VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
In jager te voet, van het 1e Regiment, ligt voet aan volk, werd in October van het afgelopen jaar in ons Hospitaal gebracht; hij was door een rode hoed, werkende koorts overvallen, "met diepe zwaarmoedigheid vergezeld gaande. Deze zware complicatie bij een ziekte, welke zeer dikwijls dodelijk is, gaf tot gevaarlijke toevallen aanleiding; de ziekte nam echter een gelukkige keer, en de herstelling begon met den derden dag; maar nauwelijks had deze enige dagen aangehouden, wanneer deze man, op wiens gelaat diepe ingepanjende gedachten des denkvermogens zichtbaar was, eensklaps door een woedend ijs met een ver schrikkelijk geeschreeuw "aangetast werd. Hij verscheurde zijn klederen, verbrijzelde alles wat hij bekomen kon, en deed alles, wat een volkomen verwarring der verstandelijke vermogens kenmerkt. Men floot hem op, en floeg zeer nauwkeurig acht op hem. De aanvallen hebben gedurende twee maanden aangehouden; zij vernieuwden bij iedereen dag, tegen den avond met een ongeregelde hevigheid, en hielden tot zeer laat in den nacht aan; zijn ge schreeuw was zo hevig, dat het de bewoners in den omtrek zeer hinderlijk werd. Deze toevallen zijn tragsgewijze verminderd en meer gematigd geworden. Daarop is de zieke tot den staat van volkomen verstandeloosheid vervallen. Van tijd tot tijd vernieuwden zich de aanvallen met de gewone hevigheid. Ik meende te beginnen te bemerken, dat het tijdstip, waarop er een merkbaar verandering in de dampkring voorviel, op deze vernieuwing enig invloed had. In de midden van deze verstandeloosheid namen de krachten van het lichaam zeer weinig toe, ondanks het feit dat men op het versterken daarvan werkte. Maar de ongelukkige werd dikwijls aan allen voedsel; hij weende, wierp zich op de grond, genade verzoekende; dan weer bleef hij somber, en prevelde eenige woorden. Een schurftachtige uitvloed openbaarde zich na de afname van den aanval, zonder verbetering voor de verstandelijke vermogens. Hij werd door de schurft aangetast, en zijn lichaam nam merkbaar in welvaren toe. Daar hield ik mij bezig met zijn aandacht te bepalen; en aan zijn denkbeelden enige richting te geven, of liever om ze te doen geboren worden; ik deed hem dagelijks verschillende vragen, omtrent zijn land, zijn gelacht, waaromtrent ik berichten had ingewonnen. Ik maakte uit zijn dadelijke of verkeerde antwoorden, of uit zijn stilzwijgen, datgene op, hetwelk men daarvan kon verwachten. Nadat ik dus gedurende een maand zonder ophouden had volgehouden, begon ik een zekere flinkering van goedwilligheid te bemerken; ik bewaakte mij onder andere tot een zijner denkbeelden; welke hij mij dagelijks herhaalde, om namelijk tot zijn regiments terug te keren. Ik vroeg hem; van welk een regiment, van welk een bataljon, hij was; naar het nummer zijner compagnie, naar de naam zijner onderofficieren; en deze vragen, "juist, niet in die orde gedaan, waarin ik ze hier voordraag, maar nu eens afzonderlijk, dan weder tezamen genomen, en altijd met oogmerk om ze hem met elkaar verbonden te doen gevoelen, hebben den gewenschten uitlag gehad, zodat ik daarmede, na verloop van veertien dagen, merkbaar vorderingen in zijn begrippen bespourd heb. Deze inleiding door gunstige gelegenheden willende doen achtervolgen, liet ik hem dagelijks bij het appel van zijne medefoldaten brengen; ik duidde de wijze aan, hoedanig men daarvan omtrent hem gebruik moest maken. Kort daarop zijne vermiddelde vermogens blijkbaar hersteld zijnde, liet ik hem zijn wapenrusting teruggeven, hem aansporende om dezelve schoon te maken; den volgenden dag vond ik hem daar mee bezig, hij voorzag zich van dezelve, en nu liet men hem exerceeren. Ik hield hem nog enige tijd in het Hospitaal, en dagelijks bespouwd ik nieuwe voordeeleringen. Eindelijk zond ik deze soldaat, een goede gezondheid genietende, en het gebruik van zijne vermiddelde vermogens geheel terug bekomen hebbende, naar zijn regiment, op den 24 Februari, dezes jaars, terug, na dat ik vooraf zijn sergeant-major ontboden had, wiens ik de bijzondere zorg voor deze man aanbeval. AANMERKINGEN OVER DE DOODSTRAF OP HUIS-BRAAK, Door Mr. H. A. SPANDAW, Secretaris De: Furisdië van de beide Oldambten in het Departement Groningen. Het Ontwerp van Straffelijke Wetten voor ons Land, in het jaar 1803 in het licht gebracht, is ongetwijfeld een gewichtig stuk, der overwegingen ten volle waardig. Ofschoon misschien de nieuwe redactie van dit Ontwerp reeds geheel voltooid en het dus te verwachten is, dat hetzelfde zeer vele en merkelijke veranderingen gehad ondergaan, zal het echter, als het werk van geleerde en beroemde Mannen, geen verloren waarde behouden, en belangrijk zijn voor diegenen, welke zich aan de studie der Rechtsgeleerdheid, met name het Strafregt, het zij als Geleerden van professie of Onderwijzers der Akademische jeugd, hebben toegewijd. Het is deze voortdurende belangrijkheid, welke mij heeft aangemoedigd, om enige aanmerkingen, tot een gedeelte van het gemelde Ontwerp betrekkelijk, met deelen. Mijn alleenlijk bepalende tot de straf, bij hetzelfde op de misdaad