Maleisch-Nederlandsch woordenboek
■X- <^£b^) \ (3 daradjali, ii'/e w?W5 ontziet. — [L.]. C / W -? ^^^ ) S (3 > pers., lang opperkleed, met lange en wijde mouwen, dat de Persen aandoen, wanneer zij uitgaan. «.-) ) ' )ö plur. van StKj. L-^^ ) Sc3 derasib, verb, van sx^jJ)sxc, *<K^) K(^ (mal. doerra'ah), plur. ^^tU^, wollen opper/deed, soort van hemd, van voren open en met eene rij knoopen. yJ • C/ ^ > o ^ ^) \c> doerapar, verb. van .U^tjor C, ^ ) \^, aarden waterkruik met een oor. langen en dunnen hals en puntigen bodem, zoodat hij op een cirkel met poten moet geplaatst worden, waardoor het water koel blijft of wordt (z. dörak). v^J c ^ ? c • ^ ) s <3 derakib verl). van u^^i* J ) sj^. >-5 J Só deragem, batav. (uit 't jav., T.), van de kleur van een paard donkerbruin, z wart bruin; kastanjebruin. ('>^})ó deraman verb. van ^U^^l jjit. / «j ) S c3 derana — skr. dharaha — geduldig. / -> ) \ c> doeraiii verb. van ^UJ^tXAr. ^ ^) Só dprawa, jav. (goela drawa, T.), stroop. — [(].]. ;V i, J^l i(\ «leraoeb, verli. \iu< u-jj-lljjic. ' 7* I^i 'J' lÖÖ CO' / / >A) St> PÏur. van ^^^J. >-> ) Só dfraïm, verb. van ^a-- JïiXxr. L 3 i<3 (mal. darab), plur. 4->),t}, jroo/e siraatpoort; groot e poorl; berg kloof; nauwe straal; straat; weg. ^ L ^ \{^ derel) (soend. en jav. der^p), batav., padi snijden, om daarvan een vijfde te krijgen. — [B.]. •x-L ** J wN darti, naam van een* vogel — [U.]. L*VJ \ lS > nienderoet, een dof, schrapend geluid maken, zooals dat van een houlvijl, van een' sloel, die aebteruitge- schoven wordt; van het hart ineenkrimpen door eene onvriendelijke bejegening. 2J i ^ (mal. doerrah), plur. ,,J en li^Kj, z. .J. 5 1(3 (ï^ïal. dirah),^ plur. .^ J, j^ee^e/, o,y- sepees; roede om te slaan (z. dera). i ^3 plur. van is^ . J. i^ derdja (beleefde laal)^ gelaat, aan- ^ gezicht. ,.^l^N^ i^^doerdjana — skr. doerdjana— , slecht, boos; bedorven; laag; laag- hartig; onedel; gemeen; boosdoener, boos- ivicht. :•"*/: : y y y i\a^ Sc> (™^1- da r a dj ah), plur. ^.J en cljU-. J, 5/a/>, tred; ladder, trap; astronomische graad; ^Jo ^'^^ ^^^ omtrek; rang; verdieping. / '^^ \ (3 dardjï verl). van ^^ : . j. c / i)c3 s<3? ^f^ ö^'^ï. c / /C \ Sö^ pers., kleedermaker; mal: dardjï (jav. gQrdji, T.). c / r j^ Só (ïï^al daras), //e/ fcse/i (een boek), het doorlezen; het leeren (discere, lemen), het studeeren; het onderwijzen: — z. deras. y y C J^ )^' P'^^*'* U^^J "^ ' ^^^^^^'> l^crcursus. c /^ S^ ^' (v^^l^- van (^j^), menderas, lezen een boek, doorlezen (bij de Mal inz. den koran, hard op, in tegenwoordigheid van iemand, die dat lezen met den tekst ver- gelijkt); leeren (discere, lernen), studeeren. IL, deras, van alle bew^eging, waaronder ook spreken, lezen, leeren S7iel, ras, gezwind; sterk; menderas, snel enz. handelen; pen- deras, wie snel enz. doet zijn; pisdrijvend middel; toovermiddel , waardoor de slagen of stoten, die men doet snel en sterk worden; pendérasan,/?/aa/^ in eene rivier, waar door U^J' 101 Lir^v) de eene of de andere oorzaak een snelle stroom ontslaat (slromschnelle). IlL, uitroepende nabootsing van een rit- selend geluid, zooals dat, voortgebracht, wanneer men met een piek door een' wand van boombladeren steekt (helderder dan d^roes); zoodanig geluid. — z. ras. — menderas, (beter berderas), 't geluid de- ras voortbrengen. / igsi \c3 deroes, uitroeping = ras, doch doffer. — z. roes. c •)(. a \c> *?*'?"? j hoog rood.— [C.]. o. \ó' plur. 9)1^), vrouwenhemd. O \ó dcraiig, uitroepende nabootsing van ^ een schel geluid, zooals dat Van meta- len bekkens, eene munt die op een' steen valt, een glas waartegen men met iets hards slaat (doffer den dering); zoodanig geluid. — z. rang en genderang. — iiienderaii»;, '/ geluid d^rang voortbrengen; klinken, rinke- len, rinkinken. é. \ó *?ï'iwS' = deraiig*, doch helderder. -^trLlSs^ \(^ droeiigkoe, batav., klappen geven met de hand. — [H.]. L 3 K ;3 derap, uitroepende nabootsing van een krakend, knappend geluid, zooals dat van korle riemen, bij het roeien op het boord van het vaartuig nederkomende, van de vingerleden die men laat kraken, van potscherven waarop men trapt, van tabak die gekerfd wordt (helderder dan deroep); zoodanig geluid. — z. rap.— menderap, '/ geluid d^rap voortbrengen; derap-deroep met verscheidenheid (helderder en doffer). ^ L-J5 \ó I- der?P (jav. k^rep), dicht bij; te zamen. — [G.]. * II,: derel). Cw3 Só d?rak, uitroepende nabootsing van een krakend geluid (minder helder dan d^rik), zooals dat van een' bamboes, in de lengte gespleten, eene houten hut, die ineenzakt (minder dof dan roek); zoodanig geluid. — z. rak en lerak; menderak, 't geluid derak voortbrengen. C^ \(3 deroek = derak, maar doller. — z. roek, reroek en leroek. (,ƒ ^ i ^3 derik of lerik (onder de J is dit niet te vinden; ik heb het er ge- plaatst en naar dit d^rik verwezen, T.), enz., uitroepende nabootsing van een kra- kend geluid (helderder dan d^rak), zooals van linnen, dat gescheurd wordt; zoodanig geluid; menderik, U geluid d^rik voort- brengen (men. ba- da r ik, kraken van een brekend bord; ba-darik-2, knarsen als de kiesen van een verwoede, T.). *A^ 102 ^U^^ ■H- ^ O \ ö d?r?ama of piteiia, batav. (uit 't jav., T.), laster. — [B.]; bedrog, bedriegerij. — [R.]. ^ ^y S Ó derg:ajoe5 — z. ^,\Jj^. Ï5 O i (3 ^" ^j^, pers., /to/ o f pakis van een' vorst. ^ /^ C W^ ) Ó dargahajoe, skr. dirghajoe (lang leven), voorspoed; geluk, goede uilslag, goed geluk. — [C.]; ook g^rgajoe. -% \ (3 dfrnia — skr. clliarmma — aalmoes, liefdegift; milddadigheid; goedheid; goe- derlier enheid, barmhartigheid; menderma- ken, iets als aalmoes enz. geven; dermawan en dermawan — skr. dharmmawan, — milddadig, goedertieren, barmhartig. ^ i^I. deram 5 uitroepende nabootsing van een brommend geluid, als dat van een' tijger, een' hond; van gekraak, helderder dan roem, zooals bv. dat van een pelotonvuur (w. sum. een salvo, N,) of van een instortend huis; zoodanig geluid. — z. ram en l^ram, menderam, '/ geluid d^ram voortbrengen; brommen, knorren, grommen; kraken. Men zegt niet rcèmah m^nd^ram, maar b^r- d^ram. II., deram-2, soort van versnapering. ƒ% )c3 deroem, uitroepende nabootsing van een bulderend geluid, doffer dan d^- ram, zooals dat van het vuur van meer dan een stuk geschut tegelijk; van een dof, ploffend geluid, zooals dat van een zwaar voorwerp, dat in een weergalmend vertrek op den grond valt (men. ba-daroem-2, kraken als gevelde boomen, T.), zoodanig geluid; menderoem, H geluid deroem voortbrengen. Li5 w^ Sc> dprnaaga, batav. (soend. dra- maga, T.), breed pad; kaai- ~ [B.]; zeehoofd.