Wrtta-Sañc'aya: oudjavaansch leergedicht over versbouw in Kawi-tekst en Nederlandsche vertaling
^Wanneer de maan opkwam en zich in helderen glans vertoonde, genoten we volop yermaakop'tyoorplein; tevens ylijden we ons te zamen neder op 't leger en zagen yrolijk met spelende oogen 'tyoorwerp onzer min aan." Tan i tamlwang is nadrukkelijker dan i tambwang; bet xywanneer" in de yertaling slaat dan ook niet op yan. Let- terlijk staat er: ^bij 'topkomen der maan, zich in helderen glans yertoonende." — Tambwang ^ ook wel tdmbwang ge- speld^ ontmoet men ook in Wiw&ha 21; 27; 314 en 338; het wordt omschreyen met ^S^n^i en ^ik. In BY. heeft een Hs. tambwang ^ 't andere t^n^i* Awdy ook wel awa^ met korten eindklinker; bijy. Bhoma- k&wya bl. 164: sang hyang Mryya mawds Udayaparwwatdwa sum^no „de Zon yerscheen aan de Oosterkim helder schit- terende." Van een grondy. awa, awd is met a = ma a%e- leid dwa, bijy. Bhomak. 132: sang hyang wulan dwa mdwan sakamantyan „de Maan scheen en ging yan lieyerlede in yollen luister prijken;" BY. 661: Ul^m dwa deni k^har itig 142 fointang ,^de nacht waa holder van 'tschijnsel der Bterren/' Daarentegen is BY. 152 ima ^^werd holder" gevormd van wa. Hon heeit dus een dubbelen grondvorm aan te nemen , toa^ wd en awa^ awd; ygl. nh = asiht Mg'=^aMg. Jay. is A>n.ui ,,daglicht" Bubstantief, en natuurlijk in doze beteekenis niet uit hot Arabisch overgenomen. Sahiya is ^^tegelijk" en laat, evenals dit Nederl. woord, zich bezigen nu eens als uteyens, te gelijker tijd/' dan we^r als „iQ zamen." Het laatste begrip is reeds uitge- drukt door 't aanhechtsel Q/n in aguling-gulingan ^ doch daaruit Yolgt geenszins dat aahaja „ie zamen" als overbodig niet te pas zou komen. Want dergelijke pleonastische nitdnik- kingen liggen geheel in don aard van 't Javaansch. Zoo leest men: »ji&juiAjig^^aojfh7it/&^»M§{h'r»9&, waarmede gemeend is: lyhij hield zamen raad met zijne yrouw/' of naar ons spraakgebruik : j^ze raadpleegden zamen, hij en zijne yrouw." In enkele gevallen bedienen ook wij ons van soortgelijke pleonastische spreekwijzen , bijy. als we zeggen : i^hij was in gesprek met haar/' waar ge, d. i. samen, beantwoordt aan 't Jay. an in 0010^074^, QMa^nna^^; „in gesprek , een ge- Sf rek hebbende met'* is MtSlMi^'naori'rtt enz. In 't Jay. strekt zich 'tgebruik yeel yerder nit, zoodat menzegt: axBonAnn^ v^tai9o-jn£iajiKMom90Q&^^»JhtunKMMjti hotgoon in tNoderl* eigen* lijk ware: ,,P. hield ^^alad met H./' doch in plaats yan geraad yolstaan wij met raad. Ouling bet. in 'tEawi niet alleen cm-n, gelijk 't Handw. opgoeft. Beeds uit Jay. (miEAaSi blijkt het, dat hot begrip mimer is. — BJiramUdhha is eig. „met in de rondte be- wogen oogen," z. y. a. met dartelend oogenspeL Deze yorsmaat heet yolgens Tanakang Bhramit&kshar&. Dat hij dit, en geen ander woord gemeend heeft, staat 143 yast door 't yerband. Eyen yast anderzijdB is het, dat do benaming yerbasterd is nit pranuUksharA , den tenn die iu alle Indische prosodieen terugkeert, o. a. in E. 3, 77; W. 880; G. t. a. p. Ook is b^ alle de term yroawelijk, zoodat de laatste lettergreep rc^ is, en niet ra, sooals 't onderscbrifl yertoont. Waarschijnlijk heeft de dichter zelf r& geschreyen ^ wat troawens in 'tyers zelye dan ook te lezen is. Is deze yerondersielling juist , dan yloeit er nit yoort dat Tanakong reeds de yerjayaanschte uitspraak rdmya holdigde » in plaats yan ramya^ zooals bet oorspronkelijk laidt. Jaladharam&l&. » Als de dag bijna aangebroken was en een zacht regentjo nederdmppeldei yielen de E^monings gepaard met Qriga- dings af. De Maan scheen met yerbleekten luister en flaaw , benard door een kring yan wolken die haar dreigden te yerdrukken." Rdiina I yoor 't meer gewone rMna^ de eerste letter- greep is yerlengd ter wille der yersmaat. — • Wa zal wel eene koppelende samenstelling yormen met rdiina; rdhinchwa das ,,dag en licht /' z. y. a. daglicbt. Ygl. oyer wa , awa de yorige aanteekening. — Tdn is eene metrische rekking ; waarschijnlijk had dus tan y66r klinkers den klank der opene a. Ang is hier = ikang; eyenzoo o, a. BY. 431 J mahdgaUy 144 ang hr4 i^wondermachtig was de pijl;" 452: dhwasidng hr4 „de pijl verdween in de verte;'Vook 878; 426; 543; 589. In de PMlippiJDSche talen is ang de nominatief van Hlid-: woord; bijy. in Tagalog: ang tauo „Aq mensqh," angmangga iauo „Aq menschen." Qridanta is klaarblijkelijk hetzelfde als 'tMal. arigdding, Yolgens Pijnappel i. v. gdding^ eene bloemgewas ,^inet wel- riekende witte Lloemen." In 't Jar. zegt men [^Qh% &^^Sym& beide; geen yan beide is aan de woordenboeken bekend, doch in 't mengelwerk van den Jay. Almanak yoor 1869 1 bl. 14| leest nien! m>^4^ianfm0.jc««/»<^i\£7i«iir^arn(ui«/n'n«oA\«m«a »riQ<^Knajii;«7}\\ De botanische naam der bloem is mij onbe* kend. Ahru maiuc^m ^^yerbleekt schijnsel hebbende;''^a» Itum" ram ,;Schittert niet, komt niet schoon uit." Kumram yan kram, Urdm, kr^m — alle drie spellingen komen yoor, — fvaaryan ook airam , mahram , enz., 't welk ,,schoon" en itgoed" beteekent, eyenals ahayu^ iSi&»<nn^ ^^^* ^^^ ^^^ strijdkaros wordt het gezegd BY. 85; als wgoed" komt bet yoor in Bhomak&wya bl. 1. Kumram ook in str. 71. AngandM wordt zonder twijfel beter met de lingnale nd gespeld. In de Balineesche afschrifben yan Eawi-werken treft men meermalen eene yerkeerde dentalen^yinBhoma-k. bl. 213 yindt men yoor ^VS^^ plukken^ vkM9 geschreyen. Op bet stuk der onderscheiding yan liyguaal en dentaal mogen we yoor 't Eawi ons gerust op 't Jayaansch yerlaten. Ten bewijze dat de dentaal in angand^A slechts aan onacht- zaamheid des Balineeschen afschrijyers te wijten is, kan strekken dat in str. 81 beboorlijk iandSAan geschreyen wordt. AnganMh bet. ,;drukken, yerdrukken, onderdrukken , Lat. opprimere. Naar Jay. uitspraak is 'tgrondw. «yn<rrn^, oyer in 145 BfnmnMtsnjf lyOnderdfokt , onder den drak tbiIi oyermeesterd.