Physiologische en pathologische onderzoekingen van het zenuwstelsel
Men had w'aargenomen , dat de sympathie van ver- verwij derde deelen alleen door zenuwen werd daarge- gesteld , en daar nu de artsen deze verschijnselen nader betrachtteden ; de uitdrukking der gemoedsbeweging in het gezigt , de aandoeningen der zintuigen , de rood- heid na den invloed van eenen hartstogt , ja zelfs het niezen na het kittelen der neus , en alles uit de sympathie door middel van deze zenuw^ verklaarden , zoo noemden zij dezelve bij uitnemendheid de sympathische, De in dit 10 werk medegedeelde waarnemingen zullen dienen , om de vele dwalingen van dezen aard , in welke physiologen Yervallen zijn , te ontdekken. Doch ik voel mij ook gedr on" gen, Bichat dank te betuigen, inzonderheid nadat ik de verkeerdheden , waaraan hij zich heeft schuldig ge- maakt, heb aangewezen. Aan hem toch hebben wij de ge- wigtige daadzaak te danken , dat zoowel de takken als de gangliën van de sympathische zenuw de sensibiliteit missen. Hoe men dezelve in het legende ligchaam ook moge prikkelen , steken en snijden , er volgt noch pijnlijk gevoel , noch ook , voor zoo ver onze tegenwoordige waar- neming reikt , eenige hoegenaamde spierbeweging. Xï. Be verrigtingen van dit stelsel zijn slechts van de ne-- gatieve zijde bekend ; wij weten , dat het noch met den wil, noch met de gewaarwording, noch met de adem- haling, noch met de gezigtsnitdrukking , noch met stem : en spraak iets te maken heeft. Wij zijn daarom op het i vermoeden gekomen, dat de sympathische zenuw, of, volgens Bichat, het leisel , tot veelvuldige ( verborgene w^erkingen des levenden ligchaams bestemd is, w'elke men constitutionele zou kunnen noemen. Zoo zijn \ omloop , afscheiding en opslorping verrigtingen , welke i het geheele ligchaam gelijktijdig betreffen. Zoo stellen ( wij ons voor, dat algemeene ziekten , koortsen, eigendom- ^ melijkheden des gestels onder het bereik van dit ze- ^ nuwstelsel behooren. En wij noemen het een stelsel , want i het is opmerkelijk , hoezeer deze kennis door de vorderin- t gen der anatomie is gemakkelijk gemaakt. Vroeger kwam l men slechts met moeite , met inspanning van het geheu- j gen zoover , dat men zich de betrekkingen en verbindingen i j der sympathische zenuw eigen maakte ; thans weten wij , j 11 (lat zij overal verspreid is , en dat hare verbindingen met de Iiersenzenuwen , in zoo ver men zich slechts van hy- pothesen onthoudt, niet merkwaardiger zijn , dan die met de zenuwen der extremiteiten. Zij strekt zich over alle deelen des ligchaams uit en daarop berust hare eigen- dommelijkheid, XII, Wij zijn nog niet in staat , eenen aanvang , eenen oor- sprong van de sympathische zenuw aan te wijzen. Zy ont- vangt, wel is waar, eenen tak van elke zenuw van het rug- geraerg, doch dit zijn maar zeer kleine zenuwen in verge- lijking van de groote zenuwenmassa, welke zich in het middenpunt der buiksingewanden bevindt. Het halvemaansvormige ganglion en de zonnevlecht schij- nen , daar ook de vandaar uitstralende zenuwen in groot- te afnemen , het centrum van het sympathische stelsel te zijn. Bit vermoeden verkrijgt daardoor eenig gewigt, dat de organen van het onderlyf het onafhankelijkste van den wil en in het algemeen van psychischen invloed zijn. Het schijnt eene der gelukkigste beschikkingen te zijn , dat deze voor het leven zoo gewigtige functiën aan de heer- schappij des geestes meer onttrokken zijn. Evenwel be- staat er geen deel van het menschelijke iigchaam , dat ge- heel onafhankelijk is. Wij weten, welke stoornissen wor- den voortgebragt , wanneer de geest door eene terugwer- king op deze vitale functiën eenen invloed uitoefent , en het is voldoende , te betoogen , van welke weldadige gevolgen het zij , dat de betrekkingen slechts verwijderde zijn. TWEEDE JEEEELINC. (*) De , van vele kanten geuite w'ensch, om een eenvoudig en zamenhangend overzigt van het zenuwstelsel te hebben, zocht ik door de volgende schildering te bevredigen. Zoo- danig iets werd ook als toegift op de , in de P hilosophical Transactions geplaatste verhandelingen noodzakelijk ; want bijaldien ook al eenige van de merkwaardigste daadzaken , welke zich in den loop van mijn onderzoek hebben opge- daan , daar zijn verklaard geworden , zoo mist toch de lezer eene verklaring van de wijze , waarop ik het stelsel heb aangevat ; ook wordt daar deszelfs hoofdwaarde , wel- ke in de eenvoudigheid en de in de aanwijzing der ze- nuwen ingevoerde orde bestaat , niet in het licht gesteld. Mijne inzigten betrekkelijk dit onderwerp ontwikkel- den zich uit ontleedkundige gevolgen ; de weinige proe- ven , welke in het werk werden gesteld , hadden ten doel, de waarheid der gronden , op welke het stelsel rust, te bevestigen. In Frankrijk , waar men beproefd heeft , mij alle oor- spronkelijkheid in deze ontdekkingen te betwisten , zijn tallooze en gruwzame proeven op levende dieren geno- men , niet onder de leiding van heelkundige kennis of van eene juiste gevolgtrekking, maar om eenige van de daad- Geschreven als inleiding voor de eerste Engelsche uitgave. 