Het idiotisme en de idiotenschool
Ill niging en flanellen kleeding, (om de trage werking der huid te gemoet te komen ,) eene geregelde, zachtevoe- ding en matige beweging , gestadige inspanning zonder overspanning , geregelde en soms door anderen be- waakte slaap, van sommigen op kunstbedden, om de houding te vormen en verkeerde gewoonten tegen te gaan : — zie daar slecbts de vlugtige aanwijzing van eenige boofdpunten. Ik werk ze niet verder uit , om mij niet op een terrein te wagen , waar van ik misschien , als een onwetende indringer, al spoedig bescbaamd zou worden terug gewezen. Wanneer er weldra onder ons een jeugdig geneesheer optreedt , die , wat van den bejaarden en rusteloos bezigen practicus niet te vergen is , van het idiotisme zijne levens-studie maken zal , kan hij in de litteratuur , die aan het einde van dit werk zal worden opgegeven , veel , zeer veel vinden , dat hem reeds is vooruit gewerkt; meer zelfs dan , in de mij bekende boekwerken ten minste, — een enkel uitgezonderd, — den onderwijzer is aangegeven. Nog iets willen wij den geneesheer opdragen, en dan stappen wij voor goed van hem en zijne praktijk af. Niemand beter dan hij is in staat, om, altijd met bijstand van onderwijzer of opvoeder, de naauwkeu- rige persoonsbeschrijving en ziektegeschiedenis op te maken van iederen idioot, die onder behandeling ge- nomen wordt. Het cadre van seguin (pag. 217 — 225 ,) kan daartoe tot grondslag dienen. Deze beschrij- ving is te meer onmisbaar, omdat naar het tegen- woordige niet alleen , maar ook naar het verledene , de geheele behandeling zoo wel moet worden inge- rigt, als de vorderingen beoordeeld. Onder de laatste 1U betrekken wij ook belangrijke wijzigingen in den physieken toestand , inzonderheid in de ontwikke- ling van den schedel, waar van wij later nog een woord te spreken hebben. Zonder zulk eene ge- regelde geschiedenis van de ziekte zelve en van hare geheele of gedeeltelijke genezing , staat de idioten- school aan menige onbillijke beoordeeling bloot; daar men , — om te waarderen , wat uit een1 idioot is ge- worden , — wel in aanmerking moet nemen , wat hij geweest is; en vooral ook, wat hij, aan zich zelven overgelaten , in den gewonen regel zou gewor- den zijn. HOOFDSTUK III. ONDERSCHEIDENE BEHANDELING VAN ACHTEPLIJKE , VAN VERSTOMPTE OF DWAALZINNIGE, EN VAN OVERPRIK- KELDB KINDEREN. Dat het onderwijs van alle idioten niet als over e'enen kam kan geschoren worden , is reeds gezegd. Maar hoe nu zij , die op verschillenden leeftijd tot ons komen ; hoe de kwaal in hare eerste beginselen, hoe in een meer of minder ver gevorderd tijdperk , moet behandeld worden , dit is niet in alle bijzonderheden aan te wijzen. Er behoort daartoe een zekere tact , zonder welken iedere opvoeder , ook met de beste methode en den besten wil, nog maar half opvoeder is; de tact, die bij voorbeeld de kostschoolhouder , wien zoo vele mislukte producten van anderer onderwijs en opvoe- ding worden toegezonden , veel meer dan het hoofd eener gewone volksschool behoeft. Alleen onderstel- len wij , dat de ziekte , die de door ons behandelde kwaal achterlaat , op hare hoogte gekomen is. Want zoo lang die, bij voorbeeld door hersen-ontsteking of waterzucht , toevallen enz. nog woedt of zelfs klimt, kan aan geene eigenlijke ontwikkeling worden ge- dacht, of moet de opvoeder minstens een groot deel van zijne taak nog aan den geneesheer overdoen. Men 8 114 moet eerst zien , hoe diep het arme kind gezonken is , om bet dan langzamerhand op te beuren. Men moet kunnen berekenen , wat men overboudt , na een zoo schromelijk bankroet , om met dit weinige de tering naar de nering te zetten. Maar kunnen wij geene vaste regelen stellen voor ieder tijdperk der kwaal, des te meer is dit mogelijk en noodig voor de verschillende vormen , vroeger op- genoemd en beschreven , en waarbij wij , — gelijlc reeds gezegd is, — de cretinen, als vreemdelingen, buiten beschouwing laten. Beginnen wij met de achterlijkeii, de enfants arrieres van seguin, omdat wij daarmede het gemakkelijkst en spoedigst vorderen kunnen. Voor hen behoeft eigen- lijk geene nieuwe wijze van onderrigt te worden uit- gevonden. Het is genoeg , wanneer men de gewone, in ons vaderland zoo goed en met uitstekend gevolg beoefende methode van de bewaar- en volksschool, als onder het vergrootglas zet ; want wij hebben hier kinderen voor ons, die niets afwijkends aan zich hebben , die in den gewonen gang der maatschappij zich schikken , schoon zij wat achter aan slenteren ; en die dus alleen op wetenschappelijk terrein idioot, dat is «op zich zelven staande," zijn. En ook dat blijven zij slechts , omdat anderen hun steeds vooruit zijn ; omdat het onderwijs zelf, naar den maatstaf der ge- wone kinderlijke vatbaarheid berekend, hun altijd vooruit is. Hardleersch bij uitnemendheid , staren zij nog met een dom gezigt op de a, terwijl een ander, — de voorstander der klankmethode vergeve mij het llo ouderwetsche a b ci — terwijl een ander de b en c reeds lang voorbij is. Daardoor begint meer en meer het onderwijs, hoe goed in zich zelf, hen te ver- warren , te drukken; terwijl zij zelve gevoelen, dat zij op de kleine kinderbank niet meer passen. Met een woord , ze zijn in het klein , wat in het groot de student is , die geen latijn verstaat , en dus op de collegien , — waar ten minste de taal der geleerden nog gebruikt wordt, — zich zelven en den professor in den weg is; die het geen hij nog begrijpt, steeds met onverstaanbare klanken vermengt en daaronder nog verliest; terwijl hij nu toch eenmaal te oud is en in sommige opzigten