Wrtta-Sañc'aya: oudjavaansch leergedicht over versbouw in Kawi-tekst en Nederlandsche vertaling
Ifot bet. ,;daania, yeryolgens/' en ^,altijd door^ gaande yreg" en ,,(nu eens)^ dan w6er;" men kan het beschouwen als 't inheemscbe woord yoor Skr. antara; vandaar tatUot „onniiddellijk daarop;" voor yoorbeelden zie o. a. BY. 46; 67; 59; 90; 871; 435; 544; 595; 597. De eigenlijke be- teekenis komt nog duidelijk uit in 't Jay. £ivjn4$$aijf. Nityasa=: Skr. niiyagah^ heeft hier reeds gebeel den Jay* yorm, (M)&»mji(kM) de Wisarga is afgeyallen gelijk in yoga, iefa, BAitrigrawa, — Ngde^^angde, mcmgde. Abdlikak^n, een actief yan 't zoogenaamd causatiefzonder neusklank, is onyerklaarbaar. De yersmaat yordert die scben- ding der spraakkunst yolstrekt niet; want het yers ware yolkomen in orde, zoo de dichter gescbreyen had: pcUy ambdHkak^n. Hoogst waarschijnlijk is de lezing in 't Hs. af- komstig^ niet yan den schrijyer, maar yan een yerbeteraar die in den waan yerkeerde dat het laatste yierel gelijk- yormig moest wezen met het tweede. Duidelijkheidshalye laat ik hier de halfstrofe yolgen waarin Eed&ra (2, 23) hu den regel omtrent den bouw yan een Wipartta-Pathy& hn 'tpraktische yoorbeeld geeft. Het luidt: ojayor jena w&ridhes tad-ewa wipartt&di| ;^ Als in de oneyene yierels (das 1 en 3) achter den yierden yoet een AmphibrachyB yolgt, is de maat een Wiparlta- Pathy&/' De oyerige bepalingen aangaande den bouw yan een Waktra blijyen daarbij yan kracht. Verg. ook Weber (Metr. 338), die zich teyens beroept op Oolebrooke's woor- den: ^;Some say etc./' zeker ten geyolge yan eene misyat- ting. Want als men de Misc. Ess. II, 119 opslaat, bespenrt men dat die woorden niet op de Wiparita slaan. Ooklieeft Weber minder joist in zijne vertaling van Pinggala t. a. p. bijgeyoegd: ,^nach Ansicht Einiger," want er bestaat geen verschil van gevoelen nopens den boaw der Wiparita-Pathyft • en buitendien staat er in 'tSiitra iets anders. Hetzij men daarin mpartld (scil. pathyd) mpariiaiHyam leest, of de woor- den van den oyergeleyerden tekst Yoor elliptisch boudt, er staat niets anders in dan: „de Wiparita is eenvoudig de omgezette (nl. Pathyft)/' JK66 heeft ook Colebrooke hetbe- grepen, want hij zegt (bl. 158): „ Wiparita Pathyi. The preceding transposed." 't Skr. fcipartia is in 't £awi uitgedmkt door amb&likak^ (Maleisch mambaliikan), of, wil men, door bdliL Het is niet noodig dat in een specimen juist hetzelfde woord als in den yersnaam yoorkomt, zoo de lettergrepen maar den- zelfden klank hebben, of, in dit bijzondere geyal, bij yer- taling dien krijgen zouden. 22. Capal&. Zij zocht haar toeylucht in de bekoorlijkheden yan den Insthofi als middel om den yersuften geest te troosten. Maar de stoute Minnegod, in zijn guitigheid, zou trachten haar in heur zoete hoop te leur te stellen. DusAia ning Smara yertoont dezelfde constructie als waar- yan in de aanteekening op str. 1 sprake was; het beant- woordt aan eene attributieye bepaling in ons spraakgebruik. Dushta is dus hier een substantief ; zoo ook in BY. 37. 80 Mdlare is de conjunctief van mdlar, malar -{-ie partikel f, welke in 'tEawi als scheidbaar en onscheidbaar beide, Toorkomt. Malar, passief joo/ar, bezit al de beteektnlBsen welke in onze taal de woorden i,zoeken" en ^^yerzoeken'' hebben. In 't Nieuw-jayaansch is malar als yoegwoord in den zin yan ^^opdat" geenszins zeldzaam^ al wordt er in de woordenboeken niet yan gerept. Ziehier enkele duidelijke plaatsen. In de Lakon Gondamanai bl. SOS/leest men: iE»af{iM&aAM^xn9Jtm».jntuitu.jn&»m<&»n'ntuut§n ^^Opdat het Sttekke als middel om znijn jongeren breeder N&rftyana te beyre- digen." In Damar Wulan ') 348: ct»n4^«ntJt«^&oc«<y^ mtwd '^^'^S^'''^'^f^'^5^'^''^^'^'^'7^r?'^^'^^ en 404: latwuta Smdra instede yan smara is yoor de maat yolstrekt on* noodig, en zal wel in misplaatste zucht naar eenyormig- heid bij een conjecturenminnenden lezer of afschrijyer zijn grond hebben. AUe niet twijfelachtig ayerechtsche yerlen- gingen zijn reeds uit den gedrukten tekst gebannen. Kdpman zou in 't Skr. oyergezet, wandta wezen; wan-- cayati en ct(LA9Ji3t is ,^door znisleiding ieznand iets doen yer* liezen." De Gapal& genaamde Waktraryarieteit draagt de algemeene kenmerken der Waktra-maat, behalye dat achter de yierde lettergreep der oneyene yierels drie korten moeten staan. Zie Kedftra 2, 24; Oolebrooke 158; Weber 889. 1) Aangehaald hieir en in *t v^tvdlg naar de po^iische redactie , oitgegeven bg y. Dorp & G^. te Samarang. 81 25. WipulA. Toen zij binnen den gaard kwam, werd zij met behagen yervuld bij 't aanschouwen der bloemen, die in znenigtein voile ontwikkeling prijkendei een gevoel van zachten wee- moed opwekten, waarin zij gestoord werd door het gelnid van den donder. Kataman is eig. ^^doordr6ngen/' van «$»«•• — G^fUir is de gewone Eawi-yorm van Jav. tm^. — Kawa; vgl. Jav. foitnifaitni gehinderd , geg^neerd; ongeroBt." In 't Eawi is kofwa-kawa „verbouwereerd" in Wiwftha 338. De Wipulft — natuurlijk de Waktra van dien naam — verschilt in zooverre van de Fathyfti als enkel de zevende voet der evene vierels een korte moet wezen, terwijl in de Pathyft daarenboven de vijfde kort is. Ygl. Eedftra 2, 25; Miscell. Ess. en Weber t. a. p. 24. Sarwa-wipnlft. Alle bloemtrossen verspreidden wijd en zijd hun georen; de bijen kwamen gonzende op de bloemen af , aan minnaars gelijk, die hartstochtelijk liefkoozen om de geneugten van 'tminnespel te smaken. 82 Anghr(ing, yan 't grondw. hr^ngy dat een brommend, gonzend geluid te kennen geefl; bijy. BT. 100: hri^ng ing ahatpada ^^het gonzend geluid der bijen." In de Sarwa-wipal& is in alle yierels de zeyende yoet kort; vgl. Kedftra 2, 26; Ool. t. a.p.; W. 340. 