Geschiedenis van het leven, character, en lotgevallen van wijlen Willem den Vijfden prinse van Oranje en Nassau / 4. VIII, 663 S
496 LEVEN van nelijkfte Waardighecen te verkrijgen? — Moest het in de Tweede plaats, den goedhartigen WiL- LEM DE Vijrpe (die zich altoos zoo onveran- derlijk in Zijne Grondbeginfelen, als getrouw aan Zijne Vrienden betoonde te zijn) niet grieven, te zien, dat velen die Hij voor Zijne Vrierden en Vereerers altoos befchouwd hadde, als nu al mede de opgaande Zon aanbaden, en met achter- ftelling van Zijne belangen, zich op de Anticham- bre van den Allesbefchikkenden Raadpenfionaris vinden lieten, om van diens gunst eene vf andere Post te erlangen, waar door zij zich van ruime Inkomften, en een groot aanzien in de Wereld verzekerd waanden, terwijl zij zich het lot van hunnen vorigen Weldoener nlet fchenen aan te trekken ? — Zoodanige-handelwijzen te vernemen , waren voor WILLEM DEN VijrDeN zoo vele pij- len die Hem de lever doorboorden, en dikwerf bij het lezen der openbare Dagbladen vragen deedt: Zou men zulks van die en dezen immer hebben kunnen verwachten? — Was het in de Derde plaats, niet hoogstgrievend en beledigend _ voor WILLEM DEN VijFDEN, van tijd tot tijd te moeten vernemen, dat velen van Zijne bittere Vij- anden, die ter zake van Zijne Hof houding z ch weleer geërgerd, en dezelve als een bewijs van de Hem aangetijgde Trotsch- en Heerschzuxht aans ee WILLEM pen V. XI. Afd. 599 gevoerd hadden ‚ als nu de pra htige Hof hou- ding van den Raadpenfionaris {tilzwiigend goed- keurden, ziende alle de kostbare ivrich:in: en die door of van wegen den Raadpenfionaris werden ingevoerd, zoo door het in dienst flellen van een veel grooter aantal Kamerdienaars, Lakef- jen, Domeftiquen, en Lijfwachten in kostbare Liverijen, dan Hij immer begeerde; als door het ten prachtigften doen verbouwen, en naar den eerfien Frar.fchen fmaak kostbaar doen meu- bileeren, van het door den Huize van ORANJE gebouwde, en daar aan toebehorende Huis in ‘st Bosch, de Vorstclijke Oranjezaal, alwaar Hij in Zijne gelukkige dagen zoo vele aard{che ge- noegens ondervonden hadt? — Eindelijk in de Vierde plaats, want waartoe zouden wij hier nog meerder vragen doen?) Kon WILLEM pe VIJF- DE koud en onverfchillig blijven, toen Hij, al- mede uit de Publieke Nieuwspapieren, befluiten moest, dat velen, die het zoo zeer op de aan Hem bij wettige Staatsrefolutien bepaalde en toe- gekende Tractementen geladen, en dezelven als één der afronden waar in de Finantien verzon- ken waren aangemerkt hadden; als nu geene de minfte bedenking fchenen te meken, om mede te werken, aan de invoering en inftandhouding van een Plan van Conflitutie, volgens welke aan den Pp 3 ick 598 LEVEN van Heer Raadpenfionaris de faculteit werdt toege kend, om jaarlijksch op de Petitie van de Staats- behoeften zoodanige Som in te voegen, als dezel- ve nodig oordeelen en te bepalen zoude goedvin- den, terwijl ‘er in het gehele Plan hoegenaamd geen bepaling te vinden was, van de Tractementen en Emolumenten Hem voor de waarneming van Zija uitftekend Ampt, en het daar aan onmiddelijk toe- gekend uitgebreid gezach, over alle Gewestelijke en Stedelijke Regerings-Collegien, Land- en Zee- macht, Finantien , Colonien , en verdere voornaam- fie aangelegenheden van het gehele Vaderland , toegelegd? In de daad, wanneer men beweren wilde, dat Wittem pe Vijrpe bij de overe weging; van dit alles koud en overfchillig geble- ven ware, of dat de ergernis welke daar door bij Hem ontftondt ongerijmd ware, men zou Hem als volftrekt ongevoelig, of als verheven boven het menfchelijke, of als geheel onkundig omtrent de ware en gewichtigfte belangen van ` eene Natie befchouwen moeten, welke niet on- verfchillig verkeeren kan, over de wijze waarop de Inkomften van den Staat befteed worden: ten = zij dan, dat men dezelve als geheel zorgeloos omtrent deszeìfs welvaart of ondergang verplicht zij aan te merken. En daar de Vorst dat aanges legen Onderwerp uit dat gezichtspunt befchouw- dey WILLEM pen V. XIL Afd. 50% de, ftrekte het een en ander voor Hem tot een duidelijk bewijs, hoe zeer de oude geest van liefde tot het Vaderland, en de ware zucht voor deszelfs teederfte belangen, van het grootfte gedeelte Zijner Landgenooten geweken was, en tevens tot een bron van verdriet, wanneer Hij zich voor den geest ftelde, welke rampfpoedige gevolgen de toenmalige Nationale Verbastering op den duur zoude veroorzaken voor Zijn bevorens zoo zeer gezegend en welvarend Vaderland (*). Ge- vole (*) Het gezegde in den Text, behelst hoofdzaaklijk de gedachten en gevoelens van Z. H. over de wijze waarop het toeging, toen de Heer, ScuIMMELPENNINCK onder den zeer ongepasten Titel van Raadpenfionaris zich in den zetel liet plaatfen, tot het uitoefenen van een nog nimmer hier te Lande beflaan hebbende Souveraine Oppermacht, over cene Natie, onder welken zich zoo vele duizenden bevonden, welkers hersfenen nog verhit waren, met de verwarde en on- gerijmde denkbeelden van Volksmajesteit, Gelijkheid, en al lenthalvige Afhangelijkhcid en Verantwoordelijkheid der Be- fuurderen aan het Volk, vermits men hetzelve bij alle ge- legenheden had diets gemaakt, dat men zonder den uitdruk- kelijken wil van het Oppermachtig- Volk, zich niets veroor- doven, of eenigen last heffen konde, — Dat zuik een Syfthe- ma, hoe ongerijmd het ook zijn mogt, uit hoofde wan des- zelfs betooverende wijze van voordragt, duizenden van aan- hangers vondt; dit veroorzaakte geene ftoffe van verwonde- ting aan Wou.reMm DE VijepF: maar dat die vele duizenden eensklaps van die ongerijmde denkbeelden overilocgen, tor Pp 4 en $00 LEVEN van volgen, die zich in minder dan één jaar tijds, derwijze openbaarden, dat ’er geweldize botzin- gen in het Beftuur allerwegen b-fpeurd werden die de Verdeeldheden in de Raadzalen, en het Ge- mor onder alle ftanden van Ingezetenen, over den gang des werks van dag tot dag vermeerder- den; en die de Stuurman aan het Roer van Staat , bij het verlies van één zijner edelfte Zintuigen , en overkropt van Staatszorgen, derwijze den moed deden ontzinken, dat Hij het roer.aan zijne hand ontflippen liet, zoo dra Hij zag, dat