Geographie van Nederlandsch-Indië
§ 54. Met bet oog op de geographischc vcrbrciding der plantcn hccft men onze bezittingen in den Indischen ArchijHjl in vicren vcrdeeld. Vooreerst heeft men liet Sumalraansche gebied, dat door IVoord- en Midden-Sumatra en de eilan- den die in bet Westen en bet Oosten daaromlieen liggen, gevonnd wordl en waarvan dc vegelalie met die van Achter-ludie in een uaauw verband staat. Hel Iwcede is bet Borncosclie , dal nog te weinig bekcnd is om bet zijne eigenlijke plaats aan te wijzen. Ilci derde bet Soendascbe, dal in eenc Weslelijke belli — Zuid-Sumalra en West- Java — en eene Oostelijke — Oost-Java lot Timor en vcr- dcr — ’t laatste door kasuarine-wouden gekenscbetst , vervalt en veel overecnkomsl toonl met liet Nieuw-Hollandscbe llora- gebied. Eindelijk bet vierde , bet MoIuk.scbe , waarloe Celebes (altbans hel oostelijke gedeelle) nog le rekenen is, hetgccn in dal der Poiynesiscbe flora overgaal. Delfslolf'vnnjlc. 5 55. Op bet planlcnrijk volgt in belangrijkbeid , in den Indischen Archipel, bet delfsloffenrijk. Digitized by Google 4 ^ Tot (Ic l>elangrijke iniaeralcn, die de grond der Oosl- Indischc cilaiidcn }>evat, l)elicM)rcii : zwavel, dat in de kralers van vclc vulkanen verzarneld wordl; ijzcr, tin, aiUiinonium, koper, lood, kwikzilver, plalina , goud, dia- inanlcn en sleenkolen § 3G. IJzer is door den geheelen Archipel verspreid, inaar nergens overvloediger dan op Borneo, en wel in de binnenlaiiden van de Zuid- en Ooslkust. Verder vindt men hcl in grootc inenigle op Celebes, vooral aan de Ooslkust en o]> de eilunden die daar langs liggen , o|> Sumatra , Baugku , Blitoeng cnz. De inlanders iiiaken gewoonlijk veel ■werk van de exploitatic. Hoe deze op Borneo, in de Doe- soeu , plaals becll , is meer dan eens uitvocrig besebreven Men gaat daarbij op eene zeer eenvoudige wijze te werk. De erts, dien men bijna aan de oppervlakle van den grond vindt , wordt eerst gegloeid of « gcrooslerd » , tot hij zoo broos wordt, dal men hem in kleine stukken kan slaan. Deze worden dan met houtskool in ecn cylindervormigen oven geworpen, die uil rivierklei vervaardigd en ecn voet of drie vier hoog is. Die oven staat van onderen, door twee of drie bamboezen pijpen, met eene soorl van pomp- blaasbalg in gemcenschap, die uit een boomstam vervaardigd is. Hel ijzer, dat in zulk ecn oven uit den erts is ge- smollen, wordt in staaijes, bilali, gesmeed, die eene wig- vormige gedaaute liebben, 'ii palm lang zijn en ongeveer 1 katti wegen. Deze staaijes worden ook als ruilmiddel in den handel gebruikl en ten gctalc van lien op twee gulden zilver berekend. Ook de Laul-landen zijn zeer rijk aan ijzer, en erts van daar is bij sebeikundig onderzoek ge- bleken 70 "/« zuiver melaal te bevatten. Uil hel Boeginesebe rijkje Loewoe koml eene soort van ijzer, die met het Zweedsche overeenkomt en den naam pamor heefl gekregen, omdat zij gebruikl wordt om, met ander ijzer verbonden, wapens te damascereu. Daartoe worden deze dan ook nog ingewreven met een mengsel Digitized by Google 43 van arseiiicuin eu limoensap, dal aau hcl gewone ijzer cene cn'cu bruinzwarlc, eu aan het pauior, dal er als adoren door been loopl, eene zilverachlig wille kleur geeft. Men vcrvaardigt op Borneo zoowel vuurwapenen als klingcn ; dc eersleu zijn veel verniaarder dan de laatsten, die, ofschoon als iulandsch I'abrikaal in den Arcbipcl beroeind, loch in deugd ver beneden andere Oostersche, Turksche enz. staan. Bebalve de klingen van Borneo zijn ook die van Temboekoe en van Goram in den Arclii[)el, althans in de Molukken, beroemd. § 37. Tin wordt gevonden op de>eilanden Bangka en Blitocng, op enkele eilanden van de residentie Riouw, voor- namelijk het eiland Singkep, bier en daar aan dc Oostkust van Sumatra en , naar men zcgt, ook in het Zuid^westcu van Borneo, bet landschap Kendawangan, en op het eiland Floi •es. Zclfs zou er op Ceram tin ontdekl zijn en dit metaal ook in het IV. -0. van Borneo gevonden worden. Met de ontginning van dil metaal houden zich voornamelijk , althans op het tin-eiland bij uitnemendheid , Bangka, de Chinezen bezig. De wijze waarop zij daarbij te werk gaan is in de hoofdzaak de volgende: Wanneer cenige Chinezen van het plaalselijk besluur de vergunuing hebben verkregen om ergens, waar zij den grond ge.schikt hebben lievonden, eene inijn aan tc Icggen, verdeeleu zij onder elkander de werkzaamhcden van hoofd, schrijvcr enz., en ondernemen dan gezamenlijk de bewerking er van. Zij l)cginnen met cen vijver, tibut, aan te leggen, die aan verschillende waterleidingen , bandar^ het water verschaffen moet oni den erls te wasschen, en graven eene vierkanle kuil, puril, waarin een rad slaal, dat eene ketlingpomp, tali-ajur^ in beweging breugt, waarraede het water uilgcloosd wordt, dat bij het dieper graven al spoedig uil den grond opwelt. Die kuilen of mijnen bebben verschillende afmetingen. De groolste zijn 50 lot 40 voel diep, 400 tot 300 voet lang en 130 tot 200 voel breed en worden bewerkt met 40 Digitized by Google i( lot (50 man. Do kleinslo zijn niot dieijcr dan een voet of vior. Do eerstoii Iieolcn /.otoHy-mijnen , do andcrcn /ioefi7-mijnen, on cone dordc soorl, tussclien heido in , heel liodit-holomj. ArVanneer do eersle linlaag niel moor oplcvert, graafl men dioper, lol mon op eerie aardlaag sluit, dien men kuny noeint., on onder welkc men ’( er vooi' houdt, dal goon tin moor gevonden worrll. Levert eene mijn niot nicer op, dan wordt er eene andere naasl gegraven. Daar ei' steeds water noodig is, worden de mijnen allijd in val- loijen aangelogd en kunnen de werkzaamheden rnecstal sleclits in den rcgenmoeson plaals hebben. In bet laatste viei'endeeljaars hecfl de smelling van den erls plaals, die lot zoo lang bij de kuil opgehoopt blijft liggen. Om de hille geschiedt bet smellcn alleen des nachls. De gesmoltcn erts