Beschryving van's Graven-hage
653 )) gaders zyn erfgenamen, gefellen, fafteursenhujsgefinnen, goeden en alien anderen heuren faeken voor den voerfz tyt genomen en ontfangen, ncmen en ontfangen in onfer hoede en fauvegarde > ver- fekertheyt en fonderlinge befchermenifTe y alfoe in 't gaen , comen en doende alle heure faeken en affairen , alom in onfen Landen en „ Heerlykheden , als in den Hage voorfz , willende dat iy befchermt „ fyn van alien injurien , oppreflien , fcaede , ongelyk , gewelc , ver- „ druckin^e en oploop, van welken en alien anderen moeyeniflen en „ onbehoorlicke nieuwigheden , die welke, op datter eenige bevon- „ den waren gedaen te lyn jegens en in achterdeele van defen onfen „ brieve, den voorfz Bentelmien,fyne erfgenamen, gefellen, fafteu- „ ren en huysgefinnen , wy willen , dat 't Iclve terftont gebetert , ge- „ repiireert, en wedergeflelt fal uorden in fynen eerilen en behoer- „ licken flaet ; Hem voerts oftroyerende , dat fy den voerfz tyt ge- 5, durende mogen vercopen , coopen en winnen met heuren pennin- „ gen en andere goeden , in alder voegen en manieren daer mede fy „ fullen connen en meenen tedoen heurluyder profyt : Item dat hyfal „ mogen llellen en fettcn andere coepluyden , een ofte meer , indien't „ hembelicft, om te woonen in den Hage voorfz , in zulker manieren ,, als hy daer wocnt of woenen fal , het fy by gifte , vercoopinge J, van fynen goede in 't geheele of in 't deele , by wifTelinge of by „ eenige andere manieren den voorfz tyt gedurende , fonder oeck „ yets jegens ons ofte den onfen te misdoen : Ende die felve coep- ), luyden die hy foe fetten fal , om te woonen in den Hage voorfz ), in der manieren v ooriZ , en heuren erfgenamen , gefellen , fadeurs „ en huysgefinnen , en alien anderen heuren goeden wy van nu voort- , , aen en als dan voor nu genomen en gehouden hebben , nemen en )) houden in alfulke vryheden , fekerheyt en difFenfie , en in onfe fau- ,» vegarde, als wy doen den voorfz Bentelmien , fynen erfgenamen, „ gefellen, fadeuren en huysgefinnen, of eenich van henluyden ofte ), van den geenen die in heur plaetfe geftelt fullen wefen , gelyk voorfz „ is, hy ware wettig of baitaert: Sturvehy binnen den voorfz tyt en gemaekt hadde fyn teftament , wy en fullen daer af niet eyfTchen ofte laten heylTchen voor dooder hant ofte andere fakeii , maer fullen 't felve teftament onderhouden en hunne goeden laten kee- ren , achtervolgende den teftamenten en difpofitien : Ende ingevallc die voorfz wettigen en baftaerden nyet en hadden J, gemaeft heur teftament , wy confenteeren en accordeeren , dat die goeden van dien fullen a\ efen verwandelt na die manieren en gewoente van dc plecken van daer die geboren fyn , nietjegen- ftaende die Privilegien, Rechten, Ufancien en Gewoenten in de voorfz. „ Suppliant fal gehouden worden die felve Tafel te houden voor den ,i vooifz. prys ofte van defclve te fcheyden bynnen een jaer na dat „ hem beieykent en gelignificcert fal worden , overmiis redelicke re- „ coropcnfie van fyncn fchaden en intereflen van huyfen , dienaren „ enandcrfins, ten feggen van luyden hen dies verftaende ; Behou- „ delick ook dat hoewel die Baggen, Juweelen en I'anden , daer hy „ Suppliant eenige leeninge op gedaen fal hebben , die welke indien „ die bynnen s'jaers nyet gelolt en worden , hy vermach na oude „ ufantie te houden, vercoopen en fyn proffyt nude te dotne , van „ nu voortaen van den felven rechte nyet en fal gebruyken maer 'c „' jaer omme gecomen fynde , fal die felve pandeu ende baggen doen „ vercoopen by eenige getrouwen gecommitteerden , die gehouden „ M wefen die ler vente te ilellen en vercoopen ten hoechlten hy „' fal connen , daer af die Suppliant eerft nemen fal fyn geieende pen- „ ningen ende daer na 't verloop en montant fonder meer , en 'c „ overfchot van den gelden weder geven den gcenen die die panden „ in fyn handen geftelt fuUen hebben: Ailes fonder faute ende arge- „ lift ; Ontbieden daeromme en bevelen onfen lieven en getrouwen „ den Hooft-Prefidenten ende Luyden van onfen Secreten en Groo- 3, ten Rade, denHoefdcn, Treforier Generael en Gecommitteerden „ van onfe Domeynen en Financien , den voornoemden van onfen „ Rade in Ilollant , den Bailliu en andere van den Gercchte in den „ Hage voorfz. en alien anderen onfe Rechteren, Officieren en On- „ derfaten dien dit aengaen fal , dat fy den voorn. Suppliant , fyne erf- j, genamen , en medegefellen doen laten en gedoogen , rurtelick en vredelick genycten en gebruyken fonder eenige contradiftie ofte vvederfeggen , mer indien hem yet gedaen waere , dat fy hem voorflaen fuUen ende terftont oflichten en afdoen , of doen lichten 5, en ofdoen en 't voorfz. geempefcheerde ftellen tot volcomen deli- „ verantie, en dat fy van defen jegenwoordigen publiceeren of doen publiceeren ygelick in der plecke van fynen officie en jurisdiftie daer men gewoonlick is uytroepinge en publicatie te doen , indien „ van noot is en fy des verfocht worden, want ons alfoe gelieft. Op de ploye ftout gefchreven , By den Keyfer. En was ondertekcnt, DESPLEGEM. in den jaare 1644. waren alhier Tafelhouders Jacques Lor a., Wil- Jem Maziiy en Cai'cl van der Heyden , die de Bank voor eenige jaaren hadden gepagt , en mogt in dat zelve jaar by Jiet opmaken en iluiten van » »5 3> V.1N 'sGKA VEN-HAGE. X XII. Hooftst. 