Geschiedenis van het buddhisme in Indië
KERKGESCHIEDENIS, 317 In de Noordelijke legenden speelt Tishyarakshita ook de rol van een Phaedra tegenover prins Dharma-wijwardhana, bijgenaamd Kunala, de zoon van Asoka en Padmavati. In de werkelijk mooie legende van Kunala wordt verhaald hoe Tishyarakshita voor haar stiefzoon in minneloosheid ontstak, hoe de kuische jongeman aan de verleiding weerstand bood, en hoe de hartstochtelijke vrouw om haar wraak te koelen een helse list uitdacht. Zij bewerkte dat de deugdzame en alom beminde prins, terwijl hij in het kamp bij Takshashila lag om de opgestane stad te bedwingen, door beulshanden van het licht zijner oogen beroofd werd, overeenkomstig een order, schijnbaar van de koning afkomstig, maar in werkelijkheid geschreven door de koningin die arglistig het vorstelijk zegel gebruikt had. Niet lang daarna kwam Kunala te weten dat zijn stiefmoeder de bewerkster van zijn ongeluk was, doch wel verre van haar te vervloeken, wenschte hij haar niets dan goeds en schreef het wreede noodlot, dat hem getroffen had, toe aan zijn eigen handelingen in een vroeger bestaan. Hij verliet met zijn tederminnende gade, Kafilakana-mala, het kamp, en door haar geleid en al bedelend kwam hij na verloop van tijd terug in de hoofdstad. Om zijn droevige staat niet rechtstreeks aan zijn vader te openbaren, liet hij zich door zijn trouwe gezellin naar het paleis geleiden, en op het voorplein gekomen, in het holste van de 'nacht, tokkelde hij de snaren van zijn luit en hief een weemoedig lied aan. De tonen drongen door tot het slaapvertrek van de koning, die verrast door de overeenkomst tusschen de stem van de zanger en die van Kunala, onmiddellijk een dienaar afzond om te weten wie daar gezongen had. De dienaar kwam terug met het bericht dat het een arme blinde liedjeszanger was met zijn vrouw, doch de koning, als door een bang voorgevoel gedreven, beval de zanger in zijn tegenwoordigheid te brengen. De treurige ontkomeling kan men zich voorstellen. De rol van deze stad is even stereotiep als die van Vaisali; de eerste verkeert steeds in opstand en wordt dan door de prins belegerd; de laatste is altijd een broeinest van ketterijen. Aandoening overmand, en daarna ontvlambende in woede, ontbood de ongelukkige vader de snoode Tishyarakshitâ, om haar smadelijk te verstootten en de doodstraf over haar uit te spreken. Te vergeefs wendde de edelmoedige Kunâla alle pogingen aan om haar te redden: "handel zooals eer gebiedt, en dood geen vrouw!", sprak hij. Zijne grootmoedigheid baatte niet, en Tishyarakshitâ werd tot straf voor haar wandaad levend verbrand. De roman van Kunâla vertoont in meer dan één opzicht een treffende overeenkomst met de ten deele verdachte geschiedenissen van de keizerin Fausta, de gemalin van Constantijn den Grooten, en van Crispus, zijn zoon, gelijk die in het Constantinopel der 4de eeuw in omloop waren? De overeenkomst is inderdaad zo groot, dat het moeite kost, de gedachte aan een nauw verband tusschen het Indische en het Byzantijnsche verhaal van zich af te zetten. Daargelaten enkele trekken die aan het Râmâyana ontleend zijn, maakt de roman niet den indruk van in Indië ontstaan te zijn. De gevoelens en aandoeningen der handelende personen zijn zoo menschelijk, in 't goede zoo wel als in 't kwale, en enkele denkbeelden zo volkomen in tweestrijd met alles wat Buddhistisch heet, dat men de bron van het verhaal buiten Indië, en vermoedelijk te Constantinopel, moet zoeken; niet het minst omdat het uitsteken der oogen een welbekende Byzantijnse gewoonte was. In afwachting van de uitkomsten van nader onderzoek, mag men de legende van Kunâla veilig een liefelijke verschijning noemen, mits men er bijvoegt dat zij als bouwstof voor de geschiedenis van Ashoka niet de minste waarde heeft. t Burnouf Introd. 403—413, en 150; Voy. des Pép. B II, 155; Taran. 48. 2 Gibbon Decline and Fall of the Roman Empire, hoofdstuk XVIII, laat zich daaromtrent aldus uit: "Zij schrijven het rampzalige lot van Crispus toe aan de kunstgrepen zijner stiefmoeder Fausta, wier onverzoenlijke haat, of wier teleurgestelde liefde, in het paleis van Constantijn het oude treurspel van Hippolytus en Phaedra hernieuwde"; en omtrent haar uiteinde vertelde men dat Fausta verstikte werd door den stoom van een tot gloeiend heet verwarmd bad; hetgeen niet veel van levend verbrand te worden verschilt. Men kan zich bezwaarlijk iets onbuddhistisch denken dan het feit dat Acoka, toen hij Kunâla bij diens vertrek naar het leger zijnen zegen gaf, "tot de Godheid bad", in deze woorden: "Moge de Godheid, die genadig is jegens den Meester, den Dharma en den Sangha, alsook de voornaamste Rishi's (d. i. Heiligen) mijn zoon Kunâla beschermen"; Burnouf t. a. p. KERKGESCHIEDENIS. De laatste der tot nog toe ontdekte edicten van Acoka dagteekenen van 256 na 't N., dus uit het laatste jaar zijner regeering. Daarin openbaart de vrome koning gevoelens, in welke de een uitingen zal zien van dweepzucht, de andere van waarachtigen, voor niets terugdeinzenden geloofsijver. Die stukken toch, welke reeds meermalen ter sprake zijn gekomen, behelzen o. a. de verklaring dat Devânâmpriya eerst na zijn toetreding tot de Congregatie, iets meer dan een jaar geleden, eenen ijver ten toon gespreid had, die bij zijn slapheid als leek gunstig afstak. Als blijk van dien ijver kon strekken dat hij de goden, tot nog toe in India vereerd, had afgeschaft. Niet zoozeer deze daad van geloofsijver, als wel de geheele toon en zinbouw van bedoelde oorkonden geven den indruk dat ’s vorsten geestvermogens gekrenkt waren. Min of meer vertoonen al zijne plakaten de sporen van een verwarden geest, maar de drie laatste stukken zijn proeven van geraaskal. Er kan dus een goed deel waarheid vervat zijn in onderscheidene Noordelijke overleveringen, waarin, in spijt van de romantische inkleeding en allerlei raadselachtige uitdrukkingen, genoeg doorschemert dat de vorst op lateren leeftijd aan religieusen waanzin leed en zoo buitensporig spilziek was, dat hij onder curateele moest geplaatst worden. In een dier berichten leest men: »Toen Acoka 114 jaar oud was, beloofde hij 1000 millioen goud voor het geloof te offeren; toen hij 450 was, ontbraken nog 40 millioen. Hij vergaderde de geestelijkheid en Lebensb. 