Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
Zij bevonden zich zoodoende onder ongeveer overeenkomstige condities als waaronder dergelijke, in het wild groeiende planten zich gedurende den drogen tijd bevinden. De proeven werden genomen met de volgende zeven soorten: 1. Dendrobium secundum, 2. Aerides virens, 3. Rhyn- chostylis retusa (Saccolabium Blumëi), 4. Dendrobium crume- natum, 5. Eria ornata, 6. Phalaenopsis amabilis, 7. Dendro- bium Pandaneti. Deze soorten zijn hier gerangschikt in de volgorde waarin zij, zooals uit de volgende onderzoekingen blijkt, en zooals ook met de verspreiding in het wild ongeveer overeenstemt, tegen droogte bestand zijn. Enkele nadere bijzonderheden over deze zeven soorten laat ik nog volgen. Dendrobium secundum is een sympodiale soort met dikke, dikwijls meer dan 60 c.M. lange schijnknollen en dunne, vliezige bladeren. De bladeren schijnen meestal niet veel langer dan een jaar aan de stengels te blijven zitten, zoodat men in den regel aan een exemplaar van deze soort een vrij groot aantal kale schijnknollen en slechts enkele bebla- derde stengels vindt. De cuticula van de bladeren is dun, e huidmondjes zijn slechts met een kleine cuticulalijst voorzien, daarentegen is aan de schijnknollen de cuticula buitengewoon dik. Deze soort komt in de djatibosschen in de laagvlakte tamelijk veel voor. Aerides virens, een monopodiale soort met tamelijk lange stengels en lijnvormige, leerachtige bladeren die eenige jaren aan de plant blijven zitten, komt o.a. zeer algemeen op de tamarinde- en andere schaduwboomen in Batavia, Semarang, Tegal, Pekalongan en Cheribon voor en moet hier aan even langdurige droogteperioden weerstand bieden als waaraan Dendrobium secundum in de djatibosschen in sommige jaren is blootgesteld. Aerides virens laat zich moeilijk cultiveeren, omdat de plant zeer gevoelig is voor te veelen te langdurige vochtigheid aan de wortels. Wanneer men deze soort met de wortels in mandjes met mos of uitgeplozen — B1 — klappervezel kweekt, treden meestal spoedig parasitische schimmelwoekeringen in de wortels en in den regentijd dikwijls ook door bacteriën veroorzaakte rottingsverschijnselen aan de bladeren op. Behalve de talrijk groote slijmcellen met kleine raphiden- bundeltjes en de hoogst eigenaardige vezelbundels, die ik bij een andere gelegenheid nog eens hoop te beschrijven en af te beelden, vallen bij microscopisch onderzoek van het blad de buitengewoon dikke cuticula en de sterk ontwik- kelde cuticulalijsten rondom de huidmondjes ор. Rhynchostylis retusa (Saccolabium Blumëi) is een monopo- diale soort met tamelijk korten stengel en lijnvormige, vleezige bladeren, die minstens een jaar of drie aan de plant blijven zitten. Deze soort komt in de djatibosschen in de vlakte tamelijk veel voor. Bij. microscopisch onderzoek van het blad vallen vooral de buitengewoon dikke cuticula en de zeer sterk ontwikkelde cuticulalijsten rondom de huidmondjes op. Dendrobium erumenatum. is aanmerkelijk kleiner dan de reeds vermelde D. secundum; alleen: het onderste gedeelte van de stengels is over een lengte van + 10 c.M. knol- vormig opgezwollen. De bladeren zijn kleiner maar veel vleeziger dan van D. secundum en hebben een iets dikkere cuticula. De bladeren blijven dikwijls twee of drie jaar aan de stengels zitten, zoodat men aan een exemplaar van deze soort meer bebladerde stengels en minder kale knollen vindt dan bij D. secundum. Dendrobium crumenatum is de algemeenste soort in de laagvlakte en komt met Aerides virens te zamen in de steden aan de Noordkust van Java veel op de schaduwboomen langs de wegen voor. In het vochtige klimaat van Buitenzorg en Padang met + 4000 m.M. regenval per jaar, zonder uitgesproken drogen tijd, voelt zich deze soort nog beter te huis; zij komt hier over het algemeen in forschere exemplaren voor dan in het drogere klimaat van Batavia, Cheribon, Tegal, Pekalongan en Semarang. Eria ornata is een soort met korte, dikke schijnknollen en betrekkelijk groote, min of meer leerachtige bladeren. СС Den microscopischen bouw van het blad heb ik niet onderzocht. Deze soort schijnt vooral, zoo niet uitsluitend in zeer regen- rijke streken, bijv. in de omgeving van Buitenzorg, voor te komen en groeit dan dikwijls diep in de schaduw. Phalaenopsis amabilis, de welbekende vlinderorchidee, is monopodiaal en heeft een zeer korten stengel met eenige, zeer groote, vleezige bladeren, die een veel minder stevige constructie vertoonen dan de bladeren van Aerides virens en Rhynchostylis retusa. Wanneer men de dikte van de cuticula der bladeren van Dendrobium secundum == 1 stelt, zal die van de cuticula der schijnknollen van dezelfde soort — 10, van de cuticula der bladeren van Dendrobium crume- natum — 2, bij Phalaenopsis amabilis = 4, bij Aerides virens = + 12 en bij Rhynchostylis retusa + 16 bedragen. De huidmondjes van Phalaenopsis amabilis zijn met een niet bijzonder sterk ontwikkelden cuticularing voorzien. Phalaenopsis amabilis wordt sinds omstreeks 15 jaar zeer veel door orchideönzoekers verzameld en is daardoor in de meeste streken van Java zeer zeldzaam geworden. De plant schijnt tehuis te hooren in streken met geen scherp gepronon- ceerden drogen tijd en toch ook geen al te vochtig klimaat. De plant is, zooals bij de kultuur onmiddellijk blijkt, niet goed tegen droogte bestand maar is, desniettegenstaande, evenals Aerides virens, buitengewoon gevoelig voor te veel vocht aan de wortels en eischt geen zonnige, maar een lichte luchtige standplaats. Dendrobium Pandaneti heeft lange, dunne schijnknollen en vliezige bladeren, die gewoonlijk lang aan de