Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
Zulk eene aanmatiging, die den predikstoel tot de hoogste macht in den Staat verhief en het regeren onmogelijk maakte, beantwoordde de Magistraat der stad met de uitzetting 1 Resol. Stat.-Gen. 26 Sept. 1630. 63 * 1630— 1634, 1630-- 1634, De predikanten 500 . ALGEMEENE GESCHIEDENIS EN van den oproerigen predikant. Zijn lot echter was niet bijzonder te beklagen, daar hij, niet van wereldsch goed ontbloot, onbekommerd kon blijven leven, spreken en handelen, mits hij slechts op een mijl afstands van Amsterdam verwijderd bleef 1, Deze handelwijze intusschen was het vooral, welke, gevoegd bij de toebereidselen tot oprichting eener Door- luchtige School, den toorn der Contra-remonstranten had opgewekt. Maar ook de toeleg om de ijverzucht der Hoogeschool en der Stad van Leiden tegen dat voornemen der Amsterdamsche Regering op te wekken, bleef zonder gevolg. Het Staatsbeleid was in te krachtige handen, dan dat men om den wil van dien tegenstand alles prijs gegeven zou hebben, en den predikanten schoot niets anders over dan zich de vruchteloosheid van hynnen stap te getroosten. — Van de Staten-Generaal kregen zij dadelijk een uit- slellend antwoord. De Gedeputeerden der Provinciën, zoo werd hun aangezegd, hadden kopie van hun adres genomen, ten einde het mede te deelen, waar zulks behoorde, en later zouden Hun Hoog Mogenden op de zaak besluiten, zooals de dienst des Lands en der Kerk zou komen te vereischen 2. Ook Ы) den Prins hadden zij heul gezocht. De afgevaardigden, welke het vertoog hebben gehoor bij aan de Staten-Generaal hadden aangeboden, verzochten mede gehoor bij Zijne Excellentie, den Prins, overhandigden hem eene kopie van hun adres aan Hun Hoog Mogenden en verzochten hem, dat hij de hand aan de zaak zou houden, opdat uit dit vonkske geen grooter vuur mocht ontstaan. De Prins was voorzichtig genoeg om hun vriendelijk te antwoorden : hij bedankte hen voor de eer, hem aangedaan, en voor den ijver, dien zij ten toon spreidden. Zij deden wel, zeide hij, dat zij zich tot Hun Hoog Mogenden gewend hadden, maar hij vreesde, dat men daar tot geen eenstemmigheid zou komen, vermits de eene Provincie de wet van de anderen niet wilde ontvangen. Hij voor zich, zoo voegde hij er bij, zou wel goed gevonden hebben, dat men de bijeenkomsten der Remonstranten had geweerd, en de gebannen predikanten uit het land had gehouden, en vooral het losbandige schrijven had gebreideld: de rust en den vrede der Kerken zou hij wel mel zijn bloed willen koopen, ook zou hij al wat mogelijk was, toebrengen tot de grootschheid en den glans van de Gereformeerde Kerk, meer met werken, dan hij hier met woorden kon betuigen. Alleenlijk misprees hij de handelingen der Kerken te Am- slerdam tegen de Magistraat. Hij had een voorslag gedaan tot bijlegging van het geschil, maar dien had men verderfelijk genoemd, en hem zelven had men als een Arminiaan uitgekreten: niettemin, zoo men zich aan dien voorslag had gehouden, zou het, hiervan hield hij zich verzekerd, nimmer tot zulke openbare bijeenkomsten der Armi- nianen gekomen zijn. — Op deze laalsle woorden meenden de predikanten het gedrag tegen de  Stat.—Gen. 27, 28 Sept. 1630. DES VADERLANDS. 501 zeiden zij, de macht der hooge Overheid niet betwisten; maar baden God, haar zoo te 1630— willen besturen, dat zij die macht niet gebruikte tot onderdrukking van Gods Kerk. Zijne Excellentie, verzochten zij ten slotte, moest het verkeerde, dat van de zijde der ker- kelijken te Amsterdam mocht geschied zijn, genadig over het hoofd zien, en de goede zaak zulks niet laten misgelden 1. — Met de bejegening van den Prins waren de predikanten bijzonder wel voldaan. Dat hij evenwel geen partij koos tegen de Regering van Amsterdam , was bewijs genoeg, dat zij geene voldoening тап hem te wachten hadden. Allerminst begeerde de Prins eene richting in het land te bevorderen, die, zoo hij als haar voor- slander genoemd ware geworden, hem bij de Zuidelijke Nederlanders en bij het meeren- deel der Mogendheden volstrekt onaannemelijk zou gemaakt hebben. En dit was het, wat hij vermijden wilde, daar hij steeds op eene schikking met de Zuidelijde Provinciën bedacht was. Liefst zou hij die door middel van een vriendschappelijk verdrag tol stand hebben zien komen, en, zoo hij niettemin ор oorlogstoebereidselen aandrong, het was omdat slechts hij, die ten krijg is toegerust, gewenschte vredesvoorwaarden van elken mededinger vermag af te°dwingen 2. Slechts in één geval zou het den Prins onmogelijk geweest zijn, den Remonstranten te eeniger tijd de hand boven het hoofd te houden, te weten, wanpeer zij werkelijk waren, wat de predikanten in hun adres aan de Staten Generaal van hen maakten, namelijk Pelagianen en Socinianen. Hieromtrent wenschte hij derhalve gerust gesteld te worden, en hij lokte van uyrensocaanrt cene verklaring ten dezen aanzien uit, waarin deze leeraar eenen blaam van de Remonstranten afwierp, die hun thans slechts daarom zoo stout werd aangewreven, omdat men begreep, dat geen mensch meer den moed had hun de meeningen, vervat in de vijf punten, die te Dordrecht veroordeeld waren, ten kwade te duiden 3. Door de Staten-Generaal met uitstel van beslissing beantwoord, door den Prins met schoone woorden bejegend, en voorzeker omtrent den waren toestand der staatkundige zaken beter ingelicht, sloegen de predikanten sedert een veel minder hoogen toon aan. Den 21%e November verschenen ter vergadering van Holland eenige afgevaardig- voorstag van de den van de Synode van Noord-Holland, ditmaal te Enkhuizen vergaderd. Zij verklaar- —— den, dat deze Synode, na God Almachtig herhaaldelijk ootmoedig te hebben aangeroe- pen, goedgevonden had, te trachten de geschillen tusschen den Kerkeraad en de Magistraat van Amsterdam bij te leggen. Daarnevens leverden zij eenige ontwerpen in, met verzoek dat Hun Edel Mogenden ze aan de Amsterdamsche Regering zouden ge- lieven smakelijk te maken, opdat zoodoende al het voorgevallene vergeten en vergeven, 3 v. D. CAPELLEN, 596, 507. 