Geschiedenis van het leven, character, en lotgevallen van wijlen Willem den Vijfden prinse van Oranje en Nassau / 4. VIII, 663 S
volkomen approbeerden, blijkens hunne Refolutie van den 18 Fanuarij door ons woordelijk medegedeeld? En wat het gezegde wegens de Staten van Holland betreft, ook dat houdt 9) WILLEM pen V. XII. Afd. 509 angst en onzekerheid gefteld bleven, of de Fran- fehen dit Land tot een Conguest maken, of voor een Onafhangelijk Bondgenoot verklaren zouden ; Hij ook uit hoofde van dat alles, volko- men bevoegd was, om die orders of aanfchrijvin- hqudt geen fteek. Wanneer men flechts inziet, des Prinfen voortreffelijk antwoord aan de Commisfie uit die Vergadering, beftaande uit de Heeren vaN WASSENAAR STARRENBURG » HUIDEKOPER VAN MAARSSEVEEN » en PERDUIN gegeven, het welk wij al mede hier boven te boek geflagen heb- ben, het welk het geheele raifonnement van de ADVISEURS ten vollen logenftraft. Trouwens, dit blijkt nog klaarder uit de Refolutie van Hun Ep. Groor Moe. genomen op den 19 Januarij , nadat de Raadpenfionaris VAN DE SPIEGEL, de Misfive van Z. H. aan Hem, liggende in de kooi ge- fchreven, met de Vraagpunten aan de deskundigen gedaan, ter tafel bragt, zijnde in deze bewoordingen vervat. „/aarop » gedelibereerd zijnde, hebben Hun Ep. Groot Mo. ver- „ klaard , met veel genoegen gezien te hebben, de poging » van Z. H. om zich naar een der Havenen van de Repu- „ bliek te begeven, doch het gene thans tot hun leedwezen »» onmooglijk is bevonden; met approbatie vervolgens van 5, deszelfs gecommunigeerde intentie, en hartelijk wenfchen- „ de, dat Z. H. zich fpoedig in flaat zal bevinden, om aan » Zijn verlangen om te reverteeren, te voldoen.” — Wanneer men deze ftukken in overweging neemt , moet men zich dan niet verbazen, hoe het mogelijk geweest zij , dat de ADVISEURS met zulk een Advis voor den dag durfden komen, en het Placaat van den 14 September 1794 ook op Z. H. wilden toegepast hebben ? 510 LEVEN van gen aan de Gouverneurs der Colonien te doen toekomen? De- 33 Afgevaardigden van flechts 12 Hollandfche Steden, mogten zich op den 26 Fanuarty 1795 bevoegd rekenen, om zonder eenige de minfte qualificatie van de Ingezetenen dier Steden, op voorftel van Pieter Paurus, de CONSTITUTIE en hit ErFsTADHOUDERSCHAP door eenen verhaastenden Hamerflag voor ver- nietigd te verklaren; en het grootfte en beste ge- deelte des Volks van Holland, mogt om der vreze wille, dat alles ftilzwijgend-den gang laten gaan; maar Wirtem pe Vijrpe behoefde, of konde zich aan dat onwettig befluit niet te on- derwerpen. Hij was, ondanks zijn vertrek, a/s blijvend en voortdurend ERFSTADHOUDER bij de wettige Staaten van den Lande erkent; en Hij zelve hadt hun bij die gelegenheid ‘beloofd, zoz zijn laatfie oogenblik voor de ‘defenfie van den Staat te zullen blijven waken. Daadzaken en Gebeurenisfen die niet te lochenen zijn , en die het gewrongen betoog van de Apviseurs, aangaande een door Z. H. gepleegd Hooc-verrAAD geheel vervallen doen. En even zoo is het ook gefteld met hetgene zij uit kragte van het gebeurde aan de Kaap, en bij het Eiland St. Helena met eenige fchepen op Zee, in hun: Advis aanvoerden, want zulks gefchiedde niet, dan nadat men te Lon- WILLEM pen V. XII. Afd. 511 Londen de tijding van het fluiten eener Of- en Defenftve Alliantie tusfchen de Republiek en ‚ Vrankrijk vernomen hadt, bij welks IV Arrijkel duidelijk bepaald was: ,, dat die Alliantie altoos „ zoude plaats hebben tegen Engeland, en in „ alle gevallen’, dat eene van beide de Republie- „ ken met -hetzelve in Oorlog zoude zijn” Door welke bepaling, de vriendfchap Van dezen Staat met Êngeland in eene vijandfchap veranderd was, en waarvan de Oorlogsdeclaratie der Engel- chen op den 15 September 1795 ; het verlies van veel: Millioenen fchats; en de wegname van de weerloos gelatene Colonien , door het ‘zorgeloos ge- drag der nieuwe Souverainen, de rampzalige gé- volgen waren, bij ontftentenis van de zoo zeker verwachte: hulp der Franfchen; doch die zoo min: aan de Kaap, als in eene der Westindifthe Colonien ten behoorlijken tijde kwam opdagen: ten dutidelijken bewijze, dat men zich hier. te Lande met eene ijdele hoop op ‘dezelve gevleid hadt. Trouwens, de tijd en de ondervinding hebben ten overvloede aan elken onbevooroordeelden Waarheidminnaar, aan elken opmerkzamen Waar- nemer van den loop der geweldige Revolutie van 1795 middagklaar doen zien, hoe ongegrond die befchuldigingen en verdenkingen waren! Niet zoo zeer, om dat des Vorften vijanden hier te Lande, hunne vermeende Crimineele Actie nimmer tegen Hem geinflitueerd hebben, door Z. H. voor eene bevoegde Rechtbank ter verantwoording op te roepen, en dz cas van non Comparitie, door een rechterlijk gewijsde tot eene ftraffe. geëven- redigd aan de misdaad, het zij in Perfoon > of in Zijne Goederen te verwijzen; maar veel meer, omdat na verloop van eenigen tijd, het Fran/che Gouvernement, en het naderhand meer gematigd Befluur hier te Lande, zich niet weinig moeite gegeven hebben, om eene SCHADELOOSSTELLING voor WILLEM pen V. XIL Afd 513 voor het Doortucntic Huis vAN ORANJE te be- palen, tot vergoeding yan de importante verlie- zen, welke hetzelve in 1795 had ondergaan, zoo ten aanziene van de bekleedde ERFFELIJKR WAARDIGHEDEN in de Republiek, als van de HEERLIJKE GOEDEREN door Z. H. in dezelve agtergelaten. Bemoeijingen, welken wij nog voor het eindigen van deze Levensgefchiedenis nade: overwegen moeten, waarom wij van dit Onderwerp afftappende, hier niet ongepast oor- deelen te herhalen, hetgene wij bevorens bij eene andere gelegenheid van dat onderwerp gewagen- de (*) gezegd hebben, namalijk: ,, Dat wij » gaarne aan het oordeel van alle onze waar- »» heidlievende Landgenooten verblijven laten, in s hoe verre, na verloop van weinig jaren, HET 35 ACCORDEEREN VAN EENE SCHAÊVERGOEDING że >» Pasfe kwam , ten faveure van een Voorwerp, » welke men in 1795 als een VERRADER VAN ZIJN „> VADERLAND; als een MEINGEDIGER; als cen >, UsURPATEUR, als een MISBRUIKER VAN EENE » ONWETTIG AANGEMATIGDE MACHT, als yol- s» firekt fchuldig aan HooGvERRAAD , aan de 49 wereld ten toon gefteld hadt” Ih- (*) Zie onze Gescriepenis van den Oortoc III. Deel, Bladz. 