Geschiedenis van het buddhisme in Indië
Het kan niet betwist worden dat de haarrelikwieën altogether aanspraak kunnen maken op een enkelmoedig hoog ouderdom, want ze zijn aan beide afdeelingen der Kerk gemeen. Zoo weten we dat een handvol haar, indertijd door de Heer op Ceylon aan Sumanas, de vorst der goden, geschonken werd, en door deze bewaard in een gouden kistje, besloten in een Stûpa van saffier. In Noordelijk India konden ten tijde van boven genoemde pelgrim Kanauj, Oudhe, Kaucâmbî, Srughna, het land der 1 D. I., 80. 3 Mahâ-W. 1, 4; Lalita-W. 500. 3 Mém. I, 33. * Namelijk pij of rok, overkleed of buis, en Sankakshikâ, vermoedelijk een schoudermanteltje. Van zijn onderkleed wordt niets gezegd, doch het is te begrijpen dat hij dat behield, omdat de Buddhistische monnik niet naakt mag loopen. In allen gevalle trok hij zich, zooals wij ons plegen uit te drukken, tot op het hemd voor hen uit. 5 Mahâvansa 4. DE SANGH A. 129 Wrijst, enz. op het bezit van haren en nagels des Tathâgata's bogen: al die relikwieën waren bevat in Stûpa's, waarvan een, die te Kanauj, bepaaldelijk als wonderdadig bekend stond: als een zieke met levendig geloof, eerbiedig het heiligdom omwandelde. Faalde het nooit of hij herkreeg gezondheid en levenslust. De voornaamste reliën zijn die welke carrière's genoemd worden; het zijn de beenderen en andere beenachtige overblijfselen van een lijk na de verbranding. Onder deze nemen de ashoarden des Tathagata's een hooge plaats in. Van de vier wordt er één bij de goden vereerd, een andere bij de Nāgas of Nixkers, de derde werd overgebracht naar Gandhara in het noordwesten, de vierde naar Kalinga in het zuiden. De twee eersten hebben geen geschiedenis, van de derde is weinig te vertellen; daarentegen is de laatste des te rijker geweest aan lotgevallen. Aan de oude geschiedenis van deze is een hele kroniek gewijd, Dalada-wansa, d.i. Kroniek van den tand, getiteld. Dit geschrift, dat omstreeks 310 na Chr. in het Oudsinghalees opgesteld en tegen het jaar 1200 in het heilige Pali overgezet is, onder de titel van Dathadhātu-wansa, d.i. Kroniek van de tandreliek, bevat een vrij uitvoerige geschiedenis, waarvan wij het beloop hieronder mededeelen. Sedert een achttal eeuwen had de heilige tand te Dantapura, de hoofdstad van Kalinga, ongestoord gerust, toen Keizer Pāndu, die te Pātaliputra verblijf hield, zich te kwade ure door de brahmanen liet overhalen de eerwaardige relikwie uit de weg te ruimen. Hij had namelijk van de brahmanen vernomen dat zijn vassal Guhaciwa een stuk been De naam betekent Tand- of Ivoorstad, en komt, voor zoover wij weten, alleen in Buddhistische bronnen voor. De gewone naam der hoofdstad is Kalinga-nagara of Kalingapatnam; synoniem daarmede is de hedendaagse naam Kalingapatam. Van zulk een vorst te Pataliputra in de Zeveneens komt niets van elders bekend. Vereerde, waarop hij een leger naar Kalinga liet oprukken om zich van vermeld stuk been meester te maken. De troepen die uitgezonden waren, benevens den legeraanvoerder, wel verre van den tand te deren, bekeerden zich tot het alleenzaligmakend geloof van den Buddha. De Keizer gaf nu bevel de reliek, die naar zijn residentie vervoerd was, in een gloeiende oven te werpen, doch zie, een watertoos kwam uit de vlammen te voorschijn met den tand, die onbeschadigd in haar kelk rustte. Men poogde daarop den tand op een aanbeeld tot gruis te verpletteren; te vergeefs. Men wierp hem in een riool; met geen ander gevolg dan dat die vergaderbak van vuilnis vervuld werd van een zoete geur als van de bloemen des hemels. Om kort te gaan, de relikwie verrichtte zo veel wonderen, dat het hardnekkige gemoed van Keizer Pându voor zachter indrukken vatbaar werd en hij zich tot het ware geloof bekeerde. De tand werd in triomf naar Dantapura teruggebracht. Na een mislukte poging van de vorsten van Crâvasti om hem gewelddadig te ontvoeren, werd hij in de beginnen der 4de eeuw van onze jaartelling naar Ceilon overgebracht, en wel door de dochter van bovengenoemden vorst Guhaciwa van Kalinga. — Tot zo ver de Kroniek. Een eeuw na de overbrenging der relikwie zag Fa Hian haar in de kapel waar ze nog heden ten dage bewaard wordt. Het was toen ter tijd gewoonte eens in 'jaar, in het midden der 3e maand, een groote processie te houden ter ere van den tand, waaraan leeken en geestelijken om strijd godsdienstige eerbewijzen brachten. In de 14e eeuw werd de relikwie ontvoerd naar het vaste land, doch kort daarna teruggehaald door Parâkrama-Bâhu IV. In 1560 viel de tand in