Codex diplomaticus Neerlandicus : verzameling van oorkonden, betrekkelijk de vaderlandsche geschiedenis
Per ducem. Presentibus de consilio illustris principi et domino domino Adolfo duce Montensi etc., et domino Johanne Schelart de Obbendorf, milite, magistro curiae. Wi bijna ald, bij de genaamde Hertog van Gulik en Grootmeester van Zutphen, zien ons en zien onze erfgenamen, doen alle leden en bekennen met deze openbare brief, dat wij met heren Otten van der Lecke, ridders, heren tot Heidel, en Heinrich van Raust, knappen, diezelfde heren Otten en Heinrich ook met ons deser voorwerpen hier na geschreven overkom en verdrag zijn, als van der stat, slot en land van Batenborg en wat daar af roeren mag, alsof dat te deze tijden in onze beider handen is en staat na genoegen als zulk anderen brief, als tussen onze liefde en de Hertog van Brabant en ook heren Otten van der Lecke en Heinrich van Raust voorzien, en ons daar af gelegen zijn, die welke brief ook gelijke waarheid in onze macht blijven mogen zo blijven. In den eerste, want ende also als die open brief en scholtbrief, die die Heer van Helmont van Gijsbrecht van Bronkhorst zijn broeder heft sprekende op Batenburg voorzien, begrijpen en in acht genomen hebben zeventigduizend gulden schild, zo hebben wij met gouden welbedachten voorraad en ook met onze gehele vertrouwen geloofd, die wij hebben aan de voorzien heren Otten van der Lecke en Heinrich van Raust, dezelfde heren Otten en Heinrich met onze quitantiebrief bewezen die voorzien somme van zeventigduizend schilden aan onze liefde verwekte broeder, Hertog Willem van Beieren, Graaf van Heneg. en van Holland, op te heffen en te boeten van al zulk gelde, als ons diezelfde onze liefde broeder van Holland voorzien schuldig is of schuldig worden zal, te betalen volgens Jacobs missen apostolische normen komende na datum deze brief, als in behoefte der quittingen en losseingen van der stat, slot en land van Batenburg, en der voorzien brief in handen onze liefde nieuwe van Brabant en des heren van Helmont voorzien, met als zulk voorwerpen, dat de voorzien heren Otten en Heinrich of hoere erfgenamen, dat eerst dat zij de voorzien vijfentwintigduizend schild ontfangen en geboort hebben, datzelfde geld rechtstreeks keren hebben aan onze liefde nieuwe van Brabant of aan den Heer van Helmont voorzien. Met ons water wil en consentiend anders niet die voorzien, slot en land van Batenborg, weer overleveren en volledig inven sonder enige komer, hindernisse, weerstand en dat als gedaan en geschied, zoodanig die voorzien heren. Otto van der Lecke en Henricus van Ranst en hoeren beider erfgenamen al teich quitt en ledig wesen en blijven van allen geloften, die zij ons van der voorgestelde staat, slot en land wegen van Batenborg gedaan hebben, binnen en buiten brief; en wordt saak dat wij met enige brief of belofte, die Gijsbrecht van Bronkhorst voorgesteld heeft, mach van zijn broeder den heer van Helmont voorgesteld of anders, die voorgesteld, vijf schilden te mellen of een deel daarvan quitt gededene contracten tusschen dit en zestig weken na Sint Jacobs dag des heiligen apostels komt komende na datum van dit brief, also veel als daar was, dat zij deze heren Otto en Hendrik voorgesteld van henen, tot onze en onze erfgenamen behoef in behouden en ons dat handreiken van der voorgestelde vijf schilden, die zij ook ontvangen en geboort hadden, als voorgesteld is, en wij hertog van Gulich en van Gelre voorgesteld hebben de voorgestelde heren Otto van der Lecke en Hendrik van Ranst en hoeren beider erfgenamen, als zij niet waren, gegeven en geven met dit tegenwoordig brief volledig en alle macht met de voorgestelde staat, slot en land van Batenborg en den voorgestelde gelden en brief te ontvangen, ooit te geven en voort te varen in de manieren dat voorgesteld is, en wij zullen en willen hoeden dit en volledig gesteld, zonder enige tegenstand, alle argumenten hier uitgezonden. En dit alles te ordonneren en statueren hebben wij hertog van Gulich en van Gelre van onze gerechtelijke wetenheid ons zegel doen hangen aan dit tegenwoordig brief voor ons en voor onze erfgenamen en na eeuwigheid. Gegeven in het jaar ons Heren duizend driehonderd zeventig, op de maand Sint Bonifacius, vijf dagen in juni. Wi Otto van der Lock, ridder, heer tot Hedel, ende Hen. Doorgaans aangeduid. Rik van Ranst, knap, zie ik ons voor ons beiden erfgenamen en na negenkomst, doen wij allen mensen en bekennen met deze openen brief, dat wij met de hooggeboren, dorothea, vorstelijke heeren Beynaalt, hertog van Gelre en van Gulik en graaf van Zutphen onzen lieven genadige heer, en diezelfde genadige heer zijt met ons deze voorzien hier na geschreven overkomen en overgedragen zijn als van der staat, slot en land van Batenborg en was