Brieven van Lionello en Suriano uit den Haag aan Doge en Senaat van Venetie in de jaren 1616, 1617 en 1618. Benevens verslag van Trevisano betreffende zijne zending naar Holland in 1620 ..
Voor zoveel ik heb kunnen bespeuren en te oordeel naar hetgeen ik later vernomen heb, zijn de Heeren Staten getroffen geworden door de propositie, die ik verleden week in staat te maken. Het sentiment, dat zij hebben ontvangen in de laatste expressie, dat ik heb gedaan van wat er is gebeurd aan het S. Capitano Mitoni en om het schip en de zeeman, en voor de continuatie van de acties van Spanje, en hun welbegrepen hebben ze verklaard, dat ze in hun borst denken, tegen het algemene welzijn, en dat ze uit hun opvattingen en omkeering en bedrog. Aan de eenste kant zijn ze verblijd, dat de Kapitein het met zijn soldaten ontkomen is, en dat ze evenveel vriendelijkheid ondervonden hebben van de vijanden van den christelijken naam, als onvriendelijkheid van die van Ragusa. Maar aan de andere kant, dat het schip in handen der Spanjaarden is gevallen en ze er zich met geweld meester van gemaakt hebben, dit beschouwen ze, naar ik merk, als een vijandelijke daad, strijdig met de vriendschap, die er tusschen de Spanjaarden en de Staten gedurende het Bestand moet te bestaan. En uit wat ik vernomen heb, zijn er andere brieven aangekomen, die zijn geplaatst voor actie tegen het vijandelijke en tegen het ongepaste, wat tijdens deze vrede wordt uitgevoerd door de Spanjaarden, en deze zaken zijn meegenomen in de opmerkingen, die ik gemaakt heb, zowel van het gebeurde met de heer kapitein Mitoni en met het schip en de zeesoldaten, als van de daarop gevolgde handelingen der Spanjaarden, die duidelijk hebben laten zien, dat zij gedachten koesteren, ganz strijdig met het algemene welzijn, en dat zij uit hun opvattingen en omkeering en bedrog. Aan de eenste kant zijn zij verblijd, dat de Kapitein het met zijn soldaten ontkomen is, en dat zij evenveel vriendelijkheid ondervonden hebben van de vijanden van den christelijken naam, als onvriendelijkheid van die van Ragusa. Maar aan de andere kant, dat het schip in handen der Spanjaarden is gevallen en ze er zich met geweld meester van gemaakt hebben, dit beschouwen zij, naar ik merk, als een vijandelijke daad, strijdig met de vriendschap, die er tusschen de Spanjaarden en de Staten gedurende het Bestand moet te bestaan. Door de derde hand heeft de Engelse Ambassadeur alhier bericht betreffende een ontmoeting tusschen de vloot van U.D. en die van Napels; dat daarbij twee galeien in den grond geboord waren, en twee galjoenen genomen; dat het bericht te Venetië aangekomen was den 23den Januari van de vorige maand te 23 uren; dat er blijden. In Italië telt men de 24 uren van elk etmaal onverdeeld. Dus is het 23ste uur het voorlaatste uur voor den volgenden dag. tutta la Citta, et l'Ambasciatore di Spagna era stato necessitato ritirarsi speditamente a casa all'arrivo del avviso per tema di qualche male, che gli potesse succedere, et altre cose simili. Ha pubblicato questi particolari, et ognuno domanda al vero, io che non lo so, godo nel godimento dell'universale, et prego Iddio, che per servizio di Sua Serenità mi venga la conferma di questo et di più gloriose imprese a confusione di suoi nemici. Al medesimo Sua Serenità l'Ambasciatore Carlton viene scritto in sostanza tutto appunto, che ricevo da lei nelle sue lettere del 16 del mese, dell'ordine dato dal Grande Turco a suoi ministri per terre et per mare, et degli avvisi, che questi hanno dati ai rappresentanti di lei, et insieme, che quella Maestà gli ha scritto lettere particolari in questo proposito. Io lo ringratialo della comunicazione, che mi fece, et dissi in conformità. schop overal heerschte in de gansche stad, en de Spaansche Ambasciatore op de aankomst van het bericht zich genoodzien had in allerijl naar huis te gaan uit vrees voor enig ongeval, dat hem zou kunnen overkomen, en dergelijke zaken meer. Hij heeft deze bijzonderheden openbaar gemaakt, en een ieder vraagt mij, of het waar is. Ik, die het niet weet, verblijf mij met het algemeen, en ik bid God, dat mij door U. D. de bevestiging van dit en nog roemrijkere bedrijven tot beschaming uwers vijanden gegeven moge worden. Dien Ambassadeur Carleton is naar den hoofdinhoud dat alles bericht geworden, wat ik uit uwen brief van den 16<^en ^jer voorgaande maand vernomen heb, van het bevel, door den groeten Turk aan zijne ministers te land en ter zee gegeven, en van de berichten, die dezen aan uwe vertegenwoordigers gegeven hebben, en tevens dat die Majesteit in deze zaak een bijzonderen brief geschre- ven had. Ik heb hem voor de mededeeling bedankt en 212 del commandamento di V" Ser^-^ in questo particolare, che speravo che Ella fosse per haver forze sufficienti per diffendersi da se, senza haver bisogno di valersi del quello del G. Turco, non mostrando nel resto haver havuto altro particolare. Questo cavaliere è avvisato bene spesso delle cose, che succedono di la, et assai bene. Hebbero piacére i S" Stati di tutto ciò, che diedi loro parte, tanto dell' armata di S^^, quanto del stato degli affari del Duca di Savoia, pel quale rinovai gli ufficii con efficacia. Sono sopra il