Keizer NaroLEoN te Parijs een gunstig gehoor ver- leen- een vlak daar tegen overftaande ftaet van onderwerping, aan een Man die zij als Everpeerend of Honorair Lid van een Gewapend Genoot{chapg, of als hunnen Medeburger én de Grondvergadering begroet, eu ten tijde der Revolu- tie sot Lid van de Amfterdamfche Municipaiiteit verhe- yen hadden, cit kon Hoogstdezelve niet anders aanmer- ken, dan als cen bewijs, hoe eene Natie te moede word, vanncer zij, na herhaalde teleurftellingen hare ellende en on- macht gevoeld, en zich met de hope vleid, dat uit Verana dering eenmaal Verbetering zal gehoren worden. WILLEM pen V. XII Afd. 601 leende, aan de bede van eene plechtftatige Com- misfie uit den Hage aan Hem afgezonien, om aan het deerlijk verward Holland eeren Koning te fchenken, waartoe Hoogstdez-lve zich eindelijk bewegen liet. Gebeurenisfen, die wij: hier niet uitvoerig behoeven te vermelden, om dat dezelven door WILLEM DEN VijrpeN niet zijn beleefd gee worden , dewijl de Oppermachtige Befchikker over het lot der Volken, en den leeftijd der Ver- mogendfte Wereldvorsten, ook over WILLEM’s leven befchikte, en Hem door eenen zachten en fubieten dood, van alle geledene Verdrieten , Ram- pen, en Wederwaardigheden onthicf, Zijnen ede- den geest bijna ongemerkt, met een helder Uitzicht en een volkomen Vertrouwen op de vergevende ge nade Gods in Jezus Curistus, overvoerende in de Gewesten van eeuwige Vreugde, van welk treu- rig Evenement voor het Doorluchtig Huis van Oranje, en alle deszelfs ware en welmenende Vrienden, wij uu, ten flotte van deze Levensge- {chiedenis, eene en andere bijzonderheden vermel- den zullen. Herinnert men zich, het gene wij in den be- ginne van deze Levenscefchiedenis, en vervol- gens, wegens het Phiifiecg geftet van WILLEM DEN VIJFDEN bij zijne geboorte op den 8 maart 1748 , en voorts, van de wijze Zijner Ligchaamelijke Pps op- 602 LEVEN van opvoeding in zijne vroegfte jeugd gezegd heb- ben, dan weten wij, dat Hij, in onderfcheiding van vele Kinderen van Wereldgrooten, niet al- leen met een welgevormd en zelfs fterk Lichaams geftel ter wereld kwam; dat Hij door de Moeder- melk gevoed wordende, de gevaren der Kindsheid gelukkig ontkwam; en onder het genot van eene uitmuntende Lichamelijke opvoeding voor dezelven beveiligd bleef ; maar ook, dat Hij in zijne Jon- gelingsjaren, aan eene eenigzins harde en ver- moeijende Leefwijze werdt gewoon gemaakt, door zijnen Voogd den Hertoc van BRUNSWIJK, welken Hem op den duur, met het aanleeren van Weetenfchappen en Militaire kundigheden ; voorts met vermoetfende Exercitien; en na zijn 15de jaar, ook met Staatsbelangen derwijze wist onledig te houden, dat Hij eene hebbelijk- heid verkreeg, om van den vroegen Morgen tot den Avond te moeten werkzaam zijn. Dat de- ze Leefwijze bijzonder gefchikt was, om zijne ter wereldgebragte fterke Lichaamsvermogens al verder te doen ontwikkelen en vermeerderen, be- hoeft geen betoog: en voegd men dan daarbij, dat Wirrem DE VijFDE in dien jeugdigen Leef. tijd, en ook in zijnen verder gevorderden man- nelijken Ouderdom, voor de {trikken van den ontkrachtenden Wellust, en aanverwandte on deugs WILLEM pen V. XII. Afd. 603 ‚deugden van eene verfijnde Luxe en Weelde, (zoo gewoon aan Vorftelijke Hoven) bewaard geble- ven is; dan kan men ook veilig aan het een en ander de voorname oorzaak toekennen, van die © doorgaande gezondheid, welke Z. H. geduurende zijnen Leeftijd op deze Aarde heeft mogen genie- ten, ondanks alle de Zielsverdrieten en onaange- naamheden, die Hem, bijzonder in de laatfte 30 Jaaren van dezelve zoo op den duur getroffen hebben. Een voorrecht, dat dikwijls door velen, die kennisdroegen van alles wat Hem werdt aan- gedaan, met verwondering is opgemerkt gewor- den, daar Hij voor Krankheden , Verzwakkin- gen, en eenen kwijnenden toefkand, (zoo vaak het deel van de mishandelde Deugd, en de vyer- trapte Onfchuld) naar den Lichame bevrijd bleef, en tevens voor den fchadelijken invloed, die de- - zelven zoo dikwils op de Zielen dier Lijderen hebben, waar door zij bij den aanwas hunner Jaaren , niet zelden tot een last voor zich zelven, en voor allen die hun omringen verftrekken, Dan, hoe zeer dit zoo even opgenoende voor- recht des Prinfen deel , en Hem niet weinig dienst- baar tot het doorworftelen van zijne treffende Rampen was, Hij was toch in het laatfte tijdperk zijnes Levens dikwijls onderhevig aan de aane vallen van het Podagra , die Hem fomo de fmer- ice _6o4 LEVEN van telijkfte pijnen veroorzaakten , doch welken veel al door het vlijtig aanwenden van de beste hulp- middelen wederom gelenigd en verzacht werden , waarom men dezelven ook als niet gevaarlijk voor zijn Leven befchouwde, zoo lang de aanvallen zich tot de Capitaale Levensdeelen niet uitftrek- ten: dan, in de eerfte maanden des Jaars 1806, werden dezelven van eenen bedenkelijker aart, niet alleen door derzelver fpoedige wederkomst en meerdere hevigheid; maar wel bijzonder, door dien de fcherpe ftoffe welke zich gewoonlijk in de Beenen bemerken deedt, zich in de laatfte helf- te van de maand Maart des gemelden Jaars in de Borst plaatste, en Z. H. D. en K. H. fpijsde: door welke gunftige veran- dering ten goede, zich elk met de hoope ftreelde, dat Z. H. weldra tot vorigen welftand en krach- ten zoude herfteld zijn. — Dan, die hoope werdt wel {poedig verijdeld, daar de vreugde van dien dag, reeds in den daar op volgenden nacht, in de bitterfte Droefheid en Rouwe veranderd werdt. Want na dat de Prins, (uit hoofde dat Hij zich wel eenigzints vermoeid, doch voor het overige zeer wel was,) zich vroeger den naar gewoonte ter ruste begeven had en fpoedig infliep ; zoo werdt Hij na eenigen tijd uit Zijnen flaap gewekt , door eenen nieuwen aanval van Benaauwdheid op de Borst, vergezeld met eenen geweldigen hoest , het welk fpoedig in de Antichambre , naast het flaapvertrek van Z. H. gehoord werdt, door zijnen getrouwen Kamerdienaar VLEESHOUWER , wiens tourbeurt het 606 LEVEN van het was dien nacht aldaar de wacht te houder; Spoedig verliet deze, hoorende dat Z. H. wak- ker was, zijn rustbed, en vondt zijnen geliefden Meester wel zeer benaauwd en