Leerredenen
Dat wlj vooral ook onzen kinderen reeds vroeg dat ware christelijke leven inplanten, dat, als een zuurdeeg eenmaal in hunne zielen gelegd, niet zal nalaten, onder het oog van God, die den wasdom geeft, de rijkste vruchten te dragen voor de toe- komst. Van de opvoeding, christelijke oudersi hangt oneindig veel, hangt alles af. In de eerste jeugd wordt de grondslag geiegd voor die rigting, welke het gansche leven beheerscht. Dat daarom ieder toezie, het zuurdeeg des Christendoms reeds vroeg te brengen in het hart der kinderen , vvier op- voeding hem werd toevertrouwd. Wanneer wij 161 ZOO het onze doen en ciiristus eene plaaLse be- reiden in ons hart, dan mogen wij ook voor ons zelven met goed vertrouwen de toekomst le gemoet gaan. Is de gedachte beschamend en veroolraoedi- gend, nog zoo ver \erwtjderd le zijn van dien heer- lijken en zaiigen loesland, waarin de christelijke waarheid geest en leven in 's menschen binnenste geworden is, de beschouwing van den lekst onl- sluit ons eene rijke bron van blijdschap en ver- troosling. Is het koningrijk der hemelen gelijk aan een zuurdeeg: doordringt het, hoe kiein in zijnen aanvang, allengs en met onwe£rslaanbaar vermogen de gansche mate meels, troost er u mede, kinderen in het geloof, die het gebrekkige van uw eigen gods- dienstigen loesland dagclijks betreurt. Ja, zoo wij op onszelven stonden, dan mogten \vij wanhopen aan eene goede uitkomst. Maar, heil ons, \\rij staan hier niet alleen. ledere vonk van liefde, elke sprank van geloof, die wij in ons bespeuren, verslrekt ons Ien bewijze, dat 6od het goede werk in ons reeds begonnen heeft, en dat het zuurdeeg, hoe gering zijne vvrerking nog schijne, toch ook in ons gelegd werd, als het beginsel van voortgang en ontwikkeling op de baan des christelijken levens. Heerlijkuitzigll Eens komt de dag der overwinning. Eens zai de Heilige Geest ook ovcr onze wereldgezindheid zege- vieren, ook uit onze zielen het kwaad drr zondr; 11 162 uitdrijven» en voor de magt der waarheid ook een- maal elken tegenstand van ons zondige hart doen wijken. OI iaat ons dan nimmer wanhopenI Zoo wij aan ghristds vasthouden, dan moet de zonde steeds meer van hare magt verliezen. Wie in hem gelooft en hem tot leidsman kiest, overwint de wereld, en v^ie door hem uit 6od geboren is.zondigt niet^). Eens met den geest en de beginselen van ghristus doortrokken, vv^ordt ons het goede tot nataur, en wordt het ons onmogelijk anders te viilien dan 6od vfil. Heilige dag van ghristus toekomst, waarin geen afval meer kan plaats hebben, de harmonij der schepping door geene wanklanken der zonde meer verstoord wordt, en het in hemel en op aarde zijn zal Mn kudde en iin herder. Die zaiigheid geve ons God te smaken door jezus ghristus, in de gcmeenschap van den H. GeestI ambn. O 1 Joh. V: 4. III: 6, 9. VII. HET WEZEN VAN HET CHRISTENDOM. \«/ v/v %A. \/^"W LEERREDE OVER 1 CORINTTI. XIII: V,i\ 1 CORINTH. XIII: 13\ En nn hlijfl geloof, lioop, licfde, deze drie. Het is geene ongewone bescbuldiging, die legeii de Hervormde kerk wordt ingebragt, dat onder ons Truchteloos naar , ä^nheid van geloof en belijdenis gezocht wordt. De kerk, die wij verlieten, Terwijt ons dat verscbil van meening, en beroemt zich op bare vermeende ö^nbeid, terwijl zij bij ons slecbts tegenstrijdigbeid en onbestemdbeid meent te zien aan- gaande de boogste aangelegenbeden van den mensche- lijken geest. Ja» men beeft zelfs gewaagd te bewe- ren» dat onze äönheid enkel bestaan zou in ontken- nen, en niet in bet belijden der cbristelijke waarbeid. Wat zuUen wij hiertoe zeggen, M. H.? ZuUen wij loochenen, dat inderdaad, tcn aanzien van mcnig vraagpunt der cbristelijke leer, verscbil van inee- 166 ning in onzc kerk bestaat? Maar dat zou ini- raers heeten, beide, de geschiedenis' der kerk en de ondervinding ook Tan onze dagen in het aange- zigt we6rspreken? Of zullen wij zeggen, de iixk- heid des geloofs bestaat hierin, dat men gelooft in cHRisTus, ook zonder te kunnen zeggen, wat men van hem gelooft en wat de inhoad is der chrlste- lijke belijdenis? Maar wie, dien het om waarheid te doen is, zou hier, in plaats van eene duidelijk uitgedrukte belijdenis, zich willen vergenoegen met onbestemde klanken, waarachter zich het gemis aan behoorlijke overtuiging verbergt, of waarbij men, met het lofTeUjke doel om ergernis te mijden, aan onYerschilligen aanleiding geeft, zich wegens de onklaarheid van onze overluigingen, van alle christelijk geloof te ontslaanf Neen, wanneer men ons den strljd van gevoelens voorwerpt, die on- der ons bestaat, dan ontkennen wij geene ver- scheidenheid, die in den aard der christetljke vrij- heid gelegen is, maar ontkennen te sterker, dat -er Ien aanzien van het iine noodige ter zalig- heid, verschil van gevoelen onder ware Christeneft bestaan kan. Godgeleerde geschillen, het is zoo, men heeft ze onder ons gevoerd over de belangrijk*- ste zaken. Maar sedert wanneer is godgeleerd- beid god^dienst? En zou het onderzoeken, het vragen en twijfel€n op wetenschappeli)k gebied 167 niet gepaard kunnen gaan met overeeDstemning in hetgeen voor alle opregte Ghristenen boven iedere be- denking verheven is f Houdt de natuurkunde dan op te gelooven aan den koesterenden invloed van de stralen der zoD^ omdat onder hare beoefenaars verschil bestaat over den aard en oorsprong van het licht ? Zal onder de beoefenaars der geneeskunst, ook bij