Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 1 Van de vroegste tijden tot op het jaar 900 na Christus
3 Zie cust. rhEYTAG, Bilder aus der deutschen Vergangenheit, II Th. 3te Aufl. 4 Door een ongelukkige schrijffout staat Steden, ten minste in het afschrift van de Resol. der Stat.-Gen., dat berust in het Prov. Archief van Utrecht. 5 Resol. Holl. 1, 10, 15, 16, 18, 30 Maart, 1623. 104* Staat der finan- ciën. 1621— 1625. 828 , ALGEMEENE GESCHIEDENIS EEE CN CERNI ER gelijke invoer de volle werking. Doch de aanmaning, telkens door Holland aan de Provinciën gericht 1, was nagenoeg vruchteloos. En in weerwil van al de opofferingen, die de Hollandsche burgers zich getroostten, had het soms nog veel moeite in, de klach- ten over wanbetaling van de aannemers der vestingwerken en van het krijgsvolk te smoren. Die aannemers hadden in het voorjaar (van 1625) meer dan een millioen te vorderen en tegen den winter begon de ontevredenheid der Fransche officieren tot da- deljkheden over te slaan, ja, te Breda kwam het onder de bezetting tot oproer. Een soldaat was op last van zijnen kapitein wegens weerbarstigheid gevangen gezet, doch men had hem om het rumoer, daardoor ontstaan, weder moeten loslaten, en de Engel- schen binnen deze vesting weigerden zich te laten monsteren. Er werden twee leden van den Raad van State heengezonden, en dezen bevonden, dat men op de onderge- schiktheid van verre het grootste gedeelte der bezetting geen staat kon maken. Dus werd men binnenslands met de ramp bedreigd, die men met zoo veel moeite buiten de grenzen had gehouden. Slechts door inwilligingen konden de Heren van den Staatsraad het volk tevreden stellen, en hoezeer de schuld bepaaldelijk aan de achterlijkheid van Friesland lag, Holland schoot weder geld voor om in de eerste behoeften te voorzien, en bewilligde weldra in eene geldleening van 8 ton gouds om de ruiters en het voetvolk, dat ter harer repartitie stond, te voldoen ?. Zoo volstond het krediet der Hollandsche kantoren tot alles. Want, dank den hande? en der nijverheid, de bron des rijkdoms bleef- mild vloeijen, en een schitterend vooruit- Koen terug uit zicht op nieuwe winsten deed zich op. Koen, de Goeverneur Generaal, was uit de Oost-Indië. Oost-Indië terug, en bracht de gunstigste berichten mede. Het bewind van dezen man had vruchten gedragen. Stipt eerlijk en streng had hij, in zijne vroegere betrekking van boekhouder van al de kantoren in Indië, menig misbruik afgeschaft, dat naar zijn oordeel tot den algemeenen ondergang moest leiden, en, reeds voordat er eene hoofd- stad bestond, den zetel van zijn finantieel bestuur tot het middelpunt van het bewind gemaakt. In beginsel was hij afkerig van het monopolie eener Compagnie. Stond men aan bijzondere personen vrijen handel en nijverheid toe, dan zouden, meende hij, de recognitiën en tollen door hen te betalen, zoo veel opbrengen, dat men voor het geld van die belastingen alleen de benoodigde specerijen zou kunnen koopen. Kolonisa- tie van Nederlanders, ja van bevriende vreemdelingen, zou hij aangemoedigd hebben willen zien 5. Konden zulke onbekrompen denkbeelden niet verwezenlijkt worden, ! Resol. Stat.-Gen. 27 Oct. 1623. 2 Resol. Stat.-Gen. 1, 24 Nov.; 9, 18, 19 Dec. Resol. Holl. 18, 21 Dec. 1623. 3 Lie korss Advies aan zijnen opvolger en Raden van Indië, en Vertoog van den Staat der Vereenigde Nederlanden in de quartieren van Oost-Indië, in de Kronyk van het Hist. Genootsch. DES VADERLANDS. 829 niettemin was de uitkomst van het bestuur van eenen man van dien stempel zoodanig, dat hij bij zijnen terugkeer in het moederland den tijd aankondigen kon, dat de Com- pagnie om haar ontzaggelijk gebied staande te houden en groote winsten te verwerven, geene staatssubsidién meer zou behoeven !. Tijdig kwam xozw in zooverre in het moederland aan, als de Compagnie nog altijd in een moeijelijken toestand verkeerde en de Bewindhebbers iot herstel van veel ver- keerds en tevens tot weerstand tegen felle klachten den zedelijken moed hoog noodig _ hadden, dien-hij niet in gebreke zal gebleven zijn hun in te boezemen. Er waren nog altijd misnoegde aandeelhouders, wier grieven zoo duchtig waren, dat de Staten van Zeeland hen verdedigden, ja hen verontschuldigden, zoo zij uit verontwaardiging in verstandhouding met het buitenland tegen de Compagnie zamenspanden ?. Thans be- klaagden zij zich over gemis van waarborgen bij het onderzoek van het vroeger beheer. Door de wijze van benoeming van nieuwe leden der Kamer van Zeventienen hadden de oude leden het beleid in handen willen houden 3: ook hadden zij niet weinig te vergoelijken : kasboeken van vorige jaren werden vermist 5: in één woord, de grieven waren gewichtig genoeg om te. doen vreezen dat het eindelijk nog tot eene ontbinding zou komen. Werkelijk stond de administratie reeds een tijd lang: stil. Maar hoe zouden de Staten de Bewindhebbers in den steek hebben kunnen laten? Zij hadden zich verbonden hen tegen de eischen der klagende aandeelhouders te handhaven, ten einde hen te bewegen, de wissels uit Engeland, die de laatste Gezanten hadden laten trekken, aan te nemen 5. De Com- pagnie tot ontbinding te laten komen, was bijna hetzelfde als Hollands krediet, in de eerste plaats tegenover het buitenland, vernietigen en een algemeene slremming te weeg brengen. Frankrijk vorderde dreigend voldoening voor de klagende kooplieden van St. Malo6, en zoo de Oost-Indische Compagnie niet veel meer deed dan in billijkheid van haar gevorderd kon worden, stonden de Staten en de Prins tegenover Frankrijk beschaamd. Dus namen zij, door de stad Amsterdam krachtig ondersteund, de noodige maatregelen, dat de zaken, al waren ook alle hoofdparticipanten nog niet tevreden ge- steld, door de Kamer van Zeventienen gevoerd bleven 7, Van lieverlede kwam de tegen- te Utrecht, 1853. Het is waar, koen schijnt niet op alle punten zoo onbekrompen. Hij verlangde een slavenbevolking in Indië in te voeren; doch die zoogenaamde slaven zouden als visschers, schippers, soldaten, landhouwers en veefokkers hebben moeten dienen, en bepaaldelijk »om de Mooren al zoetjes van de bank te schuiven” ! v. p. CAPELLEN, I, p. 207. Resol. Stat.