daar af te roeren mach, also als dat te deze tijd in onze beide handen is en staat, na niemand als zulke andere brief, als tusschen onze lieven genadige heer de hertog van Brabant en onze lieven genadige heer de hertog van Gelre en van Gulik, voorzien, en ons daar af gelegen zijn, de welke brief zijt gelijk van in hoerre macht blijven zullen. In den ersten, want en also als die coepenbrief en scholtenbrief, die die heer van Helmond en Gijsbrecht van Bronkhorst zijn broers spreekt sprekende op Batenborg voorzien, begrijpen en in balans daar alda, al die gouden schilden, zo heeft onze lieve genadige heer de hertog van Gelre en van Gulik voorzien, ons diezelfde vijf schilden voorzien met zijn quittancierbrief, den wij ontvangen hebben, bewezen aan onze genadige heer van Holland op te heffen en te boeren van al die geld, als diezelfde genadige heer van Holland onze lieve genadige heer van Gulik en van Gelre voorzien, schuldig is of schuldig zal worden aan te betalen. Zonder Jacobs misse apostoliek neest komende na datum dis briefs, als in behoefte der quittingen en losingen van der staat, slot en land van Batenborg, en der voorzien brief, vijf banden onze lieven genadige heer van Brabant en des heren van Helmond voorzien, met al zulke voorzien, dat wij of ons erfgenamen dat eerste dat wij die voorzien vijf alda schilden ontvangen en geboort zouden hebben, dat zelfde geld daar af rechtstetoort keren zouden aan onze lieven genadige heer van Brabant of aan de heer van Helmond voorzien, of aan hoere enig erfgenamen, die dan behoudt waren van de brief des coepa en schol van Batenborg, en wij zouden diezelfde brief dan terstond weer nemen en zouden des ons lieven genadige heer de hertog van Gelre en van Gulik of zijn erug, so hi er waren, overleveren alink en ongecancelleerd, en wij zouden dan ook Gijsbrecht van Bronkhorst voorzien. of zijne erfenis die voorzien. staat, slot en land van Batenborg voorzien. weder opgeleverd en volkomelijk ingevuld, zodanig dat geen enig komber, hinderde of tegenwerping, en als dat alzo geschied is, zo zullen wij en onze beide erfgenamen, althans quitt en leeg zijn van al onze verplichtingen, die wij onsen genadigen heer van Gulik en van Gelre voorzien. hadden van der voorzien. staat, slot en land wegen van Batenborg, binnen of buiten brieven, en waarde zaak dat die zelf onze lieve genadige heer van Gulik en van Gelre voorzien. mijnen brieven of bevelen, die Gijsbrecht van Bronkhorst voorzien. hebben mak van zijnen broeder den heer van Helmont voorzien. of anders, die voorzien. vijf schilden te maken of een deel daarvan quitt gedanget, conste tusschen dit en zestig weken na Sint Jacobs dag des heiligen apostels komende na datum van dit brief, also veel als daarvoor, dat zullen wij of onze erfenis tot des voorzien. ons lief genadige heren van Gulik en van Gelre en tot zijne erfenis behoef toegewezen en hoed dat herinneren van de voorzien. vijf schilden, die wij alzo ontvangen en geboort bedden, als voorzien is, en wij Otto van der Lecke, ridder, heer tot Hedel, en Hendrik van Ranst, knecht voorzien., hebben geloofd en gelooven, overmidden des briefs in goed .................. en land van Batenborg en met de voorzien. gelden en brieven te ontvangen ............... te doen in alle der manieren dat voorzien staat, zonder enige komber, hindernis en tegenwerping. Te ordonneerd en vastgesteld hebben wij onze zegels aan desen brief doen hangen. Het verhandelde op de dagvaart te Wijk bij Duurstede over zaken van de gebreken tussen de graaf van Holland en de heer van Gelderland. 1413, (11 Juni). Op deze dag, te Wijk, zaterdagnam 11 dagen in Juni 1613, werd geraakt en versproken van de gebreken van Holland en van Gelderland nader zoenen, zo hier na gesproken staat, op een verhaal van beide heren en horen verbeteren, dat zij weder aanbrengen zullen volmachtigd van henzelf wegen tot Wijk, om alle stukken te eindigen, te sluiten op Sint-Gillis dach na volgende, dat stopt op de eerste dag van september. Verst vanden gebreken, die geschied zijn mijns heren vrienden van Gelderland. Op de punt vanden scepen, calc en buistijnen, die tot Gorinchem bleven, zijn mijn heer van Gelderland toebehorende et cetera, antwoordde mijn heren vrienden van Holland, zo daar besproken staat en na die antwoord is geraakt, dat mijn heren van Gelderland zullen doen onderscheiden vanden scepen en calc of al is, en vanden buistijnen zal men mijn heer van Gelderland doen als bij hebben wil ik Vijftig kronen voor dat kalk te richten aan mijn heren van Gelderland kronen). Item vanden xxiij morgen land, die Arnt Pyeken ontnomen zoude zijn, en nader antwoord is overdragen, dat men Arnt Pyeken daarvoor richten zal die lx nobelen, die hem nog staan, ten gevolg dat hij meer bij brengen konde. Scr nobel en