Zedelijke verhaalen [by R. Feith].
This is a digital copy of a book that was preserved f or generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the worlďs books discoverable online. It has survived long enough f or the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the pást, representing a wealth of history, culture and knowledge thaťs often difficult to discover. Marks, notations and other marginália present in the originál volume will appear in this filé - a reminder of this book' s long journey from the publisher to a library and finally to you. Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we háve taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. We also ask that you: + Make non-commercial use of the filé s We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personál, non-commercial purposes. + Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's systém: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help. + Maintain attribution The Google "watermark" you see on each filé is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. + Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner any where in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. About Google Book Search Google's mission is to organize the worlďs Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the worlďs books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web at|http : //books . google . com/ ^iľiŕi'. 'v.^»:'^<^. i*^" ^^^a^^^ ^^^^^yuu^ 1 k ZEDEIilJKE VERHAALEN. EEÄSTi: l>EEIi. TE A M S T E R D A M, Bij JOHANNES AliliART, V^- '^■ ÍA. 0^' / L •f F i » ZEDEIi IJKE VERHAAIiEN EEÄSTE l>EEIi. TE A M S T E R D A M, Bij JOHANNES Alil^ART, MDC CLXXXVIII. ľ/sT <yi. ^k. VOORBERICHT. Liczeren , welke bij een boek ininder ge- woon zijn zelf te denken , dan wel het hurt Doorgedachte over te nemeň , de nuť- tigheid Dan Dermeerderen. Mooglijk zullen ze door deezen en gee-r nen in een oogenhlik ^van "verpoozing met fvermaak gelezen VH)rden, te meer, daar ze onder die foart nDan gefchriften behoú- feri, dié eenen goeden zedelijken indruk nalaaten, en de kennis Dan het m^ensch^ Ujk ha^rt, wne wetenfchap, Door dejeugd, die haar geluk nog te Destigem heeft, zot nóodzaakiijk , bevorderen. V Is met dit * J E N N IJ L I L L E. JpoiNDiN zeide in dé Koflfijhui^en , en na hem heeft een Drogredenaar in zijne brie- ven aan Eugénia het gefchreven, en na dien Onderwijzcr van Eugénia heeft een i«ogenaamde mirabaud in zijn Leerftelfel der Nátuur het herhaald;: dat de Mensch een Uurwerk was, 't welk de uuren niet iheer floeg, zo dra raeil het aan ftukken brak; maar het verílandeiijk Wezen ís geen Uurwerk: de tijd, welke de raderen ym dészelfs broos werktuig ontfteit;^ ver-^ mag niets tegen het beginfel, dat het denken doet. Montagne, Newton, en d'A^ guesfeau voelen vergeefs de ontbinding huiiner ligchaamen; hunne verheven zielen beftaan nog in alle derzelver kracht, íchobn -zij enkele puinhoopen meer bewoonen: dč flinger van het uurwerk ftaat ftilj de groote fpringveer is gebroken, en de geest, altijd I. ÄEEL. A werk- ft JENNIJLILLE. werkzaam, duidt op den wijzer het zinnc- beeld der Onfterflijkheid nog aan. ^ Onze aardbol verandert, zegt de Leer- „,nieester van Eugénia , de Zeeén verwi«- ^ felen van pteatu, de Bergen fiarten in^ ,, alles, wat adem haalt, fterft ten laatften, ,, en de Meňsch alleen zou eene eeuwige ^ duurzaamheid vorderen?' — OngetwíjffeJdj indien het verftándelijk beginfel een bijzon. der wežen in de nátuur iá, zie ik íiiet waarom het alte de vérandeíiíigen van dé ftoflFe ondergaan zoude: het moet, tíven ilš de Wijze der Stoicijnen, onwrikbaaŕ* Wijven te midden van Waerelden^ die weg* zihken. . Dán verondôfftellen wij voor een oogenblik dat de ziel nicts dan eene bij uitílek bewérktuigde ftoflFe zij, dan wenschtc ik JENNÍj LltLE. a^ i}enkt, veídelgd wierd^ terwijl de zelfftan* digheid, die tot het groeiend planten-leven bejioorfj bewaard blijft? Niets ílerft in de laatuur^.en de zxel wil fterven? VeígÄ«: de 2iel op de eigen wijze als het ligch^wn.9 Maar de.dood van elk, met ge* Voel begaafd, we2íen is flechts de ontbinding Vaň deszelfj^. deelen*: nu is de gedagte éénj^ de verílandelijke eenheid , of het onfcheidbaar Ik, fcunnen niet verdeeld worden. Mijne ziel is of geheel of geene. .Zij kan dérhalven tiiet pn.tbpnden worden en bij gevolg niet Äerven. Ja,de;2iel is onfterflijk;^ en ik ben'ervan overíuigd, dewijl ik lijde^ en de Pwinge- land, die^ inij oudeídrukt , is 'er niet min- .der .yan overtuigd^ dewijl hij wroegingefl •heeft. Djt l^erÄuk is te noodzaaklijk voor de vreede van het menschlijk geflacht om alleen eeiie dwaaling te zijn. Indien de. ziá •fterflijk ware,zou de hel voor ons op deeze aarde 2i]tt^ en het Niet aan gindíche zijdc; . DeVoorílander