Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,1 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 1
Niet slechts moest de Vlaamsche togt derhalve als eene mislukte onderneming beschouwd worden, waarvoor men te vergeefs zooveel bloed en schatten had verspild: maar de "jd was daardoor tevens tot buitengewone inspanning opgewekt en scheen thans ge- reed met vernieuwden moed en verdubbelde krachten den strijd te hervatten 3, Het kan niet bevreemden dat de Staten, inzonderheid die van Holland, van welke pie uitslag het plan tot den Vlaamschen togt was uitgegaan, zeer geneigd waren deze groote en — — grievende teleurstelling aan den prins te wijten, wiens onbuigzaamheid de oorzaak Prins geweten. scheen te zijn, dat men van de behaalde zegepraal volstrekt geen partij had kunnen trekken. Inderdaad was mavarrs’ handelwijze van dien aard, dat zij wel ongunstige vermoedens moest opwekken, hetzij ten opzigte zijner bekwaamheid, hetzij ten opzigte van zijnen goeden wil, Meer dan ooit hadden zijne veldheerstalenten in den slag bij DES VADERLANDS, 159 | a Fl ‘vay BEYD, bl. 433, 434. var DER KEuP,t. a. p. bl. 84, 287—296. Lettres de suzanvat, (Cod. Dipl.) p. 205. | ! vax ggYD, bl 434. Vgl. scuLosseg’s Weltgeschichte, XIV s. 24—26. 3 vax REYD, bl. 440. 1600. 160 ALGEMEENE GESCHIEDENIS EEF Nieuwpoort uitgeblonken. Voor hen, die het er voor hielden, dat hij de gunstige gc- legenheid om den vijand, wiens leger hij verslagen had, afbreuk te doen, had verzuimd, bleef derhalve niets over dan de twijfel aan zijne gezindheid om de Staten ook dan nog te dienen, wanneer hunne inzigten van de zijne verschilden. Wel had het slechte weder den voorlgang zijner aanvalswerken tegen Nieuwpoort vertraagd en was de vijand er in ge- slaagd een talrijk garnizoen binnen die vesting en eene nieuwe krijgsmagt te velde te brengen: doch men was niet vergeten dat de prins in 1692 in het gezigt van een vijandelijk leger het sterke Coevorden had bemagtigd !, en dat de regenvlagen, waar- mede hij bijkans bij elke belegering te worstelen bad, den loop zijner veroveringen nimmer hadden gestuit. Wel had de aartshertog met bewonderenswaardigen ijver en beleid de beste maatregelen genomen, om zijn grondgebied voor verdere aanranding te bevei- ligen: maar de snelle aftogt van het zegevierende leger, dat na eene nederlaag naau- welijks met meer overhaasting naar Ostende en van daar naar Holland de wijk had kunnen nemen, wekten zelfs de verbazing en ergernis van mxwpark IV, die aan den Nederlandschen gezant Francois ‘vAn AERSSEN verklaarde, daarvoor geen redenen van verschooning aan te nemen ?, Later was het leger, hoewel nog krachtig genoeg en behoorlijk toegerust, werkeloos gebleven, niettegenstaande de Staten den prins drongen om althans eenigen aanslag te ondernemen, waarvan het land voordeel kon trekken ?. MAURITS had alle voorstellen, als doelloos of gevaarlijk, afgekeurd, die niet de be- legering eener vijandelijke vesting ten doel hadden, en het scheen op hem weinig in- druk te hebben gemaakt, dat de Staten-Generaal eene bijzondere zitting hadden besteed om hem volkomen met den staat der geldmiddelen bekend te maken en daardoor de wenscheljkheid van min kostbare ondernemingen te doen inzien 4. Klaarblijkelijk be- stond er bij maunirs een vast voornemen, om thans niet andermaal aan der Staten verlangen, dat hij onuitvoerbaar achtte, toe te geven. De Staten moesten daarentegen door een diergelijken tegenstand van den prins teleurgesteld en gegriefd worden. Geen 1 Hiervoor, D. 111 St. I bl. 450. 2 Leltres de suzasvaL, (Cod. Dipl.), p. 260. 3 VAN DER KEMP, t. a. p. ll bl. 86, beweert dat de Staten verklaarden »geen geld meer over te hebben tot de ondernemingen, door mauris voorgeslagen, maar slechts tot zoodanigen, wier onuitvoerlijkheid naauwelijs te ontkennen was." Hiermede is echter in lijnregten strijd, hetgeen wij lezen in de Resolutiën der Staten-Generaal v. 5 October 1600 (bij denzelfden, bl. 244): »ls goedgevonden, alhoewel het land zeer bezwaard is, in geval Z. Exc. iets zoude weten bij de hand te nemen tot afbreuk des vijands, dat den lande voordeelig zoude zijn en strekken tot verlich- ting van de oorlogslasten, dat Z. Exc. 't zelve bij de hand zal mogen nemen en in 't werk stel- len tot kosten van de Generaliteit.” 4 VAN DER KEMP, t. a, p. lI bl. 203—295. wonder voorzeker, dat weldra allerlei geruchten omtrent hevige twisten tusschen den 1600. - pins en de Staten door het land verspreid werden en tot in Engeland en Schol- Geruchten om- land doordrongen. Etrzaseru achtte het zelfs noodig beide partijen, door tusschen- — ee komst van den Nederlandschen gezant woét pe canon tot eensgezindheid aan lesa "^ manen |, De Staten-Generaal gingen in hun antwoord deze aangelegenheid met stil- zwijgen voorbij, en de oneenigheid, van welken aard zij geweest mogt zijn, openbaarde zich niet verder naar buiten. Niettemin schijnt het buiten allen twijfel dat de kiem | der latere verwijdering tusschen MAURITS en OLDENBARNEVELT in het verschil van ge- roelen gezocht moet worden, hetwelk destijds over de wijze van oorlogvoeren tusschen beiden is ontstaan. Voor het eerst openbaarden zich thans de noodlottige gevolgen der | niche verhouding, waarin de stadhouder, voormaals als plaatsvervanger van den vorst verre boven de Staten verheven, door den loop der omwenteling tot hen geplaatst was. Zestien jaren waren voorbij gegaan sedert maunrrs, na den dood van zijnen onver- Verhouding van | geelüken vader, door de Staten van de hoogeschool te Leiden werd afgeroepen, om rtl — as hoofd van den Raad van State een werkzaam aandeel aan het bestuur van ’s lands Steten. ungelegenheden te nemen. Sints dien tijd was hij met rassche schreden in eer en aanzien geklommen. Vijf provinciën hadden hem achtereenvolgens de stadhouderlijke waardigheid opgedragen, het opperbevel over de land- en zeemagt was hem toever- | troawd, en de schitterende reeks van veroveringen en zegepralen, waardoor hij de Span- parden allengskens van het grondgebied der Republiek had verdreven, hadden niet slechts zijnen roem als veldheer ook