VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Bij Mosfbach ftaat in denzelven een oude, doch in den antieken trant vernieuwde toren met oude ridderbeelden „ enz. uit het gewezene klooster Eberbach. Het belangrijkfte nogtans is het uitzigt boven op den burg , waar Mems _en het oostelijke Rheingau zich: met de rivier zeer duide» ljk aan het oog vertoonen. Achter den faizantenhof is nu de groote twin met breede lanen van hooge kastanjes boomen, eene oranjerie. enz. Het vorftelijk paleis van den Hertog van Nasfau aan den Rhijn, waar het gezigt mede allervoortreffelijkst is, ftaat, door eene zeldzame vriendelijkheid des eigenaars, a/d ter bezigtiging voot vreemden open. Bevindt de Hertog zich op dat oog blik aldaar, zoo verlaat hij het flot ! ‚ Thans is men in het heerlijke Rheingau , een gewest, hetwelk te voren aan den Keurvorst van Mentz behoor de, doch na de flooping van dat geestelijke Regtsgebied pan Nasau kwam. Zoo dor en eenzaam de ftreken tus- fchen Nas/au en Schwalbach zijn, zoo welbebouwd en fterkbewoond zijn Afer de oevers des Rhijns. Men zou zich echter vergisfen , indien men, met fommigen, deze heerlijke ftreek voor enkel wijnland aanzag. Het oostelijkfte gedeelte tusfchen Biberich en Ellfeld heeft zelfs, aan de oevers der Rivier, zeer weinig wijnbouw , maar daaren- tegen veel korenland en vruchtboomen tusfchen de ak- kers, Het gebergte wijkt aan wederzijden van de Rivier af, en laat eene vruchtbare vlakte tusfchen beide , doch nadert allengs meer tot de oevers. Dit land heeft talrijke dorpen en fteedjes , digt bij elkander; Schierfleên , Nite derwaluf , het ftadje Efeld , Erbach , Hattenheim, Æ firich, - Mittcihgim en Winkel, Achtor Erbach beginnen eerst:de EN DEN NEDERRHIJN. Gat wijngaarden meet algemeen te wordens bij Hattenheim. en @firich verdeelt zich de RAún in drie armen , dietwee vrij groote eilanden omhelzen. Het vaarwater wordt dus zeer mal, en de oever digt aan den’ vloed is met wilgen. bosfchen bezet, terwijl ook de bergen op een’ tamelijken afftand zijn , zoodat, indien men geen’ wijn zag groeijen „ het oord wel iets van een Flollandsch landíchap in de na- bijheid van een. onzer vele riviertjes zou hebben. -De ftadjes en dorpen dragen echter geene fporen van bijzon dere welvaart; de huizen zijn van houten latten met tus- fchenvakken , die mede met hout of klei opgevuld wor- den, Ten bewijze, hoe armoedig hier de wijngaardeniers zijn , dient de bijzonderheid , dat de gemeenten dèn te vele de ftaanden wijnoogst hebben moeten verbinden, om dyi- gen en vaten voor dien oogst in 1826, welke een bijzon= der rijkelijk gewas beloofde, ten behoeve van den land» man te bekomen. Giet vervolg en flot hierna.) NASCHRIFT OP DE PROEVE VAN TAALKUNDIGE OPMERKINGEN EN BEDENKINGEN å BENEVENS EEN WOORD VOOR DEN HEER A. DE JAGER, z D.: bovengenoemde Proeve enz. (zie de Letteroeff, dezes jaars, No, VII, bl.- 326—335) bevat, onder anderen , een flaaltje van de Graaffchapfche landtaal, waarbij eene noot had behooren gevoegd te worden, ter voorkoming. van mis» verftand en òngunftige beoordeeling, Het verzuim van zuik een noodig bijvoegfel fpeet mij weldra, en doet het nu des te meer, daar. een achtingwaardig vriend mij, dezer dagen, te kennen gaf, dat het bedoelde ftaaltje , hoe karakteristiek anders ook, hem niet behaagd had. Mogelijk zijn er ook nog anderen, die dat ftuk uit een mingunftig oogpunt be- fchouwen. Hierdoor zie ik mij dan dubbel gedrongen tot de apenlijke verklaring: a) Dat het bijgebragte ftaaltje (hoezeer niet een enkel woord bevattende, ’t welk niet in dit oord gebezigd wordt (*)) geenszins, in alle deszelfs deelen , on- (*) Echter zijn eenige woorden niet naauwkeurig uitge. druke , b, v. voor, heef , gekommen , gehad, Dit moet zijn: veur, hef, 'ckommen , ‘ehad 622 +; NASCHRIFT bepaald coepasfelijk is op de taal, van aXe Graaffchapfche Jandbewoners ; want cchier elke plaats heeft hare eigene fpraakbijzonderheden, en eene onderfcheidene mate van be fchaving. b) Dat ik, veel minder, mijne eigene gemeene heb willen ten toon ftellen, als zóó bijzonder lomp fpreken- de. Zoo iets zou, toch, eene zeer laakbare miskenning zijn van hare toenemende befchavihg, en van de achting, welke dezelve mij toedraagt. c) Maar, dat ik hee niet ongepast heb gerekend ,bij de- medegedeelde pfoeve ván gewestelijke ver- apa in de uitfpraak en bewoordingen , ook te voegen een. Baaltje van de Graaffchapfche landtaal , inzonderheid -r wat/vooral de lomp(te, woorden betreft — bij de enbefchaafd- fien, hoedanigen erook in de overige deelen van ops Land gevonden worden, Wel verre van de Graaffchapfche landtaal allezins te vet- oordeelen, heb ik daarin zelfs onderfcheidene trekken van nauwkeurigheid mogen opmerken , waarvan menige befchaaf» de Nederlander welligt nog zou kunnen Iéeren; b. v. 1. Het onderfcheid in de uitfpraak van -5f en ef Cin lijden en leiden, rijzen:en reizên, mij en Met -maand enz.) is hier altijd zóó duidelijk, dat men, flechts daarop leuende , in het regte Schrijven dier woorden zich niet ligt zal vagia. i 2. Van fpijs en drank`zegt men ‘hier nooit: „ ík lust dar al of .niet,’’ maar algemeen, geen kind zelfs uitgezonderd : » mij lust,” zoo als het moet zijn, dewijl dat woord onper- foonlijk is. ze In eene felle koude vroeg-ik eens aan een 1e jarig ka- techizeermeisje uit den geringften (tabd, dat eenen doek om den mond bad: …„ Hebt gij tandpijn, of dient die doek voor „de koude?” — …„ Neen,” kreeg ik ten antwoord, „ maar | voor de warmte.” Hoe veel juister uitgedrukc, dan mijne | vrage, en het gewoon gezegde, ook van vele befchaafden: » lk- draag dubbele kleeding voor de koude, Ik eet en drink voir den honger en dorst, Ik gebruik kina voor de koors,” Enz. in plaats van gegen! y _&.Hêt woord thans wordt hier uitgefproken ; átsof er fton | Phanilss en dit heeft mij het eerst op de gedachte gebragt, dat het genoemde woord moer worden afgeleid van "t geen ter hand is, Ettelij ke weken na het verzenden van het bovenftaand Xa fchrift, woud ik , in de betteroeff. No. X, eenige Aanmers | | : OP EENE TAALKUNDIGE PROEVE. 