Vervolg van Mr Johan Van de Water's groot plakkaatboek s'lands van Utrecht : Van de vroegsten tijd af tot het jaar 1805. Door Mr C.W. Moorrees, en Dr P.J. Vermenlen. 1
De Ridderschap zelve nogthans was niet compleet, zo door het bannen van Jr. van Zuylen en andere principale Edelen als door dat verscheide Edelen niet beschreven waren, en dus niet geconsenteerd, maar de aanwezende het consent privatim en by inductie en auctoriteit van zyn Genade gegeven hadden. Z. Вов, Boek XXIV. bl. 169 eu 177. Dit alles gaf daar op aanleiding, dat in dit zelve jaar 1587 verscheide Edelen zich addresseerden aan den Grave van Leicester, met verzoek dat hy wilde doen redresseeren al ‘tgeen in het gepasseerde jaar, in de Stad Utrecht, tegen de Regten en Privilegien geschied was, gevende deswegen hunne bezwaren in geschrifte. Z. Bon, В. XXIL Ы. 64 en 65, Dan dit verzoek was voor zes Edelen van dit gevolg dat zy geapprehendeerd en op Hazenberg gevangen gesteld wierden. De Rid- derschap, of wel 't meerendeel derzelve, verlieten hier op de Stad, verzochten van den Stadhouder redres van alle de weder- regtelykbeden en protesteerden tegen het geen verder op den naam der Staten mogte worden verrigt. Z. Вов, B, XXIII, Ы. 145, De Stadhouder tragtede deze geschillen wederom wegteruimen met assistentie van eenige Leden uit den Raad van State, die daar toe іп 't begin van 1588 te Woerden met de uitgeweken Edelen verscheide besoignes hielden, en declareer- den die Edelen dat zy zig aan de provisie van 13 January 1587 niet wilden houden, als zynde den Lande zeer schadelyk. Z. Вов, В. XXIV, Ы. 170, Men wisselde over ‘teen en ander verscheide geschriften, dach zonder vrucht, terwyl in dien tusschentyd, den 9. February 1589, by het ingedrongen eerste Lid, eenige weinige van de Ridderschap en die van Stad en Steden, is ingesteld de nieuwe Instructie voor den Graaf van Nieuwenaar als Stadhouder, waar in Art. XVIII is uitgelaten de notabele periode nopens de Magistrantabestelling der Stad en Steden, mef adeie van de Staten. 7. Utr. Расад, D. I. Ы. 162. — De uitgeweken Edelen beklaagden zig in July 1588 wederom nan de Staten Generaal by eene zeer ampele deductie, doch de Stad Utrecht bragt het zo verre dat de Procureur Generaal der Provincie eene actie tegen die Edelen deswegen entameerde. Z. Bor, В. XXIV. Ы. 297—303. De Burger Hopluyden, die alle in de belangen van Leicester en zyn creatuur den Burgemeester Prouninck gebragt of gehouden wierden, trachteden in Utrecht denzelven Prouninck , ofschoon hy reeds twee jaaren Burgemeester was geweest, in dien post te doen continueeren, maar de Burgery begon cinde- lyk te zien, waarom het te doen was geweest, want, zegt Вов, В. ХХІ. bl. 735: „hoe wel zy (die Vreemdelingen) ten eersten groten aanhang maakten, zo kwamen zy daar na in groten haat van de gemeente, alzo men bevond dat alleen zelf in de Regeering en beste officien wilden komen en anderen daar uit schoppen; toen began de gemeente te roepen, is dit de religie, die men zoekt” enz, Al ’twelk ten gevolge had, dat de Burgery tegen denzelven Prouninck op de been kwam, hem met smandwoorden vervolgde en eindelyk hem gevangen zettede op Hazenberg, daar ook de Hoofd-Officier Trillo gebragt werd. De Graaf van Meurs, die met de Burgeren thans eene Iyn trok, deed de Gedeputeerden van de Heeren Staten ver- gaderen, alsmede het meerendeel van den Magistraat, en verzochte dat hy volgens zyn oude Instructie de Magistrant met October mogte veranderen, en dit om de Burgery genoegen te geven en te stillen. De Gedeputeerden maakten hier in groote zwarigheid, dan om verdere onheilen voortekomen en onder belofte der Geëligeerden uit de Vaandels, dat zy stil na huys zouden gaan, consenteerden de Gedeputeerden den Grave van Meurs de Magistraat ten meeste nutte der Burgery te stellen, zo als һу oordeelen soude te behoren, gelyk dit op den 20. September 1583 geschied із, Z. Вов, В, XXV. Ы. 343—346, De zaken veranderden dus geheel van gedaante, — de gebannenen wierden wederom ingeroepen en de Hoofd-Officier Jr, Zuylen van Drakenburg wierd hersteld in zyn post. By de beschryving van de Staten jegens Donderdag den 17, Octo- ber deszelven jaars word gezegd: „Alzo, door Gods gratie, die Staten van den Lande van Utrecht gesteld zyn in baar eersten en behoorlyken staat, en dat voor alle van noden is te voorzien van redressement van den Staat van voorsz. Lande, de reparatie van voorsz, nieuwigheden, in de woorsz. En in het dagelyks boek der Stad Utrecht, be- ginnende den 20 December 1582, en dus in het begin der vrye Staatsregeeringe, fol. 1, vindt men de formulieren van Eeden van Burgemeesteren , Schout, Schepenen, Cameraar en Raden. Die der Burgemeesteren luidt aldus: „Dat zweer ick als Burgemeyster der Stadt van Utrecht, dat ick in den naam van de Staten van den Lande van Utrecht, goede toesigt hebben sal tot den Regimente, incomen ende Policie derzel- ver Stad Utrecht enz.” | Een Cameraar zelf zwoer te dier tyd: „Dat zweer ick als Cameraer in den naam van de Staten van den Lande van Utrecht, dat ick de Stadt van Utrecht goet ende getrouw sal wesen, ende de Stads goederen en inkomen rechtveerde- liek en neerstelick sal opbeuren en ontfangen enz.” En de Eed der Raden was: „Dat zweer ick, dat ick als Raedt der Stad van Utrecht in den паст van de Staten van den Lande van Utrecht, in alle saken 't prouffyt ende wel- varen van de Stad Utrecht ende die Burgers en Inwoenders van dien aengaande, trouwelick ra- den en ‘tselve vorderen sal nae myne beste weten ende vermogen, ende de saken in den Rade ge- tracteert secreet houden” En wanneer in den Jaare 1584 de Stad Utrecht eene overkomste maakte met advis van Joost de Zoete, Heere van Villers, Gouverneur van de Pro- vincie van Utrecht, en bij de gemelde overkomste te kennen gaf, dat de Stad door de afzweeringe van Philips wederom gekomen was of ket regt van eene eygene Magistraatsbestellinge, zo heeft men egter in den vorm van den Eed geene verandering ge- maakt, maar wanneer op den 8. Juny 1585, inge- volge de gemelde overkomste, de Raad is ingesteld, heeft de Vroedschap op nieuw gezworen — „in den naam van de Staten van den Lande van Utrecht, in allen saken ‘tprouffyt ende welvaren van der Stad Utrecht ende Burgers en Inwoenders van dien, mitsgaders de verseeckertheid en bewaernisse der voorsz. Stadt aangaande, trouwebck te zullen raden en vorderen.’ Gelyk dan ook op dezelfde wyze de formulieren van Eeden voor Burgemeesteren en Raden, straks gemeld, in gebruik waren in den jaare 1618; en in het Resolutieboek der Stad Utrecht van het ge- melde jaar, fol. 2 vs. 3, 4 vs. te vinden zvn. Waar uit nog dit kan worden gededuceerd , dat, eene vrye Magistraatsbestellinge te hebben, nog iets anders is, dan dezelve te hebben proprio nomine, en uit dien hoofde independenter, Met opzicht tot de Stad Utrecht is het nog daar- enboven zeer aanmerkelyk , dat dezelve in den jaare 1618 by eene acte erkent dat de Vroedschap bin- пеп dezelve Stad, zo en in diervoege dezelve toen werd opgerecht, was opgerecht wit ларе van ad- probatie van Geëligeerden, Ridderschap ende kleine gg t Blykens het Dagelicx bock der Stad Utrecht, den УШ. Water, noch dezen eed, noch die van 1582, noch die van 1618, waar in de Staten vermeld staan, heeft uitgegeven, schoon hy de gemelde overcomate in zyn 3. D. Ы, 94, heeft geplaatst, en van de andere niet onkundig kan zyn geweest. Waarm worden toeh deze en soortgelyke byzonderheden, door de yverigste voorstanders der stedelyke Souvereiniteit verzwegen a onaangeroerd gelaten? * Van рв Waren, Flacaatd, D, L bl. 198, VAN DE REGERING EN HET GOUVERNEMENT Steden"; gelyk ook de Heeren Staten dezer Provin cie in den jaare 1618 geadprobeert hebben de poin- ten en articulen, door den Raad der Stad Utrecht, met communicatie van Prins Maurits enz., vastge- steld, waar by een Vroedschap van veertig Raden tot regeering van de voorsz. Stad voor haar leven lang is opgerecht. Wordende in het slot van de gemelde Ordonnantie gezegd, dat dezelve zoo lang in stand zou blyven, „ter tyd ende wylen toe deselve Or- donnentie by ghemeyn advyse van den Rade, ende approbatie van den Gouverneur ofte Overicheyd, volghende verscheyden advysen van Raden daar op ghenomen, verandert zal wesen.” Zeggende ook daarom de Vroedschap in zeker Sommier van de propositie by de Gecommitteer- den van de Vroedschap der Stad Utrecht, op den 11. Maart 1621 ter Vergaderinge van de Hoog en Mog. Heeren Staten Generaal der geunieerde Pro- vincien, mondeling gedaan, en ter selver Vergade- ringe overgeleverd : Dat de bovengemelde poincten alzo „by de Ed. Mog. Heeren Staten ’s Lands van Utrecht, als Sou- verainen derzelver Provincie waren geapprobeert;” en dat deze voorslag, by zekere nadere acte van Н. Н. М. in dato 16 September 1619 gedaan, was strekkende tegens dezelve, en „tegens de appro- batie van de Ed. Mog. Heeren Staten van Utrecht, als Souverainen der Provincie, der Stad ende Lande van Utrecht” > By gelegenheid van het overlyden van Maurits, is ег, ter Staten vergadering dezer Provincie, eenig verschil ontstaan over de Instructie van den Stad- houder, zende toen ор den 29 April 1625 verstaan ende geresolveerd, en dienvolgens gedresseerd het begin van het eerste poinct der voorsz, Instructie met deze volgende woorden: „In den eersten dat zyne Excell. in die Stad, Steden en Lande van Utrecht zal onderhouden ende doen onderhouden die Christelijke Evangeli- sche ware Gereformeerde Religie ete.” Doch wat de andere pointen van de Instructie betreft, daar op zeide de Stad niet gereed te zvn. Doch des namiddags van den 29. April 1625 ver- klaarden de Heeren Gecommitteerden der Stad Utrecht „dat het XXIV. Art. van 't concept van de Instructie, daar op zyne Furstel. Doorl. Myn Heere Prince F. Henrich van Oraengien het Gou- vernement van de Stadt, Steden en Lande van Utrecht, zal werden gedefercert, t eenemaal is ge- derogeert door die ordre op het verkiesen van de Magistraat der voorsz. Stad, in den jaare 1618 by de welgemelte Heeren Staten, op volle beschryvinge, in 'tbywesen van zyne Furstel. Doorluch. den Heere Prince Mauritz van Orangien Hoogloffelyker en Godzaliger memorie, mitsgaders d Heeren Gecom- mitteerden van d’Ho. Vermo. Heeren Staten бе neraal geapprobeert; dat van gelyke het 30 Art- van voorschreve Instructie, aangaande het Lith van d Heeren Geëligeerden, door de uitspraccke van Hoochgemelte Heere Prince Mauritz van Oraengien Jany XV<LXXXV. Het is remarquabel, dat de Heer van de d т P "TF >” г e 'SLANDS VAN UTRECHT. 