VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
lijk heb ik haar, maai ook zonder eenig effect , twee ma- len in het ftads Ziekenhuis de Artemifi a gegeven. lets organisch heb ik niet kunnen ontdekken , maar worde ech- ter genoodzaakt het te onderfte!len, „De derde, de Heer s., had te voren vrij fterk ge- leden aan Epileblie, welke langzamerhand echter vermin- derd was, en hem fcheen verlaten te hebben bij zijn trous wen. Gedurende drie jaren, echter , had hij alle jaren, bijna op denzelfden tijd, in Oczobèr, een vrij zwaar ac- ces, kreeg het ook tusfchenbeiden door zware infpan- ning , aandoening , of benaauwdheid door de zamenkomst van vele menfchen (b. v. in den fchouwburg, onder an= deren bij de festiviteit van de (tudenten aan de Profesforen vóór 2 of 3 jaren.) Dewijl hij in 1821,22 en 23 telkens in de eerfte helft van October een acces had gehad , heb ik hem voorleden jaar, den 8 October, de Artemifia la- ten gebruiken, het bed doen houden, enz. en het acces is toen uitgebleven, En fchoon dit ééne geval niet veel bewijst „ wegens de zeldzaamheid van het acces, is het toch mogelijk , dat de Artemifia zulks heeft bewerkt. „ Nog drie andere malen heb ik dezelve gegeven op het land; eens aan twee kinderen van een’ boer in Drene the; aan andere vier- kinderen, die aan Epilepfie leden van de geboorte af aan, de beide laatíte zelfs met vere mindering der geestvermogens , zoodat mien: hier, mijns inziens „ tot een organisch gebrek in de herfenen kan be- uiten en‘ ook op dezen heeft het geen merkbaar ef- fect gedaan. Ik gáf het hun op verzoek van den Predi. kant, die uw Hooggels, raad had gelezen; maar zeide toch vooraf, dat ik vreesde, dat het niet zoude helpen, „ Nog een jonge boer is bij mij geweest van Zuid- eri welke alle drie ef vier weken , en vrij zwaar, een acces kreeg, met wien ik afgefproken had, dat, zoo het niet hielp , hij terug zoude komen , maar mij in allen ge- valle kennis gevens echter heb ik nu in 8 weken nog geen berigt gehad. Dan , het vaste voornemen hebbende, bij voorkomende gelegenheden weder dit middel te gebrui- DIENGELW. 1826. NO. 7e | X 334 WAARNEMINGEN , OVER DE EPILEPSIE: ken, zal ik gaarne uw Hooggel. van de reusfite kennis geven , overtuigd zijnde, dat het niet gelukken wel hét meest zal afhangen van het ongeneeslijke der gevallen, gelijk dikwijls bij Epileptici plaats heeft.” Ik beken het, dat de gevallen, oñs door den Heer pe LA PaAILLE medegedeeld, niet zeer aanmoedigehde zijn, en niet fterk voor het nut vån dit middel in de Epilepfie pleiten, Inmiddels weten wij, dat dit het lot -is van alle middelen , in deze verfchrikkelijke ziekte áán- gewend; zoodat het zaak is, het middel te beproeven, ai helpt het flechts een enkele keer, vooral daar de vol- gende waarnemingen ons zullen leeren , dat het toch ook fomtijds werkzaam is in die gevallen , welke men anders voor geheel hopeloos zoude gehouden hebben, (Het vervolg en flot hierna.) DE AFSCHEIDINGEN DER INSEKTEN. Röser’s Infektenwerk wordt nog fteeds dânkbaat vert- eerd, Hij was de ijsbreker voor allen, die de duizenden der kleine fchepfelen willen nafpoten; welke in het luchtruim en onder het aardrijk, op de boomen en de grootere dieren, nu een zelfftandig , daneen op anderen azend leven leiden , maar voor de ganfche Natuut eh derzelver huishouding zoo be- langrijk zijn, dat men dezen even hoog moet waarderen als b. v.de kudden der zachtmoedige fchapen , terwijl men genea moet vreezen als verfcheurende wolven en tijgers. Men denke flechts aan den Zijdeworm, om gene, en aan den Kever, om deze vergelijking te beamen, Duizende menfchen léven van het fpiufel des eerften ; duizende hongeren, wanneer de laatfte het gewas vermeestert, De meeste Infekten worden door derzelver affcheldingen ons nuttig of nadeelig. Het kostelijke fpinfel van den Zijde- worm is een afgefcheiden vocht, hetwelk in het eigenfte oogenblik verdroogt , dat de rups het van zich geeft,en in hetzelfde oogenblik zulk eene vastheid verkrijgt, dat geene zuren het oplosfen , geen wi- ter het kan weeken, de hitte het niet doet fmelten, De ks nig, dat inzonderheid der Oudheid onontbeerlijke, onfchat- bare fap, is eene affcheiding, Hetgeen de nijvere Bijen op DE AFSCHEIDINGEN DER: INSEKTEN. Bis honderd bloëmkelken zamelen; of van het: fap der rijpé vruchá ten, ja van de fúikér zelve, wanneer haar deze wordt aange boden, leppen, geven zij in deze gedaanté welr van żiecĥ; Met het was iè het evéh Zoo gelegen. Vele Infekten żijd met een fof Bedekt, hetwelk door de poriën hunner oppers vlakte worde âfBefcheiden; ` Anderen zonderen vergift en sa» ren af, Wegens het laatstgenoemde. zijn de Mieren inzorme derhefd- bekend. Bladuwe: bloemen „in: eén. Mierenènest ge- worpen, worden :tdöd, Eene Mier, die over origeblusche ten kalk kruipt; moet fterven „ wijl :de door. haar zuur Onftane biete haäf-de poöten- vefzenge: De Natuur fchijnk haar die. zuur ten wapen teget: andete :‘fchepfelen te hebben gefchonken, Eèn Kikvorsch, in bén? Mieren -hoop geräs kende, flikt terftond, : Bijen; “Muggèn; Wespen, Schiorpibës nen fcheitden een Vergift afs: Dat der Bijén werkt: zoo hef. tig, dat een grëin van hetzelvé een Höen in weinige fékon» den zou doðdeh: Niet-de ftéek der Bj èo der Wesp ver weke ontfteking, maar alleen het daardodr in de kleine won: de ingebragrd vergift; Wannèer men zich met gene naald kwetst, en het gif vervolgens'in het wondje brengt; heeft dit dezelfde gevolgen. ‘Steekt het dier meermalen , zoo Werkt rd Reek niet nad Omdat er geen vergift meet voorhärd is, | ig | DROOM: | Öienes ii shad ikt vin eén onzer ns mijdrehtinen ettelij- ke Notnmers achter elkander gelezen; Zeer veel goeds was er mij in voorgekomen, naar ook-;wel eens wát ottbekookes. War mij her meesc gebinderd en geërgerd ad, wad. her bordeel ; hes- welk: ik doorde. Schrijvers geveld Zag over zaken, waarvan zij: blijkbaar geëne groùdige kéninis hebben. Hiertoe betiadrden 3 3 in de eerfte plaats , de-herhaalde -uicvalleù tégen het gebruik det Eatijnfche taai; :ook in wetenfchappêlijke zaken; terwijl het evenwel door- geleerde mannen onwêderfpreekbaâr 2 prise ri bewezen en bij ondervinding in andere Landen (tèn deele ; helaas ! ook rêeds hier) gebleken is; dat het tèr Zijde zetter en verwaarlooien : van: diè taal hét gnf is van alle gegronde kemis, en eene geheele, verwoesting van den goeden fmaak te „weeg brengt, 7 Vol van deze en. dergelijke overdenkinger Xa 816 ei. EEN DROOMC: … begaf ik nú te hemd Cu, en re zijnde, had ik reen Teja det was ae den DROOM ' si l , ' J =i ‘Het was ge terke dag van: oane tet ging ps zoek vaù gelukweofching: afleggen bij de-gerbied waardige Me: yrouw PALEOTES): wánt men had mij Onderrigts dát: zooe danige pligtpleging aan lieden. van, mijnen fland- beraamde, Vermits ; nu :het getal der genen, welke-tot dezen ftand-be- Kooren „of:oveor-% !Ihinst, er zich onder rangfchikken, zeer groot is, verwsthere ikshee hôsel oder. Dame: vervuld: ce-zol- len vinden vamsperfouen: van. aanzien. of van wijdvermaarden naam , alten in deftig& kleedij. De ftraat „ waatih „zij: ade: PET EE slang en, daarbij lijaregt zijnde, had: ik „ded: fchoohen „ eenigermate vaoruie- fpringenden en met Körinthifche- zuilen „verfierden , voorgevel, van ‘haar. verblijf reedsop eénen.verren afftand fn bet oog» en verwonderde. mij miet weinig 'geenerlei, gewoel „ ik mag zeggen fehier geen levend meen, in: dien baren omtrek gewaar te worden, « - i A E Tot het *+ôcet. genaderd zijnde, „klopte ik ai de. vaot- poort, . Een mäi. van meersdan middejbaæen ouderdour, van een achtbaar gelaat, gekleed met eenen tabbaard , over. eén wijd, hagelwit onderkleed , hebbende eene gouden inktflesch aan den gordel hangen,en eene zware fchrijfpen-, (vermoede- lijk eene zwanefchacht) met een’ parkemencen rol, in de linkerhand houdende, deed mij'de” poort open, Zoodra ik te kennen had gegeven, dat ik bij Mevrouw mijne opwachting wenschte: ve maken y geleidde. hij. mij, -doot:eln hoog, imi- meren, langwerpig » vièrkane: voorhuis of--portaal p: waat mén ter wederzijde: vier deftige; diepzinfpringende. derem wond, en welks acheet{tesgedeeltevop ĉenen»verrkkèlijk aangeleg- den hof uitzag, -naar hèt laate der veértwékken aan déireg- terhand. “Hier vond ik een elfial përfonewbijeen , van wijd- -verfchillende-kteeđdetäragt:: enkelen:wáren:er-onder, die, of- fchoon net en-dindelijk üitgedost, Jechtet-in hun uiterlijk. de merkveekenen -(chenenr te: RN van éepen bekrompen, 260 al niet behoeftigen , ftaat. | Bij mijn bingenweden had: ik eche: „beleefde buiging ge maakt , welke ik’ vansde aanwezigen: niet minder beleefd re- rug ontwing dock niemand. fprak , behalve datde. portier, of geleider, mij vzoég, naar mijnen gaam en’ miju beroep , „waar AN rE van hij, nadat ik ze hem gezegd had , aanteekening dee op den. perkementen rol, verwijderende hij zich terítoud daarop door eeae. poort of, dens. aan. hee einde des vertreks. „Bij de, Riter welke, rondom, mij heerschte, terwijl hier en daag fleches Als: Auisterende. gefproken werd, had ik gele- geuheid, om de plaats; waar. ik mij. bevond, aandach:ig te be- fehouwen: Zijtwas, eveu-als, het voorhuis , langwerpig vier- kam, ‘De: wanden, waren van blaauw, camé, met ligt rozeroo- de ‘randen, rustende op, een rondloopend onderwerk van Cas ristisch- marmer, De. Schoorfteeu , wiens hooge mantel door Careatiden, in de gedaante van Bergnimfen, onderfteund werd, „deelde die zijde, des verdeks in twee gelijke vakken. Dis «zelfde, had, aan de tegepovergeltelde zijde plaats door middel eener vaas, in, balf „verheven werk, waar de opoffe- riag van-IPIGENJA-op uitgebeeld was, De fchoorfteen zelf pronkte met de brouzen-borstbeelden van HOMERUS, HIP, POKRATES, SOKRATES,, PLATO, DEMOSTHENES en SOFOKLES., In de vier wandvakken, ‚Zag men heeilijke (chi. dertpkkon „met meer-dan: : levensgroote voorwerpen , vóorftele lende om-Pugus, waar hij. het wild gedierte naar den zoe- ten klank zijner lier, doer luisteren ; AMFIO.N, door het ge- luid van zijn Cnarenfpel de muren van Thebe bouwende; HER- KULRS; de Centauren. verllaaude , en TUESEUS, met den gevelden Minotaurus aan zijne voeten, De vloer was van zuiver -mofaïk, „Van: bier naar den ftraks gemelden hof het oag wendende, -zag- ik, in her midden des ruimen hoofd- perks, den Laekoon, te regt door RLINIU s gefchat als het beerlijkfte, kunstgewrocht der Oudheid; en, op bekwame af- fanden' daar rondom, den :beroemden Apolla, de Venus, uit ber féhuim dêr zee opsijgende, den Herkules ,. het. meesterftuk van GEYCON, eu den .weinig minder fchaonen Meleager, De weffendfte febakeriag van yerfçhillend groen , hier en ginds joor een’ bruiven, Jaaggetakgen „benk of door een’ bonten slijmen afgomiaferd ; “hielden oog en, hart als opge- gee’ O ‘Toen ik sj met al dat "boon: vergast had, ging de deur, ter: welke ik het laatst: fprak,. weder open, en. een pet- ob, Fà gedaanresenrkleederdragt aan mijnen eerften. ‚geleider ver “gelijk! ‘verzoche ons, door dezelve hem. te volgen. - voegde wij achter: de, overige Heeren, en was alzoo de wte, Wij kwamen inceene tuime galerij, op drie plaatfen » de