Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
Civ. gezaghebber| Bima. 8.5 Z.| 118.7 | Timor en On-| 8 | 15" Om | — 48 derh., Soembawa DI 33 2 > » 8 Qu 30m » > 25 » 39 ээ 8 3" om > E ® Piroe. 3.1 Z.| 128.2 | Amboina en On- 10 | 6" 20m | — 86 | 4 58m 32s. derh., Ceram | Kontroleur. Saparoea. 3.6 7.| 128.7 | Ат еп On-|10 | 64 22m | — 88 » derh., Saparoea. Detachement Bivak-Hollan- | 2.5 Z.| 140.7 | Ternate, Nieuw- 12 | 22u 45m | —156 ` Commandant. | dia (Humboldt- Guinea. baai). » Bivak a/d Se- s: d is 12 | 23u 3m "s kanto (+ K.M. Zuid van Hollandia). Liehtopziehter. | Poeloe Breué. | 5.7 N.| 95.1 | Atjeh en Опа., |20 | 14304 | + 47 Poeloe Breué. E. A. Officier | Koeta Tjané. 3.5 N.| 97.7 | Atjeh, Sumatra.|24 | 169350 | + 36 van gezondheid. Civ. gezaghebber Kolaka. 4.1 Z.| 121.6 | Midden аы 25 | 11u30m | — 59 ; Ce ent Bivak-Hollan- | 2.5 Z.| 140.7 | Ternate, Nieuw- 31 | 15125m | —136 _ Commandant. | dia (Humboldt- Gui : baai). Bm B * een Pe v» v. b S kort op elkander volgende, horizontaal draaiende bevingen. | © D E + SE dois E Bijkomende verschijnselen Richting. en en aard der beweging. xi в opmerkingen. 3 W—O. Trillingen. Leer kort ? Zeer zwak. 5 0—W. Hevige schok. Gerommel. 3 NW—Z0 Een liehte beving. ER 1 W—O (?) |Korte schok. Gerommel van het huis (dak gegalv. ijzer). Ook op de etablissementen Poetjoengsari еп Parakan waargenomen. 1 0—W. Licht. 15 " " ; 1 > 2en4 | ZZW—NNO. |9 ege ор Sé vol- | Het huis schudde hevig. gende flinke schokke + 10 O—W(?). |3 zwakke, lange озер. Verschillende voorwerpen slingerden. c 4 | Niet waarge- |Sterke horizontale beving. Vergezeld van een sterk onderaardsch nomen geromm 544 O—W. Vrij sterke horizontale beving. + » Hevige schok. Gerommel. dài! NW-ZO. |Zwak. 3 ? Sterke schok. ET 4 Dof onderaardsch gebrom. MIKROCHEMISCHE ONDERZOEKINGEN ОУЕВ VERONAL EN ANDERE HYPNOTICA DOOR F. WEEHUIZEN. Na de invoering van het Chloralhydraat in de genees- kunde, zijn hoofdzakelijk het Sulfonal, het Trional en — hoewel minder — ook het Tetronal als slaapmiddelen aange- wend (!). Daar de meeste slaapmiddelen, bij voortgezet gebruik, in werkzaamheid achteruitgaan, is verandering daarin vaak noodzakelijk en dit is oorzaak, dat nieuwe, bruikbare hypnotica steeds welkom blijven. In 1903 hebben Fischer en v. Merina een nieuwe klasse van deze middelen inge- voerd, welke derivaten zijn van ureum. Onder deze schijnt het Diaethylmalonylureum of Veronal een blijvende plaats te zullen innemen. Uit zijn formule С.Н; CO — NH kan het worden afgeleid als een Diaethylbarbituurzuur of als een derivaat van Pyrimidin: CH C (С.Н) OC CO HN NH CO Pyrimidin. Veronal. () Eenige andere hypnotica, zooals het Hypnal, Dormiol, Chlora- lose, Paraldehyd, Hedonal enz. hebben slechts een kort bestaan gehad. Een ander ureumderivaat, dat evenals Veronal in den laatsten tijd wordt aangewend, is het x Monobroomisovalerianylureum of Bromural. dd OT sss Niet alleen is het een goed hypnoticum, dat de onaange- name of schadelijke nevenwerkingen van morphine, chloral- hydraat en andere slaapmiddelen niet, of in veel geringere mate vertoont, maar bovendien bewijst het goede diensten bij neurasthenische toestanden en bij delirium tremens. Tot de bepaald sterkwerkende geneesmiddelen kan het Veronal niet worden gerekend, waar het in doses van 0,5 tot één gram wordt voorgeschreven en waar Омвев in het zieken- huis in Altona in den tijd van drie jaren in het geheel 2800 gram Veronal aan verschillende patienten toediende, zonder éénmaal schadelijke bijwerkingen waar te nemen. De gevallen van vergiftiging door Veronal, die in de laatste jaren hier en daar in de literatuur zijn te vinden, moeten niet worden toegeschreven aan toxische eigenschappen van deze stof, maar wel aan het feit, dat men in al deze gevallen, hetzij door een noodlottige vergissing, hetzij bij poging tot zelfmoord, zeer ver boven de medicinale dosis ging. Het schijnt, dat slaapmiddelen in het algemeen bij zelfmoord door leeken een zekere voorkeur genieten. Енвысн deelt een geval mede van een zieke die, om zelfmoord te plegen, vijftien gram Veronal innam. Na twintig uren stierf hij, zonder weer tot bewustzijn gekomen te zijn. Хтвхнагв beschrijft een geval van een vrouw die, met hetzelfde doel, vier gram Veronal ineens innam. Deze patient herstelde weder, maar hoewel deze dosis niet bijzonder groot genoemd kan worden, duurde deze herstelling tien dagen. In een Leipziger kliniek zag BAnrpr viermaal vergiftigings- gevallen door Veronal, waarvan twee met doodelijken afloop veroorzaakt door resp. negen en tien gram Veronal. In al deze gevallen vertoonden de verschijnselen overeen- komst met een vergiftiging door morphine: diepe bewuste- loosheid met relatief goede pols en ademhaling, roode gelaats- kleur, koude handen en voeten en af en toe braakbewegingen. De ervaringen met het Veronal opgedaan schijnen ervoor te spreken, dat het van uit maag en darm slechts langzaam wordt geresorbeerd, wat zeer zeker, ten deele althans, aan LXX. Tk, — 96 2 de betrekkelijk geringe oplosbaarheid moet worden toege- schreven. :Physiologische proeven met deze verbinding zijn gedaan door Krersr. Bij Rana esculenta werkt het Veronal verlammend op het centrale zenuwstelsel. In oplossing in de bloedbaan gebracht is het weliswaar na ongeveer een half uur reeds in de urine te vinden, maar de afscheiding van de geheele hoeveelheid heeft slechts langzaam еп bij kleine gedeelten plaats. Dit verklaart de dikwijls dagen lang aanhoudende Veronalwerking bij