Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 1 Van de vroegste tijden tot op het jaar 900 na Christus
DES VADERLANDS. 105 en sormsisE het antwoord op hunne voorspraak voor de gevangenen aannamen, » zonder het minste gelaat van ongenoegen te toonen,” ontveinsden zij hunne verregaande onie- vredenheid niet over het antwoord, op hunnen eisch betreffende dat rechtsgeschil be- komen. Wilden Hun Hoog Mogenden zoo voortgaan, zeiden rij, dan zou Zijne Ma- jesteit eene gansch andere meening van hen opvatten, dan hunne betuigingen schenen mede te brengen !, Toch kregen de Gezanten uit Parijs den last om tot het laatste toe voor de gevangenen tusschen beiden te treden. »Het is louter liefde en menschelijkheid * zeide zormssmE 2. Daar een hooge of bittere toon hunne eigenliefde voldoening gegeven, maar hunne beschermelingen voorzeker geschaad zou hebben, zoo moesten zij bij hunne voorspraak steeds een bescheidenen toon bewaren, en hoeveel moest hun dit kosten, daar men nu ook door openbare eer en voordeel, aan Arnssew geschonken, Frankrijk in het aangezicht scheen te willen slaan. De hebzuchtige aanzoeken van dezen man om schade- vergoeding voor helgeen hij, bij zijn gezantschap in Frankrijk, in vergelijking met de bezoldiging, welke zaxazRAK genoot, beweerde te kort gekomen te zin, werden 1618 — 1021. AERSSEN door de Staten-Genc- raal bevoordeeld en door den Prins in het Lid der eerst na OLBENBARNEVELTS val met een gunsligen uitslag bekroond. Hij verkreeg uit — van de taten van Hol- dien hoofde de som van 12000 gulden 3. Dat hij bovendien naar de eene of andere /and gedrongen. waardigheid in de Provincie Holland dong, bleek weldra na dit tijdstip hieruit, dat hij zich door de Staten van dit Gewest brieven van naturalisatie liet verleenen 4. Den 19% Januarij 1619, toen de Staten van Holland weder bijeengekomen waren, na den 17^ November gescheiden te zijn, werd den griffier der Staten door den Heer van BREDERODE uit naam der Edelen aangezegd, dat de Heren »AmiéL DE HARTAING, Heer Van MARQUETTE ENZ., €N FRANCOIS YAN AERSSEN, Heer van Sommelsdijk, ambachtsheer van Oeltjesplaat, enz. beschreven zouden worden om nevens de Heren Edelen ter ver- gadering te verschijnen en aanstaanden maandag den eed te doen en zitting te nemen. Werkelijk deden deze Heren den 21° daaraanvolgende den eed in handen van BREDERODE. 1 Resol. Slat.-Gen, 20 Dec. 1618. In een ding, het is waar, gaven de Staten Frankrijk toe. Het was in de zaak van PAUL DE LA RAVOTRE. Deze Franschman, gewezen Karthuizer monnik, had sints lang een proces met de Fransche Karthuizers. De Staten hadden hem in hunne bescherming genomen en dit drie jaren lang volgehouden in weerwil vam menigen brief des Konings, die de zaak der Karthuizers voorstond, en ondanks herhaalde voorstellingen, door nu mavmes in hunne vergadering gedaan. Thans na OLDENBARNEVELTS val, nu de Gezanten zoo verstoord waren, gaf men RAYOYRE hun als een prooi over. Slechts voorzag men in de veiligheid van zijnen persoon, ja, de Staten van Holland gaven hem eene gift in geld, en de Staten-Generaal verleenden hem, met toestemming van den Prins, een dubbel soldatentraktement. Zie Resol. Slat.-Gen. 29 Nov. 5, 19 Dec. 1618, canteron, ll, p. 348, 349. ILI, p. 10. Resol. Holl. 3 Nov. 1618. 2 auvak, p. 205. . 3 Resol. Stat.-Gen. 13 Dec. 1618. 3 Jan. 1619. 4 Resol, Stat, v. Holl. 18 Oct. 1618. 104 ALGEMEENE GESCHIEDENIS a a a renner 1618— . Manoverre, Luitenant Generaal van de Cavallerie, de vertrouweling van den Prins en 1621. door dezen reeds meermalen in belangrijke zaken gebruikt, heette dus naar zeker heer- lijk goed in Henegouwen, welks naam hij, door aankéop eigenaar van de Heerlijkheid Heemskerk geworden, in 1612 met bewilliging der Staten, op dit goed in Holland had overgedragen. Hij was tegelijk met raancors van AEBSSEN in Holland genaturaliseerd, De verkiezing der beide vreemde Heren (Arnssexs vader was uit Brabant af komstig en hij zelf eerst sedert kort door aankoop Heer van Sommelsdijk enz. geworden), was niet zonder bezwaar in het werk gegaan. Den 17** Januarij 1619 had de Prins de Edelen bij zich ontboden om hun mede te deelen, dat MARQUETTE en SOMMELSDIJK naar de eer dongen van nevens de Edelen ter Statenvergadering beschreven te worden. Hij ondersteunde dit hun aanzoek en gaf den Edelen tijd tot den volgenden dag om zich deswegens te beraden. Toen het de verkiezing van MARQUETTE gold, staakten de stemmen; maar voor SOMMELSDIJK waren slechts 6 slemmen, de 8 overige verklaarden zich tegen hem. Toen de Prins deze uitkomst der stemming vernam, toonde hij zijn hooggaand ongenoegen: de Edelen hadden het er altijd op toegelegd de godsdienst te veranderen en hem het land uit te. jagen (in deze bewoordingen kleedde hij gewoonlijk zijn oordeel in over de staatkunde Van OLDENBARNEVELT, door de Edelen steeds aangehangen). Dit kon niet zoo blijven, en, hoe ongaarne ook, hij zou gebruik moeten maken van de machtiging, hem bij de acte der Staten van Holland verleend, en de verandering tot op het Lid der Edelen uitstrekken 1, Deze uitval van den Prins had ten gevolge, dat thans eene stem bij de Zes VOOr SOMMELSDIJK gewonnen werd, Drie van de vijf in October nieuw gekozen leden, te weten VAN ZWIETEN, RAAPHORST en KROONENBURG , bleven zich met MATHENESSE, OBDAM, SCHAGEN en WARMOND tegen hem verklaren: den Prins hierin te wille te zijn, streed, docht hun, tegen hunnen eed en tegen de privilegiën zoo van het Land als van hunne Orde, Nu gaf de Prins ronduit te kennen, dat hij of tot het eigenmachtig ver- meerderen van het