VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
te veel of te weinig in de tijdels van een vorst gebruikt, een belagende argwaan, het schrijverij van een gebeurtenis, 't welk men hoonend noemt, en duizend andere dergelijke beuzelingen, welke, gelijk MONTAIGNE aanmerkt, twee verschijven, naauwelijk aan 't rijkven zouden kunnen helpen, beslaan twee Koninkrijken in de wapenen, wiervoor hun leger van honderd-duizend hun beste manschap tegen elkaar aanvoeren, welke, zo zij het onderwerp der twee dragers wisten, er luidkeels om zouden lagen, terwijl zij, zing nu wonderbaarlijk wel meenen te kwijten, met de andere over en weer 't hart te doorstooten met een drift als of zij de allerwetenschappelijkste geschillen met de andere hadden, en over en weer. Gezwoeid vyanden waren. En de beuzelachtige redenen der voorvallen, welke onderscheiden zo dodelijk voor het Menschdom zijn, zouden ons misschien minder streng toeschrijven, als zij alleenlijk door de verkeerde wijze van denken der Vorsten zelf veroorzaakt zouden worden want wij zijn gewoon ons noodlot van derzelver beschikking te zien afhangen, en wij onderwerpen ons gewillig aan hen, die wij als onze wettige Overheer erkennen, maar 't is dikwijls de baatzucht van een vrekkigen Staatsminister, 't zijn de belangen der gunstelingen van der bered Secten, welke de grootste omkeeringen en verwoestingen onder het menselijk gewatchet veroorzaken. Een Engelsch Staatsminister, de beërdige Hertog van Buckingham, gunsteling van Jacobus I en Karel I Koningen van Engeland, krijgt in zijn hoofd op een Koningin van Frankrijk te verlieven, welke daar, geheel recht was, de gekeerd mede nam, maar haar afgewijzen Minnaar onderscheiden, door haar fier weigering "aanleiding gaf, om dit gewaand afront, met een Nationaal oorlog te wreeken. De Kardinaal de Richelieu wikkelt, om z'n noodzakelijk te maken, z'n meester in eeuwigdurende oorlogen in. Een Meesteres poogt het bevel der Legers aan een van haar gunstelingen of bloedverwante te bezorgen; zij drijft den vrede met de een partij door, en veroorzaakt een oorlog met een anderen, en een nabuurige Staat wordt het slagtoffer haarer staatsburgers of liefde, daar duizenden van mensen voor sneuvelen. Van de oorlog, die Marcus Antonius en Augustus elk aan deed, na den dood van Caesar, is elk beëindigd. De victorie had alle de krachten van Azië en Egypte onder zijn geweld. In Europa en Afrika, was de oorlog niet zo fel. De aarde stroomde van menschen bloed in deze zware oorlogen, maar in de Medinger zelf van Augustus kwam men uit. Zou men uit de ontzaggelyke toerustingen der beide partijen, uit de onderlinge woede, welke hen over en weer bezielde, en aan de noodlottige uitkomst van dien oorlog voor één der strijdende partijen, niet natuurlijk befluiten, dat of het weinige van de Republiek, of geen Antonius beschuldigd werd te verwaarlozen. ten, van ten minsten een perfecte haat en verbittering die: twee Hoofden tegen elkaar aanvoerde? Men zou zich in dezelfde echter grovelijk bedriegen; een te laag geëiste liefde was de eenige en ware oorzaak van dit geding. Antonius, ongetrouwd aan zijn Egtgenoot, was gevoelig voor andere bekoringen, vooral voor die van Clitoria, een beroemde Toneelactrice, welke mogelijk ook de naam van Glaphyra draagt. Via door een wraakzuch, vries natuurlijk aan haar Sekse, aangevraagd, wilde haar ontrouwen Egtgenoot met gelijke munt betalen, en verkoos Augustus tot het werktuig die straf, maar hoewel deze juist niet vies Was van een verboden minnehandel, kon hij echter geen smaak van Fulvia krijgen; waarop zij, na alle andere middelen vruchteloos gebezigd „ alle conventieuren uitgeput, alle aanzettelingen verspild te hebben, hem voluit liet dreigen, dat zij een burgerlijk oorlog tegen hem verwekken zoude, zo hij hardnekkig weigerde, de vlam te blussen die haar verteerde, en begon, toen zij ook hier mee haar wensch niet bekomen konden, inderdaad een vuur van twestragt tussen haar man „ en ongevoeliger Minnaar te stoken, en verwekte, uit zulk een verachtelijk begin, een oorlog, die het mensenhedde tegen elkaar in de wapenen voerde. Dit is zo waarachtig, dat Augustus zelf in een Pont-dicht, van welk door Martialis bewaard, erdoor de Heer de Fontenelle naderhand gevolgd is, over de geringe oorzaak van een twist, welke de geheime - En bekenden aardbodem verdeelde. "Ads Karel de Vijde den troon van Vrankrijk beklom, was het acht tot het uiterste gebracht. De Engelsen hadden zich een enkele stad na, van het gehele Koninkrijk veroverd. Karel, neergezogen, en van alle toevlucht en hulpmiddelen ontbloot, stond op het punt, om alles op te geven en zijn toevlucht in de een of andere Provincie te zoeken. Dit beviel mishaagde aan Sorel ten hoogsten, die geen zin had, om met zijn Coridon door Bosch en Bergen om te dwalen. Om den Koning dan van dit voorneemen af te trekken, deed zij een astroloog ten Hove komen, en onderregte denzelfde wegens de rol, die hij te spelen had; die man, omgekogt en geheel in zijn belangen zittend, trok hun horoscoop, en zeide dat, zo de sterren zelf zich niet verzetten, gnes Sorel de wellust van een groot en vermogend Koning moest hebben. Waarop zij het woord vattende, zeide "dat, naardien Zijne Majesteit zijn