Il consolato del mare : nel quale si comprendono tutti gli statuti, & ordini, disposti da gli antichi per ogni cosa di mercantia, & di navigare. Cosi à beneficio di marinari, come di mercanti, & patroni di nave = Het consulaat van de zee : waar in begreepen zyn alle de keuren, en ordonnantien by de Ouden gemaakt ... : nieulyks uyt het Italiaans in het Nederduyts vertaalt en doorgaans na het origineel Catalaans verbetert ... en met een nieuw register voorsien
participanten (fo wanneer de voorfz. Schipper, of iemant in deffelfs naam het ionder toeftaan , en bewilliging der voorfz. partici- panten gerangoeneert fai hebben) in dat kort, dat 'er foir mogen v/eefen , * (niet) verder gehouden als haar genegentheyd toedraagt. Enhetisredelyk, dat gelyk als de voorfz Schipper, ofwel die gee- ne, die het in deffelfs naam gerangoeneert heeft, de keur moft heb- ben , om het voor dat geld te mogen aanffaan, dat 'er een ander voor fou willen geeven, dathy alfoo ook het gevaar moet loopen van het verlies, en dat fulks mede voor fyn rekening moet zyn : ten ware dat eenigen van diegeenen, die der portie in hadden, defelven vrWdcn ^^ ^''^ aanhouden, die fouden gehouden zyn, naar beloop vanhai*eportien , ^erftmn iu het voorlz. verlies t§.bet aaien. En al de voorfz. faken ; condiiien , ìs^ingeval SSS 3 f^T^Je^éìad» fi0 IL CONSOLATO DEL MARE. pera fenui frmde farà fiata fatta. Et perciò fu fatto qmFto ca^ $iet bovcn hcc a 17.cn volgende Kapittelen. C A P. CCLXXXVIIL Di carico di legname. S'* y^lcma naue y 0 nauilio caricherai 0 hauerà caricato in alcuno /<?- co di legname , ^^r portare in alcuna altro loco ^ fé tra il patro' ne della naue 9 0 nauilio , C?^ li mercanti , Ài chi il legname farà , predo alcuno di nolo tra loro non haurà del detto legname , il detto patrone della vaue , 0 nauilio può pigliare la meta del detto legname , fé lui vorrà, per il fm nolo 'y che mercante^ ne alcuna altra perfona^ riè ancora Signoria non lo pia vietare per alcuna ragione: percioche in •^uefto modo è ^ Cr f h fi abilito ^ cr ordinato^ Cr è Affi ^ C^ coft urne del €ominciamento , che li antichi cominciarono andare ptr il mondo , z^ fla^ bil irono , e?" ordinarono come difipra è detto : C^ in quefio modo debbe ejfer feguito , come ab antico f ti pr dinato , <^ non in altro modo , per alcuna ragione, I. Saho impero^ che fé li detti mercanti ^ di chi il detto legname farìt^ diranno^ 0 hauranno detto al detta patron della naue, 0 nauilio innanz^i che il detto legname caricajjìno^ che loro voleano fare pre- ciò del nolo per il detto legname, ^:r fé il dett^ patrone della na- 4{e, 0 nauilio dirà^ 0 hatderà detto À li detti mercanti^ che non bi- fogna fare precio di nolo per il detto 1-egname , che lui ne farà tutto quello, che loro vorranno 5 cr fé li detti mercanti cariche* ranno fopra le parole , O^ conditione , che il detto patrone d^lla naue haurà dette , li detti mercanti non fono tentiti oÀ dare la metà del legname 5 poiché loro fopra le parole , C7^ conditione difopra dette vari- carono 5 né il patrone della naue non può , ne debbe niente dimandare per le conditioni difopra dette ^ che farmno fiate accordate. Impero li detti mercanti fono tenmi di dare isolo conueneuole al detto patron del' la naue , 0 nauilio del detto legname , fecondo Ji daranno in cjuel lo- £0^ doue faranno » 0 fecondo che col detto patrone accordare fi potran- HET CONSULAAT VAN DE ZEE 511 en gevallen moet men in een goede fin opneemen 5 dat is 5 {o wan- vyaf?^en neer de voorfz. Van een laading Hout. ALseen fchip elders met Hout gelaaden (al zyn, cm het felve te vervoeren na fekere plaats, en der tuilen den Schipper en Koopluyden, den welken het voorfz. Hout toebehoort, geenver- ding voordevragt van het voorfz. Hout gemaakt fai zyn, kan de voorn. Schi pper , indien hy wil , de helft yan het voorfz. Hout voor het vragt-loon neemenj fonder dat hem de Koopman, of iemant ter waereld, ja felfsdeÖverigheyd fulks fai konnen verhinderen, op eenigerly wyfe : want dit is al opgebragt, en gellabilieert, en- gebruykelykgeweeft, en een koilume geworden van den beginne aan , dat de Oude Luyden ondernomen hebben de Waereld te door rey fen 5 en deefen hebben het aldus geordonneert , en geftabilieert , gelyk als boven gefegt is i weshalven het ook in diervoegen moet opgevolgt worden , als hetvanoutsis vaftgeflelt, fonder de min- ile verandering. I. Behoudens nogthans, ingevalle dat de voorfz. Koopluyden, j;?^.^/^^. aan welken het voorfz. Hout toebehoort, fullen feggen, ofte ge- -vallede fegt hebben tegens den voorfz. Schipper,voor dat fy het voorfz.Hout '^/^^f^- ''''" ,0 ri^j I ^ i-^i -'t r^ ^r P'^me geen komen ar te laaden, dat Jy verdmg voor de vraat van het voorfz.