Maleisch-hollandsch woordenboek
aA^^. dj ë m bang; djembangan , Jav. ? wijde kuip, badkuip, groote bloempot. Vrg. djemboeng in het Aanhangsel. t+tvT*" djambak, loof, tros, rist, bijv. bawang berdjambak, en van de bloemen in het kapsel. (Jlx v j>- djamboel, kuif of haarvlokje op het kale hoofd; kuif, van vogels; vederbos ; veger van vederen. (Jjk^a- djoembll = gelambir, doch onbe- kend op Riouw. U^d- djambëlan = djoewat .a^s^ djam ban, een plaats bij het water ^s^- tH^ 103 bestemd voor badplaats of om zijn behoefte te doen óf voor andere doeleinden. ;^ djamboe, I. Skr. een welbekende vrucht, waarvan een schat van soorten, bijv. djamboe ajar , dj. ajar mawar, rozeappel, dj. erang, groot en rood, dj. bertih, zeer klein en fraai rood, dj. sempal (ook dj. monjet), kasjoe- appel enz. II. djamboe 2 , kwast; kwispel; de draden in het hulsel van de djagoeng. Mendjamboe 2 kan, met kwasten versieren; water uit de hand laten druppelen; morsen met water. Yrg. djamboel. Ujv5*- djamboewa, de pompelmoes. ^jAA^a- djambijak, tweesnijdend, van een zwaard enz. *^ v s»- djamdjam, Arab. meerv. van ^^^s*- djoemdjoemah, schedel. Het komt dikwijls, al of niet verbonden met doerdja, voor in de be- teekenis van gelaat: djamdjam mawarlah ditjoe- tjoeri, Bid. hij storte rozewater op haar gelaat, djamdjam doerdja berseri 2 , er lag een glans over hun gelaat. Ook: zweetdruppel? djamdjam doerdja berhamboeran , K.T. , ajar jang keroeh di Tcata djamdjam, Bid. &v~*- djamad, Arab. ijs. . v ^- djëmoer, in de zonne hitte gestoofd, gedroogd; berdjemoer diri, mendjemoer , zich in de zon koesteren; ikan terdjemoer , in de zon ge- droogde visch. Mendjemoer, ook iets nats in de zon droogen. Het Jav. semoer, ons smoor en, stooven. to^ djöem'at, Arab. hari djoem'at, Vrijdag; sadjoem'at, een week. Ul^s» djoempa, het zamentreffen, zamen- komen met: pergi berdjoempa dengan anaknjaf sama 2 berdjoempa matanja, hun beider oogen ontmoetten elkaar. ( ^U^ djëmpana, Skr? draagstoel, pa- lanquin. Yrg. sepana. C^JL^ djampoet: sadjampoet, een hoe- veelheid, zooveel als men met de toppen van de vijf vingers vatten kan» C^Ay^- djëmpoet, het plechtig halen, inhalen of afhalen of aannemen; het uitnoodigen, inviteeren. Djëmpoetan, invitatie ; orang djempoetan , geinviteerde. Yrg. ambil. J^n dj om pok, een soort van groote uil. qJL^ djampal, een halve reaal, een oude gulden zilver van 120 duiten. (JJi^ djoempoel, een soort van rivier- visch. ryiyA- djëmpoe 2 , zie andjoeng. Ji^. djampl, geneesmiddel, inz. water, waarover heilige spreuken zijn gelezen. ^i^ djoemlah, Arab. de som, mendjoem- lalikaUy optellen. ♦^ dj ë moe, oververzadigd, afkeerig. ^.a*. dj e ma h, hierna: tij ad-a djemali, nim- mer. CM*-^- djamil, Arab. fraai, schoon. J&- djln, I. Arab. geest, goede zoowel als booze. II. Eng. gin, jenever. -&- dj oen , (Jav. een groote ronde aarden pot met een kleinen naauwen hals, daar men water mee haalt); pendjoenay,, pottebakker, voor orang pendjoenan. f^jVx^. djanab, Arab. vorstelijke majesteit: vrg. djanib. sjlla*. djinazah, Arab. lijkstaatsie, lijk- baar; vorstelijk lijk. ^Jlis*- djenaka, grap, guitenstreek: itoe- lah teman baginda bermaïn bergoeran djenaka, SM.; hé pentjoeri, dismi poen engkau hendak me- noendjoekkan djenakamoe, EH. jjlls^ djinan, Arab. paradijs. <c*U^. djënawi , een soort van langen degen. U^üi»- djëntit, een knip met den vinger; ■vhendjentit , met den wijsvinger over den duim knippen. Yrg. djentik. jX*&- djantocr, Jav.? goochelkunsten. )Jua- djëntëra (Skr. tjatra spinnewiel, jantra, machine), rad, wiel; spinnewiel; pesawat ber dj enter a, een machine met raderwerk. ttjÜLa^ djantoeng, het hart: djantoeng karbau, rasa djantoeng bagei dibakar; de in een scheede besloten bloemknop van de pisang (= ma- jang)\ djantoeng betis, de kuit van het been. &&>- djentik, een greep met de vin- gers (vrg. djampoet) of met den duim en den * 104 tt^ CL^2> voorsten vinger; ook een knip met den vinger? vrg. djentit. ,A^>- djantan, mannetje, gew. van dieren , doch ook wel eens van menschen en van zaken (zie bijv. kasau), en ook om wat groots, tegen- over betina (eig. vrouwelijk) als wat kleins, uit te drukken: zie bijv. op tjindei. Jute»- djintan , Jav. komijn , waarvan twee soorten, dj. poetik en dj. hitam. _.Ü^ dj anti , een soort van eetbare vrucht. Ju^- dj oen tel, los neerhangend, zoo als bloemen aan hun stengels, de vleugels, de beenen bij het zitten (doedoek berdjoentei, hetgeen voor oneerbiedig gehouden wordt) , het kleed , een zijd geweer. aral&- djandjang, donkere kleur aan een paard, 0. iisus*- djlndjang, uitgerekt, van den hals: boeroeng djindjang, een soort van kraan- vogel; berdjalan mendjindjang , met uitgerekten hals en op de teenen loopen. Yrg. djindjing. öspüo- djindjing; mendjindjing , met één hand iets boven het hoofd opheffen; iets kleins in de hand houden. &^x&~ dj oen dj oen g, L; mendjoendjoeng , iets op zijn hoofd zetten, boven zijn hoofd hou- den, als bewijs van onderdanigheid : didjoendjoeng- nja kakinja kaatas kapalanja ; mendjoendjoeng Utah , de bevelen van een meerdere nederig aannemen, er aan gehoorzamen; mendjoendjoeng doelt , den vorst onderdanigheid betoonen, zoo als bij het heengaan; een nieuwen vorst huldigen. Djoen- djoengan, de persoon wien men eer bewijst; naam waarmede de onderdaan zijn vorst, de vrouw haar man, aanspreekt. II. tot zijn vollen wasdom gekomen , van peper- ranken, L. (die tot den kruin der boomen, waar zij tegen op groeijen, gekomen, die als 't ware op het hoofd dragen? vrg. I). ^^Xs- djandjan : ikan djandjan , een soort van visch, ook poesta (?) geheeten, L. èisU^. djëndjënang, een adjudant van een panglima of van een gezant. Gewoonlijk zijn er twee, dj. kanan en dj. kiri. -su^. djandjl, overeenkomst, verbintenis ? afspraak, belofte; termijn; uitstel: menjampeikan djandji, zijn verbintenis nakomen; niinta djandji tiga boelan, een uitstel van drie maanden verzoe- ken, mëngobah djandjinja, zijn belofte breken: dengan djandji mana engkan minta ampon, op welke voorwaarde vraagt gij vergiffenis? kalau ada djandji kita hendak bertfonoe dibelakang, indien het ons lot is om elkaar later weer te zien; djandji beteekent ook de door het noodlot bepaalde termijn van iemands leven, zijn einde. Soerat perdjandjian,een schriftelijke overeenkomst; mhnasoekkan perdjandjian , een overeenkomst aan- gaan. Safer dj andjian , deelgenootschap , van saper- djandji, deelgenoot in een overeenkomst. <\X>- djanda=nme£&; nasi djanda=nasi tim. jï.