Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
verwachting, dat de Zweden zich toegefelijker zouden betoonen, toenam, toen zij bemerkten, hoe men de troepen van ок LA GARDIE liefst in Duitschland wenschte te gebruiken. Ook konden de berichten van den ongunstigen afloop van den gemeenschap- pelijken veldtocht der Nederlanders en Franschen in Brabant niet anders dan de over- moedigheid der Zweden tegenover de Polen aanmerkelijk matigen. Opdat de onderhandelingen zonder stoornis zouden kunnen voortgezet worden, stonden de Zweden toe, dat de wapenstilstand, die den eersten Augustus afliep, tot den bien dier maand (1655) werd verlengd. Den 29sten Julij waren onze Gezanten, na een bezoek bij pe LA Garp te Elbing, weder te Thorn om den Koning van Polen te spreken. Kon zijne Majesteit door toedoen der onzen verwerven, dat zijn huwelijk met de Palts- gravin bij zijne eigene Rijksgrooten geen beletsel vond, dan zou hij des noods, hoe ongaarne ook, door een langer bestand toe te staan, het sluiten van een verdrag, waar- naar de Polen zeer verlangden, mogelijk maken, en voor zich zoo langen tijd de kans om de Kroon van Zweden terug te bekomen, opgeven. Zijne Majesteit was reeds over de 40 jaren oud, en kon zich derhalve niet veel genot beloven van hetgeen eerst na een 30-tal jaren zou mogen gebeuren. Bij deze gelegenheid op het stuk van den rang- strijd tusschen onze en de Brandenburgsche Gezanten gebracht, zeide de Koning lag- chende, daarvan iets vernomen en in de zaak reeds voorzien te hebben. Hiermede bedoelde hij, zooals het schijnt, dat de Brandenburgsche Gezanten de volgende conferenties niet zouden bijwonen. Toen de Nederlandsche Gezanten op de eerstvolgende conferentie voorstelden, een 1 Zie hiervoor, bl. 228. - 108 * 860 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1634— artikel naar den wensch des Konings betreffende zijn huwelijk in het ontwerp van ver- |949. drag ор te nemen, gaf de Poolsche Kanselier te kennen, dat zulk een artikel in dat traktaat niet te pas kwam. Evenzeer kwam de Kanselier op tegen het verlangen der onzen, dat nevens de Lutherschen ook de belijders der Gereformeerde Religie vrije godsdienstoefening mochten erlangen. De Fransche Ambassadeur van zijne zijde, doch uit naam van de gezamenlijke bemiddelaars, drong er op aan, dat de Republiek Polen zijne Majesteit met eene belangrijke gift zou vereeren, almede ten einde hem te meer te bewegen om in een bestand van 50 jaren toe te stemmen. Ook dit, zeide de Kanselier, was niet in zijne macht nochxin die zijner medecommissarissen: het stond ter beschik- king van den Riksdag. Alzoo bleek, dat het hier minder gold, den tegenstand der Zweden te overwinnen, dan dien der Poolsche Heren tegen hunnen Koning, wien: bijzondere belangen hen niet aangingen en wiens wensch naar eene verbindtenis met eene kettersche en door Oostenrijk in den ban gedane Dynastie hun geweldig mishaagde. De Poolsche Heren gaven genoegzaam te kennen, dat zoo de bemiddelaars zich voor de belangen des Konings in de bres stelden, zij dan maar zelven iets voor hem moesten opofferen, en niet mild moesten wezen uit de middelen en ten koste van de Republiek Polen: immers stelden zij voor, dat de bemiddelaars goed zouden vinden, dat Zijne Majesteit voor twee jaren de tollen zou genieten, die de Zweden zes jaren lang De onzen moe- hadden geheven. Пе Fransche Gezant vond zulks dadelijk goed, en de Engelsche hal ten zich de hand- having der tollen laten welgevallen. onzen tot cen maatregel te nopen, dien zij onmogelijk konden goed heeten. Ное het er niet veel tegen. Dit scheen inderdaad eene afspraak te verraden, berekend om de zij, dadelijk na deze bijeenkomst, werden in tegenwoordigheid des Konings eenige arti- kelen, bestemd om den Zweden te worden aangeboden, opgesteld. 71 hielden in de hoofdzaak niets meer in, dan dat de Zweden de plaatsen door hen in Pruisen bezet teruggeven, maar die in Lijfland gedurende het bestand behouden zouden. Van het bestand zou men tevens gebruik maken om te onderhandelen tot het sluiten van een altijddurenden vrede. Daarbij, zeide de Kanselier, zou aan iemand de leiding toevertrouwd moeten worden. Bij het vorige traktaat was deze taak aan den Keurvorst van Brandenburg bevolen geweest; doch thans stelde hij voor, dat zij aan Hun Hoog Mogenden zou opge- dragen worden, hetgeen de onzen op zich namen aan hunne lastgevers voor te stellen. Toen deze punten te Marienburg aan de Zweedsche Commissarissen waren medege- deeld, gewaagden zij van een groote som gelds, die aan hunne soldaten zou moeten betaald worden: anders konden zij Pruisen niet verlaten. Dezen eisch vonden de Koning van Polen еп zijne Commissarissen volstrekt onredelijk: ook zij hadden zich verbazende oorlogskosten moeten getroosten, en Zijne Majesteit had een jaar te voren den Groolen ` Turk een dergelijken eisch geweigerd 1. Daarenboven kon de Koning niet van zich 1 Van den tusschen Polen en Turkije gesloten vrede waren de Staten bij eene missieve van naca , gedagteekend van den 25 Nov. 1634, onderricht (Resol. Stat.-Gen. З Maart, 1635). DES VADERLANDS. 