het meeste ver- schil^ immer twijfel oprijzen omtrent de voedende kracht van het brood^ of zou men in de regtsgeleerd- heid, hoe verschillend het standpunt van hare beoe- fenaars ook zijn moge» met gezonde zinnen, het on- vervreemdbaar regt van eigendom kunnen betwijfe- len of betwistenP Ziet^ dat zijn zaken^ die boven alien twijfel verheven' zijn. Zoo is het ook op het ge- bied der godsdienst. Eenheid bestaat er onder hare ware belljders, ook waar men dikwerf, onder het redetv^isten, zich van de innige äönheid des ge- meenschappelijken geloofs niet bewust is. Wat dunkt n, M. Het kan niet raadselachtig zljn, wat paulus hier bedoelt. Sprcekt hij van het geloof» dan be- doelt hij ook hier, zooals clders, het geloof in 6od en zijne vaderlijke liefde, waartoe het geloof in ciiRisTus ons den weg baant. Nocmt hij ver- volgens de christelijke hoop, dan heeft hij de zekerc verwachting op het oog van die volmaak- tere vvereld, waann de Cbrislen zal fenietdoen M 1 Cor. XIII: 8. / 169 wat eens kinds was, waariD hi) zien zal van aan- gezigt tot aangezigt, en kennen gelijk hij zeif ge- kend is i). Het is die hoop^ waarin de Chris- ten reeds op aarde zaiig is ^), de h o op der onsterfelljkheid. Maakt de apostel eindelijk ge- wag van de liefde, dan leert het gansche hoofd- stuk, dat hij de liefde tot den broeder op het oog heeft, die liefde, die elders in zijne brieven de vervalling der wet genoemd vvordt 3). Deze drie, zegt PAULUS, blijven. Zij zijn hera de onveran- derlijke hoofdzaak in het Christendom, die in de christelijke kerk zou blijven tot aan den afloop der eeuwen. AI het overige, waarop men te Corinthe roem droeg, godgeleerde kennis, het spreken met tongen, de gave der profetie, en wat niet ai, waarin de men- schdyke vvljsheid reeds toen het wezen van het Christendom met liefdelooze hardheid tegen an- deren, verdedigde, dat alles, zegt de apostel , van hoe groote vvaarde ook overigens, zou ophouden. Maar, wat ook in den loop der tijden zou tenietgaan; deze drie zouden blijven, als eene onverganke- lijke schat in de gemeente des Heeren, het g elo o f in God, de hoop der onsterfelljkheid, de liefde tot den broeder. O 1 Cor. XIIT: 12. ») Rom. VIII: 24. ») Rom. XIV: 10. 170 Die uitspraak van paulus is opmerkelijk. HiJ zegt Iiier niet alleen, dat het geloof, de hoop en de liefde blijven zoiiden, maar hij voegt er nog met nadruk bij: deze drie. HiJ noemt, waar hij het wezen des Cbristendoms bescbrijft, geen vier of meer hoofdbestanddeelen der christelljke waarheid; bij noemt er ook geen twee. Neen, deze drie, onafscheidelijk te zamen; niets meer, maar ook niets rainder. Vergunt mij, waardste HoordersI des apostels gezegde uit die twee oogpunten voor uwe christelijke aandacbt te ontwikkelen. Het geloof in God, de hoop der onsterfelljkheid, de liefde tot den broeder, niets meer, maar ook niets minder, dat is het wezen van het Ghristendom. Hoort mij met belangstelling, en geve dan God, dat het gesprokene dienstbaar zij , om ons te doen vaststaan in de hoofdsom van ons allerdierbaarst geloof t amen. Geloof in God, hoop der onsterfelijkheid, liefde tot den broeder, deze drie, en niets meer, maken het wezen uit der christelijke godsdicnst. Mogt iemand meenen, dat paulus niet genoeg heeft opgenoemd, ik beroep mij, tot staving zijncr uitspraak, op hetgeen ons dc Heer zelf met \voorden geleerd, in zijn persoon aanschou- 171 welijk gemaakt, met zijnen Geest beloofd,door zijnen dood tot stand gebragt heeft. Is iemand van oordeel, dat paulus te weinig tot het wezen des Christendoms gebragt heeft ^ikberoep mij, tot staving van 'sapostels gezegde, op hetgeen de Heer zeif omtrent het doel van zijne kemst met woorden verklaard heeft. Vraagt glj naar de taak, hem door den Yader opgedragenf Hoort hem nog in den laatsten nacht van zijn leven voor 6od betuigen: »ik heh het werk voleindigd, dat Gij mij te doen gegeven hebt, ik heb den menschen Uw naam geopenbaard i)/* Gij hoort het, jezus trad op, om menschen op te leiden tot het geloof in God, en ziedaar ook het eerste, door paulus in den tekst genoemd. — Maar dit niet alleen. God le kennen, den Eenige Waarachtige, is het eeuwige leven, en daaröm verklaart jezus: »ik beh de opstanding en het leven; wie in mij gelooft, zal leven, ai ware hlj ookjgestor- ven »).** Dit was het tweede, dat ook door paulus wordt genoemd. ghristus kwam op aarde, om de ho4)p der onsterfelljkheid te wekken. Enwathel laatste betreft, door paulus genoemd, nitdrukkelijk zegt JBzus »gekomen te zijn niet om de wet te ont- binden, maar om haar te vervullen, in het leven O Joh. XVII: 4, 6. ») Joh XI: 29. 172 le verwezenlijken ^); en de hoofdsom dier \vel is hem de liefde, wier hoogste Yoorwerp 6od is, en die zicb werkzaam betoont in liefde tot den broeder *). Is dit bel wezen van bet Cbristendom, ivanneer Vfi] acbt slaan op betgeen jbzus met woorden uitdruk- kelijk verklaard beeft, wij worden in die meening versterkt, wanneer wlj zien, boe jbzus de godsdienst, die bij predikie, in zijn persoon en leven aanscbouwelijk gemaakt beeft. De cbrisie- lijke godsdienst is de godsdienst van ghristds, die de waarbeid^ door bem geleerd, ook zelf was <) en in be- oefening bragt. Wekt bij de zijnen tot geloof in God op, bij zeif was van dat geloof de voleinder, die in zijn eigen voorbeeld bet geloof op bet volmaakt- ste beeft verwezenlijkt. Nooit, niet 6in enkel oogenblik des levens, was jezus zonder God. Waar bij des daags in de natuur Gods slem boort, en elke opgang der zon, elke bloem des velds, den Vader der gees- ten , den God der liefde , bem verkondigt , is de nacb- telljke eenzaambeid getuige van bet stil gebed des geloof s tot den Vader. Hoe zwaar beproefd, boe bit- ter ook gegriefd, zijn geloof boudt stand. Waar alles •) Matth. V: 17. ») Matth. XXII: 36—40. M Joh. XIV: 6. 