VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
5 PLuTancH, Oper. gë In Lib. de Orac. Жа. р ——— Oper. Tom. Ц, Pe 938. C. Nuda kunam ri- gat 204. | / DER WERELDEN. 459 voor Zeeën Мејс, niet anders waren dan groote vlake ten länd, welker grond natuurlyk veel zwarter is. Maar, indien ‘er geen Zeeän in de Maan gevonden worden, is Ter geen Dampkring , althans geen merkbaare ; en men Wë het licht, °t welk by Zonnetaaningen zich vertoont, uit te leggen , zonder een Dampkring te veronderftellèn ; welk fchynzel, nogthans ‚ het fterkfte bewys oplevert voor den Dampkring der Maane, °t welk men kan bybrengen. jer uit zou, naar ’t denkbeeld van den Heer DE LA Hie RE, volgen, dat Ter, geen dampen of regen in de Maan zynde » ook geen Planten, geen Menfchen, zouden kunnen eftaan, De Man van de uitgebreidfte kundigheden in Europa, іп alle menschlyke Weetenfchappén door en door be: dreeven „ de voortreflyke LEIBNITZ , viert zyner boerterye bot als hy fpreekt over liet onderwerp, ° geen wy thans behandelen : en laat zich, wegens de Planeetbewoonders, in deezer. voege hooren: „, mdien de weg van gemeene {һар met de Planeecbewoonders, valgens den Heet Hut» GENS, vry gelyk aan die op onze Planeet zich bevinden, open ftondt , zou ‘er eene Algemeene Kerkvergadering erien aangelegd te worden, om te onderzoeken of men verpligt ware de Voortplanting des Geloofs buiten onzen Aardkloot uit te ftrekken, Veelen zouden ongetwyfeld be- weeren, dat de redelyke Weezens diens Lands, niet van ADAM afllammende , geen deel aan de Verlosfing door j£- 50$ cHRISTUS hebben: anderen zoudemr misfchien zeggen, at wy niet genoeg Weeten waar ADAM altoos geweêst i$, nog wat ‘er wierd van zyne geheele naakomelingfchap 3 dewyl шеп zelfs Godgeleerden gevonden heeft, die de dan voor de plaats van het Paradys hielden; en mis- féhien zou men by de meerderheid , als het veitigfte , beflui- ten, deeze twyfelagtige Menfchen te doopea , onder voor- waarde dat zy 'ег vatbaar voor waren ; doch ik twyfel. of men hun ooit Priesters in de Room/che Kerk zou maa- Кеп; dewyl hunne Corporatien altoos twyfelagtig zoudèn weezen, en men het Volk blootftellen аап ееп daadlyke - ` Afgodery, volgens de onderftelling dier Kerke. Geluk- Kg опа de natuur der zaake ons ván deeze уепереп» heid (*).” Op eene andere plaats van HUIGENS En FONTENELLE, се» \ proe C°) Ыйзгат g, Nouveaus Efais fur Pentendènént Бйлөйл , E, 274p bb a f $бо OVER DE VEELHEID {ргокеп hebbende, fchryft hy, „„ men zou zeggen dat het, in het Ryk der Maane van Arlequin, alles gaat ge- k hier. ’t Is waar, dat men geheel anders oordeelt over de Maanen , (die alleen Satelliten zyn), dan ever de Hoofd" planeeten. KepLer heeft een klein Boekje nagelaaten , waarin men eene geestige verfiering, van den der Maane aantreft , еп een vernuftig престап laat ееп Spanjaard van гупе vinding, door де Frekvogelen па de Maan voeren, zonder te fpreeken van cyrano (*), die naderhand deezen „Spanjaard ging opzoeken. - Eenige Mannen van vernuft, een heerlyk tafereel willende geeven van het toekomend leeven - laaten de Zielen der Geluke zaligen van Wereld tot Wereld gaan; en onze verbeel- ding vindt daar ligt een gedeelte der uitfteekende bezig- heden, welke men aan geesten kan geeven. Maar welk еёпе pooging zy ook doen, twyfel ik of dit kan aangaan ter oorzaake van den grooten tusíchenftand tusfchen ons en die geesten, en de groote verfcheidenheid welke men daar aantreft, En, tot den tyd toe dat zy de Verreky- kers zullen uitgevondén hebben, op hoedanige DESCARTES ons deedt hoopen , waar mede wy gedeelten der Maane niet veel grooter dan onze Huizen kunnen ontdekken, kunnen wy piet bepaalen hoe het is op een Kloot van de onze verfchillende CEA," / | De Abbé PaULIAN houdt de Veelheid der Werelden voor een loutere harsfenfchim, en het Werk van FONTE= NELLE voor een Roman , aan welke hy voorts, in zeke- ren zin , regt doet. Hy haalt de plaats aan van den Burger re Parys op den tooren van Notre Dame па St. Denis ziende , door ons hier boven vermeld, en zegt, dat FONTENELLE op deezen grôndflag zyne redenen bouwt om ons te overtuigen dat de Maan bewoond is: „‚ Het an {супі my toe,” voegt hy er nevens , „, dat dit het ›› bewyzen is van een voorftel omtrent op eenen trant an van iemand, die niet begeert geloofd te worden.” Maar FONTENELLE Wist zeer wel, dat gelykenisfen geen bewys opleveren, en het is niet op dien grondflag dat hy zyn gebouw ophaalde; maar wel op de overeenkomften en gelykvormigheden van de Maan, met de Planeet , welke wy (*) De Schryver van dten naam hier boven, bl. 316, vermeld. VERT. (Р Lemnrz, als boven, р. 440. DER WERELDEN. 363, е wy bewoonen. De Schryver. van de Рі іолајғе de Phyfi- que zou, zo ’t my voorkomt, met meer voordeels, het Stel- zel van dien geleerden Wysgeer aangetast hebben , als hy de onbeftaanbaarheid van deszelfs veronderftellinge getoond hadt met de bewyzen , welke hy aanvoert over het niet beftaan eens Dampkrings van de Maan. Maar het verwon- dert my ten hoogften, dat deeze Exjefwit , die met den grootiten ophef (preekt van zyn Broeder KIRCHERUS, dien y een zeldzaam vernuft noemt, welken alle Geleerden hebben aangemerkt als een dier Mannen , die de Natuur ‚ fchaars aan de Wereld vertoont, om dezelve verbaasd te doen аап: °t verwondert my ten hoogften , zeg ik, dat de Heer PAULIAN niet gewraakt hebbe ’t geen er weezenlyk belachlyk , enz. buitenfpoorig en laakbaar is іп de Дет Extaticum, of Reis in Zielsverrukking , van