VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Verder handelt hy (2,) over den aenhoudenden en openbaren arbeid of dienst der Euangelifche Leeraren; en eindelyk (3) ever den toevalligen en enn hg: arbeid of dienst. On- der dit laetfte Artykel toont hy wat hun in acht te nemen ftaet, omtrent de Spotters met den Godsdienst, de Separa- dsten , en dezulken die uit het Joodendom, of van de ene Christlyke Gezindheid tot de andere , willen overgaen, als mede omtrent de zogenoemde Bezetenen, Toveraers , en de zodanigen , die ondereen zielenftryd zuchten; mitsgaders om- trent dezulken , die wegens hunne misdaden tot den dood veroordeeld zyn. — Men kan dit ftukje &igenaertig voegen hy ’sMans Verhandeling over de Predikkunde (*); en daer door dat Gefchrift tot ene in hare foort volledige onderrich- ting voor jonge Leeraren maken, C°) Zie Nieuwe Vaderl, Letter-Oef. IV Deel, bl 242, De meest gewoone misflagen in bet Prediken aangewezen , door INGWER PETERSEN, Predikant te Dagebul , van bet Am- bacht Tondern. Uit bet Hoogduitsch vertaald. Te Amfler- dam by H. W. de Bruin 1774. Bebalven de Woorreden 194 bladzs in groot octavo. -~ Poe waerfchuwingen tegen het verkeerde zyn nietmine der nuttig, dan bondige onderrichtingen ten denzien van het rechtmatige; en uit dien hoofde mag ook dit Gefchrift zeer wel by de bovengenoemden van den Haogleeraer Mos- beim geplaetst worden. Schoon enige der hier gemelde ge- breken boven al in Duitschland heerfchen, zyn ze echter ook meerendeels in onze Landftreke te vinden; en men zal wel doen met ‘er zich tegen te wapenen , voor zo ver zy ene lyke onderrichting en ernftige aenmoediging , hét hoofd. elwit der openbare Leerredenen , benadelen. Dit Gefehrif J-e PETERSEN VAN HET PREDIKEN. s7 kan hier toe van te meerder dienst zyn, nademael de Autheur het r tevens op toegeleid heeft, om de hoofdbronnen. dier i n aen te toonens te weten, gebrek zen Geleerdheid, Voorzichtigheid, Vlyt en Godsvrucht. Gelukkig en Eerens- wardig zy, die , deze gebreken .en derzelver gevolgen er- kennende , daer tegen op hunne hoede zyn, Brief aan de Schryvers van de Hedendangftbe Vaderlandftbe Letter -Oefeningen van JOHAN MICHIEL BOON, Leeraar der Lutberfche Gemeente te Delft. Te Delf? by Egbert van der Smout 1773. In groot octavo, 16 bladzyden. ‘ DE Eerwaerde Boon , geen genoegen nemende, in onze onlangs voorgeftelde vereffening van ” gefchil tusfchen hem en den Eerwaerden Maclaine (*), meent reden van bee zwaar te vinder , in onze voorftellen van bemiddeling, en kan zig , naar ’t fchynt , op die wyze nog niet met hem vereffenen. Hy beklaegt zich deswegens in dezen Brief by ons zelvensop zoe danig ene wyze , dat wy geen reden hebben , om over zyn fchryf- traatte klagen , ett geen zwarigheid vinden ‚om onze bemidde- ling voort te zetten; waer toe zyn Eerwaerde door zynen Brief aenjeiding geeft, en ons als-’t ware aenmoedigt; zo dat wy al hoop op een goed vergelyk hebben. De Eerwaerde Boon naemlyk doet een gunftigen flap , waer door hy nader a bj en °t gefehil, zo niet geheel wegge- nomen , ten minite zeer verkleind kan worden ; als men den en Maclaine, in de benaming van Halve ~ Pelagia- nen, niet al te bepaeld verfta. : z Het voorftel van de Leer der Halve-Pelagianen , volgens Maclaine , opgegeven, luidde aldus : dat de Mensch bekrpaam is, om de invloeden der Genade te wederftaan „of zich naar dep- zelver inboezemingen te gedraagen. De Eerwaerde Boon nu erkent de waerheid van ’t eerfte Lid; hy is van gevoelen , dat het Euangelie ons met genoegzaem duidelyke woorden leert, dat de mensch bekwaam is, de invloeden der Genade te weder. faan; maer hy ontkent, dat het laetfte Lid ene waerheid is. Dit zo zynde is zyn Eerwaerde, naauwkeurig gefproken , een Halven-Pelagiaen te noemen ; maer komt (legts ten falve van dit gevoelen; en zou dus, ten opzichte van dit Guk , eer Quart-Pelagiaensch zyn. Maer de Eerwaerde Ma- claine is, gelyk we alvoorens gezegd hebben, „ de Man nier, om de Pelagianen tot quarten en zestienen toe af te deelen ;” i uit 58 BRIEF VAN J. M. BOON: uit die hoofde lteeft men dan ook zyne benaming van Halos- Pelagianen uiet in den engíten zin te verftaen , maer zo dan het minof meer Pelagiaensch aenduide. En in dezen ruimen zin word die benaming nteermaels gebruikt, ter oorzake dat de Leer der zogenatmde Halve Pelagianen zo veelerleie verande. tingen, vermeerderingen. en verminderingen ondergaen he dat het niet wel mogelyk zy, derzelver verfcheidenheid on- der ene juiste berekening te brengen. Deze nadere bemidde= ling , op de nadere verklaring van den Eerwaerden Boom, fchyat ons het (tuk tusfchen, de twee partyen dermate te ver= effenen; dat het nict, der, moeite waerdig Zy, er breeder over uit te weiden. Na rt Aan : Hier mede achten wy het doelwit onzer bemiddelende voorftellen getroffen te hebben,en dus verder van onze be- middeling tc mogen. afzien: dan de Brief van den Eerwaar- den Boon noodzaekt ons nu nog koreiyk (til te ftaen , op het, gevoelen der Lutheríchen in dit Leerftuk ; nadien zyn Eerwaerde wel byzònder aen ons fchryft , nret betrekking tot het geen wy ‘er van gezegd hebben. . Zyn Eerwaerde verdenkt oùs van enigzins befinet te zyn met een vooroordeel tegen de Leer der Ldsberfche Kerke en te behooren onder dezulken, die zich der moeite niet getroase ten van die Leer by banre Belyders en Woorftanders nate gaan. Dan hier omtrent verdenkt hy ons ten onrechte. Wy kennen ons vry, van eenig baetdyk vooroordeel, tegens de Broeders Lutheranen: en hebben altoos getracht hurme Leer te onder- zoeken in de fchrifgen hunner eigen Leeraren 5 om aa se „gaen, hoe zy hunne