Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 1 Van de vroegste tijden tot op het jaar 900 na Christus
DES VADERLANDS. 665 Ft Stad tegen eenig ander middel geen zwarigheid maakte. Zoo hield het eene het andere — 16e?1— tegen, en men kon tot geen besluit komen, en niettegenstaande degenen, die een deel dde van de opbrengst in hunne eigene beurs deden vloeijen, openlijk in de Staten der Pro- vincie. gebrandmerkt waren als » een hoop publieke dieven en fraudateurs van middelen ,” 2 die men niet behoorde te ontzien, kantten zich Haarlem, Amsterdam, Rotterdam en Gorinchem nog altijd aan tegen de verantwoording der zoogenoemde vijf speciën (wijn, bier, lakenen, zout en zeep), welke dienen moest om het Land te doen genieten, wat de ingezetenen werkelijk betaalden. De Gedeputeerden van de Stad Leiden betuigden, den 1542 October, dat, bijaldierr die verantwoording of eenig ander voor de financiën even balig middel niet werd toegestaan, de Regering door de ingezetenen op eene onverantwoordelijke wijze te schande gemaakt zou worden, en verklaarden onschuldig te willen zijn aan al de onheilen, die er uit zouden voorlvloeijen. De Edelen en de Stad Enkhuizen vereenigden zich met dit protest, dat de uitwerking slechts kon ver- sterken, die een brief van den Prins uit het leger, in dezelfde Vergadering medege- deeld, bestemd was te maken. Bij dat schrijven vermaande Zijne Excellentie die van Holland, zich toch door het tijdig inwilligen van blijvende middelen te willen beijve- ren, dat men niet in handen der vijanden en daarmede in de uiterste slavernij mocht vallen, en verliezen, wat de voorouders zoo duur hadden verkregen. In weerwil van dit alles kon men vóór het scheiden der zitting tot geen volkomen afdoende besluiten geraken: slechts werden de Gecommitteerde Raden gemachtigd zekere voorbereidende maatregelen tot het heffen van enkele belastingen te treffen, en daar nu ook de Pro- pe steden van vinciale Hollandsche ontvangers klaagden, dat zij het geld niet konden bekomen, het- rte ie welk hun gelast was te negotiéren, zoo zou de Overheid van de Steden, waar kantoren Provincie. gevestigd waren, het krediet der ontvangers stijven, door elk voor de quote van hare Stad in te staan. ? Dus kwam dan ten laatste het behoud van de gansche Republiek op het krediet neder van de Regenten en rijke ingezetenen der voornaamste Hollandsche Steden, en al waren dezen niet zoo bereidwillig als wenschelyk was, om belastingen te betalen, en al werden de misbruiken ook slechts onvolledig afgeschaft, een kracht- ! Het onderzoek naar de huishouding der Admiraliteit te Amsterdam (zie hiervoor bl. 580) werd nog niet opgegeven, maar in dezen tijd besloten, dat het voortgezet zou worden, totdat de Staten van Holland voldoening bekomen hadden (Resol. Holl. b, 15 Oct. 1621). Ook werd op last der Staten-Generaal door de Rekenkamer een reglement voor de rekening der Admiraliteiten opgesteld, hetwelk eerst gedeeltelijk en daarna geheel gearresteerd werd, en bestemd was om de onregelmatige baten, waarmede de Raden ter Admiraliteit zich bevoordeelden, af te snijden of te regelen (Resol. Stat-Gen. 18, 20, 21, 23 Dec. 1621. 13, 21 Jan. 1622. Resol. Holl. 22 Dec. 1621. 12, 14, 20 Jan.; 24 Maart, 1622). 2 Resol. Holl. 7, 22, 24, 27, 29, 30 Sept.; 13, 16 Oct. 1621. 664 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1621 dadiger middel dan het betalen van belastingen en het opofferen van een deel «an 1693. minder eerlijke winsten, werd gevonden in de stoutmoedigheid, waarmede de handels- sland zijne kapitalen veil had om onze overzeesche veroveringen ten koste van den vijand uit te breiden, en wat men verworven had, op nieuw in de waagschaal stelde, ten einde voor de zaak en de eere des Lands nog meer te winnen. Vermocht dan de Prins te land niets uit te richten; schenen de vijanden van onzen Staat builen onze enge landgrenzen op alle punten te zegevieren; zoo zouden onze kooplieden op de zee aan de zaak van het Protestantisme de zege trachten te verzekeren, en door de zee bet gansche Vasteland aan ons cijnsbaar maken. Zoo was het meer dan bloot winstbe- jag, dat den handel in dezen tijd tot nieuwe en stouter ondernemingen drong. Men achtte zich tegelijk geroepen en gerechtigd om den vijand op zee en in zijne volkplan- tingen afbreuk te gaan doen: immers streed men aldus voor den triomf van het woord Aan het Gere. Gods en de ware leer. Vandaar dat aan het Gereformeerde element, hetwelk geen e at js wereldsche wijsheid of staatkunde tot verzoening met den vijand zou verleiden, op nieuw de hand pjeuw krachtdadig de hand werd gehouden. Onder de Punten van Beschrijving tot de gehouden, zonder. ] daarom de najaarszitting van 1621 stond het voorstel, of het voor de verzekering van de diens Kerk vrije wordt van den Lande niet noodig zou wezen, dat alle Magistraten bij eede beloofden, de ware Gereformeerde Religie te handhaven volgens de Regels van de Nationale Synode van Dordrecht, en dat allen Collegién of personen, aan wie de benoeming van rechterlijke ambtenaren van alle rangen was opgedragen, ernstig bevolen werd, slechts de zoodani- gen te kiezen, die, bij de vereischte bekwaamheid, tevens bekend stonden als der ware Religie toegedaan, op straffe, dat, zoo anders bevonden werd, door de Staten of Gecommitteerde Raden een ander zou worden aangesteld. Dit voorstel, ware het aan- genomen, zou de Gecommitteerde Raden tot geloofsrechters gemaakt hebben en hun een middel in handen gegeven hebben om wie hun mishaagde, onder voorwendsel van gemis aan gelrouwheid aan de Dorische leer, te verwijderen. DES VADERLANDS. 