Maleisch-Nederlandsch woordenboek
pj^i^ tjekkal, van het hait verdurend; torschend; sterk legen onheil of gevaar. >f / M'^^ (J^^O? mentjekel, batav., iets met de hand omspannen. — [T.]; vast- houden. — [B.]. ^A^^ , z. tj^ngkam. 26 ^^ysS^, iiientjekkoe, mel kracht indrukken iets scherps, b v. den nagel van den duim, in iets, bv. het vel, zoodat er pijn door ontstaat; van intensief zoete dingen walging veroorzaken aan iemand. 4 '^^"^ ' mentjekkau, schielijk van hoven naar beneden toe vatten en ivegnemen; tj. hari, van voorouders van onheugelijke tijden, w <^l5nJ^ tjekkali, van sommige vruchten (bv. de d oer i an), brood en dergelij- ke opengebroken; uieiitjekkali , openbreken. w <KJ>s.S::^ tjekkeli, van dingen, die open en dicht kunnen gaan, zooals bv. mosselen, doch inz. van de vrouwelijke schaamdeelen openstaand; inentjekkeh , open staan, -^/ JSj^^ tjekai, opium tot een pilletje maken, — [R.]. / JSs^^ tlfl^ïj zeker chineesch dobbelspel, met kaarten, ■^ ^^ j^Jn»^^"^ tjakiber, batav., vliegende ha- ^^ gedis (tj^tjak ib(^r).— [T.]. ^ i^2>^>sriwt)eg'at, batav. (jav., ï.), den voeg afsnijden; opwachten. — [B.]. ■H" ysj^:^» padi tj^g^r, rijst op een* hoogen grond geplant (soend. tj ègèr ? T.). — [L. bew.]. j5v^ I- d??8'ar, onvermoeid in lichame- lijken arbeid; van iemand die ziek geweest is weder bij krachten, ^IL, snelle stroom (rapid) in eene rivier. — [C.]. ^....JiSi^ tl?g'gakj forsch, krachtig, weU gespierd; vlug, 'X- c^>s^^ tjeg^ah, tegenhouden, hinderen, •* beteugelen, beleden. — [C.]; jav., z. teggah (T.). / J^ (V) tJ?!!?-— skr. tjëla — , onvolmaakt- heid; gebrek; fout; vlek, smet; mentjella, bevlekken; schandvlekken; besmetten, bezoe- delen; beleedigen, smaden; berispen; achter- klappen; afkeuren, ^ t._Jl-V^!^\j^ tjelatok, jav. (tjalatoe, T.), praten; babbelen; te veel zeg- gen, zoodat men er naderhand berouw van heeft.— [R.]. ^ ^^A^v^ tjeladi, batav. (soend.), zekere spechtsoort, — [T.]. \ jApbh. tiflSï'ïj soort van kaïn l^pas, waarvan alleen de beide uiteinden met gouddraad doorweven zijn. De tj. wordt ook wel in den vorm van eene kaïn saroeng geweven; tj. t^garocn, bijzonder soort, waarvan ook het midden met gouddraad doorweven is (z. t^garoen, T.). ^C fi«J^Aj^5^ tjelapak, schrijdelings, — [C.]; z. tj^le,ppat (T.). csh^ 27 U^ LL^ jA^h. tjelaka — skr. tjelaka — , slecht; boos; verderfelijk; onheil bren- gend; ongelukkig; rampzalig; slechtheid; boosheid; verderfelijkheid; ongeluk (geval of toestand); ellende; ramp; tegenspoed; nmm van een* boom, ook sïjal menahoe ge- noemd, door het hout waarvan, dat alleen goed voor brandhout is, eens een huis is afgebrand. Ci3 ^Aj:^ I. tj?!»??, roei; bertjelaga, bij 't verbranden roet geven. IL, helmstok van een roer; roerpen. Meer gebr. tangan kemöëdi. — ^ebatav., stuur- plank, — [B.]. ^IIL, mentjelag^aken, iels niemvs maken of praktizeeren, — [L.]. *1V., naam van een' boom. — [R.]. ^ / -J jAlii*. tjelalé, balav. (jav. telalé), de tromp van een olifant. — [T.]. — z. boelalai. /j jAj:^ tjelana (zelden) — skr. tjalana (een korte rok, een kleedingstuk der vrouwen van de lagere klasse) — , broek; z. selcéwar. ^ ^ ^ CjJLjlAtvw tjalabing^ka, batav., pot- * ♦* scherven, — [B.]; 't bal. tje- l^bingkah (ï.). ^ i^Avü^pr^^ tjalabikaiig', balav., zeker gebak van rijslmeel en suiker; bros, rond. en met gaten doorboord. — [T.]. "^ ^j^^A^"^ tjellat, achteruit' of terugkrab- ben; geen ivoord houden; niet nakomen; weder intrekken (jav. tj^l^d, T.). - [R.]. ^ w\.^^ tjeloer, zich verlengen, zooals eene opgerolde stalen veer, houten krul, slangenstaart enz. — [R.j. .^^Vw . mentjellor, indompelen; indoopen in kookend lieete vloeiende zelfstandighe- den, zooals kokend water, kokende olie, gesmolten metalen, waardoor de oppervlakte van het ingedompelde eene zekere ver- andering ondergaat of beschadigd wordt; broeien bv. een hoen; mentjellor-taiig^aii of ook alleen mentjellor, de hand, bij wijze van godsoordeel, in eene kokende vloeistof steken; b^rtjellor mïnjak, zich aan een godsoordeel onderwerpen, door de hand in kokende olie te dompelen; mentjellöri, iemand als godsoordeel de handeling opleggen van zijne ha^id in eene kokende vloeistof te steken, f M^A^v^ L, meiitjeloes, van liet been of iets dergelijks inzakken in een gat, dat vol water of modder is; bertjelas-tjeloes, op verschillende wijzen in- en uitgaan, zooals bv. visch in eene fuik, waarin een gat is, eqi vriend van den huize (doch daarvoor beter b^rtj^lam-tj^loem). * il., passen; betamen, — [C.]. 28 Ci^ ^ ^LaJ^ tjeloeiig of tjedok, balav. (jav. tjelong. T.), van oogen diep; inge- vallen; hol. — [B.]; een ziekelijk voorkomen hebben, — [R.]. — tjeloiig, ingevallen, zoo- als bv. de wangen. l__ q._^JlA^v^ tjelengkok of leiigkok, niet recht, zooals bv. een weg: gebogen; krom zooals de punt van een' haak; bocht; kromte; nieiitjelengkok, niet recht enz. worden, UI L Q.^^v^ . liieiltjellop, indoopcn, indompelen, soppen; lijnwaden en andere stoffen indoopen enz. in eene vloeiende verfstof; verven op die wijze; tjellöpaii, ivat ingedoopt enz. is; geverfd goed; spec. blauw geverfd katoen; pentjcllop, wie indoopt enz.; verver; pertjellópaii, ver f gereedschap; ververij; pcii- tjellöpaii, indooping, indompeling , sopping; verving, -V- ( ^^p^X^'^ tjelcpoek, batav. (bal., T.), lUL— [B.]. L _a^Q_X''"v^ tjeleppak, schrijdeUngs zitten; kertjeleppak, schrijdeUngs gezc- ten zijn; b^rtj^leppak bersengk^lirig kaki, schrijdeUngs gezeten zijn^ met gekruis- te voeten, zooals bv. op eene ra. i^^ xKA^^ tjelepik, interj. voor een gehiid, zooals bv. dat van een ivoren vouwbeen, dat op een'' barden vloer valt, of van een stuk bordpapier, dat men op eene tafel gooit; zoodanig geluid; meiitjelepik, een zoodanig geluid maken. LlisilA^ tjeleppik, slip van eene kaïn, die van boven uitkomt en naar beneden hangt. Zij wordt gevormd, door, bij het vastmaken der kaïn, het midden van den bovenrand tusschen de tanden te nemen en na 'het vastmaken los te laten. l,_jÜ^ tjelek, batav. (uit 't bal, T.), den vinger in iets steken, — [B.]