Koninkrijk afstaat, en vluchtende wilde, zij hem badde, niet kwalijk te willen neemen, dat zij, om haar noodlot te vervullen, zich tot den Koning van Engeland begaf. De vrees van zijn meesteres te verliezen, bewoog hierop den verliefde Vorst van Konink te zijn, zich als Koning te gedragen, en alle mogelijk middelen bij de hand te nemen, van den Engelse wederstand te bieden; maar dat het was niet genoeg, dat Karel weer moed had genomen, men moest ook een middel weten uit te vinden, om." Het volk een hart onder den riem te tekenen; en, om dit uit te werken, kreeg men in 't hoofd, om de Maagd van Orleans ten toneel te voeren, welke men voorgaf hemelse openbaringen en inblazende, te hebben. Hoe gering en verachtelijk nu die springveeren, welke men in deze uiteritten nood deed, werken, iemand mogen voorkomen, zy brachten echter meer te weeg, dan men er zelf van had durven hopen. Frankrijk, 't welk op het uiterste punt van zijn volstrekte ondergang geweest was, werd behouden, de vyand verdreven en de vrede en rust in het ganzeker koninkrijk hersteld. En, dat men zich geenzinst verbeelde, als of dergelyke bezienswaardige oorzaken zulke grote omkeeringen niet anders dan onder de oud-en, of in tijden van onkunde en domheid hebben uitgewrogt? Neen! De Schrijver van den Anti-Machiavelli brengt, uit den achtenswaardigen BURNET, een voorbeeld, by van onze tijden 't eerste voorbeeld van een gebeurtenis en, Staatsverandering, waarvan de eerste springveeren nog belachelijker schijnen dan die, welke wij zo aanleunend hebben bijgebracht. In den oorlog, welke wegens de Spaanse opvolging werd gevoerd, had bijna geheel Europa zich tegen Lodewijk XIV den vereenigd. De Engelsen bovenal onderfcheidden zich in dit verbond en waren de Hoofden der partij, terwijl hunne beroemde Generaal Marlborough den vijand doods, zijn ongewone dapperheid en heldendaanden ondersteunde. Konigin Dana, gevoelig voor de gewichtige diensten, welke hij haar deed, overlaadde hem met de grootste eerbewijzingen en, daar zijn Gemalin zelfs een aanzienlijk deel in had. Toen de tijd, dat Marlborough aan 't hoofd der Legers was, en zijn vrouw het grootste vermogen had op den geest der Koningin, zo kwam er een Franse vrouw te Londen, welke. "VAN HET MENSCHDOM ZOMERTYD ZEER GERING. 57" De dames van het hof handwerkjes van één nieuwen soort aanbood. De Koningin bestelde haar een paar; gelijk de Hertogin van Marlborough ook deed; en omdat de eerste genoemde daar niet veel haast mee scheen te maken, zo liet zij de koopvrouw, om de hare eerst te vervaardigen. De Koningin ondertussen, verdrietig wordend over dit aanhoudend wachten, vroeg eindelijk de genoemde vrouw haar de oorzaak, waarom zij de bestelde handwerkjes niet vervaardigde. Waarop deze, om zich te verdedigen, genoodzaakt was te bekennen, dat zij reeds een paar hadt gemaakt, die de Hertogin van Marlborough haar verplicht hadt aan haar af te staan. De vijanden van de Hertogin en haar echtgenoot misten niet, om zich van deze gelegenheid te bedienen, en dit geringe voorval in het allerhaalsteligst te plakken. Zij stookten inderdaad de Koningin derwijze tegen mevrouw Marlborough op; dat deze eerst uit haar tegenwoordigheid geweerd, en van haar bediening bij haar perafone ontzet werd. Die gevoeligheid strekte zich vervolgens tot de Hertog uit, men ontnam de zelve eerst een gedeelte zyne bedieningen, daar na het bevel over het Leger, en eindelijk alle zyne andere waardigheden. Deze bijzondere onlusten hadden de allergewichtigste gevolgen voor de gemeene zaken van Europa. De eenere party, welke tegen het oude Ministerie was aangekant, maakte zich van de geest der Koningin meester, en gelijk de oorlog, welke men tegen Frankrijk voerde, met haar inziens en Staatsbelang. Gens voorzichtig was, zo wel om dat deze partij den Presenteerder beguiktigde, als om dat zij, als de oorlog wederom voortging, met rede vreesden, dat men den Hertog wederom mocht noodig hebben, zo wendden zij alles, wat zij konden, aan, om Engeland tot het fluiten van een spoedigen vrede met Frankrijk te bewegen, welke voor de Coalitie ten uitersten nadeelig en hinderlijk was. In één woord, de handbewegingen van Mevrouw Marlborough waren de ware en eigenlijke oorzaak, dat het huis van Oostenrijk snel een gedeelte der Spaanse opvolging bekwam, en dat alle de vorige overwinningen door de Coalitie bevogten. Fruitloos werden. Nog zal meer zich mogelijk in het hoofd brengen, dat er gelijke bewegende oorzaken en springveeren geen merkelijke uitwerkzelen voortbrengen, dan in de Hoogden der Vorsten, en dat derzelver vermogen en werking zich althans niet verder, dan tot vrede en oorlog uitstrekt; ongegronde vermoedens! Alles wat in de wereld voorvalt, van wat aard het zij, is voor ons van belang; in ons leven van de ene dag op de andere stond, en voor ons voor- of nadeel dikwijls bepaald wordt door omstandigheden, zo gering en kinderachtig, dat deze veel voor dat de gevolgen zich vertoonden, ons aandacht niet pas opvallen te verdienen. Ja ieder oprecht en verstandig man zal openhartig moeten belyden, dat hij zijn leven van deze kant beschouwende, zichzelf van lagen niet wederhouden kan. Hoe weinig stroot hebben deze, moet ik zeggen; droevige of beladen ondervinding, dat