VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
leis der Waatheid. Dit Paleis naamlyk had die toverkragt, » dat elk, die ‘er inkwam, verpligt was zonder eenige vere p momming zyne geheimfie gedagten te zeggen ; alleenlyk was an de Genie Planer, de eigenaar van "t Paleis, hier van onthe- » ven Hy kon in dit Paleis de voorwerpen zien, zo als zy » WeZenlyk waren, en de woorden hooren, zo als ze opregt. » lyk gedagt werden; terwyl allen, buiten hem alleen, die n (braken, zig onwederftandlyk genoedzaakt vonden, om hun- s; Dë 43 ^ DE GENLIS, » ne waare gevoelens uit te drukken; en elk, die cen voor- „» neemen mogt hebben om te bedriegen of de waarheid te „vermommen, niet bemerkte, dat. hy juist het tegendeel zei. » van Tt geen hy wilde zeggen; zodanig dat hy zyn eigen s» woorden niet verflond, maar zig gerust verzekerd hield, » dat hy waarlyk die valfche woorden gefproken had, waar » mede hy zig voorílelde de waarheid te vermommen cn te ‚‚ misleiden.” — De Koning der Genien bad, op Phanors verzoek , hem dit Paleis indiervoege verleend. doch hem tevens te kennen gegeeven, dat hy eene dwaasheid begaan had met zulks te begeeren. Phanor ondervond dit ook wel dra, door verfcheiden zeer ongevallige ontmoetingen; doch anderen fchee. nen hem dii te vergoeden, des by nog al behaagen in zyn Pa. lis bleef fcheppen. Een gryze Wysgeer, Gelanor, in dat Pa- leis gekomen , bragt hem te vergeefs ouder 't oog , hoe ’t alleen gefchikt was, om hem verdrietlykheden te veroorzaaken en hem van geen nut kon zyn: dat het alleen van dienst kon weezen , voor ecn Man; dic, reeds door de reden verlicht, en voor altoos van het juk aller menschlyke hartstochten ontheven was. » Geen flerveling kan,” (was onder anderen zyne taal ,) a buie , ten dit, de: Waarheid verdrgagen, wanneer zy zig, alle oo- » genblikken des leevens, gcheel naakt en ontbloot vertoont; „ 20 ziet men haar in dit Paleis. Zy vernielt hier, zonder » onderícheid, oníchuldige, (lreelende begochelingen, en ge- ',» vaarlyke dwaalingen; zy vertoont zig onder zulk eene woes- » te gedaante; zy is Zo ongenaadig, zo hard, zo lomp, dat zy » de menfchen ergert en tegen de borst floot, zelfs dan, .. Wanneer zy ben wezenlyk van nut zoude kunnen zyn.” Edoch dit alles deed Phanor niet van gedagten veranderen, voor dat eene verdrietlyke ondervinding hem verllandiger maak- te, die hem eerlang het Paleis deed ruimen, met oogmerk om Ser zelden weder in te komen, en nooit lang te vertoeven ; geevende by die gelegenheid ook zyn Telisman, welke deszelfs bezitter tegen de toverkragt van dit Paleis behoedde, over aan -Agelia, welke nog omtrent drie maanden in het Palcis moest verblyven, — Phanor trouwde vervolgens met de Konin gin Altemire, die vuurig begeerde dat hy haar in zyne cigen Staaten zou overbrengen; dan er verliepen zestien jaaren, eer by daar toe bewilligde; en toen nog, zynes ondanks, na dat hy haar zyne vroegere gefchiedenis en de toverkragt van zyn aleis der Waarheid ontvouwd h.d: haar tevens ten fierkfte af- raadende derwaards te verrekken. om ‘er, volgens de bepaa- ling. aan de intrede van dat l'aleis verbonden, drie maanden te verblyven. Op ’t aanftaan der Koninginne werd de reis vasi- pefteld; hier toe haalde zy ook, over de jonge Princes Zeloide , haare Dogter, benevens den jongen Prins Philamir, die daar me- de Rond te touwen, benevens derzelver Vriendin Palmis , wel. ie AVONDTYDKORTINGEN, 43 ke begeerde, dat haar Minnaar Chryfal haar zou vergezctien; ook vond Phanér goed drie of vier hovelingen met zig te nce- men, wier charaGer hy wenschte te doorgronden. Voor deeze laatfte, gelyk ook voor Chryjal, werd egter de berovering van "t - Paleis geheim gehouden. —y Het Vorsuyk gezelfchap met den Hofltoet kwam vervolgens in X Paleis, en Fanor, zyn Talis- man misfende, was, even als de anderen, in de onmogelykheid van te kunnen velnzen, of anders te fpreeken dan hy dagt. ‘Er verliep maar weinig tyds, of de ontdekking der bloote waarheid bragt moeilykheden te wege, die onaangenaame gevolgen had. den ; en welken ongetwyfeld nog hooger geloopen zouden hebben „ bad niet de voorzigtigheid van den wyzen Gejener derzelver haatlyke uitwerkingen weeten af te kebren ; en alles weder in goede orde te brengen," IZindelyk ‘waren-de bepaalde drie maan- den verloopen, en men íiond met blydfchap het droevige Paleis der Waarheid, daar men zo veel verdrietsen moeilykheden ondere vonden had, te verlaaten; toen eensklaps het betoverde Paleis herfchapen wierd, en te gelyk de Koning der Geniën verfchcea, die, zyne aanfpraalk inzonderheid tot de jonge Gelieven rigtende, zeide: . De betovering ís vernietigd ; gy kunt voortaan 20nder » gevaar in dat herfchapen Paleis blyven, alwaar gy alle dic be. e, gochelingen zult wedervinden. die noodzakelyk zyn tot het » geluk: dat de herinnering aan het Paleis der Waarheid u voor e, altoos te rug houde, van een beledigand wantrouwen; ea u » leere de opwellingen eener onbefcheidene nicuwsgierigheid te e bedwingen; met één woord. vergeet nimmer, dat een blind s» vertrouwen en eene liefderyke infchikkelykteid de zagifie ae banden uitmaaken, die de harten zamen verbinden kunnen.” nenten a Gefcbenk voor de Jeugd, Vyfde Dee's, Tweede Stukje. Te Am- Jierdam , by J. Allart, 1788. In 8vo. 108 blads. By aanhoudenheid rigten de geagte vervaardigers van dit Ge- fchenk bunnen arbeid zodanig in, dat dezelve zeer wel be- antwoordt aan hun hoofdoogmerk , om naamlyk der Jeugd nuttig te zyn, door aan dezelve een Leesboek aan te bieden, dat haar te gelyk kan vermaaken en Dieren, Hiertoe houden ze, byzonder in het Mengelwerk, den inhoud van het tweede Stukje, beftendig in ’t oog eene verftheidenheid van onderwer- pen, die op eene voor de Jeugd gevallige en mecstal leerzaa- me wyze voorgedraagen worden. Men ziet dit, tot ccne proeve, in het volgende ftukje: DE EDELMOEDIGS