. l jLL^^^ tjellak, zwart poeder om er de randen der oogleden mede te be- strijken. Daartoe wordt veelal antimonium genomen; nientjellak, de oogen met tj. bestrijken aan de randen; gebruineerde, geblauwde of gebronsde snijdende wapens of werktuigen op den uitersten rand van het scherp slijpen, waardoor het bruineersel enz, verdwijnt en een rand van zuiver staal ontslaat; batoe, tj., antimonium; bertjellak, ij. gebruiken; b. senï, een fijn randje van Ij. aan de oogleden hebben, CJiAr:^? meiitjellok, grijpen of steken in eene holte, gat of opening; men- tjellok tekkak, iets bv. eene veder in de keel steken (om braking te veroorzaken); pentjellok, wie in eene holte enz. grijpt of steekt; gereedschap daarvoor. i ^ C A.'v^ tjelek, van al wat, zooals de oogen, open en dicht kan gaan. 29 bv. eene spleet, reet, schmv geopend^ open; van levende wezens zie^ide (niet Llind); van de zon onbedekt, onhewolkt; van kleeding schoon; zindelijk; helder; van personen aan- zienlijk, voornaam; notabel; nicntjelek, opengaan; van de zon van achter de wolken te voorschijn komen (mantjalik, men., kijken; k a tj al i kan, bekeken worden, T.). -X- / -J éSsiAt:^ tjelaköti, soort van past ei- tjes. — [L. l)ew.]. \ f>^A^v^ tjeleg'öêri, vcrl). tjina gclêri, naam van een struik (batav. en jav. sidagoeri, T.). — De bladeren van den mannelijken tj., tj. djantan, lijn gewreven en op den onderbuik gelegd, zijn een ge- neesmiddel tegen de koude pis, terwijl de wortels van den vrouwelijken, tj. betina, als verkoelend middel op bloedzweren ge- bruikt wordt. ^^ .^C. è a1^>^ tjelalöiigaii, balav. (bal. silalongan, T.), zekere prachtige geele vogeL — [B.]. yX^^ ■ tjelam-tjeloem en tjeloem-tjelam, ^ mentjelam-tjeloem , ongegeneerd in- en uitgaan; bertjelam-tjeloem, z. b^rtj^las- tJQloes; tempat tj., plaats waar iedereen ongegeneerd in- en uitgaat, zooals bv. een bordeel, een markt. L, nientjelenipoeng (vgl. tj^m- p o-eng, T.), in het water plompen. * II. , jav. , een snaar speeltuig ; harp ; gitaar; citer, — [R.]; batav., fluit; klari- net,— [B.]; tjelimpan^, tjeloenipang, een muziekinstrument, van vorm bijna als de seldèkat. — [L. (s. s.)]. -K- «JC>La2:^ tjelentang, batav., op den rug liggen. — [B.]; z. telentang. ¥r mllX'"^ . tjeloentaiig'aii, van kinderen ongemanierd en stout (jav. tjlo3ii- • tang, T.).-[R.]. ^ l_ 0.3* 4-Arv^ tjelöêtak, oneerbiedig; on- gezcggelijk van kinderen, die gulzig of snoepachtig) zijn (jav. tjloetak, T.). — [II.]; balav., lange vingers hebben (Hg.). - [B.]. <KJi É.A2^? iiieiitjelötehj snappen^ babbelen: kouten, keuvelen; kletsen, lullen, ^ X V i A. ^^ tielcêtai . lang ergens blijven; niet te huis komen; sammelen. — [L.]; babbelen; wouwelen; praten Z07ider doel — [L. bew.]; z. tjelöteh. ^LIU S i X^*^ tieldToet of tierCĕroet, batav.. muskusrat, veldmuis met een spitse bek (jav. tj^tjöëroet); vgl. ook ci^.^^2- en soend. tjoetjoeroet. — [T.]; ook: tJQrorot (B.). ^ a éA^v^ tjelcĕwoeiig^ en tjöëwoeny, een ^ ziekelijk voorkomen hebben (jav. Ijowong, T.). - [R.]- JfcL^, z. tjópar (tjoepar). ClJ^ 30 JUs- «j>aJ 4AJ>i*. tjeloeloet, naam eener soort van snip, die zich aan het zeestrand ophoudt. / hJ^v^^OêAp^ tjelömis, zwakkelljk; tvee- keiijk; ziekelijk; kwijnend; sukkelend; mentjelömis, zwakkelijk enz. zijn; zwakkelijk enz. worden. Jt.X^i^ tjellah, tuschenruimte , inz. betrek- kelijk nauwe tusschen twee lichamen, inz., steile, doch niet uitsluitend, zooals hv. tusschen bergwanden, de dijen, de vingers, de tanden, naast elkander staande of op elkander liggende boeken, planken en der- gelijke; kloof; spleet, reet; nauwe doorgang ; bres (z. sela en s§lang); ditjellali, in de tusschenruimte, d. i. tusschen; di tjellah géén o eng; tusschen de bergen; bertjellali, een spleet enz. hebben; nientjeÜahi, bres leggen in iets. ^ A^^ tjeleh, traag; lui; vadzig. ■X-z-AJ^h* tl?H) scherp van blik. — [B.], ^ j<^^A.^v^ tjalitji) schraapzuchtig; roofzuch- ^ tig; gierig.— [C.]. CCXaA^^s^. tjelêdaiig, alleen in tjelëdang- ^^ tjeledok. L ^ /VxA^s^ , luentjelêdok , zich wringende vóór iemand op den grorid gaan zitten; zich voor iemand vernederen; kruipen. ^ iJjSs^J^^k^ I. tjalika, naam eener welrie- kende bloem, groeiende aan de f^. waterkanten. — [L.]; een betelblad, als een pijpje gerold en voorzien van kalk enz. — [L.]; tjoelïka, een betelblad als een pijpje gedraaid. Bot. wb. — [P.]. ^11. (jav. tjoelika, T.), gauwdief, schelm. — [L. bew,]. L, m^ngeij^m i nauwkeurig bezien, zoo met het lichamelijk als met het geestelijk oog; vast in 7 oog houden; bevitten, bckrilizee- ren; pengetjam, wie nauwkeurig beziet; wiens gewoonte het is het te doen; vitter; krilicus; peng^etjanian, bevitting, kritiek. *ÏI., batav. (soend., T.), stokje, ivaar- mede door kerving afrekening gehouden wordt tusschen landheeren werkvolk.-— [B.]. tjim, naam van een* boom, met eetbare zoete vruchten en hout, geschikt voor houtwerken voor huizen. / , >^ -f- /^ tjemati, soort van uitslag. — [M.]; klacht, door ziekte of pijn te weeg gebracht.— [L. bew.]. \ ^ f^ tjemara — skr. tjamara — , een bos valsche haren, die de vrouwen in de haren steken; haarbossen aan spiezen, vaan- dels, masten, zwaarden enz.; in poëzie = röê (eneigentl. jav., T.); daoen tj., naam eener plant; ajam tj., soort van kleine kippen met fijne vederen, de zoogenaamde japansche kippen (vgl. bal., T.). JV ^'^ tjemala, beter djemala. c^. ^ A>Ia>' 31 J^ ^ ii >wfj:^ tjoemaning', w. sum., alles wat men onder het eten uitholt, zooals klappers, laboe, papajers enz. (bat. simaning, T.). — [N.]. i^-^^^^"^ . mentjoemboe, vleien; met woorden liefkozen; flik f ooien; fleemen. j^ JL ^/^ tjambang, bakkebaard. ^ ^A-.fJI^ii^ tjaniboeiig*, men., een groote kop, kom (Lamp. id., Daj. sam- bong).— [T.]. ix^l^^j^^ tjemboeng', halfkogelvormig; koepel- vormig; van het aangezicht of de wangen dejukbogen eenigszins geprononceerd hebbend (niet leelijk); vol; van een brandglas en dergelijke bol. — z. semboeb en bakoep. ^ ^ Q^-^^'v^ tjaniboek (pers. tjaboek), batav. (soend.), een rijting- zweep. — [T.]. r Va ->- '^ tjemboel, doosje; busje ter bew^a- ring van kleinigheden, ook van tabak en pinang voor het si r eh -kauwen. ^- i^AjL^^ tjomblang^ of tjomlaii^, batav., koppelen; koppelaar, koppelaar- ster, — [B.]; soend. id. (T.). \ ^^^^^^ ^emhüdroe ^ naijverig ; ijverzuch- tig ; mimi enijdig ; achterdochtig ; mentjembcëroe, jaloerscheid vertoonen; den naijverige enz. spelen; meiitjembob roeken, met naijver enz. beschouwen; naijver ig enz, zijn op. ^ i ^ b AA^^^s^ tjeniba^koe, malak., zweep. / -A^fj::^ tjanibai, men., naam eener soort van wilde sireh (Lamp. betel; vgl. Daj. sirih sambai. Bat. hasambe). — [T.]. tjaniat, schuif knoop; werp- strik. — [R.]