ons fortuin, onze eer, onze veiligheid, onze vermaak, ja ons leven zelfs van zulige beuzelachtige oorzaken afhangen, en door zul zverachtinge springveeren bepaald worden, hoe weinig stroot deze ondervinding, zeg ik, met die dwaasheid trots op ingebeelde bekwaamheden, met die waan van onze voortreffelijkheid, met het denkbeeld een grootheid, die wij waarlijk niet hebben; Hoe moet deze beschouwing alle vermetelheid uit onze zielen weeren, en de sterftellingen daar toe brengen om zichzelf op hunnen recht te schatten. (in een Brief aan den Schrijver van THE BER.) E Dieren zijn in het algemeen meer of minder schrander naar mate ze meer of minder in een Maatschappij met elkaar leven. De Olifant en de Beer tonen de grootste blijken van vernuft, terwijl ze dus vereenigd zijn; maar als de mens in kunstmaatschappijen indringt, en zich met hun levenwijze bemoeit, zo verliest hij al hun geest, schranderheid en Kloekheid, en toont hij flets een klein gedeelte van dat vernuft, hetgeen in hunne geregelde familie leven zo duidelijk doorstraalt. Onder de gekorvenen heeft het werk der Bijen en Mieren, de oplettenheid onze Natuurkundigen bezig gehouden, en hun verwondering opgewekt; maar al die schranderheid gaat verloren, en wordt onzichtbaar, zodra men ze van elkaar scheidt, en een enkele Bij of Mier afzonderlijk gezet, schijnt zelfs van de allergemeenste kloekheid. De dieren ontbloot, is het domme dier, dat men zich verbeelden kan, kwiet, zo lang het leeft in zyne narre eenzaamheid, en later lang van verdriet. | Van alle de gekorvene, die ik ooit heb waargenomen, schijnt mij de Spin verre de schranderste toe, en deszelfs be- dryving komt mij, die zeer veel acht op dit Ingegeven heb, voor, als alle geloof volstrektelijk te boven gaande, Dit Dier is door de Natuur voor een staat van oorlog ver- ordend, niet alleen tegen andere gekorvene, maar ook tegen die van zyn eigen soort. Deszelfs hoofd en borst zijn met een sterke natuurlijke rok of mail bedekt, waar geen ander gekorvene kan doorbooren; en de buik is met een zachte, buigzame huid verzorgd, welke zelfs den angel een Wesp te loor staat. De ledematen eindigen in sterke klauwen, niet ongelijk die der Kreeften, en zijn over hunne geheele lengte met een soort van spooren voorzien, waar door Zij hunne aanvallers verre van hen af kunnen houden. En niet minder heeft de Natuur dit verachte Dier voor- zien van alles, wat het zo wel ter waarschijnlijkheid van zynen prooi, als ter aantasting van, en verdediging tegen zyne vijanden van noodzaak heeft; het heeft verschillende breede, doorziende oogen, welke met een hoornachtige zelfstandigheid bedekt zijn, waar door deszelfs gezicht beveiligd, en tegelijk niet gehinderd wordt; daarenboven heeft het een tang boven den mond, om zynen prooi, welken het reeds met Zyne klauwen bedwongen, of in zyn net verward heeft, zo veel zekerder te kunnen houden, terwijl het er zyn voed. Zie je uitzaaiert. Voór al Dit zijn de aanvallende wapenen, waarom de Natuur de Spin beschonken heeft; maar verrassingen en hinderlagen is eigenlijk dat soort van oorlog, daar ze meest van houdt; haar vyand te verrassen is haar geëigd doelwit, en ’t is haar net, waarop ze zich ten doel meest vertrouwt. en ’t welk ze de meeste moeite neemt, om zo volkomen te maken, als haar mogelijk is. De Natuur heeft het lichaam van dit kleine schipje met een wondersame voot- Zien, hetwelk uit den aars voortkomende, door haar tot een soort van weefsel of doek bereid, en grover of fijner gefponnen wordt, naar maat ze haar strikken wyder uit- uitzetten, of haar web kleiner maken wil. Om den draad, als ze eerst begint te weven, vast te maken, ze laat een klein dropje van dit vocht op de muur, ten "plank enz. daar ze haar werk wil beginnen, vallen, het welk allengs kens harder wordende, dient om den draad zeer stijf vast te houden; dan gaat ze van dit punt daar ze haar draad vastgemaakt heeft, af, en naarmate ze 'er van verwydert, wordt de draad langer, en als ze nu op deze wyze te dier plaats is gekomen, daar ze het andere eind van de draad denkt vast te maken, zo zet ze zich eerst op haar gemak daar ter neder, en haalt dan met haar klauwen den draad, die anders te slap hangen zoude, zo sterk als mogelijk is, aan, en maakt dien op dezelfde wyze; als de eerste reis vast. Dus spint en hecht ze verfijnd de draad evenwijdig met elkander, welke, om zo te spreken, "als de ketting of schering van het voorgenoemen weefsel zijn moeten, en daar, waar haar nu den slag in zullen laten vallen. Om dan haar web te voltooien, zo begint zij thans van die draad, die zij eerst gesponnen heeft, en welke altijd de sterkste is van de gehele web, op die draad laat zij weer een druppel van haar vloeistof vallen, maakt er dus het begin van den dwarsdraad op vast, en loopt van den eenen draad op den ander, trekking haar tegenwoordigen draad kruisende of dwars over de gene die reeds gesponnen zijn, tot dat. Zij komt dan die kant van den muur, welke tegen haar eersten draad paralel of evenwijdig overstaat, daar maakt zij denzelfden vast, gaat vervolgens weer kruisende naar de andere zijde, en zo vervolgens, tot dat haar web voltooid is. Gelijk nu al deze nieuwlijngesponnen draad limaagig en kleverig zijn, zo houden zij overal