295. , ' IV. Deer. = KK 514 LEVEN van Intusfchen , hoe zeer de onwaarheid van de opgenocmde openlijke befchuldigingen g-{taafd werdt, door het agterblijven van alle Crimincele vervolging, en dat hatelijk bedrijf des Prinfen zoo zeer gefchondene Eer, bij alles wat redelijk en eerlijk dacht niet krenkte; de goede Vorst moest echter dat alles verdulden, en gevoelde bij al het bitter Zielsverdriet over Zijne verwij- dering, verre afgefcheiden van Zijn Vaderland, het grievende en beledigende van dat alles in derz-lver uitgeftrektheid, vermits Hem de gele- genheid ontbrak om zulks te beletten, en Hij bovendien, uit de handelwijzen der Cabinetren van Londen en Berlin, zoo ten aanziene van, Zijne bijzondere belangen, als van die der Re- publiek ten duidelijkften befpeuren kon, dat Hij van beiden geene verandering ten goede te wach- ten had. De Koning van Engeland, en eenige voorname meéwarige Britten, betoonden zich, wel is waar, over het Lot van de verdrevene Stadhouderlijke Familie ‘bewogen, en verkeer- den niet geheel onverfchillig omtrent het beramen van middelen , waardoor zij derzelver verblijf in Engeland vermeenden te veraangenamen; maar wat de Staatsministers betrof, dezen toor.den op de duidclijkfte wijze, dat zij niet gezint waren om zich de belangen van het Huis vaN ORANJE en had WILLEM pen V. XII Afd. sig en die van de overheerde Republiek op eene krachtdadige wijze aantetrekken, niettegenftaande zij zich uit krachte van de Guarantie van 1788 daartoe ten duurften verplicht en verbonden had- den. Een gedrag, dat het verdriet hetwelk Wirrem pe Vijrpe nog in Bolland zijnde, over het Losbandig en Schandelijk gedrag des Engelfchen Krijgsvolks gevoeld hadt, in Enge- land gekomen. zijnde aanmerkelijk vermeerder- de (*); daar Hij na verloop van eenige maan- | den (*) Het is hier al wederom de plaats niet, om door een reeks van daadzeken aan te toonen, aan welke buitenfpo- righeden de Zngelfche Hnlptroupen, gedurende den Veld- tocht van 1794, en voornamelijk bij hunne retraite over het Territoir der Republiek naar Engeland, zich allerwegen hebben fchuldig gemaakt. Ven belang is het echter te we- ten, Joe Z. H. hier te Lande nog zijnde, daar over dacht, vermits het onder Zijne Vijanden niet ontbroken heeft aan zulken, welken op de openlijkfte wijze beweerd hebben, dat 00: Z. H; de Engelfchen daar toe al niet had aan- gefpoord, Hij zulks ten minflen met welgevallen zou yera; nomen hebben. Schreef: ,, De Prins (zegt hij) Is WOEDEND OVER HET GEENE „ Hij IlcEFT BIJGEWOOND EN GEZIEN, en het gaat ook alle, 5, denkbeelden teboven. — Het algeimeengevoel (der Ingezete- „ nen) is: als men toch geplunderd moet wor den, dat net »» dan best is dat het door den Vijand gefchiede”” De EN- GELSCHEN zeggen daar tegen: ,, De CaRMAGNOLEN ZULLEN 3, U TOCH PLUNDEREN, EN DAN 1$ HET BETER DAT WIJ IN ‚ DE VOORBAAT ZIJN.” — En wat de STAATSMINISTERS be- trof: hier over fchreef Hij aan BRANTSEN en REPELGER: — » Weest verzekerd dat ‘er geen ENGELSCHE INFLUENTIE, „ hier domineert, en dat die Natie in dit Land zuik een p lichte reputatie heeft gemaakt, die geen Eeuw uitwis py [chen zal” WILLEM pen V. XII Afd. 517 Hulp, of door het aanvangen van INegotiatien, iers ten nutte van Zijn Huis en de Republiek te bewerken. Eene handelwijze, waarover de Prins zich ten hoogften beklaagde, en die de oorzaak bij Hem opleverde, dat Hij zich gedu- rig op het Land, en van den Staatkundigen kring van het Hof verwijderd hieldt, en zooveel mogelijk zich bevlijtigde, om Zijn Leed in ftilte op te kroppen, en de uitkomst aan het Godlijk Albeftuur te laaten verblijven. — En wat het Berlijner Cabinet betreft: ook dat berokkende aan Z. H. door het op den duur ontwikkelen van deszelfs bedrieglijke en verderfelijke fraatkunde, opzichtelijk de Algemeene belangen van Europa geen minder verdriet. — Wat Zijne Vijanden , en zij die fints vele jaren het zoo zeer op H. K. H. Mevrouwe DE PRINCESSE VAN ORANJE gela- den hadden, (door te verzekeren, dat beiden in alles van de wenken des Konings van Pruisfen afvlogen,) ook moge verfpreid hebben, het tegen- deel heeft plaats gehad: daar WILLEM pe VIJFDE en Zijne ECHTGENOOTE , reeds vóór hun vertrek uit den Haage, den rampfpoedigen afloop der Krijgsbedrijven, van 1794, en hunne daarop ge- volgde verwijdering uit het Vaderland , grootdeels hebben toegekent, aan het trouweloos gedrag dat de Koninc gehouden had, in het niet zenden Kk 3 van 53 LEVEN van van de 62,400 man Hulptroepen, tot welks levering vóór den 16 Meij 1794, ter dispofitie van Engeland en de Staten, Hij zich plechtig verbonden hadt. Eene belofte die Hij nimmer geftand deedt, houdende dat Legercorps beften- dig aan den Rhijn (quafi) tot beveiliging van het Duitfche Rijk, terwijl Hij de Republiek; Zijne Familie; en de zoo plechtig aangegane Guaran- tie, varen, en Holland aan deszelfs noodlot ge- heel overliet. — Wie zich in het eerfte tijdperk der Revolutie nog met eenige hulp van Pruis/en vleijen, en eene fpoedige herftelling van het ERFSTADHOUDERSCHAP van dien kant beloven „mogt, Z. H. verwachtte van daar geen heil, en voorfpelde bij het zien van de ongehin- derde overmeestering van de Republiek door de Franfchen, hetgene men naderhand (hoe onverklaarbaar en ongeloofelijk zulks aan ve- len ook voorkomen mogt, gebeuren zag, toen de Koning de door Hem zelve ontwor- pene-en tot ftand gebragte Coälitie tegen de Franfchen ten eenenmaale varen liet, en met dezelven op den 5 April 1795 een Tractaat van Vrede en Alliantie te Bazen. floot, waarbij niet alleen „ eene volkomene Vrede en Vriendfchap , en 9» Vernietiging van alle vorige Vijandelijkteden 9, tusfchen de beide Natien bepaald; en de Vijaze n 0% WILLEM pen V. XIL Afà. 519 „ den des éénen alle hulp van den anderen ont- zegd werdt; maar, waarbij Z. M. bovendien aan de L’ranfchen toeftondt, om Zijne eigene ` Staten , gelegen aan den Linker-Rhijnocver bea » zet te houden, tot het tijdflip van eenen alge- » meenen Vrede, tusfchen Vrankrijk en het Duit- » fche Rijk,” waar door Hij den toegang tot de Republiek grootdeels voor zichzelven toemuurde. Een Tractaat, waarbij wel bepaald werdt, ,, dat » er met den meesten fpoed aan een Verdrag van s> Koophandel de hand gelegd zoude worden; dat » alle voorgaande Handelrelatien tusfchen de p» beiden Volken zouden herficld worden op den s Ouden voet; dat alle