Reize naar Surinamen, en door de binnenste gedulten van Guiana : Met plaaten en kaarten
Mitsdien zag ik , den 8fcn Oftober , met zoo veel vreugde , als verwondering , het volgende aangeplakt. ,, Indien iemand gerechtigd is , om „ zig te verzetten tegen zeker gedaan verzoek, „ om de vryheid te bekomen voor een kind , be- ,, hoorende tot het geflacht der Quarterons , ge- „ naamd John stedman, zoon van den ,, Capicain stedman, kan dezelve zig aan- „ meldcn tot den ift tD January 1777.”. Zoo dra V 3 ik Digitized by Google JJIO SEIZE NAA.H ik dit bericht gelezcn had , Hep ik naar den beer palmer, om hem dit nieuws mede te deelen, Hy verzekerde my , „ dat dit eene enkele plech- „ tigheid was, gegrond op de veronder (Idling, „ dat ik de noodige borgtocht bezorgen zoude, ,, waar op men ongetvvyffeld ftaat maakte , over- „ eenkomftig de vrypostigheid , waar mede ik myn „ verzoekfchrift aan den Gouverneur der Volk- ,, planting had ingeleverd”. Niet in ftaat zynda een enkel woord uit te brengen , ging ik naar joanna toe , die my al glimlachende antwoor- de, dat ik aan de vryheid van onzen zoon niet moest wanhoopen. In deeze oogenblikken van neerflagtigheid verliet ik deeze beminnensvvaardige vrouw nooit, zonder dat zy my eenigen troost gegeven had. Byna op deczen zelfden tyd vernamen wy , dat in de Utrechtfchc nieuwspapieren een zeer fcherp gefchrift ftond tegen den Qolonel fourgeoud, waar by men met het zenden van afgezanten , door hem aan de Oucas • en Sarameca - Ncgers gedaan , den fpot dreef. Schoon hy van die zoogenaamde bondgenooten niets te verwagten had , en dat zyn volk op dit oogenblik byna geheel verfinolten was, wilde hy echter de geenen , die nog gaan konden , niet geheel werkeloos Iaten. Hy kleedde derhal- ven zyne foldaten op nieuw , (voor de eerfte rrraal na 4 Digitized by Google (UK I S A M I N, XXVTI. Hooftft. ^It na het jaar 1772,) en hy gaf hun nieuwe fa- bels , enz. ; vervolgens zond hy hen om aan den mond van de Casftpory - Kreek , aan het bo- veneinde van de Cottica te gaan legeren, zynde alleenlyk door Onder - Officiers vergezeld; maar de Officiers van hoogeren rang, kregen fpoedig bevel om hen te volgen. Den 7<*en , onthaalde hy ons ter maaltyd, en liet eindelyk een gebraden osfen- harst opdisfchen , welke men hem van Amfterdam gezonden had , op zoodanige wyze gereed ge- maakt, als ik reeds befchreven heb. Op het na- gerecht zag ik eene vrucht, die men in Surina - men noemt Kaneel - appel , aan een boompjen groeit, en in de tuinen van Paramaribo , meenig. werf gevonden word. Dezelve is met een zoort van groene fchubben geheel bedekt, en gelykt naar een jonge artichok. De fchil van deeze vrucht is byna een halve duim dik, Het vleesch finaakt als dikke room, waar in aangebrande fuiker geroerd is. Het is zoo zoet, dat zommige lieden het al te laf oordeelen, Derzelver breede , harde en zvvarte zaaden zitten in dit vleesch. My hebbende gereed gemaakt om weder eenen dadelyken dienst te beginnen , en daarenboven eene groote meenigte wyn, fterkc dranken , en aller- leije zoorten van ververfchingen , my door myne V 4 vrien- Digitized by Google SEIZE If A 4 R vrienden toegezonden , ontfangen Lebbende , ba- val ik joanna, en mynen zoon, aan de zorge van de goede Mevrouw godefroy aan. Dit was das de zevende veldtocht , die thans een aan, vang nam: ik verlangde de onderneming, welke wy met eenen zoo ftandvastigen yver voortzette, den , zoo mogelyk , tot genoegen van de inwoor tiers deezer Volkplanting te doen afloopen. Ik bevond my toen zoo wel , ik was zoo opgeruimd van geest en wcl gemoed, ajs op den dag zelven, toen ik, met de krygsbende van den Colonel fourgeoud, op het vast? Land van America pnifeheepte. # 5*S $ # $ $ AGT- Digitized by Google PURINA MEN, XXVIII. Ilooftjl. .3 1 3 AGT.EN-TWINTIGSTE HOOFTSTUK. De Muitelingcn trekken de Rivicr Maroni over. — » Dcrde toc/it naar Gado - Saby. — . De Land » Scorpioen. — Ferfckeiden zoorten van tim - f ncrhout. — Boom , welke ccn vrueht voort- Irengt) de Marmelade - doos genaamd. — llct aanhveeken van liyst. — Buitengewoonc hit * te , die aile de mocrasfcn opdroogt. — De Opposfum van het vrouwelyk gejlackt. — De Brazilfche Wezel. — De Miereeter. — De Tamandua. — Ilout- luizen en vliegende lui- zen. — Tafereel van ellende en Jlcrfte. — De Vredt aan de Folkplanting hezorgd. — De Poelfnip. — De Lepelgans , en de Brazilfche Ojevaar. — Wilde Ecndyogels van verfchiU lende zoorten , Den ioden November, begaf ik my, in een talryk gezelfchap , met een vaartuig naar de leger-r plants aan de Casfipory - Kreek. Des anderen clangs was de geheele Volkplanting met rook over- dekt, dewy! de bosfchcn aan het zee-ftrand in Brand geraakt waren , zonder dat men ’er de reden van konde oplporen. Op de reize ontmoetten wy V 5 een Digitized by Google REIZE N A A It 3H cenhoop krygsvolk, onder bevel van den Colo- nel texier, die van Vrydenburgy aan de Mu- rom- Krcek , te