Thet Oera Linda bok. Naar een handschrift uit de dertiende eeuw. Eigendom der familie Over de Linden, aan den Helder, bewerkt, vertaald en uitgegeven door Dr. J. G. Ottema. Tweede Uitgave
207 zichtigheid. Verder spráken zij: Aan ieder Fryaskind is vrijheid gegeven, zijne stem te laten hooren, voor dat er besloten wordt bĳ het kiezen van een vorst, maar als het zoover komen mogt, dat gij u weder een koning kiest, dan wil ik ook mijne meening zeggen. Naar al wat ik beschou- wen kan, is Friso daartoe door Wralda gekozen : want hij heeft hem wonderlijk hier heen geleid. Friso kent de ranken der Golen, wier taal hij spreekt, hij kan dus tegen hunne listen waken. Dan is er nog iets in het oog te houden: welken graaf zoude men tot koning kiezen, zonder dat de anderen daar wanguns'ig over waren. Al zulke praatjes wer- den door de jonge maagden gehouden, maar de oude maagden, ofschoon weinig in getal, tapten hare redenen uit een an- der vat. Zij spraken allerwegen en tot iedereen: Friso, zoo spraken zij, doet, gelijk de spinnen doen , des nachts spant hij zijne netten naar alle zijden en des daags verschalkt hij daarin zijne onergdenkende vrienden. Friso zegt dat hij geene priesteren noch vreemde vorsten lijden mag , maar ik zeg, hij mag niemand lijden dan hem zelven. Daarom wil hij niet gedoogen, dat de burgt Stavia weder opgericht wordt. Daarom wil hij geene Moeder weer hebben. Vandaag is Friso uw raadgever , maar morgen wil hij uw koning worden , opdat hij over u allen rechten mag. In den boezem des volks ont- stonden nu twee partijen. De ouden en armen wilden nu weder eene Moeder hebben, maar het jongvolk, dat vol strijdlust was, wilde een Vader of koning hebben. De eersten noemden zich Moederszonen , en de anderen noemden zich Vaderszoren ; maar de Moederszonen werden niet geteld ; want omdat er vele schepen gemaakt werden, was hier over- vloed voor de scheepmakers, smeden , zeilmakers, reepmakers en voor alle andere ambachtslieden. Daarenboven brachten de zeekampers allerhande sieraden mede. Daarvan hadden de vrouwen genoegen, de maagden genoegen, de meisjes ge- noegen, en daarvan hadden alle hunne bloedverwanten ge- noegen , en alle hunne goede kennissen en vrienden. 208 Tha Friso bi fjuwertich jêr et Stâveren hushalden hêde sturf-er. (*) Thrveh sin bijelda hêde-r fèlo stâta wither to manlik ôtherum brocht, thach jef wi thêr thrvch bêter wrde thvr ik navt bijechta. Fon alle Grêva thêr bifâra him wê- ron n-as thêr nimman sà bifàmed lik Friso wêst. Tha sâ as-k @r s&ide, tha jonge fâmna kêthon sina love, thahwila tha alda fàmna ella dêdon vmb-im to achtjane ând hâtlik to mâkjane bi alle mÂnniska. Nw ne machton tha alda fâmna him thêrmitha wel navt ne stôra in sina bijeldinga, men hja hävon mith hjara bâra thach alsa fúl utrjucht thât-er sturven is svnder thát er käning wêre. Nw. wil ik: skriwa vr Adel Sins vn Friso thêr vsa skidnese lêred hêde ut-et bok thêra Adellinga, hêde ella dên vmbe hjara frjundskip to winnande. Sin êroste svnv thêr hi hir won by Swêthirte sin wif, heth-er bi stonda Adel hêten. And afskên hi kâmpade mith alle sin weld, vmbe nêne burga to forstâlane ner wither vp to bvwande, thach sand hi Adel néi thêre burch et Texland til thju hi diger bi diger kvd wertha machta, mith ella hwat to vsa êwa, tâle And sêdum hêreth. Tha Adel twintich jer tâlde lèt Friso him to sin âjn skol kvma, ând as er thêr utlèred was, let-er him thrvch ovir alle stàta fâra. Adel was-ne minlika skalk, bi sin fâra heth-er fêlo àtha wnnen. Dâna is-t kvmen thât et folk him Atha-rik hêten heth, awet hwat him Áfternêi sa wel to pase kêm, hwand as sin tât fallen was, bilêv er in sin stêd svnder that er vr-et kjasa êner ôthera Grèva sprêka kêm. Thahwila Adel to Texland inna lêre wêre, was thêr tefta en êlla Jawa fâm in vpper burch. Hju kèm fon ut tha Sa- xanamarkum wêi, fon ut-êre stâtha thèr is kêthen Svôbaland thêr thrvch wârth hju to Texland Svôbene (+) hêten , afskên (*) 263 v. Chr. (f) Hameconius. p. 8 Suobinna. 209 Toen Friso bij de veertig jaren te Staveren had huis ge- houden , stierf hij. Door zijne bemoeijing had hij vele staten weder tot malkander gebracht, maar of wij daardoor beter werden, durf ik niet bevestigen. Van alle Graven die voor hem waren, was er niemand zoo befaamd als Friso geweest. Doch zoo als ik vroeger zeide, de jonge maagden spraken zijn lof, terwijl de oude maagden alles deden om hem te laken en hatelijk te maken bij alle menschen. Daarmede nu konden de oude maagden hem wel niet verstoren in zijne bemoeijingen, maar zij hebben met haar misbaar toch zooveel uitgewerkt, dat hij gestorven is zonder dat hij koning was. Nu wilik schrijven over zijn zoon Adel. Friso die onze geschiedenis had leeren kennen uit het boek der Adellingen, had alles gedaan om hunne vriendschap te winnen. Zijn eersten zoon dien hij hier won bij zijne vrouw Swethirte, heeft hij terstond Adel genoemd. En ofschoon hij kampte met al zijne macht, om geene burgten te herstellen noch op te bouwen, zond hij toch Adel naar de burgt te Tex- land, opdat hij door en door bekend worden mocht met alles wat tot onze wetten , taal en zeden behoort. Toen Adel twintig jaren telde, liet Friso hem naar zijn eigen school komen , en toen hij daar volleerd was, liet hij hem door alle staten reizen. Adel was een beminnenswaardig jongman; op zijne reizen heeft hij vele vrienden gewonnen , daardoor is het gekomen, dat het volk hem Atharik (vriendenrijk) ge- noemd heeft, iets dat hem naderhand zoo wel te pas is gekomen, want toen zijn vader gestorven was, bleef hij in zijne plaats, zonder dat er over het kiezen van een anderen graaf sprake