VOERMAN. Daar zyn, ook onder het gemeen, edelmoedige Lieden; och P 44 GESCHBNK VOOR DE SRUGD. doch zy raâken zelden zeer bekend. : Fn waarom zulen onder de geringen niet zo wel 'Edelmoedigen weezen als onder de Grooten , en zelfs meer dan onder de laatfien? Een Voerman, rydende met den Postwaren van Zvutshen op Harderwyk, nam Onlangs onder weg een Meid op, die over de laatfle Stad naar Anmftsrdam wilde, om daar te gaan dienen. Zy verklaarde vooraf, geen geld te hebben, om hem de vragt te kunnen be- taalen, en badt dus om voor niet te mogen worden medegeno- men. De Voerman floèg dat ronduit af, hoewel ly aan haare kleeding wel zien kon, dat zy het niet breed. hadt. De Pa-fa- iers , van welken ‘er verfcheiden op den wagen waren, onder- unden het verzoek der Dienstmeid by den Voerman; maar zy mogten zeggen en bidden wat zy wilden, de Man bleef onverzettelyk, en drong op de betaaling, of ander, moest zy van den wagen, waarop zy reeds geklommen was, af, en kon te voct gaan. De Pasfagiers, ziende dat ‘er niets aan den ^ Voerman te doen ware, raadpleegden met elkandcren, om te zamen de vragt uit te leggen voor de arme Dienstmeid; en dit werdt gereedlyk gevonden, dewyl zy juist vermogende Lieden waren. De Voerman werdt dan betaald met.een onvernoegd gelaat over zyne onbarmhartigheid, en de Dienstmaagd kon Wi en vrank mede ryden. De Man ontving dus het geld; doc jn plaats van dat op te fteeken, gaf hy bet, met een lachje, aan de Dienstmaagd, zeggende: Zie daar Meisje! nu hebje nog meer dan 'er noodig is, om uwe geheele reis tot Am- Jlerdam toe goed te maaken. De Dienstmeid, die eerst haare weldaadige Reisgenooten bedankt hadt, bedankte nu ook harte- Iyk den Voerman, en de Pasfagiers keeken elkander aan, vere wonderd over deezen trek des Voermans, om dus het Meisje geld voor de geheele reis te bezorgen... Maar wie was hier edelmoediger, de Pasfagiers of de Voerman ! De laatfte was zeker vernuftig mildda2dig, mag ik lcm zo niet noemen ? Men roemde en lachte, de geheele reis, ove: den vond des Voermans, om dubbel wel te doen.. N I EU W f ALGEMEENE . VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN, Het wigtige der Godsdienflige begrippen » door den Maey NECKER. Uit het Fransch vertaald, Tweede Stukjes Te Amfherdam, by M. Schalekamp , 1788, Zn ET. Oo tayo , 262 blads. P "t voorige gedeelte van dit Gefchrift toonde de Hecr L. Necker wel byzonder , met zeer veel nadruks , ten deels , beboorden in agt te nemen > met dit door den cest der Wetten te bevorderen. ., Ach! hoe fchoon, Soep hy ter dier gelegenheid uit,) » hoe vereerende ig aa het voor hen, zich geroepen te zien , tot de vor. », ming vän het eerwaardig verbond s dat het geluk met behandelde - onderwerp leidt hem Voorts natuurlyk ter üverweginge van 't zekere dier hoofdwaerheid , dat ’er- Een God is. De gegrondheid dier ficllinge a Ecrst, ten bondigíle bewezen hebbende, verledigt tot het voordragen en wederleggen der wysgerige ftelze- en, die deze kundigheid trachten te ondermynen : waer- omtrent hy zich de.volgende manier van dit onderwe te behandelen voorftelt: ,, Ik zal y zegt hy, ,, terftond | » betogen, dat de verfchillende begrippen wegens den 46 NECKER sn Oorfprong der waereld alle uitloopen in één éénig be- ag KR: dat is dat van de eeuwige en noodzakelijke be- ‚> Ítaanlijkheid van alles wat 'er is; en ik zal vervolgens ,, de gronden van zodanig een ftelfel vergelijken met den ‚> grond van dat gelukkig en eenvoudig geloof, dat het ,, denkbeeld van een Opperst Wezen verbind aan alles ae wat ons bekend is, in °t kort, aan het heelal, het s, grootíte, het alleronbegrensdíle tooneel, dat zich aan > onze oogen en aan onzen geest vertoont.” Zyn Ed. ontvouwt dit een en 't andere zeer beknopt en bondig; toonende tevens, wel byzonder in 't flot dezer overwe- ginge, ten treffendfte, welke akelige vooruitzichten het denkbeeld dier Wysgeeren met zich fleept 5 waertegen dat van het aenwezen eener verftandige cerite oorzake ten krachtigen troost verftrekt. p het dus ver voors gedragen grond hy dan wyders, in "t vyftiende Hoofd- ftuk , ene befchouwing van de agting, die de ware W geerte aen de Godsdienftige begrippen verfchutdigd is; waeren hy voorts , in het volgende Hoofdftak , nog becht enige aenmerkingen over de onverdracgzaetnheid , welke haetlyke‘verkeerdheid hy in het helderfte daglicht ftelt. Ten laetfte verledigt hy zich tot het over- wegen der Christelyke Zedekunde , byzonderlyk teh aen- zien van derzelver uitnemende gefchiktheid, om bet ver, heverifte onderwys mede te deelen , en het menschdom de heilzaemíte leeringen , op ene zo krachtige wvze, dat ze een daedlyken invloed op het hart kunnen hebben, in te boezemen; in alles op zodanig ene manicr voorgeíteld , dat hare voorfchriften blykbaer gegeven zyn, woor alle en en eeuwen , niet Îlechts met betrekking tot den gecst van een of ander Volk, maer met opzicht tot de ceuwig in Rand blyvende natuur der menfchen. En daer- op brengt onze geagte Schryver dit zvn Werk ten befluie te; hy bezeft dat hy in een ongunftig tydftip over dit énderwerp fchryft ; maer het gewigt der zake heeft hem daertegen aengemoedigd, en by tracht zyne Lezers ten ernftigfte op te wekken, om dit voor allen zo belangryk ftuk toch met vuurigen wer ter harte te nemen. : Alles loopt in dit Gefchrift te zamen , om ons op het bondigíte en te gelyk innemend te avertuigen, dat wy den Godsdienst, uit welk gezichtpunt ook befchouwd, altoos hebben aen te zien ‚ als den ELE, en. vaster: groudílag , waerop het welwezen der Maetfchappye in °t algemeen, en dat van. ieder im dezelwe, onwrik gp- LL] LI * DÉI e bw Lu Je OVER DE CODSDIENSTICE BEGRIPPEN: à? vestigd kan worden. Op veelerlei manteren fehetst ons de Heer Necker, in deze zyne overwegingen, die heils game Godsvrucht, onder de bevalligfte gedaente , en bros "` venal