861 и ыл] verkrijgen, een langduriger bestand dan van 20 jaren toe te staan. Om hem voor zijne aanspraak op Zweden eenige schadeloosstelling te geven, zou de Republiek Polen den Koning de reeds toegestemde zes maanden oorlogsgelden afslaan, en (dit verlangden de Poolsche Commissarissen op nieuw) zouden de Staten-Generaal vergunnen, dat hij twee jaren lang de opbrengst der bewuste tollen genoot. Na zich heftig daartegen aangekant te hebben, namen de onzen, in aanmerking nemende, dat de Polen ook onzes ondanks die tollen konden in stand houden en dat wij zoodoende ten minste na twee jaren van die heffing verlost zouden zijn, eindelijk op zich, de zaak aan Hun Hoog Mogenden voor te stellen. Alsnu verklaarden zich de Koning bereid om met eenen duur van 25 jaren genoegen te nemen, en wat de som betrof, door de Zweden tot den aftocht hunner troepen gevorderd; mocht hij lijden, dat deze uit een of ander middel ge- vonden werd. Zoo sloeg dan de Fransche Ambassadeur voor, den Zweden te vergun- nen den tol van Danzig nog drie maanden lang te genieten. Dus zou ook deze inwil- liging ten laste van den handel komen, dat is van de Nederlandsche kooplieden: want op het beweren van den Franschen Gezant, dat ook Fransche handelaars dien last deel- den, had Koning vrapmisLaus met volle recht lagchend aangemerkt, dat in drie groote Amsterdamsche schepen de goederen met schepen en al geladen konden worden, die in een gansch jaar uit Frankrijk kwamen. Niettemin toonden de onzen, ook daarin te zullen bewilligen, mits de opgelden werden afgeschaft. — Tot een korter bestand dan van 30 jaren verklaarden de Zweden, toen hun het van de Poolsche zijde ingewilligde medegedeeld was, volstrekt ongezind: wilde de Koning niet tot 50 jaren komen, dan, zeiden zij, bleek hij den oorlog te verkiezen. Op het aanhouden onzer Gezanten en hunne vermaning, dat men om een verschil van 5 jaren het niet tot een bloedigen oorlog moest laten komen, kwamen de Zweden tot eenige inschikkelijkheid : zij wilden gaarne naderen last vragen, dien zij binnen twee of drie weken konden bekomen, ge- durende welken tijd de wapenstilstand hunnenthalve kon verlengd worden. Toen de zaak zoo ver gekomen was, vertoonden de Brandenburgsche Gezanten zich weder bij de conferenties, en door bemiddeling des Konings werd er een middel gevon- den om hen voortaan, behoudens de eer der onzen, deel aan de onderhandelingen te laten nemen. | l Daar er niet aan te twijfelen viel, of op den wederzijds gevraagden naderen last zou gunstig antwoord komen, zoo hielden zich de bemiddelaars intusschen bezig met de vraag, of de Zweden de plaatsen in Pruisen al of niet voordat de ratificatie van den Poolschen Rijksdag zou ingekomen zijn, zouden verlaten. De Zweden wilden die plaatsen niet eerder ontruimen; de Polen, daarentegen, meenden, dat het woord des Konings en het hunne, daar zij van een volkomen last van den laatstvoorgaanden Rijksdag voofzien waren, genoegzaam zijn moest, en dat de Zweden derhalve, vóór de ratificatie des ver- drags door den Poolschen Rijksdag, Pruisen zouden moeten ontruimen. Dit geschil liep 1634— 1639. 1184-- 1639, 862 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ne op nieuw zoo hoog, dat de Kanselier zeide: » willen zij niet, welnu, wij willen even- тіп”, waar een onder de Poolsche Commissarissen bijvoegde: » Vaart wel, het stuk is uit, heden oorlog of vrede.” Ten slotte stelde de onzen voor, dat de partijen deze vraag aan de scheidsrechterlijke uitspraak der bemiddelaars zouden overlaten. De Zweden, alsnu blijkbaar uiterst bevreesd voor de hervatting van den oorlog, stelden niet alleen deze vraag, maar ook die van het aantal jaren, dat het bestand zou moeten duren, aan de beslissing der Heren bemiddelaars. De Poolschen, daarentegen, wilden over de twee punten van verschil wel alsnog onderhandelen, doch bij gemis van machtiging van den Rijksdag konden zij de beslechting niet van de uitspraak der bemiddelaars afhankelijk stellen. Alsnu rekenden zich de Zweedschen ook niet gehouden aan hun aanbod en noemden eenige plaatsen in Pruisen, die zij, toldat de ratificatie door den Rijksdag in- gekomen zou zijn, bezet zouden moeten houden, verklarende zich bereid om de overige dadelijk te ontruimen; maar den duur van het bestand lieten zij aan der bemiddelaren uitspraak over. De Polen, daarentegen, verlangden sequestratie van Pillau en Elbing in handen van eene der bemiddelende Mogendheden, en voorts geheele ontruiming van Pruisen. Doch van die sequestratie wilden de Zweden niet hooren. Elbing wilden en konden zij zoo spoedig niet verlaten. Ten slotte namen de Polen genoegen met den eisch der Zweden om die beide plaatsen tot de ratificatie bezet te houden, en werd de duur van het bestand ор 26 jaren bepaald. Van wederszijde gaf dit besluit groote vol- doening en werd het met de vurigste betuigingen van dank aan de bemiddelaars achtervolgd. Loo bleven er nog slechts eenige punten van minder belang te beslechten over. Toch leidde de eisch, door de Polen gedaan, dat de Katholieken in Lijfland vrijheid van godsdienst zouden bekomen, een eisch, door den Franschen Ambassadeur, die hier zijnen ijver wilde betoonen, ondersteund, bijna op nieuw tot het gevaar eener vredebreuk. Immers beluigden de Zweden, niets in strijd met de grondwetten van het Rijk te kunnen beloven. Ten laatste stelden de Polen, die hierin de meeste inschikkelijkheid gebruikten, zich tevreden met eene mondelinge verklaring, welke niets dan gewetensvrijheid aan Het verdrag de Katholieken verzekerde. Thans hield niets de onderteekening der ontworpen artike- van bestand tus- schen Polen enlen meer tegen. Maar ook deze had nog zwarigheid in, aangezien de Engelsche Am- Zweden onder- teekend, bassadeur niet beneden den Franschen, en de Brandenburgsche Gezanten niet beneden onze Ambassadeurs wilden teekenen. Пе