Grieksche spraakkunst [microform]
zelf het begrip van meenen bevat: ὡς πολέμου ὄντος παρ᾽ ὑμῶν ἀπαγγελῶ: zal ik melden, dat er van uwen kant oorlog is? ὡς ἐμοῦ οὖν ἰόντος ὕπῃ ἂν kat et οὕτω τὴν γνώμην ἔχετε, houdt het er voor, dat ik zal gaan, waarheen gij 00 moogt gaan. lee . 4; μοί 2. Terwijl ἅτε, οἷον en οἷα δή met het part. de feitelijke (obiectieve) ade 5 die oorzaak aanduiden, beteekenen ὡς en ὥσπερ met het part. de vate Ἂ Epa door het hoofdsubiect wordt aangenomen (subiectief); negatie 1s in e ger en οὐ: ὁ Κῦρος ἅτε παῖς ὧν ἥδετο τῇ στολῇ, Cyrus schepte vermaak in en en Ἂς - ᾿ Ld ᾿ [4 ᾿ ᾿ \ ‚ne daar hij namelijk een kind was; οἷον διὰ χρόνου ἀφιγμένος ἁσμέενος ya pe ἊΣ Sei διατριβάς, daar ik namelijk pa lang tijdsverloop terugkwam , ging ik met 5 noegen aan de gewone bezigheden; ἀγανακτοῦσιν ὡς μεγάλων τινῶν ἀπεστερημένοι, zij zijn ontevreden, omdat zij van groote dingen beroofd zijn. 7) Een accusativus absolutus van het neutrum pl ei A als’ Ee de participia van sommige onpersoonlijke uitdruk gen in gebruik, b. v. δέον, προςῆκον, als of daar het Ee " 4d < » tamelijk is, ἐξόν, als of daar het geoorloofd 15, δυνατὸν ὄν. ἃ εἶν if 5 Aan aki daar het mogelijk is, καλῶς mapaayóv, als of daar zich agt: gelegenheid voordoet, δοκοῦν, als of daar het goed schijnt, Lt als of daar men besloten heeft, μέλον. als of daar het ter harte En : , Ld μεταμέλον , als of daar men berouw heeft, προςταχϑέν , als of RE: ' ν διὰ , hd bevolen is, εἰρημένον, als of daar het gezegd is, γενόμενον ἐπ᾿ ἐμοῖ, ds ’ ’ d , τ᾿’ Ἅ 7 als of daar het van mij afhangt: οὐχὶ ἐσώσαμέν σε, οἷόν τεὸν, WIJ 7 …. Ἧ “ …. 5 , ἕ pe - hebben u niet gered, terwijl het mogelijk was; δόξαν ἡμῖν ἡμό δι ἐπορευόμεδα (— ἐπεὶ ἔδοξε ταῦτα), toen wij dit besloten hadden, gingen wij op marsch. on AANM. 1. De acc. absol. en niet de gen. absol. wordt van deze participia δον bruikt, omdat anders het onzijdig geslacht en dus het onpersoonlijke van de uitdruk- king niet onderscheiden kon worden. . . - “. " “ Ξ ᾽ ks ÂANM. 2. Ook vóor deze participia vindt men dikwijls ὡς en ὥσπερ : κατακείμεθα ὥσπερ ἐξὸν ἡσυχίαν ἄγειν, wij liggen neder, evenalsof het geoorloofd is rust te nemen. | AanM. 3. Het absolute participium τυχόν, eig. als het geval zich voordoet, is adverbium geworden : misschien, mogelijk, ᾿ ι ͵ ] 4 | 5 ᾿ 298 PARTICIPIUM. $ 61. C. Het participium als aanvulling van een verbaalpraedicaat. VOORAFGAANDE AANM, Evenals ieder adi. kan het part. praedicaat van een zin zijn en door de copulae εἶναι, ὑπάρχειν en γίγνεσϑαι met het subiect verbonden worden: φιλοκίνδυνός re ἣν καὶ ἡμέρας καὶ νυκτὸς ἄγων ἐπὶ τοὺς πολεμίους, hij was stoutmoedig en trok bij dag en bij nacht tegen de vijanden op. — Gewoonlijk echter dient het part. slechts tot aanvulling van een op zich zelf onvolkomen ver- baalpraedicaat. Deze aanvulling staat óf tot het subiect óf tot het obiect in be- trekking. a. Het praedicatieve participium in betrekking tot het subiect. 8) Een participium, dat tot het subiect in betrekking staat, wordt ten eerste tot aanvulling gebruikt bij die werkwoor- den, welke een wijze van zijn beteekenen, zooals τυγχάνειν. toevallig zijn, διαγίγνεσϑαι, διατελεῖν, διάγειν, voortdurend zijn, λανϑάνειν, verborgen zijn, φαίνομαι, φανερός εἰμι, δῆλός εἶμι. het blijkt, het staat vast, dat ik, ἔοικα, het gelijkt, alsof ik. Bij de vertaling neemt men meestal het participium als hoofdwerkwoord, terwijl men het grieksche hoofdww. door een bijwoord als juist, toevallig, eens, voortdurend, heimelijk, blijkbaar, in ’topenbaar, schijnbaar vertaalt: ὅπου ἔτυχεν ἕκαστος ἑστηκώς, waar ieder juist stond; πολεμῶν διεγένετο, hij voerde voortdurend oorlog; ἔλαϑεν ἀποδράς. hij liep heimelijk weg ;. Sw- koárne ϑύων φανερὸς ἦν. Socrates offerde in ’t openbaar; èofkare τυραννίσι μᾶλλον ἢ πολιτείαις ἡδόμενοι, schijnbaar schept gij meer behagen in eene tyrannie dan in een volksregeering. AANM. 1, Na φανερός en δῆλός εἰμι kan ook ὅτι volgen: δῆλος ἣν πᾶσιν ὅτι ὑπερεφοβεῖτο μή οἱ ὁ πάππος ἀποθάνῃ, het was allen duidelijk, dat hij zeer bang was, dat hem zijn grootvader zou sterven Φαίνομαι met den infin. beteekent het heeft den sc hijn, dat ik: εὖ λέγειν φαίνει, het schijnt, dat gij goed spreekt. "Ἑοικα wordt ook met den infin. verbon- den: σὺ νῦν ἡμῶν βασιλεὺς ἔοικας εἶναι, gij zijt, zooals het schijnt, nu onze koning. AANM. 2. Ook het intransitieve ἔχειν, in een of anderen toestand zijn, wordt met het part., gewoonlijk met dat van den aor., verbonden ‚ vgl. $ 58, 27, A. 9) In de tweede plaats staat dit participium tot aanvulling bij de ww. äpyeodat, beginnen, παύεσϑαι en λήγειν, ophouden, φϑάνειν, voorkomen, καρτερεῖν en ἀνέχεσδαι, uithouden, κάμνειν en ἀπαγορεύειν, moede worden: οὔποτε ἐπαυόμην ἡμᾶς μὲν οἷ- κτείρων, βασιλέα δὲ μακαρίζων., nooit hield ik op ons te beklagen en den koning gelukkig te noemen; προκαταλάβωμεν τὰ ἄκρα, 8) Zoo vindt men in het ion. ook met een part. ἐπάιστος γίνομαι, het wordt van mij bekend, dat ik, b.v. ὡς ἐπάιστος ἐγένετο τοῦτο εἰργασμένος, toen het van hem bekend werd, dat hij dit gedaan had. ᾧ 61, PARTICIPIUM, 299 e , ὅπως μὴ φϑάσωσι μήτε ὃ Κῦρος μήτε οἱ Κίλικες καταλαβόντες, laten wij de hoogten bezetten, opdat noch Cyrus noch de Ciliciërs ze vóor ons bezetten. AANM. 1. “Apygopat γράφων, ik ben in het begin van mijn schrijven, zooals παύομαι γράφων, ik ben aan het einde van mijn schrijven; daarentegen ἄρχομαι γράφειν, ik begin met schrijven en daarna zal ik iets anders dont, BNR Στ AANM. 2. Φϑάνω kan ook zelf in het part. staan: οὐκ ἀναμένομεν, ke dv ἢ ἡμετέρα χώρα κακῶται, ἀλλὰ φϑάνοντες ἤδη δῃοῦμεν τὴν ἐκείνων γῆν. wij wachten niet totdat ons land verwoest wordt, maar verwoesten bun land reeds vóor hen. AANM. 3. Bij het causatieve activum παύειν, doen ophouden, moet het part. in betrekking tot het obiect staan: παύσω τοῦτο γιγνόμενον, ik zal dit laten op- houden. 