310. Eene andere lezing geeft Târan. 38, waar de kleinzoon en regent Wâsa-wadatta heet. Sampadin wordt voorgesteld als de zoon van Kunâla (O. a. Burnouf Introd. 427), hetgeen onvereenigbaar is met de gegevens van den roman, want Kunâla was bij ’t huwelijk van zijn vader met zijn stiefmoeder een jonge prins, en een poos later, toen hem het ongeluk trof, nog kinderloos, ofschoon gehuwd. In hoogstens drie jaar tijd groeit een kind — verondersteld dat. Kunâla na monnik geworden te zijn weer huwde en eenen zoon kreeg — niet op tot regent. Indien men, den wenk van Târanâtha opvolgende, een jaar als een half rekent, krijgt men 57. Men zou daarin een bevestiging kunnen zien van de opgave dat de koning op 21-jarigen leeftijd aan de regeering kwam, want de duur hiervan was 37. De straks volgende getallen zijn evenwel in strijd met deze onderstelling. 320 KERKGESCHIEDENIS. maakte zich gereed om al zijn schatten te verdelen, doch door zijn kleinzoon Sampadin, die schatbewaarder was, daarin verhinderd, gaf hij slechts gestampte myrobalaan. Na met zijn minister Râdhagupta beraadslaagd te hebben, schonk hij aan de geestelijkheid het geheele rijk. Nadat hij 147 jaar aan de Stûpa's des Meesters eer bewezen had, stierf hij en werd in de hemel wedergeboren. Veel uitvoeriger is hetgeen in de Acoka-legende te lezen is en in uittreksel hier volgt! Toen Acoka ten behoeve der religie en der geestelijkheid 960 miljoen goudstukken besteed had, werd hij ziekelijk en voelde zich mismoedig bij de gedachte dat hij weldra zou sterven. Zijn minister Râdhagupta, hem zo neerslachtig ziende, vraagt eerbiedig: "Waarom, o Heer, is dat gelaat, hetwelk, den Dagvorst gelijk, van te vallen gloed schittert om door uw vijanden te kunnen verdragen worden en de lotusoogen der vrouwen onweerstaanbaar tot zich trekt, met tranen bedekt?" De koning antwoordde: "O Râdhagupta, ik beween niet het verlies van mijn schatten, noch dat van mijn heerschappij, noch het einde des levens; ik treur slechts, omdat ik zal moeten scheiden van de Arya's. Ach, ik zal dan de Congregatie, die alle deugden bezit en zo geëerd is bij goden en menschen, niet meer zien; ik zal haar niet meer mijn hoogachting kunnen betonen door haar spijs en drank aan te bieden. Het was mijn voornemen 4000 miljoen te schenken aan de religie en ik heb dat nog niet ten uitvoer gebracht." Na zo gesproken te hebben, zei hij, in zichzelf gekeerd: "Ik ga de (nog ontbrekende) 40 miljoen bijeenbrengen om mijn giften aan te vullen", en straks ging hij goud en zilver zenden naar het klooster Hanenhof. Op dat tijdstip was Sampadin, Kunâla's zoon, al reeds mederegent. Op de dringende vertoogen des ministers dat het hoog noodig was aan de verkwisting van den oude vorst pal en perk te stellen, verbood de mederegent aan de schatmeester, voortaan enig geld aan zijn grootvader te verstrijken. KERKGESCHIEDENIS, 321 strekken. Acoka zond nu bij gebrek van geld de gouden schotels, waar- uit hij at, naar het klooster. Toen werd last gegeven dat hem voortaan zilveren schotels zouden voorgezet worden; dan ook deze liet hij naar den Hanenhof brengen. Men gaf hem ijzeren schotels; ook deze waren niet veilig in zijn handen. Eindelijk moest men er toe overgaan hem in aarden schotels voedsel toe te dienen. De oude vorst gevoelde zich diep gekrenkt, en daar hem nog eene schaduw van macht schijnt gelaten te zijn ge- weest, riep hij zijne ministers en de vertegenwoordigers der burgerij bijeen, en sprak op diep bedroefden toon: »Wie is er toch tegenwoordig koning in het land?” Met allen uiterlijken eerbied haastten zich de ministers te antwoorden: »Gij, o Heer!’ Maar de koning liet zich daardoor niet verschrikken. »Waarom zegt gij uit beleefdheid een onwaarheid?” riep hij uit; »ik ben van de heerschappij vervallen”, en, terwijl hij op een halve myrobalaan wees, die hij in de hand hield, ging hij voort: "Ik bezit niets meer waarover ik als meester beschikken kan dan deze helft van een vrucht! Zoo dan, na eenmaal onbeperkt gezag in ’t gehele land te hebben uitgeoefend; na in alle oorlogen gezegevierd, alle onlusten ge- dempt, alle vijanden gefnuikt, en na de armen en ongelukkigen getroost te hebben, leeft koning Acoka thans roemloos en in ellende”. Hij riep na deze woorden geuit te hebben iemand die in de nabijheid stond en zeide: »Vriend, al ben ik van mijn macht vervallen, wees zoo goed, ter wille van mijn vroegere verdiensten, deze laatste order die ik geef te volbrengen. Neem deze halve myrobalaan, het enige wat mij rest; ga er mee naar den Hanenhof en bied haar der Congregatie aan. Breng tenslotte mijn onderdanige groet aan de eerbare broeders over en zeg: "Ziet, waartoe zich de rijkdom van de keizer van India thans bepaalt; dit is zijn laatste aalmoes; verdeelt de vrucht onder u, zodat ieder een stuk er van nuttige". De dienaar die met deze boodschap belast werd, kweet zich van zijn taak: hij bracht de halve vrucht naar het klooster en overhandigde die aan