Beschryving van's Graven-hage
^sGRAVEN-HAGE, XXXIV. Hooftst. 267 zeftien hondeid drie eenen Abraham la Faille ■, zoon van den ecr- waardigen Heer Bernardus la Faille, terzelver tyd een der twee Haagfche PrediKanten, om als Student in 't gemelde Collegie inge- nomen te werden ; welke commiiiie (i) ons ter hand gekomen zynde, vvy alhier zullen byfchryven: „ Naedien Tsbrandus Wilhelmi Student in de Theologie gefchei- „ den es uytte Collegie der Alumnen tot Leyden by expiratie van „ de jaeren tot derzelve Alumnen onderhoud in die Collegie gc- „ flatueert; SOO hebben die Prefidenten en Radenvan denHoo- „ gen en Provincialen Raden met die van de Camere van de Re- „ keninge en de Magillraet van den Hage , van nieuws genomi- ,, neert tot Student in 't zelve Collegie Abrahamum la Faille ; ver- foekende den Regent van 't voorfz Collegie en alien anderen die dezen aengaen mach, dat zy den vooriz Abrahamum in *t zelve Collegie willen innemenen ontf;ingen, enlaetengenietendeplaet- ze en onderhout van den btudent, die aldaer of dennaem van die van den Hage gehouden '■jverd, en nu door 't afgaen van Tsbrandus vooriz vacant is. En hebben ten oirconde van dien deze doen teykenen by de refpeftive Griffiers van de voornoemde Rr.eden, den Audit(.ur of Clerk van de Rekenkamer, en by den Secreta- ris van den Hage, op den 2,8. Mey zeltien hondert drie. „ was ondertekent , „ M. ROSA, A. DUYK, Van SANTEN, M. BENNINCIC. j> n » la FatlU danrtoe benoemt. Zyne Comniir- fie ten dicncin- de. Alhoewel de Heeren Staaten van Holland en Weflvriefland by het opregten van het bovengemelde Collegie Theologian in gevolge van haare Edele Groot Mogende Refolutie van den derden Mei vyftien honderd een en negentig, het getal der Studenten, die in 't zelve zouden vi'erden onderhouden , hadden bepaalt tot eenen- dertig , zoo was nogtans metter tyd het getal zodanig vermeerdert en aangegroeit, dat het, na de getuigenifTe Van den Heer Orlers in 2yne bei'chryvinge der Stad Leiden {k) in den jaar 1614. (de tyd der eerlle uitgave van zyn werk) byna was verdubbelt ; fchoon , zegt hy, zoo wel de groote als kleine Stedenjegenwoordigom ver- fcheide confideratien niemant van haSrent vi^egen in het Collegie hebben. In voege de gemelde Staaten daarinne willende voorzien, by Refolutie van den 24. Julii 1641. befloten, het getal weder op eenen vaften voet te brengen; en ordonneerden mitsdien, „ hoe- „ veel Burfaalen ieder L,id in het zelve Collegie zoude vermogen te „ houden volgens zekere lyfle , welke wy 00k hiernevens zullen „ voegen. De Ridderfchap en Edelen zes Burfaelenj de Heer van „ Warmont twee Burfaelen. De Steden Dordregt , Haerlem , „ Delf, Leyden, Amflerdam, Goude, Rotterdam en Gornichem, ieder twee. En de volgende Steden ieder maer een, als Schie- dam, Schoonhoven, Briel, Alkmaer , Hoorn , Enkhuyfen, E- „ dam, (?) Geextraheert uit het eerfte Memoriaalb. van Anth, Diiyck /o/. 44. {k) Pag. 171. van den ouden druk, tn pag. 235. van den laatflen. » Hfet getal der Bur- faalen in hetThco- logifche Collegie te Leiden vermin- dert, met bepaalin- ge,hoe- veel ieder Stad, enz. daarin zal mogen hebben. 11. T>eel. Kk 2. 2^8 BESCHRYVINGE van Anucre zauken diemcJe tcr be/.or- gingc van dc Socic- tcit Itaan. Als wel inzonder- heid de beveilin- ge en be- ichermin- gcvandcn ilage. Door Prins Maurits alin vori- ge tyden tcndien einde aan 'czelve CoUegie gefchre- ven. Fortifica- tie van dcnHage. Hoe hot in 1629. en 1635. daarmede is toege- gaan. Vervolg van ons voorig vcrhaal. „ dam, Monnickcndam, Medenblick , Purmerende, Hage , Ou- „ dewater, Ileusden , Naerden , Woerden en Geeitruidenberg; makende tc zamcn veertig Burfaelen. Hicrmcde zondcn wy nu dit Hooftfluk konncn fluiten, ten wa- re ons in het doorbladeren van de Regifters van de Societeit (voor zoo weinige als wy die hebben gezien , ) niet eenige zaaken waren voorgckomen , die grootelyks haare aanmerkinge verdienen , en niet min aantoonen, dat de Societeit van vroege tyden, afgeen ge- ring aandeel heeft gehad in het behandelen en beltieren van zoda- nige dingen , die in andere Steden aan de zorge van de Magiftraa- tcn t'eenemaal zyn vertrouwt. Ondcr vvelkewelinzonderheid isde befchermingc en goede toezigt haarcr plaatzen, en het afweeren van nakende onheilen , waarmede dezelve gedieigt worden. Ge- heel anders was het in den jaaren 16x9, 1635-, i'665-,en Tdjx. met die van den Hage gelegen. Want als in de gemelde jaaren 16x9. en 163 f. de Duinkerkers, als doen onder Spanje hoorende, waar^ mede deze Landen , na het eindigen van den twaalf jaarigen llil- ftand , wcder in vollen oorlog waren geraakt , voorgaven den Hage onvriendelyk te willen bezoeken , en dat men tot voorko- minge van zodanig gedreigde onheil overleg maakte , en ook in der daad hand aan 'twerk lloeg, om deze plaatze te verfierken, zoo was het de Societeit die tot befcherminge van den Hage eenige Compagnien W'aartgelders opregtte en in befoldinge nam. En 't was ook, om van geen hoogere tyden te fpreeken, hetzelve CoUe- gie, aan 't welk zyne Hoogheid Prins Maiirits al in den jaare zef- tien honderd zyne brieven afzond (/), en door welkers Leden hy den Staaten van Holland dede voorhouden de nuttigheid en nood- zaakelykheid , om den Hage met omgravingen en veiling - werk en te voorzien, om eenen aanloop van den vyand te konnen weder- llaan. Zullcs dat het niet aan de Regeerders van den Hage afzon- derlyk, maar wel,gevoegt met de drie meergemelde Amptgenoot- fchappen, ftaat, zorg te dragen voor de veiligheid en zekerheid de- zerStede, gelyk