Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
Immers reeds trok de Koning van Frankrijk in Picardië troepen bijeen, en werd de Graaf van Mansrerp met de middelen toegerust от een nieuw leger op de been te brengen en den krijg in Duitschland te gaan vernieuwen. Mansretns leger toch, welks verblijf in Oost-Friesland den Oost-Friezen en den Staten zooveel overlast en moeiten veroorzaakt had, was geheel uiteengeraakt. Na de ver- strooijing van het grootste gedeelte van zijn voetvolk ten gevolge eener nederlaag, in het ampt van Cloppenburg (in het Oldenburgsche) geleden, was zijne macht nog slechts zoo onbeduidend, dat de Oost-Friezen begrepen, dat er geen geld noodig zijn zou om hem tot den aftocht te doen besluiten: gebrek aan mondbehoeften, meenden zij, zou de overige troepen wel doen verloopen, of had men nog geweld noodig om ze weg te jagen, daartoe waren de Oost-Friesche soldaten en boeren wel in staat. Toch zorgden de Staten, dat het getroffen akkoord 8 werd voltrokken, en de opgenomen penningen ' Resol. St—Gen. 6, 7, 25, 26, 27, 28, 20 Maart, 1624. Arrseua, 1. p. 350. v. р. CAPELL. I, p. 252, 256. 2 Zie hiervoor, D. ПІ, Stak ІП, bl. 824. ` DES VADERLANDS. 55 aan MANSFELD werden verstrekt. De ruiters, beide van mansreLp en Vorst CHRISTIAAN, die zich bij hem gevoegd had 1, gingen meerendeels, na door bemiddeling van den Graaf van Oldenburg vergiffenis gekregen te hebben, in 's Keizers dienst over; de anderen trokken by kleine benden naar huis. De ontruimde plaatsen werden in handen van Hun Hoog Mogenden of hunne Gecommitteerden overgeleverd, en slechts onder deze voorwaarde was aan mANsFELD het geld uitbetaald geworden 2, Spoedig echter kwam van wege den Graaf van Oost-Friesland het verzoek, dat zijne Huizen mochten ont- ruimd worden, met de klacht, dat de Staatsche soldaten het met afbreken en vernielen veel erger maakten, dan het Mansfeldsche krijgsvolk ooit gedaan had. De Staten ant- woordden, dat zij dat verzoek niet konden inwilligen, voor en aleer de Graaf genoegzame waarborgen verschafte, dat de onzijdigheid van de andere zijde onverbrekelijk onderhouden zon worden. Hierop kregen zij het bescheid terug, dat juist de bezetting van die vaste punten in het Graafschap den Keizer nopen zou zich aldaar te vestigen, vermits hij er geene Nederlandsche troepen kon dulden. Deze redenering werd door de Staten als geldig erkend, en 21) ontruimden °з Graven huizen; slechts Lieroord hielden zij bezet, totdat de Graaf behoorlijke acte van neutraliteit van de Infante rsaseLLa zou hebben overgelegd, hetgeen nimmer is geschied 3. Tegelijk toonden Hun Hoog Mogenden zich minder stout tegenover den Graaf van Oldenburg, die van de verwarring destijds gebruik makende, zich de heerlijkheden Jnn- en Kniphausen, welke tot Oost-Friesland behoorden, had toege- eigend. In plaats van de Stenden van dit Landschap op derzelver verzoek en overeen- komstig hun eigen vroeger gedrag in hun recht te handhaven, verontschuldigden zij zich, dat zij niet van meening geweest waren zich eenig gezag in het beslechten der geschillen tusschen de Graafschappen Oldenburg en Oost-Friesland aan te matigen. Ook de zaak van den Wezertol liet men in deze dagen rusten 8. — Zoozeer ontzagen de Staten thans den Keizer, ten einde hem geene aanleiding te geven hun openlijk de oorlog aan te doen. Zou derhalve mansraip weder deel aan den krijg nemen, dan moest hem een nieuw leger verschaft worden. Hiertoe nu werden in het voorjaar van 1624 maatregelen genomen. In Februarij was maxsreLp in den Haag om под het een en ander betreffende де afdan- king zijner troepen te regelen. Hij wachtte er bevelen uit Frankrijk om tot de oprichting van een nieuw korps over te gaan. Frankrijk verlangde eerst te weten wat 2АСОВ09 zou doen, of deze Vorst hem in Duitschland zou willen gebruiken om den nieuwen Keurvorst van de Palts van zijnen zetel af te stooten, hetgeen Frankrijk, dat steeds met den Hertog van Beijeren bevriend was, niet rechtstreeks kon ondernemen. Dus zou hij zich voor alle dingen naar Engeland begeven, еп den 11% Maart nam hij zijn afscheid van de re — 1 Zie hiervoor, D. ПІ, St. ПІ, bl. 822. 2 v. D, CAPELLEN, I, Ы. 226, 228, 220, Arrsema, I, Ы. 343. 3 Аизема, I. bl. 344—350. 4 Aitsema, I, bl. 348. БҰ 1623— 1625. Handelwijze der Staten in Oost- Frieslagd. MANSFELD krijgt een nieuwe legermacht. 1623— 1625. 96 ALGEMEENE GESCHIEDENIS eed Staten. Hij werd met alle eerbetoon bejegend en hem een oorlogschip tot den overtocht verleend 1. Niettemin Net hij geen aangenamen indruk achter. Men vergaf hem de moeijelijkheden niet, die hij ons, terwijl hij in Oost-Friesland was, berokkend had. Men stiet zich aan de ijdelheid van zijne »Vorstelijke Genade”: want sedert de Koning van Bohemen hem het Vorstendom Hagenau in leen gegeven had, maakte hij aanspraak op den titel van Prins 9, Men begreep dat aan zulk een man zulk eene ernstige taak, als waartoe hij nu weder geroepen stond te worden, kwalijk te vertrouwen was 9, en van zijne verschijning in Engeland schreven onze Gezanten, toen aldaar tegenwoordig, in eenen toon ‚ die juist niet geschikt was om den ongunstigen dunk weg te nemen. By den Prins van Wales en de Ministers klaagde hij over Hun Hoog Mogenden, dat zij hem niet ondersteund hadden, en de ondankbare, die met zijn volk slechts door de aalmoesen uit Groningen en Friesland voor den hongerdood behoed was, verweet hun bepaaldelijk, dat zij hem geene mondbehoeften hadden toegevoerd. Nu, te Londen, had hij het voor- komen van een theaterheld aangenomen. Gehuld in rood ftuweel, met goud overdekt, kwam hi, niet zonder een grooten toeloop van volk, onzen Gezanten hun bezoek beantwoorden. Trouwens de ontvangst te Londen was wel geschikt om hem te misleiden aangaande het gewicht van zijn