Het arsenik deszelfs herkenning en vermoedelijk voorkomen in bewerktuigde ligchamen ...
I] 1?T JU lil JU : LIGCHAMEN .t,- * VÓÓR ï DOOR A G. HIRSCH Apotheker, Apotheker Naar het Hoogdüitsch P. VVS GENDEREN STORT t Med, Cand , ■ W&- öi lp« ^ . y-y 'v -■ 'y ' '■' :\'r : '* ’ , , ■ ■ , ■' ■' • v , • • - V \ KÜès 'Mx- ■' ' WmèMI m ’ ' = • y* ,K ■ ■••; ' ;•. •■ :c/#Éêv'--ï;' 4 W>' iÄ'^S'Vrfr i&SIfe tiMSI Ét v:''- ’ ». SS :« • «P . ■ , ■ ïif&pq-'xty}- i « g§®te ■■ ..-•. ' ‘>t • • •*.. -i’ feïj • > •-. . -•••. ' - r...; ■■>, ■ •'>■■ ,: ■ • ■ - •_:- ; v-v ’$$*#}. Mïv' ft1 Vi;> ' . V . tT'^fc'J.S •< «fr rt ■PP'.py :. V V v ',*/w -V.1 «• . w w. : •>■■ «r- v~;-%'V . ...'.- • ,•'; 'i; .■'•'^v.' Vi; ‘ • ■ K Ti ?5&i' «®£s ÉMfêl - ' , ; * -’< , ?•- • vA ' •• ! **\£ .. .•■•■■ ■• - ". . ; ; 5 .. ..-> . - 7 , v':' ■■:<•>-.• ■ .l/-.- .- . 1.. ' ■•. •’- ; ’ S-*ï 'Urh1'*''. ->r, ■ ; v: x5?ii.Vi :wÄiSI pv i ïMiM. • ■ ■ ■ÜMhM : ■ ,v>; • v,;.' '.' 1 -. ■ / -.vA-vk.. "’ ■ »«, ' -S.' ;••••.>..,• SSSej ■ -v --M ■ , . r , - 1 rn^mi ■ ■ -•: >••«• v -.' ■/•••■■ '• . ' , ,. - ■ ■ •/ i. ■■'■;■ 7 .•>'-■•' ’ -■ V . . .: ■ . ■. . . '.■ ’<i' ■*• ■ ■ . J •Si'-'« . p-v1- >;. '• w;; ;'/ ■• , \ ■*' ■ .: • . V/V ypl^pfï Cp'l - ■ • • S'}&£ u :... ■ -. .. v ^ÜHPÜ ifePP j , ' ■ I : ' ' miïiïk',. . : 'P.:ov «ft- . . • . :■ ■ ,.V:T' y' .:■ :><v |£v. y- •-:■ ■• 1 ’ ^Ä^;AvV>.'?Pv;:;:AVvHT',S ■ ^ V.v - '> V - v' ' M, ■' . ’ü' ' .•r : ärV, . —; 7- . . v •• .. ; v. t P P>-;SP. >;Ov p- V. ' '>■' ,r. ■ H E T * v ■ . , .* ■{,. - ! .V <jf * .,«# », i 4* ARSENIK, DESZELFS IIÉRKEXIMNG EN VERMOEDELIJK VOORKOMEN IN BEWERKTUIGDE LIGCHAMEN. LEIDDRAAD TOT ZELFONDERRIGT EN TOT PRAKTISCH GEBRUIK B IJ GEKEGTELIJK-SCHEIKENBIGE ONDERZOEKINGEN yoor ARTSEN , NATUURKUNDIGEN , APOTHEKERS EN REGTSGELEERDEN. DOOR Dr. A. DUFKOS en A. G. HIRSCH, Apotheker . Apotheker. Tfioet 'm c)6H felcót ^éduikte afOeefotu^ew» Naar het Hoogduitsch DOOR P. van GENDEREN STORT , Med. Cand. TE GRONINGEN , BIJ J. OOIKEKS, 1843. Digitized by the Internet Archive in 2017 with funding trom Wellcome Library 'Ki .J https://archive.org/details/b29342168 VOORREDE VAT? DEN VERTALER. S)e goede ontvangst der oorspronkelijke uitgave deed mij hesluiten het onderhavige geschrift in onze moedertaal over te brengen , daardoor hopende hij te dragen tot de verbreiding van de kennis eener zaak , welke met regt tot eene der belangrijksten in de ge- regt e lijke scheikunde mag worden gerekend , Ik heb mij zoo veel mogelijk woordelijk aan den zin gehouden , daarbij maat en gowigt latende , zoo als dezelve in het oorspronkelijke werk zijn op ge- geven. Enkele wetenswaardige proefnemingen zijn door mij x in den vorm van noten > aan het werkje toegevoegd , iV dt het gebrekkige in mijnen arbeid aanbelangt f dit hoop ik zal de lezer goedgunstiglijk verschoonen. In de hoop van eenen niet geheel nutteloozen en on - gevalligen arbeid te hebben verrigt , bied ik deze mijne vertaling aan onze vaderlandsche geleerden aan. DE VERTALER, LEEUWARDEN, Febr narij 1843, VOOEIIEBE »ER SCHRIJVERS j tPe verkregene resultaten in aanmerking nemende v maken wij , niet geheel zonder eenige bevrediging , in de navolgende bladen , in doelmatige zamenvoeging met de geloofwaardige ervaringen van andere schei- kundig en , de uitkomsten eener groote reeks van proef - nemingen bekend , welke wij ter opheldering van een gedeelte der geregtelijke scheikunde in het werk stel- den, hetwelk in den jong sten tijd het onderwerp van veelzijdige onder handelingen is geworden. kV ij wenschen door onzen arbeid ook den in de scheikunde onervarenen , welke in deze sloffe belang stelt , au fait van dezelve te stellen , en van den anderen kant den minder geoef enden scheikundigen Inquirent , eenen leiddraad voor de middelen en handelwijzen , hij tvelker opvolging hij het zekerst het voorgenomene doel bereikt , in handen te geven. Mögt ons de bereiking van dit oogmerk niet geheel mislukt zijn ! BRESLAU , December 1841. DE SCHRIJVERS. Inleiding . i. i-2o. I. Natuur- en scheikundige eigenschappen van het arsenikmetaal en deszelfs zuur- stofverfoindïngen 4-49* 1-7. i. Arsenikmetaal • . . . 4* 5. Arsenik waterstofgas • •......* 7. 8-i3. 2. Arsenigzuur . . 9. 10. Herleiding door middel van kooi • • . . 11. 12. Verandering in arsenikwaterstofgas en herlei-  het zoutzuur . 22. Herleiding door middel van den galvanischen toestel ............. 23. Verhouding tegen het zwavelwaterstofgas . . 2 6. Herleiding van het zwavelarsenik . . . 28. Constatering van den arsenikspiegel . . . 3i. Verhouding tegen eene oplossing van zilver- oxyde 33. Verhouding tegen ammoniahoudend koperoxyde 84. 13. Gebruik van het arsenigzuur 35. i4”i5, 3. Arsenigzure zouten 38. 16-17. 4« Arsenikzuur .......... 42* 18-19.  liet arsenik in orga- nisclie mengselen . 49- ?3. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 1. Methode van Valentin rose .. 2. » » BERZELIUS .... 3. » » LIEBIG 4» » » MARSH ..... 5. » »de Schrijvers .. 6. » » ORFILA 3 1-32. Beproeving der ORFiLA^sche methode 33-34. III. Het voorkomen van arsenik in bewerk- tuigde ligcbamen 74  (Gevolgtrekkingen]. ...... V. Aanhangsel Nieuwere proefnemingen van orfila , . . . • » » e danger en flandin. Verbrandings wijze met zwavelzuur » » salpeter ...... 5i. 54. 55. 56. 61. 65. 69. -78. 74. 7$. 75. 78. 79* 81. 8r. 82. 83. 