Beschrijving der beenderen van het menschelijk ligchaam
Het middelstuk heeft nagenoeg dezelfde prisraatische gedaante , als de ellepijp. Het vertoont iiamelijk een' scherpen snijdenden rand, en daarenboven twee stompe, welke te zamen een’ ronden rug vormen. De scherpe rand (spina radii) ligt naar achleren toe, cn dient, even als die van het ander pijpbeen, tot vaslheehting van het ligamentum inleroaseum, Tus- sehen denzelven en den buitensten rand , welke naar den rug van de hand gekeerd is , xit de m. adductor pollicis longns. En aan den anderen kant tussehen de spma en den derden rand , welke naar binnen ligt, en zicb benedenwaarts tot aan den processus stylifor- mis uitstrekt , is benedenwaarts op de breede vlakle , de pronator quadratus bevestigd. § 38g. Het onderst uiteinde van het spaakbeen is dik en breed , en bezit eene mime vlak uitgeholde kraakbee- nige oppervlakte, welke door eene flaauwe verbeven- heid weder in twee ongelijke helften verdeeld wordt. In de voorste grootere , ligt het os naviculare van den handwortelj in de aebterste kleinere het os lunatum. Aan den aehtersten rand van deze kraakbeenige vlakte is eene naar boven met eene kraakbeenige korst be- delete insnijding , om de rondachtige facette der elle- pijp op te nemen. Aan den tegenovergestelden voorsten rand zit een stomp kort puntje, {processus styliformi^ , hetwelk met den buitensten enkel van het kuitbeen kan vergcle- ken worden. VIJF-EN-VEERTIGSTE HOOFDSTUK. OVER DE HAND IN HET ALGEMEEN. § 390. Hot vierde en laatste gedeclte van de bovensle le- 177 I deraaten is de hand, welke uit 27 beenderen bestaat (de zoogenaamde zaadbeentjes er niet onder begrepen). Zij worden door 40 spieren bewogen , eii bevatten 124 gewrichtsbanden en peesscbeden. Zij is voornamelijk aan bet spaakbeen van den voorarm bevestigd, en heeft in de volmaakte rust steeds eene binnenwaarts gebogen rigting , zijnde de breede binnenvlakte van den duim naar den wijsvinger gekeerd. § 391. Men verdeelt de hand weder in drie afdeelin- gen: A. de kandwortel , carpus of achterhand , B. de voorhand, metacarpus, C. de vingers (den duim er onder begrepen). ZES-EN-VEERTIGSTE HOOFDSTUK. « OYER DEN HANDWORTEL. S 392. De handtoortel , {carpus s. brachiale') bestaat uit acht kleine beenderen, welke tot de klasse der gemengde behooren en alzoo van een sponsachtig weefsel zijn. § 393. Hunne verbeening begint eerst na de geboorte , maar hunne kraakbeenige grondlaag laat zieh reeds in de derde maand van het baarmoederlijk leven onder- scheiden. s 394. Zij liggen in twee rijen boven elkander, en wel 1 2 halveraaansgewijs , zoodat de bolle Tlakte naar den rug van de hand , do holle naar den handpalin ge- keerd is , torwijl de punten zich naar de muis van den duim en naar de binnenste vlakte van den klei- nen vinger rigten. S 3g5. De vier beenderen van de bovensle op den voorarm volgende rij , zijn bij opvolging , van de spaakbeens- zijde naar de ellepijpszijde van den voorarm : 1. het scheepstoijsb6en, z. fig. I, i, (os naviculare). 1. het halvemaanswijsbeen , z. fig. I, 2. (os lunatutn), 3. het driekanligbeen , z. fig. I, 3. (os triquelrum), 4. het erwtenbeenlje z. fig, I, 4* pisiforme), De vier onderste even zoo bescliouwd , zijn : 5. het groot veelhoekigbeen, z. fig. I, 5. (os multan- gulum majus). 6. het klein veelhoekigbeen , z. fig. I, 6. (os mullan- gulum minus'). 7. het hoofdbeen, z. fig. I, 7. (os capilatuni). 8. het haakvonnigbeen j z. fig. 1 , 8. (os unciforme). $ 396. 1. Het os naviculare s. scaphci'des s. cofyloides is het grootste der bovensle rij , en is schuins van bo- ven en van voren naar beneden gerigt. Met zijne groot- ste gewelfde geledingvlakle ligt het bovenwaarls in de voorste der heide vermelde groeven van het bene- denste uiteinde van het spaakbeen, digl bij den pro- cessus styliformis. Benedenwaarts sluit het met eene langwerpige even eens gewelfde vlakte, welke door eene ruwe sleuf van ^79 de vorige gescheiden is , tegen de beide ossa multan- gula van de tweede rij. Daarbij neemt hetzelve bet hoofd van bet os capi- taium derzelfde rij in zijn’ kogelvormig uilgeholden boezem op. Achterwaarts ligl bet tegen bet volgend been aan. § 397* 2. Het os lunatum s, semilunare ligt met zijne ge- welfde vlakte naar boven , in de achterste groef van het ondersle uiteinde des spaakbeens. Benedenwaarts omvat het met zijne groote halve- maansgewijze uitsnijding, naar welke het zijnen naam draagt , het os capitatum van de tweede rij. Ook stuit het met de daarnaast liggende kleinerc schuins naar beneden gekeerde insnede tegen het os unciforme. Voorwaarts ligt het met zijne bijna halvemaansgewijze vlakte tegen het vorige been aan j en achterwaarts met eene zeer vlak gewelfde onregelmatige tegen het volgende. s 398- 3. Het os triquetrum (s. triangulare s, cuneiforme^ , nagenoeg van dezelfde grootte als het vorige, maar langwerpig, met bijna stompe randen. Boveuwaarts stuit het tegen het onderste uiteinde van de ellepijp. Benedenwaarts met zijne grootste vlak uitgeholde facette tegen het os unciforme. Aan het vorige geleedt het zich met eene kleinere evenzoo vlak uitgeholde facette. Aan het volgende met de kleinste, een weinig ge- welfde vlakte. ^ 8o § 399. 