Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 1 Van de vroegste tijden tot op het jaar 900 na Christus
De taak om voor de verzekering der gevangenen te zorgen en »daartoc alle zulke 1 canteton, ll, p. 302. orrensocagat, Leven enz., bl. 190. 2 Zie hiervoor, D. III, St. 11, bl. 804. 3 Resol. Stat..Gen. 20 Aug. 1618, canterox, Il, p. 285. DES VADERLANDS. 67 uuMME—————————T————————————————————————— —PI D ——À" middelen en order te gebruiken, als dienstig zou worden bevonden," was aan den Prins en nevens hem aan de bewuste Commissie, oorspronkelijk ter afdanking der waardgelders te Utrecht benoemd, door de Staten-Generaal opgedragen 1. Wel werden velerlei maatregelen ten dien einde genomen. Ook werd elke verdachte briefwisseling belet 2. Niettemin schreef oupEnBAnNEVvELT den 30% een brief aan zijne huisvrouw, 1618— 1621. Brief van or- DENBARNEVELT kinderen en kleinkinderen, waarin hij hen bidt, hunne vertroosting te zoeken in God, san zijne betrek- den Heer Almachtig, en elkander te troosten. »Ik weet voor God (voegt hij er bij) kingen. niet een enkele wettige reden tot deze zwarigheid gegeven te hebben, en wil met geduld van zijne Goddelijke hand en van mijne wettige Overheid (waarmede hij natuurlijk de Staten van Holland bedoelde) een goede uitkomst verwachten 3. Nadat de gevangenen ruim eene week in vertrekken, behoorende tot het verblijf van den Prins, opgesloten gezeten hadden, was er een kwartier in de nabijheid van de ver- gaderzaal der Staten-Generaal tot eene goed verzekerde gevangenis ingericht. Orpxm- BARNEVELT herkende in zijn kamer de plaats waar in 1600 de Admirant van Arragon gevangen gezeten had 4, Kort na deze verplaatsing schreef hij een brief aan den 1 Resol. Stat.-Gen. 20 Aug. 1618. 2 Men zie de bijzonderheden bij vytensocarar, Kerk. Hist. bl. 999, 1000. 3 gyrENBOGAERT é. a. pl. bl. 999. 4 »Hij was," schrijft canteton (1I. p. 303), »zeer neérslachtig, toen men hem derwaarts bracht : schreijende riep hij uit: mijne zonden, mijne zonden, mijne zonden! Sedert heeft hij dikwijls gevraagd, of de vijand of het volk zich niet roerde: het ziet er volstrekt niet uit naar het een of het.ander. Men heeft hem eens tegen een venster van zijn kamer vinden klimmen, alsof hij wilde ontvlachten; maar hij zeide tot zijne verontschuldiging, dat hij slechts een luchtje wilde scheppen.” Dit zijn even zoo vele onwaarheden, Maar zoo als elke leugen eene waarheid behelst, welke tegen dengenen getuigt, die ze spreekt, zoo bewijzen deze onwaarheden, hoe laaghartig de vijanden van OLDENBARNEVELT door hunne verzinsels poogden hem verachtelijk te maken en de stem van hun geweten te smoren. Van het volk kan oLpENBARNEVEUT, evenmin als van den vijand, verlossing gewacht hebben. Hij zal liever niet gered, dan door het volk gered zijn ge- worden: dit zal iedereen toegeven, die zijne beginselen kent. Zijn vertrouwen was op de Staten van Holland en anders op geen mensch gevestigd. Slechts de Staten-Generaal dachten aan de mogelijkheid van een volksoploep, en geen wonder, want zij verkrachtten de rechten van het Land, op welks gebied niemand iets te zeggen had, dan de Staten van Holland, die hun gast- vrijheid verleenden: daarom gelastten zij den Prins, drie compagniën, waaronder twee Engelsche, in de stad te laten komen (cameron ll, p. 292). Toch dacht het volk er niet aan om zich voor den Advokaat in beweging te stellen: den Prins liep het na, zoodat hij door een schare volks gevolgd was, toen hij in den avond van den 20*te canreron kwam bezoeken, terwijl zijn broeder ugxprix niet een enkelen had, die hem volgde (carteron 11, p. 201, 203). En wat de twee andere verzinsels aangaat, het is alsof UrTERBOGAERT, die toch van caRLETONS geschrijf niets III Deen. 3 Srur. 8 1618— 1621 Ziju brief aan den Prins. 58 ALGEMEENE GESCHIEDENIS den Prins alleen te spreken. Ware hem dit vergund geweest, zoo zou hij hem in bedenking gegeven hebben, of het niet meer overeenkomstig was met het belang van het Land en van Zijne Excellentie en van al wie verder in de zaak betrokken was, de misverstanden en den aansloot, dien zij van weerszijde gaven, door het steeds proef hou- dend middel van amnestie bij te leggen, liever dan door harde maatregelen, uit welke slechts grooter misverstanden ontstaan konden, in het bijzonder in dit geval, wegens de onzekerheid van de vraag, wien hier rechtspraak toekwam. Voorts zou hà Zijne Excel- lentie gesmeekt hebben, zich in dezen staat van zaken niet te laten overhalen om zich uit den Haag naar andere plaatsen te begeven, vermits bij het op de been komen van volk, door toedoen van kwaadwilligen als anderzins, daaruit zoo licht voor het Land en zijne Excellentie zelve gevaarlijke voorvallen konden ontstaan. Eindelijk, zou hij ver- zocht hebben, dat het zijner Excellentie behagen mocht, den brief, dien hij hem in April laatstleden geschreven had, nogmaals zonder vooroordeel te lezen. Daaruit zou hi kunnen zien, dat hij was en voor het korle overschot zijns levens begeerde te blij- ven Zijner Excellentie zeer ootmoedige dienaar. Terwijl hij, gelijk hij steeds gedaan had, vol vertrouwen ‘den Prins meester liet om met hem te handelen, zoo als hem goed docht, bad hij den Almachtige, zijne Excellentie in zijne goddelijke bescher- ming te nemen, hem met zijnen heiligen geest te begenadigen en bij zijne gewone wijsheid, voorzichtigheid, genadige goedertierenheid en zachtmoedigheid te bewa- ren !, — Welk een brief! Hoe ver verheven boven alle zwakheid van welken aard ook! Het is de toon van den staatsman, in een kalmen strijd gewikkeld met eenen tegenpartijder, die tot een fellen maatregel is overgegaan, welken hij hem minder in zijn eigen belang, dan in dat van dien tegenparlijder zelven meent te moeten onl- geweten heeft, ze heeft willen logenstraffen. OLDENBARNEVELT zou schreijend uit geroepen hebben mijne zonden! — Mijne zonen, ziedaar wat hij zich wel eens kan hebben laten ontvallen, en wat de een of ander, Engelsch sprekend en licht misverstaan (my sons verschilt niet veel van my sins), aan CARLETON kan overgebracht hebben. Dat zijne gedachten in zulke omstandigheden met zijne zonen vervuld waren, behoefde hij niet te ontveinzen noch zich te schamen. Het is de knecht van den Advokaat geweest, dien de schildwacht in den avond door een ruit van een glas in de kamer van zijn Heer had vinden kijken. Dit was hem toen scherp verboden onder bedreiging, dat men anders het venster met planken geheel toe zou maken (UYTENBOGAEST K. I]. bl. 999, 1000). 