wordt in slukken ter zwaarle van con halven pikoel ge- golen, die men nschnitjesn noeml. In groote mijnen kan een bedreven smeller in eenen nacht lot zestig schuiijes smcl- ten Ilet bereiken van de oerste ertslaag on de eerste smelting worden dooi- de mijnwci'kcrs feestelijk gevierd. Het aantal mijnen op Bangka is ongeveer dric bonderd. De geniiddclde jaarlijkscbe prodiiclie is 00,000 lot 70,000 pikoels. § 38. Aiilimonium, zoo belangrijk in de tegcnwooi’dige induslrie door do alliages , die bet met lood en tin vorint , cn ook in de goneeskiinde , wordt veel in Noordelijk Borneo gevonden en maakt grootcndeols don rijkdom nit van het bokende Serawak; doch ook in die streken van dat eiland, die aan Ncdei'land onderworpen zijn, komt het voor, zoo als bijvoorbceld aan de Bovon-Kapooas on in Tanah-Boemhoo. Koper is gevonden in de Padangsehe Bovcnlanden , op het eiland Baljan, in Sambas en Mempawa op de Westkust van Borneo en op Timor. Het laatsigenoemde eiland is om zijn koper reeds beroomd geweest lang voor dat men wist, dat het ook nog op andei'e eilanden van den Archipol to vinden was. Toch is hot aan de loekomst voorbehouden om mcer van het koper in Oost-Indie te openbaren ; zoowel Digitized by Google ill iielgeen dc vcrspreiding , als wal het voorkomen er van belrefl, lieerschl veel on/ekci'hcid. Mel geregelde cxploilalic is men allhans nog ncrgens begonnen. Lood en kwikzilver-erlsen zijn in het gouvernement van Sumatra’s Westkust aamvezig, kwikzilver ook op Borneo; (loch verder dan tot het vinden van enkclc monsters heefl men het tot heden nog niel gebragt. Platina wordt op Borneo, zoowel op dc West- als de Oostkust, tc zameu met het goud gevonden. Om de on- smeltbaarheid heed bet voor den inlander geene waarde ; het wordt door hem ondcr den naam van max-kodok, dat is: goud voor de kikvorschen, in het water geworpeii. Ook is de baiidel, dien men zegt dat er vroeger te Sambas in gedreven werd, om de geringe winsten opgegeven. § 39. Goud wordt in den Archipel gevonden op Borneo, Sumatra, Celebes, Batjan, Timor cn zcker nog wel op vele andere eilanden in de rivieren, maar in den handel komt het alleen van de drie eerstgenoemde eilanden. Op Borneo komt het in de beide afdeelingen in menigte voor. De gewone wijs, waarop de inlanders het daar winnen, is door kuilen of putten te graven, waar zij vermoeden den erts te zullen vinden , en dezen , wanneer hij gevonden is, in eene nabijgelegen rivier uit te wasschen. Somtijds zijn deze putten zeer digt bij elkander , zoodat er in de diepte, door het onregelmatige uithalen der aarde, in allcrlei rigtingen verbindingen daartusschen ontstaan, die echtcr , wanneer zij door geen houtwerk geschraagd worden , niet zelden aanleiding tot instortingen geven. Op andere plaatscn wordt het goud eenvoudig uit het rivierzand ge- wasscheu. In dc Wcstcr-afdecling maken de inlanders en de Maleijers ook van waterleidingen gebruik bij het was- schen, even als de Chinezen, die in de gewesten ten Zuiden van Sambas gelegen, de goud-exploitatic in het groot en geheel op dezelfde wijze drijvcn als die van het tin op Bangka, maar toch in den grond niet anders schij- Digitized by Google M nen gcdann le hebben, dan do exploitaliewijs van den inlander te volmaken. — Op Sumatra , waar insgelijks , cn ■wel voornamclijk binneii de grcnzen onzcr bezittingen , in de Padangsclie Bovenlanden , vccl goud gevonden vvordt , gaan de inlanders op bijna dezelfde wijze te werk met waterlcidingen of met putten, die zij door stijlen en dwars- balken tegen instorten beveiligen. Cbinezen werken daar niet , maar in dc vorige eeuw is or te Salida , ten Zuidcn van Padang, digt bij dc kust , eene mijn-cxploitatie met Duitscbe l)crg\vcrkcrs beproefd, die ecbter mislukt is door dat bet wcrkvolk voor bet klimaat bezwcken is. — Op Celebes wordt bet goud voornamelijk in bet noordelijk ge- dcelte, in de landscbappen van dc noordkust cn in de afdeeling (iorontalo , gevonden cn op gcbcel dezelfde wijs als elders door de inlanders gcexploiteerd. Op andere cilan- den dan de drie genoemde levcrt de goiidontginning nog niet veel op. S 00. Diamanten vindt men tot nog toe alleen op Borneo, en wel voornamelijk in Landak en aan de uilerste Zuid- oostkust, te weteri de omstreken van Martapoera, Eoesan enz. De wijze waarop ze verkregen worden knmt wederom gebeel overeen met die, welkc bij bet goud zoeken gevolgd wordt. Putten worden geboord , de aardc daaruit naast waterleidingen opgeboopt en dan zoo lang gewasschen tot alleen de diamanten overblijven. In Bandjermasin en Koesan is bet de gewoonte, dat dc diamantgravers de klcinere steenen, die minder dan twee karaat wegen, voor zicb zelven mogen beboudcn , maar daarentegen de grootere voor f 20 bet karaat aan den eigenaar van bet district , waar ze gevonden worden, moeten afstaan. Steenkolen in den eigenlijken zin leveren de Oost-Indiscbe eilanden tot nog toe niet op. De beste kolen , die men er vindt, zoo als bijvoorbeeld in bet Zuid-Oosten van Borneo, zijn nog maar bruinkolen, al komen zij overigens den En- gel.seben in brandl)aarbeid tamelijk nabij. Zulke bruinkolen. Digitized by Google 47 ofschoon van zcer verschillend gchalle en dikwijls zcer vcel minder waard dan die van de Ooslkiist van Borneo, koincn op dc nieeste eilanden van den Archipel voor , doch het gebruik dal cr van geinaakt wordt dagleekent eerst van de jongsle tijden , daar de inlanders er geen work van maken. Dierenrijk. § 61. In het barre IXoorden bestaat er eenc naaiiwc belrekking tusschen den mensch en de dieren , die met hem zijne woonplaalsen deelen. Daar treedt bet plantcnrijk in belangrijkhcid voor het dierenrijk terag. In gelijke mate verliest het dierenrijk van zijne beteekenis voor de bewoiiers der tropische gcweslen van Oost-Indie. Vellen om zijne woningen of zijn naakte ligehaam mede tc dekken, l>ehoeft hij