175 hem verlaat, bij weet het, hij is niet alleen, want de Yader is met hem. Daar dreigt de wereld het werk door hem gesticht te vernietigeni De overste der wereld komt , maar jezus staat pai en onverwrikt ; en waar de boosheid op Golgotha straks uitroept: het is gedaan, zijne zaak is verloren I roept jezus uit : »het is volbragt!" omdat hij aan God geloofde. — Was het leven van jezus de voleindiging des ge- loofis» het was ook een leven der krachtigste h o op. De hemel, dien hij voor anderen ontsluit, is ook het voorwerp zijner hoop, en waar voor hem de wereld met hare heerlijkheid voorbijgaat, slaat hij het oog naar boven, naar het vaderlijke huis, ziet op de heerlijkheid, ' die hem is voorgesteld , en beveelt stervende met goed vertrouwen zijnen geest in Gods handen. — Yraagt gij eindelijknaardeliefde; waar schitterde zij in schooner licht , dan in hem , voor wien liefde leven was; die voortging te zegenen, ai was vloek en vervolging zij n loon ; die niet ophield te red- den , ai was er ook van tien melaatscben slechts iin , die vvederkeerde en dankbaar hem te voet viel ; wat zeg ik, die aan het kruis nog om vergeving bidden kon voor hen , die daar staan en hem bespotten en lag- chen in zijne smart P Toeh.I wilt gij welen , wat god s- dienst, wat christelijke godsdienst is, zij bestaat hierin : in God te gelooven , zooals jezus in God geloofd heeft; zoo vast te houden aan de hoop der 174 onsterfelijkheid , als jezus de eeawigbeid verbeid heeft ; zöö onze broeders lief te bebben, als de liefde het leven der ziele voor jbzus geweest is. Ziedaar de godsdienst, die jbzus voorschrijfl en in zichzelven beeft verwezenlijkt. Voor hem be- stond de godsdienst in het leven des geloofs, der hoop en der liefde. Die godsdienst tot de godsdienst der wereld te verheffen, ziedaar, wat hij, schei- dende van deze aarde, bedoelde met de belofte van den Geest. Waar zijn mond de woorden des levens niet ineer spreken, en ziJn voorbedd niet langer persoonlijk invloed zou oefenen onder het nienschelijk geslacht , belooft jkzus» dat de Geest die in hein was, het erfdeel der zijnen blijven zou, om, als een andere leidsman in zijne plaats, zijn woord en werk te vervangen. Vraagt gij, v^elke waarheid het is, waarin de gemeente door 's Hee- ren Geest geleid wordt: hoort wederom de taal der apostelen. Het is de Geest, zegt paulus, die het » Abba , God is Vader," uitroept in het binnenste hei- ligdom onzer harten ^) , de Geest derhalve , die het geloof in God wekt. Het is de Geest, die, in den Christen wonende, hem ten onderpand is zijner erfe- nis 2), door wien wij hehben de h o o p der regtvaar- ») Gal. IV: 0. ^) Eph. I: 14. 176 digheid i). Die Geest eindelijk is het, door vvien de wet der liefde niet op sieenen tafelen, maar met den vinger Gods op de tafelen des harten geschreven wordt ^). Waarloe nog meer bewijs voor de waarheid der apostolische uitspraak in dentekst? Ook de Geest der waarheid, door jezus als zijn plaatsbekleeder aan zijne gemeente beloofd, is de geest des geloofs, der hoop, der broeder- lijke liefde. Nog sprak ik niet van het kruis en den dood des Yerlossers toi behoudenis van zondaars. En toch , dezelfde apostel heeft ook verklaard: »ik heh niet voorgenomen iets onder u te weten , dan jezus ghris- Tus en dien gekruisigd '). Het is zoo, M. H.I Maar, ZOO nu eenmaal het geloof , de hoop en de liefde , door GHRisTus gepredikt en in hem verwezenlijkt , door de gemeenschap en de kracht van zijnen Geest ons inner- lijk bezit werden, denkenwlj dan:dieheerlijkevoor^ regten en zegeningen der eenig ware godsdienst heeft JEZUS, in spijt van de wereld en de magt der duis- ternis, ons verworven ten prijze van zijn bloed. Het kruis is de oorzaak onzer regtvaardiging. Door het kruis gelooven wij in God. Het kruis verbindt de aarde O Gal. V: 5. ») Ilebr. VIII: 10. ») 1 Cor. II: 2. 176 met deii Iiemel , de dood van christus is ons leven ; dus is hei kruis de grond van onze hoop. Aanhetkruis werd de daad volbragt der hoogste zelfverlooche- ning en zeifopofferende liefde. Door de kracht van het kruis leeren ook wij liefhebben, gelijk CHRISTUS ons heeft liefgehad. Denki weg de liefde des goeden herders, die voor de schapen der kudde zijn leven heeft gesteld, en er bestaat geen Ghris- tendom, geene christelijke kerk, en baiten christus leefden wij nog daarbeen, zonder hoop en zonder God in de wereld. Maar nu bij liever heeft willen sterven als een gevloekte aan een kruis, dan ons de schatten der ware godsdienst te ontbouden, nu danken wij dien Redder onzer zielen« vfiens bloed het zegel des verbonds werd, dat God met ons en onze kinderen gesloten heeft, opdat wij in Hemge- looven, op zijne genadc h open, en door zijne liefde gedrongen, den broeder zouden liefhebben. Enals dan de Christen in dat geloof leeft, in die hoop za- lig is, en door dc krachl dier liefde de wereld overvvint, dan zeggen wij: zijn bloed is onzevrede, door zijne striemen is ons genezing gevvorden. Het kruis, op Golgotha