in beflag genomene Goe- » deren, Inkomften , en Gevangenen wederzijdsch 99 zouden vrij gegeven worden;” doch waarin hoegenaamd geen de minfte bepaling ten nutte van het Huis van Oranje, of voor de wederher- {telling van de bevorens Geguarandeerde Confli- tutie te vinden was, en dat daarom door velen hier te Lande, welken zich na de Revolutie, alle hulp tot h-t bewerken eener Contra-Reyolu- tie, door het Hof van Pruisfen bleven voorflcl- len, in twijfel getrokken, of ten fterkften ont- kend werdt, tot zoo lang, dat zij door ht op den duur achterwege blijven van de zoo. vaste- lijk verwachte hulp , van hunne dwaiing overreed Kk 4 wer 520 LEVEN van werden, toen de Koning het befluit nam, om de van hier naar Zijne Staten Uitgewekcne Gedemitteerde Hollandíche Militairen , het verblijf in dezelven te ontzeggen, en order aan den Ge- neraal you Schladen te geven, om hun zonder eenig verwijl, even als of zij Banditen waren , buiten het Pruisfisch Grondgebied te brengen. Een befluit, hetwelk (onzes inziens) ten fpreken- en bewijze ftrekte, dat men te Berlin aan Vrankrijk op de fterkfte wijze verzekering geven wilde, dat men niet alleen de Acte van Guaran- tie voor vernietigd hieldt; en tot’ het aanwen- den van eenige pogingen tot herffel van de oude Conflitutie ten hoogften ongezind was; maar dat men ook zulks in anderen beletten wilde. ‘Trouwens, dit bleek nog klaarder uit de Con- ventie, die op den 5 Augustij 1796 met het Fransch Dewind, en het Pruisfisch Cabinet te Berlin gefloten en getekend werdt, zijnde van dezen in de daad zeer fingulierer , en met het Cha- racter van WILLEM DEN VIJFDEN geheel firijdi- gen inhoud: „ Indien het Huis van ORANJE bij „ de aanftaande bevrediging, niet kan herfteld „ worden in deszelfs Posten en Waardigheden in >» Holland, zoo verbinden zich VRANERIJK en » PRUISSEN, om Zunne goede dienften en kracht- » dadige bemiddeling te doen tusfchen beiden ko- | 99 MEN ; 7 WILLEM pen V. XII. Afd. 521 »„ men, ten einde tusfchen de Bataarscue REPU- » BLIEK, cm de PRINS VAN ORANJE, eene overe >» eenkomst te doen treffen, waarbij de LAATSTE s» ten behoeve van de EERSTE, van Zijne Stad- »» houderlijke Waardigheid, en van alle Zijne », Vaste en Losfe Goederen, in de Bataaffche ‚ Republiek, in de Colonien, en aan den Linker- >» Rhijnoever affiand doen; en daar tegen de », Bataaffche Republiek aan Hem betalen zal, » eene, aan gemelde Goederen geëvenredigde Schaé- » Vergoeding. — Bovendien verbind zich de Fran- » [che Republiek, om ter effectueering van deze s», Jihikking, alle hare krachten te gebruiken , „om ten voordeele van den PRINS VAN ORANJE » en Zijne Mannelijke Affiammelingen, de » Secularifatie te bewerken van de Bisdommen >, WURTSBURG en BAMBURG , waar aan de KEUR- > VORSTELIJKE WAARDIGHEID zal verknocht wor- » den: en al verder, om het terugkeerend recht >, van deze Bisdommen te verzekeren aan het „ Huis vAN BRANDENBURG , indien de Manne- » lijke Linie van het [luis vaN ORANJE mogt s komen uit te flerven.” »» Singuliere, en met het Character yan WiL- LEM DEN VIJFDEN geheel firijdige inhoud.” zeiden wij zoo even, en dat was ook zoo, wanneer men dien inhoud met des Vorsten gedragingen in Kk 5 ver- 22 LEVEN ve" ervolg van tijd, en tot aan zijn dood toe voor heet Europa aan den dag gelegd, in vergelij- ing bragt, en daar bij in aanmerking neemt, dat le deze bepalingen geheel en al buiten des Vorsten kennis, en zonder Zijne toeftemming te Berin gemaakt waren. En boven al, dat het gezegde Cabi = p . ‘ door Gie Conventie te zien caf, dat het den Pr VAN ORANYJE in ftaat keurde, om in plaatfe Been, ee van zijne hem westig toekor i ee en Bezittingen hier te Lande , a te auras ftellen ten kosten van a dighker 2 te fee > en zich de Keurvorstelijke U len ijd ae aoe > over Landen te de, "Meet le sen 3, oomfche Vorsten geregeerd ande Tij, niet alleen een I ~ a 2? Ër WILLEM pen V. XIL Afd. 503 tantsch Vorst, maar bovendien op gewis/e grons den, en met volle overreding Zijner ziele, een Oprecht Belijder en Voorftander van den Her- vormden Godsdienst was; die dat ten allen tij- de had getoond te zijn; en als nog gezind was, om zulks tot zijnen jonglten fuik te willen blijven. — 9 Men doet mij (dit hoorde men in fubftantic , » bij voegzame gelegenheden den Vorst met na- » druk zeggen) de grootfte Injustige aan, van 9 mij te vermoeden, dat ik in zulke fchikkingen »» genoegen neemen, en mij zelven het Defluur p over Landen en Ingezetenen aanmatigen zoude, » waar op ik hoegenaamd geen aanfpraak hebbe, p en over welke men te Berlin, behoudens de s rechtvaardigheid en billijkheid, ook geene bes >» Jchikkingen ten mijnen faveure maaken kan. 9 Hoe kan men zich bij moogelijkheid voorftel- o> den, dat tk mij zou Compromitteren -met het » tegenwoordig Befiuur van mijn Vaderland, 9, door met het zelve in Onderhandeling te treden s over eene Schaévergoeding, daar het faamge- x» field is, uit vele Perfonen die mij voor het oog p van geheel Europa, nu eenige maanden gele- » den, als eenen meinéedigen Landverrader, p Aebben ten toon gefleld? Word men te eeniger a» tijde overtuigd van hes onrecht en Geweld mij p aangedaan; en word men ecntmaal met ernst 9» O¢- land 524 LEVEN van >, bedacht om dat te vergoeden, en mijne zoo » openlijk gefchondene Eer te herftellen; dat „ men zulks dan doe op eene wijze, waar mede „ tk zonder een bezwaard geweten, genoegen „neemen kan. Men herftelle Mij in mijne Wet- » tig verkregene Waardigheden in mijn Vader- » land; en tevens in de Posfesfie van mijne Voor- > vaderlijke Eigendommen, waarover men zich- » zonder eenig het minfte recht een vrije be- » [chikking heeft aangematigd. Gersoren ERF- `» STADHOUDER VAN DE UNIE zijnde, en mij die » Waardigheid niet onwaardig gemaakt hebbende, „„ vermeene ik op dezelye zoo lang ik leeve recht >» en aanfpraak tehebben, en ik zow de zoo dika wils tegen mij uitgebragte befchuldiging van Heerschzucht en trek tot vermeerdering van Ge- zach reälifeeren, wanneer ik de Regeering >, over twee Bisdommen aanname, en de KEUR- VORSTELIJKE Waardigheid, met de STADHOU- DERLIJKE że eenigen tijde verwisfelde. Tot zulk een flap keure ik mij buiten laat, en Gop, hoop ik beware mij, om immer tot de- zelve te befluiten! al moest ik het overige van >, mijnen leeftijd als een Balling