Geschiedenis van het buddhisme in Indië
Het wantrouwen in alles wat van zulk een zijde komt is meer dan ge- wettigd, als men let op den onmogelijken officiële datum van bewuste vergadering, namelijk 454 jaar na ’t N., dus 89—88 v. Chr. Maar in datzelfde jaar besteeg, evenzeer naar officiële rekening, Watta-Gâmani den troon, de koning die het klooster van Abhayagiri stichtte. Tegelijkertijd derhalve werd dat klooster gesticht, brak de twist uit en had de optekening der canonieke boeken plaats. Alvorens in enige beschouwingen omtrent den Zuidelijken, nauwkeuriger gezegd: Grootmunterschen canon te treden, zullen wij de geschiedenis van Watta-gâmani voortzetten. Deze koning staat te boek — we hebben het punt zooeven aange- roerd — als stichter van het klooster te Abhayagiri. Dit heiligdom stond op dezelfde plek waar eeuwen vroeger de koning Pakundaka of Pandukâbhaya, die van omstreeks 370—300 v. Chr. moet geregeerd hebben, een klooster voor de Nirgrantha’s of naakte Jainamonniken had laten bouwen. Het is opmerkelijk dat Watta-gâmani het klooster van Abhayägiri heet gevestigd te hebben op de plaats waar de Nirgrantha Giri (d. i. Berg) verblijf hield, aan welke omstandigheid het klooster zijnen naam van Abhayagiri zou te danken hebben. Het verband tusschen Abhaya, d. i. veiligheid, vreedzaamheid, en de Jainas wijst zich vanzelf aan, want deze monniken zijn steeds bij uitnemendheid de voorstanders van vreedzame lijfsgewaarwording jegens alle schepselen geweest en verheugen zich in het bezit van eenen Heilige, die den betekenisvolle naam van Abhayakar, schenker van veiligheid, draagt. Het Jainaklooster op den Abhayagiri zal dus wel van den begin af zoo geheeten hebben, en onder Watga-muni, of wien dan ook, aan de oude bezitters ontnomen wezen om de broederschap der Cakyazonen in het genot van te stellen. In de geschiedenis van den twist tusschen de bewoners van Grootmunster en Abhayagiri schuilt vermoedelijk nog iets anders dan wat de partijdige kronieken onoorbaar achtten te vertellen. Wat hiervan ook zijn mag, we hebben in de verdraaide »overleveringen’’ aanduidingen genoeg van het bestaan van verfoeide ketters, bepaaldelijk Joana e, op Ceilon kort vóór den aanvang van onze jaartelling, en tevens daarvan dat de Jainas eerder op het eiland gevestigd waren dan de Cakyazonen. In de oudste Buddhistische geschriften is dan ook trouwens nooit enige toelichting te bespeuren om het feit, dat het Jainisme ouder is dan het Buddhism, te verduisteren. Wij hebben thans nog stil te staan bij de berichten der kronieken op het gebied van de canon en de optekening ervan. De 3 Pitaka's, zoals die thans voor de geheele Zuidelijke Kerk gelden, en reeds in de 5de eeuw na onze jaartelling door de sectie der Mahāvihāranen erkend werden, zijn opgesteld in het zoogenaamd Pali, een Indisch dialect, welks plaats nog niet met volle zekerheid is aangewezen en waarvan alleen zooveel vaststaat dat het niet de taal van Ashoka of het rijk van Magadha was. Desniettemin is het geenszins ondenkbaar dat een redactie van gewijde teksten in het Pali ten tijde van Ashoka bestond en, op welke wijze dan ook, op Ceilon kwam met de eerste zendelingen. De commentaar, de Atha-katha, was in het Singhaleesch, en kan dus in die vorm niet van het vasteland overgebracht zijn. De eenvoudigste manier om zich van de zwijging af te maken is, te veronderstellen dat de stof van den commentaar uit Indië afkomstig was, doch later verwerkt werd op het eiland, door wie dan ook. Buddhaghosa verklaart dat bedoelde commentaar, die behoorlijk goedgekeurd was op het 1ste, 2de en 3de concilie, door Mahendra ten behoeve van de eilanders in de landtaal was overgezet. Daargelaten dat de overzetting van de heilige boeken zelf onvergelijkbaar nuttiger zou geweest zijn, — want deze strekten ten behoeve van het eeuwig heil der schepselen, wat men van den commentaar niet kon zeggen — is het eerste gedeelte van s manns bewering uit den duim gezogen, en daardoor heeft het tweede niet het minste gezag, zolang het niet van elders gestaafd wordt. Eenigszins bevreemdend is het ook dat die commentaren spoorloos in Indië verdwenen waren, zodat de Mahāvansa zeker een Pater Rewata, die in den aanvang der 5de eeuw na Chr. in Indië geleefd zou hebben, de volgende woorden in den mond legt. "Hier (op het vasteland)", sprak Rewata tot den vermaarde Buddhaghosa, "is alleen de tekst van den canon overgeleverd; de commentaar is hier niet; wijziers ontbreken hier onderscheidene polemische werken van beroemde meesters. Die commentaar, onberispelijk en thans nog op Ceilon in gebruik, is opgesteld in het Singhaleesch door Mahendra, na raadpleging van hetgeen door den Buddha geleerd is, en van de redekavelingen die Câriputra en andere in vers gebracht hebben.” De strekking van al die berichten is kennelijk, het geloof ingang te doen vinden dat èn de geheele canon èn de commentaar, in de redactie van de secte van den Mahå-Wihåra, vastgesteld was op drie achtereen- volgende concilies, en dat er op de kerkvergadering onder Watta-gåmani geen tittel of jota aan veranderd behoefde te worden of werd, zoodat men bij die gelegenheid alleen maar de wettig en onveranderlijk vastgestelde teksten had op te teekenen. Voor de juistheid van het bericht dat de opteekening toen plaats had, kan niemand instaan, evenmin als men H 1 Turnour Journ. As. Soc. Beng. VI, 510. 