Het idiotisme en de idiotenschool
282 baar dorre veld voor het goede zaad des Avoords is mij reeds zoo lief geworden , dat , ook wanneer later de zorgen der hoofd-directie mij te zwaar mogten wor- den , zoodat ik die aan anderen moest overlaten , ik dit deel der ontwikkeling van onze idioten voor mij hoop te behouden. Zoo verre waren wij dan met onze stichting geko- men , toen wij den 5den November de school in ons nieirwe lokaal openden. Daartoe waren vier kamers van hetledig staande huis ingeruimd, daar de toekomstige school nog (als drukkerij) tot 1° Mei 1857 verhuurd is. In het bovenhms bevindt zich eene huisbewaar- ster, voorloopig met de verzorging van een drietal kinderen belast. Op die wijze zochten wij alles voor te bereiden , om in het volgend jaar ons gesticht te kunnen daarstellen. Hiertoe is nog meer noodig,, dan de som, tot nu toe reeds ingeteekend of in- gezameld , zullen wij ons niet van het eerste oogen- blik af met zware schulden belasten. Die som is echter reeds tot bijna f 24,000 geklommen , zoodat het pand thans ons vrije eigendom is en ongeveer de helft der gelden tot verbonw zijn gevonden. Later zal evenwel nog eene vrij aanzienlijke som voor ameu- blement en eerste huishonding benoodigd zijn. Intus- schen gaan wij voort met dit alles voor te bereiden. Wij hebben bij voorbeeld onlangs een volledig toe- stel tot gymnastie en meerdere benoodigdheden , af- komstig van eene opgeheven kostschool, ons aange- schaft. Voor de school hebben wij een nienw lees- bord laten maken, met beweegbare vakjes, waarop , in verband met de letters, afbeeldingen van voorwer- 285 pen geschilderd zijn , voor wie op de gewone wijze letters en getallen al te moeijelijk leeren. In de laatste dagen hebben wij verder een begin gemaakt met een paar takken van onze aanstaande werk- inrigting , het schoen- en matten maken namelijk, daar wij liefst en de zaak en de menschen eerst in het kleine op de proef willen zetten. En hiermede is nu reeds het personeel der genen, die met de kinderen werkzaam zijn, — wanneer ik mij zelven mede tel en ook den heer hirsch, die van tijd tot tijd ons belangeloos in de spraakoefeningen bijstaat, — tot zestien geldommen. Mogt verder de inzameling, ook van kleinere giften , zoo blijven voort gaan , dan hopen wij in het voorjaar over te gaan tot de uit- voering der plannen , waarvan ik nu nog iets naders heb mede te deelen. De grondslag onzer verbouwing, waarbij de architect de vletter ons zijne belangrijke diensten bewijst, is de verdeeling van het hoofdgebouw in twee vleugels. die aan de regterzijde voor de jongens , aan de linker voor meisjes ingerigt; en eene andere verdeeling der verdiepingen in twee klassen, naar de verschillende standen. Terwijl de directeur in het midden van het gebouw woont , zal de hoogste stand , op meestens twaalf jongens en twaalf meisjes berekend, in de be- neden verdieping Avorden gehuisvest, daar deze, geheel op een gewelf rustende en boven den tain verheven, tot slapen en wonen beide geschikt is. De tweede klasse, die hoogstens tot vijf en twintig jongens en even zoo veel meisjes klinimen mag, zal op de tweede en derde verdieping hare plaats vinden, terwijl [alien 284 in de school worden vereenigd. De hoogste klasse leeft en eet met den directeur en zijne vrouw 7 als meer bijzonder tot hun huisgezin behoorende ; de tweede met onze bedienden , op den trant van een gewoon wees- of kinderhuis gevoed. De kostgelden voor beide klassen zijn nog nietbepaald, maar zullen on ge veer f 500 en f 600 in het jaar beloopen. Menigmaal is ons gevraagd, of er geene gelegen- beid bestaat tot jaarlijksche bijdragen; of niet, als bij andere dergelijke instellingen , contribuerende leden daartoe worden aangenomen ? Volgens onze bereke- ning zal dit , voor de stichting zelve, indien zij zon~ der meerdere scbulden dan de eerste rentelooze voor- schotten , tot stand kan komen, niet noodig zijn. De kostgelden moeten in haar onderboud voorzien. De zelfde bulp, die men ons zou willen bewijzen, en waardoor wij ligt zouden worden verleid tot bet op- nemen van arme kinderen , wier ellendig lot wij beklaagden , al was 't slecbts om hun brood en wo- ning te geven; men zal ze dus kunnen bewijzen aan die kinderen , die men verlangt geplaatst te zien ,. vooral omdat zij veel hoop geven voor de toekomst. Van onze zijde wordt daartoe, zoo dra dit eenigzins kan, een reserve-fonds aangelegd ; elders hopen wij, dat of door onze correspondenten , of door bijzondere commissieen deze plaatsing zal worden bevorderd ; terwijl ook, even als voor krankzinnigen , uit de openbare kassen eene toelage voor arme gemeenten kan worden aangevraagd. Menschenvrienden mogen echter wel altijd toezien, dat zij door het diep mee- waardige van zoo vele lijders hun gevoel niet la- 285 ten bedriegen , en ons niet de zulken toezenden , die beter in een Asyl voor reeds stil staande of hopelooze idioten , — waarvan later , — op hunne plaats zijn. En nu , dankbaar en hopend staande in het midden tusschen een verleden, dat onze stoutste verwachtin- gen heeft vervuld , en eene toekomst , die de schoonste boop opwekt , had ik eerst geineend , een naauwkeu- rig verslag te geven van de hulpmiddelen, die ons reeds ten dienste staan , van ons leer-apparaat, dat zich nog wekelijks uitbreidt, en zoo veel meer nog, dat wij ons later eerst zullen kunnen aanschaffen. Ik meende er bij te voegen een' platten grond van het ontworpen gesticht, gelijk het dezer dagen, in overleg met heeren inspecteuren der krankzinnigen-gestichten , gemaakt