Het mikroskoop, deszelfs gebruik, geschiedenis en tegenwoordige toestand
(GJ L. c. p. 130. DRADEN IN UET OCULAIK. MIKROMETER VAN WOl.LASTON. boveu van eenj kleio krukje d als handvalscl voorzien is , waarmede de naald naar het een of ander punt in het ge- ziglsveld kan gedraaid vvorden. Doze inrigiing verdient aau- beveling voor mikroskopische deinonstratien , vvanneer het cr op aankomt , ora de oplettendheid op eenig bepaald voorwerp te vestigen. 47S. Wij raoeteni uu eenige mikromelrischc raelhoden vermelden , welke , alhoewel zij tot hiertoe minder in prak- tisch gebruik gekomen zijn dan de beschouwde , echter die vermelding waardig zijn , wegens de vernuftige deuk- beelden , welke er den grondslag van uitraaken , terwijl zij welligt in het vervolg van tijd blijken zullen voor prakli- scbe loepassing , in soramige gevallen , boven^andere geschikt te zijn. - .dJi; Als zoodanig komt in de eersle plaats in aanmerking eene inrigting door Wollaston (1) in 1815 beschreven, en welke ten doel heeft, ora , even als men bij bet dubbelzien bet vergroote beeld en eenen maatstok op betzelfde oogenblik met beide oogen ziet, zoo met een oog het vergroote voorwerp en een verdeelde maat te gelijker^tijd waar te nemen. De wijze, waarop Wollaston dit doel verwezenlijkte, be- slaat daarin , dat bij eene lens bezigde van duim brand- puntsafsland en van zoo geringen doormeter, dat eene kleine opening ter zijde der lens in het busje geboord, dat baar be- vat, slecbts duim van baar middelpunt vervvijderd is. Alsdan treden zoowel de stralen , die door de lens , als die , welke door de opening gaan , te gelijk de pupil binnen , en vorraen te zamen het beeld op bet netvlies. Het werkluig , (1) Philos, transact. 1813. p. 119. 41^6 TOESTELLEN TOT IlET METEN EN TEEKENEN DER VOORWERPEIT. waarvan hi] zich hicrbij bcdiende , is afgebeeld in PI. X. fig. 19, eu beslaat uit drie in elkandcr scbuivende buizen tt , i6 en c. Aau den top der bovensle bevindt zicb de zoo - even beschreven lens,en digt daaronder de vooiwerpplaat. In de ondersto is de verdeelde schaal geplaatst, Deze bestaat (z, fig 19 5) uit stukjes metaaldraad van ongeveer duim dikte , aaneengevoegd op de wijze zoo ais in de figuur is aan- geduid, dat is van ongelijke lengte, zoo dat ieder vijfde on tiende draadstukje in lengte boven de anderen uitsteekt. De betrekkeJijke waarde der afdeelingen dezer scbaal ver- scbilt naluui'lijk met den afstand tusscheu deze en bet oog. Naarmate men, door inscbuiving der buizen, de schaal dig- ter bij bet oog brengt , is deze waarde ook des le grooler, en heefi men eenmaal, door middel van een voorwerp van be- kenden doormeter, op de voorwerpplaat geplaatst, deze waar- de voor verschilende buislengten bepaald, dan kitn men deze op eene schaal , op de buis a gesneden , uitdrukkeu. Wollas- ton bezigde als voorwerp ecnen gouddraad, waarvan bij den doormeter berekende uit bet specifiek gewigt en uit de leng- te, en vond nu met zijn werktuig, dat, bij eenen afstand van 16,6 duim tusschen de schaal en de lens, elke schaal- afdeeling beantwoordde aan io§oo duim, derbalve bij eenen afstand van 8,5 duim aan duim, terwijl de daartusschen vallende breukdeelen van duim enzv. , door af- standen van 1,66 duim op de schaal der buis werden aan- geduid. Het vernuftige dezer melbode zal wel niet behoeven te worden aangewezen , eu indien zij voor praktischc loopassing valbaar ware , zoudo zij ongetvvijfeld boven vele anderen dc voorkeur verdienen, cn wel vooral bij bet cnkelvoudig mikros- koop, waar dc mccstc overige mikromclrischc bulpmiddelcn tc MIKHOMETEUS VAN WOLLASTON , VAN BREWSTER. kort schieten. Docli hoe vernuftig ook uitgedacht, is 'de bruikbaarheid van bet door Wollaston aangegeven werktuig zeer goring, waarvan ieder zich bij do loepassing gemakkelijk kan overluigen. Hot licht , dal door do zijdelingsche opening valt , schaadt bij eenigzins stork vergrootonde lenzon zoo zeer aan do helderheid van hot voorvverp , waarvan zich hot beeld op hot netviies vormt , dat men dit ter naauvvernood meer waarneemt , vooral wanneer hot zeer doorschijnend is , en , bezigt men weinig vergroolendc lenzen , dan kunnen deze slechts zoo klein zijn , diit ook zij zeer weinig lichtsterkle bezilten. In elk geval zouden ''de lensbusjes zoo moeten zijn ingerigt , dat ten minste tijdens de eigenlijke waarueming de opening door een daarover heeuschuivend plaatje bedekt werd , om slechts geopend te wordeu op het oogenblik der meting. Doch bij het groot getal van handelwijzeu , die ons tegenwoordig ten dienste staan , om den doormeler der door het mikroskoop waargenoraen voorwerpen te bepalen , en bij het verminderd gebruik , dat thans van het eukelvoudig mi- kroskoop wordt gemaakt , laat het zich niet voorzien , dat dit Wollastonsche werktuig als mikrorneter immer in praklische toepassing zal koraen. Nog veel minder kan zulks verwacht worden van eenige door Brewster (1) voorgeslagen middelen , ora lenzen zoo in te rigteu , dat men er voorwerpen , die op verschillende af- standeu geplaatst zijn , te gelijker tijd door zien kan , en waarbij blijkbaar dezelfde bedoeling ten grondslag ligt. Brewster stelde namelijk in de eerste plaats voor (z. PI. X. fig. 20 .A) eene doorboorde lens te gebruiken , of wel ten tweede (fig. 20 B) eene lens , waarop aan beide oppervlakten met cana- (1) New instruments p. 417. 