VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
raagt men, in hoe verre zich de regten der ọppermagt „SS 5 uits s96 G. NOODT uittrekken, ik kan deze vraag zeer gemaklyk met één woord beantwoorden; vermits dit, uit het geen ik tot hiertoe gezegd heb, zal moeten volgen. - De Vorst namelyk , of de oppermagtige Magiftraat „ of welke andere benaaming men denzelven ook gelieve te geven, heeft over zyne onderdanen, en over het geen verder tot henbehoort, geene andere magt gekregen, dan voor zoo verre het be- me der maatfchappy zulks vordert; dat is te zeggen, zoo veel magt als nodig is, om ieder burger vry en veilig te doen leeven: maar zoo dra hy deze paalen overfchreedt „en een kwaad gebruik maakt van de algemeene en byzondere magt, die hy in handen heeft, dan verzaakt hy zya karak- ter, en handelt geenszins, zoo als het een Vorst of Ope- righeid betaamt.” | Veelligt zou iemand denken, dat onderfcheiden bedin= gen hieromtrent eene groote verandering kunnen maaken , an de Hoogleeraar doet zien, dat zulks geen verandering maakt in °t weezenlyke regt der Oppermagt , blyvende al toos het gemeene welzyn de opperfte Wet; zo dat hert, ten dien einde, niet noodig zy, dat het Volk de opperfte magt aan den Vorst, onder eene bedingende-volmact , heb» be over gedraagen; noch het 'er op aankome, of de Vorst zigzelven, op eene plegtige wyze, verbonden hebbe of niet, om zekere wetten te volgen. Ja, men heeft hier, zynes oordeels , nog een flap verder te gaan, en te bewee- ren, dat een Volk, het welk zig aan de heheerfching van een Vorst op genade overgeeft, nog niet geagt mag wor- den, hem daarom eene onbepaalde magt op te draagen; gemerkt zodanig eene overdragt met de wet der Natuure zou ftryden. Brengt men hier tegen in, dat elk byzonder lid der maatfchappye zyne vryheid kan verkoopen , en wil men bier uit afleidèn, dat het een geheel volk ‘insgelyks vry ftaa, om dit te doen; zo toont onze Re eerde , dat dit, alles toegeftaan zynde, niets zou afdoen, tegen het geen hy beweert; vooral niet, daar het zeker is, dat hy, zelfs een byzonder Perfoon als- Slaaf befchouwd, die zyne Vryheid verkoopt , zynen Meester volftrekt geene on- bepaalde Hr geeft, om met hem naar zyne loutere eigen- zinnigheid of willekeur te handelen. : De Redenaar hier. mede zyn Stuk voldongen hebbende, zo ver het Natuurlyke Regt aangaat, ftond nu te eindigen, daar toch het Burgerlyke Regt tot dit onderwerp niet be- boort; dan aangezien ’er gevonden worden, die meenen dat de zogenaamde Kominglyke Wet des Rameinfchen Polks hun OVER HET REGT DER OPPERSTE MACT. 597 hun een vasten grond verleent, om ftaande te houden, dat een Vorst, die geen byzonder bepaalend beding aangegaan heeft, geheel en al boven het bereik der Wetten verheven is, zo kan hy niet wel afzyn, van zig hierover nog nader uit te laaten, Na vooraf aaugemerkt te hebben, dat, al waren de Romeinfche Keizers waarlyk boven de Wetten verheven geweest, zulks egter daarom , by gevolgtrekking , geenzins op alle Vorften zou kunnen toegepast worden. zo toont hy ia °t breede aan, hoe verkeerdiyk men den Roomfchen Keizeren eene onbepaalde magt toeeigent , om, alles naar loutere eigenzinnigheid te mogen doen; als zyn= de hun nimmer zodanig eene magt verleend. Hy erkent gereedlyk dat ’er Keizers geweest zyn, die zig gedraagen hebben, als waren. ze boven de. Wetten verheven ;’doch dit gefchiedde, zegt hy, niet uit hoofde.van eenig regt, in gevolge dier beweerde Koninglyke Wet,.maar aleen door misbruik van huu gezag: weshalveronk de Raad en %t Volk zig goregrigd: oondeslde , om aan:zulke Monfters tegenftand te bieden, wanneer Whun mogelyk ware, als uit etlyke voorbeelden blykbaar is. ==, Deeze voor= beelden, (vervolgt hy daarom,) verledhen een klaar ber wys, dat het Volk niet dan met tegenzin aan zulke Vor- ften gehoorzaamde; en dat, zoo dra het zelve middel vond om zich over hunne mishandelingen te wreeken, het ook dan onbewinpeld ‘hun regt en hunnen wil deed gel den; want, terwyl men niet altoos in ftaat was, om de Keizers, die zich eene verbaazende magt hadden verwor- ven, tot reden te brengen, eischte de voorzichtighefd., dat, zoo lang men zich tegen hunne mishandelingen met een. gewenscht gevolg kon verzetten, men dezelven als an geduldig verdroeg, Op dezelfde wyze verdraagt men regen, koude en andere foortgelyke ongemakken, wan- neer. men geen middel by de hand heeft, om ‘er zich tes gen te dekken. „ Gy zult, zoo ik meen, genoegzaam overtuigd zyn, „, dat de Oppermagtige Overbeid, of welke andere be- s, haaming men derzelver gelieve te geven , geenszins van „ den Hemel gezonden, maar met algemeene toeftemming „ der Burgeren is aangefteld, — Gy zult duidelyk genoeg „, gezien hebben, dat ieder, Vorst of Regeerer, indien hy ys zich overeenkomftig zyne waardigheid en aanftelling ge- 3, dragen wil, erkennen moet, dat hy wel deugdelyk aza 5, de wetten onderworpen is, en dat hy zich nimmer moet z, verbeelden, boven alle wetten verheven te wezen: —- 3, dat-hy zyne magt niet moet afmeten:naar zyne eigenzin= >, nigheid, maar naar het welzyn der maatfchappy: — 4, dat, zoo hy dezelve op eene andere wyze gebruikt, hy dan ook niet als Vorst-of Overheid , maar als Jwiagland, q; te werk gaats ——en eindelyk „dat hy by zoodanige han- „ delwyze, uit kracht van Goddelyk en menfchelyk regt, a door zyne onderhoorigen' kan én mag beteugeld of ge- c, ftrafc wordem ™ | „Het Oppergebied der Regeerders en des Volks beoordeeld en . bepaald, door Mr. WILHEM SCHORER, Te Middelburg, . by, P. Gillisfen en Zoon, 1784. In gr. octavo, 46 _ bladz. behalven nog 17 bladz. Bylagen, Het onderwerp , ‘hier op den tytel uitgedrukt , word: in dit Stukje flegts