3 Kap. 37. KERKGESCHIEDENIS. 341 eenig afdoend bewijs van het tegendeel kan aanvoeren. De inhoud der gewijde boeken mag hier geen onderwerp van onderzoek uitmaken; we zullen ons bepalen tot een algemeen overzicht van de hoofdafdeelingen des canons en hare titels. ` Op grond van hetgeen in ’t aanhangsel op den Culla-Wagga over het eerste concilie opgeteekend staat en boven werd medegedeeld, nemen wij aan dat de op schrift gebrachte canon in de eerste plaats de 5 boeken van den Winaya * bevatte, en wel in den vorm waarin wij ze thans nog bezitten. Van het Abhidharma-Pitaka zwijgt het canonieke verslag der eerste kerkvergadering. Eén der boeken van dit Pitaka hebben we vermeld gevonden bij gelegenheid van het 3e concilie te Pataliputra, en naardien de 7 werken, waaruit deze afdeeling der Schrift bestaat, in aantal en voor het meerendeel ook in titel overeenstemmen met de oude Abhidharma's der Noordelijken, mag men het er voor houden, dat de bestaande Pali- redactie dezer werken tot Wattha-gaman opklimt. Hoeveel ouder ze zijn, maakt hier geen punt van onderzoek uit. Veel moeilijker is het tot een besluit te komen ten aanzien van het Sutta- Pitaka, want over hetgeen hiertoe te brengen is, waren de Doctoren der Kerk het oudtijds volstrekt niet eens. Geen wonder, want de meest ongelijkslachtige geschriften komen als onderdeelen van dit omvangrijke Pitaka voor. Een van de nummers bijv. behelst een uitvoerige verklaring van 33 Sutta's, en het spreekt vanzelf dat men een uitleg op Sutta’s kwalijk onder de rubriek Sutta's kan rangschikken, onverschillig of men sutta opvat in den zin van ’t Sanskrit sûtra, regel, stelregel, of van sûkta, goede rede, schoon woord, evangelie. Voorts treft men enige nummers 1 Later zullen wij trachten de punten van overeenkomst en verschil, welke de oude Noordelijke canon ten opzichte der indeling en der titels oplevert, in ’t licht te stellen. 3 Prâtimoksha en Sutta-Vibhanga; Mahâ- en Culla-Vagga; Parijada. Het laatste boek, een soort résumé der vier eerste, werd door de Abhayagiriyanen verworpen. Het bovenstaande overzicht geldt uitsluitend den canon der Mahâvihâranen. 3 Dhamma-Sangani; Vibhanga; de verhandeling Kathâ-vatthu; Puggala-paññatti; Dhatukatha Yamaka; de verhandeling over de Patthana's. Luidens den Culla-Wagga omvatte het Sutta-Pitaka, van den aanvang af, zooals het onder voorzitterschap van Kâcyapa den Grooten door Ânanda werd opgezegd, 5 verzamelingen of bundels, en door Buddhaghosa wordt dit zoo uitgelegd dat de die verzameling — geheel in strijd met het indeelingsbeginsel in de vier vorige bundels waar te nemen — eenvoudig een alomvattende titel is voor 5 genres van werken; te weten: 1. Khuddaka-Pâtha, kleinere stukjes in dicht en ondicht; 2. Dhammapada, een bloemlezing van zedekundige verzen; 3. Udâna, lyrische uitboezemingen van den Gotamide; 4. Itiwuttaka, uitspraken of spreuken van den Meester; 5. Sutta-Nipâta, leerdichten; 6. Vimanavatthu, geschiedenis van hemelse verblijven; 7. Peta-vatthu, spook- en duitvelgeschiedenissen; 8. Theragâtha, liederen van monniken; 9. Therigâtha, liederen van nonnen; 10. Jâtaka, dierfabelen en vertelsels; 11. Niddesa, een commentaar op Sutta-Nipâta door Câriputra; 12. Patisambhidâ, over de begaafdheid der heiligen; 13. Apadâna, legenden; 14. Buddha-Vansa, genealogie van de 24 Buddhas; 15. Cariya-pitaka, kort verhaal van de verdienstelijke werken van den Buddha in zijn Bodhisattva-loopbaan. Ten opzichte van deze indeling nu openbaarde zich bij de Doctors verscheidenheid van gevoelen. Sommigen beweerden dat de 12 eerste nummers 1. Digha-Nikâya (verzameling van langere Sutta's, leerredenen van den Meester); Majjhima-N. (verzameling van middelsoortige dito); Samyutta-N. (van gelijktregende); Anguttara-N. (van gemengden inhoud); Khuddaka-N. (verzameling van kleinigheden, die toevallig het grootste gedeelte van de Schrift omvat). Fa Hian noemt de delen des canons, vermoedelijk der Mahisasaka-sekte op Ceylon, Âgama's, zoals de Noordelijken doen; Travels 165. De taal die boeken noemt hij Fan, waaronder de Chinese de Sanskriet verstaan; het is niet onwaarschijnlijk dat de reiziger het onderscheid tussen Sanskriet en Pali over het hoofd zag; het bewijs evenwel ontbreekt. Ook is het nog niet bekend of de boeken door hem aangeschaft tot den canon der Mahavibhâranen behoorden. Het behoefte geen betoog dat de Nummers 8, 9, 11 en 14 bij geen mogelijkheid als „het woord van de Buddha” kunnen worden beschouwd — behalve in mythischen zin. Niettemin noemt Buddhaghosha dat alles flinkweg „woord van Buddha” (buddhavacanam). KERKGESCHIEDENIS. Tot de Abhidharma behoorden, terwijl andere stelden dat alle 15 onder de Suttas moesten worden gerangschikt. Nu zou men over de juiste plaats van de 12 onderafdelingen niet hebben kunnen twisten, ware men het niet over eens geweest dat ze in allen gevalle tot de canon behoorden, en in zoverre mag men zich op dat verschil van gevoelen onder de Doctors beroepen ten bewijze dat reeds vóór Buddhaghosha (420 na Chr.) de nog thans geldende canon vastgesteld was. Ofschoon men de meeste der 15 soorten van werken ook bij de Noordelijken terug vindt als bestanddeelen van het Sûtra-Pitaka, is het toch twijfelachtig of die indeling de oudste is. Zoowel