Vervolg van Mr Johan Van de Water's groot plakkaatboek s'lands van Utrecht : Van de vroegsten tijd af tot het jaar 1805. Door Mr C.W. Moorrees, en Dr P.J. Vermenlen. 1
April 1755 eene missive aan de Heeren Staten des Nijmeegschen Quartiers is afgezonden, welker Heeren Gedeputeerden, bij hunne rescriptie van den 15. derzelver maand, wel uitdruklijk avou- eerden de tweeheerigheid van de Marsch, en dat dezelve door beide de Provincien pro indiviso be- zeten, en een onverdeelde jurisdictie en onverdeeld territoriaal regtsgebied geoeffend wierd, maar ech- ter in consideratie oordeelden te moeten nemen, of wel de tweeheerigheid en onverdeeld territoriaal recht van de Marsch wel speciaal kon gaan tot financiele zaken, en oordeelden gemelde Hun Ed. Mog. dat de inwoners van de Marsch, tot de ag- tervolging van beiderzijds financiele placaaten, re- glementen en ordonnautien gehouden zijnde, culpa- bel en strafbaar wierden aan en bij de Provincie, tegen welke zij wierden bevonden gecontravenieert te hebben.. Het advys van den Hove dezer Provincie hierop weder gevraagd zijnde, persisteerde het zelve bij de gedachten om in energique termen op behoorlijke reparatie van de infractie aan Hun Ed. Mog. ju- risdictie en territoriaal recht te insteren, en is con- form 't zelve cene missive van deze Provincie af- gezonden den 21. Mey deszelven jaars, en men schreef den Schout van de Marsch aan, dat indien onverhoopt eenige executie tegen de goederen van de gebroeders van Ochten mogt worden onderno- men, daarop agt te geven, daar tegen te proteste- ren en daarvan ten spoedigste informatie te geven. Op de dezerzijdsche laatstgemelde missive rescri- beerden de Staten van het Quartier van Nijmegen in dato 18 Junij en proponeerden еспе conferentie, tot wegneming van de ontstane geschillen en tot maatregeling voor het vervolg. Deze propositie werd ook door de Heeren Staten dezer Provincie, volgens resolutie van den 2. Julij daaraan volgende, aangenomen; alleen besloot men bij de kennisge- ving van de acceptatie te vernemen, of met de intentie ware dat deze zaak ook door een Land- schaps Commissie van de Geldersche zijde diende behandeld te worden, en of niet wederzijds eenige Raadsheeren zouden worden geassumeert tot het adsisteren van gemelde conferentie. 'S LANDS VAN UTRECHT. Eene missive, conform het bovengemelde geresol- veerde, den 3. Julij afgezonden zijnde, werd den 9. door de Heeren Gedeputeerden van % Quartier van Nijmegen beantwoord met kennisgeving door т. Вовк. r Trr. iv. Deer. 149 Richter wegens deze Provincie verscheide placaten, wegens het Quartier aldaar geaffigeerd, had laten afscheuren, met verzoek om voorziening. En wanneer men daarop het bericht van den- de Staten deszelven Quartiers geautoriseerd te zijn, | zelven Richter had, is conform hetzelve geantwoord alzo de zaak, des questie, de twee andere Quartie- ren niet raakte en het Hof van Gelderland omtrent het financiele niet wierde gekend. Doch zo in de te houden conferentien eenige andere pointen mochten worden gereguleert, waarop men dezerzijds zoude vermeenen de approbatie van de Staten van Gelderland te worden gerequireerd , zij zig in zodanigen geval sterk maakten zodanige approbatien te zullen bezorgen. Deze conferentien op dien voet gereguleerd en gehouden zijnde, werd den 17. September deszel- ven jaars 1755, ter vergadering van de Heeren Staten, gelezen het rapport van onze Heeren Ge- committeerden, inhoudende de pointen waar omtrent men op approbatie van wederzijdsche principalen geconvenieerd was, en welke pointen insloten eene gemeenschaplijke heffing van schatting of wel ieder voor de helft, mitsgaders het vonnissen dezer za- ken en het ter executie leggen van dezelve. De vorige Heeren Gecommitteerden in der zake wegens deze Provincie werden wel gecommitteert tot verdere behandeling, en weer was men alhier ook niet ongenegen om of de eene of de andere alternative pointen, bij rapport van den 17. Septem- ber gementioneerd, vast te stellen, doch alzo men niets van de Geldersche zijde vernam, vond men den 6. April 1756 goed aan H. H. Gedeputeerden des Quartiers van Nijmegen eene missive te schrij- ven, ook ten einde men van de intentie der Hee- ren Staten des Quartiers, ten opzichte van het geconvenieerde over de Marsch, mogte geinfor- meerd worden. Hierop rescribeerden gemelde Hun Ed. Mog. in date 31 Mey, dat men goedgevonden had die zaak commissoriaal te maken, ten einde de retroacta na te zien en te dienen van elucidatie; dat dit rapport nu eerst gedaan was, en dat daaruit es- sentieele bedenkingen waren voortgekomen, waar- om alvorens te resolveren dezelve eerst ter tafele van de Landschap moesten gebragt worden. Zulks den 20. October daaraanvalgende gedaan zijnde, heeft het Quartier van Nijmeegen aan de twee andere Quartieren in bedenking gegeven, dat hier gedisputeerd wierd over een gedeelte van de Souvereiniteit over de Heerlijkheid van de Marsch en het territoriaale recht des Furstendoms en Graaf- schaps, of de Collegien van Hof en Rekenkamer niet behoorden te worden geautoriseerd om alle stukken, deze zaak betreffende, te examineren, en bevindende de sustenu der Staten van Utrecht on- gefundeerd te wezen of meerder bewijs voor dezer- zijds gevoelen te militeren, het zelve te deduceren; еп їз conform dat geproponeerde ook bij de Land- schap geresolveerd. Terwijl men in den jare 1757 en vervolgens nu hier afwagte wat bij de Heeren Staten van Gel- derland zoude geresolveert worden nopens het ge- Convenieerde, ontving men ter vergadering van Heeren Gedeputeerden van 3 November 1758 eene missive van de Heeren Gedeputeerde Staten van Gelderland, van 29 October, met klachten dat de Vazvore Urs Рів, І. | dat hij de affixie van zeker placaat omtrent den uitvoer der messie, ‘tgeen men aldaar op cene gantsch wederrechtelijke wijze, en tegen de intentie zelve der Staten van