Geschiedenis van het buddhisme in Indië
Daarop wendde hij zich tot Warshakara met de woorden: »Eens dat ik te Vaikali in het Sandanda-heiligdom vertoefde, brahmaan, heb ik de Wis in die zeven plichten, die gij gehoord hebt, onderwezen, en zolang zij in de vervulling daarvan stand houden, hebben zij niets te vreezen.» »O Gautama», hernam de brahmaan, »ik begrijp, dat de Wis, door hun deugden beschermd, niet door den koning van Magadha zullen kunnen worden ten onder gebracht, tenzij door het stoken van tweedracht, En nu, o Gautama, zal ik gaan, want veel bezigheden wachten mij.» Daarop groette Warshakara beleefd den Heer en vertrok. Niet lang na het vertrek van den minister liet de Heer alle bij Rajagraha gevestigde monniken door Ânanda ter bijeenkomst oproepen. In de toespraak die hij tot de vergaderden richtte, drukte hij hun op het hart, strikt de zeven plichten te vervullen welke hij hun ging verkondigen. Hij gaf nu een uiteenzetting van dezelfde plichten en in dezelfde woorden als hierboven, behoudens enkele wijzigingen die noodzakelijk voortvloeiden uit het verschil in toestanden tussen de Wrji's en de monniken. Vervolgens onderwees hij de vergaderden in andere zeven plichten, die uitsluitend voor monniken golden. Men ziet, dat het Buddhisme, althans in zijn zuiversten en oudsten vorm, geen omwenteling tegen het voorvaderlijk geloof beoogde. Het bovenstaande is getrokken uit het Mahā-Parinirvana Sutta; het ontbreekt in de Burmeesche levensbeschrijving. Hetgeen nu volgt komt in hoofdzaak overeen met Bigandet II, 3. DE BUDDHA., 2038 voor monniken gelden. Deze zeven plichten zijn: dat een geestelijke ver- mijde werkheiligheid, praatzucht, slaperigheid, coteriegeest, booze begeerten, boos gezelschap en ’t halverwege staan blijven bij geestelijk nadenken, Ten derde hield hij hun een derde zevental van plichten voor: zij moesten geloovig, zedig, met heiligen schroom bezield, leerzaam, manmoedig en bedachtzaam zijn. Vervolgens vermaande hij hen om een vierde zevental plichten te betrachten, namelijk: zich te oefenen in de onderdeelen der hoogere wijsheid: geheugen, wetsonderzoek, geestkracht, lust, rustigheid, (vrome) aandacht en gelijkmoedigheid. Daarna leerde hij hun een vijfde zevental plichten, daarin bestaande, dat zij zich zouden te oefenen hebben in de erkentenis van het onbestendige, onwezenlijke, onheilige, zondige (der dingen); van de noodzakelijkheid der verzaking, der onverschilligheid voor de wereldse en der onderdrukking (aller kiemen des kwaads). Ten slotte spoorde hij hen aan de volgende zes plichten te betrachten : vriendelijkheid, in het openbaar en in het geheim, jegens hunne medediscipelen in handelingen, woorden en gedachten; mededeelzaamheid en zedelijk wandel, alsook broederlijk omgang in den tot zaligheid leidenden geloof. Een tijdlang bleef de Heer nog bij Râjagrha op den Gierentop, met zijne jongeren sprekende over moraal, geestelijke aandacht en wijsheid. Daarna begaf hij zich naar Ámrayashtikâ. Na een poos daar ter plaatse in de Koningskamer vertoefd te hebben, de moraal predikende en geestelijke vraagpunten behandelende, vertrok hij met een grote schare naar Nâlandâ. Terwijl de Heer zich aldaar in het Pâwärika-mangobosch ophield, kwam Pali: Ambalatthikâ, d. i. Mango-staakje. Hoewel de sage er niets van zegt, moet dit de plek geweest zijn waar de Buddha, in het voorjaar, zijn mango-wonder wrocht, hetgeen zulke noodlottige gevolgen voor den dwaalleeraar Pûraņa na zich sleepte, gelijk wij gezien hebben. Wij naderen trouwens met rassen schreden 't uiteinde van 't oude jaar en de mango knop voorspelt de naderende lente. Weldra zullen wij ons in den lusthof bevinden van de courtisane Mangohoedster; of zooals wij zouden zeggen: Juffrouw Appelbloesem. DE BUDDHA. Eens Caritputra tot hem, en sprak, na beleefde groet, op eerbiedigen afstand gezeten: "Mijn geloof in den Heer is dit, dat er niemand, hetzij ascet of brahmaan, ooit geweest is, zal zijn of thans is, erzamer in de hooger wijsheid dan de Heer." Dat zijn groote woorden op een hoogen toon uitgesproken, Caritputra!" zeide de Heer; "Kent gij dan alle volmaaktwijze meesters die er in het verleden geweest zijn zóó nauwkeurig, dat gij met zulk een bewering durft optreden?" "Neen, Heer!" "Kent gij al dezulken die er in de toekomst zullen wezen?" "Ook niet." "Kent gij mijzelven dan zoo door en door, om zulk een bewering te mogen uiten?" "Evenmin, Heer!" "Welnu, waarom spreekt gij dan zulke groote woorden op zóón hoogen toon?" Hierop antwoordde Caritputra: "Wel is waar ken ik de vroegere, toekomstige en tegenwoordige volmaaktwijze meesters niet zoo nauwkeurig, maar ik ken de eeuwige consequentie der Wet. Gelijk dus die meesters in 't verleden de opperste wijsheid bereikt hebben door de 5 hindernissen te mijden, door alles wat den geest stoort te onderdrukken en door zich met onwrikbaren geest in de zeven onderdeelen der hooger wijsheid te oefenen, zoo zullen ook de toekomstige het doen; en zoo ook heeft de Heer het gedaan." Van Nalandà zette de Buddha na een poos zijnen tocht voort en bereikte Pataligrama (d.i. Patli-dorp). Zoodra het gerucht zich verbreid had dat de Heer te Patna was aangekomen, kwamen de daar woonachtige leeken hun opwachting maken en noodigden hem uit, zijn intrek te nemen in de herberg der gemeente. Na zijn stilzwijgende toestemming haastten de gelovigen uit het dorp zich om de herberg voor de ontvangst in