Beproefde middelen en ernstige raadgevingen voor allen, die hunne oogen, tot in eene hoogen ouderdom, gezond bewaren of het verzwakte gezigt weer versterken willen; mitsgaders een voorshift, hoe men zich, bij plotslinge toevallen aan de oogen ... zelf helpen kan ...
Wie den wellust van zulk eeneuitfpanning voor de oogen nooit of maar zeer zelden geniet, kan zich van het heilzame van een zoo kragtig wer- kend middel, om zijne oogen tot nieuwen arbeid te fterken, ook geen denkbeeld maken. — Niet alleen de zomer is voor deze uitfpanning der 00- gen gefchikt ; ook fchoone winterdagen zullen fteeds dezelfde goede uitwerking doen. — Gewoon- lijk echter ijlt de bezige man, vooral des winters, uit het bed:terftond aan de werktafel en van daar aan den middagdisch. Naauwlijks is deze afge- dekt, of hij zit reeds weer aan zijn werk, en is dit eindelijk «volbragt, dan meent hij. ziinen o0- gen, regt wat te goede te doen, wanneer hij een paar uuren lang kaart fpeelt. — Wat moet er nu, met‘ den tijd, uit oogen worden, die men’ zoo onverandwoordlijk beftormt ? Ik ver- Gs5 on- enderftel nog, dat zij fterk genoeg zijn, om de: ze behandeling zeer lang te kunnen doorftaan, Blindheid, of ten minfte eene verzwakking van. her gezigt, die de blindheid zeer nabij komt, is ja moet altijd het onvermijdlijk gevolg daar van zijn. | " Van de in het oog loopend heilzame uitwer- king, die herhaalde wandelingen in de ruime na- tuur doen, heb ik re&ds boven gewaagd. Dat, na eene langdurige infpamning der oogen, het paardrijden zelfs eenen , wel is waar, flechts middelbaren , maar nog- thands zeer heilzamen invloed op de uit- fpanning der. oogen heeft, is buiten als len twijfel. iR Hi toch, die reeds gewoon is, om alle da- gen eens uit te rijden, zal nooit ie naauwe ftra+ ten der ftad doorrijden, maar zeker afgelegene plaatfen kiezen. Reeds daar door. wint hij dus, dat hij, ‚als het ware, genoodzaakt wordt, om zijne oogen in het ver zien te oefenen. Boven dien echter is de heilzame uitwerking van het paardrijden op het gedarmte zoo ontwijfelbaar beflist, dat men zich waarlijk moer verwonde- ren, waarom niet meer menfchen zich, van dit voortreflijk middel, bij langdurige 'ongefteldhe- den in den onderbruik , bedienen‘, maar liever driemaal meer geld’voor de klijsteren van KAEMPF en andere dergelijke middelen befteden. | | Reeds u "Reeds te voren heb ik mu bewezen , dar de oorzaak van de zwakte der oogen enkel. in het zamenperfen van de ingewanden des onderbuiks en daar wit ontftaande hardnekkige verftopping van het ligchaain gelegen is, Van 'welk een uit- ftekend groot nut moet dan niet her paardrijden voor de oogen zijn, wanneer, door eene matige beweging, her gedarmte wederom zijne wurm- achtige beweging herneemt, deszelfs werkzaam- heden herfteld en dus de te groote toeviged der fappen naar boven verhinderd wordt, | or 3. Her is ook onbetwistbaar eene uitfpan ning voor de oogen, na eene flerke en langdurige infpanning, wanneer men zeer verfchillende afwisfelende voorwerpen, die het 008 verlustigen, zonder zich te zeer in te fpannen, befchouwt., 200 heb ik, bij voorbeeld, reeds verfohehden aanzienlijke mannen, die hunnen oogen al te veel vergen moesten, overreed, om zich, ter hunner nitfpanning , op de natuurlijke hiftorie in den uitgeftrektiten zin, of enkel op de kemis der plan ten toete leggen; of dat zij zich eene kleine verzal meling van prenten en teekeningen verfchaffen zouden. Zij alleen befpeurden wel dra den wel- dadigen invloed hier van op hunne lijdende oo- gen zoo zeer dat zij, in her vervolg, hum ge- zigt vecl meer, in ernftige bezigheden, vergen durfden, zonder' nogthands’ de nadeelige gevol- gen gen daar van zoo fterk , als voorheen,, te ge- voelen. Het natuurlijkfte gevolg, dat, om zoo te fpre- ken, uit de zoo even aangevoerde gewigtige proefondervindlijke wearmeming van zelfs voord- vloeit, is dit: 4. Dat de fchouwburg mede onder ® Edi matigfte uitfpanningen . voor werkzame oogen moet geteld worden. De fteeds afwisfelende, fpelende vertooningen der levende of levenlooze voorwerpen van het theater , het in het oogloopende contrast yan fchoo- ne en lelijke gedaanten ,„ waar bij wij, op dat oogenblik ten. minfte, vergeten, dat het flechts kunstgewrochten zijn, verfchaffen, aan het door arbeid vermoeide. 00g, een zoo levendig en het gezigt herftellend vermaak, dat men zich zeker, na een paar uuren in deszelfs genot te hebben doorgebragt, met nieuwe kragt van gezigt uitge- rust voelt, en dit telkens des te meer, wanneer niet alleen het oog' door cene bevallige vertoo- ning, maar ook tevens het oor, door aangename harmonie van toonen voldaan wordt, wanneer wij niet genoodzaakt zijn, om den abftradten duisteren loop van des autheurs denkbeelden te volgen, of wanneer ons geene fterk aangrijpende hartstogten aan het oogenbliklijk lot der fpelen- de perfonen kluisteren, Uir dit alles kan men ligtlijik opmaken, dat gees- geestige balletten vooral zeer dienftig voor de uit- {panning der oogen zijn. Zal en moer. echter de fchouwburg wezenlijk eene plaats zijn, waar zich de oogen, die den ganfchen dag mer arbeid zijn