wordt. Maar ik begreep later , dat dit alles beter te huis zoude zijn in eene geschiedenis onzer stichting, die in volgende jaren een ander moge schrijven. Ik heb dus de voorkeur gegeven aan eene eenvoudige voorstelling van het geen wij hopen tot stand te brengen, en dat met een weinig verbeelding, gelijk de lezer gezien heeft, reeds in plaat is gebragt. Ik stel hem dan nu, altijd met hulp dier verbeeldings- kracht, een bezoek voor in onze aanstaande stichting, gelijk ik hoop, dat ik in het jaar 1858 daartoe de belangstellenden in natura zal kunnen uitnoodigen. Ons algemeene plan brengt, gelijk ik reeds zeide, eene scheiding in twee vleugels mede, waarvan die voor de jongens , naar de algemeene ondervinding ook reeds op onze school, de grootste zijn moet. Wij hebben 286 echter dit plan moeten uitvoeren in die orde , die het bestaande gebouw ons toeliet , ofschoon het zich in het algemeen zeer goed daartoe leende. Terwijl wij nog daar buiten staan, wijs ik u al dadelijk, regts van den hoofdingang, de kamer voor de hoofddirectie of regenten ; aan de linkerzijde de spreekkamer ; verder ter linker den ingang der dagschool. De vestibule tus- schen beide genoemde kamers, leidt ons in een' gang en tevens in een1 dwarsgang, die door het midden- gedeelte van het gebouw heenloopt, gelijk daar ach- ter, om de ruimte binnen de muren te sparen , eene glazen veranda daar buiten voor gang dient. In den voorgang vinden wij de twee trappen, naar de afdeelingen van het bovenhuis. Op de tweede ver- dieping is in het midden, voor aan de straat , de slaap- kamer van den inwonenden directeur. Elk der vleu- gels heeft eene eetkamer, slaap- en ziekenkamer. De laatste is eigenlijk getiteld: »zaal voor ziekelijke kin- deren ;" en wij stellen ons voor, daarop niet alleen de voorkomende zieken te plaatsen , maar bepaaldelijk die kinderen , die door toevallen of andere gebreken van de overige moeten worden afgezonderd. Dit is dus het eerste beginsel van eene afzonderlijke inrigting voor epileptici , en ook voor beide klassen tevens, maar voor meisjes en jongens ieder afzonderlijk dienende. — Zoo dra nu op deze verdieping, meer dan raad- zaam is , kinderen zouden worden opgehoopt , worden de hulp-slaapzalen op de derde verdieping door hen, die de minste oppassing behoeven, betrokken. Tevens wijzen wij u aan beide zijden de gelegenheid, om , op de eetzaal beneden en op de slaapkamer der meisjes 287 eerste klasse, nog verder voort te bouwen, wanneer het getal van 50 kinderen, waarvoor de bovenverdie- ping bestemd is , er niet ruim genoeg wonen of nog hooger klimmen mogt. Weder afgeklommen , vinden wij van de beneden- verdieping het middelste gedeeke door het huisgezin van den directeur en door de keuken ingenomen, met het uitzigt op de gymnastie-plaats. Het werd van belang geacht, dat, zoo hier als boven, de vader en moeder des huizes in het midden van de kinde- ren wonen zou. Aan de keuken zijn verbonden twee badkamertjes , voor beide geslachten , met eene op- kamer , die voor galvanische en andere kunstbewer- kingen of tot de noodige rust na het bad strekken kan. Verder is ter regter, achter de bestuurskamer, de jongens slaapzaal; ter linker, achter de badkamers, die voor de meisjes. Tegenover deze laatste, met de plaats tusschen beide, is de groote eetzaal voor de eerste klasse , die tevens voor de gymnastie binnen's huis zal worden gebruikt, en waar wij u later onze boekerij , een kabinet voor natuurlijke historie voor ons doel, en andere bijzonderheden hopen te kunnen wijzen. Het geen men in andere gestichten conversatie- zaal noemt, is bij ons eigenlijk niet noodig, daar de kinderen steeds in de eet- en werkkamer of in de school-lokalen onder paedagogisch opzigt zijn. Op de plaats hopen wij den toestel voor de gym- nastie op te rigten , dien wij ons onlangs hebben aangeschaft. Op den voorgrond ziet men de twee veranda's : — want ook de bovenverdieping, als eenige voeteu inspringende , zal daarmede versierd worden ; — op den achtergrond wijst eenig hoog geboomte u de plek aan , waar wij , tusschen een paar kleine werk- of bergplaatsen en het langwerpige school-lokaal, la- ter welligt eene zoogenaamde bel-etage of glazen huis, voor gymnastische en andere oefeningen , bouwen zullen ; en waardoor dan de gymnastie-plaats van den tain zal worden afpeseheiden. Deze zou ook o dan nog eene mime wandeling, een stuk moesland ter bewerking, en des noods plaats tot verderen uitbouw opleveren. Nu reeds is, door den vorigen eigenaar, er eene reep ter linker zijde afgenomen. Daar vooi^al , waar nu nog eene vreemde werkplaats is, hopen wij u ook onze eigenlijke werkplaats te toonen. Ik be- doel onze dagsehool , waartoe een afzonderlijke in- gang van de straat en eene binnendeur uit het ge- sticht u brengen kan. Aan de voorzijde is er een portaal, met pomp en andere behoeften, en eene kamer voor den onderwijzer afgenomen. Daarop volgen drie school-lokalen , grootendeels door glas van elkander gescbeiden , zoodat de hoofdonderwij- zer een mini overzigt hebben kan. Geheel achteraan zijn nog twee kleine kamertjes, tot geheele afzonde- ring met enkele leerlingen. De scholen hebben elk een' vrijen uitgang aan de tuinzijde, waar langs het geheele lokaal weder een glazen gang of veranda ge- bouwd wordt. Eindelijk noodigen wij u nog, den mi- men werkzolder te bezoeken , die over dit alles heen loopt, en waar wij de verschillende ambachten en werk- zaamheden , nu met kleine proeven begonnen , langza- merhand meer hopen uit te breiden , zoodat het noo- digste in het gesticht zoo veel mogelijk door de leer- 289 lingen zelve worde gemaakt. 