13 zaken des stelsels aan te treffen, heUvelk de oppervlakkige proefnemers niet eens volkomen verstaan hebben. Mijne beschouwing van de zenuwen is niet het resultaat van een overijld vermoeden , maar van een , met geduld geleid onderzoek. Reeds van het begin mijner voorlezin- gen af , w eek ik in de dernonstratién der hersenen van de gew^one leerw^zs af,, en de eigendommelijke wijze , waar- op ik de verbindingen der hersenen opvatte , gaf mijner , van de tot hier toe geldige verschillende leer haren oor- sprong, Getuigen der achtereenvolgende voortgangen mij- ner waarnemingen zijn mijne oudste en vlijtigste toehoor- ders geweest , w elke vele jaren achtereen hun bezoek mijner collegiën , wanneer over dit onderwierp gehan- deld werd , vernieuwden. Zij hebben het stelsel zien ontwikkelen , en dikwijls waargenomen , hoe die punten , welke in het eene halfjaar nog donker en verborgen waren , in het volgende door voortgezette navorsching het meest in belangrijkheid gew^onnen hebben. Yolgens mijne beschouwing van de zenuwen des men- schelijken ligchaams , zijn er, buiten de zintuigzenuw^en van het gezigt , den reuk en het gehoor , vier tot één geheel verbondene stelsels. Ik onderscheid de volgende , in hare verrigtingen geheel verschillende zenuwen: 1.) de zenu- wen der gewaarwording; 2.) der willekeurige beweging; 3.) der respiratorische beweging ; en 4.) zenuw'en , w^elke het sympathische stelsel vormen en de eigenschappen , wel- ke de drie andere klassen kenmerken , missende , de func^ tién der voeding , des w asdoms , der verteering en van al datgene, wat tot het dierlijk bestaan onmiddellijk ver- eischt Avordt , schijnen daar te stellen. Re beide eerste stelsels zijn in haar geheel beloop aan elkander verbonden; het derde is slechts gedeeltelijk met dezelve vereenigd ; het vierde is het onregelmatigste van allen. 14 I. Eene zenuw heeft het aanzien van eene digte witte streng. De digtheid komt blootelijk van de vliesachtige bekleedsels der zenuwen , waarvan er drie zijn , welke met de hersenvliezen overeenkomen , en van dezelve kunnen worden afgeleid. Diegene 3 welke met de wa/er over- eenkomt , is een zachte , vaatrijke membraan , welke fijne scheeden of buizen vormt, waarin de eigenlijke zenuw- substantie vervat is, II. Deze zenuwen zgn of geïsoleerd ^ of met elkander ver- bonden ; echter neemt de eene geen deel aan den invloed van eene andere , noch benadeelt denzelven. Nemen wij eene , om het even welke , zenuw ter on- derzoeking , 200 vinden wij dezelve uit enkele draden zamengesteld ; in deze draden laat zich echter met de zintuigen niets w aarnemen , wat dezelve van elkander on- derscheiden zou kunnen of derzelver verrigtingen verkla- ren. De eene draad kan voor de gewaarwording , de andere voor de beweging , een derde voor de combinatie der spieren bij het ademhalen bestemd zijn. Slechts als men mindere draden afzonderlijk in haren loop volgt en derzelver betrekkingen waarneemt , inzonderheid hunnen oorsprong in de hersenen en het ruggemerg , zal men in staat zijn , de eigendommelijke fiinctie derzelve te ontdekken. Hunne zelfstandigheid kenmerkt zich niet door eenig bij- zonder kenteeken. Alle schijnen gelijkmatig eene wxeke , pappige massa te bevatteïi, w'elke door eene scheede van celweefsel , de pia mater , derwdjze besloten is , dat eene zamenhangende voortloopende streep van papaardigezenuw- zelfstandigheid van de naaste eindiging in de hersenen tot aan de eindiging in de spier of in de huid gevormd w'ordt. 15 IIL A ivorens mijne 'waarnemingen bekend vrierden , was men yan meening , dat alle draden eener zenu^y aan el- kander gelijk waren , dat allen uit denzelfden wortel ont- sprongen en gezamenlijk tot daars telling der beweging of gewaarwording bestemd waren. lY. De sleutel tot het stelsel is in de eenvoudige stelling vervat , dat iedere draad of streep van zenuwzelfstandigheid derzelver eigendommelijke verrigting heeft , onafhankelijk van de haar verzeilende draden , en dat deze verrigting haar voor haren geheelen loop , hoe vér deze zich ook moge uit- strekken , toebehoort. W ordt alzoo een zenuwdraad , die slechts geleider der sensibiliteit is , op eenig punt van zijnen loop aan den voet of het been , of ruggemerg of hersenen gestoken , gedrukt of op eene andere vvijze ge- kwetst j dan zal steeds slechts eene gewaarwording en geene beweging het gevolg zijn, De waarneming van den indruk zal hierbij worden overgebragt op dat gedeelte der huid , werwaarts het uiterste einde van den zenuw- draad zich uitstrekt. Y. Ofschoon de zenuwzelfstandigheid overal dezelfde is , en de schijnbare verscheidenheid slechts door de omhul- lende celhuid ontstaat , welke bij beschutte ligging der zenuwen week , bij vrije , aan uiterlijke drukking bloot- gestelde hard en koordaardig is , zoo kwam het mij toch wenschelijk voor , eigene benamingen voor de me- nigvuldige gedaanten te bezitten , welke dezelfde streep zenuwzelfstandigheid in haren loop , van welke rigting men denzelven ook moge volgen, aanneemt. 16 Voor zekere witte streepen zenuwmassa , welke men in de liersenzelfstandigheid kan vinden , kan men zich van den naam : Fractus , die reeds in de anatomische /er- minologie is opgenomen , bedienen* Waar de streep der zenuwzelfstandigheid zich niet bloot aan hare kleur , of structuur laat kennen , maar ook verheven is en eene convexiteit in de gedaante van eene koord vormt , zal men gepast den naam : Zuil , (7o- lumna , kunnen gebruiken. Vormt zij afzonderlijke draden, dan is de naam: Funi-- culi gepast , en •waar deze verzameld , vereenigd te voor- schijn komen , de benaming : Fascis, — - Ofschoon wij het woord zenuw moeten behouden ^ zoo is hetzelve toch een misbruikte naam. Men make slechts onderscheid tusschen eene eenvoudige en zamengestelde zenuw. VI. Eene eenvoudige zenuw is eene zoodanige , welker dra- den of bundels , welke de wortels vormen , in eene rij of volgreeks uit de hersenen of het ruggemerg ontspringen. Eene zamengestelde is eene zoodanige, welker worteldra- den in dubbele rijen hunnen oorsprong nemen , waar iedere rij van eenen verschillenden fractus of columna der zenuwzelfstandigheid afkomt.” Zoo is b. v. de 9*^® zenuw eene eenvoudige , ieder spiraalzenuw eene zamen- gestelde. VII. Eene zenuw is bijgevolg eene uit zenuwmassa en cel- zelfstandigheid gevormde streng. De zenuw'massa bevindt zich in afzonderlijke bundels , en deze bundels zijn in hunnen loop tot aan het punt , 'waar zij zich verspreiden , bij elkander gelegerd , ofschoon zij geheel verschillende eigenschappen kunnen bezitten. 