Physiologische en pathologische onderzoekingen van het zenuwstelsel
De phrenicus trekt , gelijk men uit ieder handboek leeren kan , zijne groote wortels uit de vierde halszenuw en hiermede verbindt zich eene kleinere tw'ijg van de der- de. Behalve deze wortels gaat hij verbindingen aan , wel- ke reeds op zich zelve de betrekkingen dezer zenuw aan- toonen. Hoog boven aan den hals verbindt hij zich met 8 118 den Vagus èn fiypoglossus , en zendt tegelijk eene twgg naar de strottenhoofdsspieren. De stam d^alt nn in de borstholte, en geeft yerder geene takken af, tot dat hij, aan het middelrif gekomen , eene menigte twijgen uiteen- loopende laat uitstralen , welke in de zelfstandigheid Tan deze spier verdwijnen. Men wist reeds lang , dat eene prikkeling dezer zenuw trekkingen des middelrifs en eene doorsnijding deszelfs verlam- ming veroorzaakt. Deze proeven benevens de beschouwing van haren loop, doen haar als ademzenuw kennen. Doclr met welk doel zou toch wel eene afzonderlijke zenuw naar het middelrif gaan , indien de andere op de buitenvlakte gelegerde spieren , wier werkzaamheid met die des mid- delrifs in verband staat , en w^elke voor het ademhalen even zoo gewdgtig zijn , eenen zoodanigen band ontberen konden, die haar onderling en met de w'erktuigen der stem vereenigt ? De beneden buitenste borstademzenuw' is een zijdestuk der binnenste of der middelrifszenuw\ Zij komt uit de vierde en vijfde halszenuw te voorschijn, en, is dikwijls met den phrenïcus verbonden , neemt echter dra eenen verspreidenden loop , wijl zij in plaats van in de borst- holte te dringen , over de ribben heen , naar de buiten- vlakte der borst , als platte zenuwstam naar den serratus magnus antïcus afdaalt , w aar zij zich geheel en al uit- breidt. Deze spier heeft wel is waar ook zenuwen van het ruggemerg , wijl zij de willekeurige bewegingen des ligchaams mede helpt uitvoeren. Doch gene lange naar beneden loopende zenuw^ is eene ademzenuw : dit weten wij uit haren oorspong, haren loop en hare bestemming. Opzigtelijk den oorsprong en loop is zij gelijk aan den phrenicus ^ doorkruist de spinaalzenuwen , zonder zich 119 met dezelve te verbinden , en verspreidt zich in eenc' spier, die tot eene volkomene ademhaling noodwendig is, De nervus accessoi'ius welke ik de bovenste ademzenuw des romps genoemd heb , komt het eerst in aanmerking. Proeven kunnen ligt een voorkomen van vooroordeelen verkrijgen , doch de naauwkeurige onderzoeking van den bouw bedriegt ons niet. Ik leid daarom de opmerkzaam- heid op de ontleedkunde dezer zenuw , wijl dezelve op eene beslissende wijze tot de kennis harer functiën voert, De accessorins ontspringt uit het halsdeel des rugge- mergs , doch in plaats van zijne twijgen te verzamelen en zijdelings van de wervelen af te zenden , gelijk de binnen- ste en buitenste ademzenuw, stijgt hij in de scheede des ruggemergs opwaarts in de schedelholte , en voegt zich bij het achterste paar , waarvan hij ook zijnen naam ver- kregen heeft. Zijne wortels , welke tot aan de vierde nekzenuw' naar beneden zigtbaar zijn (*) , ontspringen noch uit de voorste , noch uit de achterste streng des rug- gemergs , maar tusschen de achterste wortels der halsze- nuwen en den getakten band , uit die mergstreng , welke boven als de ademstreng beschreven is. De worteldraden gaan uit in eene rij , die met de wortels des glossopha-- ryngeus , des vagus en der portio du7'a des zevenden paars in dezelfde rigting ligt. Naar boven kleeft de accessortus aan de achterste wor- tel der eerste halszenuw , stijgt door het groote achter- hoofdsgat in de schedelholte , en dringt , met den vagus in eene scheede ingesloten en aan de zijde der halsader. (^) Bij den ezel strekken zij zich nog verder benedenwaarts uit. J20 door bet foramen lacerum weder naar buiten. Hier ver- deelt zicb de zenuw in twee takken, ï)e eene verbindt zich met de draden van den vagus , en deze geven we- derom zenuwen aan den glossophai'yngeus y terwijl ook som- tijds nog eene twijg naar den hypoglossus gaat. He meer naar buiten gelegene tak van den acccssorius daalt achter de halsader af, wendt zich naar beneden en doorboort den masculus mastoideiis. Bij zijnen doorgang door deze spier zendt hij twijgen af, die zich in derzelver zelfstan- digheid verbreiden , en indien ook soms , ofschoon zulks zelden het geval is , de zenuw niet door de spier gaat , zoo gaan desniettemin deze twijgen altijd naar dezelve toe. Nadat de accessoi'ius uit het achterste deel van den musc, mastoideiis is te voorschijn gedrongen , vormt hij twee anastomosen , eene met eene twijg van de derde halszenuw , die achter gene spier in de hoogte stijgt , de andere met eene twijg der tweede halszenuw^ Vervolgens gaat hij aan den nek naar beneden , en zendt zijne twij- gen in eene regelmatige volgreeks naar den rand des mus- cul, tra^e%ms: vier tot vijf derzelve verdeelen zich in fijne draden en verdwijnen in de zelfstandigheid dezer spier. Een sterkere tak , de laagste onder dezelve , veree- nigt zich met eene lange naar beneden gaande twijg der tweede halszenuw. Daardoor versterkt , begeeft hij zich onder den trajgezius , en achter het sleutelbeen , doch kleeft bloot aan den trapezius. Achter den schouder ver- bindt hij zich wederom met twijgen der spinaalzenuwen , en hier vormt zich eene volkomene vlecht j uit welke twij- gen