VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Tegen den dag dat de Schaapen zullen gefchooren wor- den, dryft men ze in een groote langwerpige vierkante Schuur, en van daar in een lange nauwe hut , welke meù de zweetplaats noemt, hier blyven ze den nagt opgeflooten zo digt opéén gepakt als mogelyk is, om dus te beter te zwee- ten, ‘t welk de Wol zanter en gemaklyker te fcheeren maakt, Dit is bovenal noodig omtrent de Rammen, die fteviger Wol dan de Ooijen hebben. De vagt wordt in drie foorten onderfcheiden , de rug en de buik geeven de fvnfte Wolle, van den nek en de zyden komt de fyne, van de borst, fchouders en dyen de groove Wolle, Naa het (cheeren werden de Schaapen op eene andere plaats gebragt , en gemerkt; cie de tanden niet meer ver wisfelen zondert men af voor het flachtmes; de andere laat men graazen, indien het zagt weêr is, anders houdt men ze eene wyl binnen, en gewend ze allengskens aan de lugt Wanneer men de Schaapen ongeftoord laat graazer., zy, by voorkeuze, het fvnfte Gras uit, en zetten nooit den mond aan geurige Planten, fchoon zy dezelve in rui- men overvloed aantreffen; indien het gebeurt dat Wilde Thym door het Gras is heen gegroeid, zonderen zy der zelven met veel zorgvuldigheids af, vermyden het zo veel zy kunnen, plaatzen zoekende waar het hun niet voor omt. Wanneer de Schaapherder denkt, dat er uit een zwax opkomende lugt een geweldige regenvlaag zal vallen, geeft hy de Honden cen teken om de Schaapen byéén te ver- zamclen , en leidt ze in eene íchuilplaats; by deeze gele- genheden, byten de Schaapen, geen tyd hebbende, om keuze van voedzel te doen ‚ alles af wat hun voorkomt. Gelukkig: is het, ondertusfchen, dat zy niet gefteld zyn op geurige Planten, dit zou tot groot nadeel ftrekken der Byenhouderen, en de inzameling van Honig en Wasch zeer verminderen. Nimmer laaten de Herders hun Vee uit de Staketzels voor dat de nagtdauw door de Zonneftraalen is opgetrok en - nnn ne er En en N e annen O O IN SPANJE. 113 kens zy (aan hetzelve niet toe te drinken uit beeken of pasten , wanneer ‘er korts ecne hagclbui gevallen is, de ondervinding heeft hun gelecraard, dat zulks zeer gevaar- yk is, ja doodlyk. | Wol van Andalufie is grof, dewyl de Schaapen niet vai lugtftreek veranderen, gelyk de + erino Kudede, wier Wol eveneens zou ontaarten als men ze thuis hieldt, en die der Andalufifche Schaapen zou fynder worden, indien zy op dezelfde wyze omgeleid wierden. Tusfchen de vyftig en zestig Baalen gewaschte Wol wor- den Ter "e jaarlyks uit Spanje gevoerd. Een Baal weegt doorgaans derd vier- en negentig Ponden. Omtrent wintig duizend Baalen van deeze Mol komt ’s jaarlyks te Londen en te Bristol, en elk derzelve is dertig of vyf- en lerig Ponden Sterling waardig, zo dat zy een derde van let voortbrengfel der beste foort krygen. De Wol van "oder, die de langite, fchoon de beste niet, is, wordt oor de Reederyen des Konings van Spanje bewaard. De agelykfche dragt der Koninglyke Familie in Spanje, en der eenen die daartoe behooren, is van Segovisch Laken, van vaar onze Engelfihe Adel, ten tyde van Koning HENDRIK EN VII, het fyníte Laken kreeg. De Kroon van Spanje ntvangt, "e jaaflyks , van alle lasten op de uitgevoerde Wol legd , 675,000 Ponden Sterling. CONCEPT VAN VERBETERING VAN DEI EZELSHOOFT , OP °S LANDS OORLOGSCHEPEN. en'maakt het Ezelshooft zo dik als de top van den mast; d de breedte“ maal de dikte , en de lengte at maal de dik- ‚ Om °t zelve legt men een yzeren bandt, A. met een hrenier, F, om °t Kalf te kunnen draaijen. Deeze bandt dik ! duim, breedt 6 duim, van den bovenkant aleg- nde 15 duim; doch zoo veel minder in lengte en breedte ‚ dezelve dik is, op dat men er over heen zoude kunnen gen drie andere yzeren banden, B, aan de hoeken met gen, L, voor de fteng en wintfeeps, en om er groote ardeelblokken aan te Langen, u gaat een bout, C, or beide de banden heen, om dus ‘t Ezelshooft , over me breedte te kunnen fluiten of klinken. Daarenboven an ‘er nog drie andere bouten, D, door die tot meerder stigheid cn fterkte dienen. Om nu den voorigen yzeren H 3 | | bande , 114 VERBETERING VAN HET EZEL°HOOFD. bandt, wegens ’t fluiten van 't Kalf, N, dat door een fchrenter werke, te huip te koomen, zoo maakt men, aan beide de zyden van ’t Ezelshooft, yzeren plaaten,. H, breedt 6 duim, dic agter de bandt, B, kunnen heen gu- fchooven , cn dan door de twee bouten, K, geflooten wu, den5 om, zoo doende, °t Ezelshoott zonder gevaar te kunnen gebruiken , tot het fluiten en ’t ontiluigen. E, ver- beeldt den top van den Mast, en S, de Steng. Kan dit eenig nyt aan de Zeevaart toebrengen, en heb ik hier me eaan Zummigen voldaan , datt heb ik myn duel bereikte - EA , o O d dE . Çe De Ge: jr Hage, den 1 February,. 1781. Dm” -ap a” eu . o vw mg 48 mn Don DE gf, - a EE a. nnen RD — DA: adamas AANMERKINGEN OVER DE NATUUR EN DE OORSPRONG VAN UET VERMAAK. Oh! happinefs, our being’s end and: aim! POPE. ( lass opperden wy de gedagte, dat het Vermaak be- ftaat in het gevoel van onze volmaaktheid , en de fmert in dat van onze onvolmaaktheid : en toonden toen , vit de ondervinding, de gegrondheid dezer meening aan (*). Thans zullen wy, ons onderwerp vervolgende , naar onze gedaane beloften, nog kortlyk doeh zien, hoc men, uit dit enkele beginfel, alle foorten van verinaaken, en {merten kan afleiden. Wat de Onmiddelyke vermaaken en fmerten aangaat, dat is te zeggen, de zulken die wy onmiddelyk gevoelen , al leen in gevolge van de gefteldheid van ons wezen, zonier eenige voorgaande ondervinding, overweeging , drift of ge- woonte; in onze voorgaande verhandeling hebben wy reeds genoegzaam hier aan voldaan. De bewyzen tog, op welken wy daar deze ftelling bouwden, uit de ondervinding ont- leend , waren allen van onmiddelyke vermaaken