persoon, die toch eigenlijk zoowel door Koning sacosus als door Frankrijk werd verloochend. Hij werd bij den Prins van Wales gehuisvest te St. James in het kwartier, vroeger bestemd voor de Infante van Spanje, en vertrok met een juweel van 50,000 gulden waarde, hem door den Koning, en twee paarden, hem door восктчонлм geschonken. Maar daar stond tegenover, dat de Koning hem niet openlijk in dienst genomen wilde hebben: slechts mocht hij lijden, dat hem geld werd gegeven, als de oorlog gevoerd werd op den naam van een ander. In Frankrijk was hem voorgeslagen den titel van Generaal van de Zwitsers aan te nemen, zeker in ver- band met den jocht naar де Valtelline. Maar die lieden, de Zwitsers, zoo liet MANSFELD zich uit, behaagden hem niet: liever had hij den titel van Generaal van eenen naam- koning, van den Koning van Bohemen, » tot herstel van de vrijheid in Duitschland” +. In Junij (1624) in Frankrijk gekomen wilde Koning торек niet, dat hij te Parijs kwam: hij werd gehuisvest op een kasteel van den Hertog van лхсосіёмЕ, met wien hij over den te ondernemen krijgstocht onderhandelde 5, De zaak liet zich toen gunstig aanzien en, van geld uit Engeland en van manschappen door Frankrijk voorzien, scheen hij een leger van 20,000 man op de been te zullen krijgen 6. ' Resol. Stat-Gen. 11 Maart, 1624. Аптчвмл, р. 344. 2 v. D. CAPELL. I, р. 109. 3 v. D. CAPELL. l, p. 251. 4 Zie Rapport van de buitengew. Gezanten in Engeland, 1624. 5 Correspondentie van de buitengew. Gezanten іп Frankrijk (1624). Rijksarch. 6 ү, D. CAPELLEN, I, р. 276, 281, 285. DES VADERLANDS, 97 On | Maar in allen gevalle zou het nog een geruimen tijd aanhouden, eer Spanje's tegen- partij deze aanwinst van macht zou hebben bekomen. Intusschen kon in de Nederlanden eenig schitterend wapenfeit verricht en van den ijver van de.vele edellieden, die ter ver- dediging van de zaak van Kerk en Koning waren toegestroomd, gebruik gemaakt worden. De Prins en zijne vertrouwden wisten wel, dat het thans van ’s vijands zijde ernst zou wezen. Vandaar dat zijne Excellentie gezegd werd, "5 vijands plannen toen meer te duch- ten, dan hij ooit te voren gedaan had; vandaar vooral de zwaarmoedige taal van eenen мавоовъте, die, wederom met het commando te Arnhem bekleed, zich uitliet, dat hij nu over de 30 jaren het land had gediend, maar het nimmer in zulk eenen nood gezien had, als nu. Daarbij stak de kalmte en moed der burgers gunstig af. Zij hadden nimmer op berekeningen vertrouwd, die nu faalden, en beschouwden de moedeloosheid der legerhoofden als het gevolg van de luiheid en lafhartigheid van menschen, die in een oorlog zonder veldslagen het middel hadden gevonden om zich te verrijken, en thans huiverden hun weelderig leven aan de gevaren van een ernstigen strijd te wagen 1. Doch op welk punt zou spinoua ons aanranden? Hij van zijne zijde kon thans niet meer op verstandhouding van binnen rekenen 2, en hij wist hoe onaantastbaar onze grenzen waren, als men ze verdedigen wilde, en nu werden zij behoorlijk van krijgsvolk voorzien 5, De beste partij, docht hem, was Breda te belegeren. Deze vesting, van 1628 — 1625. Plan vau spr- om Breda de groote rivieren verwijderd, kon niet als Bergen op Zoom door den onophoudelijken te belegeren. toevoer der Hollandsche burgerij van het noodige worden voorzien. Slechts door een leger te velde kon de afsnijding der stad worden verhoed, еп zou de Prins van Oranje nu meer dan in de laatste jaren eenen veldslag wagen? Wel ging met. Breda, al kreeg sPrKOLA het in zijne macht, voor zijne tegenpartij niet veel verloren; maar met dat beleg hield hij zijn leger werkzaam en den moed er in, terwijl, wanneer elders, in Vlaanderen of op de Fransche grenzen, gevaar mocht dreigen, hij niet te ver weg was om spoedig ter verdediging bij de hand te zijn. Reeds in Junij (1624) Шер het gerucht, dat het op Breda gemunt was $, Toch duchtte men, toen Graaf HENDRIK VAN DEN BERG met zijn volk van omtrent Rijnberk kwam afzakken, dat de vijand eene poging zou wagen om ergens een leger over onze rivieren te brengen en dan het hart des lands in te rukken 5. Maar zulks geschiedde niet, en in Augustus was Breda reeds nagenoeg omsingeld. Tegen dat alles was en werd van onze zijde niets gedaan, tot ergernis van menig vurig vaderlander, die reeds in de ziekte, welke onze soldaten in dezen tijd aantastte, een teeken van God zag, dat geen lafhartig ontwijken van den slag een leger 1 v. D. CAPELLEN, 1, р. 289, 200, 201, 300, 301, 304. 2 ү. D. CAPELLEN, I, Ы. 203. 3 v. D. CAPELLEN, I, p. 288, 289. 4 v. D. CAPELLEN, I, р. 280, 285. | 5 v. D. CAPELLEN, I, p. 201, 292, 297—299. 58 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ааваа ваа а 1685-- vermocht te sparen. Deze bezoeking in ons leger kwam te treffender voor, omdat te ` gelijker tijd gezegd werd, dat зргмопа zijn volk, hoezeer slecht betaald, rondom Breda lustig aan het werk hield 1, De ongeduldigen van de tegenovergestelde zijde klaagden evenzoo: dat er grond was om de trouw van Graaf memba te verdenken; dat de Mar- kies spoediger besluit had moeten nemen, en dergelijke klachten meer. Intusschen tegen het einde van Augustus, zoo scheen het, zou de Prins van Oranje De Prins trekt wat gewichtigs aanvangen. Hij verliet °з Gravenhage еп kwam te Knodsenburg, tegen- te velde. . . А. over Nijmegen, alwaar veel krijgsvolk, waaronder de vier nieuwe Engelsche regimenten, hijeengetrokken, en veel geschut en middelen van vervoer te water en te land zamen- gebracht werden, Doch ook nu, hoezeer Wesel geheel open lag, slechts van een klein garnizoen en weinig krijgsvoorraad voorzien, en Rijnberk nog gemakkelijker te nemen zou geweest zijn, richtte de Prins niets noemenswaards uit. Toen, dacht men, de Prins zal Wezel, als Rijkstad, ontzien om zich des Keizers ongenoegen en тпл.