Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
13 23 987 — 6.24 14.49 14 7.90 0.63 8.92 45 9.16 3.25 — 5.49 10.90 46 7.45 0.21 == 0.60 8.2 47 1.96 2.75 m 5.99 10.70 18 7.40 0.27 SES 0.90 8.57 49 1.78 2.47 — 5.65 9. 20 5.88 0.48 im 4.44 7.47 9t 119 2.83 — 5.42 9.97 22 5.90 0.48 — 0.73 ТЛА Analyse No. 1 is het type van alcaloid-gehalte van С. Succirubra- wortelbast (volgens Mokxs). » > 2 uitersten van alealoil-gehalte van С. Succirubra- wortelbast (volgens Moens). » » 3— 6 van partijen Succirubra-bast naar Europa verscheept. » э 7—99 van enten en van den onderstam van dezelfde boomen. да лађа у TABEL II. WIND, 1896 — 1897. Componenten | Percentage procenten. Richting. er 3 N. 0 Bestendigheid. | 6 uur Voormiddag. | November 1896. 81—89 Z. 42° W. 49 ole. wr December 3 3 —62 N 8T W. 62-% 5 anuari 1897. — 1 —53 Z 89» W. 53 „ 4 Februari $ 21 —62 N: 119 W. 62-4 E Maart % 36 —29 N. 390 W. 46 „ | April А 23 —28 N. 519 W 36 5 j ] Mei $ —37 60 Z. 589 O. 0 5 u Juni 4 47 60 7. Bän О. 16 „Ж Juli e —45 47 2. 46° 0. 65 „ 2 Augustus A -51 58 Z. 499 О. (ER d September М —36 26 2. 36° О. 44 „ | October 4 1--5 N. 799 W. 5:29 | Gemiddeld. 1.14 2 | Middag | November 1896. ei ui Z 80° W. 58 % | December + 168 2 N. 780 W. 74 „ ; Januari 1897. 14 —54 N. 74» W. 56:, В Februari ў 23 —52 N. 66° W. 57ů „ Maar i 26 —85 | М. 54o М. 44 „ : April í 49 —33 | N. 34% W. 59 , Mei í 282 36 | 7. 49» 0. 48 „ № Juni d —44 38 7. 419 0. 58 , | Juli » -«Ӛ7 16 Z,.289 О, 40 , E Augustus Н a 716 2.25 0. 38 „ September „ -94 14 |: 7. 809 О. 28 „ October » 6 — 9 N. 56° W. 1.4 € Gemiddeld. —4 —16 4 6 uur Namiddag. | November 1896. —26 —48 | 7. 62 W. 55 74 December „ 32 —65 | N. 64» W. 12 „ Januari 1897. 0. —59 W. 52 „ | Februari " 28 —56 N. 639 W. 63 „ Maart 47 —58 N. 48° W. 715 _ April ” 21 —34 N. 58° У. 40 „„ Mei. a -18 86 2 70 O. 87, - Juni » —40 50 | 7. 51 0. 64 , ä Juli » -32 82 | 2.45 O. AB e „ Augustus 4 —48 52 Z. 519 0. 67 , | September „ — 5 23 Z. 780 O. 24 „ ; Oetober , 6 — 4 N. 34 W. Та f Gemiddeld. — 2 —10 HEFT en Mo Bot. Garde, er TABEL III. WIND. 1897—1898. Componenten | Percentage procenten. Richting. der AR. Bestendigheid. 6 uur Voormiddag. November 1897. 29 —11 N. 319 W. 31 % ecembe e 51 —59 N. 499 W. 18.5, Januari 1898. 50 —80 N. 58° W. 94 , Februari : 11 — 27 N. 21^ W. Te 5 Maart » 7 —18 N. 80" W. а. Apri i 64 —16 N. 14» W. 66 , ei 5 2 —10 | N. 79° W. 105 Juni » —27 20 2. 879 0. 94 + Juli A —44 0 Z. 44 , Augustus ^ — 74 0 Z. 74 „ September „ —62 15 же E АА, 64:5 October % —12 -16 2. 53° W. 297% Gemiddeld. 5 —22 Middag November 1897. 1 —47 N. 49 W. 62 % Decembe d 42 —57 N. 54° W. га ge Januari 1898. 48 —69 Rb WW 84 „ Februar P 10 — 9 N. 162 W. is Maa à 21 —83 | М. 76 М. 86 „ April а 69 —33 N. 26° W. 165 еї ей 14 —35 N. 68° W. в. Juni » —23 —23 2. 45° W. 33 „ Juli e —40 —10 | 7. 14 W. it. Augus К —57 18 5. 199 70. 60“. September Ж —32 6 2 119 0. 33 , obe z — 1 1 д. 08 $4. Gemiddeld. 13 —24 6 uur Namiddag. November 1897. 18 — 9 N. 20 W.: 20 9j, cember E 40 —57 N. 55° W. 20-4 Januari 1898 49 —72 N. 56°. W. 8, Februari 5 78 —19 N. 196 У. 80 , Maa 4 14 —77 | N. 80 W. 7a. April ` 10 — 9 No 16^ W: 742% Mei 2 23.98 | № 87 W. ма Juni 5 gH N. 809 0. B... Juli : 4381555655] A ©. 28 „ Augustus z —72 17 ге Q TE September А —29 6 „ 30 „ October Ў —26 — 6 A 19e W, 23-4 Gemiddeld. 10 —19 LIX 4k I => TABEL IV. WIND. Gemiddeld voor de drie jaren 1895—1898. Componenten, Procenten. 2 6 v.m. middag D n. m. EN X N 0. B. d November. об оц —7 —56 | —20 < пи December 8—5 8 —59 18 —62 anuari | 9 —65 13 —69 14 — 68 Februari 31 —53 32—40 31 —5 10 —54 13 —69 19 —69 April 12 —21 35 —44 18 —82 Mei petit Озы ee Juni —53 88 --88 20 --88 7 і ED 16 | mi | 41. ЊЕ Augustus 13 | —809 Ш September ~oa 24 Mp 10) -4 Ж October — 84 —4 | —25 -5 | -80 —1 Gemiddeld. --29 —18 | —14 —25 —15 —19 Uit de tabel IV, waarin de gemiddelde componenten van den wind, berekend uit het driejarig tijdvak der waarneming, : gegeven worden, blijkt, dat de dagelijksche verandering van den wind zeer gering is, zooals trouwens te verwachten was voor eene | plaats, die wel is waar niet zeer ver van de kust, maar tusschen ` de twee N—Z. kusten gelegen is, die de Minahassa omlijnen. | De gemiddelden (voor het geheele jaar) voor middag en 6 n.m. verschillen zóó weinig dat men deze als gelijkwaardig kan beschouwen en ze samenvatten kan: men verkrijgt dan voor den dubbelen invloed van de dagelijksche variatie te 6 v.m.: | Comp. 6 ум. — 928 —13 Gem. Comp. middag en 6 nm. —15 --99 ^. Verschil. — 8 +9 у of voor den nachtwind de componenten — 4 en +45 die 7. 