oppervlakkig behandeld, en grootvks door ’t gezag van voornaame Schryvers aangedrongen. Ook dient het deswegens bygebragte, zo als °t ons, op het doorbladeren van dit Gefchrift, toefchynt , voornaam- lyk tot een grondflag ter billykinge van-het gedrag van dea Heer en Mr. ‘Schorer, welke hier aan hegt zvne over. eenige abuifen- in het beftier der Generalsteit; waar- toe bhy op de gelegde gronden geregtigd is. . Wat des Schryvers denkbeelden, over ket oppergebiei der Regeerders en:des Volks, betreft, ze zyn na gepoeg eenftemmig met die van den beroemden Regtsgeleerden Noodt, in zyne zo evergemelde Redenvoering over ket Regt der opperfle Magt; van welke hy ook, reeds by dea aanvang ; gewag maakt, als het Stuk waarin dit oncer- Gan werp x W. SCHORER; OVER HET OPPERGEBIED. € 599“ werp bondiger dan elders beredeneerd wordt. Het geen ‘hy beoogt komt, gelyk hy het zelf zamentrekt, hier op uit. ,ẹ Dat de Regeeringen zyn om het volk; dat die » in fommige zeer zwaarte gevallen rekenfchap moeten ger s ven van haar doen en laten, dewyl zy voor lastaanne- mers moeten gehouden; dog dat hieromtrent met de uiterfte omzigtigheid moet worden te werk gegaan. Als- mede dat het in een gemeenebest zeer gevaarlyk is, wanneer een Minister, hy mag dan zelfs zoo kundig zyn, als men hem ook wenfche, in aanzien en magt a te hoog fteigere.” Het hieromtrent geftelde past hy vervolgens toe op byzondere om{landigheden in de Ge. neraliteit, welke toepasting het voornaamfte oogmerk van dit Gefchrift fchynt te weezen, | „, Ík las, zegt hy, onlangs, met de uiterfte verontwaare diging, in zeker tydíchrift, dat de Roomschigezinden in de Generaliteit, door een ongehoorde en alleszins ftrafe Bare fchraapzugt der Schouten of Drosten, op °t onge- hoordfte gevild worden: zoude men wel kunnen gelooven, dat zulk een verfoeilyk addergebroetfel in ons gemeence best huisvestte? Ik verbeugde my, dat ’er iemand was, die het ongelukkig lot dier ingezetenen onder het gemeen bragt, of liever aan de wettige Souverainen van dat land ter verbetering aanprees: dan ik dagt te gelyk, het zyn niet alleen de Roomschgezinden, die in dat quartier hard behandeld worden, maar ook andere ingefetenen dezer re- publiek, aldaar goederen bezittende , hebben al wede groo« te reden van klagten: door dat, het zy met de diepfte eerbied gezegd, Hun Hoog. Mog. te zeer het oor leenen aan Ministers (Confiliarië Principis) die wel buiten ma- lice, en ook allerzekerst buiten eenig eigenbelang, maar voornamelyk ook ùit geene genoegfame terriroriale kennis, of dat zy al mede worden misleid door hunne advifeurs, en dus ook buiten ftaat gefteld worden Hun Hoog. Mog. als Confiliarti behoorlyk te kunnen advifeeren. Dit even- wel doende is dat quartier in die gelukkige fituatie niet als wel behoorde,” De Heer sa H Schorer bes wyst dit door eenige voorbeelden, betrekkelyk tot het ftuk van bedyking, en de belasting der Landen, met de daaruit ontftaane verfchillen, en beflisfingen ten nadecle der Ingezetenen: welke voorbeelden hy in ’t bicede onts vouwt en beredeneert, ter aantooninge van °t goed regt, dar den Ingezetenen in deezen behoorde te wedervaa= ren. , i » Ik 600 wW. SCHORER s Ik heb, zegt hy voorts ten befluite, Ik heb de vy- heid genomen deeze bezwaaren aan het gemeen voor te dragen, en als een middel van redres aan het goedgunflig en eequitabel oog van H. H. M. zelve allernederigst over te geeven, en eerbiedig aan te beveelen: terwyl ik op- rechtelyk betuig niet dan fchoorvoetende hiertoe te zyn gekomen, dewyl de alleroottmoedigfte fmeekfchriften miet- wes hebben kunnen uitwerken. y hebben reeds boven etoond, dat het vooral in eene republiek zeer fchadelyk is, wanneer een Minister zig te veel credit zanmatigt, de- wyl alle fauten, het zy door onkunde, hy zy door verkeet- de raadgeeving , voor rekening blyven , niet van hem , maar van den Souverain: het geen, indien dit beftek het toeliet, zeer betoogbaar zou zyn. Dan met al het gepofeerde ver- eenige ik my met het fentement van den kundigen Schryver de Courier van Europa n. 47. Het is geenfints altoes, en hier voorzeker niet, het karacter en de perfonelyke ondeugd van hem, die als Opperhoofd der Maatfcheppy werdt aan gezien; maar het is dikwerf de goddeloosheid zyner onder- hoorigen, en de fhoode inzigten der mindere dienaars van het Volk, die als wezentlyke oorzaken van den ondergang eener bloeijende Maatfchappy moeten worden aangemerkt, dc. Ja ik geloof zelfs niet, want het tegendeel ftaat by my paalvast, dat ’er cenige malice plaats heeft gehadt, dewyl ‘er nimmer eenig perfoneel eigen belang zelfs kan geprefu- meert worden: nemo gratis nequam: en dit laat my veel hoop over, dat men in de Generaliteit de abuifen zal ver- beteren, dewyl ik niet geloof, dat ’er zulke raadgevers zyn, die zouden oordeelen, dat een Souverain nimmer meet te rug keeren; dezulken worden genoemd kwaade burgers en vyanden van het tb » lk weet dat de Schryvers van het Staatsregt zeggen, dat men een réformateur der abuifen doorgaans nageeft , een ongemakkelyk man te zyn, een muitemaker, &c. maat een liefhebber der vryheid moet zig dat getrooften; kan hy die verkrygen en behouden, hy heeft een dierbaar klei noodt gevonden; “dat met het leven in eene gelyke fchaal moet gelegd worden. « Dan de Schryver van de Vryheid in den Burgerftaat, die byna over 54 jaaren in de groeve der aarde is nedergedaalt, klaagde (pag. 76.) dat in zyn tydde zugt tot de Vryheid, weleer zoo hoog gefchat, begon te verflaauwen, en byna geheel uitgedooft was: wel, is het ‘er op gebeterd? neen! zy is in een diepe flaapzugt geval“ len, en wel zoo gevaarlyk , dat de kundigfte Arts za J haar OVER HET OPPERGEBIED. Cot haar