van braak gelteld, zal ik trachten aan te tonen, dat op dit misdrijf (als zodanig) de doodstraf piet behoorde bepaald te worden. De tweede Afdeeling van het zesde Hoofdstuk is aan deze misdaad toegewijd en draagt ten opschrift: van Inbraak. Hier is bepaald “dat het deel van braak elke onttrekking van enige dakpannen of glasruiten wordt bedreven; dat deze misdaad wordt gerekend volbracht te zijn, zodra eens anders geopende goed is, al ware ook het daarmee bedoelde oogmerk niet bereikt; dat de straf van Inbraak in het algemeen is de dood of lichamelijke schavostraf, en in bijzondere gevallen, zoals inbraak in geploteerde onroerende goederen, met oogmerk om te stelen, of dergelijke zware misdaden te plegen, moet gestraft worden met de doodstraf; terwijl eindelijk nog met gewelige inbraak gelijk wordt geëist het gebruiken van allerlei listige middelen, om in eens anders geploteene goederen te raken.” = Wel is waar — deze misdaad moet, volgens art. 31 gewaardeerd worden naar het meer of minder misdadig oogmerk , hetwelk daarmede bedoeld wordt, naar de voorwerpen, aan welke dezelve gepleegd wordt; naar den tijd , de plaats , wijze en verdere omstandigheden van het delict , en, eindelijk , naar de personen , die het zelf begaan , en is bij art. 44 den Rechter voorgeschreven , om dit misdrijf, wanneer het oogmerk waarbij hetzelfde is bedreven, in een geringe mate misdadig is, met een lichte lichamelijke straf of ook met gevangenis of verbanning te straffen. Doch dit is een uitzondering op den algemeenen regel, en heeft dan alleen plaats, wanneer het oogmerk in een geringe mate misdadig is; terwijl het oogmerk om te stelen (hetwelk voorzeker bij de meeste inbraken plaats heeft) niet kan worden aangemerkt, als in een geringe mate misdadig te zijn, gelijk zulks ook uit het vorige genoegzaam blijkbaar is, alwaar gesproken wordt van inbraak om te stelen en dergelijke zware misdaden. Het is derhalve zeker, dat bij het bedoelde Ontwerp vastgesteld is, dat inbraak in eens anders geëigen onroerend goed , met oogmerk om te stelen , moet worden met de straf, welke oogmerk bij braak al verondersteld wordt, ten zij het tegendeel uit de omstandigheden kennelijk blijkt; dat overzulks de misdadiger , die stelen twee pannen van een dak neemt, daarop betrapt wordt zonder in het huis te zijn geweest , en zijn onmisdadig oogmerk niet kennelijk aan den dag kan leggen, met den dood moet worden gestraft, en dat dus deze straf niet gesteld is op diefstal, vergezeld van braak, maar alleenlijk op braak. gevallen de dader niet kennelijk kan aantonen, dat hij geen oogmerk om te stelen gehad heeft. Verwacht niet, dat ik mij in de behandeling van mijn onderwerp met de zoo vermaarde, als dikwijls behandeld vraag: of de doodstraf in het algemeen mag worden uitgeoefend, dan niet? zal bezig houden; en herhalen hetgeen hierover door zoo vele kundige mensen, met name DE BECCARIA, SONNEFELS, KLEINSCHROTT, JACOBI, FILANGIERI, FEUERBACH en anderen voor en tegen is te berde gebracht. In een betoog, dat op huisbraak de doodstraf niet behoort geseld te worden, moet de geoorloofdheid der doodstraf in het algemeen verondersteld worden: vermits in hetzelfde tegengezetelde geval, wanneer namelijk het ongeoorloofde van alle doodstraffen kon worden aangetoond, de hele wetgeving ten aanzicht van doodstraffen op braak van zelfs zoude vervallen. Ik neem dus aan, dat de doodstraf mag worden uitgeoefend, en ga dadelijk over tot het betoog, dat deze doodstraf niet behoort geseld te worden op huisbraak; hetwelke ik mij vleie te zullen volgen door een beschouwing. Van den aard en het oogmerk der doodstraffen in het algemeen. II. Van de onevenredigheid tussen doodstraf en braak, en | | | III. Van het gevaarlijke voor de veiligheid van het leven der Ingezeten, dat in het bepalen der doodstraf op braak gelegen is. Ean, I. Het zal wel geen wijdloopig betoog behoeven, dat de straffen des doods uit hun aard de grootte, de verschrikkelijkste straf is, welke mensen aan mensen kunnen uitvoeren. Het leven is aan alles, wat ademt; dierbaar, en de vrees voor den dood is een ingeboren trek bij alle beschavingsvolken. Van de zijde des Wetgevers is dit ook in alle tijden en bij alle Volken als zodanig beschouwd, en, hoewel zich wel eens de menschelijke geest heeft uitgeput in het uitdenken van wreede en verschrikkelijke pijn en folteringen, om den dood nog vreesvoller, nog angstaanjagend te maken, het doel van die pijn en folteringen was toch altijd de dood, en werden deze martelingen steeds als bijzonder geweldige middelen, om dit doel te bereiken, en als een minder kwaad dan derzelfde uitwerking aangemerkt. Ook zijn deze menselijke middelen om mensen het leven te nemen, bij de toenemende verlichting der tijden, bij de meer en meer veldwinnende beschaving van den geest, bij het ontstaan van zachtere zeden, meer medelijden gevoelens en wijsgeeriger begrippen, allengs verminderd en zeldzamer geworden, en in onze tijden althans mag men veilig aannemen, dat de dood zelf = het berooven van het leven — het hoogste kwaad is, dat bij menschelijke strafwetten is vastgesteld. En = al ware