. L, raentjenimat, vaartuigen en 'andere drijvende lichamen aan een touw of dergelijke voorttrekken) boegseeren; verhalen; pentjeniüiat, wie of wat aan een touw enz. voorttrekt enz. gereedschap daar- voor, het touw, hel anker mz/, pentjemmatau, voorttrekking aan een touw enz.; boegseering; verhaling. IL, soort van zwart verglaasden aarden pot; van p.m. 7 gantangs inhoud. /Ja^^ tjemetï (uit 1 Tamil, T.), roede, om te slaan-, garde; karwats; tj, bertali, zweep) nientjeineti, m^i een kar- wats enz. slaan. tjamtjoe — oorspr. chin. ? — , kleine lepel; theelepel. f^ tjenimar, onrein; onzuiver; morsig; vuil beklad; van woorden en hande- lingen vuil; onzedelijk tj. laoet ïni, deze zee is onzuiver (onzuiver kan hier beteekenen: onveilig door het aanwezen van zeeroovers ^ '^^J^ 52 rjtXAA3- zoowel als van klippen); tj\ kaïn, rfe onrein- heid van het kleedje, cl. i. de maandelijksche zuivering; scBdali tj. kaïn, zij heeft de maandstonden reeds; mentjemmar, onrein enz. worden; bertjemmar, onreinheid enz> hebben, onrein enz. zijn; b. kaïn, onreinheid van hei kleedje hebben, d. i. de maandstonden hebben ; nieiitjemmarken , verontreinigen ; bemorsen, bekladden. (vgl. tjeranggali,T.) tjamaran^g'^liaii , w. suni., door elkander, zooals een hoop hout, waarbij het cene stuk boven het andere uitsteekt; in wanorde; kaki tj., onder het loopen de voeten door elkander slaan; horrelvoeten , de voeten binnen waart s ge- keerd. — [N.]. i] y^^ tjemerlang*, z. tjerlang. tjemerliii?, z. tJQiiing. ^^a\Ld / joos-^^^ii^ tjemas, van een dreigend onge- luk, verderf of gevaar om een haartje bijna; van liet gelaat van iemand bedonderd door een dreigend ongeluk enz., dal echter over is; dreigend ongeluk enz.;- tj. lagi t^rnaïk kepada batoe, bij7ia was ik (met mijn vaartuig) op de klippen geraakt; bertjenias, zich in genoemden toestand bevinden; djika sampai pon b^rtj^mas benarlah, al komt hij er ook aan, hij zal zich in groot gevaar bevonden hebben» ..j^/^^Kji^^ tjeniengkïjan entjemekïjan, ecV heester, welks vruchten, bladeren en wortels sterk laxceren (z. dj^m^- kijan, T.). ♦*» ^ (s Q^^'N^ tjampa, een^ strik spannen, — leggen. — [L.]. 1 _ o ^ ^ tjempa, naam eener plaats in kambodja, bekend door eene daar vervaardigd wordende gebloemde of gevlekte zijden stof, w^aarvan de bloemen of vlekken verkregen worden door het verven van bet zijden garen vóór het weven. Li/ vJl^jv^^ tjempaka — skr. tjampa- ka — , naam van een* boom, die welriekende bloemen draagt — michelia champaka — ; soorten: tj. moelïjci, tj. koeböëren tj. k^mbödja, ook welbiënga koeböêr en böênga k^mbodja^ naam van een^ boom, die eene welriekende bloem draagt en veelal op begraafplaatsen geplant wordt; tj. sëlan; tj. pöeteh; tj. merah; tj. gondok; retna tj., topaas. ^ ( cViLfJ:^ tjampaja, iets afkeuren of afraden , in de hoop, dat iemand het niet zal koopen. — [R.]. (^^/j(Xö^^^ tjenipedak, naam van een' vruchtboom van het geslacht der nangka — artocarpns pilosus — ; de vrucht; tj. aj^r, naam van een' boom, aan de takken waarvan de bijen gaarne hare nesten hechten. /^ 55 ó^ ^n ^ ^ tjaiupoer, gemengd zijn met iets; betrokken zijn in iets; zich bemoeien met iets; zich inlaten met iets; zich afgeven met iemand; verkeeren met iemand; omgaan met iemand; mentjampoer, ^nengen; ver- mengen; onder elkander doen; verwarren; m^ntjampoer pasir d^ngngan kapoer, zand met kalk vermengen; pasir b^r tja ni- poer kapoer, zand met kalk gemengd; akoe tijada h^riisnn^oer, ik ben er niet in betrokken; h^rt}dim\ioer d^ngngan orang djahat, zich met slecht volk afgeven; tfainpCèran, wat gemengd is; metigsel; wat dient om met iets vermengd te worden; — tjaiupoer-baoer, z. baoer. C, i f N ^ö^^>^ tjemperdik, z. tj^p^rdik. ^ ij ^^ -|-^ tjemperling:, soort van vo- gel. — [T.]. — z. perling. (C -t^f ^^ tjemperai, naam van een' boom — frutex cerasi — welks bladeren gegelen worden. / M^,f> ^ ^ tjompis, geschonden aan den kant, doordien er een stuk van uit is, zooals bv. uit den kant van eene tafel; ook van het oor, het oorlelletje of de neusvleugels (z. serpeh); tjompïsan, uilgescheurd stuk. mfs^f^ mentjampang^, bij het scheppen met eene pagaai, wijd naar voren uithalen. MAL,-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEL II. il ö ^ ^ tjaiupoei^, van het hoofd of bo- veneind beroofd, zooals bv. een boom van zijne kruin; een mast door een schot; geknot^ getopt. m r>^y^ tjamping en tjomping, van ge- weven stoffen of papier aan den rand geschonden, doordien er een stuk uit is, hetzij door uitscheuring, vuur, ongedierte of anderzins; tjompang-tjamping en tjom- pang-tjomping, van geweven stoffen of papier op verschillende plaatsen aan den rand geschonden, doordien er stukken uit zijn, hetzij door uitscheuring enz. of anderzins (bal. tjompang, T.). tt.Ö,-|-,^ tjempoeng, interj. voor een geluid van iets dat in 't water valt, plomp (vgl. ^aJLs-, T.); mentlempoeiig, een plom- pend geluid voortbrengen. iiLfJ^». tjemping, grooter of kleiner stuk van een geheel van voorwerpen, zooals linnen, papier, enz.; lap, in die beteekenis, inz. ook, om iemands naaktheid nooddruftig te bedekken; luentjemping, zich met een enkel kleedje of broek (lap) behelpen. L o n ^ /^^ I. tjampak, wat weggeworpen enz. wordt (z. hoemban, hem- pas en böBwang); meutjampak, wegwerpen, weggooien, enz.; tj. böêwang, werpschicht, die men niet van zins is weder terug te halen; tj. kaït, enterhaak [aan een touw of 3 54 d^ een bamboes], enterdreg; tj. tëbar, onver- schillig^ zonder orde neder smijten; tj. balik, eene soort van kruis- of- munt-spel met drie stukken geld^ aan de eene zijde hol^ aan de andere bol IL, mazelen; tj, keladi, mazelen met jeuk (vgl. tampak, T.). *III., verwijt; harde bejegening. — [R.]. . tjempélong, naam eener soort van vaartuig (vgl jav. tj^mplon, T.). tfemp^loen^, batav., in U wa- ter vallen (tj^l^mpoeng? T.). tangan nj a tj^mplingan, 1)3 tav,, hij kan zijne handen niet 't huishouden, is handtam. — [H.]. ¥r r A o ^ ^ tjompelan?, koppelen; paren. — ^ ^ ' [C.]; z. tjomb«^lang (T.). LJ^ X A f) ^'^^ tjempelek, soort van kruis- of- *** munt' spel" met twee munten (vgl. jav. k^plek, T.). ék f^ ^ f^ I. ^ampah) beleedigend voor een van de zintuigen; van spijzen niet behoorlijk toebereid; van toonen wank linkend ; dissoneerend; onharmonisch; van woorden onkiesch; van muziekinstrumenten ontstemd; van het orgaan van de smaak verstompt; ^ampah-^ataang ) met verscheidenheid; ^ampah-hambar, van spijzen niet behoor- lijk toebereid en flauw; z. soembang. *IL, foppen; gekken; schimpen; smaden; spotten. — [L,]. ^ IIL, weinig a f helling of helling hebben^ zooals de daken van sommige huizen. — [R.]