de Zuidelijken als de Noordelijken kennen namelijk een andere verdeeling der Schriften in Anga's, onderdeelen. De Singhalezen tellen 9 Anga's: Sutta, Geyya, Veyyâkarana, Gâthâ, Udâna, Itiwuttaka, Jâtaka, Abbhuta-dhamma en Wedalla. Sutta is hier dus een onderdeel, niet de alles omvattende benaming, hetgeen het toch moest zijn, wilden de 8 overige Anga's deel uitmaken van ’t Sutta-Pitaka. Ons voorbehoudende op de klassificatie der heilige boeken terug te komen bij behandelen van den oude canon der Noordelijken, zullen wij thans den draad der gebeurtenissen op Ceilon, voorzover die met het lot der Congregatie in verband staan, weder opvatten. Watanga-man werd opgevolgd door zijn zoon Mahâtishya; deze door een van zijn broeders, welke in de geschiedenis bekend staat onder de naam van Nâga de Rooier, en als echte roover 42 jaar lang huis hield. Er wordt verhaald dat hij 18 vihâra's vernielde, uit wraak, omdat de monniken indertijd toen hij als vagebond leefde, geweigerd hadden hem huisvesting te verlenen. Een der nazaten van Watanga-man, Ámanda-gâmani, anders genaamd Abhaya, die ongeveer 95 jaar na de dood van eerstgenoemden vorst, dus in de eerste eeuw van onze jaartelling de troon beklom, verbood het doden van levende wezens over de geheele uitgestrektheid van Ceilon. Ook liet hij allerwege verschillende soorten van nuttige heesters planten, waaraan hij zijn bijnaam van Ámanda, d.i. castorolieplant, zou te danken hebben. Welke uitwerking ten goede het uitgevaardigde verbod anders ook moge gehad hebben, de welwillende koning zou ondervinden dat plakaten niet voldoende zijn om de boosheid van het menschelijk hart uit te roeien, want hij werd door zijn eigen broeder Kaniraja of Kani-jânu of Tishya vermoord. In dergelijke voorvallen is de geschiedenis van Ceilon maar al te rijk; ze is een eentoonige aaneenschakeling van verwanten-moord, doodslag, roof, ontucht, bittere sectenhaat, afgewisseld met de opsomming van kloosters, tempels en andere heiligdommen door vorsten, vorstinnen en grooten gesticht. KERNGESCHIEDENIS. Na den dood van Amanda-gâmani volgden tijden van woeling, waarover de oudere kroniekschrijver heenglijdt, niet zoozeer misschien omdat hij de schandalen wenscht te bemantelen, als wel omdat die staatsgebeurtenissen voor hem van weinig belang waren, behalve voorzooverre ze den bouw van kloosters enz. onmiddellijk raakten, en met het bouwen ging men vrij ongestoord voort. Hij vindt het daarom, van zijn standpunt, wel de moeite waard te vermelden dat koning Cubha, een portierszoon, het naar hem genoemde Qubha-klooster, voorts het fraaie Wilwa-klooster en verschillende cellen liet bouwen, doch niet dat deze portier en portierszoon zijnen meester, den koning Tishya Yacolâla had omgebracht, zooals wij in de jongere kroniek lezen. Ook kan men alleen uit deze latere bron het bericht putten dat Cubha op zijn beurt afgezet en vermoord werd door Wrshabha, die in vroomheid en goede werken, in den vorm van gebouwen en geschenken aan de geestelijken, zijn voorganger nog overtrof. Deze Wrshabha was een man uit de hoogheids des volks, die reeds onder Yacolâla de vlam des oproers ontrolt had. De zonderlinge voorstelling van dien opstand gegeven is in korte trekken als volgt: Er bestond een voorspelling dat iemand van de naam Wrshabha eens koning zou worden. Daarom gaf koning Yacolâla het bevel dat alle mannen op het eiland welke die naam droegen moesten uitgeroeid worden. Onder degenen die in de termen vielen om afgemaakt te worden beoordeelde ook zeker man uit het ras der Lamibakarna's. Door zijn oom en moeder gewaarschuwd, ontsnapte hij met hun hulp aan een wis verderf door een schuilplaats te vinden te Grootmunster. Toen eerst kwam onze Wrshabha de bewuste voorspelling, die hij nog niet kende, ter oor. Hij vatte moed, waagde een opstand aan te stoken en stelde zich aan het hoofd van enige kloeke gasten, met wier hulp hij zich van verscheidene dorpen meester maakte. Na eerst tegen Yacolâla en vervolgens tegen Cubha den kamp tien jaar lang volgehouden te hebben, had hij een voldoende macht onder zijn bevelen om naar de hoofdstad op te rukken, ze in te nemen, Cubha in het paleis te dooden en het koninklijke zonnescherm zich boven het hoofd te laten houden. Het is gemakkelijker te bevroeden dat de kroniekschrijver, met of zonder opzet, een verkeerde voorstelling der gebeurtenissen geeft, dan de ware toedracht der zaken te ontdekken. Uit zulke gebrekkige gegevens kunnen de aard en omvang der omwenteling te willen bepalen, ware een ijdel pogen, gelijk het doelloos is zich te verdiepen in gissingen in hoeverre de geestelijkheid in al die beroerten de hand heeft gehad. Naar den schijn te oordeelen, hield zij zich onzijdig en was zij iederen heerscher evenzeer genegen, mits hij zich verdienstelijk maakte jegens de religie en de Congregatie. Den bloeienden staat der religie en het aanzien der geestelijkheid in de dagen van Wrshabha mag men afmeten naar de goede werken waardoor deze vorst zich een eervolle vermelding in de Mahaw. 