Waarnemingen over de Indische Krokodillen en Beschrijving Van Enne Nieuwe Soort
WAARNEMINGEN OVER DE INDISCHE KROKODILLEN EN BESCHRIJVING VAN EENE NIEUWE SOORT, DOOR D. 5. MULLER, Lid der Natuurkundige Commissie in Oost-lndie, Op eene reis welke ik in 1836 met de Heeren Korrnars en Новхен, op last van Zijne Excel- lentie den toenmaligen Gouverneur-Generaal ad interim van Nederlandsch Indie, door verschil- lende binnenlandsche streken, in het zuidelijke gedeelle van het eiland Borneo maakte, vond ik niet alleen gelegenheid, mijne waarnemingen omtrent de verspreiding en de levenswijs van den gewonen Indischen Krokodil ( Crocodilus bipor- catus Сту.) met vele nadere opmerkingen te vermeerderen, maar ik ontdekte tevens eene nieu- we soort uit dit geslacht, welk dier zoo veel te belangrijker is, daar het door de gedaante naar den kop, volmaakt den overgang vormt, van de ei- genlijke Krokodillen tot de zoogenaamde Gavialen. Loowel deze nieuwe species, als de C'rocodilus 62 bipurcatus vindt men op Вогпео іш groote те- nigte, ja ik geloof mij aan geene overdrijving schuldig te maken, wanneer ik zeg dat er wel- ligt maar weinig landstreken op de aarde zullen gevonden worden, naar deze reusachtige amphi- bien in zulke eene menigte voorkomen als op ge- meld eiland. fk heb dikmaals bij Borneo op slechts één uur afstands 10 tot 12 Krokodillen aangetroffen; en de inlanders hebben, op som- mige plaatsen, meer dau eens, binnen weinige weken, een gelijk getal oude individuen gevan- gen en gedood. Trouwens, alle omstandigheden dragen op dit eiland tot de aanfokking en vermeerdering de- zer vervaarlijke dieren bij, doordien een groot gedeelte улп Borneo uit laag en vlak alluviaal terrein bestaat, dat met onmetelijke bosschen en moerassige wildernissen bedekt is, van ontelbare zachtstroomiende rivieren doorsneden wordt, en waar de schaarschheid van de menschelijke be- volking geen hindernis noch perk aan de onbe- lemmerde uitbreiding dezer monsters in den weg stelt, — Men zonde bijna denken, dat eene 200 aanzienlijke menigte van groote roofdieren de nitroeijing en vernietiging van alle overige wa- ter-bewoners op Borneo, ten gevolge zoude moe- ten hebben; en nogtans bespeurt men geene in het oog vallende vermindering onder deze laat- sten, terwijl het de eerstgemelde піс! aan voed- sel ontbreekt, Borneo is ongemeen rijk алп visschen, Zoo- wel de ontelbare rivieren, welke dit eiland iu alle 63 rigtinge doorsnijden als de vele, overal verspreid liggende binnenmeeren, wemelen, als het ware, daarvan (a). Buitendien leven de Krokodillen niet alleen van visschen, maar zij verslinden te- vens alles, wat van dierlijke zelfstandigheid on- der hun bereik valt, hetzij versch of reeds half verrot. — Uit onbesuisde gulzigheid verzwelgen zij zelfs dik werf steenen, gelijk zulks ook de Prins Махімімам von Wied, bij ecnige alligaloren іп Brasiliën opgemerkt heeft. In de binnenlanden, van Borneo, hadden bijkans alle Krokodillen, welke de inlanders vangen, eenige kleine afge- ronde kwartzsteenen , benevens verscheidene stuk- ken steenkool in de maag, soms wel tot de grootte van eene vuist. De Maleijers op genoemd eiland, hechten aan deze voorwerpen het bijge- loof, dat namelijk het getal steenen, hetwelk een krokodil in de maag heeft, een zeker ken- merk oplevert, van hoever het dier gekomen is, daar na hunne meening, de krokodillen bij ieder gehucht of dorp, waar zij doorgaan, één steen. tje, als gedachtenis opzoeken en doorzwelgen. (a) Behalve dat onderscheidene soorten uit de ge- slachten Cyprinus, Pimelodus enz. іп deze zacht vloeijende wateren der binnenlanden zeer menig- vuldig zijn, vindt men сг, vooral in ontzettende hoeveelleid, verschillende soorten van het genys Ophtoeephalus, als Oph. lucius v. Hass., Oph. planiceps v. Ilass. еп eenige nieuwe soorten, terwijl tevens, doelt meer bepaaldelijk in de stille binnenmeren van dit eiland, Metlostoma Tem- minckii ү, Hass. zeer gemeen із. 64 Om levende viervoetige dieren of vogelen te vangen, loeren de krokodillen, of digt bij den oever onder het water verborgen, of onbeweeglijk op denzelven uitgestrekt liggende. In de rivier Doesar op Borneo, zag ik eenmaal hoe сеп kleine Crocodilus biporcatus, van tusschen de З en 4 voel lengte, сеп” Тоғапив hypoleucos vong. De krokodil lag doodstil op den oever in het slijk, De Totanus liep argeloos langs zijnen vijand heen, zonder dat deze de minste beweging liet mer- Кеп, tet dat eindelijk zich de vogel 4151 genoeg bevond voor den kop van het roofdier, dat alstoen pijlsnel toeschoot, en denzelven met den muil aangreep. — Tot het erlangen hunner