee Zoonen van Aaron heeft den, zyns oore ,, deels, daar in beftaan, dat zy tegen een Godlyk ge- , bod, ’t geen hen bekend was, hun reukwerk hebben ,, aangefteeken , niet ор, niet vlak by, den Altaar des sa reukoffers, maar of buiten of even in den ingang van за het Heiligdom. Еп dat zy dus een verteerd reukof- s» fer, een vuur, een ongeoorloofd , een vreemd vuur , s voor Jehovah's aangezicht gebragt hebben." Verfchil lend denkt men over de oorzaek hier van: onze Autheur fchryft het liefst toe aen onoplettendheid, waer door zij, ə zonder de betaamende indrukken en herdenking van de » Godlyke Wet, en zich verhaastende, tegen het God- an delyk gebod gezondigd hebben, met het verboden in- ээ doen van het reukwerk in hunne vaten, eer zy hy ед ə» boven den gouden Altaar waren." == Wat voorts de Godlyke ftraf over dit wanbedryf betreft, de Hoog- Jeeraer kan zich niet verenigen met het gewoone denk- beeld, dat Wadab en Abiku , alleen doodlyk getroffen, flechts geftorven zyn; maar '{ komt hem voor, dat de uitdrukking, doe ging een vuur uit van het aangezicht des Heeren , en verteerde ze, en zy florven voor het aangezicht des Heeren, veel (lerker te verklaren zy, als aenduidende, ,. dat zy waarlyk verteerd, en, om het zoo te noemen, з» tot asíche verbrand zyn:" zodat er althans niets van hug overbleve , dan asch en beenderen, welken vervolgens in hunne, of niet, of niet veel, gefchonden kleederen uitgedra- gen zyn. \ Je VAN EMDRE, KORT BEGRIP. 35 Kort Begrip der Bybel- en P'aderlandfche Gefchiedenisfen voor de jonge Jeugd, om in Katechifatien , Schoolen en Huis- ezinnen te gebruikten, door S. VAN EMDRE, Predikant te Wageni . Vyfde druk. Vermeerderd met een kort be. grip der Bybelfche Aardrykskunde, Те Utrecht by Н. van erloo, 1790. Behalven de Voorrede 48 bladz. in 8yo. het op den Tytel gemelde doeleinde is dit Kinder- boekje van den Eerwaarden Emdre zeer wel gefchikt. De hoofdtrekken der Bybelgefchiedenisfen, de algemeene denkbeelden der Bybelfche Aardrykskunde, en *t oppervlak- kige beloop onzer Vaderlandíche Historie, wordt hier in eene regelmaatige orde, by manier van gepaste vraagen en wel ingerigte antwoorden . voorgedraagen. Zelfs kan het ik n velen der zodanigen, die de jonge Jeugd r dit middel ter geregelder kennisfe opleiden, van dienst zyn, en hunne kundigheden befchaaven. | Letter. Gefchicht- en Leerjlelkundige Uitlegging van de Ge- beden en Plechtigheden der H. Misfe. In't Fransch opge- field door den Eerw. Pater p. LE RRUN, Priester van het Order der Oratooren. Uit het Fransch in ’t Nederduitsch overgezet , door een Roomsch Priester te Amfterdam. Te Amfterdam by F.J. van Tetroode , 1790. Behalven de Voor- reden en den Bladwyzer , 721 bladz. in gr. 8yo. Г den jare 1716, тоеп dit Werk oorfpronglyk het licht zag, hebben verfcheiden Franfche Bisfchoppen еп Hoog- keraren der Godgeleerdheid, van deszelfs uitvoering met zeer veel lofs fprekende, het met hunne fterkíte goedkeu- ring verwaerdigd ; en de thans afgegeven Nederduitíche vertaling draegt insgelyks de vereischte goedkeuring wegs des de Ledén der Koomfche Kerke, wien zodanig een fchrift bovenal te Made komt, 'er vrylyk gebruik van kun- nen maken, mmm Het behelst ene, naer de denkwyze dier Kerke, welingerichte leerzame ontvouwing van alles wat tot den plechtigen Misdienst, zo in gewoone als in er omftandigheden, enigzins behoort: en ftrekt bo- » om den bywooners en handhavers van dien Eerdienst zodanige kundig eden in te boezemen, welken hunne har- ten met eerbied