^la*- djendral, generaal. iJoiXArs. dj and el a , zie djanela. /uj^ djinis , Arab. soort: sadjinis, van een en dezelfde soort. £X>- djënang, stijl, paal; toetoep djenang , vierkante of platte balk, waarop het ondereinde van een dak rust. tjj'te- djënoen, het Arab. madjnoen, ge- ïnspireerd, in geestvervoering; al zijn gedachten op een punt gevestigd houden. <XAd- dj an il ah .5 Arab. paradijs. (JjU^- djanela 9 Port. janella, venster; vak of hokje in een kist of koffer. ï*js- djoewa = djoega. M**- djoewara, bedreven in het laten vechten van hanen; de scheidsrechters daarbij. e^Uis- djawab, Arab. antwoord: membri djatvab, ook iemand te woord staan, tegenstand bieden. *<3u^- dj oe wadall., Perz. zawad, provisie, levensmiddelen; een soort van dikke pap van rijstemeel gekookt met kokosmelk en suiker. JbUd- djawahir, Arab. meerv. van jbfi*' &>*?- djoeboeng, bedekking, scherm; ge- welfd bamboezen dak van een vaartuig. j»3- djoebin, Jay. batoe djoébin, vloer- tegel. Zie oebin en roebin. CL>*&~ djoewat, een soort van boom met blaauwe en wrange vruchten, ook djambelan geheeten. -^ J^ 105 ^ 1 -^^ djoeta, (Skr. ajosta, tien duizend) millioen. ~~^ djoedja = doega. . £>**■}=>- djoedjoeng = djoendjoeng. y^}2>~ djoedjoer, bruidsprijs, bruidschat, die aan de ouders der bruid betaald wordt. Ü»t^t^ djoedjoel, palen om een rivier af te sluiten, C. ^y^- djoedjoeh, het neerstroomen, bijv. van den regen; mendjoedjoeh, uitgieten. t5?"_>?- ^joedji, e ^n soort van groene duif met twee halve maantjes op de borst. ^^ djodo, paar, koppel; wedergade, we- derhelft; tijada djodonja , zonder weerga. ^Jy^ djoedi, een hazardspel dat met Chi- neesche kaarten gespeeld wordt ; mëmperdjoedikan, verspelen ; verdobbelen. jy&- tij ©e war, een soort van ij zerhoutboom, die men ook voor schaduw in tuinen heeft. £ )jj£* djoeragan , de supercargo op een handelschip, de reeder. Zie nakoda. L/»jj^- djoeroes , I. ; sadjoeroes , in een kor- ten tijd, na een poosje. II. mendjoeroeskan, uitgieten, bijv. water op iemands hoofd, HT. fjj^- djoerang, engte, naauwe doorgang, holle weg, ravijn in het gebergte, steeg in een stad. Yrg. het Aanh. op djoengat. 9-sf*- djorong, langwerpig ovaal ; van scho- tels; betelschaal van dien vorm, gewoonlijk van metaal. <*)jf*- djoran, een buigzame staak, zoo als de steel van een vischnet, een hengel- roede enz. jm^ djoeroe, I. meester in eenig vak, kennis daarvan hebbende (vrg. toekang): djoeroe toelis, schrijver, djoeroe behasa, tolk; djoeroe moedi, eig. de stuurman (voor djoeroe kemoedi, vrg. malim, *la*o), de eerste persoon aan boord na den nakoda en te vergelijken met den ban- dahara in een staat; djoeroe batoe, eig. de man die op een schip op het anker of op de klippen heeft te letten, de eerste na den djoeroemoedi en te vergelijken met den temenggoeng. I. II. gew. pendjoeroe, hoek; uiteinde: empat pendjoeroe alam, de vier hoeken der wereld; saorang soewatoe pendjoeroe , ieder aan een eind (van een stok). \JFj2*- djoerei, lijn, streep; verdeelen. ^j^" djoewang, L; berdjoewang , tegen elkaar opstaande vechten, van groote dieren: jang bërgadjah berdjoewangkan gadjahnja, die op olifanten zaten lieten hun olifanten met die van den vijand vechten. IL; daoen djoewang 2 , een soort van lange roode bladeren waarop in cijfers bezweringen wor- den geschreven en die dan buiten de deur worden gehangen om ongelukken af te weren. jZy**- djoengoer, vooruitstekend (vrg. an- djoer) ; snuit van een varken , zaag van den zaag- visch, sneb van een schip. lj»£%&- djongos (Holl. jongens), jongen, bediende. £-£y2*- dj oengang, naar voren staan der tanden: orang itoe dj oengang giginja, Abd. U^y^- djoepoel, zie tjoepoel. V Ü}=^- djoewak 2 , mindere bedienden: djoe- 'wak 2 perahoe, scheepsvolk. K^S^s*. djoekoet: ikan djoekoet, allerlei vischspijzen of visch voor spijzen. &j2*- djoekoeng, Jav. = djoengkoeng. ^—^^- djoega (ook djoeiva), in een beves- tigonden zin: ook; zelfs; wel, ook tot bevestiging in antwoorden; juist (het Hoogd. eben) ; itoe djoega, dezelfde; sama djoega, geheel dezelfde, In tegen- stellingen: ook zoo, toch, evenwel; ook maar, slechts. C^^>- djoget, Jav. het dansen, tandak- ken; een dansmeid. Jfj&- djogar, spel op het verkeerbord. J>^- djogan, beter tjogan, w. m. z. ijry?- *U oe £*> !• Skr. jogï, een jogi, een soort van Hindoeschen bedelmonnik. II. de een voor den ander heen schieten om de eerste te zijn, L. (waarschijnlijk = L, om reden van de toeren van behendigheid, die die lieden vertoonen). jj^*- djoe wal, het verkoopen: mendjoewal U 106 ■e^Jj^ c>^ nama f op eens anders naam, doch zonder zijn voorkennis en tegen zijn wil, iets doen of bevelen of vertellen; m. Utah, op ongeoorloofde wijs van 's vorsten zegel of naam gebruik maken. r^j^j}-^ d jol at 2 , een onberekenbare tijd; wat met handen en voeten niet te bereiken is. J*^- djoeloer; mendjoeloer, golvend voort- schietend, zoo als slangen; mendjoeloerkan lidahy ekor , den tong, de staart uitsteken, Yrg. soeloer. A!»^ djoelang, I. het zich verheffen, gol- vend in de hoogte schieten, van vlammen. II.; berdjodang , schrijlings op den nek of op een der schouders van een ander zitten; men- djoelang , een kind zoo dragen ; didjoelang omhak , door de golven gedragen. Radja di djolang , Bid. ong. = djoendjoengan. ak^- djoellng, scheel zien, van de oogen: matanja sabelah kirt ada djoeling 2 ajar, aanzijn linker oog had hij (Raffles) een . . . ? HA. 4La^. djoeloeng, I. golvend recht vooruit- schieten , voornamelijk in het water. Ikan djoeloeng 2 , een bruinvisch; perahoe djoeloeng , een soort van kleine scheepjes met twee masten. II = soeloeng. ^ji^- djoelak = toelak. ^*- djoellk; mendjoelik, in een blad wik- kelen, bijv. bloemen, opdat zij door het dragen niet lijden. (j^y^- djoeloek. , I. ; mendjoeloek , iets ergens in steken, bijv. met een stok naar vruchten aan een boom steken, om die te doen vallen, den vinger in de keel steken om te braken, en van daar: purgeeren: peroet sakit, tijada didjoeloek, tij ada akan njaman. II. Jav. mendjoeloek, om hoog gaan; zich tot een meerdere wenden. + *£*- djoewoem, stil, van het weer. Xys* djoewah, (Jav. djoeweh, praatziek?) trotsch, aanmatigend, C. snoeper, dartel, L. y&^s*- dj au har, Arab. juweel. ^Jbjz*. djauhari, Arab. juwelier; be- dreven. Jbj^. djohan, held. Het is een verbaste- ring van djihan, w. m. z. C^sjus». djoewlta, (Skr. doehita — poetri) vrouw van aanzien; uitgelezen; tali djoewita , een zijden snoer, die om het midden gewonden wordt met van voren een metalen plaat er iian: etnas djoeivita, ra'na djoewita, benamingen van genegen- heid; ook alleen djoewita, gij. <X:>- djlh, een houten staafje van de grootte van een wandelstok, dat bij een Maleisen spel in gebruik is. l>l^ djlhad, Arab. inspanning, geweld. ^SL^ djahalat, Arab. onwetendheid. ^l^.sw djihan, Perz. wereld; djihan paha- lawan, een Perzische titel overeenkomende met generalissimus, maarschalk. In het Mal. zegt men ook djohan en gebruikt het in dezelfde beteekenis als pahalawan. U^^- dj ah al , Arab. onwetendheid. ^jky^ djehennam, Arab. de hel. A^aw djlhat , Arab. zijde, kant; aanzien, uiterlijk voorkomen. ^yóy^s*- djahoedl, Arab. joodsch. V£^>- djahlz, Arab. snel, vlug. *:s\^ djedjer, = djadjar. ) &\s>- dj ld ar, lijn, regel. (jïy^ djiran, Arab. meerv. van *L=-, ge- buren. 