VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
„ Eene andere foort van Afhanglykheid beftaat in het zoeken van de gunst der Grooten, In dit geval vertelt men den Jop- geling, dat hy op kleinigheden niet moet zien, op geen Puncti- lios ftaan blyven; dat groote Lieden niet zyn gelyk andere Men- fchen; dat men hun op hunnen trant moet behandelen, niet tegenfpreeken , niet overhaalen door bewysredegen, of fmeeken door IN DE ZAMENLEEVING,. 79 door zich tót hun hart te vervoegen; dat het zyn post en pligt is, hunne driften en heerfchende neigingen te ftreelen , alle vleiende oppasfingen te betoonen, en onaflaatend aan te hou. den tot hy zyn oogmerk bereikt hebbe , door niet langer weder- ftaanbaare oppasfingen. Raadgeevingen van deezen aart moeten op één zeker punt uittoopen, of zy betekenen niets. Zy moeten de grenspaalen tusfchen het onderfcheid van goed en kwaad wegneemen , door het beginzel van fchaamte te ver- woesten;s want hy, die gereed is om zich met onwaardigheid te onderwerpen, tot het bekomen van. bevordering, zal niet twyfelen eenigen ftap, welken ook, te doen, om zyn Patroon te behaagen. Hy heeft dus allen eerbied voor zichzelven en braaf heid afgelegd; en, weetendé dat hy hier door in de agting “van anderen moet daalen, ftreeft ‘hy met des te vaster befluic „voort na dien ftaat van verheffing, welke ten minften het Ge- meen zwygen zal opleggen, indien geen ontzagbetoon afper- fen. Hy, die, door der Grooten tusfchenkomst, in ftaat wenscht op te klimmen, moet tragten hun te behadgen ; en het is, in de daad, een geluk voor zulk eenen , indien hem niet als een onvermydlyke voorwaarde wordt afgevorderd , dat hy zyne braafheid allenthalve opoffere. _ Groote lieden, die hunne gunstbetooningen uitreiken zonder op verdienften te letten, hebben zeker het grootte getal Af- hauvgelingen. Zy worden’ van allen het meest gevleid; dewyt de toegang tot hun het ruimst openftaat. Over het welflaagen heeft men zich niet te bekreunen , indien men flegts hunne zwakheden vleit, hunne grilligheden inwilligt, en pryst wegens begaafdheden en deugden, welke zy niet bezitten. Maar, indien een man van verdienften zich by zodanig ie» mand vervoegt, luidt de vraag: ,, Hoe is uw naam?” en deeze klinkt op den toon van gezag en verfinaading. Indien de Ver- zoeker Brieven van/Aanbeveeling medebrengt van zodanige Vriene den als de groote Heer niet gaarne zou voor ’t hoofd ftooten door eene plotslyke weigering, dan krygt hy tot befcheid , dat hy het verzoek in overweeging zal neemen: ‘er byvoegende: 5, dat hy intusfchen blyde zal zyn, hem te mogen zien,” ’tWelk in de taal der Grooten betekent, dat hy hem voor de laatfte keer hoopt te zien. De nieuweling in gunstbejag heeft nog geene andere betekenis aan de woorden leeren hegten , dan hy in zyn Woordenboek vindt. Hy herhaalt zyn bezoek, ontvangt ecne- toezegging, en neemt zyn affcheid vol hoope , en hy fchryft blymoedig aan zyne Vrienden den gunftigen ftand zy- ner záaken. De dag komt welhaast op welken hy weder zyn hof gaat maaken by den aanzienlyken Heer — — doch deeze bevindt zich thans zo druk bezig, en is dit eenige dagen lang ge- weest, dat hy met de daad geen tyd gehad heeft om de noo. dige fchikkingen te maaken; En indien de Verzoeker Maan- 2 8o PROEVE, OVER DEN STAAT BER AFMANGLYKHEÍN -dag geliefde weder te komen, s, dan zou hy zien wat hy kori „ doen!” Dit behaagt den Afhangeling. Het denkbeeld , dat die groote Heer hem niet vergeeren heeft, ftreelt hem; hy fehept genoegen daar in, dat deeze, te midden van de over- kroppende menigte van bezigheden, genveg voor hem over heeft, om ten zynen nutte werkzaam te weezen. De afge- fprooken dag komt. Op deezen wordt een andere bepaalds dit gaat van dag tot dag deezerwyze voort , tot dat 'er Maane- den verftreeken zyn in vrugtloozen aanzoek. Dan begint hy eerst te vermoeden, en wordt in *t einde verzekerd, dat hy . bedroogen is 5 dat hy zyn tyd, en het weinige geld, °t welk hy nog hadt, en alle beleefdheid , wclke hy kon betoonen, ver- fpild heeft; enkel.om de eer te hcbben van de lyst te vermeere deren der zodanigen, aan welke die groote Heer zyn kunst uitoefent om den minderen geduld te leeren. Gelukkig, in de daad; zou het voor veelen weezeu, indien zy de bedrieglykheid leerden kennen van het vertrouwen op de be- loften van Grooten; en moeds genoeg bezaten om zich áan ver- dere onwaardige behandelingen te onttrekken, Maar het is vreemd, hoe zommigen het wagten op der Grooten gunst voor iets aangenaams , en anderen het voor wellecvend houden, Juist terwyl ik diy onderwerp behandel, heb ik een geval aangetroffen in de lLecvensgefchicdenis van joun, Hertog van Argyle, eenige jaaren geleden geftorven, welke ik niet kan naa- łaaren hier by af te fchryven, als zeer pasfende op hét onder- werp voorhanden. Het kan den Grooten toi een les flrekken, en zal voor anderen niet van leering ontbloot weezen. Indien Lieden van aanzien ‘er op agt geeven , zouden de jammeren van uicftel en onafhanglykheid gfootlyks verzagt worden, en zy, die het beste van hunnen leeftyd flyten in het bejag van de gunst der Grooten ‚en eene