VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Digitized by Google Digitized by Google Digitized by Google MENGELWERK, 1839. aS Digitized by Google VADERLANDSCHE LETTEROEFENINGEN, oF TĲDSCHRIFT VAN KUNSTEN EN WETENSCHAPPEN, WAARIN DE BOEKEN zen SCHRIFTEN, DIE DAGELIJKS IN ONS VADERLAND EN ELDERS UITKOMEN, OORDEELKUN- DIG TEVENS EN VRIJMOEDIG VERHANDELD WORDEN.’ BENEVENS MENGELWERK, tot Fraaie Letteren, Kunflen en Wetenfchappen, betrekkelijk. TWEEDE STUK. 1839. MENGELDWERK. - Te AMSTERDAM, bij G. S. LEENEMAN van per KROE en J} W INTE MA “1839. INHOUD VAN HET MENGELWERK Fs „ naar aanleiding van een Stukje van den Weleerw. - B. VAN WILLES , getiteld: Tets over de En Door w. H. WARNSINCK, BZ. a. Waarnemingen omtrent de Herfenen der Negers, verge- leken met die der Europeanen en van den Orang-outang. Door Doctor F. TIEDEMANN. De waardigheid van den -Nederland/chen Landaard ge- bandhaafd tegen' de aantijgingen van Madame DE LA- MARTINE en Dr. wap, door een Amflerdamsch Handelaar. De Rusfifche Jaarmarkt te Nis’hnji Nowgorod. Volgens G. ENGELHARDT; De fchoone Kreoolfche. Een Verhaal. 34 Het Geweten boven en vóór alles. 48 Fririeps DE IV en VELASQUEZ, 49 Een woord van pas. , 49 Het Dorp der Schaakfpelers. ` _ 50 De Slotenmakersherberg te Weenen, 50 Pastoors en Vrouwen, alsde hier aangeduide, vindt men i i niet ? 5l Asyarixà gò. Naar eene der Oden van HORATIUS. 52 Winter. Door j. H. GRAVENSTEIN, te Leyden. 52 De Kersmisavond. Zweedsch Volksverhaal. Naar het Zweedsch van RUNEBERG. 54 Over de Echtheid der Gedichten van ossran, Door Prof. N. G. VAN KAMPEN. 57 IN HO UD. Verflag van het bezoeken eener zoogenaamde Salle d'afile (Bewaar- of Kleine-kinder-fchooltje) te Parijs, ter aan- rijzing van de meerdere uitbreiding , aan foortgelijke Inrigtingen hier te lande te geven , bijzonder ten be- hoeve van minvermogenden, met vele jonge Kinderen bezwaard. Door Mr. JERONIMO DE VRIES,JZ. 78 De Uralfche Diamanten. Volgens. ENGELHARDT. 85 De Vlugt van KAREL DEN Íl. 88 Strenge Puriteinen in Nieuw-Engeland, 98 Rood, wit en blaauw. Door A. C. SCHENK. Dicht- flukje. 99 De edele Vorftin. 100 De Dfoom van een’ ter dood veroordeelden. 101 De Narrenmeter. 103 Ruil geene oude Kleederen tegen nieuwe in. 104 Wereldlust. 104 De Menfchelijke Wil. ‚ 104 Over de Echtheid der Gedichten van osstan. (Ver- volg van bl. 73.) 105 WALTER scOTT’s Dagboek. 121 Eenige aan de ondervinding beproefde denkbeelden nopens de wijze, om den zedelijken en godsdienítigen toeftand z der lagere Volksklasfen te bevorderen. Door Mevrouw A. W. SIEVEKING, te Hamburg. Medegedeeld door A. M. CRAMER , te Middelburg. Fragment uit den Brief van een’ jongen ‘Hindou in Eu- ropa aan zijne Zuster uNNr op het Eiland Tanna, over de Muzijk. Medegedeeld door CARL GOLL- MICK. 142 De Vooruitzigten der Jood/che Natie. ` 150 Spijker- en Mantelrede , ín den wind uitgefproken. 152 Iets uit WAGENAAR. - Huistelegraaph. ‚ 155 De Bakker van groote Brooden. 165 De gelukkigfte Inval. 156 Echt Belgifche Nieuwspost. 156 De Criticus. 156 Argwaans, O 166 Over de Echtheid der Gedichten van e@sstaN. (Ver- volg en flot van bl. 121.) „157 I N H O U D. merkwaardigs betreffende eene federt he me 1828 ve -u ark Pafile) te mardon. bep proefde denkbeelden. no; ens : wijze, ot en An ken Ve gódadientigen toeftand lagere a k te è bevorderen, did van 149 e a Fage ee ge Erste te eline wrs 0 witfche Domheid of — Kleïngeestigheid ? 207 e 0 erking. ks … 209 wijzen | men al componeert. : pa n en | andere wijzen van Aankondiging} attest s$, : Compofiteur voor Kinderen. © oM te Timmerman. g 212 ë AN=. 2 Eenige aan na wadden Se denkbeelden nopens - de wiize , om den en en gode enf isen Toetan i lag ani s Vervolg en flot van C ig en fl = WALTER A DE Dagboek. B]. 199.) Am W.H SCHR IDT, _Kunstfchilder, na Ì De er z- Op het eg van het overlijden des Hoo leraars - . F a Digitized by Google IN H O U D Een oud Bijfchrift in een waardig Graffchrift verkeerd. 264 WILLMAR. 264 Verhandeling , over de groote waarde en voortreffelijkheid van het Ligchaam voor ons beftaan, als denkende en redelijke wezens. Door N. SWART. 265 De Aardbeving te Bucharest in het jaar 1837. 282 Herinneringen aan een’ tiendaagfchen Reistogt langs den Rijn, in September 1838. Briefswijze medegedeeld aan eenen Vriend, door H. F. T. FOCKENS. 255 De afgefneden keel; Gefchiedkundig Verhaal. 300 Bidden. Dichtftuk. Door j. VAN EE RZ. j Gelukkige tegenwoordigheid van geest. 311 De Minnebode tegen wil en dank. 312 Onteerende Straffen. 313 Le naauwgezetheid op de zuivere uitfpraak der taal. 314 Onheufche Trek van een Duitsch Hoogleeraar. 315 Aalmoes door een’ kus, 315 Liefkozingen in groot of klein formaat. 316 Decorum. 317 Lof der Ligtgeraaktheid. 323 Gevaarlijk Gezigtsbedrog. Door den Weleerw. A: GOE D- KOOP , Predka te Gent, 329 Herinneringen aan een’ tiendaagfchen Reistogt langs den Rijn, in September 1838. Fonk van 57. 300.) 330 De afgefneden keel. (Wervolg en flot van Bl. 309.) 343 Kalabrifche Zeden en apen nn Regtsoeféning. Een merkwaardig Verhaal. 353 Op een’ ie se Morgen in de Lente, te Meemflede. (Aan een’ flaapgragen Vriend.) Dichtflukje. 365 De Bierbrouwerijen te Londen. * 367 De twee 368 Definitie van eenen Arts. 368 Vroeg opftaan. 368 Gedachte van Bur wer 368 Pusrrus, over het Recenferen. Zen Gefprek. 