van mijn eeu- wig dierbaar Vaderland op deze wereld zwer- „ vende doorbrengen!” &c. Voortreffelijke gevoelens! Edele Sentimenten, een WILLEM pen V. XII. Afd. 525 een Vorst van zulk een braaf Character als WiL- LEM DE VIJEDE was, ten vollen waardig, en welkers waarde bij alle onbevooroordeelden nog vermeerderd is geworden , vermits de PriNs tot aan het einde van zijn rampfpoedig leven , door onlochenbaare daadzaken getoond heeft, dat Hij dus fprekende, de taal van Zijn Edel hart hoo- ren liet. Dat Hij zich liever eene altoosduurende Ballingfchap met een gerust geweten getroos- ten, dan met een bezwaarde Concientie , en be- kleed met een wereldlijk gemaakt KEURVORSTEN- DoM, in het-oog van de Wereld Glanzen en Schit- teren wilde. Dat Hij ondanks zijn bitter lot ge- leerd had, , zich aan den wil der Herhelfche Voor- zienigheid met gelatenheid te kunnen onderwer- pen, en van dezelve eene gunftiger wending in Zijne omftandigheden te verwachten, ten welken einde Hij daaglijks op het Vorstelijk Hampton Court zijn gebed, en tevens zijne fmekingen ten beste van zijn Vaderland en deszelfs Ingeze- tenen ten hemel zondt, zich door de elkander (als ’t ware) verdringende Staatsomwentelingen , in veele Rijken en Staaten van Europa-, langs hoe meer overtuigd houdende, van de waarheid van de leere des Bijbels: dat het dwaasheid is op Menfchen te vertrouwen , en alleen vanVorfien , hoe hoog in macht geftegen, zijn heil en verho ging 526 LEVEN van ging te verwachten! Dat Gop het is die dezen naar Zijne wijsheid en vrijmacht vernederd, en genen verhoogd! Dat Gop het is, die boven den kloot der Aarde gezeten, met deszelfs Dewoneren handeld naar Zijn welbehagen, ter bereiking van Zijne altoos heilige en wijze oogmerken, en dat het derhalven zijnen plicht was, om in alle zijne ongevallen , het Godsbeftuur als billijk en recht- vaardig te eerbiedigen. Men waane intusfchen niet, dat wij, over de Charactermatige Denk- en Handelwijze van Z. H. geduurende zijne omzwervingen in vreemde Landen dus fprckende, aan onze Lezeren be- duiden willen, dat de zoo zeer mishandelde, en zoo vaak in zijne hoope op verandering in zijn Lor, te lur geftelde Vorst, ten allen tijde al. zoo gedacht hebbe: dat Hij altoos zulk een op- geraimde Zielsgefteldheid ondervondt; en dat Hij nimmer door eene vlaag van moedeloosheid belopen werdt; wanneer Hij te zien kreeg, hoe weinig men zich in de Cabinetten te Zonden en Berlin, aan de behartiging van zijne belangen liet gelegen liggen. Zulks te onderftellen, zou de ongerijmdheid zelve zijn; en té beweren das de laatstgenoemde altoos even effenbaar van ziel was, zou aan onze zijde eene poging verra- den, als of wij den Vorst boven het menfchelij- ke WILLEM pen V. XII. Afd. 527 ke verheffen wilden. Dit is ’er intusfchen zoo verre van af, dat wij integendeel, geene de min- {te bedenking maaken, om onze Lezeren te ver- zekeren, dat het wel eens oogenblikken gaf, waar in Hem zijne kalmte van ziel, door het ge- wicht zijner Rampen begaf, en dat dezelve foms vervangen werdt , door Hartstochtelijke aan- doeningen, die wel eens van driften niet vrij te pleiten waren. Dan, het waren flechts oogen- blikken, en hunne duuring was kort, daar zijne ziel op de minfte afleiding, door toevallige om~ ftandigheden veroorzaakt wordende, gewoonlijk wel dra tot hare ruste wederkeerde, en Hij het oul Vertrouwen op den bijftand en hulpe des Allerhoogften van nieuws opvatte, zoo zelfs, dat de goede Vorst menigwerven fterk genoeg van geest was, om fommige Nederlanders, die zich wel eens fterk en driftig uitdrukten, over het leed dat Hem door het trouweloos gedrag der beiden Guarandeerende Hoven „en door zijne Vijan- den berokkend was geworden , zelfs tot verbazing toe, hunnen plicht tot lijdzaamheid en onderwer- ping te herinneren, en van de nadeelen , welken het aanwenden van geweldige pogingen tot ver- losfing van het fteeds drukkend juk ,- voor het ge- heele Vaderland zouden kunnen veroorzaaken , te overreden, Dat dit geene gewaagde ftelling , of 528 LEVEN van of ongegronde verzekering zij, weeten zij best, die de eere hadden, om het zij in Engeland, het zij op Oranienftein, of te Brunswijk , hunne op- wachting bij WiLLEM DEN VIJFDEN te kunren maa- ken. Waar van ons verfcheidene geloof waardige berichten in handen gekomen zijn, die allen, aan- gaande des Prinfen voorbeeldige gelatenheid in zijne treffende Rampen volmaaktelijk overeenko- men. Wij kunnen hier geen plaats ean die allen inruimen, doch daar een van dezelve. een be- richt behelst van eene onderhandeling, die Z. H. in Engelandzijnde, met een van zijne ware Vrienden uit deze Republiek had, eenige maanden na dat den jeugdigen Held Prinfe FreprikK dezer we- reld overleden was, en waar in de Vorst zijne overgegevenheid aan den Goddelijken wille, op eene bijzonder treffende wijze blijken liet, zoo kunnen wij niet nalaten, alhier de navolgende trekken uit her zelve overteneemen. ,, Zoen ik, » (dus lezen wij) bij mijne aankomst op Hamp- »» toncourt een Compliment van Condoleantie over »» het droevig en ontijdig afferyen van den zoo ‘5, algemeen beminden FREDRIK aan Z. H. maak- » te, veroorloofde tk mij te zeggen: dat tk het » Verlies van dien vecl belovenden Held, als bij- 9» Zonder noodlottig voor het Vaderland befchouw- » de, dewijl niet alleen ik, maar vele duizene „ den WILLEM pen V. XII. afd. 529 s, den in de Republiek, van den Heldenmoed, en 5» de groote Talenten diens Veldheers zich iets >> grootsch beloofd hadden, wanneer het Gode be- » 4aaga had om Hem bij het leven te [paren , en » als een middel in Zijne hand te gebruiken, » om & eenigen tijde, dein 1795 uit het Vader- » land gewekene Vrijheid in het zelve te rug te s» brengen , te meer, daar Hlij zoo algemeen de » Liefde en het onbepaald vertrouwen der Natie, s» door Zijn heldhaftig gedrag, en uitmuntend » Character verworven hadt. De geliefde FRE- » DRIK, (zeide ik) bij dat zoo zeer gewenschte » Evenement geplaatst zijnde aan het hoofd van » EEn Corps Soldaten, die Hem als den appel ee hunner Oogen beminden, en op Zijne wenken af » vlogen, zou rijkelijk opwegen tegen een leger „> Pruisfen en Engelfchen , die zich beiden bij de s» Natie hatelijk gemaakt hebben, zoo door hun » gehouden gedrag in 1795, als door het niet „> presteeren