VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Ten voorbeeld van dit Werk, en ter bevestiging van onze aaneengesloten merking, dienen het tweede Artikel, dat over Cain handelt, ruim veertig bladzijden bevat, en op de volgende wijze ondergeschieden wordt, Cain. Dit bevat een beknopte beschrijving van Adams eerste Loon, die zeer wel opgezet is.. Cain zocht geer, en zijn aangezicht verviel, Gen. IV. 5. Deze prekmantie werd op een langdradige wijze verklaard, en dus op die gelegenheid de vraag beantwoord, op welke een wijze God Cain hier over aangefprochen heeft v. 6, Cain sprak met zijn broeder Habel Gen. IV. 8. Hier vindt men een voorstelling van het gewichtige onderwerp na den inhoud des gespreks van Cain, en een algemene verdediging van hun die Willen dat de Text verminkt is.. Cain sloeg tegen zijn broeder op, en smeet hem dood. Gen. IV. 8. Waarom? Hoe, of door welk middel? Had Habel diens al vrouw en kinderen? Waarom heeft God toegelaten dat Habel dus vroegtydig gedood werd? Deze vragen worden hier min of meer met vermoedens beantwoord. Cain zei, het zal gescheven enz. Gen. IV. 14, 15. Voorgaand vreesde Cain? Waarom heeft God een zware straf gedreigd op het doodslaan van Cain? Deze zaken worden hier nader verdaan, Cain ging uit van het aangezicht des Heeren. Gen. IV. 16. De preekwijze wordt hier opgehelderd. Cain bekende zijn buiswoning. Gen. IV. 17. Wie was die, en hoe was haar naam? Is Cain met die Vrouw in den echt getreden? Voor of na het moordbedrijf? Men vindt hier deze onderwerpen ernstig in overweging genomen. Cain bouwde een Stad Gen. IV. 17. Enige bedachtzaamheden des. wegens worden hier opgelost, door het bouwen van deze Stad, niet tot die eertfen, maar tot een later tijd te brengen, toen Cains gevlucht zich begon te vermenigvuldigen. Cains weg zijn ze ingegaan: Wee zijn nu voorbij. Deze plaats wordt niet bepaald, naar ’t oogmerk van Judas, verklaard; maar men ontmoet hier flegma en een algemene vergelijking van de godlozen en ongelovigen met Cain; die een ongelovige was ver- okt in zyne aangeboorene verdorvenheld; vreemd een Atheïst; daar bovens een Werkbeeld, die veel (telde in uiterlijke Gods- dienstigheden; en eindelijk een wraakgierig en onverzoenbaar mens, die tijdelijk ongelukkig, en meer dan waarschijnlijk ook eeuwig rampzalig geworden is. Verhandeling van een nieuwe geinventeerde watermachine, Door Jacob Groenewegen, Te Werkendam, Te Gorinchem bij Tennis Hoorn. 1762. in Folio 21 bladzijden. Een Heer Groenewegen geeft, in dit geschrift, een verklaring van een door hem uitgevonden watermachine, waarop hunne Ed. Groot Mog. hem een Octroi voor 25 jaren verleend hebben. De Machine, zeggen, (volgens deze beschrijving,) bestaat in een kuip, met genoemen van onderen open zijde, en aldaar breed 2 à 2½ à 3 voet, naar dat het in dat grooter of kleiner moeten worden geplaatst, bovenaan breed 10 of 12, of 14 of 16 voet. De kom onder is gedeeld in 4 delen door schutwerk, alsof Diameters door elkaar van onderen tot 3 à 4 voet hoog. In 't midden van die kuip een Spil geplaatst, en met de kuip tot een Lichaam verenigd, die Spil valt met een punt, van onderen op een Metaalene Pan loopt, gelijk in alle Molens gefschreven. Dit Werk gaat rond gaan op het punt, even als de Spil in een Watermolen doet, door een rondsel boven van 't Kamert van den As gedreven, even als nu gefschreven. Dit wordt gefschreven om 4 a 5 tot 7 a 9 tot 12 voet hoog te malen, na dat het verrijst. Met deze Machine zal één Molen, zoals de Autheur tracht te bewijzen, doen, dat nu drie Molens doen; en dezelve zal kunnen werken, wanneer andere Molens, door gebrek van Sluisgang stil moeten staan; ook zal, zegt hij, dit instrument in zijn Voorst, gelijk het Scheprat, niet vast vriezen. Hierbij komt nog dat dit werk lichter zal gaan, met minder windmolen, en minder onderhoud kosten, dat meer dan 150 gulden per jaar per molen zal zijn. Hij geeft ons te kennen, dat dit werk gegrond is ten deelen, en genoegzaam op wiskundige waarborgen, maar ook ten deelen op waarheidsmomenten, die allen menschen vertrouwen, en alleen door ondervinding gezien worden. Immens zegt hij, het is verre boven een verstand, | Kon VRYMOEDIGE AANMERKINGEN. 643 Kort en bevatbaar Onderwijs in de eerste gronden der Aardrijkskunde, waar in de Jeugd, via Vragen en Antwoorden, in een lezen van deze nutte Wetenschap geleerd wordt, Zeer gepast voor de Schoolen, en gevolgd naar ’t geachte werk van des Heere F. Olfert. Te Amsterdam bij J. Loveringh 1762, in octavo. HE is een vrije algemene klacht, die maar al te gegrond is, dat vele Boeken niet beantwoorden aan den Titel, daar de zelve mede pronken: tot dit getal echter behoort het bovenge-noemde geschrift geenszins; als dat volkomen voldoet aan wat het Opboek belooft; van waar we het zelve, ter bevordering van de kennis der Geografie, inzonderheid in 't onderwijs van de Jeugd in volle kracht durven aanpraten. Het zelve is in 't Frans en Nederlands gedrukt, en dus geschikt, dat het ook tevens kan dienen, om zich, onder 't leeren der Aardrijkskunde, in de Franse taal te oefenen. opgesteld, en ter vereenzetting van deze Helden in het stuk gegeven, Door Carl Fredrick Pauli, Lehrer van Staatsrecht en der Geschiedenis op de Universiteit te Halle, Uit bet Hoogduits vertaald. Te Amsterdam bij Gerrit Bom 1762 behalve de Voorrede 157 bladzijden in octavo. Een dagverhaal der Krijgsverrichtingen deze twee Helden, dat zich voor tijdverdrijf laat lezen. Geschiedenis van Juffrouw Sidney Bidulph, uit eigenlijke Gedenkschriften bijeen verzameld. Geschriften in den vijand van Pamela, Clarissa en Grandison. Uit het Engels vertaald. Te Amsterdam bij K. van Tongerlo, MDCCLXI. 