vast, waar zij malkander raken, terwijl dit fchander Diertje daarenboven nog de voorzorg gebruikt, om die delen van het weefsel, die het meest te lijden zullen hebben, te stevigen met daar de draad te verdubbelen, ja drie, vier, vijf, tot zesmaalens toe op elkander te spinnen. Tot dusverre hebben de Natuurkundigen de Spin nagegaan; en beschreven, het geen vers der volgen zal, is de vrucht van mijn eigen opmerking en. waarneemingen, welke ik bijzonder over dat voor heb gevallen gaan, dat men Huis-Spin noemt. Ik vernam voor omtrent vier jaaren in een hoek van mijn kamer een grote Spin, die bezig was met haar web te maken, en schoon de meid met haar noodlottige bezem menigveldertwarsts, strook, en den arbeid van dit kleine beestje met een vol- trekte vernieling dreigde, zo had ik echter het geluk van dit onheil voor te komen, en ik durfde zeggen, dat mijn Spin mijn zorg, die ik voor haar droeg, rijkelijk en dubbel beloonde, door de aangenaam tijdverdrijving, of laat ik liever zeggen, het leerzaam onderhoud, dat zij mij verstrekte. In drie dagen was haar web, met een ongelovelijke kracht voltooid, en ik kon me niet weerhouden, van mezelf te verbeelden en te denken, dat het dier zich in zijn nieuwe wooning verheugde, ja van blijdschap als 't ware, danste. Het liep de web verfcheinmales rond, onderzocht de sterkte van elke gedeelte, "kroop in zijn hol," en kwam 'het straks daarna "en dikwijks, weer uit te voorschijn. De eerste vijand, echter, "die het had aan te tasten," was een andere en veel grotere Spin, welke zelve geen web in eigendom, en waarbij het zlook geen voorraad van stuif meer in zich had om een ander te maken, dat van zijn buren zou in te nemen. Hier volgde derhalve ras een verschrikkelijk gevecht, waarin de Aanvaller de overwinning scheen te hebben, terwijl de arbeidzame Spin genoodzaakt was de vlucht te nemen; en in haar hol te kruipen. Hierop bemerkte ik, dat de Overwinnaar allerlei soorten van konsten en middelen gebruikt had, om haar uit haar verborgenis uit te lokken, en op 't open veld te krijgen. Hij ging ten dien einde "dikwijls" alsof hij 't web verlaten wilde, om 'er de oude bezitter weer in te doen komen. Maar de vos, zijn listens vermoedend, hield zich steevast schuil, en als de overwinnaar, eindelijk zag, dat 'er geen middel was om haar uit te lokken en te doden, en dat hij dus zijn Conquest nooit veilig of vreedzaam bezitten konde, besloot hij, om het zonder genade te vernielen, "en begon dus het web aan flarden te scheuren. Dit kon de oude bezitter echter met geen goede ogen aanzien, 't kwam uiteindelijk voor den dag, en begon het vorige gevecht, met een verdubbelden moed, en met een... Een vast opzet, om te overwinnen of te overwinnen; en "tegen mijn verwachting, bekwam zij de overhand, en doodde haar vijand op het slagveld." Na deze overwinning dan weer het vreedzaam bezit, en van geen zij met recht haar eigen koning noemen, hield zij zich drie dagen bezig, met de breuken van haar web te herstellen, zonder in al die tijd, zo veel ik merkte. konde > eenig het minste voedsel te gebruiken. „Eindelijk | vloog evenwel een groote blauwe vlieg in den strik, en maakte veel geweld, om los te komen. De Spin wachtte verlangend, eer zy hem overviel, om hem tijds te geven „van zig ter-deeg in haar strikken te verwarren „ maar bemerkende eindelijk, dat de vlieg te groot en zwaar was voor haar web, en hier zig dus volslagen wit worstelen zoude, kwam zy voor den dag, en wist in minder dan een minuut „ een nieuw webje rondom hem te weven, daar zy hem als in befoei, en het gebruik zynere vleugelen ten eenenmale door belemmerde, en als hy dus wel befoeid en gekluisterd was, pakte zy hem aan, en vloog hem naar haar hol. Op deze wijze leefde het Dier een tijd lang in een zeer onzekeren staat, waartoe de Natuur hetzelfde ook op een bijzondere wijze bekwaam had gemaakt: te hebben, want van een enkele vlieg kon het meer dan een gehele week bezeten. Ik meet eens een Wesp in het Net, -maar als de Spin uitkwam, om zich daar van, als naar gewoonte, meester te maken, hieldt dezelfde aanstonds af, zodra zij bespeurde, met wat partij zij te doen had, en wel verre van een slag tegen hem te wagen, verbrak zij integendeel alle de banden, waardoor hij belemmerd en gehouden was, en deed alles, wat in haar vermogen was, om zich van zulk een ontzaglijke vijand te ontsagen. Toen de wesp in vrijheid en weer vertrokken was, verwachtte ik, dat de Spin ten eerste en weerom aan het werk zou hebben gegaan, om de brachten, welke hier door in haar web gekomen waren, te stoppen, maar die waren, naar 't scheen onherstelbaar, weshalven zij befoeld, om dit oude web te verlaten „ en een geheel nieuw te beginnen, hetwelk dan ook in den gewoontijd vervoltooid was. Ik was nu nieuwsgierig om eens te onderzoeken, hoeveel webben elke Spin kon maken, weshalven ik dit weerom wegnam, en mijn Spin verplichtte, om aanstonds een ander te beginnen; ik beroofde haar hier van ook weer, en alle haar voorraad scheen nu geheellijk uitgeput, zodat zij niet meer kon spinnen. De konstjes, daar zij. Dankzij gebruik van maakte, om voedsel te halen, "en het leven op te houden", waren inderdaad, verbazingwekkend. Ik heb haar de pooten op zien trekken of in malkander