Geschiedenis van het buddhisme in Indië
Dag bracht hij hen naar het huis hunner grootouders. De vorige nacht had Koning Safija een droom gehad waarin hij zag hoe een man hem twee waterlelies bracht. Hij riep Wedakundige brahmanen bijeen, opdat zij hem de droom zouden verklaren en deze voorspelden hem dat er weldra twee kinderen zouden komen, hetgeen voor hem een bron van grote vreugde zou zijn. Terwijl zij zo spraken, naderde de brahmaan met Jâlin en Krishnâjinâ. De koning vroeg van waar zij kwamen. De oude was op het punt hem een leugen op den mouw te spelden, uit vrees dat het slecht met hem af zou lopen indien de waarheid aan 't licht kwam, doch bij tijds werd hij nog door een goddelijke ingeving van die leugen teruggehouden, zodat hij antwoordde: "Zij werden mij als liefde gift door Vigwantara geschonken." Bij de ontdekking dat de knaap en het meisje zijn kleinkinderen waren, nam Safija grootelijks verheugd den eersten op de ene knie en de laatste op de andere en liet veel geschenken aan den brahmaan geven, die echter ten gevolge van overdadig eten te middennacht overleed. De volgende dag werd zijn lijk op een kostbaren brandstapel verbrand. Koning Safija trok, zonder dralen, met de kinderen en een groot gevolg van baronnen en burgers naar Wakragiri, ten einde Vigwantara met staat in te halen. Deze hoorde weldra het rumoer van den naderenden stoet en zond de prinses naar den top van den berg om te zien wat er gaande was. Zij kwiette zich van haar last en kwam terug met de tijding dat hunne verwanten in aantocht waren. Niet zonder leedwezen erkende de prins onder de olifanten ook het dier dat hij in der tijd aan den koning van Kalinga geschonken had, doch toen men hem vertelde dat het volk van Kalinga den olifant vrijwillig had teruggegeven omdat er nu overvloed in het land heerschte, voelde hij zich gerustgesteld. Koning Safija, zijn gemalin Phusati, prins Vigwantara en zijn gade, benevens Indisch dit juist is, komt hij in zeker opzicht overeen met den Buddha bij diens Nirvana. Ook die stierf ten gevolge van zijn eten. Na hun beide kinderen, trokken nu onder begeleiding van een groote menigte volk uit Jayatura en Cedi van den berg Wakragiri naar de hofstad. De prins herkreeg de heerschappij en na geregeerd te hebben volgens de tien voorschriften der koningen, stierf hij om herboren te worden in den hemel der Tushita's. De brahmaan Jujaka werd later Dewadatta; Amittatapa de kettersche non Cinca; de brahmaan Acyuta werd de presbyter Chariputra; Indra werd de presbyter Anuruddha; Koning Safija werd Cuddhodana; Phusat, Mahamaya; Madri, Yagodhara; Jalin werd Rahula; Krshnajina, de non Utpalavarna, en Vicitravantara werd Gautama Buddha. Zoo eindigt het verhaal, hetwelk een Jataka genoemd wordt evenzo als bijv. de boven meegedeelde fabel van den kwade kraanvogel. Toch zal het niemand ontgaan dat er tusschen de beide vertellingen weinig overeenkomst in aard bestaat. Onze jeest is een natuurmythe, met enkele romantische bijzonderheden opgesierd en met sentimentaliteit gekruid; de fabel daarentegen is een verdicht verhaal waaraan de waarneming van de gewoonten der dierenwereld ten grondslag ligt. De eerste dient om te stichten, het gemoed te roeren; de andere om ons een les in te prenten, op het verstand te werken. De geschiedenis van den Bodhisattva Vicivantara behoort tot een zekere klasse van stichtelijke verhalen, welke zonder eenen bepaalden naam te dragen, zich toch van andere onderscheidt. Wij zullen ze Bodhisattva-legenden noemen. In elk van deze wordt een der Volkomenheden in deugd, der Paramitas, van den Bodhisattva verheerlijkt en wel in een der drie graden waarin een Volkomenheid kan uitgeoefend worden. Zoo kwam. Acyuta als bijnaam van een der Avvins is van elders onbekend; des te beter als naam van Vishnu. Ook van deze gelijkstelling is de reden duister; ze lijkt ons verdacht. Zeer apocrief. DE DHARMA, bijv. bestaat de eenvoudige volmaakte deugd der milddadigheid in de op-offering van ledematen, de mindere soort er van in het wegschenken van goederen, en de hoogste graad er van in de op-offering van het leven. Aangezien er 10 Volmaakte deugden zijn en ieder weer in drie graden verdeeld is, zijn 30 Bodhisattva-legenden voldoende om de grootheid van hem, die eenmaal Gautama Buddha zou worden, in elk onderdeel der Pâramitâ’s in het licht te stellen. 