-Gen. 13, 21 Sept. 1623. 2 Resol. Holl. 28 Febr. 1623. 3 Resol. Stat.-Gen. 8 Julij, 1623. | 4 Resol. Stat.-Gen. 16 Nov. 1623. 5 Resol. Stat.-Gen. 16, 21 Maart, 1623. 6 Resol. Stat.-Gen. 10, 19, 30 Mei; 13, 25 Junij; 11, 24 Julij, 1623. 7 Resol. Stat.-Gen. 12, 14, 15, 21, 30 Julij; 1 Aug. 1623. 1621— 1625, Bezwaren der Oost-Indische Compagnie. 850 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1621— stand tot bedaren, en, in verband daarmede, liet zich de Compagnie ten genoegen van — Frankrijk het accoord welgevallen met die van St. Malo getroffen !. Eene uitkomst, als waarop de Oost-Indische Handelmaatschappij kon roemen, gaf moed Eerste uitrus- om de eerste uitrusting van de West-Indische Compagnie voortgang te doen hebben. In ting der West- T : Indische Com- den. nazomer van 1625 verzocht zij door de Staten ondersteund te worden met vier oorlog- pagnie. schepen en een duizendtal soldaten, boven de 200,000 gulden, die haar van den aanvang aan tot hare eerste uitrusting waren toegezegd. Dus ondersteund, had zij een belangrijke krijgsonderneming op het oog , ter welker uitvoering JAKOB WILLEKANS , die reeds als admiraal naar Oost-Indië geweest” was, met het bevelhebberschap werd bekleed. Onder hem zouden PIET PIETERSZ. HEIN als Vice-Admiraal, en ALART SCHOUTEN, GERBRAND'JANSZ. VOGELSANG , MAXIMILIAAN VAN BORSSEL, HANS ERNST KIJFF en WILLEM SCHOUTEN, als kapiteins dienen. Alleenlijk de eisch was den Staten op dit tijdstip te hoog: zij wenschten met twee oor- logschepen en een jacht te volstaan en verklaarden geen duizend man te kunnen missen. In plaats daarvan verstrekten zij echter soldij en eenige officieren voor de manschap, die de Compagnie zelve moest werven. Op aanbeveling van den Prins werd de Zutfensche edelman sax van pomrm tot bevelhebber over deze troepen aangesteld ?. Bij deze uit- rusting moest de onderneming achterstaan, welke de Prins van Portugal zwager van Prins maurits, en die welke pau. pe GRENU, Luitenant-Generaal van de Artillerie, beraamd hadden. De plannen van den eerste mistrouwde men, naar het schijnt, toen hij aanzoek deed om een schip te leen ter vrijer nering tegen Spanje, en, hoezeer de Prins van Oranje dit zijn aanzoek ondersteunde, had noch de Admiraliteit van Rotterdam, noch die van Amsterdam een schip voor hem beschikbaar 3. De ander had van den Prins kaperbrieven bekomen, en verlangde nu door de Staten van krijgsbenoodigheden en van mondbehoeften voor niet minder dan negen maanden, voorzien te worden; ja hij verzocht, dat Hun Hoog Mo- genden aan de Algerijnen de noodige aanwijzingen zouden doen, dat zij, volgens een aanbod vroeger door hem gedaan *, zich op een bepaalden tijd en plaats met hunne schepen bij het zijne voegen zouden om gezamenlijk een rooftocht ean te vangen 5. Zoo zou dan de gemeenschappelijke zeeroverij van Nederlanders en Algerijnen, die den Christen- Mogendheden en bepaaldelijk onzen bondgenooten, den Franschen, steeds een gruwel was, van Staaiswege gewettigd zijn geworden. Men wist niet, hoe men de Turksche roovers, die omstreeks dezen tijd in onze havens inliepen om zich te ververschen, spoedig genoeg 1 Resol. Stat.-Gen. 15, 18, 24, 29 Aug. 1623. Arrsema, bl. 222—224. 2 Resol. Stat.-Gen. 14, 22, 24 Aug.; 15, 22 Sept.; 21, 23 Oct.; 7, 8, 20, 22 Nov. 1623. v. D. CAPELL. I, 221, 222. ? Resol. Stat.-Gen. 18, 23 Sept.; 10, 23, 27 Oct. 1623. 4 Resol. Stat.-Gen. 14 April; 5 Mei, 1623. 5 Resol. Stat.-Gen. 14, 16 Nov. 1623. DES VADERLANDS, 851 zou laten verlrekken, ten einde de klachten van den Franschen Gezant te vermijden, 1621— die, verklarende te vreezen, dat die zeeschuimers van de middelen, hier te lande op- iis gedaan, gebruik zouden maken om 's Konings onderdanen te benadeelen, de Staten eenigermate veraniwoordeljk stelde voor het kwaad, dat zij in deze zeeén mochten uitrichten !. Geen wonder, dat cmaEwv werd afgewezen met de betuiging, dat de Admiraliteiten in dezen tijd te groote kosten dragen moesten, dan dat zij ook een deel van zijne uitgaven voor hare rekening zouden hebben kunnen nemen ?. Intusschen in de hoop op de voordeelen, welke de uitrusting der West-Indische Compagnie beloofde, kon men met meer moed de verbazende sommen verstrekken, door de instandhouding van leger en vloot, en door de afsluiting onzer grenzen tegen vreemd krijgsvolk gevorderd. Was de volharding der Republiek bovenal op eene hagchelijke proef gesteld door de houding van den Engelschen Koning, wiens alliantie met Spanje voor ons geen hoop op behoud dan in onderwerping scheen over te laten, ook dat gevaar dreef af nog vóór dat het jaar 1625 ten einde was. De voor onze onaf hankelijkheid zoo gevaarlijke verbindtenis was dicht genoeg bij de voltrekking geweest om ons de ernstigste