vervullen , en ter Godsvrucht opwekken: ка einde den fleurdienst, welke in 't byplegtige maer al te ve з56 Р. LE BRUN, OVER DE Н. MIsst. veel plaets heeft, te krachtiger tegen te gaen. Een Proté- Е ~“ 77 мае, (fchoon hy-den Misdienst geenszins, ‘eure ep zelfs door dit Gefchrift verlteskt 'oelen ‚ dat die in latere dagen, van tyd tot ter Kerke ingevoerd is) niet. kan wraken , і gehouden zy alles, wat by hem ene Gods- heid heet, inderdaed, met.cen overtuigd :nftig te verrichten, zal ook deze verkla onderwerp van dien.aert'in zynen ае t enig genoegen en vrucht doorbladeren. е behoorende plechtigheden en verrichtine gen komen ons, wanneer wy dezelven, by de ene of ande- re gelegenheid, befchouwen „ gemeenlyk zeer vreemd voor. en wy kunnen ons dikwerf naeuwlyks verbeelden, dat. ep jets Godsdienftigs mede beöogd worde, Hieromtrent nu: verleent Pater le Brun ene Letter- Gefchicht- en Leerftel- kundige Uitlegging , waeruit men kan afleiden, wat de. Leeraers der Kerke, in welke, het zinlyke en-ftaetlyke, bye zonder in het begin der derde Eeuwe , en vervolgens, hand over hand, toenam, daermede bedoeld hebben. De bete- kenis dier gebruiken, derzelver opkomst en voortgang word hièr nagefpoord ; en tevens worden ons de Leerftellingen „іп de daerby gebruikte Formulieren, vooronderfteld of uitge- ' drukt, naer de leerwyze der Kerke, verklaerd; waerdoor een Proteftant, des ‚begerig zynde, zich een geregelder denkbeeld van dat alles vormen kan , dan hy gewoonlyk bezit. Bibliotheek der Kerkvaderen, beftaande in Overzettingen еж Uittrekzels uit hunne voornaamfte doch meest Leerjtell:ge Schriften , met bygevoegde modige aanmerkingen. Door сн. FR. RÜSZLER , Hoogleeraar de, Gefchiedenisfen op de Hooge Schol te Tubingen. Uit het Hoogduitsch vertaald. Eerjte Deel. Те Amfterdam by Wesfing еп van der Hey, 1790. Behalven het Voorwerk; 326 bladz, in gr. cayo. t. E* overdreven hoogagting voor de Leer der Kerkvaderen, van de drie eerfte Eeuwen, aen de ene, eu ene onbes zonnen verlmading van dezelve, aen de andere zyde, wor- den in de Voorreden, aen "t hoofd van dit Werk geplaetst y met gegronde reden герепрерпеп; terwyl ene, onpartydige heoelening van hunne Leerfteltige Schriften ,.gelyk de O) teller dier Voorreden overtuigend topnt,.Bare verregae " nut * CH. RÓSZLER, BIBLIOTHERK DER KERKVADEREN. 15] muttigheid heeft. Dese nu, daer ze zekerlyk hare moeilyk- heden CG ‚ gemaklyker te maken, en deuzulken, die zich daerop toeleggen de behulpzame hand- te bieden, .is eer hoofdbedoelde van den Hoogleeraer Rüszler iu deze, Papiae ren. Тег bevorderinge даегува heeft hy zich. benaerttigd tot ene volledige verzameling van "t.geen ons deswegens ; in die Schriften, voorkomt, tot op de Kerkvergadering: van NNiceén; en de opgave dezer Stukken doet hy fteeds verge- ‘zeld gaen van gelchied- , oordeelkundige en leer/tellige renr merkingen , ter ophelderinge van hey duistere en Seite ‘ge, of onzekere, dat den Lezer zou kuanen belemmeren, „Zyn Hoogeerwaerde heeft zich voorgelteld hierin. de дубов» de te volgen; doch indiervoege dat by eerst de Grielktche, en dan de Latynfche Kerkvaders in opmerking neemt. Uit dien hoofde bepaelt zich het thans afgegevengcerlte Deel tat Uittrekzels uit de Schriften van de zogenoemde Appstolifchg Vaderen, te weten, Barnabas, Hermas , Klemens van Bo- me, Ignatius en.Polycarpus, verder uit die der Apolggetens naemlyk, Justinus, Athenagaras , Theofilus, Tattangs er Hermias, van welken laetíten Schryver echter alleen ret loops gewag