VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
t Egypte toogen , tog гомо, rekent de Ge- ler Koningen 480 af, voor bet verblyf Arabie, то voor be А geering van SALOMO ẹ еп gy zult eene fom krygen van 114 Jaaren, die van 480 H je (9) Bible Лызи, ae, UU mmm PATEE H . 2 ' 185- OPHELDERENDE AANMERKINGEN afgetrokken 366 overlaaten, verloopen zedert de intrede der Kinderen Jsraëls in °t Land уап Canaan in het Jaar der Waereld 2553, tot de geboorte van рАузр іп het Jaar der Waereld 2919. —— Nu fchynt: dit ‘tusfchenvak van 366 Joaren, volgens den Schryver des Boeks van RUTH, aangevuld te: moeten worden door vier Geflachten, Want, indien SALMON met RACHAR trouwde, dezelfde RACHAB, die de Jsraëlitifche Verfpieders herbergde , is het open- baar, dat dit Huwelyk niet heeft kunnen voltrokken wore den, п паа de bemagtiging van Jericho , het zelfde jaar waarin covs Volk het beloofde Land introk. Der- halven moet sALMÒN, naa zyn Huwelyk, nevens noaz, OBED еп GA, den Vader van paAvip, die geheele tus- fchenruimte aanvullen. Het moet dan zyn dat eenigen hunner, naa den anderen, de gewoone perken van ’t - menschlyk leeven overfchreedden , en dat bykans allen Kinderen gehad hebben in eenen zo ver gevorderden Leet, tyd dat de zaak onmogelyk fchyne (*). Geleerde Rabbynen, en naa hun,eenige Christen- Uitleg- gers, hebben geloofd de zwaarigheid te kunnen wegnee- men, met te veronderftellen, dat ‘er drie BOAZSEN gee weest zyn, de een de Zoon van SALMỌN en Vader van den tweeden Boaz, uit wien de derde voort{proot ,- die het leeven gaf aan een derden, uit welken овер geboo-= ren werd (+). Maar dit-is eene bloote gisfing, uitgedagt om zich uit verlegenheid te redden; dezelve {teunt op geen grond, en, volgens allen ‘fchyn, behoeft men ’er de toevlugt niet toe te neemen (4). In de daad, fchoon het thans zeer zeldzaam is, en dat het waarfohynlyk reeds zo was in den tyd van welken wy fpreeken , veele perfoonen eenen zo hoogen ouderdom te zien bereiken, en zo laat Kinderen te krygen, is de zaak niet onmogelyk. Men kan met den geleerden Geet, RIUS veronderftellen , dat sALMON, by RACHAB, BOAZ Ver- wekt hadt, 42 Jaaren naa de bemagtiging van Jericho, dat Boaz Vader van ово wierd, 102 Јаагеп oud zynde; ‘en onep Vader van rsAr op zyn 111 Jaar, gelyk, ook ISAI Van DAVIÐ, III Jaaren oud zynde: deeze vier Leef- tyden geeven de 366 baren, welke men zoekt ($). ot . ‚ net _; 0%) Рош Syn. (t) Rabb. јог, apud SERRAR. LYRA, SALIANUS CELADA, BC, 4) Carrzov. Introd. ad Lib. V. T. р. 203. | $) Озак. Chron, Sacr, Part. І. Сар, 12. Kä OVER HET BOEK VAN RUTH. 189 het kan zyn dat sALMON, 100 Jaaren bereikt hebbende, zoaz verwekte 66 Jaaren паа den overtocht der Jordaane, dat goaz loo Jaren oud was by de geboorte van OBED en 1881, desgelyks roo by die уап pAvID; dan bekomt men weder 366 Jaaren (*). De hooge ouderdom dier Perfoonen moet niet ongeloof- lyk voorkomen. De zaak is niet zonder voorbeeld in laa- teren tyde. JEHVJODATH, de Hoogepriester , ftierf 130 Jaaren oud zynde (Р). Ps gewaagt van Menichen, die 120, I3o en zelfs 150 telden. Usseprus verhaalt de Historie van THOMAS PARR, in den Jaare 1483 іп het Graaf- - fchap Shrop gebooren, en geftorven in ’t Jaar 1635, oud 152 Jaren en 9 Maanden. Hy was tweemaalen gee trouwd geweest, de eerfte keer op zyn Bo, en de tweede . op zyn 122 Jaar. In ’t Jaar zyns overlydens hadt de Graaf van Arundel hem in een Draagftoel na Londen 1аа- ten brengen ,. waar hy den Koning werd voorgefteld, In эс Jaar 1600 ftierf JACQUES WESTON , een Engelsch Gene- raal, in zyn 131 Jaar. (4) HENRI JENKINS, uit Yorck af- komftig, hadt 169 Jaren geleefd ($). BUCHANAN getuigt, dat in zyn tyd ееп Visfcher van het Eiland Hitland, Lau- RENS geheeten, getrouwd was, тоо Jaaren oud 2упае, dat hy op zyn 140 Jaar zyn beroep op Zee nog waarnam, by het flordigfte weêr, еп dat hy van ouderdom ítierf , zon- der ziek geweest te zyn (**). Men vermeldt van een Landfchap in Engeland, waar zich, niet zeer lang geleden, twaalf Landhoevenaars bevonden , die met elkander 1000 Jaaren uitmaakten. ScALIGER fpreekt van een Grysaart van I4o Jaaren, van geheel Parys gezien in ’t Jaar 1584. Hy verzekert, by verhaal en by ondervinding, lieden gekend te hebben, van 120, 125 en 130 Jaaren. OLAUS RUDBECK zegt, ` in zyn Atlantica , dat, volgens de Doopboeken en Sterf- lysten, door zyn Broeder den Bisfchop van Arofie hem ge- zonden , en die niets behelsden dan de drie-en-zeventig eerfte Jaren van de laatst verloopen Eeuwe, іп de uitgee ftrektheid van twaalf Parochien, 232 Menfchen of dood of nog leevende gemeld wierden , van welken de jongfte go Jaaren bereikt hadt, en eenige 1403 dat boven allen uit- йа» (*) Рон Syn. t) з Снвом. XXIV: 15. t) Usserrus wf fup. & POLI Synop. | $) Dernam Theol РАу/: Lib. IV. Сар. то. Fornal Etranges ail. 1757. . , (**) BUCHAN. Rer, Scot. His, Lib. I. Cap. 51. . 