4. SOORTEN EN NAMEN VAN BUDDHA'S EN BODHISATVA'S. Een Bodhisattva is, in 't algemeen uitgedrukt, een onvolmaakte Buddha. Even als er nu verschillende soorten van Buddha er zijn, namelijk de Eenige, allerhoogste Tathāgata, de Zonnegod in zijn openbaringen sinds onheugelijke tijden, en de andere mindere hoogtevers, die nu eens dwaalleeraars, dan weer Antibuddha’s genoemd worden, — om van de menschelijke buddha’s niet te spreken — zoo zijn er ook verschillende Bodhisattva’s. Niets is duidelijker, dan dat al die lichtende, luisterrijke wezens de titels van Arhat, Mukta en dergelijke gemeen hebben. De waren aard van die wezens vindt men kort, maar ondubbelzinnig genoeg aangeduid in den aanhef van. Hoe weinig dit alles met deugd te maken heeft, blijkt daaruit, dat diezelfde volmaakte opoffering ten toon wordt gespreid bijv. door den Reuzenvorst Rāwana, den winterreus, die in stuk van lichaamsopoffering nog grootere dingen deed dan de Bodhisattva, want hij sneed zijn eigen tien keelen — zooveel bezat hij er — met de grootste koelbloedigheid door. Dat kan geen Bodhisattva, met den besten wil van de wereld, hem nadoen, omdat hij maar één hals heeft. Bij toenemende ontwikkeling heeft men in zulke natuurmythen een geestelijke, zedelijke zin gelegd. Ook de Bodhisattva’s zijn hoe langer zo meer vermenschelijkt. In intussen zijn ze meer uiterlijk dan innerlijk tot mensen hervormd, een menschelijk gemoed blijft hun ontbreken. Van zelfopoffering, zooals wij die begrijpen, heeft de Bodhisattva geen begrip: hij schenkt zijn kinderen aan de eerste de beste bedelaar weg, zooals men een paar oude kleden of centen weggeeft; neen, hij offers de weichten op om de wereld met zijn Buddhaschap gelukkig te maken, geheel volgens het welbekende beginsel: het doel heiligt de middelen. De drogredenen die gebruikt worden om recht te maken wat krom is, vindt men in Mil. P. 279. 3) Zelfs niet weg dat het een leerstuk is, dat alle Bodhisattvas hun vrouw en kinderen wegschenken; daaruit blijkt, dat zij alle eigenlijk één zijn; M. P. 274. De Dharma. 319 Een beroemd werk der N. Buddhisten, het Mahāvastu, dat in vertaling aldus luidt: "Hulde aan de luisterrijke Grote Buddha! aan al de (en: allerlei) Buddhas, verleden, toekomstige en tegenwoordige! aan het Mahāvastu! Dit zijn de 4 van den beginnen af vastgestelde vormen van den Bodhisattva-wandel (of: van den loop, de baan der Bodhisattva's): welke vier? de oorspronkelijke wandel; de wandel met vast plan; de meegaande wandel; de wandel waarbij men niet terugkeert. Hulde aan hem wiens zaad onverwinlijk is, de Tathāgata, de grootmeester, de volmaakt wijze (en: geheel ontwaakt), in wiens nabijheid onze Heer Sākyamuni het eerst de goede wortels geplant heeft toen hij als Cakravartin in den beginnen op de oorspronkelijke baan (en: de natuurlijke baan) voortging." Hieruit volgt ontegensprekelijk — welke meening men ook over de meerder of mindere rechtzinnigheid van het boek hebben moge — dat de allerhoogste Buddha een ander wezen is dan de mindere Buddha's; dat deze laatsten ontelbaar of althans veelvuldig zijn, niet slechts in het verleden en de toekomst, maar ook thans. Derhalve die Buddha’s zijn de planeten en sterren, in één woord de Arhats, de wijzen, de Mukta's, de Rishi's, de hemelse Ziener. Verder blijkt dat Sākyamuni onderscheiden wordt van den hoogsten Buddha, maar niet gescheiden; hij is een Avatāra, een verschijningsvorm van die Ééne, die Ādibuddha, onverschillig of men deze persoonlijk opvat dan wel als natuurmythisch wezen. Eindelijk, de Bodhisattva's zijn, in ’t algemeen, de hemellichten, wier loop in 4 tijdperken, cāryā of cāra, verdeeld wordt. De juiste bepaling van die tijdperken is moeilijk, omdat de 5 planeten andere verschijnselen vertonen dan de vaste sterren en de maan wederom anders, en elke poging om die verschillen te vereffenen in de formuleering van die 4 tijdperken verwarrend. De tekst luidt aldus: Om namah Grī-Mahābuddhāya, atītānāgatapratyutpannebhyas sarvabuddhebhyah; mahāvastune. Ādibandhāni Bodhisattvānām Bodhisattvacāryāni. Katamaṁ catvāri? Prakṛticāryā, prāṇidhāncāryā, auslolacāryā, anivartanācāryā. Namo’parājitadhvajaṁ Tathāgatāṁrghate samyak-sambuddhāya, yasyāntike’-nenaiwa bhagavatā Sākyamuninā prathamāṁ kugalamūlaṁ avāropitāni rājña cakravartinabhūteṇādau prakṛticāryāyāṁ pravartamāṇena. 320 DE DHARMA. ring moet stichten. Maar zooveel is zeker en onmiskenbaar, dat die vier perioden op een sterrekundige verdeeling berusten en niet eens aanspraak maken, ten minste in het aangehaalde stuk, om als even zoveel keerpunten in het geestelijk-zedelijk leven van een mensch beschouwd te worden. Dat het kerkelijk stelsel geen moeite gespaard heeft om een mystieke zedelijke betekenis in die stadia welke tot verdwijning leiden te leggen, wordt natuurlijk niet ontkend. De vier stadia nu schijnen dezelfden te zijn als die men met andere namen aanduidt als de vier trappen van heiligmaking: die van den Srotapanna, den Sakrdamin, den Anagamin en den Arhat of Mukta. De Buddha's in de hoogste zin des woords, zijn de verschijnings- vormen van den Dag- en Tijdgod, welke in het kerkelijk stelsel min of meer vermenschelijkt als opperste leeraar optreden. Van deze Tathagata’s kennen de Zuidelijken er 24 bij naam, te weten: Dipankara (d. Licht- maker), Kondafnia (Skr. Kaundinya), Mangala, Sumanas, Raiwata, Çobhita, Anawamadarsin, Padma, Nârada, Padmottara, Sumedha, Sujâta, Priyadarshin, Arthadarshin, Dharmadarshin, Siddhartha, Tishya, Pushya, Vipacyna, Gikhin, Vessabhû, Kakusanda, Konâgama, Kassapa (Skr. Kâcyapa of Kacyapa). Volgens de meest authentieke bron, de Buddha- vansa, " wordt van deze uitdrukkelijk het volgende verklaard: "Deze waren de volmaakte Buddha’s vrij van hartstocht, ijverig, ver- " Ook in de Yoga