— [U.]. V*^ \ L^ en ,o^v<tv} — z. onder derma. muur. OJr^J^ en ^)yOj. ""crV^ iL/C \ c3 deremoeng, boom, met slecht hout en kleine groene zoetachtige wrange vruchten. ^ dermen, batav. (uit 't jav., T.), geleding van een' padistengel; ook eene, waarin insijdingen gemaakt zijn, waardoor een soort van blaasinstrument ontstaat. — z. ole-lïjo. ■^ n )^ derni, de drempel van het geraamte eener deur. — [C.]. ^ L'S ^ ^ dorna, batav., tweedrachtig , kwaad- sprekend; een van de karakters van het wajangspel. — [B.]; eigenlijk Drona, die in de Nawaroetji op verraderlijke wijze Bima zich in allerlei gevaren laat begeven ; de omzetting van drona in dorna is jav., vgl. koerda uit kroda, kirda uit krida enz. (T.). V' 103 ^.s^j^ 0^ \ó dfi'ftttj uitroepende nabootsing van een ruiscliend geluid, als dat van een' nadereuden regen, een uitgeworpen net in 't water; zoodanig geluid. — z. rau — iiien- derau, U geluid de rau voortbrengen, ook gezegd van het gevoel in de borst van iemand^ die geschrikt heeft. A \ (3 I? nienderCJê, bruisen; loeien; brieschen; brullen; rammelen; rommelen; gonzen, II. (en dJQröê), memleroe, onaangenanien reuk verdragen, verduren, ^/ w^K> A \^, iMcndrobös, batav.^ ^owJer permissie een huis, een hei- ning enz. binnen stormen. — [II.]. / KM $\ \ ö ^'^ uitwissching , uitveging, door- schrapping; verslijting, II. plur. van (yj^. l J^^* f) )^' pers., arme geestelijke of ^ monnik, bedelmonnik. Ö \<3 ("^Aial. darah), wering van het kwaad; verhindering; aanval, overvalling, Li3 \m£6 \ ö doerliaka ('t skr. in oud-jav. vaak gebezigde drohaka, T.), wederspannig , ongehoorzaam; ontrouw, af- vallig; b^rböêwat d., wederspannig heid enz. plegen; mendoerliaka, wederspannig enz. handelen, wederspannigheid enz. plegen; peii- doerliaka, wie wederspannig enz. handelt enz.; weder spanneling (v. d. Wall leidt het af van skr. doeraka, barbaar). >%U& \c> pl^ii'- van i*"^)^^. / <j >-C& \ c> en (#^^i^, plur. /^ï^»^ en /♦'^.0, waarvan plur. ^J^^O, mwn^, geld; zilveren munt, waarvan eerst 20 en daarna 25 op cen^lLj gingen; gewicht van 12 rC i (3 ^?^^^ J uitroepende nabootsing van een kletterend geluid, bv. dat van regendroppels tegen eene glazen raam, erwten, op een^ planken vloer en dergelijke; zoodanig geluid; menderai, *t geluid d^rai voortbrengen ; kletteren, * 2^, darej, w. sum., uitgudsen; ajer inatanja te darej, hij stortte een tranen- vloed,— [N.]; badare! , rappelend neerval- len als de beenen van een geraamte, de kralen van een snoer; biggelen van tranen (T.). O \t3> pers., zee, oceaan; rivier. f^i^ o \ <3 > soort van half zijden sloffe van ^ Surate voor baadjes en tulbanden. Ó^ s ó en hjd (mal. da r j ah enz.), welen^ schap, kennis, (j>/v> \ci' menderita, uitstaan, verduren; dragen, verdragen; harden y dulden. «-J,J 104 •\M k (u y A^ i (3 (mal. da r ij ah), pliir. L>)j)3,nwj/, ler oefening in het werpen van den werpspies; dier (gew. kameel), waarachler de jager zich voor hel wild verbergt. ^ A- ) ^ deriiigoe, hatav. (uit 't jav., ï.), calamus didcis, — [B.]. — z. dj^- r Ing au. ^ (H ) ^ deril^ malak. en singap. — eng. drill — drillen militairen. / KM ^ das, uitroepende nabootsing van het geluid, dat bv. door het afbranden van een vuurwapen of door het slaan met een schaakstuk (bij de Mal. nog al massief) op het bord ontstaat; zoodanig geluid; af- vuring van een vuurwapen, schot, — z. d^ddas. — hormat lïma belas das, eerbevoijzing van vijftien scholen, faire dienst; makan d., in militaire dienst zijn; masok d., in millitaire dienst treden, cX/OUwt> doesamad verb. van tX^lt^or. -X- L Ji^ \,,w ö doesanak, naaslbestaande; bloedverwant; d. kandoeng, 'l zelfde van moeders zijde. — [L. bew.]. i^2>%AAj c^ (^^) doesta (skr.), valsch, on- waar^ leuge^iachtig ; luendoesta, de onwaarheid zeggen, liegen; nieiidoestakeii , voor valsch enz. verklaren, logenstraffen; iiiendoestaï, beliegen; pendoesta, leugenaar. j ^ — pers., — , hoofdwindsel zijnde een tot een* wrong samengenaaid lang stuk goed, dat van een tot vijf maal om het hoofd gewonden wordt en in het laatste geval eene soort van kroon vormt, verschillend van serban; mal. verb. destar (men.: dëtar, hoofddoek, ï.); d. pandjang, soort van lang hoofdwindsel, dat bij feeste- lijke gelegenheden op eene bijzondere wijze om het hoofd gewonden wordt. -X- J<.\^i^ dastoer, div., lijzeil. — [üiv.]. o ^ L, y >Xaaj l3 destar z. y^ j. ^ C J^ lX,vu ó dasdas, balav. (uit 't bal.), — loslornen, ^/W (3 1-5 iiiendessar, een sissend geluid maken (helderder dan dessoer, doch minder fijn dan dessir), zooals dat van water op heet ijzer, een' straal water, met geweld uit eene opening komende, eene mat^ over den vloer gelrokken, een werpspies door een beschot van kadjang; sissen, z. sar. •)f II., in de rede vallen, — [L. bew.]. ■X- y<^ ó desser, batav., aanporren, aanspo- ren, — [B.]. ,.v»j c3 > iMf ndessoer, een geluid maken (dolfer dan d^ssar), zooals dat van een an- kertouw, dat door de kluis scbiet, of van regen op hoornen; z. soer. een naad (met een mesje) [H.]. ■^' *AM«i 105 yVü(3' nieiidessir, een sissend geluid maken (fijner dan dessar), zooals dat van eene uitgaande lamp, wanneer de olie op is 'en de brandende pit met het water in aanraking komt. L ** J ! ^Ajut> en LLa^j dasarata — skr. >^ dasaratha — Vader van Rama. i-AWci? iiieiidcssing, van de ooren (uiten, suizen; z. bïsing. ■¥c i^ ^\ki i^S desek, jav., dringen; opdringen [in een' aandrang van volk]. — [U.]. L-jiwc35 iiieiidessak, een krakend geluid maken, zooals dat van fijn papier, dat men in elkander frommelt (z. dessoek). c Q.