VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
. Orationes et Carmen in natali eius ducentefimo pu- blice:dicta die X Oct. 1814. edidit H. MUNTINGHE 3, - Acad. -Grog: Rector, Groningae, apud JZ.’ Oomkens, | 4to. PP; XLVI, 243 T. A. TEN BERGE, Curatorum Univerúitatis ‘Gro. - Binganae Praefidis , Allocutio ad Profesfores, et He - MUNTINGHE Rectoris eiusdem Univerfitatis Magai fci Oratio, habitae die VE Nov. 1815. &e. Gronin. - gae, apud Z. Oomkens. 4to. PP. 516. o) s Annales Academiae Gropinganae 1815—1816. H. MUN” TINGHE Rectore Magnifico, E. TINGA Actuario, Groningae, apud 4. Oomkens; 1817. Aro. pp. XII, le of Aries o CE pa He zo zou eenen fchijn van. partijdigheid. hebben, van welke wij’ niet gaarne met grond befchuldigd wierden, indien , na ket verflag der Jaarboeken van Leiden’ sen Uga recht’s Moogefcholen, niets dergelijks: tén-aanzien van Groningen verfcheeri — Groùingen, Zoo Belingrijk voor het ganfche noordelgk: gedeelte onzer voormalige’ verece nigde gewesten, en’ met zoo veel regt bógeride op ver~ fcheidené ‘hoofdlickter ‘in’ hun”vak, voorheen ën thans nog aan: deze Hoogefchool fchitterende, ” Dôch térwift wij; bijhet gáven van gemelde verlag , de Antidlós van Groningen nog wachtende waren , eni tot defzelver tan- komst. dè':pas -ontvangene ficta Sacvubaria. beftoten ‘te laten liggen, zijn. er nu- ook nog de Redevoeringen bij gekomen, :tot' de inftallatie -der herftelde Akademie be- trekkelijk. Die:wormt „te: zamen; eenen geheeten voot. taad, en maakt het oris'ondoenlijk , veelmeer van deng zelven'sd zeggen, dan ‘hêtgeen ‘in de opgave van don BOEKDESCH. 1818, NO. 1. A BOEKBESCHOUWING. Ácta faecularia Academiae Groningange complectentië . Orationes et Carmen in natali eius dacentefimo, pu- blice dicta die X Oct. 1814. edidit H. MUNTINGHE s - Acad. Gron. Rector, Groningse, apud Z.’ Oomkens. 0. Pp. XLVI, 243. T. A. TEN BERGE, Curatorum Univerfitatis Gro- - ningane Praefidis, Allocutio ad Profesfores, et H. . MUNTINGHE Rectoris eiusdem Univerfitatis Magai- fici Oratio, habitae die VI Nov. 1815. &c. Gronin. - gae, apud Z. Oomkens. 4to. pp. 51. > ; Annales Academiae Groninganae 1815—1816. H. MU Ne TINGHE Rectore Magnifico, E. TINGA Actuario. Groningae , apud Z. Oomkens, 1817. 4to. o. pp- XII, 2464. - . f 4-16ez H. … zou eenen fchijn van partijdigheid hebben, van welke wij niet gaarne met grond befchuldigd wierden , indien , na het verflag der Jaarboeken van Leiden’s en Uts recht’s Hoogefcholen, niets dergelijks ten aanzien ván Groningen verfcheen — Groningen, zoo belangrijk voor ket ganfche noordèlijk gedeelte onzer voormalige verece- nigde gewesten, en’ met zoo veel regt bógeride op ver~ fcheidenė hoofdlichkten in hun wak, voorheen én thans nog aan: deze Hoogefchool fehitterende, 7” Dòch terwijl wij; blj. het gáven van gemelde. verllag , de Annáles van Groningen nog wachtende waren , en tot derzelver aan- komst de':pas ontvangene Acta. facoutarta. ‘befloten te laten liggen, zijn er nu. ook nog de Redevoeringen bij gekomen, tot‘ de inftallatie der herftelde Akademie be- trekkelijk. Die:wormt ‚te! zamen, eehen geheelen voor- raad, en maakt het oris ‘ondoenlijk, veel meèr van dent zelven‘ té zeggen, dan hetgeen ‘in ‘de opgave ván den ‚ PORKDESCH. 1818. NO. Ie A ine 2 ACTA SAECULARIA inboud, den algemeenen aard en aanleiding, als ook de ftellers -der orderfktfeidene ftukken ; beftkat,: `. Om dan naar de tijdsorde te beginnen, zoo is uit de openbare nieuwspapieren bekend geworden, dat het tWElAE WEETedst Ber genielde Hoöderchölk Taviet op deh to Oetdder ‘des jakrs 1814, en 'dat hêètzelve, iù te- gehwoordigtieid waa: dèn Soavëreinen Vorst; (nu onzen geliefder: Koning) benevens. aijne Gentálin ei verfchieie dene hooge perfonaadjen, onder een’ ontzaggelijken toevloed van menfchen, vrolijk en plegtig is gevierd. Vin ‘aft vòdrgévallehe ; ‘hu, bnevangen wij, na twee jaren Verträging dét witpuve:;vlrhag en bijlagen in dezen bundel beftwande sia ‘opdrágt aan Z.M. .en-korte voor- rede vå deù Rector m'ONtTENGHE, in eee beknöp- te gefchiedenis van het gebeurde , door den. Hoogleer= aar der Gefchiedenisfen en Oudheden VAN EERDE; eene kerkrede én gebed; ‘ter opening Vati ‘het tweede Eehwfeest „ih -Hét Hollátidsch, door den godgeleerden Rrofesfbr TIN GA; tete Oratie van MUN TINGA R, met annotatiën tot breedere ontvouwing van het lot en den luister der gevierde ftichting in het afgeloopen tijdperkg een diehtftuk , toegezongen. aan den Vorst „deor den nù overleden Hoogleetaar RUAR o1, en wederom een klei- ner aan dezen laarften , door: deszelis fchoouzoon, den begaafden Advocakt TRESLINGS eindelijk eene Org- tie yan den hooggel. B». Dr.LA RAILLE den Heer Je Os DRIESSEN: openlijk bevorderende tot de waar- digbeid, van. Doctor in de Wijsgeerte ; met de dankzeg- ging van den laat{ten, en ten. flot nog cene Elegie van Ds. FOCKENS te Sneek. BO enn. Het $weede , minder lijvigey boeldéeltje bevat, vol gens den titél, eene aanfpraak vanden Heer Curatét ZEN BERGH İn de moedértaal, en:eene Oratie ter ind wijding; door den Rector. Deze: (tuekkén „ amtrent eert jaar na de voormelden'uitgefproken „ fchijnen dus mede eene poos ongedrukt te sijn blijven liggen, én. kunndms hoe wél gefteld „ en hoe veel tot lof der mieuwe:orde en wetten „op. het hetftelila Akaddmietrezen oek beheizėne `a Nn 9 ACADEMIAE GRONINGANAE , &c. &c. 8 de, dié vrolijke” en dankbare ‘geestdrift bij ons niet meer opwekken , welke wij ons van de vermelding der get Koudene redevóeringen enz. te Leiden en Utrecht, teft zelfde ‘gelegenheid, nâg herinneren. ` De Faarboeken bevatten: orde der lesfen te Gronin- ten, te Franeker; de namen der Hoogleeraren te De- venter s de ‘opgave det prijsftoffen voor 1816 (volgens de nieuwe: inrigting jaarlijks voor de ftudenten uit te fekrifven) i eene lijst der inaugurele disfertatiën of yer- handelingen , bij iemands bevordering tot Doctor in een of