3 delen, 1095 bladzijden in octavo. Met de uitgave van ’t eerste stukje des eerste deel van dit werkje, hebben wij de Lezer een algemeen denkbeeld van 't oogmerk des Schryvers voorgedragen, en bij die gelegenheid gemeld, hoe de druk bij van Tongerlo te agten zy, boven de gewone uitgave bij Baalde: wij hebben dizelfde beloofd van dit geschrift, als nuttig in zyne soort, vervolgens een nader verlagte zullen geven. Het welk ons, dit werkje thans afgedrukt voorgelegd, om een kort schets van deze Geschiedenis mee te geven. Juffrouw Sidney Bidulph, haar Vader nog zeer jong verloren, had een Broeder George Bidulph, ongeveer tien jaar ouder dan zij, die, schoon door genoegen van een goed gedrag, zich echter niet wel kon schikken van de nauwgezetheid van zijn Moeder en Zuster; en bezield was met een niet privilege hooghartigheid. Deze Heer Bidulph had een nauwe vriendschap aangebouwd met den Heer Reeland Faulkland; dat gelegenheid gaf tot een minnenhandel tuffchen tussen zijn Vriend en Buur; welke niet alleen door Hem begunstigd, maar ook door de Moeder toegevend werd: komend de Heer Faulkland voor, als iemand van een uitneemend verstand en privilege zeden hoewel wat driftig; zijnde daarbenen rijk bemiddeld en bevallig van persoon. ‘Alles schikte zich eerlang naar den wensch der Gelieven en der Familie, zodat het Huwelijk vastgesteld en de nodige schikking daar toe gemaakt werd. Doch weinige dagen voor de bedoelde voltrekking openbaarde zich een ongeoorloofde liefkozing van dien Heer, kort voor zijn aanzoek bij Juffr. Bidulph, met een Juffr. Burchell gepleegd. Hoe zeer de Heer Faulkland zich wegens het voorgevallene ver schoonde; hoe zeer de Heer Bidulph hem ten voorprag (trekte, was alles vergeefsch bij Mevrouw Bidulph; 't welk ten gevolge had, dat Juffr. Bidulph, hoe zeer ook haar genegenheid anderszins voor hem mogte pleiten, geheel van hem afzagen: dat haar Broeder erg misnoegen tegen haar deed opvatten, doch haar Moeder grootvlekken behaagde. Na verloop van eenigen tijd begon mevrouw Bidulph het aanzoek van eenen heer Arnold bij haar dochter; en deze, schoon 'piet huwelijksgezind, gaf eindelijk, om haar moeder te gehoorzamen, haar hand aan die heer: welke voorkomt als een man van oordeel, goed van inborst, zeer ingetogen, welgemaakt van persoon, en van genoegzame tijdelijke middelen voorzien: doch juffrouw Bidulph vond geen genegenheid voor hem in haar hart. Op 't aanvang echter van mevrouw Bidulph, gepaard met de voorzpakt van vele goede kennissen, met die heer gehuwd zynde, genoot ze een gewenst en aangenaam leven; terwijl haar invoeling in agting, en haar agting ten laatste in genegenheid voor haar man veranderde. Daarom in 't kort dreigde haar het onheil: niet alleen verloor heer Arnold een aanmerkelijk gedeelte zijner goederen, door een onrechtvaardig proces, maar de heer maakte zich ook schuldig aan een ongeoorlofd minnehandeling met een mevrouw Gerrarde, dat mevrouw Arnold lydzaam verdroeg; en eindelijk bracht deze te wegen dat mevrouw Arnold onrecht bezuldigd werd van verboden liefdeskwesten met de heer Faulkland; waaruit een fcheiding van mijnheer en mevrouw Arnold ontstond. — Mevrouw Arnold onthield zich vervolgens aan 't hals van haar moeder; en de heer Faulkland Gelde, buiten haar weten, alles schijn 't werk, om haar onschuld aan den dag te brengen; waarin hij ook eindelijk faalde; en wel indienverwild, dat het slechte karakter van mevrouw Gerrarde, en haar schandelijke gedrag met de heer Arnold zich tevens duidelijk openbaarde. Hierop volgde eerlang een wedervereniging van den Heer en Mevrouw Arnold; en deze twee, hoewel nu tot een lager staat, door 't verlies van hun Proces, en 't verplichten van den Heer Arnold, ten wilde van Mevrouw Getarde, gebracht, leefden bestendig, in een teere liefde, tot op den dood van Heer Arnold. Op het overlijden van deze Egenoot nam de bedroefde Wens dwarsligging tot bij haar Moeder, die dezelfde teerhartig in haar huis ontving: de Heer Bidulph, die reeds misnoegd was geweest over breken met den Heer Faulkland, had het Huwelijk met den Heer Arnold, en nog meer de wedervereniging zeer ge wraakt; dezelfde scheen nu, na den dood van Heer Arnold, vriendschappelijker jegens zyn