geplant, is de grond van ons geloof, het anker onzer hoop, de bron van onze liefde. B. en Z.! zou waarlijk de Chrislen nog meer he- 177 hoeven, ik zeg niet om voedsel le geven aan eene opgewondene verbeelding of aan de eischen van een hoogmoedig hart, maar, opdat zljn troost in leven en slerven vaslsla. ChrislenenI het is op uwe er- varing, dat ik mlj durf beroepen. Wat anders was het» dat uwe zielen vertroostte bij het smartelijk ge- voel uwer zonde^ dan het geloof in 6od, die ge- zegd heeft: »Ik heh geen lust in den dood des zon- daars^);" en met de vlekkelooze offerande zijns Zoons ook over uwe overtredingen verzoening heeft gedaan ? Of toen gij daar stond , in tranen wegsmeltend bij de lljksponde uwer dierbaren, wat heeft in die om- standigheden uwe tranen gedroogd, en u, met den dood in het gezigt, doen staande blijven ook in den bangsten nacht? Het was de hope der on- sterfelijkheid; want, sprak de Geest: zalig zljn de dooden die in den Heere sterven; zij rusten van hunnen arbeid en hunne werken volgen hen >}. En als gij dan die onchristelljke wereld om u heen ter prooi ziet aan twist en verdeeldheid , of u het onzalig huisgezin voor den geest brengt, waarin de kinderen in opstand tegen de ouders en deze met wrevel tegen hunne kinderen vervuld zljn, vaders en moedersl zoudt gij den Yader in de hemelen dan niet danken voor het onwaardeerbare geschenk O Ez. XXXIII: II. ») Openb. XIV: 13. 12 178 der christelijke liefde, die in het geluk des broe- ders haar geluk Yindt, en u reeds hier op aarde den schat des hemels doel genieten. Neen, wij be- klagen ons niet, dat er niet meer behoort toi den inhoud van ons zaligmakend geloof. Meer te eischen zou ondankbaarheid aan God zijn. Meer te willen weten, is wijs w]llen zijn boven hetgeen ons door God geopenbaard werd. Maar wij, ChristenenI die »bet eene noodige" begeeren, wij danken onzen ge- lrouwen Zaiigmaker, dat wij in bem den Vader kennen, die onze zonden ons vergeeft om Zijns naams wil ^), die ons door zljnen Heiligen Creest des eeuwigen levens verzekert, en door de liefde Hem te dienen van harte vsrillig en bereid maakt. B. en Z.I vsrat zoudt gij nog meer beboeven tot uwen troost in leven en in sterven? Dat is de hoofdzaak in het Christendom ^ niet s meer; maar ook niet s minder. Aan de onl- wikkeling hiervan moge het andere deel onzer rede gewijd zijn. Ik zal u daartoe opmerkzaam ma- ken op het verkeerde van elke rigling des ge- moeds^ vvaarbij het geloof van de hoop, of, omgekeerd, de hoop wordt afgescheiden van het geloof; O 1 Joh. II: 12. 179 Avaarbij de liefde aan het geloof, of het geloof wordt opgeofferd aan de liefde; of waarbij de hoop wordt gekoesterd ten koste van de liefde » of de liefde geprezen^ met voorbij- zien der christelljke hoop. Er zljn menschen^ M. H.l die alles voor waarheid erkennen wat God in zijn Woord geopenbaard heeft. Zij gelooven^ dat God uit loutere genade ons zijn eeniggeboren Zoon heeft geschonken tot wijs- heidy tot regtvaardigheid 9 tot heiligmaking en ver- lossing 1). Maar hoe welmeenend hun geloof zij ^ zoo huiveren zij nogtans om die troostvolle waarheid ook op zichzelven toe te passen. Zij worden uitgenoo- digd om aan het avondmaal des Heeren Gods schuld- vergevende liefde voor het berouwhebbend en boet- vaardig hart te gedenken, maar komen er niet, omdat zij twijfelen, of de hoop des Christens ook wel voor hen is weggelegd. Dit is e en geloof zonder hoop. Zoo moet het onder ons niet zijn. Het geloof is immers een vaste grond der dingen die men hoopt ^), en wie gelooft^ dat God gespro- ken heeft: Ik heh geen lust in den dood des zon- daars, die moet ook voor zichzelven de zaligheid hop en 9 waarop ons het uitzigt door ghristus werd ») 1 Cor. 1: 30. ») Hebr. XI: 1. 180 geopend. Het christelijk geloof mag niet gescheiden worden van de christelijke hoop. Hier spreekt het ge- loof: »wij weten, dat wij zijn overgegaan uit den dood in het leven i)/' »wij weien,dathij geopen- baard is ora onze zonden weg ienemen*);" wij ive- ten, dat 9 als het aardsche huis dezes taberna- kels wordt verbroken, wij een gebouw bij 6od hebben, niet met handen gemaakt^ maar eeuwig in de hemelen >). Hoe velen ^ achi die dit alles be- lijden, en verklaren aan Gods Woord te gelooven, ziJn nog verre van deze allerdierbaarste en za- ligmakende wetenschap des geloofs. Hoe velen, die wel uit de Schriflen geleerd hebben vsrat tot het geloof behoort^ maar door dat geloof nog niet zijn wedergeboren tot die levende hoop ♦), die daar uitroept: zou God^ die zijnen eigen Zoon niet gespaard heeft, ons met hem niet alle dingen schenken »)? — Ongelukkig, wie zoo het geloof meent te bezitten, maar de hoop mist. Dan komt de nacht des onspoeds, en men roept uit: er is geen Vader in den hemel. Dan knaagt het gewe- ten, en de vvranhoop zegt: my ne schuld is groo- 1 Joh. III: 14. ») 1 Joh. III: 5. ') 2 Cor. V: 1. *) 1 Petr. I: 3. •) Rora. VIII: 32. 