Geschiedenis van het leven, character, en lotgevallen van wijlen Willem den Vijfden prinse van Oranje en Nassau / 2. XVIII, 610 S
C. Niet ten onrechte hebben fommige kundige aanklevers en verdedigers van de in 1747 her- ftelde Staats- en Stadhouderlijke Regeerwijze op- gemerkt, dat die belangrijke gebeurcnis bijzon- der gunstig was voor dën bloei der Wetenfchap- pen in ons Vaderland. Hoe veele Geleerde Maat- WILLEM pen V. WV. Afd. 103 Maatfchappijén uit bijzondere Perfoonen, zoo Binnen- als Buitenlanders te zaamgefleld, in de 17de en in de eerfte helfte der 18de Reuwes in verfcheidene nabuurige en meer afgelegene Rij ken en Staaten ook mogten worden opzericht, men zag hier te Lande dat loffelijk voorbeeld niet navolgen, dan naa de komst van Friso aan het roer van Staat, en wel allereerst binnen de Stad Haarlem, alwaar eénige weinige Burgers zich tot dat oogmerk vereenigden, met dat geluk- kig gevolg, dat reeds ten jaare 1752 de ol- Zandfche Maatfchappij der Weetenfchappen al- daar haar aanwezen verkreeg, en in korten tijd zulk eenen grooten opgang maakte, dat de Szaag- zen van Holland geene zwarigheid maakten, om dezelve ten jaare 1761 bij opene brieven niet alleen goed te keuren , maar ook van hunne be- fcherming te verzekeren. Het is uit de opentlijk uitgegevene Werken dezer beroemde Maatfchap- pij bekend , dat de Directeuren derzelver, Z. H. zelfs nog een kind zijnde, tot Protector of Be. fchermer over dezelve benoemden: en hij, Gie niet geheel vreemdeling in den Lande geble. ven is kan het onbekend zijn, dat die Worst niet weinig heeft toegebragt om derzelver roem, zelfs in andere werelddeelen uit te breiden „ en “haare loffelijke oogmerken allefiots bevoorderlijk G 4 re 104 LEVEN v AN te zijn, ook onder anderen in het aanleggen en vermeerderen van derzelver Cabinet van Natuur- lijke zeldzaamheden. Het kon niet wel anders, of deze eer den Haarlemmers te beurte gevallen , moest de naarijver ook in andere Steden opwek- ken, en van hier, dat men in weinig jaaren der- gelijke Geleerde Maatfchappijen te Viisfingen, te Rotterdam, te Utrecht, te Groningen, &c. tot itand zaz komen, die allen niet verzuimden, om dezelven aan de befcherming van den Vorst op te draagen. Wij zwijgen van nog meer andere Geleerde Genootfchappen in onderfcheidene vak- ken van Weetenfchappen, die fints dien tijd in veele Steden zijn opgericht, dewijl dit ons te ` uitvoerig zou doen worden. Van meer belang, en met ons tegenwoordig oogmerk meer ftroken- de zal het zijn, om “in eenige bijzonderheden aan te toonen, dat Wittem DE Vijrpe een Voorftander was van den Hervormden Godsdienst , welkers Leerftellingen , Hij, volgens de gronden der Conftitutie niet flechts belijden en geloven, maar derzelver belang-n ook voorftaan, en tegen allen inbreuk befchermen moest. Dit bleek duidelijk in ’s Prinfen gedrag om- trent het veel geruchts gemaakt, en bij veelen kwaad bloed gezet hebbend geval, dat ten jaare 1779 te Groningen ontitond, met den Hoogleeraar F, / WILLEM pen V. ZW. Afà 105 F. A. VAN DER Marck, die niet alleen volgens het oordeel van de C/asfis van Groningen en het Gorecht, maar ook van de meerderheid der Le den van den Academifchen Senaat, in zijne Les fen over het MNarwur- en Volken Recht, zooda nige Leerftellingen aan de ftudeerende Jeugd voordroeg, die onbeftaanbaar waren met de Leere der Hervormde Kerk, uitgedrukt in de Formulie- ren van Eenigheid, en bepaald en vastgefteld in de Synode van Dordrecht, welke hij bij het aanvaar- den van zijn Ampt erkende te geloven, met be- lofte, van zich in de uitoeffening van het zelve daar aan te zullen houden; wijl hij naar hunne gedachten , ge veel gezachs aan de Rede en de Na- suurleere toefchreef , en daar en tegen de MNood- zaaklijkheid en het Gewicht van de Goddelijke Openbaring zoo niet geheel ontkende, ten minste aanmerkelijk verkleinde. Gevoelens, welke hij niet flecht in zijne gewoone Lesfen mededeelde aan zoodanige Studenten als zich op Rechtsge- Zeerdheid toelagen; maar welken hij ook onder de Theologanten opzettelijk te verfpreiden Zogt, door hen in bijzondere Lesfen te leeren, op spezp eene wijze zij het Natuurlijk Recht op de Godee. leerdheid moesten toepasfèn. Het kon niet yoy. anders, of zulk een gedrag en handelwijze J om | Jongelingen die tot het Leeraarawpt Opgeleid | G 5 NV ex. ` 106 | LEVEN van werden, (en uit dien hoofde met vaN per MARCK als Profesfor in de Rechten, niets te {chaffen had- den) met zijne Leerftellingen te doen bekend worden, moest in het oog loopen en opfpraak verwekken „bij zoodanige Predikanten , als zich in gemoede verplicht rekenden, om overeenkomttig de vastgeftelde Leere der Hervormde Kerk, hun- ne Amptsbediening waar te neemen, en tegen de vervalfching derzelver door eenen openbaaren belijder van dezelve getrouwelijk te waaken, eerst door hunne Gemeentens te waarfchouwen , tegen -het vervalfchen der Leere, en naderhand (toen VAN DER Marck zijne gevoelens door den druk nog algemeener maakte ,) door het inleveren van een aantal bezwaren en bedenkingen aan Heerezz Curatoren, over zeer veele plaatzen in zijn gedruk- te Lesfen voorkomende, welken hun toefchenen ftrijdig te zijn met de Leere der Kerke en de For- mulieren van Eenigheid, waar door de zaak niet alken ter kennisfe kwam van Z. D. H., in quali- teit als Curator Magnificentisfimus van de Hooge Schoole van Stad en Lande; maar ook verzochten Curatorin tevens des Prinfen -gedachten desaan- gaa de te mogen vernemen, die dan ook niet in gebreke bleef ,-zijn advis daar over uit te brengen, hier in b. taande: . daf aan de eene zijde, Aes » Advis van de Clasfis eenen gantsch vrijen en » 0n- wa WILLEM pen V. ZW. Afd. 107 :, onverhinderden loop behoorde te hebben: en aan » de