Zuster; doch was inmiddels trouwd met een verwaande Vrouw, die haar niet zo goed genoeg vond. De Heer Bidulph probeerde zich om haar genegenheid voor den Heer Faulkland te doen herleven; en waarschijnlijk. De haat op nieuw tegen Juffr. Burchell, met welke Frau zy uitgezet minder dan hare Moeder ingenomen was. De Heer Faulkland vernieuwde ook zyne aanzoeken, door briefjes, bij de Weduwe van Arnold; doch vrugtloos. Deze oordeelde hem verplicht aan ja Burchell; en na het, op een nader onderzoek, bevond, dat hij meer verzoening verdiende, dan ze voorheen gegmd had, begreep ze egter, dat hij niet met haar, maar met Juffr. Burchell moest huwen: voor al dat zij met hem geen Huwelijk moest gaan, uit kracht van het voorgevallen, staande haar Echt met den Heer Arnold. In gevolg hiervan probeerde zij hem Belladonna, door briefwisseling, van de gegrondheid harer denkbeelden te overtuigen, en te bewegen, om Juffr. Burchell te erkennen. Na veel tegenstand, klaagde zij in haar Oogmerk, in zoverre, dat de Heer Faulkland betuigde Juffr. Burchell, als echte gift van haar hand te willen ontvangen, om daar door haar achtning te verdienen; en kort daarna werkte Juffr. Burchell met den Heer Faulkland door den Echt vereenigd, —- Dit gedrag van Mevrouw Arnold verbitterde het gemoed van haar Broeder dermate, dat hij betuigde van alle betrekkingen op te zien, daar ze z'n Vriend, een van de eerste jongelingen geworpen had in de armen van een schandelijke hoer; naar dat hij haar bij tijd en ondertijd tegen de valschheid stekende van dat Vrouwengeschlech gewaarschuwd had, hoewel hij egter nooit zo uitgebreid haar karakter had beoordeeld, en z'n Zuster zulks geenszins van haat Vermoedde. Deze verbittering was van dat jammer gevolg, dat Mevrouw Arnold, op het overlijden van haar Moeder, dat kort hier na voorviel, is een lagen staat bleef zitten, dat Ze Zich, met haar twee kleine kinderen, tevreden hield kortom; terwijl de Heer Bidulph zich den staat z'n Zuster ingenomen deed, en scheen aan te trekken; en zij de mildende ondersteuning van den Heer Faulkland van de hand wees; willende liever besteed met harer handen werk de kost te winnen, dan door die Heer geholpen te worden, om alle verdenking van zich af te weren. Doch in het midden van haar omstandigheden namen haar zaken een onverwacht gunstige wending: een neef, met name Warner, uit de West-Indische kolonies thuis gekomen, onnoemelijk rijke feyer, met medelijden over haar afgelegen bestaan, en gelijk tegen haar broeder en diens huisvrouw, besloot haar boven deze in de wereld te verheffen, en alle zijne goederen te doen trekken ter bevordering van haar geluk. Uit kracht hier van zag Merovenhout „Arnold zich in ’t kort meester van een aanzienlijk fortuin; waarvan ze een verstandig en deugdzaam gebruik maakte. In die omstandigheden bezielde ze zich in de eerste plaats, om haar broeder en diens vrouw met zich te verzoenen; waarin ze ook gelukkig slaagde. Het bleek bij die gelegenheid, dat de verwaandheid van haar schoonzuster, nog meer dan de moeilijkheid van haar broeder, zeer veel toegebracht had tot haar vorigen ongelukkigen staat. Ook ontdekte ze, maar al te duidelijk, uit haar broeder, dat Juffrouw Burchell inderdaad een zeer slecht karakter was, en hij dus, niet zonder reden, moeilijk geweest over den laatsten stap, die zij ten hare voeten gedaan had. Dit laatste bericht van haar broeder vervulde haar gemoed met droefgeestige denkbeelden; te meer daar ze reeds uit een brief, na ’t overlijden van haar moeder, onder derzelver papieren gevonden, had ontdekt dat de heer Fauskland, hare oordeels, wezenlijk te verachten was vanwege zijn vergrijp met Juffrouw Burchell. Burchell. Dan, was ze deswegens zeer aangedaan, ze werd eerbiedig nog kragtiger getroffen, toen de Heer Faulkland, als een wanhopende, voor haar verscheen, en aandrong op haar genegenheid, als ter vergelding van de ongelichelen die ze hem veroorzaakt had, — De Heer Faulkland naamlijk had zijn Vrouw op overspel betrapt, en bij die gelegenheid den overspeller gevaarlijk gewond, en zijn Vrouw gedood; gelijk hij, na de uitwerking van zijn drift, uit zijn knecht verdwenen had; op wiens aanraden hij zijn veiligheid nu in de vlucht zocht. Mevrouw Arnold trachtte, door behulp van haar Broeder en de Heer Warner, het wanhopende gemoed van de Heer Faulkland tot bedaren te brengen; men was eenstemmig van gevoelen, dat hij zich ten spoedigste op reis naar Holland behoorde te begeven: de Heer Faulkland was hier toe gereed, op die voorwaarde, dat Mevrouw Arnold zich aan hem zou verbinden, en met hem gaan; buiten deze voorwaarde zou hij niet anders dan den dood. Na een herhaald overleg werd Mevrouw Arnold, door aller aanstaan, eindelijk overgegeven, om hem haar hand te geven. In gevolg hiervan werd het Huwelijk ten spoedigste in stilte voltrokken, en de Heer Faulkland nam de reis naar Holland aan; waarbij zijn Vrouw hem in het korte, onder het geleide van