ook te ver , om van de eerste klasse op het gymnasium , weder van nieuws af te beginnen. Hij heeft daarom behoefte aan privaat onderwijs : — helaas ! voor hem maar al te dikwijls den drilmeester voor het onvermijdelijke examen, dat bewijzen zal , wat hij geleerd heeft , en niet : wat hij weet. Gelukkig voor hem, wanneer hij in betere handen valt, en een verstandig onderwijzer zich met weinig tevreden stelt , mits dat weinige goed is, ter- wijl hij nog eens met hem tot het a b van 't hooger onderwijs terug keert. Ons achterlijk kind dus stellen wij terstond op zijne plaats , door hem makkers te geven op de groote schoolbank , even achterlijk als hij en even traag van begrip. Misschien zelfs , — maar hierover later : — misschien dat wij met hem van de nieuwere methode , die op het oordeel en de combinatie berust, tot den ouderen schooldreun, geheel op het geheugen en het gehoor ingerigt, moeten terug keeren. Maar in ieder 8* 116 geval maken wij het onderwijs langzamer voor hem, en daarbij zoo aanschouwelijk en aangenaam, als mo- gelijk is. Wij hebben nu ook weldra iets aan hem te prijzen ; ons achterlijk kind is niet meer het dornste van alien, uitgelagchen om zijne lengte, om zijne jaren , als de paria der schooljeugd. Hij ziet er be- neden zich, die met hem wedijveren , en boven zich, die hij met eenige inspanning kan achterhalen. Zie daar alles! Wilt gij hem nu nog wat gymnastie lee- ren, zoo zijne spierbeweging ook achterlijk is; en kwnt gij zijn oordeel scherpen door een en ander der middelen , die daartoe voor eigenlijke idioten zijn uitgevonden, — des te beter. Het zal tevens eene oefe- ning zijn voor den onderwijzer, om uit de gewone spheer van den helderen , frisschen kinderzin , tot het schemerend en verward gebied van het idiotisme af te dalen. Den eigenlijken idioot , verstompt en dwaalzinnig, simpel en onnoozel alleen , of geheel nog in zich zel- ven gekeerd, te onderwijzen : — geen wonder, dat dit langen tijd eene even hopelooze onderneming scheen, als om een1 hond spreken te leeren ! Vooral schijnt het zonder hoop bij sprakeloozen , met wie de gewone weg van gemeenschap ons nog geheel is afgesloten; zelfs de taal der gebaren , waarvan de doofstomme , reeds zonder onderwijs , zoo gaarne gebruik maakt. Maar ook waar de regte idioot spreekt , doet hij 't alleen naar den inval van het oogenblik. Gij vraagt, hij antwoordt niet; gij verhaalt, hij ziet naar buiten; gij roept , hij loopt van u af ; gij wilt met hem gaan , 117 en hij laat zich vallen. Het eenige bijna , waarin hij zich aan u aansluit, is als gij hem voert en hij de spijze verzwelgt ; misschien ook wanneer hij , even als het huisdier , bij instinkt uwe lief kozingen aanneemt en vlugtig beantwoordt. Wij hebben 't reeds gezien : het helpt niet, wan- neer men hem eenige banken achteruit zet op de school, door bij voorbeeld den idioot van vijftien jaren met een kind van acht, van vijf of van drie gelijk te stellen. Wij zouden tot den pas geborene moeten afdalen : want reeds de zuigeling van drie maanden is hem in den helderen en opmerkzamen blik vooruit. En toch , wij stuiten ook hier op allerlei zonderlinge onregelmatigheden. Menig idioot kon nooit denkbeeld krijgen , wat een letter is , hoe zeer den onderwijzer ook het zweet langs de slapen gudste; maar de muzijknoten zijn hem aangeboren. Menig ander weet vrij juist te verhalen, wat hem overkwam , ja ! geeft blijken van een uitstekend ge- heugen ; of hij bezit een gevoel van regt en onregt , van liefde en haat , even fijn als gij en ik ; maar de vier pooten van een paard heeft hij nooit kunnen tellen. Enkelen moeten ook mathematische genien zijn , geboren rekenmachines , en toch zonder ge- zond oordeel en bijna zonder spraak. Deze zeldzame uitzondering is mij nog wel niet voorgekomen, maar toch door vertrouwde getuigen bevestigd. 1) En zij 1) Dit schijnt bepaaldelijk van cretinen te gelden , zoo als gcggenbuhl (WL H) verhaalt van den zoogenaamden zahlenfex te Salzburg , die , ofschoon cretin in den hoogsten graad , de raoei- 118 is mij te meer onverklaarbaar , omdat anders bij alien , die men mij aanbiedt , zelfs bij overprikkelden , het rekenen juist de toets van het idiotisme is ; een toets die mij nog nooit heeft bedrogen , als de maatstaf der vatbaarheid voor abstractie , voor het combineren of ontleden van afgetrokken begrippen. Zie daar nu enkele proeven uit vele : — hoe zullen wij in dien chaos den weg vinden ? Wij moeten beginnen met af te dalen tot de aller- eerste beginselen van het leeren , (als discere en docere beide ,) die wij niet in de volksschool en zelfs niet eens in de bewaarschool te zoeken hebben. Het kind heeft reeds veel , zeer veel geleerd , eer het daar komt ; maar omdat dit zoo gewoon is , dat het van zelf schijnt te gaan , merken wij 't niet op. Wanneer men de proef nemen mogt , om een kind nooit een menschelijk aan- gezigt te laten zien , geen dier zelfs , waarvan het leven en handelen leeren kon ; wanneer men het voerde in het duister en hielp in den slaap , meent gij , dat het ooit spreken , dat het zelfs denken zou? — Neen zeker ! want de gehechtheid acin menschen, hetalgemeene fa- milie-zwak, dat ons alien is aangeboren, en het in- jelijkste berekeningen uit het hoofd , als bij intiiitie en zonder onderrigt, oogenblikkelijk oplost. Een dergelijk voorbeeld, ook uit Duitschland , is mij van eene hoogst achtingswaardige zijde medegedeeld. Yan de leerliBgen op den Abendberg wordt getnigd : Bei der Mehrzahl offenbarte sick ein Zahlensinn , der den Unterricht im Rechnen sehr erleichtert. (Gugg. bl. 108.) Te