Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
De l*^c xoon vemckt bij de Batoe, krijgt bij zijne ge- UK>rte (icn titel van Radja Kapitein en is de erfelijke opvol- l:< r van lift roargalioofd. Bij ncheidiiig wordt opgt'volgd wat bij de adat djoedjoer is opgcgrvcn. I)c Katoc heeft den voorrang boven alle andere door harcn man gedjocdjoerdc vroowen ; voor dexe ia het zware werk en hui- M'lijkr dicHhtcn. 2 /. Djoedjoer Tonga (proatin). Die djoedjoer vindt plaata onder de proatins en verschilt ^iechts met de andere djoedjoer-instcllingen daarin, datde bruid- Niliat niet hooger mag zijn als 150 reaal. 2 ^. Djoedjoer Ketjil aUoe kebanjakkan. Die ini»tcllingt*n vindrn plaats onder dc bevolking en is ;.an dewlfde regeU, die voor de djoedjoer «ijn daargesteld , on- iirmrorpen, j^lechts mag de djoedjoer niet hooger «ijn dan 1(K> n-aal. 2 h. Adat orang am!ul anak. Alhier genaamd iSemundo orang kebanjakkan. Hij deze instelling neimt de vrouw een man. Allesi uat dc man doet, gnat onder voorkennis van xijne \nmv: de vrouw in aanKprakelijk voor alles, doch, zoo zij in cHiele taken geen keniiis heeft gedragen van de verrigtingen \an hsn*n man, zoo wonlt het vonnis tot op lijfiMlwang verhaald op haren crlitgenoot. De man hei'fl geen aan^pra.1k op de kindcrcn. Hij M'heiding vertrrkt de man, too »U hij gekoroen is. 'J I. Si-muiuio iM-rodat (lladja Kaiija). I>ir/rUrr ii!>tf'hiij:fn komrn ovrrcen mrt di** der Knn»|»t*a- 282 KORT OVEUZIGT VAN 1)E AFDEELIXG lieu, waarbij do man on vrouw in gemecnschap van goederen zijn gctrouwd. 13ij scheiding heeft er eeue gelijke verdceling plaats onder de goederen. 2 k. Semundo balik djoeraij (pcrnantian djoedjoer). Alhier genaamd pcrnantian djoedjoer. Een huwbare dochter wordt uitgeliuwd volgens de adat djoe- djoer , onder bepalingen aLs deze. Indieu haar broeder nog t€ jong is, om bet bebeer te regelen , en nog niet getroawd , zoo kan de zuster niet eerder bet ouderlijke dak verlaten of haren man volgen, dan nadat aan de bepalingen voldaan is, haar broe- der gctrouwd is en bet beheer op zich heeft genomen. 2 /. Adat anggouw of gantie tikar. Bij deze wordt vergund dat een jongere of oudere broeder of naaste blocdverwant van den cchtgenoot ecner weduwe, met hare toestemraing, de i)ligten vervult van haren cchtgenoot. Zonder hare vergunning mag zulks niet phiats vinden. 2 7/1. Semundo mardika. Deze instelling vindt allecn plaats onder de vreemdelingen of Maleisclie bewoners op de passers. Aanzoek. Door den man wordt bet aanzoek gedaan en liij zendt ten dien einde zijne zendelingen om eene overeenkomst te treffen. Bewijzen. llct aanzoek aangcnomen zijnde, zoo worden de tanda tanda van wcorszijde gewisscld , waarmede wordt te kennen gegeven , dat de overeenkomst is bepaald. Bruidschat (antaran). Daiirna wordt de bruidscliat gebragt en bet liuwelijk bepaald. llet verbreken van de overeenkomst heeft ten gevolge het ver- dnbbolen van de antaran en tanda tunda,zoo zulks plaaUs vindt van den kant der bruid, en van de zijde van den bruidegomy liet verbeuren van zijnen antaran en van zijne bewijzen. Palankaan. Eene jongere zus^ter eerder uitgehuwelijkt wordcndc daii liare OMMELANDEN VAN DRNKOELEN. 283 i»iulrn', ill lian* brtiiilc^om vcrpligt ecu Mti'l klocdcren trii pc- wlu'iikc tc gevcii aan hare ouJrrt* zunter. Huwelijk. A an die voorwaarden voldaan zijndc, zoo wonit tot het huwe- lijk overgegaan, hetwelk geachiedt volgensi de Mahomedaanache insti'Hingen. Pamadoeaii. Eon grhuwd man ecn tweede vrouw nemcndc, betaalt eenc boote ana zijno vrouw, welkc beataat in eena zoo veel geld als vroegcr hare antaran was, en welkc zij uit^leelt aan hare naaate vrouwrlijke aanverwanten. lasie kawin, tjaro of wel roaas kawin genaamd. Bij het huwelijk wordt bepaald hoeveel, buiten de antaran, de huwclijkitgift, niaasi kawin, zijn zal en verblijfl de echtge- noot die schuldig. en wordt niet cerder betaahi dan nadat eene Mrheiding plaats vindt. Het verbeuren van de huwelijksgift vindt plaaU bij geregte- lijke !«ch('iding of wel bij zware overtredingcn van de vrouw. Ontvoering. Va'w rocisjV een jongeling volgendc, zonder medeweten van hare ouders of wel bij een stillc liefde'ahandel geanapt wordende, worden getroiiwd en worden gestrafl met eene boete, de hoc- veelheid naar geUng dcr omstandigheden. Adat liidah. Vjcn vrouw mag ni< t eerder in den echt weder tredcn , of zich afgeven met een ander man, dan nadat een Ujdsverloop van i\he maanden en tien dagen heeft plaats gevonden. Tua«chen de scheiding achuldig daaraan bevonden wordende , wordt sij tot eene daarop bepaalde idraf veroordecld. F)en man en vrouw geacheiden zijndc , ia het vergond tonder trouwen Wf*der met elkander te leven. Eene ncheiding mag tot drie keer plaata vinden. Bij eene drnle i^cheiding wordt het niet mcer vergund, dat |Kartijen wcxler tot elkander komen. Nadat de hidah heeft plaata ifivonden « moet zij dan weder met een ander man rer4 zich ver- 284 KOUT OVEUZIGT VAN 1)E AFDEELING bindeii en schcideii, voor en alccr liet aaii liaar weder verguiid is te leven met haren vorigeii echtgenoot, doch deze is dan ver- pligt weder haar op nieuw te tromven. De maas kawien een inaal geschonken zijnde bij eene 8chei« ding kan niet weder gevorderd worden. Pligten. Dc echte lied en zijn verpligt elkander rekenschap te geven van hun doen en lat«n, handel en wandel. Bij het intreden in eene familie, ontvangen de getuigen dc goederen, door bruidegom en bruid medegebragt; die goederen (Iragen den naam van Harta Porboedjangan , en is de vtouw verpligt bij schciding weder aan de getuigen uit te leveren. De winsten en verliezen met medewetcn van beidc partijen, worden to zamcn gedeeld bij scheiding. }3ij schciding kindcren achter latende , wordt het aan die over- gelatcn, vroegcr of later, bij wie zij zich vervoegen willen. Intusschen blijft dc moeder tot dat tijdstip met de opvoe- ding belast. De vrouw of man is niet verpligt , bij scheiding of dood , de schulden zonder medeweten aangegaan te voldoen. Bij ovcrlijden zonder testament, gaat de harta perboedjangan terug aan de familieleden. De begraveniskosten worden uit den gcmeenschappelijken boe- del betaald: wat wijders overblijft, vervalt aan de oudste der familie, wclkc daarvan afzondert voor de &milieleden een of ander aaudenken (angoen angoen); daarna splitst hij dat in tweeen en keert aan de weduwe en kinderen voor ieder een aandeel uit. Bij het niet daar zijn van kindcren vervalt hun aandeel aan de aanverwanten van den overledene. Testament. Geen testament wordt van kracht erkend, dat niet voor den gezaghebber, dc familieleden, hoofden en oudsten des volks is opgemaakt en door hen onderteckcnd. Daaraan voldaan zijnde, zoo kan de uitvoering plaats vinden. M OMMKLANDEN VAN HENKOELEN. 