de Heer Warner, stond te volgen. gen: doch 't leed nauwelijks acht dagen, of deze gehele schikking werd verjaagd; nadat de knecht van den Heer Faulkland, door een brief, bericht gaf, dat Mevrouw Faulkland in die woede niet dood was, maar slags in een flauwte gelegen had, die meer dan een uur duurde, zonder dat ze enige tekenen van leven toonde; waar uit het gerucht van haar dood verspreid was. De Heeren Bidulph en Warner vertrokken daarop naar Holland, om den Heer Faulkland deze tijding op de voorzichtigste wijze mee te delen: die Heer leek zich, na dat de kracht van drift en vervoering over waren, met geduld aan zijn noodlot te onderwerpen; ook overleefde hij met hun op een bezadigde manier, hoe zich in het vervolg te gedragen; doch eer de tijd hunner terugkeering naar Engeland daar was, ontvingen zij op een morgen het droevige bericht, dat de Heer Faulkland dood in bed gevonden was. Mevrouw Arnold, die zijn aandoeningen door een brief had zoeken te matigen, gedroeg zichzelf in alles met een soort gelatenheid; begaf zich met haar woning op een landgoed, hetwelk haar Neef voor haar gekocht had: alwaar ze den tijd van tien jaren een genoegzaam leven leidde; doch na derzelver verloving, werden hare rijkdommen, gelijk in het vlot van deze Geschiedenis gemeld wordt, een bron van nieuwe en vreemde bezoekingen voor haar, die de ongelukkige Dochters van een ongelukkige Moeder in koekelen van de uiterste benauwdheid inwikkelende, haar van het laatste overblijfsel van hoop in dit leven beroofden, makend het tijde van haarbare bestaan nog veel moeilijker. Voort. Uit Crins en de nieuwe werken. 643 VRYMOREDIGE AENMERKINGEN. Voorgaande Bericht van de Papieren, volgende de zaak van de Heer O. Z. van Haren, O? de uitgaande der Tweede Deductie is eerder een geschrift gekomen, dat ten titel voert, Hulp en Bijstand voor Fr. Onno Zwier van Haren, door G. Vrymoed, Uitgever. Te Amsterdam bij J. van Clarens: een genoegzaam onverstandbaar pe, fchrift, dat één verward denkbeeld geeft van de tweede Deductie, en nergens toe dienstig is. Van een ganz ander soort is de Verdediging van Mr. Willem van Hogendorp, geschreven ten wederleggingen van enige verregaande beschuldigingen, in de twee. de Deductie, bemeten laat gelegd. Te Rotterdam by J. D. Beman en Zoon en G. Arrhenius. Deze Verdediging is, na een korte Introductie, verdeeld in vier punten. In het eerste tracht de beschuldiging van Ongodsdienstigheid van zich af te weren; en in het tweede te doen zien, hoe weinig staat men op het zeggen en schrijven van den Heer van Haren kan maken, nadat hij zich schuldig maakt aan bedrieg en leugen. Het derde punt trekt om in een volledig daglicht te zetten sommige punten, die in de Verdediging der Heeren van Sandick en ook Hogendorp, maar met het oordeel van het Publiek, wat duidt zijn voorgekomen; en gaat bepaaldelijk over deze twee zaken: (1) het openen van een der yzeren kistjes in Afwezigheid van den Heer van Sandick; het welk, zegt hij, heeft kunnen gebeuren, uit kracht van een brief, in welke de Heer aan den Verdediger volkomen toelating gaf, om het slot, daar zijn fluit op gepast, te doen openen, zodra de noodzaak het zou vorderen. (2) Het Overgeven van de Copy van de getekende Acte van Schuldbekentenis van den Heer van Haren, als te haastig geschied: waarom hij beticht zulks niet gedaan te hebben, dan uit noodzaaklijkheid, als het beste middel, zijn oordeel, om het Publiek te dienstigen, dat Was, door het protesteerden van den Fiscus, voor te komen. Het vierde Punt eindelijk worden enige zaken opgehelderd, die in de Deductie van den Heer en Mevrouw van Haren Argelooselijk, zo hij zegt, voorgelegd worden: de twee eerstgenoemde zouden bestaan in een literaire opvatting of verkeerde verklaaring van het geen de Heeren Veriipers geschreven hebben; verder merkt de Meester dan: "dat de verklaaring van den Heer Willem van Haren te zeer veel voorzichtigheid is opgesteld; en dat men klaar kan aanleggen, dat hij wel wenschte te zeggen, dat hij zijn Broeder onschuldig gehouden heeft, maar dat hij dat tegenover niet durft zeggen. Ook betuigt de Heer van Hogendorp, ten eerbiedige, dat hij alles aangewend heeft, om den Heer van Haren te behouden; en beklaagt zich zeer over den Heer van Maten, als demandant die alles aanzien om hem te ruineren. Deze verdediging gaat gepaard met enige regels, ter bevestiging van het voorgestelde; en de Heer van Hogendorp geeft niet onduisterd te kennen, dat men veel hoedanige een volkomen antwoord der twee deductie heeft te verwachten. EINDE Virbandeling van bet Fagtrecbt der Weftvriezen: door Jaa Bont. Te Hoorn, by Willem Breebaart 1761. Behalve de _Opdragt, enz: 284 bladzijden in quarto: waarachter een Nabericht over de Faar - Maand.en Dagteekeningen van de Charteren, Handvesten, Brieven enz. der Graven van Holland, Heeren van Westfriesland groot 16 bladzijden, Tegenbericht op bet bovengemelde Nabericht. Te Dordrecht, by d'Erve J. van