genomen. "Kr blyft dus alleen over, dat wy „door eenige voorbecldei van middellyke vermaafen en finerten , toonen, hoe die ak len uit het opgegeevene beginfel kunnen afgeleid en ver klaard worden. |. IK noem middellyke vermaaken en fmerten , die eene voot- l ` gaan OO) Zie boven, bl. 76, enz. en a — Wiese van de ei. AANMERKINGEN OVER HET VERMAAK, 815 Ve overweeging, ondervinding, drift of gewoonte, in woord , ech Tan wyziging der Ziel onderitel- Zo dra nu de Ziel een vooraigaand onmiddellyk ver- k ondervonden heett, wordt zy, door haare ingelcha- e kagt, tot zulk een vermaak geneigd, of, zo als men noemen wil, daar voor bepaalkl , daartoe. gedrecven, wanneer de Ziel, integendeel, eens oumiddeliyk {mert zld heeft, dan ontttaar in haar een afkeer van de (mert. brengt.de wiliing voort, dat is te zeggen, de verkie- rvan den cenen Daat boven den anderen, de {taat van ngak boyen dien van mert, Door het vergelykeu van erkje wyzigingen uer Ziel, aangenaamen en onaange- wn, krygt zy een begrip. van gelek en ongeluk; en dat beurip verbindt zig, onmiddellyvk , cene neiging het geluk, en ceu afkeer van het ongeluk. Hier mede nt de Z iel ziezelve te befchouwen als een onderwerp, rin gelek en ongeluk kan plaats hebben. Dpor te let- op het seen haar vermaak, en op het geen haar fimert MENGE q leert zv allengskens ook het “goede van het ade te onderfchieidens het goede te houeren en te zoe- „en het kwaave met atkeer aan te zien en te vlieden. ruit ontffaan die aandventneen, welken men. liefde en ‚noemt. „Zo ara Wi lierde-en haat geboren is ; zo. dra ziel zommige dingen als goe) en anderen als kwaad heelt u -befchouwen „begeeren „of met afkeer-aansien , wordt rgtbaar veor du. mitdellyke vermaaken en merten. Men amderftelie … bv voorbeeld, gar. ue- hietde tot--cene Jee te, tat eene drift, wordt, datis te. zeggen, dät, de. 27 igheid: van ket beminde voorwerps aan hetwelk de, Ziel vermaak denkt, met atvtenoegen gepaard begint te a het welk gefeniedt, wanrgeer: de. Zie! de aangenaame iing y waar in zv. iS, op den tyd dat dete lieu We van dat voorwerp haar cen gevoel geeft vdu de aaktheid van haar aanwezeu, vergelykt, met de onaane ame wyziglug , waar. in zy werkivk is, nu zy, uithoote ran de afwezigheid van vat Voorwerp, de. volmaaktheid baar aanwezen niet gevoelt. nocat geval gevoeit zy Ciel gedreven tue haar beminde voorwerp. Indien zy dan begint te vleien; met de waar: chvnl, vkheid, dat dit verp haar te: zenwoerdig. worden zal, pf dat het haar klvk tegenwoordig Is ze gevoclt.zy blydfcbap; ziet zy , integendeel, „bervoti van, dat voorwerp, zy gevoelt ttheid, Iet vooruit zezigt. van dat voorwerp. te verwer- maakt de boopshet voorusiggezigt van het niet te verwer- U 4 ven, 116 ' AANMERKINCEN ven „of het alverworven zynde te verliezen , maakt de vreem Bivdichap nu , en droefheid , hoop en vrees , zyn -middeilykz==- wyzigingen , en de vermaaken of fmerten , aan dezelven ver - bonden , worden middellyke vermaaken of {merten genoemd- em dat zy zekere voorgaande wyzigingen, Als middelen em gevoeld te worden, veronderttellen 5 en die voorgaanczam wyzigingen loopen ten laatften op onmiddellyke. wyzigime- en van vermaak of fmert uit. Het onmiddeltyke gevoems an niet bedriegen 3 wat der Ziele vermaak aanbrengt brengt haar wezenlyk vermaak aan. Hier kan geen be by plaats hebben. Maar het is zeer mooglyk, dat zig cle Ziel bedriege , ten opzigte van het voorwerp „ dat hazar vermaak of {mert aanbrengt, en het vermaak , dat zy ge» voelt, of de (mert, toefchryve aan een ander voorwerp, dan het welk wezenlyk.het vermaak of de finert veroorzaakt, Wanneer dit gebeurt, bemint of haat zy een voorwerp, dat zy niet beminnen of haaten zou, was haar oordeel niet verkeerd. fe befchouwen dan die volmaaktheid als een goed, wy "minnen en begeeren ze, Zo leeren wy ook de fchoonheid ì fterkte des Lichaams, de rykdommen, de eer, het aan- en, als goederen te befchouwen, en te beminnen. Alle e goederen brengen wy tot onze volmaaktheid , meer of in, naar maate wy ze meer of min Jeevendig begeeren. De met regt beroemde worrr ftelde den grond van het maak in het gezigt , of de gewaarwording der volmaaktheid “algemeen; zo wel buiten als binnen ons. Een volmaakt ynstítuk , van wat aart ook , verfchaft ons vermaak. De on- rvinding leert dit onbetwistbaar. Doch dit ftrydt niet met 13 gevoelen ; integendeel , het bevestigt het. In alle volmaakt- sid is eene zamenvoeging van verfcheidene dingen , welken len tot een en het zelfde einde t'zamen loopen ; en over- nftemmen; de overeenkomst in het menigvuldige is, vol- ns WOLFF, de volmaaktheid. Nu, in alle overeenkomst n veele dingen , ziet de Ziel eene menigte van dingen; zy st die als in één ding t'zamen, dus gemaklyk: en in dat zigt oeffent. de Ziel haare kragten; zy gevoelt dus’ haare Imaaktheid , en dat zo wel, wanneer zy de volmaaktheid Gren haar als in haar waarneemt 3 fchoon in het laatfte ge- i het’ vermaak grooter zy dan in het eerftes het welk ons orkomt een nieuw bewys op te leveren voor ons gevoc- to Want, was alle volmaaktheid, naar haaren trap van potte , even voldoende om vermaak voorttebrengen , n moest eene grootere volmaaktheid , buiten ons, ons een voter vermaak aanbrengen, dan eene kleinere in ons, en ondervinding leert veeleer het tegendeel; een klaar be- sg dunkt ons, dat het vermaak oorfpronglyk gelegen is het gevoel onzer eigene volmaaktheid. De leer SULZER ftelt, gelyk wy reeds in °t voorhy- in aanmerkten, het vermaak, in de gemaklyke ontzwag- ing onzer denkbeelden: en dit ftrookt volmaaktlyk met s beginfel, By eene gemaklyke ontzwagteling onzer enk- *) In zyne Theorie des Plaifirs, een aller uitmuntendst Werkje, H 5 118 AANMERKINGEN. „denkbeelden, gevoelt de Ziel haare volmaaktheid: integen deel, wanneer