VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
_ Gelukkig land, door wijsheids vrucht En kunst de vraagbaak van Euroop | Dáár, in uw doffe =» uw doffe en zware lucht, Rijst voor befchaving heul en hoop, - „ Neêrland | wees magtig,” enz. Heil u! waar puik van Schoonheid bloeit s Gepaard aan minzaamheid en deugd, En, onder ’% fchild der — het fchild der wetten, groeit Een kroost, der Vadren trots en vreugd. » Neêrland! wees magtig ,’ enz. GRAFSCHRIFT OP EEN’ <«WIJNKOOPER., Hier ligt de goede Eauvin, Een handelaar in wijn. Hij ruste ftil en zacht! Want fteeds was hij bedacht Op zijner klanten nuchterheid, | In En heeft zijn wijnen dus bereid à Dat, fchoon men tot den morgen klonk , Niet één van hen zich ooit ‘bedronk. MENGELWERK. OPHELDERING VAN MATTH, XÎ; 4—6 EN LUC. VII: 19—33. E. is, en voorheen , en voora) in ofizen tijd „zoo veel over de aangewezene fchriftuurplaatfen gefchreven „ dat zij, die het alles gelezen hebben, ér genoegzaàm van overzadigd, en fchier van het lezen van verder gefchrijf daarover afkeerig moeten zijn, Wij wagen het echter , er kun nog het weinige volgende over voor te dragen , hete welk wij niet weten; dat zij elders lezen kunnen. Men heeft, tot hiertoe, knoopen in eene bies gezocht, Men is uitgegaan vaa de onderftelling , dat JOANNES in de zekere bewustheid verkeerde, dat het geen ander; dan JE&us was,aan welken hij zijne discipelen afgond , en dat ook de discipelen , ten aanzien van het , aan wien zij gezonden werden, niet twijfelden, Geen van beider heeft grond in de gefchiedenis, Men heeft er echter uit opgemaakt, dat of JOANNES zelf, of de discipelen, té dezen tijde, omtrent het’ Mesfiasfchap van JE zus one zeker waren. Dit befluit uit eene valfche praemisfe is ons gerijmd; en het aanftootelijke en dwaze daarvan is, met betrekking tot JOANNES zelf, door anderen, goo dike wijls en duidelijk in het licht gefteld , dat wij er ons hier niet mede ophouden, Wat de discipelen betreft, ook te hunnen aanzien, is het „uit dit Evangelisch verhaal , onbe= wijsbaar. Doch wij willen ons hier niet over hen , maar flechts over hunnen Meester, ftellig uitlaten; of liever (daar dit alleen tot ons oogmerk genoeg zal zijn) wij wike len fleehts het verhaal van Lucas kortelijk uit elkan- der zetten, waarnd over dat van MATTHARUS, voot kundigen , niets te zeggen valt, Joannes zat, op het flot Machaerus , in gevangés nis. Eer het tot dezelve kwam, had jezus, eene wije le tijds ,„ te gelijk met hem gepredikt; doch dat Hij toen MENGELW. 1826, NO» 12, Oo - 550 OPHELDERING reeds geruchtmakende wonderwerken deed , meldt de ge. fchiedenis niet. Zelfs dat, op de Cananefche bruiloft gewrocht, zoo het tot dezen vroegften tijd behoorde; was niet in het openbaar verrigt, en dus waarfchijnlijk nict algemeen bekend., Op den tijd echter , toen de zen- ding van JOANNES: discipelen plaats had, had de Hei- land, in Galilaea, op twee dagreizen afftands van jo- ANNES’ kerker, reeds , eene menigte van wonderdaden verrigt , waarvan de Boetgezant, door zijne discipelen, kennis kreeg. Doch op welke wijze ? Nadat JEZUS, te Capernaum , den doodelijk kranken , doch afwezigen, dienstknecht van eenen Heidenfchen Hoofdman , door een enkel woord fprekens, gezond gemaakt, en, daags daar- aan ‚te Nain, den overleden zoon eener weduwe in het les ven teruggeroepen had , verwekten inzonderheid deze twee bovennatuurlijke verrigtingen alomme groote verbazing , en men verbreidde het overal (zegt de Evangelist , vs. 16 en 17), dat REN GROOT PROFEET WAS opgefiaan, en God zijn volk bezocht had. DIT GERUCHT (voegt hj er bij) ging uit in geheel Judaea, en in al het omliggends land, en de discipelen van JOANNES bragten het ter kennis van hunnen meester. — Wat vernam deze nu van hen? £- Volgens het eenvoudig berigt niets meer, dan dat EEN GROOT PROFEET was opgeflaan, die de gemeld wonderen verrigtte. — Wie was deze Profeet? — Hier- van zeide het gerucht niets, en, uit de vragen der Fe- yizečn. aan den Dooper , bij Evangelist JOANNE S, ia zijn Ite Hoofdftuk , weten wij (gelijk van elders), dat men thans, onder de Joden, niet alleen den MESSIAS, maar ook eenen , dien men ,bij uitftekendheid, DEN PRO" Feer noemde, en dan nog, ten derde, inzonderheid ELIAS, verwachtte. JOANNES zelf was maisfchien, en- zijne discipelen waren waarfchijnlijk zeker, mede van dit begrip. - Was dan. de thans wonderdoende Profeet in Galilaea jezus, of was hijELIAS, of een ander? Hiervan waren de Dooper en de zijnen onzeker „ en bhi zendt nu zijne discipelen, om het te gaan vernemen. Hiet mede was geen twijfel verbonden, of JEZ US de mE* VAN MATTH. XI: 2—6 EN Luc. VII: I9==23. 55I BIAS was, maar alleen, of Hij zelf het was, dan een ander, Wiens gerucht uit Galilaea naâr Judata was ge- komen. hen.) De Dooper fchijnt zich hier liever van de eekfte, dan van de laatfte benaming te bedienen , om deñ ondere vraagden Proftet, zoo hij JEZUS zelf zijn mogt; (die zich ongaarne alom als den cH RISTUS aankondigde) iri zijn antwoord niét te belemmeren. ~En hoe beantwoofdt hu de Proft’, die waarlijk fe 2 us was , de voorgeftel- de vraag? — Ook Hij verkiest niet ; zich ronduit , haar toch $ voor eenen JOANNES, duidelijk genoeg , té vet- klaren. Gaat henen , (zegt hij) boodfchapt aùn uwen meei- ter ‚wat gij gezien en gehoord hebt ‚enz. Hij zal er , (wil- de hij zeggen) bij de herinnering , wat de Profeten voof= fpeld hebben , dat gefchieden moet, als hij, dit komen zal, gekomen zal zijn, zeker genpeg uit kunnen opma- ken, wie ik ben, namelijk dezelfdè, dien hij kent, ed weet, en, bij hèrlieling, verklaard heeft, den c Húts- TUS të zijn. = Bij deze uitlegging valt alles weg, wit den Scliriftwer- klaarderen , tot hiertoe, zoo vèle moeite gemaakt heeft? ADR. STOLKE R. r ÖRIETAL WAÁRNEMINGEN , OMTRENT DE viTweRKINd DER ARTEMISIA VULGARIS IN DE VALLENDE ziekte, Doof - Si H. NUMAN, Geneesheer. te Winfum. S er: de Artemifia vulgaris vooral doof den Staats- faad HUFELAND, en, in oñs Vaderland, door ded Hoogleeraâr THOMASSEN A THUESSINK €en ans Oo 2 852 DRIETAL WAARNEMINGEN. dere Geneeskundigen, als een vermogend middel is 