stengels blijven zitten, zoodat in den regel bij deze soort de meeste stengels bebladerd en slechts enkele kaal zijn. De cuticula van de bladeren is uiterst dun, de cellen van de epidermis zijn groot, de huidmondjes vertoonen geen cuticularing. Deze soort schijnt uitsluitend in zeer regenrijke streken - zonder geprononceerden drogen tijd voor te komen. s= 69 = Voor een eerste proef werden planten gebruikt, die reeds geruimen tijd door mij en wel op plankjes gekweekt waren. Bij deze cultuurmethode op plankjes, die voor sommige soorten alle aanbeveling verdient, worden de uit het bosch gehaalde planten niet, zooals gebruikelijk is, in doorboorde bloempotten of mandjes in mos, klappervezel en dergelijke gekweekt, maar tegen een plankje van omstreeks twee vierkante deci- meter oppervlakte aangebonden. De planten maken dan gewoonlijk spoedig nieuwe wortels, die, op overeenkomstige wijze als in den natuurlijken toestand langs de bast van de boomen, nu langs de oppervlakte van het plankje groeien. Bij het begin van de proef waren de planten in vollen groei. Geconstateerde verdampingsverliezen Nettogewicht in grammen. bij het begin Totaal van de proef. |  gr. 37,4 | 26,3 | 15,5 6,3 |11,5 4,22 | 101,2 Phal amabilis 1 124 , [3300 |17,0 | 94 | 45 | 85 | 2,5 | 649 » T 2 1195 18,4 | 11,75) 5,65) 2,8 5,8 2,9 46,8 " ” 3 (£ 4 12,7 T4 | 30 1,5 2,7 1,5 28,8 ” ” 4 102 „ 13,5 8,8 3,6 2,8 4,7 3,3 36,7 ” ” 5 174 ,, 20,7 | 11,6 4,8 2,5 6.3 3,8 49,7 Onder nettogewicht van de planten verstaan wij hier het bepaalde brutogewicht verminderd met het uit de afmetingen berekende gewicht der plankjes, waarop zij groeiden. In procenten van het oorspronkelijke gewicht omgerekend bedroegen de verdampingsverliezen ongeveer: 5е dag Totaal 1е dag. | 2е dag. | Зе dag. | 4е dag. Ze Те dag, E бе dag. dagen. Rhynchostylis retusa. 11%)! 8% | 5 9/9 29/6 | 3 flait 19/9/80 % Phalaenopsis amabilis 1 1 p ео бы 2., 1523 $4 ” HI 2 16 ” 10 ” 5 ” 2 ” 5 ” 2 ” 41 ” ” ” 3 17 ” 10 ” 4 ” 2 ” 4 ” 2 ” 39 DA ” ” 4 13 23 9 ” 4 ” 3 ” 5 ” 3 » 36 ” ” ” 5 19 ” 7 е” 3 ” 1 ” 4 ” 2 ” 29 » Door de proeven op deze wijze te nemen kwam er een niet controleerbare storende factor in het spel, namelijk het gewichtsverlies van de plankjes zelve tengevolge van de uitdroging. Bij een volgende proef werden daarom van een vijftal andere Phalaenopsis amabilis planten de plankjes en wortels met Moosetig batist zorgvuldig zoodanig omwikkeld, dat alleen de bladeren vrij waren. De resultaten waren nu de volgende: Brutogewicht Geconstateerde verdampingsverliezen in grammen. van de planten bij het begin al rc ге госте етв Ge woleli Ы, : :  0,6 3,85 (0,55) 3,4 | 4,2] 5,6] 0 51,2 335,8 | 7,7 | 47 | 6,6| 3,0| 0,2/4,0 (0,7) | 40 | 49| 7,0| 0,3 | 41,7 m" lI 2 » 9 132,7 | 5,8 | 3,4 | 4,0] 1,5| 0,6/2,0 (0,05), 2,15| 2,2| 3,7| 0,3 | 25,6 4 5 159,85 | 7,0 | 5,75| 6,7 3,9| 1,8 3,55] 0,45 | 2,7 | 43| 4,6| 0,5 | 41,25 408,2 |17,2 (10,9 |12,9| 5,5| 0 43 (11) | 53 | 5,0| 7,5 (0,3) | 67,2 мы BE us Wij zien hier een enkele maal bij de tusschen haakjes geplaatste getallen, dus bij de nommers 1, 2, 3 en 5 van 8 ор 9 Mei en bij nommer 5 van 15 op 16 Mei een kleine toename inplaats van een afname. Het is mij niet gelukt aan te toonen of wij hier met absorptie van waterdamp uit de atmosfeer of met proeffouten (bevochtiging door dauw?) te doen hadden. Eenige opzettelijk daartoe aangezette proeven, om na te gaan of absorptie van waterdamp door bladeren of stengels van Phalaenopsis amabilis aangetoond kan worden, gaven onzekere resultaten. Bij deze proefreeks werd verzuimd de plankjes te meten en het gebruikte Moosetig batist te wegen, zoodat het nettogewicht der proefplanten niet opgegeven worden kan. Wij zien echter weer zeer duidelijk een geleidelijke afname der verdamping; door de vijf proefplanten te zamen werd in de eerste week 161,5 gram, in de tweede week 17,35 gr. verdampt. Het waren overeenkomstige planten als bij de vorige proef, zoodat wij bij benadering kunnen aannemen dat het nettoge- wicht van de vijf planten te zamen evenals bij de vorige proef + 600 gr. bedroeg. In dit geval zouden wij in de eerste week een totale verdamping van - 27%, in de tweede week van + 139%, van het oorspronkelijke gewicht der planten hebben gehad. Teneinde den storende invloed van gewichtsverandering der plankjes, waarop de planten gekweekt waren, te vermijden, werden voor de volgende proeven uitsluitend planten gebruikt, die van het substraat afgehaald waren. Het is hierbij onver- mijdelijk, dat een deel der wortels verloren gaat, maar teneinde proeffouten te vermijden moest over dit bezwaar heengestapt worden. Voor een eerste dergelijke proef werden 5 planten van Aerides virens gebruikt. - 66 — Gewicht bij het Geconstateerde verdampingsverliezen in grammen. begin van de oef. 22 Mei 23 24 25 26 27  | 4,2/1,4 |0,35| 5,0 | 1,9 |3,55|1,1 |1,8 » 2| 98,5 „| 1,9 0,6 |2,0 11,15 0,85! 19 0,6 10,1 | 2,1 | 0,85 1,951 0,8 |1,1 5 9| 891,,| 2,0 0,6 |2,2 |1,25 1,051 2,0 | 0,7 |0,2 | 2,2 0,95| 2,35 | 0,75| 1,15 „ 4| 50,8,, | 0,4 0,25 0,75 0,5 |0,4 | 0,9 | 0,25 | 0,25| 1,1/0,4 |0,65 0,251 0,4 „ 5| 66,1,, | 0,9 |0,4 |1,3 |0,9 |0,6 | 2,3 0,4 |0,4 | 1,8 0,85 25401 04 0,4 Hieruit kunnen wij de volgende gemiddelden en totalen berekenen: Gemiddelde gewichtsverliezen іп °/, рег dag. Ach Totaal verlies in №. chtste en Vijftiende en see m mens negende dag zestiende dag 16 dagen. dag gemiddeld. gemiddeld. gemiddeld. 