Reize door de binnenlanden van Noord-Amerika,
mes -haai valt. Die meir is zoo onregelmaa- tig door de groote uitfteekende punten lands , door welke het qan alle zijden door* fheden wordt , dat het moeijelijk is deszelfs ge- daante te befchrijven, of deszelfs grootte met juistheid te bepaalen. Het fchijnt egter over het geheel meer dan twee honderd mijlen in den om- trek te hebben. Het meir St. John , 'dat omtrent tagtig mij- len in de rondte heeft , en van eene ronde ge- daante is , ligt aan de Saguenay - rivier regt Noordwaarts van Quebec , en valt in de rivier St. Laurens wat Noord- Oostwaarts van die ftad. Het meir Manikouagone ligt bij den oorfprong der Zwarte - rivier , die zig in de rivier St. Lau- rens Oostwaarts van de laatstgenoemde rivier , bij de kust van Labrador ontlast , en omtrent zestig mijlen in den omtrek heeft. Het meir Pertibi , het meir Wincktagan , het meir Etchelaugon , en het meir Papenouagane en een groot getal andere kleine meirtjens liggen aan den oorfprong van de Bustard -rivier ten Noorden van de ri- vier S$. Laurens. Daar worden nog veele an- dere, tj% REIZE in de BINNENLANDEN m <-.. - ■ , dere , welke het onnodig is hier optenoemen , cusfchen de meiren Huron en Ontario gevon- den. Alle, die ik hier heb opgenoemd, een getal van meer dan twintig uitmaakende , zijn binnen de grenzen van Canada, en uit dit bericht zou afgeleid kunnen worden dat de Noordlijke deelen van Noord * Amerika door deeze talrijke binnen- ïandfche zeeën meer water bevatten dan enig an- der gedeelte van den aardbol. In de maand Oftober van het jaar 1768 kwam ik te Boston aan , van waar ik op deezen tocht twee jaareri en vijf maanden afwezig was ge- weest , geduurende welken tijd ik bijna zeven duizend mijlen bereisd had. Van daar vertrok tk, zoo dra ik mijn dagregister en mijne kaarten be- hoorlijk in het net gebragt had , naar Engeland om van de ontdekkingen , die ik gedaan had , veiflag te doen , en dezelve nuttig te doen zijn voor het Rijk. Doch de voortzetting van mijne ontwerpen ter bereiking van die voordeden is tot heden toe belet geworden door de ongelukkige verdeeldheid, welke tusfcben Groot -Brittannien en de Volkplantingen door hunne onderlinge vijanden is aangeftookt, Wordt de vrede eens weder herfteld , dan twijfeJe ik niet of de lan- den, welke ik befchreven heb, zullen eene over- vloe» • van NOORD-A ME RIKA. 173 vloediger bron van rijkdommen voor deeze natie opleveren dan haare Oost- of West * Indifche Volkplantingen; en ik zal mij niet alleen ver- hoogmoedigen % maar ook opregt verheugen het middel geweest te zijn om haar zulk eene voor- j deelige aanwinning aantewijzen. Ik kan het bericht van mijne uitgeftrekte rei- zen niet befluiten zonder mijne erkentenis uitte- drukken jegens dat weldaadig Opperwezen, dat mij zigtbaarlijk behoed heeft in de gevaaren , die zulk eenen langen tocht onder woeste en on- befchaafde Wilden on vermijdlij k verzeld heb- ben. Men befchuldige mij ook niet van hoogmoed of vooringenoomenheid, als ik verklaar dat de be- weegredenen , in de Inleiding tot dit werk opge- geeven , de eenigfte niet waren , die mij noop- ten om deeze moeijelijke taak te onderneemen. Mijne oogmerken waren niet geheel bepaald tot de voordeelen , die 'er of voor mij zei ven, of voor de burger- maatfchappij, tot welke ik be- hoor, uit konden voortvloeijen ; maar daar wa- ren edeler beginzelen , die voornamelijk mede- werkten om mij voorrtedrijven. De onbefchaafde ftaat , zuo met opzigt tot burgerlijke als godsdieniiige verbeteringen , in welken zoo veele mijner mede - fchepzelen nog blij- V- " :'.'> ^ - ï74 REIZE iü de BINNENLANDEN blijven verkeeren, wekte in mijnen boezem eene onweêrftaanbaare begeerte om de bijna onbekende landen , welke zij bewoonen , te gaan onder- zoeken, en om, als een voorbereidende ftap tot befchaafder zeden en menschlievender gevoelens , kundigheid te verkrijgen van hunne taal , ge- woonten, en beginzelen. Ik beken dat het gering voordeel , dat al te veele Indiaanfche natïeën tot hiertoe van hun- ne verkeering met die zig Christenen noemen ontvangen hebben , niet zeer ftrekte om mijne liefdaadige oogmerken aantemoedigen ; doch daar egter veele, fchoon niet alle, enig voordeel zouden kunnen ontvangen van de invoering der Europeaanfche befchaafdheid en godsdienst, als zij niet flegcs alleen de dwaalingen en gebreken overnamen , die uit de verdorvenheid en verkeerd- heid van deszelfs belijders ongelukkig daarmede verzeld gaan , befloot ik in mijn oogmerk te vol* harden. Ik kon mij nimmer vleijen dat ik in ftaat zoude wezen dit groot oogmerk alleen ter uitvoer te brengen ; doch ik was egter begeerig om , zoo veel in mijn vermogen was, daaraan toetebren- gen. Wilde iedereen dit in alle openbaare on- derneemiogen doen, en met ijver zijn bijzonder aan- van NOÖRD-AMERIKA. rft aandeel leveren , welke verbaazende werken zou men niet al ter uitvoer brengen ! Het is eene waarheid dat de Indiaanen niet zonder enig gevoel van godsdienst zijn , en wel zoo eenen, die bewijst dat zij den grooten Schep- per eeren met eenen graad van zuiverheid, onbe- kend bij volkeren , die grooter gelegenheid heb- ben om verbeterd te worden; maar hunne gods- dienftige beginzelen zijn verre van zoo onbe- vlekt te zijn als een geleerd Schrijver die heeft opgegeeven , of van onvermengd te zijn met ge- voelens en plegtigheden , die hunne uitneemend- heid in dit ftuk grootlijks verminderen, zoo dat, indien de leerftellingen van her waar en levendig Christendom onder