dien Vader. Zo waar is het dat de geest der Broederfchappen dikwyls in- vloed heeft op de oordeelvellingen (*). De gzwaarigheden , welke men aangevoerd heeft tegen. het gevoelen van het beftaan der Planeetbewoonderen, koe men voornaamlyk hier op neder. — Mooreerst. Меп twyfelt of veele Planeeteir , onder andere de Maan , een Dampkring hebben, еп op de veronderftelling dat zy dien derven, begrypt men niet hoe ‘er leevende Weezens zo, den kunnen âademhaalen еп leeven. — Ten tweeden, Ontdekt men in eenige Planeeten, als Jupiter, enz. groo- te veranderingen van gedaante op de oppervlakte, en het fchynt dat een bewoonde Planeet veel meer in rust moet weezen, — Ten derden. De Comeeten, zyn ze- ker Planeeten , en het valt ondertusfchen bezwaarlyk te looven, dat de Comeeten bewoond zouden weezen, uit oofde van het verbaazend verfchil , °t welk derzelver Bewoonders zouden meeten ondervinden in de hitte der Zonne , die hun nu zou verfchroeijen, terwyl zy op ane dere tyden weinig of geen warmte поогеп, De Со- meet, by voorbeeld, van den Jaare MDCLXXX, is by- kans over de Zon heen gegaan en vervolgens vàn dezel- ` ve za verre afgeweeken, dat zy in meer dan 575 Jairen ‘er niet weder by zal komen. Welke leevende Lichaa- men zouden in {taat weezen, om, aan dei eenen kant Д ie (*) Hoe de Heer нілсемз over de hersfenfchilderingen van dien Vader oordeele , kan men zien Їп zyne Cosmotheorss, of Wereldbefchouwer, bl. 193 der Мейе. Veraaling. VERT. 3 N 4% OVER DE VEELHEID die brandende Hitte, en dÊn trap van koude uit te het den? En dit zelfde geldt in evenredigheid omtrent de an- dere Comeeten. Ten vierden, brengt men Tegenwerpingen by» uit de Godgeleerdheid ontleend. Men heeft op deeze zwaarigheden , in °t algemeen, goe gntwoord. Mooreerst. Dat de Dampkring der Plgneeten beweezen is доог een groot aantal Starrekundige Waar- neemingen; volgens welke ook de vlekken en banden, op Fupiter waargenomen, aangemerkt worden als groote Wa- terkanaalen, of van eenige andere vloeiftoffe, en dat de duistere plekken van die Planeet genoegzaam zyn om te doen gelooven, dat de oppervlakte omringd is met aarde en water, gelyk die van onzen Aardbol. —— Ten $wee- den. De verfchillende (tanden der Planeeten , іп deese zeer veel lichts en warinte, in andere veel duisterheids en koude, veroorzaakende , fluiten geene onmogelykheid іп, dat deeze Starren zo veele bewoonde Werelden 2уп; dewyl de lichaamen en de byzondere zintuigen der onderfcheidene bewoonders, buiten allen twyfel, gevormd en gewyzigd zullen weezen naar de verfchillende geftel- enisfen der Planeeten , door den oneindig wyzen Maa- ег, die onze lichaamen en zintuigen gepast gemaakt eft naar den ааг der Planeet, welke hy ons tep woon- plaatze toefchikte, Теп derden. FoNTENELLE heeft zich gedekt tegen de Tegenwerpingen der Godgeleesdeun , ver- zekerende dat hy geen Meníchen op de andere Planeeten laatfte; maar Bewoonders van de Menfehen onderfchei- Jen. Eu met dit alles , waarom zou het denkbeeld, door HUIGENS beweerd, met het Geloof Orden $ De Heilige Schrift leert ons, buiten tegenipraak , dat alle Menfchen van ADAM afftammen; maar dezelve fpreckt alleen van de Meníchen die deezen Aardkloot bewoonen; andere Meu- {chen kuonen op andere’ Planeeten huisvesten , еп een задегеп Stamvader hebben dan anap. Hoe! het 1168, fr welk met twotsheid kruipt ор een hoekje van detze Aarde, zou het zich vermeeten grenzen aan de geheele tuur voor te fchryven! ——— Eindelyk de Leer van de Veelheid der Werelden , red op Starrekundige Waar- neemingen , en daar uit afgeleide bondige redenkavelingen , verfchaft ons het verhevenfte denkbeeld, °t welk wy kun- ncn vormen van de Godheid, en ftrekt om haare Heerlyk- heid het fchoonst aan den dag te leggen. ’t Is, derhal- хеп, met «едеп, dat veele Wysgeeren tegenwoordig zo veel nneftelzels, meer of min gelyk aan "© onze, erkennen ' als t DER WERELDEN. 363 als ’er vaste Starren zyn. Min wysgeetige Verftanden beginnen zelfs gemeenzaam te worden met dit denkbeeld van millioenen Werelden, door het leezen van het fraaije meermaals gemelde Werkje van FONTENELLE (*). (*) De volkomenfte Neamlyst der Vaste Starren ie die van den Heer PLAMSTEED, en bedraagt by de 3000 zigtbaare Star- ren. Hut heeft 'er 3$о meer waargenomen in het Zuider Halfrond: maar gewis zyn de Starren van dezelfde foort, die ` ons gezigt ontwyken , entelbaar ; Onselbaar , te regt mag de Heer GIRARD dit fchriftuuriyk woord ten deezen aanziene ge- bruiken : bovenal, als men denkt om de Lysten der Nebuke van MESSIER , еп Dr. HERSCHELL. Dan wy wien onze Lee- zers , om wegens de Vaste Starren ей derzelver aantal een beter begrip te vormen, na de Opgave van de voornaamfle Starreiyïen fn vreegeren tyde opgemaakt, en verflag van die nu eerst on- Jangs in't licht gegeeven zyn, door ғ. WOLLASTON ‚Мег boven in ons Mengelwerk, bl. 145. En wat de Veelheid der Werelden bee treft, hebben wy onzeu Leezeren іп den Befpiegelenden Wygees in een voorgaand Deel, de keurlykte Bedenkingen, doormengd met den Schepper verheerlykende Lofzeggingen , voorgefteld, eu wyzen hem derwaarde te гирде, Nieuwe Algem. Vaderh Letteroefeningen, У. D. ade St. bl. 361, enz. VOORDEELIGE UITWERKING VAN DEN BRAAKWYNSTEEN , IN RENE MOEIJELYKE VERLOSSING, D: Huisvrouw van G. В, , van een zeer driftig en gal- achtig temperament, was , ftaande den tyd van haars _ zwangerheid , aan verfcheide toevallen onderhevig ge- weest, die door eene overmaat van galftoffe veroorzaakt waren. Door nu en dan een weinig Rhabarber en Cremor Ter, tari te gebruiken, had zy het, tot den tyd van haare verlosfinge, draagende gehouden: dan deeze zich door de’ ewoone verfchynzelen aangekondigd hebbende, volgde er echter geene ontbinding , alhoewel ‘er geen plaatzeïyk ongemak te vinden was, k vond haar geweldig benaauwd, zeer dorftig , de tong droog en beflagen , vergezeld van een bitteren {maak in den mond ‚ en eene groote geneigdheid tot braaken; de pols was klein en ras, en alle de trekken van het aangezicht zeer gefpannen: alle deeze verfchynzelen deeden my beflui- teu om haar den volgenden drank voor te fchryven , з. Si . 