17 Wanneer het ons gelukte , eene zenu'vr streng van eene spier des voorarms af te vervolgen , dan zouden wij eerst eenen eenvoudigen draad of bundel vinden. Deze liet zich tot in eene zamengestelde zenuw vervolgen , •wij 'willen de elleboogzenuw als zoodanig aannemen welke wij daarom eene zamengestelde zenuw noemen , wijl gevoel- en bewegingsdraden in dezelve aan elkander verbonden zijn. Aan den wortel der schouderzenuw zou- den wij dezelve in een bundel [f ascis) zien indringen , welke de voorste wortel eener spinaalzenu^v vormt. Yan hier uit zouden wij haar in de voorste zuil van het rug- gemerg haren Aveg zien nemen , en op de hersengrondvlakte is zij welligt als iractus , als eene streep , die van de omge- vende hersenmassa onderscheiden is , zigtbaar, totdat zij zich eindelijk in de graauwe zelfstandigheid verliest, In dezen geheelen loop vormt de draad , aan Avelke anderen hy zich ook nog moge aansluiten , een orgaan , en stelt eene functie daar , de werking eener spier van de hand of den vinger. Zoo behoudt ook ieder andere zenuw bun- del of draad , hij moge geleider der gewaarwording of der beweging zijn , zijne verrigting van het eene einde tot het andere ; en er grijpt geene vereeniging tusschen hen zelve, of eene verwisseling van krachten plaats, be- halve dat misschien een dunne draad zich aan draden , welke andere functiën moeten verrigten , aansluit , niet om aan deze laatsten , maar om aan het deel, w^aarin zich al deze draden verspreiden , eene nieuwe eigenschap aante- brengen. Yin. Bij het onderzoek der bewegingszenuwen biedt zich ons het verschijnsel aan , dat dezelve , vóór haren ingang in de spieren , takken onderling verwisselen en eène 2 18 ingewikkelde zenuwmassa vormen , welke men plexus noemt. De zamenstelling van een zoodanig vlechtsel staat in verhouding tot het getal der te verzorgene spieren , en tot de menigvuldigheid harer verbindingen. De draden der huidzenuwen nemen eenen regelmatigen , zich versprei- denden loop naar de plaats hunner bestemming, De ze- nuwen van het gezigt en de zijdeelen van den hals vor- men vlechten ; de ^rooXe plexus bevinden zich in de na- bijheid van den oorsprong der zenuwen voor de bovenste en onderste extremiteiten. Zoo zien wij deze vlechten , van de vin van den visch af tot aan den arm des menschen toe , in verhouding tot de menigvuldigheid en extensiteit der bewegingen toenemen. De vereeniging der spierbewegingen is geen gevolg van eene /tusschen de spieren zelve plaats hebbende onmiddel- lijke verbinding , maar ontstaat enkel door de zenuwen , en de bepaalde vereeniging der laatsten in de vlechten brengt te w eeg , dat ‘eenige spieren , tot eene groep veree- nigt , als door éëne aandrift in w erking worden gebragt j terwijl andere zich als antagonistm gedragen. 19 BERDE ÄFBEEEIWU. OVER HET RÜGGEMERG, I. Beschouwt men het ruggemerg als een geheel op; zieh zelf, zoo doen zich deszelfs verrigtingen en krachten als van dubbelen aard voor; eerstelijk in betrekking tot de hersenen ; ten anderen als zelfstandig en van de hersenen geheel onafhankelijk. II. Door het ruggemerg heen zijn zuilen van de groote afdeelingen der hersenen geleid, welke de bemiddelaars tusschen het sensorium , de zenuwen en de exiremiteiten zijn. Uit dezen hoofde beschouw’en wij met zoo groote belangstelling deze zuilen, welke aan de beide wortelen der spinaalzenuwen hunnen oorsprong geven , want zij zijn dragers der met het sensorium in onmiddellijke betrekking staande krachten , van de gewaarwordings- en wilskracht, III. Het is nog niet uitgemaakt , of de op de middellij ns- vlakte van het ruggemerg zigtbare graauwe zelfstandigheid 2^ 20 tot deze zuilen , welke met de hersenen in betrekking staan , behoort , dan of het afzonderlijke , met eigendom- melijke vermogens begaafde organen zijn. IV. Het ruggemerg is eene eigendommelijkheid van de wer- veldieren. Een oppervlakkig beschouwer zal zich ver- genoegen met te zeggen : het moet zoo zijn 5 wijl de rug- gegraad tot hulsel en beschutting des mergs moet dienen. Doch gene omstandigheid beteekent meer ; de uit wervelen gevormde ruggegraat wordt vereischt tot zoodanigen bouw der borst 5 als voor de beweging der ademhaling geschikt is , en het ruggemerg is insgelijks lot dien vorm en die orde van het zenuwstelsel noodzakelijk , welke tot de verbin- ding en vereeniging der ademspieren gevorderd wordt. Zonder het mechanismus der wervelzuilen en ribben zouden borst en buik bij het ademhalen niet kunnen rijzen of dalen > en zonder ruggemerg zoude die schikking der ze- nuwen ontbreken , welke de bewegingen van den romp bij het ademen regelt. Zoo hebben ruggemerg , w’ervelzuilen ribben en ademspieren, welke de afzonderlijke