foort van onvergenoegdheid op- doen, welke bun nimmer verlaat, of tot wanhoop vervallen door opeen gehoopte teleurfiellingen , zouden zich ontflagen vinden van een gunstbejag: zo onwaardig aan een werkzaam en onaf- banglyk weezen, en zich vervoegen tot Bezigheden, welker uitlag, meer in betrekking ftaande tot hun eigen vlytbetoon s in grooter maate in hunne magt is. Deeze groote Staatsman , JOHN, Herzog van. Argyle, was zorg- vuldig om niemand te bedriegen door kwistige beloften, ‘of hem in een waan te brengen die op ydele verwagting uitliep. De Bibliotheca Brittannica geeft ‘er ons het volgend opmer- kenswaardig voorbeeld van. ae Een jong Heer uit Noord- Brittanje, welopgevoed, en met ruime gaven door de hand der natuure befchonken, werd door gyn Vader na Londen befchikt; deeze hadt, nevens deezen Zoon, verfcheide andere Kinderen , en dien Zoon tot de reis zo veel medegegeeven als by met voeglykheid voor zyn ander gezin does kon. Tot die reis zyus Zoons hadt hy zyne toeftemming r ge- EN DE ZAMENLERVINGS ŝi -gégeeven op de herhaalde toezeggingen van een Pair diens Lands , om kem in eenen voeglykèn ftand tot zyn beftaan te helpen. Zyn betrouwen op deezes Edelmans toezegging ftelde hem gerust omtrent de bezorging van zyn Zoon. Vol van ftreelende hoope op onmiddelyke bevordering, ver- feheen de jonge Heer aan ’t huis zyns Patroons, die hem met open armen ontving , onder duizend betuigingen van hem allen - mogelyken dienst te. zullen doen. Döch er verliepen ver- fcheide waanden, en niets kwam ‘er dan beloften; jaaren ver- ftreeken ‘er in dezelfde ydele verwagting; elke maand kreeg ‚hy toezeggingen van geluk; maar elke maand was even on- vrugtbaar in het hem aan te brengen. De jonge Heer hadt „zyne opwagtingen gemaakt by dien kleinen Scaatsman, tot hy al zyn geld verteerd, en alle zyne Bloedverwanten verveeld hadt; nogthans werd hem geduld aangepreezen, en men be- loofde hem gouden bergen, | - In het derde of vierde jaar van dit vrugtloos wagtèn,- wane „delde by vol droefgeestig gepeins in Hyde-park, als hy zag. dat de Hertog VAN ARGYLE uit zyn Koets tradt, om eene wan- deling te doeu., —— Het viel hem in, deezen Hertog aan te fpreeken, fehoon hem geheel vreemd, en hem te vraagen om eenige, Bediening, ter befchikking van den Hertog ftaande ; den uicflag geheel aan diens Menschlievenheid laatende. Hy fprak ‘zyne Genade aan; verhaalde hem, dat hy een Heer was uit diens Land, van zulk een Naam, van zulk eene Familie; dat ‚hy zich in behoeftige omftandigheden bevondt; dat hy gehoord hadt dat 'er zulk een kleine Bediening thans openftondt, en ‚daarom de vryheid nam zyne Genade om dezelve te verzoe. ken. —— De vraag was zo vreemd , dat de Hertog hem dezelve andermaal. liet doen, eer hy hem eenig antwoord gaf; doch toen gaf hy hem te verftaan : ‚, Myn Heer! ik ken uwe. s» Familie zeer wel; doch vlei u zelven niet met dit uitzigt, en å» neem dit voor myn antwoord aan: Jk wil het u niet geeven!” De jonge Heer gaf hier op te verftaan: GoD zegene uwe Ges nade! dit beantwoordt juist aan het CharaQer, °t welk ik van u heb hooren geeven, Deeze laatfte woorden verwonderden den Hertog eenigzins. ‚Hy verzogt hier van eene nadere uitlegging. Deeze gaf de jonge Heer , met te zeggen, dat, indien een ander Pair zo »„ eerlyk geweest was om hem ’t zelfde antwoord te geeven , „ toen hy de eerfte keer Zich tot hem vervaegde, hy zich nu „in omftandigheden zou bevonden hebben , die hem niet „ noodzaakten zich by zyne Genade te vervoegen, op eene zo s, zonderlinge wyze als hy tegenwoordig gedaan hadt, door y» dringenden. nood daar toe genoodzaakt.” De Hertog, zich eenige omftandigheden herinnerende, welke hy voortyds gehoord hadt van de betrekking waar in de ‘Familie van deezen jongen Heer ftondt met diens povemo Patroon, vondt zich p . ` -3 en f 82 PROEVE, OVER DEN STAAT DER AFHANGLYKMHEID p ENZe fen door het ongelukkig geval des Jongêlings. Naa eene kone poos ftilzwygens, voegde hy hem toe, dat hy ’s anderendaags ten zynen huize zou komen; en, binnen drie dagen, zag hy zich, boven verwagting, geplaatst en bezorgd. BES AS ADRS IKEA VIRE EEL ETE EE ER, WIE ZUGT NIET? — IK ‘er een ftaat , in dit onvolmaakte leven, zeo ingerigt, dat men in denzelven geene verzug- tingen zoude hooren; geene verlangens naar een beteren toe- {tand van zaaken hooren uitboezemen ? Myns bedunkens-, leeft 'er niemand, of hy zwgt. En befchouwt men alle de by- zondere ontmoetingen, die elk in zynen ftaat ondervindt, eu daar by zyne verlangens naar beter; dan mogt men, en met allen regt, vraagen: wie zugt niet? Ja, wanneer men de na- tuur van den Mensch, zyne geaartheden , temperament, en ges duurige Aoop , die hem altoos bezielt, gadeflaat , en re gelyk de wentelende wisfelvalligheden van dit- ondermaanfche hier by plaatst; dan behoeft men zig niet te verwonderen, wanneer ‚ men elk onzer, in zynen kring, hoort zugten; daar de een zugt uit gebrek aan het noodige, daar zugt een ander, dat hy niet genoegzaam geëerd en aangebeden wordt, naar de hoeveelheid zyner fchatten ; daar de een zugt , om de weinige achting , die hem wordt beweezen, uit