1. Вовк. п. Ттт. 1. Dern. 383 Hoog). еп Godzal. memorie, іп dato den 12. Augus- | alrede verresen ende die noch verder souden mo- tus des jaars 1618 voorsz, mede gealtereert is, zulks | gen verrysen, met behoorlycke middelen gedresseert dat het in de macht van de twee Voorstemmende Leden niet еп is, yetwes in prejuditie van voor- schreve ordre ende uitsprake respective te atten- teeren, nemaer dat deselve Instructie in canformite van dien moet worden gedresscert, protesterende, by weigeringe van dien, van nullite, ende van allen onheylen die hier uyt zouden komen te ontstaan.” En is na veele debatten eindelyk goedgevonden op den 22. Juny 1625 met eenparige stemmen „Dat meu syne Furstelycke Doorlucht. Myn Heere den Prince van Orangien seer vruntlyck versoucken ende committeren sal, soo men d'selve dienvolgens oock seer vrundtlyck versouckt en committeert by dese, tot het aanveerden ende betre- den van den Staat en digniteit van den Stadhouder Ampte ende Gouvernemente der Stad, Steden en Lande van Utrecht, op den voet ende gelyck het syne Vorstelyeke Doorluch. Heere Broeder, Prince Mauritz, Hoog Loffelyke en Godtzaliger memorie, gehadt ende metter doodt geruymt heeft. Daar toe men depecheren zal behoorlycke Commissie, die men alvorens concipieren, en op mergen alhier voordragen en arresteren zal sonder particuliere conditien ofte instructie; ten ware d’selve nu ofte hier naer belast worden, met eenparige stemmen, zonder overstemminge.” Maar dat echter dit alles geene verandering in de wyze van denken der Stad, nopens den invloed der Heeren Staten op de Magistraatsbestelling heeft gemaakt, kan blyken onder anderen uit zekere pro- positie, op den 12. October 1627 by de Vroedschap eenparig gearresteerd, en op den 15. dito gedaan ter Vergaderinge der Hoog Mog. Heeren Staten Generaal, by de Gecommitteerden der Stad Utrecht, en waar in met zo veel woorden gezegd wordt: „Dat de Vroedschap volgende hare pligt ende Eedt gehouden was als noch te blyven by haar recht ende die ordre, geapprobeert by de Ed. Mog. Heeren Staten ’s Lands van Utrecht den 24. July 1618, sonder daar van yetwes te cunnen wyeken.” e Gelyk men ook te dier tyd buiten bedenking stelde, dat wanneer er cenige veranderinge gemaakt werdt in de gemelde pointen, zulks zoude moeten geschieden onder adprobatie van de Heeren Sta- ten, als wezende Souverainen van hare Provincie, blykens „zeekere annotatien by den Pensionaris der Stad Utrecht ingesteld, omme communicative met zyn Рг. Kaz verhandelt te mogen worden, deur eerte ende schryvens van zyn Exc*, aan zyn Exc* Hoochloff. Mem. overgebracht, ende in de acte van de Hoog Mog. Heeren Staten Generaal in dato den 16. September 1619,” als ook blykens zekere Re- monstrantie ofte propositie, in den jaare 1618 eerst mondeling gedaan, ende alhier by geschrifte ge- stelt, ende aan de Е. Magistraat der Stad Utrecht overgelevert „uytten naem ende van wegen die Gemeente der Stad Utrecht, in merekelieken groot getale vergadert wesende omtrend den Stadhuyse SR Stad Utrecht 7 en waar in men onder anderen eest: „Ende op dat dan die voorsz. inconvenienten, en die Stad Utrecht ende ingezetenen van dien tot haer oude vry ende gerechtigheden geholpen mach worden, soo hebben die van de gemeente goetge- vonden, hun in een competenten getale, doch in aller stillicheyt te addresseeren aan UE., versouc- kende seer ootmoedelyck en ter eeren Godes bid- dende, dat UE. gelieve als noch, in deze conjunc- ture, met die Ed. Mog. Heeren Staten van Utrecht te beramen een sekeren ende vasten voet ende middel, dienende tot rust, vreede ende welstant der Stad van Utrecht in 't particulier, en de Provincie van Utrecht in 't generaal, ende dat met advys ende goetbevynden (is % nood) van syne Pr. Excell. den Prince van Orangien, als Stadthouder ende Gou- verneur van deze Provincie, mitsgaders van de Gecommitteerdens van de Hoog Mog. Heeren Sta- ten Generaal, tot inrichtinge van eenige saecken tegenwoordich alhier binnen Utrecht wesende.” Ja men was in dien tyd daar van zodanig over- tuigd, dat in het verbaal van de Commissie, by de Vroedschap der Stad Utrecht den 12. geapprobeerd den 24. July 1618, die tegen e Lands Unie en de form van Regeering, in de Provincie van Utrecht geobserveerd, niet verandert, veel min vernietigt heeft kunnen worden, ook niet by con- sent alleen van de Regeerders der Stad Utrecht in der tyd, ofte sonder haar consent by iemand an- ders etc.” alles ten bewyze, dat toen ter tyd, met relatie tot de noodzakelykheid der concurrentie of adprobatie van de Heeren Staten, ten dezen op- zigte, noch by de Regeering, noch by de gemeente der Stad Utrecht, eenige twyfel plaats hadde. De noodzakelykheid dezer adprobatie wordt ver- der klaar uit eene resolutie van de Edele Mogende Heeren Staten 's Lands van Utrecht, in dato 31 Augustus 1598, nopens het opregten van eenen erf of permanenten Raad, welke al te aanmerkelyk is om dezelve niet woordelyk alhier uitteschryven. „De Staten van den Lande van Utrecht, gehoort en in deliberatie gelegt hebbende, het aangeven van seekere Gecommitteerden der Stad Utrecht, bewerende het oprechten van eene Vroedschap, mitsgaders de redenen en motiven daar toe geal- legeert, verklaren dat zy zeer anxtelyken en veele periculen onderworpen vinden, bysonder in de Stad * Та de Copy hier van gesuppediteerd, staat aangetekend, dat dezelve te vinden is fo. 239 van Stads Copyboek. 384 VAN DE REGERING EN HET GOUVERNEMENT ende Republicque eenige veranderinge te doen, ende want men ook in den jaare 1584 alhier t'Utrecht by experientie heeft bevonden, dat uyt die als toen ingestelde erectie van Vroedschappen grote alteratie en swarigheden syn verreesen, waar van de memorie soo versch is, dat men acht on- nodig te weesen daar van vorder verhaal te doen ; dat se oversulks geene voortgang heeft gehad, en dat den voet van het stellen van de Magistraat der Stad Utrecht, sedert het aannemen van syne Excellentie tot Stadhouder dezer Provincie, met singuliere en goede eendracht tusschen die Staten van den Lande ende Leden van dien, en ten goede genoege van deselve syn Excellentie is geuseert, in conformite van de Instructie met syn Excellentie solemneelyk aangegaan. Soo en souden de voorn. Staten, om diverse reedenen in de Vergadering geremonstreert, nyet goed nog geraadsaam vynden, veel min in dese jegenwoordige conjuncture, in deu geuseerden voet eenige