Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
1630-- 1634. 1630— 1634. 574 ALGEMEENE GESCHIEDENIS dat zij de oprechte vriendschap, hem steeds betoond, zouden blijven aankweeken. Van hunne gezindheid kon ook de Ambassade getuigen, Ше zij ошщапрз 106 Zijne Majesteit hadden afgezonden. — Na deze inleiding ging het antwoord tot de behandeling der by- zondere grieven over, door den Gezant ter sprake gebracht: wat.de klacht tegen onze Noordsche Compagnie aanging, aan de beleedigde partij slond de weg van rechte hier te lande open, en opzettelijk hadden Hun Hoog Mogenden verboden, dat de зоетеге!- niteit » over de Landen van Groenland en andere kwartieren om den Noord”, op welke de Koning aanspraak maakte, hier te lande een punt van redeiwist uitmaakte. Zoo kwam men ten laatste op de staatkundige punten, door den Heer paa aangeroerd, en daarop verklaarden Hun Hoog Mogenden dat, alhoewel vroeger »opening van bestand” was gedaan, nogtans de zaak zoo was gelegen, dat daarover in de Vergadering van Hun Hoog Mogenden niet was gehandeld. Zoo was er dan ook nict over de vraag he- raadslaagd, of zoodanige handeling met de dienst van den Staat zou overeenkomen. Det- halve bedankten zij Zijne Majesteit voor zijne koninklijke gunst en toegenegenheid. Doch zoo bij tijden en wijlen die vraag bij hen aan de orde zou worden gesteld, zouden zij “ niet nalaten Zijne Majesteit als hunnen ouden trouwen vriend daarvan kennis te geven. En wat de misverstanden betrof, die er tusschen de Kroon van Groot-Britannië еп dezen Staat zouden ontslaan zijn, daarvan hadden zij geene kennis; zij hielden het ег-тоог, dat zulk een gerucht was uitgestrooid door degenen, die volgens hunne gewone looze praktijken ons verdacht poogden te maken Бу alle Vorsten en Mogendheden, goede. vrienden, bondgenooten en naburen van dezen Staat. Het tegendeel was waar: Hun Hoog Mogenden stonden met den Koning van Groot-Britannië in goede vriendschap en verstandhouding. Doch in geval (wat God mocht verhoeden!) tusschen Zijne Britsche Majesteit en hen eenig misverstand mocht komen te ontstaan, z00 zouden zij zeer gaarne de » grootgunstige’’ goede diensten van Zijne Majesteit te baat nemen 1. Dit antwoord, hetwelk den Koning zoo duidelijk den plicht van voortdurend krachtig verzet tegen de volstrekte heerschappij, waarmede het Huis van Oostenrijk met het Paus- dom in zijn gevolg Europa nog altijd bedreigde, op het hart drukte, was wel geschikt om den Gezant te doen begrijpen, dat het eigenlijke doel van zijne zending mislukt was, te weten de opening van onderhandelingen met onzen vijand, waarbij de Koning tot loon zijner bemiddeling eenige uitbreiding van gebied in Duitschland, waarschijn- ШЕ het Aartsstift Bremen, zoo als men in Hamburg meende 2, zou hebben kunnen bedingen. Zonder twijfel zal het bericht, door craus paa overgebracht, almede het plot- seling afbreken der onderhandelingen tusschen Denemarken en Hamburg veroorzaakt hebben. 1 Resol. Stat.-Gen. 12, 16, 19, 29 Sept; 3, 4 Oct., 1631. Resol. Holl. 1631, bl. 142. AITSEMA, bl. 1174—1177. 2 AITSEMA , bl. 1168. DES VADERLANDS, 575 Inderdaad, was men het weder met zich zelven eens om den oorlog niet te staken, maar integen- deel met het jaar 1632 eenen nieuwen veldtocht te openen. In verstandhouding met pe staten heb- Frankrijk, waar виснкико zich weder vaster gezeten kon achten, was men tot dit be- ben allen grond om den oorlog sluit gekomen. Behalve dat de binnenlandsche toestand met betrekking tot de West- voort te zetten. Indische Compagnie aan den eenen, en tot de Gereformeerde Kerk aan den anderen toen de Staten die taal tot den Gezant des Deenschen Konings voerden, 1630— 1634. kant tot voortzetting van den oorlog noopte, was het voor den ruimen blik des staats- mans duidelijk genoeg, hoe de plaats, die wij in Europa hadden ingenomen, mede- bracht, dat wij ons in dit tijdstip aan de zijde van Frankrijk moesten houden bij den ver- bazenden invloed, door deze Mogendheid in Duitschland uitgeoefend. Groot was de invloed geweest, dien het Nederlandsche Bewind, gedurende den tijd van het Twaalfjarig Bestand, juist toen met den val van нехрмк IV Frankrijks gesternte gedaald scheen, bepaal- delijk іп Noord-Duttschland gehad had. Hier zag men eene Regering, die orde wist te bewaren, over machtige hulpmiddelen ter bescherming harer hondgenoolen kon be- schikken, en die zich door geene godsdienstige partij liet besturen. De hoop, door zoo menigeen in Duitschland, bij den ordeloozen toestand en den strijd der dweepzuch- tige godsdienstige partijen in het Rijk, op de Repunliek der Vereenigde Provinciën ge- vestigd, was door den val van OLDENBARNEVELT de bodem ingeslagen. Maar weldra. toonde zich nu in Frankrijk een Bewind, boven de godsdienstige verdeeldheden verhe- ven, krachtig en bestand tegen alle elementen van regeringloosheid. Derwaarts wendde men van nu aan het oog uit de troostelooze verwarring en gevaren, waarin het Rijk gedompeld was. Ja, naarmate Frankrijks staatkunde minder zuiver en oprecht was, vond deze Mogendheid іп. Duitschland meer aanhangers en steunzoekende bescherme- lingen, dan onze Republiek aldaar gevonden had of nog vond. Immers zoowel Katho- lieken als Protestanten zochten heul bij Frankrijk: de Katholieken, beducht dat noch de Ligue noch de Keizer in staat zou zijn hen tegen de naderende macht van GusTAAr ADOLF te beschermen, konden geene zwarigheid vinden, tot Frankrijks Koning, den oudsten zoon der Kerk, de toevlucht te nemen: juist omdat Frankrijk met Zweden bevriend was, zou het, dus redeneerde men, bekwaam bevonden worden om Zwedens zwaard af te wenden. En waar de Duitsche Protestanten in nood waren, of maar in ’%t naauw gebracht werden, konden 21 niet aarzelen Frankrijk in den arm te nemen, zoo lang вюинвмкг bevriend met Zweden en verbonden was met de Vereenigde Pro- vincién en in allen gevalle niet aan den leidband liep der partij, die ten hunnent het edict van restitutie dreef. En zou dan thans, nu eene reeks van plaatsen in de Elsass Fransche bezetting inhaalden, nu in Duitschland de opperhoofden en Vorsten beurte- lings van de eene en van de andere partij hunne sterkten liever aan de Franschen, dan elk aan hunne Duitsche wederpartij gunden, zou dan thans onze Republiek, nu zij haar werk der bestrijding van dweepzucht en regeringloosheid, doer Frankrijk, hoewel 1635— 1634. Straashurg vez- zoekt ondersteu- Voordracht van den Palls-Neu- burgechen Gezant. 