aantal der Edelen of tot de uitzetting van eenigen uit hun midden zou overgaan. Daar de Edelen hierop van hunne zijde geenen stap konden of wilden doen, zoo deed de Prins hen den 19%* in de vergaderzaal der Staten bijeenkomen, en in tegenwoordigheid van Graaf wittzm LOpEWwisK verklaarde hij hun thans, dat hij het doel, hetwelk hij in de steden door verandering der Magistraat had bereikt, ten aan- zien van de Edelen had meenen te kunnen treffen door het versterken van hun aantal: zij hadden hem in dank af te nemen, dat hij niet sommigen hunner had ontzet: wilden zij hem alsnog dien stap besparen, dan hadden zij MARQUETTE en SOMMELSDIJK toe le laten, en spoedig ook: hij zou even in zijne kamer gaan om den uitslag hunner be- raadslaging af te wachten: wel wilde hij hun eene schriftelijke verklaring verleenen, —_ ! De Prins bedoelde de acte van 16 Nov. 1618, waarbij aan zijn goedvinden was overgelaten, nog meer voorziening tot nadere verzekerdheid van den Lande te doen. Zie hiervoor bl. 71. tenen c— C Ed Taurd anne | en l3 ha t= | ~. PAZ opcm; y iate 314p tyhi. * tato Illic ern jee ELI : z + $ 7 ELI LJ TELLLIKLE I I TTI * Foes I 4E de i-o Lac — du E k LLLI V. Zar male Ht : i Liat mhd — — Ln pers dad p p — —— ri E fe dd + EEE ETE - 1 — — I ee a " G "r3 -. MTM rider ie MS ia + REDER EEE PETE Se eee aa oe 1 LLLI LIE EEEE ite SIBI = Qu d i PrP Perr AM —— WR errs VE heerden eeen ni LETT E: : pans as — sees ott iih H M Vree seater teres eae ` IET iele idee — iei HE t Ped te Rn Petit tit | 7  ase a d Phaser ernestine pries h Ld : | i IET EELT iii ier Li d | j | | manmdimuummum z Li PS ose LLL Hi Bers t H1 | | | l " Li etre td | | | | i aruprannnerpanrnmarmpnndfer ers ELJ Ld e LI LLLLLLLLLLLHALILLLLLLLLLLLLLILLLE Hi PELI LETSE ELIET TET rie rer rier irri ier ies eee a ES SPSS EP eT Pee a EET TELE LEET riser LTE TETE TEN — EELKE | el S i hntr wedn pha tot ADI -—— P Bena pe Peta eo RTPTERFE wu Totti cet ee ntt ye NINIMSS "m ieeaedereyeete * Hm TT à disti dd LIII DIL II] shpirtit EEEN Se h i a i dik. a pr Ve a h LI HIE ÞESS * ë STESI Ebit L1 MILD 4 a | a Eur ss : | : t 1 ea EH aus + 3 Tt LI Li de KEES IE ggn: + HIM i ATi HALE. TE eet unm IIIA IH EET EEE EE IIIS SERERE EDU na ENAA ET Pie ete i —— — | Il I | TULLIUM | Hi Il CE —— — — — 44 DES VADERLANDS. 105 kea 888 dat het thans gebeurde hun voor de toekomst niet tot nadeel zou strekken. — Dit mocht dwang heeten. Van zwieren gaf tot zijn veranderd gevoelen den wellicht ridderlijken, maar door het Hollandsch hart van ouds gewraakten grond op, dat der Prinsen begeerten bevelen zijn. Ospam sprak edeler: zijn goed en bloed was ten dienste van zijn Excellentie, maar tegen zin eed en geweten handelen kon bij niet. Nu waren MARQUETTE en SOMMELS- DIJK toegelaten, Eene acte, bet is waar, van zoogenaamde non-prejudicie werd opge- steld en door den Prins mede onderteekend. Daarbij verklaren de Edelen, dat MARQUETTE en SOMMELSDIJK , als vreemdelingen, niet hadden mogen verkoren worden in een Colle- gie, waarloe alleen geboren Hollanders, van oude adellijke en ridderlijke Hollandsche stammen, in het bezit van heerlijke stamgoederen in het Land gelegen, beschreven konden worden; op de ernstige begeerte van den Prins, heette het verder, hadden zij hen niettemin toegelaten; maar thans verbonden zij zich jegens elkander op hun adel- lijk woord, eer en trouw, voor zich en hunne nakomelingen, hunne aloude rechten voortaan stiptelijk in acht te nemen, zonder er rechtstreeks‘of van ter zijde inbreuk op te laten maken‘, Deze acte echter staafde veeleer de inbreuk op het recht der Hol» landsche Ridderschap geschied, dan dat zij ze goed maakte. Utrechts Adel was evenmin gespaard, ja nog erger behandeld, daar de Prins hier werkelijk datgene had uitgevoerd, waarmede bij de Hollandsche Edelen dreigde, en verscheidene Heren uit het Lid der Geëligeerden en uit de Ridderschap had afgezet. De versterking der Ridderschap met zeven nieuwe leden ? had de partij van orpxxsAn- NEVELT in de Staten van Utrecht nog niet genoeg onschadelijk gemaakt, De erkende 1 Zie wAGEMAAR, X, bl. 382—339. Deze Schrijver heeft hier gebruik gemaakt van een hem in handschrift toegankelijk Verbaal van ANDRIES DE wita, die'in deze zaak als onderhandelaar tusschen den Prins en de Edelen optrad. 3 Zie hiervoor D. Ill. St, IL bl. 835, III Deer. 3 Sruk, 14 1618— 1081. 106 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1618—- vrienden ea medestanders van zxbxwmsunc zelfs had men nog niet durven verwijderen, 109. en luide verhieven sich thans de stemmen van de aanzienlijksten in die Vergadering, zonen van die edellieden, welke de ongenade van den Graaf van wetoesten hadden moeten verduren. Zij schroemden niet, pogingen aan te wenden om de meerderheid te doen omslaan, en alzoo te. weeg te brengen, dat hunne Provincie ophield gedwee aan den leidband te gaan van de partij, welke in de Generaliteit den beventoon had. De mogelijkheid van dezen tegenstand moest in dit tijdsgewricht worden afgesneden, en De Prins ont- de Prins begaf sich in de tweede week van Januarij (1619) naar Utrecht. Uit het sp einge Lid. der Geéligeerden ontsloeg hj de Heren Mr, soman sz comer, kanunnik en thew- oleo nia rier van St, Marie, en JOHAN VAN GROVESTIJN, kanunnik ten Dom; uit de Ridderschap — van U- JustUs VAN RIJSENSURG, Heer van Rijsenburg; wiLLEM BOR VAN AMERONGEN, Heer van Zandenburg; Anour vaN DE watt, Heer van Moersberges, en FaBDERIK VAN BABEEN , Heer van Koningevrij. Voor dit bedrijf hiet hij zich door de Staten van Utrecht bedanken, ja, hem werd den 9%% January