handen der Portugeezen, die hem verbrandden, ofschoon de Singhaleezen dit feit ontkennen, en beweren dat hij toen ter tijd verborgen was en daardoor aan het gevaar ontsnapte. Bij de inneming van Kandy door de Engelschen in 1815, maakten deze zich van de kostbare relikwie meester. In de opstand van 1818 raakte ze zoek, werd echter na de demping der onlusten weer teruggevonden. DE SANG HA. 434 teruggevonden in ’t bezit van een geestelijke en naar de oude plaats in de kapel teruggebracht. Van toen af tot in 1847 heeft het Engelsch bestuur de reliek onder zijn ambtelijke hoede genomen en zich zelfs met de zorg belast ze nu en dan den volke te laten vertoonen. Deze van regeeringswege verordende tentoonstelling van een onchristelijke reliek in sommige kringen ergernis wekte, besloot men eindelijk haar aan de inlandsche geestelijkheid terug te geven. Deze beroemde relikwie van de Tathagata, welke door de Kandische heerschers beschouwd wordt als het palladium van hun land, is een stuk geelachtig ivoor, iets gebogen, twee duim lang, en van onderen een duim in doorsnede. Het wordt bewaard in een heiligdom behorende bij ’t paleis der vroegere heerschers van Kandy, in een kapelletje welks wanden met gouden stoffen en prachtige shawls bedekt zijn. Op een zilveren tafel staan zes Stûpavormige reliekkokers, die in elkaar besloten zijn en waarvan de buitenste, uit zilver, meer dan vijf voet hoog is. In de binnenste ligt de tand. De buitenste is prachtig versierd met gouden sieraden en juwelen van allerlei soort. De berichten over den hondstand die aan ’t land van Gandhara ten deel viel, zijn uiterst schraal en verward. Fa Hian gewaagt van een tandreliek welke te Nagara of Nagarahara, niet ver van ’t hedendaagse Jelalabad, in een Stûpa bewaard werd, en het is niet onmogelijk dat dit de bedoelde hondstand geweest is, hoewel de stad eigenlijk niet tot Gandhara behoorde, althans toen niet. Hoe het zij, een paar eeuwen later was ook deze relikwie verdwenen, want Hiuen Tsang getuigt dat men in zijn dagen te Nagara de overblijfselen aantrof van eenen oude Stûpa, welke volgens de overlevering eenmaal eenen tand van Buddha bevatte. De tand, die zich evenzeer onderscheidde door bijzondere grootte als door pracht, was er niet meer; waar hij gebleven was, schijnt men niet meer te weten. Aangezien danta zowel stand als ivoor betekent, steekt er in ’t geheel geen bedrieg in — naar de letter — het voorwerp ven tand te noemen. Men weet dat de Bodhisattva als olifant de zijde zijner moeder binnendrong. Oorspronkelijke tekst: Oz 132 DE SANGHA, niet geweten te hebben, hetgeen niet pleit voor overgroote belangstelling van de zijde der ingezetenen in het lot van een zoo zeldzame reliek. ! De geleerden hebben de vernuftige gissing gewaagd, dat de zoo spoorloos verdwenen tand dezelfde geweest is als die welke in den jaar 530 na Chr. door een Perzisch gezantschap den Keizer van China ten geschenke werd aangeboden. Hij had de lengte van 1½ duim, was geelachtig wit van kleur, en verspreidde eenen buitengewouden glans, welks tint zich in de loop van de dag wijzigde. De toevloed van gelovigen, die elken dag toestroomden om bloemen te strooien en reukwerk te branden, was zoo groot, dat men zich genoodzien had gezien om de toegang te beperken en die slechts open te stellen tegen betaling van één goudstuk, hetgeen iedereen dan ook met plezier er voor over had. Aan die uitnemende relikwie knoopte zich een lange legende vast, die Huen Thsang niet verzuimd heeft aan de vergetelheid te ontrukken. In de dagen van vroeger, toen het ras der Kilo-to de Wet van Buddha in Kashmir verdrukte en de geestelijken verdreef, vluchtte een der monniken naar Indië. Inmiddels hoorde de Koning van Hematâla in Tocharistan, met niet geringe verontwaardiging, welke gruwelen de kloe tegen het geloof bedreven hadden. Brandende van begeerte om de onverlaten te straffen, rukte hij aanstonds met een legermacht van tien duizend man op, besloot echter tevens, ten einde zijn kansen van slagen te vermeerderen, tot een welbedachte krijgslist de toevlucht te nemen. Hij vermomde zich dus als koopman en voerde eenen schat van kostbaarheden met zich, onder voorwendsel die aan den trotschen heerscher van Kashmir te willen aanbieden. Deze, die weldra tijding hiervan ontving, was uitermate verheugd en zond zijn ministers DE SANGH A. 133 Om den gewaanden koopman plechtig in te halen. De vermomde vorst van Hematalla verscheen voor den troon van den Ki-li-to, en terwijl hij daar stond, in de volle majesteit zijner