Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
— 190 — Пе epidermis aan de onderzijde is slechts één cellaag dik, aan weerskanten van de sluitcellen der huidmondjes puilen de nevencellen zeer ver naar binnen uit en raken elkaar daar bijna. De huidmondjes zijn eenigszins ver- diept, zonder duidelijken cuticularing. Voor het onder- zoek werd gebruikt een tak van een boom, die aan den rand van een zoutwatervischvijver groeide. Mangifera indica, een exemplaar dat omstreeks 400 meter van het strand verwijderd groeide. Deze soort komt wel in de nabijheid van het strand voor, is echter geen typische strandplant, maar groeit in het binnenland minstens evengoed. Opuntia spec, een verwilderd exemplaar in een heg omstreeks 200 meter van het strand. Opuntia’s komen hier niet zelden in de nabijheid van het strand, maar ook dikwijls op dorre terreinen in het binnenland voor. Casuarina equisetifolia, een aangeplant «exemplaar op zandig terrein + 400 meter van het strand verwijderd. Nipa fruticans, aan den rand van een zoutwatervischvijver. Tamarindus indica, eveneens nabij het strand groeiende. Pluchea indica, een heester met eenigszins vleezige bla- deren, die tot de Composieten behoort en hier bij Batavia zeer algemeen voorkomt in de nabijheid van het zeestrand. Eucalyptus spec. (waarschijnlijk alba), aangeplante exem- plaren op ziltig terrein in de omgeving van de haven van Tandjoeng Priok. Leucas linifolia, een kruidachtige Labiaat, die hier in de omgeving van Batavia op zoutvrij of niet alte ziltig open terrein, langs randen van wegen en op dijkjes tusschen de sawah’s zeer veel wordt aangetroffen. Calotropis gigantea, een heesterachtige Asclepiadee met blauwgroene bladeren, die met witte, op was gelijkende ha- ren bekleed zijn. Deze soort is een karakterplant van dorre, vooral zandige terreinen, hoofdzakelijk in de nabijheid van het strand, maar toch ook wel af en toe in het binnenland. De resultaten van de proef waren de volgende: — 191 — 'pSoo1pio4 [29498 (ç "рЗооірләл joe (z 'pgooipio4 [99498 vultq (| — — өл 9'05 Ges 1188 Got 09 66 64 d "89308318 stdoijo[e;) — — — | —fer | 56 166 04 69 94 |569 m F вош вәә" -- — WA! 9AT got 68Т (16416 66 eG 0€ е ‘094$ snydAfeony — — r8 £'8 (4% 8“TI 661 08 66 | 975 "T $ "e9rpur voqon[q — est |(55'05 pec agg | geg 38 88 " OP “отра Snpurreure T, 109 8:49 869 1%! “18 06 ‘66 101 £0I GOT “ т 'sueonnag зат — 8°68 768 g'or ТТ  168 ҮҮ? 88% 966 PS Gro eq “ efgg "Spur BIJL uey “1% Sos 7'65 588 | — 0? Sot 09 £9 Gro 19 |'uris 1) | вцәоебу Buey 'Ssimu 200 "иә 1940 'uadou ‘1990320 | 1900120 | 1900320 | 1900120 | 19003120 | "dag Kat Ges НӘНЕЦ |‘чэниеч e hei L Y © с І 05 ләдшәҙд4әс 62 — 192 — ten van het oorspronkelijk gewicht, krijgen wij het — — “ (CA 7 06] “- ВЕ ты“ бүт © ЖА DE I T pre T иг ^ wm ^ “ЦОЙ suonərr — Ce o Мі 9,“ гр ом '9eds snydAfeong — — Яс берг (O09 CRE pl “ “т ИИ "ворот eoqon[q CS = € ЗЫ... вогрш snpurreure, " 590] ом Тәр гсм 'sueonu BAIN -- — “ gal “o 4414  siogue 7% 66% оғ % 1 % /#| 9 99 % 69 % 68 % 16| %№ FE | "ецооце8у вывовоэхя "Зер ‘Zep ‘Bep "Зер “Вер "Зер TE 998% БЕ ap ш ann | эр ш ann | эр ш ann apylıa әрзәл эрлэр әрәәм) | əup eu | ээму ви | up? ви :Mnpeguos эр ur ләрләд Зер 9385197 Wanneer wij nu voor ieder tijdstip het gewicht opgeven in procen volgende. — 193 — In de cerste plaats valt de buitengewoon sterke verdam- ping op уап Eucalyptus, een boom, die vertikaal gestelde bladeren heeft en door 5снімрен *) als typische xerophyt beschouwd wordt. Door het Eucalyptus-takje wordt in twee uur 29% van het gewicht verdampt, dit zou met een verdamping van omstreeks anderhalf of meer maal het gewicht der bebladerde takjes per dag overeenstemmen. Calotropis gigantea verdampt in het begin even sterk als Eucalyptus, ш den loop van het tweede uur vermindert de verdamping van Calotropis echter en gaat die van Eucalyptus in dezelfde mate door. Ook Pluchea indica, Casuarina equisetifolia, Nipa fruticans en Leucas linifolia verdampen in het begin bijzonder sterk. Pluchea indica en Casuarina equisetifolia reguleeren niet, Leucas slechts in geringe mate, Nipa daarentegen zeer duidelijk. Tamarindus verdampt in het begin niet bijzonder sterk, reguleert echter in het geheel niet, Excoecaria Agallocha, die in het begin even sterk verdampt, reguleert veel beter en houdt het, gedeeltelijk hierdoor, gedeeltelijk ook wel omdat de vleezige bladeren een grootere waterreserve bevatten, een paar dagen langer uit. Bij Mangifera is de verdamping in het begin zeer gering, misschien wel, omdat deze boom hier op eenigszins zilten grond groeide. Bij verdampingsproeven, die ik eenige jaren geleden met de mangga op zoutvrijen grond nam, vond ik een aanmerkelijk sterkere verdamping. Zeer gering is de verdamping bij Opuntia, nog wel een exemplaar, dat op zeer beschaduwde standplaats groeide en aan de felle zon werd blootgesteld. Blijkbaar verdampt Opuntia niet meer dan hoogstens 4 а 5% уап bet gewicht per dag. *) Vergelijk: Pflanzengeographie bl. 526. LXXI 13k. — 194 — Ten slotte zullen wij nog een vergelijkende proef behan- delen, die den 1*" October werd aangezet, waarbij echter de bebladerde takken onmiddellijk in de planténbus naar huis gebracht en toen in de schaduw opgehangen werden. Voor deze proef werden ook weer eenige typische halophy- ten en ter vergelijking een veia niet halophyt genomen. due onderzochte soorten waren Bruguiera gymnorhiza, takken laid van een in een brakwater sloot groeiend exemplaa % zilten kleibodem groeiend exemplaar. Carapa Moluccensis, takken van een op pas aangeslibden 3°. Acanthus ilicifolius, takken van een in een zoutwater sloot groeiende plant. 4% Vitis trifoliata, de strandvorm met vleezige, onbe- haarde bladeren, groeiende op zilte tusschen de nipa groeiende varen. 6°. Ficus elastica, takken va klei. 5°. Chrysodium aureum, de welbekende, halophyte, dikwijls n een, misschien omstreeks vijftien jaar oude, goed uitgegroeide, op eenigszins ziltig terrein geplante boom. 1 October: 2 October: 3 4 9 T 12 uur |'s namid- | voormid- |'s namid- 45 minu-| dags dags dags | Oct. | Oct. | Oct. | Oct. ten. 5 uur. T uur. | 4 uur. Bruguiera gymnorhiza. | 199 gr. 192,2 | 184,5 | 176 162 |159,5!) Сагара Moluccensis. | 24,9 „| 24 22,6 | 21,2 | 18,7| 17,2 |16,0 | 14,8 Acanthus ilicifolius. 