gereedheid te brengen, de vloorkleeden te leggen, de zitplaatsen te schikken, de martelaan met water te vullen en de lamp op de standaard te zetten. Na deze voorbereidingen verzochten zij de Heer het verblijf te betrekken. Vergezeld van de monnikenschare begaf de Meester zich op weg, trad na de voeten gewassen de hal binnen, en plaatste zich bij den middelpilaar met het gezicht naar het oosten, terwijl de discipelen plaats namen aan de westelijke wand met het gezicht naar het oosten, en de leeken uit het dorp aan de oostelijke wand met het gelaat naar het westen. De toespraak welke de Heer nu tot de gelovigen van het dorp richtte, luidde ongeveer aldus: »Vijf slechte gevolgen, huisbezitters, vloeien er voort uit de veronachtzaming der zedelijke geboden! Voor den onzedelijken mensch. Welke vijf? In de eerste plaats vervalt de onzedelijke mensch tot nalatigheid en zal hij daardoor groote schade aan geld en goed lijden. Ten andere zal hij een slechten naam krijgen. Voorts zal hij in een of ander fatsoenlijk gezelschap komend verlegen worden. Verder zal hij radeloos wezen bij zijn sterven, en ten slotte zal hij na zijn dood ten verderve gaan. Dit zijn de vijf slechte gevolgen, huizenbezitters, welke uit de veronachtzaming der zedelijke geboden voortvloeien. Hij ging voort met op dezelfde wijze de vijf goede gevolgen die uit de betrachting der zedelijke plichten voortvloeien in ’t licht te stellen; die gevolgen zijn juist het tegendeel van de vorige. Na aldus tot laat in den nacht de gelovigen van ’t dorp onderricht en gesticht te hebben, sloot de Heer de vergadering en betrok zijn kamer. Het geschiedde om die tijd dat Sunitha en Warshakara, de twee ministers van ’t rijk van Magadha, te Patiligrâma een stad aanlegden tot bolwerk tegen de Vrijja's. Bij die gelegenheid kozen een groote menigte godheden hun verblijf in genoemd dorp. Ter plaatse waar de voornaamste godheden hun verblijf hadden, bouwden de rijksgroten hunne woningen; waar de godheden van middelbaren rang zich vestigden, daar gingen de ambtenaren van gelijken rang hunne huizen bouwen; en zo verder. Nu zag de Heer met zijn alziend oog hoe die godheden zich in ’t oord vestigden en hij vroeg aan Ânanda, wie daar een stad lieten bouwen. “Sunîtha en Warshakâra, de ministers van Magadha”? was het antwoord. Hierop deelde de Buddha mee wat hij met zijn alziend oog gezien had, en voegde er de voorspelling aan toe, dat op die plaats eenmaal een bloeiende hoofd- en handelstad, Pâtaliputra, zou verrijzen, en dat haar drieërlei gevaar zou dreigen, vanwege brand of overstrooming of tweedracht. Sunîtha en Warshakâra lieten niet na, den Heer een bezoek te brengen en hem voor diezelfde dag ter maaltijd te noodigen met de woorden: “doe ons de eer, Heer Gautama, vandaag met de congregatie van monniken bij ons te komen eten.” De heuse uitnoodiging werd aanvaard. Na aankondiging ontvangen te hebben dat de maaltijd gereed was, begaf de Buddha zich met de zijnen naar ’t verblijf der twee ministers, waar de gasten uitstekend onthaald werden. Na afloop van den maaltijd, dankte de Heer voor ’t gul onthaal met de volgende dichtregelen: “Wijs doet hij die, als hij ergens zijn verblijf te vesten wenscht, alle brave en vrome lieden daar ter plaatse gul onthaalt; lof en dank ook, als verschuldigd, aan de goden brengt van ’t oord: deze loven wie hun lof geeft, eeren wie hun eer bewijst, hebben lief wie vroom en vroed is, als een moeder haar zoon. Iemand die de goden minnen, wacht steeds zegen en geluk.” De toon deze verzen is niet Buddhistisch, maar wat men overneemt zonder aanmerking, beaamt men. Men ziet wat er aan is van de bewering dat de Buddha vijandelijk optrad tegen het volksgeloof. DE BUDDHA. De twee ministers deden den Heer, die intussen van zijn zetel was opgestaan, uitgeleide en besloten dat de plaats, waar de asceet Gautama, zooals zij hem noemden, de poort zou uitgaan, voortaan zou heeten Gautama-dwâra (Gautama's poort) en dat het veer, waar hij den Ganges zou oversteken, in 't vervolg den naam zou dragen van Gautamatirtha (d. i. Gautama's veer of voorde). Aan den Ganges gekomen, zag de Heer de mensen in de weer, sommige om aan den oever en boten te zoeken, andere om een vlot te maken, ten einde de rivier, die zeer gezwollen was, over te steken. In een oogwenk was de Buddha onzichtbaar geworden en vertoonde hij zich, mitsgaders de monnikenschare, staande aan de overzijde. Vervolgens zette de Heer zijn tocht voort naar Kotigrama (d. i. dorp aan 't uiteinde). Hier hield hij een toespraak tot de zijnen in de volgende voege: "Monniken! dat wij, ik en gij, deze lange weg bewandeld en doorlopen hebben, is een gevolg daarvan dat wij de 4 hoofdwaarheden niet erkend (en: op nieuw gekend) en bereikt hebben. Welke vier? Hier volgen de bekende hoofdwaarheden: "Omdat wij, ik en gij, geen van allen een of andere waarschijnlijkheid gevolgd en het geloof in de waarheid in stand gehouden hebben. Hetzij in de verhalen van de verleden tijden, of in de verhalen over de toekomst, of in de verhalen die met het heden te maken hebben. En hierdoor hebben wij verdachte dingen gezien en gehoord, waarover wij ons nu overtuigd gevoelen. Verre van ons op te merken hoe de wereld is ontstaan, wat de oorzaak is van de ontstaan wereld en hoe de wereld verloopt, wellicht dat wij weer terugvallen in verkeerdheid en fouten en dat daardoor de kwaad oorzaak weer de kans krijgt de wereld te