ook, inderdaad en wijsgeerig beschouwd, de dood zulk een verschrikkelijk kwaad niet, en bij andere straffen, als een altijddurende gevangenis, niet te vergelijken zijn = de voorbeelden der CATO'S, BRUTUSSEN, en andere helden van den oude tijd zullen nimmer algemeen worden nagevolgd; de wijsgeerte der Stoiciërs zal nimmer de leer van het Menschdom worden: want zij strijdt met de menschelijke natuur. Deze leert ons, en de ervaring bevestigt het, dat de vrees en afschrik der mensen voor den dood algemeen is, en enkel voorbeelden van het verachten des doods kunnen deze reusachtige angst niet het minste verzwakken. Daraus ergeben sich, wann Todesstrafe anwendbar sein. Mann durfte den Verbrecher nicht mehr Übel zufügen, als er uns gedroht hatte. Wir dürfen als Angegriffene nicht eher sterben, bis unser eigenes Leben in Gefahr ist. Der Staat, als moralische Person, darf nicht eher mit dem Tode strafen, bis seine politische Existenz, oder das Leben seiner Untergebenen in naher unmittelbarer Gefahr schwebt. Als folglich nun gegen Mörder, Hochverräter strengen Sinne lasten sich Todesstrafe gedenken, wenn sich die Gefährlichkeit auf keine andere Art gegen sich zu kerzen im Stande ist. Tegenwerpingen, gleich die des gelehrten MICHAËLIS, dass man die Todesstrafe auf den Diebstal daher nur wegen der Slavernij afgefasst zou moeten behouden, om das, de Slavernij beseffende, man mit den Dieben verlegen wordt und die Tucht- und Werkhuiszen für den Staat zu kostbar sind, zullen wel geen ernstige wederlegging behoeven. „Wie manche zegt, de Schreiber in de Inleiding van sein Mosaisch Recht - wie manche loben die Güte der Mosaischen Gesetze, weil der Diebstal nicht am Leben gefasst wird, und legen es unseren Gesetzgeber ein zur Härte aus, dass sie Mosel hierin nicht folgen? Ich habe einige darüber als über eine Gewissenssache eifrig gehörte. Allein kann man dies Mosaische Recht nachahmen, so lange die Sklaverei nicht eingeführt ist, und der Dieb, der nicht wieder erstand, nicht zum Knecht verkauft wird? Was folgt man am Ende mit der überhand nehmenden Menge von Dieben anfangen, wo keine Sklaverei ist? Denn Zucht- und Arbeitslager fallen dem Staat zu kostbar. Man wird doch aber wohl nicht dem Christentum ein Gefallen mit Wiedereinführung der Leibeigenschaft in den Ländern, die dieses Übel los sind, machen wollen? In der Tat, dit luidt, mijns inziens, „bijna zoo, als of men tegen een' misdaadiger, die zich aan diefstal had schuldig gemaakt, zei: Vriend! gij hebt een strafbaren misdrijf bedreven; gij verdient daarvoor tot het tuchthuis, of 'tot slavernij verwezen te worden == maar, terwijl tuchthuizen ons te kostbaar zijn en de slavernij nu eenmaal is afgefase, zullen wij u, zuinigheidshalve, maat opknoopen!” Ook is de zwarigheid wegens het kostbare in het onderhouden van langerijdige Tucht- en Werkhuizen niet zoo groot, als men dezelfde dikwijls doet voorkomen. Beteren, hem het vermogen tot verdere misdaden te benemen en anderen van gelijke misdaad af te schrikken, en dus straft om met PLATO te spreken — niet om dat er misdreven is, maar opdat er niet misdreven zou worden, — dit verschil kan ter dezer plaatse niet in aanmerking komen, daar wij ons thans niet met den grond der strafwetten, maar met het oogmerk des Wetgevers in het bepalen van strafwetten bezig houden, en het zeker is, dat deze bij de instelling der straffen doele heeft, om door dezelfde de Burgers af te schrikken van het bedrijven der misdaden, waarop die straffen zijn geplaatst. Alle straffen toch, zij mogen dan op echte of valse gronden rusten, worden zonder twijfel ingevoerd tot welzijn van de Maatschappij. Dit oogmerk nu kan in het algemeen door grote strengheid niet bereikt worden. Het is een bekende waarheid, dat foute straffen nimmer de misdaden voorkomen, en tevens, dat zij niet zelden nadeelig zijn en eigenaardig aanleiding geven tot een volslagen straffenstorm. ,, L'atrocité zelf (het zijn de frappe en krachtige woorden van de Marquis DE BECCARIA) l'atrocité zelf van de straf maakt, dat men er van afstand, voor uit de weg wil gaan, en dat men meerdere criminelen commiteert, om te voorkomen dat men één straf krijgt, die zou toekomen aan één enkel crime. Les pays et les tijden, waar de straffen de meest cruels zijn, zijn die, waar men de meest grove misdaden heeft gezien. Dezelfde geest van ferociteit, die leidde tot de handeling van de legislateur, leidde ook die van de fassaan en van de parricide. Van het troon die het bloed van de slachtoffers op zijn handen droeg, gaf aan de fassaan en de parricide de opdracht, terwijl hij zelf de meest ferme maatregelen gebruikte om de tiranen te volgen en te doden. Aan de maatregel, dat de straffen worden verhard, antwoorden de mensen, die zich niet verzetten aan de hardheid van de wet, zich op een laag niveau van geestelijke vermindering, verstandeloos worden, en de kracht van de passie leidt ertoe, dat na tien jaar de rad niet meer het beangstigende effect heeft, dat het voorheen had. Strenge straffen kunnen wel de gemoederen, maar zelden zullen zij met angst en schrik vervullen, maar zelden zullen ze misdaden