Maleisch-Nederlandsch woordenboek
seródja, waferlelie-baalje, d. i. een baatje met een' geplooiden halskraag; b. rantai, kedingpantser; b. tQkóewa, nauwaansluitend buis dat, bij wijze van hemd, door mannen en vrouwen op het bloote lijf gedragen wordt; b. besï, harnas; b. meskat, baatje van Maskat, soort van borstrok; b. pökok, vest zonder mouwen, als ware het zonder takken; b. hajati, vest met korte mouwen, tot boven den elleboog, oorspronkelijk voor dooden; b. pësak ^nnam, buis met zes geeren, twee op de hoogte van iedere heup en ééne aan iedere voorslip, waardoor die twee slippen over elkander slaan ; — ^t b. kadjari, lang gewaad van zijden stof, dat tot over de knieën afhangt. — [R.] ; — ^^ b. s oei tani, een rok met gladde mouwen tot aan de hand toe. — [R.]; vgl. jav. (T.); — *b. b^rsajap, baaije met vleugels, d. i. een wambuis of kiel, met lange, wijde, ne- derhangende mouwen, oorspr. eene dracht der Arabieren. — [L.]. ^^O badji, keg; wi(); badji-'^, naam van een' ^ niet eetbaren zoutwater-visch, die van zijn' kegachtigen vorm zijn' naam heeft. Cy' ,0 I. badjang', soort van boozen geest, die de gedaante van eene m oen sang heeft, als eene kat mauwt en inz. de zwan- gere vrouwen verontrust; gc^lang b., arm- / ringen voor kleine kinderen, gewoonlijk van zijden garen, ter bezwering van dien geest. — * rangga b., volgens jav. verhalen naam van 't hoofd der spooken, geesten, enz. en onder D oer g a staande (T.). II. zwaluwslaar t , bij timmerlieden en schrijnwerkers; stellen. ^t III. dwerg; dwergachlig. — [C.]; jav. (T.); badjaiig-badjang:— batav., V' een klein doornachtig onkruid. De doornen hechten zich aan de kleeren, die er door aangeraakt worden. — [H.] ; 2^ vezels van eenen gras- boom. — [B.]. -X- <^ ^s^U badjiii<^, batav. (uit 't jav., ï.), ^v eekhoorn. — [B.]. i _ ()f*>^U L ba^ak, ploeg; *ket ploegen; luembadjak, ploegen; mata b.. CJ^^. 183 ó^k ploegschaar; ploegijzer; lïjang b., ploegijzer- heen; soeiigkal b., slr ijkbord aan een' ploeg; — verdere onderdeelen zijn: gandar b., kökot b., rantai b., bantal b., ke- mcĕdi b. — z. tadjak. * II. zeeroover. — [L. bevv.]; lees: badjag als in "t jav. (Ï.). III., singap., effen trappen, bv. den grond. Liisiir^o badjik, alleen in kebadjïkan. Cl5o5^V> z. badjak II. ♦ « •^ / Kii^o badjoel, jong ran een kaaiman. — [R.]; jav., een aligator. — [G.]. ..>.^s^V> badjan (zelden), beter badjana — skr. bhadjana — , val. 4^Sfc^V> badjau, naam van een' maleischen volkstam op het noordelijk gedeelte der oostkust van Borneo en de westkust van Celebes en de daartusschen gelegen eilanden, die zich met de voortbrengselen der zee geneert en ook wel kleinen zeeroof drijft (vgL bat. badjo, T.); bin tang b., of ook alleen baJjau, de sterren der Badjau, d. i. de kaapsche wolken. Wanneer zij duidelijk zichtl)aar zijn, beschouwt men dit als een teeken, dat er geen storm ophanden is. Op zoodanigen lijd verliet, onder de regeering van den sultan Mahmoed Sjah I (1497-18; 15), een gedeelte der bevolking van het eiland Galang, in de nabijheid van lliouw, hare woonstede en begaf zich naar de kusten c^ van noordwestelijk Celebes en noordoostelijk Borneo en de daartusschen en benoorden daarvan gelegen eilanden, waar zij thans, onder den naam van Badjau, leven. Die naam is hen door de Boegineezen gegeven en zou zooveel als hf, beteek enen (vlg. mak. ba j o, T.). \> batja — skr. wa tj a — , mematja, lezen; opzeggen ; m^ m b a tj a per m a i n a n , voor uilspanning lezen. ^-— -O batji, soort van dissel. — \L.]. (l' ■ z. ^■v- ^^ \.> batjar, van de tong of den mond rad; snaterend; hel radde enz., als hoed.; hel rad enz. zijn; radheid. ^ ^^ ^"^ VN batjaiijr, batav., zekere mangga- soort, paa/v/e«-mangga — mangi- f era foetida. — [B.]; vgi. ambatjang, matjang en m^mbatjang (T.). ^ ^ _ Q^VN batjak , van planten verdron- ken, zooals door te veel regen. - — [R.]; kebatjakkan, batav., =: telatjappan, te sterk begoten of bevcalerd, bv. van tuin- gewassen. — [H.]. -^ ( _ ó^Vw U batjok, batav. (uit 't jav., T.), h a kken ; hou wen ; kappen . — [B .] , K^bh-o batjoel, alles verdragend; sulachlig; blood; ivie alles verdragend enz. is; sul; bloodaard; hel alles verdragend enz. zijn. ^^. 184 ^jjU :v.> batjin, naar visch stinkend; het naar viscli stinkend zijn; vischstank (vgl. jav., T.). /Vjifc.U, ar., pliir. J^, gierig; vrekkig; in- halig; een gierige enz,; in 't mal. ook nog: het gierige enz., als hoed.; het gierig enz. zijn; gierigheid: vrekkigheid; inhaligheid. o y ;3b (pers., wind) alJeen in jU ÏU, boven c ^ o den wind, en ^Ij^j, beneden den wind. 't^b bacU, betooverende ol verderfelijke in- vloed, die van iets uitgaat, bv. van een* tijger dien men ziet, van een' giltboom waaronder men doorgaat, van het speeksel van een dollen hond; van eene handeling die men verricht heeft; het aanstekende principium eener ziektestof (vgl sund. k abadi. T.); inenibadi, een betoovcrenden of verderfelijken invloed uitoefenen. iyo ^^ S^*^^ ' ^^'^ ^^ woestijn bewonend; no- * ^ tnadisch; ivaestijnbewoner; nomade. c ^)^\^ of ^jG, pers., amandel. ys y' O^^ ar., (smst. 'van l-j en met hoffelijkheid. — z. echter V>0^^ (T.). ^K^DCy^ badoet, jav., potsenmaker; hof- nar. — [K.]; hansworst. — [C.]; naast baiijol, batav., de komiek in de iul. schouwspelen. — [B.]. j c>o I. badar, naam van een' eetbaren zoutwtkter-visch. IL vei;b. van .jo of .Jo. ^III. van eene handeling, die men op het oog heeft geen gevolg nemend; niet doorgaand. — [R.]. C<J^O badang, soort van ronde wan. — z. ^ njïroe. a^^b I. badoeng- of bali b., rijk op den ^-^ zuidelijken hoek van het eiland Bali. ■jf II. (jav. badong, 1.) , borstplaat; ring- kraag. — [L.]; buikband; buikgordel. — Anderen hebben verkeerdelijk: borstplaat; ring kraag; ringplaat. — [B.]; naam eener soort van massieven ringkraag of hals- kraag. — [C.]. C^(3o badak, neusiioom; tjöêla b., het hoorn van den neushoorn; lïdah b. {neushoorntong) , naam der cactusachlige ge- wassen, inz. van den cochenille-cactus; — *b. g a dj ah, neushoorn, met één hoorn; b. kerbau, neushoorn, met twee hoorns. — [L.]