224 ` ep 564 VOORDEELIGE UITWERKING Hordei 5x. 4. Cinamomi зу]. Tart. Emetici gr. tris Syr. e Јиссо Citri Zij. Liq. ann. min. Hoff. zij. М. om daar van alle uurea een theekopje vol, koud, te gebrui- ken , en zo dra de ontbinding gevolgd was , daar mede ор te houden : tusfchen beide gebruikte zy voor den dorst dun Gerften water, waarin wat Suiker en Citroenfap - gemengd was. Na dat het eerfte kopje van den voorfchreeven drank ge- bruikt was , ontlastte zy van boven eene groote hoeveel- heid , genoegzaam zuivere, Galftoffe , waarop eene groote verligting volgde ; het tweede kopje had eene zoortges lyke uitwerking, en op het derde kwam "er, by het over- eeven, nog een ruime Stoelgang van eene menigte vuile inkende (toffe. Door dit alles vry wat vermoeid zynde, viel zy in ееп zagten (аар, die, omtrent een groot uur ge- duurd hebbende , afgebroken wierd, door een zeer na- tuurlyken arbeid , waar door zy binnen het half uur van eene gezonde en welgefchapene Dochter verlost wierd. Voorts hebben zich, nog by de Moeder nog by *t Kind, nadeelige verfchynzelen, ftaande den tyd der Kraam, nog ook vervolgens , opgedaan, maaf alles is volkomen naar wensch afgeloopen. | Dan iets zeer aanmerkelyks gebeurde "er met het overe fchot van den bovengemelden drank, het geen ik ter waar- fchuwing van anderen niet voorby kan , hier teffens te melden: hiervan was meer dan de helft overgebleven, en de Lyderes begreep dat deeze een zogemaamde vlaagdrank was, aan wier gelukkige uitwerkinge zy het leven van haar zelve, en dat van haar Kind, te danken had. Drie a vier dagen na dat zy verlost was, bevond zich eene, van haare Vriendinnen insgelyks in arbeid, maar die ook niet naar wensch doorzette: zy dit verneemende , bedagt. zich geen oogenblik, om haar het nog overge- bleeven gedeelte van den door haar gebruikten drank , vers gezeld van de best mogelykíte aanbeveeling, toe te zene en. Deeze Vrouw gebruikte, op raad van haare Vriende inne, ruim de helft van het toegezondene , en was geluke kig genoeg om de gewenschte verlusfinge daar door te bevorderen, Van deeze gebeurtenis wierd ту, ор den volgenden dag, met groote blydfchap kennis gegeven : dan ik was met die handelwyze gansch niet in myn fchik, en gevoelde maar al te zeer de groote ongelukken, die uit eene dus gehee} onkundige mededeelinge van dit Geneesmiddel bad- en o Ф VAN DE BRAAKWYNSTEEN. 365 den kunnen ontftaan: waarom ik zorg droeg, na vooraf вап die onnozele , doch welmeenende, Vrouw het gevaar, waar aan zy haare Vriendinne blootgefteld had, te heb- ben doen begrypen , om het nog zuinig bewaarde over- fchot diens dranks terftond te doen wegwerpen. Dit ftrekke teffens ten bewyze, hoe omzigtig een Ge- neesheer op alle mògelyke omftandigheden behoort "re let- зеп, om onkundige en onnozele , doch anders welden- kende, Menfchen, niet in gevaar te brengen, van een op zieh zelf heilzaam Geneesmiddel door hunne verkeerde raadgeeving зап anderen, tet een allergevaarlykst middel te doen worden, ОО | R. Med. Dr. nende BYZONDERHEDEN AANCAANDE ЭЕ NATUURLYKE His- TORIE VAN DEN LEEUW. (Ontleend uit een Werkje, geryteld: Travels trough Barbas ту, in a Series af Letters, wi itten from the Anciens Nu- midia, in she Jears MDCCLXXXV and MDCCLXXXVL. Ik Zynde een Uittrekzel van het grooter Franche Werk van den Abbé POIRET.) T poogde U, MYN HEER ! іп een voorgaanden Brieve, een fchets van de befchaafde en onbefchaafde Natuur te geeven. Ik poogde u dezelfde gevoelens іп te boeze, men, die deeze vergelyking by my verwekt heeft, єп aan te toonen, hoe belangryk “is, от, паа de waarnee- ming der Natuure, zo als zy aan den arbeid der шепісһеп onderworpen is, die in deeze Landftreeken te befchou- wen , waar niets door de kunst vercierd, of tot volko- menheid gebragt is. leder voorwerp verandert zyne ge- daante door onzer handen arbeid, en, naar maate wy van de Natuur afgeweeken zyn, is ieder voorwerp, naby of rondsom ons , uit zyn oorfpronglyken ftand verwrikt. Is het, by voorbeeld, in onze Menagerien, die plaatzen der flaver- ny, dat wy de rechte geaartheid der Dieren kunnen lee- ren kennen? Hoe zeer verfchilt het Paard niet van zich zelven, als het gelyk een Lastdier werkt, of zelfs, wan- ‘neer het, fraai opgetoomd, lustige beweegingen en fpron- gen maakt?) Welke bevalligheden, in tegendeel, en welk Bb 5 eene © 356 BYZONDERKEDEN eene vlugheid fpreidt het piet ten toon, wanneer het zich іп TC veld, in eene volkomene vryheid, bevindt , en wanneer het zyn moed en leevendigheid niet door eene wreede berooving of verminking der leden verlooren heeft? Is dat de moedige Stier door drift ontvlamd , en verfchrik. lyk in ° gevegt, die fleepende voortgaat „ met een ge- boogen Кор, en aan "rt juk onderworpen ? Zou ik den Leeuw , den Koning der viervoetige Dieren, aan dat droef- eestig en neerflagtig oog, san dien