*' Dit is in Eawi: iand^Aanj bijy. i. mm^n^ BT. 551; het actief er van is an^anMii i^oyerweldigen i nefirdrokken , doen bezwijken ;" als BY. 34 : pan^ ning duhkcbu^ki H Hra. Naaw met and^k yerwant , is Jay. mm tAn t • waanran mm cttA^ / of «>» BtrHf t ^yerdringen I** eyenals in onze taal dringen en drnkken yer- want zijn. De Jaladharamftl& wordt behandeld bij E. 3, 80; seont- breekt in Pinggala. G. geeft in sijne lijst als synoniemen term E&ntotpid& ') dooh dat moet eene yergissingzijn, yan wie^ dan ook , want de E&ntotpid& is , gelijk we uit P. bij W. 381 leeren» eene g^ausch andere yarieteit der Jagatt. 67. FraharshinL i,En als de lentemaand gekomenwas^ yermaakten wij ons met naar hartelust in liefelijke oorden rond te zweryen , waar mijn gemaal en ik, altoos bijeen, door allerlei schoons tot yreugde gestemd werden. Met ,Jentemaand" zal wel bedoeld zijn 't begin yan den bloeitijd. Ngwang kaHA, adulur lawan iakangku „wi} beide, ik in gezelschap met mijn man** is eene pleonastische coiistrttctie die tot tegenhanger heeft de zinsnede 9Ji&^^iar^§oji§m^^ itSi*«oiT>AJU| waaroyer in de aanteekening op 65 gesproken is. 1) Z66 te lezen. 146 ScUing zz adaing. *— Mamuhara of amuhara te weeg bren- gen , leiden tot" — PraAarsAifit is in 't Skr. geen substantief ; hetgeen niet belet dat onze dichter bet als zoodanig gebruikt bdeft. De regelen voor de maat Prabarsbini ofPrabarsbaniyindt men bij E. S, 88; W. 384; G. 160. De caesaren yallen acbter den derden en den laatsten voet van elk yierel|Yol- gens Indiacbe tbeorie en praktijk. Bij Tanakung eyenwel is er eene pauze acbter den acbtstcn yoet, en niet acbter den derden. De oorzaak dier afwijking beb ik niet kunnen opsporen. 68. Ruoir&. i,De duinen en bergen die we bezocbten bracbten ons in yerrakking. Wij wandelden met ons beiden rond en zocbten zoo ons genoegen , of we bielden nu en dan rostig bait in de kluizenarijen , waar in 't dommelig yerscbiet een beyallig tafereel ons bekoorde als we onze blikken lieten gaan oyer de dalen tusscben de bergen." Anglengdng, yat ik op als „in yerrukking komen, opge- togen raken ;" ygl. Jay. Sg^ met ^^ (in zin = Kawi lingdng). L^i/^p yertoont in zijne yerscbillende toepassingen groote oyereenkomst met ons dommelig, dommelendi ook yoor zoo yerre Jay. oiSoQ^l^ = l^)ip met ^^ dommelig yan den slaap" zou kunnen weergegeyen worden. In den zin yan ^dom* melend door afstand, in 't dommelig yerscbiQt," komt /^^jp 147 voor 0. a. BY, 60: ^*ri Meru i^y^p; 618: awargga l^y^p Aalfymya. InegelijkB in Wiw&ha 118; 121; 164. In BY. 546 is het dommeligi flauw van de oogen door vaak: Uy^p tikang mata. Lum^y^p ^^zich flauw yertoonende, flauw zicht- baar^ 480. De omwerkers en glossatoren der Eawi-gedichten hechten er den zin aan yan ^ en «ufity niet geheel juist; zie aant. op str. 99. LuroA is slechts eene andere uitspraak of tweelingyonn yan Jay. rtfof en «^9ui«ji{| yan welk laatste het in 't Handw. als Eawi opgegeyene c^tui-nf de tegenhanger is. In Jay. dichttaal is ook wu-n^ nog in gebruik bijy. in de Djarwa yan Wiw&ha 162, waar de Balinees het omsohrijft met ^^<^9 eyenzoo bij 154 yan 'tzelfde gedicht. Het Eawi lioaA beantwoordt aan 't Jay. njof, en is dns een bijyonn yan luraA. Lwah is nu eens ^stroom/' bijy. rdk IwoA-^jfa BY. 665; yliet , beek , 622; een water 620 ; dan weer „rayijn , ruimte tusschen de bergen, dal/* bijy, BY. 373; 449; 479. De Bucir& yordert eene caesuur achter de yierde letter^ greepi en eene andere aan 'teinde yan elk yers. Vgl. W. 384 ; E. 3 , 89 ; C. t. a. p. kent behalye de benaming Bucir& nog eene andere Atirucirft. Volgens Weber, 386, hebben ook een paar Hss. yan den Wrttaratn&kara Atirucidt; de gedrukte uitgaye leest Eucir&. 69. Punarmada (P). „De kluizenarijen deden zich yoor als lustoorden : de Goud-^ boomen prijkende met bladeren geel als goud ; de spruiten (?) 148 der Pisangs rood als robijnen; do bosschen in de valleien; (dat alles) maakte de belangstelling in de schoone natnur op nienw levendig." Vlah Leeft in 'tKawi niet enkel de beteekenis yan Jay. nyn^jf , maar teyens die yan i^ot^uf, Skr. ceshtd; het is y^manier yan doen,' en „manier yan zich yoor te doen, yan zijn." K&yvrmh is zeker wel de <Q«a of Mai. Jciyu huning^ yolgens Pijnappel i. y. Muu^ de Nauclea orien talis. — Arwan „Wiet bladeren," yan rw^aw = Jay. •yn.a^. Tuding in den zin dien het hier hebben moot is mij el* ders niet yoorgekomen. — Punarmada; Mermede kan niet anders bedoeld wezen dan herbalingi hemienwing. Het is derbalye eene yerbastering yan pufianoAda, als synoniem yan punaruktu Aan wien de yerbastering te wijten is, blijye onbeslist. Opmerkelijk is het dat Friederich jpunarwada tot tweemaal toe in zijn transcript heeft; er staat eyenweldoi- delijk eene m in 'tHs. Angr^g^p is hier genomen in den zin, dien het nog ge* woonlijk in de nieuwere taal heeft. Gewoonlijk komt angr^g^p „m de hand yatten , in de yuist klemmen" oyereen met Jay. t>n^^c«^; in 