Over eenige nieuwe soorten van Megalops, Dussumieria, Notopterus en Astronesthes
OVER EENIGE NIEUWE SOORTEN VAN MEGALOPS, DUSSUMIERIA, NOTOPTERUS EN ASTRONESTHES, DOOR EPr. P. BE BO Ho EA EE E. Ik vat in deze bijdrage te zamen, de beschrijvingen van eenige nieuwe soorten, behoorende tot familiën, welke met de Clu- peoïden zijn verwant, doch zich daaronder niet laten rang- schikken. De geslachten Megalops, Dussumierta en Notopterus, be- hooren volgens den heer Vaienciennes elk tot eene bijzondere familie, terwijl Astronesthes zich nog het beste laat plaatsen onder de Salmones. Megalops macrophthalmus beschouw ik als eene nieuwe soort van dit geslacht. De verschillen tusschen deze soort en Me- galops indicus CV vallen meer in het oog, wanneer men speci- mina van dezelfde lengte naast elkander plaatst. Men ontwaart dan, dat de oogen bij Megalops macrophthalmus aanmerke- lijk grooter zijn; dat de kop grooter en boller is; dat de bo- venkaak minder achterwaarts uitsteekt en onder de iris eindigt; dat de schubben grooter en minder talrijk en de buikvinnen korter zijn. Bij twee individu's van gelijke grootte (315 en 317”) zijn die verschillen te overzien als volgt. Megalops indicus CV. Kop 42 maal. in het ligchaam. Oog 3i maal in den kop. Buikvinnen bijkans 2 maal in de lengte van den kop. 36 schubben op eene overlangsche rei. Megalops macrophthalmus Blkr. Kop 44 maal in het lig- chaam. Oog bijkans 3 maal in den kop. Buikvinnen 23 maal in de lengte van den kop. 40 schubben op eene overlangsche rei. L. 3l 416 Op het cinde van het 20ste deel der groote Histoire naíu- welle des Poissons verklaart de heer Valenciennes zich er voor, het geslacht Megalops voortaan te beschouwen als eene afdee- ling van het geslacht Flops. Hoezeer de groote verwantschap dezer geslachten niet te miskennen is, verschillen toch de soor- ten van Flops en Megalops in habitus zoodanig van elkander, dat zelfs een leek ze als zeer verschillende visschea zou beschou- wen. Ik ben het met den heer Valenciennes eens, dat men aan de verlenging van den laatsten rugvinstraal hier geene ge- nerische waarde kan bechten. Ik vind echter een ander ken- merk om de beide geslachten te onderkennen en wat mij van genoegzame waarde toeschijnt. Bij Elops saurus zijn de ploeg- beentanden in twee afsonderljke groepjes geplaatst, terwijl die tanden bij mijne beide soorten van Megalops tot eene enkele groep vereenigd zijn. Men kan alzoo, afgescheiden van de ove- rige kenmerken, de beide geslachten op volgende wijze van elkander onderkennen. Erors. Dentes vomerini in thurmas 2 plus minusve distantes collocati. Mzcaarors. Dentes vomerini in thurmam unicam collocati. Dusswumieria elopsoides verschilt van Dussumierta acuta CV. Poiss. XX p. 944 voornamelijk door meer achterwaartsche plaatsing der buikvinnen en meer konveksen buik. Een nader onderzoek mijner specimina van Dussumieria heeft mij doen zien, dat de boven beschrevene soort behoort afgescheiden te worden van de volgende, welke ranker van ligchaam en de eigenlijke Elops javanicus K.v.H. is. Zij komt veel zeldzamer voor. Dussumieria Hasseltii daarentegen komt te Batavia dagelijks in groote hoeveelheden ter markt, doch meestal zonder schub- ben, welke uiterst ligt afvailen. Clupea micropus T. Schl. Faun. jap. Poiss. tab. 107 fig. 2 is de vierde mij thans bekende soort van Dussumieria. Zij onderscheidt zich van Dussumieria acuta Val, Dussum. elopsoi- des Blkr. en Dussum. Hasseltii Bikr. reeds daardoor zeer dui- delijk, dat de rugvin er veel meer voorwaarts en geheel vóór Li 41S de