kwynenden en werke- oozen toeltand kunnen kennen? == Als hy een gehoore gaame laaf geworden is, dan heeft hy syne natuurlyke woestheid zo wel, als zyn oorfpronglyk charakter „ vere Jooren, Ae bier, ia ’t Numidifjche Woud , dat wy hem moe- ‚ ten bewonderen з en gat hy zich edel en met majefteit . vertoont. Hier ів het dear hy zyn heerfchappy uitoefent , en zich by alle de andere Dieren outzagiyk vertoont. By den dag Ыуб һу vseedzdam in zyn verblyf, en men hoort zyne verfchrikiyke ftem alleen m de (lte van деп. vreeslyken nacht. Gelyk ееп ftormwind, op een afltand van onze Wooningen, zich alleen door zyn Їсһог еп aane houdend geloei aankondigt, zo weêrgalmt de ftem van den Vorst des Wouds. nadert allengskens; doch met majefteit. Vol moeds en onverzaagdheids, wordt hy door’ geen hinderpaalen te rug gehouden, door geen gevaa= теп afgelchrikt. Ор zyne (terkte vertrouwende, oordeelt hy alle heimelyke listen en ftreeken zyns onwaardig. °t És waar, dat hy alleen in de duisternis verfchynt; doch hy maakt jet nimmer gebruik van om zynen vyand te overs rompelen. Hy kondigt hem, door een aanhoudend en vreeslyk gebrul, "tr gevaar aan, waarin hy zich bevindts het teken des aanvals hoort men van verre ; ‘er ontftaat een algemeene verwarring; geen Dier poogt wederftand te bieden; zy zyn alle vol fchrik, en vluchten; doch als de Leeuw zelve verfchynt, als zy zien dat hy zyne Maan nen krulle, en vuur van moed uit zyn oogen glinftert , dan geeven zy zich aan hun noodlot over. Met angst en Schrik bevangen, ftaan zy roerloos en verftyfd op °t aane fchouwen van hunnen ontzagliyken vyand. De Beer vere geet het gebruik van zyne klauwen; de Stier dat van zy- ne hoorens; het Paard is onbekwaam om zich door zyne fnelheid te redden, Alles geeft zich, zonder tegenftand , over. Met zyne bebloede klaauwen „ rukt de Leeuw de ingewanden van zyn prooi uit, voldeet zyn honger , en als м n WEGENS DEN ‘LEEUW, 367 hy dat geen, °t welk hy uitkoos, gegeeten heeft, dan laat hy ’t overfchot aan audere vleeschvreetende Dieren over: —— âlsdan is alles in veiligheid, Bloeddorftig zyn- de wanneer de nood "eischt, is de Leeuw alleen wreed wanneer de honger hem aanprikkelt, Indien hy, verzadigd zynde, een ander Dier aantreft, dan treedt hy э zelve , zonder om te zien , hoogmoedig voorby, of blyft op zyne plaats zonder zich еепідгіпіѕ te be n over де voorbygangers, Aangegreepen wordende, ver- agt hy zyn vyand, еп verdeedigt zich zelden ; hy treed te rug, —= doch vlucht nooit. Dikwyls was ik er by tegenwoordig, als hy zich оте trent de Tenten der Mooren vertoonde. Zo ras als zyn ftem gehoord wordt, begint de kudde te beeven, en toont zich ontroerd; ’t Vee loeit, en fchreeuwt van fchrik „ naar maate de vyand nadert; "er heerscht een algemeene · wanorde, en elk Dier is vol angst en vreeze. Hon- дел, die zich zamenicheolen, en alle digt op ееп drin- gen, huilen. Terwyl de Mooren hun Schietgeweer haa- len , groote vuuren aanfteeken, en zich tot tegenweer be- reiden, geeven de Vrouwen haare vrees door gillen en fchreeuwen te verftaan. Dikwyls jaagen de Arabieren, door dit geraas, en ’t geduurig fchieten, deezen gemee- nen vyand op de vlugt; maar als de Leeuw door den honger geprangd wordt , valt het altoos zo gemaklyk niet om hem te verwyderen. Hy fpringt door ’t mid- den der vuuren , en over de Tenten; valt op de kud- de aan , en vindt, onder begunftiging der duisternisfe , {chrik en verwarring, gelegenheid om te ontfnappen; dikwyls zyn prooi medefleepende. е Ik heb Leeuwen in Frankryk gezien; doch nooit zag ik er een die waardig was om met die uit Numidia ver- geleeken te ‘worden, welke in de Romein/che Schouwfpe= len zo beroemd waren. Hoewel dikwyls uit °t zelfde Woud aangevoerd, zyn zulken, die wy by ons zien, als zy noch zeer jong uit hun nest genomen waren, en naderhand in hokken gelegd, van oefening en beweeging verftooken , meestal zwak en Kkwynend , en fterven droefgeestig en verzwakt. In ’ Woud zyn zy, intee gendeel, lustig, moedig, dapper, en van een evenredige geftalte. De Beeren, die hier in grooten getale voorkomen, ver- ftrekken den Leeuw tot vaedzel , en verfchoonen de Schaa- peu voor zyn verfcheurende tanden. Nogthans dringt hy Zom- 368 BYZONDERHEDEN WEGENS DEN LEEUW. zomtyds door tot їп de omheiningen der kudden , en °t is de voorzigtigfte wyze om hem te vervolgen, wanneer men hem de prooi, dien hy verkoos, overlaat. ’t Zoude te gevaarlyk weezen den Leeflw openlyk aan te vallen; wil men hem overwinnen, dan moet шеп. zyn toevlugt tot Krygslisten neemen, en dit doen de Mooren. Zy graaven zeer diepe kuilen, bedekken die met (truiken, en plaatzen "er eenig leevend Dier by; want de Leeuw heeft eenen afkeer van °t vleesch van een Dier dat reeds dood is ; behalven dan, wanneer fterke honger bem dringt. Als hy in den kuil valt, dooden zy hem met fteenen, of met fchietgeweer. De Mooren hebben nog een andere wyze om den Leeuw te vellen, die veel zekerder gaat. Als zy de plaat- fen, welke hy bezoekt ‚befpied hebben, brengen zy een Кое, of een ander Dier, derwaards, en binden °t aan een boom vast, terwyl de Jaager zich, wel gewapend, іп een hut van takken en digte (truiken opgerigt, verbergt. De Leeuw, door ’t gefchreeuw van °с Dier gelokt, rukt met woede op °t zelve aan 5 en terwyl һу t үл» fcheurt , brand de Jaager op hem los met een gewet. , waar op hy verfcheidene kogels heeft laaten loopen. ìn- dien de Leeuw flegts gewond is, gaat hy brullende hee- nen, en hervat zelden