het Quartier, wilde affigeren, belet had, waarbij men voegde eene aanmaning tot de ratificatie van het geconvenieerde omtrent de Marsch, En hierop den 29. Augustus 1759 nog niets ingekomen zijnde, deden de Heeren Ordinaris Ge- ‚deputeerden dezer provincie, ter beschrijving, eene propositie om zich van het recht van condomi- ninum te bedienen, en zodanige middelen, als bij de Staten des Quartiers van Nijmegen voor de helft geheven werden, insgelijks voor de weder- helft te heffen, gelijk dan ook aan den Hoofdoffi- cier van Rhenen, als Schout van de Marsch, aan- geschreven werd. De præparatien, door gemelden Schout daartoe aangelegd, maakten de Heeren Gelderschen in be- | weging, en het Hof en Rekenkamer gaf, bij missive | van den 30. October 1759, te kennen dat zij al lang gewenscht hadden in staat te zijn om de zaak van de Marsch bij de hand te nemen, dan dat zulks door aldaar gemelde omstandigheden vertraagd was; dat nu, bij eene missive van den Gelderschen Richter in de Marsch, kennis was ge- geven dat men hier voornemens was eenige mid- delen te heffen; dat zij wel begrepen dat de zaak eenmaal een einde moest hebben, doch dat om zulks in ’t vriendelijke te doen, alles behoorde te blijven in dien staat, waarin het nu zederd eeni- ‘gen tijd geweest was; waarom men verzocht dat de orders tot introductie van eenige middelen, ten minsten bij provisie, machten worden ingetrokken of gesurcheert, gelijk men dan ook dezerzijds die inschiklijkheid wel wilde gebruiken, doch. werd niet te min, volgens resolutie van de Heeren Staten dezer provincie, aan Hof en Rekenkamer gerescri- beert dat die deference niet tot eenige prejndice moest strekken, en dat Hun Ed. Mog. verwachte- den dat de zaak, door wederzijdsche Gecommitteer- den gereguleerd, eerlang voltrokken zoude worden. Hierop volgde eindelijk eene missive van de Raden en Rekenkamer van Gelderland aan de Heeren Staten dezer provincie, van 18 December 1759, waarin men na het opgeven van eenige pre- tense redenen waarom deze zaak niet met het Quartier van Nijmegen, maar met de Landschap moest worden afgehandeld, tot een basis stelde: Dat de Marsch aan de linker oever van den Rhijn, en dus in het hart van Gelderland gelegen zijnde, men aan een ander Souverein, vooral niet met betrekking tot de superioriteit en daaruit voort- vlocijend recht om imposten te heffen, eenig recht hoe genaamd zoude kunnen concederen, ten ware daarvan in rechte genoegsaam bleek. Dat men wel de in vorige tijden over de Marsch ontstaan zijnde differenten, ook voormaals had zoe- ken bij te leggen, in specie in 1620 en vervolgens, wanneer ook door Gecommitteerden van Н. Н. Mog. voorslagen tot agcommodement gedaan waren, 38 150 VAN DEN STAAT EN DE SOUVEREINITEIT doch dat het apparent was dat dezelve nooit ge- ` innovatien, in prejudice van de deliberatien dezer aggretert of geapprobeert waren, en dus de zaak onvoltooit gebleven zijnde, men dezelve moest op- vatten zo als dezelve zich in 1620, 1621 en 1622 bevondt. Dat men op den voet staande hield: a. Dat in die conferentien wegens Utrecht geen het minste bewijs van eenig recht of possessie, zo van Souvereiniteit en criminele jurisdictie als van het heffen van contributie, was geproduceerd. д. Dat volgens de verklaring van Hof en Reken- kamer van Gelderland, van 16 Julij 1622, het recht van Gelderland tot de contributie van de Marsch, met uitsluiting ‘van het Sticht, zodanig beweerd is, dat hetzelve bij voorraam aan dezelve is gevolgd. c. Dat ook hunne voorzaten toen geen de minste concurrentie van deze Provincie in ‘t criminele of recht van pardon hebben willen admitteren. d. Dat dienvolgende wel ver van een condomi- nium superioritatis aan deze Provincie te coneede- ren, bij Gelderland altoos deszelfs Souvereiniteit aan de Marsch en al wat daaruit voortvloeit ten krachtigste was geurgeert. Dat men niet dacht dat Utrecht nu eenig meer- der bewijs zoude hebben. En wat aanbelangende dat in eenige retroacta de Marsch twecheerig genaamd wierd, zulks alleen zijne betrekking tot de civile jurisdictie had, waar- uit niet tot het recht van contributie kon worden geconcludeert, dewijl de overgifte van criminele en civile jurisdictie bij overgifte of conventie in dominio privatoram kon zijn, % geen niet omtrent de impositio tributorum kon plaats hebben. Men refuteerde verders de argumenten, welke | men uit de informatien van de Heer Nicolai ge- nomen, en bij Matthaeus, de Nobil., lib. 2. cap. 11. te vinden, dezerzijds bij missive van 25 Maart had geallegeert, met betrekking tot de criminele jurisdictie en den eigendom van den Rhijn: 1. Met eene decisie van Keizer Adolf, volgens welke de Landschap sustineerde te hebben de - superioriteit en eigendom van de stromen, langs hare jurisdictie lopende, van den eenen oever tot den anderen. 2. Dat niet alleen de Landschap door eene pre- tense jaarlijksche (waarom niet daaglijksche) beva- ring van de Rekenkamer daarvan in possessie is, maar ook bij sententie en executien daarin waren gemainteneerd. 3. Dat ook ten bewijze van het privativam do- minium alle middelzanden, zo onder als boven en tegen Rhenen tot beneden Wijk toe, in naam van den Souverein van Gelderland van ouds her wa- ren geoccupeerd, speciaal het middelzand tusschen Rhenen en de Marsch. Provincie, en dat alle aanschrijvingen daartoe ge- daan alleen een animus possidendi, maar geene actuele possessie uitleverden. 1. Dat zij konden bewijzen, dat al in 1422 de Marsch als Geldersch en Neerbetuwsch te zijn ge- consideerd was. d 2. Dat de Marsch en daaronder horende pand- goederen, nevens een middelzand over Rhenen, in de oude Registers onder de Neerbetuwe aangete- kend stonden. 3. Dat Hertog Karel in 1535 een verdronke lijk op den stroom bij de Marsch door den Amptman van Neerbetuwe had doen schouwen, en zijn recht bij de Koningin van Hungarije ten kragtigste had staande gehouden. 