VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De volkomeue vvcreenftemming verbrak de gemaakte verééni- ging. — Dat de Meníchen hier uit leeren zich te onthouden van het werk der Natuure te verbeteren: wy zyn'goed, zo als » wy zyn. Geef alle Menfchen dezelfde wyze van denken: » neemt bet zout der \erkeeringe weg. —— Eenzelvigheid bragt een Kind voort, en aan dat Kind gaf zy den naam van Pervecling.” Befpiegelingen als deeze ftrekken zeer eigenaartig, om alle foort van bygeloovige gehegtheid aan zekere begrippen te verbannen. Eenige begrippen zyn er, die algemeen behooren te weezens de- ` wyl zy onzer Natuure zyn ingedrukt, en ik zou elk gevoelen ver- volgen, 't welk aanliep tegen de volgende voorftellen : dat er cen God is, welke wy Dankbaarheid en Eerdienst (chuldig zyn: dat ‘er goed en kwaad in der Meníchen daaden plaats hebbe, ‘t welk het gedrag van elk Mensch moet regelen. Maar ik zou alleen de gevoelens vervolgen, en geenzins de Perfoonen , die dezelve voor- itaan: zy zyn voorwerpen van Medelyden, ntet van vervolging. t Is niet min buiten "e Meníchen vermogen, zyne Gevoelens af te leggen, dan zyne Aandoeningen en Neigingen uit te fchudden. En hoe ongerymd is het niet, iemand te ftraffen over ’t geen hy niet kan helpen? "Kr is geen beginzel blykbaarder dan dit, en 't welk de tveltemming vordert van een ieder, wanneer het wel voorge. fteld wordt, en hy het begrypt. Zo groot, nogthans, is de invloed van Vooroordeel en Drift, dat dit beginzel eeuwen lang onopge- merkt bleef, Om niet hooger dan tot het begin der tegenwoordige Eeuwe op te klimmen. Locker, de groote Locke, werd door de Proteftanten zelve voor hoogst Onregtzinnig uitgekreeten, om dat hy de Verdraagzaamheid voorftondt. Ik heb, egter, hoope, dat men het in de volgende eeuw vreemd zal winden, dat de Vervol- ging immer onder ons gezellige Weezens woedde. Misfchien zal Bien twyfelen of dezelven ooit in ernst ftand greep. | LE Ah . D 2, 564 DE GETIOORZAME BURGER. mmm \ DE GEHOORZAME BURGER. om Tu zie op Zondag u niet meer ter Kerke gaan; „ Hoe komt dit, Vriend! men zag u nimmer overflaan ? Gy zyt, bebalven dit, voorbeeldig in uw leven; „ Ei, wil op Zondag u weêr in Gods huis begeven,” Verfchoon my, Vriend! ik kom ter Kerke op dien Dag niet, En dit is dat myn pligt als Burger my gebiedt : OI mag het hoog gebod der Ovrigheid bedillen! Ten minfte zoude ik zulks nooit overtreden willen; Nu, heeft Ze op Sabbath laatst den handel niet verboôn? Kunt gy my dus gerust dien Dag ter Kerke noôn, Daar deze een Marktplaats is van Stoelen en van Banken? “Ik moet, voor ’t Kerkgaan, als goed Burger, dus bedanken. B. A. Z. J781. N ABERIGT. Den Heere B...... zy kennelyk, dat de brave Miexis ons al voor ecnigen tyd eene Vizite heeft gegeeven, en toen heusch- lyk ontvangen is. nn EERENS NNS MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTEREN,KONSTEN EN WEETENSCIHAPPEN l BETREKKELYK. ze! nnn a ss ` . eame mene VERGELYKING VAN DE VOORGAANDE FEUWEN MET DE TEGENWOORDIGE. Mischo is er geen algemeener aangenomen. denk- beeld, en teffens misíchien geen verkeerder, dan dat de tegenwoordige Leuw grootlyks verbasterd.is van de voorheen verloopene Eeuwen, in alle die Hoedanighe- den, welke den Mensch verheffen, kloek, groot, ag- tens- en beminnenswaardig maaken. Deugden en On- deugden hebben in alle Eeuwen tand gegreepen ; en waar de Verbastering grootst was, mogen wy de oorzaaken daar van toefchryven aan de Omttandigheden van Tyd en Plaats, en die, gevolglyk, niet veronderfteld kunnen worden , het Character des Menschdoms , in °t algemeen , te betreffen. °t Lust ons dit ftuk wat van nader.by te a, befchvuwen, en wy volgen hier, grootendeels, de. aan- sn merkingen van den Heer narris in zyne Philological „> Inquiries. i ON Jeder voorledene Eeuw is, op haare beurt, eene tegen- woordige geweest. Dit fpreekt van zelve; maar wy mo- gen, met cven vecl gronds van waarheid, zeggen: elke voorledene Eeuw was, tegenwoordig zynde, het voorwerp van berispende aanmerkingen, De Menfchen zyn doot, hunne Tydgenooten, niet alleen als (legt, maar als verbas- terd , afgemaald, en als minder dan hunne voorzaaten , zo ten opzigte van Lichaams- als van Zielsvermogens , en ze- delyvke vorderingen. E Dit is een denkbeeld, zo algemeen aangenomen, dat virGiLIuS, zich daar volgens fchikkende , wanneer hy vroege tyden wil befchryven, dezelve enkel beter noemt, even of het woord beter het denkbeeld vàn vroeger’ infloot , 5% 22 23 23 29 32? 29 29 29 ‘Hic genus antiquum Teucri , pulcherrima proles ` Magnanimi heroës , nati melioribus. annis. CO. (*) Æn. VI. 648. dE UL DEEL. MENGELW. NO. 14. ~ -S$ 536 - VERGELYKING Hier weeten zich d'aelouden En Teucers oud gelacht, en af komst t'onderhouden De braave mannen, in een betzren tyd geteeld. Het zelfde gevoelen wordt, door HOMERUS , aan den ou- den NESTOR toegefchreeven , als dit grys eerwaardig Leger- hoofd van de Helden fpreckt, die hy in zyne Jeugd kende. Hy haalt eenige hunner Naamen en Bedryven op, en hoe zy de Centauers hadden uitgerooid : verklaarende dat met dee- zen geen van °t Aardfche geflacht , zodanig als het nu is, zou kunnen vegten. En gelyk deeze Helden veronderfteld worden, in {terkte, die van den Trojaan/chen Oorlog te overtreffen , zo gingen die van dat Tydperk de valgende te boven. Diensvolgens was, zints den Trojaanfchen Kryg, tot de dagen van HOMERUS , de kragt der Menfchen de helft verminderd. Typipes