van de beloofde Guarantie &c.” Op welke gezegden, Z. H. mij ten antwoord gaf: „ Het is mij aangenaam mijn Vriend! uit >, Uw gezegde te kurinen befluiten, dat Gij U met geen hulp van Pruisfen vleid! Ik wenschte, dat alle mijne Vrienden in de Republiek , die „ zich met hulp van dien kant nog blijven vleijen, 3) over dat Onderwerp op gelijke wijze dachsen, IV. Deer. Ll 3 WANG 2 y 2 wv 530 LEVEN var » want zij zullen met hunne verwachting bedro- » gen uitkomen. „ S w X WILLEM pen V. XIIL Afd. sg „ men hier (in Engeland) doen zal, ts nog een „ Raadzel. Maar zoo de herftelling van zaa- „ ken door geweld, en door \ingelfchen zal be- :, proefd worden, vrees ik voor de omftandighe- „ den die daar mede zullen kunnen vergezeld » gaan. Tot hier toe blijkt duidelijk , hoe onbe- „ duidend menfchelijke voorzorgen zijn, wan- 5, neer dezelven niet bekroond worden met den God- „ delijken zegen. Het komt Mij derhalven bij | s hèt „ gelen te moeten nemen: De Secretaris van Legatie „ BIELFELD, die federt het vertrek van den Graaf VAN „ KELLER in den Haage is gebleven, heeft de order ont- „ vangen, om in het vervolg , dadelijk te [preken en te han ` „ delen met de Leden van de Bataaf)che Conventie, wegens „ presfante zaken die geen uitftel lijden: maar is tevens belast, van zich te onthouden van alle explicatien die zouden kunnen doen vermoeden, aan eene verapdering van grondregelen van wegens Z. M.: en het DiRECTOIRE is onderricht geweest, dat de Diplomaticque erkenning van het tegenwoordig Gouvernement der Vereenigde Pro- vingien zouden zijn en blijven uitgefteld, tot dat de Schaévergoeding , verfchuldigd aan het Huis van ORANJE, „ bij den algemeenen Vrede zoude zijn daargefteld en be- „ vestigd. — Z. M. vleidt zich, dat de KoNINGLIJKE PRIN- „ CESSE door dit gedrag zien zal, een nieuwe blijk van het » verlangen dat Z. M. heeft, van Haar van dienst te zijn, „ en dat Z. M. zeer zeker zal volharderi Haar intrest ter „ harte te nemen, met de vurigfte genegenheden van vriend- 5° fchap.” ” » Ll 2 532 LEVEN van s het zien wegzinken van alle gronden van yer- s» trouwen op menfchelijke hulp, het veiligste ‘s voor, dat wij onze redding van den Hemel yer- >» wachten, en inmiddels met onderwerping ons » dot en zaak Gode aanbevolen laten.” &c. > En waarlijk, wanneer, men de hier onder me- degedeelde Officieele Nota in aanmerking neemt , wie ziet dan niet, hoe wijs en welberaden het gedrag van Z. H. was, door eene verandering ten goede voor Hem, Zijn Hurs, en VADER- LAND, in de toenmaalige gefteldheid van zaa- ken van de ALMAcHT te verwachten? En niet alleen dit, maar wie bemerkt niet duidelijk uit de te dien tijde aan weinigen bekend geworden Pruis- fifche Nota, (men vergunne ons deze rcflzctie hier tusfchen in te vlechten) Aoe onberaden en ligtzinnig de Baron van HEEKEREN TOT ZUIDERAS , in den herfst des jaars 1799 handel- de, toen Hij een gedeelte van Gelderland in rep en roere field?, door op de fierkfie wijze, aan de onkundige Ingezetenen, aan desfelfs Grenzen diets te maaken, „ dat Hij van zijne Pruissr- s» SCHE MAJESTEIT, wiet alleen geauthorifcerd » Was, om een gewapend Corps, ter bewerking » van eene Contra Revolutie, en de verftoring » van het Bataafsch Gowvernement op de been te >> brengen; maar dat de KONING ok bevelen ge- 2» ES WILLEM pen V. XII. Afd. 533 » geven had, tot het doen marcheeren van een s, aanzienlijk Legercorps, het welk,” (volgens zijn zeggen) „ reeds werkelijk in aantocht was?’ Een voorgeven, dat vele ligtgelovige en eenvou- wige menfchen, tot geen gering verdriet van WILLEM DEN VijFoen, in de grootfte ongelegen- heid bragt , en datten eenenmaale ongegrond was, zoo als de ondervinding geleerd heeft, en wij bij eene andere gelegenheid meer uitvoerig heb- ben opgegeven. (*)— Vervolgen wij nu, ra dezen klei- (*) Zie onze Gescuenexis van den Oortoc, het FTE Deel, Bladz. 222—226, en meer andere plaatfen, — Men denke intusfchen niet , dat wij op deze manier over de be- moeijingen diens Edehmans {prekende, Hem befchuldigen willen van opzettelijke kwade trouw in het verfpreiden van die geruchten, en het bewerken van dien opftand. Wij wil- len integendeel gaarne geloven, dat Hij langs den eenen of anderen weg, door verkeerde berichten van des Konings ge- zindheid tot dien flap is bewogen geworden; doch met ‘dat alles, de daad was onberaden en ligtzinnig. Vooral wen- peer men nagaât, dat Hlij, meer dan anderen, in de gelegen- heid was, om van de sntentie des Pruisfifchen Cabinets, in het zekere onderricht te worden door den Meere Err- PRINS, van wien Hij bij vorige gelegenheden aangaande _ dat Onderwerp was onderricht geworden. Wij zullen dit gezegde flechts door één uit velen aan ons in hard.n ge- komen flukken ftaven, door de mededeeling van eere Mise fave door gemelden Heer Errrrins, op den 6 Ji 1797 aan 534 LEVEN van kleinen uitftap.onzen weg, om des Pringen gedrag en handelwijze, gehouden ten tijde van den Vijan- de- dien Baron gefchreven, uit welken men zien zal, dat deze zich altoos zonder eenigen grond van de Pruisfi/che hulp veel heils voorftelde. Zie hier hoe de Heer ErrPrins Hem op dien tijd reeds deedt zien, dat Hij zeer verkeerd gein- formeerd was, wegens het ftuk van de Schaévergoeding hier ve Lande, en van andere Onderwerpen. „ Zn antwoord (dus fchrijft de Vorst) „ Aan Ik Uw Hooc WELGEB. verzeke- ren, dat Ik zoo wel als Mijn Heer VADER, tot voor weinig tijd zijn onkundig geweest „omtrent alle thans onte dekte zoogenaamde Schaévergoeding ; en dat Ik alzoo als ‚nog ignoreere, dat 'er ooit eenige quastie geweest is, deze in cenig gedeelte van de Republiek te zoeken, en er dus eene fplitfing van ons Vaderland voor handen zoude zijn. — Wat betreft het nieuw Ontwerp van Conflitutie, zoo was het zeker te wenfchen, dat hetzelve niet flechts in eenige, maar in alle de Provingien van. de Repu- bliek wierdt verworpen, en dus ontvangen en beoordeeld, zoo als men het (indien ’er voor elk onbelemmerd Frij- heid van Stemmen zijn zal) mag verwachten van eene Natie, aan welker belangen en welvaart het Huis VAN ORANJE , met opoffering zelfs van eigen voordeelen, en fomtijds met verachting van de dreigendfte gevaren, op het naauwst is verknocht geweest. Ik meen daaromtrent bij mij zelfs de beste verwachting te mogen voeden, uit