worden zij die naar heiligmaking en verlossing streven in vier klassen of rangen verdeeld. Wij zullen daarop later terugkomen. " Eigenlijk nog meer, want zij laten aan Dipankara nog voorafgaan Tanhankara, Medhan- kara en Saranankara. De optelling begint nochtans bij Dipankara, omdat in zijn tijd de latere Gautama Buddha als brahmaan geboren werd en van hem de bepaalde voorzegging ontving van zijn toekomstig Buddhaschap. De drie laatsten heeten bij de Noordelijke Vishvabhūti, Krakuchanda — onjuist, dewijl op de reliefs van Bharhut de naam Kakusandha gespeld wordt — en Kanakamuni, doch te Bharhut Kanagamana. Dus ook het Pali Konagamana blijkt een wijziging te zijn van de ouderen vorm, hetgeen trouwens ook volgt uit het verhaal dat Konagamana zo genaamd werd omdat er bij zijn geboorte een regen van goud (kanaka, en niet konaka) viel; Hardy M. of B. 69. Aangehaald in de inleiding op Jātaka, vs. 251. De dharmas. In karakter en eigenschappen komen al deze verpersoonlijkte zonnen of jaarkringen begrijpelijkerwijze met elkaar overeen; slechts in onbeduidende bijzonderheden wijken ze van elkaar af. Enkele hunner bereiken den gezegenden leeftijd van 100000 jaar; andere brengen het niet verder dan tot 20000. Ook verschillen zij in lichaamsgrootte; de langste was 90 el hoog, de kortste niet meer dan 20. Ieder hunner had zijn eigen boom der Kennisse; die van Dipankara bijv. was de Pipal (Ficus religiosa); van Mangala, Sumanas, Raiwata en Coghita de ijzerhoutboom; van Vipacyin de Bignonia; van Vessabhu de Sâlboom; van Kakusandha de Sirisa; van Konagama de Udumbara (Ficus glomerata). Inderdaad vinden wij van de vier laatsten de boomen met vermelding der namen van gemelde Buddha's afgebeeld op de bas-reliefs van Bharhut en uit deze omstandigheid blijkt dat de veelheid der Tathagata's reeds in de 3de eeuw voor onze jaartelling een deel uitmaakte van de leer. Of het officieele getal reeds toen op 24 gesteld was, laat zich voorloopig bij gebrek aan gegevens niet beslissen. Het getal lijkt eenigszels verdacht, omdat de Hindu’s 42 Aditya’s of zonnevormen erkennen en het dus niet onmogelijk zou zijn dat men het dubbele genomen heeft om toch meer te hebben dan de ongeloovigen. In dit vermoeden worden wij versterkt wanneer wij zien dat aan een der Buddha's de naam wordt toegekend van Tishya, aan zijn opvolger die van Pushya, niettegenstaande beide woorden hetzelfde betekenen. De Noordelijke geschriften maken van nog meer Buddha's gewag, doch als men de namen vergelijkt, dan bespeurt men dat de twee lijsten ten opzichte van de 7 laatste Tathagata’s, met inbegrip van Sakyamuni, volkomen overeenstemmen. Ook Gautama’s boom is de Pipal. Het zou niet der moeite waard geweest zijn dit op te merken, ware het niet dat men die Buddha’s voor een gewrocht der verbeelding gehouden had. Ook de Noordelijken maken van Tishya en Pushya twee verschillende; Hodgson Ess. 33. In Lotus 122 wordt gewag gemaakt van de 7 Buddha’s van welke Wipacyin de eerste. Vijf van de zeven worden genoemd op de beeldhouwwerken van Bharhut bij de afbeelding van hun boom der Kennisse; van de 18 overigen vindt men daar geen spoor, hetgeen wel niet aan toeval zal te wijten zijn. De 7 bedoelde Tathagata’s zijn aan de Noordelijken bekend onder de algemene benaming van Mânushi-Buddha's, van menschelijk geslacht. Wipacyin, Çikhin en Vicyabhū worden geplaatst in de Gouden eeuw; Kakuchanda en Kanakamuni in de Zilveren; Käcyapa in de Koperen; en Çâkyap in onze IJzeren eeuw. De bijzonderheden die van Wipacyin en de volgenden worden opgegeven, toonen dat de overleveringen in beide afdeelingen der Kerk uit één bron zijn afgeleid; de onderlinge afwijkingen zijn licht verklaarbaar als verbasteringen ontstaan uit falsche lezingen. De wijl het niet van belang ontbloot is de verhouding der N. en Z. overleveringen in dit opzicht te leeren kennen, laten wij ter vergelijking de volgende opgaven volgen. 1. Vipacjin is volgens de Z. overlevering geboren te Bandhumati, in het huis van Koning Bandhumati; volgens de N. te Bandhumati, in het huis van Koning Bindumati. 2. Cikhin, geboren te Arunavati, had tot vader Aruna; de anderen zeggen in Urna-land. 3. Vessabhu (Vikwabhu), geboren te Anopama in het huis van Supratita; de anderen en Cakyamiuni de laatste is. Uit hetzelfde werk 113 leeren wij dat er 16 Tathagata's zijn, twee in elke windstreek: Akshobhya en Merukuta (d. i. top van den Meruberg) in "Oosten; Sinhaghosha en Sinhadhwaja in Z.O.; Akapratisthita en Nityaparivarta in Z.; Indradhwaja en Brahmadhwaja in Z.W.; Amitabha en Sarvalokadhatupada en Merukalpa in NW; Tamalapatracandanagandha en Merukalpa in NW; Meghaswara en Meghasvararaja in N.; Sarvalokabhayastambhitatwawidhwansanakara en Cakyamuni in "NO. De laatste is tevens in het midden des heelals; wordt dus gelijk gesteld met Brahma als Poolster, en geestelijk opgevat, met het middelpunt van den microcosmos, de Rede. Men moet weten dat de duur van deze vier grote tijdperken de evenredigheid vertoont van 4:3:2: 1. De IJzeren eeuw, de Kaliyuga, vormt de eenheid, duurt 432000 jaar; maar slechts 1200 goddelijke jaren. Dat wil zeggen: eigenlijk duidt Kaliyuga aan - 12 maanden = 1 jaar! Elken dag wordt de wereld op nieuw geschapen; die schepping heet een kalpa. Men zou A Buddha's mogen verwachten in de Gouden eeuw; 3 in de volgende; 2 in de derde; 1 in de vierde; want een buddha leeft één jaar. Een yuga, eigenlijk: een koppel, dus dag en nacht, kan met kalpa samenvallen, doch ook min of meer conventioneel hiervan onderscheiden worden. 