eene naar den eisch gezegelde en geteekende acte verleend, waarbij deze Vergadering al wat hij verricht had, goedkeurde. Den 12% Januarij was hij weder te 's Hage terug. Naarmate intusschen de afdanking van mannen, wier waardigheid op geboorterecht en op de vrije keuze van een souverein Collegie gegrond was, meer opspraak verwekte, moest de daad van den Prins door De Staten-Ge- de Staten-Generaal te schitterender gerechtvaardigd worden. Hiertoe bleven zij niet in E UM gebreke, en in de merkwaardige acte van aveu en ratsficatio, den Prins wegens het door liem toen te Utrecht verrichte verleend, stertten de woordvoerders der Generaliteit eens recht hun hart uit: vam lieverlede had men zich tet rechtraardiging der onge- wetligde maatregelen een keur van woorden en zegswijzen eigen gemaakt: geen wonder dat men thaas de gelegenheid te baat nam, om eene proeve van den nu eerst volkomen gevestigden spreekvorm te leveren. Dit geschiedde in de genoemde acie. » In aanmer- king genomen hebbende,” zeggen daarin de Staten-Generaal, »dat eenigen tijd her- waarts eenige eer- en parlijzuchtige personen, de macht en het gezag, waarin zij ge- steld waren, misbruikende, eenen weg zijn ingeslagen, ten hoogste nadeelig en ver- derfeljk voer den welstand der Vereenigde Provineión, daar sij, met zeer grooten schijn van een huitengemeen kwaad opzet tegen den Staat van den Lande en de oprechte ware Christelijke Godsdienst, alle listen en allerlei praktijken hadden aangewend en in het werk gesteld en onder verscheidene sehoonschijnende voorwendsels, zoo in de Kerke Gods als in den regeringsvorm (ender welken Ged de Heer Almachtig met verwondering van al de wereld deze landen zoo heerlijk gezegend heeft), het vaur van oneenigheid en tweedracht gestookt, allerlei wantrouwen tusschen de Provinciën gezaaid en schadelijke nieuwigheden ingevoerd hadden, de grondslagen der Regering ondermijnende en al bunne daden dus inrichtende, dat daaruit niet anders dan gevaarlijke uitersten stonden te wachten, waardoor men reddeloos in eene openbare partijschap geraakt, de Unie en DES VADERLANDS, 107 de Vereenigde Provinciën gescheurd en hare maeht gebroken zou zijn geworden, en den vijand voet zou gegeven zijn om in het eind soewel die van de eene als van de andere party te overrompelen, en de landen onder eene eeuwige slavernij te brengen, bijaldien de voornoemde kwade toelog door Hun Hoog Mogenden en Zijn Vorstelijke Doorlach- tigheid, met moed en beleid, tot voorkoming van de klaarblijkelijke omverwerping en velstrekten ondergang van den Staat van den Lande niet gestuit geworden ware; — dat alzoo zijne Vorstelijke Doorluchtigheid door hoegdringenden nood gedwongen is geweest de voornoemde personen te Utrecht, zich begunstigers van de voorzegde bedrijven en partijschappen betoonende, te ontslaan, — zoo verklaren Hun Hoog Mogenden na rijp beraad, dat al wat door zijne Vorstelijke Doorluchtigheid gedaan is, tot welstand strekt van den Staat, welke. de hoogste wet is, mitsgaders tot rust, goede orde en verzekerd- heid van den. Lande, en voortspruit uit gelijke liefde en trouw, als waardoor Zijne Varstelijke Doorluehtigheid te varen tot welstand van den Staat en tot handhaving van de: ware oprechte Christelijke Religie is bewogen geweest, en zich zoo loffelijk, vro- melijk en getrouweljk, zoowel in tegen- als in voorspoed ten dienste van den Lande heeft gekweten. 14* 1018 — 1681. 108 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1618— waan, die een bondgenoot vond in de hartstochten der bewindhebbers. Maar door deze E tijdelijke inwilliging zou de verdere toepassing van OLDENBARNEVELTS staatkunde moge- lijk gemaakt worden. Zijne vijanden zouden verrichten, wat hij zelf en zijn vrienden niet meer verrichten konden, Maar had oupensanreveLT die bekrompenheid niet moeten erkennen en ontzien? Neen! De waarlijk edele man moet handelen in het ongekrenkt geloof, dat de waarheid het op de dwaling winnen zal. Voor dit geloof moet hij zelfs zijn leven veil hebben, en dan zijne zaak overlaten aan God, die alleen onbeperkt is in de keuze zijner middelen, en wien het vrij staat zijn doel met tegenstrijdige werk- tuigen te bereiken. — Moest de Prins tot zulke geweldige maatregelen de toevlucht nemen, ten einde de veroordeeling van de staatsgevangenen te verzekeren, dan is hiermede genoegzaam be- a — wezen, dat hunne zaak een tijd lang alles behalve hopeloos gestaan had. Geen wonder zich nog met dus, dat de Fransche Gezanten het tijdstip gunstig achtten om nogmaals voor hen tus- eenige hoop, dat chen te treden. Zij hielden het er voor, dat Holland zich onwillig zou betoonen om nnne voor- spraak voor de de rechtspraak aan de Generaliteit af te staan, en dat zoo het geheele geding zou kunnen gevangenen go- hoor zal vinden. gestuit worden. » Misschien,” schrijft de Heer pr reianeux, die zich met zijnen vader nomsmE te ’s Hage ophield, » misschien kan deze strijd (of de rechters door de Gene- raliteit gesteld zouden worden al of niet) den loop van dit proces schorsen en geheel staken, en wellicht zullen zij zich gaarne van deze gelegenheid bedienen om den Vorsten geen ongenoegen te geven, die in deze zaak de een deze de ander gene partij geko- zen hebben: zoo zouden zij hun gezag bewaren, terwijl zij, in alle geval, hetzij zij veroordeelden of vrijspraken, aan den schijn zouden bloot staan alsof zij voor in- vloed van buiten onderdeden 1," Hij wil zeggen: veroordeelde men, zoo zou men schijnen aan Engelands inblazingen gehoor te geven; sprak men, daarentegen, vrij, zoo zou het heeten, dat men aan Frankrijks invloed toegaf: geen van beide nu was wenschelijk, en deed men noch het een noch het ander, maar maakte men een einde aan het geding, zoo was men van zelve uit de ongelegenheid gered. DES VADERLANDS. 