stabilir questo negotio et la resolutione all' aiuto. Fin venerdì p° era dato l'ordine del trattarne et venirne alla speditione; ma ha mancato dalla parte della Ghelria; questa provincia sta divisa in particolare in tre quartieri Arnhem , Zutphen et Nimeghe ; li deputati delle due prime havevano le commissioni come si conveniva , ma quello della terza non le havendo suffi- overeenkomstig uwen last op dit punt hem gezegd, dat ik hoopte, dat gij voldoende macht bezat om u zeiven te verdedigen , zonder de hulp van den groeten Turk noodig te hebben. Andere tijdingen had hij , scheen het , niet. Die Heer is vrij vaak onderricht van zaken, welke ginds voor- vallen, en vrij wel ook. De Heeren Staten hebben genoegen in alles wat ik hun medegedeeld heb, zoowel van de vloot van U. D. als van den Hertog van Savoie, ten wiens behoeve ik mij krachtig beijverd heb. Zij zijn op het punt deze zaak vast te stellen en een besluit te nemen betreffende het subsidie. Tegen verleden vrijdag was last gegeven daarover te han- delen en tot een eindbesluit te komen; maar het is ach- terwege gebleven wegens Gelderland. Deze Provincie is verdeeld in drie Kwartieren: Arnhem, Zutphen en Nijme- gen; de Gedeputeerden van de eerste twee hadden den behoorlijken last, maar daar die van het derde geen vol- 213 ciente, ha convenuto d'ispedirle et se aspettava di punto in punto; ma crede il S"^ di Monthou, et credo io ancora, che non tarderà più di questa settimana la risposta. A tutti quelli con che m'è occorso di parlare , ho raccommandato l'affare et tutti hanno mostrato inclinatione propria al bisogno et conforme all'instanza, et nel S"' Principe Mauritio vi è tanta prontezza, che niente maggiore. A sua Ecc^* communicai il sabbatto p° l'avviso datomi da V'^ S^» et considerai destramente et mancamente dell' essersi tardato al giorno a far la fattione sotto Rubia, ma che non sapevo da che fosse nato, et Ella mi disse: che quando se possono far di giorno le cose, si deve fuggir sempre la notte, non essendo cosa sicura; convenendosi necessita caminar all' oscuro , che non sape A però veder perchè si fosse mancato all' ordine, ma che bisognava che si fosse doenden last hadden, is besloten dien te verstrekken en nu wacht men dien van oogenblik tot oogenblik. Doch de Heer de Monthou gelooft, en ook ik geloof, dat het antwoord niet langer dan deze week zal uitblijven. Aan al degenen, die ik de gelegenheid gehad heb er over te spreken , heb ik de zaak aanbevolen , en allen hebben mij neiging betoond om het verzoek in te willigen, en bij Prins Maurits is zooveel bereidwilligheid, dat niets daar- boven gaat. Verleden zaterdag heb ik aan Z. Exc. het mij door U. D. gegeven bericht medegedeeld, en ik heb behendiglijk met afkeuring aangemerkt , dat men met den slag beneden Rubia getalmd had tot dat het dag was, maar dat ik niet wist waarvan dat gekomen was. Z. Exc. zeide, dat wanneer iets over dag gedaan kan worden, men altijd vermijden moet het 's nachts te doen, daar de zaak anders niet zeker gaat; dat hij, toegevend dat het noodig kan zijn in den duister te marcheeren, echter niet kon zien, waarom de order niet was nagekomen, doch stond op een andere grond. Ik replicei dat ik niet wist van wat er was gebeurd, het mancement, maar dat ik het goede S. E. verzocht, zich er voor te interesseren, dat, indien het rescriptieve aan het S^ Conte was gericht, en hij letters van hem had ontvangen, hij verlichte nevens zijn amorevolle diensten. Het heeft geschreven aan het S^ Conte en aan de Colonel Roquelaure, inanimandoe en onmogelijk makend hun plicht. Ook het S^ Vandermark heeft mij verteld dat het een iets geschreven aan het S^ Conte, per mode van bescheiden advies, en de advocaat Dimer heeft een advocatenbureau opgesteld met het kind, voor zover ik hem heb verteld, veel voldoende. Il Pasini mi scrive, che era partito per Venetia quel Capo Sinegaglia, e che si continuava gli Seraggi Araldici a prendere ogni sorta di gente al servizio d'infanteria e che di cavalleria; continuasi a dire, che dubitano che li Stati facciano qualche novità, che non è verisimile, non si vedendo in questa parte. Ho reso necessario un motivo per essere stato fuori scena, ma io rispondo che non ne ho idea, ma l'ho richiesto a Z. Exc. di, se scrive alla contessa, che la sua benevolenza avrebbe dovuto essere riconosciuta. Ha scritto al Grafo e al Colonello Roquelaure di incoraggiare e rimproverare ai loro doveri. Anche il Signore van der Mijle ha detto a me che ha scritto un biglietto al Grafo con l'intenzione di offrire consigli, e l'avvocato Diemer ha detto per suo figlio, così come io credo che mi abbia detto, di aver fatto il proprio meglio. Pasini mi scrive che il Capitano Sinegaglia era partito per Venetia, e che i D. Aartshertogen continuavano ad assumere ogni sorta di gente nei loro servizi, per l'infanteria e la cavalleria. Si continua a dire, che si sospetta, che i Signori Stati stanno per fare qualcosa di nuovo, che non è verosimile, non si vedendo in questa parte. apparenza. Hanno le Altezze mandato a chiamare tutte le luogotenenti, chi sono nei presidi vicini di cavalieria, e si vociferava di qualche altra levata, si aggiunge che vi erano denari in palazzo per la