de abt, die zich niet kon weerhouden aan zijn gevoel van medewarigheid lucht te geven. "Wie is er", zo sprak hij, "die geen aanleiding voelt bij een geval als zich heden voordoet? Acoka, de held der Maurya's, dat toonbeeld van een milddadig vorst, hij, die eenmaal alleenheerscher van India was, bezit thans niets meer wat hij het zijne kan noemen dan de helft van een myrobalaan! Door zijn eigen onderdanen van alle macht beroofd, kan hij niets dan deze helft van een vrucht geven om tegenover een verblinde en trotsche buitenwereld getuwenis af te leggen van zijn innige overtuiging." Na deze verzuchting stampte men de halve myrobalaan fijn en ieder der broeders op zijn beurt nuttigde er van. Terwijl dit in het klooster voorviel, had de koning zijn vraag aan Râdhagupta herhaald: "Zeg mij, waarde Râdhagupta, wie is er heerscher in het land?" De staatsman antwoordde, met blijken van diep ontzag: "Heer, gij zijt de heerscher." "Welnu", riep de vorst, terwijl hij zich met zichtbare moeite oprichtte en de blikken in de rondte wierp, "heden vermaak ik aan de Congregatie van "s Heeren volgelingen de geheele uitgestrektheid van het land, van oceaan tot oceaan, uitgezonderd mijn schatkist." De acte van schenking werd opgemaakt en bezegeld, en nauwelijks was dit geschied, of de koning gaf den geest. Door de bemoeienis van Râdhagupta werd later het land weerom van de geestelijkheid losgekocht tegen betaling van de 40 millioen goudstukken, welke de overledene nog zou geschonken hebben, ware hij niet in zijn voornemen verhinderd geworden. Vergelijkt men de gegevens die wij aan deze legende te danken hebben met de verklaring van Agoka dat hij lid van de Congregatie geworden was, dan komt men tot de gevolgtrekking dat hij als monnik feitelijk het roer van staat niet meer in handen hield, hetgeen ook in de legende, al is het op andere wijze, gezegd wordt. Zijn daden, zooals wij die beschreven vinden, al mogen ze nog zoo sterk gekleurd zijn, beantwoorden aan hetgeen men van iemand in ziekelijken geestestoestand verwachten kan; ze beantwoorden aan de taal zijner laatste plakaten. Ook wat de Singhalese kroniek mededeelt, kan slechts strekken om ons te versterken in de overtuiging dat de laatste levensjaren van den machtigen heerscher rampzalig waren: hij moest, na zooveel voor het ware geloof gedaan te hebben, toezien dat een lichtzinnige vrouw den Bodhiboom moedwillig deed verdorren. Bij Hiuen Tsang, Vie 139 is het de koning zelf die het land weer inlost. KERKGESCHIEDENIS, 323 Ten slotte willen wij nog gewag maken van een ander verhaal, dat klaarblijkelijk niet historisch is, maar een fabel strekkende om bepaalde gebeurtenissen op verbloemde wijze aan te duiden. Na de schenking van de myrobalaam zou de koning op zekeren dag zich zoo woedend gemaakt hebben op een slavin, die, door slaperigheid overmand, een vliegenjager op de vorstelijke hand had laten vallen, dat hij barstte van toorn bij de gedachte dat een geringe slavin zo weinig ontzag toonde voor hem, wien machtige koningen eens de voeten gewassen hadden. Tengevolge van zijn kwaadaardigheid werd hij te Pataliputra als Naga wedergeboren. De enige die den Naga temmen kon was de Sthavira Yacas, die zo veel op het booze dier vermocht dat het niet meer vogels en andere schepselen tot prooi nam. Het gevolg was dat de Naga zich van voedsel onthield en stierf, om, naar men wil, onder de goden wedergeboren te worden. Hoeveel onzekerheid en duisters er in al die berichten ook is, ze komen alle hierin overeen dat de avondzon van keizers leven in een sombere mist is ondergaan. De naam van Asoka straalt in alle Buddhistische landen met onverzwaktten luister, en, van het standpunt der kerk, heeft hij alle aanspraak op de erkentelijkheid der gelovigen. Men heeft hem meermalen vergeleken met Constantijn den Grooten, en inderdaad zijn de punten van overeenkomst talrijk en treffend, al zijn beide in talenten en staatsbeleid op verre na niet op ééne lijn te plaatsen. Toch, hoe onbeduidend en kinderachtig Devanampiya Piyadassi ook is, vergeleken met den Romeinschen keizer, die met al zijn grote fouten een bekwaam veldoverste en krachtig staatsman was. regent was, bij zijn geloofsgenoten heeft de eerste nog meer aanspraak op dankbaarheid dan de laatste bij de Christenen. Want Constantijn deed weinig meer dan den machtigen stroom volgen; Açoka daarentegen beschermde een leeraanhangers in zijn tijd nog niet zeer talrijk kunnen geweest zijn. Door zijn betrekkingen met vreemde landen heeft hij zonder twijfel bijgedragen tot de verbreiding van de leer, om niet te zeggen den grond gelegd voor de reusachtige ontwikkeling van het alleen- zaligmakende geloof. HOOFDSTUK II Tweede tijdvak. Van Açoka tot Kanishka. De pogingen van den vrome koning om door zendelingen naar verschillende rijken in en buiten Indië zijn denkbeelden over Dharma te verbreiden, konden niet anders dan een aanmoediging zijn voor de Congregatie om zijn voorbeeld te volgen, en strekten in allen geval om haar den weg tot hare vreedzame veroveringen te effenen. Zij maakte van de gunstige tijdsomstandigheden gebruik om de heilleer onder Indiërs en barbaren te verkondigen en ontplooide daarbij eenen ijver, welke met den schitterendste uitslag bekroond werd. In de drie eeuwen die Açoka van Kanishka scheiden, waren niet alleen allerwijde in Indië gemeenten gesticht, heiligdommen en kloosters verrezen, was niet alleen Ceilon geheel voor het geloof gewonnen, maar was ook in Afghanistan, Bactrië, China, de leer van den Buddha ingevoerd. Het tijdvak dat wij thans gaan behandelen doet dus in belangrijkheid voor geen ander in de ontwikkelingsgeschiedenis der kerk onder, en daarom is het dubbel te bejammeren dat de Noordelijke berichten zoo onuitsprekelijk verward zijn. Zonder enige weinig bruikbare gegevens in de geschriften der heidense Indiërs, en zonder de hulp van opschriften, gedenkteken en munten, zouden wij geheel in den blinde moeten rondtasten. KERKGESCHIEDENIS. 