^ Hout pi^^^^ ^villen maakeri'y en dat de voorfz. Schipper tegens de voorfz. Koop- heeft, luyden fai feggen ,_ of gefegt hebben , dat het onnodig is eenig verding voor devragt van het voorfz^. Hout te maaken', dat hy al doen fai wat van haar helieven is 5 en dat de voorn. Koopluyden op dit feggen , en op die conditie,die de Schipper haar felfs san de hand geeft, fullen gelaadcn hebben, in fodanig een geval zyn de voorfz.Koopluyden niet gehou- den de helft van het Hout af te ftaan : nademaal dat fy het felve op het voorfz.feggen (van den Schipperden op die conditie geladen hebben: en die conditie daar zynde,fo en heeft deSchipper desaangaandeniets te pretendeeren. Maar de voorn.Koopluyden zyn gehouden aan den voorn. Schipper een redelyk vragt-loon voor 'het voorfz. Hout te betaalen, foalsmenterplaatfe, daar fyfig bevinden 5 gewoon is te be- jii IT. CONSOLATO DEL MARE. m. Et Ce per ventura li detti mei canti , col detto patrone della W<f- ftó, 0 nauilio accordare non potranno del detto nolo ^ debba efere mejpf in potere de buoni huomini ^ Cr quello^ che loro ne diranno^ quello ne debba ejfer feguito , Cr altro no. Saluo , che li detti mercanti fosjìno , ^ .totesfno in vero mettere le dette parole , o condttione dtfopra dette , che con il patrone della naue f ureno accordate per fcritta, o per teflimonii-y Cr fi in vero mettere non potranno ^ li detti mercanti fono tenuti di dare la meta del legname per il nok. GAP. CCLXXXIX. Di promefla , o accordo. SE alcuna premejfa farà fiata fatta tra alcuni per quale fi ^uole ragv^ ne , con cIj€ la detta promefa Jìa fiata fatta, a buona intentione , debba, ejfcre ojferuata , cr tenuta tra quelli^ It quali farà fiata fatta ' in loco conueneuok : Cr fé detta promeffa farà fiata fatta in loco conuene* nobj O" con giufia ragione^ Cr con buona intentione ^ debba eferecjfer' uosa , Cr tenuta tra quelli , ^ liquali fatta farà. E fé per auen- tura alcuno di quelli , tra liqualt la detta promcjfa farà fatta , non ■ ojferuerÀ la detta promeffa , Cr quello , o quelli , a i quali la detta promejfa ojferuata , o attefa non farà , ne fofierrà alcuno danno , quello , €he la dettafromefik offer uata non ha , è tenuto del tutto refiituircj fen^ ZA -contr^fi^. Saluo impero^ che quello^ che detta promeffa non haurk Mtenuta 3 ne ojferuata , non li hauesfi tolto , o vietato alcuno giufio impedimento,-^ ilquale fé in v&ro mejfò effer f etra ^ quello , al quale il detto impedimento giufio interuenuto farà 5 per ilquale hauerk hauuto k rompere la detta promeffa, non fia tenuto di menda fare a, quelli, a i ^uali lui la detta promeffa ha a rompere, per caufa del detto impedì^ mento hauuto. E fé per aventura il detto impedimento in vero met' tere non fotr^, è tenuto di refiituire^ come difopra è detto. Ma im' pere fé ,quello hauerk hauuta à rompere ^ Cr non haurk ojferuata la det^ ta .promeffa À quello ^ 0 k quelli , À i quali fatta rhmerà 5 per colpa^ I In toc0 convenevole) Siet boven Kap. i:^o» * £fitre,(m{kn) HET CONSULAAT VAN DE ZEE. 511 betaalen j of fo als fy met den voorn. Schipper konnen akkordeeren» En fo wanneer de voorn. Koopluyden met den voorn. Schipper over het voorn, vragt- loon niet konnen akkordeeren , fai de faak geflelt worden aan Goede Mannen, en al het geen dat die daar in voor uytfpraakgeeven, moetgevoigtwordenjenandersniet. De$ nogthans dat de voorfz. Koopluyden in ftaat fullen moeten zyn , omhetvoorfz.feggcn, endeconditien, daar fy met den Schipper in eens geworden zyn 5 met gefchrift, of met getuygen te konnen bevj'yfen: en defelven niet konnende bewyfen, fullen de voorfz. Koopluyden gehouden zyn de helft van het 'Hout voor de vragt af te flaan. K A P. CCLXXXIX. J^a?i een belofte , of conventie, ALs'er tuffen deefen , of geenen een conventie gemaakt fai zyn , ter wat faake het ook foude mogen weefen , alleen maar dat de voorfz. conventie in een goede, en duydelyke fin ge- maakt zy, moet defelve gehouden, en nagekomen worden by die geenen , die defelve ' ter bequaamer plaatfe gemaakt fullen hebben : en fo wanneer de voorfz. conventie ter bequaamer plaatfe, en om een regtmatige rede, en ineen goede, en duydelyke fin gemaakt fai zyn 5 moet defelve bydie geenen, die fe gemaakt hebben, agter- volgt, en nagekomen worden. En by aldien dat iemantvan die geenen, die voorfz. conventie gemaakt hebben , defelve conven- tie niet nakomt, en die geen, of die geenen, aan welke de voorfz. conventie niet geprefteert, of nagekomen is, eenige fchade daar door komt tè lyden, fai diegeene, dewelke de voorfz. conventie niet na en komt, gehouden zyn al defelve té vergoeden , fonder tegenfeggen. Ten ware nogthans, fo die geene, dewelke de voorfz. conventie niet gehouden, of nagekomen heeft, belet, of verhinderd was geweeft door eenig regtmatig belet j het welk beweefcn zynde , fai die geene, denwelke fodanig regtmatig belet opgekomen is, waardoor hy aan de voorfz. conventie niet konde voldoen, endegenootfaakt wierd in gebreke te blyven, niet ge- houden zyn eenige vergoeding te doen aan die geenen,ten welkers opfigte hy,- in het nakomen der voorfz. conventie, gebrekig fai zyngeweell, uytoorfaake van het voorfz. belet. Eq het voorfz. Ttt