indrukwekkende gestalte, en de bitterste verwijten richtte tot den geweldenaar, werd deze door zulk een hevigen schrik bevangen dat hij als levenloos ter aarde stortte. Fluits hieuw hem de held uit Hematalla met éénen slag het hoofd van den romp, en zich toen tot de omstanders wendende, riep hij uit: Ik ben gekomen om de onverlaten die de religie van Buddha wilden uitroeien te straffen, doch ulieden stel ik voor die wandaad niet aansprakelijk; alleen uw koning was er verantwoordelijk voor. Weest dus gerust; ik zal mij vergenegen met de verkeerde raadgevers, aan wiens snoode inblazingen de koning maar al te gewillig het oor leende, te verbannen; de overigen zal ik met vrede laten. Na de uitroeiing der Kili-tos liet de koning een klooster bouwen en riep de verjaagde geestelijken in het land terug. Bovenvermelde monnik, die naar Indië gevlucht was, vernemende dat de vrede in Kashmir hersteld was, haastte zich zijn staf op te nemen en den terugtocht naar zijn vaderland te aanvaarden. Onderweg had hij een zonderlinge ontmoeting: een troep olifanten kwam luid brullende op hem af, zodat de man uit angst in eenen boom klom. Het baatte hem weinig; de olifanten rukten den boom omver, en een hunner plaatste den monnik op zijn rug en voerde hem verre weg, totdat men in een groot bosch kwam, waar “een gewonde olifant lag. Bij deze gebracht, bespeurde de geestelijke dat een stuk bamboe in 't vleesch van ’t dier gedrongen was; vaardig trok hij het spitse hout uit en verbond de wonde met lappen, die hij van zijn gewaad afscheurde. Daardoor voelde de gewonde zich aanmerkelijk beter; de hevige pijn bedaarde en de lijder kon zich verkwikken door een weldadige rust. Den volgenden morgen bijverden zich de andere olifanten te toonen hoe dankbaar zij den monnik voor zijn hulp waren: zij brachten hem de lekkerste vruchten, en toen hij gegeten had, bracht een der olifanten aan den gewonden een gouden kistje, dat deze zich haastte den monnik aan te bieden. Voor dat de geestelijke nog de gelegenheid had om het kistje te openen, namen de olifanten hem beurtelings op den rug en voerden hem zodoende naar zijn vaderland. Bij de opening van het kistje bleek het dat de tand van de Buddha er in lag. Zoo kwam de relikie in Kashmir. DE SANGHA. Een geruimen tijd na deze gebeurtenis, niet lang vóórdat de Chineesche reiziger Koning Harsha, anders genaamd Çilâditya, te Kanauj bezocht, was deze vorst in het bezit der onwaardeerbare reliek gekomen, en wel op deze wijze. Hij was naar de Kashmirse grenzen getrokken met het vrome oogmerk om den heiligen tand te aanschouwen en te vereeren. Hij verzocht vooraf beleefdelijk vergunning om zulks te doen, doch vonden de lieden van Kashmir niet genegen om hem die gunst toe te staan. Zij gingen in hun gierigheid zelfs zóó ver, dat zij de reliek verstopten, tot dat de koning van het land, die de macht van Çilâditya vreesde, den tand weder liet opsporen en aan den vorst van Kanauj afstond, die met rechtmatige fierheid den kostbaren buit naar zijn hoofdstad meevoerde. Een andere Buddha-tand bevond zich in de eerste helft der 7e eeuw te Bamian, waar ook de tand van een ongenoemden Pratyeka-buddha werd getoond. Dit laatste voorwerp was, in zeker opzicht, het merkwaardigste van de twee, omdat het niet minder dan 5 duim lang en 4 duim breed was. Het Nieuw Klooster (Nawa-Sangharâma) te Balkh bezat een der voortanden van den Tathagata; en in Kapiga aanschouwde Hiuen Tsang eenen melktand van den Bodhisattva uit diens kindsheid. Weinig plaatsen konden op het bezit van zoveel en zodanige rare voorwerpen bogen als de streeks Nagarahâra, ten zuiden van den Kabul-stroom. Op eenigen afstand van de hoofdstad, te Hidda, was er een Stûpa, die gemaakt was uit zeven kostbare zelfstandigheden en het been. 2. Voy. des Peuples B. I, 70, 374, 65; II, 53. DE SANGHA. 135 Van de schedelkruin van de Tathâgata's bevatte. Dit been, dat van voet tot duim in omtrek was, was geelachtig wit van kleur, en vertoonde nog duidelijk de gaatjes der haarwortels. Een bijzondere eigenschap van deze reliek was, dat ze kon gebruikt worden als graadmeter van iemands zedelijk staat. Om hiervoor te dienen, behoefde het been slechts een hoogst eenvoudige kunstbewerking te ondergaan, daarin bestaande dat men een stuk week pleister met welriekend poeder bereidde en daarmee een afdruk van de reliek nam. Als naarmate van den hogere of lageren graad van iemands zedelijke verdienste vertoonde zich dan een verschildend beeld. In twee andere reliekkapellen, ook van zeven kostbare