219. Vermoedelijk een synoniem van Mâtanga, d. i. Paria; immers lambakarna en mâtanga beteken beide ook olifant. Lezenswaardige beschouwingen over de omwenteling geeft Lassen Ind. Alt. II, 1015. Kerkgescchiedenis, kronieken van Grootmunster verwierf. Hij liet tien Stûpa's bij den Vihâra op Cetiya-berg bouwen, alsmede eenen Vihâra bij het klooster AE warya-hof en een kapittelhuis. Overal op het eiland werden de vervallen kloosters hersteld; hij voorzag in de behoeften der monniken door te zorgen voor hun huisvesting en deksel. De Stûpa-hof werd verrijkt met een kapel, en zoowel dat broederhuis als dat van Grootmunster en te Cetiya-berg werden elk beschonken met duizend altijd brandende olielampen. Met den dood van Wrshabha, 110 na Chr., sluiten wij het eerste tijdsvak der kerkgeschiedenis van Ceilon, meer ter wille een synchronistische behandeling der gebeurtenissen in beide afdeelingen der Kerk, dan wel omdat de dood van Wrshabha als een keerpunt moet beschouwd worden. In het afgeloopen tijdvak van drie en een half eeuw ontwikkelde zich het Buddhismus op het eiland, zonder merkbare schokken, tot een hoogte waarop het zich tot op den nieuwen tijd staande hield. Een scheuring onder de geestelijken was uitgebroken onder de regering van Watanga-manu; van toen af stonden de secten der Mahâvihâranen of Groot-munsterschen en Abhayagirianen vijandig tegen elkaar over, en in de latere geschiedenis zullen we gelegenheid hebben te zien hoe de vijandschap tussen de broeders af en toe tot daden van ruw geweld en kwaadaardige geloofsvervolging leidden. Lotgevallen der Kerk in Indië. De laatste Maurya's. Pushyamitra. Griekse Heerschers. Menander en Nāgaseṇa. Skythische en andere Veroveraars, Kaniska, Derde Concilie. Opsomming van de boeken des Oude Canon. Verdeling in An-ga's. Vasumitra en Paṭhasīka. Agvaghosha. Nadat de grote beschermher van den Dharma gestorven was (omstreeks 231—226), volgden verscheidene vorsten uit zijn geslacht elkander op, tot dat in 182—178 de dynastie der Maurya's van den troon werd gestoten en vervangen door het stamhuis der Cungea. In de minst onbetrouwbare bronnen luiden de namen der laatste Maurya's aldus: Suyâgas, Dagarâtha, Sangata, Câlicûka, Somawarman, Caciwarman en Brhadratha. Uit deze reeks is Dewânâmpriya Dacaratha ons bekend uit drie korte opschriften te Nâgârjuni, waaruit blijkt dat hij terstonds na zijn kroning crypten als woningen voor altoos schonk aan Ájìvika-monniken. Nog uit den bijnaam Dewânâmpriya, noch uit het feit dat deze vorst een schenking deed aan een zekere klasse van gymnosophisten, kan men iets afleiden ten aanzien van zijn geloof; hij kan heel wel een oprecht Buddhist geweest zijn en toch, evenals zijn grootvader, in diens vrijzinnig tijdperk, gunstig gestemd geweest zijn jegens andere monnikorden. De voorganger van Dagaratha, Suyacas, zou dezelfde persoon kunnen zijn als Kucala, die elders als opvolger van Acoka vermeld wordt, want niets is meer gewoon dan dat Indische vorsten met twee of meer namen prijken. Sommige Buddhistische berichten noemen dien opvolger Sampadin, de zoon van Kunal. Waarom het onmogelijk is dat Sampadin de zoon van Kunal zou geweest zijn, is vroeger al betoogd, en de slotsom ondergaat geen verandering door een andere lezing der fabel, volgens welke die zoon van Kunal en opvolger van Acoka Vitâgokas heet. Dezezelfde Vitâgoka of Witâgoka komt in een werk van niet minder gezag als een volle broeder van Acoka voor. Als men nu verder gaat... Suyacas en Sampadin, als mederegenents bij dezelfden schrijver. De gissing van Lassen, Ind. Alt. II, 361, dat Suyacas en Sampadin elk een deel van het rijk van Ashoka's zouden geërfd hebben, zodat de eerste heerser werd te Pataliputra, de laatste te Vidisha, is ongeoorloofd, want het geheele bestaan van Sampadin berust op het gezag der Ashoka-legende, en hierin komt hij als mederegent te Pataliputra voor, zooals de lezer zich herinneren zal, in de Divya-Avadana bij Burnouf Introd. 860; Wassiljew op Diren, 287. 348 | KERKGESCHIEDENIS, weet dat aan dezen Wigatâcoka eene regering van 76 jaar wordt toege- schreven, terwijl het gehele tijdverloop tusschen Acoka's overlijden en de afzetting van den laatsten Maurya niet meer dan 48 jaar bedraagt; als men verder bedenkt dat Wigatâcoka kan betekenen zijn Acoka weg was), dan ligt het voor de hand dat wij den naam van een tijdperk voor ons zien, niet die van een man. Dat tijdperk was jonger dan Acoka en volgde onmiddellijk op hem, kon dus even gevoeglijk voor zijn jongeren broeder als voor zijn kleinzoon doorgaan. Dat men van de ge- beurtenissen onder dezen allegorischen koning eigenlijk niets meer wist, blijkt uit het volgende vertelsel, het enige waarmede men de gaping van 16 jaar heeft weten aan te vullen. Het komt hierop neêr: er was in Orissa een rijke brahmaan, Râghawa, die zich tot de 3 Kleinooden be- keerde. ‘Toen verscheen hem een engel in een droom om hem aan te kondigen dat er den volgenden morgen een monnik aan zijn huis zou komen. Op den bepaalden tijd verscheen inderdaad zekere pater — even allegorisch als de koning Wigatâcoka, — die zich verheugde in den naam van Sabbath (Poshadha); hij werd dadelijk door den brahmaan aangebeden, die voorts 80 duizend monniken bijéén verzamelde en hen drie jaar lang onthaalde. Dezelfde geschiedschrijver begiftigt, op gezag der ouden, de koning Wigacoka, wiens roem ondanks zijn 76jarige regeering nooit zo wijdverbreid geweest is als die van koning Blok in de fabel van Jupiter en de kikvorschen, met eenen zoon Wirasena, anders genaamd Indrasena, welke 70 jaar de aarde beheerschte. Deze naam lijkt op Wrhasena in de Acoka-legende, waar de volgorde aldus wordt opgegeven: Sampadin, Brhaspati, Wrhasena, Pushyawarman en Pushyamitra. Daar Wirasena als vader van Nanda wordt voorgesteld, en verder de schromelijkste ver- warring in de tijdrekening heerscht, mist men allen steun voor de op- 1 Târan. 