Reis door Noord Amerika
Luns- Om mynen Lezer enigermate een denkbeeld van de lugtsgefteldhdd te gelfcld- doen krygen , ten einde hy over het verfchil van warmte en koude in de ver- O fc^ fchillende jaat^tyen oordelen konne, zal ik bier kortelyk voor een jaar li» « < ggj, uittreklèl geven lüt de waarnemingen van den Heer Gaultbier. Hy heeft my een iJchrift van die waarnemingen ler hand gefteld , die by van het begin (kr maand Oäober in het 1744. tot het einde van September 1 746. gemaakt bad. De waarnemingen met den Thermometer gedaan zal ik agter laten, ter oorzake ik van de zelven niet voJdaan ben. Hy had zig van den Thermometer vm Ds la Hike bediend , op welken men by ene fterke vorft, wanneer het kwnkzilver tot in den bol zakt, de gra- d«i der koude niet waarnemen kan. De waarnemingen wierden het ge- bele jaar niet vroeger gemaakt dan des tnorgens tdichen zeven en agi uu*. Des middags waren zy tuflcben twee en drie uur gemaakt. Op de meefte dagen waren die van namiddag we^elatcn. Bebalven dat, hing 6s Thermometer in een half open llaand venfter, en kon dus de juille ^fteldheid der li^ niet aanwyzen. Men volgt hier in de waarnemin- gen den nieuweD 1^1. Het yGoogle Q U E B E c. I74J?. i8i Het Jaar 1745. , jAHUARt Den 39. geraakte de St. Laurtme voor Quehc toe met ys. In de waarnemingen tier vorige jaren was aaogeieliend dat zy dik- wyls in 't b^in van Januari en zulk van Deceml:>er toegelegen beeft. Februari. In deze maand is raets merkwaardigs vooi^cvallen. Maart. Deze winrer wterd gez^d een van de allerzagtHen te we- zen. De aller oudfte menfcben konden. dg genen dieigelykenherinuereo. De fiieuw had maar anderhalven of iwee voet djk gelden. Het ys op de Sf. Laurence voor ^utåec was maar twee voet dilc. Den 21. had men een onweer, waarby een foldaat van den blixem geirofién wierd. Den 19. en 20. b^oB men infnydlngen in den Suikeroom temakm,^ om bec &p *er afcetappen, waaruit men fuiker maokL Apml. Op.de eerde dagen dezer maand, en naderhand vervolgens na en dan gedurende de gehele maand door, was men bezig met het fap uit de Suikerahomen te tappen. Den 7. begcMuien de tuiSieden hunne groemebedden klaar te maken. Den 30. brak het ys voor ^0f^»en dreef weg. De waarnemingen van bet volgende jaar wyzen aan dat dat anders zelden gebeun, wam dikwyis 1^ & Rivier voor ^tubec tot den lo. Mai toe. Den 33. en 33. viel 'er veel fneuw. Den 35. maakte men by St, Joachim een be^ met zayen. Dien dag vernam men ook enige ^w^uwen. Den 39. was men overal aan 't zayen. Sedert den 23.^ was de fcheepvaan vry op de Rivier. MAr. Den 3. was het 's morgens zo koud dat de Thermometer van Celsius vier graden onder het vriespimt ftoiid. Het graan leed 'er egcer geen nadeel van. Den 16. had men overal gedaan met bet vooijaars* zaad in den grcHid te Ixengen. Den 5. ftonden de Sangumaria, de tfarciffut, en de violet in bloeL Den 17. begonnen de bladen aan de kersfen- appel- en UtHkbomen uittekomen. De aaidbeflèn bloeiden reed& Den 39. Honden de wilde kerflènbómen in bloei. Den 26. was de bloeiièra van de Franfebe appel- kerflèn- en pruimenbomen al uit. Juni. Den 5. waren alle de bomen groen. De appelbomen warm In vollen bloei. Den 22. ac men rype aardbeflèn. Men had aangete- kend dal het weder toen volmaakt goed voor de vnigten was. Juu. Het koom begon den i3. zyne airen te laten zien, en den3i. had h« reeds overal airen. Men moet hier zig herinneren dat *er hier ie lande mets als zomerkoom waft. Het koom was koft daarop in bloeL De hoibouw b^on den 2a. De gantfche maand was het weder zeer fchoon. AtxïusTus. Den is. had men te Montreal rype peren en meloenen. Den 30. was bet graan rondcnn die Stad ryp, en men maakte toellel tpt Z 3 den yGoogle iBa K A- N A D A. den oogft. Den ftï. b^tm men te ^uehet de wek te maj^ea. DM30. en 31. was des modens de gixHid berypt. September. Den 24. en 25. was de oogft van allerlei graaa getin* digd. Men bad drae maand ene menigte van meloenen, watumdoe- nen, komkommers en fchcuie pruimen. Oe iq^len en peren wuen ook. al Typ, tttt geen alle jaar zo vroeg niet gefdiiedt. De laatitedagen dej- maand begon men de landen omceploegen. Onder de waanwmingeit reende deze maand vond men aangeiéknid. „De oude lieden z^ea M dat men voorheen het kooni tüee voor den 15. of lö. Septemba- „ mayen kon, fomtyds wel eens den 12. en dat het aoit vromer rjrp ,} inetd. Ook dat hec noii tm zulk ene volkomene rypbeidplegtteko* •y, men als nu. Maar feden dat 'er veel boflcben omgdiouwen en veel „ landeryen bebouwd geworden zyn, hebben de zoonefb-alen meer n gelegenheid bekomm hare wericüig k doen, zo dat het graan flu M vroeger ryp wonlt.^ (*^ Verdoe wlerd aangemerkt dat de hete zo- mers C*) De vermindering van het hout is het alteen niet waardoor de lugtsfteld* beid van een land veranderd wordt, maar de bevolking en de bebouwing zyn het voomamdyk. De Romeinen hielden de winters in Engelaad en itt VwtfclMnd voor zeer geftreng; dog gelukkiglyk genieten die twee landen tegenswoordig ene veel za^re lugt , het geen luea aan de drie genoemde oorzaken moet toefchryven. By Petersburg op 60. gr. N, werd de Rivier de Neva in 't begin van December 1765. met ys bedckt,en raakte van het zelve niet vry voorden 11. April 1766. Te Tfaritjvii leggende op 48. gr. 40, min. N. was de Rivier de V^ga reeds den lö. November 1765. toe* i;evroren , en het ,ys raakte los den 27. April Ü. S. Hei is byiia onge- ooflyk dat op ene plaats die by de twaalf graden meer zuidwaards ligt , de koude langduriger en ftericer zoude zyn dan meer noordelyk. En (choon •er in den omtrek van Peter^na-g vete boflcheii zyn , ivas daar egter