3 r J LV OPHELDEREKRDE AANMERKINGEN faken twee; de een geflorven in zyn 156 Jaar, en dè ander nog ouder. Men fprcekt van een Grysaart die zich te Cleef bevondt in °t Jaar 1666, тоо Jaaren oud, en die twee Jaaren te vooren , in den Hagge , ееп, Engelschmas ontmoet hadt, toen, gelyk hy, f18 Jaaren oud (*), De be- roemde scHEuchzer verhaalt verfcheide byzonderheden van JEAN LRONARD FOPPER, een Grifon, den т May 1614 gebooren , en die, ondanks de aanhoudende vermoeijenise fen zyns leevens, in het Hospitaal te Zurich overleed, 109 Јаагеп volteld hebbende. Zes Jaaren, vóór zyn dood, hadt hv, by zyne Vrouwe URSULA HIRTEEL , uit het Canton Zurich, eene Dogter verwekt, den 18 Aug. 1707 gedoopt. De Schryver voegt ?ег by, dat, volgens het zeggen van dien Grysaart, zyn Vader, naa meer dan eene eeuw geleefd te hebben , drie Kinderen verwekt hadt, dat ‘er onder zyne Voorouders weinigen beneden die jaaren geftorven waren CT), De nieuwsmaaren gewaagden op zyn tyd van TEUNTJE BORT, Weduwe van ARY STERK , te Wyk te Duur- ~ Меле overleden іп ’t 117 Jaarz zy getuigen, dat in ’t bee gin des Jaars 1756 te brieburg ‚ in het Bisdom Paderborn, een Man overleedt van 119 Joaren, Den 14 Aug. 1757 ftierf te Gorcum eene Dame van meer бап 103 Јаагеп „ en деп y Sept. te Breda ееп Man van meer dan rag faaren. In de -maand funy van dit zelfde jaar kondigde eene Gazette Litteraire te Parys den dood aan van DENIS GAIGNARD) een Boer van Maine, in volle gezondheid geftorven , oud 122 faarens naalaatende ééne Dogter van 05 Jaaren. Wy twyfelen niet of wy zouden, deeze nafpeuringen verder voortzettende , nog verfcheide andere voorbeelden kunnen bybrengen om de veronderftelling van Озхев1оз te regt- vaardigen (1). Men moet egter de waarheid zeggen, jine dien die voorbeelden bewyzen dat deeze veronderftelling niets onmogelyks heeft, zy niets шее? bewyzen. Wanneer , in den loop der Eeuwen, op die van Moses volgende, men nog meer voorbeelden vondt van Meníchen, die de ge- woone greuspaalen des leevens overfchreedden , zal het altoos nog C*) Barre Nouy, de la Republ des Lettres, O&. 1687. Art. IV. & Той, 1686. Art. IV. Ў (+) Screucuzer Phyfique Sacrée. Tom. МІ. р. 240. (49 Men vindt, onder veele vertelzeltjea, verfcheide gevallen , Waaraan men niet kan twyfelen, in een klein Boekje, te Parys, in "Е Jaar 1716, gedrukt, onder den tytel: Histoire des perfonnes ged dn? veen piufieuss Деш» | | ' OVER HET BOFK VAN RUTH. * IDI mog verbaazend vreemd blyven , ja bykans ongelooflyk gyn, dat іп dezelfde Famute zich eene Vrouw bevondt, op haar 62 Jaar Moeder geworden, dat de Zoons, de Kleinzoons, en Agter-Kleinzoons dier Vrouwe allen de hon- derd Jaaren zouden bereikt hebben , of daar boven oud worden weezen , eer hunne Afftammelingen te voorfchyn wamen. De zaak is mògelyk , wy herhaalen het; doeh is dit genoegzaam om ze geloofwaardig te maaken? Een nieuw Schryver, gelyk veele anderen, door deeze zwaarigheid getroftenl, vindt met weinig moeite oplosfings= middelen in eene leevendige еп vrugtbaare verbeelding s deeze verrykt met een meer dan gemeenen voorraad van Geleerdheid en Oordeelkunde, deedt hem een gewaagden йар van gisfingen doen , waaraan men de toeftemming niet zou kunnen weigeren, indien dezelve zo wel bewee- zen als vernuftig en (tout waren. Die Schryver is Vader HOUBIGANT (*). Hy gelooft, dat іп de Geflachtlyst van DaviD, op ’t einde des Boeks van RUTH te vinden, twee Geflachten zyn overgeflaagen, en onder de begunftiging van eenige veronderftellingen, gist hy па de Naamen van de twee Hoofden, door de onoplettenheid der oude Affchryveren overgeflaagen. ` De Hebreeuwfche Text houdt in, dat NAHESSON SALMA ewan, еп SALMON BOAZ. Zie hier twee verfchillende aamen SALMA en SALMON. Men heeft geloofd , dat het twee onderfcheidene uitgangen waren van den ei- gen Naam dien de Vader van noaz droeg; de voorbeel- den van die verfchillende uitgangen deszelfden Naams туз niet zeldzaam; maar Vader HoUBIGANT vindt ?ег twee weezenlyk verfchillende Naamen, en vooraf veronderftel- fende, °t geen in verfchil hangt, te weeten, dat SALMA de Vader was van SALMON, merkt hy ор, dat ‘er eene uitlaating іп den Text is, en dat men, om denzelven in de oorfpronglyke volkomenheid te herftellen , het oo en at vs. in deezer voege te leezen hebbe. AMmriNADAr gewan NA- HESSON , en NAHESSON бежал SALMA, EN SALMA, géwan ALMON , ED SALMON gewan BOAZ. Dit is de eerfte gisfing. Hy ontveinst niet, dat men er eene aanmerkelyke zwaa- righeid tegen in kan brengen, eene zwaarigheid welke em . (*) HOoUBIGANT , ANN, Hebraic. сит NOELS, Tom. i, Pr. af, | . Ge, Р 37› N 4 м 103 OPHELDERENDE AANMERKINGEN hem lang gehinderd heeft; naamlyk, dat wy, т каом, Ib 11, uitdruklyk vermeld vinden, dat NAHESSON SALMA gê- wan, en dat SALMA BOAZ gewas. MATTH. E 4, 5, dat MAHESSON SALMON EWAN ‚еп SALMON BOAZ феал, еп LUK, Ш: 31, 32, dat pavio de Zoon was van JESSE, Zoon van OBED, Zoon уап BOAZ, 4008 уап SALMON, Zoon Уап NAe HESSON; drie zeer agtenswaârdige .getuigenisfen, om te ftaa- ven , dat, volgens de tegenwoordige leezing dier plaatze, in het Boek van RUTH, SALMA еп SALMON een en dezelfde Мані ware. Vader BOUBIGANT gelooft niet te min, dat hy zich boven die zwaarigheid kan verheffen. Zonder gewag. te maaken van