zy danookniets hebben verrigt,ontrent deboven- gemelde fortificatie van den Hage in den jaaren 1619. en 1635-., dan met overleg , kenniUe en goedkeuringe van de Collegien van den Hoogen en Provincialen Raaden , mitsgaders van de Rekenka- mer, gelyk ons niet alleen uit de eigenhandige aantekeninge van den Heer Johan Stalpert van der fViele, terzelver tyd een Lid der Ilaagfche Regeeringe, maar ook uit de Regilterszoo vanEd, Groot Mog. als die van de Societeit is gcbleken. Hetzaldan, den goedgunftigen Lezer , zoowyhoopen, nieton- aangenaam zyn, dat wy den draad van ons verhaal nopende de eer- lle verfterkinge van den Hage in den jaare 16x9., dien wy toen, uit gebrek van nodige bewys-ltukken, hebben moeten afbreken, alhier ter plaatze vervolgen, en te gelyk opgeven, hoe hetzigver- ders daarmede, en wel inzonderheid in den jaare k^^S"- heeft toe- gcdragen; te meer,doordien wy daartoe aangemaantzyngeworden. Wy hebben bladzyden loz., 103. en 104. van het eerfte deel de- (/) Zie Bylaage G. pag. 776. agtcr het cerfte deck 'sGRAVEN-HAGE, XXXIV. Hooftst. 269 dezcr Befchryvinge verhaair, dat de Magiltraat, by refolutie van den 14. April 1619. hebbcnde bekomen aanfchryvens van de Hce- ren Gecommitteerde Raaden (nadat dezelve Heeren alvoorens verfcheide communicatien met zyncExcellentie , de Gecommitteer- de nit de Societeit en de Magillraaten van den Hage daarop hadden gchouden,) ^^^ ^^'^ verdiepen van de cingels en gragten , nict al- lecn hetzelve aanftonds werkflellig hadde gemaakt , maar dat zy 00k daarenboven hadde begonnen op te werpen eene borflweerin- ge> en dezelve met ravelyns en wagthuizen te dekken, 't welk de Kegeerders van Delft geen gering vermoeden gaf, dac men daar- door den Hage zoude vvillen maken tot eene beflote en Iterke vef- ting. Dat de gemelde Regenten vervolgens zig daartegcns \\ illen- de kanten, in de Vergaderinge der Heeren Staaten,mctzi:lkebon- dige en kragtige redenen hadden aangetoont het nadeel en de ge- va'arlyke gevolgen , die daaruit llonden te wagten, dat haar Ed. Groot Mog. by refolutie van den 16. Mei deszeiven jaars het vol- trekken van de'borrtweeringe de Magiltraat van den Hage deden verbieden. Dog deze meenende daarop , zonder exprelTe lafl van zyne Ex- cellentie, met Aviens kennilTe en ordre het werk was begonnen, niet te konnen Itilzitten , ging daarmede voort ; weshalven haiir ander- maa! , in gevolge van haar Edcle Groot Mogende Refolutie van den 2,3. derzelver maand, door de Gecommitteerde Raaden wierdaan- gezegt, „ datze het voltrekken van de gemelde borllweeringe zou- „ den hebben te llaken , immers tot de naalle byeenkomlle der „ Staaten van Holland, met bedreigingc, dat zy zouden doen al- „ zulken rapport aan hooggemelde Heeren Staaten , alszy totvoor- 5, Hand van de voorfz Refolutie zouden bevinden te behooren. Des niettemin voer men met het aangevangen werk voort , 't geen l^y de gemelde Staaten, als in kleinagtinge hunner bevelen, zooeuvel wierd opgenojnen, „ dat den ix. Julii daaraanvolgende gerefol- veert wierd, dat die van den Hage zouden werdenontboden,om redenen te geven , waaromme zy tegens de Refolutie van deze Vergaderinge, en her verbod van wegcn de Heeren Gecommit- teerde Raden hen gedaan, voortgevaaren waren met het opma- ken van de borftvveeringe. Hierop verfchenen de drie Burge- meellers met twee Schepenen in de Vergaderinge; „ dewelke af- „ gevrnagt zynde, om wat redenen zy niet en hebben geobediecrt „ de Refolutien van de Heeren Staaten, nopende het verbod van 't „ opmaken van de Borllweeringe, wezende een fpecie van fortifi- „ catie, by haar voorgenomen zonder Oc^trooi ofte confent van de- „ ze Vergaderinge daartoe te hebben ? Ende 00k waaromme zy „ hetzelve niet naergelaaten hebben op het verbod van de Heeren 5, Gecommitteerde Raden, henluiden andcrmaal daartoe gedaan? „ Verklaarden, dat zy uit haarzelvcn tot deze werken niet en wa- „ ren gekomcn , maar naar eenige lange en ferieufe aaumaninge van „ zyne Excellentie-, de Heeren Gecommitteerde Raden enveele Leden „ van de Vergaderinge zelfs -, dat veele en menigvuldige confidera- „ tien daarop zynde gevallen , en eindelyk gearrelteert het verdie- pen en verwyden van de gragten en het maken van de borllwee- ringe, zy daartoe biljetten aangeflagen en veertien dagen laaten Kk 3 Itaaa »» 5» J» Het vol- trekken der be- gonnen werk en aan die van den Hagever- boden. Gaan eg- termec het ver- diepen der grag- ten voort. Werden daarop irt de Verga- deringe ontbo- den,enaf- gevraagt de rede- nen van inobe- dientie aan dc Refolu- tien van liaar Ed. Gr. Mog. Veronr- fchuldi- genzig, 270 BESCHRYVINGE Van rcdcnen vanhun doen. Wcrdhen egtcrby deScaatcn aange- zegt , de werkcnte laatenlcg- gcn cotdc wcdcr- komlte Iban hcbben, en eindelyk de wcrkcn aanbefteet ter lengte van ontrent jigt hondert roeden, ende dat zy des dacgs daeiacn het zelve gcnotiticeert hebben de Heeren Gecommitteerde Kaden, zondcr dat haer in alle die tyd oyt by yemandt ter contrarie ge- feytis, tot opagtofthien dagen naer de bededinge, dat men haer eeiit begonnen heeft fwaerigheyd te maeken , doen de on- koilcn waren gedaen ; dat zy geen fortificatie en maekten , maer verwydden en verdiepten de gragten , in conformiteit van het Oilrqy, dat zy daertoe hebben van den jaere fefi'ten hondert feftien («/}, ende om de aerde plaetze tegevendezeboiflweeringe heb- ben gemaekt, te meer om dat men haer heeft geintimideert,dat de vyand van de zyde uit de zee met magt van Soldaaten mein- den aen te komen, om den Hage te devafteren, ende