de kou- da min geftreng en langdurig. . I^aritfin in tegendeel heeft in de nabuurfchap gene bo^chen op den aBhnd van enige honderd E^ mylen, indien menenu ge enkelde bomen en wat kreupelhout langs de P^oiga en op de eilanden in dezelve uitzondert. Ooftwaards aan vindt men gedurende vele honderd my- len niets dan ruime vlaktens zonder hout. Het ombouwen van het ge- boomte kan dan alleen de lugt niet zagter maken, maar' het bebouwen van het kmd doet 'er meer toe. Op een beploe^d veld fmeit de fnouw altyd veel vroeger dan op een land met gras bewaOen. De ontvlambare en war- me deeltjes , die met de mift op eeu land gebragt worden , brengen veel toe om de éeftrengheid der lugt te matigen; maar de uitwaaOèmingen , van vele duizenden van menfchen en vee in een wel bevolkt land , het branden van zo vele wnrmteveToorzakendedeelljes,enhetver(preiden van dezelven door den dampkring, zyn het die uitermate veeltodirengen tot hetverzagtenvande lugtsgeftêldheid. Honderd vierkante ui^en rondom Tfaritjm bevatten zo veel bebouwd hmd niet als den rondom Petersburg. Het bebouwde land is in evenredigheid met het getal van de inwoonders dier twee plaarièn, en dt maakt bet grootfte onderfcheid in de lugtsgefteldheid. Daar is nog iets. Petirtiurg U^ digt aan zee , 'en T^arUfin ver bumen in bet land ; en ia y Google Q U E B E c. 1749. 183 mers in K*nada altyd zeer vnigtbaar zyn , en dat dan nog zelfs nauwlyks bet deade gedeelte van het kotmi tot volmaakte rypheid komt. OcTOBEn. Deze gehele maand beploegde men de braaklanden. Het weder, was zeer fchoon. Des nagts vroor he: verfcheiden reizen. Het fneuwde den a8. Tegen het einde der maiuid begonnen de blade- ren van het geboomte te vallen. NovnuBER. Tot den 10. hield men aan metploegea Dien dag wa* ren reeds alle de bomen kaal. Tot den 1 8. liep het vee buiten , dog moefl nu en dan enen dag van wegen het liegt weder te huis blyven. Den 16. had men d(M)der en -bUxem. Den 24. vernam men nog geen ys op de St. Laureuce. December. Hier wierd aai^ekend dat deze herfll veel zagter was geweeft dan de vooi^aanden. Den 1. ging 'er nog een fchip naar ^ra»^ ryk onder zeil. Den 15. begon de Rivier vol met ys te raken; dc^ in het midden bleef zy nog open. Dog op de Charles was het ys zo dik dat men 'er met geladen vragens en paarden overreed. Den sö. raak- te het- ys op de St. baurenci door den zwaren regen weg. Den a8. u-ierd vrederom een gedeelte van de Rivier met ys bedekt. In *c vervolg van deze Waarnemingen wierd aangetekend dat de win- ter ook van de zE^en geweeft is. Dh4 1 1. September ging ik x-aa Qnthet met aien goeden wind op Vcrtrek reis. De Gouverneur <Äneraa] , Marquis ie la Jonquiirij die my vjinOwe- ook met velerhande gunllbewyzen overladen bad, tiad enen van 's Ko- hec, ning» boren met zeven man ^fchikt om my naar Montreal te brengen. In t midden van den boot was een groot blauw kleed, waaronder wy vry voor den re^en waren. De gehele reis gefchiedde op koftMi vaft den Koning van Frankryk. Wy lagen dien di^ drie Fr. mylen af. Den I >. vervolgden wy onzen lo^ den gehelen d:^. De IV^ van het kleinder foort, dat binnen drie maanden ryp wordt, misnuiyp. Men tr(^ zé xüt den ^ónd en hing ze in de li^ te drogen. Het weder was dians omtrent zo gefield als in Zweden in 't beginvan Augufhis , zó dal de faerfll in het noorden van Kanada ene maand later dan in het midden van Zweden fchync intevallen. By elke boerdery vond men enen moeftuin, waarki «erved uyens wieflèn , welken de Franfcbe Boeren <^ de valtendagen veel gebruikten. Eg. in 't algemeen heeft men opgemeikt dat plaattèn aan zee gelegen ene zag' tere ïugtsgcfleldheid hebben dan anderen. Deze weinige aantnerkingen zm- len, denk ik, voldoen om reden 'te geven van de veranderingen in de lugts- seffeldheden der landen, die, ontwyOèlbaar, wamiet en gematigder 'wol- den naai mate de bevoOung en de landbouw toenemen. FT , y Google i84 KANADA." Egter kan ik niet ze^co, du de Franfcben zo buitenmate fHpt waren ia bec onderhouden der väften, want verfcheiden' van myn roeyers aan geruft dezen dag« fchoon enen viydag, vleefctt. En dit heb ik in 't . vervolg dikwyls meer gezien. Het gemene volk in Kanada eet zO veel uyen aai zy 'er geweldig van (Hnken. Men vond ook veel kawoerden in die tuinen, die op meer dan ene wys gegeten werden. Het meeft liieed men ze naar de langte midden door, en hield het binnenfte voor bet vuur om te braden. Het buitenfte werd we^fmecen. De ryken deden *er wat fuiker over. Peen, fatade, bonen, komkommers, en ro- de aalbedèn waren ook in die tuinen tfa vinden. Iedsr Boer bad ook by zyn buis meer of min Tabak geplant, naar dat zyn huishouden llerk was. Het gemene volk rookt zeer fterk. Zelfs Tabak, liepen jongens van tien of twaalf jaren met de pyp in den mond. Ook mog^ de aanziénlyke lieden wel een pypje. In 't noorden van Kanada gebruikte men de tabak meeft zuiver, maar verder opwaards,en om< ftreeks van Montrtal., nam men den binnenften fchors van den Roden Komoeljeboom , (*) üoeg ze in (hikken, en mengde ze onder deo^ak, om die wat min^ fterk te maken. Ook gebruikten ryken en and««n veel fnuifcabak. De meefte tabak , die men hier bniikte, was in 't land gewaflèn. Sommigen agtKn die boven de Firgim/tbe\ dog die genen welken voor kenders gaan wilden gaven de andere den voomag. Medcü. Schoon de meefb volken van Europa åe modesder Fran/cbea^vfoon zyn natevolgen , zag ik dc^ integendeel dat de Franfcben in Kanada zig iQ vele Üukken naar de-gebmiken der fVilden , met welken zy dage- lyks omgaan, fchikten. Zy gebruikten de zelve tabakspypen, fchoe- nen, kouflèbanden , ta gordeh gh de