hen konden ingevoerd wor- den, zoo zuiver en onbefmet als het van de lip- pen van den Godlijken Infteller vloeide, het zee- kerlijk (trekken zou om dien bijgelóovigen en afgodifc hen nevel, door welken de redenlijkheid van hunne godsdienftige Hellingen verduisterd wordt , optehelderen. Deszelfs zagte en lief- daadige voorfchrifcen zouden ook toebrengen om hunne onverzoenlijkheid te bevredigen en hunne wilde zeden te befchaaven , eene allerwensch- lijkfte gebeurtenis ! en gelukkig zal ik mij ach- ten, als dit werk een middel zal worden om het pad i76 REÏ^E in de BINNENLANDEN, &c; pad aante wijzen, langs welk hun heilzaame on- derrigtingen kunnen toegebragt worden, en flegts de bekeering , van enige weinige , hec gevulg ml wezen» EINDE VAN DE REIZE* B VAN ■'"■■ »11 VAN »Ë(J OORSPRONG, DE ZEDEN, GE- WOONTEN, GODSDIENST EN TAALE N DER INDI AANEN VA N NOORD -AMERIKA. EERSTE HOOFDSTUK. Van den oor [prong der Noord* Amerl* kuanjche Indiaanen* XJe vraag $ doot welke middelen Amerika zïjm cerfte bewooners ontvangen hebbe > is zedert éen tijd van deszelfs ontdekking door de Eüfröjteaa» tien , het onderwerp van ontallijke ttafpeüringen geweest* Zoo ik onderneemen wilde de vet * fchillende gevoelens en redefreèrfngeti van meet- fcheiden fchrij veren , die de pen ter ■ verdediging van hunne gisfmgen opgevat hebben > te -Verza- melen 5 de optelling zon de paaien % welke ik M M|* 1 > . ■ - ijl Van denoorfpiïong der Noord ~ mijzeïven heb voorgefchreven , verre te buicêtt gaan en mij noodzaaken minder ornftandig te zijn omtrent zaaken van grooter aangelegenheid. Uit de duisterheid , waarmede dit gefchil be- neveld is, doordien alle natieën der Indiaanen op dit uitgeftrekt vast land geheel het gebruik van letteren misfen , en de mondelinge overlevering op eenen afftand van zoo Veele eeuwen zeer on- zeeker is, vreesik dat wij , zelfs na de naauw- keurigfte nafpoormgen- , niet in ftaat zullen zijn zulks met enigen grond van zeekerheid te be- paaien. En deeze vrees zal nog verfterkt wor- den, als men in aanmerking neemt dat het verfchil in de taal , die onder de meeste Indiaanen blijkt onderfcheiden te zijn , ftrekt om te bewijzen dat deeze bevolking niet uit een bijzonder land is voortgefproten , maar uk verfcfieiden nabim* rige landen en in verfchillende tijdperken ge- fchied is. De meeste hiftoriefchrijvers of reizigers , die van de oorfpronglijke bewooners van Amerika gehandeld hebben , koomen in hunne gevoelens omtrent hen niet overeen. Men onderftelc dat veele der Ouden geweeten hebben niet alleen du dit gedeelte van den Aardbol beftond , maar zelfs dat het bewoond was. plat o heeft in zijn Thnaus beweerd dat agter het eiland , dat hij Atlantis noemt, en dat, volgens zijne befcbrij- ving* / — ,. i-rrr^ Amerikaanfche Indiaanen. tf$ Ving, in den Westlijketi Oceaan gelegen was, cene groote menigte andere eilanden lageii , en agter deeze een wijdüitgeftrekt vast land. O vi EDO, een beroemd Spaansch fchrijvet van eenen veel laateren tijd, heeft geene zwar- tigheid gemaakt te verzeekeren dat de Antil- les de berugte Hesperuks zijn , van welke de dichters zoo dikwerf melding maaken , die eind- lijk wedergegeeven zijtï aan de Koningen van Spanje, de aframmelingen van Koning h es pe* rus , die meer dan drie duizend jaaren geleden J o-eleefd heeft , en naar welken dee^e eilahdetl o hunnen naam ontvangen hebben. Twee andere Spanjaarden, de een Vader grë- gorio GARGiA, een Dominikaaner , de ander Vader j o s e p h d'acosta, een jefaic , hebben ook over den oorfprong der Araerikaarien ge- fc breven. ;4M De eerste , die als Zendeling tiaar Mexico ëri Peru was geweest , tragt uit de overleveringen ,-;■ der Mexicaanen , Perüviaanèn en andere , welke hij op de plaatfen zelve had opgedaan , ën üït dé verfcheidehheid van aart , gewoonten , taaien g en godsdienst , welke men in de verfchillénde ftreeken van de nieuWe waereld waarneemen kan § te bewijzen dat meer dan eend natie aan der- zelver bevolking töegfebragt heeft. De tweede, Vader d'acosta, weêrfpreekt M e fö !■■■» \ ISO Fan den oorfprong der Noord- in zijn onderzoek van de middelen, door welke de eerste Indiaanen van Amerika eenen weg naar dat vast land kunnen gevonden hebben , de ge- volgtrekkingen van hun , die onderfteld hebben dat zij ter zee op hetzelve gekoomen zijn, om- dat geen oud fchrijver melding gemaakt heeft van het kompas , en befluit dat het moet bevolkt zijn of door het Noorden van Afia en Europa , dat aan eikanderen koomt, of door die landen , die Zuidwaarts van ds' Straat van Magellaan liggen. Ook wederlegt hij degeene, die beweerd hebben dat het door de Hebreeërs bevolkt is geworden. Johannes de lact, een Vlaamsch fchrij- ver, heeft de gevoelens van deeze Spaanfche Va- ders weêrfprooken, gelijk ook van veele andere, die over hetzelfde onderwerp gefchreven hebben. De (telling, welke deeze zoekt te bewijzen, is dat Amerika zeekerlijk bevolkt is door de Scy- then of Tartaaren , en dat de verhuizing van dit volk kort na de verftrooijing van noachs klein- kinderen voordel. Hij onderneemt te doen zien dat de Noordlijklte Amerikaanen meer gelijken niet alleen in de trekken van hun gelaat , maar zelf in hunne gefteldheid en levenswijs , naar de Scythen, Tartaaren, en Samoieden , dan naar enige andere volkeren. Tot wederlegging van grotjus, die beweerd heeft dat enige Noor. wegenaars naar dmerika zijn overgeftooken over Groen- mm m Amerikaanfche ïndiaanen. I8i Groenland en over een wijduitgeftrekt vest land, zegt hij dat het wel