't Handw. wordt naast een Eawi tmSfni^ ook (ijtSfia^ opgegeyen. De yersmaat die hier onder den naain Panarmada of hoe de dichter ook geschreyen hebboi optreedt/ is nit de In- dische bronnen wel bekend, maar onder anderen naam. Bij E. 3, 92 heet ze Marijubhdshint , terwijl C. 161 behalye dezen term nog drie andere opsomt, te weten: Prabodhit& (zoo ook in de Ghandomaujari 02), Siinatidint on Kanaka-* 149 prabhft. Uit Tanakong's prosodie leeren w6 eene vijfde be« naming kennen, die, het moet erkend worden, weleeniga* zins yerdacht er uitziet. De caesuren komen aan 'teinde yan den yijfden en den laatsten yoet in elkyers. Wemoeten aannemen dat het den dichters geoorloofd was, in den eersten regel te rosten na de lettergreep lan^j waarmede wel is waar 'twoord niet eindigt^ maar toch de stam. 70. Mattamay^a. ^Als wij in den ochtend uitgingen en onzen weg namen langs de zijden der bergen^ waren we verrukt over 'tblij geschal der yogelen in do iakken. De bejo's snapten druk en kakelden gerust, totdat ze plotseling met schrik ge- stoord werden door 'tgeluid der uitgelaten pauwen." nimlang; ook wel im^ang geschreyeni bijv. Wiw&ha 14» — MngUng is zoowel ,,yerrukt, bekoord," als ^yerrokkelilk, bekoorlijk;" een yoorbeeld van dit laatste biedt de yolgende strofe. Sang lengleng in Wiw&ha 177 bet. „de bekoorlijke," d. i. de liefste. Amya/i is mij elders nog niet voorgekomen; indien de opgave in 't Handw. i. v. S«?f juist is, en wijaA ook f^jn rnnfftuttrm beteekent , kan amifaA zijn ^lin troepjes , in groepen/' WyaA „luidruchtig, opgewonden" konit des te yfiiker yoor; bijy. BY. 417: loyaA am4k; 554: pratotra wtjah atri gumu- ruh; Wiw&ha 256: (de strijdenden) m^nta^ ring rudhirdr- 150 nawdrurit aroh iyun-iyun wijaA yAHrnnita. JTijawijaA ndruk) leyendig, uitgelaten" bijy. suia wyawyai BT. 878; Wiw&ha 160; 211. In den zin van i^druki zich yerdringendei om fltrijd" staat mjaioijaA' in Wiw. 12 ^ ten minste volgena de opyatting yan den Balineeschen yertaler; doch uitdenaard der zaak laat het ook de andere opyatting toe; ygLEawi- Stud. 89. Tanff = iafiff, doch iet of wat deftiger. — Angah; Jay. tunKn^M^. — 2t/»affy^^^z=«»a»^^^^i beide "^9X1 pangg^h , en dit yan g^h = gah , waarin 't begrip ligt yan upositie , yaste plaatsi post." Bijyormenyan^^Ai^aAzijn^tc^en^>A, waaryan zoowel lungguA, linggiA, iSnggaA als singgiA^ sungguA, enz. Mcmgg^A is gewoonlijk ,^yast, zekeri inderdaad/' doch ook iigernst (Hobgd. Bicher)i niets duchtende/' o. a. Wiwftha 51 en 206. 't Mattamay{lra-yers yereischt 6^ne pauze na den yierdeni en eene andere na den dertienden; E. 3, 90; W. 885. Het heeft bij C. 161 nog eenen anderen naam: M&yft. 71 Ambudhiwioi. ^^Zoodra het helder begon te worden en ^tdaglicht den hemeltrans bescheen, welke in rooden gloed ging te schit- tereni yertoonden zich al de akkergronden in hun gansche Bchoonbeid : yerrukkeUjk was 't gezicht der rijstyelden waarop de jonge plantjes pas opgeschoten waren » die , door don wind bewogen> eene golvende zee geleken." 151 Ktmram; vgl. boven bij fitr. 66. Niet alleen acUeven, tnaar ook toestands woorden , nemeiii indien se yan ti ing of ri^ ring geyolgd zijn, den sin aan van Jav. transitieyen. Zoo 0. a. in Kawi-Oorkonden , N"* II ; kadi lawasang ') kgcmg Candrdditya iumuluh ing iakala-loiamandala „toolang Maaii en Zon 'tg^ausche wereldrond yerlichten/' Hiring, tSi^, is, eyenals in de nieuwere taali meermalen ifglooiing , zijylak (yan bergen) ; bijv. Airing ning unur „ie glooiingen der heuvela" BY, 663; 61. In sakweh ning tdni pada talon talangonga en alle der* geUjke yerbindingen , hetzij in Oud- of NieuwjayaanBch, is saiweA ning tdni logiscb en grammatiBch onderwerp; pada ialon ialangonya te zamen is een samengesteld gezegde, waarin ialangonya wederom 't grammatisch en logisch on- derwerp is yan 't gezegde ialon. Deze gebeele zinsnede wordt nu met het eerstgenoemde onderwerp yerbonden en drukt dan hetzelfde uit als eene bezittelijke samenstelling of Ba- huwrihi in 't Skr. Ook onze taal bedient zicb wel eens van Bahuwrihrs, alle uitgaande op ^9. als grootmoeiig ^ edelr* aardig, veehoortig^ enz., docb hun aantal is beperkt, terwijl yan 't Skr. en Jay. het tegendeel geldt. Lost men znlk eene Skr. samenstelling , bijy. b&lah gobhanariipah , op , dan wordt het ddlai gobhanam r4pafn yasya; 'tJav. zegt dan «^mttji{a3 &^KnjnKntmt.itiu»v^M. Do yerklaring in Roorda's Jay. Gr» §4 496 is onjuist, gelijk uit het Jayaansch zelf licht te be- wijzen is. Immers, ware in zinsnede als nri^mti^tctmnm^m&nm/k 'twoord ^971 een onmiddellijk gezegde yan i^«mii^«ji| en niet yan ^mSnoEAf dan zon men onmogelijk kunnen zeggen «^<tu«n^ •o|«fm'»y»aA/n(iSi^'n J Briey. bl. 23 J of 0.««ai4Xf«ni«ni«jii^f«(max«^ 1) Phonetische Bpelling voor lawas nang. 152 oyerbodig te zeggen dat deze soort van bezittelijke samen- stellingen niet alleen aan 't Eawi en Javaansch eigen zijn ; se zijn algemeen Polynesisch. * WdAu = foaAu, — Maiandur of iUandur, ^met plantjeS) opgekomen planten hebbende/' — JSi dr^s x,bij de yaart, flterken drang'* (des winds); de t is verlengd omdat de r van dris als klinker beschouwd wordt, en dien ten geyolge de yorige lettergreep niet als lang door stelling. De Ambudhiwici is tot nog toe in geen enkele Indische bron teraggeyonden. — Hiema komen de maten yan de klasse Qakwart *) aan de beurt. 