j nobel. Item vanden huize ende hofstat te Leden, die Arnt van Droeten eyscht, ende mete vanden vroegmorgen lands opt Rietvelt etc., ende nader antwoordde vind men dat geschiedt is tuschen Arnt voors. ende Steefken van Kedichem, vanden vroegmorgen lands, maar vanden huize ende hofstat sal men Arnt bet verhoor ende daar na doen. Arnt van Droeten sal men landsrecht doen, len waere of hij met gegenvolg verlucht worde. Item vanden vroegmorgen lands, die Geryt Godberaad gekocht zouden hebben jegens heeren Johan van Arkel, gelegen op Oelberwijk etc., ende nader antwoordde mijnt men dat mijn heer van Holland daar niet voor richten en zal, ten weer dat Geriat voors. noch beter beschrijft gebracht. Zandrecht te doen aan voors. is. Item die vijandelijkte van Claren tot Oelburg ende Gosewij van Woudrichem etc., die vrede sal af zijn, men sal Arnt van Homoet geleide  ter beiden zijden zijn, die sal men met sch ... oor en van hem ... zoenen sal men ... richten. Item vanden kerk te Oesterwijk te determineren, of elke recht te wijzen daar zij horen, ende des gelijk van andere beneficieën, die mijn heer van Gelre gegeven heeft. Dit sal aldus geschien. Item te zien dat Claes Zamenas, Arnt Pyeken schuldig is, betaald. Vanden gebreken, die geschoten is minen heer van Holland en zijn vrienden. Eerst vanden scade, die den heer van Gelre en zijn onderdanige gebracht is, en nader antwoord is gegeven, dat mijnheer vriend van Gelre dat behoud daar af nemen mag, of zij willen, of dat is zeker te hoog of onredelijk waard, dat moeten de hofmeester van Gelre en de schrijver van Holland middelen mogen, en daarop zal mijnheer van Gelre de rechtvaardiging doen van den eerste schade overgegeven, en men zal zorgen dat gedaan wordt, wat men weet, maar vandaag nog, die Ruiger van Muyden afgezet is, in elk land van Bergen, zodat binnen bestand gemaakt zoude worden, als hijzelf schrijft, zo is die zorg daarvoor overgegaan, daar dat en desgelijks in quittace gegeven is. Hierbij zal men richting geven aan Gelre goud. Bij gebrek aan stambok Amersfoort. De ballingen van Amersfoort zal mijnheer van Gelre uit zijn landen doen, of zijn kroon, daarvoor geven met quantiteiten aan de laatste dag der betaling, en daarop zal hij dat een of het andere kiezen te doen, een ander dag later. Die kroon heeft mijnheer van Gelre verricht met zijn quittances aan mijnheer van Holland. Item vanden weide, die Geerwageningen Genomen zijn, en nader antwoord is gegeven dat mijnheer van Gelre weer zal doen geven die 20 gulden, die daarvoor geborg zijn. 20 gulden. Item vanden ossen, de koien en de perden, die die van Amersfoort genomen zijn, en nader antwoord is gegeven, overgedragen gelijk dat vanden schade van Gelre voor is geregistreerd, en die gevangenen van Amersfoort zullen men quittace geven gelijk den anderen. Hierbij te samen is 30 goud. Van heeren Arnts cascade van Leyenberch, die hem gescald an zin goeden te Zoelen etc., en nader antwoorde is geraceert dat men hem wederkeren zal, was nader zoenen daar af gebleven is, en voor een zal mijn heer van Gelre een rentemeester daar toe zetten bij heeren Aruts goed denken, die renten daar af te behouden tot heeren Arnts bevel. Men zal heeren Arnt was dat geboort is nader zwoegen vijf guldens, en vond men dat het meer genomen is naar de zwoegen, dat zal men ook mee richting, maar vond men dat mijn is, dat zal hij weerkeren. Twee guldens. Vanden vier coyen die Dirk van Hückelum genomen zouden zijn etc., zal men doen gelijk van de schade van Culenborch en Amersfoort en zo ver gescr. staat, vijf noblelen. Het van den tienden tot Eynspijk, daar Steefken van Kedichem aan verkoop zoude zijn etc., zo kan men qualic yet toe doen, overmits dat hij vertichtingen daar af gegeven heeft aan heeren Johan van Arkel. Item van de gebreken in den lande van Altena en den gevangenen, die Jan van Waardenburg hield etc., dat zal mijn heer van Gelre doen richten naar wetwizingen der zwoegen. Twaalf noblelen kan ik van Vlaanderen. En van de twintig coyen tot Andel genomen, die schapen, schuiten en andere zal men doen gelijk de schade van Culenborch, Hückelum en Amersfoort en zo ver gescr. staat, van de coyen en van de schulpen en schapen. Vier guldens van de * imboik dat Maria Neden, Dirk van Driel op geloof te bewaren gaf etc., zal men Dirk hoir weer doen keren was hij lijt van hoir ontsnapt. Item Jacob van der Maze is hier niet kwijt, zo zullen wij kwitsuigen, als hij noemt waar hij gevangen is, na uw beschrijving van de zaken. Van den blijk aan dat Pieter van der Leeuw Willem den Bier geschreven is, tot Malsen, als hij vervolgen en mijn heer van Gelre hem doen richten naar landrecht. Gerritsen Schrijver van den voogdij etc. zal hem alle die schepen doen, die men hem doen kan met den recht. Des greven tol van Müllem