0,a^- dj er at, tombe, graf. c j\&- djlrlng? = djeling. (jj*&~ djirik, een soort van plant, welks bladeren dienen om uitslag te genezen. ^yk^ dj Ir el, een ondeelbaar klein iets, een klein weinig. (Joa- dj 11a; berdjila 2 =■ melajang 2 . Djila 2 , het hartvlies. C^nIjl^- dj il at ; mendjilat, likken met den tong om te drinken, een wond belikken, om zich heen grijpen, van de vlammen. i^^Juia*. djilit, het Arab. A.U*., w. m. z. Mendjilit en mendjüitkan , inbinden. C^s y X2w djiinat, I. Arab. 'azimat, amulet, talisman. II. == Vb. /•f-Ua*. djinak, onbevreesd, gemeenzaam, familiaar; tam, mak; bedaard, langzaam: bina- tang jang djinak, huisdieren, tegenover binatang JjAT lS d[ f 107 jang lijm*; perompak itoe saperti anak ajam dji- naknja, die zeeroovers waren zoo familiaar als de kippen; pëloeroe itoe poen datang djinak 2 Jcapada alamat itoe, Abd. die kogel kwam bedaard bij de schijf; kadoewa prahoe atau koeda itoe djinak- lah, Abd. die beide schepen of paarden bleven bij elkaar, Berdjinak 2 an, familiaar zijn, zich famili- aar maken met. I^Asw djiwa, Skr. ziel; leven; djiwa hamba mijn ziel! als uitdrukking van genegenheid, doch ook wel eens = hamba, vrg. nafsoe II. £ y-s*- tjaboet , uit iets waar het in vast zat, uit zijn: pedang bertjaboet of ook pedang tertjaboet dari pada saroengnja, een ontbloot zwaard ; bahoe tertjaboet , een ontwrichte schouder. Mentjaboet polion , een boom uitroeijen, ra. roemah, een huis omverhalen , m. boeloe idoeng, m. gigi, de neushaartjes, een tand uittrekken, m. tjintjin dari djarinja, rantei dari lehernja, een ring van de vingers, een keten van de hals trekken. Main tjaboet, vingt-et-un spelen. jAz>- tjabar, I. bang om iets te doen: dja- nganlah tjabar hatimoe, laat den moed niet zakken! II. een soort van hark. -;l>- tjabfr, gescheurd: tjobar-tjabir , overal gescheurd. AA;=~ tjabang, gevorkte tak (vrg. dahan)-, pohon rampak tjabangnja, een boom met uitge- strekte takken; allerlei voorwerpen van zulk een vorm: gaffel, neusknijper voor buffels, vleugelge- bouw van een astakona enz.; soengei bertjabang , een rivier met zijtakken; ingatan bertjabang , ge- takte, d. w. z. verdeelde gedachten; hati, lidah ber- tjabang, dubbelhartig, dubbeltongig. Mĕntjabang- kan, enten. £j\s> tja bak, de geitenmelker, een soort van nachtvogel. LÜr^ tjabik, gescheurd. Vrg. tjabir. ^Jjlrs tjaboek, I. == pekoeng. II. Pers. tjamboek, zweep: ditjaboek dengan koesa van een olifant, SM. Zie ook tjĕboek en het Aanh. op tjamboek. (JjU»~ tjaboel, I. dwerg: saperti si-tjaboel hendak mentjapei boelan. II. losbandig: maka tjaboellah nageri Malaka pada masa itoe, SM. het ging destijds losban- dig te Malakka toe; berboexvat tjaboel, gew. = b. zinah, doch ook stelen, verleiden tot kwaad enz. ^^ tjabe, Jav. = lada tjina, lange Spaansche peper. -Ar> tjatoer (Skr. tjatoerangga) , schaak- spel; main tjatoer , schaken ; papan tjatoer, schaak- bord; boewah tjatoer, schaakstukken; soelam ber- tjatoer, met ruiten borduren. ^i>U> tjatoek, iets om mee te tikken,' kloppen: mentjatoek, tikken, kloppen; pikken zoo als de vogels (vrg. patoek). Pentjatoek, kolfstok; mijnwerkershouweel. y'L>. tja toe, greep met de holle hand; maat van rijst die met een kleine kokosdop afge- meten wordt, rantsoen bij kleine maat afgemeten; verminderd rantsoen; schulden bij kleine beetjes afbetaald. C^j>-lr>~ tjatjat; mentjatjat, iets ver- wijten. yS>-^>- tjatjar, pokken: tjatjar besar, echte pokken, tjatjar ajar, waterpokken. i*^>L>- tjatjing, worm; tjatjing keroewit, aarsmaaijen; tj. soesoe, lintworm; tj. minjak, kaasmaaijen. {jz^&~ tjatjak, recht op ergens in gesto- ken , zoo als een mast ; palisade-paal. Yrg tjatjah , djedjak en tjeretjak. <X^-U- tjatjali, I. steek, prik: koelit toe- boehnja ditjatjahnja, zij tatoeëerden zijn huid; ment jat joh tanah, den grond doorbooren; ment jat jah ajam dengan penjoetjoek , een kip doorsteken met een lardeerpriem, lardeeren (== tjatjak? of zijn de klinkers anders?) II. Jav. ? stukje : dibrinja makan tjatjah oebi, HT. Mentjatjah, in kleine stukjes snijden. ^oU^ tjadl, de uitleggers van een schip. 108 •ld- tjara, (Skr. = lakoe) wijze, gewoonte: tjara ntelajoe, op zijn Maleisch. CLJ.l». tjarit? = djerit. CL^l>- tjaroet, I. sikkel, grassnijmes. II. vuile, gemeene praat; vrg. tjalak. p\f- tjarang, loten , takken; de stengels van klimplanten, zoo als peper en sirih. ( — 'i\&- tjarap2, verkeerd, niet op zijn plaats; tjarap 2 , wenken L. (jAs>- tjarik, scheur; afgescheurd stuk; satjarih hertas , een stukje papier, een briefje; sepah tjarik, sirihspeeksel dat zich op den grond verdeeld heeft. Tjorak-tjarik, in alle richtingen gescheurd. O) v* *J a roek, I. mentjaroek, de bast van een boom afhalen, een boom schillen. II. mentjaroek, slokken , zwelgen. ^.Us*. tjari = tjahari, w. m. z. (jhJ&s?- t Jan gis , een soort van boom, C. <— jl>- tjapa, een soort van medicinale plant , conyza balsamifera. M. Toorts orang bermain tjapa koeris, Abd. een soort van spel, waarbij een streep voor meet geldt: zie het Aanhangsel op tjapa II. iaiW t japing, bedeksel, tw. een metalen plaatje dat jonge meisjes dragen om de naaktheid te bedekken; t japing teling a, oorlel (C). AiW ijapoeng, een glazemaker, juffertje. &^~ tjapak, het gering achten, er- gens niet om geven; (ook ouders in den zesden graad P K.) CJ^tt*" *J a pM*> verlamd aan de handen. ^sUv tjapoek, lidteekens van pokken en dergelijke. JU- tjapei; mentjapei of menjapei, naar iets reiken, grijpen; sapenjapei, zoo ver men reiken kan. C^w«>- tjakat = tjakap; tjakatan, behen- dig, K. •al»- tjakar, klaauw enz. van vogels ; tjakar bébek, een soort van plant, cotyledon laciniata, tjakar hajam ook hanepooten van letters. j*£U»- tjakang, strak, gespannen, C. uJdU* tjakap, snoevend en met allerlei krijgsgebaar zijn strjjdlust te kennen geven; (= aroek 2 ) ; met groote woorden aannemen iets te doen; snoeven (tjakap angin, wind, bluf); aanne- men, zich bereid verklaren, bertjakap mënjang- qoep\ zeggen; spreken, praten, (bertjakap koewat, hard op praten) ; apakah jang ditjakapkannja itoe , w aarover spreken zij daar ; tjakap 2 melajoe , Malei- sche zamenspraken. ^SL>- tjakei, de schuld aan een ander geven. Tjakei 2 , den schijn aannemen, doen als of bijv. als of men leest, tjakei 2 membatja, L. ^— '*■**• *J a 8f a * een soort van boom: O 1 ^ tjagak, I. steun, schraag, bok, bijv. voor de mast; opgesteld, bijv. van geschut. II. vlug in zijne bewegingen en in zijn spre- ken = tjeregas en gantjang. j£\=>- tjagar, onderpand: tjagaran, middel om in zijn behoeften te voorzien, L. y^f- *J a goe, een soort van melaatschheid. O^nA^. tjalit; mentjalit, zijn vuile vingers ergens aan af strijken. Zie ook palit. (jAf- tjalak, voortdurend in beweging zijn van den mond; veel praats hebben: moeloetnja tjalak sadja, sakali 2 tijada mati. j.