3 Zie °з Prinsen advies aan de Gecommitteerden van Holland: Resol. Holl. 28 Nov. 1630. З АДітземА, 1079, 1080. 502 АТСЕМЕЕЛЕ GESCHIEDENIS 1630— liefde en vrede hersteld, en Зад -en Kerk één hart en ééne ziel mochten worden. 1634. Het eerste ontwerp betrof de zaak van зиостісз. De Synode zou de behandeling, hem aangedaan, niet beoordeelen, mits de Magisiraat voorlaan niet meer dus zou te werk gaan, zonder voorafgaand advies der predikanten. Smoutius zou, hetzij dadelijk, hetzij na zich eenigen tijd stilgehouden te hebben, ia de stad terug mogen komen, mits zich als een vredelievend leeraar gedragende: vooreerst evenwel zou hij tot de predikdienst niet worden toegelaten, maar, was dit hem later met onderlinge overeenkomst vergund, dan nam de Synode op zich, op zijne leerredenen dus te letten, dat alle ontstichting voorkomen werd. Het tweede ontwerp gold het recht der Magistraat, om hare verte- genwoordigers den Kerkeraad te doen bijwonen. Dit recht verklaarde de Synode zich bereid aan zijn plaats te laten, mits de Overheid er geen gebruik van maakte tot tijd еп wijle de zaak bij kerken-ordening uitgemaakt zou zijn. Van den anderen kant zou de Kerkeraad zorgen, dat er eenige Regeringsleden als ouderlingen in zijn midden werden opgenomen. Het derde ontwerp drong op nieuw op wering van de bijeenkom- sten дег Arminianen aan. Tegen deze voorslagen bleven dé Gedeputeerden van Am- sterdam slaan op het recht hunner Stad, en wat het verbieden van de bijeenkomsten der Remonstranten aanging, deze zaak betrof, zeiden zij, niet Amsterdam alleen, maar Voorslag van het geheele land. De bijlegging der geschillen werd alsnu-aan eene Commissie opge- ait leasing der dragen, die met den Prins іп overleg zou treden 1. Dientengevolge deed Zijne Excel- kerkelijke 8° lentie den volgenden voorslag: dat swourrus predikant blijven, zijn traktement bij voort- during genieten en overal Бегоере ШЕ wezen, maar zich onthouden zou van binnen Amsterdam te komen, en ten aanzien van het andere punt, dat de Heeren dezer stad nog voor eenigen tijd geen gebruik zouden maken van de bevoegdheid om hunne ver- tegenwoordigers de vergaderingen van den Kerkeraad te doen bijwonen. Toen dit advies aan de Staten van Holland was medegedeeld, werd voorgesteld den Prins van wege de Vergadering ernstig te verzoeken, door zijne tusschenkomst de zaak af te willen maken. Zoo spoedig konden al de Leden hiertoe niet besluiten. Eerst toen de Gedeputeerden der Noordhollandsche Synode weder in den Haag waren aangekomen, om in de zaak der bijlegging van de kerkelijke zwarigheden te Amsterdam voor Zijne Excellentie te worden gehoord, ging men daartoe over. De kerkelijke Gedeputeerden namen aan, van den voorslag aan de Synode, die hen afgevaardigd had, verslag te deen ?. Doch deze Kerkvergadering bleef bij den voorslag, van harentwege den 219% November (1650) aan de Staten van. Holland medegedeeld: alleenlijk kon zij goed vinden, dat swovrvis niet binnen Amsterdam terug zou komen: hij zou volgens haar gerekend, worden zich vrij- De Regering Willig daarvan te onthouden. De Gedeputeerden van Amsterdam verklaarden hierop Чт Amsterdam ronduit, dat zij zich aan hetgeen de Synode besloot, volstrekt niet gelegen zouden laten blijft onverzet lijk. 1 Resol. Holl. 21 Nov. 1630. 2 Resol. Holl. 6, 10, 12, 21 Dec. 1630. DES VADERLANDS, 505 liggen, en toen deze Vergadering er alsnu toe wilde overgaan om het geschil naar hare 1880--- meening te beslissen, getuigde Amsterdam bij een scherp protest van haar voornemen om Ы) haar eenmaal verklaard gevoelen te blijven 1. De volvaardige voortzetting van den oorlog moest aan alle verwijt, alsof het ’s Lands Overheid met de bestrijding van de vijanden der Kerk geen ernst was, den mond stoppen, en brak het wapen in de handen der felste predikanten. Tot het terzijdestellen van alle gedachte aan bestand heeft (wij zeiden het: reeds) ook de aandrang der West-Indische Compagnie het zijne gedaan. | Om de in Brazilië gemaakte verovering ? te handhaven, was het noodig, dat der- Verzoek van А | . . de West-Indische уғаагіз versterking van troepen gezonden werd. Deswegens wendde zich de Compagnie Compagnie ош dadelijk tot de Staten-Generaal met verzoek om spoedigen onderstand, bestaande іп һе? ꝰnderstenning. verleenen van onderhoud aan 6000 man troepen, en om de teruggave van de in 1629aan het Land geleende 6 ton gouds 3. De opbrengst dezer som ging zoo snel niet in het werk, als de Compagnie wel zou gewenscht hebben. De Staten-Generaal bevolen ze herhaal- delijk aan de Provinciën aan *; maar intusschen verliep de tijd, en de Kolonel waar- DENBURG, die te Olinda bevel voerde 5, had ondersteuning noodig. Reeds was ADRIAAN PATER, pas van de reize teruggekomen 6, tot Admiraal-Generaal aangesteld om aan het hoofd van versche strijdkrachten derwaarts weder te keeren, en nog hadden zich de Provinciën niel verklaard. Dien ten gevolge verschenen de bewindhebbers voor de Sta- ten-Generaal en voerden aldaar eene krachtige taal, Door Gods genadigen zegen, zei- den zij, en door het geluk van den Staat, onder het beleid der banieren van Hun Hoog Mogenden, waren zij Olinda, de voornaamste plaats van geheel Brazilië, mach- tig geworden. Zij zelven konden het gansche gewicht dezer aanwinst nog niet eens genoegzaam doorgronden. Die stad toch scheen door God voorbestemd om de zee van Afrika en West-Indië te beheerschen; zij bevat eene haven, door de natuur reeds voor den vijand moejjelijk toegankelijk gemaakt, en door den aanleg eener sterkte lichtelijk volstrekt onveroverbaar te maken: eene haven, in één woord, als geene anderen dan Portugezen hadden kunnen verliezen, en kwalijk anderen, dan de zoo te lande als te “ water geoefende matrozen еп soldaten van Hun Hoog Mogenden, hadden kunnen ver- 1 Resol. Holl. 23, 27, 28 Maart; 1, 2 April, 1631. 