VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Jen zoude verzadigen ? Men beproeve het,en men zal daardoor het vogt, in plaats van blaauwer, groen maa- ken; en dit bewyst genoegfaam dat het eigenaartig zuur der Violen-bloemen, niet zoo ontbloot in dezelven aanwe- zig is. Doch men veronderftelle al eens, dat het zuur zoo los in de Violen-bloemen ware, dat het zelve, door byvoeging van een Alcali , konde verzadigd worden; geeft dan nog de Heer Bindheim , terwyl hy „en met recht, ichadelyke kunstgreepen beftryd, ten flot niet zelf eene fchadelyke kunstgreep aan de hand? . My dunkt ja; want in het veronderftelde geval behoort dat zuur tot het waare wezen van den Miolen-Syroop; en niet alleen dat dan, door deeze handgreep , dit geneesmiddel van een zy- ner eigenaartige deelen beroofd wordt, maar daarenboven wordt dat zuur, door byvoeging van een Alcali, tot een Middenzout , dat volftrekt als eene vreemde ftoffe in den Violen-Syroop moet befchouwd worden. Ik heb gezegd , dat men, zonder buitengewoone kunst- greepen, altyd een goeden, blaauwen Piolen-Syroop kan bereiden, en dit leeraart de ondervinding. Dan het is geen’ Kunstbeoefenaar onbekend, dat men het eene jaar beter Violen-bloemen ontvangt, dan het andere; en hier- uit volgt, dat, naar die verfchillendheid, de bereidde Sy- roop meer of minder blaauw moet uitvallen. Doch zal men nu daarom de gewoonte „ van dus bepaald op de ui- terlyke hooge koleur te zien , koesteren „tem koste van het waare vereischte des Geneesmiddels ? Ik behoeve nu eigenlyk over de beste wyze der berei- ding van den WViolen-Syroop niet breedvoerig te zyn. Het is één van die geringe bewerkingen der Pharmacie, welke door ieder welwillenden verricht kan worden, Men be- hoeft alleen te erinneren, dat men hoofdzakelyk zorge, dat de bloemen, zoo versch dls mogelyk is, worden uit- . . ge- WEGENS DEN VIOLEN-SYROOP. 273 getrokken, in een niet meer dan warm waterbad; dat men , daartoe geen’ tinnen, maar een glazen of porceteinen vat gebruike ; dat men de bloemen, voor, noch geduurende , de uitrekking, niet te veel kncuzes en dat men zich van de wittte en zuiverite zhiker bediene. Op deze wyze te werk gaande, zal men altoos, naar evenredigheid van de deugd- faamheid der bloemen , een’ fchoonen blaauwen Violen-Sy- rop verkrygen; indien maar de zuinigheid, dat is, om uit weinige bloemen veel Syroop te willen: maaken, dit alles niet verydete. 5 Dit zoude nu genoeg zyn, ter nadere befchouwinge van des Heeren Bindhetms-gedachten over deeze ftoffe ; maar op dat het niet fchyrie , ‘dat myne befchouswing enkel op Theorie teune, deel, ik den Leezer we mede de volgende door my genomene PROEVEN, die myne opgegcevene gedachten bevestigen , en dus toonen , l i. Dat men , zonder eenig bymengfel, en op eene zekere en cenvouwige wyze, den Jiolen-Syroop volkoomen bläauw kan bereiden. ` 2, Dat er geen openbaar zuur in de Violen-bloemen „noch in het zuiver aftrekfel van dezelven , a4hwozig is. e, Dat het eenvouwig gebruik maaken van een tinnen vat, tot de bereiding van den iolen-Syroop , ‘niets ter vermeer- dering der blaauwe koleur toebrengt. ` A Dat de gezegde aanbrenging van eene blaauwer koleur daor het tinnen vat, alleen plaats heeft, als men dezelve door byvoeging van zuuren poogt te bevorderen , op een ge- koleurd ligchaam. | s. Dat, hoewel de zuaren het tin fterk aangrypen , de daor hen ontbondene ‘Linftofte op zichzelve , zonder bykom- fte van eenig gekeleurd ligchaam , geen blaauwe , maar eene witachtige kolcur heeft. 6. Dat geen versch Violen-fap , door bydoening van ge- phiogistifeerd Alcali , overheerlyk blaauw , maar, naar even- redigheid, van de hoeveelheid van ’t Alcali, meer en meer groen wordt. ` 7. Dat het zelfde [6.] plaats keeft in de byvoeging van Oleum Tartaii'per deliquium.. De proeven , ter flaavufge hiervan, zyn deezen. 1. Den zaden April, 3782. nam ik Zxxxij, afgeplnkte a 274 … NADERE BEPROEVING bladen van verfche Violensbloemen; deed dezelven in eri porceleinen vat; goot ‚er zestig oncen heet water op, en platte het vat, wel gedekt zynde, in een waterbad: Al. dus liet ik het ftaan, in eene matige warmte, geduurende ges uuren. Vervolgens perste ik het vogt uit, deed het weder in een porceleinen vat, en bragt het uittrekfel , met byvoeging van één honderd en twaalf oncen zeer witte zui- ker, by eene zagte warmte, tot een Syroops die zulk eene fchoone blaauwe koleur hadt, als men van een zeer goeden en versch bereidden Wiolen-Syroop kan begeeren. 