4^8 T0ESTI2LLEN TOT llET METEN EN TEEKENEN DEE VOOIUVERPEN. dabalsem een rood glasschijfje geplakt was. lu beide geval- len zullen dan do voorwerpcn , die door bet middengedeelte der lens gezien worden , geene vergrooling ondergaan , en dus de doormeler der door bet raudgedeelte waargenomen voorwerpcn kunnen vcrgclcken worden bij de afdeelingen eener sebaal , die door bet cenlrale gcdeelle gezien wordl. Ik meet bier ccblcr bijvocgeu , dal Brewster zelf deze bandelwijze niel voor bet luelcn van voorwerpcn heefl aan- bevolen , dan alleen in bepaalde gevalleu , zoo als voor bet meten van de lioogte der kwikkolora in den barometer. Hij bescbrijfl bovendien nog drie andere lenzen , waarvan twee, gelijk de bescbouwiug der figuren C en D dadelijk ieerl , besleind waren , om ter zelfder lijd twee voorwerpcn duidelijk le zien , die op weinig verscbillenden afsland geplaalsl zijn , lerwijl de derde {E) beslemd was , om te dienen voor voor- werpen , die zich op drie verschillende afstanden beviuden. Brewster (1) beschreef ook een werktuig, waaraan hij den naam gal' van rotatory micrometei' milh points. Deze mikroraeler , welken hij eveji bruikbaar voor bet mikroskoop als voor den verrckijker oordeelde te zijn, beslaat inide boofd- zaak nit twee zeer fijne spits loeloopende stalen naaldjes in bet brandpunt van bet oogglasi,L nabij den rand van bet ge- ziglsveld , geplaalst. Een dezer naaldjes is onbewegelijk , bet andere draait levens met eenen verdeeldeu cirkel rond. Bij de meting wordt dit laatste zoodanig gedraaid , dat de randen van bet beeld lusschen de beide spitsen begrepen sebijnen , en nu, met behulp van eenen nonius, de grootle van den boog afgelezen , welks koorde gelijk is aan den doormeler van bet beeld. In cene vooraf berekende lal'el wordt dan de ware grootle gevonden. (Ij New instruments , p. 55 eu 73. m'BBELBEEI.D - MIKROMETF.H. ElUOfllEl EU. m Zulk een mikrometer is echter gebrckkig in twee opzig- ten. Vooreerst kan raen daarmede bezwaarlijk zeer fijne rae- tingen verriglen , en ten Ivveede mocten de voorvverpen , die gemelen znllen wordcn , steeds aan den rand van bet ge- zigtsveld worden gebragt , vvaar de beelden minder scherp zijn , dan inoliet midden. ) ■ u > 476. Door Savery en Bouguer (1) werd in 1748 de dubbelbeeld - mUcrometer uitgevonden , welke naderhand door Dollond (9) verbeterd werd. De oorspronkelijke bestemming van dit wcrkluig was , om bij den verrekijker gebruikt te wor den yten bet is bekend , dat bepaaldelijk die , welke onder den naam van heliometers bekend zijn , daarvan voorzien zijn. In lalereov.tijd hebben Young en de jongere Dollond de- zelfde inrigting ook op bet rnikroskoop loegepast , doch, voor zoo ver mij bekend is, tot 'hiertoc allcen bij een klein werk- tuig , bestomd tot bet meten van den doormeter van wollen draden , dat den naam van eirometer heeft onlvangcn. loDit werktuig beslaat uit een gewoon zamengesleld mikros- koop , doch oniniddclijk v66r bet objeclief bevindt zich eene plano-convexe lens , die in hel midden ovcrdwars is doorge- sneden , en vvaarvan de 'helften langs elkander schuiven door middel van een rondsclwerk. Zoolang de beide belften eene enkele lens vorracn , ziet men van elk daarvoor geplaatst voorwcrp slechts een enkcl beeld , raaar zoodra men , door aan den knop te draaijen , die bet rondsclwerk in beweging brengt, deze helften langs elkander doet schuiven, ontwaart men twee beelden , en de maat van hot voorwerp wordt ver-^ kregen op het oogenblik , dat de randen der beide beelden ■ lb oi (1) Memoir, de I’ Acad. 1748. (2{ Philos, transact. 1753. p. 167. 4o0 TOESTEIJ.EN TOT IIET METEN EN TEEUENEN DER VOOP.WERPE.V. olkandcr juist aanvalicn. Doze maat wordl dan afgelezen op cenc scliaal , wclke gesneden is op eene door bet rondsel bewogcne plaat , waaidoor reglstrccks duizendste deelen , en met eencn nonius tienduizendste deelon van den engelscben duim worden aangegeven. Hel zamengeslcld mikroskoop van den Dollondscben eiro* meter is niet acbromatiscb , en kan bovendien, daar zicb de plano-convexe lens tusschen hel voorwcrp en bet objcclief be- vindt, slechls eene geringe vergrooling bezitten, welkc, bij een door mij onderzocht wcrkluig van die soort , malen bedraagt. Reeds hicruit voigt , dat men daarmede gecne groo- te naauvvkeurighoid bereiken kan , gelijk dan ook eene ver- gelijking der daarinedc en met andere methoden verkregen uilkomslen (1) nit lien mctingen van betzelfde voorwerp voor den dubbelbeeld-mikroineter niet bijzonder gunslig is. r. Gemelen voorwerp ; 0,5 raillim. van een glasinikromefer. Gebe- Grootsle ver- Waarsclujo- Waarschijn- zigde schil tusschen lijke fout der lijke fout ver- de afzonder- geniiddelde io ■van elke groo* lijke metingen. uilkorast. meting. tmg. Dubbelbeeld - mikroraeter 55 ris millim. SSTo millim. raillim. Oculairschroefaiikronieter 68 3'0O I 4‘ffso >> 1 TTo5 91 Dubbelzien 46 I TT7 I 1410 9) » 2°. Gemelen voorwerp ; een haar van 0,109 millim. Ver- Grootste Waarschijtil. Waarschijnl. o 0 1 verschil. fout der gem. fout van elke ting. . uilkorast. meting. Dubbelbeeld - mikroraeter 55 millira. T7V5 millim. yfg. millim. Oculairschoefmikrometer 68 I 44J » s'irTs j> ¥Tr5 ?> Dubbehien 46 I ¥1T >> X 5» I T407 }1 Hel is cchler zeer waarscbijnlijk , dat , indien een aplana- nalisch objeclief vverd gebezigd , zulk eene vergelijking min- der nadeelig voor den dubbelbeeld - mikromclcr zoudc uitval- (1) Zie Rccherchcs micromdtriqucs p. 33. DIBBELBF.ELD - MIKROiMETER. DIKTEMKTER. 