hoofde van zyn ampt en bediening, zugt de ander, dat hy geene genoeg- zaame aanfpraak kan maaken op die regten en vryhieden, die hy meent hem toe te behooren. Ja, de een zug om deeze , de ander om geene reden; daar elk, hoofd voor hoofd, ge- gronde redenen waant te hebben voor zyne verzwgtingen. Dus mogen wy vraagen: wie zugt niet? en, moeten wy hierop naar waarheid antwoorden, dan moet men, met vollen monde, van ons , ftervelingen, zeggen: elk zugt! Hoe zugt de Ryke, te midden van zyn goud! Vrees en angst verzellen hem by zyne rammelende fchyven ; gerugten van Oorlog doen hem beeven; het denkbeeld van Dieven berooft hem van zynen flap , en hy zug? by zyne fchatten. Dan, hy, die niets heeft, zugt ook, daar hy iederen dag zig bekommert tegen den aannaderénden morgen; hoe hy zig en de zynen zal verzorgen van het noodige; gebrek aan are beid, palaatigheid der Grooten in de betaaling van het vere diende loon, brengen hem in de engte ; hulp van anderen durft hy zig niet onderwinden af te fineeken , daar hunne ooren en harten geflooten zyn voor den beboeftigen , en zyne regtmaatige verzugtingen van hun niet gehoord worden. Ziet hem, die daar zit, op zynen Vorftelyken hein ” .- poa lee “WIE ZUGT NIET? 83 kleed wet alle deszelfs Koninglyke waardigheden, omringd van een aantal laage , kruipende , Vleijers: hoe zugt hy egter in zyn lot; daar anderen naar zyne Kroon dingen; zyne Oorlogse+ magt flagen op flagen van den vyand ontvangt, en hy gevaar loopt om van zynen Throon ter neder gebonst te worden, door hun „ die wars zyn van zyne ketenen. Ja ketenen! het gerinkel uwer yzeren fchakelen doet my denken aan den Slaaf in zyne rammelende boeijen, Hoe zugt hy, in zyuoen jammervollen toeftand, onder de harde zweepflagen van den Bombay!-daar hy, beroofd van zyne vry- beid, gebukt gaat onder de onmeêdoogende behandelingen van zynen harden Meester. Zoo zugten zy alle die regeeren, om meer dan ééne reden 5 en zy die geregeerd worden, en dus onder de bettiering van hunne Regeerders leeven, ook, op hunne beurt: dan, voor de redenen van alle deeze wederzydfche verzugtingen fchui- ven wy liever het gordyn. ‘Er zyn nog veele voorwerpen die zugten , en met grond van reden zugten, onzer befchouwinge waardig. ‘ | Zy die ter Zee vaaren, die handel dryven op den grooten Oceaan , zugten. Reikhalzend verlangen zy, op de Vader- landfche Reede liggende, naar een gunftigen wind; eindelyk = hy waait: nu sug? weder elk, of om zyne Wederhelft en Kinderen, of agtergelaatene Ouders en Vrienden. En be- ' vinden zy zig op het onoverzienbaare pekelveid; een ftorm fteekt op; de dood grimt hun met opene kaaken aan ; zy zug= Jen ‚en meenen hun einde daar te zien. Dan , befchouwen wy, in onze famenleeving, den huishou- delyken fchakel van Echtgenooten, Ouders en Kinderen; hoe veele zyn dan niet de werzugringen , die elk hunner, in ftilte , of in het openbaar, uitboezemt! Welgepaarde Echtgenooten zugten. om Kroost; ande- ren, met Telgen, de panden hunner Huwlyksmin, gezegend , zugten , daar zy zig jammerlyk bedroogen vinden in hunne plannen ; de dood rukt hunne lievelingen van hun af, of zy zien dezelve opwasfen tot hunne grievende fimarte; zy beante woorden niet aan hunne verwagting en hoop; hunne onge hoorzaamheid , baldaadigheid en losheid , die elende en fchande ten gevolge hebben, doet hunne braave, weldenkende, Ouders met droef heid ten grave daalen. Dan, Echtelingen! hebt gy, buiten uw verwilderd Kroost, (t welk veeltyds hunne losheid aan uwe onverftandige opvoeding te danken heeft,) nog geene andere reden tot verzugtingen? want, zoo ik my niet bedrie- ge, zugt gy ook om en over u zelven. Kent gy u vry van alles wat den reinen Huwlyksband immer konde fchenden ? —_ Zugt gy , fomwylen, om elkander , daar gy beiden ziet en gewaar wordt, dat dat vuur van liefde, °t welk zoo he- vig, by uwe vereeniging, op 't Echt- Altaar brandde, begint | te 84 WIE ZUGT NIET? te verflauwen , en eindelyk geheel ophoudt, —- onderzoekg u zelven , en zwgs dan, omdat gy beiden niet volftaudig hebe beantwoord aan uwe zoo duure verpligtingen.. Dan, wilde ik alle de zwgtenden fchetzen, waar zoude ik beginnen , ‘waar eindigen ? daar ik zelve gevaar zou loopen van in verzugtingen ve geraaken over het groot getal van hun die zugten. Doch, laat ik egter hun niet vergeeten, die van liefde zuge ten; die fextimenteele bonzende hartjes, die geheel aandoening zyn; die'gevoelige Gelieven, die , al zugrende , zilte en heete traanen om en by elkanderen ftorten ; hoe augten zy om de wreede onaandoenlyke waereld,waar van zy zig zoo veel moogə lyk verwyderen, Ja —— in ftilte kaatzen zy hunne verzuge tingen elkanderen toe, by bet bleeke licht der kwifche Maan, daar zy; vol verlangen, zwgten naar eene genieting van zalig- heden, onophoudelyke genoegens en vermaaken, hier .... e « «' Dan, waar dwaale ik? Neen! aan de andere zyde van het graf wagten zy elkander. Hier is alles aardsch , onges voelig. ich! wat is de waereld ledig voor hunne diepgee wonde zielen! Zoo zugten zy, van gevoel, van liefde, ô Alle gy zugtende ftervelingen, welk eene byzondere rol fpeelt ieder van u op