Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
werd nu in tweeën gedeeld en Juli, Augustus en Sep- tember de uitgesproken Oostmoesson задев іп één groep en de overschietende maanden Mei en Juni in een andere groep geplaatst. Zoodoende waren dus vijf groepen ver- kregen: | Westmoesson December, Januari, Februari. Kentering Maart, April. Kentering en Oostmoesson Mei, Juni. Oostmoesson Juli, Augustus, September. Kentering October, November. In Verhandeling N°. 1 van het Kon. Magnet. en Meteor. Observatorium getiteld: „Die Windverhültnisse in den oberen Luftschichten nach Ballonvisierungen in Batavia" Batavia 1911, zijn door mij de uitkomsten van de herleiding der waar- nemingen volgens die twee werkwijzen uitvoerig medegedeeld en zijn ook de vijf bovengenoemde isoplethen-diagrammen opgenomen. Hetzelfde, verrijkt met later verkregen uitkom- sten, is onlangs gepubliceerd in een nummer van een te Berlijn uitgegeven reeks van geschriften, genaamd „Luftfahrt uc MT. ze und Wissenschaft" onder den titel van „Erforschung des tropischen Luftozeanes in Niederländisch Ost-Indien.” Ik wil daarom hier ter plaatse enkel een korte beschrij- ving geven van de hoofdluchtstroomingen zooals ze thans door de waarnemingen bekend zijn geworden, en wil met de belangrijkste dier stroomingen — den Oostmoesson — aanvangen. De voornaamste luchtstroomingen. In de zomermaanden van het noordelijk-halfrond wordt het vaste land van Azië sterk verwarmd, daarentegen dat van Australië afgekoeld; dientengevolge ontstaat een depressie boven Azië en een gebied van hooge luchtdrukking boven Australië. De lucht zal aan de oppervlakte der aarde uit het Australische hoogedrukgebied stroomen en zich naar de Aziatische depressie toe bewegen; tengevolge van de aswen- teling der aarde zal die beweging in het zuidelijke deel van de tusschen beide vastelanden inliggenden Archipel in N W richting plaats grijpen en benoorden den aequator in N E richting. In den Oostmoesson waait dus in de Kleine Soenda eilanden en Java een zuidoostelijke еп oostzuidoostelijke, aan den aequator een zuidelijke en benoorden den evenaar een zuid- westelijke wind. Wanneer er geen vasteland als Australië ten zuidoosten van onzen Archipel lag, dan zou toch in verband met de algemeene luchtcirculatic op onze aarde een zuidoostpassaat waaien; de Oostmoesson valt dus in de Kleine Soenda eilanden samen met den zuidoostpassaat. De passaten nu voeren uit de beide halfronden lucht naar den evenaar; deze lucht stijgt voor een goed deel op en stroomt als antipassaat op srootere hoogten weer van den aequator resp. naar het noordelijk en zuidelijk halfrond af. u — --- ——-- GEMIDDELDE RESULTEERENDE WINDVEKTOR М... Richting еп snelheid іп m. p. вес. | Hoogte December— Маб Juli—Augustus— [ in October—November. Januari— : Mei—Juni. 7 km; Februari. April. September. | Westmoesson [Oostmoesson (Passaat) | 1⁄2 W840S 1.5 У/ 2205 38 W 54°S 1.6| Е 2395 30 Е 145 36 | 1 E648 12] М 8S 43 W58S 18| E11 S 26 E 85 50 Landbries | 11/2 | Landbries Е 285 18|W 55 41 WI9S 19| E 85 22 E 35 51 __ __ 2 [Terugke- E 3N 21|W 85 42W 5N 20| E 8S 18 E 2N 48 Terugkeeren- rende de landbries 21/2 | landbries E IN L6|W10S 38 W 7S 15| E 28 20 E ЗМ 41 з mert "Cen E 17-5 AW QGN 251 E ZS 22 E SN p. — 31/2 E12S 21| W20S 30 W 3N 271 EF 2N 22 E 15 28 4 Passaat Е 5S 22 20 S 22 WIN МНЕ ТМ 28 E 5N 32 41/2 E12S 21|W31S 15 W SN 20E TN 38 E ON 33 4, 5 E 8S 16|У/415 13 WITS 26||E 5N 40 E 18N 35 51/2 E 12S 16 Pav жалба 13ЦЕ ТМ АЛ E2IN Al 61/4 E 2N 23|Е 845 07| №705 ОЛ||Е 3N 46 E ION 64 71/4 E UN 23|Е 655 19 E16S 08 {E ЭМ 50 E 5М 79 | 81/4 Р 3N 201Е 138 34 E16S 24 E 15 53 6 SN 84 | 91/4 Е21М 22| E 9S 31 E19S 18 E 05 54JE H N 92 | 101/4 31N 26 E 65 SEE 125 19 |E 18N 45 E 14 N 109 | 111/4 | Antipassaat = E 19 N 12.7 Antipassaat 121/4 ZIN 33 E АМ 48 Е 3N 52 E39N 47 E24N162 131⁄4 E13N 75 E 4N 98 E AN 65 E23N 57 E25N 186 141/4 E 19 N 183 151/4 E13N107 E ZI N 122 E20N 50 E 18N 58 E 18N 155 161/4 E 5N 81 E 12N 87 "m 171/4 Е 29 N16.8 E19N 09 Е 6N 40 Е 405 35 Bees 181/4 nod ned W23S 3.1 191/4 E 8N 33 W 1S 76 | 2014 |. Boven- W 105 56 Hoo , e |o pee W30N 34 W- Winden 221/4 E29S 19 WISN 7.5 | 23/1 Wi16$.99 ek 2414 E 67 S 42 4. Т Krakatau W ind. Voorloopig moge dus hier volstaan worden met de mededeeling dat deze moessonwind te Batavia bij een gemiddelde snelheid van ongeveer 5 m.p.sec. slechts een geringe zuidelijke component heeft, en dus de richting maar weinige graden van de zuiver oostelijke naar het Zuiden afwijkt. Bij toenemende hoogte neemt niet alleen de gemiddelde windsnelheid af, maar wordt ook de richting meer oostelijk, om boven 3000 m., naar het Noordoosten doordraaiende, weer in kracht toe te nemen. Op 5500 m. is eindelijk de richting al E 21°N geworden en de snelheid 4 m.p.sec. Nog hooger blijft de snelheid toenemen maar loopt de gemiddelde richting terug tot E 5°N op 8000 m. hoogte bij een snelheid van 8 m.p.sec. zi Bi Waarschijnlijk is hier een d pP RARE TENOR A 2 richting in het spel, en] i noordelijke p " ra ўве n KEE ge r p 3 зай mu de wine in snelheid a groeiend brosteniic timo обн eur b em uitvesproken maximum чаво om. воб en/«cen теш уш) E .259Ni70 Daarıboven Altfaaib hij im “snelheid 'atmahendej^tesug)s оой obn: ASSEN dad по Deze ban den:aequator af нетте en het blijkt hier dat hij "dos motyens)te/ Batavia im den die óp 155000 mil hoogte піјіуівазётійв, Enelheiü ananmondelijksto Afwijking егез еп eemoboyenstejo waafbij "dt. selfie: op 13000oni! hoogte pladtsugrijpt. wuindoisl егу Е гіп denozuideliken winter (Juli— Sept Aubttalie a Zwddostpassaatı versterkt, heft'dat! vastelatuli in.Deb.— XIII 4k, ше ; -— Febr. niet alleen dien passaat op, maar verwekt zelfs de tegenovergestelde luchtstrooming. Het sterk verhitte Australié zuigt dan den van het sterk afgekoelde Azië afstroomenden Noordoostpassaat als noorden- wind over den aequator heen en verder als NW. en W.