25. Bha-wipuld. Een water stroomde sterk als een yloed die yan de bergen daalt. Aan de oeyers lagen links en rechts takken yan den Pangboom dicht op een; de berg-patjars stonden yoor 't meerendeel in bloeii en de yarens kronkelden zich als de snuit eens olifants. Walahar; de beteekenis yan dit woord laat zich nit deze plaats met behulp yan hetgeen oyer Q^nAMttnn in Boorda's Handw. opgeteekend staat^ alsook yan m«^i dat inzonder- heid modder- of layastroom van *t gebergte , te kennen geeft , yrij wel opmaken. — Aket heb ik genomen in den zin yan Jay. tun'n§m'n»nnisnjf\i Pakis, yolgens de Wdb. eene plant waaryan de bladeren als groente gegeten worden, schijnt eene soort yaren te wezen. Ik maak bet op uit dit yers en eene werkelijk dicb- terlijke natuurbeschrijying in Poerwo Lelono 11, 1S2: Q ' O Q nj §qj * *^ 83 4^ «m n o 41 #01 91 Aji foi « n>i «9 Out t/n Out 4sn > Oi^l, uit a =: ma, en ui^l, Het Jay. ci#3rij| wordt in 'tHandw. minder juist omschreTen met: „iemand in of bij het haar pakken^ door het haar om de hand te slaan.'' Yooreerst toch kan 't pakken en 't om de hand slaan kwalijk tegelijkertijd geschieden^ nademaal 't eene op 't andere yolgt. Ten tweede is niet iemand het yoorwerp, maar het hoofd- haar; en ten derde beteekent «>i»ci«Qri^ niet op zich zelf x^bij of in het haar;" om dit uit te drakken is een woord yoor „hoofdhaar" onontbeerlijk. Men zegt derhalye: 4^tn«o^ ^4^fl|e««^m Lakon Tudayana 353. Eortom , tmci^ttn^ is ^^om de hand winden/' en eigenlijk ligt in tt^^^ het algemeene be- grip yan „omwinding" opgesloten; het is een tweelingbroer yan iSiA^n^. Ter loops zij opgemerkt dat ^^(bij de haren) pakken^' nooit •Ainn^eru/i heet, maar A/fi.onc««m^;bijy« tun^M^l ^"^'^^^j'dK Fandji 270. Mebhakara of ebhakara ,,als een olifantdnxdt/' zooals nog in 't Jay. bijy. lun-r^Kn „2\a koning" beteekenen kan; in de poezie yindt men naast a ook ma met dezelfde functie , jnist als in ^tEawi; bijy. «ii3i.^ ,>als eene bloem, als bloemen/' in Damar Wulan. Bhakdra^ waaryoor de dichter bhakara in plaats gesteld heeftji alsof er geen onderscheid tusschen ware, beteekent ^^de letter d^/' en is als zoodanig een technische term yoor Dactylus. De Bha-wipul& is namelijk eene Wipul& die als bijzonder kenmerk nog dit bezit, dat achter den yierden yoet der oneyene yierels een Dactylus staan moet. 84 26. Ba-wipuUL De pauw, zijn wijfje op een tak aanBchouwende « danste aardig van uitbundige yrolijkheid. Het leek alsof liij af- gunstig op het gesnap van den b6o ook eens zijne stem wilde doen hooren. Anawwang houde ik voor eenen bijvorm van anaufong, 't welk niet in de maat past. Datzelfde anawwang komt ook alB variant voor in BY. 102 (ygl. Cohen Stnarti S^t. Aant. bl. 86), wel is waar yerkeerd, want d&&r eischt de maat anawang, maar toch een getuige yoor 'tbestaan yan den bijyorm, die mogelijkerwijze eigenlijk in 't Jay. ^^»\ zijn yertegenwoordiger yindt. Zooyeel is zeker dat in 't Jay. Mut met«ji«3i afwisselt; yandaar AJiitjiautA^, en 'tdoor Gericke op- gegeyen ^utcfo/f^ een duidelijk yoorbeeldis &Mibkt&Ata0uj^ Damar Wnlan 176; ygl. tfaii(ji0ofnt^mcnnj|. Dampait, is in 'tSkr. ^de echtelingen, man en yrouw;" doch in 't Kam wordt dampait of dampati ook genomen als ,,echtgenoot;'' ygl. str. 58. — Ztldj een substantief dathier en elders als bijwoord staat. Bdgt, Skr. nominatief yan rdgin^ grondw. rdga^ en wel in den zin yan mdisarya, zooals de omschrijying der Indische taalgeleerden luidt. — De yogel tyung, Jay. Amm, is de Gra- cnla religiosa^ Skr.' adrikd^ welke in Engelsch Indie ge- woonUjk Maina genoemd wordt; yan daar 'tMal. Luy«. — Rakwa; hier z. y. a. <3«^tfait«^mt«>»<m; ygl. Aant. op str. 14. De Ba^pulA is eene Wipnl& welke achter den 4^<^n yoet 85 der onevene yierels een Amphimaceri technisch ra, heefL Den naam van ons vers heefb de dichter aangedaid door de lettergreep ra van rakwa. Het Hs. is hier en in de yol* gende twee strofen geheel in de war. 27 ^,Wat die beo snatert^ is ijdel getait/' meent de pauw in alien emst. (Belachelijke zelfverblindinglji dat is juist alsof 't sterrenheir yerdrietig wilde worden tegenoyer den ■ DagyorstI G?^=: Jay. 4;«jii«^\ — Ahodyawacana y yan grondw. r(7^y^ wacana „praat of taal waarop aanmerkingen temakenzijn;" codya is ^,aan kritiek onderheyig, kritiek uitlokkend, te- rechtwijzing behoeyend/' e. dgl. Zulke Jayaansche, oflieyer Polynesische, uitdrukkingen als >,mijn buik is hongerig/' i^mijn lichaam is welyarend/' i,mijn hoofd heeft pijn/' e. dgl. mogen slechts zelden in onze taal letterlijk oyerge- bracht worden. Hetgeen in Boorda's Qramm. § 496 geleerd wordty is te eenenmale yerkeerd; duidelijk spreken yoor- beelden als deze: na^tniiui»jiMfi9Jt9Jt^\ tuntMnpjtuntavfMjttjnniijt Babad Padjang^ bl. 21. Wat in 't begin der aangehaalde § staat, is ook onjuist^ blijkens yoorbeelden als deze: inrnpipiMniKnosMKn (Eigenn.) M^M^aru^', (Bale Q-ala-gala). De maat is eene Na-wipul&, waaryan het een yereischte is dat de 4^® lettergreep in de onevene yierels door drie korten, technisch na^ geyolgd wordt. De dichter toaakt eene toespeling op den naam in de drie laatste lettergrepen fiakara (in stede yan naidra , gelijk hierboyen bhakara yoor 86 bhak&ra). Hoe weinig de Balineesche lezers van de me- triBche termen begrepen hebbeiii blijkt nit de yerknoeijing van dinakara tot diwaiara, waarme^ zij diwdkara bedoeld hebben. Nu is dat wel een synoniem yan dinakara^ maar het dengt niet in 't yers en beyat