andere zijde, dat aan VAN DER Marck s niets moest worden onthouden , van alles wat » tot zijne verdediging en plenaire defenfie zou » kunnen verftrekken” Met verdere verklaring: 2 dat, indien bij de beoordeeling uyer de ingele- » verde bezwaren van het Clasfis, en de daar te- >> gens te doene defenfie aan de zijde van den s> Hoogleeraar , eenige dispariteit van opinien on- » der de Leden van den Academifchen Senaat a» mogte oprijzen, het als dan volfirekt dienstig s> en noodzaaklijk zoude zijn, dat, alvorens met o> de eindelijke Degifie voort te gaan, de {chrif- s> telijke Advifen van de Theologifche Faculteiten 2» op de vier overige Academien dezer Republiek, » over de ingebragte bezwaren van het Clasfis, en „> het daar tegens in te leveren bericht des Hoog. „> keeraars VAN DER Marck, bij den Senaat zog. » den worden verzocht en ingenomen.” Treffelijk, en aan wat zijde men de zaak onbevooroordeeld befchouwd „ alfints billijk en rechtvaardig oordee1, dat Wirrem DE Vijrpe in deze belangrijke zany deedt blijken, daar Hij aan de eene zijde be. toonde, dat die van de Clasfis bevoegd warez om voor de zuiverheid der Leere van de Hervor zzz qe Kerk te waaken: en aan de andere kant, derz be- fehuldigden ZZooglzeraar het onbetwistbaar mech; = toe- gro LEVEN VAN toekende om zich te verdedigen, en van de tegen hem ingebragte bezwaren volledig te. zuiveren, wanneer kem zulks regt ernst ware. Dan, het bleek weldraa dat vaN per Marck daar toe on- gezind was. Want in plaatfe van zich daar naa te gedragen, en een tijd van drie maanden hem daar toe gegeven, te befteden om de ongegrond- heid der befchuldigingen van het Clasfis aan te wijzen, en dus doende voor de zwivere Hervorm- de Kerkleer opentlijk en rond uit te komen, zoo ontdook hij zulks, en leverde op den 26 Maart 1772 een Exeptioneel antwoord aan den Senaat over, waarin hij de zaak ten principaale niet aanroerde , maar zich door het aanvoeren van veele omflachtige Rechtsgeleerde distinctien in het brede uitliet, over de wijze waarop, en het onderwerp waarover die van de Clasfis zich tegen Hem verklaard hadden: te gelijk van oordeel zijn- de, dat de zaak niet gefchikt was om door die yan den Senaat bij finaale witfpraak of vonnis beflist te worden. Ien ftuk, dat Hij ten zelfden tijde in druk uitgaf, en dus aan het oordeel van het Publiek-onderwierp, het welk den twist langs hoe hatelijker maakte, (*) Het (*) De Exceptien die van per Marck aanvoerde , de- den duidelijk zien dat Hij met de zaak veriegen was, Want vol- WILLEM pexs V. IV. Afd. 109 Het is hier de plaats niet, om alles te vermel- den wat ’er aan de zijde van den Heer van DER. Marck, te dien tijde isin het werk gefteld , om zich als een Martelaar van de Hervormde Recht- zinnigheid zijner befchuldigers, aan de Natie te | doen volgens zijn oordeel, Aadden die van de Clasfis 1. Hume Commisfiebrief of Acte van Qualificatie iN Jumo moeten Prafenteeren, ten cindesdaar uit kon blijken, of de bezwa- ren aan hen [peciaal waren opgegeeven, dan wel, of het aan hun was overgelaten om dezelve naar goedvinden op te geven. 2. Profesforen waren bij het uitgeven van Gefchrif- Zen, niet onderhevig aan Clasficaale Appr obatie. 3. an- siecr de Clasfis bevoegdheid had tot den gedanen flap, dan Mondt Hij ook bloot voor de aanvallen van andere Clasfen, EN WIE ZOU dan in dat geval PROFESSOR IN HET Jus Na- ‘TURE WILLEN ZIJN? 4. Dat zoo wanneer ‘er onrechtzinnig- heid bij hem was, niet de Clasfis, maar wel de Kerkenraad van Groningen daar tegen had behoren te waaken, Wir nu niet gedaan zijnde, concludeerde Hij ten 5. Dat het gedrag van de Clasfis firekte tot minachting van den Groning- fohen Kerkenraad, even of die geene oplettendheid op de Lees flel- Zingen van haare Ledemaaten genomen hadt, en tot Fi /ipen- die van de Theologifche Faculteit te Groningen, en zelfs van Heeren Curatoren, even of zij geene attentie betoonden woor den Bloei der Hooge Schoole Gc. Wij geven deze Punten alleenlijk op, om elk onzer Lezeren te doen zien dat wij in den Text de waarheid ter nederftelden, dat de Profs- de zaak ten principaale ontdook, en zich behielp met zes es juc! ten, die, wel befchouwd duidelijk bewijzen, dat Eaiy mer de zaak vertegen was. 110 LEVEN van doen voorkomen; ook niet, welke toegeeflijkheid de laatstgenoemden ten zijnen opzichte gebruikt hebben, om het gefchil ten einde te brengen, en tevens hem en zijn talrijk gezin voor alle onaar-. genaame gevolgen te bevrijden: genoeg is het te zeggen, dat des Hoogleeraars Exceptioncel ant- woord bij den Senaat ter zijde werd gelegd, als niet voldoende aan het oogmerk waar toe het van hem was gevraagd geworden, en dat, naa lang kibbelens en twistens aan de zijde van den Hoog- leeraar, ook naa het toeftaan van uitftel vit hoof- de van zijne onpasfelijkheid , een zeer onvolledig, en niets afdoend bericht aan den Senaat werdt overgeleverd, het welk bij deze in ernítige over- weging genomen zijnde, bij meerderheid van ftem- men, als onvoldoende werdt befchouwd, en ver- klaard, omtrent drie Fundamenteele Leerflukken des Geloofs, (*) te bevatten ,, ffellingen, onbe- » faan- (*) Wanneer men de te dien tijde uitgegevene gefchriften. over die zaak inziet, dan bevindt men, dat VAN DER MARCK en zijne Vrienden, bijzonder de Remonffranten en Mennoni- ten, alle zeilen bijfpanden om de Natie te beduiden, dat de fiver van zijne Befchuldigers alleen was toe te kennen, aan hunne zucht om de Pourma ECCLESIASTICA van GIJSBERTUS Voetius met hand en tand vast te houden, en dat het verfchil met de Leer der Hervormde Kerk niets gemeens had. —~ Intusfchen was dit eene fchandelijke verdraaijing van WILLEM pen V. IV. Afd. rar ss flaanbaar met, en aanlopende tegen de Lere s>,der Hervormde Kerke van Nederland, zoo als 39 die van den’ waaren ftaat des gefchils: want het bepaalde zich niet zoo zeer tot het KERKENRECHT, maar voornamclijk tot de LEER vAN DE Kerk zelve, en wel fot de Characreri- fecrende en Fundamentecle punten derzelver, waar door de Hervormden zich van de DisseNTERS onderfcheiden, —— De reden waarom Z. H. en de Senaat den Hoogteeraar van per Marck ziju affcheid gaven, was niet, om dat hij het Kerkelijk Recht van Vader Noerius zijn blanketzel afwiscl» te; (gelijk hij naderhand te Lingen vertelde, toen hij al- daer zijne Intree-Rede deedt,) maar, om dat Hij in zijne Lesfen en Gefchriften de aangenomene en vastgeftelde Leer der Hervormde Kerk ondermijnde en vervalschte , door fte!