2, Nam ik een half once afgeplukte bladen van verfchs Violen-hbloemen3 deed dezelven in een poreeleinen vat; goot ber één once heet water op, en liet ze op voorgemelde wy- ze (1) trekken. Het uitgepegste vogt had een.zoetachtigen {maak , gelyk aan dien , welken de bloemen afgeeven. Blaauw lakmus-papier wierd daarvan , in ’t allerminst, niet rood geverfd; ten ware men daarvoot den rooden wederfchyn wilde neemen, dien dit papier, vooral als het nat is, ver- toont, De fchynbaare verandering, die myn Violen-(ap aan dat papier gaf, ftond gelyk met die welke zuiver water aan het zelve te wege bragt; dan, gedroogd zynde , was et geen onderfcheid tusíchen het beproefde en: gewoone. lak- mus-papiet. Eene ontbinding van yzer wierdt , door myn al- grekfel „ niet zwart. , 3. Dezelfde hoeveelheid bloemen wierden in een tinnen vat, op dezelfde zoo even (a) gemelde wyze, uitgetrok- en, Het vogt was in alles aan het voorgaande gelyk. ‘4. By het voorgaande vogt (3) 20 druppen zoutzuur ge- daan zynde, wierdt het terftond zeer. rood; doch, na dat het zelve eenige minuuten heet gehouden was, wierdt het tinnen vat „vooral aan den bovenften rand des vogts, aan- gegreepen; van tyd tot tyd wierdt de roode koleur in ec- zic blaauwe herfteld; welke blaauwe koleur allengs (terk toenam, en eenen gloed vertoonde; die nooit aan een zui- ver Violen-fap cigen is. Dezelfde beproevingen, met de overige Mynftoffelyke-en Plantenzuuren , gaven , naar even- redigheid hunner fterktc, dezelfde uitkomften: het Zout- zuur chent onder de Mynftoffelyke- , en het Citroenzuur, onder de Planten-zuuren, de meeste werking op het tin te oefenen, , - 5, Deed ik, in een’ tinnen lepel, een weinig zoutzuur, het tin wierdt terftond fterk aangegreepen , en de ontbon dene ftoffe was witachtig. De overige Mynftoffelyke- en , Plamen-zuuren deeden dezelfde werking op het tin, Fen wer a. ed WEGENS: DEN :VIOLEN-STROOP.; . 97$ weinig van deene Roffe by zuiver Violen:fap gedaan zyn. de, verhoogde deszelfs blaauwe koleur. merkelyk. , ‚6. By een zuiver aftrekfel van Violen-bloemen , een weinig: gephlogistifeerd Alcali gedaan zynde , verkreeg het vogt eene groene koleur. d - ‚7. Het zelfde hadt plaats by eene vermenging van een weinig Oleum Tartari per deliguium , by een zuiver aftrek« fel van Violen-bloemen. , e è Z Aa BERIGT VAN DE TERMITES , OF WITTE MIEREN, IN AFRICA 9 EN ANDERE HEETE GEWESTEN. In eenen Brieve van Mr. HENRY SMEATHMAN van Clemense Inn, aan den Heer joserH BANKS, Bar, PRS - «. (Overgenomen uit che Philefophical degen Vol. LXXI. Part. A - or. 1781.) (Vervolg en Slot van bladz, 171.) T. SMEATHMAN ons een denkbeeld gegeeven hebbende “YA van de Nesten der wondervreemde Termites, derzel- ver dienst in de Schepping, en van het nadeel , °t welk zy den menfchen kunnen toebrengen, gaat voort met die In- feen zelve te befchryven. Deeze befchryving dient ter Inleiding van zyn weetenswaardig en vermaakend berigt, hunner Huishouding, Leevenswyze , manier van bouwen, vegten en optrekken, . dk heb te vuoren opgemerkt, dat er van alle foorten van Termites drie Rangen zyn. Van deezen zyn de Arbeiders altoos de talrykíte. Onder de Termites Bellicofs fchynen jet ten minften honderd Arbeiders tegen één Soldaat te weezen. De Arbeiders zyn omtrent een vierde van een duim lang, en vyf-en twintig van deezen weegen omtrent een grcin ; weshale ven zy zo groot niet zyn als eenige onzer Mieren. Zie Fig. 8. Naar het uiterlyk vertoon ’t welk zy maaken , en hunne grectigheid na hout, heeft men ze zeer eigen Hout-luizen geheeten. Op een af(tand gelyken zy er veel na, doch zy loopen veel rasfer dan eenige andere Infeéten van dic .groot= e, en Zen onophoudelyk bezig in bet voortzetten van hune nen arbeid. | De tweede rang, of de Soldaaten , verfchillen , in geftal te, veel van de Arbeiders, en zyn, door eenige Schryverss vóor 876 BERIGT VAN DR WITTE MIEREN, voor de Mannetjes gehouden, terwy! ze de anderen voct van geenerlei kunne hielden; doch zy zyn, in de daad, dezelfde Inteéten als de voorgaande , alleen hebben zy eene gedaante-verandering ondergaan , en zyn een ftap nader tot den volkomen ftaat gevorderd 5 zy zyn veel grooter „een half dim lang ,en in zwaarte. gelyk aan vyftien Arbeiders. Zie Fig. 7. De gedaante van den Kop en van den Bek, is des, gelyks zeer opmerkenswaardig ; In den voorgaanden itaat is de Bek blykbaar gefchikt om te knaagen en lichaamen uit te hooleu; maar, ín deezen ftaat, zyn de kaakebeenen juist gevormd als twee zeer ícherpe elfen, en weinig ge- tand, onbekwaam tot eenig ding dan om te fteeken cn té wonden , en hier toe wonder gefchikt, zo hard als de fchaar van een Kreeft, en geplaatst in een fterken hoorvag- tige kop, kastanje-verwig van kleur, en grooter dan de rest des lichaams.gamengenomen , ‘t welk veel moeite fchynt te hebben aan bet torfchen van deezen Kop; te deezer oorzaake is het Diertje onbekwaam om by rechtttandige op- e pervlakten op te klimmen. De derde rang, of het Infe& in zyn volmaaktften ftaat, is rootlyks van de voorgaande verfchillende , de Kop , het Borst fak, en °t Achterlyf , gelyken bykans niet naar dezelfde deelen in de Arbeiders en Soldaaten ; daarenboven is het Diertje nu voorzien met vier breede bruine doorfchynende vleu- ‘gelen , waar mede het, op den tyd des uittochts , wegfpoedt , om eene nieuwe verblyfplaats op te zoeken. Zie ke, 6, Met één woord, het verfchilt dermaate in geftalte en voorko men, in de twee andere ftaaten, dat niemand het voor `t zelfde Diertje hieldt, of hy moest ze in dezelfde nesten ge- zien hebben; en cenigen, die het zagen, wantrouwdei hun eigen oog. Voor dat ik ze zelve in ’t zelfde nest vond, xwyfekde ik zeer aan het berigt der Inboorelingen , dat zy sot het zelfde Gezin behoorden. En men kan twintig nes- ten openen, zonder één gevleugelde Termites aan te tref fen; want deezen dien zich