1 Archiv. de la Maison d'Orange. S. 11. T, 11 p. 553. DES VADERLANDS, 59 raden. Verre van voorwaarden van verzoening af te smeeken, biedt hij eene voor- waarde aan: hij stelt eene amnestie voor, hetgeen het werk is van dengenen, die de sterkste zal worden bevonden en het recht aan zijne zijde heeft. Het is waar, hij ontraadt den Prins de steden te gaan bereizen en wil daarmede eene gewelddadige verandering der Regering verhoeden, die hem zijnen eenig overgebleven steun moest ontnemen; maar deze raad vindt in het belang van het Land en wederom in dat van den Prins zelven zijnen grond. Tot de beleefde vormen toe zijn in dezen brief bescha- mend voor dengenen, wien sij gelden, .En dan eindelijk dat verzoek om zijn schrijven van April leatsileden te herlezen !! Heeft de Prins dit gedaan, dan heeft hij het mes van den meester juist op de plaats gevoeld, waar hem de wonde zat. Immers doet OLDENBARNEVELT in dien brief, gelijktijdig met zijne Remonstrantie geschreven en be- stemd om voor den Prins te wezen, wat de Remonstrantie voor de Staten en het publiek zijn moest, hem overtuigend gevoelen, hoe weinig hij aanvankelijk bij het handhaven van de Remonstranten had kunnen vermoeden, dat dit met ’s Prinsen gevoelen in strijd kon zijn. Had niet de Prins, dus herinnerde hy hem, vele jaren nadat UYTENBOGAERT open- lijk verklaard had de leer der vijf punten te zijn toegedaan, dezen Predikant blijven hooren, bij hem het Avondmaal blijven houden en hem uit eigen beweging, in 1610 en 1614, te velde medegenomen? En toen de Prins eindelijk voor de Gontraremon- stranten partij was beginnen te trekken, had hij slechts op de herhaalde dringende uit- noodiging, hem door den Advokaat gedaan, een oprecht gemeenden voorslag tot bijleg- ging der twisten behoeven te doen, om aan het misverstand een einde te maken, Was dit waar, zoo was de aanleiding tot de oneenigheid gezocht en de breuke met opzet ongeheeld gehouden. Dit alles bracht hem dat schrijven onder het oog. Ware het mogelijk geweest, ’s Prinsen gemoed te breken, zijnen geest voor het licht der waarheid te openen, door dien brief van den 24"* April 1618 had het moeten geschieden. Nu het niet geschiedde, vermeerderde zich ’s Prinsen tegenzin tegen den Advokaat natuur- lijk met al den wrok, dien de geheime bewustheid van gepleegd onrecht dengenen inboezemt, die buiten staat is de overwinning over zich zelven te behalen, welke tot de erkentenis der waarheid vereischt wordt. Rotterdam. 3. warnanus, 1670, bl. 132—145. 8* 1618— 1621. 60 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1618— mensch een slaaf, en als het ware een gevangene van zijne daad! Slechts onoverijlde, — uit liefde voor eene goede zaak vóortgevloeide daden laten, ja, maken hem eerst vrij, ook in den kerker. Hoe stoekt bij oxpexpannevetts schrijven de brief af, door pz cmoor in dezelfde — E omstandigheden geschreven! Hugo pz aroor had niet uitsluitend de zaak lief, die hij aan den Prins. gediend hed, maar zijnen roem daarnevens. Daarom verloor hij, toen die zaak de neder- laag leed, eenigermate en gedurende een korten -tijd het vertrouwen, en zecht hij zich zelven staande te houden bij den val zijner strijdgenooten. Nadat de stad, waar hij pensionaris was, de waardgelders had afgedankt, had hij den Prins een bezoek gebracht, met het doel om het deor hem gehouden gedrag in ’s Prinsen oogen zoo schoon mogelijk voor te stellen: wat. hij gedaan had, gaf hij le kennen ; was hij als stedelijk ambtenaar ver- plicht geweest te doen; had de stad Rotterdam zich tot nog toe dapper geweerd, dit stond na den sedert voorgevallen dood van een der burgemeesters anders te worden: reeds had de stad vrijwillig tol de afdanking der waardgelders besloten en in de Synode, op rede- lijke voorwaarden, bewilligd. — De wijze, waarop de Prins deze verontschuldigingen had opgenomen, was zoodanig geweest, dat pr Groot zijnen vrede geteekend meende te mogen achten !. Geen wonder dat hij bij de inhechtenisneming geweldig uit het veld was geslagen. Hij had niet berekend, dat men eensdeels verlangen moest, zijn uitste- kend talent en kunde onschadelijk te maken, en anderdeels hopen kon, dat men hem het een en ander zou kunnen ontlokken, hetwelk tot bezwaring van OLDENBARNEVELT kon strekken. Aanvankelijk mocht men zich vlejen, dat dit doel bereikt sou worden. In zijnen brief den 13°" September uit zijne gevangenis aan den Prins geschreven, maakt hij zich en wat hij verricht heeft zoo klein als eenigzins mogelijk is om maar aan de verantwoordelijkheid te ontsnappen, en er komen de volgende uitdrukkingen in voor: » Het is waar, ik en vele anderen nevens mij hebben der wijsheid van een per- soon veel toevertrouwd; maar die persoon had buiten twijfel lang wel geregeerd en van Uwe Excellentie en anderen veel eer ontvangen. Mijne jaren laten mij niet veel erva- renheid toe. Ik heb altijd eenvoudig gevolgd wat de meerderheid in Hollands Staten- vergadering mij voorschreef; had die, meerderheid eene andere uitspraak. gedaan, waar het waarschijnlijk eerlang toe zou gekomen zijn, ik had er mij, zooveel mogelijk, in alle gehoorzaamheid naar gevoegd. Profijten heb ik van den Heer Advokaat nooit ge- noten: voordeelige en eervolle commissién zijn op anderen gevallen, de hatelijkste ? op mij." Hij geeft toe, dat er in de Unie betwistbare punten zijn; hij uit den wensch, dat de West-Indische Gompagnie mocht opgericht worden, en »indien er in het Land 1 x. BRANDT, Leven van H. de Groot, 1, bl. 133, vgl. bl. 144, 146. 