665 len, De Kerk was voor goed onder het juk- van den Staat gebracht. In de zomerzitting van 1621 hervatten de Staten van Holland de zaak der vasistelling van de Kerkeorde- ning !, getrouw blijvende aan de bepaling, dat er in geene verhooging van de jaar- wedden der predikanten zou toegestemd worden, voordat de kerkedienaren de wijzigin- gen, die het Staatsbewind in de Kerkeordening verkoos te brengen, gehoorzaam zouden aangenomen hebben. In het eind van Junij had er een gemeenschappelijke vergadering plaats van Gedeputeerden der beide Hollandsche Synoden en van eene Staatscommissie , bestaande uit twee der Edelen, BENTHUIZEN en SOMMELSDIJK, en de afgevaardigden van negen Steden. In deze bijeenkomst zou tevens de voorslag onderzocht worden tot het vaststellen eener nadere orde op de scholen en de huwelijken. En toen de geestelijke Heren vele bezwaren hadden in te brengen tegen hetgeen de politieken begeerden, be- sloten de Staten hun ernstig den last op te dragen, om bij hunne lastgevers te zorgen, dat de Kerkeordening, »zoo als zij eindelijk na veel moeite gesteld was, werd aange- nomen, opdat met disputeren over zaken, die in Gods heilig Woord indifferent zijn, niet meer verwijdering ontstaan mocht.” 2 Zoo bepaalde dan thans de burgerlijke Overheid wat in de Gereformeerde Godsdienst fundamenteel was, al of niet, en de ker- kedienaren, die het hunne gedaan hadden om het vorige Bewind, dat zich in het stuk der Godsdienst vrij wat minder aanmatigde, ten val te brengen, moesten zich naar zulke vermaningen gedragen, nu zij uitgingen van een Bewind, dat zij door hunne kreten en woelingen op het kussen gebracht hadden. Doch hoedanig ook de staat der Kerk zijn mocht, onder de leus der Gereformeerde Godsdienst werd de inspanning, die Holland had doen zegevieren, thans hernieuwd, en, wij zagen het reeds, het was te wachten, dat de vijandelijkheden het eerst zouden heropend worden op zee en door toedoen van de groote Hollandsche handelsmaat- schappijen. Aldus geschiedde het inderdaad, Of het den Prins naar den zin was, dat de gebeurtenissen dezen loop namen, staat te betwijfelen. In den oorlog ter zee gold zijn beleid meer in naam, dan met der daad; de uitrusting der vloten geschiedde door burgerlijke Collegies, van de Generaliteit afhankelijk en bijna alle in Hollandsche steden gevestigd, en met zamenwerking van voorname handelaars en van de groote Indische Compagnién. Dus had de zeeoorlog de strekking om het burgerlijk aristocratische element te ontwikkelen, en de vermogende handelsmannen, die in de steden op het kussen zaten, hunne kracht te leeren gevoelen en hunne macht te leeren oefenen. Ware Noord-Nederland gene landmogendheid van meer uitgebreidheid geworden, iets waarloe de staatkunde van OLDENBARNEVELT had kunnen leiden, zoo zou de Nederlandsche Staat _ | Zie hiervoor, 477—479. 2 Resol. Holl. 1621, bl. 428, 462, 466, 481. HI Deer. 5 Srur. 84 1621— 1625. 666 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1021— licht eene monarchie zijn mene , en, had die Staatsman slechts — Prins — MAURITS staatkundige beginselen te kunnen vertrouwen, voorzeker had hij hem in het eerste gunstige oogenblik gaarne de soevereiniteit zien opdragen. Maar ook hier bleek de staatkunde, door den Prins in strijd met den Advokaat van Holland voorgestaan, juist gestrekt te hebben om de Hollandsche stedelijke Aristocratiën te stijven. Mavnirs gedrag deed het geslacht van Nassau de soevereiniteit verbeuren, die zijnen grooten vader door de edelste en wijsste partij in den Staat was opgedragen, doch door den dood ontgaan was. De Oost-Indi- Den 8**» October (1621) leverden de Bewindhebbers der Oost-Indische Compagnie M Ern op bij de Staten van Holland een verzoekschrift in van deze strekking, dat, nademaal deze alle zeeën vijan- delijkheden tegen Landen thans met den Koning van Spanje getreden waren in openbare vijandelijkheid, - de Spaanschen te leden. hare schepen gemachtigd mochten worden tegen alle Spaansche schepen en goederen vijandelijkheden te plegen op alle plaatsen, waar zij zouden komen. Ziedaar de aankon- diging van een opzet om alle bedenkingen ter zijde zettend en zich los makend van de omstandigheden, die de partijen schenen te beletten handgemeen te worden, een oor- log aan te vangen, zonder eenige verschooning of beperking. De Staten van Holland keurden den voorslag goed en verbonden zich, het verzoek bij de Generaliteit zoo veel mogelijk aan te dringen, waar het dan ook werd toegestaan. Tegelijk begreep men, dat de West-Indische Compagnie eindelijk eens, zoo als men het noemde, in trein gebracht moest worden. Nog altijd was het bijeengebrachte kapitaal niet toereikend, en voorzeker bracht de onzekere staat van zaken, die van werkeloozen oorlog tot werkelijken vrede scheen te kunnen leiden, het zijne er toe bij om velen huiverig te maken tot eene han- Plan om de delsonderneming toe te treden, die de oorlog in haar schild voerde. Een geschikt middel zoutvaart onder de West-Indische Om de nieuwe Compagnie in werking te brengen vond men hierin, dat het veld harer bee ** werkzaamheid werd uitgebreid en de zoogenaamde zoutvaart in haar werd begrepen. Zoo doende zou zij versterkt worden met de krachten en middelen, over welke de koop- lieden beschikten, welke zich met dien tak .van zeevaart bezig hielden. Deze zout- vaart nu scheen niet zonder sterke begeleiding van oorlogschepen gedreven te kunnen worden, daar de Koning van Spanje gezegd werd een fort te herstellen, dat hij vroeger tot belemmering van de zouthalers had opgericht. Dus zou hun bedrijf van nu aan mede een aanleiding en middel aan de hand doen om de oorlog op zee en in de koloniën te doen ontbranden. Werkelijk openbaarde zich in den boezem zelven der Oost-Indische Compagnie een Tegenwerking ernstige tegenwerking. In het najaar (1621) kwamen verscheidene personen, die voor die Post Indi een kapitaal van 25 tonnen gouds aan deze Handelsmaatschappij deel hadden, met E e 5 klachten voor den dag, die zij bij gelegenheid, dat het Octrooi, hetwelk in Maart 1625 afliep, voor 50 jaren zou verlengd worden, verholpen wenschten te zien. De Bewind- hebbers, klaagden zij, beschikten willekeurig over hunne penningen door, buiten hen om, de verlenging van ’t Octrooi te vragen en de som van een millioen guldens in