VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Het zyn verhevcn Geesten, wier pogingcn daar henen ftrddsoi om in te zien, in dc orde dcr wcreld, in dc fchikking, in deeio- den cn oogmerken, zo vcel dczclvc zyn op tc fporcn; om door te dringen cn cen inzien te krygen in 't goen dc Zcdclyke werid kan oplevercn. AI wie zync Loffclykc pogingcn daar henea wend, zal dra door de Icvendigftc, door de fprckendfte, bewn^ ding overtuigd worden , dat de fehynbarc wanorde in de ajddjte wereld, wclkc velcn verbystert, waarlyk dc fchoonfte, de ven»- venfle, dc Code beiamelykde, cn uit dien hoofdc dc volmaaktitep de aanbiddciykfte, orde influit. Hy zal fteeds meer gedronp^ worden, om tc crkennen, dat gecn ftcrvcUng alles zo juist fcWf- ken kon; maar dat *er ecne opperfte, oncindige, Wysheid is, dio allcs zo befchlkt en beiliert, dat het, in'alle gcvallen, vtx* wonderlyk , ten aigemenen beste-van het Geheel-al gefchiktzy} en teffcns dicnc , om , langs den gevocglykflen weg » de allcrbesco einden, cn dc wysRo oogmerken te berdken. MENGELfFERKt TOT FRAATE LETTEREN, KONSTEN EN WEETENSCIIAPPEN BEtREKKELYK. DE CODSDIENST , DE RYKSTE BRON VAN GENOEGEN VOOR DEN MENSCH. Dit is het eeuwigc Iccvcn , dat zy U kenncn , dch ccnigcn faangtigen God, — cn Jczus Christus dicn gy gczonden Jicbt. J. C. — - Is hct wd te verwonderen , dat veele Stervclingen dceze aarde een Rampwocstyn nocmen , wanncer zy de lot- gcvallen der mcnrcheii , allebn met ecu Natuurlyk cog, bcfcbouwcn; dcwyl men het uitncemendfte van dit Iftcven met moeite en verdriet doormengd ziet; daar de grootfk Gelukftaat zo ras, door de treflendfte rampen , kan venwsfeld worJcn en alle de gcnoegcns van deezc wacreld, altyd, door den akcligen dood, door WDCD voor altoos, voor 't oog, vcrnietigenden flag gciiin- digd worden. 15 hec wel wonder , dat hy , die het a.ardfche met ccn ttozydig oog befchouwt , en nimmer de Balans van goed ^kwaad opmaakt, het tweede boven het eer(\e, als cene cigenfchap van al hct zicnlyke, zal aanmcrken. De dtgelykfclie ondervinding, die het verkcer met onzen cvcn- ywDsch bier van oplevcrt , bevestigt zulks immers ten Uaarilcn. De rede hier van zal de opmerkzaame , dc Waarheiii- wndc. Christen ras ontdekken: zo hy de Icere ^ den waarcn Godsdienst die rykflie bron van iroost hct vaste anker der hoope , zo vaak over t ilgemccn voorby gczien , geloove , en tot zyn oogwit feOc. Dcwyl , zondcr dat gezigrpunt in 't oog it •louden, alles ranipcn, alles ongeliikken adcmt. Laat hier de WaercUlbeminnaar , hy die gaerne in ^it leeven , het lioogst gcluk , het duurzaamst i<enoc!i^eii ^OBdt, door onvergcnocgdheid en begecrtc aangcdrccvcn , zelve fprccken: w In dit leeven , is de tyd van Vermaak , van Vrcngde ^ vindcn , ecn verkecr op Hccze waereld zondcr V.DEftL« MBNGELW. NO, 6. Q gC- 225 BE GODSDIBNST genocgen, is akclig is treurig; fofntyds dat leeven korr , met den d«>od eindigt alles ; dan is dour van gcluk voor altoos gcllooten. Angstvalli gedngte ! dan ligt dit voor gcluk geboorcn lichaj in de anrde te rotten , in een eeuwigcn doodflaap. — Geen ftraal x-an liclit bclchynt immcr hct graf; dan word dc mcnsch aan de vergctclheid , aan dc Vi nictiging , opgeoffcrd. Dat men dan , tcrwyl gczondheid haare aangcnaame geurcn verfpreid ; terw de kragten fris en ticrig zyn , den tyd wnarncemcn , i alles opzoeke war daar toe dienllig kan wcczen. Dan , helaas ! hoc fchaars word hct aardsch genoegc gcvondcn; en zo men hct al vind , hoe ras dat in rampen vcfanderen , en hoe veele onhcilen (las gereed , om icdere vordcring tot vreugde tcgen te gaar of gehcel te vernictigcn. Men fpoorc dc wcg( van geluk naa, cn hoe veel^ ontmoctingcn van rampen? men op clken alUand gewaar worden. „ De Rykdom , dat grootc middcl tcr vcrkryging zyni bcgccrtc, valt zo wein'gen ten dccl; cn die geem die al gocdcrcn bezittcn , maakcn 'cr foms door de vui| gicrighcid gccn gebruik van; verkwisten betas nodcloozc uitgaaven ; of geeven hct lafhartig , door ( dwcepzugt aangcdrccv'cn , aan de Armen wcg, d men liever voor zig zclvcn mocst laatcn zorgen; — « — t door hoc veele tocvallen kan men zyne goederen veriii zcn: ; dc zekerlle Uniting is Voor geene dievei veilig, het water ~~ hct vuur , kan alles b< dcrvcn en vcrtccren; en dan is akelige en veragti lykc armocdc 's mcnlclicn dccl ; hoe drocvig is toe het leeven foms, en hoe rampvol deczc waereld! „ Kcr cn aanzien , waar door men het hooglle toppw van zclfsvoldoening kan bereiken , verkrygt men ook »5 den; en dien , die' het geliikt, welke mocite kost het di< jiiet ! hoe moot men zig draaijen en wringen , na den wil van Crooten , om daar toe te geraaken ; * < hoe voorzigtig moct men zig in zulk con llaat van aa zien gcdraagen : ^cn geringc mispas kan het on| nocgen van veele vcrwckken ; — cn , door aan & eenen gcnoegcn te ^^covcii , laad men den haat van and ren op zig. En wat is dan hct dccl van een groo zicle V Vcrachting in plaats van Ecr ; hoe drocv is het hier