Geschiedenis van het buddhisme in Indië
Door vriendelijke woorden. Door hun belang te bevorderen. Door op voet van gelijkheid met hen om te gaan. Door zijn voorspoed met hen te delen. En zij behooren hem hun gehechtheid te tonen: Door over hem te waken wanneer hij niet op zijne hoede is. Door over zijn eigendom te waken, wanneer hij roekeloos is. Door hem een toevlucht in gevaar te verstrekken. Door hem trouw te blijven in tegenspoed. En voor heeren en dienaren. De heer behoort te zorgen voor het welzijn zijner dienaren: Door hun werk op te leggen in evenredigheid met hun krachten. Door hun behoorlijk voedsel en loon te verstrekken. Door hen in tijd van ziekte te verzorgen. Door zeldzame lekkernijen met hen te delen. Door hun nu en dan vrijaf te geven. De dienaren toonen hun gehechtheid aan den meester aldus: Zij staan op, vóórdat hij opstaat. Zij gaan later dan hij ter ruste. Zij zijn tevreden met hetgeen hun gegeven wordt. Zakelijk hetzelfde heeft Manu V, 150; daarenboven te vergelijken IX, 101: tegen elkaar geen overtreding te begaan tot aan de stervensure toe, dat is in het kort uitgedrukt de hoogste plicht van man en vrouw, en de veelomvattende stelling in vs. 45 dat man, vrouw en kind één zijn. A. Zij werken blijmoedig en degelijk. Door genegenheid in daden. Door genegenheid in woorden. Door genegenheid in gedachten. Door hen bereidwillig welkom te heeten. Door te voorzien in hun tijdelijke behoeften. En zij toonen hem hun genegenheid: Door hem te waarschuwen voor ondeugd. Oorspronkelijk: Door hem aan te manen tot deugd. Door met vriendelijke gevoelens jegens hem bezield te zijn. Door hem in de religie te onderrichten. Door zijn twijfelingen op te lossen. Sp om SG Sa BC Door hem het pad ter zaligheid te wijzen. Na deze opsomming komt de toepassing van de preek. »Door aldus te handelen zal men zich vrede en veiligheid in de zes punten der ruimte verzekeren. Hij die deze zes punten vereert, zal bekwaam zijn voor de plichten een huisbezitter en aanzien gewinnen. Mildheid, beleefdheid, vriendelijkheid en onbaatzuchtigheid; deze zijn voor de maatschappij wat de lus is voor het wagenrad.” Het gevolg van deze preek was dat Sigala zich bekeerde en als geloovige ‘leek werd aangenomen. In de boven gegeven lijst herkent men licht een bloemlezing van stelregels die niet slechts in Indië, maar in elke niet geheel onbeschaafde maatschappij in zwang zijn. De waarde van de lijst bestaat dan ook niet zoveel in hetgeen ze behelst, als wel in de verstandige keuze van het voornaamste, in de vermijding van het overtollige, van alles wat slechts voor bepaalde secten of klassen der maatschappij zou kunnen gelden. De hoofdstrekking van de preek is te leren, dat uiterlijke plechtigheden niets beteekenen, dat het alleen er op aankomt in handel en wandel, in alle betrekkingen des levens zich onberispelijk te gedragen. Aan zedenlessen in dichterlijken vorm, en dus meer berekend voor gemoed dan voor verstand, zijn de gewijde schriften der Buddhisten betrekkelijk rijk te noemen. Ook deze dichterlijke zedenpreuken onderscheiden zich van de onoverzienbare Hindusche spreukenwijsheid minder door den inhoud dan wel door eene verstandige keuze van het bruikbaarste voor 't algemeen, van datgene wat de verste strekking heeft. Zelfs daar waar de spreuken eene kerkelijke tint hebben, kunnen ze door ongelovigen met stichting gelezen worden. De lezer oordeel zelf of dit niet toepasselijk is op de volgende verzen. De dwazen niet te dienen, Maar de wijzen wel te dienen; Eere te geven wien eere toekomt: Dat is de grootste zegen. Te wonen in een aangenaam land, Goede werken gedaan te hebben in een vroeger bestaan, Inwendig het rechte te willen: Dat is de grootste zegen. Bezit van geleerdheid en kunst, Wel onderwezen te zijn in tucht, En welsprekende rede: Dat is de grootste zegen. Vader en moeder te dienen, Vrouw en kind te plegen, Een vreedzaam beroep uit te oefenen: Dat is de grootste zegen. Mild te zijn en in gerechtigheid te wandelen, Te zorgen voor nabestaanden, Onberispelijk te handelen: Dat is de grootste zegen. De zonde te laten en te mijden, En zich van sterken drank te onthouden, En ijverig te zijn in plichtsvolledigheid: Dat is de grootste zegen. Eerbied en nederigheid, Tevredenheid en dankbaarheid, Te rechter tijd de preek te hooren: Dat is de grootste zegen. Lijdzaam en minzaam te zijn, Het Gezelschap te zoeken van asceten, Te rechter tijd over de religie te spreken : Dat is de grootste zegen. Streng en kuisch te leven, De vier grote waarheden te doorgronden, En het Nirvana te verwezenlijken : Dat is de grootste zegen. Een gemoed dat niet geschokt wordt, Door de wisselingen van dit leven; Onbekommerd, kalm en rustig blijft: Dat is de grootste zegen. Zij die deze dingen doen, Zijn van elken kant onverwinlijk, Wandelen overal veilig; Hunner is de grootste zegen. De bundel van stichtelijke