50. 3 Burnouf Introd. 430; Pushpadharman en Pushpamitra t. a. p. zijn wanvormen; Duech, warmen (Wassiljew op Târan. 287) is een verhaspeld Pushyawarman. KERKGESCHIEDENIS, 349 zich zelf niet onaannemelijke gissing dat Wirasena en Wrhasena varianten van één en denzelfden naam zijn. ! Van Câlicûka, die alleen in de brahmaanse lijsten voorkomt, wordt ergens vermeld dat hij te Pataliputra heerschte, een oorlogszuchtig vorst en dwingeland was, een aanhanger van de Dharma-theorie, maar in daden ongerecht. Daaruit mag men opmaken dat hij, te recht of ten onrechte, gehouden werd voor een vurig Buddhist. Brhadratha of Brhadashwa, de laatste telg der Maurya's, werd in 182— 178 door den opperbevelhebber der troepen, Pushyamitra, van den troon gestooten, en daarmede trad het stamhuis door den koenen Chandragupta gesticht voor goed van het tooneel der wereldgeschiedenis af om plaats te maken voor de Cunga’s. Pushyamitra was een aanhanger van de voorvaderlijke Vedische godsdienst, en de Buddhisten stellen hem zelfs voor als een vijand van hun geloof en als een heiligschenners. Dat hebben zij stellig niet geheel uit de lucht gegrepen, al verdienen de kinderachtige verdichtselen die zij ons opdissen niet het minste vertrouwen wat de bijzonderheden betreft. Zoo vertellen zij dat Pushyamitra, begeerig om zijn naam evenals Aoka te verheugen, eens met zijn ministers raadpleegde op welke wijze hij het gevoeglijkst zijn oogmerk kon bereiken. De ministers zouden hem geraden hebben hetzelfde voor het geloof te doen als zijn doorluchtige voorstaat, een vorst uit zijn eigen geslacht. Reeds aan deze bijvoeging bespeurt men dat de opstellers niets meer van de verhouding tussen de Maurya's en Cunga's wisten; doch om voort te gaan: de koning was een ander gevoelen toegedaan en liet zich door eenen brahmaan, zijn geestelijken raadsman, overreden om met een volledige legermacht van oorlog te gaan. Bijna allen die vorsten die ijdelheid hadden, zijn het vreemd dat zij geen trotsche gedenkzuilen of rotsopschriften hebben nagelaten. Burnouf, Introd. 430. voetknechten, paarden, olifanten en wagens het Hanenhof-klooster bij Pataliputra te verwoesten. In den beginne werd zijn snood en vermetel opzet verijdeld door het vervaarlijk gebrul dat de steenen leeuw aan de poort driemaal achter elkaar aanhief. Toen riep de vorst — op wien dat gebrul weinig indruk schijnt ‘gemaakt te hebben — het kapittel van geestelijken bijeen en deed hun kond dat hij van zins was het geloof van den Buddha af te schaffen; hij gaf hun in de keuze wat van beide zij het liefst verwoest zouden zien, den Stûpa of het klooster. De monniken vonden het verkieselijk dat dan maar het klooster verwoest werd. De koning deed zooals het kapittel verkoos, liet het gebouw slechten ! en al de bewoners ombrengen. Daarop trok hij naar Çàkala, waar hij een prijs van 100 gouden Denarii * uitloofde voor het hoofd van elken Cramana dat men hem aanbracht. Zekere monnik bood vrijwillig zijn eigen hoofd aan om de heiligdommen en het leven der broeders te sparen, hetgeen ten ge- volge had dat de vorst de heiligen in den lande liet ombrengen. Op tegenstand stuitende, trok hij verder, totdat hij eindelijk den zuidelijken Oceaan bereikte, waar hij, benevens zijne troepen en wagens, in eene rots werd opgesloten. Van toen af gaf men aan Pushyamitra — die in de rots opgesloten was — den bijnaam van Munihata. Ê Met hem stierf het stamhuis der Maurya's (!) uit. Minder onzinnig klinkt een ander bericht: »De brahmanenkoning Pushyamitra, benevens de overige ketters, maakte oorlog, verbrandde van Madhyadеса af tot Jalandhara toe een menigte Vihāra’s, en doodde ook enkele monniken, ofschoon de meesten hunner naar andere landen uitweken. Pushyamitra stierf vijf jaar later in het Noorden. Deze vervolging zou plaats gehad hebben 5 eeuwen na Buddha, dus 100 jaar na het klooster lag in puin in de dagen van Hiuen Tsang (Mém. II, 6); dat het geweldadelijk verwoest was, meldt de reiziger niet. Wanneer de Romeinse gouden Denarii voor het eerst in India nagebootst zijn, is onbekend; natuurlijk eeuwen na Pushyamitra. Dit moet verbeelden de doodder der Wijzen. Ongelukkig betekent het lijnrecht het tegenovergestelde: »door den Wijze of door Wijzen gedood«. Tarāṇ. 