naar den ondersten rand der spier dringen en eindelijk tusschen derzelver vezels verdwijnen. He accessorius ontspringt dus uit dezelfde streng als de overige ademhalingszenuw^en : neemt eenen zeer ingewik- 121 kelden , omzwervenden loop , om met de zenu\Yen , welke tot deze klasse behooren , yerbindingen aantegaan : zendt twijgen af, deels om zich met de zenuwen der tong en des 2)harynx te verbinden , deels naar het strottenhoofd in vereeniging met de twijgen van den vagus : doorkruist de groote halszenuwen , gaat onder de spiiiaalzenuwen door , en deelt al zijne takken en twijgen aan geene andere spie- ren mede, dan aan den masioïdeus en den tt^aj)ezïus. Yoor den ontleedkundige zijn deze omstandigheden zoo voldin- gende , alsof er voor hem geschreven stond ; deze is de bovenste ademzenuw van den romp Vergelijkend overzigt dezer zenuwen. Onderzoeken wij met behulp der vergelijkende ontleed- kunde den vagus , de jportio dura , de buitenste borstze- nuwen , den fhrenicus en accessorius , dan worden wij overtuigd , dat het ademzenuwen zyri , wijl zij met den vorm en de bewerktuiging der ademwerktuigen overeenko- men. Bij de visschen komt de ademzenuw uit het achterste deel der medulla oblong ata te voorschijn. Na- dat zij uit den schedel getreden is , neemt zij in sterkte aanmerkelijk toe , en geeft twijgen aan de kieuwen en de maag af. Andere twijgen gaan naar de spieren , die de kieuw-openingen en deksels bew^egen , en een tak loopt onder de zijdelijn des ligchaams tot aan den staart. Men (*) Lo b s t e in , in zijne dissertatie over deze zenuwen , is ver- legen met de verklaring , waarom de zenuwvloeistoflangs eenen dubbelen weg in deze spieren stroomt, en besluit aldus; veniet forsan tempus quo ista, quae nunc latent^ dies extrahat et longioris aevi diligentia, (^0 Die zenuw , welke met hare tw^geii hart , longen , maag** en kleuwspieren verzorgt. 122 heeft te onregt beweerd , dat deze geene twijgen afzendt , doch zij geeft die in eene regelmatige volgreeks van de spieren des schouders tot aan den staart af, De vermelding der proeven , welke op deze zijn in het w^erk gesteld , zou ons hier te ver afleiden. Dat er echter noch een jfjhrem'- cus 5 noch accessorlus , noch respiratorius externus bij de visschen bestaat , wijl de gesteldheid van hun spierstel- sels dezelve niet noodig heeft , behoef ik bier naauwehjks aan te merken. de vogels maakt de bouw' der vleugels en het ont- breken van den mastoideus den accessorms ontbeerlijk ; zij ontbreekt om dezelfde reden , als de phrenicus^ wegens het gemis des middelrifs. De viervoetige dieren zijn in het bezit der drie romp- ademzenuw'en , wier eigendommelijke krachten door de verscheidenheden des spierbouws nog meer opgehelderd worden. Zoo zien wij eenen gelijken bouw van den hals bij den kameel als bij de vogels : eene menigte korte , aan de wervelen bevestigde spieren volgen op elkander , terwijl hem daarentegen eene zoo lange spier , als de sterno-clei- domastoideus , welke de ademhalingsbewegingen daarstelt , ontbreekt. Hiermede stemt ook het ontbreken van den w, accessorms aan den hals des diers overeen. De halszenuwen der vogels leveren ons insgelijks een merkw'aardig bewijs op , hoe deze zenuwen in haren loop en hare verdeeling kunnen verschillen en evenwel hare eigendommelijke verrigtingen behouden. De bouw des snavels maakt het bestaan der poriio dura , welke zich naar de neusgaten en lippen verbreidt , overbodig : de ze- nuw' begeeft zich terug en gaat naar den hals en de keel , en het is opmerkelijk , dat de kracht van het oprigten der halsvederen, wanneer b. v. de kemphaan op zijne tegen- partij den blik vestigt , bij het doorsnijden dezer zenuw verloren gaat. Yergelyken wij de gelaatsademzenuw in de verschillende klassen der vogels , dan vinden wij , dat der- zelver verbreiding met die der verschillende familiën der viervoetige dieren overeenkomt. Bij den haan gaan een paar twijgen in de losse huid onder de kaak , w^elke zich bij het kraaijen uitzet ; het grootste aantal verbreidt zich in de halsspieren , die het oprigten der vederen bewerken. Bij de eend , die zelfs in toorn weinig of zelfs geheel gee- ne uitdrukking verraadt , is de zenuw zoo dun als een vlasdraad en voorziet alleen de huid onder de kaak. V oor'lzettin^ der verklaring der functién dezer zenuwen^ Voordat wij , om de verrigtingen dezer zenuw^en nader te leeren kennen , tot proeven op dieren onze toevlugt ne- men , Aviilen wij de aandacht op datgene , wat in ons ei- gen ligchaam plaats heeft , vestigen. Leggen wij de hand op den hals , dan ontwaren wij , dat de mastoideus twee bewegingen heeft. Het onderste eind der spier wordt bij de beweging des hoofds vastgezet : doch heeft men de spier tot de ademhaling noodig , dan is het hoofd en ge- volgelijk het bovenste einde der spier het vaste punt. Wil men nu door middel van de werking dezer spier het ster- num in de hoogte beuren , dan worden buiten ons we- ten andere spieren in werking gebragt , welke met het opheffen des borstbeens volstrekt niets te doen hebben. Zoo brengt men, wanneer men het onderste eind der spier in de hoogte poogt te beuren , onvermijdelijk eene handeling in de spieren der neusvleugels te w^eeg , en deze vereeniging der werkzaamheden geeft ons te ken- kennen , dat wij ons van den mastoideus als van eene 124 ademhalingsspier