VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Brie- "Zoe — * "EM — ep, umm e _ BRIEVEN VAN i. €N, 227 Ted Bee van w dm Here L Frën, Schryver der Sotimentte. ; fe Reisen. jenis het Enpulsch-overpene:. Fe Amfiordam, by. L J. Wolters, 1788. In ëm. 3e blads. en zestal Brieven van den geestigen STERNE, meestendeele in, — 1764 te Coxwould gefchreven `. die zekerlyk door verfcheide= me anderen zouden gevolgd kennen worden, zoeder dar- men zich der leeginge. zou bekiagageB, «Men oordeele uit den "deg, aan Hi C. Sehiidknaep , m dato € dagite ier wallen men het. veramft van den Schryver der «Sentimenteste. Reisen niet zal. raiskepnom - ent . m . Uu » zit gy dan in Scroops-Tempel , drinkt thee- eg praet in. den trant cer aëlouden. Ik,wilde toeh wel eces weten van wat aart de ongefteldheid is, die ZY heden clasficatkeie noemt > af het de razérny is, om van onde onderwerpen op 'eene- be- dendaagíche wyze, of over „hedendaagfche onderwerpen, op ee -aöloude. wyZe te. redexteren. ^——— Of fchort bec 41 alie beide in den bol, en beelt gy u-in met WIRGILIUS en: HÓRATIUS meemhn, indien dy paar beteríchap verlangt. . Mixer -u dan, ` myn Vriend , en zoek hulp by uwen Geneesheer ,. &gr^ hét ite Jaat is. Gy weet niet , oe veel belang: ik im Goen welvaart foke, Heb ik niet al bet Linnen uit de pers doen necmen „en, fohoon hét nog niet vuil was, op nieuw inaen wasíchsn? Op dar :py elken deg een Schoon Tafellaken zoudt hebben , en een fervet op den koop toe? Heb ik niet dene Abre van Wíndmólen, die met zyn geklater my den op "weg maakt „ doen werven Jo ment fchoonen kersfeboam, om de v 'er af te houten, vp dat gy een nageregt zoudt'licbben? En weet gy niet, dat gy wrodgel en. hy uw avondeeten. zult krygen? Denk adn alte die fchoone , en laat scroOP de zittingen te Lincoln alleen -iywoonen , ee. met de Landregters ebasfional redeneerch. Ondervusfchen zullen wy Phibofepkmeren en Senstmonsifeeven -Cdit Jeste woord fs de glansryke. uitvinding van het oogenblik y evaar in 't gefehreeven werdt ,-tot-uwen en Dr. jorsresons dienst) en gy zult in myn Studeerkamer zitten, en gluuren in de Wae- gelid als in een Rarekiek, en vermaaken H: —— als ik eru . de 128 BRIEVEN VAN L. STERNEe : de vertooningen van doe, zo zal ik trachten u te doen lagchen om haar dwaasheden , medelyden te hebben met haare dwaas lingen , en verachting voor haare onregtvaerdigheden. Daar na zal ik u, onder anderen, by het een of.auder teérhartig meis- jen brengen, op wier wangen de eene of andere droevige aan-, doening een traan heeft doen vallen. ———- en dan zult gy, na haar geval verítaan te hebben, een’ witten doek uit uw zak haalen, om den dauw van haar en uw eigen oogen af te vee-: gen. ——— En dan zult gy naar bed gaan; niet met het meis. jen, neen , maar met een hart dat deel neemt in deeze aan- doening, en doortrokken is van deeze gevoelens , welken uw hoofdpeulen zagt, uwe fluimeringen lieflyk; en uwe waakende oogenblikken vrolyk zuilen maaken. vn Gy zult in myn voorhuis’ zitten, en lagchen om de attifcher Portaalen. Ik hou zo veel van de aêloude Schryvers , als iee mant denken durft. — Maar met alle hunne fyne gezeg- den, fyne veerfen en fyne fchriften , is hun opgetoogenfte ver. wonderaar niet in ftaat, my een half dozyn plaaten aan te wy- zen, daar voor een oortje aan dat, treffen genos hier van. , » Zo gy niet fchielyk komt, zal-ik een ander deel van Tris- tram op 't getouw zetten, en dat buiten u, en daar mede, God zegene u, want ik ben geheelen al uw ood | L, STERNE." Het Vorsenigd Nederland , doer |. Fi MARTINET, A E. M. Ph. Dr. en Lid van verfcheiden: geteerde Maatfchappyen. Met Plage, ten. Te Amflerdam, by J: Allart, 1788, Behalven het Regisa - der, 605 blads. in gr. octavo. —— | i Qrder deezen Tytel geeft men, afzonderlyk, án "t licht, het achte Deel van de Historie der M'aereld , în:’t welke del Eerwaarde Martinet , gelyk we gezien hebben (*), zich bepaal. de tot de Gefchiedenis. ven ons Vaderland; des het voor hun, die dat uitgebreide Werk niet bezitten, gevoeglyk op zichzelve - afgegeeven konde worden. ‘Men heeft ‘er, daar “erin de voo- rige uitgave alleen gewag gemaakt was , van de handtekénin= en eeniger groote en geleerde Mannen , nu bygevoesd cen ietal van Plaaten, behelzende 103 zodanige fehriftlyke Naam tekeningen , met eene.oplettende kunst zeër juist nagelneedens In 't Nabericht deezer Plaaten deelt men tevens mede eene korte befchryving dier vermaarde Mannen , welker handteke, ping op dezelven voorkomt. En dit Bpvoegzel is ook afzom derlyk te verkrygen, ter meerdere volmaakinge van de voarige Uitgave . , d So DIEI" ` D " t T t3 | y "e 6”) Zie Nieuwe Algem. Pad. Lettervef. DI D. bl. 15$. a , Á . : aandoenlyke , dat. wy Sentiment noemen , in te vinden is, —— En daar mede d f NI E UWE ALGEMEENE VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. \ Het Boek Genefis met de gewoone Nederduitfche Vertaling, . hier en daar , volgends de nieuwfte waarnemingen , veran= derd, en met bijgevoegde Aanteekeningen , door E. SCHEI» DIUS , Profesfor te Harderwijck, N*.1. Te Harderwijck, bij J. van Kasteel , 1788. Behalven de Voorreden , 212 bladz. in gr. octavo. ` ` VM et doet den Hoogleeraer Scheidius enigzins vreemd , dat men , daer men in andere: Gewesten, byzonder’ in ’t aengrenzende Duitschland en ’t nabuurige Engeland, vry veel werks maekt , van de nieuwere waernemingen der Oosterfche Letterkunde, tot het ophelderen der By- belfchriften , in ons Vaderland daeromtrent zo agterlyk blyve , en toone , dat men ‘er weinig mede op hebbe, Zulks noopt hem , om , door het nemen ener nieuwe Proeve, te