somma di 200 scudi; dice temer, da quanto aveva sentito discorrere di qualche stratagema con qualche duno di quei Principi, che si devono trovare al convento di Francoforte, se bene si diceva, che aveva da servire per accomodare gli uni cogli altri e per tale via levare le diffidenze per la differenza di religione. Stanno questi Signori con gelosia delle operazioni del Re di Danimarca, avendo avviso, che era passato in Scozia; non sanno, che giudizio farne, sapendo benissimo non essere amico di questi Stati, e temono grandemente, che non contaminisi il Re della Gran Bretagna. Oltre di ben; het geven niet waarschijnlijk is, daar er hier niets van blijkt. Hunne Hoogheden hanno fatto chiaramente capire a tutte le luogotenenti, che sono nei presidi vicini di cavalleria, e si vociferava di qualche altra levata, si aggiunge che vi erano denari in palazzo per la somma di 200.000 crooni. Si dice, dopo quanto ha sentito discorrere di qualche stratagema con qualche duno di quei Principi, che si devono trovare al convento di Francoforte, se bene si diceva, che aveva da servire per accomodare gli uni cogli altri e per tale via levare le diffidenze per la differenza di religione. Si fa menzione anche di un'altra circostanza: questi Signori hanno con gelosia riguardo alle operazioni del Re di Danimarca, avendo avviso, che era passato in Scozia; non sanno, che giudizio farne, sapendo benissimo non essere amico di questi Stati, e temono grandemente, che non contaminisi il Re della Gran Bretagna. De Staten alhier hebben kwade vermoedens wegens het bedrijf van den Koning van Denemarken, daar zij bericht hebben, dat hij naar Schotland is gegaan; zij weten niet wat er van te denken, daar zij wel weten dat hij hun beste vijand niet is, en zij vrezen zeer dat de Koning van Groot Britannie zich met hem afgeve. Bovendien... Questo le negotiationi, che ha alla corte Cesarea li fa star dubiosi del fine a che tendono; et mentre che sentono, che sono diretti in preiudizio dell'alleanza, che hanno le Città Anstische con questi Stati, et per consequente per dar loro un colpo, et particolarmente aspettano la causa per la quale habbi S. M. Cesarea fatto far ufficio con quelle città, per intendere da esse se vorranno, fornito il tempo della tregua di questi Stati con il Re Cattolico et li Arciduchi, continuare in lega con essi, a che però, non hanno questi Stati dato risposta. Sentono anche che Polen fa preparaties, havendo avvisato l'Ambasciatore Sticke, che è appresso il Marchese di Brandenburgh in Prussia, che due Ambasciatori del Re di Polen hanno richiesto passaggio a S. A. da quelle parti per gente... verdenken zij zyne onderhandelingen met het Hof van den Keizer van kwade bedoelingen, en in allen gevalle bespeuren zij dat zij strekken ten nadeel van het verbond, hetwelk de Hanzesteden met de Staten hebben aangegaan en bij gevolg om hun een slag toe te brengen; en in het bijzonder zoeken zij de oorzaak waarom zyne Keizerlijke Majesteit die Steden heeft laten vragen of zij, Vander het Bestand tussen deze Staten en den katholieken Koning en de Aartshertogen afgeloopen zal zijn, bij haar verbond met hen zullen blijven, eene vraag waarop de Staten van hunne zijde nog niet geantwoord hebben. Zij verneemen ook, dat Polen toebereitselen maakt, daar de Ambassadeur Sticke die bij den Markgraaf van Brandenburg in Pruisen is, bericht heeft, dat er twee gezanten van den Koning van Polen aan zyne Hoogheid doortocht voor krijgsvolk gevraagd hebben; dat daar hij vaste van die... Da guerra, che, come feudataria di quella Corona, le assisti di denari et che lo sia permesso di far mettere ad ordine quattro vasselli di guerra. Tutto era stato rifiutato dal S. Marchese, Elettore. Dall' Haye a 4 Luglio 1617. Di Seria Humiltà e dev'ho servitore, Christoforo Suriano. Serio Principe! Del negozio di più stretta unione con questi Stati non ho altro di momento, che quello che scrissi reverendissimi signori, Kron e il suo basti met penniche, e che venne concesso verginità quattro navi da guerra da armare. Questo tutto è stato da parte del Markgraaf-Keurvorst rifiutato. Come stanno le cose, si verificano inquietudini e non si sa a cosa tendono quelle azioni e quei rumori, e da questo messaggio, dalla situazione attuale, dalla necessità, di cui il luogo di terra e mare conduce, e dalla goddainsstige divisibilità si può, a seconda della sua saggezza, un giudizio pronunciare. Dal Haag, 4 Luglio 1617. Di U. D. il sottoscritto e devoto, Christoforo Suriano. D. V. Betreffende de zaak eener nauwere verbintenis met de HH. Staten heb ik niets anders van belang dan 'tgeen 218 tamente la settimana alla Ser*^ V*. Il Vandermil sabato mi dimandò se havevo ispedito , et mi avide , che ha desiderio grande del avanzamento di questo negotio; et hieri nel S^^ Barnevelt scopersi in questo proposito quel affetto appunto, che dal Vandermil m'era stato espresso. Mi disse in sostanza esso S^" Barnevelt, che bisognava trovar modo di far dadovero et venir ad una buona risolutione di far testa all' inimico comune, perchè non sarà giammai satio di travagliare ogn'uno, aggiongendo : è molto meglio, che noi unitamente et del continuo teniamo occupato il Spag°, che lasciar ch'egli