kwam. Terwijl Adel te Texland in de leer was, bevond zich aldaar tevens eene heel lieve maagd op de burgt. Zij kwam uit de Saksenmarken weg, uit de staat die genoemd is Suobaland, daarom werd zij te Texland 14 210 hjra nôme Itkja wèêre. Adel hêde hja ljaf krêjen ând hju hêde Adel laf, men sin tät bêd-im hi skolde jet wachtja. Adel was hêrich, men alsa ring sin tât fallen was änd hi sêten , sand hi bistonda bodon nei Berth-holda hira tât hin, as-er sine toghter to wif háva machte. Berth-holda wêr-ne forste fon vnforbastere sêd, hi hêde Ifkja nêi Texland inna lêre svnden inner hâpe that hja ênis to burchfâm kêren wrde skolde in sine äjn land. Thach hi hêde hjara béder gêrte kânna lêred, thêrvmbe gvng-er to ând jef hjam sina sêjen. Ifkja wêr-ne kante Fryas. Far sa fêre ik hja háv kânna lê- red, heth hju alôn wrocht ând wrot til thju Fryas bern wither kvma machte vndera selva êwa ând vnder ênen bôn. Vmbe tha mânniska vppa hira syd to krêjande , was hju mith hira frjudelf fon of hira tàt thrvch alle Saxanamarka fàren ând forth nêi Gêrtmannja. Gêrtmannja alsa hêdon tha Gêrt- manna hjara stât hêten , thêr hja thrvch Gosa hira bijeldinga krêjen hêde. Dàna gvngon hja nêi tha Dênemarka. Fon tha Dênemarka gvngon hja skip nêi Texland. Fon Texland gvn- gon hja nêi Westflyland ánd sa allingen tha sê nêi Wal- hallagâra hin. Fon Walhallagâra brûdon hja allingen thêra sûder Hrênum al ont hja mith grâta frêse boppa thêre Rêne bi tha Marsâta kêmon (*) hwêrfon vsa Apollânja skrêven heth. Tha hja thêr en stût wêst hêde, gvngon hja wither nêi tha delta (f) As hja nw en tid lông nêi tha delta offâreu wêron, al ont hja inna strêk fon thêre alda burch Aken ($) kêmon, sind thêr vnwarlinga fjuwer skalka morth ánd naked uteklàt. Hja wêron en lith Äáfter an kvmen. Min brother thêr vral by was hêde hja often vrbêden, thach hja nêde navt ne hêred. Tha bônar thêr thát dèn hêde wêron Twisklândar thêr juddéga drist wêi ovira Hrêna kvma to morda and to râ- wande. Tha Twislândar thât sind bannane ând wêi britne Fryas- (*) Zie bl. 150. (FT) Delte nog in N. Holland in gebruik, laagte. ($) Aken, Aken. 211 Suobene genoemd, ofschoon haar naam Ifkja was. Adel had haar lief gekregen, en zij had Adel lief; maar zijn vader beval hem, dat hij nog al wat wachten zoude. Adel was ge- hoorzaam , maar zoodra zijn vader gestorven was en hij ge- zeten, zond hij terstond boden naar Bertholde haren vader (met verzoek) of hij zijne dochter tot vrouw mogt hebben. Bertholde was een vorst van onverbasterde zeden, hij had Ifkja naar Texland in de leer gezonden in de hoop, dat zij eens tot burgtmaagd zoude gekozen worden in zijn land. Doch hij had hun beider begeerte leeren kennen, daarom ging hij heen en gaf hun zijnen zegen. Ifkja was eene flinke Friesin. Voor zoo verre ik haar heb leeren kennen , heeft zij steeds gewerkt en gewroet, opdat Fryas kinderen weder mochten komen onder dezelfde wet en onder eenen bond. Om de menschen op hare zijde te krijgen , was zij met haren echtgenoot van haren vader af door alle Saksenmarken gereisd en voorts naar Geertmannia. Geertmannia, zoo hadden de Geertmannen hunne staat geheeten, die zij door Gosas be- moeijing gekregen hadden. Daarop gingen zij naar de De- nemarken. Van de Denemarken gingen zij te scheep naar Texland. Van Texland gingen zij naar Westflyland en zoo langs de zee naar Walhallagara. Van Walhallagara vertrokken zij langs den Zuiderrijn (de Waal), totdat zij met groote vrees bo- ven den Rijn bij de Marsaten kwamen, waarvan onze Apollonia geschreven heeft. Toen zij hier eene wijle geweest waren, gingen zij weer naar de laagte. ‘Als zij nu een tijdlang naar de laagte afgevaren waren , totdat zij in de streek van de oude burgt Aken kwamen, zijn er onverhoeds vier knechten ver- moord en naakt uitgekleed. Zij waren een weinig achter- aan gekomen. Mijn broeder , die overal bij was, had hun vaak verboden , doch zij hadden niet geluisterd. De moordenaars die dat gedaan hadden, waren Twisklanders, die heden ten dage stoutweg over den Rijn komen te moorden en te rooven. De Twisklanders, dat zijn gebannen en weggeloopen Fryas- 212 bern , men hjara wiva hávath hja fon tha Tartarum râwet. Tha Tartara is en brûn Findas folk, althus hêten thrvchdam hja alle folka to strida uttarta. Hja send al hrutar ând râwar. Thêr fon send tha Twisklândar alsa blod thorstich wrden. Tha Twisklândar tham thju ârgnise dên hêde, hêton hjara selva Frya jeftha Franka. Ther wêron sèide min brother râda bruna ând wita mong. Thêre thêr râd jeftha brun wê- ron biton hjara hêre mith sjalkwêter (*) wit. Nêidam hjara ônthlita thêr brun by wêr, alsa wrdon hja thesto lêdliker thêr trvch. Evin as Apollânja biskojadon hja Äfternéi Lydasburch ând et Aldergà. Dâna tâgon hja in over Stâverens wrde by hjara ljuda rond. Alsa minlik hêdon hja hjara selva anstá- led that tha mânniska ra allerwêikes halda wilde. Thrê mô natha forther sand Adel bodon nêi alle âthum thêr hi bi- _wnnen hêde Änd lêt tham bidda, hja skoldon inna Minna mônath lichta ljuda to him senda, () (*) Diod Sic. V. 28. (f) Hier heeft de afschrijver Hiddo oera Linda een blad te veel omgeslagen, en daardoor twee bladzijden overgeslagen. 