ondérítaen, of hy den fmaek daerin, en den lust ter beoefeninge hiervan , niet zou kunnen gaende maken, of meer verlevendigen. Hier toe fchikt hy ene aenvanglyke vertaling van het Boek Genefis, met nevens- gaende aentekeningen ` welken grootlyks ingericht Zyn: op de nieuwe denkwyze , naer de latere waernemingen der Taelgeleerden. In het thans afgegeeven Stuk, wordt de vertaling gebragt tot op het XI Hoofddeel , en de aentekeningen gaen tot op het afloopen van het IX Hoofddeel; welke arbeid verder agtervolgd ftaet te wor- den , zo maer het vertier van dit eerfte Struk e tot die hoogte kome, dat de onkosten van den druk en de uit- gave kunnen goedgemaekt worden. Een groot aental der Nederduitfche Lezers is ongetwyfeld te fterk verflaefd aen het oude , om den Hoogleeraer by te val- len; dan wy hoopen, dat 'er nog wel zo vele onbevoor- oordeelde Bybeloefenaers onder onze Landgenoòten ge- vonden zullen worden, die zich ten regel ftellen, alles, wat opmerking verdient , te beproeven, om het goede te behouden , dat de Hoogleeraer zich aengemoedigd zal IV. DERL. N. ALG. LETT. NO. 4. K vin- 13e EK. SCHEIDIUS vinden, om dezen zynen arbeid voert te zetten. Lezers van dien ftempel zullen in dit Gefchrift nog al erlyke voorftellingen vinden, die, fchoon ze hun nict allen even overtuigelyk voorkomen , echter meerendeels wcl van dien aert zyn, dat ze dezelven, in hunne ocfenzucht, met vermaek , tot onderwerpen hunner overdenkingen zullen nemen. Men oordeele hier van , om maer met den aenvang te beginnen, over °t geen ons hier , wegens de twee eeríte verzen van Gen. I. me:egedeeld wordt. De vertaling zelve luid aldus: » Ie In [den] beginne fchicp God de hemelen en de — aarde, | 2. De aarde nu was onbruikbaar en ontledigd gee : worden ; en duisternis bedekte den oceaan : en Gods Geest ftormde over de oppervlakte der wateren.” Het zaeklyke (*) der aentekeningen komt hier op uit: > In [den] beginne. Het oorfpronglijk woord reesjijth, | (mw: ) door begin vertaald , beantwoordt , in den Zoo- enaamden parallelismus , of evenredige afwiselinge, van en fti] des O. T., aan een ander woord kédem (onp) | "t welk eigenlik het voorfie » en van hier den allereer/fen ` aanvang eener zaak berekent. Zie Spr. 8: 22, 23. Jef. ` 46: 1o. Dit zelfde wordt ook gefteld tegen over acha- zijth (nme) het achterfle of allerlaatfle einde. Deut. 11: J2. Jef 46: 1o. vergel. met Spr. 5: 11. 19: 20. Dus befluiten wijs dat het, hier ter plaatfe, te regt verklaard wordt door het allereerfie begin aller gefchapene wezens, toen Ter, buiten den eeuwigen God , die, door zijn woord. de hemelen gemaakt heeft, en, door den geest zijns "end, d (*) Wy hebben , zonder te breed uit te weiden, de aentekenin- gen niet geheel kunnen overnemen , en ons daerom flechts tot het zacklyke bepaeld , inzonderheid met agterlatinge van Gel. kundige navorfchingen. Ook komt het ons voor dat de Hoog- leeraer , ter beantwoordinge aen zyn oogmerk. in *t vervelg wel zal doen, met die foort van navorfchingen merkelyk in te kor. ten; daer hy toch, ter verdere ftavinge en o; helderinge hiervan, zynen Nederduitfchen Lezer meermaels moet verwyzen tot La- tynfche *chryvers en zyne eigene Latyníche Schriften. Zoda- nige Lezers , als zyn Hooggeleerde bovenal fchynt te bedoelen, moeten , behoudens het naerftige gebruik van hun eezond ver. ftand omtrent het zaeklyke , zich in taelkundige navorfchingen toch verlaten op het credit van taelkundigen , daer ze agting woor hebben. ' , | |- ED | / OVER GENESIS, 132 al haar heir , nog volftrekt niets aanwezig was. Deeze uitlegging wordt bevestigd door de vertaling der LXX; i 4x3 Van den Apostel Johannes aangenomen , Joh. 1: 1, Verg. met t Joh. ot 14. s» Schiep God. Het woord baaraa (usa) door fchepe pen vertolkt, zegt in "t oorfprongeli:ke eigenlijk hakken, kappen , houwen „ uit- of afhouwen, Jof. 17: 15, 18. Ezech. , 93: 17. Het zelve fchiint gebruikt geweest te zijn van eenen timmerman of werkbaas, die allereerst een ftuk hout hakt of kapt, het zelve vervolgens fat/oeneert of de ruwe gedaante geeft , en eindelijk met alle konst be/chaaft en opmaakt, Dit wordt Jef. 43: 7. met drie woorden , «12, ap en nzy uitgedrukt ; en dit zelfde x93 wordt Jef. 45: 18. bij overnoeming of zamenvattiag ( fijnecdoche) met de twee andere woorden verwisfeld , en derhalven zegt het, (waar het alleen ftaat,) zoo veel, als alle de drie woor- den te famen. Zie Gen. 1: 21, 27. Exod. 34: 10. Num. 16: 30. Jef. 40: 26. 45: 12. 65: 17." De hemelen. Zyn Hooggeleerde verkiest het woord fjamajim , (=w) in °t meervoudige hemelen te houden, en verítaet dan door de hemelen en de gerde al het boven en ondermaenfche , ook met influiting van de hemelbe- woonders en de hemelen der hemelen , dat is, met een woord (r> 22.) het Geheelal. Zie Gen. 2: 4. Jef. 66: 1,22. ‚> Dit cerfe vers van Genefis I. leert ons dan, (zegt hy ,? dat in het allereerfte begin de eeuwige, alwiize en almachtige God (in tegenoverftelling der nietige afgoden van het heidendom) dit gantsch heelal heeft voortge- bracht. ‚ Doch wanneer eigenlijk dit allereerst be- gin van ’t geheelal, waarvan Mozes (of liever het oud- e gedenkftuk , door Mozcs aan ’t hoofd van zijn vere haal geplaatst) melding van maakt , zijnen aanvang ge- nomen hebbe , kan , buiten nadere Goddeli ke opent. ring, geen ftervling ons bepalen. sn Het is, volgens alle de waamemingen der naaukeue rigfte tijdrekenaaren, aan den eenen kant, wel zeker ge- noeg , dat het menschdom , of dat geflacht van redelijke wezens , °t welk met Vader Adam zijn begin genomen heeft, en door Noach, na den Zondvloed , is