pensi a voler dominarci, come se ne vedono gl'effetti. Con quanto vi ha detto il Vandermil, che sarebbono i S^i Stati condescesi ad assister unitamente agl'interessi di V^ Ser'^, voi potete comprendere che noi apportaremo la pace alla Ser"* Rep<=^ , et per consequenza riverserebbe la guerra sopra ik verleden week eerbiediglijk aan U. D. heb geschreven. De Heer v. d. Mijle heeft mij zaterdag gevraagd, of ik dat schrijven verzonden had, en ik heb bemerkt, dat hij eene groote begeerte heeft om deze zaak te bevorderen. En gisteren heb ik bij den Heer Barnevelt juist dezelfde gezindheid bespeurd , die mij uit v. d. Mijle was gebleken. De Heer Barnetvelt zeide mij hoofdzakelijk, dat men eene manier moest vinden om de zaak met ernst te behandelen en tot een goed besluit te komen, ten einde den gemeenschappelijken vijand, die nimmer moede zal zijn iedereen te kwellen, het hoofd te bieden, en hij voegde er bij, het is veel beter dat wij vereenigd en dadelijk den Spanjaard bezig houden, dan toe te laten dat hij er op bedacht zij ons te overheersen, gelijk wij zien dat hij er op uit is. Naar hetgeen v.d. Mijle u gezegd heeft, dat de Staten er toe over zouden gaan U. D. gezamenlijk bijstand te bieden, kunt gij begrijpen, dat wij aan de Doorl. Rep. den Di noi, che sarebbe col medio inconvenimento dei Principi, ch'amano la libertà, et se non succedesse così subito, potrebbe esser col tempo per vendicarsi, et però bene intendersi et coadiuvar l'uno l'altro. Io gli risposi che avevo scritto quanto mi era stato significato, et ch'ero sicuro, che S. S. avrebbe avisato et consultato sopra l'apertura et proposta, quanto che la qualità de' tempi et la difesa et l'interesse comune avesse comportato, et di tutto poi avrei dato parte a S. S.". Et bene, rispose attenderemo, et poi soggiunse bisognerà camminare molto secreto e non lasciarsene intedere con questi per poter fare bene il servizio. Et hoggì appunto il Signor van der Mille mi ha detto, che, se non avevo detto alcuna cosa a Sua Eccellenza, tacessi fino a migliore opportunità. Ma sentì l'bisogno di aggiungere, che se io non avevo da mettere in atto alcuna cosa, avrei tuttavia da dire qualcosa in sua difesa. Il Signore van der Mille mi ha detto poi, che l'unico mezzo per raggiungere il bene comune era quello di unire le forze, e che se io non avevo da mettere in atto alcuna cosa, avrei tuttavia da dire qualcosa in sua difesa. Il Signore van der Mille mi ha detto poi, che l'unico mezzo per raggiungere il bene comune era quello di unire le forze, e che se io non avevo da mettere in atto alcuna cosa, avrei tuttavia da dire qualcosa in sua difesa. Il Signore van der Mille mi ha detto poi, che l'unico mezzo per raggiungere il bene comune era quello di unire le forze, e che se io non avevo da mettere in atto alcuna cosa, avrei tuttavia da dire qualcosa in sua difesa. Il Signore van der Mille mi ha detto poi, che l'unico mezzo per raggiungere il bene comune era quello di unire le forze, e che se io non avevo da mettere in atto alcuna cosa, avrei tuttavia da dire qualcosa in sua difesa. Il Signore van der Mille mi ha detto poi, che l'unico mezzo per raggiungere il bene comune era quello di unire le forze, e che se io non avevo da mettere in atto alcuna cosa, avrei tuttavia da dire qualcosa in sua difesa. Il Signore van der Mille mi ha detto poi, che l'unico mezzo per raggiungere il bene comune era quello di unire le forze, e che se io non avevo da mettere in atto alcuna cosa, avrei tuttavia da dire qualcosa in sua difesa. Il Signore van der Mille mi ha detto poi, che l'unico mezzo per raggiungere il bene comune era quello di unire le forze, e che se io non avevo da mettere in atto alcuna cosa, avrei tuttavia da dire qualcosa in sua difesa. Io, uno di questi giorni, vidi il Brino di Gheldria, che continua nei medesimi sensi, che ho altrove volte reverentemente scritte alla V* Serà, li quali veggo anch'essere in altri, ed io rispondo, che sarei stato attendendo che mi fosse detto quanto si stimerà a proposito per rappresentarlo alla Serà V, et cosi mi andarò continuando in termini generali, con chi me ne parlassero, finché mi venga risposta da V* Serà in questo proposito. Le lettere, che scrissi oggi a otto, partiranno con l'altro mercoledì da Amsterdam, et il Calandrini, a chi le diedi per l' spedizione, mi scrisse, che le aveva raccomandate in maniera tale da non lasciare di rispondere e di parlare con loro, che overo della cosa del verbando con me in discussione. Un di questi giorni ho incontrato il Signore van Brienen van Gheldria, e continuava nei medesimi sensi, che ho altrove scritto con reverenza alla V* Serà, li quali vedo anche essere in altri, ed io rispondo, che sarei stato attendendo che mi fosse detto quanto si stimerà a proposito per rappresentarlo alla Serà V, et cosi mi andrò continuando in termini generali, con chi me ne parlassero, fino a quando mi venga risposta da V* Serà in questo proposito. Il bronto, che scrissi oggi per l'ottavo, partirà con l'altro mercoledì da Amsterdam, et il Calandrini, a cui le diedi per l' spedizione, mi scrisse, che le aveva raccomandate in maniera tale da non lasciare di rispondere e di parlare con loro, che overo della cosa