overladen geweest, in de lange winteravönden, nieuwe kragten tot eene volgende infpanning verzamelen zullen, dan moest men ook op menig eene verbetering be- dacht zijn, zonder welke de fchouwburg voor het gezigt van veele fterk arbeidende menfchen altijd nog zeer fchadelijk blijft; vooral moest men eene betere verlichting invoeren. „In hier vindt nu her tweede geval plaats, waar in de verlichting , door middel der Argandfche lamp, de voorkeur boven alle andere foorten van verlichting verdient. Zoo haast naamlijk het ge- welf van den fchouwburg in het midden eenen wit geverwden of met fpiegels voorzienen koepel kreeg, zoo diep of laag, dat dezelve eene kroon van Argandfche lampen tot aan de vlam toe be- dekt, zal het ganfche gebouw zeker zoo goed verlicht zijn, als het ooit kan worden, terwijl de oogen der aanfchouwers er niets door zullen lijden, dewijl de vlam der lampen alleenlijk de oogen der genen zal kunnen treffen, die uit moed- wil naar om hoog zien. Dat deze koepel ook in het midden van eenen fchoorfteen en ventila- tor moest voorzien zijn, fpreekt van zelf. Maar niets benadeelt de oogen der aanfchou- wers ‚Wers op de eerfte en bovenfte plaatfen meer, dan de reeks van helderbrandende lampen, die zich kört voor het tooneel bevindt, naardien men de fchadelijke üirwerking daar van, op geenerlei wijze ontgaan kan, Daarom bevangt mij ook fteeds cene bange vrees ;, wanneer ik mannen, wier oogen de ftaat en geleerdheid zoo zeer be» hoeven, in de loges zie, van waar men vlak op ‚die lampen kijkt, en wenschte ik, dat eene hoo- gere magt zulke plaatfen enkel zoodanigen men- fchen aanwecs, die, buiten eeten, drinken, rij- den, flapen, en het onderteekenen van eenen ‚brief of wisfel, niets ter wereld te doen hebben. Nu fchiet mij nog over, van een der beste uit- fpanningen voor oogen ;, die zeer gewerki heb- ben, te fpreken; en deze is her billardfpel, de Koning van alle fpelen. — Men toone mij toch ‚eenig fpel , dat zoo te gelijk voor het verftand, de sezondheid des ligchaams, de uitfpanning voor het gezigt, de oefening in oogmaat, de vastheid van hand en de verlustigmg van den geest bere- kend is, als het billardfpel. Te regt mag ik dus, eindelijk en ten laatfte, den volgenden raad geven. € 5. Des winters, wanneer men waarlijk maaf al re veel de noodige ligchaamsbeweging in de open lucht misfen moet, behooren ı zulke menfchen, die den ganfchen dag bijna onophoudlijk hunne oogen zeer in- | Spar» — 111 fpannen moeten, den avond vooral niet met eenig fpel door te brengen, dat zir- cend gefchiedt, maar,, ter hunner uit- fpanning , het heilzame billardfpel te kiezen. Het onophoudlijk en evenwel uiet Zeer infpan- nende opmerken van alle de omftandigheden van her fpel, de herhaalde en ten uiterfte verfchil- lende proeven, om dezelven, tot zijn eigen voor- deel, te veranderen , de aanhoudende zeer ge- matigde ligchaamsbeweging , (het fpreekt van zelf, dat men niet met drift fpele) het zachte groen van het billard, dat zoo fchoon tegen den bal afiteekt, en de menigmaal zeer be- langrijke opmerkingen der ziel van zijn partij en de omftanders, die niet zelden warmer aandeel in het fpelnemen, dan de fpelers zelven — bewer- ken eene zoo weldadige mengeling van natuur- lijke en zedenlijke gewaarwordingen , dat men, na zulk eene uitfpanning, zijne oogen en geest- vermogens veel ligter en langer zal kunnen in- fpannen, dan wanneer men-dit voortreflijk hulp- middel ontberen moet. Zeker echter is het, dat, wanneer men, om eenige ftuivers te fparen, zoo laat in den fche- meravond fpeelt, dat men de witte ballen naauw- lijks meer onderfcheiden kan, de beste oogen zelfs er bij lijden moeten, en ook znlke oogen, die door de natuur bijzonder begunftigd zijn, ja nog - — [12 um nog voor geen infpannenden arbeid bezweken, zeer fpoedig zwak worden moeten. Nog ongemeen heilzamer kon het billardfpel voor de oogen van vlijtige arbeiders worden , zoo men overal eene meer doelmatige verlichting bij hetzelve invoerde; want dikwerf zijn de weinige kaarfen, die men bij hetzelve öntfteekt, nog bo- ven dien zoo flecht geplaatst, dat zZij hun licht meer op de fpelers dan op het billard werpen. Hier bij komt nog, dat de kaarferı gewoonlijk flecht zijn, en zeer ongelijk branden, zoo dat de verlichting het eene oogenblik zeer fterk en het andere oogenblik zeer flaauw is. Wat invloed dit alles hebbe op den welftand der oogen, heb ik voorheen reeds bewezen , en het fchijnt mij daarom pligtmatig te zijn, hier eenen voorflag tot eene betere verlichting van het billard in te voegen, welke ten uiterfte heilzaam zijn zou en veel minder dan kaarfen kosten. Vier Argandfche lampen , van’ eenen witten fcherm voorzien, van welken twee vlak boven het onderfte, en twee boven het opperfte ge- deelte van her billard, geplaatst moesten wor- den, verlichten het grootfte billard zelf zoo vol- maakt en gelijkvormig, als geen vijftig kaarfen vermogen te doen. Deze foort van verlichting alleen blijft zich zelve ook fteeds gelijk; terwijl, bij iedere andere, de lastige en dikwerf plotslin- ge veranderingen der hoeveelheid van licht het 005 oog niet weinig