1i- geprezen, hetwelk , in vele gevallen , in ftaat is, de vab lende ziekte te genezen, ben ik ook in de gelegenheid geweest , dit middel , bij drie lijders, die gelijktijdig door dezelve. waren aangetast, te beproeven; eù ik heb ge meend, dat de waarnemingen dezer gevallen geene onbe- langrijke bijdragen zouden opleveren ter bevestiging, dt de gewone bijvoet fomwijlen eene voortreffelijke, maar „op andere tijden, eene onvoldoende, uitwerking ter geie- zing der Epilepfie aanbrengt. Twee der bedoelde lij ders, trouwens, werden door het gebruik des middts herfteld; de derde bleef ongenezen, en leeft (teeds onder de aanvallen dezer verfchrikkelijke ziekte voort. Eerfte Geval, Een ongehuwd perfoon, zijnde eet man, 36 jaren oud, overigens gezond en welgemakt van ligchaam, had, federt den jare 1817, van tüd tot tijd, epileptifche toevallen gehad, wit onbekende oorr ken voortkomende. De aanvallen kwamen eerst zeide zaam „ en verfchenen een of twee malen in het jar. De zelve kwamen in den zomer of vroeg in het mijdt, terwijl in den winter nooit eenige danwal was wars” men. Wanneer. er echter een vrolijke avond had pl gehad, waarop wat meer wijn, dan gewoonlijk, $ dronken was, kon men met zekerheid , den volgenden morgen, een” aanval van Epilepfie te gemoet zien. — dezen toeftand duurde de ziekte voort, terwijl er Du & dan geneesmiddelen tegen werden gebruikt, zonder ùt men zich evenwel aan eene geregelde geneeskundige be handeling had onderworpen, tot het jaar 1824, WT neer de ziekte aanmerkelijk verergerde, De aan vermenigvuldigden zich meer en meer. Het herfen € zenuwgeftel van den lijder werden daarbij ook feeds meer aangedaan, zoodat zulks op het denkvermogen € verzwakkenden invloed fcheen te hebben ; doch aan 00 herftelbaarheid der ziekte en gevaar van toenemende VE ergering werd door den lijder weinig gedacht. De a vallen, intusfchen, werden hand overhand heviger, © kwamen menigvuldiger terug, zoodac men dezelve, ® DRIETAL WAARNEMINGEN, 553 Padi 1825, elke maand , en zelfs ook om de 14 dagen, zag verfchijnen, In de maand Junij des vorigen jaars werd de lijder bezocht door eene febris intermittens tertiana , welke, in het begin, goedaardig fcheen, doch weldra met seryeuze toevallen gepaard ging, terwijl de /ympto- mata ‘epileptica toenamen, zogdat men genoodzaakt werd „de koorts door toediening van den Su/phas Chininae te beteugelen , ten einde ergere gevolgen te voorkomen. Tot dat oogmerk werden de volgende poeders voorge- fchreven ; R, Sulph. Chininae, gr. XX. Sacchari albi, dr. Il, M. f. puly. No. X. S. om de twee uren een poeder.. De koorts week weldra voor dit middel , en de lijder kreeg zijne vorige gezondheid terug, met uitzondering evenwel, dat de Epilepfie verergerde, en nu om de 8 dagen, en zelfs menigvuldiger, verfcheen. Men bee greep nu, den lijder met ernst te moeten vermanen, om al het mogelijke aan te wenden , ten einde de toevallen te beteugelen, en, ware het mogelijk , dezelve weg te ne- men. Er werd dan nu dadelijk gebruik gemaakt van de Arteinifia vulgaris, welker nut tegen de vallende ziekte ons onlangs uit de waarnemingen der bovengemelde Ge- neeskundigen was gebleken, Vermits de lijder door geenerhand voorafgaand gevoel het ontftaan der aanvallen kon aangeven, en deze ook zeer onregelmatig plaats hadden, werd hem, om de vijf dagen, een drachma versch bereid poeder van de rad, Artemifiae vulgaris toegediend, op de wijze, zoo als door HUFELAND wordt voorgefchreven. Op den ag Junij 1825 werd het eerte poeder gebruikt, waarop den goften een ongemeen hevige aanval ontftond, Na deszelfs afloop werd terftond op nieuw een poeder, ter zwâarte van een drachma, ingegeven. De lijder, zich hierop dadelijk te bed begevende , geraakte fpocdig in een fterk dauwend zweet , hetwelk langer dan drie uren aanhield. 554 DRIETAL WAARNEMINGEN, Nadat hetzelve was opgehouden, en de lijder zich van drooge kleederen had voorzien, gevoelde hij zich ongee meen verfrischt, en hij bevond zich zeer wel. Het verdient, als eene bijzonderheid, te worden opgemerkt, dat de lijder, na het zweeten opftaande, eene groote hoeveelheid zwarte, koffijkleurige urien loosde, welke ontlasting nog drie dagen na het innemen van het tweede poeder aanhield. Waaraan deze kleur moest worden toe gefchreven , is mij niet gebleken , daar ik niet in de gele enheid was, de urien fcheikundig te doen onderzoeken, fet kwam mij evenwel niet voor, dat het~kleurende bee ftanddeel aan bijgemengd bloed moest worden toege kend, vooreerst omdat dezelwe mij daartoe te zwart tot fcheen, ten andere dewijl men geen preecipitaat in de zelve ontdekte, zoo als gewoonlijk het geval is, indien met de urien bloed vermengd is. Intusfchen kan ik met geene zekerheid zeggen, waaraan dit verfchijnfel moe worden toegefchreven. | | Hij heeft, na dien tijd, nog eens, in September, een” zeer ligten aanval gehad, en toen op nieuw de puls rad, Artemifiae , op dezelfde wijze, gebruikt, Er volgde wederom, op het innemen daarvan, een fterk zweet & de ontlasting van zwarte urien, gelijk te voren; €n 0? den 4 December 1825, toen dit verhaal gefchreven 5, bevond de lijder zich volkomen wel. (*) (*) Ik vind mij evenwel verpligt, tot mijn leedwezen, hier thans bij te voegen, dat deze lijder, na verloop van? volle maanden, de Epilepfie heeft teruggekregen, nadat kij zich op nieuw in eten en drinken had re buiten geg®™ lict geneesmiddel is wederom , op dezelfde wijze, 2406“ wend, met hetzelfde gunftige gevolg, onder de ontlasting van zweet en zwart gekleurde urien, Het uitblijven der t0 vallen, gedurende het gemelde tijdperk, en her ophové derzelven , bij het gebruik des middels, bewijzens mijns oordeels, genoegzaam deszelfs vermogenden invloed op dez ziekte, — De tijd zal nu moeten leeren, of de aanvallen bij den lijder, die het voorwerp dezer waarneming is, zulk uitblijven of terugkeeren, | i DRIETAL WÄÂARNEMINGEN. 