19 HOOFDSTUK XL UITZ1GTEN IN DE TOEKOMST, Nadat ik het verledene en tegenwoordige , zoo goed dit mogelijk was bij eene zoo snel voortgaande zaak , den lezer geschetst heb , noodig ik hem nog eens uit , om met mij een' blik in de toekomst te slaan ; niet ten einde daar idealen te schetsen , die zij nimmer kan verwezenlijken ; maar om , als eene conclusie op het voorgaande, met kalmte te berekenen, wat wij nu in de toekomst billijk mogen hopen. Daar echter mijn onderwerp mij telkens onder de handen aangroeit, zal ik weder vooraf een' stap terug moeten doen, en den lezer bekend maken met eene ontdekking, eerst onder het afdrukken der vorige bladen gedaan : — dat namelijk het idioten-onderwijs in ons vaderland, reeds voor ons, niet alleen is voor- gesteld en ontworpen , maar in de daad tot uitvoe- ring gekomen. Voor memorie vermeld ik nog eens het stukje (1842) van Dr. herckenrath , die, zoodra wij hem ons voor- nemen te kennen gaven, gaarne als onze correspon- 291 dent heeft willen medewerken aan eene zaak, die hij het eerst uit den vreemde, maar nog zonder bijzon- dere toepassing op ons vaderland , ter algemeene kennis gebragt had. Meer regtstreeks behooren bier de bemoeijingen van Dr. F. J. buekers te Eibergen, die, na de lezing van het geen bevoegde schrijvers elders over dit onder- werp gezegd hadden , den edelen wensch opvatte, om «het vaak verborgen vonkje van geestelijk leven in den ongelukkigen idioot op te sporen en tot eenige ontwikkeling te brengen." Hij begaf zich das in het voorjaar van 1854 op reis, om naar de mogelijkheid der uitvoering onderzoek te doen, maar stuitte daai'bij op vele zwarigheden , vooral ook in onze wetgeving. Hij had echter zijn plan nog niet geheel opgegeven , toen hij hoorde , dat door ons het zelfde met geluk- kiger gevolg was bedoeld en begonnen. Belangrijker nog, omdat zij tot meer resultaten ge- leidhebben, zijn de geheel praktische bemoeijingen op dit terrein van het Instituut voor doofstommen te Groningen. Gelijk overal , zoo bleek ook daar , dat dikwijls de doofstomme voor idioot , maar ook om- gekeerd de idioot voor doofstom wordt aangezien, zoo als ook niet zelden beide treurige kwalen zamen gaan , of onder de werking der zelfde oorzaken afwisselen , veel meer dan idiotisme en blindheid. Deze onder- vinding was zoo sterk, dat het mij nu, na de berig- ten daaromtrent gelezen te hebben , bijna verwondert, dat niet vroeger, even als te Berlijn , uit ons doof- stommen-instituut eene idioten-school is voort geko- men. De reden ligt misschien hierin. De bepalingen 19* 5)QS) dezer stichting sluiten alle kinderen uit, die niet ge- heel en al doof zijn. De idioten dus, die te Gronin- gen bleven , waren van de ergste , daar zij , behalve bet vrije gebruik van hunne geestvermogens , ook nog het geboor misten. En bet is daaraan niisscbien toe te scbrijven , dat de onderwijzer T. hofkamp , sedert der- tig jaren met vrucbt aan de ontwikkeling van doof- stommen werkzaam , van de ergste idioten scbrijft : «Zij mogen door volhardenden ijver hunner onder- wijzers iets meer op menschen beginnen te gelijken; zij zullen altijd slecbts zeer weinig toenemen in ont- wikkeling van hunnen geest en bruikbaarbeid in de maatschappij , en ieder , die zich aan hen wijdt , mag wel eerst ernstig de vraag aan zich zelven rigten, of hij zijne krachten niet aan minder ongelukkigen , met meer hoop op goeden uitslag en meer wezenlijke uit- komsten, behoorde te besteden. Der Danaiden-vat te vullen, blijft eene onmogelijkheid , en enkel afrigting is beneden de waarde van een1 zich zelven opoffe- renden menschenvriend." 1) — Belangrijk zijn intus- schen de resultaten omtrent het aantal der als doof- stom opgenomen idioten ; daarvan is reeds , uit de naauwkeurige statistiek van het gesticht, eenige op- gave gedaan door de heeren guyot in de Algemeene Konst- en Letterbode van 1845, biz. 115 — 118. (Oor- zaken van doof held en bijzonderheden aangaande doof- stommen.) Nadere bijzonderheden, tot op dezen tijd bijgehouden , vinden wij in het reeds aangehaalde l) lets over de idioten en stompzinnigen , enz. in het Nieuw Nederlandsch Tijclschrift voor onderwijs en opvoeding , {Qroningen ,) Jaargang 1S5G, blaclz. 171 volgg. 295 belangrijke stukje van den heer hoframp. Van 1852 tot 1856 waren op het instituut in het geheel 449 kweekelingen , waaronder 52 idioten en 25 stornpzin- nigen. Van de eigenlijke idioten zijn drie overleden , vijftien als onvatbaar terug gezonden ; van de veertien overigen heeft het de kleinste helft slechts tot de tweede der vier klassen gebragt. Om de verhouding van het getal idioten onder eene bepaalde menigte van doofstommen te bepalen , zou men er nog bij moeten rekenen, die reeds terstond als diep idioot kenbaar waren, en aan wie dus het bij de wet ge- vorderde attest van in het voile bezit (zoo veel men dit beoordeelen kan) hunner verstandelijke vermogens te zijn, niet kon worden afgegeven; maar men zou dan van de opgenomenen ook nog moeten aftrekken, die niet volslagen doof waren , ofschoon men ze daarom nog niet terstond kon afwijzen. In ieder geval is meer dan een tiende gedeelte der doofstom- men in ligter' of zwaarder1 graad idioot, en sebijnt men eene dergelijke verhouding ook elders op te mer- ken, blijkens SAUVEUR, Statisticjue des sourdsmuets et des aveugles de la Belgique , Bruxelles 1847, — een werkje, dat ik evenwel zelf niet heb ingezien. Ten gevolge van deze ervaringen , plaatste reeds