^c> dfssoek en dessoek, maar doffer. UI Éi/wuc3> niendessau, een ruischend geluid maken f zooals dat van een omvcrval- Icnde bamboes, van de vleugels van een' groeten vogel, die opvliegt, van water op gloeiend ijzer en dergelijke. Ui <Xvj c3 9 meiidessali , een geluid maken, zooals dat van eene mat, over den vloer ge- lrokken, den regen in de boomen, of eene woelige menigte in de verte. v-S.c3? plur. 1-A£j), aanroeping; afsmeeking van goed en kwaad; gebed; zegen- ivensch; verwensehing [formulier bij een geneesmiddel gepreveld, T.). <X^\JDc3 (iwal. di'ümah), plur. fS^^^ pilaar; balk; si ui, v«jV^(3 plur. van iuUJ; ^ de stullen der poorten, d. i. in de gramm., de drie voornaamste vormen van hel drielellerig verbum. ^)Zï] f. Uj, ^Ciö. Z. 4f^:J. g 4.D'l3 (^^1^1* da^vab), aanroeping; gebed; uilnoodiging lol een' maaltijd (oproe- ping, dagvaarding?), y o y / c j-.G.(A en )^d, vordering in rechten; rechtzaak, rechtsgeding; aanspraak, vordering, eisch; mal. ook nog, en dan beter )y:j^x<5, in rechten vorderen; aanspraak maken op iets; eischen; dagvaarden; jang k^nna d., de gedaagde; jang a m poe nj a d., de eischer; peiida^va, wie in rechten vordert, de eischer, ö ;3 I. daiig', til el voor eene vrouw van ^^ aanzien : mevrouw, tnejufvrouw; soort van pracdicaat, dat men aan visschen geeft, evenals sang aan viervoetige dieren. Ge- woonlijk wordt die titel aan liofjuffers, hofdames, soms ook aan vorstinnen gegeven; d. lëla, hofdame, die eenige voorrechten heeft; dara dang, ha f ju ff er van goede familie; d. kakap, mevrouw de kakap, *II., dang lajar of töêroenk^n lajar, strijk hel zeil geheel naar beneden. — [L.]. *Sj 106 CScd * UI., \v. sum., hetzelfde als jaug; in den lijd van, gedurende; ncii ui e dj o e dj o e iig daüg maiigkola, die de hroon torschle; langkaiig sekali daiig s^tahon daiig memanla-2 k^iidirinja, hij (de kain) deed gedurende een heeljaar slechts een slag op U wee [gestoelte en spoelde zich zelve in; takotlah kami membaiigonkan daiig toeankoe, wij zijn bevreesd om den gebieder te wekken. — [N.]. De hier door N. op- gegeven heteekenis staat alles behalve vast; de door hem aangehaalde plaatsen laten, wat de uitspraak helrcft, veel Ie wcn- scheu over (T.). ■^ O <3 ^^lön© j hatav. — IVansch donc — , ^^ dan; toch; apa d.? wat dan? wal is hel dan? — [B.]. ^ ^•JiXj^ó d?w?anaï>) batav. (uit 't bal., T.)j greep van een kris of de- gen. — [L.]. ^Ó^ó deiig-doe, twijfelen.— [L. bew.]; vgl. d^ndoe (T.). Q.ÓS^ó I- O'gl- dandang, T.) dawjdaiig, ^ hooge pot met dikken buik, om er iets in stoom te koken. — batav. (jav.^, T.) , een koperen pot. — [T.]; z. köêkoes. * II , wippen, schoppen met een touw. — [L.]; vgl dondang II. (T.). J ,Q.(3, meiideiigugar en meiieiigiigar, hoo- ren» vernemen; aanhooren (dit laatste moet mQnd(.Migark^n zijn, T.); kedeiig- iigarau, gehoonl enz. worden; hoorbaar zijn; peiideii^iig^ar, wie of wat hoort enz.; het gehoor (de zin). / j^èS^f^ (verb. ned.) meiidaii<rs«a , dansen ( beter b e r d a ngs a) ; peiulaiig^sa , danser. -K- / K^Q'(J^ dong'si, doos. — [L. bew.]. / jJéS^ c> » lueiideng'Mgoes, schielijk de lucht door den neus uitstooten; snikken; van varkens knorren. i£.c3' ittfudeiigiigoeiig', gonzen; snorren; dommelen; brommen [zooals bv. hom- mels, snaren, sommige speeltuigen enz.]; door den neus spreken. {, Q.C-Ö deiigok, uitroepende nabootsing van een snikkend geluid, zooals bv. dat van iemand, die een^ stomp in zijn' rug of een* trap in zijn' buik krijgt (doffer dan dengik); zoodanig geluid. — z. ngok. — mendengok, '/ geluid dgngok, voortbren- gen; deng'ok-dengik met verscheidenheid (helderder en doifer). ^ V C j3 deiig'ki, nijdig; wangunstig, afgun- stig, misgunstig; iiieudengki, nijdig enz. zijn op iemand; benijden; pendengki, nijdigaard. i^ >S1 ^ dengik , maar helderder == d ? tig o k. */!. 107 ^JiCcJ ^ .jN.C.t> 1. daii8:kar, oprollen. *U. z. dangkal 11. [LJ. ^' <^ (3, lueiideiig^koer, snorken, ronken. C^* JXDc>? bedingkrak z. beroendjah (vgl bal. dingklak eii ding- klik, Ï.). ^ C3 Y^S^ó dongkerak, batav. (eii jav., T.), — verb. ned. — domme- kracht; openbreken, — [B.]. — vgl. ^j^d (T.)- / j^'^^^S^ o diiigkis, naam van een' eetbaren zoutwater-visch, met venijnige stekels, die eene groote kuit beeft. iJS^(3 daiig'koeiig*, soort van lepra, waar- bij de knoken krom worden. ii.J>sD(3 deiigkong, een klinkend geluid maken, zooals dat van bel grof geblaf van een^ bond, bet grof gekwaak van een' kikvorscb, van eenc gambang in de verte; ook: meiidengkoii^ en berden jkoiig; z. koug en dengkeng. iJKDL> I- deiio'keiij, z. tj eng k eng. ¥: II., batav., met de borst vooruit, — [B.]. j5vjb.ö doiigkaiig*, batav. (uit 't bal., ï.), padde. — [B.]. >s^c3 deng'kaiig' z. d eng kol. ^(^ dangkap, naloopen; vervolgen om te krijgen; voor d^kkap, strijden van menseben; omvatten, malkaur der omhelzen, — [L.]; deiigkap, volgen; vervolgen, — [(].], ^ L-i^C-v^ doiigkèk, balav. (jav. dong- ker en vgl. dong k el, T.), iets dat in den grond zit er uit halen, bv. een steen of een paal. — [H.]. ■X- L_ Qj>s>^t.S diiigkik, 3 /i/rew, bespieden. — [U.]. ^/jd-C-ci i- daiig'kal, van vrucbten onnatuurlijk hard en daardoor oneetbaar. — [L. bew.]; batav., van binnen verrot als een vrucbt door regen. — [T.] ; sial ddiiio^k-dURii, heel ongelukkig ; boewah dangkal, onrijpe vruchten die bedorven zijn; dangkallan atinja (atinja boesoek), bet tegenovergestelde van goedbartig, van iemand die nijdig en wrevelig is, zijn even- menscb bet licbt voor de oogen niet gunt; dangkallan, door eene ziekte veelkleurig, zwart wit enz, van de voeten; orang dang- kallan: siallan. — [II.]. * II. of dangkar, men., ondiep van een rivier. — [T.]. •X- M__Cl(_\ I. deiig'koel, balav. (jav.), /cu/e.— in ^ II. en deukol (sic! T), kot; hok voor dieren. — [L.]. x^ / juLii ó y doeiikoel (sic. ! T.) , naar bene- den gebogen, nam. de borens van een buffel, stier enz, — [L. bew.] ; een ver- jxèj 108 y ÜJ kecrd gehoord jav. tloeugkoel; vgl. d eng- kol (T.). p C. (A I. (loiig'kol, misvonnig korl en krom, zooals l)v. soniinigc gevesten van krissen; korl en gebocheld, * IL, batav., spijl gevoelen; hel land heb- ben; zich ergeren, — [B.]; mendongkol of bedongköl liatinja (marah sama orang), zonder dat men zijn gevoel lucht geeft (empet atinja). — [H.]