voorkomen. Lang ziet zij haar doel treffen: daar het toch in de menselijke natuur gegrond is en ook dagelijks door de ondervinding geleerd wordt, dat, naar mate de Wet den overtreder erger dreigt, het medelijden met den misdadiger groter wordt, hetwelk ten gevolge heeft, dat de aanklagten spaarzamer gedaan worden, en dat een ieder, of door menslievendheid gedreven, of door de onevenredigheid tusschen misdrijf en straf als het ware verontwaardigd, zich gerechtigd rekent, om door alle middelen, zelfs door verzachtende en misschien wel eens door geheel valse getuigenissen, den overtreder te verzoenen; en, dus doende, van de in zijn oogen te strenge straf te bevrijden; terwijl het ook niet kan geloofd worden, dat dusdanig een gevoel zelfs op den eerlijkste en nauwgezette Regter zeer dikwijls eenen, echter onmerkbaren, toch gewichtigen invloed heeft. Is het dus in den aard der zaak zelf gegrond, dat strengere wetten de misdaden niet voorkomen, maar veel meer, als tot een geheel straffeloosheid aanleiding vende, vermenigvuldigen, de ondervinding bevestigt dit niet minder zeker, zo lang nog elk Huisheer in het Keur-Brunschweense (zegt Jacob in zijn Proeve van een Apologie der Doodstraffen, volgens de vertaling van den Heer VAN ENSCHUT) zijn dienstboden om de ontvreemding van tien Guldens in gevaar van ’t leven brengen kon, was het voorzichtiger gehandeld, boven dat beneden die vorm te vallen. In het laatste geval vond men minder bedenking, om den dader ter lichamelijk straf over te geven: In het eerste geval wilde de Huisheer liever de schade dragen, dan zich door den dood zijns bedienden wreken, Vierom bleef deze vrij van alle straf, zodanig noodzakelijk vele ter navolging moest aanmoedigen. Wen in unfern Ländern mensen zegt MICHAËLAS mensen Lebensstrafe auf dem Ehebruch setzt, so heißt es in der Tat so viel, als er so ordentlich gar niet gesucht werden. Der Richter hatte als dan, mitleidig und fordert unmögliche Beweise, und der Beleidigte verslapt so weit Strafe, unterlässt als fo wohl verdient. Bij de Japanners worden bijna alle misdaden met de dood gestraft, en nergens — in geen land van de aardbodem — volgens de getuigenis van Reizigers; een paar moorden, doodfalingen, schakkingen, diefstallen en Allerlei misdaden van den afschuwelijksten aard meervoudig. In Pennsylvanië, daarentegen, zijn de misdaden zeer gering, worden de uitmuntende inrichtingen der gevangenissen dagelijks veel minder zwaar, en in Pennsylvanië is de doodstraf alleenlijk geseld op voorafgaande bedachte moord. Tot getuige kan ik verder strekken met ons eigen gewest, (Groningen) welks wetten, te deze aanzien, van haar zachtheid hoeven schoonsteen luister ontleenen. Ik weet wel, dat men ook hier de doodstraf op huisbraak geëist heeft bij Placaat van de Gedeputeerde Staten van den 10 Januari 1699, ingevolge eenere Staatsresolutie van den 14 December 1698; bij Placaat van den 18 September. 1710; 31 Aug. 1713, 17 Febr. 1736, en eindelijk op den 6 November 1770, doch het zij men deze wetten technisch- als tijdelijk beschouwde, het zij men de bevoegdheid der Gedeputeerde Staten, in dit opzicht, in twijfel trok, het zij voor de publieke meening zich tegen deze strengheid luide liet horen, zeker is het, dat deze bijzondere verordeningen bij het Gerechtshof en de andere Rechtbanken niet worden opgevolgd: want waar heeft men minder zware straffen, dan hier? is er de doodstraf niet bijna een zeldzaamheid geworden? en waar zijn zware misdrijven, waar is vooral de misdaad van huisbraak minder dan hier? (een enkel tijdstip uitgezonderd, toen dezelve binnen de muren der Stad vrij menigvuldig was; doch over welker tijdelijke oorzaken ik mij niet zal uitlaten). In de beide ambten althans is het aantal van misdadigers, die om huisbraak gestraft worden, zeer gering, en het gebeurt wel eens, dat er in een geheel jaar geen enkele wasnelijke huisbraak bedreven wordt, Getuige zij almede het naburig Vriesland, waar de doodstraf op deze misdaad wordt uitgeoefend en waar deze menigvuldiger gepleegd wordt dan waar menigvuldiger met den dood gestraft. Het is wel de moeite waardig; of het Plakaat der Staten van Vriesland, van den 22 Febr. 1698, waarbij in dat gewest voor het eerst de doodstraf op huisbraak is gesteld, eens na te gaan: dewijl daarin de beweegoorzaak van deze strengheid duidelijk is uitgedrukt, en hier in bepaald: "dat er sedert eenige tijd; zoo ten platten Lande, als in de Steden, vele huisbraken zijn gebeurd en raad." OP HUISBRAAK: Het motiv was dus volkomen tijdelijk, niet in de aard van de zaak, niet in de misdaad zelf gelegen. De bijzondere tijdelijke omstandigheden — het menigvuldig plegen van die misdaad — maakten deze strafwet noodzakelijk. Intussen heeft de wet zelf reeds meer dan een eeuw stand gegrepen; waaruit blijkt, dat dezelfde naderhand nog even noodzakelijk werd gehouden en dus de bedoelde uitwerking niet gehad heeft. Het is er ook ver van daan, dat alle vrijen deze gestrengheid zouden billijken. Zelfs HAMERSTER, de doorgaande Lofredenaar der Vrijse Statuten, verdedigt deze wet op een vrij zonderlinge wijze. "Eene oorzaak straf