in het buitenland gevestigd, maar vooral de burgers der Vereenigde Geweslen met bewondering en liefde voor den prins vervuld, die zijn bloed met zooveel onverschrokkenheid voor hunne vrijheid en veiligheid op het spel telle, Hoe meer echter zijn aanzien toenam, des te meer moest de tegenstelling tusschen de uiterlijke eer, die hem ten deele viel, en de geringe magt, die hij in vergelijking met de voormalige stadhouders bezat, aan ieder in het oog vallen. Uit een doorluchtig vorstenhuis gesproten, door den bloem van Frankrijk’s en Duitschland’s adel omringd, door zijne veelzijdige inkomsten tot het voeren van eene hof houding in staat gesteld, nam hij in de Republiek eenen rang in, welke geen ander burger, geen ander staatslid, hoe aanzienlijk en vermogend, kon bereiken. Doch hoezeer in schijn aan een vorst gelijk, was hi in werkelijkheid slechts de eerste ambtenaar en dus insgelijks een dienaar der Staten, op wie de souvereiniteit na de afzwering van den weltigen landsheer was overgegaan. Het schijnt niet dat mavunirs in de eerste jaren van zijn openbaren loopbaan deze tegenstelling gevoeld of zich althans daarover geërgerd heeft, Zich geheel toewijdende aan de gewigtige taak, die hem als opperbevelhebber DES VADERLANDS, 161 | ! son, 1V bl. 665—668. van per xxx», t. a. p. II bl. 290 (245.) Ill Dzer. 2 Srox. 21 1600. Invloed den prins Zeeland. 162 ALGEMEENE GESCHIEDENIS WEIN EE CHINE INS over de krijgsmagt der Staten was opgedragen, had hij het staatsbestuur volgaarne aan hen overgelaten 1, Doch zou men met grond kunnen betwijfelen, dat de gedachte aan een hoogeren rang nu en dan bij hem opkwam en, welligt door de inblasingen van vrienden en vleijers, meer en meer ingang vond? Hij was in het bezit der bezegelde akte, waarbij aan zijnen vader het grafelijke gezag over Holland was opgedragen. Voorzeker droeg hij insgelijks kennis van het ontwerp der voorwaarden, onder welke WILLEM l, indien hij was blijven leven, gehuldigd zou zijn geworden, en waarin de Staten hadden aangenomen na diens overlijden een zijner zonen naar hunne keuze tot zijnen opvolger te benoemen ?, De stoet van Fransche en Duitsche edellieden, die MAURITS omringde, en aan een bijkans onbeperkt vorstelijk gezag gewoon was, werkte gewis niet mede om hem op den duur tevredenheid met zijne ondergeschikte betrek- king in te boezemen. Republikeinsche staatsinstellingen waren destijds in de naburige landen weinig bekend en nog minder geacht, In vreemde werelddeelen waren zij zoo onge- woon, dat de Staten het noodig achtten de aanbevelingsbrieven, die zij aan de koop- vaardijschepen naar Oost-Indië medegaven, van wauvarrs als het hoofd van den staat te doen uitgaan ?; en deze maatregel was voorzeker niet geschikt om het denkbeeld aan die waardigheid uit 's prinsen gedachten te verbannen. De slag bij Nieuwpoort gaf daaraan een nieuw en krachtig. voedsel. Het gevaar, waarin het gansche leger kort na de ontscheping had verkeerd, zou niet mogelijk zijn geweest, indien mavuarts’ bezwa- ren meer bij de Staten gegolden hadden, en de prins hield zich voorzeker overtuigd dat de onbeteekenende uitslag van den veldtogt alleen te wijten was aan bunne ver- keerde inzigten en hunnen onwil, om hem tot eene belegering in staat te stellen. De meening van den Franschen gezant pr BUZANVAL, dat het Staatsche leger veel meer zou hebben uitgerigt, indien maunrrs, in plaats van een dienaar der Staten te zijn, zelf koning was geweest 4, werd ongetwijfeld door velen gedeeld. Van dien tijd af begonnen in Zeeland en Gelderland stemmen gehoord te worden, indie op verheffing van den prins tot de souvereine waardigheid aandrongen. Als markies van Vere en Vlissingen had mavarrs in het eerstgenoemde gewest een grooten invloed, die nog aanmerkelijk vermeerderd was, sedert hij het regt had verkregen, om als Eerste Edele 5 den Zeeuwschen adel in de vergadering der 1 Vgl. hiervoor, D. I1 St. I bl. 430—434. 2 Hiervoor, D. 111 St, 1 bl. 85, 90 No. 49. 3 Zie o. a. Resol. v. Holland, 1504, bl. 333. 4 Lettres de wozamvaL (Cod. Dipl) p. 312: »Je vous avoue que a bataille de Nieuport a fait paroitre la force des Archiducs; mais si un Roy se fust trouvé en posture pour recueillir lors et profiter de telle ruine, l'échec eut bien esté plus grand." 5 Hiervoor, D, 11 St. VI bl. 480. DES VADERLANDS, 165 eee Slaten te vertegenwoordigen. Tijdens keizer kars V had de markies van Vere en 1600. Vlissingen inderdaad deze waardigheid bekleed; doch toen na diens dood zijn met schul- den bezwaarde en verworpene boedel door de schuldeischers was in beslag genomen, had prins waren I in 1562 voor zijnen oudsten zoon Fires WILLEM, die als heer van St. Haartensdijk in rang op den markies volgde, op het regt van Eerste Edele aan- spraak gemaakt. Daarentegen had koning vmes het markgraafschap gekocht, doch ten gevolge der spoedig daarop gevolgde onlusten weinig gelegenheid gehad, om zijn beter regt tegenover prins wiLLEx te handhaven. Reeds in 1577 was de laatste, als vader en voogd van zijnen zoon FILIPS WILLEM, door de Staten vaa Zeeland in zijn regt bevestigd, hetwelk boven alle bedenking verheven werd, toen hij in 1581, na de afswering van rms, op zijne beurt door koop eigenaar van het markgraafschap gewor- den was. Sedert 1579 had hij zich op de Staten-vergaderingen door prerER DE RIJKE laten vertegenwoordigen, die in 1586 een nieuwen lastbrief van mavurrs ontvangen had. Toen DE RIJE tien jaren later overleed, benoemde de prins zijnen hofmeester JACOB DE NALDERÉE in diens plaats, De graaf van Hohenlo kwam hiertegen in verzet, daar hij als bewindvoerder der goederen van zijnen behuwdbroeder rims wiitem, heer van Sé. Maartensdijk, op het regt aanspraak maakte om den gemagtigde van den Kersten Edele te benoemen. De Staten van Zeeland beslisten het geschil echter ten gunste van mavRITS, die daardoor een gewigtig aandeel in de regering van dat gewest ‘verkreeg, hetwelk te grooter was, daar de hem toebehoorende en zeer verknochte steden Vere en Vlissingen sedert 1574 tot de stemhebbende steden behoorden, wier afgevaardigden geregeld ter Staten-vergadering beschreven werden !, Het was niet onnatuurlijk, dat in Gelderland, meer dan in eenig ander gewest, de stemming van monarchale regeringsvormen, die met de afzwering van koning vruxes voor republikeinsche — E instellingen hadden plaats gemaakt, door velen werden teruggewenscht. De ridderschap prins. maakte aldaar het eerste lid der Staten uit en had eene groote mate van magt en aan- zien behouden. Voortdurend met den naburigen Duitschen adel in aanraking, moest het gevoel van weerzin tegen de klimmende magt der burgerlijke regenten, hetwelk de geest des tijds medebragt, bij haar inzonderheid levendig blijven 2% Na den Vlaamschen 1 van DER KEMP, t, a. p. lI bl, 15—17, 147—152. Vgl. xox, Vaderlandsch Woordenboek, in voce Zeeland. De overige stemhebbende steden waren Middelburg, Zierikzee, Goes en Tholen. 