. ^ L *^lSU badok, batav., eten; eeue groHe uitdrukking, van iemand waarop men boos is. — [H.]; jav. badog, van verslindende boe t a's ol andere monsters. — [S.]; in 't bal. heeft badog dezelfde betee- kenis als te Batavia (T.). CSd\j 185 ^r r Ldj c> o badik, soort van kleinen dolk mei ééne snede. ;3o I. badani, roode plekken op het lichaam; lepra (melaatschheid) in het eerste stadium. — z. kosta/ II. z. ^')jb. /•jc3w badan, uitspr. van ^JÓ^^. / C (3 w badai, hevige storm; typhon, •)(- / Cc3w bade, gissen; raden. — [1\.]; ver- onderstellen; vermoeden; toekomst. — [C.]; jav. (T.). iV> I. bara, gloeiende kool; gloeiende asch; perbaruan , gereedschap, waarin men gloeiende kolen doet: stoof, komfoor, II. z. bahara. *III., bara-^, goedhartig. — [1\.]; U is al wel, dat. ... — [B.], i O I. baroe, naam van een' hoorn — hibisms tiliaccus — van het hout waarvan houtskool voor huskruid, en van den hast waarvan touw gemaakt wordt; soorten: h. laoet, niet ver van het strand; van het hout maakt men geweerladen; — ^^b. tjïna, bijvoet (plant) — artemisia — . — [R.]; — ^^h. landak, abel- moschus mutabilis; h. g oen o eng, paritium simile. — [C.]. — heenga h., naam van een' eetbaren zoutwater-visch ; daoen h., naam van een eetbaren zoutwater-visch; baroe-^, naam van een' eetbaren zoutwater-visch. II. z. baharoe. iV), bari-S, naam eener soort van kleine, geelachtig witte vliegen, die zich in me- nigte op vruchten of gistende stoffen zet. L ** J \o barat, tföó'/e/i; westenwind; bui, 'mz. zware, uit het westen; zwaar weder in 't algemeen ; h. t^ppat, hel rechte wes- ten; h. laoet, noordwesten; h. h. laoet, westnoordwesten; b. da ja, zuidwesten; b. b. daja, westzuidwesten; b, dik a nan dja- roem pandjang, west ten zuiden; b. di- kanan djaroem ijfdiWiidik, west half zuid; \). dikïri djaroem pandjang, west ten noorden; 1). dikïri djaroem pandak, west half noord; sokong b., schoor, ter verster- king van het dak tegen zware winden. — barat-3, naam van een* eetbaren zout- water-visch, die echter eerst gevild moet worden. L TJ i o baroet, windsel; zwachtel [voorn. voor den huik]; bij kleine kindeien komt de ha roe t hoven de la m pin; b. gantoeng, borstlap, die om den hals en het middel vastgebonden wordt, de -ólo van Batavia; membaroet, omwinden; omzivach- telen. y \ \0:» c»i'-j uitkomend en buiten verschijnend; y vooruitstekend; in de gramm., van het pronomen in het verbum door den uitgang aangeduid, bv. c>J^, gij hebt geschreven , waar het pron. gij door den uitgang ci^ u^r 186 '^M ö is aangeduid of uitkomt; uitkomende enz,; pronomen in het verbum, door den tiitgany aangeduid, C J^ y^ baroes, Baros, beroemd door hare kamfer; k a poer b.^ kamfer van B. / js^ \o I- baris, rij; reeks; krijgsvolk; troe- pen; klankleeken; b. dij atas, het boven-klankteeken, d. i. de ^X3 , het klank- teeken voor a, a en e; b. dihadapan of b. didapan, het voor-klankteeken, AA. de ^ujf, het klankteeken voor de oe en o; b. dibavyrah, het beneden-klankteeken, AA. de j*^, het klankteeken voor i en e; b. mati, het dood-teeken (niet doode teeken), d. i. de éys. of ^^y teeken boven een' me- deklinker, aanduidende dat hij geen klinker heeft, dus eene syllabe sluit, of, zoo als de Mal. zich uitdrukt, gedood wordt (di- böênoh); membaris, van krijgsvolk exercee- ren; drillen; pembaris, voie doet exerceeren; exerceermeester; drilmeester. * n., baris-S, kleine vliegjes, die men op vruchten vindt. — [L.]. — z. bari-2. / jys>\o barès, batav.' uit 't bal., rij met geld, roijaal (T.). C %.0 barang-, goed; ding; iets; wie óok; ^^ wat ook; eenig (quelque); vóór getallen: zoo wat; partikel, gevende een' wensch te kennen; b. sijapa, wie ook; k apa, wat gok; dan b. s^bagainja, en al dergelijke; barangkala, op welken tijd ook, d. i. wel- licht; b. orang, iemand wie ook; iemand zonder rang of stand; een gewoon, alle- daag SC h , onverschillig persoon; iedereen; Jan en alleman; b. tiga, zoo wat drie; b. disampaiken söerat ïni kepada, moge deze brief bezorgd worden aai\; sebarang', iets gewoons; iets alledaagsch; iets onverschillig s ; iels gemeens, — Kan gew. als adj. vertaald woorden: gewoon; alledaagsch; onverschillig; gemeen; baran^-S, gew. met een ontkennings- woord, böêkan b., het is niets gemeens. ^ p. .O bareiig, batav., gezamenlijk; te ge- lijker tijd. — [B.]; uit "'t jav. of bal. (T.). ^ C. . O I. barong, naam eener soort van krabben. — [L. bew.]. ^ IL, en baröug^an , batav. , monsterpop, waarmede men bij feestelijke gelegenheden op straat loopt. — [B.]; uit 't jav. of bal. (T.). * III., baroiig-;^, hnt; tent; kraam; huisje in de rijstvelden, van afgekapte takken ge- maakt. — [L.]; beter baroeng-2 [vgl. bat., mak., en 't jav. waroeng]; wordt ook uit ne- derigheid van zijn eigen huis gebezigd, zoo men tegen een voornaam persoon spreekt (T.). C. .o I., iiiembariiig, liggen enz,; berbarüii?, bezig zijn met liggen; perbaringan , ligging (het liggen); nederligging ; pem- barïng'an, ligplaats; leger. jua.b 187 oj' IL, men., schram; lidteeken (T.). jOi^ \ O barangkali — snilr. van barang' en kali — , op welken tijd ook, d. i. wellicht, — vig*. onder barang (T.). L!-5 \o, barik-3, aderen van eene andere dan de grondkleur, zooals in som- mige houtsoorten, op gemarmerd papier en dergelijke; b. têior merbah, vlakken, als op de eieren van de merbah (zekere vogel), d. i. gemarmerd; berbarik-2, van gekleurde aderen voorzien zijn; geaderd zijn; kain b., gewaterde stof. b baran, moerassig hoog bosch; met bij afwisseling drooge en nalte plek- ken; babi b., soort van wilde varkens, die zich daar ophouden. ^ ^ ib baro (lees j.b, ï.), w. sum., eene roode apensoort. — [N.]; verkeerde uitspraak van j^ (T.). IK tw, barau-3, naam van een' vogel, die gaarne geluiden nabootst, weshalve men hem leert praten; naam van een' eetbaren zoetwater-visch. ÏS i O barah, kwaadaardige ontstoken bloed- ziveer; ontsteking; b. sïsip, bloedzweer, die zich onder de ribben verbergt; b. tija- rap, bloedzweer, die zich naar binnen ontlast: b. bir, kleine venijnige barah aan den rand van den anus (soort van aambeien); b. batoe, harde bloedzweer. die langen tijd noodig heeft om open te breken; b. sïsik, bloedzweer, op de plaats waarvan na de genezing huidafschilveringen ontstaan; b. empang, bloedzw^eer op de binnenzijde van de borst; b. lËlar, langwer- pige bloedzweer in de liezen; — #k angin, de gloed der winden, zooals die in de gloeien- de woestijnen waaien. — [R. (Had. Hab.)]; — *b. batang, een langwerpig gezwel, als een stok. — [L.] ; — * b. böênji , een gezwel in de zijde (schijnt de pleuris te zijn). — [Div.]