de West-Indische Compagnie te steken; zelfs bleven zij in gebreke hun rekening van hun geld te doen. Dit vertoog werd in handen eener Commissie gesteld, en toen deze in de Vergadering der Staten van Holland bezwaren inbracht tegen de wijze, waarop die aandeelhouders hunne klachten hadden kenbaar gemaakt, namen de Amsterdamsche Gedeputeerden de gelegenheid waar om te verklaren, dat de handelwijze in dezen ge- volgd een schadelijk voorbeeld stelde: zij smaakte naar zamenspanning; de zaak was opgezet in Zeeland, eu gedreven door personen, die eerst onlangs actiën van de Com- pagnie gekocht hadden, en thans alles overhoop schenen te willen werpen, niet alleen om te beletten, dat de West-Indische Compagnie voortgang hebben zou, maar tevens om te weeg te brengen, dat der Oost-Indische Compagnie afbreuk werd gedaan, door eenen aanval op degenen die haar krediet met al hun vermogen ia den nood hadden gestijfd, en zich dan ook wel zouden, weten te verantwoorden. — Zoo als de Amster- damsche Heren de zaak voorstelden, had het den schijn alsof zekere personen, vijandig tegen de Maatschappij, zich door het aankoopen van acties invloed hadden willen ver- schaffen, ten einde hare nieuwe ondernemingen te keer te gaan. Door de zaak dus voor te dragen hadden zij, die op grond, het is waar, van hunne opofferingen en van hunne aan de zaak ten koste gelegde veerkracht eenigzins eigenmachtig in het beheer en de verdeeling der geldmiddelen van de Compagnie waren te werk gegaan, de beste kans om het streven van hen, die rekenschap en herstel van misbruiken vorderden, verdacht en vruchteloos te maken; maar van den anderen kant was het thans, nu het behoud der Republiek van de krachtsinspanning der Compagnie afhing, waarlijk de 1 Resol. Holl 30 Sept.; 5, 8 Oct. 1621. Resol. Stat.-Gen. 9 Oct. 1621. 84* $ 1621— 1625. 668 ALGEMEENE GESCHIEDENIS tjd niet om iets aan te vangen, dat hun, die haar tot nieuwe veroveringen in staat stelden, lust en vrijheid om te handelen kon benemen. Zulks had wezenlijk het voorko- men alsof het in verstandhouding met de zoodanigen geschiedde, die den val der Repu- bliek begeerden of haar ten minste niet gered wilden zien door de versterking van het element van handel en zeevaart. Er bestond dus voor de Staten van Holland grond genoeg om de vermogende oude aandeelhouders der Compagnie niet ten verzoeke van de nieuwe deelhebbers te bemoeijelijken, en aan den anderen kant bekwam de Com- pagnie een nieuwen prikkel om, door milde offers voor den Staat over te hebben en door den vijand aan zijne kwetsbaarste zijden aan te tasten, het bewijs te leveren, dat zij inderdaad het Land in dezen nood kon en wilde redden. Diensvolgens besloten de Staten van Holland wel, dat de Commissie, naar aanleiding der ingeleverde klachten, eene lijst zou opmaken van al de misbruiken, die tegen het Octrooi in het bestuur der Compagnie waren ingeslopen, en dat de Bewindhebbers, die in sommige Steden hunne Collegiën niet voltallig maakten !, op nieuw zouden worden vermaand, dit ten spoedig- ste te doen, vermits anders de Magistraat daartoe zou overgaan; maar toch bleef de zaak hangende, en maanden lang werden de klagers opgehouden met de vertroosting dat op hunne grieven bij de verlenging van het Octrooi zou gelet worden, zonder dat zij inzage konden krijgen van de vertoogen door de Bewindhebbers tegen hen ingeleverd. Intussehen waren die klagers slechts op voorwaarde van het herstel der misbruiken gezind in de verlenging van het Octrooi toe te slemmen en zich te laten welgevallen dat voor zulk een aanzienlijk bedrag in de West-Indische Compagnie werd deelgenomen , en scheen de hatelijke voorstelling, waarmede de Amsterdamsche Heren hen zwart hadden gemaakt, hen niet te zullen beletten met hun geld de Compagnie te verlaten, waardoor deze Vereeni- ging in gevaar van ontbinding komen en tevens de West-Indische Compagnie in hare ge- boorte versmoord zou geworden zijn. Eerst in Mei werden eenige punten opgemaakt, welke, tot voldoening der klagers en zonder te groote ergernis der tegenwoordige Be- windhebbers, door de Provincie Holland ter (reneraliteit zouden worden voorgedragen om bij de vernieuwing van ’t Octrooi in aanmerking genomen te worden 5. De volkomen vestiging der West-Indische Maatschappij was in dezen tijd neg alles ! Vergelijk hiervoor, bl. 578, Noot 2. ? Resol. Holl. 8, 15 Oct.; 17, 22 Dec. 1621; 14, 24 Jan.; 22 Maart; 21, 30 Apr.; 4 Mei; 1622. Resol. Stat.-Gen. 4 Mei, 1622. Tegen het eind van Julij vonden de Staten van Zeeland en van Holland noodig met een fel plakaat op te treden tegen een pamflet, dat uit naam, zoo het heette, der klagende participanten, de Bewindhebbers der Oost-Indische Compagnie en de gansche Regering heftig aanviel. De Staten-Generaal, waren Hun EdelMogenden niet ijverig ge- noeg in het vervolgen van de auteurs. Het bewuste pamflet staat in de Bibl. van Pamfl. aange- teekend onder No. 1918. DES VADERLANDS. BE 669 haaldelijk in de Punten van Beschrijving tot der Staten Vergadering uitdrukkelijk ver- klaarden, dat de oprichting dier Compagnie hoog noodig was om den Koning van Spanje en zijnen aanhangeren » te water, waar onze grootste sterkte lag, werk te geven, alzoo ie beduchten stond, dat zij zonder dat middel dezen Staat door den oorlog te lande zoo zouden uitmergelen, dat hij allengskens ten verderve zou worden gebracht." 