623 kingen yan den Heer A. DE JAGER op mijne Proeve enz,, welke ik niet gansch onbeantwoord kan laten, Dank hebbe zijn Ed. 1) voor zijne — wel niet bevredigende , maar ook even min verwerpelijke — inlichting omtrent de regte uit- fpraak van voorwitloopen en vooruitzigt, alsmede nopens de efleiding en beteekenis van kus en zoen; 2) inzonderheid voor de aanwijzing uit Vader TUINMAN, dat het Holland- fche: woord. pije ook aanduidt arbeid en moeijelijkheid, C°) even zeer als het Franfche peine, en dat mitsdien mijn ver- moeden == voor meer gaf ik het niet uit — nopens den Franfchen oorfprong van het fpreekwoord: dit is der pijne siet waard, ongegrond fchijnt. Dáárvoor zal ik het dan voortaan houden, mits genoegzaam bewezen zij, dat pijn of pijne, in de beteekenis van arbeid en moeite, een oorfprog- kelijk Nederlandsch woord is, en niet overgenomen. uit „hee Franfche peine. Bij de erkeneelijke waardering van het goede , in dat op- ftel gevonden, moet ik evenwel de rondborftige betuiging “voegen , dat de overige , en dus, de meeste , aanmerkingen van den Heer DE JA GER mij voorkomen, meer eene ondewezene tegenfpraak te behelzen, dan eene grondige teregtwijzing., „hoedanige ik, in mijne Proeve, uitdrukkelijk. verklaard heb, mij te sollen verblijden, zijn Ed. vergunne mij, eenige vragen te doen, betrekkelijk de onderhavige verfchilpunten, Want door vragen, mits goed beantwoord, kan men wijs wordens en dit is mijn wensch. 1. Waarmede Bewijst zijn Ed, deszelfs gezegde, dat zijne, van de meeste punten mijner Proeve verfchillende , gevoe- lens niet alleen op eigen gezag fteunen, maar ook op dat van deskundigen? Moet ik dat máar zoo blindelings gelog. ven op zijn woord? Of is de aanhaling van TUINMAN, op flechts zwee punten, voldoende ter beflisfing van alle de overige ? 2. Waar is het Bewijs, dat de, door mij afgekeurde , gan- fchelijke opflokking der laatte n» van de op en uitgaande woorden „ niet zoo ftootend, althans minder ftootend zij, dan de duidelijke uitfpraak dier flotlerter ?” Moet ik het zoeken in zijne aanmerking over de regte uitfpraak van bec (*) Dit wist ik niet, maar wel, dat het Franfche péine, als afkomftig van het Latijnfche poena, (hoewel doot mij Alechts aangehaald in de beteekenis van moeite) voorname- lijk ook ffraf en piju te kennen geeft. á 624 NASCHRIJP E woord ontvangen, in deszelfs onderfcheidene deèlen? — Wordt dan de fchoonheid en zoetvloeijendbéid onzer tale wezenlijk benadeeld door hen, die de meergenoemde flotiet. ter gewoon zijn uit tè fpreken, of zich daarop nog toeleg- ge? Is er niet ook, tusfchen derzelver Aarde uitfpraak en ganfchelijke weglating, een fehoone middelweg van zachtere uitfpraak ? 8, Waar heb ik ftellig gezegd, dat di? winter en daf zo- -mer duizendmaal gehoord wordt? Maar, al had ik het ds- delijk gefchreven, — gelijk ik, op grond van eigene onder- vinding, zou kunnen doen — wat grond heeft dan de Heerd s JAGER, om zulks zoo ftellig tegen te fpreken, en te zega gen: „ men zal ard in plaats van duizendmaal, vrij zelden hooren ?°* 4. Waarmede bewijst híj zijne meening, dat in den ian- dacht (offchoon vrouwelijk) geen misflag tegen her ge- flacht wordt begaan, en dat de zoogenaamde # paragsgi- con, (*) welluidendheidshalve gebezigd, alles goed maakt ? En zou men dan niet ook even zoo goed kunnen zeggen of Schrijven: den aarde, den aandoening , dit is den eerfien ap- pel, den ouden Adam zit er nog in, enz.? 5. Welken grond heeft de Heer DE JAGER, Om de be weging van een kind, dat (zoo als men doorgaans zegt) bee Sint te loopen, gelijk te ftellen met het zoetjes loopen van een flokouden flumper, waarvan ik afkeurend gewag maakte? Zou niet zijne eigene verklaring van het onderfcheid tusfchen gaan en loopen juist voor mij en tegen. zijn Ed, pleiten? Of ziet men niet de kleine kinderen, als ze beginnen te gaan, eene fnelle en loopende beweging met de beenen mi- ken, waarvan het tegendeel plaats heeft bij ftokoude lieden? „6. neer hij het woord zoen afleidt (volgens de opgave van den Heer pe JAGER) van het thema zo, Jachting , of ook van zoen of zuigen? Of geven die onderfcheidene thema’s een en betzelfde te kennen? En hoe heb ik het te verftaan , wanneer zijn Ed., mijne uitlegging der verfchillende beteekenis van kus en zoen , als ongegrond, verwerpende, zegt: terwijl ìk py integendeel vertrouwe, dat ieder, die flechts een weinig » nadenkt, dit juist omgekeerd zal befchouwen?” Moet ik daaruit , in verband met zijne bijgevoegde verklaring van Aus, niet befluiten, dat een kus van verzoening kenbaar is aan het fuizend of kisfend klappen der lippen; maar dat zuigen , of iets dergelijks, het kenmerk is van eenen kus van Wefde of vriendfchap ? | - | l 9. Indien de werkwoorden ruken en rieken in beteekenis zakelijk ouderfcheiden zijn, zoo als de Heer De JAGER ge- neigd is mij toe te (temmen, volgt dan daaruit niet van zele ve, dat de zelfftandige naamwoorden ruiker en rieker, naar den aard van ieders werkwoord, in datzelfde onderfcheid van . beteekenis moeten deelen ,en dat men mitsdien bloemen e rui- ker moet veranderen in rieker? Of beteekent een ruiker niet 626 NASCHRIFT OP EENE TAALKUNDIGE PROEVE. een voorwerp „dat ruikt, en mitsdien reuk heef? of ontvangt; maar rieker een voorwerp, °t welk riekt, en dus reuk ver. oorzaakt? Maar hoe kan dan DE JAGER;die tot mijne mee- ning nopens die onderfcheidene beteekenis van ruiken en rie- ken verklaart over te hellen , onmiddellijk daarop laten volgen : „ Hierom echter zie ik nog niet in, wat KALCKHoOrE bee » weert, dat men ruiker in rieker zou moeten veranderen?” En hoe komt, ter beftrijdiug mijner ftraksgenoemde gevolg: trekking, te pas het door zijn Ed, aangehaald voorbeeld van bediende, in de afwisfelende beteekenis van iemand, die be- dient, en van iemand, die bediend wordt; daar, ter sandui- ding van die twee onderfcheidene voorwerpen, een en het- zelfde werkwoord (bedienen), ten grondflag ligt, °t welk bij ruiker en rieker geenszins het geval is? Eene voldoende beantwoording (*) van alle de bovenftaan de vragen (niet van eene enkele) zal het beste middel zija, om mij te overtuigen, dat ik, in de meeste punten mijnes Proeve, bijster gedwaald heb, | Laren, bij Zutphen, Je Ge C. KALCKHOFFe 19 August. 