zelfstandigheden gemaakt, in datzelfde oord, bewaarde men een ander stuk van het schedelbeen, alsmede de oogappels van den Tathâgata, welke zoo groot waren als een mangovrucht. Daarenboven bezat men daar nog ettelijke andere heilige voorwerpen van de derde soort, die later te spreken zullen komen. Onder de talrijke gedenkstukken van gewijde aard, waarmee het land van Nagara zoo rijk gezegend was, nam het kruinbeen ontegenzeggelijk de hoogste plaats in, en genoot dienovereenkomstig de hoogste vereering. De koning van het land — zegt Fa Hian — wist dit pronkstuk op den rechten prijs te stellen en uit vrees dat het been mocht gestolen of door een onecht fabricaat vervangen worden, had hij acht personen van de deftigste families uit de stad aangesteld om elken nacht de deur van de kapel te verzegelen. In den vroegen ochtend plegen de acht kerkmeesters om zich te overtuigen of het zegel, dat ieder hunner den 1 De zoogenaamde Ushnisha, een van de 32 kenmerken van den Grooten Man. Elders beschrijft Hiuen Thsang (Mém. II, 142) het als een vleesvinger kegel op de kruin, doch daar er in één adem wordt bijgevoegd dat een Buddhabeeld op die gewaande kegel een diamant vertoonde, kan de Ushnisha oorspronkelijk wellicht een stuk been geweest zijn. 3 Voy. des Pel. B. II, 102. 3 Voy. des Pel. B. I, 77; II, 102; wellicht is bedoeld een mangopalm; dat zou reeds kolossaal genoeg zijn. Travels 41. 136 DE SANGHA. vorigen avond aangehecht heeft, nog ongeschonden is. Zij ontsluiten daarop de deur, wassen hun handen met welriekend water, en halen het Buddhabeen voor den dag om het op een hoogen troon te leggen, welke buiten de kapel is opgericht. Op den troon staat een ronde tafel uit zeven kostbare zelfstandigheden, die een kristallen stolp draagt. Nadat de reliek onder de stolp geborgen is, bestijgen enige beambten, die aanbesteld zijn om op de groote trom te slaan, den schelpbazuin te blazen en de bekkens te doen klinken, eenen hoogen toren. Op het hooren van het door hen gegeven sein begeeft de koning zich naar den Vihara om daar bloemen en reukwerk te offeren, en in aanbidding voor de reliek zijn hoofd in ’t stof te buigen. Elken morgen verricht de vorst eerst op deze wijze zijn devotie alvorens zich aan de regeringzaken te wijden. Zijn voorbeeld wordt gevolgd door de burgers en edellieden, die eerst regelmatig hun reliekdienstplichten waarnemen voordat zij aan hunne gewone bezigheden beginnen. Het schoone Ceilon verheugde zich reeds lang in het bezit van gewijde beenderen, eer dat de tandreliek naar het eiland werd overgebracht. In de eerste plaats moet melding gemaakt worden van den halswervel des Tathâgata's, welke been de Pater Sarabhu zelf indertijd van den brandstapel medegenomen en naar Ceilon vervoerd had. Dit feit is des te merkwaardiger, omdat de leer van den Buddha eerst 250 jaar later daar te lande is ingevoerd. Dezelfde Sarabhu liet ook te Mahiyangana eenen Stûpa voor de reliek oprichten, 42 voet hoog. Later werd over die Stûpa eene andere, 30 voet hoog, gebouwd door Abhaya, een jongeren broeder van Koning Dewânâmpriya Tishya, en eindelijk een derde, over den tweeden heen, van 80 voet hoogte, door Dushta-Gâmani. Hiermede vertalen we het Skr. Sthavira, Pali Thero, d.i. Senior. De termen 'priester' en 'onderling', ofschoon in etymologische waarde hiermede gelijkstaande, zouden wegens de uitbreiding en wijziging die ze in betekenis ondergaan hebben, tot misvatting aanleiding kunnen geven. De oudere kroniek Dîpawansa, welke tusschen 300 en 430 moet geschreven zijn (vgl. Prof. Oldenberg’s voorrede op zijn uitgave bl 9), meldt niets van Sarabhu, noch van de reliek. De Sangha A. 137 reeds sedert de dagen van Asoka - zeggen de kronieken - bezat. Ceilon ook het rechter sleutelbeen van de Tathagata. Het bevond zich oorspronkelijk in het Kruinjuweel-heiligdom in het paradijs der goden, doch toen Mahendra, de apostel van Ceilon, de priesterleerling Sumanas naar de hemel had afgevaardigd om een of andere kostbare reliek te verzoeken, was Indra, de koning der goden, welwillend genoeg geweest om het sleutelbeen af te staan. Verder was er een geheele Drona vol beenderen in eenen Stupa te Ruanwelli, het oude Hemavati, een bijzonder heilige plek, omdat ze indertijd door Gautama Buddha en diens voorgangers bezocht was geweest. Aan wiens tussenkomst men de aankomst van die Drona te danken had is niet zeer duidelijk; de waarschijnlijkste opvatting van de verwarde berichten is deze, dat Asoka ze aan Sumanas, de afgevaardigde van Mahendra, afstond; in allen