verwanen, wat wellicht een nieuwe ontwikkeling zal zijn van de voorafgaande ontwikkelingen. Daarom nu, Monniken, is het voor mij van belang dat gij deze vier hoofdwaarheden erkent en begrijpt." Bij deze gelegenheid uit de Buddha eene ontboezeming welke hier uitgelaten is, als volstrekt onverstaanbaar. Het vers is wanhopig bedorven. De tweede regel van dit verknoeide versje zou kunnen geluid hebben: "kullam pi jale bandhanti tinnâ medhâwino janâ", d.i. "ook een vlot is men bezig in 't water te maken; de verstandige lui zijn aan den overkant". Het eerste vers zou iets van den volgenden aard kunnen behelzen: "taranti arpawam sâram stum krte na", d.i. "men komt over den stroom door eene stevige brug te leggen". Dit alles is zeer onzeker en weinig bevredigend, maar het is beter op de moeilijkheden opmerkzaam te maken dan ze te verzwijgen. De 4 waarheden zijn ontleend aan de geneeskunst: 1. de geneesher constateert de ziekte; 2. erkent de oorzaak er van, bestaande in smetstoffen, kwade sappen, drails, of zoals de Grieken zeggen: "symptoomen"; 3. hij beseft dat deze moeten worden onderdrukt, uit den weg geruimd worden; 4. gaat over tot de middelen, medische of chirurgische. Op geestige wijze worden deze medische axiomata of stelregels der kunst te pas gebracht waar de Zon in een der voegen, verbindingspunten, sandalen, staat, waar hij dus als heeler optreedt. Die vier erkend en bereikt hebben, hebben wij dezen langen weg bewandeld en doorlopen. Nu echter hebben wij elk van die waarheden erkend en bereikt; is de begeerte om te blijven bestaan uitgeroeid; verdwenen de lust die ons aan 't bestaan hecht; nu wordt men niet wedergeboren." Dit gezegd hebbende, herhaalde de Sugata het gesprokene in den vorm van een vers. Eene poos lang vertoefde de Heer te Kotigrâma, zijne volgelingen onderwijzende in punten van moraal, geestelijke aandacht en wijsheid. Van deze plaats vertrok hij met de groote schare naar Nâdika, alwaar hij zijn intrek nam in de Gifijakâ-herberg. Daar zijnde had de Meester een gesprek over onderscheidene gelovigen die te Nâdika het tijdelijke met het eeuwige verwisseld hadden en over wier staat en lot na den dood Ánanda inlichting vroeg. Het waren: de monnik Sâdha, de non Nandâ, de vrouwelijke leek Sujâtâ, de leeken Sudatta, Kakuda, Kâlinga, Nikata, Katissabha, Tushta, Santushta, Bhadra en Subhadra. Op zijn vraag ontving Ánanda een uitvoerig en volledig antwoord, in hoofdzaak hierop neêrkomende dat Sâdha tengevolge van 't verdwijnen aller smetten zelf bij den sandhi van oud en nieuw jaar, als de Buddha de ontwaking bereikt; op 21 Januari, als hij zijn eerste preek houdt; enz. Bhawanetti is, zooals het Paliwoordenboek opgeeft: leidende tot wedergeboorte, Skr. bhawa-netri; het woord uitgeput, zou eerder passen bij de betekenis stroom dat ook aan het Sanskriet verî wordt toegekend; in 't volgende versje, dat veel ouder schijnt dan het proza, wordt in plaats van khind gebezigd samdhatu, d. i. uitgeroeid. Denkelijk niet juist; het vers is de oude overlevering, later vervangen door proza, maar als bijzonder heilig stuk bij de prozaomwerking gevoegd. De bedoeling van 't bovenstaande is dit: de Buddha (d. i. de zon van 't loopende jaar) heeft nog niet op nieuw de Bodhi bereikt, maar hij is reeds in 't Dorp aan 't uiteinde en zal dus straks aan den boom der ontwaking komen. Doch dan houdt hij op te bestaan; het nieuwe jaar begint, en het oude komt nooit weder terug. Eigenlijk moest de geschiedenis hier, op 21 Maart, uit zijn, tenzij men veronderstelt dat de sage wordt voortgezet tot aan 't begin des kalenderjaars. Dit komt in Mahâvagga 6, 30, 6 eerst later voor, doch duidelijk op een verkeerde plaats. Ook is de daar gebruikte vorm Nâtika onjuist, want de overige bronnen stemmen met Schiefner 285 in de vorm Nâdika overeen. Sâdha treffen wij 100 jaar later op het beroemde concilie te Vaigâlî weer frisch en gezond aan. Sujâtâ is een oude bekende; zij was het die op den dag der ontwaking den Heer van een gouden schotel enz. voorzag en leefde, volgens Lalitavistara, te Nandika-grâma, hetwelk dus wel ’t zelfde als Nâdika zal zijn. DE BUDDHA. 209 verlossing en hooger inzicht erlangd had; dat Nanda door de afschudding der vijf lagere banden zulk eenen staat in hogere gewesten erlangd had dat zij van daar niet meer zou behoeven terug te komen; dat ook de volgenden die staat deelachtig waren, behalve Sudatta, die, slechts drie banden afgeschud hebbende, als Sakrdâgâmin nog eenmaal op aarde zou herboren worden, en Sujâtâ, die den eersten graad van heiligmaking bezat. De beantwoording van Ânanda’s vragen leidde den Heer tot de volgende ‘opmerking: »Het is toch waarlijk niets zeldzaams, Ánanda, dat er een menschenkind sterft. Als gij telkens, wanneer iemand te overlijden komt, tot den Tathâgata komt om dienaangaande inlichting te vragen, zou de Tathàgata er last van hebben. Daarom, Ânanda, zal ik u een hoofdstuk der Wet verkondigen, met behulp waarvan een rechtgeaard leerling des- verkiezende voor zich zelven met zekerheid kan bepalen of hij zoover ge- vorderd is dat hij niet behoeft te vreezen herboren te zullen wörden in de hel, in ’t lichaam van een dier, in ’t schimmenrijk, in een toestand van ellende. Ten eerste dan moet de edelaardige leerling een redelijk ge- loof hebben in den Buddha: ten andere in de Wet; eindelijk in de Con- gregatie. Ook moet hij de zeden, die edele menschen liefhebben, bezitten.” Van