. -X-/ JdC.(3 dongkel, hatav. (jav. dongker, T.), openrukken; koevoel, — [B.]. )aC.t> dciigkol, minder goed sengkol, van de horens van sommige runde- ren, rammen enz., onnatuurlijk naar berieden gekromd (vgl. J^^, T.); van armen of heenen ziekelijk gekromd; van menschen een^ of de twee armen, dan ivel een of de twee beenen ziekelijk gekromd hebben; dengkang- dengkol, een arm en een been, een arm en de twee beenen, een been en de twee armen , of de twee armen en beenen gekromd hebben. f Kci(A deiigkel, van vruchten dun van vleesch, mager [overdrachtelijk ook van kinderen]; hóêdak d.^ een mager en opgeschoten kind, ^LJi-i^t> dingkelik (jav., T.), voet- bankje; zeer laag stoeltje, — [R.]. <3 deugkeli — oorspr. vreemd — , balk of zware plank, loopende langs. ^ den binnenrand van de lingkam; hoofd van een kuil of luik, ^. JKDc> dangkal (z. dangkal L, T.), schijnbaar rijpe vrucht, — [C.]. ^^^3 dengngau P. medgezel; dienaar, — wordt alleen als pron. pers. I., sing. en plur. {ik; ivij) gebruikt en is minder nederig dan hamba of cêloen, 2^. praep., >inel, — 3Ioet soms op eene bijzondere wijze vertaald worden; d. tijada, zonder; d. p^rentah, op last; d. sendirinja, bij zich zelven; d. seorang dirïnja, alleen; d, sangkanja, naar zijne meening; d. doeka- njc7, in droefheid; d. Icbwanja, in zijne oudheid, d. i. zoo oud als hij was; A, sep^riïnja, ?iöar behooren; datanglah ïja d. membawa söêrat, hij kwam, een brief brengende; d. sehari djöëga, in één dag; b^rtj^rai d., scheiden van; chabark^nlah d. dija, zeg hem; teroes d. dj^bangnja, door hel schild heen; berdengngan, zich zelven willen noemen, tegenover iemand het woord dQngngan, gebruiken. y y Viö c" ^''^^ ("^^^- dafaiih), het ivarm zijn; van een kleedingstuk of levend wezen, door aanraking verwarming. / / ^_ ï:s\} ó {^^^' dafaah), z. LiJ. ^c 1Ö9 y o / Jim^ ó (P^*'s.), pliir. iliJ, eenige vellen, tot een hand vereenigd; aanleekenings- boek; gedenkboek; journal van ontvangsten en uitgaven; katalogus; inventaris; lijst; roL slag waarmede men afslaat; maat, keer, reis; s\Xj>^)j hJO, in éénen keer; ééns, /•>iö ("^^'- dafan), begraving; begrafenis, o/c / <XO c3 » pors., laurierboom, C^)i\n, z. edap. ^ C ^\s, ikan bandang di dop, batav., wordt gebraden met boter enz.; ook zoo van eieren (vgl. jav. pedok, S.). — [H.]. C^ i lS dfppa, afstand tusschen de toppen der minddelste vingers bij horizontaal rechts en links uitgestrekte armen (leng- temaat), == 4 hasta; vadem; nieiidepim, bij d^pa's meten, vademen; pendeppa, wie met depa's meet enz.; gereedschap daarvoor. ^wl3 dipati (in hil5. en poëzie) verb. van ci;ü*j). (3 doepatah en patali, verl>. vnn -X- LwgjS ö dopsa, bind., groote kom of bak, lielzij van liout of aarde. — [L.; L. bew.]. i3* c3 ' niendeppaiig', iemand bevestigen, het- zij met touwen of met spijkers, met waterpas uitgestrekte armen, op iels, hetzij eene vlakte of een kruis; kruisigen; ope- ningen, zooals bv. deuren vensters enz. met waterpas uitgestrekte armen afsluiten. "^ l._ ÖaJ (3 deplèk, batav. (bal. tl^pek),— mendeplèk (di blakang pin- toe), zich achter (eene openslaande deur) verbergen, door er tegen aan . te gaan staan. — [T.]. f'^^ó deppan, smlr. van hadapan (z. dapan). vu -♦w5(3, pendeppoen, boordsel aan de bin- nenzijde van een kleed; berdeppoen, een p^nd^ppoen hebben. -X- C. i lS doek, batav. (uit 't jav. of bal., T.), = idjoek (T.). C i lS dok, ned., dok. — z. goedi. C, /j t3 I- *^^> z. adik. *II., soek.,: öleh (men. ^J deq, T.); dejk of dej (sic.), beteekent ook reeds; dej lama b^rkalama-an, sedanglah radja parampoewan, reeds lang geleden was er eene vorstin; di bawa ajar dejk s^kum- bang sedang didalam gendi peirakli. CJ^ lio aJó er werd door sikumbang water in een zilve- ren gendi aangebracht, — [N], C3*(^» ^/m, dun, teeder; kruimel; klein ^deeltje; subtiele, nauwelijks te onder- scheiden ziekte; teeringskoorts. ^ C^cX3c> doekdoek, baiav. (bal doeg- (loeg, T.), — iiieiuloekdoek, op een hoop, opgestapeld liggen, l)v. van waschgoed. — [H.]. .^^aamJó *aksiiia of daksjïna (een viij on- nodige transcriptie van de spelling ^ó , T.) — skr. daksina — , zuiden, — z. paksjïna. fj^ 3J W ó ' ^'«'S^ns de ar. legende naam ^ van den koning (christ. leg. keizer Decius), onder wicn de zeven slapers in de spelonk gingen.— z. ^/. \^ iö^L>, ^>^ /^'^^*^^' /m/er, dun, nietig. j / / / AiiA3L> ("^^l* dakïkab), pliir. ^^^U'J, fem. "^ van ^J^^; voorts: leeder punt eener wetenschap; fijnheid, bv. in 't spreken; mi- mmt (60*^ gedeelte van een uur of een* graad). i^S ^ déka en c/^J — skr. doehkha — , gevoel van ongeluk, smart ^ droefheid, kwelling, nood; d. tjitta (ook e>^^ ge- speld), gemoedsaandoening, waarbij smarl enz. gevoeld wordt: pendéka, tvie of wat bedroeft enz»; oorzaak van smart enz,; pendékaUn, bedroeving, (3 w (3 doekadir, naast kadir in gebruik. Li-^ u<3 pl^^^» ^'^'^ L?J. Lii\J\^ö doekalik verb. van j.!Is^)jjx. •K-/*iU<3 doekana, balav., wulpsch; zede- loos,—[B.]. uu (^^^^^ ^ dekkat, ^la, i«a6ij; mendekkat, naderen; berdekkat, nabij zijn; mm- dekkatken , nabij brengen ; meiidekkati , naderen; benaderen; kedekkatan, nabijheid; pendekkat, wie nabij brengt; pendekkatan, nadering ; benadering, i^^r/6 ö ^ nieiidekkoet, van eene hen lokken de kuikens; lokken eene soort van wilde duif (limboek), die daarvan ook piênai dekkoet heet, door in eene hut van twijgen (boemboen), een zeker geluid op een hol si uk bamboes te maken, waarop de duif afkomt, die dan in strikken gevangen wordt; peiidekkoet, wie lokt enz,; vogel- vanger door het dekkoefen, gereedschap daarvoor.. iX3<3 ("^^1* dakkah), plur. cl/lS'j, bank, bankje; estrade [langwerpig]; soort van estrade in een sterfhuis, waarop men de doodkist zet, tot dat de lijkstoet wil vertrekken. — z. daka. u) 111 i—ji-^O u; . . ^A^ c> dekketon en djekketon — verb. necl. — duhaton (men.: katoen: mak. k a tong, T.). u; u y 1^^ >'v>n, 'S (_\ rtékatjitta, z. doeka. / LNK> l3 dfkoes, uitroepende