85, * Als metaalvergift bekleecjt het arsenikmetaal , en wel voornamelyk in deszelfs verbindingen met zuurstof, wat de intensiteit van deszelfs vergiftigheid aanbelangt, voorzeker de eerste »plaats, en inderdaad, hetzelve wordt ook het meest van alle vergiftige zelfstandigheden ter vergiftiging gebruikt. Van de 94 gevallen van vergiftiging , waarvan de Jaargangen 1825— -32 der Gazette des trihuneaux verslag mededeelen , zijn er niet minder dan 54 ver- giftigingen door wit arsenik of arsenigzuur te weeg ge- kragt. Yolgens bunsen en berthold , worden er in door- snede zekerlijk 9/ïo van de over het algemeen voorko- mende vergiftigingen door arsenik veroorzaakt. Even als de voortreffelijkste geneesheeren zich uit dien hoofde hebben bezig gehouden met het beoefenen der ver- schijnselen , welke de werkingen van deze zelfstandigheid in het bewerktuigde ligchaam te weeg brengen , en met het opsporen van hulpmiddelen , welke de door hetzelve te weeg gebragte stoornissen konden uit den weg ruimen , zoo ook hebben de ervarenste scheikundigen er zich op toegeïegd , om de scheikundige eigenschappen van dit vergift te bepalen , en zekere middelen en handelwijzen uit te vinden , om deszelfs aanwezcndheid te herkennen , in welke soort van verbinding of vermenging hetzelve 1 2 ook moge voorkomen, eensdeels orn daardoor daar, waar nog hulp mogelijk is , den geneesheer in de keuze der geneesmiddelen te leiden , en anderdeels om den reg- ier bij geregielijke gevallen in staat te stellen , een ze- ker oordeel te vellen. Geen onbevooroordeeld geneesheer zal de bedriegelijk- heid der ziektekundige verschijnselen en derzelver on- toereikendheid, om te kunnen bewijzen, dat er eene ver- giftiging door arsenik heeft plaats gehad , in twijfel trekken. Het is echter niet zoo gelegen met de resultaten , welke ons de scheikundige proefnemingen opleveren , daar tot staving hiervan alleenlijk het bewijs van de aan- wezendheid van dit vergift , in het ligchaam , of in het genoten voedsel of geneesmiddel, vereischt wordt. De middelen en handelwijzen, welke de scheikunde ter bereiking van dit oogmerk aan de hand geeft, leiden zonder twijfel tot het doel , wanneer dezelve slechts met behoorlijke naauwkeurigheid en kennis van zaken worden in het werk gesteld. Alhoewel er in den kaatsten tijd gevallen zijn voorge- komen , welke niet ongeschikt waren , om de juistheid dezer bewering te doen betwijfelen , ja zelfs geheel en al om ver te stooten , zoo werden dezelve echter door omstandigheden veroorzaakt , welke volstrekt niets ge- meen hebben met de daadzaken , op welke het oordeel van den ervaren5 scheikundige gegrond is (*). • (*) Wij bedoeïen bier de elders reeds meermalen gegispte , on- gepaste geregtelijke handelwijze in het crimineel proces van de beruchte laffarge , en den daardoor te weeg gebragten , van den kant van raspail met onwetenschappelijke wapenen gevoerden , scheikundigen strijd tusschen den laatstgenoemde en orfila. (Memoire sur Vaccusation d’empoisonnement par Varsenic. par f. w. raspail. — Affaire Laffarge. Paris. Octobre 1840. — en Réponse aux e'crits de M. raspail sur Vaffaire de Talie par m. m. orfila , bussy et olivier. Paris Decembre 1840.) Hot is or echter geheel anders mede gelegen , in- dien de voor korten tijd door een’ der beroemdsten van de nog levende toxicologen uitgesprokene ^stelling waar is , dat namelijk het arsenikmetaal een natuurlijk be- standdeel der bewerktuigde ligchamon uitmaakt, Indien dit het geval ware , dan zoude het aanvoeren van een scheikundig bewijs voor de aanwezèndheid van arsenik- metaal in een van vergiftiging verdacht ligchaam zeker- lijk niet meer voldoende zijn, ook zelfs niet, wanneer men aannam, dat de herkenning van het, tot het Organis- mus behoorend vergift van zekere voorwaarden afhanke- lijk was. De stelling van orfila heeft, zoo als te ver- wachten was , van onderscheidene kanten tegenspraak ge- vonden ; de zaak echter heeft tot nog toe in geenen deelo die duidelijkheid verkregen , welke vereischt wordt , om ook diegenen , welke geene scheikundigen ex professo zijn , in staat te stellen , een onbevooroordeeld en zelfstan- dig oordeel vóór of tegen dezelve te vellen. Door de be- langrijkheid des onderwerps aangespoord, hebben ook wij ondernomen , het ontwerp van orfila aan eene naauw- keurige toetsing te onderwerpen , en hebben te dien einde eene reeks van proefnemingen in het werk gesteld , welker naauwkeurige beschrijving wij , met betrekking tot den aard en wijze van uitvoering en de resultaten , ' welke zij hebben opgeleverd , in de navolgende bladen aan de beproeving van zaakkundige beoordeelaars willen onder- werpen; van meening zijnde, dat deze proefnemingen en derzelver resultaten niet ongeschikt zouden zijn , om de vraag derzelver oplossing te doen naderen , en der schei- kunde hare regten als eene positive wetenschap in derge- lijke gevallen te doen wedervaren. Vóór dat wij echter tot een omstandig verhaal onzer proefnemingen overgaan , achten wij het niet ongepast , eene beschrijving der eigenaardige natuurkundige ei- genschappen Van het arsenikmetaal en deszelfs zuurstof- verbindingen , en wel voornamelijk eene naauwkeurigo 4 opgave benevens eene kritische beschouwing der verschil- lende middelen en handelwijzen , welke door geloof- waardige onderzoekers en door ons zelven ter ont- dekking en herkenning dezer zelfslandigheid yoorgesteld en ten uitvoer gebragt- zijn geworden, te laten vooraf 4 gaan , om ook de leeken in staat te stellen , een zelf- standig oordeel te vellen over de zekerheid der schei- kundige