. 2S ib baroeli, men.,= bawah; nan di ba- ro eh, wat onder gelegen is, *t zuid- waarts gelegene (T.). tJ \o baroh, droge grond aan den voet van een' berg, heuvel of eene pematang. 25 iV> bareh, schuld die men maakt, door geld te leenen of op crediet te koopen. Het staat gew. ter versterking na öètang. ^j^ }o baral, naam van een eetbaar zout- water-schelpdier , met vezelachtige pooten. / / C, yo» pers., een epitheton Gods, dat ook / wel eens aan koningen en vorsten toegekend wordt. o / \o, pers., alleen in jU^sw., tooverij spelend, d. i, too venaar. 188 g^Xi yo enjU, ar., plur. jj^, ^t^ ^^^ j^.). havik; valk. \ ) \o, pers., markt; eene mal. vcrb. is pasar (zeer te betwijfelen, daar de pers. z. niet s. maar dj. in 't mal. wordt, ï.). / jwgO 1- basi, opgeld, posiL of negat.; dus ook disconlo; rabat; wat men hoven de maat of berekening neemt, bv. van stollen, voor het inkrimpen, op eene begrootiiig, voor onvoorziene uitgaven. II. gistend; goor; garstig; duf; tot bederf overgaand; van eene vrouw uit hare schaam- deelen stinkend; het gistende enz., als lioed.; het gistend enz, zijn; 'gisting; goorheid; garstigheid; dufheid, *1II., batav. (jav.), een etensschaal (jav. ook besi). — [T.]; schotel. — [B.]. ^j;^/s.AA^O basit, verb. van kkwjjJ 1 4>ar. ^,,sAJO I- basir, verb. van^x^jcijx. *II., w. suni., alhoorend, dus eig. alleen eene eigenschap der Godheid. — [N.]; is de uitspr. van ^v^ (T). iuv^rfb I. basoeiig', soort van vat van bladeren, in den vorm van een groot peperhuis, ter berging van rauwe sago. II. puntige uitspruitsels uit de wortels van boomen, die in moerassen of aan lage stranden groeien, zoo als bv. de p^r^ppat — * men. de woi'tels van een zeker licht en zacht hout, die voor steelen (van balijoeng's bv.) en dobbers gebruikt worden (T.). III. vier-en-twinligtal; berbasoeiig, in vier- en-twintig tallen zijn, , \a^\:> basal, ziekelijke gezwollenheid (zucht), ten gevolge van ziekten; b. api, de roos; b. angin, gezwollenheid zonder ont- steking. ^.wwO plur. van iuu.G. «XJLvüO (iiial. basinah), ar., plur. ^^'^^,, groole grove zak, A/vy O basaii, hard en krakend hij het kauwen (niet melig, malsch of zacht), zooals bv. eenekomkonnner, een rauwe aardappel; het harde enz., als hoed.; het hard enz, zijn. iXv^o basah, 7iat; vochtig; van de aalmoezen van anderen levend, even als eene plant door bevochtiging door den regen; nat van bloed, d. i. gewond door zijne wederpartij (vgl. onder y ) ,' T.) ; natheid; vochtigheid; — nat! (namelijk van bloed) roept de eene van twee schermenden, wanneer hij den andere een' houw enz. heeft toegebracht of had kunnen toebrengen; basahan, wat bestemd is, om. nat gemaakt te worden; wat men alle dagen gebruikt; vati personen wie gedurig in de nabijheid van den vorst of ander voornaam persoon is; wordt in de iUul) 189 ^^ / vernederende taal gezegd van iets, dat men aan een' vorst enz. ten gebruike aanbiedt; kaïn b., hadideedje, <Xvuo^ Miembasoli, ivasschón; basöhaii, wai gewasschen is of moet worden; peni- basoli, wie wascht; wasscher; gereedschap en vloeistof ter wassching; ajer p. nicëka, iva- ter om het gezicht te wasschen; p. laiigan, betaling voor een werk, waardoor de handen geacht worden bezoedeld te zijn, bv. voor hel ter dood brengen van iemand; p. mcê- loet, iets om den mond te wasschen; iets pour la bonne bouche; dessert; p. balai of p. mëdja, proceskosten, ^/-.a*mO basai, ziekelijk bleek. — [C.]. V/wuw en iX^G, ar. (turk. liU pasja)^ plur. CL^)jU.b en lil;U,U, titel, die in Turkije aan hooge civiele en militaire ambtenaren gegeven wordt; gouverneur ecner provincie; pasje (pascha, pacha). i '' JUjuU en cl;)^U»G plur. van UG. dJ)^UjÓO z. CL^l^G. / / iXjtAoo (mal. badli*ah), ar.> plur. a^)^, lichte vleeschwond, waarbij wel bloed te voorschijn komt, maar niet vloeit. KJ^U batal — verb. van Jlib^. / jJboi ar., plur. J.^, ijdel; teniet; vergeefsch; ^ ijdele enz.; jok; leugen; onrecht; in 't mal. ook nog: het ijdel enz. zijn; ijdel- heid. /♦kI:70? ar., plur. J^)^, inwendig; verbor^ gen; inwendige enz.; wie het inwetidige der dingen kent, doordringt, d. i. God; nafakah jang b., de geheime behoeften (eener vrouw), d. i. de bijslaap van den ^ man. V>of ^U , ar., plur. üUb en <jIj^ , begeerlijk; de maat overschrijdend; onrechtvaardig; afpersend; afperser; dwingeland; oproerma- ui ^ ker; muiter. — z. -cU. / / CSo (mal. ^c^'-^)j ar., tyrannisch; rebellisch; tyran; rebel. — ^^' f'^ • rj^Üo baiigat, onverwijld; spoedig; het onverwijld enz. zijn; menibangatken, onverwijld enz. doen zijn [maken) ; bespoedi- gen; verhaasten. — ^banget, batav.^ gestreng; haastig; ruw. — [B.]; jav. (T.). sio I. bangar, onzuiver van smaak o f reuk, ♦ zooals bv. water, dat in een onrein vat is bewaard geweest; stinkend, zooals eene vuile goot; het onzuivere enz., als hoed.; het onzuiver enz. zijn; onzuiverheid van smaak of reuk; stank, zooals eene vuile goot. * II. tieren; razen; luidruchtig zijn. — [L. bew.]. J' */k 190 * Jib baiigor, kilav. (uit 'I sund., T.). L/^V ondeiigenfL — [B.]. baii^oes, Imtav. uit 1 sund., ^ma/ vooral van een varken (T.). •H- iijb-u baiigaiuf , w. sum., naam van liet ge- luid der schelletjes, die men den paarden om den hals bindt. — [N.]. •^. Viio I. baïi*fal, batav., verstopt , opgestapt in het lichaam, — [C.]