Esopet
met doen etaat soma in de plaats van een werkw. , waarvan dat zelfatnff. is afgeleid. hv. pine cbeii = pinea, werken, 17, '18; dog&el doen =: deugen, 31, 16; trouiee doen ^^ getroaw Bijn, 68, 16; bede (fo«» ^ bidden , 9, 6. Daarentegen ia enen ene bede doen ^ doen wat iemand bidt, dua: iemanda bede verhooren, 32, 4; ook Nal. Bl. I 289. Eindelijk wordt doen meermalen gebruikt met den dativ. van den persoon , waar 3vCoi)i^lc 81 wij nu zoiiden zeggen aandoen (nog Beggen wij : iemand leed, verdriet, pijo, gencieKen, pleiiier doi-n) b», ere doe*, 8, 19 ; 16, 14; 69, 2; 61, 21; ook AW. Bl. II 1190, 1457; ffAenadt dot-n, i\, 12; j/oet cloett, 8, 11, 19; oiiaenerpe doen, 38, 7; onteerdiclitde dotn, 16, 15, aerdicMe doen, 61, 24; pint doen (kwelltD) 69, 10; ook Nal. BL II 28fi3 ; pijnlichedt dotn, 26, 9; 54, 42; ook NaL hi. II 2488; tcande dom, 69, 25; torment doen, 10, 10; vm doen , 15, 2. Doghen, bedr. ww. ferdragen, doorilaan, 32, 12; 63, 22; 67, 19; ook Nat. Bl. II 502 , 1720 , III 948 , 2909. Doghet, Toortr(.'ffi.'lijkl]e)d, deiigdzaamheid, deugd, 1, 15; 54, 3; 63, 20; ook Nat. Bl. Ill 1448, 2G55, IV 328. Om groU ioijhet, die ic drde :=■ om hot Tele goede dat ik deed, omdat ik zoo goed deugde , 31 , 15. Dole (in) tyit, in onztkerheid , van streek Eijn, 13, 14; ook Reinaert I 2382. Doer, door, om,Ur with van, % 11 ; 28, 12; 41 , 8, 16, 18; 57, 23; 63, 2. Dorperheit, gemeenheid (zie Gl. Torec op dorptre) 69, 25. Dofren, ww. met versehoven praeteritum, nu darven (sie Gl. Moriaen) du dors, 40, 4. DriTen, in de meer algemeene beteekeuis van bedrijven, uitvoeren; in de uitdrukkiogen : roiiwe driven := toawen , bedroefd aijn, 61, 5; sine hoverdichede driven ^ zicb verhoovaardigen, 38, 28 ; sine teerdtchede driven = aijne voortreffelijkheid doen golden , lich ergena op beroemen (zie Clignett, B^dr. bl. 375), 66, 11. Zeer gewoon is in 'tmnl, de uitdrukking^^K^ersi! rfriueB ^ bespotten, voor den gek houden (zie op iceme) Prol. 9; 9, 19, 16, 13; 37, 13; 53, 36. Dromon, dringen (vgl. ons drom ^^ nienigte, en Clignett, Bydr, bl. 270) 50, 4; ook Tfalew. 9930. Dul, dwaas (zie Gl. Torec) Prol. 28; 11, 12; 63, 7; ook Nai. Bl. I 100, III 1817, 2852, 3346. Dulheit, dwaftBheid, 62, 20. DuBdaen, duadanig, 63, 26. Duut, BcbuilplaatB, verblijf (Clignett, Bydr. bl. 76 bield het te onrecbte voor eene verkorting van dednut; het is het fr. duit, jat. duc/ae, oorspr, waterleiding, evenala hagedorlUe, maar later ala onderaardsehe gang, bol , spejonk in gebruik. Den Torm d»met vindt men Seghelijn 3208 var.) 12, 25. Dwinen, onz. ww., weigkwijcen, afnemen (zie Clignett, B^dr. bl, 370) 44, 10; 65, 21; ook Nat. Bl. V 359. Dwingen, in bedwang houden, gestreng regeeren, 16, 13; 25, 5, 9; 53, 6; 63, 4, 15, 20; ook Nat, Bl. U 228, 8872; ea vandaar kwellen, 36, 1. Dr. ra wiNKBL, Eioptt. Q Dig,l,z.cbyG0O(^IC 82 E. king: ieli op linen eel nmiefl = ieta ondet 13. jide, egghe, raatrum) 63, 9. '; inelkgmal, 61, 10; echter , toeh, 57,80. riikkiag op tinea ende liggen ^ sterren (cie 34 vlg.) 16, 3; ook ^<^/. Bl. II 1398. h overgenomen ; Tolgens Clignett, Bij^. I andera dan de Terbaatering van bet fr. 1 "Wijii, Eiit. Jvondit. I bl. 263 blijbeiiB uitgang et ^ kleiae of korte Aesopua, 95. I heeft el, in plaata van eel (sie over deieii lerativi met verkorten klinker Dr. De Jager, 195—208) 12 , 22 ; 37 , 6. In plaata van ngescboven g (ook ingeechoTen in gtgniti 'oor het ww. oanen tot gunnen werd) , beeft lengetrokken tot geien (Clignett, Bgdr. bl. onrecbte , dab bier ge ran gegeten is weg- Nat. Bl. II 987, 1119, 1354. '■, eng. enil; mnl. bijvorm van ons euvel'va: Imoed, ettveldaad). .^I^mo^/beteekent^ini' tl, 18. (nog tegenw. eoe^efQ57, 20; ook Nat. Bl. , 1064, 1345, 8938, UI 46. :nit. mitten, ontheren (fr. faiUir, lot. f allege- bl. 45 Tig.) 6, 9. ., Bydr. bl. 126) 4, 25; 6, 7; 6, 15;19, U; 13, 23. welijb, mreugd, genol (vooral van spiJB en «±=het goed bebben, 64, 13; fettle mate* in, 1, 7; 17, 19. niet te vertrouwen is, due k«aadgeti»d, <t, mreed, nijdig (zie Gi. Toree) Prol. 6,lli [, 4, 17; 40, 16; 48, 87; 67, 80; ook 8, 1047, 1160, 1204, 1294, 1804. H, oorspr. domeingoed, en ni«t eenToudig 3vG0i>^^lc iuci, d»hT er ook ipr&ke ii ita fornla aquatiea (tie Hnyd. op Sloie I bl. 218—222; rgt. Clignett, SyJr. bl. 204 vig.), vei^ volgens, dutr sulke domeiDen onbebouwde, wilde, woeite landen waren, in 't algeueen wiJdenit, vitadaM jaeilvtld, ^9, 9; 53, 9; ook Nat. Bl. II 3019, 8878, m 2942. G. G-aea, met deo mnl. imper. ^smc (rgl. Dr. De Jftger, Fsrieieul. bl. 197) 10, 9; 39, 6. 7h ptMM ffoeit tan, swanger, in barensnood eiJQ van, 28, 2. 6aet, door Clignett, £^dr. bl. 296 verklaard als behaagl^k ,begeerl^k (in 't mn], beataat een ww. ffodea, behagen, lusten — zie 02. Zip. — ranwoar odb Bubst. gading, lust, welbebagen) , doch de plaata, vaar bet voorkomt, 51, 6, is corrupt, en bij de emendatie van Dr. De Tries wordt het woord verrangen door gaert, Eoekt, begeert. Gina, getond [eig. geheel, waaraan niets ontbreekt. Zie Clignett, Bij^. bl. 801 vIg.) 51, 29; ook Ferg. 3070, mjnii. 