VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
(*) Schryver van The Dignity of Haman Nature, 1754. The Art of Speaking, 1762. Crito, or Esfays on various Subjeâs, II Vol. 1767, en van Political Disquifitions, ILI Vol. 1774. (t) Een fchrander Natuurkundige, Zie zyn Leeven , door Dr. gipeis , in de Biographia Brittannica, Vol. II. CH) Op den vyfden van December MDCCLXV , werd Dr. PRICE tot Lid van de Koninglyke- Societeit vetkooren. De Univer fiteit van Aberdeen droeg hem de waardigheid van Door in & Godgeleerdheid op, en die van Dolor in de Regien , ontving by uit America, VAN RICHARD PRICK. 437 Blaas, die allengskens , zints tien of twaalf jaaren, hem ge- plaagd hadt. Deeze, zomtyds met geweldige finerten ver- zeld, perfte hem geen klaagen of morren af. In de tus- chenpoozen van ongemak was hy vrolyk , maar het lang aanhouden dier ongetteltenisfe hadt ten laatften zyn geest en kragten dermaate uitgeput, dat hy niet dan met de uiterfte moeite kon fpreeken, Op Saturdag, den zestien- den van April, nam het geweld dier kwaal zeer toe; de ynen werden bykans onophoudelyk, en hy vondt zich Buiten ftaat eenig voedzel te gebruiken. Eindelyk , geheel afgemat naar der Lichaame, maar by °t volle gebruik zy- ner Zielsvermogens, blies hy zagtlyk den laatften leevens- adem uit, op den negentienden van April des gemelden Jaars (*). Dr. price: hadt fchriftlyk bevel naagelaaten, dat zyn Lyk in ftilte zou worden bygezet; zyne Bloedverwanten en de uitvoerders van zyn Uiterften Wil hadden befloo= ten, zich daaraan ftipt te houden. Maar hartlyke toege- pegenheid van die Vergadering, in welke hy, beminnende en bemind, zo veele Saaren zyns leevens gefleeten hadt, en de volyverige begeerte zyner Vrienden, om zyne Naa- gedagtenis te vereeren (t), ging de paalen, door hem voor. (*)By het openen zyns Lichaams, vondt men alle deelen, die onmiddelyk betrekking hadden tot de Blaas en de Nieren, zeer ontftooken. De bekleedzels van de Blaas waren zeer verdikt, met kleine holligheden vol ftoffe bezet; de Hals van de Blaas was verftopt, zodat dezelva geen Water kon uitlaaten. De rechter Nier was aangeftooken; in de flinker (die zeer uitgezet was, en reeds in jaaren geen dienst hadt kunnen doen) waren drie verzweeringen vol Etter; ook vondt men daarin een klein Steentje, dik omkorst, het hadt de grootte van een Ert. Eenigen tyd voor den dood van Dr. price, hadt hy noodig, dat een Chirurgyn hem fteeds oppaste; de Heer JosEPH TOUL- MIN, Zoon van Mr. WILLIAM TOULMIN, Chirurgyn te Hackney, verrigtte dit. Dr. PRICR was zo zeer getroffen door de teder- heid, onvermoeidheid , en kunde van deezen jongen Heer, dat hy te meermaalen zyne dankbaarheid deswegen te kennen gaf; meer dan ééns aanmerkende , dat hy deeze oppasfing voor een byzonderen zegen hieldt. (t) «`t Is onmogelyk, regt te doen, aan het getal en de agt. en baarheid van zynen Vriendenkring. Zy waren de voornaam. » ften in Rang, Kennis en Deugd, Men telde onder bun de » Eerfte Naamen in de Gedenkboeken van Weetenfchap , van Ge- » leerdheid, van Vryheid en van Zedelyke waarde,” Dr. pp Fen, Addres, 435 VERSLAG VAN HET LEEVEN, ENZ. VAN R. PRICE. voorgefchreeven , te buiten , en bewoog hun, op hunne : eigene kosten, zyn Lykítatie te houden. De Heeren der Vergaderinge volgden het Lyk in negentien Rouwkoetzen, agter hun voegde zich de Graaf STANHOPE in zyn Ryd- tuig, aan °t hoofd van zesendertig Rydtuigen van Edel- lieden. Hy werd begraaven op den zesentwintigften van April, te Bunhill-felds, in °t zelfde Graf, waar de over- blyfzels rusten van zyne teder door hem geliefde Vrou- we, en van zyn Eerwaardigen Oom en Weldoender sa- MUEL PRICE. Het Rouwkleed werd gedraagen door de Eerw. Doctors PRIESTLEY, REES en HARRIS; alsmede, door de Eerw. Heeren TAYLOR , PALMER en WORTHING- TON, By het Graf fprak de Eerw. Dr. upps een Lykree den, en op Zondag , den eerften van Mey, deedt de Eerw. Dr. PRIESTLEY een Redenvoering te zyner e nisfe , voor eene zeer talryke Vergadering, te Hackney. Beide deeze zien het licht. (Het Vervolg en Slot hier na.) ËTT gd BESCHRYVING VAN DE STAD LARNIC , OP HET EILAND CYPRUS 5 ALSMEDE VAN DE GEWOONTEN EN ZEDEN DER INWOONDEREN. (Overgenomen uit de Travels through Cyprus, Syria, and Palts flina, by the Abbé MARITI.) D: meeste Reizigers hebben Larnic befchreeven enkel als een fraaije en niet onaangelegene Plaats; maar, indien wy in aanmerking neemen, dat dezelve de Voor- raadfchuur des Koophandels is van het Eiland Cyprus en de tweede plaats bekleedt in het Koningryk , fchoon af- hangelyk van den Bevelhebber van Nicofia , zal men my genoegzaam geregtigd rekenen als ik Larnic een Stad noem. Daarenboven is het de Zetel van een Griekfchen Bisfchap, en de plaats , waar de Europifche Con/uls hun verblyf houden. Wat hier van zyn moge, Larnic is de aangenaamfte plaats des geheelen Eilands; want ik ken niets belangryker dan eene Koopftad. Ik gevoel een heimlyk genóegen , wanneer ik eene groote zamenvloeijing zie van Inwoonde- ren en Vreemdelingen te gader arbeidende tot geluk des Menschdoms , en van eene Stad, eene Voorraadfchuur voor de geheele Wereld maakende. In myne oogen is de Beurs eene talryke Vergadering, waarop alle de Volken hunne rr "Met, BESCHRYVING VAN DE STAD LARNIC. 