Symbolifche Boeken verklaren, vooral in die Stukken , daar hunne Symbolifche Boeken ons niet duidelyk genoeg {ébeeneu. - Overeenkomitig hier mede heb- ben wy ons ook, in ’tvoorftellen van *t Lutherfche gevoe- len, °t welk wy dachten, dat de Berwaerde Boen, zonder zwarigheid te maken., wel ftaende zou houden, bediend van ‚de voorftellingen van geachte Leeraers der Lutherfche Kerke; ‚wier rechtzinnigheid in de Leer hurmer Kerke te verdenken: zyn Eerwaerden niet raedzacm zau zyn. Dus oordeelden wy een zeer veiligen weg ingeflagen te hebben; en de Brief vag zyn Eerwaerden verzekert ons ook, dat wy, in °t voordet- gen van °t gevoelen ;. niet misgetast hebben.. __ De groote Vraeg is hier, (zonder ons met Heele- Halve- of Quart- Pelagianery op te houden, daer wy niet mede se doen hebben, alleen het gefchil met ‘Maclaine betrof) s, Of de algemeene Leer. der Lutherfche Kerke den Mensch „aenmerkt , als volftrekt /yd/yk in het werk der ii en : 3 P ? l els BRIEF VAN fe Ms BÓON, ' $ inge? ” Indie gefchilftuk hebben wy ons aen de ontkennende zyde geplaetst: door de Leer, volgens geachte Lutherfche Leeraren, in diervoege voot te dragen, dat ze buiten tegenfpraek ene wederftaenbare Genade onderwyze': ons leetende , sydat ‘de werking des Heiligen Geestes niet onwederftaenbaer is; en dat de Mensch dezelve wederftaen- kan, maer dat hy dezelwe ook kan opvolgen.” — Eenftems mig hier mede verkkert zich de Eerwaerde Boon in dezen Brief, fchryvende uiedruklyk. > $5 De Lutherfche Kerk en Haare Leeraaren leeren niet $ dat Gods Almagt op eene vo/frekte wyze werkt in het werk der Bekeeringe en Heitigmakinge; zy leeren, dat de Geest des Allerhoogften eene overvloedige grootheid van kracht; en eene werkinge zynër ntagtige fterkte oeffènt, om den Mensch tot Bekeeringe , Geloove en tan bea, op te leiden: maar zy. teeren tevens , dat die kracht niet flegts wederftaanbaar is s maar dat zy „volgens des Heilands eigen klagten , Matth. Xxiii: 375 werklyk , door de Jooden by voorbeeld, wederftaan ís.” ’ Uit dien hoofde ftemt de Eerwaerde Boon ook gereediyk, toe , alles wat wy vóorgelteld hebben, rakende het weder. ftacnbare, en de wyze dier werkinge 5 alleen fchynt hy tè vreezen voor een Mmisverftand in de fpreekwyzen , omtrent dde zulken, die de genadewerking opvolgen. Ze.ftuit hem de uitdrukking , dat de mensch dezelve KAN opvolgen : echter ftemt hy dezelve toe; wanneer men door dit kunnen verftaet , „eene van den Algenoegzamen God ontfangene Genadekracht , waar door de mensch bekwaam gemaakt word , om de werking des Heiligen Geestes op te volgen.” Doch dat de geachte Lu- therfche Leeraren, wiet tael wy in dezen gebezigd hebben, die fpreekwyze in dezen zin verftaen;, fs by ons buiten enige bedenking; en dus valt hier over geen verfchil, De Mensch word bekwaem gemaekt, hier door en hier door alleen; kan hy de werking des Heiligen Geestes opvolgen: buiten deze bekwaemmaking kan zulks niet gefchieden. Maer dus bé- kwaem gemaekt zynde, kan hy dezelve opvolgen, en hy keh ook, als volgens het voorgaende buiten verfchil is, naer de Latherfche Leer, dezelve wederftaen. — Op ene dergelykt wyze is °t gelegen, met de andere fpreekmanier, die hy bé- tuigt hem hard te vallen; dat Gods Geest alleen dezulken ver- beteren KAN ,` die zich verbeteren willen laaten: nochtans ef- kent hy, „dat God naar zyne Almagt niet handelen kan te- gen zyne Heiligueid, tegen zyne Wysheid,” Doch °t is bul- ten twyfel, dateen Luthersch Leeraer , dus fprekende ovér de Genadewerking, 'er niets anders mede bedoelt: in welken zin éo BRIEF VAN J. M. BOON; zin ook de Hoogleeraer Mosheim zegt; „De Heer kan deti menfohen de boete niet door eenen trek zyner magt, welke niets weerftaan kan, geeven. —- Buiten Hem is ‘er niets , dat Hem beletten en tegenhouden kon, om onzen wil, op eenmaal zo te veranderen en te regelen, dat hy in zyne be- geertens orde moest houden, en de weerfpannige aandoenine gen van ’t bloed, de levensgeesten en levensvogten alle kra; te beneemen , van deszelfs befluiten te ftooren. Alleen, tia zyn Wezen zyn zekere volmaaktheden, die zyne magt hier omtrent paalen ftellen, Zyne heiligheid , zyne wysheid, zy- ne regtvaardigheid willen, dat Hy de menfchen op zulk eene wyze beftuure en bekeere , welke met de natuur en eigenfchap= pen hunner zielen overeenkomftig is ” (°). Dit is. het gevoelen van den Hoogleeraer Mosbeim; van dat der geachte Leeraren , met wier uitdrukkingen wy het gevoe- Jen der Luutherfche Kerke opgegeven hebben : en dit is ook „ volgens dezen Brief, het gevoelen van den Kerwaerden Boon, ‘en dat dér Lutherfche Kerke: des wy, in ’t voorftellen vam dit gevoelen der Kerke ‚door vooroordeel , miet misgetast heb ben. — Zulks nu vast. ftaende , kunnen wy nog niet an- ders zien, ‚‚of de Mensch is, volgens de algemeene Leer der Lutherfche Kerke „ niet aen te merken, als volttrekt Aydiyk „in het werk der bekeeringe en heiligmakinge.” Zo laug men de Genadewerking op die wyze verklaert, dat de Zondaer de= zelve wederftaen kan, komt de Zondaer niet voor als vol- ftrekt lydlyk; maer als een werkzaem Wezen , dat de Gena- dewerking, door opzetlyke blindheid en booslieid „ecn tegen- ftand kan bieden, welken God , uit krachte zyner Volmaekt- heden, niet te boven komt , om dat hy , uit hoofde dier Volmaekt- heden , (volgens de Lutherfchen ,) de boete niet door een on- weerftaenbaren trek zyner magt kan geven, Dit is zo hand- tastlyk klaer, dat wy ‘t eer zouden verduisteren, dan ophel= deren, zo wy ‘er meer woorden over op het papier bragtens mn Spreekt nu de Eerwaerde Boon, niet tegenftaende dat hy de denkbeelden der Lutherfche Kerke omhelst, in