705 5 ai 23,2 19 14,2| 12,3 |11,52) 10,4 Vitis trifoliata. 88,0 „| 75,7 64,7 57 46 | 34,33) Chrysodium aureum. |102,5 „| 93,2 76,4 59,5 | 48,6| 48,5 Ficus elastica. a. niet fructificeerend.| 45,2 „| 44,5 | 43,8 | 42,8 |415 40,3 |39,2 | 37,5 b. met vijgen. 30,0 „| 99,2 28,5 | 27,6 | 26 | 24,7 121,64) hypocotyl sterk gesc op een enkel bovenst blad na geheel verdroogd. grootendeels verdroogd 2.9.5.5 bladeren gedeeltelijk afgestorven, vallen af gd, de rest zeer sterk verwelkt, bladeren vallen af. hrompeld en afgevallen, bladeren beginnen te schrompelen en af te vallen. EEE TFT e E Tm Tiu — 195 — Wij kunnen hier ook weer het gewicht op verschillende tijdstippen in procenten van het oorspronkelijke gewicht berekenen. Begin van de proef BHES 2 October: š | Е 1 October "s a voormid-|’s namid- 12 uur 45 minuten. deg, ën dags |October. | October. | October. | October. uur 4 uur Bruguiera gymnorhiza.| 96 9/,| 99 9/,| 88 %| 81 %| 76 00 — — Carapa Moluccensis. | 96 „| 90,5 „| 85 „|75 „|69 „|64 9], 59,5 9], . Acanthus ilicifolius. 927,198 ся 199 „185 - „ | V.trifoliatastrandvorm. 86 „| 73,5 „| 65 „|589 „|39 „| — — | Сгузо а aureum. | 91 „| 74,5 „| 58 „| 47 „| 47 „| — — . Fieus elastica a. и 098 VEN 88 5 ҒЫ VET GEK ee Wij zien dat de twee vleezige halophyten, Acanthus ilicifo- lius en de strandvorm van Vitis trifoliata en de ook eenigs- zins vleezige Chrysodium aureum verreweg het sterkste verdampen; dan volgen de mangroveboomen, Bruguiera gym- norhiza en Carapa Moluccensis, terwijl Ficus elastica verreweg het minste verdampt. In het wild behoort Ficus elastica in het tropische regen- woud tehuis, deze plant ontwikkelt zich in haar jeugd epiphytisch, maar wordt later een kolossale woüdboom. Bij deze soort kan men van een opvallend geringe verdamping, van aanpassingen om de verdamping te verminderen, spreken, bij Bruguiera en Carapa misschien ook nog eenigermate, bij de andere drie halophyten echter zeer zeker niet. Wanneer wij nu nog eenige algemeene beschouwingen aan onze proeven willen vastknoopen, komt het mij voor, dat de volgende conclusies volkomen gerechtvaardigd zijn: 1 % Ee by 4r. .% — 196--- De succulente strandplanten verdampen sterk en regu- leeren de verdamping niet of ternauwernood, zoodat zij dus in physiologisch opzicht niet met de succulente binnenlandplanten, Cactaceën, succulente Euphorbia’s en Crassulaceën vergeleken kunnen worden. De onderzochte, in zuiver zeewater groeiende mangrove- boomen vertoonen een tamelijk sterke verdamping en geen of slechts onduidelijke reguleering, zoodat men hier moeilijk aan sterk op den voorgrond tredende aan- passingen, om de verdamping te verminderen, denken kan. Casuarina equisetifolia verdampt sterk, zoodat men den eigenaardigen habitus van deze plant zeker niet beschouwen mag als een aanpassing, om de verdamping te verminderen. De onderzochte Eucalyptus-soort verdampt buitengewoon sterk, ook Sonneratia verdampt niet minder, eer meer dan de andere onderzochte mangroveboomen, waarbij de bladeren niet vertikaal gesteld zijn, zoodat dan ook de vertikaalstelling der bladeren bij deze planten niet als aanpassing, om de угоре. te verminderen, beschouwd worden mag. Van de onderzochte strandplanten vertoont alleen Pan- danus een zoo geringe verdamping, dat men hier van sterk op den voorgrond tredende aanpassingen, om de verdamping te verminderen, spreken kan. Bij enkele van de op het zandige strand groeiende planten, bijv. bij Calophyllum, schijnt reguleering der verdamping door sluiting der huidmondjes voor te komen. Het is nu de vraag wat wij eigenlijk onder xerophyten moeten verstaan. Ik voor mij geloof, dat het logisch is om het begrip ,xerophyt" aanmerkelijk enger op te vatten dan SCHIMPER dit doet en onder xerophyten alleen die planten te verstaan, die tengevolge van eigenaardigheden van stengel en blad betrekkelijk weinig verdampen en zoodoende aan watergebrek het hoofd kunnen bieden. — 197 — In een vorige studie over de verdamping van epiphyte orchideën heb ik er ор gewezen, dat het vermogen van epiphyte orchideën om langdurige droogteperioden zonder nadeel te doorstaan hoofdzakelijk afhangt van drie factoren: fF. De normale verdamping bij het begin der droogte- periode. 26 De verdampingsreguleering. 3°. De waterreserve van de plant. Van een overeenkomstig standpunt beschouwd kunnen van de ditmaal onderzochte planten alleen Pandanus, Opuntia en eventueel Ficus elastica onder de rubriek xerophyten gebracht worden. Waar in de literatuur steeds over xerophyten habitus, xerophyten bouw van de huidmondjes, bladeren etc. gespro- ken wordt, en hieraan steeds het begrip wordt verbonden van inrichtingen om de verdamping te verminderen, komt het mij logisch voor om planten, waarvan het blijkt dat zij inderdaad sterk verdampen, niet onder de xerophyten te rekenen. Planten, die op droge standplaatsen groeien, maar door een buitengewoon ver uitgebreid wortelstelsel in staat zijn toch betrekkelijk veel te verdampen, zou ik dan ook geen xerophyten willen noemen; dezen naam zou ik willen reserveeren voor de betrekkelijk weinige planten, die bijzonder economisch met het water omgaan. Op een gezichtspunt, dat dikwijls uit het oog verloren schijnt te worden, zoude ik nog de aandacht willen vestigen, op het verband namelijk dat er tusschen groeisnelheid en sterke verdamping schijnt te bestaan. De meeste, zoo niet alle Eucalyptus-soorten, ongetwijfeld ook de onderzochte, behooren tot de zeer snelle groeiers, Casuarina equisetifolia eveneens, Hibiscus tiliaceus groeit ook tamelijk snel, terwijl Calophyllum Inophyllum en Mangifera langzaam groeien. — 198 — Ficus pilosa schijnt mij toe aanmerkelijk sneller te groeien dan Ficus elastica, van de mangroveboomen groeien, naar het mij voorkomt, de Sonneratia’s verreweg het snelst. De strandsucculenten groeien ontgetwijfeld veel sneller dan de binnenlandsucculenten, Opuntia’s groeien bijv. bijzonder langzaam, Euphorbia trigona eveneens. Men zog zich nog kunnen afvragen hoe het mogelijk is, dat de mebste strandplanten aan de zoutrijke