325 Bij de beschrijving van de Noordelijke berichten steekt het geordende verhaal van de Singhalezen over de invoering en bevestiging van de leer op hun eiland zeer gunstig af. Al doet het in buitensporigheid voor de Noordelijke vertellingen niet onder, het neemt toch tot op zekere hoogte het onderscheid van plaats en tijd in acht. In de volgende bladzijden zullen de deugden en gebreken van de Singhaleese geschiedschrijving van zelf in het licht treden. 1. BEKEERTING VAN CEILON, DE APOSTEL MAHENDRA. DEWANA-MARIA. DUSHTA-GAMANI. WATTAGAMANI. OPTEKENING VAN DEN CANON. OPSOMMING DER CANONIEKE BOEKEN. STAAT-KUNDIGE OMWENTELING. WRSHABHA, Kort voor het Nirvana had de Heer voorspeld dat 236 jaar na die gebeurtenis het licht des geloofs op Ceilon door Mahendra zou ontstoken worden. Deze voorspelling werd stipt vervuld; hoe kon het anders? Bij de nadering van het aangeduide tijdstip stelde zich Pater Mahendra, op verzoek van zijn superieur Tishya Maudgaliputra en de broeders, aan het hoofd van een zending om de leer van de Buddha op Ceilon te verbreiden. Alvorens evenwel de tocht te aanvaarden, begreep hij een gunstiger tijdstip te moeten afwachten; hij voorzag namelijk dat de oude koning Mutasiwa, die reeds 60 jaar geregeerd had, niet lang meer zou leven, en aangezien hij vooruit wist dat Mutasiva's zoon en opvolger Dewana-Maria Tishya lichter voor de nieuwe leer zou te winnen zijn dan diens stokoude vader, oordeelde hij het raadzaam de grote reis uit te stellen tot de troonsbestijging van genoemden prins. Inmiddels besloot hij, in gezelschap van de overige leden der missie: de Paters Itthiya (of Iddhiya), Uttiya, Bhadra-sala, Sambala, de kweekeling Sumanas en de leek Bhanduka, een bezoek af te leggen bij zijn moeder te Wedisa-berg. In Mahāv. Cetiya-berg. 326 GESCHIEDENIS. Gaandeweg bezocht hij van plaats tot plaats trekkende zijn verwanten, waarvoor hij zes maanden noodig had. Eindelijk ter stad waar zijn moeder woonde gekomen, nam hij met zijn gezellen zijn intrek in den door zijn moeder gestichten Vihāra te Vesidu-berg. Toen men daar ter plaatse een maand vertoefd had, was de volle-maansdag van Jyaishtha (Mei—Juni) aangebroken. Men kwam ter viering van den Uposatha bijeen en beraadslaagde wanneer het tijd zou zijn om den tocht naar Ceilon te ondernemen. Indra, de koning der goden, die een levendig belang stelde in het grootsche plan, vervoegde zich daar bij hen en bracht hun in de eerste plaats de blijde mare dat koning Mutasiiwa het tijdelijke met het eeuwige verwisseld had; vervolgens deelde hij mede hoe de Buddha voorspeld had dat eenmaal de monnik Mahendra het geloof van den Jina op Ceilon zou invoeren en verbreiden; eindelijk bood hem de hemelkoning welwillend zijn bondgenootschap aan. Nu alle reden om langer te dralen vervallen was, maakte de Pater met zijn gezelschap zich ijlings op om de hem opgedragen taak te vervullen. Gelijk een troep ganzen verhieven zij zich in de lucht en bereikten al vliegende nog op denzelfden vollemaansdag van Jyaishtha het eiland, waar zij op den berg Missaka nederstreken. Op dat oogenblik bevond zich Dewânâmpriya Tishya, die een maand geleden voor den tweeden keer gekroond was, toevallig in het gebergte op de jacht. Ten einde den koning in de nabijheid van den Pater te lokken, was het noodig dat een god de gedaante van een damhert aannam, en het kon natuurlijk niet missen of de koning moest, terwijl hij op jacht was, de gedaante van een god zien. Vrij overbodig; want als Mahendra de voorspelling niet gekend had, zou er geen zending uitgerust zijn. Bovendien had Indra beter gedaan met die blijmaan eerder mede te delen, want de oude koning was reeds eenige maanden geleden gestorven, en Dewânâmpriya Tishya gekroond, voor de eerste maal, in de tweede wintermaand; Dipaw, 11, 14; 12, 43; de tweede kroning geschiedde in Waicâkha; ald. 39. Buddhaghosha spreekt maar van deze laatste. Toevallig had de eerste kroning juist op hetzelfde tijdstip plaats als waarop Mahendra op bezoek van zijn verwanten uitging. Had Acoka geweten welk een nuttige rol de goden in de sprookjes van zijn geloofsgenoten vervulden en nog zouden vervullen, hij zou zich wellicht dubbel bedacht hebben, alvorens ze af te schaffen. KERKGESECHIEDENIS, 327 Haastig het voor hem uit vluchtende wild vervolgde, de plek naderen waar Mahendra gezeten was. Daar hoorde hij zich eensklaps bij zijn naam roepen: »Hé Tishya, kom hier!’ Niet gewoon zich zoo gemeenzaam te horen aanspreken, en op hetzelfde oogenblik iemand met geschoren kruin ziende, die in gescheurde lappen en een taankleurige pij gekleed was, vroeg hij zichzelf af, wie toch wel de man mocht wezen die hem zoo gemeenzaam durfte aanspreken, toen zijn nieuwsgierigheid bevredigd werd door den vreemdeling, die zich op de volgende wijze bekend maakte: Asceten zijn wij, edele Vorst, en volgers van den Heer der Wet, Die deernisvol om uwentwil van Indie hier gekomen zijn. Deze ontmoeting leidde tot een ernstig gesprek tussen de vorst en de monnik. Van liefheurig kwam zich het koninklijk gevolg, 40 duizend man sterk, om de hoofdpersonen scharen; Mahendra droeg toen een preek voor, en het onvermijdelijk gevolg was dat de vorst met zijn geheelen stoet belijdenis des geloofs aflegde. De volgende ochtend vroeg