6sf van den balance van de Bank het kapitaal der beleende panden niet meer halen dan 14939-19- welke fomme, indien ze eens wierdever- geleken met het montant van de jegenwoordige Bank , veel van den anderen zoude verlchillen. De Staten van Holland hebben al in voorige tyden meer dan eens Aange- veele moeiten aangewent, om hunne inwoonders van den zwaaren wende laftdezer woekeraars te bevryden, en ten dien eindc door den Ad- ^"^c* vocaat van den Lande, Heer u4(lriaeii van der Goes, aan de Gou- Staten vernante , Vrouwe Maria , verfcJieide vertoogeh en verzoeken laa- «"' .""»- ten doen. DeRefolutie, vveike zy den ii. Julii 1547. op dat point JaJ"'£ namen , behelsde , „ dat men na voorgaande commnnicatie eendrag- le woe- 3, telyk gerefolvecrt hadde , dat men eerlt aan haere Maejellcit de keraers. 3, Koninginne zoude vervolgen , omme limpelyk van de voorfz Lom- 5, baerden gelibereert te mogen werden ; en indien daer toe niet en 5, konde geraeken, dat men als dan vervolgen foude, dat naer ex- „ piratic van haren tyd , hunluyden geen verder continuatie geaccor- 55 deert en werde , en of men daer toe mede niet en mocnte , dat „ als dan vervolg gedaen foude werden, dat hun geen recht van „ verliaen na 't jaer ofte anderzints , nochte ook geflolen goe- „ deren c'harcn huyfe gebragt en behoort toegelaten te wer- ,5 den. Immiddels verzogten de zes groote Steden by requeue aan 55 de Staten, dat men de Lombaerden, naer d'expiratie van haer 55 Oftroy geen nieuw Odroy en zoude verleenen , nogte ook conti- 5, nuatie van dien, en dat men 't zelve in zekere pointen zoude re- „ llringeren : Waarop de Staten by refolutie van den 1 7 Augufti des „ zelven jaars alleen accordeerden een brief, omme te hebben advis 5, van den Kaede van Holland. Die advis , gevoegt by het verzoek , door \ Lands Advocaat wegens de Staten aan de Regentinne ge- daan, was van geene andere uitwerkinge, als dat de Staten alleen verkregen een Placcaat (Z?) , daarby de Lombaerden bevoolen 35 wierd, geen geld te doen op eenige woUe gaerens ofte andere „ materialen, dienendetot de Draperye, nog ook op eenige gefne- „ de fyde ofte wolle lakenen, fufped wefende van dieverye , op de 3, verbeurte van te verliefen het effect van haarluyder Odroy. Maar wannecr de Staten zig naderhand hadden ontdaan van de Rcfoiu- onverdragelyke heerfchappy der Spanjaarden , was onder andere ook tie by eene hunner eerfte zorgen , de ingezetenen te verlolTen van die greeti- j^V^d ge wolven j Zy befchreven ten dien einde den 6. November 1578 op^dat" alle de fteden zoo van Holland als Zeeland te Gornichem, en namen ftukge- als toen op dat (luk de navolgende refolutie. Op 't rapport by de „ Staten genomen aengaende de Tafelen van de Leeninge in Hol- „ land en Zeeland > is by dezelve Staten verklaert en gerefolveert , „ dat in alle de Steden der felver Landen alfulke Chriltelykei Poli- „ ticque ende Gereformeerde ordre en middel op 't fluk van dezelve „ leeninge voortaen gefogt, geflelt en onderhouden fal mogen wor- „ den als ten meeften gerieven ende minfte quetfe van de gemeente „ met eere endeproflyt derfelver Sreden fal mogen dienen, daer toe LIU de {h) Zie regiflratie van den 2i 06tob. r54-',te vindcn in't eerfte Regiftcrgchou- den by Adriaan van der Goes, Advocaat van den Lande van Holland, /^r^. 41. nomsu. Naderc Keur( opde 2elve 6s6 B E S C H K Y V I N G „ de Magiftraten van de Steden by defen worden geauthorifeert , „ mits den Commis Generael Franfchois Majfafia daermede niet fal „ werden verkort in alle 't gunt ende in alle plaetfen daer toe defelve „ gerecluigt fal mogen wefen. 'tRegt ^^^ kragte van deze Refolutie hebben de Steden zedert het regt vail van l)ank tc liouden aan zig gctrokken, omme daarmede te handelen Bankte ^^ j^^^j. wclgevailen, 't zy dezelve te verhuurcn, verpagren of zelf te Jedm" aanvaarden. Dog op dat de Steden zig niet w edcr zouden te buiten doorde gaan en alzoo vervallen tot hct voorigquaad, wierd dm 3 Maart Steden j^p^ hy je Staten,, vcrftien en gerefolveert , dat de Steden vanHol- Re"ro'k- " 1^"^^ ^" Weih riefland van nieuws met gecn Tafelhouders van de ken. „ Tafwlen van Leeninge fullen mogen Jiandelen op de exercitie van „ de Tafeien aldaer, anders dan dat zyluyden nietmeer voor interelt „ en fullen genieten als een halve ftuy\ er van de fes guldens ter wee- „ ke maer wel minder. Zommige Steden hebben zig met de voor- gaande Refolutie alleen vergenoegr, andere als Amfterdam (/), Rot- terdam {k) enz., hebben daarenbovcn nog cen afzonderlyk Odrooi verzogt en verworven De Magiitraat van den Hageis by de meer- gemeide Refolutie gebleven , en heeft eerll de Bank van Leeninge aan deze en geene verpagt, maar naderhand aan haar behouden. Inzigie De redenen, welke de Steden, daar zulke Bankcn zyn, daar toe vande bewogen en aangezet hebben, zyn geene andere geweefl, als om daarwe ^^^"^ '^'"^^ haare behoeftige inwoonderen, die in tyden van nood ge- drongen zyn hunne goederen te verpanden , eenigermaaten te onthef- fen