3 Jātaka (Rhys Davids bl. 48); Hodgson Ess. 47. DE DHARMA. 323 zeggen: te Anupama in de familie van een baron. 4. Kakusanda geb. te Kshema, had tot vader den brahmaan Agnidatta; of: te Kshemavati van een brahmaanschen vader. 5. Konāgama (Kanakamuni) geb. te Cobhawati van den brahmaan Yajñadatta; of: te Cubhawati in de familie eens brahmaans. 6. Kācyapa geb. te Benares, en had tot vader den brahmaan Brahmādatta; de N. overlevering laat hem terzelfder plaatse geboren worden, ook als zoon van een brahmaan. De overeenstemming tusschen deze opgaven is betrekkelijk zo groot, dat de geschiedenis der 7 laatste Buddha’s ongetwijfeld tot de oudste bestanddeelen der kerkleer behoort. In onderscheiding van de bovengenoemde 7 Mânushi-buddhas erkent de Noordelijke afdeeling der Kerk 5 zoogenaamde Dhyâni-buddha's, die namen zijn: Vairocana, Akshobhya, Ratnasambhava, Amitâbha en Amoghasiddhi. De bepaling van hun wezen is moeilijk, dewijl verscheidene voorstellingen vermengd schijnen geworden te zijn. Zij worden beschouwd als de indirecte scheppers, nooit als de eerste oorzaak der wereld. In zoverre komen zij overeen met de Hinduïstische Manu’s, de verpersoonlijkte schemertijden, de aartsvaders, of, wat nagenoeg op hetzelfde neerkomt, de inwijders van een nieuw tijdperk. Ook mag opgemerkt worden dat het woord manu onder andere betekenissen die van »denkend, een denkend wezen” bezit en dhyânin, mijmerend, een mijmeraar, peinzer, synoniem daar mee is. Volgens de streng atheïstische school beantwoorden de 5 Dhyâni-buddha’s aan de vijf elementen, de vijf zintuigen en de door deze waargenomen eigenschappen. Of deze meer ideale opvatting, hoewel zonder twijfel ook waar, de eenige of oudste is, durven wij niet beslissen. Welke deze ook mag geweest zijn, het vijftal 1 Wij voor ons houden het er voor dat de lijsten van Leraren, zooals die in den Buddhawansa voorkomen, in hoofdzaak dagteekenen van vóór de instelling van de monnikenorde. 2 Men kan dezen term vertolken met Mijmerbuddha’s. 3 De volgorde wordt verschillend opgegeven. Zoo ook hun getal, in zooverre er soms een zestal wordt erkend; de zesde heet Vajrasattva. Hodgson Ess. 93, vg. en 28. 4 Burnouf Intr. 118; Hodgson Ess. 77. In dit geval zijn de Dhyâni-buddha’s wat wij zouden noemen ideale” of gedachte Buddha’s. 94 324 DE DHARMA. Zal wel niet dan in naam verschillen van de 5 Indra's (pancendra), wier standbeelden wij vermeld vinden in eene oudere Indische inscriptie. Ook de 5 Kugika's die in het eedformulier der Kawi-oorkonden aangeroepen worden, mag men er mee vereenzelvigen, daar indra en kugika synonieme termen zijn. Voorts ligt het vermoeden voor de hand dat de vijf in verband staan met de 5 aangezichten of monden van den Schepper of Tijdgod. In allen gevalle vertegenwoordigen of beheerschen zij vijf tijdperken, en in meer mystieke opvatting: de vijf zinnen; immers de ware schepper der wereld, der dingen, der verschijnselen is volgens de idealisten onze eigen geest. Eene eigenaardigheid der Dhyâni-buddha's is het dat zij vroeger nooit Bodhisatva’s geweest zijn, maar integendeel ieder eenen Bodhisatva tot zoon hebben. Ook dit pleit er voor dat men hen als de beginners van een tijdperk beschouwd heeft, als Gotama's. De namen dier zonen zijn, achtereenvolgens: Samantabhadra, Vajrapâni, Ratnapâni, Padmapâni en Vicvapâni. Padmapâni is meer bekend onder de benaming van Avalokitezwara, en dewijl deze eene belangrijke plaats in de Noordelijke Kerk inneemt, zullen wij langer bij hem moeten stilstaan. De naam Avalokiteśvara betekent »de Heer dien men aanschouwt.« Dit op zichzelf is reeds voldoende om ons te doen veronderstellen dat hij het verpersoonlijkte godsbestuur is van het heden; in andere woorden, hij is de levende god, in waarheid één met de Buddha, doch ook weer in gedachte te onderscheiden, omdat de Tathāgata het verleden vertegenwoordigt. Avalokiteśvara is daarom degene tot wie de Noordelijke Buddhisten hun gebeden opzenden, van wie zij werkdadige tussenkomst in nood en behoefte verwachten: hij is hun Vishnu, en wel in engeren zin de Vishnu welke de wereld onderhoudt. Naar die ten enenmale heet het heden de zoon van een Buddha, van eenen Buddha, van een vroegere waarheid belichting, van de morgengloren of van het wezen dat als beheerscher hiervan beschouwd wordt. Hij is de Daggod, tevens en vooral als meestallijk wezen opgevat, stralend in allen luister en in volle werking. Mera kan hem ook als de Dharma in persoon, in levenden lijve, om zo te zeggen, beschouwen; hij is de concreet tegenhanger van de afgetrokken Dharma-kâya, als hoedanig de Tathagata heet