liederen, waaraan wij het voorgaande ont- leend hebben, bevat ook een lofdicht op den Schat der deugd. Wel is waar draagt dit stuk kennelijk de sporen dat het van vóór-buddhistischen, of wil men, onbuddhistischen oorsprong is, doch het is in den canon op- genomen, heeft den stempel der Kerk ontvangen en mag dus beschouwd worden als eene der uitingen van het in de gemeente levende zedelijk bewustzijn. De broederschap was, in haar eersten tijd ten minste, vrijzinnig en lette op de verschillende behoeften en neigingen der mensch kinderen. Haar moraal is daarom veelzijdig, soms berekend voor de wijsgeerig ontwikkelden, soms voor de ongeleerden en eenvoudigen van geest; nu eens betoogend, dan weer opwekkend. De inhoud van den Schat der deugd is als volgt: ! A. Een zeker man begraaft eenen schat in eenen diepen put, in de meening dat hem die bij voorkomende gelegenheid te stade zal komen. 2. Voor het geval dat men voor het koninklijk gerecht aangeklaagd of door roovers geplaagd wordt, of om zich vrij te maken van schulden, in tijden van nood of rampspoed — om zulke redenen pleegt men in de wereld een zogenaamden schat te bergen. 3. Maar die hele schat, zoo goed geborgen in eenen diepen put, doet intussen nooit enige nut. 4. De schat verdwijnt van de plaats, of men weet niet recht meer waar hij begraven is, of hij wordt door de Nikkers weggenomen, of wel door de Kabouters geroofd. 5. Of wanhopige erfgenamen delven hem op zonder dat men het ziet. 6. Wanneer het geluk weg is, gaat dit alles te loor. 7. Maar wie, hetzij man of vrouw, door mildheid, zedelijkheid, ingetogenheid en zelfbedwang eenen schat bezit, goed geborgen in het heiligdom of de Congregatie, in de persoon zelf of in zijn gasten, in vader of moeder of den ouderen broeder; 8. Die goed geborgen schat kan niet ontwijken worden, is blijvend, en bij het verlaten van al het vergankelijke neemt men deze met zich mede. 9. Het is een schat die men niet met anderen deelt, die geen dieven rooven. Wie wijs is doe goede werken; de (eenigste) schat die blijft. 10. Deze schat geeft goden en mensen al wat zij wensen; wat zij ook verlangen, door deze kan het allemaal verkregen worden. 11. Beschouwen, bespeuren wij dat ze zeer van elkaar afwijken, ja zelfs vijandig tegen elkaar overstaan. Het recht om zich Buddhist te noemen ontleenen zij schier uitsluitend daar aan dat alle zelfde algemene wetten erkennen. "In 't oorspronkelijke betekent het woord voor "goed geborgen" tevens "welbesteed", en dan eist onze taal tot aanvulling want iets. Ter wille van de allegorie hebben wij in gebruik. Dit is de Indische spreuk, dat de deugd de mensch tot na de dood volgt. Eene goede gelaatskleur, een goede stem, een goed figuur en lichaamschoon, heerschappij en groot gevolg, het kan alles door dezen verkregen worden. Het bewind over een gebied, meesterschap, het begeerlijke genot der opperheerschappij, zelfs de heerschappij over de goden in het hemelrijk, het kan alles door dezen verkregen worden. Zoowel voorspoed in de menschenwereld als genot in het godenrijk en het bezit van 't Nirwana, het kan alles door dezen verkregen worden. Wijze, bevrijding, macht over de natuur kan alles door dezen verkregen worden, voor hem namelijk die volgens de regel werkt ten behoeve van de voorspoed van vrienden. De begaafdheid eens Arhat, de (acht) soorten van emancipatie, de volmaaktheden eens Discipels, het Pratyekabuddhaschap, de graad van Buddha, het kan alles door dezen verkregen worden. Zoo heerlijk is dit bezit van verdienste door goede werken. Daarom prijzen verstandige en geleerde mannen het doen van goede werken." In haar geheel beschouwd, kenmerkt zich de Buddhistische moraal als een zuivering en vereenvoudiging der brahmaanse, zonder dat ze daarom de grondbeginselen heeft aangetast of het onderscheid tussen de hoogere, geestelijke en de lagere, maatschappelijke zedelijke leer prijs gegeven. Geen van beide is vrij van formalisme, verre van die, doch ze kennen toch ook iets beters. Want geen van beide ontkent dat alleen zulke daden waarde hebben die met zuivere bedoeling, op de juiste plaats en op de juiste tijd verricht worden. Beide dringen ten sterkste aan op uitroeiing van zelfzucht en op beperking der zinnen, opdat men niet zwicht voor de onverhoedse aanvallen van het booze; beide willen dat men tracht de gemoed rein te houden en niet dan edele en heilige gevoelens te koesteren, om aldus de liefde voor 't goede te behouden. De gevoelens die men in de eerste plaats heeft aan te kweeken zijn welwillendheid, medelijden, vreugde deelneming en gelijkmoedigheid. De kern van de maatschappelijke zedelijke leer der Indiërs wordt ergens uitgedrukt in bewoordingen die geheel overeenkomen met onze spreuk: "Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook aan andere niet." Ze luiden: "Eene handeling die iemand niet wensen zou dat hem werd aangedaan, doe