585 Tweede Geval, N. Derde Geval, Een meisje, g6 jaren oud, woor het overige gezond van geftel, leed, federt haar zestiende jaar, aan de vallende ziekte, waarvan de aanvallen dik- wijls alle weken, en dan fomwijlen wel drie keeren op denzelfden dag, plaats hadden, Ook hier had men aller- hande middelen en raad beproefd , echter zonder de min- fte uitwerking ter verbetering. Eindelijk werd haar, op den 7 Aug, 1825, de puly. rad. Artemifiae vulgaris toegediend , waarvan zij een drachma, op de gewone wijze, inkreeg. Zij ondervond hiervan geene de gering. fte uitwerking, noch door zweet, noch door braking, of eene veranderde hoedanigheid der ‘urien, Hoezeer zulks nu reeds voor ongunftige teekenen werd gehou den, zoo werd vervolgens dit middel , in dezelfde giften, nu eens vóór het toeval, dan weder na en tusfchen de aanvallen, herhaald , doeh altijd-gonder dat men de geringfte uitwerkipg van het geneesmiddel konde befpeuren, Ook werd de gift tot anderhalf drachma vermeerderd , en daar Op, volgens den raad van HUFELAND, een diaphore ticum gegeven’, doch zonder dat zulks eenige gunftigere uitwerking voortbragt; zoodat deze lijderes eindelijk als ongeneeslijk heeft moet worden opgegeven. ==, De aanval: len gingen, den 4 December, derzelver gewonen gang. Zij kwamen gewoonlijk alle weken , en dan twee, drie en meermalen op éénen dag. Deze waarnemingen bevestigen , mijns oordeels, onw derfprekelijk , de krachtdadige uitwerking , welke de ra dix Artemifiae, in fommige gevallen, tegen de Epilepfie bezit, en dit middel dus eene verdere beproeving overwaardig mag worden geacht, Hoewel zekerlijk, even min als de overige middelen, welke, tat dus ver, tegen deze ziekte aangewend zijn , een /pecificum mogen de genoemd worden, hetwelk altijd genezing zal aanbren: gen, zoo heeft het dit evenwel boven fommige andere vooruit, dat het onfchadelijker is, en niet nadeelig op DRIETAL WAARNEMINGEN. 557 bet geftel fchijnt te werken, terwijl het eene zigtbare werking op de affcheiding der huid en pis «organen uite oefent, en eene meer duidelijke criti/che ontlasting voort- brengt, dan omtrent de overige anti - epileptica in het al- gemeen plaats heeft, VOORSTEL TOT HET DOEN VERVAARDIGEN VAN EEN ALGEMEEN LEESBOEK, BEHELZENDE HET MERK- WAARDIGSTE EN BELANGRIJKSTE DES BIJBELS, VOOR KINDEREN EN EENVOUDIGE LIEDEN, OM TE DIENEN IN HUISGEZINNEN, OP SCHOLEN» EN OVERAL, WAAR, ONDER DE OPGEMEL- DEN , DE EERSTE BEGINSELEN VAN ALGE» MEENE BIJBELKENNIS ZOUDEN KUNNEN VERBREID WORDEN, T: en erkend ís, bij alle vrienden van den huisfe- lijken Godsdienst, het nut van dat deel van denzelven , hetwelk beftaat in het dagelijksch lezen en hooren lezen van den Bijbel. Aan de overtuiging van dit nut is men inzonderheid het inftellen van, en het ijverig deelnemen aan , de Bijbelgenootfchappen van fchier alle landen , voor een goed deel , verfchuldigd „en heeft men het te danken , dat bijna elk van eenig vermogen alomme het zijne bij- draagt, om het onfchatbaar boek-in alle handen te leve. ren , en het aan allen ‚die buiten (taat zijn , om het zich, voor eigen geld, te verkrijgen, om niet uit te deelen. Ondertusfchen hoort men fteeds de reeds oude en regt- matige klagt aanheffen , dat het gezegde lezen en horen lezen des Bijbels, hetwelk voorheen onder ons zoo ges meen was , in de huisgezinnen vooral van den befchaafde= ren ftand , dagelijks blijft afnemen , en de invloed der Bij- belgenootfchappen hierin genoegzaam niets ten goede werkt. Waaraan mag dit te wijten zijn? Ongetwijfeld , voor een goed deel, aan dezelfde oorzaken , waarvan men , bij velen, ook het minder behartigen van den openbaren 558 | VOORSTEL Godsdienst moet afleiden, Sedert, gelukkiglijk , de zooge noemde ftrijdende Godgeleerdheid haar meeste veld verloren heeft, en de predikftoelen der onderfcheidene Christengee zindten hebben opgehouden , fchier algemeen de kampplaat- fen te zijn, waar de verfchillende gevoelens voorgeltaan en beftreden worden, is de ijver der leeken , om zich , elk voor zijn hoofd , in het ftrijdperk te oefenen „ daartoe den kerkgang bij te wonen, en zich met de heilige fchrift ge meenzaam te maken , verflaauwd. Doch daarenboven zija de oude vroomheid en nederige eenvoudigheid afgenomen. Het tegenwoordig geflacht , dat zich veel wijzer „ dan de Vaderen , waant, acht zich te verlicht , om te gelooven, dat men zoo vele godsdienftige kennis, zoo veel bijbel lezen , zoo veel kerkgang en zoo vele opwekking tot een godzalig leven behoeft, als men voormaals noodig hield. Elk, meent men , kent thans zijnen pligt genoeg, al oc- fent hij zich niet zoo dagelijks „en kan een braaf mensch en goed Christen zijn, al verftaat hij juist geen geheel zamenftel van Godgeleerdheid, Zelfs denken velen, dat zij al ligt zoo veel weten , en zoo fchrander zijn „als een aantal Leeraren, van welke zij dus oordeelen niet veel belangrijks te kunnen hooren; terwijl anderen zich oud genoeg wanen , om hunne eigene leeraars te zijn. En de Bijbel! o, zij hebben daarin, in hunne jeugd, zoo veel gelezen, dat zij dien genoeg kennen,en ook weten , bot veel daarin voorkomt, dat ons niet aangaat , hoe veel, dat duister, hoe veel, dat aanftootelijk is, enz. En waarom zouden zij zich dan nu niet liever mogen ophou- den met eene veel aangenamer en vruchtbaarder lectuur, waartoe thans zoo vele gelegenheid is? Dit laatfte bè f:houwen wij, als wel de voornaamfte oorzaak , waarom de Bijbel thans zoo zeer verwaarloosd wordt. Aan less last hapert het thans zoo min, als ooit; maar de gele genheid, om dien te voldoen, is, in vergelijking met die van vroegere dagen , eindeloos uitgebreid. Dagelijks over ftroomt ons een zondvloed , niet alleen van nuttelooze of f:hadelijke, maar ook van zoogenoemde flichtelijke bot- ken. Het lezen der eerften houdt allen , welken her ni TOT EEN BIJBELSCH LEESBOEK., 559 om eene nuttige en goede zeden bevorderende , maar aans gename, lectuur te doen is , alleen bezig; dat der laate ften verflindt veelal den tijd van zulken , die’ anders van den Bijbel nog al werk zouden maken, doch zich nu vere genoegen. met dorre uittrekfels en verminkte, dikwijls niet getrouwe, opgaven van een deel van deszelfs ins houd, — Doch wij willen deze optelling niet voortzetten of uitbreiden, om geene ergernis te verwekken. Wil men edelmoedig zijn, dan moet