zijdê:van den hof open „ terwijl de teggnoyerftaande and eene keurlijke boekerij verroonde. i EL: EEN DROOM: Aan het oppereinde der galerij zat de Dame, in een’ elpen- beenen ftoel, den yotm hebbende van eene fela burulis, aan ecne wit marmeren tafel, rústendé op viér bronzen grif- ‘floensklaauwen. Bij ons naderende’ zèțtede zij haren, in goud gevasten, bril af. Haar linkerarm {teunde op ettelijke parke- menten rollen, hoëdánig er één-voor’ háár open lag, welken ik voor een oud handfchrift erkende, Aan hare regterzijde ftonden eenige antieke tranenfleschjes, En iti die band hield zij een dergelijk , waarin zij het vocht ; dat biggelende haat langs’ de wangén troomde, van oogenblik tot oogenblik fcheen op te vangen, Die van ons de voorffe was, (een rijzig, doch zeer haag- bejaard man, mêt een ‘vriendelijk gelaat, en blozend van kleur, welken ik ook meende in het andere vertrek den naam van onze Nestor te hebben hooren geven) deed eene korte en eenvoudige, doch daarom niet minder treffende aan- fpraak, waarin hij der Dame, onder’ anderen, een langdurig leven, onafgebrokene gezondhêid en een fteeds vermeerde- rend gezag toewenschte. Natuurlijkerwijze ` wachte ik van baar eene welingerigte dankbetuiging 4 doch verre vane daar. „ Helaas!" fprak zij, op eenen bartverfcheurenden toon: „ Helaas! gijzelve, mijne Heeren 1” weet, dat deze uw weùsch; hoe opregt anders ook gemeend, ijdel is, Mec mij is het ‘afgedaan. Ik moet er-onder; Mijne vijanden „ bebben mijn verderf gezworen,” — Als van den donder ge- rolen, ‚ €n mijzetven „als °t ware, vergetende, viel-ik har in de rede, met deze woorden: „ Hoe’, Mevrouw ! zouden er lieden ia de wereld zijn, ondengend genoeg om toe té leggen op gen zoo dierbaar- leven als het uwa, hetwelk door eene reeks van eeuwen is geëerbiedigd en in hoogt waarde gehouden ? Ware het z0ó, men mogt altes voor verloren achten, en vaarwel zeggen aan alle goede begin- felen van van Wèentehippen; fraaije letteren eu fchoane kun flens” — y Wat gij dasr zegt,” hernam Zij, „is volko: » men waar, Het is de eerfte maal , dat ik het genoegen heb n van u te zien: de elf overige ‘Heeren, hier tégeuwoordig , p ken ik vele jaren, als mijńñe getrouwe vrienden , en finds » lang had ik hun getal met niemand togen zien, vermeerde- » m verheug mij dus- zeer, u onder. „lijkheid, Zij waren derhalve wel ondankbaar in eene hooge „ Wate; maar zij kenden mij voor ’t minst, en in hun bin- ə neofte erkenden zij mijne verdienten, Duizend en duizend „malen had ik hen voor mijnen zetel geknield gezien, mij » door hen hooren raadplegen als hunne boogfte Godfpraak , » terwijl zij ‘aan mijne lippen hingen, en, vol van bewonde- » ting en diepen eerbied, mijne woorden en gedachten als „ kostbare paarlen opzamelden, ja er hunne eer in (telden , n hulde te bewijzen tot zelfs gan de vlekjes in mijn gelaat , » tan de rimpels in mijn voorhoofd, aan mijne, hier en daar p door de jaren fchier uitgewischte, trekken, welke zij, » wat meer is, nog wel zorgvuldig afteekenden, en tce » vens mijne grijze lokken fchiftten, hair voor hair, om. „Zoo te fpreken, tellende, en mij eene fchoonheid en be- » valligheden toefchrijvende, welke toen reeds mijn deel » niet meer waren, =— Het viel mij zekerlijk hard, in de » Zoodanigen naderhand mijne beftrijders te ontmoeten; » maar, gelijk ik zoo even zeide, deze kenden mij voor 't » minst, en het flrekte mij altijd nog tot troost, alle de » Geraden, waarmede ik hen zag pronken, als gefchenken » van mijne hand te mogen befchouwen. — Maar wie zijn » mijne hedendaagfche vijanden? Een fchamele en berooide » hoop, welke ter naauwer nood mijnen naam weer uit te » fpreken; voor een gedeelte baardelooze jongens, bedorven » door eene averegtfche opvoeding, ruim zoo waanwijs, als æ diep onwetend , en over allęs oordeelende , alles op eenen 320 EEN DROOM. » Zoo meesterachtigen toon beflisfende, als waren zij aan » mijne voeten opgetogen en onder mijne dagelijkfche lesfen » grijs geworden, daar zij evenwel mij niet alleen nooit aan- n» fchouwd, geen’ enkelen trek immer van mij gezien heb- „ ben, dan miafchien uit fommige, meestal zeer gebrekkige, afbeeldfels , welke over de geheele wereld verfpreid zijn. Het is wezenlijk een jammerbhartig fchouwfpel , zoo als zij , niet eens regt op hunne beenen kunnende ftaan, veel min regelmatig loopen, evenwel reeds willen danfen, ja voor welafgerigre voordanfers meenen gehouden te moe- ten worden, De wonderbare fprongen, welke zij maken, zijn daarom ook als die van befchonkene lieden, wier hoofd draait en geheel bedwelmd is. Onderfteunde ik hen niet nu en dan onbemerkt, daartoe gedrongen door de zachtmoedigheid , welke mij eigen is, en door de algemee- ne menfchenmin, die miju hart vervult, zij Kkneusden of braken hunne ledematen ieder oogenblik op de deerlijkfte wijze.” » ls het (dus viel ik hier de eerwaardige {preekfter weder in) ls het mij geoorloofd te vragen, Mevrouw! wat gij, indien het dus met de zaak gelegen is , van zulke beftrijders kunt te vreezen aebben? Ik weet zeer wel, hoe nu en dan, in vroegere dagen, vrij algemeen beweerd is, dat uwe voedfterdochter Ne oTes u in kennis, (maak en ver- nuft evenaarde, fomwijlen zelfs overtrof , en daç haar der- halve , zoo al niet uw eerezetel, voor °t minst een even- gelijke naast denzelven toekwam, Ik ben overtuigd, dat die ftelling vaisch was, en, genomen zij ware gegrond geweest, dan nog moest men fteeds in het oog hebben ge- houden , dat, welke voortreffelijke gaven en hoedanigheden e Hoe alles aan u, had dank te weten, Ondertusfchen