dit ge- val nog verder van volftrekt Ayd/yk ; wy laten het overeenbren= en van die fpreekwyze , met het gevoelen der Lutherfche erke, aen hem zelven over. Voorts heeft zyn Eerwaerde nog tegen ons,dat wy „uit een min gunftig vooroordeel tegen. de Leer der Lutherfche Kerke, als zeker beweren, dat de Leer der Leutherfche Kere ke niet is het tegengeltelde, zo van °t geheele als van ’t hal- ve Pelagianismus , zo wel als de Leer der Nederlandfche Re C°) Mosheinm Zedenleer, II, D. bl. 68. BRIEF VAN Je Me BOON. 6r ke het is.” — Hier omtrent moeten:wy vooraf aenmerken , dat wy zulks met geen haetlyk inzicht gefchreven hebben. Verre is °t van ons, dat wy onze Lutherfche Broeders met een magun Ng VOOr befchouwen: wy hebben, buiten enige flinkfche, bedoeling Ms eenvoudig B Leer dier Kerke n, zo als ze utherfche Leeraers baar is en wg dus zeker weten , dat de Lutherfchen ene wee arẹ Genadewerkin Datar Í REF , de . C") Wy hebben wel inzonderheid ntet gepoogt den Lutberfchben Belyder , uit zyńen fcbuilboek, als '£ ware, te balen; gelyk de Eerwaerde Boon aenduid, Nimmer befchouwden wy den Luther. Schen Belyder als een bloodsert, die in een fchuilhoek kruipt; en dus kwam zulks niet ín onze gedachten. III. DEEL, He LETT. NO. 2e E: 6i BRIÉÈ VAN J. M. BOON. ` de waarheid, als een middel, bedienen , om bekeering en god- zaligheid în ons te verwekken en te onderhouden. — Het fchvut, dat die geenen onder de Christenen van andere gee dasten zyn, die van een wisfen dwang der Ziele, van een liefderyk geweld, van eene onweêrftaanlyke trekking, waar” door God de menfchen ter bekeering noodzaäkt, duisterer en onverftaanbaarer, dan de rede lydt , fpreeken. Doch mogelyk fehvot het fleers zo. Misfchien zullen ze met ons overëen= komen, wanneer wy hen flegts gelegenheid: geeven „ hunne verwarde en uitgeftrekte gedagten naauwer te bepaalen en te regelen. ’tIs meer dan zeker, dat eenigen daar door flegts cen ftreug oordeel over zig haalen, om dat ze zig nooit toes leggen, de betekenis der woorden te bepaalen , waar van ze zig bedienen, en ’er een foort van vermaak in vinden, dat ze eene eeuwige duisternis in hun verftand onderhouden. Is deze gisfing te zagt, en worden ’er werklyk menfchen gevonden „ die zig diets maaken , dat de Heere in hen, die hy wil heili- gen, niet anders handele en werke, als Hy werkt ín de deee ten der levenlooze natuure, waar in Hy nieuwe beweegingen voortbrengen wil; dan moeten °t Zeker zulken zyn; die nog veel moeten leeren , voor dat ze zig als Leersars der onwees tenden kunnen uitgeeven”. Mosbeim Zedenleer , H D. bl, 72, Uitgezochte ‘Genees-en Heelkundige Verbandelingen‘en Waar- nemingen, uit de voornaamfte buitenlandfcbe Genootfchap= pen, en andere byzondere Werken by een. verzameld, door ` ALB; LENTFRINCK, Med. Dr. Eerfte Deels, A Stuk. … Te: Dordrecht, by P. van Braam, en te Rott. by Á. Botha! 1773. 192 blade. in groot oĉtavo. Nn redenen hebben den Heer LENTPRINCK bewo» gen óm, na dat hy een‘ einde gemaákt hadde, met ’t uitgeeven van % Geneeskundig Tydfchrift ; t welk met recht de achting der Geleerden verworven heeft, wederom over te gaan tot een diergelyk Werk; dog onder een andere benaa- ming , waar van evenwel de inrichting voor % grootfte gee ' deelte dezelfde is : met die verandering echter, dat nu, in plaats van voorheen om de veertien dagen een blad , om de drie maariden ten naasten by een Stukje, ter grootte als "t tee genwoordige , van twaalf of dertien bladen, zal uitgegeeven worden: hy zal er hier en daar ook eenige Aanmerkingen , die ter zaak dienen, byvoegen. Eindelyk bericht ons de Uitgee- ver, dat hy zich niet alleen tot Vertaalen zal bepaalen; maar dat t CENEES-EN HEELKUNDIGR VERHANDELINGEN. 63 Bat hy ook nm asihan, iets door het zelven opgefteld, of hem door anderen toegefchikt, in zyn Werk zal mededeelen 3 waar toe hy de hufp van zyne Kumstgenooten verzoekt. Dit eerte Stukje böhelst verfcheide- hutte zaaken: Wy zullen dert Inhoud ’er van mededeelen. mn Uitgezochte. gevallen ìn de bevefenende Geweerkdnde, door JOFIN BRISBANE. om Werhael van eenige buitengewone gevallen in de Genees- en Heelkunde ; door DONALD MONRO. — Waernemingen en. Pròeven, om. trent den Colombo wortel, doer THOMAS PBRCIVAL. —— Den Tabbabsboomsbast , ais ten nieuw Geneesmiddel tegen den Buik loop aangeprezen door WILHELMUS SPARKE. — Verbael van een dd ges Spek-gezwel , in den Onderbuik eener Vrour we gevonden „ door. P. HANLY, —= Bericht ,aanguende eene weinig bekende ‘manier „om de Schurft te genezen, door middel van $ Pitrêdol-aasus y- door, Dr. GAREN, — Waerneming van eenen Beredden Gehangenen , dobr. FEARJÁMN. —— Verbano deling over bet. maekzei en de. gebruiken oan den blaesband; doer PORTAL == Nadere Proevên omswent den.aort der Galle. doop CADET.. vern. Wäeeneming cenar in tweën verdeelde Pisblaes ; door BOURNE, > : Proeve omirent de goede uittserkingen oan raeutwteijeren dn de Geelancht' , doer. GHARLES WHITE. me hardnekkige Kolyken , door middel van bet Inwendig ge. bruik vanden Aluin genezen; door THOMAS PERCIVAL: omt Waerneming. eener nieuw: : geoormde ` Geledingspan op bet Schouderbiad , ekzi door VAN MELLE. — Gerkiige genezing oan een Kankerachtig Gezwel aan den: Hals, door HON. =h Bericht wegens eene verbeterde manier., om de witte. Magnefis de bereiden , ddor THOMAS HENRY, — Waerneming van cen hardnekkige Vallende. Ziekte: aanmerkelyk verligt į door de Flores Zincí y: door BENJAMIN BELL. ~ ` Ln Pe rp ’ « e - 4 i d i. Kd e 4 b vert ge?’ Natuurkundige Pèrbómdelihgen-of “Verzameling van-Stukken, de Natuurkunde’, Geneeskunde Oeconomie , Natuurlyke Historie Ree bebrelfende. IV Deél-1fe Stuk. Te Amf. by ÅA. v. de Kroé' 1773: In groof oavo 172 bladeyden. > > pz treffende Lofreden- op ‘den: beroemden Gerard van Zwieten {trekt ten aanvang van dit Stukje. Men ziet ’er ’s Mans luisterryke hoedanigheden in’t heldere daglicht ge- fteld; overeenkomftig met die algemeene hoogágting, welké hem naast den gröotefi. Boerbaave Plaatst. Voorts behelst dit gedeelte weder attest en van merkwaardige-otiders ; a Were 64 NAPUURKNMDIGR © i i’ Kegel , zan dezelve. > op een amekin, aftand. ig ee ma iem T rd van Bikkering. of te- fterk. licht ; , cen. gelyk, b elder. licht oves Lhebbe ;, met VOO van dic. wetktuig; bedienen ‚in dasr toe ver ane Lent van ien een op de bloemen van. de TrA Kers; A mede een egra: son de. Sbeeuw figuurea x < baasen “van. Zeepbelleny in greek van d ‘dat `ons -de * S$ Onderftl, et hys dat mem aan een i die awoordig sag derd Mensch\is ;gtteerd: heeft, oi door het gevoel een teerlingen een: bok van: het zede -Me taal, en ten naasten by van dezelfde grootte, te onderfcheie der, pank, PA bed hy dem een of den ander aanraakt „ de teerling en welke. de. bol is. Onderftel de de gedogen en de bol op, egne Tafel ge ln: zyn; wanner de blinde:het gebruik van zyn g zo of. hy dezekgen zal kanaen ns aH rfchei alleenly doct e dadra te zien , zonder ze aan te raken, P AA zal, kunnen BEEN welke. de bol en: welke te terr- 3 is ; lei deeze Vaag komt Ons. hier voor eene. Verhandeling van den Heer Merian s die ops eerst. eenige. daar toe betrekt kelyke grondbeginzelen ontvouwts vervolgens de uitgedrukte en daar. onder tilawnygead, nn voppwosrden. verklaarts 'YERHANDELINGEN, n 65 en verder ‘de ontkennende. ontbindiùg van dit Voorftel, door de Heeten DZatyneex:en Lotke'gegeeven , met nader ophel- derende. aathmerkmgen vvoordr&agt. « Doch de: Heer Merian ftaat zig zelven, over de beantwcording dier Vraage „in eene volgen Verhandeling breeder uit te laaten, benevens behelst dit Stukje erlyke merkwaardige Proe- Gie gevolgen; dieter opederinge van die versche ; gevolgen ; ae ter : eringe van dit verfchynze konnen ftpekken. …. En verder vinden de Liefhêbbers det Nanniriyke Historie, in déeze Verzaméting ; een ‘berigt’ van de Konmgin: der Byen, en de -manier om Kunstzwermen te vormen; welke ontdekking den Byenhouderen van ‘veel ame belang is. Een verflag van de Zeebeeren.. Eene befchryving van de Waterfufferrjes , welker paaring en verandering eene van de sensi onder de In etn ‘En eenige ondere figtingen ‘wegens liet: vangen, opvoeden enz. der Nagtegaa- len , waar uit dezufken, die ‘er Imn werk van maaken, eenig fiat konnen: trekken, ma By dit alles komt nog eene ont- vouwing van het gevoelen van den Heer Je Cat, over de oore zaak der:Svoudens.ftrekkende-om aan te taonen, welke ges neeskundige holp hier omtrent boven al in aanmerking kome: fimitsgaders eenige waarneemingen -betreffende de Spysvertee= tende kragt:der Maage na den: dood. 'Deeze laatfte leeren Ons, dat de Spysvértecrende werking in de afpeftorvenen niet terftond ophoudt; welke nafpooring den weg baant, tot het verklaaren der Spysverteeringe , op °t oplosfen van verfcheiden verfcltynzelen în doode lichaamen ; door de veranderingen aan te toonen, welken hier door veroorzaakt. PTM. , Gan am ee a te dn gere Se ~t; PO 66 NATUURKUNDIGE VERHANDELINGEN. leid-te Zyn. hecht de Weerkundige Waarneemingen varden Heer R. Holly Cad. Bomb. te Zutphen , geduurende de eerfte helft van ’t- Jaar 1773 Voorts heeft men aan dit Stukje riog ge De Opkomst en Bloei van de Republiek der Vereenigde Neder landen; voorafgegaan door, eene Verbandeliùg over de op- . komst en ondergang: van oude en bedendsag Jobe Republieken. Te Amf}. by P. Conradi, en te Harlingen by F. v. d. Plaats ‚en Junior 1774. Bebalven de Voorberigten 694 bladzyden ,. in groot otavo. ` E N de voorafgaande Verhandeling;, op den Tytel gemeld , levert men ons eene Staatkundige befchouwing van de oor- zaaken , die medegewerkt hebben ,, tot. de opkomst en den …_ ondergang van vericheiden Republieken; waar mede verknogt zyn Staatkundige rea over de gefteldheid van Groot rittanje. De oorfpronglyke Schryver ven dit Stuk is een ngelschman , die °t er op. toegeleid heeft, om.de oude Re- ublieken te befchouwen, met een oogwenk: op gyn Vadere and , ter aanpryzinge der maatregelen van den,vermaarden Engelfchen Staatsman , den Heer Pitt Dit onderwerp is door een Fransch Heer, met naame,7wrpin, overgenomen; doch deeze heeft „in zyne Franíche befchryving , zyne befchouwing verder uitgebreid , met inzigt om de gefteltenis. dier Republie- ken naauwkeurig te overweegen y met betrekking tot.het geen — derzelver bloei en verval veroorzaakt heeft. Alleenlyk het Jaatfte gedeelte heeft hy genoegzaam zo gelaaten , als het. door den Engelfchen Schryver opgefteld was. „Men vindt in deze Verhandeling een oordeelkundig verflag der-Republicken van Sparta, Athene en Thebe; mitsgaders van die der Cate thaginenzers en der Romeinen; benevens eene vergelyking dier twee Gemeenebesten ;. daar by komt nog eene overwee- ging der omwentelingen van gemengde Regeeringsvormen , en eindelyk de bovengenoemde befchouwing der -gefteldheid van Groot-Brittanje. Dit Styk behelst een aantal van overdene kenswaardige aanmerkingen nopens de gemelde Gemeenebes- ten į en ftrekt om een leerzaam berigt te geeven, van ° geen amtrent dezelven , in °t Gefchied- en. Staatkundige ,- boven al overweeging verdient, nn Edoch van welk eene nuttigheid dit alles opk zy , het daar ‘mêde. gepaard gaande Gefchriit, over Nederlands opkomst en bloei, is voor de Ingezetenen van ops Vaderlgnd van ongelyk i groo- Vo OPKOMST EN BLOEI DER NEDERLANDEN. S7 