voort te bestaan. Indien Avalokiteshvara een andere naam is voor Vishnu, verklaart het zich gebrachte aanleiding waarom beide de naam Padmapani gemeen hebben. De verering van Avalokiteshvara was reeds in de 4de eeuw van ons jaar tellen in China verbreid, gelijk wij weten uit de geschiedenis van de Chinese pelgrim Fa-Hian, die omstreeks 400 na Chr. Indië bezocht. Op de terugreis van Ceilon naar zijn vaderland werd het Indische koorschip waarop Fa-Hian zich bevond door een geweldigen storm bevangen, zodat men een deel der lading over boord wierp. De pelgrim Ston werd doodelijke angsten uit dat men ook de heilige boeken en beeldjes, die hij zich met zooveel moeite in Indië verschaft had, meedogenloos in zee werpen, want de bemanning bestond uit ongeloovige, heidensche mensen. In ernst des harten riep de vrome Chinees Avalokiteshwara aan zijn weerde de Buddhistische Heiligen van China met de woorden: "Ik heb zo veel vergezocht ter wille van den Dharma: laat door uwe geestelijke macht het water wijken en laat ons een veilige plaats bereiken!" Twee eeuwen later, toen Hiuen Tsang Indië bereisde, stond Avalokiteshwara daar te landen nog in hoog aanzien. Zijn standbeelden vonden men allerwijde, ook in Magadha, het heilige land, en wel dicht bij de Maha Mats waar de boom der Kennis stond. Van een dier standbeelden vertelt de pelgrim een aardige overlevering, wier bedoeling veel aardig is de toespeling op het wezen van Avalokiteshwara in Karandavyuha; "En verdween als een gloeinende vuurbal in het luchtruim." Nog duidelijker spreekt hij: "Schoot als het grote Wezen, stralen uit van allerlei kleuren." Groeneveldt, Verhandelingen Bataviaasch Genootschap XXXIX, 6. hij echter zelf niet schijnt begrepen te hebben. Volgens de overlevering, zegt hij, zal, wanneer het lichaam van dezen Bodhisattva in de grond gezakt en onzichtbaar zal geworden zijn, de Wet van de Buddha geheel uitdooven. Volkomen waar: zodra het licht van de zichtbare zonnegod achter de kim uitdooft, zal de Dharma, de dagtaak, ten einde zijn en de vurige schijf voor het oogenblik zijn uitgeblust, totdat er een nieuwe Buddha geboren wordt, totdat Maitreya, de morgen, komt. Het is onbekend wanneer de vereering van de grote Bodhisattva in zwang is gekomen; niet onwaarschijnlijk bestond ze reeds toen de leer in de eerste eeuw van ons jaartelling in China werd ingevoerd; in elk geval vóór 300 na Chr., want hij komt voor in de Saddharma-Pundarika, welk boek in het Chinees vertaald is door Chu-fa-hu onder de Westerse Tsindynastie (265—313 na Chr.). Daar de Zuidelijken hem niet kennen, althans niet als persoonlijkheid en onder die naam, mag men het er voor houden dat zijn beeld eerst na Ashoka vaste trekken heeft aangenomen. De kiem van het begrip ligt in de Buddhistische mythologie; ook de ontwikkeling er van is in overeenstemming met de grondbeginselen, in zoverre als hij nooit als opperwezen beschouwd wordt: hij is een stuk van een opperwezen, het stuk dat zich uitsluitend met het tegenwoordige bemoeit en daarover te gebieden heeft. Hij heet niet eens een god, een deva, maar een rya, een meester, een heilige. Naast Avalokiteshvara staat de Bodhisattva Maitreya of Maitreya Gosha. De eerste naam betekent: hij wiens luister liefelijk is; de tweede: hij wiens geluid liefelijk is. Uit al hetgeen van hem verhaald wordt, blijkt duidelijk dat hij het zinnebeeld is van wijsheid, of, om een mythologische frase te gebruiken: de god van de wijsheid. Wie hij oorspronkelijk is, laat zich niet licht bepalen en wij verkeeren te zijnen opzichte in dezelfde moeilijkheid: als bij Ananda. Hij komt voor als de Guru bij uitnemendheid en hierom lijkt hij dezelfde te zijn als Brhaspati, anders gezegd Guru, die en als planeet Jupiter en als god der Rede, als de verkondiger der wijsheid optreedt. Brhaspati's stem is de donder, die evenwel niet altijd als de stem van Stentor ons in de oren klinkt, maar ook als zacht gerommel. Zoo laat zich gereedelijk de naam van Maitreya verklaren. Zijn nu Brhaspati en Maitreya eigenlijk één, dan mag men bij voorbaat aannemen dat zijn vrouwelijke tegenhanger — het is in strijd met het monniksstelsel te spreken van zijn vrouw — zal zijn de godin der wijsheid, Saraswati. Het ‘vermoeden wordt door de feiten bevestigd, want "Maitreya’s aanhangsel is de vrouwelijke godheid Saraswati." Behalve met Brhaspati, die eigenlijk niet tot de mythologie der Buddhisten behoort, meenen wij Maitreya te moeten vereenzelvigen met Ananda. Wel is waar, is er grond om aan te nemen dat Ananda eerder aan Mercurius beantwoordt, maar, zooals wij vroeger gelegenheid hadden op te merken, heerscht er eenige verwarring in de rollen van Mercurius en Jupiter. Dat er verschil van gevoelen bestaat heeft, is des te eerder mogelijk omdat de planeet Mercurius bij de Indiërs zelf Buddha of Jove, de Wijze, heet; een onverklaarbare naam als men let op de rol die deze planeet of de bezielende god er van bij hen speelt, doch zeer begrijpelijk indien wij in 't oog houden dat hij bij Babyloniërs, Grieken, Egyptenaren juist bij uitnemendheid de god der wetenschappen en de uitvinder der kunsten is. Waarom bij de Indiërs Brahma zo overwegend als de Guru der goden voorkomt, laat zich ten deel verklaren uit de omstandigheid dat hij de onafscheidelijke gezel van den bliksemgod Indra is: hij is Wassiljew Buddh. 