516 ALGEMEENE GESCHIEDENIS minder zuiver, op grooter schaal zag voortzelien, haar verleden verzaken en vrede gaan sluiten met Spanje, om de partij van het dweepziek Katholicisme in Duitschland, en de kuipergen tegen ascasuru in Frankrijk te gaan stiven? Dit was eene zedelijke on- mogelijkheid. | De vrije Rijksslad Siraashurg wendde zich in dezen tjd, om steun tegen den Keizer, tegelijk tot Frankrijk en de Staten-Generaal. Den 11% Jalj, 1651, kwam tot Hun Hoog Mogenden door hunnen Agent ввервккорв te Bazel 1 het verzoek van die Stad om met een renteloos voorschot van 100,000 Riksdaalders begunstigd te worden. De Staten verontschuldigden zich, maar droegen BREDERODE op, de Regenten der slad aan le moedigen in hetgeen zij » ten gemeenen besle” voornemens waren ?. Op denzelfden dag schreef onze Gezant te Parijs, dat de Koning van Frankrijk gezind was om Straas- burg tegen het haar dreigend geweld te handhaven, en hoe deze Siad jegens Frask- rijk gezind was, bleek uit hetgeen hij schreef, dat 1 een gouden munt had geslagen, met haar wapen en dat van Frankrijk 3 prijkend. Geheel іп overeenstemming met de stemming, die er іп dezen Ші in Westelijk Duitschland ten aanzien van Frankrijk heerschte, was de houding van den Hertog van Palts-Neuburg, den raadsman van Spanje, den bemiddelaar tusschen de Infante en de Staten-Generaal, maar die de Vereenigde Provinciën en Frankrijk voor te machtig moest houden om zich van hunnen steun te versteken, laat slaan dan zich hunne vijandschap op den hals te halen. Den 1542 Junij (1651) verscheen ’s Hertogs Gezant, de Heer van WISPENMISCK, voor de Staten-Generaal. Hij zeide Hun Hoog Mogenden dank, dat zij hun krijgsvolk uit de landen van Zijne Doorluchtigheid hadden doen aftrekken. Nu konden zijn Vorst en de Keurvorst van Brandenburg tot de uitvoering komen van het tusschen hen getroffen verdrag. Mocht er evenwel ieis aan de andere zijde haperen, dan rekende hij op Hun Hoog Mogenden. — Werkelijk had zich de Graaf van Schwartsenberg reeds naar Alee/s- land begeven om de uitlevering der landen, aan elk der partijen toegewezen, te be- ! Den Agent вавоввоов treffen wij in het voorjaar van 1623 te Siraasburg, maar reeds in het najaar van hetzelfde jaar beurtelings te Bern en Genève en te Bazel aan (Resol. Stat.—Gen. 30 Mei; 22 Sept.; 25 Oct., 1623). Op grond dat ВВЕПЕВООБ, evenmin als BILDERBEEK, zijn post niet kon verlaten, stelde de Prins voor, bij gelegenheid van den Compositionsdag in Augustus, 1631. te Frankfort gehouden, derwaarts eenen Agent te zenden. rauweLs PELs werd daartoe bestemd, Na het afloopen van die vergadering, toen pris intusschen tot Schepen te ’s Hertogenbosch ge- kozen was, had deze zending geenen voortgang (Resol. Stat.-Gen. 28 Julij; 16 Aug.; 28 Oct. 1631). 2 Resol. Stat.-Gen. 11 Julij, 1631. 3 Register van Вгісу, enz. uit Frankrijk, van 1629—1635, Fol, 436. DES VADERLANDS. 577 werkstelligen 1, — De Infante, zoo sprak de Afgevaardigde van den Paltsgraaf verder, hield nu, volgens het accoord, alleen nog Gulik, Sittart en Orsoy bezet, Maar hij voorzag overlast in geval hetzij der Staten krijgsvolk tegen deze plaatsen, hetzij de Spaanschen tegen de door ons in Kleefsland bezette steden vijandelijk te werk gingen. Dus zou hij liefst van alles zien, dat en de Spanjaarden en de Staten ook nog die ves- tingen ruimden, Besloot men daartoe, dan zou hij ook de ontruiming der stad Rijnberk met de daartegenover liggende schans, die, als tot het gehied van den Keurvorst van Keulen behoorend, niet in de overeenkomst begrepen was geweest, des te eerder te Brussel kunnen verwerven. Voorls zou de Hertog gaarne zien, dat de rechtspleging over de vergrijpen der Nederlandsche soldaten, die nog gedurig op Gulikschen bodem overkwamen, toegestaan werd aan de Overheid der plaatsen, waar het vergrijp gepleegd was: reeds, zeide de Gezant, had de Infante zulks ten aanzien van het Spaansche krijgs- volk toegestaan, in geval de Staten het van hunne zijde vergunden. — Trachtte de Hertog zich aldus van allen overlast van der Staten zijde te vrijwaren, ook tegen alle gevreesde vijandelijkheden van den kant des Konings van Zweden en der Protestantsche Vorsten, den Keurvorst van Saksen en den Hertog van Brunswijk, poogde hij zich met het schild zijner vriendschappelijke betrekking tot de Staten te dekken. Hij verzocht, dat Hun Hoog Mogenden voor hem тап custaar Apour de belofte verkrijgen zouden, dat het Zweedsche leger zijn gebied zou ontzien, en dat zij het Huis van Saksen en dat van Brunswijk van zekere eischen, die zij tegen hem konden doen gelden, zouden terug- houden. — Terwijl Hertog wotrcana wittem aldus van de Staten partij meende te trek- ken, beval hij zich tegelijk aan de Fransche Regering aan. Door een vertrouwd persoon bood hij, met andere Vorsten van den linker Rijnoever, aan, zich in ’s Konings bescher- ming te begeven en daarvoor twee van de sterkste steden іп Lopewijks handen te stel- len 2, — Toch was zijn karakter als Katholiek en Spaanschgezind Vorst bedenkelijk. Hij gevoelde zulks zelf, en liet zijnen Gezant derhalve verklaren, dat, wel is waar, 5 Hertogs zoon, PHILIPS WILLEM, kolonel was van een Spaansch regiment, maar dat hij zich daarbij niet ophield ер de Staten niet bestreed, en wat de Katholieke godsdienst aanging, Spanje, zeide WISPENNINCK, bemoeide zich niet met de religie: de Hertog ver- langde niets anders, dan dat ten dien aanzien werd nagekomen, wat daaromtrent in het huwelijkscontract der Guliksche Prinses, door welke de-landen in de Huizen van Neuburg en van Brandenburg gekomen waren, werd nagekomen. — Trouwens hiermede was niet weinig gezegd: want op dien voet moesten in het Kleefsche de kerken aan de Katho- lieken teruggegeven worden 8, — Voordat de Keurvorst van Brandenburg deze bepaling 1 Resol, Stat~Gen. 1 Mei, 1631. 