4. Dat de Amptman van Nederbetuwe, in 1544, de zetting van de Marsch, na ouder gewoonte, had laten doen. 5. Dat de landen van de Marsch, en zelfs het Rhenensche veer, in vroege tijd de Karthuizers te Utrecht toebehoord hebbende, in de Geldersche schattinge onder de Neerbetuwe had gecontribueerd. 6. Dat eige ingezetenen dezer provincie, zich bij den Raad der Keiz Maj. te Utrecht over de Gel- dersche schattingen bezwarende, zelve geaffirmeerd hadden dat de Marsch in den Lande van Gelre gelegen was. 7. Dat zelf bij zekere informatie en dispositie, ter requisitie van de Provincie van Utrecht afgege- ven, geconfesseerd wierd dat de onderzaten van ‚de Marsch bij den Hertog van Gelder geschat wierden en niet contribueerden in de bede van Keizer Karel, als Heer van Utrecht. 8. Dat de Souvereinen dezer provincie uitdruk- kelijk gestendigd hadden in geene possessie van contributie te wezen, terwijl de Geldersche die alleen trokken. 9. Dat in 1522 de pondschattingen over de Marsch in de Neerbetuwe zijn aangeslagen. 10. Dat de Amptman van Neerbetuwe in 1524 beide de Scholten van de Marsch geordonneerd had de goederen van die van Rhenen, onder de Marsch, in toeslag te nemen, en ook in 1529 beide Scholten geordonneerd had uit bevel van den Her- tog van Gelre den Marschdijk te maken. 11. Dat volgens verscheide acten, in 1525 en vervolgens, bleek dat de penningen, door den Hertog geëischt, door of namens den Amptman van Nederbetuwe waren ontvangen. 12. Dat de Marsch in 1593 in de brandschat- ting van Neerbetuwe had gecontribueert. 13. Dat de Schatbeurder en Ontfanger Generaal van de Neerbetuwe de ontvangst gehad heeft zo wel van de Marsch als van de andere dorpen. 14. Dat zelfs de Heemraden van de Marsch, te En dat daar NB. alle de informatien van Sticht- | Rhenen residerende, in 1578 gesustineerd hebben sche ingezetenen, door den Heer Nicolai genomen, | dat de Marsch, volgens oud gebruik, in alle com- kwamen te vervallen, vermits men ook bij dezelve dezerzijdsche missive van 26 Maart 1755 zich be- roepen had op eene heffing van impositien in de Marsch, zeiden Hof en Rekenkamer, dat zij ver- trouwen dat zulks niet kan worden aangetoont voor 1620, in welken staat de zaak thans moeste worden opgevat; dat het geen daartegen mogt ondernomen zijn geconsidereert moest worden als tributien maar half moeste betalen. | 15. Dat ook in oude tijden, met uitkoping eent- ger ruiteren of knegten, die van de Marsche haar quote hadden bijgeslagen als die van Lijnden in Nederbetuwe. 16. Dat eindelijk, bij de introductie der verpon- ding in 1650, de Marsch door Gecommi van Nijmeegen, zonder concurrentie van die van °S LANDS VAN UTRECHT. Utrecht, was aangeslagen, en wel in ’t geheel, als of die Heerlijkheid geheel onder Gelderland resor- teerde. En men verzocht, dat, wanneer die van Utrecht met het geavanceerde geen genoegen konden ne- men, communicatie van de nadere redenen van de dezerzijdsche sustennen, met presentatie van Gel- dersche documenten, indien men dezelve dezerzijds ook wilde uitwisselen. Eu dat men daarom niet kon admitteren het | concept accoord van Augustus 1755, en niet zoude | kunnen gedogen dat de Staten van Utrecht wël attribueerden de faculteit, om, ingevolge hunne gedane aanschrijving, eenige middelen in de Marsch te heffen. Dat zij ook vermeenden, dat aan het Quartier van Nijmeegen alleen competeerde, in naam der Landschap, om de middelen te nemen en de ge- brekigen tot hun pligt te houden, dewijl ofschoon de Marsch in de civile jurisdictie al tweeheerig mogte zijn, zulks niet tot de gemeene middelen zich extendeerde. En dat daarom, ten aanzien van de zaak tegen de gebroeders van Ochten, de Hee- | ren Staten van Utrecht niet konden bezwaard zijn. Men verzogt daarop eindelijk dat van dezerzijds voorgenomene aanslage en collecten zoude worden afgezien, en vooral daaromtrent, zo lang het Hof van het goedvinden van de Landschap dien aan- gaande nader zoude wezen geinformeerd, niets na- deeligs zoude worden voorgenomen. Na dat deze missive eenigen tijd ter overweging van de Heeren Gedeputeerden dezer Provincie ge- weest was, werd dezelve bij een ampel antwoord uit naam van de Heeren Staten dezer provincie, volgens resolutie van 7 April 1761, gerescontreerd met alle zodanige argumenten, als vermeend wier- den te dienen, zo tot staving van het recht dezer Provincie als tot wederlegging van de voorgevens der Geldersche; doch vermits dezelve, behalven het geen daar meer bij gevoegd zal worden, ook zullen moeten recurreren in de derde en vierde afdeeling, wordt alhier tot dezelve gerefereerd. En waarom het genoeg zal zijn hier alleen bij te voegen, dat men die ample dezerzijdsche missive besloot met een nogmalig verzoek om approbatie op het concept accommodement, met het Quartier van Nijmegen aangegaan, en dat bij ontstentenisse van dien niet kwalijk mogte geduid worden dat de gedane aanschrijving, ter heffing van de mid- delen in de Marsch, op verzoek van Hof en Re- kenkamer provisioneelijk gesurcheerd, wierde werk- stellig gemaakt. Middelerwijl hadden ook de Heeren Gedeputeerde Staten dezer provincie zich, bij missive van 3 April 1761, aan de Staten des Nijmeegschen Quartiers na recht beklaagd over derzelver gehoudene han- delwijze, met verzoek dat Hun Ed. Mog. het daar- heen geliefden te dirigeren dat, conform de goede trouw, de gemaakte conventie omtrent de Marsch volkomen effect mochte erlangen en geapprobeerd worden, ten einde beiderzijdsche Souvereinen niet wederom ingeleid wierden in eene taediense en on- aangename discussie, die gelegenheid zoude kun- nen geven tot zodanige gevolgen die men wenschte voorgekomen te zien. En waarlijk had men dezerzijds wel groote re- e oo Өө mm т. Boek. 1. Ter. зу. Deet, 151 denen zich over de Heeren te beklagen, om dat Hun Ed. Mog. Gedeputeerden zich sterk hadden gemaakt, bij missive van 9 Julij 