16631, Nat, Bl. I 12; ganter iuui, met ongeschonden huid , heelahuids , 3, 4, is een voorbeeld van dea genit. absolutus (waarover men zie Clignett, B^'dr. bl. 211—247), evenals dialer kuut, 46, 14; 58, 20. fiapen, den mond openen, imperf. gapede, 15, 10. Qaren, begeeren (lie voor de a voor e op teparat) 36, 16, en 51, 7 (volgena giaaing). Ohebaren, lich gedragen, lich aanstellen, en randaar:^r/iit(2M»tw)i, Itven maiat, 31, 8; ook Nal. Bl. II 4007, III 8872, IT 647. G-faebieden, aanseggen, bekend maken, 60,4. De oude beteekenia von bet woord komt nog uit in iode, en bij het huwelijk: onder de geboden »iaan. Q-hebruuc, genot; geiruuc bebben met den genit. =: ergena pleisier van hebben (sie 01. Up.) 48, 80. Ook miaschien 64,88,docli daar scbijat deduut om 't rijm beter. ahecrighen, verknjgen, 9, 16; 43, 4; ook Nat. Bl. UI 1486. fibedelf, graf (sie Clignett, Bijc/r. bl. 845 vIg.) 61, 57. Ghederen, deren, BChaden, 11, 4. Ohedogben, verdragen, 3, 9; 7, 12; ook Nal. Bt. U 19, 242, III 95, 106. Gbeduren, istrauB. voortduren, onvergankelijk Eijn, S7, 16; ook Nat. Bl. II 2589, III 89. G-beent, dat, onEijdig van gene, 12, 7; 20, B, 19; 51, 18; ook Nat. Bl. IV 887, De t ia het oorspr, kenmerk van bet ons. 3vGoo^^lc 84 ht bij de pronominale decliaatie, vgl. got. jainata en de het lid. eiti , got ainala. , 6, 1; 31, 10; 30, 1, 11; 33, 1, 6; ook Nat. Bl. I II 939, 910, 9C2, 992, 100-5, i278 , 2409. , helpen, 9, 2; ook Nal. Bl. Ill 1394. aijn, gencht, bemind zijn, of, zooals wij nit nogzeggen, gyn. (Zie Dr. Jonckbloet, It^alcw. II bl. 282 vig.) 52, 30. n den zia Tnn aangrlioord Kordcn , Prol. 24. betalen, boitcn, 4, 24; 35, 12;maar ooV ■.betaaUzeltttt, hn, 16, 5; 18. 16; 59, 23; ook Nat. Bl. Ill 2255. in, in de kraam tiggen, kramen. (Zie Clignett, Bydr. ) 9, '4, 7; ook JUi. 1 356. la wie maat weet ta Louden, dua gematigd, niet geiireng, ;6. jenot {vooral van eten en drinken) 34, 0. Mni ffiemaie, 14; 48, 3; 67, 17 en le gJ-t^ah, 12, 11, 31; 40, 23; U; 52, 26 beteekenen beidti : in zijn' schik, met atil, genot. in de uitdrukking, in iemam glifmoet comen ^ iemiiad a weg komen , 44 , 8 ; ook Nal. Bl. II 1922 ; IV 472. ;n, ontmoeten, 64, 1; ook Nat. Bl. 2729, III 1870. van ieli, intrans. ww. gered worden, bekomen (vgl. ook man, aga. gennnn, en got. gojiUan) 8, 7; 10,5; 43,17; 15; ook Nat. BL III 1977, IV 1004. Ghttirim ton (enen ia, evenala in 't hd., bevallen, verloat worden (iJo stt, Bifdr. bl. 58 vlg, Clarisse, Ileiml. der Meiml. bi. 461 9, 8. en, intrana. ww. met den dativ. van den persoou: ieti y&ei hem voor bet tegenw. /ly vtri/enoegl aic/i tnelids, 38, ok Nat. Bl. II 1048. gelijke (zie Gl. Toree en Clignett, Bijdr. bl. 197 vlg.) 8; ook Nat. Bl. II 650, 1250, III 394. , raken, treffen, 36, 6, 16, 18; ook Nal. Bl. II 536, il. rde, roede, twijg, 39, 15; 67, 8. , bereiden , 14 , 8. anel, vaardig (nog; ik ben gereed ^^ ik ben vaardig, trtedm ^ toerueten), vandaar adv. itriiond, 28, 6; 56, , 9; ook Nat. Bl. II 2173, III 1704, 2U39, 3154. zadel en al wat dnarbij behoort (zie Clignett, ByJf. 5 vlg. In dialect, b». het Groningsch, is het woordnog )ruik) 44, 4, ren, gerstekorrel (korrel voor korntl ia het verkleinff- M-en) 12, 4. Dig,l,z.cbyG0O(^IC 85 GheBcien, met den (tativ. tbii den peraooii: eeerioaen, tt leurt vallen, (lat. eonlingerf) \ frgmt ant of met den genit. ^ ten gevolge ysn iela, 9, 14; 23, 11; 39, 22; 48, 11; 63, 22; ook Nat. Bl. II 1098, "1558, 1562, III 1042. GFbesellen (hem), zich vereenigcn, tnakker zijn (Eie Glignett, £yVr. bl. 48) met enen, 6, 2; an enen, 6, IG. GheHiJD, gement, een in 't mnl. ?aak voorkomend deelw. van bet WW. ryn, steeds met het hulpww. hthhen gecoustrueerd (lie Clignett, B-^dr. bl. 171 »lg.) 31, 8; 34, 26. Qhesmide, paardetuig (van tmidim ^ smeden , Tanwaar ooktm^dig en tmid; men eprak ook Tan riddertgeamide Toor wapenrusting. Vgl. Clignett, Bljdr. bl. 224 vlg.) 44, 1 ; . ook JValtK. 1874, 5457; Lane. II 1062. Zulk een prachtig gtumide vindt men uitvoerig beechreven Florii ende Bl. 1504-1557. Q-hesoiit, onbeacbftdigd, ongedeerd (eig. geheel, lat. integer.) 13, 22; vandaar ook geieeld, gered, 8, 14. tihetrecken, tot zich trekken, 37, 8; &6, 4. Gbeval, geluk {^ig. goed geval, tvgeoover ongeval. Zie 01. Moriaen en Clignett, ifyWr. bl. 241) 46, 9. GLevallen, gebeurc-n, 6, 4; 18, 11; 53, 1; ook Nat. Bl.ni759, 184-1. 3118, III 2142; ook ghevallen van enen = gebeurenmet iemand, guan met iemand, 38, 22. Seven; de gebiedende wija heeft met verkorten klinker ^e/ (zie ook op eten, gaen, nemen) 4, 3; 20, 22; 54, 35. GhfiToecb, al wnt nuttig en dienetig ia, 27, 4; ook JVa(. Bl. H 1757, 3561. Jlet is mijn gevoech ^ het is mij dienstig, ik heb het noodig, 61, 56. Gheware werden met den genit. heeft niefc geheel en al dezelfde betec'kenis ala ona geviaar aorden, maap die van opmerken, be- mtrken, 61, 6; 53, 14; ook Nai. Bl. II 1024, 2391, 2650, III 353. Ghewinnen, verkrijgen. De uitdrukking lyf geteinnen befceekent: geboren worden , 51, 14. Shewoiit, maeht, gezag (zie Clignett, Bijdr. bl, 361; van aolden, kd. teoltcn, besturen, dat overging tot wouden) 64, 27; ook Nat. BL III 2720. •Jliierech, begeerig, 1, 5 ('t Latijn beeft cvpidus): ook Nat. Bl. II 3101. "oedertieren, goedgeaard, goedaardig, zacht, Prol, 6; 2,1; ook Nat. Bl. II 107, 487, 1010, 1456, 2367, 3167, 8310. Sone, in 't mnl. naast gene in gebruik (zie GL Up.) 13, 23; 48, 39; 63, 17. ■^-foensel, kraai of kauw (zie Clignett, Bydr. bl. 195) 38, 1, 13. Dig,l,z.cbyG0O(^IC H. HaetBCftp, haal (zie over den uitgang »eirp bij woordcn, welk« wij Du sonder dien uitgang gebruiken, bv. eehlteap, nuUeap, ieer- »eap, CJignett, S^dr. bl 287 vlg.) 34, 2(1; 45, 4. Hare, hierheen, hernaarts (tie Clignett, Bijdr. bl. 22) 4, 8; 12, 21; U, 14; 65, 7. Harentare, iart tnde dare met verscberpiog van de <f en wegrallen Tan de e tot harentare BamengeaDtolten (loo werd ook tnde dit tot enlie, ende dete tot enlese), dus: £»■- en derteaarlt, overal, 12. 15; 21, 9; 32, 1; ook Nat. Bl. U 935, III 1278. Heerscap, beerscbeppij, macht, 40, 13; ook gezegd van dengeen , die de heerBchappij bezit, dua heer , bekeertcher, vortt, 6, 16; 26, 16; 53, 38; 54, 34; ook Nat. Bl. Ill 223 Heeraoepie, heerachappij , 40, 2; gesag, aamien, 17, 82. HeiBcfaen, met den dativ. eiteien, uragen (eng. to a*/c) met raak Toorkomende voorgevoegde k, 35, 14. Helt, helft, 43, 8; ook Nat. Bl. I 2A; Ri^mb. 10246 vlg. Jlet. HI 1067 , 1070. De gissing van Clignett , Bigdr. bl. 217 of die heU ook zou kuunen beteekenen die haall het ia onaannemelijk. Herberghen, intrane. verilyoen , logeertn .