moeijelijkheid werd slechts door het besluit uit den weg geruimd, dat geen der bemiddelaars het traktaat zou onderteekenen, en alleenlijk in de voorrede een historisch verslag van hunne tusschenkomst zou worden gegeven. Zoodoende werd de zaak den 12den September (1655) beklonken. De Generaal pz La carpe en de Zweedsche Commissarissen, hunnen dank betuigende voor het bewijs van belangstelling in hun Land, dat Hun Hoog Mogenden door dit zoo gelukkig geslaagde gezantschap gegeven hadden, gaven hunnen wensch te kennen, dat onze Gezanten naar Zweden hadden kunnen komen, opdat de Koningin hun hare DES VADERLANDS, 865 dankbaarheid mocht betoonen. zoen thans te ver verloopen was. Op verzoek van den Veldheer zonden zij hunnen Secretaris met eene beleefde missieve aan de Koningin. Ook de Stad Elbing betuigde van zekere dienst, haar door onze Gezanten bewezen en in het bepleiten harer voor- De onzen antwoordden, dat tot hun leedwezen het sai- rechten beslaande, de dankbare gedachtenis bij de nakomelingschap te zullen bewaren. Bij het plechtig afscheid, dat onze Gezanten van den Koning van Polen namen, gaf Zijne Majesteit den wensch te kennen, dat Hun Hoog Mogenden ook de onderhandelingen, die tot een altijddurenden vrede zouden moeten leiden, door afgevaardigden zouden willen bijwonen. Bij een bijzonder gehoor, hun dadelijk daarop verleend, deelde hun de Ko- ning mede, dat hij aan de Grooten, die zijn huwelijk wederstreefden, verklaard had: ik trouw de Paltsgravin, of ik trouw in het geheel niet. De zaak zou op den eerst- volgenden Rijksdag in November behandeld worden, en alsnu verzocht hij, dat Hun Hoog Mogenden, in overleg met den Prins van Oranje, haar bij missieve aan de Rijks- stenden zouden gelieven aan te bevelen 1, Door den Koning van Polen en de Stad Danzig met geschenken vereerd, vertrokken onze Gezanten den laatsten September (1636) met een oorlogschip, hun door Zijne Poolsche Majesteit verstrekt, naar Lubek. Van daar reisden VAN DEN HONARAT ЕП BICKER met den meesten spoed over Hamburg en Bremen, waar zij, even als te Lubek, den goeden uitslag hunner zending aan den Raad berichtten, naar Holland, De Heer Arpnrar - had dezelfde boodschap te Straalsund gebracht, waar zijn zwager oudste Burgemeester was. Den 27sten October deden zij mondeling rapport іп de Vergadering der Staten- Generaal, den 50tten aan den Prins in het leger te Pannerden 9, 1 De Staten voldeden aan dit verzoek. Zij zonden de Heren KUmENBURG en NOORDWIJK naar Rhenen tot de Koningin van Bohemen, om haar gevoelen over de zaak te verstaan (Resol. Stat.-Gen. 21 Oct. 1635). Toch trouwde de Koning ten slotte met eene Oostenrijksche Prinses. 2 Verbael ende Recueil gehouden bij а” Heeren v. d. Honaert enz. als Amb. aen de Coningen ende Croonen van Polen, Sweden enz. sedert den 1 Apr. tot den 30 Oct. 1635. In het Archief van Hilten. Bij arrsema (11, 233—268) is dit rapport onvolledig overgenomen en vaak zonder oordeel verkort. Hier vindt men bij voorbeeld (bl. 249 en 250) een stuk uit eenen brief der Gezanten aan de Staten-Generaal medegedeeld alsof het de voortzetting van het dagverhaal ware. Op deze wijze krijgt de lezer ongewaarschuwd twee malen hetzelfde in anderen vorm te lezen. Van den anderen kant geeft arrsema een en andere bijzonderheid, hem door den Heer Anpmrar medegedeeld , in het Verbael niet voorkomende. Zoo verhaalt hij, hoe, toen onze Gezanten op de terugreize te Danzig de predikatie bijwoonden, de leeraar hen op het einde aansprak, hun dank zeide voor hun vredelievende bemoeijingen en met den goeden uitslag geluk wenschte, Maar, voegde hij er bij, of ik uwe Republiek vrede moet toewenschen, weet ik niet: want wat anderen tot verderf strekt, is haar een oorzaak van bloei en weelde (arrs. 268). — Zie voorts betrekkelijk deze Ambassade Resol, Holl, 23, 27 Febr.; 1, 5 Maart; 13 Sept.; 25 Oct. 1635. 19, 23 Febr. ; 1634— 1639. Terugkomst der Gezanten, 864 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1634— Toen de dus voorspoedig teruggekeerde Ambassadeurs nog niet vertrokken waren, bad 1639. е Zweedsch Ambassadeur ° afgevaardigd, hier te lande verschenen was, als builengewoon Gezant van Zweden den мите Паре. {den Maart (1635) in de Vergadering van Hun Hoog Mogenden woorden gesproken, geschikt om van Koning VLADISLAUs eene andere meening te geven, dan thans door onze Gezanten uit Pruisen werd medegebracht. Hij was belast met de taak om de troonsbeklimming van Koningin cuaistixa te berichten. De Staten, zeide bij, achtte en noemde deze jeugdige Vorstin hare roemrijke vaders, vrienden en bondgenooten wegens de vriendschap, haren vader, nog na zijnen dood, bewezen. Haars vaders voetstappen zou de Heer sonanxss зкуттв, dezelfde Ше, nu reeds 25 jaren geleden, door Karel IX zij drukken, ook in zijne vriendschap jegens ons. Op deze betuiging volgde eene klacht. Zij had niet gedacht, daar de Koning згозмомо met zijne nakomelingen van den Zweed- schen’ troon vervallen was verklaard, dat zijn zoon nog naar haren troon staan zou. Niettemin matigde vrLApisLaus zich den titel van Koning van Zweden aan, van een land derhalve, waar hij niet geboren was noch dat hij ooit gezien had, еп hy zette alle Koningen en Staten, ook de Evangelische, tegen de Zweden en hunne Komingen op. Dit wilden сивіѕтікА еп de Zweedsche Stenden ons klagen: want dulden konden zij het niet. Was vrapisLaus belust op krijgsroem, hij had de Tartaren en andere barbaren op zijne grenzen: zoo mocht hij dan dezen bevechten. Maar