alleen voor by °t begin van den rtegentyd , als zy de laatíte gedaantesverwisfeling ondergaan, die ter voorbereiding ftrekt®an den aanleg der mieuwe Voike plantingen. -4 In den gevleugelden ftaat is hunnc grootte zo wel als ‘hunne gedaante veranderd, Hunne Lichaamen haalen nu ‘tusfchen zes- en zeventiende gedeelten van een duim, en de vleugels, van top tot top gemeeten, meer dan twee dH- men en een half,. Ook hebben zy thans twee groote zeef «zigtbaare Oogen te wederzyde van dàn Kop. Indien zy 3 , € IN AFRICA: ` Ee de voorgaande ftaaten oogen in ’t geheel hebben, kari met ge niet wel ontdekken; misfchien zyn ze, naar evenredig: heid „zo klein als die der Molen; want daar zy, even als deeze Dieren, meest altoos onder den grond leeven; heb- ben zy dit zintuig weinig van nooden, en ’t is geenzins te bevreemden dat wy ’t zelve niet ontdekken; doch het geval is geheel veranderd, wanneer zy, tot den gevletigeldert ftaat gekomen „al is het flegts voor eenige weinige uuren , in de ruime lugt moeten zweeven, om nieuwe en afgelegene verblyfplaatzen op te zoeken: is ` In deeze gedaante komt ber Diertje buiten ; geduurende of kort naa den eerften ftorm , die , op °t einde van het drooge Saifven , den op handen zynde regentyd aankundigt3 gelden wagt het tot de tweede of derde vlaag , indien de eerfte; ges lyk doorgaans gebeurt , by nagt voorvalt „en veel vogtigheids medebrengt. Öp ‘den volgenden morgen , gelyk ik begon op te mer- ken, ziet men ze, op den grond achter elkander loopen; zomtyds met één of twee vleugelen aan ’t lichaam han- gende, die hun niet alleen nutloos maar tot overlast fchy- nen. Het meerder gedeelte is reeds ontvleugeld „ doch zy loopen zeer fnel; de Mannetjes achter de Wyfjes. Zom- tyds heb ik opgemerkt dat "er twee Mannetjes één Wyfje nazetten, met groote heftigheid dingende , niet lettende op de ontetbaare gevaaren die hun omringden. In deezen ftaat zyn ze vaneen der werkzaamfte , der viy- tigfte en roofzugtigfte, van een der woestíte en onverzoen- Iykfte kleine Diertjes in de geheele wereld , een der onbe- {chadigendfte , hulploostfte en bloohartigfte geworden : nooit den geringften wederftand biedende , zelfs niet aan de kleinfte Mier. De Mieren ziet men ook van alle kan- ten, in ontelbaaren getale, van verfcheide foort en groot- tes fleepende deeze jaarlyk{che flachtoffers van de wet der Natuure na hunne onderfcheide nesten. Te verwonderen is het, dat één Paar zo veele gevaaren ontworftelt , en eene veilige plaats vindt. Eenige, nogthans , zyn zo gelukkig ; en, gevonden door eenige der Arbeiders , die gedaurig, in hunne overdekte gaanderyen, digt aan "e aardryks oppervlakte wandelen, worden ze tot Koningen en Koninginnen van nieuwe Staaten verkozen. De wyze op welke deeze Arbeiders het gelukkig Paar befchermen tegen de ontclbaare vyanden , niet alleen op den dag der flachtinge van bykans °t geheele geflacht; maar ook lan- gen tyd daar naa, zal, hoop ik, myn gebruikte woord van verkiezen wettigen. De kleine arbeidzaame Diertjes fluiten het Paar terftond in een klein kamertje van klei, geëvenredigd aan de grootte van den Koningen de Koningin: zy Joaren flegts eene kleine opening; doch groot genoeg voor hun en de Soldaaten: om in en uit te gam ; maar veel te klein dan dat een vant Vorstlyk Paar "er dit gebruik van konne maaken: en , wanneer de noodzaaklykheid hun verpligt meer toegangen te vervaardigen, zyn ze nooit ruimer: zo dat de vrywillige Onderdaanen de taak op zich neemen om voor °t naakroast der Vorften te zorgen, zo wel als om voor hun te werken en te vesten, tot dat zy, ten laat- fte, een Geflacht voortgebragt hebben,-om hun mr een en ander behulpzaam te weezen. Waarfchyniyk voltrekken zy het Huwelyk eerst, in dee- - Sen IN APRICA- l s79 zen npgeflóoten ftaat, dewy? ik ze nooit zag paaren. De Voartteeling ‘volgt, egter, kort hier op: en de Arbeiders een kleine houren Kweekplaats, hier boven befchreeven , gereed gemaakt hebbende, draagen de eitjes derwaards, zo. ras zy dezelve van de,Keningin kunnen krygen. . Omtrent deezen tyd befpeurt men eene wonderbaare ver- andering by de Koninginne; eene verandering ' van. welke ik geen wedergade weet dan by den Pulex Penetrans van LINNZUS, de Figger der West-Indiën , en verfcheide foor- ten van Coccus „of Cochinielje. De Buik van het Wyfje be- gint zich allengskens uit te ftrekken „en tot zulk eene groot- te te verbreedden, dat het by eene oude Koningin wel vyf- ‘tien honderd of twee duizend maalen de grootte van de rest des Lichaams overtreft: en twintig of dertig duizend maal de grootte van eenen Arbeider , gelyk ik bevonden heb door ze te weegen. Zie Fig. 5.