81. Kanishka. Nadat deze laatste vorst drie eeuwen na Pushyamitra leefde, is het bericht vooreerst onwaar, en moet het ten andere ettelijke eeuwen nog na Kanishka opgesteld zijn, toen men niet meer wist dat Pushyamitra niet lang na Agoka op den troon gekomen was. Het ware al te boud, de mogelijkheid van geloofsvervolging onder Pushyamitra te ontkennen, hoezeer de Buddhistische „overleveringen” er eer tegen dan voor pleiten. Immens had men enige herinnering aan feiten bewaard, dan zou men niet de toevlucht hebben behoeven te nemen tot het bijeenknutselen van onmogelijke, en daarbij niets beduidende, sprookjes. Intussen is het om meer dan één reden waarschijnlijk dat er onmiddellijk na den val der Maurya’s een ongunstige stemming in het eigenlijke Hindustân tegen de Cākyas ontstond. De burgerij, welke in de Buddhistische berichten herhaaldelijk wordt voorgesteld als morrende over de al te sterke aanwas van monniken, buiten alle evenredigheid met de behoefte, had bij de herinnering aan het wanbestuur en de knevelarij der Maurya’s * weinig reden om ingenomen te zijn met een klasse van lieden die in hun reglement het aannemen van de kleinste gift in goud of zilver verbieden, maar de verspilling van de landspenningen ten behoeve van de Congregatie als toppunt van vorstelijke deugd aanprijzen. Bij zulk een stemming is het denkbaar dat hier en daar kloosters geplunderd zijn, misschien met oogluiking der machthebbers. Tot nog toe bestaat ook hiervoor geen zweem van bewijs. ? Gelijktijdig met de Cunga-dynastie, van ongeveer 182—770 v. Chr., heerschten in Bactrië, Kabul en N. W. Indië Griekse vorsten, die hun invallen en veroveringen tot aan de Yamuna, en naar een Indisch Wat meer zegt, de Buddhisten zelf hebben de theorie dat er driemaal vervolgingen van het geloof hebben plaats gehad; dat driemaal de heiligdommen verwoest zijn. Alle goede en kwade dingen zijn drie. Die drie vervolgingen hebben — het staat officieel vast — plaats gehad tussen Nāgārjuna en Asanga, d. i. tussen 150 en 550 na Chr. (Wassiljew B. 203). Men ziet dat er van Pushyamitra’s vervolgingen niets overblijft. Kerkgeschichte. Er is bericht, zelfs tot Oude en Pataliputra voortgezet. Hadden de Grieken, wiens krijgsdeugd door brahmaanse schrijvers evenzeer geroemd wordt als hun wetenschap, niet voortdurend onderling oorlog gevoerd, dan zouden zij vermoedelijk een duurzamer heerschappij in het hart des lands hebben gevestigd dan de Skythen of Turusken eenige eeuwen later deden. De beroemdste onder de Grieksche beheerschers van een gedeelte van Indië is Menander, die om 150 v. Chr. bloeide. Dien naam heeft men, zonder twijfel te recht, herkend in Milinda. Zeer opmerkelijk is een bericht dat Plutarchus ons over deze koning nagelaten heeft. Toen Menander van Bactrië, zegt hij, na rechtvaardig geheerscht te hebben in het legerkamp gestorven was, zorgden alle steden van zijn rijk gemeenschappelijk voor de lijkplechtigheden; bij die gelegenheid geraakte men om de overblijfselen van het gebeente van de geliefde vorst in eenen twist, welke met moeite zóó beslecht werd, dat iedere stad een gelijk aandeel van ’s mans asche tot aandenken bekwam. Dit verhaal, welks historische waarde men in ’t midden mag laten, klinkt als een gewijzigde lezing, om zeggen, van de sage der verdeeling van de relieken des Buddha en het is moeilijk te geloven dat er tussen de twee verhalen geen verband zoude zijn. Er ligt althans een aanduiding in van het bestaan van betrekkingen tussen Menander en de Buddhisten. In de Vragen van Milinda, welks geschrift, gelijk men weet, de Grieksche koning tot een bekeerling van de kerkvader Nāgasena maakt, wordt als een zijner residenties Sāgala opgegeven, en die bijzonderheid draagt de stempel van een ware overlevering. Niet hetzelfde kan men zeggen van de tijdsbepaling; een zaak van te veel belang om er niet bij stil te staan. Ook dit wordt in een brahmaansch werk vermeld; Garga in Brhat-Sanhitā, voorrede t. a. p. In Paliform; in ’t Skr. heeft de naam vermoedelijk Milindra of Minindra geluid; mogelijk met een bijvorm Minandra, waaruit licht Minara ontstaan kon; op zijn munten schijnt de naam als Menanda te lezen. Repub. Aegypt. 28; vgl. Strabo XI, 516. Skr. Çakaala, bij de Griekse schrijvers Sagala Euthydemia, of Sangala; het lag nagenoeg ter plaatse van het hedendaagse Amritsar ; zie Vivien de St. Martin op Voy. des Jl. B. III, 327. KERKGESCHIEDENIS, 353 De onbekende opsteller der Vragen laat den Buddha voorspellen, dat zekere kweekeling na verloop van 5 eeuwen na 't Nirvana zou wedergeboren worden, en het blijkt dat die persoon koning Milinda werd. Neemt men den officiële Singhalese datum van 't N., 543, tot grondslag, dan zou Milinda geboren zijn 43 v. Chr., ruim een eeuw te laat. Gaat men uit van het tijdstip der kroning van Ashoka, dan wordt het bedrag der misrekening nog groter. Had de schrijver om den aanvang onzer tijdrekening geleefd, dan zou hij zulk een flater niet hebben kunnen begaan. Het boek moet derhalve veel later vervaardigd zijn; men mag gerust aannemen, niet vóór 100 na Chr. Zulk een getuigenis is geen getuigenis. Daarenboven laat de schrijver der Vragen de zes dwaalleeraars, Purana Kassapa c.s. in onverzwakte kracht onder Milinda bloeien, zodat hij of met de heilige Schrift, of met zijn lezers, of met allebei den draak steekt. Met dat al zou het feit dat Nägasena en Menander tijdgenoten waren op een ware overlevering kunnen berusten. Ook dit zou onmogelijk zijn. Indisch Nāgasena dezelfde persoon ware als Nāgārjuna, zooals men meermalen beweerd heeft; want alle berichten, Buddhistische en andere, stemmen daarin overeen dat Nāgārjuna na Kanishka op de wereld kwam, d. i. in de 2de eeuw van onze jaartelling. Intussen kan het enige bewijs, dat men voor die stelling heeft weten aan te voeren, niet als zodanig gelden. Tot die verwarring van Nāgasena met Nāgārjuna hebben de Buddhistische berichten niet de allerminste aanleiding gegeven, hoe verward en weinig betrouwbaar ze anders ook mogen zijn. In een Tibetaansch geschrift wordt Nāgasena opgenomen