greep met zyn hand, een’ fleen van eene verbaazende grootte: zo dat geen twee Mannen, zo als de Menfchen thans zyn, dien konden draagen, maar hy al. leen fmeet dien gemaklyk weg. VirciLius gaat verder, en vermeldt ons, dat twaalf Man den fteen, door TURNUS ge- worpen, nauwlyks konden torfen. | . Nee plura effatus , faxum circumfpicit ingens, Saxrwum antiquum, ingens , campo quod forte jacelat Limes agro pofitus, litem ut discerneret arvis. Pix ¿llud lecti bis fex, cervice fubirent, Qualia nunc hominum producit corpora tellus - Die manu raptum trepida rorazchet in hostem. (F) Meer fpreekt hy niet, en ziet Een vreesfelvken Geen, die d'oude tyd hier liet Beftellen by geval, en tot een merkfteen rechten, Tot eenen fcheidpaal, om het landkrakeel te (echten, Waaraan, nog hedendaags, wel zes paar fterke mans Met al hun magt en kragt aanheffen, zonder lans. De Held heft deezen fiecn. ` In deezer voege was de fterkte der Menfchen, ten tyde ‚van HOMERUS, tot op de helft verminderd, ten dage van d YVIR- (*) Zn. XJI. 896. DER EEUWEN, gë VIRGILIUS, ‘flegts een twaalfde gebleeven., Indien fterkte en grootte aan elkander geëvenredigd zyn, (gelyk doorgaans het geval is) welke Pigmeen moeten dan de Tydgenvoten van VIRGILIUS geweest zyn, indien hunne fterkte zoda- nig was afgenomen. Een Man, die allcen achtmaal fterker Was ‚ en niet twaalfmaal, (zo als de Dichter zingt) moest ten minften vyf of zes voeten hooger dan zy geweest zyn. Doch wy weeten allen, welk een voorregt Dich- ters en Schilders zich aanmaatigen, t Is uit kragte van dit voorregt , dat norATIUs, hct ze- denbederf zyner Land- en Tydgenooten vermeldende , be- weert, aa dat hunne Vaders erger waren dan hunne Groot- vaders, dat zy hunne Vaders in boosheid overtroffen ; en dat hunne Kinderen nog boozer zouden weezen dan zy. Ætas parentum pejor avis tulit Nos nequiores, mox daturos Progeniem vitiofiorem (*). Dus telt hy drie opeenvolgingen vån verbastering , na de dagen der Grootvaderen: en wy hebben, wanneer dit het geval was, alleen te vraagen, wat ‘er van de Romeinen zou geworden zyn,als zy, in die evenredigheid , nog vyf of zes opeenvolgende geflachten verflimmerden ? Oe Wanneer het Westersch Ryk begon te vervallen , en de Barbaaren Europa en Africa afliepen , werden de Menfchen , die deeze drukkende onheilen gevoelden , opgeleid om hun- ne tyden voor de flegtfte te houden, —— De Výanden van het Christendom, (want het Heidendom was toen nog niet uitgerooid ,) fchreeven deeze rampen ongerymd toe aan den „Christlyken Godsdienst, beweerende, dat de tyden zo on- gelukkig waren: dewyl men de Goden onteerde en den voorvaderlyken Eerdienst agter wege liet. ORosIus, een Christen, ontkende geenzins de ‘treffende volksrampen; doch poogt, om eene tegenwerping , zo hoonende voor den waaren Godsdienst, kragtloos te maaken, te bewyzen, uit „gewyde en ongewyde Gefchiedfchryvers, dat onheilen van ailerleien aart, door alle eeuwen heen, beftaan hadden, en veele zo groot als die thans de wereld drukten. ` Indien orosius het (uk recht begreepen hebbe, (en zyħ werk ‚is wel doorwrogt) dan volgt; dat de klagten , toen nitge- | e (oi Lib. JIL Od, VL 46. , _ NEE? o. SS 2 588 VERGELY KING ftort, en zedert uitgeboezemd, niets meer zyn dan de na- tuurlyke vergrootende fpreekmanieten der Menfchen, die plaats zouden vinden , in welk een tydperk zy ook leefden , eigenaartig ontftaande uit de meerdere kragt die tegenwoor. dige gebeurtenisfen hebben op têgenwoordige aandoeningen. Even zo verheft men de oude tyden, die met de heden. daagfche vergelykende: en dusdanige. lofredenen, welke doorgaans im Ontkenningen beftaan, zullen wy best dog een voorbeeld , ophelderen. Dusdanig een loftuiter, de elfde Eeuw boven de tegenwoordige willende verheffen, zou, buiten twyfel , zeggen: „Ten tyde van den Normannifches s» Overmeesteraar hadden wy geen fpeelgezelfchappen , gees an Bals, geen Redouten , geen Wedlovren van Paarden , geen en Omkoopers van ftemmon „ geen Omgekogten , &c. &c.” Hy zou voortvaaren „en aan deeze keten van Ontkenningen nog verfcheide fchalmen hegten. Wat moeten wy doen , zulk een. loffpraak hoorende? — Moeten wy de ftukken ontkennen? —- Dat kan niet aan, komen. — Moeten wy het beffuit lochtnen ? — Zulks fchynt niet voegelyk. ‚Geen weg blyft "er over, dan onheilen met onheilen te vergclyken, die van den Jaare 1066 tegen die van 1780 over te ftellen: en te zien of diè vroegere Eeuw geene jammeren hadt, haar byzonder ei- geir, die de tegenwoordige nooit ondervondt: ‘dewyl zy thans niet beftaan. Wy miogen toeftemmen. dat de opge- noemde kwaalen tegenwoordig heerfchen — wy mogen, daar benevens, erkennen , dat derzelver aantal nog groot- lyks zou kunnen vermeerderd worden: doch dan mogen wy, by wyze vam te rugkaatzing , eene optelling doen van on- heilen, in die dagen fmertende gevoeld, die nu ons geheel ‚niet drukken , en beweeren, … Dat wy nu ons Land niet an vermeesterd zien door vreemde Invallerss noch onze an goederen ons afgenomen , door, en verdeeld onder , de an vermeesteraafs; noch ons zelven van vrye lieden in fla „> ven veranderd 5 noch onze régten onderworpen aan onbe- a kende en vreemde wetten, zonder toeftemming , ons van aa over Zee gangebragt.” < -,. 