van de zwaare Sta-gelden, of gclyk de Regeerders van Amiler- dam by hunne Refolutie van den 19. April 1614 fpreeken, te bevry- den 'vaii de idtzitipend' en onbehoorlyke ivoeker , waarmede de nood geprangdcn boven vermogen door de particuliere Tafelhouders ple- gen gedrukt te werden ; w aarop dan by de Overhcid in de Steden goede en dienftige reglementen van tyd tot tyd zyn geflelt. En dit inzigt heeft 00k de iVlagiftraar van den Hage gchad, wanneer zeal in den jaare 1637. by eene Keure van den 20. April vaftftelde, dat de Tafel van Leeninge voor 't toekomcnde in plaat?e van ecn blank ter weeke v«n ieder pond groot Vlaamfch, niet meer fal mogen genieten als een halve ftuiver ; vcrbiedende voorcs, dat geen particulier zyn geld op interelTe zal mogen geven en daar voor tot zyne verzekerin- ge nemen eenige panden > en wel inzonderheid in den jaare i68x. de- ze navo!gende Ordonnantie dede afkondigen, onder anderen medc vervattcnde een verbod tegens de zodanige baatzoekenden, die zig onderwinden allerhande meubele goederen in pand te nemen, om hen- zelven door eene interefle boven den ordinair geoorloofden loop te verryken en alzoo de publieke Bank van Leeninge daar door te bena- deelen. De vt'oorden van de gemelde Ordonnantie zyn deze : Keure »' CChout Burgemceftcren en Regeerders van 'sGravenhage adver- opde „ O teren eenen ygel3^k mits defen, dat tot verligtinge van de goe- „ de (i) Zie 't Oftrooi aan Amfterdam vergunt den zf. April 1614. gedrukt tc vindcn onder dc Handveftcndcr zelve Stad, j. ^/f^;. ,. Boekut. 9. pag. 148. (X) Zie 't Oftrooi aan de Stad Rotterdam yerleent den z!j1 April \6\^. VAN 'sGKAVEN-HAGE. XXII. Hooftst. 6^7 )) de gemeente de intereflen in de Stede - bank van Leeninge fyn ver- >i mindert, en zulx in het toekomende maer fullcn werden gegeven f, als volgt. 5, Van alle panden , waer op fal wefen gehaelt beneden cte hondert )) guld. fal weekelyks den intereft werden gegeven eenen penning of „ feltiende part van een ftuyver van yder gulden. „ Hondert guld. en daer boven tot twee hondert guld. toe op ee- „ nige panden geliaelt fynde, fal voor den Weekeljken intereft ge- ,) geven worden van yder drie gulden een duyt of twee penningen. „ Ende fullen defelve panden ten alien tyden konnen werden ge- 95 loft , mics alleen betaelende den interelTe daer op verloopen tot de I, loopende weeke fonder meer. ,i Van alle panden beleent met roo gulden en daer boven tot 500 ,i guld. toe fal maendelyk werden betaek vyftien ftuyvers van yder ^ hondert gulden. J, Ende hooger als f 00 guld. beleent fynde , fal van elk hondert ,> guld. alleen ten intereile worden betaelt thien ftuyvers. „ Ende Allien dc voorfz panden van twee hondert guld. en daeir „ boven gelolt werdende 5 altoos moeten betaeleti de interefle op dc .„ felve vervallen tot de loopende maendt incluis. M Ende foo bevonden werd , dat niet tegenftaende by verfcheyde „ Pubiicatien expreflelyk is geinterdiceert aen alle particuliere luyden ,) eenige penningen op interefle uyt te doen, daer voor nemende „ meuble goederen te pande , egter fommige haer fulx nog ondervin- I, dende, SOO 1ST, dat mits dien alien en een yder wel exprelfe- ,5 lyk werd geinterdiceert en verboden, eenige gelden op interefle ,) uyt te doen , waer voor fy eenige meublen te pande nemen , op de „ verbeurte van alle de penningen, die daer op fyn gegeven, ten lafte 3, van die geene die defelve zoude mogen komen te IcJiieten , en de ,) geregte helit van de geleende penningen ten lafte van die geene die „ van eenige particuliere luyden eenige penningen op meubile goede- ), ren heeft opgcnomcn , te keeren een derde part ten behoeve van j, den Officier, een derde part ten behouve van den aenbrenger, en }i het refterende derde part voor den armen. „ Ende alfoo eenige quaetwillige menfchen hebben gemeynt de „ voorgaeiide Keure op dit fubjed gedaen emaneeren , fonder vreefe ,, van itraffe te konnen eluderen , met haar beleeninge een fchyn te ,-, geven van conditionele yerkoopinge , Soo werd mits defen een „ yder gewaerfchout , dat mede voor beleeningen in 't toekomende „ fullen werden gehouden alle fodanige contraden waer by eenige „ meubelcn goederen werden verkogt , onder conditie dat die na ^ verloop van ecnigen tj d fullen konnen wenlen by de verkoopers LI 11 2 wede- 6j8 li E S C II R Y V 1 N G „ Avedcrom geiiaalt, mits bctalende gelyke fomme , als waer voor „ die Maren verkogt, met den interelFe van dien , of ten tyde van „ fodanige fimulate verkoopinge den intereft werd gerabbateert , of „ daer in eeniger manieren diredeljk of indireftelyk eenigen intereil „ werd genooten, en fullen ten dien eynde fodanige kopers gehou- „ den fyn onder eede te expurgeren , dat zy gecn intereft hebben „ genooten, nog in den beginne der voorfz handcling mcynden te 5, genieten, ofte fulkn by vveygeringe van den voorfz eedt voor be- ,) leenders vverden aengefien, en incurrercn de boete hier voorenge- ,) llatueert. s, Ende voor zoo reel eeriige pandeh jegenwoordig by particuliere a luyden fouden mogen wefen beleent ofte in voegen voorfz fimulaet 3, verkogt, werd mits defen geftelt den tyd van fes weeken na de ,> publicatie defes , omme defelve panden aan de eygenaars te rettitu- )» eren , ofte wel in defer Stede - Bank van Leeninge over te brengen , „ alwaer defelve fullen werden aengenomen, mits niet boven de » waerde beleent fynde , op pene dat de voorfz tyd overlleeken fyn- „ de fodanige beleenders medc in gevolge van dele Keure fullen wer- „ den gcmuldeert. „ Aldus gearrefteett ter Kamere van Bufgemeefteren van 's Gra- ii venhagc den i6 Juny i68i , en ten fclven dage gepubliceert, Onderftont en was getekent , ANTHONY DE VEER. XXIII. HOOFT- TAN 'sGR A VEN-H AGE. XXIII. Hoofisi. «5j XXIII. HOOFTSTUK. Perhmideling van de twee JDoekiis , ah I. van de St. Joris Doelc. By ivieii en wannccr deze Schiitterye is opgeregt. JVapcn - oeffenhige , Uittogteii , Foorregten , Pri-vilegien dezer Scbuttefs , en gif'te van den Sdmttap. Wte daar van vry waren. In den jaa?^eis^4 wier- den zy met de Siippoo/ien van den Hove onder twee Vendels vereenigt-y dog naderhand iveder van den andercn gefcheidcn. De iSuppoo/ien , van oiids geivoon met de Burgers te waken-) zyn in laatere tyden hy verjcheidc gelegentheden onder een ajzonderlyk lighaam in de ivape- mn gebragt tot bejchenninge van den Haag. Hoe de Confrerie van St. joris bejlaat en geregeert werd. Haar Feeji en maaltyd. Hoe- danigheid van V geboim. II. Fan de St. Sebaftiaans of Nieuwe Doele. De oiidheid der Schutters bier te Lande , verfcheidentheid hiinner wapenen-, oeffeninge-, kledingejen ivaar toe zy gebrutkt ivier- den 5 /';/ V algemeen aangetoont. IFanneer en by wien deze Schiitte- ry is ingcjlelt. Hoe dezelve in den beginne bejlond , hoeze van tyd tot tyd is vermeerdert , en tans bejiaat. Gebruik , naam-oorfprong en gejieltenis der Doelens. Hoe bet Papegaai fcbieten aldaar is in- gevon-t. De nieuwe Doele by wien gejiigt. Haare gejialtc zoo vati biiiten als binnen befcbreven. i) fi St. J O R I S D O E L E. »Nder de publieke gebouwen , die tot den burgerly- ken of werrcldlyken ftaat behooren , zullen wy me- Befchrv- de ftellen de twee Doelens, die alhier gevonden vinpvani werden , waar van d'eene den naam van de St. Jo- ^ ^'' ris en d'andere van de St. Sebaftiaans of Klove- ^'ocie. niers Doele draagt. En dewyl dezelve veel van den anderen zyn verfchillende , zullen wy ze ook af- zonderlj^k verhandclen en in de eerfte plaatze befchryven de St. Jo- ris Doele, als de oudfte en agtbaarftCj vermits dezelve het aanziene- lyk Broederfchap van de Ridderlyke orde van St. Joris eigen is. Wy zullen ons niet ophouden met een diep en naauwkeuric; onderzoek , -^[edi. wie deze St G^ore;^ of ^or/j eigentlyk zy geweefc, nadien al 'c geen %tSt. men van dezen Heilig en zyne daaden verhaalt vind, meer op een ^"'"J'^J beuzebgtige vertelling , dan op een waaragtige gefchiedeniffe ruft. ^" Egter zyn 'er verfcheide (a) die werk gemaakt hebbende van zyne levens-daaden in 't breede te befchryven , beweren , dat deze St. Jo- ris zoude zyn geweeil een vcrmaard Krygs-overile in den ooriog onder den Keizer Diocletianiis , gebooren in Cappadocia > van eene eerelyke en aanzicnelyke familic, en ten tyde zynes lydens en ont- LI 11 3 hoof- er) Zie Th. dc Roiick, NechrJ. Ilerauh!, cap. VII. no. CIX., fug. ipj. 660 B E S C H R Y V I N G hoofding een Graaf. Wat daar van zy , dit is zeker , dat hy bjna in alle Landen als Patroon en Schutiieilig van deze Orde werd ge- vierd,en dat verfcheide Kerken, Kioofters en altaaren in zynen naam gefligt en gewjd zyn ( b ) gelyk onder anderen bekend is, dat dezel- ve St. Joris in Engeland {c)hy 't inftellen van die vermaarde Orde van den Koufeband , door\^on\r\^ Eduard den derden tot Patroon ook is aangenomen geworden. Welk exempel onze voorouders in'topregten van hunne Schutterye navolgende, de Doelen in de meefte zoo niet in alle Steden van Holland den naam na dezen St. Joris hebbengegeven. Door Wie dit Broederfchap in den Hage heeft ingeftelt , melden on- wiencii jQ jaarboeken niet , en onze IMorie-Schryvers maken daar van, ^jj."jit als mede van den tyd der opregtinge getn het minfte gewag. iJroe- Nogtans zeggen zommige, dat Graaf i%m de vyfde die geene zoude dcrfchap ^yn geweclt , die deze Orde alhier allereerfl heeft ingevoert, dog re°c^^' o{) wat. grondilag en bewys zulk voorgeven fleunt , is ons nergens ge- ^^^ ' blcken. Wy zuUen derhalven deze zaeke in onzekerheid laatende tot nader ontdekking, egtermetgoed befcheid aantonen , dat dczeb'chut- terye in vrocge tyden en zelfs al voor den jaare 1400. in den Hage in wezen is geweelt, want Hertog Willem van Bejeren in den jaare 31:4,07. die van den Hage begunltigende met de excyfe, Vleefch-hal, Vifchmarkt, Kfaaa en diergelyke voordeelen, zegt uitdruklyk, dat hy dit alles aen hen verleent , beboudelic dat ouje fchutteii van den Ha- ge den Sfhutivyn hebben en houden ftillcn , als ivy hem die laitjie gegeven hebben. Dezen gifte-brief hebben wy niet magtig konnen werden , Gifte maer het is niettemin waarfchynelyk , dat de gem: Ridders uit krag- vaiiden jg ^an het zelve voorrechr jaarlyks in Februarii dezen Schmtap in 'c tap."'" openbaar op hunne Doelenog verpagten, en met aangeplakte biljetten verkondigen, dat defc Sdmttap den voorfzConfrerie van ouden herko- men (h) Dus ziet men de groote en pragtige kcrk te Jmersfoort in 1148 gebouwtj aan dezen St. Joris tocgewyd. l\r ecie van den zelven St. Joris ftigte Keizer Hendrik de t-weede ccnldoo^tv x.t Bamkrg., 't welk Ao. loir. wierd ingewyd. Dc Nts ecn dorp gelcgcn in dc Grieccnyc van Uttengcrdecl hadden dc Duitfche Ridders ccn Kiooller, 't gcen tocgcheiligt was aan St. Joris, 't welk daarom in Cencn brief van 't jaar if2j> genoemt \verd het Manskloofter vande orde van St. Georgius, Anth: Math: analeil. torn. VI. Oudh. en Gcftigt. van Vriefland 2. deel. p. 509. Tc Delft is ook van ouds bekent gewecft de St. Joris kapel , geftaan hcbbcnde acn 't St. Joris Gafthuis, nu het Dol of Krankzinnighuis. Voor dc ber kendc bceldllorming zag men boven den in"ang voor aan ftraat eenen St. Joris tc paard in wilten arduin uitgchouwcn. Zie Bleisw. Befchr. van Delft pag. 294 en 494. Goudhocvcn /<?g. 60^. (c) if Dercde, waarom d Engdfchen cigcntlyk hchhenopgcnomcn St. Joris „ boven de voorverhaclde by Selden zyn deze. Ten is niet vrcemt C zeid hy ) dat ,, een foo bclliqucuic natic (dcnoiercndc dc zyne) voor haar Patroon heeft opge- j, nomen den peizoon van fo een hcyligcn Soldaat, en fo wel bektnt by den fpe- ,1 ciiilen naani van Tropheophorus of Viftoricus, dat is die verkrygt dc viftorieen „ wegdnvagtde Trophccn der vyanden, zynde insgelyx van foo vecl mecrder emi- j, nentlc in bc)de ce kerken van 't Ooflerfche en Welterfche Keyferryk, als is St. ,1 Sahas^ St. Sebafliaen^ St. Maurice, en alle andere die mode krygsluiden zyn „ gcwccft ; en dat (nacr zyn zeggen) door de kennifle die d'iingclfche aldercerfl: „ van hem verkrcgcn hadden in 't oorlogen ten Heyligen lande j enz. Th. de J, Rouck iVtv/fr/, Hc;aukl,p. 195. VAN ^sGRAVEN-nAGE. XXI II. Hooftst. 66^ men is competerctide ^ bedragende eeii halve Jiuyver op eJken Jioop iziyn ^ die in drie termynen elks van agt dagen defen loopendeii jaere , in alle herbergeii van den Hage en Hage-ambagt gehaelt en gedronken Jullen werden ( d). Van dezen impoft of Schuttap was niemand in den Hage vry , dan de Graaf, zyn huisgezin en familie, het Hof en de Suppooften. zoo als biykt uit een oud geding en daarop gevolgde Sencentie tuflchen den pagter en de Hooftmannen van dezeSchuttery {e); en welinzon- dcrheid uit een Senteniie of eigentlyk dcclaratoir van den Hove van Holland van den 30 April 1464 f/'}, waar by de Heeren Raden ver- klaren, „ dat van den voorfz Scuttap vry zuilen zyn alleen die Sup- 5, poolten van den Camere van den Raide inHollant, die nu fyn ofte 53 namacis wefen fuilen, alfe myn Heere den Stedehouder , die Rai' „ deny Griffier-, den Rentmeejier Geuerael-, den Bewairrer van de. 35 Chart en ^ den Ontjanier van de Exploiten^ den Frocureur en Ad- 5, vocaet myns voirfz genaden Heeren en den Secrctarijjen en Deitr- 3, wacrders-i die in de Inllrudie enCommiffie van den voirfz Camere ,3 van den Raide in Hollant genoemt en gefpecificeert ftaen ofte hier 53 namaels in andere Tnftruc^ien en Commiflien , die de felve myn ge- 33 naden Heere van zyn voirfz Camere m.akenen ordineren foude mo- 35 gen, verclaert, begrepen en gefpecificeert fuUen mogen werden. Van aile de verdere Privilegien , Oftrooien en voorrechten , \\ aar mede deze Ridderiyke orde van tyd tot tyd door de Graven van Hol- land zyn begift'gt3 hebben wj geen ander konnen ontdekken als al- leen een Odrooi en Ordonnantie, waar by Koning Philip de II. in den jaare 1563. aen Deken » Hooftmannen en Raden van dit Broe- derfchap onder anderen verleent het regc van parate executie tegens die geene die in gebreke bly ven te voldoen Jiunne breuken » boeten en muiftcn en 't geen men den Ridder van St. Jor:s fchuldig is 3 dat is te veritacn. zodanig geld , als een Schutter in deze Confrerie wer- dende aangenomen, 't zy hy quam te iterven of uyt de Schuttery te gaan, of dat hy daar uit wierde gezet, gehouden ^^■as a!s een dood- Ichuld ten behoeve van het Broederfchap te betalen, weike dood- fchuld voorheen bedroeg twee Phil'ppus gulden, of de befteboog met zyne toebehoorcn, daar mede hy maandfchut plagt te houden. Nu ftaat het een ieder5 die tot Lid van dit aanzienelyk gezelfchap wcrd toegelaten, vry om by infchryvinge deze fomme te mogen vergroo- ten , na zyn uelgevallen. Wy zuilen de woorden van deze Ordon- nantie , in 't geheel alhier uitfchry ven : 5) 3J PHIL 'PS by der gratien Goeds Con"nck van Caflillien van Leon van Arragon &c. alle den geenen die defe jegenwoordi- glie fien fuilen faluyt ; Wy hebben ontfangen die octmocdige Sup- plicatie van Coninck, Deeken, Hooftmannen 3 ende agt Raden van der (d) Deze verpagtinge bcdraagt (zoo wy ondencgt zyn) ontrent ifo guldens. De Pagter hceft de keuze om zodanige weeken of termynen in 't jaar te mogen ?5 33 ^ iige weeken oi termyr kiezen als hem gocd en profytelykft dunkr. {e) Hier na te vindcn oiwicr dc Bylage XX. i, loco. (J) Mede te vindcn ondcr de Letter XX. z.loco. Wie. daar van vrv wa- len. Privile- picn aan 't Broe- derfchap verlet-Tit en on- der an- dere't regt van parate executie. Ordon- nantie en Oc- irooi voor de Sciiuite- ryevan St. Joris- Confre- rie. 662 B E S C H R Y V I N G 3, der Confrerye van de Ridder St, Joris in onfer Vlecke van dcnHa- „ ge, hoe dat die voorfe Confrerye by wylcn hooger Memorie , „ Graven, ende Graaffinnen van onfe Landen, ende Graaffchappen 3, van Hollandt , in der tyt weefcnde, mitssiadcrs ook by wylen „ hoogloftelyke memorie die Keyfer Carele die vjfde van die naame, 5, onie Heer en Vader fyne ziele Godt genaedigh fy, gegunt ende ge- 5, geven fyn diverfche Privilegien,ende Oftroyen, van de welken de 55 Supplianten *t effeft van dicn altyts rullelyken ende vredelyken fe- 55 dert dien tyt, ende tot op dicn dagli van huyden toe gebruykt „ hebben gehadt fonder yemandts contradidie. 