т?в leger niet op den hals te halen, en op Gelder of Venloo zal hij los gaan. Maar ook dit gebeurde niet. Ook had hij iets gansch anders op het oog. Om zich in staat gesteld te zien zijn eigenlijk doel te bereiken, hield de Prins het voor eene gunstige omstandigheid , dat serora’s leger met het beleg van Breda werd bezig gehouden, en slechts om den vijand te misleiden, had hy zijne krijgsmacht boven aan de Waal en Maas gebracht, vanwaar hij ze toch spoedig, ‚de rivieren af, op het bedoelde punt kon brengen. Dat punt was wederom Antwerpen. Zoo als de politieke toestand thans gesteld was, kon hij van de voorspraak of tusschen- komst van geen enkele Mogendheid bij eene toekomstige schikking eenig voordeel voor zich verwachten. Zich zelven moest hij een pand verschaffen, dat hem in staat zou kunnen stellen gunstige voorwaarden te bedingen. Daartoe was Antwerpen de geschiktste plaats. Maar in het geheim moest dit plan beraamd worden: want in Holland en Zeeland kon de verovering van die stad niet aangenaam zijn. — Toen de Prins in de laatste helft der maand September zich in en om Geertruidenberg kwam legeren, bracht hij vriend en vijand in den waan, dat ‚het zijn doel was Breda te ontzetten. Ware dit echter zijn voornemen geweest, zoo zou zijne houding aan het hoofd van een leger, voorzien van meer geschuts, dan ooit te voren, en met zijnen broeder en zijnen neef gans САЯТИТА als onderbevelhebbers bij zich, volkomen onverklaarbaar geweest zijn 9. Immers zou het SPINOLA bij eenige vaardigheid van den Prins niet mogelijk geweest zijn, de stad воо volkomen in te sluiten, en zou in allen geval een aanval op de belegeraars te wagen zijn geweest, Wat voor het overige het behoud der stad betrof, daarop meende de Prins gerust te kunnen zijn: hij moet niet ongaarne gezien hebben, dat de vesting, die hy steeds als een model had geprezen, thans voor een jaar van mondbehoeften voorzien en door 4000 strijders verdedigd, in de  315. 2 v. D. CAPELLEN, Г, p. 307—313. DES VADERLANDS. 59 18000 man, meesterlijk verschanst, beproefd te worden bevonden. In Holland dacht 1623— men er eveneens over: er kwamen prenten ‘uit, om de poging ter bemachtiging van 195... Breda als eene onzinnigheid bespottelijk te maken. Ное het zij, naar de algemeene schatting dong рікоҺА met dit beleg naar eenen roem, dien niemand aan Prins mavnirs scheen te kunnen betwisten, en de Prins van Polen uit Brussel gekomen om de bele- geringswerken te bezichtigen, sprak slechts uit, wat een ieder gevoelde, als hij zeide: nu is het lot geworpen tusschen den Markies en Prins maurrrs, en is het gedaan met den roem van den een of den ander 1. Maar dat alles zette de Prins op het spel om Antwerpen te bekomen. Hij wilde zich van het kasteel dezer stad meester maken: was dit in zijne ‘handen, dan meende hij den sleutel tot de stad te bezitten. Daarna toch zou niet alleen de verovering gemak- kelijker wezen, maar ook van eene zaak, die den Staten niet aangenaam was, cen zoo schoon begin gemaakt zijn, dat zij de voortzetting niet zouden kunnen keren. De Prins was onderricht, dat het getal waarlijk weerbare manschappen op het kasteel Aanslag op het van Antwerpen sleclits gering was; de meeste der daar liggende soldaten waren, heette —— Ant- het, oud en ongeschikt. Gezorgd hebbende, dat er niets van zijn voornemen uitlekte, stelde hij den ridmeester BROECHEM, drossaart te Bergen op Zoom, aan het hoofd van duizend man voetvolk en tweehonderd ruiters met het noodige krijgsmaterieel op wagens geladen. Den soldaten zelven werd wijs gemaakt, dat Bergen op Zoom de plaats der bestemming was, en voor zoover zij uit deze vesting zelve gelicht waren, dat het leger te velde het doel was van den tocht. Op weg werden de wagens met het Bourgondische kruis gedekt, en deed men de soldaten hunne oranje en blaauwe sjerpen door roode vervangen, opdat de boeren hen voor Spaansch volk zouden houden; ook kregen zij order op de vraag, waar zij heen gingen, te antwoorden, dat zij een convooi naar Antwerpen deden, hetgeen niemand vreemd kon dunken. Dus kwamen zij den 12den October in den nacht voor het kasteel. De wind belette de bezetting het gedruis, dat zij maakten, fe hooren. Dus lieten zij hunne ponten te water en richtten de ladders op tegen de wallen. Alles ging goed, totdat een oud soldaat op zijn post, bij het ster- relicht in den helderen nacht de indringers bemerkende, zijn musket loste om het garnizoen te waarschuwen. Dadelijk snelden al de schildwachten naar het bedreigde punt. Middelerwijl was de wind zoo hevig geworden, dat het moeite inhad de ponten aan den wal en de ladders tegen den muur opgericht te houden. Nu beving een schrik de bestormers; zij achtten de zaak verloren, en trokken ijlings terug ?. Hoe geweldig moet deze uitkomst den Prins getroffen hebben! Terwijl de onderneming werd uitgevoerd, zoo gespannen was hij op den uitslag, had hij zich nacht en dag | 1 AITSENA, p. 333. 2 arrsema, I, р. 335. v. р. capetten, I, р. 316, 317.- Resol. Stat.