. * II. (bal. koppig als bv. een rundbeest, dat niet voort wil, T,) of keii<^al (bal. ondeugend van kinderen, T.), batav., Oost- Indisch doof. — [H.], -^f VSio I- baiig:©!, naam van een slaapverwek- kend kruid. — [L.] ; hardhoorend, — [L hew.]; misschien 'l bal. bongol, doof{T.). -X^/^jb-O batigan, w. sum., eieren van in- secten, — [N.] — men. uitspr. van b^r^ngugan (T.). ■pit^V> I. bangofn, eich oplichten, hetzij met het geheele lijf, of alleen met het bovenlijf; opstaan; van wolken zich aan den gezichteinder verheffen; opstaande stelling; postuur; gestalte; beloop (van een vaartuig) ; bouworde ; f^soen ; uitkomst ; uilslag; inembang^eeii ^ zich oprichten enz,; oprichten; mereind zetten; m^mbangoen bahl^r^^ een vaartuig op stapel zetten; üi, E^gri^ eene stad oprichten; luf mbiüglêfni, voor iemand of iets (dir. obj.) opstaan, bv. voor zijn paard, voor zijne verborgen schatten, om er naar te zien; b&ngöênau, opstand; stand; postuur; fatsoen; wat zich boven iets anders verheft; gebouw; torentje of stellage op iets anders, bv. op een bastion, een huis, een' boom, om er de wacht in te doen of te schieten ; ban^oen-S, torentje of stellage op iets anders, bv. op een bastion, een huis, een^ boom, om er de wacht in te doen of te schieten (z. m^rtjoe en balai madat). *II. bloedgeld, bij wijze van schadeloos- stelling, aan de bloedverwanten van een vermoorde te betalen. — [M.]. 4£iO bano^au, naam eener soort van reiger — ciconia capellata — ; soorten: ^<^b. b^roe en b. (êlar. — [R.]. / Cl V^ banggai, verlaten, zoo als bv. een huis, een dorp, een begonnen werk, waarom men niets meer geeft; van eene vrouw geen belang inboezemend; zitten gebleven; niet gewild [een vaatje zuur bier]; verlatene enz,; het verlaten enz, zijn. — z. b(?ngkalai. L. ^ o I. bapa (in godsdienstige geschriften, « bik. en pcëzie, en ook in de beleefde taal en een* gekuischten stijl) = UU; — ^w. sièïü.j, Uevdijagsnaanii, dien men aan de kinderen geelt, en soms ook aan minderen, U-Ij 191 jy die men gaarne mag lijden, even als wij wel legen de kinderen vadertje en moe- dertje zeggen. — [N.]. S' Vio bapa, minder gehr. hapak [minder geknisclit dan bapa],l)lj verk. U* en pak, in de iroeteltaal enalsaanspreekwoord lol Lapang gewijzigd, vader: aanspreek- woord jegens oude mannen; troelelnaam voor kleine jongetjes. — De Mal. bezigt in de wandeling, tot eene niet te bepalen grens, verder in de vorstelijke familiën dan bij den geringen man, bapa van iedereen, die een' graad minder, dan deze of diens eebtgenoot, van een"" gemeenscbappelijken oorsprong verwijderd is. — Zeer gebrnikelijk is bet ook, een' man, inz. van de mindere klasse of in de gemeenzame taal, aan te spreken of aan te dniden door bapa, in genitief- ver- houding met bet nom. pr. van zijn oudste kind of van een van zijne kinderen, dat zicb van de anderen door bet een of ander onderscheidt. — z. U' en ajab; b. belalang, vader van Belalang; b. saudara, vaders of moeders broeder: oom; b. toêba, tOëwa of, gemeenzaam, cêwa, vaders of moeders oudere of oudste broeder; b. möêda of, ge- meenzaam, (lëda, vaders of moeders joligere of jongste broeder; b. boengsoe of, ge- meenzaam, btësoe en S(B, vaders o f moeders jongste broeder, b. k^tjil of, gemeenzaam. tjik, ^^ en ^^^, het voorgaande; b. t^ng- iigah of, gemeenzaam, ngah, vaders of moeders middelste broeder van drie broeders of drie broeders en zusters: b. alang, het voorgaande; b. toenggal of, gemeenzaam, cenggal, vaders of moeders eenige broeder; b. m^ntcëwa = mentcëwa laki-^; b. salah m QU dj adi, vader, doch verkeerd ge- boren, d. i. oom van vaders kant; b. tïri, stiefvader; ma bapfi, moeder en vader; ouders; — *ójJb bapanda, p^l., vader, jegens minderen, die men eeren wil. «.3 o I- bapaiig z. bij U'b. *II. l)orslplaai, die een bode of oppasser van de eene of andere autoriteit draagt; plaatje: medaille, — [R.]; jav. (T.). z. Ub. / — 3 o I- bapai (taal der r a 'ij ah), vader, — z. Ü'-b. * II. vergankelijk, — [L.]. (^3 w of iU, ar., plur. ^'b, overblijvend; ^ overschietend; voortdurend; eeuwig; overblijfsel; overschot; rest; albakï, de overblijvende enz., inz. de eeuwige bij uit- nemendheid d. i. God; jUJc^jst, dienaar van den eeuwige, — Mal. verb. zijn: baki en bakï. i O bakir, ar., rijk aan goederen en kennis; een rijke enz. j> Jjfb 192 /^ Aio, ar., van den grond zich met planten bedekkend; groen wordend; van het voeder bladeren of twijgen schietend; van een' jongeling het eerste dons op de wangen Icrijgend; grond, die zich mei planten hedekt enz.; voeder, dat hladeren of twijgen schiet; jongeling, wiens wangen zich met het eerste dons hedekken; groenteverkooper ; ooftverkoo- per; naam van een ruw, dom en kwaadspre- kend man, die tot een spreekwoord geworden is, en van daar in "t mal. nog: wie niet wel met zijne naasten leeft; twist zoeker. JV> I. z. jb. / II. en ^b z. jb. / / tJU3o (mal. bakijah), ar. — fem. van jG (z. a.); —voorts soms als nom. v. van ^^, het overblijven; het overschieten; het voortduren; voortduritig ; duur. y y ^♦H^*o plur. van jb. C^ V> I. baka, van menschen en dieren oorsprong-, afkomst; stam] geslacht; slag; ras; erfelijke aard; p^njakit b., erfelijke ziekte; m^nimboelk^n b., door zijne han- delingen zijne afkomst laten zien (verraden); tijada m^mbóewang b., zijne afkomst niet verloochenen, — i n do e k b., naam aan de Bataks op de west-kust van Sumatra gegeven, vooral in tegenwoordigheid van Mohamedanen, die van bataksche afkomst zijn (T.). * II. klierziekte — scrofula — . — [C.]. Li5 o I. baki — verb. ned. — bakje; pre- senteerblad. * II., batav., het ophouden der menstriia bij vrouwen van gevorderden leeftijd, — [B.] ; uit 't bal. (T.). III. z. J\j, ^^O o bakau en ^bo bekau, w. sum.,= j^.^ hampir. — [N.]; moet wezen jli^, bakaó; dus onder ^li', kaó (T.). i^j^^yó O I. bakat, de onstuimige golven, ontstaande door de stuiting van een, door eenige kracht bewogen water tegen een ander, zooals bv. bij de ontmoeting van eb en vloed, tegen een^ hevigen wind, of tegen een vast lichaam, bv. eene klip, vaartuig of dergelijke; haroes* pon b. kepada perahoe kita, en de stroom klotste onstuimig tegen ons vaartuig, JI. voorkomen o f gesteldheid , eene gebeur- tenis voorspellend; voorteeken; voorbode; b. angin, voorkomen der wolken, dat wind voorspelt; b. djanggoet, het zachte dons in het aangezicht van jongelingen, dat den toekomstigen baard voorspelt; b. k^toeriibo- ban, de voorboden der hinderpokken, * III. volgestopt; geheel vol, — [C.]. ^ O I. bakar, het branden; het verbranden-, »yb 195 jru £ het blaken: het roosten: het bakken zonder vel, l)v. brood; iiiemliakar, branden enz,: baloe h.Jmksleen: membakar hati, Aar/- zeer veroorzaken: kebakaran, brandschade geleden hebbetide zijn. II. verb. van yo ^K ^ ^ \j baker en beker, melk, door koken gestremd. — [(!]