prooi, volgen zij alzoo in het algemeen, dach op cene, naar hunne bewegingswetten geregelde wijze, dezelfde manieren, welke de katten en vele an. dere roofdieren aanwenden, daar zij even als deze, haren buit meest onverwachts uit eene lhin- derlaag overvallen. Op deze wijze vangen de krokodillen dikwerf honden, geiten, wilde vare kens, herten, apen en meer andere dieren, wanneer deze de oevers der rivieren bezoeken om te drinken. Die zoogdieren en amphibiën, welke veel onder het water leven, gelijk de ot- ters en monitoren, zijn daarenboven gedurig aan de vervolgingen der krokodillen blootgesteld, terwijl deze laatsten eindelijk van der jengd af aan, met de monitoren, de gemeenzame vijan. den van alle strandvogels zijn. Noe ondernemend, stout en gevaarlijk de kro- kodillen ook in het water zijn, toonen zij zich 65 daarentegen buiten hetzelve, even als de tijgers in het vrije veld, voor den mensch, die moedig op hen toegaat, laf en bevreesd; zij vlngten als- dan dadelijk naar het vloeibaar element, waar zij voor alle verdere vervolging veilig zijn. Terwijl zij zich aldus met overhaasting in het water store ten, ontstaat daardoor soms een geweldig ge- druisch, hetgeen voornamelijk veroorzaakt wordt daor hunnen staart, met welken zij, bij het on- derduiken, korte, maar krachtige slagen geven. Op het drooge is hun loop moeijelijk, en slechts door een zeker plotseling vooruitschieten, op eenen korten afstand, tamelijk snel. Zij worden echter schielijk moede, daar hunne, naar evenre= digheid zwakke pooten , het zware ligchaam niet lang vermogen te dragen; hetzelve zakt weldra tot den grond neêr, en schuift aldus, in eene slingerende beweging, waggelènd langs denzel- ven һепеп, Het is bekend, dat de krokodillen, іп wilde, onbewoonde streken, voornamelijk door moeras- sige bosschen, soms kleine togten over land on- dernemen van de eene rivier naar de andere; ontmoet men één dezer dieren, op eenigen afstand van het water, en plaatst men zich in de rigting van zijnen loop, dan blijft het da- delijk stilstaan, en men kan hetzelve alsdan ligte- lijk met eenige kogels in den hals, waar dezelve het gemakkelijkst doordringen, dooden. Bij ic- der schot spert het dier, dat zich in hliĳkbaren angst bevindt, den muil wijd open, zonder zich echter verder te verdedigen, of eene poging КАТ, tipsen. D. У, St. 1. 5 65 te beproeven om te ontvlugten. Van alle zintuigen schijnt het gehoor bij de krokodillen het meest bevoorregt le zijn. Deze scherpheid van gehoor stelt die dieren іп staat, om zelfs op tamelijk verre afstanden, onder het water alles te vernemen, wat buiten hetzelve in den omtrek vaorvalt. Zij komen gewoonlijk op ieder gedruisch dadelijk af, doch altijd in de grootste stilte. Zijn het menschen of dieren, die den oever betreden , zoo naderen zij bedaard en houden zich zon lang onder de oppervlakte van het water verscholen, tot zich eene geschikte gelegenheid aanhiedt, om eenen aanval te wa- gen, die hun zelden mislukt, daar zij meestal niet eerder op het beloerde voorwerp taeschieten , dan wanneer zich helzelve genoegzaam zeker on- der hun bereik bevindt. Bij den uitval, het аап- bijten en wegrukken дез roofs, zijn de bewegin= gen der krokodillen pijlsnel; zelfs zóó, dat wan- neer menschen dat verschrikkelijke lot en zulk eenen geweldigen dood ondergaan, er slechts zeldzaam eenig angst- of noodgeschrei, of een kreet van ontzetting van dezelve vernomen wordt. De krokodillen trekken hunnen buit onverwijld onder water, trachten hem, wanneer dezelve in een levend wezen bestaat, door hem krachtig heen en weder te slaan, te dooden, еп verschij- nen alsdan op eenigen afstand , daarmede wederom ор de oppervlakte. Is de prooi klein, 200 ver- slinden zij dezelve dadelijk al zwemmende, waare bij zij alleen den kop boven water houden. бтоо- tere dieren of menschen verteren zij daarente- 67 gen gewoonlijk eerst tegen den avond of in den nacht, tot, welk einde zij den roof hier of daar naar den oever brengen (a), alwaar men alsdan later, niet zelden nog enkele overblijfsels terng vindt (6). Zij schijnen den buit, door hem hevig heen en weder te slingeren en tegen den grond aan te slaan, gedeeltelijk te vermorselen , en hem verder met behulp van hunne voorpooten in stukken te verscheuren. De krokodillen zijn over het algemeen meer nacht-, dan wel dag-dieren. Zij zijn, even als de groote katsoorten, het gevaarlijkst in den avond en voor middernacht, waarom dan ook de ins landers, met hunne kleine vaartuigen, na zons- ondergang, niet gaarne, doch indien zulks ge- (a) Volgens den Heer Derons, Voyage à la terre ferme, Vol. ПІ. р. 