onder de 16 apostelen die onmiddellijk na de verdwijning van Kācyapa in den berg naar al de windstreken werden afgevaardigd om de Dharma te verkondigen. Hij vestigde zich tussen dat tijdstip, 218 na ’t N. en 500 liggen 282 jaren; stel het eerste om 260 v. Chr., dan zal Menander's tijd in de eerste eeuw van onze jaartelling vallen. Burnouf introduceert namelijk vereenzelvigt beide kerkvaders, omdat in een commentaar op de Abhidharmakośa een gevoelen van Nāgasena vinnig bestreden wordt. Op dezelfde losse grond berust de bewijsbaar verkeerde gelijkstelling van Vasubandhu met Vasumitra, en van Guṇaprabha met Gunamati, in Lotus 858, etc. Zie Schiefner, aant. 48 op Lebensbild. Geheel anders luidt een bericht, hetwelk in een Tibetaansch werk van niet minder gezag wordt aangetroffen; namelijk, dat er woelingen ontstonden in de broederschap 137 jaar na Buddha, ten tijde der koningen Nandin (beter Nanda) en Mahapadma, en dat een scheuring van secten plaats greep ten tijde der kerkvaders Nâgasena en Manoratha, waarna, 63 jaar later, de kerkvader Vatsiputra het woord des Heeren verzamelde. Niettegenstaande het van elders vaststaat dat Nanda Mahapadma — waarvan volgens de gewone Buddhistische liefhebberij twee personen gemaakt zijn — bij geen mogelijkheid na de Maurya's kan geleefd hebben, laat een Tibetaansch geschiedschrijver deze tweeëenheid 'een geruimen tijd na Aoka optreden. Wat, mag men vragen, kan den geschiedschrijver bewogen hebben, zulk een monsterachtig anachronisme te begaan en de volgorde der dynastiën om te keeren? Om dit eenigermate verklaarbaar te vinden, moet men in ’t oog houden dat de tijdruimte tusschen Buddha en Kanishka bij de Noordelijken gesteld wordt op 400 of 300 jaar. Liggen er tusschen beide 400 jaar, dan zal Nanda Mahapadma 263 jaar (400—137) voor Kanishka geleefd hebben, en Nâgasena insgelijks. Stel dat Kanishka 78 na Chr. den troon beklom, dan zal men bij terugtelling als datum voor Nâgasena vinden 185 v. Chr., in welk geval hij werkelijk een tijdgenoot van Menander mag genoemd worden. Burnouf Introd. 378; vgl. Schiefner op Târan. 286. Zie Wassiljew op Târan. 298. Watsiputra en Vajjiputra schijnen meermalen verward te zijn geworden. Târan. 52, 55. Kiest men 300, dan zal de kerkvader 85 v. Chr. leven. Er is alle reden om de cijfers, hoe verkeerd ze ook gegroepeerd zijn, te vertrouwen. "Want telt men 76 (het bedrag van de jaren der allegorie Wigatâgoka) + 70 (bedrag van" KERKGESCHIEDENIS. 355 Als wij ergens lezen dat de geleerde kerkvader Nâgas, die onder koning Nanda bloeide, aanleiding gaf tot de scheuring der 4 scholen en de 5 artikelen aanprees, dan is buiten kijf dezelfde persoon bedoeld als Nâgasena, maar of die figuur, niet minder groot als scheurmaker dan als Wijze, eenen man voorstellen moet, is twijfelachtig. Wij gelooven van ja, maar tevens dat er nooit een beroemd Buddhistisch kerkvader van den naam Nâgasena of Nâga geweest is, en dat het een pseudonym is voor Patafijali, de vervaardiger van het handboek voor Yoga en van ’t Mahâbhâshya, die ten tijde van Menander leefde. Als men weet dat de Buddhisten ieder beroemd man in Indië tot een der hunnen gemaakt hebben, tot hun onverzoenlijkste tegenstander Sankara toe, om van Pânini niet eens te spreken, dan zou het bijna een wonder wezen dat zij Patafijali niet zouden ingelijfd hebben. Hoewel wij den kerkvader Nâgasena of Nâga met volkomen gerustheid uit de lijst der Buddhistische beroemdheden schrappen, en enigszins twijfelen aan de Buddhistische »sympathieën» van Menander, omdat op zijn munten niets hoegenaamd daarvan te bespeuren is, ontkennen wij niet dat de Câkyazonen reeds in de dagen der Grieksche koningen vol- ijverig werkzaam zijn geweest om de heilleer in de Noordwestelijke grens- landen van Indië, Kashmir, Kabul en Bactrië te verbreiden. In al die landen heeft de Dharma eeuwen lang bij uitnemendheid gebloeid. Kashmir en Gândhâra waren alom vermaard als gewesten waar het zaad des Met andere woorden: leefde Nanda 163 j. voor het einde van het 300jarig tijdperk (aangewezen door Kanishka), dan moet Vajjata nog 146 j. vroeger begonnen zijn. Dit begin is het einde van Ashoka. Derhalve Ashoka moet gestorven zijn 309 j. voor het punt Kanishka; uitkomst 281 v. Chr. Onze vroegere berekening gaf 230. Ook daarom bijzonder merkwaardig omdat hij aanleiding gaf tot een splitsing, niet in twee, maar in vier scholen. Hij heet ook Nâgadeva, meester der Nâga's; ook Phanin; vgl. Vikramankacarita van Biharna 18, 82; Hemâdri Caturwarga-Cintâmauni II, 1, 108. De geloofs bijzonder welig was opgeschoten, zóó zelfs dat Buddhaghosa ze op één lijn stelt met Ceilon; nog in zijn tijd werden die landen opgeluisterd door de taankleurige pij der monniken en bezield door den adem der profeten. Over de bekeering van Kashmir en Gandhara door Madhyântika, zoo het heet, en de Stûpa's, welke Ashoka in het eerstgenoemde rijk zou hebben laten oprichten, is reeds gesproken. Zoo men het verhaal van de geschiedschrijver van Kashmir gelooven mag, werd Ashoka in dat rijk opgevolgd door zijn zoon Jaloka, die, hoezeer heethand van geloof, ook een vihara liet bouwen. Tot Bactrië waren de Shakya's zeker reeds in de 2de eeuw doorgebroken, want een Grieks schrijver van omstreeks 80—60 v. Chr. gewaagd van wijsgeren onder de Bactriërs en noemt als zoodanig