Grieksche spraakkunst [microform]
8) Evenals in het att. bij de ww, van waarnemen vindt men nog meer in ’t al- gemeen in 'tep., en ook bij att, dichters, den gen. van den persoon of zaak, waar- over men spreekt bij de ww. van zeggen: εἰπὲ pot πατρός τε καὶ υἱέος ἢ ἔτι πὰρ κείνοισιν ἐμὸν γέρας, zeg mij over mijn vader en mijn zoon, of mijn koninklijke waardigheid nog in hun handen is; τῆς μητρὸς ἥκω τῆς ἐμῆς φράσων ἐν οἷς νῦν ἔστιν, ik kom om over mijne moeder te vertellen, in welke omstandigheden zij nu verkeert, GENETIVUS. 215 AanM. 1. De gen. van den persoon staat ook alleen, zonder dat aangeduid wordt, wat men aan hem waarneemt of van hem verneemt: ἀκηκόατε τῶν μαρτύρων, gij hebt de getuigen gehoord. Als ἀκούω niet hooren, maar aanhooren, luisteren naar beteekent, staat ook de zaak in den gen : τοῦ ψηφίσματος ἀκούετε, luistert naar het besluit ! : AANM. 2. Opmerking verdient de constructie van Savpálw, zich verwon eren over, met een gen. van den persoon en een af hankelijken zin (ὅτι, ὅπως, εἰ, een vraagzin) ; de laatste bekleedt dan de plaats van het obieect : ϑαυμάξω τῶν ban nyöv ὅτι οὐ πειρῶνται, ik verwonder mij over de aanvoerders , dat zij niet eproe- ven; ϑαυμάζω τοῦ ἀδελφοῦ ἥντινά ποτε γνώμην ἔχων ἀντίδικος καϑέστηκε ΜΕ ἐμέ, ik verwonder mij over mijn broeder, wat hem wel bezielde, dat hij pa ps partij tegen mij heeft gesteld. In zinnen als: ϑαυμάζω τῶν μείζω συμμαχίαν ητούν- των ontbreekt het obi. geheel; men moet dezen zin aldus aanvullen: ri mort δια- γοούμενοι τοῦτο πράττουσιν, ik verwonder mij over hen, die naar een geenen verbond streven, met welk doel zij dit toch doen. 9) De ww. van overvloed en gebrek worden met den gen. " nj , , » a geconstrueerd: οὐκ ἐμπλήσετε τὴν ϑάλατταν τριήρων; zult gij de . pe ° , En 5 « ’ zee! „ee niet met triëren bedekken? εἰς kwuac πολλῶν καὶ ἀγαϑὼν CW lerlei goede γεμούσας ἦλθον, 7} kwamen in dorpen vol van velerlei en τ ᾿ Ἢ ebrek dingen; τῶν ἐπιτηδείων οὐκ ἀπορήσομεν, WIJ zullen geen 9 hebben aan levensbehoeften. AANM. 1. Δεῖ poi τινος, ik heb iets noodig ; πολλοῦ δέω ἔχειν» er ontbreekt veel aan, dat ik heb; δέομαι στρατεύματος, ik heb een leger noodig; δέομαί σοὺ; ik verlang van u, ík verzoek u. AANM. 2, De ww. van berooven ἀφαιρεῖσϑαι en ἀποστερεῖν hebben volgens $ 52, 6 een dubbelen acc. , maar ἀποστερεῖν wordt ook met den aoe. an den 2e en den gen. van de zaak geconstrueerd : ἀποστεροῦσιν ὑμᾶς τῆς ἐλευϑερίας,, 3 τὰ rooven u van de vrijheid. De uitdrukking beroofd zijn heeft den gen. bij zich: ἐστερημένοι τῆς προικός, beroofd van de huwelijksgift. 10) De gen. staat. bij de ww. van scheiding en verwijd e- ring, dus ook bij die van verschillen , ophouden 4 afhouden, be- vrijden ‚ afstand doen: ἀπεῖχε τῶν ὀρῶν ὁ ποταμὺς ὡς ἕξ σταδίους ΐ de rivier was ongeveer zes stadiën van het gebergte verwijderd ; ἄρχων ἀγαϑὸς οὐδὲν διαφέρει πατρὸς ἀγαϑοῦ, een goed bestuurder verschilt in niets van een goed vader ; ἔληξε τῆς ϑήρας; hij gers eze _ , op met jagen; ἀπηλλαγμένος τούτων τῶν πόνων; van . “. ΄ - “ , 5 » » u moeiten bevrijd; ἀπολύω vmac τῆς αἰτίας, ik spreek u vrij van Ι e — - Po Ι de schuld; ὑπαποκίνει τῆς ὁδοῦ, ga een weinig van den weg af AANM, 1, Over φείδεσϑαι en ἀφειδεῖν vgl, 6) A. 2. AanM, 2. Hiertoe behooren veel met ἀπό, af, en ἐξ, uit, samengestelde ww. 11) De gen. staat bij de ww. van comparatieve beteekenis, vgl. 14), als meer zijn, regeeren, heerschen, onderdoen, ς Ν, e , “ 5 overwonnen worden: Γἡ ὑμετέρα ἀρετὴ περιγενήσεται τῆς βασι λέως δυνάμεως, uw dapperheid zal sterker zijn dan des konings eee γα te nee 216 GENETIVUS. macht; αἰσχρόν ἐστι τῶν μὲν οἰκετῶν ἄρχειν, ταῖς δ᾽ ἡδοναῖς δου- λεύειν, het is schandelijk over zijn slaven te regeeren en slaaf te zijn van zijn lusten; τούτου οὐχ ἡττησόμεϑα, wij zullen door dezen niet overwonnen worden; ὑστερίζω τῆς ἀκμῆς τῆς ἐμαυτοῦ, ik ben den bloei des levens voorbij. AANM. 1, Hiertoe behooren ook de met πρό, voor, en ὑπέρ, boven, samenge- stelde ww. : πολλοῖς ἡ γλῶττα προτρέχει τῆς διανοίας, bij velen loopt de tong het verstand “vooruit; οὐκ ἀνθρώπων ùmepeppóver, hij verachtte de menschen niet. AANM. 2. Κρατῆσαί riva, iemand overwinnen, ruvoc, meester zijn over. 12) De met kará samengestelde ww. worden, wanneer zij een handeling aanduiden, die tegen een persoon tot zijn nadeel on- dernomen wordt, met den gen. van den persoon geconstrueerd: Μένων πολεμίου οὐδενὸς κατεγέλα, Meno spotte over geenen vijand. Sommige van deze ww. kunnen behalve den gen. van den persoon ook een acc. van het obi. bij zich hebben, die bij de passieve con- structie nom. wordt: τὰ τῶν τριάκοντα ἁμαρτήματα ἐμοῦ κατηγο- ροῦσι, zij beschuldigen mij van de misdaden der dertig tyrannen ; πολλῶν μηδισμοῦ Sávarov κατέγνωσαν, velen veroordeelden zij we- gens begunstiging der Perzen ter dood; ϑάνατος κατεγνώσϑη αὐτῶν, zij werden ter dood veroordeeld. AANM. Somtijds vindt men ook een dubbelen gen.: ἁπάντων κατηγορῶ σου, ik beschuldig u van alles; zie boven 4). C. Genetiwus bij adiectwa. 18) Bij adi. staat de gen. geheel in dezelfde beteekenis als bij verba; dus: a) bij adi. van het bezit, als ἴδιος, οἰκεῖος, eigen, iepóc, heilig, κοινός, gemeen (vgl. $ 54, 2, ὁ en A. 1); b) bij adi. van waarde, als ἄξιος, waard, waardig, ἀνάξιος; onwaardig, ὥνιος , te koop ; ce) bij adi. van schuld en onschuld, als ὑπόδικος, αἴτιος , schuldig, ἀναίτιος, onschuldig, ὑπεύϑυνος , verantwoordelijk ; zoo ook bij εὐδαίμων. gelukkig, als gen. van oorzaak ; AANM. 1. Oorspr. beteekent αἴτιος schuldig, vervolgens oorzaak van iets, ook van iets goels; vand, αἰτία, a) beschuldiging, δ) oorzaak, en αἰτιᾶσϑαι, a) be- schuldigen, δὴ) als oorzaak noemen, als schuld toerekenen. AaAnM. 