Nâdika maakte de Heer zich op naar Waicâlì, en verwijlde daar in den lusthof van Ámrapâlì. Zoodra de courtisane vernam dat de Heer in haren * mangogaard verwijlde, liet zij hare allerschoonste rijtuigen in- spannen en reed daarmede, zelve op een allerschoonst rijtuig gezeten, de stad uit, den weg op naar haren tuin. ? Na zoover als de grond zich 1 Afwijkend is de voorstelling in Mahâwagga 6, 30 in zooverre als gezegd wordt: „toen A. vernam dat de Heer te Kotigrâma aangekomen was.” 3 De in ’t oog vallende herhaalde vermelding van wagens doet ons denken dat Ámrapâlt vereenzelvigd wordt nu eens met Sûryâ, de Zonuedochter, die op den wagen der Agwins rijdt, dan weer met Rohinî (Aldebaran), die de hoofdster is van den Wagen van Rohinî in den Stier Beide konden des te lichter vereenzelvigd of verward worden, omdat Sûryâ als bruid gegeven wordt aan den Maangod, en Rohinî de gade des Maangods heet. Zij heet eene cour- tisane, ganikâ, omdat dit woord, eigenlijk „tot den grooten hoop behoorende, vulgair, publiek,” afgeleid is van gana, eene schare, troep. Nu vormen de Moedergodinnen zulk eene schare, en 14 210 DE BUDDHA. daarvoor geleende, gereden te hebben. Stapte zij van den wagen af en ging te voet! Tot den Heer. In zijne nabijheid gekomen, groette zij hem, ging op bescheiden afstand zitten en werd door hem met een stichtelijke rede verlicht en verkwikt. Daarop noodigde zij den Heer met zijn schare den volgenden dag ten eten en vertrok, na zijn stilzwijgende toestemming, met eerbiedigen groet. Ook de Lichavi van Vaicali hadden bij de melaatste dat de Heer aangekomen was, zich gehaast om de schoonste rijtuigen te laten inspannen en, zelf op een ervan gezeten, de stad uit te rijden. Sommige hunner waren donkerblauw, donkerblauw gekleurd, donkerblauw gekleed, donkerblauw uitgedost; andere geel, geel gekleurd, enz.; nog andere rood, rood gekleurd, enz.; weer andere wit, wit gekleurd, enz. Toen reed Ámrapál den jongeren Lichavi's in de wielen. Naar de reden hiervan gevraagd, verklaarde zij den Heer voor den volgenden dag ten eten uitgenoodigd te hebben. "Wel, Ámrapálì", zeiden de Lichavi's, "geef ons dat maal voor honderdduizend (goudstukken)." "Neen, heeren", antwoordde zij, "gij mij geheel Vaicali, dan zou ik u zo’n groot maal toch niet geven." Toen klapten de Lichavi's met de vingers, uitroepende: "Ach, Moedertje heeft ons overvleugeld! Moedertje heeft ons verkloekt!" Intussen zetten de Lichavi's hun tocht voort. Zodra de Heer hen in de verte zag aankomen, wendde hij zich tot de monniken met de woorden: "Indien er onder u zijn, monniken, die de goden van het paradijs nog niet gezien hebben, aanschouwt dan de schare der Lichavi's; beschouwt ze en trekt het besluit dat de schare der Lichavi's de schare der goden van het paradijs is." Daar Surya en Rohi beiden den scheppenden Zonnesgod tot vader of beheerscher hebben, is de ganika vermoedelijk dezelfde als de Moedergodin Savitri, de Zonnedochter. Ámrapálì is dan ook zonder ouders, zoo van zelf, geboren; Hardy M. of B. 456; Hiuen Thsang, Mémoires, I, 388. Dit "te voet" herinnert aan het zoo vaak van Aurora (Ushas) voorkomende epiteton padwati, te voet loopende. Ook Ushas is de Zonnedochter; zij is dan ook zoowel de dagentraad als het aanbreken van het nieuwe jaar, van elk nieuw tijdperk. 3 Volgens Mahâvagga: te Kotigrâma; volgens Mahâparin. S.: «in den tuin van Ambapâli » Deze term, schijnbaar zoo weinig strookende met de schoonheid der courtisane, bevestigt ons in het vermoeden dat zij eene der Moedergodinnen is. DE BUDDHA. 244 Op dezelfde wijze als Âmrapâli gekomen en door den Heer ontvangen, richtten de Lichawi's tot hem dezelfde uitnoodiging, die afgeslagen werd, waarop zij zich, met dank voor de hun toegesproken woorden, eerbiedig groetende verwijderden. Toen de nacht voorbij was, liet Âmrapâli in haar hof de keurigste spijzen gereed maken en zond, nadat alles in gereedheid was, bericht aan den Heer, die met zijn stoet van monniken vroeg in den ochtend naar de plaats toeging waar de gastvrouw het maal had aangericht. Na den afloop van den maaltijd vatte Âmrapâli het woord op en zeide: »dezen tuin schenk ik aan de Congregatie, waarvan de Buddha het hoofd is. » De schenking werd aangenomen door den Heer, die na een stichtelijke rede gesproken te hebben opstond en vertrok. 34. KRANKHEID VAN DEN BUDDHA. — ANANDA DOOR DEN BOOZE BEZETEN. — VERZOEKING VAN DEN BOOZE. — GEBEURTENISSEN DER LAATSTE MAANDEN VOLGENS DE NOORDELIJKE OVERLEVERING. — GESCHIEDENIS DER LAATSTE DAGEN VOLGENS DE ZUIDELIJKE BERICHTEN. — MAALTIJD BIJ CUNDA. — LAATSTE ZIEKTE, AANKOMST TE KUCINARA, LESSEN AAN ANANDA. BEKEERING VAN SUBHADRA, DOOD, UITVAART, VERDEELING DER RELIEKEN. Van den hof van Âmrapâli toeging de Heer naar Bailwa-dorp. Daar ter plaatse bracht hij den stillen-tijd door, terwijl hij den monniken rondom Vaicali inkwartierde. Hierop volgt onmiddellijk in Mahâvagga 6, 30 dat de Buddha toeging naar de Belvedere-zaal te Grootenbosch bij Vaicali. Dit komt in Mahâparin. S., dat wij thans volgen, eerst veel later voor, zooals de lezer zien zal. 2 Hier vinden we een bevestiging van het bovenop bl. 178 uitgesproken vermoeden dat de stille tijd des Buddha's oorspronkelijk in de wintermaanden viel. Het verhaal gaat hier een drietal maanden terug, zooals blijkt uit de zoo straks te melden ziekte des Tathâgata's. Immers om den kortsten dag moeten de Buddha's krank worden. De storing in