gevalle gaf Asoka enige beenrelieken. Van de oudere Tathagata's is, zooals te verwachten was, weinig bewaard gebleven. Alleen het volledige gebeente van Kācyapa-Buddha lag onder eenen toren bij Crāvasti begraven. Veel talrijker zijn de overblijfselen van jongere Heiligen, zooals de Discipelen en navolgers van de Meester. Te Vaishali wees men Fahian eenen toren, waaronder de helft van Ānanda’s lichaam rustte, terwijl de andere helft in Magadha bewaard werd. De stad Mathura bezat Stupas opgericht aan de nagedachtenis van Ānanda en Maudgalyāyana, van Puṇya-Maitrāṇīputra, van Upāli, Ānanda en Rāhula, wier beenderen aan die gebouwen de vereiste wijding gaven. Van deze heiligdommen werd dat van Ānanda bijzonder door de nonnen geëerd. De nagels en de Travels in India 96, 100. De reiziger verzuimt niet mee te delen dat Ananda zelf de verdeling der twee lichaamshelften bewerkte. De geschiedenis wordt ook verhaald in Taranatha’s Geschiedenis van de Booddhisme. Toen namelijk de Heilige, na op een eiland midden in de Ganges 500 wijzen bekeerd te hebben, stierf, werd zijn lijk door zelfontbranding verteerd en viel als een bol van edelsteen in 2 helften, welke door de golven naar de beide oevers dreven; de ene helft kregen de bewoners van Vaishali, de andere kwam in bezit van Ajatashatru. DE SANGHA. Baard van den kerkvader Upagupta, een leerling van Çânawâsa, werden in diezelfde stad vereerd. Ook vond men er eenen Stûpa gewijd aan de relieken van den Bodhisatwa Mâjuscî en van andere Bodhisatwa’s, die niet met name genoemd worden. Het geheele lichaam van Kâçyapa den Grooten rustte in een diepe kloof van den berg Kukkutapâda. Een Stûpa in een bosch van Konkan bevatte de relieken van Crutankâti. De alleroudste, en in zoverre vermeldingswaardige relieken zijn die welke de bewoners van ’t eiland Ramri aan de Arrakansche kust beweren te bezitten. Het zijn overblijfselen van het lichaam van den Buddha vóórdat hij als Gautama Buddha op aarde verscheen en in de gestalte van een vogel of viervoetig dier in de wereld leefde. Zeker is het dat men in de overblijfselen van oude Buddhistische tempels op het eiland zulke heilige voorwerpen in den vorm van veêren, haren, knoken, enz. heeft aangetroffen. Wel is waar ontkennen de Singhaleezen de echtheid der relieken, maar dat kan eenvoudig een gevolg van afgunst wezen, en het is belachelijk te beweren dat die stoffelijke voorwerpen uit de vorige existenties van Gautama een greintje minder authentiek zijn dan de 550 Jâtaka’s zelven. Aan het bestaan der veêren enz. kan niet getwijfeld worden, evenmin als aan het bestaan van zekere puinhoop op een plek waar eens het wijdvermaarde Kapilavastu heette gestaan te hebben. Als nu uit het voorhanden zijn van zulke puinhoop, die Fa Hian en Hiuen Thsang met eigen ogen gezien hebben, de geloofwaardigheid der overlevering omtrent de Cakyas enz. wordt afgeleid, is het moeilijk te zien hoe men aan de eerwaardige overlevering der bewoners van Ramri, die dan toch ook de overblijfselen van onloochenbaar lichamelijke voorwerpen toonen, met goed fatsoen kan twijfelen. Wellicht zal de Europese kritiek, die in staat is of meent te zijn, een historische kern in de levensgeschiedenis van de Buddha van het loopende tijdperk te ontdekken, eenmaal ook de echte van de nagemaakte en de apocryphe relieken weten te onderscheiden. 3. HEILIGDOMMEN, BENAMINGEN EN SOORTEN VAN GEBOUWEN. STUPAS; HUN KARAKTER EN OORSPRONG. VERMELDING VAN DE BEROEMDSTE GEBOUWEN VAN DEZE SOORT. UITKOMSTEN BIEDEN OPGRAVINGEN VERKREGEN. De meest algemene naam voor heiligdom is Caitya. Men verstaat daaronder niet alleen gebouwen, maar ook heilige boomen, gedenksteenen, beelden, godsdienstige opschriften, gewijde plekken. Alle gebouwen die als heilige gedenkteken beschouwd worden mogen Caitya’s heeten, al dragen ze naar gelang van de soort waartoe ze behoren nog een anderen naam. Omgekeerd is niet elk Caitya een gebouw. De meest gewone benamingen voor verschillende soorten van gewijde bouwwerken zijn, bij de Buddhisten: Stûpa en Vihâra, welke laatste term, gelijk we reeds gelegenheid hadden om op te merken, zoowel een klooster als een tempel met Buddhabeeld aanduidt. Het onderscheid dat de Nepaleezen maken tusschen Vihâra en Caitya is min of meer willekeurig en berust daarenboven op een verwarring van verschillende soorten van heilige gebouwen. Zij noemen een heiligdom van een Buddha of de 5 Dhyâni-buddha’s, hetwelk den vorm heeft van eenen hoop rijst: Caitya, en de heiligdommen of tempels aan Sakyamuni en de zes overige