2 Belangrijk is in dit opzigt het berigt aan de Staten van Doornik en het Doorniksche, door hunnen afgevaardigde bij de onderhandelingen te Bergen-op-Zoom: » Le comte Benting nous a déclairé qu'ilz ont mis en délibération de se cantonner, et ne vouloir traicter que, préalablement, il fast arresté entre eux de ne point reconnoistre de prince souverain: ce que les Gheldrois ont eontredit, par une raison que, aprés l'abjuration du prince, le peuple se vouldroit mectre aussi 21* 164 ALGEMEENE GESGHIEDENIS a ———— ——————— — O OE 1600. togt begon dit gevoel zich allengskens in meer bepaalde vormen te openbaren. Gelijk in Zeeland door velen voor de verheffing van wAvnrTS tot de grafelijke waardigheid ge- ijverd werd, zoo openbaarde zich in Gelderland de wensch, om hem tot hertog van dat gewest verheven te zien 1, : — der In Holland, waar de republikeinsche regeringsvorm vaster dan elders gevestigd was staatslieden, ten en de stedelijke vroedschappen er voortdurend naar streefden hare magt, ook ten koste —— "mn Yan de eenheid en klem des bestuurs, uit te breiden, moest dit verlangen aan velen —— onaangenaam zijn, daar men ieregt begreep, dat het voornaamste gewest niet achter kon blijven, als Zeeland en Gelderland voorgingen ?. Hoe beperkend ook de voor- waarden waren, waaronder prins wrLLem I, indien hij was blijven leven, als graaf zou - gehuldigd zijn: de Staten, wier vergadering thans met souvereine waardigheid bekleed - was, zouden in gezag en aanzien aanmerkelijk verliezen, wanneer mavnrrs de plaats - innam, die voor zijnen vader was beslemd geweest. Ook liep Holland gevaar zijue overwegende stem in de Staten-Generaal en de leiding der algemeene aangelegenheden te verliezen, wanneer de prins, achtereenvolgens door de onderscheidene gewesten tot - souverein aangenomen, zich minder om de bijzondere regten en belangen van één ge- west dan om het algemeene welzijn van den staat zou behoeven te bekommeren. Deze | laatste bedenking moest te zwaarder wegen, naarmate er reden was om te vermoeden, | dat, bepaaldelijk met het oog op de vermindering van Holland’s overwigt, in Zeeland op — MAURITS verheffing werd aangedrongen ?. | Pogingen, om Reeds in 1601 en 1602 grepen er gebeurtenissen plaats, die zoowel de begeerte van | E pir den prins naar souvereine magt als de ongeneigdheid der Hollandsche staatslieden, om hem die te verleenen, te kennen gaven. 3 VAN DER KEMP, t. a. p. Il bl. 100, 390 (297). | 4 Resol. v. Holland, 1601, bl. 237. De prins vroeg tegelijkertijd »of men sijn Excell. soud - DES VADERLANDS. 165 raadslagen, zonder eerst hunne lastgevers geraadpleegd te hebben; en het blijkt niet dat in deze zaak een nader besluit is gevallen. Op den 154 Maart 1602 kwamen eenige voorname Hollandsche regenten op verzoek van OLDENBARNEVELT ten zijnen huize bgeen. De advokaat deelde hun mede, dat zoowel de pensionaris van Zeeland sonan VAN DER WERCKE als DE MALDERÉE hem hadden voorgehouden, dat men, om tot eene betere regering te komen, aan zijne excellentie de grafelijke waardigheid behoorde op te dra- gen. Hij achtte het onwaarschijnlijk dat beiden zich in dier voege zouden hebben uitgelaten, indien er niet eenig plan bestond om de Staten van Zeeland daartoe te bewegen, het- geen zijns inziens niet moeijelijk zou zijn, daar Vere en Vlissingen den prins toebehoorden, Tholen van ve matperte afhankelijk was, en te Middelburg, van waar men de meeste te- genkanting verwachten kon, waarschijnlijk met dit doel de hekken verhangen waren 1, Na voorts de groote verdiensten, zoowel van wirLLEx I als van wAUniTS, aan de aanwe- zigen herinnerd te hebben, onderwierp hij de zaak aan hun oordeel. De meesten ver- klaarden, dat zij het voor den prins, onder de tegenwoordige omstandigheden, geenszins raadzaam achtten het grafelijke gezag te aanvaarden. Niet slechts zou de schuldenlast, waaronder het land gebukt ging, daardoor voor zijne rekening komen, zonder dat er eenige hoop was dien vooreerst te zien afnemen, maar de vijand zou ook te meer naar zijn leven staan, gelijk uit het voorbeeld van zijnen vader gebleken was. Ook achtte men het niet geoorloofd zonder voorkennis van ELIZABETH tot zulk eene verandering in den regeringsvorm over te gaan ?, en vreesde bovendien den koning van Frankrijk te willen consenteeren alleen tusschen de Cape Verde en de Cape Bone Esperance Peper en Gengber, wit en swart, te moogen doen haalen." De steden verklaarden daarin groot bezwaar te zien en de latere oprigting der O. 1. Compagnie deed dit verzoek van zelf vervallen, Daarentegen stonden de Staten-Generaal den 1%% April 1602 aan mavnits één tiende toe van al den buit, die aan deze zijde van den Kreeftskeerkring behaald zou worden, en één dertigste van den overigen buit. gl vas WIJN op WAGENAAR, IX bl. 48—50. Hieruit blijkt de onjuistheid der, overigens geheel ongestaafde, opmerking van den op dit punt zeer partijdigen van REYD, bl, 411; dat het » onraet- saem wert geacht, die hoofden al te rijck te maken — —, om dat quade Regenten dickwils mis- — bruycken hare macht tegens die Vrijheyt, 't welck die goede mede misgelden moeten,” Deze plaats bewijst overigens, dat er in Nederland inderdaad nog bij velen vrees voor despotisme, zelfs wan den kant der Nassausche helden, bestond, ! Dit doelt waarschijnlijk op de jaarlijksche verandering der regering, waarbij prinsgezinden in het bestuur gebragt konden zijn. 3 Aan hare toestemming kon echter bezwaarlijk getwijfeld worden, daar zij in 1599 door tus- schenkomst van NoéL DE CARON aan de Staten-Generaal had verklaard, dat zij volgaarne zien zoude dat prins maurits door hen tot souverein verkozen werd, veel liever althans dan dat zij zich, uit behoefte aan eenen vorst, aan den koning van Frankrijk onderwierpen. VAN REYD, bl. 404 a. Vgl. echter de Verhooren van oupenBaarzveLT, bl. 216 (18). 