451 len , lervvijl lict inij ook geenszins onuilvoerlijk voorkomt , om den toeslel zoo in to rigten , dat de doorgesneden lens, waardoor de scheiding der beelden wordt veroorzaakt , nict vddr , maar achler het objectief wordt gebragt , en wel ter plaatse van bet beeld vddr het oculair , waardoor dan lenzen- stelsels van veel korteren brandpuntsafstand zouden kunnen worden gebezigd. Eindelijk zoudc het doelmatig zijn , het rondselwerk door eene schroef te vervangen , daar deze altijd eenen veel naauwkeurigeren gang heeft. Mogt het gelukken op die wijze de nadeelen op te helFen , die aan den dubbelbeeld- mikrometer , zoo als deze lot hiertoe is ingerigt , kleven , dan mag men het er voor houden , dat men daarin een der besle middelen tot meting van zulke voorwerpen zoudc bezitten , die vrij en geisoleerd in het gezigtsveld worden waargenomen , maar , waar vele voorwerpen op en door elkander gezien wor- den , gelijk Irouwens met het meerendeel der organische weef- sels het geval is , zal hij wel altijd onbruikbaar blijven. De prijs van den Dollondschen eiromeler is 8 of /* 96. 477. Tot een dergelijk lechnisch doel , als de cirometer bestemd , is de diklemeler [le mensuraleur) van Le b a i 11 i f( 1 ), waarmede echler de meting op eene geheel andere wijze ver- rigt wordt. Eene raikrometrische vcrdecling op glas wordt namelijk als voorwerp onder bet mikroskoop gebragt , terwijl op een daarouder liggend glasplaalje met eenen diamant eene fijne Streep is gelrokken , en nu meet men : hoe groot het verschil is , dat in de betrekkelijkc plaatsing der verdeelde maat boven deze streep wordt le weeg gebragt , door eenig dun ligchaam , b, v. papier , hetwelk geplaatst wordt tusschen (1) Zie de besclirijving en afbeelding bij Chevalier, p. 91. T. II. fig. 12. 452 TOKSTl'Ll.EN TOT MET METEM EN TEEKENEN DEK VOOU\VEHPEr(. hct uilcinde ccnor scliiocf en con knopje , welk laatsle met het glasplaaljc , waarop de mikromeliische verdecling is aange- biagt , in verband slaat. Voor cigcnlijke uiikroskopiscbe onderzoekingen kan echler een weikluig van deze inrigling slechls zelden te pas komen, ten zij voor bet melon der diklc van dekplaatjes , doch wij zullen zoo aauslonds zien , dal hiervoor nog andere bulp- middelen bestaan. 478. Goring (1) beefi cene mikrometrische handehvijze aangegeven , vvelke in sommige omstandigbeden inderdaad goede diensten kan bewijzen. Hij plaatste eenen parelmoer- of baarmikrometcr aan het einde eener buis van zes duimen lengte en een duira breedte, en aan het andere uiteinde eenc achromatische lens, voor paralelle stralen verbeterd, van onge- veer eenen halven duim brandpuntsafstand en een vierde duim in doorraeter , of, bij gebrek van deze , een acbromaliscb ob- jeclief van een zamengesteld mikroskoop met de bolle zijde der lenzen benedenvvaarls gekeerd. Wanneer deze toeslel onder de voorwerptafel van het mikroskoop is bevesligd, en voorzien van een rondselwerk , om de lens of bet lenzen- stelsel hooger of lager te plaalsen, dan is het duidelijk, dat men het beeld van den daaronder geplaatslen mikromeler juist kan doen vallen in het geziglsveld, zoodat dit beeld en het voorwerp te gelijkerlijd scherp gezien worden. Na- tuurlijk moet dan de waarde der afdeelingen in het beeld vooraf naauwkeurig bepaald worden, wanneer men daarmede eenig voorwerp meten zal , hetgeen geschiedt door hen te vergelijken bij een ander voorwerp , waarvan men den door- meter reeds kent. (1) Micrographia p. 52, HANDELWIJZE VAN GORING. 453 Ecu der voordeelcn van dezc incct-ineliiode is, dal zij ook op hot enkelvoudig mikroskoop toepassclijk is. Echter spreckt bet van zelf, dat zij bij bet zaraengestcld mikroskoop voor vele andere in uaauwkeurigbeid wijken moet, eensdeels devviji zicb aldus geene zeer fijne metingen lalen bewerkstelli- gen , anderdecls omdat bet door de lens gevormde beeld , boe goed aplanatiscb gemaakt deze ook zijn moge, locb verre is van in scberpte gelijk te slaan met een werkelijk voorvverp , zoodat een in bet oculair geplaatste glasmikroraeter, waarmede belzelfde doel bereikt wordt , in dit opzigt veel beter voldoet. Docb , zoo al niet tot bet meten , dan is dit middel tocb zeer gescbikt om bij bet teekenen der voorvverpen gebruikt te worden , daar men bet op velerlei manieren kan wij- zigen , ten einde bet gezigtsveld in ruiljes of in andere wille- keurige ruimten te verdeelen. Wanneer men eenen acbroma- tiscben verlicbtingstoestel bezit , dan kan men zicb met bet meeste voordeel biervan bedienen. Om bet beeld te vormen is melaalgaas een gepast voorvverp, en, zoo de mazen daarvan te klein zijn, dan kan men deze, door vervvijdering van eenige der draden, grooter maken. Ook kan men een stuk papier bezigen, vvaarop met inkt vierkante ruitjes getrokken zijn, dit op den spiegel leg- gen, en daarop de zon laten scbijnen, vvaarbij dan ecbter de spiegel borizontaal moet worden geplaalst , daar anders de ruitjes niet in bet zelfde vlak zouden zijn, en bun beeld zicb bovendien niet vierkant zoude vertoonen. Is bet mikroskoop voorzien van eenen melalen spiegel of van een terugkaalsend prisma , dan kan de verdeelde maat op veel grooteren afstand buiten bet mikroskoop worden gc- plaatst , vvaarbij de netbeid en juislbeid van bet beeld allijd winnen , omdat dit dan dcs te mecr vcrkleind wordt. III. 28 451 TOESTEI,I.F,N TOT HET BIETEN EN TEEKENEN DEU VOORWEUPEW. 