waren (ge- lijk gij zelve hebt aangemerkt) dezulken, die toen zich u vijandig betoonden , altijd nog lieden van eene befchaaf. de opvoeding, die hunne , meerdere of mindere, kennis van u verkregen hadden, en wier oordeel en verftand gevormd waren geworden in uwe wijdvermaarde fchool : de aanfls- gen der zoodanigen konden dus inderdaad voor uw gezag hoogstgevaarlijk zijn geworden; maar, daar gij „in weerwil van dat alles, dat gezag hebt taande gehouden, meen ik regt te hebben, om nogmaals te vragen, welke fchade u re aa a e a e T zeniijk kan worden coegebmagt ?” de jeugdige NeorTres anders ook bezitten mogt, zij oat | De door aanvallers, hoedanig zij door u befchreven zijn, wee | EEN DROOM. $21 -p Niets „” “hervattede ‘de gije PALKOTE 6 ‘andermaal; „is gemakkelijker „ dan u dienaangaände voldoende in’ te » lichten, Zoo lang. nën de talenz van welke ik gewoon ” ben mij te bedietsefi „ bleef ‘eefbiedigen, en derzelver kem- » vis nog als de Propyleën van hèt Parthenon en als den few- „tel tot het heiligdom van den Roem befchouwde, liep ik n Van volkomen verlies mijns gebieds geen gevaar, De mees- » teu der genen’, die zich doör ‘de “aanbangers ` van NE OT ee » tegen mij hadden laten” voorinhewer , ‚ konden mj toch nog » Wijd hooren en verftaan, ‘en werden gemeenlijk , wanneer » zij leches, eenmaal mijne woning binnentraden , mij zoo p Zeer genegen ‚ als’ zi zich bevorens van mij ‘afkeerig be- » toond hadden ;. maar nu mijne groót{te ‘vifandinnen , Orkun- » de en Traagheid, het zoo ver hebben weren te brengen, » … dee mijne fpraak in ‘mirachcing is gekomen, en zij de Vol- » ken diets hebben weren te maken „ dat elk voor zich éen eigen » Wijsheidstempeltje behoore te bouwen, moet de arbeid san n den algemeenen Tempel ftilftaân ; want men zoude ‘er riood- » wendig eene foortgelijke verwarfing ` bij ondervinden, als » bij dien torênbouw , waarvan zekere gewijde Rollen gewag » maken, Offchoon er nu al een enkel Volk zij, welks » fpraak door de meeste anderen, meer of min volkomen, n» vertan worde, datzelfde Volk echter verltaar de fpraken m der andere Volken niet, zoo mij als deze zich onderling » en wederkeerig verftaan kunneù. » ne weienfchappdlijke befchaving hebben te ‘danken p’ ais 323 | EEN DROOM, » nutteloos te willen doen befchouwen en bijkans geheel „ter zijde te zetten, Ondertusfchen is men in dat we. relddeel , hetwelk gedurende vele eeuwen in ware kennis boven de andere hoog uitmuntte, hier en ginds tot zulk eene dwaasheid vervallen, ten gevolge waarvan men de oude talen aldaar reeds zoo zeer is vergeten „dat men zich geheel buigen ftaat bevindt, om wijsheid en kennis, gelijk voorheen uit de echte en zuivere bronnen te putten, maar zich vergenoegen moet met hetgeen daor gnderen, niet zelden verkeerdelijk, daaruit is opgedischt geworden, — Is men dan, mogt ik vragen, te flikziende, te traag van begrip, om niet op te merken, dat, door dezen doolweg te volgen, voar de Geleerdheid hetzelfde ongeluk bewerkt wordt, war het ftelfel van affluiting (s/olement) , door ete telijke Sauvereinen omhelsd en aangekleefd, voor den Koophandel en de Scheepvaart heeft te weeg gebragt? Ge: lijk dat noodlottige ftelfel de wederkeerige betrekkingen tusfchen de onderfcheidene Volken fchier geheel heeft ver- nietigd, verbreekt het andere den onderlingen band van vereeniging tusfchen de Geleerden, welke, in die hoedi- nigheid, zich nooit behooren aan te merken als leden van bijzondere Staten, maar gezamenlijk als burgers van het Gemeenebest der Letteren, in welke betrekking, en om elkander volkomen te verftaan, zij eene algemeene fpraak van noode hebben, En welk toch zoude tot dat einde „ verkieslijker kunnen zijn, dan die, waarvan zij zich van „ oudsher plagten te bedienen, die te gelijk, zoo als gj „ weet, mijne dagelijkfche taal is? | „ Of zoude men misfchien gelooven, dat het bezigen de verfchillende landtalen „ bij het handelen over werenfchap. | „ pen en onderwerpen van geleerdheid , voor het afzonderlijk | „geluk der verfchiflende Volken bevorderlijk zij? Kan men » Alle menfchen tot Geleerden maken? En gefteld, men war „er toe in ftaat, zou dit de Burgermaatfchappijen toc groo- - „ teren bloei verheffen? — wat zeg ik? zouden zij op dien „voet kunnen in wezen blijven? — Wat werkt men er daa „ over het algemeen mede uit? Niets gndess, dan halfgeleer- „den te vormen, en verwaandheid, de onaffcheidelijke: gezellinne van gebrekkige kennis, te voeden en aan te „ kweeken ? | | Ee | | „En ware het dit nog alleen; maar er vloeit groot „ fchade uit voort. Nemen wij, om dit klaar te doen bè ursus uurstserutt EEN DROOM, 323 „ vatten, eénige. „ nen handel en wandel voor hem verloren gaan, „ De Arts brengt in de gemeene volkstaal een ftelfet van » Geneeskunde in het licht , of behandelt zoo de natuur , de ken- » teekenen , den loop en de geneeswijze van fommige kwalen » of krankheden. Wat werkt hij er mede uit bij de oningewij - „den in zijne kunst? Van die zijn werk gelezen hebben, » meenen (ommigen te regt, dẹ meesten ten onregte, hem vol- » komen ce ‘hebben begrepea, en nu, bij het voorkomen æ van zulke gevallen onder hunne huisgenoaten, vrienden en » berrekkingen, zeer ligtelijk zelve de genezing op zich te „ kunnen nemen; maar, bij gemis vau het noodige ondere gsoordeel ‚ zich in de verfchijnfelen , de natuur of » den graad derzelven bedriegende, brengen zij den lijderen , „ door hunne voorfchriften, hee grootfte nadeel toe, Ande- „ren, van een zwartgallig of aantrekkelijk geftel zijnde, „ verbeelden zich, dat zij zelve met