bedienen. Keeren wij de handeling om en bewegen het bovenste eind der spier , dan zullen ins- gelijks andere spieren medewerken , doch alleen dezulke , die de beweging des hoofds ondersteunen kunnen , en zal de ver- eeniging der w^erking in de neusvleugels rusten. Men kan de proef nog op eene andere manier in het werk stellen. Legt men bij het rieken of snuiven de vingers op de ster- naaldeelen der mastoidei , dan zal men iedere kleine beweging der neusvleugels door eene overeenstemmende handeling in deze deelen der spier verzeld vinden. Hier- uit volgt nu , dat de musculus mastoideus twee verschil- lende toestanden van vereeniging aangaat; in den eenen W'ordt de werkzaamheid der ademspieren , in den anderen die der hoofdbewegende spieren gevorderd. Bij het breken des ruggegraads op de hoogte van den zesden halswervel , en bij de kwetsing des ruggemergs , is de mensch , dqor middel van den invloed der dne adem- zenuwen , welke boven de beleedigde plaats ontspringen , nog in staat om te ademen. Hij ademt met kracht in , doch is niet in staat door eene spierinspanning uit te ade- men : alleen door de veerkracht en zwaarte der borst w ordt de lucht uitgestooten. Hij is in staat om te gapen , wijl het gapen eene inademingsiiandeling is , hij kan echter niet niezen , w^ant hiertoe behoort de kracht , om uit te ademen. Doch dit is een zoo merkw’aardig en tot hiertoe zoo weinig opgemerkt onderwerp , dat ik daarop breed- voeriger zal terug komen. Bij eenen door hemiplegie aangetasten man, waar de eene gelaatshelft verslapt w’as , de arm krachteloos neer- hing, en het been onder het gaan achteraan sleepte, was ik begeerig te weten , of de verlamming zich over alle ze- nuwen dezer zijde , of slechts over de regelmatige en wille- 125 keurige uitstrekte. Hij zou den schouder der zieke zyde in de hoogte trekken , maar het gelukte hem niet : hij vermögt zulks alleen , terwijl hij de wervelzuilen naar de gezonde zijde heenboog , als wdlde hij den paralytischen schouder als het ware opladen. Liet ik hem echter voor mij zitten en diep inademen , dan zag ik beide schouders zich verhelfen op hetzelfde oogenblik , dat de neusvleugels zich bewogen. De gelaatsademzenuw^ en de bóvenadem- halingszenuw des romps -waren in volle werkzaamheid, en ofschoon het regelmatige zenuwstelsel zijnen invloed verloren had , namen de musc, sterno-mastoideus en trajpe%ius hun deel in de handeling der ademhaling over. Daar dus de m, mastoid een dubbel stel zenuwen bezit , geeft ons dit geen regt om te besluiten , dat de beweging des hoofd s , welke eene willekeurige is , door de klasse der willekeurige zenuw^en wordt daargesteld , het verheffen der borst daarentegen , dat eene ademhalingshandeling is , door die zenuwen, welke de spieren bij het ademhalen regeren , wordt veroorzaakt ? Dit vermoeden wordt door de volgende proef bevestigd. Bij den ezel w ordt de verrigting van den mastoideus door tw'ee (spieren overgenomen : de eene is aan de kaak be- vestigd , welke men daarom sterno-maxiUaris kan noe- moen , de andere aan de w^ervelen sterno-verteln'alis, In deze beide spieren verbreidt zich de accessorms op zijnen weg naar den trajpezius. Tegelijk dringen talrijke zenuwen , welke regtstreeks van het ruggemerg afkomen , in deze spieren in. Legt men nu den accessorms bloot , en verhaast het ademhalen , zoodat geene spieren met de (*) Verg, No, LXlX, in het aanhangsel* 126 andere ademhalingsspieren lot eene krachtige handeling Terbonden worden , en snijdt men middelerwijl de zenaw door, dan houdt de beweging op, en de spieren blijven slap , totdat het dier dezelve als willekeurige spieren in werking brengt. Eenen ezel weerden de middelrifszcnuwen doorgesneden , waarop zich de borst begon te veiheöen, immer hooger steeg, en bij elke inademing hare randen verwijdde. De spieren van den hals, der schouders en keel bleven daar- bij in rust , zoodat men door toedrukken der neusgaten hare werking poogde optewekken. Toen zij nu met meer kracht , in overeenstemming met de andere ademspieren , handelden , wierd de eene accessorius doorgesneden : oo- genblikkelijk hield de werkzaamheid der aan het borstbeen bevestigde spieren aan deze zijde op , terwijl zij aan de andere ongestoord hare handeling voortzetteden. Snijdt men het ruggemerg tusschen de hals- en borst- wervelen door , dan wordt het ademen door het middel- rif onderhouden : eene door physiologen dikwijls aangewen- de en beschrevene proef, welke te herhalen ik dus niet noodig achtte , en anders wijzigde. Ik sneed bij eenen ezel eerst de middelrifszenuwen door , en daarop het rug- gemerg in de scheiding der halswervels. Het ademen der borst hield op : doch in de spieren der neusvleugels , des gelaats , en der zijdedeelen van den hals duurde eene snap- pende 5 hevige beweging in regelmatige tusschenpoozen voort. Het hoofd deel des ademhalingapparaats w erd gestremd , doch deze hulpspieren bleven werkzaam , en deden , of- schoon vergeefs , moeite tot voortzetting der ademhaling. Toen de dood zoo als het scheen w as ingetreden , leefde het dier door luchtinblazing weer zoo ver op , dat de adem- beweging van nieuws begon : alleen de gelaats- en hals- 127 spieren kierden tot werkzaamheid , tot dezelfde regelmatige zamentrekkingefi als hij bespoedigde ademhaling aangezet , de borst bleef in rust. Deze proef wierd nog meermalen met