vermoeijen. — Alles, war men tegen dit voorftel, dat geenszins op enkele be- fpiegeling gegrond, maar reeds hier en daar, met een zeer goed gevolg, in werking gebragt is, zou kunnen aanvoeren, zou zijn, dat de billards, door deze manier van verlichting, misfchien zeer lijden zouden, daar de olie dezelven ligtlijk zou- den bevlekken. Hier voor echter zou de mar- queur kunnen zorg dragen, want door domheid en luiheid alleen kunnen de lampen het billard‘ benadeelen. Ook hier is het noodzaaklijk, dat men, de onzuiverheid van den dampkring, door middel van eenen fchoorfteen belerte, boven de lampen geplaatst, en eindigende in een glasven- fter, van eenen ventilator voorzien. Niet zelden heb ik opgemerkt, dat menfchen, die veel met den geest en de oogen werken moc- ten, zich eene zeer doelmatige uitfpanning wanen te verfchaffen, wanneer zij een paar uren zitten fchaken. Maar hoe zullen toch vermoeide oogen nieuwe kragt verkrijgen door middel van een fpel, dat aanhoudend zitten en ingefpannen den- ken vereischt? Ja, ik kan indedaad verfcheiden voorbeelden aanvoeren, dat het fchaakfpel zulke perfonen zeer bijziende gemaakt, en hunne oo- ‚gen ten uiterfte verzwakt hebbe, wat, bij ecne betere behandeling van dit vermoeide zintuig, zeker nooit zou hebben plaats gevonden. yY ZE- ZEVENDE HOOFDSTUK. Regelen voor zulke ongelukkigen, die een oog verloren hebben. Reeds voor lang heeft de ondervinding bewe- zen, dat menfchen, die zoo ongelukkig zijn, om een 008 te verliezen, wanneer zij dezen toe- ftand eens gewoon zijn geworden, en in den be- ginne, met her gebruik van hun gezonde oog, voorzigtig te werk gaan, met het eene 0og veel fcherper en duidlijker zien, dan zij voorheen met beide oogen zagen. Zoo ken ik menfchen, die reeds voor langen tijd een oog verloren, en thands evenwel, ondanks hunne hooge jaren, het fiinfte werk even goed verrigten, als toen zij beide hunne oogen hadden. Eene zaak van het uiterfte aanbelang echter blijft het voor allen, die maar &&n 00g hebben, om alle de raadflagen, die ik firaks voor gezonde oogen heb aan de hand gegeven, nog naauwkeu- tiger op te volgen, dan zulke menfchen, die nog twee goede en gezonde oogen bezitten. — Verwaarloozing van het eene 0o0g, zou hen zeer ligt van de rest hunner gelukzaligheid beroo- ‚ven. Ieder, die flechts &&n oog heeft, voelt in den beginne, zoo dra hij het gezonde 0og gebruiken wil, Wen JS nn wil, eene tegennatuurliijke beweging en eene pijnlijke fpanning in her blinde 00g; het gezon- de 0og kan zelfs geene kleine infpanning lijden, wordt wel haast moede en begint niet zelden te tranen. Deze verfchijnfelen, die, zoo zij lang aan- houden, een onlochenbaar bewijs van toenemen- de verzwakking des gezigts opleveren, 'verdwij- nen wel haast, wanneer men het blinde 00g flechts mer eeie compres van fijn linnen bedekt; dit moer ten minfte altijd gefchieden, wanneer men arbeidt. — Men kan echter die zeer onaan- gename verfchijnfels verhinderen en’voorkomen, als men het gezonde 00g niet vroeger tot arbeid aanzet, alvorens het ( misfchien door eene ont- fteking en verettering,, ): ten deele vernietigd 008 volmaakt genezen is en men er geen pijn meer in gevoelt. Slaat men dezen welmeenenden raad, die geheel en al op de ondervinding fteunt, in den wind, dan zal men telkens, als men het ge- zonde oog fterk infpant,' op nieuw een hevige fmart ontwaar worden in het ongeftelde 00g; de lijder zal, eenen geruimeren tijd, tot alle bezig- heden salkel onbekwaam worden, en, zulk eene handelwijs herhalende, zich zelven, maar al te fpoedig, eene zoo groote zwakte van gezigt in het gezonde 600g op den hals halen, die nabjj wolfagen Blindheid a an Ha TWEE- TWEEDE AFDEELING. HOE MEN ZWAKKE OOGEN BEHANDE- LEN MOET. Alleen over de zorgvuldige behandeling van zwakke. oogen kan ik hier uitvoerig. handelen; want dit alleen is voor hem, die geen arts is, be- rekend. De eigenlijke genezing der zoodani- gen,.die zwak van gezigt zijn, blijft het werk alleen van den verftandigen ‘arts. Daar echter helaas! de volkomen herftelling van zwakke o0- gen niet altijd, ja ik zou haast zeggen, zeer zel- den mooglijk is, is her, in. de meeste gevallen, enkel daarom te doen, dat men het gezigt in dien ftaat tracht ‚te bewaren , waar in het zich werk- lijk bevindt. Dan zulks hangt niet zoo zeer van .eene geneeskundige behandeling af, als wel van ‚eene zorgvuldige en doelmatige ‚behandeling der ‚oogen,, van den kant des lijders zelven. Gelukkig kan ik mijnen lezeren den troost ge- ven, ‚dat de zwakte van het gezigt flechts zeer zeldzaam tot volflagen blindheid zal overflaan, indien zij de raadgevingen, in deze verhandeling toegediend, opmerkzaam volgen willen. — Mog- ten zij zich toch door geene gewaande oogmees- ters of landloopers met de voorfpelling eener on« ver«e - e. — 117 — vermijdlijke hlindheid laten bang maaken, en dus misfchien tot middelen toevlugt nemen, die zul- ken rampzaligen waarzeggers flechts geld in den zak jagen, en het verlies van hun gezigt eerst daadlijk bewerkttelligen ! EERSTE HOOFDSTUK Geftadige zorg voor zwakke Oogen. De geftadige zorg voor zwakke oogen wijkt, hier