aan den Tiel, daar de van Gorinchem in verhoor worden etc., moet mijn heer van Gelre met bescheid hem daar in bevelen kan, dat zal hij doen. De schade, die heren Johan Gardinaar en Bronis geschiedt aan hun huizen te Gorinchem, zullen hem richtingen doen van des na den zoenen geschiede bij den hofmeester van Gelre en den schat van Holland, en mijn heer van Gelre helpen hem als hij begonnen heeft. Item van den onrecht, dat heren Johan van Arkel doet heren Harberten van Dalen en heren Rutger Willemsz. andere kerken en altaar renten te Delft etc., dat mogen ze vervolgen met recht daar ze willen, maar mijn heer van Gelre helpt hem als hij begonnen heeft. Item de gevangenen van Engeland zijn kwijt. Item van den geld, dat Willem Tielmansz. te Bommel afgeschreven is naar zoenen, dat zullen wij xx nobelen weer of geven, die hem Hendrik van Apelteren geboren heeft naar zoenen, en die 20 nobelen, die Finairt afgenomen zijn, dat geschiedt volgens de zoenen. Ze nobelen en Finairts borg en kwitsuigen. Opt pûnt van Corstiaen Doesburg van den etc., ende nader antwoordde jst gebürt nader zoenen, so sullen die x no-belen en die j nobel was stokgelt. Men sall Cors-lien en sijn borgen quitteschelden. Item vanden hoen lande van Arkel neemt Goes-wijn Egens, en nader antwoordde ons voor en hem opgeg. so kan daar mijn heer van Gelre gedoen. Vanden gevangen tot Oien etc., die zal mijn heer van Holland doen oplossen, zo hij minste mag, en mijn heer van Gelre zal dat gelden en richten naar wetuwisging der zoenen, des is hij schuldig, en desgelijks zullen doen vanden genen die gekocht zijn. Dat zal geschieden. Item vanden drie knechten van Hüekelem, die tot Ghellichem opgetreden zullen geacht worden en hoere schuld ontwetigd geslagen, etc., dat zal mijn heer van Gelre, als zijt verordend, doen richten naar landrecht. Dat zal ook als zodanig geschieden. Na deze overdracht gaven mijn heer en vriend van Holland nog allerhande gebrek over. Eerst de heer van Culenborch van schade, die sijn onderdanen geschieden vrijdages te nacht voor Palmendienst, dat samen behoort naar inhoud sijn rechten ccclxxxiiij guldens. Item zo begeert de heer van Culenborch een brief van quitteschelding, van dat hij wel degelijk geclagd weer van een doods slag. Item nog een punt, dat de heer van Culenborch en heren Arnt van Leyenberg aangaat. Item heeft joncheer van Büeren gevangen van Amersfoort en afgestraft, een xij nobel. Item Bruyn Jacop Claesz. van Lederdam. Willem, graaf van Holland, gelast de gemeente Nijssen in Zuid-Beveland aan Floris van Borselen het verschuldigde te betalen. 1413, (5 Junij). Willem, bijde genade van Goud, palenga genoeg op het Rijn, hertog van Beieren, van Henegau, van Holland, van Zeeland, en heer van Vriesland, laten weten dat onze gemeene missie naar de Nysse in Zuid-Beveland, hoe onze getrouwe heer Floris van Borsselen als vocht van onze nieuwe wegen Hendrik van der Veer in gebreiken aan volgende is roerend van vroegen briefjes, die hij van ons nieuwe wegen voor heeft, daarbij vernieuwt en voldoet willen hebben zonder langer vertrouwen, zo ontbieden wij met ernst, dat hij hem tot zin vermaning of zin gewaringsplicht voldoet en betaalt van de voorheen briefjes, en wacht dat hij dat niet en deed, zo hebben wij hem bevolen dat midden ernst en strengste recht op te volgen en te vervolgen, zonder enige verdrach. In tenste deseen brief en onze signatuur hierop gedragen. Gegeven in de Hage op de vijfde dag in juni, in het jaar ons Heren 1413, en de dertiende. Het zegel in rood was op papier gedrukt, is bijna gaaf. Reinald, hertog van Gelderland, erkent van Weld Willem, graaf van Holland, ontvangen te hebben 17,000 kronen in afbetaling zijner schuld van 35,000 kronen. 1413, (7 Aug.). Willem etc., vee ons ende vee onsere evenwijdig en nae comelinge, doen conti allen leuden, die desen openen brief sullen zien of hoeren lezen, ende bekennen openbairlich in desen zelfde brief, dat ons lieve gemelde broeder hertog Willem van Beieren, groot van Heneg., van Hollant en van Zeeland, ons overmits Willem Eggert, heer tot Purmer, en sijn treasurer, goitlich en wale vernoecht en betaalt heft zeventiendusend gulden Francrijfsche kronen, als van en in afslag van al dergelijke sommen van vijf en dertig duizend Francrijfschen kronen, die ons die zelfde ons lieve broeder van Holland schuldig was, te betalen, naar inhoud van dergelijke briefs als wi daar af nog bij ons hebben met sijn en sijne en ons liefs gemelde broeders van Luidijk en vele andere heren, baarlingen, ridders en knechten van hooren en oors van andere landen, gesegeld en besegeld, en wi schelden daaromme en hier mee die voor ons beide lieve broeders van Holland en van Luidijk en voor alle die andere heren, baarlingen, ridders en knechten vergeven en hoorde al