Reize naar Surinamen, en door de binnenste gedulten van Guiana : Met plaaten en kaarten
Wy waren op het punt , om het gehucht dec SEIZE N A A R a8 - muitelingen in te rukken , toen ddn van hunne Capitains , een hoed met een goude lis op het hoofd dragende, en een brandende toorts in de- hand houdende, hun onvermydelyk verlies voor oogen ziende, moeds genoeg had,om zig aldaarte biyven ophouden , en het gehucht in onsgezichtin brand te fteken. Deeze houte huizen , met drooge bladeren overdckt , ftonden fpoedig in lichtenlaaijen vlam j maar toen begon het rousketten - vuur in het bosch te verminderen. Dit manmoedig befluit van den vyand belette niet alleen het bloedbad, het welk de foldaten op het eerfte oogenblik der overwinning gewoon zyn aan te rechten ; maar het maakte *t bovendien voor de muitelingen ge- makkelyk , om met hunne vrouwen en kinderen te rug te trekken , en de goederen , die hun meest dienflig waren , met zig te voeren. Het was ons derhalven toen onmogelyk om hen te vervolgen , en den minften buit te maken ; het waren niet al- leen de vlammen , die ons zulks beletteden , maar wy zagen ook wel dra een moeras , het welk ons byna van alle kanten omringde. Ik moet waarlyk erkennen, dat in hetlaatfteuur van deezen flag , ’er niets verfchrikkelyker was , dan het aanhoudend musketten - vuur , het vloeken en huilen der Negers , onder elkander gemengd ; het gekerm der gekwetllen en ftervcnden , die in ' • het Digitized by Google SURINAME N, XX. Hooftft. '2$ c het ftof Iagen , cn in hun ' bloed baadden ; het fcherp gcluid der jagthoorns , het welk zig van alle kanten liet hooren, en het gekraak der bran- dende balken, wa3r van hetgehucht, dat geheel in vlam flondt, weergalmde : terwyl de rook- wol- ken, die ons omgaven, de vlammen diezigzeer hoog verhieven , enz. een tafereel uitmaakten , het welk voor geene befchryving vatbaar is, en mis- fchien het penceel van hogarth niet onwaar- dig geweest zoude zyn. Ik heb echter getracht <Jit toneel te fchetfen (*) ; ik heb my zelf daar by afgebeeld na de hitte van den flag; ik heb daar by het voorkomen van vermoeid en droefgeestig te zyn , een oog van medelyden werpende op het lichaam van eenen oproerigen Neger , die , zyne fnaaphaan in de hand houdende , voor mynevoeten uitgeftrekt ligt. Na ons gewasfchen, en van het ftof, zweet- en bloed, waar mede wy befraet waren, gereinigd te hebben, namen wy alien een teug brandewyn , en aten een flnk brood. Het vuur begon onder- tusfchen te vermindereu ; en toen het ophieldt, onderzogten wy de rookende puinhoopen van het gehucht der rauitelingen , beftaande in omtrent . hon- (*) Men zie het Pourtrait van den Schryvcr , voor het eerftt Deel van dit werk geplaatst. Digitized by Google V g'O R E I Z E N A A R honderd huizen of butten , wsar van zommige twee verdiepingen hadden: uit den ascii, die nog gloeiend was, haalden wy eenige kleinigheden , die aan het geweld der vlamraen ontfnapt waren , als by voorbeeld zilvere borden , die wy uit hoofde van hun merk B. W. vooronderftelden , dat by het plunderen der Plantagie Brunvwyk aan de Cot- tica geroofd waren : wy vonden ook eenige mes- len , gebroken porceleine potten , en aardewerk : ddn der laatstgemelden , zynde vol met ryst en palmboom-wormen, viel my ten deel. Dewyl men rykelyk vuurhad, om deeze fpyze te laten koken, en ik een zeer grooten trek tot eeten had, verfchafce my dezelve fpoedig eene uitmuntende maaltyd , en ik had wel dra alles opgegeten. Eeni- gen myner Ipitsbroeders waren beducht, dat dit eeten agtergelaten mogt zyn , met een oogmerk om ons te vergeven ; rnaar , gelukkig voor my , bleek deeze verdenking zeer ongegrond te zyn. De bovengemelde zilvere borden kogt ik van onze foldaten, om ’er een zoort van zegeteeken van te maken , en ik heb ’er my naderhand altyd van bediend. Wy vonden in dit zelfde gehucht drie menfchen - hoofden op ftakengezet; het wa- ren de treurige overblyfzels van eenigen onzer dappere en ongelukkige foldaten , die bevorens door de muitelingen gedood waren. Maar , hep geen 1 Digitized by Google SURINAME N, XX. Uooftjl . 3r ‘geen ons het meest verwonderde , was , dat wy twee hoofden van Negers zagen , die het voorko- men hadden van in ’c kort te zyn afgehouwcn. Wy vefnamen vervolgens, dat twee jonge lieden, om dat zy in ons voordeel gefproken hadden , ge- duurende den nacht van den iyden , ten tyde dat wy het gehuil en fchieten met musketren hoorden, ter dood gebragt waren. Die hoofden waren de hunne. Het droevig overfchot deezer ongelukkigen be- graven hebbende, hingen wy onze hangmatten op aan die fraaie hooge boomen , die het gehucht overfchaduwden; maar ik was innerlyk getroffen over het ysfelyk fchouwfpel, het welk zig toen aan ons oog vertoonde. De Neger-Jagers ver- maakten zig met de afgehouwcn hoofden hunner vyanden aan elkander toe te kaatfen. Het was vrugteloos geweest hen over dit onmenfehelyk fpel te beftraffen , en zy verzekerden ons , dat het was ,, condre fa sfy, de gewoonte van hun Land”; zy eindigden het zelve, door die hoofden, na ’er den neus, de lippen, de wangen , de ooren te heb-’ ben afgdheden, met den voet wegte fchoppen; 