2 Brief v. LANGERAK, v. 4. 11 Julij, 1631, in het meermalen aangehaalde Register, f. 436. 3 In November klaagde de Zuid-Hollandsche Synode, dat де Gereformeerden in het Palts- ІП Deer. 4 ток. 75 |. 1680— 1634. 578 ALGEMEENE GESCHIEDENIS nakwam, verlangde deze Hun Hoog Mogenden daarop te hooren. Dus verwachtte de Paltsgraaf van de Staten te dezen aanzien een billijk oordeel 1. In weerwil van al zijne betuigingen was het gedrag van den Herlog van Palts- Neuburg niet Des Hertogs gansch onzijdig. In het midden van Junij (1651) vernam men, dat er in het Galiksche en houding tusschen de strijdende par- tijen. RsCHELIEU handhaaft zich op het ingenomen standpunt, Kleefsche ten behoeve der Keizerschen wervingen geschiedden, en LANGERAK schreef van wervingen , door den Hertog van Palts-Neuburg en den Keurvorst van Beijeren in Lorraine gedaan. Dil was te bedenkelijker, omdat de troepen, in die oorden op de been gebracht, licht tot stijving van de plannen des Hertogs van Orleans tegen het bewind van zijnen broeder konden strekken ?, De Staten gingen die lichtingen met de middelen, die hun ten dienste stonden, te keer. Zij dreigden de Katholieke Keurvorsten, dat, werd de zaak niet gestaakt, zij van hunne zijde hetzelfde zouden doen. Tegelijk verboden zij den Hertog van Neuburg en den Keurvorst van Brandenburg zulke wervingen toe te laten of aan Keizerschen of Liguisten oorlogshefiing te vergunnen, op boete van brandschat- ting, op nieuw door Hun Hoog Mogenden in te voeren. Ook hielden zij de rechtsple- ging over de vergrijpen van hun krijgsvolk op Duitschen bodem aan zich zelven. Toen er in het najaar sprake was van een lichting van 20,000 man іп de Palts-Neuburgsche landen ten behoeve van Spanje, herinnerden de Staten den Vorst aan de voorwaarden der ontruiming: hield hij zich daaraan niet, zoo rekenden zij zich daaraan evenmin gebonden en zouden zy zijn land weder met hunne troepen overslroomen. Op deze boodschap beloofde de Hertog stiple nakoming der onzijdigheid 3. - Bij de invloedrijke stelling, die кюнвмко Frankrijk іп het Duitsche Rijk had doen innemen, liet hij zich van den eenmaal ingeslagen weg noch door den Keizer, noch door Beijeren afleiden. In den zomer (van 1651) verscheen er een Keizerlijk Gezant te Parijs, om het misverstand tusschen het Oostenrijksche Huis en Frankrijk bij te leggen en te gelijk den Koning met zijne moeder en broeder te verzoenen; doch deze bemoeijing van den Keizer was te vergeefsch. Reeds vroeger had кеттчек, de Agent van den Neuburgsche in weerwil der overeenkomsten nog werden vervolgd (Resol. Stal.-Gen. 20 Nov. 1631). 1 Resol. Slat.-Gen. 13 Junij, 1631. 2 Brieven van LANGERAK, van 1, В en 28 Aug. Zie Regist. fol. 439, 443, 450 (fol. verso). 3 Resol. Stat.-Gen. 18 Junij; 4, 22, 25 Nov.; 16 Dec. 1631. De houding van den Keurvorst van Brandenburg tegenover de Staten leed in dit tijdsgewicht geene verandering. Met executie van ’s Keurvorsten domein moesten de Staten hem dwingen van het regiment van vax cext, 3000 man sterk, 1000 шап voetvolk te betalen (Resol. Stat.-Gen. 1, 13 Mei; 9 Julij, 1631. 9 Jan. 1632) De oude schuld van den Keurvorst bleef steeds onbetaald; de interessen van interessen waren іп October 1631 aangegroeid tot cen kapitaal van 352,665 gulden, boven het bedrag van де ovr- spronkelijke geleende 248,000. In Julij 1629 had scuwantsengen beloofd, de schuld binnen vijf jaren іп 5 termijnen af te lossen, maar сг kwam niets van (Resol, Stat.-Gen. 23 Oct. 1631). DES VADERLANDS. 579 Dn, Hertog van Beijeren, den Koning te Fontainebleau gewaarschuwd, dat de Protestanten in Duitschland niets anders voorhadden, dan den ondergang der Roomsche Religie, en dat op den Landdag te Leipzig niets minder dan dit besloten was. Ricurrixv had de tegenspraak van onzen Gezant, waarloe de Staten hem last gaven !, niet noodig om in weerwil van zulke vermaningen GusTaar Apour te blijven ondersteunen. Verre daar- vandaan dat Beijeren en de Ligue invloed op rrcgerrevus staatkunde vermochten uit te oefenen, stonden zij zelven aan Frankrijks invloed bloot. De Keurvorst van Beijeren deed zich zijne Keurvorstelijke waardigheid en het bezit zijner nieuw verworven landen bij een uiterst geheim verdrag door Frankrijk verzekeren, en de Ligue moest zich la- len paaijen- met nicueLreus beweren, dat het optreden der Zweden eene weldaad was voor den Paus, die anders afhankelijk van den Keizer zou geworden zijn ?. Intusschen trok de Kardinaal van Zwedens voortrukken tot Mainz alle gewenschte voordeelen. Het belette de macht, die onder den Hertog van Lorraine Frankrijk be- dreigde, alwaar men de Koningin-moeder en den Hertog van Orleans zegevierend wenschte terug te voeren, dit voornemen te bewerkstellingen. Nu toch moest, in het belang van Spanje en de gemeene Katholieke zaak, austaar ADOLF, zoo mogelijk, gekeerd worden. De Hertog van Lorraine, dus genoodzaakt af te zien van vijandelijkheden tegen Frank- rijk, werd bovendien door eenen inval van Frankrijk in zijn gebied belet om zijn оор-. merk in Duitschland uit te voeren. Dat Spanje, nu de macht van den Hertog van Lorraine dus in bedwang werd gehouden, en de armee der Infante door de Vereenigde Provinciën werd afgeleid, geene middelen bezat om Frankrijk aan die zijde te bestoken, daarop kon жіснемЕС gerust zijn. Volgens rancemRAKS schrijven in Augustus (1651) wist men in Frankrijk, dat er noch geld noch troepen uit Spanje te wachten waren, alwaar de nieuw gepreste soldaten, met handen en voeten gebonden, in de schepen gesmeten worden moesten, en dat niet om naar de Nederlanden, maar om naar Italié gevoerd te worden 3, Ор де eerlijkheid der Staten was віснкілес volkomen gerust: de verklaring, die 2) van de beweegredenen tot den terugtocht uit Vlaanderen gegeven hadden *, bevredigde hem ten volle, en de overwinning, in het Slaak behaald, gaf in Frankrijk aan het Hof en in de Stad buitengewone blijdschap 5. Maar juist deze overwinning, daar zij de zuidelijke Nederlanden machteloos maakte en den rgem van den Prins van Oranje zoo zeer verhoogde, maakte van den an- deren kant Frankrijks bezorgdheid gaande, dat de Staten vrede met Spanje zouden 1 Resol. Stat.