veranderinge voor te nemen enz.” ' Tot nadere elucidatie van deze pogingen van den Raad, om erfelyk te zyn, en de wyze van denken van dien tyd, met opzigt tot den invloed der Heeren Staten op de Magistraatsbestelling, dienen de vol- gende notulen of „Extracten uit de Resolutien van den Raedt der Stad Utrecht,” tot hier toe, zo verre men weet, onuitgegeven. Den 18. Augusti 1598, fol. 207”. „De Raed enz. heeft gecommitteert ende committeert by dezen Spruyt, Drillenburch ende Bemmel, Schepenen, Buth, Helsdingen ende van Rhyn, Raden, omme пейепв de Heeren Burgemeesteren te remonstree- ren den Heeren Gedeputeerden Staten 'в Lands van Utrecht, om verscheiden redenen, by hemluyden te verhalen, boe nootwendich het zy, tot conser- vatie van den welstant ende policie der Stad Utrecht, weder op te richten een Vroedschap, gelyk als in den jaare 1584 begonst is geweest. Ende dienvol- gens metten voorsz. Heeren Gedeputeerden Staten te besoigneren op de forme ende maniere, in welc- ken vougen men die wederom sal mogen instellen, omme ‘tselve gedaen ende daer van het rapport gehoordt zynde, voorts daar op speciale beschry- vinge versocht te worden.” Fol. 209. „Op huyden den 30. Augusti 1598 deden de Gecommitteerden van der Stad Utrecht, Utrecht op de erectie van een Vroedschap, van heur besoigne rapport ete, ende dat de Heeren Staten om verscheyden redenen, by den Heere Burgemeester Huchtenbroek verhaelt, op dese tyd niet goed en vonden deselve Vroedschap op te richten, maar dat men daer mede soude superse- 1 Van ов Матев, Placaat. D. Ш. Ы. 96: „van ouds begreep deeren tot een beter en gelegener tyt. Allet welcke naerder by den Raide in deliberatie geleydt synde, ende gelet op diversche redenen ter contrarie, heeft geresolveert dat men nochmael met behoorlyke re- verentie ende in % vruntelick, door voorn. Gecom- mitteerden, de voorsz. Heeren Staten sal versoec- ken, dat haere E. believen meede te verstaan totte erectie van de voorsz. Vroedschappe, ende alsulx naerder op ‘t concept mette voorsz, Gecommitteer- den te besoigneren , omme alsoo voorts met gebeur- lieke ende behoorlyke middelen deselve in train te brengen, en ingevalle de Heeren Staten voorn. hier toe niet en connen verstaen (als men geensints vermoedt) dat de Raedt als dan gesindt is, op dese saecke naerder met syn Excell. als Stadhouder te communiceren en te delibereren. Versoukt de Raedt hier op een guetelyk antwoort by geschrifte.” Den 4. September 1598. „De Raedt op huyden geladen en vergadert wesende ende horen lesen hebbende d'antwoord van de Heeren Staten op de Resolutie des Raedts, van den 30. men tog (zegt de Heer vax pe Wart, Privileg. 28 Dordr. Ы. 188.) dat een al te langduurige bekleding der stedelyke Magistratuur niet minder aan het regt der magt, dan aan de vryheid der poorteren uadeelig ware. Dat is dan ook de reden, waarom de meeste, zo niet alle oute Vaderlandsche Steden, met die privilegien voorzien zyn, dat de Wethouders, gelyk Burgemeesters en Schepenen, binnen den tyd van een of twee jaaren moeten verwisseld worden” En de opmerksame WAGENAAR schryft, na het verm der onlusten in Gelderland in den jaare 1707: „Doch de gemeente, die zieh alomme veel deels in Ч aanstellen der Wethouderen had toegelegd, zag zig, gelyk doorgaans in diergelyke gelegenheden, door het aanstellen der Regeeringe voor het leven, grootendeels bedrogen in һваге verwagtinge.” Vaderl. Hist. D. ХҮП, bl. 305. * Pag. 305. Dit auetoritate Episcopi doet hier veel af; maar waarom dan dit niet gemeld in de dikwyls aangehaalde rer- handeling van het Gewootschap, bl, 145 P 3 Utr, Placaatë. D. Ш. Ы. 91. * АМ, Ы. 96 en 97. — м см see vu e ^+ = ль ш Bent rm rëm het + йе р burden | ‘en ken м op de а kal ТШ, еги de mak bet geen met Kap шуй op GH р hae @ ut wins тае Ё (éd? TE 13, dur {шш Ghia iten be mg ken he пир en Ort alle Lid e vel 'SLANDS VAN UTRECHT. 1.Вовк. u. Ter. т. Dee, 385 Zelf is er een voorbeeld dat de jaarlyksche ver- | Het is toen gebeurd dat de Stad van Wyck, andering der Regeeringe niet geschiedde, maar | wegens het stellen van eenen eigenen Magistraat, uitgesteld werd op hoog gezag van den Roomsch | {оеп ter tyd uit de Vergaderinge der Staten ge- Koning en den Bisschop, blykens een Extract uit | weerd is, en dat, niettegenstaande eenige der an- het Resolutieboek der Stad Utrecht, beginnende | dere Steden zig hier tegen verzetteden, egter goed- met het najaar 1488, fol. 3, en zo ver men weet | gevonden is op den 18. December 1651, „dat men nog niet uitgegeven, waarin men leest : die Missive van beschryving voor die van Wyck, „Also door schriften en begeerten ons alre ge-{om redenen dienaangaande mondeling verhaald, nedigsten Heeren den Roomschen Coninc ende ons | by provisie nog zoude ophouden zonder die afte- genedigen Heeren van Utrecht die veranderinge | schikken.” ende vernieuwinge des Raeds, die op onse lieve | Dat toen door de twee Voorstemmende Leden Vrouwen avont nativitas gewoonlicke geschieden | alle instantien gedaan zyn om Sfaafsgewyze te com- soude, opgeset ende getueft is teeser (уйі byden | mitteren om het regt van de Steden, met opzigt Rade oud ende nieuwe veertien dagen lanck, soo | tot de Magistraatsbestellinge, te examineeren, als is die veranderinge ende vernieuwinge geschiet op | ook het regt, het welk de Regeerders van Amers- sunte Mattheus dach des namiddages, ende des | foort ende Wyck sustineerden te hebben tot het anderen dages worden Schepenen en Raden geëedt | stellen van hare eigene Magistraat; te vreden zynde, па der ouder gewoonten als op sunte Mauritius dach.” | tot expeditie van alle voorvallende zaken dezer Zo ook in den jaare 