439 Vertegenwoerdigers hebben. Factors in de handeldryvende Wereld zyn even dezelfde als Ambasfadeurs in de Staatkun- dige ; zy doen Onderhandelingen ; tekenen Verdragen; en Onderhouden eene nutte briefwisfelende Gemeenfchap tus- {chen de vermoogende Maatfchappyen van Menfchen , door Zeeën van elkander gefcheiden, en leevende aan de beide uiterften des Aardbodems. Dikwyls zag ik, met een ver, xukkend genoegen, een Inwoonder van Japan , handelende over zyn belang met een Burger van Londen; of een Onder daan van den Grooten-Mogol een Koopverdrag fluiten’ met een Rus. Ik bevond my gaarne onder deeze talryke' Han- deldryvers, onderfcheiden in kleeding , in zeden, en in taal ; allen , langs verfchillende wegen, een en hetzelfde einde beöogende. Hier zag ik een hoo Armeniers, daar een hoop Fooden, en verder een groep Hollanders. Ik werd er een volgende een Deen, een Zweed, een Franschman, of liever > ik was een Wereldburger. De Stad Larnic, omtrent een halve myl van Salines gele- gen, ligt ten Noorden van het oude Citium a en beflaat zelfs een gedeelte van den grond waar die Stad voortyds lag, De oorfprong van Larnic weet men met geene zekerheid. INogthans ben ik van gevoelen ,dat dezelve mag toegefchreee ven worden aan de nabyheid van de Zee, en de bouwfbofs fen gevonden in de ruïnen van Citium. Toen dit Eiland door de Turken werd in nomen, was Larnic reeds eene Plaats van aangelegenheid; des worden wy verzekerd door LUSIGNAN, die jet het volgende beri van geeft: ,, Op den afftand van eene halve myl van de s» Zee, is een groot handeldryvend Dorp of liever Stad. an Dezelve wordt geregeerd door een Wenetiaanfchen Edel- s» man, die alle twee baren verandert; doch de Republiek an heeft beflooten dezelve vry te maaken, en ’er een trefa vn fender voorkomen aan te geeven.” Deeze Schryver vere meldt den naam niet; en, indedaad, dezelve heeft geen be- paalden naam, en ieder Reiziger geeft ‘er een aan, die, voor ’t overige, alleen in den uitgang verfchilt. | De Stad vormt een halven cirkel, welks einden na ’t Zuiden loopen , en is bykans een myl in den omtrek. Alle de Gebouwen zyn in den hedendaagfchen fmaak, en men vindt er geen overblyfzel van hooge Oudheid. De Mosque was voorheen een Latyn/che Kerk. Dezelve is een naauw gebouw, in den Gochifêhen bouwtrant; de voorgevel beftaat uit zes marmeren kolommen, vier pilaaren on erfchraagen het dak, en verdeelen het in drie eelen ; doch dezelve le- vert 440 BESCHRYVING VAN DE STAD LARNIC, vert niets merkwaardigs op. De Minaret heeft men opge rigt op de overblyfzels van den Tooren; en “tis van die foort van Toorens, van welke men het Volk tot het Gebed roept. Aan de zyde van de Kerk is een Tuin, die tot eene Begraafplaats ftrekt voor de aanzienlyke Turken , die in de Stad fterven.. Elke Mosque heeft een Iman of Priester, die derwaards moet gaan op de bepaalde Bede-uuren. De Imans hebben last om den Koran te leezen, en het Volk te onderwyzen. Indien wy ons een denkbeeld van hunne Leerredenen vorme den naar de onze gemeeten, . zouden een verkeerd denkbeeld daarvan opmaaken. De Mu/ulman/che Welfpreee kenheid laat het ophaalen van gemeene plaatzen niet toe. Min uitweidende, min met cieraad van welzeggen , opgee, fchikt dan de Europifche welfpreekenheid, is ‘er elk vreemd denkbeeld , en zelfs elke nutlooze uitdrukking, van uitge flooten. Een Turkfche Leerreden beftaat uit eene aaneenfcha- keling van grondregelen en fpreuken. De Iman neemt het ` nooit ter hand Leerftellingen te bewyzen aan welke niemand twyfelt; en nimmer voert hy voor zyne Toehoorders eene taal als tot Ongeloovigen. Zedeleer is de grond{lag hunner Leerredenen , die regels behelzen voor ieders gedrag in alle omítandigheden , en allen onheil, °t welk hem moge treffen. De Redenaar is zo eenvoudig in zyn Perfoon als in zyne Leerreden ; en de ongebondenheid van zyn gedrag neemt nimmer “iets weg van de fchoonheid zyner Zedeleerg, Hier hoort men nooit een jonge wellustigen uitvaaren tegen ver- fdheid en wereldfche vermaaken , nooit een ryke Geeste lyke de verfmaading des rykdoms prediken , of een over- daadig leevende tegen de weelde zich aankanten. Die be lachlyke ftrydigheden, zo gemeen, en nogthans zo weinig in opmerking genomen in Europa, zouden de Turken hoogst ergeren, die zeer op het eenvoudige gefteld zyn; zy zou- den gelooven dat zodanig iemand hun en hunnen Godsdienst befpotte , en de Godsdienst is een onderwerp waar mede een goed Mu/fulman geen fpotten duldt. Ik befpeurde desgelyks , met genoegen , in de talryke Vergaderingen der Turken, een mengzel van allerlei ftaaten en rangen. De Turken hebben tót nog toe in hunne Mos- ques die vernederende onderfcheidingen niet ingevoerd , welke de Europifche Kerken tot {chande ftrekken. De plaat- zen zyn niet beftemd door belang en grootheid , maar han- gen af van ’t geval, en de lieden van dagen Tang, Gods- ieustyveriger dan anderen, hebben dikwyls de beste; eB wor- D OP MET ILAND CYPRUS, 44r Worden niet, gelyk in uropa, vol veragting, het verst na de deur gedreeven. — Ik heb ‘er niet tegen dat men dus» danige onderfcheidingen maakt in onze Schouwburgen , en onze Academien; de Zeden der Wereld heerfchen daar, en de ingang krygt men door geld; maar dat zy plaats grypen in onze Kerken, en dat Christenen dezelve dulden, is een hoon den beginzelen van hunnen Godlyken Wetgeever aane edaan, die aan de Armen en Behoeftigen alle toegenegene eid bewees. Zelfs dit ftuk uit een ftaatkundig oogpunt bee fchouwd zynde , twyfel ik geen oogenblik, of de afichaf- fing dier haatlyke onderfcheidingen zou een der beste mid- delen weezen, om het Volk weder te brengen in onze vere -Jaatene Kerken, én hun tot de verpligtingen des Christendomg te verbinden; zy zullen dan met lust en yver die plaatzen aan bezoeken, welke hun de oorfpronglyke gelykheid here inneren, en een Godsdienst beminnen, die, op eene kragte daadige wyze, hun by de natuurlyke Regten des Mensch, dems bewaart. De Muezzins zyn mindere Bedienaars van den Godsdienst, Hun