hetzelfde gevolg herhaald, terwijl het dier gevoelloos en tot willekeurige bewegingen onbekwaam neerlag. Zoo is dus bewezen , dat , terwijl de gewone ademspie- ren hare ademhalingswxrkzaamheid verloren hadden , en borst en middelrif bewegingloos bleven , de spieren des aangezigts en van den hals echter hare niet willekeurige, noch pijnlijk krampachtige , maar onder den invloed der ademhaling , in regelmatig op elkander volgende stooten plaats hebbende werkzaamheid behielden. Bij prikkelproeven op de zenuwen na den dood des diers zag ik , dat de klasse der ademhalingszenuwen de kracht , Om hare spieren in beweging te brengen , nog lang, nadat de andere zenuwen de hare verloren hadden , behield , zoodat in dit stelsel van zenuwen het leven het langst blijft voortduren. Thans neem ik de proeven in een beknopt overzigt za- men , van welke diegenen , die niet door mij zijn genen men, aan de geloofwaardigste schrijvers ontleend zijn. Het doorsnijden der 'portio dura septimi pai' is doet de bewegingen der neusvleugels enz. ophouden. Het doorsnijden van den n, recurrens heeft verlies der stem ten gevolge (’^) Het doorsnijden der rami larijngei par, vagi doet de overeenstemming in de beweging tusschen de spieren der stemreel en der borst ophouden (*) Sectis amhohus nervis i'ecurrentihus vox perit* (**) — Mor- gagni, Arnemann, Soemrnering» (**) Le Gallois. 128 Beleediging of drukking van den vagus verwekt Doorsnijden van den phrenicus stremt de beweging des middelrifs, De doorsnijding des accessortus neemt de ademhalings- beweging van den musc» mastoideus en trape%ius weg. AIzoo volmaken wij onze kennis van den omvang der werkzaamheden , welke tot de ademhalingszenuwen be- hooren en voor het ademen noodzakelijk zijn. Wij zijn in staat, terwijl wij de onregelmatige zenuwen doorsnijden, de functiën der ademwerktuigen te doen ophouden , of- schoon de regelmatige zenuwen onbeschadigd gelaten wor- den, Deze laatste zenuwen , welke aan alle dieren gemeen zijn , hebben met het daars tellen der adembewegingen in liet gelaat , de keel en aan den hals niets te maken, De medulla oblongata en spmalis bestaan uit zuilen van zenuwzelfstandigheid , welke , in zoo ver de , uit de eene of andere ontspringende zenuwen verschillende krachten be- zitten , insgelijks eigendommelijke verrigtingen bezitten moeten. Bij dieren, die met ribben en eenen spierappa- raat ademen , en met een ruggemerg voorzien zijn , vindt men eene eigene zenuwstreng tusschen de voorste en ach- terste ruggemergsstreng , die benedenwaarts tusschen de w'or- tels der spinaalzenuwen vervolgd kan worden, Tan het bovenste deel dezer streng , daar , waar hij in de medulla oblongata eenen aanvang neemt, gaan de zoo even be- schrevene zenuwen af , van wier invloed de adembewegin- gen hoofdzakelijk afhangen. Ook is het geene gewaagde gissing , dat de invloed der regelmatige rijen der intercos- (*) (*) F'inculo compr essis nervis mg is oi'iuntur in hestiis spiran- di difficultas j mrditas , vomitus , corruptio ciborumin ven- triculo» — II aller, Brun de ligaturis nermrum^ Soe m- ra e r i n g. 129 laai- en leiulezenuwen , in zoo ver zij de adembewegin- Igen regelen, van de verbindingen dezer zeniiwwortels met qgene ademstreng kan worden afgeleid. Thans zijn Avij in staat , den invloed des ruggemergs en F Tan deszelfs regelmatige zenuwrij yan dien der tot hiertoe : geschilderde zenuwen te onderscheiden.' De eersten zijn werkelijk voor het ademhalen: zonder haar zijn de ande- [ ren tot haar doel ontoereikend. Doch ofschoon zij tot het F geATone rijzen en dalen der borst toereikend zijn , zoo zijn ji zij tot de grootere handeling bij opgeAA'ekte oefening der i steni niet genoegzaam. Zij zijn toereikend tot de beAve- [ ging der glottis , des pharijnx , der lippen en neusvleu- iigels, Avelke deelen gezamenlijk bij opgeAvekte ademhaling, hij het ruiken , niezen , hoesten en spreken werkzaam zijn. Hiertoe wordt de medewerking der geheele uitge- breide klasse der ademhalingszenuwen gevorderd. Zoo begrijpt men ook het onderscheid in de gevolgen I der beleedigingen des verlengden mergs en des vagus. Mei het eerste vernietigen wij tevens de bewegingen der neusJ vleugels , des strottenhoofds , des pharijnx , der glottis van den hals, ‘der schouders , des middelrifs. Kan Avel ie- mand tAvijfelen , dat , Avanneer de alle deze deelen verzor- gende zenuAven gelijktijdig wierden dporgesneden , oogen- biikkelijke dood het geAmlg moest zijn? (*) Deze ademzenuwen van den thorax, de phrenicus , de accessorius en de buitenste borstzenuw, zijn ^ezamen- lijk zenuwen der inademing Zoo is dus voor de hande- ling des inademens meer gezorgd dan voor het uitade- men. Zij vereischt echter ook meer spierinspanru’ner , en is voor het leven noodzakehjker. Inademing is de eerste trek des opgewekten, de laatste die des uitgeputten levens Daarom zgn de spieren der inademing groot en sterk , en IS voor dezelve eeu dubbel stel zenuwen bestemd, Want 130 Over den zetel der kracht, die de ademhaling bewegingen leidig Be innerlijke sympathie , die de spieren bij het adem- halen yereenigt — en wel spieren , die in verwijderd van elkander liggende deelen des ligchaams haren zetel hebben , geeft een gemeenschappelijk middenpunt als brandpunt dezer kracht te kennen. Laat de ontleedkunde onze on- derzoekingen leiden , dan zuilen wij dra