aendoenlyk is het Tafereel , dat hy ons van dezel- ve, op het einde van dit zyn Werk, maelt, en waer van hy, in eigen perfoon, in zyne omftandigheden dé kracht ondervonden Heeft, Dus laet hy zich dese wegens hooren :. , Ô Wat is men zeker van zijn geluk, wanneer een Gode vrucht, die redeli'k is in hare werking, en verlicht iit hare grondregelen , onze hartstogtet verzagt, en die ees Nigermate buigfaam maakt onder de wetten van ons lot! De Godvrucht, zo «ls ik mij die voorttel, kan niet betef worden afgebeeld, dan onder de gedaante van eene aller- - levendig(le belangnemende vriendin, bezield door de ule terfte tederheid. Zij zies ons met vermaak de verfcheide- ne goederen des levens genieten; maar zij maant ons aart tot erkentenis , ten einde daardoor zelve ons geluk meer^ der te volmaken, het zelve ons doende toefchrijven aan den grootmoedigften aller weldoenderen; zij laat ons vrij gcbruik maken van onze natuurgaven en alle onze hoeda- nigheden , maar zij brengt ons de denkbeelden van deugd en zedekunde te binnen, op dat wij zeker zullen gaan, en niet zullen te duchten hebben voor de fmarten vati het naberouw 5 zij last ons eenen vrijen loop naar het doele einde, ons door de glorie, of onze eigene eerzucht voorts (feld: maar zij herinnert ons de denkbeelden van one andvastigheid en wankelbaarheid , om ons te behoeden Voor de droevige zinbedwelining , die de gunften der for- tuin veelal verzellen ; zij is altijd bij ons, niet om ons geluk te flooren, niet om ons nutlooze nalatingen van vermaak op te leggen , maar om aan alle onze gedachtett die aangename en vreedfame denkbeelden te hechten , die fnedgezellen zijn der wijsheid en gematigdheid; in één woord, in dagen van tegenfpoed, ten dage van verval van krachten , waarop wij ons vertrouwen hadden ge= feld, in die tijdperken word de Godvrucht onze mec hulp aanbiedende vertroosteres: als dan zegt zij ons haa laàtfte woord’ over de ijdelheid van onze verícheidene waereldfche zogenaamde gelukítanden; als dan kalmt zij de pijnigende woelingen van den geest, ons op eene Voorzienigheid, befchikfter det ondermaanfche voorval- len, wijzende; als dan verzagt zij onze rouw , ons hoop - ep eenen beteren ftaat aanbiedende , een hoop die al het ep e D 2 , | aarde 48 NECKER, OVER, DE GODSDIENSTIGE BEGRIPPEN. aardfehe uitzigt overtreft, en waardig is ons het belang dezer waereld te doen ter zijde ftellen , om ons ovg op ‘hooger voorwerp te vestigen. Het is geene werking van zwaarmoedigheid , waaruit deze, bedenkingen zijn onte ftaan: dit zoude ik kunnen denken, zo ik niet altijd de- zelfde denkbeelden had gekoesterd , en zo niet de ver- fcheidene omftandigheden van een woelig leven de laat- fte hand hadden gelegd aan mijne verlichting in de be- denking der noodzaaklijkheid van zich te verbinden aan eenigen grondregel , onafhanglik van de meníchen en onze lotgevallen. Geheelenal aan mij zelven gelaten , en verftoten tot de eenzaamheid . door een, onvoorzienen ougelukkizen fchok (1), ondervind ik meer dan ooit, dit is waarheid, het nut dezer aandocplijee denkbeelden, afbeeldzels van al wat groot heet, en vind mij nader bi waarheden , die ik altijd bemind heb, en waaraan ik 2i met een nieuwe belangftelling verbinde , groote en ver- ‘heven waarheden , die ik de menfcheu ten fterkite 220- prize, iu een tijd, waarin ik hen gedrcigd zie met eene ontrukking vam dezelven. Helaas! hoe, misrekenen zich de menfchen ! zij vertrouwen de krachten van hunnen cest , en oogenbliklijk vertoont hen deze zijne zwak- eid 5 zij verbeelden zich dat zij, hunne oogen afwen- dende van het einde huns levens, zich verwijderen van deszelfs grenzen, daar alle oogenblikken de doodklok on- der hun gehoor bromt, en hun te binnen brengt, dat, s dit" oogenblik misfchien ook hun laatíte zal zijn. Welk een offer wil men dan van ons vordefen , wanneer men ons afyergt de vertroostendfte waarheden vaarwel te zeggen; waarheden , die ons cen Tockomend aankondi- en, wanneer een 'l'ockomend voor de waereld zal ver- eoren zijn! Zo wij ooit of ooit ongelukkig genoeg wierden van deze waarheden te zien verloren gaan, men zou voorzeker met ongerustheid en ijver rond gaan , aan alle kanten, om dezelven op te fpooren." CO Dit Hoofdftuk had ik begonnen gedurende mijne verwij- dering van het Hof, DE SCHRYVER. Lesse: Js VAN LOO, LEERRRDENEN. 49 Leerredenen van Je VAN Loo, Predikant te Ootmarfum, Derde Deel. Te Utrecht , by A. van Paddénburg , 1788. Behalven het Voorwerk, 396 bladz. in gr. octavo. et genoegen , waer mede wy de twee voorige Dee- len (*) dezer Verzamelinge doorbladerd hebben , dat ons de uitvoering van 's Mans Leerredenen hoog heeft ‘doen fchatten , is op de lezing der Leerredenen in dit Deel niet verminderd. Zyn Eerwaerde is in zyne foort origineel, en zyn Leertrdnt, zo gefchikt om zyne Toe- hoorders te gelyk verftandig te overtuigen en gemoede- ` lyk te bewegen, is voor hun, die daer toe de vereisch- te bekwaemheid hebben , der navolginge waerdig. De onderwerpen, in dit Deel verhandeld, zyn de volgende: Ene waerfchouwing tegen de vrees, dat het Christendom im. mermeer vernietigd zou worden, Hand. V: 385, 39*. De nuttige en godvrugtige befchouwing van het Onwoder. Pf. XXIX: 3. Het gewigt der Jevensgefchiedenis van refus. Joh. XX: g1. De pligt van blymoedig en onverfchrokken in ons Christendom te syn, gelyk de Apostelen. 