bestaiid- deelen des toestels zijn , dat voor het groote doel der ademhaling bestemd is , elkander wederkeerig noodig. V. Elke zijdehelft van het ruggemerg bevat drie strengen of zuilen ; eene voor de willekeurige bew eging , eene voor de gew^aarwording , en eene derde voor de bew'eging der ademhaling. Deze laten zich duidelijk in het bovenste deel of verlengde merg onderscheiden ; voor het onderste deel is deze stelling nog hypotheiisck en slechts op a7ta~ logïe gegrond. Hier ontspringen de , gewaarwording en beweging daarstellende wortels op dezelfde wijze als in 21 het boTcnste deel ; en daar de spinaalzenuwen zondér twijfel eenen invloed op de buikspieren hebben , welken zij bij het ademhalen doen gelden , zoo is het geen bloot vermoeden , dat de ademstreng zich bij het ruggemerg neer uitstrekt , een w ezenlijk deel van hetzelve vormt , en aan de spinaalzenuwen die kracht mededeelt. Er zijn diensvolgens zes strengen in het ruggemerg vervat , welke digt aan elkander gelegerd , doch uiteenloopend in hare verrigtingen zijn. De schacht dezer zamengestelde zuilen is de medulla ohlongata, In deze grootere strengen zijn zonder twijfel nog onder- afdeelingen vervat. Zoo ziet men op de achtervlakte van het ruggemerg , wanneer men hetzelve van uit de kleine hersenen in de hoogte ligt , talrijke strengen j welker fuctiën in vervolg van tijd ^^e\ zullen ontdekt worden, Yi; Deze beschouwing van de vorming des ruggemergs gaf mij aanleiding tot onderzoekingen , welke de ontdekking van het voor handen zijn van bepaalde functiën in de ver- schillende wortelen der spinaalzenuw'en ten gevolge had- den. Doch ik ga hier deze onderzoekingen en derzelver retultaten voorbij, en vaar met het algemeen overzigt voort. YII. De voorste zuil van iedere zijdehelft des ruggemergs is voor beweging , de achterste voor gewaarw^ording , de mid- delste voor de ademhaling bestemd. De beide eersten strekken zich opwaarts tot de hersenen uit , en versprei- den of verliezen zich in dezelve ; want hare functiën staan in betrekking tot het sensorïum ; de laatste eindigt reeds in het verlengde merg , en hare verrigtingen zijn van het verstand onafhankelijk , en kunnen zelfs na de scheiding van de hersenen worden uitgeoefend. 22 VIII. Jiet bijkomen der middelste of ademstreng onderscheidt het ruggemerg van de mergstreng der ongewervelde die- ren , en maakt genen vorm van den romp noodzakelijk , welke de beweging der ademhaling toelaat. IX. Bij dieren , welke niet met eene algemeen gelijkvormige be- weging des ligchaams ademen , bestaat cr geen ruggemerg , maar slechts eene lange zamengestelde ganglion2i^xè.\^Q ze- nuw, die zich in derzelver ligchamen verspreidt, om ge- waarwording en beweging daartestellen , doch geen ver- mogen tot afwisselende verwijding en zamentrekking me- dedeelt. Ofschoon ook bij sommigen hunner de beweging van een deel plaats hebbe , waardoor met behulp der genisatie van het bloed lucht ingetrokken en uitgestooten , of het water bewogen wordt , ofschoon ook eene tot dit doeleinde geschikte zenuw^ voor handen zij , die in hare functie met onzen vagus overeenkomst heeft , zoo ontbreekt ' het toch zoo wel aan de regelmatige symmetrische orde van een respiratorisch zenuwstelsel , als aan een toestel van beenderen en spieren voor zulk eene algemeene regelma- tige beweging des ligchaams , gelijk zij bij de werveldieren plaats heeft , en tot den aard van hun aanwezen noodza- kelijk is. X. Kwetsingen der hersenen , sterk genoeg om gewaarwor- ding en wilskracht te vernietigen , laten het ruggemerg in het bezit zijner verrigting en van zijne heerschappij over de werkingen van het ademhalen, XI. Bij Le Gallo is proeven duurde na het wegnemen van de hersenen tot aan het verlengde merg, het a- demen voort. De waarnemingen van den Heer Lawrence en anderen bewijzen , dat Acephalen leven en ademen kun- nen , wanneer slechts de m^dulla oblongata volstandig ontwikkeld is, XII. Bij eene kwetsing van het ruggemerg in het onderste gedeelte van den hals , welke gewaanvording en willekeu- rige beweging van den romp doet ophouden , duurt de werking der ademhaling voort, XIIL I Deze waarnemingen bewijzen de gewigtige betrekking van het ruggemerg tot het ademhalen, en kenmerken het bovenste deel deszelven , de meduïla oblongata , als den eigenlijken zetel dezer kracht. Doch hierbij doet zich eene moeijelijke vraag op. Bij den mensch, en in ’t alge- meen bij de hoogere dierklassen , is de werking der adem- haling niet bloot tot den bloedsomloop en tot algemeene doeleinden der dierlijke huishouding behulpzaam ; maar zij werkt ook als groote kracht , op aandrang van den wil , bij verschillende gelegenheden mede , bij het schreijen , spreken , ruiken enz. Het is moeijelijk , te bepalen , op welke wijze de werkzaamheid der ademhaling, welke in het ruggemerg haren zetel heeft , en in hare eerste en gewigtigste verrigting van de hersenen onafhankelijk is , aan den wil onderworpen worde. Geschiedt het door de voortzetting van de ademstreng des ruggemergs tot in de hersenen , of door de verbinding der cerebrale en wille- keurige zenuw^en met die der ademhaling van het verleng- de merg? 24 XIY. Van deze uitweiding keeren wij tot het ruggemerg te- rug, om nog eenen yergelij kenden blik op deszelfs functiën te werpen. Bij dieren , welke eene eenvoudige zenuw- streng met gangliën bezitten , b. v. bij den regenworm , oe- fenen de voorste knoopen , ofschoon zij kleiner zijn , eene heerschappij