135. In een zinnete bij Hardy M. of B. 366 schemert duidelijk door dat de door hem gebruikte bron Ananda voor Jupiter (Guru) hield. Daar toch staat van den Heer opgetekend: "Als hij met zijn gezel Ananda uitging, geleek bij de volle maan vergezeld van de planeet Guru." Hierin is een kleine onjuistheid: bij volle maan is Jupiter kwalijk zichtbaar, en daarenboven is de volle maan in 't Sanskriet vrouwelijk. Het moest wezen: de maan. Dat de maan in plaats van de zon genoemd wordt, is verklaarbaar omdat beide tijdmeters zijn. Zoo duidt ook soma, de maan, tevens Vishnu en Ganesha aan. Indra's raad, de donderster, het orakel. Diegenen daarentegen die niet Indra als hoogste hemelheerscher erkenden, maar de Zonnegod, konden aan dezen niet gevoegelijk Brhaspati als vasten geleider, als mede- berader toekennen. Die raadsman, onder de planeten, was meer eigen- aardig Mercurius, wijl deze steeds in de nabijheid van de zon is. Naar- dien de Buddha aan de Zonne- en jaargod, niet aan Indra beantwoordt, behoort zijn vaste gezel Mercurius te wezen. Het veronderstelde verschil in gevoelen "is wellicht juist een der redenen geweest welke een deel der Kerk bewogen hebben naast Ananda nog Mañjughosha te plaatsen. Geen wonder dan dat deze laatste in de afbeeldingen van de Buddha de plaats van Ananda inneemt. Een aanduiding dat men de gelijkheid of gelijke bevoegdheid van Ananda en Mañjughosha niet loochenen wilde, ligt, onzes inziens, opgesloten in de keuze van de naam, want bij Mañjughosha moet men als vanzelf denken aan Ananda, liefde. Mañjughosha moet nog meer geweest zijn dan de patroon of genius der wijsheid, want een zijner vaste titels is Kumâra. Kumâra of Skanda is, gelijk wij boven gezien hebben, het beginnende jaar, en dus de jonge lente voor hen die het jaar in Maart lieten aanvangen. Uit de vervormde scheppingsgeschiedenis in de aanhef van de Mahâwagga kan men zien hoe de ontwaking van de dag, het begin van den jaarkring en de ont- waking van de menschelijke geest met elkaar in verband worden gebracht. Zo laat zich verklaren hoe de pas geboren lente, het jonge jaar, de jonge zonnegod en levenwekker, en de bron van alle kennis bij slot van rekening samenvallen, gelijk Apollo bij de Grieken al die rollen in zich vereenigt. De vereering van Manjushri is, voor zo verre wij kunnen nagaan, even Uit het Lotus 131 weten wij dat Ananda’s tijdperk zal heeten Manjushriabhigraja, d. i. vervuld met een liefelijk rommelend geluid. Manjushri en Mafjughosha betekenen hetzelfde; daar niemand hierin den donder miskennen kan, moet volgens deze voorstelling Ananda een andere naam zijn van de verpersoonlijkte donderstem, van Brhaspati. Niet zelden komen Ananda en Manjushri als verschillende personen in elkanders gezelschap voor, doch daarop zullen wij ons niet beroepen om te betoogen dat beide in werkelijkheid niet één zijn, al worden zij in gedachte onderscheiden. DE DHARMA. 200 oud en algemeen bij de N. Buddhisten, als die van Avalokiteshvara. Tot zelfs in den Oostindischen Archipel, waar een tak van de Noordelijke Kerk bloeide, was zijn dienst doorgedrongen. Hij is de patroon van de geleerden en toonde als zoodanig zijne belangstelling aan Hiuen Tsang, wiens hij in een droom verscheen en, getrouw aan zijn roeping als orakel, bij die gedenkwaardige gelegenheid een voorspelling deed, waarvan de bijzonderheden aan het nageslacht overgeleverd zijn in het reisverhaal van den Chineeschen reiziger. 5. ONDERGANG EN HERNIEUWING DER WERELD. TIJDPERKEN. Volgens algemeen Indische voorstelling is de wereld onderworpen aan ondergang en hernieuwing of schepping. Dat is niets anders dan beeld- spraak om de groote, maar tamelijk wel bekende waarheid uit te drukken dat de zon elken avond ondergaat en elken morgen weder verrijst. De groote tijdperken die er verloopen tusschen ondergang en vernieuwing, of wel tusschen twee scheppingen, d. i. twee morgentijden, de kalpa’s, zijn dus te herleiden tot den duur van één dag, hetzij van 12 of van 24 uur. ? De Buddhisten kennen ook deze mythologische uitdrukkingen voor dag en nacht, onderscheiden echter drie soorten van kalpa, namelijk: groote Kalpa’s, onberekenbare of onbenoemde Kalpa's en Tusschenkalpa's. De theorie der Zuidelijken * wil dat elke groote Kalpa verdeeld is in 4 onbe- rekenbare of onbenoemde, welke achtereenvolgens den naam dragen van Samwarta, * voortzetting van Samwarta, Wiwarta 5 en voortzetting hiervan. In het eerste heeft de ondergang plaats; in het tweede blijft de toestand 1 Stan. Julien Histoire de la vie de H. T. 2)4. 2 Een goed overzicht van de cosmogonische mythen der Indiërs vindt de lezer in J. Muir Original Sanskrit texts, vol. I (2° uitg.) 483—160. 