beiec ^14 ïL CONSOLATO DEL MARE, tr prgrma loro , fé Ini la detta colpa m vero mettere potrà , Cr fer la detta colpa alcuno danno fofienuto haurct y' melh^ o quelli y contriti lit^mli la detta colpa prouata farà , fono tenuti del tutto rejiituire , fcKz^a contrafio ^ quefio^ che ^ debba efere fatto fenzji frmde. Saho impero ogni giujìo impedimento k ciafcurio delle parti. •■*' E totfo * ^ue de/US es dit (en al' *^t boven Is gefegt) GAP, CCXC. ' Di mercantia falfa. SE alcuno mercante venderà , o haura venduto ad alcun altro w€Y' carne alcuna mercantia , in quejlo modo , che fé il detto mercante , che U detta robba^ « mercantia compererà,^ non la ve der a ^ ne l'hauerk vifla 5 0 non la vorrà vedere , an^i fe^ ne fiderà nella fede del mercante , che la detta vendita li farà , o li haurà fatta , che dirà , o farà intendere al detto mercante^ alqude lui venda la fra robba , o mercantia^ che ne li vende per buona , 6c per fina 5 fé il detto mercante , che la detta robha compererà^ 0 haura comperata 5 la haurà riceuuta /òpra la conditione difopra detta ^ fé la detta robba^ 0 mercantia non farà fan- te buona ^ Cr fina, come quello^ che vendutagli hauerk^ li da inteU" dere^ anzi fark trouata cattiua^ O^ f alfa in qualche loco ^ doue quel- lo la detta robba, 0 mercantia porterà, 0 fark portare , fé fark troua- to , come difopra è detto , il detto mercante , che la detta mercantia iiaurk venduta , fatto la conditione , come difopra è detto , è tenuto ài rendere , C?^ di dare a quel mercante 5 che la detta robba hauerk da lui comperata , tutto , C^ tanto , come altra robba fimile di quella , 0 di Jìmile natura di quella , che venduta haurk , valeua in loco , doue detto mercante la porto. Et ancora li èjenuto , ch^ fé per caufa drl- la falfità danno , 0 fpefa ne haurk fifìenuta alcuna , del tutto refiitui- re ^ C^ rendere fenz,a contrafio : ancora li è tenuto^ che ^ fé il detto mercante^ che la detta robba haurk comperata , riceuerk alcun manca- mento, che lui non potrà hauere^ ne rifcuotere i fuei denari^ per cau- fa della faljitk difopra detta ^ il detto mercante^ che la detta robha - . hau' HET CONSUjLAAT VAN DE ZEE. 515 bplet niet bewefep 2;ynde , fai by fchuldig zyny ergoeding te doen in.dii^rvoegen,. ?ils boven gefegc is. Maar ^Is hy xiopr d^itfclvcr quaad gedrag , en nalatighey d genootfaakt word in gebreke te bly- yen, en de voorfz. conventie, :ten aanfien van diegeenen, die fe mctbein gemaakt hebben 5 nietnaenkomt, fohyhaar het voorfz. quaad gedrag fai konnen bewyfen , en door het voorfz. quaad gedrag eenige fchade komt te leiden , fai die geen, of die geenen,- den •t^^elkenfodanig quaad gedrag ten laflegelegt, cnbewefen word, gehouden we^efen, allenthalven vergoedinge te doen, fonder te- genfeggen- En^^ (4/) hetgeen^. ^U^t boven ge feg:\is)mos.i tergoéder trouwe gefchieden: behoudens ten. opfigte van iegelyk van par- tyen alle regtmatig belet, K A P. CCXC. Van vervalfle Waar en, ALs een Koopman eenige Waaren verkoopt , of .verkoft fa [heb- ben aan een ander Koopman , fonder dat de voorfz. Koop- man, dewelke de voorfz. Waaren, of Koopmanfchappen koopt, àQ{€^v^ fiec, of gefien heeft, of begeerde te fien, hebbende fig enkel verlaaten op het woord vanden Koopman , die hem defelve verkoopt, of vèrkoft- fai hebben, en dewe;lketegens de voorfz. Koopman, aan wienhy fyn Waaren, en Koopmanfchappen komit te verkoopen , fegt , ofte gefegt fai hebben, dat hyfe hem voor fuy- ver^ en goed verkoopt -y by aldien dat de voorfz. Koopman , dÌQ de voorfz. Waaren koopt , of gekoft fai hebben , defelve op de boven- verhaalde conditie ontfangt, en de voorfz. Waaren, of Koopman- fchappen in der daatfo fuyver, en fogoed niet enzyn , als de ver- kooper opgegeven had , nemaar tereeniger plaatfe, werwaarts dat ook diegeene, de voorfz.* Waaren , of Koopmanfchappen mogt hebben gevoert, ofte doen voeren, flegt, en vervalft be- vonden worden^ indienfe bevonden worden, gelyk als boven ge- fegt is, fai de voorfz. Koopman , die de voorfz. Koopmanfchappen opdebovenvqrhaalde conditie verkoft fai hebben, gehouden zyn fo veelaan die Koopman, dewelke de voorfz. Koopmanfchappen van den felve gekoft heeft , op te leggen , en te betaalen , als andere diergelykc Koopmanfchappen:, of die van defelve foort zyn, als hy verkoft had, op die plaats gegolden hebben, werwaarts de voorfz. Koopman defelve gevoert had. Endaarinboven, by aldien dat hy door die vervalfing eenige koften gedaan, of eenige fchade Ttt z ' ge- 5i(^ IL' CONSOLATO DEL MARE. haurà l'endnta fitto la conditione detta y li è tenuto di dar per foldo^ Cr ver lira^ }er caufa della detta falfità^ perocché lui non haurk jo' tuto rìhauere li denari^ tutto ^ <CT in tanto ^ come lui dirà per fio giu^ r amento, che hmria guadagnato, fé i denari potejfe hauer hauuti^ fecon^ do il predo , che lui haurà venduta la detta robha ^ fé la detta fdfttk non ci fu^e fiata trouata. E tutto quijìo difopra dettSj chejta^ Cr debba eprefen^A fraude. T. Impero fé quello, che la detta robha venderà^ o haurà venduta ^ dirà à quel, che la detta robba compererà ^ che lui neli vende per tale come è j & che la veda, o che la faccia vedere 5 êc fé li pia- ce', che la pigli, Te non, che la lafci ilare , fé quel , che la detta robba compererà^ fta che l^ veda^ 0 la faccia vedere , 0 nò , fé lui la ri^ ceuerk , fia , che lui ci guadagni , 0 perda , in quefo modo non gli è tenuto , fé non vorrà ^ 2^iche la detta vendita fark fatta. * * =^ * * * Com defus es dit j e en aytal comlicio la haura comprada, Empero que ,.JkjneJier 0 fera, les diies condì cmjs en ver ^oguejfen ejpr me/es. E per les raons defì4S dites fon f et , %(liìeft cfipitoL ^Gelyk als boven isgefcgt, cn dat hy't op fod^nlp een conditie gc- koft heeft. Des nogthans dat (Aqs noods zynde) de voorfz. conditien moeten kon-" neh bcwefen worden. En om de bovengemelde rede is dit Kapittel gemaakt.) C A P. CCXCI. Di * Errore di conto , allegato per compagni, contragli heredi del patrone. S£ alcuno patrone di naus^ 0 nauti io liaurà refi conto ^ 0 il fcrìua^ no per lui , a tutti li fuoi compagni ^ 0 la maggior parte del gua» dngno , che lui fatto haura , 0 del confumamento , fé interuenuto ci fa* ra, 0 da qualunque co fa , che il detto patrone Jia tenuto di render con* io a i detti compagni ^ ^ 0 la maggior parte riceneranno , 0 intender an* no il detto conto , cr terranfi per pagati , fi il detto patrone viuerà ajfai I Errore di conto) Sic t boven Kap. 23 8. * Si los dìt$ perfoners (fo de yocriz. Reders) ^ voet' toots HEt CONSULAAT VAN DE ZEE 517 geleden fai hebben, fai defelve gehouden zyn die allen te vergoe- den, entebetaalen, (onder tegenfeggen. En eyndelyk , ingevallé dat de voorfz. Koopman ;, die de voorfz. Waaren^ekoft fai hebben , iets minder ontfangt, en door de voorfz. vervalling fyn geld daar niet w^er van maaken , oFkrygen kan, fai de voorfz. Koopman , dewelke de voorfz. goederen op de bovengemelde conditie verkoft fai hebben, gehouden zyn, ter faakcvan die vervalfing, mitsdien dat hy der fijn geld niet van heeft konnen maaken, penning pen- nings gelyktebetaalen, tot fo verre als defelve onder eede fai ko- men te verklaaren, dat hy gewonnen fou hebben, indien hy fyn geld totfodanig eenprys had konnen krygen, als het voorfz. goed verkoft wasgeweeft, ingevallé dat de voorfz. vervalfing niet be- vonden was. En al het geen, dat boven gefegt is, moet ter goeder trouwe gefchieden. I. Maar als die geene, dewelke de voorfz. Waaren verkoopt, of d,> verkoft fai hebben, tegens den geenc ^tgi, dewelke de voorfz. A^^ Waaren koopt, aai hyfe hem verkoolt f o alsfi z^yn-y dat hjfe fien kan^ koopt, heffi ofdoenfieny en fofe hsm hekaagen ^ dat hyfe netmsn i^fin ^ fff niet^ d^it^a^^fj*'' hyfe laat fiaan : fo die geene, dewelke de voorfz. Waaren koopt, ê#/^^w. defelveontfangt, 't zy dat hyfe gefien fai liebben , ofdathyfefivl hebben doen fien, of niet, of dathy der eenig voordeel, of eeni-f^e fchade aan gedaan fai hebben, foen fai den ander hem niet verder gehouden zyn , als het hem behaagt 5 terwy 1 dat de voorfz. verkoop (opfodarigeenwys) gefchied is* (als boven is gefegt-^ en dat hv't ovJ^ ef fodanig een conditie gekoft heeft. Des nogthans dat , des noods zjjnde , de 'Voorfz., conditien moeten konnen bewefin worden. En om de bovengemelde red&. is dit Kapittel gemaakt?) KAP. CCXCT. Van ' Erreurin de Rekening , door de Reders tegens de Erf- genaamen van den Schipper ingebragt, ALs de Schipper, ofdeSchryverindefielfsnaam, rekening (al hebben gedaan aan alle fy ne Reders, of aan het meerder ge- deelte, van de winfl by hem gedaan , of van de fchade , fo der- fchade gevallen is , of van eenigefaak, waarvan de ^oorfz. Schip- per gehouden fai zyn rekening aan de voorfz. Reders te doen , ^ (/>?— gevalle dat de voorfz.. Reders) of het meerder gedeelte, de voorfz. re- kening aan- en- opgenomen hebbende jfig voldaan houden (het zy dat de voorfz. Schipper nog lange daar na , of niet lang gekeft moge Ttt 3 heb- 5i5 IL CONSOLATO DEL MARE. ajféti tempo ^ o foco dopo , €r fiando con i detti compaoni infieme in vno loco y 0 no'y Cr nauichtrà , Cr ciafcun viaggio , o alcuni , lui ver" rk in quel loco f^ doue [iranno i detti compagni^ o alcuni -, o per mew tura^ quando il detto conto haurk renduto^ a capo di tempo -^ o incori' t inent e, il detto patrone anàr a k viaggio^ Cr per mlontà di Dio ^ an^ ..dando al uiaagio , lui morrk , fé quando la detta .nane , o nauilio fa^ ■rk venuto del detto uiaggio , doue il detto patron farà morto ^ li detti comparnt tutti j o in parte diranno y che loro trouano , o hanno trouato alcuno errore, ò fallo nel conto, che lui renduto ha- ueua 'y Cr li detti compagni tutti , o parte faranno , o faranno fare domanda del detto errore alli beni del detto defu?tto ^ o .h ftoi heredi^ 0 k quei 5 che terranno i beni di quello j fé il detto defunto haurk fatto teli amento^ dopo che il detto