1826, C°) Liefst, evenwel, in eenig ander Tijdíchrift; daar wij van meening zijn, dat het meerendeel onzer Lezeren, nå dit, en het onmiddellijk volgende kor: tere flakje, van deze taalkundige kibbelarij wel verzadigd zal zijn. Radact. KORTE TAALKUNDIGE AANMERKINGEN, Rieren of ruiken. Beiden zijn in gebruik ; doch over dé verfchillende beteekenis dier werkwoorden verfchilles de taalkundigen. SIEGENBEEK en BILDERDIJK gebruiken dezelve’ onverfchillig; anderen echter kennen dan het ééne eene werkende (active) beduiding toe, Deze laarften lettes niet genoeg op de eigenfchap der taal, welke den grond- klank van een woord vaak verandert, gelijk ook im bet Hoogduitsch plaats heeft, .. Men zie de aanmetkingen van det dichter voss achter zijne Jdyllen, Hetzelfde is ook bet gevál in het Nederduitsch met de woorden: Kieken en kst ken, lieden en luiden , lied (carmen) en luid (fonus), brit fchen en bruifchen (hetwelk dus geenszins Aruifen gefpeld moet worden), zoo ook driefchen (bij HOOFT) en drsi- fchen, Eene dergelijke klankverandering heeft er in het Hoogduitsch plaats met Meirath en Heurath, Für (Nederfik- KORTE TAALKUNDIGE AANMERKINGEN. 627 fisch) en Feuer, .enz, Ja het verrijkt de taal, indien men alle. klanken , welke een woord aanheemt, onderling -bezigt 5. en dus durven wij gerustelijk ook rieken en ruiken beiden, als in beteekenis volkomen gelijk , aannemen, „ Grimlagchen en glimlagchen. Deze twee werkwoorden verfchillen in beteekenis. Het eerfte is, bitter den mond als tot een’ lach vertrekken; het andere is, zoet en vriendelijk „ doch tevens maar even lagchen, gelijk het Hoogduitfche lächeln, het Engelfche to finile en- het Deenfche at fimile, Het werkwoord grim/agchen komt af van het zelfftandig naam. woord grim, waarvan nog grimmig, en dit fchijnt verwant met gram en gramftorig, fchoon de Hoogduitfche beteekenis van Gram en Grimm niet dezelfde is, Beiden zijn misfchien een oude Skandinavifche uitgang; terwijl echter het Deen- fche graad ({mart), gelijk meermalen in die taal het geval is, den oud IJslandfchen uitgang in # voor den Teutonifchen in d of £ verwisfelt… Met grim is ook verwant het Franfche grimace. Het werkwoord glimlagchen, daarentegen, ftamt af van glim of glimp; vanhier het werkwoord glimmen. Over het algemeen is het opmerkelijk, dat vele woorden, begin- nende met. gr, gelijk grijnen, grienen enz., eene treurige, vele met g/ daarentegen eene aangename en goede isis hebben , b, V. gleed, glans en meer anderen, | Karel, Dit woord is in zijne eigenlijke beteekenis een {tout en dapper man; vanhier is het tot een eigennaamwoord verheven, (KAREL:) Hetzelfde is, gelijk met meer woore den plaats heeft gehad , door letterverzecting veranderd in re- kel, dat hetzelfde beduidt, waarom het op den hond, als een trouw en voor zijnen meester dapper beest, is over- ‘gebragt. Zulk een’ hond, aan eenen ketting of band ge- legd, noemde men een bandrekel, Van de letterverzetting vindt men in het Nederduitsch zeer vele voorbeelden , zoo als; ors (bij MELIS sTOKE en zijne tijdgenooren) (in het Engelsch horfe) in ros, born in bron, barnen in branden (in het Hoogduitsch brennen), ferp in trap, flam in mast, eùz, Men vergelijke hierbij nUIDBCOPER, Proeven vàn Taal- en Dichtkande, D. III, ble 159, SIBGENBEEK, Ferh over de Nederd, Spelling, bl. 42, en ten KATE, Aanlei» ding tot de kennis enz, der Nederd. Spraeke, D. I, bl 631. ‚U. ii vana 628 _ STAAL VAN EDBLE VRIJMOEDIGHEID STAAL VAN DE EDELE VRIJMOEDIGHEID EN HELDERE STAATEUNe c DIGE INZIGTEN DES OGESCHIEDSCHRIJVERS VAN KAMPENe (*) N. NAPOLEON's gevangenneming moest het lot vaa Frankrijk worden beflist. De groote vraag was: niet, ef de Bondgenooten regt hadden, fchâvergoedingen en waarborgen te eifchen , maar welke, en hoe groote? Wij zagen, dat gee heel Frankrijk, ten Noorden tot aan de Loire, ten Oosten tot aan, ja over, de RAéne en Saöné door hen bezet was, Daarenboven waren eene menigte vestingen van het oude ` Frankrijk hun in handen gevallen, en de gebeele Noorde oostelijke grensmuur van Frankrijk , behalve Merz, Verdan en Thionville, verkracht: twaalf vestingen in de mag: der Bondgenooten, benevens de hoofdftad, Lyon, de tweedé ftad des Koningrijks, en zoo vele ftellingen in het harte des Rijks. Nu, of nooit, was de tijd gekomen, om Zrank. rijk binnen deszelfs oude en bekoorlijke grenzen te brengen, en de gevolgen der heerschzucht van LODE- wijk XIV uit te wisfchen; want waarom had deze meer regt op de landen zijner naburen, dan de gelukzoeker, die hem opvolgde? Nu of nooit was het tijd, Lotharingen en den Elzas weder aan Duitschland, Artois , een derde van Vlaanderen, de helft van Henegouwen, en de van Namer ea Luxemburg afgerukte ftukken weder aan Nederland te hech. tén, Dit eischte ook luid de ftem des Volks in Duitschland, vooral der brave Pruifen, die, zonder zichzelven te ont- zien, voor de belangen des Dwitfchen- Vaderlands, de rist van Europa en de zaak der menschheid in de bres gefprott. gen waren, Ook de Belgen zouden door deze aanwinst aan- merkelijk bevoordeeld zijns Rijsfel, Valenciennes, Kame. rijk, alle deze fabrijkfteden, bij het nieuwe Koningrijk ge voegd, hadden hetzelve in uitgebreidheid en nijverheid asn- merkelijk doen winnen. Duitschland, den gekreeten loop des Rhijnftrooms weder binnen zijne grenzen trekkende, zou in Straatsburg een bolwerk ter verdediging hebben, gelijk Frankrijk er nu een bad ten aanval, Frankrijk ware voor gene eeuw, en langer misfchien , onfchadelijkk geworden voot | ÉY Ontieend uit deszelfs Gefchiedents van de Franfcr Heerfthappij in Europa; zie de Recenfie, No, XII , ble $11 ezv. , alwaar voor dit flaal de plaats ontbrak, P EN HELDERE STAATKUNDIGE INZIGTEN. 