-wind naar zich toe. Ook de lucht uit den Indischen Oceaan stroomt als ZW wind toe. Deze luchtstrooming is op Java en de kleine Soenda eilanden als Westmoessonwind. of korter als Westmoesson bekend. Boven Batavia is de richting meer West ten Zuiden en de snelheid is maar weinig minder dan die van den Oostmoesson. Boven 2500 m. neemt de snelheid af en waait de moesson hoe langer hoe meer uit het Zuiden om ongeveer bij 5500 m. hoogte uit te sterven. Daar boven waaien nu weder zuidoostelijke winden, als ware de passaat door den Westmoesson naar boven gedrongen. Ook die winden worden, evenals de passaat, bij klimmende hoogte steeds oostelijker. De snelheid is gering, niet meer dan 3!/, m.p.sec. op ruim 8000 m. hoogte. Boven 10.000 m. is de wind noordoostelijk geworden en ontmoeten wij weer den boven vermelden antipassaat. De antipassaat in dit jaargetijde Рес. Febr. is dus enkel- voudig en bestaat niet, zooals in het andere jaargetijde, (Juli—Sept.) uit twee lagen. De bovenste lagen stemmen in beide seizoenen in vele opzichten overeen. Ook in Dec.—Febr. wordt de richting bij wasssende hoogte eerst hoe langer hoe meer noordoostelijk. en de snelheid grooter, om daarna weer terug te draaien en in snelheid af te nemen. | De uiterste richtingen stemmen in beide jaargetijden wel overeen, maar de snelheid bereikt in Dec.— Febr. een kleiner maximum, dat echter op сеп grootere hoogte wordt gevonden. Richting Snelheid Hoogte Juli—Sept. E 25°N 19 m.p.sec. 13000 m. Dec.— Febr. E 27*N 12 m.p.sec. 15000 m. Wat de kenteringen aangaat zoo blijken ze in type overeen te stemmen met den moesson waarop ze volgen. De voor- jaarskentering (Maart/April) heeft een Westmoesson karakter, de najaarskentering (October/November) een Oostmoesson type. In October/November waaien van 3000 —5500 m. passaatachtige winden gemiddeld uit E 1095 met de geringe snelheid van 2 m.p.sec. waar in Juli—Sept. al antipassaat waait van 3—4 m.p.sec., en in Maart/April waait niet een Westenwind met zuidelijke, maar een met noordelijke componenten; een wind evenwel die gemiddeld niet sneller dan 3 m.p.sec. is. Ook de naar boven gedrongen passaat vertoont zich in de Maart/April kentering tusschen 6000 en 10.000 m. hoogte, maar gemiddeld niet sterker dan 2 m.p.sec. Ja zelfs in het volgende jaargetijde Mei/Juni is die nog even op te merken bij 9000 m. terwijl in de uitgesproken Oostmoesson maanden Juli—Sept. wel het terug draaien van den antipassaat plaats grijpt, maar geen zuidelijke componenten worden gevonden, In de najaarskentering Oct./Nov. vertoont zich boven den passaat op 6000 m. de antipassaat, die bij 7000 een richting 1195 bezit, maar daarboven op 8000 al terug draait tot E 3°N, terwijl de snelheid ook weer iets afneemt. Daar boven wordt de richting weer noordoostelijker bij toenemende snelheid. Derhalve blijkt het geheele jaar door op 7— 8000 m. een invloed aanwezig te zijn die zuidelijke componenten verwekt, waardoor van Juli—Nov. de antipassaat van noordoostelijke- richting bijna Oost wordt en van Dee. tot Juni zelfs zuidoostelijke winden optreden. Vermoedelijk is het juister dit anders uit te drukken en te zeggen, dat er ’s morgens om 8 uur beneden 7000 m. oorzaken zijn, die den passaat geheel opheffen gelijk in den Westmoesson gebeurt, of noordelijke componenten doet ontstaan, zoo als in den Oostmoesson plaats vindt. De hieronder beschreven 3 maal-daagsche viseeringen wijzen er op, dat dit een gevolg moet zijn van de dagelijksche schommeling in de windrichting en dat de gemiddelde wind- richting ook beneden 5000 m. wel degelijk zuidoostelijk is. E ` а De bovenste antipassaat ontwikkelt zich in de kenteringen ongeveer tot de halve sterkte van wat hij in de voorafgaande moesson is en dat op nagenoeg gelijke hoogte. Over het algemeen zijn óf voor ieder speciaal geval in de kenteringen de luchtstroomingen minder regelmatig ontwikkeld dan in de moessons, óf de moessonstroomingen houden tot in de kenteringen aan. zooals bijv. de westelijke winden in de afge- loopen voorjaarskenteringen van dit jaar (1913). De middeling der windvektoren zal dus in hoofdzaak het type opleveren van den voorafgaanden moesson, zooals inderdaad het geval is. De antipassaat vindt ongeveer bij 17000 in Juli— Sept. en bij 18000 m. іп Dec.— Febr. zijn einde en daarboven bleek een nog onbekende luchtstrooming te bestaan en wel een met een passaat- karakter, n. 1. een naar den aequator toestroomende wind. In Juli—Sept. werd bij ruim 17!/, km. gevonden een gemid- delde wind van E 40°S met een snelheid van 3.5 m.p.sec. In Maart en April 1913 werd die wind ook teruggevonden, maar in Dee.—Febr. veroorloofde tot nu toe de sterke bewolking geen zeer hooge opstijging, en kon alleen een aanduiding van het voorkomen van dien wind verkregen worden. Door zijn analogie met den gewonen passaat in de benedenste lagen van den atmospheer heb ik deze wind de Bovenpassaat genoemd. De oorzaak van het voorkomen van zulk een bovenpassaat ligt vermoedelijk in de eigenaardige temperatuurverdeeling in onzen atmospheer, die eerst sedert enkele jaren bekend is geworden. Terwijl toch vroeger gemeend werd, dat de afneming der temperatuur met toeneming der hoogte tot de buitenste lagen van den atmosfeer zou aanhouden, is thans gevonden dat die afneming reeds op betrekkelijk geringe hoogte in isothermie overgaat, en wel op een hoogte, die naar den aequator toe grooter wordt. Zoo daalt de temperatuur boven Midden-Europa maar tot gemiddeld—55°C op een hoogte van + 11000 m. en boven Java tot gemiddeld—80°C op een hoogte van - 17000 m. GE E Het gevolg hiervan is, dat de gemiddelde temperatuur van den geheelen luchtkolom van 0—17000 m. juist in de tropen lager is en in die hooge lagen de lucht naar den aequator toestroomt. Men zou nu verwachten dat die toestroomende bovenpassaat ook op grootere hoogten dan 17000 m. zou aangetroffen moeten worden, maar dit blijkt volgens de waarnemingen te Batavia gedaan niet zoo te zijn. Integendeel, de