-Gen. 10 Junij, 1631. Arrsema, bl. 1089. 2 Ranke, t. a. pl. bl. 406. 3 Register v. Briev. enz. uit Frankr. fol. ve 443. Resol. Stat.-Gen. 27 Aug. 1631. 4 Zie hiervoor bl. 544. з Dépêches van waxcenax, van 8 Aug. en 26 Sept. 1631. In het aangehaalde Register, fol. v 443, fol. v 457, en fol. 458. 175% 1630 — 1634. 1630— 1634, 580 ALGEMEENE GESCHIEDENIS sluiten, nu zij alles wat zij wenschten, zouden kunnen verkrijgen. In het begin van October (1651) schreef LANGERAK, dat men zich in Spanje in groote benaauwd- heid bevond: reeds had de Koning eenigen van de Geestelijkheid, die zich verzet- ten tegen de belasting op het zoul, gevangen doen nemen en verbannen, zonder dat de Nuncius van den Paus het had kunnen beletten, en in Brabant, waar een op- stand gevreesd werd, heerschte groote schrik en verbaasdheid 1. Waartoe zou men in zulke omstandigheden Spanje niet kunnen bewegen, waar het door den vrede met onze Republiek niet alleen het einde van een verderfelijken en uitputtenden oorlog, maar ook de kans van den triomf der partij van de Koninginne-moeder in Frankrijk en hier- mede eene gansche omkeering in den staat van zaken in Europa winnen zou. Geen wonder dat Spanje het uiterste aanwendde om met ons vrede te maken. Had noch de open- lijke poging тап Angeland, noch de meer bedekte bemoeijing van den Koning van Spanjegeeft zijn Denemarken, daartoe strekkende, tot nog toe mogen baten, thans sloeg de Spaansche verlangen naar vrede met de Ver- Regering een meer rechtstreekschen weg in om een bestand met de Vereenigde Pro- eenigde Provin- vinciën tot stand te brengen. — » Den 5den October (1651),” dus lezen wij in de Re- ciën te verstaan. solulién van de Staten-Generaal, » kwamen eenigen der Gedeputeerden te velde uit het leger in den Haag met eene missieve van Zijne Excellentie, waarbij zij verzocht wer- - den, aan Hun Hoog Mogenden zekere geheime zaak voor te dragen, aan welke de dienst des lands merkelijk gelegen was.” Waarschijnlijk betrof zij de vraag, of men de onderhandelingen over vrede zou hervatten. Hoe het zij, de Staten hielden de zaak, 290 als het heette, in bedenken; maar weldra zouden zij zich genoodzaakt zien, zich ten aanzien van die vraag te verklaren. Immers een paar weken later ontving de Raad- Pensionaris van Holland twee brieven van den Prins over eenige punten van groot ge- wicht. De zaak werd niet in de volle Vergadering medegedeeld, maar slechts aan eenige leden, uit elke Provincie ёёпеп, door Hun Hoog Mogenden daartoe gecommitteerd 3. Uit de Gedenkschriften van VAN DER CAPELLEN 3 vernemen wij, welke deze geheime zaak was. Deze schrijver meldt, dab глкствак den Prins gemeld had, hoe » ееп ze- ker grool personage’? hem van wege den Koning van Spanje de geneigdheid van Zijne Majesteit had aangediend om #rèves met ons te maken *, Nu verlangde onze Gezant (е mogen weten, wat hij aan dien persoon had te antwoorden. De Gecommitleerden van Hun Hoog Mogenden schreven den Prins terug, dat Zijne Excellentie den Heer VAN LANGERAK gelasten zou, het aanbod niet aan te nemen, en zich met de zaak niet 1 Dépéche van 2 Oct. fol. 459. 2 Resol. Stat-Gen. 3, 16 Oct., 1631. 21, Ы. 647, 643 4 Uit het schrijven van LANGERAK van 12 Sept. mag men opmaken, dat de niet genoemde groote personage niemand anders was dan de abt pe LA scacuia, die, bij den Hertog тап Saroye in ongenade geraakt, thans Spaansch Ambassadeur te Parijs was (Register cnz. fol. 453, vgl. fol. 471). DES VADERLANDS. 581 4 in te laten. — Dus bleek op nieuw, dat de Staten hunne partij gekozen hadden. 1630— Maar op de gezindheid van den Prins, wien immers het Spaansche Bewind de verlei- 1044. delijkste aanbiedingen kon doen, en die zoo naauw verwant was met Fransche Grooten, wier trouw RICHELIEU reden had te verdenken, was de Fransche Regering іп dezen tijd lang niet gerust. Het blijkt ten duidelijkste uit de briefwisseling van den Nederland- schen Ambassadeur in Parijs, dat de Fransche Regering, die, wanneer zij slechts ze- ker kon zijn, dat de Staten den oorlog zouden voortzelten, geneigd was het subsidie zonder verwijl te leveren, de uitbetaling terughield, totdat zij zekere verklaring van den Prins ontvangen had 1, Juist omstreeks dezen tijd liep in Frankrijk het gerucht, ret Huis тап Bouillon door R1- CHELIEU verdacht togin van Bouillon, nog te Sedan leefde, de partij van den Hertog van Orleans geko- 1 bedreigd. dat de Hertog van Bouillon, neef van Prins FREDERIK HENDRIK, wiens zuster, de Her- zen had. Wat zou, in dit geval, de toegang tot het hart van Frankrijk voor de te- gen RICHELIEU vijandige partij gemakkelijk gemaakt zijn! En kon men vermoeden, dat de Prinsen van Bouillon zulke gevoelens zouden koesteren, zonder dat hun oom, de Prins van Oranje, in wiens leger de oudste broeder thans dienst deed, het met hen eens was? Reeds had de Koning van Frankrijk plan om eenigen tijd te Sedan te ko- men hof houden. Ten einde verdachte Grooten 75 Konings gezag te doen gevoelen, nam RICHELIEU in dezen tid meermalen het middel te baat om °з Konings Hof naar hunne residentie te doen