2 Zie hiervoor, bl. 460. | 3 Resol. Stal.-Gen. 13 Junij, 1630. | з Resol. Stat.-Gen. 17 Julij; 23 Sept.; 2, 11 Oct.; 11 Пес., 1630. 5 Resol. Stat.-Gen. 19 Julij; 5 Oct., 1630. De Generaal Loxcọ was teruggekeerd en door de Staten met alle huldebetoon ontvangen, en met een gouden keten en medaille, ter waarde van 700 gulden, vereerd (Resol. Stat—Gen. 1, 2 Aug.; 23 Sept., 1630). 6 Resol. Stat.-Gen. 18 Junij; 5 Oct., 1630. 504 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1630— overen. Als middelpunt van den wereldhandel moest de stad volkplanters lokken en me zou zij ons alzoo van onzen te grooten overvloed van bevolking ontlasten. Dus moest men toezien, dat zulk eene aanwinst door uitstel van onderstand niet weder verloren ging, en de schoone gelegenheid om nog grooter dingen te verrichten, verzuimd werd. De plaats moest van kloeke bevelhebbers, krijgs- en bootsvolk voorzien, en van mond- behoeften, die thans buitensporig hoog in prijs waren, verzorgd worden. Steeds zou er eene machtige vloot bij de hand moeten wezen. Immers ook de naastbij gelegene havens en plaatsen moesten bemachtigd worden. Daardoor toch zou de binnenlandsche vijand gedwongen worden zich elders heen te begeven, en door onze oorlogschepen op alle punten bestookt, zou hij eindelijk niet meer weten, werwaarts zich te wenden. De zaken der Compagnie waren tot zulk eene uitbreiding gekomen, dat zij over de honderd schepen bezat, zoo degelijk ten oorloge uitgerust, dat zelfs de vijand erkende, dat één van onze schepen, en dat nog wel niet van de grootste, meer geschut voerde, dan het geheele kapiteinschap van Fernambuco onder de Portugezen leveren kon. Ge- heel de wereld was verwonderd, hoe wij dit alles hadden kunnen tot stand brengen en niettemin onzen handel niet hadden verwaarloosd. Dit intusschen had voor het oogenblik de middelen der Compagnie uitgeput, te meer, omdat de vijand hardnekkig genoeg geweest was om zijne schatten liever te verbranden, dan ze ons in handen te laten vallen. Wat de Staten aan de Compagnie verleenden, zou geen verloren geld wezen. Immers was het de geheele wereld bekend, tot welk een jammerlijken slaat de vijand door de wapenen der Compagnie.... neen, veeleer door de wapenen en den ijver van Hun Hoog Mogenden, en door den goeden raad van Zijne Excellentie binnen eenige jaren gebracht was. Op grond van dit alles hoopte de Compagnie, dat Hun Hoog Mogenden niet zouden gedoogen, dat wij weder zouden moeten verlaten wat met zoo groote kosten was verkregen, en- de gegronde hoop zouden moeten opgeven om van dag tot dag meer voet te krijgen in het gewest, waaruit de vijand voor het groot- ste gedeelte de middelen trok om onzen Staat en de geheele wereld te kwellen, en zoo hij slechts kon, onder het juk der slavernij te brengen. — Het adres besloot met de bede tot God, dat Hij der Staten regering wilde zegenen tot Zijne eer en tot den welstand van het lieve Vaderland 1, De Staten zijn Het verzoek om subsidie, dus aangedrongen, was niet vruchteloos. Vier Provinciën geneigd loor te willigden alsnu de terugbetaling der 600,000 gulden dadelijk in; de Gedeputeerden geven. van Utrecht twijfelden niet, of, zoo de Compagnie zich binnen hunne Provincie aan de zaak gelegen wilde laten liggen, zou zij de gevraagde som verleenen; die van Fries- ! Resol. Stat.-Gen. 19 Dec., 1630. Het stuk is uitnemend gesteld, en steekt in dit opzicht gunstig af bij het vertoog door de Predikanten, den 26% Sept. ingeleverd, hoezeer dit laatste blijkbaar op oratorische verdiensten aanspraak maakt, DES VADERLANDS. 508 df land verbonden hunne toestemming aan de voorwaarde, dat er eene Kamer binnen hun 1630 Gewest werd opgéricht; Overijsel alleen was nog niet gelast. Maar zoo was er dan bij de stelling, die onze troepen in Duitschland hadden ingenomen, Жуан zoodra де Keizer zien zou, dat wij de erkende bondgenooten bleven тап" zijne bestrijders, tot опге {troepen dubbele behoedzaamheid noodig. Immers was het doel niet bereikt, dat de Staten zich had- in de Boven- den voorgesteld. Zij hadden het willen doen voorkomen , alsof de bevolking zelve van de stre- ken, waar die troepen ingekwartierd waren, door middel dezer krijgsmacht onder het bevel van eenen Duitschen Vorst, te midden van den overlast en de gevaren, waar- 1 Resol. Stat.-Gen. 22 Пес., 1630. V. D, CAPELLEN, 1, bl. 594, 600, 607, 009, 610. 2 Resol. Stat.-Gen. 14 Mei; 10 Sept., 1629. 12 Jan.; 25 Febr.; 18 Mei; 12 Aug.; 28 Nov. 1630. Res. Holl. 20, 25 Aug.; 28 Sept. 1629. 4, 15 Junij; 6 Dec. 1630. v. р. capeLLEN, 577. 3 ү. D. CAPELLEN, I, bl. 571, 591, 592, 606, 607. | ІП Deer. 4 Sruk, | | 64 1630-- 1634. 506 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Á od mede. de troepen des Keizers en der Legue haar bedreigden, hare zelfstandigheid had willen verzekeren 1, Maar het was geen geheim, dat de regimenten onder het opperbevel van WILLEM VAN Nassau voornamelijk door het geld, dat hun uit Holland werd toegezonden, onderhouden werden, en dat de krijgsschatting in Westfalen en de Rijnstreek slechts door dwang en op gezag van de Staten-Generaal werd opgebracht. In de maand Mei (1650) waren de behoeften dier troepen, thans 6500 man voet- volk en 500 ruiters sterk %, en het gevaar, dat zij ten gevolge van wanbetaling » tot schande en ondienst van dezen Staat’ met groote wanorde zouden verloopen, zoo hoog gestegen, dat er raad geschaft moest worden: wederom kon dit niet geschieden zonder dat de gelden werden aangesproken, tot het betrekken van een veldleger bestemd, hetwelk dan toch in dit saizoen geen voortgang zou hebben, terwijl de Provincie Holland verklaarde, zich noch rechtstreeks noch van ter zijde met die troepen en hun onderhoud te willen bemoeijen 3, — Intusschen was het te duchten, dat zij welhaast uit hunne kwartieren verdrongen en