10) Ten derde volgt het participium tot aanvulling bij de ww. van goed en kwaad doen, overwinnen en achterstaan; het part. duidt dan aan, waarin het goed doen enz. bestaat; dik- wijls vindt men hier het part. van den aor., dat dan echter niet de beteekenis heeft van een vroeger beginnende handeling, maar de handeling alleen als feit aanduidt, zonder eenige meet bepaalde betrekking van tijd (vgl. $ 58, 20, A. 1): καλῶς ἐποίησας ἄρξας τοῦδε τοῦ. λόγου, gij hebt er goed aan gedaan met dit woord te : k , - - ij zullen niet achter- beginnen ; οὐχ ἡττησόμεσδα εὑ ποιοῦντες 9 WIJ zulle staan in het weldoen. ἢ 11) Ten vierde volgt het participium tot aanvulling bij de ww. van gemoedsaandoening als ἀγαπᾶν, tevreden zijn, χαΐ- ρειν en ἥδεσθαι, zich verheugen, ἀγανακτεῖν, ontevreden jn: ἄχϑεσθαι, zich ergeren, χαλεπῶς φέρειν, kwalijk nemen, αἰσχύνε: σϑαι, zich schamen, μεταμέλεσϑαι, berouw hebben: ἥδομαι ὑφ ὑμῶν τιμώμενος. het verheugt mij door u geëerd te worden. : εὐ τὰ Ἶ AANM. 1. Αἰσχύνομαι ταῦτα λέγων, ik zeg dit met schaamte, αἰσχύνομαι ταῦτα λέγειν, schaamte verhindert mij dit te zeggen. EN “- ᾽ 3 eN z Iz σ AANM. 2. Bij het onpersoonlijke μεταμέλει μοι staat het part. in betrel ing den dat. van den persoon: ἔφη αὐτῷ ταῦτα συμπροϑυμήϑεντι οὐ μεταμελήσειν,, DJ zeide, dat het hem niet zou berouwen dit mede bevorderd te hebben. AaNM. 3. Na de ww. van gemoedsaandoening volgen dikwijls redengevende zinnen …. . ᾿ ῶ met ὅτε, ook voorwaardelijke zinnen met εἰ, vgl. $ 59, 42. 12) De participia ἀρχόμενος en τελευτῶν geven aan het verbum finitum de aanvullende bepaling, dat iemand hiermede zijn werk- 9) In het ep. en ion. vindt men ook een part. bij πειρᾶσϑαι, beproeven, b. v. νέοι ϑάλποντες ἐπειρῶντο, jongelingen beproefden het te verwarmen, waar het part. slechts den aard of het middel van de poging aanduidt. Deze constructie, vindt men ook, maar hoogst zelden, in het att. -— Evenzoo vindt men in het Ὧν: "οἱ een part. fut. achter ἔρχομαι en εἶμι, b.v. ἔρχομαι περὶ Αἰγύπτου μηκυνέων τὸν λόγον, ik ga over Aegypte breedvoeriger spreken. 800 PARTICIPIUM, $ 61. zaamheid of zijn toestand aanvangt of besluit; gewoonlijk worden zij vertaald door in den aanvang en ten laatste: ὅπερ ἀρχό- μενος ἐγὼ ἔλεγον, wat ik in den aanvang zeide; τελευτῶντες καὶ ἀπὸ τοῦ ὕδατος elpyov αὐτοὺς οἱ Θρᾷκες, ten laatste hielden de Thraciërs hen zelfs van het water af. — AANM. Ook de uitdrukking τί (ὅ,τ) παϑών, die gebruikt wordt om met verwon- dering en afkeuring naar den grond van eene handeling te vragen, behoort hiertoe: τί παϑὼν δεῦρο παρῆλϑες; wat is u overkomen, dat gij hier opgetreden zijt, d L waarom zijt gij hier toch wel opgetreden? nd b. Het praedicatief participium in betrekking tot het obiect. 13) Een aanvullend participium, dat in betrekking staat tot het, obiect, wordt gevonden ten eerste bij de ww. van waarÓ- neming met de zintuigen of met den geest, als ὁρᾶν, zien, περιο- pav, onverschillig aanzien, ἀκούειν. hooren, αἰσϑάνεσϑαι, bemer- ken, εὑρίσκειν, bevinden, καταλαμβάνειν en φωρᾶν, betrappen, γιγνώσκειν, leeren kennen, μανϑάνειν., vernemen, συνιέναι, begrij- pen, εἰδέναι en ἐπίστασϑαι., weten, μεμνῆσϑαι, zich herinneren: ὁρῶμεν πάντα ἀληϑῆ ὄντα ἃ λέγετε, wij zien, dat alles, wat gij zegt, waar 1s; καταλαμβάνουσι τοὺς φύλακας ἀμφὶ πῦρ καϑημένους, sij vinden de wachters om het vuur zitten; ἤσϑοντο ἑαλωκυῖάν re τὴν πόλιν καὶ es βασιλέα τεϑνηκότα, zij bemerkten, dat de stad ingenomen en de koning gestorven was; Κλέαρχος ἢ Ù - τιώτας ἀπειρηκότας. Clearchus wist, dat de ats rbe ee) ren; μέμνημαι καὶ τοῦτό σου λέγοντος, ik herinner mij, dat gij ook dit zeidet. AANM. 1. Na vele van deze verba vindt men ook ὅτε en ὡς, bijzonder na εἰδέναι en ἐπίστασϑαι. AANM, 2. Als weten de beteekenis heeft van de kunst verstaan wordt het met den infin. geconstrueerd, vgl. $ 60, 5. Zoo staat ook bij μανϑάνειν de infin als het leeren beteckent. | Ë AANM, 3. Γιγνώσκειν, waarnemen, wordt met een part. of met ὅτι of ὡς ge- construeerd, maar in de beteekenis van inzien heeft het een infin. bij zich ($ 60 3, oordeelszin), zoo ook in die van besluiten ($ 60, 4, begeerzin). AANM. 4. Bij ἀκούειν οὗ αἰσϑάνεσϑαι staat volgens $ 53, 8 de persoon, uit wiens mond men iets hoort, in den gen. (gen. partit.): ἤκουσα αὐτοῦ περὶ φίλων διαλεγο- μένου, ik hoorde hem over vrienden spreken. Wanneer zij beteekenen zich laten vertellen (dus niet: met eigen ooren hooren) worden zij met den infin geconstrueerd (oordeelszin, $ 60, 3); maar in dit geval komt ook het part. voor eahter niet in den gen., maar in den acc. (direct obiect): ἤκουον αὐτὸν καλὸν καὶ ἀγαϑὸν εἶναι, ik hoorde, dat hij braaf was; ᾿Αριαῖος ὡς ἤὕσϑετο Κῦρον πεπτωκότα ἔφυγεν, toen Ariaeus hoorde, dat Cyrus gevallen was, vluchtte hij. AANM. 5. Μεμνῆσϑαι, zich herinneren, wordt ook met ὅτε geconstrueerd ; in de beteekonis ergens aan denken heeft het den infin. bij zich: μέμνησο dee τοὺς πένητας ὠφελεῖν, denk er, als gij rijk zijt, aan de armen van nut te zijn. δ 61. PARTICIPIUM, 90] 14) Een aanvullend participium bij het obiect staat ten tweede bij die werkwoorden, welke eenigermate als causativa van de ww. van waarnemen kunnen beschouwd worden , zooals δεικνύναι, δηλοῦν, φαίνειν, aanwijzen , ἐξελέγχειν, overtuigen, ἀναμιμνήσκειν, herinneren: ἐν ταλασίᾳ τὰς γυναῖκας ἐπεδείκνυ ἀρχούσας τῶν ἀνδρῶν, hij bewees, dat de vrouwen boven de mannen uitmunten ‘in het wolspinnen. AANM. 1,- Ook ἀγγέλλω, berichten, komt dikwijls in verbinding met het partici- pium voor, AANM. 2. Evenals de in 13) genoemde verba worden ook deze causativa dikwijls met ὅτι en ὡς geconstrueerd. e. Over de betrekking van het praedicatieve participium tot het subiect en het obiect. 