Over de drankzucht en derzelver geneeskundige behandeling
' /i jiJ*' i > I Digitized by the Internet Archive in 2017 with funding trom Wellcome Library - https://archive.org/details/b2929986x 'y'' f è '4k ƒ I r ¥ 'm \ . $ ^ V' \ ■ < ‘ ‘ '^' 1 r V. i ,. . Iv*-. .*■ .• ■'>'* ir *>■ 'A OVER DE DRANKZUCHT EN DERZELVER GENEESKUNDIGE BEHANDELING. t i I K ■/;Xt Jnf, #> .1- ; V' M': •\ ( \ i i' .V r 'k. OVER DE DRANKZUCHT EN DEIlZEliVER GENEESKUNDIGE BEHANDELING. ' t> o o » C. r. BRÜllL-CRAMER, Doctor in de Genees- Iên Heelküstde em Wijsbegeerte en Medelid van het Ge- nees- Natuurkundig Genootschap tb Moskow. nz't snSB AAHtPRITZBÏlDB P' OORRBOR van D'. C. TF, H U F E Ij AR D. UIT HET HOO&DUITSCH. Vino formet, perit ^ vino corrumpitur aetOA. Hor, Omne vitium ebriefas et Incendit et déiegit» Sen. Te ENSCHEDÉ , hij PASCHEN, GK Z,. 'd : - T f V i k i i ^ t- :. ' f f > * •» y •# o /;« V* '•f. ,C ..i '*T ■i?* f' '. - ■ * 1^»' ♦ V:^ ►*“ :l : C! ■ £1 (•> V v'4 t ^ %- ■ ^ \ ■ V«.* *-■>. :■; ’.'t/ü'i f).-” ö rv "> ^ s> ■ n ' -■-- ^5 "* '■^ ''^' ’''" ■- <? ■' 7 ^ ? ri ■ % ■ ■. , V • Tl '. ' l* '’-S ■ l-. .H «; 'i X-'-^ <‘i •> ’-i^ •j > !/: T ’i U" 'i' ' ï' » ». - ij^i I gri—Ti - '****'-' ••***** •* • i — »‘«i— /t v>l!^^''' ■^■'■’NiV. ' '*^ c ■’ ' > ' ï'dr'r-' -.'v '■ , 'f\ ':i Ki \ 'ï ♦f-« ■ ^« ' ^ 1 ♦'•V ' " 'v- ^.A,V '.- - - ft • ■^^✓ ■■■ •% <*v<i • \ ' V ^ V' K?. t'. : ■iy-'v 'i*-V '■ I V o o Pt 11 E D E. e Uitgever van dit werk wemchte , dat ik ^ ter aanbeveling van hetzelve^ er iets van zegge. Gereedelijk en met volkomene over- tuiging voldoe ik aan zijne begeerte. Het zal voorzeker voor het geheele geneeskundige publiek zeer aangenaam zijn , de waarnemin- gen ten opzigte van een hwaad^ dat overal ook onder ons (^D-uitfchers^ ^ hij het mensch- dom gedurig meer de overhand bekomt , te lezen , welke van eenen ervarenen arts wor- den medegedeeld , die , wegens de omflandig- heden , waarin hij verkeert , zich daartoe het meest in de gelegenheid bevond. Hij toont aan , hoe uit de kwade gewoonte eindelijk ecne bijzondere ziekte 5 de drankzucht name- lijk , ontßaat , die de meeste overeenkomst fanalogieO heeft met de nijmphomanle en der- hal- O \ VI VOORREDE. halve ^ niet ongepast ^ ziektekundig (nofolo- gisch } , dijpfomanie zou kunnen genoemd wor- den, Hij toont vervolgens het beloop dezer ziekte en den gewonen uitgang van dezelve aan ^ alsmede de wijze hoe men haar moet be- handelen en fomwijls gelukkig kan verdrijven, Br. HÜFELaND. Berlijn in April iBip, I V O O R- VOO VAN DEN S C H R IJ V E R. ^ eru'ijl ik de pen op vat ^ om mijne gedachten omtrent een onderwerp mede te deelen , hetwelk tot dus verre van eenen pathologisch - thera- peutijchen kant onaangeroerd is gebleven , C * } hen ik tevens overtuigd ^ dat kunstervarcnen \ de^ (•) Of beter: Omtrent een onderwerp, hetwelke men voor ooaangeroerd heeft gehouden; want, reeds voor een oantai jaren , heeft de Hofraad Nicolai ( waarfchijnlijk Eänst Anton, voor dezen Profes- foF' te Halle'), in Jena eene disfertatie gehouden 5, over den aard en den phijfieken oorfprong der dron- kenschap (^Befoffenheity^ Zie Walchs Philofophifckes Lexicon, art. Trunkenheit. liet ware Inderdaad te wen- fclien, dat, ten minüe het belangrijkfle van dit, in vergetelheid geraakte, gefchrift , do^r mannen, die hetzelve mogten in handen hebben , of weten tc be- komen, weder bekend vvierd g.cmaakt. 4 vm VOORREDE van dein^ SCHRIJVER. deze bladen met toegevendheid zullen beoor^ (helen , want eene zaak zoodanig voor te fiel- len 5 dat dezelve ah der volmaaktheid nabij gekomen kan worden hefchouwd ^ was immers nog nooit het re halt a at der pogingen van een cenig mensen. V/el zou ik dit gefchrift nog iets meer aan de verwachting beantwoordend hebben kunnen leveren ; maar in dat geval zou ik met de be- kendmaking van hetzelve nog langer hebben moeten vertoeven, De hartelijke wensch ech- ter^ om,, zoo fpoedig als mogelijk is,, ten al gerne enen nutte iets bij te dragen , heeft mij overgehaald ,, om,, zoodra ik eenen genoegza- men voor raad van waarnemingen had bijeen- verzameld,, welke reeds tot eetie regelmaat konden ßrekken , deze dadelijk wereldkundig te laten worden. m De volgende bladen behelzen derhalve het refultaat van een groot aantal waarnemingen ,, benevens eenige dergelijke,, welke echter meer-- maak nog onvolledig te voorfchijn treden,, en dit ten deele nog wel om reden ^ dat het af- wis feiende in de geneeswijze (dtis ambulirende der Praxis) of liever hij degenen,, die hare hulp voorrede van den SCHLÜjVER, ïx hulp behoeven, op )^nenigcrïei wijze ver kin* derde dezelve volledig op te geven. Deswege wns ik dan ook niet zelden genoodzaakt ^ mij fomtijds van twijfelachtige bewoordingen ‘te bedienen , zulke , hoewel nog niet volkomen hewezene , omft andigheden echter geheel met fliïzwijgen voorbij te gaan^ kon ^ om gewig- tige redenen^ niet met mijn plan overeenko- men. Voor het overige zal men bevinden , dat ik verfcheidenc waarneyningen niet in het noo- dige verhand met anderen gehragt , cn mij niet vm dezelve bediend heb ^ om er de ver- eischte gevolgen utt af te leiden, De oorzaak hier van is , dat deze waarnemingen eerst door mij gedaan werden,^ na het opfeilen of het herzien van dit gefchrift. Ook ten aanzien van deze en gene tkeore- tifche denkbeelden welke ik nu en dan heb ynedegedeeld , vertrouw ik , dat men de re- gelen der hilltjkJietd zal in het oog houden ; dat wil zeggen^ dat men zijne toeflemming aan dezelve zal geven ^ indien ze zich laten bewijzen , of de waarfchijnlijkheid voor zich hebben ^ maar dat men , indien het tegendeel X VOORREDE VAN DEN SCHRIJVER. 