ander vak gefťhreven en verdedigd ; vervolgens eene Oratie va MUNTINGHE: „ over het verzuim ‘der verftändsbefehaving , als de’ hoofdoorzaak: des ‘bederfs van den Chtistelijken Godsdienst in de Middeleeuwen ,” gehouden op den ro Oct. 1816 bĳ het nederleggen de$ Recròraats, d) welke gelegenheid ook kortelijk verlfag van ‘het voorgevallene fn den afgeloopen jaarktifg ge- fehiedt; de bekroonde prijsverhandelingen van p. Ziedaar, Lezer, de ‘breede lijst der ftukken, in de. ze drié banden bevat f Gij zult ons, zekerlijk , gaarne toegeven, dat- het moeïelijk zow zijn, omtrent ‘ek dera zelven in bijzonderheden te gaan. ‘In het algemeen gea tuigt alles van de belangftelling en den ijver, de vreug. de en den bióei aan deze vaderland{che ftichting voor geleerdheid en wetenfchap. ‘Het grootfte gedeelte heeft betrekking op de oude en nieuwfte gefchiederis der Akademie — alies belangrijk op den oogenblik en Voen DO Ae | 4 ACTA SAECULARIA ACADEMIAE GRONINGANAE &c. &c. de deelgenooten aan de onderfcheidene feesten, maar niet even zeer voor den koelen lezer. Deze meesmuilt mistchiea zelfs wel bij VAN ErEnD$'s, Latijafche fchets van zeer Hollandíche festiviteiten..., of yere beeldt zich, dat Ds. FOCKENS al te ijverig geweest Ja om zijne gezamenlijke Akademievrienden meteen cene foort. van, onfterfelijkheid te bezorgen... „of krijgt. zelfs medelijden. met de arme dames (of Dame 7) die, na een ‚te hooren , dat, naar onze fchacting ,: wel een paar uur zal geduurd hebben. . ‚ja vraagt misfchien, of het wel zoo. noodig zij, (misfchien is het ook wet) dat de Stukken van leerlingen,- tot loutere oefening gefchre- venen als blijken van vlijt bekroond , allen in het licht verfchijnen. War, echter , de geleerde MUNTINGHE de voorname woordvoerder is, daar mist niemand veel goeds en fchoons te hooren ; en.die relevoerjng nzon- derheid, in welke hij aan geene bepaalde herinneringen gebonden was, zal ook door iederen. bevoegden regter. met genoegen worden. gelezen. De prijsverhandelingen vallen niet allen even zeer onder onze beoordeeling; doch er zijn er gewisfelijk bij, die den vervaardigers tot groote eer verltrekken. Wij willen niemand noemen, om ‘niemand yan een deel der reeds ingepogfte vreugde te berooven. Dat allen op den ingellagen weg voon- gaan; en eene duurzamer en hooger belooning aal hug niet ontgaan! - Heii u dan, achtingwaardige zetel der wijsheid, die twee eeuwen met zoo veel roems beftondt, en thang met jeugdige kracht herbloeit! Heil u, wier Eeuwfeest zoodanige ftof tot dankbare herinnering opleverde , zooe ganige verbreiders ‘van dezelve vondt „ zoodanige deel nemende toehoorders in uwe heiligdommen teldet! Heil u, die. zoo voortgaat Op den regten weg der kennis, als ons nu reeds is gebleken! Heil u, met uwe waar- dige zusters, door ons als de drie Bevalligheden, ja ‘meer dan die, te eeren! Heil allen van boven, van den Vader der Lichten! Nicu a am ad - NIEUWE BIJDRAGEN TOT DEN EERDIENST 3 ENZ. 5 ' J : k i ~ pd . = Nieuwe Bijdragen ter bevordering der kennis en verbe tering yan den Eerdienst , het Leeraarsambt en’ Kerkelijk Befluur. Ifle Deel, 3 Stukken; IIden Deels Pe Stuk; met een Bivoegfel , behoorende tot. het fien: Deels ade Stuk, zijnde eene Verzameling van Wete, ten, Reglementen a. z. %. voor de Hervormde Kerke , Te Zutphen, bij H. C. A. Thieme. 1816, 1817. In gr. 3yo. Te zamen f 7-1o-: Hair verblijdde ons de wederverfchijning van een, werk , hetwelk, met andere nuttige Tijdfchriften , door de ongunst’ òf het geweld der vorige dagen, verdron- gen was. Gelijk weleer, toen het onder eenen andes. ren titel verfcheen , alzoo is het ook nu der lezing en beoefening, waardig van alle Leeraars, aan welken de eer en invloed der belangrijke bediening, die hun is toe- vertrouwd, ter harte gaat, Hetzêlve behelst, in wels gefchrevene. verhandelingen, heilzame onderrigtingen , verftandige „wenken, oordeelkundige opmerkingen en aanwijzingen, hoe een Leeraar zoo'wel in zijn onders wijs en prediken, als in zijne herderlike beituring en verkeering, deszelfs groote verpligting vervullen, en het edele doel, hetwelk elk waardig Evandeliedienaar nimmer vergeten mag, de bevordering van kennis, Ste doof en godsvrucht onder zijne Gemeente , bereiken kar, Daarenboven deelt dit Mengelfchrift al de nieuwe vers ordeningen mede, welke in de Hervormde Kerk zijn tot _ {tand gebragt, benevens fommige inrigtingen, in andee . re landen ingevoerd, die gezamenlijk een goed overzigt geven over het Hervormd Kerkelijk Beftuur en deszelfs tegenwoordige gedaante. | | Het is niet mogelijk , van al de voorkomende ftukken verflag te geven. Van de méesten verklarende, dat zij belangrijk zijn en overweging verdienen, willen wij van eenigen meer bijzonder gewagen. Zeer behaagde ons eene verhandeling, in het Uten Deels 1fte Stuk, die ten optchrife A 3 - heeft: 6 En NIEUWE BIJDRAGEN heeft: Moeten de Eeeraren ook inm best doen, vm mer hun prediken genoegen te geven; en hoe moeten zij.het „aanleggen, om hierin wél te flagen? Menig ern{tig woord wordt hier, gefproken, en treffend aangewezen, dat genoegen te willen geven niet des Leeraars Aoogfte. doel mag zijn; Veel minder, dat hij. de bereiking van dit doel, op eene verkeerde wijze en door ongéoorloofde mid- gelen , behoort te zoeken; maar dat hij er naar ftreven moet, om -zijne Gemeente te keeren, ve fiichten en te verbeteren, waardoor hij, ook met minder uitwendige -begaafdheden , bij alle weldenkenden eere verwerven en roem bij God hebben zal. Elk Dienaar. van het Evm- gelie handele ‘naar dezen regel, en niemand predike zich- zelven , maar Christus , zijnen Heer! — Niet onbelang- rijk Is insgelijks een ander vertoog, in hetzelfde 1íte Stuk voorkomende , hetwelk over de verpligting eens Leeraars, om zijne Gemeente te leeren kennen, handelt, en voôral voor dezulken, die in landelijke Gemeenten zijn geplaatst, nuttige lesfen en aanwijzingen geeft ter befturing van“hun gedrag. 