LUKAS, antwoordt hy, dat de plaats, in het Boek van RUTH, ééns veranderd zynde, de Schryver der Атопуќеп , en naa hem de Euangelist MATTMEUS, die Geflachtlyst gegeeven hebben, zo als zy dezelve vonden ; {сһооп zy wel verzekerd waren van de misftelling; even eens als MATTHEUS, in de Geflachtlyst van JESUS CHRISTUS y drie Koningen agterwege gelaaten heeft, zonder des eenige melding te doen, om dat hy derzelver Naamen niet aantrof in de Geflachtlysten ten zynen tyde onder de Poeden in zwang , fchoon hy wel bemerkte dat zy in dit geval niet naauwkeurig waren. Maar kan men gelooven dat spra , die voor den Schry- ver van de Boeken der Kronyken gehouden wordt, de Ge- flachtlyst van pavio heeft willen gronden ор ееп brok in % Boek van 20TH, welken hy wist dat gebrekkig was, zone der des iets aan te merken, of dien misflag te regt te bren- gen? 15 het waarfchynlyk dat de Euangelist MATTHEUS , en LUKAS, boven al de eerstgemelde, die aan de Kronyken en aan RUTH heeft toegewyd, dat SALMON Boaz gewan by RA» CHAB, geene zo groote misftelling in de oude Schryveren zou hebben durven veranderen ? Ное kan Vader HOUBIGANT zeggen, dat MATTHEUS in de Geflachtlyst van JESUS cHaIs- tus de Naamen van drie Koningen onder de Voorouderen onzes Zaligmaakers verzweegen heeft, en dat men die Naa- men niet aantrof op de Geflachttafelen ten zynen tyde onder де Fooden in hoogagting ? Hy was buiten twyfel niet on- kundig van andere redenen voor deeze verzwyging door de Geleerden opgegeeven ‚ en dat deeze redenen zeer aanneemee lyk zyn. De Koningen, door MATTHEUS overgeflaagen, zyn AH&ZIA, JOAs еп AMAZIA, Misfchicn heeft hy dezelven niet vermeld om tot het derde Geflacht de gedagtenis te verzwygen van de Vorften afgeftamd- van ACHAB, door ATHALIA, Moeder van AHAZIA, en waardige Dogter van en EI OVER HET BOEK VAN RUTH, 198 Vader zo onwaardig als hy. Mogelyk ook dat MATTHEUS deeze drie Naamen, alleen verzweegen heeft om het, getal van veertien te bewaaren іп de Geflachten der drie Tydperken van welken hy fpreekt, Buiten dien is het eene andere zaak eene opene plaats niet aan te vullen, met er Perfoonen, о een Geflachtlyst vergeeten, іт te vullen, eene andere 2 daarin een hoofdmisflag, daar voor bekend, te laaten bly- уеп; en dit zouden MATTHEUS, LUKAS ZO Wel als ESDRA , gedaan hebben, indien zy ons in den waan gelaaten had- den, dat SALMON, Vader van Boaz, de Zoon was van NAHESSON, fchoon zy wel verzekerd waren, dat hy diens Kleinzoon en de Zoon van sALMA ware (*). De tweede gisfing van deezen nieuwen Geleerden heeft hem meer moeite moeten geeven dan de voorgaande: dewyt dezelve nog zonderlinger is. Dezelve betreft овер. Меп elooft in t algemeen, dat die Naam, welke betekent, „Ву oft gediend ot dienst gedaan, hem gegeeven is op verz der nabuurinnen van NAOMI, die, in de deelneeming іп de vreugd dier agtenswaardige Vrouwe, wilden dat het Kind deezen Naam zou voeren, om met dien Naam de gedagte- nis te vereeuwigen van de gelukkige omwenteling die de Grootmoeder ondergpndt in den thans geboorenen ; een Kleinzoon , die zich onderfcheidde, door den dienst welken hy toebragt; een fteun haars Ouderdoms en een (ut van haar Huis wordende. | ` Vader HOUBIGANT vindt geen fmaak іп dit denkbeeld. Ну meent ontdekt te hebben, dat, de Naam van овер ge- heel beantwoordt aan de oogmerken der Nabuurinnen vaa NAOMI, еп, zonder zich te bekreunen aan ’t gezag van Es- DRA іп х Boek der Kronyken, noch aan dat van MATTHEUS of LUKAS, wil hy volftrekt dat Boaz en RUTH eenen andes ren Zoon dan овер gehad hebben, en dat deeze hun Kleine zoon geweest is. Hy doet meer, hy ontdekt den Naam van dien vermeenden Zoon van воА2 іп den naam van een der pylaaren des Tempels van ѕлгомо. Deeze Vorst, gelyk ekend is, richtte in het voorhuis des Tempels twee kope- ren pylaaren ор. De een droeg den naam van Boaz, ’t welk met fierkte betekent, de ander dien van jAcniN, welke beduidt, hy zal bet onderftutten, Boaz nu was de naam van ееп der Voorouderen van SALOMO, gevolglyk was Ja- снім desgelyks de naam van een zyner Stamvaderen. ie О, Bibliotheque des Sciences С? des Arts, Тош. VII. Part. I. t IV. Ns € 104 OPHELDERENDE AANMERKINGEN OVER RUTH, Die laatfte naam nu, die zo veel zegt als Ay zal het on- derflutton , gevoegd by den naam van Boaz, levert ееп O fcurift uit с welk: den zin opgeeft ‚ hy zal het et flerkte onderftutten; een Opfchrift, 't welk juist be- antwoordt аап de gelukwenfchingen en oogmerken der goede Nabuurinnen van Naomi. Derhalven їз jACHIN de warre naam des Zoons van BOAZ en RUTH, еп °t is uit dien JACHIN, dat овер voortfproot (*). e daar, buiten twyfel, veel fchranderheid, veel vine ding; maar de bondigheid fchynt °ег aan te ontbreeken. Waarom is het noodig, dat in de Naamen, door SALOMO gefchreeven op de twee Pylaaren van zyn Tempel, die Vorst lets anders bedoeld hebbe, dan dat dit Heilig Ge- bouw zou in ftand bl door de ondeMfteuning des Al- Jerhoog(ten aan wien het was toegewyd ? Hoe zal men bewyzen, dat sALOMO, aan een deezer Pylaaren den naam van BOAZ geevende, zinfpeelde op den Мап