omtrent ook op deezc aarde gelcegen I De Welluit, hct veimaak van den gacrnc wclleeve di 1)E RYitSTE naON VAN GENOEGEN. Qcnsch , word ook nict altoos gcvonden ; — hot misleidingen , verlcidingcn en bedriegeryen gaan 'er gepaard; eii bercikt men hier in zyn hartcn- :h — wclkc bcnyding en beftryding mocc men dan nict ondervinden? hoe kort van diiur is het A1 hoe ra5 kan men de middelon, die daar toe me- ken, verliezcn? en dan vcrkcert allcs in ram- de begccrtcn, half voldaan, ontvlammen op , en 'cr is geen middcl tot derzelver bevrcdiging; 0 naar, zo drocvig, is het menfclielyk leeven ! — • lat nog het erglle van alles is dan eindelyk le dood, die onvcrbiddelyke vyand van het mensch- cn voert hem naar de gcvoelloosheid , naar de ver- :id, weg/' Op zulke of dicrgelykc wyzen, re- Ic dwaaze Waereldbeminuaar die alleen zyn in fchyngoedcrcn zoekt ; waar omtrend hy zyn ledig A harte n'ct naar zynen wcnsch kan verzadigen. 1 hoore vcr vol gens de taalc van hem , die wel op gronden deukt ; maar die alles van de ergfte zyde inwd; die overal rampen en onheilen vind, imer bcfcllcn van den oorfpronk dcs kwaads had — Ic nuttighcid bedenkt, die *er te raapen is uit dien waar in allcs zig bcvind. Dus laat hy zig deswe* ooren. oc flegt ^ hoe vcrkeerd ^ hoe verdraaid is alles , g hcromme rertoont: ^ het aardryk zclve is ver- , cm des menfciicn will?; ^ in al het goede dat ; op de wacreld is , is kwaad , is met vergift vcr-» ; Rykdom , eer , aanzien en vreugdc ^ alles tot verderf van den ftervcling; ^ liegen , bedrie- ilschheid , haat cn leugen , zyn de trcffendfte ken- van Gods hecrlvkfte fchepfelen hier op aarde. ele onheilen verlchaft het opvolgca der Natuur- zelve. — Alles is bcdorvcn ; ^ allcs is kwaad eil . ^ Waarom lict God de waereld zo boos , zo 1 worden?" m , eens in tegenflclliiig , dc waare Christen sdienstvriehd , zyne Stem verhefTe: — hydie alles waare oogpunt zoekt te befclioiiwcn ^ hy die in ods wyze einden ziet *^ hy die het aardlche op gentlykc waarde ftelt , cn zyne hoope tot de Ecu* uitltrckt ; ^ hy die weet en bcvind dat alles cor* lyk gocd is ; maar dat het goed door misbruik al* raad word ; — hy die goed en kwaad tcgens clkait* Q a BE CODSDICN\^T dercn vcrgclykt: — cn daar door ontdekt, dat vecl kwu hcrfcnfchimmig is, en door cigeii fchuld vcroorzaakt word ^ liy die dc noodzaakclykheid der tegenfpocdcn keiit, > en in allcs de Eer cn Heerlykheid van de opperftc Wyshe zict doorllraalcn. — Zo denkt , zo rcdent hy : God is gocd — almagtig en hoogvvys ; — in de Ee wighcid bcraamde Hy hct Plan voor deeze Waereld; d eene gaaping vult, in de grooce fchakel zyner Scheppm — Hy bcpaalde , v66v 't begin der Eeuwen ^ aJie < gebeiirtcnisfen der Volkeren alle de Lotgevallen d nicnfchen. ^ Naar dit Plan gefchied allcs ; ^ dan is oc allcs ovcrecnkomflig zynbefluit: — allcs moet danmedi werken om zyn Godlyk cinde te bereikcn. — Dat in in\ nog kwaad Icliynt — dat ik als onordc bcfehouwe ^ is I Hem mogclyk een middcl, dat tot Zyn wyzen wil mo mcdcwcrken — cn dat de fchoonfte orde vcrwekken ka ^ Ja, fchoon 'cr kwaad is, en wczcntlyke onheilen ini Waereld zyn , die ik verpligt ben te verniyden — dat d my niet door cigcn fchuld overkomen , — moet ik d nict in 't baatelykftc licht befchouwen , maar het goede ' tcgenover llcllcn. ^ En uit de rampen , die my buili cigcn toedocn overkomen , zo veel nut trckkcn als n mogclyk is — om aan 't cinde myner bcllemming te b ant\voordcn. — ,, Ik fla een oog van vcrwondering ( Gods hcerlykc wcrkcn ncder. — Ik aanbid Hem in de N tuur, r-. Hoe vecl goed , hoe veele zegeningen , zie rondom my vcrfpreidV — Elk grasje , elk kruidje , dui de goedheid en groothcid van myncn Schepper aan. Wclkc aangcnaamheden , welke gcnoegens , leveren n de gewrochtcn der weldaadige natuur op ? — xo ik flegts een bchoorlyk gebruik van maake, cn my voor alle misbruik wagte. — Vestig ik het oog op den Hemd, d Icid my op, omHcm, die dcAlmagtige is, te vcrheermci in de bcfchouwing van zo veele Zonncn cn Waereldcn die, door haar wcldadig licht, den duisteren nacht veraai jrcnaamen. — Rust myn oog, op 't oppcrvlak dcezeraa €le, hoe word hct zelve vcrgast, op zo veele bekooriyl en afvvisfclende toncclen der Jaargcryden ; — die elk c zyncn tyd en wyze dc mcnlchcnliefde Gods op 't luistc rykfte ten toon fprciden? — En welkc genoegens voi myn aardsch Hchaam word ik niet door de zinncn g waar , zo ik van allcs een Gode verheerlykend gcbrui maake ? — welke vreugde verichaft my de gezelligheid , m myn naasten? Hoe vcel goeds woont 'er nog ondcr DX RYKSTE IRON VAN GENOEGEN. Sta) mewchdom ? -h Welk een gcluk , dat 'er nog liartcn 2yn, die voor waare liefde en vriendfchap vatbaar gcvon- den wordcn V ^ en welk cen voorreclit , dat 'or nog zo vccle menfchcnvricndcn zyn , die alles aanwenden oin volkcn , cm mcnfchcn , te vcrbeteren die hct te doen is om het mcnschdom van gebreken te zuivercn , cn die tcgcn te gaan? — „ Dan, zie ik 't kwaad dcr zonden 