reizen, Ditmaal echter werd de volvoering van ’s Konings voornemen nog door een geruststellend schrijven der Hertogin gekeerd 2 Maar de Ko- ning wilde van het belangrijke punt van Sedan meester zijn. Dus zou (dit ontwerp werd thans opgeworpen) de Hertogin voor deze stad het Hertogdom Fronsac in ruil krijgen met eene groote som gereede penningen en de verheffing van het markiezaat Turenne van haren tweeden zoon tot den rang van hertogdom en pairschap. Een der broeders, вотплом of TURENNE, zou zich daarbij als gijzelaar aan Koning LopEwiIJKs Hof vervoegen 8. Doch voor het oogenblik werd de regeling met het Huis уап Bouil- lon uitgesteld: de zaak werd geschikt, ook door ’tusschenkomst niel alleen van de Sta- ten, maar ook van den Ambassadeur van Venetië еп ’s Pausen Nuncius te Parijs, Ше beweerden, dal кіснемеоз felle maatregelen in deze streken eene verontwaardiging еп wellicht eenen tegenstand zouden uitlokken, welke hem nopen zou den oorlog in Italië te laten varen *. — Terwijl aldus in allen gevalle aan die verwanten van Prins 1 Register enz. fol. 485. 2 Brief v. nancenak van 24 Oct. 1631. Ald. fol. 465. 3 Depéches v. raxcerax, v. 31 Oct. en 13 Nov. 1631. Regist. fol. vee 473, 474, en vee 476. 4 Depeche v. 20 Nov. (Regist. fol. vee 477). Den 20 Nov. 1631 besloten de Staten aan LANGERAK (е schrijven ten behoeve van den Hertog van Bouillon, »dat de Koning niets ongehoords mocht voornemen ten aanzien van de stad Sedan, wat tot zijn nadeel zou kunnen strekken” (Resol. Stat.-Gen. 20 Nov., 1631). 582 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1680— FREDERIK HENDRIK zoo duidelijk werd te kennen gegeven, wat zij, bijaldien zg des Kar- ` dinaals staatkynde in den weg stonden, te duchten hadden, werd van den anderen kant aan een anderen neef van denzelfden Prins, den Maarschalk pz cHaTitton, Generaal in Nederlandsche dienst, een voorbeeld gesteld, welk loon de Koning voor trouw in zijne dienst overhad, Deze toch werd vereerd en verrijkt met de belangrijkste waar- digheden, door het vertrek van den Hertog van Orleans open gevallen 1. In zulke omstandigheden moest de Prins van Oranje alle verwachtingen, op verdrag met Spanje gegrond, uit het hoofd zetten, en terwijl LanagraK schreef, dat het niet te zeggen noch te gelooven was, welk een groote ingenomenheid de Kardinaal tegen Spanje aan den dag legde, en hoe hy zijne vijandschap tegen dit Rijk nog meer zou doen blijken, indien hij door de vrienden der Fransche Kroon ondersteund werd *, ge- tuigden hier te lande alle maatregelen, dat met het volgende voorjaar де vijandelijk- heden zouden hervat worden. Maatregelen Den 22sten November (1651) besloot men de troepen van WILLEM VAN NASSAU, ak- van de zijde der . , Staten, tegen den Mede de regimenten van VAN GENT en ERENTREITER, Ор geringer bedrag gebracht, voor- volgenden krijgs- tocht, loopig aan te houden; daarvan de Fransche Regering kennis te geven, opdat zij zien mocht, dat wij de Fransche penningen tot de vermeerdering onzer krijgsmacht besteed- den, en te beloven, dat, zoo de Koning het tweede millioen spoedig zond, men er toe zou overgaan om die troepen voor goed in dienst te houden. Op deze mededeeling gaf saver hoop ор de toezending zelfs van het derde millioen subsidie. Niettemin. scheen tegen het midden der maand December de meerderheid van de Staten van Hol- land alsnog tot het afdanken van gezegd krijgsvolk en van hun aandeel in de 50 com- pagnién van 1628 over te hellen. Deswegens lokte de Prins eene Deputatie uit van de Staten-Generaal tot de Staten dier Provincie. Met deze taak werden den 22ste De- cember belast de Graaf van Kuilenburg, BEAUMONT, AESWYN VAN BRAKEL ЕП HAERSOLTE, terwijl Friesland verklaarde, zelve reeds haar aandeel in die 50 compagniën te hebben gecasseerd, en liever te willen zien dat die overige troepen werden afgedankt om door den Koning van Zweden in dienst genomen te worden. De Gecommitteerden van Hun Hoog Mogenden betuigden hunne verwondering over de weifeling van Holland. 14 kregen ten antwoord, dat èn de zware lasten dezer Provincie èn de groote tekortko- mingen der andere Gewesten in het dragen hunner finantiëele verplichtingen Hun Edel Mogenden tot bedachtzaamheid dwongen. Evenwel zou men met den Prins nader over de zaak raadplegen en een besluit nemen overeenkomstig het belang van het Land en 1 Dépéche v. 15 Aug. 1631. Regist. fol. 448. In Augustas, 1631, kreeg LANGERAK van de Fransche Regering, wegens de alliantie, die thans hare volle werking had gekregen, 6000, en zijn secretaris, EUSKERKEN, 600 gulden (Resol. Stat.-Gen. 21, 23 Aug. 1631). 2 Depéche v. 6 Nov. 1631. Fol. 473. DES VADERLANDS. 585 de waardigheid van Holland. Ter eerste zitting іп het nieuwe jaar (1632) verschenen de leden der Provincie met het mandaat om in de aanhouding van die troepen toe te stemmen 1, Den 144" November (1651) leverde de Koning van Bohemen eene memorie іп, waarbij hij den Staten-Generaal mededeelde, dat hij wegens de overwinningen, door den Ko- ning van Zweden behaald, besloten had hem te ondersteunen met het weinige, dat hem nog overschoot. Dit echter was niet toereikend: dus verzocht hij van Hun Hoog Mogenden spoedigen onderstand in krijgsvolk en geld. Op een dergelijk verzoek, aan den Koning van Groot-Britannië gedaan, zou deze, hoopte hij, gunstig beschikken. — Overeenkomstig hun voornemen om niets te ontzien, wat de oorlog met beter kans kon doen voeren, lieten de Staten den gewezen Koning van hunnen goeden wil verzeke- ren: slechts gaven zij te kennen, dat zij, voordat zij zelven iets deden, gaarne zouden weten, wat de Koningen van Groot-Britannië en van Denemarken voor hem doen zou- den, daar die Vorsten thans vrij van den oorlog waren, terwijl zij, de Staten, nog bloedig te strijden hadden. Voor het overige lieten zij °з Konings verzoek door 20АСНІМІ in Engeland ondersteunen %, Nog tweewerf deed