479. Er blijl't ons nu nog over cene uitgebreide kia.ssc van andeie mikrometriscbe handelwijzcn te vermelden , die alle sleuiien op bet projicieren der door bet raikroskoop ge- vornide beelden op oppervlakten bnilen bet mikroskoop , waarzij dan vervolgens gemelen worden. In bet eerste deel (bl. 253 en verv.) zijn de daartoe strekkcnde hulpmiddelen echter reeds beschreven , en in bet Iweede (bl. 510 en 341 )dewijzcaangewe- zen, om er zicb van te bedienen, belzij tot bet meten of tot bet teekencn der voorwerpen. Ik voeg dus bier ter plaalse alleen bij , dat ik sedert dien tijd , door den instrumentraaker E. Wenckebacb te Amsterdam, cenen passer hcb laten ver- vaardigen , waarvan de afbeelding op halve grootte gezien wordt op PI. X. fig. 21 , en welke zoo is ingerigt , dat alle met de punten genomen maten op den zicb aan bet lange uiteinde bevindenden boog vervijfvoudigd worden , terwijl daarop eene schaal gegraveerd is , welke tiende gedeelten des millimeters aangeeft.. Dit werktuig wordt met vrncht ge- bruikt , in plaats van den vroeger (Dl. Lj bl. 556) vermelden dubbelen passer, zoolang de doormeter van bet beeld beneden eto centimeter blijft. De gescbiedenis der verschillende lot deze klasse behoo- rende werktuigen laat zicb in weinige woorden zamenvalten. In 1811 vond Wollaston (1) bet werktuig uit, waaraan bij den naam gaf van camera lucida , en reeds in 1812 paste Weickert dit toe op bet zamengesleld mikros- koop. (2). Eenige jaren later (1816) voegde Amici bij zijn katadioptriscb mikroskoop eene andere soort van camera lucida , bcstaande uit een plaatje van dik glas met evenwij- (1) Nicholion, Journal XVIII. p. 1. (2) Gilbert’* Annal. XII. p. 110. CAMERA LIICIDA. SPIEGELTJE VAN SOMMEIUNG. \o\) digc oppervlakten cn onder ecocn hock van 4S° geplaatst , hetwelk aan hetzelfde doel beanlwoorddc alsde Wollastonschc inrigling, hoewel op eene minder volledigc wijze , omdat de reflectie daarbij niet tolaal is. In 1827 voorzag hij zijn horizoulaal dioptrisch mikroskoop van de in bet oerste deel bl. 237 beschreven inrigting , welke zich daariu wczenlijk van de vroegere onderscheidt , dat bet oog in dezelfde rigling met de mikroskoopbuis ziet, eu niet loodregt daarop. Reeds cenige jaren vroeger had echler de jongere Somme- ring (1) bet spiegeltje uitgedacht , dat naar hem zijnen naam voert , en hetwelk het eerst door Frauen hofer werd ver- vaardigd. Voor eenige jaren heeft Oberhauser dit vervan- gen door een zeer klein regthoekig prisma, hetwelk volkomen op gelijke wijze werkt, doch de voorkeur verdient , uithoofde eener meer volkomene terugkaatsing. De wijze , waarop deze verschillende katoptrische of di- optrische werktuigen met het zamengestelde mikroskoop wor- den verbonden , komt in het algemeen hierop neder, dat zij aan een kort buisje of eenen ring worden bevestigd, die om het oculair past, en daarvan naar willekeur weder kan ver^ wijderd worden. Fig. 19 PI. VII. toont aan hoc zulks geschiedt bij het Sommer in gsche spiegeltje, terwiji fig. 18 eene door Ross vervaardigde Wo Hast on sc he ca- mera lucida voorstelt. Het prisma is bier besloten in bet kastje abcde^ waarin eene kleine opening f is, vvaarboven het oog wordt gehouden ; de knop k dient om het prisma , door omdraaijing der as, waaraan bet is opgehangen, eenig- (1) R. Wagner, Sommering’i Loben p. 156, Dat het echter niet de beroemde ontleedkundigc zelf, maar lijn loon geweest is, dieditspie- gellje heeft uitgedacht, blijkt uit lijne Tcrhandeling ; Veber das feinsta Go/dssnctse der Aierliaut p. 6. 28* -i5G TonsTKu.KN voon iif.t mktfn en teekenen deu voonwEnpEJf. z'ms van rigling le docn verandcrcn. Dc voornaamsle moeijelijkheid , bij bet gebriiik van zulk cen werkluig tot teekenen , is bet pollood en bet beeld te gelijker tijd scherp te zien. Ora dit geraakkelijkcr te raaken plaatst Ross een of twee Icnzcn ni eu n ouder bet prisma , opdat de stralen van bet papier en van bet potlood onder denzelfden hoek divergeren , als die , welke van bet prisma koraen , waardoor dan zoowel bet beeld van bet voorwerp als bet potlood, met den zelfden graad van duidelijkheid, gezien worden. Bij de verschillende reeds bekende inriglingen van dien aard is nog onlangs door Nacliet eene nienwe gevoegd. Zijne camera lucida is afgebeeld in fig. 3' PI. IX. A is een prismatisch stuk glas, hetvvelk oorspronkelijk den vorm hecft gehad van een regt- hoekig paralellepipedara, lOraillim. lang, 7,S millim. breed en 12 millim. hoog. Daaraan zijn twee driehoekige vlakken geslepen, namelijk dac en aan de tegenovergestelde zijde ac A; deze drie- hoeken zijn gelijkbeenig met de toppen in a en in c, terwiji zij de zijde oc gemeen hebben, met eenen hellingshoek van ongeveer 60°. De gang der stralen in deze camera lucida is de volgende. Zij treden in door de langwerpig vierkanle oppervlakte ed A/”, bereiken bet driehoekige vlak «Ac, worden daar terug gekaalst, en treden weder naar buiten door bet driehoekige vlak dac. B stelt de wijze voor , waarop deze camera lucida voor bet gebruik bij bet raikroskoop is ingerigt ; a is de ring, die om bet oculair past, h een rond stijllje, dat draait in bet sink c , d een ander in bet stuk e ronddraaijend stijltje , waarmede bet raetalen kastje m verbonden is , dat bet glazen prisma bevat ; dit wordt daarin bevestigd gehouden door middel van eene scbroef p en een nagenoeg driehockig plaatje r , van boven voorzien van eene kleine ronde opening 0, waardoor men den bovcnkant ac van bet prisma ziet. CAMEIU LUCIDA VAN NACHET. 