Maleisch-Nederlandsch woordenboek
Google This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as part of a project to make the world's books discoverablc onlinc. It has survived long enough for the copyright to cxpirc and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and fmally to you. Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automatcd querying. We also ask that you: + Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes. + Refrainfivm automated querying Do nol send aulomated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help. + Maintain attributionTht GoogX'S "watermark" you see on each file is essential for informingpeopleabout this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. + Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can'l offer guidance on whether any speciflc use of any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite seveie. About Google Book Search Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full icxi of this book on the web at|http : //books . google . com/| Google Dii is ccn digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheek pi anken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online beschikbaar willen maken. Dit boek is na oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrecht termijn is verlopen. Het kan per land verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automadsch zoeken. Verder vragen we u het volgende: + Gebruik de bestanden alleen voor niei-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commercicle doeleinden. + Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn. + Laat de eigendomsverklaring staan Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over hci project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. + Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebniikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek mst, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Het doel van Google is om alle informade wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en uitgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken op het web via|http: //books .google .coml f /< \ / ic-imuDs WOOEDEOOEK ira m m mmwMJ w NEiEiimwE SAMENÓESTELD DOOE WIJLEN H. VON DE WALL, EN, MET WEGLATING VAN AL HET OVERTOLLIGE, UITGEGEVEN DOOR H. N. VAN DER TÜÜK r :J "\ < OEEIi I >^--^ V.. XjC r j BATAVIA LANDSDRURRERIJ 1877 ^. ■*.- *.. ilim-MMIlSiSC WOOEDEIBOEK liSI ÏAN Mf GÖPERNEIENI M NEDEHÜNM-IIE SAMPHSTÖESTELD '" DOOE WIJLEN H. VON DE WALL, V EN. MET WEGLATlXCi VAN AL HET OVERTOLLIGE, UITGEGEVEN DOOR H. N. VAN DER TÜÜK r .^ 'j v^. \. r BATAVIA LAiNDSDRURRERIJ IB77 • ••• - • • AAN DEN LEZER, Bij de samenstelling van zijn woordenboek ging de heer von de Wall van 't denkbeeld uit 9 dat men een taal kan leeren zonder eenige kennis van de spraakkunst te hebben. Van daar een uitvoerigheid, die zijn werk zoo lijvig maakte, dat het gebruik er van den leerling moest afschrikken, 't Eerste, door hem zelf voor de uitgave gereed gemaakte deel, bevattende de woorden, met een klinker aanvangende, beslaat 877 bladzijden. Het is in 1872 op 's Lands-Drukkerij uitgegeven, en zal den koopers van deze heruitgave, voor zoover de voorraad strekt, ten geschenke gegeven worden. Deze vrijgevigheid der Regeering ontslaat mij van 't schrijven eener lange voorrede. In de bewerking van zijn werk, hier den beoefenaar der Maleische taal aangeboden, beslaat dal zelfde deel slechts 176 bladzijden. Die uitvoerigheid sproot geenzins voort uil een grondige, de geschiedenis van elk woord in *t licht stellende, terklaring, maar uit noodelooze herhalingen. Bij iedere wijze van spelling herhaalt hij de beteekenis (1), en bij iederen meervoudigen vorm van een arabisch woord wordt de beteekenis, bij 't enkelvoud reeds opgegeven, telkens in extenso herhaald. Zulk een omslagtigheid moest een nadeeligen invloed op zijn werk uitoefenen, want zij belette hem den geheelen schat van woorden te beheerschen. (2) Een ander gebrek is de verkeerde plaatsing van samengestelde uil4rukkingen. (3) Ongelukkiger wijze heb ik dit niet kunnen verhelpen, omdat mij de kopij bij gedeelten werd toegezonden, zoodat ik niet konde welen, of de plaatsing verder op in 't Woorden- boek juist was. Ook zijne meer of min onwaarschijnlijke afleidingen uit het Sanskriet heb ik (1) De naam van zeker gebak (o pak) komt er drie maal in voor; z. 'U^h {^^ en C^^K (2) Van daar in zijn handschrift een en 't zelfde vi^oord, naar mate van de bron, twee maal^ opgegeven ; op de eeue pAats vindt men 't foutivc tënoek volgens Pijnappel, en op de andere tenoek. Zoo ook nam hij Klinkert's tagil op, en tevens leg il, dat hij aan de Aanteekcningen op de \ier Maleische vertellingen (bl. XL VI) ontleende (vergelijk Padangsch Handelsblad van 20 SeplemlMjr 1873). Ook bekende woonlen zijn overgeslagen; bv. ^2U). (3) Boen ga sambau bv. zal niemand onder boen ga maar onder sambau gaan zoeken. / VI weggelaten. (4) Die ze verlangt te kennen kan ze allen in een der deelen vinden van het Tijdschrift voor Taal-, Land- en Volkenkunde, door 't Bataviasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen uitgegeven. ♦ Men zal zien, dat ik alleen dat heb weg gelaten, wat, naar mijn inzien, overtolhg was. (5) De lalrijke door v. d. W. opgegeven arahische woorden heb ik allen behouden, niet, omdat ik geloof, dat zij gebezigd worden, maar omdat v. d. W. beweerde, dat vele Maleijers van Rijouvv Arabisch lezen en verstaan. Ik heb ze met klinkerteekenen van de Maleischc onderscheiden. Met taalvergelijking heb ik mij niet willen ophouden, want v. d. W's. werk heeft mij lijd genoeg gekost. (6) Ik heb echter, waar een woord aan een andere laai is ontleend, voor zoo ver ik er in staat toe was, de herkomst opgegeven. Vooral bij *t Bataviasch Maleisch was dil zeer noodzakelijk, daar de opgaven van Homan, die hel len onrechte voor een longval van 'l Soendasch hield (7), hier en daar wel toelichting vereischen. Met 'l bijvoegen van w^oorden ben ik zeer spaarzaam geweest, vooral omdat ik heb willen doen uitkomen, dat 't Maleisch van Rijouw nog al afwijkt van de taal der Maleische letterkunde, die, zooals men zien zal, door v. d. W. nagenoeg geheel verwaarloosd is. 