afgesneden zouden worden. Terwijl rity zich uitbreidde ор het gebied, door het krijgsvolk van den Overste van Gent te Soest be- zet *, trachtte de keizerlijke Generaal san van nassau zich in de Kleefsche steden be- westen den Rijn te nestelen 5. De Keurvorst van Keulen zal daarop geenszins gesteld geweest zijn: om Rijnberk met de omliggende schansen en de Papeumuts іп zijne handen gesteld te zien, wachtte hij, zoo het scheen, nog meer van de inschikkelijk- heid van de Staten, dan van onze tegenpartij 8. Maar de voornaamste vraag was: hoe . dacht de Keurvorst van Brandenburg over de zaak? Verlangde deze met de onzen de handen inéén te slaan om de Keizerschen te weren? Dit liet zijne besluiteloosheid en schroomvalligheid niet toe. Beter middel wist hij er niet op, dan dat zijn verdrag met zijnen medebezitter van de Guliksche erfenis tot uitvoering kwam: ten gevolge daarvan zouden de Staatsche troepen die streek ruimen, en in dit geval, hoopte hij, zouden de Keizerschen zich niet geroepen achten om ‘aldaar hunnen intrek te nemen. Terwijl ------ 1 Zie hiervoor, bl. 463. 2 Resol. Stat.-Gen. 29 Junij, 1630. 3 Resol. Stat.-Gen. 24 April; 21, 28 Mei; 19, 20 Junij, 1630. 4 Resol. Stat.-Gen. 6 Junij, 1630. 5 Resol. Stat.-Gen. 22 April; 22 Mei, 1630. 6 Resol. Stat.-Gen. 2, 19 Jan., 1630. In de landen, aan den Keurvorst van Keulen onder- hoorig, waren de Spanjaards zoo weinig gezien, dat het volk te Luik bij de verovering van ’s Hertogenbosch іп 1629 blijdschap bedreef. Men was daar-niet vergeten, hoe semora het eerste voorbeeld gegeven had, om de op Duitschen bodem ingelegerde soldaten, in geval van misdrijf,.aan de rechtspleging van den landvorst te onttrekken. Dat de wraak, zeide men іп het voorjaar van 1090 te Keulen tot vossencen, deswegens nog over sPinora komen zou, was Gode bekend (arrsema, 960, 961). DES VADERLANDS. 507 dus de Staten maatregelen namen, om het voornemen van Graaf san met alle middelen te keer te gaan 1, en Graaf WILLEM VAN Nassau last gaven, de troepen der Ligue, in geval zij zich in. zijne kwartieren kwamen legeren, wel te dulden, maar zoo zij hem bestookten, zich tegen hen te verdedigen, werden er wederom pogingen aangewend om +e weeg te brengen, dat het genoemde verdrag niet langer een doode letter bleef. ‚ Met dit doel, volgens zijn zeggen, voor oogen, deed de Hertog van Palts-Neuburg op nieuw aanzoek om te ’s Gravenhage te mogen komen, en ditmaal werd het hem niet geweigerd. 2,. Пе Spanjaarden gaven ons thans het voorbeeld: zij trokken zich terug uit де ste- den, op ’s Rijks bodem door hen bezet. Echter was het ons gansch niet geraden, dit voorbeeld te volgen, daar de ontruimde plaatsen voor de Keizerschen open stonden, en het gevaar, dat ons van dezen dreigde, ruim zoo groot was. Zelfs uit Lingen trokken de Spanjaarden hun garnizoen, en het werd aldaar dadelijk door °з Keizers volk ver- vangen. Zoo schenen wij met het Rijk te doen te zullen krijgen. De onderhande- lingen met den Hertog van Palts-Neuburg derhalve wezen wij niet af; maar intusschen werd de krijgsmacht van Graaf ууплем weder voor de zomermaanden geregeld іп. дег Staten soldij genomen. Men was wel op zijne hoede, en zergde, waar het mogelijk of noodzakelijk was, dat de Keizerschen geene al te dreigende stelling innamen. Zoo toog, niet dan nadat de Gouverneur, de Heer van prenen, vergunning tot zulk eene onderneming gevraagd had 3, in het begin van Julij (1650) de. ridmeester rssELsTern. uit Wesel op, aan het hoofd van 400 ruiters en 1000 man voetvolk, om den Keizer- schen het opwerpen van een fort aan het nieuwe kanaal tusschen Rijnberk en Venloo 1630-- 1034. te beletten. De bende, onverrichter zake den terugtocht aangenomen hebbende, werd- doer Graaf JAN VAN nassau onderschept. Maar daar deze zich den tijd niet gunde om zijn voetvolk af te wachten, zoo werd hij geslagen, en zijn persoon, zwaar gekwetst, met zestig man der zijnen gevangen binnen Wesel gebracht * Ten einde duidelijk te 1 Resol. Siat.-Gen. 22 Mei; 14, 27 Junij, 1630. 2 Resol. Stat.-Gen. 10, 11 Junij. 3 Resol. Stat.-Gen. 14 Jalij, 1630. 4 Hij werd daar zeer beleefd behandeld; maar niettemin had hij het er benaauwd genoeg, daar men van onze zijde, gaarne ziende dat hij dien zomer geen dienst zou kunnen doen, tegen zijn aanbod om rantsoen te betalen, bedenkingen had, en zijne oude schuldeischers hem wegens onbetaalde rekeningen uit den Haag kwamen lastig vallen, en anderen uit Amersfoort hunne „den vorigen zomer, toen hij op de Veluwe lag, geleden schade thans op hem wilden verhalen. De Infante zond den Baron г/лоснү, Goeverneur van Bapaumes, om over het rantsoen van Graaf sax te onderhandelen, en tevens te vernemen of ег nog kans op bestand was overgebleven (Airseua, І, 1018, 1019. v. De CAPELIENXN, 1, Ы. 585. Resol. Stat.-Gen. 18, 30 Julij; 7, 27 Aug.; 28 Sept. ; 1630). | 64% Graaf JAN YAN NASSAU gevangen genomen. 1630-- 1684. 508 /| | ALGEMEENE GESCHIEDENIS ed doen gevoelen, welk nut de troepen van ууплим van Nassau ons aanbrachten, en al- dus tot de regelmatige opbrengst hunner soldij op te wekken, werd het gevaar, dat onze grenzen bedreigde, niet gering aangeslagen. Zijne Excellentie verklaarde, bericht ontvangen te hebben, dat de vijand binnen weinig dagen een leger van 50,000 man bijéén kon hebben, waarmede zich 48 Compagnién keizerlijke ruiters zouden kunnen verêenigen, om ons onvoorziens op het lijf te vallen, of ten minste Graaf WILLEMS troe- pen aan te tasten en, tot onze schade en het onherstelbaar nadeel van de Gereformeerden in de door de onzen bezelte steden ‚ te verjagen і. Friesland vooral moest met veel overredenskracht bewogen worden om tot het onderhoud dier troepen mede іе werken. Immers rekende deze Provincie reden van klacht te hebben. Men had verzuimd Lis- gen te vermeesteren, toen de Spanjaarden deze plaats nog in handen hadden, en than: lagen er keizerlijke soldaten; ja, men