zond de koning een rijtuig om de weelderijke heeren af te halen, hoewel het is overbodig te zeggen dat zij daarvan geen gebruik mochten maken. Zij zonden dus de koetsier terug met de beleefde boodschap dat zij spoedig zouden volgen. Daarop vlogen zij snel als vogels door de lucht en streken neder ter plaatse waar het Eerste Heiligdom, ten Oosten van Anuradhapura, staat; het is juist ter herinnering aan die gedenkwaardige nederdaling, dat het heiligdom zo genoemd is geworden. Middelerwijl had de koning bij zijn paleis een feesttent laten opslaan, waar hij in gezelschap van de ministers, de koningin, de prinsen, prinsessen en vrouwen van de harem de eerbewijze gasten opwachtte. Toen Mahendra en de zijnen aangekomen en met de verschuldigde eerbewijzen ontvangen waren geworden, werd hen eerst kurig maal aangeboden, waarbij de vorst eigenhandig bediende. Na het maaltijd, kwam de koningin Anula met 500 staatsiedames haar opwachting maken. Daarop begon Mahendra de Dharma te verkondigen en zulke huiveringwekkende spookgeschiedenissen te vertellen, dat Anula en haar 500 staatsiedames de eerste graad van heiligmaking bereikten. Terwijl dit alles in het binnenhof voorviel, was buiten het paleis een grote volksmenigte samengestroomd. Nieuwsgierig geworden ten gevolge van hetgeen de getuigen van de ontmoeting op den berg daags te voren verteld hadden, gaven de stedelingen al luider en luider hun ongeduld te kennen om de vreemde monniken te zien. De koning, ten einde aan hun billijk verlangen te voldoen, gaf order dat men in de olifantstallen op het voorplein zand zou strooien en voor de geestelijken zetels gereed zetten, want de volksmenigte was te talrijk dan dat men er aan kon denken ze in het paleis te ontvangen. Zodra alles gereed was, stapte Mahendra naar het voorplein, nam den voor hem bestemden prachtigen stoel in en predikte over de verschrikkingen der hel, waaraan hij de verkondiging der 4 waarheden vastknoopte. De uitwerking zijner weldoende spraak was zooals men kan verwachten: een duizendtal personen bereikten den eersten graad van heiligmaking. De aandrang van belangstellenden werd almen kens zoo groot, dat zelfs de ruimte van het voorplein ontoereikend bleek. Men toegevoegd dus naar het Nandana-park, ten Z. van de stad gelegen. Ook daar predikte de onvermoeide apostel, met niet minder gesegende uitslag, want ook nu bereikten duizend personen den eersten trap van heiligmaking. Inmiddels was de avond gevallen, en maakten de monniken reeds aanstalten om hun leger op den berg weder op te zoeken, toen de koning hun den lusthof Meghavana tot nachtverblijf aanbood, welk heuse aanbod werd aangenomen. De volgenden morgen kwam Tishya in persoon in den lusthof om te vernemen hoe de Paters den nacht hadden doorgebracht en hoe hun de tuin beviel. Op de verklaring van Mahendra dat de plaats hem zeer goed bevallen was, maakte de koning er zich een genoegen uit, de lusthof aan de Congregatie ten geschenke af te staan. De plechtige overdracht van het Megawana — waar later het klooster Tishyahof of Grootmunster (Mahâ-Vihâra) zou verrijzen — ging vergezeld van een geweldige aardbeving. De koning, aanvankelijk niet weinig onthutst door dit ongewoon natuurverschijnsel, werd spoedig gerustgesteld, toen de apostel hem verzekerde dat de aardbeving geen ander doel had dan om aan te kondigen dat het geloof nu op het eiland vasten wortel geschoten had. Daags daarna predikte Mahendra, na ten hove het voormiddagmaal genuttigd te hebben, op nieuw in het Nandana-park; eveneens de daaropvolgende dagen, met dien gevolg dat in een week tijds niet minder dan 8000 en 500 personen heiligmaking bereikten. Toen was het dat de koning op de wijze als vroeger beschreven de grenzen aanwees van het kerspel, waar een Vihâra ten behoeve der monniken werd ingericht. Weldra volgde de schenking van een ander heiligdom op Cetiya-berg, hetwelk met bijbehorend kerspel ingewijd werd door Mahendra, op vollemaansdag van Âshâdha, juist één maand nadat de apostel met de zijnen voor ’t eerst den voet op het eiland gezet hadden. Op denzelfden dag werd ook prins Arishta, benevens 55 andere personen van vorstelijken bloede, tot geestelijke gewijd, waardoor het getal Arhats tot 62 steeg. Dat tijdstip viel samen met het begin van den stillen-tijd. Volgende bronnen zijn gebruikt: * Het Heilig Land en Indië, van E. Tennent. Deel II, boek 8, hoofdstuk 1, 'De christelijke missionarissen op Ceylon', pagina 611-612. De vier maanden van het regenseizoen werden door de monniken in den Tishyahof op den berg van Tishya doorgebracht. Na de sluiting der vacantie op vollemaansdag van Karttika gaf het hoofd der zending aan Dewânâmpriya Tishya zijn verlangen te kennen om naar het vaste land terug te keeren. De vrome koning die alles gedaan had wat in zijn macht stond om den zendelingen te gerieven en te believen, en met zijn geheele volk zoo oprecht de Kleinooden vereerde, ontveinsde niet dat zulk een verzoek hem enigszins bevreemdde en vroeg wat den Pater toch bewoog de terugreis aan te nemen. Mahendra antwoordde: »Door luchtige vorst! wij hebben in langen tijd den Buddha niet aanschouwd en het is nu acht maanden geleden dat wij van hem weg zijn. * Naar Dipaw. 18, 89 vgg. Er zijn wel acht achtereenvolgende aardbevingen, terwijl Mahâw. 