dit Tooneel! Weenende komt gy in eene onbekende waereld ; en , keeren wy in den {choot onzer aller Moeder, de aarde , weder, men zwgt om, ons. ' | Dat wy dan dien korten tyd , dien wy hier zyn, ons ten nutte maaken , ten einde ons zelven geene redenen te ver- ` fchaffen tot verzugtingen ; want kort, zeer kort, zyn onze dagen. Als Kind verfluimeren wy een geruimen tyd van ons aanweezen ; als Jongeling verdartelen wy een gedeelte onzet jaaren ; als Man en Vader drukken ons zorgen en moeiten , en; met den Ouderdom, vergaan onze kragten; wy houden op tę leven, en zyn niet meer ! ti ar J- D.V. ® Brielle, 1297: ë d i DE ZIELSVERHUIZING, ` en Schoolvos vondt zich in ’t gezelfchap van geleerde en geoefende Lieden, en wilde een vertoon maaken van zyne Geleerdheid, door uit te weiden over de Leer der Pythagoristen, wegens de Zielsverhuizing; en gaf, in den loop zyns gefpreks, de tastbaarfte blyken van zyne domheid, onkunde en misvat» ting. Een van ’t gezelfchap wendde zich na den perfoon die naast hem zat, en zeide overluìd > ,, Ik begryp, dat PyTHAGOs ‚> RAS van gevoelen was , dat de Zielen der Menfchen, naa den s» dood, ín de Lichamen van Dieren overgaan. Maar,” en teffens floeg hy her oog op def Pedant, „ ik wist niet dat de » Zielen der Beestea in de Lichaamen der Menfcheu overgingen!” en en MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTEREN, KONSTEN EN WEETEN. SCHAPPEN, BETREKKELYK, nan REDE- EN SCHRIFTMAATIGE BEDENKINGEN, OVER DE INSTELLING EN HET EINDE VAN HET BUR- GERLYK BESTUURS OF; OVER DE PLIGTEN VAN OVERHEDEN EN ONDERZAATEN, (Volgens het Engelsch van JAMES FOSTER, DD.) MEDEBURGERS! pn D: Tytel, welken ik boven dit hier nevensgaand EA Stukje geplaatst heb, wyst uit, dat het loopt » Over een Onderwerp, °t geen, in deeze dagen, zo dik- ə» maals behandeld is, en gedeeltlyk een Onderwerp be- s treft, nu onlangs zeer breedfpraakiz onderzogt in het s laatst uitgekomen Deel der Verhandelingen uitgegeeven ',, door TEYLER’s Godgeleerd Genoatfchap, *t welk ons den » arbeid vàn eenen VAN REES, HESSELINK , FEITH » €n ROGGE, aanbiedt. Men zou des veelligt de Vertaa- s» ling van deeze Rede- en Schriftmaatige Bedenkingen y » omtrent het midden van de tegenwoordige Eeuwe in » °t licht gegeeven , overboodig kunnen agten. Dat s» ik des anders oordeele blykt uit mynen arbeid. daar a» aan befteed. » Ik wil, by het overzenden , Medeburgers! u een- em voon zeggen, wat ’er van de zeak is. Naa het leezen „ dier fchoone om den Prys dingende Verhandelingen, > welke wy elk minnaar van Godsdienftige en Burgerly- ‚> ke Vryheid ten fterkften aanpryzen, voelde ik my op: » gewekt ter herleezing van ’t geen ik my herinnerde, » Tara geleden , ten aanzien van dit Onderwerp , ge- „ leezen te hebben, in de Discourfes on all the Princi- » pal Branches of Natural Religion and Social Virtue, » by JAMES FOSTER, DD. Een Werk, waar in de „» vrye denkwyze, het gezond verftand , het volklonke „ oordeel , en de verlichte Godsdienstkennis, van dien s Christen -leeraar om ftryd doorftraalen, — By die MENG. 1795. NO, 3. G a hers 86 BEDENKINGEN OVER DE PLIGTEN „ herleezing voelde ik dat genoegen, die voldoening , welke ss my de Schriften deezes Mans doorgaande verfchaf. - „fen 3 en vond ik my ter vertaalinge van dit gedeelte „ opgewekt, dewyl °t zelve ’t gemelde Onderwerp met „ eene klaarheid, kortheid, en klem van overtuiging, be» . handelt , zo eigen aan deezes Mans fchryfwyze. » °t Zal, zo ik agte, by voeglyke Afdeelingen, geene + onwaardige plaats beflaan in Ul. Mengelwerk. ’t Zal toonen, hoe een Buitenlander, omtrent eene halve Eeuw » geleden, over dit Onderwerp dagt en fchreef, en kun- » nen dienen om uwe Leezers, ten deezen aanziene, te » verlichten 4 en aan te zetten om de breedípraakigere sen meer op deeze tyden toepasfelyk gemaakte gedagte » Verhandelingen in de Werken van TEYLER’s Godgekeerd s» Genootfchap te leezen. | » Het plaatzen deezer Afdeelinge zal my ter over- s zendinge van het overige, ’t welk nog twee Stukjes » omtrent van gelyke grootte zal uitmaaken , aanfpoge j, ren (*). Ik bly Uw Begunftiger, L. © OH He OH ğ Ik ftel my thans als myn hoofdoogmerk voor, de Ty- ranny in den {child te vaaren, en de gedrogtlyke on- gerymdheid aan den dag te leggen van die hoogstfchade- lyke Grondregelen van Willekeurig Staatsbefluur, die al- len Natuurlyk Regt overhoop werpen. ’s Menfchen hart klopt, uit eigen aart, voor Vryheid. Dit gevoel is zo algemeen, flerk , onuitdelgbaar , edel, en, gelyk de uitvloeizels van cops Goedheid en Weldaadig- eid, zo zeer berekend voor het algemeen welzyn, dat die zugt voor Vryheid niet ten onregte een God/yk In- ftins (*) Onze plaatzing ftrekt ten blyke van onze Inftemming met het Plan des Zenders: alleen hebben wy hem te verzoe- ken . ons het overige onverwyld te laaten toekomen, op dat wy agtereenvolgend dit Onderwerp onzen Leezeren kunnen aanbieden. Meermaalen hebben wy hooren klaagen over de moeilykheid om den volzinnigen rosrer wel te vertaalen; en he: dunkt ons, dat onze Begunftiger die moeilykheid gelukkig is te boven gekomen. VAN OVERHEDEN EN ONDERZAATEN. 