48° 15 O.; en voor den dagwind de componenten + 4en ^ EP — 4.5 of N. 48° 15' W.; beiden met eene bestendigheids-coëf- ficient van slechts 6 °/.. Ten einde nu de windrichting te berekenen voor zooverre deze onafhankelijk is van deze dagelijksche variatie, zijn de gemiddelde waarden der componenten berekend voor de drie uren uit tabel IV, met dien verstande, dat aan de componenten van 6 v.m. een dubbel gewicht is toegekend: 't geen neer- komt op de onderstelling, dat de invloed van den nachtwind te 6 v.m. even groot is als die van den dagwind op den middag en te 6 n.m; van land- en zeewind kan men te Tomohon moeilijk spreken. | TABEL У. WIND. Gemiddelde waarden voor de drie uren, gecorrigeerd voor dagelijksche variatie. 1895 — 1898. Componenten В 3 E 40, iehting. |Bestendigheid. November. —21 —36 | Z. 60° W. 42 % December. —11 —59 | Z. 80? W. 60 , Januari. 11 —67 | N. 81° W. 68 , Februari. 31 —50 | N. 58? W. 59 „ aart. 18 —62 N. 78° М. 68, April 19 —30 | N. 58° W. 36 „ Mei 1119 0. 36 „ Juni —46 29 | Z. 32° О. 54 „ Juli. 112. 189 0. 52 „ Augustus. —68 28 | Z. 199 0. 72 „ September. 5 171 Zeit 0. БГ е October. —83 — 4 Z. T W. 33 + Gemiddeld. —20 —18 | 7. 42? W. 21 */j Uit deze samenstelling volgt, dat de Z.O.- moesson duurt van Mei tot September; beter echter dan uit de windrichtingen kan men het mechanisme der winden zien in de componenten, waaruit terstond blijkt dat de oost- en noord-componenten altijd eene ondergeschikte rol spelen en dat men zich juister uit- drukt als men zegt: dat van Mei tot October Zuidelijke, van November tot April Westelijke winden praedomineeren, waar- uit dan tevens terstond volgt, dat er van compensatie der twee moessons geen sprake is, daar de hoofdrichtingen niet tegengesteld zijn: de gemiddelde waarden der componenten toonen dan ook een groot overwicht aan der Zuidelijke en Westelijke componenten en een totaal gemiddelden wind uit het Z. 42° W. met een percentage van 27 9%, Men kan zich de in tabel V. berekende windrichtingen derhalve ook denken als ontstaan uit de suprapositie van dezen ZW. wind, die het geheele jaar door zou waaien en een zuiver periodieken factor, dien men dan moessonwind par excellence zou kunnen noemen. Dezen periodieken factor verkrijgt men door de gemiddelde waarden der tabel V. van de componenten af te trekken en uit de gevonden verschillen, die nu elkander moeten com- penseeren, opnieuw richting en bestendigheidscoëfficient te berekenen. TABEL VI. Componenten z bei 0 Richting. Bestendigheid. November — 1. —18 Z 87° W. 18 % December 9 —4 | N. 18° W. 42 „ Januari 31 —49 N. 58° W. 58 „ Februari 51 —32 N. 3% W. 60 „ aart 33 — 44 М 589 W. 55 „ April 89. —12 N. 17. W. 4, Mei 14, 804 Z 65e 0. 33 „ Juni —26 47 Z. 61° 0 54 , Juli —BH 20 | 7.40 0. 43 „ Augustus AB РУ 400. 63 „ September —04 "861 17. 46 0; 49 , October 18 134 1754». 0. 19 „ cc ` en Alleen indien men ор deze wijze den zuiver periodieken factor afzondert zou men dus kunnen spreken van een heer- schenden NW.-en ZO.- moesson, gewijzigd door een constanten windstroom uit het ZW. Dit resultaat der berekening uit de driejarige reeks is in zooverre verrassend, dat men, op grond der bekende feiten, in de Minahassa geenszins zulk een krachtigen „overwind“ zoo- als men dezen zou kunnen noemen, uit het ZW. zou verwachten. In het in 1897 uitgegeven werk over de moessons in den Archipel vindt men alle deze ,overwinden" te samen in kaart gebracht; deze kaarten geven dus een overzicht van het niet periodieke deel der heerschende winden en daaruit blijkt dui- delijk hoe de overmaat van den ZO.- moesson des te kleiner wordt naarmate men den equator nadert, ’t geen ook natuur- ІШЕ is, daar de toevloeiende luchtmassa zijn uitweg vindt in den opstijgenden luchtstroom. In deze kaart nu vindt een overmaat van ZW.- wind voor Noord-Celebes geene plaats, en de vraag is dus gewettigd of dit resultaat der berekening, hoewel juist, wel als typisch mag beschouwd worden en of hier niet veel eer aan eene abnorme afwijking moet gedacht worden. De tabellen I, П en ІП geven een bevestigend antwoord op deze vraag. Stelt men toch de jaargemiddelden der componenten te zamen, afzonderlijk voor elk der drie jaarreeksen, dan vindt men: 1895--96. 1896—97. 1897—98. NE cU AR. 0 I uw 6 v.m. —59 —16 —14 — 2 5 —22 Middag --50 --36 — 4 —16 13 —24 6 n.m. —52 —29 — 2 --10 10 —19 Gemiddeld —b4 —27 — 7 — 9 9 —22 welke componenten overeenkomen met de volgende waar- den voor richting en bestendigheid: voor den ,overwind". 1895--96. A. Вт W. 60 % 1896—97. 2. 