van de vernietiging fchijni -de- gebooren yíjand der Maatfchappij te zijn, dewijl zijne leer alleen gunstig.is aan -de wiltekeurigheid deí Koningen en aaa.de - ... A a fnood- 4f JE N Ň IJ L I L L e: fňoodheid der Booswichten. Ook hield Cattf^ • de groote Cato, toen Cefar, voor Catilina^ pleitende, de leer der fterflijkheid van de ziel wilde vastftellen, zich niet op met heirt te wederleggen. Hij vergenoegde zich met tezeggen, dat hij een flechr Burger was,eri het Nageflacht heeft het oordeel van dien doorlugtigen Man bekrachtígd, in weerwil der begaaftheden des Overwinnaars van Pampeus, in weerwil van zijn vernuft en van zijne triumfen. De TwijfiFelaar^ om aan een toekomftig le- ven te gelooven, eischt bovennatuurkundige bewijzen; maar waaroni onttrekt hij zich aan de raemgte van zedelijke bewijzen, die hem overílroomen ? 't Is waarfchijnKjk, dat zo men hem overlaadde met bovennatuurkun^ dige bewijzen, hij, om te gelooven^ nog J E N N IJ L I L L E. 5 Aarde, maar ftervende wordt hij vri j; *t is alleen zijn vervolger, die verdient yernie^ tigd te worden. Leest de Gefchiedenis van Clarisfe; 't is een van de fchoonfte vertoogen voor de on- fterflijkheid van de ziel, welke het mensch- lijk vernuft voortgebragt heeft; de bewijzen van Clarcke, van Pascal en van Cartefius zijn zeer ílaauw bij eene enkele bladzijde van Richardfon. Ik ga beproeven om een ander betoog in den fmaak van dat van Clarisfe te geven. 't Is de aandoenlijke Gefchiedenis van jbnnij LiLLE. Indien men onder het lezen van dezelve bewoogen wordt^overwin ik, en de ziel is onllerflijkí ' Jakobus de Tweede regeerde in Enge- land, indien het regeeren is zich pijnlijkte yermoeien om zijne Onderdaanen te dpen beeven, met de verachtelijke roede der Dwingelandij tegen het zwaard derVrijheid te worftelen, en zich geduurig aan het hoofd Äijner Hovelingcn te zetten om menfchen te bevechten. A 3 J*- « j E N NIJ L I L L e; Jakobus was niet boos uit groiwibegTnfeí^ maar hij bezat éenen zwakkén geést ^bij wu kleenmoedig hart; en bij een volfc van eea groot karakter veroorzaakt de bothéid van Claudius even zo veel kwáad úš de misdaa^ dtľ\r var^ Nero. Een bastaart van Karel de Tweede, door rijnen opvolger met woede vervolgd en ^e iaifgod v?n Engeland geworden, zag het on- weder van vQrre zaamentrekken, dat den troon dreigde; deeze fpeelpop der fortuin was de beruchte Hertog van Mdnmouth, dQ fchoonílQ man van Groot-Bríttanje, en bo» vendiea met de groote hoedanigheden be* gaafd, welke dé -fchoonheid alleen verónder* ftelt. Indien bij de helfte der ftaatkutide vaa den Prins van Oranje bezeten had, was deeze laatíle nooit meer dan Stadhouder van HoU fJENNIJ ipiL L E- I . *t Wäs aaa den Laatílen der Stuatds gcŕ maklijk de harten zijner ondecdaanen wedejŕ tot zich te brengen, door de yei^ooningeef ner goedertierenheid te roaafcen, welke hij zonder gevaar kon uitoeffene;^. Maar het fchijnt dát gíootheid van ziel altijd ;het erfi- deel van talenten zíj. De Oy/ecwinnaar van Monmouth was kleen en wreed; hij liet het hloed der Aanhangeren zijns Mededingers bij ftroomen vloeien, en wreekte zich ííIs een Keizer van Marocco , hij , die llechts de eex*- íle Burger van Londcíi was. 't Mist zelden of een Tiberius vindt Se*- jaanen tot uitvoerers zijner woede. Jakobus de Tweede beval aan zijnen Kanfelier Jef- fjreijs en aan deň Kolonel Kirke, -oni alle de rebellen, die aan 'tgev^cht van Sedgemor ontkomen waren, op het fchavot .te doen fterven. Deeze medogenlooze afhangelingen 'voerden dien last uit áls llaaven, welke brandden om op hunné beurt dwingelaaden te worden. De Kolonel vermoordde dus met het zwaard des oorlogs , en de Kanfelier met het zwaard dox wetten. Bridgewater werd het toon^el der over- dachte moorden van den Kolonel. Bij zijne intrede in die ílad liet hij jiegentien van A 4, haa-- t JENNIJ LILLE. haare aanzienlijkfte Bewooners,' zonder het geringfte onderzoek, naar de galg geleiden^ Dewijl hij zich van zijne wreedheid een fpel maakte, deed hij zijne flachtoffers ter dood brengen, xnidlerwijl hij op de gezond^ heid van den Koning of van den Kanfelier dronk. Eens viel het hem in om denzelfden mensch tot driemaalen te doen ophangen, ten einde. de ijslijkheden van deszelfs marT teling te verlengen. De Tijgers, die tot werktuigen aan zijne woede verftrekten, waren zijne foldaaten, en hij noemde ze zij- ne lammeren. Bij deeze tooneelen van onmenschlijkheid, vertoonde de onfchuld en de licfde in Brid- gewater een betoverend fchouwfpel voor eerlijke en gevoelige zielen. 't Waron twee jGelieven, de achting der geheele waereld ÍE'NNIJ LILLE. 