del verbando con me in discussione. Dall' Haga il 11 Luglio 1617. Di V* Serà l'humilissimo e devoto servo, Cristoforo Suriano. gej.mo Principe ! La curiosità che è nel Principe Mauritio di sapere degli avvisi e delle fattorie in Italia, mi serve di buona occasione per essere con lui; et lo feci volontariamente per poter nel corso del ragionamento fare qualche ufficio seco, secondo che lo portasse l'opportunità a pro' degli interessi et del servizio della Serenissima, sopra quanto Ella mi scrive nelle sue lettere del 23 del passato per il disordine che segue della soldatesca. Uit de Haag, 11 Juli, 1617. Van U. D. De onderdanige en toegenegen di, Christoforo Suriano. D. V. De belangstelling van Prins Mauritio in de tijdingen en de krijgsbedrijven in Italië geeft mij een goede gelegenheid om hem te zien, en gaarlijk heb ik daarvan gebruik gemaakt om in de loop van het gesprek iets in het midden te brengen, dat voor de belangen van U. D. dienstig kan zijn, naar aanleiding van hetgeen u mij schrijft in uwen brief van den 23sten van de vorige maand, betreffende de onordelijkheden onder de soldaten. Ik had een havetje con me un disegno, ch'ultimo momento è stato impresso costì del sito et stato del campo et dei posti, tanto di Venezia, quanto dell'inimico, et li lo mostrai per dar materia a S. lollà di dire iets. Andò definisando sopra tutti i luoghi, tanto di qua, quanto di là del Liconzo, considerando l'appresso della montagna, ma più la difficoltà di aver così tosto della Rubia, per la qualità del sito e per intendere esser quivi il sforzo dell'armata Arciducali, et io dissi, che speravo, ch'infine le truppe di questi parti avrebbono avuto la gloria di fare cadere quel forte in mano della Serpa Repubblica, aggiungendo che forse fino a quest'ora vi sarebbe ancora capitato, se maggiore fosse stata la diligenza e la prontezza dei soldati; ma che, essendo alcuni malcontenti dei loro Capitani, erano andati lenti agli effetti et perciò mostrò il Signor Principe teckening bij mij, die hier laatstelijk gedrukt is, van de gelegenheid en den staat van het legerkamp en de posities, zoowel van U. D. als van den vijand, en ik heb ze aan Z. Excellentie laten zien om hem aanleiding te geven iets te zeggen. Hij ving aan te redeneren over alle plaatsen, zoo wel aan deze als aan gene zijde van de Liconzo, met het oog op de nabijheid van het gebergte, en vooral op de moeilijkheid om zoo spoedig bij de Rubia te komen, wegens de plaatselijke gesteldheid en de omstandigheid dat de hoofdmacht van het Aartshertogelijk leger zich daar bevond. Ik zeide te hopen, dat de troepen van dit land ten slotte den roem zouden hebben van dat fort in handen der D. Rep. te doen vallen, en voegde er bij, dat zij daartoe misschien thans reeds zouden gekomen zijn, zoo de ijver en vaardigheid der soldaten grooter geweest ware; maar dat zij, daar sommigen ontevreden waren over hun kapiteins, langzaam te werk waren gegaan. Daaromtoeval toonde de Prins te verlangen meer te vernemen. desiderare di sapere d'avvantaggio. Lui dissi che le militie si mostrarono poco contente del trattamento, mirando alcuni dei Capi, per quanto intendeva, molto poco a corrispondere alla puntualità, alla quale la Serma contribuiva di tempo in tempo il denaro per lo pagamento; onde ne nasceva il disordine, ora per la fuga dei soldati, ora per la loro tepidezza nel far il loro debito; et per tanto, pregando l'Eccellenza Sua, che con quella maniera, che parve più propria alla sua prudenza, apportasse il rimedio necessario al bisogno; ch'ero ben certo, ch'il Signor Giov. Ernesto vi avrebbe rimediato, tuttavia l'avvertimento di S.E. avrebbe sempre giovato, portando questo ufficio con maggiore destrezza che seppi. Mi rispose Ella, che non aveva con questo ultimo ordinario ricevuto alcune lettere et però mi ringraziava della comunicazione degli avvisi, et nel particolare della soldatesca disse: non è mira meraviglia se alcuni, che fuggono, fanno come il credevano, che alcuni loro capi, secondo me, poco rispondevano alla puntualità, con la quale la D.K. di tempo in tempo spendeva denaro per la loro pagazione; vanda perciò veniva il disordine, sia per la fuga dei soldati, sia per la loro fiacchezza nel compiere il loro dovere; per tanto, chiedevo a S.E. che con quella maniera, che sembrava più propria alla sua prudenza, apportasse il rimedio necessario al bisogno; ch'ero ben certo, che il Signor Grafo Giov. Ernesto vi avrebbe rimediato, tuttavia l'avvertimento di S.E. avrebbe sempre giovato, portando quest'ufficio con quella maggiore destrezza che seppi. Z. Exc. antwoordde, dat hij met den laatsten gewonen postbode geen brief ontvangen had, en derhalve bedankte hij mij voor de mededeeling der berichten , en in 't bijzon- der zeide hij van het krijgsvolk: het is geen wonder, dat 224 pianto contro i loro capi, essendo ciò praticato del continuo nell' armate et tra fugitivi, et ch'era sicuro che si il Conte, suo cugino, havesse saputo, non ha- verebbe comportato, che fosse ritenuto cosa alcuna di quello si deve ai soldati; che poteva esser, che li capitani si valessero da essi fare pagar le armi ò detraher qualche debito , ma quello non si doveva fare tutto in una volta; ch'erano