Rubertusburg daar- entegen, waar misschien meer gewone idioteu zijn, heeft men de zelfde ondervinding , als wij (bl. 18): JSicht minder schwer mrd ihnen — mit wenigen Ausnahmen — das Auffassen der Zahlengr'dszen , vjeshalb der Unterricht im Rechnen sick stets auf Anschaimng griin- den musz. 119 stinkt van nabootsing , dat daarin wortelt , zou niet zijn opgewekt. Bij den idioot nu ontwikkelt zich deze eerste grond van al wat leeren is, langzaam of in 't geheel niet. Onze eerste proef, wanneer ons onnoozele kinderen worden aangeboden, is daarom, of zij ons reeds toelagchen ; of zij gevoelen , dat wij hen aanspreken , en den verschillenden toon der woor- den , — vriendelijk of bedreigend, — verstaan , al be- grijpen zij de woorden niet. Iedere moeder en kin- dermaagd weet , hoe veel men spreekt tot een kind , eer het ons antwoorden kan, of zelfs de beteekenis van een enkel woord helder vatten. De natuur zelve geeft ons die preliminairen der menscbelijke zamen- spraak in. Onze tweede proef is, of het instinkt van nabootsing reeds genoeg is ontwikkeld, om daarvan bij het onderwijs gebruik te maken. Is dat zoo , dan vindt ook de verstompste en traagste van alien in die nabootsing zelve , mits men haar genoeg afwissele en niet te lang aanhoude, zoo veel genot, dat het de moeite der inspanuing, hoe afkeerig hij anders daar- van ook zijn moge, hem dubbel beloont. Zoo dra nu die beide , — het gevoel van betrekking op men- schen en navolging van menschen, — in het kind ge- vonden worden , moet het zoo veel mogelijk, vooral in den eersten tijd, aan een1 enkelen persoon worden toevertrouwd, aan wien het zich hecht en dien het leert verstaan ; ofschoon ook de wedijver met enkele makkers , aan den zelfden of een' tweeden onderwijzer opgedragen, hem reeds spoedig heilzaam wezen kan. De idioot moet zijnen mentor kennen , en zal , wan- neer deze kalmte en vastheid van wil met hartelijke 120 genegenheid paart, zich onbepaald aan hem hechten. De straf, die er noodig is, zal in den regel enkel onthouding van genot belie-even te zijn; ja, een don- kere blik is meestal nog beter. Maar nog meer dan straf, werkt de belooning. De kinderhand is spoedig gevuld , zegt het oude spreekwoord; en al is de hand van den armen idioot grooter , gij vult ze toch ook met eene kleinigheid. Men heeft gezegd, dat wij op die wijze onze leerlingen alleen dresseren , gelijk men dit ook honden en apen doet; en gevraagd, of dat zoo veel moeite beloont , of het den idioot reeds tot mensch maakt? Maar gij, moeder! wat deedt gij uw kind anders, toen gij 't zijn eerste da leerdet zeggen en een kushandje geven , of de handjes vouwen vddr het eten? Er is geen grooter dwaasheid, dan dat men de opvoeding wil doen uitgaan van het begrip. Dat gij iets wilt en dat gij 't ook doet , is om te beginnen genoeg. Gehoorzaamheid , liefde en nabootsing , is van alle onderwijs het begin ; uwe liefde en goedkeuring het loon; en het gevoel van eigene krachtsontwikke- ling, die later een zelfstandig denken en werken wor- den zal , de aangename vrucht. 1) Moeijelijker wordt het , wanneer ook deze licht- straal van liefde en van vreugde ontbreekt; wanneer de arme idioot niet eens tegen ons lacht , nog niet eens speelt , geene poging doet, om ten minste de copij van een' mensch te zijn. 01 men moet het ge- 1) Men vergelijke omtrent het onderscheid tusschen het dres- seren van een dier en het opvoeden van eenen idioot, de resul- taten van het onderzoek door Prof, eschbicht , medegedeeld in het meer geraelde stukje van Prof. J. v. D. Hoeven. {Album d, N.) 121 duld en de volharding zien , waarmede de onderwijzer uren , — wat zeg ik? maanden lang telkens het han- gende hoofd naar zich opbeurt , en het zwervend oog zoekt te van gen , dat hem gedurig weder ontvlugten wil. Men moet zien , hoe hij het gehoor tracht aan te doen door streelende woorden , of te treffen door een' ernstiger' toon , zonder ooit te vervallen in be- dreiging of hardheid , waarvan het arme kind regt en reden niet vatten kan, omdat 't het verband niet kent tusschen zijne onoplettendheid en uwen toorn. Men moet dat alles zien , om toch een weinig eerbied te hebben voor zulk een1 reuzenarbeid ! u. Maar waarom dan toch met zoo eindelooze moeite geploegd en gezaaid, om zoo luttel te oogsten?" — En meent gij dan, gij die dit vraagt! dat die eerste lach en dat onhandig spel, dat het eerste da, met onbegrijpelijk veel inspanning den stomme ontlokt, ons eigenlijke doel is ? Of waarom , wanneer een krachtige stroom of moerassige grond den voortgang van een' spoorweg stremt, waarom heit en bouwt men met zoo ontzettende kosten ? Is 't om eenige voe- ten wegs te winnen ? Neen , maar om eene brug te leggen , waarover straks honderden en duizenden voort Snellen, de wijde verte in. Zoo zoeken ook wij de brug van gemeenschap , de uitwisseling van denk- beelden, aandoeningen , woorden en handelingen. En eerst wanneer deze brug gelegd is , kunnen wij oor- deelen, hoe ver het ons mogelijk is te gaan; kunnen wij zien, wat onschatbare vermogens , als de schoone slaapster in de Arabische nachtvertellingen , daar slui- meren in de doffe kmderziel. En dit juist is de reden van 1 G)6> X &M eene vrij algemeene opmerking inde idioten-gestichten ; dat namelijk de vorderingen der leerlingen , vooral van zulke leerlingen , niet gelijkmatig zijn ; maar na eene lange en bijna hopelooze inspanning , soms plotse- ling en als met eenen sprong het ontwaken plaats heeft uit den slaap, het leven nit den dood, waarna men, wellangzaam maar dan ook geregeld, kan voort gaan 1). Maar wanneer ook dit alles niet gelukt , of het ten minste noodig is, deze rustelooze pogingen door nog krachtiger te steunen ? Dan dalen wij tot de allereerste dierlijke hehoeften af, die in ieder redelijk schepsel gevonden worden , en doorgaans zelfs in den idioot sterker dan in andere kinderen of menschen spreken ; de behoeften , die , wanneer men hem aan zich zelven overlaat , nog het meest zijne vermogens inspannen : — honger en dorst , maar de eerste vooral. 