't Rijouwsch is wel is waar beter dan de taal van Singapoera, masjf moet, wil men V. d. W's. opgaven gelooven, loch ook onder 't geradbraak der vele chinezen, die zich te Rijouw hebben nedergezet, geleden hebben. (8) Daarbij geeft v. d. W. woorden op, die den beoefenaar van 't Maleisch op de gedachte moeten brengen, dat 't Rijouwsch ook eeniger mate onder den invloed der brabbeltaal staat. (9) (4) Onder andere die van cm as uit hcma en gehèra uit gaur^i. (5) Zoo ook verkeerd uilgesproken woorden. Waarom v. d. W. ze opnam begrijp ik niet; een ^ergeriijk voorbeeld is aring, in plaats van arèng» dat een Europeeschc uitspraak is van 't javaansclie aren. Dil woord ontleende v. d. W. aan 't woordenboek van den bijbelvertalénden Leijdekker. (6) Tc recht heeft Pijnappel in de 2de uitgave van zijn Maleisch woordenboek alle taaivergelijking pp zijde gezet. In de eerste uitgave waren zeer vele fouten, vooral bij 't opgeven van Bataksche woorden. Zoo wel Favre (Dictionaire Malais — Francais) als Blattlies (Boegincesch woordeniwek) zijn er 't slaglofler van geworden; bij beiden vindt men 't onmogelijke ansosak in plaats van antjotjak (hagedis), (7) Zie bl. 8 van zijne Bijdrage tol de kcntiis van H Bataviasch Maleisch (Zaltbommel, J. Noman & Zoon, 1867). (8) Onder andere is de spelling adapon, inilah en ito e pon ongehoord, en geheel in strijd met die der Maleische handschrülen. # (9) Onder oraug geeft bij o rang o e tan op als de Rijouwsche benaming van de bekende aapsoort van dien naam. De Maleijers verstaan onder dat woord „een wilde" en passen bel zelfs op de Balaks toe, terwijl zij 't dier ma was (op Bornco: majas) plegen te noemen. In zijn Vormveranderingen der Mal. taal vindt men binlji, dat hij in zijn Woordenboek te recht in bentji heeft veranderd (vgl. ook onder djinak). vir Dit zij genoeg ter rechtvaardiging van de wijze, waarop ik v. d. W's. werk heb moeten bekorten (10). De grootste verdienste van zijn Woordenboek is 't aantal tot dus ver onbekende woor- den, en de nauwkeurige uiteenzetting der beteekenisscn. Zoo lang 't Maleisch beoefend wordt, zal men aan von de Wall met dankbaarheid moeten denken. Aan 't slot van 't geheele werk zal ik een lijst geven van ecnige, te laat door mij opgemerkte, misslagen. (10) Zijn transscriplie heb ik nagenoeg onaangerocnl gelaten, want. daar ik nimmer te Rijouw geweest ben, konde ik niet weten, in hoe verre zij juist is. Pljnappel's is beter, maar ook bij maakt zich schuldig aan onb^rijpclijke transscripties; bv. pakeian (^r>^) en diei^elijke. BOELÈLÈNG, 28"»« April 1877. H. N. VAN DER TUUK. ÜMOIÏIMEI TOOBXOXSNDS XK HKT lLM.EISGH-]0!DEELA]n)SGH WOOEDEOOEK. Abd. bet. : Abdollab van Singa- car. bet. : caret (ontbreekt). poera. D. « Dankaerts. Abd. scb. wdb. » AbdoUah's schetswoor- D. en W. » Dankaerts en Willens. denboek. daj. « dajaksch. amb» » amboneescb. H. » Homan. B. » Batten 9 djoeroe basa Ba- tawi. H. Bog. » catalogus plantarum quae in horto botanico bal. 1» balineesch. Bogorensi coluntur. baot. » bantamsch. Had. Hab. n Hidajatoe Ibabibi. bat. » bataksch. • » U. I. n Hadji Ibrahim (Riouv^). béng. 9 bengaalsch. H. T. a Hang TcBwah. benk. 9 benkoelensch. I. J. n Isma Jatim. bis. » bisaja'sch. Isk. » Iskander. bot. wdb. II botanisch woordenboek. • Jz. n Jansz. br. » Broenaiy broenaisch. w mé» Br. K. n de Bruijn Kops, schets K. T. n Kin T&bwhan. van de Rijouw-Lingga Keasb. 4 Keasberry. • Archipel. koet. » koetaisch. boeg. 9 boegineesch. K. 0 Klinkert. C. >» Crawfurd , dictionary kw. » kawi. t of the malay language. L. II Leidekker mscr. X L. bew. 1 • bet. : Leidekker ^ bewerkt R. A. bet. : Radja Ali (Riouw). ■ door Lenting en Schaap, ri. 9 riouwsch. 1 fragm. v. ) — i. Rph. » Rumphius. 1 lamp. » lampoengsch. R. s. D. n Rigg, soenda Diclionary. 1 Lin. » Linaaeus. S. 9 Colien Sluarl. ! 1. 1. 0 loco laudato. sas. 9 sasaksch (op Lombok). M. » Marsden Sir. 9 Siraloe 'Imoestakïm. mak. » makassaarsch. .skr. 9 sanskrit. malab. » malabaarsch. S. mal. 9 Sadjarah (Sjadjarab ) malak. » malaka'sch. malajoe. M. Br. n maleische brieven. smst. » samenstelling. y men. 9 menangkabau'sch (of N.) smtr. » samentrekking. Miq. 9 Miquel. soek. 9 soekadana'sch. mol. n molukscb. S. R. 9 S^rl Rama. mong. n mongoolsch. s. s. 9 Soelalatoe Issalatïn. N. » Nix, west-sumatra'sch s. v. 9 sub voce. maleisch (of men.). S. V. V. 9 sit venia verbo. Niem. » Niemann. Tamil. 9 Tamilsch. nom. pr. v. » eigennaam van mannen. • T. 9 H. N. van der Tuuk. nom. pr. f. 9 eigennaam van vrouwen. tim. 9 timoreesch. Oemd. » >Oemdatoe 'Imoesta^ïm. Tj. 9 Tjëkel. P. .» Pijnappel. tr. B transitief. i 1 P^l. Abd. 9 P^lajaran AbdoUah. trang. 