de Polen be: roemden zich, ook met de Staten-Generaal een verdrag gesloten, en zich de vergun- ning bedongen te hebben zich bij ons van krijgsbehoeften te voorzien. Dit wilde hij (skxrre) niet gelooven, en mochten de onderhandelingen met Polen niet tot den vrede leiden, dan, vertrouwde de Koningin, zou Hare Majesteit, maar geenszins vLADISLAUS, van hier oorlogsbenoodigdheden bekomen 1. In de conferenties, die зкүтте met der Staten Gecommitteerden had, poogde hij den weg te banen tot eene vernieuwing van de alliantie van het jaar 1614. De onzen ver- langden іп dat geval, uit het toen gesloten traktaat eene uitdrukking gelicht te zien, die ons verboden zou hebben met Polen handel te drijven, en, behalve het gemis van dit voordeel, ons het rechtmatig ongenoegen van die Republiek, met welke wij als on- partijdige bemiddelaars stonden te onderhandelen, op den hals zou gehaald hebben. Voorts verlangden onze Gecommitteerden het vrije handelsverkeer met al de havens der Oostzee te blijven houden zonder in aanmerking te nemen, of zij met de Kroon Zweden in oorlog waren, al of niet: alleenlijk zou men zich van het toevoeren van oorlogs- kontrabanden onthouden 9. Hiermede nam sxyrre genoegen; slechts verzocht еп ver- kreeg hij, dat in het antwoord, hetwelk de Staten hem op zijne propositie gaven, mocht 4 Maart, 1636. Resol. Stat.-Gen. 12, 23, 24, 25, 28 Jan.; 24, 30 Maart; 4, 6, 7, 18, 19, 23 April; 21 Oct. 1635. 17 Maart, 1636. 1 Resol. Stat.-Gen, 14 Maart, 1635. 3 Resol. Holl. 29 Maart, 1635. DES VADERLANDS. | 865 worden uitgedrukt, dat onze Staat geene alliantie met Polen had gesloten. Hierop ver- 1684-- trok hij, met een geschenk begiftigd, еп met de vergunning om de twee oorlogschepen , die de Prins hem ten gebruike gegeven had, op de Theems te mogen houden totdat hij zijne zending in Engeland zou volbracht hebben 1. - Intusschen bleef de gewone Zweedsche Gezant слмевлвз onverdroten aandringen op de vervallen maanden subsidie, opdat de wissels, door den Kanselier oxEensTsEana ge- trokken, betaald mochten worden: hij beijverde zich om aan te toonen, dat der Zweden zaken in Duitschland niet in die mate vervallen waren, dat die bijstand niet meer zou baten. Meer verkreeg hij gemeenlijk niet, dan de verzekering, dat het subsidie betaald zou worden, als geene dringender uitgaven zulks onmogelijk maakten 2. In het voorjaar van 1636 meldde zich bij de Staten aan de Heer РГЕТЕВ ЗРІЕВІХС praten sers- van Danzig, geboren Hollander en zeer verrijkt door den post, dien hij bekleedde bij afgevaardigd door den tol, te Danzig geheven. Hij trad hier op onder den titel van Raad van Financiën 4е Koningin van der Koningin van Zweden 8, en met den last om de Staten nog nader te overtuigen van de noodzakelijkheid om de Zweden in Duitschland staande te houden en het oor niet te leenen aan vredesvoorslagen van de zijde des gemeenscha ppelijken vijands % De Stenden in Duitschland, klaagde hij, hadden zich meest alle aan het bondgenootschap met Zweden onttrokken en den hun door de » Paapschen’’ aangeboden vrede (hij bedoelde den vrede van Praag) aangenomen. Dien ten gevolge bevond zich de Rijkskanselier in ongeloofelijke moeijelijkheden. Om deze reden zou hij de zaak mogen laten varen, en had hij Zwedens bijzonder belang op het oog, hij zou het zonder schade kunnen doen: geen Land in Europa was door zijne ligging veiliger en had met het Huis Oostenrijk minder uitstaande; maar bij nam in overweging, dat alsdan de geheele macht van dat Huis bepaaldelijk op de Vereenigde Provinciën zou aankomen. Derhalve, zoo hij den verleden zomer den oorlog slepende had gehouden, had dit tot ons voordeel gestrekt. De eigenlijke bedoeling van sereninas bemoeijingen hier te lande was de uitbetaling der achterstallige subsidiën te bevorderen. Hiertoe werd hij geschikter geacht, dan de ! Resol. Slat.-Gen. 2, 9, 10 April, 1635. 2 Resol. Stat.-Gen. 15, 27 Maart; 16 Junij; 1 Sept.; 13 Dec. 1635. 16, 18 Jan.; 21 Febr. 1636. Resol. Holl. 13, 18 Sept.; 23 Oet. ; 19 Dec. 1635. 29 Jan.; 26 Febr. 1636. 3 AITSEMA spreekt van twee Heren spiznixc (in Danzig), Hollanders van geboorte, maar hier zeer gehaat, omdat zij de aan den tol onderhevige waren en het geld, waarmede de tol betaald werd, naar hunne willekeur taxeerden, niet zonder zich zelven te bevoordeelen (11, bl. 294, 340). 4 Reeds in Maart had camenanivs bezorgdheid verraden, dat wij met onzen vijand vrede zouden maken en de Zweden aan hun lot overlaten. Ні) had op zijn vertoog geruststellende verzekeringen bekomen (Resol. Stat.-Gen. 28 Febr.; 7 Maart, 1686). ІП Dezer. 4 Srux. | 109 1634-- 1639. Oost- Friesche zaken, 566 ALGEMEENE GESCHIEDENIS RE Ee geleerde staatsman GAMERARIUS. In weerwil dat hij in Holland, als handdadig aan de geldafpersingen, die onze handel zich te Danzig moest getroosten, niet bemind kon zijn, maakte hij zich zijnen titel van zaakgelastigde der Kroon van Zweden ten nutte om in zijn geboorteland terug te komen еп de diensten van сАМЕВАВГОЗ van lieverlede overbodig te doen worden 1. In Junij (1636) vertrok sezama, niet zonder zijn doel, de ontvangst van de subsidiën, voor een deel bereikt te hebben. In November van hetzelfde jaar kwam hij met geloofsbrieven van de Koningin en het Rijk van Zweden lerug, en zelle zijne vorige bemoeĳjingen voort, terwijl camgRARIUS de vernieuwing der alliantie met Zweden behartigde °, De gedeeltelijke betaling van den beloofden geldelijken bijstand, ziedaar alles wat de Zweden na veel aanzoekens