106 van één aardbeving op acht verschillende plaatsen spreekt. Waaronder 61 monniken; als 62ste moet men den kweekeling Sumanas mede tellen; anders komt de rekening niet uit. gevoelen meer en meer behoefte aan iets wat wij kunnen aanbidden en anderszins vereeren. De schrandere koning bevroedde aanstonds wat er haperde: er ontbrak nog een Stupa met relieken van den Buddha! Onmiddellijk verklaarde hij zich bereid zulk een heiligdom te laten bouwen, op een plaats welke de Pater maar had uit te kiezen. Het kwam er nu maar op aan, hoe men zich de benodigde reeksen zou verschaffen. Ook in deze behoefte werd voorzien: Mahendra vaardigde onverwijld den kweelings Sumanas af om van Acoka en den hemelkoning Indra enige relieken te verzoeken, ten behoeve van den op te richten Stupa. Sumanas kweet zich met evenveel behendigheid als spoed van zijn heerlijke taak en slaagde er in, nog op denzelfden dag, met den noodigen voorraad van relieken terug te komen. Op een gewijde plek, die in ver vervlogen eeuwen door de Buddha's Kakusandha, Konagama, Kacyapa en Cakya bezocht was geworden, werden de dierbare overblijfselen bijgezet, en verrees, overeenkomstig hetgeen de Gotamide vóór 236 jaren voorspeld had, het klooster Thupa Ram. De grondlegging van den Stupa werd opgeluisterd door een groote aardbeving en andere verschijnselen, welke de uitwerking hadden dat ’s konings broeder Abhaya met nog duizend andere personen zich in de broederschap liet opnemen. Terzelfder tijd gaf de koningin Anulâ aan haar gemaal den wensch te kennen om de wereld te verzaken. Dien ten gevolge richtte Tishya tot de hoogwaardelijke Mahendra het verzoek Anulâ in de orde der nonnen op te nemen, doch de Swawira antwoordde dat de monniken niet de bevoegdheid hadden om vrouwen te wijden, en gaf daarom de raad dat men zijn zuster, de prinses Sanghamitrâ, uit Pataliputra zoude ontbieden. De koning, in overleg met zijn ministers, besloot nu Arishta naar Açoka af te vaardigen om diens toestemming te vragen tot de zending van Sanghamitrâ en tevens tot de overbrenging van den Bodhi-boom. 1 Genaamd naar den bijbehorende Stûpa; voor de ligging zie E. Tennent t. a. p. Bene afbeelding van deze sierlijkste aller Ceilonsche Dagobas treft men aan in Journ. As. Soc. Berg. XVI, PL III, waarbij te vergelijken de beschrijving van Knighton ald. 217. KERKGESCHIEDENIS. 331 Prins Arishta reisde naar Magadha’s hoofdstad en bracht, daar gekomen, de boodschap van Tishya en Mahendra over. Hoewel Acoka aanvankelijk eenig bezwaar maakte, zwichtte hij ten slotte voor den aandrang zijner dochter en gaf aan het tweeledig verzoek van zijn vriend en broeder in ’t geloof gehoor. Aan het hoofd van een talrijk leger trok hij, een tak van den heiligen boom met zich voerende en Sanghamitra met de nonnen begeleidende, uit zijn hoofdstad over den Windhya en door het wilde woud van Dekkhan tot aan het strand der zee. Met tranen in de oogen nam de vrome vorst afscheid van den dierbare boomtak en staarde het schip, hetwelk de kostbare lading overbracht, nog lang met zijn verdwijnende blikken na. De intocht van den Bodhi geschiedde op de plechtigste en luisterrijkste wijze. Talrijke scharen, met den koning, diens vrouwen en kinderen voorop, trokken uit Anuradhapura den boom of tak tegemoet. De koning ging voor, met kransen en reukwerken te offeren, en de gansche stad prikte in feestgewaad. Kort daarop werd de koningin Anula met hare 500 staatsiejesters in de Orde der nonnen opgenomen en werd een heilige. Ook prins Arishta nam met 500 makkers het geestelijk kleed aan. Op deze wijze was in een tijdsverloop van zes maanden de bekeering van Ceilon voltooid, dankzij de voortvarendheid en wondermacht des apostels, de vroedelijkheid en vroomheid des konings en de goede gezindheid der bevolking. Eenigszins afwijkend is de lezing die Hiuen Thsang in Indië gehoord had. Ceilon zou in de eerste eeuw na 't N. bekeerd zijn geworden door Mahendra, Acoka's jongeren broeder, die, van vier andere asceten vergezeld, door de lucht naar het eiland vloog om er het licht des geloofs te brengen. Namelijk den tak, want om zijn dochter bekommerde hij zich niet; dat was maar een vrouwmensch. De Zuidelijke tak werd door Sanghamitra te Meghawana geplant; Dipawana. 17, 20. Eene opsomming van plaatsen op Ceilon waar stekken van den Bodhi gepoot werden, kan de belangstellende vinden in Mahavamsa-W. 181; Sila-W. I, p. 340. Vgl. E. Tennent t. a. p. Dat is voor de tweede maal, tenzij een andere prins van die naam bedoeld is. Voy. des Pélag. B. I, 198; II, 140. Kerkg schiedenis. De zending slaagde volkomen, en in korte tijd bouwde de bevolking allerwijzer kloosters, wier getal in de 7e eeuw tot een honderdtal gestegen was. Elders vermeldt dezelfde reiziger de bijzonderheid dat Mahendra in zijn jeugd door verwaten trots, buitensporige weelde en gruwelijke wreedheid de verontwaardiging der landzaten dermate opwekte, dat zijn volle broeder Acoka zich genoodzeld zag hem te doen opsluiten. De gevangenis had op den prins eenen heilzamen invloed; binnen een week was hij een met wondermacht begaafde heilige geworden. Hij ontvluchtte de wereld om als kluizenaar in de spelonken van het gebergte te wonen. In een later Noordelijk werk is, behoudens enkele trekken, het verhaal schier onherkenbaar geworden. Het komt hierop neer, dat zekere koopman uit Indië eens — het was in de dagen van koning Asoka — aan den koning van Ceylon, Asana Sinhakosha, eenen houten Buddha toonde, en bij die gelegenheid de geschiedenis van den grooten Meester en diens opvolgers tot op den kerkvader Zwart vertelde. De vorst, daardoor nieuwsgierig geworden om meer van het ware geloof te hooren en den kerkvader te leeren kennen, zond eenen afgezant om den hoogwaarden Zwart uit te noodigen naar Ceylon over te komen. Zoodra de laatste deze uitnoodiging ontvangen had, begaf hij zich met een schare van 500 volgelingen, met den afgezant op sleeptouw, door de lucht en daalde fluits aan het strand des eilands neder. Van daar trok hij onder allerlei veelkleurige lichtverschijningen, en in gezelschap van den koning, die hem te gemoed gegaan was, de hoofdstad binnen. Gedurende drie maanden predikte hij het geloof en vervulde het eiland met viharas en monniken, terwijl een groote menigte schepselen in genot van de vier trappen van heiligmaking gesteld werden. Ald. II, 428. Taran. 