gemaekt word , om.dat zyn Gelchrift niets bee helst, "t geen tot de Getchiedenis der Christelyke Leerttellis ge Godgeleerdheid gerekend zou. kunneg worden te behooe теп yders komt hier nog by, uit de grootere Griekfche Schryvers,,. een Uittrekzef uit het Werk van Jreneus , те de Ketterven. der Gnostieken, waermede dit eeríte Deel bes flooten word. —— Ре Hoogleeraer (elt door deze Vergas meling, op die wyze uitgevoerd, den oefengragen onder- zoeker , die lust, heeft om de leer dezer Vaderen na te fj ren, maer dien.’ nict gelegen komt zich deze Sehriften ei- gen te maken, en dezelven in ‘t oorfpronglyke te lezen, im teet ,. om hiervan genoegzame kundigheden. te verkry- gen. » 4. Gelijk bij elke gefchiedehis de getuigen en hunne verklaaringen niet het zelfde gewigt noch dezelfde kra van bewijs hebben, dus moet men ook in de gefchiedenis der leerftellige Godgeleerdheid dit onderfcheid wel in agt ` neemen, om geene valfche of bijzondere gevoelens op re kening van de Kerk te fchrijven. » 5. Wanneer over het algemeene Leerftel der Kerke, in zaaken die thans in gefchil zijn, gefprooken wordt, еп de openlijke Belijdenisfen of Schriften, die eenig gezag heb- ben, daaromtrent niets bepaalen; kan men met recht dat gevoelen- daarvoor ааппеетеп , voor het welk zig meerdere en vooral beroemde leeraars, in een en het zelfde tijdvak eenpaarig of naa elkander verklaaren; fchoon toen ter tij het leerftuk aan geen bijzonder gefchil, of eenig onderzoek, deswegen ontftaan , onderhevig is geweest. an 6. Om het Leerftelzel der oude Kristen - Kerk duide» lijk en bondig open te leggen, is het niet genoeg; flegts eenige plaatzen en getuigenisfen over het een of ander Leer- ftuk te verzamelen, naarmaate wij het tans van belang re- kenen; maar men moet met dezelfde naauwkeurigheid gade- flaan еп overneemen, al het geen zij als een gedeelte der Kristelijke geloofsleere v raàgen, en tot den omtrek hunner Dogmatiek gerekend hebben, gefteld ook dat het éroomen en dwaalingen geweest waren. » 7. Tot een duidkijk en nuttig doorzigt in het godsdietr flig zamenftelzel der eerfte Kerke, behooren niet alleen dé geheele uitgeftrektheid dier waarheden, die toen in dezelve naauwkeurig geleerd zijn, en de wijze hoe men dezelvê aa BIDLIOTHREK DER KERRVADEREN, 159 gamen verbonden heeft; maar ook de verdere historifehe bepaaling der Leerftukken, hoe zij voorgedraagen, vere Baan, verklaard, beweerd en tegen de tegenwerpingen vet- deedigd zijn geworden. ‘ ,, 9. °t 15 vergeeffche moeite, wanneer men door gevolg- trekkingen en gisfingen , uit ftellingen der eerfte Kerke, die fchiedkundig waar zijn, anderen afleiden, en deezerwijze aar Leerftelzel uitbreiden en volledig maaken wil, wanneer men van dezelve geene duidelijke verklaaringen en getuige- nisfen in de Schriften van derzelver Leeraars vind; want op deezen komt alles aan, het geen hier waarheid zijn zal. » 9. Wij hebben geene vrij eid, om alle de leerftukken onzer geloofsbelijdenisíe, welken wij hebben, en zoo als wij ze hebben, hoe belangrijk en gewigtig wij dezelven oor= deelen, in de Schriften der eerfte Vaderen op te zoeken, еп ze, zonder duidlijke getuigenísfen , іц hun leerftelzel te plaatzen, onder het voorwendzel, dat het hun aan de gelen genheid ontbrooken heeft, om daar van te fpreeken, of dat zij dezelven uit voorzigtigheid en dus met opzet verzweegen ebben. » 10. Wanneer wij de waare gefteldheid van het Oude fte leerbegrip der Kristenen, in vergelijking met het onze, bondig kennen willen; komt het niet