437 (loch zoo dat de helft der opening vrij blijft, waardoor men dan tcgelijker tijd de oppervlaklc waarncemt , waarop de projectie geschiedt. Indien men hetzij deze of eenige andere camera lucida op hel oculair van een vertikaal gesteld mikroskoop plaatst , dan spreekt hel van zelf, dat de beelden ook op een verti- kaal vlak geprojicieerd worden. Daar dil nu in het gehruik zeer lastig zoude zijn , zoo is men gewoon hel mikroskoop of horizontaal te stellen^ indien de werkluiglijke inrigting zulks loelaat , <)f wel men bezigt, behalve het eigenlijke projectie- middel , nog een regthoekig glazen prisma , bj> v. zoo als het in lig. 1 A^Pl. VI afgebeeldc;, - waardoor de stralenbundel hori- zontaal wordt gemaakt. Eerst vcle jaren nadat deze onderscheidene hulpmiddelen bij het zamengesteld mikroskoop in gebruik waren , namelijk in 1856 , paste Chevalier de camera lucida ook op het enkelvoudig mikroskoop toe (1). Hij bragt dit ten dicn einde in eene horizonlale sidling , doch nog in helzelfdc jaar ver- beterden Milne Edwards en Doyere (2) deze wijze, door boven de lens van het vertikaal geslelde mikroskoop eenen vlakken spiegel onder eenen hoek van 4S° te plaatsen , en daarlegen over eenen anderen daarmede evenwijdig, waarin dan het oog het teruggekaalste beeld ziet, en dit op een daaronder liggend papier projicieert. Het spreekt van zelf dat dit ook geheel op het zamengesteld mikroskoop toepas- selijk is. Deze laatsle inrigting kost bij Oberhiiu- ser 55 francs [f 10,66). (1) Ann. d. Sciences natur. 1836 2**' Ser. V. p. 116, (2) Comptes rendut 8. Febr. 1836. 438 TOESTELLEN VOOR IIET METEN EN TEEKENEN DER VOORWERPE.N. Ob crliii user's camera lucida (bet kleine reglhoekige prisma) , met de buis om bet mikroskoop horizoiitaal le maken [oculaii'e coudd), kost 50 fraucs (/’ 25,80). Pis tor en Martin leveren zulk een knievormig gcbogcn oculair om te leekenen , voor ... 20 ThI. (/' 55,20), en ecne Amicische camera lucida voor 8 Tbl. (/ 14,08). Bij P ritchard kost een oculair, voorzien van eene camera lucida 1-sb. 1 {f 12,60); bij Ross 2-sh. 10 (/ 50). Eindelijk herinner ik bier nog, dat ook de verschillende soorten van beeldmikroskopen tot bet meten en teekenen dcr voorvverpen gebruikt kunnen worden ; vooral geldt zulks van diegene , welke tot draagbare werktuigen zijn ingerigl met projectie der beelden op een borizontaal geplaatst mat glas of papier, waarvan er in een vorig boofdstuk (bl. 510 en 529 en verv.) verscbeidene meer of minder uitvoerig be- scbreven zijn (1). (1) Onder het afdrukken van dit blad ontvang ik het Amtlicher Berithi iiher die Junfundzxoanzigste Y ersam/mlung der Gesellscha/t Deutslier lYatur- forsclier und Aerzte in Aachen im September 1847 , Aachen 1849. Op bl. 176 en verv. zijn aldaar twee dergelijke inrigtingen , als de boven in den tekst bedoelde , beschreven , waarvan de eene is uitgedacht door professor d’Alton, de andere door dr. Derbey. Blijkbaar zijn deze beide heeren gelieel onbekend met de vele vrdegere toestellen van gelijken aard , welke sedert 1767 herhaaldelijk zijn vervaardigd , en tot hetzelfde doel , namelijk tot het teekenen der mikroskopische voorwerpen , aanbevolen. De inrig- rigting van d’Alton bestaat nit een zamengesteld mikroskoop , hetwelk geheel omgekeerd wordt , d. i. met de buis benedenwaarts en de voorwerpla- I'el alsmede den verlichtingstoestel bovenwaarts gekeerd. Uit zijne beschrijving volgt echler , dat hij het oculair met een gedeelte der buis wegneenit, en dus alleen het objectief behoudt. Overigens is het duidclijk , dat zoowel op deze wijze , als met bijbehoud van het oculair, mits debuisniet te lung zij , zich op de tafcl een beeld vormen zal , en , indien men aldaar een blad papier legt , cn het overtollige licht op de eene of andero wijze aflsluil , kail men van dit beeld op het papier met een potlood eenen om- UEELDJUKUOSKOPEN. FOCIMETERS. 439 480. Bij alle mikroskopen, waai de lijae inslelliug door mid- del eener schroef geschiedt , kan op de knop van doze eene verdeeliug worden gesueden , om daarmcde in de verlikale rig- ting te raeten , op eene dergelijke wijze , als zulks met den trek makeii. Natuurlijk zijn hiertoc echter alleen lulke mikroskopen bruik- baar , 'welker ligcbaam , gelijk b. v. die op PI. VII. fig. 2 eit 3 , aan eeiien afzonderlijken stam is opgehangen, en , door middel eener scharnier aan den top, onder verschillende hellingshocken kan geplaatst worden. Gewoouhjk stuit bier ecbter de bewegiog op bet oogcnblik , dat de bnis eene borizon- tale stelling heeft aangenomen , en , wil men haar gebeel oinkeeren , dan moet derbalve de scbarnier dien oyereenkomstig worden ingerigt gelijk dan oak door d’ A 1 1 o n gedaan is. Dat i;nen aldus bet beoogde doel zeer goed bereiken kon , Jaat zicb nict betwijfelen. Ook zoude men nog op andere manieren , dan die , welke bier in toepassiog gebragt is, even goed bet beeld op de tafel kunnen projicie- ren , en wel zonder geheele omkeering van bet mikroskoop. Indien b. v. vddr bet oculair van een mikroskoop , waarvan de bnis in eene borizontale rigting gebragt is, — betzg doormiddel eener scbarnier, gebjk bij de boven- genoemde werktuigen, of door een boven bet objectief geplaatst regthoekig glazen prisma , gelijk in de op PI. V. fig. 5 en 9 afgebeelde mikroskopen , — een dergelijk prisma gesteld wordt , dan zal , door de tolale reflectie op de hypotbenusevlakte , mede een beeld op de tafel gevormd worden. Ik voeg dit bier alleen nog bij ten beboeve dergenen , die mikroskopen van eene zoodanige inrigtiug bezitten , docb moet in bet algemeen doen opmerken , dat, gebjk uit bet aangevoerde bbjkt, deze verschillende bandclwijzen alleen op werktuigen, wier maaksel tamelijk zameogesteld is, en welke uit dien hoofde tot de kostbaardere behooren , toegepast kunnen worden. Uet is vooral om deze redeu, dat de tweede der in Aaken vcrloonde inrigtingen, namelijk die van Der bey, de voorkeur verdient. Zi) korat in de hoofdzaak gebeel overeen met die , welke ik reeds vdor een aantal jaren , onder deu naam van draagbaar zonmikroskoop, bescbreven heb,en waarvan ook in dit werk (1. bl. 176 , II. bl. 341 , III. bl. 331) herhaaldebjk gewag is gemaakt. Alleenbjk bezigt Derbey een tafeltje, nagenoeg volkomen gebjkende op dat , betwelk in bet II^« DI. PI. I. fig. 3 is afgebeeld , hetgeen , nadat de Spiegel 0 verwijderd is , er dan ook met bet beste gevolg voor kan gebezigd worden. In da plaats van den spiegel stelt men bet mikroskoop , en bet beeld vormt zicb dan op de glazen plaat y, waar men bet op eendoor- scbijneiid gemaakt papier kan opvuugen , en nateckenen. Ook Derbey neemt hierbij bet oeulair weg , en bezigt derlmlve alleen bet objectief tot daarslelling van bet beeld , dock indien hot zamcnge.steld mikroskoop eene gcringe boogtc liceft , en cr bovcndien nog gelegcnheid bcslaat , om de buis 440 TOESTEUEN TOT IIET METEN EN TEEKE?iEN DER VOORWEUPEW. gewoncn schrocfmikromctcr in cen horizontaal vlak plaals hecft. Wil men b. v. den verlikalcn afstand meten lusschen twee voorwerpen , die zich boven elkander in bet gezigtsveld bevinden , dan wordt cerst bet mikroskoop zoo ingesteld , dat men bet eene voorwerp duidelijk en scberp ziet ; vervolgens wordt de scbroef omgedraaid , tot dat men bet andere even scberp waarneemt , en nu afgelezen boe veel gebeele omwcn- telingen en gedeelten daarvan de scbroef doorloopcn heeft. Op deze wijze kan men b. v. de dikle van cellenlagen in planlenweefsels, van valen enzv. bepalen, als ook die van de bij bet mikroskopisch onderzoek gebezigde dekplaatjes, waarbij dan kleine stofdeelljes , krasjes enzv. aan de beide oppervlakten , als herkenningsmiddelen dienen. De ecrsle , die in 1828 op deze aanwending der scbroef bedacbt was , en er ook den naam van focimeter aan gaf, scbijnt Dakin (1) le zijn geweest. Weinige jaren later werd ook 5 op voorslag van Solly, bet door Ross voor Valen- tine vervaardigd mikroskoop (z. bl. 109), daarvan voor- zien. De scbroef had bier SO draden in eeneu duim, en de wijzerplaat was in 100 deelen verdeeld, zoodat elke afdee- ling aan joVo duim (ongeveer 0,OOS millim.) beantwoordde. Zonder hiermede bekend te zijn kwam ik in 1858 op hetzelfde denkbeeld , en voorzag mijn reeds beschreven enkcl- voudig mikroskoop, waarbij gesmolten glasbolletjcs als vergroot- te ^’erkorten, gelijk bij die van Amici, van Nachet, en de nieuvvere van Oberhauser, dan blijft er nog een genoegzaani groote afatand lusschen de glazen plaat en bet oculair over, en kan men zeer gevoeglijk ook bet laatste ter versterking der vergrooting bezigen. Overigens geldt ten aan- zien van de bier aan le vvenden verlichtingswijze , bet afsiuilen van bet ovcrtollige licht, enzv., al dat gene, vvat vroeger betreOende het draag- baar zoiimikroskoop gezegd is. (1) Philos. Magas. IV. p. 429. FOCIMETEKS. GOMOMETF.RS. ‘i i 1 glazcQ (lienden , van zulk eenen focirneter , waariii de scliroef op eene lengte van 18 milliin. 50 windingen lelt , en de wijzerplaat in 100 deelen verdeeld is, zoodat elke afdeeling met 0,006 millira. overeenkomt. ’ ;r In den laatsteo tijd is deze gewoonle, om op de knop der schroef voor de lijne instelling eene verdeeling te snijden , in Engeland vrij algemeen gewordcn. Bij de miskroskopen van Smith en Beck is dit bepaaldelijk geschied tot me- ting van de dikte der dekplaatjes, in verband^ gebragt met de veranderingen, welke bet objectief dien overeenkomstig moet ondergaan (z. bl. 248). Ook Pritchard en Powell hcbben zulke focimeters bij bunne mikroskopen gevoegd , daarbij de schroef doende werken in verband met een hellend vlak , waardoor de plaat , die de voorwerpen draagt , wordt opgeligt. Het gebruik van het hellend vlak lot fijne instelling klimt echler op lot Lyonet (z. bl. 66), die zich daarvan , ofschoon op eene ruwere wijze , reeds bij zijn ontlcedmikroskoop bediende. Het spreekt overigens van zelf, dat hier al die talrijke vvijzigingen kunnen wordeu aange- bragt , waarvoor de onderscheidene inrigtingen tot fijne instelling zelve vatbaar zijn. 481. De laalste soort van meetwerkluigen , welke bij bet mikroskopisch onderzoek te pas koraen , zijn de gonio- meters. Brewster (1) was de eersle, die in 1815 een bepaalde- lijk voor hoekmelingen ingerigt mikroskoop besebreef. Het oculair was namelijk gevat in eene verdeeldo cirkelplaat , voorzien van eenen nonius , en daarboven cen spicgeltje van (1) New Instr, p. 110. 