VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
э» lykheden aan ons geluk byzet. Wy werken, as t is waar; doch die moeilyke taak voor Menfchen , die s, Jet niet aan gewoon zyn, wel verre van een kwaad э» voor ons te weezen, fehenkt ons gezondheid, fterkte, ээ en is де faus onzer vermaaken, Worden "ег onder ons as gevonden, die zo gelukkig niet zyn, het komt daar uit „> Voort, dat luiheid, of dronkenfchap, bun де zugt onte neemen tot den arbcid , die alleen hun Daat ten goe э» de kan doen veranderen.” Ons is nog overig te onderzoeken, wat de invloed der Lugtsgefteltenisfe van Santa Fée vermag op de merkbaare -уег- фе aude Chicha beftondt alleen uit gegist hebbende Mais met wa- тог. Overal kan men deezen drank voor geld krygen. (4) De Mannen, die geen van deeze beletzels hebben , betaalen atting van de zeventien tat de vyftig Joren, De Mo: nderen betaalen niets, VANBANTA FÉE DE 3000TA. eg verandering, die de Neger ondergaat, іп zyn kleur en ver. fchillende vermengingen met de Blanken : 't geen ons aans leiding zal geevor, om te fpreeken van die der heete Ge westen , op de gefteltemis der ZEuropeaanen „ en audere. Blamken, welke dezelve bewoonen. . · - ” Gaat vast, dat een Mu/aste van Santa Fee, geboo® ren uit een Negerin en een Blanken , zo helder van vel, en doorgaans blanker is dan een Mestis van heete landen; wiens Vader en Moeder ,: gelyk men weet, een Blank en een Mulatte ayn. · Deeze Mulatte van Santa Есе is, dera halven , een nauwiyks onderkenbaare Mestis: behalven de weezenstrekken, die meer of min van de Moeder hebben; een Mestis van Santa Fee zou misfchien, om dezelfde re- den , zo helder van vel, en blank, zyn als eenig ander Mes- tis van dezelfde kleur. Ik heb er eenige gekend , welker roosverwige kaaken en blonde hairlokken , met die der fchoonfte Europifche ‚om den voorrang zouden hebben kuns neu dingen, Нег fchynt, dat, hoe meer de Rasfen, zo onder Menfchen als Dieren , elkander kruisien , zy meer kragts en fterkte krygen , °t is het ent van eene goede vrugt op een fterken wilden ftam geënt. Indien men , eenige geaartheden uitgezonderd , de Blan- ken, van de koude Lugtítreek van Santa Еве, чегсејукс met de zodanigen, die de nabygelegene warme Lugtftrce- ken bewoonen , is het onderfcheid verbaazend: de eerst- gemelde zyn fterk , rustig, op hun vol, fris еп rood ge- lad is het geluk te leezen; de laatstgenoemden, integen- deel, zyn geel, bleek, vermagerd, en vertoonen niets an- ders dan де kwynende overblyfzels van een jammerlyk beftaan. De zwakke (аас deezer Mentchen fchynt aan te duiden „ dat de Blanken , en inzonderheid де Europeag- nen, niet gefchikt zen om in heete Landen te leeven, bovenal, wanneer derzelver Lugtsgefteltenisfe vogtig is. ` Volgens dit beginzel , valt het zeer gemaklyk te begry- pen, waarom de Negers van Africa , te Santa Fée over- gebragt , mager , droefgeestig, traag en zieklyk worden, waarom zy weihaast eene шее? of min koperkleurig vel krygen, welker opperhuid fchulferagtig wordt 3 doch men plaatze die zelfde Negers onder een brandheete Lugtttreek, zy herkrygen , binnen kort, kragt , moed, en, die onver- moeide vaardigheid, zo cigen aan dien landaarù Ziet den Inwoonder van Santa Fee Пегк en volkomen gezond , die zich begeeft na de brandende vlakten, доог de Rivier Blagdeleine befproeid , hy is "er niet of de. geweldigfte ken- Г 5 ta- sro: ‚ NATUURLYKE HISTORIE Y tekens van een overvloedig zweet, en eene bezwaarlyke ademhaaling, van een oundraagelyken dorst, en van logge matheid, zyn de uitwerkzels van eene bewvenmaatige hitte, die fteeds toeneemen : hy betaalt dezelfde (chatting , (choon op eene geweldiger wyze, als de Europeaan , Піе, Фо de eerfte reis, ор de Eilanden van America am- landt. Men mag vraagen, waarom er респ ingeboorene Negers in Zuid-America gevonden worden ; indien het waarheid is, dat de hette alleen de kleur der Menfchen. Кап veran- de- е VAN SANTA РЁЕ DE BOGOTA. $11 deren ? Hier op dient ten antwoord : voor eerit, dat іп het Landíchap Guayaquil , tusfchen de Каар Zas. Jado en de Kaap San-Francisco , juist onder de Middag- lienie , en zeer heet , weinig bekend Gewest , ligt, °t geen aan de Zee grenst, waar de Inboorelingen volkomen op Negers gelyken ; het is een zagtaartig en herbergzaam Volk; doch zo dom, dat indien zy vyftien ftuivers voor eenig goed eilchen, gy het niet zult krygen , als gy "ег twintig voor geeft: zy moeten net hebben , ’ geen zy vraagen; hunne redeneerkunst ftrekt zich niet verder uite Het zou niet van alle waarfchynlykheid vervreemd weezen, te Dellen, dat eenige Negers en Negerinnen van Guayaquil, van Barbadas, of van Choco, іп deeze Lande ftreek gevlugt ten oorfpronge ftrekten van dit Volk: оп: dertusíchen hebben de Spanjaarden, die gelooven zouden regt te hebben, om zich ten hunnen opzigte te gedraagen als Afltammelingen van hunne Slaaven ‚ nooit jets tegen hun gedaan; еп twyfelen niet te verzekeren , dat die Zwar- te Indiaanen Inboorelingen zyn. °t Was wel der moeite waardig, dit tuk der Natuurlyke Historie nader te onder- ZOEKEN. Ten tweeden. Dat in de brandende vlakten van MNeyya eenigen der geenen, die arbeiden in het Goud-wasfchen, ’t welk het zand der Rivieren oplevert , zich .blootgefteld vindende aan де. vogtigheid , en al de kragt der terug- kaatzende zonneftraalen , elkander mededeelen , еп op hune пе Naakomelingfchap overzetten, eene huidziekte, welke hun meer of min zwart doet worden, zonder het weefzel zeer te befchadigen. ’t 15 zeer gemeenzaam in dit Land- {сһар , Blanken met een zwart gelaad aan te treffen , en met min of meer groote zwarte vlekken over de geheele huid. De Spanjaarden noemen deeze kwaal Caraté; er is een Caraté, koper, violet , en indigo verwig, deeze laatfte , zeer donker zynde , trekt op het zwart. Песге ziekte is geene melaatsheid , want men geneest dezelve ' zomtyds door middelen „ die tegen de geneezing der me. Jaatsheid zouden ftryden.. Ten derden, Dat de huid der Negers , verzwakt door een langduurige kwyling, of door eenige andere kwaalen, altoos meer of min bleek , meer of min roodagtig blyft, tot dat zy hunne kragten en gezondheid weder gekreegen hebben: ’t geen by hun, even als by ons, uitwyst, dat de verandering der kleur af hangt van verfcheide natuarly- ke en ziektekundige aorzaaken, welker behandeling geheel vreemd is van myn plan. + Zal 3те .МАТОСАТУКЕ HISTORIE le Zal niet nutlaos weezen, ten befluite, aan de overden- kingen der Natuurkundigen aan te pryzen, eene der oudfte Landftreeken van Zuid- America: dewyl het een der hoog- йе is, waar men zelfs de woldraagende Dieren, de Lamas, moch de Pacos, van de Cordilleres in Peru, aantreft, met welke het gebergte van Santa Рес een onafgebrooken keter uitmaakt. Waarom moest dan dit Land, 20 naby aan de gelukkige verfcheidenheid , en: деп altoosduurenden over- vloed der heete Landen, welke ’t zelve omringen; zo lang onvrugtbaar weezên voor den Mensch, en vervolgens vrugt- baar gemaakt worden, door Zaaden, uit vreemde Gewes- „ten, en bevolkt met Dieren, uit een ander vast Land? Zou ik, in de dikke duisterheid, welke plaats heeft buiten de grenzen van de gefchiedenis des Menschdoms , de paa- len overfchreeden , welke dit Vertoog moet hebben , als ik aanmerkte , dat de Mensch, uit de hand zyns Maakers ko- mende, іп zulk eene fchoone Landftreeke moet geplaatst worden, als de Gewyde Gefchiedenis ons de eerfle Ouders van het Menschlyk geflacht verbeeldt ?;. Ное zou Һу, zonder kennis, zonder werktuigen , den aardbodem hebben kunnen bebouwen, de vrugten daar van inzamelen, en die ten voedzel bereiden? Hoe zou hy, verftooken van die buid., welke de Dieren dekt, zich tegen de flrengheden der koude hebben kunnen befchutten? „ .. Zyne natuurlyke behoeften leeden geen uitftel , de vrugten, overeenkomfti- ger met. zyn geltel dan alle ander voedzel , moeten hem eerst ten fpyze geftrekt hebben. De Natuur fchonk ze hem т overvloed , in deeze gelukkige Gewesten; zy vielen van ‘et geboomte, еп de hand behoefde zich uit teftrekken om ze ор te raapen. die hy medegevoetd heeft, overal waar de nooddwang hem goodzaakte zyne wooning te vestigen. | Welke veranderingen deeze Aardkloot ook ondergaan hebbe , welke ook de wyze moge weezen, waar ор de be- volking is voortgezet, is het waarfchyrlyk , dat de Ameri- caan immer de overvloedige en aangename flreeken zyns Lands zal verlaaten hebben, waar de Natuur alles verleent, zon. VAN SANTA РЁЕ DE ВЕСОТА. 414 gonder zorg, zonder moeite , waar de beste kleeding is, "er geen te behoeven, om ееп bykans ontoeganglyk Land, ` ouvrugtbaar , altoos koud , waar шед zich noodwendig moet kleeden , en arbeiden , te gaan bewoonen? [ ере, ‚ overmaat van Volkrykheid, in warme Gewesten , zou alleen zulk een tydftip hebben kunnen doen gebooren worden ;. doch heeft deeze overvloedige Volkrykheid oait, plaats ge- had? . . . Welke Gedenkftukken verzekeren zulks? . . „ Wy gelooven veeleer, dat zeker volk , in den oorlog.. overwonnen, het flachtoffer van eenig ander volks onheils, in het onvriendelyk Gewest van Santa Гес, een wyk vaar verdere vervolging of verderf vondt. De noodzaaklykheid moest hetzelve middelen verfchaffen, om daar ze beftaan 5 doch hoe zwak waren dezelve vóór de aankomst der Agen, jaardęen! . .-. De koude Lugtftreeken „ werwaards de Mensch , door:den lotwisfel van veelvuldige omftaudighe- den , gevoerd is, hebben hem ten arbeid aangezet, en de noodige voorzorgen, tegen den fchraalen wintertyd , ingen boezemd : uit deeze bezorgdheid werden eerlang de ver- ruilingen van zyn overvloed voor de Waaren , dic. geluk- kiger Gewesten hem opleverden, gehoorén ; van hier het viytberoon ‚ de Koophandel en de Kuníten , die den dex fehaafden Mensch een onbetwistbaafe meerderheid верер- ven hebben boven den Mensch der Natuure. К + - ж s BERIGT VÀN DER PÉRSOON , EN DE VOORNAAMSTE. ` WERKSTUKKEN DES BEROEMDEN BEBLDHOUWERS JEAN BAPTISTE PIGALLE, , (Uit het Fransch.) e NV on e Wervolg en Slot van blads, 26 7.) Sr eeft PIGALLE altoos gefpeeten , dat hy den Koning H van Pruisfen niet in beeldtenis gebragt һад;. . Ну was gewoon te zeggen, dat de twee fchoonfte Hoofden , welke Ку ooit zyn leeven zag , die waren уап LODEWYK рем XV, еп FREDERIK DEN ЇЇ; de eerfte, van wegen da fraaiheid zyner trekken, de іаасїе ош de geestige fynheid van zyne Phyfionamie; hy Кор de verontwaardiging ,: wel- ke hem aangreep , als hy de Portraiten des Konings van d б, ‚ ruw т eh ie. і 