omgeving nog zulke aanıherkelijke hoeveelheden water kunnen onttrekken. De osmotische druk van het celvocht der bladmoes- cellen is, zooals mij bij eenige reeds verscheidene jaren geleden proeven met Chrysodium aureum en Acanthus ilicifo- lius bleek, buitengewoon hoog. Bij vergelijking met den osmotischen druk in de bladmoescellen van gewone, niet halophytisch levende kruidachtige planten blijkt het ver- schil tusschen beide ongeveer met den osmotischen druk van zeewater overeen te stemmen. De wortels der halophyten houden blijkbaar verreweg het grootste gedeelte van de in het zeewater opgeloste zouten tegen. Wanneer er per dag een hoeveelheid water gelijk aan het halve gewicht der bebladerde takjes verdampt wordt, zoude, wanneer de wortels het gewone zeewater opnamen, het zoutgehalte der bladeren per dag met omstreeks 1,5%) moeten stijgen. Van uitscheiding van aanmerkelijke hoeveelheden zout bij mangroveplanten is mij nooit iets gebleken. De oude bladeren bevatten ook niet heel veel meer zout dan de jonge bladeren, hetgeen onmiddellijk daaruit blijkt, dat bij het verwelken van bebladerde takken de jonge bladeren water aan de oude onttrekken. Het komt mij voor, dat juist in dit vermogen van de wortels, om het zout zoo goed als geheel tegen te houden, in den hoogen osmotischen druk van het celvocht, waardoor aan het zeewater toch nog water onttrokken worden kan en in de door Sramu aangetoonde eigenaardigheid om de — 199 = huidmondjes niet tengevolge уап zoutopname te sluiten de voorwaarden gegeven zijn, die een plant voor een halophyti- sche levenswijze geschikt maken. Over het algemeen groeien de strandplanten onder condi- ties, die voor een verre uitbreiding van het wortelstelsel buiten- gewoon gunstig zijn. De losse, kortgeleden aangeslibde steeds vochtige klei of het losse zand leggen aan de uitbreiding van het wortelstelsel geen hindernissen in den weg. Dat het wortelstelsel van Avicennia's en Sonneratia’s zich buiten- gewoon ver uitstrekt, is iedereen, die wel eens een excursie in de mangrove gemaakt heeft, welbekend; ook zandplanten, Трапоеа pes caprae, Spinifex squarrosus, jonge planten van Casuarina blijken, wanneer men ze uitgraaft, over een buiten- gewoon ver uitgebreid wertelstelsel te beschikken. Ten slotte zoude ik mij nog op meer hypothetisch terrein willen begeven en eenig verband willen zoeken tusschen de groeivoorwaarden in de strandformaties en het aldaar veel- vuldig voorkomen van planten, waarbij het loofblad niet den normalen bilateralen bouw vertoont, zooals bijv. succulenten (Sesuvium Portulacastrum, enz.), vertikaal stelling der bladeren en isolaterale bouw (Sonneratia en verscheidene andere mangroveplanten) of draadvormige assimileerende stengels (Casuarina). Het is mi. uit de sterke verdamping, die deze planten vertoonen, duidelijk gebleken, dat wij deze verschillende eigenaardigheden niet mogen beschouwen als inrichtingen om de verdamping te verminderen. Ik ben geneigd tusschen de eigenaardige verlichtingscondities, waaronder zich de strand- planten bevinden, en het veelvuldig voorkomen van dergelijke afwijkende vormen verband te zoeken. Ieder, die wel eens een botanisch uitstapje naar een koraaleiland of in een andere tropische strandformatie heeft meegemaakt, moet opgemerkt hebben, dat er hier zooveel licht door het zeeoppervlak, door het witte koraalzand of — 200 — door de glinsterende modder wordt gereflecteerd. Dit buiten- „gewoon schelle licht, dat voor ееп groot deel uit door den bodem of door het zeeoppervlak teruggehaalde stralen bestaat, noodzaakt menigeen om op dergelijke tochtjes een blauwen bril op te zetten en is naar alle waarschijnlijkheid ook de oorzaak, dat men van zulk een excursie gewoonlijk met een in sterke mate verbrand gezicht terugkomt, ook al heeft men zich zoo goed mogelijk door een zonnetent op de boot, door een breedgeranden zonnehoed of een parasol tegen de direkte zonnestralen beschut. Het gewone bilaterale loofblad is op éénzijdige bestraling ingericht en de gewone planten groeien ook onder condities, waarbij de bladeren slechts aan de bovenzijde door de licht- stralen getroffen worden, hetzij dat deze direkt van de zon afkomstig of door witte wolken gereflecteerd zijn. Waar de bodem met gras of kruidachtige planten begroeid of met plantenresten bedekt en beschaduwd is, worden er door de bodemoppervlakte bijna geen lichtstralen gereflectcerd. Dit is in de strandformaties over het algemeen anders, hier vindt men een spiegelend wateroppervlak, een glinsterende modderlaag, helderwit koraalzand en het ligt voor de hand om aan te nemen, dat er verband bestaat tusschen het in sterke mate door den bodem gereflecteerde licht en het veelvuldig voorkomen van planten, waarbij het blad niet op éénzijdige verlichting is ingericht. о ee А-сы WEERSOVERZICHT VAN 1911 DOOR С. BRAAK. Dr. Het onderstaande staatje geeft in algemeene trekken een overzicht van de weersgesteldheid te Batavia aan de hand van de afwijkingen der maandgemiddelden van de normale waarde. De waarnemingen zijn verricht aan het Observa- torium; de gemiddelden zijn afgeleid uit de waarnemingen vanaf het begin der reeks, welk beginpunt voor luchtdruk- king, temperatuur, vochtigheid en regen 1866 is, voor de bewolking 1880 en voor den zonneschijn 1889. Opmerking verdient, dat bij de bepaling der temperatuurs- afwijkingen een correctie van —0.°33 C. is aangebracht om rekening te houden met de langzame temperatuur stijging van + 0.°015 per jaar, die sinds 1866 is waargenomen en die in geen direct verband met de weersgesteldheid schijnt te staan. ` Luchtdruk- | Tempera- | Relatieve Bewolking Zonne- Regenval | Aantal king tuur vochtigheid| | schijn |. regen- in m.m in Co, іп 0/0. іп %. i uu 17 DPD dagen Januari —055 | 088 al bk lede et Februari +0.72 —0.32 —3 +2 +10 | —139 +2 Ma +020 | --027 8 ES. iu —M| —в April +0.19 | —0.01 uti £ [ < ы A Mei. 29.011198 0 +11 0 | +.73 | +2 Juni. +048 | —0.04 E ры ool +2 Juli. 4087 17—099 +1 +16 | —6| {59| +9 Augustus - 0.08 — 0,31 0 +5 — 8 | — 29 —9 September.