2 Kor. V: 8%. De gelykenis van hef. verloren Schaap en den verloren Pen ning. Luc. XV: 3-10. Jo den Hemel zal alle droefheid ophouden , en tegen blydfchap verwisfeld zyn. Openb. XXE: An, God kent alle men/chen en hunne daden, en hy beoor- dech zé juist. Spr. V: 21. De gefchiedenis van Kain en Abel. Gen. IV: 3110.. De gelykenis van den Pharifeer en den Tollenaar. Luc. XVIII: 9-13. De oorfpronglyke klein. heid, en dc daar uit voortvloeiende grootheid yan het Ko. hingryh der Hemelen. Matth. XIII: ‘31, 32. fOm nog op nieuw een ftael van 's Mans wyze van voorftel- len te gever a Zullen wy, ter onderícheitihge van de voorigen , hier de toepasfing overnemen, met welke zyn Eerwaerde de Leerreden over Joh. XX: 31. '"befluit, doch vooraf.znllen wy kortlyk de behandelde hoofdzaken mel- áen er - Zich voorgefteld hebbende , het gewigt der levensge- fchiedenis van Jefus te overwegen, befchonwt hy dezel- ve. eerst in het a/getnedn , en dan in haer byzondesst oog- merk. In de algemene befchouwing komt'zy voor, als | s . oan de 29 ` (*) Zie Ae, Vad. Letteroef. VII. D. bl. 371, en N. Alg. Vad. Leneroef. 1. D. bl. 275. / Ds Ko 7 na a gja vii Je VAN Lam eo ,; de gefchtedenis van den grootften mensch —— en van ‚‚ den uitmuntendften leeraar s. —-- daar benevens devert s» Zij zeer aanmerkelijke bewijzen op voor de leer van an Gods Voorzienigheid, — en. is tevens eene gefchie- „s denis van hef verval der meuschcid." Slaet men wy- ders het oog op haer dysonderst oogmerk , dan leert men efus uit die gefchiedenis kennen als ,, den Zoon des p, Allerhoogfken. „ den gezalfden Gods bij uitílek , den an Mesfias , den Zaligmaker der wuereld: —— hij is de en Verwerver van alle gaven, nuttig voor het allesbehoef- » tig menschdom, de. drager der menfchen(chulden , de », Godvernoener , de verlosfer , de verlichter , de ver~ an trooster , de allievende Heer der menfchen: — hij p, is "t geen niemand is, en niemand zijn kon in Hemel j en op Aarde, de Middelaar Gods , en de Middelaar «~ der menfchen." Op het voordragen hiervan richt zvn Perwaerde het toepasfende gedeelte zijner Leerreden op deze wyze int . a Is het niet te verwonderen, Geliefden , dat "er. men- fechen zijn , die op {maak , op wijsheid , op een goed hart aanfpraak maken, en evenwel van Jvfus en zijne ger fchiedenis zeer lage , veragtelijke „ lasterlijke: begrippen voeden! De gefchiedenis van alk mensch, die maar in tets boven gewoone menfchen uitfteekt, wordt fchoon , reerend, gewigtig gevonden, als een fchool der deugd „ een tafereel der menfchelijke voortreffclijkheid aangeprés zen , maar de ge(chjedenis van Jefus van Nazareth o ! alles is daar klein , gemeen in! wie zou die vervee4 lende , walgelijke , ongerijmde verfameling van zotte wone dervertelzeltjens kunnen lezen, en ze ‘geloven, die geen verdraaid hoofd. heeft? ‘Wie zou "er fmaak in kunnen Vinden , die nog eenige fmaak heeft? Die hooggeprezen vernuften 1] gij laten dit. over aan het dom gemeene ven, — — Ik, mag. hange redenering niet vervolgen , maar ik wil siet ontveinzen , dat ik van hua fmaak voor het fchoone , van hun gevoel van het verhevene , van hunne wijsheid , van hun goóed hart zeer flegte begrip- heb, als zij op zulken toon van de gefchiedenis van fus fpreken. Zij verraden mij al te duidelijk eene vgl». che (maak, en een hart, dat zoo gewoclloos is voor al- le ware grootheid en fchoonheid , als afkeerig van het goede. Ik denk altoos aan het gezegde van den Zalig- maker, omtrend de ongelovigen van zijnen tijd CA, Een Qe CH Joh. IL 19, 20. LEÉRREDENEÓ. g Tegelijk die kwaad doet haat het licht, em komt tot het licht niet, op dat zijne werken miet beftraft (veroordeeld) worden. Zij hebben de duisternis liever dan het licht, om dat hunne werken boos zijn dit het geval der ongelovigen van onzen tijd ook is — dat zij , om hun zinnelijk hart voor de befchuldigende en veroordeelende kragt der leere van Jefus , ecne veilige rust te veríchaffen, zijne gefchiedenis verwerpen, zijne leer fmaden , van zijne verdienften niets willen weten, —— Mijn God! indien mijne vrees gegrond is., hoe deerniswaardig zijn dan die verblinde haters van uwen Zoon. Ik draag ze op aan uwe Almagtige erbarming ! ^4» Maar hoc is het met ons Christusbelijders geftelde Kénnen wij hem regt van zijne merfcheliike zijde? Let- ten wij op het volmaakt voorbeeld van alle deugden , dat hij ons gegeven heeft ? Veteeren wij in hem onzen ee: nigen Leeraar? Geloven wij in God en zijne alles res erende Voorzienigheid „om dat hij ze ons heeft gepre- ikt, door woorden em lotgevaïlen ? Spiegelen wij ons in: de treurige tafreelen van het bederf der menfchelijke natuur, die wij dragen, welke zijn levensloop voor ons ophangt? ‘Kennen wij hem als onzen. bevrediger met od, onzen helper uit alte bange verlegenheden , onzen verlosfer van zonde en van dood? Is zijne gefchiedenis voor ons, 't geen zij moet zijn, en kan zijn? Befcha- ménde vragen! ach! ach! diepe onwerenheid in de leer der waarheid, onvrügtbare lette” — H E infelen des Christetdoms , eene je alleen in het napraaten van ftaat , een fchijnchristendom , dt heid verlogehent , een geloof i «ot hem eu-omzen naasten. ' aart hebben zig over de Christe het hart van duizenden ingenor komt dit jammerlijk verval? — wan G. , dat men van de ge werks genoeg maakt — da "of ten minite het voorriaamfte ——— dat men zig vergenoegd ` vdëckige kennis van zijne leer, daden, lijden, ferven, opftanding en hemelvaard, meestal een klein overblijfzel wan een gebrekkig onderrfgt onzer jeugd ———. - s Dit moet veranderd. worden. Men moge de zaak aanzien van welke zijde mon wil — — het is uitgemaakt ~ ontegenfprekelijk uitgemaakt, dat de E uangelifche verhalen van Jefus leven, van zijn geboorte af tot aan zijn hemelvaard. de eenige, vaste, onbeweegbare grond» zuilen van het Christendom , de eenige, zuivere, oorfprongelijke bronnen van alle Christelijke kennis, Chris- telijke deugd, en Christelijke hoop zijn. Uit deeze:bron- nen hebben de Apostelen hunne Jeer gefchept , die zulke gezegende veranderingen in de waereld veroorzaakt, bij zoo menig een volk, zoo menig een mensch het licht der wijsheid en der deugd outítoken heeft , waar de nacht der dwaasheid en der ondeugd’ heerschte, en van welke wij nog zoo veel goeds voor de toekomst hopen. Uit de» ze bronnen moeten wij ook putten. De lecr der