niet den naam der maat. 28. Ta-wipul&. Laten we niet meer spreken oyer de yerrnkkelijke drokte der lieye yogels; ze yermag toch geen yreugde te brengen in 'thart yan iemand die yan den geliefde yerlaten is. Parang komt zeer wel oyereen met ons woord ^drukte /' al kan men het soms ook wel yertalen met ^^gedrang/ ' Asran^g is „druk/' bijy. in ons: druk in de weer; drokaan 't werk." Hoe de begrippen drukte> druk^ drukken, met dringen, drang, gedrang samenhangen ^ leert ons onze eigen taal. — Mngong en lengSng (waaryoor 't Jay. ^m) drukt een geyoel yan yerrassing, hetzij yan blijden aardof anders- zins, uit; in 'teerste geyal beantwoordt het geheel aan Skr. kutiihala; angde l^ngong is zulk een geyoel „opwekkende ," met andere woorden: curieus, aardig^ yerrukkelijk. Het- zelfde als angde l^ngimg is angl^ng^ngi; bijy. mekar (d. i. het ontluiken) ing aaane taman acrgl^ng^ngi BY. 58. L^ti- gong en l^ng^ng kan men yinden o. a. in BY. 12; 17; 19; 54; 22; 367; 49. / Tarpa is een bijyorm yan tanpa, zooals uit de nieuwe SI Jay. poezie reeds bekend genoeg is. Een hoogst merkwaar* dige derde yorm yan tan en tar is te. Dit te treft men aan in Eawi-oorkonden ^ I, 3, 19 ^ waar we lezen: „y&wat hana wnang umulahulah ikeug watu-slma patyana- nyu, ya deyanya i-patt, ya tepanoliha i wuntati tetin- gfaala i likuran^ tampyal i wirangan, nwahi i t^nganan, tutuh ') tnn^unyai blah kap&lanya, s^bittakan wStangnya, rantan usiisnyai w^tuakan dalamimanya , ^^duk hatinya, pangan dagingnya, inom rfthnya^ t^h^r pSpeddakan w^ka- sakan hawokerir, tibftkan ing Mah&rorawai k^l&n ikawah sang Tama> saluir-ni lara hidapannya." Hiermede behoefl men slechts de yolgende zinsneden yan 't op Bali gebraikeUjke eedformulier *) te yergeUjken om zich yan de oyereenstemming te oyertuigen: ^patyananta, dayantan patiyanya; — tanpanoliha ring wiuitat, tarwring pangadeganya , tampyal ri kiwa mawahi ri t^ng^n , rem^k kap&lanya, bubak ^adanya, w^tuhak^n dal^manya, inum rohnya (1. r&hnya), cucup ut^knya, pangan dagingnya^ p^p^- dak^n wekas ning pranantikanya, waweng Mah&rorawa, weh6n amuktyang sangsfira." De zin dier woorden is^ behoudens een paar uitzonde- ringen, z66 duidelijk dat ik bier geene nieuwe yertaling zal geyen; alleen merk ik op dat bet niet al te yaakyoor- komende Eawi nyu, dat ook in eene inscriptie in afschrift (N® 2180 der Leidscbe Boekerij) aangetroflfen wordt, bet afBx is yan den 2^®° ps. meeryoud , 't welk in den nomi- natief kamu, in den yocatief gewoonlijk kamwig luidt. Eyen- 1) De interpunctie heb ik hier en daar gew^zigd. 2) Behaodeld in de B^dragen voor Taal-, Land- en Volkenk. van N. Indie , 3<>« Volgr. IX. 88 alfl iantu wel eens yan of tot een enkelyoudig persoon ge- zegd wordt, doch dan met minachtingi even als 'tHoogd. Ur, zoo ook nataurlijk nyu, waar het affix yereischt wordt Zoo zegt Bhima smadelijk tot Duryodhana:jMfp^-fiy»]nBY. 651. In het Tagalog heeft men f nyo of ni nyo^ bij den nominatief (?a;»(); zie db Totanbb, Arte de lalenguaTagala, bl. IS. In 'tBisaya is het nagenoeg eyenzoo; nominatief: camo; genit. ino of nino; zie db Mbntbida, Arte de la lengua Bisayai bl. 7* Om op Eawi te = tar en tan terug te komen , het is klaar dat dit ook in 't Maleisch moet bestaan hebben en nog yoort- leefb in tiada^ en dat het plat-Maleische t^ada in dezelfde yerhouding staat tot tiada, als Oud- en Nieuwjay. tar tot Oudjay. te. Niet alleen tar en tan zijn tweelingyormen , maar ook yar en yan. Beeds yroeger (Bijdragen yoor L.- T.. en Volk. yan N. Indie, jaarg. 1874, bl. 224) is er aangetoond dat yanpalaywan logisch hetzelfde uitdrukt als malaywan , enz. Ik moet hier er bijyoegen dat zulke yormen met yan in die geyallen gebruikt worden, waar onze taal zich yan een sterker klemtoon bedient, zoodat yanpatanghi syntaktisch beantwoordt aan een Jay. zoogenaamd substan- tief denominatief of de omschrijying er yan; yanpatanghi is z. y. a. w^Mi%iqnjt^9f(un (picM0f(mt9f§n) asn&, hoowel ik niet durf beslissen of 't Jayaansche denominatief in alle geyallen door de bedoelde Eawi-constructie kan yeryangen worden. In dezelfde functie nu els yan trefb men yar aan, zoodat yan^a^ = yarpcP is. Daaryoor leyert het Bhoma-k&wya yoorbeelden bij de yleet; ik wil er een dat duidelijk is uitkiezen; bl. 219, r. 7. (EaSi (k^OMM oS^ma iJUAAfQ-ni^an ojtKmtsn Am „0p den Strijd- wagen , draaide hij snel zijn wapen in de rondte." Ayawe = 89 fnagawdf maken; daarentegen yoM'tf , werk, taak, Skr. ikirya; synoniem yan agawe^ magawe is akdrya, mahdrya. Het is een misbraik dat in alle Jay. woordenboeken gawe en agawe als identisch worden yoorgesteld. Wei is waar is in 't Jay. naast t/n/m«^<ui ook de afgesletene yorm (m«^<ui in zwang en wordt hij zelfs menigyuldiger gebroikti maar daarom zegt men nogniet itmrm^^iui yoor 't substantief <m«^i(ji. Alle gelijk- stelling, d. i. yerwarringi yan twee gelijkschijnende i maar in wezenlijkheid ongelijke dingen, is eyen onlogisch als ongrammatisch. Van «a4/«jii d. i. Sanskr. snbstantief ifroteya , eerst op te geyen dat het ^hebben" beteekent, en dan « dat het ook als sabstantief gebruikt wordt i geUjk in 'tHdwdb. geschiedt, heet de geschiedenis omkeeren. Het yers is eene Ta-wipnl&, d. i. eene Wipul& met ta ( v/) achter den yierden yoet in de oneyene yierels. Tana- kung duidt den naam aan door de eerste lettergreep der strofe *), namelijk ta{pwan), hetwelk op zich zelf beschoawd ook zou kunnen beteekenen „Ta dan.'' De regelen yoor de Ta-wipulsl geeft Eed&ra 2, 30; Colebrooke t. a. p.;. Weber 341. ygg. Hiermede is de rij yan Wipula's ten einde , en beginnen andere Anushtubhs. 