44^. fOESTELLEN TOl’ IIET METEN EN TEEKENEN DER VOORWEREEN, zwart glas geplaatst. Door den vcrdeelden cirkel tegelijk naet dit spiegeltje te draaijen , tot dat de lijnen die den hoek vormen , en welke , zich ter zelfder tijd in het geziglsveld van het mikroskoop en in het spiegeltje verloonende , tc zamen eene enkele verlengde regie lijn schijnen nil le makcn , en vervolgens door te draaijen , tot dal helzelfde wederoin plaats grijpt , werd de verlangde grootte van dien hoek ge- vonden. Eeuvoudiger is de inrigting in 1855 door Raspail (1) aangegeven , heslaande uit eenen in graden verdeelden cirkel op Jijm (zoogenaamd glaspapier) gegraveerd, en geplaatst in het hrandpunt van het hovensle oogglas , terwijl daarop een draad is gespannen in de rigling der middellijn. Op de he- weegbare buis van dit hovensle oogglas is een van bimien zwart gemaakt karlonnen kokertje geplaatst, en hierin een tweede draad bevestigd, in dier voege dat beide draden elkander hedekken kunnen , maar wanneer het hovensle oogglas roud gedraaid wordt , elkander onder eenen zekeren hoek kruisen. Deze inrigting was voorzeker zeer gebrekkig, maar zij werd later verbeterd door Chevalier, die naar helzelfde beginsel den in fig. 15 PI, V. afgebeelden loestel vervaardigde , bestaande uit twee cirkelronde glasplalen , op ieder van welke juist in de rigting der middellijn zich eene met eenen diamant getrokken slreep bevindt. De eene dezer glasplalen is onbe- weeglijk geplaatst in het hrandpunt van het hovensle oogglas. De tweede bevindt zicli onmiddelijk hoven de eersle , maar is gevat in eenen in graden verdeelden ring A , die aan den omlrek van tanden is voorzien , waarin de tanden grijpen van (1) A’^OHVcau SysUmc de \Vhiiuic oryaniquc , Xofions prclimin p. 5S. GONIOMETERS VAN BREWSTER, lUSPAlL , CHEVALIER, SCHMIDT. 443 een klein rad ler zijde van het oculair geplaatsl , en dat door eenen knop a rond gedraaid vvordt. Doch ofschoon beter dan de rawere inrigting van Raspail , zoo veroorlooft echter zulk een Clievalierschc goniometer nog geenszins eene zeer naauwkeurige meting. Merkelijk beter voldoen bier twee andere handelwijzen , welke onderling daarin overeenkomen , dat in beiden gebruik gemaakt wordt van een ocu- lair met een daarin gespannen spindraadkruis, wordende dan het hoekpunt van den hoek , dien men wenscht te meten , gebragt in het krnisingspunt, en wel zoodanig, dat een der beenen van den hoek een der draden schijnt te raken. Draait men dan of het oculair om zijne as , of de voorwerptafel , tot dat het andere been met denzelfden draad in aanraking komt , dan is het duidelijk, dat in beide gevallen de hoek gemeten wordt door den beschreven draaijingsboog. Het eerste geschiedt bij den in 1846 door Carl Schmidt (1) beschreven goniometer. Hier is (z. tig. 15 PI. IX) een in i graden verdeelde cirkel abc aan het ligchaam van het raikroskoop bevestigd. Een nonius d, met eene voor de betere aflezing daarboven geplaatste planoconvexe lens e , is vastgehecht op den rand van het oculair p, waarin zich een draad- kruis bevindt. Een tweede nonius zoude kunnen worden aange- bragt, tegen over de eerste, vvanneer het kruisingspunt niet vol- komen juisl in de as ligt , maar Sch rn i dt oordeelt, dat deze niet gevorderd wordt , indien het werktuig met zorg gemaakt is, daar hij bevond , dat, zonder deze voorzorg , met ziju doorSchiek vervaardigd mikroskoop, de daardoor mogelijke font weinig meer dan 20 seconden bedroeg. (1) Enlwurf einer allgemeinen Vniorsuchungs-methode der Sd/ta und Excrete des thieritchen Organismui', WiUau und Lcipzij 1816, p. 19. 4i4 TOESTELI.EN TOT llET METEN EN TEEKENEN DER VOORWERPEDf. De Iwecde dcr genocmdc inrigtingen treft men aan bij bet mikroskoop van Pacini (z. PI. VII. fig, 1) , en bij de groolere mikroskopen van Brunner. In beidcn is de ronde om bare as draaibare voorwerpplaat in graden en ouderdeelen verdeeld , en wel zoodanig dat , door middel van eenen nonius , ook nog de minuten kunnen worden afgelezen. Beide deze methoden zijn , van uit een Iheoretiscb oog- punt beschouwd, even doelmatig. Echler zoude ik de voorkeur geven aan die van Schmidt, omdat men, bet oculair om zijne as doende ronddraaijen, veel gemakkelijker bet hoekpunt van bet kristal juist in bet kruisingspunt der draden houdt, daar in dit geval de vergrooting der beweging alleen door bet oculair gcscbiedt , terwijl daarenlegen elke beweging der voorwerptafel altijd veel slerker vergroot gezien wordt , omdat dan ook bet objectief medewerkl. Nog zuiverder uitkomsten scbijnt ccbter de goniometer te belooyen , die Leeson in 1846 bet eerst in de zitting der Brittish association te Soulbainpton vertoonde Hier wordt de boek geraeten door middel van een dubbel brekend prisma van kalkspaatb of van kwarts , van zulk eene dikle dat de beelden van den te meten boek slecbls gedeeltelijk van een gescbeiden worden. Deze goniometer is afgebeeld op PI. X. fig. 13. A stclt bet werktuig voor in perspectief- teekening , B in doorsoede. De letters in beiden duiden gelijke deelen aan. Bij a is een aebromatiseb prisma van kalkspaatb , waarvoor ook bet kwartsprisma van Roebon (1) kan in plaats gestcld (1) Rochon heeft het eerst in 1777 van do dubbele breking van kwarts gebruik gemaakt, lot hot meten van hocken met den vcrrckijker Zie iijne reeds aangehaalde verhandeling p. 23. GONIOMETERS VAN PACINI, BRUNNER, LEESON. 