rug kwam. Deeze Officier ver- zekerde ons > dat de muitclingen , na den gevoeli- gen neep, dien wy hun door het inneemen van Gado-Saby hadden toegebragt, die groote Rivier overvluchtten, en by de Franfcken , in Cayenne wonende y eene 1'chuilplaats vonden. Hy voegde *er by , dat hy van hun eene vrouw gevangen ' had , en de Lieutenant keen twee rpannen , na ’er verfcheiden gedood te hebben ; dat debeidenieu- we compagnien van vrywillige Negers de eer van hunne vaandels, door hun met groote ftaatfie van den Gouverneur ontfangen , ophielden , door het medebrengen van gevangenen , welken zy aan het ftrand agter Paramaribo gemaakt hadden ; dat zy by deeze gelegenheid geholpen waren geworden door de Indianen , die vrywillig geflreden had* den , en meer dan eenmaal op die zelfde plaats den vyand afbreuk hadden gedaan. Alles deed zig dus aan ons voor, om onze onderneming met eencn goeden uitflag bekroond, en de rust in de geheele Volkplantlng herfteld te zien. De Plantagie Saardam , die toen aan den Co- lonel des borgnes, uit hoofde.van zyn hn- welyk , toebehoorde , op onzen weg liggende, hidden wy daar ftil. Ik vond ’er eenen Amt- , ri~ \ Digitized by Google JUKI NA men, XXVIII. Hooftjl. 315 ricaanfchcn matroos , welke mclasfe , of fuiker* fyroop , inlaadde. De bekwaamheid van den nieu* wen Planter en zynen Opzichter willende beproe- ven 3 haalde ik deezen matroos over , ora twee kruiken kill- devil (by de Hollanders genoemd kelduivel ,) die op deeze Plantagie gemaakt was, te kleuren , en te verzekeren , dat hy dezelve als rhum van Antigoa aanbragt. Hy deed het geen ik hem zeide. Men vond zyne zoogenaamde rhum uitmuntend; men maakte ’er punch van voor het geheele gezclfchap, en men gaf hem wederkeerig zes andere kruiken van die zelfde kill - devil. De Americaan beloofde my die insgelyks te zullen kleuren ; en hy hoopte zyn vaartuig boordvol ge- laden te hebben , voor zyn vertrek van Parama- ribo. Zoo veel vermogen heeft het vooroordeel in alle Landen. Wy verlieten de Plantagie Saar dam , alwaar wy volmaakt wel ontfangen waren , en wy kwamen den igden, zonder het ontmoeten van eenig on- heil, op onze legerplaats by de Casfipory-Kreek aan de Cottica. Geene fchoenen, noch kousfen aan hebbende, wierd ik byna geftoken door een Land * Scorpioen , toen ik myne voeten aan den wal zette. Dit infect heeft de grootte van eene kleine kreeft. Zyn lyf , zynde van eene eyronde gedaante, en van eene roetkleur, is met bevveeg- baa. REIZE NAAR 316 baare ringen bedckt. Hy heeft agt pooten , welke irt geleden verdecld zyn. Twee armen , insge- lyks in geleden verdeeld, komen uit zyn kop, en fchynen een gedeeke van zyn lyf uit te inaken. Zyne oogen zyn zoo klein , dat men ze naauwlyks zien kan. Zyn ftaart heeft zeven klootvormige verdeelingen , naar koraalen van glas gelykende, en' eindigt met een dubbele ring. Het wyfje kron- kelt dezelve op haaren rug in elkander, om haa- re jongen voor de aanvallen van andere infeclen te beveiligen. De fteek van den Land . Scorpioen is niet doodelyk , maar veroorzaakt eene ftekende pyn en koorts. Men zegt, dat hy van huid ver- andert , even ais de krabben van fchelp veran- deren. Men vindt hem meestal op oude boomen, oud huisraad,en 00k dikvyils onder het vuilnis ,en in het drooge gras. Onder de ongelukken , welken ik hier zag, moet ik niet vergeten het verlies van eenen zee' foldoat, die, zig in de Rivier badende, door eenen grooten Kayman eensklaps wierd naar den grond getrokken. Zoo dra ik zyn ongeluk bemerkte, ontkleedde ik my, fprong oogenblikkelyk in het water, en droeg zorg, dat ik altyd het eene been in beweging hield. Met dit al, ik vond niet den geen , dien ik zogt , en liep zelf groot gevaar. Ik had door eenen Neger eene lange roeyriem in een lyn- Digitized by Google surinamen, XXVIII. Hooftft.' 317 ' lynregten ftand doen houden , ten einde ik my daar aan vast hield, en hy dezelve, wanneer ik ’er op floeg, naar zig toe zoude haalen; maar de Neger , my kwalyk begrypende , maakte met die roeyriem zulk eenc geweldige beweging, dat ik naar den grond zonk. Ik kwam niet weder bo- ven , dan omtrent in het midden van den llroom , en bereikie den oever niet dan met zeer veel moeite. Den 2oflen , bevel ontfangen hebbende om naar Gado ■ Saby te trekken , vcrtrok ik des morgens ten zes uuren , aau het hoofd van twee Lieute- nants, drie Sergeanten, zeven Corporaals en vyf- tig foldaten , zonder een Heelmeester en den Ne- ger , goossasv, dien wy in drie of vier uuren kwyt ra^kten, daar by te rekenen. Wy floegen pns neder aan de oevers van de zelfde Casftpory- Kreek , zonder meer dan zes mylen ten westen van derzelver mond te hebben kunnen voorwaarts komen. Den 2iften, vorderdeii wy zeven of acht my- len noordwaarts , en wy vonden geen enkelen drop water f om den hevigen dorst te lesfehen , die ons alien verflond. Wy waren te midden van het faf- foen van droogte , waar van de hitte dit jaar