sprak van een leger van 50 of 40,000 man, dat de Keizerschen aldaar bij de hand gehad hadden. Hoe zulk eene macht in ontzag te houden, te meer, daar men niet eens aanvallenderwijze kon te, werk gaan tegen troe- pen van eene Mogendheid, met welke wij niet in openbare oorlog waren. Geen won- der. dat Friesland en Groningen hunne oorlogsgelden besparen wilden tegen het ge- vaar, dat hen van zoo nabij bedreigde, en dat, terwijl zij hun aandeel in de soldij van Graaf ууплвиз troepen voldeden ?, zij er op bedacht waren zich op de eene of andere wijze buiten gevaar te stellen. Omstreeks het midden van Julij (1650) kwam de Hertog van Palts-Neuburg. te ’s Hage aan, en werd met veel onderscheiding bejegend 5. ‘Tegelijk vervoegden zich alhier drie Gezanten van den Keurvorst van Brandenburg, met name WOLF preTaIcn -VAN ROCHAW, FREDERIK VAN NEUENHOFF en Dr. WIJNAND VAN HEYMBACH. Zij waren gekomen, dus verklaarden zij bij het eerste gehoor, om de nog onvoleindigd gebleven laatste onderhandeling te voltooijen, en door vertrouwelijke beraadslaging onze vriend- schap met den Keurvorst op den ouden voet te brengen * Den 22sten Julij (1650) deed de Hertog in eigen persoon aan de Staten-Generaal de volgende mededeeling: Nog was de zaak van den ruil van Kleef tegen Berg niet uitgemaakt; maar hij voor zich zou dien ruil gaarne plaats zien grijpen en zich Kleef met Ravestein toegewezen zien: immers vertrouwde hij aan de Slaten trouwe en goede buren te zullen hebben, terwijl men van hem de optechte goede nabuurschap, die een Duitschen Rijksvorst be- taamde, kon verwachten, Thans verlangde hij deze zaak beslist en tegelijk maatrege- len getroffen te zien om zijne onderdanen van de oorlogsschatting ontslagen te krijgen. t Resol. Stat.-Gen. 19 Julij, 1630. 2 Resol. Stat.-Gen. 13, 23, 25, 30, 31 Julij; 13 Aug., 1630. Arrsewa, І, Ы. 1054, 1055. з Resol. Stat-Gen. 6, 16, 17 Julij, 1630. 4 Resol. Stat.-Gen. 19,-20 Julij, 1630. DES VADERLANDS. | 7 609 Derhalve verzocht hij d de Staten hunne troepen terug le roepen en alle brandschattin- | 1680-- gen le slaken. Hij was hun dankbaar voor hetgeen zij tot handhaving van hem en 1034. den Keurvorst van Brandenburg in het bezit der Kleefsch-Guliksche erfenis gedaan hadden. Daar, voegde hi ег hi, de vrede nog wel niet getroffen zou worden, еп bij gevolg inlegeringen van der Slaten en der Spanjaarden zijde noodig zouden blijven, zoo verzocht hij, dat die troepen zich zelven zouden onderhouden en zich onzijdig zouden gedragen. Besloten de Staten daartoe, dan zouden de Spanjaarden hetzelfde doen, en hij zou te Regensburg zien te bewerken, dat de Keizer mede zijne troepen terugtrok 1. Deze laatste voorwaarde, het aftrekken der Keizerlijke troepen, diende wel vervuld te worden; want, of al de Spanjaarden aftrokken, als dq eizerschen bleven , zouden wij niet veel gewonnen hebben. En zelfs dan nog, hoe spoedig konden zij и ‘terugkomen, en hadden wij alsdan het bezit van Moeroord, Wesel, Rees, Emmerik, Gennip en Ravestein opgegeven, zoo zouden wij, van onzen voormuur verstoken, het krijgsgeweld dadelijk op onze grenzen hebben 2, — Wat den ruil van Kleef tegen Berg aanging, waardoor Palts-Neuburg onze nabuur zou worden, in weerwil van ’s Hertogs schoone woorden, kon Ше ons niet aangenaam zijn; men hoorde daarop de Brandenburgsche Gezanten, en spoorde hen aan іп dien ruil niet te bewil- ligen. Toch wist de Hertog het zoo ver te brengen, dat de Prins en eenige Gecom- milleerden van Hun Hoog Mogenden den voorslag deden, dat het Land van Kleef ver- deeld zou worden, en aan Palts-Neuburg Roeroord met hetgeen boven de Roer ligt, ten deel zou vallen. Van dit plan werden de Staten-Generaal en zelfs de Raad van State onkundig gehouden, omdat men vreesde, dat de Provinciën in die inwilliging niet zouden toestemmen, en intusschen, wanneer wij er niet toe verstonden, de onder- handelingen zouden worden afgebroken, еп de Hertog, te Berlijn genoodigd, alles buiten ons om zou beslissen. Doch het gelukte niet, deze zaak op zulk eene geheime wijze door te drijven. Drie Geldersche edellieden, met name de beide Heren van DER CAPELLEN en VAN ECK, overreedden de Brandenburgsche Gezanten om de hand niet te leenen tot eene zaak, die wegens den onwil der Provinciën toch nimmer haar beslag zou kunnen krijgen 3. Dien ten gevolge gaven de Staten in hun antwoord den Hertog tot bescheid, dat aangezien tegen het ten uitvoer leggen van het tusschen zijne Door- luchtigheid en den Keurvorst ontworpen verdrag, zich eenige moejjelijkheden opdeden, Hun Hoog Mogenden desaangaande geene nadere verklaring doen konden; maar wat den Ре Staten ver- с. . А . kwartieren te waren alle plaatsen te ruimen, met uilzondering, vooralsnog, van Wesel, Burich, ontruimen, 1 ‘Resol, Stat.-Gen. 22 Julij, 1630. v. р. сарех, І, 588. 2 v. D. CAPELLEN, bl. 585, 586. 3 v. D. CAPELLEN, bl. 589—591. 1630— 1694. Rees en Emmerik met de forten daaromtrent, еп dat onder voorwaarde, dat ook de Spanjaarden de door hen bezette plaatsen ontruimden, met de verzekering van daar niet weder in te komen. — Dit antwoord mishaagde den Gelderschen Gedeputeerden in zoo verre, als onder de uilgezonderde plaatsen Ravestein niet vermeld was: werd deze plaats, aan wier versterking zoo veel door ons was ten koste gelegd, en zoo uitnemend gelegen tot verzekering der Geldersche grenzen, niet mede onder de uitzonderingen be- grepen, zoo zouden zij moeten protesteren 1, — Op der Staten antwoord leverde de Hertog een zeer beleefd gesteld wederantwoord, strekkende om zijne belangen nader te verzekeren, en de meening te weêrspreken, alsof de keus van het Hertogdom Kleef, ‘door hem gedaan, шей overeenkwam met de bedoeling van het Hof van Brandenburg 7. * Maar zijne ministers voegden er mondeling de verklaring bij, dat ingeval van wege Brandenburg een ander gebied, van gelijke waarde als dat van Kleef, mocht worden voorgeslagen, de Vorst