het Bewind der Infante in de laatste dagen van het jaar 1651 eene poging om de onderhandelingen te hervatten. Marquette stelde door een schrijven aan den Schout van Rozendaal op nieuw cene wisseling van gevangenen voor 9, waar- ` onder de in het Slaak gevangen genomen zouden begrepen worden. Hierop volgde een schrijven van Don CARLO DE GOLOMA aan den Prins, met het verzoek om een paspoort ten behoeve van den Heer van рвоүмЕМ om herwaarts te komen ten einde over de wisseling der gevangenen te onderhandelen. De Staten vonden dit verzoek vreemd, om- dat MARQUETTE de persoon was, die gewoonlijk tot deze zaak gebruikt werd. Wilde de Prins het verzochte paspoort evenwel verleenen, dan moest hij het niet doen dan op voorwaarde dat over niets dan de uitwisseling zou gehandeld worden 4, Den 99чев November deelde de president der Vergadering eene memorie mede, door RUBENS aan Zijne Excellentie aangeboden. Deze schilder-diplomaat gaf daarin te ken- nen, dat hij een acte van vrijgeleide bezat om zijn huis te Eekeren (bij Antwerpen) ie bezoeken, maar dat hij bovendien een paspoort verzocht om binnen deze landen te mogen komen. 1632, bl. 251. 2 Resol. Stat.-Gen. 14, 18 Nov., 1631. 3 De wisseling van gevangenen te water, waarvan laatstelijk sprake was geweest, had voort- gang gehad, doch zonder persoonlijk onderhoud, door middel van briefwisseling (Resol. Stat.-Gen. 11, 30 April, 1631). 4 Resol. Stat.-Gen, 24 Nov.; 11, 12 Dec., 1631. 1630— 1684, Zij beloven den Koning van Bo- hemen ondersteu- ning. Nieuwe pogin- gen des vijands om vrede te ver- werven, 584 ALGEMEENE GESCHIEDENIS nT" 1680- hij er gebruik van maken; maar hem voorts een paspoort te verleenen, achtten zij іп 1694 (елеп tijd ongeraden 1, | Zoo stelden de Staten door hardnekkige weigering om zich tot onderhandelingen te leenen, Spanje te leur , en mede die Mogendheden, welke naar het treffen van een vergelijk met Spanje verlangden, inzonderheid Engeland, Herhaaldelijk hadden zj den Koning van Denemarken verklaard, dat zij op den voet der grootste vriend- schap met Engeland stonden, еп toch moest Engelands toenadering tot Spanje iels Betrekkingen gansch anders doen vermoeden. Inderdaad in het voorjaar van 1651 liepen er geruchten, met Engeland. dat verscheidene Engelschen van de Infante commissie verzochten om uit de Vlaamsche havens ten vrijbuite te varen op de ingezetenen van onze Provinciën, In den zomer vernam men, dat er in Engeland bootsgezellen en krijgsvolk gelicht werden voor den vijand, Men leverde er acten af voor vrijwilligers, die dienst namen tn de Nederlanden. Met dezen dubbelzinnigen naam misleidde men de lieden: dezen verstonden daaronder de Vereenigde Provinciën, еп men stuurde hen naar Vlaanderen *, Voorls hield men, onder gezochte voorwendsels, onze oorlogschepen in de Engelsche havens op. Dat ook onze Oost-Indische Compagnie niet vrij bleef van de blijken van der Engelschen wan- gunst, spreekt van zelf. Sedert Februarij 1650 waren er Gedeputeerden der Nederlandsche Compagnie in Engeland om over de hangende geschillen in der minne te handelen. Maar zij werden daar opgehouden zonder er iets te kunnen uitrichten: zelfs konden zij geene conferentie bekomen. Deswegens stelde de Heer ваз in October, 1650, in de Vergade-. ring der Staten-Generaal voor, dat die Gedeputeerden op hoog gezag uit Engeland teruggeroepen zouden worden. Intusschen bleek, dat men de hangende geschillen tot een voorwendsel zou nemen om onze schepen, uit de Oost terugkomende, in de Engelsche havens аап te houden. Men schreef soacurur, dat hij om tegen dit gevaar behoed te zijn, een acte van zekerheid van den Koning zou zien te bekomen; doch hij achtte 4 dit niet raadzaam, daar hij zeker was zich en den Staat eene weigering op den hals te zullen halen. Door een kloek besluit, dat ter presentie van den Prins van Oranje, ten gevalle der Oost-Indische Compagnie, door de Staten werd genomen en in het geheime Register aangeteekend, wapende men zich tegen het geweld, dat de Compagnie van de zijde van Engeland wachtle 8, Tegen al zulke bewijzen van partijdigheid en wangunst achtte 2олснімі geen middel geschikter dan dit, dat men °з Konings ijdelheid еп der Grooten hebzucht te gemoet kwam. Ну ried aan, dat men eene buitengewone Ambassade naar Engeland zenden, en daarmede den Koning, die zich minder door ons vereerd waande, dan zijne beide 1 Resol. Stat.-Gen. 29 Nov., 1631. 2 Resol. Stat.-Gen. 21 Maart; 16 Аар. 1631. 3 Resol. Stat.-Gen. 25 Julij; 30 Oct. 1630. 3 April, 1631. Arrsewa, 1143. Resol. Hol. 1631, bl. 103. 1 DES VADERLANDS. 585 ee -----Д- voorgangers, een bewijs van achting geven mocht. Voorts gaf hij niet dubbelzinnig te kennen, dat men dezen en genen onder de Raadslieden. der Kroon, en bepaaldelijk Sir ` HENRY MARTIN, den rechter der Admiraliteit, door eenig geschenk moest trachten te win- nen, opdat de harien een weinig van Spanje werden afgetrokken, en er ten minste een enkel persoon ware, die onze belangen іп ’s Konings Raad en bij de zeezaken voorstond. Reeds hadden de Staten besloten aan dezen wenk gehoor te geven, toen zij bij nader inzien begrepen hun geld beter te kunnen besteden, еп te moeten vertouwen op de degelijkheid hunner zaak 1, Ook de West-Indische Compagnie was niet gerust 2, en vreesde dat de prijzen, door haar gemaakt en in Engeland opgebracht, aldaar zouden aangehouden worden, deels ter liefde van de Spaanschen, . wien men beweerde dat de buit nog toekwam, zoolang hij niet in Nederland was binnengebracht, deels ten gevalle van Lord canrists, die meende zich te beklagen te hebben tegen onze Compagnie, en eene helangrijke‘schadeloosstelling van haar vorderde, omdat zij zout bleef halen van het eiland St. Martin, hetwelk, beweerde hij, door den Koning van Groot-Britannië aan hem vereerd was geworden 5. Weldra deed zich het geval voor, dat een prijsge- maakt Portugeesch schip, met suiker geladen, door een Vlissingsch kapitein te Ply- mouth opgebracht, aldaar op een ijdel voorwendsel werd gearresteerd. Met alle kracht verzetten zich de Staten tegen zulk eenen aanslag, en 21) beiĳverden zich de Сегашеп. van Frankrijk en Venetië te Londen mede hunne stem tegen deze schennis van het volkenrecht te doen verheffen %, Zoo stonden de zaken tusschen (Groot-Britannië en de Vereenigde Provinciën, toen de Agent савъктом 5 naar Engeland zou vertrekken. Men nam de gelegenheid waar, om hem, tegelijk met de overhandiging van een gouden medaille met een ketting, alleen 1000.gulden waard, de behartiging onzer belangen op het nadrukkelijkst aante bevelen 6. Doch hier- 1 Resol. Stat.