bran- dender was, dan ooit. Toen onzen weg veranderd , en denzelven -noord- Digitized by Google JtfelZE S A A It gi3 tioord- oost. waarts genomen hebbende , doorwaacf- den wy, des morgens van den 2 aften, het moeras ; en tegen den middag bereikten vvy wcderom het droogej vervolgens, na nog een uur te zyn voor- waarts getrokken , gingen wy naar den westkant. Wy ontmoetten aldaar een groot veld, met igna* mes beplant, het welk wy verwoestten. Dit ge- daan hebbende, trokken wy Iynrecht voort , en floegen ons neder op het oud verblyf der Negers, Cofaay genaamd. Het gebrek aan water deed ons verfchrikkelyk lyden. De flaven echter vonden middel , om ons hier water te bezorgen j en hoe ftinkend het ook wezen mogt , dronken wy het Zelve, na het door onze hembds - mouvven te heb- ben laten doorloopen. In weerwil van de onaangenaamheden van dee- zen tocht, onderzocht ik de volgende boomen, door my nog niet befchreven : de Carnayatepy en de Berklack , waar van het hout zeer dienftig is. Het eerfle heeft heerlyke zwarte en bruine ilreepen : het gelykt zeer veel naar het geen men Braftlisch hout noemt ; en wanneer het bewerkt wordt, verfpreidt het een geur, welke voor die van den nagelbloera niet behoeft onder te doen. Het tweede heeft eene bleek roode of violet kleur; het is insgelyks gefchikt tot alle werk, waar toe men het gebruiken wit. Men bood my ook een zeer Digitized by Google SURINAME N, XXVIII. Hooftjl. 319 zeer zonderling zoort van vruchten aan , genaamd de Marmelade-doos. Dezelve lieeft de gedaante van een grooten appel, maar een weinig meer ey- rond , en geheel met dons bedekt. In ’t begin is decze vrucht groen, maar ryp wordende, wordc zy bruin. De fchil is hard , en door eene zekere bcweging fcheidt zy zig in tween, even als een noot. Ilet vleesch of mcrg koomt dart te voor- fchyn, gelykende naar dat van een mispel: het is ecne zoete en bruin • Ideurige zelfftandigheid , die aan groote pitten vast zit; de inwooners zuigen dezelve met graagte uit. Het fpyt my, dat ik van den boom, die deeze vrucht voortbrengt, en van wien dezelve haaren naam ontleent, geene be- fchryving geven lean. Den 23ften, trokken wy ten westen van Co- fa ay , in de hoop om het een of ander van den vyand te vernemen. Wy volgden een voetpad , loopende dwars door bebouwde landen , en met den weg gemeenfehap hebbende : wy ontdekten verrukkelyke gezichtenj maar wy ontmoetten nicts anders dan een grooten hoop wilde varkens , wier geknor en geraas op den weg ons , eer wy ze ge. zicn hadden, hen deed houden voor een afgezon- den hoop muitelingen , en wy maakten ons gereed om dezelven wel te ontfangen. Tegen den middag kwamen wy weder te Gado- Sa- Digitized by Google 3aO ' R E I 2 £ N A A R Saby , ahvaar wy , naauwlyks nedergezeten zy ti- de , om van de vermoeienis van onzen tocht een weinig uitterusten , in ons midden zagen verfchy- nen eenen otfden Ncger, hebbende ^en langen wit- ten baard , en een ftuk van een fabel in de hand. Ik ftond dadelyk overeind , en aan een ieder , wie hy ook wezen mogt , verbiedende op hem te fchie- ten, zeide ik hem dichter by te komen, hem ver- zekerende , dat niemand van de geenen , die onder myn bevel ftonden , hem zoude durven mishan- delen, en dat ik hem zelfs alle hulp zoude toe- brcngen, die hy benoodigd mogthebben. — Neen, ,, neen, Masfera! antwoordde hy my met zeer „ veel ftandvastigheid” ; en met het hoofd fchud- dende, liep hy weg. Onaangezicn myne bevee- len , wierd door twee van myne foldaaten op hem gefchoten j maar tot myn groot genoegen raakten zy hem niet. Deeze elendige otnzwerver zogt een onzeker beftaan in die verlatene velden , wel- ken wy meer dan eens verwoest hadden. — De reden , waarom de Negers zoo moeielyk met een kogel te raken zyn , beftaat hier in , dat zy nooit in eene rechte lyn , maar altyd kronkels gewyze , loopen. Overeenkomftig myne bevcelen, verwoestte ik Co fa ay , en deszelfs omtrek , op nieuw, maar het deed my ecliter leed, om dcs ouden Negers wille. Na Digitized by Google SURINAMEN, XXVIII. Hooftft. 32I Na het om ver hakken van verfcheiden catoen- boo- men y bananen - boonien , althaea - planten , dui- ven-boonen, lndisch koorn, ananasfen^en ryst, die grootendeels zedert de eerfte aldaar door ons gedaane verwoesting waren opgefchoten , konde ik niet nalaten, om voor eene kleine hut, in wel- kers nabyheid heete asch en bananen - fchillen la- gen , een vveinig fcheeps - bifchuit , een groot lluk gezouten os fen. vleesch , en een fles nieuvve rhum agter te laten , voor den ongelukkigen , die aldaar zyn verblyf hield. Vervolgens floegen wy ons andermaal op de vlakten van Cofaay neder. Zoo dikwerf gefproken hebbende van velden met ryst bezaaid , verwagt\le lezer waarfchyniyk eenige byzonderheden omtrent derzelver aankwe- king. De plant , die het graan van deezen naam .voortbrengt , heeft , fchoon fterker zynde , vry vvat gelykheid met het koorn. Zy brengt holla gegroefde