- lingen voor te draagen, waar in het oorfprongelijk en alge- meen Zedelijk bederf van den Mensch; zijne daar uit voort- gefprotene aangeboorene blindheid in geestelijke zaaken; en zijn onvermogen om door eigen krachten zijn eeuwig geluk te verkrijgen: —— Voorts, de noodzaaklijkheid van de Wedergeboorte, en de. verlichtende medewerking van den Hei- ligen Geest, om in het hoogst geluk herfteld te worden: en eindelijk, de toepasfing van de Verdiensten des Middelaars en zijne Voldoening voor de zonden der menfchen; op eene wijze geleerd werdt, die onbeftaanbaar met, en direct aanlo- pende was tegen de Leere der Hervormde Nederlandfche Kerk, uitgedrukt in de Formulieren van Eenigheid, volgens de Leere der H. Schrift. Gelijk die van de C/as/is, door ecn groot aantal bewijzen, met zijne eigene woorden hadden opge- geven, en welken hij nimmer heeft uit den weg geruimd. - ‚ Dat men zulk een gedrag voor Kettermakerij, voor -het in- 112 LEVEN var 3 die in haare Symbolifche Boeken is vervat: x met ontzegging aan Hem van alle zijne eise ss [chen bij dat bericht gedaan, voor zoo verre de- »» zelven niet door vorige judicata reeds geweigerd „ waren geworden” Een befluit, dat vaN DER Marck niet weinig verbaasde, en hem befluiten deedt , om zich bij Reqneste aan den Senaat te adresfeeren, met betuiging, „ dat het hem leed 3, deedt, dat zijne uitgegeevene Lesfen aan zulke » onvoorziene verdenkingen van Onrechtzinnigheid » waren onderworpen geweest; verklarende; DAT >> HIJ GEENE ONRECHTZINNIGHEID IN ZIJNE STEL- s5 LINGEN KON ZIEN, en tevens bereid te zijn, | 29 OM invoeren van Paus/elijke Bullen, en wat niet al meer? uit- krijt, bewijst niets tot de zaak: maar wel, dat die van de Clasfis niet zonder grond klaagden, en dat die van den Senaat eene rechtvaardige uitfpraak deden. Te meer, daar de Kerk met den Staat op DIEN TĲD in een onaf}cheide- lijk verband flondt, en de Prins verplicht was om het in- fluipend kwaad te helpen weeren. WILLEM pen V. IX. Afa n4 s, om over de drie opgezevene Leerftukken zijne 3, Waare meening duidelijker, er, zoo hij meende s s> voldoende op te geeven, met aanbieding, om » des gerequireerd werdende, nooit op deze Hooge 3» Schoole over de voorfchrevene drie Poincten iets o> te zullen dogeeren, of door anderen te laaten s> defendeeren. Oppervlakkig befthouwd, fcheen de Hoogleer- aar als nu te willen toeftemmen, dat hij tegen zijnen plicht gehandeld had. Doch toen de Senaat, ter vermijding van verdere gevolgen eene procf neemen wilde, of het hem recht etnst ware, fprong de aap uit de mouw, want hij weigerde een daar toe bij den Senaat ingefteld Declaratoir te onderteekenen , bevattende eene bekentenis : > I. Dat Hij ofrvoorzichtig was geweest in zijne >, wijze van Dogeeren en Schrijven, en afgewee- „> ken te zijn van de Hervormde Kerkkeere. >, >, Dat het Hem leed deedt, zoo veel onrust #73 > de Kerk, en zoo veele moeite aan Z. H. en 3, den Senaat veroorzaakt te hebben. 3. Dae „ Hij zijne erroneufe fiellingen omtrent de drie „ punten bij Decreet vermeld, afkeurde en ver s» wierp. 4- Dat Hij op nieuw de Waarheid go s de Symbolifthe Boeken vervat, en op den BeF bez » gegrond fuldigde en omhelsde. 5. Dat rij 5, beloofde zich voortaan in zijne Lesfen en Ge. IL Deer. H |» Sherif. 114 LEVEN van » Schriften te zullen onthouden, van zaaken tot » de Theologie behoorende, geene directe beirck- s king tot zijne fludie hebbende Fc.” begeerende dat het 2¢ en 4e Arvijkel naar zijne meening veranderd werde. Dan, daar Z. H. en de Senaat hier toe niet wilden of konden verftaan , zoo von- den zij zich, hunres ondanks, uit hoofde van ’s Mans dubbelhartigheid en onverzettelijkheid genoodzaakt, aan hem de navolgende Refolutie te doen voorleezen: ,, Dat aan Hem F. A. VAN „ DER Marck, wit naam van Z. D. H. en »» Heeren Curatoren, de Profesfio Juris Puruici ‚> NATURE ET GENTIUM, op de Academie van „ Stad en Lande werdt opgezegd, en dezelve va- » cant verklaard.” Waar mede dit veel gerucht en opfpraak gemaakt hebben geval finaal ten ein- de liep. | Het is niet te verwonderen (zeggen de Schrij- vers der Nederlandíche Jaarboeken) dat de Hoog- leeraar , gelijk het doorgaans gaat, ook in zijn geval zijn voor- en tegenfianders heeft gehad, en dit {temmen wij volmondig toe: maar is het voor elk onbevooroordeeld Lezer, niet even onbegrij- pelijk, dat men deze Remotie van den Heer VAN » DER Marck, (zelfs tegen ’s Mans getuigenis aan) gebezigd heeft als een bewijs, dat WILLEM DE VIJFDE een onverdraagzaam vervalger in het fiuk WILLEM pen V. IV. Afd. ug fiuk van den Godsdienst was, of blindeling ge loof floeg, aan het geene hem door zoogenaamde heeigebakerde Geestelijken aangaande des Pros fesfors Onrechtzinnigheid werdt voorgepraat? Zone der ons over die zaak verder uit te laaten, (dee ‚wijl een opmerkend Lezer; uit het door ons bijs gebragte genoegzaam in ftaat gefteld is, om over die Remotie te oordeelen) zoo kunnen wij ech- ter niet nalaaten, ter afweering van die onwaar- achtige aantijging ten laste