5 15) Bij de onder a (8, 9, 10 en 11) opgenoemde verba moet het participium betrekking hebben op het subiect en zich in ge- slacht, getal en naamval hiernaar richten. 16) Wanneer bij de onder b (13 en 14) opgenoemde verba het obiect niet hetzelfde is als het subiect, heeft het participium be- trekking op het obiect en staat dus in den casus, dien het regee- rende verbum vereischt. AANM. Ter wille van de kortheid wordt de gen. bij ἀκούειν en αἰσϑάνεσϑαι hier tot den obiectsgen. gerekend; eig. is hij een gen. partitivus ($ 63, 8). 17) Maar wanneer bij de in Ὁ (18 en 14) genoemde verba het obiect hetzelfde is als het subiect, wordt het gewoonlijk niet uit- gedrukt en het participium moet in betrekking komen tot het subiect (attractie van het participium, vgl. attractie bij den infin. ὃ 60, 1): κατέμαϑον ἀναστὰς μόλις, ik merkte, dat ik slechts met moeite opstond; ἴσϑι ἀνόητος ὦν, weet, dat gij onverstandig zijt; πολλὰς πληγὰς οἷδα λαμβάνων , ik weet, dat ík toen veel slaag kreeg; μέμνησαι ταῦτα ἀποκρινόμενος ; weet gij nog, dat gij dit antwoorddet ? AANM. 1, „Als het subiect om den nadruk of de tegenstelling uitgedrukt wordt, staat het participium in denzelfden naamval als het uitgedrukte subiect : ἄνϑρωπον ὄντα σαυτὸν ἀναμίμνησκ᾽ ἀεί, herinner u altijd, dat gij een mensch zijt: ἀμφότερα olde, καὶ αὑτὸν ὑμῖν ἐπιβουλεύοντα καὶ ὑμᾶς αἰσϑανομένους, hij weet beide din- gen, en dat hij u belaagt en dat gij het bemerkt. AaNM. 2. Bij σύνοιδα ἐμαυτῷ, ik ben mij bewust, kan het part. zoowel in den dat. als in den nom. staan: ἐμαυτῷ συνύδη οὐδὲν ἐπισταμένῳ, ik was mij zelf be- wust, dat ik niets wist; ἐγὼ οὔτε μέγα οὔτε σμικρὸν ξύνοιδα ἐμαυτῷ σοφὸς wv, ik ben mij zelf bewust, dat ik noch veel noch weinig knap ben. — Zoo vindt men bij dichters ook συγγιγνώσκω in de beteekenis van beginnen in te zien met een part. : συγγιγνώσκω ἡμαρτηκώς, ik begin in te zien, dat ik misdaan heb, 18) De passiva van de in b (18 en 14) genoemde verba wor- ᾧ ge pe E rn on eva meme σαὶ Ξ ᾿ Ἔλα Bt En a eran ne eige στον “στα τα Ὁ Ὁ «σαν. ἀνθ penn neler en remie Ὁ an κῖς -αιαθαθο, Ee et αἷς da je ον -- Des tn τὸ μ᾿ EL nnen et remie vin a at - ᾿ απο: Mi ὥμαν nd rangen en eg τον πο κ nn eren 302 ORATIO OBLIQUA. $ 62. den persoonlijk geconstrueerd; het participium moet dus bij die passiva in betrekking tot het subiect staan: ἐὰν ἁλῷς ἔτι τοῦτο ΄ ε a - hs 5. πράττων ἀποϑανεῖ, als gij er nog eens op betrapt wordt dit te doen, zult gij gedood worden ; ἐξελέγχεται κλέπτης ὦν, het wordt van hem bewezen, dat hij een dief is. ἢ. Het participium met ἄν. 19) Het participium met ἄν staat in de plaats van den modus potentialis of van den modus irrealis. Het part. praes. met ἄν komt dus óf met den optat. praes. met av óf met den indic. aks met ἄν overeen, het part. aor. met ἄν daarentegen óf met en optat. aor. met ἄν óf met den indic. aor. met ἄν: haakdn αἰτεῖ τὸν Κῦρον eis δισχιλίους ξένους καὶ τριῶν Rs ha Κλ σαν we οὕτω περιγενόμενος (= ὅτι περιγένοιτο) ἂν τῶν ἀνεο κού Aristippus verzocht Cyrus om ongeveer tweeduizend man huur- troepen en soldij voor drie maanden , daar hij aldus zijn tegenpartij wel zou overwinnen; Σωκράτης ῥᾳδίως ἂν ἀφεϑεὶς (— ὃς ἂν ἀφείη) ὑπὸ τῶν δικαστῶν. εἰ καὶ μετρίως πρὸς χάριν τοῖς δικα- σταῖς διελέχϑη, προείλετο μᾶλλον τοῖς νόμοις ἐμμένων ἀποϑανεῖν ἢ παρανομῶν ζῆν. Socrates, die door de rechters gemakkelijk zou vrijgesproken zijn, indien hij maar eenigszins welwillend tot hen gesproken had, verkoos liever bij de wetten te volharden ‘en ter dood gebracht te worden, dan tegen de wetten te handelen en in het leven te blijven. $ 62. oRrATIO OBLIQUA. VOORAFGAANDE AANM. Oratio obliqua is de inhoud van eens anders woorden of gedachten, opgegeven als afhankelijk van een ww. van zeggen of meenen ; ΄ . …. …. Γ é oratio recta is de onafhankelijke en woordelijke vermelding daarvan. 1) Hoofdzinnen in de oratio obliqua zijn die zinnen, welke (hoewel ondergeschikt aan den inleidenden eigenlijken hoofdzin met het verbum sentiendi of declarandi) in de oratio recta hoofdzinnen zouden zijn. a) Die hoofdzinnen, welke een oordeel bevatten (oordeels- zinnen), staan of in het verbum finitum met ὅτι of ὡς (S 59, 19 en 20) of in den infin. ($ 60, 3); over het subiect van den infn. vgl. $ 60, 1 en 2. | 6) Die hoofdzinnen, welke een begeerte uitdrukken (be- geerzinnen), staan in den infin. ($ 60, 4); over het subiect van den infin. vgl. $ 60, 1 en 2. f | $ 62. ORATIO OBLIQUA. 