VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Egge anders min bekende woorden in de Schilderkunde. En eindelyk een berigt van, met nevensgaande aanmerkingen over, het beroemde Altaarftuk van RAPHAËL, in de Kerkwan Sj. Pieter in Montorio, verbeeldende de gedaantever-andering des Zaligmaakers, en eenige daaromtrent voot evallen omítandigheden, zo als die door de Euangelisten fchreeven worden: welk ftuk de opmerkzaamheid aller De Hetendagfche Stoicyn, door den Heer w. В. DE PERPONCHER. Te Utrecht by de Wed. J. van Schoonhoven, 1786. Behalven het Voorwerk, 297 bladz. іп gr. odayo, Eene opmerking op het voortreffelyke in de gefprekken van EPICTETUS, heeft den Heer de Perponcher aane leiding gegeeven tot bet opftellen van dit Getchrift. „De meeste voorfchriften van dezen Wijsgeer, zegt hy, an fcheenen mij toe, zoo verheven te zijn, 200 wel, met ‚> de beste leer, die des Evangeliums, te strooken, dat, het jammer ware, dezelve niet te zuiveren, van dat an geen, ’t welk er mee ftrijdig is; en dus de uitne-wn mendíte Wijsgeerte der Oudheid, met de beetere en ‚> volmaaktere leer des Christendoms, als in één licham te vereenigen." Met dat oogmerk heeft hy de voorellingen van Zpiâctus ten onderwerpe zyner overweegin ggenomen; zig, nu min, dan meer, bepaald aan dezelven gehouden, die uitgebreid, befchaafd, min of meer daar "t noodig was, tegengegaan, en vereenigd met, o overgebragt, tot de Evangelieleer. In dien fmaak behandelt by, by manier van Zamenfpraaken, een reeks van zedelyke onderwerpen, of zulken, die een onmiddelyken invloed, op het vormen van een braaf zedelyk character, hebben. En deeze ontvouwt hy, op een welberedeneer- den trant, in vertrouwelyke en leerende gefprekken, in» diervoege, dat de uitvoering zig door de verfcheidenheid veraaugenaame, en zeer wel gefchikt zy, om des Leezers sandagt gaande te houden. Тог eene proeve van ° Mans Schryfwyze, in deezen, diene de volgende Zamenfpraak Van PHILOMETRON en THEOPHILUS, over den yyer, tot hes maaken yan vorderingen, vereischt, » PH. De kinderen deezer waareld, zegt de mond der waarheid, zijn voorzigtiger dan de kinderen des Jichss, in W. Ee DE PERBONCHER HEDENDAGSCHE STOICYN. 995 Ze haaren geflachte, (a) En in de daad, indien wij, die het licht zoeken, ons op den grooten W. Ee DE PERBONCHER HEDENDAGSCHE STOICYN. 995 Ze haaren geflachte, (a) En in de daad, indien wij, die het licht zoeken, ons op den grooten W. Ee DE PERBONCHER HEDENDAGSCHE STOICYN. 995 Ze haaren geflachte, (a) En in de daad, indien wij, die het licht zoeken, ons op den grooten W. Ee DE PERBONCHER HEDENDAGSCHE STOICYN. 995 Ze haaren geflachte, (a) En in de daad, indien wij, die het licht zoeken, ons op den grooten W. Tak, die ons is voorgefteld, met denzelfden ijver, toeleiden, waar mee de lieden der waareld hun doel bejaagen, dan eerst zou- den wij groote vorderingen maaken kunnen. Ik ken ееп man, Zegt EPICTRUS (5), reeds verder in jaaren gevor- derd, dan ik, en die thans Opziener der leevensmiddelen, te Rome, is. 296 :.. Е. DE PERPONCHER lijk voorzigtiger, dus.ook veel ijveriger en (tandvastiger, in hun opzet, dan wij, in 't onze. ` , PH. En egter welk een onderfcheid, tusfchen dea kring, waar in zij werkzaam zijn, en den geenen, waar in wij werken willen! Want denk niet, dat fchoon wij ons hier, met de enkele befchouwing der wijsgeerte, bee- zig houden, en dezelve aanprijzen, wij daarom onze leer. lingen, van een werkzaam leeven, willen aftrekken. Zija niet in teegendeel alle onze bedoelingen, alle onze beoef- feningen daar heenen ingerigt, om hen en ons zelven te Jeeren, hoe wij, in elken kring des leevens, in elken post, in elke omftandigheid, moeten werkzaam zijn? Kies der. halven wat gij wilt : een meer afgezonderd en beíchouw- Dik, of een meer gezellig en werkzaam leeven; plaats и, jn den vreedzaamen kring der burgerlijke beroepen, of in den hoogeren, doch rustverdervenden kring van Staatse of Krijgsbeftier; bepaal ы, binnen den {Шеп omtrek vau uw huisgezin, of waag u, op de ruime en zoo dikwijls fermagtige, zee der groote maatfchappij; overal zal de waare wijsgeerte, de wijsgeerte, de wijsgeerte, die wij zoeken, u voore: Schrijven, hoe gij, in elk van deezen, naar de voorfchriften van plicht, eer, deugd, natuur en Godsdienst, zult werkzaam zim: hoe gij, overeenkomftig dezelven, den u opgelegden taak volbrengen, en u daartoe alleen bepaaten-de, al 't overige laateu vaaren zult. Wat mij betreft, vervolgt EPICTETUS, wanneer ik des morgens opftaa, Ье. moei ik mij terítond met het in order brengen der dingen, die ik mijnen leerlingen heb voor te houden, en wanneer dit gedaan is, enik vervolgens ook dit werk daadlijk heb verricht, dan bekommer ik mij in geenen decle, met de wijze hoe anderen hunne lesfen inrigten, hunnen taak vol- brengen. 15 dit mijne zaak? Mijne zaak is nu, na vol. bragt werk, mijne rust te genieten. En Wij Ende de waren, möglich meisten dus wel even gelijk werkzaam zijn a even gelijk alle onze poogingen, ter bereiking van 't ons voorgeltelde doelwit, infpanoen; maar verliezen wij, Mijne vrienden, daarbij nooit uit het oog; hoe verfchillende ons doelwit, van. 