1755, om de ap- era te bezorgen van zodanige pointen, als welke et financieele niet betreffende, in de conferentien van dat jaar mochten worden gereguleerd. Doch dit verzoek dezerzijds gedaan was te ver- geefs. Men ontving alleen eene missive van Hof en Rekenkamer, in dato 3 November deszelven jaars , aan de Heeren Staten, behelzende eenige conside- ratien over de onwaarschijnlijkbeid om in het vriend- lijke aan een einde van zaken te komen. Men hoopte ook niet, dat men, op fundament van het geprojecteerde accoord met Nijmegen, eenige impositien zonde introduceren, alzo het zelve im- perfect en niet geratificeert was berustende op eene abusive suppositie, | Dat zij derhalve gaarne wilden vernemen welke middelen men hier dacht best te kunnen dienen, om buiten eene zelfrigting, tot eene afkomst van zaaken te geraken, welke men aan de zijde van Gelderland zeide niet te zullen onttrekken, met offerte om intusschen alles te laten in statu quo. Hierop werd den 18. November 1763 weder ge- antwoord еп, behalven provocatie op de rechten dezer Provincie tot de Marsch, wel expresselijk staande gehouden dat niemand deze Provincie kwa« lijk konde nemen, wanneer dezelve van haar recht gebruik kwam te maken, welk zeer wel zoude te justificeren zijn en niet door de conventie van 't Quartier van Nijmegen aangekomen. Doch dat echter die conventie, ten aanzien van deze Provincie, niet voor imperfect kon gehou- den worden. Men reflecteerde verder op eenige onvriendlijke insinuatien, in de voorgaande Geldersche missive vervat. Men oppert het expedient om door eene somme gelds het different uit de wereld te helpen, 't zij bij wege van een alternative cessie, speciaal om- trent het recht van heffing van middelen ten be- hoeve van een der beide Overheeren, tegen een gepast aequivalent, en men besluit met eene ver- zekering dat zo men in Gelderland dacht dat er eenig ander middel zonde zijn, van natuur om de zaak te vereffenen, men van deze zijde alles zoude contribueren om op eene vriendnabuurlijke wijze van elkander af te raken, Waarop door de Heeren Staten van Gelderland niet geantwoord is voor 19 April des jaars 1764, welke missive, behalven eenige beantwoordingen ор dezerzijdsche reflectien omtrent de delegatie van deze zaak aan het Hof en Rekenkamer, en verdere digressien, welke niets ter zaake doen, ook een desavouement van de gemaakte conventie contineert. Maar bovendien zoekt men de questie der twee Provincien zodanig voor te stellen, als of van de zijde van Gelderland wierde gesustineerd dat aan haar toekwam het privativum dominium over de Marsch, en dat aan de zijde van deze Provincie alleen een condominium beweerd wierde, en dat dienvolgende de vraag zoude zijn, of de Provincie van Gelderland alleen schattingen en imposten over de Marsch zoude mogen heffen, dan of de Provin- cie van Utrecht voor de helft daartoe gerechtigd 152 is; zullende het een effect zijn van het privativum en het andere van het condominium. Dat daarom de heffing van alle de middelen wegens deze Pro- vincie voor de helft met geen recht geschieden kan, als Gelderland recht zoude hebben om het te be- letten. Dat men wel alles in state wilde laten blijven, VAN DEN STAAT EN DE SOUVEREINITEIT ‘lingen, gemeent zoude worden tot een afkomst van zaken te kunnen strekken. Met dezen brief bleef het geschil, met al wat daarvan dependeerde, al wederom hangende tot in | Чеп jare 1774, wanneer het Hof en Rekenkamer | van Gelderland bij missive kennis gaf, hoe zij ver- nomen hadden dat dezerzijdsche admodiateurs van hangende de deliberatien, doch alle feitelijke on- de gebrande wijnen over het territoir van de Marsch dernemingen zoude moeten tegengaan. En ofschoon ` eene aanhaling aldaar gedaan en zekeren van Om- de middelen maar voor de helft geheven wierden, % | meren, in de Marsch woonachtig, voor het Collegie zelve geen erkentenis van een ander tot de tweede ` van de Heeren Gedeputeerden dezer Provincie ge- helft involveerde. ‚citeerd hadden; dat men, vermits het zelve strekte Dat ook de voorslag van een alternative cessie | tot nadeel van de Provincie Gelderland, bij pro- voor ееп somme gelds niet kan geaccepteerd wor- | visie verzogt dat dezelve citatie buiten vervolg den, om dat dezelve zoude steunen op een recht | mogt worden gehouden. van condominium, % welk in questie is, en dat, Gelijk ook bij resolutie van 5 Februarij goed eene alternative cessie ten opzichte van Gelderland ` gevonden en bij missive aan Hof en Rekenkamer, zeer bedenkelijk voorkomt, om dat de Marsch bijna | mitsgaders op eene bekwame wijze aan den ge- in Gelderland geenclaveerd is. Echter als deze propositie meer aanneemlijk zoude kunnen gemaakt worden, wilde men daaraan alle faciliteit toebrengen. | daagde en de admodiateurs geconnnuniceerd werd. | Alvorens deze inschiklijkheid ter kennis van Hof | en Rekenkamer konde gekomen zijn, had hetzelve, | bij eene missive van den zelfden laatstgemelden dag, Terwijl de Heeren Gedeputeerden hierover deli- ` aan de Heeren Gedeputeerden dezer Provincie ken- bereerden, ontving men eene missive van Hof en | nis gegeven van eene ontvange missive van de Hee- Rekenkamer op de periode van de laatst dezerzijds | ren Gedeputeerden des Nijmeegschen Quartiers, geschreve missive over de middelen en afdoening met een ampel detail van het presente questieuse der differenten over de Marsch, daartoe in beden- king gevende den weg van submissie aan de de- cisie van een regter, en tot % geen daar omtrent in consideratie mogt komen en te reguleren zoude | zijn eene conferentie voorslaande. Hierop werd bij missive van 8 Augustus 1764 geantwoord, en de dezerzijdsche autorisatie op Hee- ren Gedeputeerden gecommuniceert. Dat alvorens de zaak aan de wederzijdsche ge- qualificeerde Collegien over te laten, men aan, de Provincie van Gelderland onder het oog moest | brengen hoe zeer men daar