1489, des Maendages na | Provincie en voorkominge van inconvenienten, te Valentini : blyven besoigneren met zodanige Gecommitteerdens „Voorts begeerden sy (namelyk de Oudermans | der voorschr. rakende Stads politieke bestiering, verordend by! Het was zeker te wenschen geweest, dat men den Bisschop, den Raad, de Oudermansende Ge- | ќе dier tyd dit stuk grondig onderzogt en daar committeerden uit de Gilden. ' over een beslissend Staatsbesluit uitgebragt had, Men brenge tegen deze bewyzen niet in, dat de | maar de Steden weigerden mede tot deze Com- Vroedschap der Stad Utrecht in den jaare 1651, | missie in te stemmen, declareerende in substantie na den dood van Willem den II, de geheele Ma- | alleen te zullen afwagten, 't geene by yder van de gistraatsbestellinge aan zig getrokken heeft, als een | twee Voorstemmende Leden zoude worden geavan- regt dat van ouds aan den Raad der Stad behoord | ceerd op de resolutie van de Vroedschap van Utrecht, had, met onderlinge verbintenis om het nimmer | in dato den 30. July 1651, en ter Vergaderinge aan iemand, wie hy ook zy, wederom op te dra- | van Haar Ed. Mogende ingebragt, houdende „dat Җеп; * — dat deze herneeming proprio jure geschied | ieder van de respective voorgenoemde Leden zul- en niet by octrooy van den Souverain der Provin- | len hebben schriftelyke opening te doen van Haar cie verkregen was, gelyk zulks te dier tyd door | Ed. respective qualificatien ende regt, uit kragte de Hollandsche Steden, stem in Staat hebbende, | van dewelke zy vermeinen bevoegd te zyn tot het geschied was; — dat derhalve alles, wat de Ma- | vorderen van de conferentie, eerst by de Heeren gistraatsbestellinge betreft, als pure domestiek moet | Getligeerden verzogt ende namaals ook by de Hee- beschouwd worden, waar over de Stad jure proprio | ren Edelen en Ridderschappe geurgeert, over ‘t stuk alle beschikkingen maakt, zonder van iemand, zelfs | van de bestellinge van de Magistraat der Stad met van den Provincialen Souverain, afhankelyk te | Utrecht voornoemt.” ` Zyn; — en dat alles, wat te voren met consent,| Wordende daartegen van wegens de Voorstem- Communicatie, of onder adprobatie van den Sou- | mende Leden geavanceerd, „dat zy vermeenden tot Verain ofte deszelfs Gedeputeerden geschied was, | het voorstel van de bovengemelde Staats Commissie slegts uit condescendence en geensints uit verplig- | ten fine van examinatie verpligt te zyn, tot maintien ting dus behandeld was. van de hoogheid. ' Vas рв Waren ald. D. Ш. Ы. 99 en Arrzema, Herstelde Teeuw, bl, 476. Varvoio Urs, Рів. 1 | 97 386 of zy van dezelve Magistraten zyn, wie haar daar in gesteld heeft, of ook eenigen Eed aan Haar Edele Mogende te hebben gedaan; zonder welken Eed nooit iemand tot de gemeene Regeeringe van de Stad, Steden en Lande van Utrecht kan nog en behoort geadmitteerd te worden, als met confusie in dezelve Regeeringe. Behalven dat tot nog toe niemand in de Regeeringe van de voor- noemde Steden is gestelt, dan na voorgaande no- tificatie en opgevolgd aveu van Haar Edele Mo- gende, ende dat nooit in deliberatie gelegd, veel min geresolveerd was, hetzelve regt aan iemand te abdiceeren.” Voegende daar nog vervolgens by: „Dat d'electie van de Magistraats personen der Steden dezes Ge- stigts, uitgenomen de Stad Utrecht, van wien Haar Ed. in dezen zeiden niet te spreeken , ' aan de re- spective Stadhouders absolut gedefereert was, by de Ed. Mog. Heeren Staten dezer Provincie, volgends het 25. Art. van de Instructie der Stadhouders; en wel met deze expresse reserve, dat de Magistraat der voorschreve Steden gesteld zoude worden met advis en believen van dezelve Haar Edele Mogen- de; gelyk dan ook, in conformite van dien, dezelve electie tot den huidigen dag toe gedaan was, niet alleen met schriftelyke notificatie aan Haar Edele Mogende, maar ook met deze bygevoegde clausule, ten ware Haar Edele Mogende daarop hadden eenig nader bedenken; zulks dat daar over Haar Edele Mogende niet en hebben kunnen stilstaan te ne- men in consideratie, dewyle er toen ter tyd geen Stadhouder was, of niet de voorschreve electie ver- staan moet worden te zyn gekeerd ter dispositie van Haar Edele Mogende, die dezelve electie aan den Stadhouder hadden gedefereerdt. Dat daar Haar Edele Mogende het voorgemelde aveu ende goed- vinden ook nimmer hadden gequiteert, maar ter contrarie tot nog toe gerustelyk geëxerceerd, daar van als nu, de facto, niet konden worden gedepos- sideert; dat Haar Edele Mogende ook bedugt wa- ren dat de bestellinge der Magistrature, absolutelyk gestelt wordende aan voornoemde Steden, om daar van na haar apetyt te mogen disponeren, daar uit gezien zyn merkelyk inconvenienten te zullen verryzen." Ter wederlegging van welke positien de gemelde Steden Amersfoort en Wyk sustineerden „dat de Instructie der Stadhouders met alle gevolgen van dien, ende daar onder de electie en de gepreten- deerde possessie van approbatie, door overlyden deszelfs was komen te evanesceeren, ende met een al het geen daar in alleen aan de Heeren Stad- houders by de respective Leden, ieder in haar re- guard ende van 't hare respectivelyk mediate door de Staten, en op derzelver naam, quoad usum is gedefereert, en in eene instructie gecombineert, ende mitsdien aan dezelve Leden respectivelyk is gereverteert, ende niet aan de andere Leden, die VAN DE REGERING EN HET GOUVERNEMENT de dispositie over de gedefereerde pointen niet gehad hebbende, die zelve aan de Heeren Stad- houders niet hebben kunnen defereeren, en dat daaromme de Heeren Geëligeerden en Ridderschap zonder fundament poogden gemeen te maken ende zig aantematigen, het geene zy niet kunnen