7 ‘In het ede Stuk hebben twee ‘verhandelingen onze. aandacht getrokken. De eene: ovér het regt der berots ting van Leeraars in de Hervormde Christelijke Kerk in de ‘Nederlanden. De andere: over den eigen aard en het daaruit fpruitend regt der Diakoniën bij- de Gere- formeerden. (Welke verhandeling in het gde Stuk wordt voortgezet.) De eerfle beftrijdt het zoogenoemde jus patronatus , collatie, aggreatie , flòreenftem , of hoe men dan ook de eigenmagtige aanftelling eens Leeraars of den beflisfenden invloed op deszelfs verkiezing heeten mag, én draagt eene eenvoudige, met den geest des Christendoms en der kerkelijke vetordeningen en gebrui- ken meer overeénkomftige, wijze van beroeping voor. Het zal den Schrijver van dit verftandig , door bewijzen geltaafd, betoog welligt niet aangenaam zijn, dat het- zelve bij de hooge Kerkvergadering niet in aanmerking fchijnt gekomen te wezen. Het jus patronatus met al zjue aangenomene regten is niet alleen in {tand geble- 7 ven , TOT DEN FERDIENST, ENZ. ? ven, maar nader bevestigd an. vitgsbreid; daar , oogen- Schijnlijk , wanneer men art. 24 en 35 van bet Synedaal Reglement op de Vacaturene. Z. Ya, vergelijkt, aan de Collatoren meerder vrijheid en regt ia gegeven, dan aan de Kerkeraden, de wettige verzegenwoordigers der Ges mente zelven. De weedas reeds in. 1810 gefchrevens doch in ‘onzen tijd althans niet minder gewigtig, geefk over de Diakonian der Hervormden gen vrij g3aquwkepe zig en volledig overzigt ; handelt, in bgt alggmeen en in het bijzonder, ‘aver baar’ gorfprpng, beltemming » beheer , voorwerpen harer bedeeling, en verfchillende - wijzigingen daarvan; em {taaft, op onbetwistbare ben ginfelen van -het regt en des Chrigtegdoms , het zeker en heilige van dit eigendom, zwodat de Diakonie-goedes ten en inkomften,:dig enkel en alleen eene. bezitting en administraxie der Hervormden zijn, en met publie- ke en politieke administratie niets gemeeps hebben» oak aan geene anderen, dan aan behoeftige lidmaten , doos geene anderen , dan door Diakenen, en op geene andere wijze, dan naar het doel dier inrigting zelve „ kunnen en mogen befteed worden. Eere hebhe de Schrijver, die zoo vrijmoedig fpreekt, en eene edele poging waagt, dat de zaak der Hervormde Gemeeptejrmen behartigd „worde! . . . , In het gde Stuk komen mede nuttige op&ellen voor, De Regelen ter bevordering van verfcheidenheid in het telkens wederkeerend prediken ter voorbereiding voor heg dtvondmaal , in den geest der inflalling dier plegtigheid, zijn zeer bruikbaar voor Predikanten, die zoodanige aanwijzing behoeven, Wij gelooven pogtans, dat der. zulken getal niet groot is. Alwie toch over de heilige Nachtmaalsinftelling en plegtigheid nadenkt, zal geree- delijk vele en treffende pogpunten hebben, waaruit hij dezelve befchonwen en voordragen kan, allen in den geest der inftelling, dat is, ter verkondiging van des Heeren dood , als de eenige oorzaak van fchuldvergeving en zaligheid. Waar ook dit oogpunt gemist wordt , waar tiet alle vermaningen , lesfen , voorfehriften „…befturin- A 4 gen s \ 8 NIEUWE BIJDRAGEN - gen, opwekkinger en ‘vertróostingen ; bi dit gewijde: Feest, uit deze hoofdwaarheid des Christendoms wore den afgeleid, — men moge er veel waars en fchoons. zeggen, eene Nachtmaalsleerrede wordt er niet gehou». den. Daarom kunnen wij ook zoo weinig genoegen noe men in het werkje van £. KLOSE, des Heeren. Nachte maal, een boek tot flichting voor geoefende Christenen, Omdat het de bron van ware, Christelijke, Evangeli=. fehe, ftichting niet aanwijst. — Het kleine ftukje: Zoe: Bevordert men een meer talrijke bijwoning van het bij- Zonder godsdienffig onderwijs ? berigt den-gelukkigen uit- flag van de pogingen eens waardige Leeraars , die voor het, zoo noodzakelijk , katechetisch onderwijs in zijne Gemeente lust en ijver had, en zijne moeite ter verkrij- ging van vele leerlingen met het gunttigfte gevolg zag. bekroond. Het ware te- wenfcheb, dat gelijke ijver ålle Leeraars: bezielde, en zij ook even. zoo gelukkig in hunne pogingen laagden. Men klaagt, en niet zonder redenên, over toenemend verval in kennis en godsdien- _Stigheid; maar mén vergete; bij deze klagte, niet, dat het verzuim van bijzonder godsdienftig onderwijs eene der voornaamfte oorzaken van dit bederf isl Mogt de waarlijk. fchoone en doelmatige verordening op het gods- dienftig onderwijs, door de Synode beraamd, nieuwe geestdrift verwekken en gewenschte verbêtermg daar- ftellen ! — Niet zeer vleiend is het Berigt vari den droe- vigen flaat van den openbaren Godsdienst in de Gemeente ze Alibi en Alicubi. -Ongelukkig behelst het veel waar- heid. Dergelijke Gemeenten’, als “hier eene gefchetst ‘wordt, en Predikers, aan Ds. PRAVITENAX gelijk , ‚zijn niet uitgeftorven. Wie kent geene Gemeenten , wel- ke zulke voorgangers hebben, en’ roem dragen op dit voorregt; die andere Leeraars onchristelijk veroordeé- len, en van elders vrienden ‘en bekenden uitnoodigen , om haren Predikant, die bij de oude regtzinnige leer blijft en van alle. nieuwe inrigtingen een’ afkeer heeft, te komen hooren? Zij verminderen echter, die inder- daad opregtzinnige voorftanders der regtzinnigheid ; en wij. TOT DEN EERDIENST ; ENZ. 9- wij hebben alle hoop ə dat zij fpaedig ten grave zullen dalen ! Het.Ilden Deels. rte Stuk bevat , behalve eenige Gou- vernementsbefluiten en Gemeenteverordeningen. a Vef= Scheidene gewigtige verhandelingen. Het gefchrift, van. den met roem bekenden EWALD, over de vraag: waf saakt den Leeraar cerwaardig? is vol menfchenkene. nis , wijsheid en godsvrucht ; het verdient aller opmerke zaamheid en betrachting: zoo zal niemand ergernis ge= ven; maar ook niemand, gezocht „ergernis nemen, Zeer doelmatig zijn de Bedenkingen over het verval van den openbaren Eerdienst, deszelfs oorzaken en eniddelen tot herftel. Meer dan immer te