voorwaar! (zegt hij) bijzonder in gevallen, alwaar de braak niet (waar en de diefstal gebracht), of gelijk het zometijds wezen kan, genoegzaam gemeld met allen is. Maar welke de veelheid der misdaden in die tijd, en het geweld waarmee ze werden gepleegd, en waardoor de veiligheid, die ieder in zijn eigen huis behoort te hebben, werd genomen, de Wetgever afpersd en alzó deze gebillijkt heeft." Terwijl hij vervolgens genoodzaakt wordt, zich op Holland te beroepen, waar zelfs gemeene diefstallen, zoolang met verzwaringe omstandigheden vergezeld gaan, of bij herhaling zijn gepleegd, volgens Plaats van den 16 December 1895, met de dood moeten gestraft worden, waarmee de Wetten van Zeeland en Utrecht genoegzaam overeenstemmen; en eindelijk de zaak in eens voldoende, door met veel omwegen en geleerdheid te bewijzen, dat deze ze doodstraffen niet vrijig zijn met de Goddelijke wetten. De strengheid deze wetten, in sommige orden van ons Vaderland, mag dus in het algemeen in hare oudheid, of in het bijzonder in eenige tijdelijke werkenswijze vinden, — maar moeten wij daarom, in meer beschaafde tijden, door geen omstandigheden van gevaar en noodzakelijkheid gedrongen, deze strengheid behouden — wat zeg ik? invoeren, waar dezelve tot dusverre niet bestaan heeft? Neen! waar eens zodanige gematigde wetten staan grijpen, zou het wreedheid — barbaarschheid zijn, dezelve voor strenger te verwijzen, bij elke geval de hoogste noodzakelijkeheid zulks niet gebiedend vorderde, en ten aanzien van die gewesten, waar de doodstraf op braak tot dusverre wordt uitgeoefend, zijn er geen bedenkingen, die het behouden deze straf op deze misdaad zouden kunnen rechtvaardigen. Of heeft niet de eigen oudheid deze straf het bewijs harer ontoereikendheid opgeleverd? Het mag dan al een grondregel in de wetgeving zijn, om niet onverstandiglijk over te gaan noch tot verzwaring, noch tot verzachting van strafwetten, die door hare oudheid geregeld zekere eerwaardigheid hebben verkregen, hier behoeft men die behoedzame omzichtigheid niet te gebruiken, welke anders de Wetgever zou betaamt; hier loopt de veiligheid der burgers geen gevaar; hier pleit geen overwegendheid, hier dringt geen noodzakelijkheid, hier eist geen zelfbehoud, ontstrenger en wreeder te worden, dan onze voorvaderen geweest zijn; om den weldadigen en wijsgeerige geest van onzen tijd zijnen invloed op onze strafwetten te benemen. Het is toch alzijdelijk een zegen voor eenen Staat, menschlievende wetten te bezitten, en de hoogste glorie voor den Wetgever, goede zachte en gematigde middelen de misdaden voor te komen. De ondervinding heeft geleerd — zegt de Heer DE MONTESQUIEU dat in die Landen, waar de straffen zacht zijn, de geest van den Burger even sterk door dezelve getroffen wordt, als in die Landen, waar dezelve zwaar zijn. — En verder: ,,Men moet de mensen niet door de strengheid middelen besteren. Men behoort fpaarzaam te zijn in het gebruiken van die iddelen, welke ons de Natuur aan de hand geeft, om en te leiden. Men onderzoeke vrij de oorzaken vaa alle verval in de zeden „ en men zal moeten erkene men , dat hetzelve aan de frraffeloosheid en niet aan de gematigdheid der ftraffen te wijten zij.” en Wat baten dan deze ftrenge wetten? wat vaordeel ge. ven deze zware ftraffen? wat heil trekt de Maatíchape -, we i = P} OP HUISBRAAK; 551 pij uit het bloed der Misdadigers? Is deze geftrengheid wolftrektelijk noodwendig? Moet dezelve worden gebe- zigd tot behoud van den Staat? Zou deze niet veeleer uit het leven van fommige Misdadigers nog voordeel kunnen trekken ? Zou derzelver zedelijke toeftand zoo ganfchelijk — zoo onherftelbaar bedorven zijn, ‚dat een Janger leven de Maatfchappij in gevaar bragt ? Is die onher. telbare verdenkingen uit het breken van een glasruit of uit het afnemen van een dakpan dan zo middagklaar gebleken? Zouden bedriegers, lieden die op een listige wijze ons vertrouwen weten te winnen, om het naderhand schandelijk te misbruiken, niet dikwijks een nog verder verdenkingen bezitten? Het antwoord op alle deze vragen kan niet maar hoorn zijn, En is er tussen dit misdrijf en deze straf wel de vereiste evenredigheid? Dit vindt men in de tweede plaats, te onderzoeken. Het verband - het eeuwig, onwrikbaar verband tussen oorzaken en gewrochten, tussen daden en gevolgen, tussen deugd en geluk, tussen ondeugd en dat kwaad, welke wij gewoon zijn straf te noemen, is in de Natuur zelf gegrond. Hier vindt men wel schijnbare, doch geen echte sprongen of onevenredigheden. Met de zedelijke straffen, of liever tuchtigingen is het evenzo gelegen, en de minste afwijking, die wij hierin bespeuren, strijkt regelrecht met het begrip van rechtvaardigheid - en waar dit ophoudt, verdwijnt alle zedelijkheid. De wetten ter regeling van den Mensch, als Burger van eenen Staat, de burgerlijke strafwetten en de burgerlijke bedrijven kunnen, wel is waar, wegens het onvolkomen van den menschelijke geest zelf, die deze wetten verordent, dit juist en eeuwig onwrikbaar verband niet bezitten, maar zij moeten toch, zo veel mogelijk, gegrond zijn in het wezen van den Mensch, en gewijzigd worden naar