87 find, en Aandrift der menfchelyke ziele, geagt wordt, — Dit gevoel is het byzonder voorregt van ’s Men- fchen Rede, en de eenige grond waar in ’t zelve kan opgroeijen en rypen. Eene Deugd uit dwang en een Godsdienst uit overheerfching zyn in ’t oog loopende te- genzeggelykheden. Slaayerny wischt het Beeld van cop, oorfpronglyk der Menschlyke Natuure zo {terk en diep ingedrukt, uit5 en maakt den ftaat des Menschdoms oneindig (chand/yker én veel bejammerenswaardiger dan die der Dieren des Velds, wier ‘rang op de fchaal der weezens over ’t alge- meen vordert, dat zy onderworpen zyn aan het volftrekt bedwang van een hooger verftand 5 en die, door den coD der Natuur verordend zynde tot Bdelyke dienstbaar- heid, „gelukkig geen trek na Vryheid en Onaf hanglyk- heid ontwaaren. Zo dat, volgens dit plan, de eigen- dunklyke Monarch in de redelyke, en die Beesten , welke al te wild en woest zyn, in de dierlyke, wereld de eenige yoor- werpen van GODS algemeen Beftuur zouden weezen, welke hy immer ten oogmerke hadt de aangenaamheden der Vryheid te doen fmaaken. Of, met andere woorden, dat de zwakfle, de nutfte en on/chuldisfte , geheel de Natuur door, te eenemaal verlaaten zouden weezen door de Voorzienigheid, en ten prooîje gegeeven aan verdrukkende en vernielende overmagt Tyrannen, in zich zelven de voorwerpen van af/chrik en vervloeking , boven het be- reik van pyn, armoede, of dood; de yyanden van cop; die het plan van zyn Opperbeftuur hoonen en tarten; de gesels der Volken; de pesten der menschlyke. Maatfchap- pye, die medelyden en menschlievenheid in °t algemeen ons verpligten om tegen te ftaan , en, indien het mogelyk is, te vervolgen, zo verre ’er zich eenige waarfchynlykheid van wel te zullen flaagen opdoet, tot derzelver volftrekte verdelging — — deeze vervreemden van menschlykheid , zeg ik, zouden voor wraake befchut weezen; hun geweld voor onwederftandelyk verklaard , en hun hooge gezalfde wreedheid gezalfd geagt worden. Maar wie kon hun een zo onderdrukkend en beledi- gend Gezag geeven? Dit kon de Opper - Oorfprong yan alle Magt niet doen, zonder zichzelven te verlochenen, en zyne zedelyke volmaaktheden te ontluisteren — dit niet voortkomen uit Toefemming der Menfchen , als die nimmer vyrywillig konden overeenkomen tot het beftem- men van hunne eigene M en elende, De magt, a . à 2 = wW 88 BEDENKINGEN OVER DE PLIGTEN halven , welke zy zich toeëigenen, moet geheel en al overweldiging weezen. —- En te zeggen dat zy niet we- derftaan en bedwongen moeten worden, fchoon ’er eene meerdere Magt zy, in ftaat om hun binnen de paalen van eer en regt te brengen, is, in de daad , het zelfde, als te beweeren, dat de Natuur beftemd en gevormd was tot. onheil , tot onnoodig, en boosaartig bedoeld, onheil; en dit alles met geen ander oogmerk, dan om den zrots en weelde van Magt op te hullen, en eenigen boven huns gely- ken van natuure te verheffen, ten einde zy den voet op den nek zouden zetten van hunne Natuurgenooten. — Zulk eene gefteldheid der dingen zou men eigenaartig verwag- ten van een grillig of kwaadaartig Weezen ; maar die toe te fchryven aan een GOD, die hoogst regtvaardig en oneindig goedertieren is, loopt uit op Godslastering. — Indien de Openbaaring ftrekte om zulke buitenfpoorige eifchen te onderfchraagen, eifchen die het gezond vers fiand als in °t aangezigt vliegen, geen vertoon van Won derwerken vou het gezag van zulk eene Openbaaring kun- nen onderfchraagen, of dezelve dekken tegen de verfmaa- ding van den wyzen, den braaven en den goeden. Dit egter is verre van het geval te weezen; want de heginzels des Christendoms ftryden even zeer tegen de Tyranny in de Beftuurders, als tegen Oproerigheid by de Onderzaaten. Dit: is het wenfchenswaardige middel, om wolkomene Vryheid , zonder ongebondenheid, en volflagene Orde, zonder inbreuk op onze natuurlyke Regten, daar te ftellen en te bewaaren. Doch ’er deeden zich ġy- zondere redenen op, om, op de fterkite wyze, Onder- werping en Gehoorzaamheid aan de Overheden aan te beveelen, ten tyde dat de Euangelieleere eerst verkon- digd wierd. Tyrannen, in de daad, (van welken cop een gruuwen heeft) waren toen in het bezit van Regeering en Gezag 5 maar de tegenverklaaringen en poogingen van eenen klei- nen en veragten Aanhang, toen ten tyde in de eertte opkomst, konden geen flag toebrengen aan derzelver trots of wreedheid, noch in °t allerminst hunne T hroonen doen waggelen. Die Aanhang mogt, door een voorbaarigen en overhaasten yver, zich zelven geheel en al verpletterd hebben; maar was buiten ftaat, met eenig vooruitzigt op eenen gewenschten witflag, de Vryheden des Meuschdoms weder te eifchen of te verdeedigen, Te deezer oorzaake was bet voor de Christenen de wysfte en beste party ge VAN OVERHEDEN EN ONDERZAATEN. 