gefatigeerd door het geweldig hoesten, en bovendien zeer prefent van geest; doch befpeurde echter, dat het den Vorst zeer moeijelijk viel, om de door het hoes- ten opgekome ftoffen , in het kwispeldoor te ont- lasten , waarom Hij den Vorst daarin behulpzaam was, met dat gevolg, dat het Hoesten ophieldt „ en de Benauwdheid op de Borst merkelijk bedaar- de, in zoo verre zelfs dat de Prins tegen hem zeide: ,, Lk bedank U Virrsuouwer voor Uwe » Gulp; tk bevinde mij nu weer vrij ruim op de s Borst. Het zal au hoop tk wel gaan wanneer „ ik weder kan inflapen” Waarna Z. H. zich weder ter ruste fchikte, en de gezegde Kamer- dienaar naar de Antichambere te rug keerde, die zich niet zonder zorg aldaar onthield, om op het minste gerucht dat hij in het Vorstelijk flaapver- trek mogt hooren, oogenblikkelijk ter hulpe toe te Schieten. - In dezen ftaat van zaaken verliep een groot gedeelte van den nacht, geduurende welken de Prins het fluimerend’ en flaapend’ hieldt , doch toen het omtrent 3 uuren tegen den mor- genftond geworden was, werdt Z. H. daarin ge- ftoord door eenen nieuwen aanval van eene he- A . vie WILLEM pen V. XII. Afd. 6oy vige Benaauwdheid , die van oogenblik tot oogen- blik vermeerderde, het welk door den Kamerdie- naar bemerkt wordende, deze oogenblikkelijk befluiten deedt, om ongeroepen zich naar Z. H. te. begeven, welke Hij oneindig benaauwder en zorgelijker vondt dan in den voornacht, waarom Hij aan den reeds met den dood te worstelen lig- genden Vorst, het voorftel deedt , om niet alleen den Hormepicus, maar ook Hare KoninaLij- KE Hoocneip Mevrouwe de Princesse zijne GE- MAALINNE wit den flaap te wekken? Tot het eerfte gaf Z. H. gereede toeftemming; maar wat het tweede betrof, hier toe kon de Vorst niet yer- fiaan, bevelende zelfs, dat men H. K. H. in rust zoude haten , en geene omftandigheden maken. — Dan, in weerwil van dit bevel, oordeelde de Kamerdienaar VrEEsSHOUWER, dat des Prinfen toeftand van dien bedenkelijken aard was, dat het niet doen opwekken van H. K. H. welligt gele- genheid zoude ‘geven, dat Hoogstdezelve Haa- ren GEMAAL op den reeds aanligtenden dag niet meer in het leven zoude aantreffen , en dus gaf hij, na het opwekken van den Hofmedicus van ’sPrinfen toeftand kennis aan den Kamerdienaar, welke dien nacht de wacht nevens het Slaapver- trek der Pringesse waarnam. Nu kwam het droevig bericht wel dra ter kennis van die Vor- ftin- 68 LEVEN van ftinne: welke daar op geen ogenblik aarzelde 5 ow in haar Nachtgewaad naar des Prinfen Kamer te gaan, alwaar de Hofmedicus inmiddels reeds was aangekomen, en ‘er weldra geen geheim van maakte, om aan den aanwezenden Kamerdienaar zijne vreze te openbaren, dat het fpoedig op een Sterven zou neérkomen, wijl alle tekenen te ken- nen gaven, dat de dood met rasfe fchreden nader- de, en het toedienen van alle middelen ten eenen- male vruchteloos was. Een bericht, waardoor de getrouwe Dienaar als van den Blixem getroffen werdt, en hem derwijze de traanen uit de oogen deedt fpringen, dat H. K. H. in het Slaapvertrek des Prinfen gekomen zijnde, niet behoefde te vragen, waarom men Hoogstde- zelve uic den flaap had opgewekt? Want voor het bedde van den doodlijk benaauwden Vorst gekomen zijnde, zaz Zij uit alle omftandighe- den, dat Z, H. reeds met de dood worftelde, en dat het oogenblik van Zijne -ontbinding, en te- vens dat van de verfcheuring van den Echtelijken band, waarmede Zij op den 4 October te Berlin met Hoogstdezelve op het naauwst vereenigd was geworden, welhaast verbroken zoude zijn. Een tooneel, dat de Pringesse met weêdom en hare telijke droefheid vervulde, en fpraakloos op den lijdenden Vorst flaren deedt, die, (ondanks Zijne {mer WILLEM ber V. XII. Afd. Dan, de goede Vorst werdt weldra door de Gope HEID van Zijne {merten en benaauwdhrid o: thee ven, en dien bangen doodflrijd werdt welhaast volftreden! Want het duurde flechts eenige micu- ten, of de Vorst gevoelde duidelijk dat Zijn ein- de naderde! Dat Hem de Aarde met alle hare vergangelijke Schatten en onbeftendige Gencegens , en tevens-ook al Zijn Ramp en Verdriet op de- zelve ondervonden, ontzonk! Dat zich de Eeu- wigheid voor Hem opende , ten einde Hem in dezelve dien ruimen ingang te verfchaffen , welke het weldadig Christendom aan deszelfs oprechte Belijders en Vereerers aanwijst en verzekerd, IV. Deer. Qq wan 610 LEVEN van wanneer zij in de uure des doods, met verza: king van eigen deugd en waardigheid, en met de overreding dat zij arme Zondaren zijn, op grond van de Verdienften van Jezus CHRISTUS, en de Vergevende Genade Gops, het derwaarts henen werden, gevende zulks ten duidelijkften aan de fnikkende Aanfchouwers van Zijnen laatften Kamp- ftrijd tegen den Koning der verfchrikking te ken- nen, daar Hij bij korte tusfchenpozen, zot dries maal toe, Zijne reeds vlottende Ziel tot Zijnen Hemelfchen Vader, door eene korte doch alles bee Vatteride Bede, op eene zeer verftaanbare wijze verhief, zeggende: ;, Mijn Gop! VERGEEF MIJ; » OM Jezus Curistus Uwen LIEVEN Zoons 9) WILLE, ALLE MIJNE ZONDEN! EN ZIJT MIJ; 3 ARME ZONDAAR, EN MIJNE ZIELE GENADIG?” Na welke laate Bede, de Vorst nog eenige oogen« blikken flaauwe teekenen van leven gegeven heb- bende, op eene zachte wijze den laatften adem uitblies, en het Sterffelijke met de Onfterffelijkheid verwisfelde, in den ouderdom van 58 jaren en 91 dagen, ‚van welke men, na alles wat wij in deze Levensgefchiedenis aangevoerd en bewezen hebben, in navolging van eenen Wijzen van den ouden dar, met volle ruimte zeggen kan, dat zij - weinig en boos waren, en dat zelfs de witnemendfle van dien, vergezeld gingen met moeite en verdriet. Op WILLEM pen V. XII. Afà. 61% Op zulk eene /ubite, onverwachte, en wanneer men de korte duuring van des Prinfen doodftrijd in aanmerking neemt, zachte wijze, werdt Wir- LEM DE VijFDE, verre verwijderd van Zijn Hem altoos dierbaar gebleven Vaderland; en na ruim Elf Jaren als een Balling van hetzelve in vreem- de Landen gezworven te hebben, aan deze Aarde onttoogen, en Zijne edele en grootmoedige Ziele overgevoerd tot de Woningen des Lichts, tot de Gewesten der Onfterffelijkheid, tot het gevestigd verblijf van eeuwigdurend