181 ter dan dat zy vei^ven vrorde! Dan komi de uachl des doods, maar er staat aan onze sponde gecn engel der vertroosting. — GhristenenI neen« loo mag, ZOO moet het onder ons niet zijn. Het ware christelijke geloof is een geloof» dat de ziel des Christens vertroost en zalig maakt in hope >). Er zijn anderen^ die omtrent hunne eeuwige zaligheid zeer gerust zijn. Zij zijn getrouw in het Tolbrengen hunner pligten. Zij meenen zelfs, oneindig meer te hebben gedaan dan zij moesten. Wat zou er zoo aan hunne zaligheid nog ontbre- kenf De hoop des hemels lacht hun toe, en zij zien de kroon der regtvaardigheid reeds blinkcn in de hand des reglers. Zoo wiegt racn zichzelven in slaap en bouwt de hoop der heerlijkheid op eigeno geregtigheid^ in plaats van die te bouwen op het geloof in 6od, wiens onverdiende genade in het kruis van ghristus aan zondaars werd verhcerlykt. Dat is eene hoop, die op een zandgrond on niet op den rotssteen des geloofs gebouwd is. Of hoe? Zal onze deugd het ankeronzer hoop zijn!' Waar zijt gij, die, hoe ver ook gevordcrd op den weg der godzaligheid , niet dagelljks van menig miv- zuim uzelven moet beschuldigen? Wic leit %e, di(* >) Rom. VIII: 24. 182 uienigte van afdwaliiigen en zonden, ai dJeooheilige gedachten, die oprljzen in ons arglistig hait? Wat zal die schuld bedekken voor het oog des Hefli- gen, wat vrede schenken aan het beschuldigend ge- weten? Onze werken? maar die steeds onTolkomes zijn en met zonde bevlekt blijven? De tranen des berouws? maar die het gedane niet kannen onge- daan maken? NeenI het is God alleen, die mst kan geven aan het hart, God, die in den Zmm zijns welbehagens de scheidsmuur heeft verbroken, welke de zonde tusschen ons en Hem had opge- rigt. Ziedaar het geloof, waarop de Christen zijne hoop bouwt; cen geloof, dat uitroept met d^i tidle- naar: »o GodI zijt mij zondaar genadig i)/' en, blj het gcvoel van schuld en onvermogen , met paulus spreekt: ik dankc God door jkzus ghristus onzen Heer 2). Al- leen op dat gcloof moet onze hope rusten, en ieder gocd \verk, door ons verrigt, wel verre van ons het ple^tanker onzer hoop te wezen, wordt ons integen- decl, als vrucht en kenmerk des geloofs, het onder- pand van Gods wcgc, dat onze roeping en verkiezing vaststaat. Dat is oene hoop, die niet beschaamt, eene hoop, waarin de Christen roemt, omdat hy in God geloofd heeft. ») Luc. XVIII: 13, •^ Rom. VII: 2.%. 183 Ik ga over om u het ouverbreekbaar verband aan te wijzen tasschen het geloof en de liefde. Er bestaat een geloof ^ dat tot den broeder zegt, die om bulp smeekt: ga heen in vrede, word warm en ver- zadigd ^)l Dat is een geloof zonder liefde, waarvan een apostel getuigt, dat het een dood ge- loof is 2). Uw naam hoort gij hier noemen, aan- zi^lljken naar de wereld, die in de vermeende zui- verheid van uw kerkelljk geloof voor het geweten rust zoekt, en die, terwijl gij schatten op schatten sta- pelt, misschien ten koste van het zweet en de tranen der armen, u verheugt in eene leer, waarin niet op de werken der liefde, maar op het geloof de zaligheid ge- bouwd wordt. Alsof dan het christelijk geloof niet vverkzaam ware door de liefde ^); alsof niet de liefde het eenige kenmerk vsrare, dat ons geloof opregt isl Er zijn nog anderen, die wanen, het geloof te bezitten. Het zijn, die ai spoedig ontdekken, of en in hoever de belijdenis van anderen den toets kan doorstaan van het in hmme oogen alleen ware, zaligmakende geloof. Maar terwijl zlj zich- zelven opvverpen als regters over het geloof der broederen, vergeten zij het groote woord van den- zelfden apostel: »ai wist ik alle de verborgenheden , ») Jae. II: 16. ») Jae. II: 26. =») Gal. V: 6. 184 ai had ik een geloof, dat bergen kon verzetten, en ik had de lie f de niet^ ik ware slechts een klin- kend metaal en eene luidende schelle i)." Toeh.! eens komi de dag der rekenschap. Dan vraagt de regter: hebt gij naakten gekleed, hongerigen gespljzigd, kran- ken bezocht 2) f Dan verschijnt daar ook die regtzin- nige in eigen oogen, en geeft ten antwoord: neen, Heere, werken der liefde heh ik niet verrigt, maar ik heh geijverd voor de zaak des geloofs en van Uwe gemeenschap uitgesloten^ die van de zuiverheid der leer waren afgeweken. Toeh.I het wederant- woord van den regter zal wezen: »ai hadt gij ook in roijnen naam geprofeteerd^ gawegvan mijyOmensch zonder liefde, ik heh u nooit gekend ^)V \»y Is het ongeoorloofd , de liefde te scheiden van het geloof, ook het geloof mag, oragekeerd, nimmer opgeofferd worden aan de liefde. Ik heh mijn naaste lief, zeggen sommigen, ik geef ieder wat hem toekomt, ik ben goedharlig, dienstvaardig, vriendelijk en voorkomend jegens elk, die mijne hulp mogt be- hoeven. Wat zou het er voorts op aankomen^ wat ik ai of niet geloof P Die dwazen! Alsof het voor de regte beoefening der liefde onverschillig zijn kan, ') 1 Cor. XIII; 1. M Matth. XXV: 34—46. ») Matth. VII: 22, 23. 185 wat roen van God gelooft. Ware hei zoo^ waarom heeft dan de Heiden zijneii broeder niet even lief als de Cbristen? Vanwaar dan dat de wereld vöör GHRisTus nooit is opgeklommen tot het denkbeeld^ om in elken natuurgenoot, ook in den slaaf^ de mensch- heid te eerbiedigen ? Ik weet geene andere opiossing, dan deze: omdat zij den Vader in de bemelen niet kende, die ons het eerst lief gehad en zljne heilige liefde in de zending van zijnen Zoon geopenbaard heeft. Slechts het geloof in zulk een God kan ons bewe- gen cm, in navolging van Hem^ ook onzen vijand lief te hebben en te zegenen die ons vloeken. Of wie^ die nooit geleerd heeft, inootmoed zljne knieön te buigen Toor God met de bede: »vergeef ons onze schulden/' zal er immer toe komen, om ook den broeder, die zich tegen hem vergrijpt, vergiffenis te schenken? Neen, neen, zoolang dat booze, eigenlie- vende, baatzuchtige hart niet door het geloof in den God des Evangelies is wedergeboren en toegerust met