bewijzen in deze soort van onderzoekingen. I. Natuur- en scheikundige eigenschappen van het arsenikmetaal en deszelfs ztiur^ stofv erbindingen. c 1. Arsenikmetaal. Arsenik. Arsen. § i. ■ Het arsenikmetaal is eene scheikundige grondstof, d. i. een ïigchaam , hetwelk tol nog toe langs den schei- kundigen weg in geene scheikundig ongelijksoortige be- sta ml de den ontleed heeft kunnen worden. Gewoonlijk wordt hetzelve onder de metalen gerangschikt , doch be- toont zich in vele opzigten niet minder verwant te zijn aan de metalloïden en vormt als bet ware eenen overgang tusschen deze beide klassen van scheikundige grond- stollen. § 2. Het gedegen arsenik , zoo als hetzelve in het delfstof^ felijk rijk voorkomt, heeft meestal eene nier-, kogel- of druiven vormige gedaante , met afschilfering van nap vor- mige stukjes. liet door de kunst uit ertsen vervaardigd, regulinïsch arsenikmetaal vormt als metaal blinkende korsten , en somtijds kristalvormige massa’s , welke naar ééne rigting volkomen splijtbaar en op de versehe breuk zeer sterk als metaal blinkende zijn. Aan de lucht bloot- gesteld, verliest het zuiver arsenikmetaal spoedig des- zelfs glans, en wordt dof en grijsachtig-zwart ; hetzelve is broos , laat zich gemakkelijk tot poeder brengen , bezit eene soortelijke zwaarte van 5,70 tot 5,96 , heeft smaak noch reuk , en vervliegt tusschen 330° en 360° (*) in eenen kleurloozen damp , zonder vooraf te smelten. Leidt men de dampen in luchtdigt geslotene vaten , dan ver- dikken zich dezelve tot kristalvormige korsten of tot een grof zwart poeder ; zij bezitten eenen doordringenden , het knoflook evenarenden reuk , welke voor dit metaal bijzonder kenmerkend is , dewijl geene andere metaal- achtige zelfstandigheid ons iets dergelijks aanbiedt. § 3. Het arsenikmetaal heeft eene groote geneigdheid , om zich met de zuurstof te verbinden , en reeds bij den gewo- nen warmtegraad heeft zulks plaats , wanneer hetzejve gelijktijdig aan de inwerking van lucht en vochtigheid wordt blootgesteld; het doffe, grijsachtig-zwarte beslag, waarmede het als metaalblinkend arsenikmetaal in eene vochtige lucht bedekt wordt , is arseniksuboxyde d. i. eene verbinding van het arsenikmetaal met de geringste hoeveelheid zuurstof, hetzelfde dat men verkrijgt, wanneer men het tot een fijn poeder gebragt metaal onder eene bevochtigde glazen klok plaatst, en hetzelve van tijd tot tijd op nieuw wrijft. Men heeft zelfs waargenomen , dat eene groote hoeveelheid versch gesublimeerd arsenikme- taal , met water bevochtigd wordende , zich somtijds tot ontvlamming toe kan verhitten. Er ontstaat echter bij eenen zoo hoogen warmtegraad geen arseniksuboxyde , maar eene aan zuurstof rijkere verbinding , namelijk het (*) De schrijvers bedoelen hier graden van de schaal van Fahrenheit, alhoewel zij op bladz. 29 en elders gebruik maken van de honderddeelige schaal, Fertaler. ft arsenigzuur (acidum arsenicosum) , of zoo als men. het gewoonlijk noemt, het witte arsenik. Het zuivere arsenik- melaal ondergaat in luchtvrij water geene verandering , noch bij koude , noch bij warmte , evenmin in drooge lucht, bij eenen gewonen warmtegraad. Indien men het- zelve echter bij toetreding der lucht tot verdamping toe verhit , dan veranderen zich de dampen , onder opslor- ping van zuurstof, in eenen witten rook, welke op de omliggende voorwerpen als een wit poeder wordt neder- geslagen. Ook dit poeder is arsenigzuur. Indien men het zwarte arseniksuboxyde in water kookt , dan verdeelt hetzelve zich in zuurs tof vrij metaalpoeder , hetwelk naar den bodem van het vat zinkt, en in arsenigzuur, het- welk in het water wordt opgelost. Alhoewel men daar- om ook niet wil tegenspreken , dat zuiver arsenikme- laal aan zuiver water , waarin het volstrekt onoplosbaar is, geene vergiftige eigenschappen mededeelt, zoo is dit evenwel anders gelegen met arsenikmetaal , hetwelk ge- durende eenigen tijd 'aan de inwerking der gewone dampkringslucht of aan die van luchtbevattend water , waartoe men al het water kan rekenen , dat met lucht in aanraking gestaan heeft , blootgesteld is geweest , daar men onder zulke omstandigheden de vergiftige werking van . het arsenikmetaal niet in twijfel zal trekken. Indien men de gemakkelijke verzuring van het arsenikmetaal , de oplosbaarheid van het zich vormende arsenigzuur in bijna alle vloeistoffen , en de vernielende werkingen , welke het laatstgenoemde op het Organismus uitoefent, in aanmerking neemt , dan moet men in het algemeen alle vloeistoffen , welke met arsenikmetaal in aanraking zijn geweest , als arsenikbevattend , en dus als meer of minder vergiftigend beschouwen. §4. Het salpeterzuur is een bijzonder krachtig oplossingsmid- del voor het arsenikmetaal. Vooral in de warmte oefent het ecne krachtige werking op hetzelve uil, en het ar- 7 senikmetaal , helwelk het salpeterzuur van een gedeelte van deszelfs zuurstof berooft, wordt in arsenigzuur veranderd. Indien men in plaats van enkel salpeter- zuur , een mengsel van dit en zoutzuur neemt , dan ge- beurt de oplossing nog schielyker ; in een zoodanig ge- val echter bevat het vocht geen arsenigzuur , maar eene aan zuurstof nog rijkere verbinding, welke arsen- zuur of ook arsenikzuur genoemd wordt. In deze ver- bindingen , waarover later nog breedvoeriger zal worden gesproken, bevatten 100 deelen metaal 31,9 en 53,18 deelen zuurstof. § 5. Wanneer men een mengsel van arsenikmetaal met pot- asch of soda tot