het erfgenamen quitt, loss en leeg van de voorheen xvijm Francrijfschen kronen in afslag van de xxxv cromen, gelijk voorheen. Hofje 167 steyt, want ons daar aan wale genoeg en genoegen zal sonder enige meer... argument, en hiervoor zo te kennen wi ook mede, dat men ons van der voorst. alinger sommen geld nog schuldig blijft achtend duizend gulden Vlaamse kronen en niet meer, dier wi ons lieven. genoemde broeder van Holland voorg. tot zijn rechten voorzien dach gegeven hebben. Zent Peter's misse apostoliek op de Kathedraal komende na datum dit briefs, na ingehouden eyns anders briefs, den wi den zelf ons lieven broeder van Holland voorg. sonderlingen daar op gegeven hebben met onsen aanhangende zegel besegeld. Deser saken te ordone ende stedelijke hebben wi hertog van Gulik en van Gelre voorg., voer ons etc., onse zegel van onser gerechter wijntheden doen hangen aan desen tegenwoordige quit ancienbrief. Gegeven in den jaer ons Heren m.ceee. ende xiij des maandag na Sint Peter's dach apostoliek ad Vinculam, vijf dagen in Augustus. Gelijktijdig afschrift. Nadere gebreken van den graaf van Holland en hertog van Gelder, 1416, (12 Sept). Dit zijn noch een deel gebreken, die onsen allergevesteinste here den hertog van Gulik en Gelden en sijn onderdanen geschiet zijn van den hertog van Holland en van sijn onderdanen, na en boven der woorden tusschen beiden vorst, heren, en waar van nog enige rechtigen gebeurt en is, overgegeven aan Utrecht des satersdages na onser lieven Vrouwen dach Nativiteit in jaer onses Heren duizend twee honderd en zestien. Inden jaar, verstreken, verstreken jaar van ons Heeren duizend tweehonderd vijftig, op Sint Laurentius dag, zijn vier onze genedigen heren van Gulich en van Gelre, van Vanderich als Albert van Rode, Claes van der Weij, Arnold die booman en Arnold die Groot tot Lederdam, bezet met zeventien perzen, daar onze genedigen heren duiker voor heeft doen schrijven aan de ambtmann van Lederdam, onder andere worden begerend, dat men den zelf hun ondersaten om de besettingen wil en een onverwaarbaar recht hebben willen laten weten, of dat men zich quit geschuld hebben, des ene noch enige schijf en mocht, war om zich die bezette perzen verborgen moesten voor twintig Engelandse nobelen en die ondersaten onze genedigen heren voorzien, hebben daaromte schade gehad, wanneer dit om niet is, zijn en schulden na twintig redenen des wensens, zoo gezoeken wij van onze genedigen heren wegen recht die hoefte, die zijn genaden als van zijn voor ondersaten wegen andere besettingen, want hoe geen landrecht weerstaan en mocht, geschiedt is, de hier acht op zijn kronen, en ooit de zelf ondersaten hoer hoefgeld en schade recht, alsof het voor gebracht is. Item, zo is onze genedige here voorzien met den hertog van Holland zelf en ooit overmiddels hooren beide rader en vrienden overgekomen, dat de geerste Dale bedijkt zouden gelijk de hertog van Holland onze genedigen heren van Gelre datzelfde en ooit zijn vrienden, als de heer van Asperen en heren Otten van Haast dat mondeling toegesproken heeft en doen zeggen onder veel andere werden, die daar in vallen, doch en hebben die Hollander dat nog niet gedaan, maar hebben laten liggen onbedikt, zijn der tijt onze voorzien. heren varden gesoent wart, wie wale onderseten onss genedigen heren van Gelre up die wurde ende toeseggen vurs. hier en bynnen ducke gedijckt hebben, dat hoen all te niet komen is, ende die versumenisse vanden Hollanderen heeft den luden in Tyelreweert geseten des jairss geschaedt meer dan lxxx? crore, gelijch men dat wale bijbrengen sall, beloept dese driede 169 jaer up twewerffhondert dusent ende tachtentich vyertich du- sent creonen off meer. Item Arnt Hermanss, wonende tot Herwijnen, had tot Almkerk een deele goeds bestaat te weiden, dat hi halen soude, des quam Derich Jansz. ende deed dat goet besetten ende Amt vurs. deedt weder ontsetten ende geloofden daar aff then rechten te komen up seess noble, daar voir hi borgen setten, des dreeff hi thuyswert mit sijnen beesten, die doe tot Woudrin-chem anderwerff up den seluen dach ende van Derich vurs. bezet werden ende Arnt bat den richter, dat hi hem sijn goet liet drijuen, want hijt den seluen richter eens s verborcht hadde, dat die richter niet doin en woulde, mer he nam hem sijn goet, dat hem geschaedt heeft x noble. Het overige gedeelte van het stuk is te zeer beschadigd om er iets bepaalds uit te kunnen opmaken. Uitspraak van Reinald, hertog van Gelder, in de geschillen tusschen het kapittel van Xanten en Herberen van Lienen. 