215 kinderen, maar hunne vrouwen hebben zij van de Tartaren geroofd. De Tartaren zijn een bruin Findas volk, aldus ge- noemd , omdat zij alle volken ten strijde uittarten. Zij zijn allen ruiters en roovers. Daar van daan zijn de Twisklanders evenzoo bloeddorstig geworden. De Twisklanders, welke die boosheid bedreven hadden, noemden zich zelven Frien of Franken. Er waren, zeide mijn broeder, roode, bruine en witte onder. Die, welke rood of bruin waren, beten hun haar met kalkwater wit. Naardien echter hunne aangezich- ten bruin bleven, werden zij des te leelijker daardoor. Even als Appollonia beschouwden zij naderhand Lydasburgt en het Al- derga. Daarna trokken zij over Staverens oorden bij hunne lieden rond. Zij hadden zich zoo beminnelijk aangesteld, dat de menschen hen allerwege houden wilden. Drie maanden later zond Adel boden naar alle vrienden die hij gewonnen had en liet hun verzoeken, dat zij in de Minnemaand wijze lieden tot hem zouden zenden, 214 sin wif sêid er, thêr fâm wêst hêde to Texland, hêde dâna en ovirskrift krêjen. To Texland wärthat jeta fêlo skrifta fvnden, thêr navt in-t bok thêra Adelinga vrskrêven send. Fon thissa skriftum hêde Gosa ên bi hira utroste wille lêid , thêr thrvch tha aldeste fâm Albêthe avbêr mäkt wertha most, alsa ringen Friso fallen was. Hyris thât skrift mith Gosassmns Tha Wralda bern jêf an tha modera fon thät människelik slachte, thâ léid-er êne tâle in aller tonga ând vp aller lippa. Thjus mêide hêde Wralda an tha mâánniska jêven, til thju hja mánlik ôthera thêrmith machte kânbêr mâäkja, hwat mán formyde mot ând hwat mân bijagja mot vmbe sêlighêd to findane ând sêlighêd to haldane in al êvghêd. Wralda is wis ând god nd al fârsjande. Nêidam er nw wist, thát luk ând sêlighêd fon irtha flya mot, jef boshêd düged bidroga mèi, alsa heth er an thju tâl êne rjuchtfèrdige äjendomlikhêd fäst bonden. Thjus Sjendomlikhêd is thêr an lêgen, thät mân thêr mith nên lèjen sêge, ner bidroglika worda sprêka ne mêi svnder stem lêth nach svnder skâmrâd, thrvch hvam mân tha bosa fon hirte bistonda vrkânna mêi. Nêidam vsa tâle thus to luk ând to sêlighêd wêjath, nd thus mith wâkt âjen tha bosa nygonga, thêrvmbe is hju mith alle rjucht godis tâle hêten, Ánd alle tha jêna hwam hja an êre halda hávath thêr gôme fon. Tha hwat is bêrth. Alsa ring thêr mong vsa halfsusterum ând half brotharum bidrogar vpkêmon, tham hjara selva fori godis skalkum utjavon, alsa ring is thát owers wrden. Tha bidroglika prestera Ând tha wrangwrêja forsta, thêr immer sêmin hêladon, wildon nêi wilkêr lêva ând buta god-is êwa dvan. In hjara 215 zijne vrouw, zeide hij, die maagd geweest was te Tex- land, had daarvan een afschrift gekregen. Te Texland worden nog vele geschriften gevonden, die niet in het boek der Adelingen overgeschreven zijn. Van deze schriften had Gosa een hij haar uiterste wil gelegd, ’twelk door de oudste maagd Albetha openbaar gemaakt moest worden, zoodra Friso gestorven was. Hier is dit geschrift met Gosas raad. Toen Wralda kinderen gaf aan de moeders van het men- schelijk geslacht, toen legde hij ééne taal in aller tongen en op aller lippen. Dit geschenk had Wralda aan de menschen gegeven, opdat zij elkander daarmede mochten kenbaar maken, wat men vermijden moet en wat men najagen moet om zalig- heid te vinden en zaligheid te houden in alle eeuwigheid. Wralda is wijs en goed en alles voorziende. Naardien hij nu wist, dat geluk en zaligheid van de aarde moet vlieden , als de boosheid de deugd bedriegen kan, zoo heeft hij aan de taal eene regtvaardige eigenschap verbonden. Deze eigen- schap is hierin gelegen, dat men daarmede geen leugen zeg- gen, noch bedriegelijke woorden spreken kan zonder sta- melen, noch zonder blozen, waardoor men de boozen van harte terstond onderkennen kan. Naardien dus onze taal tot geluk en zaligheid den weg baant, en dus mede waakt tegen de booze neigingen, daarom is zij met alle recht godestaal (de taal des goeds) genoemd, en alle degene, die haar in eere houden, hebben daar eere van. Doch wat is er gebeurd. Zoodra er onder onze halfzusteren en halfbroederen bedriegers opkwamen, die zich zelf voor dienaren des goeds uitgaven, is dat weldra anders geworden. De bedriegelijke priesters en de boosaardige vorsten, die altijd te zamen heulden, wilden naar willekeur leven en buiten de wetten des goeds handelen. In hunne ondeugendheid zijn zij heen. 216 tsjod-ishêd send hja to gvngen ând hävon ôthera tâla forsvn- nen, til thju hja hêmlik machte sprêka in âjenwâártha fon alrek ôtherum, vr alle bosa thinga ând vr alle vnwêrthlika thinga svnder thât stemlêth hjam vrrêda mocht nach skâm- râd hjara gelât vrderva. Men hwat is thêrut bern. Évin blyd as-t sêd thêra goda krûdum fon vnder ne grvnd ut vnt- kêmth, thät avbêr sêjed is thrvch goda ljuda by helle déi, êvin blyd brength tyd tha skâdlika krûda ‘an-t ljucht, thêr sjed send thrvch bosa ljuda in-t forborgne Ánd by thjust- renesse. | Tha lodderiga mangertne ând tha vnmânlika knâpa, thêr mitha vvla presterum ànd forstum horadon, vntlvkadon tha nya tâla an hjara bola, thêrwisa send hja forth kvmen êmong tha folkrum, til thju hja god-is tâle glâd vrjetten hâve. Wilst nw wêta hwat thêr of wrden is? Nv stemlêth ner gelât hjara bosa tochta navt longer mar vrrêdon , nv is düged fon ut hjara midden wêken, wisdom is folgth änd frydom is mith gvngen, êndracht is sok râkt änd twispalt heth sin stêd in- nommen , ljafde is fljucht ând hordom sith mith nyd an têfel, ând thêr êr rjuchtfêrdichhêd welde, welth nv thât swêrd. Alle send slâvona wrden, tha ljuda fon hjara hêra, tha hêra fon nyd, bosa lusta änd bigyrlikhêd. Hêde hja nvmâr êne tâle forsvn- nen, müglik was-t thän jet en hith god gvngen. Men hja hävon alsa fêlo tâla utfonden as thêr stâta send. Thêrthrvch mêi thät êne folk thät ôre folk êvin min forstân as thju kv thene hvnd ând thi wolf thät skêp. Thit mügath tha stjurar bitjuga. Thach dânâ is-t nv wêi kvmen, thät alle slâvona folkar màänlik ôthara lik ôra människa biskoja ând thât hja to straffe hjarar vndigerhêd änd fon hjara vrmêtenhêd , män- lik ôthera alsa long biorloge ând