voren kunnen over dit heera íchend gebrek klagten worden aangeheven. :De bijwo- ning van den openbaren Godsdienst vermindert zigtbaar „ en ouden van dagen zien met droefheid op het ongods- dienftig en verbasterd nageflacht neder. Met hoogen ernst.gewaagt de Schrijver van die fchandelijke , God- onteerende traagheid; met kennis van zaken wijst hij derzelver verfchillende oopzaken:aan; en gansch niet onuitvoerlijk zijn de middelen tot herftel , door hem voorgedragen. Wij erkennen met hem, dat de Kerkbe- fturen, vooral de Kerkeraad in elke Gemeente, veel kunnen bijdragen tot herftel ,en menigwerf beklagen wij ons over de bijna geheele verwaarloozing der kerkelijke tucht; maar de Burgerlijke Overheid moet voorgaan „ en de wetten tegen de ontheiliging. van den dag des Heeren , geftreng en zonder aanzien des perfoons , hand- haven. Wijs en weldadig zijn daaromtrent de bepalin- gen, door onzen geëerbiedigden Koning gegeven. Maar wat wordt er van derzelver uitvoering ? Ze worden , bij- zonder op de dorpen, misfchien afgekondigd en zorg- vuldig bewaard , maar ras vergeten en nimmer gehand- haafd. Waar ook de Hoofden en Beftuurders des volks den openbaren Godsdienst verwaarloozen , zoo niet ver- maden, hoe zullen zij deszelfs ontheiligers ‘willen of durven, \traffen ? Wij zelven hebben er meermalen de treurige ervaring van gehad. — Doch genoeg: de Schrij- ; A5 vers» 18 — NIEUWE BIJDRAGEN ver, die zijne belangrijke bedenkingen ‘mededeelde , heb- be zegen op zijne poging ! — Het Zets over de Formubien Pen, in den witerlijken dienst gebruikelijk (Liturgiën), kan menigen onkundigen ‚ die niet weet, wat bj weten moct, en die echter berispen wil, befchamen en — lec- Ten. = Over de Huisbezoeköngen geeft de weleerw, Heer He W. LE SAGE TEN BROEK, Predikant te Haam- Rede, gepaste aanmerkingen , ten betoog , dat- derzelver tegenwoordige inrigting meer nadeel baart dan voordeel fticht , en derhalve. eene verbetering allezins nobdig heeft. Zekerlijk , het doen van huisbezoek op gezette tijden, eens ef tweemaal des jaars , vóór de Nachtmaals- viering, met den meesten fpoed verrigt , zal door geen’ Leeraar, die zijne eigene Ondervinding raadpleegt, voor acer doelmatig en belangrijk verklaard: worden. Het meer verlicht heftuur der latere Vorken uit ket Huis van Oostenrijk, en ‚onder dezen de roemwaardige jor ZEF Il, bovenal de wijze en weldadigt regering van onzen Koning, werkten za}k eene heilzame verandering, Ook de Schrijver van dit verflag deelt in dezen fchoo- hen lof; de dienften , welke hij bewezen heeft en nog be- wijst aan de Kerk vanCaristus , hebben hem bĳ Roomsch en Onroomsch hooge achting verworweg. — Bij dit gun- Rig berigt fleekt onaangenaam af het medegedeelde van een Duitsch Geleerde gon den Vergamelaar dezer Bij- dragen, aangaande de gefleldhsid van het R. K. Kerk- wezen in het Munferfeke ten jare t816. Aldasr is de geest nog bitter en liefdaloas , anchristelijk en vervolg. ziek , vijandig tegen alle verlichting en burgerlijke ver- : draagzaamheid. Zelfs zoo willekeurig en hevig hatte delt, in dit land, de Generaal. vicarius CLEMENS, Vrijheer , Droste van Vifchering „dat hij zijne onderhoo. tige Geestelijken verboden heeft , gemengde ‘huwelijken van Roomfíchen met Protestantêu ‘kerkelijk in te zege- oen, omdat het hem, van ftaatswege, ontzegd was, van de getrouwden, gelijk hij te voren beval te doen, eenen eed te laten afnemen , om al de kinderen , uit zul- ke gemengde huwelijken geboren, in de R. Kerkleer te Zullen opvoeden. ` - Uit deze vrij uitvoerige opgave zullen onze Legers ziens w J3 NIEUWE BIJDRAGEN TOT DEN EERDIENST, ENZ. zien, det deze Bijdragen alle aanbeveling verdiénen.= Aanmerkingen van eenig gewigt hebben wij op geene verhandeling: misfchien zoude de fhil in Frmmigen van dezelven meer zuiver, vloeijend en aangenaam kunnen … - zijn. Alleenlijk geven. wij aan de Verzamelaars in be- denking, of ‘het niet beter ware, meerdere onderwer- pen uit de zoogenoemde‘Pastoraal- Theologie, of Cura Pastoralis, te doen behandelen, en dezelven, onder eenige bijzondere afdeelingen (rubrieken), in eene fys- temat;fche orde te rangfchikken , en de Gouvernements- befluiten en ftukken van dergelijken aard afzonderlijk te verzamelen en uit te geven. Voor het overige behaagt ons zeer de geest van vrijmoedigheid en befcheidene waarheidsliefde, welke in dit gefchrift doorftraalt ; en het is onze hartelijke wensch, dat niet een eenig goed woord te vergeefs gefproken, noch een eenige nuttige wenk vruchteloos zal gegeven zijn ! En: hand k a Het Leedgeyoel der Roomsch-katholijken , over de droes yige Jcheuring in Gods Kerk, gefchetst in eene Leer- rede, over Hand. XX: 29, 30. Gehouden op den „Feestdag van hes derde Eeuwgetijde der Hervorming , door H. VAN LOTTOM, R. K. Priester te Am- flerdam. Te Amflerdam, bij Geysbeek en Comp. 1817. In gr. 8ve. 32 Blf :-7»: 3 , . .. 1 en einde den geest en de waardij van dit bitter Leedgevoel te doen kennen, bepalen wij ons tot de en- kele opgave van hetgene de R. K. Priester VAN LOT- TOM, onder andere „*bl, 23, der goede Gemeente we- gens den braven LUTER op de mouw fpelt, en de mededeeling eener letterlijke vertaling van het aldaar aangehaalde ftuk. Zie hier de plaats! t „Tegen het uitdrukkelijk gebod van jE ZUS CHRIS. » TUS, die het huwelijk tot deszelfs oorfpronkelijke f „ ins Ka s» ED as à e B. VAN LOTTOM, LEERREDE. 13 n inftelling had terug gebragt (Matth. XIX.) , moest hij » [LUTER] ook de veelwijverij begunftigen, daar hij „aan den Keuryorst PHILIPPUS van Hesfe, ter vale „ doening van. deszelfs geile lusten , veroorloofde twee m~ vrouwen te- gelijk te‚bezitten (Con/ult Luth. N. ek m sA 2e): voorzeker GERE fchoone- Evangelijshe vrije » heid!” Bn zie dar het fluk! s E a a ld + - }. Antwoord vas S LUTER aan don Landgraaf PÉLLIR, - yan Hesfen wegens. deszelfs dubbel huwelijke ` [De omftandigheid was deze. — De Landgraaf P HI- LiP yan Hesfen was met eene blinde drift bevangen voor MARG ARETHA VAN SAAL, en wilde haar trouwen , niettegenftaande hij echtgenoot en vader was. Hij wist den Godgelegrden. van zijne (Hervormde) partij “hunne toeftemming , af te perfen, hetwelk hun en den Lande ‘graaf vele onaangehaamheden veroorzaakte. Het onders taande, nu, is het advies, hetwelk p HIL 1P door 8U- CER van LUTER en MELANCHTON vragen. liet.