. i-5 O bakoeii»*, naam eener soort van wa- terlelie — crinmn asiaticum — die in menigte langs den zoom van rivieren en meeren groeit en deze laatste soms gebeel opvult; soorten: b. emas; b. perak; b. soewasa; b. pantai, groeiende aan lage zeestranden; daoen ])., soort van rietgras. L., Sj5 o bakoep, verheven bolrond, zooalsbv. een ellipsoïdiscb segment, loodrecht op de groote as, ot" de helft van den dop eener kokosnoot, overdw^ars doorgesneden; van het aangezicht en het bovenste van handen en voeten sterk ziekelijk opgezet: het verheven bolronde enz., als hoed.; het verheven bolrond enz. zijn. — z. semboeb en tj^niboeng. i _cl5 o bakak, alleen in kaïn b., soort van rood of blauw geruite stof voor kleedjes (kaïn), zak- en, hoofddoeken. L/ x^ V> bakik, naam eener soort van sireh, waarvan de vruchten gekauwd wor- den. MAL.-NEDEBL. WOORDENBOEK, DEEL I. JO O I. bakal, ivat iets moet worden; de ruwe stof tot iets: ruwe vorm tot iets: menibakal, den ruwen vorm van iets nemen (z. bekkal); b. r (èmdih, bouwstof- fen voor een huis: b. radja, wie vorst moet worden: de aangewezen of vermoedelijke troonopvolger: b. manoesïja, menschelijke embryo: — * b. kawïn, iemand die nog niet getrouwd is, maar wil trouwen en ook reeds verloofd is. — [L. bew.]; ba- kalken — smtr. van bakal en akan — waarmede iets gedaan moet worden: wat bestemd is voor iets: wat goed is voor iets: b. dibcëwang, bestemd, om gebannen of verstoot en te worden. *II., w. sum., z. bangkar. — [N.]. V5 o bakoel, mand: korf: b. gïla, gekke mand, d. i. eene mand met deksel, op éene bijzonder moeielijke wijze (waarvan denaam) van pandan-bladen (z. pandan) gevlochten, dienende, vóór de invoering van kisten, kotfers en andere bergmiddelen, in stede daarvan, inz. ter berging van kost- baarheden , kleederen en andere dingen van waarde; tembakoel, voor terbakoel, iets, dat gedwongen is (wiens natuur het is), de hoedanigheid eener mand te vertoonen: naam van een' eetbaren zoutwater-visch , meteen' dikken, stompen kop, dien men bij eene mand vergeleken heeft. 13 ,fH 194 J^ ^ >3 W bakam, eene soort van robijn. — ^ *[L.]. (t3 O bakau, naam van een* boom, die aan de stranden en de mondingen van rivieren groeit en zeer goed brandhout levert; b. soewasa, soori met rood hout; (êlar b., naam eener slang, die zich op de hoornen van dien naam ophoudt. Zij ziet over dag niet en gaat, even als de uilen, *s nachts op voedsel uit. ^ ijS o bagoe, naam van een' boom — gnetiim g^iemon (Lin.) — uit welks bast garen of touv^vverk gemaakt wordt. — [R.;C.]. ^ ^2;yO o bagat, naam eener palmsoort. — [C.]; misschien 't bat. bagot, de sagnweer-palm, — [T.] ^ > \j I. bagoer, ,van menschen en dieren van builengewone lengte en evenredige dikte; het van buitengewone lengte enz, zijn. — z. djagoer. *IL, w. sum., eene boomsoort, *die goed timmerhout oplevert. — [N.]. / w^ o ba8:as, van levende wezens grof van leden; sterk gespierd; robuust; stevig; vierkant; van een werk grof van proporliën; van den wind stevig en gestadig; het sterk enz, zijn; grofheid van leden; gespierdheid; robuustheid; stevigheid. / k^S o bagoes, mooi; schoon; fraai: mooi- heid; schoonheid; fraaiheid. — *ba- g€êsaii, ba tav., de mazelen. —- [B.]. •^ . \ó o bagal, de bloemslengel van de kokosnoot. — [R.]. /♦po bagan, ruwe schets; ontwerp] platte grond; de omtrekken [inz. van gebou- wen of tijdelijke rust- of verl)iijfplaatsen, zooals bv. een bivouak]; de sporen van ge- sloopte gebouwen of tijdelijke rust- of ver- blijfplaatsen; tijdelijke rust- of verblijfplaats: halte; pleisterplaats: bivouak; iiiembagaii , ruw schetsen; omtrekken van iets afbakenen: ontwerpen; berbagan, zich op eene tijdelijke rust- of verblijfplaats enz. bevindende zijn; zich daar ophoudende zijn ; een bivouak op- slaan; baganaii, wat ruw geschetst enz, is; ruwe schets; ontwerp; afbakening; pemba- gaii, wie ruw schetst enz,; ontwerper; pemb^gaiiaii, het ruw schetsen; ontwerping; afbakening, ^ O I. bagai (uit'tTamil, T.), onderdeel; soort; aard; klasse; wijze; sebagai p (lel a, wijders; voorts; zoo ook; bagai -2 permainan, soorten van verlustigingen; berbagai, soorten hebbende zijn; b. döêwa, twee soorten hebbende zijn; membagaiken , doen met iets al wat men verkiest; al naar welgevallen behandelen; pelbagai (met huid en haar uit 't Tamil, T.), voor perbagai (j JV 19S J^ (dat echter niet voorkomt, T.), verscheiden- heid: allerlei soorten; sebagai, even als; zooals hel behoort; ter dege; duchtig; jaiig sebagaiiija ïtoe,. dergelijke; dan barang s e b a g a i nj a 5 eu dergelijke ; en zoo voorts ; m^milĕkoel sebagai póêkoel, ter dege afrossen, II. gelijk als; als of {— z. I.); b. mana, bij smtr. bagaimana, hoeda7ng; op welke wijze: b. ïni, bij smtr, b^gïni, op deze wijze: b. ïtoe, bij smlr. b^gïtoe, op die tt;iy0e;bag*aiken — smtr. van bagai akan — als of: b. b en da k gïla, als of hij krank- zinnig wilde worden, j\j I. bala — sla\ bala en wala — , krijg s- macht; leger; volk; b. tentera of bala- tentara, pleon. smtr., leger, II. verb. van h , *III. (port. bailar, T.),balav., 6/aw5en. — [B.]. j O baloe, weduwnaar of weduwe door den dood van den anderen echtgenoot (z. dj an- da); menib&löèï, van den eenen echtgenoot: den andere als weduwenaar behandelen, d. i. van hem zeggen, dat hij weldra baloe van den eerste (van hem verlost) zal zijn, — eene uitdrukking van gramschap. j\j I. bali, naam van een eiland beoosten Java. *II. meerkat; aap. — [R.]; denkelijk de naam van Soegriwa's broeder (T.). * III. maat, waarmede de granen gemeten worden. Te Palembang houdt de rijst- bali 60 kiiti en zijn 80 een köjan. — [R.]. •^c pers., boven, — Alleen in jGïIj. ^2^^0 I-> niembaloet, met iets omgeven y bv. met een' lap, een windsel, stroo, papier enz.; omwikkelen; inwikkelen; eene wond verbinden; m^mbaloet dïrinja, zich met iets omgeven enz,; van eene rups zich inspinnen, zich tot eene pop maken; balOêtan, wat mei iets omgeven enz, is; pembaloet, wie met iets omgeeft enz,; wal lol omgeven gebruikt wordt: windsel. II. van de oogen gezwollen van het schreien; het gezwollene enz,, als hoed.; het gezwollen enz. zijn; gezwollenheid van hel schreien; kebalöêtan, van de oogen gezwollenheid van het schreien. O^- J O balar, albino-wit (van menschen en dieren); albino; het albino-witte^ als hoed.; witte vlakken, voorn, aan handen en voelen (huidziekte); kebalaraii, albino- witheid. J \j I. baloer, in de zon gedroogd vleesch; ongelooide huid van een dier. 13* u^^ 196 ^b ^ IL opzwelling van een slag. — [C] ; tuchiiging; straf, — [M.]