9 trangganoescb. p^l. 9 p^lembangsch. Ts. » Tsïratoe 'ImoestaVïm. R. » P. P. Roorda van Eij- V. H. D van HoevelU Bidasari. singa mscr. vr. dial. 9 vreemd dialect. t,*<:!bCï^<£:<ir* 4r' ^' 2 e" «-1 _ .^ » ' -- * .• Xéff '1^£^ ■ t i : MALEISCH-NEDERLANDSCH WOORDENBOEK ) ) de leller alif, Ie. leller tan hel ara- bisch en maleisch alphal)et. Zij is^ op zich zelve, de zuivere onbelemmerde uil- ademing der lucht^ slerk genoeg, om door de spraakorganen tot klanken gewijzigd Ie worden. Als gelalleller heeft zij de waarde van 1 (z. abdjad). In geschriften van godsdienstigen aard is ) eene schriflver- korting van alifoehoe, zijn vriend; ein- delijk l)eleekenl zij ook het Ie jaar van den moeh. achtjarigen cyklus. (z. ahdjaz da- bcBda). ) t, suffix, dienende Ier vorming van zekere transitieve verba. — een bijvorm van de praepos. di. — [T]. en JT ar., familie; geslacht; dynastie. j^^ ^ L 31 I. aba, gloeien; het heet hebben. — [C.]. II, aba-!S, balav., heljav. abah-abah, a bah ban, tuig; huisraad: materialen; MAL.-SEDERL. WOOIU>E?(BOEK. DEEL L bouwstoffen; gereedschappen, — [B]. — z. abah-2. ) I. aboe of hab(i&, asch; voorts zelden : stof (z. d^bóê); CMar a. of tedoengf a., naam van eene zeer vergiftige slang. II. van twee Ijofigkak-spelers die welke bij het eerste spel zooveel pitjes verloren heeft, dat hij bij hel tweede spel niet al zijne /cuiltjes kan vullen. III., aboe-2, naam van een' visch — [L]. ) I. ab, bitSj gew. van tin, met een deksel, dal over de geheele bus heen gaal (dus twee ineen sluitende holle cylinders), die- nende voornamelijk ter berging van geprae- pareerd opium.. II. (mal. aba), ar., vader; zie ook^K In onmiddellijk verband met een genit. ge- bruikt men y}) bv. ^^ yi) vader van AU; »U»n ^\ vader des levens d. i. de regen. De plur. UT en GT, voorvaderen. De du- 'j^ • ■^-^» Ut'iult*, htm üUii nm'ftwn, \JS ^viil((, WIJ/, sm übüry iiif iif übii f vain r h\ Wilt in li^fWiyffiK of hau '\ wifrk in, /<Mi iiU hv, lei'M v»»rhji^, roi'irimii;ri mt, rnn marl of nnvllwid ihvii nrmindirm: in sijnt* marl of not^lluud hf'lfmmert'n, vjh) uU hVi Im'I liilg vtin iu*u Nlooitim'lii|> (I<n'I. 4 \j) KM l^T pliir. vnn Si^l II. \j\ Jir,, /iW ofhrvHi/ rnn ivh zijn: hel wei' lim*n: hl nivl \ivhoorzomvni onf/ehoor' 9oiimhviil: wvijimnfi: hohnhnritjlwitL JU I «^» j^^ pl^ir» van y^. ft i\j} pliir. \«n ^^j. //W< - lepbl— -ili-« rndka. — Of. \ ^ • % ■ %» \« «% « ¥r^^^\nhfi, lialar. 'uil 'l liaL,T., = roiu^n^ ui/er lijk: voorkomen: ahel- DJa kaja nianoe hij lijhent op y. A; liisa rri«;fif(aki;t r^r |i «iN/tingka, 2rfVA r/oe// ur- f en vwpr Ie doen, in de kleêreii Iiv.: 51VA ^<?w heel air welen Ie geven. — [H], ^ y^^y^ halav., — m^ng^liQt — proet me- ng(;bi*L pijn in den huil: hebben, niet in (Icn gcheelon buik, maar op ééne liepaalde plaalfl, (lic v«>ora] pljnlyk wordt ais men er aan komt; bisoel m^ng^b^t, (bal. kgbQl-k^bgt, T.) steken vaneen gezwel, dat op bet pmit slaat van door te breken. — [H]. )lXa> ) nr., hel beginnen: hel aanvangen: be- gin: aanvang: sTiXjbï) '^j^* parlikel van aanvafig, d. i. eene part., waarmede een nieuwe zin begint. yQs io ) ar, dier sonder of met korten staart: vei^ninkte. y c^ ^ ^ c o^ <J^£^\>) en <&aM) ar.. Ac/ abdjad, een naam. gevormd van de 4 eerste letters vau hel oude ar. alphaliot, welks 22 eerste let- teiN hel hebreeuw^che alphabet uitmaken, en Met^kenendo dut oude alphabet zelven en de wtjte van de getallen van 1 tot 1000 uit lo drukken door middel van de 28 Wtters daanan. w*aanan ieiier een bijzon- ) et '• i ^SJ) der getal beleekent. De volgorde en getal- waarde der letters is: S^S SSS S oSS eeoo eoee •^ * ae t«« K> ^ t« w Mft^m«« xoiao i«< Bij liet samenstellen van die lettergetallen begint men met het hoogste getal en gaat naar de linkerhand naar de laagte^ zoodat men hv. 1860 schrijft ^^m.^. Ook bezigt men ze Icit chronogrammen; bv. charab, renvoesting, beleekent de verwoesting van Halah (Aleppo) , door Tamerlan, in .het jaar der hidjrah 805, als zijnde ^ 600 + j 200 + M + L-j 2 = 803. Wijders dienen zij ook tot geheimzinnige berekeningen. In eene meer algemeene l)eteekenis is «Xsuf ook ieder alphabet, waarvoor men echter liever Ij ^^) of Ü U u-iS) gebruikt; d^ng- ngan bilaiigan a.^ volgefis de berekening van hel abdjad; d^ugugan p^ngatöêran a., alphabetisch. 9 CS ) plur. C X van ^- ys (Joi ar., plur. d^) en jGT abad, saak di§ een begin maar geen einde heep; voortdu- rend bestaan inde toekomst; van daar ook: eeuw (onbepaald), waarin wij leven, waarvan men wel een begin kan aannemen , maar hel einde niel bepalefi (Zeitalter); niakqi pad^ abad ïni, in dezen onzen tijd, nu; JuüXIjj) iM eeuwigheid; voor eeuwig. /J)l\j) I. plur. van Jój. II. plur. van JjcXj. /CcX>) eeuwig in de toekomst. •• • db^Jb) (mal. abadïjah) fem. van het voor- gaande. — Voorts: eeuwigheid, ) abar zie GT. ) (en liaboer), wijz. van liamboer? meng^aboer, verkwisteti; abd^ran, ver- kwisting; oranga., iemand van verkwisting; peiui^aboer, wiefis gewoonte hef is te ver- kwisten; verkwister. 