109 a — t AERSSEN en de Generaliteit niet tot een stap van wraak tegen het Fransche Bewind te tergen! De burgeroorlog was in Frankrijk zoo goed als weder uitgebarsten, Vooral in Bearn lieten de Gereformeerden zich gelden. Daarbij kwam, dat de vrienden des vader- ; lands op nieuw, en gevaarlijker dan ooit, verdeeld dreigden te worden, daar zich rondom le be = 1618.— 1621. AERSSEN heeft dit tijdsge- MARIA DE MEDICIS in hare gevangenis te Blois reeds weder een partij begon te vormen, banden. die haar weldra in vrijheid zou stellen en die onder andere grieven de staatkunde des Konings in Holland veroordeelde, betuigende, dat geen goed Christen noch goed Fransch- man de zaak van den landverrader oupexsAnreveLT kon voorstaan !. La Rochelle werd weder een gevaarlijk broeinest van opstand. De Gereformeerden in deze streek, opgezet door dweepzuchtige predikanten, en aan de eerzucht der Rohans ten speelbal verstrek- kende, wilden van geene onderdanigheid aan de Kroon van Frankrijk weten. Spanje zou gaarne eene Republiek, in het bezit eener bijna onneembare vesting, eener schoone zeehaven en eener talrijke scheepsmacht, op de kust van Frankrijk gevestigd gezien hebben, al was zij dan ook door Calvinisten bevolkt: zoo aan Frankrijk slechts af breuk geschiedde, was haar wensch bevredigd. En hoe de valsche staatkunde van saconus met de Protestanten in dat deel van Frankrijk heulde, ja evenmin als de Fransche Calvinisten een bondgenootschap met Spanje zou ontzien hebben, was aan het Fransche Hof maar al te wel bekend; reeds was het diplomatiek verkeer met Engeland afgebroken ?, en dat sacosus nog altijd op verzwagering met Spanje bedacht was, dit was te Parijs evenmin een geheim, als te "s Hage % Verklaarde in deze omstandigheden de Repu- bliek der Vereenigde Nederlanden zich voor de Gereformeerde partij te Rochelle, of ondersteunde zij baar slechts met haar aanzien en hare wenschen, dan was Frankrijks verloren. Dus had de Fransche Regering weder meer dan ooit behoefte aan een blijk,. haar van wege de Nederlandsche Republiek gegeven, dat zij steeds op de vriendschap en ondersteuning dezer voornaamste Protestantsche Mogendheid, des noods tegen hare wederspannige Protestantsche onderdanen, kon rekenen. Maar hoe op zoo iets te hopen, AU OLDENBARNEVELT, haar oude steun, gevallen, en de partij, die zijne staatkunde en de hulp, door hem aan Frankrijk verleend, zoo sterk gelaakt had, aan het bewind was gekomen? Alles hing op dit oogenblik af van Axnssen. Hij was de man, die, alleen na het aftreden van den Advokaat, den waren staat van zaken, de rechten en kansen der partijen; het karakter der personen in Frankrijk kende. Den Prins werd in dezen tijd veel overgelaten; maar hij zou niet geweten hebben, wat aan te vangen, bad hij 1 ouvrÉ, p. 299. 2 Zie hiervoor bl. 92. 3 Zoo goed wist men te 's Hage, dat sacosus voor zijnen zoon nog steeds naar de hand der Spaansche Prinses dong, dat men er zelfs over dacht de behandeling dezer zaak tot een punt der eommissie van het Gezantschap, hetwelk naar Engeland stond te vertrekken, te maken (Resol. Stat-Gen, 22 Nov. 1018). 110 ALGEMEENE GESCHIEDENIS q--———————————————————————sga 1618— AERSSEN niet gehad, Dus was Frankrijks lot te ?s Hage in de hand van Frankrijks 1681. vijand gesteld, en niemand wist dit beter dan axmssew zelf, Hij trotseerde de Fransche Gezanten in het openbaar. Hadden zich dezen reeds over zijne naturalisatie verstoord betoond !, en ergerde zijne toelating tot het Lid der Edelen hen niet minder, hij telde dit voor niets: » De Ambassadeurs des Konings, zeide bij, zullen nog van geluk mogen spreken, als zij onder mijne handen komen,” en Zijne Majesteit zelve, roemde hij, zou zich ten slotte nog beijveren, de Staten-Generaal aan te halen en alles goed te keuren wat zij verricht hadden 2, Weldra bood zich voor Axasszw de gelegenheid aan om te doen blijken, welk gebruik hij maken zou van de ontzettende macht, die de omstan- digheden en zijne bekwaamheid bem in den sohoot wierpen. In de eerste helft der maand Januarij kwam bij de Fransche Regering het besluit tot rijpheid om van de Republiek weder een vertoon te vergen, waarop zij zich zou kunnen beroepen ten bewijze, dat de Vereenigde Provinciën de woelingen der Calvinisten in Rochelle af- Het Fransch keurden. Het verlangen was bescheiden: ditmaal vraagde men slechts om één enkel i, eee — Nederlandsch oorlogschip, dat voor bet eiland Ré het anker zou laten vallen, en dat a Basen pS nog wel onder voorwendsel, dat het dienen moest om den zeeroovers het binnenloopen het eiland Ré. te Rochelle te beletten. Dit verzoek, door wAxexnak uit naam van bet Fransche Bewind gedaan, werd aan den Prins van Oranje om advies medegedeeld, en alzoo hing de aanneming of verwerping van axassen af. Maar Annssen was het sints lang met zich zelven eens, dat hij geene andere staatkunde, dan die van zijnen vijand OLDEN- BARNEVELT zou toepassen. Reeds was alles voorbereid om, zonder dat de zaak veel opspraak maakte, het verzoek van Frankrijk ingewilligd te krijgen. In het begin van December 1618 had soacurmr, in de vergadering der Staten-Generaal verslag gedaan van aanmerkelijke schade, door Fransche zeeroovers, binnen korten tijd, bepaaldelijk op de kust van Brazilië, aan onze zeevaarders aangedaan. Met klaarblijkelijke overdrij- ving beweerde hij, dat deze schade alles verre overtrof, wat de Barbarijsche zeeroovers enzen handel hadden aangedaan. 