Maleisch-Nederlandsch woordenboek
y c y cXoLaJ\ het verwijderen; mentabidkeii, verwijderen, iuKj>, menebang, vellen, omkappen; te- bangan, wat omgekapt enz, is; penebang, wie omkapt enz.; penebangan, omkapping, velling; plaats waar geveld wordt; naam van een eiland op de Westkust van Borneo. -H- i>Ö I' teboeng, doorlichten; doorboren. — e^ 341 ^ *II. opiumpijp. — [G.]; misschien een vergissing in plaats van taboeng (T.). iA> I- (zelden), nienebing-, met kracht door- zetten. — [H. J.]. IL opstaande kant van iets; dam, dijk; hooge en steile oever; t. ajoe, naam eener kruipende plant. l, ÜjÖ tebok, door en door uitgebeiteld fi- guur in iets, bv. bloemwerk, arabesken; zoodanige figuur, ook zonder uitbeiteling (bv. door gieten van glas, metaal en derge- lijke) verkregen; voorts een classificeerend woord, vergezellende het, telwoord, dat een aantal planken, die bij "t opboeien van een vaartuig opgezet worden, uitdrukt; menebok, een gat maken in iets; doorboren; door en door uitbeitelen , bv. eene plank, waardoor figuren ontstaan; uitknippen, bv. eene figuur uit een stuk papier. •^ Ld-XO tebik [^ tabèq men. uitspraak, vant^bbat? T.), het water afschut- ten, dammen; een' dam maken, leggen, — [L.]. Ij^^L^Tsy^y . hard aanspreken en berispen; daardoor doen zwijgen (den mond snoeren of stoppen); nieutabkitken, hard aanspreken en berispen; daardoor aan iemand den mond snoeren of stoppen; diberi d i rï- nja ditabkïtken, hij liet zich nog al wat zeggen. Aj3 tebbal, vanlange en breede voorwerpen dik; van eene menigte van voorwerpen dicht, talrijk; t. sïsik, naam van een' eetbaren zoutwater-visch; t. hati, hard- vochtig; m(Bka t, onbeschaamdheid; ^eteh- bal, naam van een' boom, met dikke, harige, roode bladeren; de rook van den brandenden bast als geneesmiddel. lü //^ iA*0, hot genoeg hebben; het tevreden zijn; van eene ziekte het sterk aantasten; het trachten om iets te bereiken en het bereiken zelf. ^Js^, het doen toekomen; nientablirken, doen toekomen. c. A^V teböê, suikerriet; t. betoeug, zeer dikke soort; t. landjoeng, naam cener soort van wild suikerriet, lang en dun; teböë-^, bij vergelijking met de ringen van het suikerriet aan de geledingen of met de geledingen zelven, ringen of kringen rondom iets, hetzij door de natuur, zooals bij slan- gen, wespen enz., of door de kunst^ zooals aan lansschachten, krisscheden enz.; soort naai sel of bindsel, waardoor twee dingen slechts van afstand tot afstand aan elkander genaaid of gebonden worden; menebiiê-^, van eene soort naaisel of bindsel voorzien; van afstand tot afstand aan elkander naaien of binden; berteb()ĕ-3, van ringen of kringen UJ^ 342 ^-U) voorzien zijn; koĕda b. ëkornja, paarden met van ringen of kringen voorziene staarten (met t^boe-t^boes-gewijze opgebondeii staarten ?). Mi {J^^y^ taböfewan, beter tibfthan, ^ <^U-j tebeh (lees: ^j3 men. uitspraak van tebbat, T.), meer of waterkom, door afdamming gevormd. — [M.]. w ^Uj>% menebbah, bij herhaling slaan op iels, bv. met stangen op het water, om de visschen van die plaats te jagen; dorschen; nederslaan, bv. hoog gras, strui- ken; beuken, bv. stokvisch; slaan naar iets, dat men niet ziet, bv. naar een slang, die in het hooge gras verborgen is. — * tebah, ijzeren bout, die in de mijnen gebruikt wordt. — [P,]. ^^y het schitteren (van eene wolk); het gevuld zijn (ook fig. bv. van ken- nis); het buiten adem zijn, het moeielijk adem halen. y c /^ViiAX-^, duidelijkheid; duidelijke uiteenzet- ting, tot evidentie toe. ^ aCVa.>0 tebeido, w. sum., iets te doen hebben; belet hebben. — [N.]. — z. bëda. «,A-3\ plui'. ^, volgeling; helper; wie y met ijver een doel vervolgt; iemand vol ijver; schuldenaar; — plur. éUï en ajIjJ, kalf van een jaar en minder. ;j>sV tat — oorspr. chin. — , soort vati snij- dend wapen om te houwen ofte steken, met langen steel en betrekkelijk kort, van boven eenigszins gekromd lemmet. ^CS^^^ tetaboè, soort van vogel. — [Newbold.]. ^ /v)J vXJ>' tataran, z. ^.U. C 5 Uj' tetapi — skr. tathapi — , maar; doch; evenwel; echter. ^ qÏuJi* tatapan = tatampan. — [L.]. ^ /%ULy tetamoe, batav. (jav., T.), gast; bezoeker; visite. — [B.]; z. iu. ^/Mi-^VXJi* en ^livJ titaman, w. sum., stikken met de naald. — [N.l. 5 VXJ* tetawa z. ^U. ^ yL3* tettar, op een overweldigenden toon voortspreken. — [R.]. ^ /•jJ ) JaJ> tatarapan, kleederen naaien; met plaatgoud overtrekken. — [R.]. - z. ^]J (T.). * LlS ti ^aJ> tatfrC&g-a — port. tar t ar u- '^^ ga — schildpad. — [R.]. / VèJLy, menfttas, verbreken het verband of de samenvoeging van iets op al- lerhande wijze ; doorbreken; doorgraven; 345 openhakken; lostomen, — openbarsten van een uitgebroeid ei, jav. net^s (T,). ♦*••• •• i^ 0,*^,:^ L, menettap, iets nats, bv. eene plek water, een inktvlak, pas ge- schreven schrift, eene wond en dergelijke met iets opslurpends, bv. met een' lap, vloeipapier en dergelijke, droog maken, door er mede op te drukken; kertas penettap, vloeipapier; kaïn p. tcêboh, handdoek. II. vast; onbeweeglijk; bestendig; volhardend; thati^ kalm, gerust, èerfaarrf; menettapkeii, vast enz, doen zijn (maken); bevestigen; be- stendigen; menettapken hati^ geruststellen; moed inspreken; een hart onder den riem ste- ken; m. mata, het oog vestigen; ketettapan, vastheid enz,; k. pada p^k^rdjaan, volhar- ding bij het werk; tempat k., grond, waar- op zich iets verheft; de begane grond; de aardbodem; göënoeng ïtoe tingginja serï- boe deppa dari pada t. k., de hoogte van dien berg is duizend vadem boven den grond. L^ JlLj tettak, houw, hak; houwer (zelden); menettak, houwen; hakken [zooals bv. met eene sabel]; maka p^dangnja dit^t- takk^nnja k^kïri k^kanan, hij hieuw met zijn sabel naar de linker en naar de rechter zijde. vÓjLj tatkala — skr. tatkala — , tijd, in welken iets voorvalt; toen, tijdens, wan- neer; t ïtoe, die tijd, dien tijd, te dier tijd. . jsLS tettal, dicht ineengedrukt tot eene eompacle massa, bv. klei, gekookte lijst en dergelijke; van weefsel dicht; mciiettal , dicht incendrukken. <K,,^^Ji) voltooiing; voleindiging; einde; slot. / c / mÜa^* . het zwaar maken; het bezwaren; het laden; het overladen; in de gramm. het van eene taqdïd voorzien; bezwaring; overlading; gebruik van of uitspraak met eene t a si dï d ; mentatzkilkeii , bezwaren ; laden; overladen; van eene tasjdïd voorzien, <j;>saAao*> drieëenheid. / c / iX/Jsjo, hei verdubbelen; in de gramm., van een nomen het zetten in den dualis; van eene letter het voorzien van twee diakritische punten; verdubbeling; dualis. y hef ivederkeeren ; het terug- komen; het vergelden; het vergoeden; wederkeer; vergelding; vergoeding; bijeenroe- ping tol het gebed, speciaal tol het ochtend- gebed; herhaling daarvan. \j wo- en .IjfJ plur. van •i^U. i ) \Vjs:o plur. van ^ ^^; •V' 25 \V£SaJ> (mal, tidjarah), het drijven van koophandel; koophandel. tiüjlso 544 J*:^ ,x*a^u y y cX> \ Vü-SaS* pUir. van Jo^s^*. ^rs;;\J» I. (nial. tadjar), hel hoopman zijn: hei handel drijven. II. en j^ plur. van a\3. <X-> ^2h;:u (mal. iadjrihah) en l-^*s^', /te/ ondervinden en goedkeuren; hel door ondervindinfj onderrichi zijn; onder- vinding; met plur. 4->.liG*, en in den plur. zelf: beproevingen; bezoekingen. / * 'V * cX> *,ISfc^*> hel onlbloolen; met plur. Aj.I-^*, /ücA/, expeditie; afzending van een delachcmenl troepen; afzondering. c y >-) ^.2h^*^ het sterk besnoeien; hel beboeten. ■H-, ]s5s,J»JS:C> tadjing'kol, rcchluilsteken; vooruitsteken. — [L.]. ii / y L, jiA,ISl.V , hel openspalken van den mond bij hel lachen^ zoodat de achterste kiezen zichtliaar zijn. Mi y y / --AJSAi* (mal. tadjallï), hel ontsluierd ■^ zijn; het geopenbaard zijn; hel duidelijk zichtbaar zijn en met glans verschij- nen: verschijning met glans; epiphania; openbaring der goddelijke geheimen. c y Óó Am5ï^\ hel iels goed doen of zeggen. c y t--ju2S^*j hel van het noodige voorzien; "^ het verzorgen; het in gereedheid brengen. y o L...jL->Vl5i^* plur. van Xi^*. t y y ( M^ ^ ^^si'lV . gevangenzitling; inkerkering; zelfbeheersching ; m e n t ah ab - boeskQU, gevangen zetten, inker keren; zich zei ven bedwingen. o y ( ï^K/<I^\i y hel toewijden van iels lot vrome bedoelingen , met voorbe- houd echter van het eigendom. c / i^^f^^TLs . het beneden; benedenst gedeelte, onderkant. ^j^^/yJS!i\V> onder; beneden. o y LX>cXjSiteV3*5 hel scherp makelt; het begren- zen ; begrenzing ; grensbepaling ; grens; grensscheiding. c / (^ Jl_^ ^ y^sTi V . hel omzetten of verplaatsen van ivoo^den, hel maken van een aiiagram; het vermaken van een schrij friet (pen) aan het boveneinde; lelt er omzeiling; anagram; inentahrïi'keii, woorden omzet- ten, verplaatsen; lot een anagram maken; een schrijfriet aan het boveneinde vermaken, Ci y y f kj^^vW^JS^Vj onderzoeking; navorsching. c y y i. i./^ p^tlV . verkrijging; erlanging. oöX^ör^u 543 ^A^O c y \Qj<M2S1^ , aanzetting , aanhitsing; prik- keling; aanmoediging; mentali- dlïdlkeu, aanzeilen, aanhitsen; prikkelen; aanmoedigen. y ^ ( o ^-spiV plur. van Xii^*. / c ^ AAjsaS* CU Xa^*, plur. i^J^i en u-ijliu', verdienst; weldaad; geschenk; iels uilmuntends, voortreffelijk s , ivaardig, om ten geschenke gegeven te worden, ÜArs^U:» /^^^ ^^^^ huilen leer en; het van buiten weten, het van buiten kennen. c y o y J >o/^'üwlV. verachting; minachting; gering- y schatting; ineiitahkirken , met ver- achting of minachting behandelen; niets geven om iets ; niet achten, minacht en , geringschatten c y (^^ JlA>Ü,gSAS\ het juist, recht, zorgvuldig ma- ken, zooals iets zijn moet; het be- waar heden; het bewerken dat een verlangen vervuld worde; het noodwendig maken; het sta- ven met bewijzen; juist bepaalde zin; van een woord het hebben van zijne ware, eigenlijke beteekenis; ahli l,, philosophen; « 'jr^ ^j^«^ü:^U bevestigende partikelen; liertahkïk, een^ juist bepaalden zin hebben; van een woord zijne ware, eigenlijke beteekenis hebben. c / vA^sjSAi*> het doen uitspraak doen; het tot ^ rechter stellen; het geven van macht; machtiging. VaA.SaV^ het voldoen aan een"" eed of gegeven woord; het wettigen; het ten huwelijk riemen van eene driemaal van denzelfden man gescheiden vrouw, om het voor dien vorigen man geoorloofd te maken^ haar weder te huwen, na scheiding van (Icn nieuwen man; nientahlilkeii, wettigen enz y y y ^/■■y^iV. het op zich nemen van een ander s bevelen; het dragen; het ondersteund zijn; geduld; langmoedigheid. c y (\j. ^ y^g^rvV. het sterk prijzen, inz. van God, en door het uitspreken der woorden öJ^ *^.«u^); nientahmidkeii, ó^erA; prijzen enz. Z y y \ %JS\^ i het zich omkeeren; het om- gekeerd en veranderd zijn; het overgaan uit één toestand in een ander; het behandelen; het zoeken van een hulpmid- del; het springen van een paard op een ander. c / ]0 iJS^*, verandering; omkeer; vernieu- wing; wederkeer. ^C y ÓJJSHXS (lïiJil- tahïjah), het laten leven; ^ hel levend maken; het tot koning verheffen; het groeten; het legen iemand jj ^ • jj X- zeggen: s^S lI/U^ [God late u leven); groet; uJ ^ • Cj ^ groei met i^] ulf Us»-; gelukwensch waardoor iemand geëerd wordt; compliment; regeering) jf^i 346 ^J Jo mentahijatkfii, laten leven, levend makmi; tot koning verheffen; groeten, groeten met w yy ^^JSÊÜXi » het verwonderd zijn. ^j^^AiCSiX) tachta — pers. c:^isu — , troon; rustplaats; nientachtaken, op den troon plaatsen. c y ^^ ^/■^srtV Ae^ grootbrengen; het eene op- ^^ voeding geven aan iemand; men- tachridjken, grootbrengen; eene opvoeding geven aan iemand. c y , y^^i^^^^grtV . het bepalen tot iets in *t bijzonder; mentaehsisken , tot iets in H bijzonder bepalen; toepassen op iels. c/ y é- * 1,, Qxó,;^grLV. Aö^ licht maken , het verlichten; in de gramm., van een woord het verlichten door de elimineering van eene letter; van eene letter het bevrijden van de ta^did; verlichting; bevrijding van rfe tasj- dïd; mentacMifkfii, licht maken, ver- lichten; in de gramm., een woord verlichten door de elimineering van eene letter; eene letter t'aw de tasjdid bevrijden, o y t^ QjLAisnj>\ het wel vormen; het scheppen; mentaelilf kk^n , wel vormen ; scheppen, J i y y I É^SüO* J oordeel of voorspelling 7iaar eenig teeken. y y / KaI^^\ het groot sch zijn; het verzonnen worden door de verbeeldingskracht; het zich verbeelden; het zich iets vhn zich zeken verbeelden; het oordeelen met twijfel; verbeelding ; verbeeldingskracht. o y wvjk£5fci\)^ keuze; jX.jfs\U\, om eene keuze te doen. y y >i \cXj pi ur. van juJo A' van ^J y y s!i y y wJCX-J' ket overpeinzen van het einde of de gevolgen eèner zaak; het met aandacht handelen; overpeinzing, o y cXj> ^ het beschikken; het