1 1,9 9) 0,7 Y Lä 9, 27 De 2 1,3 » 0,35 » 1,0 » 16 ” 3 1,4 » 0,5 » 1,0 » 20 ” + 0,6 » 0,5 » 0,6 » 13 » 5 1 y UG: 04 . I9 ` afstanden geschikten toestand. De eigenaardige ongelijkmatigheid, dat er gedurende den achtsten en negenden dag van de proef aanmerkelijk minder verdampt werd dan voor en na dien tijd, werd blijkbaar door minder gunstige verdampingscondities, lagere tempera- tuur, minder wind, bewolkte lucht veroorzaakt. De planten waren, zooals te verwachten was, bij het einde van de proef nog volkomen frisch en bevonden zich, hoewel zij toch 13 à 27 °/, van hun gewicht door verdamping verloren hadden, nog lang niet in een voor verzending over groote Een paar andere gelijktijdig aangezette proeven werden dan ook gedurende veel langeren tijd voortgezet. м B _ Dendrobium crumenatum. Gewicht bij het Geconstateerde gewichtsverliezen in grammen. begin van de I roef. 22 Mei 24 | 26 30 3 7 15 21 6 1 5 13 3  Aug. №. 1| 48,1 gr. 2,7| 4,4 | 3,25) 2,4| 1,95| 3,15| 2,05 1,55 1,15 | 1,0 1,0) 2,9177 » 2343,0 ,, |14,4 |27,6 |97,2 |24,3 14,7 91,8 |14,1 10,9 |8,9 |6,8 10,3 27,2 16,3 „ 3| 26,9 „| 2,11 2,65| 2,2 | 171 1,1 | 1,85) 1,1 | 0,9 |0,75 |0,55 Al 2,0|.' 1,6 Omgerekend іп procenten gewichtsverlies рег dag en totaal gedurende de meer dan drie maanden voortgezette proef krijgt men de volgende resultaten : Gewichtsverlies іп % per dag, gemiddeld. Totaal ver- zi In de eerste Na twee Na vier Vo ае In де laatste = ee; dagen. weken. weken. maanden, | drie weken. mite l | 28% 10 % | 0,73 %`| 0,29 % | 0,24 % | 65 % А 2,1 » 1,0 » 0,64 » 0,38 » 0,21 » 65 T 3 55 Lo , ] 607 о, о, s De planten waren aan het einde van de proef tamelijk droog, de schijnknollen geschrompeld, echter volstrekt niet in zoodanige mate dat men er bezorgd over behoefde te zijn, dat zij het niet gemakkelijk nog een paar maanden zonder water zouden hebben kunnen uithouden. Zij hadden enkele maar volstrekt niet opvallend veel bladeren verloren en kwamen weer spoedig bij, toen zij weer geregeld werden begoten. Toen de proef reeds twee maanden aan den gang was, den 18% Juli, bloeide plant №. 2, die toen reeds ruim 39 % van haar oorspronkelijk gewicht door verdamping verloren had. Deze bloei duurt, zooals velen lezers bekend zal zijn, bij Dendrobium crumenatum slechts één dag. Gelijktijdig met de besprokene was ook de nu volgende proef aangezet. — ВЕ — Eria ornata. Gewicht bij het Geconstateerde gewichtsverliezen in grammen. сое 24 26 30 3 7 1 6 1 5 13 312 А 5 21 2 Eu Mei. | Mei. | Mei. | Juni. Juni. | Juni. | Juni.| Juni. |, Juli. | Juli. | Juli. | Aug. Aug. . 1|105,8gr| 3,9 | 8,5 |6,55 4,65 3,7 | 6,6 |3,5 | 3,6 | 3,3. 2,3 |97 | 8,0! 6,5 2 104,6 „| 9,5 | 6,6 |5,9 |45 [3,4 | 5,55 3,75 4,0 | 4,9 |9,8 |5,2 [13,1| 6,9 „ 81146,9 „| 5,3 111,0 |9,5 |6,7 | 5,4 | 8,85| 6,55| 4,3 | 5,3 |3,3 |5,1 |14,6 10,8 4| 80,0 „| 2,5 | 5,25 4,6 |8,40 2,8 44 97 | 2,3 | 2,9 | 1,65| 9,45] 7,0 6,3 Ook deze uitkomsten kunnen wij omrekenen in procenten gewichtsverlies per dag voor de verschillende perioden van de proef: Gewichtsverlies in °/, per dag, gemiddeld. | Totaal ver- №. | In de eerste | Na twee |“ Na vier |Naomstreeks] р. qe jaatste| lies іп 94 à : twee ` dagen. agen. weken. weken. maanden. | drie weken. 1 1,9 % 0,87 ?/ | 0,68 % | 0,36 9) | 0,26 9% 60 % 9 3,9 ~, 061 . 76 y 0,59. — 0909 67 , 3 Eh 5 088 , (5B _ 0,48 ,, 0.98.2. 66 , 4 L 051 E 0,58 , 0,42 „ 094 , 60 „ Ook deze planten, die toch in den loop van drie maanden 60 0° of meer van hun oorspronkelijk gewicht door verdam- ping verloren hadden, bevonden zich aan het einde van de proef in betrekkelijk goeden toestand. №. 1 had begin Juli gebloeid, №. 2 en №. 3 stonden in bloei, toen de proef einde Augustus werd afgebroken. Ongeveer gelijktijdig met deze еп de voorgaande proef was er ook een proef aangezet met Dendrobium Pandaneti, die de volgende uitkomsten opleverde: zc BR UE Dendrobium Pandaneti. Gewicht bij het begin Geconstateerde gewichtsverliezen in grammen, van de proef. Ж - a 10  74,4 gram |15,2 | 7,35| 2,25| 2,0 | 1,1 | 1,95| 0,251 0,1 | 0,8 | 0,5 Ex 1195 `, 23,0 |11,45| 5,20| 3,751 2,3 | 67 | 1,5 | 3,9 | 3,4 |95 #3 48,5 , 4,35| 3,3 | 2,0 | 1,65| 1,05| 3,35| 0,55 0,7 | 0,8 | 0,5 Ор overeenkomstige wijze als bij de vorige proeven kunnen wij hieruit de verdampingsverliezen per dag in procenten berekenen. Gewichtsverlies in % per dag, gemiddeld. Totaal ver- ыс In de eerste Na twee Na vier Na сае In de laatste lies in 92 dagen. weken. weken. maanden. | drie weken. dagen. 1 | 10,0 % 0,5 % | 0,07 % | 0,05 % | 0,08 S 45 % 2 36 >» 0,655 025 3 4 TR, 69. 3 4,5 „ ОЛА. 0,23 „ 0,08 ,, 0,045 ,, s < De meeste bladeren en de vruchten *) van de proefplanten begonnen reeds na zes dagen in zoo sterke mate te ver- drogen, dat zij afgeplukt moesten worden om afvallen en openspringen te vermijden. Voor deze afgeplukte verdroogde bladeren en vruchten is de noodige correctie in bovenstaande tabellen aangebracht. Bij het einde van de proef waren alle oude stengels bladerloos, bij de plant №. 2 begonnen zich echter een paar nieuwe jonge uitloopers te ontwikkelen. Er werden ook nog proeven genomen met Rhynchostylis retusa, die eveneens gedurende geruimen tijd, namelijk 82 dagen, werden voortgezet. *) Dendrobium Pandaneti draagt gewoonlijk zeer rijkelijk vrucht. LXXI = a Rhynchostylis retusa. Gewicht bij het begin Geconstateerde gewichtsverliezen in grammen. | Totaal ver- van de proef. lies in 82 5 Juni. 8 Juni. 13 Juni. 18 Juli. 26 Augustus. dagen. N°. 1| 172,0 gram. 14,5 12,3 30,2 15,— | 72,— gram. 5 4! LIS, + 14,— 11,4 20,1 8,4 53,9 и L 3| 3080 ., 15,5 17,— Bi 23,— |113,— , © 4] 30335 , 31,— 25,5 61,— 24,— [1415 ,„ Omgerekend in procentische verdampingsverliezen per dag krijgen wij de volgende uitkomsten: Gewichtsverli іп ©. ewichtsverlies іп ?