be- wyzen dat de andere Leden met Stad en Steden ooit gemeen gehad hebben, of gemeen gemaakt is.” „Verzoekende daarom als nog dat de respective Leden onbezwaard wilden zvn, de besoignes van de Staten ende Haar Edele Mogende Gedeputeer- den met de Heeren van de Stad en Steeden te continueeren, onverminderd het regt van de res- pective Leden.” Gelyk dan ook, na verscheidene debatten, ein- delyk by de gezamentlyke Leden is geresolveerd, „ош dat de nood des Lands zulks vereischte, de Vergaderinge, zo van de Heeren Staten als van de Heeren Gedeputeerden, te continueren, onver- minderd een ieders recht.” * Deze zaak dan, noch toen, noch in het vervolg beslist zynde, zullen Heeren Gecommitteerden over het geheele stuk der Stedelyke Magistraatsbestel- linge nog het een en ander moeten reflecteeren, dat ter elucidatie dienen kan. Het laatste veronderstelt eene volstrekte Souve- rainiteit en daar uit volgende onafhankelykheid, en sluit in zig de magt om den vorm van het Stedelyk bestier, ook met opzigt tot de Regeering der geheele Provincie, ten allen tyden, zonder iemands communicatie, consent of adprobatie, te kunnen veranderen, Het eerste veronderstelt eene mandata jurisdictio, welke wel zeer uitgestrekt en eminent kan zyn, maar altoos egter bepaalt blyft intra terminos mandati, | Dat het eerste door veele Steden in ons Vader- land bezeten en geëxerceerd wordt, byzonder in Holland en het Stigt, is buiten bedenking, en dit is het ook alleen dat de Stad meermalen gevin- diceerd heeft, gelyk blykt uit verscheide stuk- ken, alreeds hier aangehaald, en het geene verder ten duidelyksten daaruit bewezen kan worden, dat by het verschil met de Voorstemmende Leden, in het laatst van de 16. eeuw, de Stad zig nooit beklaagd heeft als de Staten op de wyze van de Stedelyke Magistraat te verkiezen, het permanent of niet permanent wezen van de Raaden, invloed hadden, maar alleen, dat de twee Voorstem- mende Leden aan zig trokken Aef stellen van de 1 Men had mamelyk op den 29 May 1651 en 13 Jany van denzelfden jare, door de twee voorstemmende Leden ter Staats Vergaderinge, voor bun gevoelen zien inbrengen: „Dat de electie van Mr. Dirck de Goyer tot Rand in de Vroedschap der Stad Utrecht niet was geschied in conformite van de ordre van den jare 1618, ende op vorige tyden op 'teligeeren van den Raadt derzelve Stad, met adprobatie van de Staten dezer Provincie vastgesteld. Gevende daarom in bedenking, of niet over deze zaak eenc conferentie behoorde aangesteld te worden. Doch waarop nog niet anders gevolgd was dan de resolutie van de Vroedschap van den "20 July 1651, waar by de Vroedschap verstand, dat de voorstemmende Leden, alvorens de Stad zig daar omtrend verklaarde, hun qualificatie ende recht moesten nantoonen tot het vorderen van zodanige conferentie,” * Men zie de Registers van de Heeren Staten dezer Provincie van den 29 May, 3 en 25 Juny, 38, 30 October, 18, 30 December 1651; als ook van 15, 20, 22, 27, 30 January єп 3, 5 eu 6 February 1652. S LANDS VAN UTRECHT. 1. Вовк. п. Тіт. 1 Degi, 387 Magistraat der Stad, daar altoos de Magistraat van | kelyk is, — ten dien einde mocten Heeren Ge- ouds gekozen was NB. NIET UIT DE GEESTELYKREDD | committeerden tot de oudste tyden van ons Vader- or RIDDERSCHAP, MAAR UIT HAAR EIGENE BORGEREN, | land opklimmen en den oudsten Regeringsvorm en het daarom niet overeenkomstig was met Stads | ontwikkelen. oude regten, dat er een Riddermatig Burgemeester | Men herinnere zig dan, gelyk bereids aangemerkt werd aangesteld, „om dat niemand twee contrarie | is, dat reeds in de 10. eeuw het gezag der Utrecht- Heeren wel dienen, ofte twee stoelen gelyk becle- | sche Bisschoppen door de gunst van Offo zeer was den kan, als ook dat in den Raed der Stad veele ` toegenomen, en zig vry verder uitgestrekt had dan ongequalificeerde personen door de gemelde twee |tot de Geestelyke Jurisdictie over de Ingezetenen Leden verkozen werden” Gelijk men zig noch uit- | dezer Landen. Dat het Stedelyk bestuur toen niet drukte in het „Vertoog van het recht ende forme | was van het departement van eenen Raad of Vroed- van Regeeringe der Provincie ende Stad Utrecht, | schap, welke nog niet exsteerde, maar by Schout ende hoe ganschelijk dezelve sedert eenige jaren ` of Baillaw en Schepenen, (die hier ondersteld en is geconfundeert” van den Jare 1619. vervolgens bewezen zullen worden Ambtenaren van Het is derhalven eene gansch andere zaak, de ` den Landsheer geweest te zyn) of by de byzondere vorm der Stedelyke Magistrature kan zonder de Sia- | Heeren дег Heerlykheden, die namaals vrye Stee- ten niet veranderd worden — en de Voorstemmende | den geworden zyn. Leden hebben het regt om in de Steden de Magi-| Zodra men dit in aanmerking neemt, en daarby straat te stellen, of Personen in de Magistraat te (onder het oog houdt hoe veel belang de Duitsche noemen. Evenwel worden deze twee denkbeelden | Keizers hadden by de gunste der Bisschoppen, zeer dikwyls verwisseld, wanneer men over het Regt | hunne Leenmannen, die Hun zelf den Keizerlyken der Steden tot de Magistraatsbestellinge hoort spree- ! Kroon op het hoofd hielpen stellen, ' en daarom ken. — Dan hoe zeer ten onregte, blykt nog bo- | veel wierd toegelaten, zo zal men ligt begrypen vendien daar out dat men in dien zelfden tyd, waar | dat al 't wereldlyke regt, ‘twelk de Bisschoppen in de Stad haare fegten tegen de twee Voorstem- | over de Landen en Steden des Gestigts uitgeoe- mende Leden vindiceerde, geen zwarigheid maakte ` fend en bezeten hebben, niet van de Steden zelve, om de eeden van Burgemeesteren en Raden zo te ` maar van den eigenlyken Landsheer, in wiens