smelting toe verhit, dan heeft er eene scheikundige werking tussehen beide stoffen plaats; het arsenikmetaal verdeelt zich onder de bestanddeelen van het loogzout , en er wordt arsenigzure potasch en arsenikpotassium , of, wanneer men soda heeft aange- wend , arsenigzure soda of arseniksodium gevormd. Brengt men de gesmoltene massa , . welke de zoo even- genoemde verbindingen bevat , met water in aanra- king, dan heeft er wederom eene scheikundige werking plaats tussehen het water en het arsenikpotassium of het arseniksodium , er vormt zich op nieuw potasch of soda en er wordt arsenikwaterstofgas ontwikkeld, het- welk eene gasvormige verbinding van waterstofgas met arsenikmetaal is. Van alle verbindingen van het arsenik- metaal is deze de vergiftigste , en in eene geringe hoe- veelheid met de lucht vermengd deelt zij aan dezelve eene , voor de gezondheid der in zoodanige lucht ade- mende menschen en dieren zeer nadeelige werking mede. Behalve onder de zoo even beschrevene omstandigheden , ontwikkelt zich deze vergiftige gassoort even eens in al die gevallen , in welke bet waterstofgas zich , op het oogenblik van deszelfs ontwikkeling, met zuiver of geoxydeerd arsenikmetaal in aanraking bevindt, zoo als n bij de rotting van met arsenigzuur bezwangerde or- ganische of georganiseerde ligchamen , verder bij de op- lossing van arsenikbevattend tin , zink of ijzer in zoutzuur of verdund zwavelzuur , alsmede bij de oplossing van ove- rigens zuiver tin, zink of ijzer in arsenikbevattend zout - of zwavelzuur. Het waterstofgas, hetwelk zich hierbij ontwikkelt , is altijd met eene meerdere of mindere hoe- veelheid arsenikwaterstofgas verontreinigd , waarvan men zich gemakkelijk kan overtuigen , indien met het gas door eene , van dik glas gemaakte , naauwe glazen buis laat stroomen , welke men op een zeker punt tot gloei- jing toe verhit heeft. Zoodra het arsenikwaterstofgas met de gloeijende plaats in aanraking komt, dan worden des- zelfs bestanddeelen gescheiden ; het arsenik hecht zich aan de buis boven de verhitte plaats vast, en bekleedt dezelve met een spiegelglad , zwart-grijs aanslag. Indien men het gas laat stroomen door eene glazen buis , welke aan het eene einde in eene fijne punt uitloopt , hetzelve doet ontvlammen en vervolgens een stukje por- selein eenige lijnen boven de vlam houdt , dan verkoelt zich de vlam in die mate , dat alleenlijk het waterstof- gas verbrand wordt, terwijl het arsenik zich, op gelijke wijze als in de glazen buis , aan het porselein vasthecht. Op deze eigendommelijke wijze van vorming van het arse- nikwaterstofgas , alsmede op deszelfs zoo even beschrevene , eigendommelijke eigenschappen is de later nog nader te vermeldene , door james marsh voorgestelde ontdekkings- wijze van het arsenik gegrond. § 6. Het arsenik verbindt zich tevens op eene menigvuldige wijze met de meeste overige metalloïden, als daar zijn Chlorium , Jodium, Bromium, Sulphur , enz. van welke verbindingen alleen die met sulphur , welke onder den naam van rood en geel arsenik (realgar , rusgeel of oper- ment) voorkomen , eenige opmerking verdienen met betrekking lot do medicina politica , daar dezelve als 9 voorwerpen van handel en nijverheid in gebruik zijn« Wij willen aan dezelve uit dien hoofde in het navolgende eenige §§ wijden. Het arsenikmelaal zelf komt in den handel voor on- der den naam van vliegensteen , vliegenkobalt , scherven- kobalt , nappenkobalt ( Näpfchencobalt ) en vliegenver- gift ; deszelfs gebruik echter is , over het geheel geno- men , zeer beperkt ; meestal gebruikt men hetzelve slechts tot vergiftiging van vliegen en tot bereiding van den jagthagel en van het zoogenaamde witte koper of witte tombak. Bij voorkomende gelegenheid, herkent men hetzelve gemakkelijk en zonder twijfel aan den knof- lookachtigen reuk, welken hetzelve, zoo als reeds is aangehaald, rondom zich verspreidt, wanneer het- zelve op gloeijende kolen of in de vlam eener sol- deerpijp verhit wordt. Bovendien kan men hetzelve ook daaraan herkennen, dat hetzelve, aan het onderste einde eener schuinsgehoudene , aan beide einden open zijnde glazen buis verhit wordende, in arsenigzuur veranderd wordt, hetwelk zich als een wit poeder aan het boven- ste gedeelte der buis vasthecht , en in water opgelost zijnde , ons door herleidingsmiddelen dezelfde eigenschap- pen aanbiedt , welke eene waterige oplossing van arse- nigzuur kenmerken. 2. IrseHigzuur. Wit Arsenik* §8. De witte zelfstandigheid, welke gevormd wordt, wan- neer men arsenikmetaal onder toetreding der lucht ver- hit, is eene verbinding van 75,81 deelen arsenik met 24,19 deelen zuurstof; in het scheikundig stelsel noemt men dezelve arsenigzuur , omdat zij tot de zoutba- ses in dezelfde verhouding staat als de zuren ; in het dagelijksche leven draagt dezelve den naam van witte 10 arsenik . Het arsenigzuur komt als zoodanig reeds ge- vormd (. Arsenikhlüthe ) slechts in eene geringe hoeveel- heid in het delfstoffenrijk voor ; in het groot verkrijgt men hetzelve uit arsenikbevattende ertsen , vooral uit den arsenikerts , eene verbinding van arsenik alleen met ijzer ( Mispickel ) , of met ijzer en zwavel , door denzelven on- der toetreding der lucht in daartoe afzonderlijk ingerigte smeltovens (giftovens) te roosten. Hetzelve komt in den handel voor , deels in de gedaante van een wit poeder (giftpoeder) , deels in die van eene witte , glazige , broze , niet gekristalliseerde massa (arsenikglas) , w elke langen tijd bewaard wordende, een melkwit en op porselein ge- lijkend aanzien aanneemt. Beide soorten van arsenig- zuur zijn zonder reuk, en hebben slechts weinig smaak. Indien men echter eene korrel van dezelve met eene gloeijende kool of met wit gloeijend ijzerblik in aanra- king brengt , dan ontwikkelt zich terstond de eigen- dommelijke knoflookreuk van dampvormig arsenikmetaal , door dat namelijk het arsenigzuur , onder de bijge- bragte omstandigheden , door de genoemde zelfstandigheden van derzelver zuurstof beroofd, en zoodoende tot metaal herleid wordt. § 9- Wanneer het arsenigzuur , zonder in aanraking te zijn met eene desoxyderende zelfstandigheid , b. v. in eene glazen buis, verhit wordt, dan vervliegt hetzelve in de gedaante van eenen reukeïoozen , witten rook. Be- werkstelligt men de verhitting in eene aan het eene ein- de geslotene glazen buis , ter wijdte van 1 lijn en ter lengte van 3 — 4 duimen, in welke buis men vooraf, behalve het arsenigzuur, tevens een weinig kool ge- daan heeft, dan wordt het arsenigzuur herleid en men verkrijgt in het bovenste gedeelte der buis een zwart- grijs , spiegelend sublimaat van arsenikmetaal , hetwelk zich door uitwendige aanwending van hitte gemakkelgk van de eene plaats naar de andere en eindelijk zelfs 11 uit de buis laat drijven, waarbij men dan terstond den knoflookreuk kan bemerken. § 10. Daar de laatst vermelde proefneming ons , in al die gevallen , in welke de te onderzoekene zelfstandigheid vlugtig is , en met geene organische deelen vermengd voorkomt , welke in het vuur verkolen en empyreumati- sehe producten opleveren, als daar zijn: gom, suiker, wijnsteen , enz. , bij eene geschikte uitvoering , een af- doend bewijs vóór of tegen de aanwezendheid van het ar- senigzuur aan de hand geeft, voornamelijk wanneer men den metaaïspiegel , op de hier onder beschrevene wijze, nog verder onderzoekt, zoo willen wij de uitvoe- riug dezer proefneming, naar de opgave van berzelius , naauwkeurig beschrijven. Men trekke eene glazen buis zóó uit , dat de diameter van derzelver uitgetrokken gedeelte even groot is, als die eener dikke breinaald , en smelte de uitgetrokkene punt, welke de lengte van éénen duim niet mag te bo- ven gaan , aan het einde digt. Vervolgens brenge men de kleine hoeveelheid van het te onderzoeken arsenig- zuur , welke minder dan een milligram (ten naasten bij I/(30 Gr. Pruiss) kan bedragen , in de punt der buis a , en plaatse daarboven — _ een stukje houts- ^ kool , hetwelk in het door h en c aan- getoonde gedeelte der uitgetrokkene glazen buis geschoven wordt. Daarop verhitte men de glazen buis voorzigtig tus- sehen b en c, op de plaats, waar het stukje houtskool ge- legen is , en eerst dan , wanneer dit gloeit , verhitte men de punt a , zoodat de dampen van het arsenigzuur , over de gloeijende houtskool moeten heen stroomen; het ar- senigzuur wordt hierdoor herleid , en vormt in het kou- dere gedeelte der buis , by d , eenen spiegel van zwart arsenikmelaal. De buis verhit men het best in de een- 12 • voudige vlam eener spiritus-Iamp , zonder behulp der soldeerpijp. Was er eene zeer geringe hoeveelheid van arsenigzimr aanwezig , dan verkrijgt men slechts een zwart aanslag tusschen c en d ; het is echter gemakkelijk, om het gesublimeerde, door middel van de vlam eener soldeerpijp , tot eenen smallen ring van arsenikmetaal bij een te brengen. Men snijde nu de punt bij c af, en ver- hitte do buis bij d gedurende een oogenblik in de vlam eener spiritus-lamp , om zich door de ontwikkeling van den knoflookachtigen reuk te overtuigen , dat de ver- kregen spiegel werkelijk uit arsenikmetaal bestaat. Wan- neer men bij het doen der proefneming gebruik maakt van houtskolenpoeder, in plaats van stukjes houtskool, dan wordt, bij eene onvoorzigtige aanwending der hitte , de lucht tusschen de afzonderlijke deeltjes van het poe- der uitgezet , en er kan ligtelijk iets van hetzelve in het wijdere gedeelte der buis worden geschoven, waardoor dit gedeelte zwart , of ten minste verontreinigd wordt. Bij het gebruik van stukjes houtskool , gelukt echter de proef- neming altyd , zelfs dan , wanneer de hoeveelheid van arsenigzuur zóó gering is , dat dezelve op eene fijne weegschaal niet meer kan gewogen worden. Wanneer de zelfstandigheid , welker gehalte aan ar- senigzuur moet onderzocht worden, van gemengden aard is , hetwelk blijkt óf uit derzelver kleur , óf uit derzeiver onvolkomene vervlugtiging , wanneer dezelyo , in eene aan het eene einde geslotene buis, verhit wordt, dan bewerkstelligt uien het onderzoek het zekerst naar de in § 15 onder a en h opgegevene wijze. § n. Het lot poeder gebragte arsenigzuur laat zich in koud water bezwaarlijk oplossen en kan zelfs slechts met moeite door hetzelve nat gemaakt worden; in kokend water daarentegen is het gemakkelyk op te lossen. Het door- schijnende arsenikglas of deszelfs poeder (amorph ol on- gekristalliseerd arsenigzuur) heeft tot deszelfs oplossing 105 (leelen koud en 10,3 deelen kokend water noodig ; bij de verkoeling der oplossing scheidt zich het gekristak liseerde arsenigzuur in kleine achtvlakkige kristallen af. Het naar porselein gelijkend (gekristalliseerd) zuur, als- mede datgene , hetwelk zich uit eene waterige oplossing in kristallen afscheidt , is in 80 deelen koud en in 9 deelen kokend water oplosbaar. De oplossing van het amorphe arsenigzuur kleurt het bïaaiiwe lakmoes pa- pier rood, die van het gekristalliseerde echter niet; bei- de zijn zonder kleur en reuk en hebben eenen zwak zamenlrekkenden smaak. § 12- De aanwezendheid van arsenigzuur in eene waterige oplossing kan op verschillende wijzen ontdekt worden , namelijk a ) door herleiding , d. i. wanneer het arsenik in deszelfs metaalstaat uit dezelve wordt afgescheiden. Men kan de herleiding verschillend , met meer of minder voordeel ten uitvoer brengen : cc) Door -middel van kool: Men doope een uilgegloeid stukje houtskool , ter lengte van 2 duimen en ter dikte van 1 lijn , *met deszelfs eene einde , tot over de helft van deszelfs lengte, in dc te on- derzoekene vloeistof en late hetzelve vervolgens sterk uitdroogen , door hetzelve in eene buis te doen , welke men in heet zand legt en waaruit nien het vocht weg neemt , door een te zamen gedraaid stukje vloeipapier. Hierop schuive men het stukje houtskool in de hierboven beschrevene herleidingsbuis , verhitte dezelve, op de plaats, waar het niet nat gemaakte einde van het houts- koolstukje gelegen is, boven eene spiritus-lamp met dubbelen luchtstroom , tot gïoeijing toe , en brenge ten laatste ook het natgemaakte einde in de vlam ; het arsenigzuur , indien hetzelve aan- wezend is , wordt tot metaal herleid , hetwelk 14 zich in het bovenste gedeelte der buis afscheidt. Indien de eerste proefneming geen , of geen vol- doend resultaat heeft opgeleverd , dan herhale men dezelve , doch zóó , dat men het eene ein- de van de houtskool herhaaldelijk in de te on- derzoekene vloeistof doopt , en dezelve bij iedere indooping altijd weder droog laat worden ; ook kan men de oplossing door verdamping concen- treren. — Het is ons gelukt een duidelijk me- taalaanslag te verkrijgen, door een stukje houts- kool slechts éénmaal in eene vloeistof te doo- pen, welke x/a50 gedeelte arsenigzuur bevatte, en hetzelve daarna volgens de opgegevene wijze te verhitten. ♦ Zelfs wanneer het arsenigzuur aan zoutbases gebonden is , gelukt de proefneming zeer goed. De aanwezendheid van kwik- en cadmiumzouten , alsmede van in het vuur verkoolbare stoffen, kan echter tot misvattingen aanleiding geven , daar de beide eerste metaalverbindingen eveneens een me- taalachtig sublimaat, en de verkoolbare stoffen een donkergekleurd empyreumatisch overhalingspro- duct opleveren , welke het somwijlen aanwe- zend zijnde arseniksublimaat niet toelaten te herkennen , of hetzelve in deszelfs uitwendig aan- zien evenaren. ß'j Door middel van de ontwikkeling van arsenik- wat er stof gas en de onderzoeking van het laatst - gemelde volgens de wijze van james Marsh. Men brenge in de flesch A een staafje zuiver, 15 arsenikvrij zink, ten naasten bij zón lang zijnde, als de flesch hoog is , en sluite de flesch met eene goedpassende doorgeboorde kurk , door welke men den trechter a en do glazen buis h heeft gestoken ; de eerste reikt tot bijna op den bodem der flesch , terwijl het in de flesch uitkomend einde der laatste zich terstond onder de kurk opent. Het zich buiten de flesch bevindend einde der laatstgenoemde buis is door middel van veerkrachtige gom luchtdigt met de buis c ver- bonden , welke met stukjes van gesmolten zoutzuren kalk gevuld is , dienende tot opslor- ping der vochtdeelen. De met zoutzuren kalk gevulde buis staat met de buis d in verbinding ; deze is 8 — 10 duimen lang, Va — 1 lijn wijd en aan derzelver uiterste einde in eene fijne punt uitgetrokken , welker opening met den diameter eener gewone breinaald gelijk staat. Men giete door middel van den trechter ay zuiver zout- zuur van 1,08 (2 — 3 lood) in de flesch A , late de gasontwikkeling gedurende 5 minuten aan- 16 honden , om de dampkringslucht uit den toestel te drijven (*) , verhitte vervolgens de buis d , ten naasten bij in derzelver midden naar den kant der punt heen, door eene onder dezelve ge- plaatste spiritus-Iarnp tot gloeijing toe, en giete daarna de vloeistof , welke onderzocht moet wor- den, door den trechter in de flesch. — Indien de vloeistof arsenik bevat , dan zal zich hetzelve , binnen in de buis d boven de verhitte plaats, in de gedaante van eenen zwart-grijzen metaal- spiegel afscheiden , en het uitstroomende gas zal met eene brandende kaars in aanraking komen- de , met eene blaauwe vlam branden en den ei- genaardigen knoflookreuk rondom zich versprei- den. Wanneer men eene koude porseleinscherf zeer digt boven de vlam houdt , dan wordt de vlam daar- door zoodanig afgekoeld , dat slechts het waterstofgas verbrandt, en het arsenik zich, voor het grootste gedeelte in de gedaante van een zwart-grijs aan- slag, op de porseleinscherf afscheidt. (De oor- spronkelijke handelwijze van marsh is in § 28 beschreven). Toen marsh in het jaar 1837 deze zoo even beschrevene arsenikproef voorstelde , vergenoegde men zich in den beginne bij de uitvoering derzelve (*) Men mag cle uitdrijving der dampkringslucht door het te onderzoeken waterstofgas zelve niet bewerkstelligen , 'daar bij de aanwezendhèid van arsenik , het zich eerst ontwikkelende gas het rijkst aan arsenikwaterstof is , waardoor men derhalve een aanmer- kelijk verlies van arsenik zoude verkrijgen. I 17 mei de opgegevene daadzaken; Thompson en pfaff, beiden van elkander onafhankelijk , deden echter weldra opmerken , dat antimonium onder dezelfde omstandigheden ten naasten bij dezelfde eigen- schappen bezat en dat men daarom den braakwijn- steen b. y. ligtelijk voor arsenik konde aanzien. Het was derhalve van het