3 Childers Pali Dict. onder kappo; Hardy M. of B. 7. * D. i. samenrolling, namelijk van het weefsel van stralen, het stralennet dat de Daggod ontrolt, heeft uitgespreid; men vergelijke o. a. Rgweda 2, 88, 4. $ D. i. ontrolling. ` D 330 DE DHARMA, van chaos voortduren; in het derde wordt de wereld hernieuwd en het vierde is de voortzetting van het voorgaande. Een onberekenbare Kalpa bevat wederom 20 Tusschenkalpa’s. In zulk een tussentijd heeft er een regelmatige vermindering van de levensduur der menschen en een daarop volgende vermeerdering plaats. De kortste levensduur telt 10 jaar, de langste een asankhya, onbenoemd getal. Wat dat langere en kortere leven der menschen eigenlijk betekent, is niet moeilijk te raden, als men weet dat ettelijke woorden voor "man, mensch" ook betekenen een schim, of in mythologische taal: helbewoner, en dat daarenboven de schaduwwijzer in het Indisch "man" genoemd wordt. Van zonsopgang tot den middag neemt de schaduw regelmatig af, om daarop even regelmatig in lengte toe te nemen. Een Tusschenkalpa is derhalve in de taal van gewone stervelingen het vierde van een etmaal. Hij laat een verdere onderverdeeling toe in 8 yuga's, die in opstijgende linie heeten Kali, Dwâpara, Tretâ en Krta, en in afdalende: Krta, Tretâ, Dwâpara en Kali. Hieruit volgt dat Kali de tijd is van den vroegen morgen. De duur wisselt natuurlijk af naar gelang van het jaargetijde en de aardrijkskundige breedte, evenzeer als de duur van den dag en van den nacht. Juist hierom heet het vierde van een grooten Kalpa, de vaste eenheid, een onberekenbare, een onbenoemd, d.i. een onbepaalde Kalpa, want de heldere dag is nu eens een langer, dan weer een korter stuk van het etmaal. Wanneer de zon te 6 uur opkomt, zal de Kali duren tot half acht, naar onze dagverdeeling; de Dwâpara tot 9 uur; de Tretâ tot half elf. In het Sanskriet is manu, nara (naraka). Dat deze etymologische identiteit tussen man, mens, persoon, en schemer, schijn, verschijningsvorm, soort, individu overoud is, blijkt uit de omstandigheid dat in het IJslandsch het woord zoowel „helden, mannen” betekent als „schimmen, helbewoners”. Het Noorsche woord is etymologisch het Sanskriet kali. Eigenlijk ook een onbepaald tijdvak; rhetorisch mag men het vertalen met eeuw of Aeon. Het woord kalpa betekent ook stuk, of, zooals de Duitsers zeggen: afschnit. DE DHARMA, 331 de Krta tot den middag. Van 42 uur tot half twee, is het weer Krta; van half twee tot 3 uur Treta, enz. De vier yuga's in opstijgende linie maken de reeks utsarpini, d. i. van rijzing! uit; in afdalende, de reeks awasarpini. Deze twee reeksen zijn ook aan andere Indiërs bekend en spelen vooral bij de Jaina’s een grote rol. De laatsten verdeelen de reeks echter niet in A, maar in 6 stukken, waaraan zij den term van „rondspeeken” geven. De reden waarom de officiële Indiase tijdrekening met het Krta-yuga, dus met volle middag begint, is onbekend. Men heeft er niet eens naar gezocht, want men heeft in die mythologische tijdrekenkunde eenvoudig verzinsels van te zien, de misgeboorten van een ziekelijke verbeelding. Het is dan ook gemakkelijker datgene wat men niet doorgrondt, onzin, droomerij, enz. te noemen, dan het te verklaren. Er wordt verder een onderscheid gemaakt tussen lege en niet lege Kalpas. Alleen in de laatsten worden er Buddha geboren, en al naarmate er een, twee, drie, vier of vijf Buddha’s in zulk een niet lege Kalpa verschijnen, worden zij verdeeld in vijf soorten, de laatste Bhadra genoemd. Hier heeft kalpa een andere betekenis dan boven, en wel de astrologische van horoscoop, het eerste huis, anders lagna geheeten. De Bhadra-kalpa is dus een constellatie van 5 planeten of liever van graha’s, waartoe behalve de eigenlijke dwarssterren door de Indiërs ook de zon en maan gerekend worden. De voorgaande kalpa is een constellatie van 4 graha's, en zoodanig verder. Schijnbaar naief is de leerstelling dat »de Bhadra-kalpa slechts na zeer lange tijdsverloop terugkeert». Het stelsel der Noordelijke Buddhisten komt met dat hunner Zuidelijke broeders geheel overeen. Ook zij verdeelen eenen grooten Kalpa, d. i. eeuwigheid, in 80 kleinere, van welke laatsten ieder het indrukwekkend getal van 1680000 jaren bevat. Die jaren moeten zeer kleine tijdperken voorstellen, zelfs wanneer men de nullen wegdenkt; welke is niet zoo licht op te sporen, daar de meting der kleinere tijddeeltjes bij de Indiërs te veel verschillen oplevert en bovendien niet volledig bekend is. Het behoeft wel niet gezegd te worden dat die ontzettend lange tijdperken van tertiën, seconden enz. voor de oningewijden lange eeuwen van jaren voorstelden en dat de platte opvatting hoe langer hoe meer ook bij de ontwikkelde lieden doordrong, zodat ten slotte de sleutel van het geheim verloren ging of althans in een toenemend kleinen kring bewaard bleef. Zoo is het overal en altoos met alle beeldspraak gegaan. HOOFDSTUK II Abhidharma. In het voorgaande hoofdstuk hebben wij kennis gemaakt met de mystiek-mythologische denkbeelden der Buddhisten aangaande den macrocosmos; thans zullen wij hunne wijsgeerige theoriën behandelen over den micro-cosmos. Het onderzoek naar 's menschens