bekend is dat Groenland niet ontdekt is geworden voor in het jaar 964, en go- mera en h err era berichten ons dat de Chi- chimeques aan het meir van Mexico woonden in het jaar 721. Hij voegt 'er bij dat deeze Wil- den , volgens de eenflemmige overlevering der Mexicaanen , die hea uit het bezit van hun land joegen , uit het land gekoomen zijn , dat zederc Nieuw -Mexico genoemd is, en van den omtrek van California; bijgevolg moet Noord- Amerika bewoond geweest zijn , veele jaaren voor dat het enige bewooners uit Noorwegen over Groenland kon bekoomen. Het is, merkt hij aan, niet minder zeeker dat de wezenlijke Mexicaanen hun rijk gegrondvest hebben in het jaar 902, na de Chichimeques , de Otomias , en andere barbaarfche volkeren , die het land om het meir van Mexico in bezie genoomen hadden , en van welke elk eene bij- zonder eigene taal fprak , te onder gebragt te hebberu De waare Mexicaanen onderfielt men ook gekoomen te zijn uic enige der landen , die bij California liggen , en dat zij hunne reis voor het grootile gedeelte te land volvoerd hebben ; bijgevolg konden zij niet uit Noorwegen koomen. De l act voegt 'er verder nog bij dat, fchoon fomrnige der bewooneren van Noord • Amerika. M 3 doof &. ■ ^ ► V i ï 82 ; Fan den oorfprong der Nó&rd- door het Noord- Westen in Ét land kunnen ge- koomenzijn, het egcer , naardien plinius en enige andere fchrijvers verhaalen dat op veele der eilanden langs de West -kust van Afrika , bijzonderlijk op de Canarifche eilanden , enige oude gebouwen gevonden zijn, grootlïjks waar- fchijnlijk is , omdat zij thans verlaaten zijn , dat de bewooners naar Amerika zijn overgeftooken", zijnde de overtocht noch langduurig noch moei- jelijk. Deeze verhuizing moet, volgens de be- rekening deezer fchrij veren , meer dan twee dui- zend jaaren geleden gefchied zijn , op eenen tijd dat de Spanjaarden zeer door de Carthagers ckiê- rust wierden ; van welke zij de kundigheid in de zeevaart en fcheepsbouw verkregen hebbende naar de Antilles kunnen overgeftooken zijn langs de Westlijke eilanden , die juist ter halven weg op hunne reis gelegen waren. Hij is ook van gedagte dat Groot- Brïttannienr Ierland , en de Orcadifche eilanden zeer gele- gen waren om eene diergelijke gisfing voet te geeven. Als een bewijs hiervan brengt hij de volgende plaats bij uit de gefchiedenis van Wales % door Doel. d.avid powel in het jaar 1170 geichreven. - Deeze gefchiedfchrijver verhaak dat madoc, eender zoonen van Prins o wen gwynnith, @& afkeer gekregen hebbende van de burger- lijke •• i r Amerikaan fcht Indiastnen. 183 lijke oorlogen , die na den dood van zijnen vader tusfchen zijne broederen ontdaan waren , ver- fcheiden fchepen uitrustede , en dezelve van al- les , wat tot eene lange reis vereischt wierd , voorzien hebbende , nieuwe landen westwaarts van Ierland ging opzoeken ; daar ontdekte hij zeer vrugtbaare landftreeken , maar die van in- wooners ontbloot waren, waarop hij een gedeel- te van zijn volk daar laatende, naar Groot Brit- tannien wederkeerde, daar hij nieuw volk wierf, dat hij naderhand naar zijne volkplanting over- bragt. Vervolgens keert de Vlaimfcbe fchrijver terug naar de Scythen , tusfchen welke en de Ameri- kaanen hij eene vergelijking maakt. Hij merkt aan dat verfcheiden deezer natieën ten Noorden van de Caspifche zee een zwervend leven leid- den , dat, gelijk veele andere van hunne ge- woonten, en hunne levenswijs, in veeïe omflan- digheden , met die der Indiaanen van Amerika overeenkwam. En fchoon de gelijkenis niet vol* ftrekt juist is , verfchilden egter de verhuizers , zelfs voor dat zij hun eigen land verlieten , van eikan- deren, en voerden niet denzelfden naam* Hunne verandering van verblijfplaats had invloed op het overige. Hij zegt verder dat 'er eene diergelijke gelij- kenis beflaat tusfchen verfcheiden Amerikaanfche M 4 m» A • :■ ■ f ■•.V. ;. • m 1 84 Fan den owfpmng der No&ré- natieën en de Samoieden, die, volgens de Rus* iïfche berichten , aan de groote rivier Oby geze- ten zijn. En het is natuurlijker % dus vervolgt hij , te onderftellen dat volkplantingen van dee* ze natieën naar Amerika de ijs -zee op hunne lieden pjn overgereden dan dat de Noorwegers dien geheelen weg % welken grotius hun aan* geflipt heefc, zouden overgereisd wezen, Deeze fchrijver maakt nog veele andere aan« merkingen , die even redenlijk zijn en juist voor* koomen; maar hij mengt 'er enige andere on der % die niet zoo wel gegrond zijn. Emanuel de mohaez, een Portugees , beweert in zijne gefchiedenis van Brazilië , dag geheel Jlmeriha i$ bevolkt geworden door d$ Carthagers en Ifraëliten. Als een bewijs van dit vooriïel brengt hij de ontdekkingen bij , welke pien weet dat de eerste gemaakt hebben op een grooten affiand van de kust van Afrika, Toen de voortgang van deeze ontdekkingen door den Raad van Carthago gefluit wierd, vervielen zij* oe ?ig toen in de nieuw ontdekte landen be- vonden , van alle gemeenfchap met hunne lands- lieden afgefiieden zijnde , en verftooken zijnde ! van. veels benodigdheden van het leven, in f enen ftaat van barbaarschheid. Wat de Ifraëli- ten belapgt 9 denkt deeze fchrijver dat 'er niets 4m d$ kfnijdenis putbreek? om eene volmaakte ge- Amerikaanfche Indiaanen. 