leven zoude twyfelen: egter in onze dagen geeft die eenige teekens vafi leven. Wel aan dan, Souverainen de- zer vereenigde Provincien! hand aan °t werk: in onze da- gen worden veele abuifen ter verbetering voorgedragen ș indien men een gunftig oor aan die regtmatige klagten gee lieft te leenen , weest ten vollen verzekert, Gy zult bemint, gëcert, en met een vry en vaderlandlievend hart gedient worden. Js ’er iemand, die andere abuifen aan der Sou- verain vermeent te moeten overleggen, dat het gefchiede , niet met eene pen in bittere gal gedoopt, maar met die befcheidenheid en eerbiedt, die een regtgeaart burgèr aan zyne wettige Overheid verfchuldigt is. Hier toe werke de VOORZIENIGHEID, die der Koningen harte neigt als wai terbeken, ten goede mede, » Dit is de hartelyke wensch van hem, die het lieve Vaderlandt en deszelfs hooge Leftierders alle heil en zee gen met nederige eerbiedt oprechtelyk toewenscht !” Befchryving van Neder-Calabrie , enz. in de Landftreeken van Mesfina en de nabyliggende Eilanden. Ifte en Hide Afdeeling , met Kaarten. Te Amfterdam, by W. Hol- trop, 1783. voerige befchryving des Jongften Rampfpoeds, en dus tot de Derde Afdeeling, welke nog te wagten ftaat, en teù welker opzigte de Schryver, in het Voorberigt, verklaart: 33 Coa BESCHRYVING ;, De dagelyks inkomende berigten, buiten andere omftan s, digheden, die tot den Leezer geene betrekking hebben, „, kunnen ons de Derde Afdeeling nog niet ter hand doen ss Rellen. — Vertrouw, dat wy, om nauwkeurig te zyn, „ Ons langzaam fpoeden. Wat het afgeleverd gedeelte betreft. Oude Aardryksben fchryvers en Dichters ftaan den Vervaardiger van dit Werk- je tot de eerfte Afdeeling ten dienfie. De zanmetkchykfte plaatzen worden verduitscht medegedeeld, en de anders dorre Plaatsbefchryvingen, door de eene en andere Ge beurtenisfe, die Plaatzen overgekomen, verleevendigd: langwyligheid is vermyd. In de Tweede Afdeeling heeft men gebruik gemaakt van de beste en nicuwfle be- rigten. Laaten wy, uit eene en andere Afdeeling, overmeemen wat er van Mesfina gezegd wordt. … De oudfte naam der Stad Mesfana, thans Mesfina, was Zancle, betekenende een Zeis, waar mede de Maaijers het Kooren afinyden. Het zy om de gedaante der Landtong, aan welker over- zyde zy gelegen was, die de gedaante van dat werktui _ des Landbouws hadt, het zy tot den ryken overvloe van graanen, waar mede zy ltalie voorzag, het zy naar den Koning ZANcLus (Sil. ltal. Lib. XIV. 195.) De Stad Mesfena , of Mesfana, is gefticht, door de Mesfanifche Pe- loponnefers, van welke zy haaren naam ontleend heeft. In de vroegte tyden heeft deeze Stad reeds veel door de pest geleden. aar door de Samniten, die zich daar ter nederzetten, wierdt die verwoesting eenigzins geboez (Cluv. Lib. II. Cap. 4.) e Romeinen- gebruik- ten deeze Stad als hunne verfchansfing en wykplaats in de Punifche Oorlogen. Misfchien had de Naturr nimmer fchooner en gefchikter ligplaats voor Schepen gevormd dan de inham van Mesfana. — — De Mesfahiers hebben ook eenigen tyd den naam van Mamertiners gedraagen, en de Wyn dier Stad was zeer beroemd onder den naam van Ma- mertynfchen Wyn. —- Men wil dat de, Dichter 1pycus in deeze Stad gebooren is, fchoon hy by anderen een Rhe- giner genoemd wordt. Deeze verviel, op zekeren tyd, in de handen van Struikroovers, op het oogenblik dat zy hem ombragten, riep hy eenige Kraanvogels, die boven zya hoofd vloogen, als getuigen aan van den doodflag , die zan hem begaan wierd, Zyne moordenaars , zich eeni- gen tyd dàar naa op een markt bevindende, zagen eenige Kraanvogels; Ziet daar, riep ’er een, de “wreukers vaa IBYX= VAN NEDER-CALABRIE , ENZ. 609 ircus ! dit werd door eenen vreemden gehoord , die hier op nader aandringende , en een verlegen antwoord ontvangende, hun den rechter aandiende, die, naa dooe de pynbank de belydenis afgeperst te hebben, hun de verdiende ftraf deedt ondergaan. Dic geval werd by de Grieken tot een fprcekwoord ! Ai iBóxev ytsæ or, de Kraanvogels van 1BYCUS , ’t geen zy gebruikten als door een vreemd en onvoorzien geval een misdaad werd uitge- bragt, en de fchuldige de verdiende ftraf onderging. (Stra- bo, Lib. IV. Cellarius, Lib. Il, c. 12, Silius Jtalicuse XIV, c. 195. Cluverius, Lib. MI. c. 41. Erasmi Adagia. C. 724)” Dezelfde Stad wordt in de Tweede Afdeeling nader in deezervoege befchreeven. ,, In de Faro di Mesfina ligt, fchuins over de Stad Rezeio, een Landtong, vormende een der beste en fchoonfte havens van de waereld: mea wil dat ’er duizend Schepen, veilig voor alle winden en id bj „ kunnen liggen. Ook was deeze haven zeee verfterkt met cen kasteel, door de Spanjaarden gebouwd op dat gedeelte , waar de Landtong aan de kust is vaste gehegt , buiten nog vier kleine Forten , die den ingang van de haven beftryken; hier by lag het Lazaret of Zie- kenhuis, in volle zee op paalen gebouwd. Het was cen hg ruim en gemaklyk aa se Het water in de kom, oor de Landtong gevormd , is altoos effen en vlak, daar men uit een zee komt, waar alles loeit en brult, daar de Echo's op de rotzen en klippen het afgryzelyk geluid vere dubbelen. Aan het einde van die Landtong ftondt ook nog een vuurbaak , om de Schippers tegen de nadering van den draaikolk Charybdis te waarfchuwen. Aan den overkant van deeze Landftreek deedt zich een der fraaifte kaaden op, die ooit te aanfchouwen zyn;en deeze fchoon- heid nam zyn oorfprong uit den fraaien aanleg van dé Stad, die een Paleis fcheen te zyn, met een voorgevel vap bykans duizend fchreden lengte, De huizen aan Je haven waren van vier verdiepingen , allen naar dezelfdé evenredigheid der bouwkunde gefticht, en deeze vormden dat heerlyk gezigt, °t geen de Mesfiners met