tanto ben pagati dalla Ser°"^ Repf^a , che dovevano anco dar il debito pagamento alle genti; et mi promise di scriver al Conte, et che haverebbe mostrato seco di haver presentito questo da altra parte, che da me, et lo haverebbe esortato a non lasciar prender piedi a questo inconveniente; essendo che senza dubio col proseguire ridondarebbe in danno publico, et di un altro canto non riuscirebbe di alcun servitio ne di onore al Conte. sommigen, die wegloopen, tegen hunne hoofdlieden klachten inbrengen: dit is gemeenlijk het geval, en hij voegde er bij, dat hij er zeker van was, dat, zoodanig de Graaf, zijn neef, het geweten had, hij niet zou geduld hebben, dat aan de soldaten iets van hetgeen hun toekwam, onthouden werd; dat het zijn kon, dat de kapiteins hen hun wapenen lieten betalen of van hunne soldij iets aftrokken wat zij schuldig waren; maar dat moest niet alles op eens gebeuren: zij werden door de D. Rep. zoo goed betaald, dat zij ook aan het volk de verschuldigde betaling moesten geven, en hij beloofde mij, dat hij den Graaf zou schrijven, en het zou doen voorkomen, of hij het van een ander kant dan van mij vernomen had; hij zou hem aanmanen die ongelegenheid geen voet te laten vatten: anders zou het zonder twijfel ten nadeele strekken van den Staat, en van den anderen kant zou het den dienst, door den Graaf te bewijzen, en de eer, door hem te behalen, verijdelen. Ik ben van mening, dat deze wijze Con S. E. particolarmente ho stimato a proposito l'ufficio, perchè provenendo dalla parte di Lei l'avvertimento, gioverà molto più che da quella di qual si sia altra persona, et sono sicuro che le lettere dell'Ec., che sono qui aggionte, non conteranno solo ma altri avvertimenti ancora. Dalle precedenti mie havera la V^^ S*^^ inteso, quello che fù scritto qui della voce sparsa intorno all' armate di Lei et di Napoli, et quelli, ch'amano il servitio della Ser*-^ V'', haverebbono volontieri voluto, che si fosse confirmato il primo avviso come S. E. me lo disse con molto affetto , et io la ringratiai del buon animo , che dimostrava verso l'interesse della V" S^'^ Entrammo poi à parlare dell' affari del Duca di Savoia, et sopra li avvisi di Milano fece S. E. congiettura che difficilmente haverebbe potuto il Duca sussister et mantenere la piazza di Vercelli, quando di Francia non fosse capitato prontamente il soccorso. Onde tanto het best doel zal treffen, omdat als de vermaning van Z. Exc. komt, zij veel meer zal helpen dan van wien anders ook, en ik ben zeker, dat de brief van Z. Exc, die hier bijgevoegd is, niet dit alleen maar nog andere vermaningen zal bevatten. Uit mijn' vorigen zal U. D. verstaan hebben wat daarin geschreven stond van het hier verbreide gerucht betref- fende uwe vloot en die van Napels. Zij die de zaak van U. D. genegen zijn, zouden gaarne gezien hebben, dat de eerste tijding bevestigd ware geworden, gelijk Z. Exc. Mijn met veel deelneming gezegd heeft. Ik heb hem voor zijn toegenegenheid en belangstelling jegens U. D. bedankt. Daarop kwamen wij aan het spreken over de zaken van den Hertog van Savoie, en betreffende de berichten, van Milaan giste Z. Exc. dat de Hertog de stad Vercelli kwalijk zou hebben kunnen houden, als er van Frankrijk Werken N° 37. 15. 226 più strinsi e coadiuvai colli miei ufficii il servizio di S. A., per la quale questi Stati hanno dichiarato, quanto Ella intenderà più a basso, et S. E. mostrò meco, che maggiore servizio del S. Duca sarebbe stato ch'il soccorso si fosse fatto con genti, che con denari, et soggiunse che non era ancora dal tutto informata di quello che li Sali Stati avessero risoluto; che però non avrebbe mancato di adoperarsi, perchè al buon principio dell'ottima volontà loro verso S. A. corrispondesse miglior effetto nella pronta e buona esecuzione. Venuta alla risoluzione al Deputato del quartiere di Nimega, nella provincia di Gheldria, si cominciò a trattare di passare avanti nel deliberare di assistere il Duca di Savoia, et dopo varii discorsi capitarono sabato questi suddetti in risoluzione di contribuire per aiuto a S.A. 1000 fiorini per quattro mesi, che cominciengono subito spedire aiuto è arrivato. Op deze grond heb ik de zaak van Z.Hh. a più basi difeso. De Staten hanno dichiarato di voler fare per lui, ciò che io per voi a ogni momento dirò, e Z.Ec. ha fatto capire che per più di servizio di Z.Hh. si sarebbe esteso, se la sostida gli fosse stata in truppe, piuttosto che in denaro concesso, e ha aggiunto che non era ancora del tutto informato su di cosa i Staten avevano stabilito; tuttavia, non sarebbe rimasto in difetto per il suo buon intento, di poter cominciare con il buon sentimento, cioè con la buona volontà dei Staten verso Z.Hh., con il migliore, vale a dire con un'efficace esecuzione, seguita da un'assistenza. Zodora il Gedeputeerde van het Kwartier van Nimega den ultimo ricevuto era il comando di fornire aiuto al Hertog di Savoia, si è consultato, e dopo diverse ragionamenti ha deciso sabato di accordarsi con S.A. circa il fornire assistenza. High. — 200,000 gulden voor vier maanden, beginnend met 227 Danno al primo d'Agosto, e se la guerra avrebbe più lungo corso, di pensare a provvedere anche più per la