Amerikanen, Zy volgden hen na in 't voeren van den oorlc^. Zy gebruikten hunne ba&n fchuiten , eo roei- den die op de zelve wys. In plaats vati koudoi wonden zy een ftuk doeks om de benen. En zo gii^ het met veel andere dingen. Als men in bet huis van enen Boer intreedt, ftaat tiy op, neont den hoed of de muts af om te groeten, verzoekt dat men ga zitten, en dekt zig weder. Boeren. Menjteur en Madame zyn 'titels die mea zo wel enen Boer en zyn htT als den eerden luiden geeft. De Boerm, en vooral de vrouwlieden, gin. gen in buis met fchoenen, die uit een lluk uitgehold hout beftonden, hebbende de gedaante vanmuUen. De Boerenjongens, en zelis de ouden, hadden meeft enen fiaart in 'c bair. Byna aUen hadden zy in huis, en (ómtyds ook op reis, rode wollen mutfen op^ het hoofd. Het voomaamfte eten der Boeren was melk. Boter zag men zelden , en die men 'er vindt h van zuren room gemaakt. Dus was zy niet zo goed als de Enetl/cbe, en fmaakte dikwyls naar talk. De Franfibm faiel- yGoogle KANADA. 1749. 185 bidden veel van melk, dte zy dea vrydags en zaterdags in pkats van vleëfch gebruïkKD. Oog zy wiften ze niet op to vderinnde manie- ren als wy gereed te maken. Op andere ^ vaAendegen at men hier niet mindo' vleefch dan by de Engtlfcbe»^ want buiten de Toe- pen en het nageregc komt 'er byna mets don vleefch op taièt, dac op velerlei wyzen txxbereid wordt. Wï bragcen den oagt in een boerenbi^ door digt by era Riviert- je, Pttiti Riviht genaamd, dat zig hier in de Sf. Launfut weipc iSïen rekende van hier zeftien Fr. mylen (oc Quebec^ en tien tot Trais RivUrts. De ebbe en vloed waren hier tamelyk ften. Deze was de laatlte plaats aan dezen kant, waar ik de hoogtens naafl de Rivt» ten dele mt de meermaal gemelde kalklei zag beftaan. Verder op be- gonnai zy louter van aarde te zyn. De ligtgevende vliegen vlt^oi des avonds in de boflchen* dog niet zeer mlr^ De Fr^i^ebtn noemden ze Mouebts ä feu. De Huizen waren lüer omlheeks van hout. De vertrekken waren ta- Huizen, melyk groot. 'Bet dak van binnen niihe op twee, drie of vier düdce ^Horen, naar de erootts van 't gebouw. I>e reten waren met klei be- fmeerd. De venfurs waren van pajMer. De fchoorfteen was in 't mid- den der kamer gemedèld. Het geoi wMr den (cboorfteen was diende voor de kei&en. Agter den fchoorfleen (liep en ontving men bcaoek. Somtyds ftond 'er epi yzeren kacchel agttr den fchoorfteen. Dkn 13. rnsden wy voort. By CbampUin ^ vyf Fr. mylen van Troii Rivières-, beftonden de fteile ho<^tens langs de Rivier uit ene ge- le en fomtyds oker^;dge zandige ftofaarde, uit de welke ene menigte van kleine (Iroompjes uidiepen. Het water in dezelven was meeft vol van geel oker, teo bewyze dat hier wel van 't zelve foort van yzerem, fds men by Trois Rivih-ts heeft, ligc Het was zcmderling dat men hier zulke menigte van kldne (boompjes vond, dewyl bet land geheti vlaken de zomer een van de droc^ften was. Langs de Rivin was het land ur tveedte van ene Eng, myl bebouwd ; dog daar agter volgden zware bos- fcben en lage landrå. Het bofch, de vogdgheid vergaderende en bet wiuer belet^nde uittewaaflèmra, dwmgc het cHider den grond doorenen üdoop K zoeken. Op den oever lag veel zwan yzerzand. Te«bns den avond kwamen wy te Trêts Riviires, daar wy ons niet langer ophielden dan tot dat wy de brieven, die wy van ^^bee mede< gebn^ hadden , hadden overgMeven. Wy voeren nc^ ene Fr. myl werder eer wy ons nagtverblyf vfiaea. Wy zagen dezen dag drie zeer oude lieden. De een 'was een 'Jefuiet , Oude lie- genaamd Jofepb Auhtry, die als Zendeling by de bekeerde Wildtü te den. St. Fran^ois was. Hy bad dezen zomer, bet vyftigfte jaar zyner bedie- U. Deel. A a ning y Google i8iS KANADA.' lüog vervuld. Hy g^g derhalveo naar Quetee om zyne gelofte afe' 7** faiet te vernieuwen, en fcbcen nog fKfch en levendig te zyn. De ande- ren waren de menfchen by welken wy ovetnagccen. De man was-over de- tagtig jaar en de vrouw niet veel jonger. Zy hadden reeds eenenvyfdg. jaar t zamengeleefd. Zy waren b<^ geheel vergeno^d, gezond en vrien- delyk. De oude man zeide dat hy onder anderen in 't jaar 1690. in' ^uebee was, toen het door de ÉngeiJcbtH befegCTd werd. De Bis- fchop had by die gelegenheid in zyn bifU;hoppelyk gewaad mee den &bel in de band de fcd^Kn aan^moedigd Hette en Hy oordeelde dat de winters m zyne kindfchheid veel geftrenger waren, koude, dam nu, en da: *er toen veel meer fneuwviel. Het heugde hem nM dat op St^ Jan de kawoerdén en de komkommers bevroren waren. Ook. waren dé zomers tegwiswoOTdig veel warmen. Dertig jaren geleden was *er een zo gedrenge winter in K»naäa geweeft dat'et vele \o^h dood: gevroren vraren ; dog het jaai^etal kon hy z^ niet te binnen brengen.. Ëi 't algemeen wierd gezegd dat de zomers van 174S. en ^7^49. warmer waren dan in vele jaren te voreot Grond. D^ grond werd hier voor tamelyft vn^baar gehouden» De Weir «f negen of tien voor een. Dt^ in de jeugd van dezen man, toen mem 3e vetfte gjonden kiezen kon, gtf zy dikwyls meer dan twintig vooreen. Ro^ werd weinig gezaid, ook weinig Garfl, en maar alleen voor het vee. Zy kladden evenwel dat zy by eiken flegmn oogU t^wyk ge- noodra^t waren garllenbrood te eten. Den 14. l^gen wy vroeg <^ reis; Na twee Fr. mylen gezeild te hebben kwiunen wy op Lac St. Pierre^ dat wy overfiaken. Verfchei- den waterplanten, die in de Z-weedjibe meren gemeen zyn, lagen-hierm 't water. Dut meer zegt men vrieft 's winrers zo fterk toe dat 'er hon- derd geladen wagens te gelyk'over rjå&n kunnen. Wy vcxiden ibmty* op de waterplanteneen foort v«a Kretft,. gely- kende veeï naar ene krabbe, en niet groter dan twee meetkundfge