en daar in, wezenlijk van de daaglijkfche zorg voor gezonde oogen af. Waar in deze af- wijkingen beftaan, zal ik hier duidlijk zoeken te bepalen; en het fpreekt daar bij van zelf, dat, voor het overige, alle de regelen, reeds in de vorige afdeeling aangevoerd, op welken ik geene uitzondering voorzwakke oogen maak, ook voor zulke menfchen gelden , die niet zoo gelukkig: zijn, zich in her bezit van een volmaakt goed zZintuig des gezigts te bevinden. Bijna alle menfchen, die zwakke oogen heb- ben, zijn gewoon, ftecds het licht te ontwijken, maar helaas! op eene wijze, die hen meer nadeel dan voordeel doet. Zoo bedienen zich, bij voor- H 3 - . beeid, _— 118 — beeld, de meeste perfonen, die zwak van gezigr zijn, van fchermen voor de oogen, vervaardigd van groen pergament, en met glinfterend vernis beftreken ; anderen plaatfen boeken voor het licht, of plaatfen het licht zelf in eenen hoek van het vertrek, waar het hunne oogen niet treffen kan. Daar het nogthands volftrekt onmooglijk is, dat niet toevallig nu of dan, een onmiddelbare of te- rug gekaatfte, en dikwijls verdubbelde lichtftraal het oog zou treffen ; daar het zelfs in zulke avond- gezelfchappen, waar men zich enkel onder ver- trouwde vrienden bevindt, niet altijd mooglijk is, ten minfte niet bij het opftaan en heen gaan, om de vlam van het licht geheel en al te vermjj- den; zal zulk eene plotslinge prikkeling van het licht, die het oog volftrekt ongewoon is, altijd zoo veel te fterker op het lijdende oog wer- ken en het zintuig van her gezigt zeker des te meer verzwakken. — In her algemeen, kunnen zwakke oogen vecl beter cen fterk licht, maar dat zich algemeen uit/preidt, verdragen, dan de kleine vlam van eene enkele kaars.' Nier zelden heb ik de opmerking van den Heer rest (*) bevestigd gevonden , dat eene brandende. kaars voor. C*) Men zie ziine: Winke aus der Gefchichte ni Augenkranken. Leipzig 1793. 8vo, N \, — 119) — voor. elk, die een zwak gezigt heeft, bij dag veel onverdraaglijker is dan bij avond. Het blijft dus een regel van het grootfte aan- belang: ı. Dat men, als men zwakke oogen heeft, het licht, wel is waar, nooit geheel ont- wijken moet, maar dat men evenwel, in zulke, gevallen, wanneer men genood- zaaktis, om zeer nabij de kaars te zijn, de hevige prikkeling van het licht moet pogen te lenigen.. En dit oogmerk bereikt men het best door middel eens kleinen lichtfcherms van groen taf, dien men zeer gemaklijk in den zak bij zig dra- gen, en, waar men is, aan de kaars fteken kan, zonder dat men het overige gezelfchap , door verplaatfing van het licht, lastig valt. Er zijn helaas! buiten en behalve het licht, vooral des avonds, nog ontelbaar veel dingen, die cen zwak oog maar al te zeer folteren, en waar tegen ons geen lichtfcherm beveiligt. Het tin heeft men zekerlijk van de tafel verbanncen; maar blijven er niet nog dingen genoeg op den disch overig, die voor een gezond oog zelfs, als het des daags veel gewerkt heeft, ten uiterfte lastig zijn? Schittert misfchien het met een paar bloempjes befchilderd porcelein en het zilver ta- felgoed minder dan het tin, en verwijdert men waarlijk alles van de tafel, wat zeer in de oogen 44 ftraalt 2 — 100 — ftraalt? Treft het zwakke oog niet nog altijd, in de woonvertrekken van gegoedde lieden, gladde voorwerpen en andere glansrijke dingen aan, die hetzelve meestal de fmartlijkfte gewaarwording veroorzaken? — Ik raad, uit dien hoofde, eenen . iederen, die zwakke oogen heeft, ten ernftigfte aan, om zulke avondbezoeken te vermijden, waarbij men zoodanige voorwerpen,, die het licht fterk terug kaatfen, niet ontwijken kan. Hij zal zich in eene wel verlichtte zaal, die met fmaak, maar zonder pronk verfierd is, veel beter bevin- \den, dan in een klein vertrek, flechts door eene enkele kaars verlicht, maar waar in hij vele fchit- terend gladde meubelen vindt. Hoe nadeelig glinfterende voorwerpen, boven al des avonds, voor een zwak 00g kunnen wor- den, kan men uit de volgende lijdensgefchiedenis van een waardig man opmaken, die, wegens zijne oogen, bijkans twee jaren lang honger leed, en zich, deels uit gebrek aan voedfel, deels door noodlooze zorg wegens eene aanitaande blindheid, bijna de tering op den hals haalde. — Deze man berokkende zich, in zijne vroegfte jeugd, door geftadig werken, zulk eene verzwakking des gc- zigts, dat er aan cene volkomen genezing niet meer te denken was; evenwel eischte het ambt, dat hij nog bekleedt, “cen geftadig gebruik zij- ner oogen. MHoe treurig moest het hem nu niet vallen, dat hij, ganfche dagen lang, niet ar- - — 721 — arbeiden kon, en dit vooral, wanneer hij, den vorigen avond gefoupeerd had. Zeer natuurlijk fchreef hij dit telkens erger worden van de zwak- te zijner oogen aan het genot der fpijzen toe en maakte zich daarom, telkens na het eten, bewe- ging; maar ook dit hielp niet, en hij dwong zich eindelijk, om , des avonds , honger te lijden. Van dit oogenblik af hielden die plotslinge toe- vallen ten aanzien van zijn gezigt op. De lijder behield wel de zwakte zijneroogen, maar hij kon nu evenwel daaglijks eenen matigen arbeid verrig- ten en