} n» Naardiëen Uwe Vorftelijke. Genade ` ons door den Heer Dr. MARTINUS BUCERŲS ‘eenige langdurige gewetensbezwaren , en daarbij eene bedenking heeft voore gelegd , met, ‘overhandiging vau Uwe enz. genadig fchrije ven. Hoewel het ons moeijelijk valt in zulk cene haast te antwootden „ “zoo hebben wij echter D. MARTI- Nus niet zonder Schrijven en antwoord willen- laten vertrekken. En vooreerst. zijn wij hartelijk verhedgd, en danken God, den Vader van alle genade , goédhéid en bartmhar- tigheid , dat Hij Uwe enz. weder yit die gevaarlijke ziek- te heeft geholpen, en bidden, dat Hij Uwe enz. naar lgcbagm en ziel tot zijnen lof wille fterken, Want, gelijk Uwe enz. ziet, zoo is de arme Kerk klein en ver- laten , en heeft in waarheid vrome Heeren en Regenten noodig ; gelijk wij niet twijfelen, of God zal maken, at 16: H. VAN LOTTOM voordeelen , die zij uit de Domftichten getrokken hebe ben, vijandig en aangekant zijn tegen het Evangelie. Loo weten wij.zelve, dat van (ommige groote Jonkers zeer- onvriendelijke taal is gehoord. geworden. It. welk: een gefchreeuw- zoudgw de Papísten onder alle volken maken, om Uwe enz., die door Gods genade thans eenen’ goeden naam heeft en gevreesd is, om die zaak verachtelijk te maken, oaa es -… Omdat dan nm zeo- veel ergernis bij elkander komt, bidden wij in onderdanigheid, dat Uwe enz. dit wél: be. denke. : Mear dat is ook waar, dat wij Uwe enz. -bidden en vermanen, hoeregij en echtbreuk te mijden. Wij hebben finds langen tijd ons zeer bekommerd 3 daarover , dat. wij vernamen, dat Uwe enz; met zulk eenen vera _ keerden lust bezet zijt, waaruit ligtelijk ftraffe Gods en ” gevaar konde. volgen. En bidden, dat Uwe enz. zulk een. gedrag buiten den echt niet voor eene kleine zonde houde, gelijk ‘de.wereld het in den wind flaat. Wane God heeft de ontücht. vaak ftreng geftraft , gelijk van den zondvloed gefchreven (taat, en .de:@raf.van David en andere;getuigen.s En Paulus fpredke dikmaals- gelijk 1 Cor. VI:9, zo, Want op het geloof moet eene ges hoorzaamheid volgen, opdat men niet tegen ‘het gewe- ten en Gods gebod handele, r Joh. HI: ar. ‘Zndion ons geweten ans nice verdnemt, enz. En Rom.: VIII: 13. Wanneer: wij: Vleefchelijken Tust, ena.. > E . Wij halen dit drarom aan, opdat bedacht worde , dat God. met,zulke zonden niet den fpot wil drijven , gelijk misfchien, fommigen zulk eene: heidenfche verbeelding hebben. «Wij. hebben ook met vermaak gehoord, dat - Uwe-enz; zoo ernítig daarover klaagt, en over zooda. nige zonde berpuw beeft. … +.. 700 rusten oók op:Uwe enz. zoo: vele zware zg- ken.‚.die gp de: geheele wereld betrekking hebben; waars bij komt „dat: Uwe enz. van een fijn ien niet fterk geftel és en nief veel:-dlaapt , zoodat‘ billijk is „'dat-Uwe:éüz; het Jigelrsem hierin ontzie, gelijk vele” anderen ‘doen aoeten,. En men leest van Scaaderbag , dat hij inzon= Y der- Ona Æa- ë Sem en ' LEERREDE.. « > 2? derheid zijn krijgsvolk tot kuischheid vermaand , en gee zegd hebbe, dat eens mans blijmoedigheid door niets meer. ljde dan door onkuischheid, It; wanneer Uwe enz: nóg eene echtgenoote hadde, vreezen. wij, dat de boos, x gewoonte zich evenwel zoude roeren. Daarom gelieve Uwe enz., uit. aanmerking van. halle deze oorzaken, ergernis, andere zorgen en lichamelijke zwakheid, dit gevaar wél te bedenken. „Gelief ook in, ’'t oog te -houden, dat God Uwe enz. fchoone jonge Heeren en Freules met. deze Gemalin heeft gegeven ; en ’t met haar voor lief te nemen , gelijk anderen met-de hunne moeten geduld. hebben , om ergernis te mijden. Want wij zijn in ’ geheel niet van voornemen, Uwe enz. aan te zetten, iets in te. voeren, wat lastig ware. Want - de. landfchappen en anderen mogten ons s deswege moeis te willen aandoen. Zoo is het tegenwoordig de wijs ii de wereld, dn men gaarne de ichuld op de Predikanten werpt, wan: neer er iets gebeurt, wat. lastig is, en“men heeft aller, lei te vreezen. D. MARTINUS LUTHER.’ - Rusland en de Nederlanden, befchouwd in derzelver wederkeerige. betrekkingen; door Mr.J. SCHEL TE- MA, Ridder der Orde van den Wederlandfchen. Leeuw, Eid van het Koninkli ike Inflltuut en andere. Maata Jehappijen van Wetenfchap.-Ifle Deel. Te Amfierdam , vi H. Gartman.. 1817. KVI en 408 Bh, f 37167: B; het tweede Deel van het met zoo: veel goedkeuring ontgangege en weldra geheel uitverkochte werk: Pr- TER DE GROOTE in Holland en te Zaandam, had de berpemde, Schrijver iets aangaande de vroegere betrek- Bingen. der Nederlanders met Moscoviën in een aanbangfel gezegd, dan, bij zijne verplaatting naat ’s Hage, vond bj op dit ftuk in ’s lands Archiven Ey vele gewigtige, BOEKBESCH. 