2. Bij ἔνοχος staat de misdaad meer in den dat. dan in den gen. d) bij adi. van herinneren en zorg dragen, als μνήμων, gedachtig, ἀμνήμων. ongedachtig, ἐπιλήσμων, vergeetachtig, ἐπι- μελής. bezorgd, ἀμελής,, zorgeloos, perêwAóc, spaarzaam ; δὴ) bij adi. van bedrevenheid en onkunde, bijz. bij die op ) GENETIVUS. 217 ikóc, welke de geschiktheid tot iets beteekenen ; als ἔμπειρος , be- dreven, ἄπειρος. onbedreven, ἐπιστήμων; kundig, ποριστικός - ge- schikt om te verschaffen , διδασκαλικός. geschikt om te onderwijzen ; f) bij adi. van aandeel, en bijz. dikwijls bij die, welke eene tegenovergestelde beteekenis hiervan hebben en met ἀ kre te samengesteld, als μέτοχος » deel hebbende aan iets, ἄπαις, inder- loos, ἄτιμος. beroofd van een of ander recht; Re 4) bij adi. van overvloed en gebrek, Loo ook bij die in vrijheid en zuiverheid, als πλήρης. μεστὸς. ἔμπλεως. νοὶ, πλούσιος. rijk , ἐνδεής, πένης, ATM, γυμνός, ontbloot, ἐλεύϑερος; vrij, καϑαρός, zuiver ; ἢ bij gen verschil, als διάφορος ; verschillend, ἄλλος; anders; over ἐναντίος vgl. $ ὅ4, 2, ὁ en A. 2. 14) Bij den compar. kan in plaats van ἤ met den nom. 0 acc. (ook m. d. dat., vgl. $ 48, 3) de enkele gen. staan. Vandaar ΚΝ dan ook bij adi. met com paratieve beteekenis het ΕΘ voorwerp in den gen., b.v. bij δεύτερος, de tweede, ὕστερος: 7 ter, πρότερος, Vroeger, διπλάσιος 9 dubbel, πολλαπλάσιος 9 Sad vuldig; bijz. bij adi. van meerderh eid en older de pen als κύριος, meester, ἐγκρατής, machtig, ἀκρατής, hts mi κρείττων ; sterker, ἥσσων 9 zwakker , κατήκοος a ὑπήκοος 5 on er- worpen , ἀνήκοος. niet onderdanig; οὐσίᾳ καὶ γένει οὐδενὸς eri ρος, in rijkdom en afkomst bij niemand achterstaande ; ὑπήκοον δεῖ εἶναι τῶν γονέων », men moet zijn ouders onderdamg zijn. Ὁ 15) De gen. partitivus wordt zeer dikwijls gevonden bij adi, bijz. bij comparativi, superlativi en bij telwoorden. AANM. 1, Dikwijls komt het adi. in geslacht overeen met hiet in den gen. parke staande subst. ; als welks deel het wordt voorgesteld: τῆς γῆς ἡ ἀρίστη. het beste deel van het land; ἡ πλείστη τῆς χώρας, het grootste deel van de landstreek. Over ΣΝ selen als iets nieuws staan in het Grieksch in een zelfden casus: λέγεταί τι καινόν, er wordt iets nieuws gezegd. Over de uitdrukking εἰς τοσοῦτο τόλμης zie boven 1) A. 4. 4 sô AaNM. 3. De adi. ἄκρος, μέσος en ἔσχατος worden, als zij een gedeelte aandui den, praedicatief aan hun subst. verbonden, vgl. $ 49, 7. D. Genetwus by adverbra. 16) Bij de adverbia, die van adiectiva m. ἃ: gem. worden af- geleid (13 en 14), staat evenzeer de gen. 17) Buitendien vindt men ook den gen. : ; Ἐν 4) bij adv. van plaats (gen. partitivus), als ποῦ; waar ? ποῖ; waarheen? πανταχοῦ 5 overal, ἐνταῦϑα. daar: ποῦ γῆς ; waar ter πος nnen en mgee τ - Ὁ Ε > ERLE Be ne ---».- ld IE EI ES EEE zen Mn neen PE ταν Mn αφοσωρ» σσασο τὰς men dein en te de orde jee meg nreine ων «ἰ «᾿ mann een 218 GENETIVUS. $ 53. aarde? ποῦ ποτ᾽ el φρενῶν ; waar zijt gij toch met uw verstand? b) bij adv. van tijd (gen. partitivus) , als πηνίκα; op welken tijd? ὀψέ, laat, πολλάκις, dikwijls: πηνίκα ἐστὶ τῆς ἡμέρας; hoe laat is het? πολλάκις τοῦ μηνός, dikwijls in de maand ; c) bij adv. van wijze bijz. in verbinding met het intransitieve ἔχω (gesteld zijn met betrekking tot iets): ὡς ἔχει τάχους ἕκαστος. zooals ieder gesteld is met betrekking tot zijn snelheid, d. 1. ieder zoo snel mogelijk (evenzoo ὡς ἔχει ποδῶν ἕκαστος); οὐκ olda δικαιοσύνης ὅπως ἔχει. ik weet niet, hoe het bij hem staat met de rechtvaardigheid; τοῦ πολέμου καλῶς αὐτοῖς ἐδόκει ἡ πόλις καϑίστασϑαι. het kwam hun voor, dat het den staat goed ging met den oorlog. d) bij het adv. ἅλις. genoeg: ἅλις σίτου, genoeg spijs. 18) De gen. staat bij alle oneigenlijke voorzetsels, vgl. $ 56, 25. E. Onafhankelijke genetwus. 19) De gen. van plaats op de vraag waar? is dichterlijk (in proza gebruikt men voorzetsels): ἐσχάτης ὁρῶ πυρᾶς νεώρη βόστρυχον τετμημένον, ik zie op het uiterste van den grafheuvel een pas afgesneden haarlok. AANM. Zoo vindt men ook τῆς ὁδοῦ σχολαίτερον srpotévar, langzamer over den weg voortkomen; ἰέναι τοῦ πρόσω, voorwaarts gaan. Dezen gen, zou men een gen. partitivus kunnen noemen. 20) De gen. van tijd wijst het geheel van den tijd aan, bin- nen welken iets gebeurt, dat slechts gedurende een gedeelte van dezen tijd geschiedt (gen. partitivus): ἡμέρας. bij dag; ἑσπέρας, bij avond ; τριῶν ἡμερῶν, binnen drie dagen; τῆς παρελϑ)ούσης νυκτὸς ταυτησί, ἔτι βαϑέος ὄρϑρου, in den juist verloopen nacht, nog zeer vroeg in den morgenstond; βασιλεὺς où μαχεῖται δέκα ἡμερῶν, de koning zal binnen tien dagen geen slag leveren. 21) De gen. staat bij ontboezemingen van verdriet, wanhoop, verwondering , enz. om de oorzaak te kennen te geven , waardoor de gewaarwording wordt veroorzaakt, deels met een tusschenwerpsel, 17) ὁ. In het ion. vindt men in plaats van ἔχω bij een adv, van gesteldheid of wijze ook ἥκω: εὖ ἥκειν γένους, van goede afkomst zijn. 19) Vooral in het ep. komt de gen. van plaats dikwijls voor, en wel: a) tot aan- duiding van de plaats, waarvan iets verwijderd wordt: ἵστασϑε βάϑρων, staat op van de trappen; χώρησεν ἐπάλξιος, hij week van de borstwering ; δὴ) tot aanduiding van de plaats, binnen welks bereik iets geschiedt: νέφος où φαίνετο πάσης γαίης, geen wolk was zichtbaar over de geheele aarde; ἔρχονται πεδίοιο, zij loopen door de vlakte. ᾧ 54. DATIVUS. 219 deels zonder dit: οἴμοι τῶν κακῶν, o, wat ongelukken! φεῦ τοῦ ἀνδρός, foei, die man! τῶν ἀλαζονευμάτων, wat een blufferij! τῆς λεπτότητος τῶν φρενῶν, wat een fijn verstand. 