369 Rusfifche Zeden en Gewoonten, gefchetst door LINA REINHARDT. JSL INHOUD Herinneringen aan een’ tiendaagfchen Reistogt langs den Rijn, in September 1838. (Vervolg van bl. 343.) 399 Grace. Eene ware Gebeurtenis. lk Een beroemd Botanicus door een’ Dorpsfchout geëxami- neerd. 419 Pligtplegingen van een’ goedhartigen Slagter, 421 Aan mijnen Vriend L. vroom, bij zijn vertrek naar Zwolle. Door G. TEN BRUGGENCATE, HZ, Dichtfrukje. 422 Ontboezeming wegens eene aangedane grieve. Dicht- Rukje. 423 Kinderlijke Naïveteit. 424 PusLrus, over het Recenferen. (Vervolg en flot van bl. 381.) 425 Rusfifche Zeden en Gewoonten , gefchetst door L INA REINHARDT. (Vervolg en flot van bl. 399.) 437 Herinneringen aan een’ tiendaagfchen Reistogt langs den Rijn, in September 1838. (Wervolg en flot van bl. 413.) 454 Keizer NICOLAAS. 466 Voor u! Romance. Naar seipu. Door J: VAN HARDER WIJK, RZ. 470 De Bevrijding der Negerflaven. Eene ware Gebeurtenis. Naar BJERREGAARD. Dichtftukje. 473 Definitie van een’ Filozoof, 475 De Lijder, dien de Dokter verlaat. 475 Een Brief van FREDERIK DEN GROOTEN. _ 476 Reciprociteit. . 476 Nog iets over de Doodftraf. Door VAN OUWERKERK DE VRIES. 577 De Waterkuur te Bopparta. R: Door RoëLL, M. D. te Nijmegen. 494 Indiaansch Leven aan den Misfifippi. 500 Avontuur bij de Walvischvangst. 507 Is de Over-Betuwe alleen het verblijf van Tooveman m BUONAPARTE op de Roode Zee. 518 Het Klavier van Koningin MARIA ANTOINETTE. 519 pen R T’s Graf. . 522 van een’ Zomermorgen , onder het verlaten Ma gon Dichtftukje. > 523 IN HO UD Aan Domburg. Door Mr. A. F. SIFFLÉ, te Middel- burg. Dichtftuk. 525 Iets over de Camera obfcura, volgens de uitvinding van DAGUERRE, medegedeeld door Dr. NÜRNBER- 532 „GER. Djandi Mundut“ in 1839. Door se A. BUDDINGH, col. Dr. en Predikant te Batayia. 539 De Slotenmaker van Philadelphia. Eene ware Gefchie- denis. 549 Eene Bijdrage tot de Dwingelandij van NAPOLEON 567 BONAPARTE. De Gevangene. Dramatisch Tafereel van Lewis. 570 Weddenfchap met MARIA THERESIA. 575 Op zekere Dame, welke mij naar den prijs van hare [hawl liet raden, 576 De Podagrist en zijn Geneesbeer. : 576 De Koord. 576 Het Oordeel der Menfchen. _ 576 Opvoeding en Vaderlandsliefde. 577 Het Hof te Sourakarta. Medegedeeld door s. A. BUD- DINGH, Theol. Dr. en Predikant te Batavia. 585 > OUVRARD , de groote Leverancier, ` 589 Iets over het openbaar en huifelijk Leven der Turken. Fragment uit het Reisverhaal van Dr. VICTOR MOR- PURGO. 598 Een Bezoek bij de Tooneelkunftenaresfe RACHEL te Parijs. De Verzoening. Een Verhaal uit het werkelijke leven. 613 `- Mijne Kindschheid. Naar het Deensch van JENS BAG- GESEN. 623 Verhandeling over het Nationale in onze Dichtkunst. Door Mr. JERONIMO DE VRIES. 625 Iets over het openbaar en huifelijk Leven der Twrken. (Wervolg en flot van bl. 603.) 645 VAN AMBURGH, de Dierentemmer. es 651 BuoNAPARTE te Modena. 659 De Tempel Selo Grio. Door s.” A. BUDDINGH, Theol. > Dr. en Predikant te ‘Batayta. ; 660 Het tegenwoordige Levenslot der vermaarde, ook ènzen Tooneelminnaars niet: onbekende, Franche Treusfpel- fpeelfter , Mlle GRORGES.: ' > 663 IN HO U D. Drie Avonden. Zen leerzaam Verhaal voor Jongedoch- ters. 664 De Tijd. Naar THOMAS. Door VAN DER POORT, Dichtftuk. 670 De Voetwasfching. 673 Wie van drieën redde zich het best uit de verlegenheid ? 674 De vijfde Declinatie. 676 Levensvraag. 676 De Ring. 676 De Tusfchenwerpfels. 676 Proeve „ over den aard en de grenzen der Zedelijke Vrij- hid „ia verband befchouwd met andere, voor den Mensch onmisbare, waarheden. Door Mr. A. P, SIFFLÉ, te Middelhurg. 677 De oude Arts. Een Verhaal, Dr. STRAHL page. fchetst, door H. A. S. 695 lets over Zi enerife, uit eenen Brief aan zijne Zusters van iemand, die, zich naar Suriname begevende , zijnen eerften zeetogt doet. 715 Drie Avonden., (Vervolg van bl. 670.) - 719 De noodlottige, Hangklok. Tooneelänecdote. 727 Menfchelijke Spierkracht. ; 729 De Diplomaat Kok. 729 Anecdote , rakende KLOPSTOCK. A 730 Tets, wegens GELLERT. i 731 De Dief Compère. 731 Toetsfteen van rein en onrein genot. 732 De groote Heilig. 732 Graffchrift. 732 Redevoering , over de wijsheid en liefde des Scheppers , zigtbaar in den hulpbehoevenden toeftand van den Mensch in het eerfte tijdperk zijns levens. Door L. v. LEDEBOER, AZ., V. D. M. te Kolhorn. 733 Merkwaardigheden van het Dieëng/che Gebergte, of de Tankouban Prahu. Door s. A. BUDDINGH, Theol. Dr. en Predikant te Batavia. 150. Iets over de zoogenaamde Tongziekte van het Vee, Door Je BOUMAN, in de Beem/ter. i 761 Iets belangrijks rakende de Koepokinenting. 766 INHOUD Drie Avonden. (Veryòlg en fot van bl. 721.) 167 Een nacht uit het leven an een’ jongen Arts. 773 Aan den Landman; Door VAN DUYN, Landbouwer te Naaldwijk. Dicht lij €. De Oorfprong der Tontine- Maier 782 Naauwkeurigheid van een’ Reiziger in Holland. 783 Loon naar Verdienfte, f 783 KäsTNER in de Antichambre. 784 Hoe de Grooten te behandelen. 784 Toegenegenheid en Opregtheid. - ' 784 Welke Titel komt den Predikanten toe? Door p. G. C. KALCKHOFF, Predikant te Laren, bij Zut a 785 Eenige Aanmerkingen op de Proeye over de ENE, Vrijheid van Mr. A. F. SIFFLÉ. 8 Merkwaardige overeenkomst van maat en fnelheid des menfchelijken ligchaams met die van onzen Aardbol. 792 Vernieling van Archiven gedurende de Fran/che Omwen- teling. 93 Opmerkingen over en onder het wandelen. 795 Londen door een’ Duitfcher befchouwd en beoordeeld. 