VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
°t Vale gemaklyker de gefteltenis myner Ziele op dat oogenblik te bedenken , dan te befchryven, === ftaande op die plek gronds, welke het vernuft, de vlyt, de naaa ring van Ouden en Hedendaagfchen, geduurende een reks van bykans drie duizend jaaren, te leur gefteld heeft. Koningen hebben, aan ’t hoofd van Heirlegers , deeze ont- dekking poogen te doen , en elke tocht van den laatften onderfcheiden alleen door het aantal der omgekomenen, alle ftemden zy overeen in de teleurftelling-, die aller deel was. Beroemdheid , rykdom en eer, zyn een reeks van jaaren voorgefteld aan elk der veel duizenden, onder het bevel dier Vorften opgetoogen , zonder dat "er één Mensch in ftaat bevonden is , om der nieuwsgierigheid van zynen Vorst vol, doening te geeven, of dien vlek vau mislukking, op de one derneemingen des Menschdoms, uit te wisfchen , of dit lang ` begeerde aan de Aardrykskunde toe te voegen. Schoon flegts een gemeen Engelschman , zegepraalde ik hier ‚in myn eigen hart, over Koningen en hunne Legerbenden; en elke vergelyking deedt myne grootheid in m eigene oogen immen , wanneer de plaats zelve , waar ik ftond , het voors werp van ydelen roem, genoeg opleverde , om myn korte ftondige Zegepraal te verminderen. Ik was flegts, zints wei» nige Minuuten , gekomen , by de Bronnen van den Ùy} , doop MENG. 1791. NO. Ie C Offs SA BERIGT , WEGENS DEN OORSPRONG ontelbaare getaaren en moeilykheden , weêlker laatfte my geheel zou te leur gefteld hebben, zonder de. aanhoudende gunftige befcherming der Voorzienigheid, Ik had toen egter myne reis flegts ten halven volbragt, en alle de gevaaren „ op myne heenreis doorgeworfteld, dreigden my weder op myn terugtocht. Ik voelde „dat eene moedeloosheid my aan- greep, en my van den Lauwerkrans, dien ik al te ras voor my zelven bereid hadt, beroofde. Ik'befloot dezelve af te Wenden, tot den. tyd, dat ik, door bondiger denken, den voortgang daarvan kon fluiten. ‚ Ik zag sTRATES my wagten aan den kant des Heuvels. an STRATES, riep ik, getrouwe STRATES, kom, en zege- gs vier met uwen DON QUIXOT op dit Biland Barataria „ ` an waar wy ons wyslyk en gelukkig gebragt hebben; kom "o Aan, zegepraal met my over alle de Koningen der Aar- de, over alle hunne Legers, over alle hunne Wysgee= au ren, over alle hunne Helden!” — Myn Heer, ant- woordde STRATES, ik verftza geen woord van alles wat zegt, en even weinig wat gy meent; gy weet zeer wel da ik geen Geleerde beus doch gy hadt veel beter ge= daan, met deeze Poel te verlaaten, en in Huis te komen, om op woLDo te letten. Ik vrees dat hy iets meer zoekt dän uw Gordel; want hy heeft al den tyd, zints onze aankomst , druk gefproken met den ouden Duivel-dienaar. e Spraken zy heimlyk met elkander?” Vroeg ik. mmm a, myn Heer, dat deeden zy, ik verzeker het u. «== ‚ Ging het fluisterend toe, STRATES?” — Wat dat etreft, zulks was niet noodig; zy verftonden elkander - weronderftel ik, en de Duivel, hun Meester, verftondt ze beiden; maar wat my betreft, ik verftond van hun gefpreks zo weinig, als of het Grieksch was , gelyk zy zeiden. Grieksch! Ik mag een Ezel weezen als zy Grieksch fpra- ken , ik zou het dan genoeg verftaan hebben. — Kom,” fprak ik, neem een dronk van dit heerlyk Water , en an drinkt met my de gezondheid van Koning GEORGE DEN sa HI, en diens Kinderen.” Ik had in myne hand een roote Kop, gemaakt van een Kokusnoot, in Arabie ge- k gt; deeze was boorde vol. Hy dronk terftond , met veek genoegen , die gezondheid; en voegde "er by: „ de Ver- , delging zyner Vyanden 1" en wierp zyn Hoed in. de Ier, met een luidrugtig Heezee! — oe Nu, Vriend,” zeide ik, „is hier nog een nederiger, maar een fteeds s» heiliger Naam, hier is Opk MARIA !” — Hy vroeg m ef het de Maagd MARIA Was? mm Ik antwoordde: … I 3; Kë: VAN DEN NYE. ag ys geloof ja, STRATES. Hy fprak niet; maar gaf flegta s, ECH grom, ter aanduiding van zyn afkeuring.” De dag was zeer heet geweest, en het ongenoegen met worpo hadt my zo veel doen {preeken , dat myn dorst, buiten eenige nieuwsgierigheid om uit deeze langgezogte Bron te drinker , my tot herhaalde dronken -noodigdee an STRATES,” zeide ik, on dit is op onze gelukkige t’Huise as reis. Kom, Vriend, gy zyt reeds twee dronken ten o ageren; kunt Ey òoit genoeg drinken van dit heerlyk ss Water!’ =——. Zie voor u, myn Heer, voegde hy my te gemoet, met veel ernsts, voor Koning erorce dronk ik met al myn hart, ook voor zyne Vrouw, Kinderen , _ Broeders en Zusters - God Zegen hun allen, Amen! —= Doch, wat de Maagd MARIA betreft, ik ben geen Papist en verzoek verfchoond te weezen van eenige gezon heid te drinken, welke myne Kerk niet drinkt. —==. Wat onze elukkige t'Huisreis aangaat, God weet, dat ik niets harte fyker verlang , want ik ben reeds lang moede in dit jam- merzalig Land. Maar gy moet het my ten goede houden , dat ik weiger meer Water te drinken. Men zegt, dat deeze Heidenen alle morgens over dit Hol den Duivel aan- roepen, en ik vrees, dat ik zyne hoorns reeds in myn Duik voel, van wegen de groote teug die ik de eerfte keer wan dit helfche Water dronk. == °t Water was in de daad zo koud als ik immer proefde, mm Kom,” zeide ik, , wees niet kinderagtig , ik heb nog maar ééne gezond- as heid te drinken.” — Kinderagtig of niet kinderagtig, gaf hy my ten antwoord, geen drup van dis Water zal ` meer door myn keel gaan. jok Ter niet mede; toon my jets aartigs, gelyk gy voorheen wel gedaan hebt, doch er is geen {potten met Duivel-dienaaren, tovery en beleezing „ ie iemand een Ziekte op den hals zouden kunnen jaagen , zo ver van Huis en in dit Land. Neen, neen, zo veel gezondheden als het u belieft, met Wyn of mog liever ` randewyn , doch geen Water meer voor STRATES! Ik ben verzekerd, ik heb myzelven reeds hinder toegebragt, door: alle deeze gekheden. God vergeeve het my! ==- » Dan „°° {prak ik, „zal ik alleen drinken , en gy zyt as voortaan den naam- van een Griek onwaardig , en ver- an dient dien van Christen niet.” De gevulde Kop voor myn hoofd houdende, voer ik voort: ,, Het is op de ge- » zondheid van CATHARINA , de Alleenheerfcheresfe aller ss Rusfen, en op °t geluk van haare Helden te Paros; en s» hoor de Voerfpelling , die ik, deezen dag, op dit Al- t A aa Laar 36 `- _BERICT, WERENS-DEN: OORSPAONG ‚> taar doe, Jaaren zullen "er niet verloopen, of de Grond, `a, op welken ik thans ftaa, zal een bloeiend gedeelte van au haare Heerfchappy weezen!’’ ` STRATES {prong eenige voeten van den grond, en zeide s Indien de oude Heer u dit heeft ingegeeven , uit het mid- den van de Bron, heeft hy u niet opgehouden; zeg de wàarbeid en befchaam den Duivel, is een fpreekwoord ; doch Waarheid is Waarheid , van wien ze ook mag koe mens; geef my de kroes, ik wil haare gezoudheid drinken fchoon ik het zou befterven, Hy hieldt de Drinkfc aal daarop in beide zyne handen vast, an STRATES,” zeide ik, an niet te fchielyk: bedenk dat her Water betoverd is s door Duivel-dicnaaren5 met deezen is geen fpotten5 gy s» Zyt ver van Huis, eene Ziekte mogt u in deeze Velden „s, Aangrypen , inzonderheid als gy de Maagd maria met an een dronk vereerde.: God vergeeve het u. De Kop , riep hy, de Kop , en doe dezelve boordevol, Ik tart den Duivel, en vertrouw op St. Foris en de Draak. Dit is voor CATHARINA , de Keizerin aller Rusfen. Dat. haare Vyanden verdelgd worden, en een vloek over allen te Paros! _ Wel, Vriend,” {prak ik, , gy waart traag an in het befluiren om weder te drinken; maar gy hebt by aa dit laatfte zeker iets niet gemeend. Ik ben verzekerd „dat an ik den vloek niet dronk over allen te Paros,” —- Ach! voerde hy my te gemoet, maar ik deed het, en wil het nog- maal doen. De verdoemenis van allen te Paros , over alle te SI: te Rhodes, op Creta en Mytelene , daarby. mame gaat het, met al myn hart. — Amen, ’t zy zo! — En wie denkt gy, vroeg ik, dat te Paros zyn?” ——=» | D bid u, was het antwoord, wie zouden daar anders wee. zen dan Turken en Duivels , het {noodst geflacht van Mon- flers en Verdrukkers in de Levant, ik ben zelve te Paros gee weest: waart gy ’er immer? — Of ik er my immer bevond an Of niet, maakt geen verfchil, de Vloet der Keizerinne , an En een Leger van Rus/en, zyn ’er thans mogelyk : en an hier hebt gy, zonder daartoe uitgelokt te weezer, de Verdoemenis gedronken, van de Rusfi/che Vloot en heg an Rusfifche Leger , die van zo verre gekomen zyn, en a thans met het Zwaard in de vuist ftaan, om u in uwe vn Vryheid, en de vrye oefening van uwen Godsdienst, te. an berftelleu , neb ik het u niet gezegd, dat gy geen Griek. Christ en Waart, en naauwlyks den naam van cen en Verr, ` 33 jen - VAN DEN NYL. ` d "e y diende IT" —— : Neen , neen, myn Heert Schréeuwde STRATES, om Gods wil, zeg dat niet, ik wilde liever fter- yen, ik verftond u wegens Paros niet; er was geen kwaad in myn hart tegen de Rusfen. God Zegene hun, eu myne dwaasheid kan hun geen fchade doen, Hoezee! Catharina, Vi&tory ! —= En dit uitroepende, wierp hy zyn Muts in de heogte. ' Eene aantal Agows was op den Henvel geklommen , juist by de Valei, en zagen, met eene ftilzwygende verwonde- ring, aan, Wat ik en STRATES by het Altaar deeden. Alken twee of drie hunner waren den waterkant afgeklommen , hadden de grimmasfen van STRATES gezien , en diens oezee gehoord, waarop zy woLDO, als hy in het Dorp kwam , vroegen, wat dit alles wilde beduiden ? WoLDO betuigde hun, dat die Man zinneloos , er door een dollen Hond gebeeten, was. Dit bevredigde hun terftond met ons, Zy zeiden daarenboven, dat het Nylwater hem onfeilbaar zou geneezen; doch het was de gewoonte, dat iemand , die zulk een ongeluk trof, het Water ’s morgens nugter dronk. Ik was wel te vrede, zo men den draai, dien woLpo aan dit werk gaf, als met de ontdekking, van het tot deezen ` dag no geldofde verband , tusfchen deeze Rivier en derzek ver ou uurder , de Hond-ftar. + + * aa By de inleiding toe deeze medegedeelde Ontdekking der s» Oorfprongen van den Nyl, hebben wy aangemerkt, da an Ze ons siet zo zeer voldeedt, als den Heer Bruce zelve; an ten flot, zullen wy eenige Bedenkingen , waarop deeze an Aanmerking rust, mededeelen. Wy neemen ze over s, van de Schryveren der Monthly Review (*). Naa al dit opgeeven van BRUCE'S Zegepraal over ALEXAN= DER , CAMBYSES en CESAR, Al de Magt en al de Geleerd» heid der Oudheid, zal het der moeite wel waardig weezen, een weinig ftil te ftaan, om te overweegen , waarop deeze nieuwe Onderrigting weezenlyk nederkomt. Van de ontelbaare Stroomen, die het Meir van TZANA Water verfchaffen, is ‘er één, welke titloopt in een Poel, tot welken de Heer sruce geleid werd , door woLno'’, een leugenagtigen Gids , die hem verhaalde , dat dit de Oog» fprong van den Nyl was. De Heer Brucr zou, in eene zaak van veel minder aangelegenheid, woLpo niet op zy woord LU) For Auguft. 