ly- nen in de langte en ene in de dikte. ■ Hy was bleek van kleur trekkende- wat naar het groene. De P9nttderU cordata wies over^oe<%'aan de kanten van een lat^ fmal water, op de zelve plaatfön als by ons de Nymphaa of waierielies. Een hoop varkens waadde diep- in 't water, en dook <Ukwyls met het grootfte deel van 't lyf onder, om de wortelen 0^ te wroeten, en ce eten. Zodra wy Lae St, Piem over' waren veran&rdfc het land «heel van aanzien. Hec wierd de fchoonlle oord dien men zien kon. De ei- landen en het land aan weerskantea zagen, 'er als netffi luftplaatfen uit; en dit duurde tot by MomreaL La- yGoogle MONTREAL. Ï749, ^87 Lamgs de Rivier hadden alle de Boeren. fi:hniten, die uicAammeo wacen utigefaold, d<^ evenwel zeer fi^ en net gemaakt, zo dat zyvoN komen naar fchuiten geleken. Ik zag maar een enige baftenfchuic Den 15. zeneden wy onze reis reeds in den vroegen mcMgen voort. De fhoom was ons tegen en zo fterfc, dat wy op Ibtmn^e pUatfea de Roeyers moeden doen aan land gaan en ons voorttrekken. C^i vier ma na iea midd^ kwamen wy te Metttrtal aan. Men re- jj/^ortt leende dat onze reis zeer gelukkig geweeft was, ttewyl men idikw^,r<ii'. w^ens den droom en de verandertykheid van den wind, twee weken tulTchen Quehee en Montrial onder weg is. Verscheiden* menfbhen te Montreal hadden wyngaarden , 4^ uit Wyn- Prankryk gekomen waren, in hunne tuinen geplanc Men vond *er gaarden. twee foorten van ; faec ene met bleek groene of byna witte , het aodef 'met d<»&er rode druiven. Uit de A^tt»i, zeide men, werd de witte, vk de roden de rode wyn gemaakc Des winurs moet men hierdewyn- flarden mee nód toedekken. De druivai begonnen nu typ te worden. De witten waren bet meed gevorderd: : Men maakte 'er hier genen wyn van. Zy worden zo groot niet ds in Frank^yk, Men teelde hier ook veel H^atermtloenea. Geen Boer was *er by- wTater- m die 'er genoi had. to de deden en daaromllreeks worden zy voonl meloe-' fterit aangekweekt Egrcr waren zy zeldzaam ia het noordelyk ge- nen. ^lie van Kanada. De feilden planten ze ook veel. Dc^ c£ zy die in oode tyden ook gedaan hebben is onzeker. Een oude Iro- fuoit te Oneida hedtmygezeiddfltzyzevande£«rp/vdMffgekregeD had- den, bicegendeel verzekerden my vele Franfeben dat de liünoizr »it&åi *er veel van halden toenzy in hun land kwamen, en dat zy daar van on* beuglyke tyden geplant geworden- waren. Dog ik kan my niet te bio- nen brengen dat de eerde Europeanen ^ die in Noord jffnerikakwaxneaf van watermeloenen gewagen wanneer zy van de>fpyzen der ÏVilden fpie- ken. Hoe heet de zomers in die delen van Noord jimerika die ik door teifd hebzyn, kan men daaruit opmaken, dat men daar de watermeloe- nen ia 't voorjaar maar op het open veid zait, zonder ze oit te dek- ken, «1 dat zy q^ter vroeg geno^ ryp worden. Men vindt 'er hier twee vericheidenbeden van , de ene rood en de andere wie van binnen. De eerde is gemeender meer naar 't ztuden by de UUnoh xen en by de Eniolfeben , de twede vindt men meer in Kanada^ Men zait ze in het voorjaar, als 'er gene koude meer te verwagtm Is, in ene goede vetsc aarde, dog ver van malkander, mt hoofde dat ey haar loof ver uit fchieten, en deilialven ene grote ruimte vorde- ren, zullen zy wel vrugtbaar zyn. Te Montreal waren zy nu meed ryp; maar in de Engeifcbe Volkplantingen zyn zy bet al in JuO ea Au^iftus. Gemeeolyk vcffdeien zy nünder ^d <Kn ryp k worden A a ft ab y Google i88 KANADA. flis de gemene meloenen. De' Kanadêfchtn zyn telden to aeec als die meer mar 't zuiden vallen. Miflcbkn komc dac van de flcatei» hette. Die van Ntw Tork werden voor de kkkeriten gebonden. De watermeloenen 2yn «eer fappig, en het lap is met het vleefd» wnnengd. Daarenboven is het zeer verltoelend, het welk in de hette zeer verkwikkend is. Men wift niet dat 'er iemant in Kanada , u Ali- hany en in New Tork^ z\g kwalyk van bevonden bad, al badmen. 'er * wat veel van gegeten. Zelä bragt men voorbeelden bjc^taeken'erzo»- ^nadeel van geiten hadden. Maar verder naar het zuiden agt men dat zy afgaande koonfen veroorzaken, vooral by menfchen die 'er niet aan ge- wend zyn. De Franfcbtn ze^en dat als menfchen , die in Kanada ge~ boren zyn, in 't Land der lUimizen komen , en daar enige- m^envan dfr . watermeloenen eten, teneeHlendekoortsvankiygen;datderhalveadsüU/- noizen hen waatfchuwen van niet te eten van ene zo ongezonde vni^ De lUinaizen zelven zyn aan koorden onderworpen, als zy hunne mag^ ce veel met deze fpys verkouden. Li Kanada bewaan men ze op i^tlèn die- madg wann gehouden worden ; en op deze wys kunn«i z^ twee maanden na dat zy ryp. geworden zyn goed blyven , maar men moet' voor de voift zoigetk Ut Engtlfcben bewaren ze een gedeelte van dea winter over in dn^ kelders. Zy bleven, zeide men, langer goed als. men de plaats daar zy van den fleei a^broken waren met een gïoeyend yzer branddew Op die wys kan men ze nog op keiSmis en later hebben.. -Bi Pen/jlvaoiet waar de ^ond droc^ en^zandig i8> maaktmen een gar in den grond*, en 1^ ze met hunne flelen daarin ,. met aarde 'ér over- heen; en dan blyven ze zo een mmelykftuk van den winter over goed. Eg- cer nemen weinig menfehen die moeite 'er mede, om dat het niet ene. zeer gpfchikte vrugt is om inde koude te etem Men verbeeltk zig hier ,d&t komkommers meer verkoelen dan wammeloenen. De w^ïrrnebe* Den dryven het water fterk af. De Ircfuoiztn uoemen ze Ontbeftr*^ åabt^ Kawoer- Kawoerden vanxDerleifborten, £mgwerp%e, ronde, plittte, krom« den. hialzige, zeer kleine, en andere, worden door de £9£e//<r£r0endeFr«ff-- /cben overal geplant. In Kanada maakten zy met (Ë uyenaby de Boer ren bet voofüutmlle van hunne moeskruiden uit. Onder de Ei^elfebe» was *êr niet een Boer (Üe niet een groot ftuk hnds met kawoerden be^ poot had.. De Zweden ^ Duitfcbers en Hollanden teelden 'er ook zeer veeL De fFilden leefden 'er gedeeltelyk ysai. Dog dezen plantten meer Squafbei dan eigenlyke kawoerden. Zy zeiden zel& dat zy 'er reeds voor de aankomfl der Eurofun al gehad hadden. Ookgewagende eerfte Europtfcbe Reisbefchryvers van de kawoerden als ene gewoonly- ke Ipys der fVilden. De Franfcbe» m)emden ze CitrouUles en de En? ' .fflfsÈHH Pumfkins. In 't voorjaar, als 'er gene vorflmeer te wag^en y Google MONTREAL. 