7nogt plaats vinden en dit met bewijzen kan fiaven^ ze^ zonder onwe gen of e enige ver- fchooning ^ als ongegrond verwerpen zal. Dit laatfie toch is het eenigfle billijke lot ^ hetwelk nooit te vroeg eene ongegronde flelling kan treffen^ of euvel moet worden opgenomen ^ want wie ongaarne zijn bijzonder gevoelen ziet tegengefproken ^ fiaat zeker niet in de beste verflandhoudlng met de edelfie der we- tenfchappen. Om de kwaal te befchrijven ^ welke ik na- der wilde doen kennen , verkoos ik het woord drankzucht. Immers daar men met het woord drinken ö/ drank, behalve het hoofddenkheehf nog bovendien dat denkbeeld verbindt^ waar- door men het bovenmatig genot van fierke en bedwelmende dranken wil te kennen geven ^ zoo is de uitdrukking ^ van ^velke ik mij be- dien , zonder e enige nadere verklaring , zeer vcrflaanhaar, ïk heb getracht deze verhandeling voor een ieder nuttig te maken ^ dewijl ik van oordeel hen , dat eene meer naauwkeurlge en meer algemeen rerfpreide kennis van alles ^ wat maar eenigzins in verband fiaat met het genot van VOORREDE VAN den SCHRIJVER, xr van dronkenmakende vochten op de kr acht da- digfle wijze kan medewerken ter voorkoming , of althans ter vermindering , van de , fleeds toenemende^ kwaal der drankzucht, Blen kan toch wel niet met eenigen grond er aan twijfelen^ of eene naauwkeuriger kennis van de nadeelige gevolgen der zucht tot den drank en van de omfiandigheden , waardoor deze ziekte ontflaat ^ alsmede de kennis der rege- len , welke men moet in acht nemen , om zich voor die kwaal te hoeden zal den mensck voor elke afwijking van den weg der zedelijk- heid en des pligts beveiligen. Aan alle derge- lijke eifchen heb ik in dit werkje getracht te voldoen en hetgene dit beoogt op eene duidelij- ke wijze mede te. deelen. Bij deze gelegenheid moet ik nog de heeren , die 5 zoo uit onder fcheidene gedeelten van Rus- land 5 als uit andere landen , zich fchriftelijk over het onderwerp , hetwelk ik wilde behande- len hij mij vervoegd hebben om verfchooning vragen wegens het achterblijven der beant- woording van hunne brieven, JMijne menigvul- dige bezigheden gedoogden niet aan elk afzon- derlijk te fchrijven. idijnflilzwijgen wordt nog meer xTi VOORREDE van den SCHRIJVER. meer verontfchuldigd door de ^ reeds federt ik de eerfle brieven , hiertoe betrekkelijk , heb ontvangen^ bedoelde uitgave dezer bladen. DE SCHRIJVER. M o s K o w den 9 jfanuarij 1819. N A S C I! 11 i F T, De Vertaler heeft verder niets hierbij te voegen^ dan een enkel woord over de vrijheid welke hij heeft genomen van^ in navolging van den fchrijver ^ ter aanduiding eener , kwaal ^ die^ ook in vele flreeken van ons Va- derland^ meer en meer de overhemd fchïjnt te nemen en alom ongeluk en verderf verjpreldt , zich van een woord te bedienen^ dat ^ wel is waar ^ in het eerst vreemd klinkt^ maar toch dadelijk voor een ieder verf aanhaar is. Drank- zucht moge in _ geen woordenboek onr^er Neder^ landjbhe taal voorkomen,, het drukt toch , heter dan eenig ander,, de meening van den Hoogduitfehen fckr ijver uit. Waarom zouden wij hetzelve dan niet overnemen om de over- heerfchende neiging of lust tot geestrijke dran- ken^ ah eene ziekte of zucht befekouwdi, aan te duldend JVij noemen immers meer kwalen of ongeil eldheden eene zucht , en fpreken , bij^ voorbeeld^ van Waterzucht, Goelzucht enz. Dit vertromv ik zal het woord drankzucht genoeg regt vaardigen, O E R OVER DE DRANKZUCHT EN D E R Z E E V E R GENEESWIJZE. Eene kwaal, die op de bevolking van ver« fcheidene landen , op de zedelijkheid der men- fchen en op de welvaart en het geluk van zeer vele huisgezinnen eenen hoogstfchade- lijken invloed heeft, de drankzucht namelijk, of de neiging tot het misbruik van geestrijke dranken, behoorde billijk een voorwerp van de naauwlertendfte opmerkzaamheid van een- ieder te zijn, die, als een braaf wereldbur- ger, tot de veredeling en de gelukzaligheid der menfchen wenscht mede te werken. Het is klaar in te zien, dat men dit on- derwerp uit pnderfcheidene oogpunten kan befchouwen; maar of de drankzucht een^ voorwerp der pathologie en derhalve eener therapeutifche behandeling zij, zal ik thans trachten te doen zien. A § I. C ï ) S I- Naar het aigerneen aangenomen gevoelen befchouwt men het onmatig genot van