Vervolg van Mr Johan Van de Water's groot plakkaatboek s'lands van Utrecht : Van de vroegsten tijd af tot het jaar 1805. Door Mr C.W. Moorrees, en Dr P.J. Vermenlen. 1
goedvondt te antwoorden, maar hadt hetzelve op Van welke handelingen door de Regeerders der den 21. September, vroeg in den morgen, eenig stad, op den 23. October 1646 ter vergadering | gewapend volk gezonden, om die bekramming weg van Heeren Gedeputeerden kennis zijnde gegeven, | te breken. Doch dewijl toen ter tijd op de weerd З LANDS VAN UTRECHT. т. Boek. 1. Tir. ту. Der. 141 mede eenig volk was, had men niets durven uit- |en behoorde gevonden te worden, al waar 't dat bij voeren; dat zij daarom macht en dag had laten ` de ingezetenen dezer provincie eenige feitelijke re- waken, tot dat op den 30. September gebeurd ` sistentie was gedaan, vermits de Geldersche han- was hetgeen hier voren reeds gemeld is, welk voor 20 veel het bestaan van Dijkgraaf en Heem- raden van de Nederbetuwe betrof, zij gezegd had- den uit last van het Hof te geschieden. Op welke klagten der Regeerders van Wijk en van de eige- naresse der weerd, bij die stad gelegen, dan ook de Heeren Staten resolveerden eene missive aan het Quartier van Nijmegen en eene aan het Hof van Gelderland te schrijven, en te kennen te geven dat men zodanige vreemde ep vijandelijke proce- duren albier niet konde gedogen, maar dezelve naar behoren zoude wederstaan. Is mede eene missive van Dijkgraaf en Нееш- ‚delingen geensints konden geëxeuseert worden; dat ook de exempelen, bij Dijkgraaf en Heemraden ‘van de Neerbetuwe geallegeert, nopens het geen аап de Geldersche zijde te voren door die van den | Lekkendijk Bovendams gedaan was, niet konden | worden geallegeert, of ter excuse worden bijge- bracht, alzo hetzelve was geschied zonder wapenen, | volgens dijkrecht, op en аап uitstekende werken, die notoirlijk na dijk- en waterrechten niet en hadden behoren gelegt te worden, en NB. en dat | zij in tdoen van dezelve demolitie gebleven waren op den Stichtschen grond, namelijk op de riviere, | dezen Gestichte buiten alle controversie eigen zijnde. raden van Neerbetuwe aan het Hof van Gelderland | Welk advys bij Heeren Gedeputeerden geappro- gezonden, waarbij dezelve toonden zeer verwon- | beerd zijnde, is bij dezelve geresolveerd, conform derd te zijn over de bezwaren der Heeren Staten | dat geadviseerde, te schrijven aan het Hof van dezer provincie, aangezien niet anders bij hen ge- | Gelderland, ter beantwoording van hun lieder mis- schied was, dan conform de nieuwe gestatueerde | sive van den 22, Februarij te voren, gelijk ook Geldersche Dijkrechten, eu zulks met alle civiliteit, | dan zodanig schrijven ор den 1. Mey is afgezon- ten overstaan van het gantsche collegie; dat het, den. Waarna niets verder in deze zaak schijnt onwaar was, dat de Dijkgraaf zoude gezegd heb- ben uit bevel van het Hof te komen; dat men zich alleen ter defensie gewapend had, om dat men vernomen had dat er gewapend volk op de weerd was; dat die van Wijk hen hadden belet over te varen NB. alschoon de stroom gantsch Get, dersch was, en dat vorders alle irregularitgit en ge- weld bij de Utrechtsche met schieten als anders | begonnen was. Hierop is door het Hof van Gelderland op den 13. November deszelven jaars gerescribeert, met bijvoeging van zes stukken en onder anderen van het verbaal van 't gepasseerde in het doen van executie over 't rijswerk, tegen den Ravenswaeyschen schaerdijk over, doen maken bij juffrouw Anna d'Utrieux, weduwe van La Maire, ende het gene voor ende na voorgevallen is. Welke stukken door dezelve Heeren Gedeputeerden ten advyse gezon- den zijn san Dijkgraaf en Heemraden van deu Lek- kendijk, de welken daarop verklaart hebben, dat het verhaal van de Geldersche zijde met de ver- klaringe van jouff. d'Utrieux discrepeerde, als zijnde volgens hetzelve de feitelijkheden en uitdagingen van de Geldersche zijde begonnen. Dat men tegen het sustenu van de Gelderschen, nopende den Rhijnstroom, het contrarie moest staande houden, gedaan te zijn. Behalven deze twee zaken, de rivieren en der- zelver recht en eigendom betreffende, was in het- zelfde jaar 1644 eene questie over de exercitie van de Criminele Justitie in de Marsche voorge- vallen, ter zake van zekeren gevangen Jan Tho- masze, tegen welke de Heer Jacob Casembroot, als Dijkgraaf en sprekende Schout, uit naam ende van wegen de Ed. Mog. Heeren Staten ’s Lands van Utrecht, en Jeriphaes Fovert, mede Dijkgraaf ende Schout van wegen het Furstendom Gelre en Graafschap Zutphen over en in de Heerlijkheid van de Marsche, nom. off. den 19. November 1644 eisch ter doodstraffe gedaan was, en waarop bij Heemraden verstaan werd, dat dezelven gevan- gen ter scherper examen zoude gebracht worden, wanneer de Schout van Rhenen toonde dat hij voornemens was den Scherprechter van Utrecht te laten komen, waar tegen de Schout van Gelder- land protesteerde, ten ware 't zake dat hem acte van non prejudicie wierde gegeven. Den volgenden dag is daarop de Schout van de Stichtsche zijde bij Heeren Gedeputeerden binnen gestaan, en heeft aldaar voorgedragen hoe de Schout van de Geldersche zijde daartegen als mede tegen de qualiteit van den Stichtschen Schout, als spreken- alzo denzelven stroom NB. niemand anders eigen | den Schout, had geprotesteert, niettegenstaande was, zo ver dezen Gestichte is strekkende, als de | vun ouds de Heeren van Gelderland in de Mar- geen, die daarop de tol zijn hebbende, en is bij de | sche geen verdere Jurisdictie hadden gehad als van Heeren Gedeputeerden geresolveert, conform dat | ееп zwijgende Schout aldaar te hebben, om dat, geadviseerde te schrijven