185 gelijkenis tusfchen hen en de Braziliaanen te maaken. Van hoorn, een geleerde Hollander, heeft insgelijks over dit onderwerp zijne gisfingen te boek geflaagen. Hij begint met te verkkaren dat hij het voor onmogelijk aanziet dat Amerika voor den zondvloed bevolkt kon wezen , nis men den korten tusfchentijd in aanmerking neemt , die tusfchen de fchepping der waereld , en die gedenk waerdige gebeurtenis verliep. Vervolgens ftelc hij als een beginzel vast dat , na den zond- vloed, de menfchen en andere op land leevende dieren , en ter zee en te land in dat land zijn doorgedrongen , fommige bijgeval \ en fommige willens en weetens, dat de vogelen daar al vlie- gende zijn gekoomen dat zij in ftaat waren te doen, door op de klippen en eilanden, die in den Oceaan verfpreid liggen j te rusten. Verder merkt hij aan dat de wilde dieren eenen vrijen overgang te land zullen hebben kunnen vinden ; en dat, zoo' wij daar geene paerden of rundvee vinden ( waarbij hij de olyphanten , kameelen , rhinocerosfen , en veelerleie andere dieren zou hebben kunnen voegen) zulks koomt omdat de natieën , die daar naar toegingen , of derzelver nuttigheid niet kenden , of geene gelegenheid iadden dezelve te onderhouden. Na verfcheiden volkeren , welke andere voor M S 4? i ■ ••.*. t£jfl :'.-• ï té Van den oorfprong der Noord- de waarfchijnlijke eerste bewooners van Amerika gehouden hejbben , te hebben buitengedoten , ' waarvoor hij bondige redenen bijbrengt, onder- ftek hij dat het door het Noorden is begonnen bevolk c te worden , en beweert dat de eerste volk plantingen zig over de land - engte van Pana+ ma, door de geheele uitgeftrektheid van het vast land verfpreid hebben. Hij geloofc dat de eerste grondleggers van de ïndifche volkplantingen Scythen waren ; dat de Phoeniciers en Karchagers zig naderhand over den Atlantifchen Oceaan en de Chineezen over ien ftilïen Oceaan in Amerika zijn koomen ves- tigen ; en dat 'er van tijd tot tijd andere natieën langs een deezer wegen kunnen aangeland zijn , ofwel door ftorm op de kusten geworpen we- zen ; naardien wij door de geheele uitgeftrekt- • heid van dat vast land, zoo in deszelfs Noord- Jijke als Zuidlijke deelen , ontwijfelbaare tekenen ontmoeten van eene vermenging van de Noord- fche nadeën met die , welke van andere plaatfen gekoomen zijn ; en laatstlijk dat fotnmige Joo- den en Christenen door diergelijke gebeurtenisfen daar henen kunnen gevoerd zijn, maar dat zulks gefchied moet zijn op eenen tijd dat de geheele nieuwe waereld reeds bevolkt was. Hij erkent egter met dit alles dat het vraag- ftuk zeer moeijelijk optelosfen is, voor eerst, zegt \ — ■■ Amerlkaanfche Indiaanen: i S? zegt hij, door de onvolmaakte kennis, welke wij hebben van de ftreeken der waereld aan de Noord- en Zuid -poolen, en ten tweeden door de ver* woescing, welke de Spanjaarden, de eerste ont- dekkers van de nieuwe waereld, onder de oudfte gedenkftukken aangeregt hebben , getuige zij de groote dubbele weg tusfchen Quito en Cuzco, eene onderneeming zoo verbaazende dat de prag- tigfte werken, door de Romeinen volbragt , bi] dezelve in geene vergelijking koomen. Hij onderrtek ook dat 'er nog eene andere ver- huizing der Phoeniciers , behalven de eerstgemei- de , plaats gehad hebbe , en deeze gefchiedde gedüurende eene driejaarige reize door de Tyri- fche vloot in dienst van Koning salomo. Hij beweert, op gezag van Joseph us, dat de ha- ven, in welke deeze infcheeping gefchiedde , in de Middellandfche zee gelegen was. De vloot, ze^t hij , ging om olyphantstanden, en paauwen naar de West -kust van Afrika , daar Tarfis is , toen om goud naar Ophir , dat Haité , of het eiland Hispanlola is; en in dit laatste gevoelen wordt hij gerugdeund door columbüs, die, toen hij dat eiland ontdekte , de fornuizen meende te kun- nen nafpooren, in welke het goud gezuiverd wierd. Bij decze verhuizingen , die voor het Christen tjjdpsrU. voorvielen > voegt hij nog veele andere ^ \ \. ï§8 Fan den oorfprong der Noord* in laateren tijd van verfcheiden volkeren , maar ik zal deeze alle hier niet opnoemen. Ik moet Ook kortheidshalven ontallijke fchrijvers over dit onderwerp met ftilz wijgen voorbijgaan , en zal mij alleen vergenoegen met de gevoelens van nog twee of drie andere optegeeven. De eerste is pierre de charlevoix, een Franschman , die in de befchrijving zijner reis naar Noord -Amerika, welke hij eerst in het jaar 1720 gedaan heeft , de gevoelens van eene menigte verfchillende fchrijvers over dit onder- werp heeft; opgegeeven, waarbij hij zijne eigen gisöngen gevoegd heeft , van welke men egter zeer bezwaarlijk een uittrekzel kan, geeven, naar- dien zij zoo doorweeven zijn met de plaatfen, welke hij aangehaald heeft , dat 'er veel aandacht vereischt wordt om dezelve uit malkanderen te houden. Hij fchijnt toeteflemmen dat Amerika zijne eerste bewooneren van Tarmrye en Hyrcania konne ontvangen hebben. Dit bevestigt hij door optemerken dat de leeuwen en tijgers , die in Amerika gevonden worden , uit deeze landen moeten gekoomen zijn O), welker overgang een 4 (0) Daar worden geene eigenlijke leeuwen en ty- §§ers in Amerika gevonden. vertaalex. Amerikaanfche Indiaanen. 