49° W. li 5 1897—98. N. 68° У. 24 „ CSR гы Hieruit blijkt duidelijk, dat het gewraakte feit inderdaad | volstrekt niet typisch is, maar het gevolg van zeer bijzondere | omstandigheden, die gedurende het eerste waarnemingsjaar * Чеп doorslag gegeven hebben; in het tweede jaar toch was deze jaar-resultante wel ZW. maar met een onbeteekenend | percentage, en in het laatste jaar zelfs WNW., welke rich- ting blijkens de bovengenoemde kaart meer in het algemeene | kader valt. 48 Hieruit mag de gevolgtrekking worden afgeleid, dat het eerste waarnemingsjaar een buitengewoon jaar is geweest en dat volgende jaren het algemeene resultaat niet zullen beves- tigen wat betreft den, wat FERREL noemt, „perennial” wind. | Dit neemt niet weg, dat de conclusies omtrent de moesson- richtingen juist kunnen zijn en ook zijn, gelijk blijkt uit де com- ponenten der tabel VII, die de gemiddelden geeft voor elk der drie jaren afzonderlijk, na aftrekking van de storende jaar- - gemiddelde. TABEL УП. Componenten der zuiver periodieke beweging voor elk jaar. 1895—96. | 1896—97. | 1897—98. N. 0. N. 0. N. October = Hd Ru 20 0 November 92 421 24 57 35 —36 December 37 —48 TOM 40 —52 an 51 —48 81 —48 64 58 Februari 45 —41 48 --80 5 —bi aart 291—329 38 —23 59 3 April 522.81 .15--90 A6. 1 — 4 | s —25 M Juni —» ШО osi 41|—4€ n Juli «В УВО Muss Бр] T : Augustus —36 48 | —15 80 | —50 81 September —26 80 1 8 —22 1 2 сыналы о-ва ше qum Het is niet noodig uit deze gegevens op uieuw richting en bestendigheid te berekenen, omdat hieruit voldoende blijkt, dat de groote afwijking in het eerste jaargemiddelde gevonden, niet voorkomt in den zuiver periodieken faetor; tevens leert deze tabel met een oogopslag welke maanden als abnormaal te beschouwen zijn, als b.v. Januari en Februari 1898, terwijl ook Maart eene ongewone rol speelt; door vergelijking met waarnemingen van temperatuur, regen en bewolking kan het vermoedelijk verband dezer factoren onderling aangeduid worden. Uit dit geconstateerde feit, dat nl. bij groot verschil in den perennial wind, toch de periodieke factor vrij wel constant kan blijven, kan met eenige waarschijnljkheid afgeleid worden, dat beide factoren, kunstmatig van elkander gescheiden door de analyse, inderdaad misschien van elkander in zekere mate onafhankelijk zijn: m.a. w. dat de windresultante niet alleen zooals het hierboven heette, beschouwd kan worden als opge- bouwd uit deze twee componenten, maar dat voor deze be- schouwing ook een basis te vinden is in de natuur van het verschijnsel, di. in de wijze waarop zij ontstaan. Slechts uitvoerige synchronische kaarten zouden eene der- gelijke, meer tot den grond der verschijnselen doordringende studie, mogelijk maken; voor een behandeling dezer problemen door middel van hypothesen alléén is onze kennis van weer en wind nog volstrekt onvoldoende. 3. Bewolking. Na de windrichting speelt де meerdere of mindere graad van bewolking in de landen van den Indischen Archipel eene eerste rol; de luchttemperatuur en de wisseling daarvan is in groote mate van de bewolking afhankelijk; voor den plan- tengroei is deze negatieve maat van de intensiteit en den duur van den zonneschijn van overwegend belang en, eindelijk, de bewolking is een factor, die zich gemakkelijk zonder instru- menten laat waarnemen, zoodat men onafhankelijk is van de fouten, die instrumenten aankleven, of die begaan worden bij eene minder goede opstelling: fouten, die onvermijdelijk zijn Ms "em уж f азо МОРЕ eg Ше Өн 5 PRENT 38 == bij waarneming van de temperatuur door leeken; de onder- | vinding leert, dat men door oefening werkelijk bij eenvoudige 1 | schatting van het bedekte deel des hemels, goede en juiste | resultaten verkrijgt en dat de nauwkeurigheid der gemiddek | den die der individueele waarnemingen verre overtreft. E? Hoezeer zou onze kennis van de verandering der klimate | in den loop der eeuwen en van den invloed der ontwouding, 4 | van het al of niet periodiek voorkomen van groote droogten, 4 4 өш enkele voorbeelden te noemen onder vele, verschillen van | 't geen zij thans is, indien men van den tijd der Pharaönen | af aanteekening had gehouden van den graad der bewolking | en van het aantal regendagen: twee waarnemingen, die door | alle tijden heen mogelijk zijn geweest, ook zonder de minste kennis van natuurkunde of meetinstrumenten. а Uit de overzichten van de resultaten der bewerking gegeven — in de tabellen VIII en IX, blijkt terstond dat de graad van | bewolking in de Minahassa zeer hoog is, dat zooals trou | wens overal ter wereld — de helderheid het grootst is des ochtends vroeg en het minst omtrent den middag en voorts, dat de invloed der moessons merkwaardig klein is en de be volking dus slechts in geringe mate afhankelijk van de windrichting. Te Batavia is de gemiddelde bewolking over het geheele 4 jaar 5.98, die in Augustus 4.16 en in Januari 7.64. | | Vergelijkt men nu де gemiddelde bewolking met de corres | pondeerende windrichting, dan blijkt terstond, dat de buiten- ћете A nl. 4.2, 4.0 en 5.2; eng de , perennial" : windrichting in de drie jaren veranderde van Z. 27° W. 1 2. 