. cSLjLlNiJ^bto. tjompoh, algemeene kok op marsch of op zee. l^ Q^/"^ tjemak, zweep; mentjemak, zweepen. ■K^ ^ A^^V tjomlai^, z. tjomblang. ^ ^.^,^/^ . tjemin-2, naam van een' visch enz. — [M.]; ook tjöêmi-2 ge- noemd. — [L, bev^.]; men. (eigentUjk tj^r- min-2), zekere zeevisch maar geenszins tjoemi-2. — [T.]. 4 )(_V1^^ tjemeudari, naam van een' boom, met geneeskrachtige ei- genschappen, op het mal. schiereiland te huis behoorende. ^ 1 Q^^ fi«4*^^ tjomötjok, naam van zeker kruid. — [L.]. / jgs> i -f-^ tjemöèwas, vuiligheid van eten, die aan H gezicht is blijven hangen. ^ VIX^ t^^"^ tjemomot en tjemêmot, soek., morsigheid in het aan- gezicht, inz. om den mond en op de wan- gen, die bij het eten van kleverige of vette spijzen er blijft hangen. — z. tjomot. /♦^A>L4J::!^tjcmekkijan, z. tj^m?ngkijan. ^,^,,^..^^,^/->v tjememot, z, tjemomot. >^ ,/N^ I, ^an — oorspr. chin. — pik. tt/T 35 Pr #11., fotebel (zeker vischnet), .^ /N^ tjoen — chin. — , chineesche duim, waarvan 10 op een' chin. voet. ^ ..^ f-^ tjinna (skr. tjihna, T.), merk; teeken: sein. — [L. bew.]; ook erir (T-)- l^^l-N^ I. tjinta — skr. tjinta — , aan denken; bij voortduring en herha ling; aandenken in liefde; belangstelling deelneming; bezorgdheid; bekommering; toe- genegenheid; liefde; verlangen, begeer en; wensch; mentjinta, denken aan iets; in liefde gedenken; belang stellen in iets; 6e- kommerd zijn om iets; liefhebben; verlangen, begeeren, wenschen; behartigen; m^naroh tj. d i d ala m hati, bezorgdheid in U hart dragen; drêdoek b^r tjinta, in bekomme- ring zitten; allah djcĕga b^rtjinta akan dakoe. God (rekt zich mijner aan; tj. mani, naam eener goudgeele slang, waarvan het bijgeloof zegt, dat zij goud kakt. *II., ongekamd haar, dat in malkander gekloterd is. — [L.]. ^ t>\jCJs^^ tjentadoe of tentadoe, zekere dikke groene rupstsoort, die zich gaarne op de caladium-soorten ophoudt (s^ntadoe en vgl. bat. antatadoe, soend* sitataroe). — [T.]. / CV^-I^N^ tiintaioe. naam van een* fabelachti- gen vogel (z. djintajoe, T.). ^ J^^s^ tjintar (verbastering van dj antara? T.), rad.; vüiel; spinnewiel. — [L.]. — z. dj^nd^ra. ■X- C ^^l^s^ tjonteren^, batav., tokkelen. — -X- iXAi^ifc. tjantoeny, met een" draad los aan malkander hechten; rijgen. — [L.], i Xa:^ tjantlng, waterscheppertje van bam- boes, gew. met een touw, inz. op de mal. vaartuigen in gebruik; klein potje voor het gesmolten was, dat bij maken van de batik gebruikt wordt (jav. tjanting). ■X- iAAJ:^ tjenteng, batav., waker (op eenige landerijen). — [B.]; tjinteng, het opperhoofd der dansmeiden. — [R.]; vgl. tjenteng (T.). ^iiXlc^ tjoenting, onregelmatige, naar evcn- redigheid breede streep, die op iets blijft hangen, zooals bv. van krijt, verf, vet enz.; mentjoenting, besfreepen; ber- tfoenting, besireept. iXJi^^^^ tjentODg, kuifje in den nek van sommige vogels, bv. duiven.— # tjitjin- toeng, vlecht; lokje; bles. — [L.]; tjetjintong, haarvlecht; de natuurlijke haarlokjes van het voorhoofd (jav. tj^ntoeng, T.). — [L.bew.]. m ïl^^^ tjentong, schepper met een' steel of beugel als handvatsel. — ^ troffel; batav. (jav. tjentong, T.), houten rijst- lepel. — [B.]. 3* t^ 36 ij=^^ mjiXs^ tjenteng — oorspr. chin. — , opzichter, voorn, van de opiumpachter (vgl tj^nteng, T.). L^ \ül^ I. tjantik, van uiterlijk voorko- men bevallig, aardig, net, sierlijk * IL, naam van een* vogel, — [L.]. . tjantel , batav. (jav., T.), vasthaken; aanklampen. — [B.]. yXl^sw tjantoein, van twee lichamen ^ elkander rakend; tegen elkander; ook alléén voor het gezicht, zooals hv. twee eilanden, die, van eene bepaalde plaats gezien, elkander, schijnen te raken (in elkander); wederzijdsche aanraking; men- tjantoem , tegen elkander brengen , zooals bv. ook de verschillende deelen eener kaart > de stukken eener soort van geduldspel; liertjantoem , voorzien zijn van iets, dat.aan elkander sluit, zooals bv. ook bakkebaarden, die onder de kin samenkomen. # 2^ batav., vastspelden. — [B.];„ aan elkander naaien; aan elkander binden [zooals de einden van een stuk goed]. — [C.]. jkAA£^ t)<>nto, — z. tjontoh. ^JOsA^^ ti^i^toh en tjonto — oorspr. chin. — , staal, monster; model; plan, ontwerp; voorbeeld; patroon. tlen^ala, z. dj ^ n dj al 9. l a_J LgsrLl>^ tjintjalok, eene soort van V kleifie garnalen ^ p^ppai genaamd, in zout ingelegd. •H- yo\.£5ifclJLi^fc^ tjentjamar, zeemeeuw. — [G.]. — z. tjamar. •iVjSI^U..:^, z. Ijintjau. #v\.rSi:\Jo^ tjentjawi, naam van een* vogel, met een* langen, bijzonder ge- vormden staart; soort stoffe, gestreept zooals de staart van dien vogel, C* SèXk!^^ tjantjanj, met eene punt omhoog steken; overeind staan, zooals bv. een paal, de staart van een' hond, die op het punt staat met een' anderen te vechten; mentjantjan^, met eene punt omhoog steken enz.; lada tj., naam eener soort van spaan- schen peper. mJSixXsii^ 9 mentjentjany, fijn hakken; in stukken hakken; tj. r^boeng, naam van een zeer klein eetbaar zoutwater- vischje; tjejitjangan , voat fijn gehakt enz. is, frikkadel. ., mentjentjen^) zich uit de voeten maken, zooals bv. een weggejaagde hond. /♦i»4SKV>L£^ tjiotjin, ring; schalen; tj. k^- rédjaan, derijksring; tj. tand^, de verlovingsring; tj. hindoe, ijzeren ring om de einden van het hout dat gedraaid moet worden, om het splijten voor te komen; J"^^ 37 ^SXs>- platte vingerring; tj, berapit, vingerring met een edelgesteente in *t midden van 2 aanmerkelijk kleinere; tj. mata tïga, vin- gerring met een edelgesteente in 't midden van 2 kleinere, die van den hoofdsteen niet aanmerkelijk in grootte verschillen; tj. p a tja t k^nnjang, vingerring, die in H midden dik is en welks dmmere einden niet aan elkander gesoldeerd zijn; tj. p^ler ïtik, of tj. pintal, schroefvormig in een gedraaide ring; an- dere soorten van vingerringen, waarvan mij de beschrijving onmogelijk is; tj. ïtik p^sëban; tj, m^rak (bandj. harimau lalat); tj. patah s^mat; tj. oêtas; tj. kcênang-2 s^k^bon; tj. ikat sanggoel; tj. k^lang-2; tj. rama of tj. kcëpoe-2; tj. öëlar; tj. b^lah kangkoeng; panganan tj., soort van ringvormige versnapering,— * tj. patah bïram, zeshoekige ring y die op den buitenkant eene platte face heeft. — [L.]. 4Sifc\JL2^ tjintjcê — oorspr. chin. — scheepskapilein , gew. alleen voor de navigatie. a^^sttI^Vw tjintjau — oorspr. chin. — , soort van koeldrank. — te batav. tjintjaoe (T.). ^ C^JfÉ.s;\xr^ tjèntjodak, men., de glaszemaker, 't juffertje insekt. — [T.]