0 o 0 Op dièn voet kunnen wy, van Eeuw tot Eeuw, voor- ‚gaan, áls wy een derżėélve hooren verheffen , met het haat- ek oogmerk om de tegenwoordige te drùkken. Eene rech maatige waardeering Ka: nooit gemaakt worden , dan inge- volge van zulk eene vergelyking: want indien wy het lof- ~ Iykċ agter wege laaten, en het laakenswaardige alleen op- haalen , of, het flegte verzwygen en alleen van ’t pryslyke en fprec- DER EEUWEN. 589 fpreeken, is geene Eeuw, welk ook derzelver weezenlyke gefteltenisfe moge weezen , of men kan ze, naar welgeval- len, voor eene goede of kwgade doen doorgaan. ,. Ik zal hier eene waarnceming byvoegen , eene waarnee- mung, gegrond op eene veeljaartge ondervinding. - Dikwyls - heb ik heftig , zeer heftig , hooren uitvaaren tegen het thans leevende gelacht: °t zelve zien afaalen als valsch , zelf- zoekend , haatdraagend, verraadlyk, verdrukkend , enz. — Nogthans hoorde ik nimmer zulk een Schelder zeggen, Jk, bewys, °t geen ik zeg met een voorbeeld; waaromtrent ik niet kan misfen. Ik ben zelve een Snoodaart, van de be- Jchreevene foort. — Dit is er zo verre af, dar het mis- {chien gevaarlyk zou weezen hem in ’t oor te luisteren. Gy hebt, met zo veel verzekering, gefprooken van zeker flag zeer flegte Menfchen — zyt gy verzekerd dat gy zelve niet één van die party uitmaakt. | ` Een geval, my zelve overgekomen, kan ik niet nalaaten, hier plaats te geeven, Met een Vriend, een braaf, doch zwaargcestig Man, op myn Boekvertrek zittende, las ik bem uit een Boek het volgende voor: „Van onze dagen aan mogen wy met meer waarheids dan oudtyds zeggen, dat ə de Deugd ons verlaaten heeft; de Kerk legt het onderst s boven; de Geestlykheid feckt in dwaaling;.de Duivel a heerschrt,, Sc" Myn Vriend. zugtte diep, en viel my in de reden, zeggende: Helaas: hoe juist! hoe regtmaatig eene afbeelding der tyden! Ik vraag hem — van ‚> welke tyden?” - Vraagt gy, voer by. voort met veel drifts, van welke tyden, kunt gy om andere dan de tee genwoordige denken? waren er ooit zo flegte, zo bedorve- ne, z0 —— "ac Vergeet het my,” {prak ik, dat ik u s niet laat voortgaan, de tyden; van welke ik lees, zyn. „ ouder dan gy. u verbeeldt: vier honderd jaaren geleden oa heeft men: dus gefchreeven: de Schryver van dit Boek ae is Sir, JOHN MANDEVILLE , die ig den Jaare 1371 overe an deedt.” " Naardemaat de Mensch van natuure een gezellig weezer is, fchynt cen goed humcur een noodzaaklyk vereischte in zyn Character, Dit is het Zout, "tr welk {maak geeft aan de fpyzen op het feest des leevens; en, ’t geen ont- breekende, alles laf en finaakloos doet worden. Veele oorzaaken werken: zamen, om ons van die beminnelyke gefteltenis te .berooven, en geene misfchien oefent ‘er meerder kragts dan ongunftige gevoelens van het Mensch- dom te voeden. Ongunttige. gevoelens van onze Ss 3 Ted, 590 VERGELYKING Tydgenooten maaken ons natuurlyk Menfchenhaaters : groeien deeze aan, pasfen wy ze ‚op ’t Heelal toe,’ zy loopen uit op een nog deerlyker uiterfte, zy: brengen ons in °t gevaar van Godverzaakerye. Het kwalykneemend en ommend Character vormt zich allengskens, Zedelyke eugd en Godsvrugt wyken: want welke Natuurgenooten zullen beminnen, welk ecne Oppermagt ‘eerbieden, wan- neer wy rondsom ons geene andere voorwerpen zien dan van Haat en Affchrik (*). l Het is, derhalven, nuttig, indien wy prys ftellen op onze betere beginzels, ja, indien wy ons eigen geluk lief hebben; het opvatten en koesteren van zulke ongunftige gevoelens te fchuwen. ’t Was de raad des wysften Ko- nings, Zegt niet wat is e dat de voorige dapen beter eweest zyn dan deeze? Want gy zoudt na zulks niet uit ysheid vraagen DÄ Tegenwoordige dingen maaken ce- nen veel diepgaander indruk dan verder afgelegene: zo dat vg, ten opzigte van allerlei voorwerpen , ligtlyk mistas- ten, In derzelver vergelykende grootheid. In eene Schik dery, zal een Mensch, op den voorgrond, de plaats be- flaan van een afgelegen Hor : en een vooraanliggende Mols hoop in grootte een Berg in °t verfchiet evenaaren. — Wat het volyoeren van misdryven betreft, ik geloof dat "er weinig Menfchen gevonden worden, of zy zullen zich meer (© Menfchenhaatery is eene zo geVaarlyke zaak, en grat za verre in het omkeeren der grondlagen van Zedelykheid en Gods- dienst, dat, myns oordeels, het laatfte gedezite van swirrs Gui- liver, (waar in hy zyne Heykhnknms en Taksos befchryft A een flegter Boek is om geleezen te worden, dan die men verbied als ontugtig en zedenloos. merkenswaardig ; om de menschlyke natuur haatlyk af te fchilderen, en die der Beesten beminnelyk te doen voorkomen, vindt hy zich genoodzaakt menschlyke CharaBers aan zyne Beesten, en beestlyke CharaBers aan zyne Menfchen te geeven: zo dat wy ons over de Beesten moeten bewonderen, niet om dat ze Beesten, maar om dat ze beminnenswaardige Menfchen , zyn : en de Men- fchen veragten, niet om dat zy Men/chen, maar dewgl zy verfoei- lyke Beesten, zyn. Laat iemand, deeze cnnatuurlyke befchim- ping geleezen hebbende, de Schriften van cen menschlievenden ADDISON in handen neemen; welk een onderfcheid! hoe veel zui- verder vernuft! OD Prediker VII. 10. DER EEUWEN. Sot, meer getroffen voelen, door daadlyk iemand te zien ver- moorden , (het denkbeeld van perfoonlyk gevaar zelfs bui- ten geflooten) dan op het leezen van den Moord te Parys op At, Bartel, | d De even aangehaalde Menschkundige Vorstlyke Schry- ver zoekt öns voor die dwaalingen te behoeden. Hy on- derrigt oħs, Het geen dat er geweest is, °t zelve wal er zyn, ên °t geen dat er gedaan is, "tr zelve zaul er gedaan’ worden, zo dat ‘er niets nieuws is onder de