1790. p. dë , ` | ss ` BERICT , WECENS DEN OORSPRONG woord geloofd hebben; doch hy hieldt zich verzekerd, daf woLvo, in dit geval, de waarheid fprak; dewyl de ligt- geloovige Barbaaren van het omliggend Land, aan deezen oel iets, °t welk na eerdienst geleek , beweezen; op veer- tien Mylen van deezen Oorfprong, is de Rivier geen twin- tig voeten breed, en nergens, een voet diep; en is elders naauwlyks in ftaat, om een Molen te doen omgaan, niet meer dan twaalf voeten wyd , en naauwlyks vier duimen diep. Nu is het bykans overtollig, aan te merken, dat van de Inwoonders deezes Lands, volgens het verhaal van BRUCE „ Heidenen zynde, verwagt mag worden, dat zy den zuive= sen en heilzaamen Stroom, aan welken zy , onder andere eigenfchappen , het vermogen , om de Beeten van Dolle- „Honden te kunnen geneezen, toefchryven. Was hy geko- men tot de Bron van een der andere Riviertjes, welke in het Meir van “TZANA uitloopen, is het nier onwaarfchyn= Jyk, dat hy dergelyke blyken zou ontmoet hebben, van de digtgeloovigheid onder de onkundige Inwoonderen van der- zelver Oevers. Dit, nogthans, zou niet bewyzen , dat een deezer, in °t byzonder, de Oorfprong was van den Nyl, die, in de daad, uit zyne eigene Kaart en de voorige Kaar- ten deezes Lands, blykt, gelyk de Hydra, veel hoofden te hebben. Wy willen den Heer BRUCE niet betwisten, dat hy de eerfte Euroflaan is - die plaatskundig de plek befchryft, door hem met die byzondere eere befchonken; dan tegen het geheele Hoofdftuk, waarin hy hier over handelt (*), zullen wy een gezag aanvoeren, ’t welk de meeste onzer Leezeren kunnen raadpleegen. Dit gezag is geen ander, dan de Kaart van Africa, in de vierde uitgaaf van GUTHRIE's Grammar, Daar vindt men den Oorfprong des Nyls ge~ laatst, op den 11 Graad, Noorder breedte , juist als in de` ` aart van den Heer BRUCE, en dat de Rivier in en uit het Meir loopt , in dezelfde rigtingen , als by BRUCE; als mede, dat dezelve den koers Noordwaards wendt, juist als BRUCE dien befchryft. Het zou verveelend weezen „ een woord meer te zeggen , over het gefchil, of de Porsugeefche Jefuiten , dan de [leer BRUCE, ontdekten, ’t geen zy verkeerdlyk den Oorfprong van den Nyl noemen. Eer zy, of hy zichzelven , toege- eeven hebben, in een ydele Zegepraal, over ’t geen de uden uitvoerden , behoorden zy verzekerd geweest te zyn, uitgevoerd te hebben, wat de Oudheid niet kon vole VOCs (*) Het XII. van bet VL, Boek, | e Ki `» VAN DEN NYL; 59 en: voeren. Nu de Rivier, befchreeven door den Jefuit KIr- CHER, (die berigten van gyne Broederen ontving,) is de Nyl niet , welken de Ouden zogten, Dit (uk is voldon= gn door den roem der hedendaagfche Aardrykskundigen , onvergelyklyken Gast (*). Deeze , op dat wy dig alleen aanvoeren, heeft opgemerkt, dat het waarfchynlyk Ae , uit DIODORUS SICULUS, Lib. t. Cap. 23., fub init. wergeleeken met HERODOTUS, Lib. rr. Cap. 28., dat de Ouden twee zaaken bedoelden, als zy van den Oorfprong des Nyls fpraken. Voorëerst letterlyk , de Bron van den grooten Westlyken Stroom, ru de Witte Rivier geheeten , dte veel meer Waters bevat, en een veel langer loop heeft „ dan de Rivier befchreeven door de Zeien en den Heer BRUCE 5 ten anderen, zinnebeeldig , de oorzaak, welke die ook ware, van de overvloeijinge des Nyls. Deeze oorzaak hadden zy ontdekt in de Keerkring-Regens, die in de uge, ftrektheid van 16 Graaden aan wederzyden van de Linie val- len; °t geen de bewaarder van Minerya's Tempel te Sais, in; en, dien onderzoekenden Reiziger HERODOTUS deedt verhaalen , dat de Wateren van den Wyl, in twee tegen, elkander overgeftelde rigtingen , uit deszelfs Bron loopen, Noofdwaards in Egypten en Zuidwaards in Ethiopie; en de verhaalen van alle Africaanfche Reizigers dienen, om deeze Waarneeming uit te leggen en te bevestigen. De Keer- kring-Regens , erkennen zy , dat den Nyi doen ontfprin= en, en alle daaraan fchatting-fchuldige Stroomen , die oordwaards vloeijen in het Koningryk van Sennaar , zo wel als aan de Zebec , en aan veele groote Rivieren , die’ Zuidwaards in Ethiopie vloeijen, en dan, volgens de helling van den Grond, in de Indifche of Atlantifche Oceaanen vallen. Onder deeze, die in den laatften ftorten, telt de Heer srUCE , verkeerdlyk , den Niger, welken, op goede ‚ gronden, geloofd wordt, zich niet in de Zee te ontlasten „ maar zich te verliezen, in de Zanden van Tumbuêto (t). Deeze is dan, volgens de Egyptifche Priesters, de waare en wysgeerige Bron van den Wyl; een Bron , meer dan 3000 Jaren geleden , ontdekt ($); en niet, gelyk de Heer BRUCE , en {*) Mem. Acad. de Belles Lettres, Vol. XXVI. p. 45.. (t) Precedings of the African Asfociation.. ($) Lang vóór HzRODOTOS, geeft nomergrus aan den Egyptus of. den Nyi, den bynaam, van ðererns, qui celitus decidit, een Ri- vier door Regen voortgebragt en gevoed, Vide ArouLon. Lexicon diezeri, Voce Aert, c 4 bw OO 4O BERICT,) WEGENS DEN OORSPRONG VAN DEN NYL. en dé Fefuften verouderfteld hebben, het begim van een jam- merhertig Beekje, eu van de ontelbaare Stroomeu, die het Meir van Tzana vullen. + DE INWOOMER VAN DE PLANEET URAN U, Een Droom. (Naar Ae Engelsch. ) Gee bevond ík my op Soo bekoorelyk Landgoed , in gezelfchap met Leonogâ. De fchaonheid van den hel. deren avondftond bewoog ons, om na een aartig Zomerhuisje , in den Hof, te wandelen, waar HeraATIO, wiens meest geliefde - Weeten(chap de Starrekunde is, onder anderen, een heerlyken Telescoop houdt. Het helder blaauw des onbewolkten uit dei zels , de bedaardheid der geheele natuur, en de onbefchryfiyke fchoónheden van dit Landverblgf, vervulden my met eene foort van hemelfche aandoening; en ik verbeeldde my bykans, dat ik deeze Aarde, en alle derzelver onrustbaarende zorgen, verlaater hadr, om, in een zaliger Gewest, de rust der Regtvaardigen to naaken. Wy badden, onder het wandelen, geen ander licht dan "e geen de Hemel fchouk, alle ander licht zou het verontheiligd hebben. De Maan, in helderen glans voortgaande, befcheen al- le voorwerperi mer de zagte ontleende ttraalen, HORATIO vere zogt ons, deeze (choonbeid des Hemels, door zyn Telescoop, te bezien. Hy fprak, onder het befchouwen van de Maanber- gen, van derzalver hoogten , en noemde de naamen; hy befchreef veele van de voormaamke verfchynzelen , welke deeze onafichei- delyke Gezelline onzer Aarde oplevert. — In den loop zyns gefpreks kon