bovenpassaat waait maar zwak in een laag van gemiddeld een 1000 m. dik en daarboven treden Westen- winden op, die krachtig waaien tot een hoogte van gemiddeld 24000 m. Hoogerop maken ze weer plaats voor zwakke winden met oostelijke componenten, die nog hooger meer oostelijk worden en in snelheid toenemen. Bij + 29000 m. eindelijk waait een bijna zuivere Oostenwind van 30—50 m.p.sec. Die hooge aequatoriale Westenwinden zijn als geheel onverwacht verschijnsel in 1909 door Berson boven Centraal Afrika ontdekt. De verklaring van dat hoogste windstelsel is moeilijk te geven daar het aan de noodige waarnemingsgegevens op andere punten van den aardbol ontbreekt. Alleen schijnt die Oostenwind boven de aequatoriale zone standvastig te zijn, wat in 1883 door de uitbarsting van den Krakatau bewezen is. Bekend is, dat toen de asch tot ongeveer 30.000 m. omhoog is geschoten en vervolgens met een gemid- delde snelheid van 34 m.p.sec. herhaalde malen rondom de aarde is gevoerd. Ik heb daarom die hooge wind de Krakatau-wind genoemd. Ook heeft onlangs Dr. A. PzrPrER afgeleid dat het druk- verschil tusschen de gematigde luchtstreken en den aequator, op 25000 m. vermoedelijk omkeert en dat dus boven dat niveau een aequatorwaartsche luchtstrooming moet bestaan, één in iederen hemispheer. Die luchtstroomingen zouden samen als oostelijke wind den aequator moeten bereiken en dan afvloeien. — 54 — Dat afvloeien zou dan hier met daling gepaard moeten gaan, in tegenstelling met wat bij de, ook aequatorwaarts waaiende passaten geschiedt, nl. opstijging. Op die wijze zouden met de antipassaten niet alleen de aan den aequator opgestegen benedenlucht, maar ook de neergedaalde bovenlucht afvloeien. Apriori is hierin geen onwaarschijnlijkheid gelegen, ware het niet, dat tusschen dien Bovenpassaat en den Krakatau- wind, de dikke stroom der Westenwinden zich bevond, die zeer standvastig zijn, daar ze jn alle maanden van het jaar boven Batavia aangetroffen zijn. Misschien dat in het volgende een vingerwijzing tot het vinden van een verklaring gelegen is. De antipassaat verandert tengevolge van de aswenteling der aarde bij het bereiken van hoogere breedten spoedig in een westelijken wind. Op Samoa, dat op 15° zuiderbreedte ligt, zoo berichtte mij AnGeNnrister, nam hij bij de eenigste loodsballon die 17000 m. haalde, westelijke winden tot die hoogte toe, waar. Op hoogere breedten schijnt een groote westelijke wervel om de polen te bestaan. Zouden nu onze Westenwinden geen uitbreiding van dien grooten wervel kunnen zijn? Zonder waarnemingen op plaatsen op hoogere breedten dan Batavia moet het echter voorloopig bij vermoedens blijven. Onze Archipel strekt zich niet zuidelijker dan tot 10° breedte uit, dus is het voor mij voorloopig onmogelijk om die waar- nemingen te doen. Misschien zullen weldra waarnemingen uit Brazilië komen; ik vernam tenminste kortelings geleden, dat Berson in Maart van dit jaar daarheen vertrokken is ten einde aldaar aëro- logische onderzoekingen voor te bereiden. T3 12:1 1 1. gin windrichting еп snelheid op verschillende hoogten. Reeds sinds lang had men door de windwaarnemingen op bergstations en de waarneming = Бары... . der wolkendrift kennis vergaderd omtrent de toeneming van de windsnelheid met de hoogte en de dagelijksche schommeling, welke die toeneming vertoont, als ook van land- en zeewind op verschillende hoogten, maar eerst na de invoering van de loodsballons was vollediger onderzoek mogelijk. nkel in uitgestrekte vlakke landstreken zal zich het verschijnsel van de dagelijksche schommeling in de wind- richting en snelheid op verschillende hoogten ongestoord vertoonen; in het dicht bij de zee gelegen Batavia daaren- tegen zal men tegelijkertijd den land- en zeewind ontmoeten. De gelukkige omstandigheid echter, dat de hoofdluchtstroo- mingen (Oost- en Westmoesson) nagenoeg evenwijdig met de kust zijn, maakt het mogelijk de beide verschijnselen voor het grootste deel te scheiden, en geeft dus het voor- deel dat beide tegelijk onderzocht kunnen worden. Een onderzoek van die verschijnselen scheen mij zeer gewenscht toe, o.a. met het oog op een mogelijke verdere. ontwikkeling der luchtvaart in deze streken. Dat dit echter het uitvoeren van nachtelijke waarnemingen ` zou vereischen, was duidelijk. Nachtelijke viseeringen van loodsballons waren naar mijn weten enkel door Ley in Engeland gedaan en beschreven !). Ley vulde een loodsballon met acetyleengas en bevestigde een gewoon vleermuisbrandertje in de vulslurf. Zulk een ballon liet hij door een andere, met waterstofgas gevuld, omhoog voeren; de heldere vlam was dan tot op groote afstanden zichtbaar. Om dien afstand en daarmee de hoogte van de ballon te bepalen hing hij 10 meter onder de lichtballon een tweede op en bepaalde nu telkens met den micrometer den boogaf- stand der twee vlammen. Het bleek mij, dat het inderdaad niet moeilijk was zulk een lichtballon te maken, maar de wijze van waarneming van Ley, n.l. het uitmeten van den vlammenafstand, heb ik 1) Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society, 1909. а nigt,eenmaal beproefd, omdat ze mij én buitengewoon lastig én, zeer onnauwkeurig voorkwam. De micrometerwaarneming opeen. bepaald oogenblik van twee snel bewegende licht- punten,is al moeilijk, maar indien die lichten zeer zwak zijn buitengewoon moeilijk of onmogelijk. De slingeringen, die zulk een; dnigballonnenstelsel maakt, hebben een onberekenbaren invloed op den vlammenafstand, op een bepaald oogenblik gemeten, die weer een zeer groote fout in den berekenden ballonafstand tengevolge heeft. Aldie, „bezwaren worden met een slag opgeheven, wan- neer;.gelijktijdige viseering uit twee punten wordt toe- ` Бераз. ун „Herst; heh sik nog beproefd of zelfs niet de stijgsnelheid vanozulk seen stelsel van twee ballons — één gewone met één lichtballon — voldoende standvastigheid had om daarop bij, nachtelijke, oplatingen te kunnen vertrouwen en zoodoende . metde, ‚viseering uit één punt te kunnen volstaan. Dergelijke stelsels werden dus overdag opgelaten en uit twee punten, geviseerd, waarbij tegelijkertijd opgelet werd tot hoe hoog de vlam te zien was. De uitkomst was zeer ERR swat betreft het gedrag. van de vlam der lichtballons, die tot, grooterhoogten bleken door te branden, maar ongun- stig. ten, opzichte, van de stijgsnelheid, die bleek van te veel, omstandigheden af te hangen om berekend te kunnen Werden. 