72. Kuwalayakusmna. ^Allerlei schoone oorden werden door ons bereisd; last* hoyen zoowel als gewesten en steden die we bezochten streel* den onze nieuwsgierigheid, Wij kwamen yeel badplaatsen en meren yoorbij, welke zielsyerlangen opwekten door de zacht geurende waterrozen die in groote menigie daarin tierden." KaAalivxUan is een synoniem yan iahalitUangan. Als secun- daire grondyormen zijn te beschouwen A(diw(U„\iQi yoorbij* ayn" BY. 886 ; en „yoorbij ;" bijy. Aaliwat sakeng ripu iabeh 269; i 8or haliwata ri piM^r 687; halintang ,/t yoorbijgaan" 1) Colebrooke's 9a>kkaT! berust op bedorven lazing. 153 26 ; 62. Hetselfde Toonroegsel ia is niet uitsluitend Eawi , want Yolgens Dr. v. d. Tuuk, Taalk. Aant. bl 185 heeft ook 't MenangkabauBch Maleisch sabstantieyeii met een Yoorslag ia y66r r of /; o. a. halitUang. De oyereenstem- ming tusschen 't Men. en Eawi te dezen opzichte pleit voor de oudheid van den yoorslag, hetzij zuiyer phonetisch of dynamisch , en toont dat het gewone Maleiscb op dit stuk al eyen afgesleten is als 't Jayaanscb. Behalye Aalitoai, haUntang herinner ik me uit de ondere taal haring}^i = tnfftfi cm|; haluyH9 en alisyus = 'V^u^^ik^; haliwawar. MadAya-nya = MiSiict^fftun. — Mar en mdr is soms: „week, gedrnkt, slap, flauw, zwak, Hoogd. a^/^^f^i^/'dan we6r: fijngewreyeni fijn, zacbt." Voorbeelden yan de eerste op- yatting zijn te oyeryloedig om eene yerwijzing te beboeyen; yoor de tweede beteekenis zie BY. 57: angumkunui mdr en candana gulgula mdr. De naam Knwalayakusuma komt in Indische werken niet yoor; de maat is anders bekend, en wel onder twee bena- mingen^ Madhyaksbftmft (z66 te 1.) en Eutila. De driecae- soren komen acbter yier, tien en yeertien. In 't Eawi-y^rs zijn ze niet in al de yierels duidelijk. 75. Asamb&dh&. ,,0p zulk eene wijze smaakten wij weleer aan elkanders zijde gezamenlijk zielsaandoeningen. Maar thans, — boe zal ik nu 'tyoorwerp (?) yan.mijnyerlangenterugbekomen? Er is slecbts een middel : uwe gunst roep ik die aan min- yerlangen lijd in, om onyerlet mijne boodscbap daidelijk oyer te brengen." 12 154 Akdrwan-^i «>ii«nt<7'nt^. De lange d^ waannede 'twoord regelmatig geschreyen wordt, toont dat de uitspraak eene opene a had ^ gelijk nog thans. — Angrat is mij onbekend. — TA yoor ta^ genilief van Uia; met rekking wegens de on- middellijk er op yolgende pauze. TrAptazzi um^, ook waar dit laat8te= c^'n is. — AUri „luide/' dus = Jay. fl-n, Skr. uccaih; wij yerkiezen 't woord ,;duidelijk" of ,^nadrakkelijk'' in een geyal als we hier yoor ons hebben. De Asambd.dh& heeft twee caesuren , eene achter de yijfde lottergreep , en de tweede aan 't einde yan elk yiereL E. 3, 97; 0. t. a.p.; W. 386. 74. Apardjit&. ,,Want ik heb geen ander heul dan u, om de (betniging yan) mijne yerkleefdheid oyer te brengen aan hem die de oorzaak mijner smart is. Zoek hem op in de schoone oorden yan 't gebergte^ in klaizenarijen , in 't neyelig yerschiet, zoo het wezen moet zel& aan de zee in 'tyerre oosten." Tuwi bet. zoowel „ook, en," als „toch" en „want;" in de laatste beteekenis treft men het aan BY. 391; 655. Eyenzoo tu%oi 488; tovAn 98; iom 415. Dezelfde begrips- oyergangen yertoont het Nederl. ooh yergeleken met Qotisch auh^ welk laatste gewoonlijk ^,want" uitdrukt, en soms „toch." 156 Lena is len met conjanctief-snffix a ; duB i^een ander welke het ook zij." — BaroA := laraA ; zoo nog in 'tJav. Kai6kaha beantwoordt, in 't gebraik, aan Jay. KnQtnMt (biJY. Shtui&). KiU^ka is als intransitief of zoogen. acciden- teel passief: overgekomen, pervmU" bijv. BY, 507: forUa kai^ka t^ke Pandutanaya „*i bericht (d. i. 't gebeurde) kwam over tot (d. i. kwam ter ooren van) P&ndu's zonen." ApardjUa met korten eindklinker is Wishnu; metlangen^ 't Noordbosten. Daar hiw de fabelachtige onbekende oceaan , dien men zich in *t uiterste oosten of noordoosten dacht, bedoeld is, komt het er weinig op aan welke vorm den dichter voor den geest zweefde. De Indische naam dezer maat luidt onyeranderlijk Aparftjit&. De caesnor komt achter elke zevende lettergreep. Vgl. K. 3 , 98; C, t. a. p. ; W. 387. 75. PraharanakalikA. lyWaarde zusterl doe aw best om mijne toegenegenheid te beantwoorden. Indien gij eenig gev^el van medelijden hebt, help mij uit mijn minnepijn, door de smeekingen van mij I lang bedroeide, over te brengen. Gij alleen zijt het tijdige middel om 't zielsverdriet af te weren." Kami^ wij; het wordt meermalen op een enkelyoudig persoon toegepast* — Palar^n wruha mal^sa- „zoek (tracht) dat gij weet te vergelden" is eene eigenaardige zegswijze Yoor ons : ,,zoek dat gij een middel vindt om te yergelden." 156 Dit gebraik van wruA strookt met dat van St»jt, 0jKf^Mjf in 't Jay., waarover Boorda's Beknopte Gr. § 258 't noodige leert. Yoor palar^n wruAa zou men in 't Jay. kunnen zeggen &&i»ji d. i. i^doe uw best I" Wara, gunsti is nagenoeg hetzelfde als sih, goedgunstig- heid, medelijdeni liefde; de samenk oppeling. K^aro-^i is te yergelijken met Sin.