9 Sexen beftemd heeft; in welken de vermo- 'igéns zich ontwikkelen, het karakter zich aankondigt, en alle de hartstochten met na- druk fpreken. Gelukkige leeftijd, welken ■die ont^eňuwde werktuiglijke Wezens, die men op hun vijftiende jaar trouwt , en wel- Jcen men dwingt mannen te worden eer ze opgehouden hebben kinderen te zijn, nim- -mer zuUen kônnen! Zij had van haare lente alleen de bekoor- lijkheden der fchoonheid, en die onfchuld, welke ze gelden doet. Haare deugden be- hoorden alle tot den zomer van haarieven, en 'er was geen man, die het zich. niet tot -eene eer re.kende dczelve met haar te dee- Jen. De tegenfpoed had met eene ligte hand zijn zegel op de roozen van haar gelaat ge- drukt. Zij was 'er niet minder fchoon om; zij was 'er alleen te belangrijker door. SijDNEi bemindc jennij. Hij zeide het niet 5 maar zijn gezicht fprak voor hem^en de onfchuldige fchoonheid houdt zelden te- gen de welfprekendheid van 't oog ftand: voor *t overige was sijdnei door zijne gc- daante en door zijn hart jennij waardig. Hij was Wijsgeer, en hij had flechts tivintig . • A s jaa- |«ren bereilct. Mm zou hem bij Lovelace jSBoeteu vergelijken, indien Lovelace eea «rlijk man ware geweest. SijDNEi en Jennij waren beide Hjeester vaa Jiim lotj ten minsten niexnand jn Bridgewa«- 4fir wist aan wien ze hunne geboarte ver- lídiuldigd waren. Men vereerdeze als wezens, 4ie uit d^ bemel gedaaki waren , en weli^e door den gewoonen weg der Natuur niet tonden t^oortgebragt zijn. SijDNEi veígat fe.derd drie jaaren zijne ^■mpen om zich enkel aver die yan zrjne JMinnaaresfe te bekommeren. Hij zocht haar te doorgronden , maarhaare ondoordringbaa- -re ziel float zich voor die tedere uitftortin- geti, welke de liefde, onder den íhiíer der yriendfchap, vordert. Zijne ftandvastigheid werd eindelijk beloond. „Kom, zei hem Jen- JEN N IJ L I LLE. ii «ijn; maar hij brandde om het te vernemen. Hij liet zich naar het boschje geleiden; ^ija hart floeg met geweld, en Jsnnij verdubbel* 4e deszelfs kloppingen door deeze fchrik^ verwekkende inleiding : „ Sijdnei , ik heb „ geleefd; ik heb door mijne rampípoedea ^, de loopbaan vervuld , welke de Natuur ,, mij voórgefchreven heeft. Ik ^anbid de ^ beíluiten der Voorzienigheid^ maar de ,, fchande of de fchrik hebben alle de oo* ,, genblikken van mijn aanzijn veígiftigd^ ^, Gôtrouw aan mijn' Qad en oan eje.wettea ,, van mijn Land, gaa ik op mijn zes m ^, twintigfte jaar mijne dot>dlô&t beftellen, ^^ en Cromwel is, op zijn bed geftorven, ,j Cromwel, de affchuawlijke Cromwelí.,; ^j maar laaten wijde Booswichten in vree- „ de , w^neer eea grafzerk hen bedekt. ^^ SijDNEi, hoor mij. Ikhadeen* Vader; hy „ wa>zijnrang, zijnefoftuin, en zijne tijte- Tp, len aan zijnen IConing verpligt, Hij was ,, de Vríend van Karel den E^rften, De 3^, Ongelukkige ! hij kon van žijnen fchrik .,, niet fterven op dien noodlottigen xlag, op „ welken Londen het bloedig hoofd vau ^ dien Manarch qp het fchayot van Withe* ^ ftll ^ag xoUea,.om hem te .llraflFen, dat ii J E N N IJ L I L L e; -5, hij de Dweepers, die hem overleefd helr^ ^.ben, gefpaard had. ' „ Mijn Vader , die zijne Natie voor gee- '„ nen Koningsmoorder beveiligen kon, ver- „ troostte 2ich ílechts over de nutteloosheid yy zijner poogingen^ door den opvolger tot •, den Troon aan de valftrikken zijner vervol- 99 geren te ontrukken. Hij bevorderde de ont- yy koming van dienPrins, en toen dezelve ia •3^ zekerheid was, wachtte hij gelaaten af, ,^ dat Cromwel hem ílrafte voor dat hij het ,, getal van deszelfs wroegingen verminderd yy had. ^ ,, Eene zo fchoone daad werd niet dan ,, in het laatfte jaar van de regeering dieias •5, Dwingelands ontdekt. Mijn vader werd '„ gemaklijk overtuigd van eene wijkplaat& „ aan het bloed der Stuards bezorgd te heb- Jl: N N IJ L I L L Er xjr ,; moňfter der geestdrijverij te verzadigen^ „ ziet hier het eenigst overblijffel van mijn ^ geflagt. Stoot toe! vermengd onze asch ^ met die vati onze Koningen; mijn gezin ^ ftaat uitgebluscht te worden; maar eens ,j zal het Nageflacht 'er den naam niet van „ uitfpreken, dan met dien van het Vader-. ^ land, 't welk gij niet hebt weten te ver- yj dedigen. En gij, mijne Dochíer! zo. „ gij uwen. Vader overleeft, vergeetnim- yy mer dat gij eene Engelfche zijt, en dat 0 de fchande van het leven aan eenen Ko- yj ningsmoorder verpligt te zijn, alleen uit- yy gewischt kan worden door mij na te vol* ' SijDNBi was bij het einde van dit verhaal onwillig aan de voeten zijner Minnaaresfq nedergezonken. Hij befchouwde ze met die godsdienftige verrukking, welke men aan cen -SlaqhtôflFer van 't Vaderland verfchul- digd is; maar zijn hart zuchtte in ^t ver-: borgen , even als o£ hij geene Heldin aan koh treflfen, zonder gevaar te loopen van zijne Minnaaresfe te verliezen* - J E N N ij beminde s.ij d n e i te veel otti zijne ftiizwijgendheid niet te verílaan. Zij beurd$ hem met ontroering op^ liet eecC ,traÄn. ojp 14 J1E N N ir L i L L É: jájne harid