alleen in zoo verre op de leerílellingen aan, of zij altijd geleerd zijn, en of "ег in alle gevallen, een voldoenden getuigen , die ze ge- kend heeft, aangeweezen kan worden; maar ook, of zij bepaaldlijk dien grooten rang ‚of het regelmaatig algemeen gezag bij hen, zo als bij ons, gehad hebben. | Deze regels worden hier breeder ontvouwd , door voor- beelden opgehelderd en met nauwkeurigheid beredeneerd. In de voltrekking van dit alles, heeft de kundige Vertaler zynen Autheur op een vryen trant gevolgd; waerdoor hy het een en ander in des te duidelyker licht kon (ellen, — By de aenbeveling van dit Werk van den Hoogleeraer | Röszler, maekt hy tevens gewag van een ander Gefchrift, *t welk den nafpeureren van dit onderwerp van wezenly- ken dienst kan zyn. ,, Al wie, zegt hy, uittrekzels van an gelijken aart, fchoon met een ander oogmerk , en in » Verband met de geheele gefchiedenis van den Kristelij- an ken Godsdienst, leezen wil, dien kunnen wij daartoe э» aanprijzen het uitmuntend Werk van F. M. Schroeckh, s, Hoogleeraar in de Gefchiedenisfen op de Hooge School o» te Wittenberg, wiens Christliche Kirchengefchichte , hoe- » wel van een vrij langen adem, de moeite rijklijk bee ээ loont, en verre boven mijn lof is." | ` J. BLEU” убо с 078 BEROLAND С. Ae J. BrEurAND, Icon Tunice Villofe Inteftini Duodeni , juxta felicem vasculorum inpletionem. Ipfis coloribus, qui im Preparato confpiciuntur edita. lrajeci ad Rhenum, apud B. Wild & F. Altheer , 1789. Ta 4to. m. f. D: geleerde Bleuland levett hier eène uitmuntend fchoo- | ne Af beelding van een gedeelte vatt den Binnenften Rok des Twaalfvingerigen Darms. EM ^ Het voorafgaande Trataatje ftrekt ten betoog van de nut- tigheid der Üntleedkundige Afbeeldingen, еп geeft teffens den welverdienden roem aan die Mannen , welke daarin veele anderen overtroffen hebben, waarby dan aan де, doot hunné nageldatene Werken, onlterffelyK gewordene Denke, ken, Wandelaar еп vooral Johannes Г Admiral, naar vere dienften gedagt words: en het iS op het voetfpoor van den Taatstgemnelden, dat onze Autheur dit Plaatje , door den vindingryken F. Kobell, volgens de naauwkeurige еп gekou» leurde tekening van den Kunftenaat M. van der Jagt, paar een door den Schryver opgefpooten Przparaat, met alle ‘vereischte juistheid vervaardigd , dén:Kénners en Beminnaars van Anatowifche Afbeeldingen'sanbied. ' —— ^ Daar de byzondere-waardy van dergelyke Kunstftukken boven alles af hangt van de volkoome gelykheid die dezelve met den natuurlyken аас dier deelen zelve hebben , en dat niet door eene te'geweldige , of ‘te heéte , Opfpuiting dc уаз теп verfcheurd óf tegennatuürlyk epgefpanneti geweest zyn; zo oordeelen wy alle redenen te hebben , om hetPrzparaat, zo wel als de Afbeelding, by uitftek te moeten pryzen , alzo wy, door ondervinding, de juistheid en overeenkomst van deeze laatfte met foortgelyke Preparaten, en den natuurly- ken toeftand der deelen zelve, wel meenen te kennen. * Liefhebbers van met kouleüren gedrukte Plaaten , het zy dat dezelve teffens Beminnaaren: der Ontleedkunde zyu of niet, ontvangen hierdoor een Stukje, het welk, met allet regt, cene plaats їп hunne Kunstkabinetten verdient. En zy die Voorftanders en Liefhebbers van Vaderlandfche Voort- brengfels zyn, zullen zig met ons verheugen, dat dit Eet, ne plekje gronds, in navolging van den in dit vak zo'be- roemden Heere C. Ploos уап Amftel , ook eenen Sepp ‚ еп nu wederom deegen Kunftenaar voortgebragt heeft. Onder- tusfchen wenfchen wy den geleerden