0^ 't mensclidom ^ bcfchouwe ik deszelfs gevolgcn ; ^ dit geeft myn hart wel jammer; maar de Godsdicnst <fes Euangcliums doet my cerbiedig llaaren , op den Godlyken Hcrfteller daar van : '-^ op Ilem , die de God- lykc liefde zelve is — die tot dat einde myn broeder werd ^ oiE my in de eeuwige Erfenis van God zyu Vader te doen declen. ^ Hoe kan ik andcrs dan lie Godheid op 't allermeeste verheerlyken , en danken , dat Hy oy op deeze zyne Wacreld plaatfte , waar alles zo- datug geregeld is , ter medewerking tot zyne Godlykc cn 'hoojwyze einden. '-^ Dat Hoogstzalig Wcezcn , dat my in dc Eeuwigheid cen dcelgenoot van 't hoogftc geliik vil maakcn , ^ door zynen Zoon , den beminlykcn Je- fus, — zo ik Hem , door dien troostryken Godsdienst «gi leer kcnncn cn verheerlyken , en daar toe zyiici: Geest afbidde. „Ja, die Godsdicnst is het , die my hct hoogst gc- uoegcn , dc aangenaamile kalmte van den Gecst , be* zorgt; ^ die my met myn medemcnsch bcvrcdigt — tn met myn Lot te vrcden maakt. '-^ Die my met dankbaarc crkcntcnis vervult ^ wanneer de hand dcr Eeuwige weldadigheid my zegent. — Die my met ondcr- werpiiig troost —i wanneer zyne Vader-hand my in tc- gcnfiedcn Icid; — want Hy is de Liefde zelve, Hy wcet wat tot myn mceste nut is. — IJy zal alles tot TOyn geluk doen dienen ; zo ik my naar zynen wil ge- draag. 1, Die Godsdicnst Icert my groot belang in het wclzyn ^ myn naasten llellcn en verfpreid broedcrlyke lief- de ^ door dcszcU's wcldaadig vcrmoj^cn. — Dceze lecrt ny myn cvcnmcnscii , als myn broeder bcfchouvvcn, dku ik in alios vcrplcht ben , naar vcrmoogcn , tot nut re zyn , - uit raropen te n\lden — cn zyn gcluk te bevorJi:- Ten, — in navi>lqing van Hem, die lict groorc vorr- bccU van deugd , en de Godlyke Boriic van het t r. geluk gcrchapene mcnschdom, is. — Die hct hecrlykllo cn wddaadigfte ontwerp van herlUHing daar Ikldc. o,io de oodsdienst de i^ykste bron van genoecen, „ Die Godsdienst leert den menscli van Rykdommi Eer en aardfche genoegcns geen misbruik maaken ; in die zegeningen tot nut van zig zclven cn zyn naast< en tot eer van hct Opperweezen , te bezigen en te ftuuren. Die aelfde Godsdienst . Iccrt my dc waarde kenm van nuttige kiindieheden ; ^ als daar door opgeleid mi dcnde tot den eerltcn oorfpronk van alles. „ En welke troost voor den waaren Godsdicnstvrier — den dood zelven , de fcheiding van dit aardfche , me hy aan als eene weldaad , als den weg ^ waardoor gelcid word tot een heerlykcn llaat van nimmer eindige Zalig geluk!" Welic cen onderfcheid, rusfchcn de dcnkwyze van < geenen* die allecn zyn gcIuk in 't aardfche zoekt t Ichcn hem die alles van de kwaade zyde belchouwt ^ den geenen die aan 't eindc van zyn aanweezcn , op Go dienltige gronden , zoekt te beantwoordcn ; ^ waar ' tog het \vaare geluk in en na dit leeven afhangt. hier omtrend eene verftandige keuze doet , zal zig zekci bevryd zien van die rampfpocdcn , welken het verzi noodwendig , in decze ^n in de tockomende eeuwen , r 7ig moet fleepen. P, — Schretfam , 1790. WAARNEEMING WEGENS HET NUT VAN DE IPECACUAT IN KLEINE GIFTEN, TEGENS HET ZUUR BY KINOERBI Door * * ♦ M Z), F%c ondervinding leert , dat niet zeldcn het Zuur Kindcren , zclf by het gchruik der beste Zuur beterende middolen , hardnekkig blyft voortduuren , ^omwylcn erger wordt. Hct is het voordcel van den Geneeshecr , om, in zoi gelyke gevallcn , by de G7\tc^acidn zndanige middeler vocgen , welkc dc byzondere omftandiiihcdcn aanwyzi ?o ziet men niet zclden, dat dc byvocgiiig van maag y warniende cn verfterkcndc niiddclcn , eene zeer jrcwensc iiitwerking hebbcn. Dan niet zddcn gebcurt hct, ftHe de?«c middelen vrughiloos zyn , cu dan kan men WAARNBEMING. ma zckcr zyn, dat 'er eenc taaije (lym in dc maag hiiis- vest, wclke het gebruik dcr bcstc genccsmiddelcn Huttcloos maakt. In deeze gevallcn lieb ik my met vruclit bcdiend. van de Ipecacuanha met dc Kreeftsoogcn , en wel in kleiiie giften , cvcnredig aan den oiiderdom der Kin- deren. Zeif hy Kindercn van een half Jaar , hob ik daar van de beste uitwcrking gczien , en ik hcb tevens opge- inerkt, dat de Braakwortel, in dit geval, verre boven de bereidinge uit Iiet antimonium te vcrk'c/.en zy. Het zal ondertusfchen aangenaam zyn , indicii ik , door deczc my- nc IVaarnccming , myne Land- en Kiinstircnnotcn mogte aangcfpoord hebben , bet gebruik van dii Middci, in 'de opgegecven gevailen , nader" te beprocven. WATUURLYKR HISTORIE VAN DEN EfcNDVOGEL. (Volgcns den Hccr de iupfon.) De Eencl hcet in 't Grieksch Nferr* of ^ntlm , in 't La- tyn /itias , in 't Italiaansch Anitza , in *c Spaansch Anadi^ in 't Poitugecsch A(ie7i , in 't Transch Canard ^ i'J *t Hoogduitscli Ant ^ Antvogel^ in *t Zweedsch Graes^ 5^, of Blaonatc (de VVilde) , en Ancka (At Tamir.c), in 'l RiisGsch Outha^ in 't Groenlandscli Kac/ihUn^ ^ in 'c Engelsch Duck , inid-duck (de Wilde) eu TameJu:k (de Tammc), in 't Poolscli Raczka ^ in de Oosr-Indien Bcbe^ ^ Barbarye Brack , op dc