808 c) De in den vragenden vorm uitgesproken hoofdzinnen, deels oordeels-, deels begeerzinnen , worden volgens $ ὅθ. 21, 22 en 23 geconstrueerd. | AANM. 1. In eene langere indirecte rede wordt niet zelden de eerste hoofdzin met ὅτι of ὡς ingeleid, terwijl de tweede en volgende hoofdzinnen in de infinitief- constructie geplaatst zijn. AANM. 2. Ook vindt men achter ὅτι zelf een infinitief-constructie; deze wijze van uitdrukking is slechts te beschouwen als eene vermenging van beide constructies, AANM. 3. Vrij dikwijls vindt men, nadat een eerste hoofdzin in een verbum finitum met ὅτι of ὡς of in een ‘ínfin. is voorafgegaan, in den tweeden hoofdzin, die zich dan met γάρ, οὖν of δὲ aan het voorgaande aansluit, de optativus (optati- vus orationis obliquae): ἔλεγον πολλοὶ ὅτι παντὸς ἄξια λέγοι Σεύϑης᾽ χειμὼν γὰρ εἴη κτὲ, velen zeiden, dat Seuthes zeer belangrijke dingen zeide; want dat het winter was, enz, 2) Bijzinnen in de oratio obliqua zijn die, welke in de oratio recta bijzinnen zouden zijn. a) Wanneer het regeerende werkwoord een hoofdtijd is, moe- ten in de bijzinnen de modi en tempora van de oratio recta blijven. δ Wanneer het regeerend werkwoord een historische tijd is, staat in de bijzinnen dikwijls, maar niet noodzakelijk, de o p- tativus, maar slechts in plaats van den indicativus der drie hoofdtijden en van den coniunctivus met of zonder ἄν. De indicativus der historische tijden, de modus poten- tialis en de modus irrealis daarentegen blijven onveranderd. AANM. Ook relatieve zinnen worden in den infinitivus geplaatst, als zij volgens hun inhoud hoofdzinnen zijn en hun relativum slechts eene meer innige verbinding met het voorgaande moet veroorzaken dan door het demonstrativum zou kunnen plaats hebben: δέκα ἄνδρας Σπαρτιατῶν προςείλοντο αὐτῷ ξυμβούλους. ἄνευ ὧν μὴ κύριον εἶναι ἀπάγειν στρατιὰν ἐκ τῆς πόλεως, tien Spartanen kozen zij buiten hem als raadgevers, zonder wier goedkeuring (zij bepaalden dat) het niet geoorloofd zou zijn een leger uit de stad te voeren. ᾿ Ook vindt men ἐπεί, ὡς en ὅτε aldus met een infin. verbonden: ἐθαύμαζεν εἰ μὴ φανερὸν αὐτοῖς ἐστιν ὕτι ταῦτα οὐ δυνατόν ἐστιν ἀνϑρώποις εὑρεῖν " ἐπεὶ καὶ τοὺς μέγιστον φρονοῦντας ἐπὶ τῷ περὶ τούτων λέγειν οὐ ταὐτὰ δοξάζειν᾽ ἀλλήλοις, hij verwonderde zich, dat het hun niet duidelijk was, dat de menschen dit niet kunnen ontdekken , daar zelfs zij, die zich zeer veel inbeelden over hun vermogen om hier- over te spreken, onderling niet dezelfde meening hebben; λέγεται ᾿Αλκμαίωνι, ὅτε δὴ ἀλᾶσϑαι αὐτὸν, τὸν ᾿Απόλλω ταύτην τὴν γῆν χρῆσαι οἰκεῖν, men zegt dat Apollo aan Alcmaeon, toen hij rondzwierf, het orakel gaf dit fand te gaan bewonen: Ook vindt men den infin. in indirecte vragen: διορίζουσι σαφῶς ἐφ᾽ οἷς ἐξεῖναι ἀποκτιννύναι, zij bepalen duidelijk, om welke redenen het geoorloofd is te dooden, 3) In het Grieksch komt zelden eene streng volgehouden oratio_ obliqua voor; niet alleen worden zeer dikwijls de modi der oratio recta gebruikt, waar men den optativus orationis obliquae verwachtte, maar zelfs vindt men dikwijls plotseling een overgang tot de oratio we DET GR rd = REE knn Ὁ. meant aon B BREE a 304 NEGATIES. $ 63. recta: ὁ δ᾽ ἀπεκρίνατο, ὅτι ἀκούει ᾿Αβροκόμαν, ἐχϑρὸν ἄνδρα, ἐπὶ τῷ Εὐφράτῃ ποταμῷ εἶναι᾽ πρὸς τοῦτον οὖν ἔφη βούλεσϑαι ἐλϑεῖν" κἂν μὲν ij ἐκεῖ τὴν δίκην ἔφη χρύζειν ἐπιϑεῖναι αὐτῷ ἢν δὲ φεύγῃ, ἡμεῖς ἐκεῖ πρὸς ταῦτα βουλευσόμεθα, hij antwoordde, dat hij hoor- ‘de, dat Abrocomas, een vijand, bij de rivier de Euphraat was; tegen dezen zeide hij dus te willen optrekken; en als hij daar was zeide hij, dat hij verlangde hem te straffen; maar als mj vlucht, dan zullen wij daar nader beraadslagen. $ 63. ΝΕΘΑΤΙΒΒ. A. Gebruik van où en μή. 1) Er zijn twee eenvoudige negaties: où en μή. Het laatste staat: a) in begeerzinnen, 6) in voorwaardelijke voorzinnen, c) bij den infinitivus. AANM, Wat van où en μή geldt, geldt ook van de samengestelde ontkenningen + ld , - ᾿ ΄ , ᾿ ᾿ » οὐδεὶς en μηδείς, niemand, οὐδέ en μηδὲ, en niet, zelfs niet, οὔτε en μήτε, noch, ook niet, οὔπω en μήπω, nog niet (van het verledene), οὐδέποτε en μηδέποτε, nooit, οὐκέτι en μηκέτι, niet meer, οὐδαμῶς en μηδαμῶς, geenszins, en and. 2) Van de zelfstandige zinnen hebben de oordeelszinnen où, de begeerzinnen μή. 8) Van de bijzinnen hebben de zinnen van doel (begeerzinnen) en de voorwaardelijke voorzinnen μή. De bijzinnen ‚ die van ww. van vreezen afhangen, en de re-: latieve zinnen van doel zijn slechts eene bijzondere soort van zinnen van doel. De concessieve zinnen met εἰ kaf, de voor- waardelijke relatieve zinnen en de temporeele zinnen der onbeperkte herhaling zijn slechts eene bijzondere soort van voorwaardelijke voorzinnen. Deze alle hebben dus μή tot negatie. AANM. Wanneer éen enkel woord met de negatie een nieuw begrip vormt, zie beneden 4) A, 2 en 3, staat in voorwaardelijke voorzinnen ook où: ἐάν re où φῆτε ἐάν re φῆτε, hetzij gij het ontkent, hetzij gij het bevestigt. 4) De infinitivus heeft μή tot negatie. AANM. 1, In de oordeelszinnen, die van ww. van zeggen en meenen afhangen en in den infin. staan, wordt gewoonlijk où gebezigd, omdat in de con- structie met ὅτε of ὡς ook οὐ zou staan. Na zweren, beloven, hopen is 2) Ook bij den ep. coni. van het verwachte, zie $ 59, 7 Dial., staat dus de ne- gatie οὐ. NEGATIES. echter μή de gebruikelijke negatie bij den infin., omdat hier een begeerte wordt uitgedrukt, Ook als het ww. van zweren wordt weggelaten en de eed met eene bevestiging in den indie. wordt uitgesproken, wordt μή gebruikt: μὰ τὴν ᾿Αφροδίτην, μὴ ἐγώ σ᾽ ἀφήσω, bij Aphrodite, ik zal u niet loslaten. — Zelfs bij het bezweren van feiten gebruikt men μή: ὄμνυμι ὑμῖν ϑεοὺς μηδ᾽ ἃ ἐμοὶ ἰδίᾳ ὑπέσχετο Σεύϑης ἔχειν, ik zweer u bij de goden, dat ik zelfs niet heb, wat Seuthes mij in het bijzonder be- loofd heeft. AANM, 2. Daarentegen staat in de oordeelszinnen, die van ww. van zeggen of meenen afhangen en in den infin. staan, μή, wanneer het ww. van zeggen of meenen tot een begeerzi of een voorwaardelijken voorzin behoort: νόμιζε μηδὲν εἶναι τῶν ἀνϑρωπίνων βέβαιον, houd niets van het menschelijke voor standvastig. AANM. 3. Dikwijls wordt in het Grieksch in plaats van