werk beftaat in het Volk van de toppen der Minarets tot het Gebed te roepen, ’t welk zy op de volgende wyze verrigten. Als zy op de Minaret geklommen zyn, beginnen. zy na het Zuiden te roepen, dan na ’t Oosten, vervolgens na het Noorden , en eindigen in "rt Westen. Hun roepen is een foort van huilend fchreeuwen uit al hun magt, terwyl zy teffens de ooren met de vingeren ftoppen, Zy roepen in ’ Arabisch den naam van coD, en dien van MAHOMRTII, aan, — De Turken moeten alle dagen vyfmaalen bidden by het aanbreeken van den dag, op den middag, "e naamiddags ten drie uuren, by Zonne ondergang , en te middernagt. Op Vrydag, hun Rustdag, ftorten zy een zesde Gebed uit, een uur vóór Zomme ondergang. Lieden, mét drukke bezigheid omringd, doen de Gebeden zo veelvuldig niet, en houden het voor genoeg een kort Gebed te doen, by het begin en het eindigen van den dag, Eer zy het Gebed beginnen , wasfen zy handen , voeten en andere deelen des lichaams, met de zorgvuldigfte opletten» heid. Zy buigen zich ten teken van aanbidding, en kniclen - neder op een tapyt, een mat, of een flip luns gewaads; zich na °t Zuiden wendende bidden zy met veel ernsts een half uur lang. Ik nam waar, dat Mecca, het Land huns Propheets , uit het welke, huns oordeels, hun heil ont» Sprong , Zuidwaards af van hier gelegen is; en om die ran wenden zy, by het Gebed , bet aangezigt derwaards, MENG, 1791. NO, 19 Gg 44 ‚ BESCHRTVING VAN DE STÁD LARNIC, . De Godsdienst der Turken is, buiten twyfel, ontcierd door eene menigte bygeloovige gebruiklykheden. Maar men kan niet wel naalaaten zyne goedkeuring te geeven’ aan zekere gewoonten , uit een verheven en teder gevoel oor. ` {pronglyk ; als, by voorbeeld, dat zy elke Plaats, waar zy bidden, fchoon in het open veld, voor heilig houden ; de grond waarop zy treeden, de lugt welke zy inademen, de fchaduw onder welke zy rusten, alles dunkt hun ges heiligd door deeze oogenbliklyke Gemeeníchap met den Eeuwigleevenden. °t Is een Tempel, die de Godvrugtige Mufulman naderhand nooit dan met ontzag befchouwt, en nimmer nadert , dan met. eene Godsdienfítige gemoeds- aandoening. 7 ” De Mosque, die ik befchreef , is de éénige plaats van Godsdienstoefening der Turken in Larnic. Aan den ingang ftaat een kolom van Granit, waarop, in ren tyde, een Leeuw, het Wapen van de Republiek Venetie, ge- plaatst was. ` De Grieken hebben hier drie Kerken, en een gelyk am- tal Priesters, Cosmicofirens geheeten, verrigten in dezelve den Eerdienst. Die van St. Jan is eene foort van Hoofd kerk. Dewyl de verwoesting van Cštium het den Bisfchop onmogelyk maakte langer zyn verblyf aldaar te houden, bragt die Kerkvoogd zyn Zetel en Kapittel herwaards over. Het volk komt in deeze Kerk drie uuren vóór den dag; want alle hunne Godsdienstverrigtingen moeten vóór Zone ne opgang voleindigd weezen. -De Kerk van St. Maria , toebehoorende aan de Vaders van het Heilig Land, is in drie deelen afgefcheiden ; de wyl in het Oosten de Vrouwen by de Godsdienstoefenin- gen volftrekt van de Mannen moeten afgezonderd weezen. e Latynen volgen dezelfde gewoonte, uit infchìktykheid voor de Oosterlingen. Keizer LEOPOLD gaf aan deeze Kerk een fraai Orgel ten gefchenke. De Parochie, daartoe be- hoorende, is die van alle Europifche Volken. In de zàd des Kloosters vindt men twee uitfteekende Schilderftukken, het een de Voetwasfing onzes Zaligmaakers, en het ander de Bruiloft te Cana, verbeeldende. De Boekery is zeer fraai, de tuinen en boomgaarden daar rondsom maaken deeze eenzaamheid tot een verlustigend verblyf. "Kr zyn met meer dan zes Monniken die "er zich fteeds onthouden ; doch hun getal wordt z ds vermeerderd door den toS vloed van dertig of veertig Vreemdelingen. Oe IK moet niet vergeeten te melden, ten dienfte der Rek V ` e NW or Her tank og dát tigeten ‚ dat de Capucynen uit Vlaanderen hier een Hos- pitaal of Herberg hebben. Vreemdelingen worden "er ter tafel toegelaaten ; twintig of vyf en twintig Paras elken dag betaalende3 doch het is er morsfig, en verre van aan- genaam. Elke Griekfche en Latyn/che Kerk is met muuren ome Eingd. De ingang is door een poort omtrent drie en een haiven voet hoog; zo laag gemaakt, om voor te komen - dat de Turken geen Paarden of andere Dieren daar binnen brengen. Dit is het geval door geheel Syrie; doch de Grieken op Cypbus volgen alleen dit gebruik. De Latyn- Sehe Kerken hebben hooge Poorten; en worden ontzien door ` de Turken. : Openbaaré Gebouwen , als Kerken ;- Kloosters, Hospie taalen en Mosques, zyn alle van fteen. Alle overige Ge- bouwen beffaan uit tichelen, zamengefteld uit een mengzel van gekapt ftroo en natte aarde, in de Zon gedroogd. Ze gyn van dezelfde gedaante als de Huizen in Italie , maar grooter en ruimer. De Kalk is niets anders dan dezelfde leiagtige aarde met een weinig versch ftroo. Dit is in ’t algemeen de zamenftelling van alle Huizen , door geheel het Koningryk , uitgenomen op eenige Plaatzen , waar de fteenen vry gemeen zyn.. In de Stad Larnic , of liever in ’t geheele Koningryk ` van Cyprus , vindt men Lieden, behoorende tot zes Euro: pifche Volken , Fran/chen , Engel/chen , Toscaaners „ Nae politaanen, Venetiaanen en Ragu/aanen. Elk hunner heeft zyn Con/ul, uitgenomen de Toscaaners; deeze (aan onder de befcherming van den Bngel/chen Confyl, die den tytel ‚voert van Vice-con/ul van Toscaanen. iëfchers, Zwit- zers ; Hollanders eu Genueezen , hebben hier ook deel in den Handel; maar dewyl deezen, zints lang, hebken ope gehouden op zichzelven handel te dryven, ftellen zy hun velen aan Correspondenten uit andere Volken , op dit Eiland wonnende, ter hand. ` df WW . Em de