Braam 1761; Behalve een kort Voortericht 37 bladzijden in quarto. J. Bents Eerste Brief over 't bovenstaande Tegenbericht. Te Hoorn; by Willem Breebaart, 26 bladzijden in quarto. Bylage, (welke de opgenoemde Verhandeling,) bevat de Wederlegging der aldereerste Waderlandse Oudbeden; enz, door A-Kluyt, in groot octavo 10 bladzijden. Onze lezer een onderzoek te geven, variërend 't verschil in deze papieren verhandeld, zullen wij kortlijk de inhoud der Deliberaties van de Heer Beng melden; en bij wijze van aantekeningen de lezer onder toegelaten, wat deswijns lezenswaardig in de overige Schriften wordt voorgelegd. - Ee aan, De Heer Bent verdeelt dit zijn geschrift in drie boeken, waarvan het eerste handelt over de staat van het Jagerecht bij de Vestwriezen, onder de wet der natuur; en een onderzoek bevat raakende de Landen aan Dirk den eersten gegeven, en of ook Vestoriesland onder dezelfde werd begrepen? tevens of hun Jagerecht benadeelt werd, door het aanwijken van de Graaf van Holland, bepaald voor Heer? tevens of dat Recht onder de Hertogelijke Regeering is afgenomen? waar aan nog gehecht is een onderzoek, of de Heren van Vestwriezen meesters der VilJeryen zyn geweest, Volgens de denkbeelden van onze Auteur hadden de Vestwriezen, die bijzonder van 't Jaar 861, waar op het Graafschap van Holland zijn aanvang neemt, een voorname rol gespeeld, de grootste voorstanders der Vrijheid zijnde, geen Burgerlijke Overheid, maar richtten zich alleen naar de Wet der Natuur en Vaderlijke zeden, tot omringende. BES HET JAGTREGT DER WESTFRIEZEN. "het Jaar 280 na Christus. Volgens deze Wet, zegt hij, hadden zij, gelijk alle mensen, het recht van wilde dieren te mogen vangen: een recht, dat hun door geen mens ontvond kon worden, doch waarvan zij gedeeltelijk afstand konden doen. Vraagt men hierop, of dit laatste ook door de Westfriezen geschied was, "voor dat ze den Graaf van Holland ten Heer aannamen? Zo antwoordt hij, dat hier voor geen 't minste bewijs te vinden is en hij tracht te doen vermoeden, dat alleen omstandigheden veel eer toonden, dat dit Recht aan een ieder eigen is gebleven, "zonder dat het onderscheid van Stad en Dorpelingen daar omstandig in aanmerking kon komen. Ook acht hij 't niet onwaarschijnlijk, dat de Westfriezen, liefhebbers van de Jagt waren; en dus in die tijd, vreedzaam een vlijtig gebruik van dit hun Recht maakten. Verder wijdt onze Auteur eenigere mate uit over den aanvang der Graafelijke Regeering in Holland en Kennemerland, welke hij brengt tot het jaar 863; waarop hij, uit den inhoud der Giftbrieven van Koning Katel den Kale, De Heer Kluit doet ons in zijn bijlage, vier grote misvattingen in dit voorstel opmerken. 1) Het Graafschap van Holland heeft zijn aanvang genomen in het jaar 861. Een onwaarheid te blijkbaar, om er op te staan te blijven. 2) Het gebruik maken van Westfriezen in dit tijdvak, waar men niet van Noordhollandse Westfriezen, maar wel van Vriezen over en binnen de Vlie. 3) Het toekennen van die benaming van Westfriezen (zoals het vervolg door zal zien), aan even diezelfde Vriezen, zo als zij thans in hunne grenzen bepaald zijn: daar het bekend is dat Vriesland toen, veel wijder uitgeftrekte grenzen heeft gehad; en dat de grenzen der Westfriezen destijds merkbaar verkinderen van de tegenwoordigen. 4) De stelling dat de Vriezen tot het jaar 1280 geen Burgerlijke Overheid erkend hebben: daaruit de Historie onbetwistbaar blijkt, dat zij sinds het afsluiten der zevende eeuw hun natuurlijke vrijheid allenskens verloren hebben; en zich vervolgens ten tijde der Hollandse Graffen, onder de Germanen vervallen, van dat gebied, door geweld, getracht hebben te ontdoen. De Heer Kluit merkt daarbij aan, dat de Heer Bent meestal afleidt uit de boek Historische Chronyk, een werk, zegt hij, het welk wij ten opzichte van die ouder gebeurtenissen van zo veel waarde rekenen. Dus doende, tracht hij den grondslag te ondermijnen, waarop de Heer Bent zijn volgende redenering veltigde, dat met het inkorten van die geschenken, ook zou moeten vervallen, en en men zou zo kunnen zien, uit de jaren 863 en 868, hoe ver de heerschappij van Graaf Dirk den I: zich uitstrekte, en wel inzonderheid dat noch Westfijland noch Wassenberland onder die gift begrepen was. Hij erkent vervolgens wel, dat Graaf Dirk de II: zich de Westfriezen onderworgen gemaakt; en den naam van Heer van Vriesland aangenomen heeft, doch dit was, zegt hij, een onrechtvaardige geweldadaadigheid tegen het recht der vrije volkeren. En wat aangaat de Giftbrief van Keizer Obo: 869. „ wezen , en het daad op gebonden Friese Jachtrecht, slaan of vallen moet ”, Yy d, HET JAGTREGT DER WESTVRIEZEN. welken zy dermate vermoeiden , dat Floris de V. eindelijk overging om een verdrag met hun te sluiten in het Jaar 1288; waarbij de Graaf van Holland als Heer van Vriesland erkend werd ; met zodanig een bepaling van gezag, als zy met hunne onoverwonnen Vrijheid beelden beelden