1600. 166 ALGEMEENE GESCHIEDENIS A ———— ——h—— 1600. beleedigen, die in vroegere dagen niet vreemd aan het denkbeeld was geweest, om zich aan de Vereenigde Gewesten tot souverein aan te bieden !. Hierop nam de bijeenkomst een einde, nadat de aanwezigen elkander geheimhouding hadden beloofd, Orpgxsan- NEVELT zelf had zich over de wenschelijkheid van 's prinsen verheffing niet uitgelaten; doch de vorm en inhoud zijner rede laten geen twijfel over, dat hij deze geenszins wenschelijk achtte ?, Hoe kon hij ook met een plan ingenomen zijn, hetwelk niel slechts met Holland's belang streed, maar ook zijn eigene magt aantastte, en welks verwezenlijking hem gedwongen zou hebben een groot gedeelte van het bestuur in handen van maunrrs over te geven. Wel had hij bij den dood van prins wire I voorgesteld, den jeugdigen maunrrs in zijns vaders plaats als graaf te huldigen: maar sedert dien tijd was hij zelf door zijnen veelvermogenden invloed, zoo niet in naam dan toch met de daad, het hoofd niet slechts van Holland maar ook van de gansche Republiek geworden. Onder zijne leiding waren de eerzuchtige oogmerken van den graaf van LEICESTER verijdeld, vriendschappelijke betrekkingen met Frankrijk en Engo land onderhouden, de magt en het aanzien der Staten ook in het buitenland aanmer- kelijk toegenomen, Holland's invloed op de regeling der algemeene aangelegenheden bevestigd en, voor zooverre de gebrekkige regeringsvorm het toeliet, orde en eenheid in het bestuur gebragt. Voorzeker kan het niet bevreemden, dat OLDENBARNEVELT thans ongezind was de hoogste magt aan mavnirs af te staan, aan wiens geschiktheid voor de behandeling van staatszaken hij gegronden twijfel koesterde 3, en wien hij thans minder dan ooit genegen achtte om zich onbepaald aan zijne leiding over te geven 4. Verwijdering Er was derhalve, tot onberekenbaar nadeel voor de Republiek, eene bron van ver- Bogen wijdering tusschen de beide mannen ontstaan, aan wier zamenwerking zij hare vrijheid „RITS en OLDEN- BARNEVELT. en haar aanzien te danken had. Het gebeurde vóór en na den Vlaamschen togt had 1 Hiervoor, D. IIL St. I bl. 395. 2 Het gevoelen van opensannEvett bleek nog duidelijker bij eene volgende vergadering in 1603, over een ander onderwerp door hem belegd, Naleez. 1 bl. 322—324. Zie ook bl. 317—321. VAN DER KEMP, f. a. p. ll bl. 302. 3 Zie de aanhaling uit de Mémoires de nuruussis-wonnar hiervoor, D. III, St. 1 bl. 430 n. (1) Vgl. e. w. vaexpz, Inleiding tot de geschiedenis der Nederlandsche Diplomatie, 1856, 1 bl. 134. 4 Wel verklaarde oLpensanneveLT in 1610 (Waarachtige Historie, bl. 350), dat hij waus gaarne in het verkrijgen der Souverainiteit behulpzaam zou geweest zijn, indien deze hem zelf daarover had willen aanspreken; doch juist in dien eisch, dat de prins persoonlijk zijne mede- werking en als het ware zijne toestemming verzoeken zou, ligt een blijk dat hij alleen genegen was MAURITS te verheffen, wanneer deze zich aan zijne leiding wilde blijven onderwerpen. Vel Naleez. op wacenaar, I bl. 325 vv. DES VADERLANDS. 167 bj prins maAunrrs het denkbeeld opgewekt, dat hem ten onregte een gezag onthouden 1600. werd, hetwelk hem, al ware het ook slechts in het belang van eene doelmatige krijg- voering, meer dan ooit begeerlijk voorkwam. OrpzwsanxEvELT was daarentegen begon- nen de bedoelingen van den prins te wantrouwen, die zijns inziens naar hooger gezag. streefde, dan voor het welzijn der Vereenigde Gewesten, bepaaldelijk van Holland, en niet minder voor zijn eigen invloed wenschelijk- scheen 1, Reeds vroeger had Karet moompA, een Friesch edelman, lid der Gedeputeerde vroegere arg- Staten van zijn gewest, een diergeljken argwaan gevoed en zelfs ontboezemd, Voro pany * ROORDA betrek- T : : 3 kelijk de heersch- Hoezeer aanvankelijk met graaf WILLEN ropzwi;k bevriend, die hem zijn gansche gacMügs bedos- vertrouwen geschonken had, was hij allengskens gewoon geraakt elke van diens ras aati handelingen als een blijk van een heimelijk streven naar onbeperkt gezag te beschouwen. Voorzeker was de stadhouder aan zulk een opzet volkomen vreemd gebleven. Dat hij het hem vrijwillig opgedragen gezag zocht te handhaven, kon bem te minder euvel worden geduid, daar het vaak door tweedragt verscheurde Friesland aan zijne verstandige leiding de grootste behoefte had. Afkeerig van geweld, zecht hij steeds door overtuiging op zijne tegenstanders te werken en de gerezene ge- schillen langs den weg van minnelijke schikking uit den weg te ruimen. Het belang der aan zijne zorg toevertrouwde gewesten en van de gansche Republiek woog bij hem meer dan de bevordering van eigen magt en aanzien; en het was geen overdrij- ving of zelfmisleiding, toen hij in 1596 bij gelegenheid van eenen twist over de bezet- ting van Coevorden aan de Staten-Generaal schreef, dat zij bij hunne beslissing van deze zaak niet schromen moesten hem een regt te ontzeggen, hetwelk de voormalige stadhouders zonder tegenspraak hadden uitgeoefend, zoo slechts het algemeene belang daardoor kon bevorderd worden 2%, Doch de zucht om het streven naar zelfstandigheid en de vaak bekrompene baatzucht der afzonderlijke gewesten, waarboven zoowel mauarrs als wiz- LEM LODEWIJK door de uitoefening van het stadhouderschap in onderscheidene provinciën uit den aard der zaak verheven waren, tegen te gaan, gaf somtijds aan des laatsten handelwijze eene kleur van eigendunkelijkheid en weerstreving van Friesland's belang en invloed, waarin velen een bewijs van heerschzucht meenden te zien, Niet minder 1 Volgens vvrzNBocaERr, Kerckelijcke Historie, 1647, bl. 1203, zou oLpsnpaangvert kort voor zijnen dood verklaard hebben, dat hij reeds van 1600 af het vermoeden had gekoesterd, dat mav- pstont na de Souverainiteyt of meerder Authoriteyt in 't Landt.” Vgl. VAN WIJN Op WAGE- zaan, IX bl. 49. Naleez. I bl. 315, 325. s stu, de opkomst en bloei der Vereenigde Neder- landen, 1824, bl. 207. VAN DER KEMP, t. a. p. lI bl. 2 Hiervoor, D. Ill St. I bl. 458, van ver KUP, t. a, p. Il bl, 171 (84) Vgl. 3. A. c. van AELE , diatribe in GUILIELMI LUDOVICI NASSAVII vilam, ingenium, merita, 1835, p. 166—178. 