de Magiërs en Samaneers, met welke laatsten buiten kijf Buddhistische monniken gemeend zijn. Wellicht dagteekent van die tijd ook de stichting van het Nieuw Klooster te Balkh, de hoofdstad, hetwelk in de dagen van Hiuen Tsang en nog later zoo vermaard was wegens zijn zeldzame relieken en de bedevaarten uit India, Kabul en China daarheen ondernomen. Van de betrekkelijk vroege verbreiding der leer in Dekkhan leveren de bouwwerken van Karli, Nasik, Ajanta, Amravati, waarvan de oudste gedeelten omstreeks 200 v. Chr. opklimmen, de sprekende bewijzen. Over het geheel genomen is het schiereiland geen vruchtbare bodem voor het Buddhism geweest, veel minder dan voor het Jainisme. De Tamils zijn de Tamils 1 Sutta-W. I, p. 316. Raja-tarangini 1, 147. Alexander Polyhistor bij Cyrillus contra Julianum (uitg. Aubert VII, p. 134); vgl. Clemens Alexandrinus Stromata I, p. 339. We willen daarom niet ontkennen dat er ook Jainistische of brahmaanse asceten in Bactrië geweest zijn; met zekerheid weet men dat er zoowel Jaina’s als Shaviteische monniken waren te Kapiga ten tijde van Hiuen Tsang; Mém. I, 41; heden ten dage treft men een broederhuis van brahmaanse monniken aan te Baku aan de Kaspische zee. Voy. des Pélag. B. I, 64; op de belangrijke Arabische berichten omtrent Nieuw Klooster (Nawa-Bihara, bij H. Ts. Nawa-sangharama) zal te bekwamer plaats de aandacht gevestigd worden. KERKGESCHIEDENIS. 357 hebben zich telkens als besliste tegenstanders van het ware geloof doen kennen, zooals o.a. in de Singhaleesche kronieken aan den dag komt, Keeren we terug tot het land ten Noorden van den Windhya, dan vinden we in de Stûpa’s van Sanchi, Bhilsa en Bharhut overblijfselen der gewijde Boeddhistische bouwkunst van omstreeks 200 v. Chr. De oudheid van andere gedenktekenenen, zooals die bij Benares, Sânkâcya, Crâwasti, Mathurä, Gayâ is te onzeker om er gevolgtrekkingen uit af te leiden; ze hebben te veel geleden of zijn te dikwijls hersteld. Over het algemeen is het aantal heiligdommen, zoowel van vroegere als latere tijden, zooals ze door opgravingen aan ’t licht gebracht of door de pelgrims beschreven zijn geworden, als men het wijd uitgestrekt gebied in aanmerking neemt, niet groot. Op enkele plaatsen treft men een tal van grote, middelsoort en kleine bouwwerken verenigd aan, doch die heilige plekken liggen meestal ver van elkander, als oasen in de woestijn. Brengt men dit verschijnsel in verband met het feit dat zoowel in de legenden als in volkomen betrouwbare berichten sommige steden als bij uitstek den Dharma genegen, anderen als bijzonder vijandig daaraan, voorgesteld worden, en dat van het landvolk hoogstzelden sprake is, dan komt men tot het besluit dat in Madhyadesha de leer zich slechts hier en daar in eenen bloeienden toestand bevonden heeft, in tegenstelling tot hare verbreiding in Ceilon, Mâlawa, Sindh, Kashmir en Gandhâra. ! De staatkundige gebeurtenissen in Indië ten tijde der Cunga's na Pushyamitra, en der Grieksche heerschers na ‘Menander zijn met een floers overtrokken. Men kent namen van koningen, gedeeltelijk den duur hunner regeering; verder zoo goed als niets. De geschiedschrijvers der Kerk, voor zoover die bekend zijn, weten zelfs van dat weinige niets. Uit andere gegevens vloeit voort dat de Cunga's 70—66 v. Chr. opgevolgd werden Om ten ruwe de verhouding, in getal en invloed, der Boeddhisten in Indië tot de heidenen te schatten, moet men de inheemse bronnen geheel ter zijde laten, en alleen de Grieksche schrijvers raadplegen. Doet men dit, dan zal men ontwaren dat de Grieken tienmaal van brahmanen gewag maken tegen eenmaal van Boeddhisten. 358 KERKGESCHIEDENIS, door het stamhuis der Kānva’s, welke kort daarna (25—24 v. Chr.) plaats maakten voor de Andhrabhrtya’s, wier heerschappij tot 335 heet geduurd te hebben. Aan de macht der Griekse koningen kwam een einde vóór het midden der eerste eeuw v. Chr. Hun opvolgers waren Sakithische veroveraars, wier namen op munten tot ons gekomen zijn, doch wier geschiedenis nog moet geschreven worden. Ook Parthische koningen schijnen voor korter of langer tijd een gedeelte van N. W. Indië beheerscht te hebben. De munten dier vorsten zijn grove nabootsingen der Griekse, en vertoonen niets wat ons recht zou geven te besluiten dat de veroveraars een of anderen Indiensen godsdienst hadden aangenomen, tot op de Kanishka (78 na Chr.) toe. De onsamenhangende berichten van den Tibetaan Tārāṇātha verspreiden over het tijdperk van 24 eeuw tussen Pushyamitra en Kanishka geen licht, dan voor zo verre zij als een nagalm te beschouwen zijn van de voortdurende krakeelen onder de aardse heiligen. Hieromtrent laat hij zich in dezer voege uit: »Tegen het levenseinde van koning Virasena en gedurende al den tijd der koningen Nanda Mahāpadma, en bij het begin van koning Kanishka; ten tijde dan der vier vorsten had de strijd onder de geestelijken plaats; de hevigste strijd duurde 63 jaar, of als men de vroeger of later hier en daar voorkomende twisten mederekent, nagenoeg 100 jaar. Als deze strijd ten tijde van het derde concilie was bijgelegd, werden alle 18 secten als de echte leer erkend; de Vinaya werd schriftelijk opgetekend; ook de Sūtra's en de Abhidharma, voorzover ze nog niet opgetekend waren, werden op schrift gebracht, en voorzover ze het reeds waren, gezuiverd. 