Nederlandsch Tijdschrift voor Liefhebbers der Jagt und Visscherei
De alligators (kaaimannen), die tien of twaalf in getal bij elkaar , onbewegelijk op den oever liggen , schijnen zich nodi om hunne naburen, noch oni de vooibijvarende schepen 155 te bekommeren. Zij zija bijna «altijd onsehadelijk , ten miii- ste altijd meer afzigtelijk clan gevaarlijk. Niets kan inder- daad terugstootender zijn dan hunne oogen , die geheel bo- ven op hunnen kop liggen, hunne met vreeselijke tanden voorziene kaken , en hunne schubbige vuile huid. Meestal houden zij zich rustig en zijn onverschillig ; rukt hij zich echter uit dien toestand los , dan heeft zijn gang iets schrik- kelijks. Men hoort bij het gaan een klapperend geluid , dat door de wrijving der huidschubben ontstaat ; hij beweegt zich bijna altijd in eene regte lijn , hoewel hij zich ook kan omdraaijen. Wanneer zij niet door den honger geplaagd worden , dan kruipen zij langzaam en log voort ; werpen zij zich echter op hunne prooi , zoo vinden zij de kracht tot verrassende en snelle bewegingen ; zij buigen den rug en het schijnt alsof zij veel hooger op de pooten staan. Voor- treffelijke zwemmers zijnde , worden zij gemakkelijk den sterksten stroom meester. Het voornaamste voedsel van de alligators bestaat uit ca- biai's-dieren, tot de orde der knaagdieren behoorende, welke in troepen van 50 a 60 stuks aan de oevers der rivieren leven. Zij zijn van de groolte van onze zwijnen en leven op het land en in het water. Deze arme dieren heb- ben evenwel geen oogenblik rust in het water , noch op het land; zij worden of door de kaaimannen of door de jaguars opgegeten. Niettegenslaande de verwoestingen, welke twee zulke magtige vijanden aanrigten,- vermenigvuldigen zij zich echter onbegrijpelijk sterk. Meer dan eens is het ge- beurd, dat onze scliuit onder het varen plotseling door tal- rijke troepen van cabiai's omringd was , die met hunnen kop boven water zwommen. Op het land zag men hen even als konijntjes op de achterpooten zitten en even als deze de bovenlippen gedu,rig bewegen. De cabiai is het groolste knaagdier ; zijn vleesch , dat \u eene muskusreuk verspreidt, wordt ingezout en gerookt. Verscheideue malen moesten wij ons leger op den oever op- slaan, daar de muskielen ons van de rivier verdreven. Wij legden dan groote vuren aan, om ons tegen de jaguars te bescherinen ; een onfeilbaar middel volgens de Indianen , waarvan de onvoldoendheid echter door eene menigte treu- rige gebeurtenissen aangetoond wordt. Een andere keer liiugen wij onze hangmalten onder de boomen langs den oever op. Zoodra het naeht was geworden , werd deze na- tuur, waar alleen de wiide dieren heerschen, als het ware met eene woeste en donkere tint overgoten. Door onze vuren aangelokt, vertoonden zich de Alligators tot 40 of 12 in getal op den oever, beschouwden met een zeker genoe- gen deze vlammen en vesligden eene lange rij glinsterende oogen op ons. Somtijds slopen jaguars om ons leger en sche- nen meer verwonderd dan verontrust te zijn door het vreemde tooneel. Overal heerschte echter tot aan middernacht , eene stilte als van het graf; maar naauwelijks was dezelve daar, of er verhief zich uit alle plaatsen van het woud een verward geschreeuw en gehuil , als of alle dieren elkander op het oogenblik een teeken hadden gegeven tot een helsch geraas. Het gebrul van den jaguar en den couguar, het geschreeuw van de apen , van de pecan's , van de stiukdieren , van de pauwiezen en eenige andere hoenderachtige vogels, vormde een onbeschrijfelijk concert in deze woestijn. Van alle kau- ten en in alle toonen hoorde men geluiden ; soms bemerk- ten wij zelfs jaguars op de boomen , waaronder wij sliepen , terwijl de brul-apen , vlugtende voor deze vreeselijke vijan- den, scherpe angslkreten deden hooren. In ieder woud vindt men klagende bewoners , woede en schrik , en ieder woud brengt tooneelen van liefde en toorn voort. In de eersle nachten hield deze verzameling van geluiden ons uit den slaap, doch eindelijk zegevierde de 455 natuur en wij sliepen rustig te midden van al dat geraas. De eenige lastige vijand , waaraan wij ons niet konden ge- wennen, was eene afschuwelijke vleermuis , die des avonds rondom onze hangmatten vloog en ons somtijds met zijne vleu- gelen aanraakte of met zijne scherpe tanden wondde. Deze vledermuis , die een' langen staart en een met wratten be- dekte tong heeft , is eene aan de vampir verwantte soort. Onze Indianen waren zeer ijverig om voor ons voedsel te zorgen. Zij vingen iederen morgen verschillende soorten van visschen, onder anderen cariben, die zeer begeerig naar bloed zijn en de zwemmers aanvallen. Deze dieren zijn niet gevaarlijk door hunne grootte, maar door hunnen moed. Ze zijn naauwelijks 4 a 5 duim lang, vallen echter den mensch aan en bijten hem met hunne scherpe tanden in de kuiten , dijen of andere vleezige gedeelten van het lig- chaam. Eene wond lokt dadelijk twintig anderen; naauwe- lijks hebben zij in den modderigen grond, waarin zij ver- scholen zijn , bloeddroppels bespeurd , of zij komen bij dui- zenden naar de plaats aangezwommen , waar zij een1 buit denken te vinden. Derhalve waagt men het nooit , zich te baden , daar waar zij in menigte voorkomen ; men vreest den kaaiman minder. Verder op en in de nabijheid van Cauo de Manati , werd door onze Indianen eene zeekoe (manatus) gevangen ; een grasetend walvischachtig dier , dat 12 voet lang was en bij de 800 ponden woog. In deze rivieren leven genoemde dieren in troepen ; bun vleesch is zeer smakelijk , heeft echter meer van zwijnen- dan van rundvleesch. De Guamo's en de Ot- tomaco's , die zeer begeerig naar dit voedsel zijn , houden zich vooral met deze jagt bezig, en het vleesch, dat niet da- delijk door hen gebruikt wordt , zouten zij in. De zeekoe is een zeer laai dier; nadat men ze met vele harpoenen getroffen heeft , bindt men ze aan de sloep en doodt ze 150 daarna. Men verkiijgt uit hen eene soort van vet , dat Mauteca del Manati beet , en tot berei Jing der spijzen en tot verlicbting der kerken aangewend wordt. Van de in stukken gesneden buid worden strikken gemaakt, die overal in de grasvlakten (Llanos) gcbruikt worden ; men maakt er ook zweepen van , om de ruggen der arme negers vaneen te rijten. SCHJLDPADDEN-EUEREN. Van Encamarada gingen wij naar het eiland Boca de la Tortuga , dat befaamd is door de menigte van schildpad- den-eijeren. — Een verward geluid van stemmen van een aantal inboorlingen deed ze ons spoedig erkennen. In dezen tijd wordt deze anders meestal egnzame plaats door eene menigte der in dien omtrek wonende inboor- lingen , en door eenen zvverm van kleine Kreoolsche kooplieden of pulperos bezocbt , die wegens dezen ban- del van Angostura bier heen komen. Er was op den oe- ver een drukte en beweging als op eene Europesche markt. Er badden zicb Guamo's, Otomaco's, Guahibo's en andere in- boorlingen neergezet, die zicb door de wijze van bescbilde- ring van bunne buid van elkaar onderschcidden. Men vindt in de Orinoco twee soorten van scbildpadden. De eene is de Arrau-schildpad, een schuw en wantrouwend dier, dat met aan gene zijde van de waterval voorkomt; zij leeft altijd in bet zoete water , heeft zvvemvliezen tusschen de teenen ; het rugscbild is donker grijs, bet buikscbild geel van kleur en weegt soms 50 ponden ; hare eijeren zijn grooter dan dui- ven-eijeren. De tweede soort is de Terakay-schildpad ; ze is kleiner dan de eerste , olijfachtig groen van kleur ; zij ver- eenigen zicb niet in troepen in den lcgtijd , maar leggen ic- der afzonderlijk hare eijeren. Het eijerleggen beeft plaats in bet laatst van Maart, bij laag water. De arrau-schildpad* 157 den vereenigen zich hicr reeds in hot begin van deze maanri in grootc troepen, en zwcmmen gezamenlijk naar de vier of vijf eilanden , aan welke zij de voorkeur geven om hare eijeren te gaan leggen , en steken van tijd tot tijd hare koppen uit het water , om le zien of zij ook iets van de menschen te vreezen licbbcn. Men stoort ze echter volstrekt. niet , maar beschermt zc inlcgendcel ; men spant eerie soort louw , tegenover den oever der eilanden, waar het eijerleggen plaats heeft ; de jaguars worden verjaagd en met sloe- pen belet om te digt bij de eilanden te komen. De eijeren worden des nachts zonder de minste orde en in groote over- ijling gelegd. De schildpadden begeven zich in de grootste haast op den oever , alsof zij zich zoo spoedig mogelijk van hare eijeren ontdoen wilden, leggen deze op hoopen en bedekken ze met zand. Eene menigte eijeren wor- den le midden van al dat geweld gebroken. Zoodra het eijerleggen gestaakt wordt , bcgint de inzameling van dezelve. Dit geschiedt nu onder opzigt van eenen afgezant van het hoofd der zending , die met een buis in den grond steekt , om te onderzoeken hoe diep de eijerlaag ligt. Deze laag ligt soms 5 voet diep in den grond en loopt dikwijls 400 voeten kustwaarts in. De grond, waarop de inzameling moet plaals hebben , wordt in kubieke voeten afgedeeld. Zijn nu de verdeelingen getnaakt , dan graven Indianen de eijeren met hunne handen op, leggen ze in kleine mandjes, mapiri genaamd , en brengen ze dan op de algemeene plaats van bijeenkomst. Hier staan bakken met water, waarin men al de eijeren werpt , die dan gebroken en door elkaar geroerd worden , waarna al de olieachtige deelen boven komen drij- ven. Deze stof manteca de tortugas genaamd , wordt bo- ven^ een beet vuur gekookt; het is in dit land van zeer groot nut , daar de Kreolcn hieraan boven de beste boom- olie de voorkeur geven. 4 58 De pever van de Goajaratura is befaamd door de vangst der schildpaddeneijereu ; juist loen ik daar was , hidden zij zich daarmede bezig. Er waren langs den oever hut- ten van palmbladen opgeslagen, waarin de uit de omslreken bijeengekomene Indianen en de kooplieden van Para woon- den. Alles was vol leven en iedereen werkzaam. Aan eenen hoek van bet eiland zag men hoopen van pas uitgegravene eijeren ; weldra vulde men er de sloepen mede of men wierp ze bij duizenden in eenen buitengewoon grooten ketel, om bet vet af te scheiden , dat men daar in plaats van boter ge- bruikt. Meer dan 450 menschen , Indianen, Negers , Mu- latten en blanken hielden zich met dit werk bezig. In de maanden October en November, als het water zeer hoog gewassen is , verlaten de groote schildpadden hetzelve, om hare