men toeftemmen, dat, ja waarlijk, in de heilige fchrift, hoe onbetwistbaar het. ook is, dat daarin alles, wat ons ger zaligheid noodig is te weten en te betrachten, met de uiterfte klaarheid is uitgedrukt, toch veel voorkomt, hetwelk de ongeoefen- de lezer niet verftaat , — veel ook, vooral in het Oude Testament , hetwelk, voor eenvoudige Christenen „ niet zoo belangrijk is, en de algemeene ftichting niet kan be- vorderen; en dat dit eene voorname reden is, waarom inzonderheid een aantal ouders (van anderen en beteren ftempel , dan de zoogenoemde wijzen , waarvan wij ges fproken hebben) afkeerig zijn, om den Bijbel hunnen kinderen in handen te geven, en dien , als een algemeen leesboek, voor het huisgezin te gebruiken. Niet alle zulken toch kunnen zelf, te allen tijde, de lezingen befturen , of zijn met het gewijde boek zoo gemeenzaam bekend, dat zij, over het geheel, genoegzaam weten , welke van deszelfs gedeelten ter voorlezing min gefchikt zijn, om terftond, als de lezer tot iets zoodanigs komt , hetzelve te laten overflaan; behalve dat, op fommige plaatfen , bijzondere uitdrukkingen voorkomen , welke hins deren, en dikwijls aanleiding geven tot vragen , met wel- ker beantwoording men verlegen is, en dat niet zelden het laten overflaan van dit of dat gedeelte zelfs het verlan= gen, om het te lezen, bij de jeugd opwekt, en de gele- genheid, tot voldoening aan dat verlangen , doet zoeken en ligtelijk vinden. Dezelfde zwarigheden ontmoet meest- al hetzelfde voorlezen op plaatfen , waar-de jeugd in eenig bedrijf of handwerk geoefend wordt „en waar het den leer- meester, of der leermeesteresfe , die dat lezen ten beste 560 VOORSTEL ‚moest doen dienen, vaak aan alle bekwaamheid tot goe? beftuur mangelt ; in welk geval meermalen gelezen wordt, wat, of om den kinderen geen’ doodelijken afkeer van het lezen in te boezemen , of hen, in zekere opzigten, in eene heilzame onkunde te houden, volftrekt moest zin voorbijgegaan: en het is verre van uitgemaakt , dat nit, in de zoogenoemde Godshuizen , het niet behoedzaam ge- noeg beftuurd bijbellezen, in plaats yan het goede te be- vorderen , gelijk het doel was, zeer veel heeft toegebragt tot dat zedebederf , waarover, in zoo vele, te rest ge klaagd is. voorbeeld, en vooral, in de gefchiedenis des Ouden Tese taments? Niets ware hier gefchikter, dan hun dezelwe, te huis, bij gedeelten , te laten lezen, en daarna, op de les , den inhoud van het gelezene te laten verhalen ;doch het is, ter overtuiging, dat dit ondoénlijk is, geno» dat men flechts het boek cenesis,dat hier van zoo veel belang is, en inzonderheid de gefchiedenis der zoogt noemde Martsyaderen, met zijne gedachten doorloopt, en zich vrage, hoe veel daarin voorkomt, hetwelk voor eene algemeene voorlezing ongefchikt is, — h vóoral kinderen fiet moeten lezen, en echter lezen zs} len, als men wil, dat zij zich met de verhalen, wait _ het is ingevlochten , bekend zullen maken ? Men zalet ftuiten op sara in Egypte en te Gerar, op asri HAM EN HAGAR, op de befnijdenis, op Sodoms Oie tucht, — LOT en zijne dochters, — de geboorte vat ESAU en JAKOB, — JAKOB’s vrouwen en bijw ven, — DINA en SICHEM, — de buitenfporigheden ‚ van JAKOB’s zonen, =— ONAN, =— JUDA en THA TOT EEN BIJGELSCH LEESBOEK. 56t MAR == jJozer en de huisvrouw van POTIPHAR. En hoe veel geliĳkfoortigs is er in andere gedeelten van de fchriften des Ouden’ Verbonds? — Van wat belang zijn, voor eenvoudigen en kinderen, de geflachtlijsten , GENES. IV, V, X, XI, XXV, XXXVI, XLVI, en in de andere boeken? Van wat nut ís hun het hoogst duis- tere, dat op vele plaatfen voorkomt, — het raadfelache tige en nu en dan volftrekt onverklaarbare , vooral in de boeken der Profeten? enz. enz. Het zijn dan de gemelde en andere bedenkingen , wel- ke aan de vervulling van den wensch, dat ééns het voor- lezen des Bijbels, in fcholen, in Godshuizen en in huis- gezinnen, weder algemeener moge. worden, niet alleen een’ onoverkomelijken hinderpaal ftellen , maar het ook niet eens raadzaam maken. Dit deed ons, reeds federt vele jaren, meermalen vragen: is er dan geen middel, om datgene des Bijbels , hetwelk voor eenvoudigen verftaan- baar, en tevens algemeen belangrijk en ftichtelijk is, van het overige af te zonderen, hier en daar het vreem- de, aanftootelijke en onverftaanbare van fommige woor. ` den en uitdrukkingen, dat dikwijls enkel aan eene vere ouderde vertaling te wijten is, weg te nemen , en alzoo cen viTfREKSEL uit het onfchatbaar boek te zamen te ftellen , hetwelk aan alen in handen kan worden gege- ven, en tot het verlangde einde zou kunnen dienen ? Wij fpraken daarover meermalen met kundige en verftan- dige mannen; doch men begreep algemeen , dat „ja wel, het maken van zulk een uittrekfel des Bijbels waarfchijn= lijk aan velen behagen zou, en ook , door eene bekwame hand, tot veler genoegen zou kunnen vervaardigd wor- den ; doch dat vermoedelijk veel meerderen er de ftem tegen zouden verheffen, alsof men daardoor bedoelde „ allengs het lezen van den geheelen Bijbel buiten gebruik te brengen , =- onder voorwendfel van duistere of onftich= telijke uitdrukkingen te veranderen , den tekst te vermin- ken, en, door een goed deel, als minder verftaanbaár of belangrijk geoordeeld , achterwege te laten, flechts de eene of andere godsdienftige partij in de hand te werken, s62 | VOORSTEL Het boek zou dus , hoe voldoende het; in vele opzigten ; zijn mogt, toch flechts bij eenigen bijval vinden , en, als verdacht; nooit zijn doel bereiken, door, als «/ge- meen leesboek , gebuikt te worden. Hoe gegrond wij deze bedenkitigen ook vonden, be: fchouwden wij het echter- niet als onmogelijk, dat er ééns een tijd kon komen, waarin dezelvé, òp zekère wijze, zouden kunnen worden weggenomen, eñ wij dachten, dat die inderdaad naderde, toen wij eérst van het oprigten van: Genootfchappeh, tèr tïeerdere ver- fpreiding des- Bijbels, hoorden; Dan, wij zagen, hoe ver het daarvan af was, toen wij vervolgens vernamêg ; dat men, bij dezêlve, tot vasten regel had aangeno- men, om den Bijbel, en dien geheel, (daarna is men ook tot de uitgaaf