. *III. = liabloer, batav., kristal. — [B.]. /KwJ \o, membalas, vergelden; vergoeden: heloonen; beantwoorden; membalas dendam, zich wreken; membiilasi, iemand vergelden enz.; berbalas-g, ook: elkander vergeldende enz. zijn; bdlasan, vergelding: vergoeding; helooning ; beantwoording — ; waarmede vergolden enz. is of wordt: vergel- ding: vergoeding; belooning: Umi: antwoord; pembalas, vergelder: vergoeder; belooner—; waarmede vergolden enz. is of wordt: vergelding enz. y K» oao l^J^\j> (>>^5^sJÜ , Z, ^)yC. Lj, Z. ^ji^C. y 4«jV>, ar., tot een gewen scht aoel gekomen: huwbaar; mondig: volwassen: tot een gewenscht doel gekomene enz.; in 't mal. ook nog het huwbaar enz. zijn: huwbaarheid; geslachtsrijpheid; mondigheid; van een* bond (reu) zegt men, dat bij balir is, wanneer bij, bij bet wateren, voor bet eerst een been oplicbt; kebdlïran, huwbaarheid; mon- digheid. iJo I. balang:, soort van sampan met één mast. II. flesch, groot of klein; kruik. * III., jav. , werpen : gooien ; smijten , weg slingeren. — [C.]. ^IV., batav., nit 't bal., jav. walang, sprinkhaan: h. s a ng i t (jav. w a 1 a ng s a ng i t) , zeker stinkend gevleugeld insect, dat op de padi aast. — [ï.], ■K- iJo baleiig, met den voet voort schoppen: het voetbal -spel. — [(].]. ij b I. baloeno^ kam van een haan; h. ajam, hanekam; ook de bloem van dien naam; b. seraga (z. CS)j), een volle kroonachtige hanekam ; b. k (ë 1 i t , stuk boomscbors, dat men soms in bet bout vindt, terwijl de boom van buiten gaaf is, en dat wel iets van een' banekam beeft. Men bescbouwt de baloeng köêlit in bet een of ander gereedscbap als een ongelukkig teeken, en van daar ook een' boom met die abnormaliteit als een* ongelukkigen boom. ^ II., jav., been; knook. — [L.j, iJb I. baling, het voortdurend vertikaal in de rondte draaien, zooals bv. de wieken van een' windmolen ; het voortdurend buitelen; memballn^, voortdurend vertikaal in de rondte draaien enz. — ^baliiig--^, weerhaan; windwijzer. — [L. bew.]. *II. ongelukkig in het spel — [L.]. t>!b 197 *^b ^III. werpen; gooien; voortslingeren. — [C.]; z. balang 111. L,_.JlJ o I. balak, naaiii van een' boom, die tot niets gebruikt wordt. 11. of balok — verb. ned. — balk, (, ÜJb I. balok z. balak II. o > 11. — verb. van lLA? — naam eener soort van mal. bandelsvaarUiigen, zonder da n da n en met een' groolen buik, om veel te kunnen laden, thans nagenoeg niet meer in gebruik; — bij onze oude schrijvers b al oor (ï.). L^>j\^ balik, keerzijde; rug zijde; hel legen- overgeslelde; hel omgekeerde ; tegendeel; membalik, zich omkeeren; terugkeeren; om- keer en; om wenden; omdraaien; verdraaien; balik a dap, naam van een boompje, welks bladeren van boven en van onderen hetzelfde voorkomen hebben en welks wortels in de geneeskunde gebruikt worden; b. angin, naam van een' boom, welks bladeren in de geneeskunde gebruikt worden; b. soem- poeh, naam van een' heester, welks bladeren in de geneeskunde gebruikt worden; b. dari pada berdjalan, van de wandeling terugkeeren; d i bal ik hendak nja, /i^rmo^^ omgekeerd worden; di balik gcënoeng, aan gene zijde van den berg; dibalik pintoe, achter de deur ; d ^ ng ng a n b a I i k nj a of pada baliknja, in tegendeel; berbalik mata, de oogen omdraaiende zijn, d. i. oogluikende zijn; de oogen verdraaiende zijn; pcĕtar b., het zijne woorden verdraaien; hel er om heen draaien; bölak-balik (z. ^^ j , nu eens zoo en dan weder anders spreken; zijne woorden verdraaien; kebalik, omgekeerd enz. geworden zijn, ^Ci50l> balegs batav., = ^U — [B.]. cJiAJ v^ en ^xJÜb — smst. van l^ en ^) — , bij God (bij het doen van een' eed of eene plechtige verzekering). vJV> I. balam, naam eener soort van wilde ^ duif. — *b. tambaga, eene kleine roode duif, die zeer moedig in het vechten is. — [N.]. 11. naam van een' struik , van de takken waarvan vogelhutten gemaakt worden. lil. onduidelijk en flauw zichtbaar, uit- hoofde van den verren afstand, gebrek aan licht ('s ochtends en 's avonds) of de heiig- heid van de lucht; het onduidelijk enz, zijn; onduidelijk beeld van iets, bv. van een eiland. ^ wJo baloem, w. sum., oprollen; opvouwen; ^ tets dal opgerold is; ko dikambang saleibar al^ni, dibaloem sabaloem koekoe, indien men hem (den kain) uit- spreidde, zoude hij het geheele land bedekken, opgerold is hij een rolletje (zoo groot) als een nagel (\din den vinger). — [N.]; gewoonlijk ba- loen; verder leze men koq in plaats van k o, g^ 198 J^ lèhèr in plaats van leibar, alam in plaats van al^m; vgl lamp. baloen, lijkkleed of kleed in *t algemeen, als men in toorn spreekt (T.). •H^^^Jo balaii, batav. — badannja b. — hij heeft striemen op zijn lichaam, ontstaan bv. door klappen met een rotan. — [H.]; uit 't bal. (T.). /•ü o I- baloeil, tot zich zelven gekomen uit den toestand van bezetenheid of inspiratie; het tot zich zelven gekomen zijn enz, *I1., b. bïdai, naar binnen slaan, gelijk bv. de kinderpokken. — [L.]; b. sembah, zekere visch, spookjes genaamd — man- tes. — [R.]. *IIL slaan; ranselen; rossen, — [C.]. ^*1V. z. bij baloem. - aJU balau, naam van een' boom, met fraai geel hout; soorten: b. b(iĕnga;b. batoe; b. t^lor. / 'C aJ V> balöèl en /^li (baloei) bij spelen, waarbij hij wint, die het speeltuig (ei, noot of dergelijke) van zijne tegenpartij met het zijne op eene zekere wijze breekt: gelijk op, door het breken aan weerskanten; het gelijk op zijn. cJUO? membalah , redetwisten; iets in te « brengen hebben tegen iets, bv. tegen een bevel. ^jJu baloeh (spr. baloei), w. sum., = balüéi. — [N.]; de spelling is een merkwaardigheid (T.). <JU o baloh , hol lichaam (ketel) van alle tromachtige instrumenten. f Ji\j l', membaiat, met onverschilligheid behandelen; zijn gang laten gaan; aan zich zelven overlaten, II. balai, open gebouw, waar de vorst in 't openbaar verschijnt, bestaande uit twee estraden: de serï b., de middelste en verhevenste, voor den vorst en de vorstelijke hoofden en verwanten, en de p^sëban, de lagere, die dé eerste als een breede gang omgeeft en den mindere hoofden (links) en den geestelijken (rechts) tot zitplaats dient; b. kembang, kleine b. tusschen de ingangspoort en het paleis, hetzij recht in 't front, of op zijde; b. madat, bedekte loods boven het water, door eene brug met den wal verbonden, dienende tot wachttoren tje of uitkijk, zoo genaamd, omdat voor die wacht opium- rookers genomen worden, die 's nachts niet slapen. Daar worden ook de affuiten van de batterij en ander gerei der vaartuigen bewaard (— z. m^rtjoe en bangoen-2).