285 Ailn|)tir. (Iraili)pt4rnJe kiiulcren liebl)on d(*zclfde n'gtcn alu eigene kin* •Itnii, iijilirn zij zijii crkriid voor de hoofdrn «!n nabesiaaiiden. AanLMiiomrn kiudercn ht-blRii gecnc regteii op de nalatenscbap \.ui luinni* wcrkelijke oudcm vn worden ))Ci»chouwd als niet meer tot dv familie te brhooreii. (jccnc* aanvrrwanU^n hcbbende, trcdcn dc erkctide geadop- tttTtit* kiiideroii in de nalatciistchap der {readoptct;rde oodere. I)c malrische l)rironcrs profit^ren ook van 'alanda insiel* Iingcn, en makrn van de adat djocdjoer gebniik tot crlan- ;/ifiir van vrouwen en vcrmeenlcring hunncr famiHc en volgen III zooverrt* die adat aU bet bunne zcden en gewoonten ver- «M>rlcjov«"n. \)v kindfTcn volgen bun vader bij eene scheiding. l)o docbtcrs, uit ecn zoodanig buwclijk gesproten, mogen iiimtncr gedjocdjocT worden en volgen dc malciscbe adat. Aan dc oudste docliter vervalt de erfenis en suj deeli zooveei tticde aan bare hrocdert en zu5ter aU zij gocddunkt. Hij !^:beiding wordt de vrouw tcroggestuurd en opgevolgd wat er bij de adat djocdjoer is voorge«chrcvcn. 2 n. Krfopvolging. IK* oud>te zonen, welkc verwekt zijn bij gtHljoodjoerde vrou* wen. zijn de wettebjke erfgenamcn en fttaroboudeni en volgen den vaiier op in zijnen rang, adei en functie. Hij gebak aan manncbjke kinderen en bij bet dmarzijn van docbters, vervalt de opbouding of voortzetting van den stam aan de oudste docbter , welke door middcl van den adat acmondo arobil anak erfgenamen tracbt te erlangcn. Gecne kinderen daamit voortspnutende« zoo valt bet regt op baar oomskindcren of wel op die van hare bloodvcrwanten , welke volgcnn de adat djoedjocr daarop aanspraak beeft. 3^. I)(! wetten en Hraflen in zaken van miadrijf. Op aile roiisdrijven zijn straffen bepaald, bniten de boete, wrlke wordt gerrgebl naar den miniiercn of meerdrrrn graad Mill Mrbuld. 28G KOUT OVERZIGT VAX DE AFDEELING 3 a. Baiigo(;n. Mot den dood, gosubstitueerd door den bangoen, bcstaaiide in eene betaling van 100 reaal, buiten eene boete, worden ge- straft alle pcrsoncn schulditr 3 a. aan moord, b. „ vergiftiging. e. „ bloedschande. d. 9, roof en moord. €, „ overspel. /. „ brandstichting. ff. „ vrijwillige ontvoering van gehuwde vrouwen. A. „ vervalsching van goud, zilver, juweelen of geschrifteti. t. yj hct trekken, ontblooten van een wapen. 3 b. Halve Bangoen. Bestaat in 50 reaal buiten boete en toegepast als straf wegens 3 a a. opzettelijke verwonding. 3 66. indringen in woningen van hoofden. 3 cc. het doen van een valschen eed. 3 d d. een onnatuurlijke gemeenschap. See. verkrachting. 3 //. kinder moord. 3 c. Overtredingen. Alle overtredingen worden gestraft met boete, de hoegroot- heid bepaald naar gelaug der omstandighcden en toegepast; 3 kk. op het overtreden dcr gebruiken en instellingen van die 3 IL op het huwelijk. 4 mm, yt de cigendommen. 5 n n. yy 99 zamenleving. 6 o o. 99 99 wederzijdsche eerbicd en achting. 7 pp* 99 II landbouw en handel, bedrijven etc. 3 d. Diefstal. Wordt gestraft met buiten de daarop bepaalde boete vany25, de vergoeding aan den cigenaar van de dubbelde waarde der ge- stolenc goederen. (iMMFXANhEN VAN IIKNKOKLEN. 287 llrt cipk(x»p(*ii vn \vT\K*T'j:vn van jrc^lolfiir goedrn^n vrrvalt in (Jrz4*lftlf! tcrmrn. r» e. Vrr^ondiii^' Van gfringen aard, viTooruiakt door toedoc*n van wn andrr, iM-dit^ndr uf \wcnivu, of wcl in dienitt crUngd. Word! buiten Av \hh*U* nog ei'ii Hinartegt'ld (tejK>ng) opgelegtl ten voordeelr \Hti den lijdcndc. I^ij vrrwonding, waar de dood had op kunncn volgen, mit*- viirniing of grbrrk daarsUdt, word! buiten dc boctc ecnr hoo- trt* rt' j»martigeld (pampas) opgelegd , ti*n voordeclc van den lijder. 3 /. St'hadevergoeding. .MI^handL*lingf*n van beestcn, bcleediging van gchngen aurd, vcrwo<*>tingt*n van aanplantingen etc., etc., Mordrn door de raden der doemocru* of merga aigeroaakt door M-hadrvrrgcMHiing. Indu^trit^ Annn«'minir<*n van wrrk , geldlri'ningcn , levering van produk- t«n, mliuldt n wonlen erkend , xck) dezelve zijn aangegaan mit nirdrvctrn v.m de hoofden der merga of {lajoar. I>e lM»!«li!i>ing der geschillen behoort tot de attributeii der mar*:a raden, alle< onder voorb«*houd van app<»l bij den nai! «it r h(M>fden te Kroi\ IMifften van den Priestcr. AlIi* huwelijken en i^cheidingen , gixbdienntigc feejiten en pUg- trn. Morden verrigt door den pricster, doch met voorken- fii?» van het hoofd der merga of doewoen en ondenrorjien aiin de vaMe b<*palingen, erkend bij de Mahomcdaamiche in- ?»tellin;ren. Ihiraan niet voldoende, zoo wordt de priesier veroordeelt tot lene boete of wel fee^tmaal; ook wel vorden hem lijne fnnetien ontnomen. [irand. Bi) brand, ontstaan uit onachtxaamheid der huisbewonerv , mordt aan lien opgelegd cene Mrhadevergoeding , bestaande in '^•"n feestmaai. IV (VIII.) n 288 KORT OVERZIOT VAN DE AFDEELING Grondbezit. Het bezit van grondeii is slcchts eeii in leen verkregen goed van den merga. Hetzij sawah*s of ladangs, na dric jaar als wildernis gestaan te hebben, worden zij weder het algcmeene eigendom. Degeen die na die tijd die gronden outgint, is de erkende eigenaar, doch raoet behooren tot dc bewoners van die merga, doessoen of passer. Aanplantingen mogen wel verkocht worden, doch de gron- den niet. Andere inboorlingen zijn genoodzaakt eene verbindtenis aan te gaan met het merga- of passer- hoofd. De tot sawah's bewerkte gronden mogen verpand worden, doch met voorkennis van de hoofden. £en verschil, waarin door den Baad beslist wordt, is aange- nomen eene restitutio van /5 'sjaars in te houden op het kapi* taal , en als huur der in pand verkregen sawah's 4 van het product. Pauden. Op tijd gegevcu zijnde en na verloop van dien tijd nog niet gelost, zijn verbeurd. Goederen op tijd gegeven, mogen niet gebruikt worden, daarin falende, verbeurt men de daarop geleende gelden. Goederen, waarbij gecn tijd van lossing bepaald is, mogen gebruikt en gedragen worden , en is de schade , daarop erlangd , voor den eigenaar. Zaken van gewigt moeten met getuigen, of wel met weten van het hoofd zijn aangegaan. Rente op het geld. Adat permoessian. Wordt niet erkend voor den raad; overeenkomstcn dienaan- gaande door de hoofden erkend, worden ook door hen afgcmaakt, hetwelk bestaat in eene vergooding van ticn gulden zilver, die or toegepast wordt op vlugtelingen, welkc hebben ingeroepen den invloed van een hoofd (als gedjoodjoerdc vrouwen wegens een of andere zaak OMMRKANDKN V \N REN'KOKLRN. 