- met enen , bij iemand, 13, 2. Herde, harde, teer ('t gr. Kipra; bij ods nog over in nitdrukkin- gen ala hard loopen, hard ichreeuioen enz.) 4, 2; 17, 22; 25, 2, 8; 36, 7i 43, 7, 10; 45, 2; 48, 19; 51, 17j 65, 6; 68, 7; 61, 2, 26, 59. Herde, herder (ob. hir^, got. hairdei*, hd. hirt) 48, 20; 57, 2, 11, 18, 22; ook Nat. Bl. II 3141. Here, beer. Over den in 't mal. zeer gewonen beleefdheidsTorm , waarmeS men iemand aauBprak, here her, die roorkomt, 23, 8, en waarnaast men zeide vroutoe ver , vg]. men Hayd. op Stoke II bl. 149 vlg., Clignett, B^dr. bl. 140 vlg., Bomana, SI: ChrUlitta bl. 373 vlg., Halbertsma, Jaul. op Maerlanlt 8p. But. bl. 20, 877, 475. Hernaaob, in 't algemeen hagage, in 't bizonder tuig, ook knjg>- tttig, feapenruiting , en, Eooala 63, 12, tuig van trehdieren. Hert, mannelijk , zooala in 't mnl. gewoonlijk, 6, 6, 13; 30, 16, 17; 35, 1; 53, 6; ook Nat. BL II 1067, 1116, 1164, 1168, 1170, 1292, 1691, m 195. Herte, hart, vrouwelijk, zooala in 't mnl. veelal (nog ler harte, van ganteker harte) ill , 8 ; 67 , 30. Hevemoeder, vroedvrouw (hd. he&amme. Zie meer plaateen bij Clignett, B^dr. bl. 163 vlg.) 38, 8. 3vGoo(^lc HierenbiBnes, OQdertussoheii (gerormd erenals dawaUegm, daar- mboven) 39, 2 (volgena gissing). HicderiraeTt, in de uitdrukking : iindenoaert eoren =r in 't angeluk komen (eig. acbteruitgMm. Zie Taal- en Letttrhode IV bl. 258 vlg.) 26, 12. Hinne, biJTorm van hat (tie Huyd. Awiw II bl. 408 vlg.) 60, 10; ook Beinatrt I 181, 287. Hoeneu, bedriegen (de Huyd. op Stoke I bL 96 vlg. en Dr. De Triea, N. W. d. M e. Ned. Lett. VI bl. 184) 10, 18; 18,28; 37, 22; ook Nat. Bl. II 4008, lU 804. Eoude, genegenieid , guntt (lie 01. Toree.) Doer tine ioude ^ uit ge- uegenheid voor bem, 7, 2. Enen ont/aen ut mm houdt = bIb beer iemandg hulde ontrsngeD, door iem»iid als heer ge- huldigd worden, 26, 4. Houden, bebouden, beschennen , 11, 2; 33, 8; 61, 15. Hout, boBch (sie Clignett, Bfjdr. bl. 120 T]g.) 18, 1. Ho?eacbede, bescbaafdbeid , beleefdheid, nelopgevoedheid (geheel gelijk in beteekenis aan 't ir. eotirtoitie, dat evenEoo van court is afgeleid kIb hoveiehedt van hof; nu iooftehheid en heutehheid). Op Aotetchede = met beleefdheid, beleefdelijk (eie Clignett, S^dr. bl. 878 vlg.) 9, 6; 33, S; 31, 14; "37, 2; 66, 6; ook IFaieK. 28. Hare, top in 't algemeen {tt. ivre, tie Clignett, B^dr. bL 222 vlg.) 43, 14. I. lerst, eerst, 40, 6. Tiertfeti dal ^ zoodra als, 30, ten iertten dal, 35, 11. tndien, in dat opzicht, in boo verre, 30, 17. Inwart, naar binnen, 33, 7. '>ghen, trans, najagen, zoeken, 3, 18; 51, 22; intrans. ficA j«frti«rm, 19, 16; ook Nat. Bl. I 247. Jioinierhede, deernie, 51, 15; 59, 9. Jeghen, praep. tegen, tegenover, ten opsichte van, 9, IS; 30, 18; 40, 2; 46, 2; '48, 26; ook Nat. Bl. I 212, U 40, 246, 988, 990, 1108, 1135, 1156, HI 8899. Spelen jeghen ^ a^\en. met (zie Clignett, B^dr. bl. 108 vlg.) 17, 6. Legghen jeghen=. leggen naaat, vergelijken met, Frol. 14; 40, 4. Joghel, jeugd, 31, 16; 61, 82; 63, 19; ook Nat. Bl. Ill 2558. 'oie, vreugd (fr. ;oi>. Zie Clignett, Bijdr. bl. 842) 13, 80; 61, 86; ook Nat. Bl. n 690, III 2568, 2687, 2648. Dig,l,z.cbyG0O(^IC ong (yan een dier), meervoud zonder verandering j'onc, 13, , volgens den gewonen regel, fint ODiijiTftu een!t:ttergrepige stammea met langisn klinker (liier lang door poaitie) in 1'*™ I 4^01 n», meervoud niet veraoderen.- Zie verder op ditrc. iT, Bchande (zie CHgnetfc, S^fdr. b!. 86— 90, Van Wijii,^a»(. J Heelu, bl. 124 vig. en Gl. Lip.) 14, 23. jren, aeggen dat ieta verkeerd is, berispen, 49, 14; 60, 0; ook A'nt. Bl. I 04. en, oupers. ww. met den datiy. van den persoon, verlangen. Tem latigliet om ieU = hij Terlangt naar ieta, 6&, 2. iheit, nadeel, 69, 20; Irlijehtde legghen, ergerlijke, Bcbande- jke dingen zeggen (zie Clignett, iJyVr. bl. 326 v)g.) 61, 61. adj. en adv. bet tegenovergestelde van lief (nog Uef en leed; ^genv. ia het alleen aubat. en slecbta adj. in den met lijk amcngestelJen »orni leedtlijk, leelijA). Hot beteekent in 't kI- emeen onaonsenaam (zie Clignett, Bijdr. bl. 198—201)38,20. lOO is leel tija met den dativ. onaangenaam zijn, 35, 10, en ok spijten, 34, 13, 15. Leedn daen = onaangeoame diDgpn andoen, mishandelen, 17, 22; 26, 14, Eni^n leel liehhen •=■ !mand haten , 1, 14; ook mi. BL U 460, 578, 2831, 3210, II 2238. eubat, nadeel; in de uitdrukking: le letde ver/jaen, sleeht ver- aan, tot verderf strekken (zie Clignett, B^jdr., bl. 207) 7, ; 40, 12. en, en wel: legghen jeghen tr, vergelijken met, Prol. 14; 0, 1. intrana. gann, voorbijgaan , imperf. leei, part, ledeit (zie GL -nrec en Ciigoett, Bijdr. bl. 229-231) 3, 2; 44, 10; 57, 0, 11; ook Nat. Bl. II 2205, III COO, 921, 1871, IV 803. jrt, heuw, ofsclioon oorppr. Inipaard (oudfr. li-'par, li-'opnrd, at. Iropardni. Maeriant zegt, Nal. Bl. II 2111 vtg., dat het tier in 't Dietsch, d. i. algemetn Nederlnndech, Ittce heet, n in 't Vlaamach lu-baerl. Hij ondfrBcheidt van don litbaert litdrukkelijk den hpatrl , Nat. Bl. II U27C, 2286, maarnoemt .ion te onrechte eenen baataord, jjlyoen bastarrd", of„onedBle ewe", van leeuw en pardua. Vgl. Nal. Bl. II 3181 vjgg.) 6, 1, 6j 16, 1, 10; 18, 1, 3, 7, 11, 20; 21, 1, 5, 11; 33, ., 8; 43, 1, 8, 7, 11, 15, 20; 64, 1, 18, 21, 24, 35. Dig,l,z.cbyG0O(^IC r, ifony, iaalt (mo Clignctt, Btjilr. W. 77 v]g.) 12, 86. , lecfn (Kit Ci. Tor^c.) 61. 14, 20; 63, 8; 67, 4; 61, 34; ook Nat. Bt. I 103, 105, II 12G5. en, prijaen (tegenover lakes), met den genit, ten opKichte waar- van, 16, 10, waar men de uitdrukking als ironie moet op- vatten. VolgenB gissing van Dr. De Vries ook 49, 16. bter, voor lu/ier (eng. le/l; vgl. ook Clignett, Biji/r. bl. 816— 818). dua IMtr, 67, 12; ook Nat. Bl. U 1317, 1322,8860, IV 250, 657, XII 1377. t, geluid, stem (zie Clignett, Bijdr. bl. 92) 16, 9; 33,9; ook Not. Bl. II 921, 1170, 1240, 1885, 1718, 1903, 2387, ill 585, 930. ale, taBch, reiszak, knspzak (fr. malle, eng. mail), vandaar ook maag, 64, lO; ook iverdrachtelijk gebruikt in den Rt^inatrt I 400, I, in de oiidere, uitgebrcide beteekenis van wcmcA (lie Clignett, B^jdr. bl. 9 vig.), welk woord zelf eig. eea substantivisch ge- bruikt adj. is, vou tiian afgeleid, os. monnisk. Behalve bet gewone meerv, matmen heeft bet woord ook den l"''" en 4''™ nv. meervouil man (beantwoordend aon den got. vorm man», ohd. OS. en ofrank. man, waarover men klb Dr.Kern, Tool ea Letter- bode V bl. 1—9. Vgl. ook onze uitdrukkingen ioitdtrd, dmztnd man, Jan en allt man) Prol, 7, 14; 61, 27; Ook L»p. I 26 vs. 142; Nat. Bl. I 334, 386. , inoede (zie Gl. Torec.) 