aan de Heeren Cantsler | bij verscheiden ordonnantien en accoorden, den en Raden van Gelderland, waarop door dezelve ` Stichtschen Schout toegestaan was de qualiteit als den 22. Februarij zijnde gerescribeert, is goed ge- | sprekende Schout, weshalven hij verzocht ordre te vonden dezelve missive en op nieuws bijgevoegde | hebben hoe zich te gedragen, en is daarop bij stukken nogmaals ten advyse te zenden aan het Collegie van den Lekkendijk Bovendams, welk | daarop ter beantwoording van dezelve, inzonder- heid ook van het contraberigt van Dijkgraaf en Heemraden van de Nederbetuwe, hebben geoor- deelt bij rescriptie aan het Hof van Gelderland te moeten inhereren het gegronde misnoegen over de Heeren Gedeputeerden geresolveert den Schout van Rhenen te ordonneren dat hij het recht der Hee- | теп Staten van Utrecht en de possessie van 't offi- cie naar behoren zoude mainteneeren; 't welk ook | met dat effect blijkt geschied te zijn, dat de Scherp- ‚rechter van Utrecht gebruikt is om den gevangen ter scherper examen te brengen. Doch waarop vijandlijke proceduren, met wapenen ор den Sticht- | den 28. Een ander geschil over de judicature in 't civile, in cas van provocatie, onstondt in den jare 1653, bij gelegenheid dat Richters en Heemraden in de Marsche zeker vonnis tusschen partijen gewezen hadden, waarvan de gecondemneerde partij zig aan de Raden 'з Hofs van Gelderland hadde geadres- seert, met verzoek dat door Commissarissen van beide Hoven, te weten van Gelderland en Utrecht, de stukken van hun proces nagezien, geexamineert en daarop gedisponeert mogt worden. Hierop had het Hof van Gelderland, met kennis van voorgemelde requeste en verzoek, den 21. Mer des gemelden jaars, aan dat van Utrecht bij mis- sive gedeclareert niet ongenegen te zijn eenige uit hun te deputeren, om gezamenderhand eerst en voor al over % verhaalde informatie te nemen, en mid- delerwijl alles te houden in surcheance, ten einde na ingenome informatien bij wederzijdsche gedepu- teerden verder gedisponeert te worden. En wanneer de rescriptie en resolutie dezerzijds wat vertraagde, hadden de genen, welke deze zaak aanging, zich ook bij requeste aan Heeren Staten dezer provincie geadresseert, met verzoek om re- solutie, waarop, conform eene ingekome missive van den Hove, op den 23. November 1653 is ge- resolveert : Dat gelijk Keizer Karel met Hertog Karel over ‘in gelijken graad tegen elkander gaan zitten, ende | zonder expressie van namen der provincien de sen- ‘tentie geconcipieert en uitgesproken, zo als blijkt uit de resolutie van de Staten van Utrecht van den 6. October 1658. ' Het zelfde geschil ontstondt wederom in den jare ‚1657, bij gelegenheid van een ander proces, uit het vorige resulterende, waarin wederom door de beide Hoven de preseance wierde gevorderd, en ‘waarom de Heeren Raden van den Hove dezer ‚provincie, bij missive van den 29. October 1657, aan de Heeren Staten derzelve verzogten Hun Ed. ‚Mog. goedvinden en resolutie te verstaan, om zich daarna te reguleren. Hangende welke deliberatien aan hoog gemelde ‚Hun Ed. Mog. toekwam eene missive van de Hee- ‚ren Staten van Gelderland, van 2 October 1658, ‚ waarin, met insertie der sustenn van de dezerzijd- sche Commissarissen nopens de preseance, en dat zij daarvan niet konden afgaan zonder deze pro- vincie merkelijk prejudicie te geven, de Heeren Staten van Gelderland ook tonen, dat de Commis- sarissen van den Hove van Gelderland dezelve niet hadden gereleveerd, maar alleen gerescontreerd met voor te wenden, dat zij zonder merkelijk na- deel hunner provincie, die notoir in alle vergade- ‚ringen ende collegien de eerste plaatse en stemme ‚had, zulks niet konden toelaten, egter gepresen- teerd hadden, dat men wederom, gelijk voor de- ‚zen, zonder krenking van de hoogheid der beide | provincien zoude handelen. | Doch traden de Staten van Gelderland het ar- gument der Utrechtsche Commissarissen bij dezelve ‚missive wat nader in, dan bij die van den Hove de Dijkregten heeft geaccordeerd, ook ten dienste, van Gelderland gedaan was, en zeiden dat a ju- van de justitie bij provisie en bij forme van Inte- | dicio prioris instantiae ad judicium appellationis rim, onder protestatie van het recht dezer provin- ‚niet en konde worden geargumenteert , gemerkt cie, toe te staan dat door Commissarissen van beide gulks twee separate gerichten waren, en dat van de Hoven van Justitie de appellatie van de Mar- | de Utrechtsche zijde behoorde bewezen te worden, sche soude worden gedecideerd, tot dat de questie | dat de Schont van de Marsche de voorzitting had over het district en de jurisdictie van % zelve, uit hoofde van eenige conventie tusschen den Vorst tusschen de provincien ongedecideerd, zoude wezen ` van Gelder en den Bisschop van Utrecht, dien ten getermineerd. | regarde van zijn geestelijken staat konde toegelaten De Commissarissen uit de beide Hoven dienvol- | zijn hetgeen nu tusschen de Staten van de re- gende tot onderzoek der zake te Rhenen vergaderd | spective provincien cesseerde. Dat ook van zodanig zijnde, was er geschil ontstaan over den voorrang, | verdrag niet bleck, veel min dat het Hof van welke door die van den Hove van Utrecht gesus- | Utrecht ooit in eenige appellationszaak van de tineerd wierd hun te competeren, om dat ofschoon | Marsch de preseance genoten had; dat derhalve de provincie van Gelderland in andere zaken de | niet anders af te nemen was, dan dat de Scholtus preseance wel hebben mogt, nochtans in de Marsch | van de Stichtsche zijde die voorzittinge bij simpele de Richter van de Stichtsche zijde aldaar de banke | usurpatie had, % welk tot het judicium