VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De Heer ve Rs L U1S tragt dit te bewyzen , voor eerst, uit het verbod, om van dien boom niet te eeten , met de byge- voegde bedreiging ; op tweederleie wyze. zr. Uit de woor den van de bedreiging, welken niet zyn, Gy zult, van dien boom eetende, worden gedood, maar Gy zult daar van eetende fierven. Waar mede het hem toelchynt duidlyk te kennen ge- geeven te worden, „ dat ’s menfchen dood aan het gebruik der Vrugt van dien Boom, als ene natuurlyke oorzaak des …_ doods, ware vastgemaakt, en daar uit, ten zy God het vere band, dat hy had gelegd „wederom verbrak , natuurlyk zoude volgen”. 2, Om dat het bezwaarlyker zynde zich te onte houden van een boom die goed, dan van een boom die kwaad was, Gods oogmerk hier door te meer wordt beantwoord, om een ligte beproeving op den mensch tedoen. Op dat hy zo, zondigde hy, te minder in ftaat zou zyn, zig.te vere antwoorden, en Gods regtvaardigheid in het ftraffen te hek derder zoude uitblinken”, Ten andere dringt de Schryver aan op de vergelykinge van den boom der kennisfé of der voor zichtigbeid , met den boom des levens, welken op verfcheide plaat fen zo nadruklyk tegen malkander overgefteld worden- de, doet hem dit denken , dat gelyk in den eenen een kragt des levens, inf den anderen een kragt des doods zal geweest zyn. Vervolgens tragt hy zyne gedagten te ftaaven met eenige amftändigheden uit de gefchiedenisfe der verzoekinge zelve , en het gene op ’°s menfchen zondenval gevolgd is. In het overige van deeze Verhandeling worden eenige tegenwerpin- _ gen en zwaarigheden „tegen het gevoelen van den Schryver, beantwoord, Tot flot merkt hy aan dat men, om al het voorgezegde „ evenwel niet behoeft te denken, dat alleen om die rede, zonder eenig verder uitzigt, het genot van die vrugt verboden zy geworden: —— en dat het voorfchrivt door God gegeven, om die vrugt niet te gebruiken , blotelyk als een vaderlyke lievderaad zou moeten worden aangezien. mame Neen. Dat voorfchrivt blyft daarom in aard evenwel een waaragtig verbod van God als opperfte Wetgever, De. rede en het oogmerk daar van, om den mensch te beproeven, blyvt nogtans zyne kragt behouden. Die boom, ter beproe- . | vins VAN DE HOLLANDSCHE MAATSCHAPPYE: _ 337 singe gefchaapen , was de zaak, waaromtrent God zyn waaragtig gebod aan den mensch gav, ter zyner werkelyke regtmatige beproeving, die zo lang, als °t hem behaagde, duren zoude, en de gewigtigfte zaken bedoelde ”, Verhandeling over bet Gehoor van den Cachelot of Pot- Wal. visch. Door PETRUS CAMPER. Deeze, fchoon beknopte, Verhandeling beftaat uit eene Voorrede, vyf Hoofdftukken , en naauwkeurige verklaaringen der nevensgevoegde Afbeele dingen. In de Voorrede verfchoont zich de Hooggeleerde Schryver, dat hy van de orde welke hy, in het zevende Stuk der Maatíchappye, aangaande het Gehoor der Visfchen , bee loofd hadt te zullen volgen, is afgeweeken ; en gelegenheid gekreegen hebbende het Gehoor-tuig van een Cachelot mag- tig te worden, hier van nu het volgende aan de Maatfchappy mededeelt. Hier ín wordt dan het geftel van ’t Gehoor van een Visch welke met Longen ademt, en derhalve door middel van lugt hooren moet , onderzogt en befchreeven , als voorzien met eenen Gehoor-weg , Trommelvlies, Ge: hoorbeentjes en Slakkenhuis. Het aanmerklykst is, zegt de feer CAMPER, » dat deeze Visch geene halfronde buizen eeft, welken nogthans in alle andere Dieren , als gefchubde en kraakbeenige Visfchen, den Crocodil, en de meeste kruipende mphibia gevonden worden; als mede in alle Vo- gelen. en viervoetige Dieren ; zoo algemeen zelf, dat nu VERNEY hierom van bégrip was, als of het Organum Aue ditus in dit deel tnoest gezeten zyn, dat is, dat de ziel de aandoening van het geluid in de kromme buizen verkreeg, even als van het licht op het netvlies van het oog ”. Om dat de vliezige deelen verrot waren, eer onze Schryver het been van den Cachelot ontving , vondt hy ook het Prommelvlies ‘niet , doch twyfelt echter geene zins, om de overeenkomst der andere deelen, of het is ’er geweest. Ook koomt het hem niet onwaarfchynlyk voor, dat ‘er eene buis gaat uit den Trommel naar den mond of keel „ gelyk in de viervoetige Land- Dieren, en kruipende Amphibia. , `» Dit ftuk zo zeldzaam en geheel nieuw zynde”, zegt de Heer CAMPER , „ heb Ik zeer naauwkeurig afgeteekend, op verfchillende wyzen, van voren, van agter, van boven en van onder, — ep de juiste grootte gevolgd” _ Hier op volgen de gemelde vyf Hoofddeelen: het E Over bet beenagtig Gehoortuig des Pote Walvischs in bet algemeen, L Over de Trommel. HL Over de Gehoorbeentjes. IV. Over bet Slakkenbuis. Deeze Hoofddeelen moeten geleezen wor- A Aa 3 den 338 - VERHANDELINGEN den met, de Afbeeldingen ‘er tegen te zien, om dat men ‘er anders geen begrip van kan maaken. | Het V. Hoofdd. handelt Over de wyze van Hooren deezer Dieren, Na eenig verfchil van de wyze van hooren en ge- hoortuigeù, in dieren en menfchen, kortelyk aangeweezen te hebben, zegt onze Schryver: „ De groote Walvisfchen < ẹn onze Pot- Walvisch