2 Reeds in November hadden zich de Amsterdamsche kooplieden bij de Staten van Holland aangemeld, met verzoek dat met geweld van oorlogschepen aan de Fransche zeerooverij een eind ge- maakt mocht worden. Resol, Holl. 10, 17 Nov. 1618. Den 154" Januarij na zijne terugkomst uit Utrecht om zijn advies gevrasgd over de zending van een oorlogschip naar ’t eiland Ré, antwoordde de Prins, dat hij vooraf met die van Amsterdam wenschte te spreken (Resol. Stat.-Gen. 15 Januarij DES VADERLANDS, 111 zaam bewerkt. Want toen LANGERAK het verzoek herhaalde, besloten zij de Fransche Gezanten over de afsending van dat oorlogschip naar Ré te raadplegen, en hun de klachten mede te deelen over de Fransche zeeroovers, opdat aan zulke geweldenarijen een einde mocht komen, Zoo was het antwoord den Franschen Gezanten in den mond gegeten, en hun aan het verstand gebracht, dat de Staten, nu het den naam zou hebben, dat het oorlogschip tot de zoo noodzakelijke bedwinging der zeerooverij zou strekken, geneigd waren het Fransch Bewind te ondersteunen !, Zoo gemakkelijk zou OLDENBARNEVELT eene dergelijke zaak er niet door gekregen hebben, Hoe veel tegen- stand zou zich in de Staten-Generaal daartegen hebben opgedaan! Welke kreten zouden de predikanten hebben aangeheven! Welke krachtige brieven van de Protestanten van Rochelle zouden zij mede te deelen gehad hebben! Maar dan zou ook Armssen den tegenstand hebben aangestookt, en misbruik gemaakt hebben van zijne Fransche be- trekkingen. En thans was agassey zelf de man, die de zaak bevorderde. ! Repl. Stat.-Gen. 4, 8 Dec. 1618, 12, 1D, 22 Jan. 1619. 2 Awtots ngriz, M= de Monimorency, Mocurs et caractères au 17” siècle. — De Hertog van BOUULON stond in 1618 door het huwelijk van zijne dochter met den zoon van de Hertogin px LA TREMOILLE, CUARLOTTE BRABANTINA, dochter van Prins witLEM den Eersten, op nieuw met het Huis van Oranje verzwagerd te worden. Toen verzuimde de Hertogin niet, de Staten van het voorge- nomen huwelijk kennis te geven. Zij bevond zich in November 1618 in den Haag om de be- taling te bekomen van renten, haar in 1580 op de Beden van Brabant verleend. Gaarne beliefden de Staten haar zooveel hun mogelijk, ja, misschien meer dan strikt rechtvaardig was, en boven- dien vereerden zij haar met rijke geschenken (Resol. Stat.-Gen. 8, 10, 16, 19 Nov. 1618). Zoo bleven de Fransche betrekkingen van het Huis van Oranje aan de politiek der Staten verknocht. 1618— 1631. 1618— 16021. 112 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Prankrük. Ware er in die daged eene ‘buitengewone bezending naar Frankrijk afge- gaan, hetgeen de Prins scheen te verlangen 1, AERSSEN zou aan haar hóofd hebben kunnen vertrekken. — De misleiding van ‘de Nederlandsche overdreven Galvinisten had reeds een aanvang genomen, en gelukkig’ was tevens zacorus in de hoop teleurgesteld, die hem'bezield had, dat hij met orprwsamwivgLT den —— tegen zijne laaghartige staatkunde zou zien vervallen. | Waarljk dat in deze omstandigheden de Fransche Gezanten OLDENBANNEVEETS zaak niet prijs gaven, en, gelijk cuarmuon deed, dien men met aznesun in het openbaar vertrouwelijk zag wandelen 2, ten einde de vijanden van hun vaderland niet te ontstem- men, zijnen haters hunne prooi niet goédschiks overlieten, dit mag hun wel tot eene eeuwige eer aangerekend worden en. als een bewijs gelden, welke diepe wortelen de achting voor den persoon van OLDENBARNEVELT in hunnen geest en hart had geschoten. Toch moest de toon, waarop tij voor hem spraken, uiterst voorzichtig en bescheiden Nieuw vertoog Zijn. Dat was hij dan oek, toen zij den 23' Januarij voor de Staten-Generaal ver- der Fransche Ge- zanten. schenen. Vernomen hebbende, zeiden zij, dat men op het punt was, rechters in de taak der gevangenen aan te stellen, en het gewicht van dezen maatregel beseffende, vervoegden zij zich op nieuw tot dé Vergadering, miet om haar tot iets te. overreden, waartoe zij uit zich zelve reeds genoeg gezind moest geacht worden te wezen; maar om hen te vermanen, dat de kennis der zaak niet werd onttrokken aan diegenen, wien zij rechtens toekwam, en aan rechtschapen en billijke personen werd opgedragen, Stonden de gevangenen schuldig aan ‘hoog verraad, gelijk men zeide, dan zeker waren de ge- wòne straffen niet voldoende; maar, zoo na een lang en zeer naauwlettend onderzoek slechts vermoedens en gevolgtrekkingen tegen hen konden ingebracht worden, zou het onredelijk zijn, hen deswegens als staatsmisdadigers te besohóuwen. Eene staatsmisdaad bestond slechts daar, waar een duidelijk sprekend feit bedreven was, en bier gold het slechts handelingen, die voor verschillende opvatting vatbaat waren, en dat wel verricht door mannen, wier daden tot dusverre onbesproken geweest waren, ja, die het Land de belangrijkste diensten bewezen hadden, Zoo ‘erges kwam dus hier billijkheid en goedertierenheid te pas. En dat zij deze hier mochten oefenen, smeekten zij hen in naam des Konings bij het bondgenootschap, dat er tusschen de beide Staten bestond, bij de gedachtenis van nenonik IV, die zoo menigen schuldige vergeten had, en by de genegenheid jegens hen, welke die onvergetelijke Vorst als een erfgoed- aan zijnen zoon had nagelaten , om, zoo God zijn jeugdig leven spaarde, nog lange jaren in hem voort te leven, Zij moesten nief meenen, dat de Koning zich met hunne zaken en geheimen bemoeide om hunne vrijheid eenigzins te kort te doen of de onbeperkte macht te kwetsen, die hun over: banne onderdanen toekwam, en van wier gebruik zij aan 1 Resol. Stat.