189 een bewijs oplevert dat de twee halfronden ten Noorden van Ajia aan malkanderen gehecht zijn* Vervolgens verfterkt hij dit bewijs door eene gefchiedenis , welke hij zegt dikwerf door Va- der g roll on, een Franfchen Jefuit , als eene ontwijfelbaare zaak te hebben hooren verhaalen. Deeze Vader , enigen tijd als Zendeling in Nieuw - Frankryk gediend hebbende , ging met datzelfde oogmerk naar China» Op eenen zekeren dag in Tartarye reizende , ontmoette hij eene Hu- ronfche vrouw , welke hij te vooren in Kanada gekend had. Hij vroeg haar door welk toeval zij in een land gekoomen was , dat zoo verre vat* haar vaderland gelegen was. Zij andwoordde dat zij , in den oorlog gevangen genoomen zijnde , van de eene natie toe de andere gebragt was , tot dat zij eindlijk gekoomen was ter plaatfe daar zij zig toen bevond. . De Heer charlevoix voegt 'er vervolgens bij dat men hem verzeekerd heeft dat een ander Jefuit, bij zijne wederkomst uit China, door Nantz trekkende , eene diergelijke zaak van eene Spaanfche vrouw van Florida verhaald had. Zij was ook door zekere Indiaanen gevangen ge* noomen, en aan andere van een verder afgelegen land overgegeeven , en door deeze wederom aan eene andere natie, tot dat zij dus van land tot land gegaan en door ftreeken getrokken zijnde , daar hst m m H I '190 Fan den ööffprohg der Nöoïd- het zeer koud was , zig eindlijk in Tartarye bš* vonden had. Hier was zij mee eenen Tartaar getrouwd, die de overweldigers naar China g& volgd was, daar zij toen gezeten was. Hij vermindert egcer de waarfchijnlijkheid deezér gefchiedenisfen door te erkennen dat zij , die het verst naar het Oosten van A/ia gezeild, zijn-, door de kust van Jesfo oïKamfchatka te volgen* be- weerd hebben dat zij het uiterst eind van dat vast land ontdekt hadden, en daaruit befloten; hebben dat 'er met geene mogelijkheid eene gemeenfehap over land zijn kon : Maar hij voegt *er. bij dat Frans guella , een Spanjaard * gezegd wordt beweerd te hebben dat deeze fcheiding niet meer is dan eene ftraat , omtrent honderd mijlen breed , en dac enige reizen door de Japa- neezen zedert korten tijd ondernoomen , reden geeven om te denken dat deeze ilraat flegts eene baai is , boven welke een overgang te land is. Hij gaat voort met aantemerken dat , fchooü 'er weinige wilde dieren in Noord -Amerika ge- vonden worden , uitgezonderd eene fóoft van tygers zonder vlakken ; die in het land der Iro- ■keezen gevonden wordt , 'er egter omtrent de keerkringen leeuwen en waare tygers zijn , die des niettegenftaande van Hyrcanie en Tanaryè kunnen gekoomen zijn ; want naardien zij meer Zuidwaarts trekkende % luchtilreeken vonden, dïe meer ■■■■■■■■■ Anterikaanfche Indiaamn* 1 9 % meer overeenkomftig met hunrien aaart zijn , hebben zij mee den tijd de Noordlijke ftreeken verlaaten. Hij haak solinüs en plinius aan om te bewijzen dat de Scythifche Antropophagi weleer eene groote uitgeftrektheid lands ontvolkt heb- ben , tot het voorgebergte Tabin toe , gelijk ook eenen fchrijver van laateren tijd marco paulo, eenen Venetiaan , die ons, zegt hij «, verhaalt dat 'er, ten Noord -Oosten van China en Tartaric , uitgeftrekte onbewoonde landen zijn , die genoegzaam zijn om de gisfingen om* trent de verhuizing van een groot getal Scythen naar Amerika te bevestigen. Hij voegt hief nog bij dat wij bij de Ouden de rsaamen van enige deezer volkeren vinden, plï- n 1 u s fpreekt van de tabianen ; solinüs maakt gewag van de Apulejers , die tot nabuo- ren de ■ Masfageten hadden, welke plinius ons verzeekert dat zedert geheel verdweenen zijn, AMMIANÜS MARCELLINUS Zegt OnS uit- druklijk dat de vrees voor de Amropop hagen veele inwooneren van deeze landen noodzaakte elders eene fchuil plaats te zoeken. Uit alle dee- ze getuigenisfea befluit charlevoix dat 'er ten minften reden is om te gisfen dat meer dan eene natie in Amerika van eene Scythifche of Tamarfche afkomst %\u Hij ip 2 Van dsn oorfprong der Noord- ' • " ■ , Hij eindigt zijne aanmerkingen op de fchrij* vers, welke hij aangehaald heeft iiiec de volgen- de redeneering : Het fchijnt mij toe dat dit ge* fchil tot de twee volgende punten kan gebragE worden ; i. hoe de nieuwe waereld bevolkt mag geworden zijn ; 2, door welk volk en door wel- ke middelen zij bevolkt zij geworden. Niets kan 9 volgens hem, gemaklijker beand* woord worden dan de eerfte vraag. Amerika kan bevolkt geworden zijn gelijk de drie an* dere waerelddeelen bevolkt zijn. Men heeft hiertegen s, veele zwaarigheden geopperd 9 welke men voor onoplosbaar gehouden heeft * doch die verre zijn van zulks te wezen. De bewoo- ners van beiden de halfronden zijn voorzeeker aframmelingen van denzelfden vader ; de alge- meene vader van het menschlijk geflacht ontving * een uitdruklijk bevel van God om de geheele waereld te bevolken, en volgens dat bevel is zij bevolkt geworden. Om dit te weeg te brengen was het nodig alle zwaarigheden te boven te koomen , die in den weg ftonden, en deeze zijn dan ook overwon- nen. Waren deeze moeijelijkheden grooter met Opzigt tot het bevolken van de uiteinden van Afia, Afrika en Europa, of om menfchen op de eilanden overtebrengen , die op eenen aanmerk- lijken afftend van deeze landen liggen, dan om > in wmsmmmmaÊammÊmÊÊmÊtmÊmtÊÊÊÊKKtK/KKÊKÊKK^ Amerikaanfche Indiaanen. 1 9 3 ïn Amerika overtegaan ? voorzeekef niet. De fcheepvaart , die in de laatste drie of vier eei> wen tot zulk eene groote volmaaktheid gebragt is, is misfchien nog verder geweest in die oude tijden dan huiden ten dage. Wie kan denken dat Noach en zijne onmiddel ij ke aframmelingen min- der van die konst verftonden dan wij ? Dat de bouwer en ftuurman van het grootste fchip dat immer gemaakt is, een fchip , dat gebouwd was omeenen onbegrensden Oceaan overtevaaren , eti dat zoo veele banken en klippen te mijden had, van die konst onkundig zoude geweest zijn, of haar niet geleerd zoude hebben aan diegeenen van zijne afftammelingen , die hem overleefden , en door wier middel hij het bevel van G}d moest ter uitvoer brengen ; wie kan denken, zeg ik, dat hij. hun de konst niet zoude medegedeeld hebben van eenen Oceaan te