-Gen. 19 Oct. 1624. Т - ары ЕНЕМ а АА а O ый 1623 1625, 40 ALGEMEENE GESCHIEDENIS in zijn vertrek gehouden, en het gerucht verbreid, dat hij ziek was. Had hij dan daarom met zooveel gelatenheid den vijand zich rondom Breda laten nederslaan om het doel, dat hi daarbij op het oog had, zoo treurig gemist te zien? Nu had hij met al zijn toeven en beramen niets gewonnen, maar alles verloren. Zelfs tegenover sprxota , die, nu hij zich al dien tijd zoo in het oog loopend gespaard gezien had, op nieuw vertrouwen op ’s Prinsen vredelievende bedoelingen moet hebben opgevat, was de Prins na die vermomming zijner soldaten thans ontmaskerd. Aan eene herhaling van zulk een aanslag was niet meer te denken: immers zou men nu dubbel op zijne hoede zijn, en werkelijk liep eene maand later een vernieuwde poging om Antwerpen te verrasschen, door Graaf exxst cAsrmrR ondernomen, met beschaming af 1. Dus bleef niets over dan Breda te ontzetten; maar daartoe had men het te ver laten komen, en de aanhoudende regens, gepaard aan de uitwerking van het doorsteken der dijken bij ter Heide, noopten veeleer den Prins aan het opbreken van zijn leger te denken. Zoo zou dan зргмога al den roem beërven, door den Prins in zijne krijgskundige loopbaan behaald. En met welk een gelaat voor de Staten te komen? Hij had hen tot nog toe in den waan ge- houden, dat hij zich steeds beijverde om Breda te ontzetten, en nog onlangs van hen de aanmaning gekregen, dat hij de convooijen des vijands niet ongemoeid zou laten. En thans moest hun de tijding van den mislukten aanslag ter oore komen! Hij achtte de zaak gewichtig genoeg om uit het getal der Gedeputeerden te velde de Heren murs, зомск en HARTEVELD opzettelijk naar den Haag te zenden, ten einde de toedracht aan eenige Ge- committeerden der Staten in vertrouwen mede te deelen. Bovendien geld en altijd geld moest er in het leger zijn, en met een verzoek aan te komen tot onderhoud van een zoo kostbare krijgsmacht, met welke niets was uitgevoerd, ja, slechts teleurstelling en schande behaald, waarlijk het moet hard gevallen hebben. De Staten-Generaal evenwel behandelden den Prins in deze omstandigheden met de meest mogelijke welwillendheid. . ” ұры” тет “ТІ Yue 2 1.7644 ЛА ся 474 с т 2 ГЕЧЕ ALZA NDD УАУ NYS UWA АСГА geor uoge о, Үр = i ” j Var : ' Шы, 2 4 mo А. С a ұғ бу Тои ве, ад —— — ж Изи: ee — — > Ще a] = 3 + ыа мо А Р eS Ен Е DES VADERLANDS. med! 41 ng van tdor іп т i ee — = па -a Ren aoe ОДИ eS TE NEN ern прамы қаз Cee .... DES VADERLANDS. 41 Unie, allerminst op de verovering van Antwerpen, en moest Breda vallen, де neder- 1695-- laag zou grooter zijn voor den Prins, dan voor het Land. Inderdaad, de Hollandsche - 1625 en Zeeuwsche kooplieden konden niet verstoord zijn over gebeurtenissen, die den triomf van hun gezag en invloed moesten verzekeren. De Prins was geknakt, alles was hem tegengeloopen, het scheen, en het werd met zoo vele woorden uitgesproken, dat God zich tegen zijne pogingen aankantte en spotte met zijne aanslagen 1, en dat juist op eenen tijd dat де sterkstgekleurde berichten inkwamen van opstanden tegen het gezag van Spanje in Mexico en Porto-rico, waarvan de West-Indische Compagnie partij zou moeten en kunnen trekken 9, en van verbazende voordeelen door de vloten behaald, die de kooplieden naar Brazilië hadden uitgerust. Zoo was de oorlog, voor zoo ver zij buiten toedoen van den Prins gevoerd werd, voorspoedig, en zagen zich zijne mededin- gers naar de oppermacht door den buit aan gene zijde van den Oceaan behaald, in staat gesteld om den strijd in den zin, dien zij verkozen, zoolang zij wilden voort te zetten. ‘Maar wat verkondigden dan de-schepen, die uit West-Indién binnenliepen? De uit- Verovering van rusting der West-Indische Compagnie 9, drie en twintig groote schepen en drie jachten San Salvador а sterk, was in де laatste dagen van het jaar 1623 uitgeloopen met eene onderneming tegen Bahia de todos los Santos, het voornaamste Kapiteinschap van Brasilië, op het oog. Op de reede van Sf. Vincent, een der Kaapverdische eilanden, wachtte de Admi- raal de schepen, die niet alle op hetzelfde tijdstip waren afgezeild. Alleen het schip Hollandia, te ver naar de Afrikaansche kust afgedreven, verscheen daar niet. Hoezeer zich de Heer van porrn, bevelhebber over het krijgsvolk en bestemd tot gouverneur der te maken veroveringen, daarop bevond, ging de Admiraal, nadat het scheepsvolk zich ververscht en de soldaten zich den tijd te nutte gemaakt hadden om zich te oefenen, zonder de Hollandia af te wachten, onder zeil. In het begin van Mei (1624) verscheen de vloot in de nabijheid der kust van Brazilië, en dadelijk werden maatregelen genomen om San Salvador, de hoofdstad van het Kapiteinschap, aan te tasten. Bij de uitvoering ontmoette men dadelijk krachtigen tegenstand van het geschut der kasteelen en ver- sterkingen. Пе Vice-Admiraal prer mem streed onder het geschut eener batterij met drie schepen tegen de Portugesche bodems, wel 26 in getal, die dicht onder den wal lagen, en toen dit gevecht met te weinig vrucht en te groot verlies voortgezet zou ge- worden zijn, zond hij een zestigtal manschappen in drie booten af om de vijandelijke schepen te beklimmen en zoo mogelijk te vermeesteren. Dit gelukte: want de Span- jaarden, bij wien de gedachtenis van Gibraltar nog niet uitgewischt kon zijn, verlieten bij hunne aannadering in allerijl hunne schepen en staken ze voor het grootste gedeelte in den brand. Dit wanhopig gedrag des vijands gaf den Admiraal met zijnen Krijgsraad l v. D. CAPELLEN, 1, 325, 330. 2 Resol. Stat.-Gen. 26 Junij, 1624. v. D. сарви, І, 282, 283. 3 Zie hiervoor, D. III. St. ПТ, bl. 830. і ПІ Deer. 4 Srur. 6 43 ALGEMEENE GESCHIEDENIS pennen ennen 1623— het noodige vertrouwen. Men begreep van de gelegenheid gebruik te moeten maken, 1998. en zond den Vice-Admiraal 280 gewapende matrozen ше. Dus versterkt, landde deze dappere bevelhebber, beklom een fort en bracht eene batterij tot zwijgen, uit welke den onzen veel schade werd toegebracht. Zijn trompetter, die weldra sneuvelde, was de eerste, hij zelf de tweede boven ор den wal, die door de Portugesche soldaten, hoezeer veel talrijker dan de onzen, met overhaasting werd verlaten. Thans viel de nacht in en мет на bepaalde zich bij het vernagelen der stukken. Тоеп verliet hi den gevaarlijken post en gunde zijn volk de hoog noodige rust. — Middelerwijl had de Ad- miraal eene landing laten verrichten door al de soldaten, wegens ziekte slechts twaalf- honderd man sterk, еп, hij afwezigheid van den Heer van DORTH, door ALBERT SCHOUTEN aangevoerd. 