niet, cn voedende gewassen vindt hij in overvloed in de natiinr, die hem omringt. Maar ofschoon de inlanders over ’t algemeen kunnen gczcgd worden van planlaardig voedsel te leven, daar is ecne uitzondering op. In de visch- vangst vinden talrijke Iwwoners van den Archipel hun l>e- staan , cn lerwijl on<ler de hoogerc diersoorten slechts enkele, of hij zpldzamc gelegenheden , of hij gebrek aan beter — en in dit geval schuwt men zelfs naar onze meening walgelijke spijzen niet — tot voedsel dienen , wordt lot dat einde van visch en van weekdieren een veelvnldig gebruik gemaakt. Iliernaast staan andere belan- gen, voornamelijk handel en zucht naar opschik, die aan enkele produeten van het dierenrijk waarde geven; maar gelijk deze van betrekkelijk gering gewigl zijn, zoo bepaalt zich ook een derde punt van aanraking tusschen den mensch cn het dierenrijk , dat namelijk , helwelk hem op zelfbehoud doet bedacht zijn, tot zecr weinige diersoorten. Gelijk de plantcn zoo hebben ook de dieren in dc phy- siognomic der natuur hunne plaats. Ook zij zijn onmis- baar tot stolTering van het tooneel, dat de plantenwereld Digitized by Google {8 aanbiedl. Hel ontbreekt nict aan bcscbrijvingen, die ons in dil opzigl gebeel te midden der natuiir verplaatscn. llel level) der tijgers in dc wildernissen , bet, eijcrleggen der scbilpadden aan bet vlakke zeesti'and, hel sluipcn van de moesang door de koirijluinen , bet opti'ekken van grootc kudden hcrten , die zicb aan eerie naburige licck gaan laven , bet been en vvedervliegen der klipzwaluwen in de rolsholen aan de sleile kusten, ecn Iroep olifanten, die eene plaii- taadje verwoest, hel nachlclijke leven der dieren in de viaktc of op bet gebei-gtc , een kring spclende argus-fazan- tcn, — dat geefl leven on stolTei’ing aan ecn landschap. Om de physiognomic van een landschap volkomen te schel- sen is bet noodig er zulke beschrijvingen bij te voegen. S G9. Welkc soorten van dieren in den Archipel gcvonden worden zal bet volgende lecren. — Wat in de eerste plaats dc Zoogdieren bcli’eft; Ajicn viiidl men hot meest in bet Westen van den Ai'cbipel , te wcten de vier Gi'oole Soenda- cilanden en Timor. In de Molnkken allecn op Ualjan. De mei’kwaardigsle soorten van apcn zijn de Mawas of Orang- oetan in de bo.scbrijkc vlaklen van Borneo en Sumatra; de Langarmige apen, waartoc de Sianiang van Sumatra beboort, die door zijn sterk gebi'id vvelliekend is, en de Wau-vvau, die in talrijke troepen in bet geboomic op de bei-gen leeft ; de Slankapeu, apen met lange slaarlcn, zoo als de scbuvve, eenzaam levende Soeiili en de zvvartc, in kleine ti’oepjes vereenigde Loeloeng van Java , en dc laug- neuzigc aaj) van Borneo, en eindelijk de verst vcrbi-eidc •soorl van alien, de Meei'kalten [?cercopit/iecus? kiru , mo- njit) ^ met wclke overeenkomsl bcefi. dc Bai’ock of Lampong- aap {inuus nemestrimis)^ dicn men in Bengkoelcn afrigl om kokosnolcn te plukkcn. Op Celebes eindelijk beefl men een paar soorten van apen , die aan de Bavianen verwant zijn. Tot de meest verbreide dieren in den Archipel behooren de Vledei-inuizen , waarvan dc grootsic soort, die bijna vijf Digitizf 49 voet vlugi heeft, de .vliegende hond» of Kalong, op Java wel bekcnd is. Een ander geslacht van dieren, dat ligt daarmede verward kan worden, de .vliegende kat» , komt bijna uitsluitend in Oost-Indie en wel op de groote Soenda- eilanden voor. § 63. Even als het apengeslacht behoort ook dat dcr Katten in de warme lucht.streek I’huis, terwiji in den Archipel beider verbreiding gcnoegzaam gelijken tred schijnt te houden. Op Java en Sumatra woont de Tijger. . Hij onderscheidt zich van de tijgers van het vasle land van Azie door korter haar en fraaije donkerc kleuren. Van de gevlekte kattensoorten heeten de grootere Luipaarden. Zij klimmen in de boomen, hetgeen de tijgers niet doen, maar vaUen de menschen minder aan dan deze. De Ja- vaapsche en Suniatraansche soort , die men gewoonlijk Panter noemt, heeft een langeren slaart dan de andere, en een blaauwachtigen gloed op de huid, die bij sommige individus zoo donker is, dat de vlekken zeer onduidelijk worden en slechls in de zon zigtbaar zijn; deze noemt men .zwarle tijgers.. Het luipaard van Borneo heeft een korteren staart en buitengewoon groote, langwerpige vlek- ken. De kleine gevlekte kattensoorten, Tijgerkatten , die men op alle Soenda eilanden vindt, zijn niet grooter dan onze huiskatten. Verder heeft men in Oost-lndie enkele soorten van Civet- katten, als den Linsang, die zich door zijne buitengewoon slanke gestalte van de overige soorten onderscheidt en dien de Javanen, waar.schijnlijk om de kleur van zijne huid, ook wel Matjan, tijger, noemen; den Moesang, eene soort van marter, dien men veel in koflljplantaadjes vindt, en Ichneumons of Mungo’s; — een paar soorten van wilde Honden; — Otters, Wezels, Dassen, van welke laatste eene soort, de Javaansche Stinkdas {s^oeng) , zulk een stank om zich been verspreidt, dat men hem in den wind bijna drie kwartier ver kan gewaar worden; - en den 4 Digitized by Google 50 Maleischen Beer {broeattg), die een willcn vlek op de borst en zoer kort haar heeft; hij leeft voornainelijk van kokosnolen. Ook onder de inscctcn-vrctcndc roofdieren zijn er eenige aan Oost-Indie bijzonder eigen soorten, waarvan de Tocpei’s, oin bunne overeenkomst met de eeklioornijes aldus door de Maleijers genocmd, niogcn verraeld worden. § 6i. De Knaagdieren zijn in Indie zeer menigvuldig; daaronder velc soorten van Eekborens, ook Vliegende-eek- horens, en Stekelvarkens. Daarentegen zijn de Tandeloozen slccbts door bet Javaansche Schubdicr vertegenwoordigd. Herten vindt men wederom in een aantal soorten door den ■ ganscheu Archipel been. Alleen in de Zuidclijke Molukken onlbreken zij. Onder die soorten verdient om zijne geringe grootte de Kidang of Mintjak opmerking. Een zeer