1 zy namen ’er zelfs de kakebeenen uit, welken zy in den rook lieten droogen , als mede de regte hand, om dezelve, ten bewyze hunner overwin- ning , aan hunne . nabeflaanden en vrouwen te i ver- Digitized by Google 32 RE I Z E N AAR vcrtoonen. Het is een zaak die over bekend is, dat eene zoo wreede gewoonte onder de wilden plaats heefc , en dat dezelve uit hunne onverzaad- lyke wraaklust voortfpruit ; en .fchoon de Colonel fourgeoud met zyn gezag had kunnen tus- fchen beiden komen , om deeze hatelyke zegepraaj. voor te komen-, of te doen ophouden , handelde hy naar myn inzien verftandiglyk, met daar van in dit oogenblik geen gebruik te maken. Dewyl overtuiging hier niets vermogt, zoude hy flechts deeze foldaten verbitterd hebben , en hun een weferzin doen krygen in eenen dienst, die ons zoo nuttig was, hoe bloeddorltig en wreed de gevob gen ’er ook van wezen mogten. Deeze zelfde Jagers verhaalden ons , dat zy, by het bezigtigen van den bosch-kant, veel men. fchen bloed op onderfcheidene plaatfen gezien had. den , en dat dit gevloeid was uit de wonden diet muitelingen , welken hunne medcmakkers geduu- rende den flag hadden weggevoerd. Ten drie uuren , op het tydftip- , dat wy van onze vermoeidheid uitrustten, wierden wy eens- klaps door een party vyanden aangevallen : maar zoo dra wy hen met eenige fnaphaanfchoten be- groet hadden , trokken zy af. Dit onverwagt be- zock overtuigde ons, van hoe veel gewicht het was op onze hoede te zyn , voomamelyk des '• nachts; Digitized by Google snm amen, XX. Hooftfl. 3$ rwchts 5 dienvolgende was hct niet geoorloofd vuuren te floken, en men zette dubbelde wagteq uit rorndom de legerplaats* Door vermoeienis en eene ongemeene hitte afga- mat, gingik, na her ondergaan der zon, in myne hangmat leggen , en viel ipocdig in een diepen flaap: maar na verloop van een paar uuren, deedt my myn getrouwe q u a c o in het midden van den donker ontwaken, roepende: „ Masfera , Mas- » J cra ■ boufy negro , boufy negro ! Meester, ,, Meester zie daar den vyand , zie daar den „ vyand”! Op het zelfde oogenblik een aanhou- dend vuur gehoord hebbende, befloot ik daar uit, dat de muitelingen in het midden van onze leger- plaats waren. Vol verbaazing, en nog nietgehcel wakker zynde, fprong ik uit myne hangmat, en nam myn fhaphaan. Ik liep toen , zonder behoor- lyk te weten wat ik deed, myn quaco onder den voet ; waar na ik zelfs viel over twee of drie lichaamen , die op den grond lagen , en welken ik my verbeeldde menfehen te zyn , die reeds gedood waren. Een van hun ontdekte my fpoedig myne dwaling , zeggende : „ dat indien ik de minlle „ beweging maakte , ik een kind des doods was”. Dezelfde perfoon voegde ’er by: „ dat de Colo- ,, nel f 0 u r g 11 o u d aan het krygsvolk bevel gege- >, ven had, om plat op den buik te gaan leggen, sill. deel. C „ ea Digilfzed by Google REIZE N A A It $4 „ en geen fchot te doen , om dat men des avonds ,, vooren het grootfte gedeelte van het krm'd ver- ,, bruikt had”. Ik ontdekte wel dra , dat de geen 9 die tot my lprak, een grenadier was, Thom- son genaamd, en ik maakte van zynen raad ge- bruik. Wy bieven dus tot aan het opgaan der zon onder de wapenen , en geduurende al dien tyd wierd ’er een zoort van zamenfpraak tusfchen de- muitelingen ea onze Jagers gehoudfen: de ddn vervloekte en bedreigde op eene geweldige wyze den ander. De eerften fcholden de laatstgemel- den voor , y Iage zielen en vcrradcrs hunner land- ,, genooten. Zy daagden hen tegen des anderen „ daags tot een afzonderlyk gevecht uit : zy zwoe-. „ ren , dat zy niets vuuriger vcrlangden , dan „ hunne handen in het bloed van deeze fchelmen- „ te baden , daar zy de voornaame bewerkers wa- „ ren van de verwoesting van hunne bloa'jende en ,, fchoone verblyfplaats”. De Jagers antwoord* den hun ; ,, dat zy niets anders waren , dan een }7 hoop roovers , tegen wien zy bereid waren te „ vechten , al waren zy flechts half zoo talryk r „ indien zy hunne leelyke gezichten durfden ver- ,, toonen v en dat zy hunne meesters verlaten „ hadden, alleen om dat ze te lui waren om te „ werken”. Na dit gefprek deeden zy elkander allerleije fcharopere bejegeningen aan, door krygs- .... g e. Digitized by Google Surinamen, XX. Ilooftjl. 35 gefchrci van ecnen byzonderen aart door over- winnings liederen , en door het gcluid van den jagthoorn tot een teeken van uitdaging. Vervol- gons begon wederom het vuur .van den kant der muitelingen , en duurde den geheelen nacht door , maar afgebroken door hun gefchreeuw, het welk * door den weergalm van het bosch herhaald wor- dende, zig met eene vcrdubbelde kragt liet hooren. De Colonel fourgeoud nam eindelyk deel in dit gefprek , en de Sergeant fowler en ik dienden hera tot tolken. Wy moesten hard fchreeuwen ; maar ik heb my nooit beter ver- maakt. De Colonel beloofde aan de muitelingen het leven, de vryheid, levens - middelen , en al- Ies , wat zy mogten noodig hebben. Zy ant- woordden hem, hem luidkeels uitlachende, dat zy niets van hem verwagtten ; zy behandelden hem als een half uitgehongerden Franscliman , die uit zyn land gevlucht was: zy verzekerden hem j dat, indien hy moeds