appellatio- spant en het woord voert, en dat de Geldersche nis niet konde worden geextendeert; dat zij Hee- Schout niet alleen in rang volgt, maar ook een геп Staten van Gelderland ten minsten verzochten zwijgende Schout genaamd wierd. Hof van Gelderland wilde laten of dat het Hof van Utrecht die zoude nemen. Op welke missive het advys van den Hove van Utrecht gevraagd en gezien zijnde, hebben de Hee- ren Staten dezer provincie, bij missive van 13 April 1659, te kennen gegeven de redenen waarom de- zerzijds de preseance wierde gesustineerd, en dat zulks geensints was bij usurpatie, maar uit een grondrecht op de Heerlijkheid van de Marsch sproot; | dat de Schout van Gelderland alleen daarbij was gekomen uit hoofde van zeker accoord tusschen den Bisschop van Utrecht en den Heer van Gelderland; dat zij Heeren Staten dezer provincie vertrouwen, dat die van Gelderland het recht en fundament dezer provincie, na hunne wijsheid en discretie, thans zouden verstaan, doch zo het zelve nict aangenomen wierde, men dezerzijds, zonder pre- judicie van het recht en possessie dezer pro- vincie, ter liefde van de justitie, mocht lijden dat de wederzijdsche gecommitteerde Raadsheeren, te Rhenen komende, op het gesustineerde in alle ge- voeglijkheid accorderen, ende dat men aangaande het toekomende, om redenen, en zonder eenige prejudicie, tot menagement van kosten, de proposi- tie om alternis vicibus de appellen tusschen de respective Hoven te verwisselen, bij provisie zoude aannemen en het eerste appel, volgens presentatie der Heeren Staten van Gelderland, aan deze Provincie nemen. Waarmede dit different dan ook provisioneel schijnt afgedaan geweest, en bij welke schikking het recht dezer Provincie immers geen nadeel ge- leden heeft; in tegendeel zoude men niettegen- staande de wederzijdsche protestatien van non pre- ` judicie, uit de toegevendheid der Heeren Staten | van Gelderland Hun Ed. Mog. bewustheid van, het dezerzijdsche goede recht kunnen præsumeren, en voor al kan men in alle deze handelingen klear zien, dat het denkbeeld der Heeren Staten van Gelderland, toen ten tijde, niet was om het recht van appel, het welk Hun Ed. Mog. in vorige ge- vallen als een recht, het welk uit hoofde van eene superioriteit sproot aangemerkt hebben, aan zich alleen aan te matigen, maar het zelve ten minsten als gemeenschappelijk te erkennen. Niet minder is het recht van deze Provincie door den Dijkgraaf van Gelderland en de gezamentlijke Heemraden van de Marsche erkend, en door deze. Provincie gemainteneerd in den jaare 1653, bij ‘t overlijden van Jor, Dirk van Oostrum, Sticht- schen Schout en Dijkgraaf, wanneer Hun Ed. Mog. | wegens voorgemelde kennis gegeven wierd van dat | sterfgeval, en geproponeerd om met pertuissie van | “Hun Ed. Mog., de noodzaakelijke gerechtelijk voor- vallende zaken bij den oudsten Heemraad van de Stichtsche zijde te doen waar nemen. Waarop Hun Ed. Mog. de Heeren Staten dezer provincie, tot provisioneele waarneming van t Schout en Dijk- graafschap van de Marsche van wegen deze Pro- vincie jemand gecommitteerd hebben, mits dat hij zoude gebonden zijn goede zorg te dragen ende wel waar te nemen het voorrecht, rang ende sessie, deze Provincie van ouds en voorder ook anders competerende. ln den jare 1671 is bij gelegenheid van zekeren gevangen in de Heerlijkheid de Marsch, door het т. Вовк. л. Tir. 1v. DEEL 143 Hof van Gelderland de schikking, in den jare 1644 ‘bij provisie gemaakt, weder geoordeelt plaats te moeten hebben, zo dat de gevange door den scherp- rechter van Gelderland ter torture zoude gebracht worden, als zulks plaats had, en de executie zelfs door en van wege de Provincie van Utrecht ge- schieden zoude, met bepaling voor het vervolg dat zulks alternis vicibus zoude plaats hebben, Eenige jaren daarna is wederom een geval ge- beurd, waardoor het geschil over de opperheerig- ‚heid van den stroom weder in aanmerking kwam, bij gelegenheid, dat twee Geldersche Heeren, in ‚den jare 1681, eene onbehoorlijke kribbing in de ‘rivier de Lek, omtrent Wijk te Duurstede, uit- ‘stoken en sustineerden dat het middelzand, over ‚de gemelde Stad gelegen, aan hunne uiterwaarden behoorde, op fundament dat de voorsz. riviere Geldersch was. Wanneer dit ter kennisse van de Heeren Ge- deputeerden dezer provincie was gekomen, werd bij gemelde Hun Ed. Мор., ор den 1. October 1681, geresolveerd de Heeren van den Hove van Gelderland, bij missive te verzoeken dat zij de personen, welke de voorsz. waterwerken maakten, wilden lasten en daartoe houden, dat zij zich punc- tuelijk na dijkrechten еп zekere conventie van den jare 1603, tusschen wederzijdsche Gecommitteerden aangegaan, zouden hebben te reguleren, of dat bij onstentenisse van dien dezelve Heeren van den Hove van Gelderland wilden aanzien dat de dijk- rechten bij Heeren Dijkgraaf en Heemraden van den Lekkendijk Bovendams ter executie gesteld wierden. Hierop rescribeerden de Raden en die van de Rekeningen der provincie van Gelderland den 15. October deszelven jaars, waarbij met overzending van het bericht der genen, over wier handelingen het geschil ontstaan was, het territoriale recht over den geheelen Rhijn of Lek, voor zo ver de pro- vincie Gelderland aan eene zijde langs dezelve was gelegen, gezegd werd indubitabelijk aan dezelve toe te komen, en men uit dien hoofde vertrouwde dat daartegen niets feitelijks zoude ondernomen worden, aangezien zij gehouden en gezint waren het zelve recht door alle wegen en middelen te mainteneren. Doch ingeval Dijkgraaf en Hoge Heemraden van den Lekkendijk Bovendams ver- meenden tegen dijk- en waterrecht bezwaard te zijn, dezelve zich aan den