49° W. en N. 68° W. ziet men eene daarmede gelijken tred houdende verandering der bewolking van 6.4 tot 10 en 7.4, 2o RR c De beide, wat de heerschende windrichting betreft, abnor- male maanden Januari en Februari 1898, de eerste met bijna uitsluitend Noordenwind, de tweede met Westenwind in plaats van NW. (zie tabel VII) vinden eveneens hun terugslag in de bewolkingstabel: in Januari was bewolkingsgraad geringer, in Februari grooter dan gewoonlijk. Hieruit schijnt te blijken, dat het voornamelijk de West- componente is, die als wolkenvormer moet beschouwd worden en dat eene draaiing, zelfs van niet meer dan 45° naar Noord of Zuid, een zeer merkbaren invloed uitoefent door verminde- ring der bewolking. 8 TABEL VIII. Gemiddelde Bewolking van den Hemel. 0 — geheel helder, 10 — geheel bedekt. 1895—96. 1896 - 97. 1897 —98. | 6 v. m. midd./6 n.m.l6 v.m |midd. 6n.m 16 үлт. midd. 6n ! October. 5.1 | 191 7.23.8 7.6 60| 6.1 | 7.6 Cam November. | 5.6 | 8.5 | 7.4 | 69 | 8.8 | 8.1 | 8.7 8.9 84 December. | 8.0 | 8.5 | 8.9 | 6.9 | 7.9 7.1 | 91 89/92 Januari. 8.7 | 87 | 81 | 8.3 | 871 8.0] 7,0 | 80 Februari 6.4 | 8.1 | 6.5 | 6.0 | 8.2 | 7.51 8.3 | 8.0 | 81 aart. 4.3 | 7.8 6.1] 4.3 7.2 5.5 6.2 8.0 April. 4.4 | 1.1 | 6.5 | 6.5 8.1 6.8 5.5 8.1 ei. 6.8 | 8.0 | 6.6 | 6.2 7.1 64 | 5.6 | 82| Te Juni. 4.8 | 7.0 | 5.1 6.5 8.2 7.0 7.8 8.4 Juli. 4.1 | 4.7 3.7 6.4 78 69 | 61 7.6 ГЩ Augustus 2.2 | 5.5 | 4.3 7.5 8.3 7.2 | 6.3 | 8.5 | 66 September. | 3.8 | 6.6 | 5.2 | 5.1 7.0 ва | 5.6 7.8 | 64 Gemiddeld. | 5.4 74 | 6.3 | 6.2 | 7.9 6.9 6.9 8.2 13 TABEL IX. E : Gemiddelde Bewolking berekend uit de drie uren. 1895—96. | 1896—97. | 1897--98.| Gemidd. | Afwijking October. 6.9 5.8 6.5 6.4 —0.5 November 1.2 7.9 8.6 7.9 1.07 December 8. 1.8 9.1 8.3 14 uari. 8.5 8.3 7.1 8.0 Lic Februari 1.0 1.2 8.1 1.4 dE? Maart. 6.1 5.7 7.1 6.3 — 0.85 April 6.0 74 6.9 6.7 — 0a Mei. 7.1 6.6 7.1 6.9 0% Juni. 5. 1.2 8.0 6.9 00% Juli. 4.2 7.0 7.0 6.1 08 Augustus. 4.0 7.7 71 6.3 —0 September. 5.2 6.1 6.6 6.0 09 Gemiddeld. 6.4 те | 71 608 | ы В en Теп einde het verband na te gaan tusschen bewolking еп temperatuur of regenval, zou het noodig zijn alle individueele waarnemingen (d. i. dus 3285 observaties) te rangschikken naar de getallen 0--10 en de daarmede correspondeerende waarden van temperatuur of regen uit te zoeken; voor den eersten factor zou men alle waarnemingen moeten bezigen; voor den laatsten alleen dagsommen of gemiddelden; ook eene opgave van het procentsgewijze voorkomen der bewol- kingsgetallen 0--10 zou hier op hare plaats zijn, daar het natuurlijk volstrekt niet hetzelfde is bij de beoordeeling van het klimaat, of de hooge gemiddelde bewolking ontstaan is door het optreden van vele waarden 10 tegenover een iets geringer getal geheel wolkenvrije dagen, dan wel doordien de lucht altijd door vrij sterk bewolkt is. In het eerste geval zou men een vrij helder klimaat ver- krijgen, afgewisseld door buiige en donkere dagen; in het tweede geval een meer permanenten druilerigen toestand; voor het oogenblik althans moet deze zeer tijdroovende arbeid achterwege blijven. 4. Hegenval. Ofschoon voor de praktijk, d. i. in den regel voor de be- oordeeling der geschiktheid voor verschillende cultuurplanten, de kennis van den regenval van groot gewicht is, zal het toch iedereen, die eene reeks waarnemingen aan eene bewer- king onderwerpt, meestal tegenvallen, dat er zoo weinig be- paalde resultaten uit af te leiden zijn. De tijd is nog niet zoover achter ons, dat men meende slechts ` een regenmeter te behoeven te plaatsen, om binnen korten tijd een oordeel te kunnen vellen over invloed van ontwouding, geschiktheid voor cultuurplanten enz; aan deze verwachtingen is natuurlijk niet geheel en al voldaan: regenval is een veel te ruw, veel te grillig natuurverschijnsel dan dat men spoe- dig daaruit een beeld van het klimaat zou kunnen ontwerpen. Voor de studie van den invloed van bosschen is kennis van den regenval alléén, geheel en al onvoldoende; de twee N reeksen uit wier vergelijking ten slotte die invloed zou moeten blijken, zullen altijd òf te kort blijken, òf wegens andere dan tijdsredenen onvergelijkbaar zijn. oor de beoordeeling van cultuurplannen echter kan kennis van den regenval op eene plaats inderdaad wél voordeel op- leveren, mits men door vergelijking met andere, omliggende plaatsen, voor welke zeer lange waarnemingsreeksen bestaan, zich vergewisse van de uitersten die kunnen optreden en mits men niet alleen op de hoeveelheid regen, maar ook en voor- namelijk zijne conclusie grondt op de wijze waarop de regen optreedt: in zware of niet zware buien; de kennis van het aantal buien en den regenval per bui zou voor dit onderzoek veel meer waard zijn, dan die van maand- of dagsommen vooral indien deze waarneming gepaard ging met opservatie der bewolking of van den zonneschijn. Daar de observatie der buien echter eene voortdurende op- merkzaamheid vordert en waarneming op ongelegen tijden, wordt zij buiten observatoria, waar men voor dit doel zelf- registreerende instrumenten bezigt, zelden toegepast. | In de tabellen