803 De Tolbeämbte op de proef, Eene Vertelling. 808 De Tooneelfpeler FROGÈR Es. 816 Zegepraal der Danferes TAGLIONI. 821 Op het Schaatsrijden. 823 Wie kan hierbij aan Toeval deken ? 823 Raad. ` — 824, HaAGEDoRN’s rondborftigheid, 824 MENGELWERK. ad IETS, NAAR AANLEIDING VAN HET STUKJE VAN DEN WELEERW. HEER B. VAN WILLES, GE- TITELD: ÏeTs OVER DE DOODSTRAF. ` Soll man nicht auch im unglücklichen Sträf- linge den Menfchen achten; ist man ihm nicht Gerechtigkeit und Liebe fchuldig ? Dr. j. N. MULLER, Erbauungsbuch, He in ’t hoofd dezes genoemde ftukje van den wel- eerwaardigen Heer vaN wiLrLes (*) heeft mijne bij- zondere aandacht en belangftelling tot zich getrokken 5 en alhoewel ik befcheidenlijk vermeen , met het door den achtingwaardigen Schrijver beweerde geenszins én alles te kunnen inftemmen , zoo ontveins ik het genoegen niet, dat de lectuur van zijn gefchrift mij verfchaft heeft. In- zonderheid behaagde mij de rondborftige en tevens on- partijdige wijze, waarop het aangelegen onderwerp door hem is behandeld geworden, en over het geheel de be- fchaafde toon en befcheiden geest, in zijn opftel door- ftralende, die niet altoos in gefchriften, waarin het gevoelen van anderen beftreden wordt, ons in het oog vallen. Bovenal fchonk ik mijne goedkeuring aan de edel. moedigheid des Schrijvers, als die, een’ onhoudbaren post niet langer , hardnekkig maar vruchteloos , pogende te verdedigen , voorzigtiglijk en koen tevens , zich terug- beweegt op een terrein, waar hij zich, met de wape- nen, die hem overig bleven, en die hij. zoo wél weet te gebruiken, nog lang en met-goed gevolg verdedigen kan. Ook dit beleid heb ik zeldzaam bij andere voor- ftanders der Doodftraf aangetroffen. En echter waag ik het, de pen op te vatten, zij het al niet tegen het gefchrijf des Heeren VAN WILLES, (*) Men zie dit Tijdíchrift, Meng. voor 1838. N°. XI. MENGELW. 1839. No. l. A 2 ' ` IETS dan toch naar aanleiding van hetzelve. De ftandplaats, thans door den Eerw. Schrijver gekozen, en het daar tegenover liggend terrein, waarop ik mij geplaatst zie 5 met één woord, de ftaat des gefchils , zoo als dezelve thans is, gedoogt, dat men over eene ftaking van vij- _ andelijkleden onderhandele, om, kunnen partijen zich al niet bevredigen, dán voor °t minst tot het aangaan van een Beftand te komen, ten einde eenige rust te ge- nieten na den gevoerden krijg. „Dan , ware die begeerde rust niet evenzeer door fiil- zwijgen te gewinnen?” vraagt men mogelijk. Ik ver- meen hierop ontkennend te moeten antwoorden. Neen, door flilzwijgen en flilzitten komt men niet tot een’ ftil- ftand van wapenen, en men zal elkander blijven beftrij- den, omdat men elkanders ftellingen niet genoegzaam kent. De Heer vaN wıLLEs heeft ons edelmoedig- lijk een plan zijner pofitie gegeven. De gematigde te- genftanders van de toepasfing der Doodftraf behooren even edelmoedig te zijn; en daartoe kan geen (lilzwijgen dienstbaar wezen. Ook zij behooren den grond te lee- ren kennen, waarop zij zich bevinden en gelegerd zijn. Ik gewaagde van gematigde tegenftanders , omdat niet allen even gematigd zijn. Er zijn er toch, die de af- fchaffing der Doodftraf drijven, maar zich daarbij niet door de beginfelen van menfchenliefde en Christendom laten befturen; en men ftaat wel eens in twijfel, of de bedoelingen van deze drijvers wel rein en zuiver zijn, — in twijfel, of zij ons hun natuurlijk gelaat, dan wel een fchoonfchijnend masker te zien geven, — in twijfel, of de rust der maatfchappij bij Runne leer, maar door hen verklaard en toegepast, ook gevaar zou kunnen loopen. Onder de gelederen van dit yrijcorps vindt men den gematigden tegenftander niet. Er zijn er, die, door hun teeder , gevoelig en prik- kelbaar geftel, van alwat fchrikwekkend is eenen onver- anderlijken afkeer hebben; en hoe! zouden deze zich niet tegen de toepasfing der Doodftraf verklaren? Zij kunnen van geene menfchelijke ellende hooren , zonder OVER DE DOODSTRAF. 3 weemoedig te worden; geene verwonding zien, zonder fchier in zwijm te vallen. Is °t wonder, wanneer deze overgevoeligen de affchafing van alle Lijf- en Doodftraf als wenfchelijk befchouwen ? — Maar ook onder deze Afdeeling moet men den gematigden tegenftander geens- zins zoeken. Evenmin voegt hij zich bij de zoodanigen , die zich van de zedelijke verbetering van misdadigers ongegronde — en daardoor overdrevene — denkbeelden gevormd heb- ben. Het droombeeld, dat zij zich fchiepen, moge van de edelaardigneid hunner bedoelingen en van hun mensch- lievend gevoel getuigen; het blijft intusfchen een droom- beeld, en op grond daarvan bouwt de gematigde tegen ftander zijne ftelling niet, De drie genoemde en gekenfchetfte divifiën vertoonen zich echter meest op de gewone kampplaats , en fcharen er zich doorgaans in de voorhoede ; maar daardoor wor- den zij ook meest opgemerkt, terwijl de verwerende wa- penen der tegenpartij Aan het eerst en het meest moeten treffen, De gematigde tegenftanders befchouwen zich- zelven meer als tot het corps de referye te behooren , en ftaan daarom niet zelden , in de achterhoede, te mid- den van een hevig gevecht, met het geweer in den arm 3 of, indien zij zich in den ftrijd mengen, het is dáár, _ waar zij kans meenen te zien, eenig belangrijk voordeel te behalen en den vijand afbreuk te doen. Door deze wijze van krijgvoeren vallen zij evenwel minder onder de