't Is nu foo dat over- 55 mits het lange verloop van tyden , ende principalyk mits die Ipoli- }, eringc van de voorfz Vlekke van den Hage , gedaan by Alaer- „ ten van Rojjen alle de voorfz. principaele h'rivilegien , Oftroyen „ endeanders, de voorfz Confrerye conccinerende, verduyftcrt lyn, „ mits 't welke niet alleen de voorfz. Confrerye gefchapen is , geheel „ tot niete te komen ende te vergaen , mcr ook den dienft Godts, „ die op den altaar van fint Joris dagelyx gedaen wordt , ende by de „ gemeene Broeders onderhouden moet werden , 't welk aanmerken- }, de die voorfz. Supplianten ende fonderlinge , omme de voorfz. „ dienft Godts te doen continueeren, ende ook de Confrerye ends „ Broeders van dien in ceren ende by maikander te houden , Jiebben „ gerecouvreert 't dubbelt van feekere oude articulen , daar na die ,, broeders van de voorfz. Confrerye lieurlieden plagen te reguleren , waar van de inhouden van woord tot woorden hier naar volgt , omme die Schutters ende Broederlchap van St. Joris Giide in den Hage in eeren te houden , ende die Schutters ende Broeders in liefde ende vriendtfchap te biyven , 't v/elk niet wel doenelyk en is, fonder Regel 5 Poilitie ende geneugelyke communicatie met mal- kanderen te hebben 5 Soo isV, dat wy Koninck, DeekensHooft- mannen ende agt Raden , nu in der tyt wefende een Ordonnantie geftelt ende gemaekt hebben, hoe ende in wat manieren dat een yegelyk van de felve Gebroeders ende Schutters, van nu voortaen 55 hem hebben ende gedragen fullen , foo wel in 't fchieien van de 55 Doelen , als in andere behoorlyke faken daar buyten , hier naar in „ 't lange by Articulen verklaardt5 ende gefchreven. I. 55 In den eerften , dat aile jaeren den eerllen Sondach , naar St. Jo- ris dagh, loo gewoonelyk is, in de fyngende MilFc in de Groote kerk op St. Joris autaer, alle de Schutters ende Gebroederen fullen komen offcren , op de verbcurte van een Ituyvcr Brabandts , foo verre de lehe Scimtters ende Gebroeders binnen den Hage ende niet fiek en fyn , wclke ftuyver gaen fal tot proffyte van 't voorfz. 55 outaer van St. Joris. II. ,5 Item op den felven dagh fullen de felve Schutteren *s middaghs 3> met malkanderen etens elk op fyn gelagjop de verbcurte van drie fchel. » »> 5J 35 55 35 5» 35 3» 5> 35 V AN 'sG K A V E N-H A G E. XXIII. Hooftst. 63-, 3, fcliellingen Hollandts , ende fal men daer als dan fpreeken ende ,5 fluyten van a!le facken aangaande de Gilde voorfz. ende byfondere „ van dcr pelleuren, die die Schutters dat jaar dragen fallen, ende 35 oois; of men de Papegay in dat jaer fchieten fal of niet, mits or- 3, donnerende de Deken , ende Ilooftmannen van den toekomendc 35 jaere, ende dat gedaan fynde, ecnen dag in den Doelen tc betey- 3, kt:nen , omme by de ouden Hooffmannen rekeninge ende bewys te „ doen 5 voor den felven Schutteren 5 die aldaar als dan jegenwoor- „ digh ende prefcnt wefen fullen > weefende van de Agten en de gee« „ ligeerden tot Raden. til. jj Item indien men op den felven dagh van de maaltyt van St. Jo- <t fis pelleuren op 't welke by het meerendeel van de Schutters voort- », gang hebben fal , fuHen defelve Schutters defelve pelleuren gehou- >, den wefen te laeten maeken binnen fulken tyt als men als dan daer- >» toe llellen fal op de verbeurte van drie fchellingen HoUandts , ende » foo meningen dagh defelve Schutters daerna nog in gebreeken zyn, J, fullen alle dagen vcrbeuren eenen fchcllingh Hollandts , geduerende J, den tyt tot dat fy de felve pelleuren hebben fullen , welke pelleu- 3j ren de voorfz Schutters bylondere de eerfte drie volgende jaeren 3, in alien Proceflien , Maenfchuiten en andere vergaderingen aen- 3, hebben fullen , op de verbeurte van drie fchellingen HollandtSji „ van welke pelleuren te dragenen fal niemandt exemptie mogen pro- 9, poneren , het zy de Edelen ofte Suppooilen , mits conditie dat eeti »» yegelyk fal mogen volttaen met Haegfe Laekenen ; fullen ook ge- j> houden wefen op elke mouwen van de pelleuren ten minfte te han- 5, gen , ende daer aen dragen een Voet-boge , Papegaye ende Rolle „ naer ouder gewoonteo iv. 3, Item op den Omrriegangksdag in den Hage , fullen in de Pro- „ ceffie alle dc Schutters , ende Broeders van de felve gilde , met „ heuren voorfz pelleuren ende met een pyte in de handt hebbende, „ mede ommegaen , op de verbeurte van drie fchellingen Hollants, ,3 foo verre fy in den Hage ende niet fiek en fyn , mits die geene die 3, ommegaen fal als boven, hebben fullen voor heur ommegaen eenr ,3 kanne v^'yns , die fy haelen fullen daer de Hooftmannen