Autheur tyd , gele genheid еп lust, om ons met zodanige Afbeeldingen te kuw- nen’ begunftigen , waarin by шек het onderfcheid der | QU» ICOR TUNICE VILLOSAR: 161 Kouleüren van veel aanbelang is, zo als, om maar iets te noe» men, by de groote en kleine Herfenen en wat daartoe bes hoort; dit zoude voor eerstbeginnenden van groot nut, en voor andere Liefhebbers, in dit vak der Natuurkunde, gewis hoogst aangenaam zyn. Grondbeginfels der Meetkunde, door J. н. VAN SWINDEN, Hoogheraar in de Wysbegeerte, Wis-, Natuur-, en Ster- rekünde te Amfterdam, Lid van verfcheiden geleerde Ges nootfchappen. Te Атјіетдат by P. den Hengst, 2790. In рт. $yo. 586 bladz. e Hoogleeraar vAN SWINDEN doet het Vaderland veet dienst, door de uitgave van deeze Grondbeginfels der Meetkunde. De voordragt van dezelve is zo onderfcheiden van anderen, als zy veele van die in duidelykheid, orde en nieuwheid, overtreft. In den jaare 1786 gaf zyn Hoog- geleerde een kort begrip der Meetkunde, in het Latyn , iri " licht, tot welkers opftelling hem het іп 1785 aanvaard hebbend Onderwys in de Wiskunde, aan de doorluchtige Schoole van Amfterdam, genoodzaakt had. Eene blooté Vertaaling van dat kort begrip, ten dienfte van zodanige Leerlingen welke zyneLesfen in het Neérduitsch wilden by- woonen, zou een minder werkzaam Leeraar mogelyk zeef voldoende zyn voorgekomen; doch dit was zo niet by deri Heer VAN SWINDEN. Deeze begreep dat hy dat werk mer- kelyk moest verbeteren, en in alle opzichten volmaaken 4, en wel te meer, daar wy in onze taal met Boeken van dien aart Uecht voorzien zyn; en heeft dus, met medehulp vari den Heer PIETER NIEUWLAND , Lector in de Wis-, Sterre-,. en Zeevaartkunde te Amfterdam, (welke niet alleen de Proeven nagezien, maar het geheele Werk, vóór het ter Persfe ging , nagegaan, en met gewigtige aanmerkingen verrykt heeft) een veel beter en vollediger zamenftel ten voorfchyn gebragt, dan wy , tot nu toe, gehad hebben. In de eerfte plaats heeft de Hoogleeraar getracht, ,, om niets weg te laaten van den ftrikten bewystrant der Ouden, waarvan EUCLIDES en ARCHIMEDES ons zulke voortreffes lyke voorbeelden hebben nagelaten, en geen moeite ont- zien om zeer naauwkeurige denkbeelden der zaakeiü voor te draagen; iets dat op eene zeer aanmerkelyke wyze, ій de meeste hedendaagfche boeken , die den naam van Grond- beginzelen der Meetkunde draagen, verwaarloosd wordt, : MENG. 1791. NO 4. n M Deni 164 } Н. VAN SWINDEN Den geest te vormen, denzelven aan die naauwkeurigheid van denkbeelden , aan dien ftrikten redeneertrant , aan die volmaakte aaneeugefchakelde bewyzen , te gewennen, is een der hoofdvoorwerpen , welke men zich in het onder- wyzen der Meetkunde voor oogen moet ftellen: eene der voornaamfte redenen, die de jonge lieden moeten aanzete ten om dezelve te leeren. 4, 'Er is," zegt, te recht , QUINC- TILIANUS Ki ,,in de Meetkunde , een gedeelte dat voor an de jeugd nuttig is: want het verftand wordt er door s, geöeffend; de geest gefcherpt; de fnelheid in de bevat- з ting fpruit uit dezelve voort: ja zelfs de Meetkunde is ,, nuttig,niet zo als de andere Koníten, wanneer men ze verítaat, maar ook zelfs wanneer men ze leert.” En het is juist dat gedeelte, dat gewigtig gedeelte , dat men verwaarloost, wanneer men iets van den ftrikten redeneer- en bewystrant der Ouden agterwege laat, onder voorwend- fel van de zaaken bevattelyker voor te (ellen. of aangea naamer te maaken. In de tweede plaats heeft de Autheur getracht, dit Werk in eene bekwaame orde