ftammen voort , op zekere afflanden knoopen of knobbels hebbende , en zig tot de hoogte van vier voeten verheffende. De bladeren zyn rank , even als van het riet. De zaden zyn ten naasten by op dezelfde wyze gerangfchikt , ais de garst , en groeijen aan halinen , langs wciken zy beurtelings geplaatst zyn. De oriza of ryst, heeft hitte en vocht noodig. De ryst-korrels zyn .largwerpig rond ; de beste zyn wit , dcor- III. deel. X fchy n- Digilized by Google 32a SEIZE N A A U fdiynend en hard. De nuttigheid van de ryst is zoo over bekend , dat ik ’er niets anders van zeg- gen zal, dan dat dezelve voorkwam , dat onze arme foidaten niet van honger ftierven , voorna- melyk in Augustus 1775, toen zy voor een ge- heel rantfoen daags niet meer hadden , dan een fcheeps- bifchuit, en drie koorn-airen van Indisch graan , voor vyf mannen. Mynen last toen volkomentlyk ter uitvoer ge» bragt hebbendc , hernam ik , met myne manfchap- pen , den vveg naar de Casftpory - Krcck , tr^kken- de door de verwoeste velden van Gailo - Saby , die niets^anders dan eene dorre woeflyn vertoonden. VVy gingen vervolgens zuid-oostwaards , daar na ge. lieel en al zuidwaarts, en hingen toen onze hang- matten in de nabyheid van onze eerfte legerplaats op. Het is opmerkelyk , dat alle de moerasfen door de buitengevvoonc hitte waren uitgedroogd; en tevens was de flank , die door eene meenigtc van visfehen, voornamelyk tot het zoort van de War appals behoorende, welke by het afloopenvan het water geflorven waren, wierd opgegeven, al- ler ongezondst en ondraaglykst. Onze Haven ech- ter zogten de minst bedorvene van deeze visfehen uit ; dps avonds lieten zy ze in de pan bakken , en aten dezelven als een lekker beetjen. Des anderen daags morgens , trokken wy verder zuid- Digitized by Google surinamen, XXVIII. Hooftjl. 323 / Etaidwest • waarts ten westen , en hidden onitrent vier mylen van de Casftpory -Kreek ftil. Den onzen weg zuid- zuid - westwaarts nemen- de, kwamen wy in hct hoofd- kwartier, zeer ver- moeid , zeer vermagerd, en ik had zelf de roos in het aangezicht. Ik llclde myn dagverhaal ter hand aan den Lieutenant Colonel des borgnes, die het bevel voerde. Een hoop van vyfcig foldaten wierd , den o-ften, naar den post van jcri/falem , en deszelfs onurek , op kondfchap uitgczondeu , en den 6den December, kwam de zoo lang vcrwagte verfter- king, wit drie honderd vyftig mannen beftaande, in de Rivier Surinamcn aan ; zy hadden , van hun tiitzeilen uit Holland af gerekend, de reizc gedaan in agt-en- zestig dagen, maar ’er vyftien van te Plymouth doorgebragt. Wy vernamen toen , dat Capitain joachim m e 1 j e it , die eene aanzienlyke fomme gelds voor ons volk aan boord had , door de Mooren geno* men was gevvorden, en met alle zyne fcheepsge- zellen te Marocco opgebragt , alwaar zy flaven van den Keizer wierden; — dat het Schip Parama- ribo, Capitain spruit, (e'en van de geenen, waar in men in het begin van de maand Augustus de zieken infeheepte,) in het Kanaal op de klippen van OucsJ'ant fcliipbreuk had geledon; maar dat, X 2 ’ rrct Digitized by Google REIZE NAAR #4 met behulp van eenige Franfche visfchers, alien, die zig aan boord bevonden , gered en naar Brest gebragt waren , van waar zy wederom naar Tex el infcheepten : — dat de Prins van Orange * uit weldadigheid en menschlievenheid , onder de Offi- ciers cn foldaten , ten getale van meer dan hon- derd, de navofgende foramen gelds had laten uit- deelen , namelyk , omtrent veertig guldens aan el- ken ioldaat , zes honderd aan elken Lieutenant , agt honderd aan elken Capitain , en duizend aan den • Major m e d l a r , die het bevel voerde. Alle de ge- fchenken , welken ik aan myne vrienden in Europa gezonden had, waren op dien zelfden bodem, en alzoo, tot myn groot hartzeer, verloren geraakt. Zedert meer dan een raaand had ik tot myne woonplaats niets anders, dan eene flecnte hut, voor regen en wind bloot ftaande. Doch thans vernomen heb’oende, dat, in weerwil van de aauge- komene verfterking, men ons beftemd had , om ons eenigen tyd in de bosfchen te blyven ophou- den , het geen aan veelen van ons volk zeer leed deed, begon ik, den ifon December, om zonder haraer , of fpykers , voor my eene wooning te la- ten bouwen , die in zes dagen was afgemaakt, fchoon twee verdicpingen , eene overdekte gaan- dery met een hek, en eene kleine keuken hebben- de. Dicht daar by was een tuin tot myn gebruik , al* Digitized by Google • URINAME N } XXVIII. Hooftjl. 