dňtffippen, eh met dien toon, díe. tot het hart doordringt, vervolgdeze dus : ,, Míjn Vriend! het gezichtvan uweteer-* ^ gevoeligheid is het eerfte vermaak ge-. ^ wéest, dát mijn hart gefinaafct hcefC „ Naauwlijks had ik den ouderdom bereikt. ^ van aver de íampen mijns vaders na te ^ ktinnen denken^ óf ik werd verpligt de ^ dwaalingeň mijňer moedef te beweenen* ^ Deeze vrouw, aan welke men aHcen|ver^, /, wijten-kafí, dar zij niet bôven de zwakheid. ^ haarer Sexe verheven ware,uiie meeton^. „ gelukkig dan fchuldig^ wasidie mooglijl:. ^ veračhtlijk in haar eigen oagen fcheen^ ^ maar die altijd eerwaardig in de mijnea 5, zal zijh, valeindigde heť g€Vocl van aan- i, wezigheid in mij te vetgiftágeni Deiver^ 5, banning had haar heuren rang, heure tijteí lENNlJ LILLE. ij i, ín duigcH. Engeland opende de oogea „ over twintig jaaren van otizínnigheid ca ý, van geestdrijverij% en de haat, dien het „ Volk voor de Dwingelanden opgevat had^ fy verkeerde zich in afgrijzen tegen de Ko- ^, ningsmoorders. „ Míjne Moeder en haar Echrgenoot ont* ,, trokken zich aan het onweder naar Hollánd* ,, Daar woonde toen nôg het vrijfte Volk des „ aardbodems; maar de Mobrdenaars van Ka- ,, rel den Eerften kondéíi geéne fchuílplaats ,5 vinden iň eene landftťeek, daar nog mea- jy fchen waren. Vier Éritten namen op zick 5, om het Vaderland en de Koningen te wree- kem Zij floopen op een' avond ifl hec huis,'t welk wij in den Haag betrokkea hadden, en vielen, met den degen in át vuiať, op hunnen ongelukkigen Landge- noot. „ Schoon 'er tieň jáareii federd dit origeval verloopen zijn, ftaát 'er de beeldtenis ecb- tér nog lévendig ván in mijne ziél. De fchuldige grijpt op het žien van 't gévažar naar zijnen degen — de moôrdenaar» ôn*- ringen hem — mijne ihoéder, de haitea verftrooid, de boezem half naakt, de wgea flifekerénde vtn woede, werpt ísichia het jnid- 99 99 ^9 |6 J E NT N U LILLE; ^ miijdeií. der ftríjdendôn. Welk eene heid* ^, haftigheid vaa moed 5 sijdneiI indien ze, áangewend ware geweest om mijnen vader 9> ^ téverdedigen !..•/' Zij hield zich een oogenblik llil om aau haare fmart dea tijd te geven van zich te kuu- nen uitboezemen en haar verhaal vervolgende : ^ Mijne moeder^ fprakze, poogde vergeefs ^, het flachtoffer aan het ftaal der Moordenaar ^, ren te ontweldigen. Haare fchoonheid, de ^j onverfchrokkenheidj met welke zij haaren Gemaal met de enkele wapenen der na- tuurdurfde verdedigen, vcrgximden deeze ^, woeste Koningsgezinden flechts te meer- ,> der. De Vriend van Cromwel werd met 5, elf íleeken doorboord, en zijne Echtgenoo- ^j te, al worftelende, even boven den boc- ^, 2íem gewond , viel flaauw op zijn lijk ne- ^ 9> jENlsriJ LILLÉ. íf ^ Weŕp, 't welk mijné Verbeeldingiskraclu 5j voor een verfchijnfel houdt. Op het Oogeu-s ý, blik voel ik ihij met geweld doot bebloe- J, dfe armen aangegrepen. De ftilte dea ^5 nachts , het afgebroken gillen etíner fter* 5^ vende, het ílinkíche denkbeeld van gees* ^ ten, dat mijne geheele ziel vervult, alles ;^ veídubbelt mijne afgrijzing. Ik roep do. ^, hulp mijner moeder in, maar naauwlijks ^, is dit noodlottig woord uitgeíproken , of ^y de perfoon, die mij omarmd houdt, ílort 5, met groot geweld neder, en ileept mij in ^, haaren val mede* Wij verlooreii beide. ^ kennis. 5, Ik Weet hiet hoé íaiig deeze íláap de$ ^, doods duurde; maar naauwlijks begonden ^, mijne oogen zich te openen of ik zagmij 3j door vrtemde vrouwen oniringd^ welke ^, Ďiij aan het leVen poogden weďeŕ te ge-- ^ ven. Het afgrijslijk tooneel van den ^, voorigen dag waS mij nog onbekend, en 5, ik merkte de zWakheid mijnei* zinnen, J, het koude zweetj daar ik mede over- ,^ ftroomd waSj en het bleek en bloedig 5, verfchijnfel, dat mij omarmd had gehou* 5, den, flechts als het gevolg eens drooms 5, aan, die de werktuigen van mijné ver* L DEBL. B „bed- rô JENNIJ LILLE, ^ beeldingskracht outMd had. Mijnelie;, ^ gocheling was van geen langen duur. Zo ,y dra ik krachts genoeg had om mij ílaande ^, te houden^naderde ik meteene lámp in de 9, hand mijn bed; ik open de gordijnen en ik yy zie op het oogenblik geef ik eenen ^, ij§fQlijke» gil; de lámp valt en gaat nit, ^ en mijne knieen ontzinken aan mijn lig- ^ chaam — Sijdnei 1 't was mijne Moeder, ;^ zíj wa3 het verfchijnfel! — ■ De tederbeid 5, behield mij bij 't gebruik mijner zinnen 55 en ik leefde gm te lijden* Ik werp mij op y^ áxt bijna ontzieldeligcbaam en houde het yy naauw omarmd. — Van lieverlee herwinnen 55 de verftijfde leden mijner moeder een 55 gedeelte hmmer veerkracht. Zij open t 55 flaauwlijk een ftervend oog, en zo dra ze 55 mij herkenta doet ze mij een verhaal van 55 het afgrijwslijk treurípel5 dat haar van 55 eenen Gemaal beroofd had, en dat mij 55 zelve binnen weinig Qogenblikken van het 55 eenigfte goed giqg berooven, dat mij de „ aanwezigheid nog beminnen deed. Ik 55 poogde haare hoop een weinig te verleven- 55 digen, en haar de kalmtc in te boezemen, 55 welke aan mij zelve miste. Neen, mijne 55 Dochter! zegt ze mij 5 befchouw mijne 93 wonde; JENNIJ LÍLLE/ tr ^' wonde; 2ie het bloed^ dat ik kwijt ben >^ geworden ; ik voel dat ik nog maar eenige >, oogenblikken te leeveii heb — ik heb ,^ niet dan te lang geleefd* .