. •^LIU) aSIxIc:^ tjintjöêrit, de muskus- (T.). rot. — [C.]; vgl. CLjj^ (^Xs^l. t|anda, achterslemphout (mar.); Ij. k^möëdi, roersteven; hoek gevormd door achtersteven en kiek IL, eigenzinnigheid; kuur; gril; III., skr. tjhanda {geheim), alleen in tjanda p^ti, geheim koffertje, ter bewaring van kostbaarheden; chatouille. *Vf., Iiertjanda, batav., spelen, gekheid maken. — [B.]; bal. m^tjanda (T.). (^yjL^N^ tjando&j vocht tot taaie kleverighcid verdikt; gepraepareerde opium, om te rooken of te slikken, vormende eene taaie, kleverige zelfstandigheid, zooals zeer dik gekookte stroop; taai, kleverig roet, dat zich in opium- of tabakspijpen aanzet (dat van de opium afkomstig kan weder gerookt worden); suikerachtig uitzweetsel, zooals bv. op gedroogde vruchten. — z. tengkoh. {^Vl^N^ tjandi, graf; graftombe; grafnaald; mansoleum; tempeltje; pagode; kast of kist, waarin de overblijfselen van over- ledenen bewaard worden; aschkruik; ter bewaring van de asch van verbrande lijken (jav., T.). ^ cV^^*^ tjenda, bengk., gelijkend. — [C.]; men. tiJL^-'^b, baq tjanda, gelijk, als (T.). ^ cVo^ tjendoe, tel., verhaal; vertelsel; verdichtsel. — [C.]. 38 Lrhj*^ ( Vl^N^ ^oenda , — van tj öê tj o e — , kleinkind , in de beleefde of hoffelijke spreekwijze. Bij de mindere standen ook in brieven. n^^Vl^-Nw tjendala — skr. tjandala — , laag; slecht; gemeen; onzedig; on- kuisch; z. tjentjala, dj^.ndjala en soendal. /•OcXaj::^ t)endana — skr. tjandana — , sandel, hetzij de boom — siriuin myrlifolium; santalum — of het hout; soor- ten: tj. kóêning, hel gewoone sandel; tj. djai^gi, rood; aj^r tj., water, met fijn gewreven sandelhout gemengd, dat, na eene begrafenis, op het graf gegoten wordt; tj. kering, droog (reukeloos) sandelhout, scheld- woord, waarmede iemand betcekend wordt, die voor niets deugt. k )cXa£^ t)endawan, paddestoel; schim- 7nel, als de enkele plantjes met het bloote oog zichtbaar zijn. — vgl. ^^^ti^iJ (T.) — ; soorten: tj. bakau en tj. b^rteh, geneeskrachtig; tj. böësoet, eene zeer ge- zochte groente; tj. emboen, en tj. böëlan, eetbaar; tj. bïring, geneeskrachtig; tj. l^rküêkoer, eetbaar; tj. t^roentoem, geneesmiddel tegen schurft; tj. tïjoeng, eetbaar; tj. s^ssaik, geneeskrachtig; tj. pajoeng, eetbaar; tj. kawan, eetbaar; tj. k^l^memer, en tj. njïjoer, niet eetl)aar. } 4 ^Vl^s^ tjendera — skr. tja n dra, {de maanj als eene planeet of als eene uj godheid beschouwd^ van welke, volgens de hindoesche fabelleer, een geslacht van halve goden en koningen afstamt) — , godheid van minderen rang ; halfgod [mannelijk of vrou- welijk (huwen ook met menschen)]; wat genoegen verschaft (in de laatste bet, spreekt men het in sommige gewesten tj^ndoer uit, inz. in samenst; als zoodanig ook dj^nd^rgi); van den slaap lekker, vast, diep; gezond; tj. m at 9, wat de oogen verblijdt; geschenk dat iemand genoegen verschaft; tj. d^rdj^, wat het aangezicht verblijdt, hetzelfde, i(\l^Vw tjendoer, z. onder Kc3J^. / vaMCXo^ tjandarasa — skr. tjandra- h a s a — , naam eener soort van slagzwaard, C, , cV^^**^ tjenderons;, van de loodrechte lijn ^-^ afwijken; overhellen; zich neigen; zich neigen tot iets (moreel); geneigd zijn; nientfenderong, van de loodrechte lijn afwij- ken enz. — z. tjondong. . V ) 4 i (^XJL:^ tjenderawati — skr. — nom. pr. fem. C J^ ' ^ u Vl^'^w tjenderawasa en tjend^r- wasa — smst. der skr. woorden tjandra, de maan, en wasa, woning — , een der namen van den paradijs- vogel, waarvan men vroeger fabelde, dat hij geene pooten had, en daai'om allijd in de lucht zweefde. Eene wijz. daarvan is; tj^nd^rawaseh. ^u»K . ó>x>- 59 ^aU ^/KwXi' ^. iCXx^ tjanderawangsa — skr» ijandrawajQgsa, (maan-geslachf) — , eene der namen van den paradijsvogeL~[D[\], — z. tj^nd^rawasa. p (^M^ tjandaiig:, vermetel, stout, hoen, ^^ onversaagd, CCXaj:^ tjancloeng, soort van kapmes, ^^ waarvan lemmet en gevest uit één stuk ijzer zijn. p.L\k^s ketjoeiidang:, overwonnen; ten ^^ onder gebracht (vgl jav. pratjon- daüg, T.). p < \l^Vw tjondoii^, van betrekkelijk hooge ^" en dunne voorwerpen, zooals boo- men, masten pilaren en dergelijke van de loodrechte lijn afwijken, overhellen^ zich neigen; mentjondon^, van de loodrechte lijn afwijken enz. — z. tj^n dorong. L-3cXo^ I., mentjandak, iets dat neder- hangt eventjes ophalen, zooals bv. een vischhaak aan een gewicht, wanneer het gewicht den grond geraakt heeft, een vischhaak aan eene hengelroede, om hem onmiddelijk wieder te laten zakken, ten einde aan het aas beweging mede te deelen. *II., t|atjandakan, een jav. (tj^tj^nd?- kan, T.). piek; een piek van staal die de koning altijd bij zich houdt. — [L.]. III., mentjandak, koppen (door middel van koppen bloed aftappen). LïX cXa:::^ I. tjandik, touw of ketting, op het einde van een mal. anker bevestigd, waarmede, als het noodig is, het anker uit den grond kan gehaald worden. II., goe'ïidik. tjandik, bijzitten of bij- wijven, met verscheidenheid. C^cXOï^ tjendok, in plaats van s^n- *** dok. — [L. bew.]. ^(wJlXJo^ tjoendok, z. soendok. /ÓC^X^ tjandakïja, dubbelhartig; ber- tjaodakija, dubbelhartig zijn. /JcXaj:^ tjandal, klein gebrek; onvolmaakt- heid. ^ AÖsX^ tjindil (jav. een jonge rot), een scheldwoord. — [C.]. /JlX/Oi^ tjeudol, soort van versnapering, bestaande uit suikerwater, met knoe- deltjes van rijstmeel er in. -H-zjCX^C:^ tjandan, w. snm., plagen; gek- scheren. — Men vindt het ook koetjandan, z. tjanda. IV. — [N.]. (CijCXo:^ tjendöèwai, allerhande hande- lingen, ook geheimzinnige, waar* door men de gunst van iemand van de andere kunne tracht te winnen; vermaak met de andere kunne, al is het alleen door minnetaai. /CcXJOifc. tjindal, soort van met vlekken beschilderde zijden stof van Surate, waarvan veelal buikgordels gemaakt worden; * ^S^jX»^ 40 c^^ celar ij., de shwa-slang (cêlar saw?), omdat die ook zoo gevlekt is. — «tjinde^ batav., doek, die om de lenden gedragen wordt. — [B.]; — ^tjendi, w. sum., een soort van zijde; een soort van buikbanden, die door eene soort van adel en ook door de afstammelingen der vorsten van Menang- kabau gedragen worden als onderscheiding s- teeken. — [N.]. -x- iiSSX) ^l^s^ tjanarantlan^) jav. (tjina- rantjang, T.), gegraveerd; gesneden. — [L.]