ik niet nalasten te lachen, over ’t geen hy verbaalde van een Starrekundigen uit Duitschland, die, gebelgd , dae de Tekens van den Dierenriem naamen droegen door Heide ` goe uitgevonden, dich verbeeldde dat het veel ftigtiyker zou wees gen, dezelve door de naamen der Twaalf Apostelen te onders fcheiden; zo dat, volgens deeze godvrugtige (chikking, de Zon zich thans in het Teken van Ss. Mattheus bevondt (ei l Ons gefprek wendde zieh op de groote Ontdekkingen door: NERSCHELL gedain, en ik kon niet naalaaten myne eerbiedige hoogagtiog voor cien Man, en voor andere beroemde Starre- kundigen, aan wier verheevene Ontdekkingen het Menschdom zo gansch veel verfchuldigd is, op het ernftigst te betuigen. „ Kunt gy,” vroeg my HORATIO, vw hun volgen, en nagaan in ` l nm DU- (*) Deeze Droom werd in Oogstmaand gefchreevena. > BE INWOONER- VAN DE PLANEET UKANUS. = 4l a hunne hooge berekeningen?” — „ Neen, seker,” was myn antwoord; wn maar ik hen genoegen in de edele en vere „ hefende Gedagten, hoe seer door zommige bekrompene gees- » teu voor loutere belpiegelingen , zonder grond{lag, uitgemaakt, „ daar uit gebooren.” —— „En 2yt gy, Vroeg my HORA- Tio verder, „te vrede met uwen fand in rt Heeläl,nu gy geleerd „ hebt hoe onafmettelyk groot 't zelve is? Wordt gy niet ver- „unederd op de overweeging van kleinheid en weinigbeduiden- „» beid van onze Planeet, in vergelyking met de andere” — Ik antwoordde: „ Ik weet dat de Aarde tiegts één ftip is in het » groote Ryk der Scheppinge, 't welk millioenen Werelden bo- » Vat, die geen denkbeeid hebben van het beftaan onzes Aard- a kloots; maar ik weet, dat deeze de kennisneeming niet ont- „ gaan kan van Dem die dezelve maakte ; en, indien het Oppere „ Weezen , in het onmeetlyk ruim, deezen ftip, onzigtbaar voor het » Erootíte getal der gefchapene Weezens, befchouwt, kan ik my » dan verbeelden dat by de Inwoonders der Aarde niet zou ga- » deflaan? Van hoe weinig beduidenis ik ook moge weezen , ben » ik thans bet voorwerp. van Zyne andagt, en "rt is myn vn roem bet werk van Zyne hand te weezen. Heeft Hy my gee „ fchapen, Tt was om my tot geluk op te voeren; en ik moet, e overzulks, het voorwerp Zyner befcherminge zyn: myn vere > touwen op Hem is myne blydíchap en vertroosting. Wane »s neer ik op my zelven alleen het oog flaa, -vervult de bewuste » heid van myne zwakheid my met fchrik: doch, als ik bedenk, » dat ik cen gedeelte uitmaak van het Groot Geheel, het voort- aw brengzel van oneindige Magt en Goedheid, dan verdwynt elke e Ontrustende gedagte , en myn hart verheugt zich, geftreeld ww door de zoete en: onuitfpreeklykíte hoope. gelooven , dat de harten van alle zyne verftandlyke Weezens an Hemwaards worden opgevoerd, door eene wet, niet ongelyk „ aan die, waarvolgens de Planeeten derzelver omwenteling „ rondsom één gemeen middelpunt volbrengen, en dat van ieder a dee) der Scheppinge de fchattingen van hulde en aanbidding wn opklimmen, die, vereenigd, een grootfchen lofzang uitmaae- p» ken; een algemeen Te Deum der verftandiyke Schepzelen. ` Lroxona merkte hier op: Gy herrinnert my °t geen een der eude Wysgeegen gezegd heeft van de Harmonie der Spheren; en, voegde zy 'er nevens, ALEXANDER wenschte om andere Werelden, op dat hy den Krygeroem van ze overwonnen te hebben mogt wegdraagen : gy fchynt eene zelfde begeerte te koesteren ; doch om nieuwe voorwerpen van ‘genegenheid en goeddaadigheid te vinden. | Ik verbeeld my, zeide gor, dat ey, het beftaan deezer Weezens gefteld hebpende, geene zwaarigheid zult vinden, in aan dezelve de Onfterfiykheid toe te kennen. „ Uw bee e fluit,” anewoordde ik, „ is rechtmaatig, dewyl ik veronderítel » dat zy Eerbewyzers van den Allerhoogften zyn.” Lennora hervatte hier op» ik heb weleens het denkbeeld hooren voorftellen, dat een der Gelukzaligheden, voor de Deugd- zaimen weggelegd, als zy deeze vergenglyke lichaamen verlaaten , beftaan zal, in van Planeet tot Planeet te reizen. De onze heeft misfchten dusdanige Befchouwers, eenigen als Natuurkundie gen, anderen als Zedelyke Wysgeeren, — Deere laatften, betuigde noRATIO, zullen weinig geftigt worden door 't geen zy hier zien gebeuren. Het gefprek duurde nog eenigen tyd op deezen trant; doch dewyl bet laat werd, moesten wy fcheiden | en ik verliet myn Vriend en Vriendin, en de Starren, die ons dit onderhoud ga- ven, met wederzin. De flaap floot myne oogen; doch verdreef de denkbeelden niet met welke myne Ziel geheel doordrongen was; zy heerschten in myne drooméen. My dagt, ik ontdekte twee Hemelfche Weezens. Een deezer „ nr byzonder, zeer gelyxende naar een van RargarL's Engelen, koszemde my diepen eerbied in. Hy fcheen de Gids van hes andere Weezen. en fprak 't zelve in deezer voege aan: a Ine s wooner van Uranus (*), de tyd uwer Beproevinge is volein- e digd. Gy hebt de taak, u toegelegd, op de Planeet, de e plaats uwer geboorte, volbragt. De herdenking van uwe e Getrouwheid fs bet begin uwer Gelukzaligheid. Voortaan zult » gy alle de belooningen, voor de Deugd weggelegd, ontvane , y BER, 9 p CO Deeze Planeet, den r3 Maart 1781 ontdekt, en` van bem Gr Dës G UN SIDUS gebeeten, drasgt by veelen den naam des Ontdekkers, HER- SC LL; doch wy hebben, in onze Letteroefeningen, den naam van URA» mus doorgaans gebruikt, en bezigen dien ook in dit Stukjes `“ 4 Coa VAN DE PLANEET URANUS, 43 „een De Werken der Natuure waren', geduorende uw lang we leeven, de geliefde voorwerpen uwer Befchouwinge; doch in wn dit tydperk,Rort in vergelyking met het geen u te befchouwen „ valt, was het u onmogelyk alle haare Wonderen te ontdeke „ ken. Nu zult gy andere vertooningen zien op het groot too» „ neel der Scheppinge. Gaa van Wereld tot ‘Wereld, doortrek „ het uitgebreide Ryk der