29. Sam&ni. Bloemen yan de Surastri en roode A9oka'8 yielen in menigte op de wandelplaats neder, als waren het haarkransen yan 1) Ook in str. 19 staat de naam Waktra yooraan. 8 60 de godinnen der windstreken; een zoete gear verbreidde zich (daardoor) over de rustBte^. SurasUi iieem ik in den zin van Mai. suldstrif Galophyl- lum Bulastri. — Nalar is naast bet meer gewone njta^ ook in de nieuwere taal in zwang; bijy. Pandji 842. — Het Skr. dgd is windstreek; zoo ook hier. Doch het heeft in 't Eawi nog eene andere beteekenis, namelijk: ,^in de hoogste mate, ten zeerste." Bijy. BY. 141: karyy dgd fMfu/m w^ha ^hij bleef achteri ten zeerste zijne zonen beweenende." Eten- zoo 142; 308; 524; e, e.; dgdbhUta bet. ,,ten top gestegen" in 672. Dit dgdbh4ta levert ons den sleutel als het ware ter yerklaring van den op 't eerste gezicht zonderlingen be- gripsovergang ; dgd (in poetisch Nieuwjay. nog«>ii»j) is na- melijk een synoniem van tdsAtAd, en dit laatste is zeer ge- woon in den zin yan ^^uiterste grens ," of figuurlijk uitge- drukt: toppunt. Met Eawi en Skr. salaad, Jeiy, mmboj) i,met machti geweldig, enz." heeft dgd nieta gemeen dan toe- yallig eenige oyereenkomst in beteekenis. Arj/a, ook drj;a gespeld, staat yoor a-f-''^*^; ar^V^komt yoor BY. 360; 364. De afkomst en yerwantschap yan 't woord (Jay. «^ttc) is nog niet opgehelderd; aan ^tSkr.ddAya „n]k, bloeiendi oyeryloedig" denkt men al licht^ dochyoor- alsnog zou ik op geen tweede yoorbeeld yan zoo groot eene yerbastering in de oude taal kunnen wijzen. Tilam; welk soort yan slaapplaats hier bedoeld is, blijkt niet ^uideUjk. De Sam&ni of Sam&nik&, door Tanakung yerkeerdelijk met korte i geschreyen, is een Annshtubh welke uitlouter trochaeen bestaat; zie Kedftra 3, 24; Weber 329; Cole- 91 brooke 159 , waar als andere naam nog Mallik& opgeteekend staat. 30. I Btipini (of FramAni). Een fraaie platte steen om te rosten was omgeven yan yeel welig tierende pandanSi en toen bedekt met de bloe- Bems er van die a%eTallen waren. De yertaling dezer strofe is onvolledigi daar ik den zin van een paar woorden niet jaist kan bepalen. Naian nikang is mij elders niet voorgekomen; misschien is bet niets anders dan „voorts." Tannpi is bet tegendeel >) van weinig , gering ; dus : zeer groot in maat ^ zeer yeel in hoeveelheid. Het is in 't Eawi nog yeel meer in gebmik dau in 'tJayaanscb; bijy. BY. 351: tannpi hMpnya ,,yan zeer groote pracbt, zeer luis- terrijk." In Wiwftha 198 en 199 geeft de Balineescbe yer- tolker bet we6r met Kn^n^Q-rt en vn^St-n^ en in 32U met «t«^^f «»«o^£»-n. Na beteekent is»«h£l£»^ ook in 't Jay. ^niet weinig, niet gering;" aangezien de Woordenboeken bet niet kennen, yerwijs ik naar Damar Wnlan 422; yan een bij- yorm bedient zicb Poerwo Lelono 11, 139 : ^tcm (nl. des bergs) vnM^M&'r^Mt^). Ook in 't Jay. is Kn»n3k& „niet weinig, o 1) Tan beantwoordt aan ons on^ dat niet eenvoudig eene ont- kenning uitdrukt, maar posiiief het tegendeel; yooral doidelgk in onretny orUrouvo; onmensch, 2) Het ook in prosa aUes] bebalve zeldzame qjiAnni^/n is in 't Handw, 92 zoo grooti", en nimmer, wat de woordenboeken opgeven: ,,onophoudelijk steeds yoortdurend , maar onafgebrokenyoort;" zie Damar Walan 64. 71; Lakon Eumbayana 200; tm^tm «yi«oit& Bale Qala-gala. Afu^apwai^ van grondw. iisapu, dat in 't Eawi hetzelfde beteekent als in 't Jay. £M§m, en kisapwan^^ *ji9jfntioji\ Yan- daar dat anguapwak^in of mahgisapwak}hi „o^ den schoot hebben" is; ygl. Jay. «•»/»; o. a. in Wiwftha 190, waar de Balinees UnUapwakhi we£rgeeft m%i &»oKn, en de.Djarwa met t>ii4/fo£t«^«niii^; desgelijks 815 (Bal. ^«ocn). Daarentegen is manguapwak^ in Wiwftha 19 hetzelfde als Jay. ct«m in 't y^oorbeeld d»»fn9j»Kn§maj» ^een grooten platten steen aan zijn yoet hebben, yan een boom/' in Handw. i. y. «>»m. Hier boyen in 'tyers is bet ^^op zijn schoot^ d. i. op zijn uitge- breide ylakte, dragen." — Met deze beschrijying yan een ruststeen yergelijke men deze regels in de Babad Padjang YiUa^ te onderscbeiden yan ya ta, ia een betrekkelijk ^yoomw. ongeyeer gelijkstaande met ons ,,dewelke;" BY. 258; 272; 336; 844; 329; enz. — 7ia«4 = Jay. tai#a,.o. BufH is niet ^^neeryallen/' zooals in Qericke i. y. 'n-n staati maar ^^ne6rgeyallen (yooral yan rijpheid), afgevallen;" onvolledig yerklaard. De conjnnctdef SniA/n, bgv. in offMttm&'nAm bet. >bet zal wel niet yeel te beduiden bebben;'' by v. Lakon Sri- kanti 299. Met bet misverataan van Annun bangt samen de even t yerkeerde opgaye by wfMntnnun&§M (i. y. A>}i«sn) als »bet ia wat! bet zou wat.** D&t beteekent bet nooit, wel: »niet zoo bgzonder, niet ai te;" als zoodanig ontmoet men bet telkens; bgy. Beschr. Batayia 106; Poerwo Lelono II, 11. 202.. Wayang Abiyasa> enz. afYaUenist/ft^ij. In de nienwe nitgaye is 't geheele artikel in de pen gebleven; daarom zij naar Gericke yerwezen,en naar Wiwftha 19 en 162. In 't Eawi is mru met korte u ook „de tijd van 'tafvallen (der vruchten, bloemen); zie Wiwftha 158. — Pini wordt opgegeyen als synoniem met jnliA; zoo ook zijn in 'tBisaya pini^ en pinid nauw yerwantmetj9iA; dock 't eerste is meer bepaald ^^kiezen , uitlezen /' hei laatste i^onderscheiden , ziften," yoorts^^yerwerpen; weinig tellen." Pini zou ook in 't vers iets dergelijks knnnen aanduiden ; i^als zonder waarde, als yersmaad." Bupini is eene yerbastering yan r4pint Deze maat is meer bekend onder den naam yan Pram&ni of PramAnik&|. dock Golebrooke 159 yermeldt als synoniemen: NagaswarApini en Matallik&. Het is klaar dat Tanakung's Bupini niets anders is dan 't laatste gedeelte yan Nagaswar&pini. Ook de Qrutabodha kent de Pramftnt, d. i. een Anoshtubh uit loater jamben bestaande, onder de benaming yan Naga- swarApini. Vgl. K. 3, 25; W. 329. 