intoxicaties. Karakteristieke kleurreakties op Veronal zijn niet bekend. Waar men zijn identiteit heeft willen vaststellen, heeft men, na voldoende zuivering, gebruik gemaakt van een smeltpunts- bepaling (191°), van de eigenschap, om zonder ontleding te sublimeeren en met Millons reagens een wit neerslag te geven. Echter is deze reaktie nòch karakteristiek, nòch gevoelig. In zijn gedrag bij verwarming met koolpoeder is het Veronal scherp onderscheiden van Sulfonal, Trional en Tetronal. De drie laatste verbindingen geven daarbij een intensief merkaptaanachtig riekenden damp af. Laat men dezen inwerken op een propje watten, gedrenkt in een versch bereide, met ammoniak alkalisch gemaakte nitroprussid- natriumoplossing, dan wordt dit rood gekleurd — eene reaktie, die aan gevormde merkaptanen moet worden toegeschreven. Veronal geeft deze reaktie niet — ook geeft het, bij verhit- ting met kool geen reuk naar merkaptaan maar wel naar acrolëin. Wat aangaat het mikrochemisch onderzoek, op deze verschillende hypnotica toegepast, doen de hier bijgevoegde afbeeldingen, die met behulp van een teekenprisma zijn weergegeven, zien, dat mikroskopisch de goed omschre- ven kristallen scherp van elkaar zijn onderscheiden. Ook het verschil tusschen de drie chemisch naverwante verbin- dingen Sulfonal, Trional en Tetronal is duidelijk genoeg om langs dien weg zelfs kleine hoeveelheden daarvan van elkaar te herkennen, wanneer bij dit onderzoek de hieronder genoemde voorzorgen worden genomen. De praeparaten kunnen, voor d s. miskroskopisch énderioók geschikt, terstond op het objektglas worden verkregen. Het zijn vooral de mikrokristallen, uit een waterige oplos- sing ontstaan, die in aanmerking komen, hetgeen daaraan moet worden toegeschreven, dat deze hypnotica in water van de gewone temperatuur moeilijk oplossen, gemakkelijk echter М) kookhitte. Uit een zoodanige heetverzadigde oplossing kristalliseeren zij, bij afkoeling, goed uit. Voor het verkrijgen van welgevormde kristallen moet de kristallisatie op het objektglas worden gestoord, hetgeen bereikt wordt, door in een druppel van de warme oplossing daarop zoolang een glazen staafje te bewegen, totdat de opgeloste verbinding uitkristalliseert. Bij verwarming onder water smelten het Trional en het Tetronal, voordat zij oplossen, tot olieachtige druppels. Deze druppels ontstaan ook op het objektglas, voordat het kristalliseeren plaats heeft. Deze hypnotica zijn thans vrijwel verdrongen door het Veronal. Wel heeft men, afgaande op de chemische samen- stelling b.v. van Tetronal C,H, S0,C.H; >< С.Н; 50,0,Н, goede verwachtingen gekoesterd als hypnoticum van een ver- binding, die aan Sulfonal, Trional en Tetronal veel nauwer verwant is dan het Veronal en die in de plaats van de groep SO, de CO, groep bevat nl. de Diaethylester van het Diaethylmalonzuur C-H; COOC;H; ONE ү C,H, COOC,H; 5 doch Меек deze verbinding physiologisch onwerkzaam te zijn en eveneens was dit het geval met derivaten daaruit verkregen door invoering van Amidogroepen. — 106 — De mikrokristallen van het Sulfonal zijn zuiver rechthoekig, plaat- of staafvormig (fig. 7). Het Trional kristalliseert in scherpgevormde ruitjes, die dikwijls zeer groot zijn (fig. 8), het Tetronal in zeshoekige plaatjes, die door niet-ontwikkeling _ van één der zijden ook wel vijfhoekig lijken (fig. 9). De door snelle, gestoorde kristallisatie verkregen objekt- elaskristallen van Veronal zijn toegespitst parallelogram- en naaldvormig (fig. 1). Laat men deze kristallisatie zeer langzaam uit verdunde oplossing verloopen, dan kunnen zich groote monoklinische vormen ontwikkelen, zooals in fig. 2 afgebeeld. Dezelfde kristallen kunnen zich vormen, wanneer het uit alka- liën, waarin Veronal gemakkelijk oplost, wordt neergeslagen door neutralisatie met een zuur. Uit met azijnzuur sterk aangezuurde oplossingen kristalliseeren bundels van naalden, zooals in fig. 4 afgebeeld. In tegenstelling van de andere verbindingen geeft het Veronal uit chloroform en uit petroleumaetheroplossing naaldvormige kristallen, zooals in fig. 5, die door langzame verdamping eener chloroformoplossing verkregen zijn. In geval van vergiftiging komt vooral de urine voor onderzoek in aanmerking, daar hierin tot 70%, van de genomen hoeveelheid Veronal kan overgaan. Bij maag- en darmin- houd wordt de methode van Sras-Orro gevolgd met dit verschil, dat bij het uittrekken met Alkohol tot de kooktem- peratuur wordt verwarmd. Om de urine op Veronal te onderzoeken, wordt een andere weg gevolgd. Ма aanzuren met azijnzuur wordt daaraan zooveel loodacetaatoplossing toegevoegd, totdat geen neerslag meer ontstaat. Van dit neerslag wordt afgefiltreerd. Nu laat Morte in het filtraat het lood neerslaan door zwa- velwaterstof, het gevormde loodsulfide affiltreeren en uit het filtraat de overmaat H,S door doorvoeren van lucht ver- wijderen. Daarna laat hij deze vloeistof met water tot het dubbele volume verdunnen, door verwarmen met dierlijke kool zuiveren, door uitdampen concentreeren en na verzadigen met natriumchloride met aether uitschudden. Na verdampen van de aether en drogen in een Vakuumexsiccator (om kleine — IL — hoeveelheden mede uitgetrokken azijnzuur te verwijderen) blijft het Veronal in voldoende zuiveren toestand achter voor verder onderzoek. | Het neerslaan van de overmaat 1004 door zwavelwaterstof kan echter vermeden worden. De door loodacetaat gezuiverde en gefiltreerde urine wordt terstond driemaal met aether uitgeschud. Deze aetherische uittreksels