VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Zulks. heeft, onder anderen, ten gevolge gehad, dat de Heer Trap, welke, onder het bewind van den Prins Zo- temkin, het beftuur over die Volkplanting houd , na Holland gereisd is, en zich aldaer by verfcheiden Doops- gezinde Leeraers vervoegd heeft; ten einde hen deswe- gens tc raedplegen; waerop ook deze en gene dier Leer- aers brieven aen deze Doopsgezinden hebben afgevaerdigd, om hen in 't vriendlyke te bewegen tot een liefderijker gedrag. Met dit zelfde oogmerk heeft de Heer 7Zrap zich ook gekeerd tot eenige Doopsgezinde Leeraers in Fries. land; en zulks is van die uitwerking geweest, dat men *t raedzaemst geoordeeld hebbe, in ene Gemeentlyke Sa- cieteits- vergadering dit Stuk onderling na te gaen; waer- op vervolgens de bovengenoemde Brief, uit naem dier Societeit, aen deze Doopsgezinde Christenen afgegeeven is: met ecn vriendiyk verzoek om denzelven met onpar- tydige oplettendheid te overwegen, en, na alles beproefd te hebben, het goede te behouden. . By den aenvang geven de Eerwaerde Leden dier Socie- teit wel uitdruklyk te kennen, dat ze verre zyn van hun- ne goedkeuriug te verlenen aen Huwelyken , sichen pere foonen van grootlyks verfchillende gevoelens in 't gods- dienftige ; waervan ze het hachlyke beknopt melden. Maer, fchoon men dusdanige Huwelyken als onvoorzigtig ‘hebbe te befchouwen, 't is echter, gelyk ze fchryven, enc geheel andere vraeg , ,, of zij misdaadig zijn, en wel an ZOO misdaadig, dat men daarom iemand, tegen welken an men niets anders heeft in te brengen, van de Gemeen- a, te zoude mogen affnijden ?" Op die vraeg is hun rond- borftig antwoord een vrymoedig Neen. En deze hunne ontkennende beantwoording ftaven zy voorts met ene bon- dige redeneering , en welingerichte wederlegging der te- genbedenkingen , die vroegere Doopsgezinden, ook hier te Lande , ter handhavinge van zodanig een Ban, en de daer uit volgende Myding ‚ (welke zelfs de onderlinge verkeering van nabeitaenden en huisgenooten verbred ,) aengevoerd hebben; en die ongetwyfeld by deze Doops- gezinden nog ingang zullen vinden; —-—- De Eerwaer- de Leden der Societeit hebben dit onderwerp met enen deftigen ernst; doch „tevens met ene minzame befcheiden- ' 2 heid, behandeld ; zo dat hunne Misfive recht gefchikt zy , om die Doopsgezinden de gegrondheid en billykbeid ehet gematigde handelwyze , in dezen, te doen opmerken. Vroedkandige Waarneemingen; ter gelegenheid van drie | Zwaare Verleyinges , aan de Huisyrouwe van Philippus Bouchée; waar van de laate Verlosfing door de Keizes- dyke Snede is verrigt.. Door A. SOEK , Chirurgyn-Opé= rateur , en Vroedmeester te Leyden, Met Plaaten. Te Dordrecht by de Leeuw en Krap; 1789. To groot 8vo, 126 blads, , | Ny samneemingen van deezen aart kunnen den Beoefe: naaren der Vroedkunde niet dan ten uiterften aange- naam zyn, — De Schryver heeft zig de moeite gegeeven ; om zyne Waarneemingen , met de mogelykfte naauwkeu- righeid, ter neder te ftellen, en men kan niet ontkennen dat ‚hy daar in zeer wel geflaagd is. Gaarne zouden wy den Lee- zer daar vandoor het eene en andere willen overtuigen, wa- re het niet, dat de natuur van dit onderwerp ons daar van te rug hield. Wy zullen dus de zodanigen onzer Leezers , voor wien eigeulyk deeze Waarneemingen zeg te boek gefteld , tot het boek, zelven moeten vérwyzen ; hen tevens verzekerende , dat zy met genoegen dezelve zullen leezen. | `. MEM Geneeskundige Electriciteit , door W. VAN BARNEVELD; Lid van het Proyinciaal Genootfchap te Utrecht ; der Maat/chappye van den Landbouw , en Apothecar te Amflela dam. Derde Deel. Tè Anmifleldam by J.. Elwe en D: Langeveld, 1789. Behalven het Voorwerk en den Blad: wyzer, 208 bladz. in gr: octayó. ` He geen wy van de nuttigheid der naauwkeurige Waar- neemingen van den Heer van Barneyeld, nopens de Geneeskundige Electriciteit, by de afgifte der twee voos rige Deelen ; gezegd hebben (*), wordt door den inhou van dit derde Deel nog nader bevestigd. Het zelve pe helst op nieuw een aantal van proefneemingen op. ders, die volkomen of gedeeltelyk geneezen zyn, en oo o | ÇH Zie Ae, Vad, Letieroef. Vil. D. bl. e / IV. DEEL. Ne ALG: LETT. NO. I4. $ yz RA W. VAN BARNEVELD ‘op zulken , die hy niet heeft kunnen geneezen , mritsge- ders op zodanigen , die hem ontydig verlaaten hebben; welke verfcheidenheid eene reeks van waarneemingen