5w ) plur. van té j^r y o ï y^\ ar., hei vrijstellen; hei kwijtschelden: — vrijstelling: kwijtschelding, y cS . ) ^ ) plur. vaa ^jy. J J^*} ^'""^' ^^"-^ / os LJ> ) yj\ Pl^"-. van /f Uj^,' k k ^ C X c >Ai6) wi), ^j^\ en ^y^i] ar., plur. sL-^, f^V» h^^ 6" ^^^^ Abraham, y os X^^ y^} (mal abridjah) plur. van -.j. y y os O *->) ar., plur. ^ j boers (mal boe- roes), melaafsch. In 't mal. ook nog: melaatschheid. V ^c Üji) *^) / os «• ) ar. moskovisch glas; vrouweglas; inariaglas. / o •Uc. / ig^) abas, verb. van ^^G / U40) aboes en baboes, onderdeel eener munt, onverschillig welke; jxismunt; breuk (arithni.); ook wel, hij herekeningen: imaginair iietide gedeelte eener lïmah of këpeng, waarvan 10 = 1 docwïl — Een tiende gedeelte eener abces eindelijk heet ^ntah-2. \VmO) plur. vany^. iVa^ ) plur. van -éu. jVLb) plur. van Jiaj. /.Ja)) plur. van Jb. IJ * o» jVjU) pi c ^ ur. van ^joso yos (J(X) ) aJj- > compar. en su])erl. van cXaj. • ^' «b ) I- abanp (gemeenzaam hij 't aanspreken ook bang*), oudste broeder of sust er: wordt ook gebruikt jegens oudere verwan- ten van denzelfden graad, als zij zoo oud zijn als, ot ouder dan iemands oudste broe- der of zuster; jegens den oudere, of als oudere beschouwden van twee echtgenoo- ten; jegens oudere vrienden en ook» als « titel van beleefdheid, jegens onbekenden; staande in dit laatste opzicht gelijk met ,^^); meng^baupken, met abang bejege- nen, met of van iemand sprekende, hem abang noemen. II. (jav.), rood, zelden anders dan in b^lêrang J., zwavel — arsenicum, III. naam van een' wilden boom. — [C.]. IV. abangfan, batav., een pijp waardoor men water a/leidt (Sund.); goot op een dak om 7 regenwater afteleiden, en meestal van pinanghout vervaardigd. — [T.]. •X- m,^ } aboenjf, naam van een* volkstam in de Lampongs. ^ iLjn, aboiigf-13, batav., wel, wel! fameus! wal een bluft 1. — [B.]. i (bi I. aboek of taaboek, meelachtige zelf- standigheid; stof, zoo als bv. in graan ; molm; overdrachtelijk: goederen; geld; a. g^rgadjiy zaagmeel. II. batav. (uit 't bal. aboeg, T.) — Koewé aboek, een gebak van ketan enz.; ^^^^_3>) aboek, men., hoofdhaar (bat. oboek of böèk). — [T.]. /o5 \\sbS plur. van jij. ,ct JJ^.) \m) ^cs Jjh ) plur. ^ <» y van s yv y^éS Q>) plur. van^ abIoer(=lada pahit), naam van een' heesier, welks wortels en bladeren in de geneeskunde gebruikt worden. i 4A> ) ablCfer, verb. van .^b. / w iSUO ) pers., de kinderpokken. — z. toem- bob; a. p^ringgi, de spaanschepokken. ur. ijii^l}) , naam van den duivel, den rebelschen boo- zen geest, die weigerde Adam te aanbidden , toen God hem dit gelastte. In 't mal. ook nog: booze geest, ^ s^ ) ebam, z. bam. /.o ) abocii, men., = boen (T.). y ». /•O ) (löal. ibnoe), ar., plur. \jj] en ^j^y^, zoon. De alif valt weg. wanneer in o ecne en dezelfde zinsnede bet woord , j) wordt voorafgegaan door het nom. pr. van den zoon in denzeliden casus , en gevolgd door dat van den vader of de moeder, in den genit.; bv. ^K^) ^ *^j Zaid^ Ibrahim's zoon. Eene gew. verkorting in de dage- 1^ UJksche taal is bin; yb gewijz. plur., ^& bv. rj^^ yb de zoonen (het vêlk) van Himjar, de Ihmjarieten; ^^ gewlJz. plur., bv. ^jT ^^ de zoonen {afstammelingen) van Adam, d. i. de metischen; u^f*») Jb de zoonen (afstammelingen) van Israël , Israëlieten, ycy U^ ) plur. van J). ■Jt \VaJo) z. b^utara. ^ / jMjo ) abinoes, naam van een' viscb, een dorado. — [L. bew.]. /j^Io ) en ^^y^l ar. , ebbenhout. y y s ^VuiJo) plur. van iJb. •• • y y os dluJo ) (mal. abnijah). plur. van iL. •• • y y- ) zie L-.;f II. Dient ook tot het vormen van C I £ j,. nom. pr. v., bv.yoyï ol .ioy), naam van den schoonvader (vader van ^.Ic) en eersten opvolger van Moebammad; andere voorbeel- den zijn iU&^^ y) , ^^am^ y) , >juJi y! enz. /o^ -J) %SS plur. van c^b bab. / os ^jJs plur. van Jy. / /^ ^)4^) en ^Gl dual. van <^f .•o ^j^ oeboeban, zie ocboehan. y os iJO 4->) (mal. abwibah) plur. van u->Ij *i~ >2 > plur. J^» van Si). 6 :lAu) M* 9 cl L>) plur. o van • jü ^cl A)) plur. van :\j. ) I. aboewaii, een vollcdiy stel van *oj^ iels. II, portian; lol; inslalmenL—\{^.], ■X^x.jift^) oebahau, blaasbalg. — [C.]; denkelijk Toul in pi v. 't jav. oeboeban. [T.]. ^C 4^ ) aboewï — oorspr.? — , vhincesch koofd van eene plaats of gewest. SU y s , C^^jn (nial. abawl), ar., vaderlijk. i^O ) I. abah richting, inz. van iels dat zich voort beweegt, bv. van een leger op marsch; meiig^abah, eene richting geven aan iets enz. — z. taala. II. (indezamenleving niet ar.), verb. vanU) IIL abah-2, z. aba-2. .•^^^ iX^Lj) (mal. oebalihali), en i^j (mal. oeb- hab), ar., heerlijkheid; pracht; luister; glans; schoonheid; geluk. Ui s ) (mal. abi), ry., weigerend, gering achtend, verachtend; menicabïkeii, weigeren; yeiung m achten; reracA/en; ombak dia bikten nja, de golvefi veracht en zij: niaka p^rmihtüankoe diabik(;nnJ9, mijn verzoek weigerde hij. ycs :ijV>k->) plur. • • • y y os van c^J^. U) §\j<J\ plur. V2 c^u^j^^) abibah, verb. Cy van Cl .«• van • •• • cVa_>T ar., eeuwig in de toekomst. In 't •• • ook nog: hel eeuwige enz. ^lX^-^) «fcidln verb. van ^^i^TjiJ. y CS yQ^)i plur. {jAjjj wil; helder. ^j^lfÏA de heldere dagen, d. z. de 12e, I3e, 14e en 18e, of ook de .3e, 14c en 15c der maan. Lo ) abil, verb. van JjoU. ^V,.,|.^ ) abaimana, opening van het lichaam, die men^ als hel mogelijk is, bedekt {de geslachtsdeelen en de anus.). y ei Va>o) plur. van ^. s- ■X- o ) ata, w. sum.^ de padikorrels, die zich lusschen de rijst bevinden. — [N.]. — lees : alah en vgl. antah [T.]