van Z. D. H. te vraa- gen: of het Inquifitie of Vervolging kan geheeten worden, wanneer men van een bezoldigd Amp- tenaar vorderd, dat hij zijn Ampt overéénkomftig zijne belofte uitoeffene? Kan het aan eene Verges dering van Hervormde Predikanten met reden ten kwade geduid worden, dat zij bemerkende, hoe een Hoogleeraar in de Rechten, een openbaat Belijder van den Hervormden Godsdienst, onder hunne Kerkgemeente resforteerende, zich opzettes lijk toelegt om die Leer door mond en pen te ondermijnen, hem daar over in den fchild- vaas ren , en ter verantwoording van zijn Gedrag en Lee. re roepen; vooral, wanneer zij bemerken, (gelijk hier het geval was) dat ’er eene opzettelijk oog» merk plaats heeft, om buiten zijne Profesfie, wana gevoelens mede te deelen aán Jongelingen die zich aan den dienst der Hervormde Kerke heb. H 2 ben 116 LEVEN van ben toegewijd ? Ware het aan de zijde des Hoog- leeraars niet edelmoediger geweest; dat hij zich nict langer kunnende veréénigen met de Leere der Hervormde Kerk, zijn Lidmaatfchap aan de- zelve had opgezegd, dan zulks in naam te blij- ven, om dat ’er volgens de toenmaalige Confti- ‚tutie het behoud van zijn Ampt aan verbonden was? Te zeggen, dat men de Fundamenteele Leer van het Kerkgenootfchap van harte toeftemd; zich ondertusfchen in openbaare Lesfen en Schrif- ten alle moeite te geeven om die gronden weg te redeneeren, en onwillig te zijn en te blijven om die dwaling te herroepen, wanneer daar toe de ruimfte gelegenheden worden aangeboden, wat moet men daar van denken? Kan zoo iemand van zijn Ampt ontzet wordende, zich met reden over verongelijking b-klaven? En daar Z. H. als Sradhouder volgens de Conftitutie verplicht was, om de belangen van de Hervormde Kerk voor te ftaan en te bevoorderen; en Hij a/s Curator Magnijigentisfimus van de Groninger Academie, met de overige Leden van den Senaat, de waare en bevoegde Rechter was, om van die zaak kennis te neemen, en daar naa het vonnis van Zrijfpraak of Deportatie van den Geaccufverden uit te fprec- ken, wie gevoeld dan niet, dat de openlijke na- fpraak welke Z. H. over dat veel geruchts ge maakt WILLEM ven V. IV. Afd. 117 maakt hebbend geval heeft moeten dulden, de onbillijkheid zelve was, en niemand bevoegd maakte, om Hem als een Wervolger om den Gods- dienst, of ais cen Belager van de Burgerlijke Vrij- heid aan de Natie voor te drazen, alleen om Hem en Zijn Beftuur bij dezelve in den haat te brengen. Trouwens, zij die WILLEM DEN VIJF- DEN van nabij hebben leeren kennen, weeten bij ondervinding, dat Hij, bij het vo'gen en omhele zen van de gezuiverde Leerbegrippen der Her- vormde Kerke , eene prijswaardige Vs rdraagzaam- heid jegens alle andere Gezindheden blijken deedt, en Vrijheid van denken in dat opzicht, als ééne van de uitrmuntend{te voorrechten van den rijen Staat (welks Erffiadkouder Hij was,) altoos be- fchouwde. Ook is het bewezen, dat Z. H. fpeci- aal in dit geval, om geene andere reden dan die van Plichtsbetrachting , tot de afzetting van den afge- dwaalden Hoogleeraar zijne toeftemming gaf. Want eenigen tijd daar naa, bij eene zekere gelegenheid, ract een zeer beroemd, doch nu fints eenige jaaren reeds afgeftorvenen Leeraar onder de Hervormden, _ over deze zaak in gefprek geraakt zijnde, aarfelde Hij niet, in fubftantie te zeggen : „ dat het gebeurde met VAN DER Marck hem zeer leed deedt „dewijl Hij hem altoos als een’ Man van meer dan gewoone Kunde en Talenten befchouwd bad, en niets liever H 3 zou 118 LEVEW van zou gezien hebben, dan dat men hem voor het Vaderland en de Weetenfchappen had kunnen be- houden. ’s Mans ongelegenheid en die van zijn talrijk Huisgezin, door zijne vrije denkwijze ver- oorzaakt, treft mij te meer, daar Hij aan zij- nen overdreven ijver en onverzettelijkheid omtrent nader aangenomene begrippen, alles heeft dank te weeten , niet in het oog houdende, dat Hij als Eloogleeraar en Lidmaat der Hervormde Kerk, tegen zijne Belangen en plechtig afgelegde Geloofs- belijdenis handelde, in het verfpreiden van gevoc- Jens, die reeds ten tijde van de Remonftrantfche Kerkverfthillen te Dordrecht veroordeeld zijn ge- worden, en tot welks opzettelijke behandeling Hij niet geroepen veel min genoodzaakt was. — Ik vermoede wel (zei de Vorst) dat het niet ontbree- ken zal aan Lieden, die het gebeurde met den Pro- fesfor VAN DER Marck afkeurende, ook daar in gelegenheid vinden zullen, om mijn gedrag daar jn gehouden te condemnecren, van oordeel zijnde dat tk hem zou hebben moeten protegeeren, doch hoe men daar over denken moge, ik heb in dit geval. volgens mijn geweten en mijnen plicht gee handeld, — Die een Lidmaat van de Hervormde Kerk heeten wil, en zegt: belang te flellen in dese zelfs bloei en welvaart, moct zulks ook doen bl ij- ken door zijne daaden, het welk zeker niet geo Jchie- WILLEM pen V. WV. Afd. 119 Schteden kan, wanneer men de vastgeflelde Leerwij- ze tracht te ondermijnen. Die zich met dezelve in gemoede niet veréénigen kan, heeft immers vrij- heid om het Hervormd Kerkgenoorfchap te verla- ten, ez tot eene Gezindheid over te gaan die 't hem goeddunkt. Het geval dat wij dus fpreekende bedoelen , is dat, het welk ten jaare 1772 op het Eiland Ame- land, éénen van ’s Vorften Vrije en Souveraine Erfheerlijkheden, in het Vaderland liggende, plaats had, (*) Volgens een aan ons medegedeeld bericht, bij monde van den Weleerwaardigen Heere D. A. REGULETH, laatst Predikant in de Haagfche Kerkgemeente. Een Man voor wien Z. H. eene bijzondere achting: had, en wiens gedeche tenis eldear en elders als nog in zegening is. H 4 120 LEVEN van had, bij gelegenheid dat een zeker Jongeling (voor- gevende een Student in de Theologie op de Groningfche Academie te zijn) zich onderwond, om