worden verzameld en zoolang met chloorcalcium geschud, totdat zij watervrij zijn. Daarna wordt de aether door verdampen verwijderd. Het achterblijvende, onzuivere Veronal wordt in een ruime hoeveelheid water opgelost, door verwarmen met beenderkool gezuiverd; de oplossing, na filtratie, door uitdampen gecon- centreerd en vervolgens met aether uitgeschud. Wanneer deze aetherische oplossing daarna door chloorcalcium goed watervrij wordt gemaakt, houdt men na verdamping van den aether het Veronal in zuiveren toestand over. Alsdan kan de identiteit worden vastgesteld door het smeltpunt (191°) en de mikrokristallen zooals in de fig. 1, 4 en 5 afgebeeld. Laat men het ongezuiverde Veronal uit de eerste aetheri- sche uitschudding verkregen op het objektglas kristalliseeren uit waterige oplosssing, dan vormt het steeds naalden zooals fig. 4 of fig Een gedeelte van de door loodacetaat gezuiverde urine kan voor mikrochemisch onderzoek terstond met petroleum- aether worden uitgeschud — al naarmate deze dan sneller of langzamer op het objektglas verdampt ontstaan naaldvormige kristallen, varieerend tusschen de vormen als in fig. 6 en fig 3. Deze praeparaten zijn verkregen uit een urine, die per 500 с.с. 200 milligram Veronal bevatte. De afbeeldingen zijn weergegeven met Zeiss Comb. C 2, met uitzondering van fig. 6, die met Comb. А 2 is ge- teekend. нас 102 >> LITERATUUR. В. Motte und H. ker in Arch. der Pharmaz. 1904. G. und H. Евевіснв in Arch. der Pharmaz. 1906. Омвев in Med. Klin. 1906. NIENHAUS in Schweiz. Wochschr. f. Chem. und Pharmaz. 07—54. Енвілсн in Münch. Med. Wochschr. 1906. Ванкрт in Münch. Med. Wochschr. 1907. SKUTETZKY in: Die neueren Arzneimittel. Мевск’з Bericht 1903—1909. Fig. 6. Fig. 7. Over de Grondslagen eener Weervoorspelling T Indië DOOR Dr. С. BRAAK. In den vorigen jaargang van dit Tijdschrift 1) is reeds uiteengezet hoe de periodische wisselingen in het luchtdruk- verschil tusschen Port-Darwin (Noord-Australië) en Batavia in nauw verband staan met de wisselingen in het karakter der moessons op Java. Er werd toen op gewezen, dat de veranderingen in het drukverschil in de eerste plaats invloed zouden moeten hebben op de sterkte van den wind; door bewerking der maandgemiddelden, verkregen uit alle 24 uur waarnemingen van den wind te Batavia, waarbij de afwij- kingen van de windeomponenten in oost-westelijke en noord- zuidelijke richting werden bepaald, mocht het toen echter niet gelukken dezen invloed zuiver aan het licht te brengen. De oorzaak hiervan werd toegeschreven aan de storende werking van land- en zeewind, welke ook met de moesson- wisselingen verband houden en derhalve secundaire windaf- Wijkingen zullen te voorschijn roepen. Deze storingen zijn bij een nieuwe bewerking zoo goed mogelijk geëlimineerd door niet van alle uurwaarnemingen uit te gaan, maar alleen die te gebruiken, welke zoo min mogelijk onder den invloed van land- en zeewind staan. Daartoe werden de windwaarnemingen te 11 uur 's morgens gekozen; dan is de zeewind te Batavia meestal nog niet doorgekomen, terwijl de moesson al flink is begonnen door RE ВН 1) Pag. 154. — 104 — te staan. Ofschoon deze ор grootere hoogte ook ’s nachts met onverminderde kracht waait, bereikt hij eerst in den loop van den morgen de aardoppervlakte; ’s nachts worden de onderste lagen door de wrijving tegengehouden. Het is een bekend feit, dat ook in de gematigde luchtstreken de wind in den regel tegen den avond gaat liggen; echter is dit verschijnsel sterker in de tropen, waar de nachten bijna steeds windstil zijn. De drijvende kracht, het barometer- verschil is namelijk hier bij dezelfde windsnelheid meestal veel geringer, zoodat de wrijving meer invloed heeft. Overdag bestaat deze wrijving ook wel, maar tengevolge van de zonnewarmte, die door locale verhitting verticale luchtstroo- mingen te voorschijn roept, worden de hoogere bewegende lagen met de stilstaande benedenste lucht vermengd en deze laatste meegesleept. Hoe later op den morgen hoe sterker staat derhalve de moesson door en des te geringer zal betrek- kelijk de invloed van secundaire storingen zijn. Het was daarom te verwachten, dat de waarnemingen te 11 uur 'S morgens een zoo zuiver mogelijk beeld der veranderingen in de eigenlijke moessonstrooming zouden geven. Het blijkt inderdaad, dat de nieuwe bewerking veel betere resultaten geeft dan de eerste. De noord-zuid component is nog steeds vrij sterk gestoord, hetgeen in verband met de richting van land- en zeewind en de geringe grootte der gezochte periodische afwijking begrijpelijk is. Daar de moes- sonwinden meer іп oost-westelijke dan in noord-zuidelijke richting waaien, zijn de periodische schommelingen in den oost-west component veel belangrijker, de ongeveer N-Z gerichte land- en zeewind hebben veel minder invloed en de storingen zijn dan ook van ondergeschikten aard. Voor verdere beschouwingen zullen wij daarom alleen van den O-W component gebruik maken. De onderstelling, die a priori werd gemaakt, wordt beves- tigd gevonden. Met het wisselend drukverschil tusschen Port-Darwin en Batavia gaat een overeenkomstige fluctuatie in de luchtbeweging te Batavia gepaard en er is alle reden — 105 — . ош aan te nemen, dat zulks ook voor geheel Java het geval is, omdat het bijna geheel tusschen de beide stations in is gelegen. Het drukverschil Port-Darwin — Batavia heeft maxima in de jaren: 1885, 1888, 1891, 1896, 1899, 1902, 1905 en 1908. Terwijl een versterking van den oost-component optreedt in de jaren: 1885, 1888, 1891, 1896, 1902, 1905 en 1908 (slechts klein). Daarentegen is het drukverschil een minimum in: 1879, 1883, 1886, 1889, 1890, 1893, 1900, 1903, 1906 en 1909. Terwijl een verzwakking van den oost-component optreedt in: 1879, 1886, 1889, 1890, 1893, 1900, 1903, 1906 en 1909. Slechts 1899 en 1883 vertoonen een afwijkend gedrag; in 1899 was de oost-component iets beneden het normale, in 1883 iets er boven. Hiermede zijn wij een stap nader gekomen tot de kennis van het mechanisme der moessonafwijkingen. Zij kunnen wat de luchtbeweging betreft nu op de volgende wijze worden beschreven. 