dat haere Schutterye fwaerigheid maekte daertegcns aentegaen , ten m are zy tot befcherminge iets voor de borll hadden ; dat het werk maer gaet tegen den aenkomji uitter zee « zander dat op de andere zyde van den Hage yet gemaekt 'word, ofte dac ook haere meyninge en intentie is daer yet te maeken ofte beginnen ; dat zy ook tegen de Refolutie van deze Vergaderinge niet en hebben gedaen, hoe- wel dezelve genomen is haer ongehoort , op een tyd, dat de Sta'eten zoo vroeg fcheiden, dat dezelve weder van een warcn, eer zy haere redenen aen de \'ergaderinge konden vertoonen , daertoe zy haer doen prepareerden ; dat zy ook de Refolutie ver- llonden van geene vordere werken te beginnen ofte maeken,en niet, om niet op te mogen Itoppen het geene ten deele al volmaekt was. By alle welke redenen zy verzogten, dat de werken , die haer opgedrongen waren, zoo lang en zoodikwilsgedelibereert, by zyne Excellentie goedgevonden, mochten blyven leggen , te meer, om dac zy aen de ileeren Gecommitceerde Raden gepre- fenteert hadden de voornoemde werken weder te laeten af bree- ken , zoo wanneer de Heeren Staeten met zyne Excellentie het- zelve zouden nodig of dienitelyk oordeelen ; datze mede niet en konden begrypen qualyk gedaen te hebben in 't volgen van het advys van zyne Excellentie, dewyle dezelve by zyne Inllruc- tie hem by de Vergaderinge gegeven, is geauthorifeert , omme op de Fortificatien erde bewaeringe van alle Plaetzen, te mogen ordre Ikllen. 5> )» 3> •)■> >» ■SI J> 35 J> J> J) » 3> J> JJ 3> 3} 33 33 33 3) 33 33  271 zync Excellentie, dat de Heeren Staeten toeftonden en goed- vondcn, dat de werken zouden blyven leggen tot de wederkom- lle van fyne hooggemeldc Excellentie , omme alsdan d^erop te „ ordonneren naer behooren -, dog dat haer exprellelyk vverd gein- „ terdiceert, geen vordere werken van fortificaiie , ofte maekcn „ A an borlhveeringe vordcr te bcginnen, zonder voorgaende ken- „ nille en confent van deze Vergaderinge , op poene dat feytelyk „ daertegen zoude werden voorzien, na behooren. Hierop bleef voor dien tyd het verder verilcrken van den Hage iteeken, tot dat in den jaare zellien honderd vyf en dertig deSpan- janrden, om aan het leger van den Sraat , 't welk zig ter dier tyd onder het opperbeleid van Prins Frederik-Hendrik in Braband be- vond, eenige afwendingen te maken, verfcheide heimelyke aanfla- gen fmecddeiT; en by verraflinge onder anderen den 2'i.]vX\\Scben' ken-Schans («) hadden ingenomen , waarvan de tydinge allomme in de V^ereenigde Nederlanden eeneonbelchryvelykeverllagcntheid baarde; ook liep het gerugt ( 't zy valfch of vvaar) dat de vyand van voorncmen was den Plage van de zeekant te willen overrompe- len, en alzoo daardoor een Ichrik tot in 't hart van Holland tejaa- gen ; 't geen de verbaaltheit der ingezetenen alhier verdubbelde Co), zulks dat men van Itonden aan op alles ordre ftelde (/>). De Suppooften en ganfche Burgerye wierden in de wapenen gebragt, en by de Heeren van de Societeit C ^ ) twee of drie Compagnien Waartgelders aangenomen; ook dede men eenige Villchers-pinkcn langs het Itrand in zee kmiflen, omkondfchap te bekomen, On- der- (n) Neuville E\jt. de Hollandc torn. ii. livre viii. Chap, v, pag. 254. (0) Hierop kan nageflagen werden het Regifter van de Societeit, getekent E. fol. 79. en volgende. (p) Zoo aJs onder anderen te zien is uit een Ordmnantie , gemaakt bydeCol- legien van den Hoogen en Provincialen Raaden , Kamer van Rekeninge en de Magiftraat van 's Graven Hage , dknende zoo tot defenfie van 'x Gravenhage voorfz jegens het geweld enfpolkn van. den vyand , daarmede dezelve plaatze werd gedreygt: als mede op 't Jtuk van de dag- en nagt-wagten daerinne te houden ; behelzende xv. artikelen , waarvan het eerfte luid in dezer voege : ,, In den eerften , dat een yegelyk van de voorfz Collegien en haere Sup- „ pooflen zoo wel Advocaaten , Secretariflen , Procureurs , Deurbewaerders ,, en Bodcn, niemand uitgezoudert , ook de Heeren Edelen en andere perfuonen, egeene bitrgerlyke neer'mge doende , en buyten de Schutteryen van den tlage zyn- de , gehouden zullen wefen haer elk te voorzien van een mufquet , vuerroer , „ of fpies met een zydgeweer , bandeliers , morillions en rufbingcn , kogcls , „ lonten en kruyt naer advenant , daerop zy luyden geftek zullen werden , en „ den meeften dienft konnen doen. En het flot: ,, Aldus gedaen en gearrefteert in den Hage den 16. Augufti „ 1635. En was geparapheert F. FAGEL. Lager flond, Ter Ordonnan- ,, nantie van de Collegien van de Societeit, en was ondertekent, ANT. van „MYEROP. Deze Ordonnantie ftaat in 't geheel geregiftrcert in 't Regifler van de Socie- teit, gequoteerc C. /o/. 103. enz. en gedrukt onder de Bylaage YY. van het eerfte deelpijg. 902. {q) Uit hetzelve Regifter/;/. 105.--107. verfo blykt , dat 'er maar twee Compagnien Waardgelders zyn aangenomen , ieder van honderd koppen , daar- van Kapiteinen waren Nikolaes van der Vhigh en Gideon van Biesdorp , en dat de foldy van ieder Compagnie 'smaunds beliep op 691. guldens. >y van zyn* Hoog- heid Hierop hetver- flerken vanderi Hage gc- ftaakttot 1635- Het inne- men van SchenkcH" Si ham baarde een groo- te veVfla- gentheid in deze Landen. Ordre op alles tot tegen- weer al- hier ge- ftelt. 