hoofde van het vertrouwen op zoo menigvuldice en hare telijke betuigingen van aanklevende trouwe, als bij aane » houdenheid aan Z. H. gedaan zijn, en nog in den voore » fag van onze Vrienden, op het verplichtendfe vernieuwd » Wer » WILLEM pen V. XII. Afa. 535 delijken aanval der EZngelfchen en Rusfen op het Noordelijk deel van Holland, in overweging te nemen; ten einde uit een kort overzicht dier Ge- beurenis te kunnen oordeelen, over de gegrond of ongegrondheid der door velen zoo gretig geloof- de befchuldiging ten laste van Z. n trent niet verijdeld moge worden, — U Wet Ep. GEsTR. » is volkomen meester van deze naar believen gebruik te » maken, houdende dezelve alles wat ik op dit Sujet weet » mede te deelen. Ondertusfchen hoop ik, dat nadere Eye- 9) nementen binnen kort eene geheele ontwikkeling van za- » ken zullen te weeg hrengen, waar bij men het ware of 5, onware van dezelve met meerder zekerheid zal kunnen s vernemen. De Vrede met den Keizer wordt hier alge- »» meen voor gefloten gehouden: en zou den affiand Zijner » Nederlanden een der voornaamfle van dezelve zijn. Ik p ben even seer verlangende naar nadere tijding hierom- » trent, als vrezende voor derzelver confirmatie. Sc.” Een brief, die duidelijk doet zien, dat de Errrains aan den Baron of aan anderen geen aanleiding gaf, om met zoo veel verzekering van de hulp des Konings van Pruisfeis te Spreken. , Lla 536 LEVEN van » en zijn CHARACTER, ook in dat opzicht, » Op eene onbillijke wijze zijn miskend en beoor- » deeld geworden, toen men ter ftaaving van » die befchuldiging ftoutelijk beweerde, daz hes „ HoorpporL der Cabinetten van LONDEN en s» PETERSBURG, met het zenden eener geduchte » Vijandelijhe machtinaar de Noordholland/che 9» kust, ALLEEN befdund, om het Huis VAN » ORANJE ter onderdrukking van de Vrijheid, „ tot deszelfs vorigen, uf rog grooter luister te s» verheffen.” Eene aantijging, die naar ons in- zien vierkant ftrijlig is, EENSDEELS, met de Gefihiedenis van den toedragt en afloop dier On- derneeming, Een ANDERDEELSe met het gedrag dat Wittem pe Vijrpe , (voor zoo verre Hij, als een derde, daarin betrokken was) bij die gele- genheid heeft aan den dag gelegd. Laaten wij die beide ftellingen voor den voet opneemen, en eenigzins uit elkander zetten, Plegen wij de Ge/chiedenis raad, en herinneren wij ons, het geene wij aangaande het gedrag der Engelfchen vóór, en ten tijde van de Revolutie „ in deze Levensgefchiedenis aangeftipt hebben; dan weeten wij, dat het Cabinet van Londen niet eere der een werkelijk aandeel in den Oorlog nam, dan na dat in Vrankrijk de Monerchaale Riges zing vernietigd was, en het Revolutionair Schriks bes : 9 ` WILLEM pen V. XII. Afd. 537 bewind dat in deszelfs plaats optrad, aan hetzel- ve en aan den STADHOUDER. den Oorlog ver- klaard hadt; en dat het bij den aanval van 1793, de overheering van dit Land door de Franfchen {cheen te willen beletten , °t welk ook te dien tij- de, al kort na den aanval. van DUMOURIER gee lukte, daar deze zijnes ondanks den terugtocht moest aaanneemen: doch even diezelfde Gefchie- denis leert, dat de toenmalige bevrijding der Republiek niet aan den moed der Engelfchen, maar aan de Bravoure der Keizerlijke en Hollanda Legerbenden, en aan andere oorzaken (bij de Franfchen zelvete zoeken ,j was toe te fchrijven , en dit werdt door den Veldtocht van 17.4 beves- tigd. Want toen het ’er op aankwam, om de Republiek, en met dezelve het Huis van ORAN- je krachtdadig te helpen verdedigen tegen de over het IJs voortrukkende Franfchen, toen be- wezen de Lngel/chen niet alleen geene hulp; maar zij itichten alomme veel verwarrigg, en lietcu REPUBLIEK en. blik geboren te zijn, om door eerten dadelijken aanval op, en intocht in Molland, het aldaar in 1795 ingevoerde Gouvernement tekun nen verito- ren: niet omden Prince VAN ORANJE , ZIJN Huis, en WILLEM pen V. XII. Afd. 539 en ZIJNE BELANGEN te bevoorderen; maar om langs dien weg , de in 1795 verlorere voordeelen vaa den Handel wederom voor zich zelven te herkrij- gen. En vermits het niet onkundig was, dat het Rufifèh Cabinet even het zelfde belang had, bij het wederherftellen van de vorige Handelbetrek= — kingen met de Republiek, en hetzelve met veel hevigheids den Oorlog tegen Vrankrijk voeren bleef, zoo koste het hun te Petersburg weinig moeite, om den Keizer te bewegen, tot het fluiten van eene Conventie tot het leveren van 45000 man Rusfen, waar van een groot deel dienen moest om de Expeditie tegen de Republiek mee de te helpen volvoeren. — Want te beweren, dat Rusland, alleen om de belangen van het Huis VAN Oranje zijne Troupen zondt, is de one gerijmdheid zelve. — Dit opgenoemde de waare oorzaak zijnde, waarom de beide Hoven den aanval op Holland ondernamen, wie zict dan niet, hoe onbillijk het van velen gehandeld was, dezelve alleen aan de aanftoking van Z. H. toe te {chrijven? Of als onbetwistbaar zeker te ftellen, dat Hij dien aanval zoude hebben kunnen belet- ten? Zijnen invloed op de beide Cabinetten was tot bewerking van het een en ander onbeduidend: en daar zij tot dien aanval vastelijk befloten, kon Witiem pe Vijrpe niet anders, handelen, dan Hij 540 LEVEN van Hij werkelijk gedaan heeft: namelijk; „ Zoo veel » in Zijn vermoogen was, middelen te beramen , s dat de Ilerftelling van de oude Regeerwijze, en » Zijne terugkomst in het Vaderlund , niet zoo » zeer door Geweld van Wapenen; maar door’ »» den bijval van veele duizenden Aanklevers. Min de vaak herhaalde betuigingen en verzeke- ringen der ZEngelfche en Rusfifche Staatsminis- ters , dat men bijzonder het herfiel van het Huis VAN ORANJE met de toebereidfelen tot de Expe- ditie bedoelde; maar veelmeer, des Pringen ge- grond denkbeeld, dat bij het in alle opzichten welgelukken dier Onderneeming , en de hulpe des Hemels , de Herftelling in zijne Waardigheden, als dan niet achterblijven zoude, deedt Hem befluiten tot het opftellen van eene PROCLAMATIE AAN DE NEDERLANDERS, welks inhoud (én onder- Scheiding van de Manifesten der Uitgewekene Ba- zaven in 1793 en 1794) niet beftondt , in het be- dreigen van verwoesting en verdelging aan Hun die Hem zoo zeer mishandeld, en zich tegen het Vaderland bezondigd hadden; maar dewelke “alleen was ingericht, om de Natie aan te Sporen, _ als één éénig