629 de. rust van Europa. Kon het zich daartegen nu verzetten? Inwendig verfcheurd, de prooi der bitterste harcstogten , van burgerkrijg en haat, zonder geld, zonder leger, zon- der krijgsbehoeften!. -Kleine opftanden zouden door een millioen geoefende krijgsknechten wel zijn gebreideld gewor. den. Doch bekrompenheid , vrees en kleine inzigten hadden thans in het beftuur vau Europa de reuzenplans, de woeste grootheid en onbefuisdheid van NAPOLEON’s Scaatkunde vervangen. Men waagde het niet, de gelegenheid bij de hai- ren te grijpén. Men vreesde de wanhoop , of liever den trots des Franfchen volks. Men was door de ondervinding, wel is waar, overtuigd , dat grootmoedigheid bìj de Franfchen. ver» losten was; maar men had geen’ moed, het tegenovergeftelde „ gefirenge regtvaardigheid y ve kiezen en door te zetten. Rus. land en Engeland (*) foegen dus een’ middelweg in, OM neamelijk, wel de: geheelheid of onf/chendbaarheid van Frank- ri jk te erkennen , behalve enkele grensplaacfen , maar daarene tesgen geld tot fchâvergaeding te nemen. Engeland, namelijk „ kon onmogelijk veroveringen in Frankrijk eifchen of behou- dens Rusland, door den afftand, nog minder, Oostenrijk daat- entegen, Pruisfen „en de andere Duitfche Hoven van gewigt è eischten , met nadruk , den afftand van den ZE/zas'en Lotha» ringen, tot dat zij eindelijk voor den invloed van de Heeren der Zee en:des Gelds, en voor de magt van den Voordfchen Colosfus bezweken, ‘Er werd dus een halve maatregel geno - mien, die, zoo als altijd, rde flechtst mogelijke was: men handelde, gelijk PON TIUs te Caudium; men deed den vij- and eerst onder het juk doorgaan, en liet hem toen vrij. — Eindelijk werd, den ao November 1815, het groote Vredese verdrag met Frankrijk gefloten ,. becwelk aan de heerfchappij van dat Rijk over Europa, althans voor eenigen tijd, een einde maakte „maar ‘hetzelve (even fchandelijk als-de Utrecht. fche Vrede, eene Eeuw veen, de aanvallende punten Rijs- -9 De Afgevaardigden van deze twee Hoven op het Con- gres te Parijs waren RASUMOWSKY en NESSELRODE (naderhand CAPO D'ISTRIA), WELLINGTON En CAST» LERBAGHj van Oosfdurijk METTERNICH ED WESSEN- BERGI van Pruisen HARDENBERG CD HUMBOLDTS de eerfte Sraacslieden vari hunnen-tijd, En, na vier maanden handelens , floten zij.zwlkeenen Vrede? De befaamde 6 einde een despotenknecht, was hun Secretäris:: ' MENGELW, 1826, NO, 13. DR: Gj - 636 STAAL VAN EDELE VRIJMOEDIGMEID , ENZ, fel, Givet, uit vier vestingen beftaande, (ver,als eene dref. gende gewapende hand, in WVedertand vooruitftekende) er Straatsburg overliet,en flechts den afftand varr enkele grens- plaatfen voor altijd van Frankrijk eischte, — Ten laacfté werd aan dit geheele werk, zoo het fcheen, de kroon opgezet, door het zoogenaamde Heilige Verbond, reeds in September te Parijs gefloten, doeh niet vóór het begin van 18r6 door Rusland bekend gemaakt. _ ANEKDOTEN UIT DE MIDDELEEUWEN. Vervolg van No. IV.) De Oorlog der Grieken en Gothen in Btalië. Mistenien heeft Zali nooit meer geleden , zoo wel door eorlog, en daaruit. ontftaanden hongersnood en befmerrelijke ziekten, als door verwoesting van de fchoonfte gewrochten der- Oudheid, dan tew tijde van den vernietenden Oorlog y welken JUSTINIANUS uit louter- heerschzucht tegen de Gathen voerde, ten einde zich weder in het bezit van der ouden zetel des Romeinfchen gebieds te ftellen , en, ten kos- te van den bloei én bijkans van het beftaan- van Romey WE waarheid den ritel van Roomsch Keizer te kungen voeren! = Hoewel wij aan den eenen kant de uitftekende talenten moe- ten bewonderen, waardoor BELISARIUS zich, als Veld. heer des Keizers, zoe ongemeen gunttig deed kennen, dst wij hem even zeer in het veld moeten bewonderen, aisin zijne huisfelijke betrekkingen beklagen, en bijkans versch. ten ,— dezen roem erlangde hij niet dam ten koste van Zraliës fchier geheelen ondergang. Want de eigenlijke Grieken , of de vergriekschte Romeinen, die Konffantinopet en Thracië be- woonden, waren door verflapping en weelde ongefchikt tot den oorlog geworden, zoodat de Keizer een leger van alleriei Barbaarfche volkern moest bijeenbrengen; Wiiden , die dé òt- de hoofdftad zijns- Rijks aan de handen van reeds befchafd: Duitfshe volken. moesten ontrukken. Daar zag men, zelfs is de lijfwacht van BerLIsSARTUS, Herulers, woeste krijge knechten, mede uit de Duitfche bosfchen oorfpronkelijk i Masfageten. of Hunnen , waarfchijnlijk ftamverwanten -der Kak mukken en Mongolen, met boog en-pijl-gewapend; fauriër, ten wild bergvolk uit Klein- Azië, hetwelk langen tijd, do ANERDOTEN UIT DE MIDDELEEUWEN. 