2 Een weinig vroeger spreekt hij van »kwade en scabreuse" commissién (t. a. pl. bl. 144). DES VADERLANDS, 61 p m e en dut Lisez M ean tL rr. R == egt m uc "- eenige verstandhouding was met den vijand, die ontdekt of gestraft mocht worden.” En dan komt hij tot dit besluit: »Daarom bid ik Uwe Excellentie, genadig alles ver- getende wat ik door last van meerder, beleid van wijzer, onbedachten ijver of vergissing zou gedaan mogen hebben, strekkende tot ondienst van het Land of van Uwe Excellen- tie, mij te bevrijden van alle verdere schandelijke en schadelijke proceduren 1.” In dit schrijven wijt hij den Advokaat de ondankbare rol, die hij had meeten spelen; hem geeft hij de schuld dat zijne roemrijke loopbaan zoo treurig is afgebroken, en van den Prins smeekt hij redding van schade en schande, en daartoe ontsiet hij zich. niet OLDENBARNEVELT en zijne eigene gedragingen te verlooohenen ?. Neen! dan dacht zijne fiere vrouw MARIA VAN REIGERSBERGH billjker over hem, waar zij bem weldra daarna, als ware het om sulk. eene laaghastigheid te logenstraffen, het volgende schrijft: » Ik heb nooit eenige zwarigheid in uwe noch mijne zaak gemaakt. Ik ken uw gemoed en met wat conscientie gij in deze en andere dingen altgd hebt gewandeld. Hadt gij profijt of eer daarin gezocht, dan zou ik mij de kleinigheid, die ons geschiedt, kun- nen aantrekken; maar nu houd ik mij verzekerd, dat gij nergens in kunt worden ver- kort” Dus erkent zij niet, evenmin als OLDENBARNEVELT zelf, dat er eenige schande gelegen was in hetgeen, haar man moest verduren, en schade vreesde zij niet. » Alles wat ik u wenschen kan," voegt zij er bij, »is dat God u gezondheid verleene; ge- rustheid geeft u uwe goede conscientie,” en dan herinnert zij den gevangene aan zijne eigene woorden, kart voor hun afscheid tot haar gesproken: »dat het dengenen, die best handelen, niet altijd best gaat; maar dat hun dikwijls tegenspoed ran neode is, opdat zij hunne harten van de aarde ten hemel mogen beffen 3.” Voorwaar dit is eene taal, die getuigt, dat de Advokaat den geest dezer vrouw met de diepste over- tuiging der waarheid en eerlijkheid van zijn stelsel had weten te vervullen. Inderdaad, eenen man als OLDENBARREVELT kon het ten minste niet aan discipelinnen als manza VAN BRIGERSBERGH, ontbreken. 2 Ook de schrijversijdefheid van pr eroor straalt wederom door, waar hij den Prins doet ge- voelen, dat hij door zijne schriften, die de nakomelingschap lezen zou, zijnen roem eenigermate in zijne hand had: »De affectie, die ik drage tot de wijd beroemde eer en reputatie van Uwe Eszcellentie heeft zich altijd getoond in al mijne schriften, zoo die gedrukt als die ongedrukt zijn. — Allen die mijne schriften gelezen hebben of hier namaals zollen lezen, zullen moeten bekennen, dat ik hierin ongeveinsdelijk spreke.” Iets lager heet het: »van mijne genegenheid tot de dienst van het Land kunnen mijne geschriften, die ter eere van het Land in vele plaatsen ge- lezen worden, als ook mijne handelingen getuigen." 3 Brieven van M. v. Reigersb. door Mr. m. voutensoven en Dr. o. D. 3, scHorEL, bl. 2, 3. 1618— 1621. 62 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1618— bereid zou geweest zijn, zich in ’s Prinsen huisdienst te begeven, en alzoo zijn roem- Men rijke loopbaan af te zweren en de dienst van ?t Land voor de trouw aan een vorstelijken persoon vaarwel ie zeggen !. Immers geeft zijn aanbod, in eenen brief aan den Raadsheer vosseRcEN vervat, om in ’s Prinsen huisdienst over te gaan, duidelijk genoeg te kennen, dat hij geneigd was, voortaan van alle verplichting jegens Stad of Staten ontslagen, den Prins tot zijne bijzondere belangen en oogmerken te dienen. Het blijkt, dat zijne fijnheid begreep, hoe om de oplossing van den knoop mogelijk te maken, de bekwaamste dienaars der Staten van Holland zich slechts hadden weg te cijferen, ten einde den Prins niet langer in den weg te staan. In allen gevalle, zijn aanbod was niets geringers dan verraad aan zijne zaak, en zijne flaauwe houding wettigde de weinig eervolle zinspelingen, waarmede de Prins en anderen niet in gebreke bleven zich over DE GROOTS gemis aan standvastigheid uit te laten, niet bevroedende, dat in hun hatelijke scherts huns ondanks hooge lof op oupensaRNEveLTs onwrikbaarheid lag opgesloten. Deze toestand der drie staatsgevangenen, in welken maar geen verandering kwam, was wel geschikt om het ongeduld van de meerderheid der Hollandsche Staten gaande te houden. Hoezeer half gesmoord door de minderheid, had zij hare stem verheven Beweegredenen om genoegdoening voor het onrecht, Holland aangedaan. Wanneer de Staten van dit — er Gewest dezelfde leden behielden, uit welke zij thans zamengesteld waren, zou bet ernstig — beklag en de eisch om voldoening zich telkens herhalen, en wat had men alsdan te antwoorden, £oo de Fransche Gezanten en zoo vele anderen, die vrede met het ge- beurde zouden kunnen hebben, als het werkelijk tot herstel der eensgezindheid leidde, op de tweespalt in de Hollandsche Staten wezen en vraagden wat derhalve de geweld- dadige maatregel gebaat had? Dus op den weg des gewelds kon men niet stilstaan. Men moest vooruit. De Vergadering der Staten van Holland moest veranderd worden, en het eenige middel daartoe was de zoogenaamde verzetting der Wet in de steden, die