306., verteert de kaaiman van den Orenoco, zijnen roof insgelijks aan den oever. (6) Deze omstandigheid wederspreekt hetgeen de Пт, CUVIER , aangaande het gebruik van het voedsel der krokodillen vermeldt, dat dezelve namelijk, het versche vleesch eenen tijd lang onder het wa- ter, in gaten verbergen, en hetzelve eerst dan verslinden zonden, wanneer het reeds tot ver- rotting overgegaan was. Er bestaan vele voor- beelden ор Java en Borneo, dat men van men- schen, welke ’s avonds door een’ krokodil geroofd zijn geworden, des anderen daags sommige ge- deelten van het ongelukkige slagtoffer, hier en daar op den oever gevonden heeft, nu eens een arm, dan weder een geheel of сеп stuk van еер been, сеп gedeelte van het hoofd, enz. ge 68 schiedt, steeds met alle behoedzaamheid сп de noodige voorzigtigheidsmaatregelen, zulke plaat- sen іп de rivieren bezoeken, waar vele krokodillen voorkomen. Overvalt hun soms onderweg de nacht, zoo kiezen zij, wanneer het duister be- gint te worden, meer het middelste gedeelte van den stroom, waar zich de krokodillen veel zeld- zamer ophouden, dan langs de stillere en rusti- gere oevers, Het gebeurt niet zelden in Indie, en vooral op Borneo, dat er onder het baden en visschen men- schen van de oevers, als ook uit de vaartuigen, door deze dieren geroofd worden; ja men heeft meer dan één voorbeeld, dat een krokodil, uit eene inlandsche kano een’ van de daarin zich be- vindende personen weggehaald heeft, zonder dat de overigen er iets van merkten. Zeer oude kro- kodillen slaan ook somwijlen met hunnen staart de kleine bootjes aan splinters, waarbij dan steeds één van de ongelukkige menschen tot buit van het roofdier wordt. Een dusdanig treurig geval had in de maand October 1826, op Borneo plaats. Een Maleijer, wiens vrouw, benevens zijn eenig zoontje, in den lijd van veerlien dagen, door eenen verbazend grooten krokodil, van den oe- ver der Doeson-rivier, weggehaald waren ge- worden, wilde korten tijd daarna, op die zelfde plaats, eenen angel voor dit roofdier leggen, om hetzelve te vangen , ten einde , door deszelfs dood, gelijk de ongelukkige man zeide, zijne wraak te koelen en daardoor zijue diepe droefheid , welke dit monster hem veroorzaakt had, eenigzins te | 09 lenigen. Toen ik dezen wanbopigen man sprak, was hij juist bezig om den angel, welke uit een rond stuk hout van drie voet lengte bestond , met apenvleesch te omwikkelen; dit lokaas wilde hij bij den oever aan eenen struik ophangen, zoo dat het omtrent één’ voet boven hel water geplaatst was. . De arme man begaf zich des anderen daags, tegen den avond, in gezelschap van nog drie in- landers, met een klein praauwtje naar de, voor hem zoo hoogst noodlottige plaats. Naauwelijks echter was hij aldaar aangekomen, en had nog het lokaas niet eens vastgebonden, toen de kano onverwacht eenen vrecselijken slag van onderen ontving, zóó dat zij geheel verbrijzeld werd, en de vier inlanders in het water vielen. Alle wa- ren natuurlijk van schrik bevangen; ieder hun- пег had genoeg met zichzelven te doen еп tracht- te, door zwemmen, zoo spoedig mogelijk den waterkant te bereiken, om zich te redden. Drie hunner mogten daar dan ook gelukkig іш slagen ; alleen de angellegger werd vermist, die alzoo binnen ééne maand met vrouw en kind, het slagt- offer van deze reusachtige amphibien is gewor- den. — Den afloop van deze gebeurtenis heb ik uit den mond van één’ der drie geredde inlanders. Bij dag ontwaart men de krokodillen dik wijls slapende ор den rand van het water, waar zij als een boomstronk uitgestrekt liggen, en den muil soms wijd geopend hebhen (<). Zij kiezen daartoe en (a) Hetzelfde nam de Meer у. Нимпогрг, bij den Crocodilus acutus aan den Orenoco waar, 70 bijzondere vrije plekjes uit, die zij als vaste rust- plaatsen dagelijks bezoeken. Van deze rustplaat- sen wordt in eenige streken van Bornco gebruik gemaakt, om deze dieren op eene eigenaardige wijze te vangen. Dit heeft vooral plaats bij som- mige stammen der Daijakkers, welke niet alleen het vet der krokodillen als olie gebruiken, maar ook het vleesch van dezelve eten, Deze ge- woonte vindt men onder anderen Ін) de Dai- jakkers іп het hoogere gedeelte der Sampiet-1ivier, die ook tevens groote liefhebbers zijn van het vleesch van den Orang-oetan, en dat der neusapen (Semnop. nasicus) , van Monitoren en meer andere sortgelijke, weinig aanlokkelijke dieren. Het krokodilvleesch is wit, en gelijkt over het alge- meen, veel naar dat van groote zeeschildpadden. Om de krokodillen te vangen, leggen de inlan- ders, op de genoemde plaatsen, welke deze am- phibiën dikwijls plegen te