deszeifs zetel ont- dekken. In de hersenen kan hij niet zijn, want de die- ren ademen na wegneming der groote en kleine hersenen. In het geheele ruggemerg bevindt hij zich insgelijks niet , want snijdt men hetzelve ter breedte van drie vingeren be- neden zijn bovenste gedeelte door , dan duurt het ademen door middel der boven de doorsnede ontspringende zenu- w'en voort , terwijl de ondersten er geen aandeel meer in nemen. Tan den anderen kant is het algemeen bekend , dat kwetsing des verlengden mergs de ademwerkzaamheid oogenblikkelijk vernietigt. Daar moet dus de zetel der kracht zijn , die de bewegingen der neusvleugels , des pharijnx , der fauces , des strottenhoofds , des middelrifs en der schouders , door middel van die klasse van zenu- wen daarstelt , w'elke wdj als van dit punt uitgaande aan- gewezen , en die der ademhaling genoemd hebben. Eenige nieuwere schrijvers hebben gemeend de moeije- lijkheid van dit vraagstuk optelossen door de bewering, dat de ademhaling eene willekeurige handeling is , wijl een pijnlijk gevoel den stilstand des adems verzeil , waar- iiiet alleen de zijtwijgen des ruggemergs hebben invloed op dezelve, maar de adenihalingszenuwen dalen van het bovenste deel des ruggemergs naar de borst af, als eene eigene toegifte tot bescherming des levens. :I31 van de indnik naar ïiet .9ew5ore?vm voorlgepJant wordt , welks terugwerking door den wil liet ademen voorlzet. Brengt men hiertegen in, dat in den slaap deze bande, ling haren voortgang heeft, dan antwoorden zij: verande- ren wij niet ook eene ongemakkelijke ligging in het bed gedurende den slaap? Boch ik begrijp niet, hoe zij het ademhalen in den apoplectischen toestand verklaren wil- len , of bij dieren , wier hersenen , zoowel de groote als kleine , uit den schedel zijn weggenomen. Ik kom daarom gerust op mijne stelling terug , dat de medulla oblongata de zetel dier kracht is , welke tot het ademhalen de beweging der deelen veroorzaakt. Doch is het misschien misleiding , dat wij bij het gevoel eener beklemdheid diep ademhalen? De meening, dat de toestand van het hart en de longen de werkzaamheid der spieren bij de inademing tot zich strekt , is zeer na- tuurlijk. Doch stemt deze meening overeen met de vol- gende daadzaken? — Men snijdt het ruggemerg onder de medtula ohlongata door: het dier gaat voort met ademen. Beide vagi worden doorgesneden : de beweging der neus- vleugels duurt voort , hel dier snapt , de stemreet opent en sluit zich , de larynx daalt , het middelrif is werk- zaam. Al deze bewegingen zijn gelijktijdig ; zij vangen even zoo regelmatig aan , als bij het gewone ademen : het dier kan in dezen toestand nog eenigen tijd leven. Hier kan toch waarlijk geene mededeeling van gewaarwordin- gen van uit het hart en de longen plaats hebben: alle ze- nuwen zijn doorgesneden met uitzondering van die, wel- ke van het verlengde merg naar de bewegende deelen gaan, De gevolgtrekking is alzoo juist , dat in het zijdeel der medulla ohlongata , vanwaar de ademhalingszenuwen uitgaan , de kracht haren zetel heeft , die door middelde-* zer uiteenloopende zenuwen geleid , de verwyderd gelege- ne werktuigen vereenigt. Het regelmatig op elkander volgen der ademhalingsbe- wegingen hangt naar mijne overtuiging insgelijks van den invloed van dit deel des zenuwstelsels af ('^). Het is in der daad onbegrijpelijk , doch niet onbegrij- pelijk als de werking des wils. Staan de hersenen de veelvuldige willekeurige bewegingen voor , beheerschen zij de oneindige menigvuldigheid van spiervereenigingen , wel- ke tot de gewone handelingen des iigchaarns en van deszelfs ledematen gevorderd wordt , dan oefent dit deel zijne magt op eene bepaalde klasse van spieren uit — met dit onderscheid, dat het in elkander grijpen dezer spieren ten behoeve harer handeling steeds hetzelfde is , en de hande- ling zelve na regelmatige tusschenruimten van staking volgt- Men zal mij de tegenwerping maken , dat de hersenen eenen zekeren invloed op de ademhalingswerkzaamheid uitoefenen. Ik beken, dat dit onderwerp donker en moei- jelijk is: doch beschouwen wij de willekeurige bewegin- gen des ligchaams , dan zien wij immers ook , dat ze niet Ik voeg hierbij eene gissing over den maatregel, om den bloedsomloop in een zoo gewigtig deel , als de medulla ohloiigata is, te zerzekercn, Gewoonlqk beschouwt men den loop der i^ertebraalAvierVéu in het halswervelkanaal als een’ zekerheids maatregel voor den bloedsomloop in de hersenen, in geval van drukking der carotiden: doch wanneer men den invloed van dat deel des ruggemergs op de ademhaling en deszelfs gewigt voor het leven in aanmerking neemt , welke grooter is dan die der herse- nen , zou men dan niet het doel des eigendommeltjken loops der vertebraalarterie daarin zoeken , dat het werk- tuig der adernhalingsbeweging gevrijwaard wierde van de toevalligheden , die den bloedsomloop in voor het leven minder gewigtlge deelen zoo ligtelqk storen? 