bevaaren , die niet alleen ftiller en bedaarder, maar boven dien bin* nen zijne oude grenspaalen beperkt was? Als men dit toegeeft , hoe gemaklijk is het dan om , behalven , den overtocht te land , van welken wij reeds gefprooken hebben , van de kust van Afrika naar Brazilië , van de Kanari- fche naar de Wester fche eilanden en van daar naar de Antilles overtefteeken ? Van de Britfche eilanden of de Kust van Frankryk naar New- foundland te de overtocht noch lang, noch moeie- N lijk| - '-• 194 ^z/z den oorfprong der Noord- lijk ; hetzelfde mag ik zeggen van dien vati China naar Japan , of de Phillippynfche eilan- den naar de Marianes eilanden , en van daar naar Mexico. Daar zijn eilanden , die op eenen aanmerklij- ken afftaod van het vaste land van Afia liggen , waarop wij niet verwonderd geweest zijn inwoo- neren te vinden , waarom zouden wij ons dan verwonderen menfchen in Amerika te vinden ? Ook kan men niet denken dat de kleinzoonen vanNoach, toen zij verpligt waren van eikande- ren tefcheiden en zig , overeenkomftig Gods bevel, over de gantfche aarde teverfpreiden , het volitrekc onmogelijk zouden gevonden heb* ben om bijna de helft van dezelve te bevolken. Ik heb omflagtiger geweest in- mijne uktrekzelg uit deezen fchrijver dan ik eerst voorneemens * was, omdat zijne redenen bondig en veele zij- ner aanmerkingen juist fchijnen. Hiervan moet ik egter -de verhaalen van de Huronfche en Flo- ridafche" vrouwen uitzonderen, welke ik , naar mij voorkoomt , wel voor fabelachtig mag ver- 'klaaren. Ik zal flegts , om mijnen leezeren een beknopter denkbeeld van de verhandeling van charlevoix te geeven , aanftippen, hoedanig hij wil dat men te werk zal gaan om agter de waarheid te kootnen , weJke wij zoeken. De eenigile wijze, waarop dit gefchieden 'kan, zege Jmerïkaanfcke Indiaan tiï. 1 9 5 segt hij , is door de taaien der Amerikaanen met die der verfchillende natiecn , van welke wij on- derftellen kunnen dat zij door verhuizing afkom» ftig zijn , te vergelijken. Als wij de eerfle ver- gelijken met die woorden , welke als oorfprong* lijke woorden befchouwd worden , zal zulks ons misfchien tot de eene of andere gelukkige ont- dekking brengen ; en deeze wijze van tot detl öorfprong van natieën opteklimmen * die verre de minfte aan twijfelachtigheden onderworpen is, is niet zoo moeielijk als meft zig verbeelden zoude. Wij hebben reizigers en zendelingen ge- had, en hebben 'er nog, die alle de taaien ge- leerd hebben * welke in alle de gewesten dcf nieuwe waereld gefprooken worden \ het zou flegts nodig zijn eene verzameling van hunne fpraakkonften en woordenboeken te maaken, en die met de doode en leevende taaien van de ouda waereld te vergelijken, die voor oorfpronglijM doorgaan , en dan zou men de gelijkheid gemak- lijk kunnen opfpeuren. Zelfs de verfchillende tongvallen behouden * ondanks de veranderin- gen i die zij ondergaan hebben* nog genoeg van de moeder -taal om hierin aanmerklijk licht té Verfchaffen. Indien men de zeden * gewoonten * godsdienst én overleveringen van de Amerikaanen wilde on- jfergoeken * om door dat middel detzelver öof* N I fpföilg 4U 196 Van den oorjprong der Noords fprong te ontdekken , zou men zig , denkt hij , bedriegen. Een onderzoek van dien aart is , merkt hij aan , flegts gefchikt om een valsch licht te geeven , dat ons eerder zal verblinden , en ons van den regten weg brengen, dan ons met zeekerheid tot het voorgefteld doel geleiden. De oude overleveringen worden uit het geheu- gen uitgewischt van hun , welke die hulpmid- delen niet hebben , of zedert eeuwen gemist hebben , die vereischt worden om dezelve in ge- dagtenis te bewaaren. En in deezen toefland is volkoomen het halve deel van de waereld. Nieu- we gebeurtenisfen en nieuwe omftandigheden doen -flieuwe overleveringen ontdaan , die de voorige uitwisfchen en zelve op haare beurt uitgewischt worden. Als 'er eene of twee eeuwen verloo- pen zijn , blijven 'er geene fpooren meer over van de eerste overleveringen en dus worden wij in eenen ftaat van onzeekerheid ingewikkeld. Hij befluit, onder veele andere , met de vol- gende aanmerkingen. Onvoorziene toevallen, orkaanen en fchipbreuken hebben zeekerlijk me^ degewerkt om alle bewoonbaare deelen der aarde te bevolken; en moeten wij ons dan verwonde- ren , als wij zekere gelijkenisfen in perfoo- nen en zeden zien tusfchen natieën , die verst van eikanderen afgelegen zijn, daar wij zulke groote verfchillen vinden tusfchen die, welke aan Amerikaanfche lndiaanen. 197 aan eikanderen grenzen ? Naardien ons histo- rifche gedenkftukken ontbreeken , is 'er niets , ik herhaal het , dan eene kennis van de oor- fpronglijke taaien die in ftaat is om over deeze wolken van ondoordringbaare duisternis enig licht te verfpreiden. Door zulk een onderzoek zouden wij ten min- ften te weeten, koomen welke, onder dat ontzag- chelijk getal verfchillende natieën , die Amerika bewoonen en zoo veel in taal van de andere- ver - fchillen , woorden gebruiken , die geheel ver- fchillende zijn van die der Oude Waereld en welke bij gevolg gerekend moeten worden in de vroeg- fte tijden naar Amerika overgegaan te zijn , en welke diegeene zijn , die , door de overeen- komst van hunne taaien met die, welke thans in de drie andere waereld -deelen in gebruik zijn, reden geeven om te denken dat haare verhuizing van laateren tijd is en dat zij moet toegefchreven worden aan fchipbreuken of aan toevalligheden gelijk die, van welke in den loop deezer verhan- deling is gewag gemaakt. Ik