Maleisch-hollandsch woordenboek
Adakah dient om den geheelen zin vragenderwijs voor te stellen, wanneer er geen bijzondere na- druk op een ander woord er van valt, dat dan kah achter zich vereischen zou. Ook beteekent adakah, is het mogelijk? hoe is het mogelijk! hetgeen doorgaans met meer nadruk door ada 2 - njakah wordt uitgedrukt. Ada.*. ada, ada... dan , zoowel . . als ; ada jang , jang ada , ada jang dapat, somtijds; sommige; adakala, adaka- lanja, somtijds; adapoen (eigenlijk: de zaak is, = bahoewa), zie eens! luister! nu (het fr. or), maar; hoe! wat! (bijv. adapoen perkataanmoe jang tjongkak int! wat spreekt gij trotsch!) wat be- treft; somtijds wordt het met adalah verwisseld. Berada, hebben , rijk zijn, bijv. siapa jang bërada oewang sabanjak itoe, wie is er die zooveel geld heeft? Meng ada, met dingen voor den dag ko- men, die niet te pas komen; een voorkomen bo- ven zijn stand aannemen; mengadakan, er doen zijn , scheppen , leveren. Kaddaan , het wezen , het bestaan, de toedracht der zaak = het Arab. hal. <—jd) adab, Arab. beschaafdheid, beschaafde manieren. .o) adar, oedar, op jaren komende? ,ó) oedara (Skr. adhara), de lucht, ath- mospheer; ook = langlt. ,—.1.0! adi radja (Skr. adhiradja, hoogste vorst), een vorsteljjke titel. Radja of maharadja adiradja, wordt uitgesproken en gespeld radja of maharadja diradja. /jwj>.t>! idrls, Arab. Henoch. (M*ói ad as, fenkel, ook adas pedas, in te- genoverstelling van adas manis, anijs. Adas tji- na, illicium anisatum. 9-d) adang, I. het op weg afwachten van iemand. Pengadang, ook plaats, waar verschei- dene wegen zamenkomen en die dus geschikt is om iemand aftewachten. II» msngadang 2 *. de rijst op een wan heen en weerschudden, om de groote korrels aftezonderen, K. iö) i£jj\ l~3ó) ëdap 9 ook dap, een soort, van tam- boerijn. mJi'tM adipati (Skr. adhipati, opperste heer) titel van hooge staatsdienaren. Ook dipati. Zie adiradja. ^y'èó) adapoen, zie onder ada. (jó) adik 9 jongere broeder of zuster; bena- ming van toegenegenheid jegens jongere lieden in 't algemeen, maar inzonderheid door den man jegens ziine vrouw gebruikt. Adak-beradik , broe- ders (of zusters) zijn. Yan voorname personen zegt men adinda. ijd) adoen, keurige, nette opschik , van de kleeding en geheel het uiterlijk. Beradoen, a-quatre-épingles zijn. Pengadoen, een fat. jjtM adon, het tot deeg mengen; het tot een menseh, een man vormen. Adonan, deeg, beslag. Uit het «Tav. blijkt dat het woord afkomt van adoe II. Joj) adinda, zie adik. jjj adoe 9 I. het slapen, rusten, van een vorstelijk persoon; gestorven zijn, van vorsten, ook manghat beradoe II. het tegen elkander doen vechten , van dieren, ook van mensohen of zaken, en, met woorden, doen disputeeren; het zich beklagen, klacht. De giondbeteekenis, gelijk uit het Jav. blijkt, is tegenover iets of iemand anders. Me- ngadoe ajar dengan garant, vergeefsche moeite doen; mengadoekan , een zaak voor den rechter brengen. Xjd) adoeh, en ^a>*<3) adoehei, ach! helaas! zoowel bij smart, als bij liefdesmart; ook bij pijn en bij verwondering: au! hé! Mengadoeh, weeklagen. Adoehanang (voor adoeh anale, och lieve kind!) uitroep van medelijden. A&tM adham, Arab. zwart, zwartgroen. ^t)) adi (Skr. adhi), uitmuntend, ook in de zamenstellingen adiradja, adipati. i L .^.uM adlb 9 Arab. beschaafd, wel opgevoed. ij\ d) adsean 9 Arab. aankondiging van het uur des gebeds. jUj) Idzkar, Arab. vermelding van Gods naam; doen gedenken aan iets. j\SS) idzikar, Arab. herinnering, vermelding. ^ij) adxlak , Arab. scherp; welsprekend. ^J) Idzln, Arab. toestemming, verlof. }.) ara 9 I., algemeene naam van de boomen , die tot de ficeae, vijgeboomen, behooren en gaaf- randige bladeren hebben. .Soorten zijn; a. rimba of Jcajoe ara % de grootste soort, die ook op an- dere boomen groeit, die hij dan, grooter wor- dende, door zijne wortels doodt; van daar het spreekwoord: pindjam hajoe ara, een leenen als dat van de kajoe ara, zoo als namelijk van de inlandsche vorsten gezegd wordt met betrekking tot hen van wie zij iets heeten te leenen; ara keleboek , een soort , waarvan de vruchten het meest op de Europeesche vijgen gelijken; ara si- alang , ara makanan poenei. 2 Ook naam van andere planten , zoo als ara djangkit', ara emas en ara per ah , twee soorten van parasiet gewassen; aratanah, een saprijk plantje, dat in de geneeskunde gebruikt wordt; ara boeta of ara loemoet , een mosachtig plantje (zie II). Zekere eetbare riviervisch. II. (het Arab. Lc, streek, kant), richting, strekking; plaats, waarheen de richting is; lig- ging, gelegen zijn, in die of die richting; trach- ten, streven; in den richting, naar den kant van. Mengarakan, een richting geven; aan het werk zetten, van arbeiders. Daoen ara tanah, zekere kruipplant, waarvan de bladeren tegen den ring- worm gebruikt worden. Zó)*) Iradak 9 Arab. de wil. Lju.i arbab, Arab. meerv. van ^J*. ) arbab 9 zie rabab. ft^J arba 9 Arab. vier; hari ar ba\ "Woensdag. CL><) arta (Skr. artha) , goederen, rijkdom, schatten; arta benda, zie benda. CJ>J ërti (Skr. artha), zin, beteekenis , mee- ning; ertinja, dat wil zeggen; orang erti, een schrander menseh; tijada berĕrti, zonder zin; mengërti, den zin van iets begrijpen; mengerti- kan, den zin van iets uitleggen. Kaertian, ver- staanbaar, begrijpelijk. Pengerti, veistand, be- grip. Saërti, van denzelfden zin als iets. CU,) arit 9 zacht gekromd. Piarit (Jav.?) speer of harpoen om visch te steken. ^j) tJ UL^«) ërat , ook rat, vast ineen, bijv. van den aangestampten grond; vast, hard, van het ligchaamsvleesch; strak aangehaald ; dicht op elkaar gedrongen, zoodat zij een ondoordring- bare massa vormen, van menschen. Rat 2 , ook hard werken ; K. ^uJj artawan (Skr. arthawdn), rijk, een die arta's heeft. .) Irits ? Arab. erven, erfenis. -r TIJ ) ar tja, zie rëtja. +»-*) arkam ? Arab. genadig, t^i)») oerdi ? ons order. j.j araz , Arab. pijnboom, ceder enz. /mm) ar as» zie har as. /AwjJ arts, aangezette zoom, belegsel, stoot- kant: djaring bërariskan rotan, een net met een rand van rotting; tali aris, lijk, d. i. touw om een zeil vastgenaaid. //w»i ares ? ons arrest. • [uw*/ irsal, Arab. zending, apostelschap. ó[&j) Irsjad, Arab. leiding langs den rech- ten weg. <dS! lS&&<) ars^adaka-'llah, Godleide U op den rechten weg! hetgeen men iemand toewenscht, die zich in eenig gevaar gaat begeven. P.l ara iig, I. doove kool, inz. houtskool; arang para, roet, a. batoe oïb. arang, steenkool; hajoe arang j ebbenhout; bënang arang , timmer- manssnoer om zwarte lijnen te maken; arang di moeka, schande: memboéboeh arang pada moeka, schande aandoen; mëmboewang, mëmbasoehkan , mëngapoeskan a. di moeka, de schande uitwis- schen. Perarangan , kolenbranderij. II. arang 2 , een soort van stag op Indische vaartuigen van de hoofdmast naar de voormast. i=j aring, I. gekruld of getand versiersel eener kris, loopende van de gandja schuins naar het lemmer. IL sterk riekend of stinkend, bijv. een water- plaats. Mmgartngkan, een pikant geurtje aan iets geven, zoo als bijv. de trassi (belatjari) aan sommige spijzen doet. III. aring 2 , zekere eetbare plant, beter oerang ar ing (een soort van plant, waarvan de bladeren gebruikt worden om kwikzilver te wasschen, K). i^.