1749. 1*9 i», wwden zy op den kouden grond in de open lugc geze^ Ook zet nen ze wel op oude tniftbedden. In Kanada worden zy in 'c begin van September ryp ; d(£ in de Emgelfcbe Volkplandngen enmeerziüdvniarfk iKb ik 'er al op c einde van Juli ryp gezien. Zodra zy begianen ryp cc worden, plukt men 'er enigen af om te gebruiken. De overigen bat men op 't veld tot dat men voor de kpude begint te vrezen. Dan brengt men ze in huis. Dit gefchiedde nu te Montreél «\ het midden van September N. S. Dog ia Pinfylvaaifi beb ik ze nog den 15^ OAober op 't land zien flaan. Somtyds zyn zy nog niet volktxnen ryp als men ie t^ukt, dog zy worden in huis wel ryp als men ze maar van malkander l^en laat. Li droge en warme kelders blyven zy wel enen gehelen winnr goed, en oc^ beter in kamers daar geftookr wordt. Mr4 beretdi bier de kawoeiden op velerlei wyzen. De IViïden ko . ken ze zo heel als xy zyn, ef braden ze in de afcb, en brengen ze dan te koop. Dus toegemaakt Tmaken zy zeer weL De Franfcben en Mnfii/cbtn (hyden ze in Hukken, en bradrajze. Ook Tnydt men ze In *c midden door, doet 'ei het zaad ulc, en braadt ze dan. Als ze gaar zyn doet men 'er no^ warm. zynde van bmoen boeer op, die V»- dan. in trekt. Dit fmaakt zeer wel. Ook eet men ze ^ookt > alleen of met vleefth. Sommigen maken 'er ene dume p^ van, door ze eetft te koken en dan fya te maken.' Deze pap wordt dan met een vtrein^ van het lap en zoete melk vermet^ en dan wel door een geroeid. Ook worden zy ^ookt, tot moes gemaakt, met meel veimer^ eu gekneed, en dus tot koeken gebakken. eW zyn 'er «ok die 'er taanen en pudding van maken. Om ze doen te durea gaan 'er de ff^lden dus mede om. Als zy ryp zyn worden zy in lange rionen gesneden, welken men door malkander vkgt, en in de zon of by het vuur te dreven bai^ Ah zy regc dro<^ zyn kun^ tien zy jaren lang goed blyven. ISfen kookt ze aÜeen of met onder eten. De fFilden eten ze op die wys toebereid , zo wel te kuit ' als op reis; en dit heUien de Europeanen van hun geleerd. Sonif' tyds eet men ze dan maar droog by pekelvlecfcb of andere Q>y- zen ; en ik moei bekennen dat zy dan ene hongerige maag niet kwa.- lyk bevallen. In Montreal wierden zy ook wel dus ingemaakL Men fnydt ze in vierftukken, doet'erhetzüduit,engDitderchi]lenw^. Het weke Weefch 1^ men in enen pot , tea bat het een minuut (^ zes koken. Dan neemt nen 't met enen lepel , waarin guea zyn, 'er uit, en laat het op ene tafeï enen dag le^en dac 'er het water uidqw. Daarop maakt men het met anjelieren,, atmamomum^ '■ wat dtFOenfchillen en fyroop van fuiker in. De fyroop moet in even xo- grote hoeveelheid als die der kawoerden genomen worden. ÜUIenkookt bet dan ZO lang toe du de kawoerden van de fyroop doonrokkea zyik A a 3 Het y Google tpo KANADA. C^aan. Hbt graan dat dit jaar in Kanad» geWlên was wierd doorgaaw voor het befte gehouden dtt men hier ok gebad had. Integendeei viel het in Nfw Tork flegt uic Voor 't overige was de herflil ia Kanada zeer fchoon. Handel Kanada dryft enen Herken handel mee de H^ilden-^ en deze wasroor- met de heen de enige handel dien dit grote Land dreef, en die den Ingezetenen iruden* aanzienlyke voordelen toebragt. D<^ tegenswoordig vallen 'er verfdaei- dea' andere waren, behalven die men van de JmerikaiuH bekomt, die Van daar verzonden worden. De IVtUen, die bier bet naaltrondom wo- nen, en zo wd als alle de overigen den g^dchen winter op de jagtzyn, ttrengen gemeenlyk hunne pelteryen in de naburige ftedentekoop. t>og ■ iax. bedraagt niet veel. Die genen èkt verder af wonen komen hier zel- den. En dewyl men vreeft dat zy hunne waren den Engtlfsbtn verko- pen zullen, zo moet men' ben voorkomen,' tm welken «mde de Frs»- febtn zelven naar hen toe reizen. Montrtal in zonderheid dryft dezen iKuidel fterk. Alle jaren gaan van hier velerlei lieden vaaaUerfaanden ouder- dom op reis naar de ^/i^K. Zyvertrekkenvroegin'ivooijaarienkomeft in Augufhis of Septembn terug. Om dezen handel tejlryven nemea cy alleea zulke warm met zig die zjr weten dat onder & fTildt» ge- wild zyn. Geld nemen zy weinig mede, want dit worde by de Jmtri- kanen niet geagt. Zy houden vaifcheidóie foorteQ van waren, die men hun brengt, voor vee! koftbaarder. Ook geloof ik dat nauwlykieenvan de Franfeben die op deze reizen gaan enen pennii^ aan geld medeneciic De volgende waren zyn het voomamelyk die <mder de ffHden enen goeden aftrek vinden. Snaphanen , buskruid, lood, k<^b en bogd. Alle de Wtldtn, && het voordeel der vuurwiqieDen boven d«i boog van de Eurepers ^leerd hebboi, en vuurwapeaen bekomen kumien, hebben roor de- 'zelven het gebmSc van b6og en pylra d^cbdt Indim men nu faun vuurwapenm wilde weigeren toetevoeres , zouden zy vaa bon- 2^ moeten vergaan, dewyi hun voomaamfte bedaan gelegen is in het vleefch vaii wilde dier» ; en dit zou hen zo ^refwoed mäen , dat Zf ia Ibtat zouden zyn de Europer s aantetaften. Geen van de ff^Hden weet ntyg een musket te maken. Zelfe weten zy hun eigen geweer, als het ontfteld is, niet weer te herilelien, naar moeten dit van de Europea- nen laten doen. In *c begin dat de Europtrs eerft in Noord Jmeriks kwamen droegen zy langen tyd zoi^ van den Amerikanen geen fchiet- geweer in handen te geven. Dog in de oori(^eh , cBe de Franfeben met de Engelfcben en Hollanders voerden , deehlöi zy hunnen jfmerikaan* fiben bondgenoten het gebruik der viwrw^ienen mede , om hunnen vy- aoden des te (leider afbreuk te doen. De Franfeben zeide dac de Hol- lawders vaa jUianj de eerflen geweeft waren > die in 't jaar 1643. den yGoogle MONTREAL. 