Maleisch-Nederlandsch woordenboek
{^2^y\Aj^ seloet, zachte, eenigszins laaie modder, i2^^/v,^\am selit, beklemd tusschen twee li- chamen, zooals bv. een pistool tus- scben gordel en lichaam, een slukje vleescb tusschen twee tanden; nieujelit, steken tusscben twee lichamen, waardoor bel in- geslotene daar tusscben beklemd wordt; s.-s^pit, hier en daar in 'l verborgen steken; zich in hoeken en gaten bevindend of daaruit zijn, oorsprong hebbend^ zooals bv. een gerucht; van daar onzeker van afkomst, 43)cXAm* soldadoe, z. J)jJiw?. ^ i ;/ j L Xaaju . seldot-seldot, batav. (vgl.jav. s^dol), zeer doen van zweeren die dragen, steken van buikpijn. — [T.]. /C icXXw selderi, ned., selderij. JkjsM 1.5 meiijelar, schroeien met heet ijzer ; brandmerken. II. selar, naam van een' zoutwaler- visch. — * seler, batav., een zeevisch; eene variëteit is de s^l^r pantat kapal. — [H.]. •^ *Awvu selocr (jav., T,),in eene onafgebroken lijn voortgaan, — [C.]. •^ ^Aam selir, jav., uitzoeken; bijzit. — [C.]. . KwA^Mi jOum^w 263 •xaJLam */jj«3 ww,Xw selasadan, w. swm., hijgen; zwaar adem halen van ver- moeidheid of kwaadheid; loopende spreken, — [NJ; vgl.^^ (T.). Vaw,Xw 9 van vloeistoffen vloeiend in den vorm van een helling of slangs- gevüijs; J^ J.^wI*w, de pisvloed, cVAa^aA^w > ijzeren helling; bindgaren; zigzag: volgreeks, serie; aaneenschakeling ; opvolging; geslachlsa/leiding ; geslachlslijsl; erfenis. — De mal. hebben er sal a sila van gemaakt met de bet. geslachlsafleiding, •^ V.4.»au^am> salesma of naar de uitspraak salema, men., snol {^kv, eles- ma). — [T.]; verhoudheid; snof (vgl. s^- ma-2 en soend. salesma, T.). / ^mkKmj selessai, onlward; in orde ge- brachl [mat. en immal.]; geschihl, vereffend; beslechl; menjelessaikeii , onl- warren; schihhen, vereffenen, beslechlen, \J<^M,A^J^ salasïla, t.. LUkLw. /jU:2A#vu en ^UoIaw, machl, voorn, van - ^ een" alleenheerscher; — met pi. . j!ks%*j, vorsl , koning , heerscher. \u y c y SvkiAAW , koninklijk; koninklijke. y y o y ^<X^Xaj4 y heerschappij, machl; heerlijkheid; majesleil; rijk koningrijk. ^X^ I. selany, lusschenndmle, van licha- men en tijd [spalie; interval; lusschen^ poos]; lichaam, dat in de (usschenruimle tusschen twee andere lichamen is of komt, zooals bv. een koffieplanlje tusschen twee pisangboomen, een diamant tusschen twee smaragden; menjelang, in een lusschenruimle voegen, van een lusschenruimle voorzien (z. s^la en tj^llah). IL, in versch. handsch. in plaats van salang. — selang-seli, rechl- of schee fhoekig gekruisd. ^XA^g selongsong en kelongsong, ba tav., peperhuisje; schil, dop, — LLxiuLvu selangka, sleulelbeen, iKJÜw^, z. onder sengkang II.— ^se- langkangan, batav., de liezen, — [B.]. ^ (j>a5^oLLw selengkat, batav. ('t bal. selingkad, T.), louw, waar- mede men boomen beklimt (vgl. sQngkQÜt, T.); berselengkatan (bal. m^slingkatan, T.), op en over elkander, overdwars. — [B.]. *t j 5v.JtXw (wellicht eenc wijziging van bongkar), menjelongkar, hei onderste boven keeren, bv. eene tafel vol papieren; overhoop halen; voor den dag halen; aan hel daglicht brengen. 266 j^JMi i.^oïLLvü seloengkang, van metalen ver- valscht; valsche munt; namaaksel; onechte waar; wal in zijn soort niet deugt. •)t ij>olA^ saloengkii^, w. sum., met de handen iets op zijde druk- ken, om te kunnen zien, rechts en links ruimte Ie maken; iets van elkander rukken met de beide handen.— [N.]. C QJ>LjlXm seloengkap, z. dj^loeng- kap. j^dixAM seleiurgrara: s^nggara. * ^ >JKitA^y silaiiggam, w. sum., gebied; [N.]; z. onderhoorigheid, langgam (T.). C QAam ? voorganger, voorgangers; voorvade- ren; de ouden (les anciens). L^^Aam selap, bewusteloos; ongevoelig [zoo- als bv. in een' diepen slaap] ; bezeten door eene demonische macht, geïnspireerd in dien zin (vgL salah, T.). V._flAAAJ 1. scleppa, busje^ meestal van metaal, dat aan den zakdoek ge- dragen wordt en voorn, dient, om er klaar gemaakte sïreh-pruimpjes en tabak in te bergen (vgl. jav.," T.). — ^ 2*^. batav., plaat in den vorm van een horologie, zittende op de angkin. — [H.]; vgl. s^lapa (T.). JsVjlXw selfpaha, batav. (uit *i bal, T.), papikaii^an, lies.— [^]\ de bil- seleppat, bemorst zijn (als ware het bemorstheid) door vuil, dat aan iets vastzit en hetzelve geheel of ge- deeltelijk bedekt, zooals bv. boter op een bord, roest aan ijzer, de anus na eene ontlas- ting. — z. semp^lat. ^C^^*^^^-^^^ salapesat of kalapesat, batav., — strikken van touw- werk om vogels te vangen, — [H.]. «XiLLvy seleppoh, stof en andere fijne lichaam- pjes, die zich ergens op zitten. C QAam selak, onver zadelijk. ^ \^ CAau 5 ?n?ffa ^^\ > batav. , niet behoor- iijk.~m. L ÜAau » menjelok, tasten in iets, bv. in een' zak; grijpen naar iets, dat zich in iets bevindt, bv. naar eene graat in de keel (bal. s^loek, T.). j-> lSvAaa^ selyöèri, naam van een' boom, die in de geneeskunde gebruikt wordt (vgl. tjel^goeri, T.). y y ^^A^y > vooruitbetaling van den prijs voor eene ^ op een' bepaalden tijd te leveren waar; rabboes-salatn, wie de vooruitbetaling doet. w.A^vw, menjelam, duiken; bij het s^m^t- tj ah -spel, in dringen van de bovenste noot in de onderste, waardoor , de bovenste wint (z. samboet); dompelen; duiken naar iets; opduiken. \ UL. /yy \j^Xm plur. van ^. L^^a^Aau selamba, onbeschaamd; brutaal. f^ VA-fA^ , meiijelembaiia, het liggen vóór een uitgeworpen anker, dat geen' grond heeft, bij zwaar weer en hooge zee, 4 als men niet kan ankeren, of het vóór anker niet kan uithouden, ten einde het afdrijven te verminderen. ib\.A^f*JwVJ selemliajoeng*, soort van arm aan de twee stijlen in eene vorstelijke woning, waardoor de pentas be- grensd wordt. Bij feestelijke gelegenheden worden op elke s. twee kaïn selambai zoodanig bevestigd, dat zij eerst om den stijl gaan en dan met de twee andere kruiselings over de s. hangen; zoodanige arm, als versiersel aan de achterzijde van den top van den ach termast eener p^n- djadjap, welken te voeren een voorrecht is van den regeerenden vorst, den tongkoe b^sar, den radja möèda, den bendahara en dep t^mnienggoeng. -X \^^A^A.vj seloeiiibat,batav.(jav.), voor- werp om de kokosnoot te schillen. — [B.]. K^^sJ^/j^ selembar, naam van een rjroot parasilisch gewas (vgl. jav. simba r, T.). y^*|wA^Njü seloenibar, naaldvormige splinter van niboeng en dergelijke boomen. 