zonne, en geeft vervolgens reden van deeze fchynbaare nieuwigheid.. - Is ier. eenig ding, waar van men zou kunnen zeggen, ziet dat is. nieuw? Het is alreeds geweest in de eeuwen, die voor ons geweest zyn. Daar is geen gedagtenisfe van de voorgaande cingen: en van de navolgende dingen, die zyn zullen, yan ` dezelve zal ook geene gedagtenisfe zyn by die namaals weezer zullen — aangezien het geene dat nu is, in de toekomende dagen, altemanl vergeeten wordt (f). l ne Deeze vergetelheid van: °t geen-gelyk is in uitkomften , die wederkeeren, (want in elke wederkeerende uitkomst, beftaat zulk eene gelykheid , is de vergetelheid van een onkundigen en zwakken geest; niet onderweezen in die groote omwentelingen, welke, onder het toëvoorzigt der Voorzienigheid y altoos in °t Heelal plaats grypen. —— Zy ftaat' niet gelyk met die vergetelheid, welke ik’Eens ohtdek- te by een geleerd man, die, mm Zynen hoogen, óuderdom 4 bemierkende , dat zyn geheugen: begon te ‘verzwakken, blys moedig betnigde: Nu zal ik'eêh vermaak ‘hebben, °t geen ik te vooren niet ken genieten: van myne oude Boeken te „leezen, en ze alle nieuw te vinden. In deezen‘ttroost was iet wysgecrigs ‘én aartigs. Dan ’t zou veel wysgeeriger Zyn , (konden wy het zo verre brengen) het voorgaande: niet te vergeetens maar by de befchouwing'van het voorgarnde op het toekomende te zien: zo dat wy, als zich de naarfte en beangftigdfte vooruitzigten' opdeeden , met eene behoore- lyke onderwerping, "de taal van eNras, by de Cumefché .Waarzeggeres , de onze maakten. - — Non ulla laborum O Virgo, nova ml facies inopinave furgit Omnia. præecepi', atque animo mecum ante peregi, v . ` (*) Prediker I. 9, zo. IL. 16. . ……. vk Ss 4 592 VERGELYKING DER EEUWEN. O wyze Maagd , geen leed werd ooit zo groot vernomen: Het welk my onverwagt en vreemd kan overkomen; Het is my lang voorfpeld, ik heb het lang erkaut: (*) . t : In zulk een gedrag, indien het op goede gronden geves- tigd wordt, ligt nief alleen Kloekmoedigheid , maar ook Godsdienst. Kloekmoedigheid, die, haarer braafheid bewust, nooit bezwykt. Godsvrugt , die, zich in allès* aan den: Godlyken Wil onderwerpende „nooit mort of wederftreeft. , (*) An. AL 103, IOS. | EE o r AANMERKINGEN OVER DE WINTERHANDEN EN WINTER- VOETEN , CPerinones.) — Door JACOB VAN DER HAAR, De Winterbanden en Wintervoeten worden , by de Gee A neeskundigen,-uit hoofde van de ontfteking en zwel Ung, aangemerkt als een uitwendig gebrek, door koude veroorzaakt „en flegts uitwendige middelen vereisfchende, zonder dat er, zo veel ik weet, byna ooit, van inwendi- ge oorzaken a of van-inwepdige geneesmiddelen, gefproken wor e TE re ’ ep o ‚ Hier van daan dan ook aile die verfchillende. uitwendige hulpmiddejen, welke, gely bekend is, meest al vrugt- loos -zo niet met-nadeel , daar tegen worden aangewend. ‚ Maar zo ber zwellen van handen of voeten, by anders gezond {chynende menfchen,, flegts cene uitwendige zickte te kennen geeft,-en men de vermeende koude. als de our- zaak daar van, cehs, voor gen Oogenblik, uirluit, dan zou men, naar myne gedagten, met het zelfde regt, de ontfteking en zwelling van de handen en voeten der ge- zondfchynende Podagristen, mede een uitwendig gebrek, eeniglyk uitwendige middelen vereisfchende;” konten en mogen noemen. | Dan het is by alle Kundigen bekend , dat deze laatfte uit- . wendige Ziekte altoos eene voorafgaande inwendige ftaffely- ke oorzaak heeft, welke, door eene gunftige werking der Natuur, van binnen naar buiten gevoerd, en, door cepe AANMERKINGEN OVER DE WINTERHANDEN, ENZ. 593- {tille onzigtbare uitwaasfeming, door de huid van het-ge- zwollen deel, zig kan, wil, en moet ontlasten. Aldus is bet, by de ervarenfte Mannen , eene vaste wet- geworden, om, by de ont(token zwelling der Podagristen , alle uitwendige, koele, en te rug dryvende , hulpmiddelen , . zorgvuldig te verbieden. E ‘Maar, dat by Winterhanden en by Wintervoeten , welke: men onderftelt, dat flegts door uitwendige koude veroor-, zaakt zyn, zo wel, als by het Podagra’, byna altoos eene inwendige oorzaak plaats heeft , zal , misfchien , velen vreemd: voorkomen , en nogthans meen ik, dat eene veeljarige, op- merking en ondervinding my dit, op eene ontwyfitlbare. wyze, heeft geleerd, Uit vele andere breedvoerige bewyzen, zullen de volgende korte en weinige genoeg zyn; en ik hoop dat ze myne Medeburgeren zullen vocien en beerypen. DO kb Vele kinderen of ook bejaarde meníchen „die naauwlyks in de lugt komen, fcliynen veelmalen gezond , en hebben nogthans eenc. inwendige ongefteldheid: deze krygen d'Ee wils, en lang voor dat de Winter regt begint, cenige anta {token en ‘jeukende knobbelen op de handen, vingeren, enz. , zonder dat de geringe koude daar van, als cene eerfte of eenige oorzaak, kan worden aangemerkt. E Want dit foort van Winterhanden en Wintervoeten ziet men, niet zelden , by eene matige, dog vogtige ‚koude , in de maanden December en January; en zo ras de koude in deze of Im de volgende maanden droger word, en toe- neemt , geneczen vele van deze meníchen van zelfs sr maar krygen, na de vermindering der groote droge kous de, en, in het laatfte van February of Maart, niet zelden hunne: Winterhanden, enz. wederom; en dit duurt, fom- wylen, tot in April of langer; zynde, zo ats ons Hol- landsch Spreekwoord zegt: de beste plaaster voor de Winter- handen, de maand May. —- Wie ziet nict, dat hier eene geheele anderd. oorzaak , dan de blote koude, plaats Andere, wier inwendige gefteldheid met eene middelmae tige en vogtige koude meer fchynt overéén te komen -krys ‚ gen geene Winterhanden ,: voor dat de Winter regt begint, of alreeds geëindigd is. — Van alle deze verfcheidenheden zyn genoegzame redenen te geven, maar het is hier nog de plaats, nog myn oogmerk; veele woorden te gebruiken, waar met waarnemingen, die meer dan woorden afdoen , te fpreken. p DODN Ss 5 De - 504 - f AANMERKINGEN - De ondervinding toont aan alle opmerkenden , dat ege kinderen, ja ook bejaarden, die de meeste koude ondergaan, het-minftc aan Winterhanden onderworpen zyn; en dat, in het tegendeel, by anderen, daar alle mogelyke zorg voor gedragen word , ondanks al hunne vlyt; daar mede gekweld worden. ——— Leert dit niet, dat ep, by deze laat- fte, eene verborgen of inwendige oorzaak, om dit kwaad voort te brengen, huisvest ? Dn Zo veel ik door opmerking gezien heb , zyn kinderen van zwakke, teringachtige of 'zenuwzieke Ouderen, die blond hair , blaauwe oogen , een rood aangezigt, en eene zwakke long hebben, aan Winterhanden, enz. zeer onderworpen. — —-. En wie ziet niet, dat dit-eigepaartig geftel zulks eenigzins mede brengt; en dat Winterhanden voor hun een voorregt en een hulpmiddel der Natuur is? Want die cigen ondervinding becht my geleerd , dat de ongefteldbeid by zommige Kinderen verdween, zo ras zy roode bolle Winterhanden kregen, onaangezien zy, des Winters, ongedaan, zwak of ziek zynde,. geweldig, ja ook geduurig; ‘hadden moeten: hoesten, terwyl zy over niets, dan over jeukte en eene ligte pyn der Winterhanden, klaagden. Ja, ik heb, in één huis, vyf kinderen, van twee tot agt jaren oud, gezien, waar- van de twee ‘oudfte en twee jongfte van een geweldigen hoest waren aangedaan; terwyl het middeufte van vyf jaren dikke bolle Winterhan» ĝen had, en van den hoest bevryd bleef. ree “Te regt zegt daarom een uitmuntend Neêrlandsch Heel- meester , wiens leven lang en gezegend zy! fprekende van de Winterhanden : Aan zommige Menfchen fchynen ze zelfs heilzaam te zyn voor de gezondheid (*). Dit is zo waarag- tig, dat ik my ren hoogften verwonder, dat daar van by anderen naauwlyke .gefproken word.” Want ik kan my niet herinneren , ooit iemand met gezwollen Winterhanden , die tevens regt ziek was, gezien te hebben. En ik merk dit gebrek , (want ziekte mag nog wil men het niet noe- men ,) aan, als eene heilzame poging van de Natuur, om zig, even als in het Podagra, van eenige fchadelyke ftof, die: zig voorheen door de huid, of liever door de long, ontlastte , te ontdoen. De volgende voorbeelden, kunnen dit, zo ik meen, nog meer bewyzen. “Een jongsken van wier jaren, met zeer ontftoken en ge- e , ' En zwole « (® Var cessonEr, Bdendangfche Oeffenende Heelkunde, Ifte Deel, bladz, 106. | SW, OVER DE WINTERHANDEN EN. WINTERVOETEN. 593 gwollen Winterhanden, valt, onverwagt, en, zonder: dat vr eenige kennelyke oorzaak van te begrypen was „‘in.her» haalde aanvallen van (tuipen, die, der volgenden dag, wanneer het kind hevig ziek was, bedaarden. Om de Winterhanden had men niet gedagt, maar toen de: zwag: tels, door het gewoel, daar van waren afgevallen, zag men, met geen kleine verwondering, dat dezelve onge- meen dun, en de huid zeer gerimpeld ‘was. Door ‘een menigte wit, dik water, cn een heilzaam zweet, eindigde deze ziekte. Verfcheiden aanmerkelyke, doch, mins der in het oog loopende, voorbeelden, ga ik, kortheidse ven, voorby. ‘ o Ik ken verfcheide menfchen ; van dertig en veertig ja- ren oud, met erflyke longkwalen, met kortborftige toes vallen , met eenen drogen, of ook , na: eene doorbraak, met eenen waren ettcrigen of gemengden fnotagtigen hocst, welke by zwakke en zagte Winters veelal clendig geplaag worden, en verpligt zyn, eenige weken of maanden, het bed te moeten houden. Verfcheidert reizen, en met een ongemeen genoegen, heb ik gezien, dat dezelve, by ge- {trenge Winters , Winterhanden kregen, en daar na, zo ruim van long en borst waren, dat ze de ftrengfte koy» de, als het warc, trotzeerden. en Eene Juffrouw van dit foort, had, voor eenige jaren 4 zeer gezwollen Winterhanden , en’ was daar. by,- na hare gewoone omftandigheden „ vry gezónd.* Hare Vriendinnen rieden haar, om hare handen, by herhaling , in fterken en heeten Azyn te baden, en de jeukte en zwelling te verdry- vens dit gebeurde óók: hier op kreeg sy ysfelyke krampen en benaauwdheden in de Jong ep verfcheiden andere toe- vallen, die, na den kundigften raad, zelfs in Hollandsch Atheenen gehaalt, niet, dan giet de volgende Zomer-warm. te, verdwenen. ` d S Wie ziet niet, vit deze waarnemingen, welke ik zeer konde vermeerderen, dat men de’ Winterhanden , enz. niet zo algemeen moet aanmerken als. cen enkel uitwendig ge- brek, het welk flegts en alleen door uitwendige, koude is veroorzaakt ? In het tegendeel fchynt het my toe, wel eene uitwendige ziekte te zyn, doch by:welke altoos, min- of meer, eene inwendige ftoffelyke oorzaak plaats heeft. En hier van daan is het ook, dat men deze gebreken niet dan met kunde en cen goed oordeel, door uitwendige midde- len, moet zoeken te verdryven ‚en wederom naar binnen te 86 `. AANMERKINGEN jagen. Het Podagra, fchoon eene ziekte van een ander en verfchillenden aart, leert dit duidelyk. ‚Zo ik my niet bedrieg, ken ik de witwendige middelen zeer wel, door welke.men de jeukte, ontfteking , en bolle zwelling der Winterhanden en Voeten, ras en gemakkélyk kan doen verdwynen, en in het lichaam te rug brengen. ik weet wat minerale zuuren, met vet gemengd, doen kugnen. Maar ik zal de Formulen daarvan, om een dugt misbruik voor te komen, alhier niet opgeven. — ín het tegendeel wenschte ik die middelen te kennen , door . welke men, by zommigen, Winterbanden konde maken, en hunne gezondheid bewaren.. ik beken, dat reeds al in het midden van. de veertiende Eeuw, door GUIDO DE GAULIAC, door verfcheiden , daar- op volgende , Schryvers.