grootste belang te kunnen onderscheiden , of de zwarte vlek op de porse- leinscherf door arsenik , of wel door antimonium veroorzaakt was. Hiertoe heeft marsh de volgen- de proef opgegeven , welke boven vele andere , die tol hetzelfde doel zijn voorgesteld , verre weg de voorkeur verdient. Wanneer het gas , het- welk uit de opwaartsloopende buis stroomt , wordt aangestoken , en men ziet , dat hetzelve , op cene onmiddellyk in de vlam gehoudene porselein- scherf, eene zwarte vlek te weeg brengt, dan neme men eenó andere scherf (of een wit scho- teltje of eenen porseleinen spadel) , late op de- zelve eenen droppel gedestilleerd water vallen } keere den droppel naar beneden en houde den- zelven gedurende eenige oogenblikken , op on- geveer 1 duim afstand , boven de vlam. On- der deze omstandigheden wordt het metaal ge- oxydeerd , en het oxyde door het water tot zich genomen. Is het nu arsenik , dan bevat de drop- pel eene oplossing van arsenigzuur ; is het an- timonium , dan is er niets in het water opgelost. Indien men vervolgens naast denzelven eenen droppel van eene , met eene geringe hoeveelheid bijlende ammonia vermengde , salpeterzure zil— ■ veroxydeoplossing , of eenen droppel van eene oplossing van azijnzuur zilver , laat vallen , en de droppels daarop door middel van een glazen staafje met elkander vereenigt , dan ontslaat er het be- kende gele nederplofsel van arsenigzuur zilver- 2 oxyde (*). Daar de herkenning , bij een gering gehalte aan arsonik , ligtelijk onduidelijk en on- bepaald uitvaït , zoo verhelpt men dit het best , door eene kleine, aan derzelver onderste einde, trechter vormig verwijde glazen buis , van de hier bijgevoegde gedaante , aan de binnenzijde gelijkmatig te bevochtigen , door de- zelve boven kokend water te houden , en vervolgens regtstandig , met het ver- wijde einde naar beneden gekeerd , boven de punt der brandende vlam te plaatsen , opdat zoodoen- de het verbrandingsproduct door genoemde gla- zen buis kan stroomen , waarbij het arsenigzuur volkomen door het water wordt opgenomen. De in den kleinen trechter bevatte stof wordt ver- volgens met eenige droppels water uit denzelven gespoeld en met eene zilveroplossing onderzocht. Berzelius heeft eene methode aan de hand ge- geven , waardoor het mogelyk w ordt gemaakt , om het gewigt van het, met het waterstofgas uit- (*) Volgens Marsh is de onderscheiding van arsenik en antimo- nium eveneens zeker en tevens gemakkelijker , wanneer men de door HUME opgegevene handelwijze volgt , welke in het volgende be- staat : Men bevochtige een glazen of porseleinen plaatje met eene oplossing van dubbel salpeterzuur ammoniahoudend zilveroxyde, en boude het bevochtigde gedeelte horizontaal , op x/2 duim afstand , boven de vlam van het brandende waterstofgas ; bevat nu het meng- sel arsenik , dan ontstaat er onmiddellijk het bekende citroengele nederplofsei van arsenigzuur zilveroxyde. Bevat hetzelve daarente- gen antimonium , dan wordt er een , op gestremde melk gelijkend , wit nederplofsei gevormd. Indien geen der beide metalen aanwe- zend is, dan wordt het zilver onmiddellijk door het waterstofgas tot metaal herleid. (. üinstitut . N°. 402* 1841») Vertaler. ) 19 4 Blroomende arseiiik met de grootste naa uw keu- righeid te kunnen bepalen. Dezelve beslaat daar- in, dat men het gas over eene geringe hoeveel- heid gewogen , door waterstof herleid en tot gloeijing toe verhit koper leidt ; het arsenik wordt volkomen door het koper tot zich genomen en de hoeveelheid van het eerste laat zich gemak- kelijk door de toeneming van het gewigt des laatsten bepalen. Bij eene genomene proefne- ming met 1 centigram , verkreeg men ten naas- ten bij V3 gedeelten arsenik met het koper ver- bonden. Eene kleine hoeveelheid van het wit gewordene koper geeft , voor de soldeerpijp onderzocht , door den kenmerkenden reuk een voldoend bewijs , dat hetzelve arsenik heeft opgenomen. Indien het gas antimonium bevatte , dan wordt ook dit door het koper opgenomen ; het antimonium be- vattend koper echter geeft voor de soldeerpijp geen en reuk van zich. Zijn zij echter met elkan- der vermengd, dan herkent men het arsenik terstond , voornamelijk wanneer men er een wei- nig soda of borax bij voegt (*). In een zoodanig geval echter heeft de approximative quantitative bepaling natuurlijk geene waarde. Berzelius stelt ook voor (-ƒ-) , . om bij de zoo even beschrevene proefneming afgewogen kopcr- oxjde te gebruiken, hetwelk men vooraf in eenen door de huis geleiden stroom van dampkrings- lucht gegloeid heeft, ten einde hetzelve van des- zelfs vochtdeclen te ontdoen. Het gewigt van (*) Berzelius, Jahresbericht. XVIÏ. p. 192. XX, p. 198. Lehr- buch X. p. 200 en verder. (f) Jahresbericht. XX. p. 198. 