de Ziel haare denkbeelden niet kan ont- wikkelen , gevoelt zy haare zwakheid, haare onvolmaakt- heid. Men beproeve nu, volzens deze beginfelen, alle aan- doeningen van vermaak te verslaaren. Waarom is het gezigt over eene uitgebreide, mer veele voorwerpen ver- vulde vlakte, fchoon ? Om dat de Ziel veele voorwerpen befchouwt en dus haare kragt van gewaarwording gevoelt. Waarom is het gezigt van eenen helderen met ilunkeren- de Sterren vervulden Hemel aangenaam? Juist om dezelf- de rede. Waarom is dat gezigt oncindig frreclender voor den: Stgrrenkundigen? Juist daarom, omdat de Starreukun- dige meer daar in ziet dan Gen ander, en dus meer de volmaaktheid van zynen geest gevoelt. Waarom behaagt een {choon Schiiderftuk , wanneer zelfs het voorwerp in zig niet behaaglyk is? Omdat de Konst van den Schilder een bewys is van de volmaaktheid der menschlyke natuur int algemeen; cn dat wy gewoon zyn ep ons overte- brengen, het geen wy in 't algemeen als volmaakt in den mensch belchouwen. W aarom vorderen wy in ecn ge- bouw de overeenftemming der deelen ? Omdat ons dic helpt, in het maaken van een-denkpeeld van het geheel, en wy dus te gemaklyker onze denkbeelden. ontzwagtelen, Waarin beftaat het aangeuaame der Zangkonst? In het ger voel onzer volmaaktheid ,: wanneer onze Ziel eene opval ging van klanken gewaar werdt, welken alle Czamenltem- men. En zo zouden wy van alle zoorten van vermaa- ken, uit ong voorgel telde begindel, reden geeven Kunnen; indien og beitek “zulks toeliet ; alleen moeten wy nog een woord zeggen van de zeedlyke vermaaken. - Het zeedlyke vermaak is het genoegen dat wy gövóer len, wanneer wy gelven eene zeedivk goede daad begaan, of anderen die zien bedryven; en de zeediyke {inert „i$ het ongenoegen, voortgebragt door het gezigt eener zèed- lyk kwaade daad, door ons ol anderen begaan. Dit fwort behoort tot de middellyke vermaaken. Het verouderftelt twee dingen ` vooreerst, dat wy vermaak en fmert kene nen, en weeten wat daaden die voortbrengen; en, ten tweeden, dat wy, ten minften , een verward begrip hev- ben van zeedlvkleid. Zien wy nu cen da ad bedryven, ol bedryven wy zelven eene daad, die wy by ondervin- ding weeten gefchikt te zvn, om vermaak of {mert voor te brengen , het denkbeeld dier daad wekt iu onze Ziel her gemenen entered „-QVERHEN VERMAAK, … dig het denkbeeld van het vermaak of van de finert op, % welk met het denkbeeld yaa cie daad verknogt ise Wy gevoelen dan door de verknogüng der denkbeelden ver- maak of fmerte Dit hevst zells plaats by louter natuurty- ke caaden. Zien wv iemand eenen zwaaren val du: wy fehrikken , en fteilen ons den tchrik en de pyn voor, die men gevoelen moet. By goede daaden , die wy zelven bedryven , geeft ons het begrip van zeedlykheid in ons zelven vermaaks dc- wyl wy ons dan voorftellen, dat. wy, onzen pligt heb- bende opgevolgd, ook: de belooning van onze deugd te wagten hebben: want het is onmwoglyk , zig eenige ver. pligting voor te Ítellen , zonder zig tevens eenig belooté goed of bedreigd kwaad: voorteftellen , dat: ons eenen beweeg- grond verfchaft welke ons bepaalt. Eene zeedlyk goede daad dan, door ons bedreeven , doet ons het beloofde goed hoopen , of ten minften het bedreeven kwaad. als ontweken befchouwen. En dit bet, dat met ieder zeed- lyke daad, behalven het natuurlyvke goed door de daad zel- ve voortgebragt, nog een bykomend natuurlyk goed ge- paard gaat, kan ons, zelis by auteren, het zeedlyke goed met vermaak doen befechouwen.. Iindelyk , wy kunnen geen bezef van, zeedlvk goed en kwaad, van deugd of ondeugd , van verpligting, hebben, of wy moeten de deugd als eene volmaaktheid. befchouwen. Het beze! dan van deugdzaam gehandeld te hebben, moet ons cen ge- voel geeven van onze volmaaktheid; en ons de krast van onze Ziel doeu gevoelens als welke dan fterk genoeg is, om ale andere beweeggronden, hoe fehynbaar, hoe vere Joklvk anders ook, te doen wyken voor den eenigen wa:- KU 220 AANMERKINGEN OVER HET VERMAAK. ren beweeggrond, dien, naamlyk, van onzen pligt. En uit dien hoofde is het zeediyke vermaak , dat met een deugd- zaam bedtyf gepaard gaat, te grooter, naar maate dat het moeilyker viel, die deugdzaame daad te bedryven, De De PROEVE OVER DE VROUWLYKE OPVOEDING. (Overgenomen uit Dr. ALEXANDERS History of Women.) Ger ftuk is Ter. waar van wy,in de Oude Gefchiedenis- ~? fen, minder gewags vinden, dan van de Opvoeding, en „in ’t byzonder, de Vrouwlyke Opvoeding: In de Tydperken en onder onbefchaafde Volken, fchynt de Sexe van te weinig tanbelangs gerekend te zyn , om de aandagt des Gemeens te trekken, of de pen des Gefchiedfchryvers bezig- heid te verfchaffen. Eenige weinige trekken van het plan der Opvoedinge door sorLoN , den beroemden Atheenfkhen Wysgeer , ontworpen , zyn de ondfte die onze tyden bereikt hebben; en zy dienen , om ons te verfterken in het denk- beeld, dat de Opvoeding der Ouden meer {trekte om het Lichaam te verfterken dan om de Ziel te befchaaven. So- LON wilde, in °t algemeen , dat de Jeugd zou leeren zwem- men, en de beginzels der Letterkunde zich eigen maaken 3 dat de armen by de Kunften, Handwerken en den Land- bouw zouden worden opgebragt; doch dat de zodanigen , die zich in ruimer om{tandigheden bevonden , het fpeelen op Muzykinftrumenten , het paardryden, het jaagen, en der- gelyke oefeningen zouden leeren, en by dat alles de Wys- begeerte voegen, Dit was zyn Stelzel van de Opvoeding der Mannen; cen ftelzel, meer gefchikt om het chaam kragt en fterkte „dan om aan de Ziel befchaafdheid te gee- ven. Geen wy weeten van zyn Stelzel, volgens ’t welke hy de Vrouwlyke Opvoeding wilde ingerigt hebben , is nog zeldzaamer. Ba Dogters hadden zich te oefenen in ’ loopen, ‘t worttelen , het werpen van pylen en fchig- ten, en andere mannelyke