272 BESCHRYVINGE van poorten en Bulge - rye in de wapcnen g'-bragc; \V aarc- gckiers aangcno- men ; en de foitifi- catie- werkcn opnieuw voortgc- zee. Ver/ock van Ge- commic- teerden van den Hage aan deStaa- ten , om deze plaatste mogen fortifice- ren. De twee Compa- gnien Waard- gelders van Ani- fterdam alhierin guarni • iben ge- legc. 3J '> dcrentuHchcn had men weder op nieuw de fortificatie-werken , die in den jaare zeltien honderd negen en twintig voor dien tyd waren gellaakt , gelyk hiervooren is gemelt , begonncn voort re zeuten , waartoe de Magillraat van den Hage. rects den cerlten Meidesgem. iaars zeltien hondevd vyf en dertig het navolgende vertoog en ver- zoek aan haar Ed Groot Mog. hadde gedaan. Zyn verfchenen in de VergaderingevanhacrEdele Groot Mog. vyf Gecommitteerden van de Burgemeeitercn enRcgeerders van 'sGravenhage, en hebben de Vergaderinge voorgedragen , hoe dat haere Principalen zoo langs zoo meer advertentie en kond- ichap bekomen van de delTeyns van den vyand, om yette onder- nemen om den Staet van den Lande een gevoelyk aftront tedoen in 't befpringen en fpolieren van 'sGravenhage. Dat zyneExcel- lentie de Prince van Oranje van gelyken door veifcheide adver- tentien des ontfangen , hier over merkelyke bedenken is hebben- de ; dat zulks gefchiedende , hetzeh e een groot gerugte tot des- reputatie van den Staet zoude maeken de ganfche wereld door; dat de plaetze van 'sGravenhage, wezende de eyge Refidentie- plaets van de Regeeringe , ende van zoo veel gereleveerde en notable Perfonagien , mitsgaders ofbrengende over de vierhondert duyfent guldens jaerlyks in de Middelen van 'f Land buyten zoda- nigen gevaer dient geitelt te werden ; Dat daerom zyne Excel- lentie goed was vindende, dat alle de Ingefetenen van 'sGraven- hage (desbequaem zynde) op wapens zouden werden geitelt; dat mede de Fortificatie begonnen anno 1629, zoude werden vol- trokken , immers dat een bequaeme borfiweeringe rontfom den Hage dient te werden getogen Qnde met mnragie werkgejiyft y ver- zoekende, dat haer Edele Groot Mogende daer toe als tot het fubfidie tot het maeken van 't voorlz. werk haer confent zouden willen dragen ; dat zulks de Finantien niet zonderlings en zoude befwaeren, dewyle de Regeerders van den Hage te vreede zou- den zyn de penningen tot het voorfz werk nodig te negotieren , die by kleyne partyen daerna ter meeller commoditeit van den Lande zouden werden afgcleyt. Waerop zynde gedelibe- reert en verfchyde Leden oordelende, dat met goede en vigou- rcufe ordre te llellen op de zaeken ter zee , ende 't geene daar van dcpendeert, alle des vyands delfeyn op den Hage, endedier- gelyke andere plaetzen aun de zee gelegen, ligtelyk zouden kon- nen werden belet; Is verftaen en gerefolveert , dat op het redres van de zaeken te water vooreerlt ferieufelyk dient te werden ge- „ befoigneert, en dat even dien zelven namiddag de befoigne tot „ die zaeken aengeltelt ter hand zal werden genomen. De Heeren Gecommitteerde Raaden hadden immiddels met ad- vis van zyne Hoogheid den Prince van Oranje goedgevondcn , dat de twee Compagnien Waartgelders van Amllerdam, in 't afwezen van zyne Hoogheid , als guarnifoen-houders alhier zouden werden gebruykt op zodanigen voet als voor dezen meer was gefchied, waarvan de gemelde Heeren den 10. Mei daaraanvolgende aan de Vergaderinge van de Staaten kenniile gaven. Dog de Regeerders van Delft dien het verllerken van den Hage zeer tcgen de borlt was, „ verzogten dat in deliberatie mogte wer- den j» 35 j> 5> » 3» »» 3» »> J) 'sGRAVEN-HAGE, XXXIV. Hooitst. 273 den gebragt , wat haer Edele Groot Mog. vedben gedaen te moeten vverden ten aenzien van de vverken by Burgenneclteren en Regeerders van 'sGravenhage aengevangen te maken, om de voorfz plaetze te verzekeren tegens eenigen acnloop , die de vyand tot nadeel van dezeive en disreputatie van den Staet ter hard zoude mogen nemen; Waerop den 6. Julii vvierd gerefol- veert, dat alvorens zouden werden opgezogt en nagezien de re- trodden, en wat op deze gelegenrheid hier te vooren wasgepaf- feert. Des anderendaegs de Refolutie by haer Edele Groot Mog. den eeriten Mei 163^. genomen (hier bovenwoordelykgeplaalb) op het verzoek van die van 'sGraver.hage , tenderende omme Odroy van haer Edele Groot Mog. te obtineren, om de plaetze van den Rage met een muur te mogen omvangen, opzodanigen voet als naerder By de voorfz Relblutie vermelt werd , gelezen en daerop be; aedilaegt zynde , wierd befloten , dat als dan de zaeken van de zee volgens dezeive Refolutie ten eerllen zoude werden behertigt, en dat nopende de voorgcmelde fortificatie na zoude werden gezien wat men in den jaere 16x9. by haer Edele Groot Mog. op dat lluk mach wezen gerefolveert , om daarna verder te mogen werden gedaen, als na behoren. De Regeerders van Delft in vreefe zj nde , dat het voorfz ver- zoek aan die van den Hage wel mogte werden toegellaen, of im- mers ten minllen bemerkende, dat die van den Hage, vermits by haar Edele Groot Mog. tegens het voorfz werk geen fpoedige en cordaate refolutie wierd genomen, zig daarmede wakker fpoed- den , deden den ii. en 13. Julii door hunne Gedeputeerden ter dagvaart, in de Vergaderinge daer tegens protefteren , en „ ver- „ zogten dat notule zoude mogen werden gehouden van de verklae- 5, ringe van haere Principalen, te weten dat dezeive de Fortifica- tie van den Hage niet toe en konden Itaen , maer fultineerden , „ dezel e te moeten werden gedemolieert. Wat hierop gevolgt zy, is ons onhekent , en wy vinden in de Regillers van haar Edele Groot Mog verders van deze zaake geen het minlle gewag meer. Niettemin hebbcn wy van de voorlz Fortificatie met alle haare bui- ten werken een volkomen plan gezien, dog hebben daar van geen aftekeninge konnen bekomen , om die den Liefhebbers alhicr mede te