Natuure, in elk gedeelte zult ey de an Goedheid des almagtigen Maakers ontdekken. Tragt Hem » beter te leeren kennen, en gy zult Hem meer beminnen.” — >, Hemelsch Weezen,” fprak de geweezene Bewooner van Ura» R&S, „ẹ VErwaardig u myn Gids te zyn” …— Befchouw „” hervatte de Geleigeest, „ die Planeet, welke in den derdeg ae Kring, sondsom de Zon, beweegt. De redelyke Weezens , „op dezelve woonende, worden Menfchen geheeten, en zy „ hebben hunne Planeet, de Aarde genoemd, Reeds heb ik u het vn vermogen gefchonken van hunne Taal te kunnen verftaan; eg. » zult onzigtbaar onder hun verkeeren; leer hunne natuur, buns „ne beftemming en hunne zeden, kennen.” — Hier ontwaakte ik fchielyk, en bet (Geet my dat myn Droom eindigde. Ik dage nogthans op eenige vertooningen, welke een Befchouwer der Menfchen Kinderen moesten treffen, dien men ftelde bevryd te weezen van onze driten, dwaalingen en zwakheden: en overe woog desgelyks de onderfcheidene aandoeningen van vreugde , verbaasdheid, of verontwaardiging, welke hy zou ontwaar wore den , op de befpiegeling van zo verfchillende tooneelen, Vervuld met deeze denkbeelden, viel ik weder in flaap, en myne vere beelding ne andermaal den Bewoonder van Uranus,met zyn Gee leieeest. Hy riep uit: „ Welk eene Wereld is deeze! Welk een wonderbaar mengzel van Wysheid en Dwaasheid, van Waarheid en Dooling, van Grootheid en Laagheid, onder deeze Menfchen, gezegend met zulke onfchatbaare gaven, en dezelve bykans bee ftendig misbruikende! Hier fchreit de Deugd, daar wordt de One Schuld verdrukt, elders zegenpraalt de Boosheid ; en deeze Mena Jeken, deeze oneenige Broeders, vergeeten onophoudelyk te ge- iyk hun algemeenen Vader, hun Pligt, hunne Beftemming. Ik beb gezien, dat de Magtigen de Zwakken verdrukken; ík heb gezien , dat de Armoede van honger verging'aan de deur van verdwaasden Rykdom, die, door Buitenfpoorigheid en Overdaad, zich ten grave hielp. Waarom deeze ongelyke uitdeeling onder Weezens , die denzelfden oorfprong, dezelfde behoeften, en de- zelfde regten, hebben?” == De Engel antwoordde: „ Hun » Leeven is kont, ep hunne Zielen zyn onfterfigk. Daarenboven, » moet gy, in de opmerking van het lot des Menschdonis, zorg em draagen , dat gy niet moet oordeelen volgens het enkel voor» n komen. Om u te verzekeren, of zy gelukkig of ongelukkig s Zyn, moet gy hunne harten onderzoeken. De Deugd fchre:t, e ZER gy; maar de Hoop onderfchraagt haar in den drok, en de » Godsdienst verligt haare verdrukkingen. Groose op, (prak ` 9» Ae + Kä 44 DE INWOONER e een Wysen onder hun, ik bid u alleen voor de Beowen; ik bid e Niet voor de Goeden, Gy hebt g Voor kun gedaan mes hus » goed te maaken ——— Zegepraak de eid, ’t is een kortftone wn dige en bedrieglyke zegepraal der dwaasheid. Geluk ontvliegt ve Atoos den Schuldigen; en knaaging, die bem onophoudelyk s» vervolgt, verwoest de genietingen, aan welke hy dwaaslyk zyne » Deugd opofferde.” e Helaas!” viel bem de Bewoonet van Uranus in de reden. ftaat zou een diepgaander indruk op, bunne harten maaken, en alle verzoeking van derzolver verletdend vermegen ontblooten.”” » Dit Leeven,” antwoordde de Engel, „ is voor den Mensch s ten proefftaat gefchikt. Zyne voorbereiding tot eene betere e Wereld vorderde eene trapswyze zuivering, ontftaande uit on- an derwerping aan tugt. De fand, derhalven, aan bem hier op e Aarde toegefchikt, was zodanig als kon dienen tot beantwoor- » ding aan dit oogmerk, door alle zyne vermogens van werke s, zaamheid te vooríchyn te roepen, alle zyne zedelyke hoedanig- p heden uit te lokken, en zyn geheel Charaâer in °t licht te bren- an BE, Te deezer oorzaake was het eigenaartig , dat zwaarigheid En verzoeking hem op den weg van pligt zou ontmoeten, » Groote, alle verbeelding te bovengaande , beloften, worden der » Deugd toegezegd; d deeze beloo n worden, als nog, e in 't duister, of in een wyd verfchiet, gelaaten. De indrukken » der zinlyke voorwerpen (taan zodanig over tegen de ontdekkin- a Ben der Onfterfiykheid , dat 'er een ftryd omftaat tusfchen Geloof ss €D ziniyke Gewaarwording, tusfchen tegenwoordig Vermaak en an toekomend Geluk. In deezen zomtyds harden firyd, worden » de Zielen der Braaven beproefd, verbeterd en verfterkt. In an dit veld behaalen zy den lauwer der overwinninge. Hier wore ~p den de Hoofddeugden van Kloekmoedigheid, Maadgheid en wn Zelfverlochening gevormd ; Bedaardheid in Voorfpoed, Geduld „ in Tegenfpoed,en Onderwerping aan den Wil van eon, geleerd; » Liefde en Vergeefiykheid jegens elkander, te midden van de e veelvuldige dikwyls ftrydige belangen, gevorderd. Met één an woord , van de mededinging tusífchen "Tel en Eeuwigheid , ‚> hangt voornaamlyk de Betragting van Tu Meníchen Deugd af, » Cn de duisternis, welke in dit Leeven de voorwerpen der Eeus e Wigheid benevelkk, houdt deeze mededinging gaande.” » ik erken,” antwoordde de Bewooner van Uranus, „ Ik aan, bid de Opperfte Wysheid in dit werwonderlyk Plan. Ik bemerk eok dat de ongelykheid tusfchen de Kinderen dez Manfchen niets . meer VAN DE PLANEET URANUS IC? meer is den eene fchpnbaare wanorde, dat het dient ee de ga- legenheden ter Deugdsoefening te vermeerderen, en hun, by tappen, tot een fast van Volmaaktheid en Gelukzaligheid op te voeren. „ De Godlyke Goedheid,” hervatte de Engel, „ heeft een „ juist evenwigt gefteld tus(chen de behoeften haarer „len, ea de hulpmiddelen welke zy aan hun verfcheft. ‘t Ie vm noodzaaklyk de Meníchen men | hunne oorípronglyke 8 „ Gelykheid to herinneren, en teffens hunne volheerlyke De, „ ftemming voor oogen te houden: eene zeer wyze en giriteg, „ kende Inrigting dient ter bereiking van dit tweevoudig einde. „ == Volg my, laaten wy in dat ruim en ftaatlyk Gebouw „ treeden, waar