Mânushi-Buddha's, of andere heiligen gewijd: Vihâra's. De laatsten heeten bij hen ook Kûtâgâra’s, d. i. torens, belvédères, hoewel zulke torens meestal slechts een onderdeel van de Vihâra’s uitmaken. In het midden van de Vihâra's is er soms een Caitya, of anders een Kûtâgâra. Uit deze gegevens mag men afleiden dat de Kûtâgâra's niets anders zijn dan torens, belvédères, hoewel zulke torens meestal slechts een onderdeel van de Vihâra’s uitmaken. In het midden van de Vihâra's is er soms een Caitya, of anders een Kûtâgâra. zijn dan reliquien of Prasada's, althans in vorm, en dat de Caitya's het voorkomen van ware Stupa's hebben. De reden dat men in Nepal den term Stupa vermeden heeft, is waarschijnlijk deze, dat in de orthodoxe voorstelling elke Stupa relieken behoorde te bevatten, waarvan bij gebouwen ter ere van Adi-buddha geen sprake kon wezen. De afbeeldingen en beschrijvingen der oude Caitya’s in Nepal laten in duidelijkheid niets te wensen over en stellen de vormelijke identiteit van den Stupa en den Caitya in ’t helderste licht. De Caitya, zegt de grootste kenner van ’t Nepalees Buddhism, schijnt de enige uitsluitend Buddhistische tempelvorm te zijn. Het bestaat uit een solide halfrond, waarboven meestal een trapvormig oplopende kegel of pyramide met vier zijden uitsteekt. De trappen of verdiepingen van den kegel of de pyramide zijn dertien in getal en moeten de dertien Bodhisattva-hemelen der Buddhistische cosmografie vertegenwoordigen. De kegel of pyramide loopt uit in een palus, die veel gelijkenis heeft met een lingam, en gewoonlijk een zonnescherm boven zich heeft. Dit gedeelte van den bouw stelt den Akanishtha-hemel, den hoogsten, die van Adi-buddha, voor. De vijf speeken zijn een zinnebeeld van de verblijven der 5 Dhyani-buddha's. Tusschen het halfrond en den kegel of de pyramide is er een korte vierkante hals, waarvan elke zijde een paar oogen, het zinnebeeld van alwetendheid, vertoont. Het halfrond heet de garbha; de hals gala; en de kegel of pyramide cándāmani (kruinjuweel). Men behoeft deze beschrijving slechts te toetsen aan de afbeeldingen van de oudste en eenvoudigste Caitya's in Nepal, bijv. van den Matirâjya bij Patan, en aan de vereisten van de meest orthodoxe Stupa's, om te zien dat ze volledig overeenstemmen. Dit is niet de eenvoudigste vorm; zie bijv. de afbeelding van den Matirâjya-Caitya in Dr. D. Wright History of Nepal, Pl. X; vgl. Pl. IV en IX, waar meer samengestelde top-stukken voorkomen. Wright Hist. of N. p. 16 zegt: A huge Buddhist temple of the most primitive description. This temple is merely a mound or dome of brickwork, covered with earth. There is a small shrine at each of the cardinal points; and on the top what looks like a wooden ladder. DE SANGHA. 141 volkomen overtuigd te zijn dat de Nepaalse Caitya's vormelijk Stûpa's zijn van het allerzuiverste gehalte. Al is de hier gekenschetste Caitya een ware Stûpa, het is daarom nog geen Dagob, indien men aan dezen term den zin hecht die de kerkelijke kunsttaal er aan toekent. Want de Dagob, Dhâtugarbha, heet zoo omdat hij »relieken in zijn schoot bergt.” Doch dhâtu betekent in de taal der menschen in ’t geheel niet reliek, dan bij wijze van allegorische aardigheid; het is een element, en de dhâtugarbha is dus iets wat de elementen in zijn schoot bergt. Alles wel beschouwd, hadden de Nepalezen hun Caitya’s gerust Dhâtugarbha's kunnen noemen. Want de eigenlijke Dhâtugarbha van Âdi-buddha, anders genoemd Brahma, de Schepper, is het Brahmaanda, het alle elementen omvattende wereld, hetwelk door den horizon in twee halfronden gedeeld wordt. Dat is de echte Dhâtugarbha; al het andere is namaak. In euhemeristisch-buddhistische zin zijn de meeste Stûpa's Dagobs, omdat ze relieken van grootere of kleinere heiligen bergen. Daar zulk een heiligdom dhâtu's bergt, kan het in zijn geheel een Dhâtugarbha heeten, zodat Dagob en Stûpa, Pali Thûpa, als synoniemen voorkomen. De Dagob in engere zin is dat gedeelte van den Stûpa, hetwelk de relieken bevat, de arca. In ’t algemeen kan men de Dagobas kennisketsen als gewijde Boeddhistische bouwwerken, nu eens geheel dicht en gevuld, dan weer met een grote of kleinere lege ruimte, die bij sommige voor goed toegemetseld of op andere wijze gesloten, geheel ontoegankelijk was, bij andere door deuren den toegang tot het inwendige vrij liet. Een ander onderscheid Niet alle Stupas zijn Dagobas, want verscheidene waren opgericht eenvoudig ter herinnering aan een of andere belangrijke gebeurtenis welke op de plaats waar