klein innskusdier (herten zondcr gewei) is de Kantjil of Pelandoek , ook wel «dwerghert» genoenid. Er zijn in Oost-Indie een paar soorten van Antilopen bekend, de Kanibing-oetan of wilde geil , op Sumatra, en de Anoeang of Sapi-oetan, vvilde koc, op Celebes. Schapen en Geiten zijn in Indie niet infiecmsch , evenmin als de BiilTcl (Karbau) en bet tntnme Rundvee, dat gewoonbjk van Indiscti, zelden van Europeesch ras is. Van Ossen bestaat er op de Soenda- eilanden, Groote en Kleine, eene wilde soort, de Banteng. Evenzoo zijn de Paarden in Oost-Indie ingevoerd , hoewel zij daar in verschillendc varieteiten uitnemend gedijen , waarvan de Makassaarsche , Bimanesche en andere rassen ten bewijze verstrekken. De Varkens zijn op alle Oost-Indische eilanden van alle groote dieren doorgaans verreweg bet menigvuldigst. Even als bij de herten vindt men ook daarvan een aantal ver- schillende soorten en bij de minder bcschaafde stammen zijn zij de meest geliefkoosde huisdieren. Om de slagtanden verdient het Hertzwijn {bubi-roesa) vermelding , dat op Boeroe , de Bangaai- en de Soela-eilanden en op Oostelijk en IVoord-oostelijk Celebes leeft. Digitized by Googlc^ 51 Tapirs, door witle ooren en wit i)ovenlijf van de gewone Anierikaansche onderscheiden , vindt men op Sumatra cn Borneo. — Op dezelfde eilanden alsmcde op Java wordl ook dc Pihinoccros gcvonden. Dc Siimalraansche verschilt van de bcidc aiidere , althans van de Javaansche , door dat hij twee horens hccft , minder niw van huid en ook minder groot en sterk is. — Alleen op Sumatra komen Olifanten voor ; vroegcr vondt men ze ook in het Noord-oosten van Borneo, waar ze thans, om de schade die zij aanrigten, gcheel zijn uilgeroeid. Van Buidcldieren , die bijzonder aan het vijfde wereld- deel eigen' zijn en veel op Wieuw-Guinea gevonden worden, zijn er een paar .soorlen in de Molukken , waarvan eene , de Koesoe-koesoe of Koeskoes, op Amboina welbekend is. Eene kleinc soort van Kangoeroe leefl op de Aroe-eilanden en wordt ook wel , even als iiet dwergherl , Pelandoek genocmd. V'an de Walvischachtige dicren , waarvan er vele in de zeeen van den Archipcl leven, zijn bier te noemen de Gacbelot , die het sperma-ceti levert en onder andere in de zeeen rondom Boeroe zcer menigvuldig is , en de Doe- joeng, eene soort van zeekoe, die hoogstwaarschijnlijk tot de verhalen der zecmeerminnen aanleiding gegeven heeft. Van de Gacbelot- vangst schijnen tegenwoordig alleen de Itcwoners van het eiland Solor nog werk te maken. § 65. Het is algemeen bekend dat dc Vogels der keer- kringslanden vooral uitmunten in pracht van fraaije kleuren, minder in liefclijkheid van stem. Eene menigtc Europesche vogels vindt men eveuwel, met slccbts geringe afwijkingen van uiterlijk , in Indie terug. Vooral van die andere noemen wij de volgende op: Van de zwemvogels: allerlei Eenden, waaronder de Ja- vaanschc Meliwi wel het meest algemeen bekend zal zijn. In gezouten eendeneijeren bestaat cr op verschillende plaat- sen een belangrijkc handel. Voorts Pelikanen en Plotussen, Digitized by Google »3 om him langen hals, die, wanneer r.ij zwemmen, dikwijb alleen lioven het water uitsteekt , « slanghalsvogels » genoemd , en Fregatvogeb. — Van de Moerasvogeb : vreemdsoortige Ooijevaars. Van de Struisachtige vogels, den Kasuaris, een uitslui- lend Oosl-Indischen en Nieuw-Hollandschen vogel. De Oost- Indische kasuaris, die de eilanden Ceram, Boeroe, Aroe en INieuw-Guinea bewoont, is intusschen in het oogloopend van den Nieuw-Hollandschen onderscheiden door een hoorn- achtigen knobbel op den naakten, fraai blaauwen kop en de zwarte kleur: beiden vervangen zij de struisvogcb in dit gedeelte der aarde. Onder de Hoenderachtige vogels , die in Oost-Indie zeer overvloedig zijn, komen hier in aanmerking de Ajani-alas of wilde haan ; de Javaansche Paauw (die eene andere soort is dan onze Europesche), de trouwe gezel van den tijger, daar hij aast op de wormen in de bloedige over- blijfselen der spijzen, waarmede dat dier zich voedt, en zijn plaatsvervanger op Sumatra en Borneo, de Argus- fazant. Tot de vogels van deze orde behoort ook de min- der bckende , maar niet minder merkwaardige Mal^o , die op Celebes en in de Molukken woont en zijne eijeren, even ab de schildpadden , aan de stralen der zon ter uitbroeijing overlaat. Soorten van Duiven heeft men in Oost-Indie insgelijks in groote menigte ; op Nieuw-Guinea ook de bekende Kroon- diiif. Van de Klimvogeb zijn de Oost-Indische Papegaaijen overbekend , waartoe de Kakatoea's en de roode Loeri’s der Molukken behooren, die nergens elders gevonden worden. De uitgebreide orde der Boest-vogeb telt er ook in Oost- Indie vele merkwaardige. Wij noemen slechts de Neus- hoornvogeb, Anggang der inlanders, de schoone IJsvogeb en Pitta’s — eene soort van lijster — , de beroemde Para- dijsvogeb van de Aroe- eilanden en Nieuw-Guinea, de -a Dy GoogI S3 WevervogeUjes, Rijstvogeltjes , Honigvogeltjes — die in Oosl- Indie de kolibri’s vertegenwoordigen — en eindelijk de Salanganen (ook IVesljes- of Klipzwaluwen). Onder de Roofvogels komen geen bijzondere voor of 't moeten zulke zijn die door kleinte uitmunten , zoo als de Maloische Valk, die niet veel giooter is dan eene musch. Ook de Lang {fako pondiceiianm) verdient bier vermeld le Worden, omdat hij in het bijgcloof der inlanders eene voorname plaats bekleedt, daar zijne vlugt vooral bun dient oin er allerlei voorleekens uit op te makcn. § 66. Onder de Kruipende dieren van den Archipel komen voor een groot aantal van Slangen, waarvan er echler slechts weinigc vergiflig zijn. Van deze laatste is de Oelar-tanah {Irigonocephalus rhodoslotiui) van Java de gevaarlijkste. Zij is drie voet laiig, bruingeel van kleur en beeft groote bruine ruitvlekken. Zij vestigt bare woonplaals soms in tuincn , maar verbergt zicb gewoonlijk in bet liooge gras of in de