20, 19. r, oorspr. compnr. tan het adv. tnee, dat reeds compar. betee- keniB bad, mnar later voorzien van eenen nieuwen comparn- mrtrere , e\eDa\» eenre, eere -voor eenere, 1 d meerder , evenals minder voor ratn. et mnl. zcerdikwijis aroo/er, 42,12; 0, 1992, 2274, HI 508, 55.3, 26U3. } meer, en vg!. Clignett, Bijdr. bl. 2CG-2CS) 46, 4; 49, 10; ook S/ote I 418; Nal. Bl. Ill 179. stcr, ffeH--es//eer. (De titel van hem, die in de medieijnen ge- promoveerd wna, luiddo in de middeleeuwen magister, meetler ; vandaar nog ons lieelmrealer) 43, 8. tiefuitgang ; meerre (voo eener t nu met JnseBchoi 't Betei'kent als adj. in ook Nal. Bl. n 482, 1 groofst (lie ail at. 'oda ^ mdfr. i naast mnhani/f, nienaije. 't Bfteekent, evennia bet echt nederl. woord in liet mnl i/ninde, buisgenooten, biiis- en bofliouHiog (Kie Ackersiliji-k, JV. vf-r//. c. d. M. der Ned. Ltlt.II 1 bl. 207— 217 en verder Clisnett, Bydr. bl. 26C— 258 en Gl. Ltp.) 48, 8 ; ook Nat. Bl. II 91. Dig,l,z.cbyG0O(^IC e n , eig. ilureii (fr. tnanier , ran Ut, vtanu* , hand) , maar in de aitdrukking m«RM«ff net =: rijden met (zie Verwijs, Taalgid* IV bl. 121 vlgg. en Bloeml. IV bl. 161 vlgg., waar vooral de uitdriikking : met valen mennen verklaard wordt, en vgl. over de conatructie hel mende ten man Toor er mende ten man Clig- nett, Bijdr. bl. 202 vlg.) 39, 1, in oj>, acbt slaan op, de opiacrkEaamheid vestigen op, 33, 18; ook Nat. Bl II 3803, III 142, 2443. hen, tick vtrmaktn (en niet, Eooals CItgnett, Sydr. bl. 71 vermoedt, morgen.) Het woord komt af van mtrg, tntrrig, == ?roo)ijk, ags. myrig, eng. merry. (Vgi. Taal- tn Leiterbode VI bl. 75 en Dr. De Jager, Fertekeid. bl. 223—245) 12, I; ook Nat. Bl. Ill 1108. meat (de vorm met i is minBtena even oud als die aond^r I; 'i agB. becft wel raw, maar 't got. maikitui) 1, 1; 44, 18; ook Ftrg. 401. ieden, eig. kwasd aanzeggen, randaar: kwaad aandoat, ^t^ liandtlm, 13, 24; 39, 20; ook limb. HI 724. Dmen, orerkomea (van ieta kwoada geeegd), vandaar ttgen- looptn, 48, 12; ook Nat. SI II 1217, 2525; ook, tegenover heeomtn (behagen) , mithagen, 65, 2; ook FlorU eridt SI. 4KI3, 2163. aren, kvalyk varen (tegenorer: vxl vartn) dua: er slecbt afkomen, 3, 14. iff, 30, 6; in de uitdrukkingen ontoert lyn met ==: gemioacht rijn bij, 38, 21; iett dotn mtl ;= ieta brengen bij, 1, 6 en herbergtn met enen ^ logeeren bij iemand, 12. 2; soo ook liggta met enen in denelfde beteekenia, Lane, IV 8604, en, met dien, te gel^k daarmei^ dua ttr zelfder lyd, tertUmd daarop, 13, 12; 17, .17; 39, 5; 49, 5; 63, 21. 9, looD (zie Clignett, B^dr. bl. 52—55) 8, 16, 17; ook Nat. Bl. II 206. er, kleiner (zie op tMtr en Clignett, B^dr. bl. 216) 42, 6; ook Nat. Bl. II 1998. , gtmoed, eig, alles wat in het binnenste van den mensch om- goat, soma meer met betrekking tot bet hart, Boms tot het versland: denken en pensen in tinen moet r^ denken bij zich lelf , 34, 9; 52, 22. Sude moet heeft niet de tegenw. beteekenis van eueelmoed, moar die van gramte/iap (zie 01. L»p.) 34, Hi- en, mogen, 48, 7. en, htanen (nog termogen) Prol. 10, 34; 1, 2, 11; 3, 9; 8, 19; 11, 4; 12, 23; 16, 20; 20, 27; 21, 15; 37, 16; 39, 17; 40, 8; 43, 4; 44, 12; 51, 15, 27; 61, 30; 68, 21; alt ghi beat mogket =: zoo goed als gij kiint, 61, 81. 3vGooglc MaliDue, bostftard t&q ezel en merrie, 39) 1, 6, 0; ook Nat. SI. U. 2G88. N. Naobtegaal, hier in bet vrouw. geBlacht gebruikt, 58, 8. Zie Clignett, ByVr. bl. 82X , die er op wijat, dat bet woord steeds nannelijk is, ook volgens Eluit, Lijtt der tet/tlnio. van D.van Hoogstraten, bl. 358. Hiir toch wordt alechts Mn roorbeeld van 't Trouw. geslacht opiregeveti uit Moouen'i Foety bl. 683, wienB Spraakkuntl ecbter bt't woord mannelijh maakt; doch ook Maerlant neemi; bet Troavr. als Nat. Bl. UI 8281, 8281 Nave, mauK, 37, 15. Het H8. heeftntne«, dat volgena de beteekenia Akkr ter plaatse niet behoort , en ook geen bijvorm van nauw kan lijn. Wei is n«» een bekende wisselTorm van tttntw, eren als rfnar van dier, vuur Tan vur, em. Negeen, oorapr. vorm tbh ffeen (sameDgesteld uit ntff en mm. Zie Ci. Toree.) 48, 42; ook A'oi. SI. I 339, II 7, 15, 28, 292, 460, 2188, III 2168. Semen, in den imperatief met verkorten klinker nem (sie op eien, gam, geeen) 14, 11, 16. Yerder vindt men de uitdrukkingen ; ielt op ty» ioe/t nemen, d. i. lets op dch nemen op Terbeurte van sijn boofd, 61, 9; ieU op nntn eel nemen, d. i. lets onder eede verklaren, 4, 18; den dad nemen, d. i. den dagbepalen, 35, 12; Made ntmen, A. i. schade lijden (zie Clignett, Bydr. bl. 878) 67, C. If emmere, niel euer (toof niauaere, dat ontstaan ii uit nientere, d. i. nooit verder) 18, 6j 60, 28. Verkort tot nemmer, Tol- strekt niet, 54, 16. Nest beeft bet mannelijk geslacht (zie Clignett, Bi/dr. bl. 68) 9, 5, 16; IS, 19; 47, 2. Nevare, eigenlijk helselfde als ten ware, A. i. het en Kare, maar ook reeds in 't mnl. geheel en al gebrnikt als ona maar, dat er uit ontstaan is (vgl. ook Clignett, Bijdr. bl. 193) 37, 9; ook WaleiB. 1224, 4722, 9110, 9809, 9867, 9463; Ferff. 145; Sp. Eitt. II1», 75 YB. 76. Kiet, Eelfstnw., de ontkenning ran iet, in dezelfde beteekenis als het hedendaagBch nieU, 19, 7; 53, 86; 61, 29. Niever, nergene, 40, 16; nergens been, 10, 11. Noit, in ontkennenden vorm gebruikt voor oit, efenals ook vaak nit Toor ie (zie Clignett, Bijdr. bl. 276— 279'! 