Dijkstoel van de Neder- betuwe konden adresseren, alwaar denzelven goed recht en justitie wedervaren zoude, Alvorens dezelve missive te beantwoorden, von- den de Heeren Gedeputeerden dezer provincie goed kopij van dezelve te stellen in handen van het Dijk- collegie van de Lek Bovendams, welke hun advys op den 13. Mey 1652 deswege ingebragt hebbende, is op den 9. Junij daaraan volgende, op rapport van zekere Heeren Gecomimitteerden uit Hun Ed. Mog., aan de Raden en Rekenmeesters van Gel- derland gerescribeert en te kennen gegeven het recht van deze Provincie over de riviere in questie, speciaal op fundament van de tollen daarop ontvan- gen wordende, en uit de wijze, waarop degenen welke dezelve niet betaalden gemulcteerd wierden, zodanig dat dezelve door Stichtsche officieren ook aan de Geldersche zijde vervolgt ende aangehaald 144 VAN DEN STAAT EN DE SOUVEREINITEIT wierden, in conformite van de conventien en ac- | ver vervolgt was, dog dat die personen, op gelijke coorden tusschen de wederzijdsche provincien; dat роепе van 2000 ducatons, bij die van Gelderland derhalve dat territoriale recht buiten rede aan de verboden was die citatie te obedieren. En ver- Provincie van Gelderland wierd gezegt te compe- ` mits door zodanige proceduren zij Raden en Reken- teren. Dat daarenboven deze Provincie van inime- | meesters vooral vermeenden de jurisdictie, hoog- moriale tijden was in het recht en possessie van еп geregtigheid van de Provincie geschonden te onbeheerde en verlate goederen op die riviere aan zijn, en men daarom eerder verwagt had dat de te halen, op delicten daarop begaan te informe- voor dezen begonne conferentien zouden wezen ren, middelzanden te aanvaarden ende te bekeeren, | hervat, verzogten zij, dat de gepleegde excessen, ook zelfs alle onbehoorlijke werken aan de Zuid, dat is de Geldersche zijde, zonder consideratie van eenig disput van jurisdictie, te doen opschonwen en met er daad afbreken, en wat dies meer was. Dat men derhalven, еп dewijl volkomelijk ge- bleken was dat de kribwerken, des questie, over ` de Stad Wijk tegen alle bekende en zelfs in de. provincie van Gelderland gerecipieerde Dijk- en Waterrechten waren uitgelegd, zij Heeren Gede- puteerden aan die van den Hove en Rekenkamer van Gelderland gantsch ernst vriendlijk, tot con- servatie van vriendschap en voorkoming van ver- wijdering, verzochten dezelve personen, welke de werken uitgelegd hadden, te gelasten en te obli- geren dezelve ten spoedigsten te amoveren, want dat door Hun Ed. Mog. geresolveerd was de Heeren Dijkgraaf еп Heemraden van den Lekkendijk Bo- vendams te autoriseren om, bij ontstentenisse van zodanige amotie, dezelve tot maintien en conservatie van de hoogheden en geregtigheden dezer Provincie ook in cas van oppositie, met adsistentie van de ` krachtige hand ter exeentie te stellen. Zo als dan ook vervolgens door dezelve Heeren Dijkgraaf en Heemraden de werken, welke in de Lek aan de Geldersche zijde gelegt waren en door ‚zo zij het geliefden te noemen, en feitelijkheden ‚wierden gerepareert en in № toekomende niet meer ‚ondernomen, met opheffing der citatie en opge- ‚volgde contumacie, tot voorkoming van gelijke proceduren op de goederen van ingezetenen dezer provincie. Terwijl deze missive ten advyse was gezonden aan de Heeren Dijkgraaf en Heemraden van den Lekkendijk Bovenduus, gingen de procedures voor den Hove dezer provincie voort, № welk gelegen- heid gaf dat dezelve Heeren Raden en Reken- meesters van Gelderland, den 19. October, weder | aan de Heeren Gedeputeerden onzer provincie schre- ven, met inherering van het verzoek bij vorige ge- daan, en met bijvoeging, dat indien aan deze zijde wierde gecontinueerd, en zij Raden en Rekenmees- ters geen satisfactoire rescriptie bekwamen, zij niet langer zouden kunnen stilstaan om de goederen van Stichtsche onderdanen insgelijks in toeslag te leggen. Deze brief mede in handen van Heeren Dijkgraaf en Heemraden van den Lekkendijk bovendams gesteld zijnde, leverden dezelve den 31. der gemelde maand October hun advys op die beide missiven in, waarbij dezelve vertoonden, dat niettegenstaande op de hun als onbehoorlijk geconsidercert werden, zijn | conferentien van 1084 bepaald was, dat alles in geamoveert, blijkende bij de notulen van Heeren ` statu quo zoude blijven, de bovengemelde van de Gedeputeerden van 3 Januarij 1683. ‚Velde echter zedert verscheide nieuwigheden ge- Waarna in den jare 1654 te Wijk te Duurstede | pleegd had, op en omtrent den middelweerd des een conferentie met Heeren Gecommitteerden we- | questie, welke in name van de hoogheid van de s de Provincie van Gelderland is gehouden, | Provincie van Utrecht, voor lange jaren, naar Dijk- onder anderen ook over het voorschreve amoveren | en Waterregten was omvaren en in possessie ge- dier kribwerken, en is deswege geconvenicert, zo | nomen; dat zij daarom gehouden waren daarin te als uit het advys van Dijkgraaf en Heemraden van | voorzien; dat zulks ook bij missive aan Gelderland den Lekkendijk Bovendams, den 31. October 16883, | was te kennen gegeven; dat van de Velde echter blijkt, dat alles zoude blijven in statu quo ter tijd | had gecontinucert en zij daarop de ordinaire weg en wijle de intentie van beide de Provincien nader | van justitie hadden ingeslagen. Dat bovendien de mogte zijn gebleken. Vier jaren daarna, namelijk in gemeld jaar 1688, ! hebben Raden en die van de Rekeningen van Gelderland, bij missive van 22 September, aan de Heeren Gedeputeerden dezer provincie wederom geklaagd, dat verscheidene ingezetenen dezer pro- vincie, uit last van Ж Collegie van den Lekkendijk Bovendams, des nachts