de pligten van zijn ambt vervullen. Eens gebeurde het, dat ik bij dezen zieken des avonds ten eten verzocht werd; het gezelfchap was talrijk. Het was een familiefeest, en, om die rede, ver- fcheen de huisvader ook we£r eens bij tafel, hoe- wel met de uiterfte vrees voor den volgenden dag, die hij mij, op eene angftige wijze, te kennen gaf. „, Maar hoe kan het u verwonderen,” zeide ik, „, dat uwe oogen, na zulk een foupee, zwak- „ ker, dan voorhceen zijn, daar er zich zoo me- „ nigerlei voorwerpen op tafel bevinden,, die het „„ beste oog zelfs zeer lastig zijn moeten! Laat „ al die overtollige, fchitterende pracht flechts „ wegnemen, en ik wed, dat het genot der fpijs „ uwe oogen niet meer benadeelen zal?” Na verloop van naauwlijks cen kwartier uurs, zag men geen zilveren kandelaars, geen zilveren bor- den enz, meer op de tafel; de kaarfen werden zo | Hs van — 122 — van kleine fchermen voorzien; een porcelein fer- vies van eenen zeer ouderwetfchen fmaak moest wir den hoek komen; en het was in de daad een zonderling fchouwfpel, een aantal zeer nieuwer- wetfche menfchen welgemoed aan eenen ouder- wetfchen disch te zien zitten. De goede huisva- der liet, het zich ook wel fmaken, en toen ik hem, den volgenden morgen, bezocht, belecd hij mij openhartig, dat hij zich federt twee jaa- ren niet zoo wel en bekwaam, om te werken, bevonden had, als heden. Ik beriep mij op mij- ne voorgeflagen weddingfchap , en nu foupeerde men daaglijks op deze wijze; het ligchaam kwam weer tot kragten, en de folterende toevallen van oogenzwakte keerden, ondanks het avondeten, niet weder. | Men leert in het algemeen allengs van zelfs zulke voorwerpen „ die het.zwakke oog hevig aangrijpen, ontwijken, eer zij nog eenen nadec- ligen indruk maken kunnen.. Zoo zal,, bij voor- beeld, iemand, die zwak van gezigt is, wanneer hij er maar eens de proef van genomen heeft, dezelve zeker niet weer herhalen, om in het don- ker vunr te flaan. .. Een voorname regel van voorzigtigheid in zoo- danige gevallen is deze, dat men: het 00g nooit vast toedrukke; want door zulk eene handelwijs wordt het oog maar des te bekwamer, om nog meer lichtftralen op te vangen, terwijl de appel, Bin — 1273 — onder het fluiten der oogleden , zeer verwijd wordt. Daar het nu toch zoo ligt mooglijk is, dat men het 00g wer opent, alvorens nog alle oorzaken, waarom men het floot, zijn uit den. weg geruimd, zoo lijdt het dan nog veel gevoe- liger, dan wanneer men het, terftond in den be- ginne, aan iedere belediging, door middel van het licht, had bloot gefteld. Veel beter is het, eenen ftoel of iets anders voor het voorwerp te plaatfen, dat onzen oogen lastig valt, zoo het niet in ons vermogen ftaat, zulk cene foltering geheel en al van zich te verwijderen, of dat men eene andere plaats zoeke of zich flechts elders heen keere, en eindelijk, in gevalle van eenen fpoedig voorbij gaanden glans, liever de hand, zonder de oogen toe te fluiten, nog veel minder zetoe te drukken, op ecenigen afitand, voor het 00g houde. | Uit her geen ik, zoo even, over de han- delwijs van hen, die zwak van gezigt zijn, ten aanzien der verfchillende prikkeling van het licht, gezegd heb, vloeit de tweede hoofdregel voord, naamlijk deze: | 2. Dat zwakken van gezigt , wanneer zij landftreken doorreizen moeten, ‚die fterk met fneeuw bedekt zijn, hunne oogen zorgvuldig voor den hevigen indruk van het terug gekaatfte fneeuwlicht moeten pogen te beveiligen, Want " Want zelfs op geheel gezonde oogen werkt de fneeuw dikwerf met zoo veel geweld, dat ecne aanmerklijke verzwakking des gezigts daar van het gevolg is. — De beste beveiliging van zwakke oogen tegen het fneeuwlicht is een zeer digt zwart floers, dat echter niet voor de oogen mag hangen, maar even als een masker, boven de opperfte helft van het gezigt moet vastgemaakt zijn. = Van het zelfde middel kan men zich ook met volkomen vertrouwen bedienen, wan- neer men in zandachtige ftreken reizen moety: die fterk door de zon befchenen worden. ‚9. Zwakke oogen.eifchen, wel is waar, nog meer dan gezonde, dat men ze, door ze menigmaal te wasfchen, zuiver houde; maar niet altijd kunnen zwakke oogen koud water verdragen. De vraag is thands, waar uit hij, die geen arts is, weten kan, dat hij zijne oogen flechts met zulk water moge wasfchen, het welk reeds lang in de kamer geftaan heeft? — Dit is zeer ligt te bepalen; want wanneer de zwakke van gezigt menigmaal eene zeer fterke aandrift befpeurt, om de oogen te flnuiten, en daar op zeker be- zwaar, om'ze te openen; wanneer de gefloten oogleden zich fomwijlen zoo vast aan den 00g- appel drukken, dat zij in denzelven een lastig fpannend gevoel veroorzaken: dan kan het zwak- ke 0og nooit koud water verdragen; ja dan zou men men zich, integendeel, aan het gevaar van eene zeer hevige en boosaardige ontfteking der oogen bloot ftellen. Dus zag ik, bij voorbeeld, hier uit eene zoo hardnekkige, kwaadaardige toeflui- ting van de oogleden ontftaan, dat de lijder de oogen, verfcheiden uren lang, in het geheel niet meer openen kon. Gaan er echter, met,de zwakte van het gezigt, geene krampachtige toevallen