coucheren, als Heeren Gecommitteerden hier voor | boezem al dit regt oirspronkelyk beruste, op hun aan UEd. Mogende hebben voorgedragen, en daar | afgedaald is; en tevens, dat in de oudste tyden door ook te erkennen, dat men in den vorm der | de Bisschoppen van Utrecht, zo wel als de Gra- Stedelyke Magistrature geene verandering kon ша- ` ven van Holland, het burgerlyke bewind over ken, zonder adprobatie van de Heeren Staten. de Steden door hunne Schouten en Schepenen Met opzigt derhalven tot het tweede, namelyk | uitoefenden, het welk ook de reden is dat Sche- het onafhankelyk regt tot de Magistraatsbestelling, | penen zelfs ter dagvaart gezonden wierden. * vertrouwen Heeren Gecommitteerden uit al het hier | De Stedelyke Magistraat riep nu en dan in za- voorgemelde ten klaarsten bewezen te hebben dat | ken van gewigt, en daar het gemeen zonderling hetzelve strydig is, zoo met den aart der tegenwoor- belang by had, de rykste еп vroedste of wyste dige constitutie, als met den ouden vorm der Re-! Poorteren by een, om te helpen raadplegen; ja geeringe, zelfs voor de translatie der temporaliteit. | somtyds de geheele gemeente. Hier uit is lang- En vermits de Stad van Utrecht voorzeker de | zamerhand, zonder dat men den juisten tyd kan grootste en eminentste regten, ook met opzigt tot ` bepalen, een Collegie ontstaan, de Raad ofte Vroed- de Magistraatsbestellinge bezit, zal van zelfs volgen, | schap genaamd, doch het is klaar genoeg, zegt dat by aldien deze Stad het regt van eene vrye | WacrNaam, dat de vaste Collegien van Vroedschap- Magistraatsbestellinge, nimmer jure proprio en qua ` pen eerst in de veertiende en vyftiende есите zyn Souverain, bezeten of gepossideerd heeft, zulks ook | ingesteld. * | door de andere Steden, als Amersfoort, Rhenen | Ofschoon nu, binnen de Stad Utrecht, de inval en Wyck, nimmer zodanig is uitgeoefend. Want ` der oproerige Kennemers aanleiding gegeven heeft met opzigt tot Montfoort is de zaak buiten eenige | dat het oudste burgerlyk bestier veranderd, en - bedenking. | meer aanzien aan den Raad of Vroedschap gege- Ten einde dan nog nader aantetonen dat geen | ven is, ja dat de Raad door het Volk werd san- Stad het regt tot de Magistraatsbestellinge, zo emi- | gesteld — zo volgt daaruit geensints de oppermagt nent zy zulks ook bezitten moge, exerceert proprio | van de Gemeente; even min als met opzigt tot de jure, independenter; dat is op zulk eene wyze, | Hollandsche Steden, alwaar insgelyks, na dat de (want men moet het omtrend de fermen eens zyn), Steden in magt en aanzien geklommen waren, dat dit regt een bewys voor haar Souverainiteit | volgens verkregen brieven, door de Steden zelve, oplevert, zo dat zy in deze Magistraatsbestelling ` ter waarneeming hunner burgerlyke zaken, Vroed- аап geen vorm gebonden, maar van elk onafhan- | schappen en Burgemeesters aangesteld werden. * + Zo vindt men daar van reeds een voorbeeld in den janre 1198, na den dood van Keizer Hendrik de VI., toen Bisschop Diderik den Hertog van Saxen tot de Keizerlvke waardigheid hielp verheffen. Z. vax Loon, Leeur, van Holl, bl. 29, 2 Vaderl, Hist. D, LIL bl. 861. van Loon, D. V. bl. 148 en volg, ТтхмевмАХ, Conf. van Middelburg, bl. 23 en 24, * Vaderl. Hist. ter anngeh. pl. en volg. van DE Watt, Privil. тав Dordr. bl, 423, * Vaderl. Hist. D. LIL bl. schop verkregen heeft, gelyk Bisschop Ghye aan | . Doch deze aangestelde personen, die dan eens den Raad de magt gaf, in den jaare 1305, om | Vroedschap, Rykdom, Wysheid of soortgelyke ge- jarelyks Schepenen te kiezen, doch dat het bewys naamd werden, waren geen gewoone Stedelyke daarvan door den tyd is verloren geraakt. | Magistraten, zy verschenen niet ор 's Lands verga- Verkiest men het eerste, dan erkent men eene | deringen, zy waren van het gewoone burgerlyk aanmatiging door de Steden alleen, en in het laat- | bestier verwyderd. En het is meer dan waarschyn- ste geval eene af hankelykheid. lyk, dat alleen in vervolg van tyd, door verschil- Het is wel zo, dat de Schryver der Zrfgrave- | lende omstandigheden, en om twisten en verdeeldhe- lyke bediening, en die met hem ш gelyke begrippen | den tusschen de Poorters voor te komen, aanleiding staan, de stedelyke Magistraten houden voor Col- gegeven is om een vast Collegie van Raden of legiën, zo oud als de Steden zelve, en nimmer at. Vroedschap ор te rigten; tot welk laatste het con- hankelyk dan van de Ingezetenen, en alleen hunne sent van den Landsheer nodig was, zou het Ste- representanten, — dat alle invloed der Landshee- delyk bestuur, dat voorheen alleen by Schepenen ren op de verkiezinge van deze Collegiën moet was, ook tot deze Collegien overgebragt worden.‘ gehouden worden als infractien op de regten der, Heeren Gecommitteerden kunnen het dan niet anders ingezetenen en hunne Privilegien, door het eigen- dan daar voor houden, dat ook de Steden van dunkelyk gezag der latere Graven veroorzaakt, — deze provincie geen regt van Magistraatsbestelling maar wanneer men de bewyzen van soortgelyke : hebben proprio jure; namelyk van zulk een Ma- Schryvers aandagtig overweegt, zal men altoos be- gistraat, die over al het Stedelyk politieke het vinden dat dezelve of te zwak of geheel irrelevant bewind heeft en ter Lands vergaderinge verschynt. zyn, om daar uit de oppermagt en volstrekte on-! Меп kan hier uit derhalven opmaken dat men afhankelykheid der Stedelyke Magistraaten te de- | den geleerden Bvcuen, wanneer hy гері’ Episcopis duceeren. ‘nulla in Magistratu olim creando potestas, ep" Wel is waar, dat de oudste melding van Raa-, Marrnarus, wanneer hy zegt dat de Magistraatsbe- den, Beraders, Poortmeesters