^(M^&^t e. dgl, — Tum^kai^n is ge- yonnd nit het toestandswoord met i^n = aiin. In 't Eawi kan ai^fi eyengoed gehecht worden aan een toestandswoord , als aan een zoogen. actief , hetgeen niets beyreemdends heeft , want beide yormen zijn gewoonlijk actief *) in tegenstelling yan 'tpassief. Op dezelfde wijze als tum^kak^n is geyormd Aumaiurak^ Wiwftha 17. Het Jay. heeft dergelijke yormen yeryangen door dezulke waarin het toestandswoord als se- cundaire stam behandeld wordt; dus «:m^(m«ai^i4^«aii mim Kalika kan ik bier niet anders yerklaren dan door te yeronderstellen dat Tanakung het genomen heeft in den zin yan kdlika ^,tijdig, te rechter tijd (komende, zijnde);^ praharana is ^^middel om te yerdrijyen; wapen.'' Kalikd bloesemknop, zou alleen dan niet geheel en al misplaatst zijn, indien het figuurlijk ^puik/' of iets dgl. aanduidde. Mij is echter een dergelijke toepassing onbekend. De schrijfwijze weifelt zel& in de Indische bronnen. De gedrukte uitgaye yan E. 3 , 99 heeft Praharanakalik& , doch de Scholiast haalt een yers aan waarin ontegensprekelijk 1 ) Slechts in enkele gevallen heeft het toestandswoord , dat aan *t Medium der Arische lalen heantwoordt, in *t Jay. eene passieye beteekenis ; b|jy.* in Kn&tsn^^ schepsel ; M<e| ij o|i gerekend , te xe- kenen (als)." Dat een toestandswoord als passief kan optreden , be- ycstigt de yerklaring gegeyen in Eawi-StudiSn , bl. 41 , ygg. praAaranakalUd staat en bedoeld is. Z66 lezen trouwens enkele Has. ook van den tekst (zie Weber 389). Pinggala heefb ook Praharanakalitft; daarentegen de Chandomafijart 67 wederom ^id» Golebrooke t. a. p. vermeldt Ealik& en Praharanakalit&. — De caesoren yallen achter elken zeven- den voet. 76. Wasantatilaka. i,Om kort te gaan, dan^ begeef u, als u belieft, naar bem , die schoon als de Minnegod , mijn hart geroerd heeft. Doe uw best I zoek, spoor op, yraag hem naar (de reden van) zijn ontrouw , wees onvermoeid , opdat hij die (schoon) is als de Tilaka-bloesem in de lente, zich over mijnen toe- stand ontferine." Sangsipta is eene zeer gewone spelling voor sangieAipla. Dergelijke yerbasteriiigen zijn zeer oud; reeds in deoudste ons bekende Kawi-oorkonde wordt in denzelfden trant Mng- gaya gespeld in plaata van mngkshaya, Sangsipta ning toacana is te yergelijken met Jav. (m^<gvj>'^cs»i. De woorden ni nghulun t kita behoefden in de yertaling niet aizonderlijk uitgedrukt te worden; ( is eene metrische yerlenging yant. Tangkat of beter iAngkat is een imperatiefi evenals i&lap bijy. BY. 125 ; haytoa tasasar 471. Of dit ta hetzelfde woordje, Jay. vnj is dat zoo yaak achter een gezegde staat, bijy. in ASn^ng ta „zwijgl" BY. 587; 689; dan wel prefix-yorm yan kita, durf ik niet beslissen. 158 AngraH =z angrM. — O^^iajfwa staat m. i. Yoor girH kaywa; gir^ih kan hier niet Eawi^^r^i = Jay. <nj'n(, waaryan (m(EAnn^9 «^'n^^ wezen; ik houd bet yoor Jay. or^amti^nitf. De Wasantatilaka (ook fern.), een yan de prachtigste In- discbe maten , bezit wel yijf benamiDgen. Yolgens E. beette ze bij de aatoriteit Eft^yapa: Sinboddbatft; bij Saitawa : Uddbarshint; bij Pinggala'): Madhum&dbawi. G. somt daarenboyen nog een yijfden naam, Qobbftwati, op. Hiennede zijn de Qakwari-maten ten einde; de yolgende klaasei de Ati^akwarl, is in ons gedicbt slecbta door twee soorten vertegenwoordigd. 77. Manigiinanikara. Zoo waren de woorden yan haar die kwijnde yan liefde n wee. Ze troffen 'tbart der eend» die medelijden geyoelde en dien ten geyolge antwoordde dat zij bereid was 't werk te ondememen; zij zou blijde wezen indien bare menigta deugden geroemd werden. SitPuAen, bedroefd, in wee gedompeld; BY. 345: Imr airy dl^k aiwuh^n i layat ning wwang alangd ^gelijk yrouweu 1 ) Dit geldt alleen ingeval w^j de gedrukte uitgave , die Ndgena least , volgen , want de variant beeft Rdmena, Aangezien Madhum&- dhawt niet in *t PinggalasiCltra yoorkomt , is de laatste lazing ta ver- kiazan , tenzg 't door Weber uitgegevan P. afweek van dat hetwelk K. kende. 169 ne^rslachtig en bedroefd als de minnaar is henengegaan;'* bet wordt we^r gegeven met {^9jn&»njf; zie Cohen Stuart, Erit. Aant. bl. 153. AganUaya^ eig. ^^op boomen nestelend" is een dichterlijk woord Yoor vogel; de toepassing op eene eend is niet bij- zonder gelukkig. — Ng ulah; bier is ng =. ang =- kang. — Mani wordt in 'tSkr., even als ratna^ in samenstelling ge- bezigd om iets voortreffeHjks in zijn soort aan te duiden; 0. a. HrtrtUna „een jaweeltje van eene ytomw" kAagafnani „een juweel van een yogel/' Ik durf niet yeronderstellen dat de scbrijyer tnani als een sierlijker yorm yan tnanoA ge- bruikt beefb, boewel apsari yoor opsardA, dat elders yoor- komt, een waardig tegenbanger zoa wezen, eu in den zamen- bang sukAamandA yoortreffelijk passen zou. De Manigunanikara wordt door E. bebandeld in 3, 113. De caesuren moeten na den acbtsten en den yijfbienden yoet yallen. Zoodra de eerstecaesuurandersgeplaatst wordt, yerandert ook de naam. Eene pauze acbter den zeyenden yoet, kenmerkt de maat Candrftwartft (bij Pinggala) of Qa9ikalft (bij E. 3, 111); daarentegen beet de maat die de eerste caesaur acbter den zesden beefb, Mftlft of Sraj (d. i. krans). Diensyolgens is 't specimen eerder eene Mdlft dan een Manig.; yooral in de eyene yierels is de pauze acbter de zesde lettergreep boorbaar. Vgl. W, 390; 0. 