dien hoogeren zin, die ons ook in den broeder het beeld en den medeärfgenaam van God doet eeren en beminnen, zoolang zal het woord liefde niet meer zljn dan eene klank. Het kost vsrat, M. H.I om de booze begeerten van dat zelfzuchtig hart te bestrijden. Waar- lijk, vsranneer men in alle standen der maatschappij , van de hoogste tot de laagtste, dat streven gadeslaat naar grootheid en geluk, dien nagver, die onder- 186 kruiping der welvaart van anderen^ die list en geveinsdheid, waarniede men in de wereld elkan- d^ mideidt; dan zal men niet meer droomen van eene liefde» die bulten het gdioof op den bodem van het menschelijk hart zou wortelen. Wel hem, die door het geloof in den 6od der lie£de die booze neiging overwint; ja, M. H.I overwiat door het geloof; want Schrift en ervaring 2^gen ons: liefde zonder geloof is eene hersenschim, een hoom zonder worteU een gewrocht zonder oor- zaak, eene vsraterbel, die wij straks in damp zien verdvvijnen. Zljn wy daarvan overtuigd, zien wij dan ookverder toe, van ook de hoop nimmer af te scheiden van de liefde. Er zijn roenschen, die, als waren zij dlliin de uitverkorene kinderen van 6od, den hemel hopen voor zichzelven , maar tevens goed kunneo vinden oni dien voor anderen te sluiten. Dat is eene hoop zonder liefde. AchI dat wij het zeggen moeten, maar er zijn er helaasi ook nog in onzen tijd, in vvier schatting het bezit van Gods liefde geene eer, de zaligheid des hemels geen genot meer zoude wezen, vvanneer zij voor alien zonder onderscheid toogankeiyk gesteld werd. jezus dacht zoo niet. Zelfs voor een judas hield hij niet op met tot het laatst toe te biddcn en te hopen; en hei was hem zalig om de ecuwige para- 187 dijsvreugd zdfs met een moordenaar te deelen. Zoo verbond ghristus de hoop met de liefde; en toen hy zijDen geest beval in de handen des Vaders» stierf hlj met de bewustheid, dien hemel geopend te hebben voor eene schare, die niemand telien zou. GhristenenI ziedaar ons voorbeeld. Eene boop, ge- heiligd door de liefde ^ dat is de hoop, die niet beschaamd maakt. Ik ben genaderd tot het laatste gedeelte van onze christelijke beschouwing, waarbij ik u zou wijzen op het onverbreekbaar verband tusschen de liefde en de hoop. — Er zijn zedemeesters geweest, en ze zijn er nog, die het Ghristcndom mis- prijzen, omdat het de beoefening der liefde aandringt door het vooruitzigt des hemels; zij willen geene lear van gelnkzaligheid , zooals zij het Ghristendom genoemd hebben; zij willen eene zuivereliefde^eene liefde zonder hoop. Men moet, zoo spreekt men, de deugd beminnen om haarzelve, de liefde beoefenen, ook bijaldienerniets te hopen ware; zelfs dan nog, wan- neer het de wil van 6od zijn kon , om ons voor eeuwig ongelnkkig te maken. Dat is eene schoone leer, M. H.I goed misschien voor hoogere vsrezens^ maar althans niet berekend naar onze menschelijke kracht. Ook wij zeggen: geene deugd om belooning. Ook het Chris- tendom is geene bloote leer van geluk. De Chris- 188 ten beiiiint den broeder niet, om er den hemel mede te verdienen. Verre van daarl Dat zou in strijd zijn met den aard der liefde, in strijd met eene leer, waarbij alle loonzucht in de beoefening der deugd met nadruk wordt bestreden. Maar ai verrigten wij als ware Christenen geene werken van liefde, om ons eene plaats in den bemel te verzekeren, toch is het ons zalig, lief te hebben met het oog op dat vaderland, waar de liefde eeu- virig bloeity en de betrekking zal kannen worden voortgezet^ die onze harten op aarde heefl ver- bonden. Dit is de kroon der liefde, dät hare kracht en zaligheid, vvezens te beminnen, die met ons voor de onsterfelijkheid bestemd zijn. 6iJ v\reet het^ de liefde moet alles kunnen opofferen, zlj moet ook kunnen sterven, zooals jezus, voor het gelok des broeders. Dat gebod had hij van den Vader ontvan- gen 1). Datzelfde gebod wordt ons verkondigd in het binnenste heiligdom des harten. Maar zoo er nu geene hoop is, indien het niet waar is, dat hij, die zijne ziela haat, haar behoudt 2) , indien opoffering des zinnelijkcn levens geene ontvvrikkeling is van 'smen- schen hoogere geestelijke leven, dan wordt dat sterven zelfmoord, en de liefde, op haar hoogste standpmit, het grootste aller raadsels in Gods zedelijke schepping. O Joh. X: 18. ») Joh. XII: 25. 189 Neen, er bestaat, er kan geen liefde bestaan zonder hoop. Rceds het bestaan der liefde bewijst: er is een hemel, er is een leven , dat nimmer wordt vemie- tigd. PAULUS wisl ook wal liefde was, en wie zal looche- nen^ dat hij liefhad uit het reiuste begiusel. En toch verklaart hij , dat^ zoo wij alleen in dit leven op ghris- Tus mogten hopen, het dan de hoogste wijsheid zou wezen met de dienaars der wereld te zeggen: komt laat ons eten en drinken , want morgen sterven wij i). Maar^ wat spreek ik van paulus? Van ghristus staat er geschreven, dat hij, om de heerlijkheid hem voor- gesteld^ het kruis verdroeg en de schande verachtte 2). Nog eens dan^ Gel. laat ons niet scheiden vsrat God heeft zaniengevoegd. Geloof, hoop en liefde ^ o heer- lijk geschenk van den Yader der geesteni Dank zlj den verheerlijkten cHRistus, die ons in het bezit gesteld heeft dier onuitsprekelijke gave ! — B. en Z., wie is er onder ons^ die nog zou vsrillen tv^isten over ondenverpen van ondergeschikt belang, als hing er de zaligheid onzer zielen aan? Waar is de kleingeestige, die nog langer zou willen bou- v^en op een zandgrond, en niet op dat eenig, eeuv^ig fundament, hetv^elk is jbzus ghristus? Ziet, dat is onze schat. Däär moet ook ons hart zijn. Heilige schat des Christendoms! ghristus werd ons ») 1 Cor. XV: 32. «) Hebr. XII: 2. 