— b. m^rjam of b. p^nggantoeng m^rjam, bedekte alleenstaande loods boven water, waarin de batterij der vaartuigen opgehan- gen wordt; b. k^tjil, vroeger kleine b. J^ 199 .^ builen de astana, waar de t^mm^nggoeng zaken onderzocht of de bijeengeroepen be- volking eerst in oogenschouw nam; b. lintang, kleine b. vóór de woning van den regeerenden vorst, staande loodrecht op het front. Alleen de regeerende vorst mag een b. lintang hebben; b. d^rma, open gebouw, waar de armen gespijzigd worden; b. gendang, b. voor de nöbat, de officieele muziek; b. roeng, b., die met de smalle zijde aan de voorgallerij van de vorstelijke woning verbonden is; ïkan b., naam van een' eetbaren zoutwater- visch; pebalai, voor perbalai, estrade op den linker vleugel van het hoofdgebouw van vorsten, tegenover de pantas, dienende tot zitplaats voor de vrouwen. III. balê-3, batav., bank; breede rust' bank, — [B.]. / -.Jl> baloei, z. ^rJU. Sr * ** oo bami — oorspr. chin. — soort van vermicel of macaroni, met vleesch, garnalen en groenten. /.iV>» pers., bezitter; heer; bewaker; A]dihnu b., bewaker der wereld, een bijnaam der pers. koningen. L *^ jU V> , pers., wollen stoffen; mal. verb. is banat. ^jysi o I., membanat, slaan; kloppen; beuken. II. z. cuUL. J o baiiir, wortel-uitwassen aan sommige boomen, zooals de kanari, kompas, keran dj i en anderen, die, gelijk dikke planken, naar boven toe smaller wordende, tot eene zekere hoogte tegen den stam op staan; deel (gew. zijn er 12), waaruil eene üêtas van een net (djaring) bestaat. OU banoer, men. speUingen uitspraak van benoewa, b. v., ^^, Jb = ^^j y^ (T). i>o banang, groot in zijn soort. — Alleen in de volgende samenstellingen: döêkoe b., rfe groote dékoe (vrucht); póépoet b., de groote pwpoet (zoutwaler-visch); sïpoet b., de groote slpoet (schelpdier). ijV> baniiig, naam eener groote soort van land-schildpad. •X-^^OO banon, jav., gebakken steen; muur daarvan. — [C.]. ^ ) 4A>o banijCél, naam van een' vogel. — [M.]; banjoel (C). ^ V> L baoe, minder goed baboe, reuk; geur; lueht; m^ntjijoem baoenja, ruiken; de lucht van iets opsnuiven; b^rbaoe, reuk hebbende zijn; ruikende zijn; sebaoe, iemand van denzelfden reuk, d. i. van het- zelfde slag ; sebiöêwaii , aan elkander gewend, *1I. bau, w. sum., = mau, willen. — [N.]. 200 6^ ^"1 o en bawak, membawa, brengen; weg- brengen; bijbrengen; aanhalen^ bv. een citaat; medevoeren; medenemen; bij zich dragen; bij zich hebben; een gezang, eene redevoering en dergelijke voordragen. — Kan, als er een v. op volgt, door gaan ver- taald worden; membawa mandi, tïdor, makan, dj a 1 a n , gaan baden , s I apen , eten, loopen; m. iijU (fatsoenlijk), de stonden hebben; m. dirïnja, zich ergens naar toe begeven; zich onder de bescherming van iemand begeven; m. kepada maut, van eene ziekte naar den dood voeren, d. i. doodelijk zijn; m. kepada, ook: tot iets overhalen; m. kereta, een' wagen mennen; m. lari, met iets weg loopen; met zich weg- voeren; schaken; bdwaaii, wat gebracht enz, is of moet gorden — ; zooveel als iemand kan aanbrengen; dracht of vracht, in dien zin; pembawa, wie of wat brengt enz,; brenger; wegbrenger; bijbrengcr; aanhaler; medevoer- der; voordragende; pembawaan, brenging; weg brenging; bij b reng ing; aanhaling; me- devoering; voordracht; wat iemand kan wegbrengen; vracht, in dien zin. L ♦♦ j A o I. bawat, praal; staatsie [?]. — Alleen in pajoeng b., groote staatsie-zon- nescherm met onderscheidende teekens. ■>^ II. overhellen; overhangen; naar beneden hangen; tali bawalan, bras (mar.). — [L. bew.; C.]. i#^0 baoer, van eene plank onregelmatig gekromd, d. i. aan den eenen kant naar l)innen, aan den anderen kant naar buiten, zooals sommige planken opzettelijk gemaakt worden, bv. voor den scheepsbouw; het onregelmatig gekromd enz. zijn; tja m poe r b., het ten zeerste met iels gemengd zijn; membaoerkeii, onregelmatig ^ gekromd enz, doen zijn (niaken); onregelmatig krommen. — ^ \ aO I- bawar, naam van een' visch. — [L; C] ; men. uitspraak van J^U ? (T.). ^ II. de knoop ol' knop van 't hecht oi' den greep eener kris, die dicht aan ^t lemmet is. — [L.]; vgl.^^) II. (T.). g: A O baoeng, naam van een' eetbaren zoet- è water-visch; djanggoet b., de baard van dien visch; roempoet dj. b., naam eener plant, die als groente gegeten wordt. C A o I. bawaiig, id; look [de plant of de ^ bol]; b. pöeteh (b. tjïna is geen rl.), knoflook; b. mërah, de kleine roode ui [s j alot); b. merah prëteh, de gewone witte ui, de zoogenaamde timorsche ui; b. besar, b. benggala of b. bombai, groote roode of witte ui, gew. van Bombai aangebracht; b. p^rai, losse luen, d.i. niet aan trossen; b. berdjambak, uien aan trossen; b. s^bongkol of hartlëbi, soort van gevest eener kris van gedegen goud, dat alleen de regeerende vorst mag dra- Jj^ 201 ^^ gen. — ^bawaiig s^koepaiig, eene andere soort (van ui? T.). — [Div.]. *1I., djangkrik bawangan, batav., een jonge krekel, die pas haren gekregen heeft. — [H.]. C_5jO baoek, van de plaats onder de kin of tusschen kin en keel: vol, hetzij door een' dikken hals, door haren, of door vederen; hel volle enz., als hoed.; het vol enz. zijn; dubbele kin; baard onder de kin; baard van eene kip of andere voijels; tjanj- bang b.^ bakkebaarden, die onder de kin samenkomen. , J^O bawal, naam van een' platten, eetbaren zoutvvater-visch — slromatens —; soor- ten: b. poëteh; b. hïtam; b. kcëning; — * b. tjermen; b. kedmas. — [C.]