— De huid „tusfchen de af- deelingen of kringen des Achterlyfs , ftrekt zig uit. in aller- lei rigtingen, in ’t einde ftaan ze een half duim van elkan- der af , {choon ‚in den begintie „het gehecle Achterlyf geen half duim baale. Zy behouden de donker bruine kleur: en het bovenfte gedeelte des Achterlyfs is met een geregelde ry van zwarte flippen getekend, die, van het Borstftuk af, tat ’t uiterfte des Achterlyfs , loopen : terwyl de ruimten xusfchen beiden bedekt zyn met een dunne, tedere en door- Achynende huid van eene fchoane roomkleur: een weinig gefchaduwd door de donkere kleur der ingewanden, en iet wateragtigs , t:welk zich, hier en daar, beneden vertoont. Ik gis dat het Diertje twee jaaren oud is, wanneer het Ach- terlyf de lengte van drie duimen gekreegen heeft: ik heb er gevonden , die bykans twee maalen deeze maat haalden. Dit Achterlyf is van een ongeregelde langwerpige gedaante , en een groote Baarmoeder vol eitjes, die in. lange omwen- dingen liggen, welke, flangswyze , van binnen opklimmen ; de ontleeding hier van zou een keurlyk werk zyn voor een handig Ontleedkundigen. Deeze zonderlinge Baarmoeder is niet alleen opmerkenswaardig , van wegen de verbáazen. de uitgeftrektheid en grootte, maar ook uit hoofde van de beweeging, die naar het golven des waters gelykt, en fteeds volduurt zonder eenige!fchynbaare pooging van het Dier: derwyze dat het eene gedeelte of het ander beurtlings ryze en daale, en de Baarmoeder nooit in rust fchynt 5 doch altoos eitjes voortbrengt , ten getale, (gelyk ik dikwyls geteld heb by oude Koninginnen) van zestig in een mi- nuut , of tachtig duizend en meer in een etmaal. , "a Dee- æ 380 BERICT VAN DE WITTE MIEREN, Deeze Eitjes worden oogenbliklyk haar van ’t lyf men door de Oppasfers , (die altoos in grooten aantale op de wagt (taan) en in de Kweekplaatzen gebragt , die , in een uitgettrekt nest, zomtyds vier of vyf voet, in een rechte lyn gemeeten, van °t Vertrek der Koninginne af zyn, en nog veel verder, als zy de omloopende gaanderyen moeten ge- bruiken. Hier worden de jongen , zoo ras zy uit de eitjes komen, van al het noodige verzorgd , tot zy in ftaat zyn dit voor zich zelven te doen, en deel te neemen in den arbeid der Maatfchappye. In deezer voege Mr. SMBATHMAN’s befchryving der on- derfcheiden Staaten van de Termites WEN opgegeeven hebbende, zullen wy dit weetenswaardig (tuk uiten, met een keurig berigt wegens hunne wyze van: Bouwen, van Vegten, van Optrekken , enz. Het eerfte voorwerp van verwondering, °t welk iemand treft, wanneer hy de Hoogten of Nesten der Termites . opent , is het gedrag der Soldaaten. Indien gy fchielyk eene kleine opening maakt in °t gebouw, komt, binnen weinig feconden , een Soldaat buiten, als om te zien of de vyand reeds vertrokken , en. wat de oorzaak des aanvals is. Zomtyds gaat hy na binnen, om alarm te flaan : doch doorgaans wordt hy, in °t kort, gevolgd , door twee of drie andere, die zo ras loopen als zy kunnen, allen ach, ter den anderen; en welhaast van een geheele hoop, die uit al hun magt loopen: dit gaat voort, het getal neemt toe zo lang als men op het Gebouw blyft tikken. De bit- terheid en woede welke zy betoonen, valt niet gemaklyk te befchryvea. In hunne vaart misfen zy dikwyls het fpoor s en vallen aan de zyden des heuvels neder: doch herftellen zich zo fpoedig als zy kunnen : blind zynde byten zy al- les waar zy tegen aan loopen; dus maaken zy een kraa- kend geraas, terwyl eenigen hunner, by herhaaling , met hunve fchaaren op °t Gebouw flaan, en een geluid ver- wekken, iets fcherper en. ichielyker dan het tikken van een Horologie. Ik kon dr geluid , op drie of vier voeten ‚ afltands onderfcheiden , en het duurde, met korte tusfchen- poozen, één minuut. Terwyl de aanval volduurt, zyn ze in de hevigfte beweeging. Indien zy iemand vatten , zullen zy terftond zo veel bloets fkortten als de zwaarte van hun lichaam kan opweegen: en. het been wondende , zal het ge- zwel zich éen duim in de breedte uitftrekken. Met hun haakige kaakbeenen flaan zy eerst toe , en laatên nooit los : zy laaten zich zonder de minfte pooging totontkomen aan te Wen- IN AFRICA, Sr. wenden , van lid tot lid, aan ftukken fcheuren. — Wan- neer men, weg gaat, en geen verder ftoorenis aanbrengt , keeren zy, binnen minder dan een half ‘uur, in hun nest, als of zy veronderftelden dat het verbaazend Montter, ’t welk hun kasteel beftormde , buiten hun bereik geraakt Was. $ Eerzy allen binnen geraakt zyn, ziet gy de Arbeiders in beweeging , langs verfcheide wegen, zich haastende na de bres, elk met een zekere voorraad reeds toebereidde kalk in den mond. Deeze hegten zy , zo ras zy komen, aan de bres, dit verrigten zy zo {chielyk en gemaklyk, dat, fchoon "er duizenden, ja ik mag wel zeggen, millioenen van Arbeiders zyn, deeze elkander niet in den weg loopen of belemme- ren. En men vindt zich aartig bedroogen , als, naa dit fchynbaar tooneel van oploop en verwarring , zich een ge- regelde wal vertoont, die allengskens de gemaakte ope- ning aanvult. Terwyl zy dus onvermoeid werken, zyn meest alle de Soldaaten geheel uit het oog geweeken , uitge- nomen dat "er zich hier en daar een vertoont, been en we- der gaande onder zes honderd of duizend Arbeiders ` dan zy roeren nooit kalk aan. Eén mr byzonder plaatst zig digt op den wâl, welken zy bouwen. Deeze: Soldaat wendt zich, op zyn gemak, na alle kanten, nu en dan, met tusfchenpoozen van een minuut of twee, den kop apligtende , en flaande met zyne nypers op ’t gebouw, * welk het voorbefchreevene geraas veroorzaakt ; hier op volgt onmiddelyk een luid geruis, °t welk verwekt fchynt te worden door alle de Arbeiders, °t zelve doorloopt alle de