94 BERIGT VAN DEN BEELOMOUWER Pruisfen zag, niet bedwingen; men hadt hem , zeide hy, het air van сеп Moordenaar gegeeven, Het Standbeeld van voLTAIKgG, door PIGALLE vervast. digd, is in twee opzigten te wraaken , en van wegen de Naaktheid , zo onberedeneerd als affchuwelyk , in welke hy dien grooten Man verbeeld heeft, en van wegen de keuze geng models, waar іп een verregaaude magerheid, en eene algemeene verzwakking van alle de deelen, " haa- re toebrengen aan natuurlyke misvormdheid des Ouder- doms. Picate fchynt ‘er meer ор gefteld geweest te zyn, om iets keurigs voor de Ontleedkundigen, dan от een fchoon Standbeeld te vervaardigen. Ну beriep zich , naar men my verhaald heeft , op het vermeende Standbeeld van SENECA in °С bad; een Standbeeld , ’ welk, volgens alte waarfchynlykheid , sENECA niet, maar een Slaaf, verbeeldt, gelyk WINCKELMAN zeer wel heeft waar- enomen. Ik geloof niet, dat er een Standbeeld der Oud- eid in weezen-is, een Naakten ouden Man verbeeldende. De Lavcoon kan niet als een oud Man worden aangemerkt, alles duidt in dát beeld de kragt der jaaren aan. Dote bezat meer Bekwaamheids dan Vernufts, meer juistheid dan uitgeftrektheid van denkbeelden , meer gevoels van °t waare dan van het fchaone, Het fcheen, dat hy, in ’t laatst zyns leevens , alle de trekken van dat denke beeldig fchoon, den Ouden zo wel bekend, en waar van zy ons zo nauwkeurige bepaalingen іп eenige Schriften , еп zo fterkípreekende Modellen in eenige Standbeelden „ hebben. naagelaaten , уегіоогер te hebben: dat denkbeeldig Schoon, ’t geen ееп RAPHAEL, EEN CORREGE, ееп GUIDO, een POUSSIN, met zo veel naarftigheids zogten, en zo dik- werf vonden ; maar "© geen verfcheide Kunttenaars, van laateren tyd, als een lougere ‘harsfenfchim aanmerken; een gevoelen ‚ TC welk zy door hunne Werkftukken regtvaar- igen. сл. geloofde, dat ‘er geene waare Schoonheid be- ftondt , of men kon ier Modellen van in de Natuur vin. деп; "tr was voor eenen Kunftenaar genoeg, dezelve waar te neemen en op te geeven ; vermat men zich de Natuur te verfraaijen , de uitlag was; dat men niets waars, niets fchoons, vervaardigde. Dit gefchilftak zou wel waardig zyn, dat men het nauwkeurig onderzogt; doch ’ is Мег de plaats niet. —_ Wy zullen alleen aanmerken, dat, indien het beginzel van PIGALLE en anderen, die het пег vens hem omhelzen , doorging , wy noch de /ро/о Zen | | сі. è JEAN BAPTISTE PIGALLE, 318 Behidere, noch дап Antinous, noch de Engelen van SA, PBAEL , noch de fchoone Vrouwebeelden van CORKEGE en GUIDO, noch de Kindertjes van DOMINIQUIN , еп FRAN- COIS FLAMAND „ met veele andere fchoone Kunstftukken , - niet zouden hebben. Kunnen onze hedendaagfche Werken, waar їп de Goden en de Helden geene andere weezens: trekken en gedaanten vertoonen , dan wy dagelyks op straat ontmoeten, hoe veel verdienften zy mogen bezitten, wat de waarheid еп de uitvoering betreft, ons dat verlies vergoeden ? ' | , d Maar zogt PIGALLE de Natuur niet te vergrooten, of te verfraaijen, hy wist ze ор te merken, te gevoelen , en op te leveren. Indien zyn Tekenfmaak een .weinig van het grootte , en ftoute, en vrye miste, dezelve was zui- ver en verftandig ; zyne wyze van uitvoeren keurig , en vry-ván het gezogte; hy was altoos eenvoudig en waar, en, °С welk eene zeer groote en zeldzaame verdienfte is, hy hadt nimmer eene vast bepaalde behandeling. Moet deeze їп het Schilderen voor een zeer aanftootelyk gebrek gehouden worden, het dunkt ons іп bet Beeldhouwen on- verdraagelyk. In't kort, kan men PIGALLE niet (tellen in den rang der Mannen van het eerfte Vernuft , men zal hem geen plaats kunnen weigeren onder het klein getal der Kunftenaaren , die de goede beginzels. zyner Kunst ge- handhaafd , en der Егапісһе Schoole tot eere geftrekt, eft. , | Met het beloofde breedere verflag van zyn grootfte Werkftuk , zullen wy dit berigt betluiten. Een Praalgraf was by de Ouden alleen een Teken, om het Graf eens overledenen aan te wyzen en ор te cieren. Een Um of Lykbus, die zyn asqh befloot, of eer geagt word деге]- ve te bevatten; de zinnebeeldige figuur van een Bloedvers want of Vriend, het dierbaar overichot béweenende; een Genie, met een omgekeerde fakkel, of iets anders, van een even eenvoudigen aart , was alles, wat men op de Praalgraaven der Ouden zag. De hedendaagfchen, die Praalgraaven op een veel uitgeftrekter , еп naar een veel zamengeftelder plan vervaardigden, hebben, daar zy waanden de grenzen der Kunst uit te breiden, misfchien de waare beginzels gemist. i ; ‚ , Wy hebben de Graftombe ; voor den Marfchalk van Saxen opgericht, gezien, en moeten bekennen, dat de uitwerking daar van ontzettend is. De Schilder heeft , door middel der kleuren , welke by bezigt , door het lieht en donker , het in zyn hand, de groepen en de voorwerpen te vereenigen, en "Er een overs eenftemmend geheel van те maaken ; dit middel mist de Beeldhouwer , Геһооя hy ook zyne Kunstgreepen hebbe, om licht en donker in zyn werk te brengen. Пе Graf- tombe van PIGALLE fchynt ons , ten deezen opzigte, gee brekkig in verbintenis, іп het opleveren van een zamen- Пеппа geheel. | Het Zinnebeeldige was Бу de Ouden veelvuldig in ges bruik , ber ftrookte met hunnen Godsdienst , met hunne ' Zeden. Het is meestentyds vreemd van onzen Godsdienst en Zeden; en ondertusfchen misbruiken onze Dichters en Kunftenaars "© zelve meer dan de Ouden. Нег Zinnebeels dige is een kleed geen masker; het moet de voorwerpen werfraaijen , en dezelve niet verbergen: en derhalven klaar, juist en belangryk weezen, Deeze drie vereischten doem zich niet kenbaar genoeg voor, in de Graftombe, van welke wy handelen. ' Ik begryp niet; welke de plaats des bedryfs ìs. Ik zie de Held van de trappen afkomen , zonder een huis te onte dekkên, waar toe de trappen behooren. · Beneden aan den trap:roept de Dood , het dekkleed van een Grafzerk af- higtende , den Heki , die , ondanks de poogingen eener Vrouwe, Bearikryk verbeeldende, vit eigen beweeging af- limt 9 JEAN BAPTISTE PIGALLE. ` 817 kimt, om zich, іп volle waperirusting , in het nauwe graf te laaten opfluiten. Zou men, dit bedryf befchouwende, niet gelooven , dat de Marfchalk gaarne geftorven is, eu ondertusfchen was niemand gehegter dan hy aan het Lee- ven, en afkeeriger van den Dood. ‘. Een Graftombe heeft alleen ten oogmerke de gedagtenis eens Dooden te vereeren: het komt, derhalven , vreemd in, iemand, dien men veronderftelt dood te weezen , als nog leevend te verbeelden. Ik geloof niet, dat men e een voorbeeld van by de Ouden zal aantreffen. In een hoek van de Graftombe zie ik de afbeelding van Hercules, leunende op zyn knots, іп een treurende hous / ding. Меп onderrigtte my , dat het de Sterkte verbeeld- de: maar wat heeft de Sterkte hier te maaken? Men bee grypt wel, dat de Sterkte een ftervenden Keygsheld vere laat ‚ maar niet hoe deeze zich bedroeft, als zy hem ziet Picatrr heeft, naar gewoonte, den Dood vertoond , in de gedaante van een Geraamte; doch deeze ongerymde gewoonte heeft alleen ftand kunnen grypen in tyden van de Gothifche Onkunde en Rygeloovigheid ; wanneer de weder opkomende Kunften nog in de algemeene barbaars- heid deelden. De berugte Doodendans, aan AOLBEIN toee gefchreeven , en op honderd plaatzen naagevolgd , vertoont den Dood in die gedaante. Dit Zinnebeeld is аапйооѓе: lyk voor de Rede en goeden Smaak. ” Is zeker een zeer lomp en grof denkbeeld, de God- heid, welke de Menichen het leeven beneemt, in de ge. daante van een Meníchen Geraamte af te beelden; men zou even goed den boozen Geest der Pest kunnen voorftellen in iemand, met pestbuilen bezet, op °t fterven liggende, In verlichter tyden hebben bekwaame .Kunftenaars „ het betreeden pad volgende , deeze dwaasheid overgenomen. Wanneer men een Menschlyk Lichaam wil verbeelden met ` де beweegingen , eigen aan der Menichen Ledemaaten „ moet шеп er het noodige aan geeven , om die beweegin= gen te volvoeren. Hoe nu kan die verzameling van heen- дегеп , beroofd van fpieren , zenuwen, banden en voeten, beweegen, vliegen, met een zeifen Паап, ел2. Maar het grootfte. gebrek in dit zo gebruiklyke Zone, beeld is, dat het de verbeelding en de zinnen оос: eene uitwerking , welke men bovenal moet fchuwen in alle de voortbrengzelen der Kunfte;. altoos gedagtig , dat, het geen: de Schoone: Kmnften kenmerkt, ‘er teffens de waar- И. DEEL. МЕМСЕІ М, NO. 7. Y dig. 318 BERICT VAN DEN BEELDHOUWER digheid еп bekoorelykheid van: uitmaskt , beftaat in het denkbeeld en het gevoel van °t. Schoone te verwekken. Wat пи ls ‘er verder vervreemd vam allen denkbeeld van Schbonheid ,. dan de Afbeelding van een Geraamte, uitge- zonderd misfchten voor een Onrleedkundigen ? Hoe veel beter kenden de Qudeu den waaren aart der Kunften? Wie zal ontkennen , dat een gevleugeld Wiche een -ontftooken: Fakkel het onderst boven keerende, om dezelve: uit te blusfen, dat een Bloem, kwynende op zyn feel, of afgelneeden , veel gelukkiger Zinnebeelden zyn , our den Dood aan te duiden, dan een van vleesch geheel ontbloot Geraamte? Die Ouden, die zo veel zorge droe- gen , om voor de verbeelding te verbergen het fchrikbaa- rende , TC welk de natuur gelegd’ heeft in het denkbeeld van den Dood, die, in hunne Taal zo wel als іп hunne Afbeeldingen , den Dood dikwyls met dezelfde trekken als den Slaap verbeeldden, wagtten zich wel, om denzelven onder eene zo walchlyke gedaante voor te ftellen. FexxLon, die het gevoelen der Oudheid en vam het Schoone in zy- nen Geest on Smaak һәбс, deedt Zelemachus in de Hel daalen ‚ en brengt, onder de Gedrochten, die den ingang bewaakten , den Dood met holte oogen , met een blecke enz miskleurige huid. Voor °t overige hebben alle he. dendaagfche: Kunftenaars den Dood niet als een Geraamte verbeeld. Ju de Zegepraal des Кост; , door TITIAAN, komt de Dood voor in de ante van eene Vrouwe , voor de voeten des Roems uitgeftrekt liggende , met een doodshoofd зап baare zyde. Jk: breng dit niet by, om dat ж het denkbeeld van TrTraan gelukkig vind; maar het bevalt my beter dan een wandelend Geraamte, Ongerwyfeld heeft PIGALLE, om een gedeelte van dee- ze afzigtige Gedaante te. verbergen, aan dezelve een be- kleedzel gegeeven , doch dit middel is willekeurig ‚ ’er doet zich geen reden voor op. Alle dekzel moet tot klee- ding dienen , of (trekken, om °t geen niet welvoegelyk ver. toond wordt, te verbergen: en men Кап met geene moge- Iykhetd. veronderftellen, dat een Geraamte