‚ ja zelfs door den bekenden TISSOT, bet baden in koud water, of water met Azyn, tegen de Winterhanden zeer geprezen word. Ja, ik weet , by eigen bevinding, dat het deze gezwellen, (zo wel als het Po- dagra.,) voorkomt, verzagt,:en zelfs zomwylen, ja veel- malen, {poedig geneest. — De goedheid. van de men- fchelyke Natuur laat, dit dikwyls,, och niet altyd, toe; zy weet de te rug gedrevene ftoffen ; zomwylen , ja dik- wyls, op cene andere wyze, door de kong; deor de huid, pf dóor: de nieren, wederom uit het lichaam te dryven. == Alaar wie weet, vaoraf, dat ze dit altoos zal, kan, of wil doen? —- cu wie heeft "er den kwaden uitflag niet meermaleft van gezien? ` nt - Vraagt men my, pf men dan tegen de jeukte , ontfteking en zwelling der aangedane deelen, (even. als by de zwel- ling van het Podagra} niets behoort te doen? Ik ant- woord ‚hoe minder hoe beter, en raád dezelve., by tyds, om ze-.niet te erg te doen worden, met zeemledee of met een befcherm-plaaster van Diapalm, met Althee-zaly’ ge- mengd, té bedekken; en, ze zy open raken, daarmede, of met een andere oníchuldige zalv’ , te verbinden 3:ze zyn toch meerendeels, zo niet altyd, gelyk uit het voorgaande te zien is, heilzaam. — Tyd en Naryur geneest ze zeker ep vanzelf. ` e, ~ Intusfchen dient men, op de voorgaande en tegenswoor- dige in- en uitwendige gefteldheid, naapwkeurig onderzoek ` te dogn, om, daar na, de inwendige geneeswyze, ten aan- zien van het uitwendig gebrek , te regelen. - Kinders, die, in plaats van des Zomers aangedaan te worden met hair- en daauwworm, met oog-ontfteking e ber, ZA OVER DE WINTERHANDEN EN WINTERVOETEN. 597 kliergezwellen , en "e Winters , met een natten of drogen hoest , thans Winterhanden hebben , raad ik, een inwendig gebruik van deeze Chocolade : R. Extraë. vel Cort. Peruvian. opt. unc. fem. Cort. Cinnamom. dr. fem. Syrup. Cort. Aurant. q. S. Balf. Peruv. gutt, V. M. F. Ele&ua- rium, met water en zoete melk gemengd, in drie of vier dagen te gebruiken. Om de maag, de keuken van het lichaam, in ftaat te houden „ de onzigtbare uitwaasfe- ming aan te zetten, en de ftof der Winterhanden door de long de huid, of door het water, uit te dryven, raad ik mede, nu en dan een weinig Mallaga, of eenen anderen olyagtigen , en Diet ligt zuur wordenden , Wyn. | Dan, het zy my gegund, hier nog eenige geringe din- gen, van eenig nut, en misfchien niet ongepast, te mogen byvoegen. , In de Waterzucht van de borst is het zeer gemeen „ dat een of beide de handen zwellen. By eene hevige en eenigzins aanhoudende kramptrekking in de long, (Asth- ma Convulfiva) worden niet zelden de handen blond en blauw van bloed. Zyn dit geen pogingen van de Natuur, om het geweld, het welk de long ondergaat, te verligten ? Menfchen, die aan eene ware long- ontfteking ziek zyn, en op de handen worden aderge= laten, vinden fomwylen verligting op de borst, wanneer hunne handen in het warme water zwellen , en rood wor- den, en wel voor dat het bloed uit de Ader loopt. Brengen groote Spaanfche-vlieg-plaasters , binnens arms, en na by den Oxel, in deze benaauwde borstziekten , niet dik- ` wyls zeer fpoedige verligting en ontlasting te weeg ? : Leeren deze en vele andere bewyzen niet, dat ‘er, tus- fchen de borst en de armen , eene byzondere fympatie fchynt plaats te hebben ? — dan het is hier geen plaats , nog myn oogmerk, uit te weiden. fogten hier uit die onkundige doch ongelukkige, welke in de Nieuwspapieren hunne uitwendige geneesmiddelen, tegen Winterhanden en Wintervoeten, zo onbedagt opvei- len, en anderen die ze zo -gretig kopen, leeren, hoe verkeerd zy handelen; dan, waarlyk! zou ik my eenigzins “vleijen, dat ik, door deze weinige trekken, aan myn Vaderlind een kleinen dienst gedaan. had. o ’s Hertogenbosch, den 2 December, 1781. Nas 598 … ` NMATUURLYKE HISTORIE „NATUURLYKK HISTORIE DER MEEZEN IN "rt ALGEMEEN. .. (Volgens den Heer og MONTBEILLARD, Medelchryver van den Heer DE BUFFON.) lle de Vogels van ’t Geflacht der Adeezen hebben een zwak voorkomen: dewyl ze zeer klein zyn; dan des- niettegenftaande zyn ze zeer leevendig , woclig en moedig 3 zonder ophouden ziet men ze in beweeging3 zonder op- houden vliegen zy van boom op boom, en fpringen van tak op tak, kruipen langs den fchors cu by de muuren op; zy hangen op allerlei wyzen, dikwyls zelfs met den kop nederwaards, om dus in alle kleine openingen te kunnen komen , en daar Wormen , Infeéten „of detzelver eitjes te zoe- ken.. Zy leeven ook van Graanen ; doch, in ftede van ze in den bek te pellen, gelyk de Vinken, houden bykans alle Meezen ze onder de kleine klauwen , en pikken ze dan shet den bek ftukken ; zo weeten zy zelfs Nooten en Aman- delen te verbreeken. Wanneer men een Noot aan cen touwtje hangt, zullen zy er bykomen , alle de flingeringea daar van volgen, en niet aflaaten, van "er onophoudelyk na te pikken. Men heeft waargenomen , dat de halsfpieren dee- zer Vogeltjes