25910121915 oJ verhang, mei deze, toen als mogelijkerwijs voldoende geachte viseering uit één punt, werd getracht op heldere dagen, gedurende, een, etmaal verscheidene ballons op te laten; maar dit, bleck. all. dadelijk ondoenlijk te zijn, daar bij nachtelijke. rviseeringen uit twee punten te groote eischen aan personeele hulp gesteld werden. Ook was de kans terrgroot,,dat;; in, een. ;etmaal, hetwelk zich liet aanzien niet gestoord te, zullen. „Worden, toch wolken of buiën kwamen opzetben. ровот Besloten werd dus op vaste uren van den dag de oplatingen te doen plaats vinden, zooveel mogelijk telkens een etmaal ал jang, en bij de middag- en nacht-oplatingen uit twee ра te viseeren. Als vaste uren werden gekozen ten eerste 7u— 8" 's morgens, het gewone uur der loodsballonoplatingen, ten tweede 's mid- ` dags 2!/,"—3u, Omstreeks dat uur beginnen in den Oostmoesson (de oplatingen zijn alleen in dien moesson gedaan, omdat dan buiën het zeldzaamst zijn en de luchtstroomingen een veel regelmatiger karakter bezitten) de gewone middageumuli op te lossen en is er kans, dat de hemel voldoende helder wordt en ook ’s avonds helder blijft. Het derde en laatste uur werd op 7u — 8v 75 avonds gesteld. De omstandigheden zijn in den vooravond echter ongunstiger dan 's middags, daar meestal omstreeks dien tijd de wolken weer komen opzetten. Menige avondoplating heeft daardoor helaas een ontijdig einde gevonden. De eerste oplatingen werden gedaan op het Koningsplein tegenover het Gebouw der Kon. Natuurkundige Vereeniging in welks voorgalerij de ballons gevuld werden. De andere waarnemer had dan zijn instrument op een afstand van 900 m. op de noordelijke zijde van het plein gezet en kon dus de ballon zien opstijgen. Met lichtseinen waar- schuwden de beide waarnemers elkaar. (Gewoonlijk waren dat de schrijver en de Rekenaar van het Observatorium J. H. Kars). Dit bleek evenwel alles onnoodig, daar het licht zoo helder was, dat zonder bezwaar de ballon aan het Observatorium kon op gelaten worden en de andere waarnemer op den Noordwesthoek van het plein zich kon opstellen, daar deze laatste het licht onmiddellijk opmerkte, als de ballon zich boven de boomen verhief. Voorzichtigheidshalve werd evenwel steeds één minuut voor de oplating een vuurpijl afgeschoten om den Koningsplein-waarnemer te waarschuwen. 's Middags kon het oogenblik van oplating te voren afge- sproken worden, daar het opblazen van een loodsballon eenvoudig genoeg is om op een vastgestelden tijd klaar te zijn. — ыш Springen van de ballons bij de vulling en andere onvoor- ziene tegenspoeden konden echter een spaak in het wiel steken; daarom werd afgesproken, dat na het eerste vastge- stelde tijdstip, dat moment telkens 5 minuten (later 2 min.) zou kunnen uitgesteld worden. Enkele malen is het bij de middagoplatingen aan den waarnemer op het Koningsplein niet gelukt de ballon te vinden, daar de wolken-achtergrond zeer ongunstig voor het uitkomen van de ballon was en deze door sterken wind snel afdreef. Het bezwaar van den wisselenden achtergrond bestaat altijd bij half bewolkten hemel. Tegen de blauwe lucht en donkere wolken steekt een ongekleurde geelgrijze ballon het beste af, maar tegen lichte wolken een rood gekleurde. | Daarom ware het voor alle gevallen beter, dat de ballons voor de helft rood gekleurd en voor de andere helft ongekleurd waren. De helderheid van de acetyleenvlam der lichtballons was gedurende de eerste 10 tot 20 miniten der waarneming zóó groot dat het gezichtsveld van den kijker zonder bezwaar verlicht kon worden ten einde het dradennet zichtbaar te maken’. Bij het toenemen van hoogte en afstand, daarbij afnemen van den gasdruk in de lichtballon en ook afnemen van de zuurstof van den atmosfeer, nam natuurlijk de lichtsterkte van het bewegende lichtpunt snel af en moest de verlichting van het veld opgegeven worden. Een inrich- ting om lichte draden op donker veld te verkrijgen ontbrak. De omtrek van het gezichtsveld was echter altijd duidelijk te zien en het was mogelijk met voldoende nauwkeurigheid het lichtpuntje ongeveer in het middelpunt van het veld te brengen. Ten slotte werd het lichtpuntje door te groote lichtzwakte uit het oog verloren, of wel, wat meer gebeurde, verdween het achter een wolkenlaag. Curieus was het om waar te nemen hoe of het sterretje tusschen de vaste sterren door liep en hoe of het door die Bie beweging van hen onderscheiden kon worden en ook nog waarneembaar bleef, als het al lichtzwakker was dan de zwakste der nog zichtbare vaste sterren. Verdween het eenige oogenblikken achter een wolkje, dan was het mogelijk het door die beweging terug te vinden. De aflezing der cirkels moest door de Europeesche rekenaars van het Observatorium gedaan worden, want voor de Javaansche assistenten, die dit overdag vermogen te doen, . waren de snelle aflezingen bij lantaarnlicht te moeilijk. Zoo legde iedere oplating beslag op vier Europeanen en twee bedienden, en moest daarom het aantal oplatingen beperkt worden. Тоеһ zijn een zeventiental geslaagde svondwaernemingen uitgevoerd en is daarbij bereikt: 14 maal een hoogte van 3500  kunnen gevoegd worden 18 waarnemingen in de zelfde etmalen tusschen 7, en 8" 's morgens gunn en 15 tusschen 2u en 3" "e SCC De eerste oplatingen vonden plaats op den Gien Mei 1912. de laatste op den 94€" Augustus van dat jaar, dus alle tijdens de heerschappij van den Oostmoesson en op zonnige dagen, gunstig