enz. hebben geen uitwendig Oor, maar eenen naauwen Gehoorweg, Trommelvlies, een fty- ‘ven Hamer, Aambeeld en Styfbeugel, dog flegts één Veng- fter, een klein Portaal , gen ruim Slakkenhuis, maar geene kromme Buizen. | » Alle de Dieren welken dóor lucht hooren, hebben de Trompet van Euftachjus zeer zigtbaar, de Cachelot of Pot- Visch heeft ’er wel gefchiktheid toe, maar Ik hebbe geene gelegenheid gehad die tẹ ontdekken, het is dan uit de Ana / gie waarfchynlyk. Het blykt dus naa Benoeg, dat dit Dier, of fchoon het door middel vaa lucht hoort, het geluid min- der volmaakt gewaar worde, dan andere viervoêtige Dieren. Dit is ten minften zeker ,dat wy uit de avereenbrenging van allen deezen Zintuigen nog geen recht denkbeeld vormen konnen van het waare Organum Auditus of zetel des Ge hoors, nog van het deel ‚’t welk de verfchillende drillingen, zoo van lucht „als water , aan de Ziel mededeelt, dan alleen- yk, dat het door middel van het zevende paar Herfent- zenuwen gefchiedt. De gedaante van het Slakkenhuís fchynt er niets tóe te doen, want de Vogelen hebben eene rechte Buis, en hooren even volmaakt als wy”. " Verbandeling over de fnelbeid van den Wind, door JORAN LULOFS, Hier op vindt men achter aan het Werk nog een Byvoegzel over dezelfde ftoffe,‚en door den zelfden Schryver. = Waarnemingen van wee per fonen svan een en denzelven Hond gebeten, en beide aan de Watervrees geflarven: door J. tt. OT- TENs, Med. Doét. Deeze twee gevallen worden met naauwkeurigheid befchreeven , het een was van een jongetje yan zes jaaren „het welk op den 28 Mey 1765 gebeeten,den 27 juny de Watervrees aankwam, en den 30 ftierf. Het ander van een man van 53 jaaren ; een dag laater dan het ges melde kind gebeeten, en niet tegenftaande eenige beroemde behoedmiddelen gebruikt waren (zonder dat aan een van beiden de onderdompeling in zee fchynt in °t werk gefteld te wezen) op den 22 August. ook de Watervreeze kreeg; eñ zo wel voorgaande als in het toeval aangewende midde- len van Kwik „Cinnaber ,Mofchus , Camfer , Opium enz. alle Vrugteloos bevonden zynde, op den 24 insgelyks hep o l ati VAN DE HOLLANDSCHE MAATSCHAPPYE. 839 „Aanmerkingen over de Inenting der Kinderpgkjes, door j. Hos vius, Med. Doctor, Deeze Aanmerkingen zyn een naauw- keurige verzameling van al het gene hoofdzaaklyk voor en tegen de Inenting gevonden wordt ; en door een zo bekwaas me hand als van den Beroemden Hovius byeengevoegd, overwaardig om geleezen te worden. De Verhandeling is niet zo ingerigt, dat wy ‘er een voldoend kort begrip van kunnen geeven.. Byzondere Wanfthapenbeid, in eene menfchelyke Vrugt gevon. den, Tweede Berigt. Raakende de Deelen in bet Bekken , en de sverige Byzonderbeden a met eenige Aanmerkingen daar toe bea treklyk. M. VAN GEUNS, In het agtíte Deel van de Vere bendelingen der Maatfchappye hadt de Heer van GEUNs be- gonnen verflag te doen van verfcheidene Byzonderheden in het Lyk van een eerstgebooren Kind ontmoet; en wy heb» ben hier van te zynen tyd eenig berigt gegeeven (*). Nu vervolgt hy het zonder inge welk zich daar in verder ope deedt. Naamlyk, in het Bekken, tusíchen de Blaas en den regten Darm, vertoonde zich een foort van tweede Blaaze, meer uitgezet en grooter dan de regte Waterblaas ; welke by nader onderzoek bleek de plaats van de Schede te beklee» den, De Waterblaaze opgeblaazen wordende, ging de wind, als de Blaas vol was in deeze Vagina over. Het bleek derhalve dat ’er een weg was uit deeze Vagina naar de uit» wendige deelen , doch alleen door middel van de Watere blaaze, waar in dezelve met een kleine opening eindigde, De Clitoris ontbrak. Aan de Lyfmoeder zelve was niets bys zonders, dan dat zy wat fcheef was , door dien de linker Buis van Fallopius vry hooger aan den bodem zig inplantte , dan de regter ; ook was de eerfte alleen van een Eijernest voors zien, en ging door in de holte van den Uterus, terwyl de regter by de Lyfmoeder gefloten was. In de Banden was ook eenig verfchil, Verders waren de Pisvoerders, in haar gee, woonen loop van de Nieren naar de Blaaze, naauw door een celagtig Vlies gebegt aan de uitgezette zyde der Schede. Hier by wordt kortelyk aangemerkt, hoe veele onheilen uit zulk een geftel natuurlyk hadden moeten volgen „indien het fchepzel niet door andere ongeflchiktheden, te vore gemeld, zo vroeg geftorven ware. Van de deelen welken nu bee fchreeven Zyn wordt eene Afbeelding in Plaat vertoond s welke klaarheid geeft aan het gezegde. Na dit alles werden nog eenige byzonderheden in en an t (© Zie Vaderi. Lesseroefen. yI Deel, 1e Stuk, bladz. 