zijn algemene en bijzondere gesteldheid, naar zijn omstandigheden en betrekkingen. Rampzalig moet te allen tijde de Maatschappij wezen, waar dit uit het oog wordt verloren, waar de wetten in de willekeur van een despoot hun grond hebben, waar de Wetgevers boosaardig of dom genoeg zijn, dat zij, zonder op den Mensch, zooloft op de roerlust van zijn handelingen, op zijn neigingen, driften, hartstogten en zoo vele andere zaken van de hoogste aangelegenheid acht te geven, onverschillige daden voor misdrijven, arrestering voor onverschillige daden houden "grote en gevaarlijke overtredingen ongeacht laten bedrijven, en geringe, in zichzelf onbeduidende, misdrijven fijne juist laten vervolgen. dende, voorvallen, uit bijzondere oogmerken, met een onverbiddelijke rechtvaardigheid te straffen. Vorderen dus dit verband — hetwelk wij talloos in de Natuur aantreffen, welks aanwezigheid ieder gewoon is — en het begrip van rechtvaardigheid reeds van voren, dat in de wetten tussen misdaad en straf een zekere evenredigheid plaats heeft, voor het welzijn van de Staat is deze evenredigheid allezins onontbeerlijk. Neem dezelve weg, en de zwaarste misdrijven zullen even menigvuldig, ja zelfs nog menigvuldiger bedreven worden, dan de geringere. Er is zeer veel aan gelegen het is eene aardse koning van de Heere DE MONTESQUIEU — dat de straffen en misdaden een zekere overeenstemming onder elkander hebben; omdat het vaak zeer groot belang is, dat de zwaarste misdrijven minder begaan worden, dan de geringste; dat men, meer bedacht zij, om een misdaad, welke allernadeeligst voor de Maatschappij is, dan om een zondige, welke op het welzijn van de Maatschappij weinig invloed heeft, te verdrijven. Is nu de doodstraf de zwaarste straf, en zal er evenzeer rechtvaardigheid plaats moeten hebben tussen misdaad en straf, dan moet dezelve ook op de zwaarste misdrijven gevestigd worden. Geringe diefstal, in het algemeen niets meer, dan een middel om te stelen, waardoor de misdadiger wil van de dief bepaktbaar wordt uitgedrukt, — in sommige gevallen minder boosaardig, minder gevaarlijk voor de Maatschappij dan menige gemeen diefstal, door list gepleegd. niet te vergelijken met geweldige, herhaalde braak en diefstal, vergezeld van mishandeling der huisgenoten; niet te vergelijken met voorbedachte beroofing van iemands leven; wordt in het algemeen, even als het allerzwaarste misdrijf, met de allerzwaarste straf bedreigd. Of de schuldige zelf een paar ruiten uit een venster hebbe gebroken, en — waarvan er nog onlangs een voorbeeld in de beide Oldambten geweest is — een enkel brood uit het voorhuis weggenomen; dan of een bende van verharde booswichten voorbedachtelijk, geweldsdadiglijk, gewapenderhand ten huize zij ingeformd, de vreedzame bewoners op een wreedaardige wijze hebben aangevallen, mishandeld, uitgeplunderd, "vermoord... dezelfde straf wacht op beide, beide worden als gelijke misdadigers behandeld, beide ter dood gedoemd! Wie hier geene onevenredigheid, geen grote, gapende onevenredigheid in misdaden en straffen ontwaart, voor gien moet alle verdere redenering overbodig zijn. Braak in het algemeen behoort gewisfelijk onder de zware delicten te worden gerekend. Doch er is zooo veel onderscheid in dit misdrijf = zulk een groot verschil tussen geweldige en geringe braak, dat men naar wil. OP HUISBRAAK, 558 Als zijne verwondering kan verbergen over de wetten, die eene en dezelfde straf tegen dit misdrijf gedreigd hebben, zonder enige onderscheid in de soort van braak en derzelver veelvuldige wijzigingen toe te laten. De dief, die met geweld een welgefluisterd huis openbreekt en stelen is zonder twijfel een allergewarant weezen, dat den burger van een der heiligste voordeelen, die hij in de Maatschappij bezit, met name de veiligheid in zijn eigen woning, berooft. Maar er is tevens braak, die zowel uiterst gering is, dat men inderdaad geen reden heeft, om daaruit tot de gevaarlijkheid van de dader te besluiten. Hij, die zich midden op den dag, door een open deur in het binnenste van een huis begeeft en enig goed uit een vertrek wegneemt; de dienstbode, die zich in zijn dienst aan dieveryften schuldig maakt; de listige bedrieger, die ons vertrouwen misbruikt, en dergelijke, zijn niet zelden van een gevaarlijker aanleg en een stouter karakter, dan de misdadiger, die des nachts op een gemakkelijke wijze een venster raam weet open te schuiven, of een paar dakpannen van een schuur neemt en in stilte enige voorhanden liggende goederen steelt. Wat nu wil men anders het doel der straffen niet loochenen, wil men alle betrekking tussen bedreiging en vrees niet ontkennen, wat moet het natuurlijk gevoel zijn deze onevenredigheid tussen misdadigheid en straf? Wat anders, dan dat misdadigers, in staat van zich aan geringe overtredingen schuldig te maken, zeer veel doelgerichtelijk tot grootere overgaan, daar zij door vrees voor zwaardere straf niet worden tegengehouden? En dit brengt mij dan zelfs tot mijn laatste sluiting, de overweging, namelijk, van het gevaarlijke dat er ligt in de vaststelling van doodstraf op mensen voor het leven der ingezetenen. II, Wat