bereid was, de zaak in overweging te nemen. Alsnu werden de Brandenburgsche Afgevaardigden door de onzen overgehaald, om met zulk eenen voorslag voor den dag te komen 3, In eene beantwoording van des Hertogs repliek hadden de Staten gelegenheid gevon- den te verklaren, dat zij oprechtelijk bij de onzijdigheid, die er tusschen hen еп den Keizer bestond, dachten te blijven, en dat zij zich niet konden herinneren, eenigen grond van mistrouwen dienaangaande gegeven te hebben, daar zij zich niet gemoeid hadden met zaken, de Keizerlijke Majesteit en het Rijk of deszelfs recht betreffende. Ten slolte verzochten zij den Hertog van deze hunne betuiging te Regensburg de, tolk te zijn 4, Weldra nu kregen zij kennis van twee brieven van PAPPENHEIM, Op TILLY’s last geschreven juist op den tijd, dat zij zich dus jegens den Hertog van Palts-Neuburg uitlieten. Bij den eersten brief, uit Lippstadt, verzocht die Generaal van den Prins antwoord ор de vraag, of Graaf ууплемв troepen in de dienst van onzen Staat waren, al of niet. In den anderen, uit Hamm van den Ssten Augustus, verzocht hij Zijne Excellentie de steden Assen en Werden met haar gebied te ontruimen, en de in- vordering der oorlogsbelasting in de Bovenkwartieren te staken, gelijk ook de Ligue deed in de plaatsen, haar door de Spanjaarden ingeruimd. — Op deze missieven werd de Prins verzocht te antwoorden, dat de troepen van Graaf wittem in dienst wa- ren van dezen Staat; dat men hier geen kennis droeg van de overeenkomsten, die er tusschen den Koning van Spanje en de Ligue mochten bestaan, noch begeerde daarvan onderricht te worden; dat Essen en Werden door ons op de Spanjaarden waren veroverd, en dat wij niet tot de ontruiming konden besluiten, voor en aleer men met zekerheid 1 V; p, Саремех, I, 589. Arrsewa, 1, 1057. Resol. Stat.-Gen. 25, 27, 28, 30 Julij, 1630. 2 Arrsema, I, р. 1058—1061. 3 Resol. Stat.-Gen. 5, 7 Aug., 1630. % Artsema, I, 1062 DES VADERLANDS. 511 wist, wat de uitkomst zijn zou van de onderhandelingen tusschen Palte-Neuburg en Brandenburg 1. Ditmaal sprak men ondubbelzinnige taal. Inderdaad de ontruiming van de twee genoemde plaatsen, zoo nabij de stad Duisburg, het hoofdkwartier van Graaf witiem, gelegen, zou gelijk gestaan hebben met het verlaten van de stelling, tegen de noodzakelijk vijandige gezindheid der Duitsche Mogendheden door ons nood- wendig in te nemen. En wat de reden aangaat, door de Staten aangevoerd tegen den grond, door рАРРЕМНЕГИ aan het voorbeeld der Spanjaarden ontleend, zij had de strek- king om te doen begrijpen, dat de Staten zich niet gebonden achtten door. hetgeen Spanje meende der Ligue. te moeten inwilligen. — Naauwelijks was РАРРЕМНЕГМ beant- woord, of er kwam betreffende de verdeeling der gepossideerde landen tusschen Neuburg en Brandenburg een plan van schikking toi stand. De Keurvorst zou voor den. tijd van 25 jaren in het bezit zijn van Kleef en Mark, en de Hertog in dat van Gulik, Berg, Е en Ravestein met Breskenssand in Vlaanderen. Ravensberg zou beiden gemeen en onverdeeld blijven. Dezen voorslag droeg de goedkeuring van den Hertog weg; doch de Brandenburgsche Afgevaardigden moesten van de zaak nog verslag doen: zij twijfelden echter niel, of hun meester zou aan die schikking mede zijn zegel hechten. Om hem hiertoe te eerder te doen besluiten, schreven de Stalen brieven tot aanbeveling der zaak aan den Keurvorst en aan Graaf sCHWARTSENBERG. Тоеп men zoo ver gekomen was, nam de Hertog zijn afscheid om zich naar Brussel te begeven; ten einde de goedkeuring der Infante op het hier beraamde te verkrijgen 2. — Reeds eene maand later deelde zijn gevolmachtigde, de Heer von зснешт, genaamd wispenninck, den Staten mede, dat de Infante zich met hetgeen hier met Hun Hoog Mogenden overeengekomen was, 1030-- 1684: Brandenburg en Palts-Neuburg treden in eene schikking betref- fende ksch-Kleefsche anden. de Gu- vereenigde. Het Spaansche krijgsvolk zou te gelijker tijd met het onze aftrekken, be- Ook het Spean- halve uit de steden Gulik, Orsoy en Sittard. Ontruimden de onzen den bodem des Rijks sete de Boven- geheel en verlieten zij dus mede Wesel, Burich, Rees en Emmerik, dan zouden de тел, Spanjaarden ook die drie plaatsen ontruimen. Voorts beloofde de Infante ook hare ро- gingen aan te wenden om den Keizer en de Ligue te bewegen, hunne troepen mede terug te trekken. Eindelijk wenschte de Hertog, dat het hem vergund zou zijn te Dusseldorp eene lijfwacht te mogen houden van 50 man te voet en 70 ruiters: de Keur- vorst van Brandenburg zou daartegen te Kleef of te Emmerik eene garde van gelijke sterkte kunnen houden. Hierin zagen de Staten geene zwarigheid. wispeynmncxs mede- deeling beantwoordden zij met de betuiging hunner bijzondere tevredenheid en de betui- ging van hunne hoop, dat des Hertogs stappen bij den Keizer en de Ligue met gelijken goeden uitslag als te Brussel zouden bekroond. worden, opdat men eenmaal tot de vol- 1 Resol. Stat.-Gen. 21 Aug., 1630. v. р. сарех 1, 591. 2 Resol. Stat.-Gen. 25, 28 Aug., 1630. kw art krijgsvolk ieren rui- 1630— 1634. 