. tjenrai, toover middel; tegen- gift. -[Cl iJLSifc, tjenoeng, meer gebr. m^noeng, in afgetrokkenheid staren op een voorwerp, jsonder het evenwel duidelijk te zien of er zijne attentie op te vestigen; diep in gedachten zitten; diep peinzen; mijmeren; mentje- noeng, in afgetrokkenheid staren; in afge- t rokkenheid aanstaren; diep peinzen over iels; mijmeren over iets; döêdoek t^rtj^noeng, in afgetrokkenheid zitten te staren (daartoe geraakt). UI ^ ijL::^ tjewnong, z. onder binding. tjenangkas, soort van houwer, met een naar beneden ge- kromd gevest; ajam tj., witte vechthaan met geele pooten (vgl. katinaugkas, T.). ^ ^^ V^l^ tjpnangry? (skr. tjihnangga,' T.) en tj angga, aangeboren mis- maaktheid; van natuur gebrekkig, als iemand, die een* bochel heeft, kreupel is, of wel vlekken of teekenen op de huid heeft. — [L. bev^r.]; tjinang^gra. — [R.]. ^ \^^^y3 t^'^^ t)enönot, het stuitbeen. — [C.]. VjlI^n^ tjenêla (zelden) — port. chinela — muilen, sloffen, pantoffels. ^ a2^ tl^tt, chin., zilte pap van roode rijst, die als toespijs gebruikt worden. — [R.] ; zal wel jU^ gespeld moeten worden (T.). ^ i|^^^ tjöè, batav,, gedierte in vuil of stilstaand water. — [B,]. ) éJ^^ tjoewatja (skr. swatjtjha, T.), ^*^ helder, zuiver; vlekkeloos; sïjang tj., helder daglicht; malam tj., heldere nacht; terang tj., de klare, lichte dag. i j ^^v^ . mentjöba, proeven; beproeven; probeer en; aanpassen; op de proef stellen. ^j^ É^^^ tJGfebit, vingergreep met den duim en een* van de vingers, gew, den wijsvinger; mentjcèbit, knijpen. «•) ft'"^ tjobar, van geweven stoffen, papier en dergelijke in het midden ge- scheurd, zooals bv. een zeil. (z. rompang); tjobar-tiabir, z. tjabir. L ö_s ftVN^. tjöbabL-tjabik, z. Ijabik. '(>i)f 41 X CJO h^ tjèbèk, batav., de handen wasschen vóór hei eten. — [H.]; handwaschkommetje (jav. tjowek, T.). - [B]. iJj^Ji^ tjèblöng, batav. (uit 't jav. of bal, T.), = bolong, hol, uitgehold. — [H.]. /♦O ft^*^ tjöban, soort van naald, om bv. netten te breien of te stikken; men- tjoban, den draad op die naald brengen. i ** ^^ tjcéwat, vooruitsteken, hetzij hori- zontaal of schuin, zooals bv. de wijsvinger, een boegspriet, de mannelijke roede enz; mentjöêwat, vooruitsteken enz. i '* \^^ '•' iiient)cëwit, eventjes met de punt van een* ping er aanraken, of tikken, om bv. iemands attentie gaande te maken. ^ IL, nagelzweer. — [C.]. ^^^^/OéJ^ tjotet, uiterste scherpe punt van iets, bv. van padi.. ^ ^, Q V n^ tjêètak, soend., eene afdeeling; een district. — [L. bew.] ; batav., onderdistrictshoofd. — [B.]. ^ t o }^^ l' tjotok, men., de sneb van eevb vogel; mantjotok, pikken van vogels, steken van insekten. — [T.]. II., z. tjatok III. tjcêtja, toover formulier, waarmede men een^ gevaarlijken persoon of ander Tzr^' levend wezen krachteloos of onschadelijk maakt; mentjoêtfa, door zoo* n formulier krachteloos of onschadelijk maken. — ^^ w. sum., een soort van bezweren. Men blaast daarbij door de gesloten vuist op het voor- werp, vooral bij flauwtetoe vallen. Soms houdt men ook eenige kruiden in de hand en blaast alzoo den patiënt op het aangezicht, vooral op den neus; tj. karakota, eene too- ver spreuk opzeggen; iemand bezweren; tj. tawal (tawar. T.), zulk eene bezwering gebruiken door de gesloten vuist te bla- zen. — [N.]. tjo&tjoe, kleinkind, kindskind. 0e Mal. noemt, in de wandeling, tot eene niet te bepalen grens, wijder bij vorste- lijke personen, dan bij den gemeenen man, tjöêtjoe ook iedereen, die twee graden verder, dan een ander of diens echtgenoot, van een' gemeenschappelijken oorsprong verwijderd is; anak tj., nakomelingen. -^ ^^"^ tj€êt)i — wijz. van scëtji. — ^^-^ * batav., wasschen; reinigen; zuive- ren; tj. maki, de huid vol schelden. — [B.], ¥r [^^'^^ i^^ I- tjöêtjoet, batav. (jav.), een haai; tj. pedang, een groote soort.— [T.]. * IL, w. sum., zuigen; 2<>. a f haspelen: uit- puizen; pluksel maken (z. ^öêdjoet, T.). — [N.]. "-^^-^^ 42 'ü^yr 41.^^^^ A^s^ tISQot, batav. (jav.), een kraan zooals die gevonden wor- den bij de p^dasan vóór een moskee; snavel als scheldwoord. — [T.]. L tjcètjoer, 1°. van vocht vallen of vlieden in eeix kleinen , zich in droppels oplossenden straal; nientj(êt|oer, vallen of vlieden in een* kleinen straal enz.; plengen, vergieteu; m^ntjöêtjoer aj^r senï, zijn water lozen; tjoetjoeranatap, uiterste rand van een dak, waar hel regenwater afdroppelt; naam eener geneeskundige droo- gerij =:=: jdi\. djong rahab. i^. rand van een vlak, waar water of ander vocht o f droppelt. 3**. soort van gebak, IL, boegspriet (vgl. bah tjotjor, T.); lajar tj., de kluiver. *11I., naam van een' vogel. — [C.]; jav. (T.). tjo^tjoeng* (troeteltaal) — wija;. van tjcëtjoe — , kleinkind, als aanspreekwoord (het is een overblijfsel van den vocativus, nog in 't bat. bewaard, T.). 4f.i Q^*^ ^^"s^ tjcètjoep, slurpen, gelijk men de thee en koffie drinkt. — [L.]; met een geluid, gelijk men bloed uit eene wond zuigt; ook kussen, zoenen, dal hel klapt. — [L. bew.]. — z. kóêtjoep. ^ (^ Q>^ A'Nw ^€Ètjok, de voorhoede van een leger.— [h.]; jav. (T.)- ^v ^-5v (, Q^ A^^^ I. tjotjok, pin- of speldachtig lichaam, om door iets te steken; wat door het rijgen aan iets puntigs verkregen is; mentjótjok, met iets puntigs in of door iets steken, bv. met eene naald in of door een stuk linnen: met iets puntigs in eene opening steken, bv. met een' vinger in de oogen; met iets puntigs door eene opening steken, bv. met een* draad door het oog van eene naald; aan iets puntigs rijgen, bv. koralen; aan iets puntigs steken, bv. een stuk vleesch aan een spit; de grondstof voor matwerk of het matwerk zelven: tnet steken aan elkander rijgen; tj. sauggoel, kaarspeld; moetijd s^ tjotjok, eene snoer paarlen; orang b^rtjotjok tanam, land- bouwer. *II., batav. (jav.), uitkomen; overeenko' men, kloppen, sluiten. — [B.]. ^f"^ f|^"Sw . mentjo&tjoh, in brand steken; aansteken; afvuren. -K-LUci 4f^j tjetjödot, batav. (jav. tjodot, T.), soort van vledermuis. — [B.]. ■¥r dJ ó f ""^ tjödet, batav., streep of huisje bij wijze van handteekening. — [B.]; lidteeken van een groote wonde. — [T.]; djidatnja tjödèt, hij heeft een likteeken aan het voorhoofd. — [H.]. •X- / . I (3 ^""^ tjaudan, de bast of het aanzetsel van de kamfer; het gruis van de J^ 43 'OjirT japansche kamfer. — [L.]; lees tjodan, denkelijk uit 't bat. (T.). \ ^'^ tjcèra, van meer dan één persoon met elkander boerten; gekheden of grappen maken. — z. kelakar. ^ i f ^^ tjo^roe, scheef; schuins; dwars. — [L. bew.]; hellend. — [C.]. 