3K9 m* t hunn man) , op vn?rmdrlitigtMi en iiilKXirliiif^n van •lulore rner^a ». Dit vixirilrel is alltt'n voor de mfrgm-hoofden , Wfike daarvan mrdrdtrlon zixi vtt*l aU hun ^ocd dutikt , aan den gisthcer. n(')mliii^'tMi op lirt oflr^^*ii van gctuigt*nu en hot doen van (Irli Pill. Mo^ii wcl gehoonl, dcM*h nit*t als gvtuigen aangrnomcn vor- (!rn, kimirrcn. hiindon, dcKivcn en naa^te hlordverwanten. In «'nk<hlf Lfvallrn is hct veroorloofd, vrouwen drn red op te Irggcn. (fft*n red mag wordrn gedaan, innder door ren vonnis, (hetztj L'ttuigtn of wil iwrtijcn) daartoe te xijn veroordedd. In zaken, weike gcene bewijzcn of getuigen hebben, en de (loe5M>i*n of merga aangaan, kan de (hhI aan denelvcr bevol- king worilen opgrlrgd en getichiedt xulks dan op eene beiligc plaat.H. v(K»r den prir!*ter, teruijl de Koran boven het hoofd nordt gt»houden en het formiilier in voorgelczen. Vrraiiderinir van straf en beeindiging van het vonnin. N.I \»rl(K»p van lien dagen iikt voldaan zijnde aan een von- iii?«, 7.iK» word! het ten iiilvotT geh'gd. In Civieh: Zaken. Al?» hij dm verkoop der goederen de opbrengst niel voldoende 1^. wordt de Hjfudwang toegepaxt. Ihj lijfitdwang wortlen vijftien duiten daaga te gned gedaan i!oor den w*huldeij»eher. Voor eike maand hifadvang vijf gulden afiilag. I)t' \ijftien duiten daagn vallen ten laate Tan den achuldenaar. In (^riminelc '/juken. Niet voldaan zijnde aan de ban opgelegde alraf in geM, na d«* tijd5l)e|mling, zoo wordt het vonnb veranderd in loovfel maanden dwangarbeid. bert*kend t«gen /5 a£dag per maand. Nadat votiraf de den veroordeelde toekomende goederen tijn \erkocht, dient de opbrengal tot aanzaiTehng van de tchold. IV onkonten van voeding ete. komen ten koftten Tan het Re- *tuur. 290 KORT OVERZIGT VAN DE AFDEELING ENZ. Verdeeling dcr boeten. — Proceskosten. De boeten vervallen aan den raad. Dezelve worden gedeeld in 3 deelen: 3 voor den raad, 3 99 9, lijdende partij, 3 yy het hoofd der merga van de lijdende partij. Het J voor den raad wordt wedor gedeeld J voor de leden, J voor het politiefonds. Proceskosten. In Civiele zaken 2 gulden van ieder partij, 5 pCt. van de waarde, het afgeven van een afechrift van het vonnis/1 per copij. Verloren goederen. Gcvondene goederen moeten onmiddelijk bekend gesteld wor- den aan de hoofden. De eigenaar is gehouden bij het terug- geven de helft der waarde te rembourseeren. Bepaling wegens vergoeding. Tn zaken van geschil is bepaald voor een karbouw 20 gulden, „ „ kris 40 „ „ „ lans „ „ sewar voor het goud en zilver, zoo vcel als het goud of zilver in ge- wigt bedraagt. Voor een gulden zilver recepis of kopcr waarde 120 duiten. Djocroedjocngan. De eigenaar niet bokend zijnde, hetzij van beesten hetzij van wat het ook zij, vervalt de eene helft aan den vinder, de andere aan het racrga-h;)ofd. Bij ontstaan van geschil daarover wordt het voor den raad der hoofden gebragt; de helft voor den raad, het andere gedeelte aan wien het vonnis als eigenaar crkeut. Inkomsten van spelen. Buit^jn de andere inkomsten hebbeu de hoofden nog het voor- dccl, welke de asil van spelen oplevert, en beotaat op het lo8- laten van hanen in den baan en andere spelen , van ieder inzet pi*r roaal tien duiten. KORT OVKltZlOT hkikkffendk de wetten ex IN.sTKLLINOEN. HEXEVEN?* DE IMUGTINQ VAN IIET INLANDSill IIESTUUR IN DE AFDEEUNG SeLOEMA. 1^ lnrij:ting van liet Inlanil!«ch bculuur. <i. IK* titc'U (Jcr h(M)f(l(*n, hunne vorhouding tot t*lkaiider rn tot htitiiii* aiiak bo(*a«. /». Virpligtitig dor inp*xrti*tipn jrgrii5 hunne h<Hifd(*n. (K»k mrt bi*trt*kking tot hunne dienstbaarhrid. <•. I let door hen op te hrrngin ^ontingt^nt en padi ciiz. ti. I)e voorderlen der hoofden (a*il), ook met betrek- king tot de handelsartikelen uit de bosschen %\» an- derzinty verkregen, en de onderlinge verdeeling dicr ayil. \ oor ongpveer anderhalve eeuw geli*den. kwamen eenige fmni* )ie5 van de andere zijde den barisany, uit het I«intang!(che en uit de PaMumah landen a&akken, om zich alhier te ventigen. nt*w fimilie;* utichtten aan de rivier Tallo de doesntoen Tjinia <Hlftc, (waarvan de afytammelingen nog thans het margo Kern- hing M'hnrie uitmaken) aan de Seloema Kota Padang (margo van dien naam) en aan de Alias Karang Anjer (Margo Semi- dan). Konkeij en Ngalam behoordcn echter ondcr het gt^iied van den Pangeran van S^lc^r, die later dit gedeeltA* afntond a^n e<*n zijner fiuniliebetrckkingen . welke den titel van Pkn- geran KemlMUig Agong aannam. Meerdere {amilies slotrn acfa aan de f*<'nttgekomenen aan; andere »tammen kwamen afzakken .lan uie grond werd afgetitaan: de vemchillende doefwoenn van tene Mam vormiien neh tot margos. Ilrt hoofd van /.ulk een margo kreeg den naam van eha- ppi. dat teener doe5M)en dien van Proatin, de Proatin tnra'* h 292 KURT OVERZIGT VAN DE AFDEEI.ING dien van Penibarab of Pemankoe, raeest alien onder den titel van Depattie. Ue boden der chalippa's kregen den naam van Sebcudars. Aan liet strand vestigden zich Maleijers en andere vreemdelingen met een Dato aan het hoofd, benevens een Pemankoe en Pcnghoeloe moeda. Eerst kortelings is door het Nederlandscli Gouvcrnement aan het hoofd van den stam van Semedan te Alias en dat van de anak marigo te Tallo den titel van Pangeran gegeven; na den dood van laatstgenoemden is deze titel overgegaan aan het hoofd van den stam van Loeboe batang. l)e Pemankoes en Pembarabs onderscheiden zich van de ove- rige Proatins door het mccrder aandcel, hetwelk zij geuieten van de inkomsten van het margo; zij nemen ook zitting in de chalippasraad. De Proatins of doessoenhoofdcn zijn aan bovengemelde cha- lippas en Pembarabs ondergeschikt en hebben slechts eene ad- viserende stem in den chalippasraad. Zij worden door dedoes- soenbewoners benoemd, terwijl de chalippa's en Pembarabs door (le Proatins (welke men ook gevocgelijk volksvertegenvroordi- gers zoudc kunnen noemen) worden verkozen. Een en ander moet echter door het Gouvernement bekrachtigd worden. Wijzigingen in den bestaanden hadat kunnen door de cha- lippa's niet zoiider raadpleging en toestemming der Proatins aangebragt worden, terwijl deze laatsten niets vermogen zon- der goedkeuring der chalippa's. Tn het Konkeijschc en Ngalamsche zijn geene Pembarabs, doch de chalippa's aldaar zijn als het ware de Pembarabs van den Pangeran van Kembang Agong. De verdeeling van de boeten enz. is voor ieder margo ver- schillend, en in volgender voege: Distrikt Tallo margo Kembangsehari voor den chalippa J den Pembarab 4 „ Anak Marigo „ „ „ J twee „ | „ Loeboe Batang „ „ „ | den „ J M Ketjil „ „ „ I twee „ | OMHKLANDKN VAN BENKOCLK!!. 