continuazione. Alcuni col senso di S.E. hanno stimato che fossero meglio le genti pagate, si per la sicurezza della distribuzione, come per la ripatriazione, dovendo essere anche in Piemonte genti di questi Paesi: altri sentono altrimenti. Monsieur di Monthou molto volentieri avrebbe preso la cavalleria (ch'è quel aiuto, che con genti è il più facile e il più espedito), perchè sperava di averne per capo il Principe Enrico, fratello di S.E. che si era lasciato intendere che volentieri avrebbe fatto il viaggio per essercitarsi nel suo mestiere della cavalleria, il che il medesimo Principe disse a me ancora avanti ieri, che fui a sua visita. Si sono però considerati molti rispetti et per la persona et perchè i Santi Stati avrebbero temuto di qualche incontro, che avesse potuto al presente rompere den ersten Augustus, te verleenen, en zoo de oorlog langer duurde, in overweging te nemen daarmede voort te gaan. Sommigen denken, even als Z. Exc, dat het beter zou geweest zijn krijgsvolk te betalen, zoo wegens de zekerheid van het te verlenen geld, als wegens den terugkeer in 't vaderland, daar er in Piemont nog volk van dit land zijn moet. Doch anderen denken er anders over. De Heer de Monthou zou zeer gaarne de cavalerie gekregen hebben (het subsidie door krijgsvolk toch is het gemakkelijkst en vlugst), omdat hij hoopte tot opperhoofd Prins Hendrik te krijgen, de broeder van Z.E., die te verstaan had gegeven, dat hij de tocht gaarne zou gedaan hebben om zich in zijn roeping als opperhoofd der cavalerie te oefenen, 't geen die Prins mij nog eergisteren, toen ik hem bezocht, gezegd heeft. Doch er zijn veel bedenkingen tegen, ontleend aan zijn persoon en aan de vrees der Staten dat er iets zou kunnen voorvallen. La tregua, et force per non venire a cosi ampia dichiarazione. Et io l'ho voluto, perchè l'avevo servito agli interessi comuni, et perchè, mentre che la cavalleria fosse stata al servizio di S.A., questi quattro mesi li era ancora in sicuro, che l'avrebbe continuato il soccorso. Ancora che la materia non sia decisa, sentendo M° di Monthou le difficoltà et parandoli non potersi promettere, che facciano altra risoluzione, che di dar il denaro, come lo ha cavato ultimamente dal S° Bernevelt con lui et l'È.S., si è lasciato intender, che lo prenderà, perchè con parte di esso fa pensiero partendo immediatamente di passare in Allemagna, et ivi coadiuvare et sollecitare l'espedizione del S° Conte di Mansfelt, et eccitare col loro esempio quei Principi a fare essi ancora la parte loro, con credenza di dover tornare qui a ringraziare espressamente per nome di S.A. hetwelk een dadelijke breuk van het bestand kon medebrengen: misschien ook wilden zij zulk een ruime verklaaring niet geven. Ook ik zou het gewenscht hebben, omdat het goed zou geweest zijn voor de gemeene belangen, en omdat, terwijl de cavalerie die vier maanden in den dienst van Z.H.G. zou geweest zijn, hij nog de zekerheid zou gehad hebben, dat het subsidie daarna zou voortgezet zijn. Ofschoon de zaak niet afgehandeld is, zoo heeft toch de Heer de Monthou, de bezwaren inziende en zich niet kunnende beloven, dat zij een ander besluit zullen nemen, dan geld te geven, gelijk hij ten laatste van de Heer Barnevelt bij hem en Z. Exc. heeft vernomen, het aanbod aangenomen: want hij is voornemens met een deel daarvan onmiddellijk naar Duitsland te gaan en aldaar de expeditie van Graaf Mansvelt te bevorderen, en met dit voorbeeld de Vorsten aan te sporen om ook van hun zijde iets te doen, in het vertrouwen van herwaarts terug te komen om uitdrukkelijk in naam van Z. Hgh. dank te zeggen en des noodig om te soliciteren, se vi sarà il bisogno, per nuovi aiuti, passati li quattro mesi suddetti. Io sento piacere di poter una volta dar questo avviso alla Ser V% ma vorrei bene, che maggior fosse stato il soccorso, tuttavia per questo principio si può contentare et promettersi d'avantaggio del buon animo di questi Stati verso sua Altezza. Dall' Haya à 11 Luglio 1617. Di St^ humilium et devotissim servitore, Christoforo Suriano. ermo Principe! Si parla a Brusselles di qualch' altra levata in quei Stati. Il Signore Marchese Spinola era partito per Marimont per trattare coll' Arciduca sopra li correnti negozi e aveva condotto seco i consiglieri di guerra. Il con- een nieuw subsidie na de vier maanden te verzoeken. — Het doet mij genoegen, eenmaal dit bericht aan U. D. te kunnen geven; wel zou ik wensen, dat het subsidie groter ware, maar als met een begin kan men er zich mee vergenegen, en zich meer beloven van de goede gezindheid der Heeren Staten jegens Z. Hgh. Uit d. Haag, 11 Juli, 1617. Van U. D. De Brussel is sprake van een andere lichting. De Markies Spinola was naar Marimont vertrokken om met den Aartshertog te handelen over de loopende zaken en hij had de militaire raadsheer en metgenomen. De bijeenkomst, che si deve fare à Francfort di quelli della Lega Catholica per la fine del presente mese ò principio dell' altro da che discorrer, tanto nei Stati dei Sj^i Arciduchi, quanto in deze. Li Princi dell' Unione d'Allemagna temono molto più col pensiero. Hier in de stad is de Agent van het S^" Principe Palatino ontvangen en heeft ontvangen brieven van Z. H. met ordre