bestellen; het besturen; het beschikken omtrent een' slaaf, waardoor hij na den dood van zijn' heer vrij wordt; met plur. •x^ïtiJ, 6e- schikking; bestelling; bestuur; bewitid; be- schikking omtrent een* slaaf, waardoor hij na den dood van zijn' heer vrij wordt; luentadbirken, beschikken over ieis] bestel' len; besturen. j^>' ^ c y r^SiXjy (pers. ^jk), plur. ^J\^, fazant. Cj^ ^,43.3* 547 o X ^^O \CX3*9 ^^^ ^^^/^ ^ö<^*' ^^^i^ ^^'ör^ ^^" ^^ "^ wegen; het bevorderen; bevordering; d^ngngan t., stap voor stap, langzamerhand; een voor een, •H- / hi4l\j tedas, Latav., duidelijk zicht- baar; helder enz. — [B.]; blin- kend, gittig\din de zwarte kleur (t. it^mnja dawat itoe); t. ramboetnja, zijfi haar is gitzwart (it^m voegt men er niet bij, omdat 't haar verondersteld wordt zwart te zijn), - (T.). / jggCX-> teddas, glooiende vlakte langs den rand van iets, zooals bv. aan som- mige wapens of andere snijdende insltru- menten (vouw); glooiende vlakte, die bv. ontstaat door het bijsnoeien of bijwerken eener pagaai. OCXm> tedocng, zekere zeer vergiftige zwarte slang; soorten: t. aboe, klein, aschkleurig, zeer vergiftig (houdt zich gaarne in het stof op en is daarvan nau- welijks te onderscheiden); t. sendok, soort brilslang; t. terbang, vliegende t^doeng, zoo genoemd, omdat zij in staat is, door eene krachtige afstooting mejl den staart met eene schielijke vaart door de lucht te snellen en die vaart door eene trillende beweging met het lichaam te onderhouden, zoodat zij, op die wijze van een* boom naar een' op 25 passen afstand staanden C -Cv anderen boom vliegend, slechts weinig van de horizontale lijn afwijkt. Met die trillende beweging van haar lichaam kan zij met eene geweldige vaart over de punten van een alang-alang-veld (z. lalang) heensnellen. — De ongeloovigen worden opmerkzaam gemaakt op de voort- stuwende kracht, die de eekhorentjes in hunnen staart hebben, schoon in eene veel geringere mate; a jam t., een zwarte {vecht-) haan met zwarte oogen, L,_ Qjl-J?^Vj>\ nauwgezet onderzoek; men- tadkikkeii, nauwgezet onder- zoeken, (XS tidori , een eiland in den molukschen archipel, onder ned. souvcreiniteft. HÜLJ tedoh, van water, wind of regen stil, bedaard, kalm; van het weder zonder regen; zonder zonnehitte; van den hemel betrokken; van plaatsen voor regeft, wind of zonnehitte beveiligd; lommerrijk; stil; van levende wezens voor gevaar of onheil beveiligd; stilte, kalmte; lommer, schaduw; veiligheid; hertedoll, onder dak zijn, S^{\j plur. van 'i 25 ^ cXJ (ïnak tadzkirah), plur. ^UJ, herinnering; geheugen; middel om jy syii*. V ^/ v:j » o ^ 348 'O^^^f het geheugen te hulp te komen ; stukje pa- pier; biljet; certificaat; paspoort. De plur. heeft de bet. van register. o y "^y yK> CK3 9 ^^t iemand aan iets herinneren; waarschuwing; mentadzkirken , her- inneren; waarschuwen. li y / . )JcXJ\ het zich vernederen. '¥c *Ji* tar, malak. en singap. — eng. teer, y ter, praefix, z. de gramm. ) ^ tera, stempel; wat in een' stempel of iets anders gesneden, gebijteld of ge- perst is, het gestempelde; menera, stempelen; drukken (boeken en dergelij ke) ; penera, wie stempelt enz,; drukker; perteraan, stempeling; het drukken; drukkerij, y !> L-J) ^-i, minder goed, S-^^y, plur. ^;bJ en hji) , aarde, stof, ) ^i, meiieraboeng, van de vederen van c>^ vechtende hanen opstuiven. (w-Ji-i ) *3* I» teratak, loods dan een' steiger; schamele hut (van zijne eigene woning sprekende jegens een' vorst). * II. met geweld in den grond drijven, — [C.]. ^ 43 ) y3 terato, singap. — port. por a tratos {op de pijnbank leggen) — , pijnbank. / -3 ) %-j> teratai == s?rodja ) ^ I. teradjoe — pers.jjlJ — , touwen, kettingen en dergelijke, waaraan bv. eene weegschaal, de cirkel eener hanglamp, een vlieger hangt, II. kidl in den bodem van een graf, waarin het ongekiste lijk gelegd wordt; het binnenste van een vertrek, dat aan weerskanten van verhoogde zitplaatsen voorzien is, dus als ware het eene kuil vormt; berteradjoe, een kuil hebben^ van een kuil voorzien; ba- lai b., balai met verhoogde zitplaatsen aan weerskanten voor de aanzienlijken. è^V 3f teradjang, schop; trap (z. ten- dang); meneradjang, schoppen; trappen [naar voren toe]. m) 0^ teradjam, naam van een' boom, welks wortels in de geneeskunde gebruikt worden. ^^]j^ y y C^i^ k ^ -^ c ^ ) ^ plur. van ^jUrs-y. / yy A^^K^y ^3 (mal. taradjimah) plur. van > ^ j— - V^s^) ^ terahal z. t^rahal. ^^) V terada, batav. (uit 't bal. T.), niet; neen, — [B.]; ook koetaisch (T.). ^C^J^^) ^V teradoek, w. Born., naam van een* boom; nienteradoek (plaats^ die zich met teradoek -boomen ^ij^^y 349 &/ voordoet), naam eeiier plaats in het rijk Sambas (Wester-af deeling van Borneo), het Montrado der Europeanen. "^/ jgs^ ) ^ terasi, batav. (jav., T.) = b§- latjan. ■^ U^'^^»^ f ^ terasoel) , verlangen , neiging. — [C.]. !> y y c^y KAAi) ^ y onderlinge briefwisseling, In ^t mal. ook nog en wel voorn.: de inleiding tot een' brieft ingericht volgens de verhouding van den schrijver tot den geadresseerde; titel van een geschrift^ waar- in een verzameling van zoodanige inlei- dingen. C OaC ) 5-3 plur. van u-aac^. j) ^* terapang, metalen omkleedsel van de schede eener kris tot aan de sambir; t. gaboes, zoodanig omkleedsel over de geheele schede, de sambir er onder begrepen; berterapangken emas, van eene terapang van goud voorzien. /^3) 4^ terapai, naam van een' struik, van *welks wortels men badwater maakt. \ClD} ^9 ^^^ ^^ ^^^ Aarcf^^ loopen. \£\ ^ terakol en terkol ~ zeer waar- schijnlijk verb. van {j^\f — 9 buks (vuurwapen). soort van s^rindit. / >^> ) ^ teranas, harde zeegrond. •x-(,,_JiJ ) o (vgk ^y) taranak, men., = hidoep-hidoepan. — [T.], ^ rx A ) o teravi^ang', a jour gewerkt, — [N.] ; ^ vgl jav. (T.). ur. van iXr^jJ, Kiè ) o terahal of terahal, wijz. van terlial. y/ ->) ^ pl^l'- ^^^ ^./ • y c ^\j wl) plur. van «-->)ƒ. ^^2;^) 3 terboet, hout, Ier aaneenhechting van zware lichamen. rvv> ^ terbit, opkomen, oprijzen; voortko- men, voortspruiten; ontstaan, ontsprin- gen {uitbreken van zweet;, T.). / >Mn> o terbis, steilte door aardstorting. f j^ O terboesj, verb. van (J^^.J^* > terbang, vliegen, wegvliegen; opvliegen (vgl. tabang II., T.) ; menerbaii?, vliegen enz,; t. lalat, de tijd even vóór zons opgang, wanneer de vliegen beginnen te vliegen; saceh t., enteranker; menerbaiig- ken, vliegende medevoeren ^ wegvliegen met iets; beterbangan, met zijn velen, of voortdurend vliegen; penerbang, me of wat doet vliegen enz. bJ. J?