voortge- plant, niet ouder is dan bij de 6ooo jaaren , (leverende ons de Hebreeuwfche jaarboeken, in onzen Bijbel, daar van ontegenzeggelijk de allerechtfte befcheiden op :) maar het is niet mirder hoogstwaarfchijnlik , zoo uit de gee Deldheid der werlcheidene lagen van zeevoordbrengfels, Aan E. SCHEIDIUS van Java enz., in de ingewanden van onzen aardkloot ontdekt, als anderzins, dat het Lichaam yan onzen aard- kloot zelve ongelijk ouder zij dan de gemelde 6ooo jaa- ren; waar uit wij derhalven reeds van voren , uit deze proeven , genoegzaam fchijnen te mogen befluiten , dat in dit alleroudst verhaal , aangaande ’s werelds oorfprong, vervolgens wel van zekere hervorming der aarde , maar niet van de eerfle /cheppinge derzelver, konne gefprokem. worden. Dan, om onze lezers niet voor in te nemen, laat ons verder zien, wat-alhier letterlijk verhaald worde. » De aarde nu, of liever, wat nu de aarde betreft y deselve was onbruikbaar en ledig geworden, ofte was ira eene gan/che wanorde geraakt en ontledigd, te weeten, na eene, of meer, zeer geweldige omkeeringen of katafiro- phen, welke, omtrend onzen aardbol, na dat de Almach- tige God dien (wie weet hoe veele duizenden van jaaren reeds te voren?) uit niet gefchapen had, waren voorge= vallen: het zij zulks door allergeweldigfte watervloeden „ het zij door aanftooting van den een of anderen komeet, Wio de Almachtige daartoe voorgefchikt hadde) en de laarop gevolgde uitbranding van onzen globe, of van een gedeelte deszelven veroorzaakt ware. Mozes begint, onzes inziens, in dit tweede vers, met voorbij- gang van alles , wat wijl eer op decze aarde gebeurd was , alleenlik de gefchiedenis op te geven van onze aarde, na dat dezelve in dien faat gebracht was, waarin ze, voor Noachs zondvloed, zig bevond. Hij verhaalt daarbij de fchepping der tegenwoordige geflachten van dieren, en der menfchen op dezelve. Het woord haaj= thaa (nmn) zegt hier, niet was, maar was geworden , ge- lijk mn beneden worden beteekent. . Zie Hoofd. 2: 7. 3: 22. 17: 4. 18: 18. 19: 26. 20: 19. 32: II. 34: I5. enz. ook zegt in 't bijzonder ons nmn foms bepaaldelijk zij is, of zij was geworden, 2 Kon. 8: 18. Zie verder 1 Sam. 10: 12. 1 Kon. o: 15. Jef. 1: 21. 64: 9. Jer. 3: 1. 25: 38. 51: 41. Klaagl. 1: 8. Ezech. 36: 35. Zeph. o: 15. Ook vertolkt de Heer F. A. Dathe dit voorítel, Postea vero terra facta erat vasta et deferta; daar nog bij aanteekenende , dat de koppelaar ' en alhier noodwendig naderhand , overgezet moete worden, Kal :3. Deut. 1: 19. zoo dat de zin zij: ‚‚Na- e aarde woest en eenzaam geworden." nu was onbruikbaar en ledig enz. Het oor= ohuu (ww) zegt weekagtig , modderig , mot- ras. ne a a l OVER GÈNESIS. Lk rasfg: het wordt gebezigd van een weg, die niet te be- treden is, zonder ‘er diep ih te zakken, en dus geheel en al onbruikbaar. Zie Deut. 32: ro. Job 12: 24. Pf. 107: 4o. Van daar zegt het overdragtelijk zulk eenen , op wien volftrekt niet te betrouwen of geen flaat te maaken i, die, als een modderige weg, inzakt, zo dra men zig ` ep hem wil vestigen. 1 Sam. 12: 21. Jef. 59: 4. | ,, Het andere woord boohuu (^03) zegt blinkende, flik- kerende ; en van daar is wma een blinkende , wit of geel- andige, dorre , onvruchtbare grond , waarin nicts groei- Zn kan, em die daarom onbebouwd , woest en verlaaten jelijfe liggen , zonder dat er zig meníchen of beesten onnen ophouden. De Arabieren gebruiken dit woord knzonderheid , van een geheel en al ledig huis, waarin igeen de minfte huisraad te vinden is. Men beproeve nu, of dit zelfde beeld eener onbruikbare en van alle bewoo- | neren ledige woestenij, niet reeds door Jeremia, Hoofdft. 4: 23-26. allerlevendigst zij afgemaald , daar hij, naar veeler gedagten , deeze woorden van Mozes in 't oog heeft, en dus dezelve, als °t ware, ons nader verklaart en opheldert. Zie ook nog Jef. 34: 11. en merk op, dat de fpreekwijs €» mn ann, in dien verítande , dan volmaakt dezelfde vorm heeft van eene andere, meer ge- woone , fpreekwijs, none nmn, Lev. 26: 33. Jef. 17: 9. Yer. 50: 13. Ezech. 14: 15.” En duisternis [was] op den oceaan, De Heren Michaë- lis en Dathe verftaen deze uitdrukking, als aenduidende ene overdekking der aerde met wateren, overcenkomttig met de tael des Dichters, Pf. ro4: 6. Dan, naer "rt oor- deel van onzen Uitlegger, oogt de Dichter aldaer op het voorgevallene, ten tyde van den zondvloed; maer deze woorden van Mozes brengen zulk ene overdekking der aerde met wateren niet rechtftreeks mede. … Hoe zeer wij derhalven (zegt hy ,) niet ontkennen willen , dat on- ze Aardkloot, (na dat de Almachtige God denzelven met de overige deelen van het geheelal voor , wie weet hoe veele , duizenden of honderdduizendén van iaaren, reeds gefchapen had ,) meermalen met de wateren der zeeën zij overdekt geweest, en dat, uit zulke oorzaken , de ver- fcheidene beddingen van verfchillende zeevoortbrengfels , in derzelver ingewanden , hebben konnen ontftaan zijn: zoo zeggen echter, onzes inziens, de woorden hier ge- bezigd zulks of zeer twijffelachtig , of in ’t geheel niet. "De naaukeurige lezer vergelijke, met deze fpreekwijs > 20. 3 | e 334 B. SCHEIDIUS - de plaatfen Gen. 1: 29. ar 6. 7: 3. Exod/ 35: 16. Lee: 14: 7. 53. Num. II: gr. Deut. 11: 25. Jof. 5: 10. 378 12. Richt. 6: 37. 39. 40. enz. Wij voor ons ver- kiezen dus liever de gewoone vertaaling te behouden : En duisternisfe (of eene flik donkere duisternis) bedekte den afgrond, dat is, den grondelozen oceaan, in "t oor- fprongelie tehoom (ow) of woelende, bruifchende, zee genaamd , en afftammende van het wortelwoord on , "t welk oorfprongelijk overeenkomt met npn voor van woe- Jen, bruisfchen, Pf. 86: 4. Jer. 5: 22. 