ï aroeng, I. het waden, doorwaden. A- roengan , de diepe zee. Aroeng 2 an , doorwaadbare plaats, wadde. II. tenger, slank, van leest. Vrg. ramping. P.i e rang, stenen, kermen van pijn. <— 3, ) arlp « slaperig zijn; toevallen van slaap, van de oogen. Pëmarip, een slavin om den vorst in slaap te maken. Q j ) arak , I. het met staatsie zich ergens heen begeven of ergens heenbrengen. Pëngarak angin , statig voorttrekkende zware wolken ; p. gantoeng, plotselinge regenvlaag. Perarakan, statige optocht; staatsiewagen. Arak 2 an, allerlei muziekinstrumenten, al wat bij een optocht be- hoort, bijv. këndang arak 2 an. II. arak. Perarakan, arakstokerij. Pëngara- kan, de gezamenlijke gereedschappen daarvoor noodig. Ojj) arik, Arab. wakend, slapeloos. ij , ) aroek 9 het trouw zweren door het uit- voeren van een soort van krijgsdans, een oor- spronkelijk Boegineesche , doch ook in enkele Maleische staten voorkomende gewoonte, waarbij men zich bij het toespreken van den vorst van de voornaamwoorden ëngkau en akoe bedient: orang Boegis itoe bangsa përaroek , de B. zijn een volk dat de gewoonte heeft op die wijs trouw te zweren. Yrg. tjakap. tjj) ërik, het klagend schreijen van pijn of droefheid. -ij arka , Arab. zwak. .^j) arëklaii, vervolgens, daarop. L^S%) arga (Skr. argha) , waarde, prijs; geld dat iets opbrengt. J.) ar al (het Arab. ^jc), toevallig belet- sel, dat iemand verhindert zijn voornemen ten uitvoer te brengen. éj) aram, het iemand in 't oog houden of nagaan, bijv. een dief. Aram 2 , stelling, zoo als men bijv. gebruikt bij het bouwen van huizen of schepen; noodladder; bankje waarmee de matroos, die de mast moet teeren, wordt op- en neergelaten; bootsmansstoeltje. *J cram (ook ram), het ineengedoken zitten, bijv. van een vogel op eijeren, broeden; cLj) iU-UU! het nederknielen van een olifant. Mengeramkan , eijeren laten uitbroeden. óLcj) armada , Port. vloot. ijj) aron, het ommeren van iets met iets anders ; bijv. half gaar gekookte rijst met kokos- melk, deeg met gist. Aronan, omroersel. Gw. harem, en zie ook adon. ij*) oerna = wema. ^ujj,) arinin gloeit, Jav. eig. mijn jon- gere zuster: een liefkozingswoord, zusjelief. }s) ëroe, de kasuarine, casuarina litorea. Ook roe. — Jjj.) aroewah, Arab. (meerv. van roeh), zaliger, wijlen, bijv. aroewah soeltan; de feesten, die ter eere der afgestorvenen, den Sen, 7den, 40sten en lOOsten dag na het overlijden, soms ook jaarlijks (zie kendoeri) worden gehouden. Makan a., zulk een feest vieren. Aroewahkan, met zulke feesten gedenken. 0«j* aroeda , Port, wijnruit. ^jj) aroewan , naam van een riviervisch, elders ikan gabces geheeten. A. tasik, zekere zeevisch en zekere kruipende plant, waarvan de bladeren tegen den uitslag gebruikt worden, dien het eten van dien visch soms veroorzaakt (wan- neer de aroewan-vi&ch groot is heet men hem ook boedjoek, K.). %j) arab = )) il. ^5*j ï arf , I. zekere vergiftige zeeslang : roem- poet oelar art, ook tampoeng ari, zekere genees- krachtige plant. II. ari 2 , de onderbuik, de liezen. III. ook iri, Arab. -stal; voederbak; paal en touw om een beest vast te binden. IY. koelit art, dun vliesje, velletje, blaasje, K. ij^ij ' ar is , Arab. landbouwer. ij^iy ëris, de van binnen zachte stam van de pisang en andere planten. Ook ërijas. j&fj) ëring, een soort van valk, K. ó)j) aiad , Perz. vrij van gebreken. «xltjï izalah, Arab. het doen ophouden, een einde aan iets maken. Ay azal, Arab. eeuwigheid zonder begin. Jj ) azall. Arab. van alle eeuwigheid, eeuwig. Jbj ) azhar , A rab. schitterend. ^/jw> as, Perz. myrthe. ^yw! Is, zie hts. (j*) asa I. (Skr. asa) hoop, verlangen; poe- toes of hilang asa , geen hoop meer hebben. Meng- asakan tekak , het gehemelte doen verlangen , d. i. door slechts even van iets lekkers te proe- ven naar meer begeeren ; zoo ook tekak asa 2 , mijn eetlust is opgewekt. Djangan asa 2 an , koes- ter geen ijdele hoop. II. munt (de plant) K. ^yw! ësa (te Riouw is de uitspraak, vol- gens K. , asa) eenig , enkel ; een ; toehan jang esa , Grod ; koerang esa saratoes , honderd min één ; djika tinggal esa , zoo er maar één over- blijft ; esalah kamoe , pakt u weg ! mengesakan , als eenig erkennen ; ook wegleggen , apart leg- gen. Kassa , kesa , in de eerste plaats. ^jI-oji asas , Ar. grondslag van een gebouw. SUjJ oesaha (Skr. oetsaha) inspanning , ar- beid ; ajar oedjan dan ajar oesaha , regenwater en put- of rivier- (eig. door arbe'd verkregen) water ; berniaga atau Ver oesaha , van den handel of van den arbeid leven ; ber oesaha saivah , rijst- velden bewerken. Mengoesahakan , moeite doen voor iets , werk maken van iets ; m. dirinja , zich inspannen. Peroesaha , werkman ; pengoesa- ha j bewerker. Peroesahaiïn , arbeid , moeite , in- spanning ; pengoesahalin , bewerking. .&U>! asahan , soort van Oost-indisch ba- tist , minder fijn dan tjipoek. UI^aw' asta , zie hasta. C^naw} asoet (Ar. &*»)) het kwaad stoken , opstoken. JlLj} oestadz , Perz. meester. lDUaw) astaka, troon > die bij feestelijke gelegenheden gebruikt wordt ; stoep , balkon , pui. Het komt echter dikwijls zoo voor, bijv. met voorafgaand pagar , dat men eerder , aange- zien men ook astakoe geschreven vindt, aan het Skr. astakona , octagoon , zou denken en fort wil- len vertalen. Zie astakona. ^llui) astana , Perz. huis, verblijfplaats, wanneer van vorsten gesproken wordt ; ook wel harem in isi astana ; grafplaats (Jav. ?). IsJSkui) Istibadjah, Ar.geoorloofdverklaring. ^jCi ijuU} Jl^ s )jxLh) istibra , Ar. kwijtschelding. &AxLj! istitabali , Ar. uitnoodiging tot be- keering. * ^uxuw) Istitsna , Ar. uitzondering , uitslui- ting. JbUsUAw) is* tl djabali 9 Ar. verhooring van een gebed. < sJLsU^jf istllilaf , Ar. iemand den eed opleggen. S; .I^UmjI istichara , Ar. Sëmbahjang i. , ge- bed na het plegen van een misdrijf om door eenige ingeving te worden geleid tot het