bezorgd- heid in te boezemen. In de maand Mei van dit jaar had sacorus zijnen zoon te Ma- Onderhandelin- drid eene onbeperkte volmacht verleend met de belofte, dat hij alles bekrachtigen zou , E*" over het hu- welijk van den waartoe hij zich in zijnen naam zou verbinden. Dus hing thans alles van den Prins Prins van Wales met de Spaansche zelven af, en het ontbrak niet aan pogingen om hem te verleiden. Gagcorros XV Infante. schreef liefkozende brieven aan hem en suckrwamaxw. De Paus zag in den stap, door hen gedaan, grond voor de verwachting, dat zij tot het Roomsche geloof zouden over- gaan. Doch hij vergiste zich. Zulks lag ganscheljk niet in de bedoeling van den Engelschen Koning en zijnen zoon. Als hoofd van het Protestantisme, met Spanje, het hoofd van het Katholicisme, het gebied der wereld te deelen, ziedaar wat men be- doelde: had men het Gerefgrmeerde geloof afgezworen, zoo zou men niet meer Span- ~ ges gelijke geweest zijn, maar tot den rang van vassal van den alleenheerscher der we- reld zijn afgedaald, en hoe dien overgang voor de Engelsche natie, zelfs voor de En- gelsche Grooten, goed te maken? Neen! zijn geloof te verzaken was voor den Prins hetzelfde als zijne kroon te verspelen en zijnen vader vóór zijnen dood van den troon te stooten. Reeds had het moeite genoeg in, de Engelsche natie tot rust te houden bij de slapheid, met welke aan sommige bepalingen tegen de Katholieken de hand werd gehouden, en ‘by de dwangmaatregelen tegen enkele al te felle bestrijders van het pa- pisme genomen, al naardat de gang der onderhandelingen met Spanje zulks vereischten. Vaak stonden de zaken zoo, dat wie naar eene omwenteling in Engeland uitzag, niets vuriger wenschen kon, dan dat het huwelijk mocht beklonken worden, en de meening ! Resol. Stat.-Gen. 28 29 Nov.; 15, 22 Dec. 1623. 2 Resol. Holl. 22 Dec. 1623. 852 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ed 1621— dat of het huwelijk op onoverkomelijke zwarigheden zou stuiten, of, zoo het doorging, 1625. de verjaging der Engelsche koninklijke familie ten gevolge zou hebben, was wel ge- schikt om onze staatslieden in dezen tijd in hunne staatkunde te doen volharden. Niet- temin had hunne standvastigheid in Mei een fellen aanval te verduren. De 25% dezer Hevige klach- Maand verscheen CARLETON ter vergadering der Staten-Generaal. Hij had het bericht — van CARIE te brengen, hoe het met het Duinkerker schip was afgeloopen, dat, door onze oorlog- schepen gadegeslagen, in de haven van Leith bescherming had gevonden. Het had gepoogd uit te loopen en aan de waakzaamheid der Nederlandsche schepen te ontsnap- pen; maar was op het strand geraakt. Hier scheen het eene gereede buit voor de on- zen. Maar koninklijke boden kwamen tusschen beide en waarschuwden tegen alle vijandelijkheid. De Vlamingen verlieten den bodem, eenige Schotten begaven zich er op en de koninklijke vlag werd er geheschen. Om dit alles bekommerden de onzen zich niet: zij verjaagden de Schotten, haalden ’s Konings banier neér, en verbrandden het schip. Voor dit bedrijf nu vorderde de Gezant voldoening. Hij eischte dat de Staten de kapiteins der beide oorlogschepen, die in het land terug waren, in hechtenis zouden nemen, om aldus die »alles te boven gaande en bloedige vermetelheid” voor de geheele wereld te wraken. Te meer eischte hij zulks, omdat Zijne Majesteit niet bevredigd was geworden door de wijze, op welke de Staten zijne klachten beantwoord hadden over het verblijf hunner oorlogschepen voor de havens van Leith en Aberdeen. De Koning zou, daar zij voor rede niet wijken wilden, zijne eer met geweld handhaven, en liet hun thans openlijk verklaren, dat hij die gedurige beleedigingen niei langer wilde dulden. Hij zou zijnen schepen order geven de onze te bevechten, ten einde het volkenrecht te wreken en den vrijdom van zijne havens met de rechten zijner bondgenooten, die de. . toevlucht tot zijne bescherming namen, te bewaren. Zoo begeerde hij dan ook, dat de Staten hunne schepen van voor Aberdeen zouden terugroepen. Anders had hij in last zijne tegenwoordige verklaring vergezeld te doen gaan van de betuiging , dat de Koning zich in dubbele mate onschuldig en de Staten in driedubbele mate schuldig zou houden aan de vredebreuk, die aan de alliantie tusschen zijne Majesteit en hen een einde zou maken. Dit was, zeide hij, de derde waarschuwing, die hij hun deed. Bij deze hoofdklacht voegde de Gezant nog de verklaring van ’s Konings hooggaand ongenoegen over schaden , die door Engelschen geleden zouden zijn ten gevolge van het aanhouden hunner schepen: zulke onbeschoftheden tegen zijne onderdanen gepleegd ‚ zou hij niet langer door de vingeren zien. — Ziedaar zooveel als eene dadelijke oorlogsverklaring. Al wraakten de Staten het bedrijf dier twee zeekapiteins, uit de algemeene klacht over het aanhouden van Engelsche schepen bleek, dat saconus zich niet als onzijdig in onzen oorlog beschouwde, en voor de Spanjaarden partij koos: Dus hadden wij of den toegeworpen handschoen op te rapen, of ons aan de voorwaarden te onderwerpen, ons door Spanje in vereeniging met Engeland te stellen. Deden wij dit laatste, dan zouden wij dadelijk 's Konings verbolgenheid DES VADERLANDS. 