31, De , a4 | -— —-— wpa man 40 VERHANDELINGEN het zelfde lichaam bevonden. De flinker Navelflagader ont- brak, doch ter vergoeding was de regter van een buitenge= woone diktes ja zelfs de geheele regter Zliach, van haaren oorfprong uit de dorta af, fcheen wel zesmaal zo veel in- houd te hebben als de flinker; en de Hypogaftrica of Hidca igterna, eer de voortgaande tronk dan een tak der Jaca in Kinderen zynde, behieldt deeze dikte, tot daar zy in de ge- melde zwagre Uimbilicalis overging. Verders, was ’er, naby de ‘inplanting van het Dunne Ge- darmte in het Dikke, op de rondte van het eerstgenoemde, éene uitbreiding van zelfftandigheid (diverticukum,) hol, hoornswyze gekronkeld, en met den Darmibuis gemeen- fchap hebbende. Van deezen uitwas hing nog af een vry lang tepelvormig aanhangzel of darmtje, door een celagtig Vlies of uitbreidzel daar aan verkhogt. ` Eindelyk, was nog aan de Regterhand een zesde of boven- tallige Vinger. Hy was kleiner dan de gewoonlyke kleine Vinger, en nevens den zelven „aan de buiten zyde geplaatst; zoo dat hy flegts door vel, eenige vliezen, vaatjes en ver- fcheidene zenuwtakken, gehegt was aan de geleding des kleinen Vingers met de Hand, zonder dat ’er een afzonder lyk beentje in de Voorband, voor dit Vingertje ware. Ook hadt het geène Spieren of iet werktuiglyks , behalven de Zenuwen. Voor °t overige beftondt het, gelyk de andere Vingers, ‘uit drie Beentjes, doch zeer klein. ` - Tusfchen beiden voegt de Heer vAN GEUNs een algemete ne fchets der onregelmaatigheden aan welke de Uterus en Va- gina in gedaante, famenftel en plaatfing onderhevig zvn ‚naar de waarneemingen der Schryveren , die hem te dezer gele genheid zyn voorgekomen. | Nadere Uitbreiding omtrent bet gebruik van de Olie van Jo- denlym. Door M. HOYKENS de COURCELLEs. De Schryver ver- dedigt zich tegén dé genen dié betuigen de Olie van Jodenlym in inwendige Verzweeringen vrugtéloos gebruikt te hebben, door aan te wyzen, dat men voor een Verzweering gehou: den hebbe het gene in de daad geene Verzweering was; en eenige flymige fluimen, uit de Long opgegeeven, voor ct- ter hebbe aangezien; of ten andere, dat men geen acht ge- flagen hebbe op de nevensgaande ziekten by, of de oorzaa- ken van eene Verzweering, welken door de gemelde Olie niet kunnen weggenomen worden: als is, by voorbeeld, ee algemeene fcherpte in de vogten, welke eindelyk de Long doorgeknaagd heeft. Hy beweert en houdt ftaande, dat diet Middel van nut is geweest ig Verzweeringen, wel- É Si en VAN DE HOLLANDSCHE MAATSCHAPPYE, 341: ken gevolgen waren van Kneuzing , kwetzing en ontfteekin: gen, voorgevallen in gezonde lichaamen , of daar een rottig bederf oorzaak der Verzweering was. Nu volgen nog eenige Berichten aan de Maatfcbappye geges. ven, Het eerfte is: Waarneeming van de Zans- Verduisterin- ge, den 16 Augustus 1765. Gedaan te Parys, door den Heer MESSIER „ uit bet Fransch vertaald door JOHAN LULOFS. ` Waárneeining van de Zons-Werduisteringe, den 16 Augustus 1765. Gedaan te Leyden , door JOHAN LULOYS. Waarneeming over den Rhinoceros of Neushoorn „door SAMUEL GMELIN, Artz te Tubingen. Men heeft tot nog toe in twyfel geweest, of 'er meer dan één foort van deeze Dieren is,om dat men ‘er vindt met één en ook met twee Hoornen:. De Heer GMELIN beflegt dit gefchil , met te zeggen ”: Daar is tot noch toe maar een foort van Rhinoceros bekend, en de Afiatife verfchild niet van de Afrikaanfê, Het Dier in jaagen toeneemende , heeft altyd twee Hoornen, jonger zynde één, en gebaoren wordende geen Hoorn ”. Aan de Kaap de Goe- de Hoop zegt hy nog, „ heeft men Dieren van dit geflagt gezien, welke drie Hoornen droegen ”. , Bericht van een'Chamellon aan de Kaap de Goede Hoop. Gezon- den aan de Hollandfthe Maatfchappye der Weetenfiiappen 3e Haarlem, Door A.E. van BRAAM HOUCKGEEST, De Schrys ver maakt eenige aanmerkingen over het ver{chil tustchen pe Kaapfcbe en Noord. Afrikaanfcbe Cbamelians. Het byzon- derfte in dit Bericht is het gene aangaande de Voorttealing van de Chameliorns gezegd wordt, in °t algemeen geloofd door Everlegging te gefchiedden. Het tegendeel zegt de Heer HOUCKGEEST heb ik in de Kaapfe ondervonden , =—— wan- neer ik op een murgen naar gewoonte myne liefhebbery bee zoekende, een jong vondt, en by naauwkeurig onderzoek een getal van zes ontwaarde, die pas ter wereld waren gekas pen, Ik had een getal van wel veertig ftuks Ouden in een: oompje op myn Kamer, waar door de jongen dagelyks vere meerderden, en zulks wel met zes telkens,’t geen my deedt vooronderfteljen „dat de Chamelions niet meer te gelyk voorte bragten. De weetlust fpoorde my echter aan om verder one derzoek te doen, ten welken einde ik eenige Ouden opene ge > en ik bevond toen verfcheidene met twaalf, en andere Aa 5 met i a ETTERGEZWELLEN, HOE TE OPENEN met zes jongen bezet, teder in een byzonder Vlies befloo: ten, terwyl echter ale de Vliezen aan den anderen waren, als aan een draad geregen. Het onderfcheide getal deed my pisen ‚dat de ons dus in twee byzondere reizen unne jongen voortbragten , en dat die met zes reeds de helft hadden geworpen ”, Het koomt den Schryver voorts - niet onwaarfchynlyk voor, fchoon hy het niet vast ftelt „dat alle Chamelians leevende jongen voortbrengen; en dat hes gene men voor Eijeren heeft aangezien , de Vliezen zyn waar in de Vrugt zich formeert. - Noch vindt men onder deeze Berichten , Waarnemingen en Aanmerkingen over de Koude in de maand January 1767. Door J. C. PALIER , Predikant te Well en Amerzade, Enteindelyk de Waarneemingen van-de