opmerking en kennisnêming hunner tegenftanders , die al- wat tegen hen in °t geweer is voor een en hetzelfde ar- mceecorps houden. Het dwalen valt hier ligt, en men. mag het daaraan toefchrijven , dat ook de Eerw. VAN WILLES, Z00 ik wél zie, in het oordeel over zijne tegenftanders is misleid geworden. Ik wenschte die misleiding te doen ophouden , en aan Z. Eerw. den gematigden tegenflan- der van de toepasfing der Doodftraf te doen kennen, even gelijk hij zichzelven als een gematigd voorftander van dezelve kenbaar maakte. Zulks even rondborftig en A2 4 IETS onpartijdig doende, ftreelt mij het denkbeeld , dat, bij het blijvend beftaan van uiteenloopende begrippen, het rustig flatus quo, in onze gefchillen met België geens- zins, maar in dit gefchil zeer verkieslijk , zal kunnen bewaard blijven. De gefchriften, die voor het behoud der Doodftraf ijveren, zijn ook evenmin één in de ontwikkeling der beginfelen , waarvan derzelver fchrijvers zijn uitgegaan. Het betoog van den Jwrist, met het Strafwetboek ne- vens zich, rust op geheel anderen grond , dan dat van den Theologant , die zich op de uitfpraken des Bijbels ‘beroept; en beider redenering verfchilt van het gevoe- len, dat door den wijsgeerigen menfchenyriend , in het belang der burgermaatfchappij, wordt voorgedragen. Dan, bij allen heerscht niet altijd die geest van gema- tigdheid , waarvan het gefchrift des Heeren vAN wir- LEs de blijken draagt, en waardoor ik mij opgewekt gevoelde, om Z. Eerw. den gematigden tegenftander te doen kennen. Vaak ftonden partijen tegenover elkander, die, na eene nadere kennismaking, niet konden nalaten elkanders verfchillend begrip te eerbiedigen. Mogt dit de weldadige uitkomst van mijne tegenwoordige po- ging zijn! Het fpreekt van zelf, dat het beginfel , waarvan de Heer vAN wiLLEs is uitgegaan, door mij in dit ge- fchrift geheel onbeftreden wordt gelaten. Dát beginfel toch kan Z. Eerw. niet prijs geven, zonder den grond- flag van zijn betoog te verwoesten; en ik laat hem alle regt, hetzelve te blijven behouden, als rustende op zij- ne innerlijke overtuiging. Ik verzoek alleen, dat Z. Eerw. den gematigden tegenftander hoore, en dan zelf oordeele , of het beginfel van dezen zóó verwerpelijk zij, als het door hem, mijns inziens min juist en te onbepaald , is voorgedragen. De u/tra-liberale , de over= gevoelige en goedhartig dweepende tegenftanders mogen zichzelven verdedigen! Ik neem deze taak niet voor mijne rekening. De gematigde tegenftander van de toepasfing der Dood- OVER DE DOODSTRAF. 5 ftraf , het gefchrift des Heeren vAN wiLLEs toetfen- de aan zijne overtuiging, ftemt het.gezegde op bl. 558 toe: „Met Christendom beveelt de Doodftraf niet, » maar verbiedt dezelve evenmin ;”° hij erkent, zonder voorbehoud, „een regt, door God verleend aan de » burgerlijke maatfchappij;” hij zegt het den Eerw. Schrijver na, bl. 556: „ Men late het werk der af- »„Schaffing van die firaf over aan het Christendom ,”? even als zulks weleer met de Slavernij (zie bh, 551, 552) het geval was; dan hij merkt hierbij befcheidenlijk op, dat de eerfte Christenen die affchafing niet lijdelijk van den tijd gewacht, maar daaraan van lieverlede de hand hebben geflagen. Er moest met het affchaffen der flavernij een begin gemaakt worden , zou dezelve een- maal eene geheeì vreemde en onder Christenen ongehoor- de zaak zijn. Dit begin make men ook ten aanzien der Doodftraf ! — Dan, de Heer vaN wrirres oordeelt daartoe de tijd nog niet gekomen. Hij zegt , bl. 555: „ In ons Vaderland wenfchen wij, dat geene proefne- » ming gefchiede , vóór dat van elders blijkt, dat de » tijd hiervoor gefchikt en rijp ise? Maar zijn dan de blinde Heidenen, aan wie onze Zendelingen het Evange- lie gaan verkondigen, daarvoor gefchikt en rijp? Wa- ren ‘het, ten tijde der Apostelen , de Joden, voor wie het kruis eene ergernis — de Grieken , voor wie het- zelve dwaasheid was? En echter werd het werk aange- vangen , voortgezet en voltooid, — Vroeger waande men de wreedaardigfte doodftraffen noodig te hebben, om mis- dadigers te tuchtigen , en de gruwelijkfte martelingen wer- den op befchuldigden toegepast, opdat zij zich fchuldig zouden erkennen: al die barbaarschheden zijn afgefchaft, de pijnbank is verdwenen, en op onze ftrafplaatfen ziet men niets meer dan galg of zwaard. Maar zijn daarna en daarom de misdaden vermeerderd ? De Schrijver zegt, bl. 551: „Met komt ons voor, n dat zij, die voor de affchafing der Doodfiraf in de » burgerlijke wetgeving femmen, minder het verlicht » Yerftand ten gids hebben, dan wel zich laten vervoc- „ ren door menschlievendheid jegens zulken alleen, dic, 6 IETS n het harde woord moet er uit, deze indie mate niet „ waardig zijn.” Ja, dat was wél een Aard woord, Eerw. Heer! te harder, omdat cop genadig en barm- hartig is, en het bloed van jezus CHRISTUS van alle zonden reinigt. “Men kan hier aanvoeren, dat een geweldige dood den misdadiger gewis onfchadelijk maakt, en dat hem de tijd tot boete , berouw en bekeering wordt gelaten. Het cer- fe behoeft geen betoog. Omtrent het /aatffe hoore men CLAUDIUS: „Men kan veilig tien tegen één wed-. »„ den, dat een misdadiger, die op den dood gevangen » zit, in den kerker gansch andere gevoelens over goed „en kwaad zal uiten, dan hij vroeger, eer hij gezet »„ werd en toen hij nog in volle vrijheid leefde , aan den » dag leide, De