goede. ( — iüssOUu) is tl elilat\ Ar. tot zijn plaats- vervanger benoemen. _J . óïkJ\ istidrad j , Ar. het allengs naderbij brengen. CJ)jó^m) Istidrak, Ar. zich herstellen. X-s-^lLw) istiratiali (istriliali), Ar. rusten, zijn gemak of rust nemen ; uitgerust zijn; beris- iirahah , rustend zijn , ontheven zijn van een be- trekking. jj$ jjiwl istirdzal , Ar. als slecht beschou- wen, verachten. ^jL*} is tri , Skr. strï f getrouwde vrouw, echtgenoot, inz. in den meer deftigen stijl, soewa- mi San istrt , man en vrouw , doch ook lakt istr'i. Jhuï&m) Istlslam , Ar. onderwerping , overgaaf. AéUaÏMi) is tl ta ah , Ar. gehoorzaamheid ; vermogen , invloed bij iemand. AiuaLj J istitalah, Ar. lang zijn, zich verlengen. jI^IxUj! istithar , Ar. achter den rug hcuden om te verdedigen. ÜJIaÜamJIsü adah. Ar. gewoonte; zie ap'adat, *iüksJ**A Istt adxali. Ar. zijn toevlucht nemen tot God. '^IaAmi? Isti ar ah 9 Ar. leenen , ontleenen ; metaphora. A&üuj? iütl anah , At. om hulp vragen. tll^ai***! #§ÉI dad 9 Ar. berekend zijn voor iets ; bekwaamheid. ^JUuUmJ is tl la , Ar. zich verheffea ; reeds troog staan , van 4e zon. jL^^jUm} istrmal 9 Ar. gebruiken* £Ujw») istignratsa, A*. hulp inroepen. tfiJUêM) istl//rak , Ar. overdrijven. «Ia&Amj ) istigiar 9 Ar. om vergeving vragen met de formule astagapirHah , God vergeef mij , eig. ik vraag Allah om vergiffenis. In het Mal. gebezigd als uitroep en ook verkort tot astaga. j£sü*h) istiiiggar , setinggar , het Port. espingarda , een ouderwetsch sehietgeweer , lont^eweer. Xsü^) istanggi , sëtanggi , Ar. zeker reukwerk om te branden , het Skr. astangga, d. i. uit acht deelen bestaande , t. w. witte suiker , suiker- riet , aloëhout , sandelhout , muskus, witte benzoë , rasamala-olie en kastoerihout. Op Riouw maakt men echter tusschen istanggi en doepoe geen on- derscheid , K. ^JUdUXwI istil'atflali , Ar. verspreiding van geruchten. A^aÏamJ istif ham 9 Ar. ondervragen, kennis zoeken. LoULut istikaiiiat , Ar. behoorlijke ge- steldheid; goede gezindheid. j)JslLh) istikrar. Ar. bevestiging. (J^CIkw) astakona (Skr. astakona) , achthoek; veelhoek ; kruisvormig gebouw ; ordekruis ; soort van diadeem ; soort van doos voor reukwerk. Eoemah berastakoena , een huis (in dat geval katjapoeri geheeten , zie katja II.) met vier vleu- gelgebouwen (tjabang) in het midden van elke zijde; nasi berastakoena , rijst bij feestelijke ge- legenheden achtvlakkig opgemaakt. ^5U«j) istilam 9 Ar. vrede maken. pliyiwjf istimta 9 Ar. gebruik , genot. S^jyLa? istimewa , (Skr. stam ëwa , laat het ook zijn?) voornamelijk f althans; zooveel te meer; selang... lagi 1 istimewa poela, terwijl... hoeveelte- meer; allermeest; zooveel te minder. Soerat istimewa mi , deze bijzondere brief. Mengistime- wakan , bijzonder doen uitkomen. 5 1»Maw? istindja 9 Ar. reiniging na het doen eener behoefte. Li**) istlwa 9 Ar. gelijkheid , parallelie. ^.^Lu) istoeri, historie, praatje , relletje. ^ji^Üm»! istthza 9 Ar. uitlachen, bespotting. JÏÏ^jum) istihlal c Ar. ophelderen, opklaren; opwellen van tranen. (^ U'S*' .^mj) ftstina (het Ar. istïtsna) eerbiediging yan iemands rechten , het behandelen van iemand zooals hem toekomt. < — jIxomj) istitiaf'. Ar. beginnen. lWi) asacl , Ar. leeuw. .L^ji israr. Ar. verbergen; asrar, meerv. van sir , geheim. t— 9)j»j) is ra f, Ar. verkwister. iiwj) asiiig . afzonderlijk; eigen, voor zich apart ; vreemd ; nageri asing , vreemde landen ; orang asing, vreemd mensch ; iemand apart, bijv. als oppasser. Mengasingkan , uit elkaar houden ; onderscheid maken tusschen , niet gelijk stellen , bijv. rijken en armen, HA.; m. dirinja , zich af- zonderen. Van hier ook masing w. m. z. j&w) e sang; mengesang ? den neus snuiten met de vingers. K. • (JvSUw) as lal • Ar. laag , gemeen. c— 5Uj! asap 9 rook; damp ; stoom; smeulend vuur ; het rooken , bijv. visch ; door rook verdrij- ven , bijv. muskieten : kapal asap , pesawat asap, stoomboot , stoommachine. Bintang berasap , ko- meet. qj*h) asak 9 het aanstampen , instampen , inklemmen; volstoppen , bijv. een zak; verdrin- gen , wegdringen ; rijst al aanstampende tot een grooten hoop maken ; anak 2 asak, opgevulde pop. Berasak , elkaar verdringen. Ter asak , vast tus- schen iets ingeklemd zijn. Mengasakkan kris ka- hadapan , zijn kris naar voren duwen, HP. Oj.^i) asik , ongestadig , van een vlieger ; niet blijven zitten , van menschen. j&xCJ] iskamlar , Ar. Alexander. Jwjj) askel , aangenaam, vrolijk? Op Ri- ouw onbekend. *%+>) islam 9 Ar. overgave aan God ; naam van de Mohammedaansche godsdienst ; ook = orang islam , een Mohammedaan. aawI asam , zuur om ijzer en staal in te wrijven tegen roesten, bijv. limoensap ; naam van verschillende soorten van wilde manggaboomen en ook voor geheel andere boomsoorten met zure vruchten ; zoo als bijv. asam djawa , tamarinde , asam garam, zure vrucht of ander zuur met zout als toespijs bij de rijst ; naam van een boom. Asaman , wat op asam gelijkt; acidum; een soort van polygonium , die eenigzins op de tamarinde gelijkt. F mg asam , het zuur als die- nende om in te wrijven. Asam 2 an , zuren , waar- ond^r bijv. ook de ananas gerekend wordt. Tan hier masam, w. m. z, (K. geeft de volgende plan- ten op : asam, paja en a. keloehi , die op moeras- sige plaatsen groeijen, wier bladeren voor daken worden gebruikt en wier vruchten gegeten wor- den ; asam geloegoer , een soort van zwarte ta- marinde ; a. besembi , een soort van rubiaceë; a. holanda , hibiscus sabdariffa). ^w) isim 9 Ar. naam. ^lywj) as ma , Ar. meerv. van het voorgaande. ,l v Aw| asm ara (Skr. smara), de god der lief- de ; mingenot. yoj) asiii. Yan daar masin, w. m. z. Asi- nan , in het zout gelegde groenten of vruchten , K. Asin 2 , zekere boom , waarvan de bladeren tot polijsten gebruikt worden. (i; xLj) is iic 11 == JUkSÏ. jllwj) isnad 9 Ar. het noemen van zijn zegs- lieden. dy+> ) a soefi , Ar. zwart. A-wjJ asali 9 het door wrijving op of met een ruwe oppervlakte afslijpen ; wetten, aanzet- ten, bijv. een mes, de tanden; fijn afkrabben, bijv. met een stuk glas , van wat niet fijn te stampen is , zooals een geneeskrachtige wortel of bast ; fig. fijn beschaven ? polijsten. Batoe pe- ngasoh , slijpsteen. &jj! asoli , het oppassen , zooals bijv. een klein kind. Pengasoh , oppasser ; kindermeid ; pengasoh basalt kering, p. voor nat en droog, d. i. voor alle behoeften , behalve het zogen. Inang pengasoh , gouvernantes en kindermeiden. Asoh 2 , naam van een eetbaren zeeyisch. ^wj) asei , verwormd , bij Tr . rijst , gedroog- de vruchten , beschuit en