buikvinnen is gelegen terwijl er de aarsvin buitengewoon kort is. Ik kan daarom niet met den heer Valenciennes aan- nemen, dat Clupea micropus T. Schi. tot zijne Dussumderia acuta kan behooren. Zij zal voortaan behooren genoemd te worden Dussumieria micropus, hoewel de benaming micropus, waarschijnlijk duidende op de kleine aarsvin, niet zeer juist gekozen is. Notopterus lopis Bikr. is na verwant aan Notopterus Bucha- nani CV. Poiss. XXI p. 109, doch mist de kleurteekening daar- yan, heeft minder bollen rug, veel minder talrijke schubben, enz. De soort, hieronder als Notopterus Bonttanus CV beschre- ven, breng ik slechts aarzelende daartoe , voornamelijk op grond yan het verschil in habitus en in net aantal schubben. De heer Valenciennes telde bij zijn specimen van de Irrawaddi 280 schubben op eene overlangsche rei, terwijl ik er bij mijne spe- eimina slechts ongeveer 180 tel. Indien in het drukken van het cijfer der schubben in het groote vischwerk eene fout mogt hebben plaats gehad en daaronder te verstaan is 180, dan wijkt toeh de habitus der afbeelding van dea heer Valencien- nes daardoor van die mijner specimina af, dat er de voor- hoofdslijn veel minder konkaaf, de rug veel minder konveks en de aarsvin van voren veel minder hoog is. Een nader verge- lijkend onderzoek der specimina van de Írrawaddi en van Java, schijnt alzoo niet overbodig. Toen ik, in het jaar 1815, in mijne Bijdrage tot de kennis der ichthijologische fauna van het eiland Bali, het geslacht Sto- mianodon als nieuw voor de wetenschap beschreef, was mij nog niet bekend de lIchthijologie der reis van de Sulphur van den heer Richardson en was nog niet gepubliceerd het 22ste deel der groote Histoire naturelle des Poissons, waarin de ge- slachten Gonostoma en Chauliodus naauwkeuriger dau elders anders beschreven zijn. Uit deze werken ontwaarde ik sedert, dat Chauliodus Fieldii Val. tot hetzelfde geslacht behoort als mijne Stomianodon chrisophekadion en dezelfde soort is als Astronesthes nigra Richards., beschreven en afgebeeld de Ichthyo- logij of H. M. Ship Sulphur (pag. 97 tab. 50 fig. 1-3). Het * 420 verwondert mij, dat de heer Valenciennes Chauliodus | Fieldij (vroeger zijne Stomias Field) onder Chauliodus heeft ge- plaatst, vermits deze soort niet beantwoordt aan de door hem zelven opgegevene kenmerken van dit geslacht. De beroemde ichthijoloog toch zegt van Chauliodus „les Chauliodes ont deux „ dorsales, l'antérieure correspond à l'intervalle qui sépare les „ deux nageoires paires" , terwijl bij Chauliodus Ficldii Val. de voorste rugvin geplaatst is achter de buikvinnen. Ik stem daarom den heer Richardson geneel bij, die deze soort tot cen afzonderlijk geslacht heeft verheven onder den naam van Astro- nesthes nigra. Onbekend met den arbeid van den heer Ri- chardson, was ik tot hetzelfde resultaat gekomen en noemde dit nieuwe geslacht Stomianodon, welke naam, als later voor- gesteld dan die van Astronesthes, behoort te vervallen. Astro- nesthes onderscheidt zich zeer duidelijk van Chauliodus, niet alleen door de plaatsing der straalachtige rugvin. achter de buikvinnen, maar ook door den langen onderkaaksdraad, door tanden op de tong en door ongeschubt ligchaam, terwijl het van Gonostoma Raf. Val. verschilt, door den onderkaaksdraad, door eene andere rangschikking der tanden, door afwezigheid van staartvindoornen enz. Ik noem Stomianodon chrysophekadion thans alzoo Astro- nesihes chrijsophekadion. Veze soort is eene geheel andere als Astronesthes nigra Richards. en het eerste door mij be- schreven. Het