zeer fterk zyn, als mede dat zy een zeer dik- ken harsfenpan hebben; dit verklaart, voor een gedeelte, hunne werkzaamheden; doch, om ze alle uit te leggen, moet men veronderftellen, dat.zy ook veel kragts in de Spieren der Pooten en Vingeren bezitten. - Het meerendeel der Europifche Meezen bevindt zich in Frankryk, door ale jaargetyden heen; doch nooit in zo grooten getale als op °t einde van den Herfst: een faifoen, waar zy, die zich in de bosfchen -en op ’t gebergte, ge- gduurende den Zomer, onthielden, van daar gedreeven wor- den door de koude, de fneeuw , en genoodzaakt hun onder- ‚houd te zoeken in bebouwde vlakten „en digt by bewoonde plaatzen, In den Winter, en zelfs in den aanvang der Lente, leeven zy van verdroogde Graanen en overblyfzelfs van Inleten, welke zy, de men beklauterende, vin- den: zy pikken op de uitfpruitende botten der boomen; en aazen greetig op de Eitjes der Kapellen, inzonderheid op die het Kapelletje van den Ruigrups rondom de takjes legt: ook zoeken zy op ’t veld kleine doode Vogeltjes , en indien zy ze nog leevendc aantreffen , verzwakt door ziekte dÉ et WW , VAN DE: MEEZEN IN "tr ALCRMEER, 599 of geklemd iu eene ftrik, met een woord , wanneer zy ze overmogén, al waren ze van hunne eigene foort, pikken zy den, harsfenpan ftukken, en ceten de harsfens: deeze wreedheid wordt niet altoos door dringende behoefte ver- fchoond , dewyl zy dezelve pleegen in vlugten: waar ’t hun aan geen voorraad van gefchikt voedzel ontbreekt. In den Zomer eeten zy, behalven Amandelen en Nooten, Infec- ten, &c. Kastanjes, Vygen, Kennipzaad cn andere kleine Zaaden. Men heeft opgemerkt, dat de Meezen m kow- tjes opgeflooten, zeer op bloed, verrot vleesch, rauw vet en gefmolten kaarsfmeer , gefteld zyn: °t fchynt dat, in den opgellooten ftaat, hun fmaak bedorven wordt. Over ’t algemeen beminnen alle Meezen , fchoon eenig- zins woest van aart, het gezelfchajg huns gelyken , en vliee gen by meer of min fterke benden: wanmeer zy , door eenig toeval, gefcheiden worden, roepen zy elkander, en. zyn welhaast weder vertenigd. Ondertusfcheu fchynen zy eene al te nauwe gemeenfchap te mydén, buiten twyfel, dewyl ZY, uit hunne eigene geaartheid over die van huns gelyken oordeelende , ontdekken , niet te vecl te moeten vertrou wen: zodanig is eene maatfchappy van fnooden. —- Met minder wantrouwen geeven zy zich over aan de nauwere veréénigingen, welke zy in den Voortyd aangaan , en waar van eene talryke afkomst het gevolg is: want de Mee- zen hebben de eigenfchap van vrugtbaarder te zyn, dan eenige andere foort van Vegelen: dit is in Engeland zo bekend, dat men er gewoon is eene zeer vrugtbaare Vroy- we , dic teffens klein is, den naam van Mees te geeven, Geen Vogel tast den Steenuil met meer ftoutmoedigheids aan dan de Meezen; zy zyn altoos de eerften in den aanval, en zoeken hem de oogen uit te pikken : dit bedryf gaat yer- gezeld van het opzetten der Pluimadie, en gepaard met ge= weldige. houdingen en vaardige beweegingên ; die de kfagt hunner verftoordheid en woede uitdrukken. Wanneer z gevangen zyn, byten zy na de vingers des Vogelaars, e Schreeuwen met geweld om hulp hunner foortgenooten:, die in menigte komen aanvliegen , en , op hunne beurt , weder anderen roepen, die dan ’t zelfde lot wederydart. — Men bedient zich van veelerlei middelen om de Meezen te vangen, en van allen bykans met eenen gelukkigen. pitflag. Eene hoofdreden , dat zy veel belaagd en gevangen worden, is, dat de Byenhouders groot belang hebben in de verdel- ging det Meezen: dewyl decze Vogeltjes eene groote ver- nicling onder deeze nutte InfeCten aanregten, en wanneer Ba A Goo l NATUURLYKE HISTORIE dezelve klein zyn, en des Winters; wanneer de logheid ‘ze teh gereeden prooi maakt. Ten tyde als zy zich cerst in grooten getale vertoonen, laaten zy zich gereed op alkerlei wyzen vangen: zy zyn dan niet zeer wild, omthouden zich in boschjes, vliegen rondsom by de groote wegen, en laaten toe dat men ze nadere : doch welhaast verkrygen zy, door de ondervinding, meer en meer wantrouwen. De Meezen leggen achttien of twintig Eitjes; deezen ver- kiezen tot dat einde gaten in de boomen, zich van hun bek bedienende om dezelve rond te maaken „en van binnen de gedaante te geeven, tot het oogmerk gefchikt; anderen vervaardigen daar toe Nesten van eene klootswyze gedaan- te, en eene grootte, geheel niet geëvenredigd aan de kleine gèftalte deezer Vogeltjes. °t Schynt als of zy de Eitjes ge- teld hebben, eer zy dezelve leggen; ’t fchynt ook dat zy eene voorafgaande tederheid bezitten voor de Jongen, die >er uit ftaan te komen; zulks blykt uit de voorzorgen , wel- ke zy gebruiken in het toeftellen van het Nest, terwyl ceni ge foorten het aan °t einde eens taks ophangen; uit de kev- ze der offen, welke zy bezigen , als kleine kraiden , hair- worteltjes, mosch, hair, wol, vederen, enz. Het ver- fchaffen van den noodigen voorraad aan zulk een talryk Ge- zin veronderftelt niet alleen yver en onvermoeide werkzaam- heid, maar tevens eene groote maate ervaarenheids in de jagt. Dikwyl ziet men ze met Rupfen in den bek na? nest vliegen. Vallen andere Vogels hun kroost aan, zy verdeedigen ’t zelve onverfchrokken, vallen op den vvand aan, en de moed vergoedt het gebrek aan krast. Alle de Europifche Meezen hebben witte plekken rondsom de Oogen, de Tong als geknot, en aan ’t einde met borfte- ‘Tige vezeltjes uitloopende; bykans allen