van te maken ufficio in conformiteit; en is te horen dat ze moeten worden geponderd wat voor prejudicie deze reductie kan apporteren, en deze morgen heeft hij presentatie van deze brieven gemaakt aan Z. E. en Hij heeft mij verteld dat de opvatting is, dat het niet zou mogen dienen om anders te gebruiken, dan voor het overleg over de electie van de Koning van Rome. Dopo l'arrivo in queste parti di due riche navi dall'India per il versamento di più di ottocento milioni di scudi, è successo un avviso, che ha riempito tutto il komst van de leden der Katholische Ligue, die te Frankfort moet plaats hebben tegen het eind der attuali maand o in 't begin der volgende, dàbbano stò a parlare, zowel in de Staten hunner Durchl. de Aartshertogen, als in questi landen. De Yorsten van de Duitsche Unie sono timorosi, ma pensano più che non agiscono. Ieri ha l'agente del Kurfirst von der Pfalz brieven von Z. Hoogh. ricevuti per le Statte ed per il Principe Maurits, con il compito di difendere i loro interessi, a conoscenza che si credeva dover pensare quale danno che può essere a portata di mano durante questa riunione. Questo mattino ha l'offerto queste lettere e Z. Exc. ha detto, che l'intenzione era, che non intendevano altro che si volesse capire tenendo presente il nadeel che può essere portato via da questa riunione. Op de aankomst hier te lande van twee rijke schepen uit Indie ter waarde van meer dan acht honderd duizend kroonen, is eene tijding gevolgd, die het geheele land 231 paese d'allegrezza, et credo, sia quello che V'' S^^'^ ha precedentamente havuto. Li mercanti d'Amsterdam hanno ricevuto 1'^ , che communicarono sabbato mattino ai S'' Stati, nelle quali venne scritto, che navi di questi Paesi, incontrate quelle di Spagna, le habbino tutte dissipate et si sono impossessate di Maniglia neir isole Felipine , ove li Hollandesi sono stati ricevuti dalli habitanti come patroni; et il conduttor dell' ar- mata ha tolto per consegnato il luoco à nome dei S""' Stati. Si pensa qui che questa sia per far gran strepito in Spagna. Stanno con grand"^" desiderio atten- dendo la confermatione , perchè ciò oltre l'avanzamento di Stato li viene ad acquistar grande reputatione et li par, che sia per dar al Rè di Spagna occasione di pensar ai fatti suoi , et temer di più felici progressi ; in tanto gode ogn'uno della novella et spera che sia met blijdschap vervuld heeft; en het is, geloof ik , die welke U. D. vroeger gekregen heeft. De Amsterdamsche kooplieden hebben brieven ontvangen, die zij zaterdag morgen aan de Heeren Staten hebben medegedeeld, waarin geschreven stond, dat schepen van deze landen Spaansche schepen hebben ontmoet en, na ze verstrooid te hebben, zich hebben meester gemaakt van Manila, een van de Philippijnsche eilanden, waar de Hollanders als bescher- mers door de inwoners ontvangen zijn geworden, en de vlootvoogd heeft de plaats in naam der Staten in bezit genomen. Men denkt hier, dat dit bericht groot misbaar in Spanje zal teweegbrengen; men wacht de bevestiging met zeer groot verlangen, omdat dit behalve de bevor- dering van hunne staatkundige macht hun groeten roem moet doen verwerven , en het schijnt hun toe , dat dit iets is dat den Koning van Spanje op zijne zaken moet doen letten en hem nog gelukkiger uitkomsten, door de hunnen te behalen, moet doen vreezen. Intusschen ver- 232 per confermarsi alle prime lettere , essendo anco stato riferto , ch'erano passate in Spagna doi caravelle con l'avviso di questo successo. Hanno questi "Si" avuto ultimamente nuova, che il Re Catolico abbia fatto nuovo sequestro in Spagna di alcuni vasselli di queste Parti, onde aggiunto questo all' avviso del vassello trattenuto da Don Pietro di Siegura con tanta violenza et di altri ancora di quelle parti, tanto più sono restati malcontenti; et li mercanti in particolare interessati sono risoluti di comparere innanzi li S" Stati Generali per farne compianto, dove vanno venir qui all' Haye due per cadavere vassello; ma mandarono delegati; in tanto, avendosi, come riverito scritto, deliberati sopra gli primi avvisi, di scrivere ai Sereni Arciduchi, spedirono sabato a sera persona espressa a Brusselle, scrivendo all' A. S. una lettera. Segne zich een ieder over deze tijding en hoort men, dat zij met de eerste brieven bevestigd zal worden, daar er ook bericht was, dat er in Spanje twee karaveelen met de tijding van die overwinning aangekomen waren. De Heren hier hebben onlangs bericht gekregen, dat de Katholieke Koning op nieuw in Spanje beslag heeft doen leggen op enige schepen van deze landen, waarom zij, daar dit komt bij het bericht van het schip met zoo veel geweld door Don Pietro di Siegura aangehouden en bij nog andere uit die oorden, des te ontevredener zijn: de belanghebbende kooplieden in 't bijzonder hebben besloten voor de Staten Generaal te verschijnen om zich er over te beklagen: derhalve moeten hier in den Haag twee voor ieder schip komen; maar zij zullen afgevaardigden zenden. Intussen, na, zoo als ik u eerbiediglijk gemeld heb, naar aanleiding der eerste tijdingen besloten te hebben aan de Aartshertogen te schrijven, hebben zij zaterdag avond iemand naar Brussel afgevaardigd met een zakelijke brief. 