waren overgekomen en op den Gelderschen grond geruineerd hadden zekere plaats over Wijk, geapproprieert om eene behui- zing tot bewaring der zanden en aanwassen te doen timmeren, mitsgaders de rijsen uitgetrokken, de ridsen verdorven, de bomen aan stukken gescheurt, en de takken aan de luiven te Wijk opgehangen hadden. Dat ook die van den Lekkendÿk, bij requeste aan den Hove van Utrecht, hadden ver- zocht en verkregen toeslag op de goederen van F. van de Velde en anderen, met ordre dat niemand hen in bepotinge of anders zoude adsisteren, op poene van 2000 ducatons; dat die citatie ook zo klachten, aan den Hove van Gelderland in vorige tijde bereits gedaan, tegen de waarheid waren op- gesteld, aangezien geen cenigen boom op den mid- delweerd gestaan had en dat ook de demolitie niet des nachts, maar na zonnen opgang begonnen was; met verdere insertie van nog meerdere en nieuwe excessen van van de Velde. Dat vermits de Heeren van den Hove van Gelderland hadden te kennen gegeven, dat zij gedacht hadden dat de voor dezen gehoude conferentie te Wijk hervat zoude zijn geweest, zij Heeren Dijkgraaf en Heem- raden mede van advys waren de zaken tot eene conferentie te dirigeren, maar alzo sommige соп“ ferentien ordinairlijk op rapport kwamen te schei- den en onafgedaan bleven, zij vermeenden dat, de conferentien vastgesteld zijnde, de Heeren van Gel- derland die ordres behoorden te stellen dat de ge interesseerden, ofte een volmagtigden van hun, zich daar mede moest laten vinden, om aldaar ge- hoord, en de voor te slaane expedienten geëxamt- °S LANDS VAN UTRECHT. т, Ворк. т. Тут. ту. Deer. 145 neerd zijnde, het different eenmaal mogte worden | van dien tusschen gekomen zijnde, cene zekere аап een kant gelegt. schikking tot indemnisatie van de geinteresseerde De missive, conform het zelve advys, afgezon- | partijen is voorgeslagen en aangenomen. den zijnde, was daarop tot op den 5. December geene rescriptie gekomen, weshalven dezerzijds ge- resolveert werd nogmaals bij missive te kennen te geven, hoe zeer men wenschte dat de conferentie zonder uitstel, immers binnen б weken, mogte wor- den gehouden, of dat Hun Ed. Mog., dien tijd overstreken zijnde, zich niet langer zouden kunnen dispenseren om de procedures voor de ordinaire justitie te laten voortgaan. Hierop kwam eindelijk eene missive van Raden en Rekenmeesters van Gelderland, in dato 18 De- cember 1688, met aanbieding om de conferentien te hervatten, met kennisgeving dat aan de gein- teresseerde partij aangeschreven was alles te laten in state tot nadere ordre, en met verzoek om ge- lijke bevelen te doen en Gecommitteerden te be- noemen. Ofschoon nu wel, bij resolutie van 18 December des meergemelden jaars 1688, dezerzijds, onder °t En aangaande de werken boven de stad Wijk, tegen Dijk- en Waterregten, gesteld, zouden Hee- ren Gecommitteerden van Gelderland de zaak daar heen dirigeren, om de possesseurs dier landen te houden tot het optrekken van zodanige werken en potingen, met verzoek dat aan deze zijde, in soort- gelijke gevallen, op gelijke wijze mogte gehandeld worden, gelijk toegestaan is. Niettemin bieef men, aan de Geldersche zijde, staan om reparatie te hebben over de demolitie van de kribbinge en van het feit dezerzijds ge- daan, doch waarop geantwoord werd dat zulks geen questie meer was, en dat daarin bij de vorige conferentie van 1684 was gencquiesceert ; middeler- wijl zouden alle aangeheven proceduren in state blijven. Welke handelingen goedgekeurd zijnde, zijn ook de Heeren Dijkgraaf en Heemraden van den Lek- kendijk bovendams geautoriseerd om de zake, de welnemen van de Heeren Gecommitteerdeu van | indemnisatie, wegens de kosten aan den Middel- Gelderland, tot die conferentie den 22. Januarij | weerd geimpendeert, aangaande, hoe eer hoe liever 1659 vastgesteld wierd, en eenige Heeren gecom- | te perfecteren. mitteerd waren, met communicatie daarvan aan t| Jn den jare 1691 is ook het geschil wegens de Collegie van den Lekkendijk om mede eenige Le- | appellen verlevendigd, bij gelegenheid dat zekere den te committeren, heeft men echter wederzijds | Cornelis van Weede, koopman te Hamburg, van nog langen tijd met brieven gehandeld en is de eene sententie, bij den Gerechte van de Marsch conferentie eerst den 23. Januurij 1693 te Wijk | gewezen, вап den Hove van Utrecht hadde geap- begonnen gehouden te worden, al waar op den, pelleert, waarin van wederzijden, op reciproque 4. Julij daaraan volgende ingebracht is het rapport aangaande den Middelweerd, des questie, in ’t Col- legie van Dijkgraaf en Hoge Heemraden van den Lekkendijk bovendams gedaan, hoofdzaakelijk in- | houdende dat op de conferentien voorgedragen was, of het niet dienstig ware het disput over de jurisdictie en het territoriale recht op den Rhijn of Lek in zijn geheel te laten, om dat men be- speurde dat bij Gelderland daarvan niet zoude worden gedesisteerd, ende ook niet wel konde ge- schieden, om de particuliere interessen , die dezelve | Provincie op die riviere had omtrent het land van Kleef, en dat dezerzijds ook niet konde worden gerelacheerd, om dat wij boven al % geen bij Gel- derland geallegeerd wierd, en waarin wij met hen ‘verzoeken, alle procedures, welke feitelijkheden ‚konden verwekken, zijn gesurcheert, volgens stuk- ken dien aangaande in het 9. memoriaal van den Hove van Utrecht, fol. 16 vs. en volg. Doch blijkt het niet, hoe men eindelijk omtrent het vervorde- ren van dat appel gehandeld hebbe. De rust over de opperheerigheid van den Rhijn duurde niet lang, maar werd in den jare 1698 gestoord door het in arrest nemen van den per- soon van Hillebrand van Uttenweerde, Schout