den gang van de geschiedenis — die niet in den Mahâvagga plaats heeft — laat zich het lichtste verklaren uit de omstandigheid dat in sommige streken Nieuwjaar begon om 1 Januari, in andere om 1 April. Te Bailwa werd de Heer doodelijk ziek, en alleen aan zijn geestkracht en het besef dat zijn taak nog niet vervuld was, was het te danken dat hij niet bezweek. Toen hij weer zooveel in krachten gewonnen had dat hij beweging kon nemen, ging hij buiten 't klooster op een beloende plaatsje zitten en sprak met Ânanda over zijn naderend einde. "Ik ben nu oud," zeide hij onder anderen, "hoogbejaard; ik heb den leeftijd van 80 jaar bereikt, Ânanda; gelijk aan een oude wagen, sleept zich het lichaam van den Tathâgata met moeite voort. Wanneer de Tathâgata na de onderdrukking der gewaarwordingen de onvoorwaardelijke concentratie des geestes zal bereikt hebben, dan zal het lichaam des Tathâgata's in zalige rust zijn. Daarna, Ânanda, zult gij lieden op uw levensweg uit uzelf en de Wet-licht moeten putten, in uzelf en in de Wet heil zoeken." Eens sprak de Heer tot Ânanda: "neem de mat, Ânanda, en laat ons naar 't Câpâlâ-heiligdom gaan om er den dag door te brengen." Bij ’t heiligdom gekomen, nam de Tathâgata plaats en sprak: »Be- koorlijk, Ánanda, is Waicâli; bekoorlijk het heiligdom Udayana; alsook het Gautamaka-heiligdom; en dat van Sattamba, van Bahuputrâ, van Sâ- randadà en Câpâla. ? Alwie de vier deelen der wondermacht (eigenlijk: der toeneming, des wasdoms) beoefend en zich eigen gemaakt heeft, kan desverkiezende eenen Kalpa of de rest van een Kalpa blijven. De Ta- 1 Câpâla is eene kunstmatige, maar op taalkundige analogie steunende, bijvorm van Câpin, de Boogschutter (in den Dierenriem). Een heiligdom (caitya) wordt ook het sterrebeeld de Visschen genoemd; zie bl. 74. Het stuk ontbreekt in Bigandet, bij wien de dood van Gâri- putra volgt; ten onrechte, zoover zijn wij nog niet in den tijd; de eerste Agwin kan eerst in Maart heliacisch ondergaan. 2 De verklaring dezer rheiligdommen”’ is onzeker; Udayana kan even goed ~uitgang” als „opgaug”’ zijn; in ‘teerste geval kan het de Ram, in ’t laatste de Visschen zijn. Sattamba ware in 't Sanskrit òf Saptâmra òf Saptâmba; het laatste „de zeven Moeders” zal bedoeld zijn, d. i. de Pleiaden, Indisch: Krttikâ's. Bahuputra is wvkroostrijk”; de verklaring onzeker; misschien zijn ook hiermede bedoeld de Pleiaden, die anders de Bahulâ’s (de velen) geheeten worden ; dit is te waarschijnlijker omdat Bahuputrikâ eene der Moedergodinnen en kweeksters van Skanda, derhalve eene der Pleiaden is. DE BUDDHA. 213 Thagata nu heeft die beoefend en zich eigen gemaakt, kan dus desverkiezende eenen Kalpa of de rest van een Kalpa blijven. Niettegenstaande de Heer op die wijze zulke duidelijke wenken gaf, kon Ananda het niet begrijpen en zeide hij niet: "Blijf, Heer! eenen Kalpa; blijf, Sugata! tot nut, heil en genoegen van mensen en goden", omdat Mara zich van zijn geest had meester gemaakt. De Heer herhaalde zijn woorden ten tweeden, ten derden male, doch Ananda zweeg. Toen zeide de Heer: "Ga, Ananda, en doe waarvoor gij meent dat het de tijd is" En de discipel stond op, groette den Heer eerbiedig en zette zich op eenigen afstand aan den voet van eenen boom neder. Weldra verscheen Mara de Booze en zeide: "Doof geheel uit, Heer! doof geheel uit, Sugata! de tijd is gekomen." Doch de Heer weigerde! en verklaarde dat hij, de Tathagata, eerst over drie maanden volledig zou uitdooven. Terwijl de Heer in ’t Kapala-heiligdom vertoefde, maakte hij zich los van de begeerte om langer te leven. En zie, eene ontzettende aardbeving en het gerommel van hemelsche trommelen vergezelde die gewichtige gebeurtenis. Bij die gelegenheid onderrichtte de Meester Ananda in de 8 oorzaken van aardbevingen, en in andere onderwerpen; verhaalde hoe Mara de Booze reeds vroeger onder den Geitenhoeders-banaan hem, den Tathagata, had willen overhalen volledig uit te dooven, en hoe Mara die poging nu in ’t Kapala-heiligdom herhaald had. Nu richtte Ananda het verzoek tot den Heer om nog eenen Kalpa te blijven tot nut, heil en genoegen van mensen en goden, maar de Tathagata antwoordde, dat Ananda het gunstige oogenblik had laten voorbijgaan en het dus aan zichzelf te wijten had, zoo aan zijn tot driemaal toe herhaalde bede niet kon voldaan worden. Vervolgens vertrok de Tathāgata met Ānanda naar Grootenbosch en nam zijn intrek in de Belvédère-zaal. Hij liet door zijn getrouwen discipel de monniken bijeenroepen, en hield een toespraak tot hen, waarin hij hen vermaande trouw te behartigen wat hij hun geleerd had. Ook deelde hij hun mede dat de Tathāgata over drie maanden volledig zou uitdoven. Na een poos toog de Heer met een grooten stoet van monniken naar Bhândagrāma, en andere dorpen, waar hij overal zijn lessen in dezelfde woorden herhaalde, tot dat hij te Bhoganagara kwam. Ook hier bracht hij eenigen tijd door, de monniken leerende. Van Bhoganagara begaf hij zich naar Pāvā. Hier zullen wij den draad der geschiedenis afbreken om de hoofdfeiten in de Noordelijke overlevering vermelden, mede te deelen. Nadat de Heer 80 jaar oud geworden was, bracht hij den stillen-tijd door in het land der Wie in het Ginkapā-bosch, noordelijk van het Bamboe-bosch. Daar werd hij gevaarlijk ziek, doch herstelde. Na zijn genezing trok hij, van Ānanda vergezeld, naar het land der Malla’s, wier gastvrijheid hij een maand lang genoot. Door op