/ 550 4t«C^ y / \^ %J> terboel, naam van een* eetbaren zoetwater-visch. •X*. ]L-) ^' terbil, kruisboog, waarmede aar- den balletjes geschoten worden. — [C.]. y*^ yj I- terban (niet beleefd), weg (in 't ned. adv.); gevlogen; verdwenen. II. z, taban IL (T.). O^C>' tf-^O^ o^c^ terpentijn. Aa«> wi' (mal tarbijah), opkweeking; op- ** * ^J voeding; mentarbijatken , opkwee- ken 9 opvoeden. Aj ^ tertawa z. tawa, In de afleidingen door de praefixen b^r, t^r en p^r, laat het stamwoord, tegen de regelen der euphonio;, aan die praefixen hunne^ , terwijl het zijne eigene j loslaat en den vorm t^tawa aanneemt; t. b^sar, hardop lachen; menert&waken, lachen over ieis; uitlachen; m^nert&wai I belachen; toelachen; in U aan- gezicht lachen iemand, 3* tertangkoet, w. sum.;, met het voorhoofd den grond raken, als bewijs van eerbied. — [N.]. ^ ^ui^ ^ tfïtimho y yv. mm., vcrstuikt,— [N.]. torto — port. torto --, scheef, krom. — [R.]. 3* tertoko, w. sum., ergens tegen aan gestooten; zich ergens aan geschaafd hebben. — [N.]. ^ / ^ yj> tarti (uitspraak van u-^y ? T.), w. sum., gedrag, handelwijze. [N.]. 0^aJ> ^y vaststelling; ordening; orde, rangschikking , regelmaat ; men- tartibken, vaststellen, ordenen. KaJ^ ^s het behoorlijk schikken eener rede; het duidelijk lezen van den koran, met eene liefelijke, zachte stem; mentar- tilken, eene rede behoorlijk schikken; den koran duidelijk en met eene liefelijke, zach- te slem lezen. ^ / JiKs:^ yj> terdjali, w. sum., ontslaan; worden (nog bestaan). — [N.]. fLübi* ^> menerdjang, snel hopen, rennen; snel naar iets toeloopen enz. ^ ^_ Q^ ^ terdJa^L, batav., van schrik op- stuiven (bv. van kippen), — [B.]. ViSh. Y^ terdjal, van eene helling ioorfrecA^; nagenoeg loodrecht; zeer'* steil. f^)J enl^)y, tolk, drago- man (europ. verb, van het woord). y y o y A^^s^ ^ (mal tardjamah), vertol- king; vertaling; mentardjamah- ken, vertolken, vertalen. u^f 381 U^/ ^ ^ v-fV yji terdjoen, afspringen, zich af- storten; t. amal serambi ïni (die galerij springt te veel af), is te ver beneden den huisvloer; döêkoen t. of bïdan t., geneeskundige^ dien men eerst laat roepen, wanneer men hem noodig heeft, in tegenstelling van een d. tampah enz., dien men, door het geven van eene soort van handgeld, dat hij heeft aangenomen, voor eene bepaalde te verwachten ziekte geëngageerd heeft, zooals men veelal bij het uitbreken van de kinderpokken pleegt te doen; menerdjoenken , afstorten; af- smijten; vernederen. Mi \u y y ^ ^*^ ^ V (mal. taradjdji), het iets goeds hopen van iemand; het zijne hooj) op iemamd vestigen; het iemand smeeken. c / j^^^y^ Y^*5 het hoog er achten; het den een' ^^ boven den ander stellen; men- tardjihken, hoog er achten, den een' boven den ander stellen, c y mj^fK^ «bJ > h^t terugbrengen; het herstellen; het terugnemen van eene verstoten vrouw; het verheffen en weder laten zakken van de stem, bij het bidden; terugbrenging ; herstel; mentardji'ken, terugbrengen; her- stellen; eene verstotene vrouw terugnemen; de stem, bij het bidden verheffen en weder laten zakken. ^ / V^r^ wV terdjeil, w. sum., voorlge- sleept worden; langs den grond slepen. Men heeft ook wel terdjeil o in denzelfden zin. — [N.]; ta-djèla, uitge- spreid, neergespreid (T.). J y c Vfbik w>9 weg; reis; vertrek. \u y y c3 ó >-3\ besluiteloosheid, aarzeling, weife- ling; wijgering; verwerping; samen- spraak; briefwisseling. •*• ^ O' \ ^ö v^ terdorong, w. suni., = t^r- \di\oe^ te erg; uiterst; boven- mate; 2® (klanknab.) onstuimig in het spreken zijn (mogelijk wel in verband met de eerste bet.). - [N.]. / W4 w> teras, van boomen het hart, de kern; van graan de geheel zuivere korrel; meneras, van boomen er alleen het hart, de kern van nemen; graan geheel zuiveren; inz. rijst door stampen geheel wit maken, / U4 ^ teroes, door; door en door; door heen; recht door; recht uit; recht toe; recht aan; rechtstreeks; van de oogen of het verstand doordringend, vooruitziend, doorzichtig; van het gezicht onbelemmerd^ vrij; meneroes, doorgaan; doordringen; doorgaan door eene waterverbinding, door- dringen van het eene water naar het andere; c/-/ ï«5 cs^^i '■f doorgaan, doordringen door iels; doorgaan enz.; t. mata, het doordringend of voor- uitziend zijn der oog en, scherpzichtigheid; doorschouwing, doorgronding; voorkennis of voorweten van toekomstige dingen; t. te- rang, ronduit, zonder omwegen; terang t.^ doorzichtig tot aan den anderen kant; t. m^neroes, door en door; geheel en al door; ook: t. t^mboes; meneroeskeii, doorsteken; doorgraven; doorboren; teröêsaii, wat doorgegaan enz. is; doorgang; ivaler- verbinding, kanaal, y jgsi o toersi (Tamil türüsi, T.), minder goed terëèsi, groen vitriool (jav. pa- roesi, T.). J^J ) tersoe, naam van een' eetbaren zout- water-visch. ) ¥^ \^ tersoela — skr. trisö3la, — drie- tand; speer met drie punten, ■X- / -i^w O tarsai , een^ steen enz. op de tanden wrijven om ze zwart te maken. — [L.]; naam van een' boom^ welks gom ge- bruikt wordt om de tanden zwart te ma- ken. — [L. bew.]. > tersijar, batav.^ verstrooid, ver- spreid, — [B.]. — z. sïjar. tersingit, w. sum., een weinig zichtbaar; boelan t., de maan als zij één of twee dagen oud is, — [N.]. C O teranjy, licht, helder, klaar, duidelijk; doorschijnend; t. tanah- de tijd vóór zons opgang, wanneer de aarde zoodanig verlicht is, dat men de voorwerpen reeds kan onderscheiden; t. benderang, z. ben- derang II.; t. terbang lalat, de tijd na zons opgang, wanneer de vliegen beginnen te vliegen; t. tjoewatja, de klare, lichte dag; menerang, licht enz, verspreiden; menerang ken, verlichten, toelichten; ver- klaren, verduidelijken, ophelderen] mene- rangi^ verlichten enz,; keterangan, toelich- ting, verklaring, verduidelijking, opheldering, C 3 teroeng', naam eener plant — solanum ^^ melongena — met eetbare vruchten, die, op allerhande wijze toebereid, als toespijs l)ij de rijst gegeten worden; soorten: t. perat, kleine soort met vruchten, die een' ransigen smaak hebben; t. asam, zuur van smaak; t. kemau. Wortels en bladeren hebben geneeskrachtige eigenschappen. L> vD o traiiganoe, w. sum.