63t fijne invallen „zelfs voor het Rijk van Konffantinopel geduche was; Mooren uit de woestijnen van Afrika, en andere Bar. baren. Het is te begrijpen, dat een-Oorlog ; die twintig jas ren duurde, met sulke troepen, tegen pas aan de barbaarsch- heid ontfnapte;, pog alkijd ruwe en thans getergde vijanden , die voor hee beftaan of niet beftaan van hunnen Staat moes- tén- ftrijded ; gevoerd, niet anders dan hoogst vernielend kon zijn. Het verfchil tusfchen de toenmalige en tegenwoordige wijze van oorlogvoeren is treffend, Men ontziet thans , door- gaans, het eigendom van den vreedzamen burger en. landbou- wer; behalve het gedeelte, ’ welk de oorlog daarvan nood zakelijk vordert, en men ftraft (buiten eigen’ tegenftand des Volks). overtredingen der krijgstucht geftrengelijk, Maar in, dien tijd befchouwde men zoo iets als minder noodzakelijk 4 de hoofdzaak was, een land te hebben ; of dit plaats had mec verlies van bet éénige, dat aan een land waarde geeft, was. hetzelfde, Dus werden gedénkftukken van oude kunst, door beide partijen, als gewone fteenen gebruikt, (juist. gelijke, tegenwoordig de Turken, zelfs te midden vati den Vrede , nog doen) wâterleidingen- vernield of als muren gebruikt 4 gtafgeftichten id torens veranderd, ftandbeelden in ftukker geflagen , het metaal derzelven gefmolten, om tot de ftorms tuigen te dieren, en zelfs de oud- Romeinfche bewonderens= waardige ftraatwegen werden opgebroken; òm fteenen tot, den ftrijd te vinden. Het was toen, dat het beroemde graf. van HADRIANUS (Moles Hadriani. ) aan den 7ibers doot den Koning der Gothen, TOTILA, ìn de nog beftaande ves- ting (het kasteel Sz, Angelo) veranderd werd, Toen dè Goe then Rome belegerden (537), deed BRLISARIUS alle vrous wen, kinderen én flavén, -een ontzaggelijk heir, ter zee of te land vit die nog verbazend groote ftad vertrekken. Zijne földaten hadden niets dan brood; de Romeinfche burgers zelfs dat niets zelfs verkochten zij in ’t geheim ftykken vleesch van aan ziekte geftorvene muilezels! — In Romes tweede beleg (546) at men doode paarden , honden ‚ katten, muizen, zemelen , gras, en de brandnetels , die tusfchen het puin van de oude hoofdftad der wereld groeiden. Een nieuwe vijand vertneerdêrde dêze rampen, De Franken à voorouders der tes genwoordige Franfchen, deden eenen inval in Jtalië, beloof. den beurtelings aan beide partijen hulp, en deden intusfcher aan beide de vreesfelijkfte verwoestingen ondergaan. Milaan werd geheel én al met den grond gelijk gemaakc; Er fnew Tea 632 ' _ ANEKDOTEN velden, volgêns procorrus, (die echter zekerlijk ovr- drijft ‚of misfchien het geheele Regtsgebied der ftad bedoelt) driemaalhonderdduizend menfehen, Genua was in hetzelfde geval, en daar zag men vrouwen en kinderen bij de nog gè deeltelijk heidenfche Franken, in de legerplaats van den 4}- lerchristelijkften Koning, zoo als GIBBON adnmerkt, als thenfchenoffers aan de Afgoden flagten. Er ontftond zulk gen hongersnood , dat de veroveraars zelve, hoewel midden in-den buit, het vléesch van ziek geworden beesten moesten eten, en éen derde des legers aan den rooden loop verloren. Vijftien jaren later werd hetzelfde tooneel door een ander leger van heidenfche Alemannen en Franken herhaald, De gerften plunderden of ontwijdden voornamelijk kerken er Kloosters , en offerden paardenhoofden aan hunne Godheden, — Met hünnen aftogt , en de vroegere onderwerping der Gothen (553, 554), Eindigde deze verfchrikkelijke Oorlog, die bij- kans eene woestijn achterliet.” Volgens Procopius waren er alleen in het landfchap Picenum , de tegenwoordige Mark van Ancona, vijftigduizend landbouwers van honger geftór- ven; nog meer in de zuidelijke gewesten, Men gebruikte, gelijk in de tijden van het nog barbaarfche Griekenland , ĉi- kels , in ftede van brood, PROCOPIUS zag zelf eene vere latene wees aan eene geit zuigen. Vrouwen zelfs veranderden uit honger in fwriën. Twee derzelven hielden een moordbal onder den naam van eene herberg, waarin zij zeventien ree zigers vermoordden en opaten; zij werden- door den achuiës den ontdekt. Wanneer men de begrooting van PROCOPIUS letterlijk moest opvatten, zou Italië niet minder dan roim vijftien millioenen inwoners verloren hebben; een gezel, 't ` welk het tegenwoordig naduwelijks meer bezit, Dit alles was het gevolg der ‚zucht van den hooggeroemden just 1- NIANUS, om weder te Rome te kunnen regeren; en toch Bezocht bij nimmer die zoo duur gekochte ftad! Het is de groote vraag, of de compilatie van het Romeinfche Regt door dien: Keizer wel tegen eene misdaad van gekweefte mensche heid , gelijk zulk een Oorlog , kan opwegen. De Paus onder JUSTINIANUS. De Lézer zal vragen, hoe zich onder dit alles de Pass/s gedroegen? Men bevroedt gereedelijk, dat deze knechten dr knechten Gods toen nog geene wereldlijke Vorften waren, € nog mindêr Keerfchappij over de hoogfle Magten der wert i UIT DE MIDDELEEUWEN, 633 beweerden te hebben, Sir veRrrus was Bisfchop te Rome, toen BELISARIUS meester der ftad was, Hoezeer nu siLe VE RIUS daartoe had bijgedragen, was hij echter, in het Godgeleerde , over verfchilftukken, die zoo ellendig zijn, dat wij daarmede onze lezers niet durveo bezig houden , met de beruchte Keizerin THEODORA, die wij vroeger hebben leeren kennen, oneens, Nu was er op dat oogenblik een Diaken, met name viciLius, te Konffantinopel;, een man, die gereed was om alles voor eer en hooge waardigheden te doen, en die fteeds uitzag, van waar de hoflucht waaide. Hij had zich reeds vroeger gevleid, de Paufelijke waardigheid te zullen erlangen; dit was bem gemist, en nu ontbood hem THEODORA, Haar voorftel was, dat bij de Kerkvergade- ring van Chalcedon verwerpen, dus de twee Naturen in CHRISTUS veroordeelen, en derhalve Aaar geloof zou doen zegevieren, De mana was dadelijk gereed, en ontving nu nog een gefchenk van zevenhonderd goudftukken. Ter- ftond vertrok hij naar Rome, gaf BELISARIUS. eenen brief van de Keizerin over, en beloofde daarenboven aan hem of zijne vrouw een gefchenk van tweehonderd goudftuk- ken, zoo hij hem behulpzaam zijn wilde, Waarfchijnlijk zou de doorluchtige Veldheer het niet gedaan hebben 5 maar hij was bang voor zijne vrouw, en leende zich dus tot werktuig der fchandelijkfte daad. Paus sILVERILUS werd, op befchuldiging van gemeenfchap met den vijand, (na here haalde keeren gewaarfchuwd te