1 Een geschikt middel om de inschrijving van genoegzame kapitalen te bevorderen scheen eensdeels hierin te zoeken dat de Oost-Indische Compagnie voor eene goede som aan de nieuwe Maatschappij deel nam, en anderdeels, wij zagen het reeds, dat de zoutvaart op Punto del Rey, die men aanvankelijk vrij had willen laten, voortaan niet anders dan uit naam en van wege de West-Indische Compagnie zou mogen gedreven worden *, zoodat zij die derwaarts schepen uitrustten, genoodzaakt zouden zijn om tot de nieuwe Maatschappij toe te treden. Wanneer dit een en ander of nog niet voldoende mocht bevonden worden of niet volkomen tot stand mocht worden gebracht, dan, begreep men, moest de Provincie Holland van staatswege wat er nog aan het vereischte kapitaal ontbrak, trachten op te brengen. — Die zoutvaart gaf in deze dagen stof tot vele overwegingen. Wie in den loop van het najaar van 1621 het vrije uitvaren der zoutvaarders naar de Zouten- of Kaap-Verdische eilanden doorzetten wilden, zij bekreunden zich niet om de vestiging van de West-Indische Compagnie, en daar deze noodig was om den oorlog vol te kun- nen houden, zoo was dat drijven min of meer verdacht. Tegen het beweren dat slechts de nieuwe Compagnie den vijand afbreuk kon doen, stelde men over, dat ook de zout- vaarders den vijand geducht konden worden, zoo men hun slechts een geleide van oorlogschepen mede gaf en de vrachtschippers noopte hunne bodems te wapenen en tot zoogenaamde admiraalschappen te vereenigen, hetgeen trouwens ook deswegens noodig was, omdat de Spanjaarden Punto del Rey weder versterkt hadden, en dus den onzen die derwaarts jaarlijks tot tweehonderd schepen toe in de vaart hadden, den toegang tot die plaats schenen te zullen beletten. Omstreeks dezen tijd kwam JOSEPH PALLACHE, zaakgelastigde van den Koning van Marokko, na een uitstap naar zijn land alhier terug. Hij had, heette het, zeer belangrijke zaken aan te dienen, en verzocht dat een tweetal ! Resol. Holl. 1621, bl. 579, 682, 683. 2 De bij het Octrooi van 3 Junij 1621 aan de West-Indische Compagnie gestelde grenzen wa- ren de Landen en Kusten van Afrika van den Kreeftskeerkring tot aan de Kaap de Goede Hoop, de Landen en Kusten van Noord- en Zuid-Amerika aan de beide Oceanen, en eindelijk alle de cilanden tusschen den Meridiaan van de Kaap de Goede Hoop Westwaarts tot aan dien van het Oosteinde van Nieuw Guinea. Punto del Rey, op een der Kaap-Verdische eilanden gelegen, was binnen deze grenzen vervat, en de vaart op dit punt werd bij plakaat van 10 Junij 1622, ter ampliatie van het Octrooi uitgevaardigd, in de Compagnie begrepen; maar de zoutvaart op punten buiten die limiten was vrijgelaten. Zie het Octrooi en de ampliaties bij arrsema, I bl. 62—67. 1621— 1625. 670 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1621— Gedeputeerden uit de Staten-Generaal zouden worden aangewezen, wien hij de zaak in 1535. vertrouwen zou kunnen mededelen. Men verwees hem naar Line Excellentie, die in het veldleger was. De Prins, vernomen hebbende wat hij te zeggen had, verlangd dat er een lid der Staten uit ’s Hage zou overkomen om rarLACHE te hooren, en gf te kennen, dat de zaak geheim moest blijven. De Staten zonden hem twee gecoumi- teerden, en wel eenen uit Holland en eenen uit Zeeland. Ook had de mededeeling op handel en scheepvaart betrekking !. Immers bestond zij in de aanwijzing van eene haven in het land van zijnen Vorst, waar zoo veel zout was te bekomen als voor onze behoefte voldoende was: deze zou hij voor de onzen openstellen, dáár hun alle veiligheid en voorrechten verzekeren. Dit voorstel bracht mede, dat de zoutvaart van Purto del Rey zou worden afgeleid, en had derhalve de strekking om de noodzakelijkheid eener vijandelijke botsing met de Spanjaarden, die zich aldaar versterkt hadden, onnoodig te maken. Als zoodanig had de zaak in dit tijdsgewricht eene bijzondere belangrik- heid. Maar juist omdat de twee partijen, zij die de West-Indische Compagnie met de zoutvaart wilden stijven, en degenen, welke de zoutvaart vrij wilden gelaten hebben, het eens waren om de vijandelijkheden tegen de Spanjaarden veeleer te zoeken, dan te ontzien, zoo vond zij weinig bijval *, Het bleef de vraag, of men het besluit om de bewuste zoutvaart onder de West-Indische Compagnie te begrijpen tijdig zou kunnen doordrijven, dan of de zoutschepen nog vrij zouden uitloopen. Die dit laatste ongaame zagen, hielden de uitrusting der vereischte convooischepen tegen en bewerkten, dat het vraagstuk aan eene vereenigde Commissie van de Admiraliteiten en de Hollandsche zee- sleden ten onderzoek werd opgedragen, die daarbij de handen vol had met het ontwer- pen van een plan om tegen ’t voorjaar de Noordelijke en Noordwestelijke kusten van het Spaansche Schiereiland door middel eener aorlogsvloot met landingen als anderzins in die mate aan te randen, dat het Hof te Madrid schrik zou worden aangejaagd en het zich genoopt mocht zien tot eigen beveiliging troepen van onze grenzen te hulp te roepen. Maar zie! de zoutvaarders namen de hun verleende vergunning om zonder convooischepen uit te zeilen ernstig op, en toen nu de Staten van Holland, voor den aandrang gewe- ken, voor deze reize de vaart nog vrij gelaten en behoorlijk door oorlogschepen begeleid wilden hebben, wachtten zij de bekrachtiging van Hollands besluit, waartegen in de Stater- — en en Generaal zwarigheden gemaakt werden, niet af, en lieten de zoutvloot uitloopen zonder eigen gezag uit. de convooischepen te verbeiden; hetzij men vertrouwde het geweld der Spanjaarden, het- welk een zestal schepen, ledig van de zoutvaart teruggekomen, reeds had moeten or dervinden, wel met eigen kracht, al was ook slechts een deel der schepen gewapend, te zullen kunnen keren; hetzij men begreep, dat de Staten-Generaal zich alsnu gedron- ! Resol. Stat.-Gen. 30 Aug.; 13, 14 Sept. 1621. Resol. Holl. 13 Sept. 1621. 2 Resol. Holl. 5 Oct. 1021. 20 Jan. 1622. DES VADERLANDS. 