^ met verwon- y^J dering iels gapende aankijken. [N.]. ^i ** jVjiLC. s teraiigngati , soort van be- hangsels of tapijten, om er kamers mede te behangen. — [L.]. {jSs^ J (port. tronco, T.), teroengkoe, (zelden), gevangenis, kerker; mene- roeiigkftkeii, gevangen zeilen, inkerkeren. ;i^f 3S3 ^y J terangkêra — port. tranquei- ra — , palissadeering ^ staketsel : ii-Axslc. jj trenggiling (jav.) giling. t?ng. / L^3 ^J>* , van een leven van genietingen aan- genaam; gemakkelijk. <JL3 yj, het middelst gedeelte van de bovenlip^ eenigszins vooruitstekend; comfort; vermaak; lekker eten, zooals men voor vrienden klaar maakt. ^u<3 w3\ verheffing; wegvoering. C^ 5 Y-V, menerpa, zich met hevigheid op iets werpen, zooals bv. de kat op de muis, bespringen, ♦*• C^ 3 ^^ I. terap, afdruksel van een^ hollen vorm, bv. van gekookte rijst in een ^ kommetje; menerap, met een hollen vorm af" of uitdrukken , bv. figuren voor gebak uit deeg; beleggen, bv. een' muur metsteenen. II. naam van een' boom, Mrelks bast, na eene soort van looiing te hebben onder- gaan, tot buikgordels, hoofddoeken, zakken en dergelijke dient, en waarvan ook touw en allerhande soorten van weefsels gemaakt worden; t. g ajal, soort daarvan; de wortels tegen bloedzweeren gebruikt. *IIL, jav., wijze; manier; regel; bevel; voorschrift, — [G.]. MAL»-NKDERt. WOOBDENBOEK. DEEL I. ^ {.J^^y^ terpas en tepis, kant; oord; hoek des lands, der wereld enz. — [L.j, ^^s^yj terpah, een kleed waarmede ie- mands lichaam bewonden wordt. ~ [L.]; een doek of lijnwaad, om het hoofd mede te omwinden. — [R.]; vgl. talpa (T.). ^•^ %-j I. terak, sintels, slakken; menerak, sintelen, II. van vaten, zooals bv. een bord, oi;er. matig vol zooals bv. van gekookte rijst (niet van vloeistoffen); menterakken, over- matig vullen. \^ y^ ^^^\^ iets ter dege ondergaan heb- bend , waardoor iemand af is , afgetobd , afgemat, afgesjouivd, dood af; afgeranseld; a f ge,,,, enz.; ziekelijke uitputting door te veel te werken; menerokken, aftobben, afmat- ten; afranselen, af..,, enz, VM / / /^-3 y3 (mal tarakkï), opklimming; ver- meerdenng van salaris, bevordering tn rang; ook: hSjS (mal. t ar k Ij ah). ,a3 yj>, het doorwerken (brocheeren); het borduren; het schrijven; doorwer* king; indische, d. z. de gewone, cijfers I r r enz. c / CJ^ jj»> het rood verwen van den baard; het zorgvuldig (calligraphisch) schrijven; hel merken; in de gramm. het merken met diakritische punten en klinkers, 2i f 354 'f iUi ^^ '4 j c / Lii^ %-J (mal. la rak), achterlating: ver- lating; verzaking, Ci3 ^ terki, z. terka-t<^rki. CJL5 ^-i* tcrik, gespannen: stijf aangehaald; sehêwar jang l., ee/i^ spanbroek; meiierikkeii 9 spannen, aanspannen: stijf aanhalen. c / c c ;> /.iVaa^O o, pers., Turkistan, Turkamaniè. c / c / eT C ^ I ^\ plur. CS)ji), Turkoman, Turk; lomperd, LfS O terka, meer gebr. tekka, raadsel, — skr. t ark a — , menerka, gissen, raden; vermoeden, verdenken; k^nna ter- kanja, zijn gissen is raak (hij heeft het geraden); menerkaken, in den vorm van een raadsel brengen, ie raden opgeven; ter- ka-terki, elkander raadsels opgeven en op- lossen; terkaaii, het gegiste enz,; het te gissene enz.; raadsel; penerka, wie gist enz.; raadsel, dat opgegeven is; penerkaau, gis- sing; vermoeding; verdacht houding; raadsel, dat opgegeven is. 4<. \4 s terkatja, w. sum., in de war ^^ zijn; verbijsterd zijn; te laat ko- men; misschien hetzelfde als t^rkatjar. — [N.]. •^ ^r5ib»\5 ^ terkatjar, w. sum.^ gy'f^^^gd zijn; onrustig zijn, — [N.]. — z. terkatja. , )JL5 y , pers., pijlkoker. C a3 o terkoep (of t^rkap), mener- koep , met hei voorste gedeelte tegen het voorste gedeelte van iets aanbonzen, zoo- als hv. een geitebok tegen een"* ander; zich met de borst aan iemands borst werpen, P o terkol, z. terakol; beterkol, een buks hebben, van een buks voorzien, O ö> menerkam, bespringen; zich met ^ eene vaart op iets werpen. ^^j tarkan, schreeuwen; roepen. — [R.]. O aJ> o terköekoer en tekoekoer — van köêkoer — , soort tortelduif, f ^ %-J ( ïiial. t o e r k ï ) , turksch ; Turk, L.x^A-^ c / y ^J^ . samenstelling; samenmenging ; verhouding van een geheel met zijne deelen, j o> meiieral, aanzetten, aandrijven, aan- porren, aansporen, aanvuren [tot een werk]. ^ mM^ S terlampong', w. sum.> (klank- nab.) van elkander bersten; breken [van geluid vergezeld]; ergens in- vallen; inplompen; met een plomp in 't water vallen. — [N.]. T^f 3r>5 't'/ JCJL) Ö terlantar en telantar — van het ongebr. lantar? — , plat op den rug Uggen, voor oud vuil op den grond lig- gen, — .!uJj is een andere uitspraak van j'^f terwijl y^SJ op dezelfde wijze is ontstaan als^ï»^ (T.). ^ / KM^XjJ ^ terlintas, w. suni., iemand zoodanig voorbijgaan, of door een ander voorbijgegaan worden, dat men in ellianders schaduw^ treedt. — stamwoord lintas. — [N.]. •X- iXJü y3 terlinton«% \v. sum., zich ergens legen aan slooten, schaven; zich bezeeren. — Van lantoeng. — [N.]. ^^ij.ll ^ terlandjoer — bij overlading in plaats van telantljoer (van andjoer, z. bij^y, T.), te ver; te zeer; uitermate. — Moet soms op een geheel bij- zondere wijze in 'i ned. vertaald worden, drukkende alsdan het denkbeeld uit van. te ver om iets na te laten, bv. t. kïta ber- djalan, daar wij nu toch eens op weg zijn^ ^ C H^ wV teranipa (uit 't bal, T.) = ontop. ^ ^ ^ teram, met den voet op den grond stampen en stoten, — [L.]. J (vgl. jav. dj^roem, T.), meneroem, van groote dieren, olifanten, kameelen enz., nederknielen , zich nederleggen. ( kJ^'^ terniasa, verk van UUi. UxN-^ ^ teroemboe, /dippen onder water, waarop vaartuigen kunnen stooten , al komen zij ook bij eb boven water, blinde klippen, C H/O yj (vgl. t^loempah, T.), terompa, soort houten voet zooien , met een* klos voor en acbler en, ter bevestiging, met een' breeden reep in 't midden, die over de wreef gaat, dan wel met een knop, die tusschen den grooten en den tweeden teen gestoken wordt. ^J>^Ü#^ yj> terompet — verb. ned. — trom- pet: t. peranakan, letterlijke vertaling van baörmoedertrompetten, waar- voor in 't maleisch geen woord is. 'K- iiL/O wJ teranipang, postuur. — [R.]. ^ iiU^J (vgl. ^^f, T.), terompong, wever spoel. — [L.]