• ach! indienik ,^ uwe onfchuld bezate — indien ik nimmeť 5, de Echtgenoote van eenen. **. SijDNET ik heb u genoeg geacht om u deeze ijsfelijkheden toetevertrouwen* Ik heb tot Vader een' man, die op /t fchavot geílor- ven isj mijne moeder heeft een' Konings* moorder getrouwd; ik ben zonder tijtelen,, zonder uitzichten, zonder fortuin. Ik Ican B 2 mij- no JENNIJ LILLE* mijne geboorte niet verbloemen, zonder voôt* de laaghartigfte mijner landgenooten door te gaan; ik kan ze niet bekend maaken, zonder nog laaghartíger te zijn. Ik treede onophoudelijk tusfchen den tegenfpoed en de fchande beklaag de treurige j e n n ij , verachtze nietj maar ontvlucht haar voor eeuwig ! SIJDNEI. Ik U ontviugten?... God en ík, zíe daar de eenigfte wezens in de natuur, die u íiog beminnen.... Neen, ik zal u niet aan uw noodlot óverlaaten. De bekentenis, die gij mij gedaatt hebt, vermeeťdert^ indien het mooglijk iSy mijne hoogachting en mijne liefde. Schenk míj uwe hand, 't isaan uwea Echtffenoot om u over 't verlies van eenen wieg af aan met mij fleep. Ik zou u nfcť trouwen,. ik zou u in mijn graf mede ruk- icen* SIJDNEI, Wel nu, dat ik één oogenblik gelukkíg zij jen ik ten gereed t^ fterven Jennij.... gij ontroert u — die blik deek gij in mijne aandoeníng?.... kan ik mijneEchtge- noote omarmen?.. JENNIJ. Jarik ben het, sijdnei!.... ik moet het leven niet veilaaten, zonder de gelukzalig- heid gekend, zonder de Voorzíenigheid ge- lechtvaardigd te hebben. SijDNEi, dronken van liefde en van blijdfchap, omhelsde de knie^n van jennij nog, toen men met geweld aan de deur van den hof hoorde kloppen. Deeze edel- moedige Minnaar droogt de traanen van vreugd af, die- hij ftortte, ontrukt zich ^an de armen zijner minnaaresfe , treedt pet cene lámp in de hand naar de deur en opent ze. Op het oogenblik valť eene bende Soldaaten op hem aan, en men neemt B 3 hem az JETNJNIJ LILL E. hem in den naam des Konings gevangem De overweldigde wierp een* kreet van fchrik — jENNij fchiet toe en terftond wa$ de deur weer geflooten. Jennij, half ontzield van fmart, verbeid, de lang in den hof de uitkoní&t deezer ge- beurtenis. Zij klom vervolgens al wagge- lende naar heur vertrek, wierp zich in een^ armíloel, en liet zich aan alle de bitterheid van haare overdenkingen over. Sijdnei werd met het aanbreken van den dag tot den Kolonel kirke gevoerd. De krijgs- raad was in zijn vertrek verzameld. Men fpoedde zich met den befchuldigden in ke* .tenen te flaan, en de Kolonel kwam hem .2elf ondervraagen. DE KOLÓNE L. JE.NNIJ J.ILLB; ;s3 BB KÓLONEL. / Monmouth was een verraader^ en zijne vrienden zijn het ook. Hóe durft gij eene zo misdaadige Vriendfchap belijdén? SIJDNEL Ik ben niet laf genoeg om een' Rechter te vleien of om een' Vriend te verraaden. De Hertog van Monmouth heeft mij het leven geredj ik heb hem geduurende zijnen voorfpoed geacht; ik heb zijne dwaalingen betreurd, en ik ben niet in ftaat pm zijne hagedachtenis te hoonen. DE KOLONKL. Gij zijt ten minften van zijne faame». zweering onderricht geweest? SIJDNEL De Hertog van Monmouth achtte mij te veel om de gedachte te kunnen hebbeií van eenen muiter van mij* te maaken. 't Is de líag van Sedgemor, die mij van zijne misdaad en van zijne nederlaag onderríchť heeft. B 4 DE ^ JENNIJLILLE. DE KOLONEL. Maar na 't gqvecht van Sedgemor hqbt gij dien verrader Qqne wijkplaats aangq-. boden. STjrxNEI, Ik zie wel, Mijiordi dat ik maar eeníge weinige oogenblikken meer te leven heb; maar ik zal ze niet verachtlijk maaken door logen of door laaghartigheid. Ja, ik heb den Iíertog van Monmouth a^n de ftraf poogen te onttrekkQn. Indien hij verwin- naar geweest ware, zoude ik mij voor al- tijd uit Engelaqd gebannen hebben; maar van het oogenblik dat hij ongelukkig ge- weest is, heb ik niets dan een* vriend ivk JENNIJ LILLE. zS SIJDMEI. Mijlord, fpreek mijn vonnis uit. P£ KOLONEL. Antwôord in naam des Konings. SIJDNEI^ Gij wilt het. Ik eerbiedige mijn' Vorst; ik zou vDor hem willen fterven, Hever dan op een fchavot.... maar als men eeď Dweet- per voor zijnen Staatsdienaar kiest, en een* Soldaat om over Burgers tQ vonnisfen, is men niet waardig om pver Britten te ge- bieden, DE KOLONEL. Hij velt zelf zijn vonnis — dat men hem naar 't fchavot fleepe! Men geleidde den onverfchrokken s ijdnei in eenen kerker, om 'er tot de uitvoering van het vonnis te vertoeven. Naauwlijks was hij 