over het overige ligchaam uit. Het voorste stuk van zulk een doorgesneden dier zal zijne wormvormi- ge beweging behouden , terwijl het achterste zich als met pijngevoel kronkelt, doch niet van de plaats komt. Koud- bloedige dieren kunnen zonder hersenen leven. Vogels, die men kop den afsnijdt , loopen , volgens verzekering van Gallois, in nog ’tronde , gevoelen, zoo het schijnt, pijn, en bewegen hunne pooten naar de gewonde plaats toe. F 1 o u- rens gaat nog verder, en wil gezien hebben, dat een vo- gel zijne vederen schoon maakte , huppelde en liep , na- dat hij van zijne hersenen beroofd was. Ofschoon ik voor mij zeer w^einig vertrouwen in zooda- nige waarnemingen stel, zoo moet men toch toegeven, dat bij lagere dierklassen de hersenen noch op de bewegingen van het ligchaam , noch op het leven zelve eenen zooda- nigen invloed hebben , als in de hoogere klassen en bij den mensch, en dat dit orgaan naar gelang der ontwikkeling van de mtellectualiteit in gewigt en belangrijkheid aanmer- kelijk toeneemt. Diens volgens moet de vraag worden opge- w^orpen ; in welken graad blijft het ruggemerg nog de verrig- tingen van de knoopstreng der lagere dierklassen , b.v. der w ormen , behouden ? in hoe verre is het onafhankelijk van de hersenen ? en welke soort van betrekkingen vindt tus- schen de hersenen en het ruggemerg plaats ? Slechts door zoodanigen gang van onderzoek kan men voortgangen in de studie van het zenuwstelsel verwachten. Proefnemers zijn veel te ver gegaan en hebben zich in voorw erpen van bui- 25 térigewone moeijelijkheid ingelaten lot oplossing waarvan hunne kennis niet toereikende is , alvorens deze vragen , welke tot leiddraad dienen , zijn opgelost. Van deze over- tuiging doordrongen , heb ik mij bij de verrigtingen der zenuw^en bepaald, en mij van alle bespiegeling over den invloed der hersenen zorgvuldig onthouden. > 26 riERBE AFBEELIJSG. OYER DE ZENUWEN, WELKE UIT HET RUGGEMERG ONTSPRIN- GEN. — TERGELIJKING MET DE HERSENZENUWEN. ' I. Het eerste denkbeeld lot eene, met de waarheid over- eenkomende ordening der zenuwen , gaf mij eene vergelijking van de bersen- met de ruggemergszenuwen, De tegenspraak in de volkomene regelmatigheid der laatste met de groote onregelmatigheid der eerste , bewoog mij , naar de oorzaak dezer verscheidenheid onderzoek te doen. Ik oordeelde in diervoege : bijaldien de eigenschap eener zenuw van de betrekking barer wortels tot de strengen des ruggemergs en van de hersengrondvlakte afhankelijk is, zoo moet het nasporen dezer wortels ons de ware verscheidenheden en verrigtingen dezer zenuwen leeren kennen. n. De ruggemergszenuwen zijn ten opzigte van haVen oor- sprong en hare verdeeling volkomen regelmatig , en op el- ke zijde dertig in getal Elke zenuw heeft twee afzon- derlijke wortelreeksen , welke in den vorm eens bundels te voorschijn treden , de eene uit de voorste , de andere uit de achterste streng van het ruggemerg. (*) (*) De tiende lioofzenuw , volgens de telling van Will i s , naar hare ligging genaamd, is eveneens eene spi- naalzenuw , daar zij van eenen dubbelen wortel en een , , in den achtersten vvortel aanwezig ganglion voorzien is. In i zijne verdeeling , heeft dezelve alle overeenkomst met de j spinaalzeuuwen en wijkt van de hersenzenuwen , met | uitzondering van het vijfde paar , ten eeneinale af. 27 in. De achterste wortels bestaan uil bundels, die duidelijk kenbaar uit de streng Toor den dag komen , verliezen zich in eene zeer regelmatige rij aan weerszijden van het rug- gemerg en vormen , door tegen de opening in de scheede van het ruggemerg ineen te loopen , een ganglion. Dit gan- glion is niet binnen de scheede des ruggemergs zigtbaar , doch bevindt zich op de plaats , waar de wortelvlecht ne- vens de scheede heen ligt , en onmiddellijk vóór het punt , waar de achterste wortel zich met de voorste ter vorming eener spinaalzenuw vereenigt. lY. De bundels der voorste wortels verzamelen hunne dra- den uil eene breedere vlakte en met minder regelmatig- heid , dan de achterste wortels, Y. Deze dertig zenuwparen zijn nu ter bemiddeling der gemeenschappelijke verrigtingen van den romp en de le- dematen bestemd. Ontvangen zij de geschiktheid tot deze werkingen doormiddel eener vereeniging van eigendom-^ melijke krachten , welke zij uit hunne dubbele wortels trekken? Is dit de oorzaak van hunnen eenvoudigen ver- verloop , in tegenoverstelling tot de zenuwen van het hoofd ? En wxlke aan hoofd en gezigt verbreide hersenzenuwen stemmen in hare verrigting met de her- senzenuwen overeen? Yan de oplossing dezer vragen hangt onze kennis van het gansche zenuwstelsel af. YI. Het behoorde thans vooreerst uitgemaakt te worden , of de verschijnsels , welke zich bij de beleediging der en- kele wortels van de spinaalzenuwen voordoen , met de uit 28 ontleedkundig onderzoek afgeleide gissingen overeen- stemmen. Na mij tegen den onaangenamen indruk eener dusdanige bewerking langen tijd verzet te hebben , open- de ik de wervelhoite van een konijn , en sneed de achter- ste wortels der voetzenuwen doormidden. Het dier be- hield kracht genoeg , om voort te kruipen ; inmiddels schrik- te de langdurige marteling , welke deze proeve als van zelve medebragt , mij van eene herhaling derzelve af. De proefneming moest echter naar mijne meening ook dan nog beslissend blijven , wanneer dezelve bij een , van zyn gevoel beroofd dier werd in ’t werk gesteld , te meer ,, daar , waar zulks niet het geval is