190 tot regtvaardigheid, en wij gelooven in 6od, den Vader in de hemelen. ghristus werd ons tot heiligmaking, en de liefde wordt verheven tot het beginsel der deugd. ghristus werd ons tot verlos- sing, en onze dood wordt de geboorte tot een nieuw, een hooger en onsterfelljk leven, waarop de Ghristen boopt. Dat zij ons dan de hoofdzaak. Dat is de godsdienst, die jezus gepredikt, in zicbzelven ver- wezenlijkt, met zijn bloed bezegeld en door zijn Geest geplant beeft in den boezem der cbristelijke gemeente. Zij die godsdienst ons licbt, onze kracbt, onze troost in leven en sterven! Wat dan ook op aarde verandere of voorbijga^ wat oude leerlingen in kerk en staat door nieuwe en betere vervangen worden, die kroon zai nieroand rooven; wantgeloof boop en liefde blijven, deze drie. Niets meer, maar ook niets minder. ambn. VIII. DE GROND VAN HET GELOOF. %A«vv\Ar\/vw LEERREDE OVER MATTHEUS XVI: 13—17. i ■'%■ MATTHEUS XVI: 13—17. Als nu JEZUS gekomen wa$ in de deelen van Caesarea Philippi, vraagde hij zijnen discipelen zeggende: wie, zeggen de menschen, dat ik, de Zoon des menschen, ben? En zij zeiden: sommigen: johannes de Dooper; en anderen: elias; e» anderen: jeremia, of eön van de profeten, Hij zeide iot hen: maar gij, wie, zegt gij, dat ik henf En SIMON PETRUS antwoordende zeide: Gij zijt de CHRISTUS9 de Zoon des levenden Gods. En JEZUS antvuoordende zeide tot hem: zalig zijt gij, SIMON bar-jonaI voant vleesch en bloed heeft u dat niet geopenbaard, maar mijn Vader, die in de hemelen is. Niei Ien onregtc heeft de apostel paulus onze heilige godsdiensi rael den naam van redolijk 13 194 besleiiipeld i). Hei Christendom is toch een licht op den kandelaar, dat voor alien schijnt >); eene stad op een berg, die door elk gezien wordt 5), en, wel verre van het naauwkeurigst onderzoek te schromen, prijst het, zijner godde- lijke \vaarde en waarheid zich bewust, zijne be- lijders, ais zij in staat zijn rekenschap af te leggen van het geloof en de hoop die in hen zijn «). Het is daarom eene gewigtige vraag, die wij onszelven gedurig moeten voorhouden, of wij rekenschap ge- ven kannen van den grond, waarop ons geloof en onze hope rusten. Er zai wel niemand in deze verga- dering zijn, die op de vraag des Heeren: »tuie, '^9^ giji da^ it^ benf" niet met pbtrus zal antwoor- den: »^i; zijt de ghristus, de Zoon des levenden Gods" Doch vroeg de Heer nu eens verder, wdärom wij dat gelooven, ik vrees, dat velen onzer het anlwoord schuidig zouden blijven. Yraagt aan een groot deel der Ghristenheid , op welken grond haar geloof rust, en gij verkrijgt tot anlwoord: wij ge- looven, ömdat de kerk het voorschrijft. Geen beter anlwoord geeft raenig Prolestant, die, alsof de chris- telijke kerk een vennootschapvvare, op zijne formulie- Rom. XII: 1. >) Malth. V: 15, 16. ») Matth. V 14. O 1 Petr. m 15. 195 ren en belijdenisschriften zich beroept als op een on- veranderlijk kerkelijk verdrag. Gij zijt afkeerig van zulk een gelooven op menschelijk gezag, en wijst ons daarom op de Schrift, als den grond van uw geloof. Maar hebt gij hierbij wel bedacht, dat de Christen ook van zijn geloof aan den bijbelrekenschap moet kannen geven, zal ook deze overtuiging mede geen onredelijk geloof zijn? Gij zoekt naar dien ge- loofsgrondy maar houdt u vast aan zeker duister en onbestemd gevoel, of verwacht de bezegeling uws geloofs van onmiddellijke ingeving. Maar wie geeft u regt, mijn broeder! om, virat gij zegt te gevoelen, te houden voor de stem der waarheid, ja voor eene stemme Gods? Neen, zegt een ander: ik geloof, om* dat ik door een naauvvkeurig onderzoek naar den oor- sprong der H. Schrift van hare echtheid over- tuigd ben en door raiddel van grondige taalkennis den bijbel lees in het oorspronkelljk. Maar, zaldan, vraag ik, de kracbt en de innigheid van het gods* dienstig geloof van onze geleerdheid moeten af- hangenf Zal hij de boven alien bevoorregte Chris- ten zijn, die Grieksch en Hebreeuvirsch geleerd heeft en in staat is de getuigenissen van oude kerkelljke schrijvers te vaikken en te wegenf Arme schare van ongeleerden! die u zoo buiten de ge- legenheid gesteld ziet, om uzelven op voldoende gronden rekenschap van uw geloof te geven, en 196 het niel verder breDgen kunt, dan u, gelijk de Roomschgezinde op het gezag der kerk, zoo op de uitspraken eener wetenschap te beroepen, die gij niet beoordeelen kunt, en wier beoefenaars niet zel- den elkander het bezit der waarheid betwistenl Kan het ons bevreemden^ M. H.I waar hetzooinet veler overtuiging gesteld is , dat er luide klagten wor- den aangeheven over het gemis van innerlijk leven en vastheid van geloof? Ik vraag met nadruk: vanvvaar hier zooveel onverschiiligheid, twijfel- zuchl^ en ongeloof aan hetgeen ons boven alles dier- baar en heilig moet wezen; en däär die afgo- derij, die gedreven wordt met menschelijke be- grippen, die geest van uitsluiting, dat twisten over uitdrukkingen en vormen, waarbij men de waarheid in de belijdenis ook van andersdenkenden voorbijziet? Dat alles hangt zamen met den ver- keerden grondslag, waarop het geloof van zoo velen gebouwd is. Wlj zien ons hij dc behandeling van onzcn tckst verplaatst in de omstrekcn van Caesarea Phiiippi» eene stad, gelegen in het Noorden van het Heilige Land en behoorende tot het rijksgcbied van den viervorst philippus, van wien zij harcn naain drocg. 