bikampa moton til thju alle vrdilgad send. 217 gegaan en hebben andere talen verzonnen , opdat zij heime- lijk konden spreken in tegenwoordigheid van ieder ander over alle booze dingen en over alle onwaardige zaken, zonder dat stamelen hen zoude verraden , noch blozen hun gelaat ontsieren. Maar wat is daaruit geboren ? Even gemakkelijk als het zaad van goede kruiden van onder den grond weg ontkiemt, dat in ’topenbaar gezaaid is door goede menschen bij lichten dag, even gemakkelijk brengt de tijd de schadelijke kruiden aan het licht , die gezaaid zijn door booze menschen in het verborgene en bij duisternis. De wulpsche meisjes en verwijfde knapen, die met de onze- delijke priesters en vorsten boeleerden , ontlokten die nieuwe talen aan hunne boelen, derwijze zijn zij verspreid onder de volken, tot dat zij godestaal glad vergeten hebben. Wilt gij nu weten, wat daarvan geworden is? Nu het stamelen en de gelaatskleur hunne booze driften niet meer verrieden , is de deugd van uit hun midden geweken, de wijsheid is ge- volgd en de vrijheid is medegegaan ; de eendracht is te zoek geraakt, en tweespalt heeft hare plaats ingenomen ; de liefde is gevlucht, en de ontucht zit met nijd aan tafel; en waar vroeger rechtvaardigheid heerschte , heerscht nu het zwaard. Allen zijn slaven, de lieden van hunne heeren , de heeren van nijd, booze lusten en begeerlijkheid. Hadden zij nu maar ééne taal uitgevonden , mogelijk was het dan nog eene wijle goed gezaan. Maar zij hebben zoo vele talen uitgevonden als er staten zijn. Daardoor kan het eene volk het andere volk even min verstaan als de koe den hond of de wolf het schaap. Dit kunnen de zeelieden betuigen. Doch daar van daan is het nu gekomen, dat alle slavenvolken elkander als andere menschen beschouwen , en dat zij tot straf van hunne onbezonnenheid en vermetelheid elkander zoo lang moeten beoorlogen en bestrijden tot dat zij alle verdelgd zijn. 218 Hyr is nv min -rèd. Bist thv alsa gyrich that thu irtha allêna erva wilste, alsa achst thv nimmer mâre nên ôre täle ovir thina wêra ni kvma to lètane as god-is tàle, änd thän achst thv to njodane, til thju thin äjn tâle fry fon uthêmeda klinka bilyweth. Wilst thv thât er svme fon Lydas bern änd fon Findas bern resta, sà dvath stv êvin alsa. Thju tâle thêra Ast Skênlandar is thrvch tha wla Mâgjara vrbrûd; thju tâle thêra Kaltana fol- gar is thrvch tha smûgrige Gole vrderven. Nv send wi alsa mild wêst vmbe tha witherkvmande Hellêna folgar wither in vs midden to nêmande, men ik skrom ând ben sêrelik ange, thât hja vs mild-sa vrjelda skilun mith vrbrûding vsra rêne tâle. Fül hävon wi witherfâren, men fon alle burgum, thêr thrvch arge tyd vrhomlath send ánd vrdiligad, heth Irtha Fryasburch vnforleth bihalden; âk mêi ik thêr by melda thäát Fryas jeftha god-is tâle hir evin vnforleth bihalden is. Hyr to Texland most män thus skola stifta, fon alle stâ- tum thêr et mitha alda sèdum halda, most-et jongk folk hyr hinne senden wrde, áfterdam mochton thêra utlêred wêre tha ôra helpa thêr to honk vrbêide. Willath tha ôra folkar ysre wêron fon thi sella änd thêrvr mith thi sprêka ánd thinga sà moton hja to god-is tâle wither kêra. Lèrath hja god-is- tâle sâ skilun tha worda fry-sà ând rjucht-hà to hjara in- kvma, in hjara brèin skil-et thán bĳjina to glimmande ând to glorande til thju ella to-ne logha warth. Thissa logha skil alle balda forsta vrtêra ând alle skinfrâna ând smûgriga prestera. Tha hêinde ând ferhêmande sendabodon hèêdon nocht fon vr thát skrift, thach thêr ne kêmon nêne skola. Thâ stifte Adel selva skola, äfter him dêdon tha ôra forsta lik hy. Jér- likis gvngon Adel ând Ifkja tha skola skoja. Fandon hja thân Êêmong tha inhêmar ánd uthêmar seliga thêr ekkorum 219 Hier-is nu mijn raad, Zijt gij alzoo begeerig, dat gij de aarde alleen wilt beërven, zoo behoort gij nimmer meer eene andere taal over uwe Lp- pen te laten komen als godestaal, en dan behoort gij te zor- gen, dat uw eigen taal vrij blijft van uitheemsche klanken. Wilt gij nu dat er sommige van Liydas kinderen en van Fin- das kinderen blijven, dan doet gij even zoo. De taal der Oost Schoonlanders is door de vuile Magyaren verdraaid; de taal der Keltana volgers is door de smerige Golen verdorven. Nu zijn wij zoo mild geweest om de terugkeerende Hellenia vol- gers weder in ons midden te nemen , maar ik schroom en ben zeer bezorgd , dat zij onze mildheid zullen vergelden met ver- ontreiniging van onze zuivere taal. Veel hebben wij wedervaren ‚ maar van alle burgten die door de booze tijd verstoord en verdelgd zijn, heeft Irtha Fryasburgt onverlet behouden; ook mag ik daar bij vermelden dat Fryas of godes taal hier even ongeschonden behouden is. Hier op Texland moest men dus scholen stichten ; van alle staten, die het met de oude zeden houden ,‚ moest het jong volk hier heen gezonden worden ; daarna mochten zij die vol- leerd waren, de anderen helpen die te huis verbeiden. Wil- len de andere volken ijzerwaren van u koopen en daarover met u spreken en dingen, dan moeten zij tot godestaal terug- keeren. Leeren zij godestaal, dan zullen de woorden vrij zijn en recht hebben tot hen inkomen, in hun brein zal het dan beginnen te glimmen en te gloren tot dat alles tot eene vlam wordt. Deze vlam zal alle slechte vorsten verteeren en alle schijnvrome en smerige priesters, De inlandscheen uitlandsche zendboden hadden genoegen van dat geschrift, doch er kwamen geene scholen. Toen stichtte Adel zelf scholen, na hem deden de andere vorsten hetzelfde. Jaarlijks gingen Adel en Ifkja de scholen in oogen- schouw nemen. Bevonden zij dan onder de inlanders of bui- 220 frjundskip bâradon, sâ lêton bêde grâte blidskip blika. Hêdon sv- me seliga ekkorum frjundskip sworen, alsa lêton hja alra manna- lik to manlik ôrum kvma, mith grâte stât lêton hja thân hjara nôma in en bok skriva, thrvch hjam thát bok thêra frjund- skip hêten, áfter dam warth fèrst halden. Al thissa plêga wrde dn vmbe tha asvndergana twyga fon Fryas stam wi- ther et sêmene to snôrane. Men tha famna thêr Adel ând lfkja nydich wêron, sêidon that hja-t niwerth ôre vr dêdon as vmb en gode hrop, ând vmb bi grâdum to weldana in ovir ênis Ôther man his stât. By min tât sinra skriftum háv ik ênen brêf funden , skrê- vin thrvch Ljudgêrth thene Gêrtmän (*), bihalva svmlika sêka thêr min tât allêna jelde, jêf ik hyr thât ôthera to thát besta. Pang-ab, thât is fyf wâtera ând hwêr neffen wi wech kvme, is-ne runstrâÂme fon afsvnderlika skênhêd, ánd fif wätera hèêten vmb thet fjuwer ôra runstrama thrvch sine mvnd in sè floja. Êl fere âstwarth is noch ne grâte runstrâme thêr hêlige jeftha frâna Gong-ga hêten. Twisk thysum runstrâmne is-t lônd thêra Hindos. Beda runstrâma runath fon tha hâga bergum nêi tha delta del. Tha berga hwanà se del stràme sind alsa hâch thet se to tha himel läja. Thèrvmbe wärth-et berchta Himellâja berchta hêten. Vnder tha Hindos nd ôthera ut-a lóndum sind welka ljuda mank thèêr an stilnise by malkorum kvma. Se gelâvath thet se vnforbastere bern Findas sind. Se gelâvath thet Finda fon ut-et Himmellâja berchta bern is, hvanâ se mith hjara bern nêi tha delta jeftha lêgte togen is. Welke vander tham gelâvath thet se mith hjra bern vppet skum thêr hêlige Gongga del gongen is. Thêrvmbe skolde thi run- stràme hèêlige Gongga hêta. Mâr tha prestera thêr ut en ôr lônd wech kvma, lêton thi ljuda vpspêra ând vrbarna, thêrvmbe (*) Zie hl. 164. 221 tenlanders gelukkigen, die elkander vriendschap toedroegen, dan lieten zij beide groote blijdschap blijken. Hadden som- mige gelukkigen elkander vriendschap gezworen, dan lieten zij alle menschen bij elkander komen, en met groote staatsie lieten zij dan hunne namen in een boek schrijven , door hun het boek der vriendschap genoemd : daarna werd feest gevierd. Al deze gebruiken werden onderhouden om de afzonderlijke takken van Fryas stam weder te zamen te snoeren. Doch de maagden die op Adel en Ifkja afgunstig waren zeiden, dat zij het nergens anders om deden, dan om een goeden roep en om allengs te heerschen over een anders staat. Bij mijn vaders schriften heb ik een brief gevonden ge- schreven door Liudgert den Geertman, behalve sommige zaken die mijn vader alleen aangaan, geef ik hier het andere ten beste. Pangab, dat is vijf wateren, en waar nevens wij weg komen , is eene rivier van bijzondere schoonheid, en vijf wa- teren genoemd, omdat vier andere rivieren door zijn mond in zee stroomen Heel verre oostwaarts is nog eene groote rivier, de heilige of vrome Ganges geheeten. Tusschen deze beide rivie- ren is het land der Hindos. De beide rivieren loopen van de hooge bergen naar de laagte neer. De bergen, waar zij van afstroomen , zijn zoo hoog, dat zij tot den hemel reiken (laia), daarom wordt het gebergte Himmellaia gebergte ge- noemd. Onder de Hindos en andere uit die landen zijn er sommige lieden die in stilte bij elkander komen. Zij geloo- ven dat zij onverbasterde kinderen van Finda zijn. Zij geloo- ven dat Finda van uit het Himmellaia gebergte geboren is, van waar zij met hare kinderen naar de delta of de laagte getrokken is. Sommigen onder hen gelooven, dat zij met hare kinderen op het schuim van de heilige Ganges naar be- neden gegaan is. Daarom zoude die rivier de heilige Ganges heeten. Maar de priesters die uit een ander land weg komen lieten die menschen opsporen en verbranden ; daarom durven 222 ne thurvath se far-hjara sêk nit ôpentlhik ut ni kvma. In thet lônd sind ôlle prestera tjok ând rik. In hjara chärka werthat ôllerléja drochtenlika byldon fvnden , thêr vnder sind fêlo golden mank. Biwesta Pangab thêr sind tha Yra jeftha wranga, tha Gedrostne jeftha britne, ând tha Orjetten jeftha vrjetne. Ol thisa nÔma sind-ar thrvch tha nydige prestera jêven, thrvchdam hja fon ar fljuchte, vmb sêda ând gelâv. Bi hjara kvmste hêdon vsa êthla hjara selva âk an tha âst- lika ower fon Pangab del set, men vmb thêra prestera wille sind se âk néi thêr wester ower fàren. Thêrthrvch há- von wi tha Yra ând tha ôthera kenna lêrth. Tha Yra ne sind nêne yra mâr gôda minska thêr nêna byldon to lêta nach Ônbidda, âk willath se nêna chârka nach prestar doga, Ánd êvin als wit frâna ljucht fon Fâsta vpholda, êvin sâà holdon se Ôllerwechs fjur in hjara hûsa vp. Kvmth môn efter êl westlik, ôlsâ kvmth môn by tha Gedrostne. Fon tha Ge- drostne. Thisa sind mith ôra folkrum bastered And sprêkath ôlle afsvnderlika tâla. Thisa minska sind wêrentlik yra bo- nar, thêr ammer mith hjara horsa vp overa fjelda dwâla, thêr ammer jâgja ând râwa ând thêr hjara selva als salt-âtha for- hêra an tha omhêmmande forsta, ther wille hwam se alles nither hâwa hwat se birêka müge. Thet lônd twisk Pangab ând ther Gongga is like flet as Fryas lônd an tha sê, afwixlath mith fjeldum ând waldum, fruchtbâr an alle dêlum, mâr thet mach nit vrletta that thêr bi hwila thûsanda by thûsanda thrvch honger biswike. T'hisa hongernêde mach thêrvmbe nit an Wr.alda nach an Irtha wyten nit wertha, mâr allêna an tha forsta and prestera. Tha Hindos sind ivin blode ând forfêred from hjara forstum, als tha hindne from tha wolva sind Thêrvmbe hávon tha Yra ând ôra ra Hindos hêten, thêt hindne bitjoth. Mâr fon hjara blodhêd wärth aferislika misbruk mâkth. Kvmath thêr ferhêman- de kâpljud vmb kêren to kâpjande, alsà warth alles to jeldum 