1749* 191 Wilden fchie^eweer gegeven en hun het gebruik wn het zelve geleerd Madden. Dus hadden zig de Frmfchen genoodzaakt gezien den met he» in verbond flaanden /amerikanen insgelyks vuurwapenen te geven, de- wyl die zeiden anders tegens de Helléndtn en de Halden van derzelver party niet op te kunnen , en gevolglyk tet die zyde te zuUen oveigaan. Ma&r die van jllhany beweerden daarentegen dat de Franfeben oe eerftcn geweeft waren die den Wtlitn fchieigeweer ge- geven hadden, dewyl zy zig anders te zwak bevonden om den En- gelfcben en HalitMideren hei hoofd i« bieden, Hoe het hier mede zy, die is zeker dat de fHlJen tegenswoordig fchietgeweer gebrui- ken 'c welk zy van de Europeanen krygen, en waarmede zy thans beter dan hunne leermedters zelven weten omtegaan. IV&ar te gelyk, is het waar , dat deze handel den Europeanen die jaren grwe win- fflen aanbrengt. Kleden van wit Laken, of grof ongefiboren Laken , van åex feortr *t welk men we! voor dekens op de bedden gebruikt. Dë fTiiäen dragen aüke kleden altyd, en winden 'er zig in; fomtyds hangen zy ever de fchouders^ en fomtyds, by warm weder, binden zy ze zig onr de middel. Maar als het koud is halen zy ze over *t hoofd. Mans ea vrouwen dragen ze bdden. Meeflen ^d zyn *er aan de randen enige blauwe en rc^ fbepea.- Blaotv of rMd Laken. De vrotmdieden maken daar hare rokken van , die maar tot op de knie hai^en.. Meed ^bruiken zy blauw La^. ken daartoe.. Linnen ^«m^^s,.' welken zo wel de mans als de vrouwen ^gelyk» dngen. Als een feilde eens zulk een hembd aan heeft, draagt hy 'r 20 tangtoc dat het geheel en al verfletcn is. L&KEH om om de beaen^ in plaats van kooflèn,. te windengelyk de Ruffen doen. Bylbn, Mejftny Scharen ^ Naaiden , en ffaie» f^uurflagen. Deze werktuigen viiidt men thans overal by de IFilden, Zj kopen ze aUcre nn de Europeanen, en honden ze voor veel beter als hiinne oude mes- fka en bylen van been, waarvan men *er in KdnaJa weinig meer vindt.. Ketels van rood of geel kenter, fomtyds van binnen vertind. Ai hun eien wordt daarin gekookt.. Dit t» ene waar die gemeenlyk onder bun enen groten afh^k heeft. Voorheen gebruikten zy potten en vaten- van aarde, of van hout, waarin zy het geen zy koken wilden goten ^ dan gloeyende Henen in het water werpende om het te doen koken. Oorringen, groten en kleinen, meeft van geel koper^ dc^ fomtyds< ook van dn. Mans en vrouwen dragen ze, fchoon niet allen. Vbuulioeh, Hier mede verwen z; hunnt aangez^n^ hembden^ y Google ,pa KANADA. en «n deel van het lichaam rood. VowbcMi fchflderden zy^metcnerO' de airde , die tóer te lande gevonden wordt. Dog na dat zy van de Eurt^iaatn vernHUoen gekregen hadden, fcheenhuagene kleur fcboon- der te zyn. Men vertelde, dat de Franfcben in 't eerft voot twee oS driemaal eo veel van deze verw als 'er op de punt van een mes l^en fcon enen groten hoop van allerlei pelrayen kregen. Spaansch gr oen y om het aangezigt ^oen te verwen. Om het zwart « maken nemen zy het roet dat onder de kerels zit. Spiegels. De ff^tläen zyn daar aeer opgefteld. Zy gebruiken ,te in zonderheid om zig te befchilderen. Zy hebben gemeenlyk hunneTpie- gels op reis by ^. 'Oog dit heeft maar plaats by de mans, en niet by de vrouwen, ^e ziehier zo veel niet opfchikken als de eerilen. Bramdglazïw. Die is in het oog der fVHden-eea zeer noodzakelyk huisraad , dewyl, daar zy fterit- tabak roken, en alles wat met enige noeite verzeld gaat battQ, zy op reis met dezelven zo behendig te regt kunnen komen. Tabak kopen de Jf^iïdta die wat ver naar het noorden wonen , waar geen Tabak wil voortkomen. Dog die meer zuidelyk hunne woon- plaats hebben fokken zelven zo veel tabak als zy behoeven. By de eerilen is de tabak ene waar die fterk gezogi wordt. Men heeft op- gemerkt dac de fFilde»., hoe verder zy naar het noorden wonen, des ce groter rokers zyn. Wampums, <rf zo als zy 't noeiaen Pêrteïleim. Zy worden van een zeker foort van moilèlfchelpen gemaakt, en tot kleine langwerpige kra- len gedraid. Zy dienen hun voor gdd en opfchik te gelyk. Glazem Kralen, die klein, en wit, of Van ene andere kleur zyn. De vrouwlieden weten ze in hare linten, beurzen en andgre klederen iate- bdfchen. Koper en yzirdratd om verfcheiden' dingen van te maken. BitAHDEWYN. Dit is de koftelykfte zaak die zy op de wereld kennen. Ook b hun nios te lief en te korthaar ora het 'er niet voor te geven. ]>^ tet oorzake dertnen^uldigc ongeregeldheden die daar door kunnen verowsiakt wedden, is het onder zware ftraffen verboden den fflidem brandewyn toewvoeren. Maar deze wet wordt niet algrd zo naunAeur^ nagekomen. Dit zyn de voomaamfte waren die de Franfcben den /Filden toevoeren, en die gemeenlyk by hun wel gewild 2yn. De vraren die ^ van de feilden tong brengen, zonder den voor- raad äkn men op rds voor zyne koopnianfchappen krygt mede te rekenen, bèlhnn byna alleen in peltten. Men onderichejdt dezen in tweie (oonea. PelKryen & uk de noofdelyke geweften, en zul- ken y Google MONTREAL. 1746. 