293 Ih^trikt Sfldrma. inartTf} KoU Fudaiig Mxn Hen cliali|ipa | den PerolNirab | Anak Punghir „ „ „ J twee l)i>tnkt Alla.H. mar^'o Som(*ilan IK*p. IVrbo vcx)r don chalippa J den M St-mfdan „ ., „ „ ,. J w »f Pritn** ., ». M .f *f I twee »* t ♦» ! »? f t »» I »• 1 III hrt margo PriifU! kan echter de Pcmbarab Depattie Oc- l»*r.in AgcM'fip, ^'ern aandei*l vi'rkrijgen uit de doewoen* Mara5- leuga, I/kI)cw Kemhang en Pelipiran. In h<*t Ngaiiam en Korik«*ijj»rhe heefl de verdecling der boc- ti II nl(iu?i lllri.'tt.*^. In Konkcij en SindcM-r >«orden de lKH*ten vrrdi^ld in drie de<*len (namentiijk die van Pandjingun) «aar\an cen dee! voor den Pangeran van Kemhantr Agong. een deel voor dfn chm- lippa en een deel v<H)r den Proatin, in wiena doef«oen het feit iieeft plaatu gehad. Heefl i>ovengenocmd feit plaatj« gehad in het margo van den Pangeran, zoo udrden de Injeten cveneens in drie deelen vcr- (l»*eld, namentlijk een deel voor den Pangermn, een deel voor ii<'n Proatin in wiena doe^Hsmen de vrouw te buis behoort, weike /.ich aan p.yidjingan heeft achuhlig gemaakt, en een deel voor iiv WW ehahppa5. Van and<*nr boeten is | voor den Pangermn, J voor de vier f halippa*:$. Voor het margo Toemboelian, wat lieireft het aandeel der prot* tina, 19 l)epBald, dat iederc boete van pandjingan lal verdeeld wor* den in tit*n gelijke deelen, voor de tien hoofden in dii margo. \'(Kir de iVoatins van Ixieboe Sawin in bepaald, dal dexe boe- trri griijkriijk verde«>ld zuUen wonien tUMchen de xrven proa- tin;* in (ill margo. Villi diZ4*n regel maken de doi*akM)efif» Batoe radja, Ilandar- .tf:<»iig. Aijf'r Prioan, Pladjann. Tamijong rn Madjaparing on- 296 KORT OVERZIGT VAN DE AFDEELING Er zijn in deze afdeeling twee wijze van huwen bekend. lo. Djoedjoer of het koopen eener vrouw. 2°. Semundo of het zamcnwonen met eene vrouw. De Se- mundo wordt verdeeld in Semundo tra ambil anak, welke in de oeloe gevolgd wordt, en Semundo berhadat of beantaran, welke op de passers gebruikelijk is. De prijs der djoedjoer of koelo is bepaald als volgt; Soembang Dawin Kalang kalindang of w anneer de bruid geeuc goederen of kostbaarheden ten huwelijk medebrengt. a. Djoedjoer agong of anak chalippa 70 realen f 140. — h. „ tenga  40 „ „ 80.— Wanneer de bruid goederen of kostbaarheden medebrengt, zoo moet de waarde hiervan door den bruidegom worden be- taald ; hij kan echter weigercn dezelve aan te nemen , in welk geval deze het eigendom der familie van het meisje worden. Wanneer een jongeling aan de famihe van het meisje, dat hij zich tot vrouw wil nemen, hceft betaald 20 realen, zoo kan hij het meisje met zich nemen, en is dit voortaan zijii eigen- dom, zijnde vooraf bepaald wanneer het overige gedeelte der koelo zal worden af betaald, hetzij bij de geboorte van het ecr- ste kind, hetzij bij echtscheiding of overlijden der vrouw. Soms gebeurt het, dat een jongeling een meisje neemt zoiider hiervan kennis te geven aan hare familiebetfekkingen , alsdan is hij verpligt de koelo to betalcn en bovendien /lO. — boete, waarvan/5. — voor de chalippas. Hij moet intusschen bij de betrekkingen zijner vrouw ver- blijven , tot hij 20 realen handgeld heeft betaald , en wordt zulks genaamd Semundo bernantian. De man is verpligt drie maanden, nadat hij zijne bruid bij zich heeft genomen te huwen (nika); sterft zijne bruid voor dat hij gehuwd is, zoo kan hij de reeds betaalde gelden niet lerug vorderen; sterft. zijne vrouw echter nadat deze plesrti?- OMMELANDEN VAN BENKOELEN. 297 lieid heeft plaats gehad en laat zij geene kindereu iia, zoo be- hoeft hij geen koelo gelden meer te betalen. Waiineer na de betaling van het handgeld (20 realen) de bruidegom van zijn huwelijksvoornemen afziet, kan hij dit geld niet terug vorderen; wanneer echter de bruid in dit geval haar woord terug trekt, moeten de gelden aau den man terug be- taald worden en bovendien door haar eene boete betaald wor- den van 10 realen, waarvan 5 voor de chalippas. Wanneer de man zich vestigt buiten deze afdeeling, raoet hij betalen 80 realen koelo. Verzoekt de vrouw echtscheidiug , zoo kan door haar of hare betrekkingen het nog onbetaalde der koelo niet worden gevor- dcrd; de kinderen en goederen blijven alsdan het eigendora van den man. Is het daarentegen de man, die de scheiding vordert, zoo raoet hij de koelo betalen en worden kinderen en goederen gelijkelijk verdeeld; is er slechts 46ii kind, zoo kan de vrouw dit bij zich houden. Wanneer de onderhandelingen tot het koopen eener vrouw zijn aangevangen, zoo, nog geene maand verstreken zijnde, zij eenen anderen man neemt, moet zij eene boete van/ 10. — betalen aan den eerstgekomene. Wanneer een man eene vrouw gekocht heeft, zoo wordt zij de anak boea zijns chalippas. Voor eene weduwe (merando) is de koelo de helft van bo- vengenoemde, de boeten even zoo. Wanneer de man geene middelen heeft zich' eene vrouw te koopen, zoo gaat hij bij haar inwonen en wordt zulksgenaamd Semundo tra ambil anak; zoo de man bij de overeenkomst ook geld heeft betaald, zoo is de benaming Semundo belapis reaal; zelden wordt in dit geval meer betaald dan/ 10. — De man is in elk dezer gevallen verpligt zijne vrouw te volgen. Bij echtscheidiug op verzoek van den man (wanneer er geene wettige redenen bestaan) is hij verpligt/ 80. — te betalen, met 296 KORT OVEKZIGT VAN DE AFD££LING Er zijn in deze alUeeling twee wijze van huwen bckend. lo. Djoedjoer of het koopen eener vrouw. 2°. Soraundo of het zamcnuonen met eene vrouw. De Se- mundo wordt vordceld in Semundo tra ambil anak, welke in lie oeloc gevolgd wordt, en Semundo berhadat of beantaran, welke op de pastscrs gebruikelijk is. De prijs dor djoedjoer of koelo is bepaald als volgt; Soembang Dawin Kalang kalindang of wanneer de bruid geeiic goedcren of kostbaarheden ten liuwclijk mcdebrengt. a. Djoedjoer agong of anak chalippa 70 realen / 140. — h. „ tenga „ „ Fembarab 60 „ „ 120. — J, J, ,» „ Proatin 45 „ „ 90.