den infinitivus, het hoofd- werkwoord ontkend; zoo vindt men regelmatig οὔ φημι m. ἃ. infin., ik zeg, dat iets niet is — ik ontken, of: ik zeg, dat ik iets niet doen wil ΞΞ ik weiger: ot στρατιῶται οὐκ ἔφασαν ἰέναι τοῦ πρόσω" ὑπώπτευον γὰρ ἤδη ἐπὶ βασιλέα ἱέναι" μισϑωθῆναι δὲ οὐκ ἐπὶ τούτῳ ἔφασαν, de soldaten weigerden verder te trekken; want zij ver- moedden reeds, dat zij tegen den koning optrokken, en zij zeiden, dat zij niet voor dit doel gehuurd waren. Verder οὐκ ἀξιῶ, ik verlang, dat niet, b.v.: οὐξ ἠξίουν περιιδεῖν Σάμον ἀλλοτριωθεῖσαν, zij verlangden, dat men niet onverschillig zou aanzien, dat Samos vervreemd werd, AANM. 4. In de uitdrukkingen οὔ φημι en-oùr ἀξιῶ wordt dus meer het tegen- overgestelde van de begrippen φημί en ἀξιῶ te kennen gegeven dan dat zij ontkend worden; ditzelfde heeft men ook in de volgende uitdrukkingen: οὐχ ὑπισχνοῦμαι, ik weiger, οὐκ ἐῶ, ik verhinder, οὐ συμβουλεύω, ik raad αὖ, où δοκῶ, ik ontveins en derg. AANM. 6. In zinnen als οὐδέποτ᾽ ἀϑυμεῖν τὸν κακῶς πράττοντα δεῖ, de ongeluk- kige moet nooit den moed verliezen, behoort daarentegen de negatie niet bij den infin., maar bij het hoofdww., dus == οὐδέποτε δεῖ enz. AANM, 6. Over zinnen van gevolg met ὥστε en een infin. met μή zie $ 59, 32, 5) Participia en adiectiva, ook substantiva, nemen somtijds eene negatie aan, en wel où of μή naarmate zij où of μή zouden hebben, als men ze in een geheelen zin omschreef; dus μή, als men zé zou moeten omschrijven in een voorwaardelijken voorzin of voorwaardelijken relatieven zin: ὡς ἡδὺ τὸ ζῆν μὴ φϑο- νούσης τῆς τύχης (= εἰ μὴ φϑονεῖ ἡ τύχη), hoe aangenaam is het leven, als het geluk niet afgunstig is! οὐκ ἔστι μὴ νικῶσι (Ξε οὗ dv μὴ νικῶσι) σωτηρία, er is geen behoud, als men niet overwint; τὸ μὴ δίκαιον (= ὃ ἄν μὴ δίκαιον 7) ἔργον où λήϑει ϑεούς, een daad, die niet rechtvaardig is, blijft voor de goden niet verbor- gen; ὁ μὴ ἰατρὸς (ΞΞ ὃς dv μὴ ἰατρὸς ἢ) ἀνεπιστήμων ὧν ὁ ἰατρὸς ἐπιστήμων, hij , die, geen geneesheer is, is onervaren in de dingen, waarin een geneesheer ervaren is. ; AANM. Ten gevolge van het boven, 4) A. 2, omschreven gebruik van de negatie μή vindt men ook bij het part. μή, als de geheele zin een begeerzin is: ψηφίσασϑε VAN DEN 898, Gr. Spraakkunst, 20 re nd me mn Eee 306 NEGATIES. ᾿ τὸν πόλεμον μὴ φοβηϑέντες τὸ αὐτίκα δεινόν, besluit tot den oorlog zonder het ,. oogenblikkelijk gevaar te vreezen. 6) Ook dient μή tot inleiding van vragen, waarop men een ontkennend antwoord verwacht of althans zou wenschen. In plaats van het eenvoudige μή gebruikt men ook ἄρα μή, μῶν en μῶν μή (vgl. $ ὅθ, voorafg. aanm. voor 16): μή τι νεώτερον ἀγγίλλεις ; ge komt toch niet met een slechte tijding ? AANM. 1, In tweeledige vragen is of niet zonder onderscheid ἢ μή of ἢ οὔ; daarentegen heeft in vragen als: wie en wie niet? (nominaalvragen) het tweede lid in den regel μή, als het ww. niet herhaald wordt; in het tegenovergestelde geval ook où: νῦν ἔμαϑον ὃ λέγεις " εἰ δὲ ἀληϑὲς ἢ μή, πειράσομαι μαϑεῖν, πὰ heb ik begrepen, wat gij bedoelt; maar of het waar is of niet, zal ik beproeven te leeren onderscheiden; σκοπῶμεν, εἰ ἡμῖν πρέπει ἢ οὔ, laten wij zien of het ons past of niet; βουλόμεϑα γιγνώσκειν, ὅστις τε εὐδαίμων ἐστὶ καὶ ὅστις μή, wij willen leeren inzien, wie gelukkig is en wie niet. In indirecte tweeledige vragen komt ook εἴτε — εἴτε voor; de negatie bij het tweede εἴτε is onverschillig où of μή. AANM. 2. Men lette op de beide volgende elliptische uitdrukkingen: μόνον οὐ en μόνον οὐχί (alleen maar niet dat ==) bijna: μόνον οὐκ ἐν ταῖς ἀγκάλαις περιεφέ- popev αὐτοὺς ἀγαπῶντες, bijna droegen wij hen uit liefde in de armen rond; ὅσον où met een volgend ἤδη bijna reeds: ἐνόμιζεν ὅσον οὐκ ἤδη ἔχειν τὴν πόλιν, hij meende de stad bijna reeds te hebben. Dezelfde beteekenis heeft ὅσον οὔπω: ἐνό- μισαν πολλαπλασίους μὲν ἐπιέναι, ὅσον δ᾽ οὔπω παρεῖναι, zij meenden, dat er velen naderden en bijna reeds aanwezig waren. B. Herhaling der negatie. 1) Door eene negatie worden de haar volgende indefinita alle negatief ; daarom worden die indefinita gewoonlijk met dezelfde eenvoudige negatie voorzien; op deze wijze kan in een zin eene geheele rij negaties voorkomen, die elkander niet opheffen, maar de eerste nêgatie telkens weder met nadruk voor den geest 9 ᾿ ὰ bd ν Ed t b - ΄ 5 terugroepen : οὐκ ἄλλος τῶν Ἑλλήνων ἐν ταύτῃ τῇ μάχῃ ἔπαϑεν ᾽ Ν 3 ’ Ν, Ae - το 5 id οὐδεὶς οὐδέν, πλὴν ἐπὶ τῷ εὐωνύμῳ τοξευϑῆναί τις ἐλέγετο, in dezen slag werd niemand anders van de Grieken gewond, behalve op den linkervleugel zeide men, dat iemand een pijlschot kreeg. AANM. Καί gaat met de negatie in οὐδὲ of μηδέ over: μὴ λανϑανέτω δέ σε μηδὲ τοῦτο, en ook dit zij niet voor u verborgen ! 8) Wanneer op eene van où afgeleide negatie où zelf volgt, dan heffen de beide negaties elkander op; hetzelfde geldt voor μή na zijne afleidingen: οὐδὲ τὸν Φορμίωνα ἐκεῖνος οὐχ ὁρᾷ, zelfs Phormio ziet hij niet over het hoofd; οὐδεὶς ἀνθρώπων ἀδικῶν τίσιν οὐκ ἀποδώσει. geen mensch, die onrecht doet, zal daarvoor niet gestraft worden, ἃ. 1. ieder zal gestraft worden. $ 63. NEGATIES. 9) Οὐ μή -Ξ où (δέος ἔστι) μή met den coni. (meest van den aor.) of den indic. fut. beteekent: het is niet te vreezen dat of nooit: où μὴ ἐκπλαγῇς οὐδὲ μὴ αἰσχυνϑῇς., het is niet te vreezen, dat gij ontstellen of u schamen zult; ἐστέρημαι τοιούτου ἐπιτηδείου, οἷον ἐγὼ οὐδένα μήποτε εὑρήσω, ik ben van zulk een vriend beroofd, als ik nooit zal vinden. AaNM. De volle uitdrukking où δέος (φόβος, κίνδυνος) μή komt hoogst zelden voor. 10) Οὐ μή met den 2den pers. indic. fut. beteekent: wilt.gij niet dadelijk aan het bevel om dit niet te doen gehoorzamen ? Het hoofdwerkwoord is uitgelaten, en in plaats daarvan is het van μή afhankelijke werkwoord in het futurum geplaatst: où μή λα- λήσεις ; babbel toch niet! où μὴ δυσμενὴς ἔσει φίλοις; wees toch niet hatelijk jegens vrienden ! 