32^ alwaar ik op jong plantfoen , de namen van j o- anna en johnny fneed. Tot gebuur had ik mynen vriend den Capiiain eolts, die een geyt had, waar van de melk ons van groot nut was. Anderen hidden eendvogels en hoenderen ; oiaar de laatstgemelde hadden geene haanen ; men was bcvreesd voor hun gekraay, en had dezelven ge- dood. Alle onze Officiers eindelyk bouwden , aan den oever, eene reije van zeer zindelyke woonin- gen ; aan de overzyde had men mecr dan honderd hutten, (die toen alien groen waren,) voor het nieuwe krygsvolk opgericht , en het geheel maak- te eene fraaije ftraat, waar van niettemin de be- wooners een zeer flecht voorkomen hadden. Het was aan myne wooning merkwaardig, dat men ’er door het dak inkwam. Door dit middel zag ik my ontheven van alle die aanloopende be- zoeken, die myn voorraad uitputten , en my mee. nigmaalen hinderden , wanneer ik met teekenen , fchryven of lezen bezig was. Onze legerplaats was daarenbovcn zeer aangenaam. Wy waaren op eene hoogte , alwaar wij van de fchadelyke dam- pen , die aanhoudend uit den grond opkomen , en elders een groot getal manfchappen hadden doen lheven, niets te vreezen hadden, Geduurende de zeer korte oogenblikken , dat ik Jlier genige rugt had , maakte ik in het klein , op X 3 een Digitized by Google een plank van agtien duim'en lengte en twaalf duinien breedce, de boeren - wooning, vvellcc ik aan de Hoop bewoond had. Ik gebruikte daar toe ins, gelyks takken van Latanus - boomen , en elk bo Ichguwde het als iets , dat zeer merkwaardig was. Ik gaf het ten gefchenke aan mynen vriend den heer. de graaf , die het vervolgens in zyne verzameling van zcldzaamheden te Aw ft cr dam plaatfte. Dewyl ik thans van dit onderwerp ipree-» ke, zal ik aan den lezer een gezieht van beide my- ne wooningen aanbieden, de eene aan dc Hoop , alwaar ik zulke gelukkige dagen doorbragt, dc an, dare flephts voor een konen tyd, zoo als wy die in de bosfchen bouvvden , om aldaar voor het flccht weder beveiligd te zyn. De eerfte kan be- fahouwd worden als het zinnebeeld van huisfelyk gcluk; de tweede als het zinnebeeld van allerleije vermoeijenisfen en gevaaren. Het rcgen - faifoen onverwagt zynde opgeko- mcn, handelde het krygsvolk der Societeit van Su- rinam™, dat aan de IVana - Krcck lag, verftan- i dig met op te broken, en trok den <2.6ften voor by onzc legerplaats, de Cottica afzakkcndc, om zig naar de Plantagien aan de Pcreca ■ Krcek te bcgcven. Intusfchen waaren wy verwezen , om in deeze legerplaats aan de Casftpory- Kreck ge- brek te lyden , terwyl de Colonel fourgeoud Digitized by Googl zaa aiaaaran^^ fty? &ui&sz — w 'ta/iur om in de/^BcsJcAen ran s trxiNA.MSN t&/lapen. PI .xxxnt. Digitized by Google SURINAMEN, XXVIII. Hooftjl. ^7 • 2.1% zeer gerust op Paramaribo bevond. De Of- ficiers van dit volk berigtten ons, dat eenige an- dere muitclingen, aan den kant van de Rivier Ma- roui , gevangen genomen waren. Wy behaalden zulk een voordeel niet, fchoon wy van alle kan- ten geduurig ronden deeden. Den , eindelyk , wierpen zes fchepen , beladen met een gedeelte van het krygsvolk , het welk uit Holland was aangekomen , het anker te- gen over onze legerplaats. Ik kon niet nalaten de ongelukkigen , die zig met ons vereenigden , te beklagen , en dit was niet zonder reden , dewyl verfcheiden van hun reeds door de fcheurbuik , en andere akelige ziekten , waaren aangetast. Incus- fchen bouwden wy een oven van (teen , en dee- den al wat wy konden , om hun hulp te ver- fchaffen. Een zekeren voorraad van vvyn ontfan- gen hebbende , onthaalde ik tevens alle de Offi- ciers; maar deezen drank den Capitain p — t naar het hoofd gevlogen zynde, daagde hy my, we- gens een kwalyk verftaan , tot een tweegevecht uir. Wy gingen dus een weinig ter zyden van de legerplaats ; en toen wy den fabel in de hand had- den , trok deeze Officier af met een fchaterenden lach , wierp zyn wapentuig weg , en zeide my : „ Dat ik hem konde afrosfen, zoo ik wilde; maar „ dat hy te veel achting voor my had, om' my X 4 i) dea Digitized by Google 3 2 & SEIZE HAAS ' ‘ ' ,, den minften tegcnftand te kunnen bieden”, en daarop omhelsde hy my hartelyk. Ik dped hem cen vriendelyk vervvyt, en bragt hem weder by het gezelfckap , met het welk vvy het oude jaar vrolyk ten einde bragten. Op nieuvve jaars dag van het jaar 1777, gin* gen wy onze gelukwenfchingen by den bevelheb- benden Oflicier afleggen ; en , onder \y eg, ver- toonde men my de Philander , of de Opposfum van Mexico , alhicr Awary genaamd. Het was een wyfje, wclke men met haare jongen levendig gevangen had. , Ik heb reeds van de Opposfum gefproken ; ik zal my dus hier alleenlyk met die byzonderheden bezig houden , welke ik in het thans aan my ver* toonde dier dpmerkte ; zy zullen zclfs zeer weini. ge in getal zyn, want het dier bevond zig op den bodem van eene ledige kist; en vreezende door het zelve gebeten te worden, dorst ik het ’er niet uic haalen. ^00 groot zynde als een Noonveeg- fche rot, was deeze Opposjum mitsdien veelgroo- ter, dan die ik bevorens in dit werk bef.hreven heb. Derzelver hair had eene geelachtige gryze kleur op den rug,* en eene vuile witte kleur onder aan den buik en aan de pooten. > Haare bek was voorzien van lange knevels en minder puntig , dan de andere Opposfum. Een zwarte kring Hep rond- om . Digitized by Googl SURINAME N, XXVIII. Hooftft. 