nabyheid van Zarnic is eene menigte van Bak- ken, beftreeken met een lymerig foort van Cement, voor Olie ondoordringbaar, die, gelyk men wil, voortyds graoe te vergaderplaatzen waren om Olie in te bergen. Dit Ce- ment is een mengzel van Zeezout „ Kalk en gekookte Olie, Indien dit waarheid is, moeten de Vlakten van het Eiland Cyprus, in vroegeren tyde, met Olyfboomen’ beplant ger weest zyn. l ' De Dervijsh , zo. wel als de Santons en de Aale e Ggs zyn 444 BESCHRYVING VAN DE STAD KARNIC , zyn eene foort van Turk/che Monniken. Hun gewaad bee. Daat uit een rok van ruwe wollen ftoffe, van verfchillende kleuren; die de borst onbedekt laat; hier over hebben een mantel van dezelfde ftoffe ; doch veel fyner, en wit van kleur; op hunne hoofden draagen zy een Kap van witte vilt, in de gedaante van een Zuikerbrood; het bene- denfte gedeelte ftaat overeinde , en is agterwaards opgerold op de wyze van een tulband. Zy draagen geen linnen; dit: belet niet dat zy by uitftek zindelyk en rein zyn. Hun uitwendig voorkomen is zeer betaamelyk zy zyn beleefd en gefpraakzaam. Deeze bevallige hoedanigheden worden nogthans ontluisterd door een {chadelyk gebrek , waaraan zy zich onbefchroomd overgeeven , hunne geveinsde min- zaamheid ftrekt alleen om de Jeugd te verleiden , en ftelt hun in ftaat, om eene drift, ftrydig met de natuur, te vol- doen. Zekere MOLA SONCHIUR wordt voor den Stigter deézer Monniken gehouden. Zy bewoonen verfcheide Kloosters, en verrigten den dienst in eenige Mosques. Ze prediken tweemaalen ieder week , en beide de Mannen en de Vrou- wen, die onder hun gehoor komen , zitten door elkander, %x welk op andere plaatzen van openbaare Godsdienstoefe- ning in °t Oosten niet gebruiklyk te; doch de Dervi/en van de overige Geloovigen door eene baluftrade afge- zonderd. De Redenaar vangt zyne Redenvoering aan met een fpreuk uit den Koran , en vaart heftig uit tegen One deugden, in welker vermyding hy zelve geen groote be- zorgdheid toont. De Redenvoering geëindigd zynde , zingen « zy alleen een Lofzang, gepaard met ípeelen op veelerlei blaastuigen. De Opperfte vangt vervolgens een dans aan, waarin alle de overige deel neemen, en die op de volgende wyze toegaat. Eerst gaan zy Jang, am binnen rondsom de Mosque, de een agter den ander; atlengskens werfnel- len zy hunne fchreden , en wenden hun lichaam rond met zulk eene vaardigheid , dat men het naauwlyks kan naaoogen. Den dans gedaan zynde, knielen deeze geest- dir kwakzalvers neder, en blyven eenigen tyd in die ge- te, met allen uitwendig voorkomen van den blaakend- ften Godsdienstyver. Dan ryst de Opperfte overeinde , de Dervifen volgen zyn vóorbeeld, en op nieuw het rond- draaijen begonnen hebbende , zetten zy dit {pel anderhalf uur voort. Eenige , niet wel onderrigte , Reizigers hebben de Santons met de Dervifen vermengd ; maar zy verfchillen van ge op HET EILAND CYPRUS. Ae: der in hunne Leevenswyze , en in hunne manier van bide den, De Santons die HAZRET MEULANA tot Grondvester hebben, draagen , ‘tis waar, eene kleeding, gelyk aan die der Dervifen; doch zy haalen by deezen niet in rein. en zindlykheid. Hun geheel uiterlyk voorkomen {preidt de uiter- fte elende ten toons en ik heb eenigen hunner gezien, die bykans naakt waren ; hun gelaatstrekken zyn misvormd; luiheid beheerscht hun, ep hun gedrag is lomp , ja de on- befchoftheid zelve; zy mogen voor íchandbrokken der menschlyke natuure gehouden worden. Zy vangen hunne Godsdienstplegtigheden "e morgens ten drie muren aan 3 dee zelve beftaan in op eene belachlyke wyze rond te draaijen , en in geweldige trekkingen. Deeze plegtigheden gaan verge- zeld van een gefchreeuw, ’t welk eindigt in een jammertyk gehpil. Zy flaan op eene foort van Cymbaal , of liever Trom , uit al hun magt roepende Allahu! *t welk betekent groote God! Eindelyk ftorten zy, half dood van vermoeidheid , op den vloer neder, hunne monden worden met bruisch bezet , en de dømme Mahomethaanen gelooven, dat deeze Santons als dan verkeeren met God en hunnen Propheet, Wanneer die Monniken uit deeze gewaande Godsdienftige bezwyming bekomen , eeten zy met de Vrouwen en de feugd; en er is geene buitenfpoorigheid, waarin deeze Onverlaaten zich niet toegeeven. , Het Land, rondsom Larnic, is het aangenaamfte op het Eiland niet; want de grond is zeer droog. De Zon íchiet bykans rechtftandig haare ftraalen op de verfchroeide vel- den; en terwyl de vermoeide Reiziger een brandende lugt inademt, zoekt hy te vergeefsch na een fchauwryk boschje, om er zich te verfrisfen , en van vermoeienis te bekomen, "Er zyn geen boomen te deezer plaatze dan de Moerbei- boom, en eenige weinige Palmboomen , hier en daar op de Vlakte verfpreid. Gg 3 | da, b TO i PEDASTEN GEDAGTEN OVER DE WAARDY DER KERKVADRREN , EN HUNNE SCHRIFTEN, (Getrokken uit George camPBeLL’s, D. D. F. R.S. Four Gofpels tranflated from the Greek. With Preliminary Disfer- sations and Notes critical and explanatory, deezer dagen in twee Stukken in 4to uitgegeeven.) Men aanziene van de waardy der Kerkvaderen en van hunne Schriften, liep men voorheen in het eene, thans in het andere, uiterlte. De Kerkvaders zyn in geez nen deele geregtigd tot onze Aanbidding + ook verdienen zy onze Veragting niet. Waren eenigen hunner zwak en ligtgeloavig , anderen magen geleerd en oordeelkundig ge: noemd worden. ‚ In alles wat van Redenkaveling afhangt, behooren wy hun te behandelen met dezelfde onpartydigheid ajs heden- daagfche Schryvers; wikkende en weegende wat zy zege gen, niet wie het zegt. In °t geen op Getuigenis berust, zyn ze, in elk geval, waarin men niet kan vermoeden eene byzondere drift bun