Aposte- Jen zal voor ons onverftaanbaar , kragteloos , onvrugtbaar zijn, indien wij dit verzuimen. Ik herhaal het G., dit moet veranderd worden. .O wist ik een zeker mid» del om er u toe te bewegen, Ik bid u ——— neemt de proef van mijnen raad. Befchouwt uwen Bijbel, vooral uw Nieuwe Testament niet alleen als een boek, dat. gij met u draagt na de kerk, om .na te zien, waarover er zal gepredikt worden , maar als uw beste huisboek ; leest dagelijks in uwe Euangelien, niet met een verhaastend gerabbel , om maar üwen tagk te hebben afgelezen, maar met bedaardheid , met aandagtige opmerkfaamheid, met waarheidsliefde ; zoekt u.ceh famenhangend begrip van zijne geheele gefchiedenis te verkrijgen ; maakt u dat denkbeeld vertrouwelijk eigen, dat alles wat Jefus fprak „ zeraar , als wonderwerker, menfchen bij God , allere telijk: rijk in ware levens- ik bid u, neemt de proef T u kwalijk bij bevindt, meer, maar — en hier- et, dat dit onmogelijk is. » zoo leest, zoo vraagt, de woorden des eeuwigen į leest hij zal den tus, leeren kennen, zoo — hij zal zijn licht, zijn LEERREDENEN. — > 55 zijn troost ,:Zijn-kragt deelagtig: worden — hij zal in zijne begi ple neigingen, begeerten, voornemens en daden, langfamerhand eene verandering befpeuren , die het best bewijs is voor de verzoenende, de heiligende kragt van Christus -— hij zal wiis, vrolijk en fterk worden Jo God, O! mogt "er eene brandende begeerte naar zulk eere kennisneming der levensgefchiedenis van efus in 'veelér harten worden ontvlamd, dan, zou. het þe- ter worden in de Christen-waereld — — beter in oúze gemeente, ` ` za Voor niemand is het onbetameli,ker , onverfchoonlij- ker, geen- of “gebrekkig agt te (laan op de gefchiedenis van [s dan voor u M. G. die in hem waarlijk, uwen Ver- osfer eerbiedigt. O! indien gij éenigermate gevoel voor ware verhevenheid en fchoonheid hebt; indien gij fterkte van geest, wijsheid, reinheid, den hoogen adel van ee- nen ‘menfchenvriend , bewonderen kunt; indien gij u cc- nigermate verheugen kunt over edele daden, menfchen- eluk bevorderende’, daarftellende ontwerpcil ; indien d jets kent van de wijsheid zijner leer, van de kragt zijn verdienften, van de grootheid zijner beloft.n , van de navolgerswaardigheid van zijn voorbeeld, uan zal het le» zen, der Euangelicverhaled voor u de aangenaamfte, de nuttigfte bezigheid’ zijn: — u niet behoeven te zeggen vn Teest ze, he ‘houwt Jefus uit s» alle oogpunten —— it hem aangaat p a, uwe opmerkzaamheid o - bewondert hem, s, eert hem, vooral, doo d vertrouwen op ss hem, een levendig gele 1e navolging van » hem,'en eene bli moed iem en gij » zult ervaren, en gevo woord de waar» » heid If: » Gij, ziet hem nu niet G. V. dien Aanbiddelijken ; dien trotwhartigen ».dien tederen Vriend uwer harten — „ach! zijne heerlijkheid is’ te verblindend vobr ons ferfe Tijk oog. Wij kunen hei, pict zien, maar, wi kunnen in he Sien: wij kunnen hem lief hehben , ‘wij kunnen ons în hem met onuigfprekelijke vreugd: vere heugen , wij kommen aan hem tróuwe hulde bewijzen, “wij kunnen ons naar zijn beeld vórmen , wij kunnen voor hem doen en lijden, wij kunnen op hem hopen -—.-— ja! hopen op hem. er Er zyn, (dus vangt hy aen ,) geene middelen , doof welke meu, in eenen eigenlyken zin, zich tot de gaev Ber Prophefy, voorbereiden, en de kennis van tockoomen- de zaeken bekoomen kan., Hiertne is cene buitengewoo- ne Openbaering noodig. welke. God . naer zyn welgeval- len, verleenen kan. Natuurlyke gefchiktheid , en voor- bereiding, koomen derhalven if geené aenmerking, Men- Tchelyk onderwys kan niets toebrengen tot iets, het welk, boven alle eindig vermoogen , verheeven is. DER jJ. VAN NUYS KALENKENBERG > ONDERWYS JN DEN GODSD. »55 MEB PROPHÉPTEN geweest; en daer wy ‘er het eeríte bg- richt van vinden, 1 Sam. X. zo fchynt men hier uit te moogen befluiten, dat deeze ftichtingen , toen ter tyd, aerst zyn opgericht. łn vervolg van tyd, zyn deeze Schoolen ‘geer vermeenigvuldigd, en hebben , zelvs in de . 4neést betlorvene tyden , in beide de Koningryken Zo van Israël, als van Juda, ftand blyven houden, s Kon. il: 3, 5. V: 38. Ten tyde van den grouwzaemen ACHAB, was ‘er zulk eene meenigte van deeze Prophceren, dat OBADJA alleen 100 heeten verborgen hebbe, om hen tegen de vervolging te beveiligen. r Kon. XVIII: 4. an Deeze.SCHOOLEN DER PRORHEETEN waeren imge richt , om de Godgewyde jeugd , in zaeken van den Godsdienst , te onderwyzen. De Leesaer was de een of astdere Propheet , die reeds , door ontvangene Openbaeringen , achting en aenzien verwarven had. Dees Propheet werdt, door de Leerlingen , Wader , en zy we- derom Zamen der Propheoten gehecten. Het oog- merk van:deeze Schoolen was, om de Godgewyde jon- gelingen voor te bereiden, en in ftaet te (tellen, om de kennis en onderhouding van den waeren Godsdienst, on- der het volk, te. handhaeven en voort te planten. ——— Ook werdt ‘er de zang en'de fpeelkunst onderweezen, welke , van oude tyden af, in den Godsdienst, van groot, gebruik , en zeer geíchikt was, om de gemakderen, tot eene meer verhéevene befpiegeling van Goddelyke zaeken, op te wekken. o Kom. Iti: 15. In. deezen zin was SAUL$-Orider de Propheeten j voor zo ver hy, met hun, ter'verheeflyking van God, zong en fpeelde. 1 Sam, X: 6—13. XIX: 20 — *4. | Uit deeze Schoolen zyn, naer alle waerfchynlykheid , NATHAN, GAD , HEMAN, JEDUTHUN, ASAPH, en anderen voortgekoomen. an De Leerlingen , of ZOONEN DER- PROPH£ETEN , WOON- den doorgadns afgezonderd , in zeekere gezelfchappen , op het.land. 1 Sam. IX: e 2 Kon. Vis 1. Hunne huizen waeren penvourig van hun eigen maekfcl. a Kon. YR 3-4. Hun voedfel beftondt' doorgaerisch uit. kruiden en veldvruchten. 