Lugtsgefteldheid op Zwanenburg, in ’t jaar 1764. waar mede dit Stuk der Verhandelingen be- floten wordt. Cea E DS anma on + Manier om de Ettergezwellen, welke onder bes bereik des Heel- meesters zyn te openen en te bebandelen ; als mede Hulpmid- …_delen bier toe dienftig, ` Dicam infigne, recens, adhug indi&um ore alio. Ag HOR, Lib. IIL Od. 25. . (Uk bet Fransch wertaald.) T Rotterdam, h A. Bothal ez D. Vis, 1767. In groot Oña;. , va 398 bladzyden. T, Uik een groot Boek over het openen en behandelen van Ettergezwetlen! verbeelden wy ons, zullen veele Chie rurgyns, op het gezigt van dit Werk, van verwondering bitroepen ; om dat zy gewopn zyn flegts een enkel Hoofd: {tuk , by dezen of genen Heelkundigen Schryver over zoda nig een onderwerp, te leezen. Het is inderdaad wat groot; doch een groot boek kan wel een goed boek zyn; al dunkt het ons wat groot naar gelang der ftoffe, welke “er in vere handeld wordt. En in dit Werk worden, onder den Titel wan Ettergezwellen te openen en behandelen, zo veelerleie forten van gezwellen gebragt, welken men ‘er niet in zou Verwagten of zoeken, dat het hier door te grooter en uitge- breider is geworden. Of er die allen by behooren en te pas koomen iseen vraag, waar over de Schryyer en veelen va F N - O Te ee zyse EN. TE BEHANDELEN, F 343 zyne Leezers niet op gelyke wyze Zullen oordeelen. Doch jaat ons tot eenig verflag van het Werk zelve overgaan. - Noch de Schryver noch de Vertaaler heeft zich, door zys pen paam voor het Werk te plaatfen, willen bekend maa- ken, In het Voorbericht aan den Nederduitfchen Leezer wordt gezegd, dat het zyne geboorte verfchuldigd is aan de Koe ninglyke Academie der Heelkunde, welke „in het jaar 1761, eenen prys gefteld hadt op de Vraage: Hoe de manier te bee paalen op welke men de Ettergezwellen moet openen en behande. len? Welke, om datze, vaar de gerfte reize, door niemant, naar genoegen van de Akademie beantwoord was, voor dg tweedemaal werdt uitgelchreeven in het jaar. 1763. Dat dit Werk tot beantwoording van die Vraage gefchreeven is, blykt uit het beloop der behandeling zeer klaar ;ja de Schry- ver fpreekt, op fommige plaatfen, met byvoeging van de Akademie te beantwoorden. Men heeft dan rede etzelve aan te merken als een antwoord op de gemelde Vraage , waar- fchynlyk gan de Akademie gezonden „doch niet met den prys befchonken: de Schryver van het Voorbericht gist, om daç het, volgens de bepaaling van de Akademie, te groot was, en gevolglyk, naar-dergelver inftelling , niet gerechtigd om paar den prys te dingen. Doch °t zy hierom, of om eene andere reden „dat de prys er niet aan taegekeurd issdeSchrye ver van het Werk heeft echter goedgevonden, gelyk in zuk ke gevallen meermaalen gefchiedt, het zelve in 't licht te geeven; en nu vertaald is het ook onze Landsgenooten ten nutte gemeen gemaakt, Zo men uit de Spreuk of het Dee vys,-op den titel gemeld, wilde oordeelen, zou men niet wel nalaacen kunnen te denken dat de Auteur zich verbeeld heeft , veel byzonders en nog ongehoord voor den dag te brengen: wy Kunnen ‘er echter zo veel nieuws niet in vinden. Zie hier den Inhoud en Verdeeling van het Werk „met de vertaalde woorden van den Schryver: „ De Ettergezwellen welke door de Heelkunde aangetast worden, maaken drie verdeelingen uit. d'Eerfte bevat in zig die der zagte dee, len; de Tweede die der harden; en de Derde de zodanige, welke eenigzints hunne betrekking tot de eerfte of tweede verdeeling hebben. Oe „ De Ettergezwellen van de Eerfte verdeeling zyn in- ey uitwendig. De inwendige worden geformeert, 1. in dg mond en keel; a, in de Borst; 3. in de Buik. De uitwendîe ge, Ie inde Vetrok; 2. in de Spieren; 3. in de Klieren, _ > De Tweede verdegling der Ettergezwellen beftaat uit lEs 844 ETTERGEZWELLEN ; HOE TE OPENEN die, welke bepaalt zyn, r. in het celagtig weefzel der been; deren; 2. in het lichaam der Apopbyfes; 3. in de holligheid der groote beenderen; 4. in de Zagte deelen die met Been- deren bedekt zyn. , » De Derde bevat in zig die geene, welke zig formeeren, 1. in de geledingen ; 2. in de vliezige deelen; 3. in de pees- agtige deelen ; 4. onder de nagelen van de handen of voeten; 5. in de kraakbeenige deelen ”. | De Inhoud van het Tweede Deel wordt dus befchreeven: » Wanneer een Ettergezwel geopend is, zo vereischt het ‚de daagelykfe zorge van hem, aan wien deszelfs geneezing aanbevoolen ís; en het is in deeze zorgen, dat deszelfs ge- eiste behandeling beftaat. Ik gaa dezelve zo regelmatig ma ken, als my mogelyk zal zyn, en nieuwe kragten infpan- nen, om het menschdom, en daar door de „Academie dienst te doen. , ! a Ik zal dan ,dewyl ik aan dit deel de beste order wil gee. ven, alle de Ettergezwellen, even als in het vorige „in drie Clasfen verdeelen. In de eerfte Verdeeling zal ik my bezig houden met de plaatfelyke middelen aan te wyzen , welke zo wel voor de inwendige als uitwendige Ettergezwellen der zagte deelen gefchikt zyn; in de Tweede zal ik my toeleg: gen, om de middelen aan te toonen, welke in die der harde deelen te pas komen; in de Derde zal ik