zijn, dat hij de Keizerin moest gehoorzamen) voor den Veldheer gebragt, die aan de voeten zijner Echtgenoote zat. Zij fprak hem aan over zijn gewaand verraad, maar wachtte zijn antwoord niet af.. Hij werd van zijn Bisfchoppelijk gewaad beroofd, in een, mone nikskleed geftoken , en zonder uitftel naar Patara,in Lycië; in. ballingfchap gezonden, Toen ontving viGiLIUS den prijs zijner gedienftigheid en mildheid. SILVERIUS werd naderhand nog door den Keizer naar Rome teruggezonden, maar door ANTONINA en haren gehoorzamen Echtgenoot in handen van viciLIus gefteld, die hem naar een woest eiland zond, van waar hìj door honger (volgens LIiBER Ae Tus) of door het zwaard (volgens PROCOPIUS) werd ter dood gebragt. hetgeen men toen Katholijk of regtzinnig noemde. Mat JUSTINIANUS was zoo geheel in godgeleerde twisten ver- diept, en op het laatst zoo veranderlijk, dat het ook dez beleefdften hoveling moeijelijk viel, hem bij te houden, De Keizer, weder naar zijne lieve THEODORA luisterende, vervloekte den brief van zekeren rBas, De Paus vervloekte dien mede, JUSTINIANUS vervloekte TnEODORE TUS, een? voorlang geftorvenen vriend van den Bisfchop NESTO- RIUS, De Paus was de Echo dier verdöemenis. Het Hof van Konftantinopel zond THE ODORUS, — den leermeester van dien beroeinden Kerkleeraar, — zoo veel in dat Hof was, ter Helle. De Paus wilde hem geen oogenblik ophot- den (*). Maar ook de gedweefte hovelingen zien toch niet es- kel naar den hoek, waaruit de vorftelijke gunst of ongunst waait, maar ook eén weinig naar den publieken geest, waar- van zij de kracht kennen, Nu was die geest destijds wat het geheele Volk betrof , ten fterkfte tegen de ftrekking ge- rigt, die de Keizerlijke leerftellige Godgeleerdheid thans be- gon te nemen, ViciLius werd Zwaar berispt. De Afri. kaanfche Bisfchoppen zetteden dien yan Rome uit de ge- meenfchap ` der Katholijke Kerke, (behoudens berouw en boete) omdat hij den Keizer te wille ` geweest was o). Het geheele Westen dacht eveneens, Nu zag de Paus, dat hij te verre gegaan wis. Hij hield zich dus, alsof bij nooit de zoogenoemde drie door den Keizer verdoemde hoofdftukken afgekeurd had; eù, toen de Keizer hem naar Konffantinopel tot eene Kerkvergadering riep, draalde bij opzettelijk, niet wetende wat te doen, Eindelijk kwam hij daar aan „en moest vu wel zichzelven gelijk blijven. Doch de Keizer zood kem eens en tweemaal in bällingfchap: toen bezweek zijne ogen vasuigheid; hij vervloekte en verdoemde andermaal alles, de Keizer hebben wilde, werd nu losgelaten , en ftierf, je reis naar Rome, te Syrakufe, Hij had eene nitftekende plaats in bet Dictionnaire des Girouettes verdiend. Zijn opvolger was PELAGIUS, die hem in alle zijne veranderingen en omkeeringen getrouwelijk gevolgd was, eerst de drie hoofd flukken, die men verdoemen wilde, ten fterkfte verdedigd had, en nu, om Paus te worden, die weder zoo fterk als de Kei- zer verdoemde (4). Maar de Jtaliaanfche Geestelijkheid wilds C°) Collect, Concilior, T. VI p. 181, 182. (t) Causf. Leetion, antigg. T. 1. p. 332. (H ensen N UIT- DE MIDDELEEUWEN. “635 hem niet aannemen; geene drie Bisfchoppen werden er (vole gens den eisch) gevonden,om hem te verkiezen; toen maake te men, voor de leus , eenen Priester tot Bisfchop ; het getal was er nu, en de beftemde Paus kon geordend worden, Hij achtte nu. den Veldheer n aR se's, die in Zzalië bevel voerde , te bewegen, om alle Bisfchoppen van /talië, die geen deel hadden genomen in zijne verkiezing, te laten vastzetten 3. maar dit legerhoofd befchaamde Zijne Heiligheid ; hij bezige de niet dan middelen van overreding. Men moet weten , dat die zelfde leer, welke toen eem Paus Hoordrijven wilde, doch waartegen de Geestelijkheid zich verzette , thans alge- meen door de Roomfche Kerk zelve is afgekeurd. Welk een bewijs. voor de onfeilbaarheid der Heilige Vaders van Rome! Ne BELANGRIJKE BIJZONDERHEDEN , AANGAANDE HEF UITEINDE VAN PAUS CLEMENS XIV, N ana een in Jtalië, en in het algemeen in Europa, aangenomen gevoelen, hebben de Jezuiten Paus CLEMENS XIV (GANGANELLI) door de acquetta om het leven ge- bragt; een vergif, dat de hewaners van Peroufe, in Cas labrië, hebben uitgevonden, welks opneming in het bloed zich door geenerlei in het oog loapend kenmerk aankondigt, en dat u doet fterven, ten zelfden tijde, als °t ware, dat u deszelfs aanwezigheid blijkbaar wordt ; een vergif ,dac,u lang- zaam, maar buiten het bereik der Geneeskunst, ten grave brengende, nog daarenboven het helsch vermaak van eea allerfmartelijkst lijdeu aan den vijand verfchaft , wiens uitge, zochte wraak u ten dood gewijd heeft, Paus GANGANELLI, die waarlijk groote man, wiens deugden en bekwaamheden aan den ftoel der St, Pieterse kerk den fchoonften luister bijzetteden, voorzag , dat hij eenmaal het flagtoffer zoude worden van den wrok der Jezuiten p van wier heilloozen invloed het hem gelukt was de Kerk te bevrijden, Hij zeide tot: zijne vrienden, die hunne ontrog- ring te kennen gaven over de zware bedreigingen, welke zij tegen hem hadden uitgefproken: „ Ik heb dat alles voors ə zien, toen ik mijn brevet uitvaardigde, Ik heb niets andezs a gedaan, dan hetggen ik billijk en noodzakelijk oft F 636 BELANGRIJKE BIJZONDERHEDEN „ heb mij aan de Voorzienigheid overgegeven, en mijn ie- … ven in bare hand gefteld,” Alle maatregelen, tot zijne veiligheid uitgedacht, de ganfche ijver zijner hem zoo zeer toegedane vrienden, niets was in flaat, hem voor de aan(ls- gen dezer naar wraak dorftende fekte te behoeden. Hij her- haalde meermalen aan zijnen kok: Fra FRANCESCO, $g- date alla pignata; perchè altrimente anderebbe , male e per voi e per noi (*). Ingevolge dezen last, liet Fra FRAN- cisco niemand in zijne keuken komen, Op zekeren dag had bij zich uit dezelve voor een oogenblik verwijderd, en