— c. „ kctjil „ „ Kabanjakan 40 „ 99 80. — Wanneer de bruid goederen of kostbaarheden medebrengt, zoo moet de waarde hiervan door den bruidcgom worden be- taald; hij kan echter wcigeren dezelve aan te ncmen, in welk geval deze het eigendom der familie van het meisje worden. Wanneer een jongeling ann de familie van het meisje, dat hi) zich tot vrouw wil ncmen, hceft betaald 20 realen, zoo kan hij het moisjo met zich nemcn, en is dit voortaan zijn eigen- dom, zijnde vooraf bepaald wanneer het overige gedeelte der koelo zal worden afbotaalil, hetzij bij de gcboorte van het ecr- ste kind, hetzij bij echtscheiding of overlijden der vrouw. Soms gcbcurt het, dat een jongeling een meisje neemt zonder hiervan konnis te geven aan hare familiebetrekkingen, alsdan is hij vcrj)ligt de koelo te betalen en bovendien /lO. — boete, \\aarvan /T). — voor de chalippas. Ilij moet intnsschen bij de betrokkingen zijncr vrouw ver- blijvcn, tot hij 20 rcak'n liandgcld heeft betaald, en wordt zulks genaamd Semundo bcrnantian. De man is verpligt drie maanden, nadat hij zijne bruid bij zich heeft gcnoraen te huwen (nika); sterft zijne bruid voor dat hij g<^huwd is, zoo kan hij de reeds betaalde geldon niet tcrug vordcrcn : >tcrO zijne vrouw (^htrr nadat deze pleglisr- OMMELANDEN VAN BENKOELEN. 299 bannissement of doodstraf, naar gelang der omstandigheden ; is echter de bangoen betaald en het verzoeiiingsfeest gegeven, zoo is de moordenaar vrij en volgens de uitdrukking alhier "Gaweij soeda siang." De bangoengelden worden aldus verdeeld: 50 realen voor de betrekkingen des vermoorden, 25 realen Kapa Lantang en 25 realen boeten voor de hoofden. Bij de verwonding worden drie gevallen in aanmerking ge- nomen : a. Ligte verwonding / li.— aui den verwonde en / 14.— boete voor de hoofden. b. Verwonding met meer dan 6<ne wond //20.— // r a xr 20.— u if u v c. Verminking 1/28. — y u n v 28. — u » u u Welke boete bekend is onder den naam van pampas; dc schuldige is tevens verpligt een stuk wit katoen te geven en eene geit, ten einde het geschil uit te wisschen (pembassoe doessoen). Hier wordt echter tevens een tennijn gesteld van tien, vijftien of twintig dagen, binnen welken tijd de boeten moeten zijn betaald, als wanneer bij nonbetaling de straf veranderd wordt in dwangarbeid, van twee tot zes jaren. Geschiedt de verwonding ten gevolge van onderlinge twist en zijn beide partijen gewond, zoo moet door hem, die het eerste aanleiding tot twist gegeven heeffc, of die het eerst een wapen heeft gegrepen, aan de betrekkingen van den andere een verzoeningsmaal gegeven worden. Diefstal wordt gestraffc met eene boete, de waarde der gesto- lene goederen evenarende, terwijl de schuldige het gestolene dubbel moet vergoeden. Bij nonbetaling, met of zonder rot- tingslagen, dwangarbeid van twee tot vier jaren. Bij roof of aanranding en afzetting op den publieken weg, moeten de boeten en de vergoeding, ieder het dubbelde van de waarde van het gestolene, bedragen, dan wel dwangarbeid van vijf tot tien jaren; is dezelve door gewapende benden ge- pleegd , zoo is de straf bannissement van 10 tot 20 jaren. Brandstichting wordt als roof beschouwd en als zoodanig ge- 21)8 KOUT OVERZIGT VAN DE AFDEELING iiibcgrip editor van het reeds betaalilo en blijven en kiudereu en goedereu het eigendom der vrouw. Gescliiedt de echtsclieiding op verzoek der vrouw, zoo kan dc man, in geval hij vroeger geld betaald heeft, dit terug oischen en wordt het aan de kinderen overgelaten, wie zij vol- i^en willen. Bestaan voor de scheiding gegronde redenen , zoo moet hierin naar omstandigheden regi gesproken worden. De man, op bovengemelde wijze gehuwd zijnde, is allecii aansprakelijk voor de door hem gemaakte schulden; hij kan zonder toestemming zijner vrouw het vruchtgebruik barer goe- (leren niet genietcn. De Semundo berhadat of hadat passar, onderscheidt zich van de bovengenoemde Semundo daarin, dat de vrouw bij den man komt inwonen. De man betaalt alsdan eene zekere som of geeft een pand , antaran genaamd; deze som bedraagt niet meer dan / 40. — Bij echtscheiding worden de goederen gelijkelijk verdeeld,de kinderen kunnen naar verkiezing den vader of de moeder volgen. Wordt de echtscheiding door de vrouw gevorderd, zoo kan de man de antaran terug eisclien. Hij mng zijne vrouw naar geene overzeesche bczitting bren- gen, zonder toestemming zijner hoofden. 3. Dc wetten en straffcn in zaken van misdrijf, als: a. Moord. l, Vrrwonding. c. Diefstal. rf. Roof. e. Aanranding op den publieken weg door een pcrsoon (h»n wel in gewapcnde benden. /. Brandstichting. ij, Overspel. h. Ontucht (pandjingan). i. Verkrachting. Matie di bangoen loeka di tepocng. Zoo luidt de hadat en wcl voor den bangoen 100 realen, 100 koelaks rijst en eene karbouw, welkc boete moet zijn betaald binnen het tijd»tip van oene maand, bij nonbetaling wordt de straf vervangcii met OMMBLANDKN VAN BRNKUELKN. 2W )Mnni^H(*mrnt of doocl^imf, iiaar g»*liing der omBtandigheden ; IS cchU'r de bangoeii betaald (*n hei V(*rzociiing!if(*e«t grgrveii. zcK» JM de moordcnaar vrij en volgriis de uitdrukking alhicr **(iawrij soeda Biang.** De bangocngrideii wordeti aldus verdeeld: 50 n^aleii vcmr fie ix'trckkingen dv» vermoorden, 25 n*aieii Kapa I>anUng en 25 realen boeteii vcior de hoofden. Bij dc verwonding worden drie gevalleii in aanmerking gc- iiomen: «. Lifit «rrviMkLaff / 1^— ms ittm iii«iiii oi /li>— koiit vtof 4t h. \rrmtmAm$ art wunt 4mi tint wtmd »tO— V ^ » tOi— » 9 t » t Vmuaiwf * 1^.— 9 » • • fl.— 9 9 w 9 Weike Ixx^te l)ekend 19 nnder den naam van pampts; de schuldige i* t€*ven9 veqdigt een stuk wit katoon U» gcven en iM-ne geit. ten einde het gi*!*chil uit tc wi»chen (pemlMUoor dcK*>jMM*n). Hier m»nlt eehter tevens* een termijn getiteld van tien, \i|ftien of twintig dagen. binnen welken tijd de lioeten moeten /I I II iN'taaid , uKh nanneer bij nonbetaling de tttraf verandeni wordt in dwangarlM*id, van twee tot awi* jaren. (ienchiedt de verwonding ten gevolge van onderlingc twijit en zijn beide |)artijen gewond , zoo moot door hem, die het e«T*t4' aanh'iding tot twint gegeven heeft , of die het eerst een u.ijwn heiTt gegn»|x*n. nnn de betrekkingi*n van den anderr ef n vrrz^M-ningsmaal geg<»veii worden. I>ief5ital wordt ge«traft met eene boete, de waarde der gcsto- leiie g(M*df-rt*n evenarende, ternijl de schuldige het geirtolene dubUi m<M*t v<*rgoeden. KiJ noubi*taIing , met of zonder rot- tinir9lag«*n. duangarbeid van Uee tot vier jaren. Bij roof of aanranding en alzetting op den publieken weg, nnw^ten de iKM'ten en de vergording, ieder het dubbelde van <!