20 het oxyde leert ons dat van het koper kennen. Gedurende de proefneming wordt het oxyde tot metaal herleid, en al wat dit meer weegt, dan men berekend had , is arscnik. Bij de herhaling dezer proefnemingen hebben wij bevonden , dat het koperoxyde , by het onderzoeken van orga- nische stoffen bevattende vochten, inderdaad de voorkeur verdient boven het koper in deszelfs metaalstaat, omdat daardoor de koolstof houdende bijmen gselen , welke het waterstofgas in dergelijke gevallen vergezellen , gelijktijdig mede verbran- den, terwijl bij de aanwending van koper m deszelfs metaalstaat gelijktijdig met het arsenik ook de koolstof wordt afgescheiden. Bovendien is het gebruik van koperoxyde geschikter en minder omslagtig , vooral wanneer men de quan- titative bepaling , welke zoo als gezegd is , slechts onvolkomen is uit te voeren en daarom eene slechts zeer ondergeschikte waarde kan hebben, niet in aanmerking neemt. Wij hebben een stuk eener barometerbuis ter lengte van 10 duimen gebezigd , hetwelk aan deszelfs eene einde in eenen stompen hoek opwaarts gebogen was , en waarin wij , in de nabijheid der bogt , eene l*/a duim lange laag van grof gekorreld koper- oxyde , hetwelk wij door gloeijing van salpe- terzuur koperoxyde verkregen , geschud hadden. Nadat de gezamenlijke toestel ineen gezet was, werd, bij het doen der proefneming, het eerst, zuiver zoutzuur van 1,08 door den trechtci in de fiesch gegoten, daarop, nadat de gasontwikkeling ten naasten bij 5—8 minuten geduurd had, eene brandende lamp met dubbelen luchtstroom onder het koperoxyde geplaatst, en, zoodra dit door het van lieverlede versterken der vlam be- gon te gloeijen , het te onderzoeken vocht in de <21 flesch gegoten. Van tijd tot tijd werd er een wei- nig zuiver zoutzuur bij gegoten , om gedurende den geheelen tijd der proefneming eene zooveel mogelijk levendige gasontwikkeling te onder- houden. Wij moeten bekennen , dat wij de verzameling van het arsenik door middel van koper als eene wezenlijke verbetering in marsh’s handelwijze be- schouwen , waarvan het grootste voordeel voor- namelijk daarin is gelegen , dat men het corpus delicti , het arsenik , in eenen toestand daarstelt , welke het geschiktst is, om in den koristen tijd deszelfs identiteit te bewyzen. Hiertoe digerere men het arsenikbevattend koper, zoo als berzelius insgelijks heeft voorgeslagen , in eene oplossing van koperchloride in verdund zuiver zoutzuur , waarin het zuivere koper wordt opgelost , met achterlating van het arsenikkoper (arsenidum cu- pri), hetwelk zich in de gedaante van een grijs- wit metaalpoeder afscheidt , dat , op een filtrum verzameld zijnde, eerst met zoutzuur bevattend en vervolgens met zuiver water wordt afgewasschen en cindelyk gedroogd. Wanneer men een wei- nig van dit poeder op eene gloeijendo kool strooit , dan ontwikkelt zich terstond de kenmer- kende knoflookreuk ; wordt hetzelve in eene naauwe herleidingsbuis , zoo ais op bladz. 1 1 is afgebeeld , gegloeid , dan levert hetzelve eenen grijs-zwarten metaalspiegel op, welken men naar de in § 12 onder h . y. opgegevene wijze kan oxyderen en vervolgens nog anders kan onderzoe- ken. — Het is bovendien bij deze laatste soort van proefneming eene bovenal gewigtige omstan- digheid , dat door dezelve iédere mogelijke mis- vatting wordt uit den weg geruimd, tot welke een onzuiver, zich uit eeno organische bij meng- 22 seien bevallende vloeistof ontwikkelend waterstof* gas aanleiding kan geven , wanneer men zich alleenlijk aan de door marsh gegevene daadza- ken houdt (*). Later zullen wij op deze om- standigheid terugkomen. Overigens is het bij de proefneming volgens de wijze van marsh eene voorwaarde van het hoog- ste gewigt , dat men vóóral zorg drage , volkomen arsenikvrij zoutzuur en arsenikvrij zink te be- zigen. Het is niet moegelijk zuiver zoutzuur te verkrijgen. Men verzadige eene hoeveelheid zout- zuur van 1,12, zoo als het in den handel voor- komt, met zwavelwaterstofgas , late de vloeistof gedurende eenige dagen, in eene losjes geslote- ne flesch , stil staan, giete vervolgens ten naas- ten by s/4 van dezelve voorzigtig in eenen re- tort helder af, hale J/4 van het. in den retort bevatte vocht over , verwissele daarop den ontvan- ger en destillere op nieuw, tot dat er on- geveer nog slechts ®/4 in den retort overig is. Het overgehaalde is zeker volkomen zuiver , en heeft een soortelijk gewigt van 1,08. Het is niet altijd gemakkelijk, arsenikvrij zink te verkrijgen, en ook dit is de schaduwzijde van de MARSu’sche proef. Men moet nooit nalaten , om het zink , hetwelk men wil bezigen , vóóraf aan een zeer ' • / _ ; * f t f ; • • S ; ♦ .* . « * \ . \ ’ ' ï . . • ' : 1. i , [ . . ? : : ;• , < ; ' ' ' • • ; ' : ; v, l (*) Pfaff maakt ons nog op eene andere omstandigheid op- merkzaam , welke eveneens ligtelijk tot verwarring aanleiding kan geven : » Indien men , zegt hij , van porseleinplaatjes gebruik maakt , zoo als dezelve tegenwoordig dikwijls verkocht worden en welke met een wit glasuur van tinoxyde overdekt zijn , dan doet de brandende waterstofgasvlam , welke op dezelve geleid wordt , door herleiding van het tinoxyde , eveneens eene donkere, als me- taal blinkende vlek ontstaan.” (Büchner’s Repertorium. liG Reihe , XXXV. p. xo8. 25 streng onderzoek te onderwerpen , en wel het best op do door marsh zelven aangegevene wijze, door dat men namelijk het waterstofgas , hetwelk men door middel van het te onderzoeken zink in zuiver zoutzuur ontwikkelt , eerst over zoutzure kalk en vervolgens door eene volkomen zuivere glazen buis leidt , welke op een zeker punt roodgloeijende is. Vertoont zich nu na 10 minuten, een slechts ge- ring aanslag in de buis , dan verwerpe men het zink, en indien men geen zuiverder zink bekomen kan , moet men deze wijze van proefneming la- ten varen (*). Wanneer overigens de proef van marsh , op do op bladz. 15 beschrevene; wijze, ten uitvoer gc- bragt wordt, dan blijkt het reeds van zelf, of de herkenningsmiddelen , zink en zoutzuur , zuiver zijn , want in zoodanig geval moet de ver- hitte buis bij de doorstrooming van het eerst zich ontwikkelend waterstofgas volkomen zuiver blijven. 