51. M&nawakakridita. Uit de spleten der rotsen kwam daar, spattend^ water te yoorschijn, met welks dmppels knapen al spelende daar in de laagte, zich den mond yerfrischten. Hanya tihang towai komt in constructie oyereen met Jay. •jnBnKnMjtvfM] honya en honyang mogen als synoniem met 64 kuid beschonwd wbrdeh; over het yerband met njfong ver- wijze ik nAii d6 aaht. op Btr. 91 en 92; ygl. 87. KumuiHir; ygL 87 , en Jay. QQ!, «^«ait«^a5f») ASi, en <^. — Of mdnaioaia bier ala 't bekende Skr. woord is opgeyat , blijkt niet met zekerheid; kridUaka^ of eyen goed: &k.^ is yoorzien yan 't pleonastisch suffix ka. MdnawakakridUaka iu een samehgesteld substantief , wordt eyenwel in 't Eawi ook daar gebezigd , waar men noch in 't Skr. noch in onze taal zich yan 't subst. bedient , en wel in 't bepaalde geyal dat naar den aard yan Oud- en Nieuwjay. een attribaut in sub- stantief-yorm moet tiitgedrukt staaui waaroyer bij str. 1 gesproken is. Lost men de samenstelling op^ dan zou bet in Eawi luideh: mdiumaka krtdita-nya , knapen in hnn sp61eni terwijl ze sp^elden, enz. Deze' Anoshtabb-soort beet bij Pinggala M&nawak&krtdi- taka, bij den Scholiast M&^awak&krldanaka (Weber 867); bij Eed&ra kortweg Mftnawaka; bij Golebrooke eyenzoo , dock als synoniem M&nawak&krtd&. 52. Q&pantik& (P). Snel stroomt bet heldere water ^ welks boorden rein en effen zijn; in menigte yerspreid zijn er geurige bloemen^. s zoodat de geheele oeyerrand bedekt is yoor de blikken. Tambing is Jay. Q&f en te beschoawen als eene minder " Co nauwkeurige spelling. In 6en en hetzelfde Hs. wisselti^m- 6S hang en iambang e. dgl. met elkander af. Eene dergelijke a yan 'tEawi laat zich nooit yenrangen door d, dochwaar het Jayaansch eene a met twee yolgende medeklinkers heeft , sal men in Eawi-Hss. gedurig d gespeld yinden; derhalye wordt Jay. (unQtma in de oude taal eyen yaak dmd^i als amb^i geschreyen; nooit daarentegen kdmbangziz Qd». ArsAH (of drshik) is quasi Skr. yoor orsii^zarMi of marMij in 't Jay. meest afgesleten tot MJt&tmjfs Met panii kan 't Jay. •jiA ^^yerblijf' hier kwalijk bedoeld wezen ; ik houd het yoor 't Mai. panlei. Ala yersnaam wordt opgegeyen gdpantikd; uit welk Skr. woord dit yerbasterdiSi weet ik niet , dewijl de maat (beetaande uit 4 X — v— v v^ ^ — ) yan elders onbekend is. pi in 'tyers zelye sal yerkeerde schrijtwijze yoor sd wezen, en dit sd wordt in po6zie ge- bruikt yoor sa^ bijy. in Wiw&ha 2^2:9dkidul=- Mtatajnvujf] 229: sdkdmbaA. ss. Wit4na. De lotusbloemen geuren sterk in den helderen yijyer,in 't midden waaryan men eene troep yogels gewaar wordt, die zich met baden yermeien. S^d^ng, eig. „yan pas, tamelijk, genoeg"' heefb ook, eyenals 'tFransche asaez de beteekenis yan „tamelijk yeel, zeer;'' bijy. BT. 806: iotUd s^d^ng bAdswara „zeer schitte- 66 rende speren;" ook 467 en 586. — Mning^cAHing of nuMninfft dat we in de Yorige Btrofe aangiBtroffen. De Wit&na-AnuBhtubh omvat meer dan £6ne yarieteit; al wat geen Sam&nt of Pramftnt is, onder geen andere be- ■ naming M^nawaka, Widyunm&l&y enz. bekend staati heet Witftna. Het yoorbeeld bij Kedftra (S , 36) bestaat nit 4 X v/ — w — v^— o — I De Gommentaar geeft nog andere soorten van Wit&na-AnuBhtubh ; zoo ook Halftyudha op Pinggala (bij Weber 330). De Witftna van Tanakung wordt door Hal&yudha bestempeld als een Citrapad&, o&choon bij er biJYoegt dat 66ne autoriteit, namelijk Qwetapata werkelijk de Citrapad& als een Wit&na beschouwt; zie Weber t. a. p. Met Halftyudha stemt Eed&ra 3^ 20 oyereen. Onze dichter Yolgt duB in 4it opzicbt de terminologie Yan Qwetapata. 54. Widyiinm&l&. Talrijke Yisschen, Yan allerlei kleuren, doen hun best om hun prooi in het water machtig te worden. Opgeschrikt door de badende YOgelsi flikkeren ze gelijk aan kronkelende blikflem-lijrien. Mar^but =^ ar^but , JaY. MiaAKnaa»jf\ — Kumlab =: ium^lab is zoowel trillen^ als flikkeren i gelijk in 'tSkr* spAurati. Ook 'tJaY. Q(ruMji of QnAKnji drukt beide begrippen uit. * De Widyut-mdl&i waanran de zuivere Skr. Yorm mcfyun' mm is, wordt behandeld in Eedftra 3, 19; 0. 159; W. 367. 97 35. Bhramara-wilambita. Men trof er een fraai paviljoen aan^ dat aan dienzelfdeii yijver geboawd was. De Eatangga-bloesems waren ont- loken, zoodat de bijen zich daaraan hingen. Tasa; vgl. Jay. MM^^ndM, — Sumdr, of bijna even gewoon : sumar, beantwoordt aan 'tSkr. spAuta, spAulUa, en is naar gelang van omstandigLeden te vertalen met ^barsten, ont- Iniken , aanbreken , in 't oog spiingen/' 2joo BT. 527 : ^Aana (d. i. wolken) tumdr t^huh; 479: riris-roA sumar. De be- teekenis van ^^frisch/' welke zich misschien uit die van ^^f^as ontloken" ontwikkeld heeft, vertoont het in gandha sumar BY. 62; en wellicht in waraAa-^^kar sumdr 602 ^ hoewel op deze laatste plaats ook de andere opvatting mogelijk is. — Fa vat ik hier op als i^ook, dan ook" redengevend. — Katangga is, zoo de Balineesche glosse op Wiw&ha 17juist is, dezelfde boom als de ioung4, «|ci. Het woord vertoont, gelijk zooveel boomnamen in de Polynesische talen, het voorvoegsel ka of Jk^, dat in dit geval het geslachts- of soortbegrip schijnt ait te drukken. De versmaat Bhramarawilambita leeren we voor 'teerst uit den Wrtta-sancaya kennen, en toch moet ze.xdt eene of andere Skr. bron geput zijn. — Hiermede is de rij van Anushtubhs gesloten en volgen er maten behoorende tot de klasse Brhati 98 56. BhuJagagifUBTta. Langs de boorden zijn mooie wandelpaden ; de boomen staan alle in bloei, Kanigara's, Wungu's en Tafijung's, aan wier bloesems zich jonge slangen gebecbt bebben. Caracara; ~de hieraan toegekende beteekenis berast uit- sluitend op de afleiding van Skr. cara of cdra. Ygl. can^- kram&f dat ak synoniem er van kan gelden, al is 'tire- quentatief-begrip hierin op eene andere wijze uitgedrukt. De lange d van srid duidt aan, dat de eerste caesuur acbter den zeyenden yoet valt; de tweede komt achterden negenden. De Brbatt-soort Bhajagafifusrta (of *^tft) wordt behandeld in Ked&ra S, SO; G. 159; W. 368. In den gedrukten tekst van E. staat Bhujaga9a9ibhrtftj en evenzoo in den Commen- taaTj doch dat is eene mislukte conjectuur ran denuitgeyer. Hit bet door den Scholiast aangehaalde yoorbeeld: suratarolawaliwallikisalayagahanacchann&h | bhujaga9i9asrtft ramyft Malayagiriwanodde^fthH blijkt met zekerheid dat ^gigu^td (of mogelijkerwijs ^grtd) bedoeld is, want bet is tot een spreekwoord geworden dat 't Malay a-gebergte rijk is aan sandelboomen en dat in die boomen de slangen bijzonder gaame zicb nestelen. In 'tbij Weber yoorkomende yoorbeeld uit Halftyudha heeft de term een gebeel anderen zin, en wel yan ,;den gang yan een jonge slang hebbende." 99 57. Halamnkhl. Daar, op de hooge rotseui zijn kleine schilderachtige over- dekte zitplaatsen; op het playeisel zijn waterspuitende dol- fijnen die er uitzien als monsterB. Oyer ni^ang en honyang zie str. 91 en 92. — MahdnUn komt ook yoor BY. 102 , doch ongelokkig is die plaats nog onverklaard , en de tusschenregelige yertaling (in G. Stuart's Erit. Aant. bl. 86) geeft weinig licht. Niettemin kan het aldaar de beteekenis hebben waarin de glosse het schijnt op te yatten i namelijk die yan setel of troonhemel, &Kn»o, Het ziet er nit als een Erama yan Skr. mah&rha ,jkostbaari yan groote waarde." Tan tinan is bekend uit het Jay.; het is synoniem met tquu&ajnut en vfuu&iAi^) bijy. «f«A»i^auf AjifniMii^ foil ffoiiii het ziet er uit als (aL lijkt op) een reiger;" Damar Wulan (proza- bew* 32); n»AM&ka^§anuu9Jtnmnif 33. Halamukht is ^t yrouwelijk yan ialamuiia „een misyormd gelaat hebbende" maar hier is het niet meer als een yrou- welijk woord geyoeld. In 'tyoorbeeld yoor deze maat dat men in de Ck)mmentaren op Eedftra en Pinggala aantreft, wordt het woord gebezigd [yan eene yrouw wier uiterlijk haren boozen aard yerraadt; Aala heeft yeel beteekenissen » 0. a. die yan ,,misyormdheid /' d. i. zooals de Indische lexico- grafen het omschrijyen: wairHpya. Deze soort yan Brhati wordt behandeld bij K. 8, 29; G. 159; en W. 368. 100 58. Tatigurwi. Uit de wolken yiel een zachte regen; de zonnestralen werden flauwer daar ze yerhuld werden door de wolken » die eindelijk zich al meer en meer samenpakten en eene zwangere massa vormden. MaidmbHy yaak en beter mcUamb^A, soma minder goed matambah gespeld, is hetzelfde als atamb^h, van 't secun- daire grondw. tambMj Jay. <qasnf^iEJti$mji en «$»««{, 't laatste ook Maleisch. Het bet. ^toenemende, aangroeiende, zich aanyuUende, toevloeiende /' bijy. asusun (Uamb^i BY. 156; asumn mcUamb^A i Aar^p 257; amui nuUdmb^hi har^p 428; pat^mu nikajig laga prasama malwang anglwangi , mtiwah ma- tambah i ftmri 6homa-k. bl. 177, r. 9. Mandmb^M „ieiA toeyoegen aan, yermeerderen;" mandmb^hi ri r^s BY. 357. Tatiguni4 is corrupt, want de maat eischt onyerbiddelijk eenen langen yoet in de eerste lettergreep. Daarom hebik in den tekst idti geschreyen, uitgaande yan de yeronder- stelling dat de dichter wel Skr. laH x^streep , reeks" bedoeld » doch de kwantiteit yeranderd heeft. Zoo laat zich de font des afschrijyerB het eenyoudigste yerklaren. Echter moet ik bekennen dat de lezing alles behalye zeker is, en dien ten geyolge is het eyenzoo gesteld met de yertaling yan den laatsten regel. De yersmaat komt bij Golebrooke t. a. p. yoor onder den naam yan Bimbft, waarme6 ik Tati-gnrwi, of hoe men ook leze, niet in de yerste yerte in yerband weet te brengen. Ked&ra en Pinggala maken yan deze soort Brhatl in 't geheel geen gewag. 101 59. De harde regen die 't water bereikte yerraate nu de in droef held verzonkene edelvrouw , die in den prachtigen koepelj daar onder de Campaka-troesen ging zitten. Ti6ra, tibra^ heefl in 'tKawi dezelfde beteekenis als inde Jay. poeziej en is dan klaarblijkelijk 't Skr. iiiDra. Hier past ze yolstrekt niet, en het schijnt dat de dichter het genomen heeft yoor ati-brd ;,zeer loisterrijk;" ygl. yasa ma- lajigo in 35. De Gampakamillft is de eerste der yijf hier yoorkomende Pangkti-soorten. Eedara yermeldt er negen '), Pinggala zeyen; Golebrooke yeertien. Yolgens de lijst yan G. 159, en Pinggala (bij W. 369) zou dit metrum anders Bukma- watl^) heeten; dit is eyenwel onjuist, gelijk we strakszien zullen. — Het is stellig geen toeyal dat deze Pangkti-soort juist bet dubbele is yao de yersmaat Pangkti (anders ge- zegd: Aksharapangkti of Hansa) yan de klasse Sapratishtha, die wij in deze prosodie hebben leeren kennenals Wijajanti; ygl. str. 13. De caesuur yalt ook in de Gampakam&l& tel- kens achter den yijfdeh yoet; yan daar de naam ^a»M» d. i. yijftal. Dank den Wrttasaficaya , leeren we dat de ' Gampakain&l& niet dezelfde maat is als de Bukmawati. Gole- 1) In de gedrukte aitgave; in de door W. geraadpleegde Has. twaalf; zie Metrik 370. 