man, met aflegging van alle wraak- betoning, de handen in een te flaan , en zich bij de aankomst van de gelande Troupen, van de Overheersfching waaronder men zich bevondt te ontdoen, en de oude Voorrechten wederom herfield i je 543 LEVEN van te krijgen, Laaten wij ter ftaving van dit gezegde het ftuk hier overneemen, en WILLEM DE Vijre DE zelve hooren. Dus luide het: » Wij WILLEM, bij de gratie Gods Prince » VAN ORANJE EN Nassau, ERFSTADHOUDER , 2, ERFGOUVERNEUR , ERFCAPITEIN GENERAAL EN >, ADMIRAAL DER VERÉÉNIGDE NEDERLANDEN 3 s» KAPITEIN GENERAAL VAN DE Unie, Ridder » van den Kousfeband, en van den Zwarten Ade- e laar, &c. &c. &c. Allen de genen die deze > zullen zien ofte hooren lezen, SALUT. | WAARDE LANDGENOOTEN! » Het langgewenschte oogenblik , wanneer gij > Eindelijk itaat bevrijd te worden, van zoo vele s» En zoo zwaare onheilen, die U federt meer » dan vier Jaaren drukken , is eindelijk , Zoopen » Wij, gekomen, én Wij fmaaken thans het ge- » noegen, Ulieden in dat blijde vooruitzicht » wederom te mogen aanfpreken. Het zoude » overtollig zijn, alhier voor U/ieden op te haalen » de tallelooze rampen, waaronder Gijl. federt » het geweld der Franfche overheersfching, en » de daarop gevolgde gebeurenisfen gezucht p hebt. — Eene droevige ondervinding heeft U de- WILLEM pen V. XII Afd. „> Thans is het tijdftip daartoe geboren. Zijne » Groot Brittannifche Majesteit, federt lange, „ door Hoogstdeszelfs Vriendíchap en Affectie - » voor de Republiek der Vereenigde Nederlan- »» den bewogen, en met medelijden aangedaan » over Ulieder ongeluk , heeft, zoo ras de alge- » meene omftandigheden van Europa zulks heb- » ben toegelaaten, het edelmoedig befluit geno- s Men, om gezamentlijk met desfclfs Hooge Ge- 5, allieerden , krachtdadige middelen in het werk „ te flellen ter Uwer bevrijding. De Krijgs- » magt welke ten dien einde tegenwoordig afge- »» Zonden wordt, is, enkel de Voorhoede van „ meer talrijke Legers die dezelve ftaan te vol- » gen. Het oogmerk dezer Onderneeming wordt s aan Ulieden uit naam van Hooggemelde zij- 3» ne Majefteit bekend gemaakt, door den Com- s mandeerenden Generaal van het eerfle Corps » a t 544 LEVEN van » °t welk die glorierijke loopbaan opent. Zij, „ welke die Legers uitmaken, komen niet ais ‚ Vijanden, maar als Vrienden en Verlosfers, 5, om U te redden uit de hatelijke Onderdruk- ‚ king, om U te herftellen in het genot van 5, Godsdienst en Vrijheid, die dierbaare Pan- » den, waar voor Uwe en Onze Voorvaderen » gevochten, en met Gods hulp overwonnen 5, hebben. Aarzelt dus niet, BRAVE INGEZETE- 55 NEN VAN NEDERLAND! Om Uwe Verlosfers ste gemoet te komen! Haalt ze in als Vrien- den en Voorftanders van het welzijn van het „ lieve Vaderland. Doet alle onderfcheid van s Politieke meeningen en begrippen voor dit” 32 groote oogmerk wijken! Laat de geest van 5, Partijfchap, ja zelfs het gevoel van geleden > onrecht, U tot geene daaden van wraakzuch ten ə vervolging verleiden! Slaat de harten en han- „> den in één, tot verdrijving van den gemeenen 3, Vijand, en om de Vrijheid en Onafhanklijkheid s van het gemeene Vaderland te herftellen! Laat >> het werk ven Uwe Verlosfing , zoo veel mo- s gelijk Uw eigen werk zijn! Gij ziet reeds, en ə» zult het in het vervolg nog duidelijker gewaar 5, worden, dat Gij op krachtdadigen bijftand en 99 Onderfteuning rekenen kunt. Zoo ras de eer- » fte 3 WILLEM pen V. XII. Afd. (lagerftaa!) Ter Ordonnantie van Z. H. bij vacature van ’t geheim Se- cretariaat, J. W. Borjenk. Een ftuk, dat naar (ons inzien) de duidelijk- fte bewijzen in zich bevat, dat Z. H. in de ze- ke- (*) Het is uit de Gefchiedenis van de Landing bekend, dat de Heer Errprins bij Zijne aankomst aan de Helder eeue foortgelijke Proclamatie aan de Natie deedt. Gedoog- de hier de plaats om het over te nemen, wij zouden het gedaan-hebben, Waarom wij ’er thans alleen van zeggen, dat Hij op even dienzelfden toon als Zijnen Heer Vapeu fprak. a + WILLEM pen V. XII. Afa. 547 kere hoope en verwachting verkeerde, dat zoo wanneer de ‘Troupen ont{cheept en aan den Wal gekomen waren, het grootfte deel der Natie zich allerwegen zoude bevlijtigd hebb:n, om, ‚ volgens zijnen wensch , met ter zijde felling van Wraakgezindheid , de herftelling der oude Confit- vutie daar te flellen, in welk geval, (vermits het gering getal van Hollandfche en Franfche Mi- litairen, zich op dien tijd in Holland bevinden- de) het leveren van Veldflagen en andere gewel- dige Oorlogsbedrijven voorgekomen, en den kostbaren Vaderlandfchen grond voor den gru- wel des oorlogs bevrijd blijven kon. Trouwens dit was ook Zijnen vuurigften wensch , toen de Eerfte bezending van de Landingsvloot, beftaande in 176 Oorlogs- en Transportfchepen &c. na lang fammelen , omtrent de helft der maand Au- gustus, uit de Engelfche Havens naar de Noord- hollandfche kust overftak: want, volgens ver- fcheidene aan ons gefuppediteerde Berichten, ver- nam Hij niet zonder verbazing, het hevig treffen dat reeds bij de ontfcheping en Landing op den 27 dier maand werkelijk plaats had, waar bij ruim 1400 Man van de Hollandfche Troupen het leven verloren. Eene gebeurenis, die des Prinfén ziele met zichbaare aandoening vervulde, en Hem toen reeds voor de ongelukkige gevolgen Mm 2 die 548 LEVEN Van die de Expeditie veroorzaaken konde, beducht deedt worden. Te meer , daar de afreize en aankomst van de overige Engelfche Troupen, en die der Rusfen , door beletfelen van onderfcheidenen aart , met dien fpoed niet gefchiedden , als noodzaaklijk was om aan de Franfchen geen tijd te laaten, om met hunne Troupen, die zij eenige maanden bevorens , naar het Toneel des Oorlogs in Duitsch- land Italien, Sardinien, en Zwitferland, ter verfterking van hunne Legers hadden doen opmarcheeren , de Republiek vol te toppen: zoo als gefchiedde, daar hun getal, het welk ten tij- de van de Landing niet meer dan zooo man be- droeg, (*) door den verhaasten aanmarsch van ver- (*) Wanneer men de ftaat van Verdediging hier te Lande ten tijde van de verfchijning der Engelfchen voor den Wal, nagaat, dan had Z. H. Mm 3 E50 LEVEN van met betrekking tot het herftel van de CONSTITUTE en den STADHOUDER, geheel vruchteloos afliep , daar zij nog voor den 1 November verplicht waren zich met pak en zak in te fchepen, en