rollen, en haar geheele lichaam als tot één klein balletje maken, dus lag ze uren lang, Zonder beweging, maar niet zonder. zorgvuldige opmerking en waakzaamheid; altijd op haar luimen leggend, "sprong ze", zodra er een vlieg kort genoeg onder haar bereik kwam, om die te krijgen met een vaart op diezelfde aan, en maakte er zich meermaals meester van. Om In dit leven begon ze echter welhaast een tegenzin te krijgen, en besloot de bezitting van enige andere Spin aan te tasten, en zich, als het wezen kon, daar meester van te maken. Ze deed derhalve een aanval op een nabuurige fort, en dat met al de dapperheid, die men van een hongerige en wanhopige vijand verwagte kan, ze werd afgeflagen met gelijkmoed, en moest dit oogmerk laat varen; maar door deze één nederlaag echter geen zints afgeschrikt, besloot ze het met een ander web, drie avonden eenvolgende dagen, waar ze eindelijk, na de bezitter en verweerder gedood te hebben, zich meester van maakte, en in vestigde. Om Als er kleine vliegjes in den strik vallen, zo komt de Spin niet altijd meteen te voorschijn, om dezelfde aan te tasten, maar wacht geduldig, dat ze zich eerst wel inwikkelen en verwarren, omdat, als ze zich te spoedig liet zien, de vrees voor die dodelijke vijand, die vliegen zulke geweldige pogingen zou doen maken, dat ze hierdoor het gevaar loopen, en de Spin ontvliegen zouden; hierom zei ik, wacht ze met geduld, tot dat haar gevangene door vruchtpoesiën pogingen zichzelf genoegzaam heeft verward, en maakt Zie dus, op een zekere en veilige wijze meester van haar haat. De Spin leeft drie jaar, en verandert alle jaar van vorm en kleur; ik heb ze meermaals een been afgetrokken en bemerkte, dat hetzelfde in twee of drie dagen weer aangroeide. In het eerst vreesden ze, als ik haar web kwam naderen, maar allengs werden ze gemeenzaamer, en eindelijk zo vrij, van voedsel uit mijn hand te nemen, en zodra ik haar web maar aanraakte, kwamen ze uit haar hol te voorschijn, gewapend en bereid om zich te verweeren, en den vyand af te wijzen, of een aanval te doen, en buit te bemachtigen. Ik zal, om mijn beschrijving volkomen te maken, hierbij nog alleenlijk aanmerken, dat de mannetjes Spin kleiner zijn. Nader, dan het Wyfje, en dat de laatste egaleggend is. Als ze leggen, spreiden ze eerst een deel van haar web onder de tijger, en rollen ze dan op dezelfde manier op, gelijk als wij iets in een doek of kleed rollen, en broeden ze dus in hun nesten uit. Als men ze in die nesten aantopt, tragen ze nooit weg te vluchten, zonder dat jong broed in haar nang erans. Schadelijke uitwerkselen, wanneer in die nesten een soort, tangen of schaaren mee te nemen, waar door ze in haar vlucht belemmerd, dikwijks de flagstaffs haar moederlijke liefde zijn. Zodra de jongen van onder dit bedekking der moeder te voorschijn komen, beginnen ze te spinnen, en worden onder datzelfde zichtbaar grooter. Zo ze het geluk hebben, van aanvankelijk, al zijn ze maar een dag oud, een vlieg te vangen, zo vallen ze er met grote graagte op aan, maar ze leven niet zelden drie of vier dagen zonder enige soort van voedsel, en gaan desondanks met groeien voort, dat ze iedereen dag het dubbel van haar vorige grootte krijgen. Als ze ouder worden, houden ze op met groeien, maar haar poten gaan echter steeds langer; en als een spin ten einde maal stil wordt van ouderdom, en onbekwaam om haar prooi aan te tasten, en er zich meester van te maken, sterft dezelfde eindelijk van honger. Schadelijke uitwerkselen van het Spaanse groen of koperroest. (Zie Nouv, Big. XI.) Men heeft het gebruik van koperen fonteinen, en koperen keuken gereedschap al verfscheide maaltijden aangetast, ter oorzaak van het grote gevaar, dat men loopt, om door het roest of uitlaag van het koper, vergensten te worden; welke roest een ontbinding is der delten, door de werking van de lucht en andere stoffen, veroorzaakt, en niet wel voor te komen, zodat er enige votten in het koperen vaatwerk zijn, of zo deze vleugels voor de vochtigheid der lucht blootstaan. Ik heb met den raad, welken men daaromstrent gedoeven heeft, mijn voordeel gedaan, en al mijn koperen keuken gereedschap, tegen ijzer, doen veranderen, en ik dag dat mijnzelf dus, van die kant, genoeg beveiligd te hebben. 'Gy hebt' een klein hondje bij mij gezien, het welk gy zeer aardig vond, en welk inderdaad door zyne levenswijze en vriendelijkheid, de gunst van ’t geheele huisgezin gewonnen had. Dit behaagde dit lieve beestje nu, mijn Heer, is door het koperroest vergeven. Den dertienden May laatstleden zijnde in mijn huis in de Voorstad Montmartre, zo vroeg men mij voor, om na Montmartre te gaan, om de Compagnie der Boogschutters van Mevrouw de Abdis naar de gouden Vogel te Zien schieten. Mijn dochter wilde waar hondje vooraf een hartige maaltyd laten doen, om tegen de vermoeidheid van den achtermiddag, zo veel heelder bestand te zyn. Ten dien einde deed zij hem een stukje van het zogenaamde Pens-vleesch haalen, dat is te zeggen, de afval der geslachte Beesten, als lever, long, hart enz. hetwelk men, op de hoeken der straat in kopere schotels of bekkens, te koop veilt, en waarvan ons hondje, als doorgaans hartig in ’t eten, en inzonderheid veel werk van dit vleesch maakend, zeer veel