*)l>. tjamar, een meeuw. r e/ <> v" *J am * n2 9 den mond aldoor open en dicht doen, zoo als bijv. de visschen: ikan tjamin 2 , een soort van vergiftigen zeevisch, die zich op- blaast als hij gevangen wordt. yksf tjamau, een soort van boom met bladeren, die tegen smetting en rooden hond ge- bruikt worden. e/ir*" tfana, een soort van bloem, caesalpinia pulcherrima. jJU*- tjanar, een soort van boom met goed hout, onderscheiden in tjanar babi en tj. bokor. A>^>~ tjanang, een omroepersbekken: men- tjanangkan, iets met de tjanang bekend ma- ken, omklinken; — het houtje boven aan een weefgetouw, dat de stokken waarover de dra- den gaan of waaraan zij bevestigd zijn, doet spelen. yUv tjanoe, een blikken koker. ->U- tjanei, molensteen; shjpsteen. Cl^l>- tjawat, (ook saloeivar tjatvat) een kort broekje, een lap die om het midden geslagen U»£f &w 109 en tusschen de beenen doorgehaald van achteren weer vast gemaakt wordt: mentjawatkan ikoer, den staart tusschen de pooten steken. /a*jI>- tjawoes, gebogen, gebukt van houding. ëjU>~ tjawang = tjabang. (jys* tjawak = sëkoewi? of een soort van peulvruchten ? ij^U* tja wan, kommetje. J&1>- tjahar, loslijvig; mëntjahar, purgee- ren. Yrg. het volgende woord. .j>L>- tjajar, dun, van pap, slap, van koifij en thee; verbreid van een naam (namanja soedah tjajar; soekat koetjajarkan namanja, bëharoelah poewas hatikoe Abd.), van een werk: pëkërdjaan itoe soedah tjajar koeliling nagëri, Abd. £Ar>~ tjaïiig; mëntjaïng 2 , in zeer kleine stukjes snijden. Zie ook het Aanh. op tjaeng. (jS^ tjoebëdak = tjëmpëdak. jX^- tjëboer, het ploffen van iets zwaars in het water; in het water vallen; mëntjëboer 2 , in het water plassen, van badenden; mëntjëboerkan sajap, de vleugels in het water laten hangen. ^uisAr>- tjëbis, een afgescheurd stukje; men- tjebiskan, iets afscheuren, bij kleine stukjes of reepjes afnemen. fj.^ tjëbak; mentjebak, graven, delven, loopgraven maken, mijnen aanleggen. Tjëbakan, het gedolvene, het erts. C^>?~ tjat, tjet, en soms ook tjetto, Chin. olieverf; mëngetjatkan , verven. e>->- tjita, I. (of ook wel tjlt; zie ook het Aanhangsel) sits, gebloemd katoen. II. (Skr. tjitta, geest, ziel) gedachten; ter tjita, komen te denken aan, in de gedachten krijgen; soekat jita, aangename gedachten, vreugde; doeka- tjita, droefheid. Yrg. ook tjinta. III. beter c^^>- = tjinta. IV. zie (/"'j-%--. \r^ tjëtcra, een vorstelijk zonnescherm, Skr. tjhatra. ^u>Lü^ tjitarasa, (verbasterd uit Skr. tjitrarasa) smaak; lekkere smaak, ook wel in twee woorden tjita rasa geschreven, zoodat dan tjita als van gelijke beteekenis met het Arab. ledzah, dat doorgaans met tjitarasa verbonden is, wordt opgevat. u5Y^*" tjëtërija (Skr. ksatrija), van de kaste der krijgs- of edellieden, edelman. Ook kesetrija. ^A^ tjati, een soort van houwer, L. ^A^ tjëtl, de niet Mohammedaansche in- boorlingen van de kust van Indië, die als geslepen kooplieden bekend staan : van daar een scheldnaam voor een schraper. (j.j^>- ij ë tik? = ketjik, këtjil. i &^>- tjëtjap , Jav. ? uit een tuit opzuigen , een weinig van iets drinken of proeven; vrg. këtjap. (j^z>- tjëtjak, de huishagedis, he-midacty- lus fraenatus] tjëtjak tërbang en tj. koebin, de vliegende hagedis, draco volans. gaj£s\>. tjëtjëntoeng, Jav.? de kleine krulletjes aan de slapen van het hoofd. p\^\j>- tjëtjorong, een draaibas, L. &2Zu>- ïjëtjaïi, het indoopen, bijv. van spij- zen in de saus. ftAA^rN- tjëtjlbang, een soort van duizend- poot, die niet bijt en glinsterend zwart is. T. )«iX>- tjëdëra, (Skr. tjhidra, holligheid, opening; fout; zwakke zijde) verkeerde wijs van doen; verkeerdheid, trouwloosheid van handel; valschheid ; kita lihat sangat tjëdëranja mëlompat bërmain këris itoe (van iemand die in langen tijd geen kris gehanteerd had); mëndatangkan tjëdëra bagei dirinja, istimewa narnanja, den blaam van tjëdëra over zich zelf en inzonderheid over zijn naam brengen, HA. (J&z>- tjëdok, ingezonken van het aange- zicht of de oogen: moekanja tjëdok tangannja tjëngkoek, Abd. Zie ook het Aanhangsel. vy>- tjir2, bel, schel. ƒ=>- tjor, valsch spelen (vrg. tjoerang); dat waardoor men een diefstal ontdekt, bijv. iets dat daartoe aan den dief te eten gegeven wordt, L. « sL>-L>- tjëratjap 9 een soort van casta- gnetten of van stel van bekkens. (j2>-)js>- tjëratjak, beter tjërëtjak, w. m. z. K. <Lotj^ tjëramah, praatziek; babbelzucht. ^L^- tjërana , schotel of bak op een voet 110 -Vff J Hfi- (Skr. tjarana) voor alle sirih-benoodigdheden; drankzetje óf azijnstelletje op pootjes. Tjërana bidoêk, betelschaal in den vorm van een bidoek. UL>j)jS>- tjërawat, (Skr. tjakrawat) vuur- PÜ 1 - <2->jf- tjërat, een kraan of pijp; mëntjërat, aftappen. 'jij?- tjëritëra, Skr. tjaritra, geschiedenis, verhaal. _. ,js>- tjërtja , verwijt; mëntjërtja, verwijten, laken, aanmerkingen op iets maken: dimaki dan ditjertja radja akan marika itoe; indah ta'dapat hendak ditjertja. 0>fy~- tjërëtjak (ook tjëratjak), pokdalig. Zie tjatjah. tjudjSt- tjërdas, een beetje slim, tusschen tjerdik en bodo in. O^r^ fjërdik, bij de hand, slim, gesle- pen: mata tjerdik, een verstandig uitzicht, kata tjerdik, een snedig gezegde. &&/>- tjëranggah, getakt, van hoorns. A3^rïw tjërpëlei (Skr. sarpdri, slangen- vijand), een soort van wezel, de moengoes , her- pestes javanicus, jijs^ tjërëpoe en ijëripoe , Tam. seroep- poe, lederen sandalen, muilen. (jj~*- tjëroek., zijholte, naar binnen inloo- pend gat; maka dikorihnja poela tanah jang disa- bëlah lobang itoe mëntjëroek ada kira 2 sadepa djaoehnja, toen groeven zij weder den grond aan den eenen kant van het gat ongeveer een vadem diep naar binnen uit; jang ada ditjeroek tëmpat mandi itoe, dat zich in een holte op zij van de badplaats bevond. \J^rf- yërëgas, vlug van bewegingen; weer vlug zijn, na een ziekte. F*ys>- tjërlang; tjëmërlang, schitteren, zoo als juweelen. ftLsv tjërling? van ter zijde aanzien, L. Vrg. djëling, djoeling. (^.^^•rN- tjcrëiuat, met takt, zoo als het behoort, iets doen of vasthouden. % ^o*^- tjërmin, spiegel; tjërmin bësar sa- tinggi berdiri, zoo groot dat men er zich ten voeten uit in spiegelen kan ; tjërmin bantal , spie- geltjes ter versiering in den rand van kussens; tjërmin mata, de pupil van het oog; tjërmin batoe, schilfertalk. Bëtjërmln, zich spiegelen, in den spiegel kijken. ^c^r^ tjërmi, zie kërmi. ^j^f^- tjërihei, Jav.? zekere zure vrucht, cicca nodiflora. (j.^ tjërna (Skr. tjoerna, poeder, gruis); mëntjerna, invreten, bijv. van kanker, verteren. &^6y>- t j ë r an tj an g ; bërtjërantjangan hier en daar in den grond geplaatst met de punten naar boven. &*}&- tjëroboh, vuil, gemeen, van spijzen en woorden. ' j$jj2>- tjëroctoe, (Jav. sëroetoe) sigaar; minoem tjeroetoe, sigaren rooken. £j.