een verkeerd denk- beeld vormde over den staat der questie, als of namelijk het zelve daarin bestond dat deze Pro- vincie het condominium benevens Gelderland, of dat aan Gelderland het privativum dominium zoude competeren. Daar echter van alle oude tijden de questie ge- weest was, onder wien van beide de provincien | geval, dat zij Hof en Rekenkamer daarin niet hadden kunnen stilzitten, en daarom den gedaagde geinterdiceerd hadden zich alhier op eenigerlei wijze in te laten, ook gedeclareerd hadden hem in hunne ‚speciale protectie te nemen en de stukken op nieuw in handen van den Momboir van Gelder- land gesteld hadden. | Dat zij Hun Ed. Mog. herinneren moesten, dat de laatste missive van de Staten van Gelderland van 19 April en de hunne van 11 Mey 1764 nog niet beantwoord waren. Dat derhalven de zaken in dien staat gebleven zijnde, zij zich over de feitelijke tentamina van be- dienden dezer Provincie verwonderden, en vertrouw- den van de dezerzijdsche regtmatigheid dat men alles buiten effect zoude houden. Behalven het geresolveerde op deze missive, om al het geen de zaak van de Marsch betrof na te zien en daarover met Commissarissen uit den Hove | | het district van de Marsch moest verstaan worden te behoren, en dat men dezerzijds daar omtrent altijd in zijn geheel gebleven was. Dat zederd den voorraam van 1621 meest op den voet van een condominium geschikt was, om dat zo lang die voorraam door geene nadere bepaling was afgedaan, men ook in de conferentie te Wijk daarin had toe- gegeven, doch dat men, na het weigeren van de ratificatie dier conventie, gesteld was in het recht °t welk men van ouds gehad had. Dat men derhalve dezerzijds niet twijfelde of de Heeren Staten van Gelderland zouden, wanneer zij de redeneringen in dezerzijdsche missives vermeld, te besoigneren, werd оок op den 11. Maart 1774 goedgevonden, ter beantwoording van de missive van Hof en Rekenkamer van 5 Februarij, aan die Collegien onder % oog te brengen dat hunne in- terdictie niet over een te brengen was met hun eigen geavanceerde, dat hangende de deliberatien de zaken wederzijds behoorden te blijven in state; dat deze Provincie zich vondt in de possessie van het invorderen van het middel op de gebrande wij- nen en dien volgende van de judicature over de contraventien. Dat men derhalve verzocht dat Hun Ed. Mog. hunne gedane interdictie geliefden op te heffen, op dien voet beschouwd hadden, zo veel stof niet | met presentatie om hangende de deliberatien over gevonden hebben om op de suppositie van eene dezerzijdsche pretensie alleen tot een condominium, de redenen van deze Provincie in een verkeerd licht te plaatzen en ten hunnen voordeele te trekken. Dat men dezerzijds mede bereidwillig was om te horen naar zodanige propositie, als, na de inge- bragte zwarigheden tegen de laatst gedane voorstel- de zaak ten principale, de judicature over het financieele aan het gecombineerde Collegie van de Marsch over te laten; en men besloot met eene betuiging van bereidwilligheid tot eene spoedige afdoening van de principale questie. Men ontving hierop een antwoord van Hof en Rekenkamer van 13 Mey daaraanvolgende, waarin | 'S LANDS VAN UTRECHT. te kennen gegeven werd, dat niet zo zeer in aan- merking moest komen, in welke situatie de staat der questie over de superioriteit van de Marsch zich voor dezen mocht hebben opgedaan, maar in welke dezelve zich thans bevond, nu de Staten van Gelderland sustineerden dat het universe ter- ritoriale recht aan hun toekwam; dat alle inkruip- selen daartegen behoorden te worden afgeschaft; dat de dezerzijds geëntameerde procedures tegen van Ommeren waren eene nieuwigheid, en dat, zo de zwarigheden, uit gebrek van eene zekere regts- oefening in het financieele resulterende, moesten worden vermeerderd, zulks niet aan de Geldersche te wijten was, als die bij hunne missive van 19 April en 11 Mey 1764 alle mogelijke avances ge- daan hadden om daartoe te geraken. Terwijl deze missive mede in handen van Heeren Gecommitteerden tot de zaak van de Marsch ge- steld zijnde over dezelve wierde gedelibereerd, ont- ving men in dezen jare 1776 eene missive van Hof en Rekenkamer, van 1. Mey, houdende of niet door deze of geene middelen en schikkingen, op de convenabelste wijze, de subsisterende dispu- ten zouden kunnen worden getermineerd, en werd wederom verzogt antwoord op de missive van 19 April en 11 Mey 1764. Men gaf hierop, bij missive van 24 Mei, dezer- zijds te kennen een ernstig verlangen om tot een afkomst van zaken te komen,,en proponeerde dat blijvende de staat der principale questie, gelijk dezelve zich dadelijk bevond, gesteld hierin te ver- seren welke van beide de overheeren Souverein van de Marsch was, tot een tentamen van minlijke schikkingen, en zonder inmiddels aan de eene of andere zijde iets te innoveren, tot een basis ge- legt zoude worden het condominium van beide de provincien, wanneer men dezerzijds zeer gereed soude zijn om over zodanig accommodement te handelen. Hof en Rekenkamer van Gelderland rescribeer- den hierop den 25. Mey en toonden dat de Hee- ren Staten van Gelderland niet begrepen dat de questie daarin verseerde aan welke van beide de Provincien de superioriteit over de Marsch com- peteerde, maar of dezelve aan Gelderland alkeen, dan of deze Provincie het condominium toebe- hoort, want dat zij ор den voorgeslagen voet zwa- righeid moesten maken in conferentie te treden. Hierop werd den 30, derzelver maand aan ge- melde Collegien gerescribeerd met inhoud van eenige redenen en gronden, op welke de dezer- zijds bij vorige missive gedane propositie gebouwd was, en dat van dezelve nooit zonde kunnen wor- den afgegaan, dat men derhalve verzocht te mogen weten op welke wijze men dacht dat in het vriendlijke zoude kunnen worden geconfereert. Deze missive werdt van de Geldersche zijde op eene bijzondere en misschien niet