161 • 78. M&lini. ^^Trouwe! wat reden zou ik hebben om uwen last niet oyer te brengen ? Als ik yolgens de opdracbt yan Meyrouw 160 naar geyaarlijke en onherbergzame oorden ga om te zoeken , wat moet ik dan zeggen, wanneer ik uwen gemaal oni- moet, om te bewerken dat hij zich ontferme oyer iemand die aan minnewee lijdt?" Binff apa matangwang^ eig. ^waarom de reden dat ik;" Ygl. de Jay. uitdrukking <M«m4^^SA>»A4. Matangwang staat yoor mtUang-ngwang f gelijk matangya yoor nuUang-nga; sdm- punya yoor adm^n-nya; e. dgl. In 't algemeen is eene echt<e medeklinkeryerdabbeling eyenzeer in strijd met den aard der oade als met dien der nieawe taal. Natuurlijk yer- dubbelen de Jayanen dikwijls genoeg eenen medeklinker in 't schrift, doch zij doen dat niet om eene yerdubbeling in de uitspraak \q kennen te geyen. Het Eawi dat zich yeel meer aan de phonetische spelling houdt, laat de dab- bele medeklinkers gemeenlijk ook in 't schrift weg; de ondste oorkonden schrijyen lawasang yoor lamaa-sang^ omdat men slechts 66ne a boorde; zoo ook Vtungga yoor UUungga, e. dgl. meer. Tan-angge; het ligt yoor de hand» te yeronderstellen dat angge = Erama xMr^cm is, dat bier den stamyorm behoudt omdat het in samenstelling met tan staat. Wat den oyer- gang der beteekenis betrefb, zou men Mivmdn oi wel Qm»Mj(^ in QxM&(fMn.%iKiii kunnen yerirelijken. Doch ik moet hierbij- yoegen dat ik in 't Eawi angge elders niet aangetroffen heb. 't Jay. ti(m{'qcmv^(m) luidt in 't Eawi gya, gyd, kan dusniet in aanmerking komen. Eerder nog mocht men gissen dat tanangge yoor tan nangge stond, of ia genomen was in den zin yan tan, terwijl nangge^ nangga (yan sangga,irfo:t9(m)'{'i zou wezen. 161 Adifohf Myah en dyah zijn wisselYormen ; 'teerste leest ge 0. a. BY. 360; 367; Myak 194. Het is zoowel een titel Yoor mannen als voor vrouwen. Yoor mannen is dyah synoniem met drya; als dyah UUara 129; dyah Dug^Asana 148; 431; 434; dyah Ghaiotkaca 308; 309. Op yrouwen ioegepast staat het gelijk met v^junSt, als dyahDropadtZlh] dyah SatyawcUi 537 ; rara dyah is z. y. a. prinses , jonkyrouwe , fireule. MrH = mar^kf of liever Jay. QQmtjf, De M&lini, een der lieyelingsmaten der Indische dichters, heefb eene zeer kenbare caesuur achter den achtsten yoet) en dan aan 't yiereleinde. Vgl. K. 3, 144; W. 391; C. t. a. p. kent be- halye den gewonen term nog eenen anderen : Nandimukbi. — • Ten onrechte schrijft Tanakmig *twoord met eene korte i aan 'teinde. 79. Wrshabhagatiwilasita. » Aldus sprak de vogel tot de minnende schoone. Daarop deelde de prinses in antwoord der eend mede wat ze zeggen moest. „Zie, dit moet ge zeggen; ocb» boor mijnewoorden om ze oyer te brengen aan bem die in zijnen tred de ylng- heid yan bet ros met de gestadigbeid yan den stier paart." R^ngen yoor r^ngon^, loo^ in str. 57. De yergelijking yan den gang des geliefden met dien yan 't fiere paard en den forscben stier — eene yergelijking waartoe de naam der yersmaat den dicbter gedwongen beeft — 168 heb ik Yoor de duidelijkheid eenigszins uitgewerkt. — De g in wihgita is eene yerbastering, maar z66 algemeen in allerlei Eawi-Hsa. dat ik me niet gerechtigd achtte ze door 9 te .yeryangen. Dit yers is de eerste yan de twee specimena yan Asbti. De naam luidt bij P. Bsbabhagajawilasita (W. 392) ; en bij E. 3^ 122. Colebrooke geefb als anderen naam op: Gaja- turanggawilasita , opmerkelijk genoeg, omdat ook in den Eawi-term agwa [:=z turangga) terugkeert; docb gati instede yan gey a is in de Indische bronnen niet te yinden. Wei is er een Wrahabbacarita, maar dat is eene Atyasbti, en sy- noniem met Harini, ten minste volgens de ietwat yerdachte opgaye yan een Scholiast; ygl. de aanteekening op str. 85. De pauzen yallen acbter den zeyenden en den zestienden yoet. 80. Jagatpramudita. ^^Prins!'' moet gij, eend, zeggen, ^^ik kom metnederige bulging tot u, en beschouw mij als uwe trouwedienaresse, Heer. Ik ben door uwe gade gezonden om een yriendelijk yerzoek oyer te brengen aan u, die (zoo ik hoop) steeds alle menschen gelukkig zult willen maken/' Angg^h beantwoordt in beteekenis ha aan Jay. Mfa?* ^u aan tJnSfkn^. — Bi I oS = ari , mim. — Gumawayang; zie str. 2. — JagaipramudUa is als samenstelling te beschouwen; lost men ze op, dan neemt ze den yorm 20,11 ybsi pramuditthning jagai j 168 immers om uit te drukken een Nederl. ^^dat maakt alle menschen ontsteld," of x»dat doet aUe menschen ontsteUen /' t^gt men in 't Jay. tA^mMjntm^^Jttatrfcmvftsnr^totttatnKn^] 6. dgl* Hoe 't woord jagatpramudita er toe gekomen is , in de latere Jay. poezie als ^de geheele wereld, Hgeheele land" opge- yat te worden, is mij een raadsel. De opgaye der woor- denboeken is in dit geyal niet te wantrouwen; men zie Blechts Damar Wulan 13. Wellicht is bet niets anders dan een yerkeerd gelezen ttC(m«noic|^«s». Eyen onyerklaarbaar is mij 't Jay. •JtMiimMjf ^alle/' Wat bier Jagatpramadita beet, komt nocb in K., nocb in P. yoor. War&ba-mibira eyenwel geefk er een yoorbeeld yan in 't 104^ Hoofdstak zijner Brbat-sanbitft , en noemt bet Wiralalita. 't Leerboek der prosodie door Utpala aan- gebaald kent dezelfde maat onder den naam yan Lalit&. C. eindelijk noemt ze Dbiralalita,klaarblijkelijkeeneyariant yan Wiralalita. 81. Mand&krtota. i^Mijn lieye yriendl kom, bet is te laat om in zoet ge- mijmer yoor uw yermaak rond te dolen: keerterugi jonker, liefderijk tot baar die bitterlijk smacbt, yan minyerlangen oyermeesterd. In treurigbeid kwijnt zij indenlustbof, waar zij nederligt in de scbaduw der Goudacacia's, terwijl de bijen^ met trage beweging boyen baar boofd in luid gebrom bun klacbten uiten.'' 