j de aanraking eener gevoelszenuw eene sidderende of gewelddadige beweging in de spieren veroorzaken konde , welke van de , door prik- keling der bewegingszenuwen ontstane bezwaarlijk zou te onderscheiden zijn. Diensvolgens wxrd het ruggemerg bij een, door een slag achter het oor bedw^elmd konijntje bloot- gelegd. De aanraking der achterste zenuwwortels zag ik nergens door eene beweging gevolgd wwden , terwijl de prikkeling der voorste wortels die telkenreize te weeg Dragt. Zoo vaak de enkele draden derzelve met de pin- cet of naald w'erden aangeraakt, volgde even zeker eene zamentrekking in de, door deze zenuwen verzorgde spieren, als de beweging der snaar na het aanslaan eener klavier- toets. Deze proeven strekten mij ten voldoenden bewijze , dat de verschillende wortels en w^ortelstangen tot verschil- lende verrigtingen bestemd zijn , en bevestigden de juist- heid der inzigten , welke de anatomie mij gegeven had. vn. Na het uitvinden van den invloed der voorste w^ortelrij van de voorste ruggemergstreng op het spierstelsel was ook de eerste schrede ter onderzoeking aangewezen. Wel- ke zenuwen zal men uit deze streng, bij derzelver vervol- 29 ging tot in de hersenen , haren oorsprong zien nemen ? De ontleedkundige antwoordt oogenblikkelijk: slechts spier- zenuwen , — en zoo is het ook. Wij Torschen de streng op haren voortgang in het py- ramidaal ligchaam na , en vinden daar den oorsprong der negende zenuw. Zij heeft slechts eene wortelrij , welke met de voorste wortelen der spinaalzenuwen overeenkomt ; deze rij komt van den trachis motorius , en wij weten , dat de zenuw^ bloot voor de spieren der tong bestemd is ; zij is de motor lingiiae , en staat in geene betrekking tot de gevoelskracht van dit orgaan. Achtervolgen wij het corjpus •pyramidale verder op- waarts , dan zien w ij daaruit de zesde zenuw ontspringen , eene spierzenuw van het oog. Yolgen wij eindelijk den tractus motorius door de F^arolshvn^ , dan komen wij tot den wortel der derde zenuw 3 eene bewegingszenuw van het oog. Diensvolgens zijn alle zenuw' en, welke in dezer ij van het C7ms eerehri tot aan de cauda equina ontspringen, spierzenuw en. VIII. Nadat de vooronderstelling w as bevestigd , dat de voorste streng des ruggemergs en de voorste wortelrij der spinaal- zenuwen voor de bew'egingskracht bestemd zijn , volgde het besluit van zelf , dat de achterste streng en de ach- terste wortelen de sensibiliteit daarstelden. Doch hierte- gen streed de zoo lang geldige meening, dat gangliën bestemd waren , om de leiding der gew'aarw'ording afte- breken , en desnietlemin is ieder enkele onder deze ze- nuwen , w'elke ik als de werktuigen der sensihilliteit be- schouwe , met een ganglion aan haren wortel voorzien. Er moest een meer beslissend onderzoek worden in het werk gesteld , om dit stelsel overhoop te w'erpen. Ik koos daartoe tw'ee hersenzenuw'en : de vyfde , die een gangli- 30 on , en de zevende , die er geen bezit. Het doorsnijden der eerste in den voorkop eens ezels , vernietigde het ge- voel in alle deelen , waar deze zenuw zich verbreidt ; ter- wijl dezelfde proef met het zevende paar genomen , de sensibüliteit niet in het geringste aandeed. Bij voortgezet onderzoek bleek het , dat eene ganglion- zenuw het eenige orgaan des gevoels aan den kop en het gezigt is ; gangliën zijn dus voor de gewaarwording geene hindernis , en zoo wderd mijne beweren geregtvaardigd , dat de gangliën wortelen der spinaalzenuwen dragers der sensibiliteit zijn. Nu werd het ook duidelijk j waarom de derde , zesde en negende hersenzenuw slechts eenvoudige wortelen heb- ben in tegenstelling van de spinaalzenuwen : want wanneer de vijfde zenuw voor kop , gezigt en alle zich daar bevin- dende deelen sensibiliteit daarstelt , dan ware voor het derde, zesde en negende paar de achterste of gangliën- wortel , indien ik mij zoo mag uitdrukken , overbodig. IX. Terwijl ik dit een en ander verder vervolgde , en steeds de anatomie tot leiddraad nam , koos ik tot eerste taak; de bemiddeling tussen de analogie yslH het vijfde paar hersenzenuwen en de spinaalzenuwen. De ontdek- king was gemaakt , dal dezelve voor alle vlakten en holten van den kop , de drager der sensibiliteit is. • Ook had men waargenomen , dat , wanneer na de door- snijding van deze zenuw nog gewaarwordingsvatbaarheid in de huidbekleedsels overblijft , zulks slechts op zoodani- ge plaatsen het geval is, waar tegelijk vertakkingen der spinaalzenuwen haren loop nemen , b. v. aan de zijdedee- len van den onderkaak. Kortom , ten opzigte der sensü hele functie ver to onen zich het vijfde paar en de rugge- mergszenuwen idenfisck. 31 Maar is de quintus ook in andere wezenlijke bijzonder- heden aan de spinaalzenuwen gelijk ? Het ontleedkundig onderzoek , waartoe ik altijd mijne toeykigt neem , en de yergelijking toont eene in het oog yallende gelijkheid tus- schen beiden , zoo w^el bij menschen als dieren aan. Beiden hebben eenen dubbelen wortel , een’ yoorste , w^elke het ganglion yoorbijsluipt ^ en een’ achterste , w'elke hetzel- ye binnen dring , of lieyer hetzelye yormt. Yeryolgen wij den yoorsten wortel yan het yijfde paar rugwaarts , dan zien wij dat dezelye tusschen de strengen der varolshxu^ en waarschijnlijk uit de hersenschenkel te voorschijn komt. Deze waarneming , dat een deel der yijfde zenuw' niet in het ganglion gaat , w'elke door de eenparige getuigenis der ontleedkundigen grooter gewn'gt verkrijgt , bragt mij. op de