de deur verzuimd te fluiten; hij klaagde zichzelven deswege aan bij den Paus, die nu zijn middagmaal hield met verfche eijeren. Hij bedroog zich niet: want kort hierop werden zijn mond en zijne keel ontftoken , moest hij van tijd tot tijd braken, verzwakte bij allengskens, greep hem eene algemeene verdoo. ving aan, gevoelde hij eene ondragelijke pijn in de ingewan- den , was zijn mond geftadig geopend, even als van iemand, die door een brandend vuur in zijn binnenfte verteerd wordt 3 ~ (*) Broeder FRANCISCO, houd het oog op den pot 3 het ogt anders fleckt afloopen zoo wel voor u als voor ons. Și) Monfignor, wi) hebben het beers hier zit het. — AANGAANDE HET UITEINDE VAN PAUS CLEMENS XIV. -637 alle deze onderfcheidene kenteekenen lieten geenen twijfel over aangaande den aard der ziekte. Hij fchreef aan den Genees- - heer BIANCHI van Rimini, zijnen ouden vriend ; deze kwam terftond, maar het was te laat. Zoodra de Paus de eerfte kenteekenen zijner ziekte ontwaar werd, had hij zelf het tegengif ingenomen, °t welk hij altijd bij zich droeg, en reeds coen was het te laat. Hij plaacfte zich in eene zeer: heete badftoof; hopende door de uitwafeming het vergif uit- te drijven; maar alle middelen, die hij te baat nam , waren. vergeefs, De Jezuiten, intusfchen, vol blijdfchap bij het zien der {marten van bun flagtoffer, en van dat verfchrikkelijke lijden, hetwelk de Paus, ondanks zijne hem eigene bedaardheid „ vergeefs trachtte te verbergen, verfpreidden nu meer eu meer het gerucht van zijn naderend eindes zij gingen zelfs zoo verre van te verklarên , dat hij in September zou fterven. Te dien tijde bragt men in Duitschland eene gegraveerde plaat ia omloop. Ter linkerzijde van dezelve was de Dood voorgefteld „ eene’ banier dragende ,op welke een Christusbeeld gefchilderd was. In het midden zag men eene foort van taber- nakel; en in dien tabernakel „waarboven men de letters IES las, ftond een exsJezuit, in het gewaad van een werelde lijk priester. Order aan de plaat las men dit opfchrifg: Hic finis erit, en Hoogduitfche dichtregels, waarvan de zin hiere op uitkwam : : dat de Jezuiten wel van gewaad veranderd Wae ren, maar dat zij nooit van gedachten of iiia zouden versuderen, i GANGANELLI ftierf werkelijk den 22 September, ges heel uitgeteerd door eene verfchrikkelijke en ongeneeslijke koorts, hem door de acquetta veroorzaakt. Hij ftierf mee al de zielegrootheid van een’ held en al de onderwerping van een waar Christen, Niet de minfte klagt werd uit zijnen mond gehoord, Toen men hem over zijn testament fprak , maakte hij hetzelve in twee woorden: L'aníima'a Die, la robba a parenti, (*) Toen hij geftorven was, openbaarde het vergif zijne were king op de ontzettendfte wijze. Het lijk viel uit elkander in zwarte ftukkens het: gaf een” ondragelijken ftank van zich, De ingewanden en dármen werden in eene bokaal geplaatst 5 dezelve fprong, weinige uren daarna, met een rami (*) De ziel aan God, de goederen aan de naastbeftaanden, 638 BELANGRIJKE BIJZONDERHEDEN VAN PAUS CLEMENSI XIV, gedruisch uit elkander, Bloed en water ftroomde langs bet bed neêr op den grond, en bedekte den geheelen vloer; dit verfchrikkelijk, verfchijnfel, zegt de geloofwaardige Schrij- ver, van wien wij deze bijzonderheden ontleend hebben, weke te verbazing en ontzetting tevens bij alle de omftanders, en vooral bij de Geneeskundigen. Ik moet hierbij nog opmer- ken, dat deze fchrikwekkende ontbinding der ligchaamsdeelen plaats had, nadat de ontzielde romp, van de ingewanden òncledigd, zorgvuldig gewasfchen en gebalfemd was gee worden, Dus heeft de acquetta de bijzondere eigenfchap, dat zij zelfs op het doode. ligchaam hare werking uitoefent; en in dit opzigt mag men dezelve vergelijken bij den tijger, die, na zich verzadigd te hebben met het bloed van zijne prooi, nog de fchaduw aanvalt door de ontyleeschde beenderen ge- vormd, l DE STRENGE POLICIE VAN DEN TEGENWOORDIGEN PAUS DOOR EEN TREFFEND VOORDEELD GEREGT VAARDIGD. D: openbare nieuwstijdingen vermelden voorbeelden van de wijze geftrengheid, waarmede, in de Paufelijke Staten , het dragen van verbodene wapens geftraft wordt, Vóór eenige dagen werd ons berigt, dat de neef van een* rijken bakker, die een’ degenratting draeg , op eeu’ ezel daor de (raten der. ftad rondgevoerd en tot eene tienjarige galeiltraf veroordeeld werd. Den Jtaliaan, wien, als °t ware, vuur, in fiede van bloed, door de aderen vliegt, wiens opvoeding en vorming geheek verwaarloosd worden, die zijne Priesters wel van de mise daad, om op Vrijdag vleesch. te eten, of in de kerk zondes fluijer te verfchijnen , hoort fpreken, maar nooit van de af- Schuwelijkheid van een’ moord; die echter bij de geringe beleediging, of flechts den fchijn daarvan, tot razernij €n woede vervalt, en alsdan zichzelven niet meer meester is ,— moet het mes ontnomen worden, indien men hem buiten de gelegenheid wil ftellen , om het in de borst zijns broeders te ftooten. Ik zelf zag vier menfchen aan mijne voeten dea geest geven, die misfchien met eenige kinnebak- of vuistfle- gen, aan welker gevolgen men zoo ligt niet fterft , hunnen twist beflecht zouden bebben, indien hun eene wijze €3 DE POLICIE VAN DEN PAUS GEREGTVAARDIGD, 639 geftrenge wet de wapens ontnomen had, Inderdaad, de ver. ordening van den Pàus is, in dit opzigt, niet te laken:, ge- lijk vie het volgend ontzettend voorbeeld zal blijken. Op eene reize uit de ftad, in welke de overblijffelen van den onfterfelijken ArIiosTO zijn bijgezet (Ferrara), naar de geboorteftad van virciLius (Mantua), brak toevale lig, op den jammerlijk flechten weg langs de Po, een wiel mijner fedia; en werd ik daardoor in eenen zoeftand ge- bragt, die op een? konden , regenachtigen Decemberavond, in een oord, waar de boeren , uit hoofde van het diepe en