onderaardfche holen en doortochten. Dat de Arbeiders ’t zelve maaken is zeer blykbaar; want men ziet dat zy allen, op zulk een teken , zich haasten; en, als met vernieuwden yver, den arbeid voort zetten. \ Dewyl de aangelegenfte proeven, door ’t herhaalen, laf worden, zo is men, door de eenpaarigheid , waar mede dit werk , hoe wonderbaar ook, voortgezet wordt, wel ras voldaan. Eene vernieuwing van den aanval doet, egter, onmiddelyk het tooneel veranderen, en voldoet onze nieuwsgierigheid meerder. In het onderzoeken van de binnenfte gedeelten deezer Hoogten , ontmoet men verfcheide hinderpaalen. In de eerfte plaats, zyn de werken, de kamertjes die het Koning- lyk Vertrek , en de Kweekplaatzen , omringen , vogtig ; en gevolglyk is de klei zeer bros: zy hangen ook zo nauw zamen , dat ze alleen ftukswys gezien kunnen worden: want, op eene wiskundige wyze zamengefteld zynde, , neemt het breeken van één boog een (uk twee drie mede. By deeze hindernisfen komt nog de hardnekkigheid der Soldaaten, die tot het laatfte toe vegten, en elken duim onds betwisten; doende dikwyls de Negers , die zonder choenen gaan, de wyk neemensterwyl zy de beenen der Blanken , door de kousfen heen , aan °t bloeden fteeken. — Ook kan men geen Gebouw in diervoege ftaan laaten, dat men een onafgebrooken gezigt hebbe van de inwendige deelen :- want, ten zelfden tyde dat de Soldaaten de bui- tenwerken verdeedigen, houden de Arbeiders alle de we- gen geflooten, vervullende de onderfcheide doortochten en gaanderyen, die na verfcheide Vertrekken, en wel inzon- derheid na dat des Konings, loopen. Alle de toegangen derwaards vullen zy zo kunftig op, dat het niet te onder- kennen is zo lang alles vogtig blyve : en uitwendig heeft het geen ander vertoon dan dat van een ongevormde klei- hoop. Dit Vertrek is, nogthans, gemaklyk te vinden, uit hoofde van deszelfs plaatzing, met opzigt tot de andere deelen des Gebouws : door de menigte van Arbeiders en Soldaaten , die ’t zelve omringen, en hunne verknogtheid en trouwe tóonen , door onder de wallen te fneuvelen. De Koninglyke Kamer, in een groot Nest, is ruim genoeg om eenige honderden van Oppasfers te bevatten , behalven het Koninglyk Paar; en gy vindt het altoos zo vol als het kan weezen, Deeze getrouwe Onderdaanen verlaaten hun post niet, zelfs niet in den uiterften nood : want wanneer ik het Koninglyk Vertrek nam, en, gelyk ik dikwyls deed, in een groote vles bewaarde , bleeven alle de Oppasfers in een en dezelfde rigting, met de uiterfte bekommerdheid, rondsom den Koning en de Koningin loopen ; eenige hee: ven, by elken omgang, eene kleine wyl by den kop eef | o~ IN AFRICA. 283 Koninginne ftaan, even of zy haar iets gaven. Als zy aan het uiterst des achterlyfs kwamen, namen zy de Eitjes van. haar ef, voerden ze weg, ftapelden ze zorgvuldig by een in eenig gedeelte van het vertrek , of onder in de vles, of achter eenige ftukjes gebrooke klei, die tot dit oogmerk best gefchikt fcheenen. Eenigen van deeze kleme ongelukkige fchepzeltjes wilden uit de kamer gaan, als om de oorzaak te onderzoeken van zulk een fchriklyk verderf huns verbaazenden Geftichts ; want zodanig moet dit Nest hun voorkomens: naa vrugtloos aangewende poogingen ‚ om over de zyde van de vles heen te komen, keerden zy weder, en mengden zich onder de menigte , die , tot het laatfte toe , rondsom den Koning en de Koningin liep. Anderen plaatften zich aan de zyde der Ko- ` ninginne , hielden de groote Lyfmoeder vast met hunne kaa- ken, en oefenden àl hun kragt , blykbaar om het gedeelte, waar aan zy zich gezet hadden, op te ligten: maar, dewyl ik nimmer eenig uitwerkzel van deeze poging befchouw- de, kon ik nooit bepaalen of dit gefchiedde met oogmerk om het Lichaam der Koninginne te beweegen, of haar aan te zetten dat zy zelve het bewooge , of tot eenig ander eine de: doch, naa veelvuldige niets beduidende poogingen , za- gen zy "er van af, en vervoegden zich in den rondloopen- den kring, of booden hulpe aan de zodanigen die bezig wa- ren met de klei van de buiteníte deelen des Vertreks , of eenige andere brokken , af te breeken , deeze met vogt uit hunne lichaamen nat te maaken, en een dun verwelfzel te vervaardigen over de Koningfne, ten einde haar voor de lugt te befchermen, of voor "tr oog eens vyands te bedek- ken. Wanneer men ze, ongeftoord , tot den volgenden morgen laat werken, bedekken zy haar volkomen, plaats genoeg over laatende voor een groot. aantal om rondsom haar te loopen. ' , Ik fprak, in dit geval van den Koning niet: dewyl hy zeer klein is in vergelyking van de Koningin, niet dikker zynde dan dertig der Arbeideren , ‘zo dat hy zich doorgaans verfchuilt onder eene zyde van het Achrerlyf, uitgezon- derd, wanneer hy zich aan den Kop der Koninginne ven, voege, °t geen hy nu en dan doet, doch zo veelvuldig niet als de rest. | Indien gy, de hoogfte aanvallende , het Koninglyk Vertrek ongemoeid laat , en omtrent de helft van het Gebouw ver- delgt, en dus eenige duizenden van Vertrekjes-en Gaande- ryen open laat, zullen zy, vóór den eerst volgenden mor~ V4 gen, R E BERICT VAN DE WITTE MIEREN , … en, ale meteen dunne Taag klei geflooten gyn. De Optrekkende