| —0.06 | +-0.19 -4 и а 3 tober. +1.00 — 0.40 +2 +19 — 5 | + 38 +3 November. | -+0.03 +0.17 —1 т +3 December. | —0.13 +0.14 —2 T93 ше 40 | 0 | | — 202 — Wij zien hieruit, dat de luchtdrukking, na een periode van negatieve afwijking in het vorige jaar, in Februari aanmerkelijk boven het normale was gestegen. Aanvankelijk scheen deze positieve afwijking echter niet duurzaam, want tot Mei daalde de barometerstand weer gestadig; eerst daarna ‚is hij flink in de hoogte gegaan. De temperatuur bleef, de laatste twee maanden uitgezon- derd, overwegend beneden het normale, zooals in den regel kort na een periode van lagen barometerstand het geval is. De relatieve vochtigheid, die van Januari tot April iets te laag was, bleef de volgende maanden vrijwel normaal. Bij de bewolking en zonneschijn is vooral opmerkelijk, dat in de bijzonder droge maanden Augustus en September de eerste boven, de laatste beneden normaal bleef als een gevolg van de wazige lucht en de neiging, vooral in Augustus, tot vorming van gelaagde wolken, soms meerdere lagen boven elkaar. De regenval was in de eerste 4 maanden betrekkelijk gering, in het begin van den oostmoesson boven het normale; daarentegen trad in het begin van Augustus een merkwaar- dige verandering in, doordat de nog steeds te zwak ontwik- kelde moesson tot meer dan gewone ontwikkeling kwam. Beter dan volledige waarnemingsreeksen van zelfregistree- rende instrumenten en termijnwaarnemingen, geeft een geregeld bijgehouden beschrijving van den weerstoestand, een meteorologisch journaal, een overzicht van de eigenaardige wisselingen van dag tot dag en van maand tot maand. Als aanvulling op de bovenvermelde in cijfers vastgelegde uitkomsten der waarnemingen, volgt daarom hieronder een extract uit het door den schrijver bijgehouden journaal. Januari. Het jaar 1911 is begonnen met normaal ontwik- kelden westmoesson met buiig karakter. Van af den 6% begint echter de wind zwakker te worden, den 8**" is de richting zelfs zwak oost en terwijl den 11%" de wind de — 909 — geheele windroos rond draait, waait hij den 174% uit het noordoosten met matige sterkte. Deze geheele periode kenmerkt zich door zuidelijke windcomponenten, geringen regenval en geringe bewolking. Van den 1241 tot den 16%" komen elken avond buien opzetten uit het zuidwesten, dic echter in het geheel geen of slechts weinig regen geven. Overdag is de cumulusvorming gering en nadert zij het oostmoessontype. Vanaf 18 Januari neemt de bewolking weer toe, echter begint eerst den 21ste" een nieuwe regenperiode; de wind heeft nu een meer noordwestelijke richting gekregen en staat flink door, het weer is zeer buiig. Februari. Het weer van Januari houdt nog aan, in den regel waait een flinke wind uit het noordwesten met regen gepaard gaande. | Na den 134% draait de wind naar het WZW en treedt een drogere periode in; na den 19de" wisselt de windrichting tusschen NW en WZW. De droge periode wordt besloten met zeer helder weer op den 22ster en 23er, De overige dagen der maand worden gekenmerkt door vrij heldere lucht, zwakken wind en sterke neiging tot plotselinge wolken- en regenvorming. Maart. In de eerste dagen van Maart neemt de bewolking toe bij matigen tot zwakken NW wind. Den 44% treedt echter het weer een nieuwe phase in. De wind kentert en wordt zwak oost, de lucht is helder, het weer is droog en warm, van 8 tot 10 Maart zelfs drukkend heet. Daarna wordt de lucht iets vochtiger, de cumuli nemen in grootte en aantal toe, maar overigens blijft het weer hetzelfde karakter behouden. ok na den 16%, als de zwak ontwikkelde oostenwind voor windstilte en wisselende winden plaats maakt, treedt weinig verandering in. De lucht is helder, behoudens af en — 204 — toe plotselinge wolkenvorming; vrij geregeld wordt ’s avonds in het zuiden een bui waargenomen, die zelden en dan slechts weinig regen geeft. De wind, waarmee deze buien gepaard gaan, brengt echter een zeer gewenschte afkoeling. Eerst in de laatste week van Maart neemt de temperatuur af door sterkere wolken- en buienvorming, de wind blijft wisselend zwak west en oost. April. Dit karakter behoudt het weer ook in de eerste Aprildagen. Van 4 tot 8 April nemen de bewolking en regenvorming nog toe. Daarna wordt de wind west en staat met matige sterkte door. Den 134% begint een droge periode met geringe Cumulus- vorming en hoofdzakelijk alto-stratus- en alto-cumulus bewol- king; van 20 tot 25 April is de helderheid der lucht nog toegenomen bij overwegend WZW wind. De laatste dagen der maand met helder en stil weer vormen een overgang tot de komende oostmoessonperiode, die op den 30ster met zwakken oostenwind inzet. Mei. Tot den 44% is het weer buig bij zwakken oostenwind, de lucht vrij sterk bedekt. Den 54% klaart het op, van den 64% tot den 8%ез waait een heldere oostmoesson. In den namiddag van den 8%%% vormt zich een nevelachtig cirrusscherm, dat langzamerhand in dikte toeneemt en zich den volgenden dag als een dichte cirro-stratus vertoont. De volgende dagen kenmerken zich door veel hooge stratus wolken; de wind is beneden matig oost, daarboven bevindt zich een laag met westenwind of windstilte. Van 14 tot 17 Mei is de wolken- en regenvorming iets toegenomen bij wisselenden wind. Nu volgt tot het einde der maand een periode met zwakken oostenwind met afwisselend karakter. De dagen van 18 tot 21 Mei zijn droog, de daarop volgende tot den 25% buiig; in de laatste dagen der maand neemt wel de regenvorming af maar blijft de bewolking tamelijk sterk. c s: Juni. Nog eens treedt westenwind op met buiig weer (den 1% еп 24%). Ook de oostenwind, die de volgende dagen zeer zwak doorstaat, is slechts van tijdelijken aard, want уап af den 94» klaart het op en waait westenwind met af en toe iets zuidelijke richting. Daarna neemt met het optreden van zwakke oostenwinden de bewolking weer toe. Met uitzondering van de dagen 19 tot 21 met helder weer duurt dit tot деп 27ster, Bij nog steeds slechts zwakken oostmoesson volgt nu een drogere periode tot den Juli. 6%" Juli. Den 74% en 8% neemt de oostenwind in sterkte toe en tevens de regenvorming. Van 9 tot 14 Juli heerscht daarna nogmaals westmoesson met buiig weer. Het einde der maand heeft weer overwegend zwak ontwikkelden oostmoesson, af en toe