verrigtingen: deeze moeten zeer geftrekt hebben om alle zaaden van kieschheid , door de Na- tuur in het Vrouwlyke hart ingelegd, te verftikken; en deeden, ‘naar alle waarfchynlvkheid, dic ftoutheid en on- befchaamdheid, in welke de Acheenfche Vrouwen eindelyk zo zeer uitftaken, gebooren worden, In PAORVE OVER DE VROUWLYKE OPVOEDING. Ter: In Rome, hans, zien wy de Vrouwen niet alleen uit de flaaverny opiltaan , maar eenstlags van weezenlyke aange- legenheid worden. In de eerfte tyden van dit groot Ges meenebest hadden de Romeinen flegts weinig Wetten en een gemeenfchap dan met Nabuuren zo ruw en onbe- chaafd als zy zelve. Voor lang hebben de Mannen beweerd , dat de geleerde Vrouwen , over °t algemeen , Pedantsch zyn; in hoe verre dit gevoelen ‘op waarheid gegrond is, zal ik niert ondernee-= men te bepaalen; doch, indien het zo ware, kunnen wy "er zeer natuurlyk rede van geeven. De kundigheid der Vrouwen ís, over ’t algemeen, min uitgebreid dan die der Mannen : wanneer, derhalven, eene der Sexe ontdekt dat zy eene groote maate van kundigheid bezit, oordeelt zy, 122 e PROEVE. . -- db zy zich zo verre verheeven hoven de rest haarer Sexe, dræm e zy clke gelegenheid waarneemt om die meerderheid te tomen nen. Veel mocite gaven zich de Remeinen om hunne Jongeli -wa r- gen te onderwyzen. Zy, die het vergelden konden, hi A. den doorgaans, in hunne eige Huizen, Leermeesters , me kun te onderwyzen; cen minder rang zondt ze ma de up 1- baare Schoolen, waar zy doorgaans de Lesfen van Gri ke fche Meesters hoorden; behalven deeze onderrigtingen , Ea- ven zulke Vaders, als zich daar toe in ftaat bevonde x n, hunnen eigenen Kinderen onderwys, niet alleen in de L- et- terkunde dier dagen, maar ook in de Zedekunde en ` de Pligten, den Vaderlande verfchuldigde. Caro onderw azes zyn Zoun in zulk eene menigte van kuntten en Oefeninge n , dat het bykans onbegrvpelvk ichynt; en aucusTUus, icho ou Opperheerfcher der Wereld, Ie erde zyne kleine kinderen fchryven. —- Wanneer de zodanigen Onderwyzers war. ren, wanneer de liefde tot Geleer.theïd zo groot was, MIO- gen wy ons verzekerd houden, dat de Vrouwen, die thar? s zeer in aanzien waren, niet verwaarloosd wierden: en het is waarfchvnlvk , uit die grootheid van Ziel, welke vee de haarer, by verfcheide gelegenheden , betoonden, dat haare Opvoeding alzins ftrekte om haar niet alleen met gevoele: 2 $ van Zedelvkheid te vervullen; maar ook met die onwanke A. baare ftanlvastigheid van geest; zo hoogst noodzaaklyk $ al een ftaat, wier be weegenisfen en fchokken zo veelvul:f S waren, dat elk Lid de hoogfte maate van kloekmoedighui € noodig hadt om dezelve te verduuren. Geduuren: de den langen en gelukkigen invloed der Ridder” fchappe in Auropa, toen de Vrouwen de bettendige voor” werpen waren van Romaneske [leldenmoed , en uitbundige aanbidding, mogen wy natuurlyk befleiten e dat derzelver Opvoeding voornaamlvk ftrekte , om zich in diervoege te vertoonen , dat het de Helden opwekte om voor haar te ftry- den , en de Minnaars om haar te aanbidden. Zelfs tot het begin der Veertiende Eeuwe, vond men naauwlyks eenige Geleerdheid onder de Mannen. Het Grieksch was zo te cenemaal verwaarloosd, dat de beroemde PETRARCHA, łn Frankryk, noch Italien, iemand kon vinden, bekwaam om hem daar i in te onderwyzen: het Latyn was alleen eeni- ge weinigen, en dit nog op eene ruwe cn onvolkomcne wyze , bekend: nauwlvks was er eene Vrouw te vinden, die de Taal haars eigen Lands kon leczen, en trof men hier , o OVER DE VROUWLYKE OPVOEDING. 123 7 daar zulk cen aan, zy werd voor een Wonder gehou= ` SH, ~ Wanneer de Mannen, die voorheen hunnen tyd befteed adden, in Steckfpelen en Wapen-feesten , hunne gedag- en wendden tot de Kuniten des Vredes, vonden zich de “rouwen, in gevolge hier van, genoodzaakt haare wyze an Opvoeding te veranderen: zy ontdekten dat dezelrde onftenaaryen, die kragtdaadig den Ridder in wapenrusting eklouken en door onkunde vmgeeven, vergeetfsch gefpild zierden op den Letterkundigen en Wysgeer. Dan , begeerig m den invloed, welken zv reeds verkreegen hadden, te houden, e bewust, dat de wvze, om de Mannen te €haagen , beftondt in fmaak te fcheppen in °t geen hun be- agde, en af te keuren ’t geen zy wraakten , bevlytigden y zich op de Fraaije Letteren en de Wysbegeerte ; hon- ende door haare begaafdheden in het bezit te blyven van ’t en zy door haare bekoorlvkheden gewonnen hadden. Schoon deeze maatregels niet gefchikt waren om Liefde t te boezemen en het hart te trekken, en dus de uitwerk- èls niet voortbragten , welke de Dames beoogden, dee- en zy hun, in dat tydperk, tot cen hoogte van Geleerd- eid, in vroegere tydkringen onbekend, opklimmen. Zy eraarden in °t openbaar, hielden Getchilvoeringen „ ver- zedigden Stellingen, bekleedden de Leerftoelen , in de Vvsbegeerte en de Regten , redenvoerden by de Pausfen Lt Jatyn, fchreeven Grieksch en lazen Hebreeuwschs € Nonnen werden Digteresfen , Vrouwen van aanzien sodgeleerden , en jonge Dogters maanden , met de zagt- voerigheid van welfpreekende Geestdrift, de Christen Vor- flen aan, de wapens op te vatten tot herkrvging van het Heilig Land. De Geleerde Taalen werden nu aangemerkt als van eene onontheerlyke noodzaaklvkheid. Mannen niet aleen, maar ook Vrouwen, van allerlei rang en taat, leer- den dezelve; die, met het Latyn niet te vrede, het Cude Testament in °t Hebreeuwsch en het Nieuwe Testament in °t Grieksch lazen. — Deezerwvze werd het Vrouwlyk Vernuft in een verkeerd kanaal geleid; zv lieten de pligten des Huislyke Leevens vaaren ; en werden ftuursch door Letteroefening , of trots door geleerdheid ; en , terwyl zy-vdele woorden , en cene valfche Wysbegeerte , aanleerden , verloo- ren zv veel van haare cigenaartige Leevendicheid, en ver- tooren in