Dr. A. cramer in de Konst- en Letterbode van het jaar 1850 (biz. 162 — 166) eene belangrijke opwekking, die wel geen1 weerklank gevonden heeft, maar waardoor hij ons toeh met regt de prioriteit in dezen zou kun- nen betwisten. (lets over het idiotismus in Neder- land enz.) Te regt wil hij eene paedagogisch-diaete- tische behandeling ; en verlangt , dat «ook hier te 294 lande de opleiding van idioten kinderen, even als die van doofstommen en blinden , een integrerend ge- deelte der paedagogiek uitmake." Hij breidt die ook, even als wij , uit tot «de genezing van alien, die te bekrompen geestverrnogens bezitten , om dadelijk op de gewone scholen voor lager onderwijs, ontwikkeld te kunnen worden;" terwijl hij daarbij op de instel- lingen wijst, reeds elders hiertoe bestaande. Onder de oorzaken van het idiotisme in ons land , geeft Dr. cramer ook in bedenking de in sommige jaren zoo hevig woedende koorts-epidemie ; en tot bevesti- ging daarvan deelt hij mede, dat onder de ter opne- ming aangeboden doofstomme kinderen , die in de koortsjaren 1826 en 1827 waren geboren, een in het oog vallend groot aantal idioten en onnoozelen was voorgekomen. Daar tegenover staat echter het vroe- ger door ons aangevoerde , dat de koortsachtige stfe- ken van ons land door deze kwaal niet bij voorkeur worden geteisterd. Om dit en andere pun ten op te helderen , zou ik echter niet zoo veel als Dr. cramer bouwen op de statistiek, als die zeker bij eene legale opneming, van de 95 1) min of. meer idioten, door mij in de laatste twee jaren reeds in onze stad ge- vonden, niet de helft en welligt geen derde zou heb- ben opgegeven. 1) Tot aanvulling der Statistiek bladz. 78 diene, dat van de tien, die mij onder het afdrukken nog zijn voorgekomen , 8 jon- gens zijn ;-2 E, Kath. en 1 Luth.; — 3 van burger- en 1 van hoogeren stand ; — 3 jongens krankzinnig , een epihpticus enz. Bij de raeesten is de kwaal aangeboren, bij een uit de mazelen en bij een ander (beidea krankzinnig) uit stuipen ontstaan. — Natuurlijk zijn van de 93 nu reeds eenigen gestorven of vertrokken. 295 Maar wij keeren terug tot het Instituut voor doof- stommen. Het geen men daar reeds op oris terrein heeft uitgewerkt, bragt mij tot devraag, waar in het vervolg doofstomme idioten zullen te huis behooren? In zeker opzigt te Groningen eerder dan bij ons , daar de grootste kracht van ons onderwijs in de zamenwerking der twee edele zintuigen gelegen is; aan de andere zijde echter worden de eigenlijke en erge idioten , zoo als ook de overprikkelde en krank- zinnige ,. als niet tot den kring harer bemoeijingen behoorende, van de inrigting te Groningen terug ge- zonden. 1) En dat zelfs zij , die niet tot de ergste kun- nen worden gerekend, zich onder verstandige kinde- ren , al zijn die ook doofstom , niet regt te huis ge- voelen ,, blijkt uit de verdere mededeelingen van den heer hofkamp. Belangrijk inzonderheid is de geschie- denis van een jongske, in het jaar 1850, op tienjari- gen leeftijd opgenomen. Twee jaren lang vorderde hij zoo goed als niets, niettegenstaande alle aangewende moeite; in het tweede jaar echter waren er onder de 52 nieuwelingen, niet minder dan vijf naar het krankzinnige zweemende ingeslopen, die alien vroe- ger en later zijn terug gezonden. Onze knaap , die tot nu toe bijna van niets notitie nam, maakte van dit vijftal zijn bijzonder werk. Voor den een zocht 1) De heer hofkamp zegt zelf: //Verre weg de meeste idioten van den ergsten graad zijn na eenige raaanden verblijf, naarhunne betrekkingen terug gezonden. Sommige hunner konden hooren , maar misten de doorgaande bewustheid daarvan." En Dr. ceamer deelt mede , dat van de drie idioten , in 1845 — 1849 opgenomen , ei twee wegens aanvallen van razernij moesten worden weg ge- xon.den„ 296 hij touwtjes, om die te draaijen; van den ander wees hij den onderwijzer onvoegelijke dingen aan ; kortom, hij werd als voorbeeld, als bestuurder, als helper bij deze idioten , die erger waren dan hij , gebruikt ; en van toen af dagteekent de ontwikkeling van zijn gevoel, zijne hulpvaardigheid, zijne bewustheid van iets te zijn en iets te doen, vooral waar hij dit met vrije keuze doen mogt; zoodat hij nu reeds tot de tvveede klasse is overgegaan en aan een ambacht , het kleermaken, begonnen. 297 streeks naar het doofstommen-instituut kunnen zen- den, voor de eigenlijke idioten daartoe altijd bij ons of anderen de weg zal moeten gebaand worden. Wat wij ons steeds tot doel stellen , oni zoo mogelijk de kinderen op eene gewone volks- of kostschool te brengen; daartoe is hier, door het eigenaardige van het doofstommen-onderwijs, een prikkel te meer; ter- wijl het grootste bezwaar weg valt, dat bij andere scholen ons wel eens drukt, omdat de kinderen te Groningen , (en nu ook op de beide andere inrigtin- gen,) niet op zoo jeugdigen leeftijd behoeven te ko- men , als dit bij het gewone onderwijs het geval is. Het spreekt van zelf, dat dit alles ook op blinde idioten van toepassing is. Ik heb daaromtrent ech- ter, ook op het Institimt te Amsterdam, niets nieuws kunnen opsporen. (Vgl. bl. 69.) En nu eindelijk slaan wij nog een' blik in de toekomst, en herinneren , het geen wij reeds vroeger op den voorgrond stelden: dat ons gesticht, ook bij de ruime uitbreiding , die wij ons hebben voorgeno- men, onmogelijk aan de behoefte van het geheele vaderland zal kunnen voldoen. Reeds nu hebben onze opnemingen niet alleen, maar de talrijke aan- vragen ons dit duidelijk genoeg doen zien. Wanneer eenmaal de zaak algemeen nog beter wordt