1417, (19 Sept). Wij, Reynald etc., doen verklaren, dat en dit herbergen van Lyenen, binnen de heilige deken en kapittel van de kerk van Sanction, tot zijn leven heeft behoord en nog steeds behoort, zal den hoed, de zande met zijn toebehoren, also als hij den tot heden bezeten heeft, daar binnen een tijds her wat twist en twijfel tussen denzelfde heren van Sanction en Herbergen van Lieren geweest is, zo erkennen wij met deze zelfde brief, dat wij die voorgenoemde partijen dagelijks bijde weten en willen van twist en twijfel en wat daar van komt, aanvankelijk veel onze vrienden van ons raad op datum van deze brief genzelijk en alziend hebben gescheiden en gescheeld, gelijk onze vrienden zeggen dat geluid heeft, en den welken zeggen openbaarlijk geclarificeerd en uitgezonden is, dat alle brieven, die die een op de andere met gericht om diezelfde twist willen gewonnen heeft, doen en als niet zijn soort, en kwaad die heeft, zal die ons overleveren, zonder vertoog. Voorts is gesproken dat Herbergen voorgenoemd denzelfde hoed te Zande met zijn toebehoren voortaan zijn leven lang en niet langer, gelijk hij den tot dan toe bezeten heeft, hebben en gebruiken zal, en zal ooit houden met alle zijn diakens en waterscholen, die hij tot dan toe daar toe gehad heeft, of die daar toe hooren, of die hier namelijk met recht daar aan komen moeten; en wanneer also uit vorenkomende, dat God verbiedt, dat binnen levende tijd Herbergen voorgenoemd aan de zelfde diakens en waterscholen enig ongeval of schade gevallen, alsof die weg of wellicht worden, of ooit dat daar enig gebrek in de vele, gevallen dat noemen kan, des en zouden die heren van Sanction met alle gelegenheid schade lijden, nog des in geen wijze te schaffen, noch van iemand last noch lucht hebben, maar diezelfde diijken en waterscholen zal Herbergen voorgenoemd op zijn kosten doen maken en ruimen, alsof dat na de dijkrecht geboort, buiten kosten of hynder der heren van Sanction, en van Herbergen van Lieren voorgenoemd des also voort niet en deed, zo zal hij terstond en daarna genzelijk veruilen zijn vanden haak te Zande voorgenoemd. Officier van de rechtbank van Sijnen wegen. En is tevens geelaird, dat Herbergen van Lyenen aan de rechter weerszijde worden mijn zijnen toebehoort, zoveel dat gelegen is, buiten of binnen dijk, dat Arn van Lyenen en Hendrik van Bronkhorst met de tienenden tot Nystrick vanden heren wegen van Xanten in pacht hebben gehad en geen recht en heeft noch hebben en zal. En dit is gedoeld als zonder argument, en behoudt de heren van Xanten hoere zes marke des jaar, die hoen Herbergen voors. schuldig is te geven uit den hof voors., also lang als hij leeft, en of hier na het tusschen den zelfde partijen hier binnen enige stooten vele, dat hebben wij behouden tot vergissing. Des alle te oorkonde hebben wij herloge voors. ons zegel aan desen brief doen hangen, bevestigende voorts de partijen voors., want deze verklaring en zeggen, gelijk voors. staat, overmacht hoere beide weten en wil geschied is, dat zij dit tevens seggen waadden genomen en dat belieft hebben, zo hebben wij des te oorkonde en van bevelen wegen des hoge bezitteren fursten onze lieven genedigen heren voors. wij deken en kapittel ons kapittel zegel, en de Herbergen voors. mijn zegel aan desen brief gehangen, vattend onder denzelfde ons zegel en geloofende in goeden trouwen mannelijke van ons den anderen te houden en volkomtig te doen, gelijk voors. staat. Geschiedt en gegeven aan de Rijnbem des zonnedags: na Sente Per dominam ducem. Presente de consilio domino Johanne Schelart de Obbendorp, milite, magistro carie, Gijsberto de Bronckhorst, domino de Batenborch et in Anholt, Ottone et Johanne filiis de Bueren, fratribus, dominis Johanne de Rossem, Ottone de Haeften, Engelberto de Oersbeke, Wilhelmo de IJsendoeren, militibus, Gijsberto de Mekeren, reddituarum ge- Berali terrarum Gelren. "Theodorico de Vlodorp, marschalio, Gijsberto Pyeck, Arnoldo ten Boecop et Gerardo ten Haghe, armigeris. Gelijktijdig afschrift. 1418. Aanspraak en vordering van Reinald, hertog van Gelder, tegen Gijsbert Pieck. Zie Kronijk 1850 bl. 381. Johan van Beieren, graaf van Holland, beleent Oede van Bergen met de stad, land en heerlijkheid van Bergen op Zoom. 1418, (25 Maart.) De navolgende aan haar gerichte brief, ged. 29 Maart, komt voor op hetzelfde stuk papier. 