22) Over den genetivus absolutus zie $ 61, 4. $ 54. parvus. VOORAFGAANDE AANM. In den dativus vooral heeft zich eene groote memigte van beteekenissen vereenigd, die eig. door andere casus moesten worden uitgedrukt ; behalve de vereeniging van dativus en locativus ($ 11, 4 Dial.) vindt men hier ook nog de beteekenis van den instrumentalis, die oudtijds begeleiding en eerst later het middel te kennen gaf. De gemakkelijkste onderscheiding is in twee klassen, nam. éene, die overeenkomt met den lat. dativus en éene, die overeenkomt met den lat. ablativus. A. Grieksche datwus τε latijnsche datwus. 1) In ’talgemeen staat in dezen dativus die persoon of zaak, welke in vergelijking met het obiect in eene minder onmiddellijke betrekking staat tot eene handeling; vand. hangt de dat. af van ww. en van adi. of adv., maar zeer zelden van subst. Deze da- tivus wordt gevonden bij: a) vele verba transitiva, bijz. bij die, welke geven, zeggen, opdragen, aanraden en derg. beteekenen : τῇ στρατιᾷ ἀπέδωκε Κῦρος μισϑὺν τεττάρων μηνῶν, Cyrus betaalde aan het leger soldij voor vier maanden; μετεδίδοσαν ἀλλήλοις ὧν εἶχον, zij deelden elkander mede van hetgeen zij hadden; δὴ) vele verba intransitiva, als helpen, dienen, navolgen, gehoorzamen, vertrouwen, wel- of kwalijkgezind zijn, vertoornd: zijn, behagen, betamen, veroorloofd zijn: οἱ στρατιῶται ὠργίζοντο τῷ Κλεάρχῳ, de soldaten werden boos op Clearchus. AANM. 1. Κελεύειν, bevelen, wordt met den acc. van den persoon en den inf verbonden (eig. iemand aandrijven iets te doen). Het mediale compositum mapart- λεύεσϑαι, aansporen, komt slechts met den dat, van den persoon voor; πείϑειν, overreden, regeert den acc. AANM 2. Εὔχεσϑαί τι τοῖς ϑεοῖς, de goden om iets bidden; daarentegen αἰτεῖν rwâ τι ($ 52, 6), δεῖσϑαί τινος (ἢ 53,9, A. 1). ᾿ AaNM. 3. Van de ww. van voordeel en nadeel worden met. den acc, gecon- strueerd : ὠφελεῖν, ὀνινάναι en βλάπτειν ; m. d. dat: λυσιτελεῖν en het onpersoon- lijke συμφέρει ($ 52, 2, a en A. 1). 1) 5 A. 1. Κέλομαι, bevelen, staat ep. absoluut of m. ἃ. acc. of m. ἃ. acc, en een infin.; in de beteekenis van aansporen regeert het den dat. met een infin. ; in die van roepen alleen den acc. ei τρωσς- -- ο΄ - ας ἔφερον το, NED nn λων “Ὁ ed ον -- ᾿ ᾿ τ ME lS ed να πων ar EM pri rea DATIVUS. S 5d, AANM. 4. Navolgen (ἕπεσϑγαι, ἀκολουϑεῖν) wordt m. ἃ. dat., vervolgen, najagen (διώκειν, ϑηρᾶν) m ἃ. acc. geconstrueerd ($ 52, 2, ὁ en A. 4). AANM. 5. &Soveiv, benijden, heeft den dat. van den persoon en den gen. van de zaak waarom ($ 58, 5). Over μέμφομαι, λοιδορεῖν met λοιδορεῖσϑαι vgl. $ 52, 3, A. 3 ce) de adi. en adv., die in beteekenis verwant zijn met de in #) opgenoemde ww., als: getrouw, vriendelijk, vijandelijk, dangenaam, nuttig, noodig, enz.: Κῦρον ἐπεϑύμησά μοι , , ϑ . IE . .. φίλον γενέσϑαι, ik begeerde, dat Cyrus jegens mij vriendschappelijk gezind was. AANM. 6. Φίλος, ἐχϑρός, πολέμιος worden ook als subst. gebezigd en hebben dan den gen, bij zich; zelfs wordt de superl. ἔχϑιστος m. ἃ, gen. geconstrueerd: οἱ ἐκείνου ἔχϑιττοι, zijn grootste vijanden. AANM. 7. Subst., afgeleid van ww., die den dat. regeeren, worden somtijds ook m. ἃ. dat. verbonden: ἡ τῶν χωρίων ἀλλήλοις οὐκ ἀπόδοσις, het niet teruggeven van de sterkten aan elkander; ἡ τοῖς φίλοις βοήϑεια, de hulp aan de vrienden. ᾽ ς 4 ° ᾿ 2) Dativus van gemeenschap. De verba, adiectiva en ad- verbia, die nabijheid, vereeniging, gemeenschap en ge- lijkheid of het tegendeel beteekenen, worden met den dat. ver- bonden. a) Zoodanige verba zijn: ‚) die van naderen, aanvallen en zijn opmerkzaam- heid vestigen: ὁρῶσιν ὁπλίτας σφίσιν ἐπιόντας, zìj zien hoplieten tot zich naderen; τοῖς τελευταίοις ἐπέϑεντο, zij vielen de laatsten aan; ἧττον moogeïxov τοῖς Ἕλλησι τὸν νοῦν, zij letten minder op de Grieken ; 2) die van verkeer, zoowel in vriendschappelijken als in vij- andelijken zin, zooals: verkeeren, omgaan, een gesprek houden, een verdrag sluiten, zich verzoenen, twisten, strijden, oorlog voeren, betwisten, in opstand zijn: ἐπολέμει τοῖς Θρᾳξίν., hij voerde oorlog met de Thraciërs; βούλε- ται διαλεχϑῆναι τοῖς ἄρχουσι, hij wil een gesprek hebben met de aanvoerders ; 3) die van deelneming, zooals: mededeelen (zoowel κοινοῦν, mededeelen, als κοινοῦσϑαι, van zich mededeelen, d.i. om raad vragen), mede deel hebben en vermengen: èkouww- pnoav τῶν κινδύνων (gen. part. $ 58, 7, a) ἡμῖν. zij hebben met ons deel genomen aan de gevaren; ταῦτ᾽ ἐβουλόμεϑα ὑμῖν ἀνακοι- νώσασϑαι, dit wilden wij u mededeelen ; 4) die van gelijkheid en overeenstemming, als: gelijk worden, zijn en maken, vergelijken, eenstemmig zijn; ook die het tegenovergestelde beteekenen, als: oneenig zijn, ᾧ 54. DATIVUS. 221 zich verzetten, tegenspreken: φιλοσόφῳ ἔοικας, 51] gelijkt op een wijsgeer. 5) Zoodanige adi. zijn: ὅμορος. naburig, κοινός: gemeenschap- pelijk, ἴδιος en οἰκεῖος, eigen, συγγενής. verwant, ἴσος. ὕμοιος en παραπλήσιος , overeenkomstig , διάφορος , van verschillende meening, vijandig, ἐναντίος; tegenovergesteld. AANM. 1. Kotwóc, gemeenschappelijk, ἴδιος. en οἰκεῖος, eigen, worden ook met den gen. van den bezitter geconstrueerd (vgl. $ 53, 13, a). AANM. 2. Διάφορος, verschillend, wordt m. d. gen. verbonden; ook ἐναντίος komt met dezen casus voor, vgl. $ 53, 13, A. AaNM, 3. Met ons als na adi, en adv. van gelijkheid komt in het Grieksch over- een kai; maar in plaats van ὁμοίαν τὴν γνώμην ἔχω καὶ σύ vindt men, hoewel minder nauwkeurig. ὁμοίαν σοὶ τὴν γνώμην ἔχω, ik heb eene zelfde meening als gij; zoo wordt ook ὁ αὐτός altijd met den dat., nooit met καί verbonden: ὧπλι- σμένοι πάντες ἦσαν οἱ περὶ τὸν Κῦρον τοῖς αὐτοῖς Κύρῳ ὕπλοις, alle volgelingen van Cyrus waren met dezelfde wapens als Cyrus uitgerust. c) Zoodanige adv. zijn: 1) die van de onder 5) genoemde adi. zijn afgeleid, en 2) ἅμα, tegelijk, ὁμοῦ, tezamen, en ἐφεξῆς, Op de rij, volgend op (dit laatste ook m. d. gen): ἅμα τῷ ἡλίῳ δυομένῳ . tegelijk met het ondergaan van de zon; ὁμοῦ τοῖς “EÀ- λησιν terparomedeboavrro, Zij legerden zich tezamen met de Grieken; λέγωμεν τὰ ἐφεξῆς τούτοις, laten wij zeggen, wat hierop volgt. 