51, 14. Noet, gebruikt in den zin ran nood^aak, 39, 8; 58, 5. Noet hebben met den genit. is of noodig hebben, 1, 8; 27, 2; ook Nat. BL U 1865, i>f tehade, nadetl htibben, 38, 17. 3vGoo(^lc tanieUm , aa«dryvfn , vooral van ev.n paard gezegd , tn daa Stat in de beteekenia ?aii de tform geren (lio Clignett, r, bl. 377); muar oiik melltn gardtn nopen, 67, 3. Kopen, 7 is gissing van Ciignett, zie Bijdr. bl. 203. 0. 1, gelrgenhdd , aankiding, van "t Iftt. occnsio , dat ook reeds t mfr. onder den vorm ocloison , ocoiaoa voorkomt (zie iiefort, in voce, Cligtii'tt, Bijdr. bl. 17 en Zs/i. (?/.) 2 , 19 ; 41. , oudere vorm van ooiecaar , wnariu de d tot i is overge- 1 , (evennia in dooitr , rooien , rocien , vermoeien , Inoritn, ien. Had mch kraoi) 37, 2, 7, 10, 17; ook Rijmb. 3505; m. Ill 71, 807, 829, 841,1138.1891,2204. Bij Kiliaen t men don oudaten vorm adebaer , anmi'iiKt'trokken tot oefcr, rnaost ons tiber. Hi-t woord , dat eainingcst<e!d is uit ood ichnt (nog in kltinuod) , tn boar , van rii'n etnm iar (^ dragen) , ■efeent diis; echatbreiiger ., tegenaaiihrrTtger , in overeenstem- g met het volkai;eloof. 1, eng. if {zie ook Ciignett, Bijdr. bl. 835 vig.) % ., ISj 22; 57, 6; 60, 15; 61, 20; ook A"a(. Bl. I 107, 110, SG. n, voor eJheeUti , afstijgen (gewooniijk gezegd van afstijgen het paard, daar htelvn het cauaatief ia van ftjVr'H, dua: het 'd Joen grazen; vgl, ofr. paiilre, onB pkiiUren) 30, 21. 69, 22, , tieeda (het vereenigt de beteekeniasen nnquam en temper, lals ons irnmi-r.- Gl. Lip) 43, 20; 48, 37. ipdat (zie Gl. L>p.) 67, 4; ook Nai. SI. II 18. t, bezwijming, 43, IG. niep. en adv., om (geussimileerd uit het ondere omie, Gt. lat. ami in am'dr,-) 8, 12; 12. 1, 15; 20. li(daTommf); 2; ook Nai. m. I 32, 7C, 117, II 225, 230, 374, 417, , 781, 1034, fcaasimileerd nit oefmoel, van ode, gr>makkelijk, en mod :=■ ndbeid; vandanr vergevenagezindheid, genade (aio Huyd, Hoke II bl. 514 en Ciignett, Bijdr. bl. 80) : tnea dotr omoede rn is: iemand bidden op grond van zijoe znchtmoedige, Qdi^lijke gedndheid, 13, 8. , om, rondom (zie Ciignett, .ByVr. bl. 65 vlg. en G/. Jbrcc), 7. en, van beraden, d. i. vooriemand Borgen, iemand bijstaan, )en ; en aizoo onge/iolptn. Ic bent onberodeit = ik ben er ni«t 3vGoo^^lc 93 mef gehoIpcD. Zoo wurdt 41, 14 verklaard door Clignett, Bijdr. bl. 2l3 vlg. ; docli ik lioud liet « voor, dat wij hier aan rael ^ plan, moetfu denken: dn oshrrndm sijn is: de» of ie dieii i-pzicldc zoitJrr plan :ija. ic Leni onlitraden ia dua: ik ben bet nog iiJL't rnn plun. Onbiten Toor onlbilm, niittif,'('n, zoowel van drnnk a'a von Bpijs gezegd, eig. buginnen te bijtcn (zie Clignett, ^yi/r. bl. 205 vlg. eu Gl. I'p) 40, C. Onblide, Imt tcgeDovcrgi'steldL' van Hide en dus veel sterker dan de eenvoiiilige outkinuinf;- OaiUdu Kfrdm ran ^ lifdrotfd, te leur gt'Btcld worden ti'n opitichtti viin (lie Clignett, Bijdr. bl. 42 vlg.) 6, 10. Ongbemac, tlcchte vfTzorghff, en vandnar: leed, terdriet. De uit- dnikking lonijlieniake iy/t beteek.nt; leed bt-bben , van Btreek, niet in Kiju' scliik, zulfs mismoedlg zijn (lie Hoyd. op Sloke II bl. 99 vlg) 13, 13; ook Aal. Bl. H 258i, III 22G7. Onghosont, eig. uirl griietl, dua iMt'//(ri/?]jrf, vaodaarowj^csfr/i/, 23, 2. Over d<; scliijnbare tautologie iuc ende ongliaont zta wen Clignett, Mijdr. bl. 13C vlg. Onglieapaert, KOnder tijd te Bparen , duB oaverwijld (zie Clignett, ^iidr. bl. 121 vlg.) 12, 19; 18, 4,. Onhoude, bet tegenovi^rgeattlde van /loude (guaat — zie aldaar), duB ongenade, G, 12. Onmare, onbrroemd en vandaar gi-minacht. Zoo beteekent de nitdruk- king let onmare helihen eigtnlijk : lets voor onberoemd bouden, en vervolgens minaclUen, verttcliUn, (zie verder Clignett, Bydr. bl. 81 vlg. en vgl. de uitdrukkiDg onmare lijn met ons: niet Stiien iiJH) 11, 5; 13. 11; ook Nat. Bl. Ill 1382. Onnedel, onedel (met verdubbelde « evenalB bij oiiwre , en tegenw. nog bij ad'ineer; vgl. vi^rder jammer voor jamer, nimmer voor nie-meer en alken voor al-een) 16, 17. Onnen, oudere vorm van bet tegenw. gunnen (zie Gl. Torec), WW. met vcrscboven praeteritum ; in 't praesene; 'n an, 58, 28. Onnere, aterker dan geirei aaa efr, en wel tc^an(/« (over de dubbele « zie op onnedel), 18, 7; 38, 13. Oqs, tweede naamv. van bet bezitt. vnw., eamengetrokken uit onzei (daarover bandelt uitvoerig Clignett, Bijdr. bl. 8—7). Prol. 1. Onaiene, oorspr. hdijk , maar vandaar /iOc/Wyi.^ecoflr/yi (zie Huyd. op Sloke I bl, 104—100, Gl. Up. op ztlmn en Dr.' De Vriea, Taah. bl. 54 vjgg.) : hem ttec ende outiene maken, 64, 25 iar zich voor gevaarlijk ziek uitgeven. Ontberen, met den genit. nalalen (zie Huyd. op Sloke II bl. 548, Clignett, Bijdr. bl. 09 vlg. en Gl. Torec) 11, 10. Ontderven, verliezen, 65, 14; ook Heelu 6508. Op de laatate 3vGoo^^lc plaatB teekent Willems aui, dat het voorroegael m^ hier geene ontkennende , maar veeleer versterkende kracht heeft, evenalg in o*l»ie*, onlttaen. M. i. geefc het, Eoowel bij onldeTvm alsbij de aangebaalde woordes, het begin der werking te kennen. Ontdoen, open doen, imperf. ook on/dade, 60, 19. Yku teoordeu gesegd, beteekent het: den lin ec in ontdekken, Frol. 21. Ontdragen (hem), eig.r lich van de eeue plaata naar de andere begeven, lich bewegen; vandaar: itch redden, vooral wat het levensonderhoud aangaat, en dus «Vfi Uventonderhoud xoekeniae Hoffmann ron ^'alleraleben , Eorae Belg. IV bl. 51, wiesB rerklaring in 't 01. L*p. te recbt wordt verkosen boTen die van Clignett, BijdT. bl. 808) 66, 2; 65, 6. Onteren, te »ehande makm en eelfa: in 'I verderf thrtett, 4, SO; 33, lOi 61, 64. Ontfaen, oude bijvorm van ontvam/en, waarin de t> door invloed der t tot/ TerBcherpt ia, 63, 20; ook Nat. Bl. I 108, 167, 168, 329, 384, 466, II 667, 1436. In 't bizonder wordt bet gebrnikt van den leeneed: e«m m line koude ontfaen\a: iemaud alB leenman aaonemen , of ala leenheer iemands hulde aan- nemen, S6, 4, Ootfechten, intrans. eig. door vechten ontkomen, en randaar: sich ontworBtelen ; »ijn kint lalen ontfechlen, 63, 6 is: sijn kind laten begaan, vrij laten. Ontgoeden, van goed berooven (eie Clignett, Bijdr. bl. ISlvlgg.) 