gedachte , dat quintus de bovenste ruggemergszenuw moest zijn , of , om mij juister uittedrukken , de bovenste yan die bij menschen en dieren gemeenschappelijke dub- bele zenuwen , welke de willekeurige bew'egingen en het gevoel , in den ruimeren zin des woords , daarstellen. Deze stelling kreeg door proeven hare bevestiging. Ik legde bij eenen ezel , aanstonds na dathij gedood was , de wortel van het vijfde paar bloot ; toen ik nu de zenu- wen prikkelde , geraakten de kaakspieren in werking en sloten de kaken met een snappend geraas. Na doorsnij- ding der zenuwwortel bij een levend dier , bleef de ach- terkaak slap neerhangen. Alzoo w'aren de fuiictien niet langer twijfelachtig ; de (^) Het is zeldzaam, wat al verrigtingen men aan dit groo- te ganglion toegeschreven heeft, Zoo hield Klassens het voor een versterkingsapparaat der zenuw i anderen voor de sympathie en de bron der uitdrukking in de gelaatstrekken : Sic affectuum animi indicia in faciei partibus depingere adjuvat^^ ' Hirsch* Sandifort, Thes* Dissert» p. 49*» 32 vijfde zenuw is spier- en gevoelszeniiw , en ten opzigte der wilskracht en gewaarwording , datgene voor den kop , wat de, spinaalzenuwen voor de overige deelen des ligchaams zijn. X Hierbij moet ik op eene zeer gewigtige bijzonderheid opmerkzaam maken. Daar de oorsprong des quintus van het einde der ademstreng van het ruggemerg verwijderd is, zoo verkrijgt hij ook geenen wortel van dezelve. Hoe wordt nu de sympathie tusschen de bewegingen der gelaatstrek- ken en de respiratorische werkzaamheden der borst , van den hals en strot daargesteld ? Het geschiedt , zoo als wij dra zullen aantoonen , door middel der poi^Ho dura van het zevende paar, en hierin is ook de oorzaak van den afzonderlijken oorsprong en verschillenden loop beider ze- nuwen te zoeken. Ik heb er nog slechts bytevoegen , dat deze waarnemin- gen en proeven aanleiding gegeven hebben tot andere , welke de goedkeurende deelneming van gansch Europa wegdroegen. De beschouwing werd bevestigd , dat de voorste wortelen der spinaalzenuwen de kracht der spier- beweging, de achterste- de sensibiliteit daarsteJden. Wor- den de voorste wortels dervoetzenuwen doorgesneden, dan verliest het dier alle magt over het been , bij voortduren- de sensibiliteit des lids. Snydt men daarentegen de ach- terste wortels door , zoo w^ordt de bewegingsvatbaarheid behouden , ofschoon het gevoel verdooft. Prikkelt men de achterste streng des ruggemergs, dan geeft het dierteeke- nen van pijn , welke bij aanraking aan de voorste streng ten eenenmale ontbreken. 33 VAN HET SYMMETRISCHE ZENlI\TSTE£.SßiL. • — — Met betrekking op de eerste plaat van dit 'sverk , geef ik thans eehe verklaring van het symmetrische of regelma- tige zenuwstelsel. Het ruggemerg is in voor- en ach Iers trengen verdeeld ; iedere regelmatige zenuw heeft twee w ortels , waarvan de eene uit de voor-, de andere uit de achterstreng voortkomt. Allen zyn met gangliën van eigendommelijke structuur aan den achterwortel voorzien. Yoor zoodanige zenuwen zijn .te houden: het vijfde paar, de suboccipitalis , de zeven halszenuwen , twaalf ruggezenuwen , vijf lendenzenuwen en vijf heiligbeenszenuwen , alzoo 31 paar regelmatige dub- bele zenuwen Deze zijn op de eerste plaat afgeschetst. De groote gelqkheid des vijfden paars met de overige der- tig kan niet worden ontkend, ofschoon het inoeijelijk mo- ge zijn , deszelfs wortels tot in de verlengingen der stren- gen , uit welke de spinaalzenuwen voortkomen , te volgen. De nieuwste schrijver over dit onderwerp heeft zeer dui- delijk den oorsprong des gevoelswortels van den quiiitus uit dezelfde streng, waaruit de achterste wortels der spi- naalzenuwen ontspringen , afgebeeld ; den bewegingswortel laat hij tusschen de vezelen der Vaj'ohhvLV^ te voorschijn treden , even als of zij uit dien tractus kwame , welke tot aan het hersenbeen voortgaat. Vgh Langenkerk Icones andtom, neurologe Fase. I. ‘ Tab'* XXVIIL XXXI, 3 Men vindt ze bij alle dieren , van het kruipend s(‘,hep- sel {*) tot aan den mensch , zij nemen steeds in eene zij- delingsclie rigting , nimmer in de lengte haren loop naar de regelmatige afdeelingen des iigcliaams , en zijn tot ge- waarwording en beweging bestemd» De overige zenuwen noem ik ter onderscheiding onre- gelmatige zenuwen. Zij kenmerken zich door eenen een- voudigen wwtel, d, i. een’ wortel, welke slechts uit ééne streng des ruggemergs zijnen oorsprong neemt. Baar loop is onregelmatig, zonder die ^symmetrie , w'elkè de eigen- schap der andere klasse is. Zij zijn aan deze toegevoegd en beantwoorden aan het getal en de ingewikkeldheid van toegevoegde organen. Het derde , vierde en zesde paar derzelve zijn voor het oog bestemd ; het zevende voor het gelaat ; het negende voor de tong ; de vagus voor strot- tenhoofd , hart , longen en maag ; de accessoriits Vöor de schouderspieren ; de 'phrenicus vcor het -middelrif ; de respiratorius extermis voor de buitenzijde der borst. De- ze hebben , meti uitzondering der beide laatste , wier wor- tels zich niet bepaaldelijk laten onderscheiden , eenvoudige (*) Deze uitdrukking zal als onsysthematisch worden hetigt , en desnietterain is zij Yolkoinen juist. De noodzakelijkheid eener overeenstemming in de bewegingen des romps en der voeten vereischt symmetrie in de inrlgtiug van het ze- nuwstelsel. Heeft een dier geene voelen of plaatsvervan- gende deelen , dan mist hetzelve ook een symmetrisch zenuwstelsel» Beschouwen wij de noodzakelijkheid der overeenstemming in de bewegingen der handen en voe- ten of de vier extremiteiten der dieren, hoe ieder been zich niet op zich zelf beweegt, maar eene veieeniging der be- wegingen in de ledematen hij stappen, draven, galoppe- ren enz, plaats heeft, zoo zien wij wel in, dat het spier- stelsel door middel eener lenglestreng van zenuvvzelfstan- digheid en gelijkvormige zgdelingsche uitstralingen moet worden vereenigd. 