267 y^ ^b^ <^-|^*Jww (mal. salmah), nom. pr. f. ^^2>^«^i-#-AAAj selampit, platte^ lange vlecht, zooals bv. een plat gevlochten ankertouw, of een plat gevlochten haarbos, zooals bv. de chinezen dragen. lj^iL«|sAvw selimpat, los, plat en breed vlechtwerk; krul onder eene naam- feekening; arabesken; gebak, in den vorm van vlechtwerk; krakeling; ook naam eener plant met breede bladeren , die als groente gegeten worden; menjelinipat, van den voorgenomen of voorgeschreven weg even afwijken, zooals bv. een jongen, om te spelen, wanneer hij naar school moet, een' slipper maken. — z. selampit. d^k^j^ selomprêt, bata v. (uit *t jav.. T.): terompet. — [B.]. ^ U' ^Ü-iXw selempang, z. sempang. ^Ji^X^sM selempang, batav. (soend. salem- pang), ongerust zijn bv. wegens een afwezigheid, bezorgd, in U onzekere zijn bv. of onze goederen terechtkomen. — [T.]; bekommerd of bezorgd zijn; vreezen; niet vertrouwen, — [B.]. \ (LÜ^A^g selampari, soort van Indisch katoen van S(?rampoer. ê^ éÜ-4wA.vu selempö&kau, naam van een' vogel 268 i^ / ^iLfA^vu I. selampai, lange, ongeveer drie vingers breedte reep met goud geslikte zijde, die bij zekere gelegenheden door vrouwelijke bedienden met de twee einden over de schouders gedragen wordt, terwijl hij op de borst een' boog vormt. Die vrouwen volgen elke eene andere vrouw, die eene dikke waskaars draagt. De Sultan heeft zestien, de Radja moeda acht kaar- sendraagsters met even zoovele volgelingen met de s ^la m pai; nieiijelanipai, van touw, geweven stoffen en dergelijke over iets heen hangen, zooals bv. een' zakdoek over de schouder (z. ook onder sampai II., T.): teriselailipai, aan iels blijven hangen, IL, naam van een* zoel- en zoulwaler-visch. /♦j*-> jCAaXw Sielendajan, minder goed, serendajan (de beteekenis ontbreek!, T.). LIUcXJLAAy seloendat, naam van een* zout- waler-visch, §\ ) cXJvA^y seleiiderö, soort van game- lan-spel (jav., T.). C cXJLaaaj selendang, lange, smalte doek, ^^ door vrouwen om de borst of over het hoofd gedragen. ^i** J^XIAaju salindit, men., = s^rindit (T.). C CaaA/js^ selennjap, z. i^jA^. U' è) ^XvM^ nom. un, van v^^L «J)j.A,vy soeliwatang, z. ^)^^. c C-^ .Aau . iMenjeloeboeng*, geheel toedekken met eene sloffe. — z. k^loeboeng en k^roeboeng. 25 4.A^g en '^^[^, troost; verligting; vrij zijn van zorgen; gerustheid des gemoeds; verademing; uitspanning; vermaak. Cc3 «lA^Aj selöêdang, hulsel van den bloesem ^^ der palmgewassen en sommige i bloemen^ zooals bv. de roos. \AA^y selöêwar, z.^^y^. 2 \ é,Xau selöêroli, kluchtig, grappig (z. dj^naka); selöroli, grappen ma- ken, minder grof dan kelakar (in 'l handsch. waren deze twee verschillend uit- gesproken woorden als twee behandeld, T.). / C \ 3AA^> selöërai, soort van vermicelle. <X/jj A,A^g selöêsoh, artsenij ter bevordering van het baren (emmenagogum). C 4A^wu selcëwang:, naam van een zoetwa- ^" tcr-visch, waarmede de mal. tooverij drijven, door den visch met eene naald, waarvan het oog uitgescheurd is, in do oogen te steken. <j;^aJ 4.A/^ selöëpat, vlies; membraan; helm, waarmede kinderen soms ter wereld komen; vlies, dat om eene vrucht zit, zooals bv. om de salak. — z. s?la- poet. tl^^ 269 - f (^wVImi LtS^k/jsi seloka— skr. cloka— , samen- stelling van geluiden of woorden; vers; gerijmde spreuk; meiijelöka, samen- stellen geluiden, zooals bv. zingvogels; samenstellen woorcten; praten; lierselöka, verzen inz. opzeggen. Ll5 é.Aa^, gang; voortgang; reis; handel' wijze; wijze; manier; geestelijk, ascetisch leven, ^ iJ>^A/^ selöïkaiig, batav., soort van lang schild. — [B.]. ^- /.p jXvu solokan, balav. (soenJ.), een grachtje, zoo genaamde slot- gang.— [T.]; selokan (ooji wel seloeran), sloot; waterleiding, — (B.]. z. serökan. -)^ C qJ^Km selöèloep, balav. uit 1 jav., duiken in bet water als eenden bv. — [ï.] ; soek., in het water zijnde, zicli zoodanig bukken, dat ook het hoofd onder water komt; onder water gaan. ^ ^ aXw selöènioe, afgeworpen ^ sla7ige- hmd.~[C,l ,/Oé.Aaa> selcêniar (de beteekenis niet in- ^ gevuld; de betekenis ontleene men aan een ander woordenboek, dat tocb geraadpleegd zal moeten worden, daar dit woordenboek in vele opzigten onbruikbaar zal blijken te zijn, T.). ^CT^"^ siluman, balav. (jav.), be- naming van wezens, die allerlei gedaanten kunnen aannemen (T.). (^^Ka^, honig; met nom. un. ï)^, coll., kwartels, <^— AwW selali, tiisschenruimte tusschen twee dingen, /-.Aaaj, selang-selï, z. onder selang. /-A^vsi selïja, ordelijk; het zijne in orde houdend,^ z. serïja en apik. / -A#vj I. selïjoe, van den voet naar voren en naar binnen uitgegleden (dat dit woord ook te Rijow gebruikelijk is, is weder een bewijs dat 't Uijowseb, dat Ibans als zuiver maleisch bij 't Inl. onderwijs wordt ingevoerd, alles behalve vrij is van 't op java gesproken maleisch (T.).— * balav., zich verzwikken,— [B.]; R. v. Eijs. geeft op: kaselïjoe, een vorm die meer in over- eenkomst is met 't jav. k^slijo (T.). NCXaXw selêder (jav., T.), slordig, slof; liederlijk. — * batav., zijn tijd verbcuzelen, bv. van iemand die uitgestuurd wordt om een boodschap en gaat ma j in dl dj a la n. — [H.]; orang s. een luiaard? — [T.]. L^cXaXw (van sïdik), nienjelidik, /^atm- keurig onderzoeken, doorzoeken; doorsnuffelen ; exploreren. «JÜLam 470 .aJl^ selira (in liik. en poëzie), jav., lichaam. ^-.aJum sflêra, appetijt (bal. nj^rira, gedijen van 't eten; men. saleraii, bevallen in smaak , lekfm^ zijn ; z. s a 1 i r o , T.). L «M ^...aX^ selïrat, wi>/ duidelijk in zijne deelen te onderscheiden, zooals l)v, de takelage van een schip; door elkander gestreiigeld; chaotisch, ^ C. w.>ÜL^ saleirang:,\v.sum.,a/5c/u7/erer«, ^ zooals men hout doet, of ook zijne handen door ergens langs Ie schaven. — saleiran? hartas (dit zal wel 't telwoord sa met lêrang zijn; de verwarde opgaven Van sommige door hem geraadpleegde bronnen had V. d. W. moeten verbeteren. Daar hij zulks verzuimd heeft, moet ik al dien onzin, wil ik 't geheele woordenboek niet afschrijven, door verwijzingen in order brengen, T.), een vel papier.— [N.], ^/.4 ^.j<X/^ seliran, zoom ter versiering. ■)(■,,* wjÜLw saleran, z. onder s^lêra. vA^y saliro, w. sum., de keel, name- lijk van binnen. — [N.] ; bedoeld : salerS, de kwijl die iemand wegens eetlust den mond uitloopt; smaak in den mond; trek naar spijzen (T.). / M%/J<AM selesa, ruimte (vrijdom van benauwdheid). K\J<^^ salisir, men., verdroogde bast van den pisangstam (bat. sarisir) — ^ ^ y^i kkJ<am selèsèr, batav., zekere kwaal. [T.]- waarbtj een der teelballen in den buik schiet (vgl. soend. saleser, T.).— [T.]. LiisANAAAyvj » menjelïsik, doorzoeken het hoofd van iemand, als naar luizen; luizen, zooals de apen doen; kramvcn; van vogels in orde brengen de vederen; navorschen, uitvorschen (vgl. soend. njalik- sik, T.); batav.— menjisih en menjelïsik, vgl. jav. talisik. — [H.]