3) Dativus bij samengestelde werkwoorden. Vele met de voorzetsels ἐν, in, σύν, met, en ἐπί, tot, samengestelde ww. hebben in plaats van het voorz. met zijn casus te herhalen, enkel den dat. bij zich, voornamelijk in overdrachtelijken zin; min- der gebruikelijk is deze constructie bij de met πρός en παρά, bij, περί, om, en ὑπό, ‘onder, samengestelde verba: Σωκράτης προ- εἰλετο μᾶλλον τοῖς νόμοις ἐμμένων ἀποϑανεῖν ἢ" παρανομῶν Cnv, Socrates verkoos het liever getrouw te blijven aan de wetten en te sterven dan tegen de wetten te handelen en het leven te behouden; οἱ ἐχϑροὶ ἐφήδονταί pot, de vijanden verheugen zich over mijn onge- luk; ἀπορουμένοις αὐτοῖς προςἦλϑέ τις ἀνὴρ Ῥόδιος, toen zij in verlegenheid waren, kwam een Rhodiër bij hen. AANM. 1. Het voorzetsel wordt herhaald, als het compositum zijn oorspr. plaat- selijke beteekenis behoudt, b.v. ἐμμένειν ἐν τῇ τάξει, in het gelid blijven. AANM. 2. In samenstelling beteekent ἐν dikwijls eene nadering, die buiten de samenstelling door eig zou moeten worden aangewezen: φόβον τοῖς στρατιώταις ἐμποιῆσαι, den soldaten vrees inboezemen. AANM. 8. Vele dezer composita, voorn. die met σύν, behooren wegens hun be- teekenis reeds tot 2). 2) ὅδ, 'Avrioc en het adv, ἀντίον, tegenovergesteld , worden ep. en ion, gew. τὰ, d. gen, geconstrueerd. 222 DATIVUS. ὃ 54. AANM, 4. ᾿Ἐπιστατεῖν, aan het hoofd staan, wordt behalve met den dat. ook met den gen. verbonden. 'EmiBaiverw, bestijgen, bereiken, aanvallen, wordt met den gen, geconstrueerd. 4) De persoon of zaak, waarvoor iets geschiedt of is, staat in den dativus. Men onderscheidt: a) den dat. commodi en ineommodi, ἃ. 1. den dat. om den persoon of zaak aan te duiden, waarvoor iets voordeelig of nadeelig is: où τῷ πατρὶ καὶ τῇ μητρὶ μόνον γεγενήμεϑα., ἀλλὰ καὶ τῇ πατρίδι, wij zijn niet alleen voor onzen vader en onze moe- der geboren, maar ook voor het vaderland; ἦρχε τοῦ ναυτικοῦ τοῖς Συρακοσίοις 'AyáSapxoc, Agatharchus was bij de Syracusanen be- velhebber van de vloot. AANM. 1, In plaats van het activum met den dat. van het pron. reflex. wordt re- gelmatig het medium gebruikt (vgl. $ δῆ, 4 en A. 1). AANM. 2. Ook de persoon, tot wiens eer iemand iets doet, staat in den dat: στεφανοῦσϑαι τῷ Seg, zich bekransen ter eere van de godheid. AANM. 3, Ook bij substantiva vindt men den dat. commodi: δι’ ἀπορίαν ἐφοδίων τοῖς στρατευομένοις, uit gebrek aan benoodigdheden voor hen, die aan den veld- tocht deelnemen. δ᾽, den dativus bij εἶναι en ylyveovar, welke den persoon of zaak aanduidt, tot wier beschikking iets voorhanden is: ἐνταῦϑα Κύρῳ βασίλεια ἦν, daar had Cyrus eén paleis; ἦσαν ἡμῖν ἔνδον ἑπτὰ μναῖ, wij hadden zeven mina’s in kas. AANM. 4. De constructie van den dubbelen dat. bij zijn, verstrekken, ko- men, zenden (est mihi honori) bestaat in het Grieksch niet; het doel wordt hier door een praedicaatsnomen uitgedrukt: ἀπέσταλκά σοι τόνδε τὸν λόγον δῶρον, deze rede heb ik u tot een geschenk gezonden Zoo wordt ook bij de uitdrukking ὄνομά μοί ἐστι de naam als praedicaatsnomen bij ὄνομα in den nom. geplaatst. c) den dativus van den handelenden persoon bij het pas- sivum; in plaats van ὑπό m. ἃ. gen., door, vindt men namelijk bij het pf. en plgpf. pass. somtijds den dat., als tevens moet wor- den uitgedrukt, dat de volbrachte handeling voor den handelenden persoon gereed is; regelmatig wordt deze dat. gebezigd bij het adi. verb. op réoc (vgl. $ 57, 14, A. 2): περὶ μὲν οὖν τούτων τοσαῦτά μοι εἰρήσϑω, hierover zij dan dit door mij gezegd! aoì λέγεται πάνυ γε τεδεραπεῦσϑαι Ó ᾿Απόλλων, men zegt, dat Apollo bij u tenminste zeer in eere is. --- 3) Ep. behoort hiertoe ook μετά, onder, b.v. μεταπρέπειν uitsteken onder; ἐπιβατεύω, betreden en zich aanmatigen, heeft ion. altijd den gen. 4) ὁ. De dat. van bezit komt ep. en ion. ook bij subst. voor, b.v. ἀρίζηλοι δέ οἱ aùyai, zijne zeer heldere stralen; ot opt βόες, hunne runderen. _ DATIVUS. 228 d) den dativus ethicus, d.i. den dativus van den persoon, die met zijn geest of zijn hart ergens aan deelneemt; dikwijls wordt de wijze van deelneming (wensch, vreugde, ergernis, enz.) nog nader bepaald door bijvoeging van participia als βουλομένῳ, ἡδο- μένῳ, ἀσμένῳ ($ 37, 10 D., einde), ἀχϑομένῳ : ἐφοβεῖτο Κῦρος μή οἱ ὃ πάππος ἀποϑάνῃ, Cyrus vreesde, dat hem zijn grootvader zou ster- ven ; ἀσμένοις ὑμῖν ἀφῖγμαι, ik ben tot uw blijdschap gekomen. AANM. 5. Zulk een part. in den dat. met εἶναι is een gewone omschrijving voor het verbum finitum: ἐκείνῳ βουλομένῳ ταῦτ᾽ ἐστίν — ἐκεῖνος ταῦτα βούλεται, dit is hem naar den zin. Aarm. 6. In den dialoog wordt zeer dikwijls de dat. σοί ingevoegd om de deel- neming van den aangesproken persoon op te wekken : οὕτως ἔχει σοι ταῦτα, ZOO is u dit gesteld ! δὴ) den dativus van het standpunt, d‚i. den dativus van den persoon, van wiens standpunt uit iets geldt; deze dat. staat bijzon- der met een participium bij bepalingen van plaats en tijd: ἡ Θράκη ἡ ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ ἐπὶ δεξιά ἐστιν εἰς τὸν Πόντον εἰςπλέοντι, Aziatisch Thracië ligt rechts bij het binnenvaren van den Pontus Euxinus; ἣν ἡμέρα πέμπτη ἐπιπλέουσι τοῖς ᾿Αϑηναίοις, het was de vijfde dag te rekenen van de aankomst der Atheners. AANM, 7. Als de dat, van het part. zonder nomen staat, kan men er τινί of áv- ϑρώποις onder verstaan; aldus wordt verklaard de uitdrukking ὡς συνελόντι εἰπεῖν vgl. $ 60, 12. AANM.8. Τίμιός τινι, bij iemand geschat, ἄξιός τινί τινος, volgens iemands mee- ning iets waardig. B. Grieksche dativus — latijnsche ablatwus. 