eenige exemplaar, in mijn bezit, is afkomstig van de noordkust van Bali, waar het bij de riffen van Boleling gevangen is. Het anatomisch onderzoek dezer soort heeft mij doen zien, dat zij geene zwemblaas bezit, dat er pylorus- aanhangsels aanwezig zijn, dat de maag in een’ spilvormigen blinden zak verlengd en dat het darmkanaal regt en bij gevolg zeer kort is. Er bestaat dus een zeer groot anatomisch ver- schil met Stomias, waar eene zwemblaas aanwezig is, de maag niet van het overige gedeelte der spijsbuis verschilt en geene pijlorus-aanhangsels schijnen te bestaan. In de be- schrijvingen vau (Gonostoma Raf. en Chauliodus Val. zie ik geen gewag gemaakt van deze organen. 421 DESCRIPTIONES SPECIERUM DIAGNOSTICAE, Megalops macrophthalmus Blkr. Megal. corpore subelongato compresso, altitudine 44 in ejus longitudine, latitudine 9 in ejus altitudine; capite subacuto 44 in longitudine corporis, longiore quam alto; linea rostro-frontali declivi rectiuscula; oculis diametro 3 fere in longitudine capitis; rostro truncato oculo breviore; maxilla superiore sub oculi parte posteriore desinente; maxilla inferiore ante supe- riorem prominente; dorso et ventre obtusis rotundatis; dorso ventre con- vexiore; squamis lateribus 36 p. m. in serie longitudinali; linea laterali sin- gulis squamis striis 4 ad 8 radiatim dispositis notata; pinnis, dorsali pos- tice in anteriore corporis dimidio sita, acuta, emarginata, corpore panlo humiliore, radio postico filiforme producto altitudine corporis vix longiore; pectoralibus acutis 14 in longitudine capitis ventrales non attingentibus; ventralibus initio dorsalis oppositis, capite plus duplo brevioribus; anali dorsali longiore, acata, emarginata, corpore minus duplo humiliore, radio postico paulo producto; caudali lobis acutis 4 et plus in longitudine cor- poris; colore corpore dorso coerulescente-chalybeo, lateribus ventreqne ar- genteo; limbo opereulari posteriore fusco; pinnis dorsali, caudali et anali fuscescentibus, pectoralibus ventralibusque flavescentibus. DM MEE. 15. V. 1/9. A. 25. C. 19 et lat. brey. Synon. Ikan Bulan bulan Mal Batav. Habit. Batavia, in mari et in fluviis. Longitudo speciminis unici 317”. Dussunweria elopsoides Bikr. Bijdr. Ichth. Madur. p. 12. Dussum. eorpore elongato compresso, altitudine 5 ad 54 in ejus longi- tudine, latitudine 2 circiter in ejus altitudine; capite triangulari acuto 44 ad 42 in longitudine eorporis; altitudine capitis 14 in ejus longitudine; li- nea rostro-frontali declivi rectiuscula; oculis diametro 3 ad 34 in longitudi- ne capitis; rostro oculo vix vel non longiore; ore antico rictu parvo ; maxil- lis aequalibus, superiore ante oculum desinente; dentibus maxillaribus, palati- nis, pterygoideis et lingualibus conspicuis; operculo acntangulo angulo rotun- dato; lineis dorsali et ventrali convexis, ventrali dorsali convexiore; squa- mislateribus 40 p.m.? in serie longitudinali; pinnis, dorsali in media cor- poris longitudine sita, acuta, corpore minus duplo humiliore; pectoralibus acutis eapite brevioribus sed ventralibus multo longioribus ; ventralibus pin- nae dorsalis parte posteriori oppositis; anali humili dorsali breviore; cau- dali lobis acutis 44 ad 5 inlongitudine corporis; colore corpore dorso coe- ruleo, lateribus ventreque argenteo; lateribus superne fascia diffusa longitu- dinali viridi-anrea; pinnis hyalinis vel flavesceutibus, candalt postice fus- cescente. iB. 15. D. 20 ad 99. P 9S V. 1/7. A. Madd OOR Synon. Jkan Djapo Mal, Javan. et Madurens. Habit. Datavia, Samarang, Surabaja, Kammal, in