671 Fn À—á gen zouden achter om haar, volgens het voorstel van Holland, de convooischepen ach- are. terna te zenden. Dit laatste greep werkelijk plaats. Niettemin talmde men te Amsterdam met het afvaren zoolang, dat het saizoen verliep en de oorlogschepen te huis bleven *, Intusschen beijverde men zich om die Leden van Holland, welke de zoutvaart niet in de West-Indische Compagnie begrepen wenschten te zien, van hun gevoelen terug te brengen. Terwijl Enkhuizen, Monnikendam en Medemblik gezind waren toe te geven, mits zij de verzekering kregen, dat hare zoutziederijen en visscherijen daarbij niet zouden lijden, bleven Hoorn en Edam hardnekkig tegenstand bieden. De Staten van Holland besloten deze beide Steden, zooals het heette, te bezenden, ten einde. haar over te halen. Die van Hoorn hielden zelfs nu vol, dat zij om der nieuwe Die van Hoorn d ; i : : verzetten zich te- Compagnie de noodige kapitalen te verschaffen, het gevaar niet wilden trotseren om gen den toeleg het grootste deel der scheepvaart, door hunne stad gedreven, te zien verloopen. Dies, —— n de West-Indi- van Edam beweerden daarenboven, dat daar sij de eerste aanleggers dier zoutvaart wa- "he Compagnie te begrijpen. ren, men hen op die wijze niet van hun recht moest versteken. De meerderheid der Staten begreep, dat men om bijzondere inzichten de zoo noodige zaak der West-Indische Compagnie niet mocht ophouden, en was bereid bij overstemming te besluiten. Ver- kozen de beide Steden dan nog niet toe te geven, zoo bleef haar niets anders over, dan zich aan de uitspraak van den Stadhouder te onderwerpen. Edam nam eindelijk genoegen met de haar en den anderen Noordhollandschen Steden aangeboden tegemoet- koming; doch Hoorn bleef onverzettelijk; hare Gedeputeerden beklaagden zich bij den Stadhouder, en vonden bij hem een gunstig oor. Zijne Excellentie begreep, dat men in dezen niet met overhaasting en overstemming moest handelen. Hij scheen derhalve niet in te zien, dat de onverwijlde oprichting der West-Indische Compagnie voor het behoud van het Land zoo dringend noodzakelijk was. Doch terwijl de Staten van Hol- land eene Commissie gelastten om den Prins beter in te lichten, gingen zij voort met alles wat de uitvaardiging van het plakaat, waarbij de zoutvaart niet langer van de Compagnie uitgesloten bleef, kon bevorderen. Die van Hoorn onttrokken zich aan de beraadslagingen om hun misnoegen te toonen, maar zelfs dit bracht de Staten niet van hun stuk. Eindelijk zou de Prins, na zich volgens de gewoonte eenige Staatslieden als raden te hebben toegevoegd, in de zaak uitspraak doen. De Staten van Holland waren niet gerust aangaande de beslissing door den Prins te nemen, die het nu in zijne hand had de West-Indische Maatschappij in hare geboorte nog tegen te gaan: althans zij be- geerden, dat de Prins zich geene raadslieden dan uit de Provincie Holland ter zijde zou stellen. Een deel van ’s Prinsen voorslag tot beslechting van het geschil werd door hun Edel Mogenden verworpen, maar nog gaf de Prins de zaak niet op; integendeel, hij ! Resol. Stat.-Gen. 2, 7, 27 Oct.; 10, 11, 15, 25, 27, 20 Nov.; 1, 3, 7, 10, 11, 13, 14, 24 Dec. 1621. Resol. Holl. 6, 13 Oct.; 2, 10, 16, 17 Dec. 1621. 1621— ' 1625. 672 ALGEMEENE GESCHIEDENIS wilde, dat Hoorn op nieuw zou bezonden worden. Dit deed men uit ontzag voor zijne Excellentie, hoezeer men niet toestond, dat door eenige Gecommitteerden van den Prins afzonderlijk met die van Hoorn zou gehandeld worden. Intusschen werd het bewuste plakaat den 104” Junij uitgevaardigd. Tot in het najaar van 1622 toe protesteerden sommige Leden uit Noord-Holland tegen zekeren maatregel betreffende de Directie der Compagnie, op grond dat zij zich nog niet voldoende tevreden gesteld konden achtten !. Zoo werd alle tegenstand overwonnen, die zich binnen het Land tegen de stoute vlucht verzette, welke de handelsmaatschappijen stonden te nemen. Voor haar streven bestond eene noodzakelijkheid, zoo gebiedend, en dat streven was gekenmerkt door eenen moed, zoo stout, dat niets die vaart kon keren. De Prins raakte meer en meer het stuur kwijt; de drijvende kracht bestond niet meer bij den opperbevelhebber des legers en zijne veldheren en medestanders; allerminst bij de Contraremonstrantsche aan- voerders, die ook te voren slechts in zoo ver iets vermocht hadden, als zij OLDENBAR- NEVELTS staatkundige vijanden op hunne hand hadden gehad: was het waar, dat BOGERMAN, zoo als vorper zich uitdrukt, stout geworden op den hem toebetrouwden banbliksem, gedreigd had ook de Zeegoden te doen duiken, men ontwapende hem, en van nu aan was zijn heilig geachte persoon niets meer dan een spotbeeld om kleine vogels te verschrik- ken. — Bij de aanleggers der vermetele ondernemingen ter zee; bij degenen, die geest en leven bijzetten aan alles wat toen op het gebied der ten oorlog uitgeruste scheepvaart gewaagd werd; bij hen, die de middelen schiepen om den Staat gaande en het leger, dat in weerwil van zijn werkeloosheid onmisbaar was, in stand te houden; bij de Hollandsche en Zeeuwsche, bepaaldelijk bij de Amsterdamsche kooplieden-regenten, was de invloed, de macht, de alles in hare sfeer trekkende kracht. — En buiten het Land kon geene Mogendheid deze hooge vlucht belemmeren: Spanje had zich slechts te verdedigen; alleen Engeland kon het pogen, en poogde het werkelijk; doch de onzen waren niet gezind dit lijdelijk aan te zien, De bekwaamheden van den man, die sacozvus bij zijn streven om in OLDENBARNEVELT den roem en de grootheid der Republiek ten val te brengen, het meest in de hand gewerkt had, riepen zij in om de vijandigheid van dien Vorst te gaan ontwapenen, en het gemis van elke andere kans op het spelen van een groote rol maakte ArrssEn tot den dienaar der Nederlandsche handelsbelangen te Londen. Trouwens de jammerlike staat zijns berooiden en onteerden schoonzoons, wiens eenige vrienden hij niet kon verstooten, maakte het sacosvs ondoenlijk, zich met Spanje tot een krachtdadigen aanval tegen onze macht te vereenigen. ‚Er was besloten, Koning sacosus een Gezantschap te zenden om te voorkomen, dat hij, onder voorwendsel van de geschillen in de Oost-Indiën en tusschen de wederzijd- ! Resol. Holl. 10, 18, 21, 24 Jan.; 23 Maart; 13, 14, 19, 20, 21, 23, 26, 28 April; 3, 6, 12, 13 Mei; 27 Sept. 1622. en bl. 683. DES VADERLANDS. 