1 ft^Vw (skr. tjaurï, T.), mentjü^ri, sleien; ontvreemden; ketjcèrijan, bestolen zijn; peDtJfi^ri, wie steelt enz.; pentjérïjan, ont- vreemding y diefstal; tJöÈri-3, steelsgewijs. i ^^fc. tjoêwar, van lange, puntige voorwer- pen in de eene of andere richting lang uitsteken, zooals bv. een mast in de hoogte, eene gevelde piek vooruit, een geweer, dat over gedragen wordt, schuin omhoog; mentjcêwar, in de eene of andere richting lang uitsteken enz. — z. tjongkar. L ** > i 4l^> mentjö^rat, van vocht in een' straal uitspuiten (jav. moen- tjrat, T.). L "* j 1 f ^s^ I. mentjörot, het laatst komen, bv, in eene vergadering, zonder juist te laat te komen, achteraan komen; de laatste zijn; te laat komen. * IL, soek., kraan; mentjörot, met een kraan aftappen. V*. de mond van een' gieter of dat ge» deelt e waar het water uit spuit. — [R«]j meiitjorot, batav., spuit; spuiten; be- sproeien. — [B.]. ^ i ^M \^^ tjöret: tjodet. — [B.]. ■K- C ^ ^^"^ tjoerang, batav., valsch; oneer- lijk-[B.]. tjöraiig:, z. djöraiig. ^j^ ^ G \ ft''^ tjöèreiiy, batav., fronzen. — [B.]. C y é^Nj^ I. tjöronjf , buis; pijp [tot het ^ leiden van vloeistoffen enz.] ; trech- ter. — * tjetjörong: (jav. T.) , trechter. — [R.] ; mentjörong:, vloeistof/en leiden door eene buis enz.; peutjöroDg^, wie door eene buis enz. leidt; gereedschap daarvoor, buis; pentjórö- ngan, leiding door eene buis. IL, ovale beteldoos met een deksel, van goud of zilver (z. djorong, T.). *IIL, mentjórong, batav. (jav., T.), in *t oog loopend; schitterend; enz. — [B.]. *IV., tjetjöroDg, draaibas; kamerstuk (bal. verrekijker, T.). — [L.]. C ^ i^*^ tjöreng, vol onregelmatige en door ^^ elkander hopende strepen; getatoe- ëerd; onregelmatige en door elkander loopende strepen; tatoeeering (ingeprikte figuren); sïpoet tj., of s^tjöreiig, naam eener eetbare ^zoutwaler-slak, met onregel- matige strepen; tjoreng-möreng, met verscheidenheid. , ^C^ i 4^*^ tjoèroek, soend., waterval. — [C.]. 'Oj}^ 44 ^ CwM^^i^ tjttril^, w. sum., een mes, zooals Afjinezen veelal bij zich dragen en waarvan et' gew. twee in eene schede zitten (bat. soerik, T.). — [N.]. L ^ 4 3^ tjörak , verscheidenheid van kien- ren naast of op elkander; bontheid; kleuren of strepen, inz. op lijnwaad of an- dere stoffen, die met de hoofdkleur (tanah) inz. ruiten vormen; tj. b^rtj(?ntjang, kleine ruitjes; tj. tjatoer, groote ruiten; bertjörak, bont zijn; gestreept zijn; pelangi b. tcê dj oh, de regenboog heeft zeven verschillende kleu-^ ren of gekleurde strepen; kaïn tanah mërah b. hïtam, een kleedje op rooden grond, met zwarte strepen. LtS \ 't^ tjörek, onregelmatige strepen of krassen. ^ \ 5^"^ tjöêram, af hellend, matig steil; helling; glooiing; het a f hellend enz. zijn; tj. jang rata effen helling. H \ t^"^ ■ mcntjörah, nat en droog uitgieten, uitschudden, uitstorten (iemand be- storten, overstelpen bv. met werptuigen; de beteckenis door v. d. W, opgegeven is die van m^ntjorahk^n. Er blijkt weder uit, dat de spraakkunst van 't Rijowsch mooi in de war is, T.); mentjorahken , uitgieten enz. op iets; p^utjorah, wie uitgiet enz.; schenker; p^ntjórahan , uitgieting uitschudding 9 uitstorting. I. tjcèrai, los (niet in bossen), bv. brandhout; mentjo^raikén , los doen zijn (maken). ^IL, w. sum., onderwijzen, uitleggen, duidelijk maken; ama dejnej tjoerej deing paparkan soerat sebagi on- da ng-2, kom aan ik zal u een gedeelte der ondang-l onderwijzen en duidelijk maken. — [N.]; leesmaq dèn tjoerej dèn paparkan enz. — #t)oeraJan, omstandig mondeling verhaal; mentfoerejkan, iets verhalen. — [T.]. ^ C^^^ tlftwoeng:, z. tj^lcèwoeng. ^ J^^^^ t|?tlöiijror, batav., [bespottelijk] uiterlijk; aangezicht. — [B.]; z. tjoenggoer. ^,_,Q ^\?,?^ tlan?ak5 hort adem halen, zooals bv. een vermoeide; naar lucht snakken; van den adem versneld zijn; mentjöèngak, kort adem halen enz. (....JLDaj^ tjöngak, van het aangezicht (bij dieren van den bek, neb, snuit enz.) naar omhoog gekeerd; men- tjöng^ak, het aangezicht enz. naar omhoog keeren. L^JlD É, /^ tjöngok, z. tjonggok. L^ ^^^ I- tjöêpoe, gat, waar het einde van iets inkomt, zooals bv. het spoor voor een' mast. ^^>r 45 CJ. yr * 2**., tj. tïjang, het kapiteel van eerC pilaar. — [L.] ; dwarshout boven of onder de stijlen van eene deur of venster, pjaarin deze gewoonlijk met een grendel sluiten. — [L. bew.]. ^IL, tjoetjC^poej een kom met een dek- sel. — [L.]. — z. tj^pöé. •X ^j;xsj4Ji^ tjöèpat, kort, te kort; ontoerei- kend; kort maken, verkorten. — [R.]; jav. tjoep^t (T.). ^ (j>\3 éj:^ tjöpot, batav. (jav., T.), losge- raakt en uitgevallen. — [B.j. yi éS::^ l'f mentjöêpar, zonder nadenken spreken, inz. iets kwaads; zich onvoor- zichtig uitlaten; tjelcêpar, 't zelfde met verscheidenheid bij het spreken alles zoo maar zonder onderscheid uit flappen (uit de talrijke door mij weggelaten afgeleide vormen blijkt, dat de schrijver nu eens tjoepar, dan weder tjopar uitspreekt, T.). *II. tjëèpar, batav. (uit 't bal., T.), schriel; Jan hennig. — [B.]. ijj 4.^1. tjopeng, lel in 't algemeen; oorlelletje (bat. soeping, oor, T.); tj. hïdoeng, neusvleugel; tj. obat, pan van een silex- geweer (z. sóedoe-2). ^ _ Q %^rs^ tjoèpak, inhoudsmaat voordrooge en natte waren = 74 gantang en == 2 kal of leng; m^m^reksai segala tj cepak gantang, alle maten onderzoeken. * II. en tjcËpab , vrucht die naar den lansch (lanseq = langsat, T.), gelijkt, maar kleiner en bijna rond. Er zijn ver- scheidene soorten. — [M.]. * III., hel keteltje (kop) van eene tabaks- {of opuim-) pijp. _ [L.]; jav. (T.). ^ AjéS^ I. tjoepoel en Ajoepoel, gebeuren; voorvallen; overkomen (van rampen gesproken). — [L. bew.]. * II., soort van houten hamer. — [L. bew.]. / k? éJ^ tjöpol, te kort aan het einde; te kort om aangevat of in iets gestoken te worden; van touw te kort om in een knoop gelegd te worden; niet diep genoeg in een gat, zooals bv. een mast. ¥riK3^s:s^ tjoèpah, z. tjoèpak IL, ^ L^ i A/^ tjcêwak, lok- olifant. — [C.]. ^ i\ %!>3^ tjoköl (??, T.), doodstil, onspraakzaam zitten als een beeld. — [K.]\ z. jr^ (T.). Lii^ éJ^^ tjftka — skr. tjoekra — , azijn. (^^ j A^>^ L tjcèki, soort van ver keer spel, met 2 dobbelsteenen en 52 steentjes van twee verschillende kleuren aan weerskanten , die meest van chineesch porcelein zijn. * IL, batav., rem habere cum femima, neu- ken; tj. maï {neuk je moer), gemeen scheld- woord (dat „gemeen" is vrij overbodig, als men zoo duidelijk zich uitdrukt, T.).-— [B.], CS ^ 46 J^ (J^ A^s^ Qowek, aarden schoteltje, met ruwe oppervlakte y waarop de sambal fijn gemaakt en veelal ook voorgcdiend wordL — vgl. tjobek (T.). ^ iryé 4^:1:^1^ tlftkit, vork. — [R.]