van RruTH? Veronderlteld zynde dat hy het gedaan hebbe, hoe volgt „daar uit, dat de andere Pylaar in de denkbeelden van sa- комо desgelyks betrekking hadt op een Zoon van Boaz? Waarom verfchikt Vader HOUBIGANT , op eigen gezag, de orde der benaaminge van die Pylaaren, welker eerfte, san de rechterhand geplaatst, улснім heette, terwyl die, welke den naam van вол2 voerde, den tweeden rang heeft, aan de fligkerhand geplaatst? Wie kan het van zich ver- krygen om aan soaz een Zoon te geeven in de Heilige Bladeren geheel onbekend, tegen het gezag van vier ge- wyde enkftukken, die Ier van zwygen in de opgave van een Geflachtlyst, waar hy natuurlyk moest komen, en dien Zoon te vinden in de willekeurige overeenkome ften, in den naam van een Pylaar; een naam welks lete teriyke betekenis genoegzaam beantwoordt aan de oog- merken der oprigting? Deeze улснім, Wy bekennen het, zou, als men hem toeliet, met den SALMA van HOUBIGANT alie zwaarigheden wegneemen , welke de Schryver des Boeks van RUTH in de Geflachtlyst van pavb gelaaten heeft: maar dewyl de gezonde Oordeelkunde geen redenen van voe- gelykheid voor bewyzen laat gelden, kunnen wy dit nieu- we Stelzel niet onderfchryven, vóór dat het op beter grom- den gebouwd worde CEA (*) Hoi віслмт, als boven. | (#) Bibliotheque des Sciences des Вевик - Arts, als boven. (Het Vervolg en Slot hier та.) e ы VER” БЕЗ GELUKKIG UITGEVALLEN RISSLAC: ү; e ' VERHAAL WEGENS ЕЕМЕМ GELUKKIG UITGEVALLEN MIS. ` SLAG, VAN TWEE ZEER VERSCHILLENDE LYDERS, VAN WELKE DE EEN HET GENEESMIDDEL , AAN DEN ANDEREN VOORGESCHREEVEN , GEBRUIKT HAD. at beide de Heel- еп Geneeskunde gan toevallige ge- beurtenisfen zeer veel te danken hebben , is eene waarheid die te algemeen bekend ап aangenoomen is, dan dat. zy eenig bewys behoeft, en daar het іп de laatfte zo wel als іп de eerfte, maar al te dikwyls , gebeurt, dat шеп ех juvantibus С nocentibus (uit de middelen die van dienst geweest zyn , of die nadeelig waren) tot de oorzaak der ziekte ‚ en het verder aanwenden der hulpmiddtlen, moet befluiten 5 zo zal het onzen Leezeren veelligt niet onaangenaam zyn , hiervan in het navolgend verhaal een ontegenfpreekelyk bewys aan te treffen, het welk eene echte gefchiedenis behelst, van wel is waar een ten uiter- ften kkig uitgevallen misflag; doch waarby ieder Men- fchenvriend evenwel met de grootfte reden wenfchen zal, dat zodanige abuizen nimmer plaats mogen hebben, om dat daar door het leeven van onderfcheidene Lyders in het groot(te gevaar zoude kunnen geraaken. = Voor eenige Jaren, wierden in eene niet onvermaarde Apotheek in Amfterdam , twee Recepten voorfchreeven , waarvan het eene beftond uit eene fterke Jnfufio purgans , ех fol. Senne, frucl. Tamarind, Manna Calabr. © Sal. Polychr, „ bet andere was eene Emulfio ex Amygdalis , Semin. Cucum. EP Melonum, waarin vier greinen Laudanum purum opgelost waren. De cerfte drank was beftemd voor een aan een zwaar Colycq laboreerenden Lyder; de laatfte voor eene Kraamvrouw , welke aan eene (егке Hemor- rhagia uteri laboreerde. Beide deeze dranken behoorlyk vervaardigd , en ieder met een fgnatuur voorzien, waarop de naam der Lyders gefchreeven ftond, wierden gelyktydig аап den Looper ter beftelling afgegeeven , dan deeze, te onoplettend , geeft de purgeerdrank af aan het huis der Kraamvrouw , еп de Amandeldrank by den aan het Colycq Jaboreerenden Lyder, Zonder dat door iemand op de fig- naturen eenige acht gegeeven wierd , gaf men de Lyders volgens de order van den Geneesheer, alle uuren een thee- kopje der ontfangen dranken in, en het abuis wierd niet eer Чап den ‘volgenden dag ontdekt, wanneer de purgatie voor | et 196 EEN GELUKKIG UITGEVALLEN MISSLAG. het grootfte gedeelte, еп de Amandeldrank geheel, gecotte' fumeerd was. En zie hier de gelukkige gevolgen daarvan. De Kraamvrouw had niet minder dan agt of tien fterke Stoelgangen gehad , waar door zy eene menigte harde, zwar- te, galachtige, drekftoffen ontlastte , zeer veel verligting bekwam, en de Homorrhagie geheel ophield ; daarentegen waren de Kramppynen by den anderen te eenemaal geftild p waar door de nog in het lichaam aanweezig zynde laxan» tia , (want hy had reeds verfcheidene derzelve gebruike) gelegenheid kreegen, om eene menigte fcherpe dunne ftoffe uit het lichaam te voeren, en de Lyder gelukkig van сеп pynlyk en gevaarlyk toeval gered wierd, Nu laat het zich van agteren gemakkelyk verklaaren „ hoe dat beide deeze, in fchyn kwalyk aangewende, midde- len , de heilzaamfte gevolgen moesten opleveren , еп de Schryver deezes wil wel bekennen, dat dit toeval hem, in vervolg van tyd , voor zeer veele Lyderesfen , van een uitmuntend nut is geweest, fchoon hy "er niet te min moet byvoegen, dat hy het daar door by veele Vroedvroëwen „ Bakers , Moeders, Tantes, Buurvrouwen en meert andere zoortgelyken, ja zelf, helaas! by zommige Geneesheeren , wier denkwyze nog met een ondoordringbaaren nevel van vooroordeelen bedwelmd was, ten uiterften verkorven heeft. Thans, echter, dank zy eene meerdere verlichting , ook in het vak der