855 zien bedaren. Om dit onmiskenbaar te doen blijken en den prijs der verzoening duidelijk aan te wijzen, legde canrzrow bij die zelfde gelegenheid eenen brief over van den Prins van Wales uit Madrid en ter mededeeling aan Hun Hoog Mogenden bestemd. Hij schreef daarin, dat zijn onthaal aan het Spaansche Hof zoodanig was, dat hij het niet eervoller kon wenschen. Dus hoopte hij spoedig een goed einde aan zijne zaak te zien. Niets echier zou hij laten bedingen dat tot nadeel of tot verkorting van de rech- ten der Staten zou strekken: integendeel hij zou toonen, dat hij Hun Hoog Mogenden steeds dezelfde toegenegenheid toedroeg, die hij van zijne kindsheid aan voor hen had ingezogen en aangekweekt !. — Dus hadden wij onze belangen slechts aan den Prins te Madrid toe te vertrouwen, en te Londen zou men zich tegen ons niet meer vertoornd be- toonen. — Zij die het gevoelen waren toegedaan, dat onze Staat zich niet aan het met Spanje verbondene Engeland gewonnen geven, maar zich aan Frankrijk houden moest, hadden alle reden om de uitwerking te duchten, welke die mededeeling van CARLETON maken kon. Aan de zucht om den gevreesden indruk dier voordracht tegen te werken mag 1621 — 1625. Mededeeling men het toeschrijven dat daags daaraan sumraro ter vergadering verscheen. Hij had te "^ SUMANO. zorgen, dat men zich tot aanbeveling van den stap, dien 3Acosvus van ons verlangde, niet beroepen mocht op het weinige vertrouwen, hetwelk de Ligue tusschen Frankrijk, Venetië en Savoye scheen te verdienen. Te voren had de Resident van Venetië met ophef medegedeeld, dat de drie Mogendheden het voorstel van Spanje om het geschil omtrent de Valtellina aan de uitspraak van den Paus over te laten, hadden verworpen, en van zins bleven Graauwbunderland in zijne aloude vrijheden te herstellen 2% Intus- schen was werkelijk het aanbod van den Koning van Spanje aangenomen, om de 'altellina en al de plaatsen, die hij in Graauwbunderland bezet had, voor een bepaal- den tijd den Paus in handen te geven. Deze zwakheid nu had sumsano te vergoelijken en tegelijk de overtuiging. te wekken, dat naarmate Engeland en Spanje naauwer ver- bonden werden, de Ligue te krachtiger zou zijn, en wij te zekerder bij de voortzetting van onzen oorlog op hare hulp konden rekenen. Dus verzekerde hij bij deze gelegenheid, dat de Paus zich den tijd, dat hij Graauwbunderland in zijne macht had, ten nutte zou maken om aldaar alle forten te slechten en de vrijheid te herstellen, en dat middelerwijl de Ligue zich ten oorlog bleef toerusten, ten einde den Koning van Spanje, als hij trouweloos bleek te zijn, te doen boeten. Daartoe was mansreLps leger door haar in dienst genomen en door Frankrijk met vier regimenten versterkt. Ten slotte voegde de Resident er het bericht bij, dat de Gezant zijner Meesters te Parijs zich zeer be- ijverde, dat Frankrijk voort mocht gaan ons krijgsonderstand te schenken, en dat wij op de ondersteuning der Venetiaansche Republiek konden rekenen ?. Weldra werd — 1 Resol. Stat.-Gen. 23 Mei, 1023. ` 2 Resol. Stat.-Gen. 11 Apr. 1623. 3 Resol. Stat.-Gen. 24 Mei, 1623. III Derr, 5 Srox. | 105 1621— 1625. 854 ALGEMEENE GESCHIEDENIS enn deze verzekering gevolgd door een brief van den Hertog van Savoye, die de betuiging bevatte, dat de bijstand, hem vroeger door Hun Hoog Mogenden verleend, zoo diep in zijn hart geprent was, dat het hem niet alleen onmogelijk was die weldaad te vergeten, maar dat hij niet rusten zou voordat hij eene goéde gelegenheid bekomen had om ze te vergelden 1. — Zulke betuigingen van eenen Vorst, die zich al naardat zijn eigen belang het hem ingaf, dan her- dan derwaarts wendde, konden niet veel afdoen, en de zekerheid, dat de Paus thans in Graauwbunderland heer en meester was, kon even- min strekken om ons vertrouwen te verhoogen. Niettemin, men gaf de verleidelijke stem uit Engeland geen gehoor. De overtuiging der staatslieden, die aansluiting wilden aan de tegen Spanje vijandige partij in Frankrijk, bleef ongeschokt, en de Prins wilde geenen anderen weg op: immers moest hij thans wel overtuigd zijn, dat zoo Spanje zijn doel door Engelands toedoen bereikte, die Mogendheid hem daarvoor geen dank zou weten noch belooning verleenen. Dus begon men met de zeekapiteins, in weerwil van den eisch van Engeland, op vrije voeten te laten. CanrETrow gevoelde, dat hij nog grooter schrik moest trachten aan te jagen. Hij maakte eenen brief bekend van conwar, 's Konings Secretaris, waarin de uitdrukking voorkwam dat het waarschijnlijk was, dat het tusschen de beide Staten niet alleen tot dadelgkheden, maar ook tot een volslagen vredebreuk zou komen. Dit bericht werd door brieven van caron ondersteund, die schreef, dat het verbranden van den Duinkerker voor Leith zulk een opschudding gemaakt en hij den Koning zoo veel misnoegen gegeven had, dat het evenmin te zeggen als te schrijven was. -Zijne Majesteit had de zaak aan het oordeel van zijnen Raad overgegeven, en dit Collegie had de zaak zoo erg en zoo hatelijk als mogelijk was, ja als majesteitschennis uitgelegd. Op dit alles evenwel besloten de Staten niets anders, dan den Koning een beleefden brief van verontschuldiging te schrijven. Zelfs had het besluit geen gevolg om met den Prins in de Vergadering over de zaak te beraadslagen ?. Toch trotseerde men Engeland niet al te zeer. Eerst den 7den Julij was het antwoord gereed. Hun Hoog Mogenden betuigden daarbij, dat zij aangaande het geval, met leedwezen door hen vernomen, berichten hadden in- gewonnen, ten einde den Koning genoegen te kunnen geven en zijnen steun, hun zoo noodig, te mogen behouden. Dat geval was te wijten aan eene bloote vergissing van 1 Resol. Stat.-Gen. 8 Junij, 1623. 