derg. ; vermolmd. Ua*»| oesi ja (Skr. ajoesja) leeftijd , ouderdom. V [&) isjaral, Ar. werk, regel, les om te onthouden. Isaratkan , door wenken of gebaren te kennen geven ; bevelen geven. jUifc) f sjti#ral , Ar. ergens mee bezig zijn. (j}+&) isjrak 9 Ar. opkomen van de zon. 2 10 cJtyrt jM*£1 ^J^j^ I tsjrak , Arab. deelgenoot maken. .La^») Isj ar, Arab. merken of teekenen van een offerdier ; optooijen. * V*J Isjmam , Arab. het op naauwclijks hoorbare wijze uitspreken. ^U/2.) asjja , Arab. meerv. van r ( J^- -5^0) acah , Arab. echt. _ .Sla-öt 1 9 til aft, Arab. kunsterm. jk+e) acfar, Arab. geel; een gele = orav.g roemi; een geel paard. <J*öj acal, Arab. oorsprong, oorspronkelijke toestand; asal toemboeh, grondwoord; orang asal nageri, inboorlingen; bahasa asal, grondtaal; boenji asal, oude uitspraak; pekain asal Melajoe, de echt Maleische kleeding; orang berasal of orang asal berasal, lieden van afkomst; asal oesoel, afkomst; asalnja, oorspronkelijk. Asal en asalkan, mits, zoo maar. -Ltfj aclt, Arab. van afkomst, van adel. Ac) acam , Arab. doof. AyCn oecoel, Arab. meerv. van uUs), be- ginselen; geëvenredigd. Ook een woordje van liefkozing; o. jang indah, toewavlah oesoel poe- tih jang soenggoeh. (jj^a) acil, Arab. in geworteld. tlciLóJ icflafat, Arab. verbinden , aanhechten, bijvoegen. \d\x+c ) Idlbat , Arab. een woord van klinkers voorzien. t^L^J ifflrab, Arab. intrekken van oen gezegde. j)j&è) i«fltlrar, Arab. dwang. -jiLö! idllal, Arab, verleiden, doen dwalen. (jlxb) Itbak, Arab. bedekken; aibak , meerv. van &&*- Ijtb) itlak, Arab. het verstooton der vrouw. /iMiloi atlas, Arab. satijn. j^io) fttahocr, Arab. reiniging. .IJöl iflhar, Arab. openbaren. jix'xc) l'tibar, Arab. tot voorbeeld nemen. .jIüÜéÏ 1 tidal, Arab. geëvenredigd zijn. JÜusï l'tlkad, Arab. gelooven. u^lCisJ 1 ttkaf , Arab. bestendig zijn, ge- durig doen. lH^Üs) 1 timad, Arab. zich verlaten, ver- trouwen. L^Lunï i'tijad , Arab. gewoonte. J»i\£l 1 dad, Arab. rekenen tot iets, onder het getal van; a'dad, meerv. van ó&z. , )<\c.) i dzar, Arab. besnijdenis; a sar, meerv. van .«ie. i^ijc) l'rab, Arab. duidelijk spreken. .wc! 1 sar, Arab. dringen tot betaling. Jaci af lam, Arab. groot, grootsch, statig. u-3vax) l'faf, Arab. het voorkomen van uitspattingen. Ac) a lam , Arab. kundig, best wetend: Allah aHatn, God weet het 't best. Jlc) a la, Arab. hoog. +c) a am, Arab. algemeen. J*c! aoedzoe, Arab. ik neem mijne toevlucht, in formulen als bijv. aoedzoe billahi minasseifani 'rrahimi, ik vlucht van den gesteenigden duivel tot God. jic) a oer, Arab. eenoogig. &lc) i#ratsa, Arab. bijstand, hulp. u— ftlêl a#ralaf, Arab. meerv. van u-&l£, van waar het Mal. koeloep. 9) ang, zie hang c) aiigat, zie hangat. a 11 git, zie hangit. C^.v£) angoet ; mengangoet, mijmer, suffer, K. yC.) angoer, Jav. liever willen = Mal. rv- mak. Angoerlah koela disoeroehkan pergi menga- lahkan nageri orang, HT. Men zegt ook ang oer an. ^jLül angrawan ; kajoe «., een soort van timmerhout voor schepen. jjLwx) angsana, ook sana, de angsana, of sowo-hontboom , pterocarpus sp., die een welbe- kend meubelhout levert, ook wel zo nne hout, en in de Molukken lingoa-hout, geheeten. i^wjx} Ingsoet (ook isoet), het beetje voor beetje over een vlakte schuiven, bijv. kinde- ren, die nog niet loopen kunnen over den vloer; opschuiven , opschikken , langzaam voortgaan , van een schip bij weinig wind; het iets eventjes van zijn plaats schuiven. .**£) angsoer, het bij kleine eindjes , lang- zaam aan, voortrukken, vorderen; van een schuld: ya 11 door afbetaling" langzamerhand minder worden. Angsoeran, wat in mindering betaald wordt. iïiAw.i:t ingsang, zie insang. <J*A*£i engsel, ons hengsel; scharnier. ./^£1 ingsoen, Jav. ik, van vorsten. lL/^cj angsoka (Skr. asöka) , de pavetta indica, een boom die fraaije, welriekende bloe- men draagt. 'jSë) angka, L Skr. teeken, cijfer; nom- ineren; a. doewa, cijfer 2, het herhalingsteeken f in de grammatica. IL angka 2 , peinzen; bëvangkti 2 an, bijv. bër- djalan &., hata &., ergens over peinzen, besluite- loos zijn. CSè) oengka, een soort van aap, hyloba- tes sp. .ICc) angkara (Skr. ahangkdra), verwaande handeling; moedwilligheid, baldadigheid, stout- heid , vermetelheid ; indah angkara , bevallig , maar verwaand; bërboewat angkara, moedwil ple- gen, oneerbiedig handelen. /^l£cj angkasa (Skr. aktisa), de boven- lucht, de ether. Ci^Xcl angkat, het optillen, opbeuren; verheffen tot een rang of waardigheid; aannemen in een familiebetrekking; ophemelen, lekker ma- ken; opdisschen van spijzen; aanheffen van een gezang; steken van een wond. Anak angkat, bapa a., aangenomen kind, aangenomen vader. Berangkat, van vorstelijke personen, ergens heen- gaan; van de bedienden van vorstelijke personen, het eten opdragen. Mëngangkat tangan, het op- heffen der handen om zijn hulde te bewijzen; de handen van verbazing om hoog heffen; me- ngangkat prahoe kapada, met een schip zeilen naar. Mëngangkatkan piala Icapada saorang, iemand salueren, HT. Mangkat, van vorstelijke personen, sterven, gestorven zijn. Angkatan, optocht; leger, bende; vloot; reisgezelschap; ge- recht, opgedane spijs; draagbaar, bijv. voor een vorstelijk lijk. Yan hier ook pangkat, w. m. z. C^Xc) angkoet, het opnemen en weg- brengen. Mengangkoet sarang , zijn nest maken. Pengangkoet, sjouwer, lastdrager. Angkoefi, naam van een soort van wesp, die, even als de zwa- luw, natte aarde opneemt en wegdraagt waar- mee zij haar nest maakt. C^Xci aiigkit, het van zijne plaats ne- men, inz. een pot van het vuur nemen, ook: een fuik uittrekken en wegbrengen; gedroogd goed wegnemen. \^£c) oengkit ('ook oenggit), het even- tjes met een spaak oplichten. Oengkang oengkit, het op en neder wippen, zoo als een wipplank; heen- en weerloopon; allerlei bewegingen maken en daardoor drukte vertoonen; koerst oengkang- oengkit, wipstoel. j&) ingkar. het Arab. , j Jo ), weigerach- tig zijn. Xe ) oengkoer, sapërti poengkoer sagoe, Abd. s.Ccl angkëroeh, zie ankeroeh. /wXc) angkoes, een olifant drijven? /wjCrt oengkas (ook oenggas), gevo- gelte, inz. wild gevogelte. Oengkas angkasa, paradij svogel. Oengkas-angkas, allerlei gevogelte. /wv&t ongkos, HolJ. onkosten. ££H) angkang = angkat, bij de Orang- rajat, Abd. &Cc) engkang, het wijdbeens gaan. <&c) oengkang, zie op oengkit. «—&££' angkoep, liet open en dicht gaan, zoo als de mond van een zieltogende; de tand- vormige uiteinden van een half ontloken knopje; een half ontloken knopje; knijpertje, dat van zelf weer opengaat, wanneer de druk ophoudt; het met zulk een knijpertje vatten. Mëngang- koepkan djari, van den duim en een vinger zulk een knijpertje maken. < a.Cir ^ oengkap (ook roengkap), het zich in woorden uitdrukken. Oengkapan, woor- den waarmee men zich uitdrukt. (j>£c) ëngkak , een soort van taart (K. lijm). (J.