afgevaardigden naar de Staten zonden, — De verandering der stedelijke Regeringen was aan zekere bepalingen en tijden gebonden. Die bepalingen niet te tellen en daar waar het wenschelijk scheen, andere regeringspersonen op het kussen te brengen, zie- daar derhalve wat te doen stond. @f al de stad Enkhuizen eenen harer burgemeesters als buitengewoon afgevaardigde naar ’s Hage zond om opzettelijk haar zegel aan de ge- vangenneming te hechten, de Staten-Generaal voor hetgeen zij reeds verricht hadden, te danken, ze tot de voltooijing van het aangevangen werk aan te zelten en met zijn raad bij te staan 2, geen van de andere Steden dreef den ijver zoo ver, en de luide stem van het eene Enkhuizen maakte het sombere stilawijgen der andere Steden des te merk- baarder. Zelfs de Gedeputeerden der zes Steden verlangden, dat men vooreerst tegen de gevangenen verder niets zou aanvangen, en die van Delft wilden de Generaliteit gewaar- 1 k. BRANDT, f. a. pl. bl. 140. ' 2 Resol. Stat.-Gen. 1 Sept, 1618, DES VADERLANDS, 65 schuwd hebben, dat zij rich niet verstouten zou tot eenig verhoor over te gaan. Op Vrijdag 1618— den 50" Augustus hadden de Staten van Holland besloten , dat hunne Vergadering door de — Leden, die in den Haag bleven, zou worden voortgezet om op alles wat er voorvallen kon, te letten, totdat de Leden, die vertrokken waren of vertrekken zouden om hunne lasigevers te raadplegen, na een zestal dagen terug zouden zijn. Niettemin ging de Vergadering reeds den volgenden dag werkelijk uit één om niet voor den 19% September weder bijeen te komen. Met welken last zouden de Leden terugkeren? Wellicht zou de vroegere meerderheid, naauwer aaneengesloten, in getal versterkt en gewapend met bescha- mende vertoogen optreden. De zaak der Nationale Synode, het is waar, was gevonden. Em dat wel in Nog vóór hun scheiden hadden de Staten den noodigen maatregel genomen ter voorbereiding — dier Kerkvergadering door de bijeenkomst der Provinciale Synoden van Zuid- en Noord- — plaster Holland te verordenen. Over de zwarigheid, die rijzen kon, waar zich nevens eene on- voorbereidden. rechtzinnig geoordeelde Classis eene andere Classis gevormd had , was men heengestapt door te bepalen, dat in zulk een geval de beide Classes zonder op de getalsterkte der gemeente- leden, die zij vertegenwoordigden, te letten, elk twee predikanten zouden afvaardigen. Toen dit den 30°" Augustus was voorgesteld, hadden de Gedeputeerden van Gouda, Schoonho- ven, den Briel en Alkmaar, wel is waar, verklaard, dat zij alvorens de zaak goed te keu- ren, hunne lastgevers moesten raadplegen, en die van Leiden en Rotterdam hadden zich verontschuldigd op grond dat zij hunne pensionarissen misten, onder wie de stuk- ken berustten en die alleen de vereischte bekendheid met de zaak bezaten. Doch om alle langdurig uitstel af te snijden, had men bepaald, dat wie zich binnen vier of vijf dagen niet nader verklaarde, geacht zou worden toegestemd te hebben. Alleen Gouda had nog tijdig van haar gevoelen laten blijken om te verhoeden, dat haar stilzwijgen als tocstemming werd uitgelegd. Deze Stad verzocht aanteekening van de verklaring, dat hare Overheden eenparig bij hare vroegere resolutie bleven 1. Niettemin werd de uitschrijving der Provinciale Synoden voor besloten gehouden en werkelijk ten uitvoer gelegd. Doch dit kon, het was reeds genoeg gebleken, de tegenpartij niet tevreden stellen. Stilzwijgende goedkeuring van hetgeen men tegen de drie gevangenen in den zin had, dat was het wat men verlangde, en zoo iets was van de meerderheid der tegenwoordige leden niet te verwachten, Oordeelende dat muco ne Groot, als haar afgevaardigde ter dagvaart van Holland en in deze hoedanigheid onschendbaar, gedurende die dagvaart niet had mogen aangerand worden, had de Vroedschap van Rotterdam, na een vergeefs aanzoek bij den Prins, die als Stadhouder van Holland gehouden was haar geschonden recht op het geweld te wreken, maar haar thans in den steek liet, eenparig besloten, dat hare Gedeputeerden ter Staten-vergadering er op aandringen zouden, dat de drie gevangenen volgens de privilegiën en contracten dezer Landen 1 Resol. Holl. 30, 31 Aug. 4 Sept. 1618 en hiervoor, D. ll. St. 11, bl. 865 64 ALGEMEENE GESÉHIÉBENIS 1618— _ soudeh te recht: gesteld worden. De Regering van Leiden: had brirclíde bobhait go- 2^ nomen: i Ja, het: vord rüóbbuar, dat nog andere :Steden tew cersivolgende dagriart zich steutusoedig zouden. laten: gelden, en, 200 de gevangenen dán te recht, sisan moesten, geen onderzoek zouden dulden, dan ted overstaan van redeputeesden. van al de Leden van: Holland: en: West-Friesland en in de tegenwoordigheid .der Ambassadeurs. Resol. Stat.-Gen. 4 September 1618. i 2 UrTENBOGARRT, Kerk. Hist. bl. 1000. 3 Zie den hrief van den Delftschen predikant sezatous AnxoLoos bij snawor, Hist, d. Ref. 11, bl. 848. 4 caRLETON, II, p. 291. 5 Resol. Stat.-Gen. 4, 20 Sept. 1618. DES YADERLANDS. T | neer alsdan de Regeringsleden zich verwijderd hadden, riep hij dezulken, die hg in humane bediening wilde laten, terug, ontbood anderen daarbij, die hij goed vond, en nam hun daarop gezamenlijk den eed af, onder betuiging, dat hij máeis ten nadeele der stedelijke privilegiën en gerechtigheden bedoelde 1. Te Hoorn scheen de zaak zoo gemakkelijk niet beklonken te zullen worden. Toen de Prins de stad naderde, ontving hij van de Wethonders en Raden de uitnoodiging om toch met geen groot gevolg te komen. Hij antwoordde, dat hij bereid was een anderen weg te nemen, zoo die van Hoorn hem niet in de sted hebben wilden. Doch dan sou hij zien wat hem naderhand te doen stond, Wat zijn gevolg betrof, dat wilde bij niet verminderen, zelfs niet met oen enkelen hofjonker. In de stad, waar geene landstroepen in bezetting lagen, vond