de noodzaaklyke drogeryen voor die geene aanwyzen , welke door den aard van derzelver zelfftandigheid eenige verwandíchap met het een en ander van de voorgaande foorten hebben ” °° "In deeze Verdeeling is dit byzonder, dat de Schryver van de Ettergezwellen der zagte deelen handelende , van de in- wendige, als in de Borst en den Buik begint, en dan totde uitwendigen, in de Vetrok en Spieren; en dus van het ver- borgenfte tot het min verborgene overgaat. De meesten die een goede Leerwyze volgen , beginnen met het openbaare, en doen het gene men daar uit leert dienen om het duistere en verborgene, zo veel te gemaklyker en beter te verftaan, Doch men kan ligt toegeeven dat een Schryver zich een or- de voorftelt naar zyn eige verkiezing: het komt ‘er maar op aan dat elk geval op zich zelve wel verklaard worde, De Schryver behandelt alles met veel naauwkeurigheid. In het eerfte deel van het openen der Ettergezwellen fpree- kende, ftaat hy by de gevallen ftil; volgens welke rigting de opening moet gemaakt worden, hoë groot, met welk inftrument, en hoedanige plaatfing van den Lyder; en dit zo wel in de Ettergezwellen der zagte als der harde deelen, . P of EN TE BEHANDELEN; | 344 of van zulke welken onder harde deelen verborgen zyn gelyk de. Herfenen, onder het Bekkeneel, en de Spieren, onder het Schouderblad gelegen. Onder deeze naauwkeu-: righeid is echter niet. alles van even veel gewigt, en veele fltukken zouden met eenigen minderen omflag van nauw keurigheid konnen beftaan ; zo' ze niet van fommigen voor neuswyzigheid zullen aangezien worden. In het tweede is Hy insgelyks zeer breedvoerig over de behandeling en middelen , welken in byzondere gevallen moeten gebruikt worden, en geeft, in veelen , Voorfchrif. ten , welken geenzins verachtelyk zyn; inzonderheid hoe: danige men op ontblootte beenderen moet gebruiken; waas in wy onze Chirurgyns wel durven raaden hem, doch met eenige omzichtigheid na te volgen. Maar zyne redeneerin= gen over de kragten en werking der voorgefchreeven mids delen, door derzelver olie, zuur of vlug zout, zwavel en Phlegma, en wat elk deezer op de vaste deelen en vogten doet; zullen by veelen niet zeer klemmen „veel min betoog baar voorkoomen. … - | Men kan in ’t-algemeen van dit Werk. zeggen, dat men ìn het zelve, over’ het openen en behandelen der Etterge- zwellen, zeer veel-goede en nutte aanmerkingen, hier en daar in, goede Werken verfpreid, vindt byeengevoegd , waag by de Schryver ook de zynen, en eene wydluftige redence; ring over alles heeft gedaan: zo dat 'er veel goeds in wordt gevonden, en waardig is van onze Vaderlandíche Heelmees- ters geleezen te worden. Wy zullen nu nog door een en an- der ftukje, uit het Werk, onze Leezers hier van eenige fchets tragten te geeven. . a Onder de Ettergezwellen van den Buik wordt eerst ge- fproken van die van het Net, dan van de Lever, van dè Maag, en van de Waterblaaze. Van. allen wordt onderfteld datze, om geopend te mogen worden, met het gedeelte, waar in het Ettergezwelis, aan het Buikvlies vastgehegt zyn. Wy zullen van het laatstgemelde het voornaamfte welk. hier over gezegd wordt eens opgeeven. De Schryver ftaat wel toe dat de Ettergezwellen in de zelfftandigheid der Blaa- ze, en, gelyk gemeenlyk, in haar celagtige rok, niet op allerleie plaatfen geopereerd kunnen worden; en vervolgt dan dus: i , , , ES » De eenigfte „die een uitwendige opening toelaaten , zyn, volgens ons gevoelen, wanneer het veretterde gezwel zig op den bodem der Blaas vertoont , of by deszelfs hals ge, plaatst is; daarenboven moet het ook vasthegtingen hebben “tse 346 ETTERORZWELEEN , BOE TR OPENEN tasfcheri deeze plaatfingen, en de beloodende déeten; óp dat zy dus geplaatst „en onder dit beding , zig door een zigt: baare verheffing ontdekken. ` -De vereiste vasthegting heeft natuurlyk Zo wel san de van den bodem, als adn die van den hals des Blaas plaats; dus zuilen alle de Ettergezwellen van dit ingewand; die zig in het eene of andet deezer deelen zalen aätkondie gen, en uitwendig door de teekenen, welke de andere cs- Berizeeren , Vertootten ,zondėèr vërtnetelheid door de Heel: kunde kunnen aangetase worden: „ De plaats der opening zal dan aan de regter of linker ġyde, van het middenfte gedeelte van de masculus pyramide js Zyn; en voor die van deh hals dok- dán: de regter of lin- ker zyde van het perineum, na dut Zy Zig aati de een of ax - ere zyde zullen voordoen. -+ anneer de tegehwoordigherd deezer Ettergezwelien twel beweezen Ís, zal de opening waar door-mren Zig voor zal ftellen dezelve te ontlasten, op-de- volgende wyze gerigt worden, te weeten, voor die van den bodem der Blaas vob Bens de perpendiëulaire lyw, err hums voor die yan def als; om dat men in deezé rigting „betrektyk de cerfte, niet te vreezen heeft „dat de fheede dooreen pynlyke imkrimping van de zyde der apóneurotifè en tedihéufe deelen , welke met gedwongen is-door-te fliyden „ ont tòt in de vergaderplaats van het Ettergezwel te kunnen Koome, zál gevolgd: wor: den; en wat de tweede danbelarigt„ men loopt gedn