41818, NQ; I, bije. N 3 | o ig © J sČABETEMA bijdragen, át, bij de 'hoodig gewordene herfmelting en _vergroötifig van ‘het bovengenoemde werk ; dit ders tot hèt voór: ori -Iipgëhde - boekdeel aangtoeide i weshalve dán ook de titel: moest veranderd worden. In eene keurige inleiding wordt de bedoelingen de iard ` des werks ontwikkeld! “Geene Oorlogen , geene dadrop Betrekkelijke trËurigheid -‘nöch vérnielende Staatkuûde żal den Lezer vermoeiing aanbrèngen: den Koophan- _éel; dezen band dèr- Natiën, zien wij hier: nieuwe be- frekkingen openen, tot heil "der -daatin deelende Vol. „~ ken; betrekkingén, zoo- heilzaam voor de befehaving VER Rusland, zò voordeelig en vereererid voór Nedere Jand, hetwelk dlle zijke ihededingers, zelfs Engeland; de loef dleekt / en ‘welks hooge’ Regering ales” det; om ‘den mioederhandet maar de Oóstzee te begunftigen ; „met eenen uitlag, die tot de vorming van PETER den. Grooten ‘aänleiding' gif, èn Risldnd in eên ZEuropeesch Rijk hervörtnde,: welks invloed: op! Europa's Staatkunde . vooral- in de-Jongfte- tijden zoo heilzaam geweest is. | Van de vroegfte tijden af haalt de Heer-s-c® uini MA -ijh Werk dp, en“ verdtelt ‘het in vier tijdperken : 1) vóór de verheffing van het huis RO MANOWe 2) ge° durende. de regering van Czaar MICHAËL FEODO- HOWITSCH1, 5) onder Czaar ALEXIS, én 4) ohder Czaar FEODOR. Reeds in de dertiende Eeuw “be- ftonder eenige Betrekking tiisfchen de beide Jariden deor het Hanze - verbond of de -Hanfa , waarvan Grov: Noyo- … göro zoo wel als Amherdam., Deventer , Zitphen en Middelburg leden waren..IWaN ii, de cerf , die den naam van “Grootvorst met dien van Czaar verwisfelde , (zie LE ves Que , Hifoire de Rusfie) een wreede , mdr niet onverlichte Despoot, ‘kneusde wel voor altljd Novè- oros al’ te epyblikeinfche welvaart, (door een’ vfoes geren 1WAN reeds in de vijftiende Eeuw geknikt} maar tráchtte nogtans door het invoeren vån vreefnde kunftenaars, en handwerkslieden Zijne barbaarfche Natie to ‘Öntbolfteden ei te befchaven. Meer dan driehondërd waten te dien einde rèeds’ in 1 547. te. Lubctk bijten; ; doen an- f Li mwi C Oa. e Ome RUSLAND. EN DR NEDERLANDEN. 29 Jandelsnöd. der Oosterlingen verijdelde bünne overeen- komst, die de Eeuw van pe TER misfchien reeds 150 jaren- 'sou : vervroegd habben. Hierbij waren wel vele, - Duitfehers ‚doch ook vaarzeker vele Nederlanders, als tijnde deze. Hewesten tocn, (zegt de vereerder en navoj- gr van HOOFT) op het breedst van hun bloeijen, ge- dropt met. nering: on welvaart tot dartelheid tac. Bijna gelijkujdig opendé een toeval den Engel/chen den weg naar de Witte Zae ca da-Dwssa, en zij werden dogr dwan meot opene armen in zijn Rijk ontvangen. De. Schrijver meent zelfs, dat 1 w.a N ngar eene toevlugt in Engeland zau. hebben omgezien, als zich wegens aijuae wreedheid in: Rusland niet veilig achtende. Weldra ng- men de Nederlanders, na °t opgaan wan den dageraad det vrijheid, die alle krachten deed ontwaken „ deel aan det handel der Witte Zee; en het was op huy voorftel, ten gevolge der ontdekking van SChIpPper ADRIAAN KRIJT van #lisfingem, dat de ftad Archangel bij de toen eerst gebruikte haven van dien naam in 1585 werd aangelegd. Allengs werdde alléenhandel der Engelfchen bekrom- pen, befitoeid, en de werkagamheid der Nader/andens deed honne Scheepvaart in die zelfde evenredigheid klier men, Ongetwijfeld was. de uitvoer der meestal ruwe voortbrengftlen van Auslaad voor Netrlauds handel en -zeevaart van het groottte belang. Kart hierna hadden de drie beroemde reizen des Naderlandörs pldats, ter _ ontdekking van eenen doortogt om.de Naordoost, vat welke de Schrijver hier een maauwskeurig verlag geeft, ` ‘vooral van de laatfte ander BARENDSZ €N HERM Ge KERK. Merkwaardig zijn hierbij de- vde Nederland. fehe namen, aan handen op de Moordkust van Azië en ‘bij Nova Zembla gegeven, in later tijd verleren. geraakt of door anderen verdrongen, even als, in de Zuidses, Amflerdam , Rotterdam en: Middelburg , daor ao ok in de barbaarfche inlandfche namen herdoopt. (Waarom is men alleen omtrent ons zoo onregtvaardig ?) Intus- _fehen was ook te Narva, door 1wAN veroverd, eene fapelplaats voor de- Nederlander geopend. Maar de B 3 wel- 290 J. SCHELTEMA: ! weldra uitgebrokene binnenlandIche anlusten in het Rute Afche Rijk ftremden allen handel, Even als in het Oos- ten, werd de eene geweldenaar aldaar. in: weinig. tijds goor den ander’ vervangen, die , op zijne beurt ‚na eene “koreftondige regering, voor een’ derden moest bukken. Poken roeide hieronder, en.bezette. Moscow. : Toen ge- beurde in 16r2, juist twee Eeuwen vóór.de bezetting en verlosfing van Moscow ‘in’ onze dagen, die gedenk- “waardige Omwenteling, welke het inlandfche huis van ROMANOW Op den troon plaatfte, waarvan de af(tam- melingen (door de vrouwen) dien caisnog:: bekleeden. MicnHaër, de eeríte Czaar uit dit huis, was zeer welgezind omtrent Nederland , en er werden onder zijne regering niet minder. dan vier plegtige. Gezant- fchappen (in 1614, 1615, 1618 en 163n) naar Holland gezonden, 'deels ‘zer aankweeking van :handelsbetrek- kingen ,- maar ook wel voornamelijk om hulp in geld en manfchap tegen de Polen te bekomen. Merkwaar- dig is het, hoe beide partijen, de Aus in het aandrin- gen, de Hollander in het beleefdelijk weigeren van ‘bulp, het gevaar van beider gemeenfchappelijke vijan- den, de PFezuiten, doen gelden , (als welke toen de ge- ‘heele Roomfche Christenheid op hunnen duim. deden ldraaijen) de Czaar over hunne machinatiën klagende , om thet Pausdom in Rusland in te voeren, en.voornamelijk de Nederlanders, om reden te geven, dat zij zich nier ‘konden: ontblooten. Het fchijnt, dat de gedurige hoop van deze hulp te zullen erlangen, en de bekomene -rije uitvoer. van krijgsbehoeften: uit Holland , den -Czaar in zijne vriendfchappeljke gezindheden verfterkte : talthans nog in het laatfte Gezantfchap , door hem naar 2s Hage gezönden, (in 1631). werd'op bijftend aangedrou- gen. Van onze zijde gingen ook twee Gezantfchappeu ‘naar Rusland; het eerfte onder de Fleeren v AN BREDE- RODE, JOACHIMI en BASS, die op henne reis in 1615 het Rijk in de uiterfte ellende, en vooral Novogo- rod bijna in puin vonden , en wier oogmerk over °t ge- heel mislukte ;. het: werd reeds.voor de grootfte gunst | . ge- ” RUSLAND EN DE NEDERLANDEN. 