51: 55. Zie ver- der Exod. I5: 6. Job 38: 16. Ezech. 26; 19- 31: 15. enz.” » En de Geest Gods bewoog die wateren, te weten des woelenden of grondelozen oceaans , zoo dat dezelve den aardbodem gedurig al bruisfchende overftroomden , en de- ze, hoe langer hoe meer onbruikbaar en ledig, van alle, te voren daarop beftaan hebbende fchepfelen , maakten : terwijl het onderaardfche vuur , op ontelbare plaatfen „ mede uitbarftende , de dampen zodanig dede opftijgen , dat de- geheele oppervlakte van water en land ftikdonker was. Laat ons dit nog nader met weinige trachten te bewijzen, ons m De Geest Gods wordt bij Job 33: 4. afgewisfeld met ap nov adem des Almachtigen. Toen de wateren der fchelfzee het heir van Pharao moest bedek- ken, zond de Almachtige den vax ms (eigenlijk den wend zijner neusgaten) uit, en de wateren rezen op als bergen, Exod, 14: 8. Op een allervreefelijkst onweder verbeeldt zig David (2 Sam. 22. of Pf. 18.) dat de Allerhoogfte zel a van zijnen hoogen hemel, nederkomt, om hem te redden, Dat hij zijne (wp) verfchrikkelijke femme uite rekt ; dat hij zijne (osn) blikfempijlen fchiet, dat, in den diepen oceaan, door de ijsfelijkfle formen, de funda» menten der bewoonbare wereld zelve worden ontdekt , eg dat dit alles gefchiedt door (ox ma nous) het geblaas van den geest, of wind zijner ncuze. Van dezen onbe m3 eest of geblaas Gods, dat is, van het ontzagchelijk gee a aas der, door God zelf, als wirgelatene winden of fora - men, wordt hier gezegd, dat dezelve oon ap *r npo zig bewoog , of heen en weer arbeidde, op die wateren, te weten, van den woelenden, rustelozen oceaan. In ’t Lat. gou men dit Richeeph (am) na genoeg kunnen uitdruke ken door /uctabatur, gelijk Virgilius ons, in een ander ezichtpunt , affchildert /uctantes ventos . tempestatesque Zeen, Rusteloze oceaan (cnn) wordt hier afgewisteld met OVER GENESIS. 185 met Won de of die wateren ; gelijk ook Ezech. 31: 15. Hab. $4: ro. en vooral Jona 2: 6. Dat het werk- woord 5m» eigenlik hier en Deut. 32: 11. zegge, zig bewegen, heeft Dathe opgemerkt bij zijne Latijníche ver- taaling, p. 7.". Verhandeling over het Gebed, naar de Leere der Openba- ring en der Reden, van j. A. CRAMER, Kanzelier van de Hooge School te hiel, Uit het Hoogduitsch. Te Ut- secht, by A. van Paddenburg , 1788. Behalven het Voorwerk , 296 blads. in gr. octavo. E": zeer wel uitgevoerde Verhandeling over een onder- werp, dat zo dikwerf en op zo velerleie wyzen ont- vouwd is, dat het zommigen wel overtollig zoude mogen . fchynen , het zelve op nieuw gezetlyk te overwegen. Dan, wanneer men met den Kanzelier Kramer opmerkt, dat de menfchen daeromtrent onverfchilig beginnen te “worden , en zich fchynen te ontdoen van die agting , welke deszelfs waerdy toekomt , dan is het zeker niet overbodig, dien plicht aen deszelfs koelzinnige belyders by vernieuwing in te fcherpen. Oak fluipen er, zo als hy vervolgt, van tyd tot tyd veranderingen in, die de onverfchilligheid begunftigen ; of 'er zyn, in de daertoe behoorende voorftellingen, enige onnauwkeurigheden over- ebleven , welken weggenomen dienen te worden, om al- en fchadelyken aenftoot voor te komen. Zulks heeft zyn Ed. genoopt, dit Stuk op nieuw onder handen te nemen, om het zelve, naer uitwyzen der Openbaringe en der Re- den, na te gaens °t welk hy met zo veel oplettendheid en naeuwkeurigheid verricht heeft, dat men zich met een leerzaem genoégen zal kunnen verledigen, tot het overe wegen zyner bedenkingen, welken , zo al geen nieuw, echter ten minfte, hier en daer, een helderer , licht ver- Ípreiden. Na ene voorafzaende befchouwing van het gewigt der leere van het Gebed , en deszelfs noodzaeklykheid , komt ene verklaring van de verfchillende betekenisfen, in wel- ken het woord gebed gewoonlyk genomen word; en hier aen hecht de Autheur voorts ene overweging der beden- kingen van Moshcim tegen de gewoone verklaringen , mits- gaders van de verklaringen , die Mosheim, Baumgarten en dVolf van het gebed geven. — — Uit zyne daeromtrent 4 hy- e a36 | J. A» CRAMER | | bygebragte opmerkingen leid hy af, ,, dat men, de we- zenlyke hoedanigheid van het gebed willende verklaren, het zelve niet als een voordragt van 't geen men ver- langt. aun God, niet als eene ontdekking of openbaring, noch als een ge/prek met of tot God, waardoor men hem den toefland van zyn gemoed te kennen geeft, befchryven moet. Jit alles behoort niet tot het wezen des gebeus. Het geen dit met andere dingen gemeen heeft , is het denkbeeld van verlangen. Het geen dit onderfcheid van andere foorten des verlangens , beftaat daarin , dat het gececltelyk een verlangen van het goede van God , ge- eeltelyk een verlangen is, °t welk uit eene zekere ken- nis ontfpringt, dat God, het geen wy wenfchen , alleen geven kan en geven wil. Wanneer ik bid, begeer ik een zeker goed, ik begeer het van God, ik begeer het daar- om van God, om dat ik overiuigd ben, dat hy de magt en de genegenheid heeft , dat geen te geven , "t welk, naar myn inzien. voor myh welvaren nodig of nuttig is." n dit voorftel brengt zyn Ed. natuurlyk tot ene nauwkeurige opgave en verklaring van 't gebed , zo als men 'er. zyns oordeels , over behoort te denken. Het deswegens breeder beredeneerde ftelt hy , om alles kort bycen te trekken’, op dat men bet met éénen blik zou kunnen overzien, indezervoege voor: an Her wezen des gebeds beftaat daarin. Voor eerst; hy. die bidt, weet, dat hem iets ontbreekt, °t geen hem gelukkiger en volmaakter zou maken, als hy het bezat; hy erkent en gevoelt zyn