instroomde. Na verloren waren wij vijfhonderd stappen voortgegaan, of het arme Beest begon te kreunen, en ons te kennen te geven, dat zij ziek was. Mijn Dochter nam hem, terwijl wij onzen weg vervorderden, onder den arm. Wij floeiden een smal renweg ter zijde af, om de Varkendrijvers te vermijden; en gelijk wij dus vrij waren, en het hondje door zyne geduurige spasmen en onrustigheden moeilijk te dragen was, zo zette men hem weer op den grond. Hij sprong op en neder, hijp dan naar mij, dan naar mijn vrouw, en deed ons duizenden vrijheden. SCHADELK DE UITWERKSTEREN zeer door deszelfs geheele lichaam, daar men hem kwalyk behandelen konde. Ik vernam nu een weinig bloed in zyn fchuim, en verloor toen alle hoop van herstelling, en inder. daad mijn arme hond stierf kort daarop; Gelijk ik wezenlijk getroffen was door het zo onverwacht en onaangenaam verlies van een Beest, daar we allen even veel van gehouden hadden, zo dacht ik natuurlijk terstond "wat de oorzaak van zijn dood mogt wezen! Zoude het een eene indigestie wezen ? vroeg ik mezelf; waarom Zouden de Honden daar zo wel niet aan onthedief kunnen zijn als de mensen ! dit Dier heeft gulzig vleesch of lever gegegeten, zonder zich de tijd te geven van het behoorlijk te kauwen, misschien is er een groot stuk voor het klepje van het Maag Poortier geraakt, en heeft hetzelfde derwijze toegestopt "dat het Beestje "die geheele stukken vleesch niet kunnende verduwen, op de zelfde wijze gestorven is, als gulzige mensen, welke zomettyds om hals raaken, eer men zich staat is, om hen de vereiste middelen toe te dienen. aar deze bedenking van het vleesch leidde mij wel haast tot een andere aanmerking, welke mij gegronder voor kwam, het vleesch "’t welk dit Beestje gegegeten heeft, stond op de hoeken der straten, in kopere schaatsjes koop, zoude het niet wel het Koperroest wezen, 't welk dit vleesch, door lang in die bekkens te staan, daar van hadt overgenomen. Mijn ongelukkige hondje niet wel bijzonderlijk Een stuk tot zijn deel hebben kunnen gekregen, hetwelk het koper onmiddellijk, en met een grote oppervlakte, geraakt had? Dat schuim, met bloed geverfd, toont dat niet, dat de ingewanden verfcheurd zijn? Die draaiingen der oogen, die stuiptrekkingen, die spasmodische hevingen van alle de ledematen zijn dat geen gewoon toeval van het Spaanse vroen, of van andere verfchriklijke vergiften? Om mijn vrouw en dochter, wegens de vrees der dollige beid, daar men van gesproken had, gerust te stellen, en om zelf nader ligt te bekomen, zo liet ik de hond naar mijn huis brengen, om hem te doen openen. Men vond inderdaad nog alle de stukken vlees in zijn maag, maar gansch groen als eppe, en zijn maag en ingewanden hadden dezelfde kleur. Zie daar, Mijn Heer, de werkelijke oorzaak van den geweldigen en verhaaste dood van mijn hond. Maar de dood van een hond, zult u mij te gemoed voeren, is dat dan van zo veel belang, dat men daar het gemeen mee moet ver- veelen? Nee gewiselijk! maar ik bedoel er een ander nut, dat is derhalve uit partygzingen een volledig oordeel te vellen. Dit zogenaamde Pens-vlees, Mijn Heer, wordt van de honden niet alleen, misschien zelfs niet voornaamelijk gesbruikt, maar veelal ook van menschen gegeten; maar nu dat stuk, hetwelk mijn hond heeft doen omkomen, had de dood ook aan een mensch kunnen veroorzaken. En gelijk wij hier uit voorzorg tegen zulke onveilige gevallen kunnen leeren, zo mogen de verkoopers er ook uit opmaken, om het leven hunner Medeborgers met geen kwaad voedsel in de waagfchaal te stellen, en wij allen, om zodanig vaatwerk uit onze huizen te verbanen. Dit is derhalve altogether een treffende les voor alle huisgezinnen, daar de spijzen in koper bereid, het water in kopere ketels gekookt, of in kopere, dat is te zeggen, verfchrikkelijke bakken bewaard wordt. Daar zijn honderd dingen te zeggen over een stuk, dat van zo veel belang is voor de Maatschappij, maar na alles, wat zo vele bekwaamheid lieden er over gezegd hebben, zal ik slechts één aanmerking maken. Het koper is steeds de Afgod der Keuken-bedienden, in weerwil van alles wat men van deszelfs verderfelijke gevolgen mag aanhalen. Ze brengen verschillende voorwendsels voor hetzelfde, en tegenwerpingen tegen de gereedschap van geflankeerd ijzer in, hetwelk waarlijk enkele bewezeningen zijn, die niets betekenen; maar onder andere, dat ze veel meer grond hadden, dan ze weten, zou er dan nog enige evenredigheid zijn tussen hun meerder werk, (want daar zou het toch eindelijk alles op uitkomen) en tussen de gezondheid, ja het leven van Heer, Vrouw, en het geheele huisgezin? Het koper maakt Koper-roest, dit is een bepaalde en bepaalde zaak; het Koper-roest is een dodelijk vergif, dit is even onontkoosbaar het ijzer heeft niet alleen geen kwaad eigen schappen; maar is zelfs gezond en heilzaam; zie daar drie stukken, daar geen geschil over vallen kan; en daar het befluit ligtelijk uit te trekken, eindelijk met de volgende bedenking, die ik bij u, en et le Soudain. En kan men zeker enkele den minsten twijfel behouden, of het Koper-roest de allerverdorrekste gevolgen voortbrengt, wanneer men de menigvuldige toevallen nagaat, welke er door veroorzaakt zijn! Laat ons uit duizenden aanvankelijk enkele weinigen