voor de ontwikkeling van de land- en zeewind. In de onderstaande tabel zijn vereenigd de resulteerende windeomponenten voor de drie termijnuren, berekend volgens de samenstelling en middeling der bij iedere oplating ge- vonden windsnelheids-vectoren. Voor iederen vector is de noordelijke en de oostelijke Component berekend, en daarna zijn alle noordelijke en alle oostelijke componenten gemiddeld. Zuidelijke en westelijke Componenten zijn resp. als negatieve noordelijke en negatieve. uiii es westelijke in rekening gebracht. Dit is geschied voor iedere 100 meter hoogte tot een hoogte van 1500 m. en verder met hoogteverschillen van 500 m. Daar de ballons vaak stijgsnelheden van meer dan 100 m. in de minuut hadden, werden de theodoliet-cirkels om de halve minuut afgelezen totdat de ballon de hoogte van 1500 m. over- schreden had, daarna om de minuut. Bij vele ballons werd evenwel de halve minuutaflezing tot het laatst toe volgehouden. RESULTEERENDE WINDSNELHEID in mp. sec. Oostcomponent Noordcomponent Hoogte 7h— Sha, 9h —3hp, 7h—8hp. 7һ —8hg. 2h—3hp. 71 — 8hp. 20m. Ot 3.9 0.2 — 0.2 8.5 0.0 100 , 15 0.9 2.0 --1.9 4.0 0.4 200 75789 i9 3.2 —1.1 4.4 3.6 300 4 ` 35 2.8 4.1 —0.7 4.0 2.8 A00 84 2.7 4.9 --0.6 4.1 9.7 OD. 40 3.5 4.8 „ы AF м 600., 48 4.0 4.9 —0.4 2.7 2.2 700... 54 3.6 49 nd 5 Dl 800 ,, 5.8 4.1 4.0 — 0.7 1.2 0.1 9500 , 62 3.8 3.3 —0.5 0.6 —0.5 1000 , 54 4.2 2.8 -10 —01 —10 H00 , 55 4.1 2.5 --05 —03 -10 1900 „ 60 4.1 2.8 07 --10 —14 1900 , Бб 4.9 2.6 —0.2 --07 --18 1400... 52 3.4 8.0 —02 —14 --18 1500 , 48 3.5 94 --01 --17 --20 2000 „ 43 3.4 4.1 ол —14 —20 3500 2. 41 2.9 4.0 01 —08 -1.0 3000 , 3.0 2.9 5.0 04 OB Q! 4500 „ 37 2.7 5.3 08 02-14 4000 „ 58 3.8 5.9 05 10 —09 4500 , 42 5.5 7.9 1.0 06 —1.5 5000 , 43 6.4 74 03 -01 -09 0500 „ FS 5.8 6.9 0.0 —0.2 1.2 6000 „ 64 5.5 10.2 0.5 2.6 1.0 6500 ,, 7.1 65 6.8 0.5 2.1 2.5 = SE In het hierachter gevoegde diagram is de verandering | der windcomponenten met de hoogte volgens bovenstaande waarden door kromme lijnen aanschouwelijk gemaakt. Aan de hand van deze graphische voorstelling kan de dagelijksche schommeling in de windsnelheid op verschillende hoogten be- schreven worden. Wanneer we daarbij dan ten eerste de Oostcom- ponenten beschouwen, zoo zullen we het verschijnsel ontmoeten grootendeels onafhankelijk van dat van land- en zeewind. Tusschen 7" en 8" 's morgens is de afkoeling, die gedu- rende den nacht heeft plaats gevonden, geeindigd en zal juist de snelle verwarming van den bodem door de stralen van de rijzende zon beginnen. De toestand in den atmosfeer is dus nog ongestoord. Door de wrijing van de lucht met den bodem is de windsnelheid beneden uiterst gering (0.1 m.p.sec.), maar we zien, dat ze met de hoogte snel toeneemt en bij ongeveer 1000 m. al 6 m.p.sec. bedraagt. Die toeneming van de snelheid kan soms zeer groot zijn en zou verraderlijk voor vliegeniers kunnen zijn. Menige keer werd, bij bladstilte beneden, een bijna plotselinge overgang tot snelheden van 10 m.p.sec. op reeds geringe hoogte waargenomen. De bovenlucht glijdt dan over de stagneerende bodemlucht als over een glad kussen heen. Zijn er, zooals meestal ’s morgens, geen lagere wolken, dan wordt die toeneming door niets verraden. Het te voren oplaten van loodsballonnetjes is daarom sterk aan te raden. Hooger op neemt de snelheid weer af tot 3 m p.sec. bij 3000 m. maar dan neemt ze weer toe, blijft bij 5000 m. op de zelfde sterkte en groeit daarboven geregeld aan. Gedurende den verderen morgen en middag wordt nu de bodem sterk door de zonnestralen verwarmd en de lucht stijgt dientengevolge op. Dat opstijgen geschiedt evenwel maar gedeeltelijk gelijkmatig over het geheele landgebied; voor een groot deel zal het zuilsgewijze geschieden en zullen naast zuilen van stijgende, zuilen van dalende lucht optredembod 2 Hierbij komt dus beneden lucht aan, die een grootere snel- heid van boven heeft medegenomen; daar beneden zal dienten- gevolge in de loop van den morgen de windsnelheid toenemen. Hooger daarentegen komt lucht van beneden aan, die. afneming van snelheid- en lucht van boven, die toeneming zal veroorzaken. We zien uit de waargenomen snelheden, dat de afneming overweegt. Op 1000 m. hoogte brengt ook de lucht, die van boven komt, kleinere snelheid mede, dus daar zal de vermindering het grootste zijn. Er is nog een oorzaak waardoor de oostelijke component 's middags beneden zal toenemen; dan wordt n.l. door zeewind lacht, die te voren boven zee stroomde en daar weinig of niet door bodemwrijving geremd was, naar land gedreven en die versterkt daar met zijn grootere initiale snelheid de Oostcomponent van den win Later op den dag houdt de verwarming van den беден allengs op en bereikt geen lucht van boven meer het aard- oppervlak; de wrijving krijgt weer vrij spel en de windsnel- heid daalt tot zeer geringe waarden. Hooger is daarentegen het proces va: de daling en stijging. door gegaan en zien we tot 800 m. hoogte de snelheid om 7"—8" p. grooter dan om 2"—3", en daarboven weer kleiner worden. Het snelheids-maximum dat 's morgens op ongeveer 1000 m. hoogte lag, is "e avonds in een minimum veranderd en het maximum is dan op 600 m. te zoeken. Op 3000 m. hoogte grijpt het omgekeerde plaats. 