4. Het os pisiforme (s. subrotundum ^ alb. s. os ex- tra ordinem), het Ideinsle -van alle acht, stuit alleen met eene een weinig uitgeholde -vlalcte zijdwaarts te- gen het vorige, en kan zoowel naar zijne gedaante , als naar zijne werking, vermits het de beweging van de pees des rn. tilnaris internus verligt, met een zaad- heentje vergeleken worden. § 4oo. Nu volgen de vier beenderen van de onderste rij. 5. Het os multangulum majus (s. trnpezoi'des ltseei s. trapezium) , met scherpe , hoekige randen. Boven- waarts stoot het met eerie rondachlige uitgeholde vlak- te aan het os naviculare van de vorige rij. Benedenwaarts met eene groote scheef gewelfde vlak- te aan eene dergelijke vlakte van het voorhandsbeen van den duim ; en daarnaast met eene zeer kleine aan het voorhandsbeen van den wijsvinger. Achlerwaarts met eene scheef driehoekige aan het vol- gende. Binnenwaarts heeft het een’ stompen rug , met eene daar achter liggende ruwe groef, welke de pees des m, flexor pollicis longus opneemt. § 4oi- 6. Het os multangulum minus (s. trapezium s. trape- zoxdes) der nieuweren , het kleinste in de tweede Hj , met even zulke scherpe , hoekige kanten als het vo- rige. Het heeft enkel holle vlakten. Bovenwaarts stoot het met eene dergelijke vierkante vlakte aan het os naviculare. Benedenwaarts met de grootste aan het voorhands- been van den wijsvinger. Voorwaarts met eene langwerpige bijna halvemaans- wijze vlakte aan het vorige. Achterwaarts met de kleinste aan het volgende. Buitenwaarts , naraelijk aan den rug van de hand, laten de heide ossa multangula en het daaraan sloo- tende os naviciclare eene aanmerkelijke groef tussehen zich , welke ook in de met de weeke deelen hedekte hand gevoeld kan worden. § 4o^- 7. Het os capitatum (s, magnum) het grootste van alle acht, ligt hovenwaarts met het ronde hoofd waarvan het zijnen naam draagt, tegen het os navicu- lare en lunatum van de eerste rij aanj tegen het eer- ste aan den voorkant met eene kogelvormige groote vlakte j tegen het tweede naar hoven toe met een’ langwerpig gewelfden rug. Benedenwaarts stoot het met eene hreede oppervlak- te aan het voorhandsheen van den middelsten vinger, en daarnaast voorwaarts aan het voorhandsheen van den wijsvinger. Voorwaarts met eene kleine vierhoekige vlakte, wel- ke juist onder de kogelvormige vlakte van het hoofd ligt, aan het vorige j en aehterwaarts met eene lange smalle facette aali het volgende. § 4o3. 8. Het os unciforme (5. cuneiforme s. hamatum) , draagt zijnen naam naar een’ vlak gekroraden haak , welke naar achleren en naar hinnen gekeerd is , en 182 is, en als het ware de eene punt van de halve maan uitinaakt, welke de gezamenlijke beenderen van den haudwortel vormen. Bovenwaarts ligt het met een’ smallen gewelfden rug aan het os lunatum van de eerste rij; en achter- waarts met eene groote bijna driehoekige vlakte aan het os triquetrum. Benedenwaarts met twee naast elkander liggende facelten aan het voorhandsbeen van den ring- en van den kleinen vinger. Voorwaarts met de allergroolste scheef uitgeholde vlakte aan het vorige been. ZEVEN-EN-VEERTIGSTE HOOFDSTUK. OVER DE VOORHAND. § 4o4* De middel- of voorhand {metacarpus s. posthrachiale) bestaat uit vijf naast elkander liggende korte en tevens stevige pijpbeenderen, welke door middel der weeke deelen , tot eene gemeenschappelijke breede oppervlak- te te zamen vereenigd zijn; in den staat van rust is dezelve , even als de overige gedeelten van de hand , buitenwaarls of op den rug een weinig gewelfd , bin- nenwaarts eenigzins uitgehold. § 4o5* Elk dezer vijf beenderen draagt den naam van den vinger , tot welken het behoort. De metacarpus van den duim is de korlste en tevens i83 de diksle van alle (zie fig. I , a), Dezelve is ook ver- reweg de bewegelijkste , en staat met de overige in geene zoo naauwe vereeniging, als deze onderling. De overige nemen naar volgorde in lengte af. Het voorhandsbeen van den wijsvinger is bet lang- ste van allej dat van den kleinen vinger het korlste. S 4o6. In de eerste plaats handelen wij van de bovensle uiteinden dczer beenderen. Het voorhandsbeen van den duim (a) bezit eene bree- de , onderscheidenlijk gebogen , rondachtige eindopper- vlalcte , die naar den rug en den binnenkant der hand een paar verheven randen vormt, welke door eene halveraaanswijze uitsnijding van elkandcr gescheiden worden. Zijdwaarls daalt zij naar beneden, zoodat zij in deze rigling een’ gewelfden rug heeft. Met deze zoo eigenaardige vlakte past dit been op de naauwkeu- rigste wijze , in eene dergelijke geledingvlakte van het 08 imiliangulmn majus van den handwortel. Bovendien ondcrscheidt het uiteinde van dit voorhandsbeen zich nog van de overige , doordien het niet zoo onraiddel- lijk tegen dezelve aan ligt, on daarom ook geene kant- facetle heeft , door iniddel van welke de vier overige ossa melacarpi aan dit bovenste uiteinde door naauwe amphiarthrosis te zamen verbonden zijn. Het bovenst uiteinde van het voorhandsbeen van den wijsvinger (6), oinvat bijna in het midden met eene breede, onregelmatig holle geledingvlakte het mullan- gulum minus. Aan den voorkant stuit het met eene zeer kleiue rondachtige facelle aan het multangulum majua: aan den achterkant met eene langwerpige bij- 1 84 na spilvormige vlakte aan het os capitatum; onder de- ze eindelijk achterwaarts met eene in twee driehoeken gedeelde Tlakte aan het volgende. Het bovenst uiteinde van het voorhandsbeen van den iniddelsten vinger (c) onderscheidt zieh voornamelijk door een op den rug van de hand stomp hovenwaarts gerigt slijlvormig uitsteeksel. Met zijne bovenste groo* te vierkante geledingvlakte stool het tegeii de grond- vlakte van het os capitatum ; voorwaarts tegen het vo- rige, met eene naauwkeurig op helzelve passende vlak- te j achterwaarts met twee kleine rondacbtige facetten aan het volgende. Het bovenst uiteinde van het voorhandsbeen van den ringvinger (d) stuit aan den bovenkant tegen het os tinciforme, Voorwaarts met twee kleine facetten aan die van het vorige been. Achterwaarts met eene smalle in de dwarste loopende vlakte aan het volgende. Eindelijk vereenigt zich het bovenst uiteinde van den kleinen vinger (e) boven en een weinig schnins voor- waarts door eene breede gewelfde vlakte ook met het os unciforme ; en voorwaarts door eene smalle in de dwarste loopende met het vorige. § 407* De middelstukken zijn bij alle vijf schnins boogvor- mig gekromd , en buitenwaarts een weinig gewelfd j hinnenwaarts een weinig uitgeslepenj en meest pris- matisch met een’ rondachtigen rug en een’ naar bin- nen gekeerden kant , welke aan weerszijden tot aau- hechling van spieren dient. Aan het voorhandbeen van den diiim nauielijk lig- i85 gen aan den buitenkant de m. opponens pollicis , naar den wijsvinger toe de abductor indiois , en in de tus- schenruimten der overige de m, m. interossei, Want terwijl de overige vier ossa metacarpi met de uitein— den van weerskanten tegen elkander liggen, staan hun- ne smaller middelstukken als de staven van een