be- dwelmende geestrijke vochten niet uit een phijfick, maar veeleer uit een zedelijk oog- punt cn, hiervan uitgaande, heeft men ge-* mcend, dat de eigenlijke en eenige middelen ter v*regneming van dit gebrek, de zoodani- gen dienden te zijn, welke eenen af keer van geestrijke dranken zouden kunnen te wege- brengen. Van daar dan het aanprijzen en het toedienen van zekere middelen, die grooten- deels, of op eene enkel phijfieke wijze, of ook wel door medewerking der verbeelding, dadelijk na het gebruik van bedwelmende dranken , walging of braken en , langs dien weg, cenen tegenzin tegen dezelve zouden verwekken; om niet eens van andere, door grove vooroordeelen in bet werk gefielde , middelen te gewagen. § 2. Het refultaat van zulk eene handelwijze moest naiuurlijker wijze meest altijd onvol- doende zijn, in vele gevallen echter, welke men als welgelukt deed voorkomen, de ge- zondheid verder hevig fchokken en alzoo hoogstfehadelijk voor dezelve wezen. Hier- uit ontflond misfehien wel de, menigvuldig onder het Rusfische volk plaatshebbende , mee- C 3 ) mcenlng, dat iemand, die van de drankzucht genezen werd , binnen eencn korten tijd moet derven; welke meening, hoezeer ten deele niet geheel ongegrond, echter, op goe- de gronden, geenen invloed mag hebben op eene rationele geneeswijze van deze ziekte. Men dient vervolgens mede in het oog te houden, dat de poging, om bij iemand af- keer van geestrijke dranken te willen verwek- ken, tegen het oogmerk der natuur drijdt, naardien de mensch van natuur geenen afkeer heeft van zuiver- geestrijke vochten; en bo- vendien is het, om verfcheidene redenen, waarfchijnlijk , dat een eigenlijke afkeer van dronkenmakende dranken , alleen door het verwekken van deze óf gene andere , en wel aanmerkelijke, ziekelijke gedeldheid kan worden tc wege vebrao:t. Cj o o De menigvuldige treurige, niet zelden een ieder, op eene hoogst onaangename wijze, fchokkende , tooneelen , door de , ten uiter^ de walgelijke , kwaal der drankzucht , ver- oorzaakt, gaven mij aanleiding tot het ne- men van een befluit, om deze kwaal voor- namelijk tot een voorwerp mijner waarne- mingen en nafporingen te dellen en tc wen- fchen , indien mogelijk , middelen ter verhoe- ding , ter vermindering , of ter geheele uit- roeijing van dezelve te ontdekken. Te dien A 2 ein- ( 4 ) .einde zocht ik ^eerst en vooral op te lp oren , of dit kwaad al dan niet in eene phijfieke ongelleldheid zijnen ^rond hebbe, en weldra werd ik volkomen overtuigd, dat deze kwaal gegrond is op eene pathologifche wet, zeer wel bekend aan den kundigen en ervaren ge- neesheer, en bij gevolg als eene phijfieke on- gefleldheid moet wrorden aangemerkt. § 4- 1.) Foereern moeten wij achtgeven op lietsfene de drankzuchtigen, en wel de ver- ftandigen onder hen, zelve belijden. Men ontmoet een aantal menfchen , die het zeer le- vendig gevoelen, hoe on teerend op zich zelve , en niet alleen in het oog van andere men- fchcn , hoe fchadelijk voor hunne gezondheid , 'hoe nadeelig voor hunne huisfelijke omflan- digheden dit alleraffchuwelijkst kwaad is , en die zich dikwijls wel, met het vaste voor- nemen van zich zelve te bedwingen en zich van den drank te onthouden, tegen hunnen lust verzetteden ; maar naauwelijks verfehl jut het tijdflip der drankzucht weder, of zij fmceken , met allen aandrang, om een weinig fterken drank , als men hun dien met ge- weld onthoudt, en naderhand verzekeren zij , dat het een llerke , onoverwinnelijke diift , eene dringende behoefte is , die hen tot het gebruik van brandewijn of jenever Y.eiieidc en dat liet hun eene ondragelijke * fmart , C 5 ) finart verwekt, als deze lust niet wordt be- vredigd. 2. ) De drankzucht is menigmaal periodiek , intermitterend of ook wel remitterend. 3. } D'e aanvallen van de drankzucht wor- den voorafgegaan door zekere voorboden , voorloopers, of voorteekens. 4. ) De tijd van den korteren of längeren duur der aanvallen is aan zekere bepaalde wetten onderworpen. 5. ) Iedere aanval van de drankzucht eu> digt met verfchijnfelen , die gelijkvormigheid hebben met de Crifis van andere ziekten.. 6. ) Als men bij het begin van de parox- ismus der drankzucht, of gedurende dezelve, den lijder volfïrekt fterken drank weigert, dan ontflaat er niet zeiden krankzinnigheid. Men heeft zelfs vele voorbeelden , dat , onder der- gelijke omftandigheden , menfehen op het oo- genblik zijn geflorven. 