's Middags ligt op die hoogte een minimum der snelheden, derhalve brengen daar zoowel dalende als stijgende luchtzuilen sneller zich bewegende lucht en dientengevolge neemt de snelheid in den loop van den dag toe en bereikt "a avonds een maximum. Er is evenwel vertraging van het geheele proces, want dat minimum wordt eerst 's middags en niet 's morgens bereikt. Waarschijnlijk is hier niet meer alleen de verwarmde em de causa movens der circulatie, maar ook de warmte — 63 — die door condensatie van waterdamp in de wolken vrij komt. Merkwaardigerwijze blijft nu, tot grootere hoogten klimmende, de oostelijke component 's avonds grooter dan 's morgens of 's middags, maar het aantal der waarnemingen is te gering om toevalligheden buiten te sluiten. (Vergelijk het op pag. 51 opgemerkte omtrent de dagelijksche schommeling in de richting beneden 5000 m.). Land- en Zeewind. Zooals boven reeds is opgemerkt zal het diagram der Noord-Zuid componenten in hoofdzaak een voorstelling van den land- en zeewind boven Batavia geven, Omdat de algemeene strekking van de kust Oost-West is, en de land- en zeewind loodrecht op de kust staan, derhalve Noorden- en Zuidenwinden zijn, terwijl de Moessonwinden hoofdzakelijk Oosten- en Westenwinden zijn. Het volgt uit den aard der waarnemingen, dat op de dagen dat de ballon- waarnemingen slaagden, de bewolking gering en de insolatie groot was. Wel ontwikkelden zich meestal tegen 9" à 10" a.m. de gewone middagcumuli, maar deze vormden geen aaneenge- sloten dek en losten zich tegen 3" weer op. Zulke dagen zijn vrij gunstig voor de ontwikkeling van land- en zeewind, die hun ontstaan juist aan ongelijke verwarming van land en zee danken. Aan de hand van de kromme lijnen, die, voor de drie termijnuren, de verandering van de snelheid der Noordzuid- component van den bodem tot 6500 m. hoogte aangeven, kunnen we nu het circulatie-proces van land- en zeewind nagaan. Uit de kromme der snelheden voor 8" a. ziet men hoe op dit morgenuur beneden de landwind (Zuidenwind) heerscht. Aan de oppervlakte der aarde is hij zeer zwak tengevolge van de bodemwrijving, maar op geringe hoogte al veel sterker en op 100 m. bereikt hij reeds zijn maximum, dat echter maar 2 m.p.sec. bedraagt. Waarom dan een landwind waait en die weldra door een zeewind wordt vervangen, laat zich gereedelijk als volgt verklaren. a Gedurende den nacht is het land en de onderste luchtlaag afgekoeld, de zee daarentegen is weinig of niet kouder geworden en derhalve stroomt de lucht van het land naar de zee toe. In den loop van den morgen wordt het land hoe langer hoe meer door de zon verwarmd, in tegenstelling met de zee, die weinig invloed van de zonnestralen ondervindt. Dientengevolge wordt de lucht boven het land ijler en de niveauvlakken van de luchtdrukking worden omhoog geheven. Daar dit boven de zee niet plaats grijpt, krijgen die vlakken een helling naar de zee toe en zal dientengevolge op grootere hoogte de lucht zeewaarts afglijden. Zij zal dáár de lucht- drukking vergrooten, terwijl die boven land juist geringer is geworden. Dit heeft als gevolg, dat zich bij de zeekust een wind ontwikkelt, die landwaarts gericht is, en zeewind wordt genoemd. Het is door opzettelijke waarnemingen vastgesteld dat de zeewind op zee ontstaat en landwaarts voortschrijdt. Weldra vormt zich dan een kringstroom van zeewind beneden en landwind boven Tegen het vallen van den avond vermindert de kringloop door het afnemen van de insolatie en gedurende den nacht keert eindelijk, door de sterkere afkoeling van het land, de richting van de beweging om, en heeft men beneden landwind en boven zeewind. Des morgens om 7" a. bestaat te Batavia die omgekeerde kringstroom nog, zooals de kromme der windsnelheden aantoont. Tenminste wat den landwind beneden aangaat; de zeewind boven is minder duidelijk, maar daarover» — hieronder nader gehandeld. о omme ob HU De zeewind werkt zich,,zobalš робе їв gezegd; ouit Иде op 1 м Ü I p bijinét/Obsorvaltorluih, dato8e km, Мап deo dust (м berds digt ber ge 124599). zooals ; uit de орев el кем g ñapuzelfreeistreerende lei hodrden үү 9 1880 Di TPST BAE RE EEN еп Dampkring 4° jaargang 1906/07? palle1--9glo7 els kde enn еб. ze De zeewind neemt snel in sterkte toe en heeft tusschen 2" en 3" namiddags zijn grootste snelheid bereikt: beneden gemiddeld 3.5 m.p.sec. (volgens het diagram), en op 200 m. hoogte 4.4 m. De invloed van de bodemwrijving is dus maar gering, wat zonder twijfel samen hangt met den korten afstand, die de lucht over het land heeft moeten afleggen alvorens het Observatorium te bereiken. Ook de vermenging van de boven- en benedenlucht door de opstijgende en dalende luchtstroomen zal het verschil der snelheid boven en beneden kleiner trachten te maken. Hooger op neemt de snelheid af en op 1000 m. hoogte verdwijnt de zeewind en treedt de zuidelijke keerstroom op. Die bereikt bij 1600 m. een maximum snelheid van 1.7 m.p.sec. om bij 2950 m. te verdwijnen. 's Avonds van 7" tot 8" zien we dat op 200 m. hoogte de zeewind nog maar weinig verzwakt is, slechts van 4.4 m.p.sec. op 3.6 m.p.sec. is gezakt, maar dat beneden bijna windstilte is ingetreden. Blijkbaar schrijdt dus het weder-horizontaal-worden der luehtdrukking-niveauvlakken van beneden naar boven voort. Ook zullen door het ophouden der bodemverwarming de stijgende en dalende luchtzuilen verdwenen zijn en zal dienten- gevolge geen lucht meer van boven komen om den invloed van de bodemwrijving op te heffen. Die zal dus vrij spel krijgen. Boven 200 m. hoogte neemt 's avonds de zeewind weer af en sterft bij 800 m. geheel uit; hooger op heerscht dan 's avonds de landwind en zelfs met grootere sterkte dan ’s middags. Wellicht is dit daarvan een gevolg, dat in den middag de lucht op 1000 m. door vrijgekomen condensatie-warmte bij de vorming der middageumuli boven land een surplus van warmte heeft gekregen. Het maximum voor den boven-land wind wordt met 2,2 m.p.sec. op 1800 m. gevonden, terwijl hij weer verdwijnt ор 3000 m., dus ongeveer op gelijke hoogte als 's middags. We hebben nu echter niet aan de mogelijkheid gedacht dat de Oostmoesson een noordelijke of zuidelijke component LXXIII 5k, == 66 = kan hebben, die geheel onafhankelijk van den land- en zeewind is, en inderdaad schijnt dit volgens het diagram zoo te zijn. Het is toch opvallend, dat, terwijl de drie krommen zeer duidelijk een beeld geven van een onderwind en boven- keerwind, ’s nachts van rol verwisselende, de boven-keerwind in den morgen ongeveer nul is. Wanneer we echter de nullijn voor de keerwinden laten zakken tot —0.5 m.p.sec., dan verdwijnt die abnormaliteit. Het