reden den naam van Schouwtooneel gaven. s» Voorts was Mesfina een Aartshisfc voplyke Stad „ voorzien van Mannen- en Vrouwen-Kloostêrs , —- de. huizen waren ‘er gemaklyk, de leevensmiddelen overvloee dig en goedkoop. --—— 'Er waaide een wind met de aangenaamtte geuren opgevuld , door de kruiden veroors VL DEEL. ALG. LETT. NO. 14e Te 2 6o04 BESCHRYVING VAN NEDER-CALABRIE , ENZ. zaakt „ die op de Mesfinifche velden wiefchen: de Heer BRYDONE geeft er cene belchryving van, zo uitlokkende, dat wy njet nalaaten kunnen een klein gedeelte den Lec- zeren „ die hem niet bezitten mogten , mede te deelen. De Mesfiners hebben ook eene grcote verfcheidenheid van bloemheesters 4 byzonder hebben zy ’er een in groo- ten overvloed, welken ik my niet herinner ooit te voo- ren gezien te hebben. Hy draagt een fchoone en toude vrugt , van eene helder geele kleur; zy noemen dezelve il Pomo d'oro, of Gouden Appel. Alle de velden , rond om Mesfina , zyn bedekt met de malfte witte Klaver, met eene verfcheidenheid van balzemagtige en welrie- kende Planten doorweeven, die de lucht met de lieffyk- fte geuren vervullen, en de wandelingen ten uiertten aangenaam waaken,. Maar, ’t geen opmerklykst is, wy s hadden de meeste gewaarwording van deeze geuren, els ə WY op ce haven wandelden, het welk evenwel op den a grootften afftand van deeze velden is? — — De Heer PILATI meldt, gelyk ook anderen, dat zy die geur op zee en inde Faro van Mesfinı gerooken hebben. Egter dunkt: het ons vreemd, dat die geur zynen oorfprong zou ontlee- nen, gelyk iemand den Heer nRYDONE vermeldde , van het zout, door de hitte der zonne voortgebragt ; een aange naamen reuk, dien van wioolen gelyk, van zich geevende, . Elk der Leezers zou denken, dat Mesfina, zo fchoon gelegen, zo wel gebouwd, een Stad van het groot{le ge- luk en den blocijendften handel moest geweest zyn, tot op het oogenblik haarer korts voorgevallene verdelging. Zo was zy ook in de daad tot het Jaar 1743. ` Dit Jaar was voor haar zo noodlottig , dat ?er wel drie- en veertig duizend menfchen , door de woede der pest, het leeveas- licht verlooren hebben. Dit heeft die Stad oni- volke, en de helft der huizen ftondt ledig van inwoon- ders , waarom de Graaf. pr BORCH 'er zeer aartis van zegt, dat Alesfina zich in deczen ftaat van kwyniog ver- toont „als een fchoon lichaam van zyn leevenwekkenden adem beroofd. — De [Toofdkerk was nog een gedenk- tuk der, oude Normannen , die hct Eiland Sicilie bewoond icbben. Zy {cheen gefticht op eenen Heidenfchen Tempel, en hadt, ’t geen het zonderlingtte is, de gedaante van een groot Schip met twee laage zvden ; doch de kenners der boywkunde verwerpen deezen {maak zeer verre, en fchynen die -Kerk alléén aan te merken als een duidelyk betovë van de gedrochtiyke bouwkunde der voorige dagen, a - : ; . De Com TESE VR ve YVuvvuyuvyvuvvv ` BE WALVISCHV ANGST. SE] De Walvischvangt. met veele byzonderheden daartoe betrekkelyks Met Plaaten. Te Amflerdam, by P. Conradi, te Harlingen ; by V. v. d. Plaats, 1784. Bekhalven het Voorberigt, 96 bladas _ in groot Quarto. Jet grove belang, dat ons Vaderland by de Walvischvangst heeft, maakt het hier behandelde onderwerp voor de Natie ewigtig; uit welke hoofde het eenigzins eene opzetiyke be- -houwing vordert. Om hierin opmerkzaamen van dienst té zyn is dit Gefchrift opgefteld , met oogmerk om hun cen wel- gegrond verflag van alles, dat daar toe betrekking heeft, in handen te geeven. —— Ten dien einde behelst het by den aanvang eene foort van gefehiedkundig berigt van de cerfte on- derneemingen ter Walvischvangst, met aanwyzing hoe dezelve vervolgens in bloei geraakt is. Verder wordt ans gemeld; waar, en hoedanig de Walvischvangst in den beginne geoefend wierd, en welke veranderingen zy vervolgens ondergaan hebbe. Hierby komt voorts eene befchryving van de manier, op welke de Walvisfchen, Walrusfen en Zeehonden tegenwoordig gevan= zen worden. Wyders deelt men ons mede Aanmerkingen om- trent de Visfchery op verfchillende graaden; en laatstlyk hegt men hieraan nog eene befchryving van de Visfehen der Noord- [che Zeeën, welker voornaamfie byzonderheden naauw keurig opgegeeven worden. Alles is zeer wel ingerigt, om ons een juist denkbeeld van ’t merkwaardige, dat tot dit onderwerp behoort, te verleenen; en men vindt hier byeen verzameld, t geen deswegens door de oplettendfte is aangetekend. Omi hiervan een ftaal mede te deelen, zullen wy in deezen plaats geeven aan de berigten, wegens de ligging van het Sperma Ceti en het Amber in de Cachelotten. opens het eerfld meldt men ons het volgende , uit het berigt van een Hollands En Smads; die by de Noordkaap een Cachelot gevan- gen had. ‚‚ Na dat de huid van den kop weggenomen was, werdt-hħet fi ek, ongeveer ter dikte van een handbreed, gevonden, en aar onder een dik, taay, hard dekzel van vaste zenuwen 4 dat iń plaats van een harsfenpan diende: hierna volgde een tweede afzondering uit dergelyke zenuwen een handbreed dik 4 welke van den (nuit tot in den nek over den gantfchen kop uitge- fpanhen was, waardoor het certe gedeelte van den bovenkop van deszelfs tweede gedeelte gefcheiden werdt. Die eerfie kamèr wordt de klapmuts genaamd, en befluit de kostelyvke Waafe, namelyk het zeer teder brein, 't geen ik niet ten onrecht té Cerebellum noemen zal, en waaruit het beste Sperma Ceti ver- Vaardigd ‘wordt. In die kamer beftaan de kasfen of vaten uit gen tofe, dié een dik foers gelykt, en uit degelve had dé Schipper 7 duardeeten var Ge kostelyke breinolie, zeer Kelda ie Tia 8 626 DE WALVISCHVANGST, en wit, gefchept; welke op water gegooten als kaas runde en Zamenliep, en, daarvan afgefchept, weder zo vloeybaar als te vooren