't honne, zij; en wat er uit dit verzichl, ten aanzien der verplichting en aan te wenden ijver, voordvloeie, Den ganzen dag zijn. de waareldlingen bezig met te verzinnen, te bereekenen en te beraadflaagen, hoe zij tot magt, aanzien en invloed zullen opklimmen, hoe zij deeze of geene bevordering zullen bejaagen, hoe de begeeving van dit of dat ampt ver- HEDENDAGSCHE STOICYN. 597 verkrijgen, hoe zij de guuet vam deezen of en aan- zienlijkeo verzeekeren, boe deeze of geene fomme gelds winnen; of wel hoe zij best hunne feestmaaltijden zullen inrigten, hoe zij hunne  en den ewonderenden omstander in de schmeerende oogen doen flraalen. Wij daarenteen bejaagen geenen ijdelen schmof praalerij, maar hoe wij ons in de daad, en ook wann neer niemands oog op ons gevestigd is, grootmoedig, deugdzaam, wijs, getrouw en godvrugtig zullen gedraa- en; hoe wij leeren zullen, van welk eenen aart het ge- el en beier deezer waareld gh welke plaats wij in de aapeenfchakeling van 't Heelal bekleeden; hoe wij ons, iu die plaats, moeteu gedraagen; wat wij zijn, waartoe wij zijn geroepen, waartoe beftemd, en waarin dus ons weezenlijk geluk en ongeluk gelegen zij; hoe wij ons zel- ven zullen volmdaken; hoe onzen evenmensch, hoe 't - menschdom nuttig zijn; hoe de gunst van den Opperheer der geheele waareld winnen; hoe ons weezenlijk en be- ftendig geluk, in deeze leerlingfchap, in 't waare leeven, 't welk ons, in hooger kringen, wagt, verzeekeren . Van der Plaats, 1786. In gr. ойаана 143 bladz. Dit Deel bevat vyf aanmerkelyke Reistogten; te weeten, die van N. de Graaf, langs den Ganges, van ’ jaar 1668 tot 2671; de gevaarlyke opt en chipbreuk van H. Hamel; met de gevolgen van dien, geduurende de jaaren -1653 - 1669; ber Ge- H. DEEL. N. ALG. LETT. NO. 7. X cC Zant. 20% NEDERLANDSCHE REIZEN. zantíchap van P. de Goyer en f. Keyzer, па China, in de jad- ren 1656-1657; dat van B. Вей, F. ven Campen en C. Мне, aan den Onderkoning van Fokyen, in de jaaren 1662-1664; en dat van P. van Hoorn, Raad en Thefaurier van Indie, na China, in de jaaren 1664 en 1665. In deeze Reisverbaalen, bchalven dat de drie laatflen ons een verflag geeven van de herhaalde poogingen der Maatfchappy, om een vryen Koopban- del ín China te vestigen, dat ons tevens verfcheiden byzonder- heden, daar toe betrekkelyk, voordraagt, vindt men, meer dan wel in anderen, etlyke berigten van Binnenlandische Todten, die Cons de inwendige gelteldheid dier Gewesten eenigermaate leer ren kennen. De togt van N. de Graaf. langs den Gan- ges. dien wy beknoptlyk zullen volgen, firekke hier van ten voorbeelde. Te Ratavia last ontvangen hebbende ; tot het doen van een togt na Bengale, zeilde hy, aan den mond van den Ganges ge- komen zynde, die rivier op, en kwam voor het Hollandíche Kantoor Ougiv voor anker. Het omliggende land aldaar is zeet aangenaam, en behoort onder de vrugtbaarfte fireeken van Ðбе. —— Op last des Direkteurs vertrok hy van daar na het Kan- toor Casfambafar „ en vond deeze vaart langs den Ganges zeer vermaaklyk, als leverende het gezigt van eene reeks van bloei- егде dorpen. Alhier werd hy belast de rivier nog hoo- ger op te vaaren tot aan Patna. — In de eerfte dagen van zyne v.art zag hy niets dan geringe dorpen; beter onthaal had- den zyne oogen, by zyne aankomst in de Stad Maxuda*at, die tamelyk groot en volkryk is, bloeiende daar den koophandel der ingezetenen, die vooral een uitgebreiden handel dryven in zy- den. en andere ftoffen. Voorts zag hy verfcheiden vlekken er dorpen aan de beide oevers van den Ganges, eer by te Ragi- Mahai kwam; eene ftad, niet minder merkwaardig, om haare uitgebreidheid, en van wegens de menigte der waaren, die al- ‘daar te koop geveild worden. - De Hollanders hebben hier een Kantoor aangeleid, "t реп ертег niet veel betekent. De Graaf, zyne reis vervorderende, kwam eerlang aan den uith Oek van Bineganges. dus genaamd, om dat aldaar de eerfte uitfteekende hoek des bergs is, wiens voet tot in den Ganges uitfpringt. Deeze hoek is geheel bedekt met geboem, onder ’t welk een klein dorp, met een Karavenzera, of herberg, voor den rei-zenden mau, ligt. Boven Bineganges voer hy voorby verfcheiden dorpen; onder dezelven deed men hem opmerken Gingipar-fras, vermaard om de menigte Smeederyen en Timmerwerven: ‘hier worden verfcheiden foorten van Vaartuigen gebouwd. Vervolens vond hy аап den tweeden uithoek, Panthi genaamd; een klein dorp, aan ‘t welke eenige tuinen paalden. Patrigati, de derde uitfteekende hoek des bergs, beftaat uit eenige tuinen, paalden. Patrigati, de derde uitfteekende hoek des bergs, beftaat uit eenige wooningen en tuinen, doch het merkwa,rdigíte van dien uithoek is eenige groote rots, vierhonderd ich е ісп van, den oever gelegen, in de gedaante van een, be-den zeshonderd., en boven Tweeduizend fchreeden over 