X en XI vindt men de resultaten van de | bewerking van den regenval, gedurende bijna 4 jaren te To- j mohon waargenomen. | Ook hieruit blijkt, evenals uit de bewolking, dat de sterke overwind, die iu Juli — November 1896 gewaaid heeft, eene betrekkelijk groote droogte ten gevolge heeft gehad; men vindt voor Juli en Augustus 1896 de buitengewoon geringe hoeveel- | heden 86 en 32 millimeters, die blijkens tabel I met zeer | sterke zuidelijke componenten samenvallen. | De onregelmatigheid (wat wind betreft) van Januari en Februari 1898 valt echter in den regenval niet in het oog en, over het algemeen, indien men de abnormale waarden der Tabel VII uitzoekt en die met tabel X vergelijkt, zal men volstrekt niet altijd een in denzelfden zin luidend antwoord : ontvangen omtrent het verband tusschen regenval en perio- : diek optredende windeomponenten; de bewolking toont dit verband veel duidelijker. II eL Se ТАЕ тае аны uc ес TABEL Х. Gemiddelde Regenval. Regenvalin millimeters. | Aantal Regendagen. 1895 | 1896 | 1897 | 1898 | 1895 | 1896 | 1897 | 1898 Januari. 259| 3841 271| 2681 — 21| 24| 30 Februari. 165 | 273] 339 256] — 21| 26| 26 Maart 278! 116| 2201-2911 — 19| 25| 22 April 337 180] 137, 303] — 11 141 27 Mei. 2691 166| 197) 281] — 14| 28 24 Juni 108! 2541 115| 262] 15| 28 16 24 Juli. 251| 861 201) 242| 24 10| 20 25 Augustus 39| 32 115| 178] 14 Bis Зара September 24| 1491 304, 289 1 9| 22| 24 October 167 84| 59| 107] 18, 13, 14 21 November. 259| 260| 818) 429] 23| 26, 19 23 December. 296| 390| 336| 202] 27| 31| 21| 25 Som. 2442 2324 2612 3108| — | 226| 2391 288 TABEL XI. Gemiddelde Regenval te Tomohon en Batavia. Томонок. BATAVIA. Gemidd. Gemidd. Regenval. Regenda- per Regenval. Regenda- Se Sen. Regendag. ве Regendag, Januari. 283 mM 27 |10.5№М |336 mM. 20 16.8 mM Februari. 258 „ 20 9.8 291 „ 19-152. aart 225 „ 22 110.2 „ [280 „ 16 14.4 „ April 239 „ 19 12.6 „ 140 „ в Mei. 228 „ 20 1114, 1 98 „ 8.128 + Juni. 84 „ 21 б IM. = Л. Juli. 195 „ 20 тоз, T4, 6 1128, Augustus. 08:5 19 |1 497 728: 3193, September 192: , т МАО О аз а 1 October 04 „ 17 64 po ПО. 4 9 0.4. November. [317 „ 298 438 а 12 1196 „ December. 306 „ 20 1101.4. „ 18 па, Som. 2622mM| 248 |10.6mM.|1788mM| 133 13.4 mM. BA. SE Uit de vergelijking met het velen welbekende klimaat te Batavia moge blijken, dat de regenval in de Minahassa een geheel ander karakter draagt dan in West-Java. Te Tomohon regent het aanmerkelijk meer dan te Batavia in de maanden November en December, die den waren regen- tijd vormen: in Januari begint de regenval te verminderen en blijft nu gedurende de eerste maanden van het jaar be- neden de hoeveelheden die voor Batavia berekend zijn; na dien tijd echter, als de droge Oost-moesson in West-Java zich doet gevoelen, blijft voortdurend de kans op regen in de Mi- nahassa groot en alleen Augustus en September mogen als betrekkelijk droge maanden gelden. Het groote onderscheid in karakter komt echter vooral op den voorgrond indien men de gemiddelde hoeveelheid regen per regendag vergelijkt voor beide plaatsen: men ziet dan terstond dat, ofschoon de absolute regenval grooter is te Тото- hon, het daar toch niet zoo sterk regent als te Batavia: in de Minahassa is de regenval veel frequenter maar ook gelijk- matiger en zelden of nooit zeer hevig, te Batavia zijn de buien veel sterker. 5. Temperatuur. Het verrichten van goede temperatuurwaarnemingen is | volstrekt niet zulk eene eenvoudige zaak als men gewoonlijk denkt: in de eerste plaats wijst een thermometer zeer zelden de juiste temperatuur aan; zoodat eene fout van één graad Celsius of twee graden Fahrenheit geene zeldzaamheid is. De oorzaak hiervan is dat bij de fabriekage der tallooze goed- koope thermometers de makers geen tijd hebben om op eenigs- zins juiste manier het nulpunt en het kookpunt te bepalen, ter- wijl, ook al doen zij dit goed, het feit dat de meeste buizen niet eylindrisch maar kegelvormig zijn, maakt dat ook dan tusschen het nul- en 100-punt de verdeeling niet volkomen juist is. Op den duur eindelijk verandert een thermometer van stand doordat de bol zich samentrekt, zoodat de meeste thermometers te hoog aanwijzen. 