onderbroken door westen- winden. Het vochtig karakter houdt nog steeds min of meer aan; de 30** Juli kenmerkt zich door buitengewone vochtigheid. Den geheelen morgen vallen buien uit een stratuslucht van lage regenwolken, die vrij snel met den oostenwind voortdrijven. Het temperatuurminimum is dien dag verschoven naar 3 uur namiddags. Augustus. Den 94% Augustus slaat echter het weer om, de alto-cumuluswolken, die zich nog 's morgens vertoonden, trekken weg en met vrij sterken zuidenwind en geringe cumulusvorming zet een droge periode in. Den volgenden dag is de wind zwak oost geworden en vanaf den 44°" staat met helder en droog weer de oostmoesson met matige sterkte door. Van 11 tot 13 Augustus treedt nog eens westenwind op met afwisselende bewolking. Van 14 tot 15 Augustus sterke cumulo-stratus bewolking bij zwakken wind. De volgende dagen is de bewolking minder sterk en worden in den regel twee lagen van cumuli waargenomen, waarvan — 206 — de benedenste uit het oosten, de bovenste in den regel uit het westen komen aandrijven. Den 23**" neemt bij toenemende windsterkte uit het oosten tot zuidoosten de bewolking verder af, vooral ор 25—28 Augustus met sterken wind en zeer geringe cumulusvor- ming. Den 29ster en 30ster is de wind weer zwakker geworden en de bewolking toegenomen, den 31°” staat er zwakke zuidwestenwind bij droog weer. September. De maand kenmerkt zich evenals Augustus door droogte, terwijl de bewolking nog iets boven het normale blijft. De wind waait in de eerste helft der maand met matige sterkte uit het oosten, behoudens enkele dagen met verzwakten of versterkten moesson en zwakken zuidwesten- wind op den 8*'*», Na helder weer (vorming van А—Си, die vrij snel uit het westen komen) bij matigen ZZO wind op den 174%, volgen eenige zeer droge dagen met sterken oostenwind; de lucht is wazig, de nachten zijn koud, de zeewind is zeer sterk ontwikkeld. De oostmoessonlaag, ор den 184%: van slechts geringe dikte (reikt tot 1500 М.), neemt de volgende dagen in hoogte toe. Van af den 23ster neemt de bewolking weer toe, terwijl de moesson flink blijft doorstaan. Ор den 25*® is de dikte der moessonlaag weer gering, 2000 М, Van af den 22**" wordt veelvuldige A—Cu vorming waar- genomen. In den morgen van den 26*e is de wind tot zwak oost afgenomen, 's avonds waait een sterke westenwind. De volgende dagen hebben ZZW tot ZW wind en sterke bewolking. October. Het weer blijft ongeveer de geheele maand hetzelfde karakter behouden met overwegend zwakken oost- moesson, sterke bewolking en neiging tot regenvorming. — 207 ме Opmerkelijk is, dat bij zwakken oostenwind of windstilte overdag, meermalen (8, 9, 11, 12, 15 en 22 Oct.) 8 avonds een bui uit het ZW opkomt, die ZW wind en vaak regen brengt. Na den 2gsten volgen heldere dagen met matigen oostenwind. November. Het weer van October zet zich nog voort. 1 en 2 November hebben flinken oostmoesson met heldere lucht. Op den 34 valt, na oostenwind overdag, 's avonds weer een bui uit het westen in. Vrij heldere dagen wisselen af met sterkere bewolking. De oostmoesson houdt aan tot den 19den; dan volgt een korte kenteringperiode met windstilte of zwakken westenwind, sterke bewolking en buiig karakter. December. De westmoesson is doorgekomen met flinken wind, vrij heldere lucht en regen in de namiddaguren. Van 7 tot 12 December schuift zich een periode er tus- schen in met zwakken ZW tot ZZW wind, vrij sterke vorming van alto-cumuli en hooge stratuswolken, waaronder zich slechts weinig cumuli vertoonen. Daarna neemt de westenwind weer in sterkte toe, vooral in de eerstvolgende dagen. Hij wordt den 144°" en 154% reeds 's morgens vroeg waargenomen. Over het algemeen is het weer betrekkelijk droog. Het wisselend karakter der moessons, dat nauw samen- hangt met de luchtdruk-verschillen, staat in geen duidelijk verband met de luchtdrukveranderingen, zooals ze op één bepaalde plaats worden waargenomen. De barometer te Batavia maakt het geheele jaar door een serie van kortere en langere schommelingen, waarvan echter de afspiegeling bezwaarlijk in de wisselingen van het weer is aan te treffen. Wel is duidelijk waar te nemen, dat tijdens het echte oostmoessonkarakter slechts kleine barometerschommelingen voorkomen van korte periode (+ 1 mm. halve amplitude en periode van + 5 dagen) en dat in den westmoesson behalve deze kleinere storingen tevens golvingen van langeren duur (+ 1 maand) zich voordoen met grootere amplitude (+ 2 mm. halve amplitude). De korte kenteringperiode, die aan den westmoesson voor- afgaat, is gekenmerkt door het eerste minimum dezer tweede soort van storingen, dat na den oostmoesson optreedt. Ook in het jaar 1910 was dit het geval. Iets dergelijks kan van de kentering van west- tot oostmoesson niet vastgesteld worden, omdat deze overgang veel geleidelijker gaat en feitelijk meerdere maanden geduurd heeft. Vergelijken wij ten slotte het barometerverschil tusschen Batavia en Pasoeroean met de luchtbeweging te Batavia. De ligging dezer beide stations ten opzichte van elkaar brengt natuurlijk mede, dat het barometerverschil in het algemeen zich in de richting en sterkte der moessons afspiegelt. Slechts bij uitzondering bedraagt dit verschil meer dan 1 millimeter kwikdruk. Tijdens goed doorstaanden west- of oostmoesson blijft de luchtdrukking te Pasoeroean tamelijk constant beneden of boven die te Batavia. Overigens slingeren beide om elkaar heen, waarbij wel in de meeste gevallen tijdens de dagen met westenwind de barometer te Batavia het hoogst staat, tijdens oostenwind die te Pasoeroean, maar betrekkelijk vaak komt het voor, dat de windrichting tegen- gesteld is aan het verschil in luchtdrukking, zoodat tijdens de dagen met onbepaald moessonkarakter de luchtstroomingen over het tusschenliggende gebied niet uniform blijken te zijn. Opmerking verdient, dat terwijl van 21 October af de barometer te Pasoeroean lager aanwijst dan die te Batavia, toch nog een maand lang, zij het dan ook slechts zwak, te Batavia de oostenwind nog blijft aanhouden. Een beschrijving van het moessonkarakter voor een bepaalde plaats, zooals in het voorafgaande voor Batavia is