hem wyfen ende ordonneren lullen , ende elders niet , ofte twee Brabantfche n 3) fluy vers di^er vooren. V. „ Item fullen ook van gelyken gchouden wefen te komen op Hey- 33 lige Sacramentsdagh met een toortie , ende ter eeren Godts ende 33 het voorfz Sacrament in de Proceffie te gaan naar ouder gewoon" J, tc , ende dat op de verbeurte van drie fchellingen Hollandts, cndcf 5, die te employeeren ten profyte van den Autaer voori'z, Mmmm VR' 6(^4 B E S C H K Y V I N G VL J, Item na de MifTen fullen die Deeken , Hoiftmans ende gemeene Breeders van de gilde, na hen de weete gedaan is als 't hchoort, komen ter plaatfen die hem Heden by den Hooftmannen bereekent fal v/orden, omme met malkanderen te gaanofferen, mitsgaeders ook van gelyken in de uytvaerden van den gefliirven en overlcden Glide -breeders , ende dit op te verbeurte van eenen fchellingh Hollandts , ten waere iemandt fiek of buyten den Plage van buys geryil ware , ende dit te gaen tot proffyte van den Autaer als voo- ren ; Nopende de uytvaerden fallen de Breeders van den cavele daar den overleden onder vvaaren, defe offerhanden gehoudcn fyn te doen op de peynen als in den text , uytgezondcrt ter uytvaer- den van groote Meeilers, Deeken, Hooftmans in der tyt ofte an- deren die merkelyk het gilde met teftamente verbeetert fullen Jieb- ben , in welken gevallc die geheele Schutterye gehouden fal fyn te compareren op peyne als vooren. 3» » 3> J> 3> 3J 35 5J 3J 55 55 55 VIL ,j Item als by den Heeren Deeken , Hooftmans , ende gemeene 5, Gilde breeders voorfz, ofte 't meercndeel van dien gefloeten is, op- „ waarts na den Papegaey te fchieten , foo fal een yegelyk Gilde-broe- 5, der ende Schutter gehouden wefen , mede te fchieten ten minften 3, met drie bouten naar ouder gcwoonte, indien hy in den Hage is, „ ende ingevallc hy van huys of hek was, nogtans mede gelden in alle de onkoflen t gelyk oflf hy prefent waere geweeft , ten zy eenige merkelyke groote redenen van ouderdom of anders , 'c vvclk fal ftaan tot difcretie van den Deeken ende Hooftmans. 55 55 5? ■)5 55 35 55 VIII. 5, Item fullen de Schutters ende Gilde-broeders in de voorfz verga- deringe prefent wefende , inde eerfte maaldtyt van der Schutterye in harden van den Hooftmannen op leggen, ende betalen heure quote ende aandtel tot fulken taux als hem by de voorfi Hooftmans vermaandt ende geeyft fal werden , omme daar mede te betaelcn. de onkoften van de voorfz opfcliieten en de feelten van der Schut- terye , doende van de felve ontfangh ende uytgeven reekeninge , alsdat behoeren fal> naar der gcwoontc. IX. „ Item fullen die Hooftmans in der tyt wefende voor Pynfteren al- „ t^'^t lootcn ende die Gilde-broeders ende Schutters aan vieren dee- n Icn , omme die toekomende fomer elc op vier dynfdagen met heur „ vierendeel van den Schutters maenfchut te houden, ende fal elck 5, Hooftman met den Schutters onder hem gevallen in de Doelen we- ,> fen, al eer de klocke in dc groote kerke halff elf uyren geflagen fal ji hebben, ofte anders tot fulken tyt al de Hooftmans > by den Doel- knechc VAN 'sG R A V E N-H A G E. XXIII. Hooftst. 66f j5 knecht de Schutters fal laaten weeten •, op de verbeitrte den Hooft- 3, man twee Schell endeelke ScJiutcer eenenStuvver , endedatvoor 5, de genen die komen eeten, ende niet gelchoeten en hebben, ende 3, anders nyt , welke breuken die bchutters , des 's middaghs ver- 5, drynken lullen , ende foe wye in 't voonz. maanfchucce , loo uyt „ ten Doelen, als maaltyt geheel achcerblyft , ende niet en compt „ eeten , die fal verbeuren vier bchellingen Hollandts , geordonneerc J, mede al tot proRyte van den prefcnten als vooren , alfoo ver hem 3, by den Schutters-kne^t daegs te vooren de weetene gedaen is,aan 3> fyn perfoon ofte t'fynen huyfe , alwaarc ook dat de felve Schutters 55 uyt ten Hage waren, ende dat voor foo \erre het roert ''t voorfz 55 vieren van de maaltyt ende verder niet. X, „ Item die vier Hooftmaiinen elken mitten fynen in denDoele we- 35 fende als voorfz es , fallen in eenigh van de ftukken , daar 't hem ,5 gelieven fal , fchutterlyk te fchieten , drie cauveelen ofte heulen , 53 elk cauvel om een Ijalve Huyver de man , ende wat voor de mid- 53 dag met fchieten verlooren wordc , dat fal te vooren in 't gelach van de middagh-maeltyt gaen voor de geene die daer in 't gefel- fchap wefeh fullen , welke maakyt by de f looftmannen geleyt fal worden, 't fy in den Doelen of eenigc Schutters huyfen, die her- berge houden, of elders in een eerlyke plaatfe, daar 't hem luy- den believcn fal. 33 55 « 35 35 XL „ Item fal die Hooftman , eer de maaltyt gedaan fal fyn 3 rekencii ), wat daer dien dagh vertcert is , ende elke Schutter fyn aandeel 3, eylfchen van 't gunt dat fy elks te gelden fullen hebben , boven de 3, abfenten, ende de voorfz. heulen, ende cauvelen die fy elc in den „ lynen opleggen fullen , welke abfenten de Hooftman verleggen „ fal, ende alle op de verbeurte van eenen canne wyns al eer fy „ van de taeffel gaen , tot proffyte van den geenen aldaar vergaedert „ fynde, ten waere fy de waerdinne te vreeden ftellen 3 ende fal „ geene Hoofman die drie eerile maenfchutten mogen verleggen J, op andere