genoeg had, om hun een.bezoek te geven, zy bem geen kwaad doen, maar goed onthaalen zouden : tot ons zeiden zy , dat zy ons beklagensvvaardiger oordeelden , dan hun zelven; dat wy blanke haven waren , die voor vier ftuivers daags gehuurd wierden , om ons te laten doodilaan , of om van honger te fterven ; dat zy ons te veel Verachtten , om hun kruid op ons te verfchieten ; ^ C a maar Digitized by Google £0 ' ’ R E I Z £ If A A J maar dat indien de Planters , of hunne Opzichters, zig in de bosfchen dorsten begeven , ’er geen en- kele weder uit zoude komen \ dat de verraderlyke Jagers een gelyk lot te wagten hadden , en dat zy dien dag, of daags daar aan, ’er een goed getal van zouden ora hals brengen. Zy eindigden hun gefprek met te verklaren , dat bon n y wel dra Op- perhoofd der Volkplanting zyn zoude. Toen dit gefprek was afgeloopen , fchoten zy hunne fbaphanen af , waar op een drievouwdig krygs ■ gefchrei volgde. De. Jagers beantwoord- den hun het zelve, en de muitelingen verdweenen by het opkomen van den dageraad. Wy waren uittermaten vermoeid. Onaangezien echter de langduurigheid van het gevecht , hadden ■wy door het vuur van den vyand weinig man- fchappen verloren : ik heb beloofd de reden daar van op te geven. Dit geheim deedt zig ontvvik- kelen , toen de Heelmeesters , de wonden verbin- dende, daar uit zeer weinig loode kogels haalden , maar een groot aantal fleentjes , knoopen van kleederen , en kleine ftukjes zilver geld , die niet veel leed deeden , en niets meer dan eene kwet- fing van de huid veroorzaakten. Wy merkten ook op , dat verfcheiden der muitelingen , die dood waren, in plaats van vuurfteenen, ftukken van pot . fcherven hadden , waar mede zy niet veel kon- Digitized by Google SDR THAME N, XX. Rooftft. 3 7 fconden uitrichten. Zie daar de reden , waarom wy van deeze zaak zoo gelukkig afkwamen. Wy hadden niettemin nog een groot getal foldaten , die gevaarlyk gewond waren , of zwaare kneuzingen bekomen hadden. De vemuftigheid van deeze Negers , wanneer zy zig gerust in de bosfchen bevinden, is onge- meen groot. De geenen,tegen welkenwy te ftry- ■den hadden , beroemden zig,dat hnn niets ontbrak, en wy vonden hen ten minften dik en vet. Door middd van drikken , die konflig gemaakt waren, en de diepe raoerasfen, vangen zy wild en visch in overvloed, welken zy in den rook laten droo- gen , om ze goed te houden. Hunne velden zyn beplant met ryst , maniok , ignames , plantain- boomen , enz. Het zout trekken zy uit de asch van palmboomen , zoo als de Gentous in de Oost- lndien doen , of zy gebruiken in plaats van dien zeer dikwils roode peper.. Op deeze zelfde plaats ontdekte men een klem vantje vol met beste boter, die by een ouden flam van een boom verborgen was. Onze Jagers zeiden my, dat dezelve van gefmolten vet van paira- boora- wormen gemaakt was. Men kondeze ge- bruiken als de Eur-opecfchc boter, en ik vond ze zelfs veel lekkerder. De Negers maken ook bo- ter van pistaches, waar uit zy de oJyachtige zelf- C 3 ft&n- Digilized by Google 33 REIZE NAAH ftandigheid uitpersfen, en dikwils doen zy die in hunne foepen. Zy hebben akyd paipiboora-wyn in overvloed; zy weten dien te bekomen door de info y ding van een vierkanten voet in den neder- gehouwen flam; vervolgens vangen zy liet fap in •^en pot op. Dit fap gaat fcliicryk door de Jiitte der zon aan het gisten , en verfehafc hnn een aan- genamen en koekn drank , die kragt gsenoeg heeft x>m dronken te maken. De Latanus- of Pyn.- boom verfehafc hun de noodige bouwkoffen voor hnnne hnizen. De Calabasfcn - boom bezorgt huirdrink- dchalen. De zyde-plant en de mauricy bevatten deaden, waar van zy hnnne hangraatten maken ; en op da palmboomen groeit zelfs een zoor-t van tnutfen van cen natuurlyk weefzd, gelyk ook be- gems om te vegen. De koorden van allerteije. Zoort vati heestergewasfen dienen hun voor touw- werk. -'Om hout te hebben , behoeven zy het ilechts te hakken. Zy ontfteken vuur, door twee ftukken hout , Wdken zy by ■ by not men , tegen elkander te wry ven ; terwyl zy dhar Van, als ela- ftiek zynde, zeer goede kurken maken. Van het vet en de oly, wdken zy in overvloed hebben, kunnen zy kaarsfen maken of inmpen branden ; en de wilde byen geven hun wasch, en uitmunten- den honig. Zy weigeren volfixekt, om kleederen te dragen , Digitized by Google 6URINAMEN, XX. Hooftft. 39 £n verkiezen naakt te loopen in eene luchtftreek , alwaar de hitte de ligt&e Jdeeding lot een last maakr.. Zy zouden varkens en gevogelte kunnen aan* Itweken, en jagt- of wacht-honden leeren; maar zy vreezen, dat het gelnid van deeze dieren , en vooral het gekraay der haanen , het welk men van zeer wyd af in het bosch kan hooren , de plaats van hun veiblyf ontdekken mogten. Toen de muitelingen van deepen oord verjaagd of geflagen fcheenen , hieldt de Colonel four- ■fiEouD zig bezig met den oogst in den omtrek te vernielen. Ik ontfing bevel om met vier-en-twin- <i g Zee ■ foldaten , en twintig Jagers , een begin aan deeze verwoesting te maken. Dienvalgende •deed ik al de ryst, die in de opgemelde velden iH ' overvloed groeide , afmaaien. Ik ontdekte ver- volgens een derde