3 Alle deze fouten zijn uiterst gering en voor praktische doel- einden onbeteekenend bij de thermometers van Jena-glas die door het „Physikalisch Institut“ te Berlijn worden geverifieerd en door wetenschappelijke instrumentmakers in den handel gebracht. Een tweede bron van onzekerheden ligt in de wijze van opstelling: wanneer men onderling vergeleken thermometers op verschillende plaatsen in een huis ophangt, dan zal men zien, dat soms op hetzelfde tijdstip groote verschillen kunnen worden waargenomen. Wil men vergelijkbare observaties verkrijgen, dan moet een thermometer zoodanig zijn opgehangen, dat de wind vrij over den bol speelt en dat tevens alle effect zoowel van directe als indirecte zonnestraling en van nachtelijke uitstraling ver- meden wordt: ook de invloed van den bodem moet door eene ophanging op manshoogte daarboven worden ontgaan. Het is niet gemakkelijk om aan alle deze eischen buiten een speciaal daarvoor ingericht observatorium te voldoen; maar ook indien dit niet het geval is, kan toch eene bepaalde waarde aan thermometerwaarnemingen niet ontzegd worden, mits de fouten niet te grof zijn en het instrument niet ver- plaatst wordt gedurende de waarnemingsreeks, zoodat de gegevens onderling vergelijkbaar zijn; veranderingen van tem- peratuur worden dan ten minste juist aangegeven, al mogen de absolute waarden dier veranderingen niet geheel en al zonder kritiek worden aangenomen. Deze absolute waarden trouwens doen minder ter zake, juist wegens het feit dat deze in zoo groote mate afhankelijk zijn van de opstelling; het karakter van een klimaat wordt in de eerste plaats aangegeven door de variaties, in de tweede plaats door de volstrekte waarden. ina ` WE TABEL XII. Gemiddelde Temperatuur, Fahrenheit 1895— 96. 1896 — 97. | 1897--98 була) m. |6n.m.[6 v.m.| m. 6 n.m.|6 v.m.| m. Gum. | November. | 64.6 76.7 | 70.6 | 64.3 | 76.4 | 70.5 | 65.2 | 77.0 December. | 64.8 | 75.5 | 70.3 | 66.4 74.4 69.5 | 67.0 | 74.1 Januari. 66.8 | 74.0 | 69.5 | 67.0 | 75.0 | 70.4 | 66.7 73.6 Februari. 66.2 | 73.5 | 69.3 | 68.3 | 73.4 | 72.2 | 65.3 | 75.1 Maart. 66.3 | 78.4 | 72.4 | 67.9 76.3 709 | 655| 75.8 dimi 66.6 | 75.9 | 714 | 6811 77.7 | 7061 65.5 76.5 September. | 62.9| 78.3 71.4 66.0 | 763 71.0 647 | 752 October. 64.0 78.8 | 71.6 | 65.5 78.3 69.7 | 64.6 | 764 Gemiddeld, | 64.9 | 76.7 | 71.3| 66.8 | 75.9 | 71.01 65.7 | 75.6 TABEL XIII. Absolute maxima en minima. „„ 7 1895—96. 1696-0421 1891— n Max.| Min. | scan Max. Min. in. | Мах. November. 82 | 58 24 82 | 61| 91| 82 61 December. 881 60| 984 701. 6917 87-1 69 Januari. 79| 89 20 81 6 91 | 7962 Februari. ЗЕ 1,02 | ЈУГ 69 ГОГ 191 89] el Maart. 82 | 58| 24| 83| 59 24 | 85| 64 April 88 | 59 24 84| 60| 24 | 82 60 Mei 881 68| 25 84 68 | 21 | 85 61 Juni 82 | 62 | 20 | 85 | 64| 91| aal ei Juli 87 | 60| 27 | 82| 63| 19| 81 61 Augustus 84 | 57 | 27 | 85| 62| 23 83 58 September 4 54 801 88] 81 22 82 e October 86 60 26 85| 59 96| 83 | 59 — Gemiddeld. | — | — 241 — | — 215 — — 1910 zx 58 TABEL XIV. Gemiddelde Maxima en Minima. 1895—96. 1896 — 97. 1897— 98. Max. | Min. | 1254 Mas. | Min. | bei Max. | Min. | i жеўеме ^ lod bl wat reta Сава ote heek 642 | 151 December 77.6 | 64.2 13.4 | 76.5 | 65.6 | 10.9] 76.8 | 66.0! 10.8 Januari 75.9 | 65.3 | 10.6 | 77.2 | 65.9 | 11.31 75.1 | 65.7 | 9,4 Februari 76.8 | 68. 8.11 75.9 | 66.4 | 9.51 77.6 | 64.2 | 18.4 Maart 7.9 | 64.2 | 13.7 | 77.7 | 65.3 | 12.41 78.4 | 66.2 | 12.2 April. 79.6 | 62.4 | 17.2 | 80.1 | 64.4 | 15.71 78.1 64.1 14.0 Mei. 81.2 | 65.5 | 15.7 | 79.5 | 66.9 | 12.61 78.6 | 64.6 | 14.0 Juni. 78.5 65.6 12.9] 81.3 | 66.6 14.71 78.9 64.8 | 14.1 Juli. 81.5 64.3 17.2 | 77.7 64.9 12.81 78.1 | 65.2 | 12.9 Augustus 80.8 | 63.5 | 17.31 78.7 | 64.8 | 13:9 | 78.3 | 64.0 | 14.3 September 81.0 | 61.5 | 19.5 | 78.6 | 64.8 | 13.8 | 77.7 | 63.7 | 14.0 October 81.0 63.2 | 17.81 30.9 | 64.1 | 16.8 | 79.2 | 63.7 | 15.5 ; Gemiddeld. 79.2 64.3 14.9] 78.6 | 65.3 13.4 | 78.0 64.7 13.3 TABEL XV. Gemiddelde waarden voor de 3 jaren te samen. Gemidd. Temp. Gemiddeld. Gemiddeld Verschil. 6v.m.| m. |6n.m.|Max.| Min. | sers, | Absol. Мах. en Min. November. | 64.7 76.7 70.7 | 78.8 | 62.7 151 22 December 66.1 | 74.7 | 69.8 | 77.0 65.2 11.7 22 Januari 66.7 | 74.2 | 69.7 | 76.1 | 65.6 | 10.4 19 Februari 66.6 | 74.0 | 70.5 76.6 66.3 | 10.3 20 Maart 66.0 | 75.5 | 71.01 78.0 | 65.2 | 12.8 23 April, 64.3 77.2 | 72.7 | 79.3 | 63.6 | 15.6 23 Mei. 66.6 | 76.8 | 71.31 79.8 65.7 | 14.1 23 Juni. 6917164 11.11.7901 657 | 13.9 21 Juli. 65.8 | 76.0 | 71.3 | 79.1! 64.8 | 14.8 22 Augustus 65.1 | 76.6 | 71.21 79.31 64.1 | 15.2 23 September 64.5 | 76.6 | 71.0] 79.1 | 63.3 | 15.8 24 October. 64.7 | 77.8 | 71.91 80.4 63.7 16.7 25 Gemiddeld. 65.7 | 76.1 71.01 78.6 | 64.8 | 13.8 22 LIX БЕ шев © De resultaten van de bewerking der temperatuurwa arne- mingen zijn geconcentreerd in de bovenstaande vier tabellen XII— XV, wier opschriften op voldoende wijze den aard der bewerking aangeven. In tabel XII zijn samengesteld de maandgemiddelden voor de drie uren en jaarreeksen afzonderlijk; het valt terstond op, dat deze in de maanden Juli — December 1896 voor 6 v.m. bijzonder klein en voor 12 uur tevens bijzonder groot zijn hetgeen overeenkomt met de afwijkende waarden gedurende die maanden geconstateerd zoowel van de windrichting als van be- wolking en regenval; de toen heerschende sterke ZZW .