dagen , dan den geprefigeerden ende ordinaris dagh , „ behoudelyk indien de felve Hooftman nootelyk abfent mogte fyn, „ fal mogen volftaan mits eenen anderen Schutter llellende in fyne plaatfe, ende fullen die voorfz. drie maanfchutten gehouden wor- den agter eenvolgende, op peyne indien contrarye gebeurde 3 de abfenten ongehouden fullen fyn eenige abfentie te betaalcn , ende het laatlte vierde Maandtfchut fal mogen gehouden werdcn in dc tyd van de Mort3 of anders tot gocdtdunken van de Hooftman. >5 >' 55 ♦3 XII. „ Ifem in alle welke Maanfchutten ook fullen mogen komen die Koningh, Deeken, Hooftmannen ende anderen van den Schutters, Mm mm z j3 clie 666 B i: S C II II Y V I N G die 't op diet! dagh heur Maandtfchut niet wefen en fal , cndc mede Ichutterlyk Ichieten, ofte 's middaghs met den anderen ee- ten op heuren penninck , mits ooic genietende 't prouftyte dat van den abl'enten , cndc unders vallen lal. 55 55 55 55 XIII. „ Item binnen den huyfe , hoff ende Iiet geheele begryp van den „ Doelen van der Schutterye voorfz , mitsgaders in de maaltyden „ van St. foris , ende de Maanfchutten en fal niemandt onheuslyken, „ nog onljetaemelyken fpreeken, ofte quaede manicren houden, de 3j een tegen den anderen , ende byfonder als men fchiet , dan alle J, Schutters behooren te fpreeken , op peyne voor de eerfte reyfe 3, van drie fchellingen HoUandts , ende de tweede reyfe van gecorri- „ geert te worden, na gelegentheyt ende groote van der faeken, 3, ende dit al by bewys van den Schutteren daar yegenwoordiglyk „ fynde , ende fal het felfde beregt worden by den Deeken , vier „ Hooftmannen ende agt Gecommitteerden ; ende ingevalle ter plaat- „ fe als vooren , eenige vordere misverllanden gefchieden , als van „ vegten , mes trecken ende diergelyke , fulcx ook datter bloedt na „ volgde , 't felfde fal insgelyk beregt werden als vooren naer gele- j, gentheyt van der faaken, ende dit al ten prouftyte van St. Joris. XIV. 5, Item foo wie in den Doelen , een cavel of meer fchiet , het fy ,5 voor de middagh, off na de middagh, die fal foo wel om fynfelfs 55 eere , als anders , aan den Wyfer van den Doelen 5 daar hy ge- 55 fchooten fal hebben, betalen een oortgie voor dien dagh, ende 55 die meer geven wil die moet wel. XV. „ Item is geordonneert als boven , dat een yegelyk Schutter voorfz 55 fuUen moeten hebben ten minften een Italen boege wegende vier J 5 pondt mit peylen , daer men fchutterlyk in den Doelen mede 5, Ichieten magh , hem eygen toebehoerende , binnen drie maanden 55 na dato van dcfen, op peyne van vier fchellingen Hollandcs, ende 5, foo meenigen dagh als hy over die drie maanden laet gaen , foo 5, menighen fchellingh Ilollandts , fonder alle arch ofte lift ; ende 5, foo wie nieuw Schutter wordt, binnen drie maanden daar na, op 5, gelyke peyne, want fey/iighejt ende waeravhtigbeyt kiwort den boo- 55 ge toe. XVI. „ Item geen Schutter en fal vuyten voorfz Schutterye mogen ge- 55 fteldt worden by eenige Hooftman , dan by advys , confent , wille 5j ende weeten van den Coningh , Deeken ende Hooftmans , mitten „ Agten ende eenige van de outiie Schutters daer mede over geroe. « pen. VAN 's GRAY EN-II AGE. XXIII. Hooftst. 6G7 95 pen , ende foo wye fulx uyc de voorfz Schutterye gaet ofcc geftelt „ wordc, die fal evenwel gehouden wefen, te betaalen twee Philip- 5, pus guldens in de Itede Van fyn doodfchult in alle manieren off hy 5, broedcr vanSt.Joris gefiorven waere; ende foo wie broeder fterft, 3, fal 00k voor fyn doodfchult betaalt worden by den geene die 'c ,5 behoort , twee Philippus guldens , ofte den beiten booge met fyn 3, gereetfchap daar hy mede Maenfchutte plagh te houden , des fal „ een yegclyk Schutter tot alien tyden als hem believen fal uyt de 55 voorn. Schutterye mogen gaen 5 mits opleggende twee Philippus 5) guldens voor fyn dootfchult als vooren. XVII. 35 Item als yemant van dc Hooftmannen yet voorkomt 5 den gildc 3, en gebroederfchap ofte den Doelen aangaande , foo fal den felven 35 Hooftman by den Schutters-dienaar , den Coningh 5 Deeken ende 55 d'andere Hooftmans , mitten Agten van den Ouden ofte Racden 35 gecligeert , moeten ontbieden te comen op ten liuyfe van den 35 Doelen 5 of andcrs na gelegencheyt van der faeken 5 telken op de 35 verbeurte die niet en quame van eenen fchellingh HoUants , ten 3, waere den felven Coninck , Deeken , Hooftmans off eenige van de 35 Achten merckelyke reden van onfchult deden3 ende fuUen dieCo- ,5 ninckj Deeken ende Hooftmannen mitte Achte aldaar gekomen 35 fynde, mogen befoingneren , gelyk ende in aire manieren off dc 3, felve Deeken of Hoottmans ende abfent blyvende aldaar prefent 35 waeren 5 ende 't lelve fulx voortganck hebben. XVIII. ,3 Item alle andere goede Coftumen , gewoonte ende handelingen 5, van den Doelen 1 ende daar buyten alhier vooren nyt gellelt ende 55 deefen nyt contrarierende, fuUen onderhouden werden naar ouder 35 gewoonte , navolgende feekere Ordonnantie ende Caerten , han- 53 gende op den I3oelen-huyfe , en onderteekenc by den Coninck, 55 Deeken, Hooftmans, mitsgaders Achten, ende tot kennilTe ende 55 arbitraige van den Coninck , Deeken , Hooftmans ende Agten. XIX. 