begrepen, en zoo vele oude vooroordeelen geweken of overwon- nen zijn, zal het nog helderder aan het licht koinen. t Is ook van den beginne af nooit ons oogmerk ge- 298 weest, het inonopolie van het idioten-onderwijs te wenschen of te zoeken ; integendeel , het zal ons aan- genaam wezen , wanneer wij anderen mogen opwek- ken, op den zelfden weg ons te volgen of voorbij te streven. En gelijk wij nu reeds eenige leiding geven mogten aan het huisonderwijs van kinderen, die men bij ons niet of nog niet verlangde te plaatsen ; zoo hopen wij later , indien zij bij ons ten minste eenig- zins kunnen gemist worden, onderwijzers en bestuur- ders voor andere dergelijke inrigtingen op te kwee- ken. Die uitbreiding zal tevens gelegenheid geven ,. om, even als in Eng eland reeds geschiedt, de standen van elkander te scheiden : want hoe noodig voorloo- pig de vereeniging van rijken en armen, in de zelfde school en onder het zelfde huisdak , wezen moge r er is altijd in dien ongelijken rang der kinderen van een huis, iets dat den een te veel verheft en den an- der neer drukt. Met te meer vrijmoedigheid durf ik hopen , dat eens in de geheele behoefte aan idioten-onderwijs volledig zal kunnen worden voorzien, even als in die voor het onderwijs van doofstominen en bhnden , om- dat het hier niet is als bij zoo vele andere werkzaam- heden der christelijke weldadigheid , waar de werk- kring tot in het eindelooze zich uitbreidt , en zelfs de verstandigste armenzorg armen aankweekt. Het getal der idioten is bepaald ; niemand zal het worden of het zijne kinderen laten worden , omdat er een gesticht voor gebouwd is. Wij hebben hier dus het voordeel, van ons terrein te kunnen afbakenen en overzien. Het doel, dat ik mij van den beginne van mijn on- 290 derzoek af voorstelde , was dan ook, dat er eens voor allen zou gezorgd zijn ; zoodat alleen onverstand en onwil nog enkelen aan die zorg zou kunnen ont- trekken. Er zullen dus later, naar 't mij voorkomt, meer groote gestichten moeten wezen , waarin voor een matig kostgeld, of voor rekening van armbestuur of openbare kas, kinderen worden opgenomen en vooral ook tot eene kostwinning opgeleid. Bij eene zuinige inrigting kan dit kostgeld, naar het mij voorkomt, tot / 200 in het jaar, welligt zelfs tot f 150 afdalen. Daar tegenover zullen andere gestichten of meer hui- selijke inrigtingen moeten staan voor den hoogeren stand , eenigzins in den vorm van eene goed inge- rigte kostschool. Van deze zijn de kleinere, inzon- derheid die voor ziekelijke kinderen ten huize van een1 geneesheer , het best totplaatsing buiten de stad , de andere binnen of nabij de stad geschikt. Eindelijk is mijn hartelijke wensch, dat eene dochter van ons gesticht zijn moge een gebouw , geheel en al inge- rigt en met de hoogste zorg bestuurd voor de slagt- offers der treurige epilepsie, inzonderheid in kinder- lijken leeftijd ; het zij de kinderen reeds vooraf idioot zijn , of het door die toevallen dreigen te worden. Maar zal dat alles bereikt worden , dan is ook onmisbaar eene veranderde of liever geheel nieuwe Avetgeving op dit punt. De idioten-school ligt eigen- lijk geheel buiten onze bestaande wettelijke bepa- lingen ; maar daar de wet niets , dat onwettig of wet- teloos is, toelaat , heeft men haar onder de zelve, en wel op het grondgebied van schoolbestuur en krank- 500 zinnigen-verpleging beide , zoo onderscheiden en te- genstrijdig van aard, betrokken. Van daar de moeite in het erkennen onzer school als zoodanig, die wij zelve ondervonden, en waardoor zij onderworpen wordt aan toezigt en regelen , die op haar niet pas- sen; zoodat bij voorbeeld de school van een1 bekwa- men genees- en opvoedkundige zou worden belet, wanneer hij geen onderwijzers-examen in den twee- den rang had afgelegd , en daardoor bewezen , juist dat alles te weten , wat hij niet noodig heeft. Maar grooter bezwaar biedt nog de wet op het krankzin- nigen-wezen aan. Wanneer ik den tijd naga, waaruit zij oorspronkelijk is , komt de vraag wel eens bij mij op , of bij het vele goede , dat zij gedaan heeft en nog doet, ja! bij de geheele herschepping van het leven dezer ongelukkigen , — toch niet, in den patri- archalen en utopistischen geest eener vorige regering, deze wet wat te veel monopoliseert, even als onze insgelijks voortreffelijke schoolverordeningen. Vol- gens de wet. b. v., mag geen particulier zelfs twee vreemde krankzinnigen te gelijk opnemen; terwijl toch voor menig een dier ongelukkigen de inlijving in eene » maatschappij van krankzinnigen ,-" al was ook de behan deling en hetbestuur daarvan volmaakt, niet voordeelig is. en eene bijzondere, huiselijke verple- ging , onder de leiding van een1 menschlievend gees- telijke en vooral van een1 ervaren1 arts, verre weg verkieslijk zou kunnen zijn. Er is nog iets. Nieuwe gestichten , niet genees kundig (en daardoor natuurlijk altijd kostbaar) ingerigt, zoogenaamde Beivaarplaatsen van krankzinnigen , mag zelfs het Hoofd van den 501 staat niet toelaten, terwijl toch jaarlijks al meer onze geneeskundige gestichten door een tal van ongenees- lijken worden bezwaard. En om tot ons terrein te komen; rond uit gesproken , wanneer de wet letter- lijk wordt uitgevoerd en in al hare gestrengheid toe- gepast, is het idioten-gesticht , onder onze tegenwoor- dige wetgeving , eene volstrekte onmogelijkheid. 