Liefde, °t geen zy in Bewondering wonnen. Geweldige te werkftellingen, zo van Ziels- als Lichaams- vermogens , laaten fteeds eene kwyning agter , geëvenre. digd 124 PROEVE digd aan de gedaane poogingen. Dit was, op eene Zeër. merkbaare wyze , het geval met de Letteroefeningen der Vrouwen. Elk Zielsvermogen was, voor een’ langen tyd , te fterk ingefpannen geweest, en hier van de grootfte ver- flapping het onmiddelyk gevolg. De Vrouwen begonnen , in, °t einde, te bemerken, dat zy, door haare kunde, in °t Hebreeuws.h, Grieksch en Latyn; door haare bedreeven- heid in de ydele gefchilftukken der Wysbegeerte van AR r- STOTELES, en der Schooltche Godgeleerdheid , enkel een niets beduidenden roem verwierven, en dat zy, naar gelange zy wonnen in de hoogagting van het Hoofd, zy minder de voorwerpen wierden van het Hart. Op deeze ontdekking was het voor haar noodig van plan te verande- ren 3 zy begonnen daarom allengskens de Geleerdheid vaar- wel te zeggen, en zich weder toe te leggen op Vrouwlyke Kunften , gefchikter om Liefde rot haar te ontíteeken , dan om rocm en toejuiching te behaalen, ‚Wanneer deeze verandering in de Zeden der Vrouwen ftand greep, vertoonde het groatíte gedeelte van Europa een toneel van eene fchynbaare onbeftaanbaarheid. Geest- dryvery en Galantery , Godsdienftigheid en Ongebonden- heid, vond men in dezelfde Perfoonen , en fcheenen volko- men met elkander verzoend. De Geleerdheid, nogthans , nam zo fchielyk af, dat de Vrouwen , binnen korten tyd, zo berugt wierden van wegen haare onkunde in haare eige- ne: Taal, als zy voorheen vermaard geweest waren, door haare kennis van vreemde "aalen: in zo verre, dat voor een groot gedeelte van de Zestiende en Zeventiende Eeuw, in de befchaafdfte Landen van Europa , nauwlyks eene - Vrouw gevonden wierd, die een draaglyken Brief kon fchry- ven, of met eenige naauwkeurigheid van taal fchryven. Het eenigst, ’t geen zy toen lazen , waren Keukenboeken , en die met Voorfchriften van Geneesmiddelen waren opge- vuld; als mede cenige onverftaanbaare Godgeleerde Schrif- ten van dien tyd; hier mede vertroostten zy zich , misfchien , in de veelvuldige eenzaame oogenblikken, welke zy moes- ten flyten, waarin zy zich van bezigheden en van de wereld als uitgeflooten vonden. Maar zelfs deeze geliefde Boek- oefeningen , en elk ander gedeelte van vrouwlyke.bezigheid en uitfpanning, nict genoegzaam zynde om alle haare ledi- -ge uuren op te vullen, zetten zy zich nu tot allerlei foort van Naaldenwerk ; en veele Vrouwen van den eerlten rang, in de Borduurkunst ervaaren, onderweezen daarin haare OVER DE VROUWLYKE OPVOEDING. 125 Dogters; hier van maakten zy zo veel werks, dat veel op- Schiks in de huishouding haar eigen handen werk was. Naa de ontdekking en vermeestering van America, Wer- den van daar onmeetelyke chatten in Luropa gevoerd. Uit den handel op het Oosten en Westen, als mede op Africa, edreeven , vloeide , misfchien , nog meer rykdoms dit Verelddeel toe. Deeze begen , in ’t einde , te werken, en wendde de gemoederen van ’t grootfte gedeelte af van dat fober en huishoudelyk Ileevensplan: waar aan haare armoe- de „en onvolkomen kennis van den Handel ,’t zelve bepaald hadt, en voerde, in plâats van ’t zelve, vrolykheid, kost- baarheid en pragt in. Veelen, dic, misfchien, de nauwfte paden van Regtvaardigheid niet bewandelende , in het osten groote {chatten overgegaard hadden, kwamen in Europa te rug, met zich brengende al den trots, verwyfd= heid en praalzugt, den Oosterlingen eigen. Deeze , en ver- fcheide andere oorzaaken zich vereenigende, veranderde ten cencmaal de Zeden van Europa , en bragt, in ftede van te raadde houdende fpaarzaamheid en andere huislyke Deugden der Vrouwen, weelde en verkwisting voort; benevens een {maak voor al den fchitterenden optooy , van niets beduiden- de, en veel kostende , beuzelingen. ‘ De Franfchen, die altoos in leevendighchd van aart en zwier uitftaken, gingen voor in deeze lecvenswyze „op een nieuwe leest gefchoeid, en deeden dezelve welhaast door gcheel Europa ftand grypen: *t welk, ten minften Beduu- rende de twee jongst verftrecke eeuwen, verkeerd genoeg zeker, elke ligtvaardige Mode van dat veranderlvk Volk ge- volgd heeft, met cen uitflag » weinig beter dan een Beer de Hornpyp danst, of een Aap de ernsthaftigheid van een Raadsheer aanneemt. In Franiryk werden de Vrouwen eerst ten Hove gebragt: haare Opvoeding, welke, vóór die inleiding ten Hove, be- ftondt in Ir leezen van Boeken, in de Landtaale gefchree- ven, in Naalden-werk en Huislyk bedryf, veranderde toen, by trappen, in zingen en Ípeelen , in tekenen en dansen, en zich naar den eerften zwier te kleeden: waar by wy mogen voegen, de kunst, om haare Mannen in te neemen en te beftuuren. Dit flegte voorbeeld volgden alle andere Volken, en eenige trekken van verbetering voegde men , van tyd tat tyd. by het uit Frankryk ontleende , tot dat, in ’t einde, bykans alles wat nuttigheid hadt, geheel uit het plan-der Vrouwivke Opvoeding verbannen was ` en de Vrou- wen in deeze tegenwoordige Eeuwe beroofden zich daar II, DEEL. MENGELW. NO. 3. J doer 1:25 PROEVE door van meer čan de haft haarer aangeboorene vithunten-. heid, en zy werden Veorwerpen, meer gezogt om cen draeigeestig vur te verdrvven, of een ongebonden wellust te vAtandiis Can cm de gezellige Deelsenooten te zvn van cen Loun, naar de voortehritten van Rede en Godsdienst ID, Negthans metten wy, om elk en der waar- heid regt te den, bekennen, dat alle de Franfche Dames niet zs Zeer can de Mods erf het Vermaak verilaafd zyn, dat zy el het overige Verwaarlvazen, Frenk-yk heeft ver- feheide Vrouwen voortgedract, In Oordeel en Geleerdheid uitfchitterende, en zelis, In deeze beuzelende Eeuw, waar in de Vrouwen meest al enkel tot vermaak en fre) by