'tis dus hier inzonderheid van helang , dat de zelfde , die hem leeren wil, hem ook voede; en dus daardoor het regt van 1) Op zijn eerste "Verslag zich beroepende , zegt guggenbuhl (Bl. 92) : A%f Hire eigenthiimlich sprungsiceise Entwicklung wurde schon friiher hingewiesen , und diese seither vielfach toieder bestatigt gefunden. Man kann Monate lang arbeiten , ohne irgend einen Erfolg zu sehen, und plbtzlich kommt er iiber Nacht. — Hij voegt er bij , dat de ■weersgesteldheid (op den Abendberg de zuiden en zuidwestenwind) zijne cretinen soms onrustiger en onleerzamer maakt. Even zoo is het bekend , dat bij den overgang der sai- zoenen zich meer gevallen van zware melancholie en kraukzinnig- heid voordoen; en zeide mij een kundig geneesheer , dat hij in zijn gesticht geen barometer noodig had. Ook onze ondervinding schijnt dit aanvankelijk te bevestigen; en misschien schrijvenwij binuen de tien jaren eene verhau deling , over een nooit gehoord verband en nog ongekenden invloed , — de lievelingstermen onzer verhandelaars : — ■ ytusschen den stand van den barometer en den gang van het onderwijs." 125 zijn1 grootsten weldoener, ook in zijn stomp gevoel, verkrijge. Dit voeden zelf moetechter niet, zoo als ge- woonlijk, een enkel voeren worden, een inproppen van spijs op de kortste en gemakkelijkste wijze. De idioot, ook de stompste , moet leeren , de spijs te waarderen , te zoeken, te grijpen. Op onze school ontvingen wij een kind van zeven jaren , dat van de oogen alleen gebruik maakte , om bij het loopen groote voorwerpen te ontwijken , zoo het ook dit niet op het gevoel deed ; verder zag het niet , hoorde niet, greep niet , lachte en speelde ook niet , en gaf geene natuurlijke behoef- ten, zelfs niet den honger, op eene verstaanbare wijze te kennen. 124 tijd verheft, en dan door niets te stillen is. Denkelijk woedt de oorzaak: — ontsteking of verzwering , ver- harding of verweeking der hersenen , of wat het an- ders zijn mag , — nog altijd voort. Misschien zal wel- dra de hem el zich over de arme kleine ontfermen ; of zullen wij , wanneer de kwaal hare hoogte bereikt heeft , nog eene nieuwe en sterkere proef kunnen wagen, door, wel niet het kind eigenlijk honger te laten lijden, maar het toch langer op zijne gewone voeding te laten wachten , om daardoor de opmerk- zaamheid te scherpen. Ook waren wij reeds, schijn- baar met eenig goed gevolg, begonnen met blinkende vertooningen voor het oog , hier de eenige deur tot den geest, en die ook nog zoo vast gesloten is. Even eens en misschien nog gemakkelijker, — ofschoon wij de proef nog niet genomen hebben , — zouden wij bij den blinden idioot enkel op het gehoor werken ; ge- makkelijker zeg ik , omdat in den regel van beide edele zintuigen het gehoor veel toegankelijker is bij onze leerlingen dan het gezigt. Niet ligt ten minste zou ik zelfs over een van deze beiden : den blinden en doofstommen idioot, het «Ongeneeslijk (Unheil- bar , Incurable) I1' uitspreken , indien ik slechts over een genoegzaam aantal geschikte personen en goede leermiddelen de vrije beschikking had. Maar de krachten onzer jeugdige inrigting , waaraan zoo velen behoefte hebben, mogen wij niet voor een' enkelen, en dan nog wel den allermoeijelijksten en ondank- baarsten, uitputten. 1) 1) De vraag : //welke idioten men als ongeneeslijk moet of mag opgeven ?" zal beter aan het einde van dit ons onderzoek , en, 12ii Zoo zijn wij gedaald, zoo diep als wij konden ; en zeker schijnt het den lezers veel gemakkelijker , een onzer overprikkelde idioten, van wie wij nu nog te spreken hebben , op te voeden. Wei springt bij wat wild in het rond , maar toont daarbij tocb , dat hij altbans niet zonder vermogens is. In den regel spreekt bij en spreekt veel, is zeer gevoelig voor be- looning en straf , vatbaar voor liefde en af keer , na- bootsen en ontwijken , muzijk en dans zoo gij wilt. En toch moet guggenbuhl , zoo al niet de boogste dan toch de eerste autoriteit in dit vak, nog onlangs verklaard hebben, dat deze soort van leerlingen hem doorgaans te leur stelt; dat, terwijl hij bij den tragen in eene langzame vordering zich verheugt , hij hier in den chaos vaak geen licht weet aan te brengen; ja! naar ik meen, was het in een van zijne Berigten, dat ik tot mijne verwondering las, hoe hij er een om zijne wildheid ontslagen had. Het komt mij voor , dat guggenbuhl, van de trage, verslapte en verstompte cretinen uitgegaan , nog te weinig deze tegenovergestelde pool van het idio- tisme , in zijn wezen en zijne behoeften , bestudeerd heeft 1). In de Verslagen van anderen , zie ik wel nog beter na eenige jaren ondervinding kunnen beantwoord -\vor- den. Wij hopen er dus nader op terug te komen. 