van de Republiek verkregen, Van werkdadige medewerking met hunne troepen in Duitschland, zoo als de Hertog van sakos weerman van haar zou begeerd hebben 3, onthield zij zich niet alleen, maar ook bleef zij die landschappen in Duitschland op onza grenzen, waar sij zelve gewoon was haren invloed met militaire macht te doen gelden, tegen het Zweedsche krijgsvolk in bescherming nemen. Dit wás bepaaldelijk het geval met Oost-Friesland, In het voorjaar van 1655 meldde zich de Heer warpa, Kanselier van dit Graafschap, bij de Staten aan met het bericht, dat onlangs eenige Zweden, behoorende tet de troepen van Hertog esoncz van Brunswijk-Luneburg en van den Generaal nopo van Innhuizen en Kniphuizen zich dicht bij de grens van het Graafschap hadden medergeslagen. Overschreden 20 die, dan zouden de Keigerschen onder den Graaf van aronsverp % spoedig volgen. Dus verzocht hij Hun Hoog Mogenden door brieven aan de bevelhebbers der Zweden, en bovendien door krijgskundige maatregelen de gevreesde beweging der Zweedsche treepen te voorkomen. Юц echter was het eenige verlangen des Graven niet. Integendeel, hij had steeds ruim zoozeer het oog op de fnuiking van zijne tegenpartij in het binnenland. Daarom voegde zijn vertegenwoordiger er bij, dat Zijne Genade gaarne met zijne eigene soldaten de maatregelen ter beveiliging zijner grenzen zou ondersteunen, maar dat hem zulks onmogelijk was, zoolang het Land zich den last zag opgelegd am het garnizoen van 600 man binnen Embden, oorspronkelijk voor een tijd in deze stad gelegd en niettemin nu reeds dertig jaren daar aanwezig, te onderhouden. Tet de voorwaarden, 1 aitsema, 11, Ы. 340. 2 Resol. Stat.-Gen, 18 April; 10 Junij; 17 Sept.; 14, 24 Nov.; 1 Dec. 1636. Resol. Holl. 9, 15, 24 April; 21, 28 Mei, 1686. з Dépéeche van Pauw uit Parijs, van den 11 April, 1636. 4 JODOGUS MAXIMILIAN van Bronkhorst, Graaf van únomsvsun en Heer van Batenburg, was in 1633 opperbevelhebber van het leger der Ligue aan de oevers der Weser. DES VADERLANDS. | 867 waaronder dat garnizoen in die stad gelegd was, behoorde mede, dat het niet buiten de wallen zou komen: anders zou de betaling van de zijde van het, Landschap gestaakt mogen worden. Toch veroorloofden zich die van Embden, sedert er ook Staatsch krijgs- volk in bezetting lag, het platteland met de inlegering van dat garnizoen te bezwaren. Hieraan moest, zoo liet de Graaf weten, een einde komen. Het Embdensche garnizoen moest ontbonden en tot verdediging der grenzen moesten andere troepen geworven wor- den 1, De Burgemeesters van Embden, in °з Gravenhage verschenen om met de afge- vaardigden der Oost-Friesche Ridderschap en verdere Stenden door de Gecommitteerden. der Staten gehoord te worden 2, pleitten daartegen en verlangden het behoud van hun garnizoen op kosten van het gezamenlijke Landschap gewaarborgd te zien. Maar die kosten, klaagden de Stenden, kon het landje niet meer dragen: het was eene gewetens- zaak de arme ingezetenen nog langer te kwellen en uit te putten, en het behoud van geheel Oost-Friesland moest bij Hun Hoog Mogenden meer gelden, dan de handhaving van een onnoodig garnizoen 3, — Doch zouden, dit kon men tegen deze voorstelling aanvoeren, de soldaten, die de Graaf zou gewenscht hebben te werven, het land dan geen geld gekost hebben? — Daar de Staten niet verzuimd zullen hebben deze be- denking te doen gelden, zoo moesten zich de Stenden wel laten nederzetten, en de Graaf, hij was van Hun Hoog Mogenden afhankelijk: immers hadden zij het in hunne macht, om hem het kapitaal van 60,000 gulden, dat hij in Holland geleend had, te. laten opzeggen % Dus kan het niet bevreemden, dat de Oost-Friesche partijen weldra naar huis werden gezonden met de vermaning » zich rustig, stil en eendrachtig te hou- den.” De Prins, heette het, was op het oogenblik afwezig en de zaak buitendien niet vatbaar om bij de onzekerheid van den toenmaligen staatkundigen toestand alreede be- slist te worden. De Stenden werden verplicht, inmiddels voort te gaan het Embdensche garnizoen te betalen 5, Dit een en ander beleite niet, dat de Staten den Graaf trachtten te vrijwaren tegen elken overlast van vreemde troepen. Zij toonden zulks, toen eenig krijgsvolk, ten behoeve der Zweden in Engeland geworven, naar het scheen, aan den mond der Eems zou landen, en op nieuw toen de Hertog van Luneburg voor zijne Brunswijkers en Hessen van den Graaf de levering van mondbehoeften vorderde; voorts toen er pogingen werden aangewend om Oost-Friesland openlijk voor de Zweden partij te doen kiezen. In al die gevallen beijverden zich de Staten om ’s Graven onzijdigheid te handhaven 6, | 1 Resol. Stat.-Gen. 11 Maart, 1633: 2 Aanvankelijk was de bijeenkomst in de maand Januarij bepaald (Resol. Stat.-Gen. 26 Nov. 1632. 2 Febr. 1633). 3 Resol. Stat.-Gen. 25 Maart; 5 April, 1633. a Resol. 5101.- беп. 9 April, 1633. 5 Resol. Stat.-Gen. 8 Mei, 1683. ѕ Resol. Stat.-Gen. 18, 21, 27 Maart; 18 April; 9 Mei; 19 Junij; 10 Aug. 1634. 