van Maurik, en denzelven na Utrecht in de Gijzelka- mer over te brengen en te houden, mitsgaders tegen hem te procederen. De tijding hiervan te Arnhem gekomen zijnde, zonden de Heeren Staten des Furstendoms Gelre in alles gelijk stonden, wij nog boven hun hadden | en Graafschaps Zutphen, den 15, April 1698, eene van immemoriale tijden het recht van den {о1, ` missive aan de Heeren Staten dezer provincie, + welk op eene riviere, buiten contestatie, bij alle | waarbij dezelve te kennen gaven hoe de Procu- rechtsgeleerden, en ook volgens des Rijks constitu- ` rout Generaal van Utrecht en de Hoofd Officier ten, van de hoogste importantie en als een deci- Ivan Wijk, op autorisatie van 't Hof van Utrecht, soir point gerekent werd; dat men derhalve op | деп Schout van Maurik hadden gesaiseert en in eenig expedient moest bedagt zijn, om de іоепта- | de Gijzelkamer van den Hove hadden overgebragt, lige questie te eindigen; dat daartoe dezerzijds | om dat, volgens voorgeven van den Procureur Ge- geoordeeld was best te wezen, dat de gemelde | neraal, niet alleen het veer te Wijk maar ook het Weerd bij % Collegie van de Lek bovendams aan de geïnteresseerde of dolerende partij in een ver- rijsweerdje, schuins over het veerhuis, van alle Ke tijden zoude gehoord hebben onder de juris- suimlijken erfpagt wierde gegeven, op een jaarlijkse | dictie en territoir dezer provincie, en dat echter canon, bij de Heeren van Gelderland te begroten, met bepaling tegen alle kribbingen aan of betim- mering op denzelfden Weerd, en dat dezelve alleen in weide zoude mogen leggen, op poene van ver- de gemelde Schout van Maurik en eenige andere, den 9. December 1697, met een schuitje van de Geldersche aan de Stichtsche zijde zouden overge- komen zijn, en den Veerman van ’t Stichtsche veer val, en dit alles onverminderd wederzijdsche suste- | belast hebben hem en eenige anderen met hetzelve nuen omtrent het territoriaal recht over den Rhijn; | schuitje te brengen aan de pont, die vastgebonden deze voorslag verworpen en verdere gesprek- | zoude zijn geweest aan het rijsweerdje, en dat zij ken over de omvaring derzelver en de possessie | voort uit de pont aan " land zouden zijn gegaan Vravore Urn, Рав. I. 37 146 VAN DEN STAAT EN DE SOUVEREINITEIT en het touw van de pont los gemaakt en weder | tenen dezer provincie provisioneel in arrest en be- vast gebonden hebben. Dat ook een acte aan den | slag zouden nemen en houden, ter tijd toe, dat de Veerman zoude voorgelezen zijn geen penningen gedetineerde kost- en schadeloos zoude zijn ontsla- van ‘t veer te betalen dan aan die van Gelderland, ` gen en aan Gelderland overgegever, om ingeval en dat door ‘teen en ander inbreuk op het terri-| hij bevonden mogt worden eenig execs begaan te toriaal recht van de Provincie Utrecht zoude ge- | hebben, deswege aldaar te worden gerorrigeert: pleegd zijn; dat ook ter zake voorsz. tegen den | gevende zij Heeren Staten van Gelderland ook bij in detentie zijnde Schout van Maurik citatie was | gemelde missive te kennen hun verlangen, om met verleend tegen den 8. April 1698, om te aanhoren | denzelven expresse het antwoord van deze Provin- den eisch, welke de Procureur Generaal tegen | sie te mogen hebben; wien volgende dan de Hee- hem zoude doen, welke dan ook had geconclu- | ren Ordinaris Gedeputeerden geautorsverd zijnde, deert tot correctie en reparatie van den gepreten- | hebben gemelde Hun Ed. Mog., uit naam van de deerden indragt, en dat hij Schout zoude cfiectu- | Heeren Staten dezer provincie, den 19. land gepresenteert had; en dat men afgesproken | Men voegde er ook bij redenen die thans niet was om hangende de deliberatien, zich van alle, ten onpasse komen, namelijk, dat als de Provin- feitelijkheden te onthouden; dat het halve veer, als | cien elkander zo wilden handelen als zij Heeren een particulier stuk goed van de erfgenamen sub | Staten van Gelderland denuncieerden, wij niet zon- beneficio inventari van wijlen den Curateur van ` den kunnen stilstaan om onze geregtigheden te de- den boedel van Goldstein, wederom in verwin еп fenderen. Dat het bekend was aan wie de decisie possessie genomen was door den Schout van Maurik, | alsdan moest komen, dut men zieh op deszelfs jus- zonder dat dezelve of die hem geadsisteert hadden ` titie gaarne verliet, dat men echter tot conservatie ор het vaste land zouden geweest zijn, veel min | ғап vriendschap en guede nabuurschap, hoe zeer eenige gerichtlijke actens gepleegd hebben, waar- | men ook beledigd was, alles wilde contribueren t aan zelfs nog niet zoude misdaan geweest zijn, | geen tot wegneeming van diserepanee kon dienen, alzo volgens het ruime sustem van hoogst gemelde | еп, indien er оок dispositie was aan de zijde van Heeren Staten, de rivier en deszelfs oever met het, Gelderland, men dezerzijds alles wilde toebrengen rijsweerdje onder de provincie Gelderland zoude ` om door vriendlijke conterentien, buiten prejudicie behoren, en vermeenden zij Heeren Staten derhal-! van de gerechtigheid dezer Provincie omtrent de ven bij gemelde missive, dat men dezerzijds op | rivieren, de zaak in questie aan een kant te leggen. verzoek van den Procureur Generaal geensins zo- | Deze geproponeerde conferentie werd wel haast danige autorisatie tot corporele detentie had beho- | bij eene missive van den 23. April door de Heeren ren te verlenen, maar dat men wegens alle ver- | Staten van Gelderland geaccepteerd, echter onder meenden indragt eerst aan 't Hof en Rekenkamer ` voorwaarde dut de gedetineerde alvorens kost- en had behoren te schrijven, met verzoek tot behoor- | schadeloos zoude worden ontslagen en overgéleverd, lijke