conto hebbe refi a i compagni , fé nel detto tefl amento fark trouato , che il detto morto hdibia conofiiuto il dett$ errore , onero haurk ricono fciuto alcun torto , che lui tenejfe da i detti compaoni , il detto errore , Cr torto debba ejfer reftituito a i det- ti compagni^ fenz^a contraclo , fé tutti i beni del detto defunto fapCjfe- ro eJfer venduti -y che heredi ^ ne altra per fona non può per niente con- trariare : faluo i marinari , fé del loro Jalario non faranno fati pa^ I. HET CONSULAAT VAN DE ZEE. ' 519 hebben , en fig onthouden op deCdfde plaats by de voorfz. Reders*: of niet 3 en dat hy ge vaaren fai hebben , en yeder reys , of fo nu en dan wedergekomen zyn ter plaatfe 5 daar iïg de Reders, ofeenir gen der feiven onthielden 5 ofte-^dat de voorfz. Schipper , na dat hy de voorfz. rekening gedaan had, eyndelyk, ofwel aanftonts op reys gegaan was, en op reys gegaan zynde, door Gods hand uyc het leven word w^eg gehaalt) ingevalle dat de voorfz.RederSjof eeni- gen der felvenjna dar het voorfz. fchip van de rcysjwaar op de voorfz. Schipper overleden was^t'huys gekomen is^fullen voorgeeven,öf<?^ ^^ in de rekening , die dezelve gedaan had^ ^^^'^£ erreur^ of iets te liprt bevinden ^ of bevonden hebben^ tiiatd^ voorfz. Reders -allen , of eenigen der fei- ven, terfaakevanhet voorfz. er re ur^, proces enrameeren, of doen^ entameeren op de goederen van den voorfz.' Overledene, ofte te* gens deiTelfs Erfgenamen , of Poficfleai's der goederen 5 fo de voorfz. O verlede, na dat hy de voorfz, rekening aan fijne Reders gedaan had , een Tcfcament fai hebben gemaakt , en in het voorfz. Teilament blykt , dat -de voorfz. Overiede kenniiTe van 't voorfz, erreur gehad heeft;, of dathy bevonden heeft dat hyietst'onregte onder hem had, hetgeen hy aan de voorfz. Reders fchuldig was', fai de voorfz. erreur,en het geen dat hy t'onregte befntyaan de voorfz... , Reders goed gedaan worden , fonder difpiit > al fouden alle de goede- ren van den voorfz.Överlede daar voor verkoft worden/onder dat de @ Erfgenaamen, of iemant ter waereld iets fai konnen eyfTchenj uyrge- fondert het Bootsvolk , fo dat van de huur nogniet voldaan was. I. En de voorfz. Overiede, gelyk als boven gefegt is^, een Te- -^^^j^-^ flament gemaakt, en die erreur nieE erkent hebbende, f-^Hen J^^'^J^'^^^^^ de voorfz. Erfgen«;imen aan de voorfz. Reders niet gehouden zyn derseenìg; eenige de minile vergoeding te doen 3 ten waredat de voorfz. erreur ^^^'-^'^^ ^» by het boek bleek i waar uyt de voorfz. Overiede in fyn leven reke- ^f/J^'^" ning aan de voorfz. Reders gedaan had : des moet het voorfz. boek de'sVchip- inailedeelenhet felve, en geen ander zyn: en de Schryver, àie pers doei ^ het voorfz. bock gefchreven heeft, moet ook tegenwoordig zyn , ^^^^-^^f^ fo hy in leven is 3 om de voorfz. erreur na te gaan , en te fien , of fulks ^'!^rj^^ dewaarheyd is, of niet. En geen ander gefchrift kan, of mag ge- looft worden 3 tenware, ingevalle dat het voorfz. boek, waar uyt de voorfz. Overiede in fy n leven rekening aan de voorfz. Reders ge- daan had, niet te vinden was 3 (infodanigeengeval)byaldiendatde voorfz. Reders een copy van het voorfz. boek fullen konnen toonen, , *dat defelve Schryver, in fyn leven^na het felfde, en niet na een ander ■ po IL CONSOLATO DEL MARE. fark , fé i detti compagni queflo difopra detto in "vero mettere ptran» 7io ^ <7* fé nella detta copia , il dette errore trouato farà , i beni del detto defunto ^ <cr li heredi fono tenuti di tanto , come i detti beni buferanno , di rejìituire k i detti compagni il detto errore j fé trouato jci fark. II. Et fé per kuentura il detto defunto non haurk fatto teftamen-- io ^ dopo che il detto conto refe^ fi il detto cartolario^ o copia troua- to farà , C^ il detto errore trouato farà , debba ejfer refituito , come dffipra è detto. Et fé non hauejfe fatto tejìamento , ne cartolario non fi trouajfe , ci è affai fatica , Cr contrafto. Impero il contraflo debba effer mejfo in potere di buoni huomini , ^ debba effer ricercato , fi il detto defunto hauejfe confejfor in quel loco , con ilquale lui fi fojfe con» feffato -y €^ fi trouato farà ^ debba ejfer mejfo in -poter del confejfore il il detto cantrajìo : * debba ejfer mejfo in poter de huomini da bene. Et quando i detti buoni huomini hauranno riceuuto il contrajìo in loro po- tere^ loro debbono hauerre tutti i detti compagni^ C^ debbano hauere da ciafiun di loro vn giuramento^ che dichino il vero del detto erro» re, 6c come è hiteruenuto il detto errore 5 cr i detti buoni hm- mini debbano guardare Infama O** conditione de"* detti compagni. Im" pero i detti buoni huomini non debbano creder à i detti compagni^ anzi li detti compagni debbono dare tefìimonii , fopra il detto contraflo , che fano fiora di fifpetto , C^ che non ajpettino hauer danno , ne vtile del detto contraflo. Perche fecondo ragione -nejfu^^ huomo può fare , né debbe far teflimonio à nejfun contraflo ^ che