ras- ter werk uileen. Aehterwaarts ligt aan het os metacarpi van den kleinen vinger de adductor metacarpi auricularis. § 4®^* De onderste uiteinden zijn meer of min kogelvor- mig gewelfd. Aan het voorhandsbeen van den duim is het vlakker j bij de overige met verheven knopjes. Dat des duims ligt met zijn voorst uiteinde geheel van het naburig os metacarpi van den wijsvinger af- gezonderd. De overige vier daarentegen liggen digt bij elkan- der; doch zonder zoo seherp bepaalde zijvlakten als aan de bovenste uiteinden. Elk is door de passende geledingvlakte met het ach- terste lid des vingers verbonden. ACHT-EN-VEERTIGSTE HOOFDSTUK. OVER DEN DIJIM EN DE OVERIGE VINGEREN IN HET ALGEMEEN. § 409- De beenderen der vingers , den duim er onder be- grepen , bestaan uit rijen van geledingen welke men i86 phalanges of leden noemt , waarvan degene , welke hel digtst bij de middelhand geplaatst zijn, de Ian gate , die van de punt daarentegen de kortste zijn. De duira heeft er sleclils twee , door gemis van het tweede lid. De overige vingeren daarentegen hebben er drie. § 4^0- Het achterste lid van den duiiu en van de overige vier vingeren , en dan ook het middelste van deze laalste , zijn korte maar sterke pijpbeenderen die even als die van de voorhand , flaauw boogvormig naar buiten ge- bogen zijn ; binnenwaarts echter zijn zij vlak met scherpe kanten. § 4«i* De leden daarentegen aan het toppunt geplaatst, hebben in alle de vijf vingeren eene geheel eigene moeijelijk te beschrijven gedaante , welke met die van de punt van eenen pijl zoude kunnen vergeleken wor- den. Aan den buitenkant zijn zij glad, binnenwaarts daarlegen ruw en oneften , en naar de punt toe als in een’ ruwen soms halvemaanswijzen knoest ingesloten. NEGEN-EN-VEERTIGSTE HOOFDSTUK. OVER DEN DUIM IN HET BIJZONDER. § 4i2. De duim staat verre van dc overige vingeren af , zoo als zijne bestemming zulks vordert , vermils hij alleen als het ware de tegensteller der overige behoort te zijn.^ § /m3. Zijn eerste lid is met zijn bovenst uiteinde aan het onderst van zijn voorhandsbeen door eene arthrodie ge- leed, even zoo als de bovenste uiteinden van dezelfde leden der overige vingeren met de hunne. A.an de beide zijranden van zijn middelstuk zit aan den binnenkant de peesschede van den m. flexor longus. Het voorste uiteinde maakt, even als de gel ijke uit- einden van den eersten entweeden pAa/awa? , eene soort van katrol {rotulaj trochlea), met welke het voorste lid, door middel van eenen ginglymus , geleed is. 5 4^4. Het voorste, of uiterste lid is wigvormig door zijn breed, achterst uiteinde op de voormelde wijze aan het vorige verbonden. Aan de binnenste platte oppervlakte van het middelstuk , zit de pees van den flexor longus, Het ander uiteinde loopt ruw knoestachtig uit. VIJFTIGSTE HOOFDSTUK. OVER DE OVERIGE VINGEREN IN HET BIJZONDER. § 4i5. Van de overige vingeren komt het eerste lid ten op- zigte van zijne beide uiteinden en van derzelver gele- dingvlakten , in het geheel genomen , met de leden van den duim overeen. Aan den binnenkant van het middelstuk zit aan de beide zijranden de peesschede voor de flexores. i88 S 4‘6. Het middelste lid , hetwellc zoo als gezegd is , aan den duira onlbreekt , heeft aan zijn bovenst uiteiode eene dubbelde Tlak uitgebolde geledinggroef voor de katrol Tan bet onderst uiteinde des Torigen. Aan de zijranden van zijn raiddelstuk zitten zoowel de gespleten pezen van den suhlimis , als ook de pees- schede van den profundus. Het onderste uiteinde is zoo als aan het vorige lid. § 417* Het voorste lid heeft aan zijn bovenst breed uiteinde weder eene dubbelde vlakke groef, overeenkomende met die van het vorige lid. Aan den binnenkant van zijn middelstuk zit de pees van den m. flexor profundus. Het spits uiteinde gelijkt uaar dat van den duim. EEN-EN-VIJFTIGSTE HOOFDSTUK. OVERZIGT DER ROVENSTE EEDEMATEN. S 418. De bovenste ledematen bestaan nit een aanzienlijk getal beenderen welke , met uitzondering van het schou- derblad en van de beenderen van den handwortel , pijp- beenderen zijn , van boven naar beneden in lengte af- nemende, en door gewrichten zoodanig met elkander verbonden , dat aan het schoudergewricht de grootstc uitgestrektheid van beweging ; aan den elleboog eene raeer beperkte bewegelijkheid ; en aan de hand de menigTuldigste bewegingen gevonden worden. § 419- Zoo doende vormen zij een’ bewegelijken toestel die van zulk eene lengte, en bet ligchaam derwijze is aangevoegd , dat er geen deel van hetzfelve bestaat , helwelk niet door de vingers bereikt kan worden. In den mensch geenszins tot ondersteuning des ligcliaams bestemd , staan zij veeleer met zijne zoo verhevene geestvermogens in bet naauwste verband. § 420. De rigting der slentelbeenderen is zoodanig , dat zij de plaatsing van de arraen langs den tronk be- palen , dezelve van de borstbolte verwijderd bouden , en bun bierdoor eene grooter uitgestreklbeid van be- wegiiig geven , wesbalve bunne gedaante tot den op- gerigten stand en gang van den menscb in bepaalde verbouding staat, en zij zicb in de diersoorten naar bet doeleinde der bovenste of voorste ledematen wij- zigt, zoo zelfs dat de slentelbeenderen bij de dieren ontbreken , aan welke de voorpooten blootelijk tot steun des ligcbaams dienen. § 421. De scbouderbladen dienen lot bewegelijke gewricbts- oppervlakten voor bet opperarmbeen , door middel van welke de bovenste ledematen in bun gebeel naar bo- ven , naar voren en naar acbteren gevoerd kunnen worden. Van daar staat bunne eigenaardige gedaante bij den menscb in verband met de zoo menigvuldige en zoo uitgestrekte bewegingen, welke door deszelfs bovenste ledematen geoefend worden, en vereenvoudigt igo zich in de diersoorten, iiaar gelang het doeleinde der bovenste of voorste ledematen beperkter is. Voorls bedekken en beschermen xij de oksel-vaten en zenuwen , liouden zij, door hunne bewegelijkheid , het ligchaam in evenwigl, verbreeden of versmallen zij den tronk , naarmale zulks gevorderd wordt , en werken zij eindelijk , door de inplanting der m. m. serrati antici majores , op de adenihaling. § 4^2. Het opperarrabeen geleedt