werdt. Op die kamer volgt de andere, welke op het bovenfte gedeelte van den bek rust, en, naar de groauz vanden visch, 4 tot 7f voeten hoog is. In dezelve wordt we- der fpermatisch brein, Ct geen ik Cerebrum noeme,) in klei ne vaten of cellen, uit een ftoffe de everfchaalen niet ongelyk, en niet anders dan de Honing in de raaten, gevonden. En uit deeze kamer kan men niet alleen het brein, zoo veel ’er in is, neemen, maar zo dra men dezelve ledig gemaakt heeft, verzamelt zich het Sperma uit het gantfche lichaam , door eene groote ader langzaam weder in dezelve; invocge men het 'er uit fcheppen kan, welk alles wel eens elf quardeelen bedraa- gen heeft. Al de breinkasfen van de beide kameren zyn wel met dunne vliesjes omflooten; doch door derzelver tedere gaat- jes of pori loöpt van het brein een geftadigen invloed in de o0- gen, ooren én andere deelen. Jaeen groote ader of buis firekt zich onder den ruggraat van den kop tot aan den faar uit, welke aan den kop de wydte van een mans lende, en achter by den flaart flechts van een vinger uitmaakt. Deeze moet aan den gevangen Cachelot, by het aflnyden van het fpek en anderzins, zorgvuldig in acht genomen worden; want indien men in dezelve de geringfte opening maakt, zoude af bet Sperma uitvlieten. king, welke der Ouden beuzetary en twist t'eenemaal over- boop werpt. Ik Zal uit de Philofophical Tranfactions No. 387 p. 267, het noodigfte hier bvvoegen. Het Ambergries wordt maar alleen in de Sperma-Ceti-Whales, dat is Cachelotten, ge- vonden, en beftáat uit ballen of kogelachtige lichaanten van onderfcheide grootte van 3 tot 12 duimen in den diameter, die van 5 tot 20 ponden zwaar vallen, en in een wyden ey- vormigen zak of blaas, welke van 3 tot 4 voeten lang, en 2 | Be of : DE WALVISCRVANGST. ' 607 of 3 voeten diep en wyd is, los liggen. De gemelde blaas heeft de gedaante van een Osfeblaas, nochtans aan het einde fpitzer, of gelyk een lange blaasbalk, die de grofineden ge- bruiken. Aan dezelve zitten twee buizen, waarvan de eene fteeds fpitzer in en door de gantfche lengte der roede gaat: terwyl de andere haare opening in het ander einde van den zak heeft, en van de nieren herkomt. Die zak ligt recht over de testiculen, die meer dan een voet lang zyn, en de lengte benedenwaarts tot aan den wortel der roede, ongeveer 4 of 5, voeten onder den navel, en 3 of 4 vocten over den aars liggen. Dezelve is geheel vervuld met een donker oranje ver- - wige vochtigheid, die niet wel zu dik als olie is, en dezelf. de reuk heeft, ja nog fterker riekt, dun de Amberkogelen, welkc'erlos in drfven en zwemmen, Het inwendige van den zak is met dezelfde verwe, welke die voeiigheid heeft, fierk en donker, gelyk ook het cannal der rocde geverfd. Die kogelen fehynen , zolang de visch leevend is, zeer hard te zvn,zo dat dikwerf, by: het openen van den zak , breede holle {cherven of fchaalen, die van gelyke ftof en vastigheid; en van de kogelen af- geïchilferd zyn , gevonden worden ; de kogelen zelven zyn als uit verícheide- bedekzelen of fchorsien, de fchaalen of huiden der uijen niet ongelyk, die de een de andere omvatten, te zamen gezet. Nooit heeft men boven vier kogelen in één zak gevon- den, en als men eens een van twintig pond vond, die de grootte was, welke ooit voorkwam, waren 'er geen andere meer in den zak. Dit Ambergries zoude maar alleen in oude volwasfen visfchen, en, zo men in ’t algemeen meent, niet dan in de mannetjes gevonden worden, Hier mede is het be- fecht, ‚dat het Amber in deeze Walvischfoort zyn oorfprong neemt; doch wat het zy, en waaruit het ontfla, is nog zoa zeker niet. Een geleerd man is van gevoelen, dat de meer- gemelde zak , de pisblaas,en de amberkogeien cene verdikking uit de vette en ftinkende deeltjes der daarin beflooten voch- tigheid , zouden weezen; vermits dezelve, als zy eerst geno- men worden, vochtig en van een ongemeen lierke, doch geen onaangenaame, reuk zyn; Warb jk eene kleinigheid, die weleer. tot allerley vraagen en verkeerde antwoorden gele- genheid gegeeven heeft, niet onaangeroerd zal taaten. In de Amberftukkón : worden dikwils kleine zwarte (pitfche Mmavels beer die glasachtig en voor fcherven van gebroken Mos. elen of Siakwormtjes aangezien. zyn. Voor deezen heeft men dezelven voor fnavels van kleine vogelen gehouden, en daar- uit zeldzaame befluiten wegens den oorfprofig van het Amber gemaakt; doch thans heeft de Heer Dudley, Lid van het Ko- ninglyk Groot-Brictannifebe (Genootfchap, getoond, dat het de fnuvelen. van. zekere kleine visfchen zyn; Squid genaamd, wel- ke deeze Walvischfoort in menigte, als haar meeste voedzel, inflokt. - ht ` . o k l Tt3 » Kamp 628 DE WALVISCHVANGST, ‚… Kempfer heeft ook van twee Walvisfehen melding- ge- maakt, die Amber in hunne ingewanden hadden, en op de kusten van fapan gevangen zouden zyn, waarvan de een Fi- anfiro en de ander Mokos genoemd werdt; doch hv befchryft dezelve niet, en wat hy anders daarvan bybrengt fehynt zeer verdacht.” i Philofophisch Gefprek over de Ongodistery, door ERNST PLATNER, volgens den tweeden Hoogduitfchen druk overgezet, onder de Zinjpreuk Altisfimo annuente viribus meis. Te Derdrecht, by J. Pa. Streccius 1784. Jno@avo, 164 blads. In dit Phîlofophisch onderhoud is. Philalethes een Voorftander der gevoelens van Hume. of der gronden, welken die Schry- ver gelegd heeft, in zyne pE rde over den natuurlyken Gods- dienst; en Theophilus benaerftigt zich, om Phiiaiethes van de ‚zwakheden dier gronden te overtuigen, en het onbeftaenbare dier. gevoelens ten klaerfte te doen bemerken; waerin hy, naer de gewoonte van zulke Schriften, zo wel flaegt, dat ‘Philalethes zich gedrongen gevoele, het Stuk gewonnen