^yz>- tjëroetjoek , zie tjoetjoek. &z>>jj2>- tjëroetjoeh? een soort van sche- pen, SM. fyt~?- tjëroeling, een soort van water- vogel, C. <_5^r>- tjëroewf 9 dun gezaaid, M. tjërah , opening ; helder , doorschijnend , 'j? van glas, de oogen enz.; tjahajanja matahari sampei kadalam karma dart sabëlah goeha itoe ada tjërah 2 dan bërlobang ; tropong itoe koerang tjërah', mata tjërah. Xj.z>- tjëroeh , schoon gemaakt, van rijst; rijst die goed wit is. ^Sj^ tjërei 9 uit elkander, van elkander gescheiden: tjërei-bërei , overal verspreid. <^Sy&- tjërl, een soort van vrucht, C. ^Sr>- tjërija , I. schoon gemaakt, gezuiverd; zuiver van schuld. II. het Skr. tjarya = adat, de naam van zeker Indisch staatsstuk, waarvan in de SM. ge- sproken wordt. ^[jjs>- tjerija wan = sërijawan. C^t-=>~ tjarita, Jav. voor tjëritëra-, ook naam van een beste soort van krissen. *&>f>- tjërlpoe, zie tjërëpoe. i w Oys tjoeriga (Skr. tjhoerikd, mes), dolk, kris. *JD*i y>- tjërewet , Jav.? vael praats hebben. crr u/V 111 ij^z" ^J's , foei! sterker dan tjih. &&^- tjëngang, verbaasd staan te kijken, stil en stom staan van verbazing, berdiri ter- tjĕngang 2 ; verbluft zijn en niet weten wat te doen of waarheen: tertjengang kasani kamarL jCk&zz>- tjiiigkadoe , zie belalang. tfXQis*- tjëngkaroek, een soort van ver- snapering, bereid uit gekookte rijst, die eerst in de zon gedroogd en dan in een pan geroosterd met geraspte kokosnoot en suiker gegeten wordt. r^-R-7^- tjangkir, een kopje met een oor er aan. *&^>- tjëngkar, stut, steun; woordentwist, C. (zie tengkar). t£%^ tjëngkir, Jav. = nioer moeda, een jonge kokosnoot. Jj£ib>- tjëngkrama, Skr. tjangkramd , wandelen, kuijeren, voor zijn plezier uitgaan. Üjte.^- tjangkrik, krekel. fjtës*- tjengkëram, handgift, godspen- ning; voorschot op te leveren koopwaren of werk; eerstelingen, die men aanbiedt; eerste bruidsge- schenk van den bruigom. PJ^>- tjëngkëring , een soort van snel- groeijenden schaduwboom, erythrina fusca, een soort van dadap. fjtéu*- tjengkeroeng, kuiltje, holte; hol staan van de oogen: tjengkeroeng léher , het kuil- tje in de hals of in den nek. Gw, tjengkoeng. ££crs- tfangking, I. bertjangking , de handen in de zijde zetten met de duimen naar achteren. II. Jav.? mentjangking , aan de neerhangende hand dragen. ££&£»- tjëngkang; bertjengkang = ber- tjangking, maar met de duimen naar voren. &£&£>■ tjëngköeng, ingevallen van de oogen of de wangen, vervallen van het gelaat; tjengkoeng 2 , benepen, verlegen. Men zegt ook tjekoeng en tjengkeroeng. c— ft£iü>- tjangkoep; mentjangkoep, zich iets uit de holte van de hand in den mond gooijen. (/.£%*- tjangkoek, ijzeren haak om de olifanten te leiden. O^&^ tjëngkoek, I. kort en krom, van de armen. II. Jav.? afzetter van een boom , nam. een tak of loot, die men in de aarde legt om wortel te maken. (j.£&2>- tjongkak, I. een soort van spel, bestaande in een bak met een aantal gaten , waarin een soort van katjes (sipoet- of boewah tjongkak , of op Java saga- of sri-kaja-pitten) gelegd worden, die op een bepaalde wijs van het eene in het andere moeten overgaan. II. vol inbeelding, = sombong. &£&*- tjongkok, Jav.? = alkoe. J£si.£- tjangkoel , een hak om den grond om te werken. l)£&>- tjëngkoel, verminkt? vrg. tjeng- koek. (J£&^ tjoengkil, iets waarmee men iets uitpeutert, uithaalt; stoker, bijv. voor de tanden, spatel om de kalk uit de beteldoos te nemen, sonde om wonden te sondeeren. Yrg. soebik. £!&%- tjangkëling, ineen gestrengeld of geschakeld, zoo als de armen, de vingers, de schalmen van een ketting. £!££■>- tjongkëlang , Jav. ? galoppeoren. +£sx>- tjëngkam , het te zamen binden, aan eikander knoopen der einden van een kleed. jójQts»- tjëngkoedoe — mengkoedoe. &)Csü>- tjëngkolong, ingekort, bijv. iemands loon. *£&>- tjëngkeh , kruidnagel ; iboe tjëngkeh, moernagel. Van het Chin. ting-tsz 7 spijkervrucht, het Mal. boenga lawang. &Q±s>- tjongkak, met de punt schuins omhoog steken ; tjongkah-mangkih , naar alle richtingen anders, zoo als pieken, die verward, zonder orde door elkander staan. AiCft^s- tjanggoeng 9 onhandig, lomp van manieren, bijv. jegens groote lui; onbetamelijk, onfatsoenlijk, ook van iets dat men gemaakt heeft; zich niet op zijn plaats gevoelen, vreemd, ongewoon zijn. itCa^- tjanggah = dahan. jC£r>- tjanggel, lang gegroeide nagels aan de vingers ; gouden of zilveren kunstnagels ; setjanggei poetri, een soort van klimplant met zeer fijne blaadjes en vuurroode bloempjes, in het Jav. sang ga langit. 112 U^>- *_ftJu>~ <J*&p- tjëngal, een soort van boom, die de beste hars, damar mata koetjing , levert. t^a>- tjap, zegel, cachet, stempel; druk: soerat tjap ini, deze druk, deze letter. Mëngetjap ook drukken, boekdrukken. ( A&^ tjëpaka = tjëmpaka. tjëpat, handig, vlug, bedreven. tjëpit = sëpit; koewit tjëpit, oublietjes. l-J Jls*- tjëpëroep, inzakken van de voeten, bijv. in het mulle zand. (j>sh>- tjëpoek; mëntjëpoek 2 , met de handen in het water plassen of morsen. Hetz. alstjeboer? ^Jür>- tjapëlak , de stutten, waarop in vaar- tuigen de kadjangmatten rusten, L. Op Riouw toepang. O^^ tj&P&lok, Jav.? figuurtjes uit metaal om mee op te leggen en te versieren. &Öj>- tjapali; mëntjapah, gedurig open en- toe doen, L. r*s.^- tjëpóe 2 , een soort van kleinen witten vogel. ^Ajib- tjapeo, Port. hoed. (jj>- tjak, een uitroep van verbazing, van kinderen. ^jj>- tjik, verkorting van këtjik, voor ketjü, in verwantschapsnamen, bijv. pa-tjik. v.£^slüx>- tjoklat, chocolade. «v*~" tjokmar, knods, strijdhamer. tt]IX>- tjakalang, een soort van kleinen aap met langen staart. C^v^ tjëkit, L twist, krakeel. II. met een mes de kieuwen en ingewanden uit een visch snijden. v^jC>- tjëkoet , greep met de toppen der vingers. Ook tjëkoep. jCs>- tjakra C?) (Skr. tjakra, rad, wiel, werpschijf), een werpschijf? J^>- tjëkoer , een soort van medicinale wortel, kaempferia galanga. JKj^- tjakrawala., Skr. tjakrawdla , de gezichtseinde? ; het uitspansel ; de sterrenhemel ; përidaran matahari boélan dan tjakrawala, om- wenteling van zon , maan en sterren ; matahari beloem tërbit dart pada tjakrawala. ££=*- tjekoeng = tjëngkoeng. \S£=?~ tjëkoep = tjëkoet. £.&>- tjëkak, I. bërtjëkak, de handen in de zijde zetten. Zie ook tjangking en tjëngkang. II. = dëkat. III. een mondvol sirih: sirih satjëkak, één pruimpje sirih. Abd. £^io>- tjëkek; bërtjëkek, mëntjëkekkan , wurgen; doorbrengen van zijn goed. (jjX>- tjëkok, het met geweld ingieten : ditjëkokkannja obat itoe; orang itoe soedah këna tjëkok, Abd. &&>- tjëkak; mëntjëkahkan , het overhalen van den haan van een geweer. <x£>- tjëkok, een soort van plant met ge- neeskrachtige bladeren; tjëkoh manis, naam van een heester, waarvan de bladeren als groenten gegeten worden. ( -.Cr^- tjëkl, zeker Chineesch dobbelspel. «£>- tjëgar, sterke stroom in een rivier; draaikolk, C. 5L>- tjëla, Skr. tjhlila, iets berispelijks , ge- brek, smet, klad: poedji dan tjëla, lof en blaam. Katjëlaan, slechtheid; schande: niati dalam katjëladnnja, mëmbri "katjelaan atas saorang. (jSis?