onvermogen , om zig dit te veríchalfen: hy ziet duidelyk en met overtuiging in, dat God alleen dit vermogen heeft ; dat God ook tot het aanwenden van zyne kragt genegen en bereid is , WA neer hy zig in dien toeftand bevindt, waar in hy vatbaar is voor het ontfangen van °t geen hem ontbreekt. ——— Daartoe behoort verder, dat hy zig ernítig beyvere , naar alle deze voorftellingen te handelen, en in dien tocftand te geraken , of fchoon hy weete , dat dezelve de wer- kende oorzaak van het goed niet is , naar "t welk hy rykhalst; dat hy het niet eens daar door waardig wordt maar alleen vatbaar voor het genot, het welk God alleen hem fchenken kan. Deze innerlyke zedelyke handelingen tot welke de mensch, door voorheen van God ontfan- gen kragt, zig zelf beftemt, maken het wezen des BE eds uit, of fchoon daarin , naar de leer der Opeuba- ring en der Reden, nog zeer veel nader bepaald moct OVER HET GEBED. 137 worden, om het tot een Godebehagelyk en Christelyk gebed te maken. Men ziet uit deze befchryving „ waarin beden aan menfchen en gebeden tot God van elk- ander onderfcheiden zyn. Men kan daaruit, in °t voor- bygaan, ook zien, dat veele tegenwerpingen tegen dese zelfs no dzakelykheid , en de werkingen , die er aan wor- den toegefchreven , nauwelyks der onderzoeking en beant- woording waardig zyn, dewyl dezelven alleen rusten op de vooronderftelling , (die niet tot het wezen des gebeds behoort ,) dat hy, die tot God bidt, hem zyne belangens openbaart; dat hy hem de oorzaken voorhoudt, die hem bewegen moeten tot weldadigheid en hulp; dat hetzelve gevolgelyk cen gefprek met God of eene rede tot God zyn moet, 't welk -—— gelyk ik al getoond heb —— reeds uit dien hoofde valsch is, dewyl zoo veele wen- fchen der Apostelen , waar mee zy hunne gemeenten ze. ` genen, zonder God of den Verlosfer daarin aan te fpre- ken, dan geene gebeden zouden zyn; ’t geen zy toch, naar ieders oordeel, zyn.” Dus het wezen des gebeds verklaerd hebbende, neemt zyn Hoogeerwaerde verder in overweging, het geen men, nopens de byzondere werkzaemheden van het verftand en den wil, in deszelfs uitoefening heeft gade te flaen. Hier- omtrent komt, in de eerfte plaets , in aenmerking , hoe het moet gefteld zyn met de „tot het gebed behoorende, voor- ftellingen van goed en kwaad, en ons oordeel daerover als wy bidden, en op ene Gode behagelyke wyze, die met zyn onmiddelbaer onderwys overeenftemt , bidden willen. Voorts hoe wy ons verlangen na dat goede heb- ben te verhoogen tot een verlangen na God, door juiste, zekere en levendige begrippen van onze betrekking op God, van God, van onze afhanglykheid, ten acnzien van alle onze behoeftigheden , van hem, als den eerften veroorzaker van alles goeds, en van Gods betrekking op ons, in zo ver hy niet alleen een oneindig vermogen, maer ook ene bereidvaerdige genegenheid heeft, om ons middelbaer of onmiddelbaer te helpen. En eindelyk , hoe met aendagt , met ernst, met yver, met aenhoudende beftendigheid , met een ootmoedig hart, met toevoorzicht, vol vertrouwen en met liefderyke gezindheden omtrent anderen bidden moeten. Aen de ontvouwing de- zer eigenfchappen, die, fchoon ze niet altoos tot een even hoogen trap kunnen ftygen, echter ten miníten eni- germate in 't gebed vereischt worden, hecht hy voorts 5 ene 138 J. Het overige gedeelte dezer Verhandelinge dient om ons op te wekken, ter daedlyke uitoefeninge van den plicht des gebeds, ten welken einde hy deszelfs nuttigheid on- derfcheidenlyk voordraegt , te weten als ene „atuurlyké en ene Goddelyke nuttigheid , dat hy indezervoege ver: klaert: ,, Door de natwurlyke nuttigheid verfta ik, alle weldadige uitwerkfelen , welke elk gebed , -wanneer het van eenen regten aart is, uit hoofde van zyne wezenly- ke gefteldheid hebben moet op onzen geest. Wy heb- ben daaraan een der voldingendfte en werkfaamfte midde- len ter onderhouding en bevordering van onze inwendie e , zedelyke goedheid en volmaaktheid , in alle onze Betrekkingen op God, en in alle verbintenisfen van onze handelingen met onszelf en onze medemenfchen. Door de Goddelyke nuttigheid van het gebed verfta ik, alle de .heerlyke gevolgen, welke God zelfs met ons gebed ver- bindt 5 °t geen hy aan ons doet om ons gebed , Zyl grooter welbehagen in ons ; en de verhooring van Ye OVER HET GEBED, 139 ebed.” Op de ontvouwing van dit tweeledige nut ringt laetstlyk zyn Hoogeerwaerde de noodzaeklykheid des gebeds aen, uit krachte ener Wet; nademael God, tenftemmig met die kundigheden, welken ons de Reden aen de ‘hand geeft , in zyne Openbaring het gebed uits druklyk bevolen heeft , als een plicht , dien wy te bee trachten hebben. 207 Redenkundige en Schriftuurlyke bedenkingen over de nae tuur van het Zonden-Kwaad. De manier van onze wera king met betrekking tot onze dfhangelykheid van het . Opperwezen. En over eenige bovenniatuurkundige bepa- lingen daaromtrent. In't licht gegeven door cen Lief- hebber der zuivere Hervormde Leer. Te Rotterdam, by J. Pols. Ja gr. octavo , 110 blads. ko oud Godgeleerd verfchilftuk, dat reeds enige jaren fchynt gerust te hebben, ten minfte niet zo opzête lyk en fterk behandeld is geworden, als voorheên , word in dezen op nieuw ter bane gebragt : te weten het vere fchil, wat men te denken hebbe van de Godlyke mede- werking in of omtrent de kwade bedryven der Menfcheng en wel inzonderheid hoe men dezelve, die gefteld zyn« de, op de Gode betamelykíle wyze, zal verklaren. — - 't Is bekend dat velen geoordeeld hebben , de daeromtrent geopperde zwarigheden geheel uit den weg te kunnen, ruimen, en dus deu knoop gantsch te ontwarren , door te