nabootsing van een blazend geluid, zooals dat van eene kat of een' tijger; z. koes en d^kkoes. / j^ c3' nifiidekkoes, een blazend geluid maken, zooals bv. eene kat ofeen^ tijger, blazen, in dien zin (vgl. onder eji.i'j; V. d. W. scbijnt onderscbeid Ie maken tussehen dit woord en ^t voorgaande zooals aan de spelling in arab. scbrift te zien is; in zijn „Vormveranderingen'^ heeft hij verzuimd 't onderscheid op te geven tus- sehen een enkelen en dubbelen medeklinker na de e, T.); z. koes. ijS J^ dekoeng*, uitroepende nabootsing van een zwaar klinkend geluid, zooals bv. dat van eene gong; zoodanig geluid (z. koeng); nieiidekoeiig*, '/ geluid dekoeng voorlbrengen, ^- /J5l> dekil, batav. (uit 1 bal. T.), vuil, smerig; slordig, ^ >-5 (3 dekem, nederhurken, zooals een roof- dier, vóór het zijn* sprong doet. — <^0 c3 > niendekkaü, een galmend geluid laten hooren, zooals dat van een* schate- renden lach, schaf eren. J ^ xOö (en <ï^ogap) inendegg'ab, schielijk op en neder gaan, zooals bv. de borst, de aderen in de strotgroeve. 3 ó d?8*^ï'> uitroepende nabootsing van een ratelend geluid, zooals dat van een' donderslag in de nabijheid, een kononschot, eene deur, die met geweld dichtgeslagen w^ordt: zoodanig geluid (z. gar en legar): mendegar, '/ geluid de- gar voortbrengen. 5 c> deg'oer en dan^g:or, ronken, snor- ken, — [L.]; z. /rj (T.). ^ i-5c> *lf??i^?j batav. (bal. bedaard, ge- poseerd van gedrag, T.j, ijverig wer- ken (ra dj in), bv. van een klerk, die ijverig voortschrijft, zonder praatjes te maken; zeer ijverig zijn, niet opzien van het werk, — [H.]. ■)f i-5 c3 9 l>?degiii^, batav., b^rkoewat koewatan, al zijn krachten inspan- nen, vooral van iemand die par force gelijk wil hebben in een dispuut, of als hij aan 't bieden is, iels volstrekt voor den prijs dien hij noemt hebben wil. — [H.]. l 0.3 c3 *^?ff^P5 uitroepende nabootsing van een kloppend geluid (helderder dan d^goeb), zooals dat van twee platte harde voorwerpen, bv. twee planken, die legen elkander geslagen worden (vgl. l^^ J en de aanmerking onder {j**^^, T.); zoodanig ge- luid (z. gab en l^gab); luendegrap, H geluid L-Sjf J 112 ^Jj degap voortbrengen; degap-degoep *i zelfde, mei verscheidenheid (helderder en doffer); ook: d^'gam-d^gap. L-A^ö degoep: degap, maar doffer; z. goep en Iggoep L^JlJö ^SSHh 7' dggap (z. onder ^0). I ''^ \>ö ^ïflïS^^'j "«"^ ^^"^ uilnoodiging, om iels te doen, o{ e(*j\' roep zich stil houdend, d. i. niet alleen niet aan de uilnoodiging voldoen, maar ook geen woord anl woorden. 2^0 deg'am, uitroepende nahootsing van ^ een donderend geluid (minder dof dan d^goem), zooals dat van een kanonschot^ eene bons tegen eene deur en dergelijke; zoodanig geluid (z. gam en legam); men- degam, 't geluid d^gam voortbrengen; de joeni-degam , 't zelfde met verscheiden- heid (doffer en minder dof); deg'am degap z. onder d^gap. >-5^ degoeni, doffer dan degam (z. gam en l^gam); degoem-degam. z. degam. ^ doel, verl). van ^)jou:. ■^ / ] t3 ^<>' (mar.), hatav., mast; hara d., groote mast, — [B.]. -K- j^3 dil, zeker spel, Avaarhij men een' hal met eene soort van kolf slaat.— [M.]. ,jc> I- do^H en döêli — skr. docli — , heilige. II. doeli, z. J^J. UI ) t3 *^?ï^i > naam van een rijk op de Noord- oost-kust van Sumatra, onder Ned.-Indië. y (3 plur. van y J. y cr 3ji^ delapan, doelapan en dcjewalii- pan — smtr. van doewa alapan, twee genomen, namelijk van tien (jav. alap nemen) — , acht; (z. selapan); mende- lapan, de achtste zijn, h\. van kinderen; berdelapan, 8 in getal zijn; kedelapan, achtste-; de acht, waarvan gesproken is; ten achtste; delapan-S, de acht, waarvan gesproken is, voltallig; kedelapan-3, de acht, waarvan gesproken is, allen; alle acht; berdelapan-^, met zijn achten; berdelapa- nan, bij hoopen van acht; delapan-3, acht aan acht. y y i y Ayi^, middelaar bij koop en verkoop, makelaar; marskramer, rondtrekkend hoopman; kleinhandelaar; venduafslager. jLJ jc> (m'^^l- dalalah), aanwijzing; ge- leiding; leiding (richting) van den weg; bewijsvoering. y ^ dalama, w. sum., geborduurd laken. — [N.]; lees: ^C^ of UI J dal^maq, 'n meestal gestikt kleedje over de ^ r JaSo 113 r^' l(Bdoeng, de schotels bedekkende, ge- spreid (T.). ^ \ ^ )cXJc3» P'u^- J^ïü, naam van een wil muildier van Mohammad. — * Ei- genn. van 't paard van Ali. — [T.]. ^ ^ó ^l?ïaii«:, jav. (deleng, T.), zien,— ^ [L.]. ^ j^>sJlUc> rteliiiggem (van sidilinggan? ^ z. gelingg^m), batav., menie vermiljoen; zekere vrucht, waarvan de pitjes eene roode verfstof afgeven.— [B.]. j^*^j<SU(^f plur. ^^^p^, dolfijn; naam van een gesternte. i oj[\ I. delap, vuur en rook, komende uil een' afgeschoten vuurmond. IL, onbeschaamd, schaamteloos; mendelap, onbeschaamd enz. handelen; ^ 2". batav., stout y ondeugend; wild, — [B.]. •^ L^ Q^J ^ delep, ontrouw in het huwelijk, zoowel ten aanzien van het beheer van schallen en goederen, als in het houden van het huwelijksformulier (wat beteekent (litp). _[R.]. ^ w VA_J (3 doelpakar, batav., uitspraak van^uijl^J.— [T.]. ^ L O-J ^N delak, werkeloos; verwijfd, ver- troeteld. — [R.]. ^ i,,^,^JLj^3, delökin, batav. (uit 't jav. of bal, T.), sterk aankijken, — [B.], MAL.-NEDBRL. WOORDENBOEK. DEEL II. ^LLX-Jt3 I- A^^i^iVluchteti^ een toevluchts- oord zoeken, — [C.]. * IL, mendelik, batav. (uit 't jav. of bal., T.), sfaroogen, — [B.], V.