is nu inderdaad zeer waarschijnlijk dat de Oostmoesson een zuidelijke component heeft, blazende als hij is uit het in het Zuidoosten liggende koude Australië en aangezogen door het warme Azië, waardoor hij als Zuidenwind den aequator overschrijdt en als Zuidwest-passaat zijn weg Noordoostwaarts vervolgt. Wat verder opvalt is, dat de benedenwinden tot ongeveer 1000 meter hoogte reiken, en de bovenwinden tot 3000 m., derhalve in een twee maal zoo dikke laag heerschen. De snelheid van de bovenwinden is echter veel geringer. We kunnen nu een schatting van het luchttransport van onder- en bovenwind maken. Denken we ons een rechtopstaand vlak van 1 meter breed en 3000 meter hoog en brengen we de hoeveelheid lucht, die door dat vlak per secunde heen stroomt, terug tot lucht van 0°C en 760 mm spanning. Dan gaat er ’s middags tusschen 2" en 3" door het onderste deel tot 1000 m. hoogte per seconde 2600 m? landwaarts en door het bovenste deel 1300 m? zeewaarts, dus maar de helft. Bengt men echter die Zuideomponent van de Oost- moesson in rekening, dan nog veel minder. ’s Avonds daarentegen zijn de rollen omgekeerd en stroomt beneden tot 800 m. hoogte maar 1200 m3 landwaarts en boven tot 3000 m. hoogte 2100 m3, dus veel meer dan beneden. Bengt men nu evenwel die Zuidcomponent van den Oostmoesson in rekening, dan zouden de hoeveelheden ongeveer gelijk zijn. Terwijl dus, indien we de kringloop als gesloten aannemen, 's morgens en 's avonds het bestaan van een dergelijke Zuidcomponent ondersteld moet worden, is op den middag juist een Noordeomponent waarschijnlijker. Dit zou voeren tot een dubbeldaagsche schommeling in die component, die een geheel anderen oorsprong dan de land- en zeewind zou moeten hebben. De amplitudo zou ongeveer 1 m.p.sec. moeten zijn. Het zou niet onmogelijk zijn, dat die dubbeldaags varieerende wind samenhing met de dubbeldaagsche schommeling in den barometerstand. Inderdaad nadert uit het Oosten om 2" p. een barometer- minimum en zullen daardoor NW-winden ontstaan. 's Avonds | en 's morgens daarentegen nadert telkens een maximum en zullen dus SE-winden optreden. Hann heeft voor enkele bergstations in zuidelijk Voor-Indië een windcomponent met dubbeldaagsche schommeling ge- vonden, die hij met vrije groote zekerheid aan de dubbel- daagsche schommeling in de luchtdrukking toe kan schrijven en die in zijn Oostwest-component een amplitudo van 3/, m.p.sec. vertoont. Naast een Oostwest-component zal echter ook een Noordzuid- component moeten optreden en de amplitudo van 3/, p.m sec. is van dezelfde orde als die hierboven gevonden van 1 p.m.sec. De uitkomsten van HANN geven dus steun aan de boven uitgesproken onderstelling. Dat die onderstelling een zeer voorloopig karakter draagt, daarop behoeft met het oog op het geringe aantal der waar- nemingen zeker niet afzonderlijk den nadruk gelegd te worden. Die zelfde reden maakt het moeilijk om een verklaring te geven van de gevonden uitkomst, dat tusschen 3000 en 5000 m. hoogte de wind ’s avonds een zuidelijke en 's morgens en 's middags cen zwakke noordelijke component heeft, zooals het diagram zeer duidelijk doet uitkomen. Ten slotte zien we dan boven 5600 m. de Noordcompo- nenten op alle drie-de waarnemingsuren optreden. We zijn op die hoogte in den ongestoorden antipassaat, den van den aequator afstroomenden keerwind van den passaat, gekomen — 88. — Voor een luchtschipper, die in den Oostmoesson van Batavia vertrekt, zouden uit de waarnemingsuitkomsten de volgende leeringen te trekken zijn, omtrent de hoogten waarop de meeste meewind of minste tegenwind heerscht. Morgenvaart. naar Oost z00 laag mogelijk. TR 500 m. of zoo laag mogelijk. > West 1000 ,, » Noord 100 ,, Middagvaart. naar Oost 100 m. 5 ul 200 „ » West 1000 ,, » Noord 1600 ,, Avondvaart. naar Oost 1100 m. of zoo laag mogelijk. » ша 200 „ » West 600 ,, e Noon: 1800 ,, C. BRAAK. EEN WEERVOORSPELLING OP LANGEN TERMIJN V EN OOSTMOESSON OP JAVA". 1875 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 9! | 93 94 95 96 97 98 99 1900 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 П h I d N +1 "T и A » г \ A A | N J. А / ; / Le / " АТ ДА 24 ЕУ E CO ү, EE ; % i: EN к 30 lI p^ N 755 d IR 0 pape E A — | ОЕА KS SE EUN HE Lal Du ON | 2: LAU MNN V \ EEN NN 1 V^ ] NJ LIT — 100 2, / | а EI Vv $ \ ДА? /- M vi BAL : N Z v ENP d N ^ A 7% 05,5 7 m ves Ji $ 7 1% pi с ^ X | 7 т УМАРТА Ы E E i Afwijkingen van de luch wo» tempera . WoLrs relatiefgetallen der zo . Afwijkingen van het aantal zc . Schematische baromete oben van б? Me : » te Port-Darwin in millimeters. lekken, els ten gg van 5-jaar gemiddelden. an Port-Darw keet in e | te Batavia in graden Celsius. Een moessonvoorspelling voor den Indischen Archipel !) DOOR Dr. С. BRAAK. Alvorens over te gaan tot het eigenlijk onderwerp, dat ik dezen avond meer in het bijzonder wensch te behandelen, zij het mij vergund U in de eerste plaats te spreken over het zeer essentieele verschil, dat er bestaat tusschen het vraagstuk der weervoorspelling in Indië en in de gematigde luchtstreken. Om zeer in het algemeen den aard van dit verschil uit te drukken, zij er op gewezen, dat de tropen een relatief groot gebied voorstellen met zeer uniforme temperatuur, welk gebied zeer weinig onder den invloed komt van hoogere breedten. In de gematigde luchtstreken daarentegen heeft men een gestadige afwisseling van poolwaarts en equator- waarts gerichte stroomingen die tot sterke temperatuur wisselingen en evenwichtsstoringen aanleiding geven. Willen wij het verschil meer in bijzonderheden nagaan, dan kunnen wij het onderzoek in 3 deelen splitsen: 1°. De voorspelling op zeer korten termijn, 1 dag. x » . korten » ,Peenige dagen ” ” T së e langen termijn. De onder 1? genoemde is in Europa verreweg de belang- rijkste en zal het ook voorloopig wel blijven. Zij is feitelijk tot nu toe aldaar nog de eenig mogelijke. Daarentegen is 1) Voordracht gehouden voor