beheerschte, boven hedendaag- fche Schriftuurverklaarders of Aantekenaats te ftellen. ` Ik zeg dit niet, om aan te duiden, dat wy meer op huune braafheid af kunnen gaan ; maar om te kennen ro geeven, dat verfcheide (lukken by hun een voorwerp wa- yen van getuigenis, die, by hedendaagfche Oogdeelkyndi gen, enkel op gisfing , of, ten besten genomen, op afge trokkene en geleerde onderzoekingen rusten. ’t Is alleen uit.oude Schryvers , dat die oude gebruiken in andere dingen, zo wel als in de taal, door ons kunnen ontdekt worden , welke by hun op eepen voet ftonden, met gebèurde zaaken, waarvan zy niet onkundig. konden weezen. De Taal fteunt, gelyk men dikwyls heeft opge merkt, op gebruik; en oud gebruik kan, even als in alle andere gevallen van Qudheid, ons alleen door gefchreeven getuigenis overgebragt worden. Daarênboyen geeft de be tekenis der woorden, (als er geen Gefchilvoering’ plaats eeft.) geene gelegenheid tot de werking van drift; wor en ze verkeerd gebruikt, het felt de onkunde, of de waade trouw, des Schryvers bloot voor zyne Tydgenoo- ten. Ik zeg daarom niet, dat wy in de uit{praak der Kerk- vaderen, als Regters, moeten berusten; maar dat wy bun Gen onpartydig gehooy moeten verleenen, als,” in veele ET « OVER DE WAARDY DER KERKVADEREN, 44} ballen, de eenige bevoegde Getuigen. En elk moet erkens» en, dat het regtftreekfche getuigenis van een eenvoudig Man, ten aanziene van eeng zaak, die binnen den kring zyner kennisneeming valt, meer opmerkens verdient, dan de vernuftige gisfingen van een bekwaam Geleerden , die niet uit Weetenfchap van zaaken fpreekt, maar de befluiten opgeeft door hem getrokken uit zyne eigene redenkavelin- gen, of die van anderen. _ | En zelfs met betrekking tot het geen bygebragt wordt, niet op kennis maar op gevoelen rustende , denk ik niet, dat de Hedendaagfchen, over °t algemeen gefpruoken, tot den- voorrang geregtigd zyn, Wat de betwiste Geloofsftukken _ aanbelangt, behooren ze beiden met omzigtigheid geraad= pleegd te worden, ale lieden, die men met reden mag ver- onderitellen, met een gunftig vooroordeel , ten opzigte van de Gevaelens hunner Partye, vooringenomen te zyn. In» dien ’er, ten deezen aanziene, eenig verfchil plaats heeft „ zal het geheel ten voordeele der Ouden weezen. " Verloop van jaaren heêft der Kerke eene vermeerdering van gefchik Jen aangebragt.: De twisten zyn verménigvuldigd, en Jeep, ftellig beflist. ’t Gevolg hier van is, dat de Godsdienste leere „ veele eeuwen geleden., in geen zo Syftematifchen vorm gegooten was, als in deeze laatere eeuwen. Elk ak was, in oude tyden, niet zo tot kleinighedeh ontleed, en élk ding, tot de Spreekwyzen toe , by de onderfcheide Secs ten niet bepaald met zo veel ziftende oordeelkunde, en boe - vennatuurkundige, om niet te zeggen, drogredenkuudige verfyning. Een Charater. Aan de Heeren Schryvers der Aig. Vader), Letteroefeningen, MYNE HEEREN | D Bagage van Aandoenlykheid, by elk voorval, gepaard » met ber vertoon van verregaande Tederheid, en een s Vloed van woorden, die, om de geliefde benaaming te bezi- om gen, Sentimenieel geheeten mogen worden , geeven altoos s» veel gronds tot wantrouwen; zy verwekken het vermoeden ‚‚ van een met voordagt aangenomen Charaâter. Menigvoud „ ligt een teder en gevoelig hart verborgen onder fchynbaar … ruwe zeden.” Deeze bondige aanmerkingen , voorkomende in een uitmuntend Vertoog, getyteld : Bedenkingen over de on- gemaakte Gevoeligheid, of Aandoenbykheid, van het Hart , onlangs in uw Mengelwerk geplaatst (*) , vond ik met zulke fterke en elgeusarige voorbeelden opgehelderd, in een Engelsch Werkje, dat ik bewoogen werd dit kleine Stukje te vertgalen, en ’t zel ve UL ter plaatzing te laaten toekomen. Ik biyf, &c. $ « ké , BeriNnpa was altoos zeer gefteld op hartroerende en vertedee rende Romans; de treurigst afloopende Treurtooneelen behaagden haar grootlyks. De Sentimenteele Schoonheden van STERNE ftonden by haar hoog te boeke. Zy hadt, door het leezen deezer Werken, zulk eene maate van Aandoentykheid of Tederheid ge- kreegen , dat die beminnelyke zwakheid zich menigmaal in de gemeenfte voorvallen des dagelykfchen leevens vertoonde ; fchreie jen en zugten , als of haar hart brak, hoorde men niet zelden, by gebeurtenisfen , die anderen, geenzins- van Menschlyk gevoel outbloot, met een onverfchillig oog befchouwden. Zy kon het denkbeeld, dat men Dieren tot woedzel flachtte, fiet verdraa- gen. Zy verfoeide het Vistchen en Jaagen als hoogst wreede bedryven. Zy ftondt op het punt van bezwymen, als een Koet zier de paarden de zweep gaf, om eene hoogte op te trekken. Zy viel met de daad van zichzelven, toen een Heer op den Baart van haar Kat trapte, als hy fchielyk toeliep om haar Kind sgen het in °t vuur vallen te befchutten, Naardemaal BELINDA geheel in "r Romanesque verviel, was ket niet zeldzaam, dat zy Sentimenteele Alleenfpraaken hieldt ever Goedaartigheid en Menschliefde; en, wanneer er iets van enen aandoenlyken en treffenden aart gebeurde, gaf zy door gaans UI Zie N. Alg. Vad. Let, V D. ade St. bl, 449» DE GEMAAKTE AANDOENLYKE, +b gaans ruimte aàn'haar hygenden boezem, door eene klagte op Ir papier te brengen. Van eeu haarer Vriendinnen kreeg ik her volgend Stukje, met vryheid om ‘er gebruik van te maaken. BeLinDa zat, zo °t fchynt, voor haar Toilet, haar Vlegten in orde fchikkende, toen een Diertje, °t welk in de Wereld juist den besten naam niet heeft, en zich dikwyls indringt ter plaatze waar °t niet welkom fs, uit haare krullen op haar hals viel. In ‚de eerfte vervoering van verbaasdheid en toorn, greep zy het on- gelukkig fchepzel , klemde het tusfchen