kleeding noodig, of eenige fchaamte , bebbe. | эс is, in geenen deele , om бееде Graftombe , of den Vervaärdiger van ecre te berooven, dat wy deeze aanmer- kingeu in ’t midden bragten. Мете zy van ons het denke beeld, om den roem te willen bezwalken van eenen Kun, ftenaar, dien wy hoogagten;.dooh wy oordeelden ons vere pligt; vryiyk ooze denkbeelden: op te geeven, en aan andes WW і … Fen JEAN BAPTISTE PIGALLE: ` 319 теп bloo: te leggen; ор «де beginzelen, welke wy aanzien als weezenlyk tot verbetering van den goeden Smaak en en der Kuntten, Wy haalen, derhalven , PIGALLE zyn Held een t daar door een min heldha dat hy de Grafzerk ‚ aan heeft досп opligten, om hi leenen. Deeze misflagen, lyk vergoed , door de, fch % geheel. Het beeld van en grootfchen Ryl ech ‚ @iepgaande droefheid uit. fchalk is desgelyks. veel ku Geraamte, waar over wy о nen gaven, heeft iets byz het ons te тердеп, dat het vol ‘leeven із. Elk gedeelte gent *t overige drukt de waarheid op eene keurige wyze uit; en alles is met zeer vèel netheids bewerkt , zonder dat de floutheld "ег by Iyde. Men kan niet ‘ontkennen , даг de algemeene uitwerking, welke her baart, groot en öntzettend is, en dit alleen veronderftelt tene zeldzaame еп onderfcheide werdienfte. Wf VERSLAG, WEGENS DE VAD“RLYKE AGTBAARHEID, NOG IN EGYPTE, OP GELYKEN, VOET ALS TEN ТҮРЕ DER AARTS- VADEREN, STAND HOUDENDE; VAN DE WYZE, OP WELKE EEN VADER 2ҮХЕ KINDEREN BESTÚURT; EN DE DIEPE EERBIEDENIS, MET WELKE DE ECYPTENAARS DEN OULERDOM VEREEREN. _ (Ontleend uit de Lestres fur TEgypte , par М. SAVARY.) De Gefchiedenis plaatst de- wieg des Menschdoms in ’t Ons- ten Daar is het, dat Vaderlyke Agtbaarheid en Gezag cerst ontftondt , еп daar ook dat deeze nog in volle kragt бапа boudt. In die Landen heeft een Vader alle de-Tytels, door de Natuur- зап hem gefchonken. Hoofd, Regter en Priester van zyn Ge- Zin, voert hy daar bevel; hy beflist alle gefchillen, en offert de Offeranden van de Courban Beiram. *) ` le. £*) De Courban Beram is een Mahomethaansch Feest en "0 welk iever Vader des Gezms eene Oflerande moet toebrengen, geëcveniedigd aan zyn vermogen. Ya ` 420 VADERLYKE АСТВААКНЕ 7 Leder Gezin vormt een kleinen Staat, waar in de Vader de ` plaats van Oppervorst bekleedt. De Leden, міс welken dezel- “Ye zamengefteld is, zyn aan hem met de banden van Bloedver= ent ap verbonden. Zy erkennen met alle wilvaardigheid тупе Magt, en onderwerpen Ier zich gercedlyk aan. De ge- {chillen , onder hun ontítaande , worden voor zyn Regterftoel ebragt, hy frykt vonnis , zyn befluit eindigt den twist, her- elt de orde en rust. De Oudfte onder de Ouden houdt , als э ware, den fchepter in handen, en eene lange ervaarenis heeft hem geleerd., hoe hy dien moet gebruiken ; doch in alle zaa- ken, het innerlyke des Bewinds betreffende , gaat hy naar vast- getelde Wetten, of oude Gebruiken, die de kragt van Wetten verkreegen hebben, te werk, De Kinderen, іп de vertrekken der Vrouwen opgebragt, vers fchynen nooit іп de algemeene zaal, bovenal wanneer ‘er Vreem- delingen zyn. Als jonge Lieden 'ег in worden toegelaaten , пестеп zy eene diepe ftilzwygenheid іп agt. Tot manbaare jaaren opgegroeid , mogen zy zich іп de gefprekken mengen: maar “wanneer de Cheik (+) fpreekt,.zwygen zy, en luisteren met іптсірлппеп aandagt. ШІК балт overeinde, als deeze in ’t gezelfch:p komt. Ор alle openbaare plaatzen heeft hy den voor- rang , en wordt Ву allerwegen met onderfcheiding cn eerbiede- nis behandeld. Deeze gewoonte vondt reed; іп Egypte plaats, ten tyde van HERODOTUS , en de eigendunklyke Regeering hicr Папа grypende, doet dezelve Папа houden, Wie durft onder ecn yzeren juk gekromd het hoofd opheffen? ’t Zou ее. ne misdaad weezen, in `t openbaar te toonen dat men Rykdom bezat. Alles wordt ten zorgvuldigften vermyd , ’t geen de gie- righeid van (chr apzugtige. Dwingelanden kan gaande maaken. э Is zelfs gevaarlyk ‚ te laaten blyken dat men gelukkig is. Derhalven kan men alleen in Zyn cigen Gezin rust en geluk vinden. Naardemaal de veiligheid der Maatfchappye afhangt van de éénigheid der Leden. bewaart het algemeen belang, gevoegd by de ftem der Blocdverwantfchappe , de eendragt. ? Is in den fchoot.deezer Huisgeginnen, dat de heilige Wetten der Na- tuure in derzelver oorfpronglyke zuiverheid onderhouden wor- dent, Een talryk Naaktoost woont menigmaal onder ’t zelfde dak. Elken dag komen de Kinderen, de Kleinkinderen , en verde- те, den Stamvader de hulde van tederheid en eerbiedenis bren- gen. Het vermaak van te meer bemind en geagt te worden, naar. gelange hy in jaaren opklimt, doet hem vergeeten dat hy oud wordt. De vreugde en het genoegen zyns harten ftraale hem (+) Het woord Chek berekent een Oud Afan: de Oudfte van cen Gezin neemt dien derw ardig:n Туора); en worde deeze naam ook aan Re- geeringsperfoonen gegeeven. IN EGYPTEN, ' 321 Вей ten boge uit. «Helderheid van geest dryft:de rimpels van het aangesigt. Ну is vrolyk en toegeevend: en terwyl de hem omringende Jeugd de eenvoudigfte kleederen draagt , vertoont hy zich m een gewaad van de fchitterendfte kleuren (4). Geluk- kig te midder van zyn Huisgezin, nadert hy het graf; niet be- merkende , dat de dood gereed is hem den laatften flag