hij ook aan andere niet." Terzelfder plaatse wordt deze stelregel ook in stellige vorm aldus uitgedrukt: "Als wat men voor zichzelf wenscht, gevoelt men ook ten opzichte van andere." Het besef dat lief en leed onze natuurgenoten op dezelfde wijze aandoen als onszelf, moet ons aansporen om alle medeschepselen liefderijk te bejegenen. Daarom zegt de Indische dichter: "De braven betonen liefde jegens alle wezens, omdat deze hunzelf gelijken." In geen Indische secte, die der Jaina’s uitgezonderd, komt het gevoel van medewarigheid jegens alles wat leeft zozeer op de voorgrond als in het Buddhisme, zodat de Indiërs zelf het de religie der barmhartigheid noemen. En inderdaad, zo het leven een ramp is, en niets dan ramp; zo alle levenden te beklagen zijn, dan moet het heerschende gevoel van de mede-lijdende het medelijden zijn, en zal bij ieder niet geheel verdorven mensch vanzelf de neiging geboren worden om de naaste het lijden te verzachten. Hoe hooger iemand ontwikkeld is, hoe meer hij die neiging zal gevoelen, en daarom ontfermen zich de allerhoogste ontwikkelden. Bijv. in Harsha's Harsha-carita 212. In Gita-Govinda 1, 16 en 13, wordt Hari (Krishna) bezongen als verbreider der barmhartigheid in zijn vorm verschijningsvorm als Buddha. Daaruit volgt dat barmhartigheid in het wezen der leer van den Jñānavatara geacht wordt te liggen. De Jaïnaleer wordt in Harsha-carita 1. a. p. gekenschetst als „hulpvaardig, tot weldaad bereid tegen allen.” De weemoedige wereldbeschouwing van het Buddhisme berust niet, zoals men in Europa wel eens gemeend heeft, op de waarneming van den gevaanden treurigen toestand der lagere volksklassen, maar is een wijsgeerig pessimisme. Dat het leven rampzalig is, staat in alle Indische heilsstelsels vast, doch wel verre dat de armen en misdeelden der aarde de rampzaligsten zouden zijn, moeten zij beschouwd worden als minder ongelukkig dan de rijken en met tijdelijke goederen gezegenden, omdat het voor de laatsten moeilijker is zich te laten gaan van genietingen en de gehechtheid aan het leven te overwinnen dan voor de eersten. Armoede is een eerste voorwaarde om zich van die noodlottige gehechtheid los te maken en daarom juist verzaakt de heilbegeerige hebben en goed, om vrijwillig armoede en ontbering te kiezen. Er is geen bewijs aan te voeren voor de stelling dat de leer des Meesters in de eerste of voornaamste plaats voor de lagere klassen zou bestemd geweest zijn. Integendeel, in de oudste geschriften reeds, alsook in de legende, bevinden wij ons steeds in fatsoenlijk gezelschap; onophoudelijk is er sprake van en wordt er gesproken tot jongelieden van goeden huize en wij zien hoe de leer haar voornameste aanhangers en begunstigers vindt onder de welgestelde burgerij en de vorsten van het bloeiende Magadha. Er ligt in den geest der Kerk iets door en door fatsoenlijks, eerzaams, praktisch, min of meer prozaïsch, vrijzinnigs, gematigd — alle eigenschappen, waardoor de middelklassen zich boven de lagere onderscheiden. Buitendien leggen de talrijke kloosters en heiligdommen, die in alle oorden waar de leer bloeide verrezen, een. De vorm van dat pessimisme is althans wijsgeerig. We ontkennen niet dat een somberheid levensbeschouwing een trek is van het Indische ras, maar zeer zeker is het zonder eenmaal uitgegaan van de minst bevoorrechte leden der maatschappij. Een uitzondering maken slechts de Lokâyatika's of epicuristische materialisten, de Sadduceërs van Indië. Evenmin als Schopenhauer's wijsbegeerte, bijvoorbeeld. De Dharma geeft voldend getuigenis, dat de heilbegeerlingen niet bij voorkeur onder de schavunken en verdrukten te zoeken zijn. Hieruit moet niet opgemaakt worden dat de Congregatie den geringen man van zich afstiet; integendeel, ze stelde den toegang open voor iedereen, behoudens onvermijdelijke uitzonderingen, en als leek werd niemand geweerd. Het verschil in kaste moest elke godsdienstige wijding verliezen en behield alleen zijn maatschappelijke betekenis. De Kerk is een genootschap op ganz andere grondslagen opgebouwd dan de gewone maatschappij en de band die de leden verbindt is een geestelijke, niet die van het toeval der geboorte. De vrijzinnigheid van het Buddhism heeft ook, voorzover een godsdienst het vermag te doen, de scheidsmuren tussen volken en rassen afgebroken, even goed als de twee wereldgodsdiensten die later zijn opgetreden. In dit opzicht steekt het gunstig af bij het latere Hinduisme, en is het trouw gebleven aan de betere beginselen van de oudere Indiërs. In vroegere eeuwen hebben de brahmanen hun godsdienst, zeden en instellingen verbreid onder volken van vreemd ras en andere taal, voor- eerst onder de Draviden van Dekkhan, vervolgens in sommige delen van Achter-Indië en eindelijk in de Indische Archipel. Die ijver is sinds dan voortgezet, zowel onder de geslachte slaven, soldaten, ziekelijke en gebrekkige