15 de barometerstand boven Australië betrekkelijk hoog ten opzichte van dien te Batavia, dan zal de westmoesson worden verzwakt, de daarop volgende kentering vroeg invallen en de oostmoesson eerder dan gewoonlijk beginnen. Deze zal sterker zijn dan normaal en later voor den westmoesson plaats maken. Is de luchtdruk boven Australië betrekkelijk laag, dan hebben de veranderingen het tegengestelde karakter. In werkelijkheid heeft men niet met een constante afwijking van het drukverschil te doen, maar schommelt dit in een periode van ongeveer 3 jaar, zoodat ook de invloed op den wind gedurende het jaar min of meer kan veranderen. Het kan derhalve voorkomen, dat de eerste maanden van het jaar Staan onder de inwerking van een luchtdrukverdeeling boven Australië en den Archipel, die den westmoesson versterkt, terwijl in den loop van het jaar de normale toestand bereikt wordt of zelfs de tegengestelde phase begint in te treden. == 106 — Hiermede zal men rekeniug moeten houden wil men uit de luchtdrukverdeeling eenigen tijd vooruit het karakter der moessons opmaken. Ten slotte zij nog opgemerkt, dat behalve de langzame periodische veranderingen kortere storingen in de luchteircu- latie optreden, die tijdelijk het algemeene moessonkarakter kunnen overdekken en in een verzwakten moesson dagen met sterke luchtbeweging brengen en omgekeerd. Wij zullen nu op systematische wijze nagaan op welke wijze de verschillende meteorologische elementen in hunne perio- dische veranderingen op elkaar invloed uitoefenen. Hierbij zullen wij op alle dezelfde bewerking toepassen. Het resultaat van het onderzoek zal dan moeten uitwijzen niet alleen de sterkte en den aard van het onderling verband, maar tevens van welke elementen de veranderingen primair zijn, van welke secundair. De elementen zullen twee aan twee worden vergeleken door middel van de correlatiefactoren. Wat hiermede wordt bedoeld moge uit het volgende blijken. Vertoonen twee grootheden respectievelijk de afwijkingen van het normale х, Xə, х; enz. еп yı, уг, Уз, enz. dan wordt de correlatiefactor dezer afwijkingen voorgesteld door: Hy Уә PaVa T. ER ck Sei €. ‚уу Ys um. Bestaat tusschen de afwijkingen x en y verband, dan zullen de producten xy in het algemeen hetzelfde teeken hebben. De teller van de breuk wordt grooter, naarmate het verband sterker is. Zijn de veranderingen onafhankelijk van elkaar, dan heffen de positieve en negatieve producten elkaar vrijwel ор en nadert г tot nul. г 13 derhalve een maat voor de onderlinge afhankelijkheid der beide afwijkings- reeksen. Хор scherper uitdrukking verkrijgt men hiervoor, indien behalve г wordt ingevoerd de waarschijnlijke fout van Г. Het is toch duidelijk, dat in r toevallige fouten zijn; alleen е 107 — als deze laatste klein zijn ten opzichte van г zelve is aan de uitkomst waarde te hechten. De A fout van r is: f = 0.674 (1—15) : waarin п het aantal waarnemingen аа Het quotient: r A mu: zal een betrouwbare maat zijn voor de correlatie. Hieronder worden voor de verschillende maanden de waarden van q gegeven, afgeleid uit de afwijkingen van de maandgemid- delden van de normale waarde. Luchtdruk, wind, bewolking en temperatuur zijn twee aan twee met elkaar vergeleken. De regenval is eerst daarna in bewerking genomen. Deze houdt in het algemeen met de bewolking gelijken tred en aangenomen mag worden, dat zijne veranderingen in hetzelfde oorzakelijke verband tot die der overige elementen staan als voor de bewolking het ge- val is. Daarom is voor den regenval alleen de correlatie- factor opgemaakt met de windafwijkingen, omdat ook de bewolking met den wind in direct verband blijkt te staan. Voor den luchtdruk is die van Port-Darwin gekozen, waar- van de afwijkingen een merkwaardig regelmatig karakter dragen. Zij zijn gelijktijdig met die te Batavia en hebben een grootere amplitudo, zij vertoonen daardoor geheel het- zelfde verloop als de verschillen der afwijkingen van Port- Darwin en Batavia, behoudens grootere waarde en meer regelmatigheid. Verder is de bewerking geschied voor den wind (oost-component), de bewolking en de temperatuur te Batavia en den regenval in West-Java. Een nader onder- zoek heeft geleerd, dat voor Oost-Java, behalve tegenstel- lingen in enkele gevallen, in het algemeen dezelfde ver- anderingen in den regenval worden gevonden als voor West-Java, zoodat de verdere conclusies voor geheel Java gelden. Bij de vergelijking der afwijkingen doet zich nog een moeilijkheid voor. De veranderingen in de verschillende elementen zijn namelijk niet gelijktijdig; daarom kunnen niet — 108 — dezelfde maanden met elkaar worden vergeleken, maar moeten de reeksen eerst ten opzichte van elkaar worden verschoven. Om te bepalen hoeveel tijd er verloopt tusschen de overeen- komstige afwijkingen der verschillende elementen was het noodig gebruik te maken van grafische voorstellingen der afwij- kingen. Hiervoor