be- helst, die in de verdere nafpooring van 't geneeskundige . vermogen der Electriciteit te ftade kunnen komen 5 te meer, daar ze nu en dan eene verklaaring van deeze en geene verfchynzelen aan de hand geeven , welken , by mangel eener behoorelyke onderfcheidinge , wel eens ver- keerdlyk begreepen worden. Van dien aart is , onder anderen, de opmerking van den Heer van , We- gens eene al te groote verfnelling van den pols onder het electrizeeren ; die men veelal aan de Electriciteit toe- fchryft, daar ze intusfchen grootlyks veroorzaakt wordt, door de aandoening van hun, die geëlectrizeerd worden, en min of meer deswegens befchroomd zyn ; dat althans in een geval, door hem hier aangevoerd, ten duidefyk fie blykbaar was. Zeker perfoon, naamlyk, onderhe- vig. aan eene fchudding op de zenuwen , die by tyd en wylen zyn geheele lichaam bewoog , en inzonderheid de kniën deed waggelen , en de handen deed beeven, was, na verloop van eenigen tyd, door de Geneesheeren over ehaald , om zich te laaten electrizeeren , waar toe dan de Heer van Barneyeld geroepen werd. ae lk ftelde, (zegt hy,) de negative electriciteit voor; om dat ik bemerkte dat de fchudding, voor de minfie beweeging, zo des lichaams als der denkbeelden ,' vatbaar was: daar nu de pofsgive electriciteit, hoewel weinig, echter de beweeging in het lichaam bevordert , ten min- fte meer dan de segative dezelve vermindert, welke ver- mindering inderdaad gering is, kwam ‘het my best voor, eerst een proef van de laatstgemelde te neemen, en daar door de meerdere beweeging der poftive electriciteit te vermyden. NN 1 Na eene gepaste ifoleering werd de Lyder op den 14 Dec. voor de eer(temzal negatief geelectrifeerd , dan, hoe verwonderd waren wy, dat de fchuddingen vermeer- derden, en dat de pols, binnen één minuut , onder het electrifeeren , zonder. dat een eenige vonk en was, van 88 flagen tot i20 rees. Dit te ondervinden ftreed tegen onze vooronderftelling , afgeleid uit de meening, die wy ons van de werking der negative electriciteit ge vormd hadden. Na dat de Lyder, door het ftilftaan der machine , van deeze heverige beweeging bedaard was, beftonden wy de proef te hervatten , maar náatwlyks wa- te Tele: . ren GENEESKUNDIGE ELECTRICITRIT. 885 ren wy begonnen, of zagen dezelfde uitkomst; waarom des anderen daags terftond tot de pofitive electriciteit overgingen ; toen wy echter niet minder verwonderd wae ren, dan den dag te vooren , om dat wy dezelfde om- ftandigheden waarnamen. Wy berhaalden tot driemaalen toe de proef, en telkens vermeerderden de fchuddingen, zo wel als de circulatie , die zeer hevig werd : wy koo- zen derhalven , alzo de uitkomst het zelfde was , liever weder de negative electriciteit, De derde , nu nega. tive electrifeering , bragt al weder dezelfde verfchynfels te. wege , de fehuddingen zelfs werden heviger; onder het electrifeeren rees de pols in het eerte minuut aanftonds van 9o tot 105, en in het tweede minuut tot 112 flagen, Men dient daarenboven in aanmerking te neemen, dat 9o polsflagen reeds by hem tegennatuurlyk waren; deeze verfnelling nam ik by de eerfte electrifeering waar; op het oogenblik dat hy op den ftoel ging zitten , rees z pols van 78, zo als hy nog even te vooren geflagen had, tot 95; zekerlyk veroorzaakt door de aandoening, die hy had, van geëlectrifeerd te zullen worden; ‘want wanneer zyn lichaam in een volmaakte rust was, floeg zyu pols 25 of 75 maal in een minuut. an Uit het eeu en ander, en meer foortgelyke ondervin- dingen, dunkt my veilig te mogen befluiten , dat het ’er verre van daan is, dat men in cen Lyder de vereischte bedaardheid zoude kunnen aantreffen, om een proef , die zelfs de minfte zekerheid had,op den pols te neemen: en dat de fofÉive. of negative werking der electriciteit , ej- enlyk genomen , veel minder vermogen op deeze en alle rgelyke Lyders oefent, dan de verbeelding; waarom ik met grond durf zeggen, dat, zo lang deeze aandoenlyk- heid in de Lyders aanhoudt , men van de wezenlyke kracht der electriciteit niet veel verwachten, en nog min- der gegrond daar van oordeelen kan. an Trouwens, zulke beweegingen houd ik voor alle Ly- ders zeer fchadelyk ; het lichaam wordt ze gewaar door, en deelt in de hartstogtlykheid der ziele : daarenboven fcheeg in deezen Lyder de beweeging , door de minfte vermioeijing , zelfs nadeelig. Ik ontmoette hem, op den 17 December, op het oogenblik