. i " Ji, ata-3 — skr. atlia, — adv., lang- zamerhand; van lieverlede; ten lange laaslte; eindelijk — z J<^ en anta. i Vjï ) oetara — skr. o e 1 1 a r a — , noorden, noor- denwind; oe. (Qppat, het rechte noorden; oc. barat laoet, noord — noordwesten; oe. lïniof laoet, noord — noordoosten; oe. di kanan djaroem pandjaug, noord ten wes- r U) -o t CS)J) leti; oe. cli kaïian djaroeui pandak^ noord half west; oe. di kiri djaroeni pandjang, noord ten oosten; oe. di kiri djaroem panda^, nowd half oost. ^Vjï) en J>) oetama — skr. oettama — uilmunlendsl; aanzienlijkst; eerst; best; voortreffelijkst; grootst; hoogst; adv. m7- muntendst; best; hoogste graad van uitmun- tcfulheid enz; oe. dari pada SQgal^ p^k^r- djaaii, het voortreffelijkste van alle voer ken; ^111 as oe., het beste ^ d. i. zuiver goud. * J\j) atSwa, balav. (uil 't jav., T.) of.— [B.]. — z. alau y ys ^'lA^o) (nial atawihali) plur. van <u>. ys van ^. ï) atob, z. atoep [T.]. /c \>6 ) ai**« A^^ verzwakken; het krachteloos maken; — verzwakking. • c yoy Cwö) plur. van «jJ. ^ UI c5V-2éAJ) ar., het vereenigd zijn; — ver- // ecniging; eendracht. ) atar l. ^. j ï) I. fttoer, rangschikking; orde; volgor- de; meiifiltoer, rangschikken; schaffen; opzetten een spel; regelen; in orde brengett; beredderen; voordragen (voordracht doen); atc^ran, rangschikking; scharing; opsetting; regeling; bereddering; voordraging; voor- dracht; wat gerangschikt enz. is; ber&toerf adv.: in rangschikking enz.; de een na den ander. II. balav. (uit 't jav. of bal., T.), is ook: aanbieden; overzenden; atOêran, ook: getui- genis; verklaring. — [B.]. L,^ ^ ) ö) piur. van CJy y c^ van u->)J. <^> Ji) (mal. atribah) plur. u»*0 ) atas, het boven; bovenste; boveneinde; adv., boven en behalve; praep., op; over. In 't nederl. moet liet soms anders vertaald worden, zoo als: ter verantwoor- ding van; ten laste van; naar volgens; welke beteekenissen aan het ar. ^^J^ ontleend zijn; a. giënoeng, het boven {de bovenv lakte) van een^ berg; alasnja dan bawahnja, Aa/ bovenste en onderste gedeelte daarvan; (j*^^ dijatas — smtr van het minder gebr. ^^)^ (di-atas); dijatas awan, boven de wolken; dijatas góênocng, op den berg; dijatas angin, boven 's winds; boven den westewind, gerekend van hel mal. schiereiland en Sumatra; k^atas; naar boven; dari atas, van boven; a. ham ba, op mij, d. i. ter mijner verant- woording; a. tiga p^rkara, naarvolgens drie gevallen; in drie hoofdstukken; aj^r X c tUUisT 8 A^ Iloe i^rbahagi a. ^mpal bahagi, hel wa- ter wordt verdeeld in vier soorten; 9l. baliwa, «^ op voorwaarde^ dat; menffataSy naar boven streven; zich boven anderen verheffen; meug- atask^D, verhoogeii; verheffen , inz. boven anderen; ^\j) (ji»^)jji van weerskanten; disputeerende zijn; alas-m^ngalas, zich boven elkander verheffen; boven eUcander opgestapeld zijn; terltas, adj.^ hooger; hoogst, L^ wLuüö) pers., vurig; gloeietid. y vu C^vA^-J ) ar., het beschreven zijn; beschrijf ving, en JUsiJ) ar., het aankomen; hel ^ ^c bereiken; het vereenigd zijn; hel verbondeti zijn; hel samenhangen; hel aan- grenzend zijn; — verbinding; verband; sa- menhang; aangrenzing. jio) !•> niengatoeiijf, vaneen vlinder /larft/e/ e» — ; wankelmoedig zijn; wankelen, wei- felen; besluiteloos zijn; in onzekerheid verkeeren. IL, óêdaug a., steurkrabben, — [L. bew.]. L '^vfl_M ar., het overeenstemmetr, het van hetzelfde gevoelen zijn; — overeen- stemming; eenstemmigheid; harmonie; een- dracht; inschikkelijkheid. L, py } atap, dek; dekking [voor een dak]; dak\ meng^atap) van een dak voorzien; dekken; a. papan (= het minder gbr. sirap), planken dekking; houten dakpan.; a. batoe, steenen dekking (lei of gebrande aarde.); a. batoe sisik t^uggïling, />aftiten dekking als de schubben van den miereneter. * L qV ) atoep, oprispen; boeren. — [R.]; een verkeerd gehoord jav. a tob (T.). y CS V^AÏ ) plur. van Jü'. •* .♦ >" . \j>i I- Atal, naam van een' lioom, welks gom in de geneeskunde gebruikt wordt. IL (jav.) = ar tal. [T.]. •x- / jèèJo) fttlas en aiitelas, batav. , sa- y /. J lijn. — [H.]. .A w_V ) zie ^U). V^ ) (uit 't jav. of skr.) atma, ziel van een doodCj die naar *t volksgeloof in anderen kan varen. [T.]. ■X- /«fi ) Stoen, naam van een' boom — atanus (L.). y ) ataa — srk. athawa — conj,. of; hitam a. póëteh, zwart óf wit; a. bitam a. póêteh, óf zwart óf wit; adakah a. tij adakah.^ is het er, of is het er niet. 'S ) atè, zelden atok, verk. van jJ)J. /^ ^ éi ) itffipön — smtr. van itoc en pon — adv., en dat wel; en wel; zelfs; i. d^ngugan ^ar}, en dat wel onder voorwaarde. Dit is niet te verwarren met ïtoe^ staande in een onmiddellijk verband met een subst. en gevolgd door pon, dat dan ook beter ^^ vj:^) geschreven wordt, bv.: niaka örang Itoe pon b^rdirilah, en die lieden stonden op, .p éi ) smtr. van ïtoe en akan — ci* wal dat betreft. eCiS atah, z. 'UL /jgaVjo ) plur. van ^, ^Vjsi ) plur. van *jJ. ^^ > plur. van ^. JCmo ) (mal. atzminal y /jVJo ) ar., plur. ^^) » i^ee; ^UJ] ^jUJ] telketis twee; twee ann twee. /c c y > 3 ) verb. van is>^s^. • •• / / . t uJo ) fem. van Jj^\. UI o / -JO ) (mal. itziii) en ^5yb (mal. tzanawi) ar., ^o^ twee betrekking hebbend. c/c i ) plur. \^ny); j\jU), de gedenkleekenen dei* oudheid; de gezegden en hande- lingen van Moehammad, /Cr * * j Vx> I het vaststellen; het bevestigen; het bekrachtigen; — vaststelling; beves- tiging; bekrachtiging, ö ), plur. .UT, teeken; gedenkt eeken; merk- teeken; spoor, yj& ) pliir. van JJu. ycs \L#o \ plur. van ^. jjV-iO \ I- plur- van ^*. ^•«jJo ) Itznalni (itznain), genit. en ace. / van y;UJ] ; ^^^ ) |t^, rfc tweede dag der week; maandag: hari itznain, of alleen ""itznain, mal., het voorgaande; malani itznain, de nacht van zondag op tnaandag. y' os ) 4j> ) plur. vi van I et * T^^ o I II, plur. van ^. en ^y^) plur. van s-^y. 1 \ I. meiuradji, leeren lezen, hardop en half TT ^-^ zingende {in gesproken zang)^ van gods- dienstige boeken, inz. den koran; (vgl. III, T.); leeren, inz. de godsdienst; school gaan; op school liggen; studeeren; van men^dji hebhen de mal. een' kadji gevormd, met de bet.: iets grondig leeren, II. (kw. taadji, T.) — in hik. en poëzie—, vorst; boĕroen; a., in poëzie, naam van een' fabelacbtigen vogel ; men^adjikeu , met adji bejegenen, met of van iemand spre- ^^l 10 ^ - l kende, hem adjï noemen. — adji-nJ, rciodA- lieden; ministers, — [C.]