. Aa^a^A^w selïseh, verschillen in afmetingen (van voorwerpen, die naast elkan- der geplaatst zijn, bv. de vingers, twee balken enz.); verschillen in 't alg. (men. ^/^xIaw^, T.); geschil hebben; elkander mis loopen. ^ iIla-Aau selïjoenj, in eens. t QaAa^^ selïjap, naam van een zoidivater visch. iJi^jLvj selêpang, schouderriem; bandelier ordelint en écharpe; sjerp over den schouder (jav. salempang, T.); tjintjin s. kordonbeugel aan een geweer berselêpang, eene tasch over den schouder hebben; iets evenals eene tasch over den schouder hebhen b/. de sarong, dat in tegenwoordigheid >^(i vorsten en andere groeten niet geoorloofd is; JÓJiam 271 vOutM l). boeiïgkoes, rfe keris met de sarong hedehi hebben^ dat insgelijks, in tegenwoordigheid van vorsten enz. niet geoorloofd is. S>s^K/j^ selêkor, naam van een zouhvater- visch, <X-.^aA/W selëkoh, hokverk: baslion, — z. kataloeni. ^KJj^kXam selëkeli, klad; vlak; smeer [van iels kleverigs, bv. boter, stroop, slijk en dergelijke] hier en daar bemorsd, vol morsplekken; nienjelekct, bekladden, bevlakken; pleksgeivijze besmeren met iets kleverigs enz. CiisAAAAJ i' ^f^^Sh korte iverpsples van hout. — * soeligi, w. sum., lange aangepuntte bamboe als lans gebezigd (N.); s. tadjam bertimbal, stuk hout, aan beide einden puntig en in het midden waarvan een touw bevestigd wordt, dienende als vischhaak, om krokodillen te vangen; houten werpschicht , zonder ijzeren punt. ^j;X>vaAm) selïgoet, zich in verschillende richtingen door elk ader bewegen, zooals bv. een troep vledermuizen. i.-5v>v^^w spligang (de beteekenis niet in- gevuld, T.). v/sAa.U9 geheel: zonder gebreken; zuiver; ^ eerlijk; oprecht; ;— met plur. ^ULw, ongeschonden; welvarendl gezond; — in 't mal. nog: geheel enz., mal. verb., als nom. pr., is salim. CA-Lvü salëina, men. uitspraak vanUü^. ^V-fAi-Lw, Salomo, - [^^^s^kXjsm selïmoet, dekkleed. C QaaA#w , menjeliiiap, glijden; sluipen zooals bv. kleine slangen doen, onder drooge bladeren, gras of andere vuilnis; visch in de lengte (langs den ruggegraat) in dunne schijven snijden; bïsoel s., z. onder bïsoel. ^ 4.a.Aa^> salijö (lees: jaU salijoeq; had onder ^, dat v. d. W. bekend is, moeten slaan; T.), w. sum., een rondje in het dansen; menarilah aga(q) salijo, kom dans eens een rondje, — [N.]. zich met alles bemoeiend; bemoeiaL A^-aJwvü selêhah, verb. van i-^jkU. C QaXvü seleiijap — (van l^njap), naam eener ziekte, waarbij de mannelijke schaamdeelen in de buikholte verdwijnen, -X v^w som, batav. — verb. ned. — zoo- f ^ men. — z. k^lim. *tVII9 %A/lA,I^O tyC-IKJ t ïyft IIFI C »^Xw selëwingr, zie / é^ en ^^, vergift. \.,4.^w » van een vermaard mdin faam] be- roemdheid; vermaardheid. /» J' 272 ^i.^^AAM / / ^ V-,|*,^vu hemel, -^V-4w^ semadja en, minder gekuischl, ^ semandja (van niadja), slechts; alleenlijk. — z. saliadja. 43V-'|w\Aj semadi, z, i^s^c^, ^ #vt>V^,^ siniadoe,\v. snm.,onrusli{f,— [N.]. ^ C <^ i Lf^Au semarak , w. sum., een grap- penmaher, harlequin ('t jav. s^mar?. T.).— [N.]. ^ \V.>f.w semaram, naam van een boom. - A^V.^AAi sama'oeii, verb. van ^^si^^. ^2;^DV-^^g soemangat (en semangat), lemnsvuur; levenskracht; le- vensgeest; ziel; volkomene bewustheid; opgewektheid; hïlang soemangatnja, ^i> bewustzijn is verloren; hij is ontsteld door iels onverwachts voorn, schrik of vreugde; koer! soemangatnja, kom terug! levensgeest van hem [die hem verloren heeft] , een zeer gewone uitroep bij plotselinge ontsteltenis van iemand, voorn, van kinderen. Soms is het ook slechts eene uiting van belang- stelling in of medelijden met personen of zaken, bij het hooren of verhalen van berichten, die hem betreffen^ gunstig of ongunstig en staat dan ongeveer gelijk met onze wensch: dal het hem welga! God zij met hem! en dergelijke, of met het gewone mal. kasêhan! lemah soemang^at- nja, zijn soemangat is zwak, d. i. hij is licht ontsteld; bersoemangat, levensvuur enz. hebben; bekomen van bewusteloosheid, veroor- zaakt door schrik of vreugde; in opgewektheid verkeeren; in rep en roer zijn. é.Dv.-^AAi semangoe, naam van een boom. ^ ^JV^^wj semalo kamo, w. sum bedwelmende ronde vrucht.- eene y aX^^^am plur. van ^. / . t V-4s.#v^ > boterverkooper; ooftverkooper; krui- denier. y y y LllJ ) #)V-4^/^ plur. van j^U^. / / ^^\w4./^ plur. van ^y. joV-f-AAi semaïl, verb. van Jxa^*..]. >^V-4s.Au semajam, van vorsten gezeten zijn; ^ zich bevinden. )\^^g plur. van ^^^ / --j\..4wVNi plur. van >Ua*<. \^^ys,,,^^j^ samboe (de beteekenis niet inge- vuld, T.). ^^^^^./v.^l^yv^^ soemboe, pit van een lamp of kaars; lont van een lontgeweer. — De lamp- Km^0^yt^^^ ^75 «JI^-OAa^j pitten worden veelal van het merg van het koem pai -riet gemaakt, dat zeer wit is, van daar: beras, s., rijst van de witte soort; s. badak, hoont van den neushoorn (vgl, süëngoe IL, T.); persocihbcêwan, zundgat van een vuurwapen, schoorsteentje van een slaggeweer. {^^ys^^^ I., nienjoembi, in broze voorwer- pen, waar een stuk uit is, zooals bv. eene tafel een stuk zetten, IL soembï, bij het weven tempel <3 v.A>|^AJo sembada, }£iv,^ gepast, voegzaatn, — [C.]. ^ \ Va*^a^ sembari, batav., terwijl; aldoende; enz. [B.]. ^cAa^^ sembarang' (eig. sabarang), batav., elk; onverschillig welk, — [B.]. ^ C 3 \\.A^A^^ sembarak, w. sum., iemand die alles gade slaat voor zijn lieer; een intendant; rentmeester; voornaamste geliefdste uitverkorene; pekajan sembarak, een zondag spak; de feestkleeding {\g\. sem- b^rap, T.). - [N.]. ..^^\/s^/^ sembangan, w. sum., een vogel zoo groot als een raaf doch gevlekt (z. simbang, T.). — [N.]. \a^\w L sembawa, nom. pr. van een eiland ten 0. v. Lombok. IL (zelden) — wellicht eene smtr. van MAL.-NEDBRL. WOORDENBOEK. DEEL II. J simembawa — dief; sampan s. {dieven- sampan), naam eener soort van kleine bootjes. ^,^^\^j^ L sembab, ziekelijk gezwollen, niet hoog, maar betrekkelijk uit- gestrekt, zooals bv. de gezwellen in de ketelkoorts of de wangen bij kiespijn. IL of semboeb, van het aangezicht zeer vol; onnatuurlijk vol; iemand met zoodanig aangezicht, — z. tj^mboeng en bakoep. (j;^^,/y^„,|sAN> I-^ menjambat, slaan met iets elaslieks of buigzaams, zooals bv. met een' rotting, eene karwats en dergelijke. IL, sesambatan, batav. (jav. of bal., T.), snikken, innig weenen. — [B.]. ^ l^^;^A-*f,*w , kasanibet, batav. (jav. een toeval krijgen, plotseling ziek worden /T.), zekere ziekte, waarbij 't lichaam verhit is, de eetlust wegblijft, de lippen droog zijn, en men een bitteren smaak in den mond heeft; zekere gevaarlijke maag kwaal. ^^^^A-^Mi? menjamboet, aannemen, ontvan- gen, opvangen; aangrijpen met de handen, bij de hand grijpen; ontvangen een' gast; tn/m/ew; bij het s^m^ttjah-spel, van de onderste noot ontvangen van de bovenste, d. i. breken en indringen daarin, waardoor de onderste het spel wint (z. s^lam). •X- ^^_^>>*A4^.vM sambit, batav., met iets gooien; met steenen gooien, — [B.]