'er binnen getreden, of hij opende zich door middel van eene naald een' ader> en fchreef met zijn bloed dit ijsfelijk brief- je aan jennij, B 5 ,, Dier- a8 J E N N I J L I L L E. terwaard; de Kolonel nadert met den zij^ nen, en den arm der rampfpoedige met vuur drukkende: „ Hoe^ zegt hij, zo veele aan- minnigheden zouden aan cenen verrader te beurte vallen '* JENNIJ. SijDNEi een verrader!... wel nu, Mi|- lord ! indien hij het is , ís het zijne vergif- fenis, die ik affmeek, DE KOLONEU Bevallige Vreemdelinge ! gij vordcrt zijne vergiffenis. . . . hoe geheel verzekerd zijn die vuurige blikken van ze te zullen ver- werven! maar door welk eenen prijs..,,. JENNIJ LI LL E. 09 DEKOLONEL. Neen, neen^^ jennij! één zwak oogen- blik kan een hart, aLs het uw^ is, niet verlaagen. Wel wat vreest gij? De nacht zal dat vreeslijk geheim met zijne fchaduw bedekken, en morgen zuiveren de omhelzin- gen van eenVEchtgenoot. . .. JENNIJ. Barbaar ! ik verftaa u ; 't ís van mijne fchande dat gij den prijs uwer haatelijke barmhartigheid verlangt; -- gij zult over- fpeler zijn, ten einde rechtvaardig tQ asijn DE KOLONEL. En gij bemint uwen Echtgenoot? JENNIJ. Gaa,verlaatniij! Ik ben gereed ongelukkíg te zijn^ maar ik wil niet verachtlijk zijn... Ik héb met eenen enkelen blik in het bin- neníle uweí misdaadige ziel geiezen. Zo veel ongerechtigheid van uwe zijde bewijst mij de volle onfchuld van míjnen Echtge- noot — dat hij fterve! hij fterven?... wreed 30 JENNIJ LILLE. wreed mcnsch! ik val op nieuw aan uwe voeten.... in den naam van alles, wat u ďierbaar op aarde isy geef uw flachtoffer aan mijne fmart weder!..., Eíscht van eene troostlooze vrouwe de affchuwelijkfte allcr opofferingen niet! O duld dat ik nog kalme blikken naar den Hemel op moge heffen... Dwingt mij niet tot eene misdaád^ welke de wroegingen van een geheel leven niet zou- den kunnen uitwisfchenl Een Tijger zou zo veel deiigd geéer- biedigd hebben; de Dwingeland werd 'er flechts te dronkener van liefde en te gierigef naar misdrijf door. 5,Neeif,zegt hij, ik ben niet inftaat om mijn geluk aan béuzelach* tige zwarigheden opteofferen.. Deez^n avond zal ik de gelukkigfte der menfchen zijn, of gij zult gfenen Echtgenoot méer hcb- JENNIJ HL L E, 31 JENNIJ. Woeste Krijgsman!... en gij waant dat <le ílem van een mensch genoeg is om míj te doen beeven? Gaa, mijn hart is hooger geplaatsc dan het uwe, dewijl ik de leer- fchool des misdrijfs nog niet bezocht heb- be. Beproef mijnen Echtgenoot te red- áen, en mij de ftraf der verraders in zijne plaats te doen ondergaan; gij zult žien of ik mijne onfchuld heb; žien met welk eene fi^heid ik het fchavot beklimmen zal! ... De Echtgenoote van sijdnei vreest God en de fchande; maar zij waant zich gefcha- pen om dwingelanden te tarten! DE KOLONEL. Aanbiddelijkc Onftuimige! ik ken mij groot genoeg om u deezen avond zo veele bele- digingen te vergeven**.. deezen avond Jennij vertrekt, met de woede in de 00- gen, en met den dood in den boezem. Zij begeeft zich eerst naar het boschje, dat de getuige haarer laatfte eeden geweest was, en zich daar op de knieen werpende: „ Op- períle Beílisfer mijner dagen^ roept ze uit, ik wijte u mijne rampfpoeden niet; — on* gc- 34 JENNIJ LILLE. getwijffeld zijt gij de God van het goedtí j dewijl ik het ben, die dit getuige... Maaf 20 mijú leven zuivcíi* was, zo het hart van ^ijDNÉi u waaŕdig iš — ileem mij dan op in uwen fchoot , en bewäar mij voor afgrijá- íijke Godslasteringen !** Dit vreeslijk gebed verbittert de gál flechts, dle haar veŕteert. Zij kliiiit náar heur vertrek, en een oôg op haar béd tveťpende : „ Zié daaf, zegt tt^ de plaats, dié siJdneí be* kleeden moest — zijne plaats is nergéns meeŕ dan in míjn hart. Sijdnei! ,., Achlals ľk ongelukkig geiioeg zijn žou van nog te lee- ven, wie zou immer die noodlottige plaafs vervuUen kunnen ? — Ik had ílechts één Vader; ik zal nimmer dan één Echtgenoot hebben! ... Mijn Echtgenoot! ... hij zal ftefven^ en ven aán eenen minnaar opofferen, mijne eer aan eene Echtgenoot opoíFerdel.... Ik ábu 'er niet aan overleeven. . . * . wel nu. . . . dar ik verachtelijk zij en fterve! Jennij geeft aan haare ijlhoofdigheid den tijd niet om te bedaaren, zij ftort zich naar de deur Van haar huis, ontfluit ze meť ontroering, klimt op nieuw naar boven, en yalt buiten kennis aan de voeten van het bed, 't geen zij ílond té ontheiligen, ne^ der. *" Toen zij het gebruik haarer zinnen lier- kreegen had, fchroomde zij eene noodlot* tige herinnering, en een vaas nemende^ waarin een bedwelmend vocht beflooten was, daar ze zich alle avonden, om zich feénige uuren flaap te bezorgen, van bedien- de, verdubbelt ze de maat, uit alleen deezé woorden: „ God! Godľ' flurpt den drank binnen, en valt op eenen armlloel in flaap. De Kolonel begeeft zich omtrent midder^ nacht naar jennij, vindt haare deur ont- flooten, geniet de vrucht zijner misdaadeti, en het moustér waant zich gelukkig! Met , het aanbreken van den dag ver- vliegt de bedwelmende flaap van jennij* Zij ziet den Dwingeland aan haare zijde en ;j Jfe. DEEL. C twijf- 34 JENNIJ LILLE.