-Gen. 7 Junij, 1631.-: Амзема, 1142, 1148. ? Er was in Engeland sprake geweest van de oprichting eener West-Indische Compagnie. In het najaar van 1627 verklaarde canteron het ег voor te houden, dat men het er toen in Engeland wel toe zou kunnen brengen,- dat er zulk eene Compagnie werd opgericht om zich met de onze te vereenigen en gezamenlijk den vijand afbreuk te doen (Resol. Stat.-Gen. 23 Oct. 1627. Resol. Hell. 9 Nov. 1627). In het voorjaar van 1628 was er in het Parlement sprake van de oprichting: eener West-Indische Compagnie, waartoe het vorige Parlement aangeboden had in eenige jaren te leveren de som van anderhalf millioen pond sterling, als de Koning aan die Vergadering het bestuur overlaten wilde (Verslag van de Ambass. v. Randwijk en Heemstede). Met den vrede, in November 1630 tusschen Spanje en Engeland gesloten, verviel dit plan geheel. 3 Resol. Stat.-Gen. 17 Julij, 1631. 4 Resol. Stat.-Gen. 15, 23 Aug 1631. 5 Zijn oom DUDLEY CARLETON, vroeger alhier Gezant, was tot den rang van Viscount DORCHESTER verheven, а. i 6 Resol. Stat.-Gen. 20, 22 Sept. 1631, ІШ Deen. 4 Зток. 74 1630— a 1634. 586 ALGEMEENE GESCHIEDENIS TTT. 1030— van werd men geene groote ‘uitwerking gewaar, zoodat in December (1651) de Raad- 1084. pensionaris van Holland eene lijst ғап punten indiende, die tusschen ons еп Engeland bezwaar opleverden, еп waarvan het laatste de zaak van Amboina betrof, die steeds in Engeland zeer haleljk werd voorgesteld. Nog altijd meenden Hun Hoog Mogenden niet tot het laten uitspreken van het reeds door de gedelegeerde Rechters gestreken vonnis te kunnen overgaan. De in hechtenis gehouden gewezen rechters van Amboina drongen daar telkens ор aan, en verzochten, soo het Ше! geschieden kon, zich ten minste naar hunne wodnplaats en betrekkingen te mogen begeven. Dit werd hun in de maand Maart toegestaan; zij zouden mogen gaan werwaarts zij wilden, mits belovende, dat zij, op- geroepen, zich weder voor Hun Hoog Mogenden zouden laten vinden. 1. — De Memorie van den Raadpensionaris eindigde met de herinnering, dat Engeland ons, wegens de voorschotten ten behoeve van MANSFELD en MORGAN, nog anderhalf millioen gulden schul- dig was 2, en de verklaring, dat de Spaansche opstokerijen tegen onzen Staat in En- geland hand over hand toenamen. — Deze verklaring vermecht 200 veel op Holland, dat de Staten dezer Provincie te kennen gaven, groote en zware ongelegenheden тап Engelands zijde vooruit te zien, en in overweging gaven, of men niet een of twee per- sonen met de hoedanigheid van buitengewoon Gezant derwaarts zou zenden 3. Dit denk- beeld vond ingang bij de Vergadering, en lang draalde men niet om het te verwezen- Govert seas- lijken. Tegen het midden van Januarij (1652) werd Mr. covert ввлззек, Raadpensionaris о аа ош van Delft, benoemd, от » tot herstel van de vertrouwelijkheid en het vriendschappelijk - naar Engeland. verkeer tusschen Engeland en onzen: Staat volgens de oude maximen,” naar Londen te gaan * Men wilde den Koning doen beseffen, dat-het thans, nu onze ondersteuning van de zaak, door Gustaar apotr zoo krachtig bevorderd, het hare had toegebracht om zijnen zwager grooler kans dan ooit te bieden om in zijne Erflanden hersteld te worden, voor hem de tijd niet was om wrok tegen ons te voeden en zich aan Spanje aan te sluiten. Dien zwager zelven hadden de Staten-Generaal in slaat gesteld om zich De Koning van haar Duitschland te begeven. — —— te oe ! Resol. Stal-Gen. З То; 25 Nov.; 4 Dec. 1631. 9 Maart, 1632. 2 In November 1631 maakte долснімі 50,000 gulden over іп mindering van het aan maxsreLD verschotene (Résol. Stat.-Gen. 28 Febr.: 4 Nov. 1631). З Resol. Stat.-Gen. 3, 24 Dec. 1681. Resol. Holl. 1631, Ы. 171, 172. 4 Resol, Stat.-Gen. 6, 7, 13 Jan. 1632. 8 Resol. Stat.-Gen, 9, 12, 13, 14, 15, 23, 24, 25, 26 Jan. 1632. - DES VADERLANDS. 567 СС Was het dan, terwijl Че “Staten met raad еп daad, zoo door het verleenen тап onder- stand, als door gezantschappen, die zij naar den Koning van Zweden en het Hof van Frankrijk stonden te zenden, de zaak van ғаввввкік van de Palts bevorderden, en ter- wijl каве, 1 zelf dezen zijnen zwager bijstand beloofde en vane om zijnent wil naar GUSTAAF ADOLF zond, was het in deze omstandigheden voor den Koning van Engeland geene zedelijke onmogelijkheid om zich tegen ons te verklaren? Dit moest grassen hem doen gevoelen, en men verwachtte, dat de gronden, die hij zou aanvoeren, 290 over- tuigend zouden bevonden worden, dat de uitstaande zwarigheden tusschen de beide Staten of gemakkelijk opgeheven zouden worden, ‘of ten minste niet tof meerder ver- wijdering zouden worden gebruikt. Eindelijk zou men niet ontzien, het bij de Engelsche Grooten vaak beproefd bevonden middel van geschenken aan te wenden, die de Oost- Indische Compagnie, tegen. welke de Engelschen zich steeds verbolgen betoonden, zou bekostigen 1. Te eerder zou men Engeland van vijandelijke raadslagen teryghouden, zoo men met vertoon van volkomen vertrouwen, ten behoeve van onzen tegenwoordigen oorlog den Koning teruggave verzocht van de gelden, hem vroeger voorgeschoten. Daarop moest derhalve BRASSER niet verzuimen aan te dringen. Dat