Geluk en Vreugde! Terwijl het aanfchouwen van het door Hem ach- tergelaten zielloos en ftoffelijk Overfchot, aan Zijn DoorLucHTIG GEsLACHT, aan Zijne VRIENDEN; aan Zijne GETROUWE DIENAREN, op eene fmer« telijke wijze herinnerde, wat elk van hun, in de onderfcheidene betrekkingen waar in zij tot de Afgeftorvene ftonden, door Zijn verfcheiden op dat oogenblik verloren hadden, en voor altoos mis- fen moesten. Daar lag de weleer beminnende en getrouwe Ecutcenoot van de nu VorsTELIJKE Wepuwel! De altoos liefhebbende en teederhar- tige VADER van Zijne DOORLUCHTIGE KINDEREN en KINDS-KINDEREN! Het ILLustre Hoorp van het Aloud en Beroemd Geflacht van Nassau Oranje! De getrouwe en welmenende VRIEND van Zijne oprechte Vererrers! De beste Mers- Qg 2 TER 6ra - LEVEN var TER voor Zijne DiENAREN! De dankbaarfte en edelmoecisite ERKENNER en BELONER voor de geringfte hulpvaardigheid of dienstbetooning, die men Hem bewees! — Was het wonder, dat al de vreugde van den vorigen dag, over des Vorsten fchijnbare Herftelling van het Hem zoo van nabij gedr-igd h.bbend Doodsgevaar, in dezen droevi- gen nacht eensklaps in de bitterfte droef heid vere keerde, en dat de wanden van de ruime zalen des Vorstelijken Slots weérgalmden, van de wees klachten die elk, op het vernemen van des Vors- ten affterven hooren deedt, zoo zelfs, dat de ijverigiten van de Amptenaars van het Vorstelijke Huis, zich vaauwlijks in ftaat bevonden, om op des Prinfen flerfdag, de hoogstnoodige bezighes den door die turiga gebeurenis veroorzaakt, te verrichten? Wie hier aan twijffelen moge, leze cez2 korte, maar echter den waren toeftand van het Vorsulijk iof kenichetfende Misfive, wei- nig uuren na het fterfgeval op den g April door eenen van hetzclve gefchreven, waar in de Schrijver de gevoelens van zijn hart dus te ken- nen gaf. » dere details melden. &c.” — Trouwens, de con- fufie en een algemeen deelnemend gesreur over des Prinfen onverwachte en fubite dood, vervulde niet alleen de gehele Keficentie, toen zich des mor- gens de tijding alom verfpreidde, en de op Hooge order publieke Rouwteekenen, des Vorsten afiter- ven buiten allen twijfel deden ftellen; maar, dit was ook het geval in des Prinfen eigene Staten, onder alle Ingezetenen van verfchillenden Rang en Stand, en wel bijzonder bij de Armen en Behoef- tigen, welken zoo vele milde giften en andere gunstbewijzen , van den meéwarigen en edelmoedie gen WILLEM DEN Vijroen, geduurende Zijn ver- blijf, zoo in Zijne Eigendommclijke Erflanden, als te Bruzswijk ondervonden en genoten had- den, waar door velen in hanne bekrompene om- ftandigheden verbeterd, en duizenden in hunne nooden en behoeften zoo zeer onderfleund en verkwikt geworden waren, op eene wijze, die zij vóór des Vorsten aankomst in die ftrcken nim- mer ondervonden hadden: hetwelk dan ook de rede opleverde, dat de brave Vorst, geduurende Zijn leven alomine geacht, en als ecn verzorgend Qa 3 Va- 614 LEVEN van Vader des Vaderlands bemind en geëerbiedigd wierdt, wanneer zich daar tce flechts ecnige gele- genheid aanboodt, en dat Hij door de In- en Op- gezetenen van Zijne Duitfche Staten, en door de Beweneren van de Refidentie Brunswijk, op de tijdirg van Zijnen dood (volgens het getuigenis van geloofwaardige Ooggetuigen ,) derwijze algc- meen betreurd werdt, dat men elke Stad en Ge- meente, met volle recht, als én klagend Huisa gezin kon aanmerken. E Edelaartig en uitmuntend loffelijk gedrag voor- eker, van deze weldenkende Duitfchers, welken zoo weinig tijds zich hađden mogen beroemen en verblijden , over de tegenwoordigheid van hunnen Weldadigen Landsvader of Doorluchtigen Gast ! Hoe wel verfchilde hetzelve nict met dat van vele Nederlanderen, onder wien de Zalige Afyeftor- vene geboren en opgevoed was, en onder welken Hij 47 jaren lang gewoond, en zoo veel zegens verfpreid hadt, toen zich de zekere tijding van des ERFSTADHOUDERs overlijden, over de gehele uitgeftrekiheid van de Republi:k verfpreidde! Hert is zoo, (en dit moet tot Lof en Eer van vele duizenden van des Overledenens getrouwe en echte Vrienden in dezelve gezegd worden) dat het aloma me niet ontbrak aan de zoodanigen, die de Treur- mare van des Vorsten afiterven, met innigen wec- dom WILLEM pen V. XII Afd. 618 dom en droef heid hunner zielen vernamen : dat zij zich niet fchaamden, niet alleen, om Zijner Na- gedachtenisfe gevoelige tranen toe te wijden; waar ook om dadelijk het befluit te nemen , hunnen inwendigen Rouw naar buiten te vertonen door het aantrekken van Rouwklederen ; maar wie, die te dien tijde niet geheel vreemdeling in het Va- derland was, en een opmerkend cog op veler verhouding op dat tijdftip vestigde, wie ontdekte bij die gelegenheid dan niet, dat ’s Prinfen dood bij velen , die zich als verklaarde Vijanden , niet flichts van WILLEM DEN ViJFDEN, maar ook van alles wat Vorst of KONING heette, gekenmerkt, en zelfs daar op roem gedragen hadden ; met zicht- baar genoegen werdt aangehoord, en dat die tif- ding bij hun alle overgeblevene angstvallige vreze voor de wederherftelling van het ÈRFSTADHOU~ DERSCHAP , Of de optreding van een VoRSTELIJK Persoon, bekleed met de Uitvoerende Macht (op welken zij het zoo zeer geladen hadden,) ten genenmale van het hart vaagde? — Wie ont waarde niet, dat velen, van wien men zulks in 1745 niet vermoeden konde, die tijding op cene koele en onverfchillige wijze aanhorende , zich ontvallen lieten: ,, Wel nu, de Prins is nu van » alles wat voor Hem op deze wereld onaange- » naam was, ontheven en bevrijd! Met de vorige $ Qq 4 s, glans 616 LEVEN va uy »» glans zou Hij toch nimmer hebben kunnen tee » rug keeren, daar alles een andere gedaante aane 9 genomen heeft, en aan alles eene andere wijzi- s ging gegeven is. — Zijne jaren begonden » ook al hoog te worden. — De PRINSEN VAN » ORANJE bereikten nooit eenen hoogen ouder- » dom. Hoe (*) Men duide het ons niet euvel, dat wij deze bijzon- derheid hier tusfchen vlechten. Wij doen zulks niet om de gepleegde Heiligfchennis te Leeuwaarden aan onze Lezeren ¿e herinneren ; maar om aan te toonen, dat de Heer te FrANCQ VAN DBERKHEY, in Zijne LIJKGEDACIHTENIS op WILLEM DEN VijFpeN, zeer verkeerdelijk