verzeld, dan zal het gebruik van koud water altijd die in her oog loopende gelukkige uitwerkingen ten voorfchijn brengen, welken men, ‚bij geheel gezonde oo- gen, die eene hevige infpanning geleden hebben, befpeurt. TWEEDE HOOFDSTURK. Doelmatig gebruik van zwakke Oogen in het | algemeen en bijzonder. Alle menfchen bijna, die aan zwakte van 008 gen.lijden, verheugen zich hartlijk op het aan- breken van den dag, en worden treurig en moed- loos, wanneer de nacht komt; maar zwakke oogen vereifchen ook, vooral des morgens, bij- zöndere behoedzaamheid, / Zwak- — 126 — Zwakke oogen kunnen, des morgens, vol« ftrekt geene de minfte infpanning verdragen, en men kan zich ligt, door de eene of andere on- voorzigtigheid in dit opzigt voor den ganfchen dag onnut maken. — Dan eerst, wanneer het floers, dat zwakke oogen, iederen morgen, als het ware, omfluiert, verdwenen is, mag men aan eenig werk denken; maar ook dit werk moet zeer zorgvuldig naar de kragten van her gezigt zijn afgemeten. Inzonderheid moeren zwakken van gezigt zoodanig werk vermijden „, dat, be- halve de infpanning van de oogen, ook een aanmerklijk gebruik van BERN De verei- fchen. 4 Eene bijna even groote behoedzaamheid be- hoeven zwakke oogen in zekere andere uren, maar vooral onder het eten. Gemeenlijk veroor- zaakt her witte tafelbord, de borden, depels enz. een zeer onaangenaam gevoel in de oogen, maar dit verdwijnt wel dra, wanneer men .cenige le- pels foep of eenige andere ‚warme en eenigzins vloeibare fpijs genoten heeft ; alleenlijk moet. men zich daar door niet verleiden laten, om, bij tafel, iets, waar door men her oog infpant, fcherp aan te zien, dewijl men daar voor fmart- lijk zou moeten boeten. De weelde laar buiten dien, offehoon dezelve, tot groor gemak voor de zwakken van gezigt, vooral des avonds, het tin en zilver van de meeste tafels gebannen heeft, nog En. 107 'nog genoeg voorwerpen over, die, wanneer men ze lang aanziet, het oog verblinden , en ‚‚allengs al de uitwerkfelen ten voorfchijn Da sen die het aanhoudend lezen heeft. Na den eten kan een zwak 00g altijd veel lig- ter allerlei infpanning verdragen , dan een ge- zond; alleenlijk moet het genot van fpijs en drank matig geweest zijn, en het voedfel geenszins ver* hittend noch fterk gekruid. De meeste zwakken van gezigt meenen, dat zij zich, mer brillen, het zien veel verligten kunnen, en de kragt hunner oogen behouden of zelfs verfterken; ja eenige gaan zelfs zoo ver, dat zij uit de heilzame werking, die de groene kleur zelfs op gezonde oogen heeft, het verkeerd 'gevolg afleiden, dat groene brillen een zwak 00g bijzonder onderiteunen moeten. — Maar wie het "00g, dat door eene bril moer zien, wanneer het nog niet voor derzelver gebruik gefchikt is; want zoo lang naamlijk de door mij opgegevene teekenen ontbreken, dat eene bril daadlijk noodig zij, mag zelfs de zwakke van gezigt niet aan het gebruik van een glas denken. "De groene brillen, waar van zich de zwakken van gezigt zoo geerne bedienen, zijn, zoo wel bij het werk als buiten dien, Zeer nadeelig, de- wijl zij alle voorwerpen geheel anders vertod- nen, dan zij er daadlijk uitzien, en aan alle din- ‚gen een duister, morfig aanzien geven ; want ana daar — 123 — „daar door veroorzaken zij het buiten dien reeds ‚zwakke en lijdende 00g, dat evenwel de voor- .werpen zien wil, hoedanig zij. wezenlijk zijn, eene nog meer dan gewone infpanning, en hel- ‚pen dus de verzwakking der oogen flechts ver- grooten. DERDE HOOFDSTUK. Goede keus van arbeid voor zwakke Oogen. De eerfte en gewigtigfte hoofdregel voor zwak- ke oogen, ten aanzien eener keuze van arbeid, is die, dat men vooral zulk werk, dat eene aan- „merklijke infpanning van gezigt en geestvermo- gens vereischt, bij helder klaren dag verrigte. ‚Men kieze boven dien , ‚ook bij bezigheden van weinig beteekenis, en wanneer men iets voor zijn vermaak leest,.vooral papier.en bocken van eene minder fchitterend witte kleur. Blaauw ‚papier, zoo anders de inkt goed zwart is, is het !best, om op te fchrijven. -»., Maar helaas! 'zorgt men, federt geruimen tijd, .ten aanzien van den druk, waarlijk niet zeer „voor hen, die zwakke oogen hebben. Men ‚fehijnt er, in tegendeel, regt over uit, om den druk, .- — 129 — druk,. 200 als men het noemt ; te verbeteren; iets, dat, wel is waar, eenen iederen, wegens zijne zuiverheid, rondheid en affteken van her fraaije papier, behaagt, maar dat nogthands een zwak oog, vooral bij nacht, zekerlijk zoo hevig aangrijpt, als her fijnfte werk ooit doen zou, — Men neme er maar eens zelf, wanneer men ook fterke oogen heeft, de procf van, en leze een paar uren lang onafgebroken in eene zoogenaam+ de mer latijnfche letteren gedrukte , prachtige uitgäve; of vooral in eene Stereotype; (de na- deligfte druk, die men ooit voor den welitand der oogen uitvinden kon; ) en men zal zeker tel- keris eene daadlijke vermoeijenis van het gezigt bemerken, 200 veel te gevoeliger, daar men in een boek, met gewone hoogauitfche letters ge- drukt; zonder moeite vier uren achter een lezen kan. En evenwel begint men deze hoogduitfche letteren in hoogduitfche boeken overal te