haare nagels, tot dat het met een krak zyn’ leeven eindigde. Het hooren van deezen krak „ en het aanfchouwen der verpletterde ingewanden , deedt haare Aandoenlykheid geheel ontwaaken; zy uitte dezelve in deeze Weeklagte, an O, Gy arme deelgenoot des leevens, vaar wel ! ’t Leeven an Was U buiten twyfel aangenaam, en ik heb U in haast van dit ae dierbaar gefchenk ‘beroofd. Maar zeker de Wereld was ruim » en wyd genoeg voor U en my. ’t Was fegt U te vermoorden , » U, die eene befchutting zogt onder myne koesterende befcher- » ming! | ‚> Dewyl Gy klein zye, zyn wy gereed U als ongevoelig aan » te zien. —— Maar ongetwyfeld hebt gy zenuwen, en tedere a zintuigen, geëvenredigd aan de fynheld uwer Leden, — — s» Misfchien hadt gy een Deelgenoot in uwe genegenheden, en „ een talryk Naakroost, ’t welk gy met een Ouderlyk genoegen » Zaagt opgroeijen. ’t Welk thans uw toeverzigt, beiss) s», moet derven! | wn Uw fmert is zeker over, =- Maar ik kan niet na- „ laaten de gevoellooze wreedheid te bejammeren van zo veelen , ‚ die het minfte Diertje, aan "tr welk de Natuur den Leevens- an adem gefchonken heeft, berooven van dat Leeven, ’t geen , » hoe veragtyk het fchyne in °t oog der bedagtloozen , nog- s» thans, zo zoet, zo dierbaar is aan het kleinfte Schepzel! — ~s s» Zoet en dierbaar was aan U , thans gedood Beestje! —— =. s Helaas! dat ik moet zeggen Was. Bezat ik » het vermogen om U ten leeven op te wekken, ik zou uw lees. venloos overfchot bezielen; en U koesteren in den warmen » boek van uwe geliefde verblyfplaats. Maar ydele „ wensch | Vaar voor altoos wel! mmm rn an Indien nogthans uwe Schim eenige weet heeft, en zwerft a, over het hoofd, °t welk gy eenmaal bewoonde, zy vergeeve » eene haastige daad van wreedheid en geweld, welke ik tragt D vit b wisfchen, door een (aan van Medelyden en Gevoelig- » he 9 , Ongetwyfeld liet BELINDA een traan op °t betreurde Diere vallen „ en q Flendo turgiduli rubent ocelli, My is berigt, dat de laade van sxuinpa's Schryftafel vol ligt > met 45e 7 BELINDA, met Treurzangen ever Muizen en Rotten in vallen gevmgenj över Mosfchen en Roodbarsties, door de Schooljongens uit het nest gehaald en gevangeu. Een Aardworm, op welke zy trapte, als zy in der min toefchoot om een Vlieg uit een Spinneweb te redden, heeft zy in een Treurdicht als vergood, en een beter leeven toegezegd , waarin dezelve niet meer op de aard zał kruipen, waar zich op fneeuwwitte vlerkeÂ in de lugt verheffen, Kikvorfchen, Padden, Vledermuizen; met een woord , alies; war leeven ontvangen heeft , deelt in haar tederfte belangreeming en medelyden. Onaandoenlykheid is zeker te wraaken; maar de hevige Gevoeligheid, welke het minfte lyden, oek der ongesg:fte Schepzelen , by haar fchynt te veroorzaaken , geeft allen grond, om te vermoeden , dat die Aandoenlykheid niet vry is van ge maaktheid. Eene Aandoenlykheid , zo zonderling en zo fterk s kan niet wel natuurlyk weezen. Dan zo veel gehoord hebbende van BELINDA's tedere Gewaar- wordingen ten opzigte der Dieren, vond ik my eigenaarig op. gewekt , om onderzoek te doen op haar gedrag in de meer be langryke verbintenisfen des Huislyken en gemeenen Leevens. Wie zou niet verwagten, dat zy , aan zichzelve in Aandoenlyk- beid gelyk, de getrouwfte Egtgenoot, de bezorgdfte Moeder, de huipryk(te Menfchenvriendin zou weezen; en in dat gevoelig Hart aan die gepaster Voorwerpen eene eerfte plaats gunnen, Dən, by nafpeuring , heb ik ontdekt, dat haare Geaartheid zo grillig, veranderlyk en geweldig was, dat haar Man menigmaal , om rust te zoeken en te vinden, het huis moest ruimen. Ges duurende eene zwaare ziekte haars Egtgenoots, was zy hem zel- den gaan zien, en hadt geene bezorgdheid altoos laaten blyken. Zy zat, onder het leezen van een Roman, te fchreijen , op deu - eigen dag dat de ziekte een keer ftondt te neemen, door cen ge- weldige koorts, en de Geneesheer zyn toéftand voor zeer twyfel agtig, zo niet wanhoopig, verklaard hadt. — — Herfteld zyn de, was hy, op haar raad, eene Reis na de Ovest-/ndien gaan doen, om hunne middelen te verbeteren. Met veel aandoening aam hy van haar affcheid; maar zy was bezig met zich aan w kleeden, om Mejuffrouw siopors in Caliston te zien fpeelen, en kon onmogelyk veel tyds fpillen in het neemen van een plegtig affcheid; iets °t geen zy boven alle dingen wraakte. Doch, dieg zelfden avond viel zy in Schouwburg in zwym, toen Mejuffrouw SIDDONS eerst te voöorfchyn tradt , en eer die Tooneelfpeelfter hog een enkel woord gefptooken hadt. Haar Man hadr twee aartige keine Jongens onder haar opzigt gelaaten. Die Knaapjes waren gezond, leevendig , fpeelziek , eg “maakten menigmaal een geweld in huis, °t welk zy niet kon vef- draagen , dewyl zy bezig was om eene Hoofdrol te leeren 18 een Treurfpel, "tr welk op eene Lief bebbery-Tooneei, van eet Heer , die ’t zelve op zyne kosten, tot eigen vermaak, h sdoen vervaardigen, zou vertoond worden. —— BELISDA be ' ` DË GEMAAKTE AAÑDOENLYKR. 