133 onmldd ellijk van uit de hersenen worden bewerkstelligd* De verhouding in de zenuwmassa , waardoor de vier le- dematen eens diers in regelmatige opvolging in gang ge- bragt worden , de vereeniging der buig- en rekspieren , welke tot elke beweging der uiteinden noodzakelijk is , wordt door de bewerktuiging in het ligchaam bedongen : deze betrekkingen worden niet in de hersenen vastgesteld , ofschoon deze over dezelve magt hebben. Op dezelfde wijze zijn de betrekkingen der spieren , die tot het adem- halen vereischt worden , in de medulla ohlongata en de daarmede verbondene zenuw'strengen gegrond , ofschoon de hersenen door het verlengde merg indrukken van den toestand der ademw^erktuigen erlangen, en de wil eenen zekeren invloed daarop uitoefent. Worden de zenuwen eens van het ligchaam gescheiden lids geprikkeld , dan volgt niet in alle leden tegelijk de strakke zamentrekking : men neemt eenen bepaalden trek der beweging , eene handeling waar : het achterbeen eens paards schijnt achteruit te slaan. Dit heeft zijnen grond in de vereeniging der spieren door middel der zenuw'en en in hare vereeniging in bepaalde klassen. Neemt men de proef op het ruggemerg , dan wordt insgelijks eene zekere ver- binding in de bewegingen der vier uiteinden zigtbaar. Zoo ziet men den ter dood gebragte onder de inwerking eener galvanische batterij springen en gapen. Dit zijn zoo vele bewijzen , dat het stelsel der willekeurige zenuwen tot het doel van vereenigingen geschikt is , en dat de oe- fening van bepaalde spiergroepen de beweging der lede- maten voortbrengt. Beschouwen wij nu de ademhaling , en doen wij dergelijke proeven op de ademzenuwen , dan zullen wij zien , dat hare handelingen met hare bijzondere natuur en verrigting overeenstemmen. Gelijk de spieren 134 der ledematen , zoo worden de spieren der ademhaling , ofschoon verwijderd van elkander gelegen , tot eene gelijk- tijdige handeling verbonden , met dit onderscheid; dat daar slechts eene beweging op iedere aanwending der prikkeling volgt , doch hier , nadat de ademhaling een- maal aan den gang gebragt is , eene regelmatige opeen- volging van bew^egingen plaats heeft , w elke aliengskens zwakker worden , tot zij eindelijk geheel stilstaan. Hier- uit zien wij j dat er eerstelijk eene vereeniging tusschen de spieren in het ligchaam zelf tot stand komt , onaf- hankelijk van de hersenen, ten tweede, dat er eene ei- gendommelijkheid in de natuur der op die spieren inw'er- kende kracht voorhanden is, al nadat het spieren der wilskracht of des adems zijn. De willekeurige spieren vormen een stelsel van veree- nigde deelen , die der ademhaling een ander , met het onderscheid , dat voor de laatsten eene afzonderlijke bron van zenuwinvloed bestaat , die zoowel bet leven dezer spieren in stand houdt, als haar in regelmatige trekken laat zamenwerken. De voorstelling heeft , ik herhaal het , niet meer moeijelijkheid , van eene terugw'erking der ziel op de ademhalingszenuw^en , dan van dezelve op de on- eindige menigvuldigheid van vereenigingen der willekeu- rige spieren , die , volgens de uitkomst der proeven , in den bouw" des ligchaams , niet in de hersenen , gegrond zijn. Over de adembewegingen in geval van breuk der onderste halswervelen» Kwetsing des ruggemergs in het bovenste deel der wer- velzuilen beeft oogenblikkelijken dood ten gevolge. Bij kwetsingen van hetzelve in den ondersten omtrek van den bals duurt bet ademhalen voort, ofschoon verlies van alle 135 gewaarwording en willekeurige beweging der lager gelege- ne deelen plaats beeft. In dit geval zou ^ zoo als de beste scbrijvers beweren , de mensch door middel des middelrifs , door den invloed van den nervus 'phrenicus ademen , welke beneden de kwet» sing uit het ruggemerg ontspringt. Doch deze waarne- mingen zijn niet met behoorlijke naauwkeurigheid in het W'erk gesteld. Ik zal eerst bewijzen , dat deze meening geen streek houdt , vervolgens de toevallen schilderen , die met de wervelbreuk op deze plaats verbonden zijn , en eindelijk toonen , dat buiten den phrmicus nog andere van dezelfde plaats ontspringende zenuwen in de buiten- ste borstspieren zich verspreiden en krachtens haren in- vloed het ademhalen onderhouden. Het middelrif is de spierscheidsmuur , die borst en on- derlijf scheidt en door welks nederdalen bij de inademing de borstholte verwijd wordt, Is dit geschied en de lucht in de longen gedrongen , dan w^ordt deze door de terug- werking der buikspieren weder uitgedreven, w^elke de inge- wanden zamendrukken , naar boven schuiven , daardoor het verslapte middelrif in de hoogte beuren , en tot eene nieuwe handeling voorbereiden. Is het nu niet duidelijk , dat wanneer de kracht des middelrifs ongestoord , die der buikspieren echter verloren is , de ademhaling moet ge- staakt worden ? Dit zou het geval zijn , indien er geene andere spieren en andere zenuw^en waren , die , tot nu toe door de physiologen voorbij gezien , even zoo gewig- tig zijn als het middelrif en zijne zenuwen. Wij hebben reeds aangetoond , dat de stemo-deido^' mastoideus , de frape%ius en de serratus magnus spie- ren zijn, door wier vereenigde werkzaamheid de borst in de hoogte getrokken en de inademing bewerkstelligd 9^ 136 wordt ; dat de accessoiHus TVillisii en de buitenste ademzenuwen haren loop uitsluitend naar deze spieren ne- men j en Toor deze groote buitenste spieren datgene ver» rigten , wat jphrenici voor het middelrif doen. ^Yare niet de handeling dezer spieren aanwezig , die de borstran- den verheffen en uitzetten , dan zou het middelrif zyne krachten tot het binnenwaarts trekken der ribben gebrui» ken , en uitademen zoude het gevolg der handeling eener inademende spier zijn, gelijk ook, wanneer zijne zamen- trekking ophoudt, de veerkracht der