1600. 168 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ———————————————————————nan—— T. dan OLDENBARNEVELT Was WILLEM LODEWIJK van Nassau overtuigd, dat het welzijn der Republiek de bevordering van eenheid en klem in het bestuur der algemeene aan- gelegenheden dringend vereischte. In plaats van de Staten van Friesland in hunne po- gingen te ondersteunen, om zich van de overige gewesten, en vooral van Holland, zoo onafhankelijk mogelijk te houden, onderwierp hij zich vrijwillig aan de Staten- Generaal als het hoogste regeringsligchaam der Republiek, onderhield in alle gewigtige zaken gemeenschappelijk overleg met mAunrrs en OLDENBARNEVELT en wilde liever den overwegenden invloed der Staten van Holland dulden, dan de zoo hoogst noodige en toch nog vrij zwakke centralisatie ondermijnen, die daardoor werd te weeg gebragt. In plaats van dit als eene prijzenswaardige zelfverloochening te beschouwen, waren vele Friesche regenten ten uiterste verstoord over een gedrag, hetwelk naar hun gevoelen aan den invloed, de magt en de onafhankelijkheid van hun gewest afbreuk deed. In- zonderheid was KAREL ROORDA daardoor hevig tegen den stadhouder ingenomen, Als grietman van ldaarderadeel had hij zich reeds bij den aanvang der beroer- ten door vurige vrijheidsliefde onderscheiden en aan het verbond der edelen deel- genomen, Later had hij het sluiten der Unie van Utrecht krachtdadig bevorderd, gewigtige ambten bekleed en zich met ijver tegen de heerschzuchtige plannen van LEICESTER aangekant. Friesland's zelfstandigheid en vrijheid waren hem boven alles dierbaar; en toen de eerste door den stadhouder scheen te worden opgeofferd, kon hij het vermoeden niet van zich weren, dat deze alleen uit heerschzucht de Staten van Holland als naar de oogen zag en welligt geheime bedoelingen in zijn schild voerde. Mogt zijn argwaan ook al gebrek aan menschenkennis ver- raden: het is niet te ontkennen, dat de toenmalige toestand van gansch Europa en de treurige ondervinding der laatste halve eeuw niet geschikt waren om de gemoederen der vrijheidlievende Nederlanders met blind vertrouwen’ in hunne doorluchtige aanvoer- ders te vervullen. In Duitschland, in Frankrijk en zelfs in Engeland werd door de vorsten zoowel op staatkundig als op kerkelijk gebied bijkans onbeperkt gezag uitge- oefend, De Nederlandsche gewesten waren reeds sints eeuwen in het bezit van privi- legiën geweest, die hun eene voor dien tijd zeer groote mate van vrijheid waarborgden. Doch zoodra zij niet langer door verschillende graven en hertogen bestuurd, maar onder éénen schepter vereenigd waren, had het overal heerschende despotisme getracht zich ook bij hen te vestigen; en zelfs de vorslen en aanzienlijken, die zich als beschermers der vrijheid hadden weten in te dringen, hadden hunne magt misbruikt om langs den weg van list en geweld naar onbeperkt gezag te streven. WirLew I alleen maakte eene schitterende uitzondering op die rij van eerzuchtigen, die alleen uit eigenbelang de gunst van het Nederlandsche volk hadden trachten te winnen: doch wie kon verzeke- ren dat zijne zonen en de overige telgen van het huis van Nassau, waaruit hij gespro- ten was, insgelijks met zijnen zelfverloochenenden geest bezield zouden zijn? In 1597 DES VADERLANDS. 169 was KAREL ROORDA zoozeer door diergelijke overwegingen in zijn vertrouwen op den stadhouder en daardoor insgelijks op prins mauarrs geschokt geworden, dat hij zelfs eenen brief aan de stedelgke regering van Enkhuizen schreef ‚ om haar tegen de eerzuchtige plannen van het huis van Nassau te waarschuwen. In de vergadering der Staten van Holland overgebragt, wekte dit geschrift niet slechts de verbazing maar ook de verontwaardiging der aanwezigen, die terstond het besluit namen diergelijke aantijgingen op eene krachtige wijze te keer te gaan. In een belangrijk stuk, tot de Staten van Friesland gerigt, en hoogst waarschijnlijk door o.pensanneveELt opgesteld, herinnerden zij aan de onwaardeerbare diensten, door den prins van Oranje en zijne broeders aan de zaak der vrijheid bewezen, en wezen op de dankbaarheid, welke alle goede patriotten dien ten gevolge aan het huis van Nassau verschuldigd waren. Zij achtten het onwedersprekelijk, dat zoowel de Vereenigde Gewesten in het algemeen als elke provincie in het bijzonder piet in welvaren, rust en eenigheid konden gehouden worden, tenzij het beleid der algemeene zaken »aan heeren en hoofden van kwaliteit’? werd opge- dragen, en dat er geen te vinden, ja zelfs te bedenken waren, die met meer vertrouwen, gerustheid en voordeel gebruikt konden worden, dan de afstammelingen van genoemden prins en van zijne doorluchtige broeders, Zij eindigden met de betuiging, dat RooRDA naar hun inzien geen ander doel kon bebben, dan tweedragt tusschen de provinciën en sleden te zaaijen, en dat zij niet aarzelen zouden een diergelijken onruststoker, indien hij in hun gewest gevonden werd, voorbeeldig te doen straffen !. Het is niet te denken dat een diergelijke brief, in zulke sterke bewoordingen vervat, van de Staten van Holland zou zijn uitgegaan, indien OLDENBARNEVELT reeds destijds in de ongunstige vermoedens van noonpa gedeeld had. De oneenigheden tusschen MAURITS en de Staten na den slag van Nieuwpoort schijnen bij den advokaat den eersten twijfel omtrent de tevredenheid van Holland’s stadhouder met zijnen ondergeschikten rang te hebben opgewekt. Of hij reeds destijds begon te vreezen, dat mavarrs, zelfs wanneer hij tot graaf verheven werd, geen genoegen zou nemen met de beperkende voorwaarden, waaronder die waardigheid aan zijnen vader was opgedragen, ligt in het duistere. Voorzeker was het verzoek van den prins, om voor eigene rekening landen en steden te mogen veroveren, niet geschikt om een diergelijken argwaan, wanneer zij reeds bij OLDENBARNEVELT was opgerezen, te verdrijven. Zelfs droegen de Spaanschge- zinde hovelingen der aartshertogen er toe bij, om dien veeleer te versterken, door in hunne brieven aan maumirs’ vertrouwelingen op de geringe vergelding te wijzen, die de prins voor al zijne opofferingen te wachten had, daar zelfs de titel van graaf van 1 Resol. v. Holland, 1597, bl. 164. van mEuspE, t. a. p. bl. 202—208. 