2) Voor de cacographie Rkbhawati in den Commentaar op E. 3, 34 is ook rvkmaiwatl te lezen. i02 brooke of zijn autoriteit moot uitsluitend op de yolgorde der yoeten gelet hebbeni en die isinderdaaddezelfdei maar de plaatsing der caesuur yerBchilt, en daardoor yerschillen de beide maten aaniLerkelijk in karakter. Van de Rukma- watt geeft Tanakung een specimen in str. 42; de yoeten zijn, in oyereenstemming met den regel yan Pinggala bij Weber 369 : Dactylus , MoIossub , Anapaest , een lange. De caesuur komt aan 't einde yan elk yierd, en niet, zooals bij de Gampakam&l& , telkens achter den yijfden yoet. Ook uit bet door Pinggala's Scholiast aangehaalde yoorbeeld, blijkt oyertuigend dat er geene gelijkmatige caesuur te booren is dan aan 't einde der regels; nu eens is er een rust achter den yierden, dan we6r achter den yijfden yoet; bet luidt: p&datale padmodaragaare, rftjati yasj& {brdhwagarekh&| s& bhawati strt lakshanayukt& , rukmawatt saubh&gyawatt-ca|| Men yergelijke str. 42, en zal bespeuren dat de Rukma- watt daar aan de yereischten beantwoordt. Daarentegen komt in de Gampakam&lft de caesuur na elke yijfde letter- greep , gelijk de Gommentaar op E. t. a. p. uitdrukkelijk zegt: ,,atrftpi paficabhir yatih;" daarenboyea blijkt zulks uit Eed&ra's yers zelye, want bet yierel is: Gampakamftl&, ced bhamas&d gahl 40. Twaritagati. Bij 'tophouden yan den heerlijken regen, straalde de zon met yerhoogde bekoorlijkheid, De yogelen ' stapten naar 103 hartelust met groote schreden, of dompelden fluks in het water. Tat&auka = Skr. yath&sukkam. — A»%ga of masiga is, in 'tSkr. oyergezety mkramate. In BY. 154 wordt nuuiga goed omschreyen met MtmiiU (Cohen Stuart i Erit. Aant. bl. 64), als men maar in 'toog hoodt dat de beteekenis yan'tJay. woord in Qericke's Wdb. te eng opgegeyen is. Angakomi yoor in lumangkah asiga ^^stapte met groote schreden (al. : wijdbeens)" in BY. 77. Hofutn, ook wel Boms anan, bet. ,,(nu eens) — daneeos;" ^(deels) — deelfl;" „of." — AMU, of zooals Wiwftha 162 heeft: nuuibu^ bet. „(in *t water) dompelen, duiken;" de Balineesche yertaler geeft het we^r met ^^^^i deDjarwa met Mt&wunMt^ De lange 4 in den tekst is voor de maat oyerbodig, da&r de lettergreep buitendien lang is. In plaats yan Twaritagati heeft Colebrooke den term Amrtagati of Amrtamati , welk laatste niets dan eene cor- rupte lezing yan de andere is, want zulk een wpord is in strijd met de taalregels yan 't Skr. In een Hs. van K. door Weber yergeleken (Metrik 371) komt Twaritagati yoor; niet eyenwel in de gedrukte uitgaye. De echtheid yan de benaming wordt door 't getuigenis yan deu Wrttasaficaya bevestigdi en is daardoor boyen alle yerdenking yerheyen. 41. Quddhawir&t. Er was een yogel biji die te zamen met zijn wijfje be- hagelijk midden in den waterplas een bad nam* Hun ye6ren 104 vertoonden zich ak geel goud , ja ak een schitterende ynur- gloed, wanneer ze de vleiken uitsloegen. Adulur saP „te zamen met, in yereeniging met;'' buiten samenstelling drukt men hetzelfde uit door adulur mwang^ bijv. BY. 230; 310. "Ranu is eene quasi-Sanskritsche, das slechte spelling, voor ranu. — BvA; ook Wiw&ha 13; ygl. de Aant. in Eawi-stad. 94. Byaktang is een yersterkte yonn yan byakia. Eene andere yersterking is /byaktan en byakidn , dat yermoedelijk een toe- yoegsel ^n beyat. Of in zoo'n geyal de ^ o( n ooit op zich zelf eene eigene beteekenis gehad heefl , is nog niet opgespoord, maar zeker is het dat in den bekenden toestand der taal dat toeyoegsel het begrip niet in 't minste wijzigt. In 't Eawi zegt men bijy. zoowel Hi als ikih^ (yoor iki-^i) en iking; ko (Lat. tu) als kon; ka en kak^n., Kow^n en riMiiUanji = kon leeft. nog in gewestelijk Jay. yoort , is echter in 'tlieerschende dialect oyergegaan in vifnttfajt^). Op gelijke wijze is uit Eawi kah}&n het Jay. •oii^a/ii ontstaan. Tusschen beide in moot een yorm kahin bestaan hebben; hieryanheb ik wel is waar geen yoorbeeld aangetroffen, maar men mag 1) De Jay. Grammatica had niet behcoren te yerzw)jgen dat in *tzoogen. aiibjectief-passief evcngoed rftmiorj/a sXavftntt enfoi gebniikt wordt; in de Lakona, in den RPirangon, enz. komt het ontelbare malpn voor. Dat »an slechts eene slechte schryfwijze yoor vfoit zou wezen, is eene zeer gewaugde stelling; vermits ka ook in andere Polyn. talen een voorn. 2p8. is. Naast ka staat daarenboven in *t Jav. zelye teka , over welk voornaamwoord des 2^^ pers. de woorden- boeken en grammatica*8 het stilzw^gen bewaren. 105 zich op een analoog geval beroepen. Immers naast den uit- gang ai^n van 't zoogen. causatief bezit bet Eawi akin, Hieruit is 't Oostjav. aM ontstaan, en uit dit laatste'a^^. Hoe oud en ecbt de seldzame bijyorm aiin is, blijkt uit de omstandigheid dat de uitgang ^n in 'talgemeen in de Fhilippijnscbe talon nu eens on^ un, dian we^r in luidt. Het Jay. woord Mucm^tnji^ MiKiQ^jf = Mixntm is afgeleid nit ai^n, angk^n, den in 'tJav. verouderdenj^genitief van ahu; deze gen. ,;Yan mij" bestaat nog in 't'^Tagalog ciquin (8pr.a^';i); naast (70= «o2; doch Bisaya acon» Wirdt is eene verkeerde spelling voor ^rdt , doch ze kan van den auteur zelven afkomstig zijn, mag dns niet yer- anderd [worden^ zoolang men niet met eenigen grond kan yermoeden dat de schuld bij de afschrijvers ligt-^WirA/ kan evengoed ynnr, als zon beteekenen. De yogels', waar- yan sprake is, zijn de roode eenden. Pilih is de yaste Oudj. yorm yan 'tnieuwere bilih. Van die neiging om eene j9 in 'eene b te laten oyergaan , ont- moot men nog in 't nieuwste Jay. treffende yoorbeelden. Zoo schrijtt de opsteller der Beschr. yan Bat. bl. 55 xnntmri^timj^ (sic) voor ooni/ot^, gelijk"ook Babad Padjadjaran I, 47; de Wayang Abiyasa"] heeft regelmatigorn-rxKn^i yoor M^«wff?i, Voor den bouw der ^uddhawir&t zie K. 3, 32; 0. 159; W. 369. 