't kruis: aan den rivierkant is dezelve fteil en voltrekt onto:gung- lyk; doch aan den landkant effen, Onze Reiziger verkoos den weg van hier na Gergate te voet af te leegen, als zynde dit eene aangenaaw wandeling. Gorgate is een tamelyk groot. Dorp. By ber zeleiigt over den Ganges een fleenen brug „die gehouden wordt voor het werk van den waereldbefaamden Ta-sserlaan ; deselve is niet minder dan driehonderd schrecken lang, rück op acht boogen, en wordt aan weerzyden door een acht-kandgen roren verdeedigd. Na, гупе bark te rug gekeerd, en nog verfcheiden dorpen voorby gevaaren zynde, kwam hy aan de fraaie aanzienlyke Stad Monghoi. Zy heeft de gedaante van een boogs, welks (naar de Ganges is ; en beflaat van het een een omtrek van twaalfduis zend vyfhonderd schrecken. De Graaf tekende dit aan, als me-de het getal der poorten en kleine torens, nevens den afistand: tusíchen dezelven, en andere merkwaardigheden. Dan dit, hoe emzigtig ook gedaan, werd door de Wagt ontdekt, en zulks haalde nem een doodsgevaar op den hals, het welk у, naa "mg doorftaan veeler moeilykheden, ертег nog gelukkig ontkwam: Weder op vry e voeten, en in 't bezit van zyne Bark herfteld zynde, zettede hy zyne reis voort na Patna. Geduurende dec- ze (cheepvaart zag hy, langs de oevers van den Ganges, cene menigte groote en kleine dorpen, Ten laatfte trad hy aan land by het dorp Faroha, en vervolgde van daar zynen weg „ langs den oever, na het paleis van Sestakan, Nabab van Patra. Ein delyk kwam hy іп de voorftad wan Pasma, van waar hy een bekoorlyk gezigt op de Stad zelve had. Een Banjaan geleidda hem na het Kantoor der Hollandíche Maatíchappy; en de Raad van Patna behandelde hem zeer heuschlyk. ‚ Deeze ftad, zo beroemd упwegens haaren koophandel, ligt aan den Ganges; dereden deezer ligginge, gelyk die van zeer veel andere plaatzen, is, om dat de Indiaanen, aan de wateren dier riviere eene buitengemeene heiligheid' en kragt toefchry- vende, dus te bekwaamer gelegenheid hebben, om ‘er zig da- gelyks iù te wasíchen en te baaden. Patna wordt gedekt door een groot en fl erk Kasteel, omringd van Bolwerken, met torens beplant. Men ziet je pragtige Moskeen, Pagoden, pünen en fraaie burgerhuizen. Om. tegen de Zwaare overstroomingen van den Ganges buiten zyne oevers behoed te zyn, is de stad op eene hoogte gebouwd. Van den oever klimt men met twintig, dertig, en op zommige plaatzen veertig treden па de. 2 Stad. Stad; aan de Landzyde heeft zy eene menigte Redouten, die Torens, die, egter, meer tot fieraad d:n ter befcherminge die- nen. Midden door de geheele stad loopt eene breede straat, die bykans geene andere bewooners heeft, dan allerlei ambagtslie- den en kunftenaars, die hier hunne werkptaatzen en tevens hum- ne winkels hebben. 'Deeze breede Rraat wordt, iri de le-gie, doorfneeden van zeer veele kleinere flriaten., zommigen van welken in het veld, en anderen op den Ganges uiclbopen. ja het hoogfte gedeelte der stad ontmoet men een ruim plein, ’t welk tot cene Markt dient; wyders een zeer fchoon Paleis, in ^t мек de Nabab zyn verblyf houdt, en eene groote Ketrtera, of Beurs, in welke de Kooplieden, van verfchitlende Matten, te zamen vergaderen, om "er hurme 'gaedceren te koop te veilen, Onze Reiziger ontving, geduurende zyn verblyf te Patna, een brief van den Dreem Sandergr, die hem met ongeduld verwagt:e te Bien, of Chiopera, het ulterfte Kantoor welk de Maat Ichappy aan den Ganges bezit. Dit bewoog hem, sträks zyne reize verder voort te zetten. De rivier hooger opvaren-de, vond hy het land allerwegen volkryk, tot aan de plaats, alwaar de vermaarde Moskee Mancra flaat, van welke men het land allerwegen vedere werderen had verhaard. Ор zig zelve is Moncraеп gering dorp, omtrent eerie halve myl van den Ganges gelegen, 't welk flegis van genge arme werdieden wordt bewoond. Weleer wa: het land hieromfireeks eene woestyn. Maar, zoals de overlevering luidt, en hier te fandgetrowe getrouw- lyk gelöd wordt, een vermaard, of Indiaaníche Heilig, Jka- \Топропега genaamd, vernomen hebbende de naturlyke vrugt- baarheid van dat gewest, 't welk geene andere bewooners, dan tygets, wolven en wilde horden had, vervloekte dat gedierte, verdreef het deor de kragt zyner gebeden, ers: bouwde "er eene kleine Kapel, in welke hy veele wonderen verrigtte. D het gerugt zyner heiligheid veele beden. derwaarts lókte, en hem eene menigte aanbragt, vond zyn bediende, naa's Mans aflyvigheid, in 2уве Kapel, zeer veele en aanmer- kelyke rykdommen; en deed, voor dezelven, ter zyner gedagten, eene pr.gtige Moskee bouwen, die vervolgens voor eene menigte Fakirs rot еспе woonplaats diende. Niet ver van dezelve [taat nog eene Moskee, doch kleiner dan de voorgaan- de. Мей. ziet aldaar een Deenen Elefant, houdende in fnuitarily… Ægte Adelaar: de kragt van dit dier vegen blikom, donder en fermwinden, wordt hier zeer hoog geroemd. En rondem deze plaats Krielt het geRadig vam Fakirs, die den Pelgrims hunne verdichts zu können, en