lieden, als onder de Paria's, die in den geestelijke stand mochten treden, zoals men uit het verhaal van het Paria-meisje en Ananda, medegedeeld door Burnouf, Intr. 205, kan opmaken. Toch vindt men de schoonste verheerlijking van de zedelijke waarde van de Paria's niet bij de Buddhisten, maar in het werk van een Jivavalaistisch dichter, de Mrcchakatika. Burnouf Intr. 210 drukt zich hieromtrent aldus uit: "Quant à la distinction des castes, elle était aux yeux de Gautama un accident de l'existence de l'homme ici-bas, accident qu'il reconnaissait, maar die niet kon l'arrêter. Voilà pourquoi de castes parappelen in alle Sûtras en in alle legendes dat ik kende, als een feit établi, tegen hetwelke Gautama niet één objection politiek opvat." Dit blijft waar, niettegenstaande het Asalayana-Sutta den Buddha laat te velde trekken tegen de brahmanen, omdat deze zich als de enige zuivere kaste, als de enige echte zonen van Brahma beschouwden. Aangezien de brahmanen zulks nooit beweerd hebben, en in het Sutta van de Grieken gewag wordt gemaakt, kan er geen sprake van zijn dat de stichter der orde dat verhoor zou geleverd hebben. De Chinese pelgrim Fa-Hian vond op zijn terugreis naar China, omstreeks 413 na Chr., op Java weinig of geen Buddhisten. Later moeten zij daar te lande talrijker geweest zijn, zoals men moet opmaken uit de bouwwerken van Borobudur. De meerderheid der bevolking heeft lang uitgedoofd; de Hindu is hoe langer zoo formalistischer geworden, heeft zich in steeds klimmende mate door kleingeestige gebruiken van de 'barbaren' gaan onderscheiden en weet niet eens meer dat er onder zijn voorouders zooveel kloeke zeevaarders en verbreiders van beschaving in overzeese gewesten waren. Van godsdienstige onverdraagzaamheid zijn de Hindu’s nochtans zoo vrij als eenig ander, maar hun maatschappelijke afgeslotenheid is zo groot, dat hun verdraagzaamheid niet de gewenste vruchten kan voortbrengen, niet leidt tot verbroedering met hun medemensen uit andere luchtstreek. De Buddhisten zijn weinig minder verdraagzaam in het godsdienstige, dan de Hindu’s, doch onvergelijkbaar minder bekrompen in hun maatschappelijke denkbeelden; zij bewegen zich vrijer onder vreemden en hebben van den aanvang af, ten minste sinds de regering van Asoka, toen zij voor 't eerst zendelingen naar 't buitenland afvaardigden, grootere plooibaarheid getoond dan de heidense Ariërs. Het zuiver menschelijke heeft in de heidense of wil men brahmaanse letterkunde, met de Upanishads te beginnen, een vertaling gevonden die in verhevenheid, adeldom en schoonheid van uitdrukking voor geen enkele behoefte te wijken, doch het is zoo vermengd met allerlei nationale en bekrompen voorstellingen, dat men telkens verbaasd staat hoe zooveel nietigs, ja leelijks naast zooveel schoons kon geduld worden. Ofschoon de stichtelijke literatuur der Kerk in zekere mate aan dezelfde euvelen mankt gaat en haar Indische oorsprong geen ogenblik verraadt, komt de zuiver zedelijke strekking veel duidelijker uit. Bij al haar vrijzinnigheid is de Kerk niet geheel vrij van eenzijdigheid. Koning is Civaistisch geweest, zóals nu nog het geval is op Bali. De oudste Hindu-beschaving op oostelijk Borneo in Koetsjti was zuiver brahmaansch. Behalve jegens de Jaina’s, die zij haatten met felle haat en reeds in de oudste geschriften herhaaldelijk als verfoeilijken ketters en zedelijk verdorven wezens aan de kaak stellen. Het is trouwens een gewoon verschijnsel, dat men gemakkelijker verdraagzaam is jegens hen met wie men weinig gemeen heeft dan jegens degenen van wie men slechts daar een beetje verschil gescheiden is. Veel van hetgeen hier over de geest der nieuwe religie tegenover de oude gezegd is, geldt evenzeer van het Jaïnisme, welks verdiensten en betekenis voor Indië men eerst in de laatste jaren begonnen is in het ware licht te stellen. DE DHARMA. In haar beschouwing over het karakter der vrouw legt ze een kwaaardigheid aan den dag die een eigenaardig licht werpt over hetgeen de aardsche heiligen onder menschenliefde en welwillendheid verstaan. Geen mindere dan de Onfeilbare heeft het zelf gezegd dat »het vrouwvolk slecht is en er is van hem aangaande de verdorvenheid van het vrouwelijk geslacht een vers overgeleverd dat beter past in den mond van een bedrogen echtgenoot in zulke werken als het Pañcatantra of de Decamerone, dan in die van den alleeftserigen en allerheiligsten Tathâgata. Hij zegt niets meer of minder dan: »Elke vrouw, indien zij maar de gelegenheid heeft of een geschikte plaats of den geschikten verzoeker vindt, zal zonde doen, des noods met eenen kreupele! Bij gebreuke van beter,» In een der gesprekken van Koning Milinda met den hoogeerwaarden Nàgasena verklaarde de eerste deze uitspraak van den Onfeilbare niet te kunnen rijmen met de welbekende geschiedenis van zekere Amar, de vrouw van Mahaushadha, die, niettegenstaande