7. ) De zieke kan door mid-i delen van deze kwaal bevrijd worden. Er zijn derhalve bewijzen van verfchillen- de foort, dat de drankzucht een onwillekeu- rig kwaad, hïy gevolg een ziekte is, en niet uit eene opzettelijke verguizing der zedelijk- heid, zoo als men gewoonlijk genegen is te vooronderflelien , voortfpruit. S 5' De opgenoemde bewijzen, ten' deele uiü A 3 ds: C 6 ) de gewone formelle') verfchijnfeleii afgeleid, hebben, voor het grootde gedeelte en in de eerlbe plaats, betrekking op de, in afzonder- lijke aanvallen beftaande , drankzucht. De aanhoudende zucht of neiging tot den drank gedoogt flechts Iterkere bewijzen , welke op eene naauwkeuriger kennis der natuur gegrond zijn en uk hetgene zal volgen moeten worden afgeleid, en dit is dan ook wel de oorzaak, waarom dezelve voornamelijk , tot nu toe , als eene eigenlijke ziekte is miskend gewor- den. Het zal vooreerst voldoende zijn, in het algemeen op te merken , dat men niet van een fchijnbaar (^formelle ) verfchil der geaardheden eener ziektefoort tot een wezen- lijk verfchil van derzelver aanleidende oor- zaken mag befluiten. Vooreerst moge echter, ten opzigte van de aanhoudend plaatshebben- de drankzucht, eene analogifche gevolgtrek- king de plaats van een regtflreeksch bewijs bekleeden. § 6. Zou men misfchien hiertegen willen in- brengen , dat de aanleidende oorzaak van deze ziekte ten minfte als onzedelijk moet worden befchouwd , dan moet ik daarop aanmerken, dat meestendeels de aanleidende oorzaak te zoeken is in het genot zelve van het geestrijk vocht. Maar tot zoo lang als het gebruik van kerken drank in het algemeen niet C 7 ) niet als onzedelijk wordt aangemerkt, valt het moeijelijk te bepalen , in hoe verre men ,, bij het gebruik , de zedelijkheid moet in aan- merking nemen ; het is , bij gevolg , ten min- fte voor vele menfehen , niet zoo gemakke- lijk zich voor het bovengemelde kwaad in acht te nemen, als men wel zou denjten., ten zij men het genot van alle geestrijke dranken geheel wilde nalaten. Ieder drank- zuchtige heeft in het begin en , dikwijls vele: jaren lang , flerken drank in eene hoeveel- heid genoten , in welke vele anderen ge- woon zijn den zei ven te gebruiken , die meii' echter niet als onmatige drinkers befchouwt^ en vele van hen hebben zich wel zorgvuldig; in acht genomen voor een te menigvuldig genot van geestrijke dranken ; maar, door een aanhoudend matig gebruik van dezelve , al ware het maar voor eenigen tijd , wordt* het genot daarvan voor hen reeds noodzake- lijk en deze noodzakelijkheid verraadt zich ' door een bijzonder verlangen naar hetzelve en door eene zekere onaangename gewaar- wording , wanneer zij , vooral ter gewoner tijd, geenen Herken drank gemeten. Op dit tijdfbip nu is het zeer ligt , om , als zich de gelegenheid daartoe aanbiedt, buiten de gren- zen van het betamelijke te worden gebragt en eene , hoezeer ongezochte , aanleiding kan iemand tot den drank doen vervallen., De mensch behoeft Hechts eenige reizen bl^ toeval in drinkgelagen , of in het gezelfchap A 4 van; C 8 ) van eenen aan den drank verilaafden re ko- men 5 om te doen opmerken , dat de gevol- gen daarvan ten minde voor hem niet te mis- kennen zijn , daar hij nu , zonder eerst naar gelegenheid om te zien , .uit eigene bewe- ging en reeds met een zeker verlangen , meermaals gretig naar bedwelmende dranken tast , langs dien weg gedurig meer en meer zijn welzijn ondermijnt en zich zei ven allengs in den ongelukkigflen toedand verplaatst. Een vast beduit , om zich te onthouden van een onmatig genot , kan , wel is waar , thans nog eene heilzame verandering te weeg brengen , hetgene echter bij verder tijdsver- loop , gelijk de ondervinding dit leert, niet meer mogelijk is : het zinnelijk genot , ge- paard met onwetendheid ten aanzien van de rampzalige gevolgen , daaraan verbonden , ge- doogt, in de meeste gevallen , geenszins zulk een heilzaam befluit. § 7* De drankzucht wordt nogtans niet uic het gebruik van derken drank zelf, maar uit ge- heel andere oorzaken geboren. Deze omdan- digheid moet het denkbeeld van eene , uit zedelijke begiiifelen voortfpruitendó , beweeg- reden tot drankzucht nog meer verzwakken. Nogtans fchijnt dit Hechts dan mogelijk te kunnen worden , als , door het genot van bedwelmende dranken over het algemeen 5 de C 9 ) de voorheen reeds plaatshebbende vatbaarheid (^prcedispofitio ) voor de drankzucht is op- gewekt geworden. Ten minfle is mij geen geval bekend , dat iemand , die, door de volgende aanleidende oorzaken , drankzuchtig is geworden, voorheen volflrekt geene drón- kenfchap verwekkende dranken zou hebben genoten. § 8. Zwaar verdriet en ergernis, maar voor- namelijk ternederdrukkende gemoedsaandoe- ningen , zoo als droefenis , treurigheid en bekommernis, verwekken, als oc reeds een aanleg tot de meergenoemde ziekte heeft plaats gegrepen, eenen onwillckeurigen , men zoude het wel eenen inftinctgelijken , trek tot het genot van flerken drank mogen noe- men , welken de mensch , onder deze om- flandigheden , als een verzachtend , vervro- lijkend middel en als eene lafenis gebruikt , en daardoor deze ziekte meer en meer bij zich laat rijp worden. Zoo , bij voorbeeld , kan men aannemen dat een groot getal van drankzuchtigen in Moskow het geworden is feciert de ongelukkige gebeurtenis van het’ jaar 1812, als wanneer vele lieden hunne rust , • hunne bezittingen en zelfs hunne na- beflaanden hebben verloren. Ook heeft men reeds van ouds af menigmaal opgemeik't, dat lieden uit de geringe