5) Dativus instrumenti. Het middel of werktuig, waardoor of waarmede iets bewerkt wordt, staat in den dat.: Κῦρος ἀποκτεῖναι λέγεται αὐτὸς τῇ ἑαυτοῦ χειρὶ 'Aprayiponv, men zegt, dat Cyrus met eigen hand Artagerses heeft gedood. AANM. Διά πὶ. ἃ, gen. beteekent door middel van: διελέγετο αὐτοῖς δι ἑρμη- νέως, hij sprak met hen door middel van een tolk; διά m. d. acc. daarentegen: door toedoen of door de schuld van: σώζεσϑε δι’ ἡμᾶς, door ons toedoen wordt gij gered. 6) Dativus causae. De dativus kan zoowel de inwendige oorzaak van eene handeling als ook, bijzonder bij ww. van ge- moedsaandoening, de uitwendige oorzaak te kennen geven; in het eerste geval wordt ook ὑπό met den gen., in het tweede ook ἐπί met d. dat. gebruikt (zelden de gen. alleen, vgl. $ 99, 5): ἀνάγκῃ λαμβάνομεν τὰ ἐπιτήδεια. uit noodzaak nemen wij de levens- behoeften ; οὐκ ἐδύναντο καϑεύδειν ὑπὸ λύπης, van droefheid konden 224. DATIVUS. $ 54. zij niet slapen; ἠχϑόμεθα τοῖς γεγενημένοις, WIJ gevoelden ons bezwaard over hetgeen gebeurd was; ἀγανακτεῖν ἐπὶ τοῖς γεγενη- μένοις, ontevreden zijn over den loop der zaken. | AANM. 1. De zaak, ter wille waarvan iets gebeurt, wordt door διά m. ἃ. acc, of door ἕνεκα m. ἃ. gen. uitgedrukt. AANM, 2. Niet zelden beteekent de dat, naar, van, krachtens: ὁρῶ φύσει διαφέροντας ἀλλήλων τοὺς ἀνθρώπους, ik zie de menschen van nature van elkander verschillen. Vgl. $ 52, llen A. 1. , 9 AANM, 3. Zoo vindt men ook στέργειν en ἀγαπᾶν τινι, met lets tevreden zijn. 1) Dativus modi. Ook de manier en wijze, waarop en de omstandigheden, waaronder iets plaats heeft, worden som- tijds door den dativus uitgedrukt: παντὶ τρόπῳ, op iedere wijze, κραυγῇ πολλῇ, met groot geschreeuw, πολλῷ Sooóf3w, met veel gedruis. Meestal worden echter uitdrukkingen met voorzetsels ge- bezigd, als σὺν δίκῃ, μετὰ δίκης. naar recht, μετὰ πολλῆς ἀκρι- βείας, zeer nauwkeurig, διὰ τάχους, spoedig, πρὸς βίαν, ἀνὰ κράτος; met geweld ; of adverbia, als ἡδέως, met blijdschap. Aarm. 1. Als adverbia worden gebruikt de dativi: δρόμῳ, in den looppas, κύκλῳ, in een kring, βίᾳ, met geweld, ὀργῇ, in drift, σιγῇ, in stilte, τῷ ὄντι, wezen- lijk, τῇ ἀληϑείᾳ, in waarheid, τῷ ἔργῳ, inderdaad, τῷ λόγῳ, in naam, προφάσει, onder voorwendsel, κοινῇ ν gemeenschappelijk , δημοσίᾳ, van staatswege, ἰδίᾳ, in het bijzonder of als bijzonder persoon, πεζῇ, te voet, raúry, op deze wijze, ĳ, op de wijze waarop, πῇ. Op welke wijze ? AANM, 2. Een samenzijn wordt aangewezen door σύν, met; evenwel staat de legermacht of de vloot, waarmede een militaire onderneming gedaan wordt, meest in den enkelen dat. (zelden met σύν) : ὀλίγῳ στρατεύματι où τολμήσει ἐφέπεσϑαι, met een klein leger zal hij niet durven vervolgen ; ἐστράτευσαν ναυσὶν ἑκατὸν ἐς ZárvvSov, met honderd schepen ondernamen zij den krijgstocht naar Zacynthus. AANM. 3. Het voorzetsel σύν wordt buitendien gewoonlijk weggelaten als αὐτός vóor den dat. staat: τέτταρας ναῦς ἔλαβον αὐτοῖς ἀνδράσιν, vier schepen veroverden zij met bemanning en al; ἄνεμος πολλοὺς ὄνους κατεκρήμνισεν αὐτοῖς σκεύεσιν, een stormwind deed vele ezels met bagage en al in den afgrond storten. Ook het artikel wordt in dit geval meestal weggelaten. 8) Dativus van het verschil. Bij comparativi en bij com- paratieve begrippen staat de datief om de maat van het verschil aán te duiden: βραχεῖ χρόνῳ vorepov, korten tijd later; πρότερον τούτων où πολλῷ χρόνῳ, niet langen tijd hiervoor; ὅσῳ ἄν τις μείζω ἀγαϑὰ παϑὼν μὴ ἀποδιδῷ χάριν, τοσούτῳ ἀδικώτερος ἂν εἴη; hoe grooter weldaden iemand ontvangen heeft zonder er dank voor te bewijzen, des te onrechtvaardiger is hij wel. AaANM. Bij πρότερον en ὕστερον vindt men, behalve πολλῷ en ὀλίγῳ, ook dik- 7) Zoo vindt men ep. ook vnmiêgor, in zijn dwaasheid, ἀφραδίῳσι νόοιο in zijn onverstand. ᾧ 55. VOCATIVUS. 225 wijls den adverbialen acc. πολύ en ὀλίγον. Hoeveel? eenigszins en niets worden slechts door den acc. τί; τί, οὐδέν en μηδέν uitgedrukt. Ook τοσοῦτον — ὕσον komt niet zelden voor. 9) Dativus temporis. De bepaalde tijd, de datum, wordt door den enkelen dativus uitgedrukt; dus staan de uitdruk- kingen dag, nacht, maand, jaar enz., als zij door een attri- buut worden bepaald, zoo ook de namen van feesten , in den dat: τῇ ὑστεραίᾳ, op den volgenden dag; τῷ πέμπτῳ καὶ δεκάτῳ ἔτει, in het vijftiende jaar; ὀρχεῖσϑαι Παναϑηναίοις. dansen op de Panathenaeën. AANM. Op de vraag wanneer? staat ἐν m. ἃ, dat., als de tijdruimte wordt aangegeven, binnen welke eene gebeurtenis plaats heeft: ἐν τούτῳ τῷ ἐνιαυτῷ, in den loop van dit jaar; ἐν τῷ χειμῶνι, in den winter; over den acc. van tijd vgl. ᾧ 52, 12, A. 1 en 2, en over den gen. van tijd $ 53, 20. 10) Het ww. χρῆσϑαι, iets gebruiken, omgaan met iemand, wordt met den dativus geconstrueerd ; zelfs kan het nog een praedicaatsnomen,=ook in den dat., bij zich hebben: ξύλοις ἐχρῶντο τοῖς οἰστοῖς, als brandhout gebruikten zij de pijlen; σοὶ φίλῳ χρήσομαι, ik zal met u als met een vriend omgaan. Over τί βούλεται ἡμῖν χρῆσϑαι, vgl. $ δ, Pa, Ak. AANM. Νομίζειν in-de beteekenis van iets regelmatig doen of in acht nemen wordt ook m. ἃ dat, geconstrueerd: ϑυσίαις Òrernororc νομίζειν, met een jaar lan durende offers vieren; εὐσεβείᾳ οὐκ ἐνόμιζον, zij namen de vroomheid " ς ᾿ ἣ ᾿ voortdurend niet in acht. ᾧ 55. vocarrvus. 1) In den vocativus staat de aangesproken persoon of als persoon voorgestelde zaak. Meestal wordt νόου. den voc. ὦ ge- plaatst, dat echter in een levendige rede ook weggelaten wordt : μὴ ϑορυβεῖτε, ὦ ἄνδρες ᾿Αϑηναῖοι, maakt geen gedruis, Atheners! ἀκούεις, Αἰσχίνη; hoort gij het wel, Aeschines ὃ, AANM, 1. Bij een uitroep staat de nom,: νήπιος, de dwaas! AaNM. 2. De vocat. staat, evenals de tusschenwerpsels, geheel buiten den zin; hierom moet een woord, dat in den voc. staat, tusschen twee komma's worden geplaatst. 