1) Twee kundige Nederlanders , die onlangs den Abendberg be- zochten, vonden bij de levendigste de minste ontwikkeling. Het zelfde hadden zij te Winterbctch opgemerkt. Segtjin staat hier, door zijne geheel persoonlijke ovennagt, veel hooger; maar gug- genbuhl schijnt hem en zijnen arbeid niet eens te kennen, zoo, als ik in geen der Hoogduitsche geschriften hem aangehaald vind , en nog onlangs aan den onderwijzer van Wmterbach zijn door- wrocht werk als iets nieuws moest opgeven, 126 voorbeelden van gunstige verbetering , maar weinig van den weg , dien men daartoe heeft ingeslagen ; alleen bij seguin, die van deze soort bijzonder werk heeft gemaakt , vinden wij eene naauwkeurige me- thode , maar geheel persoonlijk , op hoofdelijk of lie- ver privaat onderwijs gegrond; zoodat, als ik mij niet vergis , de klassikale behandeling van deze leer- lingen op onze school nieuw, maar daardoor ook nog slechts in hare eerste beginselen is. Waar seguin op de aangehaalde plaats verhaalt , hoe de bezige geneesheer het overprikkelde kind kort weg voor krankzinnig verklaart , vervolgt hij : »Deze soort van idioten , die men gansch niet krankzinnig (alienes) noemen moet , zij zijn het, bij wie de man van geduld , van zachtmoedigheid en tevens van vas- ten wil , de beste vruchten zien zal. Wanneer hij die onoplettendheid beheerscht, en hij kan die overwin- nen ; wanneer hij de verwarde zinnen bepaalt , en hij kan ze bepalen ; zal hij zelf over de snelle vorderingen van zijnen leerling verbaasd staan.11 1) In alle bijzonderheden kunnen wij dit niet ontwik- kelen. Ons algemeen beginsel is , dat men de buitenge- wone bewegelijkheid en bruisende levenskracht van deze leerlingen niet , gelijk men gewoonlijk wil , door bedreiging en straf een1 onnatuurlijken dwang moet 1) Elders (bl. 147) onderscheidt seguin zeer juist Exces d' ac- tivite en mouvements mecaniques ; en van de laatste weder de mouvements spasmodiques. Deze, de stuipachtige bewegingen, meest door aandoening en hartstogt veroorzaakt , moeten door kalmte worden hedwongen , — de mechanische en eenvormige worden afge- wend , — de overprikkelde alleen geregeld en onder bedwang van den vrijen wil gebragt. 127 aanleggen , maar liever daar voor eene andere loopbaan openen , waarin zij zich bewegen , ja zelfs uitputten kan. Men moet den ongeregelden en rusteloozen knaap iets te doen geven , dat hem aan vaste bewe- gingen gewent, hem vermoeit en naar rust verlangen doet ; 1) terwijl men hem , zoo dra hij eenigzins getemd is, eerst gehoorzaamheid leert en daarna zelfbeheer- sching. Ook hier is het persoonlijk overwigt volstrekt noodzakelijk ; eene soort van biologie , door een' ster- ken en vasten wil , waar aan men den rustelooze boeit, nadat men eerst zijn'1 schichtigen angst door liefde overwonnen heeft. Zoo dra men dit doel heeft bereikt, zal hij vooral tot navolgen en aannemen ge- neigd zijn; hij zal metu loopen, springen, u naspre- ken , en zoo ook het ongeregelde en als afgebetene in zijne spraak langzamerhand leeren bedwingen. Maar daartoe moet dan ook deze soort van idioten, die zoo veel moeite vergt maar ze ook dubbel be- loont, onder eene onafgebrokene leiding staan. Onze idioten-school bij voorbeeld, die van de vier en twin- tig uren maar zeven en van de zeven dagen zes in werking is, kan voor deze leerlingen weldadig, maar toch niet ligt voldoende zijn. In den tusschentijd , waarin wij hen los laten, zijn zij als de woeste kna- pen eener kostschool in den vacantie-tijd, en verliest men te veel van het geen men gewonnen heeft ; ter- 1) Seguin brengt den overprikkelden idioot eerst tot de onbe- tcegelijkheid , daarna tot de vrije en geregelde beiceging. Maar daartoe is een afzonderlijke gonverneur noodig , zoo nog maar een genoeg is. De weg , hier boven aangewezen , dunkt mij eenvou- diger , en vergt ook minder onnatuurlijke inspanning van het reeds zoo zenuwachtieje kind. 128 wijl daarentegen de doffe en gedachtelooze in dien tijd alleen stil staat. Onze overprikkelde idioot be- hoeft dus of het bestuur van eenen mentor , die ook in het huiselijke leven van hem onafscheidelijk is , die nooit zelfs het beeld vertoont van toorn en onge- duld , ook bij de dwaaste uitvallen en hardnekkigste kwade gewoonten , maar die ook nooit een duim breed toegeeft van het geen hij eenmaal wil ; die zelfs in den nacht niet van hem scheidt , en waar 't noodig is zijn' slaap bewaakt ; maar die dan ook beloond zal worden door eene gehechtheid zonder grenzen en een1 eerbied die nooit wankelt. Of anders , wat misschien in den regel wel het beste zijn zal, behoeven zulke knapen, — want zoo als ik zeide , bij meisjes heb ik , in dien hoo- gen graad althans , deze kwaal nooit ontmoet : — de orde en tucht van een wel ingerigt gesticht. In zulk een gesticht eindelijk, en zoo veel mogelijk reeds op de school , moet de geheele omgeving , als die zoo sterk op de edele zintuigen werkt, naar den verschillenden graad van prikkelbaarheid zijn ingerigt : helder en eenvoudig voor den achterlijke , sterk ver- licht en gekleurd voor den stompzinnige , gelijkmatig encalmerend, zonder eenige afleiding, voor den over- prikkelde. Het zelfde geldt van de muzijk en de stem , van bad en dieet, van kleeding en ligging, — van alles met een woord : want het geheele leven van onze zoo zeer afwijkende kinderen , moet eene afwijking van 't gewone , en wel in tweee'rlei , tegenoverge- stelde rigting zijn. HOOflDSTUK IV. LIGCHAMELIJKE ONTWIKKELING : EEINHEID EN BETAMELIJKHEID , GYMNASTIE. Is «eene gezonde ziel in een gezond ligchaam" het ideaal van den mensch en zijn leven op aarde , de zorg voor de ziel is daarbij wel de hoogste , maar die voor het ligchaam de eerste. Ofschoon de ontwik- keling van onze geestvermogens veel vroeger begint, dan men gewoonlijk denkt , heeft toch het ligchaam het regt van eerstgeboorte , en kan zelfs eene te vroege ontwikkeling der zielskrachten , — gehjk helaas ! onze tijd in menig voorbeeld leert , — die van het lig- chaam verteren en het leven in zijne eerste vaag doen