beweren , dat het Zonden-kwaad bellaat in een beroo- ving, en eigenlyk geen Werkmeester noodig heeft: zo dat men de Zonde hebbe te befchouwen als een Non Ens, als iets dat geen beflaaniykheid heeft ; nadien Ter geen hoflyke kwaade daaden , en alle onze daaden natuurlyk goed zyn; om dat daaden zaaklyke Weezenheden zyn, en alles zo veel goedheid heeft, als het weezenlykheid heeft, Dan hier mede kan de Schryver van dit Stukje zich niet ver- enigen , en hy oordeelt dat men , uit zyne daer tegen ingebragte bedenkingen , genoegzaem kan afleiden , wat hy nopens dit onderwerp gevoele ; het welk hy aldus voordraegt: ss I. Dat ik my met zulke Geleerde vereenig, die aam de Godheid, ten aanzien van het Zondenkwaad,, toeken- nen, een daad van toelaating, gepaard met een befier der dingen, die aan de Mensch de gelegenheid laten, . : om 440 BEDENK. OVER DE NATUUR VAN HET ZONDEN-KWAAD. om deze of ene zonde te bedryven, a/s God hem Zyne wederhoudende Genade onthoud: welke onthouding ik egter niet altoos als alleen vrymagtig , maar ook dikwyls als een noodzaskelyk uitvloeifel van de Goddelyke Regtveer- “digheid en Heiligheid befchouw. s» 2. Dat ik wel toeftaa, dat de zonde ook gelegen is, in een goeds ontbering , maar dat ik daar en boven ook in de Zonde erken een Wezenlykheid (realiteit) een wyziging , inzonderheid in de Zonden van bedryf, en allerbyzon- derst in zulke daden , die , //offe/yk en vormelyk befchouwd; ftryden met de Goddelyke Wet. » 3. Dat ik de Mensch in alles wat hy bedryft, fry- dig tegen de Goddelyke Wet, alleen werkfaam befchouw, zonder dat ik God als Medewerkmeester daarin erken. »» 4. Dat ik egter niets der Goddelyke Voorzienigheid onitrek , doch daar ik de Godheid befchouw als niet werkfaam iw "t geen eigentlyk Zondig is, ik hem op, een hem betamende wyze altoos, met Zyne beffierende Voor- zienigheid, Werkfaam befchouw OMTRENT de Zonde. . 5» 5. Dat of fchoon myn ftelfel medebrengt, dat door de Mensch , overeenkomftig zyne destinatic en Natuur (realiteiten ) zakelyke wezenlykheden kunnen worden voortgebragt, ik nooit de Mensch onafhankelyk , of als een dérfle beginzel befclouw." an Het zy my vergund, (vervolgt de Autheur,) deze ss dingen nog wat nader op te helderen , als mede iets s te melden, van de aanminnige Maiefteit, die, volgens ss myne maniere van denken , van de Godheid afltraald » in zyne gangen met de Menfchen, en dit zal dan ook »» dienen, om onze maniere van werken, met betrekkin- » ge tot onze afhankelykheid van ’t Opperwezen, aan » te wyzen.” De Autheur heeft, zo als "t ons voorkomt uit den in- houd van dit Gefchrift op te kunnen maken , alles aenge- wend, wat in zyn vermogen was, om zyne denkbeelden te ontvouwen eu die te ftaven; mitsgaders om zichzelven beftendig gelyk te blyven ; maer wy hebben "er niets nieuws of iets byzonders in ontdekt, dat de Liefhebbers der Gefchilbehandelende Godgeleerdheid juist uidokt , om ?s Mans denkwyze bepaeldlyk te onderzoeken; dat echter één der oogmerken van zyn fchryven fchynt geweest te Dem daer hw zo uitdruklyk op den Tytel zegt, dat hy enkingen int licht geeft, niet om ze iemand maar op dat ze getoetst en Beoordeeld zow, ee, J. L. SCHMUCKER , HEELKUNDIG MENGELWERK. 4i Heelkundig Mengelwerk , uitgegeeven door 3. L, SCHMUCe KER. Uit het Hoogdubtsch vertaald door JOHANNES DAAMS, Heelmeester te Haarlem. Eerfle Deel, Met Plaaten. Te Haarlem, by A. Loosjes, 1789. In gr. 8yo. 108 blads. p D: vertaaling van dit , voor de Beoefenaaren der Heelkunde zo byzonder nuttig, werk , verdient met recht den dank der zulken, die hetzelve in de oorfprong- Iyke Taal niet leezen kunnen (*). Hetzelve be- vat een aantal Waarneemingen, die niet flechts de echte ` kenmerken van naauwkeurigheid draagen , maar welker inhoud een fchat van kennis bevat, zelf voor den er, vaarenften Heelmeester. Eene optelling van de by- zondere onderwerpen, in dit Eerfte Deel voorkomende, zoude nutteloos zyn. De verdienften van den be- roemden SCHMUCKER zyn zelf in ons Land zo algemeen bekend; dat wy niet twyfelen,, of deeze Waarneemingen zullen met gretigheid geleezen worden, te meer , daar de Heer DAAMS, die de Vertaaling daarvan, ten nutte van zyne Nederduitfche Konstgenooten, op zich genoo- men heeft, als een zeer kundig en ervaaren Heelmeester bekend ftaat. (*) Men berigt ons in de Voorreden des Vertaalers, dat het Werk beftaan zal in drie Deelen, en dat men elk Deel wederom in drie Stukjes zal verdeelen en uitgeeven. menne o ]"'á3.Jp-''.C——————Á— — Verhandelin en, uitgegeeven door de Holland/che Maat. fchappye der Weetesfchappen , te Haarlem. XXY Deel, Te Haarlem, by J. van Walré, 1788. Behalven het Voorwerk, 498 bladz. in groot oQayo.. , T dit Deel ontmoeten we, by den aenvang, eene met de Gouden Medaille bekroonde Verhandeling van Dr. Feirac, over de Borstwaterzugt. Verder een insgelyks vereerd Antwoord van den nu overleeden Heer Abt Fréi, op eene vraeg der Maetíchappye, ter verklaeringe van de ongelykheden der Satelliten van Jupiter. Wyders eene Verhandeling van den Heer F. van Breda, (dien mede de Gouden Medaille is toegeweezen ,) over den best ge- fÍchiktften toeftel, om op de zekeríle en gemaklykfte wy- | ze tgs VERHANDELINGEN ze de Eledriciteit van den Dampkring te kunnen beproes yen; en hier door wel byzonder de Natuurlyke Historie des Dampkrings van ons Vaderland verder te volmaeken. Hierby komt laetstlyk nog een Gefchrift van den Heer F- AJ de Luc, ingeleverd als een Antwoord op de vraeg der Maetfchappy: „, Wat moet men denken van de an trupswgae opklimminge , welke veele, zoo Oude als s hedendaagíche , Wysgeeren, hebben gefteld