deelcn. Dit is al 't geen wy aangaande deze tweede verllerkingc van den Hage hebben konnen verzamelen ; hoopende daarmede nu aan zommige genoege te zuUen hebben gegeven. Als nu door het verloopen van het faifoen devreesvoor den vyand alhier t'eenemael was verdweenen , wilde de Societeit in *t einde van 't zelvejaar de Waartgelders afdanken, maar zyne Hoogheid, die onderentuiTchen zyn leger uit het Staatfche Brabant langs den Rhyn hadde doen afzakken , om Schenken-Schans , welke als een voormuur der Vereenigde Geweflen aen dien oord wierd geichat, te herwinnen , 't geen hy ook werklteUig maakte , en eindelyk na een beleg van ontrent negen maanden, den 30. April des volgenden jaars te bovtn quam, verzogt , dat dezeive in dienll mogten wer- den gehouden, en dat men op middelen zoude denkcn, hoe zulks befl bulten kolten van de Societeit zoude kunnen gefchieden. Den brief, dien de Heeren van het gemelde Collegie aan zyne Excellcn- //. ©ff/. LI tic » By dP Scaateri geordon- II cert op tezochcn de recro- aftcn ra- kendclict fortitice- rcn van den Hage cnna te zien , wac in 1629. op dat fubjeft is gerelbl- veert. Protefl: van die van Delf tegens hetver- flerken van den Hage ter Vergade- ringe ge- daan. De Waard- geldcrs by dCvSo- cieteit aangeno- men , by zyn Hoog- iicid ver- zogt, in diciilt te hoiiden. 274 BESCHRYVINGE van tie desvvegens fchrevcn, en het antwoord , dat zy van den Prins daar op bcquamen , hebben wy niet ondienitig gcoordeelt alhier woordelyk in te lalien , om zekcre omltandigheid , daarin vervat. 55 Doorliigtige y Hooggeboren Fiirji y genadige Heer Miffivc » Aengezien wy met goedvinden van Uwe Excellentie aengcno- vandcSo- „ men hebben twee Compagnien-guarnifoen-houders alhier , ende cicteit ^^ ^g penningen tot onderhoud van dezelve nodig op befw aeiiyken Exceiicn- >» Intreire gefurneert, op hoope dat dezelve Compagnien ter gele- tiedcs- „ gener tyd by de Generaliteit zouden werden betaelt, daarvantot ^angaan- ^^ j^q^,]^ j-Qg egeen fucces en es gevolgt; SOO hebben wy nietkon- ^' „ nen nalaten dezen aen Uwe Excellentie te .addrefferen , ende „ met eenen dienltelyk te verzoeken, dat Uwer Excellentie goe- „ de geliefte zy de voorfz twee Compagnien op de repartitie „ van de voorfz Generaliteit te doen flellen, op dat wy van de bc- „ Iwaerlyke betalinge van dien ontlaft en de Comptoiren buyten „ confufie mogen bly ven , of anderzints , dat wy genoodzaekt zul- „ len zyn de voorfz Compagnien eerftdaegs te licentieeren , als ons „ al te befwaerlyk zynde, ende daerinne niet konnende continue- „ ren , ten ware Uwe Excellentie eenige andere confideratien had- „ de ter contrarie, die wy gaerne met defen Exprejjen zuUen ver- „ llaen, omme ons nae de goede geliefte van Uwe Excellentie te J, mogen reguleren ; Biddende middelertyd den Almogenden , ,5 Doorluchtige ^ Hooggeboren Ftirjl y Genadige Heer y Uwe „ Excellentie in zyne goddelyke befcherminge te willen conferve- „ ren , en voor alle onheil bewaeren. Gefchreven in den Hage den „ vierentwintigllen November zetlien hondert vyf en dertig. On- „ derllond, Uwer Excellentie Dienaeren de Collegien van de So- » cieteit van 'sGravenhage. Ter Ordonnantie van dezelve, n was ondertekent, „ ANTH. VAN MYEROP. ;5 Edeky Erentfeflcy Hoochgeleerde ^ PVyfey Voor- „ zienige, zeer difcreete Heeren y bezundere goeds „ Vr widen. Ant- ,, Ons is ter hand gecomen UE, fchryvens van den 5.4. dezer, van'-'^'^ " aengaende de twee Compagnien guarnifoen- bonders, voorleden Hoo'J" » Corner in 's Gravenhage geligt. Ende alfoo onfes bedunkens wel heidop „ dienltig ware, dat dezelve Compagnien aengehouden en gecon- I\H!rI\"'^'^ " ^^""^^^'•^ werden, omme 't alien tyde gebruykt te mogen m erden „ tegens allerhande moetwil , infolentien en disordren , die in de „ plaetfe konnen komen te ontftaen , zoo wenfchen wy mede wel „ dat UEd. gefamentlyk geliefden te overflaan of niet eenig byzon- „ der middel bedagt zoude konnen werden tot furnifTement van diC „ kollen daartoe gerequireert , blyvende ondertullchen wel genegen „ met onfer wederkomlte in den Hage, alles te contribuercn wat j> on 5> 5) J) *sGRAVEN-HAGE, XXXIV, Hoojtst. 275 ons mogelyk 2,yn zal om te probeeren, of de voorfzCompagnien op de repartitie van de Generaliteit zouden mogen werden ge- bragr. UEd. hiermede Edeki Erentfefte y Hoochgeleerde t J^yfe , P^oorfienige , zeer difcreete Heeren , bezundcre poede y^Tunden ^ God Almachtich bevelende. In Arnhem den 17. Novemb. 1635. (r). J, Onderflond, „ UEd. goedwillige Vrunt, „ Fr. henry de NASSAU. Ter 2,ydewaarts llond : „ Wy apprehenderen zeer , dat de voorfz „ Compagnien op de Generaliteit niet en zullen te krygen zyn , en „ verzocken derhalven, dat UEd, op eeniggewiirer middelvvillen „ I'peculeren. vV y zullen ons met deze Waartgelders alhier niet verder ophou • den , maar liever voortgaan tot den jaare zeftien honderd vyf en zeftig, wanneer KareL de tweede-, Koning van Groot-Brittanje de- ze Landen den oorlog aanzeide , en denzelve vervolgens met eene magtige V loot ter zee tragte te beilooken. Ook had kort daaraan (den 14. Septemb. deszelven jaars ) die wrevelige Kerkvoogd Ba- rent van Galen ^ Biffchop van Munlter, met eenen ouden wrok te- gens de Vereenigde Geweiten bezeeten, en door 't Engelfch geld onderileunt, insgelyk den oorlog verklaart en een leger vanzeven- tien duizend man in \ veld gebragt. De Vereenigde Staaten zig dus ter zee en te lande befprongen ziende, flelden zig ook in Itaat van tegenv/eer, en befloten onder anderen het werven van zes dui- zend VVaartgelders, daarin het aandeel van Holland beliep op drie duizend vyf honderd koppen. Dit getal vvierd over de Steden na maate haarer vermogen verdeelt, en 'sGravenhage vielen te beurt honderd vyftig koppen, beflaande uit eene Compagnie. Om deze ten fpoedigllen te ligten , fchreeven de Staaten van Holland aan de Regeerders van den Hage den volgenden brief: Oorlog tuiTchen Engeland en deze Landen in 1665. Waart- gelders aangeno- mcn,en verdee- linge dcr- zelve. a De Staaten van Holland en J^ejlvriejland. 