109% 1634 — 1639, 868 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1684-- In weerwil der herhaalde vermaning, aan de partijen in Oost-Friesland gegeven 1, , bleek niet veel van het herstel der eendracht, wel van bljvenden naijver еп burger- twist, alsmede van voortdurende weigering van het Landschap om het garnizoen te on- De Staten be derhouden 3%, Dus ‘namen zich de Staten-Generaal in Junij 1634 voor, met gezag de schikken hior als zaken naar den eisch hunner staatkunde te schikken. Overeenkomstig den wensch van den Prins van Oranje besloten zij, het er op aan te leggen, dat de 600 man van het Embdensche garnizoen in hunnen eed werden genomen; niettemin zouden zij by voort- during door de Stad Embden en de Oost-Friesche Stenden betaald worden, en in dit geval zouden Hun Hoog Mogenden ‘het Nederlandsche krijgsvolk uit die stad terugtrekken. Ten einde dit doel te bereiken, vorderden de Staten, dat de Oost-Friesche partijen zich onvoorwaardelijk aan hunne uitspraak onderwierpen 3. Hetzij goedschiks of niet, de Oost-Friezen moesten zich eene beslissing der Staten-Generaal in dien zin laten welge- vallen. De tegenwoordige staat van zaken, dus verklaarden Hun Hoog Mogenden, ver- bood aan het afdanken van het garnizoen van 600 man te denken, wilde men den Graaf en de ingezetenen niet aan gelijke knevelarij blootstellen , als zij vroeger van de Mansfelders ondervonden hadden. Om alle klachten wegens misbruik te voorkomen, zouden de Staten (dus verklaarden zij verder) die manschappen , onverminderd den eed door hen aan den Graaf, de Stenden en de Stad Embden gedaan, in hunnen eed nemen en hen onder het commando van den Prins van Oranje stellen. Voorts verwachtten Hun Hoog Морепдеп , да! de Graaf еп de Stenden zich onderling zouden verstaan. om de grenzen in staat van verde- diging te brengen. Deden zich bezwaren op tegen het vinden der middelen, daartoe vereischt, zoo zouden de Staten Commissarissen zenden om die middelen te verordenen en in te voeren 4, — Weldra werd van де zijde der Stad Embden aanzoek gedaan, dat de Staten metterdaad tot het zenden van Commissarissen“ zouden overgaan. Hieraan gehoor gevende, benoemden Hun Hoog Mogenden de Heren ALEXANDER VAN DER CAPELLEN, HENDRIK NOBEL, GODERT VAN REEDE VAN AMERONGEN, FREDERIK VAN SCHWARTZENBERG, WILLEN МІРРЕҺРА ЄП SCHAFFER, om de zaken in Oost-Friesland te regelen 5. In bet begin van Augustus (1655) waren deze Heren nog niet vertrokken. De wichtige tijdsomstandighe- den hadden hunne reize belet 6. Toen evenwel drong de Regering van Embden op bespoediging der zending aan: immers was het hoog tijd de beveiliging der grenzen te regelen: men zag aan het lot van Schenkenschans, hoe noodzakelijk het was, waak- zaam te wezen. Werkelijk vertrokken alsnu de Gecommitteerden. Zij behartigden het als een deel hunner taak, de inkwartiering der Zweden in Oost-Friesland te verhoeden. 1 Resol. Stat.-Gen. 4 April, 1633. 2 Resol Stat.-Gen. 1, 7 Nov. 1633. 1 Maart, 1634. 3 Secr. Resol. 17 Junij, 1634. 4 Resol. Stat.-Gen. 23, 25, 26 Sept.; 31 Oct. 1634. 5 Resol. Stat.-Gen. 9, 16, 28 Maart, 3, 12 April, 1635. 6 Resol. Stat.-Gen. 13 Junij, 1635. DES VADERLANDS. 869 Liet men de Zweden toe, zoo zouden de Keizerschen, die reeds Hasseliine еп Klop- 1634-- penburg ingenomen hadden, hunne voetstappen spoedig volgen 1. — In bet midden van December (1658) verlangden de Staten de Gecommitteerden uit Oost-Friesland. te- rug te zien komen: hunne tegenwoordigheid te ’s Gravenhage werd noodig geoordeeld. Toch liep het nog tot half Februarij (1636), eer zij ter vergadering.der Staten-Gene- raal verslag van hunne zending deden 2. Maar hunne terugkomst deed der Staten ijver . om Oost-Friesland van alle inlegering van vreemde troepen te doen verschoonen, in geenen deele verminderen, en toen de Keizerschen in February dit Landschap steeds meer naderden, werd ег een oorlogschip op de Eems gelegd 3, Alle bemoeijingen brachten echter niet zoo veel teweeg, dat de verdediging der grenzen later op zulk eenen voet geregeld was, dat de troepen van den Hessischen Landgraaf uit het Graafschap gehouden zouden hebben kunnen worden. Wat hiervan zij, daar de beveiliging van Oost-Friesland zonder krachtiger en gewilliger medewerking der Stenden te veel van onzen Slaat zou gevergd hebben, zoo konden de Prins en de Staten geen overgroot bezwaar vinden in de bezetting van dat Graafschap door de Hessen, wier verblijf op hunne eigen grenzen lastig werd, te minder omdat men toen den toeleg om den Keizer te vriend te houden had opgegeven. Even als ten behoeve van Oost-Friesland bezigden de Staten hunnen invloed om het pr. scngarn gebied van den Graaf van Oldenburg door de troepen der beide in Duitschland strijd- —— АД voerende partijen te doen ontzien, en deze Vorst was hun deswegens erkentelijk, gelijk 4184. hy deed betuigen door zijnen afgevaardigde Dr. вснвлкв, Ме! de hulp van God еп den Koning van Denemarken hoopte hij, zoo verklaarde hij bij monde van dezen zijnen Gezant, de onzijdigheid te handhaven %. Vooral met Brandenburg was der Staten betrekking van uiterst kieschen aard. Hier gold het, eensdeels, den Keurvorst tot een niel gansch machteloos bondgenoot te blijven behouden, en anderdeels, dien Vorst niet zoo naauw aan ons te verbinden, dat daardoor zijne onpartijdigheid tegenover den Keizer in de waagschaal gesteld kon worden. In Junij 1633 kwamen de Brandenburgsche Raden WIJNAND VON HEIMBACH eN JOHAN Betrekkingen VON BOYNENBURG, genaamd var monster, herwaarts, om de ratificalies van het laatste- met den кезг. lijk gesloten verdrag 5 te wisselen, en te vernemen, wanneer het den Staten gelegen denburg. zou komen om over het nog onbeslist geblevene te handelen, en uit de drie Koningen er eenen als scheidsrechter te kiezen ten einde uit te maken, of de Keurvorst gehouden 1 Resol. Stat.-Gen, 2, 4 Aug.; 9, 13 Nov. 1635. 28 Jan. 1636. 2 Resol. Stat-Gen. 14 Dec. 1635, 16, 17 Febr, 1636. Ашзвма 268—271. 3 Resol. Stat.-Gen. 27 Febr.; 11 Maart, 1636. 