675 sche walvischvaarders, eene openlijk vijandelijke houding tegen ons aannemen mocht !. Nu drong die Vorst gedurig aan op hunne spoedige overkomst: den 26sten en straks weder den 20sten September gaf hij op als het tijdstip, vóór hetwelk bij hunne aankomst ver- langde 2. Immers zou in het najaar het Parlement weder bijeenkomen, en om de tal- rijkste partij gunstig te stemmen, kon een vertoon van ‘hulde en vertrouwen van de zijde onzer Republiek niet anders dan dienstig wezen. Maar eerst tegen het eind van September begon men hier te lande ernstig aan de benoeming der Gezanten te denken. Toen scheen het dan ook dringend noodzakelijk. Nog altijd werd er van gesproken, dat de uitrusting ‘van schepen in Engeland op onze Oost-Indische Compagnie gemunt was 3 Zoo werd dan ook in de Slaten van Holland door den Raadpensionaris de persoon reeds zoo goed als aangewezen, die voor alle anderen met de taak. van Gezant zou dienen belast te worden. Het moest, zeide hij, temand zijn vaardig van taal, in zaken van staat wel ervaren, ten einde den Koning, die » een Vorst was van rede en versland" in openbare en bijzondere audientiën het gevaar van het Protestantisme door geheel Europa levendig voor te stellen, en hem aan het verstand te brengen, dat er een algemeene zamenzwering tot uitroejing der Hervormde Godsdienst bestond. Die zamenzwering, zulks moest men hem verder doen begrijpen, had aanvankelijk haar doel bereikt door onzen Staat in zulk een gevaarlijken toestand te brengen: thans derhalve moest de Koning bedenken, wat Koningin zLisABETH erkend had, dat de ondergang van dezen Staat dien van Engeland zou met zich slepen. Op grond hiervan moest JACOBUS aangemaand worden, »zich onze ongelegenheid meer aan te trekken en der gansche Christenheid ten beste het Evangelische wezen te helpen handhaven” * Wie kon geacht worden aan den eisch van zulk eenen last evenzeer te kunnen voldoen, als FRANCOIS VAN AERSSEN? Ook was niemand anders dan hij de bedoelde persoon. Maar toen men nu tot de benoeming zou overgaan, hield carteron zelf de zaak op, daar hij van de zucht, die bij de onzen bestaan moest, om aan de Gezanten een niet al te slechte ontvangst ten deel te doen vallen, gebruik maakte om de Hollanders nog tot twee inwilligingen te dwingen. Er was een Luitenant prrcarn aan het hoofd van een honderdtwintigtal Schotten te Rotterdam binnengeloopen. Deze verzocht, dat men hem met zijne manschap in dienst zou nemen. Deed men zulks niet, dan was hij, buiten hoop om zijne kosten vergoed te zien, letterlijk in den grond geboord, Werkelijk waren de manschappen aan dadelijk gebrek ten prooi. — Dit mocht een onbescheiden aandrang heeten. Immers wisten de Staten ter naauwernood, hoe zij de van alle kanten reeds 1 Zie hiervoor: bl. 636—638. 2 Resol. Stat.-Gen. 2, 14 Sept. 1621. 3 Resol. Holl. 14 Sept. Vergel. Resol. Stat.-Gen. 16 Sept. 1621. 4 Resol. Holl. 14, 21 Sept. 1621. | III Deer. 5 Srur. 85 1621— 1625. Beraadslagin- gen over de keuze van den man, die aan het hoofd van het Gezantschap naar Engeland zou staan. 1621— 1625. r 674 ALGEMEENE GESCHIEDENIS nt de EE ESE EEE EE geworven soldaten bezoldigen zouden. Bovendien was het vertrouwd, zoo vele Britsche onderdanen in dienst te nemen? Generaal cucr zelf was verlegen met al de Engelsche Edelen, die hier in dezen tijd aankwamen om in ons leger te dienen !. — In weerwil van dit alles gaf caRLETON te verstaan, dat BucKINGEAM, de grootste man in Engeland, en LENOX, de grootste in Schotland, den Luitenant prrcann aanbevolen, en dat het zaak was tegen de komst van onze Gezanten de gunstige meening van zulke groote Heren te ontzien. Ook versterkte men slechts den vijand, zoo men weigerachtig bleef: want werd dat volk hier niet ontvangen, dan zou het zich bij den vijand aanmelden. Wer kelijk werd alsnu de Compagnie Schotten aangenomen, hetgeen dadelijk de grootste on- gelegenheid baarde, daar men niet wist, waar het tot hun onderhoud vereischte geld te vinden ?. — Maar nog een andere zaak gaf cARLETON stof tot lastige vertoogen. De Merchants-Adventurers waren, niet aonder beklag van de Zeeuwen, om de ongezondheid van het klimaat en andere redenen uit Middelburg naar Holland overgekomen. Thans waren zij te Delft gevestigd, en in Maart (1621), toen de Koning geld van zijn Parle- ment had gekregen en er een oogenblik op bedacht was met deze Republiek gemeen- schappelijk in Duitschland op te treden, had canteron gewenscht, dat men hierin een blijk van zijns Konings goedgunstigheid jegens deze Provincie zien zou 3. Bij de uit- schrijving nu van nieuwe belastingen om in de behoeften te voorzien, hadden de Staten van Holland tegen den 1sten October ook den impost op de Engelsche lakens verhoogd, en hiermede die koopmansgilde, volgens carrerons beweren, buiten evenredigheid met onze inlandsche lakenfabriekanten, en tegen vroegere beloften aan getroffen. Deze zaak dan, zeide de Gezant, zou de onderhandelingen, die te Londen stonden geopend te worden, geen goed doen. De Staten voerden daartegen aan, dat de belasting de verbruikers, niet de fabriekanten der lakenen trof, en dat bovendien de Engelsche kooplieden vrij- dom van invoerrecht van de wol boven onze landgenooten vooruit hadden. Doch hier- mede nam CARLETON nog geen genoegen, en de Staten waren wel genoodzaakt te be- loven, dat zij den Hollandschen fabriekanten geen zweem van bevoorrechting boven de Engelsche zouden vergunnen *, — Na dit tusschenspel nam Holland de zaak van de benoe- ming der Gezanten in de Staten-Generaal ter hand. 2 Resol. Holl. 18, 20, 25 Sept.; 5, 13 Oct. 1621. 3 Resol. Stat.-Gen. 9 Maart, 26 April, 1621. Resol. Holl. 1821, bl. 330, 402, 414, 446, 450, 456, 465, 469, 470. ^ Resol. Holl. 15, 16, 18, 20, 27 Sept. 1621. Resol. Stat-Gen. 4 Oct. 1621. T». E D `. P. . > T - ? ` * ». - are 7 a n - > - ef,. LJ a w^, 7. "EE —À Ns. — y s » `- t $. `. , -. * a. ` t a 2 > zr. Y * tor i ` rn a * i " : — + ve + L r $ i 4 — Beld it — HH —* Spree EEE ET 4 H Ht Li pest T TIRE ji T cert 7E Ii 1 t bici IIT UA uae f eee, e PS ee MEETS T Ens 00 IEEE ee MINNS Ne en a eh 414 TL MALAE +, a? — "ls — OO — OO eld: Nw HIM | MED LEY | Ad rz Vetra te Tk aaah ee OTE cs HILL, av Rm r^ (vp v CI on. ID S Gu VEL e. "T HER vi P "-- — o. Li à 5 | | aan TEELE] n | d | a NT 414. En Lo. We... p>» TEL "Tv ‚SDS * rt AN ee Ehle TR MEP qe TS M. T" E P425 PTET tt. TT aa Se LH H Sooo ae popossesseares EEE L1 - La = Li n ate t iaa dot — J , SUE fei la bern feat fiat DES VADERLANDS. 