te fchikken, en de verfchillende foorten van voorwerpen, zo veel mogelyk , afzonderlyk te befchouwen. Dat dit veele moeite gekost heeft, om het zonder gaaping te verrichten , kan men ligt opmaaken. Hy heeft het best en gefchiktst geächt, om de rechte ly- nen afzonderlyk te befchouwen, zonder derzelver eigene Íchappen, uit die der Driehoeken te moeten afleiden; en dan eerst tot de Driehoeken over te gaan: de rechtlynige Figuuren af te handelen , alvoorens over den cirkel te fpreeken, enz. Men klimt dus in de daad trapswyze, en in eene geregelde orde op, zynde het Werk in XVII Boe- ken verdeeld, van welke de vyf laatfte enkel Werkftukken behelzen, en op deeze wyze volgen. Ifte BOEK, over de algemeene eigen/chappen der rechte Lynen, zo wel in zich zelf befchouwd , als in zo verre zy de hoeken van Drie- hoeken en Wierhoeken uitmaaken , of derzelver zyden zyn, Jide Boek , over den inhoud der rechtiynige Figuuren, ае вовк, over de Evenredigleid. Гуде Boek , over de gelykvormigheid der Figuuren , en de reden yan derzelver zyden en inhouden. Vde BOEK, over den Cirkel. Vide BOEK, over de infchrevene en om/chrevene Veelhoeken, Viide BOEK , Over den omtrek en den inhoud van den Cirkel. Vllifte Bork, over het meeten van Hoeken door Cirkelboo.. | gen (1 Гг. Ores. Lib. I. cap. 10. $. 8. ? GRONDBECINSELS DER MEETKUNDE, 163 , en het berekenen van dezelve deor Choorden, Sirus- En, Tangenten en Secanten. Xde BOEK , over de. Ог» hocks meetings Xde BOEK , over de ligging en fnyding def Vlekken. de BOEK , over de ligchaamelyke Piguuren ‚ die door vlakke oppervlakten bepaald zyn, еп. her Xilde BOEK , over den Rol of Cylinder , den Kegel en den Kloot. Gaan- ' de het 10е вовк der Werkftukken , over de rechte Lynen, Het 2de over de Hoeken; het 3de over de rechtlynige Fi» еп; het 4de over den Cirkel; en het sde over de be» Ў ving van Figuuren, in en om den Cirkel. Maar het voornaamíte dat de Heer van SWINDEN bee doelde, en dat, zo als wy reeds gezegd hebbeu, hem де» lukt is, is het voortbrengen van een veel vollediger Zas menftel, dan wy tot heden hadden. ,, De grootíte voor. (anders van EUCLIDES (zegt by) kunnen nict ontkennen , dat ‘er niet alles in EUCLIDES gevonden wordt, wat men thans volftrekt noodig heeft, om, of zich tot de practyk yan de Meetkunde bekwaam te maaken , of tot de Natuur-, en Stesrekunde over te gaan. Men vindt niets over de jnhoudvinding der Figuuren; niets, of byna niets, over de Theorie der Veelhoeken; niets over de reden van den omtrek, vau den Cirkel tot den Diameter; niets over de Driehoeksmeeting; niets over de fchoone ontdekkingen van ARCHIMEDES (die eerst 70 jaaren па EUCLIDES leefde) om- trend den Cylinder, Kloot en Kegel, enz. zo dat men, na EUCLIDES afgehandeld te hebben, nog dat alles uit an= dere Doeken moet ontleenen. Zy kunnen niet ontveinzen dat men van de dertien of vyftien Boeken van EUCLIDES s thans alleen de zes eerfte, het XI, en XII, gebruikt: het VII. ҮШ. IX. X, overflaat, om dat men die (toffe thans anders behandelt; het ХШ. XIV, en ХУ, deels om dat men ze minder nuttig acht, deels om dat men ze op dien trant, als EUCLIDES ze behandeld heeft, niet verftaan kan, zonder het Xde Boek, dat zeer moeilyk is, volmaakt te verftaan. Die Boeken zyn echter in hunne foort vooräl niet minder fraai dan de agt welke men gebruikt: het Xde komt my voor een meesterftuk te zyn. Geeft men dan toe, dat "er eenige flukken zyn, die men beter kan, of anders mag , behandelen , dan EucLipES gedaan heeft , waaröm ook dan