zich met het schouderblad op de meiest bewegelijke wijze. Zijn groot kogelvormig gewrichtshoofd en de hijna vlakke kleine gewrichts- kom van het schouderblad zijn oorzaak , dat het opper- armbeen, zonder eenigen tegenstand te ontraoeten, schier in alle rigtingen rondgevoerd kan worden. Ten einde het hieruit voortvloeijend gevaar van ontwrich- ling minder groot te maken, is het schouderblad van stevige uitsteeksels voorzien , welke het gewricht be- schermen en het opperarmbeen tegenhouden. Ook dienen ter beveiliging de spieren , vvelke van het schou- derblad afkomende , over het schoudergewricht heen- gaan. § 423. Veel beperkter is de geleding van den voorarm met het opperarmbeen. Hare beweging bestaat in bulging en uitstrekking. De eerste wordt beleramerd door het kroonwijs uitsteeksel der ellepijp en kan niet verder gaan dan lot eenen hoek van 4°°; tot de laatste is het ellebooguilsteeksel van hetzelfde been een hinderpaal, zoodat de voorarm noch geheel naar den bovenarm ge- bogen, noch geheel op denzelven uitgestrekt kan worden. *9* §424- De voorarm is uit twee beenderen xamengesteld , waarvan bet een zicli op bet ander beweegt en welke over cn weder in zulk eene verhoudiiig tot elkander staan , dat bet dikke uiteinde van bet een overeenkomt met bet dunne van bet ander. In den staat van rust liggen zij nagenoeg in dezelfde borizontale vlakte , naast elkander. Wordl nu bet spaakbeen van de ellepijp afgedraaid , zoo beet dit achteroverbuiging {supinatio) ; wordt bet daarentegen naar de ellepijp toe, of liever met zijn benedenst gedeelte kruiselings over dezelve been bewogen , zoo beet dit vooroverbuiging {jpro7iatid), De ellepijp is derbalve de spil , rondom welke bet spaakbeen zicb wentelt. De band , met bet spaakbeen zicb boofdzakelijk geledeiide , wordt bierdoor gedron- gen deze beweging te volgen, en komt dus in de pronatie met baren rug naar boven , in de supinaiie met denzelven naar beneden te liggen. Hieruit vloeit voort, dat deze bewegingen der band van de splilsing des voorarms in twee beenderen afbangen , en dat zij daafom ook in de diersoorten raoeten ontbreken, bij welke de beide voorarmbeenderen tot een been zijn ind^ngesmolten. § 4^5. In de menscbelijke band is de bolle zijde of de rug naar boven en naar buiten, de bolle of bandpalra naar beneden en naar binnen gekeerd. De bandworlel vorrat eene stevige maar smalle basis ter geleding met den voorarm , en is met de bolle oppervlakten zijner beenderen van de bovenste rij in de gewricbts- kuilen van bet benedenst uiteinde van spaakbeen en ellepijp derwijzo ingevoegd , dat hierdoor de regtstreek- sche bulging en uitstrekking Tan de hand mogelijk gemaakt worden. Over hare holle oppervlakle gaat een stevige band been {ligamentum carpi proprium volare) , viaardoor de zachte deelen welke naar de hand loe- gaan , tegen uitwendig geweld beschut worden. Van den handwortel af begint de hand zich, door middel der voorhandsbeenderen , te verbreeden. Deze zijn aan de beenderen der voorste rij van den handwortel zoo- danig aangesloten, dat zij voor weinig beweging vatbaar zijn, en slechts van boven een weinig van en tot el- kander gebragt kunnen worden. Het uitgestrektst nog is deze beweging voor den vierden en vijfden vinger. Hiervan onderscheidt zich het voorhandsbeen van den I duim, hetwelk door zijne geheel op zich zelve staande geleding met het groot veelhoekigbeen , en door de zijdelingsche plaatsing van hetzelve, van de overige vingers als het ware verwijderd is , maar hierdoor dan ook in zijne bewegingen geheel vrij zijnde, tot alle de overige vingers gevoerd kan worden, waardoor de men- schelijke hand boven de voorpooten van alle overige dieren uitmunt. De geledingen eindel^k der vinger— leden zoowel onderling, als met de voorhandsbeen- deren , zijn zoodanig ingerigt , dat buiging en uitstrek- king door dezelve geoefend kunnen worden. TWEE-EN-VIJFTIGSTE HOOFDSTUK. OVER DE ONDERSTE LEDEMATEN IN HET ALOEMEEN. § 426. • De onderste ledematen zijn volgens denzelfden grond- vorm als de bovenste zameiigesteld , en kunnen daar- ora 00k bet geschiklst even als deze, in drieen ge- splitst worden , t : w : 1 . in de dij {femur) ; 2. in den scfienkel (crus) , waartoe scheenbeen, kuit- been en knieschijf behoorenj en 3. in den voet. DRIE-EN-VIJFTIGSTE HOOFDSTUK. OVER HET DIJBEEN. s 427- Hel dijheen {os femoris) is bet stevigste en grootste onder alle de pLjpbeenderen van bet gebeele geraarate. In den beginne is bet gebeel regt , desgelijks in de eerste kinder jaren , in bet vervolg ecbler buigt bet allengs een weinig naar voren. Het staat met bet ongenaainde been , met bet scbeen- been , en met de kniescbijf in verband. § 428. Van zijn bovenst uiteinde puilt de bals naar bin— nen uit, op welken bet kraakbeenig omkorste gele- dingboofd zit , door middel waarvan bet door de uit- i3 *94 Hluitend aldus genaamde enarthroais in de heupkom geleed is. - Dit geledinghoofd is in den aanvang eene epiphy- sis, De bewijzen daarvan laten zieh, in doorgezaag- de beenderen , nog ten tijde der manbaarheid zien. Zijn omvang bedraagt ongeveer | van een’ volkomen’ kogeJ. Zijne rigting is schuins naar boven, zoodat bet middelpunt zijner oppervlakte op de as van den hals vail. Naast dit middelpunt ligt benedenwaarts eene klei- ne groef, in welke bet benedenst uiteinde van bet ligamentum teres s. suspensorium zitj bet bovenst na- melijk is in de vroeger vermelde groef van de beup- kom bevesligd. De bals, op welken dit geledingboofd rust, is dik en kegelvormig j voor- en nog meet acbterwaarts plat- gedrukt , en in bet algemeen een weinig naar voren gerigl. Zijne as maakt met die van bet been bij raanspersonen gemeenlijk cenen boek van gradenj bij bet vrouwelijk geslacht een’ eenigzins stomperen boek* Aan de breede basis van dezen kegelvormigen bals liggen acbterwaarts de beide trochanterea of draai- jers , welke beide , even als bet geledingboofd , aan- vankelijk epiphysen zijn. De groote is naar boven en naar buiten gerigt , en gelijkt naar een’ storapen, korten naar binnen gebo- gen baak. De kleine is lager en meer binnen- enncbterwaarts als eene