89 gekoozen, en gevolglyk pligtmaatig, zich te onder- werpen. Het vermaan van Apostel pAauLUs: Alle ziele zy den Masten over haar gefteld onderworpen (*) mogt, in dien tyd, weinig meer betekenen dan de raad door on- zen Zaligmaaker gegeeven aan den Ryken Jongeling, om alles wat hy hadt te verkoopen, het den armen te geevens en hem te volgen (t). Dit bevel was zelfs toen niet een algemeene verpligting, den Christenen opgelegd; noch, zo verre ik kan vinden, aangedrongen by eenigen, dan by de Bekeerlingen uit de Jooden, wier Land CHRISTUS voorzag, dat, binnen korten tyd, het tooneel des Oorlogs zou worden, met fchennis en verderf van allen byzonde- ren eigendom : hierom gaf hy wyslyk den raad om hun- ne middelen liever te befteeden tot het onderfteunen van de zaak der waarheid en regtvaardigheid, dan dat de- zelve zouden vallen in de handen der Romeinen, de Plun- deraaren der wereld , tot fteun en onderfchraaging van hun- ne Tyranny. Eene gemeenf/chap van goederen werd , der- halven , het beste voor de Christenen gekeurd in hun toenmaaligen {tand , en in de donkere uitzigten , welke hun omringden: zo was ook, om dezelfde algemeene beweeg- redenen, voor hun noodig eene (Zille onderwerping aan onregtmaatig geweld. Maar is het redelyk, dat wy, (Engelfchen,) wier Vry- heden vastgetteld en bepaald zyn door de vereenigde toe- flemming van Vorst en Volk, ons zouden gelegd vinden onder dezelfde Aarde voorwaarden van onderwerping, als de S/aaven van een wetloos en onwederftaanbaar Over- meesteraar ? —— De gevallen zyn zo zeer ongelyk, dat men van het eene tot het andere niet kan redenkavelen, Zulk eene onderwerping aan Eigendunklyke Magt, als regtmaatig en noodzaaklyk was in de Zerfle Eeuw des Christendoms , zou tegenwoordig niets anders weezen dan een vrywillig verraaden van onze eigene Regten, van die on- zer Nakomelingfchap, ftrydig met alle de Wetten van cop en de Natuur. ‚ Doch ’er deeden zich, ten tyde der Apostelen, nog andere redenen op, om Gehoorzaamheid en Onderwerping te _ (+) Rom. XIII: r. Ct) MaTTH, XIX: 25. G3 go BEDENKINGEN OVER DE PLIGTEN te betoonen aan hun, die toen de teugels der Regeerin- ge in handen hadden, fchoon onregtmaatig en by over- weldiging,. Want een nieuwe Selle moest natuurlyk om- en opzien baaren by een nog onvast Beftuur, niet ge- grond op de beginzelen van Hfd ri De zodani- gen, derhalven , die deeze Godsdienstleere omhelsd had- den , moesten, om met te meer gerustheids een Gods: dienstftelzel, °t geen zy voor van Godlyke herkomst re- kenden, te bezitten, bovenal om- en voorzigtig weezen ten aanziene van alle vraagftukken en gefchillen, het Bur- gerlyk Beffuur betreffende; ten einde zy, door ontydig te voorfchyn te treeden als volyverige voorftanders der Vryheid, hunnen Vyanden geene gelegenheid gaven om het Christendom zelve, als een Stelzel van Opftand, te brand» merken , en als eene Leer uit te kryten, ftrekkende om de Wetten en Regeeringsgefteltenisfen der Volken het onderst boven te werpen. Daarenboven werden de vroegfte Christenen door bun- ne Heidenfche Vyanden enkel aangezien als een byzonde- ren Aanhang des Jood/chen Volks , van ’t zelve alleen onderfcheiden in eenige plegtigheden en inrigtingen van Bygeloof. En naardemaal de Jooden, in °t algemeen, by de Romeinen bekend ftonden als een hardnekkig en oproe- rig Volk, en het voorts wel bekend was, dat zy, omtrent deezen tyd, in de verwagting leefden dat ’er onder hun \ sen dien dage een groot Vorst zou opftaan, die eene nieuwe algemeene Heerfchappy zou oprigten, kon ’er niets verftan- digers weezen , dan de Christenen tot eene ftipte onder- werping aan de Heerfchende Magten aan te maanen; als mede dat: Apostel paULUS , in °t byzonder, dit ituk aan- drong by de Christenen te Rome, voor het meerderge- deelte uit lieden van Jood/che herkomst beftaande ; en dat Apostel perrus dit desgelyks deedt by de Food- fethe Vreemdelingen , verftrooid in andere afgelege- el Volkplantingen van het wydftrekkend Romeinfche Over °t geheel, fchoon de algemeene beginzels en ver- pligtingen tot Deugd onveranderlyk en voor de geheele menschlyke natuur dezelfde zyn, kunnen nogthans tegen- woordige Pligten veranderen, als de omftandigheden verwis- felen. Schoon wy, derhalven, toeftonden, dat de Apostels PAULUS En PETRUS, te boven gemelde plaatzen, in kunne Brieven , eene volftrekt Uydelyke gehoorzaamheid en hers | ic- VAN OVERHEDEN EN ONDERZAATEN, QI bieden van geenen wederftand (in dien tyd (*)) leeraar. den aan de Vorften, toen met gezag bekleed, kan hier uit, gelyk reeds is aangemerkt, geenzins volgen , dat dezelfde verpligting, tot eene algeheele, ingewikkelde en flaaffche, onderwerping, even zeer op ops rust; op ons, die in eenen geheel anderen ftand ons gefteld vinden, die wettige regten bezitten. ' Om dit ftuk klaarder te betoogen, en buiten allen be- reik van rechtmaatige tegenfpraak te ftellen, zal ik nu voorts, In de eerfte plaats, kortlyk handelen over de Godly- ke Inftelling, den Oorfprong en het Einde, van het Bur- gerlyk Beftuur. In de tweede over de uitgeftrekt- heid des Gezags in de Befluwrende Masten, en de juiste maate van Gehoorzaamheid en Onderwerping in de On- derzaaten, =—— Waaruit wy dan onmiddelyk zullen kun- nen afleiden, waar in over °t algemeen de Pligt van bei- den beftaat. Laaten wy een begin maaken met de God/yke Inflelling, den Oorfprong en het waare Einde, van het Burgeriyk Befluur , niet van eenige byzondere Staatkundi- ge Inrigting; maar van het