elkan- der komen, zyn er te Parys gezelfchappen van Dames , die. op gezette tyden, bveen vergaderen, om de verdienften van elk nieuw uitkomend Werk van ‘vernuft te bepaalen : ge- lukkig de Schryver, die haare goedkeuring wegdraagt. De Franfchen zyn te befchaafd en te welleevend , om een an- der oordeel te ftryken, dan hunne Dames, "rt zy het hun opd dan kwaad dunke. Dewyl myne onvolmaakte pooging om de Gefchiedenis der Sexe te fchryven', het tegenwoordige Geflacht kan overleeven, en in eem volgend geleezen worden; wanneer deeze beuzelende Mode van Vrouwlyke Opvoeding zal laats gemaakt hebben voor eene betere „en op dat myne eezers als dan eenig denkbeeld mogen vormen, hoe het daar mede gefteld was by het afloopen der Achttiende Ecu- we, zal ik eenige trekken opgceven van de Opvocding, hoedanig dezelve thans in de befchaafdfte Landen van Euro- pa gefteld is. . Onder de eerfte lesfen „welke eene Moeder aan haare Dog- ter geeft, is eene der voornaamfte, het hoofd recht over einde te zetten, en egne goede houding aan te neemen: degze worde met het derde, of ten laatften met het vierde, aar reeds ingcboezemd , en eenige volgende jaaren ingedrukt. Wanncer de Jonge Juffrouw gcbreklyk haare Moedertaal heeft leeren leezen „en zomtvds cerder „wordt zy óp eene Kastfchool befteld , waar men haar onderwyst in het moeilykst en nut- loost naalden-werk , terwyl zy van het noodigfte, °t welk in de Iluishouding kan te pasfe komen, te eenemaal onkun- dig blyft. Geduurende haar verblyf op de Kostfchool , be- fteedt zy een gedeelte van haar tyd, in het leeren leezen van haar cigene Moederfpraake , of de Taalen van eenige mabuurige Koningryken; maar al te dikwyls geleerd, zon- der 4 r ° Ae OVER DE VROUWLYKE OPVOEDING; 127 ger behoorlyk agt te geeven op de Spraak en Letterkunst 5 ’e fchryven en rekenen neemt ook een gedeelte van den tyd A dan deeze, inzonderheid °t laatite, worden alleen aange- merkt als bykomende volmaakiagenę die in °t leeven weinig te pas komen, en gevolglyk. maar Weinig aandages verdie» nen. De meeste moeite wordt aangewend, om de Jonge Dogter dat geen te iceren, wat haar als eene Vrouw niet te ftade komt, als tekenen, inuzyk en dansten? deeze kuntten neemen, dewyl zy aangenaam zyn voor de leevendige jeug- dige verbeelding, de Jonge Juffrouw zo zeer in, dat zy alle andere dingen verwaarloost of vergeet, Hier by voegt men het kleeden naar de Mode, de gezetheden in cen gezeifchap waar te neemen, en, het fmert ous dit Ter by w moeten voegen, dat men in zommige Schoolen Meesters ingevoerd heett ‚om in het Kaartfpel te onderwyzen: eene. tyd en gelde kavisting, zo geen ondeugd, die reeds maar al.te:vecl voets onder lieden van heide de Sexen gekreegen heeft, en mogelyk , door deeze vroegtydige inwyding ,. nog meer velds zal winnen. E Zodanig is , over *t algemeen, de Opvoeding in-de Koste fchooleh der Jonge Juflrouwen: op zommige mogen. eenige andere dingen , dan de reeds gemelde „onderwecezen worden 5 doch wat men ‘er ook. leere, en hoe. ze ook aangelegd zyn, het is maar al te waar, dat de Jonge Juffrouw by haare Ouders thuis komt,als Gene volkomene hedendaagfche wel opgevoede Juffrouw, met het hoofd vol Franfche grillen „ riaamen van groote Perfoonadien., aanhaalingen uit Romans en Tooneelffukken : en vervuld met een fterken:. tegenzit van de verouderde Deugden, Spaarzaamhcid , Orde ep Huishoudlykheid. | z Wy kunnen het oog nict flaan op het thans gefchetfte. ` l 4 wy bg 128 PROEVE wyl men voor °t Verftand en Hart geen of weinig zorg draagt, en, maar al te dikwyls de weczenlyke Pligten des Huislyken Leevens in een befpotlyk licht voorftelt, als de ouderwerfe „bezigheden dier.dwaaze Vrouwen, welke voor cene eeuw of twee leefden , en niet wisten wat de Mode of Vermaak was. Vrouwen, deezerwyze opgevoed, mogen gezogt worden om ‘er een ledig uur vermaaklyk mede te ilyten; doch welk een veelvermogenden indruk haare per- foonlyke bevalligheden ook op de driften mogen maaken „ moeten zy, als de beuzelende Lecftyd voorby, en het ge- weld der hartstogten bedaard is, zeker vergeeten, zo niet met veragting aangezien worden. By den Ligtmis, en den Jonker naar de Mode, Schepzels nog veragtlyker dan zelve, mogen zy misíchien een beter lot verwagten ; doc laaten zy bedenken , hoe weinig vermaaks zy doorgaans fcheppen in het gezelfchap van, en de verkeering met , haa- re cigene Sexe, en dat Ligtmisfen en Jonkcrtjes niet veel meer zyn dan Vrouwen in Mansklecderen. Laaten ook de zodanigen , die nimmer eenige andere denkbeelden in hunnen geest koesterden, dan om Aanbidders te krygen, en ver- meesteringen door laare fchoonheid te.maaken, bedenken, dat, wanneer Jeugd en Schoonheid niet meer zyn zullen, wanneer de zwerm van Aanbidders en Verwonderaars niet langer rondfom haar: zweeft, ’eriets noodig zal weezen om dat. vak te vullen, om de te onvredenheid en wanlust, daar uit gebooren, voor te komen; dat de natuurlyke bron van dat gets Vriendíchap is, en dat Vriendfchap niet beftaan kan 3 of zy moet rusten op den grondilag van Rede en Ver- (and, , Wanneer wy te rug zien op deeze Schets der Vrouwlyke Opvoeding, kunnen wy niet nalaaten, ons te verwonde. ren, dat eene Sexe, die deelgenoot is onzer natuure , en efchikt om onze Leevensgezellinnen te zyn , dus „beftendig „ fchandelyk verwaarloosd, of bedorven is, door °t geen men voor haar onderwys wilde doen fcheep komen. — In Europa fchynt haare Opvoeding alleen ingerigt, om haar te vervullen met cene zugt om verwondering te: verwekken , om te beuzelen en zich ‘te vermaaken, — Op meest alle- andere plaatzen. des Aardkloots gaat men nog een ftap ver- der 5 en de Opvoeding dient om allen zedelyk gevoel te ontwortelen , de Ondeugd „in het gewaad van lustig vermaak vermomd , in te voeren. Nauwelyks vertoonde zich ‚in eeni tydperk , of onder eenig Volk , cen Wetgeever, die dit ftuk ten voorwerpe zyner ernftige befpiegeling ftclde : en de Than- ØVER DE VROUWLYKE OPVOEDING. 