gevat om den regten darth'té beledigen: - E Eai `- a Wart de uitgeitrektheid dezer twee opemingen sanbes langt; de plaatfing der EttergeziveHen laat ’er geet zeet groote toe} Want dan de zydé van het fchaambeen moet meu zeer opletterid 2yh om de ffieede niet e houg tedoen uit vreeze van buiten de regio vati de Blaas te gaats en ad . de zyde vati het perineum, dezelve niet ve laag tedoen ne derdalen, uit aanmerking, dat mèh gèvuár zoude loopen ; var den regten darm te kwetzemn. Dezelve moet egter zoi danig Zyn, dat alde etterftoffe zig: ontlasten kan. ` „Voort dat men deeze Operstie onderneemt, is hee good zaaklyk- zig omtrent het foort van werktuig, waar vátt mett zig bedienen meet, voor af te bepaglen, «=i >t Goer het zekerfté is,is dat Ik den overledenen Heer CURADE de Zoon =» deeze Operatie op een Ettergezwel aan den bodem der Waterblaas heb zien doen, met een repte bistouri, geleid door een grocar, °t geen op weinig onderfchreid na: even sis dat geene gemaakt was, °t welk de: Heer FOUBER t voir bet ! teens RN TE SEHANDELIR 7: dar Steenfriyden uitgevonden heeft. Ik zal dan in een diergelys ke gelegenheid my van geene ¿ndere bedienen ; en het rega te bistouri raar alleen gebruiken voor de Ettergezwellen van de Plaas, die tegen het perineum aankomen. „» Deeze werktuigen fchynen my iñ alle opzigten den voorrang boven het gewoone trocar Ee verdieneti; om dat men door derzelvet aanwending eene opening maakt, om al de iż de vergaderplaats verzamelde Exterftoffé aanftonds te kunnen ontlasten; in plaats dat men niet het andere o zyn hoogst alleenlyk uitgang aan het /Ereufte gedeelte verfcha | t geen oorzaak kán zyn, dat voor het tegenwoordige de dikke overgebleevene etter in een verharding, en in ’t vér. volg it fehirrbus eindigt, | a s». Dén Lyder op den rand van zyn bed, of op een leuni ftoet gezeeten, met het lichaam half agterover hellende, eú behobriyk onderftennd zynde , laat ik, wanneer ‘er een abs fees atë den bodem der Blaas zit, en het zig aan het onders fte middenfte gedeelte van het bypogafirium opdoed, met hét latte van de hand eens helpers de te vòóre gefehoore bes kleedzelen na boven ftryken > daar na fteek Ik in de reg ter of linker zyde van het middenfte gedeelte van het pubes faar dat de golving het zigtbaar maakt, en zo digt by bef been als mogelyk is eeri rrovar , welkers cansi met een goot of groef voorzien is; vervolgens haal ik de-prieim uit de enal, om té Zien of ik in de vergaderpladts gekomen bèn. `’ „ Hier van door de verfchyning des etters overtuigd zyn de , last Ik een regte bistouri ih de groef van de cunul glyder met het fcherp na boven, om een fneede- vari omtrerit twee duimen: hoogte te doen; en welke niet dar de verrok en de bekleedzelen bevat. Deete eerfte frieede volbragt hebbende zet Ek weder op nieuw’ de rug var de' bistomri in de goot van de cañtsl, om door het zelve een weinig verder te brengen, het Bttergezwel te bereiken; én om in het'openen van het zelve de fpieren van den Buik die tegèrt het zelve aankomen; tot op omtrent ten duim hoogte te-doorftiyden. : ' as Decanul heb Ik dan niet meernoodig; de voorfte viná ger van de linkerhand Katt my alléen dienftig zyn „en is my voldoende. ‘Ek breng dart dezelve, na: dat ik vooraf ook den helper; die de bekleedzelerr na boven gefpannen-hield, zyi hand heb laaten wegneemen, in de holligheid vanhet Éti tergeZwel „om daar dóor van de uitgeftrektheid en afmeetin: gen vertekert te zyn. \ trdien Ik na deeze twee opmerkingen réden heb te gis fen, datde grond vañ het Ettergezwel- doot -deszelfe ven , =. . ® a 43 ETTERGEEWEKEEN; HOB TB OPENEN heffing nog verwyderd is van de bovenfte hoek der tweede gedaane fneede, verlenge Ik door behulp -van dezelfde vin« ger, en met het bistouri deeze tweede {neede eenige lynen verder, al was bet maar om de aanwending der geneesmide delen gemaklyker te maaken. ‚so Wanneer men een klaar beweeze Ettergezwel digt by den hals der Blaas moet openen, zal men den Lyder, die hier door aangetast is, byna op dezelfde wyze als voor de _ Operatie van de Steen, tot de hooge toefte!, plaatfen. By aldien de aangeweeze opening een mansperloon betreft, brengt men (het /erotum door een helper laatende opfchor- ten) de voorfte en middenfte vinger van de linker hand, in den anus, om het Ettergezwel na de linker zyde des Leyders te doen naderen, en het daar door te verpligten zig van bui- ten wel te vertoonen, en het zelve te 'bepaalen. Het ab/tes dusdanig in bedwang houdende, zoekt men met de voortle vinger vaa de regter hand naar het.punt, alwaar zig het midden punt bevinden kan ; het zelve. gevonden hebbende, doed men, op de hoogte van eenige lynen van ’t zelve, met het regte bistouri, welkers {neede na beneden gekeert en ge- rigt is „volgens de van de fympbyfis asfium pubis, tot aan de buberofitas osfis ifchii getrokkene lyn , eea infnyding in de vetrgk van omtrent anderhalven duim lengte. p „» 40 dra deeze in{nyding gedaan is ‚maakt men door mid: del van de voorfte vinger der regter hand die men daar io- brengt, en van die der linker hand, welke reeds in den anus gebragt is, eenige beurtelingfe drukkingen om de etter- ftoffe te doen golven., en zig te verzekeren, of de (neede regt op de oppervlakte van het Ettergezwel is. Men neemt vervolgens het bistouri weer, altyd met deszelfs fcherp na beneden gekeert; men fteekt het in de vergaderplaats aan .