-winden hebben blijkbaar ongewoon heldere dagen en nachten veroor- zaakt, waarvan koude nachten en warme dagen het gevolg waren; in de tabel XIV treedt dit resultaat nog duidelijker op den voorgrond. Ten einde uit de drie uurgemiddelden de ge- middelde totale jaarlijksche temperatuur af te leiden, moet men natuurlijk andere, vollediger reeksen te hulp nemen. In Deel XVIII der „Observations” door het Observatorium te Batavia gepubliceerd, vindt men voor de gemiddelde waar- den voor het geheele jaar, berekend uit eene 30-jarige reeks van uurwaarnemingen : 6 v. m. 23.17 Celsius middag 28,296 6 n. m. 27.0] Eene manier om deze waarden zoodanig te combineeren, dat het totaalgemiddelde 25.994 verkregen wordt, is dus dat men aan n de waarde toekent gegeven door de vergelijking: 23.17 + 27.01 + n X 28.96 = (п + 2) 25.094 De waarde van » hieruit berekend is 0.56, zoodat men het totaalgemiddelde berekenen kan uit de formule 6 v.m. + 6. n.m. + 0.56 X midd. 2.56 Nemen wij aan, dat deze formule ook voor andere plaatsen in Indi dan Batavia geldt, hetgeen geoorloofd is omdat overal H ” Т= een zeeklimaat heerscht en de geographische ligging weinig verschillende toestanden doet ontstaan, dan vindt men voor Tomohon de gemiddelde temperaturen: 1895 — 96 — (64.9 + 71.3 + 0.56 X 76.7): 2.56 = 70.20 1896 — 97 = (66.3 + 71.0 + 0.56 X 75.9): 2.56 = 70.20 1897 — 98 — (65.7 + 70.8 + 0.56 X 15.6): 2.56 — 69.08 Men kan dus aannemen dat het totaalgemiddelde voor het geheele jaar te Tomohon weinig verschilt van 70.°0 Fahren- heit of 21.°1 Celsius. Het zou natuurlijk mogelijk geweest zijn voor de herlei- ding der drie gemiddelden tot het totaalgemiddelde eene een- voudiger formule op te sporen waarin n een geheel getal is; dit zou dan ook dienen te geschieden indien er zeer vele dergelijke reducties te verrichten waren; voor een enkel ge- val echter zou de moeite van het opsporen grooter zijn dan die der berekening met breuken; het doel dezer opmerking . is te doen uitkomen, dat de hier gebruikte formule niet voor algemeen gebruik kan aanbevolen worden en slechts voor deze bewerking nuttig is. Berekent men op dezelfde wijze uit de gegevens der tabel XV de algemeene maandgemiddelden, dan vindt men: October 69.7 Е. — 0.8 Е. November 69.4 1 — 0.6 „ December о > — 055 „ Januari BETEN, — 0.3 „ Februari ЧЕ 0.21 aar HEU арка 0.4 „ April THEN C. 026. ei о a Juni QUEUE с 072 5 Juli 100° >, 3 Augustus бүл у — 053 „ September (0.24 0.4 , Gemiddeld 70.003 Е. ате Hieruit blijkt op welk eene merkwaardige wijze de tem- peratuur constant blijft gedurende het geheele jaar en dat in de Minahassa, althans wat de temperatuur betreft, bezwaar- lijk van een warmen en koelen tijd kan gesproken worden. Dergelijke gemiddelden echter mogen in een algemeen over- zicht van belang zijn, voor de beoordeeling van een klimaat | zijn zij onvoldoende, daar deze gelijkmatige gemiddelden toch uit zeer ongelijkmatige extreme waarden kunnen ontstaan Ја Zeer koude nachten gevolgd door zeer warme dagen пещ drogen tijd bijv., hebben op gemiddelde waarden even weinig invloed als warme nachten gevolgd door koele dagen en het is dus noodzakelijk ook de uiterste waarden nader te beschouwen. Deze zijn tabellarisch samengesteld in de tabellen XIII en XIV. Е Uit tabel XIII blijkt, dat de temperatuur gedurende de drie jaren nooit hooger is geweest dan 87° en dat dit nog wel em bijzonder geval is geweest in de afwijkende maand Juli 1896; voorts dat de laagste temperatuur 58° was, waargenomen 1n Maart 1896 en Augustus 1898. Ook hieruit blijkt derhalve dat, wat temperatuur betreft, Тотойоп met een klimaat gezegend is, zoo zacht en toch niet warm als men slechts wenschen kan, Een beter beeld dan deze absolute waarden geven de ge- middelde maxima en minima der Tabel XIV, omdat men daarbij minder afhankelijk is van enkele buitengewone toe- standen, die slechts een oogenblikkelijken invloed uitoefenen. Vooral aan de verschillen dezer gemiddelde extremen moet voor de beoordeeling van een klimaat eene groote waarde toegekend worden, daar zij de wisseling van het klimaat in beeld brengen gezondheidstoestand afhankelijk is. De gemiddelde verschillen, zooals die in tabel XV gegeven zin, zijn vergelijkbaar met de grootheden die in tabel XV voor- komen op biz. 224 van den jaargang 1895 der „Observations“. Кепе vergelijking tusschen Batavia en Tomohon, wat betreft deze dagelijksche afwisseling, is niet zonder belang: 1 е d ‚ een factor waarvan voor een groot deel de SE. То = Тотойоп Batavia November ег E 1223 Е December аа, 1024 5 Januari 10.24 9279.4 Februari IG 8. i4 QE Maart инв, 10:6 4 April 19.00 D Қуа Меі Залы 12.0: - Juni Inu, ша Juli 1428 5 1279... Augustus VVV September LA Geer т. October HEU A 1875... Gemiddeld IRB 1128“. Пе klimaatswisselingen zijn dus te Тотоћоп iets grooter dan te Batavia; maar als men bedenkt dat deze wisselingen des te beter verdragen worden naarmate de algemeene tem- peratuur lager is, en dat deze te Tomohon bijna 5° Celsius lager is dan te Batavia, dan mag het klimaat van deze plaats in de Minahassa, afgezien van de groote mate van bewolking die daaraan een ietwat somber en eentonig karakter geeft, bijna als een ideaal klimaat beschouwd worden. In deze verschillen, gegeven in Tabel XIV komt nog dui- delijker uit dan in alle andere meteorologische factoren, welk een bijzonderen wolkenverdrijvenden invloed de ZZW.