9) Evenzoo vindt men ep en ion., ook bij att. dichters (in proza zijn Μαραϑῶνι, Πλαταιᾶσιν enz. bepaald als locativus te beschouwen) den dat. van plaats (locativus): róË’ ὥμοισιν ἔχων, met den boog over de schouders; ἀγροῖσι τυγχάνει, hij is op het land. | VAN DEN ES, Gr. Spraakkunst. 15 ἀν στῶν ταῦ... .- gg nn ede Ee REET | ἢ ! SH EEE Hij En 226 VOORZETSELS. ᾧ 56. AanM. 3. Bij dichters wordt dikwijls de nom. in plaats van den voc. gebruikt: σεῦ πάτερ ᾿Ηέλιός re, vader Zeus en Zonnegod ! AaNM. 4. Bij dichters staat bij een voc. het attribuut somtijds in den nom en omgekeerd bij een als voc. gebruikten nom. in den voc.: φίλος ὦ Μενέλαε, dierbare Menelaüs! ὦ φίλ᾽ Αἴας, dierbare Aiax! Ook wordt somtijds de voe. van een adi, in het masc geplaatst bij een neutrum: φίλε τέκνον, dierbaar kind! 2) Bij een vocat. wordt als appositum geen vocat., maar een nom. met het artikel gebruikt: ὦ ἄνδρες, οἱ παρόντες, Mannen, die hier tegenwoordig zijt! ἴϑι μὲν οὖν σύ, ὃ πρεσβύτατος, ga dus gij, die de oudste zijt! vgl. $ 49, 3, A. 1. AANM. Opmerking verdient οὗτος als appositum gevoegd bij een uitgelaten voc, σύ: ὁ Φαληρεὺς οὗτος ᾿Απολλόδωρος, où περιμενεῖς; gij, Apollodorus van Phalerum! wacht eens! οὗτος, σὲ προςμολεῖν καλῶ " Αἴαντα φωνῶ, Bij daar! ik roep u toe te naderen ; ik roep Aiax toe, $ 56. voorzersELS. VOORAFGAANDE AANMERKINGEN, AANM, 1, Alle voorzetsels waren oorspronkelijk bijwoorden; vele van hen worden bij dichters nog aldus gebezigd, Ὁ. ν περί, boven iets heen, vand. zeer; μετά, ἐπί, daarop, later; in att. proza is slechts πρός, bovendien, als adv, in gebruik geble- ‘ven, vooral in de uitdrukkingen πρὸς òf en πρὸς δὲ καί. „AANM. 2. Omtrent de plaatsing der voorzetsels is het volgende op te merken : a) Gewoonlijk staat het voorz. vóor zijn casus; over de plaatsing van περί en eenige andere voorzetsels achter hun casus en de daarmede gepaard gaande anastrophe zie $ 9, 7 5. Zelden staat het voorz. tusschen nomen en attribuut: οὐδενὶ ξὺν νῷ, met volstrekt geen verstand; τρόπων ἐξ οἵων, uit hoedanige levenswijze. — Postpositieve partikels (zie $ 64) staan meestal tusschen voorzetsel en artikel: ἐν μὲν τοῖς συμφωνοῦμεν, ἐν δὲ τοῖς οὔ, in sommige dingen stemmen wij overeen, in andere niet. 5) Bij apposita is de herhaling van het voorz. niet noodzakelijk: περὶ χρημάτων λαλεῖς ἀβεβαίου πράγματος, gij spreekt over geld, een onzeker ding. — Wanneer ὡς of ὥσπερ bij de apposita wordt gevoegd, vindt men meestal het woord, dat tot vergelijking dient, oumiddellijk achter het voorzetsel geplaatst en het voorz. zelf niet herhaald voor het daarachter geplaatste hoofdnomen: ὡς ἐπ᾽ ἀναγκαῖον εἶσι τὸ ἄρχειν, hij gaat tot het regeeren als tot iets noodzakelijks. c) Bij praedicatieve appositie staat het voorz, vóor het praedicaat, wanneer dit νόος het subst. staat: map’ ἑκόντων τῶν Ἑλλήνων τὴν ἡγεμονίαν ἐλάβομεν, wij hebben van de Grieken met hun wil hunne aanvoering ontvangen. AaNM. 3. Wanneer twee voorzetsels hetzelfde nomen regeeren, wordt dit her- haald: οὔτ᾽ ἐπὶ γῆς, οὔϑ᾽ ὑπὸ γῆς, noch op, noch onder de aarde. — Wanneer éen voorzetsel verscheidene nomina regeert, wordt het voorz. gewoonlijk niet her- haald: où περὶ τῶν ὀνομάτων διαφέρεσϑε ἀλλὰ τῆς τούτων διανοίας, gij verschilt niet over de woorden, maar over hunne beteekenis. 1) De genetivus, afhankelijk van praeposities, die eene betrek- king in de ruimte aanduiden, beteekent deels het zich verwij id $ 56. VOORZETSELS. 227 deren van iets (oorsprong en scheiding), deels het zich be vin- den op een zeker punt van een plaats als geheel beschouwd (gen. partitivus); de dativus het zich bevinden op, bij of aan iets, de accusativus deels het zich uitstrekken over iets deels de richting ergens heen. 2) Bij de ww. van beweging zetten, plaatsen, leggen, geraken denken de Grieken dikwijls reeds aan de rust, waartoe de beweging leidt; vandaar bij die ww. ἐν τη. d. dat. in plaats van εἰς m. d..acc. (Prolepsis van eene betrekking in de ruimte). Omgekeerd komt bij hen bij de ww. van aanko- men, zich verzamelen, aanlanden de voorafgaande bewe- ging naar het doel meer in aanmerking dan de rust, wanneer het doel bereikt is; vandaar bij deze ww. εἰς m. d. acc. in plaats van ἐν τη. ἃ. dat.: τὸ ἐμὸν σῶμα ὅταν τελευτήσω μήτε ἐν χρυσῷ Sire μήτε ἐν ἀργύρῳ, legt mijn lichaam na mijn dood noch in goud, noch in zilver; ovAÀeyógpeva EwSev εἰς τὸ δικαστήριον, wij verga- deren ons in den vroegen morgen in het rechthuis. Aarm. Het pf. en plgpf. van een ww. van beweging moet met ἐν verbonden wor- den ε manat de voleind igde handeling een toestand van rust is (prolepsis): ἐν τούτῳ ἣν τὔνῳ καταπεφεύγαμεν, naar deze plaats zijn wij heengevlucht (en hier zijn wij); τὰ ἐπιτήδεια ἐν τοῖς ὀχυροῖς ἀνακεκομισμένοι ἦσαν, zij hadden de levensmiddelen voor zich in de sterkten gebracht. Omgekeerd staan bij παρεῖναι de voorz. εἰς en ἐπί m. d. acc. , alsof het gelijk aan παρεληλυϑέναι was: παρῆσαν εἰς Σάρδεις (zij waren gekomen naar, ἃ. 1.) zij waren tegenwoordig te Sardes, 8) Bij de ww. hangen (trans. en intrans.), aanknoopen, zich vasthouden aan wordt de handeling of toestand voorge: steld alsof zij van een zeker punt uitgaat; vandaar bij die ww. ἀπό of ἐξ τη. d. gen.: κατέδησαν ἀπὸ τῶν δένδρων τοὺς ἵππους, zij bonden de. paarden aan de boomen; αἱ ἐξ ὑμῶν ἠρτημέναι πό- Acte, de van u afhankelijke steden. 