&) ongkak, twee sterke, recht op staande houten pennen op de voorboeg van een vaartuig, tusschen welke het ankertouw loopt: lobang ongkak kluisgat. <J>&) oengkil, het oplichten met een spaak of dergelijken hefboom. jCc) ëngkau, gij, gijlieden; iemand met ëngkau toespreken, tutoijeren. 12 & jh) *£c) ëngkoe , kortere vorm van tengkoe. $£c) angkoeli, trotsch, hoogmoedig. r&£c) ëngkah 2 , nog niet geheel gaar, nog eenigzins raauw; nog niet geheel rijp; nog niet verzadigd van de Bmaak. jCc) oengkei, het losmaken van een knoop, loswinden van een kluwen. L-£c) angga, I. grens, einde; tot aan, tot dat. Men zegt ook anggan. Zie hingga. IL (Skr. angga, lid); roesa berangga, een hert met getakt gewei. j\kc) anggara, een soort van viseh? \^Xc) anggit, het rijgen, aanrijgen, bijv. dekriet op de deklatten , het trommelvel op de trom spannen; rotan pengangit atap, rotting, waaraan de dekbladeren geregen worden. M^tè) oenggat, zich met het boyenste gedeelte bij afwisseling neerbuigen en weer op- richten, zoo als bijv. een elastieke roede in stroo- mend water of het ligchaam bij het voordurend herhalen der formule la ilah illa 'llah. \j^Xt) oengglt (ook oengklt), het op en neer gaan, zoo als bijv. de staart van een kwikstaartje of een dobberend vaartuig. V£^£c) oenggoet; beroenggoet 2 an, met zijn velen om het hardst aan een touw of iets derge- lijks trekken, K. Jic) anggar, het rekenen, oordeelen; op iets rekenen, steunen; het op het gezicht afme- ten, begrooten; een tijdelijke zitplaats, bijv. op een openbare wandeling, in een tuin. Anggar 'an, oordeel; alles waarop men rekent; steunpunt, ba- sis; rekenkunstige formule; punt van uitgang; begrooting; tijdelijke zitplaats; wagen, inz. een bovennatuurlijke soort daarvan. Sc) anggoer, I. het stekken, het afsnij- den en overplanten van een takje. Anggoeran, stek. II. het ledig zitten of loopen, niets doen, lanterfanten, luijeren. ffl. Perz. wijn, wijnstok; druiventros in de artillerie. A. hoetan, de wilde wijnstok; boeivah anggoer, druif; ajar anggoer, wijn. IY. = angoer. t £c) lnggar, zie ingar. ^L&I anggërana = baniaga, K. ^j^^c) lnggërls, Engelsen; Engelschman. (jyCc) anggrek, woekerplant; orchidee; a. boelan of a. daoen lau, een bijzonder soort daarvan. L-f£c) anggërka, een soort van lang opperkleed voor mannen, waarvan de borststuk- ken overslaan, zoo als de Mooi'en dragen. !>*{.£) oenggas = oengkas. êmXc) oenggls , het beknabbelen, bekna- gen, bij^. suikerriet. £x£Ï anggoeng, het oplichten, optillen. Yrg. angkang. &£c) ënggang, de rhinocerosvogel ; eng- gang papan, buceros bicomis. u-«£c) anggap, het maken van een bui- ging, inz. bij het uitnoodigen tot iets, bijv. om te eten, te dansen en derg.; ook van groote vogels wanneer zij willen opvliegen; het toedrin- ken; met of zonder buiging ten dans noodigen. Anggapan, uitnoodiging om iets te doen; dans, spel. £&) anggok, het knikken met het hoofd, bijv. van slaperigheid, ouderdom (a. sĕnggok), of ook als teeken van toestemming en van groet; van een schip : stampen. Ter anggok, onder een vracht gebukt gaande knikken. (j£i) O Hg gok, I. het gebukt of schoorvoe- tend voortgaan, zoo als oude lieden; het op die wijs bij iemand voorbijgaan, als teeken van eerbied. II. een hoop levende wezens, die bij elkander zitten of staan. (JsCc) anggal, licht geladen, van een vaar- tuig. Menganggalkan , lichten. (JvXÜ) anggol, het opwippen van een voor- over gebogen hoofd of kop; het den boeg omhoog steken van een vaartuig; het op de horens ne- men; het met den kop achteruitslaan tegen iets. Tanggol-anggol , het beurtelings opwippen en weer zakken; het voor zijn anker rijden. (JjÜJ oenggal, I. gemeenzaam voor toeng- gal. Po? -oenggal, eenige broeder en ma' oenggal, eenige zuster van vader of moeder. II. oenggafi, het zich op en neer of heen en weer bewegen van het boveneinde van iets, bijv. het hoofd van een zwemmende, het met de gol- J* i) 13 ven op- en neergaan, of het beurtelings verdwij- nen en weer zichtbaar worden, van een vaartuig of iets wat drijft. -Xcl anggan, zie angga, I. .££) anggoen, fijn en net gewerkt; be- schaafd , aristokratisch. -xi*l ënggan, weigerend; het weigeren. Op Riouw segan. .Cc) oenggoen, stuk brandhout of iets dergelijks, dat men op het vuur legt om het te doen voortsmeulen ; een zoo aangehouden vuur; memboewat oengqoen, zulk een vuur aanleggen. Beroenggoen, voort blijven smeulen of branden. Oenggoenan, hout, dat van binnen vermolmd en derhalve voor zulk een doel geschikt is: kajoe ini lekas oenggoenan, dat hout vermolmt spoedig van binnen. *Cc) liiggoe, I. naam van een oneetbaren zeevisch. II. Perz. Ook ingoe: asa foetida; ook wijnruit. Ci;AÜ) anggota , lid, ligchaamsdeel ; ang- gota perkatadn, zin, volzin; perhoeboengan ang- gota, gewricht. £i£) angloeng, Chin. paviljoen, prieel. Ac) anglo, Chin. vuurpot, komfoor, test. Zie keran. .c) angan, het peinzen, overpeinzen, zin- nen, denken, hetzij met verlangen of met afkeer. Angan 2 , denkelijk, gebeurlijk (Angan 2 hati, het geweten; genoegen scheppen in iets, K.). Je) a 11 gin, wind; lucht; luchtsgesteldheid ; lucht van iets (angin 2 nja itoe soedah dikatahoewi olih bapanja, zijn vader had er al van gehoord , de lucht van gekregen) ; winden in 't ligchaam. A- ngin haloewan, a. toeroetan, a. sorong boeritan, gunstige wind; a. timbaroewang , a. roeivang , wind, die in de richting van de roeivang , d. i. dwars, invalt; a. kentjang kelat, koelte, waardoor de brassen gespannen zijn, doch ook niet meer; a. goenoeng 2 an , rukwind; a. bidet, wind, die een of meer dagen uit denzelfden hoek waait; a. toekoes, de eerste noordelijke winden na de west- moeson, maar die nog niet aanhouden; a. kelam- boe sabelahy doorstaande noordelijke winden, die nog niet zoo sterk zijn, dat men niet de helft der bedgordijnen zou kunnen openen ; a. Jcélamboe menoenggal, doorstaande stijve noordelijke winden met regen, voor welke men zich achter de bed- gordijnen opsluit; a. ekor doejoeng, ook wel a. tahoen baharoe tjina, doorstaande stijve noorde- lijke winden zonder regen. Kabar angin, los ge- rucht; tahi angin, wat er na den regen van de wolken overblijft; praatjes, beuzeltaal; een soort van parasiet-gewas, dat men veronderstelt na een bui op de boomen te zijn gevallen (het geldt voor geneesmiddel tegen