van bijzondere gedeelten gekomên) zonder eenige de minfte verandering of verkorting, algemeen onder den man te brengen. Wij begrepen er echter ook fpoedig de reden van, en moestefi ze goedkeuren. Zon- der dat, kòn de geheele bedoeling , welke men mët dezë Genootfchappen had, nooit bereikt worden, konden zij Zich nooit alomme vestigen, kondè daarin nooit, doot de leden ván alle godsdienftige belijdenis , deel gefiomeni worden. Uit den boezem van eene of andere godsdiën- ftige Maatfchappij moest altijd de eerfte voorflag komen; en „telde deze verandering of verkorting des Bijbels voor , dan moest zĳ, bij alle de overigen, van bijzondere bogtmerken verdacht worden, enz. Maar de Bijbelge- hootfchappen ‘zijn ñu gevestigd, en hebbën het huùté toegebragt tot die algemeene nadering der godsdienttige partijen tot elkander (wij bepalen dit altijd tot de Pre- testanten) , waarin wij ons, inzonderheid in ons vadér- land, verheugen. Blĳft nu de zaak, in dat väderland ; atijd dezelfde? Zonden wij nu nóg evenzeer, als voor- heen, aan de mogelijkheid der invoering van zoodanig dlgeheen Bijbelsch Leesboek, als waarvan wij gefi proken hebben, moéten twijfelen ?-= Wij geloovén het niet. — Waarom zouden de protestantfche Genootfchâppen zich hierover onderling niet verftaan kunnen? Waarom zow TOT EEN BIJBELSCH LEESGOEK. 563 den zij het niet, naar door allen goedgekeurde bepalin- gen, kunnen laten vervaardigen? Waarom zouden zij het daarvan gemaakt ontwerp niet gemeenfchappelijk kune nen herzien, veranderen en verbeteren , en het vervol. gens met algemeene goedkeuring kunnen in de wereld brengen? En wat zou dan deszelfs algemeene aannes ming kunnen verhinderen ? Ziet daar, wat wij ter overweging ván allen hebben willen brengen, die, met ons, zulk een Leesboek „ als wij genoegzaam omf{chreven hebben, belangrijk mogen achten. — Men veroorlove ons nu, onze gedachten te mogen zeggen , nopens de gefchiktfte wijze , waarop wij (zonder iets te willen voorfchrijven) zouden meenen te werk gegaan te kunnen worden , om het gezegde Lees- boek te verkrijgen. — Nadat zich de godsdienftige Gee nootfchappen daartoe vereenigd, en elk, tot het bezor- gen van hetzelve met gemeene goedkeuring , een evenre« dig getal van Gecommitteerden benoemd hadden, zou- den deze (dunkt ons) zich allereerst kunnen bezig hou: den met het vastftellen der bepalingen, naar welke men zich, bij het vervaardigen des opftels , zou moeten rig- ten, en, onder deze, zouden, naar ons oordeel , voor« namelijk de volgende behooren: I. De gewone vertaling zal worden behouden. Daarin mag volftrekt geene verandering gemaakt worden, dan die van woorden, of uitdrukkingen , welke algemeen er« kend worden, of als-den zin kwalijk , of niet klaar gee noeg uitdrukkende, of als de kieschheid van het Wes- tersch oor kwetfende, of als te zeer verouderd en bui ten gewoon gebruik geraakt zijnde, U. Men zal zich geene andere uitlatingen van grootere of kleine gedeelten veroorloven , dan de volgende : 1. Zulke, welke door kinderen niet behooren gelezen te worden, en, bij voorlezing onder meer bejaarden, aanleiding zouden kunnen geven tot ergernis , of tot het verwekken van denkbeelden, welke onder dit lezen nim- mer behooren op te komen. | a. Zulke, welker inhoud voor de jeugd, en zelfs 564 VOORSTEL voor meer bejaarde eenvoudigen , te hoog loopt , of vati minder belang geacht moet worden, 3. Zulke, welke flechts herhalingen behelzen van hete geen reeds eenmaal is opgenomen. III, Men zal geene aanteekeningen hoegenaamd bi den tekst voegen. Wanheer men het, ten aanzien der bepalingen , ééns was, zou men , naar dezelve , het boek , onder opzigt, kunnen laten vervaardigen, of eenen bepaalden, niet to geringen, prijs, voor het best gekeurd zamenfkel van hetzelve , kunnen uitloven , en eindelijk zulk zamenftel, met die veranderingen en verbeteringen, welke men er , met algemeene goedkeuring, in gemaakt/had, kunnen uitgeven. __ Dat ondertusfcheri tegen het geheele ontwerp altijd be- denkingen gemaakt kunnen en misfchien ook zullen wor- den, (temmen wij toe. Doch wij kunnen geene bedenken „ welke er van zouden behooren af te fchrikken, Die, welke wij ons, als de gereedfte, voorftellen , willen wij hier , tot flot , kortelijk overwegen. Welligt zullen er zijn, die, uit hoogen eerbied voor het Bijbelwoord, zullen oordeelen , dat men er zoo min iets af „als toe, mag doen „en dat alle verkorting vermin king, en, als zoodanig, Aeiligfehennis en ongeoorloofd is. — Wij betuigen opregt, dat wij voor zulken , bj welke dit uit het hart voortkomt, hooge achting heb- ben; doch wij bidden hen op te merken, dat een breed uittrekfel -des Bijbels, hoedanig wij bedoelen , alleen als verminking zou kunnen voorkomen, wanneer men. daar door den geheelen Bijbel zocht te verdonkeren en buiten gebruik te brengen. Doch dit is noch het oogmerk, nóch zelfs mogelijk. De geheele Bijbel is immers thans mett, dan ooit, in ieders handen, en de Bijbelgenootfchappen zullen blijven voortgaan met hem nog al meer te ver fpreiden. Allen, wien het flechts lust, kunnen hem le zen. Men wil alleen, ten dienfte van hen, die hem niet lezen, of, voor een goed deel, niet verftaan; of wien men kem: om de redenen , welke wij gemeld hebs TOT EEN BIJBELSCH LEESBOEK. $63 ben, niet, als huisfelijk leesboek , gekeeł in handen kan geven, een boek leveren , hetwelk deszelfs voornaam iten inhoud bevat, opdat zij, daar Zij er thans onkundig van blijven , daarmede bekend worden. Dit kan immers, in geenerlei gezonden zin, den naam van verminking draa gen. — En wat betreft, dat men hier en daar een onges past woord, of duistere uitdrukking, in onze gewone vertaling , veranderen zou, wij zeggen daarop: die yere taling is geen grondtekst. Zij is ruim tweehonderd jaten oud. Zij heeft gebreken, welke meerdere kennis def oorfpronkelijke talen enz., federt den tijd, dat zij vers vaardigd werd, heeft leeren ontdekken. Ook onge moes dertaal is federt befchaafd ; men drukt zich nu, in -velé opzigten , anders uit, dan voorheen; vele woorden zijn verouderd en buiten gebruik geraakt, enz. Is het nu te