land, zuidwaarts van het eerst- gemelde gelegen, om het welk te verwoesten, ik insgelyks bevel gaf ; en ik gaf daar van bericht aan den Colonel fourgeouo, die my toe- fcheen uittermaten voldaan te zyn. Des namid- -dags wierd de Capitain hamel met vyftig Zee- •foldaten en dertig Neger- Jagers afgezonden , om de plaatfen , agter het gehucht liggende, te onder- zoeken , en , zoo mogelyk , te ontdekken, hoe de muitelingen het maakten, om door een moeras C 4 heen Digitized by Google 4 © REIZE N A A R hccn en weder te trckken , waar Van c 7 e dicpte oris onbekcnd was, cn door het welk wy hen niet konden vervolgen. Deeze Officier ontdekte eirr- delvk een zoort van dryvende brug, die tusfchcn de heesters verborgen lag, en van mauricy hour gemaakt was ; maar zoodanig ingericht , dat ’er niet meer dan edn man te gelyk over gaan konde. Eenigen der muitelingen zaten ’er fchreijelings op, om de overtocht te beletten. Zoo dra zy de afge- zondene manlchappen vernamen , fchoten zy op hen: de Jagers beamwoordden hun Ipoedig , en dooden den man van hun , die door zyne makkers wierd weggevoerd. Dcs andcren daags morgens den soften , gaf onze Bevelhebber aan een ander gedeelte manfchap- pen , waar toe ik mede behoorde , last om de brug over te trekken , en het te wagen , om op kondfchap uit gaan. Geen tegenftand van iemand ontmoet hebbende, trokken wy deeze brug over, of liever, wy kropen over de dryvende boomen , waar van dezelve gemaakt was; vervolgens bevon- den wy ons op een veld van eene langwerpige gedaante,met inaniok en ignames beplant, in welks midden een dertigtal huizen ftonden , die op dit oogenblik verlaten zynde, van eene oude verblyf* plaats der muitelingen, Cofaay genaamd , warcn overgebleven, Om de plaatlen te beter te onder- zots ■ Digitized by Google SURINAMEN, XX. Hooftjl. 41 zoeken , verdeelden wy ons op dit veld in drie krygshoopen : de eerfte , om noordwaarts , de tweede ten noordivesten , en de derde westwaarts heen te trckken. Hicr ontdekten wy , tot onze groote verwondering , dat de reden , waarom de muitelingen , in den nacht van den ' soften , zoo geichreeuwd, gezongen en gefchotcn hadden , niet nlleen was , om den aftocht hunner vrienden door lict beletten van den overtocht te dekken , maar 00k om door dit geweldig en nanhoudend geraas voor te komen, dat wy niet beraerken zouden, dat zy lieden , zoo mannen , vrouwen , als kinde- ren, grootendeels bezig waren met warimbos of man den te maken , en die met de fchoonfte ryst , casfave, en wortelen van ignames te vullen , om daar door by hunne vlucht levens onderhoud te hebben. * . . - Dit was zekerlyk een verfbmdig gedrag in .een wild volk 3 het welk wy ons vermeeten om te verachten : het zelve zoude aan elken Europiaan- fchen Bevelhebber tot eere geftrekt hebben , en de befchaafdfte volken hebben hen daar in misichien zeldzaam overtroffen. ❖ C* FEN- REIZE N A A * EEN. EN- TWIN TIGS TE HOOFTSTUK. / Wilde Porfelyn. — Calebasfen - boom. — Scher- mutzeling.' — Tafereel van broederlyke teedor- ■heid. — Het krygsvolk keert naar Barbacoe- ba tc rug. — Befchryving van de manier , waar op de legcrplaats was tngerickt. — Een Jlaaf door den Jiang Qrou - coukou gedood. D e Colonel fodugeoud, zig op deeze wv- ze door eenen Neger getrotfuerd ziende , konde zyn lpyt niet langer inhouden , en zwoer , dat hy sonny vervolgen zoude, al was het ook aan het elnde van de weereld. Alle onze krygs- en mond- behoeften intusfehen waren verbruikt ; In al was dit zoo niet geweest , zoo zoude bet zekerlyk eene ydele ondernemtng geweest zyn den vyand tfe willen agtcrhalen. Onze Bevelhebber niettemin bleef by dit onuitvoerlyk ontwerp; hy zondt der- halven eenige manfohappen naar Barbacoeba , on* der bevel van den Capitain bolts, en beftaande uit honderd Zee-foldaten , dertig Jagers en een goed getal Haven , met last , om krygs- en mond- behoefeen voor e'ene week van dien wachtpost te gaan halen. Te gelyker tyd deedt hy alleenlyk ■ - eene Digitized by Google SURINAM EN, XXI. H 09 ft ft. 43 I eene 'halve portie aan het overgebleven krygsvolk uitdeelen , en hy zette de foldaten aan , om dit gebrek aan noodig voedzel te vervflllen , door het opzamelen van ryst , duiven- of angola- boonen’, en door het ok den grond halen van maniok - wor* tel* wclken zy, zoo goed zy konden, moesten gereed maken. De Oilicicrs wierden op dezelfde wyze behandeld. Het was in de daad wonderlyk om te zien, dat een tvvintigtal van ons zig, even als zoo veele Apothecars , bezig hidden met de ryst elk in een zoort van vyzel te dampen , die door de muitelingen nit den dam van een boom, het roode hart genaamd, was uitgehold, als zyn- de dit het eenige middel, om dezelve van haare fchel te zuiveren. Dusdanige arbeid was echter zeer afmattend; het zweet liep ons langs het gehee- le lyf, als of wy uit een bad kwamen; en op dit oogenbllk , dat wy wel eenigcn verfterkenden drank noodig hadden , hadden wy niets dan water. Wy hadden hot geiuk , om, onder andere plant* gewasfcn , eene groote meenigte wilde porfelyn te vlnden , die van de gewoone alleenlyk daar in ver- Ichilt, dat z.y digter aan den grond groeit, en dat ckrzelver