/ per dag, gemiddeld Totaal verlies No a А . : Van den vierden |Vanden negenden| Van den vier en s о оо енекет ш den vier en | Yeertigsten tot den | іп 82 dagen. dagen. dag. veertigsten dag. twee en tachtigsten 1 2,8 9) 1,4 9j, 0,5 9% 0,22 % 49 % 2 3,9 „ 19 „ 0,48 „ 0,185 45 » 3 1,7 » Li » 0,52 » 0,19 9» 6 v» 4 3,2 ” 1,6 nn 0,53 » 0,19 » 44 ” Теп slotte laten wij nog de resultaten volgen van eenige op overeenkomstige wijze met Dendrobium secundum genomen proeven: — 69 = Dendrobium secundum. Gewicht bij het begin Geconstateerde gewichtsverliezen in grammen. Totaal ver- van de proef. lies in 82 5 Juni. 8 Juni. 13 Juni. 18 Juli. (26 Augustus. dagen. №. 1| 560 gram. 23,— 14,— 42,— 65,— 144 » 2| 558 F 26,5 23, — 67, — 56, — 172,5 9) 188,5 „ 7,5 7,— 21,— 18,— 53,5 Omgerekend in procentische verdampingsverliezen per dag levert deze plant de volgende resultaten: Gewichtsverlies іп % per dag, gemiddeld. Тоны тый №. 4 den vier еп E : Van den vierden Уап dennegenden Van Ў о tot den achtsten | tot den vier еп vee er ek in 82 dagen. | dagen. dag. veertigsten dag. dag. з 1,4 % 0,5 o 0,81. 0 0,2% 26 % - 1,6 » 0,82 » 0,34 » 0,27 » 31 ” 3 1,3 » 0,76 » 0,33 » 0,26 » 29 22 — Uit de resultaten van onze proeven kunnen wij de volgende gemiddelde uitkomsten voor de verschillende soorten extra- heeren, waarbij wij dan de proeven met Phalaenopsis amabilis, die niet direct vergelijkbaar zijn, grootendeels buiten beschouwing laten. BE ET TER Pe BEE re у, — IE — Gemiddelde verdamping | Totaal verlies door in °/, per dag. verdamping. In de eerste gue pr, In de eerste | In = eerste In ee 5 ' dagen. eg aes maand. | acht dagen.| dagen. maanden. Dendrobium secundum. | 1,4 % | 0,29 9/j| 0,28%, | 7,8% — 29 fo Aerides virens. 12 4 — -- 10,6 195 °, — Rhynchostylis retusa. 29 bk i 030 ~t 465 ;, -- d 5 Dendrobium crumenatum.| 2,9 ,, | 0,68 „| 0,24 „| 22,6 „ [32,7 „| 67 „ Eria ornata. i6 066 ,|030 ,'-16,2,,1342 , | 66.2; Phalaenopsis amabilis. — Ss — TET. -- E Dendrobium Pandaneti. Š , 018 , 156055 ,| 299 „18265 „| 45, Bij de vergelijkende beoordeeling van deze uitkomsten hebben wij vooral rekening te houden met drie factoren, waarvan de geschiktheid om een lange droogteperiode door te maken afhankelijk is. Deze drie factoren zijn: 1°. De normale verdamping bij het begin der droogte- periode. 2°. De verdampingsreguleering. 3°. De waterreserve van de plant. Wanneer wij spreken’ van de geschiktheid om een lange droogteperiode te doorstaan, hebben wij daarmede niet het oog op de mogelijkheid om in het leven te blijven, maar om zonder abnormaal sterk bladverlies, zonder dat de plant >. ег onder lijdt, een dergelijke periode te doorstaan. 2 Bij de proef met Dendrobium Pandaneti bijv. zijn de _ planten wel is waar in het leven gebleven, maar zij hebben ernstig geleden tengevolge van de lange droogteperiode en er is in een dergelijk geval veel zorg noodig om ze weer goed aan het groeien te krijgen. Zelfs wanneer dit gelukt gaan er zeker een jaar of twee, drie overheen, eer zij weer even forsch zijn als te voren. De normale verdamping bij het begin van de droogte- periode variëert voor vijf van de zes soorten tusschen 1 à 3 %, bedraagt bij Dendrobium Pandaneti echter 8 % van het oorspronkelijk gewicht der planten per dag. Deze buitengewoon sterke verdamping in het begin van een droogteperiode maakt deze soort blijkbaar ongeschikt om te gedijen in streken, waar de plant aan eenigermate langdurige droogte weerstand te bieden heeft. De planten stierven bij onze proeven wel niet af tenge- volge van de droogte, maar zij kwamen toch in minder dan een maand in een toestand, waarbij al het blad verdroogd en de waterreserve zoo goed als uitgeput was, zoodat de verdamping tot op een uiterste minimum verminderde. Met verdampingsreguleering hebben wij het oog op de normale reguleering door sluiting van de huidmondjes en eventueel toename van de concentratie van het celvocht, dus niet door bladverlies. De gevoeligste reguleering vinden wij blijkbaar bij Dendrobium secundum, hetgeen vooral blijkt, wanneer men deze soort vergelijkt met Aerides virens, die de eerste twee of drie dagen betrekkelijk iets minder, maar in den loop van de eerste acht dagen aanmerkelijk meer verdampt. Omstreeks het einde van de eerste en in den loop van de tweede maaud vertoont Dendrobium secundum verreweg de geringste verdamping, alleen met uitzondering van Dendrobium Pandaneti, die dan al door haar geheele water- reserve heen is en al haar blad heeft verloren, waarbij dus van normale reguleering al geen sprake meer is. Een zeer slecht figuur maakt, wat de reguleering van de verdamping betreft, Eria ornata, die bij het begin van e proef slechts iets sterkere verdamping vertoont dan Dendrobium secundum, maar tengevolge van de onvoldoende reguleering in den loop van omstreeks drie maanden meer dan tweemaal zooveel water door verdamping verliest als deze. In den loop van de derde maand is de verdamping bij Eria ornata dan ook sterker dan bij de andere soorten, niettegenstaande deze planten dan reeds bijna °/ van hun ne Му == gewicht door verdamping verloren hebben. Vermoedelijk is het aan deze onvoldoende reguleering van de verdamping toe te schrijven, dat Eria ornata, hoewel deze soort bij het begin zulk een goed figuur maakt, toch, zooals uit de ver- spreiding blijkt, niet tegen langdurige droogte bestand is. Wat ten slotte de waterreserve betreft, doordat de proeven feitelijk niet lang genoeg voortgezet zijn geworden, kan hieromtrent niet veel met zekerheid worden gezegd. Bij Dendrobium Pandaneti is bij het einde van de proef de waterreserve blijkbaar zoo goed als uitgeput, zooals uit het verlies der bladeren en de tot op een uiterste minimum ingekrompen verdamping blijkt. Wij