toe te brengen , опаа hy in de omhelzing zyner Kinderen. Lang duurt hun wethen en touwklaagen; alle weeken ftrooijen zy bloemen op zyn grafzerk, сп herhaalen de lykzangen: De tgyr- Benaars hebben de gewoonte, om de Lyken te balzemen, nict тлее? ; doeh de gevoelens , welke aan deeze gewoonte de gee boorte geeven, behouden. ` Onder befëhaafder Volken , die min.in den ouden huislyken Фу! leever, wordt de Ouderdom op verre па zo hoog пісі ge- agt, en ’t із: niet zeldzaam , denzelven daar verfmaad te Zien. De Ouderdom met gryze hairen moet "er dikwyis Zwygen voor den vermetelen baardloozen Jongeling, еп fpeelen als een Kind, от draagtyk -in-gezelfchap te weezen. Naar gelange het getal der jaren hem drukt, en het vermaak zyns leevens vermindert, bemerkt be, dat hy een last wordt voor de zedanigen , аап welken hy het leeven gaf. Wanneer hy de vertroosting en op- beuring meest behoeft , ontzeggen zy hem de verfchuldigde- hoogagting , en fluiten het hatt, dat van liefde behoorde te bran- den, toe. Zyne zielsvermogens, met de jaaren afneemende, moeten de koesteringeén der iefde misfen. "ls by de be- fchaafde Volken , dat zomtyds een eerwaardige Grysaart, die sich een teder: Vader betoonde , gegegd mag worden te (terveu, langen tyd eer бу ten grave daalt. б О, - Laat ens ееп gordyn fchuiven voor een fchildery ,. welke. ge- Jukkig niet algemeen: is. Ое aandoenlyke tooneelen:, die ik da- gelyks in dit. Land befcbouwde; vergden my deeze vergelyking af. Hier is het, dat de eerbiedenswaardige Aartsvader, wicns “wite baard tot op gyn borst hangt, in hoogen ouderdom lacht, еп een bevallig оор (liat op zyne Kleinkinderen , die hem ko- men ftreelen. Zyn hart verwydert zich, op het gezigt van vier Geflachten, om firyd bezig іп hem de fehatting der Kinderlief- de те betalen. Ну (maakt het zoete dès leevens tot het. laar{te oogenblik. Dit Volk heeft, in żyń. taat van onkunde, de een- voudigheid der oude Zeden bewaard. Zy woeren niets van onze Kumften ea Weetenfchappens maat, met de kragtdadige in- fptuaken der Natuure, (gevoelens uit Boeken nimmer te leeren.) zyn ze geheel dobrdronger , zy eerbieden dezelve, en (maaken ‘er de vrugt van. > ` e Н 2.2. Дег d Ip еур Vedicnen Oude len zich ссп van klecderen tree thit- terEude kleuren.’ Die ónder de jeugd van lesie 'Zed.n zyn, durven ze пап» takken. 2...7. …- we eee Y 3 H 322 VADERLYKE AGTBAARHEID IN EGYPTEN, _ Нес beweefde- zou ik, door ontelbaare vaorbeelden ,- kurnen ftaavch. Ik vergenoeg ту met het volgende geval ор te haalen. ‘Toen de Heer MatLLeET Conful te Groot Cairn was, bewoogen de Fefuiten bet Hof van Frankryk , dat men eenige Kinderen der Copten na Parys zou zenden, om daar in "rt Collegie van LODEWYK DEN GROOTEN te Worden opgevoed: met het bep ad eogmerk, om ze те onderwyzen in het Roomsch Casholyk. Gelpof, en dan weder na hun Vaderland te zenden, tot het bekeeren van hunne Landgenooten.. Door groote beloften en. blinkende uittokzels: van geld, verwint men de toeftemming van eenige zeer behoeftige Ouders; maar toen ber oogenblik der fcheidin- ge van hunne Kinderen kwam , herleefde de Vadeslyke teder- beid in alle haare kragtr, en zy verkaozen Jiever tot hun voor- gaancen armoedigen ftaat weder te keeren., dan ruime leevens- omflandigheden te koopen voor eene opoffering, welke aan hun bart zo veel kostte. поен D E EEN NIEUW ZEER AANDOEXLYK VOORBEELD VAN . MENSCH- LIBVENHEID.: > > Eene waare Gefchiedenis. Wit hee Engelsch.) :… Ingevolge’ van een jongst by ’t Stantsbeftuur van Zsrpeland ge- nomen beftuit, om сепісе Misdaadigers па de #o:any Baay те zenden, om “er еспе Volkplanting ор te fecheen, kreeg de Be- waarder van het Norwich Gevangerfuis bevel zodanige ретт ge Vrouwên,-als Zich ín de Gevangenis bevonden, na: Psymeusk te zenden, om gereed te zyn го: dies overtocht. - Drie Vrouwen, die reeds lang gezeten hadden, onder het vannis dm avergevoerd te worden, zond ћу, en werden owr- geleverd aan се bewaaring van Мт. siMPsoN, Oppasfer der Ge- vanpenisfe. len deezer ongelukkige Vrouwen was Moeder van een omtrent vyfmaandig Kind , 'т geen;zy rot: dien туд gezoogd hadt. ‘De V.-der van het Kind was ven Misd:acíger., ‘die on- der het zelfde vonnis lag. en meer dan drie jaarch Senge gezeten h dt. Herhalde keeren hade hy лупе. begeerte, om deeze Vrouw te trouwen, te kennen gegeeven; еп, fchoon zel- den toegelaacen het Kind зе zien ,. ?ег eerie: Rèrke: genegenheid voor aan den dag gelegd: en dat de Moeder haar: eenigen troost vondt in de orfchuldige lachjes van bet teder wicht, bleek uit de tedere bezorgdheid., waar mede zy Ес; opkweekte. Teen -het bevel tot haar vertrek kwam, betoonde de Man eene groo- te verlegenheid, als mede eene hecvige begeerte om haar.te vet- бо. gee AANDOENLYK VOORBEELD VAN MENSCHLIEVFNHEID, WE gezellen. Hy verzogt mede te megen vertrekken : doch; zoeen ` їе dergelyke aanzoeken gedaan zynde, kon "er niet іп getreeden warden. Het Vrouwsperloon moest dus vertrekken- zonder den, Man, die aanbaodt haar Egtgenoot te willen worden, op dat by baar Mergezel en Belshermer mogt .weezen, geduurchde. ecn, lange. en verdrietige reis, en іп een ver gelegen onbekend land., Het Kind Met, ëmer, haar eigendom; dewyl.de Wetten, van Engeland, in