. ^jj^A^rVJ soerabat, stop; prop; kurk; deuvik; menjoembat, toesloppen; kurken, 18 ' c:^^vUw^ 274 ^O^^^^'^ simbat, w, sum. (manjimbat- ken, T.), open schuiven gordij- ncQ bv. — [N.]. i2^^A*|w\^j I.> menjenibat, buitenwaarts slaan of houwen; door eene buitenwaart- sche beweging met den arm grijpen, inz, in het voorbijgaan; bij het naaien van een* zoom vallen (opnemen) met de punt van de naald; den draad, waarmede genaaid w^ordt doorhalen (vgl. onder dj ah i t, T.); het woord van een^ ander opvallen, om er iets over te zeggen; in hei voorbijgaan medenemen, zooals bv. zeeroovers doen met kleine plaatsen, die op hunnen w^eg liggen; iets invoegen in eene rede of geschrift, als het ware ter loops mede nemen. IL, menjèmbat, balav.,: menjebröt, iets met geweld of ongemerkl wegnemen. — [H.] ; schrot, ontfutselen. — [R.]. yk*<w\w> nienjambar, grijpen in de vluchl of snelle vaart; aanvliegen op iets om het te grijpen. ^A^^gg, menjemboer (vgl. simboer, T.), van vocht of andere uit losse deeltjes bestaande zelfslandigheden, met eene zekere kracht en in deeltjes opgelost, verlaten of te voorschijn komen uit eene betrekkelijk nauwe opening; uilbruisen, spuiten; ajer k ah wah pon m^nj^mboerlah kalóëwar dari dalam möëloetnjgi, en de koffij kwam, in kleine deeltjes opgelost [spoot) , uit zijn mond; menjemboer lajang, bespuiten met genees- of toovermiddelen , w^aarbij de genees- heer zich, met het geneesmiddel in den mond, over den zieke buigt, een paar keeren opzettelijk hoest, zoodat de met het genees- middel bezwangerde adem den zieke raakt, en daarna het geneesmiddel o]i eene andere, onverschillige pkats uitspuwt; örang ter- semboer, iemand, die met een toovermiddel bespoten, d. i. gelukkig in ondernemingen is: menjemboerken, doen te voorschijn komen enz, y uitspuiten; nagfi, jang m. ajer ma- war, draken, die rozewater uitspuiten : maka anaknja dis^mbcérïnja dengngan sïreh, en zij bespoot haar kind met [gekauwde) slreh. *A-|«.iAA4 sembir, raiul van een bord, schotel of dergelijke; marge van een geschrift; de ribben, gewone of gevleugelde, van allerhande vruchten, zooals bv. van de katjang botor, de belimbing. -K- yK^Aj^ sember en soembang* (soend., T.), balav., dof van geluid, defect, rammelend. — [B.]. ^ y^^A^ soember, jav., bron, wel. — [C.]. -¥: y\^AJ4 soembar, batav. (jav.), elkander verwijten: tarten; uitdagen, — [B.]. ,A>^A^ simbar, naam eener parasiet-plant. j ^ j^js^ I., menjimboer (als men dit woord en zijn afleidingen vergelijkt met iJ,)J*^*M 275 iiXAMj semboer, zou men geneigd zijn het te houden voor de hrabbel-uitspraak van "t andere, T.), opgooien vocht of uit losse deeltjes bestaande zelfstandigheden, zoodat het opgegooide zich in zijne deeltjes oplost; hegooien mei vocht enz., begieten; bespuwen met geneesmiddelen (z. semboer, T.); met omgekeerde hand (de Vingers naar boven zijwaarts naar buiten) steken of houwen naar iets; met den arm naar de tegenover- gestelde zijde uithalende, naar voren toe houwen of steken (eene terts toebrengen), opgooien enz,; m. ajer d^ngngan p^nga- joeh, water met de schepriemen opgooien; tanah djangan disimboer, gooi de aarde niet uit elkander; menjimboer lajang, bespu- iven met geneesmiddelen , waarbij echter het geneesmiddel naast den lijder uitgespuwd wordt. ü II. simboer, w. sum., opstijgen^ opbrui- schen van het bloed; alah tampa (tampaq) bondakandongt^rsimboer darah dida- danja, bonda kandong (zijne moeder, T.) ziende, steeg hem het bloed naar de borst. — [N.]. ^ a) *a4,am semberama, jav., scherts, boert, kortswijl; schertsen; boerlen; grappig; dartel; onoplettend; nalatig. — [C.]. C, ^ ^A4>j>^ semberap, volle uitrusting; ex- pedilie (materieel); sjreh-doos, met alle toebehooren. L J? yk.4ww semberip, soort van knaap met een* eenigszins opstaanden rand, voor met ondergeslagen beenen zittenden, waarop bij het elen gezet wordt eene schotel met gekookte rijst waarvan men dan op zijn bord neemt; gewoonlijk is de sQmb^rib van koper en heeft één' ronden, hollen voet. — z. pahar en talam. /j y^-|wvj I- semboerna — skr. s oe war- na — , goudkleurig, * II., — skr. sawarna — gelijkend; homogeen, f Ni^A-|s./w sambas (niet ingevuld; denkelijk wilde V. d. VV. dit in vullen met den eigenn. van een staat op Borneo, T.). o-A^.^ I- sambang, rondgaande nachtwacht, ronde, patrouille, IL, verlaten hijennest; lïlin s., was, afkomstig van eene s., dat door den invloed van het weder gebleekt is en gaarne als geneesmiddel gebruikt wordt. * IIL, batav., overmatige vloeii72gen der menstrua (vgl. jav., T.); daoen s.: radja- wardi. iA-^|s.A^i I-^ nienjamboenj, aaneenhechlen; splissen; samenvoegen; lasschen; aan- lasschen; enz.; sambö&ngan , wal aangelascht enz, is of wordt; lasch; samböêngan tïjang, steng van een mast, IL, holle cylinder op eene pan, waarin iels, bv. gegiste rijst voor arak, gekookt wordt. 18* ^A.4..AAJ I» semboeng, naain van een boom y.^ rAix«Uw b' pje — pluchea balsanüfera; polhos officinalis (vgl. jav., T.). * II., rfe slaq van een' haan bij 't vechten. — [C.]. i-A»-4ww soembang*, beleedigend voor hel gezicht, het gehoor of het^zedelijk gevoel ; wanstaltig ; wanvoegelijk ; ivanhlin- kend; onharmonisch; onzedelijk; van een muziekinstrument ontstemd; hloedschande; z. bij somber. ,^|,,„vu soenibing, van snijdende werktuigen, aarden gereedschappen en dergelijke broze dingen schaardig; schaardig zijn; schaard (z. sempak, sompek en rompis); milêlóet s.^ hazemond; bïbir s., gescheurde lip, hazelip. ^A-*|wVJ soinbongTj snoevend , pochend; dur- vend, brutaal; vermetel; aanmatigend: ingebeeld, verwaand. iA-|wv^ simbany, naam van een zeevogel — procellaria (z. sembangan, T.). ^ t^^^Ju^ww saniboek, balav. (bal): sa- boeL— [T.]. C iu^AAj soeniboek, z. j^. C Qa^aaj simbak, naam van een. eetbaren zoutivater-visch, ^ L.,jS^^éSjsj , kasinibökaii, batav. (jav.), zekere medicinale wortel, con- volvulus foetidus. — [T.]. t , Aa-^mvw sambal, toespijs bij de rijst, waar- van de hoofdingrediënten fijn ge- maakte spaansche peper en zout zijn en die van de verdere bijmengselen of de ver- dere behandeling haren bijzonderen naam ontvangt. / Ka.4s^vvj sambil, te gelijker tijd; iels te gelijker tijd doen, bv. rooken en lezen, maleisch en arabisch leeren. }vA«-|wwg semboel, gedeeltelijk uit eene opening te voorschijn komend, half buiten en half binnen bv. de prop van een bloedzweer; uitpuilend; zwellend, zooals bv. de borsten eener aankomende maagd. / Ka.