bamboesstruiken. Eene andere ver- giflige slang is de Oelar-lwlang {bungurus sp.), zwartacbtig van kleur met gele ringen en tot zes voet lang. — De slangen laten zicb over dag weinig zien. Men kan ze dan gewoonlijk slecbts waarnemen langs de covers der rivieren waar ze op de takken der boomen ineengerold rusten. Zulke Boomslangen zijn buitengewoon slank en zien er dikwijis uit als met mos bcgroeide takken, of zij zijn groeii gelijk de bladeren, zoo als de Oelar-bangka {dryopkis sp.). De groolste slang van Oost-Indic is de Oelar-sawab (python bivitlalus), die met de boa’s veel overeenkomst beeft en van twintig tot vicr en twintig voet lengte bereikt. In alle rivieren van Indie vindt men Krokodillcn , die in Oost-Indie eene eigene soort vorrnen, niet te verwarren met de Alligators of Kaaimans, zoo als men gewoonlijk de Surinaamscbe krokodillen noemt. Bcbalve de krokodillcn verdicnen van de llagedissen ook nog vermelding de Legua- neii, die in grootte op ben volgen, en eindelijk de Draken Digitized by Google 34 ol' vlicgende liagedisseu , eii vooral de iiuUigc Gecko’s (Mai. lokvk). In dc zeeen vindl men de Karct-schildpaddcii, petijov, dat zijn die, wclke liet schildpad [karet) voor den handei leveren, en nog eeue andere soort, de k’aloeng, die alleen gegeten wordt , maar in grooUe alle overige soorten van schildpaddcn ovcrtrefl , daai- zij eene lenglc van zes tol acht voet licrcikl. Dc zoelwater-schildpadden hecleii in ’t algcmccn Kocra-kocra. 5 67. De klasse der V'isschen, die, in dc dieple dor walcren verborgen, aan de opmcrkzaaiuhcid ontsuapt, of- sclioon ook zij menig landscliap oj) den bodem der zee met bare kicuren versierl, nog schillereiidcr misschicn dan die tier vogclen van de landschappen der aarde — geluige Jiij- voorbceld dat geheimzinnige leven dicr prachtige visschen in de even prachtige koralen-tuinen, die liet oog soms op den bodem van eene spicgelhelderc zee kan waarncmcn. De visschen zijn in Oost-lndie, gelijk wij reeds opmerkten, van alle dieren hot helangrijkst voor den meiisch, in zoo ver zij hem een ruim middel van bestaan oplcveren. Zeeiin en hinuenlandsche watereii zijn voor een groot deel der be- wouers, wat de vruehlbare akkers zijn voor hunne land- houwende natuurgenooten. Kn de middeleu om zich dat voedsel te verschalTen hebben zij in allerlei vormen voor- handen. Behalve hunne hengels en vcrschillende soorten van netten, nit inlandsche touvven gevlochten, zijn hieron- der misschicn het nicest opmerkclijk, zeker nict het minst doelniatig, de zoogenaarade sero’s , staketsels van bamboes, the ztk) gcsteld vvorden, dal dc visch er zich, als in fuiken, in vcrwarl. Vclc visschen , die de Europesche tafel versmaadt , vinden bij den inlander steeds gereeden aflrek. Voor dc Kuro- pcaneu behooren wel de Ikan-gocrami [uphronemus) en de Ikan-kakap {tales nobilis cnz.) , dc eene ecu zoctwater- , de andere een zeevisch , ondci- dc voor ous vreemde soorten Digitized by Google 53 tot tie meest gezochle. Sommige visschen zijii het voor- werp cencr opzettelijke visscherij , zoo als bijvborbeeld tic Ikan-lroeboek, cene soort van clft, aan de oostkust van Sumatra, die om zijne kuit zoo gezocht is, dc Tjakalang, eenc soort van tonijn, in de baai van Amboina, de Sakko, eene soort van geep, op Ternale, enz. § 68. Van de Wcekdieren verdienen de mcniglc fraaijc booms en schelpen, die men in allc zeeen, maar vooral in die der Molukken aantrefl, vermelding. Ook deze dienen den inlander veclal tot spijze. Bij name noemeu wij bier alleen de Reuzensebelp , de IVautilus, en die om bare waarde bet eerst bad moeteii genoemd zijn, de Paarl- ocster. Deze laalste vvordt in Oosl-Indie bij vele eilanden , zoo als bier en daar aan de kusten van Java, Ternate en Timor, gevonden, docb alleen bij de Aroe-eilanden en aan de .stranden van .'Vooi'd-oostelijk Borneo , dat eebter builen ouzo lipzittingen ligt, wordl van de paarlvisscberij geregeld werk gemaakt. Onder de lagcrc diersoorlcn eindelijk mogen de Bijeii, de Witle-micren {lermes sp.), de zondcriinge Wandelende- bladen [phxjUium) en Wandelende-takken {phusina), de lastige Springldocdzuigers en dc door dc Cliinczen zoo ge- zoebte Tripang, die bet voorwerp van.cen uitgebreiden liandel uilmaakl, als voorbcelden worden genoemd van wal men ook van deze in Oost-Indie aantrcll. Digitized by Google STAATKUNDIG GEDEELTE. I. BevoUcing. § 69. De eenige gezaghebbcndc bron voor den bevolking- slaat der Nederlandsche beziltingen is bet Verslag van hel beheer cn den staat der Oost-Indische i>ezittingen , dat elk jaar door de Regering aan ’s Lands Vertegenwoordiging wordt ingediend. De staten, die daarin voorkomen, zijn zaaien- gcsteld naar opgaven van de hoofden van geweslelijk be- sluur of, waar zulke onlbreken, volgens bloolc gissing. Be- hoorlijke volksteibngen kunnen zclfs op Java nil gebrek aan voldoende iniddelen nog geen plaats bebben. Eeu onbepaald vertrouwen kan men dus aan die opgaven niet schenken. Zells de waarschijnlijkheid van overdrijving ten voordecle of ten nadeele van bet eindcijfer is niet uit te makcn, ofschoon men misschien geneigd zal zijn ecrder bet laatstc aan te nemen. § 70. Uit bet jongstc dier Verslagen, dat over 1859, lecren wij, dat de gezainenlijke bevolking onzer bezittiugcu op bet einde van dat jaar geschat werd op 17| millioen zielen, waarvan op Java mini 12, op de Buitenbezittingen mim 5 millioen moeten gebragt worden. Die totalen zijn in vijf rubriekcn vcrdeeld , t. w. Europeanen , Chinezen , Arabiercn, andcre vreemde Oosterlingcn en inlanders, van welkc op Java achtereenvolgens kwainen: 90776, 145162, Digitized by Google 57 5476, 34864, 13137817; eu op de Buitenbezittingen: 6554, 71176, 3777, 13570, 5143741; dat is le zamen 37330 Europeanen (ruim 33000 daarvan zijn in Indie ge- boren. — Het leger en de soldatenkinderen zijn onder de opgegeven gctallen