ver- bannen, en eenen fraaijeren druk, ten koste on= zer oogen, algemcen te maken, Ik ontken geenszins, dat ook een fraai voor« werp, een voortrefliike inhoud, door een fraai kleed nog oneindig veel winnen kan, en dat zelfs- het zintuig van ons gezigt, op den eerften aan- blik, een zeker genoegen in de prachtige uitga- ven der beste Schrijvers, die men uit Engeland op Duitfchen bodem verplant heeft, ontwaartz ‚maar even Zoo min zal iemand lochenen kunnen, i dat Pa 130 au | dat onze oögen door die ronde, z06 Zeet geltjk- vormige letters, maar alte rasch vermoeid wor- den, en ongefchikt ter voordzetting eener 260= danige le&tuur; ja dat er zelfs vele menfchen ge vonden worden, die, enkel door het onvermoeid lezen in zulke prachtige uitgaven, zich eene ver« .zwakking der oogen hebben op den hals gehaald, die bijna ongeneeslijk was; want ik zou er , inde- daad, verfeheiden treurige voorbeelden van kun-+ nen opnoemen. — Ik beweer daarom geenszinsz dat men zulke uitgaven in het geheel niet lezen moet, maar ik wensch flechts, dat men ze niet altijd en enkel mogt lezen. Zwakken van gezigt moeten zich ook zorg- vuldig hoeden; dat zij zich niet ongemerkt ge- wennefi, om zeer klein en ineengedrongen te fchrijven, waar toe zulke menfchen toch fteeds genegen zijn; want niet alleen eene aanmerklij- ke toeneming hünner zwakte van oogen, maar ook eene zeer lastige kortzigtigheid , dikwerf met fcheelzien verbonden, zal het onvermijdlijk gevolg dier kwade gewoonte wezen. Allen arbeid, die reeds, voor en aan zich zel- ven, het gebruik van cen glas, van welken aart ook, ook; versischt; mioer de Zwakke van gezigt vol: ftrekt vermijden. Het verwaarlöözen van deZen regel beitraft Zich fleeds Zelf door vrdegere of latere blindheid, of ten minfte door eene zwakte van gezigt, die der blindheid zeer nabij komt; VIERDE HOOFDSTUK, Verfßandige keus van ulifpanning voor de oogen: Geeh tierisch is er, die, in zijne uitfpannin- gen; na volbragten arbeid,; zoo zeer op alles r& letten heeft, wat zijnen oogen nadeel of voor: deel doen kan, als de zwakke van gezigt. Des niet tegenftaande heb ik dikwijls bemerkt, dat zulke menfchen zich, bij hunne bezigheden, zorg- vuldig voor alles hoedden, wat hunne oogen be- benadeelen kon; maar, op het tijdftip wanneer 2ij hunne uitfpanning namen, aan deze verftän- dige behoedzaamheid in het geheel nier meer dachten, en zich dus doende, menigmaal eenen geruimen tijd lang, ongefchikt maakten voor huhi- ne bezigheden, her welk zij dan verkeerdlijk aan den arbeid toefchreven. | er La 200 c ‚Zoo is, bij voorbeeld, het kaartfpel een der gewoonfte avonduitfpanningen; wie echter zijne oogen, bij dag, veel infpannen moet en zeer zwakke oogen heeft, zal .dezelven door nieuwe, ' witte, glinfterende kaarten zeker even Zeer be» nadeelen „ als of hij dien tijd mer werken had doorgebragt. — Om nu niet cens van de fchade- liijke gevolgen te gewagen, die een fpel, waar -bij men zitten moet, niet alleen voor de oogen, maar zelfs voor het ganfche ligchaam, over kort. of lang, bewerken moet. Het danfen zoo wel, als iedere andere groote verhitting van het ligchaam en elke hevige harts- tocht moeten zij, die een zwak gezigt hebben, volftrekt vermijden; want, in het eerfte geval, zullen zi} zich, door de aanhoudende fterke be- weging en. vermoeijenis van hun ganfche ligchaam-, als mede door de nadeelige uitwerking van het fiinfte ftof, ten minfte voor den volgenden dag onnut maken, en, zoo het menigvuldig gefchiedt, hunne oogen het onherftelbaarfte nadeel doen; in het tweede geval kan de zwakte van het gezigt oogenbliklijk in volflagen blindheid: veranderen, hoedanige gevallen mij meermalen in mijne prak- tijk zijn voorgekomen. ‚ Even zeer moeten zwakken van gezigt alle zoo- danige wandelwegen en gezelfchappen zorgvuldig vermijden, waar men vele fchitterende kleederen en fieradien aanıreft, of waar een groote drom van \ van menfchen zich , fteeds in eene regte lin, heen en weer beweegt; want het nadeel, dat hier uit voor een zwak 00g ontfpruit, is waar- lijk niet met het gering vermaak te vergelijken, dat men in dit oogenblik meent te genieten, Voor het overige moeten zij, die het geluk niet hebben, van, door de natuur, met ftorke, gezonde oogen begaafd te zijn, alle de regelen naauwkeurig opvolgen , die ik reeds voorheen, bij de uitfpanning voor gezonde oogen, opgege- ven heb. | nn VIIFDE HOOFDSTUR.. Behandeling van kort-.en verzigtige Oogen. De meeste menfchen worden, in hunnen ou- derdom, eenigzins verzigtig ,; want de geheele oogappelwordt dan vlakker, en de doorfchijnende huidjes en de vochten van het oog worden digter en dikker; bij menig een verwijdert zich her ge- zigtspunt ongelooflijk, gelijk ik voorheen reeds aangemerkt heb. Maar indien zulke menfchen het tijftip naauwkeurig in acht nemen, wanncer zij brillen te hulp nemen moeten, dan neemt de- ze verzigtigheid niet ligt al te zeer de overhand; zulks gefchiedt echter altijd, wanneer zij zich de bril fchamen, 41 5 Dan “4 m Tan er Dan ook bijziende kan men nog in zijnen ou« derdom worden, indien men zich naamlijk jeren lang, enkel met het befchouwen