wezen en bestemming, naar de hoogste wijsheid die tot volkomen verlossing leidt en naar den weg om deze deelachtig te worden, vormt den eigenlijke inhoud van den Abhidharma. De oorsprong van dezen kunstterm wordt door de Doctoren der Kerk verschillend verklaard: sommige zien daarin »den dichterbijstaanden Dharma; andere »den hogere Dharma.” Er zijn nog andere verklaringen mogelijk, doch we kunnen die laten rusten, omdat men in allen gevalle het woord gevoegelijk met Metaphysica mag vertolken. De Abhidharma sluit in zich de leer van leven en dood en van de oorzaken van beide. Zonder zulk een theorie zou het Buddhismus geen Buddhismus wezen, maar niet eens een heilreligie, en toch, zoo het op iets aanspraak maakt, is het hierop: een onfeilbaar geneesmiddel tegen alle denkbare kwalen te zijn. Zoo er iets van den aanvang af in den boezem der Kerk geleefd heeft, dan is het de overtuiging dat men alleen door kennis van metaphysische hoofdwaarheden verlossing kan bereiken. Zonder den Abhidharma heeft de Congregatie geen betekenis, geen doel; want men lette er wel op, de Indische wijzen, reeds lang vóór de stichting der Orde, streefden niet naar deugd — tenzij als voorbereiding — maar naar hogere wijsheid en verlossing. Met de bewering dat de Abhidharma even oud is als de Sangha is niet bedoeld dat alle de canonieke geschriften welke tot het derde Pitaka gerekend worden, dateren van de eerste tijden der Kerk. Vermoedelijk is er geen enkel boek onder, waaraan men een zó hoog ouderdom mag toekennen, ten minste in den vorm waarin wij het bezitten, doch dit is een heel ander vraagstuk, en een zóódanig hetwelk men niet met enige kans op goed resultaat kan beproeven op te lossen, totdat er meer werken over den Abhidharma in het oorspronkelijke zullen zijn uitgegeven. Daargelaten de schaarste van deugdelijke bescheiden, levert het onderwerp op zichzelf tal van moeilijkheden op. Wie boeken schrijft ten behoeve der goden, d. i. der wijsgeerige geestelijken, loopt licht gevaar zich zó uit te drukken dat het gewone mensengeest hem met begrip, of liever hij zal zich er juist op toeleggen om niet begrepen te worden. Een alles behalve volledig overzicht van het wijsgeerig stelsel der 4 hoofdscholen onder de Noordelijken vindt men in den Sarwadargana-Sangraha. Zeer belangrijke, doch onsamenhangende, bijdragen tot de metaphysica der Zuidelijken bevatten de Milinda-Pañha. Anders berust onze kennis van het onderwerp op vertalingen en mededeelingen uit de tweede en derde hand. Op den Abhidharma is in 't algemeen toepasselijk wat in Saddharma-Pundarika cap. V de Heere van zeker vraagstuk zegt: „Die wetenschap is moeilijk te begrijpen; zoo de ongeletterden haar plotseling hoorden, zouden zij verbijsterd worden, in hun grote domheid van streek raken en dolen. Ik spreek naar gelang van ieders bevatting en vermogen. Met behulp van dubbelzinnige betekenissen maak ik de theorie (de leer) recht (in orde)" Hier betekent spreken naar gelang van ieders bevatting en vermogen natuurlijk zulke woorden uitzoeken dat ieder het zijne er uit halen kan. Niettegenstaande het vele duistere en ingewikkelde in den Abhidharma, herkent men daarin toch zonder moeite een samensmelting of samenkoppelende van bestanddeelen, overgenomen uit allerlei ongelijkslachtige oudere stelsels. Een gedeelte is ontleend aan den ouderen Weda, zoals wij die in sommige Brâhmana’s en Upanishads aantreffen; een ander aan den Yoga; een derde toont in terminologie en methode onmiskenbare verwantschap met de geneeskunde. Aan den Weda heeft de Buddhistische metaphysica de theorie van Naam en Vorm te danken; met den Yoga heeft ze gemeen de regels die men in acht te nemen heeft bij wijsgeerige beschouwingen ten einde zich te verheffen tot hogere mystieke sferen; van de geneeskunde heeft ze de diagnose van de kwalen dezer wereld afgekeken, terwijl de leer der 5 Skandha’s in haar aard een ontleedkunde, of wil men: een ontbinding der levenskracht in factoren is. Al deze bestanddeelen, alsmede het door schier alle Indische secten aangenomen leerstuk der wedergeboorte of zielverhuizing * vonden een plaats in het Buddhistische heilstelsel. Het ligt in de aard der zaak dat de tegenstrijdigheden hoe langer zoo meer aan ’t licht kwamen, en ook, dat de Doctoren der Kerk zich beijverden om hoe langer zoo meer eenheid en consequentie in het stelsel te brengen. Indien de ontwikkeling der denkbeelden in alle scholen gelijken tred had gehouden, zou men overal dezelfde vervorming der vóór-buddhistische bestanddeelen aantreffen. Dit is evenwel geenszins het geval. Om nu te vinden welke metafysische theoriën in de oudste Kerk gegolden hebben, kunnen wij vooralsnog niets anders doen dan de punten van overeenkomst en verschil, voorzover zulks thans mogelijk is, opmerken. Datgene wat aan Noord en Zuid gemeen is, zullen wij als een oorspronkelijk leerstuk der gezamenlijke Kerk mogen beschouwen. 1 Ten minste voor de leus geldt dat leerstuk; wij zijn echter niet overtuigd dat de gewone voorstelling ook die der Yogins in de hoogere graden was. 