225 zij voor hunne zaak niet openlijk uitkomen. In dit land zijn alle priesters dik en rijk. In hunne kerken worden allerlei gedrochtelijke beelden gevonden , daaronder zijn vele van goud. Bewesten Pangab zijn de Yren (Iraniers) of wrangen (Drangi- anen), de Gedrosten (Gedrosiers) of weggeloopenen, en de Urjetten (Oriten) of vergetenen. Al deze namen zijn hun door de nijdige priesters gegeven, omdat zij hen ontvlieden wegens de zeden en het geloof. Bij hunne komst hadden onze voorouders zich ook aan den oostelijken oever van den Pangab neergezet, maar om der priesteren wille zijn zij ook naar den westelijken oever gevaren. Daardoor hebben wij de Yren en anderen leeren kennen. De Yren zijn geen wilden, maar goede menschen, die geen beelden toelaten noch aanbidden : ook willen ze geen kerken noch priesteren dulden, en even als wij het heilige licht van Fasta aanhouden, zoo houden zij allerwege vuur in hunne huizen brandende. Komt men echter heel westelijk, zoo komt men bij de Gedrosten. Van de Ge- drosten : deze zijn met andere volken verbasterd, en spreken alle afzonderlijke talen. Deze menschen zijn wezenlijk wilde moordenaren, die altijd met hunne paarden over de velden dwalen, die altijd jagen en rooven, en die zich als sol- daten verhuren aan de omwonende vorsten, ter wier wille zij alles neder houwen, wat zij kunnen bereiken. Het land tus- schen den Pangab en de Ganges is even vlak als Friesland aan de zee, afgewisseld met velden en wouden , vruchtbaar in alle deelen; maar dit kan niet beletten dat daar bijwijlen duizen- den bij duizenden van honger bezwijken. Deze hongersnood mag daarom noch aan Wralda, noch aan Irtha geweten worden : maar alleen aan de vorsten en priesters. De Hindos zijn even bloode en vervaard voor hunne vorsten als de hinden voor de wolven zijn. Daarom hebben de Yren en anderen hen Hindos genoemd, dat hinden beteekent. Maar van hunne blooheid wordt afschuwelijk misbruik gemaakt. Komen er uitheemsche kooplieden om koorn te koopen, dan wordt alles te gelde 224 mâkth. Thrvch tha prestera ni warth et nit wêrth , hwand thisa noch snoder ând jyriger als alle forsta to samene, wy- tath êl god, thet al-et jeld endlik in hjara bûdar kvmth. Buta ând bihalva thet tha ljuda thêr fül fon hjara forsta lyda, moton hja âk noch fül fon thet fenynige ând wilde kwik Iyda. Thêr send store elefante thêr by êle keddum hlâpa, thêr bihwyla êle fjelda kêren vrtrappe ând êle thorpa. Thêr sind bonte ând swarte katta, tigrum hêten, thêr sà grât als gràte kalvar sind, thêr minsk ánd djar vrslynne. Bûta fêlo ôra wriggum sind thêr snâka fon af tha grâte êner wyrme âl to tha grâte êner bàm. Tha grâteste kennath en êle kv vrslynna, mâr tha lythste sind noch frêsliker als tham. Se holdon hjara selva twisk blom ánd fruchta skul vmb tha minska to bigâna tham thêr of plokja wille. Is môn thêr fon byten , sâ mot môn stârva, hwand ájen hjara fenyn heth Irtha nêna krûda jêven, ôlsânâka tha minska hjara selva hävon skildich mâkt an afgodie. Forth sind thêr ôllerlêja slacht fon hàchdiska nyndiska ând adiska; ôl thisa diska sind yvin als tha snâka fon of ne wyrme til-ne bâmstame grât, nêi that hja gràt jof frêslik sind, sind hjara nôma, thêr ik alle nit noma ni ken, tha aldergrâtesta âdiska sind algáttar hêten , thrvchdam se yvin grûsich bitte an thet rotte kwik, that mith-a strâma fon boppa nêi tha delta dryweth as an thet lêvande kwik, that se bigâna müge. An tha westsyde fon Pangab, wânâ wi wech kvme ánd hwer ik bern ben, thêr blojath ánd waxath tha selva frûchta ând nochta as an tha âstsyde. To fàra wrdon er âk tha selva wrigga fonden, mâr vsa êthla havon alle krylwalda vrbârnath ând alsänâka äfter et wilde kwik jäged, that ther fê mär resta. Kvmth man êl westlik fon Pangab, then finth man neffen fette etta àk 225 gemaakt , en door de priesters wordt het niet geweerd, want deze nog listiger en hebzuchtiger als alle vorsten te zamen , weten heel goed, dat al het geld eindelijk in hunne buidels komt. Buiten en behalve dat de menschen daar veel van hunne vorsten lijden , moeten zij ook nog veel van het vergif- tige en wilde gedierte lijden. Daar zijn groote olifanten, die bij geheele kudden loopen, die soms geheele koornvel- den vertrappen en ‘geheele dorpen. Daar zijn bonte en zwarte katten, tijgers geheeten, die zoo groot als groote kalveren zijn, die mensch en dier verslinden. Te voren werden er ook dezelfde kruipende dieren gevon- den, maar onze voorvaderen hebben alle kreupelbosschen verbrand , en al zoo vaak achter het wilde gedierte gejaagd, dat er slechts weinige meer over zijn. Komt men heel wes- telijk van Pangab, dan vindt men nevens vetten kleigrond ook 15 226 dorra gêstlanda thêr vnendlik skina, bihwila ofwixlath mith ljaflika strêka, hwêran thet âg forbonden bilywet. Vnder tha fruchta fon min land sind fêlo slachta mank, thêr ik hyr nit fvnden häv. Vnder allerlêja kêren is er äk golden mank, ák goldgêle aple, hwêrfon welke sà swêt as hûning sind, ând welka sa wrang as êk. By vs werthat nochta fon- den lik bern-hâveda sâ grât, thêr sit tsys ând melok in, werthat se ald sâ makt man ther ôlja fon, fon tha bastum màkt mán tâw ând fon tha kernum mâkt mán chelka ând ôr ge- râd, Hyr inna walda häv ik krup ánd stâkbêja sjan. By vs sind bêibâma als jow lindabâma, hwêrfon tha bêja fül swêter ând thrêwâra grâter as stâkbêja sind. Hwersa tha dêga vppa sin olderlôngste sind ánd thju svnne fon top skinth, then skinth se linrjucht vppa jow hole del. Is mán then mith sin skip êl fêr sûdlik faren, nd mân thes middêis mith sin ge- lät nêi-t âsten kêred, sâà skinth svnne äjen thine winstere syde lik se wers ájen thine fêre syde dvath. Hyrmitha wil ik enda, mâr after min skrywe skil-et thi licht nog falla, vmb tha lêjenaftiga teltjas to müge skiftane fon tha wara tellinga. Jow Ljudgêrt. Thet skrift fon Bèden. Mine nôm is Bêden, Hachgâna his svn. Konerêd min êm is nimmer bostigjath ând alsa bernlâs sturven. My heth mân in sin stêd koren. Adel thene thredde káning fon thjuse nô- me heth thju kêse godkêrth , mithes ik him as mina màâstre_ bikenna wilde. Buta thät fvlle erv minre êm heth-er mi en êle plek grvnd jêven thát an mina erva pâlade, vnder fâr- wêrde that ik thêrvp skolde människa stâlla ther sina ljuda nimmerthe skolde. (*) (*) Hier ontbreken in het H. S. twintig bladzijden (misschien meer ,) waarin Beeden geschreven heeft over dien Koning Adel IL (Bij onze kroniekschrijvers Ubbo genoemd.) 