enz. op zulke voor- | stelling geschiedde Principe inconsulto, niet zonder naame Ingezetenen ziet, welke de Gemeenten e: merkelyke bepalinge geloven moet.” Want de presenteerden, hunne belangens voorstonden, en | Magistraatsbestellinge te hebben is geheel iets an- misschien hier en daar door hun gekoren werden, | ders dan ze te hebben proprio jure. De Stad Utrecht om van hunnent wegen te verschynen, wanneer hadde, gelyk Heeren Gecommitteerden vermenen zy voor Schout en Schepenen, dat is den oirspron-, uit den aart der oude Constitutie duidelyk te heb- kelyken doch Landsheerlyken Burgerlyken Magi- ` ben aangetoond, de zaak op zyn aller voordeligst straat, ontboden werden, en ‘dat, in deezen zin, ` beschouwd, deze Magistraatsbestelling door con- de verkiezing van Rykdom, Vroedschap, Wijsheid, ` cessie of toelating der Roomsche Keizeren of Bis- veeltyds door de Gemeente geschiedde, maar dat schoppen, en was verpligt, en ook gewoon, zodra is de zaak in verwarring gebragt in plaats van de- ‘zy in den vorm van verkiezing en de wyze van zelve te ontwikkelen. | Magistraatsbestelling eenige verandering wilde ma- oetroy duidelyk aanwyst, dat сеп Stedelyke Magistraatsbestellinge, door de Steden, niet jure proprio geëxerceerd wordt, maar integendeel, uit naam еп door concessie van den Souverain, — Waaromme men nu met opzigt tot de Utrechtsche Steden daar in onders zou moeten concluderen, daar voor is geen reden, dan alleen, dat men onder eene Bisschoppelrke Regeering zeker meer gelegenheid had om het een en ander na zig te neemen dan onder een Graaflyke, Doch dit verandert den waren aart der oirspronkelyke constitutie niet, De Gemeente mage oudstyds, zo in Holland als in Utrecht, het regt bezeten hebben om haren temporairen Raad te ver- kiezen, zer wanneer zy, in byzondere gevallen van gewigt, opgeroepen werd en naderhand uit kragt van ontvangen Vry- heden, om eenen geduurenden Rand (geen permanente Raden, maar een permanent Collegie, dit moet men wel onderscheiden) te hebben. Evenwel was deze Rand, zo wel als de Gemeente waar door zy aangesteld werd en welke zy representeerde, вап den Landsheer onderworpen, en mogt in den vorm der stedelyke Magistrature geen verandering maken dan op zyn getag, mogt geen stedelyke Wetten of keuren maken, dan behoudens het regt van den Heer. Deze Raad nu beeft zig, hier meer, daar minder, gesteld (het zy dan jure of injwria) in de possessie van zekere Jura Majeslatica, welke zy oefent, maar uit dezelve kan, overeenkomstig den oirspronkelyken aart der Constitutie, nimmer bewer теп worden de radicale souverainiteit der Steden en hunne onaf hankelykheid van den Souverain der Provincie, zonder de duidelykste blyken van den ouden Regeeringsform dezer gewesten te infringeeren, Al veronderstelt men derbalven dat de verkiezing van den Mngistraat by de Gemeente is — daar uit volgt niet, dat de Gemeente geene onderdanen zyn van den Souverain en met hunne Magistrant van denzelven afhankelyk in alles wat hun niet momisafim competeert,. Maar dan is het ook tevens zeker, dat zodanig een regt der Gemeente geenzints ойзргоп- kelyk onder de Jura Majeslatica behoort, maar eerst zulk cen Jus Afojestatis geworden is door de wyze, op welke het hen door den Landsheer geschonken is, en dus nimmer als een bewys voor een radicale oppermagt kan worden aangevoerd. ` 1 Zo werden de 20 Raden te Amsterdam tot 36 vermeerderd, volgens een handvest van Vrouwe Maria van Во ‚ in den jaare 1476, schoon de verkiezinge by de Gemeente stond, Z. Wacexaar, Amal, D. VIL р. 284, in 8°. a dd Hen. pag. 234, » De noëilit. L, IL е. 13. р. 288. * Ook "is de term Magistratum creare eigenlyk de Magistrants personen te verkiezen of aan te stellen, maar geensti Ja Magistraatsbestellinge iu zyn eigen boereus de hebben. Ook deze denkbeelden worden te dikwyls verward, en het is nodig deze waarschuwing, om des tegenwoordigen tyds wille, geduurig te herhalen. | 'S LANDS VAN UTRECHT. ken, dat te doen met medeweten en op auctoriteit van den Bisschop, gelyk Zij mede uit een authen- tiek stuk en het getuigenis van denzelven Bvcuer. hebben aan Dit wordt nog nader bevestigd door een Charter van den jaare 1379, en dus by gelegenheid van de aankomst van Bisschop Florens van Wevelinc- hoven, die niet zonder twist den zetel beklommen had; daar in leest men:* „In het jaer onzes Heeren 1 Вовк. u. Tir. L Deer. 389 By aldien derhalven de Stad of een der Steden dezer Provincie wilde aantonen dat zy oppermagtig het regt der Magistraatsbestellinge in zig had, zonde zy moeten aantonen op welk eene wettige wyze zy zulks verkregen had, en wanneer. Want om een regt te bewyzen, dat strydig is met de analo- gie der constitutie, is het niet genoegzaam eenige losse uitspraken van geleerden, eenige facta, in oproerige of verwarde tyden voorgevallen, aante- 1879, des Saterdaghes na St. Margrieten dagh, | halen. segheden onse lieve Heere van Utrecht ende die achte overste van den ouden Rade ende van den nywen, een segghen openbaerliken ten clocken ter eenre meenre buursprake, van sulcker onruste ende Vergaderinge alse ghevielen op ter plaatsen ende op Rodenburgerbrugge, daar men op beyden siden ghewapent was des Sonnedaghes voer St. Margrie- tendagh neest verleden in den avond en in den nacht, alse die Manendagh te handen kwam, also als ‘them die Raet out ende nywe, die Stat ende die Ghilden belooft hebben, alsoo als op beyden siden totten voorseyden tween steden vergadert waren om rust ende vrede voertaen eweliken te houden in sulcken manieren alse hier beschreven staet” — En welk stuk verder in zig behelst eenige pointen den vorm van Regeeringe betreffende. 