bezoeken, eenige plan- ken neder, die van boven met eene soort van cene zeer sterk klevend boomhars besmeerd zijn. De krokodil schuift, bij het opkruipen, met het lig- chaam over de planken heen, en blijft eindelijk daarop rusten. Na aldus korten tijd op de hars gelegen te hebben, heeft zich dezelve zoo stevig aan het onderlijf van het dier vastgehecht, ‘dat de plank slechts met moeite en kracht weder daar- van af іе trekken is. Zoodra de inlanders zien, dat zich een krokodil in deze omstandigheid be- bevindt, gaan zij, met pieken en zware houwers “gewapend, ор denzelven af. Het dier kruipt naar de rivier, maar is, wegensde plank onder het lijf, 71 “ niet in staat, om te kunnen onderduiken; en aldus op de oppervlakte van het water ronddrije vende, wordt het door de inlanders afgemaakt. en vervolgens naar den oever getrokken, waar het verder aan stukken wordt gesneden. Het mannelijk lid, aan welks gebruik de Sinezen en inlanders eene opwekkende, versterkende kracht toekennen, wordt gewvonlijk gedroogd en aldus bewaard. ? Stemgeluid heb ik nooit van eenen krokodil gehoord еп ook nergens van de inlanders уегпо- men , dat deze dieren ooit eenig geschreeuw van zieh doen hooren, , De inlanders op Borneo onderscheiden drie зоог- ten van krokodillen, welke bij de Bejadjoe Dai- jakkers (а), onder de namen van Bedjai rawin, (a) Пе Daijakkers zijn oorspronkelijke bewoners van Borneo. Overal, waar zij niet door versehil- lende, later op dit eiland aangekomene en zich in sommige kuststreken op hetzelve, allengs neêrgezet hebbende vreemde volkeren, uit hnn voorvaderlijk gebied verdreven zijn geworden, bewonen zij het land van het strand af, tot ір deszelfs verst afgelegene binnendeelen. Zij behooren naar den vorm en de kleur van hun ligehaam, volgens hunne gelaatstrekken en hun lang, glad hoofdhaar, tot het groote geelkleurig polynesische ras. Even als men dit menschen- ras in liet algemeen tot ontelbare maatschappijen van min of meer magtige volken, over den indi- schen en grooten oceaan verspreid vindt, even zoo oneindig, tot vele geringe, zwakke stammen ver- deeld, treflen wij hetzelve op sommige eilanden 72 Berjaï рабайай еп Bedjat затріей, en bij de aldaar wonende Maleijers, onder die van Боеа- ja (a) taman, Boeaja kodok en Boeaja sapiet bekend zijn. Ik heb eene aanzienlijke hoeveel- heid schedels, van verschillende grootte еп on- derdom, van deze dieren bijéénverzameld, en ben ook zoo gelukkig geweest, om eenige geheele voorwerpen van de eerste en laatstgenoemde der opgegevene soorten te erlangen. Naar de schedels te oordeelen, behooren de die- теп, welke іп de beide bovenvermelde talen de vier eerstgenoemde namen dragen, tot ééne en dezelfde species, doch zóó, dat zij als twee ras- sea te beschouwen zijn, die zich, door eenige af- wijkingen inde gedaante van den kop, standvas- De eerste һе- tig van elkander onderscheiden. naming nit ieder der beide talen, of die van in den sundaschen Archipel aan. Dit laatste heeft vooral plaats op Borneo. Iedere stam be- woont aldaar een zeker gebied ; ieder onderscheidt zich, op, eeue min of meer in het oog loopende wijze, door taal, zeden en gebruiken van de naburige rasverwanten. Een van de volkrijkste dezer stammen, іп het zuidelijk gedeelte van Borneo, is die van de Oeloe bejadjoe, — dat is, Bejadjoe-menschen, gelijk zich deze Daijakkers zelven noemen, Deze stam bewoont de zooge= naamde grootcen kleine Daijak-rivier, де Soeage) Ғароваз en eenige andere rivieroevers in de om- liggende streek. (а) Боеауа, heteekent, in het algemeen, een kro- kodil in de maleitsche, en Bedjai is de geslachts- naam dezer dieren in de Mejadjoe taal. A 73 Boeaja taman (а) еп Bedjat rawin, heeft bee trekking tot den waren Crocodlilus biporcatus, Сау. welk dier in alle andere streken уап den Archi- pel, waar hetzelve slechts alleen voorkomt, maar eenvoudig Loeaja wordt genoemd, De voorwere pen van deze soort, door mij op Borneo verza- meld , verschillen іп geen opzigt van die, welke men op Java en Sumatra, op Gelebes en Timor, in de Molukken bij Nieuw-Guinea, tot zelfs hier en daar іп de Zuidzee vindt. Men ontwaart dit dier, over het algemeen, meest aan de monden der rivieren, vooral op zule ke plaatsen, waar eenigzins breede en diepe гі- vieren, binnenbaaijen en stille inhammen van het strand, in zee uitloopen, en welke daarbij slij- kige beddingen en lage, vlakke oevers hebben. De Boeaja taman leeft alzoo zoowel in het zoete water als in het zoute, echter verwijdert zich dezelve nooit ver van het strand, gelijk hij ook maar alleen in zulke stroomen op aanzien- lijke afstanden landwaarts