najpettajfe danno , ne vtile hauer per nejfuna ragione , fé già le parti non fi accordajfero : cr qual fi vuole cofa , che i detti buoni huomini dirami? , 0 pronuntierannê fopra il contraflo , quello ne debba ejfer feguito , & altro no. ^ E • Jl per ventura confejfor trohat no y fera (en als 'cr by geval geen Biegt» vader den word) gevonden word) GAP. . HET CONSULAAT VAN DE ZEE. 521 gecopieert had 5 fo de voorfz. Reders, het geen dat boven gefegt is, fuUen konnen aantoonen, en de voorfz. erreur in het voorfz. copy bevonden word, fullen de goederen van den voorfz. Over- lede, en defTelfs erfgenaamen voor die erreur aanfpraakiyk zyn, ommede fclve, indienfe gevonden word , aan de voorfz. Reders te voldoen, voorfo verre als de goederen konnen toereyken. II. En als de voorfz. Overlede, na dat hy de voorfz. rekening ^y/J^^^^- gedaan had, geen Tellament gemaakt fai hebben > en het voorfz. ^^Jj^'^^^'^ boek, of copy gevonden word , fai het voorfz. abuys (indien htthoek, en alfoo bevonden word) indiervoegen voldaan worden , als boven /^^/^ g^^n gefegt is. En als hy geenTeflament gemaakt heefr, en het boek^^^V"' mede niet gevonden word , ifler veel moeyte, en difput j ^^^r'Z^rd^ dat dit difput moet geftelt worden aan 't oordeel van Goede Mannen^ den óver- en men moet onderfoeken, of de voorfz. Overlede daar ter plaat- ^^^^fi^^- fe, ook een Biegt-vader gehad heeft, aan wien hy fijn Biegt ^^/^^/^J'^ deed> enfo die gevonden worcl, moet het voorfz. difpur aan den ve erkent Biegt-vader verbleven worden 5 ^{en fo der geen Biegt-vader aevon- ^^#* den word^) móet het aan Goede Mannen verbleven worden. En de voorfz. Goede Mannen moeten , na dat fy het verblyf fullen overgenomen hebben, alle de Reders doen voor haar komen, en een yeder der felven met Eede doen verklaaren , datjj aangaande het voor fi., abuys de waarheyd fpreeken ', en wat daar van is ^ of niet en is^ en hoe het toegekomen is. En de voorfz. Goede Mannen moeten wei agt geeven , hoe de voorfz. Reders ter naam en faam ftaanj en van wat conditiedatfe zyn 5 Dog de voorfz. Goede Mannen moe- ten aan die Reders geen geloof geeven j nemaar de voorfz. Re- ders zyn gehouden in fodanig een difput getuygen by te bren- gen , die buyten alle fufpicie zyn , en dewelke by het voorfz. difput geen voor- of- nadeel te wagten hebben. Want na Reg- • ten kan , of mag niemant getuygenifTe der waarheyd geeven 'm eenig difput, waar by hy eenig voor- of- nadeel te wagten heeft, dired, of indireólrelyk 5 tenware met bewilliging van partyen. En al wat de voorfz. Goede Mannen , aangaande het voorfz. difput verklaaren, of voor uytfpraak geeven , dat moet daar in gevolge worden, en anders niet. Vvv KAP, jia IL CONSOLATO DEL MARE. GAP. CCXCIL Di nauc , che ' mancherà d*exarcia , dopo c^haurà caricato. SE alcuno patrone di naue , o nauilio , (che) haurìi caricato in alcuna loco (& haurà caricato alcuna) robba di mercanti, fi il patrone in quel loco medefmo , doue haurà caricato ^ overo in altro loco , ca^ ueràj 0 farà cau/tre vele ^ o anchore^ o alcun* altra exarcia^ per qua" le [i vuole ragione^ innanzÀ che la detta naus fia difcaricata ^ Cr la detta naue verrà j o fofterrà alcuno danno ^ o perdita , o confumamento ^ fi al detto patrone prouato farà , che per colpa di luì , o della exarcia y che cauata ne hauera , {ara, interuenuto il detto danno , il detto patro» ne è tenuto di tutto il detto danno mtndare , Cr reflituire fen'La con» trajìo. Et fé al detto patrone trouati non faranno alcuni beni^ ne ha- urà di che pojfa pagare , O^ rejìituire il detto danno a i detti mercan- ti^ fé è giunto^ debba ejfer pigliato ^ Cr mejfo in poter della giujìitia, come à comandatario. Per che ogni patrone è^ C^ debbe eJfer detto, e riceuuto per mercante , C?^ per comandatario , in tutte le facende , che lui haurà a fare con mercanti per conto della fia naue , Cr quejìe per molte cagioni lequal non bifognano dire, I Mancherà'] Catal. Alkviara (afgeeft) fiet boven Kap. 50. GAP. CCXCIII. Come debbe pagar nolo in cafo di gietto. * J^^Pinione è di alcuni di tutto il nolo^ che il patron della naue y V-/ 0 nauilio riceuerà da mercanti^ che fi la naue, 0 nauilio ha- urà giettato in quel viaggio <y che per tutto .quello nolo debba pagare il detto patrone in quel gietto. Ancora è opinione d'altri^ che fi il patro- ne * Com la opinio de molt s fa en diverfes maner es del noli f , com deu pagar enfei de gety e com no (Gelijk als de gevoelens van veelen verfchiilende zijn, nopende de Vragt-gelden, in hoe verre oefelve in cas van werpen behoorden te contribuecren, ofnietj) HET CONSULAAT VAN DE ZEE 51J K A P. CCXCII. Van een Schi^ ^ dat gereetfchap ^ afgeeft ^ na dat het gelaaden is. ALs een Schipper elders Koopmans goederen gelaaden falheb- ben^ende Schipper op die felfde plaats, daar hy gelaaden heeft , of op een andere plaats eenige Zeylen, A nkers,of ander Gereetfchap afgeeft, of doet afgeeven , voor dat het fchip weder ontlaaden