den aanval; als hy nederftort, gaat de Jager ‘niet terftond om den Leeuw de Huid te ftroopen; maar (elt zulks tot den volgenden morgen, of zomtyds langer, uit, е DESCHRYVING VAN DE DOODE ZEE, ER DE OMLIGGENDE LANDSTREEK. (Overgenomen uit visite Voyages dans Гг de Cypre @ іг Pakeftine, бс.) a Gouverneur van Jeru/falem is verpligt de kosten der Caravaanen goed te maaken, elk hoofd voor hoofd eene fom geevende vóór hun vertrek, Ну fchaamt zich egter niet van de Bedevaartgangeren , die merkwaar- dige plaatzen іп deezen oord willen gaan bezigtigen, eene willekeurige fom af te vraagen, naar de omítandig- heden gefchikt. Deeze dwinglandy is, buiten twyfel, verfoeilyk ; doch men heeft ’er geen redmiddel tegen.. А an- BESCHRYVING VAN DE DOODE ZEE. 369 Wanneer men ееп land van flaaverny gaat bezoeken , тоес men zich, in eenige omftandigheden, aan de Wetten van geweld en fchraapzugt onderwerpen. Twee Europeaanen, шу' verzogt hebbende hun tot de oevers van de Doode Zee te vergezellen , troffen wy eene gvereenkomst met den Gouverneur Jerufalem, die ons een geleide van vier man gaf, om ons, geduurende onze reis, ¿e befchermen. Маа drie mylen Zuidwaards opgereïsd te hebben, kwa-. men wy by eene half vervallene Kerk, door de Godvruge van vroegere dagen toegewyd aan ST. JERONIMUS, ter gedagtenisfe der dagen van boetedoening en eenzaamheid „ welke hy te dier plaatze fleet. De Godsdienstplegtig- heden werden "Ter ‘verrigt door Cenobiten, die, naar ’t voorbeeld van hun Patroon „ van Mgeskruiden Jegen „ en den ganíchen tyd befteeden in befpiegeling en Gods- dienst-oefeningen. Het Monntkenklooster is egter zints lang onder de aarde bedolven. Het overgebleevene van de Kerk verdient naauwlyks de aandagt van den Reiziger. Mogen wy op hedendaag- fche Schryvers afgaan , dan werden Мег, in vroegeren tyde, zeer wel uitgevoerde Schilderyen gezien, verbeel- dende alle de Godsdienftige bedryven van den H. JERO- NIMUS ; als 2упе afzondering van de Wereld; de overwin- ning , welke hy op het Vleesch behaalde; zyn vuurigen {тег tes voortplanting van het Geloof; еп de veelvuldige tryden , waarin hy allen , die van hem in begrippen vera fchilden , overwon. Indien deeze Schilderyen , gelyk men wil, een beter lot verdienden, waarom heeft men dan geene poogingen aangewend om dezelve van onder deeze ruïnen te haa- len, ten einde ze over te brengen in het Klooster der Vaderen van het Heilig Land? Dit zou gemaklyk һеЬ- ben kunnen gefchieden door Vader neau, ееп Fefuit, die, in den Jaare MDCLXXIV, den Heer DE NOINTEL , den Franfchen Afgezant te Conftantinopole , vergezelde, —— Eén ding verwonderde ‘dien Vader toen һу deeze Schil- deryen zağ, naamlyk, dat "er geen Heiligen van de Le- гуп/сће Kerk in gevonden wierden , uitgenomen вт. SYL- VESTER , den Paus, die zelfs naar de Griekfche wyze was gekleed. Maar, mogen wy Vader neau niet te gemoete voeren, dat in de Kerken van zyne Orde geene Heiligen voorkomen dan Pefwiten, en dat, zo in ’t Oosten als in 2: Westen, elke Orde den voorrang geeft aan haare Proe- е- 470 RESCARYVING дегеп. — Een Engelsch Reiziger, Чё Heer maun- DRELL , die deeze itreeken in den Jaare МОСХСУШ bezogt , fpreekt ook met veel ophefs van die Schilde- ryen, сеп van welke het laatfte Avoñdmaal verbeeldde (*). Drie mylen verder gevorderd zynde, zonder de min tekens van eenige wooning te vinden, hadden wy eene wyduitgeftrekte vlakte voor ons, welke niets anders noodig hadt om ееп vrugtbaaren grond te worden, dan de hand des arbeiders. Dezelve wordt bewaterd door ver- ícheide beekjes, waar van eenige met een zwaar ge- druisch voortvloeijen , terwyl andere zagtkens over ееп effen grond gaan , en zich alle vereenigen in ’t zelfde Ka- paal, еп dan den naam van de Doode Zee aanneemen. Deeze Бепаашш is van een laater dagtekening. De Ou- dem noemden dezelve hes Meir van Asphalites, de Zee van Sodom, de Zout Zee , het Meir van Sirbon , en heden ten dage noemen de Arabieren deeze Zee Bahheret-Lut, dat wil zeggen de Zee van Lot. Joezrnus , de Gelchiedboeker, liet deeze Zee meeten , en bevond dat dezelve vyfhonderd en tachtig Stadien lang, en honderd en vyftig breed, was, welk eerfte op twee-en-zeventig en een halve Tsaliaanfche Mylen zal uit- komen, en "tr laatífte op achttien еп drie vierde van die zelfde Mylen. Dezelve is honderd en tachtig Mylen in den omtrek. " Het hooge Ge е van het oude Land der Mfoabiten omringt de Doods aan den Oostkant, en entlast daar in de Wateren van den Arnon en de Zaret, die, met lang- zaam vloeiende watervallen , van de zyden afftroomen. Ten Westen en ten Zuiden, is Фе Zee desgelyks door hoog gebergten omgeeven: eenige deezer ‚ zamengefteld uit zwarte rots , dienen tot affcheidzels van de groote Woes- tynen van Judéa, en de overige, met groenende bosfchen „ maaken een gedeelte uit van Jdumég. Aan den Westlyken oever valt ook de Beek Kedron in dit Meir. De Noordzyde is geheel open , en biedt de fchoone vlak- ten van Avlona aan het oog , die de fuelvlietende Wa- | te- (*) De Heer млагтт vergist zich: de Heer MAUNDRELL, vaN de Kerk en 's Klooster van Johannes den Deoper fpreekende, ge- waagt van geene Schilderyen ; maar roemt het Schrift op еей Altaarftuk in eene andere vervalle Griekfche Kerk, op dien weg door hem bezogt. Zie zyne Reize van Aleppo na Jerufalem ь in waLMa’s Weordenboek van Kanaan , bl доо en 493. Pert, Kä teren van de Jordaan als een cyns aan de Doede Zee bee taalen. Voortyds was , gelyk verhaald wordt, deeze groote Waterkom