33 }•> » Erentfejle , &cc. wy hebben by den tegenwoordigen toe- lland van zaeken goedgevonden nevens de andere Provintien te „ confenteren in de ligtinge van 6000. Waertgelders , en alzoo het „ gedeelte van onze Provintie daerinne bedraegt 3500, koppen, en J, t getal van 'sGravenhage 15-0. koppen, belkende in een Com- „ pagnie, en dat den dienlt van den Lande requireert, dat de voorfz „ ligtinge zonder eenig uytltel aengeftelt en vokrokken worde, op „ dat ( r ) Deze brief ftaat geregiftreert in 't Regifler van de Societeit , getekent D. fol. iir. verfo. zynde de Superfcriptie ; den JVelEd. Erentfejle , Hooggclecrde , iv}fen en difcrecten , on/en hyyondere goede Frunden de Heeren van de Colkgien van de So- c'leteit in 's Gravenhagc. II. "Deet. LI 1 Miflive van haar Ed. Gr. Mog. aan de Magi- flraat van denHagc, om te lig- ten een compag- 276 BESCHRYVINGE van „ic „ dat het ordinaris krygsvolk uytgetrokken, tot protextie van dea Waart- „ Staet naar boven gebragt, en het te ligten volkindeszelfsplaets gcldcrs ^^ geleyt mogen vverden, zoo zuUen UL. zodanige ordre geven, koppen." » dat de voorfz 150- koppen in aller diligentie op den voorgaende voet en ordre geligt, en tot de voorfz Compagnie een bequaem Kapitcin, Vendrig, Sergeantcn en andere Officierengelteltwer- den ; voor al zoo veel mogelyk bezorgende , dat tot Capitein en verdere Oiiicieren aengeltelt werden perfoonen die tot het em- plooy ontrent oorlogs-zaaken handig en ervaren zyn en dezelve Capitein en Ofiicieren laftende ten eynde zyl. niemand , die in aduelen dienft is , tot Officieren nochte foldaeten en zullen heb- ben aentenemen , op poene van contrarie doende daer over ge- cafTeert en arbitralyk gecorrigeert te zullen werden, laltendeden voorfz Capitein , dat hy come of iemand zende , omme te ont- fangen Ordonnantien tot den gewoonlyken loopgeld , en zoo haaft 1 00. koppen van de voorfz Compagnie by den anderenzyn, zullen UL. dezelve doen moniteren en ons ofte onze Gecommit- teerde Raden de monitcrrollen en qualiteit van 't volk overfeyn- „ den , opdat de patenten daartoe verzorgt , en voorts gedaen mo- „ ge vt'erden 't gunt den dienil van den Lande vereyfchen zal. ,, Waer toe ons verlaetende, bevelen \vy UL. onder des de be- „ fcherminge Godes. „ Gefchreven in den Hage den 28, September 166 s. ,y Onderflond, ,, Ter Ordonnantie van de Staate. „ En was getekent, „ HERBERT van BEAUMONT. Om des te meerder vlyt te maken wierd deze brief des anderen- daags door eenen tweeden gevolgt, met byvoeginge van een ope- ne Commiffie, behoorlyk gezegelt, geparapheert , en door den Se- cretaris van de Staaten ondertekent , om den naam van den aange- llelden Capitein daar in te voegen , en dezelve aldus uittegeven. 55 De Staaten van Holland en T^ejlvriejland. Twcedc ,> Erentfejley &c. By onfe Miffive van den ^8. dezer loopcn- fcmoorfz " ^^ "^^^"4 hebben wy UL. aengefchreven de wervinge van eene eindc. " Compagnie Waertgelders ten getale van hondert vyftig koppen , „ Wy vertrouwen, begeeren en verwagtenals nog, dat zonder uit- „ (lei ofte intermiflie daermede by UL. voortgevaren en zorg ge- „ dragen zal worden, dat krys-ervarene Officieren aengefteltenbc- „ quaem volk bekomen moge werden ; en onder des , opdat zuiks „ door de Commiflie, die de Capitein van ons moet hebben, niet „ vverde getardeert , zoo zeynden wy UL. de voorfz Commiifie 5, gezegelt , geparapheert en by onzen Secretaris ondertekent , en „ zulks in behoorlyke forme hiernevens , met verzoek en begeer- te. s» 'sGRAVEN-HAGE, XXXIV. Hooftst, 277 te, dat UL. den naam van den Capitein daerin doen ftellen en uita;evcn willen, en denzelven in onzen naem, zoo op de voorfz CommifTie als op \ formulier van den eed van getrouvvigheid in onzer naem beedigen zullen , gelyk wy UL. hiermede nevens toezevnden de lylten van de foldye en loopgelden, omme tedie- nen tot UL. naerigtinge, en onder des bevelcn wy UL. de be- fcherminge Codes. Gefchreven in den Hage den z^. Septem- „ ber 166 f. „ Onderllond, „ Ter Ordonnantie van de Staaten. „ Was getekent , „ HERBERT van BEAUMONT. Alhoewel de opfchriften dezer twee brieven bchelzen aan Bur- gem eerters en Regeerders van 'sGravenhage, zoo moet men nog- tans niet befluiten, dat daardoor het ligten van de gemelde Com- pagnie, het benoemen van den Kapitein, en het aanllellen van de vcrdeie Officieren , eenig en alleen , met uitllultinge van de verde- re Leden van de Societeit , de Magiltraat van den Hage wierd aan- bevolen; In tegendeel is klaar, dat de ganfche behandelinge dier zaaken t'eenemaal is gelaaten aan 't voile CoUegie , en dat mitsdien niet alleen de Commiflien van de Onder - OHicieren tot dezelve Compngnie behoorende , zyn verleent op den naam en van wegen de Societeit , zoo als uit het begin en flot derzelve Commiflien te zien is; maar ook dat dezelve Compagnie ter prefentie van dellee- ren N'terop en Fannius^ Raaden in den Hove van Holland, en den H*eer Burgemeelter van der Houven-, als CommifTariflen van de So- cieteit, den 19. October 1665-. is gemonllert , uitivyzens de Mon- ller-rolle daarvan nogzynde, getekent by den Secretaris y. C(9^«f». De commiflie van den Vendrig (^want by deze Compagnien waren geen Lieutenants,} luid in voege als vooren gezegt is : „ Alzoo de Gollegien van de Societeit in 'sGravenhage volgens Commif- „ Refolutie van de Edele Groot Mog. Heeren Staaten van Holland ^^J°cL/ „ en Wellvriefland goedgevonden hebben op te regten een Com- VcndHg ' „ pagnie Waertgelders van hondert vyftig hoofden ten dienlten van ^;^n cen „ den Lande, ondre het beleyd van Capitein Gillis de Witt, en ^^^^^^' „ van node is, dat over dezelve Compagnie een bequaem en geex- Waart- „ perimenteert Vendrig werdegeltelt, SOO IS'T, dat de voorfz gcldcis. 