werden gekozen de reeds vroeger vermelde zesmaandsommen der afwijkingen ?) Met behulp van deze krommen kan men gemakkelijker het geheele verloop der afwijkingen overzien dan aan de getalwaarden zelve. Of in bepaalde jaren de periode beter of minder goed tot haar recht komt is beter te beoordeelen en tevens of een maximum of minimum zich ongestoord ontwikkeld heeft of niet. De tijden dezer maxima en minima werden bepaald en hieruit de verschuiving afgeleid. De minder duidelijk ontwikkelde maxima en minima, die geen ondubbelzinnige en scherpe tijdsbepaling toelaten, bleven buiten beschou- wing. Deze vergelijking is hieronder uitgevoerd voor den lucht- druk te Port-Darwin en luchtdruk, wind, bewolking en tempe- ratuur te Batavia. De regenval leent zich door het iets minder regelmatig karakter der afwijkingen voor deze bewer- king niet goed. Voor elk der goed ontwikkelde uitersten te Port-Darwin zijn de overeenkomstige tijden der andere elementen afgelezen. De notatie is zoodanig, dat bijv. Jan. "81 voorstelt 1 Jan. 1881, zijnde het midden van het halfjaar October 1880 — Maart 1881, waarvoor de zesmaandsom der afwijkingen een maximum heeft bereikt. De achter deze tijden geplaatste getallen geven aan hoeveel maanden het betrokken element in zijne afwijkingen bij den druk te Port-Darwin achter blijft. 1) Vergelijk р. 160 loc. cit. Zie ook de plaat in Bijblad no. 9, 1909 van dit Tijdschrift, Druk Port-Darwin. pen EN Febr. ' Ja — Sept. ’85 Sept = 0 Oct. 86 Nov. '86 1 Jan. 89 4A 80... 0) Febr. ?90 Febr. '90 0 Oct. ` "ol Jul 79-8 Хоу. 796 Aug. 796 —3 Febr. '98 Mei 9% 8 Febr. 700 Jan, '00 —1 Sept. 700 Sept. '00 0 Dee. 709 Dee. 09 0 Febr. 704 Febr. '04 0 Febr. 705 Febr. 05 0 Oct. 706 Oct. 706 0 som der verschillen --4 gemiddeld verschil 0 Bewolking. 8 4 Aug. 85-1 Dec. 9 Nov. 81 13 Aug. —3 Jan. 89 O Mrt. 0 Nov. '06 —1 Sept 26 39 2 3 Uit het verloop der verschillen en hunne wisselingen van periode tot periode blijkt wel, dat de waarden ten slotte voor het gemiddeld verschil verkregen, wel een maand foutief kun- nen zijn, zoodat bijv. het onderscheid van een maand tusschen de afwijkingen van wind en bewolking niet reëel behoeft te zijn. Toch bedraagt de onzekerheid waarschijnlijk niet meer dan dat. Zulks kan nader blijken uit de grootte der waarschijn- lijke fout dezer tijdsbepalingen. der gemiddelde verschillen, 4. 1 met evenveel waarschijnlijkheid ‘boven als beneden ligt, is namelijk voor den luchtdruk 0.3, voor den wind 0.9 en voor bewolking en temperatuur respectievelijk 1.0 en 0.8 maanden. Deze waarschijnlijke fout . die waarde waar de fout ) De in Bijblad no. 3, pag. 22 gegeven tijden, die afgeleid zijn door de maxima en minima in de teekening af te ronden, verschillen daardoor iets van de hier gegeven. Dit onderscheid is echter practisch van geen beteekenis. Volgens de vroegere methode werd voor temperatuur en lucht- druk hetzelfde verschil van 6 maanden gevonden. '85 '81 Temperatuur 1), — 110 — Voor de regenvalafwijkingen is aangenomen, dat ze gelijk- tijdig met die van den wind plaats hebben. Ofschoon voor de bewolking een verschil van één maand met de barometer- afwijkingen is gevonden is ег, zooals reeds boven werd opgemerkt, geen zekerheid, dat dit verschil reëel is, en waar toch een aanname moest worden gemaakt, lag het voor de hand de veranderingen in regenval en wind gelijktijdig te stellen. Tengevolge van de berekende phaseverschillen, die de periodische veranderingen der verschillende elementen ten opzichte van elkaar vertoonen, wordt voor de correlatiebepa- ling de bewerking nu zoodanig, dat bijv. de drukafwijkingen in Januari worden vergeleken met afwijkingen van den wind in Maart en die van bewolking en temperatuur in April en Juli. Alvorens tot de vergelijking over te gaan, moest nog reke- ning worden gehouden met de regelmatige stijging van 0°.015 per jaar van de temperatuur te Batavia, welke werd geéli- mineerd. Deed men dit niet, dan zouden in de eerste jaren te groote negatieve, in de latere te groote positieve afwij- kingen worden gevonden. Een dergelijke vereffening geschied- de voor den barometerstand te Port-Darwin. Omstreeks 1895 heeft deze een belangrijke basisverandering ondergaan; om die te elimineeren zijn de vroegere afwijkingen met 0.58 mm. vermeerderd, de latere met 0.75 mm. verminderd. De resultaten ten slotte voor het quotient q verkregen zijn in onderstaande tabel vereenigd. De zeven kolommen door Romeinsche cijfers aangeduid, geven de correlatiequo- tienten twee aan twee van de elementen: druk — wind ‚ tijdverschil 2 maanden. П druk — bewolking ; > 3 a ПІ druk — temperatuur қ : 6 n IV wind — bewolking j » 1 » У wind — temperatuur j е 4 " VI bewolking — temperatuur, + 3 D , ” 0 ” УП wind — regen RA ec = = — — к. m m- © — 111. De getallen in de eerste kolom, die de verschillende maan- den aangeven, hebben betrekking telkens op den tijd waarop de afwijkingen van het eerstgenoemde der beide elementen intreden. De overeenkomstige maanden der laatstgenoemde elementen zijn tusschen haakjes achter de kolommen geplaatst: 1. П. IH. IV. V. VI. 8.1 (3) -07(5. AA D 31 (8) --0.6 (5) —2.3 (4) 1.8 (4) 026) 1.7 (8) 0.9 (3) 0.6 (6) —3.1 (5) 83 G) —1945 330) 0.3 (4) 3.9 (7) —3.5 (6) 2.0 (6) —1.3 (1) 11110) — 226) 0.4 (8) 1008 3.0 (1) —0.3 (8) 4411) —12.0 (6) 1.6 (9) 0.3 (8) --0,9 (8 —1.6 (9) 2.212) —11.6 (7) 4.10) --4.5 (9) 0.4 (9) —2.110) 1.6 (1) 0.4 (8 1.2011) —41.9(10) 2.1(10) —2.2(11) 5.5 (2) — 46 (9) 3.0129) —4.9(11) 5:11) —2.8(12) 4.7 (8) — 5.800 