stompe punt geplaatst. ' De groote draaijer dient tot aanbecbting van do na- volgende spieren. Naar binnen toe zitlen , digt bg zij- ne punt, de pyriformis , de obturator internus en de gemini ; dieper naar beueden in zijne holle uitsnijding de obturator externus ; aan zijn’ gewelfden buitenkant de gluteus medius; naast deze, naar voren toe in eene aanmerkelijk vlakke groef, de gluteus minor; dieper naar beneden, en naar buiten en naar voren, de vas- tus externus ; en naast< deze , nog een weinig dieper , en raeer naar voren, de cruralis, Aan den voorkant der dij gaat van den grooten trochanter naar den kleinen,- in eene schuinsche rig- ting , de ruwe lijn van aanhechting van den grooten gewrichlsband , welke zich van daar over den hals naar den buitensten rand van de heupkom uitstrekt. Aan den achterkant daalt, omtrent in dezelfde streek van den grooten /focAan/er naar den kleinen, een ver- heven , stompe rug naar beneden, aan welken de quadratus femoris vastgehecht is. Aan den kleinen draaijer zelven hechten zich de groole psoas en de iliacus internus. ' • i 4^9- Het middelstuk van het dijbeen is voor het overige meest kokervorrnig; alleen vormt het achterwaarts eene yerheven’ lijn (linea aspera s.' spina femoris), welke bovenwaarts met eenen dubbelden wortel uit de bei- de Irochanteres ontspringt , en zich benedenwaarts al- lengs in den buitensten knobbel verliest. Dezelve dient tot punt van aanhechting voor eeni- ge groote dijspieren; binnen- en bovenwaarts voor den vastus internus; buiten waarts voor den vastus externus; voorwaarts voor den gluteus magnus , pectineus ^ biceps i3 ^ 196 cruris en de drie adductores femoria , naraelijk den lon- gus , brevis , en magnus. § 43o* Benedenwaarls verbreedt zich bet raiddelstuk weder, en eindigt in de beide groote met eene kraakbeenige korst bedekte gelcdinghoofden {condyli) welke op de- zelfde wijze aanvankelijk eene epiphyse uitmaken, en tot beweging van de knie dienen. Voorwaarts zijn dezelve door een’ rondachtigen vlak- ken boezem met elkander vereenigd , in welken de knieschijf op en neder kan bewogen worden. Achterwaarts puilen zij met twee groote gewelf- de kraakbeenige oppervlakten nit, welke door eene diepe insnijding van elkander gescbeiden zijnj in de- zelve liggen de groote vateu en zenuwen der knie- holte. Van binnen bevinden zich , aan weerszijden van de- ze uitholing , twee kleine groeven , de eene aan den binnensten knobbel meer naar beneden , de andere aan den buitensten meer naar boven gerigt. Beide dienen tot aanbechling van de ligamenia cruciata , welke zich tusschen deze gelcdinghoofden en den achtersten rand van het hoofd des scheenbeens uitslrekken ; tevens be- vestigen zij de buitenste halveinaanswijze vezelachtig kraakbeenige schijf der kniegeleding. Van de beide knobbels is de binnenste een weinig grooter en sterker gewelfd dan de buitenste j en als men een enkel dybeen in eene regtstandige rigting beschouwt, schijnt hij 00k een weinig langer te zyn; in het geraamte echter, als beide dijbeenderen in bunne natuurlijke , naar de knieen gebogene rigting 197 geplaatst worden , blijkt het , dat dit slechts een ge- ziglsbedrog is. Aan den buitenkanl van beide geledinghoofden xit- ten een paar ruwe verhevenheden (tubera) ; aan elken- kant eene, tot aanhechting van spieren dienende. Aan de binnenste namelijk , zit de adductor magnus femaris , en daarnaast naar achteren het binnenste boofd van de genielli; aan de buitenste daarentegen bun buitenst boofd en daaronder in eene ruwe holte, de popliteus. VIER-EN-VIJFTIGSTE HOOFDSTUK. OVER DE KNIESCHIJF. § 43i. De tweede afdeeling van de bovenste ledematen bevat de beide pijpbeenderen van den scbenkel en de knieschijf. Deze laatste (patella s. rotula s. mola^ is een rond- acbtig meest lensvorraig been , omtrent in grootte en gedaante gelijk aan eene groote een weinig platgedrukte kastanje, welke aan den voorkant boven de kniegele- ding konit te liggen. § 432. . • Hare verbeening begint, even als die van vele an- dere dergelijke rondachtige beenderen , eerst na de geboorte, en is slechts na volbragten kinderlijken leef- tijd voltooid. S 433. Dezelve is eigenlijk een bcwegelijk aanhangsel ran het scheenbeen, wet welks knobbel haar ondersl spits uiteinde door de sterkste pees van het geheele ligchaara vereenigd is. § 434* Aan haren bovenslen breederen rand hecht zich de geineenschappelijke pees der groote den schenkel uit- strekkende spieren, uamelijk van den rectus j vastus extermis en internus en den cruralis. § 435. Hare voorste vlakte is gewelfd , ongelijk en met een' peesachtigen band overtrokken, welke als het ware eene voorlzetting is van de voormelde pees, en zich benedenwaarts in de dikkere pees verliest, die uit den onderrand der knieschijf voortkomt, en met den knobbel van het scheenbeen zich verbindt. § 436. De achterste vlakte heeft twee naast elkander lig- gende uitgesneden vlakke uitholingen , welke door een’ verheven rug van elkander gescheiden wordenj deze komt in de voorste, rondachtige vlakke nitholing der geledinghoofden van het dijbeen te liggen. De buitenste dezer beide holten is, even als de knobbel, op welken zij ligt, kleiner. De binnenste is grooter, en ook een weinig dieper. *99 VIJF-EN-VIJFTIGSTE HOOFDSTUK. OVER HET SCHEENBEEN. § 437- Hel scheenbeen (tibia) is na het dijbeen het groot- ste pijpbeen aan het geraamte. Het loopt niet geheel regt , maar is een weinig scheef gedraaid , zoodat de binnenkant van het bovenst uiteinde, alwaar de bin- nenste knobbel van het dijbeen er op rust, een wei- nig meer achterwaarts , het benedenst uiteinde daar- entegen met den binnensten enkel, voorwaarts te slaan komt. § 438. Hetzelve is met zijne bovensle vlakte aan het dij- been , met de ondersle aan het kootbeen geleed ; bui- tenwaarts ligt het kuilbeen tegen hetzelve, en boven- waarls staat het aan den voorkant, door middel van de gemelde pees, met de knieschijf in verband. § 439* Hot bovenst uiteinde van het scheenbeen is door eene breede dwarsvlakte als afgeknot. Op deze vlakte liggen aan weerskanten twee groote omtrent niervor- mige met kraakbeen