kunnen aannemen, dat bij deze soort de waterreserve niet meer dan + 50 % van het oorspronkelijk gewicht bedraagt. Dendrobium erumenatum, Eria ornata en Rhynchostylis retusa zijn na drie maanden nog niet door hun waterreserve heen; indien dit wel het geval was, zouden de planten opvallend bladverlies hebben getoond en de verdamping in de laatste maand zou geringer geweest zijn. De watervoorraad is toch blijkbaar al zeer aanmerkelijk geslonken en in verband hiermede is de verdamping in den loop van de derde aanmerkelijk minder dan in den loop van de tweede maand. De waterreserve zal misschien voor Dendrobium erumenatum + 80 %, voor Eria ornata + 75 %, voor Rhynchostylis retusa 55 à 60 % van het gewicht bedragen. De sympodiale soorten met goed ontwikkelde schijnknollen schijnen in dit opzicht wel onder gunstiger condities te verkeeren dan de monopodiale soorten zonder schijnknollen. Het ligt voor de hand aan te nemen, dat de sterkere ontwikkeling van de cuticula, die wij bij de bladeren der monopodiale soorten vinden, hiermede verband houdt. Dendrobium secundum beschikt aan het einde van de proef ongetwijfeld nog over een zeer aanzienlijken water- voorraad, de verdamping is in de derde maand nog niet noemenswaard minder dan in de tweede. Vermoedelijk zal bij deze soort de waterreserve niet kleiner zijn dan bij -— ` ы. Dendrobium crumenatum еп Ета ornata en dan zou nog ruim vier maanden lang de verdamping op denzelfden voet door kunnen gaan, voordat het tot opvallend bladverlies behoefde te komen. Wij zullen tenslotte de besprokene soorten in het kort trachten te karakteriseeren, wat het vermogen betreft om lange droogteperioden жй: nadeel te doorstaan. f. Dendrobium secundum vertoont slechts een betrekkelijk geringe verdamping bij het begin van een droogte- periode, reguleert de verdamping zeer goed en beschikt blijkbaar over een zeer aanzienlijke waterreserve, zoodat deze ongetwijfeld van de besprokene soorten het beste uitgerust is om aan langdurige droogte weerstand te bieden. Aerides virens verdampt bij het begin van de proef nog iets minder dan Dendrobium secundum, reguleert de verdamping echter niet zoo goed en beschikt als mono- podiale soort zonder schijnknollen niet over een zoo groote waterreserve, is dus blijkbaar niet zoo goed uitgerust om droogte te weerstaan als de vorige. Rhynchostylis retusa vertoont bij het begin van de proef een betrekkelijk sterke verdamping, de reguleering gaat hier niet bijzonder goed, de waterreserve is bij deze monopodiale soort zonder schijnknollen ook niet buiten- gewoon groot. Dendrobium crumenatum vertoont bij het begin van de proef een even sterke verdamping als de vorige soort, reguleert de verdamping nog aanmerkelijk minder goed, beschikt daarentegen in de schijnknollen over een zeer aanzienlijke waterreserve. Eria ornata verdampt betrekkelijk weinig bij het begin, reguleert de verdamping echter slecht en verkeert daar- door, ondanks de groote waterreserve in de schijnknollen, toch in ongunstige condities. 2 %. eo S Фф 4. % 5t. 6°. Z ® — Tg. Phalaenopsis amabilis vertoont, voor zoover de niet direkt vergelijkbare proeven еп mijn ervaring gedurende verscheidene jaren dat ik de plant gekweekt heb toestaan dit te beoordeelen, een zeer sterke verdamping bij het begin, een slechte reguleering en een niet bijzonder groote waterreserve, zoodat deze soort tegen langdurige droogteperioden dan ook slecht bestand is. Dendrobium Pandaneti verdampt bij het begin van de proef zoo buitensporig veel, dat de betrekkelijk kleine waterreserve in de dunne knollen in enkele dagen zeer sterk verminderd en in enkele weken zoo goed als geheel uitgeput is. Deze soort is dan ook in nog veel mindere mate dan de vorige twee soorten in staat lange droogteperioden zonder nadeel te doorstaan. Over het voorkomen van Wortelknolleties bij Casuarina equisetifolia DOOR Dr. Z. KAMERLINGI. Casuarina, equisetifolia (in Indië welbekend als strand- tjemara) is een hooge boom met dunne, bij de knoopen gemakkelijk afbrekende, eenigszins naaldvormige, assimilee- rende takjes, die den boom op een naaldboom doen gelijken. Deze plant komt langs de Westkust van Sumatra tamelijk veel in het wild op zandige plaatsen aan het strand voor en wordt op Java in de kuststeden niet zelden als schaduw- boom aangeplant. Meestal schijnt hiervoor wortelopslag van oude boomen gebruikt te worden, uit zaad wordt, voor zoover mij bekend, Casuarina equisetifolia gewoonlijk niet opzettelijk gekweekt. Op een paar van de koraaleilanden in de baai van Batavia (het eilandje Enkhuizen of Poeloe Boeloet en het eilandje „Leiden of Poeloe Njamoek) trof ik onlangs dezen boom іп het wild of verwilderd aan. Op beide eilanden vindt men dezen boom in een betrekkelijk groot aantal exemplaren in de onmiddellijke nabijheid van en op het strand. Men treft er ook talrijke kiemplanten aan, die zich daar blijkbaar, ten deele althans, uit door de zee aangespoelde zaden ontwikkeld hebben. Hoewel de vruchten van Casuarina egiusetifolia met een kleinen vleugel voorzien zijn en nergens als in de drift voor- komende vermeld worden, is het toch ші. niet twijfelachtig a U dat deze boom ook, behalve door den wind over korte, door zeestroomingen over groote afstanden wordt verbreid. Een van de kiemplantjes uit den grond gravende, was ik zeer verrast typische wortelknolletjes aan de wortels aan te treffen en bij nader onderzoek bleken deze aan alle onderzochte jonge planten voor te komen. De knolletjes komen in tamelijk groot aantal zoowel aan de hoofd- als aan de zijwortels voor. Zij zijn sterk hand- vormig vertakt en deze vertakte, dikwijls