is, uy t wat oorfaake het ook geweeft mogt zyn,ingevalle dat het voorfz. fchip daar door eenige koften, fchade, of nadeel komt telyden, en den voorfz. Schipper beweefenword, dat de voorfz. fchade door hem, of door het afgeeven van dat gereetfchap veroorfaakt is, fai de voorfz. Schipper gehouden zyn alle de gemelde fchaden te ver- goeden, entebetaalen, fonder tegenfeggen: en fo der geen goe- deren van den voorfz. Schipper gevonden worden, en defelve niet in ftaat fai zyn om de voorfz. fchade aan de voorfz. Koopluyden te voldoen, of te betaalen, fai defelve (fo hy agterhaalt word) gevat, en in handen van 't Geregt geftelt worden , niet anders als of hy een Commiffionaris geweeft was. Want een iegelyk Schipper is een Commiffionaris, en moet in alle faaken, die hy met de Koopluy- den, fijn fchip aangaande, te verrigten heeft een Commiffionaris, en Koopman genoemt worden; en aldus moet hy aangemerkt wor- den om vecle redenen , die nu niet nodig zyn om opgehaalt te wor- den. KAP. ccxaii. Hoe de Vragt-gelden contributie fUbjeEt x,yn in cas van werden, * ( ^'^ Blyk^ de gevoelens van veelen verfcheyden zyn of het fluk^ derVragt» VJ gelden ^(namemlyk) in hoeverre defelven in cas van werpen be^ hoorden te contnhueeren ^ of niet) Sommigen fuftinceren de geheele vragt , die de Schipper van de Koopluyden komt te ontfangen 5 na- mentlyk, als het fchip opfodanig eenReys komt te werpen, dat gemelde Schipper alsdan voor het geheele Vragt-loon in het'wer- pen behoord te contribueeren. Anderen wederom , dat als de Vvv 2 Schip- 524 IL CONSOLATO DEL MARE. ne della naue^ o namlio riceue nolo , tanto della rohha giettata^ come refloratA , che dehbe fagar nel gietto ftUmente per quello nolo , che lui riceue della rohha giettata. ancora è opinione d'alcun^ altri , che fé il detto patrone non riceue nolo della rohha giettata , che lui non dehha vagar di quel nolo^ che riceuuto haurà , nel gietto. Et ciaf- cuno de'' detti mercanti^ o altre perfine ^ che le dette opinioni hanno k fe^ le penfano hauere , O^ dire à buona intentione 5 cr in cfuelU li debba ejfer riceuuta. Et percioche gli antichi anteceffori nojìri , che prima andarono per il mondo in diuerfì luoghi , e farti 9 loro veden^ do ^ €r intendendo V opinioni [o^r a dette, hebbero configlio tra loro^ come loro potriano torre ^ Cr rimouere le dette opinioni -y <T quefio per torre contrari , O^ fatiche , ^ che^ posano ejfere , Cr venire tra li pa^ troni delle naui^ Cr i mercanti j ne ancora con altre perfone^ che con loro hauejfero a fare , per alcun conto j percioche loro non piangendo le loro fatiche, non lo giettarono à pigritia , per hauer merito di Dio^ e amore , C^ gratia delle jerfone , Cr per tuore li contrari , O* V opima- ni [opra dette y dichiararono y O^ pronuntiarono in queflo modo. I. Che ogni nolo , che promejfo farà di dare fer mercanti , 0 per altre perfine al patrone della naue ^ 0 nauilie^ 0 altro legno, che li deb' ha eJfer dato , C^ pagato fenza contrafio : fecondo imperò gli accordi , er patti , che faranno fatti tra i mercanti , 07- Vatre perfine con li pa- troni di naue , 0 nauilii : Cr li detti patroni fono tenuti di pagare in cafo di gietto per tutto , e tanto come gli auanzjijfe del nolo , che loro riceuuto haueranno de i detti mercanti ^ C^ di altre perfine per il detto viaggia. Impero è da intendere, che i patroni delle naui^ C^ nauilii debbano abbattere ^ Cr cauar de"* detti noli il fatar io de* marinari ^ la vit' touaglia^ O" tutte le fpefe ^ che hauejfe fatte nel detto viaggio, che giw fie fiano : f^ tutto que fio , difo^rà detto ^ debbano contare li patroni delle naue , 0 hmmo per loro con i mercanti , 0 con chi vorranno ; ct** ^ il vorran lafciare in lor fede , quefio Jta in volontà de* mercanti. Et per tanto il patrone è tenuto di mettere , O^ pagare il gietto , per tutto quello y che netto gli amnz.a^e del mio j che loro ricemto hauranna d^ met' * E (en) ■* ì^o (nietì * 5i (ìadi^n) HET CONSULAAT VAN DE ZEE. 52^ Schipper fo wel vragt ontfangt van de gewurpe, als van de gefal- veerde goederen, datdefdve alsdan alleen voor de vragt-geiden , die hyvandegewurpe goederen ontfangt , in het werpen behoord te contribueeren. Nog is'er een opinie van anderen (die fuftinee- ren) dat een Schipper, alshy van'tgewurpe goed geen vragt ont- fangt, voor de ontfange vragt-gelden in 't werpen niet behoord te contribueeren. En iederdervoorfz.Koopluyden, of andere per- foonen, die van de voorfz.gedagten zyn, vermeenen dat fy fulks feggen, én verftaan met een goede meening) en fo moet het haar ook afgenomen worden. En daarom hebben onfe aloude Voorva- deren, dewelke aldereerft dewaereldbereyil hebben in verfchey- den plaatfen 5 en geweflen , fiende en verftaan hebbende de voorfz. opinien, met den andere raad gepleegt, op wat wyfe dat men de voorfz. opinie beft foude konnen wegneemen, en aan een zeyde ftel- lenj ^{ende) (ulksom alle moeyelykheyd , en oneenigheyd tuften de Schippers, en Koopluyden, cnookanderemenfchen, die met defelven te '.doen hebben, t'eenemaal af te fnyden, en te -weeren, Weshalven fy dan niet ftil fittende, maar làatende figden arbeyd geluften, om genade te verkrygen by God:, liefde en genegent- hcyd by de menfchen , en om de voorfz. difputen , en opinien uy t de weg te ruy men , de faak aldus verklaart , en uy tgefproken hebben. 