aldaar op ongewoone tijden en plaatzen af- gezonderde Vergaderingen aan te leggen, onder voorwendfel, om de vergaderde menigte op eene uitftekende wijze de waarheden van den Her- vormden Godsdienst voor te dragen, even of de Dorpelingen daar toe geene gelegenheden had- den door het onderwijs der aldaar wettig dienst- doende Predikanten. Een gedrag, waar door Hij veele eenvoudige en ligtgelovige zielen aan ziju fnoer kreeg, fpreekende van bovennatuurlijke be- vindingen en foortgclijke dwalirgen, die ten allen tijde bij verftandige en redelijk denkende Christenen, als zeer nadeelig voor de waare be- langen van cen openbaaren Godsdienst waren be- fshouwd geworden. Hoe zeer deze geestdrijver van wegens den Kerkenraad en de Politie der plaatfe was aangemaand, en zelfs gelast, om zich van het houden dezer Vergaderingen bij nacht te onthouden, en de Prediking van het Euangelie over te laaten aan Hen die daar toe volgens Kerkelijke en Wereldlijke Wetten beroepen en in- gezegend waren, het kon niet baaten. Hij bleef met dat bedrijf voortgaan, en dus was men ge- noodzaakt de zaak ter kennis van Z. H. te bren- gen, WILLEM pen V. IV. Afd. rar gen, die zulk een gedrag wraakende, dan ook niet in gebreke bleef om het zelve door eere openbaare Publicatie krachtdadig tegen te gaan, waar bij het houden van zoodanige ongepermit- teerde Conventiculen, ingevolge de fubfifteeren- de Friefche Wetten, op eene geldbocte van Vijf- tig Goudguildens verboden werdt, met qualifica- tie op den Bailluw, om zoodanige onbevozgde Ocffeninghouders, des. noods door de fterke hand het Eiland te doen ruimen. Verklarende des niet te min: „ dat het Zijne intentie niet was, om s> Particuliere bijeenkomften van goede Vrienden, » ingericht tot onderlinge flichting, en het how- s» den van Godyruchiige famenfpraken over de » Goddelijke Waarheden , het zingen van Pfal- » men en Liederen, Gc. tegen te gaan, als hou- » dende zulks voor nuttig en flichtelijk , wanneer », het binnen de behoorlijke paalen bleef.” Be- fluitende alles met eene Vaderlijke vermaning aan alle Burgers, In- en Opgezetenen van deze Zij- ne Heerlijkheid, ,, om de Openbaare Godsdienst- »» oefening niet naa te laaten, en om aan de » Wettig beroepene Predikanten aldaar de ver- » Schuldigde Hoogachting te betoonen : van hunnen » Dienst een naarstig gebruik te maaken, en s Zich bovendien zorgvuldig te onthouden, dezcl- »» Ven op eenigerhande wijze met woorden of daar H 5 99 den 122 LEVEN var » den te beleedigen, op pæne van Arbitraire Cor- z rectie.” Op deze wijze betoonde zich ’s Lands Erf- flankouder een verdraagzaam en befcheiden Hand- haver en Voorftander van den Openbaaren Gods- dienst te zijn, en te gelijk een afkeer te hebben van alles wat de Eerwaardije van denzelven tot nadeel verftrekte! Dan niet alleen dit, maar het ontbreekt ook niet aan voorbeelden, dat Hij niet alleen zijnen invloed befteden wilde, om de Open- baare flichting in de Kerk te bevoorderen, maar ook door ruime toelagen uit Zijne fchatkist , mede te werken tot den opbouw van geheel nieuwe, of het erfellen van in verval geraakte Kerkgebou- wen! Wij zouden te uitvoerig worden, wanneer wij aangaande die, beide onderwerpen hier ales vermelden wilden wat ’er van gezegd kan wor- den, flechts één van jeder, hier aan te flippen , alvorens wij van dit gedeelte dezer Gefchiedenis afilappen, zal genoegzaam zijn om aan ons oog- merk te beantwoorden. En dan betrekken wij tot het Zerfde, het gewichtig aandeel dat WILLEM pe VijrpE nam, in het verbeteren van het P/alm- gezang in de Hervormde Kerk: cen aandeel zoo gewichtig en belangrijk, dat men zonder loffpraak te bezig:n, als onbetwistbaar zeker ftellen kan, dat daar aan vooanamelijk de daarftelling vau dat j \ WILLEM pen V. IV. “fd. 123 dat alzins nuttig en Godsdienstig werk behoord tvegefchreven te worden. Mog. te brengen, met verklaring, dat het hun aangenaam zoude zijn, wanneer de overige Bond- genooten met hun wilde medewerken, om dat be- langrijk werk ten nutte en flichting van de Kerke Gods in deze Landen ten uitvoer te brengen. Een voorflag , die door de Staaten der overige Gewesten overgenomen zijnde, naa verloop van twee jaa- ren door nog vijf derzelver , over het geheel werdt goedgekeurd. Doch in Holland fcheen men zich des niet aan te trekken, want het duurde tot den 6 Mey 1772, en dus meer dan acht jaaren, eer Hua Ed. Gr. Mog. hun gevoelen daar over te kennen gaven , te gelijk voorflaande, de wijze waar op alles zou behoren in het werk gefteld te wor- den, het welk zoo zeer tot genoegen van alle de Bondgenooten gefchiedde, dat tot verwonde- ring van veelen, “og dien zelfden dag, het Advis van Folland in een Algemzen Staatsbefluit yer- anderd werdt. Naauwlijks had het jaar 1773 eenen aanvang genomen, of de Gedeputeerden, zoo uit H. H. Mog, als uit alle de Synoden de- zer Landen benevens de Amanuenfen, kwamen in den Haage bijéén, en leverden (zoo als be- kend is) reeds na verloop van zes maanden, eene nieuw bewerkte Berijming van deze verhe- ve- WILLEM pen V. I. Afd. 128 vene Dichtftukken, die bij bevoegde Kunstrich- ters als een meesterftuk befchouwd, en door alle verftandige Belijders van den Hervormden Gods- dienst met een hartelijk genoegen is ontvangen geworden. ,, De pogingen die Z. H. met een » taai geduld in het werk gefteld heeft, om ons >» cen verbeterd Kerkgezang te bezorgen, de aan- »» [poringen aan de Bondgenooten om toch eenmaal s tene gewenschte afkomst van die belangrijke 5» en allernuttigfie zaak te maaken, (dus {chreef „ een voornaam Staatsman te dien tijde aan ss één zijner Vrienden) gaan alle verbeelding te » boven, en laaten geen twijfel over, dat onze s jonge Vorst, in tegenoverfielling van fommize » hedendaag/che Wereldarooten , of van veele aan- » zienelijke Edellieden een Vriend van dn „ Godsdienst is, en omtrent dezelye niet onver- „> fchillig denkt” ‘Trouwens, dit zouden wij nog nader kunnen bewijzen door een aantal voor- beelden, waar bij Hij zelfs aanzienelijke geldfom- men {chonk, ter opbouwing of verbetering van in verval geraakte Kerkgebouwen. Wij hebben (onzes inziens) aangaande dit Der- de Onderwerp van Wittems werkzaamheden in de fchijnbaar rustige dagen Zijnes ramp/poedi- gen Bewinds, genoeg gezegd, om aan onze Le. zeren te doen zien, dat de geleerde Scnarr de waar- WILLE pahed (yd pen Vinex Yen wij volna fone diss | „ Weusi: y e mig y Grhiages! 