«* waarde van het gestolene, betiragi*n, dan wel dwangmrbeid van vijf tot tien jaren; is dezelve door gewapende bendeo ge- ple<>gi) , ixy^ \% de utraf bannissement Tan 10 tot 20 jaren. Itm (btiehting iinrdt aU ro«if besrhouwd en aU modanig ge- 300 KORT OVERZIGT VAN DE AFDEEL1N6, EXZ. stiaft en moet dus lict door den brand vcniielde, door den schul- digen dubbel wordcu vergoed, mitsgadcrs eene boete de dub« bele waarde van hct verbrande bedragende. Ontucht (Pandjingan) , wannecr cene ongehuwde vrouw zwan- ger wordt bevonden, zoo hceft zij pandjingan bedreven. Is de sohuldige man onbekend, zoo moet zij eene boete bctalen van 28 realcn; is de man bekend, zoo moet ieder der schuldigeii 14 realen betalen en eene geit slagten in de doessoen, waar de vrouw tc huis belioort. Vervolgens moeten dc beide partijen gehuwd worden , doch mag door hen geene bimbang gcgeven worden ; wordt zulks door den man geweigcrd , zoo moet hij aan de vrouw , wanneer dcze eene maagd was, betalen /80. — cn/10. — aan de hoofilen; wanneer deze eene weduwe (merando) was / 56. — enfS. — aan de hoofdcn. Op de passer bedraagt deze som slechts /40. — en geene boete aan de lioofden. Op het plegon van overspel staat de doodstraf, welke echter kan worden afgekocht, indion beide partijen betalen ieder 100 realen, waarvan J boete voor de chalipyjas en | voor den belee- digden persoon. Is het overspel door een huwelijk v(;rgezeld gegaan, zoo moeten degene, welke deze plegtigheid hebben bevestigd, een verzoeiiingsmaal geven, bestaaiule uit eene karbouw en 100 koelaks rijst, eiiz. Eene vrouw, welke van liaren man gescheiden zijnde, binnen drie maanden en tien dagen een man neemt, is de doodstraf schuldig: zij kan deze echter afkoopen door het betalen van /200. — , hctzelfde is het gcval voor den overspeligen man. Verkrachting. De man, die eene vrouw verkrachty is ver- pligt den bangoen te betalen en daarbij verbonden plegtighe- den op te volgen. Bij nonbetaling wordt de doodstraf of Ic- venslang bannissement op hem toegepast. K O M P K N D I U M. OVER Dfi AFDEELING MANNA 1". InrifrtincT van lift inUnd5rh Bwtuur. l)o vrrJoeling dcr hoofdrn besUat in Pangerangs, Kalipm. <i. P<*man^k<K'», Pimbarabs, I)c|Milties, Sabendam en DatoV l)e Pangt!ran!» heblx'n in hunnc respective Margoa hrt ho()g?itr gezag. IV Pamangkos volgen in rang op den Pangeran. I)<' P(*niharal>!( ,, ,, ,, », Pamangkoit. l>t? Depttir?* „ „ ,♦ „ Pern Wain*. Allr di*7^ rangen /ij erfelijk. I^atos zijn op dr pft&* s;ir?* z<'!t>taiHiigr hf>ofd(*n en rijn erfelijk. \h* SalM»ndan* wonirn dcH>r dr Pangrmn . Pamangkoe rn Pcmlwralw gekozen en zijn Mm^ alle hunnc* onlem In^trekkelijk dm dic*nj«t na te gaan en onlers rond te hrt'iigrn. IV anak bo<»a.^ zijn verpligt dr hillijke onlers hunner h<K)fdcn na te komrii on hun van zakrn. de inlandM*hc hui^houding iK'tri'tTrrulo, kenni^ te geven. (>. V«Tj)ligting drr ingrzftencn jegena hunne Iloofden ook nit't lK*trt*kking tot huniif dienstltaarlieid. lie ingez4t<*nen zijn verpligt Imnne hoofden kennit te geven van aantrgane huwrlijken. gt-lniorte, sterfgevalirn • koop en vcr- k«M>p van hufffly, bij hen geplc<'gd<* die(5tal, van aankomirt van \r»*t mdfhnirf-n. hvi ttlagtiMi van buffcla of geiten • beiroelijke on* gi'ngeldhfdrii , van hun vertrek naar elders; zijUeden «jn tot g» i'ur andi-rr dienMbaarheid verpligt , aU hulp in hei opwtten (\*r Pafiir«*ranrj»wonin£rfn fonder levering van matrrialen. 802 KORT OVERZIGT VAN DE AFDEELING 0. Hct door hen op tc brengen contingent in Padie, enz. In (lato 1 November 1842 is door den Gezaghebber, met on- derlinge overeenkomst der Iloofden, bepaald dat de ingezeten onder Imn ressort van iedere Ladang of sawa op eens ten voor- deele hunner respective Hoofden betaalt 15 koelaks padie, be- lialve dit niets anders. Deze padie wordt verdeeld in 15 dee- len, als: f^ Pangerang, f^ Pemangkoe, ^ Pembarab, ^ Proa- tiii , |L Sabendar. Te Kedoerang en Padang Goetjie wordt gecu contingent in padie of anderzints geleverd. (L De voordeelen der Hoofden (asil) ook met betrekldng tot de Iiandclsartikelcn , door de ingezetenen nit de bosschen als anderzints verkregen en de verdceling onderling. De voordeelen (asil) der Hoofden bestaan uit de boeten, wclke door hen zelve of voor den Baad der Hoofden opgelegd 5 pC't. van besliste zaken, het vangen van wilde buffels, en de procenten der peper. Van de handelsartikolcn, door de ingeze- tenen uit de bosschen verkregen, gcnieten de Hoofden alleen van den kooper /0.60 per picol van witte dammer en van gom- clastiek (karit) , van de verdeeling der boete, die is in 6 deelen, f. voor de Pangerang, J Pemangkoe, ^ Pembarab, ^ Depatti of Proatin, -^ Sabendar. De procenten der peper in 10 deelen: -^^j voor den Pangerang, ^^j voor den Pemangko, f^ voor den Pcjmbarab, ^ voor den Dcpattie of Proatin , ,*j voor den Sabendar. Er mogen door de Hoofden geen boeten boven /25. — opgelegd worden; zij zijii in alle geval verpligt daarvan kennis aan den Gezaghebber te geven tot verificatie. 2o. Instellingen bij , en de gevolgen des huwelijks ook met betrekking tot den bruidschat. a. Djoedjoer Agoeng. lo. Is/120.— V66r hethuwelijk moet betaald worden /40. — en blijven de / 80. — als talie koelo als band tusschen den man en de vrouw en hare familie, welke door den man, wannecT hij van de vrouw verlangt te scheiden zonder wettige reden, door hem moet voldaan worden , en kan zonder scheiding door OMMEI.ANDKN VAN IIF.NKORI.KN. 303 ()r familir dcr vrouw ge«n aan^praak merr op do/ 80. — tahr crcmaakt wordcn. Wanncrr de vrouw Konder wettigr rfden harfii man wil vcr- lati'ii, is allr aannpraak op dc/80. — talic koelo voor haar en hart* familie vcrlorrn. Indicn er kindcrcn zijn, wordcn zij voor /o() v(T inogi*lijk vcrdeeld ; zoo er een paar of slechU ren kind 15, hiijft hot, zoo lang aU dat kind niet tot jaren gekomen iii, bij de mordcr en kan bij later gezindheid bij de moeder blijven of hij dm vador gaan. 2". Voor cone weduwc alii boven /20. — en /80. — ak talie koelo alsi boven; de eeraie kinderen van de weduwc blijven bij haar. •V>. Wanneer de oaders van een meisjc met de oudcra van ecu zoon zijn overeengekomen hnnne kinderen in bet huwelijk te doen Iredi'ii, en de bepaalde bruid«chai van den jongeling of drnzelfit ouderH ontvangen i^, en daarna zonder billijke rcden door de laatjiten geweigerd wordt het huwelijk tc voltrekken, I!