. y oy 3', nieneran, bij het verrichten der natuurlijke behoeften of het baren drukken, persen. IL? O wJ ternati, eiland in den molukschen archipel, onder ned. gezag, 3* terentang, naam van een' boom, zonder merkwaardige eigenschap- pen; soorten: t, batoe; t. bcêroeng. ^ iXJ ^J> teroentoeng = teroentoem. — '^j^ [L.]. 23" r/ 356 (SSU y/ 't-y >A^ y3 teroeiitoem , naam van een' boom, ^ met zeer hard hout^ dat ook voor paalwerk in *t v^aler gebruikt wordt, en fraaie bloemen. / ^J<LJ y3 terantai , naam van een' boom met fraai geaderd hout, goed voor meubels, geweerladen enz. L ^^A-J ^ terendak, hveede of kegelvor- mige hoofdbedekking tegen re- gen en zon, van bladeren of riet gemaakt. j> teriiang*, soort klem aarden vat, met dikken huik, nauwen hals en wijden trechlervormigen mond, kleiner dan de böêjoeng, waaruit bij het eten het drinkwater geschept wordt. De mond is bedqktmet eene tjëper (schoteltje), waarop "èene batil ligt; sapoetangan t., doek, die bij het gereed maken der tafel op de t^rnang gelegd wordt, servet, L-jLi y3 ternak, sedert lang op eene plaats aanwezig; van de bewoners van een land oorspronkelijk; orang i., aborigi- nes; t. kepada radja, sedert lang in de nabijheid van den koning, ê^ yji tirnah, nog niets in de wereld gezien of bezeten hebbend en zich uitermate verwonderd of gelukkig gevoelend bij het zien of verkrijgen van iets buitengewoons; iemand van die hoedanigheid; zoodanig * zijn; si t., die tirnah. A yj>, menerau, bij het weven, het garen van de g^lendong weder op rfe pel^ting brengen, -H-/^^ A Y-3 taroean, w. sum., geliefkoosde; hef beste van iets; pak eja n t., zondagspak; anak t., het meest beminde kind. — [N.]. l JL-^ A ^ teroëboek , naam van een' eet- baren zoutwater-visch, welks ingezouten kuit een artikel van handel is. r^^ $\ >-3*' het bewaaien met een waaier; van ^ het. water het tot zich trekken van een nabij zijnden geur. / igg A ^Ji teröêsi, z. toersi. ♦ •x-C^ y^ ^ terCëpa = terotnpa. — [L.], i-J? #) y^ teropong, buis, pijp; f i]f, om er het vuur mede aan te blazen; verrekijker; meneropong, met een* verrekijker bekijken; t. b in tang, teleskoop; t. töëmgi, mikroskoop. /•j-^^ wS* teröèmoen, naam eener plaats onder Atjeh (en waarvan de vorst onze spion was, T.). /.1 #1 wJ terftna — skr. taroena — ^jonge- ling, tot manbaarheid gekomen (ook van dieren). <Kssx> >^ ^ V (mal. tarwïhah).plnr. ^>y. wijze van de gebeden te ver- richten in de nachten der maand ^jLLo^ plur., reukwerk. ^.j>y 357 i^-y (J?.^J^ (^g*- -^./' T.) terwêlo — port. coelho — , konijn, — z. tapai. ■^IS ^ terah, jav., bron; wortel; afkomst: stamboom, — [C.]. 25 w^* tereh, krachtsinspanning, ■^ 4-5 vJC6 ^V terhagoe, w. sum., tot aan de kin in 't water staan; van hag'oe, duiken, — [N.]. ^ Ji-.|J6 w3» terhampar, w. sum., van ge- bouvsren, grachten, kaaien enz. ingestort, — [N.]. /C y3 terai, naam van een' loom, welks kleine, zwaarte, zure vruchten in zout ingelegd worden. rC y3 terï — skr. tri, drie — , in 'l mal. in s^ri T^ri Boewana, titel van den stamvader der Djohorsche vorsten. * y K^^^ y3 phir. van het volgende. y y ^■f ^^-> ^-J (mal. t a rib ah), plur. en c^^LJ, de borstbeenderen; de vier bovenste ribben; gedeelte der borst tus- schen de tepel en de sleutelbeenderen, ^j>A.> wi , menerïti, in eene rij op iets duns en boven den grond verheven, zitten of staan, zooals bv. eene vlucht meeuwen op de roede van eene soort van schepnet, de matrozen op de ra's bij 't paradeeren. L-JiX) Y^ terïtip, naam van een zoutwater- schelpdier, dat zich aan de vaar- tuigen en andere voorwerpen hecht, en waarvan eene groote soort eetbaar is. j> y-> terïtik, naam van een' boom, van welks hout riemen gemaakt worden. :> w) torïda, eene vrouw, die in 't vertellen van historiën ervaren is. — [L.] ; denkelijk de eigenn. ken mawar di toerida, z. Geschiedenis den Pandawa* s , bl. 5 (T.). .«iL-> o terlpansf of gamat, zeeëchel , zee- worm — holothurion. Komt ge- droogd in den handel en wordt, inz. door de Chineezen, als eene lekkernij gegeten; soor- ten :t.bĕĕtoh keling, kleine soort; t kolong, groote soort, in diep water, waarvan de naam. ^ Y^j menerëjak, schreeuwen, krijschen; roepen, met luider stemme roepen. y y <KÓ>0 ^ (mal. tarikah), iets nagela- tens; nalatenschap; iets verlatens; nalatenschap, die aan niemand toebehoort; vrouw, die geen man kan krijgen. ^ C^ó wS* terikam, batav. ? volgens van ^ Hoevell = k^rïkam. e5i ^jr- terïgoe — port. trigo — , tarwe. r^: halen. , menerima, ontvangen, aannemen, inwilligen; goedkeuren; toelaten; ont- # JjoJ 358 ■X- AJo^* terïuil, jav., snip. — [C.]. i:^^ ^ yji terijöèdjoenj (in hik. en poëzie) — smsl. van skr. tri, {drie), en mal. óë dj o eng — , ivat drie hoe- ken heeft. HiAMjJi o y j^V.j?^' het iemand of iets vereenigen ^ / met iemand of iets anders; van eene vrouw, bv. zijne dochter, (dir. ohj.) het trouwen met (ten huwelijk geven aan). / W40 I' t^s, naam van een' boom, met eet- bare vruchten. IL, intcrj. voor een ritselend, klappend of knetterend geluid, zooals bv. dat van een slaghoedje, een' geweerkogel, die in eene plank slaat, papier^ dat met eene schaar geknipt wordt; zoodanig geluid. — z. d^ttas. •X- / KMO I- toes ing k^söèma, (jav.) of töêroes ing k^söèma (in hik. en poëzie), prins of prinses die niet uit een bijzit, maar uit een eehte vrouw is geboren, — [T.]. II., interj. voor een scherp poffend ge- luid, zooals bv. dat van een' revolver; zoodanig geluid. — z. l^toes. III., interj. voor het plotseling stil hou- den van iets; opgehouden met droppelen of vloeien, iiitgedroppeld] gestelpt; meng^etoes, ophouden met droppelen of vloeien; laten uitdroppelen bv. het water uit eene kruik, de pis uit de teeldeelen; laten doordroppelen , filtreeren. *IV., toes kroebi, z. k^röëbi. ^ / W40 tis, batav. (uit 't jav.), koel [H.]. — vgl. tes. / j^ tes (vgl. t i s), panas t„ van geneesmid- delen Vs verwarmend en Vs verkoelend. y !> QLwJ 6Ï1 9^^ f ^ . telkens negen, negen ^^ aan negen. f — ü wwwO ? ^*^^ negen bestaand. / o / \^^^y^K,..j*j^ > het de oorzaak te weeg brengen. o / f^K^J^J^M , het bidden; het loven van God; het verheerlijken van God; het uitspreken der woorden jüüT^jI^aaw; lof- zang; rozekrans van 100 kralen; böëwah t., de kralen of eene kraal van den roze- krans; de pitten van de stekelige pit eener plant, als de t^mcë, die als kralen voor ro- zekransen gebruikt worden; de plant zelve; mentasbihken, God loven, verheerlijken. ^50 ywuö, wegzending (van eene vrouw); het ^^ / verstooten; mentasrihken , wegzen- den, verstooten, mj^ (mal. toes^oe), negende gedeelte. mj^^^ (mal. tis'ce), fem. van het volgende. A-JLwö (mal. tis'ah), negen; getal negen, negental*, hi^*^ X«mJ, telkens negen, negen aan negen. 