te ge- ven. De Leer van Gods beftaen, benevens die der Voorzie- nigheid, en de invloed dezer kundigheden op de betrachting der Deugd, word hier tegen alle tegenbedenkingen gehand- hsefd; en zy, die zo ongelukkig zyn van daeromtrent enge twyfelary te voeden, zuilen, in dit gefprek, ene genoegzame bpheldering van hunne kundigheden, en verfterking tegen alle twyfelmoedigheid vinden; weshalven dit Gefchrift, nevens ve- le anderen van die natuur, zyne nuttigbeid kunne- hebber. =. Hier en daer heeft. de Heer 'Platner het onderhoud van Philalethes en- Theophilus op zodanig ene wyze ingericht, cat het diene om te toonen, hoe zomtyds de Godgeleerden, te- gen hun oogmerk aen, het Ongeloof in de hand werker, door overdrevene ftellingen te beweeren. Met dat oogmerk, zo we agten, word dit Stukje ten taetite beflooten mer een kort Gefprek , waerin ook Dr. Hilarius, op het einde van het Gefprek by hen komende, deel heeft, en ’t welk aldus luid. “Treoen. Ha! DoËtor nrLARrus! l HiıLarus. Ik verzoek verfchooning, zoo ik u in een phils- faphisch Gefprek ftoore. Want ik weet tog, dat gy te zamen ed philofopheert. Wel nu, wanneer *t maar maatiglyk ge- cheat. l ! 7 PaiLaLErH. Of nog beter, middelmaatig. Dat is de regte Philofophie voor de Heeren Godgeleerden. Niet waar? HiLartus. Ei tog niet. Wy hebben groote Philofophen om der de Theologanten gehad. == Maar wat is dat voor een pieuw ftuk? | | TusorgiL. Het zyn de nieuwe Gefprekken van NUME. He D E, PLATNER, OVER DE: ONGODISTERY. 6oy ……Hizanrivs. Ik ken ume niet. - Was die niet een Predikant in Engeland — zoo ik het wel hebbe? ni = PematetH. Ja! meene ik. bi di | Hivanws. Ziettog, Gerwyl -hy't doorhladert,) de Man heeft Fraaje gedagten. Dat is zeer mooy, wat hy daar van de.zwake en gebreklykheid van ’s menfchen vernuft en rede zegt. Ze- ker is bet eene armhartige bekwaamheid. Mag ik dit boek wel voor eenige weeken verzoeken? Ik wilde ‘er, gaarnes een uittrekzel van plaatzen, in ons Theologisch Journal. >. “ PaaLetH. Ja! doe dat tog, Heer Doctor. j … THeoruit. Ik moet u flegts zeggen, dat dit boek: den troosteloosften Atheismus en Scepticismus behelst, welken men zig kan verbeelden. PaILALETHES heeft gefchertst: Hume was geen Predikant. i; j 3 Hıtarius. Ei! op die wyze. Dat is tog fchrikkelyk! Maar hoe komt hy dan tot de ftelling, dat ’s menfchen vernuft en rede zwak is? Dit zegt, vermoedelyk , flegts één van. de per- zoonen in het gefprek, Tg aide 3 PHiLALETH. Neen, Heer Do&or! Het ftaat in de rol des Schryvers zelv’. Is niet de Scepticismtes, byna altoos, de grond ger Ongodistery? En zeggen niet alle Twyfelaars, dat ’s men- chen vernuft en rede niet is? n A HıLagius. Zy zeggen het wel, maar nogtans zo: regt ‚uit niet, om dat ze van de zwakheid des vernufts en der rede geene aanleiding neemen, den mensch na’de.Openbaaringe te -wyzen. | | | T Torik Gy fchynt waarlyk niet te bedenken, Heer Doc- tori, dat de Theologanten, door de fellipg,.’s menfchen. rede en vernuft is zwak en gebrekkig, de flerkfie fteunzels vañ den Christelyken Godsdienst wankelend maaken. —HrLartus. Bit dat ware geheel iets nieuws. 7 PujLaLeTH. Neen! Het ware iers heel ouds. De gevaarlyk- fte partyen van den Godsdienst hebben zig, altoos, op de ficl- ling beroepen, welke, geduurende zo veele eeuwen, de zin- fpreuk van uwe Orde is: „ des menfchen rede is geen maatfiok s der. waarheid.” . E: i vUe) Hrrarrus, Juist daarom: hebben we immers de Openbaaring: PuitALETH. Maar, men moet zig evenwel van de waarheid van den geopenbaarden Godsdienst kunnen overtuigen ? Hivarrus. Ja tog, noodzaaklyk. r PriLaLRTA. Niet waar? gy zegt: ’t is frydig, redeloos, al le deze historifche getuigenisfen te verwerpen et U HiLanrus. Dwaas-dolheid is dit! Re ach PuivaLeru, Maar, ware het niet eene, mogelykheid „Heer Dotor! dat alle deze oorfpronglyke flukken en getuigenisfen, by allen fchyn der hoogfie geloofwaardigheid, nogtans valsch konden zyn, Gi hek Tt4 ehs a - „Tus: 6:10 E. PLATNER, OVER DE ONGODISTERT. Treorn. De Heer Doftor zal u antwoofden, dat zulks miet met de gezonde rede inftemme. | Hirarrus. Ja wel! PuiLaLeTH. Maar, wanneer nu de rede zwak en gebrekkig is, dan is ‘er immers geen gezonde rede, HrLartus. Ei! dat ware zeer flegt. nin Zekerlyk zeer flegt. Maar gy zegt het immers zelf. THgeorH. Alleszins fchynt het, niet heel wel overdagt te zyo, wanneer de Theologanten geftadig tegen de rede witvaaren, cn de Openbaaring zelfs wel als eene tegeriftelling derzelve voor- draagen. Want is des menfchen rede eens geen zekere maat- ftok der Waarheid, hoe willen zy dè historijche zekerseid van den Godsdienst bewyzen ? * Hilarius. Wylen Bunraus — heeft onder andere bewy- zen. PRiLALETH. Hoe die bewyzen ook mogen luiden; ik moet egter, eerst, met myne rede begrypen, dat ze echt en over tuigénd zyn. Maar bedriegt nu de rede, dan kan ze immers bok hier bedriegen. l | Hivarius. Zekerlyk, zoo wy daarover willen philofupbee- ren, — dan hebt gy gelyk. | PHILALETH. Mag men dan zelfs niet over der menfchen re- de philolopheeren? ILARIUS. Ik wil ook, waarlyk, binnen kort, cen Pro- gramma over deze flof fchryven de infania Jane rationis, over de ongezandheid der gezonde rede. PS1LALETH. ‚Nu, daarvoor zal u RuMe nog na zyn’ dood bedanken.” Nieuwe Honig-Bije, zynde een witmantende verzameling van Jchoone Verjen. Vier Deelen. Te Leeuwarden bij, G. Tresling, 1784. In octavo, 727 blads. (nder deezen Tytel van de Nieuwe Honig Bije, flaande. op eene vorige verzameling van Dichtftukken, die ten’ óp- fchrifte heelt, de Honig-Bije, tot zes deeltjes gebragt, levert men ons een vry groot aantal van Dichtflukken uit veele Dich- terlyke Gefchriften by een verzameld. Overeenkomftig