door zogenaamde godvrugtige bedriegeryen veel gelds af knvelen. Eindelyk kwam de Graaf te Soöpra en vond den Direâture Sanderus in der kwinnenden faat; doch het gelukte ben ayne ge- NEDERLANDSCHE REIZEN. : got feneezing te bewerken. (*) Het'Kantoor van Seëpra is alleen- Iyk aangelegd tot den inkoop van Opium en Salpeter, · welken men in deezen oord in groote menigte vindt. Het gebouw, door de Hollanders hier geftigt, ligt aan den Ganges, is een langwerpig vierkant, hebbende op elken hoek een toren: het kan.aangefnerkt worden als beftaande uit drie onderfcheiden gebeuwen. Naast het.perfte ligt een fraaie tuin; het middelfte bevat bet pakhuis en gémaklyke wocningen voor de stuurders; het derde is het werkhuis, in 't welk de Salpeter bereid en gezuiverd wordt. ——— Onze Reiziger ging vervol. gens; deezen togt voltrokken hebbende, te: fcheep na Perfie doch deeze reis had, door eenige belemmeringen, geen voort- апр a be verbleef nog eenigen tyd in de Indiën, enAPD NEDERLANDSCHE REIZEN. Àпушенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишени Uit heft Fransch vertaald, dóor Õ. BEKKER, Wed. D. WOLFF, Twee Deelen. In *s Gravenhage by |. van Cleef, 1786. Be haiven het Voorbericht 934 År. in gr. 68675. O7 8 Mevrouw de Gerlis biedt hier mede der jeugd aan, eene ver. - zmmneling van leerziame Schouwrooneelen', welker: by bir: {ек geföhikt übun, om dezelve te hoeden tegen buitesfpoorigu beden, еп tot een vér(tandig deugdzaam gedrag op te :lefden; van waar dit Werk, nevens de andere Opwoedings(ehriften. diet kundige Dame, den jongen lieden met vrugt in handen gegeven kan worden. In het Blyfpel, getyteld de Gevaaren der Waereid, wordt de Jeugd gewässartchuwd tegen. eine verkwisstende leevehze, waärtoe ze ligtlyk verlokt kan worden, door gehoor te geeven, aan verleidende perfoonen. De twee volgende Tooneelftukken,. de Verffandige: Man en het Portret Òf de Edelmoediee Minngars, Íchetlen her veríchillend chara van onkuifche Min; en zu Òf de Edelmoediee Minngars, Íchetlen her veríchillend chara van onkuifche Min; en zu Òf de Edelmoediee Minngars, Íchetlen her veríchillend chara van onkuifche Min; en zu Òf de Edelmoedie Minngars, Íchetlen her veríchillend chara van onkuifche Min; en zu Òf de Edelmoedie Minngars, Íchetlen her veríchillend chara van onkuifche Min; en zu Òf de Edelmoedie Minngars, Íchetlen her veríchillend chara van onkuifche Min; en zu Òf de Edelmoedie Minng Vere Liefde, terwyl ze ons tevens het loflyke van een verstandig en edelmoedig gedrag, ontvouwen, Het bedorven Kind toont het. gevaarlyke der Vleiery, vooral wanneer de Ouders gehoor geeven aan vleiende Opzigters der, Kinderen. De Marchande de Modes is eene leerzaame onder- 3 Wys- 302 ` DE GENLIS, SCHOUWTOONHEL, ter, die den Kinderen alleszins goede leefregels ipboezemte, et eene. derzelven bovenal de duidelyküe en bondigfte {езеп eeft, ter regelinge van haar gedrag їп cen dienstbaarem flat. Die Reiziger brengt ons under her der herrschen, “bet-befpottyk charaâer van Zulke jonge lieden, die buitenlandsch reizen, zonder hun verstandte verwandte verwandte, zonder hun verstandte, zerständige verwandte. De Pändinnen frecken om het hart regen de wackzugt. te 'wappen, zelfs dan, wanneer men grond sich zehnt te hebben, om ze an te kweeken. De goede Moeder bozemtden Kinderen hoog-agting en gehoorzaamheid in voor Ouderen, die met ariders dan bet. welzyn hunner Kinderen bedoelen, en ‘er ailes voor veil hebben.: De vatfche. Vrienden zyn ter: waarfchouwinge: aan jonge Lieden, om op hunne hdede té 2417", tegen de zodanigen, die 't, onder den schyn van Vriendfischap, op hun verderf toe-leggen. De Linnewinkelierfler verleent-zeer goede opvodings-tesfen, en geeft een uitmuntend voorbeeld van een recht deugdzaam meisje. Een Blyfpel, de Flesjes genaamd, heeft ten doel-wit, der Jeugd: in te prenten, dat zy de ho Ein ganzen van den ganzen hart en gezond verständen von de schönheit heben te kiezen; waartoe hier de keuze tusierten zogenemde 'Toverflesjes in aanmefking komt. Laatstlyk behelst deeze Verzählungen nog een Blyfpel, de Duif geheeten, ter oorzaake dat eene Duif, door Amelie geliefkoosd, wen voorwerp der jaloers-heid van haare Zuster Rofine is; 't welk ons ten flot tot deeze leering leidt:,; Dat kieschheid, die tot wantrouwen overgaat, haar pynigt,.dle.haar voed, en de grootfte belediging is voor an haar, die?er het voorwerp van is: en dat men, hier aan ge dagtig, nooit bébport te vergecien, dat 'er geen vriendíchap an kan Zyn zonder achting en veriouwen." Mevrouw de Genlis heeft in ieder dezer Schouwtooneelen de natur zbet wel n agt genomen, en terwyl ze het leerzaame bovenal id "t oog. ‚ heeft, za. oofdonderwerp. egter ongedwongen verenigt.  