welke de geest der Menschliefde , -die dezelve hebben opgefteld… doorftraalt, het wreed bedryf, om een, Kind van ’s Moedess borst af te rukken, verbieden. Sn -. Toen.Mr. ымр$ом met zyn Gevangenen te Plvmouth kwam, bevondt hy, dat ze zeuuen geplaatst worden aan boord уар een oud Schip, daar liggence, tor dat het Schip; om na de Zuidzee te йвуепеп, gereed zoy zyn. -Hy nam есп boot, en voer, der, waards, om zyne Gevangenen over te leveren. delopze beestagsigheid des Capiteins., en in-zyn menschlievand hart niet minder, aangedaan, доог den, harsfeheurende . weedom der arme Vrouws, en. de omgelegenheid van den. balplóozen zuigeling , beflgat , haas , таеп het eenigains mogelyk was ; haar Kind weder te geeven. Geen. weg Попіс daar toe open, dan zich. onmiddelyk. іп, Perfoon by Lord SYDNEY te vervoegen: еп in voorigen tyde met zyne-Lordichep eene. zaak gehad hebe bende, waar ia Mensphlievenheid te pasẹ, kwam, bonpte. hy wel te Zullen flaagen , indien by. flegis 1oegäng tot hem kou verwerven. Terflond. ging, hy na Prmenth ‚en reedt 4o-ras hy. kon, па Londen ` bet Kind onder den, weg Needs op zya knie houdende „ laatende ber zelve o. de Herbergen, маг hy Кш, zo goed оррайеп als hy kan» ре. ‚ „ Te, Londen gaf hy ber Kin aan еде zorgvuldige Vrouwe, en + ә 324 AARDOERLSE VOORBEELD N en vervoegde zich onmiddelyk na ’t hnis van Lord үрк, noeh gyne Lordíchap , noch diens Secretaris waren:te ken, althans werd hem dit gezegd door den Knegt; doch Menschlievenheid kreumt zich niet aan pligtptegingen: gedreeven door een hoögèt beginzel, werkt zy voort, zónder zich te laaten: affchrikkken door de vrees, van iemand aahftoot te zullen geeven. Mer weigerde Mr. simson den toegang; doch te vergeefsch, want Ву drong in een der kamers in, en verhaalde zyn geval tan ееп der Secretn. Yisfen, die "er een aandagtig оог aan leende, en beloofde alles , wat in zyn ve mogen was, te Zullen aanwenden „om zyn mensche Kevend verzoek te oriderfteunen ; doch kt vreesde Век onmoge- bk ге weezen, Lord sYDNer in eenige dagen te zien: hy сег хор, nogthans, den Heer, eer’ Bevel, tot de wedergave vant het Kind aan de Moeder, gereed te maaken, en befloot in dei voorzaal te wagten; in hoope, dat hy, by geval, Lord SYDNEY fnogt zien voorbygaan, en hem overhaalen om ’t zelwe te teke- hen. - Gelukkig zeg hy, naa een ‘weinig wegtens, Lord SYDNEY de trappen afkomen, en Нер onverwyld na hem toe. Zyne Lordichap be oopde zich natuurlyk in ’t ee-st ongenegen om te luisteren па een voorftel, hem zo onverwagt, еп op eene zo vreemde wyze, gedaan; doch Mr. simpson vermeldde hem t&rfiohd de reden уап zyne indringende -Wyze van doen, en be- Schreef, met al de klem van taal, die еёп gevoelig haft opgeeft , het jammerlyk tooneel, waar улп hy zo onfartgs ooggetuige weest was; zyne vrees te'kennen geevende, dat: de oh Ke Vrouw, in de vervoering der woede, de harden aan’ haar zelve zou Паап. —= Lord SYDNEY was zeer otroentt, luisterde тег aandagt na alle de omftandigheden des verkaats beloofde ;- zon- ger eerigzins te mamen, dat het Kind det Moeder zou worden wedergegeeveri ; ten zelfder гуае Мт. stmPsons moed en nienséh* lievéntheid pryzende. Deeze, hier door aahgemoedigd , vervocpde Zich verder tot de Menschlfevenheid van zyne Lordfchap, ten voordeele van det Vader des Kinds, ’t welk even gelukkig faag- де: want Lord syoney beval, dat deeze desgelgks na Plymouth Zou gekonden worden, от het Kind eh de Moeder ге vergezel- Jen, teffens befchikkende, dat zy zouden trouwen cer zv aan boord gingen ; °ег byvoegende; dar by zelve de kosten, welk ‘et op liepen, zou betaalen, | | БЕ __ Een der Sècretarisfen van туле Сот ар eet terftond па Plymouth, om de Vrouw те berigtem, dag Mr. sprech wel gez Наара was іп zyn verzoek; eń deeze het Kind bezogt, еп de noodige bevelen tet het eer “vant zelve, р@йпитейде zyn afweezen , gegeeven hebbende , vertrok hy na Morwich , waar һу de blyde’tyding aan den ongtlukkigen Vader van het Kind bragt. ` 1з ech gezonde Йстке knaap, -betoonde zieh hoogst dankbaar aan Lord srprer en Mr. srurson, арте zich zeer gelultkig door deese-verandering der wonmandigtredèn= en ` L УАН MENSCHLIEVENHEIDe 335 эс is te boopen, dat hy, nietsegenftaande zyn voorgaand flegt. gedrag, eea nuttig Lid der nieuwe Volkplanting moge worden. y ging met Mr. ѕгмрѕом ор мер, dic, naa de vermoeicnisfen. en bekommerdheden van zyne eere rcis na Plymouth, drie dagen en партеп, zonder flaapen, gereisd hebbende » Ongetwy= feld ruime vergoeding zal ontvangen, door de voldoening, wel- ke hy moet ondervinden , in het middel geweest te zyn, om, дееге ongelukkigen te redden uit eene bykans gadelooze verle- enheid.. 