3. scnertema, Sluat- kundig Nederland, 1806, 11 bl. 258—200. Ill Dest. 2 Srur. 92 1600. Aanvang van een diergelijken argwaan tegen MAURITS bij oL- DENBARNEVELT. 1600. De Staten la- ten galeijen bou- wen. 170 ALGEMEENE GESGHIEDENIS ————————————————————————————————— Án Holland en Zeeland in hunne oogen slechts een «imaginaire titel" was !, Hoe meer de gedachte aan de mogelijkheid, dat maunrrs heerschzuchtige plannen koesterde, bij OLDENBARNEVELT opkwam, des te meer moest hij zich gedrongen voelen eene verheffing tegen te werken, die, ook onder de meest beperkende voorwaarden, voor den prins den weg baande tot een onbeperkt gezag. Dat die vrees inderdaad bij hem is opgeko- men, heeft hij later niet geloochend; doch het is onbekend wanneer hij daartoe ge- gronde aanleiding gekregen heeft 2. Het jaar 1600, hetwelk door zulke gewigtige gebeurtenissen gekenmerkt werd, liep niet ten einde zonder den Staatschen nog eene zegepraal te verschaffen, die even als de overwinning bij Nieuwpoort meer roem voor hunne wapenen dan duurzame vruchten opleverde. Ten einde de rooverijen der Spaansche galeijen, die bij stil weder gedurig uit de haven van Sluis te voorschijn kwamen, met goed gevolg te keer te gaan, was men op de gedachte gekomen insgelijks groote roeischepen te bouwen 3. Te Dordrecht liep in September eene groote galei, de Zwarte bijgenaamd, van stapel, die terstond . naar Zeeland gevoerd werd en in het begeleiden der koopvaardijschepen groote diensten Het Spaansche bewees. Den 30% November voer zij, door achttien jagten begeleid en met uitgelezen admiraalschip voor Antwerpen weggeroofd. bootsvolk bemand, des nachts de Schelde op en kwam voor Antwerpen, zonder door de Spanjaarden bemerkt te zijn. Terslond werd het aldaar liggende admiraalschip, een kolossale driedekker, aan boord geklampt en bemagtigd, terwijl de trompetters door het lustig blazen van Wilhelmus van Nassauwen de grootste ontsteltenis in de stad ver- 1 Naleez. op wacenaan, l bl. 320. Vgl. van Reyn, bl. 288. 2 Zie de Verhooren van OLDENBARNEVELD, bl. 223. Op de vraag (Ne. 36): » Of d'overleeden heer van Busenval hem gevange nyet geseyt en heeft, dat hij zijn Exc. wil serieuselijk gesundeert hadde op dit stuk van de Souvereiniteyt, en dat deselve hem geantwoort hadde, dat hij hem liever pre- citeeren wilde van den haagschen tooren?" — volgt het antwoord: »Seyt naar zijn beste onthout zulke of gelijke propoosten van wijlen den heere van Busenval verstaan te hebben, te weten dat zijn Exc, hem liever wilde precipiteeren van den haagschen tooren, als de graafschap van Hollandt aanneemen op te conditie tusschen hooggedachte heere prince van Orangien, zijn Exe, heer va- der, en de heeren staaten van Hollandt en de Westvrieslandt gemaect.” 3 Reeds vroeger had men in Holland diergelijke, doch waarschijnlijk kleinere, schepen, waarop deels gevangenen deels veroordeelden als roeijers gebruikt werden. Een reglement voor de behandeling dezer slaven of banditen komt voor in de Resol. v. Holland, 1598, bl. 28). Zij kregen 2 pond roggebrood en } pond kaas daags, benevens versch water, bleven al. tijd, ook ‘snachts, aan elkander geketend, en mogten zich bij eenen aanval niet verroc ren, al liep men hen ook over het lijf. Zie voorts R. v. H. 1608, bl. 367; 1599, bl. 138, 262 etc. 3. a. munorr, Bijdragen voor Vad. Gesch, en Oudh. IV bl. 227—24. VAN WIJN Op WAGENAAR, IX bl. 53. DES VADERLANDS, 171 spreidden, daar de burgerij den vijand reeds binnen de muren waande. Met haar kost- baren prijs en nog zeven andere buit gemaakte schepen kwam de Zwarte galei den = volgenden morgen in Zeeland terug, waar dit heldenfeit de grootste bewondering en . opgetogenheid verwekte 1, 1600. Intuschen hadden de Staten tot hun leedwezen de noodzakelijkheid ingezien, om Noodzakelijk- uch met verdubbelde inspanning tegen den vijand te wapenen, Door de onderscheidene a — hulptroepen, die uit Italië en Spanje in de zuidelijke Nederlanden verwacht werden, — waden de aartshertogen, naar men berekende, zoozeer gesterkt worden, dat zij gemak- Penen. kelijk twee legers tegelijk in het veld konden brengen. Inderdaad had ausrarvs, die zich Weide in het volgende voorjaar op zijne beurt de Staatschen te overvallen, aan de Staten van Vlaanderen beloofd, dat hij reeds in Maart Ostende zou gaan belegeren, wanneer de voorjaarsburen de Staalschen nog verhinderen zouden de bedreigde vesting over zee ter hulpe te snellen. Tevens had hij aan de regering der stad Wezel doen weten, dat hj het voornemen had aldaar zijn hoofdkwartier te vestigen, ten einde, welligt in over- eenstemming met den graaf van Oost-Friesland, de Republiek gelijktijdig aan de oost- ude aan te vallen. Ook kregen de Staten berigt dat in de Spaansche havens eene nieuwe vloot werd uitgerust, uit kleine oorlogschepen zamengesteld, die beter dan de kolossale galjoenen geschikt waren de Hollanders in hunne eigene vaarwateren te bestooken. Er was dus geen twijfel aan, dat de voortzetting van den krijg nieuwe en groote offers rereischen zou; en zoowel de regering als de burgerij toonde op nieuw, hoeveel zij voor het behoud der duur gekochte vrijheid over hadden. De muren en veslingwerken van Ostende werden hersteld en versterkt. Nieuwe belastingen werden uitgeschreven, en, althans in Holland, zonder eenig gemor opgebragt. Tegen het voorjaar werden nieuwe troepen aangeworven, en prins maurits hield zijne soldaten gereed, om binnen korien tijd tot een leger verzameld te kunnen worden 3, Terwijl men nog beraadslaagde, op welke wijze Ostende het best van eene bele- gering bevrijd kon worden, hetzij door een nieuwen veldtogt in Vlaanderen, waarop rele leden der Staten-Generaal aandrongen, hetzij door het beleg eener gewigtige Belgische vesting, hetgeen MAURITS en WILLEM LODEWIJK beter achtten, deed een voor- slag van koningin xLrzasETH de schaal naar der Staten meening overslaan. In April 1601 verklaarde zij zich bereid het Staatsche leger met vijfduizend Engelschen te ver- sterken, indien men beproeven wilde de rondom Ostende gelegene schansen in te ne- men 3%, Haar aanbod werd met dank aangenomen, en maunrrs liet zich bewegen om ! zon, 1V bl, 665. 