- tjëlapak , schrijlings: maka baginda djatoeh kadalam ajar tërtjëlapak pada bëlakang ikan aloë 2 , SM. L-^JU- tjëlaka (Skr. tjhalaka?), onge- luk, onheil: anak tjëlaka, ongelukskind, onge- lukkige. L-T%- tjeMaga, een soort van boom; roe- pen. Mëntfëlaga, iets nieuws maken, L. Xs>- tjëlor, het in heet water dompelen; de hand in heet water of iets dergelijks steken, als godsoordeel. Mëntjëlor ajam, eijeren met heet water uitbroeijen. Yrg. tjëloep. /**.l^- tjëlas; tjëlas-tjëloes , op en neer wandelen. Zie tjëlam-tjëloem. /jyjl^ tjëloes, passend, C. Zie ook het voorg. woord en het Aanh. op tjëlos. 4ir>- tjëloeng , de aangehechte punt van een blaaspijl. i—sh*- tjëloep, het indompelen; indoopen van stoffen in verf, verven. Yrg. tjëlok. <jh~ ëM 113 ^i^ tjëlak , fijn zwart poeder om de ran- den der oogen meê te bestrijken. Het Arab. kohl. £+»- tjëlek, open, geopend van de oogen; mentjêlekkan mata, de oogen open doen. £ƒ!>• tjëlok, het grijpen of steken in een gat of holte; het halen daaruit. Vrg. tjeloep. Jy3js- tjëlakoeli 9 eon soort van gebak, L. *!>- tjëlam: tjelam tjeloem, heen en weer drentelen in een huis of een kamer. Zie tjelas-tjeloes. M^Ls- tjëlëmpoeng, Jav.? een soort van muziekinstrument bestaande in een stuk hout met snaren bespannen. Jy3- tjëloetei; bertjeloetei, babbelen, wauwelen, L. Jsis*- tjëloepar, winderig, snoevend pra- ten. G-w. tjoepar. tbs*- tjfflah, reet, kloof, opening, bijv. in een steen, in het gebergte, van een deur, van latwerk, tusschen de vingers, tusschen de tanden. Mentjelahj de tanden uitvijlen. Yrg. sela. jsuJ.r>- tjalltjft, begeerig, inhalig, C. £SxL>- tjoelika, I. Skr. tjöëlïka, een met alle benoodigdheden als een pijpje opgerold betel- blad. Ook een soort van welriekende bloem, die aan de waterkant groeit? II., Skr. tjalrka, bedrieger. *£»- tjam? mentjamkan, iets vast in 't oog houden, op iets bijzonder letten: t jamkan baik 2 perkatadnnja , let vooral op zijn woorden; pandei tjamkan bila riboet dan tofan hendak datang, kundig in het letten op de tijden dat er storm zal komen. V-*" tjëma, een fijne rottingsoort. X^>- tjemara (Skr. tjamara, de staart van de jak-os, voor waaijer of versiering gebruikt), haarbos tot sieraad, inz. voor wapens en banieren , bijv. toembak bertjemara, een lans met zulk een haarbos, tjemara poetih dan tjemara merdh, HT. wat wij zouden noemen de witte en de roode vlag; ook een vlecht van valsch haar. Kajoe tjemara = eroe. Daoen tjemara, zekere welriekende plant met kleine blaadjes. Ajam tjen %ara, Japansche kippen, ook ajam roembefi. ifcAyjs» tjambang, bakkebaarden: tjambang baoek, zie baoek. £fr?- tjombong, een soort van groote kop of kom. (j^r^- tjamboek, zie tjemoek. (Ja^ tjëmboel, een doosje voor reukwerk of juweelen enz. Vrg. soemboel. (Jj^rs- tjombol , de knop van een deur. y^s>- tjoemboe , lieve woordjes , complimen- tjes: tĕrsenjoem melihat toewan poeteri bertjoem- boe 2 an dengan Indra. jjj\^>- tjë^aboeroe, achterdochtig; ja- loersch. Tjemboeroewan, achterdocht. Jk^^ tjam bei, een soort van visch? d^v^- tJemat, het voorttrekken of verhalen van een vaartuig, het door het uitbrengen van ankers en trossen van de eene ligplaats naar de andere brengen; tali pentjemat, werptros, jaaglijn. jL^ tjamëti, Tam. samatti, zweep. j^s>- tjëmar, vuil, onrein; ook fig. van het hart, onoprecht, ontrouw (vrg. poetih); van de zee, onveilig door zeeroovers; bertjemar kaki, vuile voeten maken , beleefd voor de moeite nemen. i*S y^s>- tjëm erlang, zie tjerlang. ij»~r?- tjëmas, bevreesd, bekommerd, on- gerust. .tSist^s*- tjëmëngkian, een soort van giftige plant, die in de geneeskunde uitwendig tegen puisten en uitslag wordt gebezigd. L-jla^rv tjëmpaka, Skr. tjampaka, een soort van boom met welriekende gele bloemen, de michélia tjampaka; geel als een tjëmpaka: retna tjëmpaka, topaas; tanah tjëmpaka, zwavel. Tan de tjëmpaka (of ook tjepaka) boom zijn er drie soorten: poetih, koening en merah, de laatste ook boenga menoer genaamd. (jdJif»- tjëmpëdak, een soort van artO" carpus met zeer groote vruchten. Ook tjoebedak. j*v»- tjampoer, vermengd, onder een ge- mengd, dikwijls ter versterking verbonden met baoer: tamptknja tjampoer baoer dengan soewara koeda dan gadjah ; perkataan tjampoer baoer , ver- warde taal. Bertjampoer, ook: in iets gemengd, betrokken zijn; met iemand verkeeren. £! jA^rv tjampërling, ook perling, een soort van zwart vogeltje, plevier. 16 114 ; &Xs* M^f- tjampoeng, afgebroken, van glas of aardewerk, bijv. de hals van een flesch, het oor van een kopje, de tuit van een trekpot. Ook van boomen jang tjampoeng 2 dan poetoes da- hanja, waarvan de takken afgebroken en doorge- broken waren, Abd. ftji^ tjoempang, gescheurd; tjoempang tjamping, overal gescheurd, van kleederen. (j&»r>- tjampak, het nedei smijten: mén- tjampakkan dirinja, zich nederwerpen ter aarde; sampah 2 jang tertjampak disitoe , het vuil dat daar neergesmeten ligt; kerisnja tertjampak kaajar. (j&v^ tjëmpak, roode hond, een soort van uitslag. {j^i&y»- tjëmpëlak, een soort van spel overeenkomende met ons kruis-of-munt. <XJL^v tjampah, I. flaauw, zonder geur of smaak, van spijzen. II. smaad, schimp; mëntjampah, smadelijk bejegenen. (j-fS*- tjëmoek, geesselroede? Zie tjam- boek. £s>-^2>- tjëmotjok, zeker kruid, L. 'jS>- tjtnna, een merk, kenteeken. Het Skr. tjhinna? ,s>- tjoen, Chin. een tiende voet, een duim. CU^*k>- tjinta, (Skr. tjinta, reflexie, na- denken) de ergens op gerichte gedachte; droeve gedachte, droefheid. Mëntjinta, door de kracht van tjinta (of ook, met een Arab. woord, nijat) te weeg brengen: maka Indradjaja mëntjinta dj in maka djin itoepoen datang, MS. — Bërtjinta, bërtjintakan , de gedachte van iets vervuld hebben, gew. van droefheid, bedroefd zijn over iets. Tjinta birahi, liefdesmart; minnebrief (eig. soerat tjinta birahi). Yrg. tjita. ji3UA^ tjëntadoe, zie sintadoe. j\Jjj<£>- tjlntamani, een. soort van geel, een span lang slangetje , dat als gelukaanbrengend beschouwd wordt. eiirs. tjoentlng, krabbel op papier en derg.: 8atelah këringlah (tw. zijn schrijf bordje, papan loeh) maka koe tjoenting 2 , HA.; ook strepen, bijv. van houtskool in het gezicht, als een straf, tot schande, of om zich onbekend te maken. .