weg kwijnen. Daarom kan ik niet genoeg her- halen, dat, door den naam van school voor idioten, men zich geene verkeerde voorstelling maken moet van het geen wij willen en doen : als of het te vreezen zou zijn, dat wij de reeds zoo zwakke hersenen nog meer door leeren martelden. Neen ! de idioten-school is reeds in voile werking , zonder dat er nog eene letter geleerd is , zonder eigenlijke inspanning van het denk- vermogen of mededeeling van wetenschap. Onze 9 130 eerste zorg strekt zich uit over het ligchaam , en staat daarbij met het toezigt des geneesheers, waarvan wij vroeger spraken , in gedurig contact. Maar wat willen wij dan eigenlijk van het doorgaans zwakke , soms misvormde ligchaam van den idioot , dat daarbij zoo weinig onder het bestuur staat van zijnen wil? — Het eerste, wat wij vorderen en wat door zachten dwang ook altijd te verkrijgen is , wanneer geen volstrekt ligchamelijk beletsel in den weg staat, — en dit laatste is zeldzamer dan men denkt: — het eerste is reinheid en betamelijkheid. Hebt gij wel eens de sierlijke houding opgemerkt , het gevoel van eigenwaarde om zoo te zeggen , waar- door het koetspaard zich onderscheidt van zijnen mak- ker, die voor de ploeg loopt ; of de fraaije schoot- of jagthond van zijne natuurgenooten, die de kar trekken of op krengen azen ? Weet gij niet , hoe ook onze huisdieren , geenszins uit zich zelve , maar onder de leiding van den mensch , zindelijk worden gemaakt? Hoe zij geleerd hebben , dat zij niet van de tafel eten mogen en niet snoepen uit de kast? En zou dan ook den idioot , den dofsten en dierlijksten zelfs , dat gevoel van reinheid en betamelijkheid niet zijn bij te brengen ? Men heeft het de broertjes en zusjes geleerd ; maar omdat deze geene vermogens had , heeft moeder of kindermeid er den armen kleine niet mede willen plagen. En op die wijze maakt men hem tot een afschuw van ieder wel opgevoed mensch, ja soms tot een aanstoot voor het zedelijk gevoel ; maar inzonderheid benadeelt men hem zelf in de hoogste mate. Vooral in den geringen stand , bij mindere 151 zorg en reiniging, komt hierdoor steeds ellende bij ellende, die ik hier niet eens schets , om het gevoel mij- ner lezers niet noodeloos te kwetsen. En toch kunnen wij reeds naar eigene ondervinding verzekeren, dat er niet ligt een idioot zal gevonden worden, wien men niet met de noodige volharding leeren kan , zich betamelijk te gedragen , zelfs al werd dit in de eerste kinderjareii verzuimd. Natuurlijk spreken wij hierbij van den leeftijd der ontwikkeling ; niet van den ouden , geheel schaamteloozen en vervuilden cretin. Eene opmerking moet ik hier tusschen voegen , ora- dat ik er geene betere plaats voor weet. Zij behoort tot de schijnbaar kleine , maar in der daad gewigtige bijzonderheden van ons onderwerp. De meeste idi- oten , zoo als ook vele krankzinnigen , laten gestadig bun speeksel weg vloeijen. Dit gebrek openbaart zich soms eerst bij het opwassen, maar vestigt zich dan ook later meer en meer. Behalve de onreinheid , die het verwekt, veroorzaakt ook het gedurig ver- lies van de kostbaarste voedingssappen, dat menig een in de jaren zijner eerste krachtsontwikkeling in een1 teringachtigen of hectischen toestand vervalt, tot een geraamte uitdroogt en weldra bezwijkt. Wei nu! de ondervinding heeft mij geleerd, dat dit gebrek in den regel nooit organisch , maar zuiver mechanisch is. Met andere woorden , het staat met den zieke- lijken toestand van het ligchaam in geen regt- streeksch verband, maar is alleen een gebrek aan sluiting der mondspieren ; gelijk het zich dan ook bij vele oude lieden, vooral wanneer zij hunne 9* 152 tanden verloren hebben , even eens vertoont. Als bewijs daar voor zouden wij ook nog kunnen aan- halen, dat david dit gebrek door list zich eigen maakte, om op die wijze te beter den krankzinnige te spelen. (1 Sam. XXI : 15) — Wei nu! alleen door zeker instinctueel gevoel van betamelijkheid en rein- heid, maar vooral door inspanning van de aandacht, door werkzaamheid en spraakoefening verdwijnt op onze scbool , zonder regtstreeksch verbod , dat scha- delijk gebrek gewoonlijk binnen korten tijd; en het komt, zelfs bij den geheel stoinpzinnige en sprake- looze, nog maar zeldzaam en in geringe mate voor. Verder zullen wij niet in bijzonderheden treden van het geen wij onder reinheid en betamelijkheid verstaan , omdat ieder die zelf genoegzaam kent. Men moet daarbij vooral niet het zedelijke vergeten , de schaamte en behoorlijke kleeding, waar voor niet het dier , maar alleen de mensch vatbaar is en waar aan hij ook behoefte heeft. De voorbeelden, die ik van elders las, van volslagene en walgelijke schaamteloos- heid , zijn niet anders dan de gevolgen van geheele en onverantwoordelijke verwaarloozing. En wat dunkt u dan , lezer ? Heeft niet reeds deze eerste les der idioten-school hooge waarde, als waar- door het afzigtelijke wezen ten minste eene dragelijke verschijning wordt in de menschenwereld, die met u aanzit, gaat en staat , behoorlijk eet en drinkt:; die nalaat, wat u aanstootelijk en voor hem zelven onwelvoegelijk , zoo wel als voor zijne gezondheid verderfelijk is? Ik durf gerust verzekeren , dat, wan- neer gij onze dertig idioten bij elkander zitten , eten 135 en drinken ziet , gij u naauwelijks zoudt kunnen voorstellen , hoe vroeger velen hunner als onreine dieren over den grond kropen ; — om nu niet meer te zeggen Maar genoeg ; dit alleen wil ik er nog bijvoegen : wij staan er op, dat onze idioten behoorlijk, naar stand en jaren , gekleed zijn ; dat zij niet als dvvazen zijn uitgedost of de volwassenen als kleine kinderen aangekleed. Het eerste , wat een mensch behoeft , is achting voor zich zelven , — dat is voor de menschheid in zich; — en 7t is opmerkelijk, hoe de meisjes, die genenzelfs, van wie gij geene spraak hoort en in wie gij geen denkvermogen zoudt vermoeden , daarvan het eerst gevoel toonen ; even als de kleine , die nog naauwelijks een tiental woorden kent, u haar pon- netje en schoentjes toont , om u te laten zien : «dat het kind mooi is !" — Ook de ijdelheid , men heeft het te weinig opgemerkt, is slechts de overdrijving eener deugd. 