Termites ayn, voor zo verre ik gel heid gehad heb om at na te gaan , niet min zeldzaam in optochten dan de voorbefchreevene. Deeze foort fchyst veel fchaarfcher dan de Termites Bellicofi. Ik kon geen be- rigt, deezen betreffende , opdoen by de Blanken: waar pit ik opmaak, dat ze by hun weinig bekend zyn. Zeer :oe- vallig nam ik ze waar. Toen ik, op zekeren dag , met myn {naphaan, langs de rivier Cameraxkoes ging, hoorde ik, op myne terugreize, door een digt bosch, zeer (lilletjes op en neder wandelende, in hoope van eenig Wild te vindee, fchielyk een luid gezis, °t geen, uit hoofde van de veelval, dige Slangen, in deeze ftreeken, een ontrustend geluid is, De volgende ftap veroorzaakte eene herhaaling van dit ge gis , wel ras maakte het myne oplettenheid gaande „en ik Ged verfteld : geen bedekte wegen of hoogten befpeu “ Geluid bewoog my eenige Íchreeden van den weg: go wyken, waar ik, tot myn groote verbaasdheid en gede gen „een Leger Termites zag „te voorfchyn komende.niägen. ol in den grond , °t welk niet meer dan vyf of zes é wyd was. In grooten getale traden zy uit, zo ras yig aande als het hun mogelyk fcheen. In minder den y% voeten afftands van het hol verdeelden zy zich in twee Jommen , meerendeels beftaande uit den eerften rang dé Arbeiders noem , twaalf of vyftien in een gelid, en g op elkander gedrongen als fchaapen in éen drift reg} voortgaande zonder te rechter of te flinker. hand at ge? ken, Onder deezen zag ik, hier en daar, een Solde dezelfde wyze met hun voorttrekkende „ noch (til fig noel omkeerende : en daar hy zvn verbaazend grooten, & met eene oogfehynlvke moeilykherd droeg, geleek As oote Os in ’t midden eener kudde’ fchaapen. Te deezen wegfpoedden , ontdekte ik cene groote menige gaaten zich aan wederzyden van de twee kolommen , en en op den afftand van één voet of twee , verfpreidentle4. er 3 enden {lil of zwierven rondsom, als op den uitkyk „ "3 r d P d, i | ' IN APRICA, ' 283 te ontdekken of ook eenig vyand de Arbeiders onverwast dreigde te overvallen. Doch het zeldzaamst in deezen Optocht was het gedrag van eenige andere Soldaaten , die , geklommen op de Plan- ten, welke hier en daar in de digte ichaduwe groeijen, zich op de punten der bladeren plaatften, tien of twaalt dui- mên boven den grond; hangende dus boven het beneden voorbytrêkkend Leger, Nu en dan klopte de een of ander hunner met zyne nypers op het blad, en maakte °t zelfde tikkende geluid „ zo menigmaal door my waargenomen , by de Termites Bellicofs, als een Soldaat, de post van Op- ziender over de Arbeiders bekleedende, hun aanzette om de gemaakte bres te herftellen. Dit teken, onder de Op- trekkende Termites , deedt dezelfde uitwerking: want , waar neer het gemaakt werd, gaf het geheele Leger een zistene den wederklank , en gehoorzaamde het teken, door met meer verhaastings voort te fpoeden. De Soldgaten in de hoogte geklommen , die hunne feinen gaven , zaten ‚ geduu- rende deeze tusfchenpoozen , ftil,(uitgezonderd dat zy nu en dan den kop eenigzins boogen) en fcheenen zeer be- zorgd om hunne post te houden als geregelde wagten in hunne wagthuisjes. De twee kolommen des voorttrekken- den Legers kwamen ‚op omtrent twaalf of vyftien fchreeden van derzelver Scheiding, by één, nooit verder dan negen voeten van elkander verwyderd geweest zynde, waar op zy door twee of drie gaten in den grond nederdaalden. Meer dan een uur,dat ik ze ftond waar te neemen, voer ren zy voort met optrekken, en fcheenen in getal te ver- meerderen noch te verminderen, de Sofdaaten alleen uitge- zonderd, die de linie des optochts verlieten , en. zich , op verfcheide afftanden, te weder zyden van elken kolom, plaatften : want zy fcheenen veel talryker toen ik heenen ing. Schoon niet verwagtende, dat ik veel veranderings jn hun optocht zou zien, en in myn tyd bepaald: zynde door het wasfend-water, verliet ik deeze plaats, ecnigzius met fpyt, dewyl eene nadere en langere waarneeming my misfchien gelegenheid zou verfchaft hebben , om de reden en de noodzaaklykheid van een zo fchielyken Optocht na te Ípeuren, als mede om hunne Hoofdverblyfplaats te ont- dekken , die waarfchynlyk aangelegd is als de voorheen be- íchreevene groote heuvels, a Wonder vertoont zich de huishouding der Nataure by de vergelykende waarnceming van de verfchiltende foorten , peflemd om onder den grond te lecven tot zy vleugels hcb- , (e CH, | ged 286 BERICT VAN DE WITTE MIEREN, IN AFRICA. ben, en deeze foort, welke, op vollen dag , Legerswyze, voorttrekt. De eerstgemelden hebben, in de twee eerfte Staaten van Arbeiders en Soldaaten, zo verre ik heb kur- nen ontdekken, geen oogen: dach, wanneer zy in den gevleugelden of volmaakten ftaat komen, in welken zy bui- ten verfchynen , fchoon het maar weinig uuren duure, en nog voor een goed gedeelte by: nagt, hebben zy twee zeer zigtbaare Oogen: dan de Optrekkende Termites , “gevormd om in de open lugt en by dag te wandelen, zyn, zelfs in hunnen eerftenftaat , voorzien met Oogen zo goed alsde anderen in den volkomenften (aart, DE OORSPRONG DER MONNIKEN , EN VAN HET KLOOSTER- LEEVEN. , (Overgenomen uit EDWARD GIBBONS, History of the Decline and Fall of the