4) Dikwijls wordt ten antwoord op de vraag waar? of waar- heen? het voorz. ἐξ, van — uit, gebruikt, omdat de richting van het bepaalde punt uit (naar het standpunt van den waarnemer toe) bedoeld wordt: ἐκ δεξιᾶς, rechts; ἐξ ἀριστερᾶς, links; ἐκ πλαγίου. in de flank; ἔστην ἐκ τοῦ ἔμπροσϑεν, ik ging aan de spits staan (zoodat ik van voren te zien was). | 5) Eene prolepsis van eene betrekking in de ruimte is het ook, als een attribuut, dat een verblijf op eene plaats moet aanduiden, alleen daarom in den vorm van eene verwijdering van eene plaats (met ἀπό, ἐξ, παρά m. ἃ. gen.) staat, omdat het ww. van den zin de verwijdering van de plaats of ook reeds het verblijf op eene andere plaats aanduidt: οἱ ἐκ τῆς ἀγορᾶς καταλιπόντες τὰ 165 nn nd σα rd vn τ, nnn κοσςος Ee amedee ve ᾿ : ἰ ξ Ἷ ἪΝ ᾿ u $ 1h | Ἷ 5 4 ἢ ᾿ bd ! " | ti Ki Ϊ Ἷ " ee -- 228 VOORZETSELS. $ 56. via ἔφυγον, de menschen op de markt lieten hun koopwaren in den steek en liepen weg; οἱ παρ᾽ ᾿Αβροκόμα μισϑοφόροι “Ἕλληνες ἀποστάντες ἦλθον παρὰ Κῦρον, de Grieksche huursoldaten van Abrocomas vielen af en liepen naar Cyrus over; διήρπαστο τὰ ἀπὸ τῶν οἰκιῶν ξύλα, het houtwerk in de huizen was weggeroofd ; ἀγνοεῖ τὸν ἐκεῖϑεν πόλεμον δεῦρ᾽ ἥξοντα, hij weet niet, dat de oorlog, die daar gevoerd wordt, hierheen zal komen. A. Voorzetsels met éen naamvat. M. d. gen.: ἀντί, ἀπό, ἐξ en πρό. M. d. dat.: ἐν en σύν. M. d. acc. eig, ὡς en ἀνά. 6) ᾿Αντί (oorspr. tegenover, vgl. ἐν-αντίτος, tegenovergesteld , tegenpartij), in plaats van, voor: βουλεύεται ὅπως βασιλεύσει ἀντ᾽ ἐκείνου, hij overlegt, hoe hij in zijne plaats koning kan wor- den; ἀντὶ τοῦ ἀρήγειν τοῖς συμμάχοις φεύγων wxero, in plaats van zijn bondgenooten te helpen ging hij op de vlucht; ἀντὶ πο- λέμου εἰρήνην EÀwueva, laten wij den vrede boven den oorlog ver- kiezen; ἀντ᾽ ἀγαθῶν κακοὶ γεγένηνται, van goed zijn zij slecht geworden; ἀντὶ κυνὸς εἶ φύλαξ, gij zijt een wachter, zoo goed als een hond; ἀντ᾽ ἀργυρίου ἀλλάξασδξαι, tegen zilvergeld verruilen; τί ἡμῖν ἀντὶ τούτων ὑπηρετήσεις ; wat zult gij ons hiervoor bewijzen ἢ ἀνθ᾽ ὧν εὖ ἐπάϑομεν, voor hetgeen wij welgedaan, d. 1. omdat wij goed behandeld zijn. De beteekenis in de samenstelling kan blijken uit de volgende composita: dvrerácacv, tegenoverstellen, ἀντι-διδόναι, een te- gengeschenk geven. 1) ᾿᾽Από, van eene plaats af; van — uit; van tijd: sedert: ὡρμᾶτο ἀπὸ Σάρδεων, hij brak op van Sardes ; κατεσπάσϑη. ἀπὸ τοῦ ἵππου. hij werd van het paard afgetrokken; ϑηρεύειν ἀφ᾽ ἵπ- που, te paard jagen; Ἔφεσος ἀπέχει ἀπὸ Σάρδεων τριῶν ἡμερῶν óòóv, Ephesus ligt drie dagreizen van Sardes; πόλις ὑπὲρ τοῦ λιμένος κεῖται ἀπὸ ϑαλάσσης, de stad ligt aan gene zijde van de haven, van de zee af; οἱ ἀπὸ σκηνῆς, de menschen van het too- neel , d. í. de tooneelspelers; οὐκ ἀπὸ σκόπου, niet verwijderd van men mee -ὖ.ς-ὄ. 6) In het ep. zijn behalve ávrí in dezelfde beteekenis in gebruik ἄντα, ἄντην. ἀντικρύ en ἀντίον; het laatste is ook ion, “Avra wordt ep. nog in de zuiver plaat- selijke beteekenis gevonden van tegenover, das voor: ἄντα παρειάων σχομένη λιπαρὰ κρήδεμνα, voor het gelaat den kostbaren sluier houdende, VOORZETSELS. 229 het doel, d. 1. doeltreffend; οὐκ ἀπὸ τοῦ πράγματος, niet te on- pas; ἀπὸ πολέμου βιοτεύειν, van den oorlog leven; ἀφ᾽ ἑαυτοῦ χρήσιμός ἐστι, hij is van zelf, ἃ. 1. niet gedwongen , nuttig; ἀπὸ τῶν Σικανῶν Σικανία τότε ἡ νῆσος ἐκαλεῖτο, het eiland werd toen naar de Sicaniërs Sicania genoemd; οἱ cmò τοῦ Δημαράτου, de afstammelingen van Demaratus; ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ σημείου, Op het- zelfde teeken ; ἀπὸ τούτου τοῦ χρόνου. sedert dezen tijd; ἀφ᾽ où, sedert dat; ἀπὸ στόματος εἰπεῖν, uit het hoofd vertellen. Composita: ἀπο-βάλλειν, wegwerpen, ἐπο-τιϑέναι, afleggen (Ὁ. v. een kleed), terzijdeleggen , drro-Òièwut, geven wat men schul- dig is, d.i. betalen, ἀπ-αιτεῖν. iets vorderen, waarop men recht heeft, ἃ. i. afvorderen, ἀπο-βαίνειν., afloopen, ἀπ-ολλύναι. verdelgen. 8) Ἐξ, νόον medeklinkers ἐκ, uit het binnenste of uit het midden uit; van tijd: sedert, onmiddellijk na; van oor- zaak: ten gevolge van: τὰ ἐκ τῆς γῆς φυόμενα, hetgeen uit de aarde voortkomt; ἐκ χρυσῶν πίνομεν φιαλῶν, wij drinken uit gou- den schalen; Ξέρξης ἐκ τῆς Ἑλλάδος ἀπεχώρει, Xerxes trok weg uit Griekenland ; ἐκ πλουσίου πένης γέγονεν. van rijk is hij arm geworden; ἐκ παιδός, ἐκ παίδων, van kindsbeen af; ἐκ παλαιοῦ, van ouds; ἐξ ὅτου ἀπεδήμησε, sedert hij uit het land was; ἠρί- στων᾽ ἐκ δὲ τοῦ ἀρίστου προήγαγε τὸ στράτευμα πρὸς τοὺς πολε- μίους, zij ontbeten; dadelijk na het ontbijt voerde hij het leger tegen den vijand; πῶς ἔχει ἐκ τοῦ τραύματος; hoe is hij na of ten gevolge van de verwonding ἢ ἐξ ὑποψίας pofdovvrat ἀλλήλους, ten gevolge van argwaan vreezen zij elkander; ἐκ τούτου; hierom ; τὰ ἐξ ἀδικίας κέρδη. voordeel behaald ten gevolge van onrechtvaar- digheid ; ἐκ παντὸς τρόπου. op iedere wijze. AaxM. Bij dichters vindt men ook ἐξ bij passiva in de beteekenis van door. Composita: ἐκ-βάλλειν, uitwerpen, èk-mAnpouv, geheel aan- vullen. 9) Πρό, van plaats en van tijd: voor; ook ter bescherming van: voor (dus eig. voor iemand staande); van verkiezing (zeld- zaam): voor, boven: τεϑαμμένοι εἰσὶ πρὸ τῶν πυλῶν. zij zijn begraven voor de poort; πρὸ τῆς μάχης καὶ μετὰ τὴν μάχην, VOOr en na den slag; πρὸ τοῦ. voor dezen, vroeger ; πρὸ παίδων μάχε- σϑαι. voor zijn kinderen strijden ; πρὸ ἥττης τε καὶ δουλείας ϑάνατον εἵλοντο. boven de nederlaag en de slavernij verkozen zij den dood; πρὸ πολλοῦ ποιεῖται. hij acht het hoog. 8) A. Ook ep. en ion. heeft ἐξ de beteekenis van door. | tek | Ϊ ᾿ ΠΝ {} ἢ Ϊ ) Ϊ ᾿ | 230 VOORZETSELS. Composita: προ-τρέχειν, vooruitloopen, mpo-aupetovar, verkie- zen, προ-ειπεῖν, openlijk verkondigen (voor zich heen spreken). 