de Vorst de schutterij in de wapenen en alle posten door haar boset, en toen hij des anderen daags de Vroedschap bijeengeroepen had, kwam deze hem voer met het verzoek, dat bij in de Wethouderschap geen verandering wilde maken: zulks, zeide men, zou met de privilegiën strijden en groote oneenigheid ten gevolge hebben: was er op iemapd iels te zeggen, zoo had de Prins hem slechts aan te klagen, en werd hij schuldig bevonden, de straf zou hij niet ontgaan. Toen men bemerkte, dat dit verzoek geen ingang vond, bad men, dat hij zich dan, zonder iemand te ontslaan, bepalen zou tot eene versterking van het aantal der vroedschappen. Deze voorslag scheen den Prins meer naar den zin te zijn. Althans bij nam, zoo hij zeide, de saak in beraad, Dit echter was slechts een voorwendsel, want, nadat hij eerst van de Regering had welen te verkrijgen, dat de schutterij naar huis gezonden werd, en verscheidene vaandels krijgsvolk wit Friesland en elders in de haven gekomen waren, trad de Prins op, door een onizagwekkenden stoet omgeven en door eene sterke gewapende macht gesteund. Hij ontbood de Vraedschap op het Raadhuis, en thans behandelde bij baar niet geBadiger, dan die van andere plaatsen ?, Nu ging het op Medemblik af, en daarop naar Alkmaar, waar de verandering der Wet op den elfden October plaats vand. Den 12*^ kwam de Prins te ’s Hage en werd hij beleefdeljk van wege de Staten van Holland verwellekomd 3. Thans was het reeds eene uitgemaakte zaak, dat de meerderheid in deze Vergadering verplaatst zou worden, Van de acht Steden, die altijd aan het hoofd gestaan hadden bij de besluiten, welke de Generaliteit het meest hadden geërgerd, was tbans in vier, Schoonhoven, Briele, Alkmaar en Hoorn, de Vroedschap van OLDENBARNEVELTS vrien- den gezuiverd. De vier voornaamste, Haarlem en Gouda, dat zich soo standvastig betoonde, en Leiden en Rotterdam, die zoo diep gegriefd waren, ontzag men zich 1 orremsocaznt, Kerk. Hist. bl. 1009 en 1010. 3 warms, Chron. v, Hoorn, aangeh. bij o. awar, Hist. d. Ref. IL. p. 852—857. 3 Resol. v. Holl. 12 Oct. 1618. UI Der, 5 Srox. 9 1618— 1631. 66 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1 - iudi ü RE PRESE DEM NE MC NM NEM CMM INSIEME ae 1618— op dezelfde wijze te behandelen. Maar ook het Lid der Edelen was nog niet gefnuikt, 1621. Het Lid der — talrijker van leven. Toen haalden zij alles op wat er met betrekking tot de drie gevangenen gemaakt. Op den vierden dag, nadat den 12% September de zitting hervat was, gaven zij blijk in deze Vergadering was voorgevallen, ten einde dit ten grondslag te leggen aan de vermaning, dat men toch bedenken zou, wat men overeenkomslig den onderlingen eed verplicht was te doen, om het recht en het gezag van het Land van Holland tegen eene zoo grove miskenning te handhaven, opdat de rechtspraak over personen, die als ambtenaren der Staten van Holland stechts aan deze Vergadering verantwoording schul- dig waren, niet aan de vierschaar van deze Provincie onttrokken worden mocht. Na dit vrijmoedige voorstel bleek onmiddellijk wat voertaan van de Vergadering te wachten was. De meeste stemmen beslisten, dat men de zaak »ter kennis der Staten-Generaal en Zijner Excellentie laten zou." Hierop verzochten de Edelen het eindbesluit nog uit te stellen tot maandag of dingsdag eerstkomende (thans was het zaturdag), en alsdan, wanneer zij in genoegzaam aantal tegenwoordig zijn zouden, hetzelfde punt nogmaals te behandelen. Dit beroep op een tijdstip, wanneer hun getal sterker zijn zou, terwijl zij in hun gewoon gelal tegenwoordig waren 1, bewijst, dat het voornemen om hun Collegie met eenige nieuwe leden te vermeerderen toen reeds zijn beslag gekregen had, Maar waartoe dan dat uitstel gevraagd? Zij wisten immers, dat van de nieuwe leden geen felle tegenstand tegen de maatregelen der Generaliteit en Zijner Excellentie te wachten was, De Prins had de beschrijving dier nieuwe leden ter Staten vergadering doorgedreven, ja, zij moest juist strekken om den geest der Edelen, wien de Prins met zoo vele woorden den toeleg toeschreef om hem het Land uit te jagen 2, in eenen hem aangenamen zin te wijzigen. Dus schijnt dat voorstel der Edelen slechts voortge- vloeid te zijn geweest uit de zucht om zich van de schuld te kwijten, die op hun ge- weten drukte. DES VADERLANDS, | 07 enz.; Jonkheer HENDRIK VAN RAAPHORST, Heer te Raaphorst, enz., en Jonkheer Awro- 1618— NIUS YAN DER LINDE, Heer van Kroonenburg , Loenen enz, Den 10°" October deden nae de laatste vier dezer Heren den eed !. Dus was het Lid der Edelen aanmerkelijk ge- wijzigd, toen de Prins den 19% dezer maand de Vergadering der Staten van Holland medeplichtig meende ie kunnen maken aan de verandering der Vroedschappen, Hier- door zou niet alleen zijne verantwoordeljkheid gedekt worden wegens hetgeen hij in dit opzicht alreede verricht had; maar zou hij tevens gemachtigd worden om ook in de aanzienlijke steden, waar de verandering nog niet geschied was, denzelfden maat- regel loe te passen. Den 1939 October liet de Prins de Vergadering weten, dat hij, » hoewel ongaarne, | — laat genoodzaakt was geweest, tol herstel der rust en eenigheid in het Land, zich met groote loopig i ee Staten bekrach- moeite en arbeid en niet zonder gevaar, naar eenige steden van Holland en West- gen. Friesland te begeven, en aldaar voor een korten tijd de Burgemeesters, Schepenen en Vroedschappen af te danken en dezelfden of anderen in hunng plaats aan te stellen, zonder nogtans daarmede eenige verkorling te bedoelen van de gerechtigheid en pri- vilegién dier Steden of eenig bijzonder belang te beoogen: de dienst van het Land was zijne eenige bedoeling. In sommige steden, waar Zijne Excellentie de verandering niet minder noodzakelijk achite, was zij nog niet