wel met de decentie overeenkomende wijze beantwoord; men trachtte quasi te justificeren de redenen, waarop men had moeten difficulteren in eene vriendelijke conferentie te komen, en men declineerde dezelve bij continuatie; ja men hieldt zich verwonderd men dezerzijds op denzelfden voet nog conti- nucerde met hen te willen engageren in eene nieuwe discussie van zodanige pointen, of onge- Vervore Ure. Рв, І. т. Bork. 1, Tr, ту. Deer. 153 voelig in te wikkelen in directe of indirecte ргае- suppositien, over welke de Staten van Gelderland en zij zich voor meer dan 12 jaaren finaal geëx- pliceerd hadden, en waar over zij tot hier toe eene explicatie van de Heeren Staten dezer Provincie, hoedanig die ook wezen mocht, met geduld, doch te vergeefs hadden te gemoet gezien. Dat zij daar- om, zo zij vermeenden, zouden hebben kunnen volstaan met de receptie-van de dezerzijdsche even voorgemelde missive te accuseren, doch men gaf voor dat men nog al in eenige hoop leefde of zij niet eindelijk het geluk mogten hebben Hun Ed. Mog., de Heeren Staten dezer Provincie, van de nutteloosheid van alle zodanige preliminairen te desabuseren, en daarom zulks nog wel eens had- den willen ondernemen. Vervolgens gaven die Hee- ren een ampel bericht van hunne eens gefixeerde begrippen omtrent de questie, en van de wijze waarop dezelve zoude moeten worden getermineerd, met herhaling van vorig schrijvens op dat suject, en besluitende, dat de præliminaire materie over een onderling accommodement ten principale ge- expuiseert was, verzochten zij gedispenseert te worden van-eene verdere nutteloose briefwisseling deswege te houden, maar dat zij met bedaardheid zouden afwagten een antwoord van de Staten dezer Provincie op den hunnen van den 11. Mey 1764. Eindelijk voegden Hof en Rekenkamer in % vriend-. lijke daarbij, dat zij bij verder stilzwijgen van deze zijde, genoodzaakt zouden zijn van alle hunne aan- gewende devoiren gedurende meer dan 12 jaren, aan de Staten van Gelderland rapport te doen, ten einde die dan zelfs zouden kunnen delibereren over de mesures, welke tot maintien van hunne Souvereiniteit, en tot afschaffing van het geen daar- tegen mogt bevonden worden ingekropen te wezen, zouden vermeenen te behoren. Deze missive weder in handen van de Heeren Gecormmitteerden tot de Marsch gesteld geweest zijnde, werd den 31. Julij, op rapport van de Hec- ren Ordinaris Gedeputeerden, bij de Heeren Staten dezer Provincie geresolveerd cene ample missive aan Hof en Rekenkamer te schrijven, waarin men de de- zerzijdsche verwondering over hunne handelwijze te kennen gaf, als zijnde dezelve weinig te compasseren met de betuigingen, zo door de Heeren Staten van Gelderland als door hun te meermalen gedaan, omtrent de oprechte gezindheid tot eene vriend- nabuurlijke schikking; en dat men hier uit hunne missive met bevreemding vernomen had dat men, tot redres van dat abuis, den hoofdzaakelijken in- houd dier missive als nog aan Hof en Rekenka- mer communiceerde, en accepteerde men eindelijk het different door een onpartijdig Hof van justitie, met communicatie van den Heer Erfstadhonder te laten decideren; ook gaf men kennis van de dezer- zijdsche autorisatie op de Heeren Ordinaris Gede- puteerden om dezen aangaande alles te reguleren. DERDE AFDEELING. Behelzende de gronden en redenen, op en om welke de provincie Utrecht vermeent dat de Marsch van ouds geheel en al tot het territoir van het Nedersticht behoort hebbe, en alzo daarvan door hetzelve nooit 39 VAN DEN STAAT EN eenigen afstand gedaan is, als nog behoren moet; immers en ten minsten onder zoda- nige bepalingen, als daar omtrent dezerzijds van wege dezelve ten behoeve van de Pro- vincie van Gelderland zijn aangeboden, vol- gens een accoord tusschen zekeren Bisschop des Gestichts en den toenmaligen Graaf van Gelderland gemaakt en opgericht. Om nu over te gaan tot die bewijzen en rede- nen, op en om welke de Provincie Utrecht ver- meent dat de Marsch van ouds, geheel en al, zonder eenige twijfeling over te laten, aan de kerk of het bisdom van Utrecht behoort hebbe, zal men dezerzijds beginnen met aan te tonen, op hoedanige wijze dat district wel eer aan het bisdom gekomen zij. Voor eerst dan vindt men het ter- ritoir van de Marsch duidelijk beschreven in den giftbrief van Karel den Groten ten behoeven van St. Martens kerk, quae est constructa in Trajecto veteri, subtns Dorestado; bij Heda, Hist. Ultraj. р. 415 bij v. Loon, aloud. Holl. Hist. 2. d. р. 4, Mieris, Gr. Chart. boek 1. d. М. 6. en in Lib. Donat. Imper. in prima fundat. Eccles, Maj. traject. fol. 5, waarin, nadat de giften van de Amersfoord- sche zijde verhaald zijn, gezegd wordt, „Similiter „donamus ad Ессіеѕіат 8, Martini, Ecclesiam quae „est super Dorestad constructa et vocatur Ubkirika, „et cum ea Ecclesia ripaticum illam super Leckiam „et insulam Шат prope ipsam Ecclesiam ad partem „orientalem inter Rhenum et Lecham. Haec vero „omnia tradimus а die praesenti ad praefata sancta „loca perpetualiter possidendum. Ideo hanc prae- „ceptionem authoritatis nostrae scribere jussimus, „ut ab hac die jam memoratus Albricus presbyter | „Sive successores qui fuerint rectores ejusdem saneti „loci praedicta loċa ad opus jam dictae basilicae „habeant, teneant, gubernent, regant atque dispo- „nant, et quidquid exinde ad profectum ipsius „sancti loci facere elegerint libero perfruantur ar- „bitrio Et nullus quislibet de judiciaria potestate, | „aut quaelibet persona praedicto Albrico presby- „tero neque successoribus suis de jam dictis rebus „inquietare aut contra rationis ordinem vel calum- „niam generare quoquo tempore praesumant, sed „рег nostrum largitatis praeceptum praedicta basi- „lica jure valeat obtinere firmissimo.” Welk in 1 Nederduitsch vertaald bij van Loon ter voorge- melder plaatse kan nagelezen worden. Geene gift kan in sterker bewoordingen