de Stupa verrees geacht werd voorgevallen te zijn. Zoo was er een Stupa op de plek waar de Meester voor het eerst het rad des geloofs in beweging had gebracht, dicht bij Benares; niet ver daarvan stond een andere, daar waar 500 Pratyekabuddhas gezamenlijk het Nirvana waren ingegaan; Voy. des Pèl. B. II, 355, vg. De volgende beschrijving is nagenoeg letterlijk overgenomen uit den door Dr. Leemans bewerkten toelichtenden tekst bij het plaatwerk Boro-Boedoer op het eiland Java, bl. 386. DE SANGHA. toonde zich in een verschil van vorm en versiering, in de uitgebreidheid van ’t hoofdgebouw of in het aantal der bijgebouwen, en in de plaatsing van den Dagob als afzonderlijk op zichzelf staand gebouw in de open lucht, of binnen eenen opzettelijk tot dat doel en dan meestal in de rots uitgehouwen tempel. Alle vormen, ook de meest gewijzigde en verstre afwijkende, kunnen door onderlinge vergelijking zonder moeite tot den oorspronkelijken worden teruggebracht, en dan of aan den omtrek van een halve kogel, of aan dien van den kegel nader bij komen. In het laatste geval krijgt men den overgang tot den pyramidevorm, in het eerste die tot den koepel of de klok. Over de oorsprong der Stûpas weet de legende hoogst belangrijke bijzonderheden te vermelden. Kort voor het Nirvana openbaarde de Meester aan Ánanda het feit dat men voor afgestorven wereldlijke heerschers en Buddhas en andere Heiligen Stûpas placht op te richten en verordende dat men zijn lijk zou behandelen als dat van een wereldlijke heerscher. Na den dood des Heeren werden tien van zulke gedenktekenen door de getrouwen opgericht, acht voor de Dronas met relieken, een negende over de urn, en eindelijk nog een over de kolen van den brandstapel. Zooals men ziet, leert de legende ons wel, welke persoonlijkheden aanspraak hebben op een Stûpa na hun dood, doch volstrekt niet dat men voor ’t eerst gebouwen van dien aard opgericht heeft na ’t Nirwana des Buddha en van het loopende tijdperk. Integendeel, er wordt van Speen gesproken als van reeds bestaande gedenktekenen, hoe zonderling het dan ook schijnen mag dat Ánanda, die geen kind meer was, maar den rijpen leeftijd van 80 jaar had bereikt, over den aard dier bouwwerken nog onderricht moest worden. Ter aanvulling van de gegevens die in de legende en andere Buddhistische bronnen worden aangetroffen, kan strekken dat men ook bij de heidense Indiërs, reeds in betrekkelijk ouwen tijd, Stûpas placht op te richten. DE SANGH A. 143 gewag vindt gemaakt van aardheuvels (kulya's) waarin de beenderen van verbrande lijken bewaard werden; op de plaats waar de urn met de overblijfselen der beenderen na de verbranding begraven werd, legde men een aardkluit en plantte men doornen, mos en een boom, of richtte er een heuvel van metselwerk of een baken op. Ook de plek waar een brandstapel gestaan had, werd op die wijze aangeduid. Mau-solea ter eere van de nagedachtenis van Hindusche vorsten of edelen behooren niet tot de zeldzaamheden. Alle dergelijke gedenkteekenen zijn Caitya's. De gegeven feiten, in hun onderling verband beschouwd, kunnen niet nalaten bij ons de overtuiging te vestigen, dat er in Indië kunstmatige heuvels, hetzij met of zonder metselwerk bestonden, welke het volk als begraafplaatsen erkende. Al zal het in de meeste gevallen niet bekend geweest zijn wiens as op zulke plekken rustte, zodat men de gedenkteekenen toewijs aan beroemde helden uit den oude tijd, hetzij historische of mythische, in de bestemming dier Stûpa’s behoefde het volk zich daarom nog niet te vergissen. Dat zulke heuvels een gewijd karakter hadden, spreekt vanzelf, want heilige eerbied voor de doden en dankbaarheid jegens de lessen en grote daden der voorvaderen is een van de meest kenmerkende, en men mag er bijvoegen: een van de schoonste trekken van het oude heidendom. Het is een ganz andere vraag of alle bouwwerken in Stûpavorm grafmonumenten waren en of de oorspronkelijke Dagob niet een heiligdom van anderen aard was; voor de Buddhisten moest, bij toenemend euhemrisme, de uiterlijke overeenkomst voldoende zijn, om alle Stûpa’s voor reliekbergende gedenkteekenen, aan de nagedachtenis van oude heiligen gewijd, te verklaren. De gelijkenis tusschen den Dagob en den Mahâ-Bhârata I, 150, 13 Colebrooke, Essays on the Religion and Philosophy of the Hindus, p. 108. In Âçwa-lâyana Grhya Sûtra 4, 5 wordt er niets van de oprichting van een of ander gedenkteeken gezegd, doch hoe oud het gebruik is om door een zuil of staak (sthdná) een begraafplaats te vereeuwigen, blijkt uit