bekeeringsgefchiedenisfen zijn dus een » zeer gevaarlijk punt, en het is gelukkig, dat de Gods- » dienst, ten bewijze naet: waarheid , dezelve niet noo» » dig heeft.” Maar „de Doodffraf is noodweer , niet minder dan OVER DE DOODSTRAF, 7 n bij het voeren van oorlog.” (Bl, 553.) Is deze ver- gelijking wel juist? In den krijg toch poogt de verde. diger de perfonen en bezittingen der aangevallenen te be- hoeden ; maar wat wordt er behoed, met de voltrekking der doodftraf aan eenen moordenaar? De vermoorde keert toch daardoor niet in het leven terug; en de fchul- dige kan in eenen verzekerden kerker belet worden, zijne handen te bevlekken met het bloed van den naasten. De Doodftraf is alzoo geen flerker verweermiddel, ten be- hoeve der beteren , dan eene altijddurende gevangenis. Dit zal men welligt — en indien al niet geheel, dan toch ten deele — toeftemmen; maar daarbij tevens de vraag opperen, bl. 554: „ Zs de overtreder der wet- „ten miet de aanvaller;-en mag de Overheid , ook de n Christelijke Overheid, het zwaard wegwerpen , opdat „ de beteren zonder befcherming en de overtreders zon- „der vrees zouden zijn?” Hier leidt mij de Eerw. VAN WILLES op het terrein der af/chrikkingstheorie, die voorname verfchanfing van de voorftanders der Dood- ftraf ; eene verfchanfing, die den naam van een tweede Gibraltar te regt zou verdienen, indien de ervaring , in fpijt van alle tAcorie, geenen weg aanwees, om deze zoo geduchte fterkte te naderen. Volgens het affchrikkingsfysteem brengt men alzoo den moorder van A, ter dood, opdat C. D. E. F. en G. afgefchrikt zullen worden H. I. J. K. en L. om te brengen. Werd dit menschlievend doel bereikt, dan werden de levens van vijf beteren gefpaard, ten koste van het leven van den écnen moordenaar B. die, vol- gens den Heer van wILLES, (zie bl. 551) geene menschiievendheid (t. w. ter bevrijding van den dood) waardig is. Dan, ongelnkkig voor het /ysteem , ook van de gematigdfte voorftanders van galg en zwaard, wordt deze gevolgtrekking door de aanteekeningen der criminele procedures tegengefproken. Immers, kort na. capitale voorfteltingen worden juist de zwaarfte vergrij- peu gepleegd. Dit is zeer natuurlijk. De (echten ver- moeden , dat de beteren zullen wanen, dat de volvoerde 8 IETS doodftraf hen heeft afgefchrikt, en dat de laatften der- halve minder op hunne hoede zullen wezen; en dit is het, dat hen aanmoedigt tot het volvoeren van gruwel- daden. Dan, er is geene aanmoediging noodig! De booswichten C. D. E. F. en G. beklagen den armen ter dood gebragten hals B., dat hij zich door Policie of Justitie heeft laten betrappen. „ Zij,” dus denken zij, „zullen het beter aanleggen, en wel zorgen , dat ftrop noch zwaard hen treffe !” Wil men bewijs. Men oordeele! — Ik was nogeen kind van flechts twaalf jaren , toen een der Amfierdam- fche Predikanten, aan het huis mijns waardigen vaders, Ouderling der Gemeente, verkeerende, en die eenen, wegens het crimen nefandum, ter dood veroordeelden had bijgeftaan, verhaalde, dat hij, den armên zondaar gevraagd hebbende: „hoe hij toch tot eene zoo tegen- natuurlijke misdaad had kunnen komen in het gezigt van de galg ?” van dezen tot antwoord had bekomen : „Och, Dominé , vraag daar niet naar; maar bid cop, dat Hij u niet in verzoeking brenge! Hier de galg en dáár de misdaad, en... gij zoudt de laatfte kiezen.” — Ja , Eerw. VAN WILLES! van dat oogenblik af aan — alhoewel niet meer dan een jongen van twaalf jaren — werd ik een vijand van de afgrijfelijke Doodftraf , die geene magt bezit, om een zondig mensch ook van tegennatuurlijke wanbedrijven terug te- houden. — Vóór weinige jaren werden er te..,.... twee misdadigers opgehangen. A. had de affchrikkende vertooning gezien, en begaat met B. , te huis gekomen, flechts één uur daarna , een’ man- flag! Ik zou hier plaatfen en perfonen kunnen noemen ; maar de misdadigers zijn door onzen menschlievenden en edelaardigen Koning begenadigd. Zij leven nog, en ge- dragen zich onberispelijk. Ik mag alzoo hunne namen niet openbaar maken, — Ziedaar de onrijpe vrucht der - affchrikkingstheorie ! Maar nog één ftaal, niet van mij, maar van MEINERS, in zijne Brieven over Zwitfer- land, van eenen misdadiger , die tot het rad veroordeeld was. Hij verhaalt de zaak aldus: „Op den weg naar OVER DE DOODSTRAF. 9 » đe executieplaats begon hij luidkeels te lagchen , en, „Baar de reden gevraagd , antwoordde hij, zich eenen „ mensch te herinneren, dien hij eens, in het bosch al- » daar, bij de beenen, met het hoofd boven een’ mie- » renhoop, opgehangen had, en nog te moeten lagchen, „ wanneer hij aan de zeldzame gezigten van den gehan- » genen dacht. Niet minder ruw gedroeg zich deze » booswicht op de geregtsplaats zelve. Hij veranderde „ geen gelaatstrek , toen hem de beul armen en beenen » verbrijzelde; toen eerst, wanneer hem de ribben in- ` » geftooten werden, zeide hij rustig en koelbloedig: » Dat kraakt eens regt!’ En zoo gaf hij den geest!” Ziedaar den indruk der Doodftraf op een’ booswicht , die deze ftraf moest ondergaan! Wat zal zij uitwerken op die rampzaligen, die haar alleen in een: donker en ver verwijderd verfchiet aanfchouwen ? Nog een bewijs, hoe weinig fchavotftraffen op het ruwe en onbefchaafde gemeen uitwerken, lees ik in een’ door mij ontvangen brief uit Parijs, den 28 Aug. 1.1. gefchreven: — „Van dagbladen gefproken! Heden las „ik, in een derzelven, dat er gisteren eenige veroor- „ deelden hadden te pronk geftaan. Na den afloop daar- » van klommen kinderen, mannen en vrouwen op het » fchavot, de houding der te pronk geftelden nabootfen- „ de. Deze vertooning eindigde met eenen dans op het „ fchavot.” De af/chrikkingstheorie leidde alzoo, in Parijs, tot het fpelen van cen Blijfpel op het Tooneel der fchande! Aan de mogelijkheid van zoo iets kan de Eerw. vAN WILLES niet gedacht hebben, toen hij het flelfel trachtte te verdedigen. Neen, de ruwe en onbefchaafde misdadiger denkt geens- zins na over de, hem te fijne, onderfcheidingen van Natuur- en Overheidsregten. Bij hem komt alleen de vraag in overweging: „ hoe hij best de ftraf, die hem op het misdrijf bedreigt, ontgaan zal?” En treedt de dood hem al voor ’t gezigt, dan is, helaas! zijne diepe en beklagenswaardige onkunde aangaande cop en eenen ftaat van vergelding na dit leven te groot, dan dat hij 10 IETS zich door vrees voor den Wereldregter en eenen dag der vergelding zou laten terughouden van de volvoering zij- ner fnoode bedoelingen. Hij vat eenen onveranderlijken haat tegen regters , regtbanken en wetten op; en — zon- derlinge tegenftrijdigheid! — wat hem van gruweldaden moest terughouden , dient den ruwen en onbefchaafden , om gruweldaad nevens gruweldaad te voegen! De roo- ver vermoordt den beroofden , opdat deze hem niet, door zijne getuigenis, als roover, aan zwaard of galg zal overleveren. Deze wijze van redeneren wordt door de registers der lijfftraffelijke regtspleging , de tijden door, geftaafd, en wij proeven daarbij de wrange vrucht der doodftraffen bij het ruwe en onbefchaafde gemeen. De gematigde tegenftander van de toepasfing der Dood- ftraf begeert in derzelver plaats geenszins de bloedwraak’ daar te ftellen, zoo als de Eerw. VAN WILLES, bl. 555, op het oog fchijnt te hebben, waar hij zegt: „ Befchaving zou zekerlijk niet winnen, wanneer wraak » in plaats van regt kwam, en meer bloeds zou er yer- » goten worden , indien de Overheid haar regt liet ya- „ ren.” Neen, de Overheid moet haar regt, om de beteren te befchermen en de fnoodaards te ftraffen, niet laten varen! Zij moet het zwaard niet vergeefs dra- gen! (Rom. XIII: 1—4) geenszins om daarmede hoof- den te doen vallen, maar als /ymbolum van gezag in den Staat. Zij behoort den misdadiger, die, volgens de nog in zwang zijnde wetten, met den dood zou moe- ten geftraft worden, door eene altijddurende gevangenis, voor altoos onfchadelijk te maken, De welopgevoede, befchaafde en godsdienftige mensch moge fidderen voor den fchrik des doods — niet alzoo de verwilderde, ruwe en ongodsdienftige misdadiger „ die, in zijne even rampzalige als beklagenswaardige on- kunde, waant, dat met dit leven alles eindigt. De laatfte vreest eene lange gevangenfchap meer dan den dood, Het verfche voorbeeld van dien gevangenen, die, weinige weken geleden, den Kommandant van het Huis van Correctie te Hoorn ter dood verwondde, kan zulks, OVER DE DOODSTRAF. li onder meer andere voorbeelden , bewijzen, door de uit- drukking: „ Breng mij maar naar ’t fchavot en hang mij op!” En intusfchen vreesde die rampzalige voor gevangenis en gevangenistucht! Dit moge vreemd fchij- nen; en toch is de gevolgtrekking, bij zulke rampzali- gen, allernatuurlijkst: de doodftraf kan flechts oogen- blikken — de gevangenis jaren duren! Aan cop, aan eeuwigheid en eene toekomftige vergelding denken zulke ongelukkigen nooit. Hun beneveld oog reikt niet verder dan de grenzen van dit leven, en het zinnelijk genot, dat woeste vermaken hun konden opleveren. De boos- wicht ziet de geheele maatfchappij tegen zich gewapend, en in de doodftraf niets anders dan eenen wettigen moord, In zijne beklagenswaardige zielsverbijstering en verbitte- ring neemt hij het befluit, de magt der wet te trotfe- ren. Andere booswichten zien zijn voorbeeld, en — volgen het na. De gematigde tegenftander deelt geenszins in het ge- voelen van den Heer vAN WILLES, waar hij zegt: (bl. 555) „ De misdaden, nu niet gebreideld door de » vrees voor den dood, zouden zich vermenigvuldigen, „en, om zelfs de gevangenis te ontgaan , zou het leven n van weerloozen meer op het fpel gezet worden.” Im- mers hij herinnert zich, dat de moorderijen op den open- baren weg in Engeland juist zijn toegenomen į federt op de fAraatroof den dood, als ftraf, gefteld werd; zoo- dat men het genomen befluit, ten doel hebbende de be- teren te fparen en te befchermen, weder heeft moeten intrekken. Nog in mijne kindfche jaren werd veedieverij met den dood geftraft: deze ftraf is federt verzacht ; maar is daarom hier te lande de veedieverij toegenomen ? De Heer van wiLLEs wenscht niet, dat in ons Va- derland eene proefneming gelchiede. Maar is men daar- mede niet federt langen tijd, alfchoon niet bij vormelijke befluiten der wetgeving, begonnen? Juist de weldadige invloed des Christendoms, die de harten niet voor over- drevene, maar voor eene welbeftuurde en verftandige men- fchenliefde opende, begon langs zoo meer de regterlijke 12 _ IETS magt te leiden tot eene hoogstfpaarzame toepasfing eener ftraf , ons door de oudheid en de middeleeuwfche bar- baarschheid achtergelaten; en niet zelden lezen wij de woorden niet fchuldig in het regterlijk vonnis, waar het ééne woord fchuldig den dood des veroordeelden zou veroorzaakt hebben. Gope zij dank! de DE