bladcren kleiner en van een donkerer groene kleur zyn. Men kan zc gerust eeten , het zy als eene falade , het zy geftoofd j zy verfchafc cen fmakelyk en vcrkoelend voedzel; en ze is bo- ven. Digitized by Google 44 -• R E I Z B N A A R vendien een uitmuntend middel tegen de fcheur. buik. Wy.'vonden ook een groot aantal Calebasfen- Jjoomen , waar van de vrugten voor de inboorlin- gen des Lands van zeer groot nut zyn. De Cale- basfen - boom groeit tot de hoogte van een gewoo- nen appel-boom. Deszelfs bladeren zyndik, en loopen puntig toe. De gedaante en grootte van deszelfs vruchten is oneindig vdffchillende; eeni- ge zyn eirond, anderc fpits toeloopende, andere wederom rond , en dikwils hebben zy tien of twaaif duimen in den omtrek. De fchil is bard, glad, en met eene fchitterende huid overdekt, die bruin wordt, wanneer de calebas droog is. Her vleesch is eene mergachtige zelfdandigheid, welke men ’er met een krom mes kan uitnemen. De calebasfen dicnen tot poejer- doozen , flesfen , fchaalen en fchotels. Zelden ging ik door de bos- fchen, zonder ’er een by my te hebben. De Ne- gers vcrcieren/Jezelve doorgaans, door op de bast verfchciden misfelyke flreepen te fnyden ; zom- tyds zelfs vullen zy de groeven met kryt , het geen een zeer fraaije veitooning maakt (*}. De CD De Indiancn maken de buitenftc bast van dccze vruchten glad, na dat ze ledig gemaakt en gcdroogd *yn , en doorviammen dczelve op eene fraaije wyze met Digitized by Google SURINAMBN, XXI. Hooftjt. 45 De Jagers op kondfchap zynde uitgegaan , kwamen in den namiddag van den 2311*11 te rug, be- v met Roucou en andere fchoone kleuren,in acajou gam gemcngd zynde. Hunnc teckeningcn , in wilde ge- maakt , zyn vry juist voor lieden , die geene liniaalen. noch pasfers hebben. Men ziet deeze werkcn nu en dan in de kabinctten van zeldzaamheden. De inwooners der plaatfen , alvvaar de Calebasfen- boom groeit , befchouwcn het vleesch van deszelfs vrucht als een algemeen geneesmiddel voor cen grodt aantal ziekten en toevallen. Zy gebruiken het tegen de watcrzucht , buikloop , kwetfingen door vallcn veroor- zaakt,kneuzingen,ongemakken van vvegenhet Iteken der zon , hoofdpynen , zelfs om verbrandingen tc geneezen. Zy maken ’er een geestryken drank van , naar onze limo- nade gelykende. Tegenwoordig hccft men het ge- bruik , om dit vleesch te iaten koken , het afkookzel door een dock te gieten , vervolgens fuiker daar in tc mengen , en daar van eene buikzuiverende Syroop te maken, welke men op de Eilanden dikwils gebruikt, om geronnen blocd kwyt te raken : deeze Syroop word- tans in Frankryk gemeen , alwaar men ze voor de borst gebruikt. Zy is bekend ondcr den naam van Caleb as fen - Syroop. Miller bericht ons , dat men, uit aartigheid, en met een goeden uitflag, den ^imeticaanfchen Cakbas- fen - boom , in een broeikas van gematigdc warmte, in 'JSxtropa had aangekweekt ; deeze boom vordert cen lig- Digitized by Google 4 6 R E I Z £ N A A R berigtcnde , dat zy hct gewas van ccn andcr rysfc- veld, noord-oost- waarts gelegcn , vernield had- den. De Colonel was met deeze tyding zeer in zyn fchik; maar toen ik hem tegen den avond zeide, dat ik op eenigen afftand verfcheiden ge- wapende Negers zag , die tot ons naderden , ver- bleekte hy en ricp uit ,117 zyn ’er cm koud.'Q ogen- blikkelyk gaf hy aan al het krygsvolk bevel , ora de wapenen op te vatten. Na verloop van eenige minuten , waren deeze Negers naby genoeg , om onderfcheiden te kunnen worden, en wy her ken- den ’er veelen van , die in hunne hangmatten ge- dragen wierden. De Colonel fourgeoud riep op nieuw uit : „ Wy zyn niet minder bedorven , „ fchoon het de vyand niet is: hct is de Capitain „ bolts , die geflagen is geworden , en met „ zyne manfehappen te rug koomt”. Hy fprak de zuivere waarheid. Deeze ongelukkige Offi- cier , zoo dra hy zyne gekwetften in hanaen der Heelmeesters had overgeleverd , gaf het volgende bericht: hy verklaarde, dat hy, gekomen zynde in ligten grond , en meenigvuldige befproeijingen. Men plant hem voort door Itekken en verfehe korrels of pitien ih den grond te fteken. Aanteek. v. d. Franfchen Ver taler. Digitized by Google SURINAME N, XXI. Hooft/I. in het rampzalig mocras , waar in de Capitain MEYLANi) de nederlaag gekregen bad, door den „ vyand, die aan de overzyde post hieldt, was aan- getast geworden ; dat dezelve , zonder zig met eenig Europeaan te bemoeien , een verfchrikke- lyk bloedbad onder de Neger-Jagers gemaakthad; dat den der Capitains van deeze dappere lieden’, genaamd valentyn, op het oogenblik, dat hy ter aanmoediging der foldaten den jagthoorn blies, en op vyf verfcbillende plaatfen doodelyk gewond was, was om ver gefchoten. De Capitain a van- tage, broeder van valentyn, hem in dien doodelyken toefland ziende, gaf blyken van de in- nerlykfte teederheid en van de aandoenlykfie ge- voeligheid. Hy ging naast zyncn broeder op de knien leggen ; hy bukte naar zyne wonden , om *er het bloed uit te zuigen ; hy zwoer hem met eenen eed, dat hy zynen dood op hunne vyanden wrecken zoude ; en zeide eindelyk , dat hy wensch* te, om, na ’er zclf het leven te hebben by inge- fchoten , hem op