toch zal den aanvang in geval van huisbraak, plegen aan de bewoners van het huis, waarin hij op een geweldige wijze is gebroken? Het is zelfs van een' boosdoener, wanneer hij door de huisgenoten gezien wordt en bekend is, te verwachten, dat hij zulks tot zijn eigen veiligheid doen zal. Bij aldat hij deze lieden in het leven laat, loopt hij te grooter gevaar van ontdekt te worden, en zij kunnen naderhand als bloedige getuigen tegen hem optreden. Zoo hij hun het leven beneemt, bevordert hij zijn eigen zekerheid, en, indien hij al mag ontdekt en van zijn misdaad overtuigd worden, — in beide gevallen wordt hij met de dood gefust, het zij hij alleenlijk gebroken en gestolen, of daarenboven ook nog gemoord hebben. "Het is in Fei de n, zegt de Heer DE MONTESQUIEU — een groote mishag, dat men de dieven op de grote wegen en diegenen, welke te gelijk dieven en moordenaars zijn, met gelijke straffen straft. Men is tastbaar, dat men om de algemene zekerheid, enig onderscheid in die straffen moest hebben." In China worden de struikrovers, die moorden begaan hebben, in stukken gehakt, de andere niet. Dit is de oorzaak, dat men er wel van struikrovers, doch zelden van moorden hoort. In Moskou, waar de straf op moorden en struikrovers dezelfde is, hoort men dagelijks van moorden. Het spreekwoord zegt daar: de doden aan de oever met het gevaarlijke hiervan heeft Ruslands groote Wetgeefster ook levendig gevoeld en duidelijk opengelegd in haar Instructies voor het Ontwerp tot een Nieuw Wetboek. Het is zeer onregelmatig, merkt de verlichte vrouw aan, een en dezelfde straf te doen ondergaan aan hem, die op de grote wegen reist, en aan hem, die een moord begaat. Het is zeer klaarblijkelijk, dat men, tot de algemene zekerheid, eenige verschillen in de straf moet bepalen. Men vindt landen, waarin men ziet, dat de mensen zich met geen moorden bezoedelen, omdat de dieven op een verfchil naar de afgelegen volkplantingen kunnen hopen, en dat deze hoop geheel en al aan moordenaars is benomen. En inderdaad, dit gevaar is zoo zeker, zoo klaarblijkelijk, zoo in de natuur der zaak gegrond, dat men veilig zou kunnen beweren, dat de doodstraf op braak in het algemeen moorden uitlokt en bevordert, en dat dus de eigen wet, die de rechten en den schikking van de burgers zal verzekeren, derzelve leven rechtstreeks in gevaar brengt. Trouwens, welke geruststelling blijft er over, om dit gevaar weg te nemen? Zal het zijn het medelijden van de boosdoener met de bewoners van het huis? het eigen zedelijk gevoel — het besef van plicht tegenover de misdadiger? Doch wat heeft men te wachten van het medelijden, van het zedelijk gevoel, van het plijkssens in voorwerpen, die, meestal langzaam, plaatsvinden? Het is ook -OP HUISBRAAK, 555- Verhandeling, alle uitspraak en door verschillende omstandigheden van trap tot trap bedorven geraakt en van misdaad tot misdaad vervallen, het gevoel verdoofd en de pijn van het geweten gesmoord hebben? Die, daarentegen, door het bedacht zijn op hunne veiligheid, zekerheid en eigen lijfsbehoud, ieder vonkje van mededogen, dat nog in hunnen boezem smelen mocht, uitblussen, en door deze beweegredenen — sterke prikkels in het hart van alle mensen — helaas! al te gereedelijk worden overgehaald, om den doelbewusten flag toe te brengen? Zwakke waarborgen, gewisselijk, voor het leven der ongelukkige burgers! — burgers, die op den eigenen ogenblik „ in welken zij den misdadiger alle hunne goederen aanbieden en vrechts het behoud van hun leven van hem afsmeken, — zoo zij anders in deze toestand over de oorzaak van hun onheil konden nadenken, — de wetten zouden vervloeken, die, terwijl zij de goederen trachten te beschermen, op deze wijze het leven in gevaar brengen. Of zou men, misschien, een veiliger waarborg voor het behouden van het leven der Ingezeten daarbij vinden, dat een zwaardere doodstraf op moord, dan op diefstal en braak is geëist? Helaas! deze waarborg komt mij even zwak, komt mij nog zwakker voor, dan die, welke ik zoo even heb aangeroerd. Om niet te zeggen, dat dit verschil in straf bij overleders van dusdanig eenen tijd veelal geheel onbekend is, — welke uitwerking kan men al van de overweging daarvan verwachten in ogenblikken, waarin de misdaad van moord bedreven wordt? Kan men, menschkundig, verwachten, dat deze bedenking, zoo zij dan al bij de mis-dader mogt opkomen, in staat zoude zijn, om hem van het ogenblik der daad terug te houden? Terkens goede werken, dan de beweegredenen, die hem tot moord aansporren? Neen! zeker niet. Wanneer eenmaal de vrees voor de straf des doods overwonnen is, of niet meer levendig is, kan de overdenking der verschillende wijzen, op welke het leven verloren wordt, onmogelijk in staat zijn, om die vrees weer op te wekken. OVER DE DOODSTRAF Ken, vooral niet in het geval, dat wij ons thans voorstellen, waar een vrij waarschijnlijk gevaar van het leven door den strop te verliezen overweegt tegen een zeer onwaarschijnlijk gevaar van door het kruis te moeten sterven, — En daarenboven is dit onderscheid van straf, naar het mij toefchijnt, bij het Ontwerp van Strafwetten nog niet