27, 7. Ontladen, ontlasten van Bchuld, zuiveren, 41, IS. Ontaien, bang zijn, vreezea voor (sie Clignett, Bydr. bl. 239Tlg.) 9, 12; 12, 32; 24, 6; 39, 10; 40, 24; ook Nat. Bl. II925, 1066, 1170, 1524, 1537, 2126, 2220, 2225. In deaeifde be- teekenia staat ook hem oniiien, 46, 6. Ontslaen, weg alaan, 63, II. Ontsteken, oansteken, 13, 18. On twee, oorspr. i« iaeeen, maar gewoonlijk meer in 't algemeen: t>a» een, in ilukken, kapot (zie Clignett, B^dr. bl. 123 vlg. en Gi. Tortc) 18, 17; ook Nai. Bl. Jl 2S85, 3817, III 242, IV 101, 861, 862. Onrroet, onverBtandig , dwaaa, 8, 9 (misBchien ook 62, 1); ook Nat. £1. I 266. Onwert, gtminacht, het tegeno verges telde van aaert = geacbt (vgL toaerde, prijs, waarop men iemand achat, en Clignett, Bijdr. bl. 145) 38, 21 ; 40, 18. OnKtfl htbbm, minachten, vertraai- loozen (dus sjnoniem van o/tmare hehben, vgl. liefhebien ^ be- minnen, leel bebbeit — haten) 24, 15; ook Nat. BL 1 228, m 2240. Dig,l,z.cbyG0Oglc 96 Onwerdichede, minachting , ichande (sie op onwtrl), wmer^ekeit doen ^ minscbten, ichande Kandoen, 16) 15. Oawersoepe, mintwhtiug (zie CltgoRtt, £iji/r. b1. 196; Tan aaoert, sie boven) onwtrieepe, dom = minachten , 38 , 7. Openbare, adr. ODgetwijfeld , steliig, 1, 18. Opaitten, mtraoB. vw. met acheidbaar TOorzetBel, gaa» tilten op, in 't bisoader van U paard »lygtn geiegd, 20, 18, 16; 39, 8. Opslaen, opetijgeD (nog ^m frijten gezegd: bet vleeach slaat op ^ de prije van bet fleescb rijst) 13, 19. Oroonde, getuigeniB (van oor, got. tu, ohd. ttr = nit, en kemweiC) 4, 10, 20, 28. Oplof, vergunaing, verlof {z\& Ql. Toree) 9, 8; in 't bizonder i eerl<(f om keen ie gaan; vandaar dat or^/ ^mmbeteekent: verlof geven om te vertrekken, 30, 22, en lelfa: iemand Eijn a&cheid, riJQ eongi geven, 63, 25. Oade, ouderdom (zie Clignett, Bijdr. bl. 178) 16, 2; 31, 18; ook Nat. Bl. I 68, 67, 81, 267, U 1081, III 124, 2441, 8606. Over wordt vaak gebruikt, waar wij nu voor zonden besigen (zie Qi. Mbrieen) bv. in de uitdrukkingen : Hem houdtit otier = zich houden voor; 12, 40; oeer qtiaet =:: voor kwaad, 38, 8; over niet = voor uiete, 19, 7; over doet = voor dood, 59, 14. Zoo ook in de plaata van oeer, ier wiUe van, 19, 4; en soo wordt over ook van tijd gezegd , in onze taal alleen van de toekomst, in 't mnl. ook van 't verledeu, waar wij nu voor zoiiden gebruiken: over meneg&en daei ^ v66r Yele dagea , 16,6. Overboert vaUen, over elkaar been vallen, 50, 6. Overdaet, trotachbeid, boogmoed. 44, 14; ook troliche woorden, 39, 18, waar overdael Mtggben zou kunnen orergebracht worden met; ten koog moord voeren. De verklaring van Clignett, B^jdr. bl. 281 — 283, IB, ten minste voor deze plaateen, onjaiat. Het woord overtale, dat hij bier uit Maerlont's Sp. Eitt. I*, 37 vs. 40 als Toorbeeld van Bamenetelling met over oanbaalt, koa bier, 39, 18, gevoeglijk de plaats van overdaet innemen. Overeenghedraghen', eeudrachtig zijn (zie Clignett, Bijdr. bl. 272 vig,, Clarisae, Etml. dtr Ileml. bl. 286 en Ql. 2br«;)50, 17, 22; ook Nal. Bl. Ill 869. Overgaen, overkomen (sie Clignett, B^dr. bl. 175) 33, 12. Overmoet, trotBcbheid, boogmoed (zie Clignett, Bijdr. bl. 218 — 220) 42, 17; ook Nat. BL U 2718. P. Fay en, tevreden tlelkn, votdoeit (ala afleiding van 't fr. ptux) 12, 40; en vandaar (evenolB 't fr. ^ayer) ielalen, 8, 8. ;vC0O(^lc 96 en, OTerwegen, overlegKen, denken (fr, penser , van 't lat, pemnre, we-en) 17, 7; 24, 8; 43. 3; 44, 13; 52, 22; en vandaar i.ramen, 3, 13; oolt Nal. Bl. II 1307. /'..«m om idt — denkfn nan, gedaelitij; blijvfn aim, l.-twn op ifta, 8, 11, 12; 31, 15; 44, 27; Gl , 32; ook AW _ff;. HI 889, 2D98. , van alls kanten omelotcn, afgeprrktc riiimte, 50, 1, waar men er eene scliaapskoui onder verstaan kun. , inspanning, moeite (fr. feine van 't tat. poena; nog: de pijne wooTti), en verder ook.- motilijkheid , leed, 13, 34; 32,13; 48- 4. 80; G7, 7, 0, 19; ook Kat. Bl. II 323, 502, 92:), 2554, 2C79, 3U78, 111 187; ook ticM'.g, pij "tying , 10, 15, t-TMitkle, jyu, 44, 15. Mtl piiien =^ met laoeite, 12, 37. /a pinen saen vau ^ ^wanger gaan van, in barensnood zijn,28,l. I'inec/oen is: werk duen, zich inapannen, 17, 13, maar ook: lecd aaa- doen, kwellen, 59, 10; ook Nai. Bl. II 28C3. n, werk doen , zieh inapannen, 55, 3; ook Kat. £1. II 2892, 3073, 111 428, 1152, 2272, ook: kwellen, pijoigen, 10, 16. ijc, moeilijk, laatig, en vandaar kwaad (gelieel hetadfde als het lat. moksius. Zie ook Clignett, Bijdr. bl. 21 vlg.) 4, 2; ook hat. Bl. II 1008, 3254, lU 2902. ijch ede, last, k welling, bv. in de nitdrnkking: pijnUjchde dom = kwelleii, 26, 9; 64, 42; ook Nat. BL II 2438; wfe piJHliJcI:tden ntakta =z. veel laat veroorzaken, veel kwaad doen, 36, 17. len, Blaan, 38, 15; ook 5/. Amand II 847. an, imperf. ;jioc/i = doen (zie Huyd. op 5/o-te III bl. 297— 300; Van Wijii, op Heelu, bl. 7—13; Clignett, Bijdr. bl. 31—39; Clarisse, Ihiml. dtr Beiml. bl. 118—124) 6, 4; ook Nat. Bl. 1 86, II 2195, IV 434. e, veer, (fr. plume, lat. plunia, tegenwoordig alleen ala veiet- bos, hoedversierael in gebruik, zoodat men zelfa Bulk eeu ver- siersel pluim kan noemen, ook al beetaat het Tolstrekt niet uit veeren. De oude beteekcnis ie echter nog bewaard in plaimgeditrte en den opzichter daarover pluimgroof, en verder in pluimslrijktn , oorepp. en in letterlijken zin: glad strijken van de vederen der jacbtvogeU, streelen),46,18jook JVo^. .^'. HI 903, 2309. ekijn, veertje, 56. 3. ment, gewoonlijk pulment (van 't \B.t. puhnenitim, ofr. polment, bij Roquefort: „boiBaon, prepares avec dn miel, doa epices", etc. Zit! ook Clignett, Bijdr. bl. 192 vlg.) tnoes, brij . 