grooer belang; als hen leidende tot het befchouwen van een onderwerp ‚dat voor hun van het uiterfte gewigt is. De geagte Schryver van dit Stuk naamlyk heeft zig, met eene gezette ‘oefening , toegeleid op eene naauwkeurige befchouwing van Nederlands Gefchiedenisfen , ter nafpeuringe der gefteldheid van ons Gemeenebest , om ‚na te gaar , langs welke wegen bet zelve opgekomen en in luisterryken bloei gebragt is. Onze Autheur gaat het beloop dier Gebeurtenisfen na, niet flegts als een Gefchiedkundige „ maar inzonderheid als een Staatkundige, dic oplettend agt geeft, op de maatregels ‘der Staatsbeltierderen , de belangen van °t Gemeenebest Het cha» raćter der Natie, en den invloed, van dat alles op de gefteld= heid der Republiek , in de verfchillende omítandigheden , waar in dezelve voorkomt, „Onder de overweeging hier van doet hy ons fteeds opmerken , wat den bloei van ’t Gemeenebest „vertraagd, en wat denzelven bevorderd heeft. Fy ontvouwt ons , uit de gebêurtenisfen , waar aan wy de opkomst „inftand. houding en bevestiging van onze Republiek verfchuldigd zyn. ‘Hy toont ons hier door, boe groot eene verpligting wy bebe ben aan Nederlands onvermoeide en fchrandere Sraarsbeltiern deren, welken den gelukftaat van ons Gemeencbest, in aller- leie wisfelvalligheden, fteeds ernftig ter harte genomen heb- ben: en meldt.ons naauwkeurig , wat intusfchen den Lande gunftig of nadeelig, ja zomtyds vopr ’t gemeene welzyn ten ‘hoogfte gevaarlyk was. —— Alle.zyne hier omtrent voorge ftelde overdenkingen leiden hem, tot eene leerzagme onder- rigúng, om ons te helpen in eene geregelde redenkgveliug» uit het vroeger voorgevallen , tot de gefchiedenisfen van laater dagen ; om ‘er met begrekking tot den volgenden tyd, uit af te nemen, wat den Lande nadeelig of heilzaam is.. En dar benevens bepaalt hy ons, ten laatfte 4 ter overweeginge yan ‚t “geen men omtrent de zeden der Naùe in agt heeft te, neemen, om derzelver fteeds voortgaande ‘verbastering, ware 't moge- lyk af te wenden , en de deugden onzer, Voorvaderen » by ‘s Lands Ingegzetenen, te doen herleeven., — Eene gegronde kundigheid in Nederlands Gefchiedenisfen „ met een juist Qor- deel over de gefteldheid onae Republiek , idat eene reeks van l 4 leera o — * _ òrkomst EN BLOEI ‘éen héilZaamen invloed Kan hebben’ op: Nèdtrtiride welzyn. Yetnint, de Eer recht waardeert, een naarftig Werkzaam lee- ya leidt, en zig bevlyrigt, in * beoefenen van nutte Weeten- chappen. Hier toe wordt ieder Inwòonder, dit gânfche Ge- {chnft door , op eene leerzaame wyze aarigéfpoord:, ‘uit over- weeging van * beloop der Gefchiedenisfen, welken’ ons ‘den invloed hier van op Nederlands geluk ten duidelykfté toonen. — ‘Men flaa, ten voorbeelde hier van, het oog op °% Mans aanmerking wegens den Koophandel, de bronwel van % Lands welwéezen; met welker vloeibaarheid of verftopping-de bloei van, onzen Staat moet toes of afneemen, * é Onze Autheur den langzaamen aanwas van Nederlands Gemeenebest , tot im % midden der dertiende Eeuwe , gade flaande , bezeft zeer wel, dat zulks niet te verklaaren is, hit geweldige oorzaaken 5 dit doet hem na eene andere foort van oorzaaken zoeken; en hy agt, de voornaamfte oorzaak hier van te. zyn den Koop» handel; waar over hy zig indeezervoege uitlaat. * 9, Dat weldaadig geftarnte vån voorfpoed, van welvaart , van genoegen en geluk, verfpreidt alle de gunften der vrucht- baare Natuur , uit ieder gewest, over den aardbodem , en ver- ‘memigvuldigt ze door het aahmoedigen yan vrye en nutte „werkzaamheid. Handwerken, Kunften en Weertenfchappen s ‘bloeien op het fpoor. van den Koophandel, zonder ‘wien de Landbouw , de nutrigfte kunst van allen , aan het kwynen flaar, en de Zeevaart géênen adem haalt, Geen Land kan on- gelukkig zyn onder deezen invloed, die alle woestheid ver- bant, en het Menschdom zelfs de Rechtvaardigheid doet be- ‘minnen , om dat Zyné eerfte begińzelen zuivere gevoelens zyn van’ eer en goede trouw. Want wy fpreeken hier van geene ‘veradhtelyke baatzuúcht; maar van cerr eerlyken', lofwaardigen en edelmoedigen Handel, die nimmer de belangen van het al- gemeen uit het oog verljest.- Dè zeden, dië onder het ktygs- “gedruisch altoos verbasterén, Zullen ‘onder zulk een bandel- dryvênd Volk „noch meer dan de Wetten’, den band der Een- dragt verfterken. ` Het geringfte lid der zamenleevirge is ‘er ‘nuttig, en-deelt op-zyne beurt in den gelukffaat van het Ge- ‘meenebest. Trotsheid is ‘er haatelyk ; maar de onbekrompene l P ver- ; DER NEDERLANDEN,' — ég getrild zárt Gs ERÈ fierheid, Ale, fehuw van omkóó- ‘br bildiëgeryén’, ` a vorai ejd fie on m een merne St gea ‚dit 'allcs , ir Zyne baare gevolgen en begune figde, wat Zou y gelukki zl 2 i di i 5e Liar de on fsd théid der waereldfche zaaken ons niet toe, te hoopen dat dit geluk immermeer in zyne volle-zutivets heid zal eri: worden, ’t is ten minfte zeker, dat onze Nederlanders het zelve onder zich gedaarig hebben zien toe- neemen, naar maate dat Zy hunnen koophandel meer en meer uitgebreid hebben. De Nederlandíche Vryheid fchynt, gelyk zy er uit geboorër is ook haar beftaan „en haare veiligheid verfchuldigd te zyn aan het minnelyk verband, dat zy fteeds met den Koophandel onderhouden heeft. ` Her zal dan hier wel te pas komen , by deszelfs beginzelen voor een oogenblik ftil te ftaan ; dewyl zy inderdaad tot de grondvesten van het ftaatsgebouw: behooren. Doch ten dien einde zyn wy vere pligt, ons ook buiten de paalen van ons tegenwoordig Gea tneenebest te begeever. '- en Se ‚>. Twee wydvermaarde Rivieren „ de Maaze en de Ryn hadden. der zeevaart, zo gereed niet was om afgelegener kusten