329 om haaren oogbol;de oogen waarenwelnietzwnrt, maar ftonden zeerlevendig. Ilaare flaart was uit- termaten lang , dik , vail zwaar hair voorzien , vOoral ter plaatfe waar dezelve aan her lyf vast is, en djende haar tot een aanvallend wripentuig: Dee- zc Opposfum had onder den buik een zak , van een plooy of kreuk in de huid gemaakr , en van buiten zoo wel als van binnen hairachtig. Haare jongen , ten getaale van vyf of zes , kvvamen ’er nu en ,dan uit, wanneer de moeder zig ftil hield; maar op de minfte beweging of het min fie gerucht, begaven zy ’er zig weder fchielyk in. Met die . arme dier, het welk men reeds lang gekweld bad , medelyden hebbende , deed ik de kist op zyde tuimelen. Toen pntfnapte de gevangene met haare jongen , en klauterden alien gezwindelyk op den top van eenen hoogen boom , fiaande in het gc- zicht der wooning van den Colonel s e y u 0 u r g. De. moeder maakte zig yervolgens met haare flaart aan 66 n van de takken vast; maar dewyl dit zoqrt van, dieren hetgevogelte vernielt, deed de Colo- nel, voor zyne hoenderen bang zynde, op haar en haare jongen fehieten. By het geen ik gezegd heb, moet ik nog voegen, d.at de gezvvindheid van deeze Opposfum my des te meer ver wonder- de, om dat verfeheiden Sehryvcrs die hoedanig- heid in dezelve ontkennen. X 5 Oil- Digitized by Google 330 REIZE N A A R Onder de vcrnielers van het gevogelte, vindt men ook een ander dier, in dit Land bekend oii- der den naam van Ottacy ■ Quacy , door zommige pcrfoonen genoemd het Indisc/t Konyn , maar zyn. de in de daad de Coati- moudi, of het Brazicl • fchc wezeltje.- Men vergelykt hem zeer voegzaam met de Vos; want zoo wel als hy genoegzaame kragten heeft, oni een kalkoen of een gans weg te nemen , is hy ongcmeen behendig. Dit dier is zomtyds by de twee voeten lang. De gedaante van zyn lichaam is als die van een hond. Deszelfs hair is gewoonlyk zwart, of liever donker bruin* maar verfcheiden van dat zoort Iiebben het zelve • van eene blinkende roodc kleur. Hy heeft eene lange dik gehairde (laart, met zwarte ftreepen als ringen, en van eene donkere buifels kleur : hy houdt dezelve doorgaans in de hoogte. Het hair van de borst cn van de buik van den Coati is van eene vuile witte kleur. Zyn kop , van eene hol- der bruine kleur, heeft lange kakebeenen, en een zwarte varkensmuil , die by de twee duimen over- hangt , zig in de hoogte opftroopt , de vertooning maakt van een krom gebogen en opgeheven belt, en beweegbaar is even als die van den Tapir a* Zyne oogen zyn klein; zyne ooren kort, rond, en van wederzyden door een diep bindzel aan den ixk vast zittende. Zyne pooten zyn kort , en voor- Digitized by Google SURINAME N, XXVIII. Hoof t Jl . 331 vooral de voorpooten; dezelve eindigen met zeer langwerpige voeten , verdeeld in vyf klauwen > met fterke nagels gewapend. Schoon de Coati , even als de beer, altyd op de hid loopt, en zig op de agterpooten ftaande houdt , is ’er geen dier, (den aap uitgezonderd ,) dat met meer gezwind- heid de boomen opklimt. De vogelnesten , met al wat ’er in is , zyn aan zyne vernielingen bloot geileld. Hy plundert voornaamlyk de hoender- hokken ; en dienvolgende licit men alles te werk om hem uit te roeijen. Alvoorens de Surinaamfchs bosfchen te verla- ten , moet ik nog een ander dier befchryven , het welk dezelven bewoont , en voornamelyk van micren leeft ; het is de groote Mier-ectcr , do mier- eetende Beer, of de Mieren ■ Lceuw ; Ofa Palmera by de Spanjciardcn genoemd. Ilet lyf van dit dier (twee maalen grooter zynde, dan dat van den Coati- moudif) is overdekt met lango en dikke hairen , zvvart op den rug en aan den buik , grys of witaclitig geel aan den hals en in de zyden. Zyn kop is niet zeer dik , maar uitterma- ten langwerpig , en eindigende met ccn grooten bek van eene helder roode kleur. Zyne oogen zyn zeer klein; zyne ooren kort en rond; en zyn mond, die geene tanden heefc, is niet grooter dan noodig is , om zyne tong te kunnen bevatten. Digitized by Google 333 REIZENAA* Zyne ftaart is van eene verbaazende grootte, em van zeer lange liaireu voorzien , welkedozelven naar die van een paard doen geiyken. Het dier tjedient zig van dceze buitengewoone (taart, ora zyn lyf te dekken, wanneer hy flapen wil; het geen hy doorgaans over dag doet , wanneer hy zig voor den regen wil beveiligen. Anderzints fleept hem dczelve agter aan, en hy veegt ’er den grond me- de. Hy hceft dunne pooten , maar piet zeer lan- ge hairen overdckt ; dq agterpooten zyn zwart , korter , en eindigen met vyf klaauwen ; de voor- pooten hebben eene vuile witte kleur , maar eindi- gen alken met vier klaauwen , waar van de twee middelfte langer zyn , dan de andere ; alien zyn ze met zeer fcherpe nagels gewapend. De grocte Mier - ecter is een flecht looper» Hy zet zig altyd op het achterlle van de langfte zyner pooten, even als de Coati , of de Beer; maar hy klantert beter ; en hy is zoo fterk in het vechten , dat geen