11) Μὴ où staat na de werkwoorden van vreezen = ne non = ut, vgl. $ 59, 29. AANM. Dikwijls is de uitdrukking ik vrees dat bij de Attici niets anders dan eene bescheidene manier om, zonder de tegenpartij te krenken, een vermoeden uit te spreken; het hoofdww. ontbreekt dan dikwijls, zoodat μή m. ἃ, coni. voor ons zooveel is als wellicht, μὴ où πὶ, ἃ. coni. zooveel als wellicht niet: μὴ ἀγροι- kórepov ἢ τὸ ἀληϑὲς εἰπεῖν, wellicht is het te lomp de waarheid te zeggen; μὴ οὐχ αὕτη ἢἣ ἡ ὀρϑὴ πρὸς ἀρετὴν ἀλλαγή, misschien is dit niet de ware overgang tot deugd. C. Schijnbare overtolligheid der negatie. 12) Na de werkwoorden van betwisten, ontkennen (niet na οὔ dn) en betwijfelen bevatten in het Grieksch de zinnen met ὅτι of ὡς niet hetgeen men betwist enz., maar wat men daartegen inbrengt; deze tegenwerping bevat dan wel de stelling, maar door où ontkend: ὡς μὲν οὐκ ἀληϑῆ ταῦτ᾽ ἐστίν, οὐχ ἕξετε ἀντιλέγειν, dat dit waar is, zult gij niet kunnen tegenspreken ; ἀμφισβητεῖ ὡς οὐκ ἀληϑῆ λέγομεν, hij betwist, dat wij waarheid spreken; ὡς οὐκ ἐκεῖνος ἐγεώργει τὴν γῆν οὐκ ἐδύνατ᾽ ἀρνηϑῆναι, hij kon niet ontkennen, dat hij het land bebouwde. 18) Na de werkwoorden van betwisten, ontkennen (niet na οὔ uw), betwijfelen, afhouden, verhinderen, ver- bieden; zich onthouden, aflaten staat μή bij den infini-. tivus. Dit μή is voor de Grieken om dezelfde reden als οὐ in zinnen met ὅτι of ὡς, zie boven 12), noodzakelijk. Wanneer de hoofdhandeling zelf ontkend wordt, moet natuurlijk ook de inhoud weder ontkend worden; vandaar staat na niet bestrijden enz. 20% 808 ᾿ΝΕΘΑΤΙΕΒ. ᾧ 63. schijnbaar overtollig μὴ où bij den infinitivus: ἀρνοῦμαι τοῦτο μὴ ποιῆσαι, ik ontken dit gedaan te hebben ; ἀμφισβητεῖ μὴ ἀληϑῆ λέγειν ἐμέ, hij bestrijdt, dat ik de waarheid spreek; οὐδὲν ἐδύνατο ἀντέχειν αὐτῷ μὴ οὐ χαρίζεσϑαι, hij kon zich niet weerhouden hem genoegen te doen. AANM. 1. Zeer dikwijls is in dit geval de infinitivus door het voorplaatsen van het artikel τό tot een substantivum geworden. — Bij de ww. van verhinderen staat ook de gen. van den tot substantivum geworden infin., maar natuurlijk zonder negatie, daar deze gen. niet den inhoud aanduidt. De plaatsen met τοῦ μή schij- nen bedorven te zijn. AANM. 2 Dat de infin. niet het voorwerp, maar den inhoud aanduidt blijkt ‘b.v. duidelijk uit het volgende voorbeeld: Κίμωνα ᾿Αϑηναῖοι παρὰ τρεῖς ἀφεῖσαν ψήφους τὸ μὴ ϑανάτῳ ζημιῶσαι, de Atheners hadden Cimon op drie stemmen na ter dood veroordeeld, waar het niet ter dood veroordeelen niets anders is dan de inhoud van het ἀφεῖσαν. AANM. 3. Alleen bij het positieve, niet bij het door een negatie opgeheven κωλύω staat gewoonlijk μή; vandaar staat ook na τί κωλύει; (ΞΞ οὐδὲν κωλύει) de infin, zonder eenige negatie: τί κωλύει τὰ ἄκρα ἡμῖν κελεύειν Κῦρον προκαταλαμβάνειν; wat verhindert, dat Cyrus beveelt de hoogten vóor ons te bezetten ? AANM. 4. Bij οὔ φημι en οὐκ ἀξιῶ behoort de negatie eigenlijk tot den af hanke- lijken infinitief-zin, vgl, boven 4) A. 3, en deze uitdrukkingen behooren daarom niet tot de in regel 12) en 13) opgegeven soort. 14) Met de in 12) en 13) opgenoemde begrippen zijn de vol- gende uitdrukkingen verwant: où δύναμαι, ik kan niet, ἀδύνατον en οὐχ οἷόν re, het is onmogelijk, où δίκαιον, het is onrechtvaar- dig, οὐχ ὅσιον, het is onbillijk , αἰσχρόν (= où καλόν), het is schande, δεινόν. het is te vreezen, αἰσχύνη ἐστίν, het is schande, αἰσχύνομαι, ik schaam mij. Als de van deze uitdrukkin- gen afhankelijke infinitivus ontkend worden moet, komt niet het eenvoudige μή, maat μὴ où bij den infinitivus. De eene negatie ontkent den infinitivus en maakt hem dus tot het tegendeel; de andere komt ons overtollig voor, maar is voor de Grieken nood- zakelijk, omdat de inhoud van het niet kunnen, enz. natuur- lijk ook negatief moet zijn: οὐδεὶς οἷός τ᾽ ἐστὶν ἄλλως λέγων μὴ - ΕἸ . …. οὐ καταγέλαστος εἶναι, niemand kan, wanneer hij anders spreekt, niet belachelijk zijn, ἃ. 1. ieder moet, als hij anders spreekt, be- lachelijk zijn. PARTIKELS, $ 64. artIkELs. ν᾿ VOORAFGAANDE AANMERKINGEN, AanM. 1, Partikels worden die onverbuigbare woordjes genoemd, welke dienen δῇ om zinnen onderling te verbinden (coniuncties), óf om enkele deelen van den zin meer te doen uitkomen en aan de rede levendigheid te geyen (versterkende partikels). AANM. 2, De partikels zijn óf praepositief óf postpositief; de eerste staan steeds, de tweede nooit aan het begin van den zin. AANM. 3. De coniuncties kunnen de zinnen door coördinatie of door subor- dinatie met elkander verbinden. In het eerste geval staan de zinnen geheel zelf- standig naast elkander: κοινὴ ἡ τύχη καὶ τὸ μέλλον ἀόρατον, het geluk is voor iedereen, en de toekomst is onzichtbaar; in het andere geval is de eene zin aan den anderen ondergeschikt en van hem afhankelijk; vandaar bij subordinatie een hoofdzin en een of meer afhankelijke zinnen: Τισσαφέρνης διαβάλλει τὸν Κῦρον πρὸς τὸν ἀδελφόν (hoofdzin), ὡς ἐπιβουλεύοι αὐτῷ (af hankelijke zin), Tis- saphernes belastert Cyrus bij zijn broeder, dat hij hem belaagt. A. Copulatieve coniuncties. (Coördmmeerend.) 1) De beide copulatieve coniuncties zijn kaf, en, dat over het algemeen met het latijnsche et overeenkomt, en het postposi- tieve enclitische τέ — het latijnsche -q ue. AANM. Bij dichters vindt men bovendien nog ἠδέ en ἰδέ, en (vgl. atq ue). 