de Vereeniging van Gezagvoerders en Stuurlieden der Koopvaardij. = 90 A zij juist voor Indië de moeilijkste van de drie genoemde en voorloopig heeft ze hier slechts theoretisch belang. Hierin komt wel het duidelijkst het verschil tusschen de gematigde luchtstreken en de tropen uit. Dit is daaraan toe te schrijven dat op hoogere breedten door de afwijkings- kracht der aardrotatie een zich ontwikkelend barometer- minimum om zich heen een uitgestrekt draaiend windsysteem schept, dat langeren tijd kan blijven bestaan zonder veel in vorm te (veranderen, terwijl zijne plaatsverandering aan tamelijk eenvoudige wetten gebonden is. Niet alleen is het daardoor mogelijk van te voren de vermoedelijke baan van een dergelijk barometerminimum te bepalen, maar aangezien bepaalde deelen, bepaalde en van de overige deelen belangrijk verschillende meteorologische eigenschappen bezitten, kunnen vooruit veranderingen van wind, bewolking, regen, vochtig- heid en temperatuur worden aangegeven. Geheel anders in Indië. Door de geringe grootte der af wij- kingskracht der aardrotatie, die de luchtdeeltjes als het ware het doel doet voorbij schieten, wordt hier een minimum veel gemakkelijker aangevuld, zoodat van centra van lagen druk eigenlijk piet kan worden gesproken. Het eenige wat wij hier waarnemen. zijn uiterst vlakke gebieden van lagen en hoogen druk, die vaak een uitgebreidheid hebben van Padang tot Merauke en die in geen duidelijk verband staan met weersveranderingen, hetgeen begrijpelijk is wanneer men bedenkt, dat de circulatie der lucht er weinig door wordt beinvloed. Wij komen nu aan het 2° geval, dat voor Indië reeds veel meer beteekenis heeft. Zelfs den leek is het natuurlijk vaak genoeg Батыл. dat het weer hier met perioden van 1, 2 à 4 weken wisselt en deze wisselingen zijn 0.a. voor cultures lang niet zonder belang. Zoo zal bijv. iemand jonge planten liefst uitzetten wanneer eenige dagen met regen zijn te verwachten. Echter zal het nog heel wat voeten in de aarde hebben om dergelijke periodes met eenige zeker- heid te voorspellen. Hoogstwaarschijnlijk staan de wisselingen олу d van 1 à 4 weken duur in verband met de vlakke drukgolven, waarover ik hierboven reeds sprak. » Ха heeft kort geleden Dgraxr, een Oostenrijksch meteoro- loog, aangetoond, dat in de gematigde luchtstreken, uitge- breide tamelijk vlakke depressies voorkomen, welker grootte met de afmetingen van de kontinenten en oceanen verge- lijkbaar is en die zich op het zuidelijk halfrond met een snelheid van ruim 11? per dag, op het Noordelijk halfrond met een van 1495 per dag voortbewegen van West naar Oost. Hun ontstaan kan men zich als volgt denken. Stel bijvoorbeeld dat zich boven Zuid-Amerika een periode met geringe bewolking, ontwikkelt, waardoor de verwarming toeneemt en een drukminimum ontstaat dat ongeveer de afmeting van dit continent heeft. Opstijging der lucht zal het gevolg zijn en de toestroomende lucht zal aan den oostkant een noordelijke, aan den westkant een zuidelijke component hebben; aan den oostkant zal dus verwarming, aan den westkant afkoeling intreden en het minimum groeit naar het oosten aan en neemt naar het westen af; het stelt zich in beweging van West naar Oost. De snelheid dezer beweging zal afhankelijk zijn van het temperatuurverval van Noord naar Zuid. Dit blijkt inderdaad het geval te zijn, want in het winterhalfjaar, wanneer het verval grooter is, wordt ook de snelheid grooter gevonden. De grootere snelheid op het noordelijk halfrond, vergeleken met het zuidelijk halfrond, sluit ook met het verschil in temperatuurverval op de beide aardhelften. Ook de absolute waarde komt goed overeen met wat de theorie leert. Deze systemen bewegen zich om de aarde heen en het zal U duidelijk zijn dat met de boven gevonden snelheid, op het Noordelijk halfrond 25 dagen, op het Zuidelijk halfrond 32 dagen noodig zijn om den geheelen omtrek af te leggen. Aangezien nu gevonden zijn voor baro- meter- en regenschommelingen perioden van 24 à 25, 12, 9 eh 6 dagen voor het noordelijk en van 31, 16, 12 en 7 dagen voor het zuidelijk halfrond, komt Deraxr tot de conclusie, dat er voornamelijk 4 soorten van dergelijke systemen bestaan, "— == waarvan er respectievelijk 1, 2, 3 en 4 op den geheelen aardomtrek gaan. Ongetwijfeld is de studie dezer druk- systemen, welke met correspondeerende schommelingen in den regenval gepaard gaan, van veel belang voor een voorspelling op iets langeren termijn voor de gematigde luchtstreken. Dezelfde periodes als boven werden gevonden, vindt men in de barometerschommelingen in onzen Archipel terug en het ligt derhalve zeer voor de hand deze te beschouwen als de uitloopers van de genoemde druksystemen. oor een voorspelling voor de tropische vlakke druksyste- men of regenperioden van 1 à 4 weken duur is deze uitkomst nogal ontmoedigend, immers de hier waargenomen wisselingen zouden dan de sommatie zijn van minstens 8 verschillende (4 van elk halfrond afkomstige) periodes met verschillende phase; voorloopig zal over den aard eener dergelijke som vooruit weinig te zeggen zijn. Hoewel van veel belang voor de tropen is derhalve van de voorspelling onder 2° genoemd niet veel te maken, tenzij van een anderen kant bekeken voor het vraagstuk een oplossing mocht gevonden worden. Geheel anders is het gesteld met het vraagstuk onder 3° genoemd, het probleem van de wisselingen van jaar tot jaar. Men kan gerust zeggen, dat voorloopig voor de gema- tigde luchtstreken op een voorspelling dezer veranderingen weinig uitzicht bestaat, althans niet op een voorspelling die meer dan theoretisch belang heeft. De storingen van korteren duur hebben daar zoo'n belangrijken invloed, dat de lang- periodische er grootendeels onder schuilgaan. In dit opzicht zijn de tropische landen beslist in het voordeel en naar mijne meening is de kans om voor Indië op dit gebied iets van praktisch belang te leveren grooter dan ergens anders. 