eens doorgaans en altijd in het oog gehouden. Moord, op een hoogstgewelddadige, wreedaardige of verraadlijke wijze gepleegd, of met andere verzwaringe omstandigheden gepaard, wordt wel met het kruis bedreigd; doch in andere gevallen is de straf op moord gelijk gezeerd met die op huisbraak, ja kan zelfs (daar de strop zwaarder wordt gerekend dan de bijl) de eerstgenoemde misdaad nog lichter gestraft worden dan braak; want na dat de straf van den strop, die mede op braak is verordend, tegen ouders, die aan hunne kinderen en verder afstammelingen, tegen broeders, zusters, echtgenoten, die aan elkaar een moord begaan, is, wordt bij het 22ste Art. in het algemeen vastgesteld, dat de minste straf, welke een moordenaar kan worden aangedaan, is: de Bijl. Het door mij aangevoerde gevaar voor het leven der Ingezeten, uit deze onevenredigheid in de straf voortvloeiende, wordt derhalve door niets weggenomen, en dit gevaar is zoo zeker, zoo tastbaar, zoo groot en zoo vreeselijk, dat er, mijns inziens, geen andere gronden noodig zijn, om het stellen van doodstraf op braak in het algemeen af te keuren; en ofschoon ook de beweelden, welke men te berde brengt, om deze misdaad. bij bijzonder verzwarrende omstandigheden, herhaalde overtredingen in denzelfden persoon enz. met den dood te straffen, mij voorkomen niet geheel en al verwerpelbaar te zijn, en zulks ook, volgens de wetten in dit Gewest, in bijzondere omstandigheden, ter discretie des Rechts, kan geschieden, zoude ik echter op deze grond alleen - op grond, namelijk, van het gevaarlijke - onder verbetering, van gevoelen zijn, dat de misdaad van diefstal en huisbraak, hoe geweldig, hoe zwaar en hoe dikwijks ook door denzelfden persoon gepleegd, nimmer en in geen geval met den dood behoorde gestraft te worden, zolang er geen moord, doodslag, of wonding met oogmerk om te dooden mede gepaard gaan. Trouwens het leven der Ingezeten moet boven alles dierbaar en heilig worden gehouden. Hetzelfde te beveiligen, voor elkken aanval te waarborgen, moet een eerste regel, de eerste en teedere zorg van den Wetgever zijn, - en het is een hoogst gevaarlijke, hoogst nadeelige wet, die, met oogmerk om de goederen te beschermen, door te grote strengheid het dierbaarste van alle goederen, welks verlies geen menschelijke macht kan herstellen, onbedachtzaam in de waagschaal zet. Dan om te voorkomen, het vooroordeel voor eens aan te nemen (tellingen te ontnemen), vat ik nog eens de pen op, en zal, met voorbijgang van al het hatelijke, waarmede uw korte aanmerkingen doorzogen zijn, mij alleen tot de zaak in vorm bepalen. Het is zeker geen dagelijksch verschijnsel, dat een eenvoudig Liefhebber zich durft in het strijdperk begeven tegen eenen Man, die bij ieder voor zeer geleerd, diepkundig en gezond van oordeel gehouden wordt: maar zoude ik mij, zoo als Gij vordert, schaam me en heengaan? dit kunt Gij in ernst niet willen, ten ware Gij den lust tot onderzoek wildet uitblussen, of beweren, dat men uw onderstellingen voor ons wederprevelijk, uw woorden voor Godspraken, uw befluitingen voor onfeilbaar zoude houden. Dan, om ter zake te komen, ik heb de stoutmoedigheid geschaft, eene vrij algemeen goedgekeurde proef te ontmaskeren, op een wijze, die, zoo het schijnt, vóór mij in niemands kerfen is opgekomen, althans, voor zover ik weet, niet is bekend gemaakt; ik heb mijne tegenproeven, op astronomische gronden, ontegenzeggelijk en bevredigend durven houden; daartegen noemt uwe proeven ontegenzeggelijk en bevredigend, ten bewijze daarvan dat water in water weegt, omdat Gij het fleschje, wanneer het in uwe proefnemingen vol loopt, ziet dalen, en, na hersteld evenwicht, het vat met water, aan uwe grote balans, zoo veel in gewicht ziet verliezen, als het gewicht bedraagt, hetwelk, tot herstel van evenwicht, in de kleine balans vereist wordt; terwijl Gij in die zelfde Waterweegkundige terechtwijzing in de acht eerste proeven aantoont, dat het glazen of koperen lichaam, waarmede Gij uwe proefnemingen aanvangt, zoo veel van deszelfs volstrekte zwaarte bij de onderdompeling verliest, als eene hoeveelheid water, in Wiskundige lichamelijke uitgebreidheid, natuurlijk gelijk staat met die des ingedompelden lichaams, weegt. Spijt het u nu niet, uwe proeven bevredigend, ontegenzeggelijk genoemd te hebben, daar Gij nu zult bemerken, in gene en dezelfde Verhandeling, twee tegen elkaar strijdige gevolgen, op een en hetzelfde grondbegrip, te hebben willen bewijzen? Het is mij bij de lezing uwer korte aanmerkingen niet, opgemerkt gebleven, dat Gij u door mijne proeven enigszins in verlegenheid gebracht ziet, dewijl Gij u bedient van hulpmiddelen, welke men van u niet verwachten konde. Voorts eerst rukt Gij het verkeerd over de wettigheden van het gevolg afgeleid uit de Proef van BOYLE, geheel uit zijn verband. Immers zegt Gij in uwe korte aanmerkingen, dat, volgens mijne wijze van bewijzen, water ook niet in lucht weegt; dat water dus volstrekt geen gewicht heeft; dat koper, lood, ijzer, ofwel ke de stof zij, waaruit de gewichten bestaan, ook niet wegen, enz. Waarvoor nu uw armhartige proeven, voorkomende op bl. 