zyn ze aan den fluit zeer dik gevederd; allen, behalven de Blaauwe- of “Pimpel-Mees, hebben een zwarten of met zwart gemerkten Kop, en allen, uitgezonderd de langttaart, loodkleurise Pooten ; doch, °t geen de Vogels van dit Geflacht het al lerbyzonderst onderfcheidt, is hun Bek, die niet, gelyk ce- nige Rangíchikkers gezegd hebben , elsvormig is; maar eun ‘korte kegel, aan de zyden ecnigzins vlak, en, met één ‘Wöord , veel korter en fterker dan die der Bastaard-Napre- Bro , en dikwyls omzet met op- en vooruitfteekende ve ‘deren; desgelyks zyn hunne neusgaten overdekt door andere ‘veel kleinder en onbeweeglykftaande pluimpjes. Hunne ‘leevenswyze en natuurlyke hebbelykheden onderfcheiden ze ook grootlyks van andere Vogclen,. "rt Zal VAN DE MEEZEN IN "tr ALGEMEEN. - Get * Zal nert overtollig weezen hier op te merken , dat de Meezen eenige trekken van gelykvormigheid hebben, met de Raaven, Aakfters en zelfs met de Klaauwieren, in de kragt van hun Bek, in de Vlekken daar rondsom, in hun- ne kleine Klauwen, in hun trek tot vleesch , in hunne wy- ze van het voedzel in ftukken te fcheuren , eer zy het eeten, en zelfs, zegt men, in hun gefchreeuw en wyze van vlie- gen: doch zy behooren daarom niet tot het zeltde Geflacht gebragt te worden, gelyk de Heer KRAMER gedaan heeft. "Kr is alleen cen optlag van ’t oog in de vergelyking deezer Vogelen noodig, men heeft de Meezen enkel op de boomen te zien klimmen , hunne uiterlyke gedaante en evenredighe- den , en verbaazende vrugtbaarheid , in opmerking te neemen , om overtuigd te worden, dat de Mees niets minder is dan de Raare. Daarenboven, fchoon de Afeezen onder elkan- der vegten , en dikwylis elkander verlchenren , inzonderheid eenige foorten, die een ingewortelden afkeer voeden , lee- ven zy zomtyvds onderling in eene zeer goede verftandhou- ‘ding, en zelfs met Vogeltjes van cene andere foort. Men kan niet zeggen , dat ze uit eigen aart wreed zyn, gelyk de Klaauwteren ; maar alleen by toeval, en in eenige omftan- digheden, die wy alle niet recht weeten. Ik heb, met ei- gen oogen, gezien, dat zy, wel verre van hunne magt te misbruiken, in een geval, wanneer zy het zonder eenig gevaar konden doen, zich vatbaar toonden voor medelyden , en die belangneeming , welke de zwakheid altoos de fterken behoorde in te boezemen. In een kouwtje, waar in ecn Blaauwe of Pimpel Mees was, twee kleine zwarte Meezen , uit het nest genomen, gedaan hebbende, nam deeze de kleinen voor eigen Jongen, bekleedde de plaats van Moe- der, en deelde met hun het gewoone voedzel, met vecl zorgvuldigheidss de al te harde graankorrels daar onder vermengd , voor de jongen breekende. Ik twyfel hartlvk , of eenige. Klaatwier zulk een goed werk zou verrigt hebben. De Meezen zyn de geheele Oude Wereld door verfpreid , van Deenemarken en Zweeden af, tot de Kaap der Goede Hoepe, toe. Hier heeft Korne zes foorten gevonden, en hy vermeldt ons met hoe veel gronds laaten wy voor zy- pe rekening, dat zy zeer aangenaam zingen, in hun’ zang naar de Kanarievogels gelyken, en met deezen heerlyke concerten van wildzang houden. Onze Vogelkenners be- weeren desgelyks dat ze in keuropa fraai zingen, dit moet verltaan worden van hunnen Zang in den voortyd, ik wil zesten van den toon die de Liefde hun doet (aan: en niet IL DEEL. MENGEL\V, NO. I4. Tt van 6o2 NATUURLYKE HISTORIE VAN DE MEEZEN. van het onaangendam en knarsfend geluid, "rt welk zv de rest des jaars flaan. Die zelfde Kenners voegen ‘er by, dat men ze airtjes kan leeren fluiten; en dat de Jongen, wat groot uit het nest genomen , hier in beter flaagen , dan die men geheel en al, van zeer klein af, opkweckt: dat zy {chielyk gemeenzaam worden, en met de tien of twaalf da- " gen beginnen te zingen. Eindelyk voegen zy er nevens, dat de teezen zeer onderhevig zyn aan de Jicht, en, daar- om - geduurende den Winter , warm gehouden moeten worden. “Bykans alle Afeezen verzamelen voorraad, zo in den ftaat der vryheid, als wanneer zy opgeflooten zyn. De Hecr Burggraaf de QUERHOËNT heeft dikwyls waargenomen, dat verfcheiie Meezen, wier vlerken hy gekort hadt, eenige graankorrels in den bek genomen hebbende, met eene ver- baazende fchiclykheid na om hoog klommen , waar zy hunne voorraadverzamelplaats’ hadden aangelegd: doch het is &ui- delyk, dat deeze trek „om fpyze op te leggen a uit gierig- heid, niet uit voorzorge , ontftaat , ten minften bv de zoda- nigen, die den Zomer op ’t gebergte, en den Winter in de vlakte, doorbrengen, — Desgelyks heeft men antdekt, ‘dat ze altoos donkere plaatzen zoeken om te rusten, zy fchynen de planken en de muuren te willen doorbyten, om zich zulke wykplaatzen te verzorgen: en dit. altoos op eene zekere hoogte: want zy zvn niet gaarne op den grond, en omhouden zich niet lang beneden in een vlugt. De Heer HEBERT nam cenige foorten waar, die den nagt in holle boomen doorbragten; dikwyls zag hy ze daar in vliegen, naa aan alle kanten rond gekeeken, en, als °t ware, kennis genomen te hebben van de gefteltenis der plaatze: menig- maal hadt hy vergeefsch gepoogd, door cen Dok, in die zelfde gaten, waar zy ingegaan wären, te fteeken, hun jet uit te doen komen: hy denkt dat zy alle avonden het zelfde gat zoeken, en dit is te waarfchynlyker, dewyl hetzelve de plaats is, waar zy hun Kleinen voorraad opleggen. Voor °t overige flaapen deeze Vogels zeer vast, den kop onder den vleugel geftooken hebbende, gelyk andere Vogels. 