uitgevoerd, en thans verzocht hij het gevoelen der Vergadering te vernemen, ten einde in deze zaak te beter met orde te werk te mogen gaan en alles tot meerder dienst van den Lande en tot rust van den Slaat te mogen verrichten.” Deze mededeeling was dubbel waarheidlieyend, in zoo verre de Stadhouder de onrechtmatigheid van zijn gedrag daarin openlijk genoeg erkende, en niemand hem met recht te laste kon leggen, dat hij zin bijzonder belang op het oog had. Al had hij, of anderen voor hem, gewild, dat hij zich van de souvereiniteit zou meester maaken, dit was eene zedelijke onmogelijkheid geworden. Of was het niet mede een der voornaamste gricven tegen OLDENBARNEVELT, dat hij zou uitgestrooid hebben dat de Prins zoo ieis in den zin had? Hoe nu kon deze datgene tot eene waarheid maken, wat, voor een misdadig uilstrooisel uitgegeven, mede de straf baarheid van den Advokaat moest staven? Werd oxpensannevett het slachtoffer, dan kon de Prins geen Souverein worden, Hier alweder is het zijn dood, die den Regeringsvorm heeft gehandhaafd, Wellicht had hij voor de verzaking van zijne beginselen op het tuk der souvereinileit zijn leven kunnen koopen. — Op de vermelde mededecling van den Prins, besloten de Edelen en de meesten der overige Leden, » Zijne Excellentie | WALBAVEN VAN BREDERODE deed den eed op den 22°" derzelfde maand. Hij was de oudste 1000 van FLORIS VAN BREDERODE, gesproten uit den echten stam. De Heer van Voenhuizen, REINOUT VAX BREDERODE , daarentegen, was een zoon van ecn der vele bastaarden van REINOUD, overoudoom Yan dezen WALRAVEN. 9 * 68 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1618— wor sijne moeite em zorg te bedanken," en betuigden „te vertrouwen, dat Zijne 191. Picollentis in die zaak gehaudeld had zonder verkorting van de rechten en privilegiën der Steden’ Slechts die van Haarlem, Leiden en Rotterdam verklaarden, zonder na- deren last: van hunne lasigevers geene stem te kunnen uitbrengen. Maar die van Gouda, als wilden zij te kennen geven, dat alles thans van de willekeur des Prinsen afhing, stelden de zaak »ter discretie zijner Excellentie,” Het antwoord werd den Stadhouder overgebracht, -en hem daarbij volmacht verleend om ook in de overige steden de ver- lasgde verandering te voltrekken: vond bij goed zulks te doen, de Vergadering zou hem ondersteunen. Ziedaar dus ’s Prinsen bedrijf volkomen gewettigd, in soo verre, namelijk, eene Vergadering, die hare zamenstelling ten deele aan de nog ongeweltigde tusschenkomst van den Prins te danken had en onder den invloed stond van het tegen hare Leden gebruikt geweld, in deze zaak tot wettiging bevoegd ken wezen. — Op het vernemen van het antwoord herhaalde de Prins de betuiging zijner belangeloosheid, en verlangde,:dat van „deze zijne verklaring aanteekening gehouden worden mocht »tot meerder kennis van zijne goede en oprechte meening 1.” Verzelling der Nu begaf zich de Prins, na dadelijk zijne lijfwacht en eenig ander krijgsvolk naar Ee E Leiden gezonden te hebben, den 22*** derwaarts, en ook hier werd aan de tegenstan- terdam en Gouda. gees der Stedelijke Regering de voldoening gegund, dat zij de grootere helft der Leden van dit Collegie met schande zagen afsetten. Te Haarlem moesten niet minder dan drie vendels krijgsvolk, behalve de lijfwacht, den uitslag van 's Prinsen optreden verzekeren. De schutters, die bij zijne komst ook in de wapenen gekomen waren, kregen bevel om af te trekken. Zoo werden de zonen van die burgers bejegend, aan wier volhar- dende worsteling tegen Spanje de Unie haar bestaan en de Prins zijn Gouvernement le danken had. Ook had onder anderen axmssew met een opzettelijk schrijven ? den Prins gewaarschuwd, dat men in Haarlem van zins was aan de hoofden der Schutterij de vraag te richten, of zij zich de schennis hunner privilegiën wilden laten welgevallen, en, bij weigerend antwoord, zich van ’s Prinsen persoon meester te maken. Hoe het | zij, ook hier kreeg de verandering der Wet haar beslag, en weldra werd de Pensionaris DE HAAN, die bij de handelingen der Staten van Holland vóór de afdanking der Utrechtsche waardgelders mede op den voorgrond gekomen was, en legen wien AERSSEN den Prins in het bijzonder opgestookt had 3, op de verachtelijkste wijze uit zijne be- trekking gezet, en zoo gedreigd, dat hij raadzaam vond het Land te verlaten. — Met geen geringer vertoon van krijgsmacht werd daarop dezelfde maatregel te Rotterdam en 1 Resol. Stat, v. Holl. 15, 19 Sept. 19 Oct. 1618. 2 Archiv. de la Maison d'Orange S. Il, T. II. p. 555, 556. 3 Zie denzelfden brief in de Arch, t. a. pl, als mede een schrijven aldaar van Graaf WILLGE LODEWEE. DES VADERLANDS, `- 69 CEE EE eindelijk den eersten November te Gouda uitgevoerd: 1, — Zoo was dan alles volbracht, en dat wel zonder burtensporigheden des volks, Niet dat van deze zijde: verzet tegen den Prins en zijne krijgslieden ie vreezen was. Verre van daar. De omwenteling werd door de laide toejuiching des volks begeleid en door de blijde goedkeuring van het gros der burgerij ondersteund. Het was alsof vele gemoederen van zekere beklemdheid waren onlheven, die hen gedrakt had; het was, schrijft saunasnT, als een sobotne zonneschijn na lange duisternis; bijbeltextea werden toegepast op den toestand van het oogenblik , die als een deor God verordende verlossing werd aangemerkt. Niet voorde eerste maak was het, dat de. schare met gejuich den val van mannen begroette, die haar op den weg harer ernstige roeping voorgingen. Men had thans inderdaad een Vorstelijk Hoofd terag en een nieuw geestelijk gezag in het verschiet. Waarlijk, reden genoeg om zich van zorg ontslagen te gevoelen, voor menschen, die niet gerust kunuen zijn, zoo zij geen steun buiten zich ervaren. Neen! veeleer moest het volk in toom gehouden