-Gen, 8 Dec. 1618; - 2 ouvnÉ, p. 206. DES VADERLANDS. | 113 niemand verantwoording schuldig waren. Integendeel, die macht, wier bezit zij aan 1618— 's Konings Vader dank wisten, wenschte Zijne Majesteit hun telfs vermeerderd te zien. M De verplichting van bondgenoot en vriend, die zich vrij wat verder uitstrekte, dan de letter der verdragen, was het alleen, die hem noopte, hun eenen raad te geven, dien - treuwens het belang zelve van hunnen Staat hun gaf. De gestrengheid eener veroor- deeling kon de Provincie Holland vervreemden, daar zij mannen zou treffen, die hare rechten en privilegiën tot dusverre verdedigd hadden, en ongetwijfeld zou de eendracht verstoord worden door de getergde wraak der verwanten en vrienden der veroordeelden. Vrees, gevangenis, bloedige terechtstellingen zouden den Staat niet bevestigen, maar veeleer het volk in opstand brengen: immers kon macht, op geweld en dwang gegrond , onmogelijk duurzaam zijn. Dit was de raad van Frankrijk, vanwaar hun nog nimmer eenig kwaad of schade toegekomen was !. Terwijl dus van Frankrijks wege gesproken werd, sprak Engeland een andere taal. Blijken van on- Er bevond zich thans een Gezantschap der Staten te Londen, Maar die Gezanten waren AET ait m. overgekomen zonder van voldoenden last voorzien te zijn om nader over de tarra der 7^ "^ lakens, over de munt en over het geschil aangaande de visscherij op de Schotsche kust te onderhandelen, Bovendien hadden zij eene ongezegelde commissie medegebracht. Dit een en ander scheen de verbolgenheid van sacopus in de hoogste mate gaande ge- maakt te hebben. Men had, dus liet zich canzsrow uit in de vergadering der Staten- Generaal, den hagchelijken binnenlandschen staat van zaken tot verontschuldiging aan- voerende, gezegd, dat men de burgerij vreesde te ontstemmen door te schijnen aan den eisch van Engeland betreffende de visscherij te willen toegeven 2; maar zij moesten zich niet van hunne staatsongelegenheden bedienen om anderen ongestraft schade aan te doen. Gnrorius had hen geleerd zich op het volkenrecht en op een on- heugelijk bezit te beroepen. Dit voegde hun allerminst, hun, wier oorsprong van gisteren was, en die hun bestaan als vrije staat mede aan Engelsch bloed te danken hadden. — Alsof onze zelfstandigheid het gevolg der afwerping van het Spaansche juk geweest ware, en niet veeleer omgekeerd de afwerping van het juk van Spanje en van den Engelschman LEICESTER het gevolg van Hollands eeuwenheugende zelfstandigheid, — En wat dat zooge- naamde recht der volken betrof, zoo ging de Gezant voort, de Koning , de grootste Eilands- vorst die er bestond, had-niet noodig ingelicht te worden noch door hen, noch door dien GROTIUS, wiens ongenade anderen behoorde af te schrikken van het aankleven zijner grond- stellingen: daar zijne rechtschapenheid bij Hun Hoog Mogenden zelven verdacht was, zoo moest zijne wetenschap hun even verdacht wezen als zijn persoon. Wat, eindelijk, het vreemd verzuim aanging, dat de Gezanten met eene ongezegelde commissie overgeko- men waren, de Koning vorderde, dat men hierin voorzien zou: anders kon men wel 1 Resol. Stat.-Gen. 23, 24 Jan. 1619, ? Zie hiervoor bl. 97. III Deer. 3 Srvx. 18 1618— 1031. 114 ALGEMEENE GESGHIEDENIS eens al: het verhandelde als van geene waarde willen beschouwen, en zon OLDENBARNEYRLT later kunnen zeggen, dat de gansche onderhandeling slechts eene onregelmatige confe- rentie was geweest, door den Prins van Oranje op het touw gezet: op dergelijke voor- . wendsels, dit bleek uit de tegenwoordige omstandigheden, moest Engeland een weinig verdacht zijn !. — Wat had deze felle uitval te beduiden? Niets anders dan dat sacosvs gemerkt had, dat hij bedrogen was, en dat oununsaansvaLts staalkunde, die hem in toom hield, en pk Groots wetenschappelijke grondbeginselen, van welke hij een afkeer had, hunne ongenade zouden overleven. Niet dat de Hollanders zich onttrokken aan de onderhandeling over de visscherij was de oorzaak van dien grooten toorn, Wanneer dat zoo zwaar bij sacosus gewogen had, zou caaxarow de verontschuldigingen, hem deswegens vóór de afreize der Gezanten medegedeeld, niet hebben kunnen aannemen. Die zwarigheid zou bij sacosus gewoonte om als hij zijn bijzonder voordeel daarmede dienen kon de gewichtigste belangen niet te tellen, licht uit den weg zin geruimd, Dit in aanmerking nemende, en bovendien wetende dat met de omverwerping van het gezag van OLDENBARNEVELT Engeland een onschatbaar genoegen gedaan was, had de nieuwe Regering in de Nederlanden begrepen van den Engelschen Vorst te kunnen vergen, dat hij uit erkentelijkheid voor de hem bewezen dienst wat inschikkelijk zou zijn op het punt der visscherij. Doch, wilde saconus zich werkelijk aldus laten paaijen, dan moest hij ook werkelijk het voordeel, dat hij zich had voorgespiegeld, van OLDENBAANBVELTS ongenade trekken. Dit nu scheen het geval niet te zullen wezen, en vandaar die verbolgen- beid. Inderdaad had het nu ook waarlijk den schijn, alsof die gansche inhechtenisneming van de drie staatslieden niets anders dan bedrog geweest was om Engeland te misleiden, en dat de Engelsche Gezant niet ver af was van dit te vermaeden, blijkt uit dat woord zijner rede, waar hij het herstel van den Advokaat als een zeer mogelijk, geval voorstelt, Wat nu konden de Staten doen om dien schijn van dubbelzinnigheid van zich af te we- ren? Den nieuwen raadsman ArnssEN, den vriend van den Prins, op zijne beurt verjagen, en het schip zonder stuurman aan een reddeloos vergaan blootstellen? Neen! op het hoofd der drie staatsgevangenen alleen moest de ongelegenheid nederkomen, waarin de Staten zich tegenover Engeland gebracht zagen, Om te bewijzen, dat de omwenteling hun ernst was geweest, moesten de onschuldigen veroordeeld worden. Daartoe derhalve waren alle pogingen aan te wenden; daartoe kon men des noods instemmen met de laagbartige blaam, door den kinderachtig-ijdelen Koning op pz Groot geworpen, aan wiens onsterfelijken roem dit nog maar antbrak, dat hij, eeu ergernis in het oog van den met valsche wetenschap opgevulden Vorst, nu ook als een slachtoffer voor de ware wetenschap bleek te lijden, | Voor dien toorn des Konings zullen zij, in wie iets van OLDENBARNEVELT inzichten 1 Resol, Stat.