37, 5; ook Sp. Ilisl. III», 43 V8. 49. te, punS, in de nitdrnkking in /peden poenle bringlien, op een goed punt brengen, in goeden ataat brengen, 63, 16. Vgl- 3vGoo^^lc 87 de uitdrukking: m goedtm poente ttae*, io goeden stwt cqn, Lorr. A I 85. Pond, meerr. ponden := guld (sic over die beteekenis Clignett, BijdT. bl. 18, en met de TerwhiUeode pouden aIb Htandaard- munten Hu^d. op Sloke I bl. 62»— 682) 1 , 6. FortmuuB, stftdimuiB (vui port, poorfe ^ itad) tegenoyer eeltmuiu , la, 1, 6, 18. Prie, nsKst jf^ in gebruib (eie Huyd. op Stoke I bl. 86), tftwr, <A-i/:(, oMJiVte, 40, 1. Prien oh, atrevea naar, unbiBeren (nsut prigiem in gebroik) 17, 81. PrjJB, lof, 15, 14; &4, 21. ran jfrof«)i prite tfjn is: prijeensw&ord, Toortreffelijk , en vandaar ook aansienlijk lijn, 13, 7. Prijsen, als denominatief oudtijdB swak vervoegd, imperf. prijtdo, 60, 8. Proeren, bewijien (lat. probart, tt. prouvtr. Zie Clignett, Bijdr. bl. 28 Tig.) 4, 7; ook JVnf. J^. Ill 906; ham proewn = zioh bewijsfln, uch toonen, en wH all deugdelijk, Toortreffelijk , probaat, 31, 17. PuIb, polB (lat. pulMut. Zie Clignett, BifA: bl. SOO) 64, 27. Fuut, kikvoracli {lie Clignett, B^dr. bl. 174) 3, 8, 7, 12; 42, 1, 8, 9; meerv pnde, 25, 1, 7, 11; 32, 6, 6. 10; ook Ifai.St. II 982, T 647, TH 826, 886, 861, 867, 872, 877, 882. q >ieC. Baet, overUg, 45, 6; 50, 18; ook Nal. Bl. I 218; maar ook bedot- iing, plan, 51, 21. 't Komt ook Toor in de hedendaagacbe beteekenis, 34, 10. Sire nalureh raet doen = doen wat lijne natuur hem ingeeft, 54, 7. Beoht, oprecht i^sie Clignett, B^dr. bl. 268—286) 52,1,21{ adv. reeU of =:z eveDals of, Prol. 18; ook Nai. Bl. lY 240. Bedene, verstandige gedachte, redeneering, Prol. 20, 22, 28; 1, 16; 58, 12; ook Nat. Bl. U 20, 186, III 481. Bies, dwaaB (lie Clignett, B^^. bl. 160—162) 37, 18;ook ii^o^. J};. IV 846. Bivirre k niet bet water self, Eooals tegenwoordig , maar deoever, de waierkani {rtpiaria van 't lat. ripa , oever) 33 , 6. Soke, reuk, geur (eie Clignett, B^dr. bl. 209 rig.) 54, 20; ook Nat. Bl. I 828, 11 888, 998. Boec, kraai of ten minate kraaisoort (zie Clignett, ^t'l'''- ^'- ^^ Dr. Tl WINK.BL, EtOlltt. 7 3vGoo^^lc Tig.) 15, 2,4; 23, 1, 6; ook Nai. Bl. IH 60,479,481,486, 2161 vlgg. , waar meo least: „Oraeiilv», date een roee. Want hi emmermeer roept era. Uer craien es hi ghemaect na." Uoeken, eich bekommeren om. bekreunen om die Cljgnett, ^dr. bl. 28 *lg.) 1, 16; 4, 29, ook Nal. Bl. Prol. 144, IH 2282. Boedekijn, t&kje, twijgje , ii3, 21; ook Nat. Bl. Ill 1683. Boeven met den dativ. onirooeen, 38, 16. Sawen, ferloren biJTonn, die nog in 't ags. AAtoM luidt, vtaifaam, maar waarvan wij het imperf. neu TJnden , 63 , 8 ; ook R^mi. 28SSS, 28384. Eyenitoo vindt men kku, Bijmb. 22901, 846S1 TU tBatom (agB. vavan) naast Kaaien, en mew, Ryni. 26166 van kraieen (ags. erdvan) naast iraatM. Zie Dr. Yerdam , l^ott. ^yiA-. I bl. 141. Soaep, l"* en 4*" n?. meerv, «iwp (sie op dine, Jonc, mgf , voert) 35 , 2 ; ook Nat. Bl. U 8142 , 8170, Scade, schaduw. (Zie Clignett, S^dr. bl. 30vlg. 'RonuKai , SU CkrU- tine, bl. 406 en 01. Ltp.) 5, 8; ook Nai. BL ZII 1045. Scade, in de uitdrukking; teade n«m«n met den genit. ^ achade lijden (lie 01. Moriam) 67, 6. Scaren, bijvorm met a (eie op begarm) van tetren (eie aldaar) 61, 48. Scelden, imperf. teald, tcolden, waarin de ol voor d (of/) regel- matig overging tot ou, diis teouden, 59, 6. Scelle, tc/iaal, en w61 van eene achildpad, 14, 8, 6; ook Nat. Bi. IV «82, 941. Sceren, epotten (nog over in gtktekeren); iu de uitdrokking: ijr* tetren hoitden met ^ spotten, den gek Bteken met, 11, 8, 9; 34, 7; ook tearen (eie voor den wisBelvorm met a op ieffom) 61, 48. De door le geregeerde verbogen inf. te icerne, door bet uitvalten der «, te icerne, komt voor, 21 , & ■■ U nneitieente , d. i. om hem te beapotten; en in de gewone uitdrukking r it leefne driven, beapotten, Prol. 10; 9, 19; 15, 18; 37, IS; 53, 16. Ook vindt men m teAeme neaten ^ laehen om, gek- acheren, spotteo met, Prol. 28. Scimminkel, onz. zelfstnw., bijvorm ran tmminkel, aap, van'tlat. tmiuncula, eig. aapje, daar bet verkleinw. is van timia (Cli- . gnett, B^dr. bl. 286 — 288, denkt er bij aan teAim, als ware de aap 's menschen schaduw,mRM AoMiMiMi«^,dochdergelijke 3vG0i>^^lc verklaringeQ Etjn te fantutiach. Wei onderging bet woord later de verbafltering tot tokfrMiakei , tckarmintel, en koD dan toegepast wordeu op ieder pcrsoon, die er zoo moffer uitiag ak eec up) 52, 8, 6, SI, 88; 54, 17, 86, 87; 66, 1; ook Nal. Bl. n 214, 2806, 2811, 8412 („Symea mavb, in Latijn, in oni tale een Hrmminkel aijn") 8482, 8447, 8466, 8471, 8477 , 8481 , 8491. Scinen, oorapr. tekitterem, 58,7(rolgeDBgiaaing); verAer ook bl^km ; van ondeagd geeegd: tot iemands besef komen (en vkX door gestraft te worden) 48, 88; ook Walm. 9886. Scorea, -scheuren, verscheuren, S, 17; 38, 12; ook Nai. Bl. TL 879, 668, 1915, 1928, 4016; IV 898. Scout, Kkvld ('t selfde woord, maar met o, waardoor de gewone overgang van ol tot on roor d of t plaate had) 35, 14 Scouden, imperf. van tcelden. Zie aldaar. Scraven, opkrabbtn, vooraamelijk van hoendera geaegd, die bun voedsel Eoeken (celfa nog bij Cats. Zie OudemanB, W. cm Oa^. ^dS. , waar echter verkeerdelijk CJignett, Bijdr. \>\. 88(i, ge- rolgd wordt, die meent, dat het woord in den Btopel in over- drachtelijke beteekenis moet genomen worden). 60, 14, 17; ook Sfimaeri I 462, 2884, 2688. Seker, veilig, 46, 6; ook Waleie. 7857; Nat. SI. II 928. Seisoen, jaargetijde; gewoonlijk in den sin van: de juiate tijd, waarop deze of die apija bet beete ia, 64, 82, doch lees daar met Dr. De Vriea venitoat. 8elc, adj. towmige. Pro). 29, en tuM. de een of ander (fr. tel. Zie. Qt. L^.) 