den Heer Bilder, hoogstwaarisch, de maaker van de verzameling der Dicht-tukken, onder den naam van Bloemtjens, hier boven aangekonig, zijn by alle onbevooroordenelden in die  Lieve mondje tot my flrekt, En myn mond met kusjens dekt, 'k Vind die lieve kusjens flreelend. Ais een lang gemiste vrind Му na "rt afzyn weder vindt, En my aan zyn boezem drukkend. Met een welkomstkus ontmoet, Die de plaats neemt van een groet, 'k Noem dien blgden kus verrukkend. Als ik van myn vader wyk, En hy ту, зуп hart’ ten МУК, Van öпſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſ Kus bevat, Die mes recht een kus mag heeten? Lieve schon! dat gy ott wist! Dan, waar woorden toe verkwist! Reik те uw’ mond, gy zult het weeten. Gefchenk voor de Feugd. Vyfde Deels, ceefle Stukje. Te Aer, уе by L Allart, 1786. In ойано 104 blads. De Eerwaarde Heeren Martinet en van den Berg hebben dit Stukje byzonder gefchikt, tot het mededeelen eener Úоле onderrichtung in den Natuurlyken Godsdienst. Zy ftellen zi daarin voor, eerst, uit de natur te bewyzen, dat er een ängst is; dan, aan te toonen, welke volmaaktheden van God ons de natuur leert kennen; vervolgens, te ontvouwen, welke pligten zy ons menfchen voorfchryft, mitsgaders op welk eene wyze zy ons dezelve leert betragten; en eindelyk, na te gaan, welk ge- bruik van deeze kennis, in onzen tegenwoordigen flaat, maaken kunnen. De overweeging van 't laatfte behelst cene be- fchouwing der gebreken van den Natuurlyken Godsdienst, en dezelve doet den Onderwyzer eigenaartig de aandagt vestigen op de Openbaaring, als het middel, om dit gebreklyke te vergoeden. "Тег dier gelegenheid behelst dit Stukje voorts nog, in de manier van een byvoegzel, een verflag van de Openbaaring, vervat in de Schriften des Ouden en Nieuwen Testaments, met aanwyzing van derzel "Тег dier gelegenheid behelst dit Stukje voorts nog, in de manier van een byvoegzel, een verflag van de Openbaaring, vervat in de Schriften des Ouden en Nieuwen Testaments, met aanwyzing van derzel "Тег dier gelegenheid behelst dit Stukje voorts nog, in de manier van een byvoegzel, een verflag van de Openbaaring, vervat in de Schriften des Ouden en Nieuwen Testaments, met aanwyzing van derzel "Тег dier gelegenheid behelst dit Stukje voorts nog, in de manier van een byvoegzel, een ver voortreffelykheid en Godlykheid. De geagte Opftellers dezier onderriginge hebben de vatbaarheid der Jeugd zer wel in agt genomen, en tevens dit onderwerp, met ter zyde-Belling van het al te ingewikkelde voor de Jeugd, in zyne foort volledig bebandeld. ж ж NIEUWE ALGEMEENE VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. Zes Levereden over den Oorlog; door wylen den Wel Eerwaarden Heere j. euer, in leven Bedienaar des Heiligen Euangeliums in de Walfche Gemeente tot Rotterdam. Uit het Fransch vertaald. Te Amflerdam, by J. van Gulik, 1786. Behalven de Voorreden, 222 bladz. in gr. odayo. Godsdi naemíte o риш, tei Indrukbae Ö Corlog, om hun omftandig heft zyn Salomo, : dag des fl hy behanc tervolgerid of laetíte die men Guiot beh: foort volle van den C deelkundig naemíte w Tchouwen, te maken. de, waerhe gave daeru of andere welke hy « ken. De.gerstg Waarheid (zegt hy) die wy vastgefteld Über WN.ALG.LETT.NO.8, "7 упрепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепеп Van het Koningryke van Jezus Christus, egter geordroofd was order het Euangelie, gelyk als die het geweest was, order de oude Wet. De voorbeel. den en de Schriftuurplaatzen uit het Oude en uit het Nieuwe Testament, die wy by die gelegenheid dangehaald de Drangredenen, die de Reden zelfs р aan de hand geeft, ftellen die waar- g 5. ` ls eene бсвре Waarheid , duidelyk wel God de oorzaak was der Over- »otdeelen, die wy op onze vyanden Ôverwinning is des teeren, hy egter т ten dien einde уіп hunne туйе de "n en Wapenrustingen doen; dat zy alle de vereischte middelen by die ff zy haare uitkomst alleen verwagten en, еп van hunne poogingen , en dar ind niet toegézegd had." —— 21е lat hy van deze derde Waerheid ge- ‚ А „vervolgt hy) is het duidelyk ; dat in een Staat , die zig in eenige Oorlog ingewikkeld vind, jeder der geenen, die dezelve uitmaakt, meer of min be- lang hebbende in de bewaaring en іп de verdediging van dicn Staat, ook met al" zyn vermogen het гупе moet toe- brengen. tot de middelen , die men in *t werk moet ftel. Jen, om een gelukkige vitkomst te verkrygen. —- Doch de pligten , waaraan de verfcheiden Leden van een Lichaam gehouden zyn, in zpdauige gevallen, zyn voor allen niet dezelven , en veríchillen -naar den rang en den (taat der Ingezetenen. UC s Men OVER DEN OORLOG. 