Geneeskunde, fchroomt geen verftandig Man , in gevalle hy overtuigd is, dat de oorzaak der toevallen ‚zulks vereischt, om, aan eene Kraamvrouw , gepaste braak- en purgeermiddelen toe te dienen ‚ waar door menig eenes van de anders zeer dikwyls doodelyke Kraam- of liever Rotkoortzen , tydig bevryd word. R. a mmm BESCHRYVING VAN DEN MAHWAH-BOOM. Door den Luitenant CHARLES HAMILTON. (Getrokken uit de (баіс Refearches, or TransaBions of she Society inflituted in Bengal.) e Máhwah-Boom is eene zeldzaame еп teffens nuttige Boom. Dezelve behoort tot de Polyandria Monogynia van LINNZUS; maar is van eene foort niet door hem be- fchreeven. . Door Ín{nyding levert dezelve uit:den bast een ar ste BESCARYVING VAN DEN MAHWAĦ-BOOM. - 397 harstagtige Gom. De Bloemen гуп van eene zonderlinge matuur, en vertoonen zich als Besien, WÉI In de maand February, laat de Máhwah-Boom de Blade- ren vallen, en vroeg in Maart beginnen deeze Bloemen uit te komen; hangende aan risten van dertig , veertig , of- vyftig, aan ’t einde van elk dun takje, en van dien tyd, tot het laatfte gedeelte van April, als de Bloemen ryp wor- деп, (want zy openen zich nooit) vallen zy af met de anthere, in den morgenftond, en kort na " opgaan der 20п- ne; men verzamelt ze , en zy worden gedroogd door ze eenige weinige dagen іп den Zounefchyn te leggen; in dien edroogden {taat Sien zy zeer op gedroogde druiven, ец ebben ‘er ook den reuk еп fmaak van. In gedaante is де vrugt van twee foorten, de eene gelykt na een kleine Walnoot, de andere is wat grooter en fpit- zer, de zaaden zyn vol van dikke Olie, van zelfltandigheid als Boter of Ghee; men krygt dezelve door persfen. Uit deeze befchryving kunnen wy gereed opmaaken, dat de Mákhwah-Boom van “cen algemeen gebruik is. De Bloe- men worden door de Inwoonders raauw , of in hunne fpy= zen gekool st gekookt , vere fchaffen zy dzel, Gegist heb- bende, levi fterken Geest uit. - De Olie e het vervaardigen van zeker dt dezelve in de lampen, e heilzaam Genees- middel, 0] d'gelegd. Waar- toe men de Gom bezigt, is my onbekend. Naardemaal deeze Boom in den dorften grond wil groeien, en weinig. vogts noodig heeft, is dezelve wonder gefchikt voor de Inwoonders van de bergagtige Gewesten, omftreeks Buxar , die, geduurende de heete maanden, aan lange en fchrotiende droogten onderworpen zyn. —— De Heer HAMILTON denkt, dat, door het aankweeken van dece zen Boom, de inkomften der Landeigenapren zeer zou- den vermeerderd worden, en dat men een voorraad van de v ` men opleggen, tot den tyd van gebrek.” , t hy Ier nevens, ket verwaar- э» loozen | ` ten vollen аап, het waar cha- s, rater va rang der Inboorelingen, als lui en э» vadzig i maate; ’t geen misfchien grooten- э» deels is m, aan de onkundige en domme s inhaaligh Rajahs , Zimeendars en andere » 398 BESCHRYVING VAN DEN MAHWANe ROOM. „ Landeigenaars., en derzelver volflaagene onoplettenheid an Op de verwaarloozing van die elendigen, die nogthans de an oorzaak zyn van bun aanzien en magt.” г OVER DE ZUIKER VAN NATUUALYKE MELKe Door den Heer (oppe, te Petersburg. , (Journal de Phyfique, 1791.) О” myne Reizen , welke ik ondernomen heb, op lasg der Academie van Petersburg , onder de М, olifche Volken , die de grenzen van het Gouvernement ш, boven het Meir Baïkal bewoonen ‚ langs de Rivier Selene а „ nam ik eene vernuftige wyze waar, op welke die ofken , geduurende hunne lange Winters , eene groote hoeveelheid Melks bewaaren , welke zy laaten bevriezen in удегеп Ketels , die hun ook tot andere einden dienen, Wanneer de Melk, in zodanig een ketel volkomen bevroo- zen is, maaken zy den ketel langzaam магт, en ligten ‘er de bevroozen Melk uit met een houten ípatel. Deeze bewerking vangt aau, zo ras de koude begint: want, dan heeft men деп. grootften overvloed van Melk: de Melk-ys- klampen, door dit middel verkreegen, neemen, gelyk zulks eigenaartig volgt, de binnenfte gedaante der ketels aan , in i welken zy bevroozen , en behouden die den ganfchen inter. | Doch ’t geen myne nieuwsgierigheid veel Пегкег prikkel. de, beftondt daarin , dat ik alle de Melk-ysklompen digt overdekt zag met een wit poeder ‚ig °t voórkomen meelagtig, Ik merkte dezelfde zaak op in myn kleine voorraadplaats die ik moest voorzien ор den eigenften voet als deeze zwer- vende Volken, en de Kinderen van шупе Hlerders bragten my dikwyls Schotels , vervuld met die foort van Meel, ’ welk zy aten, en waarvan zy zich ook bedienden , om hunne fpys te zuikeren, Naa deeze ontdekking, liet ik een voorraad van Melk- ysklompen ‚ uit een benedenkamer, brengen boven op het uten huis , waarin ik myn intrek had еп een gedeelte uitmaakte van een Tempel , toegeheiligd аап de Afgodeti deezes Heidenfchen Volks. Deeze Melk-ysklompen vonder zich, te dier plaats, blootgefteld aan de onmiddelyke were king OVER БЕ RUINER VAR HATUURLTKE MELK. 190 Being van de koude en drooge lugt, welke , bykans een ge- heel jaar door, in deeze ‘landen. heerscht. De Melk-ys- klompen waren rechtítandig gezet, en fpeelde gevolglyk wan alle kanten de lugt daarop. Ik bezogt ze