5, CoUegien gehoort hebbende 't goed rapport aan haar Edele Mog. „ gedaen van den perfoon van Antony Cool , vertrouwende zyne „ vroomighcid, kloekheid en experientie in 't fluk van denoorlog, „ denzelven Antony Cool geflelt en gecommitteert hebben , ftellen „ en committeicn by dezen tot Vendrig van de voorfz Compagnie J, op de foldye daertoe Itaende enz. Gedaen in den Hage den z. J, Oftob. 1665-. Ter Ordonnantie van de CoUegien van de Socie- „ teit in 's Gravenhage. „ Was getekent, „ J. COENEN. LI 3 Be- Na 'taui. ten van lie vredemec den Bif- fchop van W unite l• dc\Vaal•t:- gelders allomme afge- dankt. 278 BESCHRYVINGE van Behalvcn dat hnar Ed. Groot Mog. en derzelver Gecommitteer- de Raden in 't af/enden hunner Miffivcns, wegens zaaken, die eigentlyk hec meergemelde Collegie zyn betreffende, nooit eenen valtcn voet hebben gehouden, werdendc dczelve (zoo ^y bevin- den,) dan aan de Magiitraat, dan aan de Societeit geaddrelleert, na het goedvinden en welgevallen van hooggemelde Heeren. Het vrede-verbond tulfchen de \'ereenigde Gew eften en den BilTchop van Munlter was door bemiddelinge en uitwcrkinge van den Keurvorfl van Brandenburg, zoo ras niet op eenen goedenvoet gebragt (j), fchoon de oorlog tuflchen deze Landen en Engeland nog in voile vlam flond , of de Waartgcldcrs wierden , agtervolgens het belluit der algeraeene Staaten, allomme in de Steden afgedankt. De brief, door de Heeren Gecommitteerde Raden aan de Magif- traat van den Hage ten dien einde mede afgezonden, luid als volgt Brief van Gecom- mitt. Ra- den aan de Mag,i- Uraat van den Hagc ten dien eindc. j> 9> Eerzaemcy Broome ^c. de Burgcmeeflers en 3, Regeerders van 'sGravenhage. „ Tot nakominge en executie van den goedcn wille van de Hee- ren Staaten van Holland en Wefl-Vrieiland zyn wy gerefolveert te doen moniteren door eenige Heeren uic het midden van den onfen gecommitteert , de Compagnie Waartgelders van den Ca- pitein Gi//is de IVitt ■, aldaer in 'sbravenhage geworven, en de- zelve met behoorlyk patent te doen wederkceren binnen dezeive Steden, omme by U L. te worden gelicentieert en betaalt, ach- tervolgende den uitval van de voorlz monltering, daertoe U L. de rolle zal worden toegezonden , op dat alzoo den dienlt van den Lande daerontrent moge waergenomen en betragt wordeh ; „ Ende ons daertoe verlaetende , Erentfefte^ ^c. Bevelen wy „ U L. de befcherminge Godes. Gefchreven in den Hage den 19. „ Januarii 1666. Onderftont, }» Ter Ordonnantie van de Gecommitteerde Raden, » getekent HERBT. VAN BEAUMONT. DeKo- ning van Vrankryk verklaait in 1672. den oor- log aan deze Lan- den. ] 27. April. Geen voile vyf jaaren na het fluiten van de vrede te Breda had- den deze Landen in ruft gezeten , of zagen zig weder op nieuw door een veel zwaarder -onweer beloopen, waarvan de donkere wolken, zoo in 't zuiden als in 't weiten, zig al eenigen tyd had- den opgedaan. Want Lodewyk de xiv. Koning van Vrankryk, deed den Vereenigde Gewelten f in 't begin dcs jaars i^/z. den oorlog aankondigen , en met dien krygzugtigen Kerk- voogd , en den Koning van Engeland in een bondgenoodfchap zyn- de (j) Want het volkomen Vrede-verbond wierd eerfl den 19. April 1C66. gcUoten. zie Aitzcma mtuhen van Staat en Oorlog v. deel pag. 1024. 'sGRAVEN HAGE, XXXIV. Hooftst. 279 de getreden , trok met een magtig heir te vclde, en drong, nadat alles voor zyne ontzaggelyke vvapenen had moeten bukken, 't geen hem op den weg tegen was, na verloop van weinige maanden, tot in 't hart van Holland. Ons voorneraen is niet, om dezen oorlog, die meer fch.idelyk en verderfielyk voor de \ ereeingde Nederlan- dcn, dan voordeelig voor den Overwinnaar is geweelt, alhier te befchryven ; dat laaten wy voor de geene die onze Vaderlandfche gefchiedenilfen te boek Itellen. Maar het eeniglle oogmerk , dat Avy hebben, is, om maar kortelyk te melden, hoe het alhier in den Hage in dien erbermelyken tyd gefchapen ilond, wat middelenmen aanwenden tot Suiting cenes vyandlyken aanloop, en wel voorna- mentlyk wat pogingen de Leden van de Societeit daartoe in 't werk if el den. 'cWas in 't barlle van de winter f des zeJven jaars 167% dat de Franfchen , van Bodegrave en Zwammerdam, daar zy gele- gert waren, onder begunlliginge van eene Itrenge vorfl, die de wateren allomme had doen bevriefen, eenen -.