4st ffoot dasrom haare Jongens in een Kostíchool te beftellens eg ` verklaarde, in alle gezelfchappen, dat zy het voor een der eerftel - Moederlyke Pligten rekende, zorg te draagen voor de goede Opvoeding haarer Kinderen, Zy beftelde op de School, dat de Kinderen op Zondag, en andere Verlofdagen, daar zouden bly- ven, en niet thuis komen voor de wederkomst van hun Vaders Thans hadt zy een nieuw Treurfpel onder handen, onder deu Tytel, van de Bedroefde Moedeg, of de Vrouw Weduwe. Schoon zy niet zeer op haar’ Man gefteld was, die een een- vouwdig goed Charaêter bezat, doch geheel ontbloot van diè Aandoenlykheid, waarin zyne Vrouw zo veel ftelde; fchoon zg een genoegen fchiep in haare Kinderen , haar zo hinderlyk in et voortzetten hasrer lief hebberyen , dagt ik nogthans, dat BE- LINDA, die met zo veel aandoenlykheids fprak over Onheilen s over Goëddaadigheid, over Menschlykheid, over Liefde, en Medelyden betoonde met een Diertje waarop men trapt, aiet dan ryklyk de milddaadige hand zou openen voor alle haare Medemenfchen, die in druk haare hulp en byftand verzogten. Doch hierin was ik ook grootlyks misnomen., Een Werkman, aan haar huis bezig, viel van een ftelling drie verdiepingen hoog, en brak zyn been. De Voorbygangers namen hem ops klopten aan de deur, en verzogten dat hy binnen gelasten mogt worden, tot men om een Wondheeler zou gezonden hebben 5 doch ík hoorde haar, op den ftoep gekomen, met eene ftem diè aan °t einde van de ftraat gehoord kon worden, verklaaren: » Hy zal hier niet ingebragt worden. Wy zouden grooten over- an last daarvan hebben. Breng hem terftond na °t Gasthuis; fluit „ de deur JAN! hoorje jan!” De voorbygangers , Om Seen tyd te verzuimen, bragten den ongelukkigen in het paäste ierbuis, waar de Kroegeman, met een kroes Bier in de hand, en een niets beduidende vloek, zeide: „Laat hem binnen ka- „ men! hy is welkom ; hier jy, leg hem in myn eigen bed; en hy zal het noodige hebben; betaalt hy my niet, hy is tog » ongelukkig, het zal my niet deeren, Kom laaten wy eens » drinken op zyn fpoedig herftel! Arme Karel! Ik wed dat hy vn Vrouw en Kinderen heeft, en dat zy gebrek zullen lyden tot a hy weder uitgaan en werken kan, Ook voor deezen moet a gezorgd worden, ik zal het aan myn vast gezelfchap zeggen, » °t beftaat uit welmeenende Lieden, ik weet, zy zullen to » dit onderhoud intekenen,” ‘t Was waar , de Man had, gelyk deeze hupfche Man giste , Wyf en Kinderen. "a Anderen daags "e morgens vervoegde hy zich aan "huis van BELINDA met een Verzoekf(chrift, zeer harte roerende opgefteld door een Regesgeleerden, die zelve nooit iets gaf. Betinpa hadt aan baare Dierfstboden last gegeeven, om ia die week, als er iemand kwam, te zeggen, dat zy niet thuis was. In de daad, zy had te gewigtige bezigheden om zich te Jaren ftooren ; want zy was aan °t {chryven van een Treurzang op een 452 BELINDA, DE GEMAAKTE AANDOENLYEE. een geftorven Schoothondje, en van voornêemen, om haar Ver» toog aan de Hertoginne, over de ongelegenheden waarin zich de arme Werklieden bevonden, af te fchryven. Met deeze onderrigtingen was ik te over voldaan, en begon myne hoogagting en eerbied te verliezen voor Dames en Heeren van eene overdreevene Aandoenlykheid, en die, by de minfte gelegenheden , zulk eene maate van Sentimenteelheid betoonen , dat elk zich des verwondere. Jk ftelde voor zeker vast, dat "et meer gezond Verftand , en waare Goedhartigheid , by de eeavoudi- ge moederlyke Huisvrouw , die zich niet verheven waant boven et waarueemen van haare huíislyke pligten; en by den eenvou- digen , geen gerugts maakenden braaven Man, gevonden wordt, dan, over "tr algemeen, by die hoog apgeevers van fterke Ge- moedsaandoeningen, en fteeds den \mond vol hebben van fyner gevoel dan men befpeurt by anderen, die voorts met hun, in rang, middelen, en opvoeding, gelyk (an, ee ZEDELYKE BEDENKINGEN, e aandoeningen der Jeugd zyn zeer verfchillende van die der D volwasfen Jaren 5 en de aandoeningen der Ouden verfchite len weêr oneindig van die beiden. — In de Jeugd werkt de Ziel alleen door het gevoel, door de Zintuigen ontvangen, dar maakt op haar den fterkften indruk , — en hoe meer deze door veranderingen afgewisfeld word, des te gevoeliger zyn de aan. doentagen. — De Volwasfen Jaren, wel opgeleid , verkiezen goede orde, en de daaruit oacftaande neigingen, tot eene hebbes Iykheid gemaakt zynde, beminnen een goeden fmaak. —- Het uitwendige , dat door gevoel op de Ziel werkt, word berede- neerd, en de indrukzels, daaruit geboren, worden eener ernftige overweging waardig gefchat. —— Dan, in den Ouderdom , neemt de gevoeligheid af; de indrukzels hebben dan weinig of geene vermogens meer; eene koele onverfchilligheid vervangt alle drif- tige bejaging; alles krygt, om zo te {preken , eene gansch andere gedaante; de geheele Natuur fchynt te veranderen ; en de Mensch word min of meer koel , ja onverfchillig, voor, alles wat Gem in zyne Jeugd fterk aandeed, } E @ ® MENGELWERK, TOT PRAAYB LETTEREN ; KORSTEN EN WEETENSCHAPPEN y BETREKKELYK; | | ~ . A, o VERHANDELING OVER DE SCHADELYKHEID VAN HET VERS AGTEN VAN GOEDEN RAAD, EN °T VERSMADEN VAN WELMEENENDE VERMANINGEN ,:UIT LEERZAME VOORBSELDEN AANGEWEZEN. _(èrvolg van blads. 413.) JR eshoumden wy onlangs eenigé voorbeelden der beklas genswaardigfte gevolgen , welke het verfmaden var de welmeenendíte raadgeving gehad heeft, uit de vroege aloudheid; welaan ; laat ons nu, ter fterkere waarfchou= winge, het oog nog vestigen op latere tyden; die ons geen min treffende voorbeelden hiervan aan de hand zula len geven. — Men vestige; ten dezen opzichte; in d eerfte plaats, de aandagt op het aloud en wyd verma Egypten, ten tyde als Gods oude Volk den drukkenden last van den dwingeland Farao niet langer torfchen kon: toen derzelver fchouders onder het gewigt der harde fla- verny bezwyken moesten, en zy de bitterfte klagten tot hunrien God in den Hemel zonden, hem om hùip fmee- kende ; ten einde uitkomst uit hunnen jammerfkaat ; uit die drukkendfte Slaverny , te erlangen. — By dit Valk, het Volk van Israël, zullen wy de. doorflaandíte voorbeelden van het verfmaden van den besten raad; het veragten,der heilzaamfte , der welmeenendfts vermaningen aantreffen. Voorbeelden „ die. ans overtuigend zullen doen gien, welke beklagelyke