een gelukkiger plaats weer te zien. De Colonel fourgeoud erkende toen , dat de muitclingen hun woord gehouden hadden met het dooden van de Jagers. De Capitain bolts berigtte ook, da,t eenigen van de eerstgemelden , na op zyn volk van boven uit de palmboomen te Digitized by Google 43 REIZE NAAR te hebben vuur gegeven, met de verbazendfte ge- zwindheid naar beneden kvvamen 3 eii vervolgens wegvloden , tervvyl de Jagers van kwaadheid fchuim- den', en van yver brandden , om hunne vyanden dwars door de ftruiken heen tc vervolgen. Onze Bevelhebber bemerkte toen de ongerymd- heid van zyn ontwerp. Verre van in llaat te zyn, om ’er de uitvoering van te voltooijen, zou- den zyn krygsvolk en hy zelf gevaar geloopen hebben van geheel en al vernield te worden. Hy had noch mond- noch krygsbehoeften in zyne le- gerplaats gclaten , en bovendien was allc gemeen- fchap afgeiiieden ; hy was dns ernftig bedacht op middelen , om zyncn aftocht te dckken. De her- haalde murmureeringen van het krygsvolk drongen hem met ernst , om die party te kiezen ; en in de daad, zy waren verfchrikkelyk afgemat , door zig des daags te vermoeien,en des nachts aanhoudend te waken. Men konde van onze foldaten zeggen: „ dat zy in wilde woestenyen omzworven , zon- „ der aldaar eene enkele fchuilplaats te vinden”. Den 24ften , ontfing eene krygsbende van lion- derd veertig mannen , onder bevel van twee Staf- Offiders , last , om het te velde ftaande gewas, het welk zy in den omtrek van de oude verblyf- plaats, Cojaay gcnaamd , vinden mogtcn , geheel. en al te vernielen : ik behoorde ’er mede toe, VVy had- i ) S* Digitized by Google SURINAM ENj XXI. Hooftjl. 4$) A hadden dit werk fpoedig verrigt , en vonden in liet moeras eene meenigte huisraad , als ketels, yzere potten en pannen. De muitelingen hadden die goederen op eenige Plantagien geroofd, en zy hadden die in ’t water geworpen , om ze aan ons te onttrekken, met oogmerk, ongetwyffeld , om ze weder op te visfchen , wanneer wy Gado Saby verlaten zouden hebben. Onze manfchappen kwamen in den namiddag te rug, en wy braken oogenblikkelyk het leger op, om onzen aftocht naar Barbacoeba te beginnen. De Colonel fourgeoud gaf in dit oogenblik een blyk van een zeer verkeerd overleg, waar aan zommige lieden zelfs eene veel hardere benaming gaven. Des avonds , toen wy in het moeras kwamen , het welk een akelig voorkomen had , nam hy een ledige kist , leide ’er een hangmat in , en droeg dezelve als een (child voor het lyf , zy- ne foldaten toeroepende : Red u, zoo goed gy hunt f Op dit gezegde ftondt een Waal , genaamd mat- tow, ftil, en zeide tot hem: ,, Myn Colonel, ,, ’er zyn ’er onder ons niet veelen , die uw voor- „ beeld kunnen , en , zoo ik denk , nog minder ,, willen volgen. Laat uw fchild daar, en maak „ uwe foldaten niet bevreesd. Een dapper man „ maakt van andere fchilden gebruik. Volg dus „ mat tow, en vrees voor niets”. Deeze on- III dee l, D ' ver- / Digitized by Google gO ; ' HEIZE -N A A R verfchrokken krygsman ontblootte dadelyk zyne borst , en met de bajonnet voor uit , beklom hy het eerst den oever aan de overzyde. Dit voor- beeld wierd gevolgd , en wy kwamen zonder hin- der het raoeras door. De kloekmoedige daad van deezen foldaat wierd vervolgens met den rang van Sergeant beloond. Ik moet hier opmerken , dat de IVaalen , die wy onder ons hadden 3 eene groo- te dapperheid betoonden , en in alle opzigten uit- muntende foldaten waren. Des avonds floegeu wy ons neder op dezelfde plaats , alwaar wy den nacht vopr den flag hadden doorgebragt: het was aller akeligst wcder , en ’er viel een zwaare ftort. xegen. Den 2 gRcn , des morgens zeer vroeg , zetten wy onzen tocht voort , maar ten. minlten was de weg,dien wy voor ons hadden , gebaand. Des an- deren daags tegen den avond , bereikten wy Bar- ba coeba , de plaats van onze algemeene byeen- komst , en wy bevonden ons in den elendigften fiaat. A1 het volk was door vermoeienis ten eene- liiaal uirgeput; eenige foldaten waren byua uitge- hongerd, en anderen zeer gevaarlyk gewond. De arme flaven wierden alien gebruikt ora de zieken of verminkten in hunne hangmatten te dragen, terwyl zy zelven naauwlyks in ftaat waren tegaan. — Op deeze wyze liep het met het innemen van Digitized by Google SURINAMEN, XXI. Hooftjl. van Gado Saby af. Met dit al, fchoon wy op deezen tocht , noch gevangenen , noch buitmaakten , deeden wy niettemin aan de Volkplanting eenen wezentlyken dienst , door deeze fchuilplaats der muicelingcn te vernielen, die, gelyk ik reeds ge- zegd heb , eenmaal uit eene bezitting verdreven zynde , nooit aldaar wederom kwaraen. Ik zoude ’er zelfs kunnen byvoegen , dat onze overwinning byna beflisfend was: want indien men het afloo- pen van eenige Plantagien uitzondert, iiet geen de muitelingen alleenlyk door een geest van wraak- zucht deeden, en om voor het oogenblik onder- houd te vinden , waren zy zoodanig in verwar- ting gebragt , en door eenen zoo zwaaren fchrik bevangen , dat van dien tyd af hunne verwoestin- gen zekerlyk minder meenigvuldig waren, en dat zy zeer kort daarop zig zoo diep in debosfchen be- gaven , dat het hun onmogelyk was groote plon- deringen aan te rechten, noch ook de fiaven der Plantagien te verleiden. Om de bekwaamheid der Negers in hunne krygs- bedryvcn des te beter te doen kennen , voe* ge ik hier nevens eene afteekening van hunne be- zitting Gado Saby , als mede van onze verfchib lende lianden , na dat wy onze legerplaats aan de oevcrs van de Cottica verlaten hadden. Dc getallen i , 2 en 3 , geven de algemeene . 