dikwyls , en bemerkte, dat die blootftelling aan de Lugt toebragt in dagelyks de meéelagtige korst, waar mede de oppervlakte Overdekt was, te vermeerderen. ik nam alle weeken , door deeze Melk-yslompen te fchrabben „ ten minften de hoogte van twee vingerbreed , van deeze meelagtige zelfe {handigheid weg : welke ik als dan op een fchotel deed , en aan de lugt bloot ftelde , ош, door bêhulp van de Vorst, de overgobleevene vogtigheid , welke aan een lange bewaa- ring nadeelig zou hebben kunnen weezan, weg te neemen. Dit meel dus bloot gefteld aan (renge koude, ep by gevol- ge van alle vogtigheid ontdaan , hadt een zeer zoeten en zuikeragtigen fmaak. In warm water ontbonden , en fterk met een karnítokje geroerd, kan men zich , door dit mid- del , op alle tyden en plaatzen, ater goede en wel fmaas kende Melk bezorgen. Ik geloof dat deeze ontdekking van eene zeer groote nuttigheid is, en zeer volvoerbaar op lange reizen ter Zee of te Land. Het komt "er op аап, ош ‚ by de tpebereiding, alle noodige voorzorgen ia agt te neemen.. Gelyk ik hier fpreek van eene Proeve , door шу gero- men, еп verfcheide keeren herhaald, kan ik even zeer ver- zekeren , dat dezelve zal gelukken aan een ieder , die ‘cr zich toe wil verledtigen ; dan ik geloof ook, dat alle Lan- den niet even ипо zyn, tot het vormen van deeze zon- derlingg zelfitandigheïd, Der Land, waar ik my toen ont- hield , is een der hoogfte ftreeken in het Noorden van Afie ; ееп рись Gewest, waar de Rivieren bykans. zes maanden van het Jaar met Ys bedekt zyn, ondanks zy liggen onder den vyftigften Graad Noorderbreedte. ‚ Eene andere byzonderheid, eigen aan die Landfítreeke, is de drooge en fcherpfoydende Lugt, geduurende een groot gedeelte des Jaars. De drooge Winden, gelyk ook Regen en Sneeuw, Komen zeiden uit het Westen: bykans. akoos uit het Noorden, en worden doorgaans aangekondigd door ten zeer zagten Zuiden Wind, die eenigen tyd waait, Deeze drooge en gezuiverde Lugt, welke den geheelen Winter in deeze ftreeken heerscht, vermeerdert by gevolge de uitwaasfeming van alle vogtigheden , in deeze Melk-vs« klompen, en laat niets agter dan het weezenlyke еп de beftenddeeten van de Melk , onder de gedaante van een wit Poeder, | Om won OVER DE ZUIKER VAN NATUURLYKE: MELK, Om in korten tyd eenen grooten voorraad van dit Poes der te verkrygen, moet men, by voorkeuze, zich bedienen van raauwe ongekookte Melk , weinig of niet zamelt men in ‚ yan Melk , die gekookt of afgeroomd is; desgelyks behoort men zorge te draagen , om de versch gemolken Melk , wanneer dezelve de natuurlyke warmte nog heeft, niet bloot te ftellen aan de koude; de fchielyke aanval der koude dryft.alle de vette en kaasagtige deelen na het middelfte van den klomp , derwyze, dat enkel wateragtige deelen alleen de büitenfte zyden van dusdanig een Melk- ysklomp beflaan. Het bionenfte of de kern van een dere _ gelyken Melk-ysklomp vertoont zich als dan іп eene rims pelagtige gedaante , menigmaal reeds in het boteragtige veranderd , en levert geen zuikeragtig Poeder op. Ten einde de vette en zuikeragtige deelen zich te eenpaariger verdeelen door den geheelen Melkklomp, laat ik de versch gemolken Melk koud worden, die men als dan in platte en ondiepe ketels kan uitftorten. ONDERRIGTENDE AANMERKINGEN , MEDEGEDEELD AAN DE HEEREN NATUURKUNDIGEN , DIE NA DE ZUIDZEE - EN DE ZUIDPOOL-GEWESTEN OP REIS GAAN , VOORGE» LEEZEN IN DE SOCIETEIT DER NATUURLYKE HIS TORIE , TE PARYS, den 29 van July 1791. Door den Heer DEODAT DE DOLMIKU.. (Journal de Phyfique.) e eerfte Zeelieden, die langs de Kust van Africa zeil- den, еп де fchriklyke Kaap der Stormen (*) omvoee ren, om in de Landen te komen , welke Speceryen oples ` verden; de Gelukzpekers , die, na de ontdekking der Nieuwe Wereld, in het vaste. Land van America zogten door te dringen, vonden zich daar toe opgewekt door zugt tot Rykdommen. Goud en Zilver waren de eenige voorwers pen hunner onderneemingen, en maakten den eenigen prys (*) Cabo Tormentofo, of de Kaap der Stormen , was de oude naam van die, naderhaad, met zo veel: grounds, dien verwisfelde voor den naam ván Cabs di Buono Spergnza of der Goeds Hoope. ROBERTSON, Gefchiedenis van America, L D. bl. 88, ONDERRIGT, AANMERK. VOOR MATUURKUNDIGEN,. 20} uit, welken zy op hunnen arbeid (telden. Zy doorzwiere ven ‚ als wilde Dieren , de Landftreeken , welke het onze» fuk hadden van een lokaas op te leveren aan hunnen onle6- baaren Gouddorst , zy bragten de Inwoonders om hals , om meester te worden van eenige cieraaden van kostbaare Metaalen vervaardigd, die van geene waardye waren voor die vreedzaame ‘Menfchen , en welker gezigt alleen de drift der begeerlykheid dier barbaarfche Europeaanen ontftak, Deeze woeste Overwinnaars voelden zich gedreeven door een Goudzugt zo fterk ‚ dat dezelve geene voldoening zou erlangd hebben , indien zelfs de Bergen , die de aderen van een onmeetbaaren Rykdom in zich beflooten „ geheel en al uit die geliefde Metaalen beftaan hadden. Wanneer de Weetenfchappen eenige voordeelen getrokken hebben , van de