bezet met Vrugtboomen , weelige Koornvel- den, en ftonden op den grond, thans ouder het water bedolven, de trotfche Steden Sodom, Gomorrah, Adama, Seboim en Segor, onder het gebied van eenen Koning. Niets a derhalven, is op aarde beveiligd voor verandering еп lotwisfel. Ееш е Reizigers hebben beweerd, dat de Overblyfzels deezer ongelukkige Steden nog te zien zyn by laag en helder water. Eenige zeggen zelfs dat zy brokken van Kolommen hebben ontdekt met derzelver Kapiteelen. Dan of hunne verbeelding moet hun misleid , of deeze Zee moet, паа dat zy dezelve bezogten, eenige nieuwe fchok- ken ondergaan hebben. Ondanks alle myne naafpeuringen , kon ik niets van dien aart ontdekken (*). Een Vader Capu- eyn verbeeldde zieh desgelyks , dat hy, op de oevers van dit Meir, de treffendíte bewyzen vondt van den Godiyken vloek. Hier zag hy tekens van uitgedoofd vuur, daar asch, en overal het land droog en gefcheurd. Zelfs dagt hy een fterke zwavelreuk te befpeuren. Wat my bes пей, ik had geheel andere aandoeningen. De lugt is zuiver, de velden ftaan zeer groen, en myne oogen ver= lustigden zich, іп de helderheid van het water , °t geen van het gebergte nederftroomde. De okvrugtbaarheid, waartoe een gedeelte deezer vlakten , van de fcheppinge af, verweezen is, maakt het vrugtbaar vertoon van уй» sa, by tegenoverftelling , te verrukkender. Dan hoe komt het by, dat twee Reizigers zo zeer in hunne denkbeele den verfchillen? ’t Is om dat een n overal de vyf zinnen van het Geloof medeneemt, en ik met het eenige der Natuur bedeeld ben. Ik tragtte oplosfing te geeven аап éen verfchynzel, 'e welk de aandagt van andere, zo wel als de myne, getrok- ken heeft. eze groote Waterkom , die geftadig het water ontvangt van verfcheide watervallen, beeken en ftroomen, heeft geen zigtbaare ontlasting. Geraakt de- zelve dan het water kwyt langs onderaardfche kanaalen „ in de Middelandfche of in de Roode Zee, gelyk men voor. geert; (°) Dit was ook hes geval van den Heer mauNDuELL. Als boven , bl, 492. мл Ф э Men hee 374 Г . BESCHRËVING eeft; of moeten wy het gevoelen omhelzen der Arabi/che Ууздеегеп, die, еп niet zonder grond, befluiten, dat ze zich door uitdamping ontlasten ? Het water van dit Meir is klaar en helder , doch bit- ter, еп by оек zout. Geene foort van Visch teelt ’er in voort, en die "er, zomtyds, door de (terkítroomende Fordaan ingevoerd worden , Îterven op °t oogenblik. Men maakt elkander diets, dat het water der Doode Zee een wederomftootende kragt heeft, die Menfcheu еп Dieren ор de oppervlakte ddet dryven. Josepmus tekent eene Prae- ve op, in dit geval door Keizer vesPASIANUS genomen: „ Eenige Slaaven,” fchryft hy ,, aan handen en voeten an hebbende laaten binden, beval hy, dat ze, in zyne te- en genwoordigheid, іп het diepfte gedeelte der Zee zouden ›» geworpen worden. Geen hunner zonk na den grond: э» еп zy bleeven alle op het water dryven , tot het den an Vorst behaagde last te geeven hun ‘er weder uit te у, haalen.” === Dit is een der Gefclfiedkundige leugens „ die men zo ‘vaak by josernus aantreft, ’ Is waar, het water der Doode Zee is gunftig voor de Zwemmers, doch zy die deeze kunst niet verltaan, zullen hier zo wel als el- ders verdrinken (*). Geene Planten , hoe genaamd, groeijen in dit Meir. De bodem is zwart, modderig en vuil, de aarde daaromftreeks heeft dezelfde kleur, en is brandbaar als Kool. Takken van Boomen, die "er invallen, verfteenen in korten tyd, door de kragt van het zout dat er aankleeft, en door-- dringt tot de pit van het hout. Eenige van deeze ver- fteende Takken , op welken de Liefhebbers gefteld туп, kan men te jg erfaem koopen. verteld, dat het naderen van den oever dees zer Zee doodlyk wàs voor ’t Gevogelte; nogthans wordt dezelve ryklyk bezogt door de gevederde Bende, inzon- derheid door Zwaluwen , die op de oppervlakte van dit vermeende zo zeer gefchuwde water fpeelen. ` Op zekere dagen van het Jaar is de Doode Zee bedekt | met (*) De Heer MAUNDRELL nam er zelve de proeve van, en bevondt, onder het. zwemmen, zyn lichaam met een meer dan gemeene kragt opgebeurd ; maar voegt er nevens, dat iemand, daarin waadende, driftig wordt zo dra hy ‘er tot den navel in loopt (gelyk zommige Schryvers verhaalen) zeg ik, door eigen endervinding, niet waar te zyn. Als boten, bl. 492. TOT Ne VAN DE DOODE ZEE: 373 met ten dikken en donkeren Nevel, die zich niet verder dan de oevers uitftrekt; doch als de Zon kragt krygts verdwynt de Nevel welhaast. — ' De Doode Zee brengt eene foort van Lym voort, Foos deniym geheeten; men ziet deżelve in gtoote klompen op є -water dryven , die, door de winden aan de Оозцуке en Westlyke oevers: gedreeven;, aan dezelve kleeven. Dit Lym wordt dan verzameld door de Arabieren, en vere deeld tusfchen hun en den Basfa van Damascus , die dit aandeel van -hun koopt voor eenige. ftukken gelds, of zulke ftoffe als zy tot kleeding gebruiken, == Dit joo denlym is eene zwavelagtige zelfftandigheid, gemengd met zout, allengskens door de hette der Zonne verhard. Het is breekbaár ale zwarte pek, waar op het zeer ge- kt, Het is brandbaar, en geeft onder het branden еей erken en doordringenden reuk van zich, ——— De oude Arabieren gebruikten dit Lym om de bodems hunner Sche- pen mede te beipeeren, еп de Egypsenaaren om de Le en mede te balzemen, als het geichikt{le middel om de- деме vor verderf te bewaaren. .