Socieieit Eilandeu Mora , in Mexico MctzcunciuthtlL Mensch mag gczegd wordcn cene dubbele vertnce.s- tering gedaan te hebben , a)s hy Dieren , bfurtlings bc- ^oondcrs van Lugt en Wat«r, aan zich ondcrwierp. Vry, op deeze twee groote Elemenien , even zeer gereed ora de % te doorvlicgjn , als om de vvatcrcn te klievcn , of ondcr dc golven te duiken, fchcenen de Watcrvogels voor ^loos hem te moeten ontgaan, en geene gcmecnfchap met den Mensch te zliILmi aanvangen ; voor altoos van onze ^'ooningcn , en zelfs van het bewoonen des Lands vcr- ^yJcrd. Ifi dc daad , zy onthouden zich niet op 't land , dan do.r de eenige bciioette om 'er de vru;^ren v.ui hun min* nehandcl te le^gen; dan het is door deeze behocfte zclve, «a door dit gevojl zo dierbnar aan allcs \vu: adcmi , dat Q4 wy. NATUURLYKB HISTORIE wy 9 zondcr dwang , middel geweeten hebben om ze go* vangen te neemen» by ons ce houden, en , door geiiegenr heid tot hun kroost , aan onze verblyfplaatzen te verr biiiden. Eijeren van den wnterkant , iiit bet midden van liet en biezen weggenomen , en ter broedinge overgegeeven tut eeoe vreemde Moeder, die ze aannam, hebben, in onze Vogelpleinen, ecrst ovcrgcbragt wiide, woeste, vlugtige,en deeds na vryheid haakendc , Vogelfoorten ; doch , naa de vermaaken der liefde in het Huislyk verblyf germaakt te hebben , zyn die zclfde Vogels , en nog mecr derzelver Af- llammelingen , zagtaartiger en liandelbaarder gewordcn, en hebben de tamme foorten opgeleverd. Want wy mog^ dit voor eene algemeen doorgaande aanmerking opgetven, dat wy ons niet kunnen vleij^n eenig Dier te ondergebragt te hebben , dan na dat het ons gelukt is , de fooR in des gevangen (laat te doen voortteelen , anderzins hebben wy aan ons niet onderhoorig gemaakt dan enkele; en de foon, haare onafhangelykheid bewaarende , behoort niet onder onze beheerfching. Maar, wanneer wy, ondanks den we- derzin van de keten der huislyke flaavernye , tusfchen de Mannetjes en VVyfjes , die aandoeningen zien gebooren worden , welkc de Natuur overal op eene vrye keuze ge- grond heeft ; wanneer de liefde gevangen Paaren begiot te vcrcenigen , als dan doet hunne Slaaverny , voor huo zo aangcnaam geworden als de Vryheid, hun allengtkens de regten der natuurlykc Vryheid vcrgeeten , en de voorregten aan den Wilden ftaat verbonden ; en die plaatzen huoner ecrde vermaaken, van hunne eerfle liefde, die plaatzen to dicrbaar voor elk gevoelig weczen , worden hunne woon- plaatzen van vcrkiczing, De Opvoeding van het kroost verdicpt nog meer deeze genegenheid , en deelt ze ten zdf- den tyde mede aan dc Jongen, die, van de geboonc afi zich burgers vonden van de plaais door de Ouden koozcn ; zy zoeken die voor geene andere te verwisfelcn} kunnen wcinig of geen denkbeeld hebben van ceoen aiidcicn llaat, van een andcr verblyf; zy hegten xich M den geboorie grond, als nan hun Vaderland, en men weet hoe dc ^eboorte-grond zelfs dicrbaar is aan Mcnfchen, die \c dii kctviiif, der Slaaverny torfchcn. Nicitcmin, hebben wy flcgts ecn klein gedeelte van dc ^^eheele fi)t»rt in onze magt, bovenal van die Vogeien, aan weike de Naiuur een dubbel regt van Vryheid Icbynt ge- ilbuniieu ic hebben , ducr bcurtiings dc ruimc Lugt , wy- VAN DEN EENDVOGEL. Zee aan hun open te zctten : een gedeelte van deeze IfooTten is met de daad aan ons verflaafd geworden; hct grootfte. gedeelte is die flaaverny oiiikomen , eii dezelve altoos ontwyken , en aan de Natuur , ten igenisfe van derzelver Onafhangelykheid , geheiligd ren. e Eendyogch en de Ganzen zyn dus in twee groote unen of onderfcheide Rasfen onderfcheiden : waar van zints laog reeds tarn gemaakt, zich in onze Vogel- len vermeni^vuldigt , en daar een der talryklle en nut- Oezinnen uitmaakt ; terwyl geene , buiten twyfel vecl sftrektery ons (laag ontvlugc, zich op de wateren ont- dt, en, in den Winter, om zo te fpreeken , onze Land- to been en wcder doortrekt ; met den Voortyd zich Kigende in de Noordfche gewesteu om te broeden, in to op den vcrften afftand van de heerfchappy der oTchen verwyderd. )mtieiit half October vertoonen zich de eerfte Etndv^ \ ia Frankryk (*)• Hunne benden , in 't eerst klein , niet veelvuldig, worden in November door andere veel ybre gevolgd ; men kent deeze Vogcls in derzelver )ge vlugt aan de geboogen lynen , cn geregeldc driehoc- , die ry in de luL^t maaken. VVanneer zy uit de Noord- s Gewesten aangekomen zyn, ziet men ze geftadig vlie- 9 van de eene pod, en (ic ecnc rivicr, na de andere. lals dan, dat de Voi^eljaagers de mecste vangcn, *t zy r , by het aanbreeken van den dag , of , het vallen den ivond , te fcliieten , 't zy door netten te fpan- , en andere verfchalkende middelen te gcbruiken ; maar middclen men ook in de Eendenjagt bezige , hct ver- ht altoos eene groote bchendigheid om deeze Vogels te asfen , te lokken, of te bedriegen : want zy zyn zecr ttouwend. Nooit (Irykcn zy neder, dan naa veelmaal )laats , waar zy het doen zullen , omgevlogen te