den weg tusschen Kūjinagara en de rivier de Hiranyāvatī een bewijs van wondergroote kracht te geven, daarin bestaande dat hij eenen grooten steen, dien men in 29 dagen niet van de plaats had kunnen krijgen, hoog in de lucht wierp en in stof deed verkeeren, bekeerde hij 500 Malla’s. De Heer sprak tot Ānanda: »Binnen niet langen tijd, Ānanda, zal ik in het bosch der twee Sāl-boomen het Nirvāna bereiken.” Daarop ging 2 De reden waarom de 4 hoofdtijdpunten en hoofdtijdperken des jaars, de sandi's, met het woord voor bosch, wana, worden aangeduid, is wel deze, dat wana niet alleen “bosch”, maar ook “woning” en “uitgangspunt” beteekent. Het Indische woord is dan ook etymologisch niets anders dan ons woning. Evenals bij ons woning en kwartier synoniem zijn, zoo moet ook de Indiër wana (kwartier: bosch, maar bedoeld: woning) gelijkgesteld hebben met pada. DE BUDDHA. 215 hij naar den Gierentop en van daar door de lucht naar een land hoog in ’t Noorden. Om die tijd stierf Câripûtra en onmiddellijk na hem zijn onafscheidelijke geliefde Maudgalyâyana. Aan de nagedachtenis van Câripûtra wijdde Anâthapindika, met toestemming des Heeren, een heiligdom. Het was om die tijd dat de Heer den als kind wedergeboren brahmaan Kaundinya op een mesthoop zag spelen. Bij het zien van den Buddha werd hij gelovig en bood een handvol aarde aan, waarop de Meester tot Ânanda zei: ”Dit kind, Ânanda, zal over 100 jaar na mijnen dood Açoka worden, die evenzooveel heiligdommen ter ere mijner relieken zal oprichten als deze handvol zandkorrels bevat.” Toen de Heer, besloten zijnde te verdwijnen, zag dat Kâcyapa geschikt was om als leeraar op te treden, Ânanda daarentegen om den schat van het gehoorde te bewaren, * sprak hij tot Kâcyapa: ”Kwijt u van het leeraars- ambt en verdwijn niet vóórdat Madhyântika monnik geworden is. Beveel hem den Nikker Hulunta te bekeeren, zich in Kashmir te vestigen en de een standplaats, een vak, een kwartier. Wat in ’t bijzonder Wenuwana als tijdsgewricht be- treft, vergelijk men ’t Skr. upa-vāyāva, de drie gewrichten van den dag. Het lag voor de hand om de bamboe ter aanduiding te bezigen. De dood van deze discipel, d.w.z. de helacische ondergang van den eersten der Açvins, wordt uitvoerig beschreven in de Burmeesche levensbeschrijving (bij Bigandet 2, 18 vgg.). Of de Burmees zelf nog wist wie Çāriputra was, blijkt niet, maar zijne bronnen wisten het volkomen goed, want 1°. wordt ons verhaald dat Çāriputra’s zoogmoeder Revatî, d.w.z. de ster E in de Vissen, heette (Bigandet 2, 21); 2°. zegt de Buddha in zijn lijkrede op Ç. o.a.: «hij geleek eenen stier wiens hoorns gebroken zijn» Nu kan de Heer dit niet hebben gezegd, want de Buddha’s uiten geen onwaarheid. Neen, hij zei dit: „hij geleek eenen stier (d.w.z. voorganger der kudde, al. belhamel), wiens hoorns gebogen zijn; het Indische woord Ōkhagna is „gebogen” en “verbreken…”’ De Buddha gaf te kennen dat Ç. eigenlijk een ram was, en dat is waar; de Açvins en de Ram vallen samen. Ook bij Bigandet 2, 26, waar de dood zeer tragisch gemaakt is. Daar M's dood iets later valt dan die van zijn gezel, moet hij B of œ van den Ram wezen. Kaçyapa of Kacyapa is de schemering, die onmiddellijk op zonsondergang volgt; hij is daarom zoo uitnemend geschikt om als leeraar, als maestro op te treden, omdat de schemering Manu heet, en Manu betekent ook juist de monitor, de mentor. Daarentegen heeft Ânanda, Mercurius of Jupiter, als planeet een meer receptieve natuur, vermits de planeten slechts een aan de zon ontleend licht hebben. Madhyântika beteekent Middag in het Pali; doch etymologisch is het meer in algemeen „middeltijd” Wij zullen later zien dat hij ten minste 250 jaar oud werd. DE BUDDHA. leer daar inheemsch te maken. En gij, Ânanda, levert de leer over aan Cânawâsika en beveelt hem de Nikkervorsten Nâta en Bhata te bekeeren, en verdwijnt niet, alvorens de leer aan Upagupta overgeleverd te hebben, en zegt hem, dat hij niet verdwijnt eerdat hij de leer aan Dhîtika overgegeven en deze gezegd heeft dat hij vóór zijn verdwijnen de leer weer aan Kâlika overgeven. Kâcyapa en Ânanda beloofden overeenkomstig ’s Meesters woord te zullen handelen. Nadat de Heer eenen laatsten blik op Waicâlì geworpen had, begaf hij zich door de dorpen der Wis naar ’t land der Malla’s en het noordelijk van Bhogagrâma gelegen Cincapâ-bosch. En zie! de uiteinden van den horizon staan in gloed, de aarde beeft, meteoren vallen. Het waren de teekenen van ’t aanstaande verdwijnen des Heeren. Tussen Wrji-land en de rivier de Hiranyawatî begon de Buddha vermoeienis te voelen in den rug en legde zich neder op zijn tot kussen gevouwen kleed. Een Mallische Pukkasa schonk hem een paar boomwollen gewaden. Zoodra de Heer die aangetrokken had, werd zijn kleur glanzend. "Zie, Ânanda", zeide hij, "op den avond toen ik een Buddha werd en als ik het Nirwâna bereik, heb ik deze kleur." Aan de Hiranyawati gekomen, nam de Heer een bad en ging toen de rivier over. Tussen de rivier en het Kugi-land begonnen de pijnen. Dezelfde geschiedde ook met Devadatta, toen hij op het punt was van onder te gaan, zoals wij gezien hebben. Benaming eener geringe menschenklasse. Daar de kleur der ondergaande zon kan beschouwd worden als roos, roodachtig, is het te verklaren dat de Noordelijke Buddhistische monniken roodachtige gewaden dragen. Buddha en mukta, verloren, komen op hetzelfde neer. Voorts is mukta ook rondomgaan, van