'iiS worden ; A is de koperen bnis , waarin liet prisma boval is , met eene ronde opening bovcn die van bet oculair. Deze buis glijdt stijf om de buis c, welke verbonden is met eenen arm d , waaraan zich de nonius bevindt van den in graden verdeelden cirkel h. Deze omgeeft bet oculair waarvan de buis geschroefd wordt in eene andere buis g , die vast sluit in de bnis van bet mikroskoop. De nonius is voorzien van eene klemschroef i en eene instellingsschroef k. Daar- boven is in bet busje e eene loupe geplaatst voor de af- lezing, Lees on heeft bij dit werkluig nog eene bijzonder inge- rigte voorvverptafel gevoegd , welke veroorlooft eenig kristal, op een glasplaatje vastgehecbt , in die stelling te brengen , welke voor de meting de voordecligste is'. Zij is afgebeeld in fig. 14, in .4 in perspeclief, in B in doorsnede. Het kristal wordt geplaatst op bet glasplaatje I , helwelk sluit in den ring welke wederom op zijne benrt sluit in den ring w. Voor grootere krislallen bezigt bij ook eenen ring met drie scbroeven , tusschen welker met knrk beklecde uiteinden dan bet kristal wordt vastgeklemd. Aan den ring n bevindt zich een half cirkelvormige plaat p, draaijende om twee schroe- ven ii , welke gaan door twee reglop staande stijlljes, zoodat zij door de klemschroef r onder alle hellingen kan gesteld worden. De plaat p kan in graden verdeeld zijn, in welk geval zij ook kan gebezigd worden voor het bepalen van de helling der optische assen bij gcpolariscerd licht. Nietalleen kan de plaat m in alle riglingen worden rondgedraaid binnen den ring n , cn onder alle belliugsboeken geplaatst door den halven cirkel p , maar de gehcele ring o , waarop de regtop staande stijlljes zijn ingeplant , kan ook rond gedraaid worden om de korle buis u [B] op dc plaat s , welke bevestigd 4-i6 TOESTL'LLRN TOT HET METEN EN TEEKENEN DEU VOORWERPEN. vvordl op de voorvverpplaat van het iiiikroskoop. De ring o kan mcde in graden verdecld zijn , cn daardoor bruikbaar ge- inaakt worden bij onderzoekingcn mot gepolariseerd licht. Wanneer nu een kristal door het prisma des goniometers gezien wordt , dan vertoonen zich , bij de ronddraaijing van het prisma, twee beelden daarvan , welkc elkander op ver- schillende wijzem' kunnen bedekken , b. v. op de vvijzc afgebeeld in fig. 15, <^Laat a be fig. 15 .4 de te meten hoek zijn, dan wordt eerst de nonius ^op nul geplaatst , en in die stelling vast geklemd. Vervolgens draait men de buis b , welke het prisma bevat om, tot dat de lijnen, dieeeuezijde van y den hoek vormen, in beide beelden zamenvallen , zoo als de lijnen ab en^a'b' in B. oNu maakt men den nonius los,oen draait dezen over den in graden verdeelden cirkel, totqdat dcy; beide lijnen, welke, de andere zijde des hoeks vormen , ook zamenvallen, gelijk in Ci De aldus doorgeloopen boog is de maat des hoeks of van deszelfs complement, al naar gelang der rigting,, waarin de nonius rond bewogen is. BUt =i = 1; . Jl;. Hi. . ■' Cl- .- ‘ '■ I ' *(U) f e.f' ij! b H- ' TOESTELI.EN EN HUEPMIDDELEN TOT BRSCHERMING UER LEN/.EN,, EN BIJ MIRROCHEMISCHE ONOERZOEKINGEN. ./,(i r - , ill • 'fO. i ^uilloj? 481; Kij het groote meercndeel der mikroskopisclie on- derzoekingen is het noodig de^ toorwerpen met doorschijoende plaatjes te bedekken. Zijn zij in eenig vocht gedoinpeld , dan dienen zulke plaatjes ter bescherming der lenzen voor de dampen, die daaruit oprijzen , en zich'tegen de glasopper- vlakle als kleine droppelljes zoudcn aanzetten. Maar boven- dien wordt, door zulke eene bedekking, de oppervlakte der voorwerpen plat geraaakt , iets dat merkelijk bijdraagt om de waarueming met meer zekerheid en gemak te doen plaats hebben , en , om redenen , die ligtelijk worden ingezien , des te noodiger is, naar mate sterkere vergrootingen worden gebezigd. In de eerste tijden van het gebruik des mikroskoops bezigde men algemeen micaplaatjes voor deze bedekking , en zelfs tot voor weinige jaren was men genoodzaakt hiertoe altijd zijne toevlugt te nemen , wanneer zeer dunne dekplaatjes gevorderd werden. Zulke micaplaatjes zijn echter zelden vrij van kleine barsljes en scheurtjes , en het was daarom dat ik vroeger veel gebruik heb gemaakt van het zeer dunne glas- vlies, dat men vcrkrijgt door in eene glasblazerslamp het gesloten einde eener glazen buis te verwarmen, en dit dan 448 TOESTELLEN BIJ MICHROCUEMISCUE ONDEBZOEKINGEN. plolscling lot eenen grooten bol uil te blazon. Tbans ecbter kan men zoowel dit hulpmiddel als do mica ontboeren , daar men zicli bij alle vervaardigers van mikroskopen glazen dek- plaaljes kan vcrschaffen , wier dikte niet meer dan y - f millimeler bedraagt , eu die derhalve zelfs voor zeer sterke objeclicfstelsels nog dun genoeg zijn. In Engeland wordt dit dekglas voor mikroskopische praepa- raten in bet groot vervaardigd door Chance te Birmingham, en men kan bet bij de engelsche instrumentmakcrs, des ver- kiezende , als groole platen bekoraen , om daaruit vervolgens zcif dckplaatjes van willekeurige grootte te snijden. Hiertoe moet men zich ecbter van eenen scbrijfdiamant bedieuen , daar een gewone snijdiamant bet dunne glas doet splinteren. Vierkaute dekplaaljes snijdt men iangs eene liniaal , ronde en ovale met bebulp van metalen scbijfjes van dien vorm (1) waarbij men dan eerst met den diaraant Iangs bet scbijfje snijdt , en vervolgens van uit dozen omtrek naar buiten eenige straalsgewijze streepen trekt, die veroorlooven den overtolligen rand stukswijze af le breken. V. M 0 b 1 (2) heeft gemeend in bet doorscbijnend papier van Schonbein een gepast middel ter vervanging der glazen dckplaatjes te vinden. Toen was de bereidingswijze daarvan nog niet bekend ,• tbans weet men, dat men dit verkrijgt door eene etberiscbe oplossing van scbietkatoen , bet zoogeuaamde collodium , uit le gieten op eene horizontaal liggende met (1) Oschatz heeft in Dingier ’s Polyt. Journ. 18-19 XIII p, 191 een taroelijk zamcnge*teld werktuig beschreven, hoofdzakelijk bestemd om liet dunne dekglas tot plaaljes te snijden. Blijkbaar is bet hem onbekend ge- weest , dat men daartoe geenen snijdiamaut, maar eenen schnjfdiaroant moet bezigen , daar, bij bet gebruik van deze, dit geheele werktuig over, bodig is. (2) Mikrographio s. 161 noot. 