omkorste, zeer vlakke dieplen, welke in het midden door een’ kleinen naar achteren hoekigen heuvel, en voor en en achter , door een paar kleine ruwe groeven van elkander gescheiden zijn , waarin de ligamenta cruciata zich vasthechlen. De diepten zelve zijn met de beide bewegelijke seis- vormige vezelachtig kraakbeenige schijven (cartilagi- nes semilunares y zonae semilunares borelli) gevuld. De aoo ze zijn aan den omtrek dik en ste'vig , naar binnen dun en week , en liechten zicb met hare peesachtige punten aan bet sclieeii— en dijbeen vast. Naar voren bevindt zich aan bet bovenst uiteinde van bet scbeenbeen een ruwe knobbel , tot vastbecb- ting van de dikke pees der kniescbijf. Naast denzelven, een weing nicer benedcnwaarls , is eene vlakke sleuf lot aanbechting van de in. m. sartorius , semitendinosus en gracilis, Zijdwaarts ligt naar acbteren en naar builen eene scbuinsche kraakbeenige vlakte, tot geleding met bet bovenst uiteinde van bet kuitbeen. Aan de tegenover- gestelde zijde , namelijk naar acbteren en naar binnen , is eene ruwe dwarse lijst ; aan welke de m. semi^mem- hranosus bevesligd is. S 44o- Het raiddelstuk beeft eene eenigzins prismatiscbe gedaante , met twee breede vlakten en eene smalle , door e^n scberpen , en twee stompe randen van el— kander gescbeiden. De scberpe voorrand {crista s. spina interior) ligt meestal vlak van voren. Aan deszelfs buitenzijde zit de smalle buitenvlakle, langs welke de m. ni. tibialis aniicus , extensor longus digitoruni pedis en peronaeus tertius gcplaatst zijn. Dezelve is omlrent een^ duim breed, bovenwaarts uitgebold, benedenwaarts een weinig gewelfd. Zij is van de naburige acbter- vlakte door den tweeden of acbterrand (spina posterior s. exterior) gescbeiden. Deze ecbter is slecbts eene ruwe smalle lijn , met den voorsten rand evenwijdig loopen- de , en tot aanbecbting dienende van den tusschen- heensband (ligarnentum inierosseum) , welke tusseben 20 T de beide pijpbeenderen van den schenkel uitgespan- nen is. Naast deze ruwe lijn ligt naar achteren de achtersle vlakte van het scheenbeen , welke zeer bol en van boven veel breeder dan beneden is. Nagenoeg vlak op derzelver raidden , zit de m. flexor longus digitorum pedis j en meer naar boven, in de rigting van den ruwen achterrand, de m. tibialis posticus, en bier te- genover naar den derden of binnenraiid toe, in eene scbuinscbe binnenwaarts nederdalende groef, de in. soleus. Deze derde , of binnenraiid {spina interior^ is stomp rondacbtig en naar den scbenkel der andere zijde toe- gekeerd. Tusscben denzelven en den scberpen voor- rand ligt eindelijk de derde of binnenste vlakte van bet been , welke flaauw gewelfd , tamelijk glad , en slechts met de uitwendige huid bedekt is. § 44»* Het onderst uiteinde heeft zijdwaarts aan den bui" tenkant , een ruw , '^lak indruksel , waarin het knit- been ligt. Aan den henedenkant is eene diepe met kraakbeen bekorste uitboling , door welke bet scheenbeen met het kootbeen , en hierdoor met den geheelen voet ver- bonden is. Dezelve vormt eerst eene groote horizon- tale meest vierkante vlakte , met twee naast elkander liggende vlakke indruksels , door een’ zeer stomp ge- welfden rug van elkander gescheiden; daarna loopt zij binnenwaarts , in eene korte stompe naar beneden dalende punt , nit. Deze horizontale vlakte komtj op den gewelfden rug 202 ran liet kootbceii tc stann. De punt daarentegen is de binnenste enkel (malleolus internus) welke zich tegeu den binnensten en bovensten rand van bet kootbeen aansluil. Aan den ondersten en buitensten rand van dezen enkel is eene kleine bolle tot aanbecbting van bet ligamentum deltotdes, waardoor dezelve met bet bielbeen verbonden is. Op de rugzijde daalt, acbter den enkel , eene vlakke groef naar beneden , in welke de pees van den tibialis posticus ligt , en naast dezelve naar buiten eene andere, minder duidelijke, voor de pees van den flexor longus hallucis. ZES-EN-VIJFTIGSTE HOOFDSTUK. OVER HET KTJITBEEN. S 442- Het kuitbeen (fibula s. perone') is een dun pijpbeen , omtrent van dezelfde lengte als bet vorige , met welks beide uiteinden bet zich vereenigt , docb bet is een weinig lager geplaatst, zoodat het iets raeer naar be- neden zakt , en van boven bet dijbeen niet bereikt , waardoor het niet onmiddellijk tot deszelfs ondersteu- ning lean bijclragen. Hetzelve staat alleen met bet scheenbeen, en bene- denwaarts met bet kootbeen in verband. S 443. Zijn bovenst uiteinde is stompaebtig, knoestig. Schuins naar binnen beeft bet eene kraakbeenige vlakte , door welke het zich aan eene dergelijke vroeger verraeldo vlakte van het scheenbeen voegt. aoS § 444* Het middelstuk is van eene driekantige gedaante, en daarbij eenigzins van boven naar beneden en naar bui- ten gedraaid. Zijn voorste rand staat tegenover den aehterrand van bet scheenbeen , en dient even als deze , tot vasthech- ting van het ligamenium interosseum* Beneden- en bin- nenwaarls loopt dezelve in eene groef nit, aan welke, zoo als aan het buitenst gedeelte van den rand zelven, de extensor proprius hallucis , de extensor digitonim pedis long us , en de peronaeus tertius vastzitten. Aan deszelfs buitenzijde zit de voorste vlakte van het been, in het midden gegroefd, naar beneden gewelfd, tot aanhech- ting van de peronaeus longus en brevis dienende. De- zelve wordt naar bniten door den buitensten rand be- grensd , en tussehen dezen en den binnenrand is de gewelfde aehtervlakte , op welke benedenwaarts de m. soleus en de flexor longus hallucis liggen. De binnen- rand loopt in dezelfde groove als de voorrand nit. Tussehen denzelven en den voorrand zit in het midden de derde of binnenvlakte, welke uitgehold is , en tot aanhechting van den m, tibialis posticus dient. S 445. Het benedenst uiteinde van het kuitbeen is lang- werpig en vorrat den buitensten enkel {malleolus exter- nus). Bovenwaarts ligt het in de vermelde, ruwe vlakke uitholing van het scheenbeen, benedenwaarts is het door middel eener gladde kraakbeenige opper- vlakte met het koolbeen vereenigd. Naast deze ge- ledingvlakte en een weinig diepcr naar achtercn, is eene kleine groef, lot