hond zig aan hem durft wagen ; want geen dier, dat onder zyne voor-klauwen koomt, en zelfs d Jaguar t of de Guiaanfche T yger , wordt door hem los gelaten , dan wanneer hy hem dood gemaakt heeft. Zyn voedzel , zoo als ile gczegd heb , beftaat voornamelyk in mieren , wei- kcn hy op de volgende wyze vangt : — Wan- neer hy by een mieren - nest koomt, fteekt hy zy- Digitized by Google SURINAM ENj XXVIII. Hoof t ft. 335 ' i ne tong uit , die by dc twintig dulmen lang is, en zeer veel gelykheid op een worm • heeft ; door eene fly mige ftoffe, of Ipeekzel, bevochtigd zynde, blyven de mieren *er in een groot aanta! aan hangen; de mier-eeter haalt vervolgens zyne tong in zynen bek te rug; en hy herhaalt ( dceze bewerking , zoo lang nog eenige van deeze infec- ten in hunnen fchuilhoek overig zyn ; daar na gaat hy elders zoeken , om het zelfde zoort van voed- zel op gelyke wyze naar zig te nemen. Hy klau- tert 00k op de booraen, om aldaar houtluizen en wilden honig te eeten ; maar indien hy het noo- dige voedzel voor zig niet vindt , kan hy een langen tyd vasten , zonder daar van het geringfle ongemak te ondervinden. Men zegt , dat men -dit dier kan tam maken, en dat hy, in dien huis* houdelyken ftaat, kruimels brood, en zeer kleine ftukjens vleesch doorflikt; men beweert boven- dien , dat zyn vleesch aan de Indianen en Negers een goed voedzel verlchaft; ik heb de laatstgemel- den ten minllen het zelve met fmaak zien eeten. Eenige mier-eeters zyn niet minder dan agt voe- ten lang , van den kop tot de ftaart gerekend. In Surinamen vindt men 00k een dier van het zelfde zoort, Tamandua genaamd : maar hy is kleiner en zeldzamer. Hy verfchilt van den bo* vengenoemden daar in, dat hy twintig klaauvven heeft , 'Digitized by Google 334 SEIZE NAAR lieeft, den kop naar evenredigheid grootet , de fhart fcleiner, en afgedeeld door zwarte flreepen* en van eene bleek geele kleur. ’Er is ook nog een derde zoort , welk dier insgelyks den naam van Mier- eeter draagt } maar ik heb hem nooit ge- zien. Den 3^en kwamen zes andere vaartuigen van Paramaribo aan ; zy waren geladen met foldaten > die het getal van drie honderd vyftig mannen , uit Holland gezonden, volkomen uitmaakten. Ver- nomen hebbende, dat onder deeze nieuw aange- komenen ^ig bcvond een Capitain , Charles ' small genaamd , die onder de Schotfche Briga- de gediend , en met den Vaandrig Macdonald geruild had, zakte ik dadelyk in een kano de Ri- vier af, om deezen Officier op te zoeken , en hem mynen dienst aan te bieden. Ik was naauwlyks op zyn vaartuig gekomen , of ik zag hem aan eene heete koorts in zyne hangmat ziek leggen. , My niet herkennende, uit hoofde van myn plun- je, die niet veel beter was, dan van den geraeen-- ften matroos, vroeg hy, wat ik begeerde; maar wanneer hy in my zynen ouden vriend sxedman lierkende , in eenen zoo verfchiilenden ftaat , als hy hem voor deezen gekend had , drukte hy my de hand , en fmolt in tranen weg , zonder een enkel woord uit te brengen. Deeze aandoenlyke bewe- ging, • Digitized by Google SURINAME N, XXVIII. Hooftfl. $$$ ging, waar door zyne ziekte verSrgerde, gafmy een fterker bewys van zyne vriendfchap voor my, dan eenig gefprek zoude hebben kunnen doen. Ik nam hem derhalven in myne kano , en bragt hem in myne hut, alwaar men veel moeite had, ora hem door een gat, het welk men opzettelyk maak- te , te doen binnen treden, want het gat in het dak konde alleenlyk voor my tot een ingang die- ncn. Zyne hangmat dicht by de myne hebbende doen ophangen , liet ik water koken , waar in ik rhura , fuiker en een weinig bifchuit deed ; de zie- ke nam deeze foup,en van dit oogenblik aan wierd by beter. Ily verhaalde my, dat ddn van zyne foldaten in den overtocht verdronken was, en dat wanneer de Colonel fourgeoud aan de nieuw- lirigs ontfcheepte Officiers een dans -party gege- ven had, op welke ddn van zyne koks en twee foldaten de plaats van Mufikanten vervulden , hy aldaar , door te veel te dansfen , zig zyne ziekte had op den hals gehaald. Korten tyd daar na, verfcheen de Colonel zclf in de legerplaats, en kondigde ons aan , dat door de aankomst van nieuwe Officiers, verfcheiden on- der ons hunnen rang in het Regiment en in het le- ger vcrloren : dit \vas de belooning voor allerleije zoorten van vermoeijcnisfen, gevaarcn, en oniian. genaamheden , geduurende vier jaaren lang in eene ver. Digitized by Google R E I Z E NAAR 33*5 Tcrzengde luchtftreek. Om de maat van ellende vol te meten , gelastte men ons , in plaats van ons naar Europa te rug te rdepen , om in de bosfchen van Surinamen te bly ven , en aldaar de geenen , . die ons moesten vervangen, in den dienst te on* derrigten. De post van Majoor wierd my to'en opgedra* / gen. Dezelve was zeer oniiangenaam : men moest dagelyks foldaten kastyden , die om hunnen hon- ger te ftillen , het magazyn beroofden ; want hun ontbrak brood eene geheele week lang , dewyl de oven reeds was