807 wn Men kan in alle Staaten , die zig in Oorlog bevin- den, drie forten van menfchen onderfcheiden , waarvan elk byzondere pligten voor het algemeen welzyn te ver- vullen heeft. Zy, die geplaatst zyn in de Regeering; zy, die gebruikt worden іп de Legers; en zy, die noch Staats- noch Arygsberoep oeffenen. Wat de cerflen betreffend, дету! dat van haere goede of. flegte Deftiering voornameniyk afhangt, de gelukkige ef rampfpeedige uitlagen, die de Wapenen van het Volk, dat zy regeeren, kunnen het ook, die de kragtdadigíte middelen kunnen, en moeten in 't werk Пе len, om die Wapenen te doen voorfpoedig zyn. ——— Wy zullen daaromtrent in geene breede onderhandeling treeden Ú ecensdeels, ежу! het nan de Overheid zelve is, om te weeten, welk gedrag zy moet houden in (удеп van Oorlog, om het welzyn en het voordeel der Volken uit te werken, die haar onderworpen zyn; het is om dat men haar vooronderfleld meer onderrigt dan anderen, dat men haar het Beftier der Regeering heeft toevertrouwt : ten anderen, om dat de voornaamite Middelen, die tot het geluk en den roem van een Volk kunnen medewerken, genoeg bekend zyn, aan alle de geenen, die van hun gezond oordeel en van hunne kennis gebruik. maaken. Nie- mand is onbewust , by voorbeeld, dat, in een welbeftierd Gemeenebest, de Ampten еп de Bedieningen gegeven moe ten werden aan hun, die het bekleiden zyn die te. be- kleiden; det de verdienften aangemoedigd en beloond moe- ten werden; dat het geheim der zaaken omverbxeekelyk moet bewandert blyven; dat eene naduwe Eens: gezindheid áltoos moet heerfchen. onder de Hoofden die regeeren; dat de byzondere belangens altyd aan het alge- meen belang moeten opgeofferd werden; en verder zoda, pige, andere duidelyke en bekeride grondregels, waarvan de beoefening onvermydelyk nodig is, om een Volk & lukkig te maaken, en in ftaat:te ftellen, om гупе. vyanden te weder&aan. Wat ang: gebruikt werden en Krygemagt те, waat van te oderféhikkin der (пре, dé m heid, de dapper 308 <р emer in de'kloekmoedigheid, de blinde gelioorzasmfield en de onderdanigheid der Soldaten, en der mindere Develheb- bers. Het is hier de ‘plaats niet, om langer en breedvoeriger daarop.aan te dringen (*). Het zal beter te pas komen te onderzoeken, welke de pligten zyn van de byzondere Ingezetenen, die geen beroep, noch in het Staats noch in het Krygsweezen, waar van de byzondere in de'kloeknoedigheid, en tot het ge- luk van haare Wapenen. · ^ ' з» Daar zyn et twee. уоогпате, die zy zorgouldig moe- ten nakomen, zo zy geen hinder willen toebrengen aan het geluk, het welke.zy zelven wenfchea te gemeten. з, Het сёге is, dat, zy. gehouden zyn onderdaanig en де. koorzaam te weezen Aan de Regenten, of aan de Mögentheid, van wien zy: afhankelyk zyn'; zig gewillig te voegen na haare Inzichten, zondet.zig:in te Joaren met  afgerigt hebben, van dé wyze waarop men zig moet bepaalen, naar maate dat de omftaadigheden: het wereisfchen, © Niets е йе meer by- lerc'maniet van OVER DEN OORLOG, 309 Niets zoude voor een. Staat fchadelyker kunnen zyn, dan de. innerlyke verdeeltheden die dezelve vernielen, vooral wanneer zy zig ter zelver tyd door vyandei van buiten ziet aangevallen; dat is, het geen den ondergang van het vermaarafte en magtigfte Gemeenebest heeft. ver- oorzaakt. Niets daarentegen brengt meer toe tot de vas- tigheid, het geluk en de woorfpoed van. dien zelven Sraat, dan de overeenkomst der Leden met hunne Opperhoof- den, de gelykheid van inzigten en oogmerken, de over- eenftemming, die "er heerscht, sichen zy die regeeren, en zy die geregeerd worden: overeenttemming die beftaat in de genegenheid en den yver, met welke de. Onderdänken zig voegen naar de inzigten © Van hunne Overheid, Het voorbeeld dat wy 'er van sien in een nabuurig Ko- ningryk, bewyst beter deeze waarheid, dan alle de rede- neeringen, die men zoude kunnen bybrengen. Uit die gehörzaamheid en die algemeine onderwerping, die wy komen te cisfchen van de Önderdaanen voor hunne Overheid, spruit, Zen tweeden, Noort cen byzondere pligt, waarvan de beoeffening niet winder noodzaaklyk s, om eenen gelukkigen uittlag in.eenen Corlog te ver- krygen; beftaande daarin, dat zy geduldig en zonder te- genfpreeken draagen moeten de Laster, die men hen oplegt, om te voldoen aan de buitengewoone kosten, die men genoodzaakt is in die omflandigheden te maaken. Het Geld, gelyk шеп weet, is de Zenuw des Oorlozs. Zo dra dat middel ontbreekt, zyn alle anderen of onuit- voerlyk of zonder vrugt. Dus te weigeren, om, naar maate van ons vermogen, op te brengen, tot onder- houding van hen, die hun Leven. bloot (ellen, en die hun bloed opofferen ter bewaaringe van onze Voorrechten en van onze Bezittingen, zoude eene fchreeuwende ongerechtigheid zyn, en tegelyk eene groote dwaasheid; dewyl dat zulks het eenige middel is, om verdedigers aan te treffen, die on bewären voor de beledigingen van onze vyanden; en dat, door een gedeelte van 't.geen men bezit te willen bezit te willen bezit te willen. Hier mede gaet zyn Eerwaerde over tot de vierde en, vyfde geleerde Waerheid, welke hv indeervoege voordraegt. Als eene мереков Waarheid, uit onzen Text afgeleid, hebben wy gezegt en bewezen: De Heere vergunt de Zege en de Overwinning niet, dan aan hun die de gesrechtigheid aan hunne ode, hebben; te weeten: aan die 3 | gee. geenen, die den Oorlog uit rechtvaardige en wettige Bewegredenen ondernoomen hebben; die den zuorlogenen voordrechtige en geoorloofde Middelen; вп die ze. yen rechtvaardig en heilig zyn in hun gedrag over 't geheel, en in hunnen wandel. Eiudelyk, M. T. wie heben in onse vyPDK