42. Bukmawati. Cakrdnggt is de naam yan 't wijQe , terwijl 't'gaaike Oa kr&ngga heet. Deze beide yermaakten zich aardig in het 9 106 water. Het meertje leek ten geyolge van (hnn vederpracht) als met gouden sieraden getooid. Kydti = Skr. Mydii , doch in 't Kawi ook wel ak adjec- tief, gelijk gaUi^^hrodha^ e. dgl. Si y66r yogelnamen is nog in de nieuwe taal geenszins ongewoon, biJY. i&amnmMijft M'rfa'nritrfnit§(njf, daargelaten nog de woorden waarin si^) onafscheidelijk yan den naam ge- worden is. Vgl. yah der Tank, Tobasche Spr. bl. 256, en de Aant. op str. 237 yan Zang X7 yan 't BharataYuddha (in Bijdragen y. T. L. en V.) Als Erama-inggil yan si is fen in *t Kawi en in 't Jay. te beschouwen sany. Een bewijs daaryan leyert Damar Wulan 343, waar de reiger, inzoo- yerre hij als spierwit bet zinnebeeld der blanke onschuld is, betiteld wordt als Mihn^nn^^ in tegenoyerstelling tot de zwarte kraai, welke ter zelfder plaatse (&rm(m9<nji beet. Het- gene in 't Jay. Handw. i. y. fl:^ ter yerklaring er yan gezegd wordt: „een yooryoegsel tot betiteling y66r benamingen yan goden en doorluchtige of heilige personen" is in alle opzicbten onjuist. Want yooreerst is bet geen yooryoegsel^ maar een woord/ en ten andere leest ge in gewoon proza, bijy. Lakon Palasara 34, aUrftsntC'c^. Deze yiscb is al eyen- min een doorluchtige of heilige persoon als de reiger het is, en nog minder zijn die beide dieren goden. Elders in Damar Wulan is ojuk^m^ j,de doode" zeer bepaald een Erama- inggil. Dat het Kawi sang ook = Jay. am^at is , spreekt bijna 1) Hetzelfde als dit ^'schgnt sri in ^^c7nt^c«t«my^, zekere-water- vogel, Poerwo L^lono II, 132; en Bale Gala-gala. De woordenboeken kennen *twoord nict. 107 van zelf , want ook c^#m is in veel geyallen , gelijk bekend is, Exama-inggil. De spelling cdkra heb ik veranderd, niet zoozeer omdat ze de oorspronkelijke , als wel omdat ze in de Hss. betrek- kelijk zeldzaam lis. Zulks neemt niet weg dat die verlen- ging of opening der a gegrond was in de nitspraak der Javanen. Ze is niet de oudste , maar toch oud ; want alleen nit den middeltrap edkra is de hedendaagsche uitspraak cdkrd te verklaren, Verder strookt het yolkomen met de thans heerschende nitspraak dat de afschrijver wel is waar ^krdngga, doch ^hranggi schrijft. Hierait heeft zich eener- zijds ^dnggd, anderzijds ^anggi ontwikkeld. Swdmi, verbasterd nit swdmt — Nikd^ met verlenging der a wegens de maat. Kapwa is niet alleen in 't Kawi =j9a<ia, maar ook in 't Tagalog; in de Totanes, Arte de la lengnaTagala, p. 105, leest men: „Para j capoua (adverbios) de similitud;" bijy, capoua-mo tauo „uw evenmensch" = immivniEA^MM^ji. Bukmaw(Uij een vrouwelijke vorm instede van 't onzijdig. In een geslachtlooze taal moet het onderscheid moeielijk te merken zijn. Met dit al is het een dichterlijke vrijheid. Nopens de yersmaat is het noodige medegedeeld bij str. 89. 45. Fanawa. Nadat de eenden een* bad genomen hadden, gingon ze met hun beiden aan land, en slopen langs den oeyer door de waterlelien. Tegelijkertijd nipten ze aan 'tschuim op 't 108 water; terwijl hun tonen herhaaldelijk in 't lachtroim weer- klonken. Sdmpun en samptm worden door^^n gebruikt in dezelfde HsB., en het ligt yoor de hand te yeronderstellen dat de ware uitapraak noch door de korte , noch door de lange a, zooalB die in Indischen mond klinken, uitgedrukt kon wor- den j dat derhalve beide apellingeu even onnauwkeorig den Eawi-klank we^rgaven. Deze yeronderstelling wordt beves- tigd door de; tegenwoordige uitapraak; want in een woord als ojtet^tnji heeft de a, gelijk men weet; den klankeener opene a; zie Roorda, Jay..Gr. § 42. Omgekeerd wordt de a eener yoorlaatste lettergreep als a en kort uitgesproken , ingeyal de laatste lettergreep op eene i of u uitgaat; ygl. Jay. Gr. § 45 , 2. Diezelfde neiging bestond blijkbaar reeds in een ouder tijdperk. Yandaar dat het Skr. rdiri in de »Eawi-H!sB. gewoonlijk reeds tot ralri ge worden is; pdndu tot pandu; e. dgl. Doch ten opzichte van den inyloed der P^pet eener sluitlettergreep yertoout het Eawi eene afwij- king yan 't hedendaagsch gebraik , want de Hss. en oorkonden spellen eyenzeer dmb^lk, tdmi^A, e. dgl. als sdmpun. Nadien de P^pSt in klank zoo dicht bij de u staat , en zelfs 't Nieuwj. mdniuij d. i. naar Eawi-spelling mdfifuk, e. dgl. zegt, is de nieuwere uitspraak eenigermate beyreemdend , en uit dien hoofde yermoedelijk yan jonger tijd. Buitendien kent het Eawi wel eens rekking in gevallen, waar *t Jay. ze niet toelaat; als daar zijn mdti naast maU ^^mortuns;" rdienrat. Mdii schijnt zelfs in strijd met het uit r(i/rt gewijzigde ro^ri. Misschien moeten we zulk een 4tuUi beschouwen als eene dichterlijke yrijheid, gegrond op matya, waarin de <2, of wil men de opene d^ geheel op haar plaats is. Hoe nor- 109 maal mdtffa is, blijkt uit de wijse waarop Skr. woorden verbasterden; bijv. Qalya wordt Q&Iya (of wil men:9&Iya)i gelijk omgekeerd rdiri tot rairi. Een opzettelijk onderzoek naar de gewestelijke eigenaardigheden der Jay. uitspraak zou oyer de nog niet yerklaarde yerschijnselen yan 'toude klankstelsel denkelijk niet weinig licht yerspreiden. MdtiU; ook hierin is md=ima; beide spellingen drukken onyolkomen eene opene d uit. — Sdhitya is in 'tSkr. een substantief; bier in 't E. bijwoordelijk gebezigd; eyenals Eawi krama niet enkel een Skr. nomin. of accus uitdrukti maar ook een instrnm. kramena of ablat. kramdd ^yeryol- gens:" — W^rH = Jay. «>»i-n^ — * Anawang leid ik hier af van tatoang; gelijk an^ng^n bijy. naar rechts is, zoo anawang x^naar de lucht opstijgende ," waaryoor duidelijkheidsbalye „weerklinken" in de yertaling. 