nafpeuringen door hun те werk gefteld , om de Мупеп op te fpeuren en te bewerken, zyn zy des geenen dank аап hun verfchuldigd, dewyl nimmer eenig oogmerk van onderrigting hun in den zin kwam. Veel edeler dryfveeren fpoorden de Reizigers аап, die, ` in deeze eeuwe , de gevaartyk(te Zeetochten ondernamen „ еп de moeilyktte reizen deeden ; de begeerte om de Na- ` tuur te kennen, de dorst na nieuwe Kundigheden , zo bet, ` tig als de Gouddorst , heeft hun alle gevaaren doen bra- veeren; еп de roem, hun eenig doel, ís ook hunne beloo- Ring geweest. De Weetenfchappen hebben, uit handen van Natuurkune dige Reizigeren , zulke keurige Waarneemingen ‚ zo veel- vuldige en verfcheidenerlei voortbrengzels , ontvangen ‚ dat de Rykdommen van her Dieren. еп Ріапсептук onuitput- telyk fcheenen. Maar het Ryk der Delfftoffen fchynt altoos 8 aan de twee andere opgeofferd. Deeze beide hebben vun ng ferm фене E м. 1. a eene onmeetbaare uitgeftrektheid gekreegen , terwyl het der-. de bykans geheel verwaarloosd is, °t zy de beoefening der leeven- en beweeglooze ftoffe тіп aantrekkelykheids hadt , dan de befchouwing van de leevende en zich bee weegende voorwerpen, ° zy om dat men, tot deezen laat. · ften tyd toe, de verrigtingen des Mynwerkkundigen tbe- paald heeft tot het opfpeuren der Meraalen , en het van geen aanbelang rekende dezelve tot eenig ander voorwerp te wenden. Men wist niet dat "er Waarneemingen te doen waren ‚ veel belangryker dan die der verzamelplaatzen van _kostbaare Metaâlen ; Waarneemingen , meer gefchikt om "e menfchen geest te voldoen. "с 15 waar, een geruimen tyd geleden , hebben eenige - MENG, 1792, NO, 5. O Na doz ONDERRICTENDE AANMERKINGEN Natuurkundigen begreepen ‚ dat de oude Gefchiedenis des Aardkloots befchreeven was in de eerfte beddingen der Aarde; dan, het was bewaard gebleeven voor den Heer DE BUFFON, om aan te toonen, dat de tegenwoordige ge- iteltenis onzes Aardbols eene naauwe betrekking heeft tot groote omwentelingen , ор onderfcheide tyden voorgeval- ien; het kwam hem toe, onze aandagt te vestigen op de verbaazend groote overblyfzels van eene oude Aarde, op de bezinkzelen door de Zee agtergelaaten, ор de opgedol- ven Beenderen , onbetwistbaare gedenktekens van eene ane dere orde der dingen: еп, indien die groote Schilder der Natuure , zich tot de hoogte der hemelen verheffende, zom- tyds de baaken , welken zyn vlugt moesten regelen, uit bet оор verlooren heeft; indien hy, om ber kleed op te Tigten, " welk het oogenblik det Scheppinge bedekt, al te zeer de Waarneemingen verwaarloosd heeft, die het geweld ` van.zyn vernuft moesten beteugeld hebben ; indien de Gu der ondervindinge hem niet altoos onderfteund becht oygidien donkeren weg; indien „eindelyk , гупе Befchouwing des Aarde kloots van dag tot dag in waarfchynlykheid verliest, levert zulks geen reden op om zyn roem aan te tasten: want, het is altoos eenen grooten Bouwkunftenaar niet te wys ten , als hy geene hem voegende bouwftoffen by de hand, vindt, en dikwyls is hy bedroogen door zyn vertrouwen ` ` ` ` m verfchaften. De dwaalingen т ons de noodzaaklykheid bes onzer poogingen , om nieuwe » om de verhaalen der Reizi- ən zo groot eene menigte van ереп „ als, ten eenigen tyde s delen aan de hand kunnen gee- з tyden heen te dringen, en kken , die zich in eene onbe- Tasteland an ‚ terwyl Waarneemingen doen die binnen ons bereik vallen a H АЧ zekeren voege niets meer vorderen; dan de moeite om ze op te fchryven , behooren onze aanmoedigingen den yver te onderfteunen der zodanigen, die een veel moeilyker loopbaan ораап ; onze erkentenis moet onëindig groot weezen voor Reizigers , die onderwys gaan haalen aan de verst afgelegene deelen des Aardkloots, die alle aangenaam- heden des leevens, alle. voordeelen der befchaafdheid , opof- deren , om zich te vervoegen by wilde Volken, in onbe- woor- VOOR NATUURKUNDIGEN. ‚ fchaffen , door derzelver algemeenheid „ zelfs de oplosfing van de keurigfte vraagftukken. De Kalkfteen, by voorbeeld, maakt meer dan een derde.. edeelte uit van ons Vasteland : weinige Landen , weinige Bergen, zyn ‘er, waar dezelve niet gevonden wordt ; het is de overvloed van dien Steen, de bykans altoos horizon- taale ligging van deszelfs beddingen, het zyn de Delfftof« fen daarin begreepen, die ons het lang verblyf des Zeewae ters over ons Vasteland leeren : zy hebben ons aangewees zen, dat deeze onderdompeling eeuwen lang geduurd heeft, en het gevolg niet was van eene geweldige oorzaak, maar een gewoone апа: dewy? de bezakzels zich geregeld , en agtereenvolgend , ореепһооргеп tot het vormen van Bergen meer dan duizend Roeden hoog; zy hebben ons aangewee® zen, dat de Luuchtftreeken alstoen dezelfde niet waren: want de Zee voedde Dieren , welker gelyken men nu niet meer vindt, dan іп de МИШ е Zeeën. Veele andere groote waarheden zyn ‘er, behalven deeze , verbonden aan de Waarneemingen , die men op die zelfde foort van Steenen kan doen. Het is van aangelegenheid volkomen onderrigt te wore деп, of de Kalkfteen op de Zuidzee-Eilanden , еп іп de Landen digt