reparatie en tot voorkoming van alle verwij- ; en dat men bij ontstentenisse van hetzelve niet deringen. Dat nu egter die feitelijkheden gepleegd | zoude kunnen nalaten, tot maintien van het recht waren tegen den gemelden Schout, zij Heeren Sta- | van Gelderland en tot bescherming van deszelfs ten van Gelderland vriendelijk verzogten dat de! ingezetenen, de resolutie in vorige missive vervat procedures promtelijk mochten worden afgeschaft, | ter executie te leggen. met kost- en schadeloose ontslaging van den gede- In het antwoord, welke den 1. May wegens deze tineerden, of dat zij, bij onverwagte weigering of | Provincie ор voorgemelde missive werd vastgesteld, dilay, alle de goederen en effecten van de ingeze- ` toonde men het belachelijke en heerschzuchtige t 'S LANDS VAN UTRECHT. з. Bork. 1. Tir. ту. Deen. 147 geen in de voorwaarde, op welke de voorgeslage | paratien door de Utrechtsche Gecomwitteerden , tot bijeenkomst aangenomen was, resideerde, want dat | bijlegging van dat tegenwoordig geschil, voorge- het oogmerk en inzigt van eene conferentie moeste | zijn dut de beledigde aanwees het ongelijk, Л geen | hem geschiede, daar ter contrarie de Heeren Sta- ten van Gelderland de zaak wilden decideren met eene bedreiging, zonder behoorlijke informatie te ontvangen; dat men dezerzijds niet kon beseffen wat er zoude te verhandelen zijn als de gedeti- neerde ontslagen was; dat men door het detineren van den persoon van den Schout van Maurik de Provincie van Gelderland niet had zoeken te bena- deelen, waar alleen beoogd dat de gerechtigheid dezer Provincie tot de riviere uiet werde verkort, of gehandelt wierde tegen het vastgestelde dat alles moeste blijven in statu quo; dat het zwevende geschil gemaklijk uit den weg konde geruimt wor- den, wanneer de Heeren Staten van Gelderland geliefden te declareren dat de gepleegde acten niet strekken zouden tot nadeel van de geregtig- heid dezer provincie tot de riviere, en dat de san- gebade conferentie tot oogmerk had gehad аап te toonen het ongelijk, aan de hoogheid dezer Pro- vincie toegebracht, welk met de vorige conventie niet konde worden gecompasseert; dat indien men in Gelderland echter met de comminatoire wilde voortgaan, men dezerzijds ook op middelen daar- tegen moest bedacht zijn, en men besloot met zich noch tot de voorgeslage conferentie te refereren. Deze missive wegens de Heeren Staten dezer provincie had geen ander gevolg, dan dat men bij missive van de Heeren Raden en Rekenmeesters van Gelderland, bij absentie der Heeren Staten dier provincie, de detentie van den Schout van Maurik dezerzijds gedaan en de procedures (едеп denzelven gehouden, als onwettig en de van hem gerequireerde acte van renunciatie als onmogelijk en krachtloos zocht te doen voorkomen; dat men deszelfs ontslaging als nog bij provisie kost- en schadeloos verzocht; dat er ten principale genoeg- same materie zoude overblijven; dat men bij ont- stentenisse van dien de bedreigingen, bij vorige mis- siven gedaan, absolutelijk zoude werkstellig maken. Hangende de deliberatien over deze missive, had de gedetineerde Schout van Maurik een request aan den Hove gepresenteert, met verzoek van pro- visioneele ontslaginge uit den arreste, onder be- lofte bij bandtasting van ten allen tijde weder te komen, welk verzoek bij den Hove, na gehoord advys van den Procureur Generaal, geaccordeerd zijnde, hebben de Heeren Gedeputeerden hiervan, bij missive van 15 Mey, kennis gegeven aan de Heeren Raden en Rekenmeesters van Geiderland, en verzochten bepaling van tijd en plaats tot de conferentie. Hierop kreeg men ten antwoord, dat ofschoon wel zodanig ontslag niet was conform de intentie der Heeren Staten van Gelderland, men echter de voorgeslage conferentie niet declincerde, maar de- zelve op zekeren tijd te Rijswijk proponeerde te houden, gelijk ook dezerzijds bij resolutie van Hee- ка parade van З. Junij 1695 geaccepteerd w Op deze conferentie, den 15. Junij 1698 te Rijs- Wijk gehouden, werd na eenige discussie over de zaak in questie, en de deswege gerequirecrde re- slagen dat de neten van den Schont van Maurik miet zouden prejudicieren san de Provincie van Utrecht, nog ook de detentie van denzelven aan de Provincie van Gelderland; dat mede uit geen acten naderhand eenig recht of prejudieie zoude worden gemetieerd; dat alles zoude blijven in statu quo, als volgens \ geconvenieerde van 1654. Bij welke voorslagen de Heeren van Gelderland ` nog voegden dat de procedures van den Procureur Generaal ende vervolg van dien, door den Schout van Wijk gedaan, met alle aankleven van dien, zouden zijn opgeheven en gehouden als nooit ge- schied. Hierbij voegden de Heeren Gecommitteerden van Utrecht weder de clausule dat de acten jurisdic- tioneel van den Schout van Maurik nooit zouden prejudicieren de geregtigheden van 1 Sticht, en dat de Provincie Gelderland daaruit nooit eenig recht tot laste van deze Provincie zoude trekken. Deze werd nog door de Geldersche Geeommit- teerden geamplieerd in dezer voege, dat in tegen- deel aan de zijde van Gelderland wierd verklaard, „dat door de acte jurisdictioneel omtrent het ne- „men in possessie van % Rijswijksche veer, bij den „Schout van Maurik cum sociis gepleegd, nooit „gesustineerd zoude worden meer recht ende ju- „risdietie op de riviere geacquireerd te zijn uls „welgemelde Provincie voor henen gehad heeft” Doch deze periode kan bij de Heeren Gecom- mitteerden niet worden gepasseerd, zonder daarop eenige aanmerkingen, en veranderingen in dezelve te maken, Men wilde namelijk in plaats van de woorden: het Rijswijksche veer, gestelt hebben de woorden: het veer leggende