8 Wy mogen hier aanmerken , dat Capitein puitirs, die de Ge- vangenen na Botany Baay zal overvoeren, een Heer is, муй. ver(Chillend in Charater met den Capitcin , die zich zo onme- dedoogend aanftelde ; doch hy hadt geen gezag, om ’er tusichen beide te treeden. Geen voeglyket flot kunnen wy aan dit verhaal geeven, dan, de woorden van Mr. siMPsoN zelve, die den volgenden korten Brief, aan een Heer in Buth, {chreef. Myn Heer! ' | | sn * Is met de uiterfte voldoening , dat ik u myne behoude- „ пе aankomst, met myn kleine vragt te Plymouth , berigt: „ een bekwaamer реп dan de myne zou Ter noodig weezen, „ от u de vreugde te befchryven, waar mede de. Moeder haar „ Kind, en den voor haar gelchikten Egtgenoot , ontving. „ Laat het genoeg zyn u te vermelden, dat hunne verrukking, » dat de traanen , welke зу fchreiden, met de onnozele lach- »› jes van het Kind, op het zien van de Moeder, die het zog ‚ gaande gehouden hadt , de traanen uit myne oogen deeden: vn rollen : met zeer veel aandoening fcheidde ik van het Kind, „ dat op myn (choot zo lang eene reis hadt afgelegd; maar de. „ zegenwenfchen, welke ik, in de herbergen, onder den weg „ ontving, ftrekten my tot eene ruime vergoeding.” Ik blyf, Uw Dienaar , Plymoutb, 16 Nov. 1786. | ‚ JOHN SIMPSON.. wf ZRDELYKE BEDENKINGEN. liets is ‘er beftendig onder de Zonne; In de waereld heeft eene onafgebrookce verandering plaats. Het een gee Пасс gaat, het ander komt. Deze word gebooren ,. geene Det, De gehecle natuur is aan aogeublikkelyke verandering onderwor- pen. De S:ifvenen verwistelen. Nu maken de Velden de алттїппї е vertoningen , дат zyn zy eene akelige en дога woesteny gelyk. — Na eenen donkeren nagt volgt een aan- ge- b: ‚de Afgod, die van elk werd aangebeeden. — Geld verwoest 326 ZEDELYKE BEDENKINGEN, gename dag, en cp eenen blyden dag, ziet men eenen droevi- gen nagt volgen. De Zon. die теп `$ morgens in het Oosten ziet ryzen, daalt des avonds in het Westen, de oogenblikken volgen op elkinderen, en їп ieder oogenblik is verandering. Zo- danig is Че п tu r ván de waereld, aan geftadige veranderingen onderworpen; terwyl de menfchen de geftadige verwisfeling der dingen met genoegen aanfchouwen: ` ио Welke zyn de droevige nierktekens van het affchuwelyk Oor- log? Het zyn doorgaans verwoeste Landen. geplunderde Ste- den, bioedige Rivieren, gekneusde Bekkéntelen, beroofde In- gezetenen, verwilderde Zeden, ёп uitgeputte Scharkisten. Gelukkig, ja driewerf gelukkig, zyt gy, A Landen еп Volken! die geregeerd en beftierd word , alleen naar de regolmaat der beste Wetten; aan welken de eigenbelangers der Overbeden on- dergefchikt zyn: waar de raadgeevers gêtrouw 2уп, en dezelven het heil van Land en Volk bevogen. Dan, ongelukkig zyn die Volken en Landen, waar het eigenbelang alleen de dryfveer der Edelen is, aan welke alles word opgeofferd, zelfs het ganfche behoud eener Маа‹сһарру. Hoogmoed. Nyd, Eigensaat en Geveinsdheid zyn de rykûie bronnen van kwaad. | Niets kan in dit 1естеп de Rust en Vrede overtreffen. Een vergenoegd, een blymoedig, mensch, heeft altyd rust in zynen. boezem; vrede in zyn gemoed, en eene aangename kalmte іп zyne ziele. Maar een onvergenoegd, zwaarmoedig en onitevre= den mensch heeft nimmer rust,‘genict nooi:.de zoete vrugten van eenen aangenamen vrede. — Over alles klaagt hy; niets, js naar zyn genoegen; neuwlyke aanfehouwt hy het liefclyke dag- licht der natuure, of zyn ongenvegen neemt ecn begin; ер in alle beftieringen weet-hy wat te bedillen. ` | ` Ну, фе een: anderen Lesfen geeven. тоег,. от zyn zedelyk karaêter te verbeteren , behoort eerst en vooral zich zelven Les- fen tegeeven,en een ftrikten regel voor te fchryven aan zyn gedr:g. Kan rer wel iets hatelyker bedagt worden , dan den Gods. dienst te gebruiken, om iemand zynen perzoneelen wrok en kaat te doen gevoelen ? Der zulker gedrag is oorzaak , dat de Be- denaars des Euangeliums есй alpemieener st opgeld word ; zo dat ze verfiading еп veragting lyden moeten, die allcen de Huurlingen, door hur fegt gedrag, verdienen. Intusfchen daalt deze veragting vn de Perfoonen af op de bediening ; en de fehoone, de kostelyke , Godsdienst , word ‘er door іп minagting , ` ja zelfs in de uiterite veragting, gebragt. Het Geld is by de meesten der menfchen de fpil, waar ор al- Jes draait. Geld is het rad, ’t geen alles in heweeging brergs. Veor het Geld moet alles zwigten. —— Voor het Geld buigen sich alle knien, en in eenen meêr of minderen graad is ber Gekd de \ ZEDELYKE BEDENKINGEN. 3427 de Landen, Geld doet wederom de Landen blocijem ` Geld: ` bouwe Steden , rigt Paleizen ор, en verandert ze wederom in uinhoopen. —_ . Geld regeert de ganfche waereld ; Geestely- [еп еп Waereldlyken, Koning еп Onderdaanen, allen worden zy door het Geld geregeerd, en zonder het zelve geraakte alles buiten beweeging. - Al wat leeven ontfangen heeft, verliest dat kostelyk pand niet dan met den grootften weerzin. — - Al het gedierte. hefchermt met alle zyne magt het dierbaar leeven. — De mensch, over het algemeen , doet het zelve, еп agt niets zo dierbaar als het teeven ; hierom poogt hy op alle mogelyke wyzen hetzelve te rekken en te verlengen; en dit doet hem zo menigmaler klagen over deszelfs kortheid —_ — Dan, een oud Wysgeer berispt deze algemeene klagt der menfchen, en zegt: „ dat’ het leeven der menfchen piet zo kort zal bevonden worden, als men door- gaans voorgeeft, maar integendeel uicfteekend lang ; indien de menfchen flegts hun vermogen willen aanwenden, om van den’ tyd hunnes leevens een goed en neerftig gebruik te maken.” · Men vind meffchen in ае zamenleeving, dien het zo eigen isy ep alles, wat hun ontmoet, wat te zeggen ге weeten, dat ze zel- den of nooit iets zullen zien, of °ег is, volgens hun begrip, een. 