niet begrepen), 316338 Chinezen, 8353 Arabieren, 37434 vreemde Oosterlingen eu eindelijk 17371585 inlanders, waaruit blijkt, dat de uiet-inlanders slechts iels niecr dan 1^ °/» uitmaken, namelijk op Java 1.5‘J en in onze gezamcniijkc bezittingeu 1.645. De Europeanen staan aldaar tot de geheele bevolking in de verhouding van 0.16:100, de Chinezen van 1 .335 , de Arabieren van 0.045 , de andere Oosterlingen van 0.31 cene verhouding, die op Java weinig verandering ondergaat. Globaal derhalve g ”/• Europeanen, 1| 7. Chinezen cn nog J 7» andere vreeinden. Het spreekt van zell', dat, waar de vreeindeliugen zulk een gering bcstanddeci der bevolking uitmaken, zij bij de algeinecne beschrijving verder niet in uanmerking kunnen kunien. Wij bepalen ons derhalve ten hunnen opzigte tot slechts enkele opgaven. § 71. De Chinezen zijn buiten Java het meest op de Weslkust van Borneo, Riouw cn Bangka gevestigd. Op de ccrstgeuoeinde kust waren er in 1859 bijna 34000, op ieder der beide laatstgenocmde cilandcn ruim 16000. Zij zijn verder door den geheelcn Archipel vcrspreid: ’t meest te Makassar cn op Sumatra. Zij worden bestuurd door hun eigen opperhoofdeu met den titcl van majoor, kapitcin , luitenant of vvijkmeester (koempi). Majoors vindt men tegen- vvoordig allccii te Batavia en tc Pontianak. Kapiteiii is de gevvouc titel der Chinesche hoofden op de hoofdplaatsen der residentien. De Chinezen zijn reeds lang voor de Europeanen in den Indischen Ai’chipel gevestigd geweest, ofschoon hunne meer uitgebreide kolonicn, zoo als bijvoorbeeld die op Borneo's Westkust, ccrsl van later tijden dagteekeneii. A'og jaarlijks komen ze uit China in den Archipel aan. Deze worden Digitized by Google 38 deor den naain Sin-ke', <1. i. nicuw-gast, welk woord ook tot Kee wordl verkorl, dat echter dikwijls als schimp- naain gebczigd wordt, van de piranakan, d. i. dc in den Archipcl geborene, onderscbeideii. Daar er ecliter gcen vrouwen uit China mogen overkonu-n , staat deze laatste bcnaming gulijk met Bastaard-Chinezcn. Op Borneo en Bangka houdcn de Chinezcn zieh voorna- inelijk met de inijnexploitatic en op Riouw met de garnbir- eu jje|jerculluur , elders met den handcl bczig. De gods- dicnsl, die zij belijden, is die van Fo, dat is Boedlia. Een toenemend , ofschoon nog gering aantal op Bangka l)elijdl de Koomsch-Kalholieke godsdicnsl. De verscbillende ge- bruiken , die zoowcl tot hunne godsvereering als tot bet huis- sclijk leven behooren, onder wclke laatste zieh bet huvvclijk en de bcgrafenis door vele zonderlinge plegtigheden onder- schciden, zijn even als hunne feestcn en volksvermakelijk- hedcn herhaalde malen Ivcschrevcn. — Van belang voor dc kennis der Cbinezen in den Arcliipel zijn hunne gebeime genootschappen , die nil een pulitiek oogpunt zecr dc aan- dacht vcrdienen. «Was bet aan de verceniging vergund gcvveesl te bestaac , » zoo zeide de bekende James Brooke , waar hij meedeelt hoe hij to Serawak aan zulk een genoot- schap , een « loerenden draak » , « nog vodr de geboortc den kop verpletterde » , — «dan zou bet met bet regt in bet land gedaan geweest zijn. Het zou bet bestuur omvervvcr- pen, de bronnen der zedelijkheid bederven en de inaat- schappij op hare grondslagcn doen waggelcn. » § 73. De Arabieren, hoe gering ook in aantal, zijn bij den inlander boven iedcr andcren vreemdcling gezien. Ze hcbbcn zieh vooral bij de Vorsten weten in tc dringen, en het magtigste rijk op de Weslkust van Borneo is door een Arabischen gelukzoeker gegrondvest. In dc Buitenbezittingen is dan ook daar him aantal verreweg aanzienlijker dan elders. Slechts te Palcmbang is bet nog grooter. Op Java vindt men de rneesten te Socrabaja en op Madura. Digitized by Google 59 5 75. Ue vreeinde Oostcriingeii , waarloc ook dc Ara- hicreii l)eliooren , bcstaun behalve dezen uit vreeindcliii- gcn van hot vastc land dcr bcide groolc Indischo Schier- cilandcn, althans van Voor-Indie. Op Java worden ze, met uilzondering van do Bengalczeii , Mooren geheelen, ecu naam dien dc Porlugezen cn Spanjaarden iuvoerdcn, vvclkc alle Mohamniedancn in Indie Moros uocmen. Ecu andere zeei' gcbruikclijke naam is Klingalecs, Orang kling, ceil vvuord dal met Kalinga, den ouden naam van de kusl van Kuroinandel in verband staat en waarniede men de .Moliammedaaiisehc bewouers van de kust van Koromandel of •Malabar belcekcnl, zoo als men de Mohammcdaansclic lie- vvoners van die kusl Tjeli noemt De naam Kodja komt voor als die van een klein-handelaarsgild op Java , iiiaar zal vvel oorspronkelijk van de koojiliedeu van de kusl van Guzerale “ gebruikt zijn, in wclke slrekeii dal vvoord als litel van aan- zienlijke koopbeden en andere liedeii van dislinetic gcldl, ofselioon bet tegenwoordig in bet Javaansch van gcheel gelijke belcckenis is met .Moorseh. Behalve op Java, en vvel voor- namclijk op .Madura en ic Soerabaja, vindl men dc meeslc Orang-Kling op Bangka, in de Laiupongs en op dc Wesl- kust van Sumalra. S 7J. De inlandsche bevolking van den Oost-lndischen Archipel behoort , op gcriugc uitzonderiugeu na in de I’hilippineii en liel verre Oosleu , lot een cn denzelfden slam, dien men lot beden den Maleisch-l’olynczisebeu pleegl Ic iioemen en waarvan zij de hoofdrepresentanle is. Die slam of dal ras is nanielijk ook over een gedceltc van I’olyiiczie en voorts ook over bet scbiereiland van Malakka uilgebreid en zelfs op Madagaskar leeft zij in Hovas, den rcgeerciKlcn slam op dal eiland. De verwanlscbap van den .Maleiscb-l’olyncziscbeu slam met sonimige volkeii van Zuid-Ooslelijk .Vzie of zclls zijn oorsiiroiig van daar, Iseboorl tot lie onopgeloste vragen der Maleisebc clhnologie. Evenzoo is zijne verdecliug lot dusver slechts op hel verschil in Digitized by Coogle 60 wouuplaaU van dc volken, die hem zamcnstellen , gebouwd, daar physiologic cu taalkunde nog nicl het lichl verspreiden. dat