1) Bij de Wet van 29 Mei 1841 wordt alleen gesproken (Art. 10, 11 enz.) van meer der jarige, niet onder curatelen staande personen. Blijkbaar heeft de wetgever aan kinderen , wier plaat- sing in de krankzinnig-huizen zoo zeldzaam is , gekeel niet ge- dacht. Het is alleen in verband met Art. 518 van het Burgerlijk Wetboek , dat de bepalingen van 1841 ook op minderjarigen worden toegepast. Eene nieuwe verordening is dus, mijns inziens , voor eene gelieel nieuwe zaak onvermijdelijk, Ik hoop , dat zij , behoudens de noodige waarborgen , in een' vrijzinnigen geest zal worden ingesteld en uitge- voerd; zoodat ieder, die bevoegd is en der zake kun- dig, op zijnen wijze tot heil dezer ongelukkigen zal kunnen medevverken , zonder door de wet te wor- den belemmerd. En ik hoop tevens, dat daarbij ook een Asyl (of liever meer dan een) zal worden tot stand gebragt ten dienste van hen , die voor geene ontwikkeling of genezing vatbaar zijn , gelijk er zoo velen in onze krankzinnig-huizen worden gevonden , en, hier als elders, juist de idioten-school er nog veel meer zal aanwijzen. Zulk een, liefst landbouwkundig gesticht, zal veel goedkooper en zelfs beter zijn voor hen , die daarin behooren , en die van al de kostbare scheppingen der wetenschap in onze krankzinnigen- gestichten weinig nut of genot hebben. Zij zullen er, onder geschikt opzigt en met de gezonde voeding van een gewoon armhuis , kunnen arbeiden zoo veel hunne krachten en zielsvermogens het toelaten ; en terwijl zij hunne dagen als kinderen ten einde bren- gen , zullen zij den geneesheer van het krankzinni- gen-gesticht niet belemineren in zijne vele en moeije- lijke bezigheden, of de plaats beslaan , die zoo veel nuttiger door wezenlijk A~rtfnA~-zinnigen en niet on- zinnigen wordt bezet. Onze korte slotsom is dus, dat de wet op het krankzinnigen-wezen , om geheel volledig en naar de behoeften van onzen tijd te werken , eene drieledige verzorging zou moeten aannemen: tot opvoeding der 503 lunderen , tot genezing der krankzinnigen , en tot doelmatige verpleging der voor de maatschappij ver- Jorenen. Ik heb te eer de vrijmoedigheid , om hier- omtrent mijne gedachten te zeggen , daar geen ge- deelte onzer wetgeving en administratie zeker in deze eeuw met meer zorg, naar de behoeften des tijds en de ondervinding van het buitenland , is in- gerigt en bestuurd. Maar ook al worden al deze wenscben vervuld , zoo zal nog de gestichts- verpleging van zoo vele on- noozelen eene te kostbare zaak zijn , — behalve de bezwaren , daartegen reeds vroeger aangevoerd. Ik keer dus nog eens terug tot den reeds voor eenige jaren uitgesproken1 wensch : «dat er in elke eenig- zins aanzienlijke stad van ons vaderland eene idioten- school mogt worden opgerigt ;" maar met deze wijzi- ging , dat het eene school moge zijn , en liever nog eenvoudig eene Afdeeling of klasse op de gewone lagere school , — voor achterlijke kinder en. Naar de vroeger gegevene Statistiek, zouden bij voorbeeld in Rotterdam ruim honderd , in Amster- dam zelfs meer dan twee honderd kinderen en jonge lieden binnen het bereik onzer bemoeijingen vallen. Veronderstellen wij nu , dat de helft , om ziekelijk- heid als anderzins , buiten aanmerking bleef ; dan nog waren er honderd in Amsterdam en in Rotterdam vijftig. Maar van dezen zijn er minstens de helft, met wie een kundig onderwijzer op eene lagere school de proef nemen kan, wanneer hij ze slechts van zijne andere leerlingen mag afzonderen ; en jiieestal zal hij daarin slagen. Na eenige oefening. 504 zal hij niet enkel onze eigenlijke en/ants arrUres , maar bij voorbeeld de idioten van die soort , die wij shnpel hebben genoemd, vrij ver kunnen brengen. Zulk eene school moet echter bepaaldelijk voor de armen worden ingerigt , althans voor het algemeen en niet voor den rijke , wien andere bulpmiddelen ten dienste staan. Daardoor wordt het gewigtige voordeel behaald , dat men met betrekkelijk zeer geringe kos- ten zijn doel bereiken zal, zonder de kinderen uit hnnne huisgezinnen te vervreemden , of daarover, voor het vervolg, eenigermate de zorg en verant- woording op zich te nemen. Stel, bij voorbeeld, dat in Amsterdam vijftig zulke leerlingen kunnen worden bij een gebragt ; — en ik diirf gerust verzekeren , dat hun aantal althans niet minder zal zijn, wanneer men ze slechts weet te zoeken en te vinden. — Ook tegen een zeer matig kostgeld zou voor dezen op een idio- ten-gesticht jaarlijks moeten worden betaald f 10,000* Is het niet eene kleinigheid, in vergelijking daarvan, dat men op eene stads- of zon dags-school tot het zelfde doel een vertrek beschikbaar geve, en een1 goeden secondant met twee of drie helpers aanstelle? Hierdoor nu wordt het geld gespaard ten dienste van anderen , die de gestichtsverpleging volstrekt behoe- ven, en hoop geven, dat ze bij hen vrucht zal dragen. Alleen hebben wij bij dit alles nog de voorwaarde te voegen , dat ook bij de aanstaande wet op het on- derwijs op deze en andere afwijkende inrigtingen gelet worde : want hoe ruim bij voorbeeld in het laatst ingediende Ontwerp de vrijheid van onderwijs begrepen werd , toch zou de bepaling, dat alle secon- danten geexamineerd moeten zijn, bij ons niet kun- nen worden toegepast, daar de grens tusschen secon- dant , helper en dienstbo-de in een geheel paedago- gisch ingerigt huisgezin niet is af te bakenen ; gelijk dit reeds bij doofstommen en blinden moeijelijk is. En dit voorstel : — om het idioten-onderwijs door dagscholen voor de leerlingen , die het meest tot de ge- wone scholieren naderen, volledig te niaken, — heeft reeds eenig beginsel van uitvoering erlangd. De na- bijlieid en bekendheid der plaats , en eenigermate ook het overwegende van de ontwikkeling der spraak op de