227 dorre geestlanden , die eindeloos schijnen, bij wijlen afgewis- seld met liefelijke streken, waaraan het oog geboeid blijft. Onder de vruchten van het land zijn er vele, die ik hier niet gevonden heb. Onder allerlei koorn is er ook goudgeel; ook goudgeele appelen, van welke sommige zoet zijn als honing, en andere zoo wrang als azijn. Bij ons worden noten ge- vonden zoo groot als kinderhoofden ; daar zit kaas en melk in ; worden ze oud dan maakt men er olie van; van de bast maakt men touw, en van de kernen maakt men kelken en ander huisraad. Hier in de wouden heb ik kruip- en steek- bessen gezien. Bij ons zijn bessenboomen zoo groot als uwe lindeboomen , waarvan de bessen veel zoeter en driewerf grooter als uwe doornbessen zijn. Wanneer de dagen op het langste zijn en de zon uit het toppunt schijnt, dan schijnt ze lijnrecht op uw hoofd neder. Is men dan met zijn schip heel ver zuidelijk gevaren, en men des middags met zijn gelaat naar het oosten gekeerd, zoo schijnt de zon tegen uwe linkerzijde, gelijk zij anders aan uwe rechterzijde doet. Hiermede wil ik eindigen, maar na mijn schrijven zal het u licht genoeg vallen, om de leugenachtige verhalen te kun- nen schiften van de ware berichten. Uw Liudgert. Het geschrift van Beeden. Mijn naam is Beeden, zoon van Hachgana. Konereed mijn oom is nooit getrouwd geweest en alzoo kinderloos gestor- ven. Mij heeft men in zijne plaats gekozen. Adel, de derde koning van dezen naam, heeft die keuze goedgekeurd , mits ik hem als mijn meester erkennen wilde. Behalve het volle erf van mijn oom, heeft hij mij eene plek gronds gegeven, die aan mijn erf paalde, onder voorwaarde, dat ik daarop menschen zoude stellen, die zijne lieden nimmer zouden... 228 thêrvmbe wil ik thet hir-ne sted forjune. Brêf fonsRikasth jus ldf ame mpesen to Staveren by-t jolfêrste. Jy alle hwam his êthla mith Friso hir kêmon , min êrbyd- nesse to jo. Alsa jy mêne, send jy vnskeldich an afgodie. Thêr nil ik jvd navt vr sprêka, men jvd wil ik jo vppen brek wysa, thât fê bêtre sy. Jy wêthat jeftha jy: nêthat navt, ho Wralda thusand glornôma heth, thach thát wêtath jy alle thât hy warth Alfêder hêten, ut êrsêke thât alles in ut him warth Äând waxth to fêding sinra skepsela. T-is wêr, thâát Irtha warth bihwyla âk Alfêdstre hêten, thrvchdam hju alle früchda ând nochta bêrth, hwermitha mânnisk ánd djar hjara selva fêde. Thach ne skolde hju nêne früchd ner nocht navt ne bêrâ, bydam Wralda hja nêne krefta ne jêf. Ak wiva ther hjara bern máma lêta an hjara brosta, werthat fêdstra hêten. Thà ne jêf Wralda thêr nên melok in, sa ne skoldon tha bern thêr nêne bâte by finda. Sâ thát by slot fon rek- nong Wralda allêna fêder bilywet. Thát Irtha bihwyla warth Alfêdstre heten, ând êne mâm fêdstre, kán jeta thrvch-ne wende, men thát-ne máÂn him lêt feder hête vmbe thát er tät sy, thát strid with-âjen alle rêdnvm. Thà ik wêt wânât thjus dwêshêd wêi kvmth. Hark hyr, se kvmth fon vsa lê- tha, Ând sâhwersa thi folgath werthe , sà skilun jy thêrthrvch slâvona wertha to smert fon Frya ând jowe hâgmod to.ne straf. Ik skil jo melda ho-t by tha slâvona folkar to gvngen is, thêr After méi jy lêra. Tha poppa káningar tham nêi wilkêr lêva, stêkath Wralda nêi thêre krône, ut nyd that Wralda Alfeder hêt, sa wildon hja fêdrum thêra folka hêta Nw wêt allera mannalik thât-ne kêning navt ovir-ne waxdom 229 daarom wil ik dit hief eene plaats vergunnen. Brief van Rika de Oudmaagd, voorgele- zen te Staveren bij het juulfeest. Gij allen wier voorvaderen met Friso hier kwamen, mijne eerbiedenis tot u. Gelijk gij meent, zijt- gij niet schuldig aan afgoderij. Daar wil ik heden niet over spreken, maar heden wil ik u op een gebrek wijzen , dat weinig beter is. Gij weet het of gij weet het niet, hoe Wralda duizend eer- namen heeft. Doch dat weet gij allen, dat hij Alvoeder wordt genoemd, uit oorzaak dat alles uit hem wordt en wast tot voeding van zijne schepselen.” Het is waar, dat Irtha bijwij- len ook Alvoedster genoemd wordt, omdat zij alle vruchten en granen baart, waarmede mensch en dier zich voeden. Doch zij zoude geene vruchten en granen baren, bialdien Wralda. haar geene krachten gaf. Ook vrouwen, die hare kinderen zogen aan hare borsten, worden voedsters genoemd. Doch gaf Wralda daar geene melk in, zoo zouden de kin- deren daar geen baat bij vinden. Zoodat bij slot van reke- ning Wralda alleen de voeder blijft. Dat Irtha bijwij- Jen Alvoedster geheeten wordt," en eene mem (moeder) voedster, kan nog door eene wending (overdrachte- lijke spreekwijze): maar dat een taat (vader) zich vo e- der laat noemen, omdat hij taat is, strijdt tegen alle reden. Doch ik weet, waar deze dwaasheid van daan komt. Hoor hier, zij komt van onze vijanden, en wanneer die ge- volgd worden, zoo zult gij daardoor slaven worden tot smart van Frya en tot straf van uwen