1) Wij komen tot de gymnastie , een der modewoorden van onze eeuw , waarbij de grootmoeders uit devorige reeds in hare verbeelding hare vlugge kleinzonen aan touwtjes zien hangen als matrozen, op een lood- 1) Bans une jeune idiote on rencontre, a un plus haut degre que chez les jeunes idiots , deux vehicules pnissants d' instruction et de progres : la vanite et la coquetterie Je pourrais citer une personne muette, perdue d' indolence , de malproprete et d' habitudes solitaires , incapable d' un travail quelconque , sans culture aucune , que f ai rendue a la societe, aide en cela par la haute intelligence et le denouement d'un jeune homme de sa famille , qui jouit double- tnent aujourd' hui da prix de la bonne action , a laquclle il a lien voulu concourh\ Seguin , pag. 252. 154 regte ladder klimmen of met een been op een' hoo- gen balk staan , terwijl zij zich in hare doodsangst volstrekt niet kunnen begrijpen, waar al die halsbre- kende kunstjes toe dienen. - — Waartoe zij dienen bij gezonde kinderen, en of de doorgaande rigting van het gymnastisch onderwijs in dit opzigt juist de ware is, wil ik nu daar laten. Wat onze leerlin- gen betreft , tot geruststelling der bezorgde groot- moeders kan ik zeggen, dat die halsbrekende toe- ren bij ons in 't geheel niet voorkomen; en wij reeds bij ondervinding weten , dat een gvmnasiast, die daarin bij uitstek knap is en geschikt om ze den knapen te leer-en , juist daarom ons niet past. De gymnastie is bij ons eenvoudig spieroefening , en wel eene oefening door de gewone bewegingen , die wij , niet-idioten , alien zonder gymnastie kennen. In vele opzigten de zelfde , die rijkens in zijne «Handlei- ding voor de bewaarscholen" heeft geschetst en afge- beeld, 1) heeft zij reeds terstond twee voordeelen. 1) In de Volksbibliotheek No. 70, is deze methode ook afzon- derlijk nitgegeven , onder den titel: Gymnastie, door It. G. Rij- kens. Amsterdam, weytingh en van der Haakt. 1855. Het zou ons te ver afleiden , wanneer wij hier in bijzondcrheden komen wilden. Alleen dit nog. Onze eerste gymnastie is enkel imitatie vangesten, en gescliiedt zonder werktuigen. Het loopen en klim- men wordt daarna geleerd , met zakjes zand, gedragen om het evenwigt te bevorderen, of met de gymnastie-ceintuur , een' stok tusschen de armen en achter den rug, op trap en ladder, of op eene plank , die in elke glooijing gezet kan worden enz. Later zullen wij nog, voor lien, die weinig of niets loopen, een' ster- ken elastieken band, van den zolder afhangende, behoeven; en een' scbommel , waarop de leerling zich zelven wiegt, door met de voeten te stooten op eene zaehte , elastieke of door eene weer terug wijkende oppervlakte. 155 Vooreerst doet zij een1 straal van vreugde vail en op liet sombere leven van den idioot : want wat is den kin- deren aangenamer dan exerceren en kunstjes maken , vooral als er van tijd tot tijd eenige verkleeding of militair apparaat bijkomt ? Het tweede voordeel is , dat men op die wijze terstond gebreken ontdekt, die anders soms lang verborgen kunnen blijven. Gij be- klaagt u, bij voorbeeld, bitter over de onbandigheid van uw onnoozel kind , daar bij al wat bij aanvat , verbrijzelt , of wat bij vast moet houden , vallen laat ; gij meent, dat bij niet eens verstand genoeg beeft , om dat zelf vooruit tezien; gij noemt bem misschien zelfs onwillig, daar hij in andere zaken wel slim kan zijn , als hij maar wil; — of gij klaagt, dat bij niet eens naar zijne voeten ziet, en daardoor over een stroo- wiscb struikelt : — maar weet gij wel , dat er meer noodig is dan een goed gezigt en een1 goeden wil , om zulke bewegingen uit te voeren ? Dat daartoe de spieren te gelijk lenig en sterk moeten zijn , en vooral , dat zij staan moeten onder de oogenblikkelijke be- velen van den wil ? Dit juist is bij onze idioten bet geval niet; en somtijds openbaart zich dit gebrek in een of ander ligchaamsdeel bij uitnemendbeid of bij uitzondering. Er zijn er, die met de linkerband een gewigt zullen dragen, en uit de regter pen of grif- fel laten vallen; die, zonder het te willen, omdat zij de werking hunner spierkracht niet stuiten kun- nen, met de vast gesloten band een ander kind de haren zullen uittrekken , maar daarentegen den voet nooit durven opheffen. Onze gymnastie grondt zich op deze bijzondere ondervinding , en is daar door 156 alleen reeds van die der gezonde kinderen onderschei- den. Den idioot tot een vluggen Turner te maken, gelijk de Duitschers wel schijnen te doen , is bij som- migen mogelijk , maar geen hunner noodig ; ja zelfs schadelijk, waar men hun het verstand niet geven kan, om de verhoogde vlugheid en kracht ook met matiging en overleg , en vooral tot een nuttig doel te gebruiken. Als de idioot leert, wat ieder gezond mensch zonder gymnastie kent en kan, is dit hem genoeg. Hoewel nu deze gymnastie en mimiek uit haren aard, nog beter dan ander onderwijs, klassikaal kan worden beoefend , en ook de kinderen het gaarne zamen doen ; — toch moet zij hoofdelijk en persoon- lijk