var- GASSEN zitten niet meer in onze vaderlandfche regt- banken , maar Christelijke regters, die door daden too- nen , dat zij den zin en de beteekenis der Gelijkenis van onzen Heer verftaan, Matth. XVIII: 23—35. (*) - En onze geëerbiedigde Koning, Hij, die gezegd kan worden het zwaard der geregtigheid met vaste hand te voeren , bezigt hetzelve veeleer als /ymbolum van die hooge waardigheid, waarmede Hij bekleed is, dan om het bloed, ook van fchuldigen, te doen vloeijen. Meest- al toch wordt zijne koninklijke genadebetooning niet te vergeefs ingeroepen. Dezelve werd niet ondernomen, om met den Eerw. v AN WILLES, en nog veel minder, om met een minder gematigd voorftander van de toepasfing der fchrikkelijke Doodftraf in penneftrijd te treden; maar alleen , om te doen zien, hoe er over het befproken onderwerp door den gematigden tegenftander gedacht wordt. Ik durf mij vleijen , dat Z., Eerw., in mijne rondborftige , maar, zoo ik vermeene, tevens befcheiden taal, mijne hooge waardering van het Christendom en mijnen eerbied voor (*) De gemoedelijkfte regter zal toch wel nooit kunnen vergeten, dat ook hij wensch en zondaar is, wanneer de wet het hem ten pligt maakt, medezondaren te veroordeelen. OVER DE DOODSTRAF. 13 Overheid en Wetten geenszins zal miskennen. Volgaar- ne onderwerp ik mijn opftel aan den toets van het ver- licht verftand en der onpartijdigheid, als welke beide het woord eenzijdigheid alleen zullen toepasfen op het beginfel, volgens hetwelk ik vermeende, mij onder de rij der gematigde tegenftanders der Doodftraf te moeten rangfchikken. Alhoewel het verre van mij is, mijne voorgedragene meening met het gezag van anderen te willen doordrij- ven, zoo is de aanhaling der woorden van den Leyd- [chen Hoogleeraar in de Regesgeleerdheid, Mr. u. w. TIDE MAN, alhier geenszins ongepast, ten befluite van dit mijn opftel: „ Verbannen zijn de folterende lig- » Chaamspijnigingen , dat langzaam moorden , dat blake- „ren en verbranden, dat afhouwen van ligchaamsdee- „len, dat barbaarsch radbraken. Afgebroken zijn die „akelige galgen, welke, aan den weg opgerigt, den » illen wandelaar in zijne genoegens ftoorden en den » voorbijganger verfchrikten. En, men moge het zeg- » gen, dat de kwaden nogtans niet zijn vermeerderd , hoe „ Zeer zij dan ook beftaan mogen. Het zou er met den „ mensch rampzalig, uitzien, zoo fchrikvertooningen hem „ moesten wederhouden van onregt te plegen. Hij is » veeleer zoo gevormd, dat hij de oogen van dezelve „afwendt. Zijn eigen zedelijk gevoel gruwt van elken » weedom , anderen aangedaan; en dit eigen zedelijk ge- „ voel, de ftem des pligts en des gewetens, moet hem » van het kwaad terughouden; en zij is ook magtiger , „dan alle de fchriktafereelen , welke hem wel kunnen „treffen, maar geenen zoo duurzamen indruk veroor- » Zaken, dat zij alleen hem beftendige trouw aan de » deugd doen zweren.” (*) W. H. WARNSINCK) BZ. (*) Over de zedelijke verbetering der Misdadigers, van - FRED. WILH. VAN HOVEN, Koninki. Beijersch Opper-Me- dicinaalraad , bl. 173, 14 WAARNEMINGEN WAARNEMINGEN OMTRENT DE HERSENEN DER NE- GERS , VERGELEKEN MET DIE DER EUROPEANEN EN VAN DEN ORANG -=OUTANG. Door Doctor F. TIEDEMANNe He is bekend, hoe men den affchuwelijken Neger- handel en den ftaat van flavernij , tot welken zoo velen van dat ongelukkige menfchengeflacht veroordeeld wer- den, heeft pogen te verontfchuldigen met het verfchil van kleur, van uiterlijken ligchaamsvorm , hetwelk tus- fchen hen en de overige aardbewoners beftaat, en einde- lijk , toen de vordering van het menfchelijk verftand ook in dit punt meer afdoende drangredenen begon te ei- fchen, met het verfchil van herfengeftel , hetwelk men beweerde bij hen aanwezig te zijn, en dat, zeide men, hen meer deed naderen tot het ras der groote apenfoor= ten, dan tot dat der met het volle redevermogen begaaf- de menfchen. Dit laatfte , zoo gewigtige vraagftuk heeft de Heer TIEDEMANN door ontleedkundige onderzoe- kingen pogen te beflisfen, in de eerfle plaats nafporen- de, of er inderdaad verfchil ontdekt kan worden tus- fchen de herfenen van den Europeaan en van den Ne- ger, en ten andere, of deze laatfte al dan niet meer gelijkvormigheid hebben met die van den Orang-outang , dan met die van den mensch. Ziehier eenige proefne- mingen , welke hij daartoe in'het werk gefteld heeft: Gewist der herfenen bij de Europeërs. Na het ge- wigt van 35 mannelijke en 17 vrouwelijke herfenen on- derzocht te hebben, leidt de Heer TIEDEMANN daar- uit deze gevolgtrekkingen af: 1°. Het gewigt der herfenen van een’ volwasfen Europeaan van het mannelijk geflacht verfchilt tusfchen de 3 pond 2 ons en 4 pond 6 ons (te weten het medicinale pond van 12 onfen.) De herfenen der perfonen, die zich door hun verftand en kunde on- derfcheiden hebben, zijn zeer dik en zwaar; die van den beroemden cuvrer woog 5 pond, 3 ons, 3 gros en 29 grein; het gewigt van die van DUPUYTREN ` OMTRENT DE HERSENEN DER NEGERS, 15 was 5 pond, 4 ons en 13 grein. Daarentegen zijn de herfenen der lieden van gering verftand meestal klein , vooral in het geval van aangeboren verftandeloosheid, De herfenen eener idiote van 50 jaren wogen‘ flechts één pond, 8 ons en 4 gros; die eener andere van 40 jaren één pond, ll ons en 4 gros. De Heer TIEDEMANN heeft nimmer vrouwen - herfe- nen gevonden, die 4 ponden haalden. Die van een zestienjarig