hoogmoed. Ik zal u melden, hoe het bij de slavenvolken toegegaan is, daaruit moogt gij leeren. De vreemde koningen, die naar willekeur le- ven, steken Wralda naar de kroon; uit nijd dat Wralda Alvader heet wilden zij ook vaderen der volken genoemd worden. Nu weet iedereen dat een koning niet over den 230 ne welth, ând thât im sin fèding thrvch thât folk brocht warth, men thach wildon hja fvlherdja by hjara formêten- hêd. Til thju hja to-ra dol kvma machte, alsa hävon hja thêt forma navt fvldên wêst mith tha frya jefta, men hävon hja thät folk êne tins vplêid. Fori thene skât, tham thêrof kêm , hêradon hja vrlandiska salt-àtha, tham hja in-om hjara hova lèidon. Forth namon hja alsa fêlo wiva, as-ra luste, ând tha lithiga forsta ând hêra dêdon al ên. As twist ând tvyspalt äfternêi inna hûshaldne glupte ând thêr-vr klâchta kèmon, thâ hävon hja sêid, ja-hweder mân is thêne fêder fon sin hûshalden , thêrvmbe skil-er thêr äk bâs ând rjuchter ovir wêsa. Thâ kêm wilkêr ând êvin as tham mitha mân- num in ovir tha hûshaldne welde , gvng er mit tha káningar in ovir hjara stât ând folkar dvan. Thà tha káningar et alsa wyd brocht hêdon, thát hja fèderum thêra folkar hête, thà gvngon hja to ánd lêton byldon âfter hjara dântne mâkja, thissa byldon lêton hja inna tha cherka stalla nêst tha byldon thêra drochtne ánd thi jena tham thêr navt far bûgja nilde, warth ombrocht jeftha an kêdnedèên. Jow êthla And tha Twisklandar hâvon mitha poppa forsta ommegvngen, dâna hävon hja thjuse dwêshêd lèêred. Tha navt allêna thät svime jower mân hjara selva skeldich mâkja an glornóma râw, âk mot ik my vr fêlo jower wiva biklâgja. Werthat by jo mân fvnden, tham mith Wralda an ên lin wille, thêr werthat by jo wiva fvnden, thêr et mêi Frya wille. Vmbe thát hja bern bêred häve, lêtath hja hjara selva modar hêta. Tha hja vrjettath, that Frya bern bêrde svnder jengong ênis màân. Jâ navt allêna thát hja Frya ând tha êremodar fon hjara glor-rika nôma birâwa wille, hwêran hja navt nâka ne müge, hja dvath alên mitha glornôma fon hjara nêsta. Thêr send wiva thêr hjara selva lêtath frovva hêta, 231 wasdom heerscht, em dat hem zijne voeding door het volk gebracht wordt; maar toch wilden zij volharden bij hunne vermetelheid. Opdat zij tot hun doel mochten komen , zoo zijn zij in het eerst niet voldaan geweest met de vrije giften, maâr hebben het volk eene schatting opgelegd. Voor de schat, die daarvan kwam, huurden zij buitenlandsche soldaten, die zij rondom hunne hoven legden. Vervolgens namen zij zoo vele vrouwen, als hun lustte, en de kleine vorsten en heeren deden eveneens. Toen naderhand twist en tweespalt in de huishouding sloop, en daarover klachten kwamen, hebben zij gezegd: ieder man is de vader (voeder) van zijn huisgezin, daarom zal hij ook meester en rechter daarover wezen. Toen kwam de willekeur, en even als die met de mannen over het huisgezin heerschte, ging zij ook met de koningen over de volken doen. Toen de koningen het zoo ver gebracht hadden, dat zij vaderen der volken heetten, gingen zij heen en lieten beelden naar hunne ge- _ daante maken; deze beelden lieten zij in de kerken stel- len naast de beelden der afgoden, en degene die daar niet voor buigen wilde, werd omgebracht of in ketenen gedaan. Uwe voorvaderen en de Twisklanders hebben met de vreemde koningen omgegaan, daarvan hebben zij deze dwaasheid geleerd. Doch niet alleen dat sommige uwer mannen zich schuldig maken aan roof van eernamen, ook moet ik mij over vele uwer wijven beklagen. Worden bij u mannen gevonden, die zich met Wralda op een lijn willen stellen, er worden bij u ook wijven gevonden, die dit met Frya willen doen. Omdat zij kinderen gebaard hebben, laten zij zich moeder noemen. Doch zij vergeten, dat Frya kin- deren baarde zonder toegang eens mans. Ja, niet alleen hebben zij Frya en de Eeremoeders van hare eervolle namen willen berooven , met welke zij toch niet zich gelijk kunnen stellen; zij doen het even zoo met de eernamen van hare naasten. Er zijn wijven, die zich vrouwe laten noemen, 232 afskên hja wête thát thjuse nôme allêna to forsta wiva hê- reth. Ende fon Rikas brêf. (*) Hier eindigde het schrijven van Beeden. In het H. S. ont- breken twee bladzijden volgens de paginatuur. Maar zonder twijfel ontbreekt er meer. De afgebroken aanhef van het volgende wijst aan, dat de aanvang van het volgende geschrift verloren gegaan is en daarmede ook de aanduiding van den naam des schrijvers, die een zoon of kleinzoon van Beeden kan geweest zijn. 233 ofschoon zij weten, dat deze naam alleen aan vrouwen van vorsten toebehoort. Ook laten zij hare dochters maag den noemen, ondanks zij weten, dat geene jonge dochter zoo heeten mag , tenzij zij tot eene burgt behoort. Gij allen waant, dat gij door dat naam stelen beter wordt, doch gij vergeet, dat er afgunst aan kleeft, en dat elk kwaad zijne tuchtroede zaait. Keert gij niet terug, zoo zal de tijd daar wasdom aan geven, zoo sterk, dat men er het eind niet van kan zien, Uwe nakomelingen zullen daarmede gegeeseld worden ; zij zullen niet begrijpen , waar die slagen van daan komen. Maar ofschoon gij de maagden geene burgten bouwt en aan het lot overlaat, toch zullen er blijven, zij zullen uit wouden en holen komen, zij zullen uwe nakomelingen bewijzen , dat gij daar moedwillig schuldig aan zijt. Dan zal men u verdoe- men , uwe schimmen znllen vervaard uit hunne graven op- rijzen , zij zullen Wralda, zij zullen Frya en hare maagden aanroepen , doch niemand zal er iets aan kunnen verbeteren bevorens het Juul een anderen loopkring intreedt , maar dat zal eerst gebeuren als drie duizend jaren verloopen zijn na deze eeuw. 