winden); mata angin, windstreek; pokok angin, wolk, waaruit wind zal voortkomen; pertjaja angin, geloof zonder vastigheid; tjakap angin, ijdel gepraat, praten in den wind; kamatian angin, door windstilte overvallen worden; main angin, wispelturig in het spreken en handelen; daoen balik angin, een. middel tegen winden. r<x£) ëngahs, diep hijgen, buiten adem zijn van zware vermoeijenis. Mengah 2 , hetz. <x£) ëngèh, het naar den adem hijgen, bijv. van het eten ; buiten adem zijn. _ Xijè) Iftitah, Arab. beginnen, openen. /A*Li?) if tiras, Arab. uitgespreid zijn. fjjSn afrak, Arab. wit, alleen van hanen. ,jy^) afsoen, Perz. betoovering, toover- spreuken; in Mal. pasoena. (Js^3) a peil al , Arab. uitnemend. ,\Ui^ af al, Arab. meerv. van <J&*. £i) afik, Arab. landstreek, gewest; meerv. afak. t_5»tXxi) effffendi, bekende turksche titel, die veel voor komt in brieven uit Mekka. sLi) afoewah, Arab. meerv. van foeh. Mal. poewah. ls) apa, wat? welk? iets, tijada apa, niets; segala apa, al wat, alles; apa 2 moe, al je spullen; — ieder, bijv. apa hoekoem, saja tari- ma; — waarom (= meng apa); toch, lihatlah apa, zie toch! inilah apa, daar is hij; apatah kapada- moe, wat gaat het U toch aan? apalah, dikwijls met kiranja verbonden, dient ter aandringing van een verzoek; — apakah tjilaka kita, wat zijn wij ongelukkig! — ■ Berapa, met iets bezig zijn; van belang zijn. Zie verder op berapa. 14 t UI i) Mengapa, er iets toe doen; wat doet het er toe? waarom? tijada mengapa, het doet er niets toe. Kenapa , Jav. = mengapa, als vraag. Pengapa- kan, iemand, of iets, wat doen? als wat behan- delen? voor wat of iets houden; diapahan itoe, wat moet daarmee gedaan worden? Pengapa, vraagal; gewicht, belang van iets. Yan hier siapa, w. m. z. >U1 oepama (ook oempama; Skr. oepa- ma), gelijk; gelijk als; bijvoorbeeld (ook oepa- manja); gelijkenis; fabel. Membri oepama, iemand de eer bewijzen, die hem toekomt. Mengoepa- makan, vergelijken bij iets; gelijkstellen; de ver- schuldigde eer bewijzen. Peroepamaan , ook spreekwoord. ^Ul oepaja (Skr. oepaja), middel waar- door men zijn doei bereikt, vondst, krijgslist. Het wordt dikwijls met da ja verbonden. Mengoe- pajakan, middelen aanwenden voor iets. Van hier soepaja, w. m. z. CMAÜ/ apablla, wanneer; als; toen. Za- mengesteld uit apa en bila, w. m. z. C^**' apit, het klemmen, persen, tusschen twee ligchamen; het zich aan weerskanten van iemand of iets bevinden, zoo als de raadslieden van den vorst, ook: de staatsdienaren of veldoversten die den vorst ter zijde staan, om voor hem te zorgen; wolken om de maan: boelan berapit mega; een soort van damspel (ook apitan en apit 2 an); apit tjina, een Chineesche knijper, d. i. een soort van strafwerktuig op de scholen om de vingers der kin- deren meê te knellen ; apit lempang , de twee eer- ste planken die op de kiel van een vaartuig ko- men. Apitan, ook pers, drukpers. Pengapit, ook: de twee waaijerdragers bij bruiloften, die bij den optocht naast den bruigom of de bruid gaan; adjudant, staf, escorte; persboom; luik; vinger- greep tusschen den duim en een der vingers; snuifje; p. gigi seri, de oogtanden. Apit 2 an, ge- drang. Berapit, dicht bij, dicht bij elkander. Apit 2 , een soort van klem voor wilde dieren; aan weerskanten, aan beide zijden van iets, bijv. van de deur. J*iij oepëti (8kr. *oetpatti), schatting, ver- plichte opbrengst. Xsdïï oepatjara (Skr. oepatjara), dienst, dienstbetoon; aanbieding van lekkernijen of be- hoeften, zoo als water, sirih enz.; eerbewijs, bijv. membri hormat dan oepatjara ; rijkssieraden ; ver- tooning daarvan bij plechtige gelegenheden, praal- vertooning. Pantja-oepatjara, rijkssieraad een hand voorstellende; gouden takje, dat bij brui- loften de bruid en den bruigom en bii besnijdenis den besnedene achter het rechter oor gestoken wordt, en waarvan de naam doorgaans verbas- terd wordt in pantja-betjara. cu>j«^1 oepadoeta', Skr. ondergezant, de tweede in rang van een gezantschap, HP. /uk3» apas, sierlijk, elegant, niet plomp, zoo als bijv. de schepen van tegenwoordig in vergelijking met die van vroeger. /w*3) apoes, in of onder iets verdwenen, zoo als een stok in den modder, de top der mast van een zinkend schip onder water, een huis on- der den watervloed; uitgedelgd, uitgewischt, ver- nietigd, weg, opgeheven, • afgeschaft, kwijtge- scholden. £5) apoeng, wat op het water drijft, drijf- hout, dobber, boei, drijfland, inzonderheid losge- scheurde nipastruiken. Mengapoeng , zich als zoo iets voordoen. Mengapoengkan f als zoo iets laten drijven, bijv. een schip: maka kapal itoe tèra- poeng 2 sebab tijada angin. Ijï) apak, muf, duf, vunzig. Mëngapak, duf worden. (j.9i aplk, I. zindelijk, net, kieskeurig. Mengapikkan , om iets geven, zich voor iets in- teresseeren. II. Zie bij oepak. «jlttf apakala, wanneer; toen (conj.). (Jjij apil, gew. apilan, borstweering van hout voor de voorste mast van vaartuigen. 3) apam (Tam. appam), een soort van koek van gedeesemd deeg, veel op brood gelijkende, Indische poffertjes. Apam dewa, godenbrood, ambrozijn, ook sĕmanggi goenoeng genoemd. . xy>) apoewah) zie poewah. 3) apei, eep soort van gerecht? gestoofd vleesch? j) apl, vuur, aangestoken licht, bijv. eöi* p n kalau berdjalan tijada menïbawa api; hajoe api, brandhout; goenoeng api, vuurberg; boenga api, kunstvuurwerk; kapal api, stoomschip. Berapi, vuur vatten; vurig, gloeijend zjjn. Mengapikan, op het vuur zetten; aanvuren, opstoken, aan- hitsen. ^aïm apioen, opium; makan of mengisap apioen, opium rooken. mS) ik a mali, Arab. oproeping tot het gebed. ^iUaj) Iktibas, Arab. inlassching van eens anders woorden. j)j9) ikxar, Arab. bevestigen, toestemmen, belijden. jJLM ikral, verbastering van ikrar. U->j3) akrab, Arab. zeer nabij; intiem; het meer waarschijnlijke. jL*'j) aksara, Skr. aksara, letter, klinker. ^09) akca, Arab. verwijderd, afgelegen. -Li) akta, Arab. vlierboom. U-JÏ3) Iklab, Arab. draaijen, omkeeren. +Ai) iklfm, Arab. klimaat, gewest: beri- klim panas, een heet klimaat hebben. i^JI^ clü'l Ikna', Arab. te vreden stellen, cr^ lJ) akoe, ik; wij; het ik!*5ggeft beljj- den, bekennen; zich tot iets verbinden, belooven; borg blijven; voor instaan; beweren; erkennen als het zijne, zich toeeigenen. Berakoe dan bereng- kau y onder elkander akoe en engkau zeggen. Mengakoekan, doen bekennen; iets beweren; voor iets uitgeven; tegenover iemand (dir. obj.) akoe zeggen. Mengakoewi, als het zijne erkennen. Akoewan , ook : zekerheid , onderpand. Pengakoe- wan, verbintenis, verklaring. /^15) akasa = angkasa. j6) akbar, Arab. groot, verheven: Allah akbar! \j^S) akat, het Arab. 