-4%av soemboel, soort van mandje. \j<j^/j4> menjombol, iemand hel eten in den mond stoppen, tol eten dwingen. \^\A^A./sj^\^ I. sembelit, hardlijvigheid, II., beurs om het lijf; katje, c\ AA-4../VÜ ? menjembeleli, slachten (bij P. beter opgegeven, T.). iAAx4*^M sembelïjoeng, naam van een sultanschap, dal met het sul- tanschap Goenoeng Tehoer, op de Oostkust van Borneo gelegen en tot Ned.-Indië be- hoorend landschap B^rau uitmaakt. A,Ax-*f.AM sanibalëWa, van een werk 7iiel met den noodigen ijver of zorg verricht; gebrekkig: meiijambalëwa, niet ^ 277 ^UkAMI met lust werken, zammelen, talmen; me- njambaléwaken, niet met lust behandelen, flauw behandelen, * >A^AW sembam, van hel aangezicht in iets ^ bedolven, zooals hv. in zand, in mod- der, in een kussen, in de handen; op het aamjezicht gevallen; van een' vorst onttroond, van een* anihlenaar ontslagen; van een ministerie of koopman gevallen, ^ / ♦ ^KJ^K>4 sembeii , verb. van sambil, batav., terwijL — [B.]. ^x^^vu sambaii, naam eener soort van gras; böênga s., z. onder böënga en ringgit. L **j i éj<^/j^ seiiiböêrit, z. bdêrit; me- iijemböêrit, enculércn; bersem- böêrit, paederaslie drijven; bfrseniboérïtaii, tesamcn. C L\^/^ seniböèwaiig, soort van dukdalf ^ in het water, om er vaartuigen aan vast te leggen, bestaande uit eenige staken, in het water geplant en met de punten sa- mengebonden, zoodat zij een' kegel vormen. ) (kAïWi semböêloe, uitermate dom, simpel, ^ ) iLX.4«i^M soemböëli, hoorn van de neus- hoorn, — z. soemboe. — [C.]. mj 9L^^f>^ semböêlaiig, naam eener be- woonde streek op het eiland Kalat, onder Lingga -Riouw. /j 4A^AW sembGêiii en , minder goed sembo&iiji , z. onder böeni; (ber- seni bOên i , T.), zich verborgen houden, schuilen; roompoet s. (niet ingevuld). ^\^ aA Éo^^ws^ semböéhoek (uit 't bal., T.), t^lor s., ba tav., win- ^* O AA«|N.yW semböjaii, sein; waarschuwing s- teehen; signaal; leus; wacht- woord. ^ Aa.-|wvü sambali (verkeerd gehoord in plaats van sambar? T.), w. sum., opvangen. — [N.]. <K\^AM sembah, zichtbaar eerbetoon; aan- bidding; eerbiedige groet; compliment; eerbiedig gezegde; met zichtbaar eerbetoon; meiijembali, eerbiedig spreken; spreken met zichtbaar eerbetoon, voorn, door de handen vlak tegen elkander Ic leggen en zoo op zekere hoogte van het hoofd te brengen; vereeren door zichtbaar eerbetoon; aanbidden; godsdienstige eer bewijzen aan iels; m. pa n dj a ng, zich staande diep en langzaam buigen; persembah, wat eerbiedig aangeboden enz. wordt; eerbiedig aanbod; offerande; eer- biedig geschenk; eerbiedige te kennengave; wat bestemd is, om eerbiedig aangeboden enz. te worden; eerbiedig aanbod enz. (waarom zijn hier bepcrsembalikeu en m^mpersem- bahken, weggelaten? T.). 276 ^JI^^aAam ^#|ww iSemboh, van eene ziekte genezen; van levende wezens, die ziek zijn geweest, genezen, hersteld; wederom gezond, <^«4ww f menjimbali , van boven naar beneden begooien; m. lantai d^ngngan ajer, den vloer met waler begooien; djangan akoe disimbah, begooi mij niet (van boven); ter- simbah, van boven begooid; s. gelombang, het overslaan der golven; m^njimbahk^n ajer k^lantai> water overden vloer gooien; tersimbah k^lantai, over den vloer ge- gooid; bersimbahan, van boven naar beneden over iets gegooid zijn; segala söëratnja b. d i m ë dj a , al zijne brieven liggen over de tafel gegooid (dit artikel is een van de beste van 't geheele werk; waarom de andere woorden ook niet zoo behandeld? T.). iA^v|wvu senibahjang; — smst. van sem- bah en jang(godbeid),— reremwgf der godheid; verrichting van godsdienstige gebruiken, voorn, van de voorgeschrevene, hetzij in woorden of door zichtbare ceremo- niën; van daar ook: gebed in dien zin (dus niet: hel doen van een verzoek aan de godheid, z. Uj); menjembahjang', de godheid aaw- bidden enz.; meiijenibalijangkeii, een lijk bersembahjaii^en. / -.A-f.AAj simbai , goed voorkomen, \^^^ysj^0^^^ senibëta, stut voor vaartuigen op 't droog, voor het omvallen. , NAA^fnAAJ sembfloe, splinter van bamboe; soort van mes van bamboe gemaakt, dat onder anderen bij de besnijdenissen gebruikt wordt. sembilan^, z. s^mïlang. ^*wAaa.4..,vj sembilan (smtr. van s^ (sa) en ambïlan, dus een genomen, namelijk van tien), negen; menjembilan, de negende zijn, bv. van kinderen. c / \^^^y^^^^^>,,/^ , weg, die iemand bewandelt; pad; richting; wijze; gedrag; zenith (verb. van ci^naaw, eig. (^)j^) l::--v«^), richting van het hoofd; ci.?^.*^), de wegen, bij uit- nemendheid, d. i. de wegen, die de meri- diaan van den waarnemer en de verticaal- cirkel eener ster beschrijven, en van daar: de door die twee cirkels in het zenith gevormde hoek, het azimulh (verb. van a'ssoemoet). ^2>^-iwVJ scmat, toover kunst, waardoor iemand als het ware op de plaats vaslgespeld wordt, zonder zich te kunnen verroeren; menjemat, vast steken met eenig puntig lichaam, zooals speld, een doorn, een pin en dergelijke, bv. een halsdoek, eene gordijn, twee schakels van een' gouden of zilveren buikband, de twee deelen van een deur- of vensterhengsel; met eene semat aan elkan- der steken; vastpinnen; vast spelden; pakoe s., pinnen, correspondeerende met gaten in OAmi 279 CXftA^M een ander voorwerp, waarmede twee voor- werpen, bv. twee planken van een vaartuig op elkander vast gemaakt worAeu] gebogen spijkers, waarbij twee planken met de randen op elkander bevestigd worden, zooals hoef en hoefijzer. (^2>/v^/W senioet, mier; semcêtan, slapen \ixn ledematen.— *batav. ook: kesemöe- taii (vgl. soend. sings i reuman van si- reum, mier). — [ï.]. ^C^^lww? semat semata, w. suni., hel heelal; alles; de geheele wereld enz. — [N.]. . A r^iirv^^ seniedjana en semendjaua (van m Q dj a na), van een werk m^'rf- delmatigsL o» (^ azs^-i^/wsj semeddjak, z. ^^^. UJ c\CSi^*^/jü semettjah (van pettjah), zeker kansspel, waarbij harde, noolach- tige vrachlen, inzonderheid de böêw^ah k^ras, op elkander gelegd worden, en hij het spel verloren heeft, wiens noot door een' daarop aangebrachlen slag sUik gaat. (^ •>\ F»Nr\ ^ A^i , beenvlies van het bekkeneel, wond, die zoover gaat. y z. ) , JftAA^J , ^ ï$ cX.4wvu semedah, batav. (uit 't bal., T.), gisten, — [B.]. ^ /CcX>K^ semedi, jav., aanbidding; gods- dienst; God; godheid. — [G.]; kleine vergissing in plaats van semadi of s^médi! (T.). (^ a«> ^^♦••.AAi semerbak (niet ingevuld, T.); z. m^rbak. ^ iC>^> c> ^4-/^ (öud-jav. ^oemrïdanta, als de cridanta-bloem) : zeer fraai en wit van de tanden. — [T.]. \sj;y\M^4^/^ semesta — skr. samasta— , geheel, gansch; de geheelheid, de ganschheid, .