geïnformeerd moct geweest zijn, toen Hij in dat Dichtffuk deedt invioeijen, par DE GRAF- TOMBE TE DELFT, HET VOORWERP VAN SOMMIGER DOLLE Q q5 WOE- 615 LEVEN vam Hoe verzekerend en vertrouwend te dien tij je ook door fommigen is beweerd geworden, dat er WOEDE WAS GEWEEST. Iets, det geheel bezijden de waar- heid is, en tot geene DICHTERLIJKE VRIJHEDEN kan of ver- meg betrokken te worden, vermits het bekend is, dat het Praalgevaarte onaangeroerd gebleven is, en zelfs door een hoog fteketzel van rondomme getimmerd, voor het oog on- zichtbaar gemaakt is gewotden. — Intusfchen, zij het bij d.ze gelegenheid ons vergund, hier in weinig regelen te on- derzoeken, naar de oorzaak, waar aan men de beveiliging en inflandhouding van dat kostbaar en prachtig Monument van Vaderlandfche erkentelijkheid, aan de GRONDLEGGERS 67} BESCHERMERS VAN ’s Lanns Vauyjucip, ia de hitte der Revoiutie van 1795 hebde toe te kennen? — Wanneer men zich herinnert hee geene wij in het Login van dit IV, DEEL wegens de bedrijven door een’ Fyajc en andere Oprichters van hiet VumcenD Lecer in 1787 te Deter ondernomen , gezegd hebben, dan zou het niet te verwonderen zijn ge- weest, wanneer ‘er in 1795, ten tijde van de Revolutie te Deurr, Geweldenarijen aan de Grsitombe gepleegd ge- worden waren, en van hier, de vrees die velen daar voor hadden opgevat, fchoon dezelve geheel onnodig was, de- wil ‘er geen Hamerflag op het Kunstgevaarte gedaan is. Eillijker wijze mag men hier vragen: van waar dit minder woest gedrag te DeLrT, dan te LEEUWAARDEN werkelijk gee houden is? Wij voor ons, oordeelen de vraag volkomen be- antwoord gevonden te hebben, fa Aet geene wij bij den VER- VOLGER op WAGENAAR fu zijn verhaal van de Revolutie te DeJt (XXVIII, Deer, Badz. 236-243) lazen, toen Hij Zijne Lezeren die volgende berichtte: ,, Stowdt in eenige a Sil- P WILLEM pen V. AIL. Afd. 619 "er door of van wegens de Vorsterijke FAMILIE een verzoek aan het Gouvernement in den Haag zou Steden van Holland, de werkzaamheid ter Omwentelinge „ in eene zekere evenredigheid tot de mate van de woe- „ lingen en verdrukkingen in 1787 geleden; deze regel ging „ overal niet door: ALTHANS, DAN ZOU DE STAD DELFT a EENE VOORBEELDELIJKE ROL HEBDEN MOETEN SPELEN, TER- 2 WIJL Zij THANS GEZEGD MAG WORTEN, SLECHTS MEDEGE- » DAAN TE HEBBEN. Dir (leat hij ’er op volgen) Dir 1s s» MISSCHIEN TOE TE SCHRIJVEN AAN HET VLELVULBIG GETAL s DER UiTGEWEKENEN. DE VURIGSTE PATRIOTTEN DIER STAD s BEVONDEN ZICH ELDERS.” — Belangrijk bericht voorzeker, waar uit men befluiten moet, dat als de vuricste PATRIOT- TEN Zoen te DeLrt geweest waren, het ‘er anders zou toc- gegaan hebben, — Aan die abfentie kan men dan veilig toc- kennen, dat "er gematigde Lieden bij de Remotie aan het Bewind der Stad kwamen, welke alleen die Posten aannamen om Regeringloosheid te vermijden, zoo als Hij ’er ook one middelijk op liet volgen. — Dan, dit was (naar onze ge- dachten) de eenige oorzaak niet: want wij ftellen zeker, dat het NIET SPELEN VAN DIE VOORBEELDELIJKE Rou, een boven al aan de prefentie van den Generaal DUMON- CEAU, wiet zijne onderhorige Franfchen, bekoort toege- kend te worden, cn dat ‘er zulk eene. buitengewoone ftiite binnen DELFT heerschte, zoo zelfs, dat gezegde GENERAAL zich daar over verwonderde, en de Burgerij, in eene Pu- blicatie tot eene gepaste algesmeene Vreugde aanfpoorde, met aflegging van allen Wrok en Partijfchap. — Aan deze oorzaken hebbe men naar ons inzien, de beveiliging van het Praalgraf dank te weren; hetwelk wot op dean deg OO Bog - 620 LEVEN van zou zijn gedaan, om het Lijk van wijlen Z. H. in de Grafkelder te Delft te mogen doen bijzetten , doch dat het geweigerd was: hoe zeer anderen ver- zekerden , dat het Gouvernement zelve dat aanbod gedaan zoude hebben, doch dat Mevrouw de PRIN- GESSE zulks yan de hand gewezen hadt; zoo is net echter niet minder zeker, dat ’er zoo min voor het eene als voor het andere bericht eenigen grond was, dewijl ‘er moch in den Haag, noch te Brunswijk, dienaangaande iets aangeboden, of verzocht van de hand gewezen, of geweigerd is. Trouwens, wanneer men in overweging neemt, het geene ’er in de beide Kefidentien, in de tien dazen, die ’er verliepen tusfchen des Prinfen af- flerven, en de begraving van Zijn Lijk gebeurde, dan kan men berekenen en befluiten, dat ’er geezz tijd geweest is, om over het AL of NIET begraven yan ’s Prinfen ftoffelijk deel in het Vorstelijk Familtecraf te Delft, eenige Onderhandelingen aan te vangen, gefteld zijnde (des neen) dat ’er jets van dien aart in aanmerking gekomen was. Want de eerfle officiele tijding dat Z. H. op den 9 April overleden was, kwam op den 14 dito hier te Lande aan, en (zoo als wij ftraks zien zullen) reeds nog ongefchonden is blijven Maan, tor blijdíchap yan alley die eerlijk denken, WILLEM pen V. XII. Afd. Got. ‘reeds op den 18 April werdt het Lijk ter aarde gebragt. Zoo “er bij het Gouvernement in den Haag eenige begeerte gerefideerd had, (zoo als fommige verzekeren) om door een aanbod, daz ‘er gezorgd zoude worden, dat des Prinfen Lijk aan de Grenzen des Lands door een Militair Es corte zou opgewacht, en door hetzelye tot DELFT geëscorteerd , tn alle veiligheid ter ruste zoude gebragt worden, ten einde een bewijs van achting voor den Afgeflorvenen aan den dag te leggen; zou men dan niet hebben mogen verwachten, dat het Gouvernement, bij het binnenlopen der tijding van, ’s Vorsten Dood, op de eene of andere wijze een openbaar bewijs van die achting zou gegeven hebben, het zij dan, dvor eenige uuren het Luis den der Klokken te bevelen; of, in navolging van het gewoone gebruik aan de Hoven, te bee palen, dat de voornaamfle Lieden van dèn Tab» baard en den Degen, voor eenigen tijd den Rouw over dat Sterfzeval zouden aannemen? Dan, van dit alles zag men niets gebeuren. De Treurmare werdt door de Dagblad{chrijvers zoo kort moge- lijk, door een: men verneemt: of door een: ke- den is de tijding alhier binnengekomen: aan het Publiek gemeld , zonder dat er ten dien tijde cenig gewag van ’s Vorsten DEUGDEN, of van het finer- telijke voor Zijne DoorLvcurice FAMILIE, of van 622 LEVEN van gan het verlies dat de ARMEN