verkiezen, die bepaald zijn, en ons eerst in gedachten komen; de Kamer-dienaar en de Hofmeester van den Graaf de Castellane, weet men, dat voor twee jaar, in den tijd van achttien uren, beide ongelukkig om het leven zijn geraakt door het naadloos gebruik, van dit verradersch gif. De Heer de Vienne, Kanunnik van Notre Dame zal u zeggen, dat mijn Heer zijn Vader door dezelfde oorzaak, en binnen hetzelfde beslag van tijd, met tien of twaalf van zijn gasten vergeefend is. Geheel Parijs weet, dat twee mensen in het Huis van Harcourt, daarmede aan gestorven zijn. Mevrouw de Gravin de Matignon werd, met zes haar bedienden, door het water van een koperen fonteintje vergeven; deze Dame had gelegenheid, maar aanstonds toevlucht tot bekwaam middelen voor haar en haar volk te nemen, waar door ze echter niet heeft kunnen beletten, dat een der zeven, er zes maanden lang krank van is geweest. Mevrouw de Marquisse de Blanchefort is juist in hetzelfde geval geweest. Op het koper koel had laten worden, en welken hierden volgenden nagt aan sterven in Yalese stuit trekkingen, terwijl men zyn maag en ingewanden, toen men hem na zijn overlijden opende, geheel groen bevond. Een Wygkoper in de straat Sint Paul, werd met zyne vrouw, door het water uit een koperen fontein vergeven, een hunner bloedverwanten, welke de hardnekkigheid had van geen geneesmiddelen te willen gebruiken, stierf ellendig, kort daarna. In de nieuwe straat Sint Paul stierven acht mensen, door diezelfde oorzaak, op een rampzalige wijze, in weerwil van alle hulpmiddelen, welke men hen toereikte. In de straat Clopin zyn vijf personen, allemaal door die noodlottige oorzaak omgekomen. In het jaar 1751, werd Monsieur Blefus Blenkins op, de Courtille, met zyn Vrouw en twee zonen op dezelfde wijze vergeven; de Moeder stierf den 28sten, de Vader den 29sten, en het was de jongste alleen, die er gelukkig door kwam. Ook weet men nog, dat geen voor eenige jaren, bij Mevrouw de Marquisin de Bellefond gebeurd is, met zeven Bedienden die door Koperroest vergeven werden, en waarvan er vijf omkwamen, één blind, en één lam werd. In de Abdie de Premontré bij Reims, raakten negen mensen om hals, zonder dat men ze met alle toegediende hulpmiddelen heeft kunnen redden. Te Laon stierven insgelijks twee mensen. Van het Spaansch Groen, - 59 Kweekelingen, de Broeder Keldermaker, en de Broeder Kok aan Koperroest; zodat welk denkbeeld in zulk een grote hoeveilheid gebruikt hadden, dat de hulpmiddelen hen met geen dienst konden doen; en daar zou geen einde aan wezen, als men alle de doodelijke gevolgen van dit vreeselijke gif aanhaalde. Maar een zaak is er, die ik volstrekt niet begrijp, en die ik daarom niet voorbij kan hier aan te roeren. De Gasthouders, of Braaders, hebben een Plaats tegen de Tappers weten te verwerven, waarbij aan die laatsten verboden wordt, om koperen Stoofpannen, Stoofkotels of ander koperen keuken-gerechtstap te mogen houden; men ziet het doelwit wel, maar de beweegreden, die men voorgeeft, is zeer bijzonder; om dat namelijk de Tappers, mensen die gemeenschappelijk niet te wel in hun zaken, en arm zijn; nog behoorlijke zorg dragen, nog genoegzame middelen hebben, om hun koperen Vaatwerk op z'n tijd te doen verroesten, en dus gevaar loopen, om het gemeen, 't welk bij hen gaat eten, door Koperroest te vergeven. Dit verbod is zeer goed, en 't is niet 't verbod zelf niet, daar ik mij over verwonder, Maar, 't geen ik niet wel vatte, is, waarom men zich vergenoegd heeft met slechts de vierde part te doen, van 't geen men had behooren te doen. Want 1. Kunnen de Tappers het Groen niet even goed vergeven met koperen fonteinen, welke men hen heeft laten behouden? 2. opzigte, als publiek, als menschen van een openbaar karakter kan beschouwen? Moeten zo vele Reizigers en Vreemdelingen, welke dit als terloops te Parijs zyn, moeten zo vele andere, welke zelve geen huishouding hebbende, verplicht zijn, om in herbergen, Ordinaires of gaarkeukens te spuwen, de ongelukkige slachtoffers van onze floppertij en nalatigheid worden, moeten zulke, elke maaltyd, welke zij gedwongen zijn te doen, zich in gevaar stellen van vergiftigd te worden? Want eindelijk, wat men ook zeggen, of welke voorzorgen de Gastheer ook gebruiken mogen, men behoefte toch, op het uur der maaltyd, bij hem in de keuken te gaan, en men zal daar altijd verfchide Stoofpannen aantreffen, daar het vlees ten minsten half af is, en waarin zij nog hun ragouts, even als waren ze wel verteind, gereed maken; die ragouts blijven daar in stand, tot dat zij gebruikt worden, en nu weet men, dat bouillons en ragouts het koperroest kragtig aantrekken, of liever staan op het koper, en zodra zij van de kook af zijn, en dan nog te meer, als er zuur kruiden in zijn. Beshuit hieruit derhalve veilig, dat alle diegenen, welke in zodanige huizen gaan eten, altijd naar den tijd, dat despuisen van de kook af geweest zijn, naar den soort hunner gestellen en werktuigen, en naar de meerdere of mindere inhoud hunner kragten; een meer of mindere verderfelijke vergift in zich naar huis draagen, het welk dikwills te zwak is om aanstonds den dood of zelfs hevige ziekten te veroorzaaken, maar 't welk de gezondheid allengs ondermijnt, en den weg tot andere ongemakken