haar man afwezig was en zij zich in de eenzaamheid bevond, aan de sterkste verleiding weerstand bood. Met bewonderenswaardige koelbloedigheid en niet zonder zekere naïviteit, hoewel geen beminnelijke, gaf Nàgasena de verzekering dat Amar wel degelijk de zonde bedreven zou hebben, zoo zij de geschikte gelegenheid gevonden had of van geheimhouding verzekerd of door den geschikten persoon er toe uitgenoodigd geweest ware. Maar zij zag nu eenmaal de gelegenheid niet gunstig, hetzij omdat zij vreesde voor blaam in deze wereld, voor de hel hiernamaals, of omdat zij begreep dat het kwaad bittere vruchten draagt; omdat zij haren echtgenoot niet wilde laten varen, voor haren heer eerbied koesterde, de deugd (of: plicht) eerde, met onedele verfoeide, hare gelofte niet wilde verbreken. Zij bedreef de zonde niet, omdat zij geen geheime plaats kon vinden; immers al had zij een eten 2 Mil. P. 205. 3 D. i. zij zou gezondigd hebben, als zij gezondigd had. DE DHARMA, AA) plek kunnen opsporen waar zij verborgen was voor het oog van menschen, dan zouden toch andere wezens dan menschen haar hebben kunnen gadeslanen; of wel monniken, die wegens hun bovenzinnelijke vermogens de gedachten van een ander kunnen doorgronden; of goddelijke wezens, die de gedachten van anderen kennen; in allen gevalle zou zij niet voor zichzelf haar eigen zonden en de gevolgen ervan verborgen hebben kunnen houden. Voorts wachtte zij zich wel om kwaad te doen, omdat zij niet den geschikten verleider vond, want haar echtgenoot, Mahaushadha, was een man, begaafd met alle 28 goede hoedanigheden. Nadat nu Amarâ in geen anderen persoon een geschikten verleider vond, beging zij de zonde niet. Dit betoog van de kerkvader doet ons, zo wij zien kunnen, een blik slaan in het inwendige der Buddhistische moraal; al het voorafgaande was slechts de buitenste schil. Zien wij hoe het daar binnen uitziet. Zekere vrouw komt bij omstandigheden, waaronder menig ander zou bezwijken, niet ten val. In plaats van toe te geven dat zij ten minste een brave vrouw is, wordt staande gehouden dat zij volstrekt geen uitzondering maakt op de algemene verdorvenheid van het gehele vrouwelijke geslacht. Onder de beweegredenen die haar terughielden om kwaad te doen wordt genoemd haar angst voor de deugd, haar plicht-besef. Uit plicht-besef het kwade na te laten staat — volgens de Buddhist — gelijk met het toeval dat men geen geschikte gelegenheid vindt om kwaad te bedrijven. Eene andere beweegreden waarom Amarā de zonde schuwt, is dat zij weet, de begane zonde niet voor haar eigen geweten te kunnen geheim houden. Liever dan te erkennen dat er onder de vrouwelijke helft des menschdoms één deugdzame kan gevonden worden, wordt geleerd dat geen enkele vrouw het kwade laat uit zuivere beginselen. In tegenstelling tot de moraal der Kerk, welke plicht-besef en gehoorzaamheid aan de roepstem des gewetens rangschikt onder opportuniteits-gronden, beschouwt de heidense Indiër het beroep op het eigen geweten als het hoogste. Wanneer de rechter eenen getuige voor het gerecht 448 DE DHARMA. vermaand om de waarheid te zeggen, spreekt hij hem onder andere deze woorden toe: "Ons binnenste is onze eigen getuige; ons binnenste is onze eigen toeverlaat. Minacht dan uw eigen geweten niet, de menschen hoogste getuige! De boosdoeners meenen wel dat niemand hen ziet; doch de goden slaan hen gade en het eigen ik in hun binnenste." Indien het kwade na te laten uit plichtbesef geen zedelijke waarde heeft, dan kan het onderscheid tusschen goed en kwaad alleen daarin bestaan, dat sommige verrichtingen door de Kerk of den Onfeilbaren Meester gejukt zijn als goede, andere als kwade. Aangezien de al of niet aanwezigheid van plichtbesef een onverschillige zaak is, moet zij in de rekening gelijk gesteld worden met nul, hetgeen de moraal ongemeen vereenvoudigt en zeer bevattelijk maakt. Want wat er nu overblijft is alleen de massa of som van goede daden en dito van slechte; de eerste hoop wordt gemerkt met het etiket 'deugd'; de tweede met 'ondeugd'. Er is dus wel deugd en ondeugd, maar er kan geen sprake wezen van de deugd of ondeugd eens persoons. Trouwens personen bestaan er niet dan als woorden, als namen. Het cynisme waarin de zondelooze heiligen der Congregatie over de vrouwen spreken is een overdrijving van de reeds genoeg overdrevene strengheid waarmee zij in Manu worden beoordeeld. Daar wordt den mannen op het hart gedrukt dat zij de vrouwen steeds onder bedwang moeten houden, dewijl deze ten gevolge van haar aangeboren lichtzinnigheid licht op verkeerde wegen geraken. Zeer scherp, maar zo onbepaald dat het niets zegt, heet het overal: "Zij letten niet op schoonheid, houden zich niet aan leeftijd; schoon of leelijk, als het maar een man is, nemen zij hem." Doch na veel verkeerde neigingen en hebbelijkheden van de vrouwen vermeld te hebben, eindigt Manu met te verklaren dat zij het licht des huizes, de geluksgodinnen in de woning zijn: "Gezegend zij, ...." 