* de bruid«ichat voor hem verloren, dat i»/40. — . Wanneer van de zij<ie van het meisjc zondor billijke rcden geweigerd wonit het huwelijk tc voltrekken, is zij of hare ouders ver- pligt de /40. — aan den man terug te betalen en verbeuK zij bovendien eene boete van/ 20. — . waarvan/10. — aan de ka- lipa*{( en /' 10. — aan den man, die reed* de djoedjoer betaald had , betaald moet wordcn. Rijaldien het huwelijk doorgaat en in allea betrekkelijk dir raak is overeengekomen • moet zulks binnen A maanden tijd!» voltrokken wordcn. liij overlijden van den man blijft zijnc nalatenschap aan zijne ouders of familie en mocten de schulden van den man door deazelts ouders of familie betaald worden. Indien de breeder van den overleden man dc weduwc tot de»el{s echtgenoot (adat Mengangaoe) wil nemen, is htj aonder andere onkosten daartoe gf-rrgtigd en is de stiefvader verpligt voor dc kinderen te aorgen. Ih) em ander aan te gaan huwelijk der vrouw buiten de &mi* lit* van liaar ern»trn man, moet zij de helft der djoedjoer aan de IV (VIII) «« 304 KORT OVERZIGT VAN DE AFDEELING oudcrs of familio terug betalcii eii wonlt, bij later overlijilen van deii twccdeiL man , dc verdeeling geschikt onder onderling goed- vindoii of voor den Baad dcr Hoofdcn. Do verdeeling onder de kiiideren blijft als boven. b. Djoedjoer Tenga. Als boven. r. Djoedjoer Ketjil ataoe Kebanjakan. Niet in gebruik. </. Adat orang arobil anak (semando ambil anak). Wannecr een huwelijk aangcgaan wordt volgens adat ambil anak, is de man verpligt in de docssoen van de vrouw te wonen. De man betaalt geen bruidschat, doch wanneer hij zonder wettige rcden van zijne vrouw scheiden wil, moet hij de adat koclo ad /1 20. — aan de vrouw of hare familie betalen: dc kindercn, uit dat huwelijk verkrcgen, blijven bij de raoeder; gelden , goederen , enz. blijven aan de vrouw, en de man hecft daar geen regt meer op. Wanneer de vrouw zonder wettige reden wil scheiden, zal de man tot geene betaling kunnen gedwongcn worden, en volgen de kinderen den vader of moeder naar goedvinden als bij de adat koelo. Wanneer de man en de vrouw, beiden overeenkomcn om naar eene andere doessoen te verhuizen, zuUen de onders of familie der vrouw dit niet mogen beletten , doch zijn de ech- telingon verpligt / 40. — aan de ouders der vrouw of familie te botalen en kunnen in alle geval de ouders of iamilic dcr vrouw hen niet noodzaken de doessoen der ouders te verlaten. TIel is niet geoorloofd, noch de familie der vrouw , noch die der man, het huwelijk te verbreken, noch een stamhouder of kind uit liet huwelijk te eischen of daarvoor van de echtelingen geld te vorderen, noch eenige aanspraak te maken op gnlden of goederen, door de echtelingen verkregen. Wanneer de man sehulden maakt, of zich schuldig moakt aan misdaad, is de familie* der vr4)uw of zij zelve niet aanspra- kclijk en is d<* miui iilleen verantwoordelijk. OMIIRLANI>KN VAN IlKNKORKKV. 3<l5 I'. Sc*maiiilo birndat. I)c man iN^taalt /20, — tot/ 40. — in ccns, wrlke hij vcrlic»t l)ij !irlu*i(ling van zijnentwcgi! en ktinnen rij licden gaan wonen Haar zij vcrkiczen; bijaldicn dc man van zijnc vrouw scheidt, hreft hij gri»n rcgt mr<T op dc door hen lM*Ualde/40. — of/ 20. — ; dc !«rhuldcn wordcn hij de schciding vcrdccld | voor de vrouw, } voor den man; dc pocdcn»n rn gcldcn, door de vrouw in hct huwclijk m(*dcgcbnigt, blijvcn haar eigcndom, even zoo ook di<* van dt*n man. IK* vcrkregrn giH»derrn , gchlcn , enz, tijdenB hrt huwrlijk wonlen te g<*lijk verdet'ld , dc ktndcren even zoo; v\\ bijaldicn die tot jaren gekomen zijn, gaan zij bij den va- dcr of mm'drr. Semando lialiek I)j(K?rij. Zie </• dit is hicr hotzelfdc. 3o. Wctton vn !<traflen in zakrn van miadrijf, ala moord. V<H)r moord wortit dv Imngocn (bloedgcld) aan de familie der oudem tn'taald en is volgcns dc adat ./ 190.88 Voor hct hoofd dcr dors!«oen van den moordenaar dindo »» 28. ~ V(H)r den Raad der Iloofden kappa Lantang ^ 28. — Totaal aan gcU ./ 246.88 Rovcndien moot dc moordenaar tot cen verzoeningamaal geven. c<*n grooto of volwaMcn buffei, vijflig koelaks rijtt en allc ingredicnten, welkc daartoe bcnoodigd lijn. I>eze zaak wordt beslist voor den Raad der Iloofden, waarvan de Kontroleur of Gezaghebber Pffvident is. Aan den moor* denaar wordt na geUng der omstandigheden van 15 tot 30 da- gen tijd gegevcn tot de totale voldoening en bij gebreke van dien volgcns Oouvcmeroentawetten gestrafl. b. Verwonding. Voor verwonding wordt de ichuldige geftraft met smarte* grid (pamjias) van /2. — tot en met /50. — ; voor den vrr- moordc boete van /2. — tpm. /28. — welke aan de booMen komt. Htj cmmagte van betaiing wonit de aehnldige volgrns (i(in\rrri( m<'Ilt^wctten gentraft. 22* 306 KORT OVERZIGT VAN DE AFDERLINQ Bij zwaro verwonding wordt de helft der bangoen (zie moord) betaald zoiider vcrzocningsmaal. c. Diefstal, ook veediefstal. Voor diefstal enz. wordt de schuldige gestraft met de be- taling der dubbele waarde en boete van het gestolene, met of zonder inbraak, waarvoor van 7 tot 14 dagen tijd wordt gc- gcvcn tot betaling; bij onmagte van dien wordt de schnldige, welke in arrest blijfty volgens Gouvernementswetten gestraft door den Baad der hoofden. Voor veediefstal. Voor een buffel of koebeest/48. — , voor een geit, bok of schaap/12. — , altijd de dubbele waarde als boven. cl. Roof. Wordt volgens Gouvernementswetten gestraft. e. Aanranding en afzetting op den publieken weg door een persoon of wel in gewapende benden. Zie roof. /. Brandstichting. Zie roof. g, P. Overspel (pandjingan) van een gehuwd man met orn .gehuwde vrouw. Wordt do schuldige man en de vrouw beboet met de lielft der bangoen of / 95.44, welke som de sclmldigen, ieder de helft, moeten betalen ; bij onmagte van betaling worden zij licden vol- gens Gouvernementswetten gestraft. 2°. Van een ongehuwd man met een wcduwe of meisje. Wanneer het bewezen is, dat de man een weduwe ofracisje bevrucht heeft, moet de man / 14. — en de weduwe of meisje /'14. — betalen en zijn zij verpligt onmiddelijk in het huwe- lijk te Ireden; wanneer de man of vrouw weigert te huwen, moet door degecn , die zulks weigert, / 56 betaald worden. Wanneer de man ontkent, moet hij zulks met een plcgtigen eed bevestigen en wordt daarna de weduwe of meisje beboet met het totaal of /56. — (gawe bocntoe), die door haar betaald moeten worden. //. Verkrachling wordt volgens flouvcrnemciiswetton gestraft. OMMKLANDEN VAN HENKOELEN. 