doofstommen-school te Rotterdam, had ons van den beginne af in betrekking gebragt tot den hoofd- onderwijzer dier school, den heer hirsch ; terwijl de gelegenheid tot eene aanknooping aan het Instituut te Groningen mij niet was voorgekomen. Genoemde onderwijzer, van den beginne af met onze werkzaain- heden bekend, werd daardoor opgewekt tot een voor- stel in de vergadenng van de Algexneene Onderwij- zers-Vereeniging in het S^te schooldistrikt van Zuid- Holland , den 25sten Augustus van het vorige jaar (1855) gehouden. Het voorstel was van den navolgen- den inlioud: ■« dat de Yereeniging zich het lot aan- trekke van zulke kinderen op onze volksscholen , die , hoewel in het bezit van hunne vijf zinnen , toch in verstands-ontwikkeling zoo zeer ten achteren zijn en blijven , in vergelijking van hunne medeseholieien , dat zij niet in staat zijn den cursus , zelfs in de laagste klasse , te kunnen volgen. Het zijn in een woord die kinderen , die gewoonlijk bestempeld wor- den met den naam van domme kinderen." — De Ver- 20 306 eeniging, dit voorstel van groot belang achtende , be- noemde eene commissie , om de zaak te onderzoeken '■> aan wie ik , daartoe verzocht zijnde , gaarne de noo- dige inlichting gaf omtrent onze school. Bij monde van den heer J. steynis gz., bragt zij op den 22sten September daaraanvolgende hieromtrent een belang- rijk rapport uit. Men beriep zicb daarin op de on- dervinding van elken onderwijzer, inzonderheid eener groote volksschool : dat bij , met den besten wil en den meesten ijver, met sommige kinderen niet kan voort komen , hoe bij ook, zelfs min of meer ten koste van andere leerlingen , zich beijvere den ach- terlijken vooruit te Iielpen. Al slaagt hij er in, om hun eenige vaardigheid , na veel moeite , in het machinaal lezen en schrijven aan te brengen , de geest van den leerling heeft daaraan niets ; hij maakt zich de leerstof niet eigen ; het schrijven b. v. 44—59. 308 Deze heeft , met hooge belangstelling, zoo als ik onlangs vernam, de zaak tot een punt van nadere overweging geinaakt. Het behoeft wel geen betoog, dat op deze hoogst eenvoudige wijze , in een tiental steden bij voorbeeld ingevoerd, bet onderwijs voor achterlijke leerlingen in eene groote behoefte, langs weinig kostbaren weg , zoude voorzien , en te geiijk het middel zijn , om die kinderen te doen bekend worden, voor wie eene be- paalde opneming in het idioten-gesticht behoefte was. Mogt eeninaal in onze stad, naar het geen vroeger is aangegeven , de hoogere van den minderen stand in eene afzonderlijke woning gescheiden worden , dan zou natuurlijk onze idioten-school aan het grootere gesticht , voor burger en minderen stand en in het midden der stad gelegen, moeten verbonden blijven; met de bijvoeging tot ons reglement , die ons nu reeds in de gedachte is, dat geene kinderen op de dagschool meer worden opgenomen , voor wie eene gestichts- verpleging eene vols trek te behoefte blijkt te wezen. Maar ook al ware dit alles reeds tot uitvoering gebragt , clan is het groote doel , dat ik mij van den beginne af had voorgesteld , nog niet geheel bereikt; of liever de boom is wel geplant, maar nog niet al zijne vruchten geplukt. Want behalve de ontwikke- ling en opvoeding der aan ons en anderen toever- trouwden , stel ik mij van de idioten-school eene belangrijke aanwinst voor: voor de anthropologische 509 wetenschap in het algemeen , en in het bijzonder voor de behandeling der krankzinnigen aan de eene, voor de opvoeding van gezonde kinder en aan de andere zijde. Wat de eerste betreft , het is bekend , welk een hoogst belangrijke strijd van ouds op dit terrein ge- voerd is, tusschen geest en stof. Terwijl vrpeger, en nog in de algemeene voorstelling van het volk , de ziel de eigenlijke mensch zou wezen , en het ligchaam alleen het kleed , zoo niet eene knellende keten van den geest; zijn anderen , vooral in de laatste eeuw , tot een tegenovergesteld uiterste vervallen , en hebben den mensch zich weinig anders voorgesteld , dan als eene stof, die denkt , gevoelt en wil; zoodat de ziel zelve eene eigenschap, eene kracht der stof in hun oog geworden is. Voegt men daarbij de vorderingen der chemische wetenschap in onzen tijd, en de wijze , waarop ook sommige medici met haar dvveepen , dan laat het zich verklaren, dat een hoogst weten- schappelijk man , — om slechts een voorbeeld te noe- men, — een onzer tegenwoordige leerlingen, in wien het dierlijk 1 even gansch en al de overhand had, door het toedienen van verdunden phosphorus meer ziel trachtte te bezorgen , omdat , naar een bekend Duitsch geleerde, de geest eene phosphorisering der hersenen is!! Over het algemeen, indien ik mij niet vergis, is echter deze chemische geneeswijze reeds door bijna alle bevoegde beoordeelaars , ook in andere opzigten , afge- keurd, often minste binnen hare natuurlijke perken terug gebragt. Men vormt geene organen van het menschelijke ligchaam, door de stof fen bij een te gie- ten , die de natuur gebruikt om ze zanien te stellen. 