2 Kon. IV: 38. -Hunnelecding was on- aenzienlyk. a Kon. [: 8. Zach. if: . Zy waekten dere halven eene Godsdienftige Maetfchappy uit (a). Even- wel waeren zy ver van een: Kjoosterleven te leiden: want vee ` (à) Algemeene Waereid-Histerie, II, D. p. 421 Ale. 36 J- VAN NUTS KLINKENBERG ` Tr veelen onder hen wäeren gehuwd. Jef: VIII: 3. Ezech. : XXIV: 18. Hof. 1: 2. ` ` » Deeze Inftelling was derhalven allernuttigst, zo voor ‘den Staet als voor den Godsdienst. De Prophes- ‘ten en hunne Zoonen waeren daerom in groote achting, vooral by weldenkende lieden’, die. eenige zucht hadden voor den Godsdienst; maer, van de bedorvene: meenigte, vooral vam de afgodifche Koningen, werden zy. veracht en befpot..2 Kon. Il: 23. Dr mt", ^os. In deeze Schoolen nu, werderí.de jonge laden toe de Prophetifche bediening, in zo ver-voócberoid , als zy jn ftact gefteld wierden, om het'volk; in den Godsdienst en in de Wet te onderwyzen; en, hóè zeer zy, doer geen menfehelyk onderwys. .tot het ontvangen van Open- baeringen, en het voorzeggdn van toekoomende dingen; konden worden voorbereid , behaegde het evenwel den HEER zich, van decze Zoonen. der Propbeeteng voornae- “menlyk te bedienen, tot buirengewoone Am ptsverrichtine gen, en het voórzeggen vau toekóomende zaeken, 2 Kon. dL 3-7. Amos merkte het daerom. als iets „byzonders "aen, dat hy, zonder eenigo voorbereididg , in gemel- de Schoolen, tot de Propheetifche bediening, geroepen wierdt, Amos VII: 14,15. (6) en het verdient zeer onze opmerking, dat alle de, Propheeten , welker Schrivten in den Bybel bewaerd zyn, naden tyd van Koning,j&rose+ AM gebloeit hebben, en gevolgelyk in. zulke dagen, in ‘welke die Kweckfchoolen reeds. voor lang opgericht; en allerweegen verfpreid waeren, . "es 9. "au Van: deeze Schoolen tracht MORGAN een zeer vers keerd begrip te geeven, daer by .zynem leczeren zoekt in té boeztmen; dat SAMUEL, als een ervaeren Staetsman , in het oprichten van deeze Schoolen , het. heimelyk oog« merk gehad: hebbe, om., doot den-fterken invloed der Pro- pheeten op het volk, aen de macht en overheerf{chirg der. Koningen „ paelen te zetten: ‚en dat het volk de leerlingen, der Propheeteri , vermits zy hun leven, in ftilte en hec naerftig overdenken van den Godsdienst, doorbrachten , . befchouwde ‘als-lieden; die eene gemeenzaeme verkeeting met God hadden , en:daerdoor kennis kreegen van de toe- 4 EN i Cej m koo- ` us, geljk de Hoogleeraer wat vroeger opi. ‘ch nooit op die wyze geoefend; hy was be- wanneer hy tot Propheet gezalfd werd, 1 MOM Abad oe en c2 ONDERWYS IN DEN GODSDIENST. 89 koomende' dingen (e). Maer hoe zouden menfchen, die een afgezonderd leven leiden, en, van wegens hun- ne geftrenge zeeden , by de afgodifche Koningen en hum, ge Grooten , zeer gehaet waren, Staetkundige ontwerpen hebben kunnen volvoeren ?. Zou het volk, uit overwee- ging van de afgezonderde levenswys en Godsdienftige be- fpiegelingen deezer menfchen eenvouwig het vooroordeel hebben opgevat; dat zy , in hunne eenzaeme verblyf- plaetfen ,. eenen gemeenzaemen ommegang met God had- den? Dit vooroordeel zou zeer fpoedig zyn wechgenoo- men, zo.drae maer de Voorzeggingen , door de uit- koomst , wierden gelogenftraft. Zouden deeze lieden, fteunende op het vooroordeel van het volk, het alleenlyk gewaegt hebben, om, by gisfing, eenige voorzeggingen te doen ,,gelyk MORGAN voorwendt? Zou dit niet de uiterfte onbedachtzaemheid zyn geweest? En kan men gebeurtenisfen., welke na verloop van veele jaeren , .ja mtyds van ganfche Eeuwen, zullen voorvallen, in al- e de byzondere omftandigheeden , alleen by gisfing, voorweeten en bekend macken ?” . ^ De Hogogleeraer-]set op zyne aenmerkingen , wegens de Propheten en de Prophetien in ’t algemeen a wyders volger ene byzondere ontvouwing van de Voorzeggingen zo des Ouden als des Nieuwen Testaments, welken hy op ene gefchikte wyze onder zekere hoofden brengt. Dit gedeelte behelst een gercgeld verflag van den inhoud de-. zer Godfípraken, volgens een oordeelkundig geleide; be- palende derzelver zin , met betrekking tot het vroeger vogrgcvallen, het thans gebeurende, en het toekomftige, zo als. men die, naer 's Mans opmerkzaemheid, te vere ftaen hebbe; waer in hy zyne denkbeelden deswegens omzichtig en befcheiden voordraegt. Wyders gaet hy over ter verklaringe van de Leerftukken der Openba- ringe , waertoe hy twee Afdeelingen fchikt. Onder de eere komen in overweging die Leerftukken , welken ge- meenlyk tot den Natuurlyken Godsdienst gebragt worden; en.door de Openbaring nader opgehelderd en aengedron- en zyn. En tot de laetíte behooren bepaeldlyk die eerftelliugen, welken men eigenlyk gezegde Leerítukken der Openbaringe kan noemen, als zulken , wier ontdek- . a . king cfe MORGAN, Maral Philofopher. Vel L p. 84, 2932, 304, gos. il Vol. p. 16r. 8 J. VAN NUYS KLINKENBERG , ONDERWYS IN DEN CODSD, king wy alleen aen de Openbaring te danken hebben; eni waervan wy, wanneer de Rede aen zichzelve gelaten was, nimmer iets zouden geweten hebben.. Zyn Hoog- eerwaerde , die der tweede Afdeelinge tot de afgiite van “een volgend Stuk uitflellende, behandelt in dit Deel nog de eerstgenoemden: naemlyk wegens Gods Eenheid, des- zelfs Namen en Eigenfchappen, Gods Befluit, de Schepa ping in "t algemeen , en die van den Mensch in:’t byzon- der, dc Engelen , de Voorsienigheid en de Onftervelyke heid der Ziele: in welker voordragt hy, op den gewoo- men voet, regelmatig voortgaet , en ene welingerigte handleiding mededeelt. ` Chemifche Oefeningen. Door P. J. KASTELEIJN , Apothe- kar en Chimist te Amflerdam, Lid van het Provinciaal ` Uirechis! Genonifthap van Kunflen en Wetenfchappen. ` Derde Deel, Te Amflerdam, by A. J. van Toll, 1788. : dn gr. 8yo. D: inhoud van dit Derde Deel der Chemifche Oefe- ningen is even belangryk als de voorgaande twee Deelen. De onderwerpen, daarin voorkomende , zyn te talryk, dan dat wy dezelven zouden opnoemen; ook zyn zy den b&minnaaren der Schei- en Natuurkunde reeds overbekend, — — Wy hebben reeds meer dan eens den verdienden Lof aan deezen arbeid des Heeren kas- "tRLEIJN toegekend, en wy zyn door ondervinding overs tuigd , dat hy daardoor by zyne Landgenooten veel nut geftigt, en by veelen zyner Kunstgenooten den lust, tot het behandelen van zommige Scheikundige onderwer- pen , opgewekt heeft. Het zoude dus wederom eem nieuw nadeel voor de bevordering der Scheikunde in ons et voortgezet wierdt, in- le genoegzaame onder(teu- Daar is voorzeker geem ten achteren is, als ons ‘zeker geene Natie in Eu- »pzichten nuttige Weeten= ndt, dan -by ons. — 1igegroud zyn, en de Heer vinden, deezen arbeid te dat wy ons daarvan met Uit. A UITGELEEZEN VERHANDEL.VAN DB BERLYNS, AKADEMIE. 