den terug- tocht aan te neemen. Dit de waare toedragt des gevals, en Z. H. handelwijze te dien tijde geweest zijnde, wie ge- voeld zich met ons dan niet bewogen , over het verdriet het welk de goede Vorst over den mislukten uitflag der onderneeming van de beide Hoven gevoelde , toen Hij het overfchot der En- gelfche Armee in de Havenen van dat Rijk ver- nam, en overtuigend zag, dat niet alleen de ge- hoopte herftelling in Zijn Wettig Erf, en aange- borene Waardigheden in rook en damp vervlo- gen was; maar dat ook Zijne zoo vaak ten He- mel gezondene gebeden , na het vertrek der Lan- dingsvloot uit Engeland, om de bevrijding van zijn Vaderland van den geesfel des Oorlogs, niet waren verhoord geworden? (*) Toen Hij uit de l be- (*) Dat Z, H. ten tijde van het uitlopen der Engel/che Vloot, voor het welgelukken der daar mede bedoelde on- derneming, zonder het plengen van menfchenbloed, Zijne gebeden ten Hemel opzondt, is ons door verfcheidene ge- loofwaardige berichten verzekerd. Trouwens, hoe kon dat ook anders, daar het altoos Zijne darglijkfche gewoonte was, am de belangen van Zijn Vaderland in Zijne Gebeden aan WILLEM pen V. XII. Afd. 551 berichten van de vijf bloedige Gevechten tusfchen de beiden Legermachten in zes weeken geleverd , maar al te duidelijk moest opmaken, hoe veel menfchenbloeds ’er nutteloos vergoten; hoe vele Ingezetenen verarmd; en hoe vele weleer aange- naame Landsdouwen en Lusthoven in even zoo vele woestenijén herfchapen waren? En niet alleen dit, maar dat Hij bovendien zich overreedt moest houden , dat zijne Vijanden Hem (hoezeer ten onrechte) als de eenige Bewerker en Oorzaak van alle die Rampen befchouwen zouden, zoo als de ondervinding maar al te zeer leerde, bij zonder op den Plechtigen Feestdag, welken hier te Lande over den aftocht der Vijanden op den 19 December gevierd werdt, op welke men zelfs in fommige Kerkgebouwen, door Bedienaars van. den Godsdienst zulks op den Kanfel hoorde be- weren. Eene handelwijze, die, fchoon in een omgekeerde rede, door vele Engel/chen werdt na- gevolgd, welke onbillijk genoeg waren, om het mislukken der onderneeming toe te kennen, aan : | 4 des aan de Gopuelp op te dragen? Er dit was ook de bepaalde gewoonte van de overige Vorstelijke Perfonen, in zoo verre zelfs, det het aan de Gouvernante over de Kinderen van den ERFPRINs tot een plicht was opgelegd, om te zorgen dat dezen zich ter ruste begevende, voor hun Vaderland bidden moesten. Mm 4 52 `- LEVEN var des Prinfen te leurgeftelde verwachting op den bijval der Natie, zoo dra de Landing gelukt was: wit dien hoofde inftéerende, dat men zich (als °t ware) op den dorpel des Lands ophteldt, om alle verwoesting te vermijden op het meer binnen waards gelegen vrucht en volkrijk Noordholland. Op die wijze, tot geen gering verdriet van den on- gelukkigen Vorst, zich trachtende te verdedigen over hun gefammel, ten tijde van het in gereedheid brengen dér Expeditie, en hun eigenbatig en on- ftaatkundig gedrag hier te Lande gehouden, over het welk Z. H. niet zonder rede zeer gevoelig was aangedaan. Want om nu niet te zeggen, dat de nadeelen van het niet {poedig opdagen der tweede en derde afzendingen, aan de Franfchen en Hollandfche Bevelhebberen het voordeel ople- verde, om zich in eenen geduchten ftaat van verdediging te ftellen ; zoo hielden de Engel/chen zich in dien tusfchentijd onledig, met het pronken en praalen met het aan hun zoetfappig overgege- ven aanzienlijk gedeelte van ’s Lands Zeemacht, en met het op den duur afvorderen van vele aan hun ontbrekende noodwendigheden, dikwerf op eene wijze, die de In- en- Opgezetenen aandreef, om hun veel eerder voor Vijanden en Overheerfchers, dan voor Vrienden en Verlosfers aantemerken, waarvan het vergrootend bericht op alle mooge- lij- WILLEM pen V. XII. Afd. 553 lijke wijzen-in de Couranten werdt verfpreidt, en eene van de voornaamfte redenen opleverde, dat de Natie, over het algemeen herdenkende het geene ’er in 1794 en 1795 was voorgevallen, wel hartelijk deedt wenfchen , dat zij van hun bezoek mogte bevrijd blijven, waarvan de gegrondheid op vele plaatfen, ten tijde van hunnen aftecht duidelijk bleek , bijzonder binnen de Stad Me- demblik , alwaar zij het boos opzet namen en ge. deeltelijk volvoerden, door ’s Lands Magazijnen, en Scheepswerf, met het geene zich aldaar bevondt te beroven en aan de Vlammen op te offeren. Een bedrijf lijnrecht ftrijdende met des Prinfen bedoe- lingen en wenfchen ; dat Hij daarom ten fterkften verfoeide. Waarover Hij zich niet minder be- droefde, dan over het gene Hij vóór zijn vertrek uit het Land, op zeer vele plaatfen aan de Leck en de Waale , met eigen oogen hadt waargenomen ; en dat Hem zoodanig tegen de Britfche Staats- ministers indisponeerde, dat Hem het verblijf in Engeland van dag tot dag onaangenamer werdt, geduurende den overigen tijd van bijna zwee jaren, die Hij na het mislukken der Expeditie, in ver- wachting van eene gunftige wending aan zijn lot, __het zij door eene andere Order van zaken in zijn Vaderland ; het zij door eenen Algemeene Vrede ; in dat Land (zijns ondanks) vertoeven bleef. Mm 5 Dan, 554 LEVEN van Dan, hoe wettig en gegrond die verwachting des Prinfen (uit hoofde van de bevorens gedecla- reerde fentimenten van het Fran/che Gouverne- ment, ender Hoven van Londen en Berlin ,) ook zijn mogte, de droevige ervaring leerde aan dien Vorst maar al te duidelijk, dat /choon al fpoe- dig na de Expeditie, het Hem zoo zeer vijandig Bataafsch Gouvernement , door een meer gematigd Beftuur , (waaronder ook Lieden waren die Hij als zijne Vrienden kon en moest befchouwen) yer- vangen werdt; het HERSTEL IN zijne WAARDIG- HEDEN en BEZITTINGEN in het Vaderland, echter bij dat meer gematigd Beftuur verre te` zoeken bleef. En verder: dat toen de zon des ALGEMEENEN VREDES boven Europa opging, en alle de Oorlog gevoerd hebbende Mogendheden , zich te Amiens beijverden om hunne belangen te beyoorderen, zij allen, op eene hoogstongevoclige wijze zieh nies interesfeerden voor de belangen van den ongelukkigen Wurem DEN VIjFDEN! Dat niemand hunner zich Zijnes aantrok, maar zij allen Hem aan Zijn bitter Noodlot overlieten. Twee Evenementen, die wij nu, (voor zoo verre de Prins op die beiden betrekking hadde a Over- wegen zullen. 