baant, welke naderhand aan andere oorzaeken worden toegeschreven. Soms is het vergift, gelijk ik gezegd heb, zodanig, dat zij, die het gebruikt hebben, er plots van omkomen, getuigen die voorbeelden, welke ik heb bijgebracht, en welke door een oneindige menigte andere zouden bevestigd kunnen worden, doch welke ik u flegte verzoeke, wegens het belang, welk ik in uwe gezondheid en die van mijn medemens te willen mededelen. Ik ben enz. WAAROM EEN BRANDENDE KAARS UITGAAT, EN DIER STERFT, IN EEN BESLOTEN LUCHT, Natuurkundigen hebben, voor lange tijd, door onbetwistbare Proeven bevonden, dat een brandende Kaars uitgaat, en een Dier sterft in een besloten Lucht. Maar de reden waarom zulks geschiedt, is nog niet van allen, op gelijke wijze, begrepen, en tot nog toe niet veel zwarigheden ontweken. De Heer Blok, Lid van de Koninklijke Maatschappij der Wetenschappen te Turijn, heeft hier naar op nieuw onderzoek gedaan, waarvan wij onze Lezers een kort bericht zullen voorhouden. Een brandende Kaars gaat uit in een besloten Lucht; en als men er anderen inbrengt, deze zullen ook uitgaan, zo lang men ze er niet in zet, dan na het uitgaan van de eerste. Hetzelfde gebeurt ook, als men een vlammen Kaars zet in een plaats, welke nu ook besloten en bedampt is door vele Dieren in dezelfde, die ook zelf sterven, zo de Lucht waarin ze beletten zyn, niet vernieuwd wordt, of als men ze zet onder een Klok, welke van binnen met uitwasemingen van Dieren bevolkt is. Wanneer de Veerkracht van de Lucht, door deze uitwasemingen, tot zeker trap is weggenomen, laat ze geen meer vermindering toe. De Gewaspen geven om een ergelijke verandering; zo ze in een besloten Lucht verlengen en eindelijk sterven. Na het verlopen van zeer schelijk, wanneer andere Gewassen de geestelijkte heid van deze befloten Lugt reeds verandering hadden doen ondergaan ; zij benenemen ook de Lugt haar veerkracht niet, dan alleen tot zekeren trap. De during van het leven der Dieren, in een befloten Lugt, is gewoonlijk, alle andere dingen gelijk staande, in een rechte en van de veelheid van Lugt, en de omgekeerde reden van het getal der Dieren, gelijk door den Heer van e- RATTI is opgemerkt. Hy heeft echter te gelijk een uit- zondering bevonden omtrent de Kikvorschen, welke hy even schelijk hadt zien sterven, hoe groot een getal men beflot. Doch de Heer heeft door verschillende Proeven bevestigd, dat de Kikvorsch het meest aankleeft, naar mate zij in een groter getal samen met elkaar besmet worden, schoon de duur van hun leven niet volkomen gelijkloopt met het Middelstof van dezelfde dikte heeft de Schrijver, om meer staat op de overeenkomsten te kunnen maken, er eenigen gedaan met middelstoffen van verschillende dichtheid. Hieruit bleek, dat de duur van het leven der Dieren, niet gelijklopend is aan de menigte van Lugt, en dat ze merkbaar grooter is, wanneer de dikte van de middelstof merkbaar dikker is, en geeft volgens dezelfde maat Lugts, de Dieren langer doet leven, wanneer ze verdikt is. Hetzelfde heeft plaats omtrent de vlam van een Kaars, en waarvoor ook omtrent de Planten. Ook wordt uit de genomen Proeven bevestigd, dat de veerkracht van van de Lugt, alle andere dingen gelijkstaande, meer verminderde, wanneer de dikte meerder is, en deze vermindering bijvalt gelijklopend met de verdikking. Nadat dezelfde maat van Lug: langzaamer schaatsgelyk wordt voor Dieren, naar gelang dezelfde meer verdikt is, zal men zich niet meer verwonderen dat 522 waterlooze duikers Lugt, van alle zijden gedrukt door water; een duikerJaar meer dan vijf minuten doen ademhalen onder de Waterduikers Klok; daar zij, in hun natuurlijke dikte, de ademhaling niet langer kunnen aanhouden dan twee en een halve minuten. Hieruit verklaart men ook gemakkelijk, Waarom de Lugt, in de Klok bevestigd, een duiker zo veel langer doet ademen als de Klok dieper onder water is: de Lugt is dan meer samengedrukt. Laat de Lugt dunner worden, de Dieren en de Vlam zullen minder tijd bestaan, niet eigenlijk, om dat ze meer verdun is, maar om dat deze verdunning gelegenheid geeft, dat ze lichter bederven. Indien de verdunning uit eigen aard, de ademhaling der Dieren en het branden van een kaars verhinderde, zou ze dit doen, dezelfde zijnde, hoe groot de Klok op de Lugtpomp ook mogen zijn, welk niet geschiedt. Eene zeer verdunde Lucht onder de Klok opeen Lucht pompend is genoegzaam voor de ademhaling, als men dezelve maar vernieuwt. Evenwel zullen Dieren gemakkelijker verdikking dan verdunning van de Lucht verdragen. Een Duiker heeft Onder zijn Klok, een Lucht welke negenmaal dikker is dan de Dampkring; een dikte van achtmaal belemmert de ademhaling van Dieren niet merklijk; daar een Leeuwrik stierft in twee minuten in een Lucht welke viermaal dunner is dan de Dampkring. De lucht welke de toppen der hoogste bergen omringt, verdooft de vlam niet, en doet geen Dieren sterven; en zorgt zelfs voor het tegendeel, als ze in een staat van verdunning is; en zulks gebeurt zo dat ze niet vernieuwd wordt. Dikwijls komen er zware bloedingen uit den Nieuwe, welke verlichting aanbrengen: maar soms komt er een stroom van bedorven bloed voor den dag, als de Lijder het zeer kwaad heeft, en dit is een voorteken van den aanstaande dood. 