129 Mannen , in ’t algemeen, die er het grootfte belang by Hacbben, ‘dat de Vrouwen verftandig zyn en deugdzaam, Echynen, door hun gedrag ten opzigte van de Sexe, eene zamentpanning aangegaan te hebben, om haar het tegen- overgeltelde te maaken. Daar dit het harde lot der Vrouwen is , behoeft het ons niet te bevreemden „dat mangel aan Letterkunde , door alle eeuwen heen , het Vrouwlyk Character merktekende ; nogthans zyn’er īn alle Eeuwen „en by alle Volken , cenige Vrouwen geweest , die of door meer geests te bezitten, of door denzelven an- ders aan te wenden, geen gering deel verkreegen van de Geleerdheid der tyden , waar in zy leefden. Dus vondt men, onder de Griekfche Vrouwen , die in TC algemeen zeer onkundig waren, eenige uitzonderingen op dien regel, ARETE , de Dogter van ARISTIPPUS , onderwees haaren Zoon in de Weetenífchappen en de Wysbegeerte, die te deezer oorzaake den naam droeg van Metrodidaêtos of Moederson- ` derwyzeling. CoRINNA , eene Thebaanfche Dichteresfe , ftree wf keeren den zegepalm van PINDARUS; en ASPA- SIA onderwees den beroemden Wysgeer PERICLES. Van eenige geleerde Romeinfche Vrouwen hebben wy reeds ge- fprooken. In ltalie, waar de Dichters , weinig eeuwen geleeden, als Godheden geëerd werden, hebben verfchei- de Vrouwen eene vry groote hoogte in die Kunst bereikt : in onze dagen is ’er nog eene Dichteresíe te Rome ftaatlyk met de Lauwerkroon befchonken. Frankryk, 4ngeland, en andere Gewesten, deelen ook in het geluk, van zich op geletterde Vrouwen en Dichteresfen te mogen beroe- men. Deeze byzondere voorbeelden hebben , egter, geen in- vloed op de Vrouwen in ’t algemeen. Een eerst vernuft, van welk eene Sexe ook, zal onvermydelyk boven het ge- meen zweeven: doch het gros des Menschdoms, ’t welk dezelfde aandrift niet voelt , noch het zelfde vuur, zal bly- ven kruipen op het oud betreeden pad. Wy wenfchen van harte , dat de Vrouwlyke Opvoeding het ernftiger voorwerp mogt worden der Wetgeevende magt, dat Ouders en Voog- den beter plans maakten. Wy willen dit niet verftaan heb- ben, als of het ons oogmerk was, dat de Vrouwen haare fchoone oogen zouden: verduisteren , door blokken en nagt- braaken. De Natuur fchynt haar nict gevormd te hebben voor ingefpannene en fterke Boekoefeningen: daarenboven , ingen zy zo verre, dat zy ons in Geleerdheid na de kroon ken, of evenaarden, dan zoùdèn wy haar de Lauwrie- 3 ren {30 ` _PROEVE'OVER DE VROUWLYKE OPVOEDIN®,. ren betwisten: en het behaalen derzelve zou haar beson ven van veele dier bekoorelykheden , welke voor. haar te dierbaarder zyn, om dat ze van ons meest geagt worden. Wy vermeeten het ons niet een plan der Vrouwlyke Op- voeding te beraamen; alleen durven wy verzekeren , dat men , daarin , zo veel mogelyk, aan den eenen kant , Onkun- de, en aan den anderen kant , Pedantery , moet vermydenà Onkunde maakt cene Vrouwlyke Medgezelle veragtlyk „Pes dantery haar belachlyk; en °t valt zwaar te beflisfen, welk van deeze beide het mishaaglykst is. nnen nn -a vlt gegen DE KERKGESTOELTEN. MYNE HEEREN! (Q Plangs den Algemeenen Zendbrief van yacoBUS lezende, troffen my de woorden van het J. Toofdftak vs. 1. en volg. Myne Broeders. hebt nit het geloof van onzen Heere Fezus Chris&us, des Heeren der Heerlyxheid. met aanneziming des Per- foons. Want zo in ure vergadering kwam een man met een’ gouden Ring aan den Vinger, in eens zierlyk: Kleeding, en daar kwam ook een arm Man in eene fleprer Kleeding, en gy zoud aanzien den Man, die eene zierlyke Kæeding draagt, en tot hem zeg- gen, zit gy hier op eene eerlyke plaatfe, en zoudt zeggen tot den armen, fla ey door, of zit Bier onder myn’ Poetbank ‚ hebs gy dan niet in u zelven een onderfcheid gemaakt, en zyt regters gewarden van kwaade overleggingen? Hce! dagt ik, veroordeelen. deze woorden niet alle voorzittingen en enderfcheiden' plaatfen in de Kerken? Ik begon aan myn geheugen verfcheiden' plaat- fen van de Heilige Searift, waa: in het begeeren van de voor- zittingen in de Synagoge, als eene Purizecuwf{che ondeugd , wordt afgemaald, en diergelyken terug te roepen. Kan men, degt ik, onze onderfcheiden’ Geftoeltens, onze plaatfen van eer en aan- zien in de Kerken, met die voorfchriften overeen brengen 3 Heeft het misbruik deze gulden lesfen niet agter de bank doen werpen? Voor zeker, by ons heef: het wel degelyk plaats, dat de Baken en Aanzicilyken uitfteekende Zitplaatfen in de Gods- dienftige byeenkomften hebben. Wat al onderfcheiden” zoorten van Geftoelten vindt men in onze Kerken? Byna voor allerlei goorten van Amtenaars, naar hunnen rang. lin daarberevens ane dere Banken, die maar zyn voor minder zoorten van Ryken en in eene zieilyke Kleeding uitgedaschte Perfoanen. Voor de Ar, meg. die geen geld hebben, om den Koster voor eene plaats ín esne gcllotene Bank te betalen, gyn ook wel plaatfen, maar. Sitt afi Ga Kunnen zy daar niet te regt kamen, za mosten zp ly- DE KERKGESTOEËTEN. 