eijeren op zekere banken te gaan leggen. Tegen dezen tijd worden door de regering soldaten afgezonden , die de toegangen tot deze , door de schildpadden bij voor- keur gekozene eilanden , bewaken , opdat deze dieren door niets in het eijerleggen gestoord zouden worden , dat de grootste rijkdom van het land uitmaakt. Deze soldaten ver- hinderen ook , dat de Indianen , en vooral de Mivra's , zich van deze eijeren meester maken. Is de legtijd over , zoo wordt dit aan den Gouverneur der provincie berigt , en dan komen daar menschen uit de meest afgelegene streken , om de eijeren op te zoeken. De opziener bij dezen oogst is een capitao de praya (kustkapitein) , die zorg draagt, dat de wet nagekomen wordt , den grond, waar men graven moet, uitmeet , verdeelt en de tienden heft. Nadat deze eer- ste formaliteiten hebben plaats gehad , graaft ieder het hem toegewezene deel op , tot dat de eijeren te voorschijn ko- men , welke in een of in twee lagen liggen. Dit werk moet met spoed gebeuren , want acht dagen oud zijnde, beginnen zij reeds te bederven. Men sc'nikt ze op hoopen , die 15 159 tot 20 voet in doorsnede en eerie daaraan geevcnredigde lioogte hebben. Dan vult men goed digt gekalfcterde sloe- pen tot op de hclft met die eijeren , slaat ze met een drie- tandigen honten gaffel in stukken , trapt ze vervolgens met de voeten geheel fijn. Daar deze eijeren zeer weinig wit hebben, verkrijgt men eene gele brei , waarop de basten drijven. Vervolgens giet men er water op en stelt dit meng- sel aan de warmte der tropische zon bloot. Binnen drie a vier uren is het vet , bet ligtste gedeelte zijnde , door de bitte boven komen drijven; men scbept bet dan af en verzamelt bet in aarden potlen. In iedere sloep berbaalt men deze wer- king driemaal , waarna bijna al bet vet er afgescbept is. Deze stof beeft volkomen bet aanzien van geklopt geel van eijeren. Ze wordt op een zacbt vuur in groote ijzeren ofkope- ren ketels gedurende verscbeidene uren gekookt, vervolgens omgeroerd en afgesebuimd en op deze wijze belder gemaakt. De vloeibare bovenopdrijvende deelen wordcn dan op nieuw weggenomen ; men kookt bet dan nog eens , boven een nog zacbter vuur , tot dat er geen enkel blaasje meer zigtbaar is. Wanneer bet nu koud is geworden , beeft dit vet de dikte en de kleur van zwijnenvet ; men giet bet in groote , van boven opene vaten van aardewerk , die ieder ongeveer 60 pond kunnen iubouden. Deze vaten worden bedckt met bladen en scbors van palmboomen , die in den bandel ver- koebt worden onder den naam van manleiga de tartaruga. Naarmale de eijeren meer of minder verscb zijn, en bet vet korten of langen tijd na de inzameling der eijeren uitge- trokken is geworden, naar die mate is bet vet smakelijker en zuiverder. Heeft bet lang genoeg gestaan , dan verliest bet die sterke sebildpadden lucbt geheel en al, ofschoon er altijd een eigenaardige smaak aan overblijft , waaraan zich alleen de Indianen kunnen gewennen. De minder gocde soort wordt als boomolie gebruikt. 1fiO AMERIKAANSCHE STRUISVOGELS. Be Pampas-Indianen <1ragen op de jagt , even als in den oorlog , geene andcre wapenen dan bolas , inessen , sabels zonder scheeden , die zij zich door ruilhandel verschaffcn , lansen van 10 a 12 voet lengte , waarvan het lemmet van riet is , aan het uileinde met een bos struisveeren versierd en met eene ijzeren punt voorzien , onder welker zwaarte het riet buigt. Zij zijn beroemd door hunne handigheid in het werpen van de bola, en het wordt in hunne handen een vreeselijk wapen , waarvan ik zelf in de gelegenheid ben geweest , mij te overtuigen. Toen ik op zekeren dag het doel mijner reis , namelijk zeker fort .... bereikt had , had er op eens eene lievige opschudding in onze troep plaats , en onze Pampa's en Gau- cho's rendcn in galop weg, de Lasso's over hunne hoofden zwaaijende. Zij hadden struisvogels gezien , en een Pampa of Gaucho kan nooit ergens een dier in de vlakte zien , of een onwederstaanbare lust bekruipt hem om het dier te ver- volgen. Ik was dikwijls geluige geweest van de onovertref- bare behendigheid der G audio's , in het jagen der struisvo- gels, doch ditmaal bezigden de Indiaansche jagers hunne bo- la's met zooveel juistheid , dat bijna op hetzelfde oogenblik drie of vier van deze vogels gevangen en van hunne huid en vederen beroofd werden. Zij maken van de huid eene soort van zak en van hunne vederen sloffers en versierselen voor de picanillas der wagens en voor de Indiaansche lansen. Men eet alleen het vleesch van de borst der struisvogels , dat zacht (rhea americana) en zeer vet is , en vrij aange- naam riekt. De Amerikaansche struis of nandee, door de Porlugezen ter onregte emeu genoemd , zoo als alleen de ca- suwaris beet , is de helft kleiner dan de Afrikaansche. Hij kenmerkt zich door digt in de veeren te zijn en door drie 161 met nagels voorziene teenen ; op den rug is liij grijs en bruin. Ilij is zeer algemeen langs de oevers der rivier La Plata , in de vlakten van Montevideo en in de Pampas van Buenos-Ayres. De nandu's begeven zich nooit in de bosschen, maar houden zich liever op in moerassige streken en aan de oevers der beken , die in groote stroomen uitloopen , alwaar men hen bij paren of in troepen van derlig of meer sluks ontmoet. In die streken, waar men geene jagt op hen maakt, komen zij in de nabijheid der landgoederen , en zij verschrikken niet op het zien van de Lasso's; in die streken daarentcgen , waar men hen vervolgt , zijn zij buitengewoon schuw. Zij loopen met zulk eene snelheid , dat zij alleen dooi de beste paarden en de uitmuntendste ruiters kunnen in- gehaald worden. In gevangen toestand durft men ze niet dan met omzigtigheid naderen, want, ofschoon zij met hun- nen bek niet hakken kunnen , bijten zij echter daarmede met zulk eene hevigheid , dat zij een' steen verpletteren. Zij kun- nen niet vliegen ; in de vlugt houden zij hunne vleugels achterwaarts , maar wanneer zij keeren of een feinte maken willen , spreiden zij een van dezelve tegen den wind uit , om bun voortrennen nog te versnellen. De jonge struizen zijn zeer gemakkelijk te temmen ; zij Joopen door de kamers , over de stralen en dwalen soms een uur ver af, doch keeren altijd weder naar hunne ver- blijfplaats terug. Zij zijn zeer nieuwsgierig , blijven voor de vensters en bij de huizen staan om te zien , wat er gebeurt. Men geeft ze gras en vleesch te eten; in den natuurstaat voeden zij zich echter hoofdzakelijk met planlen. Zij ver- slinden ook geldstukken , metalen en kleine steenen. Men gelooft, dat zij nooit drinken; zij zwemmen echter zeer goed en komen met gemak over rivieren en moerassen , wanneer zij vervolgd worden. Het aantal dezer vogels neemt af in veihouding dat de bevolking tocncemt, nicltegenstaande ze TWEEDE JAARCANG. 11 162 zoo mooijelijk te schieten zijn, en men zc daarom tc pnaril nioet vervolgen , welke vermindcring zelfs dan nog plaats zou hebben , wanneer het onmogelijk was ze met strik- ken te vangen , omdat iedereen hunne eijeren zoekt mees- ter te worden en hunne jongen uit te roeijen. In de maand Julij, den tijd der bevruchting , heft het mannelje ecn gebrul aan, dat vrij veel overeenkomt met het loeijen ecner koe, De eerste eijeren vindt men in het elude van Augustus , en de eerste jongen in November. De schaal is niet zoo dik als die van den Afrikaanschen struis, en heefl eene geelachlig- wiltc kleur. Ilct ei is aan beide einden bijna even dik, en is in de grootsle doorsnede 5^ duim. De landbewoners vcrgaren er zoo vele zij er slechls kunnen vin- den , gedeeltclijk om ze te eten , gedeeltelijk om ze te ver- koopen ; zij leveren eene uitmuntendc spijs op. Men weet niet met zekerheid , hoe veel eijeren een wijfje in iederen leglijd legt. Azara bewecrt gezien te hebben, dat een wijfje zonder dat er een mannetje bij was , in drie dagen zeveu- lien eijeren gelegd en op verschille.ide plaatsen verstrooid had. Men zegt gevvoonlijk, dat twee wijfjes van eene streek hare eijeren in een nest bij elkaar leggen, en dat een mannetje ze dan uitbroeit. Azara verzekert , volgeus zijae eigene waarnemingen , dat een vogel de eijeren uitbroeit en de jongen opvoedt , zonder door eenen anderen struisvogel gehotpen te worden. Men gclooft ooknog, dat , wanneer ie- mand dezelve aanraakt , het wijfje er een afkeer van krijgt , en dat wanneer men haar Jbeg!uurt , wanneer zij bezig is met broeijen , zij de eijeren met hare pooten vertrapt. 16' ZEEOLIFANTEIf, Het mannctjc van deu zee-olifant (Phoca leonina. Linn.) he- reikt de lengte van 15 a 20 voet , het wijfje 8 a 10 voet. Men heeft ten onregte beweerd , dat Iiij naarmate van zijnen leeftijd , ecrst eene graauwachtige , dan eene blaauwachtige en vervolgens eene zwart-bruine kleur aanneemt ; de kleur ver- andert integendeel van het bruine in het blaauw. Zij hebben geene oorcn , met uitzondering van e'ene soort ; zij heb - ben lange baardharcn en uilpuilende zeer groote oogen ; hunne voorpooten of vinnen bezitten eene aanmerkelijke kracht en de snoet van het mannetje eindigt in cenen rim- pel igen snuit van bijna een voet lang , die in toorn opzwelt ; hieraan is de naam van zee-olifant ontleend , die hun door den natuuronderzoeker Peron en door de Engelschen gegc- ven is. Men zegt , dat de jongen in de eersie acht dagen na de gehoorte 4 voet groeijen ; zij wegen dan reeds onge- veer 100 pond , en na ecnige jareu hebben zij hunnen vollen wasdom bereikt. Zij worden gewoonlijk niet ouder dan 25 — 30 jaar , houden zicli gaarne op eenzame , woeste eilanden op , blijven gedurende acht maanden op het land en leven alleen op de zandige vlakten. Zij zijn zeer scbran- der , laten zich gemakkelijk temmen en vatten genegenheid voor hunnen meester op. In den paartijd vechten de man- neijes bloedig met elkaar om de wijfjes , die gewoonlijk een jong , zeldcn twee tegelijk , ter wereld brcngen. Lang voor dat wij de baai San Bios bereikten , waar de vangst of liever de jagt op de zce-olifanten bij voorkcur plaats heeft , hoorden wij een versehrikkelijk geschreeuw , gelijk aan het gebrul van woedende dieren , waaruit wij be- grepen , dat de jagt begonnen was , want het was het ge- schreeuw , dat de zce-olifanten doen hooren , wanneer zij aangevallen worden. Toen ik op de plaats kwam, zag ik ll4 464 een onaangenaam. en , in zekere mate , verschrikkelijk schouw- spel. Een aantal van deze reusachtige