plaats te s, hebben, tusfchen de Natuurlyke Wezens; en tot welk ,, eene zekerheid kunnen wy geraaken , omtrent het daad- ,, lyke beftaan van die Opklimminge, en van de orde, as welke de Natuur daarin volgt?” De Maetíchappy, dit Gefchrift overwoogen hebbende, heeft geoordeeld, het zelve niet wel te kunnen aenmerken, als een Ant woord op de voorgeítelde Vraeg: dan daer het egter vere Scheiden zeer goede zaeken behelsde, heeft men, met toeftemming van opgemelden de Luc, (wien men ook, ten bewyze van agting, de Zilveren Medaille gefchon- ken heeft ,) goedgevonden, het zelve, zo als het oor- prone in de Franfche Tael gefchreeven is, als eene erhandeling plaets te geeven. By het inzien van dit Deel trok onze opmerkzaemlieid , boven al, terftond tot zig de opgemelde Verhandeling aen 't hoofd geplaetst, betreffende de Zorzwaterzucht ; te meer, daer dezelve, zo ten aenzien der oorzaeken en geneeziug, als met betrekking tot de kentekenen , wol- ns het eenpaerige getuigenis der beroemdíte Genees- eeren, eene der moeilykfte en dubbelzinnigfte ziekten y. 't Is uit dien hoofde niet oneigen, dat de Maete fchappy het wel der moeite waerdig geoordeeld hebbe, deswegens eene Prysvraege aen te kondigen; en ze had daer toe, mag men wel zeggen, te dringender redenen, als men nagaet, dat de Waterzucht in 't algemeen, en dus de Borstwaterzucht in 't byzonder , met het groot- fte regt , onder de Morbi Endémici of Landziekten van ons Gewest te tellen zy. Oordeelende dat de Maete fchâppy , met de opgave van dit Voorftel, niet zo zeer bedoelde te verneemen, wat in de Schriften van vroee ere Geneesheeren , omtrent dit onderwerp, is te boek ges fica , als wel om den eenen en anderen onzer tegenwoor dige ervaeren Geneesheeren uit te lokken, tot het ont- Vouwen van dat geene, wat laetere waerneemingen , wat eigen ondervinding en overdenking, hieromtrent nader ges teerd- hebben; zo zya wy, zedert de aenkondiging , dal | VAN DE HOLLANDSCHE MAATSCHAPPY. 143 de Verhandeling van den beroemden Veiruc, over dit onderwerp, door de geleerde Maetfchappy , met den Eer- bekroond was gewor en, zeer verlangend na der- zelver openbaere afgifte geweest. Met geen minder gree- tigheid hebben wy dezelve , toen zy ons in handen kwam, eleezen, in de vaste verwachting, om daerin meerder ichts ten aenzien van de kentekenen , en meerder zee kerheids ten opzichte van de geneezing, deezer Ziekte te vinden. . De geleerde Schryver heeft, na aenlei- ding van de voorgeílelde Vraeg, zyne Verhandeling in vyf Hoofdftukken verdeelt; waervan in het eerfte de oor- zaeken der Borstwaterzucht onderzocht, in het tweede derzelver, kentekenen opgefpeurd, in het derde de wyze van voofbehoeding aangeweezen, in het vierde de mid- delen ter geneezing, en in het vyfde, die ter verzach- ting deezer Ziekte , wanneer zy onherftelbaer is , voor- gedraegen worden. |. In het behandelen deezer onderwerpen heeft de Heer Veirac met de beste Schryvers geraedpleegt, en hunne gedachten en waerneemingen, op eene zeer gepaste wyze, in deeze Verhandeling medegedeelt. Of echter de Schryver de kennis der Borstwaterzucht: wezenlyk ver- meerderd, en de dubbelzinnigheid der kentekenen weg- genoomen hebbe? Of hy de moeijelykheid haerer genee- zing gemakkelyker gemaakt hebbe? Met één woord, of de Heer Veirac, in zyne Verbandeling nopens de Borst- waterzucht , icts anders hebbe medegedeeld. als het geen reeds deor de beste Schryvers is te boek gefleld, —— en jeder kundig en oprnerkzaem Geneesheer genocgzaem bekend zy? zyn Vraegen, die wy zwarigheid zouden macken , van ítelliz te beantwoorden, en dus liever aeu het oordeel van den kundigen leezer overlaeten. Was de oorzacken deezer Ziekte betreft, men vind 'er, in deeze Verhandeling, eene vry groote lyst van; doch zy zyn zo algemeen, dat zy, zeer gemakkelyk, op andere Ziekten in de verfchillende hemelftreeken kunnen toege: ast worden: ten ware men de liefhebberyen van chaetsryden en harddraveryen wilde uitzonderen; welke nogthans ook in andere Landen plaets hebben. ———- De groote vraeg in deezen blyft, onzes bedunkens, nog altoos onbeantwoord ` namenlyk, waerom behoort de Borstwaterzucht tot de Endemifche Ziekten van ons d : ` De dubbelzinnigheid der kentekenen. deezer Ziektes tel meent 144 NERHANDELINGEN meent de Heer Veirde inzonderheid weggenoomen te heb- ben door de volgende tweeledige opmerkingen. Zie $. 4. 102}. aa De Lyder, dien men van deeze Ziekte ver- „> dacht houdt, wordt geplaatst: met de kruin des Hoofds an voor over na beneden op een beddekusfen , met de , kin naar de borst, de knién zo na mogelyk by den an buik, en de billen bovenwaards. Hoe laager het bo- an venfte gedeelte des ligchaams, in de gedaante van cen əs hellend vlak, gericht is, hoe beter men flaagt. De an Lyder klaagt vry fpoedig over eene borrcling, welke , hy verneemt even boven het fleutelbeen , binnenwaards an van die holte der borst, waarin het water wordt op- s9 gehoopt; wanneer ook eene moeijelyke drukking, daar $, ter plaats, door den Lyder ontdekt wordt. Indien de „> Zieke zich vervolgends langzaam in eene zittende hou- ding begeeft, terwyl men de toppen der vingeren van an de eene hand onder het kraakbeenig gedeelte der bo- „> venfte valfche ribben fterk binnenwaards en na boven an drukt , terwyl de vuist der andere haud fterk tegen s» den rug, tusíchen den rand des darmbeens, en de be- , nedenfte valfche Ribben , insgelyks bovenwaards wordt an geperst, dan verneemt men eene zekere ongewoone dek- , king, en doffe borrcling , welke duidelyker is te be- ‚ fpeuren, dan te befchryven. Hoe minder de darmen. s gevuld