2I gehouden, dat zij de klare oogen van den Ceaar-mog- ben zien). == het: tweede onder de Heeren ALBERT BURGH ,EN JOHAN VAN VELTDRIEL, il 1630, de, zeer prachtig ten gehoore toegelaten , onder ande. te bet voorftel. deden, om den landbouw in. Rusland door kundige perfonen, daartoe uit Molland overgekoe men, te verbeteren, en aan de Nederlanders bij uitflui- ting den Rusfifchen graanbandel toe te (laan. Beide voor- tellen werden geweigerd, fchoon de Gezanten voor ’t overige niet kwalijk voldaan naar huis keerden. Jaare lijks groeide de handel aan; en or RARIUS, Schrije ver bij een avontuurlijk Gezantfchap uit Molflein, °t welk den handel van andere volken moest onderkruipen , zag eene menigte Hollanders in Moscoviën gevestigd. Maar de dood van mionaëL veranderde de zaak: hoewel reeds terftond door zijn’ Zoon aL exis een plegtig Ge- zantfchap naar den Hage werd afgevaardigd , zoo waren deze zaakgelastigden alles behalve rekkelijk ; hunne ei- fchen waren buitenfporig , en, weigerde men hun iets, zoo waren er ter(tond bitfe klagten gereed. De goede PREDRIK HENDRIK, reeds aan zijne laatfte ziekte kwijnende , moest zich, ten gevalle dezer misfelijke ' Heeren, nog kommerliĳjk overeinde houden, daar al- les in hunne’ tegenwoordigheid ftaan moest. Maar deze last was gering, en zou met het vertrek der Gezanten hebben opgehouden; doch de handel werd ook zeer wezenlijk belemmerd, de tollen. van 2 op 6 ten honderd verhoogd, en eene menigte daden van wil- lekeur omtrent Hollanders uitgeoefend. Gelukkig voor den Nederlandfchen handel „dat de Engel/chen zich hier. van niet bevoordeelen konden: de Koningsmoord van KAREL I deed alle hunne voorregten ophouden, en kostte zelfs aan hunne kooplieden, in Rusland geves- tigd, de vrijheid. Intusfchen was ook van onze zijde ten Gezantfchap naar den nieuwen Czaar gezonden; A L- BERT BURGH, voor de tweede maal daartoe be-. noemd , overleed in Ausland, doch COENRAAD , zijn Zoon , kweet zich daarvan op eene vrij voldoende wijze » B 3 hoe- ad f. SCHELTEMA hoewel onder zeer ongunltige omftandighetten : ‘hij was ` onder andere getuige van een vreêstelijk oproer, waarin de Kanfelier czesTOrPrF vermoord werd. Veel on- günítiger werd een Engelsch Gezantfchap , onder Lord CARLISLE, na de herftelde Koninklijke Regering , afè gezonden, M Rusland ontvanger Noegtans bleven er nog fteeds gewigtige punten, ook met ons, te vereffe. neh. JACOB BOREEL, in 1664 afgezonden „was meer ftaatsman dan Koopman, en uiet fmijdig genoeg, om zich, ten behiocve dts handels, ‚naar de hooffche grillen van een Oostersch Despoot te vlijen. Hij was de Lord AMKRORST van zijnen tijd. Nic OLAAS HEINSIUS, als bemiddelaar tusfchen Zweden en Rusland naar Mos- cew gezonden, geraakte daar in verdenking, dat hem t hart te zeer naar Zweden hing, waar hij Refident was `` en hij werd zeer koel ontvangen. De Rusftn gaven bj verfcheidene gelegenheden re kennen, dat niet zij de Hollanders, maar de Hollanders hen. noodig hadden 5 dat hun Ritik en Czaar bĳ niets te vergelijken waren, enz. Eindelijk ging, na eene tweede bezending uit: Rusland, — die veel heufcher en rekkelijker was, dan de eerfte onder deze Regering, — KOENRAAD VAN KLENCK.…, een voornaam koopman, die zelf te Mor- cow. een huis had, als Gezant der Staten derwaarts, en verkreeg meer, dan alte zijne voofgangers. Het is waar, dat de voorbeeldetooze pracht van zijn Gezant- - fchap juist gefchikt was, om de nog onbefchaatde Res- > Jen door uiterlijke praal te verblinden, en dat de ge- felrenken- ongemeene. gunst moesten winnen : doch zog ‘dit alles, zonder de bekwaamheid des Gezants, het “gewenschte doel aan een Hof, in partijen verdeeld, en waar, gedurende het verblijf des. Gezants, de Czaar overleed, wel fchaars bereikt hebben. Dit doel was niets anders, dan deelneming in den toenmaligen groo- ten Oorlog tegen Frankrijk (in 1674), door een ver. toon van magt op de grenzen van Zngemerland te doen ; 5 iets, °t welk de Zweden uit Duitschland zou lokken , = ch de vrije doorvoer van Perzifche goederen van de Kas- - -` : tie "RUSLAND EN DE-NEBEALANDER. © `° -$$ ` pifche naar de Witte Zee door Rusland heen. Dit lastite punt werd gaaf ingewilligd. (Eene vroegere pogings. em den handel in zijde uit Perzië met eigene fchepen te drijven, en waartoe ook vele Hollanders waren àan-. genomen , was dooreen’ opftand der Kozakken te ‘leur põld.) Slechts omtrent de tollen kon hij niets verkrij- gen: de Rusfen hadden: het ftelfel van fommige, ook bedendaagfche, nieuwelingen in de Sraatshuishoudkuns de, die niet fchijnen te weten, dat Jage belastingen op dén in- en uitvoer het zekere.middel zijn, om'’s lands fchatkist te vallen, door de handel op te beuren. De Baron VAN KELERR bleef na KLENCK’s vertrek - als Refident te Moscow van 1676 tot 1697, het jaar đer reige Van PETER den Grooten. Hij was een echt Gex aant volgens HUYGENS, cen eerlijk fpie. Godurende de korte regering van pronor ll. C1675 tot 1692) ontrustten kabalen het hof: doch vropon, hoe zwak ` van ligehaamn , wist fcherp door deze klippen heen te zeilen 5 hij. verbrandde zelfs de geflacheregisters , die zoo. veel aanleiding tot 'gefchillen gaven , en was dus de waar- dige Broeder van pr TERI, met wiens regering hèt vole. gende Deel zal beginnen. Ten {lotte worden nog opgegeven: de voorwerpen van handel , dë toetiemende kunstbehoef= ten der Awasfén,-(vooral zigtbaar in het korte tijdsvere loop tusfchen de Gezantfchappen van CARLISLE en. VAN KLENCK ~= .1663 ER 1674 —— want wij kunnen , ook bij de ondorftelling van meerdere ‘gunst voor üe. Hollanders , deze vordering niet geheel buitenfluitenj en. met tedën aangemerkt, dat de wrijving, niet alleen - door den handel, maar ook door het verblijf vañ vele. Nellerland/che kunftenaars in Ausland veroorzaakt, diè reeds in 1637 alleen:te Nischney- Novogrod een getal! van honderd beliepen , óp de perfoonlijke befchaving det Rusfen een’ gunRigen invloed moest hebben , fehóon: oot hee verkeerde Aziatifzho handelsttalfel van dwang: en monopolie nog in wezen bleef. — Als aanhangfel dic. — nen een zeldzame brief van Czaar MISC RAËLr 2an Prins MA URITS, als Souverein dezer landen 4 gefchreven , B4 (van Pad 24 J. SCHELTEMA, RUSLAND EN:DE NEDERLANDEN, (van eene Gemeenebestregering hadden deze lĳfeigenen. ` geen