moerasfige flijk, op hooge ftelten loopen, geenszins aange- naam was, De postiljof, die reed , en dus droog en onverlet gebleven . was, achtte dit ongeluk van weinig belang, daar wij ons zeer digt bij Governolo bevonden, waar ik mij konde droogen en hij een wiel hoopte te vinden, Ik moest mijnen togt derwaarts te voet voortzetten, en kwam geheel beflijkt te Governolo aan, alwaar mij door den postiljon een huis werd aangewezen, waar ik vuur en een goed glas wijn zoude vinden, Ik trad eene donkere en geheel met rook vervulde kamer binnen, die zeer gepast voor Pluto's zaal zou kun- nen doorgaan, en plaatfte mij tefftond in den eenen hoek des {choorfteens. Boven eene tafel hing eene lamp, wier zwak fehemerlicht , gepaard met de flikkering van een bijna uitgee doofd vuur, ons het ruime en koude vertrek en eenige niet zeer bevallige menfchelgke gedaanten zeer flaauw deed op- merken, Vlak voor den fchoorfteen zat een zeer gès, meene kerel, die, met de ellebogen op de knie en met het hoofd op de hand leunende, ftrak in het vuur keek, en mijn vriendelijk: „ Goeden avond! met een dof, even onvriendelijk als onverftaanbaar , gemompel beant- woordde. Aan de linkerzijde ftond een bejaard man, die half luid den rozekrans bad, met regelmatige tusfchenpoo- zingen de koralen liet vallen, en nu en dan, bij het geklet+ ter van den regen , een „ che tempaccio!* (welk een affchu. welijk weder!) liet hooren, Ik plaatfte mij tegenover dezen vromen bidder, mij wen- dende en keerende als een ftuk gebraad aan het fpit ; en daar ik der Madonna niet gaarne een ave Maria! wilde onttreke ken, zoo heerschte er het diepfte ftilzwijgen, dat flechts van ‘tijd tot tijd werd afgebroken door het onaangenaam ge- Zing eener vrij bejaarde en in het geheel niet bevallige vrouw, die zich bezig hield een kind in flaap te fusfen , en bet gem-auw eener half bevrozene kar, Deze fombere flilte 649 `` DE POLICIE VAN DEN PAUS GEREGTVAARDIGDe werd op eens afgebroken door een bloedig tooneel, Een doornat man, die al het voorkomen had van een’ muilezel, drijver, kwam in de kamer, naderde hec vuur, en beduidde den kerel, die zich voor den fchoorfteen had neêrgezet, op een’ eenigzins gebiedenden toon, dat hij plaats zou maken. Had deze man mij niet vriendelijk bejegend, die bem in zij- ne gemakkelijke houding niet wilde ftoren, zoo kan men ge- seedelijk nagaan , hoe-hij den norfchen toon van den nu ins gekomen’ vreemdeling opnam. s» Sto ben mi! (*)" was-al bet antwoord, dat hij hem, met een’ grijnzeuden lach, en zonder zich te verroeren , gaf. „Via di quà! (+5)” riep daat- op de ander uit, — „ Signor-nò! (})’ — De zitrende her: Dam: „ Fiol d'una vacca! (S)” waarop de ander weder antwoordde: „ Anima dis...!” en op hetzelfde oogen blik zag ik (taal blinken, en viel de man, die voor den fchoorfteen had gezeten, in het vuurs terwijl de ander, brullende en ftroomen bloeds ftortende, de deur uicftoof,. De oude man riep uit: „ Ok Sant’ Antonio!” De vrouw fchreeuwde: „ OA beata, Vergine Maria!’ Ik baalde den man uit het vuur; de vreemdeling had hem doodelijk getroffen; de dolk was hem door de borst in het hart ge: drongen, en had hem voor altijd van de moeite outllagen, om zijn. regt op eene plaats aan den fchoorfteen te-verdedie gen. dk trachtte den ouden man aan te fporen, met mij den moordenaar te vervolgen; doch daartoe was hij volftrekt niet te bewegen, „ Poveretto , poverettol” riep: hij uit, en daats mede was het afgedaan, Ik ging derhalve alleen naar de huis- deur, eu trachtte , door roepen en fchreeuwen, de bewoners dezer plaats op de been te brengen, Weldra kwam men mer licht toefchieten; ik volgde hetzelve, en kwam aan de miet ver. van daar verwijderde woning des pastoors, waar wij den vlugteling, die eene doodelijke wonde in het onderlijf beko- men had, op den grond uitgeftrekt zagen liggen, terwijl hij met eene ftervende ftem den pastoor fmeekte, hem de abfs- dutie te geven, De Pater verfcheen ook werkelijk:aan het venfter , en {prak hem de verzochte troostwoorden toe; waar. (*) In plaats van: „ Zo flo bene !” (Ik zit hier zeer goed.) ‚U Pak u van hier! __(4) Neen, heerfchap I | = CS) In plaats van: „ Figlio d'una vacca!” een zeer ge liefkoosd fchimpwoord der gemeene /ra/ianen. DE POLICIE VAN DEN PAUS GEREGTVAARDIGD, 641- op- de ‘man: ftierf. — Ziedaar dus het leven van twee. mena, fchen verkort om eene plaats aan bet vuur ,om eenige fchimp ». woorden, over welke men zich even goed door eenige oote- vegen, als door bloed, had kunnen wrekent — Eenige maanden te voren ging ik te Ferrara over een af- gelegen plein, op °t welk, gelijk in de meeste ftraten de- zer (tad, het gras welig groeit, en vond daar vijf of zes lta- lianen, die zich bezig hielden met balflaan, Allen (chenen vrolijk «e-zijn, en ik ging door hunnen kring heen, Naau- welijks was ik vijftig fchreden van hen verwijderd, of „ik hoorde (chimpwoorden, een verward gefchreeuw en kermen 5. ik keerde ijlings terug ; twee der fpelers lagen dood op den grond; de overigen waren verdwenen. "TWEE ONBEKENDE GEDICHTEN VAN JACOBUS ARMINIUS. ia Den Heere Redacteur der Puderlandfche Letteroeferiingen. | Mijn Heer en Vriend! k at de vertmdarde JACOBUS ARMINIUS cen betfinnaar der Latijnfche Muze was, én zich, door geheel zijn teven, van tijd tot tijd, van ernftiger bezigheden met haar ont- fpande, is uit CASP. BRANDT Vita ARMINIICpag. 17) bekend, die aldaar ook zegt, dat hij eene menigte van Epi- grammata et‘omnis generis Carmina , door ’s Dichters eigene hand gefchreven', bezat. Ook gaf hij reeds, op pag. 8, de volgende regels uit eene zijner Elegiën , in zijne jeugd ge- dicht, niet láng nadat zijne geboorteplaats Oudewater, in 1575 , door de Spanjaarden, verwoest was: Ah fuit in Batavis urbecula finibus olim , Quae nunc Hispani ftrata furore jacet. 