hy trachten moest de be- gunstiging te doen ophouden, die de vijanden op zee tegen de onzen van de zijde der Engelschen ondervonden, laat zich denken: die manier van handelen moest hij als scha- delijk voor °з Konings eerlijken naam voorstellen, en wilde het Engelsch Bewind in zijne partijdigheid volharden, dan moest hij verklaren, dat het Hun Hoog Mogenden ten hoogste ` onaangenaam zou wezen, en dat zij het er voor zouden houden, dat aan de vriendschap met Spanje de voorkeur gegeven werd boven de getrouwe toegenegenheid- tot onzen Staat, die Zijne Majesteit toch gedurig verklaard had ons te willen blijven toedragen: eene vriendschapsbreuk, waartoe Hun Hoog Mogenden niet wisten de minsle oorzaak gegeven te hebben. Voorls zou Brasser niet ontveinzen, dat de lang gerekte onderhandelingen tusschen de Oost-Indische Compagnién der beide Natién de Staten zeer verdroten. — Zij begeerden de zaak van Amboina als afgedaan beschouwd te hebben, en verzuimden zelfs, de stukken, dit proces betreffende, aan hunnen buitengewonen Gezant mede te geven. Loo zou, dachten zij voorzeker, de behandeling dier zaak van zelve voor eerst onmo- gelijk gemaakt worden 2, — Toch diende ввлвввв er op verdacht te zijn, dat men in Engeland op nieuw met heftigheid en bedreigingen vorderen zou, dat de gewezen rechters gestraft werden. In dit geval moest hij antwoorden, dat in deze zaak verder niets Коп. gedaan worden, len ware van de Justitie van dezen Staat tegen alle recht en rede gevergd werd ongelijk te doen, hetgeen men van Zijner Majesteits hooge wijsheid en rechtvaar- digheid niet verwachten mocht, gelijk men mede vertrouwde,. dat de Koning onzen Slaat en ingezetenen niet anders zou gelieven te behandelen, dan zij door andere Mogend- -- 7 -1 Resol. Stat.-Gen. 22 Febr. 1632. 2 Resol. Stat.-Gen. 5 Maart, 1632. 74» 1030-- 1634, 1630— 1634. CORNFLIS PAUW 588 ALGEMEENE GESCHIEDENIS heden behandeld d werden; die tegen de Juslitie van het Land nimmer dwangmaatregelen hadden gebezigd }. Brasser vertrok іп het begin der maand Maart (1652) 2. Aan hetgeen men hem in last had gegeven te verklaren aangaande der Staten bereidwilligheid om den ijver еп de zamenwerking der Koningen van Zweden en Frankrijk te bevorderen tot herstel der zaken van de Protestanten in Duitschland en voornamelijk van den Koning van Bohemen, Чаагаап was gevolg gegeven door de zending van тозвевстм naar Frankrijk, en door eene nadere instructie, verstrekt aan CORNELIS pauw, gewezen Hoofdconsul te Aleppo, die buitengewoonGe- in het najaar in 1651 tot den Koning custaar anore was gezonden 3. Deze nadere instructie zant bij GUSTAAF ADOLP, hield in, dat om het thans genoegzaam gebleken streven van Spanje en het Huis van Oostenrijk naar de volstrekte oppermacht in Europa voor goed te fnuiken, van het te- ‘genwoordig, door de eeuwig roemrijke daden des Konings zoo gunstig oogenblik gebruik moest gemaakt worden. Geschiedde dit thans niet, dan had Zijne Majesteit by tijd en wijle gestrenge wraakneming te wachten. Dus sloeg men hem voor, de vrijheid van het verdrukte Duitschland alsnu geheel te herstellen en de Spanjaarden uit het Кук te verdrijven. Daartoe hadden Hun Hoog Mogenden het hunne gedaan: immers badden zij den verleden zomer door hun leger te velde en den ganschen winter door het aan- houden van al hun buitengewoon krijgsvolk belet, dat uit de Spaansche Nederlanden troepen naar Duitschland gezonden werden, en met het voorjaar zouden zij, wat er ook van door ons aangevangen vredesonderhandelingen uitgestrooid mocht worden *, den vijand - op nieuw met kracht bestoken. Ook door gemeen overleg met den Koning bij de te beramen krijgsbewegingen en door de bevordering van het vertrouwen tusschen hem en het Hof van Frankrijk wenschten zij de gemeene zaak te bevorderen. Dus verlangden zij en de Prins van Oranje van 's Konings verdere plannen onderricht te mogen worden, gelijk zij bereid waren de hunne mede te deelen. Hun buitengewone Afgevaardigde naar Frankrijk, verklaarden zij verder, had in last om de kwaadwillig verbreide meening tegen te gaan, alsof de Koning van Zweden het op de verdelging van de Roomsch-Katholieke Godsdienst in Duitschland gemunt had, hetgeen Frankrijk noodwendig zou beletten hem verder te ondersteunen. Zij hielden het er voor, dat de oorlog in Duitschland geen » oorlog van religie, maar van staat’? was, еп noodigden den Koning uit, door vertrouwe- lijk overleg met Frankrijk het vermoeden van  1236—1239. Uit artikel 40 van deze Instructie blijkt, dat de Staten nog steeds vermoedden, dat het Engelsch Bewind voor zijnen Ambassadeur op zit- ting in den Raad van State ten onzent zou aandringen, Op het oogenblik was er slechts een Resident van Engeland te ’s Hage. 2 Resol. Stat.-Gen. 12, 17 Febr.; 2, 5 Maart, 1632 з Resol. Stat.-Gen. 14 Nov. 1631. 7, 10 Jan. 1632. l 4 Die geruchten vonden nog in Mei (1632) bij GUSTAAF ADOLF ingang (Resol. Stat.-Gen. 22 Ме: 1632). 6 Zie sitsema, I, 1266. DES VADERLANDS. | 589 ——— —_——— Dezelfde verzekeringen en raadgevingen kregen de Staten de gelegenheid aan eenen 1630— aanzienlijken buitengewonen Gezant van Gusraar AnoLr te herhalen, toen den eersten 1684. Februarij (1652) °з Konings Opperstalmeester BENEDIGTUS OXBNSTJERN, die inden vorigen | ренкгістиз zomer eene zending naar Frankrijk bekleed had 1, alhier aankwam. In zeer hartelijke "s Hage. te taal wenschte hij de Staten geluk met hunne behaalde overwinningen, die, hoopte hij, achtervolgd mochten worden door den goeden uitslag der onderneming, die zij voorhadden. In geval de Koning, voegde hij er bij, in den loop zijner zegetochten wat naderbij de grenzen onzer Provinciën komén mocht, vertrouwde hij, dat zulks Hun Hoog Mogen- den aangenaam zou wezen, en zij zijnen Meester door hunne krijgsoperatiën zouden on- dersteunen. Na weinige dagen slechts ging охимзтзевн volkomen tevreden henen 2. 