—-- Het heeft ook de om de Boomen te behoeden tegen de vernieting der. Infeten; doch ten dien einde moet het in Olie oute nden worden от Jet de ftammen en takken mede te beftryken, De Inboofelingen noemen dit Lym Lamar. Ор. eenige fchreden afltands van den oever, zyn vere fcheide wellen of liever putten, die mede Foodenlym bevate ten., doch van. eenen olieagtigen aart. Om het ftevigheid te doen. krygen, -moet het met zout gemengd en eenige dagen aan de Zon blootgefteld worden. wyi ·. дее56 Kymputten. gaby ber Met zyn, еп omgroeid шег gras а еп onkruid, zou het gevaarlyk weezen dezelve te nader ren, indien pyramiden, op den kant gepláatst, den Reizi- ger ‚niet voor dit gevaar waarfchuwden, —— In denzelf« en oord vindt men verfcheide Warmwatersbronnen ,. gee lyk die van Ammans. —— Aan den Westlyken oever zyn genige naruurtyke. Zoutputten , die zeer wit Zout ople- veren, door de Arabieren еп de'Inwoonders van Feru/a lem gebruikt tot het bereiden hunner fpyzen. Digt by deeze ryst een Zoutberg op, die de hard- en vastheid heeft van fteen; doch welks Zout, wel gezuiverd еп gê- ftooten , voor het andere niet behoeft te wyken. Men vertoonde my een zeer misvosmden Steenklomp, welke men zeide de Zoutpylaar te weezen, in welke de d te nieuwsgierige Huisvrouw van LoT veranderd werd. „МЕМО. 1792. NO. 9. Ce J)e- 674 BESCHRYVING VAN DE DOODE ZEE, Dezelve hadt geene de münfte gelykheid met ееп Уго wenheeld; maar ik kreeg ten beicheide, dat zy, om, van wegen haare ongehoorzaamheid ; te zwaarder geftraft te worden , іп deeze gedaanteverandering alle wekken van cen menschlyk beeld verloor. ІК kan my van lachen naanwlyks onthouden, als ik denk om dit vermeende Stand- феё!а in de geleerde naafpeuringen tot welke het gelegen- heid gegeeven heeft.. Niemand kon my, in deezen geheelen omtrek, die foort хап Vrugten aanwyzèn , zo algemeen onder den naam wan Appelen van Sodom bekend, die een allerfchoonst voorkomen zouden bebben; doch aangeraakt terftond in оѓ vervallen (*). ` - De Bergen , naby dit Meir , brengen eene foort van zwarten Steen voort 20 zagt als АЈЬаѕг, en die, gepolyst, een fohoo- nen glans krygt. Men gebruikt denzelven om Kerken , Moskeen , en andere voornpaame Gebouwen , mede te vloe- sen. Eer dezelve uitgehouwen wordt, krygen de vingers, op het аапгаакеп, een ftinkenden en onaangenaamen reuk , doch deeze verdwyut na het polysten. Te Bethiehem vervaardigt men van dien (een Armringen , die de Op- pasfers van zieken om de armen draagen; voorgeevende, dat de reuk van. deezen (teen een zeker behoedimiddel is tegen befmetlyke ‘Ziekten. Deeze fteen is brandbaar, ер. Жап als Koolen gebruikt worden, De Arabieren noemen denzelven Mus/a. Г · De Mahomethaanen ‘hebben , naby doeze ‚plaats eene klei пе ‘Kapel aan moses toegewyd , Mofada geheeten; zy ge- Jooven dat de PFoodfche Wetgeever daar begraaven werd. PLINIUS gewaagt vam eene Sterkte, desgeélyks Mo/ada geheeten , gelegen op een Berg naby de Doode Zee. Het geheele Бапа aan beide de kanten van het Meir is bewoond door Bedouin- Arabieren , die bykans: altoos in oorlog leeven. | (°) De Heer MAUNDRELL hadt ze zo min als бе Hee stao AS -kunnen vinden, Als boven Ы. 402» ) OVER DE EER VAN ZELFM. BY DE OUDE SCANDINAVIERS. 375 “4 OPHELDERENDE AANMERKINGEN, OVER DE EER VAN ZELFMOORD, DOOR DE OUDE SCANDINAVIERS AAN DEN GOD ODIN BEWEEZEN. “(Overgenomen uit 4 fuk bert inte she fubjeB of Sutoide, ` É by CHARLES MOORE, м; А. Reer Coxon Sat , ef Bougthon Bilean, Kent, and Еш of Trinity Colledge, Cambridge.) d Dr de Ophelderende Aanmerkingen, over de Gewoente ээ eeniger Qostez/fche Volken, dat de Vrouwen zich met » hunne overledene laaten verbranden, en van de s» Wetten dit wreed Gebruik betreffende ; en ists over de э» Godsdienftige Zelfmoorden in het Oosten, van den Heer ээ MOORE , Onlangs door ons geplaatst (*), zullen piet з» kwaly de Ophelderende Aanmerkingen diens » еп Sc ers, Ovêr een onderwerp van {ооггре- » Wee, aart in een ander Wereldoord, in °t Opfchrift a deezes aangeweezen.” , "pe ж e a Lichaamsfterkte en Dapperheid de ziel zynde van Krygs- enderneemingen, is het ge nzints t Zonde y t deeze denkbeelden de eerffe plaats bi tifche en Gothifche, Uittrekkers , die werde с с" > огйїуКе ẹn ` gen vi verwoesting ten 2 g, baanen tot nieuw: bezittingen bunne ‚Alle “aart m + hier van , wy! es Oorlogs , van ODIN (of морем) het hoofdvoorwerp was van hun- nen Eerdienst, еп. wiens geliefdfje eertytel de fbriklyk klinkende was , Vader der Slachtinge (+). Й Welk eene Zielsgefteltenisfe kon теп welgevalliger ke,. теп voor zulk een God van fchrik , verdelging en moord, dan de uiterfte veragting van gevaar en dood? of welk ` ` еее B Zle A-Vat Leit. voor 1791. Meng. H. gen,. D Valfidr , hoc ей Stragis Greg Zie влатношәВ, р. 35% ce 576 ‚. Get ОЕ EER VAW ZELFMOORD eene Offerande kon hem aangenaamer g worden, dag de uitftorting van Menfchenbloed (*у? De onverfchrok- kenheid en moed der Scandinavifche Volken werd поо in twyfel getrokken; maar hunne denkbeelden. waren der- maate bepaald tot oorlog en bloedvergieten , dat zy alle wyzen van fterven , die met geen geweld gepaard ging, verfmaadden. In de daad, alle honne verwagtingen van toekomend geluk waren, door de zodanigen, die dezelve vormden (wie zy ook mogten weezen) zodanig: ingerigt, dat ze onvermydelyk moesten ftrekken om een ras van bloedgierige Helden op aarde te teelen, gefchikt om ver- woesting en overwinning mede te brengen waar zy zich vertoonden. , a Я Het eerfte algemeene denkbeeld , den Dienaáren van орі іпребоегеті, was, ,, de Eer van op het Slagveld te