1 Manu VIII, 84. Te vergelijken met Manu XII, 118: "Welaar, men moet alles opperend aandachtig gadeslampen in zijn eigen binnenste, want wie zulks doet zal niet naar onrecht talen. Het eigen binnenste - dat zijn alle goden; alles is in het eigen binnenste vervat, want het brengt de werkzaamheid van alle stervelingen voort." * IX, 1 vgg. DE DHARMA. 449 vereerenswaardig als lichten des huizes: tusschen »vrouwen’’ en »geluks- godinnen ! in de woningen” is er geen onderscheid.” Het huwelijk wordt door de Kerk als burgerlijke instelling geduld en de onderlinge verplichtingen der echtelingen. zooals de burgerlijke maat- schappij ze eist. erkend: voor de leus. want elk aspirant heilige mag vrouw en kind verlaten als hij het maar doet om de schepselen gelukkig te maken. Dat het huwelijk een betere oefenschaol is voor zachtmoedig- heid. welwillendheid. zelfbedwang en onderdrukking van egoïsme dan het rondloopen op ’s heeren wegen, het bedelen voor den kost en het leven in kloosters en grotten, is dien lieden nooit in den zin gekomen, óf zij hebben begrepen dat het huwelijk juist te veel zelfopoffering eist. Om een beschrijving van de zedeleer der zonen Buddha’s te geven en ze oppervlakkig te kenschetsen, kan men volstaan met het gebruiken van woorden waaraan zoowel de heidensche Indiërs, Grieken, Romeinen als de Israëlieten, Christenen en Mohammedanen dezelfde of nagenoeg dezelfde beteekenis hechten. Om tot het wezen door te dringen, moet men de bijzondere voorschriften toetsen aan de hoofdbeginselen van den Dharma. Doen we dit, dan bespeuren we dat de termen welke de Buddhistische moraal uit de gewone taal heeft overgenomen alleen als zinloze klanken dienst doen. Nemen wij bijvoorbeeld de hel en de belse straffen. Een eeuwigdurende folteringplaats voor de boze hiernamaals is iets denkbaars; dat iemand na zijn dood daar zou kunnen gefolterd worden is, volgens de grondstellingen der Buddhisten, ondenkbaar, want elk iemand houdt op te bestaan bij de dood, en een geest kan niet gestraft worden. Waarom maakt dan de Congregatie gebruik van een afschrikkingsmiddel dat lijnrecht indringt tegen een harer beginselen, hetwelk zij niet schuchter uitspreekt, maar uitbazaart? De gunstigste uitlegging is, dat ze in bedreiging van straf een nuttig middel ziet. Doch nuttig voor wie of wat? Voor de maatschappij in 't algemeen, naar wij onderstellen. Strijkg, sriya ca geheshu. 29 450 DE DHARMA. Dat goed en kwaad niets te maken heeft met plichtbesef hebben wij in de geschiedenis van Amarâ gezien. Wij zouden zoo kunnen voortgaan, doch het is niet noodig. Ieder die wil, vindt in de voorgaande bladzijden gegevens te over om het besluit te trekken dat de moraal der Buddhisten, ondanks de uiterlijke overeenkomst in woorden en praktijk met die van andere godsdiensten, heidensche en niet-heidensche, eigenaardige theorieën bezit. Doch, hoe eigenaardig die theorieën ook zijn, de betrekkelijke waarde der algemeen gangbare zedelijke stelregelen heeft de Kerk niet ontkend. Zij heeft die overgenomen, en, meer dan dat, zij heeft door prediking en catechisatie het gebrekkig onderwijs der zedelijke plichten in de huisgenoten aan aangevuld, en gaandeweg getracht het onderwijs geheel tot zich te trekken. In haar ijver om de schepselen terug te houden van het kwade heeft zij met meer nadruk de gelovigen gewezen op het vuur der hellen, hetwelk zij tot een ongekend gloed heeft opgestookt. Wel is waar hebben we gezien dat de Buddha het bestaan der hellen loochent, maar in een buiten kijf ouder geschrift laat men hem met de grootste zaluwink spreken over de helse straf welke de doemwaardige scheurmaker Devadatta gedurende een geheelen Kalpa zou te verduren hebben. Men wordt dus onwillekeurig genoopt aan te nemen dat de Kerk twee stelsels omtrent de hel len huldigde, één bestemd voor ’t groote publiek, het andere voor de ingewijden; óf dat de twee stelsels in verschillende tijden ontstaan zijn. Voor de ware gelovige bestaat natuurlijk geen tegenstrijdigheid hierin, en het is wel verklaarbaar dat er niets is waaraan Boven bl. 289. Hij wist dat natuurlijk zoo precies ten gevolge van zijn bovenzinnelijke wijsheid. Ook de bewonderenswaardige locale kennis der hel len, die in de geschriften der Buddhisten uitblinkt, is toe te schrijven aan de bovenzinnelijke vermogens der Arhats. Het tweede stelsel vertoont een verrassend grote overeenkomst met hetgeen men in een brahmanistisch boek, het Brâhma Purâna, leest: „Deugd en ondeugd, geboorte en dood, het onderscheid van lief en leed, van kasten en trappen van geestelijke wandel, het verblijf in hemel of hel, bestaan in geen deel voor de waarachtige Purusha (d. i. persoon en ziel)”. DE DHARMA, 451 de Kerk zooveel waarde hecht als aan ’t geloof; zelfs de uitnemende deugd der milddadigheid, inzonderheid