klasfe, als zij, door A 5 het 1 C 10 ) liet een of ander oogelukkig toev^al, plot» feiings hun tijdelijk vermogen verloren , zwaar beleedigd, of door iemand, op wien zij het meest vertrouwden , trouweloos behandeld werden , zich aan den drank overgaven ; van waar het in het Rusfiscli ten fpreekwoord is geworden: hij drinkt van verdriet. % 9- Vermits dan dergelijke onaangename aan» doeningen, wanneer de aanleg daartoe voor- handen is, de aanleidende oorzaken tot de drankziekte kunnen zijn , zoo kan men hier- uit ligtelijk afieiden ; dat dezelve ten min- fte even zoo gemakkelijk de aanleidende oor- zaken kunnen wezen van inilortingen QReci-^ divenj^ na het aanwenden van de hulpmid- delen der kunst; en dit wel zoo veel te eer- der, als de eens verkregene aanleg tot deze kwaal minder geheel heeft kunnen worden weggenomen. Van . daar was bet dan ook met eenigen , die door mij behandeld wer- den en die zich , zoodra flechts de neiging tot fterken drank bij hen was verzwakt ge- worden, waarom zij de verdere geneeskun- dige behandeling vooreerst Haakten , het ge- val , dat zij , na zekere grievende weder- waardigheden en verdriet te hebben onder- gaan , andermaal in hunne vorige ziekte ver- vielen.' Nog andere ^ met een bijzonder gtinfdg gevolg behandelde , lijders verzeker- den C II .) den mij , dat zij , teikc^nf^als zij zich fterlt geërgerd hadden , of gevoelig beleedigd wa- ren , weder nieging tot den drank hadden bekomen , doch welke neiging echter, na eene korte poos te hebben geduurd , van zelve weder was verdwenen. Ik breng, in het voorbijgaan, dergelijke omftandlgheden bij, om het groot vermogen van deze gemoedsbewegingen tot het ver- wekken van drankzucht, of dcrzelver magc om de overhellende neiging (^Prc^dispofitio ,) tot denzelven tot dadelijkheid te brengen , omdandiger te bewijzen. Voor het overige mo2:e de ervarenis velen hebben doen op' merken , dat fommige lieden , die een ftil leven leiden , verfcheidene jaren aaneenvol- gende , alle dagen eene , niet geringe en al- tijd omtrent gelijke , hoeveelheid fcerken drank gebruiken , zonder tot op heden eigen- lijk drankzuchtig te zijn geworden ; terwijl anderen , die een matiger gebruik daarvan maakten , toen naderhand zware zorgen hen drukten , bijkans onvermoed , tot den drank zijn vervallen. Een zeker jongeling, die federt eenige jaren geen bovenmatig gebruik van flerken drank had gemaakt, ontving, des nachts in den flaap, van iemand, die hem voor zij- nen , zich flecht gedragenden , zoon hield een’ hevigen fiag, waardoor hij ren uiterfle vcrfchrikt werd. Van dat tijddip af werd Wj 5 bij tijden (aperiodisch')^ drankzuchtig. De (12} De aanvallen hielden gewoonlijk drie dagen aan en vertoonden zich telkens in de laatftc dagen van elke maand. Deze ziekte ging bij dien lijder gepaard met zeer ongewone ver« Ichijnfelen , bij voorbeeld van fiaanwren ge- durende de aanvallen van de drankzucht, van oene zeer opmerkelijke ongeregeldheid in de verrigtingen van al de werktuigen des gehee- len geflels gedurende den tuslchentijd , dien er verliep tusfehen de onderfcheidene aanval- len der kwaal enz. hetwelk men echter aan eene complicatie der ziekte heeft toe te fchrijven. Men heeft mij verzekerd , dat iemand , die mij verder niet bekend is, menigmaal als het hem iets in het oog valt, hetwelk hij niet insgelijks bezit, of niet kan bezitten, door nijd, zoo als zijn gelaat duidelijk te kennen fchijnt te geven , hevig ontdoken wordt , en dan telkens , ingevolge daarvan , zijne toevlugt tot Herken drank neemt en daarme- de gewoonlijk tot den zevenden, ja menig- maal tot den negenden , dag aanhoudt. § lo. I Aanmerkelijke vermoeidheid, na buitenge- wone derke infpanning der ligchaamskrach- ten , heeft dikwijls eene onweerdaanbare ( inflinktmäsßge^ aandrift tot het genieten van geestrijke dranken ten gevolg. Vinden zoodanige vermoeijingen ' herhaalde reizen plaats , (. 13 ) plaats , en wordt de lust tot geestrijk vocht telkens naar genoegen voldaan , dan zou zulk een mensch , als Vvdj naar de analogie daar- uit een gevolg afleiden , eindelijk voor dezen lust , als voor eene wezenlijke ziekte , ge- heel moeten bukken en aan dezelve onder- worpen kunnen zijn. Iemand , die langen tijd aan den drank was verflaafd geweest , en aan wiens genezing ik nog werkzaam was , heeft mij verzekerd , dat hij telkens als bij zich , bij zeer warm weder, , eene flerke be- weging heeft gemaakt , op het nieuw lust krijgt tot fterken drank en mijne overige waarnemingen bevestigen dit volkomen ; want bij eenige , door mij behandelde , perfonen befpeurde ik , na eene aanhoudende zomer- hitte , verfchijnfelen , welke eenen terugkeer der drankzucht lieten vreezen , fchoon zij , verfcheidene maanden aan een , niet de ge- ringde onaangename gewaarwording, die de- ze ziekte konde vernieuwen , befpeurd had- den , en ik oordeelde daarom voorbehoe- dende middelen te moeten aanwenden , ten einde eene nieuwe indorting in