. ^ /j^ O baoen, men., = baoe; haoen-baoe- iiaii = baoe-baoewaii; sabaoeii = $abaoe;niambaoeiii — mahidoe en dikwijls hiermede te gelijk gebezigd. — [T.]. 2$ * o bawah, het beneden-, benedenste; bene- deneinde; ondereinde; dibawah, bene- den; onder; omlaag; kehawah, naar beneden enz; dari bawah, van beneden enz. 2SV-> 1. baboe — skr. baboe — sehouder; van « flesschen en dergelijke: ronding tussehen hals en lichaam', kïlat b., soort van épau- lette; tali b.^ bras (mar.); — * kilik b., ring die aan den arm, dicht bij den schouder, gedragen wordt. ~ [B.] ~ pembahcèwaa, ra van vaartuigen met schuine zeilen (jav. pambahon, lamp. pambawoen, T.). II. z. baoe I. ^ 4>Vji6o, w. sum., z. ^^)^lj. — [N.]. / >J4sX6o I-, iiieiiibahas, dingen, die of welker deelen op elkander moeten sluiten, maar het niet doen, aanzetten met eene spaansche spil, bv. een vaartuig, waarvan de planken niet goed sluiten, of eene plank, die niet goed sluit. II. en bahas — verb. van l^^^ts^^. iLièo bahang", heete lucht van een brandend of gloeiend lichaam; gloed; memba- hana, door gloed verzengen» L JlA o I. bahak verb. van ^t^lliU. * II. eene kampoeng met geweld tot zich trekken. — [R.]; uit 't jav. (T.). ^III. , w. sum. , schateren; hartelijk lachen, — [N.]. >i6o !•? membaham, kauwen met gesloten ^ 7m)nd, inz. drooge, zanderige spijzen, zooals bv. sagoen-2, die anders uit den mond zoude vliegen. * IL, ba tav , de kies des ver stands, — [B.] ; jav. ba^m, kies (T.). • ♦wifto Im membahan, met twee handen 'J^^. 202 ^M beuken; een* boOiuslaiu kloven lol planken o f balken — ; planken of balken kloven uil een boomslam. *II., w. sum,, spaanders; hoiilspaanders. — [N.]. III., bahan-2, naam van een' eetbaren zoelwaler-visch. ^ / il^O bahi, w. suni., werpen; gooien (met een' steen, bal. enz.). — [N.]. /Co I.baja, beter bahaja — skr. bhaja — gevaar; nood; ongeluk; mara baja of, bij smtr., LS^,r< merbaja, pleon. smst., ongeluk. II. slag (soort), inz. met betrekking tot den leeftijd; slempel; sebaja, dezelfde slag enz.; van denzelfden slag enz.; even als. /Col- bSjoe — skr. wajoe — wind: de God der winden; zekere bovennatuurlijke kracht; b. nébak, soort van versnapering. II. naam van een* boom, gelijkende op de g^ronggatig. III. vreemdeling. IV. van spijzen of dranken eemgszins van smaak veranderd, doch nog niel bedorven; van bloed of andere lichamelijke sappen chemisch veranderd; onrein; bedorven; hel eenigszins van smaak veranderd enz. zijn (jav. wajoe, T.); kebdjoëwan, eenigszins tan smaak veranderd zijn; k. segala aJQr, kwaadsappigheid. -jt/^O bSJi, jav., klein kifid. — [C.]. ^ i^vO o bajat, rijsl zaaien in eene kwee- kerij, om ze laler over Ie planlen. - [L. bew.; C.]. 2ScX->0 baïdah — verb. van '^S^,\. ^O, mcmbajar, belalen iels mei iels; voldoen; vervullen; membajar Oëtang dengngan ringgit, zij7ie schuld mei dollars belalcn; m. nïjah, eene voor de vervulling van een wensch gedane belo f Ie vervullen; m. kaul, zijn woord houden; bHJaran, wal in belaling gegeven wordt, is o/ moe^ tforrfew; pembajar, w/e bclaall enz.; betaalmiddel; pembajaran, belaling; voldoe- ning; vervulling. yjy^ I. naam van een' boom van weinig nut, met zeer groote bladeren. — * naam van een* boom, waarvan vaartuigen gemaakt wor- den— plerospermum blumeanum — . — [P.]. * IL, batav., platluis. — [B.]. / sK^o bSjas, naam eener soort van nï- boeng, grooter dan de gewone. i)Vj I. bajang', schaduw; schim; schaduw- C" beeld; herh^i^Liig^ schaduw werpende zijn; t^rbSjang didalam pikiran, als ondui- delijk beeld in de 'gedachten liggend; ter- b a j a ug 'a k a 1 nj a ^ zijne streken bleken , d. i. kwamen aan den dag; niembajangl, beschaduwen; overschaduwen ; bajaii^-^ , schim; schaduwbeeld. *II. naam van een visch. — [C.]. »»jU 205 Uf\ ^ 5i-J>V-> I- bajoeiig, soort van vóorsnijmes, ook prang genoemd. — [M.]; soort van kapmes, bijna gelijk aan de gölok. — [L. I)ew.]. *IL huilen. — [C.]. •¥: iL->0 l^ajong*, w. simi., eene ziekte in de padi, — [iN.]. L Jl^o I. bajak, onevenredifj dik (ook van eene hoog zwangere vrouw, ^1* het achterdeel van een schip); hel onevefiredig dik zijn; onevenredige dikte: eene onevenredige dikte aannemen; onevenredig dik worden; eene onevenredige dikte vertoonen, d. i. zichtbaar moeielijk loopen. ^11., w. suni., wild door elkander; ver- spreid; verstrooid; zonder orde. — [N.]. •X- L_ hy^ bajoek, de baard. — [C.]; vgl. *jjb (T.). Li->N-io baïk, goed; wel; degelijk; deugd- zaam; braaf; welvarend; hel goede enz., als hoed.; het goed enz. zijn; goedheid; degelijkheid; deugdzaamheid; braafheid; wel- varendheid; h. köëda b. g a dj a , hetzij paard, hetzij olifant; djïka ik boleh dengngan b., als fkt 71 i et goedschiks gaat; b. tè b., goed of niet goed y d. i. wellicht; berbaïk, wel met elkander zijn, inz. van een pas gehuwd paar, waarvan de vrouw nog maagd was, wanneer zij haren man den bijslaap toe- gestaan heeft, dat gewoonlijk welstandshalve eerst na eenige dagen geschiedt; m^eflibaïk- ken, goed enz. doen zijn [maken); verbeteren; herstellen; repareer en; tïkoes m^mbaik- ken laboe, de rat repareert de pompoen, om te zeggen, dat iemand, die iels wil repareeren, het nog meer bederft; membaiki, verbeteren; herstellen; repareeren\ membaiki dirïnja, zich opdirken; zich opknappen; se- baik-^, hoe goed ook; zoo goed mogelijk; best mogelijk; allerbest; s. dj in, hoe goed ook een dj i n zijn moge; apa djcéga s. oesaha? ivat is eigenlijk de allerbeste be- zigheid? baïk-1^, goed opgepast! >^0 bajam, naam van verscheiden soorten ^ van spinazie; soorten: b. pöëteh; b. mërah; b. b^sar; b. selaseh; b. ëkor kdêtjing; b. dcêri; b. tanah of b. pasir; b. rcĕsa; b. mökeh; b. baloengajam; — * b. kastoĕri; b. löëhoer — [L.]; — ^ b. monjet. — [C.]. .•w^O I. bajan, naam eener kleine soort van parkiet. IL verb. van ^jU> bajan. * IIL naam van een vrouwelijke volgeling in de Pandji-romans (T.); vgl. sanggit. IV., baJaii-S, naam van een' eetbaren zout- en zoetwater-visch. y /♦»*^o en ^l>,« gescheiden; afgezonderd; duidelijk ; verklaard ; klaarblijkelijk ; gescheidene enz.; gescheiden vrou\^. f^[> 204 *^ljj -^ Y %-^^ bajo-3, w. suni., groote padi- schuur, zooals door vorsten en grooten gebruikt worden. — [N.]. 