^anflag maakten,om Leiden te overrompelen en 'sGravenhage uit te plunderen. De tydingc daar van baarde alhier zulk een grooten fchrik en verbaaft- heid, dat een ieder om een goed heen komen zag, beladen met pak en zak , even of men den vyand binnen weinige uuren te ver- wagten had. OnderentufTchen hadden de HeerenStaaten van Holland en Weft- vrielland by Refolutie van den 17. Decernb 1671. „ na voorgaan- de deliberatie goedgevondenenverllaan,dat ^e Heerenvan de So- cieteit van 'sGravenhage iZOuden werden verzogt, gelall en geau- thorifeert, gelykdezelve verzogt, gelali en geauthorifeert werden by dezen, omme zodanigen ordre te Itellen ende die voorzienin- ge te doen, dat door het omhouwen en 't zamen werpen vande Boomen, die allomme en zulks zoo wel op den grond van de Graaffelykheid, als van particuliere , ontrent de advenuesenaen- komltcn, 00k voorts om 'sGravenhage vpornoemc, nahethooge zyn Itaande, de paflagie aan de inkomllen van 'sGravenhage voornoemt, aan de vyanden dezer Landen onbequaam en zoo veel mogelyk inacceffibel gemaaivt mag werden ; ende voorts al- les te doen wat tot defenfie van 'Gravenhage kan dienen. Hierop ging men aen 't hakken en houwen van de boomen , zoo om de cingels en gragten van den Hage, als vooraan in 't Bofch en Koe- kampllaande;geen thuin-huizen , hoven of vrugtdragende geboom- te wierden gelpaartj alles, wat maar eenigzints in den wegltond, wierd ter neergevelt, geflegt en daarmede de wegen en toegangen belemmert en geitopt. Men had alhier even te vooren de Advo- vocaaten, Procureurs, Deurwaarders en andere Suppooften, even als in de jaare 1635*., onder een Vendel gebragt, onder het beleid van den Hoog- Edelen Heer Mr, Frederik de L'ter, Heere Van Zoetcrmeer, Raad ordinaris in den Hove van Holland. De Her- tog van ilolilein, die alhier doenmaals commandeerde {t)y reed geduurig den Ilage open neer, Itcllende overal goede ordre, als ook , dat 'er voor ieder huis den gchcelcn nagt een brandende lan- taarn gehangen wierd. Dog y> ■n j> n Trekt met zyn k'ger ■ door tot in Hoi- land. t29.Dec. Aanflag van de Fran- fchen , op denHage. Veroor- zatkt al- daar grootc fchrik en verbaaft* heid. Middelen tot Sui- ting van denvyand aange- wenc. De Hee- ren van de Socie-' teitgelaft de boo- men, enz. om te houwen. De Sup- pooften onder een Vende in de vvape- nen ge- bragt. ( t ) Ontroert Nedcrl. i. Dec! pag, 467, 2SO BESCHRYVINGE van Door een fchiclykc dooi hot voorne- iTicn vp.n dcnvyand geftuit. Voorflag van den Heer van Hcemfte- dc- om den Hage te ver- fterken. Word by zyPie Hoog- heid niet gocd gt- Keiut. Aan- fchryvens van haar Ed. Gr. Mog. aan de Magi- ftvaac , van den Hage toe liciaan- nemcn van Waart- geldcis. Dog door een fchielyk opkomende dooi wicrden de Franfchen in hun voorgenomen aanllag gciluit en moeilcn vol ipyt te rugge trekken; Mcik millukken die twee bovengcnoemde I'choone Dor- pen zoo deerlyk moellen bezuuren; werdende op gelyke wyze, als op St. Augultyns avond des jaars i«"o7. (v) door de Gelderfchen, gcheel en al in den airche gelegt en door den vlam verteert. Dit gaf aan die van den Hage eenige lugt, zulks dat door den Heer en Mr. Gerardt Taeuw, Ridder, Heere van Heemflede, terzelver tyd wegens de Graaftelykheids Rekenkamer in de Socie- teit zittinge hebbende, in overvveginge wierde gebragt , of men den Ilage niet behoorde te verlterken. Waarop by de Leden van ge- melde Societeit den 3. Januarii 1673. befloten wierd, zyne Hoog- lieid , den Prince van Oranje , die den laatllen van 't voorleden jaar des avonds van den togt uit het Land van Luik te Alfenwas geko- men, daarover te fpreeken, als mede den zelven in bedenken te geven, of niet in de Veenen agter den Leidfchen Dam, en elders iets tot geruflheid en verzekertheid van den Hage zoude konnen gevonden werden. Met deze ( ommiiTie wierden eenige Heeren, daaronder een Raadsheer uit het Hof en een Lid uit de iMagillraat van 's Gravenhage den zesden Januarii na zyne Excellentic in 't le- ger afgevaardigt. Dog zyne Hoogheid, van advys zynde, dat by het winter-fayfoen niet wel lets met vrugt zoude konnen werden gemaakt; dat ook het fortificeren van denEage buiten 's Lands zoo veel geruts en opfpraak zoude geven, van dat men alhier zoo zeer bekommert was, enz., zoo wierd den twaalfden derzelver maand by de bocieteit provilionelyk vallgeltelt, om de zaaken te laaten berullen in dien Itaat, daarze in vvaren, De Staaten van Holland en Weft-Vriefland , wel ziende, dat zy in weerwil van alJe de aangewende moeiten tot gehoudenis van de vrede, het gedreigdeonweer niet zouden konnen ontgaan , hadden, nevens de andere Vereenigde Gewetlen, al in den beginne, voor de aankondiginge des oorlogs, zodanige ordre tot belcherminge hunner grensplaatzen geftelt, als in hun vermogen was; en mits- dien, na genomen Kaadsbefluit, den 5. Maart 1671. •sGRAVEN-HAGE, XXXIV. Hoottst. 281 „ minflcn ecns 'sweeks exerceeren, en t'oirzer naefter byeenkomfte 5, ovcrbrengen ofte eerder, de lyfle en getal der perfoonen, die by „ dc vooriz Stedenten cindeals vooren,zouden wezengcenrolleert „ en aaniretekent. Daarenboven was by den Rade van Staate ter Generaliteit t eilch gedaan , om tien duizend Waartgelders by de ^ P^^'"^- gezamentlyke Bontgenoocen aan te nemen. En vermits die van Holland daarinne hadden bewilligt, beloopende hun aandeel opvyf duizend agthonderd dertig hoofden, welke wederom over de Ste- den van dat Gewelt moelten werden gefmaldeelt, zoo fchreven de Staaten allomme aan de Steden, ten einde elk haar manlchap, vol- gens de daar van gemaakte lyfte der verdeelinge, in aller fpoed in gereedheid zoude brengen. Debrief, dien de Magiltraat van den Hage ten voorfz einde ontfing, was van dezen inhoude; >f Eerzaeme , l^roome , Difcreete , Lieve , Getrouwe. »» >i >, By den Rade van Stacce der Vereenigde NeJerlanden overde ^hrvvens gezamentlyke Bondgenootenzynde gepetitioneert het aanneemen als voo- van tien duizend Waartgelders, na derzelver refpet^tive begeer- ren, om te hebben wy goedgevonden in hec aannemen van de voorfz co^pa„. 