Rigveda 10, 18, 13. Grafheuvel is trouwens onloochenbaar: de koepel komt overeen met den tumulus; de omheining met den kring van steenen; de spits met de zuil of den staak boven op den heuvel geplaatst. Uit de gelijkvormigheid heeft men besloten tot de gelijkheid in wezen en bestemming, en vrij algemeen wordt dan ook aangenomen dat de Buddhistische Dagob zijn oorsprong te danken heeft aan aloude gebruiken ter vereering van de nagedachtenis der dooten. Deze theorie is nochtans niet zonder tegenspraak gebleven, en men heeft getracht te betoegen dat het ware model van den Stûpa te zoeken is in den Agnyagâra, de plaats waar het heilige vuur bewaard werd. Voor dit laatste gevoelen is veel te zeggen, even als voor alle theorieën, maar de moeilijkheid blijft: te verklaren hoe de Dagob zich dan zoo kon wijzigen, dat de Buddhisten zelf in sommige vormen bepaaldelijk voorstellingen van den Meru zien. Het is denkbaar dat een bouwmeester bij het nabootsen van overgeleverde gewijde vormen den zin van deze verkeerd begrijpt, er een betekenis in legt die ze oorspronkelijk niet hadden, doch die opvatting van hem, al is ze verkeerd, kan niet laten invloed op zijn plan te hebben. Wat hij in zijn voorbeeld ziet ten gevolge van overlevering of van zijn eigen verbeelding, zal hij uitdrukken in zijn gewrocht; een gebouw toch schiet niet van zelf uit de grond te voorschijn, het draagt altijd de sporen van te zijn voortgebracht door een bewust wezen. Daarom mag men nooit de theorie van den kunstenaar eenvoudig als niet bestaande aanmerken, en is het raadzaam te onderzoeken welke denkbeelden de Buddhisten zelf met hun Stûpa's verbinden. Senart, Essai sur la légende du Buddha 406—419 (2e druk). 2 Niet alleen de Noordelijke Buddhisten, maar ook de Zuidelijke; de Senbyu Pagode te Mengun is „bestemd om een volledige zinnebeeldige voorstelling van den berg Meru te zijn;” Sladen Journ. R. As. Soc. IV, 408 (New ser.); het gaat niet aan, te beweren dat de ontwerpers van ’t plan niet wisten wat zij deden; niet minder duidelijk een Meru is de Sat Mahal Prasada, toren van 7 verdiepingen, te Pollanarua op Ceilon; als boven p. 412. In Tibet is of bevat elke kloostertempel een zinnebeeldige voorstelling van den Meru. De Heer Fergusson (a. b. p. 423) maakt enkele bezwaar tegen de symboliek van de Senbyu Pagode. Intussen zijn de Swastika, het rad, enz. enz. ook symbolen, en zijn de Buddhisten niet afgezien van symbolen. DE SANGH A. 145 De voorstelling welke de Kerk zich heeft verworven bij het algemeen inburgeren is zonder twijfel deze, dat de Stûpa’s bestemd waren om de relieken van den grooten Meester en diens volgelingen te bevatten. In zo verre moesten het grafmonumenten verbeelden, die evenwel dit eigenaardige hadden, dat zij in onbeperkt groot aantal ter nagedachtenis van één en dezelfde persoon konden opgericht worden; immers men kon de zoogenaamde relieken tot in ’t oneindige splitsen en verspreiden, als waren het stof- en lichtdeeltjes in het luchtruim. Dit is ééne theorie, de voor alledaags gebruik bestemde; een andere wordt gehuldigd door het heiligste boek der Mahâyânisten, den Lotus van het ware geloof. Daar lezen wij hoe Câkyamuni eenen grooten Stûpa te voorschijn tovert, welks reeks van zonneschermen zich verheft tot in den hemel der goden van de 4 windstreken en welke het lichaam van den uitgedoofden Tathâgata Prabhûtaratna bevat. Als de Stûpa, dankzij de wondermacht van Câkyamuni, geopend is geworden, aanschouwen de vier scharen van toehoorders den Tathâgata Prabhûtaratna, die in den staat van Nirwâna verkeert, terwijl hij daar op zijn plaats zit, vermagerd van lichaam en als in stil gemijmer verzonken. Nauwelijks is hij den vier scharen zichtbaar geworden, of hij verheft zijn stem om Câkyamuni toe te juichen en te verklaren dat hij gekomen is om naar de verkondiging van den Dharma te luisteren. Aanstoons ruimt hij, de uitgedoofde Tathâgata, den Heer de helft zijner zitplaats in, zodat nu beide daar tronen in het midden van den grooten Stûpa. Uit deze beschrijving laat zich het cosmologisch bestanddeel niet wegclingeren, en het gaat niet aan, den wonderdadigen Stûpa eenvoudig voor de vervorming van een grafheuvel te verklaren, behalve in zo verre als de aarde, waarover zich het wolkendek uitbreidt, als één groot knekeldhuis zou kunnen beschouwd worden. Dit laatste kan een bijdenkbeeld geweest zijn, maar was zeker niet de hoofdgedachte, want hoe ware het dan te verklaren dat Câkyamuni en de uitgedoofde Tathâgata, die kenden? Il 410 146 DE SANGH A. 