^^, z. onder ^'id. kJ^ó^ plur. Jjh ÏJ, ^j en^^J, em- mer; naam van den waterman, het sterrebeeld van den dierenriem; mal: d^löê. OéJci deliêwang: (jav.), z. dj^löêwang. cJcJ(3 (lelah, naam van een' eetbaren zout- water-visch. / / /J^, z. Jj. /^J^ (mal doell) plur. van^J. / Ka-J t> ' pl^^^- ^^^t en Jjï J, waardoor iets wordt aangewezen: bewijs, betoog, argument; met plur. >ÏJ), wegwijzer, leids- 7nan; JsaJ ^j)d (Jac J, bewijs dat uit de rede volgt en aan den koran ontleend is. ->Jc3 dplinia — skr. dalima — , gra- naatboom — punica granatum — ; de vracht, waarvoor men liever böêwah d. zegt; d. danta, d. poeteh of d. gading, kleine witte soort, waarvan alles in de geneeskunde gebruikt woi'dt, inz. de wortels legen ingewandswormen, zelfs tegen den f 114 ^Uj^'- r r r lindworm; d. s^ri kaja, of ook eenvoudig s§rï kaja, naam eener vrucht met zoet, vlaachtig vleesch — annona squamosa; a. asiatica — ; de boom. — De Engelschen noemen haar custard apple (vla-appel). — d. söösoen, de volle granaalboom — /;. gr. rubra plena — d. katai, de dwerggranaal- boom — p, gr. nana — ; d. köêning, de geele granaalboom — p. gr, albescens — ; d. gang- ga, naam van een boom. Welks bladeren en wortels in de geneeskunde gebruikt worden; d. wanta, naam, die de geneeskun- digen aan de njïreh geven (vgl. bal, T.); d. markah, eene van rijpheid gebarsten d,; daarbij vergelijkt de dichter vrouwentanden, wanneer de vrouw, na haren mond en tanden gereinigd te hebben, het eerst sireh-pruimp- je gebruikt; wordende alsdan het witte tand- vleesch tusschen de tanden zichtbaar, even als het witte vel, dat tusschen de d. pitten zit (z, onder rakkah, waaruil blijkt, dat v. d. W, van zijn dubbelen medeklinker na een § wel een verklaring had mogen geven, T.). ^ I. dam — ned. dam — damspel; dam, IL, uitroepende nabootsing van een rom- melend geluid, als dat van eene trom; zoodanig geluid; z. r^dam. ^ dami) z. onder dami. ^ demi, ten tijde; toen; d^mi datang laloe tïdoer, toen hij kwam, sliep hij onmiddelijk; seorang demi seorang, de een voor of na den ander, -^(3, plur. U J en ^^, bloed; de plur. wordt gebruikt voor vergoten bloed, \^ (^ plur. van ^ J. cX2^Vm/^(3 doemadjid, verb. van AJksT^l^ioki:. ♦ ** • * K- /.jV/0(3 deraanoCj met rotting slaan (ver- gissing in plaats van d i manau?, T.). - [L.]. ^^^^^/s/0 c3 damba, begeerig naar iels, verlan- gende naar iels, iels gaarne willende hebben; mendambaken, begeercn, verlangen, 'X- O/vO 4> demab en demap, gulzigheid. — [L.]; z. damba. ^^^^/vO ei domba en damba — pers. JuiJ en xx^d, schaap, ■^ / ^/0 (^ dombej, w. sum., een gelid; rij, — [N.]; z. bardombej (T.). (J^ ^ demid, ih, in de taal der toovenaren of geestenbanners, pron. pers. 1. sing. — denkelijk 't jav. d^mit (T.). ^ f^iX^ ó dfnidam en demdem, of den- dem, batav., boos; wrok. — [B.]; naar de bal. klankwetten een andere uit- spraak van dendam (T.). ^ (^ <^ yO c> domrak — verb. ned. — dom- mehracht, — [R.]. vgl. Jr^^. ^ Ur<^ nu <Jl< J ><JU •X- C, ^ yO lN damarak, zekere zelfstan- digheid, waarmede men ver- lakt.—[L.]. ^L-JiAwOc>j i" 'l nial. gevv. damsjik en damsjik, Damascus, C/ / c t i./C(3 (ïwal. damar), Ae/ verwonden aan het hoofd tot de hersenen, het de her- senen van iemand raken, ':a^ó d?niaii<f, litel van een hoofd over eene zekere . uitgestrektheid; — ^ d., we- dana, wedono (jav. uitspraak), hatav., districtshoofd; kad^mangan, district. ClXJc^<3 demiiiggoe en hij verk. luiii^- goe — port. d o m i ngo — zondag ; week; hari d., zondag; sa toe d., eenetveek. ■^ CJ2*^43 ^^^W^ i daiiwworm; ringworm. — [C.]. ^ ij^^iLcci dempit, op iels vallen; aan- vallen. — [G.]. ^MJ^^Ü^ö dempet, hatav. (soend., T.), gekneusd; vast tusschen twee voorwerpen. — [B.]. ^ i^;>NiL^ c3 dompat, t/ZcA/ hij elkander slaan; aanpalen; aangrenzen, — [L.]; aanplakken; aanmaaien, — [L. hew.]; z. dempet. ^ ij^/Ji/Oci dompet (soend., T.), lederen taschje, ook wel van hiezen enz. gemaakt. — [R]; halav., geld- of sirehzak- y..-[B.]. ^2^yJl/^(^ I. dempet, rakelings aansluitend tegen iets. *1I, hatav. (jav. dempet, T.)^ vast aan iets.— [B.]. Jd^i^ 1, dampar, van den grond vlük. II., tegen het strand gedreven, aangespoeld, gestrand, *Iir., jav., troon; damparan, raam van eene deur, — [C.]. ^iLoci dempir, van gelmdm schel klinkend, geraas makend, rammelend [zooals bv. koperen bekkens]. ■¥r / MsH/^ó dimpas, uitslaan wegens voch- tigheid, bv. een kleed. — [L.]. iii/C^^ damping, nabij zijnd; wie bestendig in de nabijheid van iemand is, bor- zemvriend; mendamping', nabij komen, nade- ren; berdamping, in de nabijheid zijn; b. dengngan radja, bestendig in de nabijheid van den vorst zijn, *II., uit liefde zingen. — [L.]; eene bij- zondere manier om een minnelied te zingen, en wel bij beurten. — [L. hew.] ; lia-dam- ping*, men., zingen zooals bij een optogt van briud en bruidegom (T,). «ÜX c3 dempang, van een geluid hol, zooals bv. dat in eene ledige zaal 8* '&^' 116 * d^v^O •K' ÜLOc^ di^P^wg? overstappen een rivier- tje (van een langbeenige wel te welen, T.).— [L.]. l_ JLiLo lS > nieiidanipak , zich legen elkan- her in bewegen (loopen, rijden, varen, vliegen) zoodat lichaam legen lichaam komt; tegen elkander aanbonzen, elkander tegen het lijf hopen, zooals hv. twee per- sonen, waarvan de eene de deur uit- en de andere de deur in gaat. L^ H,ily>Qc> dempak, laag (niet lang naar hoven toe), zooals bv. een dak, een hoed en dergelijke; kort, in dien zin (ook van menschen); stomp (niel spits of scherp), zooals hv. een vaartuig. (^_ 0 0^ (_\ dempok, van levende wezens en zaken dicht naast elkander; legen elkander; elkander aanrakend; niendempok, iets, hv. eene sterkte naderen van levende wezens dicht naast elkander gaan liggen, zitten of staan; berdempok, van levende zaken dicht naast elkander enz. liggen, zitten Hl. of staan. \a^ó dampil z. k^ppi •H- KiL^t> dempoel (jav., T.); soort van stopverf, om naden toe te maken. — [Div.]. — z. gaU-2. ^f ]JiyC(^ dempil, rakelings bij of naast elkander zitten, staan of liggen, zoowel van levende als van doode voorwer- pen. — [R.]. •x-l, JLo^^ demek, hatav. (uitlhal, T.), — niet goed droog ^ dof, hv. van waschgoed of papier. — [H.]; vochtig; moe- rassig. — [B.]. ^^^jSi^i^ deniikijan, op dezelfde ivijze: insgelijks; dus; aldus; zoo; zoo- danig (vgl. demïni, T.); d. djOêga, ook zoo, ;^/0(3 demani, koorts; d. kcêra , infermittee- ^ rende koorts ; d . k a p ij a lo e , h eet e koorts ; d. öèrat, binnenkoorts. /•h-^O demoen, z. ësek. -K- / ♦ v/0 (3 ' demiilin z. onder dj e m i n. ^ i^^Y^ó demmeii, halav. (uil 't hal. of jav., T.), verdragen; fnogen lijden, — [B.]