heb- , als 'c ware , om die te onderzoeken ^ te onderkennen , rich te verzekeren dat 'er geen vyand fchuilt ; en als in 't einde, nederftryken, gefchiedt het altoos met om- ighcid : zy wenden zich in hun vlugt , en fchieten lins na de oppcrvlakte des waters , langs welkc zy zwee- ^) Althaiis in dc Noordlykflc gcdcelrcn ; laater vertoonen zy I in de Zuidlyke ; op Maltha by voorbecld , gclyk ons vcrzti- 3 is dof»r den' Bevel hchbc-r , den Heer desmary , zict men 2« voor Novemlvr;. Q 5 »34 NATUURLVKE HISTORIB zwccven, cn waarover zy been fchccrcn: eindel ze zvvcnimcn, en houdeu zich flccds verrc van vcr: ten zeltden tyde waakcn eenigen hunncr voc geniecnc veiliglieid, en maakcn alarm, zo ras 2 gcvaar lioorcn : wcslialven dc Jaager zich dikwyls gen vindt, en ze ziet opvliegen , ccr hy gerced i; fchieten: ondertusfclicn moet hy, als liy mcent z 't fchot te hebben, zich nict vcrhuasten: want d Bendvogel vlicgt, als hy wegvhigt, rcchrftandig verwydert zich nict in dczeltde cvenredigheid als t gel, die regtiiit vlicgt. De listen, om zc in Ne vangen, te ondcrkruipen , en in Vogelkooyen te 1 zyn veelvuldig: zy hebben de kunst dcr vcrrasf uitgeput. Wanneer , in den Herfst , dc IHldc Eendyogels trekken, onthouden zy zich in menigte op de gro teren, zecr vcrre van den ocver, en brengen grootfte gcdeelte van den dag door, om uit te ru5 te flaapen. Ik heb,'* Ichryft de Fleer hbbbrt, „ cen Verrekyker, ze op onze poelen waargenom 'cr als mede bedekt vvarcn, zy hadden den ko „ dc vlcrken, lagcn zonder beweeging, tot den zy op de vlugt togcn , ecn half uur naa 't od dcr Zonnc/' In dc daad dc flllih Ecnrlvog^Js vliegcn meer b; cn zdfs by nagt, dan over dag; de mccsten, by dag ziet, zyn do^r Jaagcrs of Roofvogels zaakt gewordcn de vlugt te necmcn. 't Geraas 1 vliegcn kondigt hun vliurt by nagt aan, cn 't fla ner vleugelcn is fterkst als zy opvliegen , cn 't is zaake van dit geraas, dat varro aan den Ecnd naam gceft vaii Quasfagipenna Zo lang hct Jaargetydc niet ftreng wordt, le\ Water-infcctcn , de kleine Vischjes, de Kikvorfch zich nog niet in den modder begecven hebben , den van Waterplantcn , ecn overvloedVan voedzel de Eendvogelen: maar, omtrent hct cinde van D cn het begin van January, wanneer de groote ft Wateren bevrozen zyn, vervoegen zy zich na ftroomende Rivieren, en komen op 't Land om j zoeken ; zomtyds de Koornvcldcn affcheerende. \ dc Vorst acht of tien dagcn aluhoudt, vcrtrckkct O Varro, ajiui iVm. VAN DEN BENDVOGEL, 235 met weder te komcn , dan by den dooy in February : als dan zict men ze weder overtrckken met een Zuidenwind, xnaar in veel minderen getale (*): fchynbaar zyn hunne Icnden verminderd, door alle vcrliczen, welke zy, geduu- xende den Winter, geledcn hebbcn Cf). Het gezcllig In- ftinct fchynt tc verzwakken, naar gclange het getai af. necmt; de byeenfchooling zelve hecft bykans gccn plaats; zyvliegen verftrooid, vlugten by nagt, en men vindt ze over dag niet dan in de biezen verlchoolen; zy houdcn zkh niet op , dan wanneer een tegenwind hun doet bly- ven ; (*) If 't Verfchil, tusfchcn die komen en vcrtrckken, is groor. „ Ik heb in Brie^ gcduurendc zes of zcven jaaren, gcifigenhciJ „ gchad om het na tc gaan , mogelyk kecrt dc helft niet weder ; 9, ondertusfchcn biyft de talrykheid aanhouden, en alio jaaren ko- » men *er omtrent zo veel weder." Hebert. 0) » My IS," fchryft die zclfde kcurige Waarneemcr, t, dikwyls f,iQ den zin gelchootcn, om de vermcnigvuldiging dor IVildc t9 lendvogeUtit met die der ICraat/Vn, tc vergclyken: men zuu Hgt in ft vcrzoeking komen , om te geiooven , dat 'er van deezcn meer ver- ti tidckcn, dan aankwamen, en dit om dat zy by bendcn vcrtrek- »ken. Men doo^lt ze niet, zy licbben weinige vyanden, en nee- tt men de zekcrfie vuorbehoedzels tcr iiiiiiner behoudenisfe. Dc f, fineogte onzcr \Vinrerniizfx:nen werken niecs uit op hun geteU i» *t \ve!k dc koude mint : in !t einde zou de Aarde 'er als mcda w overiaaden ra:ikcn. Ondertusfchcn is dcrzelver menigte, hoe on- ntdbaar dczelve fchyne, bepaald: dit bcwyst, myns oordcels , »* dat zy niet, gclyk men doorgaans gelooft, met een zo lang •9 lecvcn als andcre Vogels begiltigd zyn , en daar zy flegts een- II maal 's jaars brocden , en niet nicer dan vyf Jongen voortbrcn- 91 gen, gelyk ik my wel vcrzckcrd houdc, kan de vcrmenigvul- V diging niet verbaazend groot wvx'Zen. Wat de Hllde Lend- jt vogels betreft, ik verondcrllcl , dat de IViUe Eend vyftien of •izcsticn Eyeren legt en bi-oedt,- ik breng 't getal der Jongen, nter oorzaakc van de toevallen, op de helft, en llel acht Jon- i»gcn voor elk Paar, en de vcrnieling, gcduurcnde den Winter, » op de helft van dit voortbrcngzel , en dan kan die Vogelfoort »ach ftaande houden, zonder dat de vermcnigvuldiging af breufc »lydt. In Picardyst en overal waar Eendvogelvangcryen zyn, )t doodt men meer dan de helft ; duch zcer weinigc in Brie^ zeer » weinipe in Bresfe^ waar vcelc Mciren zyn. En wanneer ik het »ibroedzeI, door den anderen gcflaagcn, op acht Jongen llcl, M ftcl ik het niet tc wcinig. De Buizert vemielt 'or, des ben \k. »t ve:zv;kerd , veele, cn dc /V. zjgc men, doet mede, daar hy II Jllc dajcn 'er wcl een opfnap;," NATUURLYKB HISTORIC ven ; zy fchynen dan by Paaren zich zamen te volgens hct getutgeiiis van klbin; zy haasten de Noordlche Laiiden tc berciken, waar zy br den Zomcr doorbrengcn. In dit Saizoen bcdckken zy, om zo te fpreel dc Mceren en alle de Rivieren van Siberie ' laud Ct); zy dringen nog verder in bet Noor tot in Spitsbergen (1) cn in Groenland (§). „ J, land^ fchryft de Hcer hoegstroem, „ fchy ze Vogels dc plaats der Menfchen te willen vc ,5 want zo ras de Laplanders met den Voortyd n „ bergtc trekkcn, vliegen dc benden Wilde Eend de Zee ten Westcn; en wannecr dc Laplun 3, den Herfst, hct Gebcrgte verlaaten, om in < te woonen, hebben die Vogels dc vlakte xt\ „ dat 'cr een Land is, overvloediger voorzien var 99 ^tf A 9 dan Lapland^ alle de Rivieren zyn *er me „ dekt; cn, in de maand May, vindt men de N 9, zulk een overvloed, dat de vlakte 'er als m (♦) Men vindt in dc vlakte van Mangasca by de telbaarc benden van Gansen en Eendvogels van allerlci fi yage en ^berie^ par gmeun, II. p. 56. De Tartm nicest Mclk» Visch, cn Wild* bovenal Eendvogels , di zecr ovcrvloedig zyn. Aid. p. 171. (O geloof niet dat 'er een Land op de Wcrdd men mccr Eendvogels cn Zjvaofien vindt, dan in Lapland, de RBGNARD, Tom. I. p. 180. (;) In dc ZuiderJiaven op Spitsbergen zyn vccic kldn^ jcsy die gccn andcren naam hd)bcn, dan die van Fogel- daar is het dat men eenc mcnigtc van Ecndcn-cycrcn vin Ccn. des Voyages^ T. I. p. 270. (J) Wanneer het flegte WeSr in Groenland vroejjcr dan lyk begint, worden de Eendvogels in die barre ftreeken en komen in grooten gctalc om. In den Winter dcs Jaa werden de Eilanden rondsom hct Vcrblyf dcr Deenfche ! gen in Groenland dcrmaate vervuld met fVilde Eendvogeltn^ ze met de hand grcep. Crantz Hist, du Oroedam^ dia plement d mist. Gen. des Foyages^ Tom. XIX. p. 185. (*♦) Difcription de la Lapponie Suedoife^ par HiCCSTROE f^Hist. Gen. des Foyages Supplement y Tem. XIX. p. 491. VAN DEN EENDVOCEL. 63;^ I Vuld is.'* — Niettcmin biyven 'er, in onze gemaa- igdcr Lugtlbreeken, ccnige Paarcn van die Vogelen over, be door zekere omftandigheden belet zyn den grooten koop te volgen; zy nestelen in onze Moerasfen; cn 't is #eeii uic decze weinige overblyvers, dat men in ftaat ttweest is, om de byzonderheden van het paaren deezer Vo^en, en de zorg, welke zy voor dc Jongen draagen, ii aen wilden (bat , waar te neemen. Wanneer ep 't laatst van February het zagtc wcfir aan* Vangt, beginnen de Mannetjes de Wyfjes op te zoeken» ca nict ztlden valt 'cr gefchil over , 't welk tot vegten komt De Paartyd duurt omtrent drie wceken; het Mannetje fchynt de moeite op zich te ncemen, om ecne gefdukte plaats tot de voortbrengzelen des minnehandels op te zoeken: hy wyst dezelve het Wyfje aan, die ze goedkeurt, en 'cr bczit van neemt: deeze plaats is door- eaans een digte hoop biczen , afgefcheiden in 't Moeras i net Wy^c fchikt dceze hoop, en vormt *er een nest van; de hinderlyke ftukken wegneemende. Maar, fchoon de Wilde Ecmvogels ^ even gelyk dc andere Watcrvogels, by voorkcuzc liefst digt by t water nestelen, vindt men nogthans Nesten in vry vcr afgelegen houtgewas, of op Vdden in de ftroohoopcn , ja zelfs in dc bosfchen in hoDe boomen, en in oude verlaate Nesten (f). ■ Dooigaans telt men in elk Nest tien , vyftien , ja zom- wylcn tot achttien Eyeren: zy zyn groenagtig wit, de dooijer is rood. Men heeft waargenomen , dat het leg* id der oude Wyfjes het talrykfte is, en dat dceze 00k ttr beginnen dan dc Jongcre. Tclkens, wanneer het Wyfje de Eyeren, al is het ilegts voor een korten tyd, verlaat, bedckt zy dezelve flict de Veeren uit het lyf gcplukt, om het Nest te ver- Uptni nooit gaat het vliegen; honderd fchrcden is de rente afRand, en tot daartoe treedt het met fchroom, om- (*) De Lieden aan het Melr ttArrmviUiirs hcbben ens ver- aaid» dat een Mannetje zomtyds twee Wyfjes heeft, enbehoudt; laar dewyl dc Eendvogels^ op dat Meir gevoed, zich in een niid- dfiand bevlndcn, tusfchen den wilden en tammcn flaat, kunnen J deeze byzonderheid niet rekencn onder dc waarnecmingen, e ons de levenswjze der JS^vogekn in den z;mQnn Natuur- lat voordellen. <;t) SALEgNB, p. 42 J, KAtUURLYRE HISTORtlt omziendc of 'er ook iets vyandlyks zich opdoet wanneer het recht te broeden zit, doet de aani van ecn Mcnsch 't zelve de Eycrcn nict verlaaten Het Manneijc fchynt het Wyfje in het broeden vcrvangen; alleen houdt het zich op eenen niei afftand, vcrzelt 't zelve als het eeten gaat zocl verdecdigt het tegen de vervolgingen van andere tjes. Het broeden duurt dertig dagcn ; alle de Jon men op dcnzclfden dag uit , en 's anderen daagf het- Wyfje uit het Nest, en rocpt ze te water: v tig en huiverende, twyfelen zy 'er in te trecdcn, zelfs kceren te rug ; de