aanhechting van licl ligamenium ao4 fibulae medium perpendiculare, of fibulare calcanei, waar- door de enkel met Let hielbeen verbonden is. Naar den rug van den voet toe , zit eindelijk eene ter naau- wernood merkbare groeve voor de pezen van de pero~ naeus longus en brevis. ZEVEN-EN-VIJFTIGSTE HOOFDSTUK. OVER DEN VOETWOBTEL ^tarsus)i § 446. Men verdeelt den voet in : 1®. den acbtervoet of voelwortel (tarsus)- 2°. den voorvoet (metatarsus)-, en 3°. de teenen. § 447- De achtervoet (tarsus) bestaat uit zeven beenderen-:^ I. bet kootbeen (talus'). II. bet hielbeen (calcaneus). III. bet scheepswijsbeen (os naviculare), IV. bet groot wigvormigbeen (os cuneiforme mnjus). V. bet klein wigvormigbeen (os cuneiforme minus). VI. bet derde wigvormigbeen (os cuneiforme tertium). VII. bet ieerlingbeen (os cubiform^ (i). (i) Alle deze beenderen zijn door dezelfde ciiferletters op de tweede figuur der plaat aangeduid. 2o5 ACHT-EN-VIJFTIGSTE HOOFDSTUK. OVER BET KOOTBEEN. § 448. I. Het kootbeen {talus s. astragalus) heeft eene moeije- lijk te beschrijven eenigermate dobbelsteenachtige ge- daante; bovenwaarls is hetzelve gewelfd , beneden- waarts uitgesneden , aan weerskanten plat ingedrukt ; naar voren en naar binnen eindigt bet in een’ korten dikken lials, welke in eene groote kogelvorraige ge- ledingvlakte uitloopt. § 449* Het is tusschen beide enkels ingesloten , en staat bovendieu met het hiel- en scheepswijsbeen in verband. § 45o. Daar de bestemming van den mensch tot den opge- rigten stand en gang eene vroege verbeening in den voetworlel vordert, zoo begint dezelve voor dit en het volgend been reeds in de menschelijke vrucht. § 45i. Bovenwaarls is het kootbeen (den hals alleen uitge- zonderd) door eene groote gewelfde kraakbeenige vlakte bedekt , welke aan den voorkant het breedste is, ach- terwaarts smaller naar beneden gaat, langs het midden vlak ingedrukt is , en aldus als het ware eene katrol vormt, op welke de onderste oppervlakte van het scheenbeen naauwkeurig past en zich op dezelve , door eene soort van hoek- scharniergewricht voor- en ach- terwaarls bewegen kan. :ioC f § 4^2. De ranclen van deie kutrol slaan zich aan keide zij- den als het ware naar beneden om, en vorraen een paar kleine kraakbeenige vlakten, tot aanhechting van de beide enkels. De binnenste is kleiner , bijua seisvorraig , en neemt den enklaauw van bet scheenbeen op. De buitenste is grooter , van de gedaante van eenen kwartcirkel , en voegt zicb aan den enklaauw van het kuitbeen. § 453. Voorwaarts, en tevens schuins binnenwaarts puilt de korle dikke hals van het kootbeen nit , welke , met uitzondering van deszelfs onderkant, ruw en poreus is, en aan den buitenkant in een groot breed geledinghoofd eindigt, tegen hetwelk het scheepswijsbeen aanligt. Aan den ondersten rand der kraakbeenige opper- vlakte van dit geledinghoofd is een bijzonder zwak in- druksel , als eene zwakke facette , voor de aanhech- ting van het ligamentum cariilagineum , tusschen het hiel- en scheepswijsbeen. § 454. Aan den achterkant , en geheel benedenwaarts , als het ware aan de basis van de groote katrol, is eene schuinschc vlakke groef voor de pees van den flexor longus hallucis. § 455. Op de onderste holle vlakte van het geheele been zijn twee uitgesneden kraakbeenige vlakten, welke door eene diepe schuinsche dwarsgroef van elkander gescheiden worden, en met twee gelijkvormige vlakten van het hiel- been, door middel eener verbondenzyn. 207 De achterste van beide is verreweg de grootsle , breed, boogvormig uilgehold. Dezelve ligt meer naar buiteii. De voorste is veel kleiner , vlakker , en eivormig van gedaante. Dezelve ligt onder den binnensten rand van den hals , en stuit tegen de stompe facelte der kraakbee- nige vlakte van bet geledinghoofd. De diepe scbuinsche dwarsgroef, welke achter en binnenwaarts bet smalst is, wordt gebeel door eenige geledingbanden gevuld , welke lot vereeniging van dit been met de volgende dienen. NEGEN-EN-VIJFTIGSTE HOOFDSTUK. OVER HET HIELBEEN. I § 456. II. Het hielbeen [calcaneus) bet grootste van alle de beenderen van den acbtervoet, is in bet algemeen van eene langwerpige maar evenwel moeijelijk te be- palen gedaante, aan weerskanten te zamen gedrukt, zoodat bet als bet ware op den scberpen kant te staan komt, en aan het voorst uiteinde schnins afgeknot is. § 457. ' Het is alleen van boven met het kootbeen, envaii voren met het teerlingbeen geleed. S 45B. Daar hetzelve bet boofdsteunsel van bet menschelijk ligchaam uitmaakt, en dat gewiglig nut reeds tegen het einde van het eerste levensjaar begint te oefenen , vangt het met lijne verbeening het vroegst van alle de 2o8 beenderen ties voetwortels aau , zoodat zijae eerste been- kernen reeds in raenschelijke vruchten van de zesde maand ter groolle van eenen graankorrel gevonden worden. § 459- De bovenkant van bet hielbeen is op de achterste hooge lielft als bet ware zamengedrukl, en naar voren scbuins afgeslepen. Dit scbuinscbe gedeelte beeft twee kraakbeenige vlakten, welke zeer naauwkeurig op de beide gelijk- vormige vlakten passen, door welke bet kootbeen op bet hielbeen ligt. Dien ten gevolge is de buitenste de grootste , en beeft zij een’ gewelfden rug. De binnenste is veel kleiner , vlakker , eivorraig , en meer naar voren geplaatst. Zij zit op een bijzonder breed zijdelingscb uitsteeksel {sustentaculum cervicis tali ALB.) en smelt soms met bare voorste stompe punt met eene derde nog kleinere, ecbter niet altoos zoo dui- delijke kraakbeenige vlakte te zamen, welke dieper naar beneden , en meer naar voren , aan gene zijde van dit zijdelingscb uitsteeksel , op bet toppunt .van den binnensten boek van den bovenkant des beens te liggen komt. Deze beide groote geledingvlakten worden , even als de daarop liggende van bet kootbeen , door eene groef van elkander gescbeiden , welke ecbter vlakker is dan die van bet kootbeen , zich buitenwaarts in eene diepe sleuf verliest , en tot bevestiging van de bierboven ge- melde geledingbanden dient. Voor deze groef (aan den buitensten rand van bet voorste gedeelte der bovenste vlakte) is eene ruwe verbevenbeid , tot aanbecbting van den extensor brevis digitorum pedis. 