ribben hare werking beginnen en de borst verwijden zou Zoo is ook reeds aangetoond , dat al deze zenuwen uit denzelfden omtrek in het ruggemerg ontspringen , en gevolgelijk bij breuken der wervelzuilen zich onder gelijke verhoudingen bevindeUo Is de ruggegraad in den omtrek der onderste halswervels gebroken , dan worden deze zenuwen van de beleediging verschoond, en verlevendigen vervolgens de buitenste borst- spieren even goed als het middelrif. De aanmerkelijke invloed dezer zenuwen en spieren op de onderhouding des levens wordt door de waarnemingen der halsw ervelbreuken bewezen* Ik ga hier opzettelijk de praktische bijzonderheden voorbij, en beschouw^ de gevallen bloot uit een physiologisch oogpunt , als het ware als proeven , ofschoon zij tot de ongelukkigste toevallen be- hooren , die den mensch kunnen treffen, In het eerste geval (No. LYII in het aanhangsel) ziet men duidelijk , dat de zieke de inademing door spierin- spanning volbrengt, terwijl de uitademing bloot door de veerkracht der ribben en door de zwaartekracht der bo-* (*} Verg. in het aanhangsel No. LYII , LVIII , tlX , LX LXI , LXII , LXIII , LXIV. 137 venopliggende deelen ^ die door de spieren in de hoogte getrokken zijn , tot stand komt. Zulks wordt bewezen door het volstrekte onvermogen om de buikspieren in werking te brengen , door de noodzakelijkheid om de borst bij het uitsproken van ieder woord in de hoogte te beuren , door het volkomene gapen , dat eene krachtige inademingshan- deling is , en door de onmogelijkheid van het niezen of snuiten , hetwelk beide een blijk is van de werkzaamheid der uitademingspieren. Het treffendste bewijs echter voor de waarheid mijner inzigten over de ademzenuwen , is de voortduring der ademhaling en der werkzaamheid van de borstspieren na vernietiging der functiën des ruggemergs door uiterlijke beleediging , waarvan zich geene andere verklaring laat geven dan deze , dat die zenuwen, welke uit de meduU let oblong'atct en het bovenste deel des ruggemergs haren oorsprong en langs den hals en de borst haren loop nemen , haren verlevendigenden invloed op den sternocleido^mas- toideus^ den trapezius en de spieren der keel in de handeling der inademing voortzetten. En zelfs werden niet bloot onstuimige, toevallige en willekeurige adem- bewegingen op deze wijze onderhouden , maar door mid- del derzelfde zenuwen , van den respirator, externus , supe- rior en phrenicus werd ook het spel der ademspieren gedurende den slaap voortgezet. Hit zijn dus ademhalings- zenuwen, want, waren het willekeurige, dan zou hare functie in den slaap hebben opgehouden. Bij den tweeden zieke (no. LYIII,) geven de toeval- len en de lijkbevinding eene aandoening van de wmrtels der middelrifszenuwen te kennen en aan deze omstandigheid is de verscheidenheid der toevallen van die in het eer- ste geval , en de kortere duur des lijdens toe te schrijven. 138 Het ademhalen geleek naar een zuchten : bij iedere ina- deming werd het hoofd tusschen de schouders naar bene- den getrokken ; met andere woorden : door het verlies der werkzaamheid van het middelrif wierd de handeling op die spieren overgedragen, welke door den accessorms verlevendigd w^orden i en dit wordt door de waarneming van het ontbreken van alle beweging in de buikingewan- den bevestigd : terwijl daarentegen in het eerste geval nog een te voorschijn dringen der buikingewanden bij elke zamentrekking des middelrifs waargenomen wierd. ïn de volgende gevallen (no. LIX — LXIII ,) was de kwetsing zoo ver naar boven aan de ruggegraat, dat zij alle wor- tels der ademhalingszenuwen vernietigde en plotselijk aan het leven een einde maakte Ka opheldering dezer daadzaken dringen zich als van zelve deze vragen aan ons op: Waarom verbreiden zich de ademzenuwen bloot in zulke spieren , die de borst heffen en verwijden? Waarom is de handeling des inademens door een’ dubbelen zenuwapparaat verzekerd : door dien , welke uit de zijdevlakten des ruggemergs te voorschijn dringt ^ en dengenen, welke van den hals neerdaalt, terwijl de handeling des uitademens alleen door den eersten wordt bewerkstelligd ? Naar mijn inzigt zou men de volgende gronden kunnen aannemen ; 1.) Het inademen is de moeijelijkste handeling en vereischt grootere kracht : het uitademen is gemakkelijker ‘ en wmrdt zoowel door het gewigt der op de ribben lig- (*) (*) Ik beveel hier der opmerkzaamheid des lezers het zeer belangrijke geval van ziekte der wervelzuilen (no. LXIV aan , waarin deze waarneaiingen bevestigd worden. 139 gende deelen , als door de veerkracht der ribben zelve ondersteund, 2. ) De inademing is eene handeling der werkzaamheid ; de bedinging der uitademing een toestand van rust. 3. ) De inademing is tot het leven noodzakelijk , moet met grootere zorgvuldigheid beschermd , met grootere kracht volvoerd worden dan de uitademing. Bij de ver- stikking wordt de strijd in het opheffen der borst , des adems zigtbaar. Bij het aannaderen des doods wordt het iiiademen moeijelijker , de buitenste spieren zijn in hevige werking : het uitademen daarentegen is eene tusschenruim- te der rust. 4. ) Men kan door eene vliezige , weeke lederen buis wel uit- , doch geenszins inademen , want door de drukking des dampkrings valt zij op het oogenblik , dat men de lucht door dezelve wil inzuigen , te zamen. Bij het uitstooten der lucht is geene hindernis , ofschoon de buis week en buigzaam is : doch bij het intrekken des adems moeten de zij de wanden van de luchtbuis door de overeenstemmende werking van verscheidene spieren ver- wijd worden. 