'akad. KJ^S) akit, het Arab. 'akik. uuM iktlfa, Arab. voldaan zijn, tevreden zijn. £) akar, wortel, kruipende plant, slinger- plant; oorsprong; achter diernamen de soort dier dieren, die op de boomen klimt, bjjv. hartman akar, panter, moesang akar, een soort van moe- sang. (Akar wangi , zeker welriekend gras, an- dropogon muricatus; a. tjirit moerei, levert elas- tieke gom; a. tjina 7 a. pahit of poetar walt , soorten van geneeskrachtige planten: a. koesoe (polypo- dium), a. merajit (leuconotis anceps), a. koetji- ngan (cibotium glaucescens? ) , o.binasa (plumba- go rosea), a. peloeroen ( aristolochia indien), a. tikoes (ophioxylon trifoliatum) , a. tareba (rhina- canthus communis), insgelijks geneeskrachtige planten, K). Akar par si, as per si e; akar njioer, een soort van versnapering. *)£) ikram, Arab. eeren, eer bewijzen. +jS) akram , Arab. edelmoedig. ^ao! akas, I. vlug, handig, knap en be- vallig (geen afgeleide vormen hiervan in gebruik en volgens K. te Riouw alleen in vorstennamen). II. rs= akasa, w. m. z. III. verbastering van het Arab. 'akas. /uo) akoes, zie angkoes. ^ji» akik 9 naam van een zoetwaterschelp, waarvan armringen enz. gemaakt worden. Yrg. akit. (jS) ëkal, ook kal, w. m. z. (Jv$J akmal, Arab. volmaakt, volkomen. S) akan, strekken tot, betreffen; wat be- treft , ten opzichte van ; voorzetsel van doel : om , tot, voor; jegens; en van objectsverbinding; hulp- woord voor het futurum. Sacikan, gelijken op, ongeveer als. Mengakan, streven naar, trachten te evenaren. L-J ) aga, zegepraal, zelfverheffing: dipera- gakannja kasana kamari, hij praalde er overal mede ; boewatlah manarah akan mendjadi kamega- han dan peragaan kita, bouwt een toren om onze trots en praal te zijn, K. JS) agama, zie JH. £ ) agar, I. Perz. opdat, ten einde = soe- paja, waarmede het dikwijls verbonden wordt, agar soepaja. II. agar 2 , een soort van eetbaar zeewier: plo- caria candida. tp£) agas, een soort van muskieten. /pi) agoes = bagoes, alleen in titels. £if) agoeng, I. = antoek. II. Jav. groot, voornaam, in sommige spreek- wijzen, zoo als tijang agoeng, de groote mast; lajar agoeng, het groote zeil; ratoe agoeng, titel 16 & $ van de voornaamste gemalin van den vorst \* orang agoeng 2 , de notabelen. 4> ) ëgoeng , zie goeng. (j£) agak I. — gamak, het dreigen. II. het gissen , raden; beoordeelen, vermoeden; mengagak banjaknja, de hoeveelheid naar gissing opmaken; tijada ter agak, niet te beoordeelen; agaknja en agak?-, naar gissing , vermoedelijk. ^JjHagoek, halssnoer, collier. Js) agama, Skr. agama, godsdienst; geloof. <«) agali, het iemand in de oogen kijken om zijn aandacht te wekken, bijv. om hem te doen lagchen; mengagah boedak, een kind op die wijs aanhalen; boedak jang tahoe mengagah, een kind dat al eenige teekens van kennie geeft ; ajam logt beragahan , de hanen staan elkaar nog aan te kijken, t. w. om met elkaar te vechten. <Xjf) agih; agihkan, weggeven, K. Men. ver- deelen, T. .l^Tt agahari(ook oegahari en gahari), middelmatig, tusschenbeiden , bijv. panas agahari, har ga agahari, gematigde hitte, middelmatige prijs; orang agahari, iemand van matige grootte of ook matig in spijs en drank. A) al, Arab. het lidwoord de. NB. woorden met deze letters beginnende, die men daarop niet vindt, zoeke men op de letter, die na de A volgt. euït alat, Arab. meerv. van 2c! ï. ioÏJ alamang, zie halamang. Jï) ilanoen, zie lanoen. SÏJ Uah, Arab. god, een god. *&Ï! ilaltati, Arab. godheid; godin. Jtï) llahl, Arab. goddelijk. C^J? alba, het Arab. halbah, w. m. z. VLAsjJ) alabangka, Port. alavanca, breekijzer. C^Jj. alat, Arab. gereedschap: alat perang, wapenen; alat keradjaiin, rijksinsigniën. CL^JÏ altt, gekleurde rand om iets; tolkoord (ook tali alit); beraming, ontwerp; het met een kleurstof omranden, bijv. de oogen met tjëlak, een sloep met een zwart lijstje; het aan den rand omwinden, als een tol met een touw; het den rand van iets glad strijken, bijv. dien van een Julband op het voorhoofd. Kena besar oekoer alitnja, fig. zijne maatregelen waren zeer doel- treffend. Ci^JÏ ëlat (ook lat), I. niet verwant, vreemd. II. tusschenruimte van tijd: didalam elat, bin- nen ; na zoo en zooveel tijd: adalah lat doetva tiga hart, maka... twee of drie dagen, daarna, toen...; berelat Uma malam. SJ^A) ëloet, indringen, effect hebben van een wapen. Zie teloet II. pl^üï iltima', Arab. het flikkeren van den bliksem. J) alar, het ongemanierd nederleggen. J, al oer, langwerpige verdieping, zoo als een vore, groef, vaarwater, geul, gangen in de loop van een vuurwapen; aloer ajar, kreekje, beekje; terkoel ber aloer, een getrokken buks. Aloer -an, geul, vaarwater enz.; van hier saloeran. Aloer^, een soo**t van strandboom, sualda indica; ook naam van een visch (C). jj allr, het vloeijen, stroomen, vlieten; groote vischhaak, dien men in stroomend water laat hangen, inzonderheid om krokodillen te van- gen; het met een alir of met een seligi vangen. Aliran, beekje. ijA) alas, I. onderlaag, onderstel, voetstuk, grondslag; onderlaag ol kleed onder in een bed, voering, bekleeding onder in iets; dekkleed. Alas peroet, eerste ontbijt, al is het slechts een kop koffij; alas moewatan, ballast; alas kaki, voeten- bankje; alas tjawan, schoteltje onder een kopje; alas soerat of ook alasan soerat, geschenk bij een brief; alas roemah, de steenen of blokken waarop de palen van een huis staan. Ajar alas, zie ajar. Beralas, ook : een gezonden zin hebben , van woorden gesproken. Alasan, alles wat tot alas dient. Pengalas, ook: grondlegger. II. Jav. = hoetan. /wdi alls, Jav. = kening. /pil ëles, zie les. ^«ÜJ alladzi, Arab. = jang. £S J alang , I. bindbalk op twee hoofdstijlen; alang moeka heet op een Indisch schip het dwars- hout , dat het aan den voorsteven uitgebouwd ge- deelte afsluit, en alang boewang dat, hetwelk, wanneer men voor anker is gekomen, wordt weg- ê» yCI) 17 genomen en waarop, als men onder zeil is, de voorschoot van het voorzeil wordt bevestigd. Alangan , de zand- of modderbank dwars voor de monding der rivieren; sluitboom; verhindering , beletsel. Van hier palang en malang , w. m. z. (Alang, dwars; de breedte van iets; balk die in de breedte van een huis ligt; alangkan lajar , het zeil dwarsscheeps zetten, L.). II. wordt met het suffix kah gebruikt om iets uitteroepen in den vorm van een vraag: alang- kah roeginja, wat was dat een verlies! alangkah lapang hati engkau, wat zal je verruimd van hart geweest zijn! alangkah tergerak hatinja, wat zou zijn