op ofte over de Lek tusschen Wijk te Duurstede en Mlijswijk; achter het woord rivier, wilde men ook stellen Aef veer, en in plaats van het recht der Provincie van Gelderland zo stellig uit te drukken als in de laatste clausule, wilde men het selve meer hypothetice doen voorkomen, en ín plaats van gehad heft, zetten: vermenen ge- had le hebben. De eerste en laatste verandering mocht bij de Heeren van Gelderland nog ingang vinden, doch de pretensie omtrent het veer kon niet gelijk ge- steld worden met hun gesustineerd recht op de rivier, immers zeiden de Heeren Gecommittecrden dat zij zulks niet over hun dorsten nemen, en welk een oorzaak was dat die conferentie zonder eenig besluit afliep; men beloofde alleenlijk wederzijds bij de respective principalen alle goede officien aan te wenden, ten einde het voorsz, geschil door eenige expedienten mogten worden weggenomen, terwijl men ondertusschen bezorgen zoude, dat alles bleef in dien staat, in welke het toen was, zonder de minste verandering. Hierop ziju in den jare 1699 noch eenige schrif- telijke correspondentien over het Rijswijksche veer en het verhuren van het zelve gehouden, welke de zaak ten principale, namelijk het hooge recht van beide Provincien op de riviere niet betroffen, doeh waarin weder aan de Geldersche zijde zoda- nige sterke bedreigingen tegen de goederen van Stichtenaars, volgens de resolutien van de Staten 148 van Gelderland ор den 15. en 25. April 1698 | gevonden wierden, zo de ontslaging van den Schout van Maurik niet kost- en schadeloos wierde opge- | heven, dat men dezerzijds, in eene missive van de | Heeren Staten aan Raden en Rekenmeesters van Gelderland, niet kon nalaten denzelven onder het oog te brengen dat men zich aan onze zijde moest beklagen over zulke sterke expressien, als in de ‚missive van 30 Januarij waren gebruikt; dat de- zelve vrij te nadrukkelijk wierden uitgetrokken tot laste van deze Provincie; dat men vermeende, dat met de communicatie van het ontslag van den Schout van Maurik, en de verzekering dat over de kosten nooit eenige questie zoude vallen, ge- noegen zoude zijn genomen, zonder de zaak weder zo opereuselijk op te halen en met zulke bezwarende expressien te bekragtigen; dat men echter, in con- sideratie van verscheide becedigde verklaringen , dat door % in verwin nemen van ‘t veer geen de min- ste intentie was geweest de gerechtigheid of hoog- heid van de Provincie Utrecht te benadeelen, en andere omstandigheden, men tot conservatie van vriendschap wel wilde declareren dat men den Schout van Maurik voor volkomen ontslagen hield, met verzekering dat hij nooit over de kosten zoude worden gemoeit. Met welke afdoening en declaratoir nopens de persoon van den Schout van Maurik deze zaak verder is blijven aanstaan, zonder dat bij gele- genheid van dezelve aan de eene of andere zijde op het termineren van de hoofdgeschillen verder is aangedrongen; gelijk dan ook naderhand nooit op het beslissen van het recht van de eene of an- dere der twee in geschil zijnde Provincien tot de rivieren den Rhijn of Lek, voor zo ver Gelderland aan eene zijde gelegen is, eenige instantien schij- nen gedaan te zijn. In zodanigen rustigen stand is ook langen tijd gebleven het different tusschen de twee Provincien, zo ten opzichte van de Heerlijkheid de Marsch, als ten opzichte van de Rivier den Rhijn; immers schijnt er geene zaak van eenige consideratie in voorgevallen tot op het jaar 1754, wanneer de Hoofdofficier van Rhenen den 23. October ter ver- gadering der Heeren Staten dezer provincie kennis gaf van zekere procedures, door den pachter of monopolist van de gebrande wijnen van de Gel- dersche zijde tegen een inwooner van de Marsche voor de Heeren Ordinaris Gedeputeerden des Nij- meegschen Quartiers geëntameert, zo dat dezelve in een boete was gecondemneert en vervolgens te Nijmegen getransporteerd en tegen denzelven eri- minelijk geprocedeert was; dat die lieden wel had- | den geobjicieerd de exceptio fori incompetentis, doch te vergeefs, en dat alles geschied was zonder kennis van hem Hoofdofficier, alles tot merkelijke laesie van deze Provincie. Hierop kwam ook in een requeste van de twee ndemneerdens, met name Jan en Willem van Ochten, als mede een ander van den eerstgemelde, op het welk den 12. Februarij 1755 bij de Heeren Staten werden verleend brieven van voorschrijving aan de Heeren Gedeputeerden des Nijmeegschen Quartiers, ten einde de gemelde procedures mog- ten worden gesurcheerd , en die gecondemneerde per- sonen bij hun recht gemaintineerd worden. VAN DEN STAAT EN DE SOUVEREINITEIT Men kreeg hierop ten antwoord dat de Heeren Gedeputeerde van de Geldersche zijde, niettegenstaan- de alle andere consideratien, de verdere procedures tot den 9. April deszelven jaars uitgesteld hädden. Om nu hier van dien tijd gebruik te maken, werd bij resolutie van 26 Februarij het advys van het Hof provinciaal nopens deze zaak gevraagd. Uit het zelve, den 26 Maart ingekomen, bleek het, dat conform het geen zedert een lange reeks van jaaren plaats gehad had, een inwoner van de Marsch nergens raauwelijk in rechten konde be- trokken worden dan voor het gecombineerde ge- recht in de Marsch, en in cas van appel voor Ge- committeerden uit de beide Hoven van justitie; dat het geval subject op gelijke wijze had behoord behandeld te worden, en dat daarom de violatie van die onverdeelde jurisdictie dezer Provincie aan de Heeren Gelderschen nader onder. % oog diende gebragt en op reparatie aangedrongen te worden, immers en ten minste tot continuatie van de sur- cheance en voorzieninge voor het toekomende. Op den voet van welk advys dan ook den 1. 