oordeelden. Hier vindt onze Autheur den aanvang van het Burgerrecht in Westfriesland en betuigt in dit nieuwe Burgerrecht niets te ontmoeten dat het Jagdrecht enigermaal verhindert of belemmerd; zo dat hetzelfde in die dagen een eigendom der Westfriezen zoude gebleven zijn. Op eene dergelijke wijze, zegt hij, is ook gelegen met het volgende verdrag; het welke zij, na hun verbreeken van het bovengeemelde, met Jan den I. aangegaan hebben, in het Jaar 1299: waar in geen melding van het antwoord, dat gevolgens ongeschonden is gebleven, — Brengt men hier tegen in, dat het Jagdrecht stilaanvankelijk onder de Regalia behoort, en dus niet bedongen behoefde te worden; zo antwoordt onze Autheur, dat dit Regt wel uitdrukelijk bedongen moet worden, om dat hier dan een Alienatie van Regt zou zijn gebeurd, welke men nooit mag vooronderstellen zonder bewijs. Ook meent hij in staat te zijn om te kunnen tonen, dat er zulk een eenvoudige Aliënatie niet geweest is; beroepende zich ten dien einde op het bekende verhaal van het voorgevallene, rijke Floris den II, en Galhices van Galama, raakende de Jagd, in het Jaar 1119. Uit dit geval leidt hij af dat de Heer geen grooter Regt had tot de Jagd, dan een gemeen persoon in Westfriesland; en besluit hier uit, dat het Floris den V. en Jan den I. onmogelijk was dit Regt, ten hunnen behoeve, aldaar stilaanvankelijk in te voeren: en zo er al in het vervolg van tijd geweldpleegingen ten deezen opzichte gebeurtd hadden, dezelfde, zegt hij, zouden wel het uitwerksel van het Regt geëist worden, maar het Regt zelf niet verbroken zijn. Kebben. Met deze laatste aanmerking maakt onze Schrijver een overgang ter beschouwing van twee zwaarigheden, die veel ligtelijk tegen zijn stelling van het oorspronkelijke Westfriese dagreger recht zouden inbrengen. — Voor eerst, de machtsoefening die de Heeren van Westfriesland over de Wijchery bezeten hebben. Deze zwaarigheid tracht hij uit den weg te ruimen, door te doen opmerken, dat deze hunne macht alleen ging over de Wijchery omtrend de Sluizen en Dijen; zijnde hun Regt bepaald, buiten op een mijl afstand van den dijk, en binnen met honderd roeden van de Sluizen: steunende dit hun Regt op die grondvlag, dat zij, bent desweegens aan dit zyn Werk een Naberecht gehept, Men werpt hier naamlijk tegen, dat deze teekening niet naar de gemeene jaartelling, (welke met den eersten January begint) maar stil en curief Hollandie, of naar den Hoffstyl der Graaven van Holland , Canders den Franse stijl genoemd, Yy3 16 651 HET JAGTREGT DER WESTVRIEZEN. De jaartelling een aanvang doet nemen met de Paaschen "3" perricht was. In antwoord op deze tegenwerpingenegt de Heer Bent ten grondslag, de verplichting om den gemeenen stijl te gebruiken, of om, zo men daar van af fijkt, een waarborg daar nevens te voegen; hier uit leidt hij af, dat papieren, die gedagtekend zijn, zonder een nevensgaande waarborg van den Hoofdstijl te voldoen, zijn als getekend volgens den gemeenen stijl; en beweert dat de Graaven zich meer geschikt hebben naar den gemeenen, als wel naar den Hoofdstijl; en dat zij, den Hoofdstijl gebruikend, zulks gedaan hebben met de nevensgaande waarborg "na den loop ons Hooghe van Holland of dergelyken". In gevolg hier van wil hij dat deze dagtekening van Proost te voldoen zij volgens den gemeenen stijl; te meer, nadat zulk een eene Quitantie in ’t Stads-ontboekboek naar den gemeenen stijl moet worden geboekt. — Onze Auteur. Tot deze dagtekening en de redenering van onzen Auteur daar om te reden, is betrekkelijk het Tegenberigt, in ’t hoofd van dit Artikel gemeld. De ongenoemde Schrijver van dit Tegenberigt, staande houdende, dat de omstandigheden van bewaaren, opzoeken en uitgeven deze Quitantie, met andere papieren, voor dezelfde echtheid pleiten, trekt de redenering van den Heer Bent te ontzenuwen; door de dagtekening te verklaan volgens den Franse stijl; en te tonen dat de Handvest en de Quitantie geen betrekking tot elkander hebben, als gaande ieder naar een bijzonder onderwerp; waar door dan de gevolgtrekking, uit het verschil dier twee papieren, ten nadele der Quitantie afgeleid, van zelve vervalt. Hij merkt ten aanzien van de tweeërlei stijl aan, dat de Graaven wel veelal gewoon waren den Franse stijl te gebruiken, met een nevensgaande waarborg; doch deze, zegt hij, werd daar niet altijd bijgevoegd. Ook beweert hij dat de Graaven zich meer van de Franse dan van de gemeene jaartelling bediend hebben; evenwel inzonderheid, dat men, onder de Borgondische regeering, zeer weinig voorbeelden vindt van het gebruiken der gemeene jaartelling in de Graaflijke papieren. Verder tekent hij aan, dat de Stads-ontboekboeken niet altijd den gemeenen stijl volgden, en dat, wanneer zulks al plaats had, het onderscheid des stijls aangegeven kon worden, in ’t overboeken van zodanig een eene Quitantie. Hier ben ik een fout gevonden. Zie hier hoe ik de tekst laat zien, hoe men volgens een welgegronde