jegens de monniken, kan daarmede niet wedijveren. Om dit in 't licht te stellen verklaart de Tathâgata dat de vrome die gedurende miljoenen van jaren de vijf Volkomenheden van milddadigheid, zedelijkheid, lijkzaamheid, geestkracht en bespiegeling betracht heeft, zich minder verdienste heeft verworven dan hij die, al is het slechts door ééne enkele gedachte, getoond heeft te gelooven in 't heilige boek Saddharma-Pundarika. Trouwens dit boek, zooals de onfeilbare mond des Tathâgata's het zelf gezegd heeft, is het uitnemendste van alle Sûtra’s; het overtreft deze alle gelijk de Oceaan de rivieren, de Summeru andere bergen, de maan de sterren. Dat de Kerk zooveel gewicht hechtte aan geloof mag haar niet tot verwijt strekken. De mensch kan niet leven zonder geloof, hetzij een godsdienstig of wijsgeerig of wetenschappelijk geloof. Het kan bergen verzetten; is een der krachtigste hefboomen van menschelijke handeling, en in 't Buddhisme heeft het een des te weldadiger invloed uitgeoefend, naarmate de Congregatie andere beweegredenen om goed te handelen, zoals plichtbesef en geweten, in minachting heeft gebracht. Aan 'den eenen kant heeft de Kerk alles gedaan om den mensch het handelen af te leeren, het was dus heilzaam dat aan den anderen kant het geloof, dat tot werkzaamheid noopt, een tegenwicht vormde. Aan de zachtzinnigen geest zijner geheel Indische zedeleer heeft het Buddhismus zeker voor een niet gering deel zijne overwinningen te danken, maar het zou niet tot volken van ganz ander ras en vreemde zeden zijn doorgedrongen, hadde de Kerk niet een vrijzinniger beginsel gehuldigd dan de aanhangers van den oude godsdienst. Toen de Arijers hun geloof en zeden onder onarische volken verbreidden, toonden zij wel met de daad te begrijpen, dat er tweeërlei Aryaschap bestaat: een nationaal en een geestelijk. Maar zij beschouwden het als een vereiste dat met de religie ook de maatschappij der te bekeeren volken veranderde. De Kerk daarentegen heeft, sedert de dagen van Asoka, aan het beginsel van menschelijke broederschap een veel ruimer en vrijzinniger toepassing gegeven; ze heeft haar leer medegedeeld zonder te pogen de maatschappij van geheel vreemde volken te vervormen naar een Indisch voorbeeld. De toepassing van genoemd beginsel verdiende met gunstigen uitslag bekroond te worden, en de vruchten zijn niet uitgebleven. Het invoelen is niet in tegenspraak met de meening van Rhys Davids (B 150): «It is probable, however, that the absence or presence of any particular belief had less to do with the spread of Buddhism than the organization of its Order» Ook de inrichting der Orde, waarvan hier sprake is, heeft stellig niet weinig tot de verspreiding der leer bijgedragen. Ten ETE «gt GESCHIEDENIS VAN HET BUDDHISME IN INDIE. GESCHIEDENIS VAN HET TWEEDE DEEL. HAARLEM, "BR D. TJEENK WILLINK. INHOUD. DE DERDE BOEK: De Sangha. 1225 Hoofdstuk I. MONNIKEN EN HEREMIETEN. 1—20 Brahmacarin, Monniken, Monnikorden, De Sangha en zijn grondwet. 8 Heremieten, Ascetische levensregelen. 12 Hoofdstuk II. TOETREDING TOT DE ORDE. KWEEKELINGSCHAP. WIJDING. Een 2085 Hoofdstuk III. UITRUSTING, WOONPLAATSEN, VOEDSEL EN GENEESMIDDELEN . 35—69 Kleedij. Verdere uitrusting en dagelijksche benoodigdheden. AR Vaste verblijven in den stillen-tijd. Gebouwen. Kloosters en kluizen. Vergaderzalen. Stichting van kerspelen. Bevolking der geestelijke gestichten . 40 Voedsel en geneesmiddelen . - en Dë Hoofdstuk IV. REGLEMENT VAN ORDE. 709 Voorloopig onderzoek . A Inleiding. . . . … … 78 Over hoofdzonden, welke uitstoting uit de gemeente ten gevolge hebben . 79 Over zaken die een tijdelijke uitsluiting van de gemeente ten gevolge hebben . 81 Over onbepaalde gevallen . … … 66 Over zaken waarop verbeurdverklaring als straf staat  bij het sussen van geschillen . 110 Reglement voor nonnen . 116 Hoofdstuk V. DAGELIJKSCH LEVEN VAN DEN MONNIK . 120—124 Hoofdstuk VI. EEREDIENST. 125 Voorwerpen van vereering. Relieken. Soorten van relieken. Bronnen voor de geschiedenis der relieken en heiligdommen . 124 Lichamelijke relieken . 127 Heiligdommen. Benamingen en soorten van gebouwen. Stûpa’s; hun karakter en oorsprong. Vermelding van de beroemdste gebouwen van deze soort. Uitkomsten bij opgravingen verkregen. . 189 Beelden en tempels. 157 Boomen der Kennisse. De troon der wijsheid. Gewijde voetsporen en plekken. Het rad. Zinnebeeldige figuren. e, 179 VI INHOUD bladz. Relieken van gebruikte  . . . 205 VIERDE BOEK: Kerkgeschiedenis. ... ee 326—441 Hoofdstuk I. EERSTE TIJDVAK TOT 1 AGOKA . ee, , 22634 Bronnen. Tijdrekening . . e, 236 Eerste concilie . . . eee ee ee « 283 Tweede concilie. . . ee ee. « 345 Stamboeken van leeraars. Geschiedenis van de oudste vaderen der kerk. . . . 266 Concilie onder Tishya Mandgaliputra. Uitzending van apostelen. . . . 