dieren was door een gelijk getal Europeers aangevallcn , die hun lange spie- zen in het lijf wierpen, lerwijl de Indianen aan anderen brandende stukkcn liout tusschen de kaken staken en ze op deze wijze gemakkelijk doodden , want niettegenstaande hunne schrikvcrwekkende gedaante en ontzettende grootte , zijn zij over het algemeen vreedzaam en zaclit , en maken meer geweld , dan zij kwaad doen. Hun vleesch is laf , tranig , onverteerbaar en zwart ; al- leen liunne tong kan gegeten worden; ik heb daarvan ge- proefd zonder dat het mij tegeustond. Zij leveren dikvvijls tien tot twaalf duirn vet op , en met dit vet, dat gesmolten zijnde , olie of traan geeft , wordt veel handcl gedreven ; men stelt deze traan boven de eigenlijke visehtraan , en verkrijgt ze ook gemakkelijker , vooral na dat deze dieren de bank van Brogilie verlaten hebben , om of naar de Ma- louinen-eilanden of naar het zuiden te vluglen , waar zij elk jaar maar eens gojaagd worden. De Engelschen en Amerikanen hebben , zoolang het hun mogelijk geweest is , den alleenhandel in dit product van hooge waarde , aan zich bchouden , terwijl zij de opbrengst daarvan voor Europa geheim hidden ; in 1820 evenwel maakte Const. Gautiiier van St. Malo haar aan Frankrijk bekend , door eene gelukkige expeditie , en men behoeft nu alleen daarvoor bevreesd te zijn , dat het geslacht der zee-olifanten , hoe talrijk het ook zijn moge , eindelijk ge- heel en al uitgeroeid zal worden. In de omslreken van Rio Negro en aan alle kusten van Palagonie wemelt het van twee andere soorten van zeehonden , te wcten : den zeeleeuw (Phoca jubata), van welken het mannelje digler en krullcnder hair aan den hals heeft , dan op bet overige gedeclte van het !ig- i&> chaam. Men doodt ze met kogels, en niet met lanssleken, daar men hen niet zoo digt op het lijf kan komen als do zee-olifanlen ; maar men maakt ook niet rcgtslreeks jagt op hen , daar zij geen vet bezitten en hun vel tot uieis deugt. De andcre soort , de zee-wolf (Phoca ursina) , on- derscheidt men in een- en twee- kleurigen : de een-kleurigen zijn helder grijs; zij zijn bedekt met een zacht viit, dat aan hunne huid veel waarde geeft ; zij komen in icvens- wijze overeen met de zee-leeuwen , en men slaat ze dood met stokkcn. De twee-kleurigen zijn algemeen en hun vel heeft geene waarde. Dit zijn de denkbeelden , die tot heden in den handel ver- spreid zijn ; nieuwere waarnemingen zullcn echter doen zien , dat men door eene dwaling, die misschien te veronschul- digen is , van schepsels , die alleen door de kuime verschil- len , afzonderlijke soorten gemaakt heei't. DE CONDOR. Des anderen daags, in de morgenschemering , toen men op het punt stond het anker te ligtcn , verhici' zich plotse- ling een kreet onder ons gering aantal manscliappeii. AUer oogen vestigden zich eensklaps naar een van de hoogste pun- ten van den oever ; eene zwarte massa steeg , groote krin- gen in de lucht heschrijvende , hoog in de lucht bovcn de rotsen. Het was een condor, een vogel, die zeer zeldzaam is , zelfs op die plaatsen , welke hij gewoonlijk bewoont , en die ik hoogstens twee of drie kecren op nujnc omzwervin- gen door het Andes-gebergte en aan de kusten van Patagonie gezien had, hoewel hij evenzeer de hoogste toppen als de laagstgeSegene vlakten bewoont ; de condor , dien ik nog in Peru en in Dolivie zoude terugvinden , doch die de wes- telijke helling van het Andcs-gebergte nooit oversehnjdt , 166 liocwel hij hare hoogste toppen bezoekt. Ilet is bekend , tot hoe vele dwaze sprookjes deze beruchtc vogel aanleiding heeft gegcven ; er ontbrak maar wcinig aan , of men had hem even als den feniks , voor een fabuleus dier gehouden , als of de zuivere waarheid van de schoone werken der natuur diet veel grootscher waren , dan alles , wat door de opgewondene verbeelding van onwetenden of van met vooroordcelen be- deelde reizigers, verzonnen kan worden. Tegenwoordig is de condor (Sarcoramphus grijphus. Linn.) naauwkeurig bekend; er is niemand meer , die gelooft , dat hij schapen , koeijen , ossen , herlen en kinderen in zijne klaauwen mede sleept , maar het is wel waar, dat hij aan de kudden groote schade- toehrengt. Men weet, dat de grootste condor niet groo- ter is dan de lammergier der Alpen. De condor geeft volstrekt niet de voorkcur aan d« bergen, zoo als men meent , want men vindt hem evenzeer in vlakten als op bergen; hij kiest zijn verblijf naar gelang van de streek, waar hij zich bevindt , liefst eene dorre en woeste plaats , als hij er sleehts lama's of alpaca's, zcehonden enz. , die deszclfs gewoon voedsel uitmakcn , vindt. De condor lecft over het algemeen alleen , en niet in talrijke Iroepen , zoo als vele andere roofvogels. Deze vogel is niet alleen merkwaardig voor de dierkunde, maar ook in een oudheidkundig opzigt ; want hij schijnt in 467 langverlcdcnc eeuwen , waarvan de gcsehiedenis niet mcer gewaagt, ecn voorwerp van vereering voor de bewoners van Peru geweest te zijn , en wel als het zinnebeeld van den roem. Toen ik hem nu zag wegvliegen van den oever, welken ik ging verlaten, en zich naar de gebergten van Peru heen- wendde , scheen het mij toe als of liij mij vooruilsnelde