dezelfde ziek- te voortekomen. Dat bij vele zoogenaamde asthenifche ziekten insgelijks eene derke nei- ging tot geestrijke dranken wordt waargeno- men , breng ik hier alleenlijk bij wegens de gelijkvormigheid , die deze ongedeldheden hebben met die , welke door den invloed der hitte en infpanning van ligchamelijke krachten veroorzaakt worden. § II, C 14 ) § II. Uono-cr en dorst fchiinen zich dan , wan« O V 9 neer zij eenen geruimen rijd niet kunnen worden bevredigd , bij lieden , wier gcfbel tot de drankzucht overhelt , in eene neiging tot geestlijke dranken te kunnen veranderen. Iemand , die , op reis zijnde , buiten de ge- legenbeid was , om zijnen honger te dillen , welke hem reeds lang kwelde , tastte einde- lijk, als onwillekeurig 3 naar de drankflescli , van welke hij , tot op dien tijd , zich ifiet had’ bediend. Wij merken in ,het algemeen dikwijls op 5 dat de honger en de neiging tot Herken drank in eene wederkeerige' be- trekking tot elkander ftaan, of dat, naarmate deze neiging toeneemt , de eetlust vermin- dert. r S 12. Voorst fchijnt eene buiterigemcen koele en frisfche 'teug, als er eene overhelling (^dispo- tot de drankzucht bedaat, eenen lust cn begeerte naar dronkenfehapverwekkende dranken te kunnen opwekken. Ik beroep mij hier bij op de betuiging van eenige lieden , die onderhevig waren aan de zucht tot der- ken drank , dat zij , namelijk telkens als zij eenig zeer koud yocht hadden genoten, als het ware eene roeping hebben gehad tot het drinken van brandewijn of jenever ; en deze lust ( ï5 ) lust fchijnt , onder dergelijke omflandighe- den , te zekerder verwekt te kunnen wor- den , als het ligchaam zeer flerk verhit is. Zoo , bij voorbeeld , zijn de aanvallen van de drankzucht door eenen koelen dronk van bier , dadelijk na een warm bad genomen , dikwijls ontflaan, terwijl iemand, die zich in dit geval bevindt, echter op eiken anderen tijd , wanneer hij bier dronk , daarvan gee- nen last had en daardoor geene aanleiding heeft gegeven tot het ontilaan van eenigen lust tot het genieten van flerken drank. Het is mede niet onwaarfchijnlijk , dat aanmer- kelijke prikkelingen van den onderbuik ^ab- dominalrelze') het ontdaan van aanvallen der drankzucht ten minde kunnen bevorderen. § 13- Eindelijk geloof ik , dat men onder de aanleidende oorzaken' der drankzucht ook nog eene aanhoudende tijd verveling mag re- kenen. Deze tijd verveling, welke bedaat in eene zeer onaangename gewaarwording, is de dochter eens fcbandelijken lediggangs , die niet minder nadeelig op den geest en het lig- chaam werkt 5 dan de meest vernederende hartstogten daarop zouden kunnen werken. De lediggang op zich zelve zou misfchien als iets ontkennends ^negatiefs') ^ flechts toe- valliger wijze, eene oorzaak tot de drank- zucht kunnen zijn; wanneer dezelve echter, ge- c l6 ) genaard gacaide met tiidvervelins; , tot eene dadelijke werkzaamheid overgaat en dus na- deelig op den geest en het ligchaam werkt , welligt eveneens gelijk de den geest uitblus- fchende gemoedsaandoeningen Qdeprimirenck Aff-'ekte^ nu en dan werken, dan zou het zeker eene waarheid zijn , wat men reeds van ouds af beweerde , dat de lediggang de moeder der drankzucht is. \ § 14- Uit al deze bovengemelde omilandigheden volgt derhalve, dat wij niet bevoegd kunnen zijn , om de wezenlijke oorzaak der drank- zucht in eene verzwakking of uitdooving van het zedelijk gevoel te Hellen ; maar uit de ondervinding is het daarentegen te bewijzen , dat de drankzucht het gevoel voor zedelijk- heid meer en meer kan verzwakken en men kan ligt daaruit afnemen, dat deze verzwak- king des zedelijken gevoels weder eenen zeer ongunlligen invloed op den toelland des drankzuchtigen kan verkrijgen. § 15- Het is derhalve door de ervarenis bewezen, dat eene , dikwijls flechts door een matig gebruik van geestrijke dranken verkregene , aanleg tot de drankzucht niet alleen zelfs, door zich dikwijls aan de dronkenfchap over te Cl?) tc geven , maar ook door zekere , daarasri juist niet eigen zijnde, omdandigheden , die nadeelig op den gezonden toefland (^Normal- zustand^ van den mensch werken, in qene wezenlijke zucht of ziekte kan verkceren. Men kan voorts ook ligt denken , dat al de bovengenoemde aanleidendê oorzaken zoo veel te eerder en zekerder de drankzucht kunnen voortbrengen, als de aanleg tot de*» zelve reeds aanmerkelijker is. Wie derhalve wenscht voor deze ziekte beveiligd te wezen , die moet in het algemeen zorg dragen, dat hij zelfs niet den geringflen aanleg tot dezel- ve bekome. Dit zou voorzeker het best kunnen geichiedeii, als men volllrekt geen gebruik van eenigen geestrijken drank maak- te ; iets dat bovendien zöo veel te beter aan het oogmerk zal beantwoorden, daar het ge- not daarvan niet alleen noodeloos voor den mensch , maar veeleer en , zoo als uit het vervolg nog duidelijker zal blijken, als een' tegen de natuur Urijdend genot, voor hem zeer nadeelig is. Indien men zich echter des niettegenftaandc