10) Ἐν, van plaats en van tijd: in, ten antwoord op de vraag waar? en wanneer? ἐν τῇ Ἑλλάδι, in Griekenland; τὴν ἐν Νοτίῳ ἐνίκησε ναυμαχίαν, hij won den zeeslag bij Notium; Λακε- δαιμόνιοι οὔτ᾽ ἂν Θρᾳξὶν ἐν πέλταις καὶ ἀκοντίοις οὔτε Σκύϑαις ἐν τόξοις ἐθέλοιεν ἂν ἀγωνίζεσϑαι, de Lacedaemoniërs zouden noch met de Thraciërs, met schilden en werpspietsen uitgerust, noch met de Scythen, met bogen gewapend, willen strijden; ἐν τοῖς νόμοις τοῖς ἡμετέροις, volgens onze wetten; ἐν σοὶ τὰς ἐλπίδας ἔχουσι τῆς αὑτῶν σωτηρίας, op u hebben zij hunne hoop op be- houd; ἐν σοὶ πάντα ἐστίν. in uwe hand is alles; Κῦρος εὐκλεᾶς ὑμᾶς ἐν πᾶσιν ἀνθρώποις ἐποίησεν, Cyrus heeft u bij alle menschen beroemd gemaakt; λέγειν ἐν ὑμῖν, bij u spreken (eig. in uw mid- den); ἐν τοῖς πλουσιώτατος, verreweg de rijkste (vgl. $ 48, 4, A. 4); ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ, in dezen tijd; ἐν μηνὶ κατήνυσε τὴν ὁδόν. in een maand heeft hij den tocht volbracht. Composita: èv-orkeiv, wonen in, èp-fJáÀÀev , inwerpen. 11) Zóv, oud-att. ξύν, van vereeniging, begeleiding en over- eenstemming: met: ἐπαιδεύετο σὺν τῷ ἀδελφῷ, hij werd met zijn broeder opgevoed; τοὺς βελτίστους σὺν τῷ πλήϑει ἐξέβαλον, zij verdreven met hulp van de volkspartij de aanzienlijksten; ἀδικοῦν- ra πειρασόμεθα σὺν τοῖς ϑεοῖς ἀμύνασϑαι. tegen hem, die onrecht doet, zullen wij ons met hulp der goden trachten te verdedigen ; βασιλεὺς καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, de koning en zijn gevolg (of zijn leger); προϊέναι σὺν κραυγῇ . met geschreeuw oprukken; σὺν τῷ δικαίῳ; volgens rechtvaardigheid; σὺν τοῖς νόμοις. overeenkomstig de wetten. Vgl. $ 54, 7, A. 2 en 3. | Composita: σύμτμαχος, medestrijder, bondgenoot, συλ-λέγω, verzamelen. 12) Εἰς, oud-att. ἐς, van plaats, tijd en getal: naar, tot aan; van doel: tot, voor, met betrekking tot: ϑεσμοφορίοις ᾧχετο εἰς τὸ ἱερόν, op de Thesmophoriën ging hij naar den tem- pel; εἰς ‘EÀÀAfomovrov εἰςέπλει, hij voer den Hellespont binnen; λέγειν εἰς τὸ πλῆϑος. . tot het volk het woord voeren; εἰς τὴν vore ραίαν οὐχ ἧκεν tot aan den volgenden dag kwam hij niet; εἶχε 10) Ep. vormen van ἐν zijn ἐνί, εἰνί, εἰν; het eerste met teruggetrokken accent (Eve, vgl. ὁ 9, 7, δ) is voor ἔνεστι in gebruik gebleven. Ep. komt ἐν voor met de beteekenis van εἰς : ἐν χερσὶ τιϑέναι, in de handen geven. 11) Σύν ook in het ep. en ion. om de maat ξύν. VOORZETSELS. τοξότας εἰς τετρακοσίους, hij had ongeveer vierhonderd boogschut- ters; εἰς δύναμιν, naar vermogen; τοὺς δαρεικοὺς εἰς ὑμᾶς ἐδα- πάνων, de darieken heb ik voor u besteed; εἰς τόδε ἥκομεν, hierom zijn wij gekomen; εἰς τὰ πολεμικὰ κατεφρονοῦντο, Met betrekking tot de krijgskunst werden zij veracht. Composita: εἰς-βάλλειν, inwerpen. Aanm. Bij namen van personen wordt nooit εἰς gebezigd, vgl. 13), 21) ὁ en & 22) δ, om eene beweging te kennen te geven, behalve wanneer een volksnaam in plaats van den naam van het land wordt gebruikt, b.v. ἰέναι εἰς Πέρσας, naar Perzië gaan. In ἀποβλέπειν εἴς τινα, naar iemand opzien, λέγειν εἰς τοὺς πολίτας , het woord voeren tot de burgers en derg. is geen sprake van beweging. 13) ‘Qc, tot, naar, slechts bij persoonsnamen : πορεύεται ὡς βασιλέα. hij gaat naar den koning; συνῆλθον ὡς ἐμέ, zij kwamen bij mij bijeen. 14) ’Avá (vgl. ἄνω, boven), van plaats en tijd: over iets heen (eig. van het benedenste tot het bovenste gedeelte), door; overdr. volgens: ἀνὰ τὸν ποταμόν, tegen den stroom op; srÀa- νᾶσϑαι ἀνὰ τὰ ὄρη, over de bergen dwalen; πλείστους φίλους ava πᾶσαν τὴν γῆν κέκτηται, hij heeft zeer veel vrienden over de ge- heele aarde; ἀνὰ πᾶσαν τὴν ἡμέραν, gedurende den geheelen dag ; ἀνὰ κράτος (eig. tot aan de hoogste krachtsinspanning) , met ge- weld; ἀνὰ λόγον, volgens verhouding; ἕξ λόχοι ἀνὰ ἑκατὸν ἄν- Òpac, Zes afdeelingen, ieder van honderd man (eig. van ’t begin tot het einde geteld honderd man). Over kará, dat meer met deze distributieve beteekenis voorkomt, zie beneden 16) ὁ. Composita: ἀνα-βαίνειν, opgaan, ἀν-ιέναι, opgeven. B. Voorzetsels met den: gen. of acc. Διά, κατά, μετά, ὑπέρ. 10) Διά (verwant met δύο, evenals tusschen en twee, dus oorspr. tusschendoor): a) τὰ. d. gen.: van plaats, tijd en middel: door: ἐπορεύοντο διὰ χιόνος πολλῆς, zij marcheerden door hooge sneeuw; τιτρώσκει τὸν ἄνδρα διὰ τοῦ ϑώρακος, hij wondt den man door het harnas ; διὰ χειρῶν ἔχειν (tusschen, d. i.) onder handen hebben ; διὰ δικαιο- σύνης ἰέναι, in’ rechtvaardigheid wandelen (eig. op den weg der rechtvaardigheid); διὰ φιλίας ἰέναι τινί, met iemand bevriend zijn (eig. op den weg van vriendschap met iemand gaan); ἀεὶ διὰ φόβου εἰσίν, zij verkeeren altijd in vrees; διὰ ταχέων τὸν πόλεμον ἐποιεῖτο , \ 14) 'Avá komt ep., en bij att. dichters, ook m. ἃ, dat. voor ín de beteek. op: ἀνὰ φαιδίμῳ Gup, op den blinkenden schouder. ee nn en Ἐπ ποτ τς wenn es 232 VOORZETSELS. hij voerde den oorlog in korten tijd; διὰ μακρῶν δρᾶν τι, iets op verren afstand zien; διὰ πολλοῦ, op verren afstand; διὰ δέκα ἐπάλξεων (op den afstand van, d.i.) om de tien borstweringen ; διὰ χρόνου, na eenigen tijd; δι᾿ ἑρμηνέως ἔλεγε, hij sprak door middel van een tolk; δι᾽ ἐπιορκίας. door meineed; πάντες τὸν Κῦρον διὰ στόματος εἶχον, allen spraken voortdurend over Cyrus; 6) τι. d. aec.: door bewerking, door de schuld van iemand; van de werkende oorzaak: wegens; daarentegen ἕνεκα. wegens, van het doel, vgl. 25): δι᾿ ἡμᾶς ἔχετε τήνδε τὴν χώραν. door ons toedoen bezit gij dit land; Μιλτιάδην eig τὸ βάραϑρον ἐμβαλεῖν > ’ ϑ là ἐψηφίσαντο καὶ, εἰ μὴ διὰ τὸν πρύτανιν, ἐνέπεσεν dv, zij besloten Miltiades (als een misdadiger) in het barathron te werpen , en, als. [het] niet door toedoen van den prytaan [verhinderd was}, zou hij er in geworpen zijn; ἐτετίμητο δι᾿ εὔνοιαν, hij was om zijne wel- willendheid geacht; ἐκεῖ διὰ καῦμα où δύνανται οἰκεῖν ἄνϑρωποι, daar kunnen wegens de warmte geen menschen wonen; διὰ ταῦτα, hierom; διὰ τί; waarom ἢ διό, waarom. Vgl. $ 54, 5, A. en 6, A. 1. Composita: διιάγω, doorheen leiden, δια-μένω, voortdurend blij- ven , δια-φϑείρω, geheel bederven, δια- δίδωμι, verdeelen, δε αρπάζω, plunderen , δια-στῆναι, uiteenstaan, δια-φέρω,, verschillen. 