. mentjökit, een weinig je nemen van iets dat reeds voor iets bestemd is, en waarvan men denkt, dat er wel iets af /can of moet zooals bv. van het geld in een' spaarpot, van bet geld, dat de kok voor inkoopen krijgt (hier kan de kok of de meester bet snbj. zijn), van eene toegemeten portie, die blijkt te groot te zijn. %-D 4:^9 m^ntjöêkoer, en, minder goed, menjoèkoer ^ scheren ; afscheren ; ber^Oèkoer, zich scheren; geschoren worden, onder het scheermes zitten; geschoren zijn; peotjc&koer, wie scheert enz.; scheerder, afscheerder; barbier. L Q ,5^^'^ tjffikoep, voldoende; genoeg; toereiken; voltallig, i^ ö > A^N^ tjokok, interj., gewone uitroep van iemand die latah is, wanneer hij iets verkeerds gedaan of gezegd heeft, of hij geschrikt is; mentjökok, roepen. ^J^^5^fl»kil, z. JS^. ^ / K§^^ bertjökol, batav. (uit 't bal, T.), bij elkander op de hurken zitten; Ijokolin, op het vuur zetten. — [B.]; vgl. * III,, eene bijzondere soort van aardvrucht. z. 5bi. — [R.]. /♦p ê^^ tjakin, — oorspr. chin. — , kort badkleedje van grof goed voor man» nen, dat niet eens tot op de knieën komt. /^É^s^ I. tjö&kai, belasting; schatting; recht; tol [onder welken naam ook]; lueiitjjjèkai, aan tol enz. onderwerpen. — *tjoeké, batav., belasting heffing van Vs (tienden?). — [B.]. ^fll., w. sum., stoeien; schertsen. — [N.]. oi^ tjös^an — pers. tjaugan {stok met gebogen punt; trommelstok; groote stok met gebogen punt, waaraan een ijzeren bal hangt, een onderscheiding steeken voor het koninklijk gevolg) —i. djogan. ^^.J^ I. tjögo (jav., T.), domkop; botterik. — [L. bew.]. ^flL, batav., gewaarborgde som voor pro- ceskosten. — [B.]. j (L^s^tjöèla — skr. vtjóëla — , been- horen- of vleeschachtige verhevenheid of uitwas aan den kop van sommige dieren; de penis van sommige dieren; tj. badak, beter soem- boe b., het horen van den neushoren; tj. naga, de kam van een' draak; tj. töêpai, de penis van den eekhor en, waaraan men eene opwekkende kracht toeschrijft, wan- neer de eekhoren, een wijlje vervolgende J^ 47 CSl^ en niet kunnende krijgen, dat lichaamsdeel in eene bamboes gestoken en daarin afge- broken heeft (dit geloof bestaat ook op Bali, T.). j i^ I., tjCèloe-tjala, z. tjala. *II., vlek, fout, smaad, hoon; laster. — [L. bevv.]. ) 4^^^ I. tjêèli — skr, tjólï — , kort buisje; keurslijf zonder baleinen, * IL naam van een' visch, — [L.]. J 4£^? tjöla-tjala, z. tjala. ) t£^, mentjöèwal, garen, inz. zijden, voor den inslag verven met ver- schillende kleuren, zoodat er bij het weven bloemen enz, ontstaan (een uiterst moeielijk werk) ; verven met verschillende kleuren enz. De schering is effen. ^^^^ 42i^ tjölit, vuig. in plaats van tjólek. / WoJ ^^^ tj öèlas , traag , niet ijverig , vadzig ; luierend; luiaard^ leeglooper (men.: tjolas of tjolèh, geneigd tot bedrog als een koopman bv. die goede waar ver- toont, maar slechte verkoopt; zelfde af- wijking in beteekenis ziet men in 't bal. en batav. langit. T.). ^r uojÉ^Sfc^ tjcêles, p^mal^s, batav., roor- geven iets uit te kunnen uitvoeren, maar eigenlijk te lui zijn om liet te doen; hati tJ,, valsch van aard, onoprecht, — [B.]. e , tfolan^-tjaling, z. tjaliii^. ^ ijép^ tjölong, batav. (jav., T.), stelen, — i 6^jMf\^ tjöiok, al wat men aansteekt, om daarmede het vuur naar eene andere plaats over te brengen, bv. een pitje, een zwavelstok, inz. als er olie, vet, zwavel of eenige andere brandende substantie aan is. — * batav., zwavel (jav., T.). ■ — [B.]. ^ iJjSJ t^ tjöêlik, batav.. de oogen uitstek ken; t{öèlik-2, iemand die de oogen uitsteekt (vgl. soend., T.); bóeroeng tj.-2, z. ttêhoe. C,;^>j A^Nw tj51ek« zooveel als men met iets puntigs van eene weeke substantie neemt; veeg uit eene weeke substantie. — z, tjalit — pentjölek^ wie met iets puntigs een* zachten veeg aan iets geeft; gereedschap daarvoor; p. api, strijk-zwavelstokje (vgl. tjolok, T.); lucifer (vuig. tjolit); meii- tjolek, met iets puntigs (bv. een* vinger) een zachten veeg geven aan iets; met iets puntigs aanraken en eventjes van de plaats stooten; met iets puntigs wegstooten, zooals bv. bij het erwten verlezen, eene aangesto- ken erwt of een' steen met den vinger; in weeke substan tien, zooals bv. leem, kalk, boter en dergelijke met iets puntigs steken en daarmede iets uithalen. r-»?- ^omi, aardig; lief; mooi, — [C], — z. tjomil. '(L^ , tjoemi-tjoemi, koet. en batdv., e/e inktvisch (soenfl. en mak.). — [TJ. j^JaJS^ tjöêlim — oorspr. chin. — , hoeveel- heid opium, die men in eens in eene pijp stopt; pijp, in dien zin; pijp om te roohen. — vgl. Ak>- (T.). ^ •♦jJ 4J2^ tj®lan, naam eener bloemdragen- de plant, die veelal tot heiningen hij huizen gebruikt worden, — [L. bew.]; balav. (soend., T.), naam eener welriekende bloem — vite pinnaia — . — [B.]. — tjaulan en tjölaii, naam eener in Siam te huis behoorende plant, welkei^ bladeren als ver- koelend uitwendig geneesmiddel gebruikt worden, ^/^jJêl^ tjolen, balav. (soend.), een pitje van oude lappen zooals die om muskiten te zoeken. — [T.]. wü AJ2^ tjcèlija, bewoner van de kust van Koromandel. — z. keling. -^4pbh. t|®Ma, meergebr. tjóêma-2en min- der goed, tjö^mah [zelden], slechts; alleenlijk; enkel; tj€ênia-3, minder gebr. tjoêm^, vruchteloos; ijdel; vruchteloosheid; ijdelheid; uiterlijke schijn; vruchteloos; te vergeefs; om niet; kosteloos; gratis; in schijn, — z. sïja. U ^^ ^,;>vC4j^ I. tjomot, bemorst.~\g\. ' (T.). #11., soek., van het onderst gedeelte van het aangezicht (neus, mond en kin) vooruitstekend, zooals bv. bij de Negers. Liis/0 i^j^ tjöêmik, de haren onder de onderlip, ^L«OéJ^ I. tjomil, aardig; bevallig, lief [van iets kleins in zijne soort, doch voorn, van het gelaat van kleine kinderen en dieren]; van de mond ook viooie praatjes makend, flik fooiend; waanwijs; iiient}oiiiil , zich aardig enz,, vertoonen; zich waanwijs mengen in gesprekken, ^11. en somil, singap. ~ eng, saw- mill — , zaagmolen. ^ / JJ^ ^p^ tjömèl, batav., knorren, mor- ren, pruttelen (soend.; vgl. jav. oem^l). — [T. en B.]. ^K^^f^ tjêêmah, beter tjêènia. ^2>^ %r^' mentjönit) als een uitwas of iets onnatuurlijks uitsteken enz,, zooals bv. een vingertje aan een' vinger; pentjonlt, wat als een uitwas of iets onnatuurlijks uitsteekt, onnatuurlijk uitwas, s ^ t'*^ tjffinam, soort van kleine tang met ^ scherpe lippen; nijpertj e, pincette, \jS ft^ tjffinija (zelden) — oorspr. chin. — , soort van platboomd laad vaartuig, voorn, té Batavia in gebruik. 