die of foortgelijke kwa- » len behebt zijn, peinzen daarover bij aanboudendneid , wor- » den droefgeestig , en krijgen verftoppingen in de buiksinge- » wanden, of de miltzucht, zoo zij al niet inderdaad onder- p bevig wọrden asn hetgeen oorfpronkelijk louter in bun- ne verbeelding betond. — En wat brengt het meer alge- » meen bekend maken der Scheikunde te weeg? Verbeterin- „gen in fommige fabrijken en trafijken ? Zekerlijk is dit niet » te ontkennen, Maar die winst wordt meer dan opgewogen, „ ja in fchade veranderd, als men er tegenover ftelt, hoezeer n de deur er door is geopend tot velerhande listige bedriege- 324 i EEN DROOM. » rijen en tot onbemerkte, affchuwelijke fluikmoorden, van » welk een en apder de rampzaligfte bewijzen i in overvloed » voorhauden zijn. „ -15 het met de Regts; sefeerdheid té. dezen aanzien voor- D "desliger geteld? Ontftaan er, in Burgerlijke Regtzaken, „ Winder. gefchillen ? Zijn de gedingen minder omftlagtig en > langwijlig ? Is der eenlingen. Cindividus) veiligheid grooter; » Zijn derzelver perfoonlijke. vrijheid „eer en goede naam bé ter, dan bevorens , gewaarborgd ia die Landen, waar men om{agrige Wetboeken in hedendaagfche talèn héeft gemaakt en iugevoerd ? Het. tegendeel daarvan wordt dagelijks gezien „CD ondervonden; terwijl nog daarenboven de zwerm van »-{chraapzpehuige ‘geldraven en gewetenlooze bloedzuigers é De aanmerkelijk door is vergrout geworden. ` » Weiboeken van Strafregt, voor een iegelijk verftaanbsar, en zijn gebleken nog nadeeliger yoor de Maat{chappij té zijd, s: Der braven, die Gpdsdienst en deugd op prijs ftellen » En. voor. verlies van eêr. en goeden naam beducht zijn, w hebben;om: zich van ftraf waardige bedrijven te ontkouder', piet van. noede „de juisig bepalingen s verfchillende boeds: Wad hek u ug en, hoeveel Bende zij kunen APA para door æ de wrekende Geregtigheid gefraft te mogen worden’ , als- » mede de.zwaarte der ftraf, welke van deze en gene daad ber gevolg: ‘zijn kan, en op. welke wijze zij’: zoodäüige » daad plegende „ echter. ge daarop gettélde, Traf Hest, ĝnt- sa duiken kupnen... „Zal ik, ‚van, de. inwendige, “Staat of Kegeertinde” Behoeven we AR: gewagen? De gebéurtenisfen , in de Îaacfte ddig of w:Meerrig- jaren, in Europa voordamelijk, ‘voorgevallen, zijn voldoende, om te dezen vicfpraak ` te doen, `- ‚ „ Dit is mog niet alles; þer achzerpirftellen van de béogfe- » pivg mijner talen brengt yoor het dagelijk {che leven, ` voor „200 veel men aan de, goede rigting en opfcherping ' ván het oordeel eu aan verfijning van den fmaak waarde hecht ‚ Dog » tudere padeeien te weeg, inzonderheid in het vak, der Let- | w» terkunde en wat daartoe behoort, Alwie met de ‘oude Let- ‚» teren wèl bekend is, weer dif met volkomene zëökerheid. „ De overigen oordeelen er. over, alsde blinden over dé kleu. „ ren, en verfmaden die echte.broùnen van grondige geleerd- » heid en gekuischten (maak, hief uit verwaaadicid, ginds EEN DROOM. 325 „ uit wangunst; ia- ber laatta, geval zich gelijk makendeaan „den vos, die de druiven voor zuur verklaarde, emdat hij „geene kans; zag dezélve magtig, te wòrden, Doch bevon- „den zij zich: flechrs een oogenblik vatbaar. voor een zuiver » kunstgevael „en bezaten zij waarlijk een naauwkeurig « on- » derfcheidend. oordeel, de voortbrengfelen „van vernuft en » Vinding, welke ouder hun oog te voorfchijn konten , waren n» alleen reeds voldoende y om hun omtrent ‘huone dwaasheid » de oogen te openen; want of een Schrijveral dan niet door. » voed zij met de kennis der Oude Lerteren, laat zich op elke » bladzijde zijner werken, duidelijk onderkennen. - Van de:laatsc- „ gemelde foort kan men „zeer weinigen uitgezonderd „te regt „ met den grooten. LAURENS DE MEDIGIS zeggen; ch 'è » meglio l'aggiunta che la carne, al hebben zij ook inder. „ daad den besten aanleg, en hier.en daar fchoone gedach- „ten, treffende wendingen en ware bevalligheid, — Dat er » geene Gefchiedfchrijvers , vooral -geene Redenaars , dezen » pam waardig, onder de tarere- en, hedendaagfche Volken » gevonden worden „dan die iu mijne fchool gevormd en; op- » gekweekt zijn geweest, is eene waarheid , welke onder de » verftandigen niet den minften twijfel lijdt; maar omtrent „de Dichters zijn zij niet zoa geheel eenftemmig. Poita »n non. fit ,- nascitur ,' zeggen fommigen. „ In de Dicht- »» kuost is het Vernuft de bron en te gelijk de werkmees- „ter van al het goede; en Vernuft is aangeboren, kan „ø door geen letterblokkeu verkregen, worden,” —-Maar- ge- » fteld eens, het. ware zoo, wat zullen dan de,voortbreng. » felen zijn van:die aangeboren gave, ingevalle. deze boom » daar flaar,-Boo als bij uit de aarde is opgefchoten, gqnder » dat een bekwame hovenier ‘er ooit. her {noeimes gan heeft „ gebezigd? -De-vruchten: mogen ‚voor het oog al-iets beha- 5: Belijks hebben, den reuk en den,{maak van den keurigen „» liefhebber kunnen, zij voldoen noch ftreelen, — Zegt mij „ nu eens; mijne: Vrienden! wie, naar. uwe gedachten, voor „den. bekwaamften hovenier te houden zij?” r Pau uit éénen. mond Aes wij vuit; p Gij, Mevrouw! ‘Niemand aud,” | Ik meen,” : hervatte zij, » dae zij gelijk hebt. Het is ne zelfs niet bezwaarlijk, hiervan -onomftootelijke bewijzen te „ feveren, Wij zullen tot dat einde eens de beste kunstge- in ” wrochten. der meest vermaarde Dichters van onderícheidee ne hedendaagfche, Volken in oogenfchouw nemen: aan de 336 EeN DRODM, s meerdere éh mindere. juistheid en gepastheid van uitdrhk. „ kingen en beelden (om van niets anders te fpreken) zal » het ras blijken, wie