en BEHOEFTICEN door Zijnen dood ondergingen , gemaakt wierdt. Eene wijze van doen, van welke men vermoe- den kan, dat door fommigen uit hoofde van de oude. Veete; bij anderen alleen wit Vreze in acht genomen werdt, dewijl de eerffen het daar bij lieten berusten, en de anderen, na verloop van eenige dagen toonden, die hulde aan WiLLEM’s Nagedachtenis wel te willen bewijzen , door het overnemen en piaatfen van de vereerende Annonges uit de Duitfche Nieuwspapieren, waarin men des Vorfien Character en Deugden den verfchuldigden lof deedt wedervaren. — Dit het geval ten dien tijde geweest zijnde, wie ziet dan niet, dat alle de vertellingen, aangaande een aanbod des Gou- yernements, ongegrond waren? En even zoo is het gelegen met het gene men opzichtelijk een Verzoek van wegen de VoRSTELijKE FAMILIE, refideerende binnen Brunswijk, heeft verfpreid, Jets dat geen bedenking lijdt, wanneer men in aanmerking neemt, dat de gemoederen aldaar niet geftemd waren, om in den Haage gunften te vra- . gen, of verplichtingen te maken aan een Gou- vernement, hetwelk nog onlangs, bij den onge- lukkigen uitflag der Schaêvergoeding een bewijs gegeven hadt, dat het zich de belangen van het Huis vAN Oranje niet zoo ernftig aantrok, als WiL- „WILLEM pen V. XII. Afd. 623 WILLEM DE Vijrpe, na het onderteekenen van het gemaakt Accoord, met reden verwachten kon. De Praeftatie van dat Accoord, en het maken van arrangementen op de rigtige voldoening der be- paalde Termijnen, van eene als wettig erkende Schuld, zou een oneindig grooter bewijs van teruggekeerde achting voor den Zerflen en Voors naamften Ingeboren Nederlander geweest zijn, dan de vergunning, om zijn Stoffelijk Overfchot bij zijne Voorouderen ter ruste te brengen: en van hier, dat men te Brunswijk niet alleen nae liet om dat verzoek te doen; maar dat men zich ook, na des Vorften afiterven, dadelijk on- ledig hieldt, om het ontzielde Ligchaam aldaar op eene Vorftelijke wijze ten grave te brengen, zoodra de daartoe vereischte fchikkingen in gee reedheid waren gebragt, En hiertoe behoorde in de eerffe plaats, dat des Prinfen Ligchaam, volgens een gebruik, op- zichtelijk Vorffen gewoonlijk in acht genomen, reeds op den 10 Jpril door deskundige Artfen geopend werdt, en de binnendeelen van hetzelve naauwkeurig werden onderzocht, ten einde uit derzelver gedaante, de oorzaak van de zoo on- verwachte als fpoedige fcheiding van Ziel en Ligchaam op te fpeuren. — En in de daad dit viel niet mo@ijelijk, wanneer men het daarvan op- 624 LEVEN van opgefteld en onderteekend Verbaal met eemze opmerkzaamhvid heeft ingezien. Een Verbaat, dat wij hier, (om ons te. bekorten ,) niet in zijn geheel zullen mededeelen , ons alleen bepalende om te zezgen: dat bij de Ontlediging aan de Arifen duidelijk bleek, dat de Natuurlijke Oor- zaak van des Prinfen fubite dood, alleenlijk ver- oorzaakt was, door eene totale firemming van den omloop des Bloeds, vermits men bevondt, dag ééne van de groote holle flagäderen van het hart niet alleen onnatuurlijk Verhard en Kraakbenig geworden was; maar dat bovendien, derzelver ruimte, tot d: ongehinderde doortocht van. het bloed noodzakelijk, derwijze was vernaauwd ens gefloten geworden, dat den geregelden Omloop des Bloeds daardoor eindelijk ten eenenmale geftremd zijnde, derhalven de dood veroorzaakt had: ter- wijt alle de overige kapitale Levensdeelen zich in hunnen natuurlijken fiand bevonden , en bewijzen op- leverden , niet alleen van de oorzaak van des Vorfien gezonde Ligchaams-confiitutie gedurende zijn le- yen; maar ook, dat de Prins, buiten die Verhar- ding en Vernaauwing van dat kapitale bloedvat, menfchelijker wijze, nog eenen geruimen tijd zou hebben kunnen leven, Droevige bevinding voorze- ker, wanneer men dit Advis met opmerkzaam- heid befchouwd, en dan daarbij in aanmerking neemt 5 WILLEM pen V. XII Afd. Hoe dit zij, de Jngewanden en het Ligchaam gebalfemd, en de eerstgenoemden in eene daar toe vervaardigde Zilveren Vaas of Urne; en het laatfte in eene kostbare Lijkbus gelegd zijnde, zoo werdt den 18 4pri/ bepaald, om het dierbaar overfchot van den zoo algemeen beminden Vorst, op eene plechtftatige wijze in de Mersoglijk Brunswijkfche Grafkelder, gelegen in de Doms- IV. Deer. Rr Kerk 626 LEVEN van Kerk der Refidentie, aan den {choot der aarde toe te betrouwen en ter ruste te brengen; hetwelk des avonds omtrent ten ro uren, met eene Koning- lijke ftaatfie, onder het dof gebrom van alle de Klokken der Stad; onder het gebulder van go ftuk- ken Gefchut op de Wallen; bij het Licht van eene menigte Flambouwen; en onder het ftorten van ontelbare zilte tranen, zoo van hun welken tot die aandoenelijke Uitvaart genoodigd waren, als van de menigte welken den ftatelijken Optocht van het Slot tot het Graf vergezelden, geftort werden, en dat op zulk eene voorbeeldig deel- nemende en hartelijke- wijze, dat men met volle zekerheid befluiten kan, dat zulk eene plechtige en vereerende Uitvaart, hier te Lande op dien tijd aan het ftoffelijk overfchot van WILLEM DEN VIJFDEN niet zou bewezen zijn geworden. Luttel moeite zou het ons kosten, om dit gezegde te fta- ven, door de mededeeling van eene uitvoerige Be-. fchrijving van alle de Ceremonien bij die gele- genheid, ter vereering aan de Nagedachtenis van Z. H. in een vreemd Land in acht genomen en verricht: dan, daar wij reeds bij het begin dezes _ Werks gezegd hebben, dat wij het breedvoerig op- geven van heuchelijke Festiviteiten, of droevige Lijkplechtigheden min nodig keurden; en wij ons thans bijzonder bekorten moeten, om het ein- WILLEM pen V. XII Afd. 627 einde van onzen taak te bereiken, zoo zullen wij ons van die mededeeling onthouden; van meer belang voor onze Lezeren, en meer ftrokende mét ons doel oordeelende, hier kortelijk aan te merken: dat hoe Uitftekend en Prachtig, hoe Aandoenlijk en Vereerend, de Plechtigheden dier Begraaffenis op dien Avond binnen het treurend Brunswijk ook mogen geweest zijn; des Prinfen Nagedachtenis nog op een oneindig voortreffelij- ker en edeler wijze veréerd wierdt, door den Al- gemeenen Lof waar mede Hij ten duisteren Gra- ve daalde, waar door Hij in de harten van dui- zenden