19J ten äe lüt de zuidelyken komeo. De eerilen worden voor de bes^ ten gdiouden, en zyn het duurft. UiT de noordelyke Landen worden inzonderheid de vellen van de vdgmde dieren aangebragt. Bevers , Elanden (*) , Rendieren (t) t Wolfiynxen (SJ en IV^ers. Uit het zuiden krygt men ook wel fom- wylen Maners, dog hun vel is ros en niet goed. De Picbou äu Nord zal millchien dat dier zyn 't welk zig by de Hndfetubai ophoudt , en door de EMgelfebem IVolvertne genoemd wordt. Nc^ behoren onder de Aoordfi^ pelieryen de Berenbuidoi, waarvan men 'er egter niec veel komen laac , en Voffenvellen , fchoon men daar van ook maar weinigen neeft zwarten trekt; behalven nog verfcheiden andere footten. Het Bontwerk, dat uit de zuldelyke landllrcken gehaald wordt,- is inzonderheid van de volgende dieren. Wüde Stieren en Koeyen , Henen, Reen, Otters, Picboux du fud^ van de welken Vader Char- W.V01X (*•) gewag nuakt, en die of een foon van Katlynx, of van Fanther wezen moet, voorts VoOèn vm verfcheiden* foonen. Ra- toMS, Kadynxen, en andtn^n. Het is ongelooflyk wac ongnnakken de menfchen op deze reizen om pelreryen te kopen moeten uitllaan. Somtyds moeten zy hun pakkadie ver over land dragen. Dikwyls worden zy van de ff^ldem mishandeld en zelfs omgebragt. Veeltyds moeten zy dorll, honger, hette en koude verdragen, en worden van mu^en, vei^iftige flangen, ea ander ongedierte gebeten. Deze ongemakken en gevaren flq^en ene menigte lieden in den bloei hmmer jaren weg, en maken dat de menfchea in Kanada nier oud kannen worden. Dog te gelyk worden zy hier door gebard en wakkere krygslieden, dienen gevaren nc^ cm- ^emakken ontzien. Ook zetten zlg velen ^ep in bet knd onder de iV$l- dtn neder, trouwen da^, en keren nolt te mg. De fH^zen der pelteryen, zo als die in *t jaar 1749. ce Moatrtal waren, heeft my de Heer CoiugM, een Koo[aiun,by wien ikmynver- blyf hield, medegedeeld. Zy waren als volgt. Grote en middelbare B(r«nbuideH^l\äåeavv^ Otters, 5. Livrés. koftten 5. Livrés. Hiüden van jonge ^«rvM, 15. Sols. — ■—- — Lynxen^^^. Strfs. - — Pkbm» du fud, 35. Sds. _____ _ yofe» uh hec Zuiden , 35. Sols. — RakoMSy 5. Livrés. ' •'^ Marters^ 45. Sols. —^ — iFolfijnxin, Louf-cer- viers, 4. Livrés. — ^ — H^tlvtn. 40. Sols. — . — Careajmx, een dier dat ik niet ken, 5. Livrés. Hui- (•) Orignacs. (f) Caribmx. CS) I.oup- cerviers. C**) Hiflttó de U Noipo- France, Tom. 6. P. 158. IL DetL B b yGoogle tH KANADA. Huiden van Fifons, eén foort van IVfcrter die rfg in *t water ont- houdt, 35. Sols. *— — ruwe , van Ehndeif^ Q- risnacsvtrts, 10. Livrés. Z Herttn^Cerfiverts. ' flegte, vui EUiukntrt Htr- ten , OrigiMCS (^ Cerfs paffit^ 3.Uvies. /e«»,. van 45. tot 30. Sols. Bjsit yoffen^ 3. Livrés. ■ - — Bevers^ 3. Livrés. Zie hier ene lyft van aHe de verichiUende foorten van vellen die hier in Kanada gekoft en naar Europa verzonden worden. Ik heb ze vaa enen der voomaamfte Kooplieden in Montreal gekregen. , Koper. Cbtvrtuils fafés ,0 bereide Ree-| vellen. I CbtvrtuiU vtrti y onbereide Rec-| vdlen. Cbevreuih taitnis, getouvïde Ree- vellen. Oh«, Beren. 0«r/i«, jonge Beren. LoK/rw, Otters. Pteans. Cbats-, Katten. toHps de boity Wo^eo. Loup- cerviers. Lynxen^ . Pteboux du Nord. Picboux dufud. Rettards rouges. Rode Vóflen. Rjtmrdieroffés, Kruisvoflem Rjnards noirs. Zwarte VofJen. Rjnards argentis. Grauwe Voflen. Renardi du fud, #» de Vj^lnie F'trgmtfcbe Voflèn. PitnardiMancs de Tadouffic, Wk- re VoiTen van Tadouffak. Martresj Marters. Ik kreeg den 12. September een fltóc louter JTö^, dat vaaLscSu- ptrkur gekomen was. Men vindt het daar byna geheel zuiver, zo dat het niet behoeft geCnolten te worden, maar terflonds bewerkt worden kan. {*) De Schryver heelt deze lyft ia 't fVan/eft medegededd uit vrees van zig milTchien anders niet volkomen juift uictcdrukkcD. Fïfom 011 FoutriêHx. Eeureuiïs noirs t ZwarteEekhooms. Cerfi ^erts, ruwe Hertenvellen. Cerfs pajfést bereide Henevellen. Originals verts , ruwe Elanden. Originals pajfés , bereide Elanden-, Carihouxy Rendieren. Biches vertes ^ ruwe Hindevellen. Bkhes pajfées , bereide Hindevellen.. Carcajoux. Rats musquéSy Muskusratten- Caftors gras d'biver, vene VWn- twbevers. Caftors gras ètiti, vette Zoraerbe- vers. Caftors fets d^biver , (froge Wiiv- lerbevers. Caftors feu ititi , droge Zomer- bevers.. Caftors vieux d*biv^y oude Win- lerbevers. Cafters vieuM d'été, oude Zomer^ bevers. yGoogle MONTREAL* 1749. 195 ' fcan. Vader Chaw^voix (*> (iireekt 'er van in zyne Befdtfyving vm Nieuw Franio'yk. Een van de Jifuuten te Montreal , die zdf ter plaade gemseft was daar cfit ens gevonden wordt, onden^;tte ny dac inen het gemeenlyk by de monden van dromen en rivieren vindt, veel- tyds in zo zWare fhikköi dat een mgn werk heef^ ze optetillen, enroees- tentyds gantfcb louter. Ook verhaalden daar ter pJuttfe de fFilde» dai daar eertyds een ftuk van enen vadem lang en enen halven vadem of meer in dikte , en byna geheel zuivn** gezien was. Dewyl dit erts altyd by de moncien der rivieren in de aarde legt ,isbetwaaricbyn]ykdatbeidoor*t water en > ys van enen bei^ derwaards gedreven is. Dog hoe zeer men gezc^ heeft, beeft men nog zo ver niet kunnen kontea van bet ia ene zekere menigte by malkander K vinden. "De. Of^Kle van de Prieftns te MontrUl gaf my ook dien d^; «en Lood- ftuk lAoderts, Het was gekotnoi van ene puois mnr weii^ mylett erts. van hier ; en beitond uit tamelyk digie en bUtdtende teeriJngen. Ik vei^ nam 'dat verder weg zuidwaards op ene plaats veel lóo<ferts in den grond was. De Halden daaromheen fmelten het, en maken 'er ko- gels en hagel uit. Ik kreeg *er enige flukken vui, bedaande uit een bfinkend teerlingfch ens, met fmalle ftrcpen *er in, en ene witte harde kin, die met fterk water opbruifchc. Ook