74 werden door tweehonderd en veertig matrozen, die de veldstukken be- dienen еп de mond- еп krĳgsbehoeften toevoeren zouden, ondersteund. Een tweetal manschappen , door vroeger bezoek van dit oord met de plaatselijke gesteldheid wel bekend, leidden de troepen langs een engen weg naar de stad. Hier had de vijand hen met weinig moeite te keer kunnen gaan; doch hij waagde het niet hun onder de oogen te zien. Toen de nacht kwam, hadden zich de onzen met weinig verlies in eene voor- stad genesteld. De duisternis maakten zich de Spanjaarden ten nutte om, op het voor- beeld van hunnen bisschop, de geheele stad in haast en verwarring te verlaten, en naar de naastbijgelegen bosschen te wijken. De goeverneur DON DIEGO DE MENDOZA DE FURTABO achtte het beneden zich zoo schandelijk te vluchten: hij bleef met zijnen zeon nagenoeg alleen in de stad, en viel in de handen der onzen, toen zij des anderen daags de ver- laten plaats vermeesterden. Van eene bende, als welke door de West-Indische Compagnie was bijeengebracht, ket zich, toen haar zoo onverwachts een zoo belangrijke buit im handen viel, geene matiging verwachten. / Het goed van eenen vijand, dien men had leeren verachten en vervloeken, werd een rechtmatige roof geacht, en wat men niet bemachtigen kon, mocht niet ongeschonden blijven. De tegenwoordigheid van den Heer VAN DORTH, die juist na deze gebeurtenissen aankwam, strekte om de grootelyks ge- krenkte tucht te herstellen. En hierbij bleef het niet. Daer de geruchten van de greote toerustingen in Spanje aanmelden, zee werden nog veertien schepen en twee jachten met 1451 bootsgezellen en 558 soldaten, onder BOUDEWIJN HENDRIKS, Burgemeester van Edam, als Generaal, en ANDRIES VERON, als Admiraal, uitgerust. Ditmaal nam men alleen schoon еп uit- gelezen volk aan. Mansfeldschen en Brunswijkschen werden om kunne moedwilligheid Ы) de vorige uitrusting betoond, afgewezen 9, In de maand October (1684) vertrok een van de jachten naar Brazilië om den onzen aan te kondigen, welk eene macht ter handhaving der verovering zij uit het vaderland te wachten hadden 3, In ditzelfde jaar had men behalve dit alles, zich niet langer deor ontzag voor Еп- 1628 — 1095. Vestiging geland laten terughouden om zich voor goed in Noord-Amerika te vestigen *, Toen de Ш Мемю-М eder- West-Indische Compagnie eenmaal was opgericht, aan welke men immers ook Engeland uitgenoodigd had zich aan te sluiten; toen voorts onze betrekking tot deze Mogendheid van dien aard geworden was, dat wij in haar of een openbaren vijand of een oprecht bondgenoot zouden hebben, zoodat wij haar of niet zouden behoeven te ontsien of haren 1 Resol. Stat.-Gen. 3 Mei, 1624. 2 v. D. CAPELLEN, I, p. 310. з Aitsema, І, p. 386—343. v. р. сареи. 1, р. 302, 303, 304, 305, 309, 315, 318, 330, 331. 4 Zie hiervoor, D. III. St. III, bl. 441. In het najaar van. 1620 konden de kooplieden, die het oog op Nieuw-Nederland gevestigd hadden, elkander onderling niet verstaan. De Staten- Generaal zochten te vergeefs de partijen overeen te brengen, en het verzochte nieuwe octrooi werd niet verleend (Resol. Stat—Gen. 6 Nov. 1620). 6» 1623— 1625. 44 ALGEMEENE GESCHIEDENIS naijver niet zoozeer zouden moeten duchten; toen nam de West-Indische Compagnie op zich, een aantal nijvere burgers, die door de Engelschen aangezocht werden om zich naar Virginië te begeven, op hare kosten naar Noord-Amerika over te voeren 1, en de Staten-Generaal bekreunden zich niet om het vertoog van слвиетом, die zich beklaagde, dat zich de Hollanders in Virginië, aan land, havens en plaatsen andere namen gevende, als op eigen grondgebied gevestigd hadden ?. Integendeel het betwiste land werd in naam der Staten-Generaal in bezit genomen 9, Zoo kwamen de Nederlandsche kooplieden ten koste van vijanden en mededingers in het bezit van een grenzenloos gebied, hetwelk hen in staat moest stellen, zich boven alle voorwaarden, die men mocht wenschen hen te laten onderschrijven, verheven te rekenen, en hen tot de ware en eenige heerschers maakte in het land. Geen wonder, dat de Prins, die gehoopt had de middelen der Republiek ter zijner be- schikking te krijgen, bij de vlucht, door de met hem naar het hoogst gezag dingende macht genomen, en bij de teleurstelling en beschaming in den laatsten tijd keer op keer door hem ondervonden, zich verwonnen achtte. Met zijnen moed was zijn lig- chaam geknakt. Hij leed aan eene leverkwaal; de koorts ondermijnde zijn gestel, en De Prins wordt sedert den 18den November, in den Haag terug, werd hij spoedig bedlegerig *. Nog ziek. evenwel hield hij zich met staatszaken bezig: hij had er geen vrede mede, dat het be- wind hem ontsnapte. Minder dan ooit ontzag hij zich zijne luim te toonen, Eenmaal zelfs verzuimde hij de Gedeputeerden der Staten te verzoeken zièh te dekken , en liet hen blootshoofds staan om het woord van zijn ongenoegen aan te hooren, en toen de Staten hem te kennen gaven, dat zij, behoudens zijn advies, wegens zijne voortdurende onge- steldheid zijnen broeder voorloopig in zijne plaats de bediening van Kapitein-Generaal 1 Resol. Holl. 20, 21 April, 1622. 2 Resol. Stat.-Gen. 9 Febr.; 16 Maart; 27 April, 1622. Werkelijk was de Hollandsche volk- planting Nieuw-Nederland begrepen in de landen, waarover цсовов I bij een charter van 2 April 1606, ten behoeve van twee Compagnién beschikt had (zie а. нмоветн, Gesch. d. Vereen. Stat. van М. Amer. uit В. Eng. door М. Keyser, I, bl. 55); doch de Hollanders be- weerden, dat de streek tusschen den 4049 еп den 454% graad N. В. hun wegens vroegere inbezitneming toekwam, en niet zonder grond: immers had поозом, aan het hoofd eener door Nederlanders uitgeruste onderneming, die oorden bezocht, en dit was de aanleiding geworden eener eerste blijvende vestiging, door Hollanders geschied (zie hetzelfde Werk, bl. 62, 63). Had теп den giftbrief van ЈАсовоз moeten ontzien, geen minder grond zou er bestaan hebben om de aanspraak der Franschen te erkennen, daar ook de Koning van Frankrijk in 1603 de landstreek tusschen 40 en 45 graden N. В. had weggeschonken (zie нповети, Ы. 54). 