1. (Namentlyk) dat het vragt-loon, het welk deKoopluyden,^^?^^^>- of andere perfoonen aan den Schipper belooft fullen hebben, g^-^^mdm m heelyk voldaan ;, en betaalt moet worden , fonder tegenfeggeri > be- het werpen- houdens evenwel hetakkord,endeconventien die tuften de Koop- i^öör^t:; luyden, of andere perfoonen, en de Schippers gemaakt fullen zyn. '^2''^^^' Ende dat de voorfz. Schippers, in cas van werpen, gehouden iju^/L^ te contribueeren vooral het geen, dat fy van het vragt-loon ovcï-fennmgeny houden, hetwelk fy van de voorfz. Koopluyden , en andere per-^^^'^^^^ fonen voorde voorfz. voyage komen te ontfangen. Met dien ver- ^f^j^^^^ ftande:,dat de Schippers van het voorfz. vragt-loon fullen moeten comribuse^ afhouden ;, en afrekenen het loon der Matroofen, de mont-koft , ^^w. en al hetgeen dat fy op de voorfz. voyage ordentelyker wyfe heb- ben te koften gelegt: van al het welke;, dat boven gefegt is, de Schippers , of iemant in haar luyden naam gehouden is aan de Koopluyden , of aan den geene > dien zy daar toe aanftellen, rekening te doen: en =^ (^//) de Koopluyden het enkel op haar feggen willen laaten aankomen , konnen fy het doen. En in fo verre 2syn de Schippers gehouden voor al wat haar van de vragt-pennin^ Vvv 3 gen^ ^ts il consolato del mare. mercanti , fer il detto viaggio , doue il detto gietto feirk finto fatto ^ per foldo , Cr fer lira , come farà U rohba riftaurata alla gietta* ta. II. Et fé per ventura ci hauera alcuni de* mercanti y o tuttig che di^ ranno ^ che il patrone della nave, o altro legno, metta, 6c paghi nel detto gietto per il retorno , che lui hauerà j cioè fapere del no» loj che il detto patrone hauerk d'altri mercanti^ o di quei medefmi^ * fé con lui fi ne ritorneranno ^ il patrone della naue non è tenuto per nejfuna ragione : foiche il gietto farÀ già contato dell' altro viaggio : & p^rcioche la rohba , che la naue , o nauilio porta al ritorno del viag* già , non è quella , ne di quei mercanti ^ ne è ohligata a quella , cht fia^ ne debba ejfere, per alcuna ragione. * * * ^ '^ o de dira roba, ode aquella meteìxa (of van ander ^of van dat fclfde goed) * E axt per les raons defusdites , e encara per moltes altres no es tengut en to git , que fet Jera en lo primer viatge del nolit , que haura del tom , per alguna rao. E per f 9 fon fet liquefi capital defufdit , e per les raons en eli contengudes , no contraftant algunet raons en alguns altres copitols contengudes, (En dus h hy om de voorfz. , cn om vcelc ande- re redeneh, geenfìnzs gehouden voorde vragt-penningen , die hy van de weerom- rcys komt te ontfangen, in het werpen (te contribueren,) het welk op de eerftc rcys gedaan £àl zijn. En daarom , en om de redenen in het felve vervat , is het bpvengefchreeve Kapittel gemaakt j onaangefien eenigen andere redenen incenigc andere Kapittelen begrcepen.) C A P. CCXCIV. Patrone, & marinari, che non vorranno andar in viaggio. SE alcuno patron di naue , 0 nauilio farà , 0 haura fatto conuentione con i marinari^ per andare in alcun viaggio , il qual viaggio tra lO" ro farà dicharito , O^ certificato , quando s'accordarono , i marinari fona tenuti andare j & feguire il detto viaggio^ fecondo f accordo fatto colfigno* re della naue^ 0 nauilio , 0 altro legno-, fé gik li marinari non fi * volejjè" ro Partir dell' accordo , & non andar in viagi^io per alcune ragioni * fofra' dette. Et quefioy che *^ detto ^ Jì debba far f enTLa fraude. Et fi accadefcy quando che il patrone del vafo farà accordato con i marinari^ * cr il me- defmo vorrà refiar non andare al detto viaggio^ e folamente perfua volon^ tà, 1 Volelferó] Catal. poran (fuUen konnen) * §36 fonia en un capitol , on parla de les dttes condicìons (die te vooren in ecn Kapittel alwaar gelproken word van de voorfz. gevallen) fiet Kap. 1^5. * Defus (boven) 2 Et il medefmo] Catal. EU fé volra en per fina ahjlrer de ananar en lo dit viatge (hy % fai willen onthouden van in perfoon op de voorfz. reys te gaan) HET CONSULAAT VAN DE ZEE. 527 f en, diefy van dcKoopluyden, voordevoorfz.voyage, waarop eavarygevallenis^komenteonfangenyVryoverfchietjin het wer- pen te contribueeren 5 entebetaalenpond pondsgelyk^ op foda- nig een wys als het gefalveerde goed contribueert voor het ge- wurpe. II. En fo 't fake was, dat cenige der Koopluyden , o£ dn Cy Het welk allen wilden feggen , dat de Schipper ook^ voor de weerom-reys^^f'^erfiMn die hy ftaat te doen , in het Vdorfz.. werpen behoorde te contribu^e- " ^^^^^? ren ^ en te hetaalen -, namentlyk. , voor de vragt-gelden, die àtheen-lf. 