ingaat, welke niet bijzonder driftig zijn, bij afwisseling wild be- (a) Taman, heet in het maleitsch een metgezel of makker. Deze паат 15 door de inlanders wel- ligt daarom aan de bovenbedoelde krokodilsoort gegeven, dewijl dezelve zoo ongemeen talrijk op Borneo is, en in sommige streken op dit eiland, in zulk eene aanzienlijke hoeveelheid, als het ware troepsgewijze voorkomt, y- 74 groeide boorden hebben en schaars van menschen bewoond worden. Waar deze laatste omstan- digheden plaats vinden, gelijk zulks in ruime mate op Borneo het geval is, treft men dit dier soms vele graden ver binnenlands in gelijke me- nigte aan, als in de nabijheid van het strand, De reusachtige grootte, welke door de Boeaja taman bereikt wordt, gepaard met де stoutheid, welke aan deze soort van natuur eigen is, maken dezelve zeer gevaarlijk voor mensehen en dieren. Zeer oude individuën worden soms achttien voet lang; echter zijn voorwerpen van deze grootte vrij zeldzaam; waarschijnlijk dewijl daartoe een hooge ouderdom vereischt wordt. Hoe oud de krokodillen eigenlijk worden, laat zich niet met eenige zekerheid bepalen (a), en wij zijn zelfs buiten staat, om betrekkelijk den groeitijd dezer dieren eenigzins stellige opgaven te kunnen mededeelen. Te besluiten naar den was- dom van eenige jonge voorwerpen van Crocod, biporcatus, welke ik verscheidene jaren in ge- vangenschap op Java heb waargenomen, zouden tot den volwassen staat dezer soort, of tot eene lengte van achttien voet, ten minste 20 tot 25 jaren noodig wezen. De grootste opgezette krokodil, dien het Rijks- Museum te Leiden bezit, is een Boeaja taman, welke bij Ceram in de Molukken gevangen, en waarvan de huid wel geprepareerd, door den (u) Naar sommige schrijvers zouden de krokodillen tot 100 jaren ош worden, 75 ` Hoogleeraar ВК кгхуулкот herwaarts gezonden із geworden. De geheele lengte van dit dier be- draagt 157 (parijssche maat). De kop alleen, van de punt van den snuit tot aan het bovenste gedeelte van den achterschedel, is 1’ 107 3” Jang; dezelve is bij het onderkaaksgewricht 1’ 1” 8%” breed, en heeft, voor de oogen gemeten, eene breedte van 9” 3%, Na deze afmetingen van een vrij oud individu des gewonen tweekieligen krokodils, zoo als dit dier door den geheele indischen Archipel voor- komt, zal ik hier dadelijk, tot gemakkelijker ver- gelijking, de meting van eenen schedel laten volgen van dat krokodillenras, hetwelk de Ма- leijers op Borneo Boeaja kodok en de Daijakkers Bedjai pakatak (a) noemen, De lengte van den grootsten schedel, welken ik van dit ras op Borneo gezien en naar Europa medegebragt heb, bedraagt, op dezelfde wijze ge- meten als boven ‚ 1° 6” 3”; bij het onderkaaks- gewricht isde kop 1747 2” breed, en dwars, voor de oogen, 9” 8”, Uit deze opgaven blijkt, dat de kop bij deze laatste soort, naar verhouding, iets korter en brec- der is, dan die van den gewonen Crocodilus біротсайив, en dit verschil is vooral in het oog vallend, wanneer men de schedels van beide ras- sen naast elkander legt. Bij den Boeaja kodok (a) Pakatak, heet in de taal der Bejadjoe Daijakkers еспе pad, en kodok beteekent hetzelfde dier in het maleitsch, 76 15 de Кор, in iederen leeftijd, niet slechts korter, maar over het algemeen steviger en van voren stomper afgerond, dan bij den Boeaja taman. De beenkielen voor de oogen zijn overigens bij beiden volmaakt op dezelfde wijze gevormd, en ook in de andere deelen der schedelbeenderen heerscht eene gelijkvormige overeenkomst. Dit stompkoppige ras heb ik nergens in Indie waargenomen, als alleen op Borneo, waar het, van het zeestrand af, tot ver in de binnenlanden, in de rivieren еп meren voorkomt. Hetzelve be- reikt eene even schrikbarende grootte, als de iets smaller gebekte Boeaja taman, en wordt, op Borneo, zelfs voor nog gevaarlijker gehouden, dan deze laatste, Het dier, van welks buiten- gewoon grooten schedel de boven opgegevene afmeting genomen is, had veertien dagen, voor dat hetzelve gedood is geworden, een’ Maleijer geroofd. Deze was in den schemeravond onder het roeijen, in een klein vaartuig, door den Его- Кой! plotselings overvallen en tot buit gemaakt. Bij het openen van het dier, vond men in zijne maag, één’ arm, een gedeelte van een been, be- nevens den broek en het bovenkleed van den ver- slonden Maleijer (a ). (a) De inlanders stellen gewoonlijk eerst dan vallen en strikken, of leggen angels voor tijgers en krokodillen, wanneer dezelve een mensch of huisdier geroofd, en zich daardoor, gelijk die bijgeloovige wezens beweren, аап zware zon- den schuldig gemaakt hebben. Voor het begaan van eene zoodanige zonde of misdaad, moet