mari. Longitudo 2 speciminum 115” et 145% Dussumieria Hasselti Dlkr. r Dussum. corpore elongato compresso, altitudine 6 ad 64 in ejus longi- tudine, latitudine 2 circiter in ejus altitudine; capite triangulari acuto 45 ad 5 in longitudine corporis; altitudine capitis 12 circiter in ejus longitu- dine; linea rostro-frontali declivi rectiuscula ; oculis diametro 3 ad 34 in longitudine capitis; rostro oculo vix vel non longiore; ore antico rictu par- vo; maxillis subaequalibus, superiore ante oculum desinente; dentibus maxillaribus, palatinis, pterygoideis et lingualibus conspicuis; praeoperculo subaeutangulo angulo rotundato; lineis dorsali et ventrali convexitate sub- aequalibus; squamis lateribus 60 p. m. in serie longitudinali; pinnis, dorsali in media longitudine eorporis sita, acuta, emarginata, corpore minus duplo humiliore; pectoralibus acntis eapite duplo fere brevioribus sed ventralibus longioribus; ventralibus 3% quartae parti piunae dorsalis oppositis; anali humili dorsali breviore; caudali radiis mediis longitudiue aequalibus, lobis acutis 5 circiter in longitudine corporis; colore corpore superne coeruleo inferne argenteo; lateribus superue fascia diffusa longi- tudinali viridi-aurea; pinnis hyalinis vel flavescentibus, candali nigricanto marginata. B. 15. D. 20 vel 921. P. 13 vel 14. V. 1/7. A. 15 vel 16. C. 19 et lat. brev. Synon., Elops javanicus K. v. H. (secund, delineat. iuedit.). Ikan Djapo Mal. ct Javan. Habit. Batavia, Cheribon, Samarang, Surabaja, in mari. Longitudo 20 speciminum 80” ad 160”. Notopterus lopis Blkr. Topogr. Batav. Notopt. corpore oblongo compresso, altitudine 4 circiter in ejus longi- tudine, latitudine 84 fere in ejus altitudine; capite acuto longiore quam alto, 48 fere in longitudine corporis; linea rostro-frontali valde concava; altitudine capitis supra medium oculum 3 in ejus longitudine; oculis dia- metro 5i in longitudine capitis; osse suborbitali antice sub oculo oculo tri- plo humiliore; rostro oculo breviore; maxilla superiore post oculum desi- nente; dentibus lingualibus 2 anticis sequentibus multo longioribus curvatis ; praeopereulo oculo plus duplo latiore, rotundato, squamis parvis im series p. m. 15 verticales dispositis; fossa mucosa temporali quintuplo longiore quam lata; dorso elevato rotundato ; linea ventrali-caudali obtusangnla; ventre Ad 49; wed V deutibus utroque latere 45 p. m. serrato; squamis cycloideis parte basali radiatis, lateribus 170 p. m. in serie longitudinali; pinnis, dorsali oblonga rotunda in media corporis longitudine sita, altitudine 2 in longitudine ca- pitis; pectoralibus rotundatis eapite minus duplo brevioribus pinnam ana- lem vix attingentibus; ventralibus basi unitis oculo duplo brevioribus; ana- li radiis longissimis 3 fere in longitudine capitis; caudali eapite triplo bre- viore; colore eorpore superne griseo vel nigricante, inferne argenteo, gri- seo vel nigricante; fasciis vel maculis mullis; pinnis pectoralibus flavis, ceteris viridescentibns, anali caudalique fusco marginatis. COR E. V. 5? A. 128. p. m. C. 12. Synon., Ikan Lopis Mal. Batav., Jav. Samar. Ikan Kapirat Mal. et Sundan. Batav. Habit. Batavia, Samarang, in fluviis et paludibus. Pe 339 Longitudo speciminis unici 275” sed muito majora vidi. Notopterus Bontianus CV. Pois XXI p. 107 tab. 614? Notopter. corpore oblongo compresso, altitudine 44 ad 32 in ejus longi- tudine, latitudine 34 circiter in ejus altitndine; capite triangulari 54 ad 51 in longitudine corporis, aeque alto circiter ac longo; linea rostro-fron- tali