2) De verbinding wordt zeer dikwijls in de beide leden van den zin aangeduid en wel door kaf — καί, door τέ — καί of door τέ — τέ, Én — én, zoowel — als. AANM. Somtijds vindt men ook τέ — δέ, om het tweede lid met nadruk als te- gengesteld aan te duiden, 8) Καί heeft ook de beteekenis ook, vgl. $ 25,°6, A. 2. De beteekenis ook wordt en wel (vgl. $ 25, 20), als er eene op- klimming in de rede is: καὶ λίαν, en wel zeer; daarentegen ook slechts, wanneer het tegenovergestelde van eene opklimming aan- geduid wordt: καὶ βραχὺν χρόνον, ook slechts korten tijd. Kaì — δέ, en tevens: δίκαιον καὶ πρέπον δέ, rechtvaardig en tevens gepast. Na woorden van gelijkheid beteekent kaf als, vgl. ὃ 54, 25, A. 8. 1) In het.ep. wordt τέ ook gebruikt om de overeenstemming zoowel van enkele deelen van den zin als van geheele zinnen aan te duiden, dikwijls zelfs in verbin- ding met andere partikels, als καί, μέν, δέ, ἀλλά, in welke gevallen τέ somtijds Óf in het geheel niet óf slechts door een zwak ook vertaald moet worden: ὅς ke ϑεοὶς ἐπιπείϑηται μάλα τ’ ἔκλυον αὐτοῦ, wie den goden gehoorzaamt, naar dien hooren zij ook. — Over τέ achter relativa vgl. $ 25, 10 Dial. en $ 50, 22 Dial. 2) Ep: vindt men aldus ook ἡμέν — ἠδέ. 7 jg - Ei MA TET ED ne Ens ei ne praten een neen - ον ὧν σαν der ἢ PARTIKELS, $ 64, 4) "AAAwc re kaf beteekent eig. zoowel in andere opzich- ten als ook en dient dus om hetgeen volgt meer op den voor- grond te stellen; meestal kan het vertaald worden door voorna- melijk: χαλεπόν ἐστι διαβαίνειν τὸν ποταμὸν ἄλλως τε καὶ πολεμίων πολλῶν ἐγγὺς ὄντων, het is moeilijk de rivier over te trekken , voornamelijk als er veel vijanden in de nabijheid zijn. — Ook καὶ δὴ kaf dient om het volgende lid van den zin met ha- druk op den voorgrond te stellen; vgl. beneden 57) a. 5) De met eene opklimming gepaard gaande verbinding wordt aangeduid door οὐ μόνον — ἀλλὰ kaf, niet alleen — maar ook. Over οὐχ ὅτι, μὴ ὅτι, μὴ ὅπως en οὐχ ὅπως zie $ 59, 20, A. 5. 6) Tot eene ontkennende verbinding dienen de coniunc- ties οὐδέ, μηδέ en οὔτε, μήτε. 1) Οὐδέ en μηδέ hebben twee verschillende beteekenissen : a) en niet, noch, noch ook; in deze beteekenis worden zij gebruikt om een enkel lid negatief en daardoor adversatief aan het voorafgaande te verbinden (= καὶ où, vgl. $63, 7, A): πρὸς σοῦ οὐδ᾽ ἐμοῦ φράσω. in uw voordeel, en niet in het mijne wil ik spreken ; δ), ook niet, zelfs niet (ne — quidem) met weglating van een eérste lid: ἐλπίζω οὐδὲ τοὺς πολεμίους μενεῖν ἔτι. ik hoop, dat (nam. de anderen en) ook de vijanden niet meer blijven zullen; οὐδὲ τοῦτ᾽ ἐξῆν, zelfs dit was niet geoorloofd. 8) Οὔτε --- οὔτε, μήτε — μήτε staan in wederkeerige betrekking tot elkander en moeten door noch — noch vertaald worden. — Dikwijls wordt ook een negatief lid met een positief in ver- binding gebracht door οὔτε (μήτε) — τέ (neque — et): ὥμοσαν μήτε προδώσειν ἀλλήλους σύὐμμαχοί τε ἔσεσϑαι, zij zwoeren elkander niet te zullen verraden en bondgenooten te zullen zijn. AANM. Wanneer bij twee door οὔτε — οὔτε (μήτε — μήτε) verbonden leden nog” iets anders ‘negatiefs moet worden gevoegd, kan dit door οὐδέ (μηδὲ) geschieden. — Wanneer daarentegen aan éen voorafgaand οὔτε (μήτε) een οὐδέ (μηδὲ) beantwoordt, wordt het tweede lid met nadruk aangeduid, zie boven 2) A.: ἀλλὰ γὰρ οὔτε τού- των οὐδὲν ἐστιν ἀληϑές, οὐδέ γΥ᾽ εἴ τινος ἀκηκόατε, ὡς ἐγὼ παιδεύειν ἐπιχειρῶ ἀνθρώπους, maar noch hiervan is immers iets waar, noch ook als gij van iemand gehoord hebt, dat ik menschen tracht op te voeden. B. Disiunctieve coniuncties. (Coördineerend). 9) Ἤ (wel te onderscheiden van #, vgl. ᾧ ὅθ, V. A. voor 16 en beneden 62), beteekent : ᾧ 64, PARTIKELS, 811 a) of, en wordt in deze beteekenis dikwijls dubbel geplaatst; hiervoor vindt men ook ἤτοι — #, als het eerste lid met nadruk op den voorgrond wordt gesteld: ἢ ἀστός τις ἢ ξένος, of een of ander burger of desnoods een vreemdeling; δ dan of van, na comparativi ($ 48, 3) en comparatieve adiectiva èn verba als ἄλλος, ἕτερος, anders, διάφορος, verschil- lend, ἐναντίος, tegenovergesteld, διαφέρειν, verschillen. AANM. 1. Over ἄλλο re ἤ zie $ 59, V. A. voor 16. AANM, 2. In zinnen als οὐδὲν ἄλλο ἢ ἐπιτάττεις moet bij de vertaling als werk- woord van den voorzin genomen worden het ww. doen, terwijl dan het grieksche ww. door een infin. wordt weergegeven, dus: gij doet niets anders dan bevelen, Zoo ook τί ἄλλο ἣ ἐπιϑυμεῖς ; wat doet gij anders dan begeeren? SE AanM. 3. Achter μᾶλλον ἤ vindt men dikwijls, tegen het logisch begrip in, où om den negatieven zin van het met ἤ ingeleide begrip ook uiterlijk kenbaar te ma- ken: πόλιν ὅλην διαφϑεῖραι μᾶλλον ἢ où τοὺς αἰτίους, (het besluit om) eerder een geheele stad dan de schuldigen (alleen) te doen omkomen. 10) Eire — εἴτε. ἐάν re — ἐάν re worden gebruikt, als men niet wil beslissen, welk van de twee leden gekozen moet worden : εἴτε ἀληϑὲς εἴτε ψεῦδος. het mag dan waar of onwaar zijn. C. Adwersatieve convuncties. (Coördineerend). 11) Aé (postpositief) duidt eene zwakke tegenstelling aan, dik- wijls ook slechts een overgang tot iets anders. — Zeer dikwijls vindt men dan in den eersten zin of bij het eerste lid μέν (eig. μήν, waarlijk, verzwakt tot wel is waar, wel) en daarna bij de volgende zinnen of leden δέ: ταῦτα μὲν σὺ λέγεις, παρ᾽ ἡμῶν δ᾽ ἀπάγγελλε τάδε, dit zegt gij wel, maar bericht van onzen kant het volgenen ij Δαρείου καὶ Παρυσάτιδος γίγνονται παῖδες δύο, πρεσβύτερος μὲν ᾿Αρταξέρξης, νεώτερος δὲ Κῦρος, Darius en Parysatis hadden twee kinderen ; de oudste nu was Artaxerxes en de jongste Cyrus. 