2 tS uss adden! Li 3 beid te \ a der L y Bm „ Ha, „JE? „Wi „de ni 3 3 WILLEM ven V. IV. Afd 14 waarheid fprak, toen Hij opzichtelijk Wtem DEN VIJFDEN dit alles aanftippende, (welke rege- len wij volvaardig de onzen maaken) zich in fub- ftantie aldus hooren liet: „ De Geleerdheid en de „> Weetenfchappen zijn door Hem bevoorderd! » Hoe menig behoeftig Geleerde is door Hem on- »» derhouden! Hoe menig Konstenaar onderfteund, »» niet uit s Lands, maar uit Zijne eigene mid- s delen! Laten de Maatfchappijen der Geleerd- » heid te HAARLEM en te VLISSINGEN; laat die s» der Letterkunde te LEYDEN; laat de Aca- s» demie der Teeken- en Schilderkonst in den - s Haag en zoo veele anderen getuigen , wat ORAN- » JE ALLEEN, voor de Geleerdheid over had! — » Wie meer dan Hij, was de kundige Belijder, » de hartelijke Voorftander, de verfiandige Be- » Schermer van onzen gezuiverden Godsdienst ? s» Dat het de Vriescur Synopr, dat het Groe 9» NINGEN , dat het de jaarlijkfche SYNODAALE s» ACTEN van ZUID- EN NOORDHOLLAND kevyesti- s» gen! — Geen ééne Gezindheid, zelfs de Food, s, Of haare billijke Vrijheid werdt door Hem bes » waard en verdedigd: en nooit bevoorderde Hij » gefiaate Confcienticdwang of Vervolging, die » VADER WILLEM zen Lande hadt uitgedreven? _ ə Maar de Hervormpe Gopspiensr door Hem be- » leden, en aan Zijn Kroust ingefcherpt ; de naar- ” fi f- ‘$28 LEVEN van s flige bijwooning der Godsdienstoeffeningen ; het s» onafgebroken gemeenfchap houden aan de Ta: x» fel des Heeren; de befcherming van haare waar- s» dige Bedienaars en Belijders; en vooral de werk- » dadige Godsyrucht aan de arme Leden van » Jezus Curistus, verfchaffen Hem alöm dit » getuigenis: DEZE HEEFT WELGEDAAN AAN Gop » EN AAN ZIJN Huis! — Zoo lang de Neder- » landfche Kerk bloeit, leeft de naam des Vijr- » DEN Wrirrems bij onze Lofgezangen! Ge- s» kuischte Toonen! waarmede wij den Lof der » Godheid zingen! Nooit had men U gehoord » în onze Tempelchooren! Nog zongen wij waar- »» [chijnlijk den kreupelen Zang van den woelzie- s ken DATHEEN, zoo niet de invloed van ORANJE » ons in het jaar 1773 onze uitmuntend verbe- » terde Pfalmberijming bezorgd had!” (*) Kon het wel anders, of een Vorst, bezield met zul- ke edele fentimenten omtrent de inftandhouding en bevoordering van den redelijkften, en te ge- lijk weldadigften Godsdienst, moest deszelfs kracht en invloed op zijne hantlelingen, zoo wel bij bekommerende, als bij heugchelijke gelegen- he- (*) Zie’s Mans Jubelrede, te Rotterdam uitgefproken op den 25fen Verjaardag van °s Vorsten Erfitadhouderlijk Be- wind, Bladz. wW TAAN DER W. z goon (prAAGeEn’ D - Afd. ™ weten VO e mi ten betoo © beantwoording dë zer as DEE wan het geven Vierde onderwerp trekken kunnen e wi WitteM peX VIJFDER zullen ee eins bs gis een Vorsts jore en onderworpen $ a Hemel | fehe Voor zinigheid in ne puren felt; en daarente Sez afkeerig van per A cerbeto?” ningen ten koste of bezwaar van A Naties zelfs bij de heugchelijkfle evenement an puis eft Geflacht baref ende: en Zij l p. Niaswas "et, uit hoofde an de BS dijk verklaring der Stadhorsderlijke W digh’ ge het Huis van Oranje, Gat dbi Be sone van des Vorsten Huwelijk, niet alle? sf er Hooge Echtelingen, maar ook door net wet kende gedeelte der Natie, met meerter pst 5 € opt en van den pacts epi de bhymaare Be a PRESS haine pele en, dat Hi Is in eenen gezegenden toeftand bev oni, ten Huis (mogt het ‘zijnd door de geboorte vat een’ Prins vermeerderd zoude worden. van zulk eene gebeurenis , en Wanneer het Vorstelijk Kind pij het leven bewaard bleef, hong (menfchelijket wijze gedacht ) de beftendigivg van ’s Lands vast geftelden Regeringsvorm af: en zij, die op den guur nog altoos zwarigheid maaktén over de Suc gesfie in de Vrouwelijke Linie, konden daar <iOc If. DEEL- 1 wi 130 LEVEN van van hunne vreeze ontheven worden. Geen won- ` der derhalven, dat toen Z. H. op het einde des jaars 1769, aan H. H. Mog. legaale kennis gaf van de reeds vergevorderde. zwangerheid Zijner Gemaalinne, de blijdfchap zoo-ten Hove als over de uitgeftrektheid der geheele Republiek, op vee- ler aangezichten te leezen ftondt, en de Lenze- ' maand des volgenden jaars,’ (het aangekondigd tijdftip der verlosfing) met verlangen werdt te gemoete gezien. Dan, die vreugde werdt bij de - uitkomst in rouwe veranderd, en de opgevatte hoop ten eenemaale verijdeld, daar ’s Prinfen Ko- ninglijke Gemaalinne, naa het doorftaan van eenen langduurigen en zwaaren arbeid, die veelen zelfs voor haar jeugdig leven vreezen deedt, in den nacht van den 23 Maart 1769, van een welge- fchapen doch helaas! dooden Prins verlost werdt. bevondt, eene korte poos den vrijen loop gege-. ven had, hernam de Reden haare plaats, en de ` Vorstelijke Ziel was wel fpoedig vatbaar voor den vertroostenden balfem van het Christendom, die Zijn Vriend en oude Leermeester in den Godsdienst, de Lerwaardige Royer, Hem toe: diende , door de herinnering, dat de Godheid in alle haare handelingen met flervelingen ten allen tijde wijze en heilige oogmerken had, zelfs dan; wanneer dezelven