Roman Empire. Vol. III.) zal in de Kerkgefchiedenisfen uitmunten, door de verbaazende Verandering, in de Uitwendige Gedaante „> der Roomfche Kerke ; boven al veroorzaakt door de Af- am fchaffing van veele Kloosters. Joskpuus pe H oa ə hier aan ’t hopfd der Hervormeren. — Dan , terwyl e veelen in de Nieuwspapieren dagelyks bykans van vor- an deringen in dit aangevangen werk leezen , zyn er onder zm hun maar weinigen kundig van den oorfprong der Mom ae hiken en van het Kloosterleeven, ’t welk zo veele Eev- am wen in de Kerk heeft (and gehouden, en, tot fchande ‚> Van ons verlichte Tydperk, voortgeduurd. et Derde Deel van des in " hoofd gemelden werks van den wn geleerden ciBBoN doorleezende , vonden wy de herkomst ə dier twee nauwverwante Stukken daar in zo ` beknopt an En klaar voorgedragen, dat wy °t zelve onzen Leezeren as niet wilden onthouden.” De voorfpoed en de vrede der Kerke voerde de Onder- fcheiding in tusfchen de Gemeene Christenen, en de Ax keten. Eene „mer veel ruimte vergezelde en onvolkomene betragting van den Godsdienst, voldeedt aan °t Geweeten der grootfte meriigte. De Vorst, of de Overheidsperfoon, de Krygsman en de Koopman , paarden hun Geloof en Godsdienstyver met de waarneeming van hun Beroep , met de zugt tot het behartigen van hunne tydlyke Belangen, a eR Ap Het laatfte gedeelte der Eeuwe, welke wy beleeven, 8’ 99 VAN DE MONNIKEN, EN VAN HET KLOOSTERLEEVEN. 287 en het vérflaafd opvolgen hunner Driften. Zy lieten , mer de daad, de tydlyke Bezigheden vaaren , en gaven ecn Scheidbrief. aan de Vermaaken deezer Wereld.. Zich zelven , ber drinken van Wyn , het eeten van Vleesch, en de geneugten des Gehuwden Leevens ontzeggende: zy kastydden hunne Lichaamen, doodden hunne Driften, èn omhelsden een Leeven van jammer , als eene afbeelding van het eeuwig Geluk. Ten tyde van CONSTANTINUS , ontvlooden de Asketen een godlooze en verbasterde Wereld , om zich in eene altoos- duurende eeñzaamheid of Godsdienftig Genootichap te be- geeven. Even als de eerfte Christenen te Yerujalem , ont- zeiden zy zich zelven het wrugtgebruik en den eigendom hunner tydlyke bezittingen; zy rechtten geregelde Genoot-. ichappen op, beftaande uit Lieden van dezelfde Sexe , en dezelfde neiging: zy voerden de Naamen van Hermiten, Monniken , en Anachoreten z: naamen die hun eenzaam ver- blyf aanduidden in eene natuurlyke of door kunst gemaakte. woestyne. | Welhaast verwierven zy de agting der Wereld, welke zy verfmaadden, en men vereerde, met de hoogstklinkendfte lofredenen , de Godlyke Wysbegeerte; die, zonder behulp van Weetenfchappen of Redesoefening , de zo veel moeite kostende Deugden der Schoolen in Griekenland overtrof. De Monniken konden, ’t.is waar, tegen de Stoicynen op, in t verfmaaden van de geluksgoederen der wereld , van lyden en dòod: de flilzwygenheid en dienstbaarheid der Pythago- risten vertoonde zich in hunne ftrenge Tugtoefening, en zy - verfmaadden , zo fier als de Chinifche Philofophen zelve, alle pligtpleegingen en welvoegelykheden van het gezellige leeven. Dan zy bedoelden een veel zuiverder en volmaak- ter voorbeeld te volgen. Zy drukten de voetftappen der Propheeten, die zich in eenzaaimne plaatzen hadden begee- ven; zy voerden het Godvrugtig en befpiegclend leeven we- der in, door de Esfeen in Paleflina en Egypte geleid. Mer verwondering zou het Wysgeerig oog van PLINIUS gczien hebben , hoe een eenzaam Volk leefde onder de Palmboo- men, aan den oever der Doode zee, beftondt zonder geld, en zich vermenigvuldigde zonder Vrouwen; een Volk, "e welk dagelyks nieuwen toevoer kreeg van Vrywilligen , door We- 288 . `" CDE OORSPRONG DER MONNIKEN , wederzin tegen de Wereld , en berouw , derwaards heen ge. ven. Deeze ongelukkige ontwyking van het lige Leeven was het noodwendig gevolg van len zwartgallis de omg, {chen aart des Bygeloofs. Hun onderling befluit werd or derfteund door het voorbeeld van duizenden van Perfponen, van beiderlei Sexen, van allerlei Ouderdom en Leevens rang. leder Aankomeling, die ten Klooster -intradt , hield: zich verzekerd, dat hy laugs een weg, met doornen be zet, en zeer moeilyk te betreeden , ter eeuwige Gelukza ligheid heenen ftreefde. Maar de werking deezer Godsdienftige beweegredenen werd onderfcheiden gewyzigd a door den aart eg neiging der Menichen, De rede kon derzelver invloed ftremmen, of de drift dien doen ophouden: dan zy betoonden de meeste kragt op den zwakken geest van Kinderen en Vrou- wen: zy ontleenden nieuwe kragt uit heimlyke knaagingen, of toevallige rampfpoeden ; ja zomwylen werden zy vèr iterkr, door zugt na aardfche Grootheid, en trek tot tyd- Jyk belang. Verre van onnatuurlyk was de veronde ling, dat de Godvrugtige en nederige Monniken, die de , wereld verlaaten hadden om het werk hunner Heiligmar kinge te voltooijen, de bekwaamtten waren om deel te hebben aan het Geestlyk beftuur der Christênen, De Her- miet werd uit zyne Cel gehaald, cn, te midden van ` Volkstoejuichingen , op den Bisfchoplyken Zetel geplaatst. De Kloosters van Egypte, van Gaule en het Oosten lever- den eene volgreeks op van Heiligen en Bisfchoppen: en de Eerzugt ontdekte welhaast den heimelyken weg, op