men ook hier ecnmaal van haar verwachtcn mag. 5 75. Doch ofschoon de inlanders van den Archipel, wal hunne stamverwanlschap betreft , als een gehecl te beschouwen zijn, zijn zij toch zeker in vele opzigten, en daarondcr niet het minst in bcschaving, zcer vcrschil- Icnd; ja, dil verschil is zoo grool, dat men ook zonder het uitdnikkelijk getuigcnis der gcschiedcnis waarschijnlijk wel tot het vermoeden zou gekomen zijn, dat hiertoe ecu vrecmde invloed medegewcrkt had. En waar nu dc gcschiedcnis van een eeuwenlang verkecr tus.schen de Hindoes en de bewoners van den indischen Archipel , inzondcrhcid dc Javanen, gewag maakt, kan de vraag niet vreemd zijn, a! zou zij ook later blijken ontkcnncnd te moeten beantwoord worden, of zich beide rassen soms ook vermengd hebbca en men dus in een groot deel van den Maleischcn stain het ras tegenwoordig niet incer ziiivcr hecft. § 76. Hoezeer het slechts als ccnc proef mag beschouwd Worden, die in zeer vole opzigten zcer zeker nog verbctc- ring noodig heefl, zoo kunnen wij ons niet ontslaan van het onlwerpen ecner schets van den toestand waarin de Hindoes de bevolking van den .Archipel zullcn gevonden hebben. Zulk cenc voorstelling is onniisbaar om deze gron- dig te leeren kennen en hunne ontwikkeling uit de ge- schiedenis te hegrijpen. Wij laten de algemeene kenmerken van het Maleischc ras voorafgaan , zoo als andcre die be.schrijven: nSchedcl meest korthoofdig , zelden langhoofdig. Voorhoofd niet hoog, eenigzins achleriiitwijkend. Wangbeenderen uilste- kend , juklmog gewelfd. Aangezigt ovaal , rnaar in de bovenwangstreek breed. Oogleden niet zoo wijd gespleten als bij de Europcers, niet zoo naauw als bij de Aziaten. iXeus van boven plat, soms regl of gebogen, doch altijd Digitized by Googic 4 61 iiK't l)reede ncusvIeuKels en wijrle neusgaten. Kaken scliuiii- laiidig, dofh in verschillendeii graad , waaroin ook de ge- laatshoek zeer verschilt. Mond groot met dikke lippen , bij den eenen stam ineer, bij den anderen minder, bij enkele de bovenlip opgekruld”. Huidkieur geel, — veelal rood- of bruingeel — mahonykleurig , tot chocoladebruin. Oogen bruin of zwart. Hoofdhaar zwart, lang en sluik. Statuur bij zeer vele stammen klein, bij andere middel- delmatigii”. Ik weet niet of er niet bij had behooren gevoegd te zijn , dat men ook de schraallieid van de onderste ledematen, van de beenen, als kenmerkende type van den Maleischen stam heeft te beschouwen. Als zeker de best be- kende en bet meest belang inboezemende moge hiernaast de beschrijving van de type der bewoners van Java, Javanen, Soendanezen en Madurezen , hare plaats vinden « De Ja- vaan heeft meer van den Maleijer dan de Soendanees. Zijn hoog en breed voorhoofd buigt zich met zachte ron- dingcn naar de kruin en de slapen om. De grens van zijn hoofdhaar is hoog boven de wenkbraaiiwen. Zijn af- gerond achterhoofd' puilt aanmerkelijk verder nit achter eene lijn, getrokken van hct uilwendig gehoorgat naar de kruin , dan bij den Soendanees. Zijn schedel is in het alge- meen ruimer. Zijn voorhoofd puilt weinig boven de oogen uit en heefl gebogene wenkbraauwen. De oogen puilen daardoor meer naar buiten dan bij den Soendanees, doch in het algemeen minder dan bij den Maleijer. Zijne oog- spleet is horizontaal en ruim, terwijl zij bij den Soendanees eenigzins schuins staat. Zijne jukbogen wijken in het al- gemeen niet af van die der Soendanezen, doch zijn mond- spleet is grooter en zijne lippen steken meer uit. Zijne huidkieur verschilt in de schakeringen tusschen bruin en bruingeel. » «In een anthropologisch opzigt verschillen de .Madurezen van de Javanen en Maleijers , zoo zegt dezelfde schrijver elders. Zij doen zich kennen door eene eigenaar- digheid, die ik slechts, hoezeer in eene mindere mate, bij Digitized by Google fi9 dp Bocgiiiezen Icrugvind. Dpzp eigenaardigheid bpslaal in pen lioog, breed, korl , plat achlerhoofd , dal slechls wei- nig uitpuilt achter eene lijn , welke men zich dcnkl tusschen liel uitwendig gehonrgal en de kruin. Dil karakler valt bij de Madurezcn zoodanig in bet oog, dal men ben bij den eersten opslag van andere Indiscbe natien kan onderkcnncn. Overigens bebben de Madnrczeu veel van de Maleijcrs; een breed, aan de .slapen afgerond en naar acbteren gebogen voorhoofd, met de grenslijn van bet baar boog l)oven de wenkbraauwen ; zcer uitpuilende jukbogen , wijd .gesplelene oogleden enz. Van de Boeginezen verscbillen de Madure- zen wezenlijk, doordien bet acbterboofd bij de Boeginezen wel boog en plat, docb veel minder breed is. Voorls is bij de Boeginezen bet voorboofdbeen verlicaler, smal, niet zoo afgerond aan de boeken, en in bet algemeen de scbedel boog, docb smal. De gestalte der .Madurczen is klein en in bet algemeen niet grooter dan die der Javanen.» § 77. Slellen wij ons nu verder een algemeen beeld voor oogen van den voormaligen staal van den inlander , zonder die verschillende scbakeringen van bescbaving, welke de oneindig boogere gcestontwikkeling der llindoes daarin gebragt beefl, dan moel die, in inwe trekken, aldus ge- weest zijn: De kleeding is voor de mannen een lange snialle lap van boomscbors, met bet eene eindc ecrst als eon gordel om bet middel gewonden en dan tusschen de beenen door- geslagen, zoodat bet andere einde op den rug onder dien gordel doorgestoken als eene slip afhangt. Met een der- gelijken lap bedekken zij, tegen bet weder, bet bovenlijf. In den strijd gebruiken zij ook wel dierenvellen tot be- dekking van bet ligehaam. De vrouwen dragen een korl rokje, dal van bet middel tot de knieen reiki en dat zij van bladeren vervaardigen. Het naakte ligehaam versieren ze met allerlei opschik, tanden, schelpcn, vederen en al wat daartoe geschikt is, zelfs grashalmen, bladeren en rot- Digitized by Google 63 ting. Hoofd , hals , beenen , annen en vingers worden daarmede opgelooid en de