Bwrgeriyk Beftwur , vol- gens het oogmerk derv Natuure, en het eerst oog- merk van Gop, onder alle deszelfs onderfcheidene ge- daanten. ws Het eerfte, °t gee zich hier ter overweeginge aanbiedt „ is de Vraag: In hoe verre is het Bwrgerlyk Beftwur een Ordonnantie van GOD ? —- Ten antwoorde hierop» denk ik vrylyk te mogen beweeren, dat geen Beftuur verdient vereerd en geagt te worden als van cops Inftel- ling , dan ’t geen gevormd is en volvoerd wordt naar het Plan van zyn eigen algemeen Beftuur. Regt- vaardigheid en Genade ftaan omtrent den :Throon des Eeuwigen, en door deeze wordt zyne Heerfchappy, en de uitoefening van zyne Almagt, altoos bepaald, Kan ‘het nu veronderfteld worden, dat hy mindere en van ‘HEM afhangende Magten, in zyne Onder kn o er- (*) Ik heb ’er deeze bepaaling bygevoegd , om dat dit der Apostelen gevoelen niet was, noch de Leer der Schriftuure., ten opzigte van het Burgerlyk Beftuur in °t algemeen en de Regten der Onderzaaten, gelyk uit het vervolg van dit Vertoo nog duidlyker zal biyken, | G4 92 BEDENKINGEN OVER DE PLIGTEN Vertegenwoordigers, vryheid gegeeven hebbe om te on» derdrukken, en de Regtvaardigheid te fchenden ? Zulk eene ftelling zou den Allerhoogtten een Zyran by aanftel. ling maaken, en al den luister zyner hoogverheevene na- tuure doen taanen. Het zou aan ondergefchikte Beftuu- ren zodanige regten geeven, als nooit geëischt waren, of immer geëischt konden worden, onder zyne eigene oñ- begrensde en opperfte Heerfchappy. Zodanig een aanvul- = derhalven, van onverantwoordelyk wetlooze Heer- fchappye, is eene daad van Afgodery, aan Tyrannen toe- gebragt, groover, en verderflyker in de gevolgen, dan eenige aanbiddingen, ooit door. de Heidenfche Wereld toe- gebragt aan Dieren of onbezielde Weezens. Wyders kan, in de tweede plaatze, geen Menschlyk Beftuur rechtftreeks en onmiddelyk afgeleid weezen van GOD, ’t welk volfrekt en onverantwoordelyk is} dewyl die wolftrekt- en onverantwoordelykheid de eenigé en onmede- deelbaare kenmerken zyn van zyn Opperstbewind, °t welk eene onwederftaanbaare Almagt en nimmer faalende Wys- heid heeft, om alle daaden te regelen, en alle zyne regten te handhaaven. Alle aardsch Beftuur kan bedwongen en bepaald worden; en dit blykt, dikwyls, nuttig en nood- zaaklyk te weezen, ten beste van het Menschdom in ’t algemeen. aaten wy, verder ; om de zaak, thans het voorwerp onzer befchouwinge, af te doen, met ter zyde ftelling van allen vooroordeel en baatzugtige inzigten, ons zelven, in waaren ernst, deeze Vraagen doen: Schiep Gop het Volk ter voldoeninge van de fchraapzugt, den trots en weelde, der Vorften? Of ftelde hy Koningen en Be- windvoerders aan voor de veiligheid en het welvaaren des Volks? — Kon het cops oogmerk weezen, dat het grootfte aari van het Menschdom , zonder eenig middel van rítel daar tegen, verflaafd zou weezen aan eene volg- reeks van Zyrannen, misfchien de verbasterdften en on- waardigffen onder de ftervelingen ? — — Inzonderheid, daar de Ondervinding, met de fpreekendfte blykbaarheid, geleeraard heeft, dat Vryheid de Moeder is van kunde, van Wysbegeerte, van nuttige Kunften , en de uitmun- tendfte Deugden; en S/aaverny de eigenaartige bronwel van ingewikkeld geloof, van laagheid, van onkunde, van ondeugd en elende. een Het is volftrekt onredelyk “zich te verbeelden dat GoD eenige weinigen zou verheffen om volfrekte Heeren te VAN OVERHEDEN EN ONDERZAATEN, 03 te zyn over het leeven en de bezittingen van anderen, indien zy niet van eene verfchillende foort, of ten minften met Aooger en witfleekender vermogens bedeeld, waren. In- dien dit zyne altoos ftandhoudende inrigting ware, zou hy zeker alle de zodanigen met een verfland en waardig- heid van gevoelens begaafd hebben, voegende aan hunnen rang; hy zou niet zo dikwyls als zyne Dienaars aange- teld hebben, die het verftand, de ondervinding en de eerlykheid , van eenigen der geringf/fen hunner Onderdaa- nen derfden, — — Maar niets kan er onovereenbrengly-= ker bedagt worden met het denkbeeld van cops onein- dige Wysheid, dan het fcheppen des monfters van Ty- rannifche Magt , zonder eenig middel daar te ftellen tot het voorkomen of te regt brengen van de buitenfpoorig- heden dier Magt. En , om ’er niet meer by te voegen, dewyl Ryken en Staatsbeftuuren gegrondvest waren vóór dat wy lee- zen van eenige witdruklyke Wet van cop, het Staatsbe- ftuur betreffende ; en dewyl de eerfte Regeerings- Inrig- ting onder de Jooden geene Koninglyke maar veeleer eene Volksregeering was (want de Pertoonen, met gezag bekleed, werden gekoozen uit de Oudflen van Jsrael;) en ‘naderhand de Hebreeuwfche Republiek, onder de Godiy- ‘ke toelaating , hervormd wierd in eene bepaalde Monar- chy ; volgt uit dit alles Onlochenbaar , dat geene 4yaon- dere foort van Staatsbeftuur kan aangezien worden als de onveranderlyke beflemming van eon, gefchikt en dien» ‘ftig ten gebruike van alle Wolken der aarde, —- En kan ook het Staatsbeftuur ín ’t algemeen zyne Or- donnantie niet genaamd worden , in eenigen anderen zin, dan dat de natuurbyke Inflinden, de toeftand en de behoeften, der Meníchen hun tot het