hart afkeerig worden! djika kita berkoeboekan batang pisang, alangkah baïknja, wat zou dat goed zijn! SM; alangkah dosanja, wat zou dat voor een zonde zijn, hoe groot zou die zonde zijn! alangkah karoenija, wat was dat een uitstekende gunst! Alangkan = alang. Het schijnt dat het niet opvatten van dergelijke zin- nen als vragen — want het woord alang is een verbastering \an het Arab. alam, is het niet? — gemaakt heeft, dat men dat woord alang met zijne afleidingen alang 2 en kapalang verkeerd heeft begrepen en die woorden nu ook in debetee- kenissen is gaan gebruiken, die men meende dat aan alang toekwamen : zie NB. — Alang 2 an, iets on- beduidends. Kapalang: makanan jang kapalang, de gewone pot, kapalang sehadja int jang hendak digoenakan, te gering om er eenig nut van te hebben; dart alang kapalang ini baïklak djangan ada sekali, beter in 't geheel niets dan iets zoo onbeduidends ; djikalau saorang djoewa atau tiga orang, berkapalangan sehadja, Toewankoe, een, twee of drie man, dat heeft niets te beduiden, Toewankoe. Boekan kapalang of boekan alang ka- palang of ook boekan alang 2 = boekan barang 2 , niet onbeduidend, van belang. NB. D. geeft niets anders op dan : alang — Skr. alang [onjuist!], niet klein; groot — interj. van ver- wondering, dat is uitermate! alangkah bagoesnja, is het schoone daarvan wel uitermate?! hoe schoon is dat?! hoe schoon is dat niet?! en verwijst bij alang kepalang naar alang 2 , dat hij als op zich zelf staand woord opgeeft in de beteekenis van ontoereikend, onvoldoende, ongenoegzaam, mid- delmatig. — K., daarentegen geeft als grondbetee- keni8 van alang op: onbeduidend, gering, en vertaalt alangkah door: zou het gering zijn, d. i. hoeveel beter zou het zijn? III. alang 2 Jav. = lalang. IY. bapak alang, zie bapak. &) al ing, zie oelang. &i) al oen g, dat waarmee in sommige spe- len naar andere voorwerpen, zoo als noten, knik- kers, duiten, enz. geworpen wordt. £;) ĕlang (ook lang), roofvogel; elang ha- jam, de gewone Indische kuikendief, rood met witte borst, elang borik, de gespikkelde; elang radja wali, een soort van sperwer (?); elang si- poet, een soort die men aan het zeestrand vindt; elang laut, een soort van vischarend (= e. si- poet?); elang malam of ook e. hantoe, een uil; elang soewit, een soort van uil met lange klaau wen. all ëloeng (ook loeng), kromte, boog. Per- eloeng badjoe, uitgesneden hals aan een kleed, kraag. Pengeloeng, wat een boog maakt; hoepel- vormig woorwerp, crinoline. Yrg. elok. <_^ai) alif, Arab. de letter ); vriend, kame- raad; jongman, vrijgezel. u-aM alap, I. niet kort op elkaar, in lange tusschenpoozen, langzaam, bedaard; djalan alap santoen, afgemeten gang, inz. van vrouwen. Me- ngalap, ook: alap\ roepen, van den aanvoerenden roeijer op een schip. II.; mengalap, vruchten plukken met een mes of houtje haaksgewijs aan een stok verbonden, K. u-aH alpa (Skr. alpa, klein, min), nalatig: achteloos; onbedacht; vergeetachtig. Mengalpa- kan, iets nalatig of achteloos, als iets waar men geen groote achting voor heeft, behandelen. jjMjXsü) alperes, Port. alferes, vaandrig, officier. Alperes batoe y naam van een smakelijken zeevisch; a. djawa, een soort van fraaijen ledervisch. ^jj) ëlok (ook lok), bocht in een gevlamd lemmer; het zich buigen in zulk een bocht. Pen- gelok kaïl, een langwerpig ijzeren oog aan een steel waarin het eindje koperdraad, dat totvisch- haak moet dienen, wordt omgebogen. J3I alkoe, iemand wien men alles kan 18 S& * £>U opdragen ; een koppelaar (zie ook indoëk semang). kJSj&j alkarl, Port. la ere, lak, zegellak. ^ü' alk on ja, Port. alcunha, bijnaam. -^^Xil algodja, Port. algoz, scherprechter. «üJt allah, Arab. Allah, God. J) alim , een soort van geneeskrachtige hars. /woj; alamas, Arab. diamant. J) alan; alan 2 , potsemaker, komiek. Jl alln, het met een rond ligchaam, bijv. een ei, een kogel van was of gele rijst, overeen ziek ligchaamsdeel rollen, om de ziekte uit te drijven. Alinan, het wrijfmiddel daartoe ge- bruikt. Jl aloen, I. langzaam, zacht,. niet hevig of fel; groote, vlakke, langzaam rollende golf, deining: saperti omhak mĕngaloen boenjinja. II. aloen 2 , Jav. plein voor de woning van vor- sten = halaman. i!) alau, I. het drijven, voortdrijven, weg- jagen, voor zich uit drijven. II. een soort van baceros of neushoornvogel. y\) aloë, I. gew. aloë 2 , het iemand plecht- statig te gemoet gaan om hem in te halen. II. stamper, werktuig om te stampen; bak- spier. Sandar aloë, achterover leunen gelijk een stamper , dien men tegen de muur heeft gezet. Aloë 2 , zekere oneetbare zeevisch. Zie ook antang. )y\) aloewa, konfijt, het Arab. halwa. sljSj alwali, Perz. kalmuswortel. _2J) al ïv ah , Arab. aloëhout; eed. &ii alah, het onderdoen, verliezen, over- wonnen worden. Mengalahkan , ten onderbrengen, overwinnen, veroveren, innemen; tn. hoekoem,den baas 'spelen ; m. lidah , iemand doodpraten. <xJ? elilt; mengelih, eventjes omzien, in te- genoverstelling van menolih, K. <xij alih, het van plaats veranderen, zich verplaatsen; verhuizen; veranderen van den wind; het verplaatsen, verzetten. Alih lajar, over, je zeilen! bintang her alih, verschietende ster; titi- an b., draaibrug; b. behasa, van toon veranderen. AUJ& of alih 2 kan, tegen verwachting; maar neen. Van hier ook malih, w. m. z. iè^J/ ilham, Arab. goddelijke ingeving; di- ilïiamkan, geïnspireerd. ^^j) ilahi, Arab. goddelijk; mijn God! <Xx^J) ilaliijali , Arab. goddelijke natuur. ^\) Uahoema , Arab. o God! Jl al ei, de parkia sumatrana, een boom met eetbare vruchten, grooter, doch anders over- eenkomende met de petei. Jl all, het zich gedurig voor iemand laten zien; het gedurig iemand onder de oogen loopen. Mengalikan, iemand, door zoo te doen, vervelen. II. all 2 , slinger, gewoonlijk oemban tali: me- makel ah 2 dioembankannja dengan batoe, hij ge- bruikt een ali 2 , die hij wegslingerde met een steen daaraan. Meng ali 2 , met een touw, waaraan een steen gebonden is en dat men over iets heen geworpen heeft, naar zich toehalen: ook di boe- wangi ali 2. J) ila, Arab. tot, naar. CJlx\) alif, zie u-i!). *J oem, Arab. moeder; oemoelboldan , hoofdstad. U>) ama , I, Skr. ama, onzichtbaar kleine insectjes op planten en dieren; berama, daarvan ziek zijn. II. = amar, w. m. z. III. Arab. Uo > wat betreft hetgeen: ama badoe, in brieven: wat betreft hetgeen daarna (t. w. na den aanhef, de zoogenaamde poedji 2 an, van een brief) komt, d. i. om verder te gaan. aS'Lo) imatah , Arab. het ter dood brengen. JÉ.Lcl i ma ra li, Arab. bevel, gezag, heer- schappij. 