gegeven, is niet alleen voor dit station geldig, maar indien men zich _— 209 — met terzijdestelling der kleinere storingen tot de hoofdzaken beperkt, tevens voor een veel uitgebreider gebied. Zooals ik in een latere mededeeling in dit tijdschrift nader hoop uiteen te zetten, zijn in den oostmoesson de afwij- kingen in den regenval van jaar tot jaar in het algemeen van hetzelfde karakter voor een gebied, dat niet alleen Java maar tevens Zuid-Sumatra, een groot deel van Borneo, Celebes, de Molukken, de kleine Soenda-eilanden en Timor omvat. In 1911 is dit algemeene karakter zeer duidelijk aan het licht getreden in de droge periode van Augustus en September. Het abnormaal droge weer in deze beide maanden te Batavia waargenomen, heeft zich over het geheele bovenaangegeven gebied doen gevoelen. In de buitenbezittingen is de droogte reeds in Juli ingetreden, tijdens welke maand op Java de regenval over het algemeen nog normaal was. LXXI 14k. UITKOMSTEN DER Aardmagnetische Waarnemingen BATAVIA эн BUITENZORG ` VERRICHT gedurende het jaar 1909. Gemiddelde Oostelijke Declinatie 0° 49.51. | Ы Zuidelijke Inclinatie 31° 9/21. x p Horizontale Intensiteit 0.366824. | 3 N/ Component 0.366785. | * O/W. š 0.005285. | | e Verticale № 0.221749. | а Totale Kracht 0.428640. Gemiddelde dagelijksche schommeling: | | im de Declinatie 3.44. s » inclinatie 5.42. | „ » Horizontale Intensiteit 0.000446. T » т, N/Z. Component 0.000330. - 2, ОМ А 0.000360. = s „ Véórheale , 0.000506. Seculaire Verandering: * (+ = toenemend; — = afnemend). —- 1902—03. 1903—04. 1904—05. 1905—06. 1906--07. 1907—08. 1908—09 Oost. Declinatie —2.’71 —2.’18 — 2.153 0,187 —]./90 —À 19 —1/23 | Zuid. Inclinatie -+5.'95 +9.'67 +6.'55 +8./73 46.771 1.193 OI Horiz. Intensiteit —0.000211 +0.000013 —0.000075 +0.000179 -+0.000028 —0.000170 —0. 00911 |2. Component --0.000205 +0.000017 —0.000071 --0.000180 +0.000031 —0.000167 —0.00911 W. у —0.000291 —0.000232 —0.000270 —0.000079 —0.000216 —0.000157 —0.0001: ertikale „ 4-0.000730 +0.001393 +0.000899 +0.001368 +0.000989 +0.000948 +0. 00092 otale Kracht --0.000191 +0.000417 +0.000394 +0.000852 0.000532 40.000342 + 0.0003 Jaarverslag der Afdeeling Semarang VAN DE KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING over het jaar 1910. Op de jaarvergadering van 7 Mei 1910 werden de aftredende bestuursleden de HH. Тн. SrEmwETZ еп G. E. HOoEFFELMAN resp. als Voorzitter en Secretaris-Penningmeester herkozen. Bij het begin van het jaar bedroeg het aantal leden 22. In den loop van het jaar lieten 2 leden zich als lid schrappen, terwijl 2 leden sedert de plaats verlieten zonder de contributie te hebben voldaan en van de ledenlijst werden afgevoerd. Op ’t einde van dit verslagjaar bedroeg het aantal dus 18. In het afgeloopen jaar werd door den heer М. Е. ONNEN, Werkt. Ing., leeraar М. O. een onderhoudende en leerzame voordracht over de Luchtvaart gehouden, zulks tevens op uitnoodiging van de Ned. Ind. Ver. voor Luchtvaart, afd. Midden-Java en de Techn. Ver. Midden-Java. De lezing had een bijzonder groot aantal toehoorderessen en toe- hoorders getrokken en nadat de spreker nog allen tot de overtuiging had gebracht, dat het toch om verschillende redenen zaak was niet te blijven stilzitten, kreeg hij een langdurig applaus als belooning. Ook namens bovengenoemde wetensch. vereenigingen en het publiek bedankte ten slotte de heer Sreinmerz den heer ONNEN voor zijn interessante voordracht. Wat de circulatie der tijdschriften betreft, waarin, zooals de secretaris van deze Afd. hoopte, meerdere regelmaat zou komen, kwam heelemaal geen verbetering. Integendeel, deze = Ma e Afd. bleef als gevolg van het optreden van den vroegeren secretaris van de Afd. Soerabaia langen tijd verstoken van tijdschriften en liep daardoor gevaar haar ledental te zien verminderen. De Heer WARENDORFF zond nl. de werken niet door naar Semarang en liet zelfs eenige aan hem ge- richte brieven onbeantwoord. Aan een klacht toen ingediend bij den secretaris te Batavia met verzoek om hierin te willen ingrijpen zou gevolg worden gegeven. ‘Blijkens de rekening en verantwoording van den penningm. sluit de kas met een voordeelig saldo van f 160.975, waarbij echter wordt opgemerkt dat nog f 120.— zijnde de helft der contributies over 1910 naar Batavia moet worden over- gemaakt. De Secretaris, De Voorzitter, G. Е. HOEFFELMAN. afgetreden 15. 4. 11. NOTULEN DER VERGADERINGEN VAN DE KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING IN NEDERLANDSCH-INDIË gedurende 1911. Algemeene Vergadering op Maandag 16 Januari 1911. Aanwezig de heeren: Dr. J. ре HAAN (voorz.), Dr. G. GRINS, г. W. VAN BEMMELEN, Dr. W. M. Orrow, Dr. J. А. SALM, Dr. Z. Калмевшко, W. Н. L. Jonan, Dr. E. C. DE VRIES, Е. Wzznuizs, Dr. C. BRAAK, J. G. van Kur, Dr. H. J. VAN Lummen (secretaris), Dr. J. W. VAN Geuns еп J. W. VAN EEK. De notulen van de vorige algemeene vergadering worden gelezen en goedgekeurd. Jaarverslag. Hierna leest de voorzitter het jaarverslag voor; tot opneming hiervan in het tijdschrift wordt besloten. Verificatie. Wegens nalatigheid in het terugzenden van de kwitanties door de Maatschappij van Nijverheid en Land- bouw, is de verificatiecommissie, bestaande uit de heeren — 914 — VAN BEMMELEM еп DOPPENBERG, niet instaat verslag uit te brengen. Om niet een jaar daarmee te behoeven te wachten en ook geen buitengewone algemeene vergadering bijeen te moeten roepen, wordt besloten, dat zij dit zoo spoedig mogelijk in een gewone bestuursvergadering zal doen. Daar er niets meer aan de orde is en niemand het woord verlangt, sluit de voorzitter de algemeene vergadering. e 1 Bestuursvergadering op Maandag 16 Januari 1911. Aanwezig zijn dezelfde Heeren als bij de algemeene vergadering. Notulen. De notulen van de vorige vergadering worden gelezen en goedgekeurd. Als lid heeft bedankt met ingang van 1 Januari 1911 de heer A. VERSTRIJDEN, Mil. Apothekersbediende 1% kl. Bandoeng. Nieuwe leden hebben zich niet aangemeld. Ingekomen stukken. Jaarverslag Semarang over 1909. Schrijven van den Gouvernementssecretaris (mededeeling van de beschikbaarstelling van f 12000 voor den Centralen catalogus). Voorstel