164 . Biwaga^ in 't Eawi gewoonlijk met den yerkeerdeu sis- klank geschreveni is geheel en al oyergegaan in den zin van ^^stonde/ en zelfe nuur/' dus van ,|laat." In den zin van „uur" (van den dag) koitt het o. a. voor in Wiwftha 164 : diioasa pitung tab^h. In de Eawi-oorkonde van 762 Q&ka is diwaga y^tijdstip, datum." T^iap is bier, naar de terminologie der Jav. spraak- kunst, een hulpwoord, == <i^Ay»ii^mf, enz. Yoorbeelden staan er opgegeven in Kawi-Studien 83. Mango gaat v66r een klinker in mangw over, gelijk van r^ngo kar^ngwan, angr^ngwa, enz. komt. In mango, Jav. iEMtcif ligt bet begrip van droomerig ziya, mijmeren, in 't rijk der verbeelding leven. Een scboon voorbeeld levert BY. 662 ') : endab Iwlr aburup lango gagana len bbiimi sSd^ngning kul^mj kaywanyftngdadi megba megba mat^mab kay wan bidSp ning mango| wintang k^mbang ak^mbang ajrab at^mab wintang baneng ambara| D. i. ^Het leek alsof de bemel en de aarde in den nacbte- lijken stond bun bekoorlijkbeden verwisseld badden : de boo* men gingen ove? in wolken , de wolken werden tot boomen in de verbeelding van den mijmerenden ^bescbouwer) ; bloemen waren (als) sterren, de sterren aan Huitspansel werden als ' overal gestrooide bloemen.'* Mango wordt zeer eigenaardig gezegd van den pemzenden^ mijmerenden zienerendicbter; zoo in 't begin van 't Bbomak&wya : 9ang mango wring fch lamhang; en bieronder in str. 110, vg. l)'Iii Coben Stuart's Aant. bl. 344, waar de variant Xang^ voor man^d' geen zin heeft. Daarentegen is Ivoir mahurup beter dan lioir ahurupf al beteekenen beide betzelfde. 166 Kalan^fwoHf Jay. •m#ui^tnt^> •mnjtcjM§njf* — ToliA is een imperatiefVorm yan lUii; ygl. aant. op str. 76. Het isdus niet identisch met MiA ^omgewend, terugblikkende /' en ^terogblik/' Jay. «7«nMuf , een secundaire stam, die eigen- lijk een accidenteel passief yan uUA is. Banian is een Ejrama-yonn yan ran, dat reeds op zich zelf een Erama-inggil is. Hit den aard der zaak laat zich zoo'n woord niet nauwkeurig yertalen; „jonker" drukt in 't algemeen de bedoeling uit. Als Erama-yorm yan art komt yoor ant^n, bijy. BY. 93: Nakula lawan 9ang ant^n „Na- knla met zijnen jongeren broeder (Sahadewa);" 158; 583; 627 ; 640. De ' Erama-yormen komen in hmi toepassing niet met het Jayaansche Erama oyereen; ze zijn eerderals „hooge" taal te beschonwen '). — Kand^han =: i.iif^<uf^; hier te recht met de linguale d gespeld; ygl. str. 66. Hiib en hob ^ luwte, bedekking, beschntting, schaduw, is de grondyorra yan Jay. 4m«».t^, uit a + *>»i«^. Men yindt ook, zonder h: angobi „donkere schaduwen werpende" BY. 598; ygl. Jay. KnamiSi. In Wiw&ha 351 is Mb luwte, koele plek onder lets:" ri Mb ning er-tali, waar de Balineesche glosse 7<^t heeft. Niet met angobi = anghobi is te yerwarren 1) Over ^t algemeen moat het Balineesch gebruik der taalsoorten met dat in 't Kawi overeenkomen. In de Beknopte Handl. van v. Eck, § 18 wordt gezegd: >Wat nti de beteekenis en onderlinge verhouding * dezer talen (d. i. taalsoorten) betreft, z^ opgemerkt,datze — zeker ook als gevolg van het op Bali in zwang zgnde kastewezen — in menig opzicht van het hoog — en laag — op Java afwyken.** Dit is niet b^zonder gelukkig uitgedrukt, omdat het al den schgn heefb . alsof dat kastewezen eene Balineesche nieuwigheid ware. Neen, niet do Balineezen zgn a%eweken , maar de Javanen , zooals Dr. y. d. Tank bereids opgemcrkt heeft. 166 angob ^^gabberen/' BT. 444 = Jay. «>n4^«ni«^ Darppa, eig. substantief , en bier bijwoordelijk. Het bet. in 't Eawi o. a. ^met kracbt/* bijy. darppdm^ntanp laras BT. 560; ook ,,met drieBtbeid, stont" 97; ^^brutaal" 655; ,,Bterk, zeer'^ in iiin darppdngUmin am^nuAi 530. Ygl. «^a4 in 't Handw. Yennoedelijk met opzet beeft Tanakung bier dewoorden in Bcbpone oyereenstemming gebracbt met de yer8maat,de diep weemoedige Mand&krftnt&. Dat E&lidftsa er zicb yan bediend beeft in den Megbadiita, kan niemand yerwonderen die de onyergelijkelijke barmonie tuascben inboud en yonn bij den beyalligsten der Indiscbe dicbters beeft leereu waar- deeren. — De Mand&kr&nt& beeft drie caesuren , eene acbter den yierden, eene tweede acbter den tienden yoet, dederde aan 't yerseinde. Zie E. 3 , 131 ; W. 395 ; 0. t. a. p. 82. Wan^apatrapatita. ,^Zij kan niet eten ot slapen, tengeyolge*yan baar yer- langen naar u, en weent (maar) ne^rgezegen, zoodat zij *t medelijden opwekt yan wie baar ziet. Op bloemen of tooi slaat zij geen acbt meer; ziet er yerwaarloosd en flets uit en blijft ongekleed. Op baar leger ne^rgeyallen ligt zij als een riet te wiegelen." Tan-k^tia ring pangan „onyatbaar yoor eten" of „niet te bewegen tot eten." In 'tJay. is i^AmfD^Qon, alsbet door een woord met intransitief begrip nader bepaald wordt, meer- malen te yertalen met „niet te bewegen ;" bijy. Pandji 333 : 167 ^cntQ9f»nSi»m§n§aiji „^ was niet te bewegen (of: over te halen) om achter te blijyen." Sawei, uithoofde; vgl. sareA. — Uninj^a nit un^n^ „Bm2Lch'' tend yerlangen , dmderium ;'' on^hig ; d. i. a -j- un^ is ,,8mach- tend yerlangende , smartelijk missende, desiderans ,'' bijv. BY. 50 ; 528. Aanhecbtsel a is bier = nya. Mangund^ng^ hierboyen in str. 59 met dentale nJ gespeld ; ygl. de aanteekening aldaar. — Maw^n^s of aw^n^ scbijnt te bet. ,,yan kleor yerscboten, yerbleekt,^ altbans BY. 78: dgam tanpagabda maw^n^i nrpa Karnna ndtha ^Yorst Karna en de Eoning (Duryodhana) zwegen zonder een woord te zeggen, yan kleor yerschoten.'' De zin yan > Jay. ijlQ»^ in Damar Wolan 313 is niet zeer dnidelijk; in alien ge- yalle is bet daar niet ,,belder en zuiyer" zooals de om- schrijying in 't Hdwb. luidt; ook de beteekenis yan 't Jay. ^Q^ strookt niet met die yan ^,zuiyer P' — Asamun bet. in *t Kawi ook ^^ongekleed , en nSglige" zoo BY. 356 : asamun paddngure, — Wanggapcdra is in 'tSkr. een synoniem yan nala, riet. — Yun:=z &aAA»nn» WanQapatrapatita is de benaming dezer maat bij War&ha- mihira, Pinggala (W. 394), en K. 3, 129"). Colebrooke, 162, yermeldt ook den korteren naam: Wan9apatra. — De pauzen komen na den tienden en den laatsten yoet yan elk yierel. 