van voorwer- pen bezig houdt, die door het mikroskoop be- zien moeten worden; ook hier van kon ik ver- fcheiden voorbeelden aanvocren. | Waarom toch vindt men, onder de fatfoenlij- ke lieden zoo vele bijzienden? waarom onder de enbemiddelde volksklasfe reeds veel minder ? en waarom geheel geenen onder de boeren ? Deze vragen deed men mij reeds meermalen, z00 dat ik het mijn pligt reken, ze hier te beandwoor- den. Door eene naauwkeurige en veeljarige apmer- king van hen, die zwak van gezigt waren, heb ik er mij eindelijk volkomen van overtuigd, dat alleenlijk een zamenloop van zeer vele gewigtige en minder gewigtige oorzaken de zoo gewone kortzigtigheid bij den gegoeden burger en aan- zienlijke lieden verwekt. — Reeds in de eerfte jaren van hun leven wordt daar toe de grond ge- legd; want de bekrompen ruimte van de kinder- kamer, het kleine fpeelgoed en de zoo weinige en popachtige ligchaamsbeweging in de vrije lucht, bereiden het arme kind reeds tot kortzig- eigheid voor, en dit fraaije werk voltooit dan ge- woonlijk eerst de gouverneur of gouvernante, het zii nu op bevel der ouders, het zij uit gebrek aan eigen overleg, of oak uit vuile gewinzucht. | Men — Men ftaaat verbaasd over het arm zesjarig knaapje, en befchouwt her als een wonder, wanneer her. uren lang, als een papegaai, uit de Romeinfche - en Griekfche gefchiedenis praten kan, zonder zelfs de gefchiedenis van zijn eigen vaderland of familie te kennen; en kan hij Papa of Mama, in een fraai gefchreven gedicht, waar van hij geen enkel woord begrijpt, op hunnen verjaardag ge- luk wenfchen, dan overlaadt men het kind met liefkozingen, den gouverneur met loftuitingen — en fomtijds mer — geld. — Dan genoeg, ik wil het afzigtig fchilderij niet voltooijen. Men ‘ ziert wel reeds uit deze weinige trekken, dar de kinderen veel te vroeg aangezet worden, om niet alleen hunne oogen in te fpannen, maar ze ook, met het onophoudlijk befchouwen van nabij zijn- de en kleine voorwerpen, bezig te houden; moest men dus niet vecl eer vragen,, waarom er 2090 weinige bijzienden onder de rijke lieden gevonden worden? — De gemeene man zendt , als het niet te hoog loopt,, zijn jongen naar de openbare fchool, waar hij, wegens het groot aantaal van fcholie- ren, niet te fterk aangezet wordt, Die kinderen komen menigmaal in de vrije lucht, of brengen, gelijk op het land plaats vindt, de jaren hunner jeugd geheel op ftraat door; hunne oogen ont- fpannen zich, wanneer zij ook genoodzaakt zijn, oın kleine voorwerpen te bearbeiden, menigwerf en lang genoeg, in het befchouwen yan de groo- I4 te te werken der fchoone natuur: en dus kan men het gemaklijk verklaren, waarom men, onder de - minder gegoedde kinderen maar zeer weinige, en, onder de boeren, in her geheel geene bijzienden aantreft, ja waarom zulke ichippers of voerlie- den zelfs, die, uit hoofde van het bijzonder g ge- ftel hunner oogen, reeds zeer tot kortzigtigheid overhelden, deze neiging van hun gezigt, bij hun werk, wel dra verBen Uit dit alles kan men opmaken, tot wat hoogen trap de kortzigtigheid eindelijk moet klimmen, wanneer men als kind zoo verkeerdlijk wordt opgevoed, en recds van nature eene bewerktuiging a; heeft, die daar toe overhelt, Wanneer iemand, die reeds daadlijk bijziende is, zich, in zijne jeugd, zoo veel mooglijk,- voor het gebruik der lorgnetten hoedt, heeft hy veel en gegrondde hoop, dat zijne oogen, na zijn dertigfte jaar, allengs aanmerklijk beter zullen worden, en wel in dier voege, dat hij, in ziin veertigfte-jaar, veelal zeer goed in de verte zal kunnen zien. Wie deze reg pelen van voorzigtigheid zoo koel- har- — 137 — hartig 'verwerpt, mag, eens en vooral, nooit ‚meer de hoop koesteren, dat zijne oogen, in zij- nen ouderdom, beter worden zullen, ja hij zal, in tegendeel, nog meer bijziende worden; dik- werf zal hij van bril veranderen en .fcherper gla- zen moeten zoeken , tot dar hij eindelijk, op ziine kamer zelfs , de bril niet meer weglaten kan. | Inmiddels is het niet te ontkennen, .dat menig een bijziende wezenlijk een glas behoeft; alleen- lijk moet hij her niet, gelijk helaas! gewoonlijk gefchiedt, enkel op een 00g gebruiken; alleen- lijk moet hij her dikwijls, al zou het ook met moeite gefchieden, wegleggen, en met ongewa- pende oogen trachten te zien. Zulk eene poging zal dan fteeds, door het afnemen der kortzigtig- heid, rijklijk genoeg beloond worden. De teekenen, waar uit men erkent, dat een bijziende wezenlijk eene hol geflepen bril noodig hebbe, ziin de volgende: N 1. Wanneer de geheele PRRRRBON! maar vooral het doorfchijnend hoornvlies , hoog gewelfd is, iets, dat men zeer ligt kan befpeuren, wanneer men het open o0g van ter zijde aanziet. 2. Als de bijziende flechts zeer klein en ge- drongen fchrijven kan, maar, wanneer hij groot fchrijven zal, de gedaante der ler- ters mist en geene vaste hand meer heeft. 15 3. Wan- 9. Wanneer hij in den fchemeravond her kleinst fchrift zeer duidlijk lezen kan, als het verziende en gezonde g0g de grootere lettersnaauwlijks meer kan onderfcheiden, 4. Zoo hij iemand, die een paar fehreden van hem verwijderd is, niet meer kent. 