2 Resol. Stat.-Gen. 26 Mei; 12 Junij, 1623. 3 Resol. Stat.-Gen. 15, 16, 19, 21 Junij; 13 Sept., 1623. DES VADERLANDS. 855 officieren, die, vervoerd door te grooten dienstijrer, hunne bevelen te buiten konden 1621— zijn gegaan, en zoo doende tegen den eerbied, dien zij Zijner Majesteits beambten verschul- — digd waren, gezondigd konden hebben. Bovendien kon men hun gedrag verschoonlijk vinden, als men in aanmerking nam, hoe vurig zij wenschen moesten, het vijandelijke schip voor goed onschadelijk en tegelijk aan hunne verdrietige taak om het werkeloos gade ie slaan, een einde te maken. Zoodanig was de oorzaak van het voorgevallene, en geenszins lag de vermindering van ’s Konings grootheid in de bedoeling: integendeel voor die grootheid hadden Hun Hoog Mogenden ziel en ligchaam over 1, — Omstreeks denzelfden tijd namen de Staten een besluit, dat door de omstandigheden meer gewicht had, dan daarmede anders verbonden zou zijn geweest. Op nieuw was voor het tin, uit de mijnen van den Prins van Wales afkomstig, vrije invoer in de Vlaamsche havens verzocht. Dit verzoek sloeg men af, hoezeer men uitdrukkelijk erkende, dat men voor den Prins, »daar hij nu in Spanje was, groote voorkomendheid hebben moest, ien einde hem gunstig te stemmen." Men zou de beslissing op dat verzoek uitstellen, totdat de Prins terug zou zijn, in de hoop hem dan genoegen te kunnén geven 2. — Dus gaf men te kennen, dat men de verbintenis van den Prins met de Spaansche Prinses nog niet als beklonken beschouwde, en dat het, als zij haar beslag gekregen had, tijds genoeg zou wezen om gunsten te verleenen. Werkelijk vonden de artikelen, aan welke de Paus zijne toestemming tot het huwelijk verbond, en die de Spaansche Koning door z4cosvs bezworen wenschte te zien, juist in deze maand (Julij) in Engeland groote tegenkanting. De Koning zelf was er bijna wanhopend over. Intusschen wilde sacosus met geweld een einde maken aan het nog voortgezel ver- blijf van twee Nederlandsche oorlogschepen voor de haven van Aberdeen. Hij zond der- Koningsacosus waarts twee oorlogschepen om de onze te verjagen en den aldaar ingesloten Duinkerker Siren eenen te verlossen. Daar men tot elken prijs een gevecht tusschen de onzen en de Engelschen mallet faite voorkomen wilde, zoo was het thans de vraag, hoe onze wetlige prooi met de minste pen. beleediging onzer eer vrij te laten. Men kwam op het denkbeeld, den Duinkerker een paspoort te verleenen om naar zijn vaderland terug te keren, en, daar men het aanstoo- telijk vond, dat hij door Engelsche oorlogschepen midden door onze scheepsmacht geleid zou worden, den Koning te verzoeken toe te laten, dat hij door onze eigene oorlogschepen naar Duinkerken gebracht mocht worden: des verkiezende, kon Zijne Majesteit eenig Engelsch volk op het Duinkerksche schip plaatsen, ten einde te meer verzekerd te zijn, dat wij het genoegzaam ontzien zouden. Naauwelijks echter had men dit hulpmiddel beraamd, of men kreeg bericht, dat de Duinkerker onder het geleide van de twee Engelsche oorlogschepen de haven van Aberdeen had verlaten. Tot Newcastle gekomen, had hij zich buiten de bescherming dier oorlogschepen begeven, en de onzen, zulks 1 Resol. Stat.-Gen. 7 Julij, 1623. 2 Resol. Stat.-Gen. 14 Julij, 1623. 105 * 856 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Oee 1621 — ziende, hadden hem dapper beschoten, welke vijandelijkheid hij aanvankelijk kloek be- ont antwoord had. Niettemin, ziende dat hij de onzen niet zou kunnen ontzeilen, had hij zich weder onder de bescherming van ’s Konings schepen teruggetrokken, die daarop door fel schieten onze bodems op een behoorlijken afstand hielden 1.— Hoe hagchelik zich de zaak, nadat dit was voorgevallen, ook liet aanzien, liep zij rustig af: alleenlijk moesten wij dulden, dat een Engelsch oorlogschip den Duinkerker huiswaarts geleidde. Dit was een triomf voor den Koning. Hij liet dan ook camrETOw in de vergadering der Staten-Generaal verklaren, dat hij nu voldaan was. Bij deze gelegenheid (den 11% September) sprak de Gezant veel van de oude trouwe vriendschap en van de ongegrond- heid der vrees van Hun Hoog Mogenden aangaande zijner Majesteits bedoelingen. Hij was, betuigde hij, waarachtig bedroefd over den nood van onzen Staat, en bad God, Hun Hoog Mogendeit uitkomst te schenken ?. — Uit dezen toon blijkt genoegzaam, dat hij onzen Staat thans als genoodzaakt beschouwde zich op genade aan hem over te geven, en van hem alle uitkomst af te wachten. Op dit tgdstip, namelijk, achtte hij zich van den goeden uitslag der huwelijksonderhandeling verzekerd. In weerwil van de wanhoop, aanvankelijk door hem aan den dag gelegd, had hij de voorwaarden, door den Paus voor het huwelijk gevorderd, bezworen, en bij die gelegenheid had hij gezegd: nu kunnen alle duivels uit de hel het huwelijk niet meer keren. De verloving was reeds op 29 Augustus be- paald. Reeds voerde de Spaansche Infante den titel van Prinses van Engeland, en Het Spaansche leerde zij de Engelsche taal. Toch zou de echt niet voltrokken worden. Buocxrxonax — springt had lang genoeg aan het Spaansche Hof verkeerd om aldaar een levendig gevoel van afkerigheid van zijne zeden en manieren op te wekken, en wederkerig het verblif al- daar van harte moede te wezen. Hy en de Prins waren vervuld van een onweerstaan- baar verlangen naar huis. Fries IV kon er niet toe besluiten hun zijne zuster mede te geven. Dus vertrokken zij alleen, en zij gevoelden zich als van een ondrageliken last verlost, toen zij weder een Engelsch schip onder de voeten hadden. Nog levendiger moesten zij de onuitvoerbaarheid van het huwelijk beseffen, toen de Prins bij zijne terugkomst in het vaderland met de grootste opgewondenheid door het volk werd ver- welkomd als uit Egypteland verlost en uit den muil der leeuwen gered. Buckrwonmaw en hij hadden zich als met een zwijgenden eed beloofd, dat het huwelijk niet plaats zou hebben. ! Resol. Stat.