heilige Lofzangen ten Hemel klimmen, en z» „ veele Stervelingen by een vergaderd zyn. Daar heshaalen de wm Kinderen des ftofs de Lofzangen der Hemelfche Geesten , wele „ke hun bet verheeven denkbeeld inboezemen, dat zy allen » gelyk zyn van Natuure , allen voor de Eeu geíchae „pen 1 Hier worden alle onderícheidingen van ‚ Anders „ menigwerf zo doorlteekend, vernietigd. De Vorst en de On- „» derdaan, de en en de Geringen, voeren dezelfde taal, wn haaken na 't zelfde goed, en koesteren dezelfde hoope — de „ hoop der Onflerflykheid! De Leeraar verklaart daar aan den s» Vorst, dat de Koning der Koningen zyn Regter is; en den On- s» derdrukten „dat by den Almagtigenals zyn Befchermer kan aanzien. „ De Grooten worden op het treffendst herinnerd , dat zy (tesfiyk » Zyn, en de Ongelukkigen, dat er een ander Leoven is aan de „ andere zyde van bet Graf. Hier ontdekt de Ryke den Armen nevens bem in denzelfden kring, en bezeft dat alle Meníchen Broeders zyn. Hier zend de (chreiende Weduwe haare Gebe- » den op tot den Vader der Weezen, en haar harteleed wordt „» Verzagt. Zie daar dien blinder, zyn boezem ftaat open voor Vreugd ; hy boort, dat de duisternis, waarin hy hier omdoolt, we flegts kortftondig is, en dat ber licht des Hemels zyn altoos- s, duurend deel weezen. Befchouw zyn Medgezel , zyn Gids, „ Tempelwaards , by is nog meer dan de Blinde te bekiaagen , „ by. treurt om onftandvastigbeid van eenen vermeenden e Vriend; doch hy leert, dat de cop, dien be aanbidt, alle zye „ne Schepzelen bemint. Dit denkbeeld fterkt zyn hart, vere „ dryft zyn kommer, v alle kwellende gedagten, en zyns » traanen zyn niet meer traanen van bitterbeid en harte SE... « « `. ” Het gelui van een nabuurige Kerk-klok brak hier myn Droom en Slaap af. De dag riep my. tot myno bezigheden. Ik rees rond op, en vernederde my voor de Godiyke Kater? de vitboezemingen van een godvrugtig en dank gemoed daar- aan woebrengende. Dr P BY HET EINDIGENDE JAAR 1790, | | BY BET EINDIGENDE JAAR 1790. Fragment.) See = Dus weder een Jaar geëindigd: ===» een Jaar tot ons leven toegevoegd: — een fchakel aan omze levensketen gehecht: —=— een (chrede nader aan ons graf gevorderd : —— en — zoo rollen de Jaren van ons leven, het eene na het an- dere, als ongemerkt, voort: — Aanbiddenswaardig is de goed» . beid van Hem, die ons, tot nu toe, in zyne Gunfte (paarde, — door wien wy, tot heden, leven , ons beweegen , en syn. Was het de wyze (chikking van den Schepper der Natuur, om ons op dit Waereld-rond, elk in eenen byzonderen kring, te plaatzen? Hy was het ook, die, door zyne waakzame goedheid, ons —— door zoo veele verwisfelende Toneelen van dit leven. geholpen beeft. — Klk onzer, in byzondere omftandigheden geplaatst , ondervond ook hier in, — elk op eene by- zondere wyze, de alles beftierende Hand van Hem, buiten wiens oneindige kennis niets gefchied, Hoe veelen onzer Landgenooten zagen het verloopen Jaar in. gezondheid , — met vreugde en genoegen, eenen aanvang ne- men, die nu reeds, in de groeve der vergetelheid — begra= ven liggen; en, — wie weet, welke plannen zy ontwo — welke befchikkingen zy gemaakt hadden, — om ten eenigen tyd uit te voeren, dan — zy zyn niet meer — en da rol hunnes levens is afgeloopen. — Gy, daarentegen , die nog leeft, — die weder een ander Jaar hebt zien verfchynen. — dankt Hem, die u, tot op dit uur en oogenblik, heeft doen ftaan- de blyven, op de bobbelige baan van dit leven. Ja mmm gy die ‘het afgeloopen Jaar, voor u een Jaar van Zegen, bebt ` mogen noemen, die Welvaard hebt gezien in uwe Huisen, dio uwe Winkels den eenen Voorraad na den anderen hebt zien uitleveren. Gylieden, inzonderheid, hebt dubbele reden van dankbaarbeid, jegens den Algoeden Verzorger 3 en Vader, van ons Meníchen. — Dan, was het verloopen Jaar, voor anderen , een Jaar van on- fpocd, heeft iemand uwer uit den bittren Ramp-kelk moeten nken, — de tezenheden van dit leven moeten (maken: — denkt altoos, de Heer Regeert; en — alle Zone daden zyn enkel Wysheid! Wie weet — of niet (omg uit de voorvallen, die glieden , als zoo veele rampen hebt befchouwd , heilzame gevolgen p in den volgenden tyd uwes levens, geboren zullen worden. «== Edoch, == Zoo niet, onderwerpt u aan Zyne onnagaaifbare fchikkingen. Wie is er onder de Sterve- lingen, die de Hand des Wyzen Beftierders kan af/laan? of vee Hem zeggen kan, wat doet py? =——— En waarlyk, befchouwen wy alle de verfchillende, — de onderfcheidene lotgevallen , van BY HET EINDIGENDE JAAR 1790» CN van dit leven , hoe allerbyzonderst is dan ieders lot en deel op deze Wereld, van zyn Wieg tot «==» aan zyn Graf: en —. hoe zien wy enze dagen, als eene voorbygaande fchaduw heenen ! Zelfs van zulken onzer Nabeftaanden — Vrienden en Bekenden, die wy, kortziende Schepzelen , begrepen, hier op deeze Aarde van zeer groot nut te zyn. Met welk eene warme Aandoening wenschte de brave Man, — de naarttige verzorger van het Huisgezin, ene lieve ea deg Heeren Zegen toe, by de intrede, in het afgeloopen Jaar! — enbewust , dat hy het einde niet aanfchouwen zoude, —= dat by nu reeds, in den duistren Grafkelder, zoude nederliggen, ten prooi der Wormen. | | Hoe zucht nog het Owderlooze Kroost, by het: herdenken aan, —— voor bun, zoo zwaar verlies! Hoe verheugden sy zig, by den aanvang van het verloopen Jaar, in den bloct en de welvaart hunner lieve Ouders! Maar nu, by bet einde van het zelve, hooren wy hun zeggen — zy zyn niet meer. Wy zyn beroofd verftooken —== van hunne tedere en en lieve omhelzingen wyze raadgeevingen! ‚ waarde Landgenooten, —= hebt gy in vroeger daren, in bet verdweenen Jaar, — gevoeld en — de flaane de —— en — de Zegenende Hand van den wyzen Bettier- der aller ondermaaníche