van Kuijk. Пе Bibliothecaris biedt aan, wanneer hiertoe f 200 à f 250 ter zijner beschikking gesteld wordt, een nieuwen catalogus van de bibliotheek van de К. N. У. samen te stellen. Hij wijst er op, dat hij de leiding gratis op zich neemt en de aangevraagde gelden alléén zullen dienen ter bestrijding van schrijfkosten enz. Hij verbindt aan zijn voorstel echter de voorwaarde, dat de Vereeniging zich bereid verklaart een som van naar berekening rond f 150 à f 160 beschikbaar te stellen voor het aanschaffen van een completen modernen kaartcatalogus. — 215 — Na eenige: discussie besluit de vergadering, dat zij gaarne | het voorstel van den heer van Кок zal aannemen, met dien verstande dat de te bestellen catalogus in een ijzeren kast zal behooren te zijn geborgen. Voorstel. von Römer. De Heer D. А. M. von Römer, Officier van gez. 2° kl К. N. M., heeft zich bij particulier schrijven: van 14 Dec. 1910 tot Dr. J. ре Haan, als voor- zitter van de К. N. V., gewend om hem te polsen of naar zijn meening deze vereeniging geneigd zou zijn om, met het Departement van Landbouw bijv. een expeditie naar Nias te organiseeren. De expeditie zou zoo klein mogelijk moeten zijn, hoogstens nog een Europeaan als opnemer en in kaartbrenger, verder alleen inlanders, hierbij gebruik makende van de inlandsche bevolking als koelies, waarvoor de hulp van de ambtenaren B.B. te zoeken zou zijn. Er zou een tocht gemaakt worden in de lengterichting van Nias, maar langs een zigzag lijn, zoodat zooveel mogelijk bezocht kan worden. Hoewel toegevende, dat het op den weg der Vereeniging ligt een dergelijk plan te steunen, gevoelt de vergadering twee groote bezwaren nl. het geldelijke en misschien het politische. Hoewel het tweede volgens sommige leden zeker niet uit het oog ‘mag worden verloren, zoodat het volgens hen zelfs verkieslijk zou zijn eerst de meening van het Departement van B.B. te vragen, wordt besloten eerst te trachten de gelde- lijke vraag op te lossen. Er zal dus aan het Departement van Landbouw geschreven worden om te trachten door. onderlinge samenwerking het plan te doen slagen. In principe wordt echter aangenomen geen steun te ver- leenen, dau onder voorwaarde, dat het verslag van de expeditie in het Natuurkundig Tijdschrift zal worden opgenomen. - Populaire lezingen. Op verzoek van den secretaris brengt de voorzitter in rondvraag of er ook leden zijn, die zich --.216:-- beschikbaar stellen voor het houden уап een populair-weten- schappelijke lezing in 1911. Er blijken zich beschikbaar te willen stellen de heeren: Пт. Z. KAMERLING voor April. Dr. E. С. ре Vrs voorwaardelijk en W. H. L. Joran voor Juli. Cursussen. Nadat gebleken is, dat er op % oogenblik weinig animo bestaat voor het houden van een cursus, sluit de voorzitter de vergadering. Bestuursvergadering op Maandag 13 Februari 1911. Aanwezig de Heeren: Dr. J. pr Haan (voorzitter), Dr. G. Griusss, Dr. W. уак BEMMELEN, H. J. Е. WENCKEBACH, А. J. Koens, J. W. van Eer, Dr. W. M. Отто, Dr. 2. Kameruing, W. Егемвлаз, А. J. Disksrra, Е. WEEHUIZEN, Dr. C. Braak, J. б. van Kuik еп Dr. H. J. van LUMMEL (secretaris). De notulen van de vorige vergadering worden gelezen en goedgekeurd. Ingekomen stukken. Schrijven van den bibliothecaris aan den voorzitter over den toestand van de bibliotheek in Buitenzorg. Wordt besloten f 200 toe te staan voor inbinden. Rekening enz. De rekening en verantwoording van den penningmeester wordt op voorstel van de Commissie van Verificatie, uit haar naam door den heer van BEMMELEN gedaan, goedgekeurd en de Penningmeester onder dankbetui- ging voor zijn uitnemend beheer gedechargeerd. — 217. — Catalogus-commissie. Пе voorzitter deelt mede, dat hij krachtens art. 13 van het H. R. in de commissie voor de samenstelling van den Algemeenen Catalogus heeft aange- wezen de heeren: Dr. J. pe Haan, d. G. van Kuijk en Dr. H. J. van LUMMEL. Verder deelt hij mee, dat bij schrijven van 23 Januari jl. aan den Directeur van Landbouw is verzocht de noodige stappen te willen doen om aan de К. №. У. de haar toegestane subsidie te doen toekomen. Zeer kort na deze aanvraag is de subsidie in haar bezit gekomen. De penningmeester heeft dit geld reeds zoo vastgelegd, dat het bedrag door de Commissie voor 1911 begroot, beschikbaar is, terwijl de rest op rente is gezet. Verder heeft de commissie voorloopig op f 50 's maands en bij gebleken geschiktheid op f 75 voor denzelfden termijn, met uitzicht op verhooging als beambte aangesteld den heer VAN DEVENTER. Uit naam van de К. N. У. 1$ een circulaire rondgezonden om bij de in deel LIX bl. 200 genoemde lichamen aan te dringen op spoedige toezending van hunne catalogi, ten einde deze voor den Alg. Catalogus te kunnen bewerken. Van eenige werden dan ook reeds catalogi ontvangen. Mededeeling van Dr. de Haan. Hierna hield Dr. pr HAAN eene mededeeling over de sterfte bij lijders aan tuberculose. De spreker liet aan de hand van krommen zien, hoe in de meeste landen en steden een sterke daling van mortaliteit plaats vond en hoe zelfs in landen, waar die daling tot ongeveer 1900 niet werd aangetroffen, na dien tijd een gunstige wending is ingetreden, behalve in Japan, waar de lijn nog steeds stijgende is. Spreker gaat de oorzaken van dit verschijnsel na en komt tot de conclusie, dat het voor- namelijk de betere toepassing der hygiënische maatregelen is, — 218 — waaraan dit gelukkige resultaat moet worden toegeschreven; het aandeel der therapie mag niet ontkend, maar zeker niet overdreven worden. Spreker komt dus tot de conclusie, dat er steeds meer moet worden aangedrongen op een goede regeling der gezondheidspolitie en dat het zeer te betreuren is, dat er nog steeds zulke enorme sommen voor oorlogsdoeleinden worden uitgegeven, die zooveel beter aan de,hygiöne konden worden besteed. 