veroordeelen , dat men het gebrekkige wil verbeteren, en daardoor den ooffpronkelijken zin der heilige Schrijvers duidelijker, en het lezen hunner fchriften , over het gee heel, aangenamer en ftichtelijker wil maken? Voorwaar , dan zou men alle verbeterde vertaling , zelfs die van den Hoogleeraar VAN DER PALM, welke echter zoo algea meen is toegejuicht, moeten wraken! Verder antwoord zal deze bedenking wel niet behoeven. Maar ‘anderen zullen misfchien hunne vrees betuigen , dat zij, wien eenmaal een uittrekfel des Bijbels tot ges bruik gegeven is, zich daarmede, voor het vervolg , zule len vergenoegen, en dus nimmer de geheele heilige fchrife legen zullen. Doch men veroorlove ons, daataan, over het algemeen , te twijfelen. Bij lusteloozen , die van alle onderzoek afkeerig zijn, zou dit het gevolg kunnen wea zen ; maar -deze zouden, ook zoo het uittrekf{el niet bes ftond , tot de gezegde lezing niet komen, en, zoo zij dan nu (gelijk deze bedenking onderftelt) het uittrekfel gelezen hebben, hebben zij daardoor gewonnen, niet verloren. Doch de leeslust van anderen zal veeleer door het uittrekfel opgewekt worden , en zich „in het vervolg, van zelf verder en naar de geheele heilige fchrift , welke zij alomme bekomen kunnen , uitftrekken, = Meenen ook ` MENGELW, 1826, NO, 12, P p 566. VOORSTEL fommigen, die van het leesboek gebruik maken , dat men nog het een en ander , dat in hetzelve niet mogt zijn op- genomen ,. met nut en tot ftichting. kan voorlezen ; wel, zij hebben immers den Bijbel zelven , en kunnen het daz- uit ontleenen. En eindelijk: tot kerkelijk gebruik zullen zij den geheelen Bijbel altijd blijven bezigen, en dit zl hen genoeg opleiden, om dien te leeren kennen , en zich nict tot het enkel leesboek te bepalen. Maar (vraagt welligt iemand) zal toch in het leesboek, fehoon naar de bovengemelde regelen vervaardigd, niet onvermijdelijk nog het een en andêr.yoorkomen, hetwek, nit hoofde van deszelfs bewoording of inhoud, de va baarheid van kinderen en eenvoudigen te boven gan, & dus voor hen ongefchikt zijn zal? Wij antwoorden hic- op: Ja gewis, indien men op de woorden kinderen th eervoudigen drukken wil, - Doch het is hier niet te doen om een eigenlijk gezegd kinderboek, en een boek, at ook de alleronnoozelften , op het eerfte inzien, i al- Jes, verftaan kunnen; maar om een boek , welks inhoud, over het geheel, door jonge lieden , wier verand zich eenigzins begint te ontwikkelen , en door mett bejaardes van eenig oordeel en eenige oefening, bevat kan W0" den. Met andere woorden: het is te doen om gen boss, dat men. aân: zulken met vrucht kan laten lezen, 20° ke men den geheelen Bijbel in handen zou kunnen f° ven, zoo, men daarvan niet, vooral door de bedenkingen, welke boven genoemd zijn, weird werd, Wil men Ket ook voor kinderen en hoogste” voudigen gebruiken, men kan dat doen, maar moe (gelijk men nu met den geheelen Bijbel doen moet) * verftaanbaarfte uitkiezen, en', hetgeen men voor alsnog te hoog acht, voorbijgaan. Voor anderch ook het overige dienen. En, vinden ook deze n05, een of ander duisters: indien zij met leerlust bezield 19: zullen zij opheldering vragen, welke hun het h gezins, of iemand anders, dan welligt zal kunnen g0? of waartoe de gevraagde, bij eigene onkunde» doof raadplegen van de kantteekeningen des Bijbels 20W% > TOT EEN BIJBELSCH LERSBOEK. 565 zich veelal in ftaat zal kunnen ftellen. Verdere ophel- deringen moeten elders gezocht worden, Maar waarom, bij het leesboek zelf „de gewone kant- teekeningen des Bijbels niet behouden , of andere ophel- derende aanmerkingen -daarbij gevoegd? — Deels om dé gewigtige redenen, „waarom ook de Bijbelgenootfchappen geoordeeld hebben, de eene en andere, in hunne uitga. ven des Bijbels , achterwege te moeten laten; maar voor al omdat zij in een enkel leesboek, of liever in een boek , voornamelijk beftemd om daaruit voor te lezen; niet te pas komen. Men kan zulke aanteekeningen niet mede voorlezen, of de eenvoudige hoorder wordt verbijsterd , en raakt den draad van den eigenlijken tekst kwijt. En, verlangt iemand, die zich, tot eigen bijzonder gebruik 4 van het leesboek bedienen wil; over het: een of ander opheldering , hij zoeke die wederom in zijnen gewonen Bijbel, of elders, =» Daarenboven: het leesboek moet alleen Aet verflaanbaarfte des Bijbels bevatten, en dit kan, weinig opheldering behoeverf. Eindelijk: ware het niet beter, zich, voor een leese boek, van eene andere of geheel verbeterde vertaling: des Bijbels, dan van de gewone, te bedienen? — Wij oor- deelen neen, Bij den openbaren Godsdienst , bij het ge- woon godsdienftig ofiderwijs der jeugd, in alle leerboee ken, in fchier alle gefchriften , wordt de gewone verta- ling gebruikt; en nu, voor huisgebruik, eene andere in te voeren, zou alleen moeite en verwarring kunnen ge- ven , — alleen voor de gewone vertaling en de boeken , waatin zij gebezigd wordt, zekere minachting: verwek- ken, én, bÌ het lezen van andere gefchriften „ ja: van den gewonen Bijbel zelv’ , hindernis veroorzäken. i Hiermede genoegzaam beantwoord achtende, wat wij meenden , dat tegen ons voorftel gewigtigst kon opko= men , belluiten wij met den wensch, dat wij ons doel mogen ‘bereiken 3 dat daardoor de zoo zeer verlangde voorlezing des Bijbels in de huisgezinnen enz. eens we- der algemeener, en het nut, dat men er zich „te regt, Pp a 568 VOORSTEL TOT EEN BIJBELSCH LEESBOEK. van voorftelt, te weeg gebragt moge worden. De Ve der der Lichten geve daartoe Zijnen zegen! ADR, STOL KE R. LOFSPRAAK OP WILLEM I. D. de Gauler op zijnen HENDRIK roeme, de Brig zijnen ALFRED verheffe, de Zweed boge op zijne G u s- TAVEN, en de Rus op zijnen PETER: ik noem den Grondlegger van onze Vrijheid , en Neérlands glorie ftreeft die allen te boven. ‚Ja, certe wrr LEM! gij waart groot. Gij kunt dee- len in de gunst van den magtigften en rijkften Monarch der wereld, en verfmaadt dezelve, om de zaak van eene deugdzame, doch diepvertrapte natie, wier grondgebied flechts een ftip op den aardbodem beflaat. Gij doet meer. Door het dreigend gevaar naar vreemden grond gedreven , offert gij uwe bezittingen vrijwillig op voor het heil var Nederland , uw troetelkind. | Als een andere EPAMINONDAS, treft en verrukt gü, door uwe belangeloosheid , het erkentelijk hart. Gj maakt u eenen doodvijand des Kastiljaarns, niet alleen om uit uwe eigene beurze legers te fcheppen , neen y maar ook om beroofd van vorftelijken fchat te fterven f Slechts bekrompene zielen durven beweren , dat krot en fchepter u op twe moeijelijke loopbaan in de ooge blonken. Hij, misfchien de eenigfte der ftervelingen , die , bij bet begin des opftands tegen Spanje, zich de magelijkhäd durfde voorftellen , om het juk des werelddwingers af te werpen ; hij , die de onbillijkheid der landzaten jegens hem met de hoogfte waarfchijntijkheid kon vooruitzien, en haar fomwijlen , ter bevordering van ’slands heil, zelfs willens voedfel gaf, door fchijnbaar met het geluk der ongelukkigen te fpelen; hij, die het aanbod der oppet- magt edelmoediglijk van de hand wees , omdat hij dezelwe LOFSPRAAK OP WILLEM Li zég althans ondergefchikt rekende aan het heil van Nederland , en omdat hij de blaam van wederfpanneling van zich wilde afweren; met één woord , die, uit ftaatkundige en zede- lijke beginfelen , den fterkften hartstogt bedwong; hij zou de wereld van zich hebben doen fpreken , om , door ftroo- mèn menfchenbloeds en niet dan fpade , zich den weg ter epperheerfchappije te banen?! — ‘Niet dan /pade , zeg ik. Of hoe is het met-dat fchrane der, doordringend en alles wegend verftand overeen te brengen , dat hij de grondlegging van Ne&rlands Vrijheid zoude hebben aangezien als het werk van eenige weinige jaren ? Wie peilt de diepten zijner (taatkunde ? | Wie kon die aaneenfchakeling van denkbeelden uitvin= den, of flechts vatten , waardoor hij oorzaken en gevol- gen aan elkander, ketende ? Wie kon de hulpmiddelen uita denken , die zijn onuitputtelijke geest hem telkens aan de hand gaf? Wie kon met zoo weinig fprekens zoo veel zeggen „met zoo veel zwijgens zoo veel vertrouwen win- nen? Wie verftond, als hĳĳ, de kunst, om zoo ftil en - verborgen en tevens met zoo veel kracht te werken? Wie kon, als hij, den berispelijken naijver van minder groote zielen in opregte hoogachting doen verkeeren? Wie, gelijk hij, zich hoeden voor kwaden fchijn ? Wie was zoo waakzaam , woog zoo voorzigtig zijne tappen , of liet minder op het toeval aankomen ? Wie wist ooit. Zijn veruitziende geest wordt door geenen “fchok van het tegenwoordige aan het wankelen gebragt; zijn moed door geene ‘teleurftelling of mislukking verwrikt , omdat hij die vooraf heeft berekend. Onder ftroomen bloeds en rookende puinhoopen wast zijn moed , rijst zijne hope, Wie. bezat zichzelven als hij? Terwijl zich alles fchijnt te vereenigen , om onzen naam van den aardbodem te verdelgen, denkt hij, in de flichting van’ Leidens Hoogefchool , aan den opbouw der wetenfchappen. Ver- wonderlijke tegenwoordigheid van geest! Zijne ftande vastigheid ís op Godsdienst gegrond; en daarom heeft hij niet kunnen wanhopen aan het welgelukken der goede zaak, Hij had een vast verbond gefloten met den Ko» ning der Koningen ; en onder de geweldige:en fchier on- afgebrokene ftormen, welke elken anderen het hart zou- den hebben doen bezwijken, wacht hij met gelatenheid den doadelijken flag. - Deze heeft hem getroffen, en zijne laatfte woorden zijn — een gebed voor Nederland! E. MOLE M A ‘IETS TER GUNSTE DER OUDE VROUWEN, E en i 3 I Door eenedrouw van jaren medegedeeld, ) ij verlang een ernftig woord te fpreken, ten behoeve van een maar al te zeer verongelijkt gedeelte des menfche- lüken- geflachts , en wel vóór dat ik zelve daarbij al te partijdig moge fchijnen ; daarom haast ik mij! Dikwijls vroeg ik bij mijzelve: vanwaar toch de za menzwering == hoe zal ik het anders noemen? — der mannen tegen ons verouderend geflacht? en waarom wordt de eerbied voor de grijsheid , van oudsher, bij elk volk, bij elken geloofsaanhang, als een pligt ‘voorge IETS TER GUNSTE DER OUDE VROUWEN, 571 fichreven , eeniglijk toegebragt aan de eene helft der weg- ftervende menschheid ? Ik moet bekennen , dat ik , in miin reeds vergevorderd leven, vele zeer onbehagelijke oude vrouwen zoo wel, als oude mannen , heb ontmoet. Maar , wanneer ik hen ondervroeg, die dezelve van jongs af gekend hadden , bleek het doorgaans, dat de oude gans eens een jong gansje, de oude huisdraak reeds in hare: jeugd twistziek en kwaadaardig was geweest; alleen met dit-onderfcheid , dat de domme of liefdelooze redenen toen ter:tijd over blozende lippen heengleden, en daardoor niet zoo. ge- ftreng beoordeeld werden. Ik vermeen. te mogen vaste ftellen , dat het geestig woord van VOLTAIRE: „ De » menfchen zijn den wijn gelijk ;- de tijd verzuurt den „ flechten en verzacht den goeden,” op het ganfche menfchengeflacht toepasfelijk is, Of zou de daadzaak , dat fchier alle mannen, zonder onderfcheid wan jaren, zoo al niet inderdaad, dan- toch naar hunne wijze van fpreken ;'op de oude vrouwen met minachting nederzien, en dat zelfs de jongfte , ligtzinnigfte vrouwen of meisjes zich zouden fchamen, niet met achting , voor °t minst met deelneming , van eenen grijsaard te gewagen , == zou deze daadzaak tegen mijne kunne getuigen? Ik geloof het niet, en kan daarin geenerlei bewijs voor de hoo- gere waardij der. mannelijke grijsheid vinden, Ik ontving uit den mond van- hoogbejaarde vrouwen menig verftandig , zachtaardig, vertroostend woord. aldien men van wederzijden , zoodra vrijen of verlieven niet meer in aanmerking kan komen , zich wilde-gewen- 572 IETS nen, den mensch te zien en men/chenwaarde te erkennen , het wâre gewisfelijk, in vele opzigten , beter en drage lijker op dit wereldje | „Het zij mij vergund, aan de- ombarmhartige vervol- gers der aude vrouwen te vragen „of zij van eene vrouwe gebaren, of misfchien, even als de paddeftoelen, uit het vochtige aardrijk zijn voortgefproten ? Immers, het valt mij fmartelijk-, te gelooven, dat eenig man in (laat zij, zijne moeder of grootmoeder , het zij die op of on der de aarde zich bevinden, te befpotten ! Elke vrouw, die zich boven het verlies van