't Was het laatste jaar van 'sHcercn omwandcling op aarde. De gedachte aan zijn nadercnd Iijdcn en sterven en aan het groote offcr, dat hij zuu bren- gen voor het behoud der menscbbcid, vcrvult hem, en hij verkiest die minder bekcnde strokcn, waar hij anders niet gewoon vv^as zich op le hoiulcn,oin, 198 afgezonderd van het gevoel der wereld, zijne discipe- len voor te bereiden op den zwareii kamp, die meer en meer naderde. Vooraf wil hij zich echter van bunne liefde en hun geloof verzekeren. Weten moest hij, of zij hem hielden voor den beloofden Christus, opdat het blijken mogt, of zij de zware proef, die hen wachtte, kloekmoedig zouden doorstaan. Om dat doel te bereiken» brengt jbzus het gesprek op de verschiliende gevoelens, die ten zijnen aanzien onder het volk bestonden. » Wte, zeggen de menschen, vraagt hij /' dat de Zoon des menschen is, of nog eenvoudiger en vvelligt juister, volgens margos: »wie, xeggen de menschen, dat ik ben ^)V^ Die vraag kon voor de aposteien niets bevreemdends hebben. 't Moest hun natuurlijk toeschijnen^ dat jezus de heerschende gedachten en gevoelens over hem, die, uit den aard der zaak, niet regtstreeks tot zijne ooren kwamen, verlangde te vememen uit den mond zijner discipe- len, die in de gelegenheid waren, om de openbare meening te hooren. Intusschen kan het niet twij- felachtig wezen, of het doel van 'sHeeren vraag was niet ZOO zeer, om voor zichzelven uit te vorschen wat men onder het volk van hem dacht , als wel, om langs dien weg aanleiding aan zijne discipelen te geved, ook hunne eigene overtuiging uit te spreken. Op zijne •) Marc. VIII: 27. 199 vraag, wat de menschen van hem dachten, gaven de joDgeren ten antwoord, wat hun zoo ai J>ij hun dagdijkschen omgang lOnder het volk ter ooren was gekomen. Sommigen, zeiden zij, houden u voor iOHAfCNES den Dooper, van wien men gelooft» dal hij uit het graf is opgestaan; anderen zeggen, dat gij euas zgty tenvijl nog anderen u houden voor jeremia of een der andere profelen van den ouden dag. Tot regt verstand van dit antwoord wete men , dat het Joodsche bijgeloof, in jezds tijd, misschien wel door misverstand van een gezegde hij maleacki Toorkomende i), tegen den tijd van den Messias ook de wederkom8t venvachtte van elias, jeremia en andere profcten. Hiervan was het natuuriljka gevolg, dat men in elke buitengewone persooniyk- heidy die op godsdienstig of zedelijk gebied optrad, een ' dier groote mannen van den voortyd meende weÄr te zien. Was dit vroeger het geval gewee8t met JOHANNES den Dooper, vv^ien een gezantsehap van het Sanhedrin de plegtige vraag gedaan had, of hij BUAS, of wel de profeet vvras » dien Israel ver- wachtte 2}, dan kän het ons niet venvonderen, dat ook ten aanzien van jbzus^ v^iens leer en daden veel dieper indruk maakten dan de verschijning van den boetgezant, soortgelijke vermoedens onder het volk verspreid waren. «) Mal. IV: 5. O Joh. I: 19—21. 200 Zoo vernam dan de Ueer uit den mond zyner leerlingen, voor wien hij bij de menigte door- ging; en met plegtigen ernst rigt hij nu vervolgens toi hen de vraag: i^maar gij, wie, zegt gij, dat ik benf" Naauwelijks hoort petrus hei, of de voortva- rende, vurige discipel aDtwoordt ferstond, als uit naam van alien: gij zijt de ghristus, de Zoon dss leven- den Gods! Om dit antwoord goed te verstaan, wachte men zich van in de woorden van petrus meer te leg- gen, dan zij, volgenseenejuiste, geschiedkundigever- klaring, in zijnen mond aanduidcn. »DeChristus" beteekent de gezalfde konin g, hetzelfde, wat de Israelict onder den naam Messias verstond. Dacht hierblj eene onkundige en zinnelijk gestemde menigte, door miskenning van den geest der profe- tische voorzegging, aan een aardschen vorst, de meer onlwikkelden en befergezinden vervvachtlen een ver- losser, die de vertroosting van Israel zou wezen >), en een licht voor alien, die nedcrzaten in duisternis en schaduwe des doods *). Met iin woord, wan- neer de Israälict zich den Chrislus voorstelde, dan dacht hij aan dien persoon, die het geluk der natie verzckeren en daarom hare hoogste godsdien* stige en zedelijke behoeften volkomen zou bevredi- gen. Zoo noemt hier ook petrus zijnen meester ') Luc. II: 25. ») Luc II: 32. I, 77-79. 201 den Christus, om uit te drukken, dal in heru de hoogste en heiligste verwaehtingen van het voorge- slacht volkomen verwezenlijkt waren. Yerbindt de discipel hier verder met den naam Christus den titel van Zoon des levenden Gods, dan denkt hij aan geene bovennatuurkundige bespiegelingen over den persoon van jezus, maar spreekt den diepen indruky dien 'sHeeren goddelijke grootheid op zijne ziel gemaakt had, met een eernaam uit, die aan den toekomstigen Messias algemeen werd toegekend, om aan te duiden, dat hij, in onderseheiding van alle edelen en grooten, die, naar het spraakgebruik der Heilige Schriflen, zonen Gods genoerad vv^aren i), de Zoon des Allerhoogsten blj uitnemend- heid was. Het antwoord van petrus komt dus hier- op ne6r: gij zijt het, in i^ien de godsdienstige ver- v^achting der vaderen vervuld is, glj zijt het, die, verheven boven mozes, elias en ai de profeten, geko- men zijt, om de godsdienstige en zedelijke behoeflen van ons hart volkomen te bevredigen. 