1 Da ver- Digilized by Google 5 * SEIZE N A A R verzamelplaats te Barbacoeba te kennen, als rnc- de de legeringen in de twee nachten , die op ons vertrek van deezen post gevolgd zyn. N®. 4 , beteekent de plaats , alwaar wy in den nacht van den i^den, het fchieten en fchreeuwen der muitelingen hoorden. N°: 5, de plaats, alwaar de Neger- Jagers zig by ons voegden. N®. 6 , de plaats , alwaar wy gelegerd lagen , des fiachts voor dat het gevecht voorviel. • N°. 7 , den oever van het rnoeras , van den kant , alwaar de manfchappen van den Capitain meyland hunne nederlaag ontmoetten. N°. 8 , den voorpost der muitelingen , van waar de eerfte fnaphaan-fchoten voortkwamen. N®. 9, de vlakte, met ryst en Indisch koorn bezaaid, welke wy zonder tegenkanting bezetten. N°. io, de doortogtof engte, alwaar het vuur begon. N°. n, de fchoone vlakte, met ryst bezaait, alwaar het gevecht meer dan veertig minuuten duurde. N°. 12, het gehucht Gado Saby , in brand, en op eenigen aflland te zien. N°. 13, de plaats, van waar de muitelingen op ons leger fchooten, en in den nacht van den soften met ons fpraken. N°. 14, \ Digiti ioogle i Plxxxri Digitized by Google ! Digitized by Google suriname k, XXL Hooftft. 53 N", 14, de oude verblyfplaats van Cofaay , met de dryvende brug, waar door de aftocht der muitelingen begunfldgd wierd. N\ 15, de velden, met maniok, ignames en bananen beplant, welke op verfchiUende tyden verwoest wierden. N°. 16, het ryst-veld, door Capitain sted- man ontdekt en verwoest. ' N«. 17, het gewas, het welk den r^ften door de Jagers vemield wierd. N°. 18, het moeras, waar door de verblyf- plaats omringd wierd. N°. 19, de modderpoel, of na by gelegen biry - biry. N°. 20, hetbosch. Na vooraf de manier befchreven te hebben, op welke wy onze hutten bouwden , zal ik hier eene kleine afteekening byvoegen van de wyze , op welke wy die hutten geduurende onze lcgeringen in de bosfchen van Guiana plaatflen. Onze le- gerplaatfen waren doorgaans van eene driehoekige gedaante, als zynde, in geval van overrompeling, veel zekerder en gemakkelyker tot verdediging van onze krygs- en mondbehoeften ; maar de gefteld- beid van den grond gedoogde dit altyd niet, en dan was onze legerplaats vierkant , langwerpig, I) 3 of Digitized by Google jj4 REIZE NA A of van eene ronde gedaante, enz. Op de afceeke- ning zelve beteekent, N°. i , de hut of het prieel van den Colonel fourgeoud, of van den bevelhebbenden OfH- rier, welke akyd in het midden ftondt, en waar voor een fchildwagt geplaatst was. N°. a, de hutten van alle de verdere Officiers, makende een kleinen driehoek ,■ en die van den Opper-bevelhebber omringende. N<>. 3 , de buitenfte hoeken van den driehoek , die door middel van de hutten der foldaten in drie afdeelingen verdeeld wierden , namelyk , de hoofd- bende, de voor-hoedeen de agter-hoede, bene- vens de fchildwagten, die op een bekwamen af, {land geplaatst wierden. N°. 4, de ltisten tot berging der krygs- en mond - behoeften , als mede der geneesmiddelen , Waar by een fchildwagt ftondt. > N°. 5 , de vuuren , agter elke afgezonderde hoop krygsvolk geplaatst, om het eetcn gereed te xnaken, en rondom welken de flaven op den grond lagen. No. 6, een hoop afgehakte Latanus • boomen , om hutten of prieelen te maken. N°. 7, eene kleine bcek ofkreek, dieaanhet krygsvolk water verlchafte. No. 8 , het naby geiegen bosch. Ik Digitized by Google SURINAME N, XXI. Hooftft. 5$ Ik keere tans tot myn verhaal te rug , en liioet aanmerken , dat de wachtpost van Barbacotba , verre van in ftaat te zyn, om ons lOVensmiddelen toe te zenden , zoo als onze Bevelhebber zig ver- beeld had , naauwlyks een gering onderhoild aan •ons aankomend krygsvolk , het welk uitgehongerd was, verfchaffen konde. Verfcheiden dagen lang leefden zy alleenlyk van ryst, ignanies, erweten, Turksch graan , en wierden vervolgens byna al- ien door een geweldigen rooden loop aangetast. Sehoon dit zoort van voedzel voor de Indiatien en Negers krachtig genoeg is , is het niet gefchikt voor de Europeanett , die niet lang zonder vleesch leven kunnen : en dit laatfte was tans zoo zeld- znam te bekomen , dat zelfs de JoodJche foldaten , die zig onder het krygsvolk der Societeit bevon- den, al het gezouten varkens- vleesch, het welk zy maar bekomen konden , opflokten. Ik behoorde niettemin by aanhoudenheid onder het klein getal der geenen , die gezond waren : dit was byna een wonder ; want ik had geen beter voedzel , dan een ander , dewyl ik mynen byzonderen voorraad op de Plantagie Mocha had agtergelaten. Ik hoopte op dit oogenMik veriof te zullen bekomen , om dezelve in perfoon te gaan halen, en die hoop verkwikte my; maar de Colonel fourgeoud hielp my Ipoedig uit den D 4 droom. Digitized by Google