-Gen. 7 Julij; 5, 14, 15, 17, 18 Aug.; 24 Oct., 1623. 2 Resol. Stat.-Gen. 11 Sept. 1623. DES VADERLANDS. o 837 Een tid bns Loonie JACOBUS nog door rechistreeksche "m onderhandelingen met den nieuwen Keurvorst van de Palis, maximmiaan van Beijeren, van wiens jaloezij tegen het Huis van Oostenrijk hij zich wat goeds beloofde, de teruggave van de Palis te verkrijgen; doch de Katholieken verloren hier om bijzondere belangen het algemeene belang van hun geloof niet uit het oog. Jacosus pogingen bleven vruchteloos, en steeds werd het huwelijk onwaarschijnlijker. Lang evenwel duurde het, eer de Koning van zijnen schoonen droom afstand kon doen. De Spaansche Gezanten bleven nog steeds zijne vertrouwden, en wat moest men hier te lande niet denken van de omstandigheid, dat toen de Prins van Oranje den 51%% November met den Raad van State de aanneming der petitie van oorlog in de Vergadering der Staten van Holland kwam aanbevelen ‚ zich onder de leden van dien Raad, nevens Prins nenpaix, ook de Engelsche Gezant car- LETON bevond !. Dit was wel een teeken van de dubbelzinnigheid der houding van den Koning van Groot-Britannië. Aan de eene zijde had de tegenwoordigheid van zijn Gezant bij die beraadslaging tot het vinden der middelen ter voortzetting van den oorlog de beteekenis eener bedreiging tegen Spanje, maar van den anderen kant was zij een blijk, dat hij zich het recht aanmatigde om zich in Hollands huiselijke zaken te men- gen. Een ander blijk van de tweeslachtigheid van ’s Konings bestaan bepaaldelijk in deze dagen deed zich voor, toen hij de blokkade der haven van Duinkerken door een ` zijner schepen deed schenden om een Spaanschen Ambassadeur van daar naar Engeland af te halen, en zich later deswegens verontschuldigde met de betuiging, dat hij niet wenschte om zulk eene reden met Hun Hoog Mogenden in oorlog te komen 2, Doch waarmede en hoe lang sacosus zich nog vleijen mocht, de Nederlanders konden ruimer adem halen, nu de sints zoo langen tijd dreigende vereeniging van Engeland en Spanje duidelijk bleek niet tot stand te zullen komen. 1 Resol. Holl. 31 Nov., 1623. 2 Resol. Stat.-Gen. 17 Nov.; 11 Dee. 1623. 1621— 1625, me AT. INHOUD VAN HET DERDE DEEL, 3° STUK. EERSTE HOOFDSTUK. Denemarken ss steeds naijverig op de Republiek, Bladz. 2. — Tocht tegen de seeroovers beraamd, ald. — Nederlandsch Consul te Algiers, bl. 3. — Nederlandsche schepen in Si- cilië en Spanje aangehouden, bl. 4. — Den Nederlandschen Agent het verblijf in Spanje ontzegd, bl. 6. — Tochten tegen de zeeroovers, bl. 6. — Lichtingen van krijgsvolk door de Aartshertogen, bl. 8. — Verzoek van Savoye om ondersteuning, bl. 9. — Betrekkingen met Venetië, bl. 11. — De buitengewone Zweedsche Gezant skytte te 's Hage, bl. 15. — Botsingen tusschen de legers in Duitschland, bl. 15. — Tol door den Graaf van Oldenburg op den Wezer geheven, bl. 16. — Zaken van Oost-Friesland, ald. — Agent der Staten te Lubek, bl. 18. — Srickm bij den Keurvorst van Brenden ald. — Aansoeken van Zweden, ald. — Jacosus staatkunde ten aanzien van Zweden, bl. 19. — Der Staten be- antwoording van Zwedens verzoek, ald. — Sxytres afscheidsrede, bl. 20. — De subsidie aan Zweden verleend, bl. 22. — Massa uit Rusland terug, ald. — Russisch Gezant te ’s Hage, ald. — De Staten zijn verlegen, hoe hem weder weg te krijgen, bl. 25. — On- dernemingsgeest der Nederlanders, bl. 26. — Caron van achteloosheid beschuldigd , bl. 26. — Een Engelsch ambtenaar door Hollandsche schippers gevankelijk opgebracht, bl. 27. — Genoegdoening voor deze beleediging geëischt, bl. 28. — Genoegdoening door Holland ver- leend, bl. 29. — Nieuwe grieven van Engeland , bl. 30. — Brieven van den Koning van Denemarken, bl. 31. — De Staten besluiten, een Gezantschap naar Denemarken fe zen- den, ald. — De Gezanten bezoeken Duitsche Vorsten en Steden, bl. 32. — Grieven van den Aartsbisschop van Bremen, bl. 33. — Staatkunde van den Koning van Denemarken ten aanzien van Noord-Duitschland, ald. — Onderhandelingen te Elseneur over het Aarts- stift van Bremen, bl 34. — Onderhandelingen over den Sundiol en eene Deensche Oost- Indische Compagnie, bl. 36. — Vertrek der Gezanten uit Denemarken, bl. 38. — Bezoek der Gezanlen bij de Hertogen van Mecklenburg, bl. 39. — Bij den Bisschop van Minden, ald. — Bij den Hertog van Brunswijk, bl. 40. — Hunne terugkomst te ’s Hage, ald. — De inhechtenisneming der drie Staatslieden aan de vreemde Gezanten medegedeeld, bl. 41. — Mededeeling van den Resident van Venetië, bl. 42. — Borssise treedt op tegen FRANCOIS AERSSEN, bl. 43. — AERSSENS wenschen en drijfveéren, bl. 45. stelling van het Collegie der Curatoren van de Leidsche Hoogeschool gewijzigd, ald. — Vraagstuk van den voorrang der Geregtshoven, bl. 75. — Terugkomst van poissise , bl. 74. — Antwoord der Staten op den brief van den Koning van Frankrijk, bl. 75. — Bemoeijingen om de overkomst van Fransche Godgeleerden ter Synode, bl. 76. — Der Staten antwoord Op BOISSISES vertoog tegen AERSSEN, bl. 