675 EEE genwoordigd zouden worden. Deze wensch werd zonder veel moeite bevredigd: de Provinciën begrepen, dat de belangen van de Oost-Indische Compagnie, welke bepaal- delijk die twee Provinciën aangingen, de hoofdzaak bij de onderhandelingen zouden uitmaken i, — Alsnu benoemden de Staten van Holland de Heren var sommeLsprsk en DIRK BAS, oud-Burgemeester van Amsterdam. Weldra daarna werd Jonker BExDRIK VAN TUYL VAN SEROOSKERKEN door de Staten van Zeeland aan hen toegevoegd % Maar SOMMELSDIJK deed zich dadelijk met grooten ernst verontschuldigen, zoo om bijzondere belangen, als om redenen van staat: hij had grond, zeide hij, om te duchten, dat hij deswegens niet zou kunnen beantwoorden aan hetgeen men van hem wachtte, Ook pas maakte zwarigheid; maar de Vergadering gaf hun niet toe 5%. Van redenen van staat gewagende, bedoelde somwerspisk voorzeker, dat zijne benoeming aan Frankrijk niet aangenaam zijn zou. Doch hieromtrent kon hij gerust zijn. Wat in een hatelijk schot- schrift, hem juist op den avond zijner benoeming aan huis bezorgd, in ruwe uitdruk- kingen te lezen stond *, dat hij den Koning van Frankrijk de stelligste beloften ge- daan en zich verbonden had nimmer meer met de Hugenoten in Frankrijk te zullen heulen, zulks was inderdaad voorzeker waar. 2 Resol. Stat.-Gen. 12 Oct. 1621. 3 Resol. Holl. 23 Sept. 1621. ` ^ Resol. Holl. 24 Sept. 1621. Het bedoelde schotschrift staat in de Bibl. v. Pamflett. onder No. 1854. 5 Zie aerssexs Rapport, in Berigten v. h. hist. Gen. te Utr. D. V. St. I. bl. 66, 84. 6 Zie hiervoor, bl. 538—548. 8b * 1621— 1625. Het Gezant- schap benoemd. 676 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1621— ongaarne tot stand zou hebben zien komen. — Lang deed somwersprsk zich dan ook 1035. niet bidden om de taak te aanvaarden. Sommetepux, Maar eene andere benoeming, hem terzelfdertijd ten deel gevallen, bleef hij onver- — ps — zettelijk weigeren aan te nemen. Het was die tot blijvend Ambassadeur te Venetië. dere exiles TREVISAKO had bij zijn verblijf in Holland ! herhaaldelijk te kennen gegeven, dat af. Venetié, aan welke Mogendheid mem de bepaling van den rang der wederzijdsche zaak- gelastigden had overgelaten, ? van onze zijde een Ambassadeur verwachtte, gelijk zij bereid was ons eenen staatsman van denzelfden rang toe te zenden 8. Dus waren de Staten verplicht, bij tijd en wijle tot eene aanstelling over te gaan. Daar echter die Ambassade groote kosten. zou veroorzaken en weinig baats scheen te zullen opleve- ren *, zoo hield de Provincie Holland de zaak langen tijd tegen, niettegenstaande de Prins, die begreep dat de.Venetianen niet zouden overgaan ons het geldelijk subsidie te zenden vóór zij een Gezant uit ons Land hadden zien aankomen, gedurig op de be- noeming aandrong 5, Maar de Provincie Holland bekreunde zich evenmin om brieven uit Venetië, waaruit het aldaar heerschend ongenoegen over het wegblijven van onzen Ambassadeur moest blijken, als om de herhaalde vermaningen van de Provinciën en van suRIANO 6. Eindelijk scheen zij zich niet langer te verzetten; maar met dat schijnbaar toegeven kwam de zaak niet veel verder. In het nridden van October (1621) namelijk werd de Heer van sommerspisg benoemd, om na afloop van de hem naar Engeland opgedragen zending, als vast Gezant naar Venetié te vertrekken. Daar het wel te ver- wachten was, dat het verblijf onzer Gezanten in Engeland van langen duur zou zijn, en AERSSENS onwilligheid om zich met die betrekking te belasten vooraf te berekenen en bekend was 7, zoo kon men in deze benoeming slechts een middel zien om een nieuw uitstel bij de Republiek van Venetië te vergoelijken. Voordat Arnsser zich jegens de Staten-Generaal verklaard had, haastte men zich, surrano de benoeming mede te deelen en hem te verzoeken zijne Regering alsnu tot het verleenen van het subsidie te be- wegen. Eerst veertien dagen later gaf men ArRsSEN ambtshalve van zijne aanstelling kennis, om van hem te vernemen, dat hij, hoe gevoelig ook voor de eer, zich van de aanvaarding moest verontschuldigen. Het verblijf zoo ver van huis, zeide hij, werd hem zoo wegens zijne ongesteldheid, als wegens den hoogen ouderdom zijner ouders en de verplichtingen, die hij zich als huisvader opgelegd zag, onraadzaam gemaakt: boven- 1 Zie hiervoor, bl. 468. 2 Rapport v. Aerssens Gezantsch. naar Venet. bl. 104. 3 Resol. Stat.-Gen. 29 Sept.; 1, 19 Oct. 1620. 4 pg JONGE, Nederl. en Venetië, bl. 137 , 138. 5 Resol. Stat.-Gen. 8 Jan.; 6, 8 Febr.; 19 April 1621. | 6 Resol. Stat.-Gen. 30 Apr.; 3; 12, 21, 25 Junij; 26 Julij; 23 Aug.; 13, 27 Sept. 1621. Resol. Holl. 1621. bl. 357, 400, 8 Sept. 1621. 7 Resol. Holl. 1 Oct. 1621. DES VADERLANDS. | 671 dien over land te reizen, zou niet gaan, aangezien men dan vijandelijk grondgebied moest doortrekken, en over zee zou het hem ondoenlijk zijn. Deze verontschuldiging namen de Staten niet dadelijk aan: men bleef tegenover Venetië een voorwendsel be- hoeven, te meer omdat die Republiek niet vaardig was met hel verleenen van den onderstand: zij gaf steeds voor, zich nog niet genoegzaam overtuigd te houden, dat het den beiden partijen werkelijk ernst was om de vijandelijkheden te hervatten !. Niet te verwonderen was het dat sowwzrspnk weigerde als vast Gezant naar Venetië te vertrekken. Immers zou hij zich daar, als het ware, zijn gaan begraven. Hij wist, daar hij het zelf had waargenomen, hoe een Gezant bij dat achterdochtig Bewind zich van alle vertrouwelijke mededeelingen door allerlei vormen zag teruggehouden, en niet veel meer kon zijn dan een geesteloos werktuig om zich tot openbare plichtplegingen te leenen ? Wel scheen Venetië de plaats, waar