hühner bij mij ter fchool zijn ge- 5 weest, wie- niet, => Eilieve,” fprak zij nù tot een’ van -hare boekwaarders, „ geef ons eens ‘de eerfte, tweede en 3 derde nommers van dë bovenfte ftellen der vijf dichterlijke » kasfen.” Terftond werd et éen boekentrap dangefchoveris de man klom ér op,en,òp èèn aantal, eenvormig gebondene, deelen met de hand wijzende, fprak hij: „ Dit is het eerfte nom- » mer onder de /talianen,” Nu vatte hij ze aart, én mu ze van de plank; maar, dáar zij veel ligter waren, mar gelange van het uiterlijke, den hij fcheén vermoed te heb. ben, geraakte hij buiten zijn evenwigt; Hij waggelde, en alle de boeken vielen wit zijden arm efi, met een groot ge- klecter, op den grond, Dit geraas „en de vrees van den boek- ‘waarder zelven te züllen zien vallen, deed ñij met fchrik ont waken, en ik bevord alles flechts een droom te zijn geweest. 18:6. N. + © PROEVE VAN TAALKUNDIGE OPMERKINGEN EN BEDENKINGENs Door Je G. C KaLCunOFE, Predikant te Laren ; bij Zuiphen., Een meiden van omftandigheden , vootal čne veeljarig: zwakheid van gezìgt, was de oorzaak „ dat ik over de Ne- erduitfche taal weinig van belang heb geleer; en in der- ‘zelver werenfchappelijke beoefening Zeer ten achtere ben gè- bleven; zoodat de taalkundige werken van RL OIT, 1L DERDE, WEILAND eùz, (des laatstgenoemden Woorden: boek def Synonimen en SI&GENBEEK's-fpelling alleen ùi- gezonderd) mij zelfs vreemd Zijn; Dit if- dubbel jammer voor mij, die in de eerfte 26 jaren mifns levens niîmurer de uiterfte grens van Nederland Zag, en met de gebrekkig: itadikènnis mijne predikdienst hier ce tande aanvaardde, Gêluk kiglijk, echter, heeft eene foort van taalkundig gehoor dl gêvoel (hoe zal ik het noemen?) dat gemis eenigermate. vet goed, en mij in ft at gefteld , om mif, bij monde en. pen in hee Nederduitsch eenigzins dragelijk uit te drukken „zot der lompe Germanismen. (*) Dit gevoel doet mij ; fchier s - (*) Zou men, voor dat bastaardwoord, niet kunnen ze gen: Duitschachtigheden of Duitschaardigheden ? PROEVE PAN TAALKUNDIGE OPMERKINGEN EN BEDENKINGEN, 327 tijd, geheel onwillekeurig zelfs, de verfchillende uitfpräkén, zegswijzen enZ., fomtijds tot in de kléinfte bijzonderheden, opmerken, met eêne zondetlinge gewaarwording. B. v. wanneer velen, ook taalkundigen, niet alleen in den dagelijkfchen omgang, maar ook op den predikftoel , dé laat= Île n van de òp en uitgaande woorde doorgaans zoddanig opllokken , alsof die lettef ér niet bij behoorde, en er aldus gefchreven woest worden: „ Wij zijn hede zaamgekome, „om te overdenke, wat wij te doen hebbe, om getroost » te leve èn te fterve, Bidde wij om eén’ zege.” “or wannêér menige Holländer vegt of Schrijft: „ Het » Chip legt in de kaäi, Ik Jog één getuigenis af, Hij lei op „déù grond, Ik heb mijnen hoed op de tafel gelegen, Is „hem dat? Ik kan dien man niet. Ik ken niet meer arbei- „den, Wat Loopt die Îtokoude ftumper zoetjes! (*) Wil ik „u dit geven, of dat voor u doen?” (+) enz. Als de ouderwetfche Amflerdammer klaagt „over vele » Mooizen , zoo wel in zijn Aovis, als booiten in den tooin.”” ÓF de Zeëuw, de A met de klinkletters wonderlijk verwis- felende, fpreekt of fchrijft van „ mijn Eer den Houderling » van Aarlem, die, op eene Ollandfche reis, zijn and ge- » flooten eeft tegen eën zwaar ouf, en ook bovendien zoo sp katievig i geworden, dat ie Aezelinne- melk moet drinken, » €n geen alf huurtje in de kerk kan gien, om den éiligen »„ doop van sien houdfle dochters kind bie te wonen,” 6, (*) Loopen — vah een’ ftokouden ftumper > en dat wel zeetjes loopen; welk eene tegenftrijdigheid! En toeh hoort men dat zoo dikwijls; even alsof Joopen hetzelfde ware als Zaan, of ook zelfs als langzaam gaan! / Ct) Op zulk eene vraag (die menigmaal gedaan wordt, in pldats van: zal of mag ik, enz.) gaf ik wel eers teù am- woord: „Of gij dat wilt, weet gij beter dan iks en dit dien ik dus aan u, maar niet gij aan mij „ce vragen.” - (4) De Zeeuw kan dus wel de % behoorlijk uiefpeeken Bock zelden dáár, waar ze juist te pas komt, Tot een proef- je van de, fchier onoverwinnelijke, kracht der gewoonte, @rekkë het volgende. Op mrijhe eetfte ftandplaats in Zeeland wezocht ik eens de fchool , èn liet de kinderen lezen. Wel- Ars bemerkende, dat men ook hier algemeen de % niet uit- prak, waar zulks moest zijn, loofde ik-een dubbeltje wit »p de regte uitfpraak van het zoo gemakkelijke woord: de 325 PROEVE Als de Groninger eenen haas gaat /cheiten ; en menige De't- Jcher, Nederduitsch fprekende, zegt: „ Ik'pen nog noit in » main leben te Sjeveningen keweest, maat wel te Toes- n boerg. an ten Aisfel, En taar zain ook Z00 koede fjepen » Als elters.” _ Om nu niet té preken van de Graaffchapfche landraal , wel. ke ik, finds ruim ar. jaren, dagelijke moet hooren, b, v, „ Hendrik- eum laot den Domeneer g’ nach zeggdn.” (al is het ook op. den vollen dag) „én dat Gerritjcemeuje’n goens- „ dag in ’t bedde is TSA e van *n jonge zeunneș ’t kind „ heef de klem in de bek en is mọrtflok; de wiezemoet » Zeg,» dat * wel kapot zal gaon. Maor de kraomvrouwe is n helschwierig (bijzonder wel) zonder kop- of liefzeerte, Zè a zit al op ’t gat oyerend ; eur lust ook al wat te enen, » zelfs aerplen met eulli ìn de panne gebraon, Maor euver » dimme kind is ze vinnig meujelik en deut bie fleùrmkes niks as grienen. —. De beppe heef eers de’ ieverfen (rood. » vonk) en doe de koolde gehad; en de boer had ook » de rooze zoo in de hoet en de jich in de basfen, dat hie wi hozen en bokfe (koufen en broek) niet‘ aan of uut kon > kriegen, ] Doch beiden