naar dat oude rijk der Inca's , dat ik wilde bezoeken , en waar oudegedenkleekeneu mij zijn beeld zouden vertoonen. Het was wel mogelijk , dat wij elkaar weldra op dien klassieken grond vol ernstige herinneringen, zouden wederzien, en terwijl de trotsche vertegenwoordiger van den zoon der zon op zijne stoute wieken de wolken doorkliefde , scheepte ik mij naar Cobija in , om langs eenen anderen weg , tot hetzelfde doel te geraken. De Tapir. In de wouden aan de rivier de Tele, treft men den ta- pir (Tapirus americanus) aan, waarvan er twee soorten schijnen te bestaan. De grootste , die witte punten aan de ooren heeft, bereikt de groolte van eenen stier, ofschoon hij laag op de pooten is. Hij heeft vier teenen aan de voor- en drie aan de achterpooten ; jong is hij naakl en gevlekt , even als een damhert ; grooter wordende verdwijnen die vlekken en langzamerhand wordt hij geheel donkerbruin. De kop is lang, smal met een bol voorhoofd en kleine blaauwe oogen ; zijne ooren gelijken het meeste op die van eenen slier , of- schoon zij korter en breeder zijn. De tapir heeft een soort van snuit, die vier duimen lang is. Hij voedt zich met gras en boomtakken , duikt soms in het water , en woont voorna- melijk langs de rivieren. Hij is zeer sterk, doet echter aan niemand kwaad ; hij vecht alleen wanneer men hem aanvalt. De jaguar valt hem niet van voren aan , maar tracht hem altijd van achteren aan te grijpen. Hoewel de tapir een plomp en hulpeloos uiterlijk heeft , legt hij evenwel in tijd 168 van nood eerie groote vlugheid in lict loopen aan den dag. Aan de oevers van de Amazonen- en van de Tei'e-rivier vindt men buitendien nog soorten van alligators, die in groot aantal op de plaatsen , waar geen snelle stroom is , voorkomen. De jaguars of on^cCs zijn over de gansche uit- gestrektheid der bosschen verspreid ; er zijn echter ver- scheidene soorten van verschillende grootte. Men ver- Iiaalt, dat in het drooge jaargetijde deze wilde dieren , door den honger uit hunne bosschen gcdreven , aan de oevers der rivieren komen, ora op schildpadden jagt te niaken, even als de lndianen. Uit iaslinkt of door naaping weten zij dcze dieren op huimeii rug om te keeren, oin ze dan op hun gemak te verscheuren. Wat nog slerker is, zij la- ten , wanneer zij verzadigd zijn , da andere schildpadden eveneens ondersteboven gekeerd liggen, opdat zij niet zou- den kunnen vlugten. De verschillende soorten van slangen , die deze bosschen ook onveilig niaken, zijn het onderwerp van verwondcrlijke overleveringen. De lndianen verhaalden mij , dat er in som- migc meren waterslangen zijn , die geene andere in hunne nabijheid dulden ; zij allecn vullen de nicren , waaria zij leven, met hun ligchaam. Deze wateren zijn volstrekt on- toegankelijk , zelfs voor de sloepen der reizigers. Voor dat de roeijers zich op zulk een meir waagden , waar men meende een dergelijk vreeselijk dier te kunnen vinden , blaasden zij op een* boom , of maakten een ontzeltend geraas, om te weten of de slang ook in den modder verscholen lag. Om hun vertelsel nog gelool'vvaardiger te niaken , be- riepen zij zich op de geeslelijken ; dcze hadden bij gelegen- beid , dat zij in het gebergle gingen prediken , in de bosschen de sporen van eene slang gevonden , die ecu omvang had van een linicschip. — Dit zijn verhalcn van de lndianen, de ligtgeioovigste mcnschen der wcreld. St. Hubert. Gelegen in Belgisch Luxemburg , zoo als een ieder bekend is, is bet Mekka (*) voor de liefhebbers van jagen. Van den tijd , dat mijn gehcugen reiki , werd bij mij , door verbalen van verschillcnden aard , de lust opgewekt , deze plaats te bezoeken , zoo om mij te verge wissen , wat er van het vermogen om menscben en dieren tegen de uitwer- king van den dollehondsbeet te beveiligen zij , alsmede of bet eene waarbeid is, dat op St. Hubertusdag , voor do mis , niet alleen de bonden van verscbillenden aard tot de jagt aangewend , in de kerk worden gebragt , maar ook na de dienst de zegen over bet netwerk en verscbeidenbeid van lokvogels wordt uitgesproken, — die bij dit zondeiling (*) De uitdrukking het „Mekka" moge hier sommigen hinde- ren: men houde in 't oog, dat het hier Jagerstaal is, bij welke geene mathematische juistheid, noch schalksche diplomatische fijn- heid mag verondersteld worden. Het is blijkbaar de bcdoeling niet des verhalers , in 't laatste ressort uitspraak te doeu over een ver- schijnsel, 't welk tot nu toe op geene wetenschappelijke wijze is op- gelost. Het vertrouwen van geheele gewesten , berustend op dui- aende feiten , is te algemeen , te voortdurend , dan dat het met eene pennestreek kan weggenomen worden. De Eerw. Pater Lb Brun heeft eenige bijgeloovige practijken in dit opzigt zoeken aan te wijzen, terwijl de geleerdo Koberti derzelver verdediging cp zich nam. De Hecren Mautrenne en Durand hebben ook in hurme ^Voyage Utteraire" deze geregtvaardigd. — Overigens zijn door reglementen van den jare 1775 onderscheidene voorschriften , die nutteloos of verdacht schenen , geschrapt. Aanmerking van een derde. 