zaken, eerbiedigt zyne handelingen: — maar, vraagt dan ook aan ù zelven, of gy, als Christenen =— als Burgers — — wel beantwoord hebt, aan uwe vwerplichtine gen? —— Kunt gylieden, op het einde van °t Jaar, zeggen, — Godsdienftig ten aanzien van uwen God geleefd te bebben? — Met uwen Naasten gebandeld te hebben, gelyk gy altoos wenschie van hun gehandeld te worden? —— Heeft eene allezins ftrikte Regtvaardigheid, in alle uwe verrigtingen, by u plaats gehad? — Heeft eene matige ingetogenheid uws levensgedrag u eene vok komene gezondheid doen behouden? — Hebt gy, door het betrachten der uitmuntende pligten van weldadigheid en mede KC Izaambeid, de ganen, von uwe bedroefde Natuurgenooten ; en &liendigen, en — die om hulpe tot u riep —— bygeftaan; den Naakten gekleed, en het arme Huis» gein, — — het Ouderlooze Kroost, dat om Brood en Hulp toe u riep geholpen? —— Hebt gy, door nyvre Spaarzaam- heid, door Zedigheid, en Deftigheid, — den luister uwer brave Voorvaderen doen herleven? — die Vaderlandíche deftigheid, welke. "e Lands Welvaart voorheen fchraazde, en ons, — weleer, voor den Nabuur ontzazlyk maakte. Hoe gaat dat weleer bloeijend Gewest —= nu helaas! means door Weelde — Losbandigheid — en vuil Eigenbelang, als ten gronde! Hoe jammerlyk is het de fpeelbal, een voorwerp der {maad , en verachting van anderen, geworden, Wat wonder t Verschting van God en Godsdienst fpeelt thans genoegzaam opene ek haren rol. —= Bone baldadige verkwistende manier van leven, Dr. 3Y HET EINDIGENDE JAAR 1790» in pragt van kleeding en huishoudelyke bedryven , doet veelen den nood der Armen vergeeten, — de ooren ftoppen vöor het jam- merlyk geklag der Ellendigen, — Hoe (terk moet zulks u ‚wenscht _ gy waarlyk,dat dit begonnen Jaar voor den Lande een Jaar van en zy , noopen , om, door een voor anderen vocrbeeldelyk rag , als Burgers en als Christenen, u de Zegeningen van den Hemel dubbel waardig te maken! — Ó Dat dan Kenspezind- heid, Vaderlandsliefde, en Burgertrouw uw fieraad zy; — vere krygende hierdoor den roem, en de achting, van alle Braven! Welsan dan, myne Landgenooten , Gylieden die met my, boe ven zoo veele duizenden , den aanvang van cen nieuw begonnen Jaar aanfchouwt; — Gylieden, die zoo veele uwer Natuurgenoor ten — Vrienden en Bekenden, in het verloopen Jaar, ten duige teren Graf kelder, hebt zien wegdragen; en — dus de grootíte aller Zegeningen met my geniet: dat wy —= nog leeven. Zende met my, als Christenen — als Burgers, van dit ens Nederland, uwe eenparige verzugtingen, tot den Onnagaanbaren Beftierder- van alles; tot dat Wezen, wiens toevoorzigt gaat over al het Zienlyke en Onzigtbare, over den Slaaf in zyne Ketenen, zoo wel als over den Vorst op zynen Troon. Smeekt Hem, dat het Ons en onzen Kinderen welgaa, tot aan het einde onzer da- gen! , Zoo wende de God van Nederland alle rampen van het zelve af! Zoo doe Hy het den Lande welgaan ! Zoo bloeije de Koophandel, die Zenuw van onzen Staat, in alle zyne takken , als in de dagen van ouds! Zoo komen de volgeladene Kielen, behouden en opgeftoord, in de Haven hunner begeerte | Zoo geniete elk Burger, van aynen eerlyken Handel en Beftaan', eenen ruimen Zegen, — onder het bloeijen van alle nuttige Kunften en Weetenfchappen. / VERHANDELING OVER DEN VOORTGANG DER ONDEUGD IN °T MENSCHLYK HART, EN DE BEHOEDMIDDE- LEN DAAR TEGEN. Die met den wyzen omgaat zal wys, maar die der zotten medgezel is, zal verbrooken worden. — Komt niet op het pad der Godloozen, noch treedt op den weg der Boozen s verwerpt dien, gaat e niet door, wykt er van , en gaat voorby. SALOMO. (Naar het Engelsch. 3 Gehoon de Menschlyke Natuur thans vervallen is van haaren oorfpronglyken luister, zyn er, nogthans , vere fcheide goede Beginzels in "a Menífchen Hart overgcblee« ven. Weinigen zyn er, zo eenigen, in wier Gemocde- ren de Eerbied voor het Opperweezen niet eenigermaate ingedrukt blyft. In ieder boezem vindt men eenige gocd= aartige Neigingen, en het Geweeten behoudt fteeds een bezef van het onderfcheid tusfchen zedelyk goed en kwaad. Deeze Beginzels van Deugd blvven altoos vatbaar voor verbetering, en kunnen, in gelukkige omftandigheden , cen heilzaamen invloed hebben op de Dcugdsbetragting. Dan, zodanig is de zwakheid onzer Natuure , en zo veelvuldig zyn de verzoekingen ten kwaade, dat zy by aanhoudendhcid_ gevaar loopen van geheel uitgewischt, of in zo verre ver- zwakt te worden, dat ze geen uitwerking op onze daaden hebben. °t Zyn goede Zaaden , oorfpronglyk in het Har gezaaid; doch die aankweeking behoeven am tot rypheide op te grocijen; maar, zonder dezelve gelaaten , loopen zy gevaar van verftikt te worden, door die menigte van kwaa- de planten , welke de rondsom liggende grond in overvloed voortbrengt. MENG. 1791. NO. 2. ` D | Qik en VERHANDELING Onder de veelvuldige oorzaaken, die bederf in ’t Hart baaren , en den voortgang daarvan ten fterkíten begunfti- gen, is ’er geen meer vermogend, dan de befmetting, verfpreid door kwaade Voorbeelden , en’ vermeerderd door byzondere verbintenisfen met Perfoonen van losfe Beginze= len en ongebonde Zeden. Deeze is de algemeenfte bron van die Ondeugden en Ongeregeldheden, welke zo over- vloedig opwelt in groote Steden, en menigwerf, in *t by- zonder, verderfiyk wordt voor de Jeugd, zelfs voor de zodanigen, wier leevensaanvang veel goeds beloofde. W zullen den voortgang van dit beginzel des Zedenbederfs aanwyzen , en onderzoeken - door welke middelen eene flegte Verkeering goede Zeden allengskens ondermynt, en eindelyk geheel overhoop werpt. Hoe onaangenaam het ook moge weczen de Menschlyke Natuur te befchouwen , als zo zeer overhellende tot den val, zal het altoos nuttig zyn onze eigene zwakheden te kennen, en de gevaaren , welke ons omringen, te weetens; als mede de middelen aan de band te geeven, om de onheilen, daar uit te dug- ten, te voorkomen. Overcenkom{tig met het geen ik reeds opmerkte, wea ens zekere Deugdzaame Deginzelen, als eigen aan de enschlyke Natuur, zyn ‘er flegts weinigen, diey in ’t eerst, niet met goede geaartheden in de wereld treeden, De vuurigheid, der Jeugd eigen, vertoont zich, natuur- lyk , in edelmoedige aandoeningen en gevoelens van eer, in fterke verknogtheid aan vrienden en andere opwellingen van een zagt en teder hart. Meest alle Plans, met welke Lieden, die eene befchaafde Opvoeding geneoten , hun leevensloep beginnen , hebben eene verbintenis met eerlyke inzigten. Op dat tydperk verfmaaden zy alles wat gemeen en laag is. ’t Is hun een aangenaam denkbeeld, de agting der geenen, onder welken zy leeven, te verwerven , en een goeden naam te erlangen. Maar, helaas! hoe fchielyk wordt dit heuchlyk voorwtzigt verduisterd. Zugt tot ver- maak ftrekt tot verzoeking, en begunftigt den groei van ongeregelde driften, Leermeesters in ondeugd ontbree- ken zelden „om de Driften der Jeugd aan te ftooken en te ftreelen, Hunne minderen zoeken in hun gunst in te drin- en , door flaaffche inwilliging van alle hunne begeerten. lyde dat zy eenige verdediging vinden voor de vryheden welke zy gaarne neemen, luisteren de jonge Lieden gree- tig na de (tem der zodanigen, die hun inboezemen, dat de (trike denkbeelden van Godsdienst, Orde en Deugd, ou OVER DEN VOORTGANG DER ONDEUGD,. _ Li ouderwets en laag zyn; dat de bepaalingen , welken deeze opleggen , alleen goed zyn om voorgefchreeven te worden aan Kinderen, ef gepredikt voor het Gemeen, °t welk die teugels behoeft. Maar de goedheid van hun Hart, boezemt men hun in, en de verhevenheid hunner uitzigten , geregtigt hun om zich eenigermaate te ontflaan van die (renge tugt der Ouderen en Leermeesteren. Hoe ftreelend dusdanige inboezemingen mogen weezen voor de jongen en onbedagten , zyn egter bbne eerfte ftap- pen in de Ondeugd omzigtig en fchroomagtig , en worden , nu en dan, door naberouw gevolgd. Wanneer zy zich meer in de wereld beginnen te mengen, en toegelaaten wor- den in de Gezelfchappen , waar lustige vrolykheid den toor geeft , vinden zy deeze losbandige denkbeelden onderfteund , door ’t algemeen gedrag ‚ en worden allengskens ftouter in de vryheden , welke zy neemen. Zyn ze tot een werkzaam leeven opgebragt, zy beginnen een afkeer te krygen van vlytbetoon, en zien met veragting neder op de werkzaame menigte der Burgeren. Bekleeden zy een hooger rang, zy denken dat hun voege zich niet van huns gelyken te ondere fcheiden , en die vryheid van gedrag, dat air van losheid , der zodanigen met welke zy verkeeren, en weetern te lee- ven, aan te neemen. Indien overvloed van middelen onge- lukkig deeze neigingen begunftigt, loopen zy rond in een nimmer eindigenden kring n vermaaken en uitfpanningen 5 nagt en dag worden ondereen verward; ’t fpel vult de tus- fchentydvakken op; zy leeven meest op openbaare plaat- zen; geeven zich aan veele fpoorloosheden over, die hun zelfs niet maaken, enkel uit zwakke toegeevendheid , en uit vreeze van uitgelachen te zullen worden door hunne Mede- makkers. Onder deezen neemen de verst in Ondeugd ge- vorderden en ftoutíften altoos den voorrang; de overigen volgen hun met alle onderwerping , en vorderen in de fchool der Zedenloosheid , juist in evenredigheid van de zwakheid huns verftands , en de fterkte hunner driften. Hoe veelen yten, op deeze wyze, eenige der beste jaa- ren huns leevens, rondgevoerd in een draaikolk van ’t geen niet zo zeer vermaak als wel losbandigheid mag heeten ? In de hebbelyke verkeering met nietsbedryvenden en ongebonde- nen, gaat, al wat opmerkzaamheid heet, ten eenemaal vere looren : terwyl zy van ’t eene ledig Hoofd tot het ander bedagtloos Hart gaan, fchiet de dwaasheid op m alle der- zelver belachelyke gedaanten; zet hun aan tot loshandighee den binnens huis, of tot openbaare luidrugtigheden ; zom- - 2 tyds ER VERHANDELING tyds door den drank daar toe vervoerd, zomtyds doer enkele ligtzinnigheid gedreeven. Ik wil gereedlyk toc{taan, dat, te midden van al decze jeugdige verdwaazing, veel Goedaartigheid kan overbly- ven: dat men er edelmoedigheid en trouwe verknogtheid aantreft 3 ja, dat er nog eenige Godsdienftige fchroom blyft huisvesten , met de overblyfzels van de goede indruk- ken, welke zy in vroegere dagen ontvingen. Het zou zeer mogelyk zyn zodanige Perfoonen te regt te bren- oer, hun tot nutte en agtenswaardige Leden der Maat- fchappy te hervormen, indien eene leer- en deugdzaame verkeering gelukkig ,de plaats innam van den ydelen hoop, met welken zy zich dus lang vermengden; indien zy een beroep van aangelegenheid aanvaardden,’t welk hun in een anderen kring van werkzaamheid bragt; of, indien hun, ten hunnen beste, een zwaare flag van tegenfpoed trof, die ernftige edagten baarde. Maar, indien Jeugd, Ge- zondheid en Middelen , hun byblyven, indien eene opvol- ging van foortgelyke Medgezellen hun vermaakt, hun tyd wegneemt en hunne driften opwindt , zal de dag des ver- derfs , des onvermydelyken verderfs , welhaast aanbree- ken. De Middelen zyn verteerd; de Gezondheid is be- dorven3 de Vrienden vinden zich gebelgd, gehoond; gry- ze Ouders zyn misfchien, door droefenisfe overmand, ten grave gefleept. Er zyn zekere trappen van Ondeugd, die meest het character van belachlyk en veragtlyk met zich draagen; ook zyn er trappen waarop dezelve haatlyk en verfogie lyk wordt. Indien by de andere verdorvenheden, welke het Hart reeds heeft aangenomen, de inboezeming Komt van de beginzelen der Twyfelaarye, loopt, al wat Zede- Iykheid mag heeten, gevaar van uitgerooid te worden. 