niet overeenftemden met de wen- Jehen en begeerten van den kortzichtigen mensch die met zijn beperkt verfland het verband der dingen in de Zedelijke, zoo min als in de Phyfique Wereld doorzien of omvatten kan. Dit moest Hem aanfporen om met eene Christelijke gela- tenheid zich aan den wille Gods te onderwerpen: dezelve als Heilig en Goed te eerbiedigen, en daar in te berusten. De Godsdienst die Jezus Curis- TUs had aan het licht gebragt, die Hij kende en geloofde, leerde hem, dat ‘er in de Weld Ia neels 132 LEVEN VAN niets bij geval, maar alles yolgens het Plan doot de Eeuwige Wijsheid ontworpen gefchiedde, waar naar de lotgevallen van den grootflen Monarch zoo wel als van den geringflen Dagloner gere- geld zijnde, aan den mensch op deze Wereld zij- ne afhangelijkheid, en nietigheid in vergelijking yan den Hoogen God leerde kennen, en het ook in de toekomftige Wereld blijken zoude, het beste en uitmuntendfle geweest te zijn, ter bevoordering van des menfchen eeuwig geluk. @e. Gc. De Prins hoorde (volgens het ons medegedeelde be- richt,) deze leerzaame troostredenen met veel opmerking aan, betuigde den Leeraar zijnen op- rechten dank, en doelende op het laatfte gedeelte van ’s Mans rede, voegde Hij ’er in fubftantie deze opmerkelijke woorden bij. ,, Mifne droef- >» heid fpruit niet voort uit een morren tegen Gods >» Vrijmacht, of uit een trotsch denkbeeld dat 1K, » om mijnen land in de wereld, bevrijd had moe- _ 9» ten worden voor eene bedroevende gebeurenis, » die veelen mijner Natuurgenooten ondervinden. » Integendeel, ik erkenne op gronden van den », Godsdienst die ik van U geleerd hebbe, en van „ harte gelove en belijde, dat ik bij God even „ als alle Menfchen aan zonden fchuldig flaa „ en vergeving nodig hebbe; maar ik florte traa- » nen over het verijdelen van mijne hoope, en ‚> over WILLEM pen V. IV. Afd. 133 „ over het levensgevaar waar in zich de Princesfe », bevindt! God hoop tk, zal haar bij het leven » bewaren, en de gebeden, die ik vertrouwe dat » alle welmeenenden in den Lande ten goede » van mijn Huis zullen opz zenden, genadig yer- „ horen.” Uitmuntende Charactertrek, die wij ie in WiLLeM DEN Vijrpen middagklaar ont- dekken, ‘en die ons geen twijffel overlaat om te erkennen, dat Hij ondanks Zijnen hoogen rang in de Wereld, en de verftrooijingen aan denzel- ven zoo zeer verbonden, een' Vorst was dic Godsdienst bezat; dat Hij dus fprekende toonde, derzelver kracht in Zijne Ziele te gevoelen, en op Zijne bijzondere omftandigheden toe te pasfen; daar Hij, (in onderfcheiding van ellendige Vrije geesten, die zich gewoonlijk aan Vorstelijke Ho» ven onthouden, waanende dat zij boven het gros der fhervelingen verheven , ook de fcheppers van hun geluk zijn, en daarom. den toekemenden ftaat van vergelding aan de overzijde des grafs befpotten durven) Zijne af hangelijkheid aan God opentlijk erkende; en te gelijk de plicht des ern» {tigen Gebeds voor Hem en Zijn Huis onont« beerlijk keurde! — Trouwens, de Vorst werdt aok in deze zijne hoope niet te leur gefteld! God verhoorde-de welmeenende gebeden, die op hoog hevel voor de herftelling van de Vorstelijke 13 Kraam» 134 LEVEN vaw Kraamvrouw, en voor de bemoediging van de beide Hooge Echrelingen in dezen weg van beproeving, ten hoogen Hemel werden opgezon- den, daar H. K. H. eerlange tot vorige krachten herfteld zijnde, die Gebeden in Dankzeggingen mogten veranderd worden ,, bij welke gelegen- _ heid de verheugde Vorst voor het behoud Zij- ner geliefde WiLneLmiNA Zijne dankbaarheid, door ruime giften aan drmen cn Behoeftigen op eene regt Vorstelijke wijze blijken deedt, Zoo als ook het geval was, toen eenige maanden daar naa, het leven van H. K, H. s» houden zoude, fchroomde Hij niet om aan s> dien plicht te voldoen, vertrouwende-op de God: »» delijke bewaring ten Zijnen opzichte, en op 9 diens macht, om Zijne geliefde Wederhelfte » van voor de poorte des doods terug te brengen, sen bij het leven te bewaren, — Ach!” (hoor- de men Hem dikwerf bij het befchouwen der bijna onkenbaare Vorstinne zeggen: ,, Ach! wat » #5 de Schoonheid niet vergangelijk , wannecr de s hand der Almacht den zwakken en broozen » mensch aanraakt, en op het krankbed tér nee » derlegd!” Waar naa Hij, verzonken in droe- - vige gepeinzen zich naar zijn Cabinet begaf, om voor het behoud zijner Echtvriendinne Zij- ne gebeden ten Hemel te zenden! Ook ditmaal verhoorde God des Vorsten bede! H. K. H. her- ftelde van de krankheid, en werdt derwijze door ’s Hemels gunftige beftelling bij de herftelde ge- zondheid bewaard, dat Zij naa een tijdverloop van ruim drie jaaren, zich als eene blijde Moe- der van EENE PRINCESSE en TWEE PRINSEN bee {Chouwen mogt, daar Zij op den 28 November 1770 Pringes Freperica Louiza Wituete. MINA; op den 24 Augustus 1772 den Erfprins Witiem Freprik; en op den 18 Februarij 1774 den van alle weldenkende Nederlanders hartelijk _ 14 bs- 136 k LEVEN VAN beminden, (maar helaas! in den bloei Zijnes les vens op vreemden grond te wroeg afgeftorvencn. Vorit,) Prinfe WILLEM GEORGE FREDRIK, tot onuitfp:eekelijke blijd{chap van ’s Lands Ingeze- tenen in het algemeen, en van de Doorluchtige Ouderen in het bijzonder ter wereld bragt. Gen beurenisfen, die te regt als zoo veele bewijzen voor de goedkeuring des Hemels op den vustge- fielden Regeeringsvorm dezer Laitden, en de Erf- felijnverklaring der Stadhouderlijke Waardigheid in het Doorluchtig Stamhuis van Oranje, door- alle Verftandigen en Welmeenenden in den Lan- de werden begroet, daar het welig b!o-ijen va den Oranjeboom, het lieve Vaderland, (mer {che- „lijker wijze) {cheen te waarborgen, voor dé her- leving der oude Staatstwisten, en de wederinvoe- ring van eene op de proef voor ’s Lands