35 ^vortels of bondels, die slecht^ uit édne riiggemergsstreng te voorschijn treden , en onderscheiden zich op deze wij- ze van de vijfde hersenzenuw en van de dertig spinaal- zenuwen. — Als oorzaak der schijnbare verwarring in deze klasse der onregelmatige zenuwen erkennen wij hoofd- zakelijk de ingewikkeldheid der ademhalingswerktuigen en de menigvuldigheid der verrigtingen , w^elke deze toestel by hoogere dieren te volbrengen heeft. De lezer zal zich , hoop ik , overtuigen , dat dit stel- sel 9 waarvan de eerste en tweede plaat eene aanschou- welijk voorstelling geven , niet alleen eene volmaking der Physiologie Iaat verwachten , maar ook in de praktische ontleedkunde de kennis der zenuwen aanmerkelijk gemak- kelijker zal maken. Willis stelsel biedt, in weerwil van den schijn van orde , groote verwarring aan ; w ant zenu- wen met de verschiilendste verrifftin^en worden te zamen- U O gevoegd. Waarlijk, zoolang zoodanig stelsel met wordt bestreden, kan de Neurologie op geenerlei voortgang hopen. AA. BB. CC. 1.1. Takken des vijfden paars of van den trigeminus , welke aan de vereenigingsplaats der groote en kleine bersenbeenen met tw^ee afzonderlijke wortels ontspringt , waarvan de achterste met een ganglion voorzien is. De takken des vijfden paars verdeden zich in ’l algemeen over den schedel en het aangezigt ; doch de voorste wortel gaat enkel in den derden stam over. 2. 2. Takken der suhoccipitaahQnxxsyQii met dub- bele wortels en gangliën aan de achterste wortels. 1 > Buggern erg. 3^ 36 3. 3, Takken def ,vier onderste nekzenuwen en der eerste rugzenuw, welke de zenuwenvlecht vor- men en ten opzigle van haren oorsprong met den quintus en den suboccipitalis overeenkomen. 4, 4, 4. 4. Takken der rugzenuwen. 5. 5. Lendenzenuwen. 6. 6. Heiligbeenszenuwen. f 37 OVER DE ONREGELMATIGE ZENUWEN, F' erklarmg der tweede •plaat. Het derde , vierde , zesde en negende paar werden door mij lot de onregelmatige zenuwen gebragt , wijl hun de dubbele wortels en het ganglion ontbreken , waar- door zich de 31 paren regelmatige zenuwen onderscheiden. Het verstrekte mij tot geen gering genoegen te ontw^aren , waarom deze zenuwen slechts eenvoudige wortels hebben en den gevoelswortel missen , omdat namelijk die deelen , in welke deze zenuwen verspreid zijn, tegelijk door het vijfde paar , de bron der sensibiliteit , verzorgd -worden , zoodat , indien niet reeds de bewijzen uit de anatomie en de uitkomsten der proefnemingen voor de juistheid onzer verdeeling voldoende waren, deze bijzonderheid, datgee- ne zenuw , welke naar een reeds van den quintus voor- zien deel gaat , eenen sensitieven wortel bezit , beslissend zoude zijn. Bij de beschouwing van die onregelmatige zenuwen , welke voor de ademhalingsorganen bestemd zijn , bieden zich ons de volgende opmerkingen aan. De aanblik van eenen mensch of een dier , vooral in den toestand van opgewekte werking , of onder den invloed van eenigen hartstogt , overtuigt ons , dat de van het ademen af- hankelijke bewegingen zich bijna over het geheele ligchaam uitstrekken , ofschoon dan ook voornamelijk over de borst , den hals en het gezigt. Verder merken wij op , dat ge- 38 durende de on^iliekewrige werking der ademhaling de- zelfde spieren in werking zijn als bij de willekeurige. Dit blijkt niet alleen bij het rustig ademen, maar ook bij het hoesten , niezen , schreijen j lagchen ^ spreken ^ slokken en braken , welke gezamenlijk toestanden zijn , die door de ademzenuwen en spieren veroorzaakt worden. Bij ie- dere inspanning , de eenvoudige willekeurige bew eg mg uitgezonderd 5 zien wij de ademoiganen krachtdadig me- dewerken , en zelfs bij lang voortgezette of hevige wille- keurige inspanningen vloeijen de instinctmatige bewegin- gen met de willekeurige zamen , en de werkzaamheid des ligchaams wordt algemeen. In de klasse der respiratorische bewegingen moet men twee soorten onderscheiden: eerstelijk de onwillekeurige of instinctmatige; ten anderen, diegene, welke eene werking der willekeur vergezelt. Den toestand van af- wisselende w^erkzaamheid en rust bij het instinctmatig a- demhalen in den slaap zijn wij ons bewust, en proeven hebben geleerd., dat de bedinging dezer werkzaamheid van de hersenen onafhankelijk is. Yaii den anderen kant zien wy de respiratorische werking, als eene Avillekeurige , andere handelingen voltooijen , b. v. het spreken of rui- ken , en ik gis , dat het deze zamengestelde w'erkzaamheid der ademw'erktuigen is , welke eenen zekeren graad van gecompliceerde orde in het lespiratorisclie zenuwstelsel noodzakelijk maakt. De zamenloop van zenuw'en van ver- schillende stelsels wordt noodwendig voor verrigtingen , w'elke zich bij den eersten oogopslag als eenvoudige hande- lingen van den wil voordoen. Een voorbeeld zal het gezegde duidelijker maken. — Letten wij op, hoe bij het eten en drinken de vereeniging van drie krachten : van het gewaarwordingsvermogen , van de willekeurige spierbeweging, en van de werking der respiratorische spieren vereischt wordt. 