150 —4.1(19) 3.0(12) —5.9 (1) Зл (4) — 1.51) 0.9 (2) —3.9 (1) 3.8 (1) —0 (2) 2.76) — 1903) 39° --31 (2) 1.9 (3) 1.3 (3) 43 --16() 18 458,9 (3) Het verloop dezer getallen heeft over het algemeen een regelmatig karakter en wijst onmiskenbaar op een duidelijk verband. Dat toevallige afwijkingen optreden is a priori zeer wel mogelijk; het aantal getallenparen, waaruit elk der quo- tienten is afgeleid, bedraagt toch slechts ongeveer 30 en licht kan een enkele groote afwijking merkbaar storend optreden. Zoo moeten waarschijnlijk afwijkingen als in 6 en 7 I en in 7 IV aan dergelijke toevallige storingen worden toegeschreven, vooral omdat voor dezelfde maanden deze storingen zich in de andere combinaties der betrokken elementen niet herhalen. Immers in de 6° en 7° maand zijn geen verdere opvallende afwij- kingen in de combinaties, waarin de druk voorkomt, te consta- teeren, en evenmin іп die van den wind in de 8° of 9°. En hetzelfde geldt voor de overige combinaties van den wind in de 7° en die van de bewolking in de 8° maand. Duidelijke syste- matische afwijkingen zijn echter te constateeren omstreeks het begin van het jaar in alle combinaties, waarin de bewol- king voorkomt en eveneens in die van den regenval. 1.4 (1) 0.9 (2) 0.3 (3) ` 1.9 (4) 3.5 (5) 24.2 (6) 5.2 (1) 5.2 (8) 4.1 (9) 4.5(10) 1.3(11) 0.3(12) — 112 — Voor de bewolking vallen de correlatiefactoren, waarvoor het teeken omkeert, in de maanden: Voor П Maart, April en Mei, „ [У Februari, Maart en April, VI April en Mei waaruit blijkt, E ongeveer van Februari tot Ме! de bewol- king ten opzichte van de afwijkingen van druk, wind en temperatuur zich gedraagt op een wijze И. aan het gedrag gedurende de overige maanden van het jaar. Voor het verband tusschen de afwijkingen van wind en regen is iets van denzelfden aard te constateeren. Behalve een geringe positieve correlatiefactor in Maart blijkt wel de regenval gedurende het geheele jaar een verzwakking toonen bij versterkten oostenwind, maar terwijl q voor Mei tot October een belangrijke waarde heeft, daalt deze in de west- moesson maanden aanmerkelijk en nadert de correlatiefactor de waarde van zijn waarschijnlijke fout. De correlatiefactoren der andere combinaties, waarin dus regenval en bewolking niet voorkomen, behouden het geheele jaar door hetzelfde karakter, de reeds genoemde toevallige afwijkingen uitgezonderd. Ik der combinaties afzonderlijk beschouwend kan het volgende worden opgemerkt: Luchtdruk — wind. Behalve de zich als toevallig voordoende fouten een duidelijk verband. Stijging van den druk te Port-Darwin geeft ver- sterking van den oost-component van den wind. Luchtdruk — bewolking. In den oostmoesson komt met hoo- geren luchtdruk een geringere bewolking overeen, van Maart tot Mei is het omge- keerde het geval, het laatste verband is echter minder duidelijk dan het eerste. Luchtdruk — temperatuur. Zeer duidelijk verband; beide ver- anderen in denzelfden zin. udi — Wind — bevolking. Behoudens de toevallige afwijking in Juli zijn in den oostmoesson de waarden van q belangrijk en is de correlatie blijkbaar grooter dan voor luchtdruk en bewolking. Versterking van den oost- component gaat met verminderde bewol- king gepaard. Van Februari tot April is het omgekeerde het geval, de corre- latie echter geringer. Wind — temperatuur. Temperatuur en oost-component wijken in denzelfden zin af, de correlatie is _ betrekkelijk gering. Bewolking — temperatuur. Duidelijke correlatie in den oost- moesson. De afwijkingen zijn in tegen- gestelden zin. Alleen in April en Mei zijn afwijkingen in denzelfden zin en gering. Wind — regen. Duidelijke correlatie in den oostmoesson. Versterkte oostenwind gaat met vermin- derden regenval gepaard. Van November tot April heeft de correlatie in het alge- meen nog hetzelfde teeken; ze is echter gering. Het verloop dezer correlatiefactoren geeft nog aanleiding tot de volgende opmerkingen wat betreft de vraag, welke veranderingen primair, welke secundair zijn. L Het verband tusschen luchtdruk- еп windafwij- kingen is uit den aard der zaak van directen aard. П еп IV. In hoeverre de luchtdrukafwijkingen op directe wijze de bewolkings- en regenvalafwijkingen te voorschijn roepen is niet uit te maken. Waar- schijnlijk is het in П uitgedrukte verband voor het grootste deel indirect en veroorzaken de door het wisselend barometerverschil te voorschijn ge- roepen windafwijkingen op hare beurt die van de LXX 8k. — 114 — bewolking. Hiervoor pleiten niet alleen de sterkere correlatie van IV ten opzichte van die van П, maar vooral het in II en IV tot uitdrukking komend verschillend gedrag der correlatie in oost- en west- moesson. Terwijl het moeilijk is aan te nemen, dat een verandering van luchtdruk op zichzelve in het eene jaargetijde anders op de bewolking zal inwerken dan in het andere, is de wind door zijn kenmerkend onderscheid in richting gedurende e beide moessons het aangewezen element om in zijne afwijkingen die van de bewolking te voor- schijn te roepen III, V en VI. De sterke correlatie in ПТ wijst op een direct УП. verband tusschen luchtdruk- еп temperatuursafwij- kingen. De slechts geringe correlatie in V kan niet de indirecte oorzaak zijn en evenmin die van VI, omdat de tegengestelde correlatie van April en Mei niet in III wordt teruggevonden. In hoeverre tusschen wind- en temperatuursafwij- kingen alsook tusschen bewolkings- en tempera- tuursafwijkingen direct verband bestaat is uit de tabel niet op te maken en evenmin in hoeverre het