. III. (jav., T.) geheime tooverformulieren, IV. jav., pt'ijs; waarde. — [G.]. ^U^ ) en h\L\ (mal. idjabah), hei ver- hooren (gunstig aanhooren); hel toestemmen; — verhooring; toestemming. y y ^s^^^ \ zie u^ls^K y z. U^^. ^/•^v.^^) adjahaii, div., naam van een VI ♦ eetbaren zoulwaler-visch. — z. djahan. iVa^^i ar , Ae/ tot iels dwingen; — dwang. y o s f ]v«0^) plur. van jl^. ^^ • ♦ y c s . Va£^) plur. van jla.. t>V:^) en SjL^] (mal. idjadah), het rijke- * ^ ... lijk geven, hel doen voortbrengen of zeggen van iels goeds, voorlreffelijks; — voortbrenging van iels goeds, voorlreffelijks. y y 5t>\j5^) zie jU.). y ys ï\\s^h l;^l en ïj[^) ^'mal. adjarab enz.), belooning; loon; arbeidsloon; dienst- bodeloon; huur loon; huurgeld; huurprijs, y y ij\V^) (mal. idjazab), hel geven van verlof; hel veroorloven; hel geven van verlof lol onderwijs; — verlof; verlof lol onderwijs; diploma, waarbij dal verlof verleend wordt. . Ov.Sw) ar., zwarte pruim. t5V^>C2^) Ae/ strijden: hel arkfiiden; het zich inspannen; hel zich beijveren: hel zich moeite geven; hel studeeren; het streven; — vlijl; ijver; naarstigheid; studie; streven; uitlegging der godsdienstige leerstellingen; juridische autoriteit; In *t mal. ook nog: bedoeling. y c s SU y y ^ pruimen. Jvi^ ) plur. van J»^); JU^Ï) fata extrema, hel sterfuur. t>)LX:^) plur. u« ^ van y c s C.)C\:^) plur. van ^sL. V niengfadjar, leeren, hetzij iemand in 't algemeen, zonder 2e obj., of iets aan iemand, als 2e obj., dir. of in- dir.; onderwijzen; ondetrichten; vermanen; bestraffen; beradjar, en meer gebr., be- ladjar {j^^y, kan alleen onverstand ge- bruiken), leerefide zijn in *t algemeen, zon- der dir. obj.; moelende echter als zoodanig gedacht worden al wat voor iemand noo- ) 11 (lig geoordeeld wordt Ic leercn; ondonvijs ontvangen, inde leer zijn; geleerd worden] k^- ras adjarnj^, zijn leeren is streng; d^rns adjarnja, zijn leeren is snel; m^ngadjar kanaV-S» kinderen leeren; m^ngadjar h^b^rapa ilmoe k^pada s^örang» ver- scheiden wetenschappen aan iemand leeren; niQngadjar s^örang b^berapa ilmoe^ iemand verscheiden wetenschappen leeren; hainb^ b^ladjar m^niëlis, ik leer schrij- ven; dalani ija b^radjar anaknja, terwijl hij zijn kind leerende was, bQradjar (b^- ladjar) pad 9 imam, 6i; deti imam leerende zijn; bêëdak itoe djika diadjar, indien die jongen geleerd wordt; i lm o e j a ug d i a dj a r büedak-2 disitoe, ja-itoe» de wetenschap- pen, die de kindereti daar leeren, zijn; tijad^ t^rSdjar bOêdalj: itoe, die Jongen is niet te leeren; lijadatQradjar ilmoe itoe ö 1 e h nj a ^ die wetenschap wordt niet door hem geleerd, die wetenschap kan (kon) niet door hem geleerd wordeti; kOêrang adjar onbe- schoft; onbeleefd, diadjark^nuja soewa- toc ilmoe k^pad^ anaknja, hij leerde eene wetenschap aan zipi zoon; adjark^nlahakoe (k^padakoe, akan dakoe) t^rbang, leer mij vliegen; tijada t^rSdjark^ii, dal kan niet geleerd wordeti; m^ugédjari, iemand leeren in *t algemeen; onderwijzen; onder- richten; vermanen; besira ffeti — ; voorts: leeren aan iemand^ onderwijzen of onderrich- ten iemand; adjari ham ba a pa lab, /eei* mij toch; ^ugkau tijada t^radjari, gij zijl niet te leereti; m^ngadjari s<?5rang b^b^rap^ ilmoe, iemand in verscheiden wetenschappen onderwijzen; idjaraii, wie onderwezen is; wat geleerd is aan iemand; les, die gegeven is: wat iemand geleerd heeft; les, die ontvangen is; anak sa- haja adjaran imam anoe. mijn zoon is 'het leersel van deti imam iV. A^., d, i.: heeft van den iman N. N. les ont- vangen, apa dj(ĕga adjaran kau? wat is toch eigenlijk het door 11 geleerde? d. i.: wat hebt gij toch eigenlijk geleerd? itöêlah Adjaran imam anoc, dal is hel leersel {de leer) van den imam N. iV., d. i.: dat heeft de imam N. N. geleerd; per- Idjar en peladjar wie geleerd enz, wordt; leerling; penfadjar, wie leert enz,; leeraar; onderwijzer; per&djaran, leer; peladjaran, tijd dal iemand onderwijs geniet; leerjaren; schooljaren; peng^adjarau , school, II. (kw. adJar, T.) iA\9iT-Z^ godvruchtige; heilige; priester; eremiet; kluizenaar, ) I. adjoer, jav., sterken; versterken; aanmoedigen, — [L. bew.]. II. bedriegen, inz. zich zelven. — [R.]. / c ï ) ^^s^i plur. van u y o s ) ^^,) plur. van L/V^- ^ C f <^ %£^) (mal. adjribati) plur. van 25 «£^1 (mal. oedjrah), belooning: loon; huur; rente. 12 ji^f > jA^N^ 1 plur. van jJL».. y c s ) ;,£si.) plur. o f van v»-. j^ e/*^ \ adjis, -' CU > o- verk van p^IcVxc. c>VAig^£^) plur. van 4\maa.. y c s ur. van ■ï«-^^i-^) adjoeiif, schikken; rangschikken; in slagorde stellen; (inz. van olifanten): tol den aanval gereed maketi, — [L. bew.]