èjurv tjantoeng, I. los aan elkaar geregen. II. een kleine houten rijstlepel. ijA^ tjantlk, bevallig, aangenaam van voorkomen en manieren: përampoewam jang amat sangat éloknja dan tjantiknja. *■ +&>* tjantoem, stikken met de naald. yli>- tjonto, model, proef, voorbeeld. Vrg. tjanda. «VÜX^- tjantltta, een soort van vogel, L. Juuu^ tjantiki, een soort van plant, tj. bësar, thibaudia floribunda, C, tj. wangi, gau- tiera punctata, C. jlr^U^ tj ë nt j al a, een hoogen toon voeren. Yrg. tjandal, I. j^l^U^ tjëntjawl, een soort van klee- dingstof. ft^> tjëntjang, het in stuk ten houwen; af houw en; in stukken deelen; dooden met het zwaard: maka adalah maït Hoe bërkaparan bëkas këna tjëntjang dan tïkam, gedood met zwaarden of lansen (krissen); haloewan mëntjëntjang oernbak, doorklieft de golven; bërtjëntjangkan pëdang, met het zwaard in stukken hakken. ,^>- tjlntjln, ring; t sabantoek tjintjin, ééne ring. +t&>- tjantjoe, Chin. een scheepskapitein. *^Xs- tjlntjau, Chin. een versnapering bestaande uit agar-agar met suiker en gember. £ ^yj^s^- tjëntjodak, een soort van visch, C. e^.^U- tjëntjoeroet, de stinkmuis, ook tikoes toeri d. i. muskusmuis. vXkv tjanda = rantjana. Vrg. tjonto. AJ&~ tjoenda en tjinda , zie tjoetjoe en tjitji. vjjjt^i»- tjandala, Skr. tjandala, iemand van de verworpen kaste. ^ItVAs»- tjëndana? Skr. kajoe tjëndana, sandelhout. ^)jars- tjëndawan, paddestoel. CL^Jl>- tjandlt, de punt of lepel van een inlandsen anker; de trekker van een geweer; de tree van een rijtuig. ^ •Axs»- tjandar = lëlap, vast, diep, van den slaap. *dsX&~ tj andoer : alleen in tjandoer mata, een ï,«Us>- &*}? 115 geBchenk dat men bij een brief aanbiedt. Waar- schijnlijk voor tjadir mata, een sluijer yoor de oogen. ).i\.Xr>- t jan dra, Skr. de maan en ook een soort van hemelsche wezens (vrg. indra). (^US^ tjandrasa, Skr. tjandrahasa, het zwaard van Rawana; een mythisch zwaard. Pj^f- ijëndërong, zie tjondong. &+>)jjó>x&~ tjendrawasih, een soort van vogeltje. i m Sj<yJ>^>' tjëndërei, zie tjenrei. % 9^>- tjandang, schitterende glans, fraai- heid. 9<&t>" tjandoeng, een soort van kapmes. £«^£- t j oendan g, geveld, overwonnen? Pi^l^- tjondong en tjenderong, hellen, overhellen; dalen, van de zon; geneigd zijn tot iets, begeerig zijn. Tj enderong jang rata, hellend vlak. Yrg. tjoeram. J^i>- tjandal, I. den hoogsten toon voeren. Yrg. tjentjala. II. = soekar, moeijelijk. JtXX»- tjendol, een soort van drank of dunne brij van sago met kokosmelk, suiker en zout. Op Java is die anders: zie het Aanhangsel. ^A^tjancloc, I. extract van gekookte opium. II. kistje voor kostbaarheden. vC^<^->- tjandoerl, sandaal, voetzool. {jpjC&s* tjandoewei, zich vermaken, inz. met de andere kunne. ^ftXA^- tjandl, Kw. grafnaald, mousoleum; reliquien-kast. <_5*cVA>. tjindei, geschilderde zijden. of ka- toenen doeken, gewoonlijk voor sjerpen gebruikt: oelar tjindei, een soort van slang, naar welke die doeken zoo heeten zouden (liever: een slang zoo als die op de tjindei's geteekend is) ; tjindei djan- tan, gebloemde zijde met groote figuren van slangen; tjindei betina, dezelfde met kleine figuren, voor tj. oelar djantan, tj. oelar betina. ^*J^>- tjënrel, (ook tjenderei) een soort van geneeskrachtige bladeren, wel eens als tegen- gift gebruikt. /wXiUrv tjinangkas, een soort van sabel of mes. U-is&X>- tjfnangga, Skr. tjhinnangga, ver- minkt, met afgehouwen ledematen. (JaX^ tjlnela, Port. muil, pantoffel. ift- tjoe, Chin. arak. <Jïjf- tjoewatja, Skr.? de helderheid van de lucht, helder weder; helder, onbewolkt: kalau tjoewatja koerang baik, als het niet helder, als de lucht niet onbewolkt genoeg is; terang tjoewatja, licht en helder; hari tjoewatja, malam tjoewatja, een heldere dag, een heldere nacht; pada koetika tjoewatja, bij helder weder; ook wel alleen het weder: pada hari tjoewatjanja terang; — ook: helder, duidelijk zichtbaar: maka kapal itoe tjoe- watja benar\ helder om in te zien: maka tjermin itoe disoeroehnja oepam r maka tjoeivatjalah. 4-^f- tjoba, proef; het beproeven , de proef nemen. Bij de gebiedende wijs: eens: tjoba lihat, zie eens. C^Oy>- tjoe bit; mentjoebit, met de hand in het vleesch knijpen: sprw. tjoebit pada kiri, paha kanan sakit, wordt de linker dij geknepen, dan voelt de rechter de pijn, d. w. z. beleedigt men den een, dan trekt de ander het zich aan. Yrg. sepit. *{*>■ tjobar, zie tjabir. j»r>- tjoban, een zwaai of haspel waarmee men los uit de hand het garen windt , K. In het Jav. beteekent het de pen daar men netten mee breidt. $*}?- tjotok, het pikken vaneen vogel, M. *•>}*- tjoetja=:yerya; ook: bezweringsfor- mulier om iemand onschadelijk te maken: orang itoe soedah kena ijoetja, Abd. f*-y&- tjoetjoer, het bij grootere hoeveel- heden uitstorten , bijv. mentjoetj oerkan ajar, water gieten, plengen, op iets; bertjoetjoeran ajar ma- tanja, badende in tranen; b. peloehnja, gudsende van zweet. Panganan tjoetjoer , zeker gebak. Boe- roeng tjoetjoer = pipit, een musch. A v— *=>•}&- tjoetjoep; mentjoetjoep , slurpen; hard zoenen. Yrg. koetjoep. &t>-*s>- tjoetjoek , I. pen om iets meê aan te rijgen of vast te steken, bijv. tjoetjoek koendi y haarspeld (zie koendei) ; het steken, prikken, bijv. met een stok, onder iets; uitsteken, bijv. van de oogen; steken, zeer doen, van de oogen; aanste- 110 sjx* ken, van een lamp of een lont (ook mentjoetjoekkan api disoemboe); den draad door het oog van een naald steken; aaneenrijgen, bijv. paarlen, kralen; berdjalan bertjoetjoek 2 ikan, achter elkaar loopen als aan een touw geregen visschen: ikan satjoe- tjoek, een aan een touw geregen zoodje visch. Tjoetjoep atap, ook naam van een bloem, die veel op de bamboezen pennetjes gelijkt, waarmee men atap aaneen rijgt. Pentjoetjoek , ook etens- vork. Vrg. toesoek. IL Jav. de spits, voorhoede, van een leger. Trg. poetjoek. ^s^fcrs. tjoetjah = soesah. *>■*■>• tjoetjoe, kleinkind; achterneef of nicht; anak tjoetjoe, nageslacht; een nakomeling. Tjoenda (voor tjoetjoenda) , deftig = tjoetjoe , inz. een vorstelijk kleinkind. j>-i£>- tjoetjt = soetji, doch ook wel, volgens K., zóó onderscheiden, dat tjoetji en mentjoetjikan meer voor wasschen, reinigen , en soetji, menjoetjikan voor heilig, heiligen, gebruikt wordt. ).^>- tjöera, het snappen, kakelen, bab- belen , zoo als vogels of kleine kinderen doen. CLïjjS** tjoerat, de tuit van een ketel of trekpot; mentjoerat, opspuiten, omhoog springen van water uit een springbron. Tjoerat bintang = tjirit bintang. CU>.^>- tjoerlt? pentjoerit = pendjoerit. Vrg. tjoeri, II. C^«*2>- tjorot, een trechter: vrg. tjoerat en tjorong. Pj^=>- tjöerang , valsch, oneerlijk, bijv. spelen. P.*r>- tjoeri ng , vuil, bevlekt, smerig: ditjoe- ring 2 moekanja dan hidoengnja saperti kalandarlah roepanja; tjoering moering, vol vlekken van mod- der of kool. P.