vrouwen dragen hoepels van rotting om haar middcl. De huid beprikkcn ze met allerlei iigiiren, daarmede oorspronkelijk misschien bet bonte vel van bet verscheurend gedierte banner Imsschen traehtende na te l)ootsen. — Hun vocd.sel l)cstaat nit wortels, bladeren en vruchten van velerlei gewassen, waarvan zij welligt reeds enkele in de nabijheid hunner huizcn aankweeken. Doch daarnevens ver.scball bet woud bun dierlijk voedsei en voorzien de rivieren en wateren hen van visschen. — Huniie huizen hebben ze , ten einde ze minder genaakbaar te maken, op hooge palen gebouwd en zij zijn soms zoo groot , dat een geheele familiestam daarin bij elkander woont , hetgeen de onderlinge verdediging gemakkelijk maakt. — ledere volksstam is namelijk in een aanlal zulkc familiestammen verdeeld, ieder onder bet onafliankelijk bestuur van den stamvader. Wanneer een jongeling zich eene vrouw wil zoeken, moet bij daartoe bij eene andere familie gaan. — In bet dagelijkscb leven beell weinig andere afwisseling plaats, dan die bet jagen en visscbcn en de kleine verscbillen aanbrengen, die zij op den duur met bunne buren hebben te vereffenen; want zij zijn zich zelven de naasten en tevreden, wanneer zij in rust genieten kiin- nen wat zij hebben verworven, maar onverzoenlijk , zoo bun door anderen beletsels in den weg gclegd worden. Gelijk zij reeds met bet oog op bunne vijanden zich bet uiterlijk van de wilde dieren hunner bosschen hebben Iraehten te geven, zoo stellen ze zich deze ook in de behandeling dier vijanden ten voorbeeld , en inslinctmatig rekeneii zij bet over- eenkomstig de natuur, dat zij die verscheuren en verteeren, of althans de hoofden der verslagenen medevoercn en de eetbare deelen er van verslinden in plaats van benzelven. — De natuur is voor hen bevolkt met een aantal magtige, on- zigtbare wezens, die zij als de oorzaak beschouwen van al bet leed , dat bun overkomt , en die zij zich derhalve te Digitized by Google vriend moelen houden , daar zij anders allerlei rampcn te verwachten hebben. Of zij reeils hiiiine bescbermgoden bad- den, zou ik nog niet durven volbouden. Daarom tracbten zij door gescbenken, voornatnelijk spijzen, ben voor zicb te winnen, wanneer zij bunnc bulp noodig bebben, en op allerbande wijzen bunnen wil nit te vorscben , wanneer zij bet een of ander gaan beginnen , en zij laten zicb door alle inogelijke beuzelingen van eenig voornemen terngbou- den , zoo zij daarin een bewijs meenen te zien dat de goden litinnen wenscben niet gunstig zijn. En overkoinl bun bet leed, in den vorm van ziekte, dan zoeken zij door lal van bezweringen de verbolgen goden weder lot bedaren te brengen. § 78. Het vermoeden ligt evenwel voor de band, dat ook in die tijden reeds een verscbil van besebaving beslaan heeft, daar, vooreerst, de eilanders op zeer ongelijke tijden <le oorspronkelijke woonplaalsen van bet Maleiscbe ras kun- nen verlaten hebten, en. ten anderen, bet aannemen van den invloed van een vreemd, Aiistraliscb ras, moeijelijk te vermijden is. Zulk een verscbil scbijnt mij al aanstonds iiit enkele zaken te blijken, die ik niet wel in de boven gegeven scbets kan rijmcn. Zoo scbijnt, bijvoorbeeld„ een grondverscbil zicb voor te doen in den huisbouw. Op ver- scbillende cilanden ten Ooslen van Sumatra en op Timor namelijk bebben de buizen, anders dan boven bescbreven i.s, den suikerbrood- of bijenkorfvorm , een vorm, die van 05 cen Ingercn trap van ontwikkeling schijnt le getnigoii. Zeor enkele malcn vindt men van oen woncn in hoomcn gewag gemaaki , hclgccn evcnwel ecrder als cen tcmggang, als eon abnornialc, dan als dc normale loesland tc Ijoschouwen is. — Evenzoo schijnt het hesmeren dcs ligchaains met ver- ven , vvaarvan men insgelijks sporen aanlrell op de eerslgc- noemde eilandcn, iels ruwers dan hot laloeeren, waarvan Iwven sprake was . en op hot Australi.sch mensehenras le vvijzen. Ook het aanbidden van dc hemelligchamen, dat op het eiland Timor plaats heefl, zoude men hiertoe kunnen hrengen. De verschillende manier van begraven behoort misschien ook reeds in dezcn eerslen tijd finds, zoodat men het hijzctten der lijken of althans het bewaren dcr beende- ren in grotten of in gegraven kuilcn onder de hinzen als ecu vooruilgang in beschaving der zcdcn zou hebben aan te merken, die nog zonder den dadclijken invloed der ilindoes kan bercikt zijn § 79. Doch verliezen wij ons niet op een veld van ver- moedcns, eu laat het bovcnstaande daarin zijnc waarheid hebben, dat het ons doe zien hoe uitgebreid en nog on- onlgonnen het veld der Oost-Indische ethnographic is. Evenwel schijnt die voorstclling ons i66 reeds eon bc- langrijk resullaat aan de hand te docn. Zoo wij al namelijk vreemde woonplaatsen als de oorspronkelijke van de Maleijers hebben aan te nemen, dan kunnen deze, wat de natuur betreft, niet zoo geheel verschillende van hunne tegen- woordige geweest zijn, daar de nieuwc natuur, die hen omringde, niet in strijd geweest is met de eigenaardighe- den, die hen als een bijzoiider ras kenmerken. Ze vonden eene gclijkc omgeving terug als die zij verlaten hadden , en zonden , wanneer zij buiten aanraking met vreemden gebleven waren , nog heden ten dage op dezelfde wijs zijn blijven voorllcven, gelijk veic stammen in den grond dit nog doen, als voor duizeiide jaren, le weten als heerschap- pijvoerders over de dieren des wouds en de visschen des 5 Digitized by Google 66 waters , maar niinnier als de lieheerschers der aardc. I)e iiatuur, hoe rijk ook, onthicld hun wal zij tot vcrdcre ont- wikkeling iioodig haddcn. Hunnc hestciiimirig was af te hangcn van meer bevoorregte natiiui'genooten , die zich liuuner zouden willen aantrekken en zich van dezcn te latcn leiden, zonder verzet, ten goede of ten kwade. § 80. In de gcschiedenis van de kolonisatic van den Indischen Archipel door de lliudoes i.s nog veel dnislers. 