LEERRE- DEN gezien, dat, wanneer God de Zege aan een Volk wil fchenken, of in "t algemeen eenig ander zyner beflui- ten uitvoeren, hy siet onmiddelyk door zig zelven werkt, en door de enkele kragt van zynen wil, zo als hy zou- de kunnen doen, als hy wilde; maar dat hy altoos, of meest altoos, gebruik maakt van Uitvoerders, Werktuigen, Middelen; dan eens meer ingewikkelde, en dan eens meer eenvoudige, die hem, in minder of meerder tyd, tot het oogmerk, dat hy zig voorge(teld heeft, brengen, naar dat hy zulks goedvind.” Leerredenen over verfchillende onderwerpen, door aucus TUS STERK, Leeraar in de Gemeente, toegedaan de On. veranderde Augsburgfche Geloofsbelydenisft te Amfier- dam. Twee Deelen. Te Amflerdam, by de Wed. E. Smit en A. Mens Jansz. en in 5  Gea loofsbelydenis, te Rotterdam, op zekere Predicatie, over de bewyzen voor de Leer der H. Drietenheid, Door A. SPEKK. Loeraar in de Luther/che Gemeinte te Am- flerdam. Te Amflerdam, en in °з Hage, als boven. In gr. o@avo. 148 blads. | Eerwaerde Sterk behandelt in ieder Leeren, in deze opgemelde twee Deelen vervat, ееп gewigtig onderwerp, het zy van de Leerftellige of van de Beoe- fenende Godgeleerdheid ; welke onderwerpen hy door ene duidelyke manier van voordragt ten klaerfte ontvouwt, en in een manlyken (у! ten ernstigfte ter betrachtinge sen. Dringt. Een volgend Deel zal ons wel gelegenheid geeven, om öen nadere proeve van te verlenen, waar mede wy ons thans niet wel kunnen ophouden; dewyl ’s Mans byzondere omstandigheden ons tegenwoordig als noopen, om wat bepaelder flaen te blyven, op zyne Leer. A. STERK, LEERREDENEN, ENZ. 81 reden over het Leerfiuk der Heilige Dricenheid, in het tweede Deel afgegeven. Men weet, naemlyk, uit het voorgevallene in de Lutheríche Gemeente alhier, (waar-van we pok reeds eenige melding gemaekt hebben (*) dat zyn Eerwaerde by zommigen verdacht gehouden is, van in dit Leerftuk niet rechtzinnig te zyn, naer den ine houd der Augsburgfche Geloofsbelydenisfe. Deze verden, king kwam ons reeds vreemd voor; en, na ’t inzien der Leerreden over dit onderwerp, openlyk uitgefproken, hebben wy ons teu hoogíte moeten verwonderen, of over de onkunde, of over de kwaedaertigheid der zodanigen, welken ene Befehuldigung van dien aert op de Äепge gebragt, of verder voortgezet heben. Zyn FKerwaerde, nämlyk, brengt den inhoud van het eerfte Artykel der Augsburgische Geloofsbelydeniste tot de drie volgende Hoof, ftellingen. Derzelver Opftellers betuigen voor zer te gelpoven, dat Ter maar éen éenig Godlyk Weezen an is, het welk genoemd wordt, en oek waarlyk is, God; an Zen tweeden, dat in dit éenige Godlyke Weezen drie an onderfcheidene perfoonen zyn; Vader, Zoon en Heili- sæ ge Geest: en eindelyk, tert derden, zeggen zy, dat zy „ alle deeze drie perfoonen als deelgenooten van een en „, het zelfde Godlyke Weezen aanzien, en aan ieder der- ae zelver de Feuwigheid, Ondeelbaarheid, volmaakte 28. Se macht, Wysheid en Goddehren toefchryveu. Owe- trent ieder dezer Stellingen legt de Kerwerde Sterk het er verder op toe, om deze leer der Augsburgfche Ge- Joofsbelyderen te staven, пп te doen zy, in dir eerite Artykel van hunne Geloofsbelydenis niets beleden hebben, bet geen niet met de tale der Heilige Schriftuor op de volmaektíte wyze overreenkomt, Нес overige dezer Leerreden is gefchikt ter beantwoordinge der tegenwer- pinge, dat dit Leerftuk tegenftrydigheden influit, of, zo dit al niet, dat geen fterveling ber begrypen kan; пп trekt eindelyk, om te toonen, dat die leer niet flechts eene enkele be(piegelinz yoor het vertand; maer dat de kennis dier, leere enen Christen noodzaeklyk is. Na het openlyk uitfpreken en gemeen maken van zodanig ene Leerderen. is °t niet wel te begrypen. hoe men den Ker- waerden Sterk, wiens eerlyk character. bekend is, nog van onrechtzianigheid in dit Leerfluk kunne verdenken; te meer daer hy in zyne Voorredenen Der Lasterzucht hare entschieden. (*) Zie AN Ae, Vederi. иет, Ife. D. Ы. 537 — 540. 4 DN Digitized by Google 312 A. STERK enige uitvucht benomen heeft, met uitdrukkelyk te ver. klaren,,, dat deze Leerenen van woord tot woord, >, zonder eenige de minstere verandering, zoo gedrukt туо, ээ als Ар: dezelven hier voor zyne Gemeente gehouden eeft. Zyn Eerwaerde is intusfchen door menigerleie foort van naemlooze, of onder verdichte namen uitgegeven, Schriften aengevallen; doch hy heeft, wel beraden, niet kunnen goedvinden, om den hem zo kostelyken tyd aen.derzelver. beantwoording op te offeren, tot dat hem in handen kwam een Gefchrift, het welk onder den naem van den Ker- waerden у. м. BOON, waer van wy onlangs enige melding gemaekt hebben (*), het licht zag. Nademael nu dit Gefchrift met den Ker- waerden naem van een openbaer Leeraer, Öп de Lutherfclie Gemeente te Rotterdam, pronk- te, zo heeft de Ker- waerde Sterk zich enigermate gedron- gen gevonden, om daerop bepaelder agt te geven, en het zelve nader ter toetfe te brengen. Het is wel zo, dat de uitvoering hem reden geeft, om te twyfelen, of. de Ker- waerde Zoon het wel opgefteld hebbe, en of hy niet flechts toelate, dat de Schryver dier denmerkingen zynen naem voere. Пап, wat hier van zy, de туге! van dit Gefchrift, met dien naem, geeft aen het zelve het voorkomen van den arbeid diens Mans; en dit noopt zyn Ker- waerde de pen Ter tegen op te vatten: hoewel het meerendeels in- diervoege apgefteld zy, dat hy bykans Cover rede gehad z Om der  LEEKREDRNEN, ENZ. 319 Byaldien ро. Boom, te Rotterdam, де..