niet aan zyn geheel ftelzel alle verbete- ring E vermeerdering toegebragt, die men nuttig оог- elt 2"? —— - De Hoogleeraar heeft niet gefchroomd , om dit laatfte te Volvoeren. Hy heeft niet alleen eenige Voorítellen uit heb | а ‚ 164 J. H. VAN SWINDEN, GRONDB. DER MEETKUNDE. VII. VIII. IX, en X Boek, maar zelfs het geheele XT, ХІУ. en XV, Boek ingelascht,en zo kort als duidelyk be- wezen. Bovendien „die nuttige voorítellen, die niet by Eu- CLIDES , maar wel iu andere elementaire Werken gevonden worden: alsmede zulken, welke men in geene der laatste gemelden, maar elders verfpreid , aantreft, en waarvan echter het gebruik zeer aanmerkelyk is, vooräl in de Na- tuurkunde; deeze alle heeft de Autheur in dit Werk ре» bragt: onder welke zich dan ook de fchoone ontdekkingen уап HUIGENS , SNELLIUS , LUDOLF , VAN CEULEN , DU FAY en SAURIN, bevinden, die byna in vergetelheid ge- raakt zyn, доог дер ze in Boeken ftaan, welke men naau- welyks meer leest. ' Wy twyffelen geenszins, of deeze Grondbeginfels der Meetkunde zullen, by alle Liefhebbers der Natuur-, ert Wiskundige Weeteníchappen , met blydfchap ontvangen worden, te meer daar de Jeer der Limieten, in dit Werk voorkomende , nog door niemand , in onze taale , befchreven is. Vaderlandfche Historie, vervattende de Gefchiedenisfen der Vereenigde Nederlanden, zints den aanvang der Noord- Americaanfche Onlusten , en daar uit gevolgden Oorlo tus/chen Engeland en deezen Staat, tot den Legenwoordi- gen tyd. Uit de geloof vaardig Jie Schryvers en egte Ges безшдеп zamengefiell. Met Plaaten. Теп vervolge yan WAGENAAR's Vaderlandfche Historie. IVde Deel. Te Amft. by J. Allart, 1790. In gr. 8vo, behalvem het Register , 380 bladz. N; дас de Vervolger van WAGENAAR’s Waderland/che Historie, tot vervulling van het .Tydvak, waarmede zyne Historie -eigenlyk een aanvang neemt, en het Tyd-. erk , verloopen tusfchen den Jaare MDCCLII en MDCCLXXV, drie Deelen gegeeven heeft, behelzende den tyd der Gouvernante ANNA — de Minderjaarigheid van WILLEM DEN V, — en 't geen ‘er, zints diens Meerder- Jaarigheid, tot op het begin des Americaan/chen Oorlogs ebeurde , waarvan op zyn tvd melding maakten , gaat fy in het tegenwoordig Deel, ’t IVde des Vervolgs , voort, om de Gebeurtenisfen, van °t Jaar MDCCLXXXI, reeds in het [де Deel aangevangen, af te werken, en 'er een edeelte van 't geen het Jaar MDCCLXXXI[ merkwaar- igs opleverde , by te voegen, . sq . ` е VADERLANDSCHE HISTORIE, 168 ` Het Deel, voor ons liggende, is in drie Boeken ondere Scheiden. Het Vilite, waarmede het aanvangt, behelst: de ontwerpen van Vrede, die ter haane gebragt, en de daadiyke voorflagen tot denzelven die ‘er gedaan wierden, De voordeelen der Moord-Americaanen ор de Engel/chen be- haald; den voorflag van ADAMS, om een Verbond van Vriendfchap en Koophandel tusfchen deezen Staat en de Americaanfehe Staaten te fluiten , met het geen daaromtrent voorviel ter vertraaginge ; de aanpryzing van eene Verbinter tenis met Frankryk; den aandrang van den Penfionaris vAN BERCKEL, om afdoening zyner zaake tegen de Betigtingen Van YORKE; da bezwaaren van Amfterdam tegen den Hertog VAN BRUNSWYK ingebragt, met de gevolgen hiervan. De komst van JOSEPHUS DEN 11 hier te Lande ; zyn а аап van het verzoek der „Antwerpenaaren om de Opening der Schelde, en zyne begeerte om de Barriere Steden te ontman- telen; den Watersnood in Gelderland ; alsmede het oprigten van een Graftombe voor н. DB GROOT ; met andere byzone derheden, "e Lands belangen betreffende. 