. ^ •^^ T z. djoeng. fil^), meng^adjak, aanmoedigen; aanspo- ren; dringen; drijven; opwekken; uilnoodigen; verzoeken, om iets te doen, JÜ^), meiij^ adjok, naóoo^^en iemands ge- baren, woorden of levenswijs, inz. om hem te bespotten; nadpen; napraten; uabauwen; bespotten of belachelijk maken door dat nabootsen. y s ^kj^), plur. JU.T, tijdmimte; vastgestelde tijd; tijd, waarop eene schuld moet betaald worden; Jl»-U), in 't mal. ook zonder art.: adjal, de vastgestelde tijd van overlijden; het vooruit bepaald levenseinde; de dood; JU-Ï), het sterfuur. y c s / ^Aï^ ) compar., superl. compar. en superl. absol. van ,J^; dalïl Janjf a. een zeer duidelijk, d. i. een overtuigend bewijs. y CS cV^i^ ) plur, van ^^. ^^ ^ ^ f ar.^ het verzamelen van iets dat c * ^ ^ verstrooid is; het tot vriend maken; het toestemmen; het zich met iemand omtrent iets verstaan; het van dezelfde meening zijn; het overeenstemmen; — verzameling; toe- stemmhng; overeetistemming; van gevoelen in zaken rakende den godsdienst; — overeenstem- ming of overeenstemmetide uitsjwaak, inz, der moeh. geleerden omtrent geloof of leer stellingen. (Zoodanige uitspraken uit den tijd der drie eerste kaliefen worden door de Schiieten verworpen). . y ^'^y ar , het optellen; het tot eene som brengen; — redevoering, op verschil- lende voorwerpen toepasselijk, of eene alge- meene beteekenis hebbend; j>JJT JUa-) eene algemeene redevoering over den godsdienst. / c ï ) ar., plur. ^jy^-o^l , al; geheel; totaal. y -? / c i ) plur van het voorgaande. \ 13 ^•^"^ } I. adjoen van voorwerpen, die naar een doel geworpen of gescholen wor- den: hel verst van een doel veinvijderd ^hw van een mikpunt; geworpeti of gesehof en voorwerp, dal hel versl van een doel vertvijderd is, zoo als bv. een kogel, bij hetschijfscbieten; een stuk geld^ bij het gooien naar een mikpunt; hel versl verwijderd enz. zijn, — z. tembek. II. w. sura., in orde brengeti; regelen, — [N.]. ^,,^,^^) adjan, men., drukken; persen [bij onllasling], — [T.]. — z. reddjan. Vl^s^ 1 plur. van ^;'^- y o s \j,,^^) I. plur. van t > o ^ • « II. plur. van ^^^J^. \JL^) plur van ^\1^. y o s \X^ pi ur van C/^ JOuC^I (mal. adjnibah) plur. van v^U^ iu y i* s • • O^ ) (mal. adjiiabf), vreemd; uitheemsch; vreemde enz.; treemdeling. y c s ^I^^) (mal. adjnihata) plur. van ^U». y y o ^ i) ^^^ p plur. van .U.. ur. van y o s (^)y^ ) pl c ^ / os ) (mal. adjwibah), plur. van s-'U^^. y ) adjö^dja (en adJcMjah, of zelden djö^dja en djö^djah), meni^adjcma, klappen; babbelen; kwaadspreken [over iemand om hem te benadeelen] ; achterklap- pen; klikken. \ zie ^^. C ii ^ } c ^ il k c^ il t, ^ i l ^ójS^)y *-i'^^)^ en «-i^jt verl». v an y yo s iLjJ i''^3 3 a£^) ar., plur. u-ftjj^&-, hol; ruim; van een verbum: concaaf, d. i. lol de middelsle radicaal eene 5 of ^^ hebbend; concaaf verbum. ) adjcëwaii, beter atJCèwan , 5o/<eA«; vorm; model. — [L.]. J) l ) plur. c ^ van ^3 9 ) ar., loon genietend; loon genietetide; bezoldigd arbeider; huurling. ^^), nienfatjoe, dreigen, heizij mei een vinger ^^^ of eenig wapen; doen, als of men wil slaan, steken of houwen, tegen iemand pro- beeren, of iets wil gelukken; legen elkander houden, Ier vergelijking; iels tegen iets anders houden, ter vergelijking*. } atji, mogelijker wijs; wellicht; bij geval ^^•^ [voor die beleekenissen gebruikt men beter M 14 I Ö^ \ alji-2]. Als een vraagwoord Iieefl helde l»el. van: zal het zoo hel ffeval zijn F zal het zoo (jeheuren? is het goed zoo?: nientpatjiken , er . in toestemmen ,' dat iets gebeurt; doen ge- twaren : tot voorwerp eener handeling maken m iV^N^\ I. atjanl — skr. atjüra — , kwestie omtrent gedrag enz.: Ifwestie tn *talg,: pleidooi: rechtsgeding: zaak: *geld, dat de bruidegom aan de ouders der l)ruid l)elaalt (z. antaran); liari a. de rechtsdag: menj^- atjara, uitspraak doen: beriltjara, in firoces liggende zijn: ili^iig;atj braken, tot eene kwestie maken: in jyroces gooien: in rechten betrekken; luengfatJ^raT, iema9id eene kwestie enz, aandoen: in rechten betrekken: pengf- atjara, wie iets tot eene kwestie maakt enz.; pleitbezorger: advocaat; procureur. * IL staatsie: praalvertooning. — [R.]. •x-^ \V^^) atjiram en tjaram, (rouwring. -[L.]. -X- ^y^N^ 1 atjawl — oorspr. malab. — , (j'm- merman. — [R.]. •^«•/.i •vj^^) atl*wan, vonn; model; leest; schets: bestek: patroon. — [R.]. — z. atjoe. ) atjitta — hind. ci-^o^) — zeer witte fijne rijst. — [L.]. ) atjar — pers. .l^T aljar — al wat in zuur ingemaakt is: zuur: a. ïkan, t^isch in zuur: a. ram pa i, gemengd zuur (mixed pickles), de zoogenaamde aljar tjanipoerado van Batavia; ineiijj;afjarkeii. tot aljar maken; tn zuur inmaken. ), daooii atJQrang, balav., de bla- den van een zeker gewas. — [H.]. ) I. atjanjp, boodschaf/pef\ — [L.l. II. w. suni., vertrouwde, die alles gadeslaat en aan zijti* heer bekend maakt en daarom ook: gevreesde; atjang-S, bij de hand zijn:, van alle markten te huis zijn. — [N.]. ) (jav.), mengfatjeiur, batav., in erectie komen van de mannelijke roede [T.]. i^) atjoenjf, verk. van kaljoeng. i Q^N^ 1 I. atjap, tot aan het boveneinde V in iets stekend, zoo als bv.een sloeps- baak in den modder, een dolk tot aan bet gevest in bet vleescb, een huis tot aan den drempel in bet water; meng^atjapken, tot aan het boveneinde in iets steken doen [makett): tot aan het boveneinde in iets steken, bv. een' dolk in bel vleescb; tot aan het bovenst gedeelte onder water zetten , bv. een buis tot aan den drempel. II. (vgl. atjok, T.), veeL alleen in a. kali, veel maal; dikwerf. III. en patjap, met vurigheid achterna loopen, zoo als een haan de heti — [L.]. *,♦»►) IS M Uf IV.? lo. t^latjappan = k^batjakkan = ie sierk begoten of bewnlerd., bv. van luin- gewassen; 2o. kantjap-pcnoeli ajer, vol water, bv. van een glas. — [H.]