het 77 Geheel verschillende van de beide gemelde Его- kodillen, is daarentegen die soort, welke de Maleijers op Borneo Boeaja saptet (a), en de Bejadjoe-Daijakkers Bedjai sampiet noemen. De- zelve behoort tot eene onbekende soort, welke ik opdraag аап den, in de Erpetologie zoo іјуе- rig werkzamen en verdienstelijken Conservator van het Museum alhier, en alzoo met den naam һе» stempel yan: Crocodilus ( Gavialis) Schlegeli Dit merkwaardige dier staat in vele opzigten in het midden tusschen de eigenlijke krokodillen en de zoogenoemde gavialen. Deze overgang is vooral sterk uitgedrukt in den vorm van den kop, waar- van het achterste gedeelte volmaakt de gedaante heeft als bij de echte krokodillen, terwijl de voor- ste helft een’ tamelijk langen en smallen snuit vertoont, gelijk zulks bij Gavialis gangeticus het geval is, От deze reden laat zich onze Boea- jalsapiet even goed bij de gavialen als Ы) de krokodillen rangschikken; echter staat dezelve, roofdier gestraft worden, en hetzelve ondergaat, naar de dwaze meening der Maleijers, deze ver- diende straf goedwillig, daar het over zijne ver- rigte booze handeling beronw gevoelt en bereid is, voor dezelve te boeten, Sapiet of берісі beteekent in het maleitsch, eene tang of nijptang. Moe fraai ең harakteristiek is (a — deze benaming niet gekozen ! 78 door de gedaante van de onderkaak en het stele sel van de voortanden veel nader bij de eersten dan bij de laatstgenoemden. Hij vertegenwoor- digt, als het ware, den Ganges-gasiaal, in den Archipel van de Sunda-eilanden. Het zoude der- halve eene doellooze onderneming wezen, wan- neer men, wegens de geringe afwijkingen, welke de schedelvorm van den Боса)а sapiet, vergele- Кеп met dien van de beide bovengenoemde groe- pen, aanbiedt, ook daaruit een nieuw geslacht wilde vormen, Naar mijn oordeel kan eene dus- danige handeling geen eigenlijk nut aan de we- tenschap toebrëngen; integendeel ben ik уап ge- voelen, dat juist de ontdekking van deze merk- waardige overgangssoort een treffend bewijs op- Істегі, hoe weinig onze manier van verdeelen dikwerf overeenstemt met de schoone aaneen- schakeling , welke de natuur bij de verschillende , naar één’ en denzelfden typus gevormde wezens, heeft opgevolgd. Hoezeer ook de Боеаја sapiet ор den eersten blik, en zulks vooral in den jeugdigen leeftijd, groote overeenkomst heeft met den Ganges-ga- viaal, is hij nogtans bij nader onderzoek, zeer gemakkelijk van dezen laatsten te onderscheiden : 1) door de naar evenredigheid veel minder bree- de vlakte van de hersenpan, welke bij Geavralis gangeticus bijna eene vierkante gedaante heeft, terwijl dezelve bij Cr. Schlegelit langwerpiger en alzoo meer naar het model gevormd is van den schedel der eigenlijke krokodillen; 2) door den 79 eenigzins sterkeren snuit, die zich aan de basis naar de oogen niet plotseling versmalt, gelijk zulks bij den С. gangeticus het geval is, maar van den achterschedel af aan, meer regtlijnig naar voren toe uitloopt. De gesteldheid van de vier voorste tanden is volmaakt dezelfde, als bij den Ganges- gaviaal; alle de andere zijtanden echter, staan niet alleen in eene meer perpendiculaire rigting naast elkander, maar zijn ook steviger, minder gebogen еп niet zoo scherp gepunt als bij 6. gangeticus. Lij zijn tevens veel engelijker dan bij dezen laatsten, en de negende tand van vo- ren in de bovenkaak, is aanmerkelijk grooter en sterker dan de overigen, en vormt aldus, even als bij de echte krokodillen , omtrent ter halve lengte van den snuit, eenen kleinen knobbel. Deze tand heeft aan den grootsten kop 1” 5” lengte. Пе С. gangeticus heeft aan weerskanten in de bo- venkaak 27 tot 28, en in de onderkaak 25 tot 26 tanden; bij Cr. Schlegel is het getal tan- den, aan iedere zijde van de bovenkaak 20, en in die van de onderkaak 19, 3) Den Роео)а зарге! ontbreekt de opgezwol. len neusklep, welke bij den ouden Ganges-gavi- aal zulk een karakteristiek kenmerk oplevert, Na deze algemeene onderscheidingsteekenen te hebben opgegeven, willen wij den schedel van Ст. Schlegeli meer in het bijzonder met dien van den G. gangeticus vergelijken. Bij beiden verandert zich de vorm van den kop gedurende de verschillende tijdperken van het leven op dezelfde wijze, als bij alle andere 80 krokodillen (а). Het voorste gedeelte van den- zelven ontwikkelt zich namelijk met de jaren veel sterker dan de achterkop, en deze oneven- redigheid in den wasdom is vooral opmerkelijk bij Cr. Schlegelit en gangeticus, Bij geheel jonge individuën dezer beide soorten, is het bekkeneel (cranium) bijna even lang als de snuit; in ge- vorderden leeftijd