REI'ZENAAR droom, en verklaarde my, dat hy my geen oogen- blik van het doen van den dienst ontllaan zoude, zoo lang ik op myne voeten (ban konde : ik moest dus eene gelegenheid afwagten , om ze te laten komen. Ik deelde te gelyker tyd het middelmatig rantfoen van een foldaat met mynen Neger; nu en dan wietdt het vermeerderd met kool, of palm- boom -wormen, of ook wel met eenige visch. Wat de ongelukkige flaven betrof, zy waren zoodanig uitgehongerd, dat zy, een aap van het geflacht der coaitas gedood hebbende, denzelven met huid , hair en ingewanden kookten. Vervol- gens haalden zy hem uit de ketel, half gaar zyn- de: om hem rond te deelen , fcheurden ze hem met de tanden van ddn, en flokten hem eindelyk met zoo veel gretigheid in, als of zy menfchen- eeters waren. Zy boden ’er my geen brok van aan ; maar, hoe groot ook myn honger was, myn maag had geen trek naar zulk wildbraad. Ik wierd veel geholpen door myn fterk geflel , door eene zeer goede gezondheid , en door mynen vrolyken inborst, zonder het welk ik onder den last der elende en vermoeienis bezweken zoude zyn, daar dezelve toen zoo ondraaglyk geworden waren, dat de Jagers op nieuw onze legerplaats verUeten. Hun leidspian , win sack genaamd, den der yverigfte en moedigfte lieden , die immer de Digitized by Google SURINAME N, XXI. Hooftfl. de bosfchen van Guiana waren ingetrokken , leide zynen post neder, zoo als Mongol, geduuren- de den eerften veldtocht van den Colonel four- CEOunaan de Wana - Kreek gedaan had. In *t begin van September , rnaakte de roode loop zulke verwoestingen onder het volk , dat de Colonel zig genoodzaakt zag , om alle de zieke Officiers en foldaten zonder onderfcheid weg te zenden , niet om zig in het groot Hospitaal te Paramaribo te laten geneezen, maar om aan de oevers der Rivieren te kwynen en te fterven. Het volk van zyne krygsbeude begaf zig naar Maag- dcnberg aan de Tempaty - Kreek , en dat der So- cieteit naar Vrydcnbcrg , aan de Cottica. De onmenfchelykheid van den Colonel four- gf.oud, omtrent zyne Officiers, was tans tot die hoogte geklommen , dat hy zelfs niet gedogen wilde, dat zy, die in ecnen hopeloozen toeftand waren, een foldaat tot oppasfer hadden , welken prys zy ook bereid waren ’er voor te betalen. Ik heb ’er verfcheiden in hunne hangmatten , die tus- fchen twee boomen opgehangen waren , zien leg- gen , in een ftaat van walgelyke vuiligheid , by gebrek van hulp. Onder dit getal behoorde de Vaandrig strows, wien de Bevelhebber ver- volgens in een open vaartuig naar Devil’s Iiarwar liet overvoeren, alwaar hy itierf. De Colonel D 5 wierd Digitized by Google $$ REIZENAAR wierd eindetyk zelf door deeze Wreede ziekte aangetast , en zyn geliefde geneesdrank hielp hem niet met al. Echter herftelde hy fchielyk, door eene groote hoeveelheid rooden wyn te drin- ker) , en veel fpeceryen te eeten , waar aan hy zelden gebrek had. De Colonel SEYBouRGge- bruikte ook het eerstgemelde van deeze behoedmid- delen ; maar dewyl hy ’er te veel op eenmaal van nam , verloor hy ’er dikwils het gebruik van zyn verftand door. In zulk eene gefteldheid , en in een legerplaats , die zulk een rampzalig voorko- rnen had, wagte onze Colonel echter eenebezen- ding af van den Raad van Paramaribo , die ge~ last was hem met zyne overvvinning geluk te wen- fcheh. Dienvolgende had hy eene cierlyke hut dotin bouvven, en last gegeven om hem fchapen en varkens te bezorgen , waar op hy de afgezonde- nen onthaalen zoude ; — maar ’er kwam niemand. 1 Den 9 Jen , flagtte men dit vee ; en voor de eerfte keer , zedert dat hy het bevel voerde , liet de Co- lonel onder het volk een pond vleesch , de beenen daar onder begrepen , voor ieder man , uitdee- len; maar het getal der foldaten , die van deeze edelmoedigheid gebruik konden makea , was in dit oogenblik zeer gering. Des anderen daags zagen wy eene verfterking van honderd mannen , die van Maagdenberg aan de Digitized by Google SURINAME N, XXI. Hooftjl. 59 de Commovync kwamen , aankomcn ; en de wacht* post van Vrydenberg zondt ons byna een gelyk getal van Societeit’s krygsvolk. De laatstgemel- den bevestigden ons de tyding van het overlydcn van den Vaandrig strows, en berigtten ons die van een groot aantal gemeene foldaaten , die by het innemen van Gndo - Saby waren tegenwoor- * dig geweest , en , terwyl men hen naar Barbacoc~ ba vervoerde, in de vaartuigen zelvc (tierven. Men ontfing te gelyker tyd berigt , dat de mui. telingen , vvelken wy verflagen liadden , de Cottica boven de Patamaca . Krcek overtrokken , om hun- ne verwoestingen aan den westkant oogenblikke- lyk uit te oeffenen. Dadelyk wierden te water vyf- tig mannen afgezonden onder bevel van eenen Ca- pitain, om de oevers by de Pirtnenburg- Kreek te gaan onderzoeken. Dit volk kwam den 8ften te rug,en bevestigde dcezd tyding. Onze onvermoei- de Bcvclhebber befloot derhalven, om de muite- jingen op nieuw te vervolgen; maar de flaven, die onze krygs. en mond-behoeften droegen , niet meer dan het vel over de beenen hebbende, waren naar hunne meesters te rug gezonden , die in hun- ne plaats anderen moesten zenden , maar die nog niet waren aangekomen. 