'Nadat de spreker nog eenige vragen ‘еп. opmerkingen beantwoord. heéft, wordt de tweede mededeeling, wegens het. vergevorderde uur, tot de volgende vergadering uitgesteld: Bestuursvergadering op Maandag Lë Maart 1911. Aanwezig zijn de Heeren: Dr. G. бвыхз (w. voorzitter), J: W. van Eer, W. Евехвлаз, Е. УҮкеЕнгілЕу, Dr. C. BRAAK, Dr. W. М. Orrow, Dr. Н. J. van LUMMEL (secretaris). De notulen van de vorige A ч gelezen еп goedgekeurd. De voorzitter: brengt hierna in MINOR welk groot ver- lies de wetenschappelijke wereld en ook onze Vereeniging heeft geleden door het overljden van het Buitenlandsch Correspondeerend lid Prof. Dr. J. H. vax ’r Horr. Hij wijdt eenige woorden van hulde aan dezen genialen Nederlander en stelt voor namens de Vereeniging een brief van rouwbeklag aan de weduwe te zenden. Dit voorstel wordt met algemeene - stemmen aangenomen. | Nieuwe en afgetreden leden. Daar er noch nieuwe leden toegetreden zijn of sommigen voor ’t lidmaatschap bedankt hebben, terwijl er evenmin ingekomen stukken te behandelen zijn, krijgt Dr. van Lummen de gelegenheid mede te deelen, — 919: — dat hem uit een schrijven van Dr. Сн. М. van DEVENTER gebleken is, dat de proeven, door dezen en % genoemde lid gedaan over de zelfveredeling van metalen, waarover hier ter plaatse te zijner tijd mededeeling is gedaan, met betere hulpmiddelen door den schrijver herhaald en juist bevon- den zijn. Wetenschappelijke mededeelingen. Hierna krijgt Dr. van Lummen het woord om het een en ander mede te deelen over de toepassing van selenium bij de sterrephotometrie. Hij wijst op % nadeel van alle fotometrische bepalingen dat daarbij de nauwkeurigheid afhankelijk is van het menschelijk oog еп ’t gewenschte van een methode, die onafhankelijk daarvan is. Selenium, welks weerstand zeer gevoelig is voor de lichtstraling, schijnt ons hiertoe in de gelegenheid te zullen stellen. Toch geeft de praktijk nog vele moeielijkheden, die echter langzamerhand schijnen te zullen worden overwonnen. Als voorbeeld wijst spreker op de onderzoekingen van Jorn StesBins (Astr. Journal Vol. XXXII №. 3). Deze geeft eenige voorzorgen aan, waardoor het hem gelukt is de metingen tot een goed einde te brengen. Als toepassing worden de metingen op Algol getoond, waarbij de lichtkurve duidelijk een secondair-minimum blijkt te bezitten. Het OR geeft nog tot eenige discussie монш, voornamelijk over veranderlijke sterren. Hierna doet Dr. Braak mededeeling over de bevestiging van de berekeningen van Merarpus door % Zuidpoolonderzoek van SHAcKELTON. Uit de berekening van het totale luchtvolume of eigenlijk uit het verschil in zomer en wintervolume ervan had men afgeleid, dat aan de Zuidpool een uitgestrekte hoogvlakte van + 2000 М. hoogte moest bestaan. Dit is door genoemd poolonderzoek werkelijk bevestigd. Niets meer te behandelen zijnde, sluit de voorzitter de vergadering. š — 220 — Bestuursvergadering op Maandag 10 April 1911. Aanwezig zijn de Heeren: Dr. G. Grısms (wa. voorzitter), J. G. van Кок, J. W. van Бек, Dr. C. Braak en Dr. H J. van LumMeL (secretaris). De notulen van de vorige vergadering worden gelezen en onveranderd goedgekeurd. Ingekomen stukken. Voorstel v. Kuijk. Ingekomen stukken zijn er niet te behandelen, zoodat de voorzitter het woord geeft aan % lid en bibliothecaris van Кок. Deze deelt mede, dat uit de verificatie voor de zooveelste maal ten duidelijkste gebleken is, hoe noodig een totale herziening van den catalogus was. Hij merkt echter op dat de uitgebreidheid van % werk hem is tegengevallen, zoodat eer de zaak in orde is de begrooting wel zal zijn overschreden. Wat de verificatie van de boekerij in Buitenzorg aangaat, deze zou hij tegen een honorarium van f 100 willen opdragen aan den heer HenNpriksz, die hem als nauwkeurig werker en nauwgezet man bekend is. Wat aangaat de verdere afwerking van den kaartcatalogus zal het het beste zijn deze te laten uitschrijven ad 2!/, cts. per kaart, voor welken prijs de heer JAEKEL genegen is het werk te doen. Na eenige discussie over de vermoedelijke kosten wordt besloten op het voorstel van den bibliothecaris in te gaan. Kaartenkast. Ook wordt er besloten over te gaan tot de aanschaffing van een kaartenkast volgens een model bij den P. en T. dienst in gebruik; de bibliothecaris zal zich met de aanschaffing belasten. Mededeeling. Daar zich niemand voor het doen van eene mededeeling heeft aangemeld en geen der aanwezigen icts te berichten heeft, wordt de vergadering vroegtijdig gesloten. — 221 — Bestuursvergadering op Maandag 10 Juli 1911. Aanwezig de leden: Dr. G. @вымз (wi. voorzitter), J. W. VAN Eek, Dr. C. Ввлак, A. J. Disksrra, Dr. Н. JL van Lummeu (secretaris), als gast het gewone lid: Е. WEEHUIZEN ; Dr. W. vas BEMMELEN komt later ter vergadering. Lezing Notulen. Correspondeerende leden. Nadat de notulen van de vorige vergadering zijn gelezen en goedgekeurd, herdenkt de voorzitter de beide overleden correspondeerende leden Prof. Dr. J. Воввсна en P. T. C. Sneuuen. Vooral de eerstgenoemde is ons allen bekend door zijn werk op velerlei gebied, en wel in de eerste plaats door zijn „Leerboek over de Natuurkunde”, dat allen zeker wel bestudeerd of tenminste meermalen zullen hebben opgeslagen; de laatste bedacht de Vereeniging meermalen met afdrukken of ook wel originalen van zijn werk, zooals nog onlangs gebleken is. Directeur der gebouwen. De heer А. J. Отукзтва wordt bij acclamatie tot bestuurslid benoemd en tevens verzocht het directeurschap der gebouwen, dat sedert het vertrek van den heer Еремвллз door hem tijdelijk werd waargenomen, ор zich te willen nemen. Op een daartoe gedane vraag van den voorzitter verklaart de heer Disksrra hiertoe bereid te zijn. Secretariaat en Bibliothecariaat. De vereeniging van het secretariaat en het bibliothecariaat wordt goedgekeurd en mitsdien Dr. van LuxwEL met de waarneming ervan belast. Bedankt hebben wegens vertrek: А. A. WirTICH, Semarang. Е. vin Goor, Weltevreden. N. Wine Easton, Soerabaja. С. van Хоовт, Weltevreden. J. С. VooRDUIN, " сю DM o Niewwe leden. Als nieuwe leden hebben zich opgegeven en worden benoemd: L. ре Sızo, Weltevreden. Dr. WarnrHER Horz, Garoet. Ingekomen stukken: а). Brief Нехрвікѕ, wordt besloten met het oog op het vele werk de toegestane f 100 op f 150 te brengen. b) Brief у. Kurk, in verband hiermede besloten tot de ^ Vereeniging van secretariaat en bibliothecariaat. с). Verslag Soebaraia. d). Brief v. Prof. Cmarx, wordt besloten in te teekenen en te trachten medewerking in Indië te vinden. 