. <XX^óy P^i'S. {vos; jakhals), naam van een' der twee vossen, die in de beroemde geschiedenis van Bidpai, in 't ar. getiteld • o ^ ^ ^ juuJ^LJulS', de hoofdrollen spelen; Mal. verh. van dien titel zijn kalilah damïnah en kalïla damïna, of galilah damïnah en galïla damïna. De laatste verh. door den hekenden Abdollah van Singapoera voor zijne verlaling (Pandja tandran) gekozen. ^ {^^*yO ^ó demijêkoet, gebroken stakjes gepelde rijst, — [C] . — c:^yJ ? en vgl. e:^^ (T.). i^yod 117 iÓJd y X C^^ó (lïi^l- A'Aii^^yyi), bloed belreff^endy uit hel bloed afkomslig, van eeiie ziekte bv. A^i^, iiieiideiiiiaali , zieke licliaaiiisdeeleii, drukken met warme geneesmiddelen,. w y /^i^ (mal. doeuiï) plur. van ^J. Sr / "^ C-^V^<^ demïtoe, koet.,: b^gïloe; vgl. demïni. — [T.]. ^t ttAww/^ci 2;. onder isok (T.). ^/•jjyO c> dfinini, koet.,: b^gïni; vgl. d^mitoe. — [T.]. **/ c/ / ^;^ **/ •H' /.5 (3 •!?**? wacht of ronde van soldaten. ~ [P-]- /•ió *^** (zelden), tijd om iets te doen (vgl. bat., T.); z. s tempat. j^(^ den (zelden), proni. pers. 1. sing. — ^took awaq dèn, men., jegens minderen en familiaar (T.). (^ \0(3 z- ^j^^' y y ^vJ ó danawa (in hik. en poëzie) — skr. danawa — demon; reus, \^^;y3(^ I. danta, naam van een' fabelach- tigen berg. II. — skr. danta — ijvoor (bal. id., T,); z. delima (en gading, T.): «Jo <3 z- berdantoug (T.). >X->(3? meiideutam, een zwaar en dof ^ geluid maken, zooals bv. een zware boom, zonder lakken, die omver valt (vgl. bat. m all o torn van lom, T.). ^JS:x>Öj niendentjiiig:, een klinkend geluid maken, zooals bv. klein geld, dut op een* steen valt; z. tjing. o fi^Só (mal. dinili), het christelijk drieko- ^^ ningenfeest, C\J^ 1. daiidi, soort luit, behoorende tot de nobat. - II., van dieren gevlekt, gespikkeld, hari- mau d., de gevlekte tijger; röësa d., het gevlekte hert, i\J ei *?"dJJ — i^kr. daiuia — , boete, hetzij in geld of goederen; soms ook: straf; mendenda, beboeten, in de boete slaan; soms ook: straffen; .d mati, doodstraf. ^cXJó deiidoe, betwijfelen, — [G.]; vgl d^ngdoe (T.). acX-i(3 (vgl- dangdang, T.) dandang, C groote koperen pot, in het midden eenigszins dunner dan boven en onder, die- nende inz. om er eene groote hoeveelheid warm water in te koken (vgl jav., T.). O iXJó I- dfMdaiijf, 1«. soort wilde eend of C duiker; wordt ook gebruikt als naam l^. 118 ^f^cXiO van vaartuigen, evenals boewaja^ naga enz.; — 2**. of (tendangan, spaanschc vlieg. IL, pedeudang* of mentïmoen dendang, sooil oneetbare komkommers van eene hoo- groode kleur, als geneesmiddel legen de schilfers op het hoofd gebruikt; 2». z. pe- d^ndang. C lX3ó I' dondang en dendang (dendang ^ even als in 't men. ? z. bij men- dendangkan alhier, T.), vrolijk gezang; meiidondaiig;, vrolijk zingen; vrolijk zingen legen iemand, bv. een kind; in de armen wiegen; liefkozen. — meudoiidaiig^keii (niet mendendangkan) lajar, op mal. vaar- tuigen aan een zeil speling geven, door de k^l^ndara wat te vieren (z. onder tali, T.). * II., z. dan^dang; ook: wiegen; heer en weer slingeren, — [L. bew.]. -X- QcA>(3 I- AouAong^ wegdragen, wegbren- ^ gen [met de handen]. — [II.]. ^11., inlandsche koffer met een los deksel, dat door twee ooren van rotting gesloten wordt.— [R.]. ^ CC\>(3 düidang- (vgl. dendang L, ï.), ^" w. suni., een vaartuig veel op een schoener gelijkende; d. ajer, een zwarte zeevogcl; 2"^. (lees: dendang. T.) zingen in het algemeen (z. bij dondang, T.). — [N.]. •H- CCX>t^ dinding, beschot, wand, muur, af- ring ; meudindiiig , van een d i n d i ng voorzien; afschutten; tusschen beide komen; tgr d in- ding dzat d^ngngan segala sifah, van God het wezen wordt bedekt door de eigen- schappen d. i. het wezen wordt aan het geestelijk oog onttrokken, wanneer men aan alle eigenschappen van God (hij heeft er 100) denkt; peiidiiidingaii, afschutting. O Óo c3 I' dendeng, lappen gedroogd vleesch. IL, mendendeiig, de breede oppervlakte vertoonen (wordt veelal gezegd van de maan, bij het op en ondergaan). ^ iAcX->c3 dandam, zeker dier, wellicht de ' mol — [R.]. r c schutting, schutsel, scherm; borslwe- cX->t3 dendam, verborgen verlangen; haat; wrok; — wrevelmoedig heid (vgl. d<jm- dam, T.); mendendam, inwendig verlangen naar iets; haten; wrokken tegen iemand d. birahi, inwendig in liefde naar iemand verlangen. — ^ dandam (ook dindam uit- gesproken) w. sum., een wrok koesteren, zich inhouden om zich later te kunnen wreken (dandam, weemoedig zijn, 't heimwee heb- ben, T.); dandam koesamat (bedoeld: kasoemat uitspraak van 2^^^:!^, T.), een wijze van oorlog voeren waarbij men niet te velde trekt doch elkander indien zich de gelegenheid daartoe opdoet op den weg onverwachts overvalt of berooft. — [N.]. ^ f^Ü<J>ó dendem z. d^mdam. jJoJ 119 c:^j /.tCX-Jc^ï' dandan, versiersel, opschik, tooi [aan vaartuigen en personen] ; speci- aal aan vaartuigen; verlengstukhen van de verschansing, die voor en achter aangebracht worden, waar de kromming van het vaartuig begint, en evenwijdig met de richting van het vaartuig loopen: voorkomen; ook wel: de omstandigheden, waarin zich iemand bevindt; niendandan, versieren, verfraaien; opschikken, tooien; en, omdat de dandan het laatste zijn, wat men aan een vaartuig maakt, de laatste hand leggen aan iets; tot een zeker einde gereed maken; reisvaardig maken; d. tj anggai, verlengstukken van de verschansing van vaartuigen, van achteren in eene punt van den vorm van een langen nagel (ongle) uiiloopende; sedandan, een gelijk versiersel enz.; Ito e maka s^laköê dan s. ini, daarom zijn mijn gedrag en omstandigheden zoodanig, ^11., mendandan, batav., uit 't bal, iemand, bv. een blinde, bij de hand lei- den.—[1.]. /j CXJ ó dondon , van kleedingstukken kleur; sedondon, dezelfde kleur; me- makai s., kleederen aanhebben van dezelfde kleur, vroeger, bij 't verschijnen vóór den regeerenden vorst een voorrecht van den tengkoe b^sar, den radja möêda, den bendahara en den temm^nggoeng en hunne vrouwen van den bloede. Zich zoo- danig te kleeden wordt ook in 't particu- lier leven als aanmatigend beschouwd. i JL^ L S dennak, kort van beenen^ bij een gewoon bovenlijf, inz. van dieren; dwergachtig; z. ka tik. w|0 ó denniar — verb. ned. — nom. pr., Denemarken. /C, \Vg-Jc> dinahari, minder goed dinari, dag, tijd van na middernacht tot aan het krieken van den dag; z. rïna. /^>c3 denai, weg, dien groote wilde dieren gewoon zijn te nemen. ^ r ^(^ denï, dauw. — [Div.]