11, 9; 22, 7; 23, 17. Selea, EuUen (sooals bekend ia, waa ulen bet grondww., waarvon tit lal bet imperf. waa, dat later praesena werd on oen nieuw werkw. tuUen deed ontataan. Beeda in de ondate Oermaanscbe talen bad die verscbuiving ran imperf. tot praeaens plaata gebad, eoodat de vorm itlen, die ook eldera in 't mnl. , en lelta tamelijk dikwijla , voorkomt , tot de taal-antiquiteiten mag gerekend worden) 7, 19; 20, 14; 60, 22; 61, 54. 3alt m den 2^™ pera. enk. (dat ook reeda in het oudfr. voorkomt) vinden wij , 36, 16; 39, 8. Sempel, eenvondig, oprecbt, het tegenovergeatelde »an/W, Prol. 80; 58, 17. Senden, ew. ww. dom gaan (afleiding van bet sterke tindm, gaan, dat nu verloren ia, maar Eijne sterke vervoeging aan het Ewakke ww. heeft overgedaan), vandaar part, ghetent, 25, 7; 58, 26. Daar de onde rorm ran het ww. tatk^'ai) luidde , waar- van de o door umlaut in e overging , kan het part, ook ge*atU tijn, dat wg nog ale eelfstnw. bewaard bebben. 3vGoo(^lc 100 Sere, adv. bij een wtr. bv. ten loptn, bard loopen, 6, 8; 67, 4; ook Nat. BK II S85. Seriant, oorspr. ttitnaar, fr. tfrffeant, l&t. ufvient. Zne Moyd. op Stoie I bl. 18, Tan Wijn, op Heelu bl. 142 en 196 Vlg. en Cliguett, £^dr. bl. S14— S16, die daar echter, omdat Eiliaen de beteekenis van niater opgeeft, te onrecbte terimU in den Etopet, 57, 8 wil vertalen met utandelaar, reisiger. Het heeft Ai&r, aU elders, de algemeene beteekenie van gewapeHck man. Serpent, slang, 10, 2, 9, 11; 36, 8; 34, 1, 6, 10, 15; ook Nal. BL Prol. 128, U 77, 997,1082,1108,1142,1160,1495. Sider, oudere vorm van itikrl (eie Ql. Moriaen) 48, S8.. Siecbeit, dekte, ongesteldheid , 54, 28; ook Nat. Bl. II 746, 1080, 1166, 1884, 2287, III 442, 762, XII 1246. Sierheit, pracbt. 44, 22; ook Bigmi. 15028, 18122. Sien sie Sawen. Bitten met den datir. patten, voegat. Wij leggen tegenwoordig nog van bleed ingstuk ken , dat hj goed of eleobt titten, in 't mnl. seide men dat ook van andere diugen. Oudemans {Mnl.enOnL Wdb. in voce taltn) neemt een vw. tattn met de beteekenis van litien aan, en gelooft, d«t Hv^l 61, 86: tale, daartoe behoort. 't Is eohter blijkbaar een imperf. conj. van litten, terwijl een ww. lalen alleen voorkomt in de trans, beteekenis tetten , doen titten , en vandaar ; neertetien , tol nut brengen. Slsen, trans, ww. : met boast ergens brengen (wij zeggen nog: eenen worm aan den haak slaan) 14, 22. Slachten, van betselfde geslacbt lijn, en Aua gelijken, Prol. 12; 7, 19; 27, 13; 53, 82; 53, 82; 58, 27; 60,22;ook jVo^. B^. II 1266, 2889, 8266, III 1966. Slecke komt, bebalve in de nog gewone beteekenis van tlak, letei- £tr, ook voor in die von iciil^ad, 14, 1, 8, 18, 16. 19. Olignett, Bydr. bl. 86 wil bet noord diir te onrechte ala (^ (Umax, eochka) opvatten, maar in 't lat. van Bomulus vindt men tettudo, en dat bet daarvan in 't mnl. seirs de gewone vertftling was, blijkt nit Nat. Bl. IV 929; „To»iudo dat es die tleeke in Latijn." Zie nog Nat. Bl. IV 987, XII 1109. Sliobt, efien (vandaar ons tUehien , effen, glad maken); van kMr gesegd, beteekest bet glad als tegenstelling van ruv, 30, 4; ook Not. Bl. II 2128, 2871. Bliten, verscbeuren, 53, 84; ook Lane. Ill 4801. Smal, klein, gerlng (eng. tnall. Zie ook Clignett, Bijdr. bl. 868 — 860) 64, 9, Smeken, vleien (sooals bet bd. tehmeiekUn, waar tegenover bet mnl. 3vG0i>^^lc 101 vleifH, vltm de beteekeniB van tmnektn beeft, evenaU hot hd. JUhtn) 62, 38;64,ll;ookflM<.F.3V(iy«i,2060) ^iIi.B^.^470. Suaawen om, driftig, guliig hiippea oaar (de Clignett, Bydr. bl. 41) 5, 5, Wij hebben nog bet Bubst. taatne en faet ww. ton- tnauwen. De grondvorm Bchijnt mumn te weeen van een oud initma», ags. meivan ^ sich baaBten, vandaar i»tid := rlug, en medate, mnl. mwntn = Bpoedig, dadelijk. Boeven, atruikelen, 44, 2; ook Nat. Bl. II 1681; ten val komen, ondergaan, 3, 17. Sochte, zacht, aangenaam, gemakkelijk (met overgang van a tot o erenalB 't eng. ni/7) 64, 14; ook Nat. Bl. II 2681. SoUes, luit, vermaak (fr, toulai) 5], 8; 62, 17; ook 9^0^7989} J-erffmU 8171. Some, verbonden met li, sommigen , 59, 9; ook Nat. Bl. I 154, II 1621, lU 67 vigg. SoKu itoni = somtijdB, 64, 22. Sonder, uilgeiondtrd en vandaar behabu,, 58, 19; ook Nat. Bl. W. 122, 126, 188, 452, 741, 744. 1826, 2824, 111 1226. Sondtr warden, met den genit. ;= verlieJien, kwijt raken (sie Clignett , Bijdr. bl. 41 vlg.) 5, 6. Zoo vindt men elders ook tonder i^m = Diet bebben. FergtnU 2076, 4072, en tender 6live». 8oe, ali expletivum gebruikt (sie 01. Ltji.), eooals nog in hiereoo, daarioo, Prol. 6; 4, 26; 7, 16; 38, 26) 63, 21, Door een vragend of betrekkehjk Toomw, of bijwoord voorafgeg&an of gOToJgd, beeft bet de kracht vao bet Lat. acbtervoegsel ciMfitf (lie Huyd. op Stoke 1 bl. 44 en Ta<d en Lellerbode IV bl. 242): we wat, wat oak, alvrat, 54, 19, 89; ook Nal. Bl. II 876; waertoe, alwaar, waar ook, 40, 6; ook Nat. Bl II 1298, 3007, in 8626. Sorghe, vrees, 36, 6; ook Nal. BL III 642. Soude, moeit, oorspr, teat terichnldigd , lat, debtbat (nog wordt bet hd. >oUm in di™ zin gebruikt) 18, 21; 31, 17; 41, 6; ook Nat. Bl. II 1460, 2886, III 144, 3207. Spannen, oudtijda sterk ww. ran de zevende klasse (nog part. getpannm) imperf. tpien, 63. 9; ook FerffuvtV^2,\0&^,Beel», 6182, 6167. Sparen, moeittt sparen, en vandaar nalaten, 30, 18; ookBeiml. der Semi. 2108. Spel „Den woord Viiii seer mime toepaSMng, waarvan de tegenwoor- dige beteekenia ook de grondbeteekems is, met eene kleine overbelling tot die fan ventaai, ffenoi" (zie 01. Ltp. vgl 01. Mntp.): met $pele, met vermaak, met onbesorgde Trooiijkbeid , 12, 18, 41; £00 ook met groltn ipele, 51, 2;ook ^11^.9652, ifnlp. I 622; te ipele gata, naar bet vermaak, ter feeste gaan , 23, 7, Yaak wordt bet gebruikt van bet minnespel: haer van 3vG0i>^^lc linen tpele ^>elen, 61, 46. Fan reinaerlt apele »peli-H ^ een iiatigen , gemeenen atreek uitvoereD, 13 1 16- Spelen mei, den spot drijven met, 31, 16; ook FerguiU 670. Spien eie Bpannen. Spien om enen, uitnien naar, loeren op iemand (zie Cligoett, B^dr. 