559 / — 5CggO (mal tis'ï), tot negen betrek- king hebbend, /*^jS\j^ 9 het stillen; het doen bedaren; in de gramm., van eene letter het uitspreken zonder klinker; het merken met eene ^^ , Lvw^ A/VJO ; van het water het vloeien als een keten of zigzagsgewijs; ver- binding , aaneenschakeling. A A,\,WL_y het voor schade bewaren; het ^ behoeden; het verlossen; het bevrij- den; het in vrijheid stellen; het groeten; het zegenen van een' heilig man, door te zeggen iKjJx ^U) [vrede zij met hem); hei overgeven; het overleveren; het ter hand stellen; het leveren; behoeding; bevrijding; overgaaf; overlevering] terhandstelling; levering; men- taslinikeii, voor schade bewaren enz. «* - o • o ^ L_ Q^^^uM^ tasniak — pers. cS^^^^ — , bril cX.,!^.^^* tasmah, verb. van <u*^. / c y fK/<^j^.j^ (ïnal. tasmijah), het geven van een' naam; het benamen; het benoe- y men; inentasmijahkeii, benamen, benoemen. li y y cj^' >*^ het gemakkelijk zijn. c y V^j?W^ het effenen; het vergemakkelijk / ken; het verzachten; ïy^) Jw^^, verzachting, d. i. geheele onderdrukking der hamzah; ^ ^a^ J^a^, onvolkomen verzachting der hamzah; dis^boet d^ng- ngan t., met verzachting uitgesproken worden, d. i. q in plaats van a, o in plaats van oe, e in plaats van i. y mj<.^i^ , negende gedeelte; negende, w y y <K/JJ^ , het gelijk zijn; het gelijken; het overeenkomen; inentasjabboelikeii, ver- gelijken, o y ^^K^JJ^ , het vergelijken; het onzeker of twijfelachtig maken, door de zaken zoodanig op elkander te doen gelijken^ dat zij slechts met moeite te onderscheiden zijn; vergelijking, o y cX>cXwJ> het versterken; het bevestigen; in de gramm. het voorzien van of het uitspreken met het schrijfteeken ójó^] naam van het schrijfteeken u, (z. s^ en ^^j^). c y ^^ ^XCo , van vleesch het in stukken ^^ ^ snijden; van een lijk het ontleden; ^i l m oe t. , ontleedkunde; mentasjribkeii , in stukken snijden, ontleden. i» a> 5^* , het in de zon droogen (van vleesch, in lappen gesneden); het zich naar het oosten wenden; ^♦^jU) ^U), de drie dagen , na het groote feest der offeran- den, dat den 10^ der maand to\»iT^i3 gevierd wordt. *cL> 360 ^m^yOi Ó\JJ^ , het danken. "x' / ui^ èi^iö? vermenging; verwarring; afge- trokkenheid; afkeerigheid. Osj^J^ , Ac^ afleggen der geloofsbelijdenis y / L Ü3 \\j<^LJ plur. van u-w^. z' / L^JlAiwO-J plur. van v«iAJUaS. / c / ^AjsïiXxaJ ^,c> J>, Ae^ gezond maken; het effen maken; het bewaar heden; het verbeteren; het verwijderen van gebroken getallen in de rekening, c y >cXaA3*> het geven van een'' titel en voorrede, van een boek; het aan- vangen, van een* brief. c / L^ Jl3 (\jun^\ . het zeer oprecht en de waarheid zeggen; het opr echtelijk en recht handelen; het iemand voor oprecht en waar- heidlievend houden; het bewaarheden; het bevestigen. w y y (^ ^ ^i^^ V. het gebruik maken van zijn vrijen wil en macht; het doortrapt en behendig zijn; vrije beschikking over iets; behendigheid. i^ (h^ Us^lJ , in de gramm. het grammatisch '^ veranderen, het conjugeer en, het declineeren; van den wind het draaien; van geld het wisselen, het verteeren; het aanvertrouwen van het beheer over zijne goederen aan iemand; met plur. v-^,L^, grammatische verandering; conjugatie; de- clinatie; bevel; beslissing; mentasrffken , conjugeeren , declineeren. J Q y. -aJCAO«3>> het verminderen; het ver- kleinen; het vernederen; in de gramm. het in den deminutief-vorm gebrui- ken; deminutivum, c y L— JIaaAAJ^*^ het samenstellen van een •* geschrift; met plur. u-oJoLaï en cl>IaaJu3ji, opstel, geschrift, boek; meiitasnif- ken, een geschrift samenstellen, opstellen. y o y L ♦♦ jVAjljul/^ V plur. van u-ijuuaS. i yy 4 AJL>^ V. het gevormd worden; het nei- gen; het ten val neigen; van een' slag (coup) het vallen; van eene zaak het opgevat en overwogen worden; het opvatten; het zich een denkbeeld maken van iets; verbeelding; opvatting; overweging; fantasie; idee; afbeelding. l y y C3 %AiöÜ>*> het zich op de wijze der sophi uitdrukken; het geheina^zinnig Tir^ 561 u-ft^ spreken; mysterie; geheimzinnigheid; 6e- schouwing; ^JLJ Ac, mystische, beschouwende wetenschap, die de theologie tracht uit te leggen. ^ U^o3 y vorming; uitbeelding; afbeelding; beeld; beeltenis; schilderij. C jaoJ. ^y^^i^r^jL/n V. het in angst zijn; het verdriet hebben, *, het zich f)ernederen; het zich vernederen en met een vroom gemoed aan God onderwerpen; het verzoeken; het smeeken.. / -Jok3*5 hij is verheven geweest, — Wordl na de namen van God in een^ wenschenden zin gebruikt de verhevene, hij zij verheven; o iól]. God, de ver- heven, of God, hij zij verheven, \_^,yOij>, vermoeid; moede; afgemat. c y ^AjOt3*3 uitlegging; verklaring; menta'bir- ken, uitleggen j verklaren, \^^^y^JSiXJKj> 9 het zich verwonderen; het ver- wonderd zijn; het verbaasd zijn, ksïXXi3*9 spoed, haast; aandrijving, aan- zetting, c y \ ^^ y^srpi m V. het met verwondering ver- vullen. c y f \KlSXJf^ y aandrijving, aanzetting, be- y o y igxng. A^lX-^c3 (ïii^l- taMijah), het doen voor- bijgaan; in de gramm., van een verbum het transitief maken] het als transitief construeeren , o y f \s^lXjlJ> 9 gelijkstelling; behoorlijk bC' stuur; erkenning der rechtvaar- digheid van getuigen, / ))lX-30\ berisping, bestraffing; verwijt. ^ y y \C\jO\ het zich verontschuldigen; het inbrengen van voorwendsels; het zich ophouden; het dralen; het achterblijven; het moeielijk zijn, ^ o y {„„yO C\JLJ> 9 verhindering; straf, kastijding; • ** marteling, o y . \Q^ y^_V het zichtbaar maken; het voor oogen leggen; het zijdelings te kennen geven; het verbreeden; het in U breede over iets spreken; het welsprekend zijn. cy t„ Q, ^ ^ JU j bekendmaking; aanwijzing; aanduiding; bepaling van een nomen door den artikel Jt; definitie, In 't mal. ook wel nog, doch niet aan te bevelen: menta'rif, weten; barang ta'riflah ki- ranja §a|;iabat kïtg, onze vriend wete, ^i> >j^ 362 meiita'rifkeii , bekend maken; aanwijzen; aanduiden; een nomen door den artikel J) bepalen, definieeren, y c y Jt^ L*V^ ket doen geduldig zijn; vertroos- y ting. c y ^^ LJO^ kei berispen; ket bestraffen; ket y tuchtigen met stokslagen, beneden het door de wet bepaald getal, volgens anderen, mei het hoogst getal; het tuchtigen met eene bij de wet niet bepaalde straf. ^•, „*.,#.,,; ..