ryk- dom en aanzien uitloopende, l Deeze wereldsgezinde Monniken , wier agting verknogt was aan den roem en opgang hunner Orde ,arbeidden ot vermoeid aan het vergrooten van °t getal der Medegenoo ten hunner gevangenisfe. Zy maakten er hun werk van om in te dringen in edele en ryke Gezinnen, en ftelden Schoonfchynende kunftenaaryen van vleitaal en verleiding te werk, om Aankomelingen te krygen, die rykdom ol waardigheid konden byzetten aan hunne verbintenisfe tot het Monnikenleeven. De Vader befchreide menigmaal, met traanen van verontwaardiging, het verlies vaneen écul- gen Zoon : een ligtgeloovige Jonge Dogter liet zich, dor! ydelen waan , vervoeren , om de wetten der Natuure te fechen- den; de Vrouw , haakende na eene ingebeelde volmaakt- heid , verzaakte de Deygden des Huislyken Lecvens. Hau Lås EN VAN BET KLOOSTERLEEVEN, 289 LA, eene zeer aanzienlyke Romeinfche Vrouw, liet ‘zich door de dringende welfpreekenheid van HIERONYMUS , en den lasterlyken tytel van Schoonmoeder Gods overhaalen , om Rome en haare Kinderen te verlaaten , naa Bethlehem te trekken, daar een Klooster te ftichten , en verwiërf door dit bedryf een roemryken naam in de Room/che Kerk. ` Zodanige zeldzaame en edele Boetelingen werden gepre- zen als den luister en het voorbeeld haarer eeuwe; maar de Kloosters zag men welhaast opgevuld met eene menig- te uit de heffe des Volks, die in dezelve meer wonnen, ` dan zy, met de wereld te verlaaten, verlooren Hadden. Boeren, Slaaven, en Handwerkslieden , konden: de armoe- de en de veragting.ontwyken , door het omhelzen van een: Staat, aan welken onderhoud en eer verknogt was, welks: fchynbaare moeilykheden verzagt werden door de gewoon- te, door de: hoogagting des Volks, en-eene heimlyke toe= geevenheid der (renge Kloostertugt. — De Onderdaa- nen van Rome, wier middelen zich blootgefteld vonden! aan den drukkenden last van ongelyke en verbaazend hoog” loopende fchattingen , onttrokken zich aan. *t Keizerlyk Bewind : kleinmoedige Jongelingen gaven, aan de moeilyk- heden van het kloosterleeven , de voorkeus boven de ge. vaaren van den al | De bewoonders der Winge- westen , voor de Barbaaren vlugtende , vonden ‘er een fchuilplaats ent leevensonderhoud. Geheele Legioenen, om zo te fpreeketi ,' begroeven zich iw deze Godsdienftige’ Heiligdommen, en dezelfde oorzaak, die de rampen var byzondere Perfoonen verligting toebragt, verzwakte de magt des Ryks. | | Aan de Schryvers der Letteroefeningen, WW 2 Myn Heeren! D: Muifen en Mieren zyn dikwerf een plaag voor den landman: voorzigtige boeren der oudheid moesten dah , volgens een les ‚by Columella , in het maaken hunner dorschvloeren — plaatfen , daar zv ook hun koren fchy» nen bewaard te hebben, punten, gelyk onze boerenfchyu= ren, —- Kaf, met droefem van olie; gue falem non opeg- Pit , vermengd in den dorschvloer laaten beftampen: nam ea res a populatione murium formicarumgue frumenta de- jfendit. e œ ke r. e ar oo D , ` e 290 rer AR TRA OG oO. De plaats van Columella vind ik by Herm, Cannegieter in deszelfs Obferv. Fur. Rom. Lib. IV. C. I. pag. 350. Misfchien is dit middel by de oudheid zelf van weinig uit- werkfel geweest; oola, weeten wy misfchien niet genoeg van der ouden olie-droefem , que falem non accepit; en al wisten wy dit, ware dit middel misfchien nog riet in on- ze boeren(chuuren in ’t werk te (ellen: dan ook onze tuinboomen worden van de verwoesting der Mieren , zom- wylen „deerlyk gehavend; en hierdoor verliezen wy niet zelden een rykelyk deel onzer (maakelykfte en beste boom- vrugten; kunnen: wy dan ook een proef neemen. om dec- zen te, beveiligen, door om den ftam heen den grond te be- leggen, of te vermengen, met kaf en droefem van olie, que [alem non accepit? , . Misfchien lacht gy, myn Heeren! om mya gefchryf; en toch, myn Heeren, (trgalt ‘er misfchien iets van dien goe- den wil in ‘door, die ons tegen het gelach eigentlyk be- hoorde te beveiligen’, maar niet altyd beveiligt. Op't ergst zult gy de:moeite gehad hebben ván dit te leeaen en te verbránden. Valete l E CARTHAGO, EN HAARE VOLKPLAN DINGEN. Carthago had, op. de Hesperifche eilanden, Volkplaatin- gen gelicht, welken met der tyd in bloei geraakten. Car- thago wilde gaarn deere gelukkige eilanden belasten. Maar deeze gelukkige eilanden wilden niet gaarn belast worden. Het zaakelyke van hunne onderhandelingen kan, in dee- ge korte tweefpraak ; byéén getrokken worden. CARTHAGO. Wy wenschten wel, Heeren! dat gy u gewillig en met eduld onderwierpt aan eenige weinige lasten, welke let oederland wel de moeite wil neemen u op te leggen, als tyd en gelegenheid zulks meêbrengen. , HESPERIDES. - Wy moeten u verzoeken ons toe te ftaan', dat wy o zelven mogen belasten , gelyk het volk van uw eigen land gewoon is te doen. Wy zyn er zeer op gefteld wieden in alles na te volgen „en u, by alle gelegenheden , onze Vriens den ep Broeders te heeten. 8 ) CARTR, „U zelven te belasten, dit zou aan ons oogmerk niet be- - ante \ RN HAARE VOLKPLANTINCEN. emt antwoorden. Want hoe kunt gylieden oordeelen, hoe veel wy nodig hebben? - , HE , HESP. . W Ten minften even goed, als gylieden kunt oordeeten ; - hoe veel wy betaalen kunnen. 