4 Resol. Stat,-Gen. 11 Maart; 2 Mei, 1636. Artsexa 361. 5 Zie hiervoor, Ы, 631. 1634— 1639. 870 ALGEMEENE GESCHIEDENIS eed was, ten behoeve van het regiment van van Gent, nog langer dan een tijdvak van drie jaren, ingegaan met 1652, de som van 120,000 gulden jaarlijks te betalen. Meer dan eene maand later gingen de Staten tot de ratificatie van het accoord over, evenwel niet zonder herhaald protest van Gelderland, welk Vorstendom de aanspraak, die het op de landen van Kleef en aanhoorigheden meende te moeten doen gelden, door de overeenkomst ter zijde gesteld achtte. Ten slotte liet Gelderland zich met eene acte van non-prejudicie tevreden stellen 1. In het voorjaar van 1634 kwamen dezelfde Brandenburgsche Afgevaardigden, met den Ambtman von amr aan hen toegevoegd, op nieuw te 75 Gravenhage. Zij betuigden, dat de Keurvorst der Staten vriendschap op den hoogsten prijs stelde 2: deswegens had hij de betaling van die driemaal 120,000 gulden beloofd, en deze som reeds gedeeltelijk voldaan; maar thans nu hij (zoo verzekerde hi hier in strijd met andere getuigenissen) aan de zijde der Evangelischen deel nam aan den oorlog, die in Duitschland woedde, en zijne landen door allerlei troepen afgeloopen werden, was het hem ten eenen male onmogelijk geworden, Hun Hoog Mogenden eenige bijdragen in geld of krijgsvolk te verleenen: veeleer zou hij van anderen hulp behoeven. Derhalve, hoezeer hij rechtens tot niets verplicht meende te zijn, zou hij het als eene gunst dankbaar aannemen, zoo Hun Hoog Mogenden hem ontslagen wilden rekenen. Anders zou hij zich aan de uit- spraak van eenen der drie Koningen onderwerpen $. De zaak kwam niet spoedig tot eene beslissing, en door den Graaf van mANsFELD, die aan het hoofd van eenige troepen optrad als Keizerlijk Commissaris, bevoegd om ook in het Kleefsche de wet te stellen, * zag zich de Keurvorst zorg genoeg gebaard, om te schroomen Hun Hoog Mogenden, die hij zoo zeer noodig had, lastig te vallen. Bovendien was het hem steeds onmogelijk van de schuld, die hij hier te lande aangegaan had, en wier aflossing bij het verdrag van 1652 geregeld was, zelfs de renten te betalen 5, Niettemin weigerde de Brandenburgsche Regering па den 109 April, 1655, het regiment van van свит langer te bezoldigen. Eene maand later liet de Keurvorst de kennisgeving op beleefde wijze herhalen, » ver- trouwende, dat Hun Hoog Mogenden, als zijnde een voorname Christelijke en de billgk- heid lievende Staat, hem niets strijdig met de billijkheid en boven zijn vermogen zouden vergen.” Alsnu kozen de Staten den Koning van Frankrijk tot scheidsrechter, voor ! Resol. Stat.-Gen. 18 Junij; 25, 30 Julij, 1683. * Van ’s Keurvorsten ingenomenheid met ons land gaf hij een sprekend bewijs door zijnen zoon naar Leiden ter studie te zenden. Deze zoon werd later de groote Keurvorst en Prins веиразиз schoonzoon. Vgl. Resol. Stat.-Gen. 11, 12 Aug.; 11 Nov. 1634; 6, 23 Aug. 1636. 3 Resol. Stat.-Gen. 16, 17 Mei, 1634. 4 Resol. Stat.-Gen. 11 Sept. 1634. 5 In September 1633 was de schuld gestegen tot 695,557 gulden. Zie Resol. Stat-Gen. 5, 10 Sept. 1633. 27 Mei; 26 Sept. 1634. DES VADERLANDS, 871 het geval dat de Keurvorst zich alsnog niet in het | vriendelijke met hen wilde verdra- 1684— gen Ì. Intusschen werd het regiment zoo slecht betaald, dat de. Staten den Heer VON HEINRACH deswegens ernstig onderhielden, en de slotsom was, dat de Steden Emmerik, Rees, Orsoy en Wezel dat krijgsvolk zouden betalen onder belofte van teruggave, zoa de Koning den Keurvorst in het gelijk stelde 2%, Doch. in den zomer van 1656 kwam er een traktaat betreffende de betaling van het regiment tot stand. Van den 17%= October aanstaande sou de Brandenburgsche Regering het regiment voor hare rekening nemen tot het tijdstip der afdanking toe. Tevens werden de nieuwe kantoren van convooijen en licenten, door de Staten in Kleefschland opgericht, als strijdig met ’s Keurvorsten soeverein recht, opgeheven. Het traktaat werd in November geratificeerd; doch de acten zauden niet uitgewisseld worden, voordat de Brandenburgsche Regering aan hare geldelijke verplichtingen zou voldaan hebben. Hiervan bleef zij echter in gebreke. Het regiment bleef ongeregeld betaald еп onafgedankt 9, Veel had het bij voortduring in, diegenen onzer naburen, welke door hun geloof en mot aa betrekkingen tot onze tegenpartij behoorden, binnen de perkgn eener ten minste niet ms Palts- Neu- in beginsel prijsgegeven onzijdigheid te houden. Met geen ander doel ging de Heer ™ HUYGENS іп den zomer van 1634 op nieuw naar Keulen en Dusseldorp % De Hertog van Palts-Neuburg zag zich aan den eenen kant door de Zweden de hun aangeboden onzijdigheid aanvankelijk geweigerd, maar zich aan den anderen kant daar de Ka- tholieke Ligue geperst om voor haar partij te kiezen 5. Hier_gold het voor de Staten, de Zweden en hunne tegenpartij beiden tot inschikkelijkheid te bewegen 6, Maar onze eigen soldaten, hetzij slraopend onder де Zweedschen gemengd, of tot het verleenen van convooi den omtrek van Maastricht verlatende, gaven den Hertog maar al te veel grand tot hooggaande klachten wegens knevelarijen en doodslag op zijne onderdanen gepleegd 7. Zijne Doorluchtigheid zou zich gaarne door eene vernieuwde overeenkomst tegen allen 1 Resol. Stat.-Gen. 14 April; 9, 19, 20 Mei, 1635. 3 Resol.-Stat.-Gen. 19 Jan.; 9 Febr.; 4, 19, 21 Maart; 1636. з Resol. Stat-Gen. 29 Aug.; 28 Oct.; 5, 24 Nov.; 1 Dec. 1636. Алтзвма p. 336—338. 4 Resol. Stat.