*,»,.; «... ^ / plichtpleging; hoffelijkheid, y c/ dtxiL5tj> , het te drinken geven aan een nieuw geboren kind van iets, dat het eerste vuil uit doet komen. o w yy L^AX^JLJ » het opgehangen zijn aan iets; het hangen aan iets; het toegedaan zijn; het ophangen; afhankelijkheid; belrekking; verwantschap, In 't mal. ook nog onderhoorig- heid; afhankelijk; onderhoorig; menta'al- loekken, onderwerpen; menta'alloekken soewatoe d^ngngan soewatoe, iets van iels anders afhankelijk doen zijn, oy \^^^ysj<^\,^0 s 'werking ; insnijding; onderschrap- y ping; uitschrapping. oy (^ QjlX^\ het ophangen; het in margine noteeren; het uittreksels maken uit een werk; het opgehangen zijn; het van liefde bevangen zijn. c y \jsJ<JLj> , het veroorzaken] het oorzaak^ het voorwendsel zijn. c y CP^ s 9 het onderwijzen; het leeren; on- derwijs, c y 'S , verduidelijking; omschrijving. o y ^^^^^yO \^J> ' ^^l ^^^^ verwijderen voor eene y verre reis; het bannen, li y y \^^^^^^3 - overmacht, meerderheid; <w^)lsö!U , a fortiori (?). o y , verandering; verbetering; beder- ving, ■ V I. tang, interj. voor een klinkend ge- luid, minder helder dan ting, zooals bv. dat van een zwaar stuk geld (rijks- daalder, kroon enz.), dat op een' steen valt; zoodanig geluid (z. ktang, k^l^- tang, lantang en k^l^ntaug). II. verk. van datang in de spreekwijze tang ada of tangadsi. 'Cf V ■ V toeng, interj. voor een galmend geluid, zooals bv. dat van eene gambang, kleine klok, of holle bamboes, waarop men met iets hards slaat, minder gerekt dan n o eng; 363 CJ^ zoodanig geluid (z. k^toeiig, kentoeiig, l^toeng, lentoeng, k^letoeng en k^- l^ntoeng). iJi tong*, -- verb. nederl — , Ion; tobbe; vat; pakkist (beter pak). i-J I. ting, — oorspr. ehin. — , kleine lan- taren, hetzij van papier, glas, blik of wat anders (z. tangloeiig). — * tèng, batav.^ een lantaren van popier (jav. ^t zelfde en eting). — [T.]; ballon, — [B.]. IL, interj. voor een klinkend geluid, helderder dan tang, zooals bv. dat van een klein stuk geld (gulden en kleiner), dat op een^ steen valt; zoodanig geluid (z. leting, lenting, keleting, keienting en kerenting). y / y ciV-io tangada (z, tang IL), komen en daar zijn. Die spreekwijze wordt gew. met s ah a dj a gebruikt en beteekent dan, dat iets aanwezig is, zonder dat men weet of gezien heeft, waar het van daan komt. JJövJi^J menengadah, de oog en opslaan, hemelwaarts zien; met opgeslagen oogen aankijken; iemand in de oogen kijken; brutaal aankijken^ bv. een' knorrenden meester; trotseer en, aan durven; tertenga- dah, met opgeslagen oogen aangekeken worden. jfü^JkJi tongtong (zelden), alarmblok, waarop geslagen wordt. "^ iJCJLJ tei^'teng, batav. (jav. tiiigti:^, T.), een gebak van gebraden ka- tjang. - [B.]. Jk3 tengngar, naam van een' boom, welks bast als een buikzuiverend middel en als roode verfstof gebruikt wordt. ■^/ j^^JfLJ tangsa, alarm slaan. — [L. bew.]; teiigsa, benk., alarm slaan. — [G.]. / j4è^JLJ> !• tangsi {zelden), barak; kazerne. IL en tansi — oorspr. chin. — , soort van touw; snaar, UI •^/ IJ4^A.J tengngas, merk op het vee. — [R.]. (^2>amOLJ> tongsit — oorspr. chin. — , stijf ineengewrongen haartooisel, •X-zw^^OO* tengsai, benk., loshangend {dh haar). — [C.]. ■^ l 0_.^._3' tengok, rocAeiew als een varken. — ^ L JlslJ . tengak-S, naar den adem hij- gen. — [L. bew.]. L^ ^Jl, V tengkoe — wijz. van toenkoe, mijn gebieder; mijne gebiedster (z. toen) — , titel voor de mannelijke en vrou- welijke afstammelingen van den re^eerendeo cs^ 364 )f *XaJ vorst van het voormalig rijk van Djohor, w^elke dynastie tegenvvroordig nog bloeit in Lingga, Singapoera, Soekadana en Siak (vrouwelijke linie). — Die titel is uitgevon- den, ter onderscheiding van de boeginesche vorsten, aan w^elke de titel Qug koe gegeven v^erd. Vóór dat dit onderscheid gemaakl v^erd, gebruikte men alleen den titel ra- dja; t. b^s ar, de aatigewezen troonopvolger in genoemde rijken; bertengkoe, jegens iemand het woord t^ngkoe gebruiken; me- nengköèken, met tengko^ bejegenen, iemand tengkoe noemen. L^ yJaL 's toeng^koe, drievoet; treeft. ^ L, -^ XJT-V tongka, soort van betel-plant. — [L. bew.]. 3> tingka, batav. uitspraak van tingkah. ~ [B.]. iJsJfLji tengik, van vet, olie en dergelijke garstig, rans, sterk. (30,* V tengkada, soort rups, die aan een zelf gesponnen draad van de takken der boomen naar beneden hangt. L 3 iuJ^* tengkar ap, vernield, verwoest, vergaan; geruineerd; afgezet, bv. van een vorst; menengkarapken, vemiv- len, verwoesten; ruineeren; afzetten. mj\ajlLJ> tengkalang, kleine rij stschuur op •X- stijlen. — z. b^löèboer. i ju Q *_'^* tengkalak, soort pyramidale fuik, kleiner, doch naar even- redigheid langer, dan de 15 k ah; wordende met de hand in ondiep water nedergelegd. (^^iüOJiLj tengkalok, de nog jonge, kra- kebeenachtige en daardoor eet- bare pit van steenvruchten^ zooals bv. van de m^mpelam (z. k^longkong). p^\^JiLJ (vgl. ^jUj, T.) tengkawang, ^ naam van een' boom, welks vruchten eene eetbare, in de gewone tem- peratuur stollende olie geven , die ook tegen de spruw gebruikt wordt. \^^ySsJi^J> z. t^rtangkoet op blz. 350. \j*yS\Ji^ tongkat, stut, steun; wandelstok; menongkat, stutten, ondersteunen; i. k^tijak, kruk. ^rySijO tingkat, wat op iets anders ^staat en daarmede een geheel vormt; ophooging, verdieping; optred,terrasse;\idi- pal tïga t., een driedekker. ^ S\ji3 tangkar, zweesrik. — [R.]. "^. Ó>kJÖ tangkoer, verb. van j^Sj^ (sa- ka ngkóèr) — naam eenei* soort van egyptische hagedis met kieuwen — seincus — die gedroogd als stimulans ge- bruikt wordt; — * batav., soend. en jav., middel om krachtig bij de coitus te zijn, bestaande in de gedroogde staart van het zee- paardje, de hippocampus kuda, Rigg. -=- (T.). J^ 36Ö t— SXftji' > , menen^kar, twisten, krakeelen; me- nengkarken, twisten enz. om iets, betwisten; menengkari, twisten enz, tegen iemand. ^ ysJc3* tingkir, jiederslrijken, ergens op gaan zitten gelijk een vogel. — [R.]. -z.^"(T.). 