^M soemsoem, merg. , hooren (waarneming met het gehoor); gehoor, ^V^-^f-^ plul^ van ^xy, Simeon; z. sama*oen. J^j^^^^vj , wat gehoord wordt; geluid; gerueht; goede naam, goede reputatie, «^,vj Sftiiaiig:, naam van een menschenras in het schiereiland van Malaka; be- woners der groote bosschen; in doek s., z. onder in doek en samang. LiisJ>L,4wvs* semang'ka, naam eener soort van meloen, watermeloen — citrullus edulis. LLxA-^^w» semaiiggi of semanggi goe- iioeng, z. onder apam en segara. ii^a 280 •.iü^^ ^^rOU|ww senienjg'ali, /;a55e«rf, helamelijk, behoorlijk, L Q-^Aii I. sanipoe, gedurig onwel zijn; sleepende kwijning; sukkeling, IL, menjampoe, spelen, die aan den gang zijn sloppen, dat onder zekere voorwaarden kan geschieden, doch niet meer dan drie keeren achter elkander. ^ L-^fl-|wva sampi (uit 't hal, T.) en sapi (uil 't jav.), balav., koe; os, — [B.]. (\ w^/W senipada (de heleekenis niet inge- vuld, T.). Mj(3ul-|wvy ^^^Y^^A^iW^ grensscheiding, zooals hv. eene rivier, eene bergreeks. /.j\ji-4^i^M I- senipana — skr. sampan n a — , van gereedschappen inz. van wa- pens geluk aanbrengende; geluk aanbrengend gereedschap; eene k^ris s., heefi altijd 9 lok en eene gandja ëras; z. semp^nna.. IL, z. dj^mpanci. ^^^yJli^^,^/sjsi sempat, geschikle of beschikbare /?jöf voor iets; tij ada sampat akoe datang, ik heb geen tijd om ie komen, Ij^i^ -f{,i-|-.AV L sempit, eng., nauw, beëngd; benauwd, » IL, achterwaarrsche slag met de hand of een wapen. — [C.]. ^^^-JLftA^j soempat, naam van een zoulwaier- visch. ^^>^ii-|wvy I- soempit, blaaspijp; meiijoempit (ken, T.), blazen kogeltjes of pijltjes door eene pijp tiaar iets. IL (of k ar o eng), groote zak ter bewaring van allerhande voorwerpen, veelal van mat- werk en aniler grof goed; z. kam pi t en kampil. IIL, soempit- 3, naam van een zoel-zout- ivaler-visch. •^ V,:>AJi.4wW ? kesimpattan, batav. (uit 't bal., T.) , iels in de verkeerde keel ziUen hebben; ook: simpatan. — [T.]. ^ X ♦j^aJ ^ L\Ü-iww«j sempadöêlïliaiï , w. sum. = pad(ĕlikan. — [N.]. iij^^j^ sampar, pest; epidemie onder men- schen en vee. d^/^y samperiii, batav. uit 't soend., iemand komen halen (B.). J J' -X- ^Ü*|vvj sampoer, men., 'nstuk lijnwaad of een doek als borstkleed bij vrouwen ; ook: sisampoer; vgl. jav. (T.). .OJ^'.js^ L sampir, bovenstuk eener k^ris- schede, waar de gandja in komt; meujampir, eene kris of k^ris-schede van eene sampir voorzien, II,, batav., iets ophangen, — [B.]. il-fi^u I- simpoer (beter sim poeh), naam eener plant— colbertia obovata; s. a j e r, dillennia speciosa; dillennia macrophylla. IL, z. simpoh. J!' •AA/JJ ^iu>wj ^d^/jj simpir (de vleugels laten hangen); alleen in merak s., soort van gakf^ij builen boord van Indische vaartuigen, onge- veer zooals op de ouderwetsche europesche schepen; rader/cast van een stoomvaartuig. ^LlU>Ü*|vvu semperoet, soek., spuit, spuitje, — ^semperot, hatav. (uit 't jav.;, T.), spuiten. — [B.]. ^ C ^iL|wvu seniperong, batav. (uit ^i jav., T.) , open koker; lampeglas; schoor- steen; koewë s., oblie ofoblietjes, een hek end gehak.— [B.]. /.j ^Ü^/wy seniporiia— skr. sampöérna — volkomen, volmaakt; zonder gebre- ken; volledig; voltooid, volbracht; afgeloopen. iÜ-'^ww sanipang^, verlak; vernis; nieujam- pang*, verlakken, vernissen; sampa- ng'aii 5 verlakt (verlakt werk) ; gevernist werk (vgl. jav., T.). i.Ü^A^ I' samping (zelden), zijde; kant.— * hatav. (uit 't hal., T.); h^rkris di samping, een kris op zijde dragen; dj ala n di samping, een weg op zij, hv. van een voetpad naast den grooten weg. — [H.]. ^ II., soort van trom. — [C.]. il!., hatav., uit 't soend. de sarong. — [B.]. — ^ samping, w. sum., een smal stuk katoen; een soort van slendang die echter door hehoeftigen als kain gehruikt wordt; omgorden; omdoen, samping s^ndjata, de wapens omgorden. — [N.]. ^- iiL^ww soiiipoiiS', soek.,: rompong. ^ iiLfwW soenipiiig", hatav. (jav.), = soen- ting; koewë s., een gebak van rijslmeel en suiker. — [B.]; hal. 'n gehak heslaande uit pompoen, klad i of pisang en meel (T.). ^ ijL^^AU simpiiig', hatav. (vgl.jav.,T.),pto^e visch (vgl. sinting. T.); de onop- gerolde oblie. — [B.]. iJi^|sA^> sempang, zijvoeg, zijpad; zijtak eener rivier, arm eener rivier; nie- iijeuipang, een zijweg inslaan; op zijde gaan; een anderen weg inslaan; uil den weg gaan; s. ^mpat djalan, een viersprong; selem- pang*, van den rechten weg afwijken; kromme sprongen maken; s. sïjoer, naar verschil- lende richtingen. (^ iÜ^lsAu I. sampak, van snijdende of pun- tige werktuigen ingestoken lot aan het gevest; van eene roeispan ingestoken tot daar waar de steel begint (pinggang), of tot aan hel handvatsel; van een' spijker inge- dreven lot aan den kop; van een zeil voorge- heschen; menjampak, snijdende of puntige werktuigen insteken tot aan het gevest. IL, beslag van goud, zilver of koper aan het hoveneinde van den slok eener piek. III., naam van zeker dobbelspel met duiten. ^J^AAmj 282 l' JjUu^ eene soort van onder- of- boven. — ^ soek., soort van kruis- of- munt-spel met drie duiten. ♦♦ .*• i^_ Qn.-t-_A^j - menjampok, aanslooten tegen iets, bv. met den voet tegen een' steen; van twee lichamen, bv. twee vingers zich tegen elkander in bewegen en elkander raken; aanvliegen tegen iets, zooals bv. een vlieger tegen een* anderen vlieger, of een roofvogel tegen een' anderen vogel; van degens, sabels, pieken en dergelijke kruisen in de hoogte, om er bv. iemand onder door te laten gaan — ; zich ongevraagd mengen in iets; tegen elkander in rennen, zooals bv. twee wagens; zich door elkander heen en weder Itewegen, zooals bv. een hoop zwaluwen of vledermuizen , menschen die komen en gaan; bersampok balioe (niet ingevuld); b^rsam- jiok^ aanstoolen tegen iets enz. bv. een' steen; iemand storen in zijne bezigheden; serampok toen^g*oel, wie tegen alles aanstoot; onhandige; linksche; kesanipökan, aangesloten geworden zijn; door een boozen geest getroffen zijn. [ ^Ajf,_\^j sonipok, onverwachts tegenkomen. L^ ÜJD^joj serapak, aan den rand beschadigd, minder dan sompik (z. sompek, T.); schaardig van natuur, of door het een- voudig ontbreken van een stuk uit den rand van iets zonder dat het er te voren geweest is. Gewoonlijk echter wordt sempak als geheel gelijk aan soembing gebruikt; me- njempak, schaardig worden, door langzaam werkende oorzaken. — z. soembing. L-JlC-^/vg , menjempok, in 't voorbijgaan tegen iets stooten, bv. met den elleboog; iemand aanranden in zijne eer of goeden naam; van eene schuldvordering: overdragen op een' schuldeischer van den schuldeischer; een' wissel endosseeren. LlSsSLi^Aj^ sompek, aan den rand zwaar be- schadigd; z. s e m p a k en s o e mb i ng. / Kü^lwvj sampoel, overtreksel, sloop; kap; helm, waarmede kinderen en jonge dieren soms geboren worden; (bersampoel, T.) van een overtreksel enz, voorzien; me- iijampoel, overtrekken, in een overtreksel enz. steken; s. bantal, kussensloop; bcèdak ber- sampoel, kind, met een helm; besampoëlan (men zou hier p^sampcêlan verwachten, T.), overtrekking, }jL*|w\»si sampil , bast aan het onderste gedeelte der hoofdrib, KIL|wVJ sempal, vast zittend in eene opening en met een gedeelte er uit stekend, zooals bv. een kogel, die te groot is, in den mond van een stuk, een weitje in het oor, een pruimpje in den mond; onder iets zachts zittend en daarin eene verhevenheid vormend, zooals bv, een pruimpje tabak onder de lip. ^ Aü-lwvy soempel, batav. (jav., T.), kurk, stop, prop; iels daarmede dicht maken, — [B.]