gevolgen dusdanig een gedrag na zich fleepen. Israël klaagde aan God, «=a: de Almagtige hoort het gee roep zyns Volks, zyne magtige hand zend hulp uit de „hoogte, die de knellende banden der Slaverny verbreekt. Hy voert hen, n3 het verrigten van een aantal:van de verbazendíte, van de ontzettendfte y Wonderen ; uit het Sla- venhuis van Egypten 5 fpyst hen in de Wildernisfen ; — leid hen , door eene woesteny , naar hef Land hunnen Vaderen toegezegd; —— een Land vloeijende van Melk en Honig, — ván alles rykelyk voorzien, naar het vette Kanaän , om betzelve erfelyk te bezitten , op dat ook MENG, 1791. NO. Is H h huns 45 VERBANDELING hunne kinderen, bunde latë nakomelingen hetzelve zouden bewoonen; mits zy luisterden naarde ftem van bannen God, en gehoorzaamden aan de bevelen, aan den raad van. bumen getrouwen, van hunnen wyzen, van hunnen kloeken Leidsman , Mozes, en niet afweken van de beve- jen hun van God door hem gegeven, | “Wat is hier van °t gevolg ? Gehoorzaamt Israël aan de ftem van zynen Heere —— aan de bevelen van zynen God? ——r Luistert Jakobs Nageflagt naar den wyzen en verftandigen raad van zyren voorzigdgen, van zynen ge trouwen , Leidsman? —— Gehoorzaamt het aan zyne ver manende bevelen? — Wel verre van diar! Schoon ls- raël overtuigd was „ dat Mozes, Godlyk bevel, hen wonderdadig uit het Land der dienstbaarheid gebragt , en dn vryheid ‘hetfteld , had ; —— fchoon de wonderdadige Tede ding uit Egypten , de verbazende uitvoering uit het ze ‘ve, en de verlesfing van deszelfs verhitten vervolger, hun de overtuigendfte bewyzen opleverde, dat de Almag- tige met hun, en bun Befcherier, was; — het had echter den rechten invloed niet op Dun gedrag. ===- Want ziet! Nauwlyks waren door de almagtige == de fterke, hand van hunnen Verlosfer, == van Jakobs God, ket weld van hunnen bloeddorftigen Vervolger , ontkomen: — auwlyks waren zy door het midden der Zee , (ô verbazer- de Almagt !) die alle hunne Vyanden en Vervolgers had ver ‘zwolgen, heên gêvoerd , en in veiligheid gebragt: am Nauwlyks hadden zy het Diensthuis van Egypten verlaten, en in de Woestyn voer aan Land gezet, of, zie daar! zy vallen, als riekten zy nog de Vleeschpotten „ en het Wid- braad, van Egypten, zy vallen moedeleos aan `t klagen, en verwyten hunnen grooten-Verlosfer, dat Hy hen gevoerd heeft in een woest Land, waar ze van honger vergaan, en van dorst verfmagten 5 -== zy haken: om weêr re keeren naar dat Land, waar hunne buiken vet: st waren mer Vleesch en allerleie ‘lékkernyen; zich ‘varbeeldende nog ber rikkelend Witdbraad, en de geurigfte Spysen , aldaar te maken. ——' Nauwlyks warten :zy.uit de harde dienst- baarheid , voor hun: zo ondragelyk ; ien woaarvwer ze:zo zwáre' klagrten hadden uitgeboezemd…,. verlost ` nauwiytks den: gewisfen ondergang ontkomen, of; zie daar! zy vet- : agtén , ży verfmaden allen goeden rad , en weigeren te Nristeren naar dé getrouwe vermaningen, ve Dan, weke wareû-de gevolgen van hun verkeerd:gedrag == van bon food beftaan , waarmede zy, geduweude den tyd van A ` , Toi,. Feer- OVER HET VERAGTEN VAN GOEDEN RAD, 44$ Veertig jaren „tie ze, zwervende in de Woestyn doors -bragten, ‚bleven volharden ; des God klaagde „ zo lang „over hum-verdriet gehad te hebben? Was het „gevolg van bet verfmaden van zo vele trouw «hartige en beilzame vermaningen; — van het niet irt -agt nemen vande oprechtfte, de ongeveindfte, raadgevin= - Een; — van het flauw gedenken aan , of het geheel ‘weronagteamen van, zo vele Wonderen, door de Hand des. Almagtigen , ter hunner ri uitgevaren , ter hunnet behoudenisfe gewrogt; — van bet. deren waren, binnen zo korten tyd, in de Woestyn om- gekomen. Een gansch nieuw Gellagt beërft het Land aan Abrahams Kroost beloofd ; om dat hunne Vaders ‘Rotsfteen hunnes heils verlaten hadden. „‚ Want, zo "an waarachtig als ik leve! (had de Heere gefproken, ) an indien ik ulieden zo niet en doe, gelyk als gy in myne e ooren gefproken hebt. Uwe doode Lighamen zullen an in deze Woestynen vallen, en alle uwe getelden, naar an UW geheel getal, van twintig jaren oud en daar boven, an ie tegen my gemurmureerd hebt; zo gy in dat ss Land komt, over het welk ik myne hand opgeheven "an hebbe, dat ik u daar in zoude doen woonen, ven sn Caleb, de Zoon van Jephunne, en Jofua , de Zoon van ss Nun!” —— Ziet daar de gevolgen van Israëls fnood gedrag, van het verwaarloozen der beste bevelen! mm " Dr Volk intusfchen wás, om der Voorvaderen wille, als afkomftig uit Abraham , Izaäk en Jacob, het geliefde “Volk van God. Hy had het uit alle Natien, uit alle Ge- flagten, van den Aardbodem uitverkoren. ,, Hy tog maakte s aan Jacob zyne. Wetten, en aan Israël zyne Inzettingen , an bekend, zo als Hy aan geen Volk op de ganfche We an reld deed.” …— Door een plegtig verbond in de Woese tyne , had hy zich reeds aan het zelve verbonden; — daar had Hy , door gedugte tekenen , het zelve af; derd; en hun op de plegtigfte wyze verklaard : „lk ben an de Heere , uwe God, die u uit Egyptenland, uit den "an Diensthuize , uitgeleid hebbe,” — Na veertig jaren omzwervens in de barre Wildernisfen , brengt hy ook het jonger Geflagt, na dat hy het ouder regtmatig had doen omkomen , door eene onweerftaanbre magt, in het Land hunner Vaderen, —= in het Land aan hen beloofd , en reeds voor veele jaren aan het Zaad van Abrabam toege- zegd. Nu OVER HET VERAGTEN VAN GOEDEN RAAD. 487- Nu moet alles voor Israël bukken. … Geen Wonder! magtige hand van hunnen God befchikt hun Heil ; zy overwinnen waar ze verfchynen; en wie hen tegen trekt word. verflagen: — Zy overwinnen , en gansch Kanaän word hun, naar Gods belofte , ten eigendom. 