by de Zuidpool, beftaar. Treft men dene zelven daar aan, dan moet men voogs nafpeuren de na- tuur, de ligging, dier Steenen, en derzelver overeenkomst met die in ons Vasteland ; men moet opmerken of ze op Rotzen of Steenen van eene andere natuur rusten, of ze te- gen hooge Bergen leggen, en de toppen daar van beflaan; теп. moet optekenen de grootfte hoogte, waar men ze aantreft, en eindelyk nagaan , welke Delfftoffen zy bevat- теп. — Іп deezer voege, zal een klein ftukje Kalkfteen, met еец Schulp daarin , opgeraapt іп de Zuidpool- Lau- den, ор een Berg duizend Roeden hoog, voldoen kunnen „ om te bewyzen, of dat de Aardkloot, ten zelfden tyde, over deszelfs geheele oppervlakte met water bedekt was’, ‘en als dan zou het noodzaaklyk weezen , dat zich groote holen geopend hadden, om al dien voorraad van water te verzwelgen, die ons Vasteland onderzette, of dat de me- nigte des waters dikwyls van plaats veranderde: want de blykbaare voorraad van wâter, їп de Zee, zou niet genoeg- zaam weezen, om, ten zelfden tyde, ons Vasteland, en de Landen , die zich aan het andere uiterfte van ’s Aardryks middellyn bevinden , te overftroomen. Indien de Delfitof | ` in hoort uit се’ (ellen eenige Waameemingen ‚ welke hy dien 3 : VOOR NATUURKUNDIGEN. — ө; ïn dien Steen begreepen, van eene foort was, die ni:t dan іп eene Luchtftreek, gelyk aan die van Indie, kan leeven, zouden wy kunnen gelooven, dat de Lugtsgefteltenisfe des Aardkloots toen omtrent overal gelyk was , en dat alleen onze Lugtftreeken verkoekd zyn. Op deeze langduurige Reizen, heeft men niet altoos den tyd tot zyne befchikking , en men treft, tot het doen van nafpeuringen , die geryflykheden niet aan , welke men іп befchaafde Landen vindt. Men moet , eenigzins in haast, de Waarneemingen , welke men wil doen , verrigten , еп het is van weezenlyk aanbelang , geen oogenblik te verliezen om eenvoudige aanduidingen op te zamelen , wanneer de Omftandiegheden niet Schengen zich over te geeven aan gee zette nafpooringen: — De Natuurkundige moet, daarom, Zyn plan vooraf opmaaken , en het voornaam oogmerk zy- пег Waarneemingen bepaalen; ten einde °t zelve nooit uit het ooge te verliezen, of zich te laaten aftrekken door by- komende voorwerpen ; hy moet zich verzekerd houden , dat alle agtloosheid , welke hy zich veroorlofde , hem zou kunnen berooven van de vrugt zyner tochten; hy moet weeten , dat hy, fchielyk heen trekkende langs Kus- ten, vol hindernisfen en gevaaren , nooit tot ‘morgen be- Ets #66 ONDERRICTENDE AANMEEKINGEN eigen dag met gemak kan doen. Wanneer men den voet zet op eene zo moeilyke loopbaan , is et yver еп moed novdig , doch bovenal ftandvastigheld: vóór dat men het Onderltaat, behoort men лупе kragten te beproeven; maar het werk aangevangen hebbende , moet men geene andere Eis koesteren , dan om het voorgeftelde oogmerk te erciken. . ` D .. ‚ Кепе Kust naderende , die onbekend of weinig bezogt is, heeft , men agt te geeven , hoe dezelve zich opdoet, Indien de oever niets aanbiedt, dan eene uitgeftrekte vlaky te, en men, verder ор, niet дап jn een grooten afftand Bergen ontdekt ‚ heeft de Relfltofkundige weinig hoope , daar voorwerpen , die voor hem belangryk zyn kunnen te zullen aantreffen. Ondertusfcheu moet by niet verzujs теп de aanwvzingen , welke hy kan vinden in het gruis en zand ор den oever, en hy kan uit derzelver aart ееп Vermoeden vormen over de voornaamtte zelfltandigheden „ Wcle de Bergen uitmaaken, tot welke het hem niet geoor- Мога is te naderen. lie zanden zyn fyner , naar gelang zy van eet grooter айпа komen. Maar het zyn de harder zelfftandigheden, die op de wryving ‘meer wederftands bies Cen 4 die de grover brokken behelzen, en welke hy daar kan verzamelen? Daarenboven kunnen "er toevallige oor, taaken ortftaan, die groot Steenen ор een verren аап verplaatzen , zonder derzelwer grootte te verminderen ; епу, kond зеп у die d ‚Ik rm fa de Gei zen, е do e A het a zich tezel 0516 Г on" ìs n3 Zee теп daar a En Bord таш, nde 789, bedekt met groote hoekige fteenen , komende van ал60 Bergen, De Rivieren waren, ’t geen by menfchen gchet gen niet gebeurd was, bevronzen, geraakt, en de Ysfchot- zen voerden fteenen van allerlei foort zeewaards: deeze Joer dezelve Van den grond der Rivieren méde genomen » Beene op het Ys gevallen , bleeven daar tot den tyd yag . ` еп. VOOR NATUURKUNDIGEN, Se , ` den ysgang; toen werden ze na Zee gevoerd, waar de golven ze op den oever meeten. T Over *t algemeen is het nafpeuren der Zanden , aan alle Kusten, waar men komt, eene Waarneeming , niet zo Беше ‘zelagtig’, als dezelve, іп den eerften opflage , moge fchynen. De wenteling en fchuuring, door de Zeebaaren veroorzaakt, brengen dikwyls op de Kusten kostbaare ftukken , afge- rukt van fteenen, in welke men ze naauwlyks vermoed zou hebben. Idien de Zanden enkel beftaan uit Kalkfteen en Quartz, zou het noodloos weezen "er iets van te bee ‘waaren ; maar behelzen ze brokken van eene andere na- tuur, dan moet men jet iets van mede neemen, om het aan boord nader te onderzoeken (*). 