. OOci en Ui J, plur. ^J^y wereld; wereld- sche goederen, schatten; het tegenwoor- dige leven, in tegenoverstelling van het toekomstige. /C#^V*AOc^ ("1^1- doenjawï) en lS^^^ wereldelijk, wereldsch, \)^ASA./Jc3 danïsoewara (in hik. en poë- zie)— skr. dhanëf wara — ,heer des rijkdoms, eene benaming van koewêra (den god des rijkdoms). i w / c ^ ^ {^^^y^i^ en ^^>J^, mendennjoet, eene ruk- kende beweging maken, zooals bv. 120 ^y een liengelsnoer, waaraan een visch Irekt, een polsader, eene spier, die zich onwille- keurig beweegt; z. njoet. mi^ dCèwa, Iwee {het getal twee); didalam d. l^ngngali liga, tusschen twee en twee en een half, d. i. tusschen leven en dood; in levensgevaar; tusschen hangen en Wurgen; d. tïga, twee of drie, d. i. eenige; meiidöêwa, de tweede zijn, bv. van kinde- ren; bij spellen, waarbij gegooid wordt naar voorwerpen die opgezet zijn, bv. noten bij den tweeden overgoot (dus bij den der- den gooi) raken (z. nali); pendcëwa, makker; secondant; wapen dat men bij zicb voert, tweede wapen, bv. een dolk bij eene sabel; perdöêwa, tweede deel; keda'wa, tweede; de twee, waarvan gesproken is; ten tweede; doèwa-2, de twee, waarvan gesproken is, voltallig; keddnva-^, de twee, waarvan gesproken is, allen; alle twee; berdöewa-3, fnet zijn tweeën; berdoéwadii, bij hoopen van twee; d®wa-3, twee aan twee, L-J)^(3 plur. van 1j)j. LIU)^ö dewata en dewata — skr. de- wata — godheid; een god; het weer lichten van land in de verte (als goden voorgesteld). — z. dêwa. — büëroeng d., een der namen van den paradijsvogeL y / S)^c>» plu**- efj^ en cjbl^j, en van i^jj, plur. ci*jJ en uf^^> inktko- ker; mal: inkt) ook aj^r d.; tempat d., inktvat, inktkoker. doe wadi, verh. van Li'i^^lliUc. -? / O #) <3 ^^^j b^^ afgerond; rond; maalstroom; duizeling; benaming van den tempel van Mekka, C J^ ' ^ ^ diwasa of riwasa en riwasa, — skr. diwasa, — ter aanduiding van een' bepaalden tijd dagleekening; d. ilöëlaU, te dier tijd, ^ C> •) (3 döang:, batav. (uil 't bal., ï.), ^^ enkel, niets anders, — [B.]. v3 )#)(3 doewakini, verb. van -é.Aio^lJar. >J )#)ö doewalim, verb. van ^Al^^D^ior, ^ of van ^jJttUc. y y )i5t3' voortduring; bestendig heid; 'ala d., in eeuwigheid, cX^)# ó doewamid, verb. van iXuc^l^Uc. ¥: /-j)^ ó diwaua (z. ^UJ, T.), bedelen. — y y /M^Vjci Pl«r. van ^)^id, y y lur. van LkJblJ, / y <^^^ ó dcêbi — (dobi, men. uit 't HindusL ^yt J, T.) — , waschman. jiy m o, J (j>jj ^0^0 rtöèboer, verb. vaii^J. ^ C^'j ^ #) ö döberak, eene heining of schutting doorbreken, intrap- pen, door kappen. — [R.]; hatav., 7het groote gaten of scheuren, van een liuis of een heining. — [H.]. ^(^_j5^^^3, koeda niendóbrèk, halav , hel paard gaat aan U hollen, gaat op den loop, vóór dat het gezweept is. — [H.]. ^ JO 5 (3 döbol, hatav. (vgl. jav., T.), door en door hol of met gaten. — [B.]. ,^JL^^^ döêbeloeii — verh. ned. — , dubloen. ^/-Jo^O döhelë, z. ^bJ. LlU#)ö d®*? (^'^ '^''^- ^^^ poëzie) — skr. döëta — , afgezant;^ bode; staatsdie- naar; radja d., hoofd van een gezantschap; pedCêta en pendöëta, de tweede persoon van een gezantschap. ^L ** J 9\Ó9 *J^^*^ oentoeng k^doewat k^- doew^t, hatav., met inspanning van al zijn krachten winst bejagen, onver- schillig op welke wijze daarnaar streven. — [U]; vgl. jav. kedoewet (T.). LlU #) ó doewit — verh. ned. — duit (z. djampal), geld; als goudgewicht zijn 5 d. = 2 saga. ^ ó 0\ó A^A^j)^y*9Jonggezel; weduwnaar,— [C.]. ó ê\ó^ niciidöêdoe, tegen wil en dank volgen, zooals hv. iemand die voortgetrokken, een vaartuig dat gesleept wordt, iemand die opgeroepen is. L1LJÓ0\Ó dödot, zekere staalsiedracht der ^danseressen van heroep, bestaande in een keniban, die nauw om den boezem sluit en met een gordel vastgemaakt is (jav.); nieudödot, den boezem met een dodot bedekken, -X- Sóê^ó' niendodöran, hatav., niet goed passen van een kleedingstuk, inzon- derheid als het hij voortduring losgaat of afglijdt, hv. van een ik^t pinggang, die te los gespannen is. — [H.]. t l^ómó' ïnendödos, eene holte of gat door uit snijding of uitbijt eling wij- der maken. ^Oc>#)C> dödoiij, men., zeker zijwapen ^ met een lemmet, als dat van een kris, en een krom heft. — [T.]. LJ^Ó0\Ó döêdock, zitten; gezeten zijn, wonen, zich ophouden; een rang bekleeden; verbonden zijn met iemand van de andere kunne, hetzij door huwelijk, of door onderlinge overeenkomst, leven met; bezinken (z. m^ndak); mendoÈdoek, zitten enz. (deze vorm mij nooit voorgekomen, T.); angin d. tïmoer laoel, de wind is in het noordoosten gezeten, d. i. waait standvastig uitjiet noordoosten; A. p^roetnja, haar buik ^jjjj 122 J y is gezeten (heeft zich gezet) d. i. hare zwangerschap is zoover gevorderd, dat zij niet meer twijfelachtig is, zij is voor goed zwanger; d. oembi, gezeten zijn met oembi, d. i. tot dien graad van wasdom gevorderd (zoo oud) zijn, dat er zich oembi gevormd heeft; d. dib^ndoel, op de sloof (bonwk.) gezeten zijn, d. i. bij iemand inwonen; men- döëdoekkeii, uithuwen; in den echt verbinden; nieiidopdiëki , zitten of gezeten zijn op iets ; bewonen (ook: m^iig^doedoeki, vgl. onder dijam, T.); kedédoêkan, zitplaats; woon- plaats; rang; sekedoédöèkan , dezelfde plaats enz/, söèk^ s. d^ngngan örang djahat, er genoegen in vinden, op dezelfde plaats met slecht volk te zijn; sedoëdoek, wie als een ander zit of woont: huisgenoot; wie den- zelfden rang bekleedt, collega. "^ Aó 9\ó ï- dêëdoel, batav. (bal. doel- doel, T.), het visschen met een^ kikvorsch. — [B.]; meudcëdoel, batav., hengelen met een hengelroede (djoran) met een louw er aan. Hieraan zit de dobber (p^lampoeng) de haak (pantjing) en het aas (oempan). — [H.]. * II., Jialav., dot; eene dol aan den mond leggen, — [B.]. (3#)c3 dödol, tot zekere lijvigheid inge- kookt deeg, bestaande hoofdzakelijk uit meel en suiker, met bij menging, naar verkiezing, van vettige substanliën, vruchten j of andere ingrediënten, waarnaar de dödol benaamd wordt (vgl. jav., T.); d. nangkij, d. waarin nangka gemengd is (n angka - dödol); d. m^skat z. halwa. 