172 Sunderlinge lieve en gemene vrouw. Wij hebben uwen brief aan ons gesonden minstens ontfangen en ook geopend, die open brief, die ons lieve genade heer van Brabant verleent heeft. Waarop, lieve en zeer gemene vrouw, uw goedertierenheid sig genoegelijk te weten, dat wij en veeleken, of God wilt, doen zullen alle dat wij met recht schuldig zijn te doen naden lantrechte van Brabant, en hopen dat wij ons in die zaken niet verhazen en zullen, daarbij ghij, lieve vrouw, of iemand ons met recht en met redenen schuldig is in te wanen. En, lieve vrouw, of gij eenige zaak begeert, die in onsen vermogen zijn, daar weten ons al bereid toe, dat kan God onser Heer, die ons alstublieft bewaren moet. Gescribeven xxix dage in Maart. Jan, bij der gracie Gods hertog van Lotharingen, van Brabant en van Limburg, markgraaf van Hłyts Rijks, graaf van Henegouwen, van Holland, van Zeeland, en heer van Vrijland, doen bevelen aan allen leden, dat op de dag van datum van dit brief, ook ons en onze mannen van leen, te weten is, Willem van Oppen, Derck de Loze, heren Willem Bont (Bout) en Hendrik van Amersoyen, quam in presentie onze gemeende vrouwe Oda van Bergen, vrouw van Zullen en van Sinte Mertensdijk, en ontving van ons in leen met heren Willem van Montfoort, ridder, als hunne monbauer bij de dood van heren Hendrik van Boutersem, heer van Bergen op Zoom, hunnen vader was, die staat en dicht van Bergen op Zoom met herinneringen, mannen, renten en tijnsen en huis te Woude en dorp, een deel in Steenbergen. Item nog xv pont groote stad en al om Assche, en deel ons daar af met hunne voorzieningen, manschap met hulde en eed van trouwen, en alle dien dat na ons huishouden recht daar toe geschied was te gebeuren. En wij ontvingen die voorzieningen vrouw Oda met hunne voorzieningen daar af in onze manschap en beelden hun die voorzien goede; behoudelijk ons altijd onze heerlijkheid en elkine sin en rechten. En des ten gevolg en waarheid hebben wij onsen zegel aan desen openen brief doen hangen. Gegeven in onze stad van Bergen in Henegouwen, xxv dagen in Maart int jaar ons Heren duizend vierhondert en achttien, nadat de loop van onze houe. Gelijktijdig afschrift. Johan van Huerne beleent Hendrik Dikbier, heer van Meerle, met 15 g. jaarlijks, te heffen uit de tijnsen van Heeze en Leende. 1419, (26 Maart). Wij Johan van Huerne, heer tot Bansengiez en tot Hese en tot Leende, doen alle mensen beleven, dat wij Henrick Dicbyer, heer tot Meerle, beleend en gegeven hebben, beleenen en geven als na de dood van Hendrik, zijn vader, met deze brief vijfen veertig gouden, te heffen en te boeren van de voorheen Hendrik, heer tot Meerle, en zijn erfgenamen, na hem altijd jaarlijks op Sint Marten's dag in de winter, uit onze tienden van Hese en van Leende, en die van ons en onze erfgenamen heren van Hese en van Leende, voor dit leen te houden tot een Brabantse leen, en dat voor dit. "Keeene teggen ons ene onsere erfgenamen te verheugen, alst verstervt, of anders alst geboren en gewoonlijk is met eenen zwaren gouden, met alsulken verwaard, dat wij ofte ons erfgenamen voorzien, die voorzien genoemde vijfde zware gouden des jairs, die wij hem in desen brief, gelijk voorzien is, beloven jairlijk te buuren en te heffen, gelijk voorzien is, met honderd en vijftig gouden en metten jairsgeld voorzien, kwijt en los mogen, en dat voorzien geldt Heinric voorzien, of zijn erfgenamen weer aan eruv leggen bij ons of bij ons erfgenamen raad voorzien, en dat eruv zal Heinric voorzien of zijn erfgenamen van ons of van ons voorzien erfgenamen houden en ontangen tot een leen. En hiermee zullen alle voorbrieven van leen doen vaten, die hij of iemand van zijn voorvaderen van ons of van onze voorvaderen voor datum des briefs vercreghen of verwerven hebben, zodat Heinric noch zijn erfgenamen voorzien ons noch onze erfgenamen voorzien, niet hechten, manen noch afwinnen en suilen mogen in geen enige wijze. In geordende en in kennis der waarheid zijn wij Johan heer voorzien ons gewoonlijke handtekening op desen openen brief beneden gesigneerd. En hebben voorzien ghebeden Henrick van der Helden, ons schout en rentemeester in ons dorp tot Hese en tot Leende, dat hij zijn properen zegel aan desen open brief hangen wil, om gebrek van onze op deze tijd, dat ik Heinric van der Helden voorzien om beden wil mijns liefste gemak joncheren Johans van Huerne heer voorzien gerne ghedaan heb, Gehucht in jaar ons Heren, doemen schreef van de geboorte ons Heren duizend vierhonderd en negentien op tien sesseendentwintigste dag in den Meerte, na stijl des hoefs van Ludiek." Het zegel verloren, Ge. J. de Horne, Johan van Beijeren, graaf van Holland, neemt het kapittel van den Dom te Utrecht in zijne bescherming. 1419, (19 Mei). Johan, bij de Goud genaden paltsgravin bij Brussel, hertogin in Beieren, zoon van Henegouwen, van Holland en van Zeeland, doen kant en bekennen, want onze liefde voor vader en broeder, zulk denken, ter ere Goud en des gaven Sint Maarten, en ook om sonderlinge liefde en gunst, die zij tot de kerk, deken en kapittel van Doornik en hofpersoneel hadden, dieselbe kerk, deken en kapittel in hoor bescherming genomen hadden, zo nemen wij die kerk, deken en kapittel voor ons en hoor personeel in ons bescherming en bewaren; en bevelen en bevelen aan alle onze bailjuwen, schouten, schepen en allen anderen rechters over alle in ons landen en bedrijven, dat zij over den deken, kapittel en hofpersoneel der