verlengt zich echter de laatste allengs meer en meer huiten de vroegere хег- houding, zoo dat bij dieren van zekeren ouder- dom de lengte van het bekkeneel soms driemaal in die van den snuit gaat, Deze laatste verhon- ding schijnt echter eerst bij individuën van 10 tot 18 voet lengte voor te komen. Later verlengt zieh hun snuit niet meer, maar dezelve neemt daarentegen in breedte en volheid, met één woord in sterkte toe, hetwelk vooral uit een’ zeer grooten schedel van den Boeaja sapiet dni- delijk blijkt, waarvan het geheele dier, naar alle waarschijnlijkheid, ten minste 15 voet lengte (a) Deze waarneming bewijst juist het tegendeel van hetgeen door de Heeren БомЁвль en Bieron in de Suites à Buffon, Тот. ПІ. р. 133., omtrent de ontwikkeling van den konvorm bij den G. gangeticus beweerd wordt, daar men іп gemeld werk dienaangaande leest: » Ісі, c'est tout le contraire de се que Гоп observe chez les Cai- mans et les Crocodiles , qui dans leur jeune âge nous montrent leur tête plus courte proportion- nellement que lorsqu’ ils sont parvenus à leur entier accroissement. Celte partie du corps des Gavials semble perdre an contraire de sa longueur à mesure que ces animaux grandissent.” 81 moet gehad hebben. Пе schedel із lang, van het achterhoofd tot voor aan de punt, X 3” 3”, waarvan de snuit, gemeten van de oogholten, 1” 7” 2’ inneemt. Voor de orbita із de boven- kaak breed 8”, ел bij het gewricht der kaken 1'2” 4”, De onderkaak beslaat in haar geheel 2, 9” 3”, waarvan op het voorste gedeelte, van de vereeniging der takken tot aan de punt, F 27 komen. Bij een ander opgezet exemplaar, dat 4 voet lang is, bedraagt de geheele Кор 9” 3”, van welke lengte de snuit alleen, 6” 77% inneemt, Wanneer men den schedel van boven beschouwt , із de overeenkomst, welke dezelve, іп het algee meen met den kopvorm van de eigenlijke kroko- «Шеп vertoont, treffend. Het holle voorhoofds= been is, even als bij deze smal, zoodat hetzelve tusschen de oogen niet eens de breedte heeft van die der oogholten ; terwijl de tusschenruimte , wel- ke de oogen bij den (7. gangeticus scheidt, aan- merkelijk grooter 18, dan de wijdte van deszelfs ronde oogholten. Bij Cr. Schlegeli zijn de oog- holten langwerpig en vrij groot, even als zulks bij Cr. броғсабив plaats vindt. De gaten op de hersenpan zijn iets wijder, dan bij den gewonen tweekieligen krokodil, doch aanmerkelijk kleiner, dan bij den Ganges-gavi- aal. De neusbeenderen loopen niet, gelijk bij deze laatstgenoeinde soort, tot op slechts een der- de gedeelte van den snuit, maar dezelve strek- ken zich uit tot over de helft van denzelven be- nedenwaarts, waar zij alsdan met de lange еп opwaarts allengs smaller wordende tusschen- KAT, тцозсн, В. У, St. |, 6 82 kaaksbeenderen te zamen loopen, en aldus met deze vereenigd, de bovenkaakbeenen іп ‚hunne geheele lengte van elkander scheiden. De naar binnen in den muil, tegenover de oogholten uit- gaande openingen zijn groot en van eene lang- werpig ovale gedaante. De beenen van het gehe- melte (ossa palatina ) bereiken naauwelijks den voorrand dezer gaten, maar tusschen derzelver midden, ziet men һе! ploegbeen uitsteken, het- welk bij sommige koppen tamelijk verre naar voren loopt. De inwendige neusgaten eindigen in eene ronde opening, terwijl dezelve, zoowel bij den Ganges-gaviaal, als bij den tweekiee ligen krokodil eene dwarse spleetachtige holte vormt. Het bovenste achterlioofdsbeen is einde- lijk bij Cr. Schlegelii eenigzins hol ingedrukt, maar bij С. gangeticus vertoont dit been eenen kleinen puntigen knobbel. Terwijl де bovenkop van den Boeaja ѕаргеѓ, vooral het achterste gedeelte van denzelven, zoo veelvuldige overeenstemming met de schedels van de eigenlijke krokodillen aanbiedt, is daarentegen de onderkaak van dit dier, meer naar den typus gevormd, welken men bij den G. gangeticus vindt, Daar namelijk de snuit van deze beide soorten ecne smalle cylindrische gedaante heeft, zoo is hierdoor de symphysis van de onderkaak ongemeen veel langer dan gewoonlijk, en de ossa opere сиѓағѓа loopen tusschen de vereenigde onderkaak- beenderen tot op een derde gedeelte van de lengte der symphysis voort. Het get, dat zich op de zijde 88 in het achterste gedeelte der onderkaak be- vindt, is bij den Boeaja sapiel, naar evenredig- heid, aanmerkelijk grooter, dan bij Cr. bipor- calus еп С. gangeticus, Hetzelve bestaat uit eene langwerpige opening, die aan den achter- kant eene schuins opwaartsche rigting heeft. — De hier achter gevoegde afbeeldingen, welke ik aan den Heer Зеньесег te danken heb, geven van den schedelvorm des Boeaja зарег eene duidelijke