de maatregelen moesten getroffen worden om den belangrijken post der Valtellina voor Oostenrijks en Spanjes tegenstan- ders te herwinnen; maar AERssEN wist slechts al te goed, hoe weinig de overvoorzich- tige en zelfzuchtige en bovendien door de strijdige werking van twee binnenlandsche partijen tot stilstand gedoemde staatkunde van Venetië tot doortastende daden te bewegen zou zijn, en hoe weinig men in Graauwbunderland zelve uitrichten kon, waar de Overheden het gewicht, door de partijen, die Europa verdeelden, aan hun grondgebied gehecht, op de schandelijkste wijze gebruikten om zich door die beide partijen beurte- lings, ja somtijds gelijktijdig te laten omkoopen. Dit reeds dat sumiaxo de zaken in Graauwbunderland gedurig aan de Staten-Generaal aanbeval ?, was een bewijs dat Venetië, zoo veel dichter bij het tooneel waarop gehandeld moest worden en van ouds met dat land in betrekking, aldaar niet veel degelijks dacht uit te voeren. Ook was met het afsluiten van den pas in Valtellina nog weinig gewonnen, zoo lang de Hertog van Savoye den doortocht door zijn Land niet voor Spanje afsloot, en dat hij dit thans niet van zins was, bleek uit de klachten in December door den predikant TuRRETINUS van Genéve te ’s Hage ingebracht *. Bleef aldus de pas over het grondgebied van Savoye open, dan, dus berekenden de Graauwbunders, verloren zij, bijaldien zij het doortrekken van Spaansche troepen beletten, slechts de geldelijke voordeelen, daaraan verbonden, zonder dat het iets baatte 5, — Waar de gemoederen dus gestemd waren, mocht het eene dwaasheid heeten, alsof de godsdienst hier werkelijk hoofdzaak was, de Gerefor- 1 Resol. Stat.-Gen. 5, 6, 14, 21, 22, 30 Oct.; 1, 18, 19 Nov. 1621. 2 Zie Rapp. v. Aerss. Gezantsch. v. Venetië, bl. 101. 3 Resol. Stat—Gen. 19 Oct.; 30 Nov.; 1 Dec. 1620. 21, 29 Jan.; 30 Maart; 21 Junij, 1621. 4 Resol. Stat.-Gen. 13 Dec. 1621. arrsema, bl. 48. 5 Zie aangeh. Rapport, bl. 82, 131, 132, 133. 1021— 1625. : 678 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ST Pe RES EE Eee ee OE Ee 1621— | meerden tegen de Katholieken te willen handhaven !, — Een en ander derhalve bracht M mede, dat agrssen geen oogenblik aarzelde om den post te Venetië aan een ander over te laten. Wie werkelijk de wenscheljkheid, dat er derwaarts een Gezant vertrok, aannam, had hem zijne stem niet moeten geven. Ook was door sommigen in Holland het denkbeeld geopperd om LANGERAK te Parijs te ontslaan en naar Venetië te zenden 5. Dit had tevens de standplaats van Parijs voor agassen open doen vallen: doch tot zoo iets, begreep men, waren de zaken nog niet rijp. Camuerow stelt Toen de Gezanten, die van wege Holland naar Engeland vertrekken zouden, benoemd tene waren, en men op het stellen der Instructie bedacht was 5, verscheen canzeron den 1stea — — October ter Vergadering der Staten-Generaal. Het middel om de goede verstandhouding, die verscheidene malen bedreigd was geworden, door vriendelijke onderhandelingen te herstellen, was, zeide hij, te lang reeds uitgesteld. Hij wilde nu den staat der geschillen ophalen, opdat de Gezanten te beter onderricht mochten overkomen. Het eerste geschil betrof de walvischvaart, Er hadden felle botsingen in de Noordelijke zeeën plaats gehad, en deze wenschte de Koning door wederkerige schadeloosstelling vergoed en door een degelijk reglement voor de toekomst voorkomen te zien. Wat Oost-Indië aanbelangt, zoo had hij zich te beklagen over onze weigering van schadevergoeding en over de rechten van soevereiniteit, die wij ons bepaaldelijk te Jacafra aanmatigden, met miskenning van de waardigheid van Zijne Majesteit en ten verderve zijner onderdanen, die zich meer dan ‘barbaarsche wreedheden aangedaan en hunne goederen afgeperst zagen. Zoolang de Compagnie de uitvoerders van zulk een stelsel, wier handen doorweekt waren van Engelsch bloed, en die zich met verstokte bitterheid op hunne daden verhieven, in 1 Toch zonden eenige Gereformeerde Gemeenten der Graauwbunders twee predikanten CASPAR ALEXIUS en JOHANNES à PORTA naar de Vorsten der Duitsche Unie en naar de Staten-Generaal, om voor hare belangen te pleiten. De beide Geestelijken werden op de reize door den Aartshertog LEOPOLD gevangen genomen. Deswegens wendden zich de Godgeleerde Hoogleeraars van Leiden en de Gedeputeerden der heide Hollandsche Synoden tot de Staten-Generaal met het verzoek, dat er maatregelen genomen mochten worden, die tot hunne loslating zouden kunnen strekken. De Staten” beproefden ze tegen eenige te Middelburg en Vlissingen gevangen gehouden Roomsche Priesters en monniken, wier levensbehoud hun cerst nu wat waard scheen, ingewisseld te krijgen (Resol. Stat.-Gen. 16 Juli; 28 Sept; 27 Oct. 1621). In Augustus kwam er een Afgevaardigde casrano BONORANDO van de Graauwbunders te ’s Hage, Op zijn verzoek om geldhulp waren de Staten geneigd de helft af te staan van het maandelijksch subsidie, door Venetië verschuldigd, zoe deze Staat wel tot het verstrekken daarvan wilde overgaan. Hij kreeg een voorschot van 2500 gulden om de terugreize te kunnen aanvaarden, en bovendien in zijnen nood nog 400 gulden ten ge- schenke; doch voor het overige miets dan voorwaardelijke beloften van ondersteuning der verlo- rene zaak. Resol. Stat.-Gen. 21, 30 Aug,; 4, 7, 10 Dec. 1621. 2 Resol. Holl. 1621. bl. 482, en 8 Sept. 3 Resol. Stat.-Gen. 29 Bept. 1621. DES VADERLANDS. 679 hare dienst en aan het roer liet, zouden zijne onderdanen zich steeds te beklagen heb- 1621— ben. Bij de verdeeling der Indische baten hadden wij ons het deel van den leeuw SUN voorbehouden en de door den Koning tot stand gebrachte vereeniging met de daarbij van wederzijde beloofde vergetelheid van vroeger gepleegd onrecht scheen niet geteld te worden, en door de acte van 1617, waarbij de handelingen in de Oost-Indië van Staatswege waren goedgekeurd en bekrachtigd !, bezaten alle geweldenarijen, die daar gepleegd werden, het karakter van openbare vijandelijkheden. 