170 scliouwspel of uh vending 6f wegens hunne zucht om allijd luid te zijn, een zonderling concert daarstellen. En wan- neer ik in goeden ernst hoorde verhalen, dat ieraand, die met de bepaalde gedachte om anderen daarmede van nut te zijn , zijue devotie te St. Hubert had verrigt , ook het vermogen zou bezitten aan anderen de gaaf mede te dee- len , om het verschrikkelijke van den dollehondsbeet zonder uitwerking te doen blijven , dan boog ik mij. — Aan hen , dien ik onderweg mijn voornemen te kennen gaf , om naar St. Hubert te reizen, bespeurde ik eene onrus- wekkende nieuwsgierigheid , en men vroeg mij of ik soras gebeten was ; lerwijl dit , men kon het immers nooit we- ten , mij ruime plaats verschafte. De legende letterlijk afgeschreven luidt : dat de Keilige St. Hubert was van adellijk bloed, hetwelk vele Hciligen had opgeleverd ; dat de Heere hem verscheen op een' dag , terwijl hij zich met jagen vermaakte , onder de gedaante van een edelhert, hetwelk een kruis lusschen de horens had , zeggen- de tot hem : > tot wanneer zult gij uwen tijd onnoodig met ja- gen in ijdelheid verspelen V Hij antwoordde , wat beveelt gij, o Heer ! »Gaat bij mij a* dieuaar Lambert te Luik , die zal het U zeggen." Hij ging er heen en werd nader- hand Bisschop , waarop zijne vrouw stierf, na Floriban het leven te hebben gegeven. De Heilige Maagd van Tongeren bragt hem de stool tot verbandlinnen , met het vermogen van te kunnen genezen : de door den duivel bezetenen , de twistzieken , gemelijken , kwaadaardigen (acariatres) , als- mede de gebelenen door razcnde dieren. RECEPT. i . Neuvainc (negcndaagschc oefcning , biechtcn en conv» municeren). in % Allcon- slapen tusschcn schoone lakcns of wel gchcel gekleed. 5. Hit een eigen glas , zonder het hoofd voor over te buigen , zuiver bron- of rivierwater te drinken. 4. Wijn met water te roengen. 5. Men mag eten wit brood , van mannekes varkens, een. of meer jaren oud , kapoenen en kippen , schelp- visschen , haring , bokking , karpers , harde eijereu, inks alles koud. 6. In 40 dagen zijn hair niet kammen. 7. Den iOden dag moet men Hen band door een* pries- ter, doen afnemen, verbranden, en de assche in de piscine doen werpen. 8. Alle jaren het feest van St. Hubert op den 3den No- vember vieren. Van de plaats zelve valt niet veel te verhalen; zij is op hoogen rotsgrond gelegen. Voor den toren der trolsche kerk is eene fraaije fontein, waar alles water haalt en vvaar ook de honden , kippen , varkens , paarden en koeijen bij het huiswaarts keeren, komen drinken , om vervolgens bij ge- brek van eene andere, door de huisdeur in te gaan. In de fraaije kerk is eene zeldzaam schoone graftombe, ter ge- dachtenis van St. Hubert , van wit marmer , op last van den koning der Belgen door Geefs gebeiteld. Volgens onder- scheidene alhier aanwezige schilderijen , alleen de daden des Heiligen voorstellendc , is St. Hubert een schoon man ge- weest, gezeten op een vos- bles- paard, met vier witte poo- ten , lange manen en staart , zijnde van echt Beuzekoms ras. De ruiter steunt de hand op de dij , heeft een kale kruin , iets goedaardigs in het oog en een Moezel-kleurtje over het gelaat. Voor 3 franken vertoont men des Bisschops staf, den sleu- tel , waarop de letter H , waarmedc de honden als voorzorgs- 172 maairegel voor het hoofd worden gebrand , en ook het Iin- nen van de stool tot verband. Mijne vraag : hoe gehandeld wordt met een' in religieza- ken andersdenkende , die gebeten is ? werd aldus beant- woord : » men dompelt hem driemaal te water , en daar- mede uit." Zoo sterk is de werking van het geloof — ... daar ik zoo ver om kwam ! ! ! Verder vernam ik van een voorneam geestelijke , dat ofschoon de legende er niet van sprak, zijn bijzouder gevoe- len was , dat St. Hubert nu en dan een' halven dag had ge- jaagd na de waarschuwing , zoo als men het nog door oudo jagers ziet doen , die door redenen belet worden ter jagt te gaan ; en op mijne vraag : of het , in den tegenwoordi- gen tijd, geen zaak ware het recept aannemelijker te ma- ken , antwoordde hij ontkennend, als wordcnde juist daardoor de hooge oudheid bewezen. Poor een bezoek ter plaatse bij den garde-forestier du Roi afgelegd , werd ik gewaar , dat Z. M. de koning Leopold geen echt lief hebber der jagt is ; dat hij eenige hazen , een vos , ree of zwijn , zelden een wolf schiet , al pratende, gezeten op een daartoe ingeriglen boom , waar langs het wild gcdreven wordt ; dat sedert de jagt vorstelijk bewaakt wordt, er minder wild is , daardoor dat de wolf den baas speelt , terwijl deze worden gevoerd , opdat de reeen door hen zouden worden gespaard. Er zijn voor- beelden , dat een jager , in e'en jatgjaar , 40 stuks reeen schoot: twee gebroeders 70 zwijnen en een jagtoppasser 6 wolven ; alien de fijnste kenners ! Mr. dk Hoogvorst heeft er eene equipage van GO honden op 1400 bunders houtgewas , slechts eene rente gevende van 2 pet. , omdat de bosschen allengs verminderen. Dan is er nog een boseh van 12000 bunders, gedeeltelijk do- mein , gemeente-gronden of die aan brjzondere personen toebehoorcn , waarin plaatsen , alvvaar het blad en vermohnd hout 2 ellen lioog ligt , tot vermaak dei' houtsnippcn , en waarvan turf wordt gcmaakt. Mijn berigtgever iieeft een vertrouwenwekkend voorko- men , is beschaafd , geen grootsprekcr noch verkleiner': Iiij bewcert , dat er geen zeker middel tegen de razernij be- staat , en het best van alien nog is , zoo als dan ook alge- meen geschiedt , om de versche wond uit te branden ; en hij zegt , dat het andere sprookje , dat de honden , lok- vogcls en nelwerk in of voor de kerk komen op St. Hu- berts-dag , gelijk staat met een misschot. Het was wel eens gcbeurd , dat er eene door een jagtgczelschap belaalde dienst was gehouden, waarbij op den boorn werd geblazen. enz. Op 20 minuten van de plaats zou ik des avonds de wol- ven kunnen hooren builen , die gemeenschappelijk jagen , waarbij twee a drie post nemen en een hunner drijft , betwelk om beurten geschiedt. Als ze een enkel ree voor bebben, is dit in 10 minuten gevangen ; ook de ha- zen weten zij af te matten en met krachlige sprongen mcester te worden. In tegenstelling van den vos , die Ioopt slingerert met den kop, als hij gedreven wordt, ziel de wolf steeds regt voor zieh uit en bemerkt de geringste beweging op 300 a 400 passen. Men scliiet hem met vossen-, soms met go Wonen hagel , mits op kortcn afstand , in 't algemeen gemak- kclijker, dan een haas in het najaar. Het kasteel les Ardennes , niet ver van St. Hubert , waar koning Leopoliv zieh met jagen van de staatszaken, vol- gens de couranten, verpoost , levert Voor den jager niets be- zienswaardigs op , dat aan een jagtverblijf doet denken : een oud, sterk ingezadeld jagtpaard , een terre neuf en twee zon- der zorg gehoudene jagthonden — zicdaar mijne bevinding. Jacirs-taal. Over den oorsprong \m het vogclschictcn. Wei weinige onzer Iczers hebben niet reeds aan het vo- gelschieten deel genomea, aan deze elders meest door optogten gevierde feesten , en nogtans is de vrolijke oor- sprong van eenen verhevener aard , en mogen wij dien niet als zoo geheel bespottelijk beschouweu ; want konden dit onze voorouders opmerken , zij , zouden vertoornd over onze ontaarding , zich verontwaardigd van ons afkeeren. — Doch verhalen wij , hoe het vogelschieten ontstond ; welligt ver- krijgt menigeen daardoor andere beschouwingen over soorl- gelijke volksfeesten. Toen het Duitsch-Romeinsche rijk ruim 100 jaren bestaan had , stierf de laatste duitsche koning , die van Karel den Groote afstamde , zonder erfgenamen , die, uit achting voor dien grooten man , niet eerst tot koningen bchoefden verko- ren te worden ; terwijl de kroon van den vader op den zoon bij erfenis overging. De duitsche vorsten kwamen nu weder overeen en maakten van hun oud regt gebruik, zich zelven hun opperhoofd te kiezen. Hunne keuze viel eerst op keizer Koenraad , na hem op keizer Hendrik den Vogelaar. De laatste verhief de magt der Duitschers zeer en bragt het rijk wederom in grooter aanzien. Onder hem kwamen echter de oorlogzuchtige Hongaren weder in het land , verwoestten het overal en trokken tot over den Rijn en naar Bremen. De Duitschers konden nicts legen hen uitvoercn , want het warcn buitengewoou *75 vlugge ruitcrs , die aan hunno slechts te voet vechtende troe- pen eeno ncderlaag toebragten , voor dat men het voor- rien kon. In weerwil hiervan viel echter menig ridder , door do hand van bekwame armborslschutters , in zijn ijzeren pantser. Als nu de burgers zich in bet schieten behoorlijk geoc- fend hadden , stelden zg het hoofd- of proefsehiel en in , waartoe vrouvven , kinderen en vrienden wcrden uitgenoo- digd , die zich op eene andere wijze vermaakten. Alzoo namen de schuttersfeesten hunnen aanvang en stellen thans , bij de herinnering daaraan , voor , hoe de burgergilden ontstaaa en weerbaar geworden zijn. Keizer Hendrik maakte eerst daardoor aan de vijandelijk- heden een einde , dat hij een hongaarschen prins gevangen nam , dien hij niet losliet , dan na een negenjarigen wa- penstilstand tot stand gebragt te hebben. Van dozen tijd maakte de keizer wijsselijk gebruik, door den Hongaren eenen magiigen dam in den weg te plaatsen. Hij bepaalde , dat niet slechts de leenslieden , maar ook alle vrije grondei- genaars te velde moesten trekken, indien hij daartoe eene oproeping deed uitgaan ; voorts lettede hij op eene betere oefening der ruiterij in den wapenhandel , versterkte alle groote steden met muren , wallen en grachten , en noemde dezelve burgen , in welke steeds de negende man uit de leenslieden , met eene geevenredigde bezetling moest woncn, dien men dan » burger" beetle. Deze konden nu den vijand niet anders dan door schieten van achler de muren , terughouden ; van daar , dat zij zich voortdurend in het schijfschicten oefenden ; ofschoon de armborst of de handboog de hoofdwapens waren. Wie alzoo slechts eene klucht in de schuttersfeesten ziet , handelt verkeerd ; want hij bespot daardoor den oorsprong en de pligten van de kern des ouden stand. 476 Wij levcn wel is waar , in eenen tijd , waarin niet slechts de menschen , maar ook de oppervlakte der aarde eene anderc gedaante en andere gezindheden hebben aangeno- men ; evenwel blijven de pligten van den burgerstand zich steeds gelijk en zullen zich altijd gelijk blijven. Be helsche jagt in den Advents tijd. (Legende, overgenomen uit het Journal des Chasseurs 1857.) medegedeeld door C. Ledhui. 