dierbaar- fte belangen zoo nadeelig bevondene Ariffocratie , of nog sampzaliger Democratie, waar door hit geluk van Landen en. Volken ten eenenmaale on- dermijnd en verwoest wordt. Luttel moeite zou het ons kosten, om «hier een aantal bladzijden te vullen, met het verhaal van de Plichtplegingen. en Doopsplechtigheden, zoo ook van de rijke Gefthenken door ’s Lands Hooge: Machten aan de Vorstelijke Kinderen gedaan. Dan, daar een’ tijdverloop van-weinìg jaaren, de waarde van al dien, WILLEM pen V. IV. Afd. 137 dien omflag en uitwendige Eerbetooning heeft doen kennen, ‘zullefi wij ons daar van onthouden, vertrduwende oneindig! meerder ftrookende met ons oogmerk te zullen handelen, wanneer wij eenige oogenblikken befteden, om uit den rijken voorraad van .Anecdoten thans voor ons leggende, eenige trekken sop te geeven, die ons het Edel Character van cen Held dezer Gefthiedenis in een | bevallig licht zullen te befchouwen geevens dewijl Hij bij die gelegenheden blijken liet, dat Zijn hart im een zee van.genoegen zwom, niet zoo zeer over-den..fteeds vermeerderenden luister van Zijn Doorluchtig. Huis en Geflacht, dan wel over de vermoedelijke beftendiging en vermeerdering van het algemeene Welzijn des Vaderlands, en den Hem toefchijnenden bloei van alle deszelfs Ingezetenen. | 7 ca „Wanneer wij ons herinneren het geene wij zoo ftraks vermeld hebben, namelijk, dat H. K. H. bevorens, niet dan naa eenen zeer langduurigen. en allerümertelijkften atbeid doorgeworsteld te hebben, van eene Dóode Frucht verlostte, en des- kundigen zelfs door de vreeze beloopen werden, dat de’ afgematte Vorstinne weldra ten prooi des grafs verftrekken- zoude; dan laat het zich. zonder onze aanwijzing zcer geredelijk bevatten, dat H.: Ð. en K.°H.,-hoe zeef verlangende naar de gen | Ig * boor. 13% LEVEN van boorte van eene gezonde en welzefchapene Vrucht, ’er echter oogenblikken waren, waarin men met een zekere huivering aan dat oogenblik dacht, zich her voorgaande in al deszelfs omftandighe- den herinnerende. Dan, het bleek op het einde, dat men zich onnodig bekommerd had: want toen het oogenblik der bevalling daar was, verloste H. K. H. zoo fpoedig als gelukkig, dat de bee angste Vorst het naauwlijks geloofde toen men Hem het bericht gaf van de geboorte eener gezonde en welgefchapene Pringes/é. —— God dankende voor de gelukkige uitkomst , en voor den Zegen Hem en Zijn Huis gefchinken! Ook Hij, nam in nae yolging van Zijnen Doorluchtigen Vader, het pas geboren Kind in Zijne Armen, en droeg het op de aandoenelijkfle wijze aan de gunstige befcher- ming des Hemels op. Een der Hovelingen mogt daar naa te kennen geven, Aoe wenfchelijk het voor Z, H. zou geweest zijn, wanneer Hem eenen Zoon geboren was: beantwoordde Hij zulks, met te zeggen: Laaten wij met de wijze fohikkingen des Hemels te vreden zijn wanneer de uitkomst niet beantwoord aan onze bijzondere inzichten; en ons onthouden van bedenkingen op dezelve tema- ken, om dat die niet ten vollen beantwsorden aan onze wenfchen! Het vervolg leerde ook, dat de Prins die les in eigen Perfoon in acht nam, want Hij WILLEM pen V. IV, Afd. 139 Hij beminde het Kind uitftekend, en droeg de Pringesfe tot Zijnen jongften {nik de tederfte lief, de toe, derwijze, dat men Zijne beminde Louiza als de Geliefde onder de Geltefden mogt aanmer» ken. Intusfchen ontflipte de zoo evengenoemde aanmerking des Hovelings aan het ftaalen ges heugen van WiLLEM DEN VijrDEN niet, want toen H. K. H, in den vroegen morgen van den 24 Augustus 1772, op eene niet minder fpoedige dan gelukkige wijze den Meere Errprins ter wereld bragt, zoo bleek dit duidelijk, daar Hij, (ondanks de vreugde welke Zijne Ziel doorftroom- de over de geboorte eener Mannelijke Spruit, die Hij als den Erfgenaam van Zijne Waardig- heden befchouwen mogt) die bedenking aan den- zelven herinnerde, door dezen met eene Hem zoo eigene goedheid te vraagen: „ Wel nu, nu „> heeft de Hemel mij. een’ Zoon gegeven! Zijt „ gij nu meerder dan voorheen voldaan, over het „ tegenwoordig heuchelijk Evenement voor mijn „> Huis en het geheele Vaderland?” En, zonder het antwoord af te wagten, voegde de Vorst ’er bij: Dank den Hemel met en voor mij over „ de geboorte van eenen ERFPRINs. Laaten wif „ bidden, dat Hij, tot mannelijke jaaren ge >> komen zijnde , door daaden toonen mag , het voet- » /poor te volgen van mijne Voorvaderen, tot be- 33 flen- 140° LEVEN van » flendiging van ’s Lands Vrijheid, waar van ss nu juist twee Eeuwen geleden, de grondflagen » zijn gelegd geworden!” —— Een ander bericht inziende , ontdekken wij, dat de Vorst deze ge voel.ns van Zijn hart niet alleen aan iemand an- ders bij herhaling te kennen gaf, maar dat Hij dien dag, zijnde den 24 Augustus, bijzonder op- merkelijk vondt, wanneer Hij denzelven in verge- lijking bragt met dien van het jaar 1572. Zoen » (zeide Hij) zag heter voor ons Land hopeloos » Uit, en het Parijfche Moord-toneel bevlekte » dezen dag met bloed en traanen. Thans mo- » gen wij ons verheugen in het genot van alle » Burgerlijke en Godsdienstige Vrijheden P, — Op zulk eene edele en rege Vaderlandlievende wijz2 dacht WitteM pe Vijrpe bij deze heuzchelijke gebeurtenis, en gaf zulks niet minder te kennen toen Hem eene tweede: Mannelijke Spruit, de geliefde WILLEM GEORGE FREDRIK , op den 15 Fe- bruarij des jaars 1774 geboren wierdt, dit nieu- we Hemelfche gunstbewijs op de dankbaarfte wij- ze erkennende en op den regten prijs waardee» rende, niet zoo zeer om den fteeds toeneemenden bloei en aanwas van Zijn Doorluchtig Stamhuis; maar voornaamelijk, om dat Hij daar aan de be- ftendiging van ’s Lands Conftitutie en het wezent- lijk heil van ’s Lands Ingezetenen verbonden re- kene WILLEM ven V. IV. Afd. zat kende. 