zyn; hoe meerder (aart men op dit kenmerk ,, kan maaken. Op deeze waarnceming voorfpelde ik an meer dan eens cene Waterzucht in de borst, en de an uitkomst bevestigde myne voorlpelling."' Op deeze Waerneeming. als behelzende kentekenen' eener Borstwaterzucht , zoude mogelyk veel aen te merken zyn: vooral ten aenzien van de wyze van proefneeming; — dan, dit laeten wy voor rekening van den Schryver. On- dertusfchen komt het ons voor, dat tot het doen van deeze waernceming zulk een fyn, geneeskundig gevoel wereischt wordt, dat flechts weinige onder de Genees- heeren, welken de natuur met zulk een fyn gevoel be- deeld heeft , zich in (äert zullen bevinden , van deeze Waerneeming gebruik te kunnen maeken. Bovendien veronderftelt men by deeze proefneeming reeds eene aen- merkelyke hoeveelheid van water in de borst; dus is de Ziekte reeds tot eenen aenmerkelyken graed geklommen, en ze kan bygevolg niet meer als eene beginnende Borst- waterzucht aengemerkt worden. Het geen de Heer Get, rac wyders $. 9. p. 106. Het is ondertusfchen verre van ons, door deeze onze opmerking, de weezenlyke waerdye dier Verhandeling te willen verminderen: wy bedoelen daermede niets anders, dan den oordeelkundigen Leezer in overweeging te gees ven, hoe veel 'er nog aen de kennis en geneezing deezer zo hardnekkige Ziekte ontbreekt ; en hoe zeer het de plicht is van den practifchen Geneesheer , om , dont eene oplettende beban eling, deeze Ziekte in laeren waeren aert mees en meer te leeren kennen. Zaamenftel der Delfflofen , in welke dezelve in Klayen Kanga , Zoorten e Verftlieidenheden befchreeven wora den , en met Waarneemingen en Proefnèemingen opge- helderd, loor je Ge WALLERIUS, Ridder, Hoogleeraar in de Schei., Metaal- en Kruidmengkundé, en. Door de Heeren LESKE én HEDENSTREIT met veele nieuwe Zoor- ten en Dyyoegaelen vermeerderd. Uit het Latyn vertaald en met Aanmerkingen verrykt door P. BODDAERT , M. D. Lid van verfcheiden geleerde Genootfchappen. Eere Deel. Te Amfterdam, by Wesfingh en var der Hey, 1789. Behalven een breedvoerig Voorwerk , a24 bladz. in gr. octavo. 8 e Heer BODDAERT , Wiens verdienften , iri de Natuut- Iyke Historie, onzen Landgenooten genoegzaam be- kend zyn, heeft, door de vertaaling van dit Werk , dert Liefhebberen der Mineralogie eenen weezenlyken dienst - gedaan. — Het Syftema van den beroemden WALLERIUS wordt, om meer dan eene reden , in de rangíchikking der Naturaliën , en byzonder der Delfftoffen , door de meeste Nederlandíche Verzamelaars gevolgd, eti voor de zodanigen is deeze Vertaaling van veel waarde, niet al- leen om dat dezelve na de nieuwfte uitgave, en door ec- Be kundige hand , gefchied is , maar byzonder om dat dezelve verrykt is met de keurige Aanmerkingen van de IV. DEEL. N. ALG. LETT. N0. 4.1 Kk Hee 146 Je G. WALLERIUS, ZAAMENSTEL DER DELESTOFFEN. Heeren HEBENSTREIT en LESKE, eti van den Heer BoPDARRT zelven, die hy uit de beste Engelfche, Franfche en Duite fche Schryvers getrokken heeft, Dan , het geen de Vertaaling zelf boven het oorfpronglyke verheft , is de Voorrede des Vertaalers, waarin hy een fchets geeft vaa de verfchillende rangfchikkingen der beroemdfte Mineralo- gisten, als LINN/EUS , WALLERIUS, CRONSTEDT, VAL MOND DE BOMARE, SCOPOLI, DE BUPFON, EN KIRWAN. ~ Vaderlandfche Historie , veryattende de Gefthiedenisfen der Vereenigde Nederlanden , zints den aanvang der Noord: Americaanfche Onlusten, en daar uit geyoladen Oorlog zusfchen Engeland en deezen Staat , tot op den tegenwoor: digen tyd. Uit de geloofwaardigfle Schryvers en egte Gee ' denkflukken zamengeficld. Met Plaaten , Hilde Deel. Tt Amfterdam, by J. Allart, 1788. Behalven den Bieden zer, 390 blade. in gr. Bye, Gekoon de bynaam van Gedenkwaardig aan alle de Jas ren voege , die in deeze PWaderland/che Historie bee fchreeven worden, zal men dien met dubbel regt kunnen en moeten geeven aan het Jaar, waar mede dit IIIde Deel aanvangt, cn waar van de Schryver in den beginne deeze fchets geeft: en Veele Oorlogen zyn uit eenen vreem- den en ongezienen hoek onzen Vereenigden Staat aange- waaid , veel aangevàngen en voortgezet, op eene wyze, welke de Gefchiedenisbladen dier tyden by lange ma niet altoos tot eer van den Lande doen fpreeken; dan wy mce gen, zonder grootfpraak , zeggen , dat de Oorlog , van welken wy thang een Tafereel gaan fchetzen , de vreemdfte en onloflykfte is, waarin ooit de Vereenigde Gewesten deel hadden. Onaangenaame beelden zullen zich menigvoed, op den voorgrond, in volle grootte , en hellen dag, ver ‚ toonen. Want zullen wy ons kunnen wederhouden van onverfchoonelyk Verwyl, voorbedagte Tegenkanting der heilzaamfte niaatregelen , haatlyke Werkloosheid , opgerok- kende Tweefpalt, en flinks Bedrog, zommigen in den Lan- de ten laste gelegd, op te haalen? terwyl verkragting van heilig Volksregt, fchendige Verbondsbreuk, en vernielen- de Roofzugt, den Vyand alzins brandmerken, Or- der het vermelden van zo veel en zo veelerlei jammers, zullen wy ons, egter, by wylen verkwikken mogen met de befchouwiog van den wel dikmaals vrugtloozeu, doch 3 VADERLANDSCHB HISTORIE. 147 altoos rdigen Viyt, opregte Vaderlandsliefde, on- zweeke Trouwe, en moedig wederitreven van averechte chen Handel , door de welmeenenden in den Lande aan n dag gelegd. Deugden , die te fterker aflleeken by de deugden, waar tegen zy zich, hoe zeer door nyd en af- unst begrimd, aankantten. verde van de Gebeurteuisfen onzer dagen, die in opmerke ]ykheid voor geene vroegere behoeven te wyken. Hebben Wy. over de beginzelen der daaden, deswegen altoos zo eel niet kunnen zeggen als onze Leezers zouden wen. 