49 Uitgeleezen Verhandelingen over. de Wyigeerte en fraajo Letteren, gcirokken uit de Werken der Koninglyke Akas demic der Weeten/chappen te Berlyn. Uit het Fransch vertaald. Vyfde Deel. Met Byvoegfels vermeerderd. „door JF. HENNERT , Ph. et Math. Prof. en Lid van vorfcheiden Maatfchappyet. Te Utrecht, by A. van Pad- ` denburg , 1788. Behalven het Voorwerk , 316 blads. in gr. octavo. ' | Creme Liefhebbers der Wysgeerte en fraaie Let- teren vinden , in,dit Deel , weder eene leerzaame verfcheidenheid van weluitgewerkte Verhandelingen, dig huune opmerkzaamheid aangenaam bezig kan houden. Eene Schets der Prysverhaadeling van den Heer Herder, epgemaakt door den Heer Merian , ontvouwt ons den ooriprong der Spraak; welken te zoeken is, niet in eene oumiddelyke werking van God , maar in 's Menfchen eigen ge keltenis s en derzelver natuurlyke werkzaamhe- den 5 volgens welke het niet anders kon zyn, of de mensch moest eene Spraak uitvinden , en zich bedienen; op eenc wyze, welke, hoe gebreklyk ook by den aanvang, allengskens befchaafder moest worden. In eene valgende Verhandeling overweegt de Heer Merian de vrees voor den dood, het veragten van dien, en den zelfsmoord, Verder ontvouwt de Heer Beaufobre den aart en de werkingen van het Enthufiasmus; naamlyk -het waare, redelyke en verlichte Enthufiasmus, dat een zeer wyduitgeltrekt nut te wege brengt. De Heer Be. gnelin verleent voorts eene proeve, over de juiste bepere king , welke men aan de Bovennatuurkundige bedenkin- gen ftellen moet 3 ten einde voor te komen het gevaar dat mien zomtyds loopt, van, door een overdreeven be oefening der Bovennatuurkunde, tegen het Bon Jens of de gezonde Rede aan te gaan. Wyders ontmoeten we hier eene nafpooring van de verfchillende temperamenten en derzelver werkingen, door den Heer Pernetty; die dezele ve vergezeld doet gaan van zyne opmerkingen nopens den invloed der natuurkundige oorzaaken op het tempe« ramente En ten laatfie wordt ons nog m egedeeld ee- ne Meter van den „Heer Cochin: à over eeni Grondregels , welke in Wysgeerige befpiegelingen agt genomen moeten worden : ftrekkende ‘inzonderheid em ia toonen, hoe noodzaaklyk het. ay, de onder elkan. o. de 6. UITGELEEZEN VERHANDELIRUEN ° 77 7 der vermengde en verwarde denkbeelden, in "t geci wy” waarüeemen.en ons verbeelden, naaùwkcurig en juist te ontleden ; tragtende daar door op te klimmen tot den ooríprong, tot eenvouwige denkbeelden, om verwarring te vermyden : dewyl men, door dit verzuimen, niet ale leen gecne zekere cn ontwyfelbaare Ucgingels verkrygt, maar ook ligtlyk vervalt tot het voorftaan van tegenftry- digheden. Om uit deeze ryke verfcheidenheid van ftoffen een onderwerp te verkiezen, dat voor 't meeren- deel onzer Leezers belangryk te agten is, hebben wy ons bepaald, tot de overweeging van den Heer Merian, we- gens den zelfsmoord van den beroemden Voorftander der Romeinfche Vryheid Cato ; welk bedryf vcelen in een gunltig heldhaftig licht befchouwen , dat egtêr deeze zelfmoord indedaad niet verdient. te ` Volgens de denkwyze van den Heer Merian is de zelf- moord altoos op onzinnigheid en wanhoop gegrond , waartoe ook de dweepery en fchrik den mensch kan ver- voeren. Meu kan hier uit gemaklyk afleiden , waarop zyn antwoord, op de. vraag, ,, of de zelfmoord ook on- Ae der ‘de heldhaftige daaden gerekend kan worden 2” móct uitkomen: te weeten, dat hy zulks ontkenne. Dee. ze zync ontkenning (taaft hy ten bondigíte , met eene beantwoording van eenige tegenbedenkingeu ,. en aan- werkingen op voorbeelden , die ter begunftiginge daar van bygebragt worden. Hoe edel een voorkomen de zelfsmoord ook in zommige gevallen moge hebben, hy heeft, als een uitwerkzel van de wanhoop, niets held- haftigs. ,,'Br is toch,” zegt hy, „in het wanhopen geen s, verdienst: hiertoe behoeft men alleen tot een uiterfte gebragt te worden, door eene of andere reden, en de- ze redenen , zo zij het zelve gewrogt zullen bewer- ken, moeten, niet tegenftaande haare verfcheidenheid, s, een gelijken indruk op den geest veroorzaken, Het ss verkrijgen: en het verliezen vau een minnaar is, voor eene gevoelige. vrouw , geen minder gewigtig onder- werp, dan voor cen krijgsheld het verlies van cen veld- s flag, of ‚voor Alexander de overwinning var het we- E 5 Di y ij dunkt, (vervolgt daarop onze Schryver.) dat ver het waar oogpunt ontdekt, uit het welk men fmeord van Catu moet befchouwen; en vermits {chiedenis geen trek oplevert, die vermaarder is , e wijsgeeren zelfs meer heeft verblind; zal ik de- ^ „3e NÀN DE BERLYNSCRE. AKADEMIE, é ze verhandeling eindigen , met enige aanmerkingen over M den dood Van dien Leger Volksvriend” ` s Eene’ nau Bronge liefde V ce vrijheid „ ee haar overheerfét den, door Stoif gebragt, befton. gefchikt voor e Was in de eeuw plaats, Het ftr edaarite van d orlogen was b derde aan Haare zware burgeroo zou vervallen , « höpen. »» Stel u in deze gemehé. varvanting een man voor als Caio, die de wettén en oude regeriügsvorm befchermt , en alleen worflelt tegen den heerfchenden geest van zije gen tijd ;.en den loop def gebeurtenisfen. Deze man werdt jn een Stad van d/rika tot de droevigfte uitter- Rens gebragt, en