verftandeloos meisje wogen flechts één pond, 6 ons en l gros. De ondervinding heeft hem bewezen, dat de herfenen der vrouwen doorgaans van 4 tot 8 ons minder zwaar zijn dan die der mannen. Dit verfchil wordt reeds bij eerstgeborene kinderen opgemerkt. — 3°. Eerst tusfchen het 7de en 8fte levensjaar hebben de herfenen hare volkomene ontwikkeling verkregen. SÖMMERING bedriegt zich, wanneer hij zegt, dat na het 3de jaar de herfenen niet meer groeijen kunnen. GALL €en SPURZHEIM daarentegen zijn van gevoe- len, dat zij blijven aanwasfen tot in het l4de jaar. De gebroeders weENZEL nogtans hebben bewezen, dat de herfenen omftreeks het 7de jaar haren vollen was- dom verkrijgen, en dit wordt door HAMILTON’s na- fporingen bevestigd. — 4°. DEsMOULINS meent, dat de herfenen bij toenemenden ouderdom in omvang verminderen; en in deze vermindering ziet hij de oor- zaak , waardoor de werkingen van het zenuwgeftel en de verftandelijke vermogens bij oude lieden verzwakken. De- ze meening wordt in geenen deele door HAMILTON en de gebroeders wrNzer omhelsd: evenwel verdient het opmerking, zegt de Heer TIEDEMANN, dat de herfenen vaneen’ tweeëntachtigjarigen grijsaard zeer klein waren en flechts 3 pond, 2 onsen 3 gros wogen , ge- lijk ook die eener tachtigjarige vrouw flechts 2 pond, 9 ons en l gros. Hij heeft mede bevonden , dat over het algemeen de holte van het bekkeneel bij oude lie. den kleiner is dan bij leden van middelbaren leeftijd, 16 WAARNEMINGEN Hij moet dus gelooven, dat de- vermindering van de grootte der herfenen in den ouderdom zich bij fommi- gen meer doet opmerken dan bij anderen. — 5°. Het is eene uitgemaakte zaak, dat er een naauw verband beftaat tusfchen de volftrekte grootte der herfenen en de verftandelijke kracht, die bij al de werkzaamheden van den geest wordt aangewend; hetgeen onder anderen blijkt uit den geringen omvang der herfenen bij hen, die van hunne geboorte af verftandeloos geweest zijn; zijnde dezelve bij dezen zelden zwaarder dan bij een pasgeboren kind. GALL, SPURZHEIM, HASLANE, ESQUI- ROL enz. hebben dezelfde opmerking gemaakt. Het gewigt der herfenen blijft over het algemeen on- - veranderd, niettegenftaande de vermeerdering, of vermin- dering van de grootte des ligchaams ; daarom is het, dat magere lieden, naar evenredigheid van den omvang huns ligchaams , meer herfenen hebben dan zij, die fterker gefpierd zijn. De herfenen van een pasgeboren kind zijn, met betrekking tot zijn geheele ligchaam , het deel, dat het grootst is; de verhouding is als l tot 6; maar zij worden, vergeleken met het ligchaam , naar evenre- digheid kleiner, hoe meer de mensch tot zijnen vollen wasdom nadert, Dus is in het tweede jaar de verhou- ding der herfenen tot het ligchaam als } tot 14, in het derde als 1 tot 18, in het vijftiende als 1 tot 24. Van 20 tot 70 jaar neemt deze verhouding toe; zij ftaat als- dan in de rede van 1 tot 35. Bij magere lieden is deze verhouding meestal gelijk 1 tot 22 à 27, en bij de meer gezette als 1 tot 50, ja zelfs tot 100. De herfenen der vrouw zijn fomwijlen grooter dan die van den man, naar evenredigheid namelijk van de grootte des ligchaams. Herfenen van den Neger. De herfenen van een veer- tienjarig Neger-kind wegen, volgens SÖMMERING, 3 pond, 6 ons en 6 gros; ASTLEY COOPER bepaalt het gewigt der herfenen van een’ grooten en fterken Ne- ger op 4 pond en 1 ons, en het gewone gewigt der her- fenen van een menséh wordt door hem op 87 à 42 on- fen gefchat. De herfenen eens vijf voet langen Negers, OMTRENT DE HERSENEN DER NEGERS. 17 die te Luik overleed, wogen 3 pond, 3 ons en 2 gros. Maar men kan zulke gewigten niet tot ftandaard aanne- men , dan nadat men een zeker aantal herfenen met zorg gewogen en daaruit den middelterm getrokken heeft. Grootte der holte van de onderfcheidene bekkeneelen. Men begon met de bekkeneelen met of zonder de onder- kaak te wegen; vervolgens vulde men dezelve , door het achterhoofdsgat , met gierst; als wanneer, bij eene her- nieuwde weging, de vermeerdering der zwaarte de ruimte van het bekkeneel aanwees. Na op deze wijs 4l voor- werpen van het Ethiopifche en 77 van het Kaukafifche ras onderzocht te hebben, heeft hij daaruit het befluit getrokken, dat de bekkeneelholte van den Neger niet kleiner is dan die van den Europeaan of van eenig an- der perfoon van het menfchelijk geflacht. Zoodanig zijn ook de uitkomften , welke HAMILTON verkregen heeft. Deze daadzaken, zegt TIRDEMANNs bewijzen, dat de meening van verfcheidene natuuronderzoekers, zoo als CAMPER,‚,SÖMMERING,CUVIER, LAWRENCE, vimEy en anderen, welke den Neger befchouwen als hebbende eene herfenkas en herfenen kleiner dan die van den Europeaan, kwalijk gegrond en door mijne bevin- ding weêrlegd is. Het dwaalbegrip dier natuurkundigen is daaruit ontftaan, dat men de lijn en den aangezigts- hoek, door cAMPER waargenomen, heeft toegepast op enkele bekkeneelen van Negers, die aan de zeekust wonen, en, volgens getuigenis der reizigers , de ellendig- fte en verdorvenfte van al de Neger-ftammen zijn, vormende zij het overblijffel van de flavenbevolking , door flavernij en mishandeling verlaagd en verbasterd. Ik befchouw , voegt TIEDEMANN er bij, de lijn en den aangezigts- hoek van cAMPER als weinig gefchikt, om de bekke- neelsruimte, de grootte der herfenen en dienvolgens den trap van het verftandsvermogen aan te wijzen. 