512 ALGEMEENE GESCHIEDENIS komen ontruiming zou kunnen geraken '. — Intusschen begonnen de bewoners van Kleef en Mark, aan de eene zijde geprikkeld door de hoop van de Nederlandsche troe- pen weldra kwijt te zullen wezen, en aan de andere zijde door de vrees dat de Keizer hun de opbrengst der oorlogsbelasting aan de Nederlanders euvel zou duiden, gedurig minder gezind tot die opbrengst te worden. Doch de betaling der troepen van Graaf wiLLEx mocht niet falen. Terwijl de Staten derhalve aan de eene zijde alle geweld- dadigheid en willekeur ten strengste te keer gingen, zeiteden zij de invordering der contributiën zonder verschooning door, de Kleefsche en Marksche Stenden verzoekende geduld te nemen totdat Hun Hoog Mogenden tegelijk met de Spaanschen, Keizerschen en Liguisten hun land, konden ruimen: deden onze troepen dit reeds nu, dan zouden zij (dit gaf men hun te verstaan) waarschijnlijk hunnen toestand voor nog ergeren toestand ruilen 2. — Kort na het midden der maand November (1630) kwam het bericht in, dat ook de Keurvorst van Brandenburg met de te ’s Gravenhage getroffen schikking genoegen nam. De Graaf van SCHWARTSENBERG rekende zich dit tot eene verdienste aan, derwijze dat hij als tot loon daarvoor eene bijzondere ‘gunst van de Staten meende te mogen bedingen. Doch ook de Keizer en de Ligue (zulks vernam men hier in het begin van December) be- willigden in de ontruiming. De Ligue zag in onze bereidwilligheid een teeken van geneigdheid. tot bestand, en bood zich aan als bemiddelares van onze verzoening met Spanje. Zij bedroog zich: onze eenige bedoeling was, openbare oorlog met het gansche Duitsche Rijk te vermijden. Dit doel was gewichtig genoeg om ons volvaardig te maken en dadelijk den eersten February 1651 te doen voorslaan als den dag, op welken de ontruiming gelijkelijk eenen aanvang zou nemen. Enkele stemmen verhieven zich in Gelderland nog tegen den afstand van Ravestein; doch slechts Friesland , ongetwijfeld bezorgd, dat alsnu de Duitsche krijgsmacht naar Oost-Friesland zou komen afzakken, verhief zich, bij monde van den Heer күзітса, tegen de geheele schikking als onraad- zaam en ondienstig voor den Staat 3, De vrees van de beide dichtst aan Oost-Friesland palende Provinciën voor де gevol- gen, die het verblijf der Keizerschen in dat gewest kon hebben, was niet zonder invloed op hare gedragingen. In het jaar 1628 waren voor een bepaalden tijd 50 Compagnién gelicht; doch in het 1 Resol. Stat.-Gen. 28 бері; 5,7 Oct., 1630. v. р, careLLeN, 599. 2 Resol. Stat.-Gen. 17, 27, 30 Sept.; 2, 3, 14 Oct.; 18, 20 Nov.; 27 Dec., 1630. 3 Resol, Stat.-Gen. 19, 30 Nov.; 9, 13, 22, 23, 27 Dec., 1630. Artsema, І, р. 1065, 1066. DES VADERLANDS, | 815 einde van 1629 had men het met veel moeite zoo ver weten te brengen, dat zij in 1630 — . . 634. dienst gehouden waren 1. Van deze 50 stonden er ор de rekening van Friesland acht compagniën, die in de grensvestingen dezer Provincie gelegerd waren. In Seplember nu Houding van . . . 2. . . de beide Noorde- van het jaar 1650 gingen de Staten van Friesland over tot de afdanking dier acht lijke Provinciën compagniën, gebruik makende van de opvatting alsof die 50 compagnién waardgelders т тн de Stad waren, wier werving de zaak was van elke Provincie in het bijzonder. Hiermede namen 21) tegenover de Keizerschen, die zich van Lingen hadden meester gemaakt, een bijzonder vredelievende houding aan, en tegelijk rekenden zij ег op, zich schadeloos te stellen. Immers verzochten zij den Prins in plaats van die afgedankte zoogenaamde waardgelders evenzoo vele compagnién ter hunner repartitie slaande, maar buiten hume Provincie gebruikt, tot hen te zenden 2, en behielden zij zich voor, de Friesche soldaten, welke in Embden lagen, uit deze stad te lichten. Deze daad zou mede eene inwilliging aan de Keizerschen zijn, die steeds met leede oogen zagen, dat Nederlandsche troepen gar- nizoen hielden in de hoofdstad van een Gewest, waar den Staten-Generaal geenerlei gezag toekwam. Embden, zoo mochten de Staten van Friesland denken, zou ruim zoo goed op onze zijde gehouden worden, wanneer zij zich, van onze troepen ontbloot, met GUSTAAF ADOLF verslond en Zweedsche bezetting innam. — Dat de Staten-Generaal, de Prins en de Raad van State zich de eigenmachtige afdanking van die 8 compagniën niet lieten welgevallen, laat zich denken. Zij herinnerden de Heren van Friesland, dat die troepen geene waardgelders waren, en stonden er op, dat zij ze in dienst zou- den houden 8, In het najaar droeg de Prins zelf voor, het getal manschappen dezer 50 compagnién (200 man op elke compagnie) weder tot de helft te verminderen , ten einde de Provinciën te eerder te doen besluiten om ze aan te houden. Bij deze gelegenheid verhie- ven zich in de Vergadering van Holland stemmen, die op de geheele afdanking aandrongen ; . doch zij lieten zich overhalen om іп de vermindering van de sterkte der compagniën, en alzoo in het aanhouden van 5000 man, toe te stemmen. *. Dus bleef ook Friesland verplicht, die 8 compagnién in dienst іе houden. Om deze verplichting echter scheen de Pro- vincie zich niet te bekreunen, en reeds was er besloten eene Deputatie der Staten-Generaal derwaarts te zenden 5, toen de President dezer Vergadering de mededeeling deed, dat de Staten van Friesland, een geruimen tijd geleden, buiten kennis van Hun Hoog Mogenden en van zijne Excellentie, 500 man uit Embden gelicht hadden, en dat onlangs de Staten 1 Zie hiervoor bl. 432, 433. 2 Resol. Stat.-Gen. 27, 28 Sept. 1630. літзкма, 1055. 3 Resol. Stat.-Gen. 30 Sept. 1630. 4 Resol. Stat.-Gen. 15, 18 Oct. 1630. Resol. Holl. 26, 28 Nov.; 5 Dec. 1630. 5 Resol. Stat.-Gen. 1, 20 Nov. 1630. Op voorstel van den Prins zag men af van het plan om ditmaal de Provincie Friesland te bezenden. Resol. Stat.-Gen. 11 Dec. 1630. Ш Deer. 4 Srux. 65 1630— 1634. 