. V. atfap-S, gezwind: nieiio^atjap-ii^atjap- ken, bespoedigen: versnellen. ó'^\ of 'y>) atjok (vgl. atjap II), men., dilcwijh. — [T.]. 4I.1 Q^N^\ atjik, inen.. moeder, — [T.]. ••• V *'s^\. meniratjoeni , heimelijk legen een'. ^ ander verbitteren , vertoornen: heimelijk aanhitsefi. ^ m. ^s^\ atjo, batav., onzin praten, — [B.]. ^^N^\ I. inengfatjab, iets in schijn doen, om later iels anders te doen, II. w. suni., het overtreden van geboden, -[NO- Jt^) atjeh, naam van een rijk op de Noord- westkust van Sumatra, gew., volgens de eng. schrijfwijze, Acheen; a. ketjll, ook pldir, naam ecner plaats in Atjeh. ^ ^^N^) atjib , soort van kleine boschbloed- zuiger. — [M.]. — z. patjat. ^ ^ ^"s^ I a^i, w. sum., benaming voor de zoons van voorname lieden. — [N.]. ^V^,) plur. van s^) , y ^ \j^) plur. van u» -- / s >-J> \ W ) plur. van ^^^ . • aI^V^n^ 1 (mal. lliatah), ar., omgeving: om- ringing: omvatting door kennis. y s y. \^) i»i" ^ c r r. van ^asA. jA»^\ Vx£^) plur. van V-xj^/ / y c s K >Va2:^) P'ur. v an • . .. « y ié s ]VjO^) plur. van jl^. c>^ i. s- ,) (mal. aliibbab) plur. van . •>. y y ^) ^.Js^^) ar., vereerenfiwaardigheid. V^gy^Xi^) ar,, aanrekening. y y y Q r \m»rN ) y _ yl / y te doen stijgen: — opkooping enz. y f^\j^^ en jU-f oU-ï, ar., telkens een; een vóór een. ^ j\r^^^\ ar. nachtelijk& zaadstorting; hel ^ komen tot huwbaar heid; tijad^ ba^al poewasa sabab ibülam, hel vasten wordt niet te niet gedaan door nachtelijke zaadstorting. ^ t JUSa.] 16 J^l ar., het drageti van een* last; kef mo- gelijk zijn; het opleggen van een* last: iiieng^ihtinialken, opdt^agen: medegeven, J^Vxa£^) ♦'^i'-» (tchtgeving; oplettendheid. y y j^ plur. V. ) plur. V. y s / V^s^N ar., plur. JUJ, ^j;^*\ö-f en^^;^ j^h een. Mei plur. jUJ in het decimaalstelsel: eetiheid. iX^U! ^^^ de eerste dag der week: zondag, hari a., hetzelfde, malam a., de nacht van zaturdag op zondag, d. i. van den ondergang der zon op zaturdag tot den opgang op zondag. ^ l ^ V^s^ 1 ar. naam van een' herg bij Medina, hij welken Moebammad in het derde jaar der hidjarh door de Koeraisjieten ge- slagen werd. y c s iJ)L\i^.) P'iiri van y o |\V V^s^ I ar,, het afleggen van alle^ tooisel, wegens de S43s£ waarin eene vrouw verkeert, voorn, om den dood van haar' man: — rouwbedrij f: rouw. — beribdad, rouwbedrij f enz, hebben; m^ng^hdadken , met rouwbedrij f enz, behandelen; den rouw dragen om iemand, y c s \\^^\ plur. van Ss^). y c } .%)i\!^ plur. ^ t i van ó^\^. y y Q \ ^xSO^S^mS en ^^ó>sA plur. van ». / s ^cX^fc.) ("lal. aliadi), tot éthi betrekking hebbend, tot ém betrekking hebbende. y o / ^(Ai^.) feni van ó^). SU O S ^y V^*^ f (mal. alidijab), het één zijn; eenheid ; eetidracht ; eensgezindheid. y c s \) J^ plur. van ^^' y ii s ) v^^\ plur. > ) I. plur. van ;yM;l^. y o s van ^js^, IL plur. van «^*^- y c j ->^»^ 1 ar. hel anathetnaliseereti; het excom- municeeren; het beginnefi met die din- gen te doen of te laten, welke, met betrekking tot de bedevaart naar Mekka, voorgeschreven of verboden zijn; — heilige gesteldheid; heilige toestand; voorgeschreven kleeding voor die bedevaart, bestaande uit twee stukken wol, liatoen of linnen, waarvan het eene om het middel is geslagen, het andere om den nek eti de schouders, zoodanig dat een gedeelte van det% rechterarm bloot blijft; bffThraniy be- ) LTJ ginnende zijn mei die dingen (e doen of Ie lateti, welke, mei heirekking lot de bedevaart naar Mekka, voorgeschreven of verboden zijn, mengihrainkeiip analhemaliseeren: ea^com- mnniceeren. 17 ^\ absol. van Een raal verb., als nom. ^ o s pr., is auial. — y o's ) , plur. j-«U^f , rood van natuur. Met ^ c > ) plur. c ^ van UV^' y o s ) plur. C X van y c s ^Mk^ plur. V X -^ an y c . v,|>^ ^ 1 ar., Aef f/o(?fi rfopw; /i«/ weldoen; — weldadigheid. Met plur. cl^UUj*-] weldaad, gunst. y o s ^\q^*v> plur. van ^aVq^v^\ plur. van c y c s C 'jlo'N^i plur. van ü^. y o s r \ia.\pi O » ur van jCr*-'. y o s ^^\^) I. plur. van Ji*-. r IL plur. van ^ijOLa*-. /cc ^ jv ^^'^\ plur. van J^. y o s plur. ^Aai- en ^j^^^^ rood gemaakt; roodachtig: een roode, d. i. ook: niet- Arabier; barbaar, in tegetistelling van zwarte (dy*^) aswad), d. i.: Arabier, y ' o s 5 ^.4,.^ ) (mal. ahniirab) plur. van , U^-. (^V^^^) conipar. superl. compar. en superl. iiAL.-irEPBRL. wooudknboek. deel I. y c s k » ï ^ • c ^ ,) ar., plur. ^j^o^, ^l^:^, ^JU^, JU^ en J^A^ , zinneloos; dwaas; zinneloosheid; dwaasheid. y c s van y o s 3\ 4^5^\ P'«r- van ijO^ d\ y o s ) plur. van JU-; lial-ahwaL mal. pleonasmus: de omstandigheden —. y o s .) ar., plur.^^i-, groote zwarte oogen hebbend; iemand groote zwarte oogen hebbende, (z. ^Sjy^) • y o 7. a\ ^^\ (mal. aliwilab) plur. van JU-. y y o s Vx£^) plur. van -t^. V^#s>^ \ ar., hel levend maketi; hel in leven bewaren; het behouden van het leven aan temand; het doen herleven; het opwek- ken uil den . dood; hei repareeren {van een ri 18 gebouw): het ontginnen [van woest land); — levenmaking; opwekking uit den dood; repa- ratie (van een gctmuw); ontginning [van woest land). ;.) (voor y-)), i»lur. ^^yi-) , '^T, ï^) , -^ ïy.], ^^), ^)y^), ^j)^l en i^), broeder: vriend; kameraad; gelijke; naaste. / ^ V2L) plui'- van -;-f. / ^ A->\j:k) plur. van^. / / ^J^y^» (mal. ioliadzttli), ar., plur. óJ>-), land, door den vorst in bruikleen afgestaan; leen; Ayil^Jb»^] ja^ Jlc ïjU-J re« bestendig leen, .A:^) plur. van jjd-. y o s \\j<^) plur. van •xi-. 