Ingezetenen dier Stad van onderfcheidenen Rang en Stand leven bleef. verden, om aan WirrLeM’s Nagedachtenis eene hulde te betoonen, die dezelve in Zijn Vader- land, door het gefloten houden van bijna aller monden , ten tijde van Zijn Affterven, als °t ware geweigerd werdt. Hoe groot het getal der open- bare Gehoorzalen in de Academien en Gymna- Jien, en dat der Hoogleeraaren en andere Onder- wijzers der Letteroeffenende Jeugd in het Vader- land ook zijn mogte, in geene van dezelven liet zich éénen Redenaar hooren, om aan de ver- dienften van den nu in het ftof des doods rus- tenden Curator Macwirigentissimus eenig recht te doen wedervaren, of aan eenig Hoorder de en andere Kunsthandelaars, welken thans zoo vele Vertrek- ken in ons Land vergieren, of in Kunstboeken voorhanden zijn. Alles wat wij dus fprekende bedoelen, beftaat hier in: dat de meesten, zoo niet allen van die Kunstftukken niet eerder in het licht verfchenen , dan na dat die van de Durt- SCHERS reeds in veler handen waren, en na dat men zag, dat aan derzelver debiet geene flremming gegeven wierdt, waar voor fommige zeer bekrompen denkende Vrienden van den overledenen Vorst, zich zonder eenigen grond bevreesd ge- maakt hadden, niet bedenkende, dat een van allen Staatkun- digen dwang vervreemd Beftuur, niet onredelijk genocg kon zijn, om het als onbetamelijk te befchouwen , wanneer fe- mand zijne Hoogachting aan den braven en afgeftorven Forst, op cene befcheidene wijze blijken deed. Rr 3 630 LEVEN van de aanmoedigingen te herinneren, die de Weten- {chappen van WILLEM DEN VijrDEN genoten had- den; en de befcherming die Hij in Zijne zoo evengenoemde Hooge Kwaliteit, aan de Godinne der Wijsheid en de ‘Chooren van Haare Die- naars en Vereerers, in de vorige dagen van wel- vaart en geluk verleend en bezorgd had! Hoe uitgebreid den kring van Dichterlijke Genoot-. fèhappen en bijzondere Maatfthappijen, ter uit- breiding en befchaving van Dichtkunde en Fraaije Letteren in de Republiek ook moge befchouwd worden, in welke fints eenige jaren (zelfs meer dan ooit was waargenomen ,) dat zich vele Leden van dezelven, zoo mild als gereed toonden, om de Nagedachtenis van een of and.r hunner afge- ftorvene Kunstbroeders, door het voorlezen van Treurzangen of Lijkredenen , in met Rouwtecke- nen gedecoreerde Vergaderzalen, en het aanheffen van een Treurmuzijk te vereeren; in geene van die allen, werdt echter om den Overledenen Wir- LEM DEN VIJFDEN gedacht! — Allen zwegen , niet- tegenftaande men Hem in velen van dezelven voorheen als Protector erkend en gehuldigd hadt, in zoo verre zelfs, dat zoo wanneer de oudfte en grijze Dichter LE FRANCQ VAN BERK- HEY, niet ware aangefpoord geworden door den HoLLaNpscneN Homerus, de uitmuntende Bı- DER- WILLEM pen V. XI. Afd. 631 DERDIJK, om zijne in ftilheid vervaardigde Liyk-. GEDACHTENIS op den Voortreffelijken Vorst in druk uit te geven, ’s Mans hulde aan WILLEM’s deugden, en zijne fnerpende doch rechtmatige verwijtenaan WILLEm’s bittere Vijanden en Onder- _ drukkers, zouden voorzeker de vergetelheid ten deele zijn gevallen! Hoe groot het getal der open- bare Bedienaars van den Godsdienst in het Her- vormd Kerkgenootféhap, (om van die der andere Godsdienftige Gezindheden niet te gewagen) ook zijn mogte, zoo zelve, dat zij zich bij, vele ge- legenheden als eene aanzienelijke Legerfchare be- fchouwden; ook zij (uitgezonderd eenige weini- gen) namen een diep ftilzwijgen in acht, toen zij de tijding van het affterven van 4et aanzienelijkst Lid der Nederlandfche Hervormde Kerk ; van den ongeveindften Aanklever van deszelfs Leerwijze en Delijdenisfe; en van den voorbeeldigen Waarnemer van de openbare Godsdienstoeffeningen te weten kwamen! —— Het is zoo, (alichoon het tot bee fchaming van velen onder die Orde ftrekt,) zoo jets was niet te verwachten van hun, die voor- heen, tot ongeluk van den Vorst, door hun Voor- beeld op den Leerftoel ; door het Deelnemen in de Exercitiegenootfchappen; of door hun Zitting nemen in de Raadzaalen, (den Mantel en Def met eene Monteering, of het Reprafentants!int Rr 4 yer- 632 LEVEN van verwisfelende,) Zijne Ziele bitterheid aangedaan hadden; maar belette dit aan zoo vele anderen die zich van dat alles onthielden, om den aan- dacht hunner Hoorderen bij de broosheid van het menfchelijke Leven, bij de vergankelijkheid der ondermaanfche Grootheid, en bij het verlies dat de Nederlandfche Hervormde Kerk , door den dood van deszelfs. Zerften Belijder onderging, te kunnen bepalen, en aan dezelven bij die gele- genheid te herinneren, welke Weldaden de af- geftorvene WILLEM pe Vijrpe aan de Kerk, aan deszelfs Bedienaars, en aan de verarmde Geloofs- genooten in zijn leven bewezen hadde? Was ‘er eene Gemeente in het Vaderland, die {ints de verjaging vaa WILLEM DEN VijrpeNn, zich ten aanziene van deszelfs Armen Kas in den treu- rigften toeftand bevindende was, het was buiten alle bedenking de Haagfche Kerkgemeente, welks Armbezorgers, fints elf Jaren, de Vorftelijke Gif- ten van den STADHOUDER en deszelfs DoorLucH- TIGE FAMILIE, tot het onderhouden der vele behoeftigen hadden moeten misfen; en evenwel, hoe vele Predikanten aldaar onthielden zich, om hunne Hoorderen te herinneren, hoe veel goeds de Afgeftorvene, gedurende zijn 47 jarig verblijf in den Haage, zoo ten aanziene van de Armen en Noodlijdenden, als in vele andere opzichten ge- WILLEM pen V. XII. En even dit, zag-men ook gebeuren in de Groote en Walfche Kerken van des Prinfen Vaderlijk Erfdeel, de Stad en Vesting Breda, toen de Eer- waardige Leeraaren dier beide Gemeenten, Pauw, HorstTeEDE, en VAN MAANEN, op den 20 April de Nagedachtenis van den Vorst vereerden in ge- paste Voorafípraken, waarin zij hunne Hoorde- ren herinnerden, het goede dat hunnen afgeftor- venen Heer en Baron onder hun gefticht had. » Z. D. H. (dus liet de welfprekende Pauw, thans waardig Evangeliedienaar in de Hervorm- de Kerk te BRIELLE, op dien voormiddag ten kanfel opgetreden, zich hooren:) ,, Z. D. H. s» WILLEM DE VijrpE, Prinfe van Oranje en » Nasfau, die tot de Staatsomwenteling des Rr 5 9, jaars 634 LEVEN VAN » jaars 1795 de Waardigheid van Heer en Ba- »» RON dezer Stad