77. — Hee BoissisE dit opneemt, bl. 78. — De ge- vallenen worden steeds in geschriften als anderzins gehoond, bl, 79. — Aanstalten tot het verhoor der gevangenen, bl. 80. — Getuigenis van BARTEVELT en VAN WEEDE legen den Ad- vokaat, bl. 81. — Geheime verstandhouding der gevangenen met hunne vrienden, bl. 82. — De verhooren aangevangen, ald. — Fiskalen tat dat werk aangesteld, bl.85. — Lepenpencs zelfmoord, ald. — Het besluit ten aanzien van zijn lijk, bl. 84. — H. DE Groot fn ver- zoeking gebracht om zijne partij te bezwaren, bl. 85. — Gecommitteerden tot het verhoor der gevangenen door Holland benoemd, bl. 86. — Verhooren van den Advokaat, bl. 87. — Houding der Fransche Gezanten, en betrekkingen met Frankrijk, 91. — CuáriLLoN komt herwaarts over, bl. 95. — Nieuw vertoog der Fransche Gesanten, bl. 94. — Antwoord der Staten op hun Vertoog, bl. 96. — Onderzoek naar de verrichtingen der Commissie, in 1615 naar Leeuwarden gezonden, bl. 98. — Verhoor van burgemeester ERK te Utrecht, bl. 99. — GODFRIED BOOT gevangen genomen en betreffende zijne verstandhouding met de gevangenen gehoord, bl. 101. — De hagchelijke toestand van Frankrijk maakt de Fransche Gezanten le "s Hage voorzichtig, bl. 102. — Agrssen door de Staten-Generaal bevoordeeld en door den Prins in het Lid der Edelen van de Staten van Holland gedrongen, bl. 103. — De Prins ontslaat verscheidene Grooten uit het eerste en het tweede Lid der Staten van Utrecht, bl. 106. — De Staten-Generaal bekrachtigen dit bedrijf, ald. — De Fransche Gezanten vleijen zich nog met eenige hoop, dat hunne voorspraak voor de gevangenen gehoor zal vinden, bl. 108. — Aenssen heeft sn dit tijdsgewricht het lot van Frankrijk in handen, bl. 109. — Het Fransch Bewind verzoekt de zending van een Nederlandsch oorlogschip naar het eiland Ré, bl 110, — Nieuw vertoog der Fransche Gesanten, bl. 119. — Blijken van ontevre- denheid van de zijde van Engeland, bl. 115. — De toorn van sacoBus schijnt spoedig te bedaren, bl. 115, — De Staten van Holland beraadslagen over de rechters over de gevan- genen te stellen, bl. 116. — MORRSBERGEN in hechtenis genomen, ald. — Voorstel om de judicatuur aan de Generaliteit te laten, bi. 117, — Holland geeft zich in deze zaak aan de genade der Generaliteit over, bl. 119. — Verzoekschrift van oLDENBANNEVvELTS betrekkingen, ald. — Holland benoemt twaalf rechters, bi, 121. — De Staten-Generaal benoemen insge- lijks twaalf rechters, bl. 122, — Commissie der rechters, bl. 123. — OLDENBARNEVELTS rede tot de rechters vóór den aanvang van het verhoor, bl. 124. — Behoorlijke gelegenheid tot verdediging wordt den gevangenen niet gegund, bl. 125. — Bijzonderheden van oLDENBAR- NEVELTS verhoor, bl. 126. — De Contraremonstranten krijgen te Rotterdam en elders het gebruik der openbare kerkgebouwen, bl. 129. — Provinciale Synode van Gelderland, ald. — rovinciale Synode van Utrecht, bl. 130. — Provinciale Synoden in Overijsel, Zeeland, Friesland es. Groningen, bl. 151. — Provinciale Synode van Zuid-Holland, Bezwaren der Remonstranten om aldaar te verschijnen, bl. 152. — Hoe de Remonstranten aldaar bejegend werden, bl. 134. — Taurmus, schrijver van de Weegschaal, vervolgd, bl. 156. — Urrer- BOGAERT ontzet, bl. 157. — GREVINCHOVEN en anderen desgelijks, ald. — Tegenstand van den Haagschen Kerkeraad, bl. 138. — Stemming onder het volk te Rotterdam, ald. — Handelingen der Zuid-Hollandsche Synodale Commissie, bi. 159. — Haar optreden te ’s Hage, bl. 141. — De Remonstranten houden te 's Hage afgezonderde godsdienstoefening , ald. — Plakaat daartegen, ald. — De Synodale Commissie ondervindt tegenstand te Schoonhoven, bl. 142. — Plakaat tegen de Remonstranten te Rotterdam, bl. 145. — Handelingen der Noord-Hollandsche Synode, ald. — Noord-Hollandsche Synodale Commissie. Haar optreden te Hoorn, bl. 144. — Onlusten te Alkmaar, bl. 145. — De Remonstrantsche predikanten te Utrecht afgezet, bl. 146. — Maatregelen vóór de bijeenkomst der Nationale Synode ge- nomen, bl. 147. INHOUD. . n 156. — Redevoering van EPIscoPrus tn de Synode, bl. 187. — Hare uitwerking en gevol- gen, bl. 159. — De Gedaagden -weigeren de Synode als wettig Rechter te erkennen, bl. 161. — Men legt het er op toe, hen te beletten in eene vrije beoordeeling van het leerstuk der Verwerping te treden, bl. 164. — De — Remonstrantsche predikanten voor. de Synode ontboden, bi. 166. — De Gedaagden bij Besluiten der Politieken tot stipter ge- hoorzaamheid aan de verordeningen der Synode vermaand, bl. 166. — Hun wordt verboden de stad Dordrecht zonder verlof te verlaten, bl. 168. — Men besluit eene Bezending naar 's Hage fe zenden om de Staten-Generaal ter sake van de hardnekkigheid der Remonstran- ten te raadplegen, bl. 170. — De Staten beslusien, dat men, bij voortgezette hardnekkig- heid der Remonstranten, hen uit hunne schriften sal mogen-oordeelen, bl. 171. — Brief van UYTENBOGARRD aan de Gedaagden, bl 172. — De Gedaagden beroepen sich op hunne - conscientie, ten einde niel gedwongen te worden tot den eisch der Synode toe te treden, bl. 173. — Voortdurend misverstand, bl. 174. — Waaraan de Politieken door een Besluit een einde pogen te maken, bl. 176. — Het geschil over de wijze, op welke de Remenstranten zich zouden mogen verdedigen, nadert zijne beslissing, bl. 177. — De Remonstranten wor- den wit de Synode geworpen, bl. 179. — De Staten-Generaal keuren deze handelwijze der Synode goed, bl. 180. — De Politieken vergunnen den