- de bovenfte hoek van de eerfte neede, welkers rigting men altyd volgen moet, en men.daalt al fnydende met het zelve tot aan de onderfte hoek neder , °t geen eene groote opening genoeg maakt, waar door zig de veretterde vogten volkos men ontlasten kunnen; en, ver genoeg van het intestinum _reäum af is, om het zelve voor alle belediging beveiligd te doen zyn ”. De Schryver voegt "er nag by, hoe in °t zelf- de geval deeze opening by eene vrouw gedaan moet worden. | ‘. Hierop volgen Afdeelingen van de Ettergezwellen in den Vetrok , en dan in de Spieren. Doch dit is een ingebeelde en geen wezenlyke onder{cheiding,. Men zou een Etterges zwel in den Vetrok konnen bepaalen even onder de. huid te 4 a _ zyn: Se RN" TE BEHANDELEN, ©... Chen naamlyk neemen het woord f/òss [waar voor wy nog: geen goed Neerdairsch woord hebhen} zo ruim, van ’er allere* bande gezwellen door te terfiaen „ waar in eenige ontaarte: vogten betlopten. gehouden woede, - Dus -zyn Spina Wentofis: en, andere gebreken der beenderen., waar in iet dergelyks- plaats hegft , oòk al met den naam van „fbftes genoemd De: Schryver: wyst aan hoe uit zodanige beenderen de ‚bedurvef ftoffe uitgang kan gegeeven warden, door een. opening im dezelven te maaken, en hoe dit behoort te gefehieden. Men zou evenwel, ziet reden, mogen zeggen, dat: dit gedeelte: van het Werk, als eigenlyk tot de gebreken der Beenderen behoorende,;van eene Verhandeling over de Ettergezwallen: hadt, konnen. afgelaten worden, <. OBEOS In de derde-Hoofdverdeeling. komen ook onderfcheidins: gen voor „welken, nimmer in de ‘natuur plaats‘ hebben als: van de Vliezen en peesagtige deelen, als of in deeze deelen; op zich zdve, en afgezonderd aangemerkt , Ettergezwel= len ontftonden , of eerst ontftonden „zonder dezelven met: de bekleedzelen pf andere deelen gemeen te hebben, of daar in eerst ent{taan ; zieh aan andere dedlen gemeen gemaakt: te hebben ; ’t welk men weet in de natuur zo niet te ge- fchieden, En het gene nog vreemder is, Hy fpreekt-hier in- aok van de Ettergezwellen de@Keankbeenige deelen. Dat in: het Kraakbeen Ettergezwellen kunnen ontítaan, meent Hy: te bew yzew door twee gevallent het eche is eene verhárdin in zyn eige linker oor, veroorzaakt: toen hy nog een kind: was; het ander-een dergelyke aan den: ingang van den ge- hoorweg (meatus audstorius) val eehe:vrouw, welken beide Hy onderitek „ in het begin , Ettergezwellen van het Kraak- ` been geweest te Zyn: wy oordèelen det zulke onderftelline : gen dit voor niemant, behalve onzen Schryver, zullen bee` wyzen. `. o- „ On. Om nu nog iet te geeven uit het tweede Deel, zullen wy: onze Leezers voorhouden het gene aangaande. de behande, L DEEL, N. LETT, NO. 8, Bb ling gso ETTERCEZWEELEN , HOE TE OPENEN ling vaneen geopende Spina Vantofa- gezegd wordt. » De grond van het. Prtergezwel, of, “tgeen op het zelfde uit- komt, van dé Spina Vestofa, door de hier bove aangeweeze operatie ontblood zynde, erkenne Ik aan dè eene zyde, dat men regt zoude hebben, het gebruiken van het cauterium a8uale van vermetelheid te befchuldigen ; van de andere zy- de, weerhouden zynde doorde vrees, om eenig verfchriklyk toeval te doen ontftaan door het aanwenden, van het aqua mercurialis ophet vlies; *r welk Ye oppervlakte van de kol ligbetd van het aangédaane been bedekt, Zoo blyft ‘er my miet dan één middel over, “geen in waerhetd. zwak is, om de bederving binnen de peulen te houden: het is de aanwen. ding van fcherpe es/entien „welke de Scheikunde ons bereidt; zoodanige zyn, die ván de nagelen, kaneel enz. middelen, welke aangewendt om een braad te {tuiten , éven als bylen en zaagen werken, wanneer-men Ze een weinig verder kar brengen, als de doodelyke indrukzelen zis, welke de deelen ontfatigen hêbbem >. .. > ONE ‚ 3 De manier om d'een of ander deezerte vooren lauw- gemaakte of gefmolte: esfentien aan te wenden, bgftaat hier in, dat mende fteekwieken vat een evenreedige groóte aan het gebrek , daar mede bevogtigd, om ze, na'ze: te vooren aan een draad hebbende vast gehegt , in de holte van de Vergäderplaâts te fteeken ; en ze aldaar vierentwintig uuren te laaten zitter, welke. den ‘tusfchentyd uitniaaken, die inen tusfchen de verbanden moet-daaren verloopen. «+ » Derpze: handelwyze:moet’ zoo lang agtervolgd worden, tot dat de fteekwieken geen etter mèer međe- fledpen, en dat de ftinkende reuk , die zy te.vooren uitwaasfemden , ver- dreeven zy zom dat dit hier de teekenen zyn „dat de Kragten der bederving ten-onder gebragt, en het vermogen; °t welk zy had om zig uit te breiden, overwonnen is” welk voor- deel men.gemeenlyk„ wannee? de zaak mogelyk is, na ver- loop vdn veertig dagen gehiet. - OA, ` 4 Als danis het tyd om zich toe.te leggêniop dé éxfoliatie deezer beenige zelfftandighetlen , van welke-de'netuar geen werk: meer maakt, em waar voor de kunst geen middel van herftelling meer opleverd. Men: moet ze, op wat’ manier zulks ook ży, van die-geene affcheiden, waar van-nren haare hervoortbrenging: verwagt. : Vermits het echter'te vreezen is, dat men: de. verrotting- wiet -ten eenehmaaten vernietigd. heeft, en dat ‘er nog eenig zaad overblyft, bekwaam om den lyder nog langer in ’t. lage pak tè hôutfen , zal men om deeze dubholde reden een Eais middel aanrenden p ’t welk . a a .