mediocriter concava; altitudine eapitis supra medium oculum 2 in ejus longitudine; oculis diametro 4i ad 5 in longitudine capitis; osse suborbi- tali antice sub oculo oculo duplo humiliore ; rostro oculo non vel vix bre- viore; maxilla superiore sub media vel posteriore ocnli parte desinente; dentibus lingualibus 2 anticis ceteris longioribus curvatis; praeoperculo oculo minus duplo latiore, angulato, squamis mediocribus squamis latera- libns majoribus in series 8 p. m. verticales dispositis; fossa mucosa tempo- rali latitudine 84 circiter in ejus longitudine; dorso elevato rotundato; linea ventrali obtusangula; ventre utroque latere dentibus 28 ad 33 serra- to; squamis cycloideis parte basali radiatis, lateribus 170 ad 180 p. m. in serie longitudinali; pinnis , dorsali oblonga rotundata in media corpo- ris longitudine sita, altitudine 13 ad 14 in longitudine capitis; pectoralibus rotundatis capite brevioribus, initium pinnae analis superantibus; ventra- libus basi unitis oenlo paulo brevioribus; anali radiis longissimis 2 et paulo in longitudine corporis; caudali capite duplobreviore; colore corpore superne griseo, fuscescente vel nigrieante, inferne argenteo, griseo vel ni- grieante; fasciis vel maculis nullis; pinnis viridescentibus vel nigricanti- bus, anali et caudali vulgo nigro marginatis. B. 7 vel 8 D. 2/6 vel 2/7. P. 1/14 ad 1/16. V. 5? A. 104 ad 110, C. 12 et lat. super. brev. Synon. Tinca marina Bont. Hist. nat. med. lib. V. p. 78, fig. Notopterus kapirat Dlkr. Top. Bat. Notoptere de Bontius CV. Poiss. XXI p. 107? 424 ikan Lopis et Ikan Kapirat Indig. Batav. Habit. Batavia, Samarang, in fluviis et paludibus. Longitudo 8 speciminum 180” ad 335”. Astronesthes chrysophekadion Blkr. Astron. corpore elongato compresso, altitudine 8 ad 9 iu ejus longitu- dine, latitudine 2 circiter in ejus altitudine; capite convexo compresso 54 circiter in longitudine corporis, longiore quam alto, duplo altiore quam lato; oculis diametro 3in longitudine capitis; rostro oculo breviore; rictu amplissimo; ossibus intermaxillaribus sub oculo desinentibus dentibus utro- que latere p. m. 6 semisagittatis auticis longissimis; ossibus supramaxilla- ribus dentibus parvis confertis utroque latere p. m. 20; maxilla inferiorc dentibus utroque latere p. m. 10, antice dentibus 2 valde elongatis cur- vatis semisagittatis; dentibus palatinis uniseriatis conieis distantibus parvis, pterijgoideis minimis tactu magis quam visu conspicuis; lingua linea me- dia aspera basi utroque latere dentibus 4 conicis acutis posteriore longiore; dentibus pharijngealibus aeutis in thurmas oblongas collocatis; cirro in- framaxillari eapite paulo breviore; cute alepidota laevi; pinnis, dorsali radiosa in media corporis longitudine sita, ventralibus magis quam anali approximata, acuta, capite breviore, corpore vix humiliore; dorsuli adi- posa oculo minore, oblonga, anali mediae opposita; peetoralibus capite duplo brevioribus; ventralibus capite miuus duplo brevioribus; anali dorsali radiosa longiore sed hnumiliore; caudali biloba lobis obtusinsculis 9 ad 10 in longitudine corporis; colore corpore superne et inferne nigro; fascia ce- phalo-caudali lata argentea; lateribus seriebus numerosis transversis flexuosis punctorum nigrescenticum ; ventre guttis aureis utroque latere in series 2 longitudinales dispositis; pinnis flavis. JE. A4 JU. UD IE Ge Vo Mos An BS Ch HO) cs ew MET Synon. Stomianodon chrysophehadion Blkr. Bijdr. iehth. Dali. p. 10. Habit. Doleling, Bali septentrionalis, in mari. Longitudo speciminis unici 115”. 