gedaan, geene plaats naaukeuriger bepaald worden, dan de Marsch in den gemelde brief omschreven wordt. En om zulks ten allerklaarsten in het oog te doen lopen, zal men den gemelden brief zo ten opzichte van den gever als van de gift wat nader onderzoeken. Wanneer, па dode van Pipijn, deszelfs twee zonen Karel en Karoloman de staten van hunnen vader in 768 verdeeld hadden en het Oostfranki- sche rijk aan Karoloman te beurt gevallen was, is dezelve in den jare 771 reeds komen te overlij- den, en is Karel, met toestemming der Franken, van alle de staten zijns overleden broeders,en gevolg- lijk ook van deze landen meester geworden. Æyiné. in vita Carol. М. fol. 4: Carolus autem fratre defuncto consensu omnium Francorum rex constituitur. DE SOUVEREINITEIT Het lijdt dan geen twijfel of de gemelde Vorst heeft aan de kerk van Utrecht, of aan wien hij anders wilde, zodanige giften kunnen doen, als hij goedvondt te doen, zonder bekreun van iemand; immers en allerzekerst zonder nadeel of regt van tegenzeggen van eenen Heer van Gelderland, als waar de eerste klank niet dan tegen het einde der negende eeuwe, onder den naam van Voogd, heeft begonnen gehoord te worden. Wat nu de gift zelve betreft, en of dezelve waarlijk het tegenwoordig questieuse territoir van de Marsch behelze, zoude men misschien onzeker stellen wanneer men blindlijk aannam, тееп om- trent 't welk in den giftbrief ad orientalem partem Ubkirikae inter Rhenum et Leckiam gesteld is, door van Buchel in de aantekeningen bij Heda ‚gezegd wordt: signantur hie pagi Doorn et Kothen ‚qui sunt inter alveum antiquum Rheni et Leccae. Nam cum Rhenus olim a parte orientali oppidi de Dorstad Trajectum versus inter Villas Thorne, Wer- cunde, Odeke et Vechto fluxeril, Lecca vero parvo tantum rivulo infra Dorestadum ad occasum per- rezeril, lanquam in insula omnes praedictas et ad- jacentes villas complexus est. Doch behalven dat het altoos onwaar geweest is, dat de Rhijn zodanig kan gelopen hebben, dat | dezelve Doorn mede tot een eiland gemaakt hebbe, zo berust de gantsche uitlegging van van Buchel op gronden, welke, tegen den duidelijken inhoud van den giftbrief strijden, dewijl hij denzelven be- | treklijk maakte op plaatsen beneden Wijk gelegen, | daar tog dezelve ten klaarsten van plaatsen boven | Wijk gelegen spreekt. Weshalve men dezelve dan ook boven die stad zoeken moet. Wat dan eerstlijk de kerk Ubkirika, boven Wijk gelegen, aangaat, is het zeker dat de voetstappen | van dien naam thans geheel en al weg zijn, zo | dat men daarvan niets kan ontdekken; maar wan- ‚neer men, volgens de beschrijving in den giftbrief, uit de ligging van die plaats eene natuurlijke aan- wijzing van die kerk moet doen, kan ‘er in 't al- gemeen geene andere door verstaan worden dan eene der naastbijgelegene plaatsen boven Wijk aan de rivier, alwaar eene kerk was. Wanneer шеп ten anderen het eiland, welk in dien brief beschreven wordt, nagaat, is ‘er met geene mogelijkheid eenige andere plaats voor aan te wijzen dan de gene, die men tegenwoordig de Marsch noemt, want dewijl Ubkirika eerst moet gesteld worden boven Wijk gelegen te hebben, % zij dan dat men wil toegeven, zo als het waar- schijnlijk is, dat hetzelve het tegenwoordige Ame- rongen is, tzij dat men zulks niet wil toestaan, zo moet men doch een eiland zoeken ad partem orientalem Ubkirikae, tusschen den Rhijn en de Lek, en dus nog hoger dan die kerk zelve, om welk territoir omtrent die. streek te vinden geene andere plaats dan die van de Marsche kan aange- wezen worden. ts wel waar dat dan de benaming van de Lek gegeven wordt aan een water, hoger dan Duurstede, en wel op de hoogte van Rhenen, doch de zwarigheid, welke daaruit gemaakt wordt, zal niet zeer groot zijn, als men in 't eerst аап" merkt, dat de benaming van Lek algemeen is en een kleener water betekent. Бошан. Hist. бей. 'S LANDS VAN UTRECHT. т, Bork. 1. Tir. ту. Deer. 155 10. 1. „At hodie observato fere eo alveo Batavo- | dat van onheugelijke tijden de tol, welke thans „durum praeterit, et Lecca dicitur rivulus forte уап wege de Heeren Staten van Utrecht te Wijk „et Elife quondam (id enim уох Lecca sonat) vere | gevorderd word, oudtijds hoger op die rivier plagt „nunc flumen.” En wanneer er dus tusschen Rhenen en de Marsch maar een klein strookje van de rivier ge- lopen heeft, (want de stroom zelve was aan de andere zijde van de Marsch) is het geen wonder dat hetzelve een Lek genoemd is geweest. Ten anderen, wat behoeft men twijfel te heb- t { | | geheven te worden, en wel volgens hetgeen dui- delijk kan bewezen worden, te Rhenen, en dus op de hoogte van het questieuse territoir, doch ook volgens algemeene gerugten en traditien, welke in eene zo onde zaak geene geringe preuves zijn, in de Marsch zelve, ter plaatse daar de tegenwoordige huizinge den Tollenburg den naam van zodanig ben, of een water, ‘t geen met den Rhijn commu- | tolhuis nog heeft in wezen gehouden, en daar ook niceerde, (want anders kon het tusschen beide lig- gende land geen eiland geformeerd hebben) en de plaatsing van dat huis juist op den uithoek, waar de oude stroom zich een weinig gezwenkt hoger dan Wijk gelegen, ook de Lek genoemd, heeft, zeer goed was om de op- en afkomende wierd, daar de brief van Karel de Grote zulks duidelijk zegt. | schepen op zekere distantie te kunnen zien. Dewijl dan zo veel zamenloopt, welk op zich Ja misschien is die naam van Lek nog al hoger ` zelve en bij den anderen genomen, op het territoir, op aan een naar Rhenèn en lager vlietend water | des questie, en bij geene mogelijkheid op eenig gegeven geweest, toen de grote stroom van den {ander kan toegepast worden, durft men dezerzijds Rhijn nog langs Wageningen liep, immers schijnt het overgebleven Lekskens veer, zijnde een overvaart uit de Veluwe naar de Betuwe, zulks te kennen te geven. Ja nabij het zelve veer vindt men nog een dorp of