begrip) in een’ kreupelen , platduitfchen Itii. doch officiëel, vertaald; met het antwoord, en het Recre- dentiaal, aan de Rwusfifche Ambasfadeurs in 1632 gege- ven 3. voorts nog eenige nalezingen en bijvoegfels. . Wij hebben gemeend, om de nicuwheid der zaken , een ecenigzins uitvoerig verflag van dit vaderlandsch voortbrengfel te moeten geven. Zelfs al waren wij doòr vitzucht bezield, het zou ons bezwaarlijk gelukken, gebreken van belang in dit uitmuntend werk te ontdeke ken, dat ongetwijfeld (gelijk meer gefchriften van dert _ Heer SCHELTEMA) de zeldzame eer der overzetting van een Nederduitsch gewrocht in andere talen zal ge- pieten. De ítijl is duidelijk, naar het onderwerp ge- fchikt, en dus ook, waar het pas geeft, krachtig en vol nadruk. Vooral munt in dit opzigt uit de voortref: telijke opdragt aan onze algemeen beminde en geachte. Kroonprinfes; welke opdragt nog eene andere verdien- fte heeft, van namelijk der Natie te doen zien , dat eene haar zoo dierbare perfoon ook reeds vroeg belang gefleld: héeft in hare taal. Mogt dit voorbeeld algemeen nage- volgd worden! en mogten onze hooffche Juffers, die er, in fpijt van gezond verftand en vaderlandsliefde, eene:eer in (tellen , de arme taal des valfchen vreemdes- lings en pas ontzetten verdrukkers te preken , — mog- ten. deze toch blozen, hare moedertaal flechter te ken. nen, dan de verhevene Dochter van Rusland hare agna genomene ! ‚Een vignet op den gegraveerden titel ftelt den optogt naar het Binnenhof der leden van het vierde of laatfte Rusfifche Gezantfchap onder Czaar MICHAËL, in den jare 1631, immers gedeeltelijk, voor. Wij zullen ons „ na de verlchijning des tweeden Deels, hetwelk nog dit. jaar het licht moet zien, haasten, door deszelfs aans. kondiging het verlangen van het Publiek te voldoen. , Pa. ae ar CI æn A FF Om — B. A SPANDAW, VADERLANDSCHE POËZIJ EN EIEDEREN. 28 Vederlandfche Poënij en Liedsren van Mr, H. A. SPANDAW. Te Groningen, bij J. Oomkens. 1817. Zn gr, 8vo, VIII en 76 5I. f 1-10:. ` e. San NDAW heeft zich reeds door verfcheidene meesterlik- ken eene plaats onder onze eerste Dichters waardig gemaakt: en gewis — 200 waarachtig gevoel, door edele onderwerpen bezield, den echten Dichter uitmaakt, kan deze bundel niet. anders, dan zijnen roem én dien. der, vaderland{fche Poëzij: verhoogen; ja wij kunnen zeggeu, dat, fchoon Sommige zije Der vraegere gedichten wel eens rijker waren als gewrochten der verbeelding, niet één derzelven nogtans zoodanig, naar ons gevoel, den echten toon getroffen heeft, dien de Dich- ter bedoelde te treffen: de opwekking van echte, hartelijke Vaderlandsliefde, . Ongelukkig de Noordelijke Nederlander, wie hij ook zij, dte deze gezangen angeroerd kan lezen! De Dichter tokkelt alle fnazen, op welke bet oud- Nederland/che hart is getemd; alles, wat om dierbaar is, vrijheid, onaf- bankelijkheid, volksroem, godsdienftige verdraagzaamheid , be- looning van verd.enften, herinnering aan de onfterfelijke Va. deren, onze vrouwen, kinderen, onze taal — alles heeft hij iù deze Vaderlandjche Pobzij vereenigd, om ous hart magtig. te roeren; en het fchijnr, dat de vaderlandfche Dichter, even als de vaderlandfche gelauwerde Redenaar, de taal van den laatften vrijen Romein/chen Gefchiedfchrijver heeft voor oogen gebad: Omnes omnium caritates patria una complexa est. wij verblijden ons zeer, te vernemen, dat eenige edeldenkende Stadzenooten des Dichters zijnen wensch, om-ook wationale muzijk bij deze volksliederen te bekomen, reeds aanvankelijk’ door het uitloven van eereprijzen trachten te vervullen, _ De toon is, zoo als wij reeds met een woord zeiden, ge- heel voor bet gevoel: de verbeeldiagskracht zal hier weinig bloemen vinden, die trouwens dezer verhevene, zedige Zang- nimf. minder wél zouden (taan, Zoo de Dichter over 't' ge- heel eene manier gevolgd ware — en dit gelooven wij niet = het zou die van TOLLENS zijn: maar deze overeenkomst laat zich: meer hit de ‘Aarmonifche. zamenltemming.van beider ziel verklaren, die het eenvoudig groote, het roerende, hete gen de ziel zonder gedruisch verheft, baven bet fchelklin. Bs + kta- 26 “B.A BPANDAW Y7 Tre kende, en hetgeen men wel eens bij uitfluiting fout noemt, verkiezen, =— Onder de zeventier liederen of gedichten. dezés _ bundels is er, ook. één onberijmd, Naderland genaamd. De Dichter maakt daarvoor eene verontfchuldiging, die hij , on. zes inziens, niet behoefde, Waarom zou toch in onze fchoò- ne, rijke taal. het rijm onontbeerlijk zijn voor de Dichtkunst wanneer (om nu nieteens van de Ouden te fpreken, die eend meer bepaalde gwantíteit van lettergrepen hadden) Engelands gtootfte Dichters, SHAKBSPEARE, MILTON, TRÓMSON, YOUNG, dat juk van zich afwerpen, om in rijmelóoze voete- maat eene voorbeeldelooze hoogte te bereikeu? Wanneer itt Duitschland de hoogere bloei der Poëzij zich juist van het invoeren der onberijmde maat dagteekent, federt welke een KLOPSTOCK, KLEIST, RAMLER, VOS5, GÖTHÉ ed Zoo vele anderen hunne onfterfelijke liedèren gezongen heb- ben, — waarom zouden dan wij, wier taal juist den over” gang maakt tusfchen die der Duitfchers en Engelfchen, niet het voetfpoor van BELLAMY mogen drukken? Of heeft de- ze misfchien van de natuur een uitluitend Príisslegie beko- men, om in rijmelooze maat te dichten? Wij vreezen, dat de geest der navolging van Franfche poèzij neg onder deze onbepaalde veroordeeling der rijmelooze maat fchuilt, Het is- waar, de Pranfche taal, die èrotfeke bedelaarfter , zoo ås voL- PAIRE haar noemde, kan het rijm niet ontberen; doch wat: heeft dit met ons te maken? Maar wij willen daarom niet’ ontkennen, dat het maken van goede rijmelooze verzen, hoe’ fchijnbaar gemakkelijk, juist aan grootere moeijeltjkheden dan het rijm onderhevig ts.. Wij vinden daarvan in deze gedich- ten zelve een bewijs. In het reeds genoemde ftuk, Neders - land, (bl. 6) lezen wij tweemaal : ~p. 