met de ñatuor ván Zodanig een Werk behelst het Mengeldichten, die over alierleie foortemvän onderwerpen gaan; en daar het, in zulk een byeenbrengen, voornaamlyk aankomt, op eene oor- deëlkundige keuze, zo hebben wy het mZonderheid, van deeze zyde befchouwd. By die befchouwing is ons over *t geheel ge- bleeken, dat deeze Verzameling met zulk eere oordeelkundige keuze verrigt zy, dat de Liefhebbers der Dichtkunde dezelve met genoegen kunnen ontvangen , en ‘er verfeleiden Stukken in onts NIEUWE HONI G-BIJE. 6x ontmoeten, die ze met een herhaald welgevallen zullen leezen. Men neeme , tot eene proeve hier van, het volgen getyteld: LOF DER VRYHEID., Ô Vrvueip! Vreugd en Troost van 't Leven, Fontein van aardfche Zaligheën, Gefchenk , van God den Mensch gezeeven , Vermaak der Velden, Lust der Steên ; Gezegend zyn die heuglyke Oorden, aar in uw heilzon nimmer daal Daar ’t Volk, door uwen glans beftraald, ` Alleen door Rede en Liefdekoorden, En nooit door wreeden dwang, als ’t redeloos gediert’, Geleid wordt en beftierd. Gy dekt de trouw der Burgerye, Met een geheiligd Wapenfchits, Waarop de magt der Dwing'landye Vergeefs haar fcherpe pylen [pilt Gy hoedt den Wakkren Ingezeten By alles, wat hem de Aimagt fchenkt , Hy leeft, en werkt, en fpreekt, en denkt, « Zo als zyn eerelyk geweeten , Dat dwang hog kluister dugt van 't breideloos bewind, Het nut en heilzaamst vindt. De zuivere Onfchuld, ligt verwezen , Daar Eigen wellekeur gebiedt, ' Heeft, daar ge heerscht, geen leed te vreezen; Den Magteloozen drukt ge niet, Eik leeft in zyn bezitting veilig, ` Zy arm of ryk, °t zy groot of kleen, Eik zorgt voor ’t nut van 't A gemeen. Het Recht der fchaamlen wordt zo heilig By u geacht, als ’t Recht van Hem, die tydiyk goed Bezit in overvloed. Gy doet den nuttén. Handel leeven; De Koopmanfchap, die Landen fchraagt, Wordt best door °t vry@ volk gedraëven, Zy fchynt, gelyk een fiere- Maagd, ` ` Die, niet gedwöngen, maar gebeden, ` Niet hard gehandeld, maar geftreeld, Haar gunst haar Minnaar mededeelt, Die fchoone zal, in land of fieden, „Nooit tieren, daar de lugt, door Dwinglandy befmet, Haar d’ ademtogt belet. de Dichtftuk , Moeij grz NIEUWE HONIG-BIJEi ‚Nooit zult gy haare welvaard drukken, zy laat den Koopman, ongeftoord, De vrugten van zyn arbeid plukken, Dus breidt, hy, door u aangefpoord, Ten beste zyrier Landgenooten, Den Handel; daar geen dwang hem fluit, Met winst naar Oost en Westen uit, Hy vreest geen Kheevlaary der Grooten, Leeft Zeeman, Kunftenaar en Ambachtsman ten nub Zo iang Wy kem befchut* Gy kweekt den bloei der Wetenfchappen, Gy zet haar Onderzoeker aan, Om, onvermoeid, met nyvre flappen, In ’t [poor der Oefning voort te. gaan, Nooit wacht ge ‘t, edel Zielsvermogen De Rede, nooit de Denkingskracht Te dwingen, door een vreemde magt. Elk laat ge zien uitseigene Oogen. — By u is niemand, om de vrugten van zyn geest, Voor °t woest geweld bevreesd. Gy kroont” doorluchtige Verftandcti, Beloont hun vlyt met fchat of ter, Vooral, als °t nut der vrye Landen Bedoeld wordt, door hun fchrandre veer. De Slaaverny mag Domheid kweeken, Op dat geen Slaaf in 't' moeilyk werk Zyn keten breëk’, zyn onheil merk’, Gy poogt een klaarer licht te ontfleeken, Verdryft de Onweetenheid; en 't blind Vooroordeel vlieds Uit uw verlicht Gebied. ` Gy leert den Volken dapper ftryden; Bezielt hen met meer heldenmoed, Terwyl ze geen gevaaren myden , Om eigen HaardfleEn, goed en bloed Te dekken voor uitheemfthe Magten. Wat byfland kan het wreed geweld’ Wat hulp in `t rookend Oorlogsveld Van zwaargedrukte Slaaven wachten? , Wie vecht niet willig, daar zyn hart van liefde brandt, Voor ’t yrye Vaderland! derd y . : NIEUWE HÓNIG-BIJE, © 617 Gy dekt den Godsdienst voor gevaaren, , En bergt zyn Kindren in uw fehoot, | ) Als zy, door Aartsgeweldenaaren Vervolgd , van alle hulp ontbloot, By u weer ruimer adem haalen, dj De Dwing landy , voor reden doof, ‚ Zal ligt het dwaalend bygeloof , Als Ligt wordt haar Beeltnis zely ’t haar verheft , doen zegepraalen. ; ', door ’t dom en wuft gemeen; ' Op 't Outer aangebeén. ft E , % Js Huichlaary , °t is Godonteering , Die, door `t geweld, word voortgezet; Geen Godsdienst, die, naar Fefus leering, Ons bindt aan zagter Liefdewet. Dies wraakt ge `t dwingen van ’t geweten, De Waarheid , die u °t meest bekoort, Wordt onverhinderd aangehoord, Zy Zy fpree wreest by u geen boei of keten; kt, door Bygeloof nog Dwinglandy gekrenkt, Vrymoedig als ze denkt. Wie moet dan ’t Oord niet heilryk achten, Ô VRYHEID} daar ge uw zetel vest, Daer onafhankelyke Oppermagten beek as Nooit krenken °t Algemeenebest. Door deugd, door vastgeflaafde Wetten Beloond, en de Ondeugd wordt verfmaad ; Daar yder het belang van” Staat Zal boven eigen voordeel zeten, _ En onvermoeid het heil der Maatfchappye zoekt, Maar Dwing'landy vervloekt? f Bewaart, 6 vry gevogten Landen! De Vrymerp, meer dan goud geacht s Toont yder die haar aan durft randen, Dat u, als 't waardig Nageflacht, Als Zoonen van uw braavé Vaaren, Die Haar, van Godsdienst verzegeld, Ve Da rlosten uit het Spaansch geweld, t u hun bloed nog firaalt door de Adren. ' Buk nooit voor ’t flaaffche Fuk: zo bloeie uw vrye Staat, T Tet al het aardsch vergaat. ed 614 GESCHENK, ENZ, Gefchenk aan myn beroerd Vaderland , of Vervolg op de Reden voering aan de gewapende Burpery in Nederland. Te Utrecht, by J]. M. v. Vloten, 1784. In odavo, 30 blads. D': Vervolg voegt zeer wel by de voorige Redenvoerinz, (welke wy als nuttig onlangs aangepreezen hebben (*)) woor zo verre het dezelfde denkwyze nog al fterker inboezemt. Wel byzonder laat de Autheur zig hier opzetiyk uit over 't aanbieden van Adresfen aan de Regeering, ter