min of meer bolvormige complexen bereikten bij de door mij onderzochte planten soms een middellijn van meer dan een centimeter. De stam van de grootste, door mij onderzochte plant was + vier meter hoog, bij gelegenheid hoop ik ook eens het wortelstelsel van een der grootere boomen gedeeltelijk uit te graven. Bij een betrekkelijk vluchtig microscopisch onderzoek bleken de knolletjes een dunnen centralen vaatbundel en een afschilferende epidermis, waaronder zich een dunne laag kurkweefsel ontwikkelde, te vertoonen. In het bastweefsel vielen onmiddellijk talrijke grootere en kleinere groepen van cellen met zeer dicht korreligen inhoud in het oog. Uit de gewone microchemische eiwitreacties (bruinkleuring met jodium, geelkleuring bij behandeling met salpeterzuur en overmaat ammoniak, roodkleuring met suikerwater en sterk zwavelzuur) valt op te maken, dat deze dichtkorrelige inhoud buitengewoon eiwitrijk is. Wanneer de inhoud van een versch knolletje op een dekglas fijngewreven en bij wijze van een bacteriën- praeparaat gefixeerd en mét Fuchsin gekleurd wordt, ziet men reeds met een middelmatig sterk droogsysteem de met de bacterioïden der Leguminosen overeenstemmende lichaampjes. Aan doorsneden van alcoholmateriaal ziet men na behandeling met jodiumoplossing met een olie-immersie de bacterioiden in de cellen zeer duidelijk. De bacterioidencellen bevatten meestal, zoo niet altijd, nog een kern, die bij behandeling met Fuchsin zeer duidelijk zichtbaar wordt. = ТЕЗІ Het Кош mij, hoewel het exacte bewijs door cultuur- proeven nog niet geleverd is, zeer waarschijnlijk voor, dat Casuarina equisetifolia, op het strand van de koraaleilanden groeiende, op overeenkomstige wijze als de Leguminosen stikstof verzamelt. Veranderingen in de ledenlijst sedert 1 April 191, BESTURENDE LEDEN. Wegens vertrek hebben bedankt de heeren: W. Erenpaas, Directeur der Gebouwen. Dr. Е. С. ре Үнів. terwijl de heer J. G. van Коык, wegens drukke bezigheden als bibliothecaris aftrad. Als nieuwe leden werden benoemd de heeren: А. J. Dıskstra еп Е. WEEHUIZEN. Als directeur van de gebouwen trad op de heer A. J. Disgstra, als bibliothecaris Dr. H. J. van LUMMEL. AFDEELINGSBESTUREN. > De heer Тн. Srrimerz bedankte wegens vertrek als voorzitter van de afdeeling Semarang, als zijn vervanger werd gekozen de heer М. Е. ONNEN. De heer H. W. J. Verpuuis bedankte als secrotaris van de afdeeling Soerabaia en werd als zoodanig vervangen door den heer G. M. Poor. CORRESPONDEERENDE LEDEN. Door overlijden verloor de К. N. У. als correspondeerende leden de heeren: Dr. J. BosscHa, te Heemstede bij Haarlem. Dr. Тн. PLACE, Amsterdam. P. С. Т. Swerzen, Rotterdam. UHR DE, (anie GEWONE LEDEN. Wegens vertrek of om andere redenen bedankten als gewoon lid de heeren: G .А. A. VAN ARCKEN, Soerabaia. Dr. J. W. van Barr, " В. M. BLIJDENSTEIN, Weltevreden. Е. J. Bong, ; Soerabaia. Dr. С. W. Тн. у. BOETZELAER У. DUBBELDAM, Weltevreden. Dr. 5. E. BOORSMA, Soerabaia. C. Ворттхан, Weltevreden. H. M. LA CHAPELLE, 33 VAN DENSE, Semarang. W. ELENBAAS, Weltevreden. В. J. FrpELDaY, Soerabaia. T. А. А. van Goen, =. Е. VAN DER Goor, Weltevreden. J. UYT, Soerabaia. Н. M. van HAFTEN, Weltevreden. J. G. хак Haw, Semarang. Dr. E. Е. W. van HasseLr, Soerabaia. EDWARD JACOBSON, `: Semarang. H. . VAN DER JAGT, Soerabaia. M. KOPERBERG, met verlof. Mejuffrouw W. С. Kroon, Weltevreden. E. MEERTENS, й Н. MULDER, Semarang. С. van Noonr, Weltevreden. W. С. Oostveen, Semarang. А. К. W. Рамз, у Тн. J. van Rossem, H M. А. VAN DER SPRONG, Soerabaia. С. L. VAN STEEDEN, э Тн. STEINMETZ, Semarang. J. D. Tours, Weltevreden. Мт. G. Vissering, ж i x J. G. VooRDUIN, Weltevreden. J. Е. WARENDORF, | Soerabaia. Llers, Semarang. Als nieuwe leden werden aangenomen de heeren: А. С. BACKER, Buitenzorg. J. ENGELBREGT, в. Í. Tjomal, Pekalongan. Е. Horzoo, Semarang. Dr. Warrer Нот, Garoet. Firma Таков Teves, Semarang. D. Raven, Soerabaia. Г. P. J. M. SANTER, Semarang. L. pe Sızo, Weltevreden. VALK, Soerabaia. J. W. А. van WELSUM, Weltevreden. Abusievelijk is niet als lid vermeld de heer: Н. С. Стив > Weltevreden. Adresveranderingen in de laatst uitgegeven ledenlijst: А. C. H. AGERBEER, van Soerabaia naar Mr.-Cornelis. Пт. К. J. VAN GELDER, „ Weltevreden „ Te Gravenhage. Dr. J. W. vanGeuns, „ | "s met verlof. W: Н. Г. Jomin, Ў s SS ? Dr. P. N. van KAMPEN, ,, » , “Amsterdam. L. van Russ, „ Singapore ,, S. f. Tjomal, ; Pekalongan. Dr. J. А. Sarm, „ Weltevreden „ Kotta Radja. H. van STRAATEN, „ Soerabaia , Weltevreden. G. M. Wıenman, „ Palembang met verlof. Н. Wırkanmp, E verlof , Pladjoe, Palembang. In de laatste ledenlijst is abusievelijk vermeld: Ковғокр, P. Soerabaia moet zijn Korrorp, Dr. P. Malang. kosten, Dr. D. A. P. Malang moet zijn Koxrwe, D. A. Р. Soerabaia. WO — De leden, ook die der afdeelingen, worden beleefd maar dringend verzocht bij vertrek uit een plaats hun nieuw adres te willen opgeven aan den secretaris „Dr. H. J. VAN LUMMEL, Koningsplein Zuid 11, Weltevreden,” teneinde zoowel voor een behoorlijke ledenlijst als een geregelde toezending der gedrukten te kunnen zorgen. Bekende en merkwaardige Indische planten in gekleurde afbeeldingen met korten begeleidenden tekst DOOR Dr. Z. KAMERLING. Wanneer men hier in Indië zich met de plantenwereld eenigermate vertrouwd maken wil en niet over de hulpmid- delen van den botanischen tuin te Buitenzorg beschikt, en vooral wanneer men als leeraar in de Natuurlijke Historie hetzij aan een Hoogere Burgerschool of aan een Normaal- School lesgeven moet, heeft men voortdurend met het bezwaar te kampen, dat er zoo weinig voor een eerste oriënteering en voor