ziet Cefar als overwinnaar tot hem nas deren; dien Cefar y.welken hij overal als een vijand van zijn vaderland had aangekondigd; wiens naam bij hem in den grootíten haat was, en. wiens langmoedigheid voor hem de grootfte fttaf zou zijn geweest (*). De zamen- loop van omftandigheden „ verenigd om een. man van zulk een: aart te onderdrukker , moest zijne ftandvastigheid , zo hij nlet ophield mensch te zijn, geheel verbrijzelen; Zelfs moest ztjn wanhoop groter zijn; naar mate hij gros ter pogingen had gedaan, om tégenítand te bieden, 5, Hier vrees.ik niet door de gefchiedenis te worden tegengefproken. Zeker is het, dat zijn moed wis uitge- put; want mét een ander caracter of minder driften zoù ij zo mroegsijdig zig zelfs nier hebben omgebragt. Hem bleven nog middeleg over om zig te redden. Na den flag van Thap/us kon hii vlugten. gelijk hij na den Phar/24- chen flag had gedaan; alhoewel hij nog bij den een, nog bij den anderen tegenwoordig was. Met ziine vrienden kon hij eene fchuilplaats zoeken bij den jongen Pompejus s ; . e (5 Dio Casfius. Le XLII p. 264 UIV.DERL.S.aLOALETT.NO. se E * és - UITGELEEZEN VERHANDELINGEN en in andere lugtftreken op nieuw zijn geluk beproeven, Kan men, dit alles te famen genomen, niet zeggen, dat; zo Cato voor zijn vaderland geleefd heeft, hij zeker woor het zelve uiet is geftoreen? aw Gelijk Cleombrates las hij, voor zijn zelfmoord , de famenfpraak van Plato, waarin Socrates, die den dood Ziet naderen , de onfterflijkheid leert , eu zijne ziel koes- tert met de hoop van een nieuw en beter leven (t). Zo de wanorder van zijn geest hem had toegelaten zig bij dien Atheenfchen wijsgeer te vergelijken, zou dit hem het moordgeweer uit de handen hebben doen vallen. In den ftillen moed van Socrates had hij zijn vonnis gevonden, eu mogelijk had hij geleerd, tot in zijn laayte oogenblik, een voortreffelijk ménsch te wezen. en Ik beken egter dat zijn dood fchitterend is ($), en Ge i (t) Op de vraag, of de onzinnigheid en wanhoop ook de re, denen waren van den zelfsmoord van deezen Cleombrates , vr de Heer Merian van zyne zyde, wat men moet denken van . Malrumedanen en Abifsnriers, die, ongeduldig om de hemelfche vermaken in 't paradys van hun Propheet te genieten , zig op wreede wyzen hebben omgebragt? ,, In beide gevallen, (ver. volgt hy,) heeft eene wanhopige liefde plaats, onmtfproten uit eene grote zagt naar de goederen- van eon ander teven. En Cleombrate: heeft zeker het verheven voorbeeld , het geen de Phedon hem opleverde , zeer misbruikt. Socrates had zigzelven niet omgebragt , en heeft niet gezegd , dat men zulks moest doen: integendeel, befchouwde hij den zelfsmoord als eene mis. daad en eene fchennis der Geddelijke wetten. Dog van wat natuur de oorzaak is, die bet leven ondragelijk doet worden, rampen die het menschdom. kwellen , of genoegens die men wenscht, te bezitten , zij verenigen zig iù een middelpunt, in wanhoop. Voegt hier bij, dar de dweepzugt de gevaarlijke is van alle driften , en dat 'er geen fchrikkelijker wanhoop is, dan die zij heeft ingeboezemd." ` ($) Met dit alles moet egter dat fchíteerende, zo min als de groote naam, ons niet verblinden, „ De beld van Usica,” onge Authéur wat vroeger, „ eindigt zijn leven om zijne. e. heid, én die van Rome niet te overleven : een (af van Laco. demen verbrijzelt zijn hoofd tegen. een muur, en roept uit, ik aal nits dienstbaar wezen. Hier is. dezelve daad, deselve dranga weden , dezelve oorzaak. Seneca mogt deswegens wet uitdrukkelijk zeggen, dat, om zigzelven den dood over te ge- ven, men Cato niet behoeff te oveieég, dat zijn flasf en Gs vin het hadden gedaan, cn dat de veragtlijkfte ftervelingen de- ze fchuilplaats gevonden he Seneca, Ep. 23 en 70” c VAN De BERLENSCHE AxAbEVIE. . $9 Mj een edél voorkomen heeft, het geen geëerbiedigd moest worden , daor een volk' ,' nòg trots op zijne vorige vrije heid, en die onâfhangelijkheid, welke het reeds had ver. loren. Zelfs is in zijn dood een digtkundige fchoonheid į. die de dood van „Socrates niet heeft, en gedeeltelijk voott- fpruit uit het leven en de £eden vin dien buitengewone man, en gedeeltelijk uit de orhftandigheden , waarin hi zijn leven geëindigd heeft. — a wn Het caracter van Socrates i$ , geloov Ik , voor het toneel niet gefchikt , vermits hetzelve te ver boven die gewone zedelijkheid is verhieven , welke door de toneel- igtkunst wordt vereischt. Bij hém is de deugd allerzuk verst , zonder vermenging van enige zwakheid. In het gewoed ván dezen bijna Geddelijken mensch heerscht dé grootfte kälmtes geen tegen elkändet ftuitende driften heb- ben plaats, nog die grote ingen, welke fchrik ver- wekken en het medelijden gá$ndé maken, Verre ván hèt te beklagen, benijd: men hem bijna zijn noodlot; en men wenscht een ‘dood te fterven ain zlin dood elijk. Zijn einde is niet verknogt met grote gebeurtenisfen, eri ver- borzaakt geen beroering in het „Atheensch gemenebest. Ben deugdzaam en ambteloos burgef wordt het (lagtoffer van eené onrégtvasrdige vervolging; hij onderwerpt zig , En fterft Zonder klagen , van zijne vrienden omringd, ——— integendeel zijn alle de omítandigheden. van Ca/o's dood berekend voor het verhevenst en aandoenlijkst fchouw- toneel. Nooit kunnen nog edeler, nog grooter driften op een luisterrijkef toneel worden woortgebragt, Rome, de vrijheid , Cato, Ce/ar. Welke menfchen! welke belangen! Het tijdftip dezer gebetirtenis is her merkwaardigst , het beroemdst , dat de geíchiedefiis bns oplevert , en zo wel voor de vérfierzelen det digtkonst, als het ware verhever ne het meest berekend. Het is de dag, die het lot vam t uitgeftrekt Romeimsch gebied beflist. Rome ve zijne vrijheid te zien hefleven , en het heelal houdt dé oogen op Utika gevestigd: Met Catos dood fterft hee (ré gemenebest , en met hem geeft de laatfte Romeirs zijn Watltèd fnik. 