44. KERKGESCHIEDENIS. Na met de verschillende redacties van het verhaal kennis gemaakt te hebben, blijft ons over een oordeel te vellen over de mate van historische waarheid daarin vervat. Dat er onderscheidene trekken aan de werkelijkheid ontleend in de vertelling ingevlochten zijn, mogen we gerust aanvaarden. In latere tijden was het regel dat de zendelingen zich eerst van de welwillendheid, en zoo mogelijk van den steun des vorsten trachtten te verzekeren, alvorens hun bekeeringswerk onder het volk te beginnen. Zij ontvingen een stuk gronds van den landheer om er heiligdommen op te richten en zoodra slechts een klooster, enz. bestond, placht zich om zulk eene kern eene min of meer bloeiende gemeente te vestigen. Minder sluw overleg dan wel noodzaak en ervaring schreef zulk eene gedragslijn voor in landen waar vreemdelingen, gelijk zendelingen uit den aard der zaak meestal zijn, rechtloos waren. In één punt komen de berichten met elkaar overeen: dat de bekeering van Ceilon onder de regeering van Asoka heeft plaats gehad. Dit mag dus als een historisch feit worden aangemerkt; al het overige spreekt zichzelf tegen en is eene stichtelijke fabel, deels mythisch, en in zooverre betrekkelijk oud, misschien vóór buddhistisch; deels dogmatisch, en van nieuwer maaksel. Men kan door wilde uitlatingen dergelijke dogmatische sprookjes wel verminken en verknoeien, maar men dwaalt als men meent dat een verminkt sprookje meer geschiedenis is, dan een onverminkt. Na deze uitweiding keeren wij tot de officiële kerkgeschiedenis, zooals die door de monniken van Grootmunster is overgeleverd, terug. Gedurende de veertigjarige regeering van Dewânâmpriya Tishya nam het aanzien en de invloed der Kerk gestaag toe. Behalve de stichting der kloosters van Tishya-hof en op den Cetiyaberg, de bouw van den Grooten Stûpa en de planting van den Bodhi te Meghawana, worden aan die eersten geloovigen heerschers van Ceilon andere vrome werken toegekend. Willekeurig, en dus ongeoorloofd, is het bijv. Mahendra's tocht door de lucht als een bijkomende aardigheid te beschouwen, want juist daarop wordt herhaaldelijk en kennelijk met opzet de nadruk gelegd. Later zullen we gelegenheid hebben op Mahendra en de vier andere monniken, d. i. de vijf Indra’s of Kugika’s (zie D. I, 324) terug te komen. Acht jaar na den dood van Dewânâmpriya Tishya, die opgevolgd werd door zijn broeder Uttiya, overleed ook Mahendra, na een priesterschap van 60 jaren. Het lijk werd met al de eerbewijzen aan den grooten apostel verschuldigd aan den brandstapel overgeleverd, en op de plaats een Stûpa ter bewaring zijner relieken opgericht. Mahendra en zijn gezellen hadden uit Indië de volledige heilige overlevering, namelijk het Vinaya-Pitaka, de 5 bundels van het Sutta-Pitaka en de 7 verhandelingen van het Abhidharma-Pitaka, overgebracht. Na den dood van den apostel en van den uitnemende Arishta werd de lijn der onvervalschde overlevering voortgezet door Tishyadatta, Kâla-sumanas, Dirgha-sumanas en andere leerlingen van Arishta, en door hun geestelijke afstammelingen tot in het verre nageslacht. Het nonnenklooster te Anuradhapura, welks eerste priores de heilige Sanghamitra was, mocht zich ook in toenemenden bloei verheugen. Behalve dit gesticht schijnt er ook een nonnenhuis te Rohana, althans tijdelijk, bestaan te hebben. Even als de monniken, muntten de geestelijke zusters in geleerdheid en vroomheid uit, en werd door een reeks van voortreffelijke leeraressen de ware overlevering voortgeplant. De volgende heerschers van Ceilon traden meerendeels in de voetstappen van Dewanampiya Tissa, zich verdienstelijk makende door de bouw van kloosters en heiligdommen; geen hunner echter in die mate als Abhaya Dussakani, d.i. Dussakani de Slechte. Deze heerscher, die zich een weg tot de troon had gebaand door 32 vorsten uit den weg te ruimen, staat te boek als de overwinnaar en opvolger van Elara, eenen Tamilschen overweldiger. Deze Elara, na Asela, de zoon van Mutas, en broeder van Dewanampiya Tissa, gedood te hebben, had, het wordt erkend, 44 jaar in gerechtigheid geheerst. KERKGESCHIEDENIS, 339 Gaman de Slechte heet aan 't bewind gekomen te zijn 136 (of 146) jaar na de troonsbeklimming van DewânÂâmpriya Tishya, die om en bij 250 v. Chr. gesteld kan worden. Rekent men van dit laatste tijdstip af, dan zal de aanvang van Gaman's regeering omstreeks 144 (of 104) vallen, doch de officiële Singhaleesche datum is 461. Aan deze roemruchte vorst worden grote bouwwerken toegeschreven; het kapittelhuis Lohaprâsâda en de Grote Stûpa. De berichten omtrent de bouw van die heiligdommen zijn zo verward en buitensporig, dat ze niet kunnen opgesteld zijn dan ettelijke eeuwen na de data voor die gebouwen opgegeven, hetgeen niet wegnemt dat ze in zeker opzicht te belangrijk zijn om ze met stilzwijgen voorbij te gaan. Na de legging van de grondslagen van de Grote Stûpa, hetgeen op 15 Waicâkha, de geboorte- en sterfdag des Buddha's, geschiedde, was men na twee maanden zoo ver gevorderd dat de kring van het heiligdom kon afgebakken worden, of, zoals het anders heet, de grondsteentjes konden gelegd worden; waarmee de inwijding van den heiligen kring en de inplanting der steenposten zal bedoeld zijn. Bij die plechtigheid waren Sthavirë's uit alle oorden van Indië tegenwoordig: Indragupta, Priyadargga en andere, waaronder zeker niet de minst belangwekkende personaamde zijn: de Buddha, de Dharma en de Sangha zelf. Indragupta moet zich bij die plechtigheid verdrievoudigd, Citragupta zich ver- Overschrijving voltooid. * Dit laatste moet eene tweede uitgave van den reeds door Tishya gebouwden wezen; de Lohaprâsâda werd later nog tweemaal gebouwd, door Saddhâtissa en Crî-Nâga; Dîpaw. 