- twijffelt niet meer aan haare fchande ^ Bar^ baar! roept ze uit, ik befchuldig niemand dan mij zelve van zo veel eereloosheid; ik vergeef u, vlieg ea fchenk mij xnijnen ílchtgenoot wéder/' a, Uwen Echtgenoot? zegt de Kolonel, hij wacht u op de markt. Kom, jennij! en aie../' Op deeze woorden lleept hij haar met zich naar 't venfter van 't vertrek, ontfluit het^ en' toont haar het lijk van sijDNEi, hangende aan eene galg van der* tig voeten. „ Ach! Gedrocht! gilt ze uit.... Dit zegt ze^ en valt dood aan zijne voeten nedcr. Men geloove nu, dat God, de eerfte Oor- fprong van alles, de Vader der menfchen. D E D R O O M IN D B M M E I - N A C H T. D £ D R O O M IN D C N M E I - N A C H T. 99 J-^e .Rechtvaardige alzo en de Onrecht- ^ vaardige — het getrouwe Wijf en de 5, Overfpeelíler — de Bisfchop, die zijne 5, Gemeente den zegen des Hemels mede- ^ deelde, en de Bisfchop, die zijne Gemeen- yy te den zegen des Hemels ontroofde ~ ^, allen zijn ze gelijk behandeld ~ allen 5, Zonder onderfcheid onder hunne woningen ^ bedolven — of, als zij vluchten wilden, y^ door de geopende vuurkolken verflonden 5, — of , wanneer zij hun daarzijn 'er nog ,í afbragten , van hunnen eigendom beroofdT Zo fprak ik, lei de tijding, die van Mes- frnaas en Calabriens ongeluk handelde op de Schrijflesfenaar, en ftiet het venfter naar 4en Hof open. C 3 De 38 DE D R O O M De Starren flonkerden: de Nachiegaalen* zongen: een warm luchtje zuisde door den bloefem der boomen: het was de fchooníle Mei-nacht, die 'er zijn kon. Maar ik werd treuriger en treuriger. Veelligt zat thans in het woest Calabrien een jammerend Wijf op de punt van eene rots , vergat den honger , die haar *t hart afknaagde, dacht enkel aan den verpletterden onfchuldígen Zuigeling, en wrong de han- den tot die eigen Starren opj, welken ik aanfchouwde — veelligt^ geduurende dat thans van de boomen voor niij, onder het zachte waaien ááfwindSy een regen van bloe* fem droppelde, zwol van nieuw het woe- dende Meir, befteeg de kus ten, en rukte de ellendelingen, die zich uit de puinhoopeŕi der Steden gered hadden en in planken hut- IN D EN MEI- N A CH T. 39 ?> ger, of de Pést, of de Aardbeving trof, ,, om hunne overtredingen omkwamen?" Eene rilling ging my over 't lijf , ik zon na, en het w^rd mij na eenige oogenblik- ken, als moest ik zeggen: ^^Bocf!'* — Ik Irok het venfter toe en wierp mij neder om te flaapfen. Ik fliep, en het naderde mij in het don- ken Het was niet te žien, ik hoorde zijne fchreden niet, maar het naderde mij. Het was ttxet als -het ruifchen eens zijdén ge- waads, ook niet*ls het ruirchen des winds in de toppen der Ďennenj maar het was als beide. Ik wérd aangeraakt. Het was een zachte elektrieke flag, en mijn bloéd vloeide raddet en iigter. 't Werd mij om 't han als of ik eene goede daad verrigt had, en ik greep moed, als of dat, wat mij naderde, mijns gdijken ware. „ Spreek, en vraag zionder fchfoôm'' zd het» De ftem Was fluisterende en de toon iiefkozend. „ Verfchoon mij, fprak ik, wie gij ook „ zijn moogt. — Maar kwamen zij met el- i, kanderen om hunne overtredingen om? C 4 ^y Wecíí 40 DE D R O O M ,, Wees barmhartig, Zoon des Stofs! want ^ de Almagtige is barmhartig." ,, Dus waren zij niet allen overtreders ? ,, Zij waren allen onvolkomen. Want al^ ^ leen de Almagtige is volkomen. Maar 3^ flechts een deel van hun beílond uit aver* „ treders, veelen waren deugdzaam.'* ^ De Almagtige is barmhartig, gelijk gij ^, zegt. — Maar, vergeef mij% de Almagtige ^ is oolc ondoorgrondeiijk,'* „ Hebt gij u zelven reeds doorgronden ,j kunuen? Weet gij waarom uw oog ^ het viooltje aan de beek ziet, of hoe uw ^ oor den flag des ambeelds hoort, of hoQ „ zich op uw willcn uwe hand naar 4e „ vrucht des booms uitftrekt, of hoe gij u „ bewust wordt, dat gij ziet en hoort en ^ de hand uitfteekt, of wat en waar dat is,- IN DEN MEI^NACHT. 41 5, Maar, vergeef mij, wie bannhartig is, 20U die niet ook rechtvaardig zijn?*' ,5 Niemand is rechtvaardig, dan de Almag- w tige/' 5, Durf ik vraagen, wanneer ik tvijfifele?^ ,, Vraag onbefchroomd.'' 55 De Rechtvaardigen werden alzo weg- „ geraapt, ten einde de Onrechtvaardigen -^^ geftraft konden wordenf ^ Dwaal niet, Kortzichtige ! — De On- „ rechtvaardigen kwamen niet wegens hun- ,, ne overtredingen, maar in hunne overtre- „ dingen om; en de Rechtvaardigen ftierven „ wel ongcacht hunne Deugd, maar toch .,, met hunne Dcugd/* „ Verfchoon mij; maar deezé onderfchei- ^ dingen zijn mij wat zwaar te vatten.