-Gen. 12 Jan. 1619. BES VADERLANDS, 115 EN en DM NEMESIS OE IID SRE en leefde, zich nist bijzonder beangst gemaakt hebben. Zij hadden van hunhen meester — 1615— geleerd, hoe sacosus meder te zetten. Was zijn overmoed licht gaande gemaakt, — even spoedig gaf hij gehoor aan bezadigende voorstellingen, en al die verbolgenheid maakte plaats voor ontmoediging, of al die ijdélheid vergaapte zich aan eenig ander voorwerp. Reeds: vóór dat canteton die rede gehouden had, moeten er onderrichtin- gen-.naur, Engeland.. overgezonden zijn „die den Koning tot inkeer brachten. Hoe vele gronden waren daar niet toe aan te voeren! Juist hadden de Staten een vrij krachtig besluit tot aanmoediging van de Stenden van Bohemen genomen, en dus eene zaak om- helsd „ die 's Konings schoonzoon eene zoo belangrijke toekomst opende. Van den anderen kant was soor en met hem ’s Konings eer in de handen der Staten gevallen. Eindelijk kon de Gezant voorgeven , dat in de Nederlanden de zaken nog niet rijp waren voor de bedoelingen van Engeland: de Koning moest nog een weinig geduld hebben, dan vervielen die stout- mbedige. Staten van zelyen tot afhankelijkheid van hem. Hoe het zij, reeds den 21*'*^ Ja- nusrj liet carurror de Staten-Generaal weten, dat zij zich met hun antwoord op sijne pe toorn van lantste voordracht niet behoefden te haasten, vermits Zijne Majesteit op het met redenen posl t iras omkleed verzoek van de Nederlandsche Gezanten teegestaan had , dat de onderhandeling over ™™- de visscherij tot den eersten September zou uitgesteld worden !, Volkomener herroeping van het gesptokene was wel niet mogelijk. Dat carueror Zijne Majesteit werkelijk op derge- ike wijze nederzette, leeren wij uit een schrijven van hem in het eind van Januari. Hier méldt hij, dat hij Prins maurits met toestemming van Graaf wrxLEM LODEWIJK had aan- gespoord zich van het opperbeleid der openbare zaken meester te maken, Maar bij had den Prins niet bijzonder geneigd gevonden, om daartoe voor alsnog over te gaan. — En geen wonder, want de schroom om OLDBNBARKEVELTS boos vermoeden waar té maken moest alleen reeds hem terug houden. 15% 116 ALGEMEENE GESCHIEDENIS EE EEE EEn 1618 — ingebeezemd, eh welk een bewijs van de minachting, met welke zij Prins mavnrrs be pen scheuwden! Deze mocht doen wat hij wilde, nu die hooghartige en zoo weinig Eagelsch- gezinde sannxvert- van het toeneel. was afgetreden, viel de Republek onfeilbaar als een buit den al te gelukkigen: saconvs in-den schoot. Terwijl hij zoo schreef, misleidde caRKETOR misschien sich zelven, maar stellig zijnen Meester: immers moest hij te midden van al die bemoedigende voorstellingen de weinig trooslrijke erkentenis laten invloeijen, dat hij nog »veel van den ouden zuurdeesem onder die lieden” aantref, Elders 1 schrijft hij: » het zijn veeleer andere menschen, dan andere karakters.” En Gede zij dank, dat hij dit naar waarheid schrijven kon. De zamenswering van Enge- land tegen OLPENBARNEVRLET was eene. zamenzwering tegen de onaf hankelijkheid der Republiek. geweest, en ware er. niels van OLDENBARKEVELTS goest overgebleven, sij zou misschien met een ‚goeden uitslag bekroond. geworden zijn. .Àn weerwil van de spoedige terugtrekking van de verachtelijke woorden, waarmede CARLETON de Staten. bejegend had, moet de weergalm hun nog in de ooren geklonken hebben, toen de Fransche Geganten hen zoo wellevend em met zulk eene volledige er- keatenis bunner onwedersprekelijke vrijmacht toespraken, Hoe stak . dese taal bij de opbeschoftheid af van den Eagelsehman! Tosh was die smeekstem vruchteloos, Volgens ze — ~~ de..punten van beschrijving, met advies van den Prins vastgesteld 2, hadden de Staten slagen over de VAR Holland zich moeten voorbereiden op de beraadslaging over de vraag, voor welke era tr de vierschaar de getangenen te recht zouden staan, De-Staten-Generaal, dit was duidelijk, atenene stonden er op, dat bun. de rechtspraak werd overgelaten.. Bekend genoeg was de wijze, waarop het Lid der Edelen met twee leden vermeerderd was, en het doel, waarmede dit geschied was; bovendien het zal niet aan mededeelingen ontbroken hebben, waaruit blijken. kon,-det de Staten-Generaal, door den Prins gesteund, en alzoo met de gansche gewapende macht ten hunnen dienste, voor geene.maatregelen terug zouden deinzen om hunnen wil door te zetteh,. Eigenlijk had de Generaliteit ziek reeds van bet recht ep de gevangenen. meester gemaakt, en zou zij sich nu deor Holland in het ongelijk laten stellen, aan de tegenstanders der omwenteling sulk eenen. triomf gunnen , en de vrucht van al wat reeds verricht was, in ‚gevaar laten komen van verloren te gaan? . Neen! dezulken, die zich verslouten mochten, den wil der Generaliteit te wederstreven, hadden alle reden om voor hunne veiligheid bezorgd te zijn en te vreezen mede in staat van beschuldiging gesteld te. worden, Reeds werden er vertrekken in. gereedheid gebracht, die voor de. wederspannigen tot gevangenis zouden moeten dienen, en mrzzzwawna werd genoemd, als de man, wiens vrijheid in de eerste plaats gevaar liep. Hem vond men MoERSBERGEN Biet, -200 het schijnt, en nu sloeg men de handen aan mozmssERGEN. Deze, die geraden in hechtenis nomen, E^ geronden had natr Munsterseh. grondgebied uit-te wijken, werd atdaar den 219" January 1 ganceton, lll, p. 14. z - . 