worden, dat het zich niet vergreep tegen de personen en “de eigendommen van hen, in wie men de voorstanders der gevallen Regering haatte, Kn alleen, de gelukkige omstandigheid dat een man, zoo hoog geplaatst als mavarrs, de omwenteling bestuurde, maakte het mogelijk, dat zij zonder eenig slachtoffer van de woede van het gemeen iot stand kwam. Te Leiden en te Haarlem liet de Prins, niet:zonder vracht, aan het volk hij openbare afkondiging allen moedwil en baldadigheid verbieden. Zelfs duldde hij geene te luide toejuiching en geroep van Leve Oranje! en ioen de straat- jeogens bij zijn binnenkomen te Leiden zich gereed maakten om het huis te plunderen van iemand, die gezegd werd den Prins verwenscht te hebben, en reeds de steenen in de glazen vlogen, ging hij dit zelf met een woord van vergiffenis voor den beleediger te keer. 2 UYTEXBOGAERT , Kerk. Hist. bl. 1010, 1011. paupazar, B. X. bl. 63, 68. 3 gyrgxBOCAEAT , Kerk, Hist. bl. 990. 1618— 1631. 1618— 1621. Alsmede te Amsterdam. 70 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Á... —— ——cc gelen, veel min te bevredigen, en had de Prins niet tegen hem partij gekozen, hij zou, reeds le voren, even als zijn vader, bij de rechizinnigen weinig gezien, het volk geheel van zich vervreemd hebben. Zoo ware de dienst van het Huis van Oranje wellicht voor de Republiek verloren gegaan. Maar al was nu door ’s Prinsen invloed eene uitbarsting van het volk verhoed, toch moest het bloed van éénen man tot ’s volks voldoening vloejen: anders zou de schijn beslaan hebben, alsof de Grooten slechts een tooneelspel hadden vertoond. OrvzwsAnmrvzLrs dood was de noodwendige bezegeling van het verbond tusschen het volk en Oranje. Waarlijk, het was nut, dat die ééne mensch stierf voor het volk en het Huis van Oranje voor dat volk niet verloren ging. Geen tooneelvertooning zou het wezen, maar een ernstig treurspel: het men- schelijk recht zou onderdoen voor den bijna onwilligen uitvoerder van een hoogeren Wil. Na in al de steden, wier Regering zich tegen het drijven der Generaliteit aangekant had, de Wethouderschap veranderd te hebben, kon men meenen, dat de Prins zich rust zou geven. Toch trok hij den tweeden November naar Amsterdam, om ook daar de Regering te veranderen, Deze daad bewees ten duidelijkste, hoe gering de meer- derheid was geweest, welke de houding der Amsterdamsche Gedeputeerden in de Ver- gadering der Staten van Holland had ondersteund. Immers zou er volstrekt geene aan- leiding geweest zijn om dien maatregel te Amsterdam toe ie passen, wanneer de ge- zindheid der Regering aldaar zoo algemeen der omwenteling gunstig geweest ware, Evenwel schijnt ’s Prinsen optreden ook te Amsterdam nog cene andere reden gehad te hebben. Onderwierp Amsterdam zich gewillig en met welgevallen aan ’s Prinsen be- schikking, dan mochten, zoo zal men geredeneerd hebben, alle andere Steden wel zwijgen; dan was de geldigheid van ’s Prinsen handeling boven alle bedenking verheven, dan was de beteekenis van zijn optreden dubbel groot. Alzoo zal het niet aan personen ontbroken hebben, die den Stadhouder tot eenen tocht naar Amsterdam aanzetten, en zal men zich beijverd hebben om aan zijne komst in deze aanrienljkste stad van Holland alle feestelijkheid bij te zetten. De twintig vendelen schutters en drie vendelen stadssoldaten waren dan ook in het geweer, toen hij zijnen intocht deed en met alle eerbe- toon werd ingehaald, Des anderen daags in den Raad verschenen, sprak hij de volgende woorden: » Mijne Heren, dewijl hier, in den Raad, gelijk ook in andere steden, groot verschil is geweest over zaken en geschillen van godsdienst en regering, waaruit verdere zwarigheden zouden mogen ontstaan, zoo ben ik hier gekomen, uit last van de Re- geerders des Lands, om daarin te voorzien, gelijk ik in andere steden gedaan heb, Ten dien einde bedank ik deze zes en dertig Raden voor hunne dienst en ontsla hen van hunnen eed, ook van den eed en het recht, hetwelk hun, als schepenen geweest zijnde, in het kiezen van burgemeesteren toekomt’ Gaarne, voegde hij er bij, zou bij van dezen last en moeite verschoond zijn geweest; maar de hooge nood en de dienst van het Land vereischten dit om alle misverstanden en oneenigheden, die het Land DES VADERLANDS, | 71 kwelden, weg te nemen en voor te komen. Reeds stonden de Raden op om ie ver- trekken, toen de oud-burgemeester CORNELIS PIETERZOON moorr de aldaar tegenwoordige burgemeesters vraagde, of zij daarop niets begeerden te zeggen. Op hun ontkennend antwoord, nam hij met verlof van Zijne Excellentie zelf het woord. Doch de rede van den eenenzevenligjarigen grijzaard roerde menig punt aan, dat niet ter zake diende, en strekte slechts om verscheoning in te roepen voor degenen, die de minderheid in den Raad hadden uitgemaakt. Misschien zou hij er nog meer bij gevoegd hebben, toen de Prins alle verdere redenen afsneed met te zeggen: » Bestevadr, het moet nu voor dezen tijd zoo zijn. De nood en dienst van het Land vereischt het.” Nu scheidde de Vergadering, maar op slechts zeven na werden allen weder aangesteld. Zelfs noorr achtte men het de moeite niet waard uit den Raad te houden, Bovendien behielden de zeven ontslagen raadslieden hunne andere ambten 1, Nu bleven er nog slechts twee steden over, Dordrecht en 's Gravenhage, waar echter alleen persoonlijke veete of de zucht om zich voldoening voor ondervonden tegensland te verschaffen de verandering der Wet verlangen ken. Remwr pauw, de Amsterdamsohe burgemeester, beijverde zich zeer om ook te Dordrecht enkelen van het kussen te krijgen, en reeds was er een lijst van elf personen ontworpen, die het slachtoffer meesten worden. Doch te Dordrecht, heette het, waren de regeringsleden door huwelijken en bleedverwant- schap zoo naauw aan elkander verbonden, dat het ongelijk, doer sommigen geleden, allen zou treffen. Degeen die dezen grond bijzonder sterk tegen ruinteR »Avw gelden deed, en dan ook de verandering der Regering in zijne stad keerde, was de Schout BUYS VAN HOLY 2, Zeker zal er, allerminst voor hem, huiselijke vrede mogelijk ge- weest zijn, zoo er enkele leden hunnen post hadden moeten verlaten. Ook te Amsterdam had eene vrouw op de zamenstelling van het lijstje der tot afzetting bestemde vroed- schapsleden invloed gehad, en bewerkt, dat haar schoonbroeder gespaard was ? en een ander het slachtoffer was geworden. Gaf dit aan de eene zijde verbittering, aan de andere zijde gaf het aanleiding tot spotternij, hoezeer het veeleer eene reden was van droefenis. 