zal hier flegts het gevoelen van nog eenen fchrijver bijbrengen , eer ik mijne eigen gedagcen over dit onderwerp voordraag en dat is van j. a- oair, Schildkn. die veertig jaaren onder de ln- diaanen gewoond en derzelver historie in het jaar ï/72 uicgegeeven heeft. Deeze fchrijver heeft N 3 in * ' 1 98 Van den oorfprong der Noord- in zijne geleerde en fyflhemarifche hiftorie der m* tieën, welke de Westlijke deelen der Zuidlijkfte Amerikaanfche volkplantingen bewoonen , zon- der aarfelen beweerd dat de oorfpronglijke be- wooners van Amerika van de Ifraëlken afftam- men f of van toen zij eene zee -mogendheid uic maakten, of kort na hunne algemeene gevan^ genis, Deeze afftamming tragt hij te bewijzen uit hunne godsdienftige plegtigheden , uit hunne bur- gerlijke en krijgs^ gewoonten 'j uit hunne hu we-? iijks- en begravenis - plegtigheden , uit hunne zeden, taaien, overleveringen en uit eene menigte andere bijzonderheden. Hij is hiervan zoo fterk overtuigd, dat hij zig verbeeldt in elke eene vol- kqomen en onbetwistbaare overeenkomst te vin^ den. Ik zal mij niet ophouden hem in alle de- zelve te volgen , en zal daarom flegts enige weinige uittrekzels geeven om te toonen op wel- ken grond hij zijne onderftellingen bouwt , en in hoe verre hij hieromtrent geloof mag verdienen. Hij begint met aantemerken dat, fchoon fom- mïge gefield hebben dat de Amerikaanen van de Chineezen afftammen , egter noch hun gods- dienst, wetten, noch gewoonten in het minst naar die der Chineezen gelijken , hetgeen genoegzaam bewijst dat zij van deezen Stam niet zijn. Daar- ffihQV^n 3 naardien onze beste Fchepen nu bijna Y --*-~_\ Amerikaanfchc Indiaamn. 199 een halfjaar werk hebben om naar China te zei- len (hier herinnert zig onze fchrijver niet dat dit van eene hooge Noorder- Breedte is door de linie en dan weder terug verre ten Noorden van dezel- ve en niet regtflreeks dwarsch over den Stillen Oceaan, flegcs honderd en elf graaden verre,) of van China naar Europa , is het zeer onwaar - fchijnlijk dat zij zulke gevaarlijke ontdekkingen zouden onderneemen met hunne onderftelde klei- ne vaartuigen , tegens fnelle flroomen en in on- gezonde pasfaat - winden. Hij merkt wijders aan dat dit nog te onwaar- fchijnlijker is omdat 'er reden is om te denken dat deeze natie het gebruik van den zeiifïeen niet kende om haare koers te beftieren. China, zegt hij , is omtrent agt duizend mijlen van het vaste land van Amerika afgelegen , dat twee maa- ien zoo verre is als over den Atlantifchen Oceaan , en 'er is geen oude fchrijver die van hunne ken- nis in de zee - vaart of zelfs van enige neiging tot dezelve fpreekt , behalven van kleine reizen langs de kusten. Ook waaien de winden met weinig verandering van het Oosten naar het Wes- ten binnen de Noorder en Zuider Breedten van dertig graaden en daar omtrent , en dus konden deeze winden hen niet naar de Amerikaanfche kusten drijven , alzoo zij regt in eene ftrijdige rigting met die koerts liggen. ' N 4 Men &oo *" Fan den oorfprong der Noord- Mm kon ook, volgens de redeneering van deezen fchrijver , niet naar Amerika zeilen uit het Nootden over Tartarye of oud Scythie ; deeze landen konden , volgens hunne ligging , Dooie eene 2ee- mogendheid geweest zijn , of nooit worden ; en het is volftrekt ondoenlijk r zegt hij, uit dat gedeelte van de waereïd ter zee naar Amerika te gaan. Daarenboven zijn de over* gebleven fpooren van hunne godsdienftige pleg- tigheden en burgerlijke en krijgs - gewoonten geheel het tegengeftelde van dezelfde fpoorea bij de oude Scythen. .Zelfs in de gemaatigde Noordlijke luchtftreeken is niet de minfte voetftap te zien van enig oud fiatig gebouw of van enige fterk bevolkte volkplantingen , gelijk men zegt dat nog overig zijn in de minder gezonde ilreekea van Peru en Mexico. En verfcheiden der Indi- t fche natieën verzeekeren ons dat zij de'Misfis- fippi overvoeren , alvorens zij hunne tegenswoor- dige Noordlijke volkplantingen vormden, het- welk, met de voorige bewijzen vergeleken, naar gijne gevolgtrekking, genoeg is om het zwak ge- voelen dat de natuurlijke inboorlingen van Ame- rika van de Tarcaaren of oude Scythen zouden afftammen , geheel om verre te werpen. De redenen , welke de Heer adair geeft voor de onderftelling dat de Amerikaanen van de Joo* 4m afilammen % ziijn de volgende* _ Amerikaanfche Indiaanen. soi ï« Omdat zij in Stammen verdeeld zijn en Hoof- den over zig hebben , gelijk de Ifraclken hadden. 2. Omdat, gelijk de Hebreeuwfche natie door een geftreng ftand houdend godlijk gebod , be- voolen was , te Jerufalem , Jehovah , den waar- achtigen leevenden God te dienen , de Indiaanen ook zoo doen , hem noemende Tohewah. De oude Heidenen dienden, voegt hij 'er bij, gelijk bekend is , eene menigte Goden ; maar de In- diaanen bewijzen hunnen godsdienftigen eerbied aan den grooten , weldaadigen, opperilen, hei- ligen Geest des Vuurs, die, gelijk zij denken, boven de wolken woont en ook op aarde bij on- bevlekte menfehen. Zij bidden geene beelden aan , noch dooden , noch de hemel - lichten , noch kwaade g/eesten , noch enig gefchapen we- zen hoegenaamd. 3. Omdat de Indiaanen , volgens de theocratie of de gods - regeering van Ifraël , de godheid voor het onmiddelijk hoofd van hunnen Haat houden, 4. Omdat, gelijk de Jooden aan de befiiering van Engelen geloofden , de Indiaanen ook ge- looven dat de hooge hemelftreeken door goede geesten bewoond worden. 