307 f. I)f hcM'groothcid dcr bocicii in eike uak van mtadrijf en dr v«'i(i<vling. lu. V(>or mcK)rd. Zic m<ioitl a. |)e Uit'tcn worden venlceld, bU/ 190.88 aan dc familie van den \rrin(M)rd<\y28. — l)octe aan den kalipa of lloofd van den moor- (Irtiaar. waanan < aan den Pangeran, ^ den Pemangkoc, J den Pern- hariih, ,*^ Pnmlin, ^^^ Sabandaar de kalippa Ijantao/28. — aan i\v ll(M)f(lt*n van den lUad, waarvoor de moordenaar teregi siaat, iiordt gt*lijkelijk vertic(*ld allet*n ann de Pangerangii in dien ILnd. 2'>. VcM>r vtT^ionding zijii de hoeten van /2.— t|im,/50. — , velke dc gewonde oiitvaiijrt rn van /2. — tpm. /28. — voor de lloofden, weike \(Ttit'(*ld wftrdt even aU bij moord. 3''. XiHiT die&tal , ook vetnliefetal. lift lx*talen der dublM*le waarde van liet genUdene en de 1mm tf tot en mft/'28. — voorde lloofden xijner margo, die even K bi) nifMird vrrdei^ld wcmien. I*'. Aanmiiding en aCei'tting op den publieken weg diMir r« II |NTMM>ii of wel in grwapende lienden gepk*egiL Zie roof. 5^. lirand.Htiehting. Idem. r»u. Piituljingan. |y<* Inietrn /.ijn aan de lloofden in Av Margo van de ichukiigen. ( vt-ri als t\v venbrbng bij de boeten en moord. Jc. I loegnwitheid der proceskottcn in dviele zaken en de venJi-eling i!i 5 pC't. voor dc lloofden, welke de xaak bealuMrn, en wordt verdeeld even dc boeten bij moord; bijaidicn dc laak voor den llaad der lloofden bealist wordt, worden dc proces- kosten gebjkelijk onder dc kalipa*s verdeeld. i IKr hoeirrootheid in de aandeclen dcr gevangcn wordcndc «ildi* knrtmuaen. (Karbouw djalang). VfMir de Margo Anak (loemeij (Pino) in 15dcclcn, *^ aan lUii l\in«:iTang, ^^ twee IVmangkoes, f^ drie Prmbarabs. Marirn Tandjoeng Kaija (Pino) in 2 dcelen voor Tandjoeng 308 KORT OVERZIGT VAN DE AFDEELING, ENZ. Jiaija, i deii Pangcrang, i de Peraaiigkoe Radja Kalipa en van Tepi Aijer Pino vn andereii voor den Pangerang alleen. Margo Doeaijoc (Manna) in 5 deeleu | aan den Pangerang, * aan vier Pembarabs; de twee liebben eene Padangan, Padang Sara en Padang Jarangla voor hen alleen. Margo Gedong Agong (Manna) in vier deelen, j voor den Pangerang, J voor 4 Pembarabs. Margo Locboe Sirie (Benkenang) in 4 deelen als boven. Margo doessoen Tenga (Benkenang) in 4 deelen | voor den Pangerang, | voor Radja Melio, andere padangans zijn alleen voor den Pangerang. Margo Sombeij Besaar (Padang Goetjie) is alleen aan de Pangerangs overgelaten en lielpen zij de Pemangkoes en Pem- barabs, met de gift cener karbouw bij hunne of hunner kin- deren huwelijks-gelcgenheid. Margo Moela (Padang Goetjie) als boven. Margo Penjalang als boven. N(>TA VAN TOELICIITINO NOPENH INMTKLLIN* <;KN ONDEK DB HEVOLKING van 1>K ArORELlNC Kaikk. l^ liiri«;tiiig van het Iiiland«ch lk*8iuur. 'I. I)t! titoln dor lioofdcii, huniic verhoudiiig tot elkuiHlcr en tot liuniu* anak boca's. IK titclit der hooCdcn in dit gcwcM zijn aU vol^rt : 1". Kulippa9, DistrikU of Margahoofden. *2^, IVmbaralw, Tweedc hoofden ni o^ Proatins, I)erde hoofden van de Marga'a. Ondnr dc Margahoofden beviiiden och veracheidene , welkc (I<H>r huniie gvhoorte Pangeran ujn; ondcr dc Pcmbarabu en Proatiiifi voiTt'ii de mecsteii den titel van DepaUie. De bovcn .laiifrcirfviii h(M)fden hebben alien adtting in den doesMien* of Mar- uMMail. Kr £ijn op e4*nige na allc teven» doesaoenhooidcn. Kr fH'viiiilcii zich nog enkcle docssioen hoofden « die alleen den titel \;iii P('iiirlio<'l(M* doesiioen voemi on noch Pembarab noch Proa- iin 7.1)11. vn jrtTnc gouvernementA-aanatrlling hebben. l)f P.LH>iir iv lk*ntoehan wordt U'hrenl door een l)aloe, bij- L^*Ma«in floor t en Pemangkoe en Pengoeloe Moeda. l>e Passar ((• Limmw wordt alleen door een Datoe bestuurd. it. Verpligting der ingeietenon jegrns hunnc hoofden. ook mt*t betrt*kking tot hunne dieiuithaarheid. l)r bi'volking is verptigt hun Distrikts- of MargahooM dnr flaffrn *sjaar8 te helpen, en wel tot liet in grreedheid brmgrn vn !«cltoon maken van zijn padieveld. Ook ia het de gewoonle, i«aun<^T liij niet bij magte ia, om met lijne eigi*ne famibr /i|iM' woniiig te repareren, hem daarin behalpKaam te iijn« t*rh* t( r k.iii Inj xijiie anak boea*a tot die verpligting niet dnin* L'tii. vi\ jrrM'hitfU xulkj* met eigrn vreijen wil. Kr (tinii Iner nog le wonlen iianj^tcekend , dat« naiUt dexr 314 KORT OVERZIGT VAN DE AFDEELING lieeft door hct slagtcn van ecu gcit met bctaling van vijf rea- len en een siuk "kawaug van 2 J ellen lang" wit katoen. Bij verwondingen van geringen aard is de straf bepaald tot het schcuken van een kip, sirie met tocbehooren en gebak mede ter vcrzoening strekkende. c. Diefetal, ook veediefetal. I)c straf op dief- of veediefstal is volgens dc oude instellingen , dat de schuldige de waarde der ontvreemde goederen dubbel titueert en bovendien nog moestal met drie kwart der waarde van liet ontstolcne beboet wordt. Op kleine diefstallen, zooals van padi of andere aardvrucli- ten cnz. , is eenc boete van zeven realen of / 14 zilvcr gesteld ; lietgcen editor doorgaans met dc lielft of minder wordt afgedaan. Door den llaad der Iloofdcn wordt mccstal, wanneer dc dief- sial bewezen is, bannissement to(;gewez(ui , daar door hen zelCs wordt ingezien, dat de bestaande liadat in de meestc gcvallen gcbeel ondoclmatig is. </. Roof. Wannccr bij dc roof vcrwonding plaats heeft, hetgeen deiidood ten gcvolge bad , dan wordt dc bangoenstraf opgclcgd en de kos- ten der geroofde goederen vcrdubbeld; ook wordt alsdaii nog dezelfde som voor boeten door dc Hoofden gevorderd; bij ge- brcke van de voldoening wordt de schuldige verbannen of wel pandeHng gemaakt; zijne familie of Iloofdcn kunnen ook het verschuldigde voor hem voldoen. e, Aauranding. Wanneer bij dc aanranding goederen onlvreemd zijn , worden die na teruggave nog cons als schadcloosstelling vergoed, of, ingeval die tc hior zijn gcgaan, dc waarde vcrdubbeld en de srhuldigen bcboct met 14 rcalcn of /*28 zilvcr. /'. Brandstichting. Wanneer dc brands! iclitcr op hcctcr daad gcpakt wordt » be^ <aalt liij hct dubbclc (Ut door den brand vcroorzaaktc schadc en wordt bc])()cf. md cciic srim van 4S rcalcn of y'JMi zilvcr; wan- OMMELANDKN VAN RENKORLBN. 315 titer luj nirt bij magtir in te bctalrti, wonlt liirrointn*nt gf*haii- cirlil, zooals bij rfwf is aangrgevcn. 