verband tusschen druk en temperatuur daar- door nog wordt aangedaan. Evenals in IV heeft men hier blijkbaar met een direct verband te maken. Voor de praktijk is de correlatie tusschen wind en regen verreweg de belangrijkste. Dit verband te zamen met dat tusschen luchtdruk- en windafwijkingen stelt ons, in staat door middel van de barometerveranderingen den aard der moessonafwijkingen na te gaan. Voor het opmaken eener voorspelling dezer afwijkingen zal door de betrekkelijk groote lengte der periode van 3 jaar en de daaruit voortvloeiende langzame verandering van karakter de sterkte van den moesson zooals die op het oogenblik wordt waargenomen een maatstaf zijn voor de afleiding der windsterkte in de komende maanden. — 115 — Beter doet men echter hiervoor uit te gaan direct van de daarom niet alleen regelmatiger zijn, maar tevens vroeger intreden. Zij stellen daardoor beter in staat het vermoedelijk verloop der afwijkingen van te voren te bepalen. Voor een weerprognose op langen termijn voor Java zijn derhalve de barometerstanden te Port-Darwin en de regenval op Java de factoren, die met elkaar in verband gebracht moeten worden. Of de wind als tusschenfactor dienst doet, is voor de praktijk een vraag van minder. belang. Wij zijn daarom in staat de correlatie dier beide factoren, die in I en VII indirect is uitgedrukt, ten slotte nog direct te bepalen. Hier- ` onder volgen de waarden van q, welke haar uitdrukken. 74 geven op de beste wijze aan in hoeverre op grond van de boven ontwikkelde methode een voorspelling mogelijk is. Druk Port-Darwin — Regenval West-Java. druk Nov. — regen Jan. 3.18 D т. " ес. — — Febr 349 » Jan — „ Mrt. 1.37 n Febr Apr 0.63 „ М. — „ Me —056 » APE — ao NT » Mei — „ Jul —101 „ш Au 231 „ Juli — a Sept. —0.65 » А. 4 Oc —401 " Sept.— ,, Nov. —4.44 ” \ Oct. eg ” Пес. 0.1 7 Duidelijk treedt in deze tabel voor iedere maand afzon- derlijk het karakter van oost- en westmoesson aan den dag. De oostmoesson maanden vertoonen alle een verminderden regenval bij relatief hoogen druk, terwijl onder die omstan- digheden in den westmoesson de regenval versterkt wordt. — 116 — De hierboven gestelde vraag of voor Java een weerprognose op langen termijn mogelijk is wordt door haar in bevesti- genden zin beantwoord. Voor den oostmoesson zal deze meer tot haar recht komen dan voor den westmoesson, omdat de regenval in het eerste jaargetijde geringer is en de afwij- kingen ten opzichte van den totalen val grooter zijn, terwijl deze in het laatste jaargetijde betrekkelijkerwijze geringer zijn. Vandaar dat de tegenstelling tusschen een drogen oost- moesson, waarin bijna geen regen valt en een natten oost- moesson zeer groot kan zijn, terwijl de westmoesson ook in ` droge jaren zijn nat karakter behoudt en slechts van een meer of minder natten moesson kan worden gesproken. мак айы Ña va Pd BATAVIA en BUITENZORG Gemiddelde Oostelijke Declinatie Zuidelijke Inclinatie Horizontale Intensiteit Component UITKOMSTEN DER VERRICHT N/Z. O/W. Verticale ” Totale Kracht gedurende het jaar 1908. Aardmagnetische Waarnemingen 09 50.74.  idelijke Inclinatie -+5.795 ; E ontale Intensiteit — 0. 000211 Component ` —0.000205 x ” = —0.000291 A + 0.000730 : ° Kracht +0.000191 Declinatie Inclinatie Horizontale Intensiteit N/Z. Component O/W Verticale ” 3.20. 4.52. 0.000429. 0.000429. 0.000341. 0.000410. Seculaire Verandering: toenemend; 1903-04. —2.'18 +9.'67 +0.000013 +0.000017 — 0.000232 +0.001393 +0.000417 —0.000075 —0.000071 — 0.000270 + 0.000899 + 0.000394 afnemend). 1905—06. --0./87 --8.78 4-0.000179 4-0.000180 —0.000079 +0.001368 +0.000852 +6.'71 +0.000028 0.000031 --0.000216 0.000989 + 0.000532 1907—08. —1.147 + 7.23 —0.000170 —0.000167 - —0.000157 ` +0.000948 - 4+0.000349 — ZONNESCHIJNWAARNEMINGEN verricht in het jaar 1909 op een tiental suikerfabrieken der „Handelsvereeniging Amsterdam”. Ligging der stations: Kawarassan, Residentie Kediri 112° 9 O. L. van Greenwich, 7948” 2.  ” , rop ” Tegowangie, ” ” , 119211 ” ” ” , 7946 ” Minggiran , ” ” , 112° 4 ” ” ” , TAL » Garoem , Hi ” , 119916” ” » ” , 89 3' ” Klepon , 9 ” , 119917” ” ” ” , 89 2' ” Kemloko , ” ” , 119918” ” ” ” , 8? E ” Sroenie : oo Soerabaja аған. ii 1708 8 Djatiroto , » Pasoeroean ,.113023' . ,, . , 4 ве Пе hoogte der vijf eerstgenoemde stations is ongeveer 100 М., die der volgende drie ongeveer 250 M., van Sroenie 5 М. en Djatiroto ongeveer 50 M. De ligging dezer stations is ontleend aan de kaart voor- komende ш het Jaarboek voor Suikerfabrikanten op Java 1906/1907. De opgaven voor Garoem en Djatiroto, welke niet op deze kaart voorkomen, gelden voor de haltes der Staatsspoor van denzelfden naam, die van Klepon en Kemloko zijn ontleend aan de dessa’s van dien naam. De waarnemingen zijn verricht met zonneschijnmeters van Jorpan met dubbelen cylinder, onder de leiding van den Chef der Proeftuinen der Handelsvereeniging Amsterdam, den Heer . Мов VON CZERNIOKI, door wien maandelijks een lijst der daggemiddelden en der maandgemiddelden over halve uren werd toegezonden aan het Observatorium te Weltevreden. De instrumenten zijn door de Handelsvereeniging Amster- dam aangeschaft; de aflezing der diagrammen en de bere- kening der gemiddelden geschiedde door den Chef der — 119 — ` Proeftuinen. In overleg met den Directeur van het Оһвет- vatorium werd de aflezing en bewerking verricht op dezelfde wijze als zulks op het Observatorium het geval is. Daartoe werden een aantal diagrammen ter aflezing aan het Observato- rium toegezonden. De