3 v. D. CAPELL. I, p. 303. в. нпрветн, t. a. pl. Ы. 94. 4 artsema, Ы. 357. Resol. Stat.-Gen. 19 Nov. 1624. DES VADERLANDS. 45 wilden opdragen, deed hij hen gevoelen, dat het ше! aan hen, maar, het mocht dan zijn op hunne machtiging, niettemin aan hem stond om zich een plaatsvervanger te stellen 1, Tegen het voorjaar (van 1625) nam de ziekte zoozeer toe, dat de Prins zelf niet anders dan den dood voor oogen zag. Toen ontbood hy Prins некркік uit Rozendaal, еп han- delde met hem over hetgeen er verder tot behoud van Breda te doen zou zijn, en over de keuze der oflicieren van de 20 nieuwe Compagniën ruiters, die hij de Staten bewogen had, benevens twee nieuwe regimenten infanterie *, op te richten. Nog een belang was er, waarover hij zijnen broeder onderhield. Hij zelf ging sterven zonder wettige kinderen na te laten. Zijn broeder was reeds een en veertig jaren oud, еп, zag hij misschien, uit naar staalkundige uitkomsten, die wel nimmer zouden komen, zoo was er kans dat ook hij ongetrouwd bleef, еп met hem de mannelijke linie van den grooten WILLEM van Oranje uitstierf. Dit wilde Prins Maurits verhoeden. Verlangde hij vóór zijnen dood de zekerheid, dat er werkelijk een huwelijk door zijnen broeder zou worden gesloten, zoo kon men naar geene prinsessen omzien, wier hand slechts ten prijze van langdurige en ongewisse onderhandelingen te bekomen zou zijn; neen! men moest eene jonkvrouw vinden, die bij de hand was en dadelijk gereed zou zijn. De zoodanige trof Prins mauRITsS аап іп de schoone achtentwintigjarige AMALIA VAN вогмз, hofdame van de onttroonde Koningin van Bohemen. Haar vader, JOAN ALBRECHT VAN SOLMS-BRAUN- FELS, was, bekleed met de waardigheid van opperhofmeester van ввкокатк V, met dezen Vorst in den Haag gekomen, en aldaar in Mei 1625 overleden, na zijne gemalin en kinderen aan de bescherming der Staten-Generaal te hebben aanbevolen 3. — Wat moest Prins нелрвік van den voorslag denken? Hoezeer de rang der Gravin aanzienlijk genoeg was, daar het geslacht van sorms uit dat van Nassau gesproten en herhaaldelijk met dit Huis verzwagerd was, zoo moest de Prins niettemin, als hij haar trouwde, afstand doen van alle uitzichten op eene mogelijke verbintenis met een der koninklijke Huizen van Europa, die bij het herstel van den vrede, zoo scheen het, de verzoening der Re- publiek met de Mogendheden zou kunnen bevorderen en tegelijk de nog altijd onzekere betrekking van het Huis van Oranje verzekeren. 2 Van deze twee regimenten bestond het eene uit Franschen en had den Hertog van CANDALE tot Kolonel; het andere stond onder het bevel van den Heer von нАт2ғЕІр. Zie Memoir. de Fréd. Henri, p. 29. De Hertog van санрл had zich reeds laten overhalen om zich in de dienst der Republiek van Venetië te begeven, en niettegenstaande de Staten hem, ten minste tot het ontzet van Breda toe, hier wenschten te. houden, moesten zij op den aandrang van den Venetiaanschen Gezant zich getroosten hem dadelijk verlof te geven (Resol. Stat.-Gen. 20 April 1625). в Resol. Stat.-Gen. 6 Junij, 1623. 1628--. 1625. Huwelijk van Prins FREDERIK HENDRIK. 1628— 1025. 46 ALGEMEENE GESCHIEDENIS S Ì sints meer dan eene halve eeuw wegens haar heerschzuchtig Calvinisme befaamd en aan de Hoven van Keizer en Koningen slecht gezien. Zoo zou hij zich alom op eene zon- derlinge wijze laten kennen, en was zijn fortuin voor goed verspeeld. Zijn broeder mocht den moed opgeven, en nu hij door den dood alles ging verlaten, geene zwarigheid zien in de opoffering van vooruitzichten, die hij zelf in den tijd zijner kracht niet ver- smaad Бай; maar hij, FREDERIK MENDRIK, was пор vol leven en meende zich zekere wegen open te magen houden. — Doch ontbrak het dien zieltogendenden broeder aan de middelen om hier dwang uit te oefenen? Voorzeker niet. Tot welk een stap kon hij voor zijn sterven niet nog komen? Zou er voor hem geen middel te vinden zijn om zijne onechte zonen en dochters te wettigen en zijnen broeder van zijne aanzienlijke erfenis te versteken? Hoe het zij, Prins nenpam leende het оог aan zijns broeders raad en gaf zijne toestemming tot het huwelijk. Nu moest het dan ook, om den Prins vol- komen gerust te stellen en hem alle vrees te benemen, dat men later de gegevene belofte weder mocht verbreken, ten spoedigste voortgang hebben. Prins нкмовик ontbood den President der Staten-Generaal bij zich, en deelde hem mede, dat zijn breeder hem tot een huwelijk » vermaand” had. Hij noemde hem de bedoelde jonkvrouw, en verklaarde, dat hij daartoe wel genegen zou zijn; maar dat hij Hun Hoog Mogenden in deze zaak wilde kennen, miet gezind zijnde hierin iets te doen zonder hun goeddunken. De Staten antwoordden op deze mededeeling, dat zij al voorlang gewenscht hadden, dat hij zich in het huwelijk zou begeven, en de nu voorgestelde verbintenis vonden zij zeer goed, en niets hadden zij verder te wenschen, dan dat hij de voltrekking wel zooveel mogelijk zou willen bespoedigen. — Inderdaad niets konden de Staten tegen dit hawelijk hebben; integendeel, alles liep samen om het hen van ganscher harte te doen toejuichen. Verzwagering met een buitenlandsch, misschien katholiek Hof kon hun rriet anders dan hagehelijk voorkomen. Sterk genoeg gevoelden zij zich om hun behoud niet van de genade van eenige Mogendheid, ter liefde van den Prins van Oranje verleend, af te wachten, en al wat de betrekking van dat Verstenhuis in hen midden bescheiden hou- den