afgebroken. Een van deeze arme kcerels wierd byna tot den dood toe gegeesfeld, om dat hy een gerookte worst ontvreemd had van den Colonel, die nooit vergat , om ten minften zes llerke Negers te beladen met allcrleije.zoortcn van gezouten kost , thee, koffy, fuiker, Madera- . wyn, brandewyn, genever, enz. Den 8Ren, kwam eindelyk een vaartuig aan, niet alleen gezouten vleesch en bifchuit in hcbben- de , maar ook een levendige os en twee varkens. Deeze dieren waren een gefchenk van zekeren Colonist, f elman gcnaanid , die door zyne vrouw en een>ge viienden vergezeld zynde , den Colonel een bezoek kwam gevefi. De varkens en de os wierden dadelyk geflagt, en onder vier hon- derd menfchen verdeeld , - zoo dat men gemakkelyk kan Digitized by Google surinamen, XXVIII. Hooftjl . 33 7 kan naargaan , dat ieders rantfoen niet zeer groot geweest kan zyn. Na deeze uitdeeling, bezichtig- de het geheele gezelfchap onze onderfcheidene woningen. Aan de myne gekomen zynde, wan- delde de Colonel dezelve rond ; maar geen deur ziende, riep hy uit: ,, Is hier niemand in ?” Ik ftak oogenblikkelyk myn hoofd door het gat in het dak , en bood de vrouwen aan , om door het zel- ve by my in te komen; maar zy bcdankten ’er be- leefdelyk voor; Ik heb den Colonel nooit zoo hartelyk zien lachen. Zoo dra hy fpreken kon , riep hy uit: Men moet s ted man zyn! — Men moet zoo origineel zyn , ah hy. Hy bragt vervol- gens het gezelfchap weder in zyne woning ; maar vooraf noodigde hy my, om hem aldaar te vol- gen. — Toen de Capitain small en ik van daar heen gingen, deeden wy eene wandeling in eene fraaije Savane , alwaar wy eene hut van tak- ken van boomen hadden opgericht, waar aan wy den naam gaven van Ranclagh , en wy namen al- daar van tyd tot tyd eenige ververfehingen van koud eeten , waar door myn voorraad fchielyk op geraakte. Wy moesten dus by vervolg van ons rantfoen leven ; maar small had toen het genoe- gen te zien, dat zyne medgezellen van gelyken deeden. Deeze , niet gewoon zynde aan het zui- nig leven , het welk in onze bosfchen zoo nood- III. DEE L. Y za- Digitized by Google reize n a a r 33 8 zakelyk was , hadden van hun nieel puddings ge- maakt, en zagen zig toen gedwongen,om fcheeps- bifchuit te eeten. Den i2den, kregen honderd Vyftig mannen van het nieuwe krygsvolk bevel , orn op te trekken. Elk hunner was , behalven met zwaare kleede- ren , met een hangmat en een zeer zwaar randfel beladen. Myn vriend small was onder dit ge- tal; hy was zeer dik, en zoo verzwakt, dat hy naauwlyks gaan konde. Ik deed dit aan den Co* lonel opmerken , die hem veroorloofde, om zig voor een gedeelte van dien toeftel te ontlasten. Alles op die wyze in gereedheid zynde, nam decze hoop krygsvolk haaren weg rechts af , en vertrok met den Colonel fourgeoud aan het hoofd,om zig naar de Rivier Mdro/ri te begeven. De Colonel was in dit oogenblik ten mynen opzigte wel zoo beleefd , als ik hem verlangen konde, maar de rechtvaardigheid dvvingt mytever- klaaren , dat hy in alle andere opzigten zoo heersch- zuchtig en onmeedogend was , als ik hem immer gezien heb; Hy fcheen in het begrip te ftaan, dat zyn rang die handelwyze van hem vorderde. In zyne afwezigheid voer ik de Rivier over, en hieuw aan de andere zyde van de Cottica eenen palmboom om , het geen ik deed , niet alleen om de Digitized by Google SURINAMEN, XXVIII. Hooftjl, 339 de kool, maar om dat ik wist, dat de worm in veertien dagen goed zoude zyn om te eeten. Het bosch van dien kant met mynen Neger quaco doorwandelende , viel myn oog op den ccderboom , het bruins hart , en de kogel - boom, De eerfte verfchilt , in wedrwil van deszelfs naam , van den cederboom op den berg Libanon , die eene fpits toeloopende gedaante heeft. Die van Suri- nam en groeit mede tot eene groote hoogte op; maar men ftelt zyne waarde voornamentlyk daar in, dat deszelfs hout nooit door wormen, noch an- dere infe< 5 ien geknaagd wordt, en een ongemeen bitteren fmaak heeft. Met heeft 00k een aan. genaame geur, en men verkiest het daarom boven alle ander hout, om koffers, kisten, kasfen, en allerleije zoort van fchryn-werk te maken. Het dient 00k tot het bouwen van tent-jachten en andere vaartuigen. De kleur van het fpint van dit hout is bleek oranje. Het is hard en te gelyk ligt ; en uit den flam druipt een gom , veel ge- lykende naar Arabifche gom : dezelve is door- fchynende en zeer welriekende. De boom met het bruin hart is van dczelfde dikte en hardheid , als de boom met het purpe r hart , en die met het groen hart , waar van ik melding gcmaakt heb. Hy dient tot groote wer. ken, en voornamelyk tot het bouwen van molens. Y a De Digitized by Google , \ 340 REIZE NAAR De kleur, die zeer fraay is, is met deszelfs be- naming overeenkomftig. De Kogtlboom groeit zomtyds hooger dan zes- tig voeten ; maar naar mate van zyne hoogte is hy niet dik. Zyne fchors is gryskleurig en glad; zyne fpint bruin , over ’t geheel wit gevlakt. 