20, 4; 22, 36; van de herstellingen spreken we niet. 3 Dîpaw. 19, 1; Mahâw. 165. Vgl. Knighton On the ruins of Auurâdhapura (Journ. As. Soc. Beng. XVI, 220); de Lohaprâsâda zou oorspronkelijk 9 verdiepingen gehad hebben, ieder met 100 cellen. * Tweede uitgave. Sp 336 KERKGESCHIEDENIS, dubbeld hebben, want de eerste wordt in de opsomming driemaal, de laatste tweemaal genoemd. * Als wij aan de opgaven der waarheidlievende jongere kroniek niet alle geloof willen ontzeggen, dan bracht Indragupta 80 oftewel 8 duizend monniken met zich; Mittanna kwam met 60 duizend van de 4100 duizend geestelijken die in den Acoka-hof te Pâtaliputra woonden; zoo was ieder Sthawira vergezeld van verscheidene duizenden, maar Mahâdewa stak toch allen de loef af; zijn gevolg bestond uit niet minder dan 4 millioen en 60 duizend geestelijken. Deze Mahàdewa, al. Giwa, behoorde van den Kailâsa te komen, want ieder weet dat Mahâdewa daar troont; edoch, hetzij bij vergissing of om de aardigheid niet al te duidelijk te maken, laat de kroniekschrijver hem in een onbekend oord Pallawabhâga wonen, terwijl hij den Kailâsa als Wihâra aan Sùryagupta toewijst. ? Uit dergelijke vertelsels is met volkomen zekerheid op te maken dat de vermelde gebouwen geruimen tijd vóór de oudste kroniek al bestonden; verder is er niets uit te leeren wat voor de geschiedenis van belang is. Koning Gâmani de Slechte stierf na een regeering van 24 jaar. Gedurende een tijdsverloop van ruim 48 jaren werd de troon ingenomen door elf heerschers, deels vreemde overweldigers, totdat Abhaya, bijgenaamd Watta-Gâmani voor de tweede maal aan het bewind kwam, volgens de officiële chronologie in 88, of, als men het tijdstip van Devânâmpriya Tishya tot uitgangspunt neemt, omstreeks 40 v. Chr. Onder Watta-Gâmani nam de Congregatie een hoogst gewichtig besluit. Tot nog toe namelijk was de tekst van den canon, alsook de commentaar er op, de Attha-kathâ, mondeling voortgeplant geworden; toen evenwel begrepen de monniken, doordrongen van het besef hoe vergankelijk al het geschapen is, dat het nuttig ware de gewijde oorkonden schriftelijk op te nemen. Citragupta is van elders welbekend als de griffier of geheimschrijver van de onderwereld; ook wordt hij wel eens met Yama, den rechter der doden, vereenzelvigd. Misschien is het op grond van die dubbele qualiteit dat hij tweemaal op de lijst staat. Een historische Sûryagupta leefde na Ârya Asanga, dus na 500 onzer jaartelling; Wassiljew, B. 207. KERKGESCHIEDENIS, 337 te teekenen en hield tot dat doel een vergadering. Meer dan dit vermeldt de oudere kroniek niet; de jongere daarentegen is veel uitvoeriger en brengt de schriftelijke opmerkingen van canon en commentaar in verband met partijtwisten onder de broeders. De prior van Grootmunster (Mahâ-Wihâra), zekere Pater Mahâtishya, was door het kapittel in den ban gedaan. Een der leerlingen die hem bleef aanhangen zocht zijn toevlucht in ’t onlangs gestichte klooster van Abhayagiri, waar hij welwillend ontvangen werd. Dit verbitterde de heiligen van Grootmunster dermate, dat zij met de broeders van Abhayagiri geen gemeenschap meer verkozen te hebben. Op een of andere manier werden ook de monniken van het nieuwe Zuiderklooster in den strijd gewikkeld. Dit leidde tot de scheuring (en: secte) der Dharmarucika’s, en hieruit vloeide voort dat er een kerkvergadering gehouden werd, want bij elke scheuring behoort een synode; elke scheur moet gelapt worden. Daar was het dat er besloten werd den canon op te schrijven. Aangezien de geestelijken van Grootmunster en die van Abhayagiri nog eeuwen lang als vijandige secten tegen elkaar bleven overstaan, is het moeilijk te begrijpen hoe het zoo belangrijke besluit van beide partijen kan zijn uitgegaan, en zou men, ook zonder andere gegevens, mogen veronderstellen dat alleen de Grootmunstersche partij op de vergadering vertegenwoordigd was. Wij kunnen nog een stap verder gaan. In een commentaar op den Mahâwansa wordt verteld dat de Abhayagirianen het 5de boek van 't Vinaya-Pitaka van de vier overige scheidden, omdat zij zich stipt aan de oude leer wilden houden, weshalve zij den naam van Dharmarucika's 5 aannemens. Weet men dat de oude Noordelijke canon ook vier, niet vijf, afdeelingen in den Vinaya onderscheidt, en bedenkt men dat elke canon in verloop van tijd pleegt aan te groeien, niet te slinken, dan is er alle reden om te geloven dat de Abhayagirianen, die de toevoeging van den Pariwâra als een nieuwigheden bestreden, rechtmatig aanspraak hadden om voor nog rechtzinniger of oudgelooviger door te gaan dan hun felle tegenstanders. De Pali-canon, zooals wij dien thans kennen en reeds in de Eeuw bij Buddhaghosha aantreffen, sluit den Pariwâra in zich; is bijgevolg de canon van één enkele partij of secte der Ceilonse geestelijkheid, de Mahâvihâranen, en kan dus niet zijn vastgesteld of opgetekend met medewerking der overige partijen op het eiland. Men kan er van verzekerd zijn dat alles wat van de aanleiding tot de kerkvergadering en de optekening van den canon verteld wordt, zoo niet verzonnen, dan toch verdraaid is, want het is afkomstig van één partij. 