** „ Gij zult ze zeer ras verftaan. yy zelf gezegd;* ,, De Almagtige is rechtvaardig, en nie- 5, mand is rechtvaardig, dan de Ahnagti-. „ Maar waarom is aan deeze zijde zo wei- „ nig onderfcheid?" „ En fchoon 'er ook in 't geheel geen wa- „ re, wat kan u aanfpraak geven om aam 9i. deeze zijde eene onderfcheiding te vorde- „ ren, wanneer ze u aan geene zijde gewiô „ is? ~- En hoe lang duurt dan dit aan „ deeze zijde f „ Tachtig, negentig, of honderd omloo* ;> pen der Aarde om de Zon/' . ., En 44 D E D R O O M ^, En het am geme zijde duurt?" ,5 Spreek gij het uit/' ^ Meent gij dat dit ergens een wezen ver- ^niagr . Het hart poppelde mij; ik ílrékte dehand uít, om dat, wat met mij fprak, te omar- meil: mijne armen keerden leedig aan mijnen boefem te rug, maar het was mij, als of ik mij hét lot der Rechtvaardigen van Calabri- cn toe moest wenfchen. 5, Zeg niet, ving dat, wat ik niet zag, „ wederom aan, men vindt ook aan deeze „ zijde een onderfcheid.** „ Spot niet met mij, wie gij ook zijt, „ antwoordde ik. — Gij kunt mij van alles „ overreden: want gij hebt mijn vertrou- „ wen gewonnen." .„Gij hebt Verftandr IN DEN IVÍEDNACHT. 4^ • ;, flechte daaden, geen vermaak aan gwde ,, daaden verbonden hebbe?'' 5j Gij boeit verftand en vertrouwen. „ Spreek verder, ik hoor." „ Wanneer de vergiftigde Wellusteling in 55 den bloei zijner jaaren hijgend langs de ,, ftraaten der Stád kruipt — wanneer de 5, fchelmfche Gerichtshouder zich naauwlijks 5, vertrouwen durft uit de listige oogen ee- 55 nen enkelen blik op den armen boer te 55 werpen, die hem naar Godlijke Rechten 55 in kluisters kon doen klinken, en die ^ naar menschlijke RechtťSl den Deugniet 55 het brood toe moet reiken^ dat voor vijf 55 onfchuldige kínders beílemd was^ die nu 55 hongeren, bedelen, of fterven moeten — 5, wanneer de Gierigaart tot een fprookje 5, der ftad, en de roofzuchtige Sultán tqt 5, eeií* befchroomden Slaaf eener andere me- ^, nigte van Slaaven wordt, die hij zijne ^5 Lijfwacht noemt — kunt gij dat de ftraffc '55 der Ondeugd noemen.Want 'er is aan deeze 55 zijde geene llraffe der Ondeugd, dan die of ,5 een onmiddelijk gevolg van dezelve is, ^^5 of door eene voortgezette rij van gevol- ,, gen daar mede verbonden is/' „Spreek verder; ik we^sch wijste wordcn." ľ. ,, dieren?" 5j Wijl 'er welken zijn kunnenT 5, Betckent dat: wijl 'er welken zijn „ moeten?*' Ik bekwam geen antwoord. 55 Maar waartoe zijn 'er Ratelflangen en ^ Rotxekruid?'* vroeg ik verder. ,5 Hier verwachtte ik u. — Vraag waar- ^ toe het geringfte Zonneftofje van het Rot- I, tenkriúd is, en gij hebtgevraagd waartoe Pi de geheele kleene kloot der Aarde^ waar- „ toe de Zon met haare Planeeten, waartoe 5, alle famenftelfels van.Zonnen, waartoe ^, alles is, wat beftaat, van ieder punt des ^ omtreks van 't heelal af > tot aan ieder IN DEN MEI-NACHT. 49 55 ten zijt, dat gij tiencjuizenden vanZonnen, 55 om ieder van welke zich geheele Aardcn, 5, Maanen en Komeeten wentelen, één' naam. 5, moet geven, als of eene melkboerin haare jj kruik gebroken had, en de melk uitgevloeid 5, ware. — Kortzichtige ! gij, die wanneer het 5, hoogloopt,naauwlijks eene groote van vier ^ getalklasfen kwadreeren kunt , zonder u we 5, verbeeldingskracht door een' griffel bij te 5, ftaan — gij wilt in deezen onbeperkten kreits- 5, loop derdingen , die onophoudelijk komen en ,, gaan, zich verwoesten en te zamen voegen; ,, in deezen draaikolk, waar beftendig édn in 5, duizend verftuift en onder duizend gedaanten 5, aan duizend oorden weder verfchijnt — in dit ,, kimstwerktuig, waar elk deel te gelijk rust- 5, punt en last zijn kan — gij wilt in deezen ^, maalílroom, zo als hij u toe moet fchijnen, „ doorgronden, wat middel en doelwit, wat ',, oorzaak en wat gevolg zij ! Kom , zie aan u we ,, voeten , hoe het op de richting van den laat- \55 ílen vleugelflag eener ftcrvende Bije aanko- 5, me, of eene ftad verwoest wordt, die veele ^, duizendenvaninwoonerenheeft, enhoe het „ ter zelfder tijd daarop aankome , of eene flach- 5, ting onder de volkeren der vier waereld - dee- 5, len verhinderd wordt, die veele jaaren had ^ kunnen duuren ." I. DEEL. D Het so DE D R O O M Het bloed ftolde in mijne aderen. „ De laatfte vleugelflag ee^r ílervende ,, Bije?" ftamerde ik z^ zacht, dat ik mij zelven naauwlijks hooren kon. ,, Kom en zie: de tijd is juist gekomen. „ — r— Gij hebt mij gevraagd : wanneer gij ^ gezien hebtj, wil ik u vraagen." Een nevel omving mij : mijn ligchaam werd ligter dan lucht. Ik werd weggerukt : het ruisch* te ora mij heenals verre waterftroomen; Yuur* vonken knisterden op mijne wangen, 33 Open de oogen en zie om u been !" íprak de Geest; en zo als men een' mantel afwexpt, zonk de nevel van mij. Mijne oogen waren gefterkt ; maar ik zag en meende te verzinken. 