aldaar verrichte aflezingen werden voor de verdere aflezingen als model gebruikt. Zoowel de duur als de intensiteitis als maatstaf voor de sterkte van den zonneschijn aangenomen. Voor elk half uur worden beide grootheden geschat; voor beide is een schaal loopende van 1 tot 10 aangenomen. Het product der beide uitkomsten geeft dan den zonneschijn in procenten van de grootst mogelijke straling. Ook de gemiddelden hieronder. verzameld zijn in pro- centen gegeven. Om verschillende redenen moesten af en toe de opteekeningen worden verworpen, waardoor het aantal waarne- mingsdagen soms geringer is dan het aantal dagen der maand. In den beginne werd blauwdrukpapier gebruikt, dat echter wegens het spoedige bederven van het papier werd ver- vangen door fotografisch papier en wel Simplex-papier, dat wegens de geringe gevoeligheid ook bij groote lichtsterkte de nuances nog voldoende doet uitkomen. In April en Mei bedraagt het aantal stations acht, daarna is het tot tien uitgebreid. Alle maandgemiddelden over halve uren zijn, behoudens den betrekkelijk geringen invloed der verwerping van enkele aflezingen, onderling vergelijkbaar. Dit geldt niet voor de daggemiddelden, daar op enkele stations door den storenden invloed van boomen de aflezingen voor enkele uren moesten vervallen. Dit was het geval: te Garoem in Mei en Juni tusschen 7 en 9 uur ’s morgens te Sroenie in Juni en Juli » Ten 8 „ en 4en 5 , 'savonds. Ter vergelijking der uitkomsten der verschillende stations onderling zijn voor Mei en Juni de maandgemiddelden zoowel voor den geheelen dag als voor 9 uur 's morgens tot 5 uur 's avonds berekend. De storing is voor de volgende maanden opgeheven. — 180 — ZONNESCHIJNWAARNEMINGEN Maand April 1909. Daggemiddelden van 7 uur v.m. tot 5 uur n.m. Е E 2 eb eb d і а 5 > 3 Ë ч Е d s = 5 © = ° ES © = 5 5 x Я 5 & | 5 2 E Š a hd = bd E = © z d 1 45 31 Шеге 68 63 31 2 43 40 44 е 31 9 59 14 3 39 57 57 г 46 52 42 19 4 54 | 46 45 ac 52 75 68 98 5 21 39 БОТ 21 49 15 12 3 6 37 51 56 5 au 78 70 64 7 44 56 45 51 50 41 34 41 8 59 48 72 58 34 75 38 46 — 4121 — ZONNESCHIJNWAARNEMINGEN. Maand Mei 1909. Daggemiddelden van 7 uur v.m. tot 5 uur n.m. 22 2) 818 а Е KÉ е PO E E E = 5 = Ë S 3 c e © ° Ф . ec ЕЗ = EG |ы = Y = = © >; E 3 P d 83 73 81 87 74 78 88 70 ` Э? 68 68 48 70 63 46 45 E: 3 38 67 53 82 4 ШЫ 35 35 87 39 55 40 38 5 36 43 43 44 90 85 18 6 39 39 39 40 44 14 23 57 7 42 52 53 61 58 31 14 47 8 53 50 38 51 68 12 22 16 9 9 10 3 8 6 32 39 0 10 54 51 48 9 52 39 40 27 п 45 36 40 49 a 42 61 30 12 51 11 43 46 71 37 29 50 13 1 7 5 15 4 2 2 3 14 43 30 40 59 47 31 25 28 15 11 5 6 8 7 14 13 1 16 35 30 28 40 30 53 35 57" LE 17 33 38 20 34 36 30 38 0 LE. 18 58 59 51 69 64 48 49 99 E- 19 29 34 5 38 36 20 19 10 E 30 41 43 11 45 38 44 37 55 E 21 49 49 53 59 58 34 37 45 | 29 31 38 50 37 32 38 42 0 23 55 55 — 66 63 58 63 59 24 73 77 75 81 86 65 69 80 25 49 40 37 42 44 48 56 23 26 74 66 63 77 72 80 71 88 Par | 58 53 37 62 66 45 48 83 | _28 73 64 A 65 61 61 57 68 К Ээ | 59 | 55 | 521-5911 @ | 301 S2 | 65 1290 | 38 35 39 38 31 31 35 8 К 1 68 46 ова | — | 98 | 44. — a E 1) Van 9 uur v.m. tot 5 uur n.m, == 122. — ZONNESCHIJNWAARNEMINGEN Maand Juni 1909. Daggemiddelden van 7 uur v.m. tot 5 uur n.m. = 3 peko a ; 41211... с р» 8 Е Е S m s |. Se e Е Е 2 = a hd EM dou = = © = té Es A 1 64 44 55 45 41 23 |- 42 39 42 39 2 74 6 75 57 65 79 70 45 78 3 66 6 62 72 35 42 21 61 69 4 88 87 87 72 79 51 49 34 61 66 5 69 65 58 55 72 40 50 62 56 50 6 28 32 26 23 43 22 44 40 67 63 7 45 51 56 33 44 34 39 40 70 ‚ 42 8 49 44 28 31 48 40 42 43 55 45 9 36 31 33 29 43 30 23 23 57 15 10 27 30 30 29 33 26 27 25 25 19 11 17 17 18 14 14 5 13 9 4 8 12 32 30 29 22 28 21 19 17 12 41 13 ge? 58 57 57 67 43 44 35 34 15 14 Kon 57 55 54 60 59 63 58 42 38 15 16 12 29 19 26 2 6 4 25 34 16 52 37 55 49 54 28 35 31 45 40 17 74 69 84 83 84 76 79 69 81 55 18 20 31 39 16 39 18 11 17 38 33 19 82 75 74 69 65 71 79 59 70 64 20 49 57 86 76 82 40 54 48 73 64 21 71 71 46 60 75 56 65 50 80 74 22 38 49 62 50 50 66 65 44 38 54 23 = 45 59 56 61 54 48 45 77 69 94 7 19 6 29 30 33 31 30 67 28 95 8 71 19 12 19 1 3 3 67 24 26 54 48 36 39 66 42 44 36 75 47 27 58 Am 59 47 57 50 49 39 73 64 28 18 19 15 17 21 11 10 19 23 53 29 54 67 59 50 77 57 51 46 67 Бүр. 30 16 16 20 16 14 28 39 9 14 607 a | Uu s Van 9 uur v.m. tot 5 uur n.m. 4 — 129 — ZONNESCHIJNWAARNEMINGEN Maand Juli 1909. Daggemiddelden van 7 uur v.m. tot 5 uur п.м. = E E d So я р m | : 8 єр 2р 5 E j ; 2 o = = Е - = Ë Ei 5 сор E 2 Ë Ë e = Ep Е Ë e Е ° 33 с ез ° ° с or^ с bad о = Kess а Lei = be = = © = bd т в 1 18 20 5 15 21 9 13 8 22 6 CR 1 3 1 8 8 6 5 11 3 29 31 27 26 51 16 27 27 84 40 4 51 58 53 52 50 34 39 |.31 37 71 5 12 15 2 19 6 3 2 16 49 6 17 26 11 22 24 10 11 12 18 18 7 0 0 2 4 8 0 0 0 9 0 8 19 14 19 19 26 17 13 14 25 18 9 51 62 81 68 72 82 73 65 | 100 93 10 3 4 2 5 4 4 6 4 0 14 11 38 49 45 51 70 56 49 53 58 63 19 39 39 | 97 32 33 41 40 45 48 49 13 3 7 0 4 10 1 0 0 0 0 14 14 12 23 24 13 18 12 10 40 66 15 34 48 38 46 63 1 19 12 83 59 16 42 62 37 54 63 27 21 21 46 45 17 65 59 88 66 58 64 60 50 33 69 18 59 74 68 65 96 75 67 59 85 82 19 95 94 87 96 88 83 79 62 90 85 20 95 94 78 92 96 96 95 84 | 100 96 21 69 57 66 64 85 80 75 72 | 100 96 22 76 83 74 69 84 66 59 47 | 100 79 23 64 70 61 47 74 57 56 57 80 68 24 90 99 81 977-1. 96 59 58 50 99 19 25 99 94 86 97 98 83 88 83 98 85 26 85 87 89 88 96 96 94 87 | 100 79 27 64 61 66 69 79 67 66 61 | 100 67 28 80 75 57 84 87 66 61 54 | 100 24 29 | 53 73 64 56 90 | 41 34 | 99 |100 45. 