- « an EN ie SrninDdten; $r adh deeże beide indicatien teffens wefvuld: hetis de ontbin- ding, by voorbeeld, van èen half vierendeet loods nagel oly: in twee oncen /piritis vini, waar in men Zo veele fteekwiee ken (*) Zal: bevogtigen, als ‘et nodig zyn ġni de vergadere plaats var-het Etrergezwel opte vullen, ` ` 8 / . s Men Zal van deeże handelwyze tiet e&t afgaan voor dat de etfoliatle fehyùt te willen gefchieded. Dit teken te voor- fchyr Vofriende , zal men met de nagel-oly opbòuden, om niets mèer dan de fpiritus vind door middel van fteekwiëken aan te wenden, tot dat de vergaderplaats Zuiver iss en dat des- zelfs Oppervlaktens vleefchige zelfftandigheden vertaonen. » Tet dien Gaat van zaaken gekomen Zynde, en ’er nietg, meer vereischt. wordende als geneesmiddelen aan te wenden op deelen „die gemaklyk ypor.de voortftuwingen der flag- aderlyké kolommen wyken; neemit men alleen Zyn toeylugt tot den balfamus Arci, waar mede men zoò veel fteekwieken beftrykt:; als men nadig hedft.om de holte , welke de natuur begint te vervullen „ Zagtelyk op te vullen; en naar mate zig de-deelefi verheffen, vermindert men, of de groote, of het getal @er fteekwieken. Do ; Om reden echtef vari de gefteldheid ; welke Zy door heareh aafd van-zagtheid ; die haar als eigen of fdiopatisch is , hebben om. boven maten te groeijen, Zûllen de met den bsle Jamus Arcai beftreeke fteekwieken , gefchikt voor. derzelver verband, iti @iritus vini bevogtigd worden; of, °t geen nog ‚ beter:is, mên zal ze eerst bevogtigerni, en vèrvolgens met den bäalfamus Arcai beftryken. > — … — ,. » Doot deeze handelwyze moet het Ettėrgezwel, Zoo heb voor een sadiegle geneezing vatbaar ıs, geneezen 5 ten mins iten ; doed de: handelwyze , de geneesmiddelen; derzelver trapswyge aanwending, dit alles „ons gelooven, dat 'er dees ze geneezing uit moet volgen „ zò Zy anders mogelyk is. “as D'een en:ander der voorgefchreve esfentien in de. behans deling. Yoqr de Ettergezwellen van de holligheid def groote beenderen „bezitten uitermate doordringende befkandrdeelen ; voor al., wanneer zy; voor dat men ze aanwendt, door het vuur gerarefieerd zyn , °t geen nog eenige graasden meer aar haare natuurlyke bewteglykheid byzet. - »» Deeze beftand-deelen zyn de etherife en geëtalteerde ` oly, en het vlug zout. Der Zelver eigenfchap is om tot in l ' et (*) Zulk eehe uitdrükkfhg, van eene bolte met deele fleekiwieken åp te vullen, buid wat vreëmd: doch wy vinden dezelve meermaa- len in dit-Werk, 5 Bb a es 2 | z/n Li HOLDER GO het lichaam der beenige vezeltjes zelve in te dringen ; om. ze in haare bewegingen var rarefaâie te fchekken ; om ze door ze fterk uit te rekken te verbreeken ; en door de fechei- ding des geheels, dfe zy hier maaken, den weg af te fnyden voor de befmetting , die altoos verder tragt te gaan. is op deeze wyze, dat deeze esfentien op de beenderen werken; het is door haare werking, dat de bederving fluit”; Van de nsauwkeurigheid der Verraaling kunnen wy niet oordeelen „om dat wy het Franfche Werk niet gezien hebben, Tps oen m_. Faf aardige en Vermakelgke Bhofpeelen. Door woyien‘den Baro rated ole Te pig Proefesfor der Hissorien enz. Vyfde Deel. Ta Amfterdam , by S. van Esweldt 1768. Is etato 442 bladzyden. ' DE Spelen, in dit vyfde Deel vervat, zyn in denzelfden fmaek als de voorgaende gefchreven, en doelen alles- zins op berispenswaerdige..bedryven en charaéters „ die ge- meenlyk in een befpotlyk daglicht gefteld worden® Het eerfte Spel voert ten tytel Bramarbas of de fasevende Officier, en ftrekt voorraemlyk om het character . van een fnorkenden, doch laf barsigen; Windbuil af te.malen, wor- dende te.gelyk dat van een fnoevenden Pedánt, als hem is zyne foort. niet ongelyk, mede ten toon gefteld. | Het volgende draegt den naem van de. Herfchepp'ng des Bruidegoms, en (telt ons voor oogen, hoe be het zy, dat ene bejserde Dame, met aftegginge van alle deftigheid , zich overgeeft tot een wulps gedrag, met oogmerk om zich met een jongen Salctjonker in den Egt te vetenigen. … ‚ Het derde heeft ten opíchrift de elfde Junius: Deze benaming doelt op een gebruik in Koppenhagen , daer de elfde van Juny , zo wel als de elfde van December, een ter- myn is,op welken men het geld óp interest uitzet, of wel de verloopene interesten voor het uitgeleende geld betaeld moe- ten worden. De Áutheur heeft hier inzonderheid het oog op de verlegenheid veler Schuidenaren tegen dien dag, en de listen , die men bedenkt, om de Schuldeifchers , zo 't mogelyk Zy, te leur te ftellen.. 