nader worden uitgewerkt. De geheele cursus van standen , bewegingen en verschillende krachts- inspanning moet met alien worden doorgeloopen ; maar bij iederen leerling moet worden opgemerkt, waar 't hem bijzonder aan hapert, gelijk hier van bij ons geregeld , lid voor lid als 't ware en spier voor spier, wordt boek gehouden; om op het fautive punt met hem alleen, langzaam en voorzigtig, voor- uit te gaan. 1) 1) Weder komt hier de paedagoog met den geneesheer in aan- raking. Magteloosheid en gedeeltelijke verlamming , altijd in ver- band met den eigenlijken zetel van het idiotisme (hersenen en ruggemerg) , kunnen door inwrijvingen , baden en electriciteit of electro- magnetisme behandeld worden. Van deze moet men ech- ter wel onderscheiden de verstijving der ongebruikte spieren. Als de bewoner der Zuidzee-eilanden met de teenen iets kaapt en het aan andere teenen overreikt, of de man zonder armen met den voet schrijft , en die de regterhand verliest , de linker daar in plaats sfcelt , — gebruikt hij alleen eene spierkracht , die bij ons door verwaarloozing is verloren gegaan. Het zelfde is met vele 157 Tot de gymnastie behoort ook het afwennen van dat slingeren of wiegen met hoofd of ligcliaam (balancement) , en over 't geheel al die meest regel- matige maar doellooze bewegingen, die wij, als eene ziekelijke uiting der behoefte aan leven en krachtsin- spanning, reeds vroeger hebben opgemerkt. Gewoon- lijk verdwijnt dit gebrek van zelf voor vrijwillige en door het verstand bestuurde beweging en krachtsoefe- ning , die aan deze behoefte beter voldoen. 't Is daarbij eene juiste opmerking van seguin , dat de onbewege- lijkheid , bij het zitten , maar vooral bij het staan , hoe eenvoudig zij ons ook toeschijnt, het hoogste top- punt is van heerschappij over de spieren , het punt van uitgang voor alle gymnastie. Eindelijk , zoo als de hoogere gymnastie, — wan- neer ik haar eens zoo noemen mag , — in onze kna- pen het vertrouwen op eigen spier- en wilskracht idioten het geval. Van leeftijd en gestel zal het afhangen, of de verstijfde leden nog door zachte bulging, onder inwrijving met olij , of door andere middelen bruikbaar worden kunnen. Verkromd en opgetrokken , kunnen zij ook door het snijden van de pees worden hersteld. — Over de Schioedische Heilgymnastie , naar Neuman, te Berlijn (Die Kunst der Lebensubungen en Das Muskelnleben des Menschen) , kan ik nog niet oordeelen , en weet alleen, dat zij in eenige Duitsche gestichten is ingevoerd. 138 versterkt, en zij vele kunsten, die ons halsbrekend toeschijnen, alleen daarom gemakkelijk kunnendoen, omdat zij die durven doen ; even zoo moet in den ongelukkigen idioot het zelfvertrouwen en de wils- kracht tot de eenvoudigste ligchaamsbewegingen wor- den opgewekt. De vrees , die hem daarbij bezielt , is in zeker opzigt reeds vooruitgang , maar moet daarom juist de overgang van het bewustzijn tot het zelfver- trouwen wezen. Wij hebben het voorbeeld voor oogen van eenmeisje, dat goed liep, toen het bij ons kwam , daar het wel telkens viel , maar ook weder opstond, zonder dat het er iets van scheen te gevoe- len. Misschien , door de stompheid harer zenuwen , gevoelde zij het ook werkelijk niet. Naderhand scheen haar het vallen meer zeer te doen en meer herinne- ring na te laten, en zij durfde geheel niet meer alleen loopen ; maar thans begint zij dit , aan cein- tuur en leiband geoefend, al meer en meer te wa- gen ; — «zij begint af te steken," zeggen de moeders. Het zelfde merkte ik wel eens op bij kinderen , die buitengewoon vroeg , binnen het jaar bij voorbeeld, begonnen te loopen , maar dan ook onbesuisd toe liepen ; terwijl zij later , meer beangst geworden , weder in het loopen verachterden. — Zoo zijn er an- dere idioten , die niet voor het loopen zelf bang zijn, maar bij wie het eigenlijk slechts een schuiven is , en voor wie dus trap en drempel onoverkomelijke hinderpalen zijn. — Over het geheel zal men de meeste moeite hebben met den eigenlijk gezegden idioot; minder met den simpele ; en bijna in 't geheel niet met het achterlijke kind ; terwijl de overprikkelde 159 zelfs voor tours de force et <V adresse aanleg toont. Bij den simpele vindt men meest de magteloosheid , soms in enkele leden; bij den eigenlijken idioot het algemeene gebrek aan evenivigt, zoo zelfs, dat dit gebrek aan geheele verlamming of volslagene dronken- schap grenst bij sommigen , wier verstandelijke ver- mogens juist minder door hunne treurige kwaal zijn aangedaan. Dat dit alles geduldige oefening, maar vooral aanmoediging en opwekking noodig maakt , spreekt van zelf; pinjzen is hier weder beter dan straffen. De overgangen moeten daarbij, gelijk ieder begrijpt , langzaam en geleidelijk zijn : van de voile hand, die den wankele ondersteunt, of den arm, die hem half draagt , tot de los toegestoken vingers; van de sterke leuning tot het touw, en van deze tot den draad ; zoodat op het laatst alleen nog de verbeelding een weinig wordt te gemoet gekomen. Even zoo is het met het vast houden en grijpen ; het opttekken langs eene katrol ; het dragen van zakjes zand of gewigten ; vooral ook het beklimmen van trap of ladder. Heeft het kind eens zulk eene overvvinning behaald, dan zal het zelf daarin juichen. — Of bij dit alles ook machines, beugels enz., — tot rigting der ligchaamsdeelen , tot steun van het zwakke gebeente, tot buiging van den krommen ruggegraat en ophou- den van het hoofd, — kunnen noodig of dienstig zijn, zou ik niet stellig durven beslissen ; maar wel, dat het uiterste middelen zijn, die zoo lang mogelijk moeten worden vermeden. 