3 Besol, Stat. v. Holl. 20 Dec. 1618. DES VADERLANDS, | 117 EN Eeen ep het huis te Merveld op last van de Staten-Generaal door verraderlijk binnengedrongen 1618 — raiters opgelicht en naar Zuiphen gebracht om later naar ’s Hage vervoerd te worden 1, ps Gegrond was dus de vrees, die in Holland hoerschie. Maar ook waren al de gronden tot plichtverzaking, die: de vrees slechts aan de hand kan doen, noodig: om het moge- lijk te maken, dat men ‘zich verstaalde tegen de redenen, in het rekest en de beide deductiën omstreeks dezen tijd door orpzwsAnwEvzurs betrekkingen bij de Staten van Holland ‘ingeleverd 2 ` - Den 22*9 Jamuarij dan werd het zesde punt van beschrijving, betreffende de rechters ever de gevangenen te stellen, ter hand genomen; het rekest van de betrekkingen van OLDENSARNEVELT en een ander van die van HOGERBEETS gelezen, wen ab de leden, zoo- wel de Edelen als de Steden verstonden, dat in deze zaak de hoogheid, vrijheid en ge- rechtigheid van Holland moest worden bewaard.” Zoo zou men dan het recht der Provincie toch. handhaven? Neen! Op dien aanhef volgt het besluit: » daarom zou men bij de Generaliteit verzoeken, dat de judicatuur over de drie gevangenen zou mogen komen aan deze Vergadering’ Hiermede gaven de Staten van ‘Holland hun recht reeds op. in: plaats van te verklaren, dat zij zich hun recht niet zoüden laten ontne- men, en der Generaliteit aan te zeggen, dat zij er zich van dachten te bedienen, wil- len zij haar verzoeken het wel te mogen gebruiken. Nog verder ging de inschikkelijk- heid: men verenderstelde reeds als zeker, dat het ‘verzoek door de Generaliteit zou wor- den afgeslagen, en in dit geval besloot men, dat men over deze zaak » met de andere Provineiën niet zou komen in geschil,” — Dit was gevaarlijk, en wat zouden zij voor het recht gaan strijden? © Dan mochten zij wel beginnen met van bun eigen onrechit- matig verkregen lidmaatschap afstand te doen. — Dus meenden zij, dat het recht van de Provincie genoegzaam gewaarborgd zou zijn, soo zij de voorwaarde bedongen, dat sij van de aan te stellen rechters een grooter aantal dan de andere Provineién zouden: be- noemen, Doch alvorens een vast besluit te nemen verzocht men de Gedeputéerden, die reed» in de zaak der gevangenen werkzaam geweest waren, een bepaald: advies op ‘te maken. — Hiermede was de zaak reeds naar den zin der Generaliteit uitgemaakt. — aan de Generaliteit en de Provinciën in het — — ‚ uit kracht 1. Resol. Stat.-Gen. 4 Febr. 1610. Resol. v. Holl. 4 Febr. smaunr, Reehispleg. bl. 40. canizTON, M,.p. 373, 374. Volgens cameron (III, p. 12) zoe monssaeassx zieh bj de inhechienisnemóng ` lafhartig hebben aangesteld. 2 Zie den inhoud van dit rekest en de beide Dedactiën bij saanpr, Rechtspleg. bl, 8837. 1018— 1631. 118 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ee | van het 35*° Artikel der Unie, dat in verscheidene gevallen was toegepast, zelfs nog onlangs bij de aanstelling der Gecommitteerden terr verhoore der gevangenen” — De gronden en voorbeelden, in het advies aangevoerd, hadden niet veel te beduiden, als men zich met dit laatste antecedent behielp: immers was het juist de vraag, of het rechtmatig was geweest, het recht om de gevangenen te verhooren aan de Generaliteit over te laten, en dit was nog bovendien geschied met uitdrukkelijk voorbehoud .van Hollands recht in deze zaak, Maar wat behelst dan het 23% Artikel der Unie? » De Provinciën belo- ven al de artikelen (der Unie) te onderhouden en te doen: onderhouden, verklarende alles wat daarmede strijdig mocht worden gedaan, nietig en van onwaarde, onder ver- bindtenis van hare en aller ingezetenen personen en goederen, die zij allen Heren en gerechten onderwerpen, belovende zich niet te zullen behelpen met eenig verzet van rechte, hiermede niet overeenkomstig.” Hier is van geene door de Unie gespannen of te spannen vierschaar sprake, maar van alle Heren en gerechten, dat is, van de be- staande rechtsmachten zonder onderscheid, voor welke ieder ingezetene, uit kracht van het reeht de non evocando, betrokken moest worden. Deze gewone rechters mochten, en ziedaar wat dat artikel bedoelt, geen recht tegen dat wat bij de Unie was: bepaald, laten gelden, iets dat niet denkbaar was, zoo de Unte gemeend had dat de Generaliteit zelve de rechters zou stellen. Alzoo zegt het artikel der Unie, waarop men zich be- riep, juist het tegenovergestelde van hetgeen men er mede bewijzen wilde, en hoe kon dit anders? De Unie was eene confederatie, en confederatie geeft uit haren aard geene rechtsmacht aan eene der in bondgenootschap tredende partijen over de andere. Wel had de Generaliteit recht van bedwang tegen eenige Provincie, die in gebreke bleef den bendsplicht te voldoen; doch dit recht steunde op de natuurlijke vrijheid, welke ieder Seuverein, hij aldien hij verongelijkt is, tegen een ander Souverein gebruiken mag, en moest gehandhaafd worden tegen de Provincie, niet tegen enkele ingezetenen, die volstaan konden met te deen, wat hun door hunne Provinciale Overheid werd gelast !. 