gehugt, welk den naam van Lakemond draagt. Dat nu Lake en Lekka oudtijds met elkan- der verwisseld zijn- is te bekend dan dat zulks zonde behoeven bewezen te worden. brief, voor zo veel het eiland, tusschen den Rhijn Lek gelegen, betreft, dat de toepassing derzel- ver op het territoir van de Marsch, volgens der- zelver situatie niet alleen allerwaarschijnlijkst is, maar dat dezelve ook ontegenzeggelijk wordt, zo lang niemand in staat zijn zal eenig ander stuk lands, buiten de Marsche, inter Rhenum et Leckiam super Dorestadum, en wel ad orientalem partem van een kerk, nog hoger dan Duurstede gelegen, aan te tonen, waarop de woorden van dien brief kunnen toegepast worden, en waar zoude doch iemand op de gansche rivier eene plaats kunnen, ja durven bepalen, waar van men met zo vele redenen en nog overig zijnde blijken kan bewijzen dat de zelve tusschen den Rhijn en de Lek als een eiland zoude gelegen hebben, gelijk men dit van het ter- ritoir de Marsche doen kan, % welk, schoon de stroom van den Rhijn veranderd is, en ten tijde van die verloping een gedeelte van dat land tot zijnen nieuwen bodem moet gemaakt hebben, ech- ter nog de Lek aan haren eenen kant heeft, ter- wijl de verlate bedding der riviere aan de andere zijde thans nog de Oude Rhijn genoemd wordt. En als men daarbij in acht neemt, dat in den zelfden brief gewag gemaakt wordt van een water- tol op de rivier, zal de toepassing van die donatie van Carel den Grooten op de Marsch nog al klaar- der worden, want behalven al het geen reeds te voren, uit de beschrijving der situatie, getoond is exactelijk op de Marsch te kunnen toegepast wor- den, zo komt hier nu nog bij, dat het bij dien brief gegeven territoir juist moest zijn een zodanige plaats op de rivier, waar of waaromtrent de Keizer een tol gelegd had, of bij het verlenen van dien brief toestond te heffen; dit vindt men al wederom zeer wel met het territoir, des questie, te kunnen gecompasscerd worden. Aangezien het niet kan tegengesproken worden, zg gerustelijk vertrouwen dat het zelve bij een ieder onpartijdigen een suffisant bewijs in die oude zaak zal uitleveren dat het eiland, door Karel den Grooten aan de kerk van Utrecht geschonken, waarlijk het territoir van de Marsch is en geen ander met eenige waarschijnlijkheid zijn kan. Waarom men ook verder met regt meent te be- | sluiten dat het zelve territoir, sederd omtrent dui- Ten minsten volgt uit de woorden van den gift- | zend jaren, in eigendom aan de kerk van Utrecht optimo jure behoord hebbende, het zelve nimmer aan haar op eenigen grond van recht is benomen geweest, of heeft kunnen benomen worden, maar dat zij het zelve tot op dezen huidigen dag һеһоп- den hebbe. Dat ook, door de pretense vereeniging van 't zelve met den Gelderschen bodem, de Betuwe of de Provincie Gelderland niet meer recht of eigen- dom op de Marsch verkregen heeft, dan zij te voren had, ten ware zij zulks uit hoofde van eenige bijzondere conventie of anderen wettigen tytel aan- tone. Want ofschoon eene rivier hier of daar door- breekt en zijnen stroom verlaat, zo maakt zulks geene verandering van territoiren, gelijk het zelve ex professo geleerd wordt bij Bapt. Aymy, de al- luvion. lib, 2 сар. Т. „Et alluvione non amittitur do- minium.” Gryphiander, de insulis сар. 29 n°. 90. En dewijl dan ook die gift, welke hier voren, zo veel eenige waarschijnlijkheid vereischen kan, is betrekkelijk gemaakt tot de Marsch, gedaan is met de concessie van alle mogelijk recht, gelijk uit den brief en de vertaling deszelven bij van Loon te zien 18, zo is de Provincie van Utrecht alleen be- voegd tot alle zodanige heerlijkheden, hoogheden, rechten en tot alles wat in 't algemeen onder de souvereiniteit gerekend wordt, zonder dat de Pro- vincie Gelderland zal kunnen aantonen, uit eenigen hoofde, tot eenige van dezelve pointen van superi- oriteit gerechtigd te wezen, ofte daartoe gekomen te zijn, dan alleen bij usurpatie ofte overmacht, hoedanig onder diegenen, welke zich vrienden , bu- ren en bondgenoten noemen, en ook inderdaad door nabaurschap en een zo naauw verbond vereenigd zijn, geene plaats behoort te hebben, en waarom ook uit bijzondere handelimgen, welke allermeest naar eenigen indrachte smaken, nimmer eenig ar- gument tot nadeel van een derzelver mag getrok- ken worden. Ai 156 VAN DEN STAAT EN Om nu verder het bewijs, welk uit den meer- gemelden giftbrief van Keizer Karel den Groten, nopens den eigendom van de Provincie Utrecht tot de Marsch, in de hier voor ter neder gestelde re- deneering getrokken is, nog meerder kracht bij te zetten, zal men hier bij voegen eene andere en nadere preuve, dat de Marsch van ouds aan den Bisschop van Utrecht behoord hebbe. Dus blijkt het bij een Extract uit het Leenregister van de Abtdije St. Pauls, over de jaren 1420 tot 1485, dat in t jaar 1460, des dingsdags па siate | Geertrudendag, voor den Abt van sint Pauls te Utrecht en voor deszelfs mannen van Leen geko- шен is Heer Johan, Heer tot Gymnich en tot Visschal etc., en droeg op aan den gemelden Abt eerstelijk den Olden weerd milte Gerichte hoge en lege met zijne tienden ende voort met alle toebeho- ren, die gelegen is bij de Nyerlede, daar Oostwaards naast gelegen is den Aemstelschen Bongaert еп West- waart aan den Schulenburgschen weerd, Noordwaarts aan den Mersschen, ende Zuidwaards aan den Ol- den Rhijn. Ende voorts droeg die selve Heer Jo- han aan den Abt op den Schulenburgschen weerd, die gelegen is in den kerspele van Liende, hage ende lege, wild ende tam, eggen ende einde, met alle zijne toebehoren, NB. daar Heer Johan voorsz naast geland is aan die een overzijde, ende die Bis- schop van Utrecht aan die nederzijde. Wie nu, die de gelegenheid van den Schulen- ` burgschen weerd, van den ouden weerd en van de Marsch nagaat, zal een oogenblik twijfelen of de laatste aan den Bisschop van Utrecht behoord hebbe. 