-wind van Juli tot December 1896 op het klimaat heeft uitgeoefend, en deze invloed deed zich reeds gelden van af Maart, afge- broken alleen door een intermezzo in Juni, toen de tempera- tuursverschillen kleiner waren dan vóór en na dien tijd. ok de abnormaliteit der maanden Januari en Februari 1898, zoo duidelijk in de windrichting, vindt een onmisken- baren weerslag in de verschillen, die voor Januari bijzonder klein, voor Februari buitengewoon groot zijn. Ten slotte zij hier opgemerkt, dat de temperaturen in deze bewerking niet, als gebruikelijk, in Celsius-graden zijn bere- kend, maar in de oorspronkelijke Fahrenheit-schaal, omdat deze laatste nog steeds in het dagelijksch leven de meest ge- bruikelijke is en dus meer tot den lezer spreekt. 6. Instrumenten, Gezondheidstoestand. De maxima en minima werden waargenomen met een gecom- bineerden maximum- en minimum-thermometer waarvan de indices met behulp eener magneet tot op den kwikkolom te- gebracht worden; over de werking van het instrument is de Heer LIMBURG zeer tevreden en vergelijking met andere in- strumenten toont de vertrouwbaarheid aan. De thermometer is opgesteld 1.5 Meter boven den grond en tegen straling beschut door een luik, dat overdag openstaat en des nachts wordt gesloten ; daar het instrument onder eene galerij hangt, die 14 Meter breed en 3.6 Meter hoog is, kan deze wijze van opstelling geen groote fouten te weeg brengen. De avondtemperatuur zal hierdoor iets te hoog worden omdat, als de zon op het luik schijnt, dit den invloed hiervan ondervindt en middellijk eenige warmte uitstraalt naar den thermometer, terwijl de ochtendtemperatuur iets lager zal waar- genomen worden dan bij eene normale beschutting zou plaats vinden, omdat de nachtelijke straling tegen het hemelgewelf niet geheel en al is buitengesloten. Ten gevolge van dezen invloed zijn derhalve de toch reeds zoo kleine verschillen nog als iets te groot te beschouwen. De gezondheidstoestand wordt door den Heer LIMBURG beslist gunstig geacht; koortsen komen voor, maar houden meestal niet langer aan dan één of twee dagen en laten zich gemak- kelijk door chinine bestrijden; buikziekten zijn niet endemisch _ en lage temperaturen oefenen geen nadeeligen invloed uit OP den gezondheidstoestand, Over het algemeen is er, wat deze betreft, weinig verschil te bespeuren in de verschillende maanden; alleen komen verkoud- heden veelvuldig voor in de maanden Januari en Februari, wanneer de temperatuursverschillen gering zijn, maar de voch- D tigheidsgraad hoog is. i IM meet hang A E E ода Асет qoe ONG er eg LET MPG vt pM fiber ед, E .... meme e с ута ES = ee > EE Eer њен EE еы н 7. ei ісе Aardbevingen worden dikwerf waargenomen, altijd echter van geringe intensiteit; gedurende het jaar 1898 werden 17 aardbevingen door den Heer LIMBURG aangeteekend, Batavia, Januari 1899. YAN DER STOK. TWEE LICHTGEVENDE VISSCHEN VAN BANDA. IKAN LEWERI BATOE (HETEROPHTHALMUS PALPEBRA- TUS LAC.) EN IKAN LéWÉRI AJER (HETEROPH- THALMUS KATOPTRON BLKR. P) DOOR A. G. VORDERMAN. _ Correspondent der Kon. Akademie van Wetenschappen. Heterophthalmus palpebratus Lac. De Ikan leweri batoe is een kort ineengedrongen vischje | met afgeronden rug en kalen, stompen kop, gegleufd voorhoofd 3 met vrij groote oogholten, donker zwartachtig bruin gekleurd е voorzien van uiterst kleine schubjes. De tandjes zijn zeer fijn | en scherp en staan op den rand der kaken. De enkele ruggevin | bevat 22 stralen, de staartvin 16, de aarsvin 16, de buikvinnen | bevatten 6 en de borstvinnen 20 stralen. Е: Ві het achterhoofd begint een rij zijlijn-tepeltjes, die de kromming van den rug volgt en bij den staart eindigt. 3 tepeltjes zijn scherppuntig en steken door de fraaie lilablauwe | kleur tegen de donkere grondkleur af, E Het mij gebrachte vischje is, gemeten van den bek tot her uiterste einde van den staart, 8 eM. lang; bij het begin der. | rugvin 2.9 eM. hoog en achter de kieuwdeksels 1.5 eM- : dik. De hoogte der enkele rugvin bedraagt bij den langsten straal, dus op het midden, slechts 1 cM. De staart is in- 3 gesneden еп zoowel het bovenste als het onderste gedeelte 1.2 2 cM. lang, eene lengte die juist overeenkomt met die van den eersten straal der aarsvin. Die der buikvinnen bedraagt 0.9 cM. en der borstvinnen 1 cM.; deze zijn aan de basis lila- blauw gekleurd. Geen vooruitstekende doorntjes vindt men aan den achter- rand der oogholte. 