omhelzen van veenig Staatsbeftuur aanzetten. Het is de rigting en het “voorfchrift der Natuure, en daarom de ftem en de wil wan cop. Maar dit belet in ’t allerminfte niet, dat het #oorfpronglyk gegrond is op de toeftemming , en ondcr- linge overeenkomst, tusfchen Overheden en Onderzaaten; dewyl, fchoon het Huwelyk eene uitdruklyke inftelling en wet des Almagtigen is, het egter eene vrywillige verbin- tenis blyve: dit zelfde mag gezegd worden van de be- trekkingen tusfchen Meesters en Dienstbooden, in alle ge- vallen van aangegaane en bepaalde dienstbaarheid. CHet Vervolg hier naa.) - G5 WAAR- Q4 WAARNEEMINGEN, t WAARNEEMINGEN, AANGAANDE DEN AART EN DE GENEESWYZE VAN DEN PISVLOED, (Diabete.) Door de Heeren J. ROLLO en W. CRUICKSANK. D: Pisvloed (Diabete), of, de tegennatuurlyke ont- lasting, door de waterwegen, van zo eene verbaa- zende menigte ‘vogt , dat het geheel lichaam ‘er door wordt uitgeput, en de Lyders, eindelyk tot op het ge- beente uitgeteerd, daar onder bezwyken, wierd tot hier toe voor eene byna volftrekt ongeneeslyke Ziekte ge- houden, gelyk bekend is uit de befchryvingen van de Heeren Sauvage, Dobfon, Cullen, enz. Doch de Waar- neemingen der Heeren ROLLO en CRUICKSANK fchynen veel hoop te geeven, dat men in het toekomende minder ongelukkig zal zyn in het behandelen deezer kwaale, terwyl het fchynt, dat het voorbyzien der waare oor- zaak deezer Ziekte de voornaame aanleiding tot derzel- ver voorgewende ongeneeslykheid gegeeven heeft. Meermaalen heeft men waargenoomen, dat de Pis- loozing in deeze Ziekte de hoeveelheid van het binnen vier en twintig uuren genuttigd vogt overtrof; doch, het geen verbaazende/ moet fchynen, zomwylen . gaat deeze ontlasting het geheel gewigt van den genuttigden drank, benevens het voedzel en de Geneesmiddelen te zamen genoomen, te boven, Dus nuttigde James Walker, die in het Hospitaal van Dr. Hope aan deeze Ziekte krank lag, in een etmaal twintig ponden voedzel, drank en Geneesmiddelen te zamen 5 doch had eene Pisontlas- ting in dien tyd van twee en twintig ponden. Insgelyks ontlastte John Clarke, in het Ziekenhuis van Liverpools doorgaans, door deezen weg, binnen vier en twintig uurens zeventien ponden vogt, terwyl dezelve „ geduurende dien tyd, alles te zamen genoomen, niet meer gebruikte dan veertien en een half pond. Niet minder aanmerkelyk is, niet alleen de hoeveel- heid van het geloste water, maar wel voornaamelyk des- zelfs afwyking van den gezonden ftaat ; bevattende dit water eene ongewoone hoeveelheid eener Extrađive ftof- fe van een zuikerachtigen aart, in welke alle de voe- dende deelen onzer vogten overgaan, en dus buiten het lichaam worden gedreeven. Nadere Proeven, dan he ier WAARNEEMINGEN. 95 hier toe had plaats gehad, wierden door den Heer cruick- SANK over deeze {toffe genoomen, met dat gevolg, dat hy, uit zes en dertig oncen pis, bekwam ruim drie oncen droog uittrekfel. Deeze ftofte wierd in de lucht vochtig, en bekwam ongeveer de reuk en zelfftandigheid van Zhe- riakel; terwyl dezelve, beproefd met het Salpeterzuur, in Zuuringzuur (Acide Ovaligue) overging. Edoch, wan- neer ‘er maar eene kleine hoeveelheid wierd by gedaan, nam hetzelve de gedaante, reuk en fmaak, aan van Honig. Daarentegen befpeurde men geheel andere verfchynzels in het Extraét van het water van Lyders, die onder de be- handeling van Dr. ROLLO reeds merkelyk waren gebe- terd 3 want een half once van dit eng beproefd met ééne once Salpeterzuur, °t geen met even veel water ver: dund was , deed eene geweldige opbruifching gebooren worden, gepaard met het uitwaazemen van eene zeer groo- te menigte Salpeterlucht. Na het openen der vaten vond men een groote menigte blinkende fchelfertjes, vol- komen gelykende naar het zuur van de Borax; doch men befpeurde geen meerder blyken van Zuuringzuur. Zodanig eene verbaazende hoeveelheid van Zuikerftoffe, ` als ’er in deeze Ziekte gevormd werdt, en ontlast door de waterwegen, maakt het ten hoogften waarfchynelyk; dat in deeze kwaale eene groote ontaarting in de geheele bloedmasfe plaats heeft; zeer overtuigend bleek dit ook uit de vergelyking van gezond bloed met dat van een deezer Lyders, wiens bloed geplaatst wierd, nevens dat van een gezond voorwerp, in eene gemaatigde warmte, Het bloed van den eerstgenoemden ftremde te zamen in eene kaasachtige {toffe zonder Wey, wierd door de uit- waazeming ras beroofd van zyn overgebleeven vogt, en wierd droog als harst , zonder eenig teken van bederf te hebben gegeeven ; uitgezonderd eene dierlyke reuk en wat Schimmel , °t welk zich met den derden dag op de op- pervlakte vertoonde. Na verloop van zestien dagen was dit bloed nog ongeveer in denzelfden ftaat, daar men het bloed van ’t gezond mensch reeds op den zevenden dag, van wegen den ondraaglyken {tank , had moeten weg- gooïjen. | Tot hier toe had men onderfteld, dat de naaste oorzaak Van den Pisvloed, of Diabete, gelegen was in eene zekere verflapping der Nieren, waar door dezelve niet alleen te veel water, màar insgelyks de geheele onveranderde Zui- kerftoffe van de Chyl, doorlieten, en dus het lichaam Én al- 96 WAARNEEMINGEN. 