Gedaagden hun gevoelen nog schrif- telijk te verdedigen, bl. 181. — Beklag over de wijze, sedert door de Synode gevolgd, om met gesloten deuren te vergaderen, bl. 182. — Invloed door de Engelsche Godgeleerden en den Engelschen Gezant op de Synode uitgeoefend, bl. 185. — Het gevoelen van comanus wordt door de Synode geenszins toegestemd, bl. 185. — Sarma begeeft zich naar Hoorn, ald. — Onlusten aldaar, bl. 186. — De Remonstranten achtten zich verplicht hunne gemeenten te blijven stichten, bl. 187, — Regeringscommissarissen in Holland uitgezonden om Roomsche Regenten af te zetten, bl. 188. — De Geloofsregelen door de Synode gesteld, bl. 190. — Een Vast- en Bededag uitgeschreven, 192. — Sententie tegen de Remonstranten, bl. 198, — De Belijdenisschriften door de Synode goedgekeurd, bl. 195. — De leer van vorstius door de Synode veroordeeld, bl. 196. — Hij zelf wit het Land gebannen, bl. 197. — Openbare afkondiging der Geloofsregelen en der Sententie, ald. — Afscheidsfeest aan de Uitheemschen gegeven, bl. 199. — Staatkundige betrekkingen met Frankrijk, bl. 200. — Het vraagstuk van de betaling der achterstallige saldij van de Fransche troepen in Nederlandsche dsenst, bl. 201. — Ware reden van Frankrijks onvermoeide voorspraak voor de Gevangenen, bi. 202. — Klachten van Fransche kooplieden wegens schaden, hun door Nederlanders aange- daan, ald. — Hatelijke uitlating van caRLETON tegen de Fransche Gezanten, bl. 205. — Borssisg teruggeroepen, ald. — Alvermogen van AERSSEN im dit tijdsgewricht, bl. 206. — Graaf WILLEM LODEWIJK pleit voor OLDENBARNEVELTS behoud, bl. 207. — Antwoord der Stan fen op soissises afscheidsrede, bl. 209. — De Fransche Gesanten weigeren het antwoord aan te nemen, bl. 211. — Een buitengewone bode brengt het naar Frankrijk over, ald. — LANGERAKS berichten uit Frankrijk, bl. 213. — Nieuwe rede van DU MAURIER fen voordeele der Gevangenen, bi. 214. — De Rechters vinden bezwaar in het vellen van het vonnis des doods, bl. 216. — De houding van OLDENBARNEVELTS zonen, bl. 217. — Den Advokaat wordt de dood aangezegd, bl. 218. — Hij schrijft aan zijne betrekkingen, bl. 219. — Zijn on- derhoud met waLAEUS, bl. 220. — WALARUS gaat van OLDENBARNEVELTS Wege tof den Prins, bl. 221. — OrDENBARNEVELTS onderhoud met de andere predikanten, bl. 222. — Zijn laat- ste nacht, bl. 223. — Zijn onderhoud met zijnen dienaar, bl. 224. — Hij weigert zijne betrekkingen nog te sien, bl. 225. — Laatste pogingen van de Prinses van Oranje en DU MAURIER, ald. — Toebereidselem tot de terechtstelling, bl. 227. — De sententie hem voor- gelezen, ald. — Zijne houding op het schavot, bl. 229, — Zijn dood en begrafenis, bl, 230. — Bejegening der andere Gevangenen, bl. 252. — Bericht van OLDENBARNEVELTS te- rechtstelling aan de Fransche Regering, bl. 233. — Sententie van ng Groot, bl. 234, — Sententie van HOOGERBEETS, bl. 255. — MoznsBERGEN erlangt vergiffenis, bl. 237. — Ver- oordeeling van DE HAAN, bl. 238. — Brief van UYTENBOGAERT aan de Staten-Generaal, ald. — Zijn vonnis, bl. 240. — HockRBEETS en DE GROOT naar Loevestein gevoerd, ald. — De GROOTS werksaamheid te Loevestein, bl. 241. — Hij ontvlucht vandaar, bl. 242. — De regeringsvorm wordt niet veranderd, ald. — De handel bracht krijgshaftigheid mede, bl. 245. — Noodsakelijkheid om sich ten aanzien van den handel in de Oost-Indién met En- eland (e verstaan, bl. 247. — Jaconus staatkunde ten aanzien van de Nederlanden, ald. — esluit tot het genden van eenige Gezanten naar Engeland, bl. 248. — Van beide zijden 1% Ivo. I NHOUD wordt de vereeniging der Nederlandsche en der Engelsche Oost-Indische Compagnie ge- wenscht, bl. 249. — Vooral Friesland en Groningen verzetten zich tegen de onvoorwaarde- lijke verlenging. van het-octrooi der Oost-Indische Compagnie, ald. — Klachten der Engel- schen over geweldenarijen der Nederlanders in de Oost en tn de Noordelijke seeén, bl. 351. — De Engelschen zijn bedacht op het aanhouden der Nederlandsche Oost-Indievaarders op de terugreize, bl. 353. — De Gezanten komen in Engeland aan, bl. 255. — Zij ver- ontschuldigen zich deswegens dat zij geen procurahe bij zich hebben en op zekere punten niet gelast zijn, ald. — Het plan van sacosus betreffende eenen tocht tegen de zeeroovers in vereeniging met Spanje, bl. 267. — De onderhandelingen over de vereeniging der beide niën geopend, bl. 261. — Nieuwe poging om onderhandelingen over de visscharij aan te knopen, bl. 262. — De onderhandelingen over de vereeniging voortgezet, bl. 265. — De zaak van het huwelijk can den Prins van Wales ter ha gebracht, bl. 264. — De onderhandelingen over de vereeniging voortgezet, bl. 265. — Geschil betreffende het deel, dat elk der beide Natién aan de verdediging zou hebben, bl. 266. — Eisch der Engelschen ten aanzien van hun aandeel aan den peperhandel, ald. — De onderhandelingen geschorst, bl. 268. — Audientie bij den Koning, ald. — Onze Gesanten, hoezeer door de Staten-Ge- neraal teruggeroepen, meenen nadere opgaven van de Engelsche zijde te moeten afwachten, bl. 271. — Er komt een ontwerp-traktaat tot stand, bl. 272. — Het traktaat komt tot stand. Hoe de Nederlanders het nagekomen hebben, bl. 275. — Onderhandelingen over de walvischvangst bij Spitsbergen, bl. 276. — Stand der partijen in Europa, bl. 277. — Be trekkingen tusschen Polen en Pruisen, bl. 278. — De Staten senden sticks als Gezant naar Pruisen, bl. 280. — Zijn bedrijf aldaar, bl. 281. — Staat van zaken in Koerland, bl. 