ftoutmoedigfte egter bcgc< naa de Mocdcr in 't water, en welhaast volgen d re: ccns het Nest uitgctreeden zynde, komcn zy wcdcr in. Wanneer het Nest verre van het wati Icgen of vry hoog is , neemen het Mannctje en W] de Jongen in den bck, en draagcn ze de ecn 1 ander in het water, 's Avonds roept de Moedci men , en kruipt in 't riet , waar zy haar kroost , rendc den nagt, oader de vleugelen vcrwarnt. I heelen dag zwemmen zy in 't water , of loopc land, waar Vlicgen en andere kleine Infecten he voedzel uitlevcren: men ziet ze duikcn, zwemi duizend beweegingen met de grootfte vaardigheid i De Natuur, by de ]ovigt Eendvogcls ^ de fpieren, zwemmen noodig, terftond verftcrkendc, fchynt i tyd de formeering, of althans den aangroei, der vl te verwaarloozen : deeze deelen blyven, bykans zi ken lang, kort en onvolkomen: de jonge Eendvogi reeds de helft van deszelfs grootte, is onder dc reeds gevederd, als mede op den rug, cer de vlcu nen beginnen uit te fchicten; het duurt drie maan zy het vliegen kunnen bcproevcn. In deezen ftaa gen zy den naam van Halve Eendvogcls: die onm: te vliegen geeft gelegenheid , om op de Halve Een «en gemaklyke en zcer voordeelige jagt te maakei •t zyn waarfchynlyk de Eendvogels , nog te jone kunnen vliegen , d[ie de Laplanders^ op hunne N net zo vcel gcmaks met een ftok dood llaan (f). (♦) Te Hcer hebert fchryft dit bedryf aan 't Mannc Heer lottinger 't zelve aan 't Wyfje, toe. Ct) Hut. Gin. dcs Foyages, Tom. XV. p. 306. VAN DfiN EENDVOGEL. 1139 Dezelfde foort van Wilde Eendvogcls, die onzc Land- Areeken, geduurende Hen Winter, bezoeken, en in den Zomtr dc Noordfche Gcwesten van ons Waerelddcel be- woonen, vindt men in dc daar aan beantwoordende Oor- dcn der Nieuwc Wcreld ( ♦) : hunne uittochten en reizeii in denHerfst, en in deLente, fchynen'daar op dezelfde vryze geregeld , en in denzclfden tyd volbragt , te wor- dcn rt)« En heet't men zich geenszins te verwondercn, dat Vogels, die het Noorden bovcn alles verkiezen, en zo He* vliegen , in dc Noordlyke Gcwesten van het eene Vastc Land in 't andere overgaan. Maar wy mogen wel twyfelen, of dc Eendvogcls^ door de Reizigers gczien, en in grootc menigte in de Zuidlykc Landen aangetrof- fcn (5), tot de gewoone foort van onzc Wilde Eendvogcls be- (*) Tc Liuiftanc /.yn dc IVilde EetuUn vc%\ grooter cn Ickkcr- te, dxn\n Fraji}.ryky\\(Kh voor 't ovcrigc aan dczelve volkomen gqlyk; zy ryn Vr in zulk ccn overvloed, dat men 'cr duizcnd voor ecn by oris tclt. Le page dufratz. Hist, de la Louijiantp T. If. p. 114. Ik hob dit Jaar van Louijiane verfcheide Vogels ontvar^, gclyk aan de fooncn van 't zelfde gcllacht, die zich in Frmkryk cn in verfcheide dcelen van Eur9pa, bevinden; en in- zondeAcid ecn Koidvogcl , gehecl gelyk aan onzen IVilden Manne- tiet Xendyogel: 'Er was gccn verfchil in dePJuimadie, allcen was dcaelve wat grooter. De Inwoonders van Louijiane hcbbcn alft 20 veel gclykhcids gevonden tusfchen deezen Eendvogel cn ^ vin EuTOpa , dat zy dezelvc d«n Franfchen Eendvogel noemden. Eeoe aanmerkiiig, ons mcdcgedeeid door den HcctM audit. Fer. HANDB heeft, in het Mcir by Mexico j dergelyke Eenden geziwK iGtf. M. now Hisp. p. 45. Dc Eendvogcls in Canada zyn gc- J/k aan die wy in Frankryk hcbbcn. Nouvelle Relation de la Gasp. fir p. LE CLERC, Paris 1691. p. 485. (t) Op hcc eindc van April komen de Eef^dvo^els in grootcn gHale in dc Baay v;in Hud/on. Hist. Gen. des Voyages^ 1\ XIV. p. 6>7. Als de Zon in December cenigzins Ichynt cn de koudc gemaatigd is, komen 'er de Eendvogcls, om *cr zich omtrent twee iManden op tc houden. Vvj'age du Cap. robert lade. Paris 1744* T. 11. p. 201. (J) Eendvogcls op de Kust van Dicmen op 43** Breedte. Cook 5ec. Ffyo^tf, T. 1. p. 229. Wilde Eetidvogels aan Kaap Frowart^ in de Straat van Magellan. Waflis, Tom. II. Prem. Foyage de tooK, p. 31. In de Baay van Kaap Holland in dezelfde Straat » P- 65. In grootcn gctalc in de Haven Egmond. Byron, Tom. I. hem. Vftjage de cook, p. 65. —v*^ Op Tama zagcn wy vede NATUURLYKB HISTORIC hooren, en wy geloovcn, dat zc veelcer gebragt moctt worden tot foorten aan dc Lugtflreeken cigen; alcha wy mogen dit vermoeden , tot wy meer onderfcbeidea berigtcn hebbcn van de foorc van Ecndvogelen^ die zk in de Zuidcr Archipel onthouden. Wy weeten, d die , aan welke men op St. Domingo den naam van Wik Eendvogels gceft» niet van de foort der onzen zyn (*J en volgens cenige aanduidingcn , wegcns de Vogelen i de verzengde Lugtftreek Tf) 9 gelooven wy niet, dat or ze JVilde Ecndvogcl tot daar is doorgedrongen; of mej moest de Tanmc derwaards ov^rgcvocrd hebbcn (§)• — Voo Wilde Eendvogels. Second Forage de cook, Tom. III. p. 184. Een kleine Rivier ovcrtrckkendc in onzcn ovcrtocht na Otalnti, zagei wy ecnige Eendvogels^ zo ras wy aan hct andere einde k^'amen De Hccr banks fchoot 'cr op, 't wclk cen grooten fchrik onde de Indiaanen verwcktc. Prem. rojage de cook, Tom. JI. p. 327 Wy doodden in dc Baay Famine^ in de Straat van