regel, valt vertellende, dat men om den Franse stijl heeft te denken, als uit Historische gevallen en andere omstandigheden blijkt, dat de Brieven niet naar den gemeenen stijl genomen konnen worden; en daarop in dit geval gegeven, niet heeft te weten, dat het OR en RTB TE E Selen. In het tweede gedeelte van zyne Verhandeling, met aan te merken, dat men niet leest van enige verandering der vissen in Westfriesland, dan alleen bij de huizen en van die der Jacht niets dan het geen beugelzaken en verdicht is, des het Prinsgraafschap in Westfriesland zeer ligt gegrond moete Zijn. Tot dusverre gehandeld hebbende over het vrije Jagdrecht der Westfrielen, onder de regeering der Graaven van Holland, als Heren van Westfriesland, zo vervolgt de Heer Bent, in het tweede Boek, dit onderwerp, met den stigat van ’t Jagdrecht te beschouwen, op ’t einde der Hertogelijke beïnvloeding, en onder de vaststelling van het nieuwede Staats. Versiening, het welk hem aanleiding geeft om na te gaan, hoe de vergezeling der Staaten van Westfalen met de Staten van Holland, de wederzijde onafhankelijkheid en ieders bijzondere wetten niet vermindert, maar verzekert. Het bovenstaande gevoel, of deze Quotantie is volgens den Franse stijl getekend, het welk hij nader opheldert, met het bijbrengen van een voorbeeld gelijk Quotantie van den 21sten januari 1477, dat is, naar de gemeene telling 1478, aan Haarlem verleend, ... Het komt hem aan te voelen dat deze Quotantie, gelijk ook die van Haarlems, van betaalde penningen ten afkoop van jaarlijkse lasten, gegeven is, bij gelegenheid van opgefische geld, ten ondersteuning van den Hertog in den Oorlog met Lodewijk de XI in 't jaar 1478. De ongenoemde Schrijver van dit Stukje geeft ons in zijn Voorbericht te kennen, dat hij voortgezeten is terlang breedvoeriger te handelen, over het bestaan van het nete tijdperk der Graaflijke Chartres. Op dit Tegenberigt, waar door het vrije Friese Gerecht een grote wonde is toegedreven, gelijk de Heer Kluit zich in zijn Bijlage uitdrukt, heeft de Heer Bent een brief laten volgen, welke hij zijn eerstvolgende Brief noemt, aanduidende dat hij ten doelwit heeft, ten minste nog een tweede te geven; waarin, hij mogelijke het verschil met de ongenoemde Schrijver ernstiger en beperkter zal behandelen, dan in deze geschiedenis, en dielus meer overweging zal verdienen. Deze toch is op een luchtige denkt treft geschreven, gaat over bijzonderheden die niets doen tot het wezen der zaak, en behandelt voorts het verschil zelf zo algemeen, dat het noch ter opheldering van denkbeelden van de Heer Bent noch ter wederlegging van het gevoelen van zijn tegenstanders konnen strekken; des gewaarschuwen van geen nut oordeelen deszelfs laatste inhoud breeder te ontvouwen; hopen dat de Heer Bent in 't vervolg zijn stuk op een edelmaediger wijze zal agen te verdedigen. — et ad HET JAGTREGT DER WESTVRIEZEN: Zal niet noodig zijn dit gedeelte der Verhandelingen bijzonder te ontvouwen, voor zo ver de redeneeringen van onze Schrijver steunen op het reeds gezegde: in diervoorzover dat zijn gevolgtrekkingen en uitvluchten vooronderstellen, dat het vrije Jagtregt in de vroegere dagen bewezen is; des da hier beredeneerde grootlijk met het voorgaande moet staan of vallen. Op een dergelijke wijze is 't voor het meerendeel gelegen met den inhoud van het derde of laatste boek; waar in de Heer Bent zich verledigt, om te bepalen, hoe ver de Houtvesterij van de Edele Grootmogende Staten van Holland en West-Friesland zich uitstrekt; en dat West-Friesland tot die Houtvesterij niet behoort. Bij die gelegenheid trekt hij ook een Memorie te wederleggen, waar in het recht der Houtvesterij. Zie, ten aanzien van West-Friesland, beweert wordt. Hier op besluit hij ten laatste dit zijn geschrift, met een Hoofdstuk, waarin hij poogt aan te toonen, dat de Westfriezen het jagdrecht ook door verjaaring bezitten, en dat het werk van Merula over de wildernissen, met deszelfs vervolg, de Westfriezen bevestigt in dit hun recht. De Heer Kluit, die, in zijn Bylage, de stelling van de Heer Beg, betreffende het oude Nederlands Staatsbestuur van de West-Friezen waarde acht, zegt, doelende op het wederleggen van deze Memorie, dat het is moeilijk, zo niet onmogelijk, om begane misdelen alleen door enkel redeneren voor niet geschieden te doen doorgaan. Perde volgde van de Geschiedenis der Arabieren, onder de heerschappij der Kalifen, volgens de Hedendaagse Geschiedenis, Deel of Stuk. Utrecht, bij Hermanus Besblik, MDCCLXI. bevat een kort Voorbericht en uitvoerige bladwijzers, 458 bladzijden in kwarto. Het Stuk neemt een aanvang met de regeering van Mua' al Hadi, die zijn Vader, Al Mobdi, in het 16de jaar der Heger, dat van Christus 785, overleden; opvolgde. Zijn Tegenstander, ondergebracht hebbende, zag hij zich op de troon gevestigd; en verder heeft zijn regeering niets aanmerkelijks ten opzichte der Arabische geschiedenis. Hij stierf te Baghdad zeer