514 ALGEMEENE GESCHIEDENIS van Groningen en Ommelanden den bevelhebber aldaar (den jongen ERENTRErrEen, die zijnen vader was opgevolgd) hadden aangeschreven, 500 man met eenige officieren ge- reed te houden om op het eerste bevel uit te trekken; eindelijk, dat omstreeks denzelfden Ша Zijne Excellentie denzelfden commandant volmacht verstrekt had, om 600 man uit het Embdensche garnizoen te lichten. Ор zulk eene wijze, gaf de President te kennen, zou Embden geheel van onze troepen ontbloot raken, en hij stelde voor, het gezag over het uit- en intrekken der troepen binnen Embden. aan één beleid over te laten. Dit beleid, begreep men, kwam aan niemand anders toe, dan aan den Prins, als Kapi- ten-Generaal 1, — De ontblooting van Embden scheen des te bedenkelijker, omdat men reeds sints geruimen tijd niet recht begreep, wat er aldaar omging ?, en de Heer зснар- PER, die de stad bezocht had, meldde, dat de ingezetenen in verstandhouding stonden met de Keizerschen, die buiten weten van den Commandant des nachts binnen de muren werden gelaten. Evenwel is het niet te denken, dat de partij, dic Embden steeds op de hand der Nederlanders had weten te houden, thans zoo machteloos zou geworden zijn. Integendeel, wat er in dezen tijd aldaar voorviel, schijnt als het voorspel be- schouwd te moeten worden van een plan om de Stad in de armen van den Koning van Zweden te werpen 3. — Met die houding van die van Embden was geheel in over- eenstemming, dat zij, tegen den eersten October bescheiden om hunne geschillen met Пер Graaf te ’s Hage af te komen doen *, niet verschenen. Des Graven vertegenwoor- diger, amama, was ор den gestelden termijn tegenwoordig geweest, en nu schreven Че Slaten die van Embden aan, dat, zoo zij binnen 14 dagen niet opdaagden, Hun Hoog Mogenden de zaken in hun afwezen, evenwel met alle billijkheid, zouden uitwijzen 5. Deze aanschrijving werd beantwoord door het bericht, dat zij deswegens niet verschenen omdat de onderhandelingen, zoolang de Keizerschen in het land waren, en derhalve de Graaf zich om al wat er in den Haag beraamd werd, niet zou behoeven te bekreunen. vruchteloos zijn zouden. Toen nu tegelijkertijd vernomen was, dat de verstandhouding van die van Embden met de Keizerschen strekte om de onzijdigverklaring hunner Stad (е verwerven, schreven de Staten hun weder, dat het Hun Hoog Mogenden aangenaam zou zijn, zoo zij het doel hunner bemoeijingen bereikten; maar, voegden zij er bij, zij moesten hun herinneren, hoe zij te voren altijd gewoon waren geweest, dergelijke onderhandelingen niet buiten medeweten van Hun Hoog Mogenden aan te vangen. Dus verzochten zij hen, den slaat der zaken bloot te leggen, opdat er geen voet aan kwaad vermoeden gegeven worden mocht. Die van Embden antwoordden geruststellend, en in 1 Resol. Stat.-Gen. 13 Dec. 1630. 2 Resol. Stat.-Gen. 19 Julij, 1630. 3 Resol. Stat.-Gen. 30 Sept. 1630. 4 Zie hiervoor, bladz. 429. § Resol. Stat.-Gen. 11, 19  voor te houden, dat zij wat vreemds voor hadden, toonde ook de Prins geenerlei bezorgdheid. Inderdaad, kon men tegen den aftocht van onze troepen de ontruiming van Oost-Friesland door de Keizerschen bedingen, dan was zulks gansch in overeenstemming met hetgeen ten aanzien van de ontruiming van Kleef en Mark was beraamd. Evenwel met die verandering kon wel eens de Gereformeerde en Nederlandschgezinde partij te Embden overvleugeld worden. Dit zouden de Staten trachten te verhoeden, door een waakzaam oog op de verkiezing ‘der Regeringsleden aldaar te houden 1. Zoo vergde onze betrekking tot het Rijk en de mogelijke botsing van onze troepen met de Keizerlijke en Liguistische krijgsmacht buiten onze grenzen, al de aandacht onzer staatslieden. Wat onzen verklaarden vijand aangaat, het was alsof hij was ingesluimerd. Toch hoorde men geruchten van aanslagen op zee en op onze zuid-westelijke grens. Waar men geen macht of opgewektheid had om met krijgsgeweld te werk te gaan, daar nam men list te baat. Zoo was er in het voorjaar (1650) verraad gesmeed om den vijand Liefkens- hoek in handen te spelen. Doch de Kapitein-commandant повмлесккв ontdekte zulks, en onderdrukte den aanslag met de terechtstelling van zes schuldigen, die met de koord gestraft werden *. Een paar maanden later maakte, zoo heette het, de vijand aanstalten om op de stroomen ieis te ondernemen, en zou hij te Antwerpen 72 sloepen gereed hebben, elk met vier stukjes gewapend, behalve de toebereidselen in de Vlaam- sche havens gemaakt 3, Zulke geruchten waren de aanleiding tot ernstige vermaningen, strekkende tot een strenger blokkade der Vlaamsche kust, dan gewoonlijk in acht werd genomen, aangezien een aantal van de oorlogschepen, bestemd om die kust te bezet- ten en in de Noordzee te kruisen, met oogluiking van de Admiraliteiten, thans vooral van die te Amsterdam *, gebruikt werden om koopvaarders te begeleiden. Tegen dit misbruik lokte de President der Staten-Generaal tegen het einde van Julij (1630) wederom maatregelen uit. Hij vraagde, of het niet raadzaam zou zijn, dat de beschikking over de geheele tot dat doel bestemde scheepsmacht aan Hun Hoog Mogenden werd getrok- ken, en dat bij gevolg de gelden voor de soldij en de kost van officieren en matrozen door de Provinciën niet rechtstreeks in de kassen van de Collegies ter Admiraliteit wer- den gestort, maar іп den laag werden geleverd. De Prins was voor dezen maatregel gestemd. Immers zou zijne waardigheid als Admiraal-Generaal op deze wijze meer kans hebben, in de voornaamste zaken meer dan een Ше! te wezen. Maar de Gedeputeerden van Holland verlangden de zaak eerst in den boezem der Staten hunner Provincie over- wogen te zien, en die van Zeeland maakten hun oordeel afhankelijk van hetgeen Hol- ' Resol. Stat-Gen. 18, 20, 23 Nov.; 24, 28, 31 Dec. 1620. v. D. сарБілЕН, 614. aitsema, Ы. 947—952. 2 Resol. Stat.-Gen. 4 Mei, 1630. 3 Resol. Stat.-Gen. 24, 26 Junij; 6, 20 Защ, 1630. 4 Resol. Stat.-Gen. 7 Sept. 1630: 65 * 1630-- 1634, Geruchten van aanslagen van den vijand. 1630— 1634. 516 ALGEMEENE GESCHIEDENIS | land zou aanbevelen 1, — Doch al vast was men op eene onderneming bedacht, die al °з vijands kracht op zee moest breken. Het betrof alweder de poging om de haven van Duinkerken door het zinken van eenige schepen te stoppen 2. Er werden orders gegeven om, onder oppertoezicht van den Vice-Admiraal guasr, den kapitein KRUININGEN van de noodige sloepen en branders te voorzien, ten einde de zinkers, thans nog zes in getal, tot het beraamde doel te doen dienen. De onderneming gelukte slechts ten deele: niet- temin werden de Kapitein en de matrozen en soldaten, die den tocht mede gemaakt hadden, door hun Hoog Mogenden buitengewoon beloond. Nog gaf men het denkbeeld niet op, om het doel eenmaal ten volle te bereiken 3. 