feu. ` s, Velen.” . Greetig op den dood gefteld, 20 zy dien met drift, en in den ftryd door een doodiyken flag ge- troffen, vielen zy wel te: vrede en met een lach van ver- genoegen op hun: gelaad. Hier uit * vloeide ,. onder een Ik geheel uit Krygslieden beftaande , dat alle Dood, op geenerlei wyze vergezeld van bloed en geweld , voor laag еп fchandelyk gehouden werd. De vreugde van dr. ardia (t) (het Eisch veld van opin ,) was naar deeze f rippen berekend. Allen die op hun bedde ftierven, toelaatende dat ziekte of de zwakheden des ouderdoms hun wegnamen , werden van het ,, Feest der Helden ” uitgeflooten. Іп Asgardia was het Paleis van opin, waar hy zelve op een Throon zat, om de Zielen der geftorven Helden te ontvangen. Пееге plaats droeg den naam van Walhalla ( 12 еп, fchoon in'de eetfte plaats gefchike om de zodanigen te huisvesten , die in: den (red fneu- velden, ftondt dezelve open voor allen, die, door nood- zaaklykheid, zich beroofd vonden van die gelegenheid tot róem , nogthans eene geneigdheid betoonden om in de Her Volk van het Noorden (Scandinavia) was тап denke dat Asgardia in ScytÂia ergens ор den oever ‘vaa de Jienars gelegen was, van welken омм tot hun kwam, en werwasrds hy wederkeerde om voor eeuwig te leeven. Bar- THOLINUS , р. 405. с,. ` (£) Zo veel beduidende als het Paleis, of de Zetel, der zoe danigen , die eea geweldigea dood ftierven, BARTHOLINUS , a boven, , с Zie BARTHOLINUS , р. 218, 388 en 394. ) beeld .ЗҮ ЭВ OUDE SCANDINAVTERS, 977 “wellusten daar van te deelen , door zichzelven ор еепірегієі wyze eenen geweldigen Dood aan te doen: het was een aangenomen denkbeeld, „ dat Zielen, op eene geweldaar э dige wyze uit het lichaam verhuisd, rechtítreeks па s» Valhalla gingen (*). Het was desgelyks eene Overlevering , dat ODIN, ів vroegeren tyde, zelve in perfoon gewoond hebbende one дег zyne Dienaaren, ten einde hun te onderwyzen in zaae ken van den Godsdienst, en aan te voeren tot het bemage tigen van nieuwe bezittingen, op de volgende wyze van de Aarde na zyn eeuwig verblyf was heenen gegaan, Түп Raad van Halve „бо еп еп alle de Hoofden ayns Volks vergade ebbende , onderrigtte hun dat hy nu gee Feed | ftondt zyne lichaamlyke g daante en aardsch ver- blyf te verlaaten, om weder te keeren en voor eeuwig te teeven in Asgardia, waar hy eene woonftede van geluk zou bereiden voor de Zielen der afgeftorven Helden. Hier op beval hy alles gereed te maaken (+) tot het vere branden van zyn Lichaam, ор ШК eene wyze' en met zo- danige plegtigheden , dat het mogt fchynen als of zyne Ziel uit de lichagmlyke bekleedzels na de hemelfche Woo» ning overging. Al de plègtige toeftel gereed zynde, wondde оюм zich zelven eerst met zyn eigen Zwaard; voorgeevende „ dat hy door deeze plegtigheid niet alleen zich zelen toeëigende de Zielen van alle de zodani- gen (®) Noffrastbus fane hoc erat infallibiliter perfuafum, animas non vulgares, neque fenio morbove, fed cruens4 morte G vi eorporibus exeuntes, теда ad Vahallam ferri, BARTHOLINUS , ‚ 317. | | d CH Tra was een ftoute freck wan Staatkunde in deegen mag- tigen Aanvoerder der Scytki/che Stammen (wie hy ook geweest moge zyn% Eénmaal zich zelven тос ееп Godheid verhee- ven’ hebbende in het gevoelen zyner Naavolgeren , Ч welk hy gezegd wordt gedaan te hebben door zyne groote bedree- venbeid in de Toverkunde , en dapperheid in Je Wapenen) wilde hy niet weder: tot het peil van een enkel Stervelin nederdaalen. Doch zich gedrukt voelende daor тепѕећуке zwakheden еп dé aannadering des Ouderdoms, was hy ор ееп middel om luisterryk vrywillig deeze Aarde te уегіяа. сеп, op dat hy zyn waardigheid, in "rt vervolg, niet mogt derven door een побатаакіук moeten wyken voor den iag des noodlots, Zie BARTHOLINUS, daar hy opge Dood vers С. Cc 3 AC OviR DE RER -VAN -ZELFMOGAD als een geweldigen em bloedigen Dood zouden fter Sen (*); maar dat hy hun ook een voorbeeld daar van gaf in zyne eigene wyze van deeze Wereld te verlaaten 3 aan de omf{taande menigte beduidende , „ dat de Ziel, » met geweld, ten Lyve uit moest gedreeven worden ош 5, by de afgeftorvene Helden te kunnen wonnen," Het groot Voorwerp der AÁanbiddinge іп het Noorden langs deezen weg het oog zyner Dienaaren onttoegen zynde, zette deeze geweldaadigheid, aan zyn eigen регіооп gepleegd, gen wyd veld open voor alle buitenfpoorigheden van Gods- dienftigen Zelfmoord, tot welken de Aanbidders van opne zich rekenden zo fterk uitgenoodigd te weezen door hun Oppergodheid, en voor welken hy hun eene 20 ryke bee Jooniag beloofde. Naardemaal verwerven van een plaats in орім°в Paleis het groot voorwerp was, na ’t welk zyne Aanbidders dongen, en om "tr welk te verkry- gen, zy , ten allen tyde, gereed waren hun leeven op te offeren , zal het voor de zndanigen onzer Leezeren als Siet reeds gemeenzaam zyn met dit ofiderwerp, niet on» gevallig weezen , eenig breeder verllag van Valhalla (t), en de Inwoonderen van dit Páleis , te ontvangen. Valhalla was, (gelyk wy reeds met een kort woord аап» ftipten,) beftemd tot het ontvangen van allen , die eenen geweldigen dood ftierven. Maar de ruwe Bewoonders van het Noorden „ geen denkbeeld hebbende van het be- (9) Onin droeg aan Freya, eene Vrouw van het eerfte aan- Sen in zyn Hof, de post ор ош de Zielen te ontvangen van gulke Edele Vrouwen, die door eenig geweldig bedryf sich et leven benamen. BARTHOLINUS р. 353. CO Zie verfcheide platzen by sarTROLANUS, door hem ver- ай de Edda en de Fragmenten van Scaldifche Poözy. 