209 § 4^0. De binnenkant van hot hielbecn is glad en breed uitgeslepen, om onderscheidene pezen, vaten en ze- nuwen geraakkelijk voorbij te laten. Aan den voor- kant namelijk liggen onder bet gemeld zijdelingscb uitsteeksel, de pezen van den flexor longus hallucis en den flexor longus digitorum pedis ; meer achterwaarts de pees van den pos/tcws, de groote bloedvaten van denzelfden naam , en bet uiteinde van den hoofdstam van de zitbeenszenuw. § 46i. De buitenzijde is langer dan de vorige , echter ruvir en oneffen. Naar voren komt bier, tusschen een paar kleine verhevenbeden , de pees van den peronaeus longus te liggen. § 462. De voorste laagste kant van bet been eindigt in eene een weinig schuinsche, meest rondacbtige kraakbeenige oppervlakte , waarmede bet teerlingbeen zicb verbindt. § 463. De achterste vormt den eigenlijken zoogenaamden hiel , eene groote langwerpige ru we gewelfde vlakte , aan wier bovenste schuinscbe helft de zoogenaamde Achilles-pees zit. S 464. Eindelijk is de onderkant smal^ acbterwaarts ecb- ter een weinig breeder en hoekig. Naar achteren en naar binnen namelijk ligt een zeer groote knobbel, op welken de biel steunt. Voor den- zelven ligt eene schuinsche dwarsgroef, tot aanhech- ting van den flexor brevis digitorum pedis en van de 14 2 I O peesschede van de voelzool. Naasl deze ligt naar bui ten eene kleine verhevenheid , aan welke de abductor digiti minimi zich vaslhecht. Naar voren is eene smallc langwerpige verheven- heid , tot aanhechting van den peesachtigen band , door welken het heiligbeen met het os cubiforme verbonden is. ZESTIGSTE HOOFDSTUK. OVER DE OVERIGE BEENDEREN VAN DEN VOETWORTEL. § 465. De overige vijf beenderen van den voetworlel hebl>en, zoowel in hunne malige groolte , als in bunne Jig- ging en late verbeening , meer overeenkomst met de beenderen van den handwortel , dan de beide vorige. S 466. III. Het eerst komt het scheepswijze been (os lare) in aanmerking. Dit ligt naar binnen, en wel in de dwarste; bet staat met het kootbeen en met de vier volgende beende- ren van de voorste rij in verband. Bovenwaarts heeft het een^ ruwen boogvormigen rug. Achterwaarts eene lepelvormige gladde groote groef , ■waarmede het als >vare het een deksel, tegen het groo- te geledinghoofd van het kootbeen aanligt, Voorwaarts bezit het drie facetten, voor de drie daaraan stootende cuneiformia van de voorste rij. ail Benedenwaarts is er aan den binnensten rand een. raw klein uitsteeksel voor den n%, tibialis posticus en in het midden een ander, waardoor het aan het cubiform me stoot. § 467. De volgende vier beenderen liggen Tan voren in eene rij naast elkander. IV. Aan de binnenzijde namelijk het groote wigvor- mige been (cuneiforme majus.) Het heeft van ter zijde gezien eene ruitvormige ge- daanle , en ligt met zijne grondvlakte naar beneden en met de punt naar boven. De achterste geledingvlakte , met welke het aan de binnenste facetten van het naviculare stoot, is vlak uit- gehold, naar boven toe puntig. De voorste , waarmede het aan den voorvoet sluit , is langer en halvemaansgewijs. Naar binnen toe is het bol en raw. Aan den on- dersten, voorsten hoek zit de m. tibialis anlicus aan eene gladde oppervlakte. En aan den achtersten hoek, naar beneden toe, aan een raw klein uitsteeksel, de »n. tibialis posticus. Buitenwaarts eindelijk is het zwak uitgehold, en stoot het met eene kraakbeenige vlakle aan den voor- sten rand van den metatarsus j en met eene andere aan den achtersten rand van het volgende been. § 468. V. Het klein wigvortnig been (cunei forme minus) is het kleinste van alle de beenderen van den voet- wortel , en draagt dezen naam met dubbeld regt, zoowel wegens zijne gedaante, als omdat het tus- ^4" 2 12 schea de beide andere wigvormige bcenderen als inge- klemd is. Zijne basis is naar boven gekeerd en vierhoekig; de snijdende vlakte naar bcneden gerigt. Achterwaarts stout bet met eene holle vlakte aan de middelste fa- cette van bet scheepswijze been. Voorwaarts met eene bolle aan bet tweede voor- voetsbeen. Van zijne beide vierboekige zijstukken is de binnen- ste bol en naar bet vorige gekeerd; de buitenste stoot met twee rondacbtige, slechts van acbteren met el- f I kander verbondene vlakten , aan bet volgende. S 469- VI. Het derde wigvormige been (cuneiforme tertium) is 00k wigvormig met de basis naar boven en met de snijdende vlakte naar beneden gekeerd. Acbterwaarts stoot bet met eene korte drieboekige kraakbeenige oppervlakte aan de derde facette van bet os naviculare. Voorwaarts met eene lange, smal toeloopende opper- vlakte aan bet derde voorvoetsbeen. Digt aan den rand van deze laatste vlakte, stoot bet met eene smalle kleine streep aan bet tweede voor- voetsbeen; en aan denzelfden binnenkant aan bet vorige , met eene even zoo ronde en kleine vlakte, als die, welke in de voi’ige paragraaf bescbreven is. Buitenwaarts ligt bet met eene rondacbtige vlakte tegen den acbtersten rand van bet volgende. § 470- VII. Het ieerlingbeen (ps cubiform^ is bet grootste onder de vier van de voorste rij. Bovenwaarts heeft het eene ruw gebogen poreuse vlakte met Tier ongelijke zijden. Achlerwaarts stoot het met eene schuinsche een weinig holle kraakbeenige vlakte tegen het voorste uiteinde van het hielbeen. Voorwaarts met eene dergelijke, echter in twee on- gelijke facetten gedeelde vlakte , tegen het vierde en vijfde voorvoetsbeen. Binnenwaarts met eene rondachtige kraakbeenige vlakte van den bovenrand tegen het derde wigvor- migbeen , en met een zeer klein stomp uitsteeksel , hetwelk achter hetzelve naar boven toe ligt, tegen een dergelijk uitsteeksel van het scheepswijze been. De builenste zijde is de kleinsle. Benedenwaarts ligt een knoest in de dwarste om welks buitenst uiteinde zich de pees van den peronaeus longus oiuslaat , welke van daar in de v66r den knoest liggende sleuf treedt. EEN-EN-ZESTIGSTE HOOFDSTUK. OVER DEN VOORVOET. § 47»- Ouder de drie hoofdgedeelten, waarin hand en voet gedeeld kunnen worden , hebben de voorhand en de voorvoet nog de meeste overeenkomst met elkander. 