2 son, IV bl. 680—686. van meTEREN, f. 466 d, 407. van nero, bl. 440, 443. BENTIVOGLIO, bl. 679. Lettres de svzaxvaL (Cod. Dipl.) p. 292. 3 vas REYD, bl 445, zegt dat sommigen meenden, dat deze voorslag door sommige leden der 22 * Plan van eeu nieuwen veldtogt in Vlaanderen. 1601. Maurits be- legert en verovert Rhijnderk. 172 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Cu———————————————————ÉÓ—moun een nieuwen inval in Viaanderen voor te bereiden, hoewel hij zich voorbehield naar gelang der omstandigheden in dit plan verandering te brengen. Niettegenstaande de ondervondene teleurstelling, hadden de Staten de hoop nog niet opgegeven, om zich gewapenderhand van een groot gedeelte van Vlaanderen meester te maken; en hun verlangen naar deze uitkomst werd voortdurend geprikkeld door de aanmerkelijke schade, die zoowel de Duinkerksche kapers als de galeijen van Sluis aan de scheep- vaart der Hollanders en Zeeuwen berokkenden. Onderscheidene pogingen, om den ingang der haven van Duinkerken te versperren, door schepen, met steenen geladen, aldaar te doen zinken, werden herhaaldelijk door de waakzaamheid der vijanden en de vernielende kracht der golven verijdeld; en de vrees voor den aantogt eener nieuwe Spaansche vloot maakte het dubbel wenscheljk, om zoo mogelijk vóór dien tijd meester | van de voornaamste Vlaamsche havens te zijn 1. Ook de koning van Frankrijk achtte het bezit van Ostende voor de Staten van het hoogste gewigt, en gaf zelfs het uitzigt op eene krachtdadige ondersteuning van zijne zijde, indien men op nieuw beproeven wilde vasten voet in Vlaanderen te zelten ?. De Engelsche hulptroepen, die tegen het einde van Mei verwacht werden, waren echter nog niet aangekomen, toen de prins aan de Staten-Generaal mededeelde, dat de sterkte en de stelling des vijands in den omtrek van Ostende een diergelijken inval hoogst onraadzaam maakten, zoodat hij voorstelde van dat plan af te zien en liever Rhijnberk te belegeren. Daar de aartshertog de verwachte versterkingen uit het zuiden nog niet ontvangen had, zou hij daardoor gedwongen worden | Rhijnberk in Staatsche handen te zien overgaan of Ostende te verlaten, om de eerstge- noemde vesting te hulp te komen. In het laatste geval stelde mavarrs zich voor on- middellijk met alle beschikbare troepen in Vlaanderen te trekken en het beleg om Hulst te slaan, voordat ALsEMTUS terug zou kunnen keeren. De Staten-Generaal vereenigden | zich met de zienswijze van den prins, die terstond de noodige maatregelen nam, om zijn plan ten uitvoer té leggen, voordat de vijand daarvan kennis bekomen kon 3, Onder den schijn van het bruiloftsfeest van zijnen neef LODEWIJK GUNTHER van Nassau bij te wonen, die met de weduwe van den graaf van Falckenstein in het Staten aan ELIZABETH was ingegeven, om mavnits te dwingen andermaal een Vlaamschen togt te | ondernemen. 1 van HETEREN, f. 466 b. Grotius, p. 406. 3 van DER KENP, II p. 344, No. 280. Svan REYD, bl. 443. crotius, p. 406. van pen xemp, Il bl. 03, 311—314. mM — a | DES VADERLANDS. 173 — — buweljk trad, begaf mavarrs zich in het begin van Junij naar Arnhem, verzamelde 1601. ine lroepen te ^s Gravenweert en trok daarmede den 12° Junij naar Rhijnberk, Nadat het Staatsche leger, omstreeks tienduizend man sterk, behoorlijk verschansd was, wer- den de loopgraven tegen de vesting geopend, De besetting, die bijkans drieduizend man telde, en van krijgsvoorraad behoorlijk voorzien was, had eenige buitenwerken opgeworpen, waardoor de nadering der stad zeer bemoeijeljkt werd. Met uitstekende dapperheid betwistten de Spanjaarden den prins elken voet gronds, en de voortgang der anvalswerken werd door hunne menigvuldige uitvallen zeer vertraagd. Het was derhalve voor MAURITS eene groote teleurstelling, toen hij aanzoek kreeg om de twintig compagnién Engelchen, die zich in zijn leger bevonden, terstond naar Zeeland te laten vertrekken. In plaats van Rhijnberk te gaan ontzetten, had arszartos eindelijk aan het dringend verlangen der Staten van Vlaanderen gehoor gegeven, die hem eene aanmerkelijke ver- hooging hunner opbrengsten beloofden, wannecr hij Ostende met kracht wilde aantasten, De Staten-Generaal, die hun laatste bolwerk in Vlaanderen tot elken prijs behouden wilden, besloten terstond eene aanzienlijke versterking binnen de vesting te zenden, en droegen het opperbevel aan FRANCIS VERE op, die met een gedeelte der Engelsche hulptroepen uit Engeland werd terug verwacht. Vreezende, dat de aartshertog Ostende slechts in schijn belegerde, om het Staatsche leger te verzwakken en daardoor Rhijnberk te redden; maakte de prins groot bezwaar om zulk een belangrijk gedeelte zijner troepen weg te zenden. Een uitdrukkelijk bevel der Staten-Generaal, die hem verzochten de bedoelde compagnién terstond «zonder difficulteiten of verdere disputen” naar Ostende te laten ver- trekken, daar FRANCIS VERE weigerde zonder zijne Engelschen derwaarts te gaan !, noopte hem eindelijk toe te geven. Op zijn verzoek werden hem echter acht andere compagnién uil de naastbijgelegene garnizoenen toegezonden, wier plaats tijdelijk door gewapende bur- gers werd ingenomen. Met ijver werd de aangevangene belegering van Rhijnberk nu door den prins voortgezet. Graaf HERMAN VAN DEN BERG, die op last van den aartshertog an het hoofd van eenige troepen de vesting poogde te ontzetten, vond het Staatsche leger zoo goed verschansd, dat hij onverrigter zake moest aftrekken. In het laatst van Julij waren alle buitenwerken genomen en de wallen ondermijnd, waàrop de bezetting den 30% dier maand de stad op eervolle voorwaarden aan maunrrs overgaf 3, Na Rhijnberk in geduchten staat van tegenweer gebragt, Meurs bemagtigd en Cracou, vordere krijge- hetwelk in Februarij door den Staatschen ritmeester cLorr overrompeld was, versterkt — van te hebben, ontbond de prins zijn leger op bevel der Staten-Generaal, die in het voor- ! VAN METEREN, f. 468 d. Zie ook van per Kemp, Il bl, 324. ! vix ReYD, bl. 446. vas merEREN, f. 407, 468. Grotius, p. 407. sentivocuio, bl. 679. caa- xu30, p. 480. vas pen xxx», II bl. 94, 314—334. 