onverwacht, waar aan vermoedelijk zijn Moeder deel had, op den veertigsten van de vierde maand van het 17de jaar der Heger; na een jaar, twee maanden en twee-entwintig dagen Kalief geweest te zijn, in zijn ouderdom van vier, vijf of zes-en-twintig jaar. Hij was grootmoedig, dapper en mild, hoewel niet overboorlijk in zijn gezondheid. Zijn dood werd zijn Broeder Hardjn als Khalif uitgeroepen; die, in het 17de jaar der Heger, in de Keizerlijke landen viel, en tot aan Ephesus doordrong. In dit jaar stierf de Wefsterche Khalif, Abd' al-Rahman; waarop een burgerlijke oorlog uitbrak tussen zijn twee zonen. Hesbam en Salimán in Spanje vonden, die in het volgende jaar ten voordele van den eersten afliep. Haroen zette de inmiddels den oorlog in de Keizerlijke landen voort, en dempte, in het 176ste jaar der Hejra, een opstand in de Provincie van Deylam: en de Westerse Khalif breidde zijn heerschap in Spanje gestadig al verder uit, tot dat hij eindelijk een zwaren nederlaag verkreeg, die hem weer veel lands deed verliezen. Op den dood van Hesbam vernieuwden zich de onzekerheden over de opvolging in Spanje; doch zijn zoon Al Hakem behaalde ten laatste een volkomen overwinning, in het 184ste jaar der Hejra. Toen Haroen een verdrag met de Keizerin Irene had gemaakt; doch Micepborus, in het 187ste jaar der Hejra, tot de Keizerlijke waardigheid verheven zijdend, brak hetzelfde, en deed den Khalief den oorlog aan: het welk van zovele nadeelige gevolgen was voor het Keizerrijk, dat Micepborus, in het 190ste jaar der Hejra, dat van Christus 805, den vrede sloot, op zodanige voorwaarden als Haroen goed deed haar voor te schrijven, waar toe ook deze te groot was, om dat hij een opstand te Samarkand had tegen te gaan. In het volgende jaar echter werd de oorlog weer hervat, en Nicephorus Zag zich anderzijds tot een nadeeligen vrede gedwongen, Haroen, in het 190ste jaar der Hejra, opgetrokken zijdend tegen Rashid, de Khalief, die na het Khalifat dreigde, werd door een ziekte aangetast, en stierf in het volgende jaar, op den derden der zesde maand, te Tubs in Chorasan, in den ouderdom van zes, zeven of acht en veertig jaar, havend ongeveer 23 jaar geregeerd. Hij was bijzonder vriendschappelijk, zeer mild, grootmoedig, dapper en godsdienstig; dienstbaar: ook was hij bij uitnemendheid geschaafd op geleerde mannen, en zelf niet ongeleerd. De wetenschappen bloeiden, en de heerschap van de Muftijnen werd uitgebreid, onder zijn regeering. Mohammed Múfa al Amin, tot de opvolging benoemd, werd Ábalî in zyns Vaders plaats; en de jongere zoon ' Mas. Verder vervolg van: De regering van Al Amin is niet merkwaardig, dan door een binnelandse oorlog met zynen Broeder, die hem, na herhaalde overwinningen, in het 197ste jaar van de Hejira, binnen Bagdad belegerde, en in het volgende jaar ter overgave dwong: bij welke gelegenheid hij, op het bevel van een Veld-overste, ten dood gebracht werd, op den vijf of zes-en twintigsten der eerste maand van dat jaar; eer hij het dertigste jaar zynes ouders volgende had, en na dat hij vier jaaren en ongeveer zeven of acht maanden geregeerd had. Hij was uitermate milddadig, doch te gelijk onbezonnen, wreed, geheel verfijfd aan zynen vrije tijd, en in den hoogsten trap ongevoelig. Zijn Broeder en Mentor, werd daar op in 't Kalifaat bevestigd; doch zijn regeering werd zeer snel ontrukt door vele oproerige bewegingen in het Rijk, vooral te Cus en in Irak, die echter in 't 20ste jaar der Hegira, dat van Christus 815, meerendeels tot bedaarden gebracht worden. In het volgende jaar benoemde hij Ali ibn Mousa, een der afstammelingen van Ali, tot zijn opvolger; het welke dien van het huis van Abbas dermate tegen den boord was, dat ze zijn Oom des voortreffelijks, in het 100ste jaar der Hegira, Kalief maakten. Hij zat ongeveer twee maanden op den troon te Baghdad, en werd door de troepen aldaar afgezet; ook was Ali ibn Mousa intuifch gezwemven; waar mee deze verdeeldheid ten einde liep, en Abu Mansur het Kaliefschap vreedzaam bleef bezitten. De Westerse Kalief, wiens regeering in Spanje, geduurende de laatste jaren, zeer ontrukt was, stierf, in het 206de jaar der Hegira, en werd opgevolgd door zijn zoon Abd al-Malik; onder wiens bewind de zaak der Moslimmannen in Spanje een gunstiger wending nam. In de volgende jaren viel er in de Oosterse Landen niets aanmerkELijks voor, ten opzichte der geschiedenis van dit Volk; maar Hisham ibn Aghlab maakte zich als Kalief van Kairouan in Afrika zo onafhankelijk als de Westerse Kalief in Spanje was; en vestigde aldaar een regeering voor zich en zijn nakomelingen. In het 170ste jaar der Hegira viel Al Mansur weer in de Keizerlijke landen, en zette de oorlog vervolgens voort; inmiddels had hij ook de opstand in Egypte te dempen, Het een en het ander gelukte hem, en verspreidde hij de vrede, hem door de Keizer in dit jaar aangebood, trok voort naar Tarsus in Cilicie, en bemachtigde zich ook van die stad. 