131 blyven ftaan. Is dit niet tot hun ftilzwygende te zeggen: Raat gy daar, of zit hier onder myn Voetbank? Onder de Vrouwen is het niet beter. Op veele plaatfen hebben zy ook onderfchei- dene Barken, daar niemant, buiten de Eigenaaresfen van dezel- Ven, mag inkomen; en die geene Banken hebben, hebben vaste Stoelen, die door gunst gemcenlyk van Kerkmeesteren verkregen Worden. De overigen mogen zien, waar zy belanden. M. dunkt, dat deze gewoon:e ftrydt tegen de Christlyke nederigheid, en de 8clykheid die er is tusfchen alle de leden der Kerk. Dat ‘er on- derfcheiden Zitplastfen waren voor de Hooge Regeering, gaat nog an, om daardoor het gemeen, altyd, en by alle gelegenheden, €s tegroo:eren indruk te geven van den eerbied, dien zy der- Zelve fchu'dig zyn. Maar minder behaagen my alle die partikulie- Ie Banken , voor Kerkmeesteren , Gasthuismeesteren. Burger- Fygsraad, enz; en bovenal die menigvuldige Banken, welken de Een of de ander, hier of daar, met goedvinden van Kerkmeeste- Fen, ten zynen gebruike, en voor zue Familie, heeft doen ftel- len, en waarin niemant dan de e'genaar ziten mag; zo da: z Eerder leeg blyven zullen dan dat een ander, die de eer niet hee Yan zulk een ampt te bekleeden, of het geluk niet heeft van die Bediftingueerde Familie te zyn, nergens byna p'aats kan vinden, dan cp de gemeene mans Banken; waar zig een nederig Christen wel mede zou kunnen behelpen; indien een Man van eenig aan- zien en vermogen zig daardoor de befpotting van zyne Medebur- gers niet op den hals haalde. Dit is eene oorzaak, dat zeer veele ordentelyke en fatfoenlyke Lieden gedwongen worden uit de Kerk te blyven, die er anders veel meer in komen zouden. Dus ver raakt het inzonderheid de Mannen: dan nog ruim zo erg is het on- der de Vrouwen. Deezen zitten, 't is waar. rog al gemeenlyk in 't ruim onder elkander; de Mevrouw naast haare Meid. Maar hoe onsangenaam is ket Kerkgaan niet voor zulken, die necne éizene Stelen hebben kunren verkrysen. Gaat zulk cene Vrouw of Vryster ter Kerk, en vraagt zy om een’ Stoel aan den Stoeicne zetter; hy wyst haar cr wel cen aan, daar zy cp zitten kan, mits het Volk niet komt. vind in dit gebruik iets zo haatlyks, dat my dunkt. het bebiorde uit de nederige, eensgezinde, tot ftigting en vreedzaame gemcen- fchap der Heiligen gefchikte vergaderingen der Christenen, gs- weerd te worden. Hoe veel beter, hoe veel ftigtlyker, hoe veel meer met den geest van het Christendom overeenkomende, zou het wezen, indien in onze Kerken twce Ruimen afgefcheiden waren, het een voor de Mans, en het ander voor de Vrouwen, gefchikt? Het is tog, om dit in 't voorbygaan aan te merken, het is tog niet betaamlyk dat de Mans en de Vrouwen in de Kerken digt by elkander, en nog minder, dat zy door elkander, zitten , het geen aanleiding geeft tot veelerhande onaandagtigheden, aftrekkingen en andere dingen die nict betaamen. Zou het nier best weezen, dat beide die Ruimen vervuld waren mer agter elkander om hoog opgaande Banken, waar ieder, die het eerst kwam, eene plaats ` naar zynen zin zou kunnen uitkiezen, zonder eenig onderícheid van rang of rykdom, en zonder het betaalen van eenen duit voor de plaats? Dan dunkt my, dat men de Les van den Apos- tel acorus in agt neemen zou. Men zal misfchien hier tegen inbrengen, dat dit aan veele on- gemakken zou onderhevig wezen. Vooreerst zouden dan veele Menfchen uit de Kerk blyven, uit vrees van naast een havenloos en morfig Mensch te komen’ zitten. Maar zou men niet met meer gronds verwagten kunnen, dat dit zulke geringe Men{chen, die er zomiyds wat morfig en havenloos uitzien, beweegen zou, om, wanneer zy ter Kerke gingen, zig wat beter te havenen en te reinigen; niet weetende naast wien zy misfchien zullen komen te zitten? of, zo zy hiertoe het vermogen niet hebben, van zig met voordagt agter af te houden? Het tweede ongemak, daar men voor vreezen zou kunnen, zau zyn, dat men dan chrikke- lyk vroeg in de Kerk zou moeten wezen, om eene goede plaats te krygen. Maar dit ongemak zou wel te vourkomen zyn, met de Kerkdeuren, niet dan een half uur voor dat de Godsdienst begint, te openen. Men zal zeggen, dan zouden de Mentchen reeds van te vooren voor de Kerkdeur vergaderen, en dringen om ‘er het eerst in te wezen. Doch ik denk niet, dat, als deze gewoonte eens ingevoerd was, men daar voor veel te vreezen hebben zou, dewyl het niemant ligt lusten zou eenigen tyd voor de Kerk in weer en wind te ftaan fchilderen. Zie daar, Myne Heeren, eenige gedagten, die ik aan uw oordeel overlaat, of zy het publiek verdienen medegedeeld te worden. Ik ben met alle agting, MYNE UREREN! UEd. Dienstwillige Dienaar, CHRISTIANUS SIMPLEX. Wy $ DE KERKGESTOELTEN. 133 ttet Wy laaten het den Leezeren over te oordeelen, hoe veel gronds van berisping de denkbeelden van den Schryver des bo- ven geplaatften Briefs, tegen het gebruik der vaste en onder- fcheiden plaatzen in de Kerken aan de hand geeven. Veelligt zullen de meesten van zelven opmerken, dat de tyden en ons ftandigheden waar in, benevens de inzigten waar mede, zulks heden ten dage gefchiedt, te veel verfchillen van die, welken Jacobus bedoelt, om des Apostels beftrafing zo algemeen op dit hedendaag(che gebruik over te brengen. En zo de voorflag van onzen Korrespondent al meer byvals mogte hebben, dan wy vermoeden, maaken we ons egter vry fterk, dar het niet meer te verwagten is, dat zyn voorflag werkftellig gemaakt zal worden, dan dat het nog veel fchadelyker en gevaarlyker mis- brik van de Dooden in de Kerken te begraaven (*), waarte- gen reeds zo veele onwederleghaare redenen ingebragt zyn, nog {poedig afgefchaft zal worden. Edoch , hoe men ook hier over moge denken, t komt ons, niettegenftaande het gren onze Korrespondent te berde gebragt heeft, voor, dat Plaatzen van Eer en Onderfcheid in de Kerken van cen zeer groot nut zyn. Vraagt ge, waar op deeze gedagte rust? wy antwoorden, op de ondervinding, die ons leert, dat Plaatzen van Eer en On- derfcheid in de Kerken grootlyks ftrekken, om het Volk Gods- dienttig te maaken. Men verftaa hier, (om allen mis- verftand voor te komen 3 door Godsdienflig , 't geen er de meníchen thans veelal door verftaan; te weeten, genegen of ge- „woon te zyn veel in de Kerk te komen. Misfchien zouden wy al zo wel het woord Kerksch gebruiken; dan dit is om ’t even; nademaal de woorden Kerksch en Godsdienftig in onze heden- daagfche gemeene taal wisfelwoorden zyn. Doch laat Óns ter zaake komen. 