kreeg ik enige roodbruine jférii^ die gevonden was by Lat des it.ode éeuM Mentagftes , enige mylen van Montreal. Zy kan gemokkelyk tufichen Aarde, de vingers tot ftof gewreven worden, dogisveelzwoMderdan enigeande- re aarde, en van buiten een weinig glinllerend. Als men deze aarde tuflchen de vingers wryft, worden zy geheel glad, ^in:unend,enalsb^ verzilverd, even als of zy met een ftukje loods gewreven waren. De- ze aarde tDoet derfaalven of een foon van loodaarde, of met yzerdeelc* jes vermengd zyn. Men vindt twederlei foort van Vrouwen in Kanada. Het eerile be- Vrou- ftaai uit zulken die in Frankryk geboren en herwaards ovei^komenzyn, wen. het twede uit inboorlingen van het \må. Die van het eerile foort be- zaten al het bevallige dat der Franfebe natie eigen is. De Inbooriingen kunnen weder in twee flxvten onderfcheiden worden, aamelyk in die van Quebec en in die van Montreal. Die van Quebec geven die in Frank- ryk geboren waren nauwlyks iets in welgemanierdheid toe, dewyl zy al- le jaren gelegenheid hebben met vele Heren en Vrouwen van aanzien, die met de fchepen overicomen , te verkeren , en die hier enige weken verblyven , en dan weder naar Frankryk keren. De Juffrouwen van die Stad wwden befchuldigd zig door den hcAigmoed der feilden te hebben laten b^nettm, en verft<^en te zyn van de Franfebe weUevendbeid. B b a Het (*) Rifime de la Nouvelle Franct Tom. 6. p. 415. yGoogle 19^ KANADA. Het geen De bovnt van do vrouwen van Montreal gtu^ beb^ dat^ namelyk veel weriu maken van wel gekruld en ge}^ te zyn, is- ook waar van doorgaans alle de vrouwen door het gehele land. Het hair moet alle dagen gepoederd wezen , al komen zy Jiiet buiten hare kamers, en al hebben zy anders maar eeo kort fmerig jakje en eoen (legr ten Tok aan , die pas ter helft van de henen reikt. Oes zondag&en Ss zy gezelfchap wagten of een bezoek gaan geven , 2^ zy inzonder' held in allen haren luifter. Den fchikken zy zig op als of hare voorou- ders de eerfte perfonadien van het Ryk waren geweeÜ. Oitgeeftzulkea*. die de zaken wat grondig inzagen reden om te klagen, dat by hei groot- fie deel der vrouwen de gewoonte is ingeflopen vm voor niets aoders dan voor åm opfchik fê zorgen , en daar voor niets te ontzien. Niet wein^ zyn zy oplettend op de nieuwfle Modes, om hare befte en koftbråifle klederen naar de zdven te veranderen en te verfhippcren. - Ook laccben zy malkander met weinig uit als 'er iets aan ontbreekt: B^iar bet mdlle is, dat het geen zy voor nieuwe Modes houden ia Frankryk reeds al lang is ageer de bank gefmeten, dewyl de fchepen maar eensin 't jaaraankomen^en dus de Modes al een j^ar moeten oud zyn voor dat zy ze krygea. Ook maakt men haar wel wat wys, enver- koopt haar iets voor nieuwerwetfch dat al lang heeft uigediend. Nott heb De zo zeer als te Montreal ge^en dat zy enen vreemt^ling uitlachten wanneer hy ogniet volkomen wel uitdrukte. Dog zy zyn enigfins hiec omtrent te vöfchonen. Men lacht gemeenlyk om het geen obs aB ongewoon voork<Hnt, en belacchelyk fchynt. In ICanaia hoort men geen Franfcb ffweken d^ van geboren Franfcbetty want vreemden ko- men bier zelden. Zelfs- de Wilden houden zig vcJgens bunnen aange- borenen hoogmoed te goed om Franfcb te fpreken, en dwingen de Franfeben om hunne t^ te gebruiken. Hier komt het natuurlyk uit voort dat de iyne oren Aet Kanadafcbe vrouwen niet zonder lacchóiiets dat haar ongewowi is horen kurtoMi. Eae der eerfte vragen» die zy enen vreemdeÜDg doen,'is, of hy gehuwdis; de twede, hoe hem de vrouwen in Kanada bev^en , en of zy fchoonder dan in zyn land zyn \ en de derde , c^hy 'er niet ene van mede naar zyn vaderland zou wUien nemen. Maar het kwam my voor dat 'er enig <mderfcheid tuQchen de vrouwen v^ Quebee en Montreal was ; die van de laacfte plaats fchenen wat aange- namer dan deaaderen te zyn. Die te Qutbec^wnmen my voor wat zeer vry te wezen , dt^ die vm M»ntreal mm3er. De ongetrouwde vrouwen by- zonderlyk waren te Quebte niet zeer arbeidzaam. £en meisje van agc* tien jaren wordt vocx* CMigelidtkig gerekend als 'zy niet ten minden een nvindg vryers of meer küi opnoemen. De jonge Ju&ouwen, vooral de aanzienlykden , doen zelden iets anders dan ten zeven uur opteftaan, tot negen uur be^ te zyn met poederenenkappen, enmecondefluiTcben y Google MONTREAL. 1749. DzN a3. Sept. ^ng ik naar Saut au Reeolletf drie Fr. mylen noord- Reisnrtnr waard* van Montrtal, om panten, ftenen, en diergelyken te bezigti- ^^^^ gen, en zaden te ver^deren. Digi by de ftad hadden wy landhoeven "*^'""'- aai beide de zyden van den weg. iWna wierd het tand bofchryk en vty one&n. Somtyds was bet hoog, fomtyds laag en moerafllg. Door- gaans was het zeer vol ftenen , zo van rots als van een foort van grau- wen kalkfleen. De wegen waren zo flegi dat ik werk had met ene chai* fe voomekomen. Een weinig voor dat ik te Sant au Ricolie: hrma eindigden de bofichen, en bet mnd was bebouwd of loc weilandgema^. ' Vog de gandche weg bad nieis waardoor by in aangenaamheid met de anderen hieromheen kon vergeleken worden. Omtrent ene Fr. myl van de ftad waren twee kalkovens aan den KaDco- weg, Zy wareavanbuitenvangrauwenhardgebrandenkalkfteen, envanvens. rotsfteen digt aan het vuur. De hoo^ vaadcnovenbedroegdrievadenn De Kalkfieen-, dien men hier brandt, is van twederlei foort. Het ene is zo digt dat men de deeltjes 'er van onderfcheiden kon , ui^enomen hier en daar enige weinige wine of ligt grauwe Ipaaihkonels. Somtyds vond men ene kleine fpleet die met enen witten fynen fpaaih gevuld was. Ik kon 'er gene verileningen in <xitdekken, fi:hooa ik 'a nauw- fi b 3 kfiu- y Google 198 KANADA. 