3 BRANDT, f. a. pl, bl. 870. 4 BRANDT, é. a. pl. bl. 872. 1618— 1621. 7 | ALGEMEENE GESCHIEDENIS EFT — scheuring te keren. Den 1649 November, toen de Prins alles volbracht had, werd door De Staten ver. de Staten van Holland op uitdrukkelijk verzoek van den Prins eene acte opgemaakt leenen den a van dezen inhoud. Na rijp beraad, met eenparige bewilliging en volkomen macht ver- werk door hem stonden de Staten, dat Zijne Excellentie in dezen, niet min dan in zijne vroegere be- driven, zijne oprechte genegenheid en zorg voor de Landen van Holland en West- Friesland, in weerwil van menigvuldige gevaren en bezwaren, getoond had. Weshalve zij hem ten hoogste dank zeiden en het verrichte goedkeurden en bekrachtigden. De nieuwe Magistraten beloofden zij in haar wettig gezag te erkennen en te handhaven : wie hen weigerde te gehoorzamen, zou als verstoorder der gemeene rust gestraft worden. Voorts zouden zij den Prins gaarne ondersteunen, zoo hij nog eenige voorziening meende te moeten doen ter nadere verzekerdheid en rust van eenige steden. Met dit alles echter, zich gedragende aan verscheidene verklaringen van den Prins, verstonden zij niet, dat de traktaten, privilegiën, vrijheden en gerechtigheden der Landen in het gemeen, en der Steden of ingezetenen in het bijzonder, eenigzins verkort, of sommige ingezetenen, zelfs niet de afgezette raadsleden, in hunne eer, goeden naam en faam gekwetst waren. Alles zou aangemerkt worden als zonder » prejudicie in het generaal of particulier" ge- schied, vermits zulks voor de rust en de dienst der Landen noodzakelijk vereischt was geweest en door de Staten verstaan was te behooren. Deze acte, hoezeer voor gear- resteerd gerekend, werd echter aan de Steden toegezonden, opdat zij in de vroedschappen tegen de eerstkomende beschrijving medegedeeld mocht worden, en die Vergaderingen de vraag overwegen mochten, of zij in het openbaar afgekondigd zou worden, al of niet !. Er bleven, behalve de groote zaak der rechtspleging van de drie gevangenen, nog . De zamenstel. een tweelal zaken te vereffenen. De Prins, overwegende, dat »de zwarigheden in het E bs — Land vooral uit den staat der Leidsche Universiteit waren voorigekomen,“ begreep, dat forem van deaan de Curatoren, onder wier bestuur zoo iets was voorgevallen, een blijk van wan- Leidsche Hooge- school gewijzigd. trouwen niet mocht bespaard worden. Diensvolgens werd den 17%" November door de Staten, onder herinnering, dat de Hoogeschool hun nog onlangs belangrijke uitgaven gekost had, en zij mitsdien gaarne zien zouden, dat zij bij goed bestuur meer en meer bloeijen en zoo wel voor den Staat als de Kerk gewenschte vruchten voortbrengen mocht, na rijp beraad besloten, nevens de tegenwoordige Curatoren drie andere te be- noemen, en te verordenen, dat voortaan na verloop van elk drietal jaren nieuwe ver- kiezingen zouden kunnen geschieden. Dit maal werden nieuw benoemd: Jonan VAN WASSENAAR EN DUIVENVOORDE, ADRIAAN PAUW en de Raadsheer ROCHUS VAN DEN HONAERT. Bovendien werd Mr. GILLES pe cLAnazs, Pensionaris van Haarlem, op verzoek dezer Heren, hun in het volgende jaar tot het werk der zuivering der Hoogeschool toegevoegd. Het laat zich denken, dat de Curatoren, MATHENESSE en VAN DER MIJLE (JOHAN DE 1 Resol. van Holl. 7, 16, 17 Nov. 1618. ae it Eod ^ b , * ` 1 i Oe 0105 07 i e © s 3. - a r « N. -—. °. - - Es. e. 3. mo ^ - - ,. - * a -. we - -. 4 a ` E t - + * * $ = * "n wet ur N - * " vi . y a - d : : B m : bg EEN - " : . HA i :. i ` A - 7 - ° : ^ -$ «d. . =. » pe s "a n R a a a . sv > PN hk i €. * ° . is : a 1 2 LA „ef a . $ ° g ae " ` — i L4 z ou l 2 * . sig te Ls 7 ar 4 d 3 Ga N^ Nile. va, ~> * m "E * F s X 4 — ut . 07 Ha E 4 1618— St 1621. d De Staten ver- leenen den Prins y acte wegens het werk, door hem si verricht. 5 te Z' A 8C 8 rı te di De zamenstel. et ling van het Col- legie der Cura- L toren van de Leidsche Hooge- a school gewijzigd. tr | MEd ES gee ew T". : M" it (eU? a wy rs D à EA tY ~ * , 1.34 2 \ i LI * a) e.’ 3 . 7. i t , 2e. E ^ » a 5a ý 5 xt ` ay à OA » n < m LI LA DUX 4 p P of: ey 4 fan ü R e s * ^ * x da eene : $5 è ms * bi + —WW <. Faer o TET ten zout: bs d - , A 2 ria we ` ^ ar » » é A „ten 4 s v, LI er et a ae ec te —— molo BUTS ais Mee [rrT TTT tii EH Hin aan r1 i Pere re ets T EEEH a He di R art HH Hi apan Fr Syeda boyy EEE HEIDI EH m ETE Ht teres EEE PH H Un Hus us 5* ——— un te TM Petes bese te Lia i Here inim HUN EF He HEERE jeepee ed deet en CAET E H HELLE Hh i "TP TE a [Ta go. A ni —— nee T 7 ë ni i E Hun EHE iH: iH gus n B a = ds c p BD hb HEU Eum v um Brun HRH p 0 2 | qup a Ra i Bid FERES In , o w33—9w NE iu 0 b NU IE UN Hone Hn D p EHI : p ii a | rate Signs d ee S | HE ce PH TIS Zen Keferen eia i DES VADERLANDS. 73 GROOT had in 1617 van zijnen Curalorspost afstand gedaan) het bestuur gaarne aan de = 1618— Bieuwbenoemden zullen hebben overgelaten. ' Afgezet zijn zij echter niet geworden. In — 1622 werd de Heer van swieTen en na zijnen dood in 1624 FRANÇOIS VAN ABRSSEN tot eersten Curator benoemd !. 