M^dlm eenc menigte Vogelen van verfcliillcnde foorten , en daar onde Eenden. Wallis, Tom. II. du Prem. Vojoge de cook, p. 64. li twee groote Mciren van versch water op Timan^ vonden wy, bcnevens ander Gcvogeltc, Eenden. Relatim de Aim. inson, dm VHist. Gin. des Foyages, Tom. II. p. I73- C*) De Vogels, die men op St. Domingo den naam van ^PZUi Eenden geeft, vcrfchillen zeer vecl van de ^Ide Eenden uiEuropat 20 in groottCy als in pluimadie, ctx fmaak. Aant. ons medc^ deeld door den Riddcr lefeire deshayes. De IF^ Eeih den van Cayenne zyn dezeifde, als did men in Europa kent ondcc den naam van BarbaryfcJte Eenden. Aanm. van den Heer bajou. (t) 'Er zyn in dcezc Landcn (op de Kust van Gumi) twee foorten van PVilde Eetidvogelen : zints ik hier geweest ben, zag ik 'er flegts twee van de ecrfte Ibort, zy verfchilden nochin „ grootte, noch in gedaante, van vtmlcrc Eendvogeleti; doch dead- ver kleur was een zeer fchoon grocn , de bek en pooten wjk „ ren hoog rood ; waren ze iecvcnd geweest , ik zou , ora de „ fchoonheid der kleimin , 'cr vry vecl voor hebbcn willen gee- „ vcn. ■ Ook heb ik 'er ccn van de twecdc foort gezieoy een van ons Volk hade dien gcdood; dc ^cdaaiitc was gdyk aan die der vooigaande, doch dc Bek en Pooten waren gedt dc Pluimadie was half grocn, half graaiiw, en kon dccze iff „ fchoonheid by dc andere niet haalen." rc/yage de Bos\UNf 1^ tre XV. '(J) Dc Tamme Eenden zyr)y ecrst zlnts ecnige jaarcn, op dcKus^ van Guiju: bckend, ruyage de bosman, gefchrecven in 1705. Me' TAN DIN EBNDVOGEL. S41 Voor 't ovcrige welke dc foorten zyn, die deeze Zuid- Gcwesten bevolken , zy blyken niet onderworpcn tc Syn aan dc rcizen en uittochtcn, die zy, in onze Lugt- Weeken , uit hoofde van derzelver rerandering j ondernec- f men (♦). hngt de Hollanders in het verblyf der Eendvogelen, C'n hot Paleis des Konfngs van Tuham op Java) zy vondcn ze gelyk aan die ni Hfllmidf uitgenonien dat ze wat grooter en de nieestcn wit waren ; de Eyeren zyn tweemaal zo groot als onze bcste Hocn- t*r-eyeren. Second Foyage des Hollandois. Hist. Gen. des Vwaees^ Toro.Vm. p. 137. Te Tunquin bouwt men kleine huisjes voor dc Eendvogelen^ fh dude zy daar in de Eyeren leggen : men fiuit ze alle avonden dp, en laac ze alle morgeiis uit tict getaJ der fHlde Eenden b omdbaar; zy komen hier voedzcl zoeken in dc maanden May, F' Jtmy en July, en als dan vlic^en zy nict altoos aan Paaren ; maar* i^naaOcttiber tot in Maart, zict men groote bendcn by ecn, die het laag en roberasfig Land bedekkcn. Nouveau Foyage autour dU Mmk^ par dampier , Rmm 17 15. Tom. 111. p. 30. (^t Vcrvolg by ctnc nadcrc gcjcgcnhcid,^ 1 ; — ^ |_ ▼2RHANDELING VAN OEN H£SR HtLL 9 E^N lieJflOBMD iNGELSCH NATUURKENNER, OVER DEN SLAAP EN 60&ZAAK VAN DE BEWEEGING DER GEVOfiLIGE PLANTEN. Naar het Hoogduitsch van den Heer h. j. van hahz* Vertaald door d. l* osKAMPj ?hih Docti et Med^ Stud, te Utrecht. Ty Vcrklaaring eetier der zonderlingfte en merkvvaar-» ^ digfte verfchyning van het Kyk der Planten kali ^ atlders , dan dd aaridagt en vervvdndering cens Na- *|^rkentiers tot zig trekkcn; vveshalven de Hdo^duitfche y«ttaaler met recht betuigt, dat het genoegen, het welk <lodr het leczetl deczcr Engelfche Verhandeling vail *n Heer hill , over den Slaaf , en Oorzaak ian de be- TO/ng der gevoelige Planten , gefmaakt hndde ^ alleen had aangczet, ook deeze aan zyne Laiid^enooten ^ de gelegenheid ontbrak dc orginetle, pf de Fran* OEEL* WENGEtW. NO, 6* R fc^tf / f4t VERHANDELINO OVBIL DEN SLAAP j fche Vcrtaaling te leezen, mcde te deelcn; waar atn alzints door het groot debiet hiervan door geheel DuiC54l land is beantwoord geworden : hct welk my heeft aa0M moedigd het hoofdzaakelyke dcezer Verhandcling , naar ^ Hoogduitfche Vcrtaaling , onzen Hollandfclien Leezcren rfi te bieden. I Dc Franfche Vcrtaaling , te vinden in het Journal Al Sfavans dcr Maand Auguuus 1773, ^^'^ P^S* 204-256, M met eene Voorrcde vermeerderd , vooniamcntlyk dat gcftj ne bchelzendc, wat reeds v66r den Hecr hill over oeM xcn flantcn-Jlaap gezcgd is, welke insgclyks in hci HooM duitsch is ovcrgebragt, en even als dc V crhanddinj do« deezen Vcrtaalcr met ecnigc aanmerkingcn verbetcrd, wed ke ik of in den text zelf heb laatcn invloeijcn^ of , di|l zulks vereischt wierd, in fubllantie befchrceven. Wannccr de Autheur in de laatfte Afdeeling ow M manicr, om de Procven te maakcn^ handclt, befchryft'If allccn , hoe men de ftructuur der Bladeren cener ^iftfti cn Plante , kan leeren kennen; daar echterd€)|r handcling dier Bladeren 9 welker inwendig maakld M nader begcert te onderzoeken, te zcer bekend is om hiff wedcr verklaard te worden , heb ik dccze Afdeeling » vertaald gclaatcn. VOORBERICHT, Het welk voor de VerhandeVmg van den Heer hill, * het Journal des S^avans geplaatst is. Eer wy den Lcezer de Verliandcling des Engdfclia Autheurs zelvc aanbicden , zullen wy dat geenc, *twdk reeds te vooren over deeze matcrie gcfchrceveii iSf to t kort opgcevcn. 