de zon. Derhalve is buddha, de ontwaakte (opgekomen zon) in een ander opzicht het tegendeel van mukta. Wij zijn overtuigd dat de algemeen Indische opvatting van mukta, verloren, en moksha, verlossing, op etymologie berust en onjuist is. De ware, oudere, oud-Arische bedoeling van mukta was „door en door ervaren, wijs”; van moksha: wijsheid, wijsbegeerte; de ware zin is bewaard gebleven in het met elkaar identieke Angelsaksische smagan (Slavisch smykati), doordringen; van waar smeagan, grondig onderzoeken, uitvorschen, enz. Van daar dat bij de Buddhisten arhat, een meester, en mukta, zakelijk op hetzelfde neerkomen. DE BUDDHA. in den rug op nieuw. Toen begaf hij zich naar ’t bosch der twee Sàl- boomen, tusschen Kusinaara ten Westen en de Hiranyavati ten Oosten. Daar ging hij zitten en sliep in. Aanstonds buigen zich alle grassoorten en boomen voor hem, dieren en vogels verstommen, zon en maan worden verduisterd, de aarde beeft. Ananda vroeg: »Waarom is het dat gij, met versmanding der zes steden, hier verdwijnt?” »Ananda”, antwoordde de Buddha, »spreek niet aldus. Hier hebben de 6 Buddha’s vóór mij hun lichaam verlaten en ik doe het nu als zevende.” Klagende riep Ananda aan de zijde des Meesters uit: »Het oog der wereld is bij zijn uitdooving groter dan vroeger,” en met zwoegenden boezem begaf hij zich naar een ander oord. Eindelijk verscheen de 15de dag waarop de Heer zou overlijden. Van alle gaven die goden, menschen, enz. hem brachten, nam hij geen aan behalve het laatste onthaal van Cunda, de zoon van de dansmeester uit Kucinagara. Voorts genas hij Ajâtacatru, die om hulp te zoeken overgekomen was, van diens ziekte; troostte Indra, die radeloos was omdat hij geen middel zag om zich na een Buddha's dood tegen de geesten der duisternis te verdedigen; en sprak ook bemoedigende woorden tot Rähula, die, op aanmaning van de Jina des Noordoostens, van daar was toegekomen om bij de laatste oogenblikken zijns vaders tegenwoordig te zijn. Op de vraag van Ânanda, hoe hij zijn uitvaart wilde vieren, antwoordde hij "als een Cakrawartin". Ook de zon wordt door de Indiërs als een der graksa-planeten beschouwd. Volkomen terecht beweerden dus de 6 dwaalleeraars (op bl. 153) dat zij ook Buddha's waren. In de kerkelijke opvatting wordt dat anders voorgesteld; op de 7 officiële Buddha's komen we later terug. Deze dubbele uitdooving zal wel de strekking hebben om te doen uitkomen, dat het gemiddeld verschil, in theorie, tussen het astronomisch einde van het jaar in Maart en dat van 't luni-solair kalenderjaar 15 dagen bedraagt. Wie met deze dansmeester bedoeld wordt, is ons onbekend; de dansmeester aan de hemel is bij de Indiërs de Poolster. De Zuidelijke voorstelling wijkt, zooals wij zien zullen, eenigszils af. D.i. wereldheerscher, maar bedoeld is wel de schijfwerper of "hemelse raddraai", d.i. Vishnu. De laatste belangrijke gebeurtenis vóór het henengaan des Tathâgata's, was de bekeering van Subhadra, eenen monk die 120 jaren telde en noordelijk bij het meer Anavatapta woonde. Ziende dat het vijgebosch in de nabijheid zijner woning oud was geworden, meende hij: "Nu ik sterven ga, is ook dit bosch oud geworden." Doch dienaangaande door een godheid beter ingelicht, die hem te kennen gaf dat het teken een aanwijzing was van ’t naderend uiteinde des Buddha’s, begaf zich Subhadra naar het Sâl-bosch, en ontmoette daar Ananda. Nu was de oude in 500 geslachten de vader des Heeren geweest ! en uit die hoedelijke liet deze hem voor zich verschijnen en bekeerde hem, waarna Subhadra grootmeester werd en vóór den Meester verdween. De Heer vertoonde de goudkleur zijns lichaams, verhief zich zeven kleine vadems in de lucht, sprak zeven maal: "ziet die goudkleur mijns lichaams: nu verdwijn ik." Zulks herhaalde hij 24 maal en hield toen zijn laatste preek. Hierna keeren wij terug tot de Zuidelijke overlevering om ’t verhaal daar weder op te vatten waar wij het afgebroken hebben. De Pawi verwachtte de Heer in de mangogard van Cunda, de smid. Zodra Cunda vernam dat de Heer in zijn mangogard was aangekomen, liep hij tot hem en noodigde hem met de Congregatie voor den volgenden dag ten eten, welk verzoek stilzwijgend werd aangenomen. Den anderen morgen vroeg liet de smid keurige spijzen bereiden en ook veel varkens. Subhadra is 't sterrebeeld Baadrapadd, of de noordelijkste ster ervan, van Andromeda, die inderdaad op hooge hemelsbreedte ligt. Daarom heet hij dan ook zoo hoog in 't Noorden te wonen. Men ziet dat preeken, de Wet verkondigen, van den Buddha gezegd, beteekent zijn licht laten schijnen. Cunda moet koppelaar beteekend hebben, want het vrouwelijke cundi is: koppelaarster. Daarmede strookt dat hij een smid heet. In de mythologie zijn smeden, bijv. de Rbhu's in de Weda, de verpersoonlijkte tijdsgewrichten van 't jaar en den dag. Met een ander beeld worden die gewrichten of de zichtbare aanwijzers ervan voorgesteld als hemelse heelmeesters, Acwins, Punarwasu’s, of de Zonnegod zelf, Apollo. DE BUDDHA. 