278. Regeeringstijdperk van Açoka. Legenden omtrent zijne jeugd en bekering. Zijne edicten. Romantische verhalen omtrent zijne laatste levensjaren . . . 296 Hoofdstuk II. TWEEDE TIJDVAK. VAN AGORA TOT KANISHKA 324—878 Bekeering van Ceilon. De apostel Mahendra. Dewânâmpriya Tishya. Dushtha- Gâmani. WattagÂmani. Opteekening van den canon. Opsomming der  Indië. De laatste Maurya’s. Pushyamitra. Grieksche heerschers. Menander en Nâgasena. Skythische en andere veroveraars. Kanishka. Derde concilie. Opsomming van de boeken des ouden  AAN 'EINDE DER MIDDELEEUWEN. . . . ©... . 373—441 De kerk op Ceilon. Ketterij onder Tishya. De Sthawira Dewa. Ketterij onder Meghawarna. Tijd van beroering in de kerk onder Mahâsena; vernieling van den Mahâvihâra. Bloei van Abhayagiri. Buddhaghosha. Herhaling der ket- terijen. Invallen van vreemden. Parâkrama-Bâhu de Groote. De eendracht in ` de kerk hersteld. De geweldenaar Mâgha; geloofsvervolging. ParÂkrama-Bâhu III. Verval van ’tland. . . .. e, … 873 Inwendige geschiedenis der Indische kerk. Hina- en Mahâyana. De vier wijs- geerige scholen. Nâgârjuna; zijne tijdgenooten en opvolgers. Stand der partijen in de Bir eeuw. Canon der Mahâyânisten. Bloeitijdperk der Buddhistische scho- lastiek: Asanga en Wasubandhu. Verval der geleerdheid na Dharmakirti. Tan- trisme en tooverkunst. De vier wijsgeerige stelsels in Nepâl. Secularisatie van t monnikdom daar te lande. . . . . e, … 891 Lotgevallen der kerk in verband met staatkundige gebeurtenissen. Vorstelijke en andere begunstigers. Stichting van het college te Nâlanda en daarmede ver- bondene legende. Tijd van Harsha. Eerste vijandig optreden der Arabieren. Dharmakîrti; in- en uitwendig verval. Toestand der kerk onder de Pâla’s en Sena’s. Verovering van Magadha door de Mohammedanen. De kerk in Kashmir tot aan ’t begin der Muzelmansche heerschappij. Einde der Hindusche heer- schappij in Orissa. Overblijfselen van °t Buddhisme in Nepâl. Besluit. . . . 426 Aanhangsel. De secten. . . . … ee  HOOFDSTUK I. Monniken en Heremieten. In Indië dagtekent het bestaan van bedelmonniken en heremieten, lieden welke de woelige maatschappij verlieten om zich aan een zuiver geestelijk en bespiegelend leven te wijden, van zeerouden tijd. Zwervende asceten vindt men vermeld in de Brahma-literatuur, onder de benamingen van Caraka's en Cramana’s, en van een meester der Caraka’s wordt er gesproken, hoewel niet met achting, in een der jongere liederbundels van den Veda. Het Aitareya-Brahmana haalt een lied aan waarin een zijdelingsche afkeuring van de zucht om zich aan het familie-leven te onttrekken niet te miskennen valt. Het kan ons dus niet verwonderen dat wij reeds in de oudste wetboeken een bespiegelende en min of meer ascetisch leven beschouwd werd als het waardig besluit van de moeitevolle levenstaak van den Arya. Zelfs de opvoeding van den jonge Arya, vooral de brahmaanse, zoals de wetboeken die voorschrijven, was minder berekend om hem te vormen tot een nuttig burger der maatschappij, dan om hem voor te bereiden voor een zuiver geestelijken levenswandel in het verschiet. Wel is waar eischte de wet dat de jonge man, na volbrachtte studie, in ’t huwelijk zou treden en het geslacht voortplanten, dat hij burger en huisvader zou worden, maar dat leven in en met de gewone maatschappij werd tevens meestal voorgesteld als een harde plicht, geenszins als iets begeerlijks. Waar de invloedrijkste klassen van een volk het familieleven in dat licht beschouwden, kan het niet bevreemden dat men uitzonderingen op het verplichte huwelijk toeliet; uitzonderingen die, ware de natuur niet sterker dan de leer, de regel te niet zouden gedaan hebben. Iedere Arya is ten strengste gehouden aan de verplichting om na volbracht studietijd een burger der maatschappij te worden, maar iedere mag ook, desverkiezende, aan dat streng gebod zich onttrekken, ziedaar het korte begrip van de Indische wet, die in haar halfslachtigheid de waardige voorloopter is van de Buddhistische leer dat alle bevestigende oordeelen af te keuren en alle antinomieën toe te laten zijn. Verkiest dus een Arya al te blijven student, brahmacarin, te blijven, dan is het hem onverlet, mits hij levenslang ten huize van zijn leermeester woonachtig of, na diens dood, bij diens familie. Volgens sommige autoriteiten is deze voorwaarde niet eens noodzakelijk, en mag iemand, wanneer hij zichzelf door zijn leven als student voldoende gereinigd en rijp acht, onmiddellijk een huisloos asceet of monnik worden. Reeds hieruit kan blijken dat de student eigenlijk een monnik in spe is en dat het officieel voorgeschreven huwelijksleven moet beschouwd worden als een onaangenaam intermezzo. Ápastamba II, 9, 21, 6; Manu, 2, 247; Gautama 3, 7. Lijnrecht het tegendeel wordt in de sterkste uitdrukkingen voorgeschreven in Manu 6, 35—37. Zoo verklaart de uitlegger den regel van Ápastamba II, 9, 21, 8. Ook Manu 2, 248 en Gautama 3, 8 laten dezelfde uitlegging toe. 