. 283 . ViLf.^ I- simpoel, knoop; menjlinpoel, knoopen; s. hïdoep of pöëleli, strik, schuif knoop; stropsteek; s. mati, gewone knoop (s. lQpas-2); s. ingatan, knoop, bv. in een zakdoek, om zich aan iels ie herinneren; nieiijimpoel dihati, een geheim in hel harl knoopen, d. i. bewaren; disitnpoel hantoe, door een spook geknoopt o{ ineenge- strengeld, of d. s. sang sel^mbai, door sang Kelembai geknoopt enz,, wordt gezegd van iets dat uitermate verward is, zooals bv. het hoofdhaar; z. ook onder s^njoem. IL, naam eener planL sempelat, bij plekken bemorst zijn (als ware pleksgewijze be- morslheid), zooals bv. door plekken bloed, kalk, inkt en dergelijke. — z. s^l^ppat. •7f L^^ilAiLfww soniplak, ba tav., iels waar een groot stuk af is, in te- genov. van kóbès. — [H.]. — ^ sompelak, gebarsten. — [B.]; sompelat, losraken, als bv. een blokje hout van de leuning van een stoel, omdat de lijm is opgedroogd. In de Indranata: ada jang somplak pipinja sab^lah en ada jang somplak panlatnja k^na di batjok dengan enz. (vgl. soend. somplak en somplek). — [T.]. ^ LJiAÜ-4.^ sempelek, batav., uit 't jav., gebarsten, gespleten, — [B.]. a CT^ ^JtAü-^v^u senipelah, onnut, tot niets dienstig: wat onnut enz, is, oud vuil; on- bruikbaar mensch; deug7iiet, /♦wiLf.yVü sampan — oorspr. chin. (drie- plank, T.) — benaming eener soort van kleine roeivaartiiigen , schuitje; bootje, — s. toen da; s. kötak, vierkante chinesche sloep. ii.*|wvv^ I- sampoen, van haar lang genoeg, om het op te knoopen. II., gaaf, ongeschonden; volmaakt; afge- daan, klaar, I simpan, van een geschrift den zakelijken inhoud aantoonende, be- knopt, bekort; zakelijke inhoud, korte inhoud, beknopte vermelding; menjimpan, bewaren, bergen; wegleggen; in bewaring hebben; in voorraad hebben; uit een geschrift trekken het ter bewaring waardige, nemen den zakelijken inhoud, bekorten, compendieeren , een geval beknoptelijk aanteekenen, ^♦wÜ^A^> sempeniia, gezegde, handeling of gebeurtenis, iemand geluk of ongeluk aanbrengend; zegen; verwensching ; voortee- ken; voorbeduiding ; menjempenna , zegenen vcrwenschen enz.; z. sempana. ^ , .j i aH^ajü serapöraii , batav. , zaad- padi — [C.]. ij ^^^M . menjempöloiis', onordelijk tot een wrong vormen, zooals bv, het hoofdhaar; sang go el s. ^^^AAwj 284 ^^6^ ^ / . « 4.iL4wwu sempöiia, w. siim., een Ims, — [N.]; vgl. sQmpana (T.). ^ih^^^^j^ , mciijompoli , schrijdelings op den schouder dragen, zoodat het eene been langs den rug, en het andere langs de borst nederhangt. iKE^^^j»^ sinipoli (z. sinipoer), naam van een' eetbaar aardappetachlig knol- gewas. -¥: <Xa^^^^j>j^ l' sinipoeh, w. sum., slruike- /e,,._[N.]. II., z. simpoer. ^a^/^ sampah (en serampah), allerhande drooge vuilnis; ititveegsel; wegwerp- sel; overblijvende kleine deelen van drooge voorwerpen; slof; afval; in de nederige taal : huisraad; goederen (z. sarap en sQra- sah). — * balav., vuil dat op het water drijft. - [H.]. <^i4«^w soempah, doen van een' eed; zweeren; vloeken (bedoeld: b^rsoempah, T.); nienjoenipah , vervloeken enz, verwenschen; menjoenipalli, een eed laten doen (beëedigen, T.); soempah-3, naam eener soort van ver- giftige hagedis, die het slappe vel tusschen de beenen en den buik kan uitspannen en als eene soort van vleugels gebruiken.-— * batav., makan s. (zal di makan s., moeten zijn, T.), vervloekt zijn w^egens mishandeling of miskenning van ouders. / -Ü-l^sAi I- sampai, drukt eene bereiking uit, tot aan; tot; aan; bij; aankomen; komen; tot aan; komen of gaan zoover dal . . . ; gebeuren; voldoen; bevredigen; ten einde brengen; bereikende eene zekere maat; toereikend; genoeg; genoegzaam; vol- doende; zoo dal; zoo zeer, dal [eig.: gaande zoover, dat]; zelfs; s. hati , hardvochtig genoeg zijn (hel hart hebben iets kwaads te doen, T.). IL, z. ampai; menjelampai, van een* doek, waarin kleine kinderen gedragen worden zoodanig over de twee schouders hangen, dat het eene einde over den linker schouder naar achteren hangt en het andere einde, onder den rechterarm door, naar achteren gebracht en van daar over den rechterschouder naar voren geslagen wordt (z. ook sel ampai, T.); saiiipajau: am- pajaii. / -nCL^wVj I- simpai, hoepel; menjimpai^ omhoepelen, — ^ soempé, batav. (bal., T.), band of hoepel,' — [H.]. IL, naam eener soort van aap — sem- nopithecus melalophos. — z. tjïpai III. ^ f\iX^d^\M sempïdan, soek., naam eener soort van fazant. L Ü^i^juü semak, van een stuk grond dicht begroeid met lage gewassen; ver- wilderd; van een bosch dichl; moeielijk te doordringen door de menigvuldige lage gewas- sen; dicht kreupelhout, ruigte, wildernis. CJ^ iUiMs* 285 ' ^t^J^"^^ ^•5 #) o^-4*^vu semelawan, naam van een I -J^/ ig^ icXa^Kvu (oud-jav. soemanasa,jav. soeniarsana): de Ijam- boom, ^,.^x^-♦^-♦ww seniamboe, naam eener dikke soort van rolling, die als wandel- slokken gebruikt w^ordt (in de lamp. de bekende gevlekte soort, T.). / -Ji^^^/NAJ semampai (van sampai?)', van balken, planken en andere lange voorwerpen niet gelaschL ^♦*.-.|ww seman, verb. van ^jIaa^Ic. /♦i*-4wvvj> senieiiiia-2, zonder aanleiding, zon^ der reden. \V-aJv.^|ww sementara, z, onder antara. iXJL^/Vj sementoeng", beperkt van verstand, bot in dien zin; onnoozel, eenvoudig; gevoelloos; orang s., goedbloed, sukheL ^j^ semandja, z. s^madja. . X r%i;r\l^^jLi semendjana, z. s([?m^djana. (^_jijs:U^^ semendjak, z. ^>^w.. cXA>iw^g semenda, betrekking van een mansper- soon met eene familie door huwelijk, inz. door het huwelijk van iemand uit eene vreemde plaats of landschap. jcXa^Iwvu semendara, naam eener groote soort van mieren, \lXa-|wv\j, salamander. j paka-bloem in de jav.-mal. verhalen. — [T.]. CCXx^^s^g semoeiidiiig, naam eener soort ^^ van aap, jCAJL-fww semeiidal, moskovisch glas, ^ ^-.>cXa-^.^ seniender, 6ocöf5/?nW.— [C.]