83. 9ikharini. „ Wanneer bij 't dalen yan den ayond de Zon op de bergen tronende zijne scbuinscbe stralen scbiet, dan ziet zij met 1) Opmerkelyk dat het door Utpala aangctogen vera identisch is met Keddii-a 3, 129. 168 t weemoed hoe schooa 't geurig slaapsalet is ingericht: zij denkt in heur gemoed aan den tijd toen zij minneweelde smaakte gezamenlijk met den prins, die bij de beyallig- heden der met een krans getooide hefbig in gloed ont- Btak (?)." m iUtia ning ngwe is eigenlijk : ,^bij 't koeler worden van den dag , bij 't verflauwen van 't daglicht." MUtk bet. ,,koeler . worden j in gloed en licht afhemen;" BY. 40: diwata ka- lungh&iistU. Evenzoo nuUis; t. a. p. ngwehirana maiia. TUtis bet. ook ,,'t bedaren, stiller worden;" BT. 344: tistis ning rana. Ook praedicatief ,^stil/' bijy. 365: tisHs tingiaA[itang kul^m; 3jl3:listu mdrgga nira. Nton bet. 'Mv^ bij 't zien, Skr. drsAfwd; zoo ook BT. 137; 139; 240; 276. — Ar^m zou ook met «vriendelijk, lief kunnen yertaald worden;'* pamr^man ar4m berinnert aan 't biXxfjLoq bvH^q bij Homerus. Dezelfde dubbelzinnig^ heid als ar4m yertoont bet Skr. surabAi ^^aangenaam', yrien- delijk, lief^ lekker (yoor den reukzin)i lekker (yoor den smaak)." Akaron^ eyenals in 'tNieuwjay., terwijl we in str. 73den ouderen en yerreweg meer gebruikelijken yorm akdrwan aangetroffen hebben. Beeds in de oudste oorkouden wisselt Iwar, Noord, met lor af; wel een bewijs dat toen ter tijd ^l wa in begon oyer te gaan. Door yergelijking yan de spelling akaron met akdrwan kan men een bewijs te meer putten, dat de a yan karan in tegenstelling tot bet Skr., de opene a yan 't Jayaansch is. Mungar heb ik gissenderwijze genomen in den zin yan De Qikharini, met caesuur achter den zesden yoet en 169 aan 't einde des yierels, wordt behandeld bij W. 393; E» 3, 127; C. 1 8. p; 84. Prthwitala. ,,Hoe yemikkelijk is het als de maan opkomt ^n straalt aan den helderen hemel; als de bloesemB der boomen ont- laiken en de bijen die er om been yliegen bun klagende tqpen doen hooren. Dan is bet de tijd dat uwe gemalin loom afdaalt naar den yoorhof, en, op den^grond nede> liggende, in den manescbijn mijmert." Mngongf l^ng^ng o. a. i^yerrakkelijk." In denzelfden zin bezigde men Kngttng, bijy. BY. 47: l^ngl^?ig rdmya nikang ga^dfigka. Substantivisch is het „bekoorlijkbeid, 'tyerruk- kelijke;*' o. a. BY. 661: l^ngUng % lango ning r&tri ,/tyer- nikkelijke der scboonbeden yan den nacbt.*' In welke ety- mologiscbe yerhonding l^Tig^ng tot l^ngKng staat , laat zicb yooralsnog niet met zekerheid bepalen; 'teerste heeil den scbijn yan eene onyolkomen reduplicatie te wezen yan 't laatste, op de wijze yan Jay. <n^c«^ ^^^^ \si\5i'^\ ^G>^* ^^^ haling^ng^n in 't eedformulier (Bijdr. Land-, Taal- en Volk. N. I. IX, 3^6 serie), waarin kaling^ng zicb door 't Jay. v&orif laat yerklaren. Yan iumurun is de nadrnksyorm ysji tumurun , welke bier yereischt wordt dewijl de Jay. regel in Robrda's Graining §517 yermeld, ook op 'tKawi yan toepassing is. 13 170 De maat die hier Prthwltala genoemd wordti beet ge- meenlijk kortweg Prthwl (W\ 394), doch bij Warib^-mibira Wilambitagati. De pauzen komen acbter den acbtsten en den laatsten Yoet van elk vierel. 85. Harinidhwani. r' „0^ wat wekt de deerniswaarde toestand uwer lieye vronw mijn medelijden op t Hoe lang tocb znlt gij yoortgaan met baar in den bloemengaard alleen te laten? baar die kwijnt en weent. Zij roept slecbts uwen naam, prinsi klagendei aan in bare minsyerbijstering , en de ecbo die beur klaag- tonen yinden in 'tgeroep der binden, yermeerdert nog baar zielsyerlangen.'^ Sipi, dat altoos^eene zekere mate uitdnikt, geeft bier in een uitroep eene booge mate te kennen. — KasiAarip (yoor iasiA Aar^p) is een synoniem yan 'tin Jay. dicbter* taal nog gebruikelijke •ai^M|ao|, bijy. Damar WulanSOl; zoo ook Wiw&ba 193. — Pdmangml met yerlenging der eerste lettergreep ter wille yan de maat. In de Harintdbwani yan onzen dicbter berkent men de maat die gewoonlijk Harini genaamd wordt. Ze beeft drie eaesuren; ^dne acbter den zesden; eene andere acbter den tienden yoet, en e^e derde aan 't einde. Ygl. Ked&ra 3, 130; W. 394; 0. t. a. p. Bij WarAba-mibira beetze Wrsba- bbacarita , betzelfde als Bsbabbacarita, yermeld door den Scbo- 171 liast op K. t. a. p. Ben commentaar op 't Pinggala-sutra beweert dat er nog een andere tenn is, nameUjk Bshabha- gajawilasita (W. 395); ygl. de aanteekening op str. 79 hierboyen. 86. Bajanl» „Bij 't ondergaan yan de maan yalt er bijwijlen een koude regen die spattend bet blinkend oyerkleed nat maakt, zoo- dat bet medelijden opgewekt wordt Yan wie bet ziet. De K^dasib-yogel in 'tlncbtrnim laat, onrustig, onopboudelijk zijn klagende tonen booren; ze klinken als een treurzang yan den lustbof in de nacbtelijke ure." y oox pinghay oi pinghe — welk laatste y66r een klinker in pinghag oyergaat — yerwijze ik naar Ondjayaanscbe eed- formnlieren, bl. 6, in Bijdr. y, T. L. en V. y. N. Indie, S^e Bene, IX. Het is bier adjectief, gelijk in 'tMaleisch pingei. Tadahaaih of i^dahanh, ook BY. 11; 663. — Mangdlii- alUf een frequentatief yan Jay. QA§atjf. — Nikanang = nikang. 