5. Omdat de Indiaanfche taal en tongvallen dezelfde eigenfehap en aart van de Hebreeuwfche fchijnen te hebben , zijnde hunne woorden en fpreuken kragtig , beknopt , verheven , wellui- N 5 dend§ ■?*■■< *^ ^g" Soa Fan den oorfprong^der Noord- dende en Hout en dikwijls en in letters en in be- tekenis gelijk aan de Hebreeuwfche taal. 6. Omdat zij den tijd op de wijze der He- breeuwen rekenen. 7. Omdat zij , overeenkomftig met of naar de Ivijze van dejooden, hunne propheeten, hooge- priesters en andere godsdienftige orden hebben.' 8. Omdat hunne feesten, vasten en godsdien- ftige plegtigheden eene groote overeenkomst heb- ben met die der Hebreeuwen. 9. Omdat de Indiaanen , alvorens ten oorlog te trekken , veele voorbereidende plegdgheden van reiniging en vasten hebben , gelijk van de Ifraëlicen befchreven ftaat. IQ. Omdat de Indiaanen dezelfde fmaak voor verfierzelen , en dezelfde foort van verfierzelen hebben als de Hebreeuwen hadden. Deeze en meer andere bewijzen van gelijken aart brengt de Heer ad air bij , om zijn be- gunftigd ftelzel te onderfchraagen ; doch ik zou denken, dat, zoo de Indiaanen indedaad van de Hebreeuwen afkomftig zijn , onder hunne gods- dienftige plegtigheden , op welke hij zijne onder- Helling voornamelijk fchijnt te bouwen , de voorhaamfte, die der befnijdenis namelijk, nooit in onbruik zoude geraakt en het geheugen zelf 'er van uitgewischt zijn. Zoo veele en zoo onderfchei den zijn de ge- voe- T^ Amcrikaanfche Indiaanen. 203 voelens dergccne , welke tot hier toe over dit onderwerp gefchreven hebben ! Ik zal egter niet tragten die overeentebrengen, of het gebrekkige van dezelve aantetoonen , maar vooregaan met mijn eigen gevoelen omtrent den oorfprong der Amerikaanen voortedraagen , dat gegrond is op gevolgtrekkingen uit de redenlijkfte bewijzen van de fchrijvers , welke ik aangehaald heb , getrok- ken en uit mijne eigen waarneem ingen ; derzel- ver juistheid zal ik aan het oordeel van mijne leezeren onderwerpen. Om mijne gisfingen omtrent dit ftuk te beter te doen volgen is het nodig eerst den afftand tus- fchen Amerika , en die deelen der bewoonbaa- re waereld , welke 'er naast bij liggen , te on- derzoeken. Het vast land van Amerika fchijnt, voor zoo verre wij kunnen oordeelen uit alle de nafpeu- ringen, die omtrent de poolen gedaan zijn, ge- heel van de andere deelen der waereld afgefchei- den te zijn. Het gedeelte van Europa dat 'er het paast bij koomt , is de kust van Groenland ', lig- gende op omtrent zeventig graaden Noorder Breedte , en dat zig uitflrekt tot nog geene twaalf graaden van de kust van Labrador , die op den Noord - Oostlijken rand van dit vast land gelegen is. De kust van Guinea is het naast bij lig- gend gedeelte van Afrika, dat omtrent agttien hota*. -r \ *^ -^" ■»' 404 %r« den oorfprong der Noord- honderd en zestig EngeJfche mijlen Noord -Oost van Brazilië ligt. De Oostlijkfie kust van Afia , die zig tot de. zee van Korea ten Noorden van China uitftrekt , fteekt Noord - Oostwaarts uit door Oostlijk Tartarye en Kamfchatka naar Si- herie, op omtrent zestig graaden Noorder Breed- te , naar welke de Westlijke kusten van Ameri- ka , van California tot de Straat van Annian , zig bijna Noord- Westlijk uitftrekken , en op omtrent zes en veertig graaden van dezelfde Breedte liggen.' Of het vaste land van Amerika nog verder Noordwaarts ftrekke dan deeze S traaten, en aan het#Oostlijk gedeelte van Afia vast zij, gelijk beweerd is door fommige van de fchrijvers, die ik aangehaald heb , dan of de landen , die tus- fchen beiden ontdekt zijn , flegts een archipel van eilanden zijn , die zig naar het tegen over- liggend vast land uittërekkefl, is nog met geene zeekerheid bepaald (a). Naar* (3) Thans ismen, zedert de ontdekkingen van den Heer cook, zeeker dat Afia en Amerika niet aan eikanderen vast zijn, maar gefcheiden zijn door eene zee, waarin eene reeks eilanden ligt, die niet verre van eikanderen gelegen zijn , waarom de overgang van de kust van AJia paar Amerika door kleine vaartuigen gemaklijk langs d'iQU weg heeft kunnen gefchieden. ve&taai.eiu / * Amerikaanfche Indiaanen. Dit betluit is het redenlijkst dat ik in ftaat ben te trekken, in onderfïelling dat 'er, zedert de natuurlijke inwooneren zig op dit vast land neder- gezet hebben, geene buitengewoone of fchielijke verandering in de ligging of oppervlakte van het- zelve heeft plaats gehad door overftroomingen , aardbeevingen of de eene of andere omwenteling van den aardbol , die ons onbekend zijn. Mij fchijnt het ten hoogden on waarfchijnlijk toe dat het van verfchillende kanten bevolkt zoude zijn over den Oceaan, gelijk andere be- weerd hebben. De kleinheid der fchepen , van welke men in deeze oude tijden gebruik maakte en het ontbeeren van het kompas , laaten ons niet toe te onderflellen dat enig zeevaarend volk het uit vrije keuze gewaagd zoude hebben den grond- loozen Oceaan ovértefteeken om afgelegen lan- den ■:■: -■■ i Van den oorfprong der Noord** den optezoeken. Ware dit egter onderrioomen geweest 5 of was Amerika eerst toevallig be- volkt geworden door fchepen , met menfchen van beiden kunnen, die door fterke Oostlijke winden over den Atlantifchen Oceaan gedreven waren, dan moesten deeze volkplantelingen eni- ge fpooren overgehouden hebben van de taal van het land, uit hetwelk zij verhuisd waren, en dit zou zedert deszelfs ontdekking door de Euro- peaanen reeds uitgevonden zijn geweest. Het koomt ook zeer zonderling voor dat 'er ver- fcheiden zulke toevallige verhuizingen , gelijk èie door fommige onderfteld worden, zouden hebben plaats gehad (#). 