het onderwijs geschikte, gekleurde afbeeldingen van Indische planten bestaan. Voor hen, die niet speciaal studie van Plantkunde hebben gemaakt, spreekt een gekleurde afbeelding veel beter dan een ongekleurde; waar de leek uit een gekleurde afbeelding de plant in kwestie gewoonlijk onmiddellijk herkent, zal hij met een ongekleurde plaat dikwijls in twijfel blijven met wat voor plant hij eigenlijk te doen eeft. Voor een zeer groot deel schrijf ik het aan het gebrek aan goede afbeeldingen van onze algemeen voorkomende planten toe, dat de plantenkennis en de belangstelling in onze plantenwereld hier op zulk een laag peil staan. _ Voor gebruik bij het onderwijs zijn de bestaande plaat- werken van Indische planten behalve door hun betrekkelijke zeldzaamheid en hun hoogen prijs ook daarom minder geschikt, omdat er over het algemeen meer zeldzame dan gewone, meer botanisch merkwaardige dan algemeen кимге plantensoorten in afgebeeld zijn. LXXI бк. de Bd — Schrijver dezes heeft, hoofdzakelijk ten gebruike bij het door hem te geven onderwijs een verzameling afbeeldingen van Indische planten gemaakt en daarvoor uit den aard der zaak vooral in het oog vallende, veel voorkomende of merk- waardige soorten gekozen. Een voorstel om successievelijk reproducties van eenige dezer platen met korten begeleidenden tekst in het tijdschrift op te nemen, vond bij het Bestuur van de Koninklijk Natuur- kundige Vereeniging een gunstig onthaal, zoodat er een betrekkelijk belangrijk bedrag beschikbaar werd gesteld, waarvoor per jaar omstreeks zes platen ter opname in het tijdschrift kunnen worden gereproduceeerd. Omdat het afdrukken door allerlei onvoorziene omstandigheden vertraagd is, kunnen er in dezen jaargang slechts vier platen opgenomen worden. Aangezien de origineelen in olieverf en meest ongeveer op natuurlijke grootte zijn uitgevoerd, was het wenschelijk eerst reproducties in waterverf op het formaat van het tijdschrift hiervan te maken, hetgeen door den Heer Е. В. P. Tıerz, alhier, op zeer zorgvuldige en artistieke wijze is gedaan. De firma Trap in Leiden heeft voor keurige afdrukken gezorgd. Prof. Dr. J. М. Janse, die zoo vriendelijk geweest is de proefdrukken van de platen ua te kijken en mijn zwager, Prof. Mr. J. А. CarPENTIER Aurine, die door het verleenen van zijn tusschenkomst in verschillende opzichten bij het tot stand komen van deze uitgave een werkzaam aandeel heeft gehad, zullen voor hun welwillende hulp mijn besten dank wel willen aanvaarden. 1. PHALAENOPSIS AMABILIS, BL. Phalaenopsis amabilis, de vlinderorchidee, maanorchidee, angrek boelan, is voor de kuststreken de dankbaarste en fraaiste van onze inheemsche orchideén. — VT 11133 € *W Ww zl же а == а К ВА EN IE а x Er wordt door de orchideön-speeialiteiten nog onderscheid gemaakt tusschen twee soorten, die beide op Java voor- komen, Phalaenopsis amabilis Bl. en Phalaenopsis Aphrodite Ко. |, twee soorten die, wat de bloemen betreft, zeer groote overeenstemming vertoonen, echter vooral door den bladvorm — de eerstgenoemde moet langere bladeren en- iets grootere bloemen hebben — gemakkelijk te onder- scheiden zouden zijn. Er is inderdaad nog al verschil in bladvorm en grootte van de bloem tusschen verschillende opkoopt en kweekt. Het komt mij echter voor, dat deze verschillen toch niet van dien aard zijn om hier van twee verschillende soorten te spreken, hoogstens zou men deze verschillende vormen als varieteiten, ondersoorten of elemen- taire soorten kunnen beschouwen. Van het geslacht Phalaenopsis worden door de orchideën- specialiteiten omstreeks veertig soorten onderscheiden, die alle, hetzij op kale rotsen of tegen de stammen van boomen, in Zuid-Oost-Azië tehuis behooren. Verscheidene van deze soorten komen in Ned.-Indië voor, maar, al mogen dan ook enkele andere soorten wegens de zeldzaamheid door liefhebbers zeer gezocht zijn, onze gewone angrek boelan is zeker verreweg de fraaiste en dankbaarste van onze inheemsche soorten. Knollen, zooals bij zoovele andere orchideën voorkomen, treft men bij het geslacht Phalaenopsis niet aan, de stengel is zeer kort en draagt betrekkelijk weinige, groote, vleezig- leerachtige bladeren. Bij enkele soorten zijn de bladeren sierlijk gevlekt. De wortels zijn gewoonlijk dik, stevig tegen de onderlaag aangedrukt, dikwijls eenigszins afgeplat. De bloemstengels zijn meestal lang, bij sommige soorten rijk vertakt. Een eigenaardigheid bij het geslacht Phalaenopsis is, dat de bloemstengel, nadat de bloemen uitgebloeid en afgevallen zijn, niet afsterft, maar dat er zich later weer zijtakken aan kunnen ontwikkelen, die opnieuw bloemen dragen. Men moet dan ook geen uitgebloeiden bloemstengel van den angrek boelan afsnij- den, wanneer men niet zeker weet dat hij afgestorven 15. ccu o De bloemen gaan bij onze vlinderorchidee achtereen- volgens, met tusschenpoozen van enkele dagen open en, daar de bloemen zeer lang frisch blijven, kan men dikwijls een en hetzelfde exemplaar eenige maanden achtereen met bloemen zien prijken. ` De bloem vertoont den typischen bouw van de orchideën- bloem, twee kransen van drie bloemdekblaadjes, waarbij het naar onderen gerichte blaadje van den binnensten krans tot een lip is vervormd, een onderstandig vruchtbeginsel, dat zich tot een driekleppige doosvrucht met zeer talrijke, stoffijne raden ontwikkelt, één meeldraad, die met stijl en stempel tot een stempelzuil is vergroeid, het stuifmeel tot wasachtige klompjes vereenigd, die onder een dekseltje ver- borgen liggen en bij de bestuiving door middel van een kleefschijfje in hun geheel worden overgebracht. De drie buitenste en de twee