-Gen. 4, 5, 7 Aug. 1634. Den 17 Oct. 1634 was нотовнз terag (Zie Resol. Stat.-Gen. 17 Oct. 1634). 5 Resol. Stat.-Gen. 10, 13 Julij; 15 Aug. 1634. в Resol. Stat.-Gen. 7, 11, 14 Sep., 1634. 7 Een bericht aangaande een bloedbad, door Nederlandsche ruiters tegen Gulikeche hoeren aan- gericht, deed de Staten »ten einde han gemoed te ontlasten’? besluiten het gepleegde feit voor- beeldig te doen straffen ‚ »opdat Gods toorn over dezen Staat mocht worden ontgaan, die anders onvermijdelijk over ons zou komen.” Later bericht strekte om de ruiters enigermate te veront- schuldigen (Resol. Stat.-Gen. 27 April; 8, 14 Mei, 1635). 1634— 1639. Bemoeijingeu van AITSEMA bij den Keizer en de Keurvorsten. 872 ALGEMEENE GESCHIEDENIS overlast, die zijn land verarmde en zijne schatkist van hare inkomsten beroofde, gevry- waard gezien hebben 1. Теп dien einde zond hij canrsrorreL sticxe herwaarts, schoon deze persoon bij de herinnering van zijne hier wegens hagemunterij terechtgestelden broeder niet aangenaam kon zijn, en zijne toelating tot de verlangde audienties zwa- righeid vond 2) Doch die wensch des Hertogs, door den Keurvorst van Keulen, naar zijne verklaring bij monde van zijnen Agent vAn DER VERCKEN 9 te oordeelen, gedeeld, zou wegens de velerlei troepen, zoo Keizerschen, als Hessen, die zich in het jaar 1636 in die oorden ophielden, onvervuld blijven. Integendeel, de ingezetenen van het Gu- liksche en de Stad Aken, welke den Keizerschen onder piccoLomir mondbehoeften ver- strekt hadden *, zagen zich weldra door de Staten-Generaal veroordeeld tot de opbrengst van zware geldsommen, van gelijk bedrag als de waarde van het aan de Keizerschen verstrekte. “Het Guliksche zou derhalve door ons krijgsvolk gedwongen worden tot de betaling van 200,000, en de Stad Aken van 40,000 Rijksdaalders. Spoedig verschenen afgevaardigden zoo van de Guliksche Stenden als van Aken, om deswegens een accoord te treffen. Bij de acte, aan de Guliksche Gedeputeerden wegens het getroffen accoord verleend, verklaarden de Staten, dat hun eisch daaruit voortvloeide, dat men zich niet bloot tot het verleenen van inkwartiering bepaald had: ware dit het geval geweest, zoo zouden Hun Hoog Mogenden zulks niet euvel hebben genomen: want, verklaarden zij, „met Keizer еп Rijk onderhielden zij oprechte onzijdigheid 5.” Deze verklaring deed niet veel af. Hoople men de bemoeijingen van arrsema in Oos- tenrijk met een goeden uitslag bekroond te zien, het gerucht, dat het Katholieke Aken en het gebied van den Hertog van Palts-Neuburg aldus door ons werden gebrandschat, kon het Hof des Keizers niet gunstig voor ons stemmen. Werkelijk ontvingen de Staten in Julij eenen brief van arrsema uit Linz, waarin hij meldde, hoe bij den geheimen Raad des Keizers klachten waren ingekomen over den eisch, door ons aan die van Gulik en Aken gedaan. 2 Resol. Stat.-Gen. 7 Sept. 1634. 20, 22 Junij; 14 Јај), 1635. : Resol. Stat-Gen. 14 April, 1635. Jan van pen уккскЕК de oude werd in dezen tijd door упеп zoon van denzelfden naam opgevolgd (Resol. Stat.-Gen. 3 Sept., 1636). 4 Resol. Stat.-Gen. 7 Jan.; 21, 22, 26 Febr., 1636. 5 Resol, Stat.-Gen. 18 April; 4, 25, 26, 80 Junij; 3, 4, 6, 11, 12, 17 Julij, 1636. DES VADERLANDS, 875 eed gronde richten, Dus verzocht de Keizer de Staten-Generaal te handelen, gelijk Christelijken naburen belaamde. Intusschen was het Keizerlijk krijgsvolk uit die streken teruggeroepen, en was het, blijkens eene verklaring in Mei (1656) aan АТТЗЕМА ver- leend 1, ’s Keizers begeerte met ons op een voet van meerdere toegenegenheid en ver- trouwelijkheid dan vroeger te leven. Deswegens vraagde arrsema, of wij de invordering dier sommen niet ten gevalle van den Keizer konden kwijtschelden. — Op dit schrijven besloten Hun Hoog Mogenden arrsema het accoord mede te deelen, dat zij met de Guliksche Gedeputeerden getroffen hadden met het bericht, dat zij ze ten gevalle van den, Keizer zeer zacht en beleefd hadden bejegend. Ook scholden zij aan die van Gulik de opbrengst niet kwijt, met welke onderdanige verzoeken om uitstel zij ook aankwamen 2, — ’s Keizers welwillendheid werd Arrsema slechts onder deze voorwaarde voorgespiegeld, dat de onderhandelingen met Spanje voortgang hadden en dus onze alliantie met Frankrijk verijdeld werd, en om Spanje niet te onlslemmen, verwees men AITSEMA naar den Keurvorslendag te Regensburg: zou onze Republiek eenige gunst van > Rijkswege erlangen, zoo wenschte de Keizer, dat de Keurvorsten zulks tegenover Spanje zouden verantwoorden. Maar, toen de onderhandelingen van Kranenburg en Turnhout waren afgebroken, en Schenkenschans heroverd, was er geen kans, dat АТТЅЕМА te Regensburg naar zijnen wensch zou slagen. Integendeel, de meening won veld, dat de Staten het Вук met hun aanzoek om onzijdigheid slechts misleidden en intusschen de bijeenkomst der Keurvorsten te Regensburg, waar 75 Keizers zoon tot Roomsch Koning moest verkozen worden, onmogelijk wilden maken. Hoe het zij, die bijeenkomst greep plaats, en de Spaansche Ambassadeurs leverden er eenige punten in, strekkende om den Keizer en den Vorsten des Rijks de verplichting om zijne Katholieke Majesteit tegen ons te ondersteunen, op het hart te drukken. De Hollanders, heette het in die artikelen, door schulden overladen en voortaan op geen hulp van vreemde troepen meer kunnende rekenen, zochten thans vrede, en slechts om gunstiger voor- waarden van Spanje te bekomen, wenschten zij zich vooraf onzijdigheid van de zijde des Rijks verleend te zien. 