herffellinge van zodanige verkeerde inrigtingen, die den Lande ten werderve firekken. Zulks dringt hy ten fterkfte aan; doch doet tevens zien, dat men hieromtrent niet altoos den reehten weg im- flaat , en dat ’'er maar àl te dikwils gansch averechtfehe maat- regels genomen worden; waartegen hy Nederlands Berzery op haare hoede ragt te doen zyn, Hier uit neemt hy aanleiding tot het mededeelen van een Plan, ’t welk hy oordeelt, dat met vrugt werkfiellig gemaakt zou kunnen worden. ’t Kan n dat het van eenigen dienst zou mogen weezen; we zyn niet vermetel genoeg, om daaromtrent beflisfend te (preeken; maar ’t komt ons te omflegtig voor om uíitvoerlyk te weezen; doch wy laaten dit verder over aan 't oordeel van bedreevc- per in dit Stuk. C°) Zie Loven, bl. aat: KAREL VAN KARELSBERG, of Tafereel van de Menschiyke ellende, door C. G. SALTZMAN. Uit het Hoogduitsch vertaald. Eerfie Deel. Te Amflerdam, by de Wed. f. Dóll, 1784. In 8a- vo, 402 bladz. , Eene Roman, by uitftek gefchikt om een affchuw van de Ôm- deugd te geeven, als verleenende, door zamenloopende om- Bandigheden, eene reeks van aaneengefchakelde gefchiedenis. fen van zodanigen, die, door hunne buitenfpaprige ongeregeld- beden, zig op veelerleie wyzen ongelukkig gemaak: hebben. Wy kunnen ons voor tegenwoordig niet wel breeder over de uitvoering uitlaaten, daar de Leezer , in ’t flot van den eerften Brief, verzogt wordt, ‚„om dit eerte Stuk niet anders dan ak -s» een gedeelte van een geheel te befchouwen, en zyn belis- s fend oordeel zo lang op te fchorten, tot cat de deelen f- s mengevoegd zyn.” ~ Het blyve dan zo lang ombeflst, of het al of niet raadzaam zy der Jeugd deeze Roman in har den te geeven, | f REGISTER N V AN BOEKEN zen SCHRIFTEN. Die in het Zesde Deels Eerfte Stuk , van dit Werk, oordeelkundig tevens en vrymoedig verhandeld worden. Met derzelver Pryzen. mr EET NK NEEN E ET RCA A. A’: (C. C. H. van der) Leerreden over 2 Cor. V. 20. ‚Te Haarl. -by 4. Loosjes, Pz. in gr. 8vo. fo-8-o 580 Adeline, of aangetekende byzonderheden eever jonge Juf- fer, op haare dricjaarige reize door Frankryk. ’s hage, by A. H. van Drecht, in 8vo. f 1 -16-0 I Africa , (Neerlandsch) of Historisch en Staaikundig D- fereel van den oorfprorgtyken Staat der Volkplantinge aan de Kaap de Goede Hoop, enz. In Holland, in gr. 8vo. f1 -5-o 432 Anonymi Batavi , dea Lingua Belgica , Grammatica. Poetica & Rhetorica,curante, Everhar:/o van Driel. Lugd. apud. Hack et Socios, in 8vo. m. f, fo - 18 - o 303 Aris (De) et Lapidibus Votivis, ete. Neomagi, prelo, Ah. van Goor, in 8yo. f 1 -o=-o 393 Artvkelen (De XXX) nevens hunne Aanhangzels , over de mislukking der Expeditie na Brest, in gr. 8vo. 1-2=O0 126 inck, (Johanna) Het eene noodige en begeerlyke goed , voorgefteld en aangepreezen in tien Brieven. Utr. by H. y. Otterloo, enz. in 8vo. fo-6-o 316 ahrdt, °C. F.) Betragtingen over het Paradys, en de daar in voorgevallene Gebeurtenisfen. Amit. by G. W. en F. Bom, in gr. 8vo. fo- 10-0 7 Batavia, met derzelver gelegenheid , opkomst, enz, be- fchreeven. IVde Deel. Amft. by P. Conradi , enz. ‚in gr. 4to. fa - 10 -o0 43 VL DEEL. ALG. LETT. NO. 15. Vv Be REGISTER Beattie, (F-) Proeve over het lachen en gelachverwekken- de, in fpreeken en fchryven. Dordr. by A. Blusfé en Zoon , in gr. 8vo. f I - 16 - O 345 Bedenkingen, (Ernftige) over de Zeemagt van de Repu- bliek , in gr. 8vo. fe -6-0 I Berg, (A4. van den) Proeven van Geestlyken Oden en Lie „deren; Utr. by de Wed. F. y. Schoonhoven , in 8vo. fo-12-o0 480 Bergh, (H.) Lykreden..op-het affterven van F. Derk Baron yan der Capellen tot de Pol, Amft. by}. y. Woenfäl, Junior, in gr. 8vo. fo-6-0, 536 Befchouwingen. (Zedekundige en Historifche) Gouda, by W.Verblaauw, in gr. 8vo. fo + 16 =o 272 Befchryving van Neder-Calabrie , de Landftreeken van Mesfina, en de nabyliggende Eilanden. Ifte en Ide Af deeling, met Kaarten, Amft. by I. Holtrop „in gr. 8vo. fr-a-o RN) bor Beun, (Joanna) riera over ’t Getal des Beestes , _Opend. XII. 18. Amft. by H. W. de Bruyn, in gr. 8vo. 131 2- 16-0 Bfrapahls, (J. F-) Reize door Europa na het. Oosten. IVde Deel. Utr. by G. y. d. Brink, Jansz. enz. in gr. 8vo. f 3 - 12-0 214 Bondam, (P.) Charterboek der Hertogen van Gelderland <en Graaven van Zutphen. Ifte Deels Ite Afd. Utr. by B. Wild, , in folio. fA -0-0 zor Bonn , (A.) Deferiptio The/auri oshum morboforum Hoviani, cui adneza est Disfertatio de Callo, Amfiel. apud J. C. Sepp, in to. fa = 16- o. 144 Borch, (de) Reize door Sicilie en Maltha. Amft. by 7s- tema en Tieboel, in gr. 8vo. fo - 18-0 36 Bosch, (B.) Leerredenen. 2de Stukje, Amft. by Af. 4 Bruin, in gr. 8va. f I-4-0 362 Briefwisfeling (Godgeleerde) over de Verzoening van dee- ze en andere Werelden „met cop door CHRISTUS. Amft. by M. de Bruin, in gr. 8vo. fo-18-o 102 Brieven van Philadelphus aan zynen Vriend , over den Doop. Alom te bekomen. f 2 - 12 - © $17 van eenen Zmericaanfchen Landman, van Carlisle in Penfilvaniën, gefchreeven aan een zyner Vrienden in Engeland. Leyd. by &. Herding ‚in gr. 8vo. f1-16- @ 434 Brinkman , (C.) Beknopte opheldering vau eenige Plaatzen uit het Nieuwe Testament. 4de Stuk. Utr, by S. de Waal, in gr. 8vo. ff I=-12-0 ` 263 Broek, ` REGISTER Broek, (y. d.) De Heerlykheid der Kerkftad des Allerhoog- ften, enz. Utr. by A. y. Paddenburg en J. y. Vlooten, in gr. 8vo. f 1 - 16 -o 312 Broek, (F. J. Le Sage ten) Bondel van Kerklyke Reden- voeringen. lide Deel. Rott, by J. Pols, in gr. övò. fo- 14: 0 56 Broes, (P.) de peinzende Kristen. gde Stukje. Amft. by P. Schouten en F. Wesfing, in gr. 8vo. fo- 14-0 315 Brugmans, (S. F.) Natuurkundige Verhandeling over eenen Zwavelagtigen Nevel, van 24 Juni 1783. Gron. by P. 