174 ALGEMEENE GESCHIEDENIS mm 1601. uitzigt der groote opofferingen, aan de verdediging van Ostende verbonden, de zware onkosten eener behoorlijk toegeruste krijgsmagt te velde met haren omslagtigen trein thans wenschten te vermijden. Daar de koningin van Engeland nog slechts duizend man hulptroepen had overgezonden, vertrokken tweeduizend man Franschen, Duitschers, Schotten en Walen naar de belegerde vesting, terwijl de overige troepen in onder- scheidene steden in garnizoen werden gelegd. Maunrrs zelf begaf zich met graaf WILLEM LODEWIJK, die hem sedert den aanvang van het beleg van Rhijnberk op zijn verlangen steeds vergezelde, naar ?s Gravenhage, om met ’slands regering te beraad- slagen, wat men tot ontzet van Ostende zou kunnen aanvangen. Door de nalatigheid van ELIZABETH in het zenden der beloofde hulptroepen was aan eenen veldtogt in Vlaanderen niet meer te denken. Men besloot derhalve een sterk garnizoen, van zeven tot achtduizend man, binnen Ostende te leggen, opdat verz zelf in staat zou zijn door krachtige uitvallen den belegeraars afbreuk te doen, en voorts te trachten, hen door eenen aanval op een ander punt af te leiden. Andermaal ried de prins tot de belegering eener belangrijke stad, als Hulst, Grave of ’s Hertogenbosch; doch de Staten waren evenmin als het vorige jaar tot zulk eene onderneming geneigd, en drongen er weder op aan, dat de prins door min kostbare aanslagen en strooptogten den vijand uit Vlaanderen zou lokken. Mavarrs gaf aan hunnen wensch gehoor, en beproefde eerst de Spaansche galeijen bij Sluis te overrompelen, hetwelk hem echter mislukte. Vervolgens trok hij in Braband, in de hoop de stad Weert, door eenige muitende - Spaansche troepen bezet bij verrassing in te nemen; doch ook dit plan werd verijdeld, daar de vijand bij tijds gewaarschuwd was. Daar de prins het onraad- zaam achtte met zijne geringe magt verder in België door te dringen, legerde hij zich in het laatst van October bij ’s Hertogenbosch, en stelde op nieuw voor deze stad te Vruchtelooze : belegering van belegeren. De Staten-Generaal gaven thans hunne toestemming en beloofden hem hdd krachtdadig met geld en troepen te ondersteunen. Terstond werd nu met de aanval werken een aanvang gemaakt. Daar de aard van het terrein rondom de vesting mavnits echter niet toeliet, met zijn leger van achtduizend voetknechten en drieduizend ruiters alle toegangen tot de stad te bezetten, viel het graaf FREDERIK VAN DEN BERG, die door den aartshertog met eenige troepen derwaarts was afgezonden, niet moeijelijk de bezetting aanmerkelijk te versterken. Bovendien viel reeds op den 12° November een sterke vorst in, die het werken aan de loopgraven tegenhield en de vrees deed ont- staan, dat de vijand middelerwijl over het ijs eenen inval in Holland zou ondernemen. De prins brak dien ten gevolge den 27*** November het beleg op, en keerde naar ^s Gravenhage terug !. "5 „Pels van Het beleg van Ostende was inmiddels door den vijand met kracht voortgezet. Door 1 van METEREN f, 470. sentivociio, bl. 684. van per xeur, lI bl. 95, 334— 365. DES VADERLANDS, 175 hare natuurlijke ligging reeds bijzonder begunstigd, was de stad bovendien in het vrige jaar door eene verhooging der wallen en nieuwe buitenwerken tot eene der derksie vestingen gemaakt, die in de Nederlanden werden aangetroffen. De zoogenaamde oude stad werd aan hare noordwestelijke zijde door de zee bespoeld, die haar aan den eenen — kat tot gracht verstrekte. De nieuwe slad, door een muur van de oude afgescheiden, lag meer landwaarts in en werd, behalve door den gewonen vestingwal, buiten de gracht door een bedekten weg beschermd, die tot eene aanmerkelijke hoogte was opgetrokken en insgelijks door eene breede gracht omspoeld werd. Aan de westzijde bevond zich de haren, die echter het ongemak had van bij ebbe bijkans droog te loopen. Daarentegen bad de zee aan de oostzijde door inbraak een kanaal gevormd, hetwelk de Geul ge- baamd werd, en bij laag water nog twee vademen diep bleef. Door sluizen waren de belegerden bij magte de hoogte van het water in de grachten te regelen en het omlig- gende land gedeeltelijk onder water te zetten. Bovendien legde de moerassige land- deek, waarin de vesting gelegen was, reeds op zich zelve den belegeraars groote moejeljkheden in den weg !. Op den vijfden Julij werd Ostende door graaf rarpzaik vay DEN BERG berend, die zijne legerplaats bij het fort Bredene aan de oostzijde der sad opsloeg, terwijl de Spaansche generaal ezrommo px MONROY, die zich spoedig bij hem voegde, zijn hoofdkwartier aan de westzijde bij het fort St. Albertus vestigde. Een hevig geschutraur noopte hen spoedig zich verder van de vesting te verwijderen, dan zij aanvankelijk noodig hadden geacht; en zoodra jonkheer KAREL van per Noor, die toen nog het opper- bevel binnen Ostende voerde, de eerste versterking van twintig compagnién onder den Utrechtschen kolonel soman VAN HUCHTENBROECK ontvangen had, deed hij op den 13% Julij eenen uitval, die aan meer dan vijfhonderd Spanjaarden en aan mornor zelven het leven kostte. Toen vere twee dagen later binnen de vesting gekomen en de bezetting door de aankomst der Engelsche troepen tot zevenduizend man geklommen was, werden de aanvalswerken door diergelijke uitvallen herhaaldelijk aangetast en dikwerf vernield, lerwyl de belegerden bovendien onderscheidene nieuwe buitenwerken aanlegden. 