zund mangs (genoegzaam) wedr better, a En loopen zoo zwak (rasch) als °n kiefte door’ thuus; ook is hie s 2b op 't pingeneeren (wegemaken) gewest, De Domeneer s MOS, dan. nour ens kommen ’n fteurmken kuieren (een », poosje praten) as *t weer niet te bluisterig is, of anders „ tóeke wekke Çaanftaande week) as de maone fchienc en dè p fmetige. weg wat rellikes is, Maor ik mot zoo waor mo „ huus; want de loch, betuuc, (de lucht betrekt) al ook ar ee ik-niet meer, zoo zwak (vlug) zer been as fimos (eer ie tijds) ‚en kon pardoes in de drek vallen; en dan kreeg ik vi. kori houd; Maaren. daed nu nacuurfijkerwijze zijn best, maar te vergeefs. tot, dat, ojade A flechts één leerling , na veel. wat gens, het dubbelijg wont ‚… Nog::veel moeijelijker» zoo, niet ondoenlijk „ is voer dl onbefchaafden Zeeuw, altbans te platten lande, de Holl fche uicfpraak, van Aer hoofd ‚of het hairig hoofd. Dit is tijd bij: hem: ° ood, 't arig oode Ten minfte Zoo was nog vóór omtrent 23 jaren, toen ik Zeeland verliet. re Op. eene andere (landplaats hoorde ik den Schoolmeeste - Voorzanger, bij her Zondagfche lezen der Wer, altijd 3 gen: » noch zi och zel, H enze, VAN TAALKUNDIGE OPMERKINGEN EN BEDENKINGEN. 329 „hog kievens toe van mien deerne , even as of ik de penfe » vol voezel (den buik vol jenever) had. .’t Is wel'n mis » ferabel (uitftekend) goeije deerne; maor ze kan ook wel » ens. zoo, hellig werden en uut de bende fpringen (driftig worden), dat eur de fchuum voor de bek ftaot.” | Al boor of lees ik ook duizendmaal, en jaren achtereen, zulke en vele andere, meerdere of mindere, afwijkingen van de regte. uitfpraak of, bewoordingen der Nederduitfche tåle, b. v. dit winter en dat zomer, den aandacht, de verwisfeling van haar, hen en hun, van dan en als, van zelf en zelfs, van zwigen en zogen, van fleunen en flenen, van fpijt en leedwezen, van reden en oorzaak „enz. zelden blijft het even- wel onopgemerkt en zonder indruk op mijn gevoel (*. l Men trekke, echter , bieruit geen te gunftig befluic , alsof ik het Nederduitsch zoo bijzonder magtig ware ,en mij daar- in flipt naauwkeuriglijk wiste uit te drukken, Niemand is (dit zij zonder gemaakte nederigheid gezegd!) meer , dan ik zelf, van het tegendeel overtuigd; en welligt zal dat ook aan den- oordeelkundigen Lezer kunnen blijken uit dit eigen gefchrijf, Trouwens, men gelieve mijne boven vermelde om- flandigheden in aanmerking te nemen, Het gaat mij dan, als iemand, die aan een fraai gebouw eenige gebreken opmerkt , en voorflagen ter verbetering waagt te doen; maar echter verre af is van,zelf,een goed gebouw te kunnén optrekken. Doch, waar dwale ik heen! Het hoofd van dit opftel be. looft eene proeve van taalkundige opmerkingen en bedenkin- gen. De Letteroefenaar verwacht dus, billijkerwijze, iets. méér , dan het boven gefchrevene , t welk misfchien van te weinig belang yoor hem is. Het zij dan aan eenen mingeoe- fenden, echtér eenigzins genaturalizeerdgn (men verfchoone dit bastaardwoord! zou men daarvoor misfchien kunnen zeg- gen: vernederlandscht ?) vreemdeling vergund , om bier eeni- ge bijzondere ftaaltjes van zijne — mag hij zeggen : taalkun- dige ? — opmerkingen en. bedenkingen ten toets te brengen van den meergeoefenden Lezer dezes geachten Tijdfchrifts ! Zeer vereerend zal het voor hem zijn,indien dezelve niet ten eene- (*) Dit is des te zonderlinger , daar ik geen muzikaal gehoor ` of dichterlijk gevoel heb, althans, ondanks alle aangewende moeite , niet in (taat ben, om een dragelijk vers ,in 't Hoog- of Nederduitsch, voort te brengen, al beftond hect flechts uit vier regels. MENGELW. 1826, NO. 7. Y $3ó ___ PROEVE male verwerpelijk mogten worden bevonden, en eene gepas- te teregtwijzing zal hem verblijden, Doch té zaket? A. Aan de uitfpraak van het woord vooroordeel kan men ` den Duitfeher, den Hollander , en den Franschman doorgaans onderkehnen, De Dutefcher legt den klemtoom op de eerfle lettergreep , overeenkomttig met zijne gewone uitfpraak van het Duitfche Worurtheils de Hollander, of liever de Nedere dander, op de tweede lettergreep; de Franschinan , op de laatffe, Maar, wiens uitfpräak is de juiste? Naar mijn inzien die des Dwitfchers; want het zamengeltelde woord. yooror- deel beteekent eigenlijk een oordeel, 't welk vóór den be- hoorlijken tijd, of een genoegzaam onderzoek, geveld wordt. Derhalve moet op het woordeken voor de klemtoon liggen. Maar, zou men dan de Nederland(che uicfpraak van dat woord niet behooren te verbeteren? Zij valt wel — ik bee ken het — niet zoo gemakkelijk, als die van bet Hoogduit- fche woord Vorurtheil, dewijl de tweede lettergreep van het laatstgenoemde kort is, °t welk bij vooroordeel niet plaats heeft; en dit is denkelijk ook wel de oorzaak dier. verkeerde viefpraak , maar geenszins een voldoende grond, om daarbij te blijven, Of zou de echte Nederlander , wiens taal zich an- ders zoo bijzonder onderfcheidt door de juiste plaatfing van den klemtoon op het zakelijke deel dèr woorden, ten eigen vaderlandsch woord minder juist kunnen uitfpreken, dan zulks gedaan wordt door vele Nederduitsch fprekende Duitfchérs! Dat kan ik naauwelijks gelooven, Men neme flechts de proef, en de uitflag zal, vertrouw ik, mij niet befchamen. Hetzelfde geldt van voorloopige, vooruitlopen, enz, “Ook bij het eerfte dezer woorden hoor ik dikwijls, en bij het laatfte fchier altijd , den klemtoon leggen op de tweede let tergreep , en niet, zoo als het, mijns inziens, behoort, Op de eerte., Want voorwitloopen fchijnt mij uit drie woorden: vóór - uit - loopen , zamengefteld,en deszelfs gebruik ontleend te zijn van fchepen of fchapen enz. , die uit de haven -den ftal enz. loopen, doch waarvan de fnelsczeilende en driftigfe vóór de overigen uit loopen, Gelijk nu, bij mizZoopen , à klemtoon altijd, zoo als het behoort, gelegd wordt op eerfte lettergreep, en niet op de tweede ; even zoo , dunkt! mij, moest zùlks ook vólftrektelijk plaats hebben bij vóór witloopen ; zoo ook bij vóóruitzigt , vóór- en nddeelig , enz. | B. „ Dit is de peine of (volgens de Gelderfche uicfpraak, de pijn, waard of niet waard.” Deze fprcekwijs hoor ik ge 3 \ VAN TAALKUNDIGE OPMERKINGEN EN BEDENKINGEN, -33r éuriglijks maar, waar komt ze eigenlijk van daan? In enkele gevallen kan wel wezenlijke pijn of (mart iu aanmerking komen; b, v, het uittrekken van eene kwade kies, de infnij- ding eener wonde, em het afzetten van éen bedorven lid , ís de daaraan verbondene pijn wel waard, als men daardoor het ongemak herftellen of een grooter kwaad verhoeden kan. In de meeste gevallen, echter, waarop men die fpreekwijs toe- pasfelijk maakt, komt hoegenaamd geene pijn of fmart in vanmerking, Men neme daarvan flechts de proef! — Ik ver- moede, dat die fpreekwijs moet worden afgeleid van het Fran- fche woord peine , bereekenende moeite. Trouwens de Fransch- man zegt: „ Celá vaut, ou ne vaut pas, la peine.” (Dit is de moeite al of niet waard.) C. Wederfpreken, wederflaan, wederfireven, enz. met de daarvan afgeleide zelfftandige en bijvoegelijke naamwoorden , wofdén-in den Bijbel en bij de hedendaagfche,ook zeer taal- kundige, Schrijvers , vrij algemeen, gebezigd in de beteeke- nis Van Zegenftaan, tegenfpreken, tegenftreven , en drukken dus eene vijandige werkzaamheid uit. ling, wederkomst, herhaling). Maar het andere Duitfche weord (wider) is een voorzetfel, en komt overeen met het Nederduitfche tegen; b. v, Widerftand, Widerfacher; ich habe etwas wider dich, (tegenttand, tegenpartij, ik heb iets tegen -w,) Nu vermoede ik, dat men op het wezenlijk on- derfeheid vusfchen het Hoogduitfche wieder-en wider niet be- hoortijk gelet, en daarom de: woorden wederfpreken , weder- laan ‘enz. in een’ wadeeligen zin heeft opgevat en gangbaar temaake, Maar, als dat mu eens dadelijk’ het geval ware, tou med dien mishag dan niet nog kunnen verbeteren; door e afIchafing dier woorden, waarvoor men toch wel andere eeft (zie de bovengenoemde) en des noods nog nieuwe en tère fcheppen kon, of — indien men die bastaardwoorden olftrekt niet wil misfen — door het gebruik dergelven alleen t de beteekenis van op nieuw, herhaaldelijk ? (Hec over en der; d, i. wederzijdsch , (preken is immers nog dadelijk in Y a | | 332 | PROEVE a gebruik.) Het komt mif toch veel beter voor, eene baste aardplant, die de plaats der echte bedriegelijk heeft ingeno- men, ganfchelijk uit te roeijen, of ten minte door eene be- hoorlijke verplaatfing onfchadelijk te maken, dan dezelve noodeloozerwijze te behouden, of op hare oude, misleiden- de ‚plaats gerust te laten (taan, ten einde des te meer te kunnen roemen op eene groote verfcheidenheid wan zooge- naamd gelijkfoortige plantgewasfen. Doch, in geval:mijn vermoeden en voorflag eenigen bijval mogt vinden, diende men de Dichters, welke zich in hunne geliefkoosde vrijheid niet zoo gemakkelijk laten beteugelen, beleefdelijk te verzoeken, om zich van de meergenoemde en foortgelijke woorden, in den afgekeurden zin, niet anders te bedienen, dan in den dringendften nood, bs v. als de voet- maat de verkorting. eener lettergreep volftrekrelijk vereischte, ' welk wel bij weder in welr, maar geenszins bij teges plaats kan hebben, Men vergunne mij, intusfchen , nog. eene andere beden: king mede te deelen, Is er welligt grond; om het meerge- noemd woordeken. weder (in wederfpreken enz.) af te leiden van het werkwoord weren, zich verweren , en het daarvan af. komftige weer? Dan zou ik de gangbare beteekenis en het gewoon gebruik dier woorden, buiten twijfel, beter verftasn en minder afkeuren; maar dan fchijnt het evenwel te moeten - zijn weerfpreken, weerftaan enz. (zonder het verkortingstet- ken a, zoo als weerloos enz.) en niet wederfpreken of weér- fpreken, zoo als men altijd doet; want men mag wel weder in weêr, maar niet weer in weder herfcheppen. D.- De Hollander begeert cenen zoen, maar de Getderfch eenen kus. - Wie heeft gelijk? Ik geloof beiden en geen vs! “beiden, al naar mate men het te pasfe brengt. Een &ws, i$ naar mijn inzien, het gewone teeken van fiefde of vriesd fchap; maar een zoen dat van verzoening, Er worden ài wel duizend kusjes gegeventegen éénen zoen; want de Jas fte vooronderftélt eene voorafgegane verwijdering. Zoo kos het mij althans voor; en is deze uitlegging gegrond „ — wa over deskundigen mogen oordeelen, — dan verwondert ‘mij, dat de Heer Pp, WEILAND (in zijn Woordenboek Synonimen) het wuord kus niet-eens heeft opgenomen, wi ‘ligt, echter , zal zijn Ed, zulks vergoeden in het laatfte fu bij de opgave van het woord zoen (*). — Hoe dit zij, (*) Dit opftel was reeds ingezonden , vóór de werfchijni van het boven bedoelde (tuk van den Heer WEILAN D. Reda VAN TAALKUNDIGE OPMERKINGEN EN BEDENKINGEN. 333 gens het, mij waarfchijnlijk , onderfcheid van beteekenis der woorden Aus en zoen, zou ik zeer ongaarne één derzelven willen misfen. Moest dit echter plaats hebben, en wierd mij dan de keuze tusfchen beiden overgelaten, ik zou on- verwijld ce partij van den Gelderfchen kiezen, Deze toch kan het denkbeeld van verzoening nog, zonder veel omlag, uitdrukken met het werkwoord afkusfen ; terwijl de Hollan. 