kerk van Doornik, noch over hoor goede geen recht en voorderen noch en wijzen, maar ons en onze raden die aanbrengen, want wij diezelfde berichten en vten willen. Voortzetterlijk bevelen wij alle onze rechters voorzichtig te zijn, en allen onze onderdanen, dat zij de deken, kapittel en personeel der kerk van Doornik voorzichtig en alle hoor goede, in ons land en bedrijf gelegen, beschermen en bewaren tegen enige vergelijken, die hem daar aan veronrechten zoude mogen doen; en waar dat iemand van onze bailjuwen, schouten, schepenen, rechters of onderdanen hier en daar de heren voorzichtig ten Doornik misdeed aan lichaam en aan goed, dat wouden wij aan hem houden en verhalen als aan degenen, die ons aan onze heerlijkheid vermyden en verstoren zouden, dat durende tot onze wederzijdse erkenning. Laat dit desen brief en ons zegel hier beneden opgetekst. Gegeven te Brussel, de negentiende mei in het jaar ons Heren duizend vierhonderd en negentien. Het zegel is zeer goed bewaard. Op den omslag. Littere ducis Johannis de Bavariae de defensione ecclesiae Traiectensis, regiata in Yrsuto libro, folio o’xliiij. Johan van Beieren, graaf van Holland, en Reinald, hertog van Gelder , bevestigen hun verbond tegen de steden Utrecht en Amersfoort, 1419, (3 Junij). Wij Johan, bij de genaden van God hertog van Beieren, zoen van Henegouwen, van Holland, van Zeeland etc, Beier hertog van Gulik, van Gelre, doen samenlijk kent allen die desen brief zullen zien of horen lezen, dat wij bij raden en goed denken onser sels en voert bij weten en verdraghen een deel onser rade en vrienden, die van beide zijden daarover en gewest zijn sinds op den dag van huiden, datum des briefs, geconfirmeerd en geschreven hebben, conformeren en vestigen met desen zelfde brief als zulke brief van eendrachtigheid en verbondenis, als wij beide heren voorzien. staat ter veden gekomen was, zo en zal onser en geen van onser heren die een buiten den anderen, noch ook iemand van onsen hulpen of onderdanen, wie zij waren, niet zoenen, vreeden, bestand geven, noch anders geen handen zaken daarom doen of gaan in enige vorm, ook zal elk van onser heren zijn kost mogen doen, ten zover dan of enige van onser heren des anderen in zijn steden of sloten behoeften, of dat men die vianden zouden of steden wouden, zo zal elk van onser heren dan die zelfs leiden, als zij in onser sloten, steden en landen gekomen waren, leveren en beschermen gelijk ons zelfs leiden, doch daar wij heren zelf met lijden waren of onse vlag, daar zal elk van ons zijn kost met zelf doen. Ende als dan ter veden gekomen waren gelijk voorzien, staat, of dan gelukte, alst of God wilde, zo zal dat wij heren beide of onser een, onser een hulpen, dienren of onderdanen of enige steden of sloten wonnen of veroverd hebben, die zullen wij gelijk hebben en onder ons delen, ten zover dan of Amersfoort en Montfoort, alse verre al die van Montfoort inder veden kwamen, beide gewonnen of veroverd werd, zo zullen wij hertogen van Beieren hebben Montfoort, ende wij hertogen van Gulik en van Gelre hebben Amersfoort. Voor al diegene, die gevangen worden, als wij beide heren of onser beider vlag of wapen in het veld (waren), die zullen wij beide heren beide half hebben en gelijk delen. Met dit bescheid dat alle die ballingen uit ons hertogdom van Gulik en van Gelre in ons hertogdom van Beieren, steden, noch sloten, noch waar wij bewoon hebben, vijf jaar lang inderdaar zitten tussen ons hertogen van Beieren en onsen neef van Brabant genoemd waren noch gewonnen (gewoond) en zullen. Des gelijke en zullen die ballingen uit ons hertogdom, steden van Beieren, of daarin wij bewoon hebben, werden noch gewonnen en zullen in de landen, steden, noch sloten ons hertogdom van Gulik en van Gelre, doch dat na ons macht te doen, bestellen, want wij ons anders niet daar in bewaren en kunnen om onser landen willen, die met staatsrecht en met landleven geprijevilegieerd zijn, daar wij met bescheiden niet tegen doen en kunnen, noch en willen. Voor die zaak was, dat die kerken en gestichten van Utrecht verzaakten en ledig werden omwille van de dood of anders des bisschoppen van Utrecht of hier naamelijk, zullen wij beide heren of onser en geen bisschoppen, als verre als wij dat met onser macht verhouden kunnen, laten komen aan die kerken en gestichten van Utrecht, het en zullen zij eendrachtig bij onser beider weten en wilde. En of wij beide heren des met ons eens en konden worden, zullen zij van sinen raad en vrienden daartoe schieten, en die zullen dan eendrachtig, of zij kunnen, samen op een bisschop te worden, en kunnen ook dan die zessen des niet eens geworden, zullen zij samenlijk eenen overman kiezen, en op wie dat die overman raadt, dat zal ons beiden genoeg zijn, en wij zullen daar mee tot vrede zijn. 