510 Men verschoone mijne stoutinoedigheid taij deze uitweiding. Het valt zoo moeijelijk, om niet een enkel woord mede te spreken , waar men zoo veel en zoo veel tegenstrijdigs hoort. Ik heb slechts de twee uitersten willen aanwijzen , waar tusschen de wetenschap in de beschouwing van geest en stof zich slingert; en meen er tevens te kunnen bijvoegen , dat een hooger stand- punt , het geen zich boven beide verheft , thans door de waardigste vertegenwoordigers der wetenschap in ons vaderland yrij algemeen is aangenomen. Den geest zijne hooge waarde en zijn zelfstandig bestaan vrij la- tende , erkent men toch , dat die zich aan ons men- schen niet anders openbaart, dan in zijne organische werking; dat de mensch even min denkt zonder her- senen, als hij zonder oogen ziet of hoort zonder de ooren ; dat zelfs de onderscheidene deelen van het her- sen- en zenuwieven in eene eigenaardige betrekking staan tot de verschillende werkingen der ziel, terwijl het zelfbewustzijn en de eigene wilskracht, het rede- lijke en zedelijke wezen van den mensch, al die werk- zaamheden omvat en bestuurt. Maar welk gedeelte der hersenen met het geheugen of met het begrip, met oordeel of met gevoel en hartstogt in het naauwste verband staan ; hoe de werking is van het gevoelsle- ven en de wilskracht, door het geheeleligchaam heen, en het verband van dit a]Jes met de edele zintuigen; bij deze vragen staat de wetenschap nog slechts aan den ingang van eenen weg, waarvan het einde door nevelen bedekt is. Het is den waarheidlievende, ja ! ook den waren geloovige onwaardig, zich van dit onder- zoek door eene panische vrees te laten terug houden T 511 als of het ons tot materialisine Jeiden moest , en wij, om zoo te zeggen, bij het onderzoek van hare organen, de ziel zelve zouden verliezen ; maar het is ook even zeer onwetenschappelijk, op schoonklinkende theorieen en vernuftige invallen te bouwen , waar alleen het kalme onderzoek regt van spreken heeft. Wei nu , wij gelooven , dat dit onderzoek nergens ruiraer veld zal hebben en vruchtbaarder tevens, dan op het gebied der idioten-school. Wat hieruit veider voor de gewone geneeskunde, zoo wel als voor de behandeling der idioten , zal voort vloeijen , het past mij niet, hierop vooruit te loopen Alleen wil ik nog opmerken , dat de idioten-school en de studie waartoe zij opwekt , niet zonder invloed mag blijven op de behandeling der krankzinniqen. De 312 stelling, die wij reeds vroeger bij seguin vonden : » Het hervatten der opvoeding , is de pligt van den geneesheer der krankzinnigen " is van diepen zin ; en zijne opmerking (bladz. 719) : » dat men physieke mid- delen moet gebruiken tegen eene verstoring van het physieke leven > maar zedelijke tegenover verkeerde ze- delijke verschijnsels,1' deze opmerking heeft misschien nog niet al de vruchten opgeleverd, waarvoor zij vat- baaris. 1) De behandeling van krankzinnigen is, ook in ons vaderland , in deze eeuw met reuzenschreden vooruit gegaan. Oudtijds als heiligen vereerd, of, als door booze geesten bezield , gevreesd ; — later als wilde dieren in eene menagerie opgesloten en voor enkele stuivers aan de kermisgasten vertoond; — worden thans te regt de krankzinnigen als kranken verpleegd, en met eere de namen genoemd der waardige geleerden, die zich door die verpleging in ons vaderland de kroon der wetenschap , gepaard aan die der ware phi- lanthropic , verworven hebben. En toch, het komt mij nog altoos voor , zoo ver mijn omgang in krank- zinnig-huizen zich heeft uitgestrekt, dat er in de zedelijke behandeling dier ongelukkigen nog eene be- langrijke leemte is aan te vullen; dat de personen, met hunne verzorging en bewaking belast , voor verre weg het grootste gedeelte nog in het geheel niet op de hoogte staan , waarop zij staan moes- ten , en waartoe zij misschien door eenige jaren ver- 1) Ik ga hier met opzet voorbij de gescliiedenis van deze weten- schap in Frankrijk , tot welker ontwikkeling de opgegevene grond- stellingen bij seguin beliooren. Hij is op dit punt tot vermoei- jens toe uitvoerig. 515 blijf en arbeid in onze school beter zouden gevormd worden. Hun doorgaande toeleg is , — en daarvoor zijn zij dan ook alleen verantwoordelijk , — te zorgen , dat de krankzinnige zich /elven of anderen geen leed toebrenge;l) hoogstens, hem tot eenigen werktui- gelijken arbeid of uitspanning aan te sporen; maar den loop zijner gedachten te leiden, zijne hartstog- ten in den wortel aan te tasten , hem tot den arbeid den noodigen lust aan te brengen ; en vooral den krankzinnige, wiens geest gewoon is zich bezig te houden, niet tot een werktuigelijk ledig zijn of enkel handen-werk te verlagen ■ 2) — tot dit alles , ja ! is wel de geneesheer, en in de laatste jaren ineestal ook de geestelijke werkzaam ; maar de oppasser, die den ganschen dag met den krankzinnige omgaat , is het niet. Hij ziet en hoort het aan, als boven zijn be- 1) Een gevaarlijke krankzinnige, die na zijn herstel zich alles zeer juist wist te heriianeren , verhaalde mij onder anderen van zijn verblijf in een der beroerndste gestichten van ons vader- land : //Zoo dra het gewone dagelijksche bezoek van den genees- heer was afgeloopen, werden wij, de gevaarlijksten kort weg ge- bonden ; de knechts konden nu rustig hunne pijp ruoken of hun kaartje leggen. Wij klaagden wel den volgenden dag, maar wer- den natuurlijk niet geloofd." — Tot veroutschuldiging van deze bedienden voeg ik er echter bij , dat de min beschaafde geene ze- delijke ovennagt gebruiken kan , eenvoudig omdat bij ze niet be- zit. Hij moet dus wel tot materieele middelen de toevlugt nenien. 2) Het is een geheel verkeerd denkbeeld, — ook reeds lang door de uitspraak en praktijk van bevoegde geleerden in ons land ver- oordeeid , maar nog niet overal geweken , — dat de krankzinnige met denken moet , ten minste zeker niet ernstig denken. Neen ! maar hij moet weder geregeld denken ; tot den normalen toestand van zijne geestvermogens terug keeren; en hiertoe is soms juist eene vrij sterke inspanning , mits onder gocde leiding , een uitne- mcnd middel. 