. ^ ^^-iLLfww semeneiigiigah (van t^ng- ngah), soek., tusschen beiden zijnd, A^l^^vü semöê, schijn (niet waarheid); bedrog; list; menjemöê, door bedrog be- nadeelen; door schijn misleiden, bedriegen, overlisfen, verschalken; s. daja, arglist; bcêdjoek pelembang tïpoe sïjak s^möê malajoe; sem(fe-3, eenigermate; eenigszins; min of meer; s. l^ngkoeng, min of meer bol, zooals bv. een plat horologieglas. * 2". jav., gelaat; gelaatsuitdrukking, 4.^|wvy semcèwa en semcêha — skr. samöê- ha — , alle, het geheel; alles; allen; keseméwaiija, van hoeveelheden het geheel daarvan; allen daarvan (all of Ihem); allen, y y y :> y Lll^-f.^ plur. van ^U^. C ar^ 44,.,w semöètjoep, z. onder soen- dal ; * J«/X»M 286 eT ) ) (3 ^-iwui of ) , s.^ , semoèdera — skr. s^moedra — , oceaan, — ^ Vroe- gere naam van Pasai, dien de Port., in de verbastering Sumatra aan het geheele eiland hebben gegeven. — [T.]. \ ^.4*..^J^, sabeldier — mustela Scythica — ; sabelpels; hleeding van sabelpels, UL5 4..|ww semöêka (van möêka)^ eender van gelaat, van aangezicht tot aange- zicht; tegenover elkander; onder vier oog en bersemdèka, zich van aangezicht tot aange- zicht enz, bevinden; menjemékaken , tegen over elkander stellen, confronteer en, / J ^-^**^ semcĕla (van m 03! a), van den begin- ne, van voren, op nieuw; nienjeni ce- laken, van voren enz, doen; beginnen. ^ ^«4ww > heete wind; verpeste wind (de Samoem). ^^^^y^^^^M plur. van ^^. f w|wvy semai, het digi bij een gezaaide, on- verschillig of het al dan niet ontkiemd is; itienj^mai, dicht bij een zaaien aller- hande zaad, om er jonge plantjes van te trekken, ter overplanting; s. kahwah, ko^e, op die wijze gezaaid; kahwaïi s^majan, zaaikofjie; persemajan, de plaats daarvoor, de plaats met het gezaaide; k^bon p,, een kweektuin. fU^^^JKi 9 hoorend; hoorende; hoorder; »x«^), de hoorende bij uitnemendheid, d. i. God; ftAA^JJ^Ac (dienaar van denzelve), mannelijke eigenn. ^ 5i.A^|ww samijanj, w. sum., een weinigje, zooveel als men tusschen duim en vinger kan nemen, — [N.]; had onder ^A^, moeten staan (T.). iA/w4<A^ semilang of sembilan^, naam van een eetbaren zoutwater-visch , die een' zeer venijnigen stekel op zijn' nek heeft; de kleintjes heeten ook: anak selara, en zijn nog venijniger dan de ouden. A.4s^^f>^\sj semêmeh, van den mond en het middelst gedeelte van het aan- gezicht bemorst, bv. met stroop, met saus, met bloed. / -AA-i^/w seminai, naam van een' hoogen boom; s. ajer, soort, die voor- treffelijk timmerhout oplevert. / -.A^AA^ serail, verb. van ^AA/JltXA^i. ,.w/w sen — eng. cent — , cent, engelsche koperen munt voor de Straits Settle- ments = Yioo dollar; sedert de invoering van het nieuwe muntstelsel in Ned.-Indie, ook: cent == Vioo gulden. — Wil men duidelijk zijn, dan zegt men: sen ringgit en sen roepiah. /*Y^^ senna, z. angsana (hier leidt v. d. W., even als Roorda in 't jav. Wdb., het af 'u^ u. 287 JliJuj vaQ 't skr. sana, pentapdera lomen- losa), naam van een boom, crocarpus draeo, lingoa, nephrea — met fraaie geele lïoemen en zeer gezocht meubelhout. -^ / ♦ ^2^51^ V A.VU seiiadjaii, jav., alhoewel; af- schoon, — [C.]. ^ ♦ **Ci vJwj senangiii (eig. k lë r a u s e n a ng i n), naam van een zoulwaier-visch. ^3vJLw senapan^, verb. van snaphaan, gewoon schietgeweer met ongetrokken k)op; s. kembar, duhhelloopgeweer. ■K fsV-A/vu senawi, passagier aan boord van een vaartuig, die eenige diensten moei verrichten, ^/.w^Vaa^ siiiajan, men., uitspraak van ^ / ^ C -? iXX/sk^i^ , öföfr; lavendel: naam van het teeken de maagd in den dierenriem. ^ c ^ c ^ ^AAA^> (pers. CJ^jJuw), soort van klein vaatiiiig (mal. soemboek). <^3 aaJLw (lat. sambucus), vlierbooni, ^j^Xaaj senat, ,9oor^ van chineesch vaartuig. (j>\JLvw soenti, wratachtige uitwas aan den gember- en dergelijke wortels; anak dara s., jong meisje, w^ier tepels begin- nen te zwellen. (Hier had v. d. W., die niet gelukkig is met zijn afleidingen uit 't skr., 't skr. coenti en 'i jav. soenti, wel bij mogen aanhalen, T.). ^^^ysj^xy senta, weigering, <^Aaaj . '^^g'y wijze van handelen; natuur; le- vensregel; levensgewoonte; gewone regel; wet Gods, zoowel verboden als geboilim; verzameling van gezegden en handelingen van Moehammad, gew. de Sunna gen., dienende aan de eene der moehammedaansche hooid- secten, lyuJ) (secte der Sunnieten) of iw!) l)^\ (Sunnieten), als tweede wet en aanvulling van den koran. — De opvol- ging der Sunna is plicht, voor zoover zij de Godsvereering, doch alleen verdienstelijk, voor zoover zij het dagelijksch leven van den profeet, zooals zijne wijze van staan, van zitten, van eten, van zich te kleeden enz. betreft. Voorts: verdienstelijke, maar niet verplichte werken; besnijdenis. — In deze laatste bet. heeft het woord in 't mal. ook nog den vorm söênat aangenomen (z. sji'ah). c3vJCJL.vu isentada, naam eener soort van mieren; naam van een' boom, soort van casuarina, welks bladeren in de genees- kunde gebruikt worden, welks vruchten gegeten, en van welks fraai hout kleine bootjes gemaakt worden (vgl tj^ban, T.); krabben, boven het vuur van s.-hout gebrand, zijn bedwelmend. jIum 288 ^JJ^ *j>y tJVjCJwj sentadoe, naam eeiier groole groene rups (z. tJQntadoe, T.); 2^ = ka- joe tjïna. ^VXJLvM seiitaro (samen tr. van sa en anlara, T.), w. siim., zooveel als ^j^ , alvorens; gedurende; senlaro b^lom p^gi, alvorens gij gaat, — [N.]. L, ƒ 3 \JCjLaju sentaka, naam van een' boom, eener soorl van medang. ik^ VaJwj I- sentagi, naam eemr plant , die in de geneeskunde gebruikt w^ordl. IL, rijgneslel, snoer; koord (vgl. bal, T.). ^/.iVXxvu santan, familie; geslacht; ver- wantschap, — [C] ; 't jav. san la n a is hier bedoeld (T.). ^ /.iVXJLw sentana, w, sum., hetzelfde als s^p^rti. — [N.]; djókoq (j^^=-), santana baq (^b) dahoeloe, zoo het precies als te voren is (T.). ^ ikVXa^w sentawa, w. sum., bedachtzaam (ik vond ook toegeven en groeten, doch beide laatste zijn waarschijnlijk fou- tief). — [N.]. ^ ^XJLaaj santer, jav., heftig, onstuimig, driftig,— [C.]. ■¥: JCJwj sintar, benk., naam van een^ vogel. r C ^XJLvj (Tamil san tiri, astroloog, T.) senteri (zelden), student in de moehamm, god- en rechtgeleerdheid; aanko- mend moeh. priester (is meer in 't jav. gebruikelijk, T.); z. l^bai. ^ iLXAAAJ santoeng', w. sum., steunen; stutten; tegen houden, iemand zoodanig vast pakken dat hij zich niet meer bewegen kan; santoeng; palaijali , een toovermiddel om de vrouwen een afkeer tot de mannen te doen krijgen en omgekeerd. — [N.] ; nianjantoeng', sluiten met een sleutel (vgl. s^ntoeng); santoeng palalej, toovermiddel, waardoor men iemand's genegendheid uitsluitend voor zich wint (T.j. 