aam te doen. Dus :moest het veel meer belang in hunne vriend- Tchap ftellen, dan het nu noodig oordeelen zou, en was ten minften niet bekwaam om zich , door eenigen uitgeftrekten handel, ten hunnen nadeele, zo magtig en geducht te maas Ken ‚als het naderhand geworden is. Buiten deeze bedenking „ zou men misfchiën verwonderd ftaan over de voorrechten „ welke, dat magtig Ryk aan twee zo geringe Landfchappen ge- woon was te vergurnen; want toegeevenheid voor Vreemdes fingen is, gelyk een ieder weet „het zwak der Engelfchen niet. 7*4» Vlaafderen was de kweekfchool van handwerken, wees veryen , verwerven en andere daar toe betrekkelyke kunften 5 Zo dat zelfs de Engelfchen hunne wolle derwaard zonden om geverfd te worden. Holland verzuimde deeze hanteeringen niet, maat leide zich , naar °t fchynt, toen reeds voornaamlyk pp de zeevaart toe. De Hollandfche zeefteden , of zulke, die „ om de veiligheid wat binnenwaard lagen aan de rivieren, za- gen het getal en den rykdom haarer inwooneren fchier dages Iyks groeien. „Men had in vroeger tyden hief omtrent reeds bloeiende koopfteden gehad ; maar. die waren , of door de Noormannen aân’ koolen gelegd ,'of door zwaare overftroo= ingen te grond gegaan. , Nu was Dordrecht de voornaamfte häridelplaats, welke zelfs door haar beroemd Stapelrecht” ane T nabuurige fteden niet zelden heeft in het licht geftaan. otterdam wierd langen tyd, wegens de-onzekerheid der Zeeuwfche she te veel belemmerd, om eene veilige toevligt voor kooplieden te zyn 5 maar Zierikzee, dat onder het Hollandsch ‘gedeelte. van Zeeland behoorde, heeft niettee min al vroeg gebloeid. Amfterdam (fond noch onder eenen byzonderen Heer, en wierd ook door veele andere oorzaaken klein gehouden; ; maar als eindelyk Westfriesland, of Noord- holland, onder Holland betrokken was, en de zee, een groot deel lands hier omgrent. verzwelgende, den weg naar het Y geopend had, vam die Koopftad uit de geringfte beginzelen onophoudelik toe.. “Antwerpen , aan de Schelde gelegen s wierd van den anderen kant, door den handel der Vlaamingen en Brabanders verrykt; en mogelyk heeft zulks gediend om A p 4 p - . a ee j .a . $ € ` a . r Ame- “ci ! DR NEDERLANDEN, / 7t AmfGerdam boven Dordrecht , of andere.fteden , te vergrooten, dewyl het niet wel mogelyk was, dat twee zulke magtige Koopfteden op korter afftand tegen, over elkanderen ftonden, Ondertusfchen befeft men ook ligtelyk:hae zeer de voorfpoed der gemelde handeiplaatfen zich over het ganfche Land moet verfpreiden ; dewyl de Burgers van andere fteden, welke niet onmiddelyk tot den handel gefchikt waren, evenwel hier. doar in aman, neeringen.en hanteeringen ten hoogltew bevoordeeld WIETGENe =~, ed i a s’: ' ; “m. WILLEM DE EERSTE, Zn tien Boeken, door den Heere, Bis TAUBE’ ; Lid van de Koningiyke Academie der Westenfchap. pen en fraaije Letteren, te Berlyn.: Uit bet Fransob ser» Zaald, door L. P. H. J.R. Te Amferdam by M. Magérué 1273. Bebalven bet Voorwerk 434: bladz::in groot octaua: E roemrugtige. bedryven van den Verlosfer der Nede landen „ uit de Spaaníche .dwingelandy , behelzen eene zo aanmerkelykesreeks van voorvallen , dat ze , onget dé een zeer gefchikr onderwerp van een treffend Heldendicht gey agt konnen worden.. En ’t is te denken, dat de moeilykheid van een hedendaagsch, onderwerp, in den, trant van een Hel: derdicht , voor te: draagen , eene der ‘hoofd-oorzaaken is 3 die veele edele. Vernuften wederhouden heeft , van de hane den aan dit werk te :flaan; dat men. anders natuurlykerwyze al voor lange zou hebben mogen verwagten. —- Eene zo wel bekende Gefehiedenis: als. deeze laat zig niet gemaklyk plooien , naar de wetten van ’t Heldendicht: de volgreeks der gevallen- beantwaorde niet altoos aan: den:aart van ZQ danig een Dichttuk ; en derzelver werfchikking loopt den Leezer, van het tegendeel bewust , ‘te fterk in 't oog: de byverdichtfels , welker valschheid hen owerbekend is, verlies zen hunne kragt, op des Leezers verbeelding; en °t wonder- baare , dat hy weer, geen plaats gehad. te hebben, is magte loos om zyne aandoeningen te treffen. : Dit belemmert. den Dichter in ’t opftellen, zo wel als den Leezer in ’t leezen. ’ Js hier door ‚ ze,’ niet onmogelyk zy, altgns ten uiterfte be» zwaarlyk , de vereischte fchikking der gevallen, het invlegten der byverdichtfelen, het te pas brengen van °t wonderbaare, op zodanig eene manjer in te rigten „ dat de Verbeelding derr maste ingenomen worde, dat het beter overtuigde. Verftand ’er ziet feeds kegen.op.komg. — tu. aoa. 5 eeze \ Jë WECH ‘or WINITS; erDeexeren helr diirgelbke byeviieie isen t Wite Qen: Heer Bivoubs niec minder bekend dati iënánd' anders er s'heeft: iy 'rolidamomen zyh VermuRtte Icherpen , en “de fen op'te vâtten x om:te Beproeven „ hoe werfe:hy hierin pes Rkig Bod mbgenluagen, > En: daar: Balt ie ten vering het bk ob i ae TITO A tn heeft y tot ofvan een der-eurRe’Grondleggerén váh Nedettands- Vry- heid, aan wiens moed en fchranderheld:oës! Gétneenebėst „ boven allen , de grootfte verpligting heeft. by: gyd wederwaaren ontvouwt. Voorts. befchryft ons Jens, in ’t vai den beroemden Mrr aee At de Dich- ter de lotgevallen -van:zyn Held , deszetfs. omttandigheden.en bedryven, tot op de Urtrechtíche Unie; waar mede hy zyn Meidendiche doet alfoopén zin beantwoofdingt an ds volvoe- vinge der daad , die hy zig voorgeleid had te:melden; te weeten; WILLEN) deggende den grondflag van: bet Gemeens. Dest:dor vereenigde Provinciën, © in “In de uitvoering van dit Stuks heeft de Hoer Bitawbd, ge: Iek hy-zelf betuigt, de moeitykheid, die ‘r behandelen van zulkieen onderwerp in heeft, ondervonden: er óp het leegen van ’t' zelve; ontdekt men wel dra: dat:hy , hoe :bekwaim ook, ær zo gelukkig-niet in geflaagd is „ als in :2ynen'Josern „ dien hy, als eene Proeve van Schryftrant, ‘voot eenigen tyd het gs herre De Heer iien fchoon met eene leevendige verbédldingskragt, -ven doorgeoefend ver- fand, en een juist oordeel bedeeld, hoewel in een gevatti- gen ftyl. fchryvende „en zyhe denkbeelden vernuftig fchakee- vende, heeft egter dit onderwerp „koe zeet ook gefehikt voor een: Heldendicht, zo: niet uitgewerkt, dat hy de voorgeziene swaarigheden te boven a 2y.: Bene al te Jvevendige kundigheid van °t waáre beloop den Gefchiedenisfe belemmert den Leezer „en maakt dat ayne Verbeekling geen vuur vat. . Onze Autheur fehynt gepoogd’ te hebben; dit te te. komen, door de aandoeniykheid en: veetvaldigheid der Verdichtfelen en Bycieraaden : ‘dan deezen, hoe fraai ze ook meerendeels op zig zelven akgevoerd zyn, misfen dit doel op bet overtuigde: Vérltand; en (derzelver geftadige aaneen- Schakeling. ze nog: kragtloozer:: en/veelligt zouden ze in dit Stuk meer invloeds op den-lveezer hebben; indien ze ~ ` er _ Ld DOOR. BIFAUBE?, ;- , ;, 78 ser wat fpaarzaamer in gevlogten waren. , Schilderyen „ hoe treffend obk, verliezen haare kragt, wanneer ze te'groos gen aantale terftond op elkander befchouwd worden. — ke J nmal ftuit y indit Heldendicht;, het wonderbaas re, daar, de Heer Bitaubt nu en dan gebruik van maakt, te frerk; en men moet ‘er zig te meer over verwonderen,als men de Autheurs. zeer. wel uitgevoerde. Verhandeling over bet. Wons sbaart, voor aan -dit Gefchrift geplaatst , geleezen heeft, jet er ten klaarfte uit, dat onze Autheur geene gemeen orltander van het Wonderbaare „in het edendaaadne en hoe hy vooral wil, dat men dé wetten eid altoos eenigzins in `t oog zal houden ; a dat bet verffand zig des te flrenger toont, indien de ge alte flout zyn. Was de Heer Bitaubé hieraan 3E, vermoedelyk had: hy zig, om flegts, een TEN E ES) igt,) een Schip te doen zenden, dat door geen menschlyk hand b ftierd werd; envan en Engel der Zee de mast Ag ilems Schip, door den ftorm neder ns maa wee rb doen vast zl terwyl by. eder die ons overvloedige ftof. verleenen, om, zig. te deren over. den vindingryken.geest,-en de fterkte der dingskragte ‚van den Autheur. , Treffende fchilderyen, rhaale Ma eigenaartige befchryvingen ,‚ nadruklyke sharacters-en‚meer diergelyken komen ‘er veelvuldig in voor; welken. ieder op zig zelven by uieftek gefchikt zyn, om den zer in te-meemen „en vooral den Liefhebberen van Dichte gndige-cieraaden, te behaagen.… Wyders bezielt her denke geeld van de edele Vryheid het geer Stuk, en alles loopt zamen om den lof van Prins WPi/lem , in ’t wederftgan, der wingelandye, het handhaaven der Vryheid, en ’t‚vestigen dezelwe met de Utrechtfche Unie „ in ’% luisterryklie dag- ellen. Men ontmoet alomme. wel byzonder -cehe ag van aal, die natuurlyk beantwoordt aan het character m i iaa aap ps Spreekers, wier aandoeningen y in de wyze op; welke zy voorkomen, ten cigenaartigfte gemaald vorden, —=Beggert men, hier vaneen, voorbeeld, men hoo- re dan „Aldegonde „ daar hy ’t gevangen, neemen van: Egmond i è E en và WILLEM-De EERSTE,’ en Hoorn „benevens het opfluiten van Willems Zoon ‚den Gräaf ban Buren, op Willems verzoek , aan Coligny verhaalt. : „s Ik trachtte , (dus ving Aldegonde aan) Egmond er Hoorne te: beweegen zich by*Nasfau re voegen, wanneer Al- va hen roept in zyn paleis. ‘Ik verftaa ° geen my uwe oogert ‚te kennen geëven, zegt Egmond tegen zyn’ vriend: zoude ik „daar ík in Madrid de gramíchap des Monafchs trotfeerde'; hier zynen Staatsdienaar vreezen? Voor de laatfteraal tracht ik de ftroomen bloeds, die gereed zyn den aarbodem te be- dekken, ‘te doen ophouden: de wetten Zyn met meer: wy zyn ef de levendige afbeeldfels van. Indiën gy-uwen krygsè zuchtigen-yver miet fanger kunt beteugelen, vertrek dan mee de krygsfieden , dië-ons ‘afwachten: ik-alléén begeef my naar dien: verfchrikkelyken, mensch.” „ Neen, zege Hoöme:, ik Werfoei Het byzyn van! Alva: het zal my moeilyk vallen myrft tootrr tot flilzwygen. té dwingen. :. nraár-Hloorne zal Egmond niet verlaaten”®. ” _ van ae Kf “es De-Echtgenoote van Egmond , (de droef heid maakt hags re fChoònheid aandoeglyker :) komt, van‘ haare kinderen vets zek ;“hen-te gemoet:” „Zalt By »2e8t zé, niat: dieh wreed- art gaan! Ik heb Alva gezien; ik heb gefiädetd. Ongevoes ig voor de bede- van: Nasfau, zyt gy ’t odk -voor myne êraas nen ?:.Befchouw deeze kinderen : van een held gêboren: ; moeten zy zyn voetfpoor volgen: zo gy ons wofd ontrukt, zullen. deeze kwynende looten eens verdorden raks afvallen 4 in %-ftof vergaan. Wie zal onze ftn weezen?-uw nas „ die u` naar den dood geleid zal hebben , Zal die ons kuns nen befchermen ?: zal uwe fchaduw onze vyanden beftrys den? .., Hoort gy de ftem niet van den ongelukkigen, dien sk in mynen fchoot draag ? myne ingewauden worden ’er door verfcheurd: indien myb fchoot zyn graf niet word, zal “de eerfte opflag zyner oogen zynen Vader zoeken.” Deeze woord den Ipreekende omhelst S{bina haaren Echtgenoót, en terwyl Haare traanen tot op haare hygende borst nedervloeïjen , vore men hunne kinderen, teder bewogen , elkanderen by de hand houdende, rondom hen eene zachte keten. « Natuur omringt Egmond: tot in ’t binnehfte zyns harten aangedaan, waggelt hy: traanen verduisteren zyne oogen: hy omhelst beurtelings zyne Gemalin en zyne Kinderen: de moedige Horne’ is &óoe dit fchouwfpel bewogen. Egmond, zyne ftandvastigteid hers vattende, zegt: ,, Waarde Echtgenoote, Alva is een krydss man, hy moet de eer beminnen. Indien ‘ik weiger my naar zyn paleis te begeeven , ben ik verloren. Verdryf uwe angst- valligheden by de liefkoozeryen van uwe kinderen. Ik vlieg a naar ` t DOOR SITAUBE” `” yg naa Àlva, ik Ípbed mý: óm t uwen Echtgenoot te rug te brengen.” Dus fpräk hy: eenige traanen vertoonen zich hog: op de oogenleden van dié gemalin: „hy verzamelt die met zy- ne lippen , en midden-door de droefheid van Sabina fchittert een ftraal vin hoop: zo’ fchitteren ‘fn den morgendaauw de ecrit flonkeringen vat de zon. „De kinderen van Egmond, wier oogen op hunne moeder gevestigd zyn, laaten hunne’ handen vallen; hy vertoeft nog midden in dien kring: hy var den jongften zyner zoönen in zyne armen, zet hem ftraks, weêr neder gp den fchioot vah de eederhartige moeder , en ont- mkt zich van daar. : Di S z s Zy begeeven zich naart paleis van Alva: ik volg hen van verre. Ik wacht hunve wederkomst met het hevigst ons geduld! een onbekende {preekt my aan. Zyn onze rampen uiet bekend? Egmond en Hoorne „offers der vloekwaardig= fte trouwloosheid , zyn omfingeld van ‘Alvaas trawanten ” Dus Prak hy: ontroerd, fpoede ik my naar `r paleis: ik treed binnen, Even als de onwáardige mededingfter: van Pallas, eene verraderlyke- webbe fpinnende , zich in haar duister verbly£ werfchuilt; in haare ftrikken de dochteren def lucht, minnae réslen der vryheid, verward ziet; “het gedrogrelyk dier , zich door zyneklaanwen vermenigvuldigende , langs zyne draaden „ toefchiet; zyne offers aangrypt; die met zyn fenyn bedekt, en hen, ondanks hunnen wêerftand, in zyne holen fleept; zo valt ook Vargas met zyne trawanten op de twee helden aan, Hoorne, wien niets verbaast, wapent zich met zynen degen : Egmond volgt zyn: voorbeeld. Verwonderd over hunne ouù moedigheid, vreezen de Soldaaten, roerloos, hunnen moed, Vargas roept gramf{toorig uit: ,, Wat vrees bevangt u ? fchrobint gy twee ftervelingen? wilt gy hen in ’t oorlogsveld bevech- ten, daar zy benden, dapperer dan gy, geleiden ? ontwapent hen: Alva gebied het”. Op den naam van Alva reeden zy toe met gefloten gelederen „en bieden de twee helden de pun- ten húnner degens: driemaal vallen zy op hen aan, en drice maal deinzen zy af. Egmond echter, door een’ zwaaren flag getroffen, laat zich zyn ftaal ontglyden, hy waggelt. Hoorne onderfteunt hem met den eenen arm, terwyl hy. met dén at= deren hunne bende wêerhoud. „, Alva! roept hy uit, laflar- ‘tige en trouwlooze Tyran! waarom verbergt gy u? vermeerder het getal myner vyanden: of, indien gy durft, kom atleet \my bevechten”. Dit zegt hy. Terwyl ik tot hem tracht door te dringen , vloeit zyn bloed , zyn arm verzwakt, men omringt hem , men ontrukt het ftaal: aan zyne dappere handen. Hoorne verweert zich nog; het opllaan zyaer oogen alleen hihi 26 WILLEM DE EERSTE, den fchrik. De twee-helden worden, midden door een fiddee rend volk, gevoerd naar *t akelig hof, wel eer de verblyfa plaats der misdaad, nu de wooning, der onnozelheid. Zy, omhelzen elkanderen,. Men {cheid hen, Ik hoor de deuren ‚ des kerkers fluiten, s»,,Ô Staal! zeg ik, met luider frenyme ; de magt zegenpraalt over den moed ;.gy zyt niet meer dienftig dan voor de dwingelanden,” Ik werp het naar den s de. deuren wecrgalmen daar vap, >- ; - » Door droefheid verward, herignęr ik my Buren (*): ik verlaat dat yslelýk verblyf: ik vlieg. de gebleeven , en onder anderen verzogt om Baren van Leuven te haslen , en in 'sPrinfen legerplasts te. brengen. Hy had, even voor die geljrek. den.Prins reeds vorlag gegeeveu van 't geen by hier -Ver b AR OR ek E p i t $. DOOR BITAUDE: 4 heni dit naam van Alva verzoekt te fpreeken « hy word toege katen: men geleid hem in de tent,. De arglistigheid en de fiaatkunde zyn in zjn wezenstrekken afgebeeld ; zyne oogen- leden zyn altoos neĉrgeflagen : van tyd tot tyd doet hy die op3 toont een fnel en doordringend gezicht en flaat dit ftraks weêr neder, uit vrees dat men zyne gedachten mogte ont- dekken. Maurits blyft by zyn Vader alleen; is niet zonder wantrouwen: hy geeft acht op alle de beweegingen van Mi- tramont, die met eene vleijende ftem zegt: ,, Met eene aan- boodfchap belast, wensch ik my zelven geluk, dat voor Willem mag verfchynen , wiens tegenwoordigheid aan het gerucht van de faam beantwoordt, en voor dien jongen Maurits, van wiens naam zy reeds gewag maakt... Myn Meester, Alva, die u hoog acht, is zyns ondanks genoode zaakt geweest, u van uwe goederen te berooven, en uw” Zoon op te ligen, uwe waard{te hoop. Thans meer vol daan zynde, bied hy aan, u in ’t bezit dier goederen te hers ftellen: zelfs wil hy Egmond en Hoorne weder in uwe armen leverer, en Philips zal, naby Madrid , den kerker van Buren op zyne bede, ontfluiten. ” i a Koe! Buren inde handen van Philips , valt Willem hierin 3 en hy leeft nog! tot wat prys kan ik die gevangenen vrykoos pen? Door de dwinglandy des oorlogs uitgefchud , zou ik voor hen het weinige geeven , dat my overgebleeven iss. g, ZO fpreekt hy, en Maurits oogen. vatten vuur. ” | | s» Het gerucht, hervat Miramont, zou niet vertoefd heb» ben u wegens het lot van Buren te onderrichten, Alva kon zynen Koning geene aangenaamer gift aanbieden. Uw Zoon is in Madrid verfcheenen , om ten triomf te verftrekken: in weerwil zyuer ftandvastigheid heeft hy traanen geltort: het Volk, op ’t zien van hem den haat vergeetende, heeft zynè ongelukken en zyne jonkheid beklaagd, Men heeft hem vòor is van Granvelte geleid : Granvelle heeft hem befchouwd, «s Dit verhaal treft u. Doch het ftaat aan u uwen Zoon weder-te zien. Alva eist uw goud niet: het eenige rantzoen, dat h begeert, is dat gy cene party zult verlaaten , die zelf reeds verlaat. 