12) ᾿Αλλά, maar, echter, duidt een sterker tegenstelling dan δέ aan. AANM. 1. Na een uitgedrukten of slechts gedachten voorwaardelijken voorzin kan ἀλλά, waarbij somtijds nog een versterkend γέ gevoegd wordt, dikwijls door toch, tenminste vertaald worden: el μὴ πάντα ἀλλὰ πολλά γ᾽ ἴστε, zoo niet alles, zoo weet ge tenminste veel, 11) Vooral in het ep. duidt δέ zeer dikwijls slechts een overgang tot iets anders aan en moet dan niet door maar, maar door en vertaald worden. Uit eene vermenging van coördinatie en subordinatie is in het ep. en ion. het gebruik ontstaan om een hoofdzin met δέ te stellen tegenover een temporeelen bij- zin: ἕως ὁ ταῦϑ᾽ ὥρμαινε κατὰ φρένα καὶ κατὰ ϑυμόν, ἦλϑε δ' ᾿Αϑήνη, terwijl hij dit in zijn geest en zijn hart overlegde, toen kwam Athene. PARTIKELS, AANM. 2, Dikwijls dient ἀλλά in het midden van eene rede om eerie bewijsvoe- ring of mededeeling af te breken en tot eene aansporing of eene uitnoodiging over / te gaan: τί δεῖ ἔτι λέγειν; ἀλλ᾽ ἴτε εἰς Μήδους, wat moet ik nog verder zeggen > Welaan, gaat naar de Mediërs! — Bij dichters vindt men ἀλλά bij aansporingen, zelfs zonder dat er een mededeeling voorafgaat. AANM. 3 Na negaties beteekent ἀλλ᾽ ἤ οὗ ἀλλά behalve: ἀργύριον μὲν οὐκ ἔχω ἀλλ᾽’ ἢ μικρόν τι, geld heb ik niet, behalve een klein weinigje. — Οὐ μὴν ἀλλά of οὐ μέντοι ἀλλά, intusschen, desniettemin, is een elliptische uit- drukking; ὁ ἵππος μικροῦ ἐκεῖνον ἐξετραχήλισεν, οὐ μὴν (nam. ἐξετραχήλισεν) ἀλλὰ ἐπέμεινεν ὁ Κῦρος, het paard had hem bijna afgeworpen (het heeft hem niet afge- worpen, maar Cyrus bleef er op, d.i) intusschen of desalniettemin bleef Cyrus er op. 13) Andere coniuncties, die eene tegenstelling of een overgang tot iets verschil- lends aanduiden, zijn αὖ, αὖτε, eig. wederom, verder: echter, daarentegen, zijnerzijds; ärap (vooral bij dichters), maar, daarentegen, toch; μέντοι, trouwens, toch; καίτοι, en toch, toch. Ὅμως, evenwel, toch, tot aandui- ding van een sterke tegenstelling, is subordineerend. Over ὅμως met een partici- pium $ 61, ii Ἢ, D. Comparatieve coniuncties. (Subordineerend), 14) Ὡς, als, zooals, eig. adv. van het pron. rel. ὅς, ἥ, ὅ (door het accent verschillend van het demonstr. ὥς, aldus, vgl. $ 25, 10 Dial., maar bij dichters ook oxytonon, als het na het woord ‘der vergelijking staat, vgl. $9, 2, A), komt evenals het lat. ut met verschillende beteekenissen voor : 4) in zijn oorspronkelijk comparatieve kracht beteekent ὡς zooals en wordt in vergelijkingen gebezigd : ποίει ὡς βούλει, doe, zooals gij wilt; verder ook namelijk, evenals quippe: μακρὸν ἐμοὶ ὡς γέροντι, ver voor mij, die namelijk een grijsaard ben (vgl. $ 48, 2); in uitroepen hoe! (vgl. $ 50, 29); bij den superl. zoo — mogelijk (vgl. $ 48, 4, A. 2). — Bij bepalin- gen van getal en maat beteekent de ongeveer: we δέκα, ongeveer tien; ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, meestentijds. Bij eene'bewe- ging of eene handeling duidt het de schijnbare bedoeling aan: ἀπήειν ὡς εἰς τοὺς πολεμίους. ἈΠ vertrok, alsof hij tegen de vijan- den optrok. Vandaar bij participia, $ 61, 6. Over ὡς bij den infin. vgl. $ 60, 7, A. 2; δὴ) als tijdelijke coniunctie: toen, vgl. $ ὅθ, V. A. voor 50), zoodra als: ὡς τάχιστα ἕως ὑπέφαινεν. &Sbovro, zoodra de morgenstond aanbrak, raadpleegden zij de voorteekens ; 13) In het ep. heeft men ook nog αὐτάρ, in beteekenis gelijk aan ärap. PARTIKELS, c) alscausale coniunctie: daar, omdat, vgl. ὁ 69, V. A. voor 41 ; d) als verklarende coniunctie: dat, vgl. $ 59, V. A. voor 19; δ in consecutieve beteekenis: zoodat, vgl. $ 59, 82; J) im finale beteekenis: opdat, vgl. ὁ 59, V. A. voor 24; 4) bij dichters als wenschpartikel: och of! vgl. ὁ 59, 10. AANM. 1. Over wc als voorzetsel $ 56, 13. : AANM, 2. Men lette bij wc op de volgende ellips: ἀπέβαινον ὡς ἕκαστοι ἐσκευα- σμένοι, d.i ἐσκευασμένυι ὡς ἕκαστοι ἐσκευασμένοι ἦσαν, zij landden, ieder zoo goed zij konden uitgerust, Dit heeft ook in andere naamvallen plaats, b. v. τὰς ἄλλας ναῦς, ὡς ἑκάστην ποι ἐκπεπτωκυῖαν (ἃ. 1. ἐκπεπτωκυίας, ἑκάστην ὥς ποι ἐκπεπτωκυῖα ἣν) ἐκόμιζον εἰς τὴν πόλιν, de overige schepen vervoerden zij alle, waar elk ook schipbreuk had geleden, naar de stad. Ook ὡς ἀληϑῶς, ὡς ἑτέρως staat elliptisch voor ὡς ἀληϑῶς ἄν τις εἴποι, ὡς ἑτέρως ἄν τις ποιοίη, zoo als iemand in waarheid zou zeggen, d.i. waarlijk, zoo als iemand anders zou doen, ἃ, i, anders. Over ϑαυμαστῶς ὡς zie $ 50, 25, A. 2. 15) “Ὥσπερ, zooals, is slechts een door πέρ, zie beneden 56), versterkt ὡς en slechts in comparatieve beteekenis in gebruik. 16) Ὅπως, hoe, oorspr. onbep. betrekkelijk; vandaar verder E > id er ook finaal: opdat, vgl. $ 59, V. A. voor 24. Over οὐχ ὅπως vgl. $ ὅθ, 20, A. 5. Aarm, Bij dichters komt ὅπως ook tijdelijk voor, zie beneden 31) A, en Ὁ. 17) “Qore, meestal consecutief: zoodat, vgl. $ 59, 31 en 32 en 60, 6. E. Verklarende convuncties. (Subordineerend). 18) Ὅτι is oorspronkelijk niets anders dan het neutrum van het pron. ὅστις, ὅ,τι (vgl. ὁ 25, 18, A. 1). Het heeft twee hoofd- beteekenissen, de verklarende: dat, en de causale: omdat. a) Achter verba sentiendi en declarandi beteekent ὅτι, dat, vgl. $ ὅθ, V. A. voor 19; vandaar de spreekwijze δῆλον ὅτι (ook δηλονότι geschreven), het is duidelijk dat, blijkbaar, en (εὖ) οἵδ᾽ ὅτι, zekerlijks; AANM. Over ὅτι achter verba dicendi en declarandi, zelfs als iemands eigen woorden worden aangehaald vgl ᾧ 59, 20, A. 8. 