voorstelling. Het harnas, dat het ligchaam van de Boeaja sapie? omgeeft, onderscheidt deze soort ge- makkelijk уап den Ganges-gaviaal, door de аап- merkelijk grootere schilden, welke den rug, den hals, de keel, het onderlijf en den boven kant van den staart bedekken. In den jeugdigen leeftijd is de Boeaja sapiet ор de volgende wij- ze bekleed: op den hals staan twee rijen schil- den, waarvan de vier voorste schilden de groot- ste zijn; op den rug vermeerderen zich deze schildreeksen tot op zes rijen, van welke de bui- tenste reeks van iedere zijde uit de kleinste schil- den bestaat. Deze laatsten hebben eene eenigzins scheve, langwerpige gedaante, terwijl de overi- gen meer vierhoekig, en de twee middelste rijen op den rug zelfs iets breeder dan lang zijn. Bui- tendien vindt men langs de zijden van het lijf nog eenige afgebrokene lijnen van onregelmatig geplaatste, wratachtige schildjes, Alle schilden op de bovendeelen van het ligchaam hebben stere ke kielen; die, welke door het midden der rug- schilden loopen, zijn tamelijk scherp verheven; 6% 84 ор de halsschilden staan de kielen iets meer zij- delings naar buiten. Aan weerskanten van den staart verlengen zich de kielen weldra meer en meer tot hooge plaatvormige tanden, welke zich haar achteren, op omtrent het midden van den staart, op zijnen bovenkant met elkander veree- nigen, en aldus, tot aan de punt, eenen zaag- achtigen kam vormen. De kielen aan het grond- gedeelte van den staart zijn eenigzins sterker dan bij С. gangeticus, In den nek staan, aan iedere zijde van den hals, 6 tot 9 kleine, scherp verhevene, nagelvormige schubben, welke 2 tot З overlangsche rijen vormen, In het bijzonder karakteristiek zijn de tamelijk groote , langwerpig vierkante schilden, welke de keel en het geheele onderlijf bedekken; onder den hals, voor de voorpooten ; vormen dezelve eene breede kraag, ' waarvan men Ы) den Ganges-gaviaal geen spoor vindt. Ook de schildjes, welke de pooten Бе- dekken, ziju bij Cr. Schlegel doorgaans groo- ter dan bij den 6. gangeticus. Dezelve zijn aan den buitenkant der pooten, bij de eerstge- noemde soort, gedeeltelijk van kleine kielen voor- zien, terwijl deze deelen bij den Ganges-gavi- aal nagenoeg geheel glad zijn. Overigens verschilt deze teekening bij omtrent ieder individu en waarschijnlijk ook in ieder le- vensperk van het dier. De keel, het geheele be- nedenlijf, de binnenzijde van de pooten en het onderste gedeelte van de aehterhelft des staarts, zijn nagenoeg eenkleurig bruinachtig geel, in de jeugd iets helderder, later eenigzins donkerder. De Boeaja sapiet isin de binnenlanden van Borneo vrij menigvuldig , waar dit dier bij voor- keur de stille eenzame meren bewoond, Van daar bezoekt het soms de rustige zijrivieren en de veelvuldig tusschen het bosch inloopende die- pe kreken; zeldzaam echter begeeft het zieh in de grootere stroomen, waar veel drift in het wa- ter is, — Zijn voedsel bestaat in visschen, Moni- toren, watervogels, apen en andere viervoetige dieren. Voor den mensch is deze soort veel mine der gevaarlijk dan de Су, biporcatus. 86 In de maand September 1836, vond mijn ge- achte reisgenoot, de Heer КовтнАгз, op eene zij- ner kruidkundige excursiën, bij een fraai meer, daneo lamoeda geheeten, dat omtrent 8 dagrei- zens van de zuidkust van Borneo, binnenlands gee legen is, een nest met 28 eijeren van den Boeaja заре (a). Het nest lag іп het bosch, omtrent 10 passen van den waterkant verwijderd, Het bestond uit eenen eenigzins plat kegelvormigen hoop aarde, die rijkelijk met verrotte bladeren en kleine dorre stukjes hout gemengd was. Deze mestachtige hoop was derdehalf voet hoog, en ongeveer vier voet, van onderen breed. In het midden was eene holte van omtrent 12 dui- men doorsnede, waarin de eijeren lagen, die bijna één voet hoog overdekt waren. De eijeren worden alzoo door de broeijing en gisting dezer plantaardige stoffen verwarmd en de jongen ор dee ze wijze uitgebroeid : want het was niet mogelijk, dat een enkele zonnestraal dit nest bereiken kon, daar hetzelve geheel onder de digte schaduw der boomen verborgen lag. De gevondene eijeren be- vatteden allen bijkans volwassene jongen , die, vol- gens het zeggen der inlanders, welke wij, bij het onderzoeken van het nest, bij ons hadden , tusschen de 8 en 14 dagen uitgekomen zouden zijn. De eijeren zijn langwerpig van gedaante, en aan beide einden gelijkvormig afgestompte (a) Een gelijk getal eijeren geeft DAMPIER ор, van van den Crocodilus acutus, Reise ит die Welt, B. Ц. р. 897. (бабебе әсес.16егесете Desch DS 2224 IK Ж daf „praatte Heeni oan 27 Servage Гаа. 