kon, meest hun gewenscht voorkomen. Dus waren zij volkomen oprecht, toen zij de mededeeling van den Prins dus beantwoordden. De Staten van Holland teonden metterdaad, dat zij alles wat de spoedige voltrekking van het huwelijk zou kunnen be- lemmeren, uit den weg wilden ruimen, door den verloofden entslag van de gewone hu- welijksgeboden te verleenen. Niet alleen Prins naxnaik, maar ook zijne bruid wenschten de Staten-Generaal door eene Commissie uit hun midden op plechtstatige wijze geluk: der Gravin lieten zij de verzekering geven, dat zij, wanneer het huwelijk veltrokken zou zijn, met daden zouden bewijzen, dat het hun aangenaam was 1. In het begin van 1 In het begin van Mei besloten de Staten van Holland bij de Staten-Generaal te bewilligen wh een geschenk van twintig duizend galden aan de pas gehuwde Prinses (Resol. Holl. 1 Mei, 1625} DES VADERLANDS. 47 Арк! werd het werkelijk voltrokken. Reeds den 11% dier maand keerde de jongge- trouwde Prins naar het leger te Rozendaal terug, іп weerwil van het voorstel, hem doer Hun Hoog Mogenden gedaan om de reis nog een dag of twee uit te stellen 1, Zoo kon Prins млуветз dan ten dezen aanzien gerust sterven. De Staten toonden tot het laatste toe hunne zorgvuldige belangstelling in zijnen toestand: zijnen drie geneesheren 2 heten zij voorstellen, zoo noedig, nog eenige vermaarde geneeskundigen bij Zijne Excel- lentie te ontbieden. Zulks werd niet noodig geoerdeeld, en men was er nog slechts op bedacht om den lider de toespraak van een godsdienstleeraar te verschaffen. De pre- dakant, wiens dienst hiertoe werd ingeroepen, was воскамам, de president der Dortsche Synode, die ook Graaf тем LODEWIJK in zijne laatste dagen had bijgestaan. De Prins zal behoefte gehad hebben zich overtuigd te houden, dat het beginsel, daor dezen man vertegenwoordigd, toch het ware was: anders zou bij de herinnering van het voor- gevallene in en sedert 1618, de last der zelfbeschuldiging hem voorzeker te awaar ge- weest zijn. Wat BOGERMAN zelven aangaat, de ervaring der laatste jaren had hem niet geschokt, en hy betoonde zich bekwaam om dezen stervende volgens de regelen der leerstellige godgeleerdheid te onderhouden, en hem zalig te spreken, madat hij zich overreed had, dat daartoe gronds genoeg bestond. Toen hij wit den mond van ’s Prinsen Seeretaris surrus vernomen had, dat de Vorst hem wel zou willen ontvangen, had hij het zijn plicht geacht, deze laatste dienst te bewijzen aan den man, »die,” zegt hij in zijn uit- voerig verslag van zijne herhaalde bezoeken bij den Prins afgelegd, » die ons allen zoozeer aan hem verplicht had.” — De Prins stierf voorwaar niet als een geloofsheld, maar als een arme zondaar, hoezeer de predikant hem in bijzonderheden van zijne voortreffelijke daden en slechts in het algemeen van zijne zonden sprak; ja, воввамлт prees hem en dankte God om zijne belijdenis van schuld en om de al te groote moeite, die Zijne Vorstelijke Genade, hoewel te vergeefs, genomen had om zoovele hijbelplaatsen, als hi hem had opgegeven, in het geheugen te prenten. Voor het overige, de woorden, door den Prins gesproken, verraden ten volle den staat van zijn gemoed. Hij gewaagde van dezulken die het, zoo drukte hij zich uit, in den mond hadden, maar niet in het hart. Absef hij zich wilde verontschuldigen, dat hij het niet in den mond had; niet, liet hij onmiddellijk volgen, dat hij daarmede wilde zeggen, dat hij het wel in het hart had. Intusschen, juist dit, dat hij deswegens bekommerd scheen, was den predikant genoeg: »’tris recht, genadigste Heer,” zeide hij, »en het is een hooge trap in ’t oprecht berouw, zich te bekommeren over de onvolkomenheid van het berouw.” Пе vromen, voegde hij er bij, beklaagden hunne onvolmaaktheid: да! deed Zijne Vorstelijke Genade ook, — Toen во- 1 Wacznaan, X, bl. 498, 499. Resol. Holl. 16 April, 1625. Resol. Slat.-Gen. 29, 31 Maart; 11 April, 1625. | 2 Үлектііз, ROMP еп Hovius (Resol. Stat.-Gen. 29 Maart, 1625). Рг 1623— 1625. Dood van den ins. 1628-- 1625. 48 ALGEMEENE GESCHIEDENIS GERMAN den dag vóór 75 Prinsen dood met de Prinses van Portugal, 75 Prinsen volle zuster, en de jonge Prinses van Oranje, die daar geknield bi het ledikant lagen, een gebed gedaan had, en daarop had uitgeweid over het onderscheid tusschen den dood der heiligen en dien der geddeloozen, waarmede hij den Prins, zonder het rechtstreeks te zeggen, heilig verklaarde, zag de Prins hem met zijn stervenden blik zoo sterk aan, dat de predikant er zich over verwonderde. De Prins zal onder al die woorden zijn hart ор den bodem hebben willen zien. Eindelijk sprak hij: »zoo geloof ik mede,” alsof hij te kennen wilde geven: in allen gevalle, de woorden Gods, welke die man gebruikt heeft, zijn waar. En straks herhaalde hij wat hij in deze laatste dagen telkens in den mond gehad had: »ik ben wel geresolveerd.” Zoo zag dan de moedige Prins ook den dood moedig in het aangezicht. Hij stierf па een leven, in welks jeugdige kracht hij zijne groote talenten op het oorlogsveld dienstbaar makende aan de voorzetting van het werk zijns onvolprezen vaders, een weergaloozen roem heeft behaald. Wie zal hem beschuldigen en niet veeleer beklagen, dat hij zich Ы) gemis van een geloof zoo hoog en zoo heilig als in zijnen vader geweest was, tot eene valsche staatkunde heeft laten verleiden, die hem zelven geene voldoening bereid en toch de Republiek der Vereenigde Landen onder Gods bestuur geenszins van den weg afgebracht heeft, dien zij te be- wandelen had om onder de volken een beginsel te bewaren, dat zonder den zedelijken ondergang der menschheid niet verloren kan gaan 1. | 1 Het verhaal доог socenman uitgegeven van zijne bezoeken bij den Prins gebracht, is overge- drukt bij arrsema I, p. 376—384. Dit verhaal besluit de auteur op