fchoon- heid, en jeugd wist te verheffen, en thans gerust en blij moedig. den naderenden, voor haar dubbel bezwarenden ouderdom verwacht, fchijnt mij achting, — zij, die de zwakheid heeft om te treuren over hetgene nooit wẹ- derkeert, uit dien hoofde meer medelijden dan befchim- ping te verdienen; en, bijaldien ook eenige gemelijkheid zich vaak bij haar met dit treurig gevoel vermenge,.200 is deze onbehagelijke en harer onwaardige. gielsftemming veelligt aan die zelfde onmeêdoogendheid toe te fchrij- ven, met welke het tal van jaren fteeds der arme vrou- wen wordt verweten, alsof men meende, dat die last niet zwaar genoeg drukte op het ter aarde gebogen hoofd! Waarlijk, er behoort hooge moed en meer dan gewone zielsbefchaving en kracht van geest toe, de grijsheid met waardigheid te dragen , wanneer in den droesfem van den lijdensbeker des levens nog. bovendien het gif der befchin ping wordt gedroppeld!.,, De zoodanige intusfchen, die beftendig naar eenige vastheid van karakter ftreefden , ‚die niet enkel in en vaor het gevoel leefden , mtaar zich fomwijlen werftoutten te denken, zullen zich door dit al- Jes niet laten ter nederflagn ; hare geestkracht zal met bet verval der leemen hut niet bezwijken , maar het onver- Stand van hen beklagen, die van het {tof vorderen, dat het geen ftof zij, Zij zullen elken toeftand en elk tid- perk des levens eenigen troost, eenig zielsgewin afper- fen, en het zich door de Heeren der Schepping nooit laten diets maken, dat zij llechts zaken, geene perfonen í Pd TER GUNSTE DER OUDE VROUWEN. 573 zijn! Wie treffen alzoo , wie kwetfen de fcherpe pijlen van den onuitputtelijken koker der befpotting en verach- ting? Alleen die zwakke , minbefchaafde , arme wezens, die het niet vergeten kunnen , hoe zij ééns , van wege hare bevalligheden , als Godinnen werden aangebeden door hen, die thans nevens haar zijn grijs geworden. Meer- malen werd ik innig geroerd door den blik van eertijds helder ftralende, maar thans matte en geheel verflaauwde oogen, die mij weemoedig fcheen te klagen: „ Alles is voorbij!” == Neen, arme verblinde ! mannenliefde, mans nenoordeel is Aier niet alles, en is daar volftrekt niets ! Wat wil men toch met dat onophoudelijk fimalen en fchimpen op hetgene niet te verhelpen is?. Aan den ou- derdom is toch wel niets te verhelpen of te verbeteren ! Bepogt men de veredeling der oude vrouwen in het toe- komftige, men late af, de jonge tot een fpecltuig väh blinden hartstogt of lage driften te vernederen, De tegens woordige oude vrouwen verklaren openhartig, dat zij niet meer kunnen. gevormd worden, en hebben mij tot hare vertegenwoordigfter opgeroepen, om het fterkere en bee voorregte geflacht demoedig te fmeeken , haar in vrede te laten lijden en fterven! NIEUWE OPHELDERINGEN , AANGAANDE HET BERUCHTE PROCES OVER DEN COLLIER, f Pins LODEWIJK VAN ROHAN, een der aanzienlijk (te perfonen van ‘Frankrijk, Groot- Aalmdêkenier, Kardinaal en Bisfchop van Straatsburg, was in het jaar 1772 Gezant te Weenen geweest, en had zich toen den bitterften haat der Aartshertogin MARIA ANTOINETTA, Dochter van de gtoo- te MARIA THERESIA,Een vervolgens Gemalin van L OD E- wijk XVI, op den hals gehaald, uit hoofde van de beleedi- gende berigten , die hij in zijne depéches aangaande haar had medegedeeld, en die ter kennisfe dièr Vorftin gekomen wa- ren. Hij had zich niet ontzien, in dezelve te verklaren, dat hare coquetterie geene palen kende, en haren minnaren een gelukkig flagen verzekerde ; eene onbezonnenheid , welke zij , Koningin geworden zijnde, gelijk men kan befeffen, hem ” | | 574 NIEUWE OPHELDERINGEN, AANGAANDE HET BERUCHTE PROCES nooit vergaf. Zij liet hem derhalve aan het Hof telkens den fterkften afkeer blijken; en hij wist, dat zij drie brieven, welke hij haar had gefchreven, ongeopend had laten liggen, Even vruchteloos bleven fteeds zijne. Thans (1784) was het hem gelukt, met beliuip van meer at- dere juweliers, eene halsketen uit diamanten zamen-te ftel- len, die in grootte, juiste evenredigheid en-fchôonheid aan de dotringen niets toegaven. Dit halsfnoer, voor hetwelk de aanzienlijke fom van 1,800,000 /iyres (omtrent 900,909 gül den) gevraagd werd, veroorzaakte te Parijs veel gefpreks, € men zeide, dat de Koningin het wilde koopen, De Gravin DE LA MOTTE, hiervan onderrigt, liet zich bij den Kurêr maal aanmelden, die haar gehoor verleende; bij welke gel genheid zij haar ontwerp aanving met zijne voorfpraak voo eene afftammelinge uit het huis van vaLo1s te verzoeken. Zonder in den eigenlijken zin fchoon te zijn, was de-Gravia begaafd met alle de“bevalligheden der jeugd, Een gelast, op hetwelk ‘opregtheid van hart te gelijk met fchranderheid wa geest’ geteekend waren, eene innemende voordragt , -gepa met de grootfte nederigheid bij eene zoo hooge afkomst, maakten op het gevoelige hart van den Prins VaN ROSAN eenen diepen indruk. Hij wees haar, op haar verzoek, 2 weg aan, om bij de Koningin zelve te worden toegelaten, ‘en was door haar als betooverd. Bij eene tweede zamenkoms gelukte het haar, hem te doen gelooven , dat zij, als eest aftammelinge uit het geflacht der vaLOIs, bij MARIA åN- TOINETTA met buitengewone blijken van achting ontvar gen was, en verlof had verkregen, bij haar op nieuw bet OVER DEN COLLIER, 575 opwachting te mogen maken, De Kardinaal kwam nu op het denkbeeld, dat de Gravin de gefchikte perfoon was, om den grond te leggen tot zijne verzoening met, de Koninging en het behoeft naauwelijks gezegd te worden, hoe gaarne zij zich zulks liet welgevallen, Na verloop van een’ geruis men tijd, gedurende welken zij voorwendde, herhaalde malen bij de Vorftin te zijn toegelaten, bragt zij hem eindelijk c zoo gewenschte tijding, dat het haar gelukt was, den naam des. Kardinaals in het gefprek te vlechten, en melding te ma. ken van zijne verdienften en zijn opregt verlangen, om in hare verbeurde gunst herfteld te worden, en dat zij: verlof verkregen had, om haar een gefchrift te. zijner werdediginge aan te bieden, Ronan werd in dezen ftrik, te ligter gevan» gen, van wege zijn vurig verlangen naar eene verzoening. 