niet geheel daarvan kan ont- houden , dan raad ik toch , dat men de vol- gende maatregelen der voorzigtigheid daarbij in acht neme : i.) Men drinke nimmer vroeg in den mor- gen, of bij eene nüchteren maag, eenigen Herken drank. In dien toefland fchokt dezel- ve het geheele geilel (^den Cefammt Organis- mus') veel heviger, dan in cenen tegenover» B gc« ( iS ) gcflelden flaat, en dit wél te llerker, naar mate deze drank meer geest in zich bevat. De gevolgen van eene dergelijke handelwijze zijn onfeilbaar zeker de gezondheid verwoes- tend. Het is 5 voornamelijk in de kleine Heden van fommige landen , de gewoonte , dat men een ieder, die een bezoek komt aßeg- gen , onder den naam van eene ontnuchtering , Herken drank en zekere , daarbij behooren- de , verfnaperingen aanbiedt. Vele lieden nu zijn , door omHandigheden en bijzondere ver- pligtingen , genoodzaakt , om eiken voormid- dag verfcheidene dergelijke bezoeken af te leggen 5 en in elk huis, waarin zij verfchij- nen , bewijst men hun deze beleefdheid , die men , zelfs dep matigen bezoeker , dik- wijls met Herk noodigen , ja , ingeval hij weigerachtig is iets te gebruiken , door den fchijn aan te nemen van zich beleedigd te achten , tracht op te dringen, Menfchcn , die aan zulke verzoekingen zijn blootgeHeld , bevinden zich zeker op den weg om drank- zuchtig te worden en zullen naar dezelfde Herke dranken , welke zij in het eerst wei- gerden aan te nemen , eindelijk , met eene Herke begeerte , verlangen. 2.) Men onthoude zich van alle warme geestrijke dranken ; bij voorbeeld van punsch , van thee met rum , van allen heeten wijn , die , onder verfchillende namen , met allerlei bijvoegfelen voorzien werd. Al deze dran- C 19 ) dranken werken verbazend fnel en doordrin- gend op de zenuwen en op het geheele phij- fieke gefiel en verwekken te gemakkelijker eene neiging tot het genot van dezelve , naar mate ze aangenamer fmaken. Het is eene zeer nadeelige gewoonte , die in eenige landflreeken plaats heeft, van na- melijk voort op het middagmaal punsch te drinken. Dit gebruik heeft niet alleen de na- deelige gevolgen , voor welke wij hier waar- fchouwen , maar de bereiding van een gezond verteeringsx'ocht (^Nahrung faftes^ wordt hier- door merkelijk belemmerd en verhinderd in deszelfs werking. 3. ) Men kan zich ten hoogfle onmlddel- lijk voor eeneii eigenlijken maaltijd een ge- woon glaasje Herken drank veroorloven , want 5 door de , dadelijk daarop genuttigd wor- dende, fpijzcn, wordt deszelfs werking aanmer- kelijk tegengegaan. Dan ook deze gewoonte is ondoelmatig en wel zoo veel te meer , als men gewoon is om onder den maaltijd ook nog wijn te 'drinken; want, 4. ) Onderfcheidene geestrijke dranken , ten zelfden tijde genoten , is van veel fchadelij- ker gevolgen , dan het genot van eene en kele foort. Zietdaar eenige voorfchrifcen , welke die genen hebben in acht te nemen , die belang Hellen in hun Ugchamelijk en geestelijk weU zijn. Ba I ló. c so ) § ló. De aaPileg tot de drankzucht ontwikkelt zich bij den eenen mensch ligter dan bij den anderen , door het gebruik van geestrijke dranken. Nogtans kan men , over het geheel, genomen , aannemen , dat , naar mate ie- mand gezonder is , hij ook te langzamer tot, deze ziekte eenen aanleg kan bekomen , en integendeel dat, naar niate hij een prikkelbaar- der gefiel heeft (Je reitzharer er ist') , of naar mate er meer onregelmatigheden in de ver- rigtingen van zijn werktuigeiijk gefiel (^feiner Organtfihen Gebilde ) zijn ingeflopen , hij re vatbaarder voor dezelve zal wezen. De vol- gende , op ondervinding gegronde , flellingen kan men hierbij in aanmerking nemen ; I.) In de jeugdige jaren wordt de drank- zucht ligter opgewekt, dan in eenen middel- baren ouderdom. Heeft , in den laatstgenoemden leeftijd dit echter plaats , dan heeft • gewoonlijk de eene of andere der bovengemelde nadeelige omflandigheden eenen aanmerkelijken invloed daarop gehad en daartoe medegewerkt. c.) Bij het vrouwelijke ligter dan bij het mannelijke geflacht. 3. ) Ligter ook ih zekere ziekelijke ge- ßeldhedcn , voornamelijk echter als in de vechten eene neiging^ tot ontbinding aanwe- zig is. 4. )' Iti eenen hoogen ouderdem vooral laat zich C 21 ) ;^ich de aanleg tot deze ziekte ligt ont- wikkelen. ]3e ondervinding heeft het menigvuldig be- wezen , dat lieden , die , van hunne ecrlie jongelingsjaren af, hun ganfehe leven door,' in groote hoeveelheid geestrijke dranken had- den genoten , eerst in eenen hoogen ouder- dom eigenlijk drankzuchtig zijn geworden. § i7- De drankzucht beftaat derhalve in eenc he- vige geneigdheid tot , of in een onwillekeu- rig verlangen naar het genot van geestrijke dranken. Dan , naardien wij ons Van zoo- danig eene geneigdheid geen eigenlijk en dui- delijk begrip , maar op het best genomen , Hechts een duister (^fymhoïhch') denkbeeld kunnen vormen , als wij hierbij andere ge^- iijkfoortige (^analoge') bijzondere driften in het oog houden ; dan toch zal het wel noo- dig zijn , dat wij deze laatstgemclden iii aan- merking nemen. Dikwijls , bij voorbeeld , treft men bij Hijm- ziekten een onwillekeurig verlangen naar ge- zoucene en fcherpe dingen aan ; bij het zuur > in de maag eenen lust tot aardachtige zelf- flandigheden ; bij afwisfelende koortfen dik- wijls eene fterke begeerte naar geheel onge- wone en fchijnbaar fcliadelijke fpijzen ; en wie kent niet de , menigmaal zonderlinge , lusten van zwangere vrouwen ? , B 3 Mi$^ Misfchicn betrcfc deze zaak mijne lezers meer dan zij wel denken. Zouden er wel vele menfchen zijn , die niet menigmaal eenen bijzonderen lust tot het genot van het eene of andere voedfel zouden hebben gehad ? Als de tijd verfchijnt, of niet verre meer af is, dat de liefhebber van koiiij of thee ge- w’oon is zijn kopje koflij of thee te drinken , dan befpeuren beide dikwijls een bijzonder flerk verlangen naar hunnen gelief koosden drank en als niet aan dit hun verlangen wordt voldaan , dan is menigmaal een zeker onaan- genaam gevoel bij hen zoo ilerk , dat daar- door hunne opmerkzaamheid meer of min wordt afgetrokken van de dingen , die in de- ze oogenblikken hen moesten bezig houden. Het rooken of fnuiven van tabak gaat zijnen gang , dewijl men onwillekeurig daartoe trek heefc en de drankzuchtige drinkt zijn glas uit dezelfde oorzaak. § iB. 'Voor zoo 'verre men kan nagaan , fchijnt de neiging tot fterken drank te bellaan in eene eigenaardige opgewekte gereizte toc- {land van het geheele zenuwgellel , die zich echter voornamelijk in den omtrek van de maag laat waarnemen. Vele drankzuchtigen , die cenigzins in ftaat zijn , om hieromtrent eenige verklaring tc geven , befchuldigen de omtrek van de maag , dat dezelve “de aan! ei- C 2^3 ) dendc oorzaak zij van het genot des flerken dranks en dat daarin iets plaats hebbe , wat dit volflrckt vordert. S 19* Drankzuchtigen drinken in bet gemeen , zo© lang als de aanval hunner ziekte duurt, niet allerlei Herken drank zonder uitzondering maar gewoonlijk bepaalt zich hun lust tot de- ze of gene foort van drank. Zij drinken of alleen wijn en willen geenen brandewijn Öf jenever , of zij drinken enkel en alleen een’ van deze , of enkel en alleen flerk en krach- tig bier. Ik heb eenige zieken bediend, die niets anders dronken , dan den , in Rusland gewonen , op flerke kruiden getrokken , bran- dewijn 5 daar bekend onder den naam van yerafeitsch ; maar den zuiveren gem eenen , of e enigen , door kunst gemaakten , Herken drank wilden zij niet proeven. Anderen had- den telkens , bij het eerHe verfchijnen van eiken aanval der dranlczucht , verfchillende dranken uitgekozen, De eene reis hadden zij enkel en alleen brandewijn , de andere keer enkel bier gedronken. Menigmaal echter ver- anderde zich hun fmaak gedurende het tijd- perk, dat zij door de drankzucht gekweld werden. In het begin van den aanval dronk zoodanig iemand enkek en alleen bier ; in het vervolg , gedurende denzelven , dronk bij alleen Herken drank. Men zou hieruit B 4 het C 24 )■ het befluic mogen opmaken , dat hetgeiie ais oorzaak van de drankzucht moet befchouwd worden ; niet wezenlijk onderfcheiden moet zijn naar de verfchillende foorcen van drank , welke iemand drinkt. S 20. Wat nu den loop der drankzucht aangaat , men kan dezelve verdeelen in eene beilendig aanhoudende , in eene gedurig toe en afne- mende (^nachlasfende^ ^ in eene tusfchenpoo- zende, in eene op vaste tijden plaatshebben- de , en in eene gemengde. I.) De aanhoudende drankzucht beil;aat , gelijk de naam te kennen geeft, in een be- flendig, altijd even hevig verlangen naar het genot van bedwelmende dranken. Vroeg in den morgen , voort na het ontwaken , wordt eene portie jenever of andere fterke drank gebruikt en vervolgens gaat men , op dezelf- de wijze , voort met , bij zekere , dikwijls zeer korte , verpoozingen , tot in den nacht , te drinken. Dit werk gaat naauwkeurig , maanden en jaren lang , denzelfden gang , tot dat andere lieden zoo gelukkig zijn van den zieken , door middel van doelmatige fchik^ kingen en raadgevingen , ter nakoming van welke hij nogtans ook genegen zijn en nog de vereischte kracht van geest bpzitten moet , tot een beter gedrag aliengskens terug te bren- |en , of tot dat dq eene of andere , er uit voort- C 25 ) TtDortfpruitende , ziekte met geweld een ein- de aan deze levenswijze maakt ; of eindelijk ^ tot dat , ziekten , door dezen of genen an- deren fchadelijken invloed verwekt , de prik- kelbaarheid van het ganfche werktuigelijke ge- fiel geheel anders flemt en de meer gemelde ziekelijke neiging tot flerken drank vernietigt. Ik heb , met een gelukkig gevolg , cenc vrouw bediend , die , volgens hetgene hare bloedverwanten mij verzekerden , op eene zoodanige wijze , drankzuchtig was geweest , gedurende den tijd van vijf jaren. Het fchijnt voor het overige dat onaangename gemoeds- bewegingen deze foort van drankzucht mees- tentijds ten gevolge hebben. § 2E. 