^>- tjorong, trechter, buis ; tjorong asap , schoorsteenpijp. (jj*>- tjorak, I. bont, kakelbont. II. zie tjarik. Volgens K. overlangs gescheurd. tj5T tj° erilll| j hellend, vaneen vlak, tafel, berg: tjoeram jang rata } hellend vlak: vrg. tj on- dong f toenggang. )jys>- tjoeroe , dwars , bijv. zitten; hellend, C. &»%•>- tjoerah, het gieten, uitgieten, opgie- ten, overgieten, ook fig. van kogels. ^Sjy^>- tjoeri, I. het stelen, heimelijk weg- nemen; kena tjoeri = katjoerian, bestolen wor- den; ditjoeri, gestolen worden. II.; pentjoeri = kapĕtangan. Si-pentjoeri, bij- naam van Omar Omaja in de Hik. Emir Hamzah. Trg. pendjoerit en zie ook tjoerit. III. = tjoeriga. ëy>- tjoewang, zie giling. yiy»- tjoepar, zie tjeloepar. Ook tehasa tjoepar, schreeuwen als het gemeene volk. 4>y>- tjoepiug, oorlel. Zie koeping. Ijèy^ tjoepak, een soort van kleine ronde vruchten in een aantal verscheidenheden; de kop van een opiumpijp; een maat voor drooge en natte waren van |. gantang. (JJLss- t joep oei, I. breed en stomp, bijv. van de voorsteven van een schip ; een soort van houten hamer. II. ook djoepoel, overkomen, van een onheil; slecht uitvallen, M. yiy^- tjoepoe, I. holte, kuil, waarin een mast of paal komt te staan ; gat van de loempang : loempang doewa tjoepoe, twee loempangs. II. Jav. (ook tjetjoepoe?) een kopje met een deksel voor welriekende olie of pomade. Menjoepoe , iets daarin doen. Boenga tjoepoe, zekere bloem, pentapetes phoenicea. Jy>- tjoewak, een lok-olifant, 0. ^Syf- tjoeka, Skr. tjoekra, azijn. \j^,Sy>- tjokftt; mentjokit 2 , telkens kleine hoeveelheden van iets dat te veel is afnemen. jïyf- tjoekoer, het scheeren; het haar knippen; penjoekoer, barbier; scheermes (vrg. kerampagi). <— téy*- tjoekoep, toereikend, genoegzaam, voldoende. Mentjoekoepkan, ook: zich vergenoegen met iets. ij^yf- tjoekil, Jav.? = tjoengkil. yj&- tjoekoe, Tam. gedroogde gember. <_5V?" *J oe ' t ** een s °ort van damspel met zwarte en witte boonen. ^^vtjoekei, tol, impost, grondbelasting; J* J 117 kita soeroeh ija tjoekei pada sapoeloeh asa, ik bedeel hem 10 pc. havengeld in te vorderen, HT; melarikan tjoekei ^ smokkelen. X^ tjogan, Perz. de rijks- of staatsie- lans, een der voornaamste rijkssieraden: tjogan karadjadn. '^S^ tjogo, Jav. domkop. ^y^- tjoela, Skr. tjcëla, hoorn op het voorhoofd: tjoela badak, rhinoceroshoorn ; een soort van plant; tjoela oelar, een fabelachtige slangenhoorn. t^Jjs*. tjoelit; mentjoelit, even met de vingers aanraken, tikken, bevoelen; tjoelit gamit = gamit 2 an. L/^y?' tjoelas, geveinsd, valsch; lui, leeg- loopend j C. £ƒ!}■>■ tjoelik, I. het met een veeg van den vinger iets uit iets nemen, bijv. kalk uit een sirihdoos. Yrg. tjelok. Zie ook het Aan- hangsel. II. een soort van onheilspellende nachtvogel, naar zijn geroep aldus genoemd. $}&- tjolok, Jav. = soeloeh. J*r>- tjoelim, Perz. tjilim, opiumpijp. Jy>- tjoelan, zekere fraaiie sierheester, aglaja odorata. J%~*- tjoeli, een naauw sluitend lijfje, korset. J^ tjoelija; orang Tjoelija = orang Kling (Skr. tjaidja van Tjola, naam van een oud rijk in Dekan). *±2>- ffoema, ijdel, doelloos; slechts; tjoe- ma 2 , gratis; reddeloos, bijv. verloren zijn. Per- tjoema: orang itoe boekan pertjoema (—barang 2 ), barangkali ija soeroehan radja, MS. C>v«^>- tjocmoet, groezelig, zwartachtig. &>. tjib, foei! <^iU->- tjaharl (ook tjarl); mentjahari, zoeken; vinden, mentjahari oentoeng , zijn fortuin, geluk, zoeken; m. akal, een middel op iets be- denken; tjaharilah sampei dapatj zoek tot gij vindt: katakan djoeqa olihmoe, moedah 2 an akoe mentjahari dija; djangan kau semboenikan; zeg het toch, wellicht vind ik het; verberg het niet; soekarlah mentjahari hoeloebalang saperti Hang- toewa itoe; mentjahari makanan de kost zoeken: ook alleen mentjahari: bolih bri gadji sampei ija berlaki laïn, atau anaknja sampei tahoe mentja- hari, en zoo ook pertjaharijan , een middel van bestaan, kostwnming. ^L^ tjahaja, Skr. tjhajd, glans, luister: tjahaja matahari, tjahaja mmkanja. ,J^>- tji , voor entjik, heer! ->- tji ja, een soort van kleine vleermuis, L.; mentjija, met genegenheid herdenken, M. ^Jjwrs- tjeboek , een kokosdop om water te scheppen; het water scheppen daarmee; batil satjeboek, één batil. Yrg. tjidoek en zie ook het Aanh. op tjobek, iS^r tjebol, Jav. = tjaboél I. s^^xs^ tjita, zie Cl^->*. ^Ajkr^ tji tak, het drukken, persen; boek- drukken. Tjitakan, matrijs. Yrg. Tera. ^jur>- tjetek, ondiep, niet diep; ondiepte, PA. Yrg. toehoer. C^s^lr^ tjitjit, het piepen van jonge vogels ; achterkleinkind, afstammeling in het vierde ge- slacht. Zie ook het Aanhangsel. jZ?X>- tjitjir , het bij kleine hoeveelheden storten of laten vallen; ook wel het vallen van iets kleins: tiba 2 tjitjirlah soewatoe derham emas ; anak tjitjir didjalan , een kind waarvan de moeder onderweg bevallen is; jang dikedjar tijada dapat, jang digandoeng bertjitjiran , sprwd. ^5-r^ tjitji, voor tjitjik, = tjitjit. (J&x>- tjidoek, scheplepel. Yrg. tjeboek. rj^> tjira 2 , luidkeels, van weenen. ei^.A^- tjirit, dunne afgang; tjirit moerei, een soort van gomelastiek; tjirit bintang, vallende ster; tjirit matahari, een enkele zonnestraal, die door een reet dringt. Yrg. tjoerat. ljj*£>- tjerek, een keteltje, bijv. van een Icokosdop, tj. tempoer oeng. ^j\z>- tjirl, I. haarspeld. L. II. Jav.? teeke. , kenteeken. v-Jur^ tjijap, het piepen van kuikens. < 'ixs* tji joep, een soort van kleine roei- riem, C. Jükrv tjlpar, plat, ondiep; een schaaltje om iets op te presenteeren, bijv. een brief, S.M. 118 t>**~ <0 'T*- &**£>- tjlpoek* een soort van fijn batist. ij^f" *J*P a, *> een strijdakst,'S.M. {JjkX>- tjijak, een soort van vink. j£x»~t]liUar 9 cirkel, C. u-fixxs»- tj ikap , iets waarmee men iets aan- vat: disepitnja dengan tjikap emas y hij nam het (eten) op met gouden stokjes (opzijn Chineesch),HT. Yrg. tjekoep en tjakap. * C>^>- tjikal, Jav.? kramp in de spieren. •L>£*$*- tjiktl, zwaar te verteren, van spijzen. i^rlr^T?"* tjilairagl, de voorouders in den vijfden graad, K. Aa^ tjele, Chin. = lada tjina. ^J^f- tjile, ginggang, een soort van ge- ruit lijnwaad, ^x^- tjima, beschuldiging f M.; een soort van vechthaan. .x^>- tjina , China; Chineesoh: boenga tjina, een zekere bloemheester , poinciana pulcherrima ; daoen tjina goeri, een soort van geneeskrach- tige bladeren tegen de koorts. f$f~ ijijoem* het ruiken; een kus. Men- tjijoem, ruiken, kussen; m. baoe, ook: de lucht van iets opsnuiven. Penfjijoem, de reuk. r ~u>- hadji, Arab. bedevaartganger. t^^sJ^ hadjlb, Arab. kamerdienaar. <Kd-U- had jat, Arab. behoefte, benoodigd- heid; berhadjat, noodig hebben ; het noodige gereed maken. ^U- hadjatn. Arab. een barbier, een chirurgijn, die aderlaat. ^5^1^ hadji = U*. ,ld- har, Arab. warm, heet. <cA^. harrl, Arab. een ïof voor kleederen. {j»j\>2- harls, Arab. wachter, bewaker; term in het schaakspel, zie haras. iW-aw hasld, Arab. benijder, vijand. &U>U*- hasjijah, Arab. rand van een ge- drukt blad papier of doek; kantteekening. J*öW. ha^il, Arab. opbrengst, product; voordeel; slagen. Mehasilkan, ook: uitvoeren. r +G\s» hacilir, Arab. tegenwoordig; gereed, bij de hand. 