Ѕсвутег der „Aanmerkingen tegen myne Leerrede niet mocht zyn, an als dan moet, het geen ik van de diepe onkunde, ver- an regaande onbefhaamdlieid,: en onchristelyke verketter- ss zucht, enz. en. van deezen Schryver gezegd, en uit Ö die Aanmerkingen getoond hebbe, op zyne Wel Eerw. ,, niet toegepast worden!” | oor 't overige vinden wy 't niet ondienttig, den Le- zer: hier nog mede te deelen, de nadere verklaring van. den Eerwaerden Sterk, nopens zyn verder gedrag omtrent zyne Tegenfchryvers.,, ІК werklaase, zegt hy, by dees » ZE ge genheid, dat ik, indien de Schryver. der dan. an merkingen lust mocht hebben, om verder tegen my te s> Schryven, of iemand anders, met of zonder. naam, om » het voor hem op te vatten, zoo weinig voorneemens ,, ben, om "er verder op te antwoorden, dat ik vastlyk s be Flösten hebbe, niets meer van dien aart te leezen, an £00 lang my niet door iemand myner Vrienden, die in ÖÖÖ (taat is, om daarover te oordeelen, verzekerd wordt, an dat "er het een of ander gefchreven is, waarin meer an blyken van kundigheid en waarheidsliefde gevonden an Worden, dan ÖÖÖ de Rotterdamiche Aanmerkingen, en an cene ‘menigte van naamlooze gefchriften, die voor en з» naa dezelve zyn uitgekomen. Ik heb my eens verle- an digd, om eenen tegenfchryver, ‘die my op eene hoo- an Dende wyze, hoewel met zwakke wapenen, op het lyf » viel, te keer te gaan; maar voortaan zal ik de weinige ', oogenblikken, die myne Amptsverrichtingen my over. Laten, nuttiger befleeden. Verhandeling over de: Natuur van onzen Middelaien von ZUS CHRISTUS, Ier proye voorgefteld door SYTSE BORK- STRA WYTSESZ. in leven Leëruar in de Vereenigde Doopsgezinde Gemeente te Westzaandam, Waarby ge. voegd is eene Lykreden over denzelven gehouden, door zynen AmbtgEnoot HENDRIK VAN GELDER. Te Amfer- dam by L. van Hulst 1786. Jo gr. 8vo, 98 bladz, He onderwerp, in deze Proeve op nieuw behandel, word, gelyk bekend is, door de Godgeleerden zeer verfchillend begrepen, en de Kerwaerde Hoekffra heeft ten dien. opzichte de zyde gekoozen, welke hem der waerheid het naeste fcheen A en die hy ° wel der moeite. HOEKSTRA. waerdig geacht heeft, dat ze den Lezer wat nader on- der "t oog gebragt wierd. Hy ontvouwt, in de eerfte plaets, zyne denkbelden over de Natuur van onzen Mid- delaer Jezus Christus, in derzelver geheelen zamenhsag; en brengt dezelven voorts tot eenige hoof. HOEKSTRA. dismissen, die voorhält het wegen van dit zijn gevoelen uitmaken, welken hy, ieder op ziel zivel, tracht te betoogen. Ver. der benächtigt hy zich om te doen zien, hoe dit gevoelen kreken kan, om veríchten Leerft; kken van den Christen- Godsdienst, in een zeer redelyk daglicht te doen veríchten; waerby hy tevens- nog eenige andere nuttigheden, zyns oordeels, met dit gevoelen verknogt, voorhält. W'yders voegt zyn Eerwaerde hier by een errode, in hoe verre het gevoelen over de H. Drie-eenheid, ingevolge van deze gyne (tellingen, door hem hier ter proeve voorgedragen, van het Sabellianismus vep: schille. [n ten. laetfte verleent hy ons nog ееп korten inhoud van het geheele Leerltelfel, rakende de Natuur van den Middelaer Jezus Christus,. meestal, alleen met de woorden der H. Schrift voorgedragen. Nach denken wie van den Werken Hoc, heeft Jezus Christus, voor zyne geboorte als mensch, in de onbegonnen eeuwigheid, een gefchapeu be(taen gehad; en op dat weezen heeft de Godheid gulk eene naeuwe betrekking aengenomen, dat er øй die vereeniging eenkel Perfoon ontítond, die mea alleen denkbeeldig in twee wezens kan onderícheiden. Deze betrekking kan niet beter afgebeeld. worden, dan onder het denkbeeld van Vader en Zoon; en dezelve is zo naeuw, dat God, met geene vau гупе fchepzelen, оой of ooit in zulk eene be- trekking zal komen. Het Opperwezen dan zich, zo naeuw, met deze gefchapene Natuur verenigd hebende, werd dus Vader; en de gefchapene Natuur, verenigd gyn- de met de Godheid, werd Zoon. Het geheel Godlyke wee zen, alle Godlyke eigenfchappea, dus. ook de Godlyke kracht, werden het ware eigendom van die ontleende Natuur. Het wezen, de eigenfchappen, de kracht vaa den Vader, werd dus waerlyk Het wegen, de eigenfchappen, de kracht van den Zoon: juist daerom, om dat alle volheid der Godheid in hem lichaemlyk woonde. Nu is, niet dat gefchapen wezen, ор zichzen befchouwd, maer dat geer, 't welk uit eue ongefchapene сл gefchapene zel(itandigheid is t'zamengefteld, de Perioon van onzen Middelaier Jezus Christus; die dus, uit kracht der ander in- 