5. ) De zenuw^en , die de spieren der inademing be- heerschen , zijn door eene innigere deelneming met den toestand des bloedsomloops en der ademhaling verbonden • want men ontdekt zoowel in ziekten , als bij proeven op leven- de dieren , bij het zinken der levenskrachten , die sym- pathie aan het plotselijk snappen der ademhalingsspieren , aan de zoo geweldige onverwachte inspanningen , dat het dier opvliegt , terwijl de uitademing rustig en zacht haren gang gaat. Hetzelfde merken wij op , w anneer een mensch uit de onmagt of eenen schijndooden toestand , door ver- drinken , sterk bloedverlies enz. weer bij komt. De plot- 140 selijke inademing is steeds de eerste trek des nieuw op- gewekten levens, gelijk het de laatste van het uitgeputte leven is. Dit stemt met de uitkomsten der proeven op dieren overeen. Wanneer de kracht der ruggemergszenuwen door verval van levenskrachten reeds uitgeput is , dan zijn de ademhalingszenuwen van den hals en de borst nog in staat om de spieren tot nieuwe trillingen aantezetten ; zij zijn het , die het laatst sterven ; vanwaar ook in ziekten , bij verlies des bewustzijns en bij aannadering des doods deze zenuwen en de door haar in werking gebragte spieren hare functiën nog voortzetten , ofschoon ook het overige ligchaam reeds als dood moet beschouwd worden* GEVOLGTREKKING. Werpen wij nu eenen blik op den ganschen omvang van het zenuwstelsel der ademhaling, dan zijn wij In staat, het gewigt van hetzelve voor het onderhoud des levens te be- vatten, Het zonder hersenen geboren kind kan ademen , wanneer de oorsprong dezer zenuwen in goeden staat is ('^), Diepe wonden der hersenen , ofschoon toevallig doode- lijk , zijn het niet onvoorwaardelijk of o ogenblikkelijk, De mensch , die beneden den oorsprong der ademzenuwen aan de ruggegraat gekwetst is , sleept zijn leven nog eenige da- gen voort : doch kwetsing van dat deel der medulla ohlon* gala , uit hetwelk deze zenuw en haren oorsprong nemen , is oogenblikkelijke dood: geen ademtogt is meer hoorbaar. Dus maakt de gemeenschappelijke oorsprong dier zenuwen , welke de verschillende bij de ademhaling medewerkende spieren verzorgen , het gemakkelijker begrijpelijk , waarom (*) Verg. No. LXyi , in het aanhangsel. 141 kwetsingen der medulla ohlongala op eenmaal zoowel de ademhandeling der neusvlengels , der keel en lucht- pijpen , als de werkzaamheid der spieren in en buiten de borst vernietigden. Zelfs de gelaatsuitdrukking der ziel- toging komt bij kwetsing der wortels van al deze spieren in geheel niet voor , en het ophouden der ademfunc- tiën gaat met plotselijken dood verzeld. Daar nu deze zenuwapparaat , die hart , longen , maag , strottenhoofd en alle uitwendige spieren verzorgt , zoo nood- zakelijk voor het leven is , zoo moet ook aan dezelve de invloed van alle doodelijke toestanden geweten worden , en in de daad , de dood kan geen plaats hebben zonder verandering of aandoening van dit deel des zenuwstelsels. Daarom zien wij bij kwetsingen of ziekten der organen, waanneer de doodelijke uitgang door toeneming der ontsteking, door verbreiding over de geheele bewerktui- ging langzaam nadert, hoe eindelijk het ademstelsel daar- aan deel neemt , de borst immer hooger en sneller zich verheft : een gevaarlijk teeken , wanneer men de nabijzijnde ontbinding te duchten heeft, hoe de keel wordt aange- daan, de geheele ademapparaat in hevige beweging komt , borst , hals , lippen , wangen , oogleden door schrikkelijke stuipen ’worden aangetast , hoe de adem bluft stilstaan , plotselijk met vernieuwde inspanning, met schielijke ver- heffing , terug keert , vervolgens voor altoos ophoudt , en de zieke onder het uitademen sterft, terwijl de spieren der inademing buiten staat zijn , om de inspanning te ver- nieuw'en. Indien het van belang is , het naderen van het gevaar te kennen, en zenuwachtige opgewektheid van de vreesselijke merkteekenen des nabij zijnden doods te on- deischeiden , dan moet men ook den oorzakelijkenzamen- 142 hang dezer toevallen kennen. Anders toch heeft de arts boven den oppasser niets vooruit. ïn den slaap staan de verrigtingen der regelmatige ze- nu^ven stil, doch het spel der onregelmatige duurt voort: dit is ook het geval in de beroerte en bij aannadering des doods. Indien dezelfde invloed zich op alle zenuwen bij het aankomen van den slaap deed gelden . dan zou dood het gevolg zijn. Bij den zieke, wiens geschiedenis inliet 75ste geval medegedeeld wordt, ving de pols in het oo- genblik des inslapens zwak en langzaam aan te slaan , de adem zette uit : een ware doodstrijd wekte hem weder op. Be physiologische en pathologische waarnemingen , die zich met de ontleding van den vagus laten verbinden , be- lmoren lot den belangrijksten der geheele physiologie ; dezel- ve hier mede te deelen strookt niet met het doel van den schrijver. Slechts daaraan herinnert hij , dat de vagus de zenuw van den slokdarm ^ des strottenhoofds , der lon- gen en der maag is , en dat storing in een dezer werk- tuigen de functiën der anderen benadeelen moet, Bus moeten wij de maag ah even innig met de ademhalings- spieren verbonden beschouwen , als de longen zelve , b. 