uitoefende, is helaas niet meer! s LANDGENOOTEN! deze tijding werkte op mij- »» nen geest met eenen diepen indruk, en deedt » bij mij eene mengeling van aandoeningen op- wellen, die ik vruchteloos in bewoordingen » ZOU poogen voor te dragen, maar welken zich » voorzeker in de trekken van mijn gelaat, en » in den bevenden toon van mijne ftemme doen »» bemerken! — De traañ, die deze herinnering » aan dat Afiterven thans vloeijen doet, is door ‚ Natuur geboden, door Godsdienst geheiligd, » en word alleen door zwarte Ondankbaarheid »» misprezen! ~~ Broepers en Zusters! de „ Nagedachtenis van den Vorst, die zoo vaak „ een ftichtend voorbeeld gaf in de Godsdienfti- ‚‚ ge Vergaderingen — van den Vorst, die Ze- „gen en Geluk in de woningen der Ellende ‚, met milde handen pleegde te ftrooijen — van „ den Vorst, die allen, van welk Leerftelfel, „ van welke Denkwijze ook , wél deedt — vaun ‚ den Vorst, die zijnen Vijand niet zelden door „ gunften verftomde, blijve onwrikbaar in onze „ harten ingegriffelt! — Leeren wij uit dit ver- sy nieuwd en roerend voorbeeld, dat: de Koning » der Verfchrikking, Rang noch Geboorte fpaart, » Maar allen onbarmhartig met zijne {peer ter » ne WILLEM pen V. XII. Afd. 635 »» nedervelt! Christenen! Dat wij treuren! maar » niet als zulken die geene hoope hebben! Het „> Evangelie predikt Jezus Ciristus als den » Overwinnaar des Doods, als de Stichter van » het Rijk der Onfterfelijkheid! LicHfftraal vol » heerlijke verwen! Opftaan! Wederzien! Wel- » kom zij die aankondiging! Daarover wilde » ik U en mij in dit vur onderhouden!” (*) Ge- (*) Wij hebben de volledige plaatzing van deze korte en allezins gepaste Aanfpraak van den Eerwaardigen Pauw hier niet onnodig gekeurd, om onze Lezeren over dezelve te kunnen doen oordeelen, en tevens over ce onbillijkheid der handelwijze van fommige Ingezetenen der Stad BREDA, die bot vierende aan hunnen haat tegen hunnen overledenen Herr en Baron, onzinnig genoeg waren, om den LEERAAR over deze taal van zijn hart, bij den Franfehen ComMMAN- DANT van de Vesting aan te klagen, om ware het moge- lijk Z. E. blijken deedt, — Wie moet zich met ons niet bedroeven en verbazen, over den bitteren Wrok die de Janbrengers iu dit geval blijken lieten, daar zij zich onder des Leer. AARS 636 LEVEN van Gepaste voordracht voorzeker! die des Namiìd- dags, van denzelfden Leerftoel, door den nu. reeds afgeftorvenen Horstepe, fchoon op eenen anderen trant, in fubftantie herhaald werdt, toen Hij het lofwaardig en vereerend gedrag der wee- nende Israéllers , over den dood van hunnen Richter SAMUEL affchetste, en op het affterven yan Wir- LEM DEN VIJFDEN toepasftlijk maakte. — En daar de Walfche Kerkgemeente dier Stad bijzonder in diepen rouw ter neder zat, over het fmertelijk verlies van den Vorst, liet zich deszelfs, nu al mede ten grave gedaald zijnden Leeraar VAN MAANEN; zich, na het fchetfen van des Zaligma- Kers gedrag bij het Graf van zijnen Vriend Lazarus dus hooren: ,, Gijlieden, Mijne „ BRoEDERS! (ik gevoele zulks) ziet reeds voor- „ uit de toepasfing welke ik van dit voorbeeld on- AARs gehoor geplaatst hadden, niet om geleerd en geflicht te worden, maar alleen om Hem die fprak in ongeluk te brengen. Verfoeijelijk oogmerk voorzeker! Floe zeer ver- fchilde het niet, van het loffelijk gedrag des Commanpants! — Zouden wij dwalen, Lezeren van deze Gefchiedenis! wan- neer wij vermoeden, dat die 4andrengers behoorden, tot die Bredafche Burgers, bij welken in 1793 het Vonnis tegen BrLanpr gewezen over Zijn Plichtverzuim, de mompelende afkeuring niet ontging, zoo als de VERVOLGER op WAGE- NAAR aan zijne Lezeren verteld heeft? ? WILLEM pen V. XII. Afd. 637 onzes Verlosfers op ons zelven maken wil, in de treurige omftandigheden waarin wij ons „ thans bevinden. — Voorzeker! de Gerefor- ,. meerde Gemeente dezer Stad, en voornamelijk >, deze Kudde moet verflagen ftaan, bij de her- » innering van de zoo onverwagte als betreu- » renswaardige gebeurenis welke nu onlangs » heeft plaats gehad! Eene offigieele tijding be- »» vestigde nu eenige dagen geleden, dat de » laatfte ure geflagen hadt voor den Doorluch- » tigen Vorst, welke tot op het oogenblik der » Omwenteling, welke ons Staatkundig beftaan , » nu elf jaren geleden, ondergaan heeft, als » Heer en BARON is erkend geweest.” =», Zouden wij, die uit hoofde van onze 'Be- » diening, de Lofredenaars der Weldadigheid „ moeten zijn, niet met ijver van deze gelegen- „ heid gebruik maken, om den Lof te vermel- » den, van den DooRLUCHTIGEN WELDOENER, „> Welke ons door den dood ontnomen is? — »» Ach, Mijne BRoepers! dat men ons niet van » partijdigheid befchuldige; maar dat ieder oor- „ deele! — Elk die onze Kerkenraadsboeken s» Opflaat, zal bevinden, dat de Walfche Gemeente „> van deze Stad, deszelfs voornaamst Beftaan s» En Kerkelijke Inftandhouding verplicht is, aan s», de Weldadigheid en de Edelmoedigheid zoo » van 638 LEVEN van 35 van den DooRLUCHTIGEN OVERLEDENEN , als » van Zijne ROEMRUCHTIGE VOORVADEREN! — » Niets is dus billijker, dan dat wij Zijne Na- » gedachtenis in zegening houden, als die van » eenen Edelmoedigen Weldoener! Zouden wij, „ die de Aanbevelers van Dankbaarheid zijn, die »» de voorname deugd van het Christendom ken- » fchetst, denzelven in dit oogenblik niet aanbe- » velen? — En hoe zouden wij onze Dank- » baarheid beter kunnen uitdrukken, dan door » het verlies te beweenen van Hem, die onze » Dankbaarheid, door Zijne buitengewone Wel- » daden, in den hoogften graad waardig was?” » Ja, Mijne Broepers! laat ons deze hulde »» toebrengen aan onzen DoorLucHTIGEN WEL- » DOENER! Ons overtuigd houdende, dat Hij » Zijne loopbaan hier op Aarde geëindigd heeft » in het geloof hetwelk Hij met ons beleedt! » Maar laat ons niet weenen als zij die geene » hoope hebben! ; Neen! laat ons Hem welge- » lukzalig noemen! Laat ons volkomen vertrou- wen, dat Hij nu reeds de beloning der Wel- „ dadigheid in den Hemel ontvangen heeft.” Levenloze Overblijffelen van Hem, wiens » verlies wij nimmer zullen ophouden van gan- » {cher harte te betreuren! Wij vergezellen U, » in onze gedachten, weenende tot aan Uwe Graf- » fte- gr WILLEM pen V. 