219 Gebraad. Toten de Heer gekomen was en plaats genomen had, zeide hij tot Cunda: "van het varkensgebraad dat gij bereid hebt, moet gij mij alleen opdienen; aan de Congregatie moet gij het andere eten toedienen." Na den eten verzocht hij Cunda het overschot van het varkensgebraad in een kuil te begraven, aangezien geen enkel wezen in het geheel heelal die spijs goed kon verdragen behalve de Tathagata. Nadat de Heer het varkensgebraad van Cunda gegeten had, werd hij zwaar ziek; hij kreeg een bloeddiarree en voelde doodelijke pijnen. Hij vermande zich echter en nam in gezelschap van Ananda den tocht aan naar Kusinara. Onderweg onder eenen boom willende uitrusten, zeide hij tot zijn volgeling: "Kom, Ananda, vouw mijn kleed, opdat ik mij nederzette: ik ben moede." Na een poos verzocht hij Ananda drinkwater te halen. Wegens de troebelheid van het water in het beekje, maakte Ananda tegenwerpingen, en vraagde of hij niet liever iets verder het water zou halen uit de rivier Kakutshâ, doch de Meester herhaalde zijn bevel, waarop de discipel den last uitvoerde en tot groote verbazing bevestigde dat het water in het beekje helder geworden was. Te die stonde kwam een Mallische Pukkasa, die vroeger een leerling geweest was van Arila Kalama, tot den Heer en verhaalde dezen hoe Arila Kalama in die tijd een bewonderenswaardig blijk van geestelijke afgetrokkenheid had gegeven. Nu deelde de Buddha een proef van zijn eigen geestelijke afgetrokkenheid mede, welke die van Arila verre achterbleef. 3 De verklaring van deze schijnbaar ongerijmden mythe vermogen wij niet te geven, doch wij vermoeden dat er in elk geval een toespeling gemaakt is op een reinigingsfeest op oud jaar of daaromtrent, in den trant van de Romeinsche Suovetaurilia, die opmerkelijk genoeg ook Solitaurilia heeten. Ook in Pud ligt het begrip van «reiniging» en kan tevens een toespeling op Skanda, de Zoon des Vuurs, Pâwaki, vervat zijn. Of er enig verband bestaat tussen de Baddha’s gebruik van varkens- of evervleesch en de naam der maand April, en het aan Vishnu gewijde feest Varâha-dwâdacä, durven wij niet beweren. Wij geven hier den Palivorm, omdat wij geenszins zeker zijn dat de Sanskritisering in Kuginagara juist is. Zie boven bl. 216, noot. Bij Bigandet 2, 37 is de eerzame Pukkasa tot een „Prins Pukkasa” verheven. De Pukkasa was verrukt over hetgeen hij gehoord had, legde aanstonds belijdenis des geloofs af als leek, riep iemand om een paar stukken goudkleurige kleedingstoffen te halen en bood die ootmoedig de Heere aan. Deze liet met een ervan zichzelf bedekken, met het andere Ananda. Na door een preek verkwikt en opgewekt te zijn, verwiederde zich de Pukkasa met eerbiedigen groet. Zoodra de man vertrokken was, liet Ánanda het stel kleedingsstukken toekomen aan het lichaam des Meesters, waardoor dit als een glimmend vuur gloeide. Als de discipel zijn verbazing hierover te kennen gaf, voerde hem de Meester te gemoed: "Op twee tijden, Ânanda, is de huidkleur des Tathâgata's bijzonder helder en blank. Op welke twee tijden? In den nacht dat hij de hoogste wijsheid bereikt en in den nacht waarop hij voor goed in den staat van 't algeheele Nirvana overgaat. Van daag nog Ânanda, in de laatste nachtwekker, te Kusinâra bij 't Upawartana (d. i. De plaats, het punt in het Sabbosch van Malaland, tussen de twee Sabboomen, zal de finale uitdoving van de Tathagata’s plaats hebben. Laten wij naar de rivier de Kakutsha gaan. Met een grote schare van monniken trok de Heer naar de Kakutsha, nam een bad, richtte daarna zijn schreden naar de mangogaard en beval de eerwaarde Cunda het overkleed te vouwen omdat hij rusten wilde. Aan het verlangen van de vermoeide Meester werd voldaan en hij legde zich te slapen op de rechterzijde met den eenen voet over de andere, zooals een leeuw slaapt. Uit zijn sluimer ontwaakt, richtte hij het woord tot Ananda en verklaarde hem dat Cunda de smid, wel ver van enige schuld op zich te laden door het maal dat hij verstrekt had, zich zeer verdienstelijk gemaakt had. In werkelijkheid, van alle mensen. Dit is in strijd niet slechts met de Noordelijke overlevering hierboven, maar ook met een versje in Mahaparinibbana Sutta zelf, waarin gezegd wordt dat de Meester bedekt met het goudgeel paar kleederen, dat Pukkusa had laten halen, goudkleurig leek. De plaats aan het hemelgewelf, te vergelijken met het looverdak gevormd door twee hoge boomen wier takken zich naar elkaar toebuigen, of het punt waar het oude en het nieuwe jaar elkaar raken. Ook Cundaka genaamd; schijnbaar een andere dan de smid. DE BUDDHA. 291 maaltijden aan de Tathāgata verstrekt waren er twee boven alle andere verdienstelijk: die welke hem gegeven was door Sujāta, onmiddellijk vóór de bereiking van ’t Buddhaschap, en nu deze laatste spijze geschonken door Cunda. Hierna ging de Heer met zijn schare naar de zijde van de Hiranyavati, naar Kusināra. Daar gekomen verzocht hij Ānanda een rustbed te bereiden met het hoofdeneind naar ’t Noorden tusschen de twee Sālbomen. Vermoeid ging hij daarop liggen op de rechterzijde, als een leeuw den eenen voet over den anderen leggende. Op die plechtige stand vertoonden de twee Sālbomen buiten tijds bloemen en vruchten en bestrooiden daarmede, den Tathāgata ter ere, diense lichaam; hemelse paradijsbloemen en hemelse sandelpoeder vielen uit het luchtruim neder; hemelse muziektooningen lieten zich hooren en hemelse reizen zweefden rond in het luchtruim, den Tathāgatha ter ere. Toen verklaarde de Heer aan Ānanda dat de Tathāgata door al die eerbewijzen zich volstrekt niet vereerd of verheerlijkt achtte, maar dat hij geëerd en verheerlijkt werd wanneer een monnik of non, een mannelijk of vrouwelijke leek zijne geboden in acht nam en in deugd wandelde. Dies behoorden zijne volgelingen zich te oefenen om die geboden in acht te nemen en in deugd te wandelen. 