eene eigenaardige wijze. Opdat het land van den dreigenden val behoed worde, wil hij, dat het voorbeeld van des Prinsen dood, wiens ziel nu ontwijfelbaar in de glorie was, allen aanspore om allereerst Gods gunst te zoeken. En straks laat hij hierop eene vermaning volgen tegen het misbruik van de leer van het eindelijk behoud der uitverkorenen in weerwil van hunnen val. Dit toevoegsel was niet vleijend voor de nagedachtenis van den Prins: immers kon het hem slechts ingegeven zijn door het besef, hoe шеп °з Prinsen heiligverklaring tot vergoelijking kon gebruiken van zoo menige zwakheid, waaraan hij algemeen als schuldig bekend stond. DES VADERLANDS, 49 TW EEDE HOOFDSTUK. PRINS FREDERIK HENDRIK WORDT AANGESTELD IN ZIJNS BROEDERS PLAATS. VERLIES VAN BREDA. DE NEDERLANDSCHE. VLOOT VOOR ROCHELLE, FRANKRIJKS ARGWAAN ТЕСЕМ 5 PRINSEN STAATKUNDE. NIEUW VERDRAG МЕТ FRANKRIJK. (1625-1622). In den avond van den 23sten April kwamen де Staten-Generaal, op het bericht van 1625—= 1627. “De Staten-Ge- sterkt door een aantal leden van de Staten van Holland. Men nam alstoen het volgende neraal benoemen besluit: » Vermits het God Almachtig beliefd had, dien avond uit dit jammerdal in zijn tot Kapitein- en Admiraal-Gene- raal. ’s Prinsen overlijden, Шеп dag voor de tweede maal bijeen. De Vergadering was ver- eeuwig rijk te halen den doorluchtigen en hooggeboren Vorst en Heer mavarrs, Prins van Oranje, Godzaliger gedachtenis, en overzulks noodig was bevonden, dat op de ver- zekering van den Staat van ’t Land, op het behoud van de ware Gereformeerde Religie , mitsgaders op het beleid van den oorlog orde gesteld werde; vermits voorts Hun Hoog Mogenden in aanmerking namen, dat Zijne Excellentie Prins нелрвтк was de eenige over- gebleven zoon van den Heer Prins ууплем van Oranje, die de fondamenten van de vrijheid van dezen Staat had gelegd en zijn bloed daarvoor vergoten, en de eenige nagelaten broeder van den tegenwoordig overleden Prins van Oranje, welke die vrijheid met zoo grooten ijver en kloekmoedigheid dapper had gehandhaafd; dat, eindelijk, de genoemde Prins zich onderscheidde door goede hoedanigheden, groote ervarenheid en ondervinding; — Zoo hadden Hun Hoog Mogenden na rijp beraad goedgevonden, dat tot handhaving van de Unie en den Staat en van de rechten en privilegien van den Lande, zoo in het algemeen, als van elke Provincie, Steden en Leden van dien in het bijzonder, tot bescherming van de ware Gereformeerde Religie, zoo als zij nu hier te lande op openbaar gèzag werd uitgeoefend, mitsgaders tot handhaving van de tegenwoordige Regering en tot het beleid van den oorlog te water еп te land, aan hooggedachten Heer Prins нетркік zou worden ПІ Deer. 4 Зтпк. 7 1625--- 1627. 50 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ыыы opgedragen het Kapiteinschap- en Admiraalschap-Generaal over het krijgsvolk te water en te land in dienst dezer Landen. Tevens werd besloten, dat de Heren van essen, van DUIVENVOORDE N VAN HAERSOLTE zich dadelijk naar het leger zouden begeven, om den Prins met deze aanstelling bekend te maken en hem den eed af te nemen. — Bij dit besluit verklaarden de Gedeputeerden van Friesland en van Groningen en Ommelanden, de benoeming voorloopig dus te begrijpen, dat de Prins met die waardigheden bekleed zou zijn, op denzelfden voet, als waarop zijn overleden broeder ze gedurende het leven van Graaf-wittem гопкуупк had bekleed. Hiermede gaf Groningen te kennen, dat zij zich door het genomen besluit niet gebonden wilde gerekend hebben om over het Stad- houderschap harer Provincie ten behoeve van Prins нехрвік te beschikken 1. — Reeds den volgenden dag kwamen de drie Gecommitteerden tegen den avond te Waalwijk, waar de Prins was, aan. Op hunne mededeeling antwoordde hij, dat hij door de opdracht dier hooge waardigheid zich te meer vereerd en op eene onvergetelijke wijze verplicht achtte, naarmate hij ze minder meende verdiend te hebben; Hun Hoog Mogenden zouden wel bekwamer hebben kunnen vinden, maar niemand, die hem in genegenheid te boven gingighij wist, welken eerbied bij Hun schuldig was, en gaarne zou hij dengenen heb- ben gehoorzaamd, dien de Staten-Generaal goed zouden gevonden hebben te benoemen. Daar het Hun evenwel beliefd had, hem deze eer te doen, zoo was hij willens de be- trekking ten dienste van den Lande te aanvaarden en in alles volgens de bevelen van Hun Hoog Mogenden te handelen. Na deze woorden gesproken te hebben, legde hij den eed af. Toen de Gecommitteerden den Prins het voorbehoud der Provinciën Fries- land en Groningen mededeelden, antwoordde hij, dat hem alles’ lief zou zijn, wat Hun Hoog Mogenden goedvonden. Prins exnst слвімік verklaarde, dat hij den tegenwoordigen Kapitein- en Admiraal-Generaal gaarne zou eerbiedigen еп gehoorzamen, gelijk hij den overleden Prins gedaan had. Bij de kennisgeving aan de hoofdofficieren, dat zij voortaan eenen anderen bevelhebber te gehoorzamen zouden hebben, betuigden velen van hen met tranen, en allen met groote, droefheid, hoe leed hun de dood van Prins MAURITS was 9, Blijkbaar was de zoo snelle benoeming van Prins mavarrs opvolger, zonder vooraf- geande beraadslaging van eenige beteekenis, en zonder raadpleging met de Provinciën 2, het gevolg van eene afspraak tusschen de mannen van invloed in Holland en de Gede- puteerden der andere Provinciën in de Staten-Generaal. Men zag in, dat het van het hoogste belang was, dat de belangrijke strijdkrachten van den Staat zonder een oogen- blik tijdverlies onder het bevel gesteld werden van een Hoofd, dat geen ander gezag zou kunnen of willen erkennen, dan der Staten-Generaal , en tevens ontzag zou inboezemen ! Resol. Slat.-Gen. 23 April, 1625. Resol. Ной, 23 April, 1625. 2 Resol. Stat.-Gen. 27 Арм, 1625. 3 Де v. р. сарин, l, bi. 349. 