zijdelingsche binnenste bloembladeren zijn melkwit, de lip is gewoonlijk rood en geel gespikkeld en hoogst eigenaardig van vorm met twee lange, draadvor- mige aanhangsels. De bloemen ruiken niet en worden dan ook niet door nachtvlinders maar wel een enkele maal overdag door bijen bezocht. Zij hebben blijkbaar voor insecten zeer weinig aanlokkelijks, aan gekweekte planten neemt men slechts zeer zelden vruchtzetting waar en ook bij de planten, die men uit het bosch krijgt, komen niet dikwijls vruchten voor. In het wild wordt Phalaenopsis amabilis op Java, Borneo, Celebes, in de Molukken en op de Philippijnen gevonden, op Sumatra, tenminste op Sumatra's Westkust, treft men deze soort echter niet aan. Sinds omstreeks tien jaar is Phalaenopsis amabilis hier op Java in de mode, met het noodlottige gevolg dat de plant overal in de nabijheid van grootere plaatsen uitgeroeid en in moeilijk toegankelijke streken zeldzaam geworden is. Schrijver dezes heeft het bijgewoond, dat de angrek boelan mode in Peka- longan doordrong en dat er in den loop van + drie maanden zeker minstens 1500 exemplaren van deze plant langs de CBS ue huizen verkocht werden. In Buitenzorg, Soekaboemi, Garoet worden uit het bosch gehaalde angrek boelan planten geregeld langs de huizen en in de hótels te koop aangeboden. Verreweg de meeste van dergelijke uit het bosch gehaalde en in cultuur genomen planten sterven een langzamen dood. Men ziet er, die op een tak gebonden aan den rand van een zinken afdak de helft van den dag door de felle zon beschenen en het overige gedeelte van den dag aan de warmtestraling van het zink blootgesteld, langzaam wegkwij- nen, terwij| andere in een muffe, donkere omgeving telkens met water overplast door lichtgebrek en te groote vochtig- heid te gronde gaan. Bij tienduizenden exemplaren tegelijk wordt Phalaenopsis amabilis door orchideönhandelaars naar Europa verzonden, om ook daar dikwijls een noodlottig einde te vinden. Schrijver dezes heeft eenige jaren geleden aan kennissen, die naar Holland vertrokken, eenige goed groeiende op plankjes gekweekte angrek boelan planten in een Ward’sche kist mee- gegeven. De planten kwamen uitstekend over maar werden in Holland aan de zorgen van een bloemkweeker toevertrouwd, die er in slaagde ze in korten tijd dood te verzorgen. Phalaenopsis amabilis is namelijk zeer kieskeurig, de plant moet geen felle zon, maar wel veel licht en veel frissche lucht hebben, is niet bestand tegen langdurige droogte, is vooral uiterst gevoelig voor te veel vocht aan de wortels en gedijt lang niet op iedere boomsoort even goed. Wanneer men de plant kweekt in doorboorde bloempotten of mandjes met geklopte roode steen, houtskool, mos of klappervezel moet men goed zorg dragen dat er niet te veel gegoten wordt. Wanneer de wortels te vochtig worden gehouden, ziet men af en toe plotseling in een blad een groote, door- schijnende olieachtige vlek optreden, die op een, door bacteriën veroorzaakt rottingsproces berust; een dergelijk blad en soms zelfs de geheele plant is in dit geval verloren. Wil men de planten niet tegen de stammen of takken van boomen laten groeien, dan verdient het aanbeveling u— NE — ze te kweeken tegen plankjes, die men van kistenhout, eventueel van petroleumkisten laat zagen in afmetingen van + 15 e.M. lang bij 10 c.M. breed voor kleine, in iets grootere afmetingen voor grootere planten. Men snijdt van de uit het bosch gehaalde planten de wortels kort af en bindt de plant met een koperdraadje tegen het plankje aan. Wanneer de planten nu op een goed verlichte, luchtige niet te zonnige plaats hangen en iederen dag twee keer gesproeid worden, ziet men reeds na een dag of veertien nieuwe wortels voor den dag komen, die langs de oppervlakte van het plankje groeien en zich daar stevig aan vasthechten. Op een dergelijke wijze gekweekt, groeien en bloeien de planten uitstekend. Nog beter 15 het echter wanneer men ze tegen de stammen of takken van boomen laat groeien, waarbij men echter voorzichtig met de keuze van de boomsoort moet zijn. Op sawoe manilla (Achras sapota), blimbing (Averrhoa Bilimbi) en waringin (Ficus Benjamina) groeien de planten volgens mijn ondervinding slecht of niet, op djamboe ajer (Eugenia aquea) еп mangga (Mangifera spec.) maar matig, zeer goed daarentegen groeien zij op djati (Tectona grandis), djoear (Cassia florida) en gouden regen (Cassia fistula). Waar dit aan ligt, met welke schadelijke en gunstige factoren men hier te maken heeft, kan ik niet met zekerheid zeggen. Zooals te verwachten is, ziet men aan exemplaren onder ongunstige groeivoorwaarden allerlei ziekelijke verschijnselen optreden, de reeds genoemde bacteriosis van de bladeren, een kleine keversoort, die gangen in het blad vreet, schim- melwoekeringen en insectenlarven in de wortels. Een afdoend middel tegen al deze ziekten is om de plant te geven wat haar toekomt, een geschikten boom om op te groeien, veel lucht, veel licht, weinig zon, geen klappervezel of mos om de wortels, geregeld maar niet overmatig sproeien. Goed behandeld is er geen dankbaarder orchidee, maar ik ken er ook geen, waarvan men bij slechte behandeling zooveel verdriet en ergernis beleven kan. COSTUS SPECIOSUS Smith. sec е 2. COSTUS SPECIOSUS, SMITH. Costus speciosus Smith, іп West-Java patjing genoemd, komt in het wild in geheel Zuid-Oost-Azië voor en wordt hier in Batavia wegens de groote, witte bloemen af en toe wel eens in tuinen gekweekt. Het is een overblijvende plant met wortelstokken en één tot twee meter hooge stengels, die in een aarvormige bloei- wijze met roodbruine schutbladen en groote, witte bloemen eindigen. 