dat hy thuis kwam, na jo minuten langzaam gegaan te hebben, zyn pols floeg Jao maal; na verloop van 7 minuten, daalde dezelve op 96 flagen; dan , dat er tusfchen deeze vermoeijing , en de aandoening, die de electriciteit op zynen geest maakte , S a on- 586 W. VAN BARNEVELD onderfcheid plaats had , bleek daar aan, dat, by derre vermoeijing en vermeerderde circulatie des bloeds , de fchudding niet vermeerderde. » Vervolgends werd de Lyder negatif geëlectrifeerd 3 de pols rees tot r110 madl , de fchuddingen in de kniën volgden , tot drie herhaalde keeren, even hevig als te vooren: de twee volgende dagen hadden wy dezelfde uit- komst , en 'er werd reeds in overweeging genomen om vau de electriciteit af te ftappen : dan ik voor my , vast in het denkbeeld zynde, dat niet zo zeer de electriciteit „ als wel de aandoenlykheid van geest , die fchuddingen enz. ten wege bragt, bedacht de volgende proef, en telde die zonder iemand daar van kennis te geeven , in het werk. | , Ik maakte aan den koperen conductor, daar dezelve tusfchen de twee glazen fchyven inloopt. een koperdraadje vast, naar de kusfens; hier door werd ik niet belet iu het draaien der machine , maar 'er werd geen het minfte deeltje van eenig electriek vuur opgewekt: ik kon dit ondernee- men, om dat er tot nog toe geen vonk van den Leger ge- trokken was, en wy zulks, uit vreeze voor eene al fterke aandoening , ook nog niet dachten te doen. De Lyder ging zitten , werd guaft geëlectrifeerd , en kreeg hevige chuddingen, de pols verfnelde, en wy moesten de ma- chine laaten ftil ftaan, om den Lyder te doen bedaaren z ———— deeze proef werd op dezelfde wys tot drie keeren toe herhaald, met het zelfde gevolg 5. waar uit my bleek, dat de indruk, en in de die alleen , de oorzaak van de gemelde verfchynfelen was. d aa Ik openbaarde dit in afweezigheid van den Lyder, aan zyn Geneesheer à Rov, die het naauwlyks konde ge- looven: ik hervatte op den volgenden dag de proef, met dezelfde uitkomst; doch zyn Ed. viel op de gedachten, of het omdraaien der fchyven, vóor het gezicht van den Lyder , ook aanleiding tot het gebeurde mogt geeven. y ftelden derhalven den Lyder, die nog nergens van wist, met den rug naar de machine, en draaiden: de Heer. à nov trachtte van den conductor een vonk te neemen , doch daar was geen bewys van de minfte aantrekki kracht in het werktuig , en de uitwerking op den Lyder bleef als voorheen , tot viermaalen toe. y vertrokken, als daags te vooren , zonder hem iets te epenbaaren; doch namen voor, als wy het weder ondervonden - hem alles te qntdekken. Sen. E ed en Den GENEESKUNDIGE BLÉCTRICITEIT. . 497 ss Den 21 December, zynde de agtfte dag der electri- feeringen , nogmaals het zelfde ondervindende, vertelden wy onzen Lyder dat de indruk , die de verbeelding van de electriciteit te zullen ontvangen » OD zynen geest maakte , oorzaak was van de vermeerderde fchuddingen in de knie- ën, en van de verfnelling van den pols; want dat hy noch - heden , noch gisteren, noch eergisteren , eenige de minfte : electriciteit ontvangen had; en toen wy hem hier van over- tuigden „was hy gereed te gelooven dat het volkomen waar. was. | » Ik heb deeze myne ondervinding wat breedvoerig voorgefteld, vermids ik vertrouw, dat de gemelde indruk te kennen, voor andere Lyders van dienst kan zy 3 en om dat wy hier tevens een ftaaltje zien , waar uit ke be» fluiten is, wat wy van de zo veel geruchtsmaakende mag-. netifche proeven van MESMER , en derzelver indruk o ligtgeloovige menfchen , moeten denken. Uw . va Om tot den Lyder weder te keeren: deeze, na dat hy overtuigd was, kreeg , onder. het electrifeeren, voor- taan geene fchuddingen meer; de pols verfnelde van 86 tot 94, en op volgende dagen van 75 tot 82 en 86 maal. » Tot nog toe trokken wy geene vonken; en hy werd nog negabif geélectrifeerd: wy plaatíften het werktuig wee der pokif ; de invloed der electriciteit bleef dezelfde, en verwekte noch meer, noch andere aandoeningen. Ik ftel- de nu voor om den Lyder tweemaal daags te electrifeeren , en alzo wy hem alleenlyk in het electrike bad plaatften, kon dit gemaklyk, door één der huisgenooten , 's morgens en 's avonds, een half uur telkens, aangehouden worden, zo als na dien tyd beftendig gefchied is: ik ging tusfchen- beiden naar den Lyder zien , als ik zulks noodig oor- deelde. - » Den 5o December ondervond hy reeds aanmerkelyke vordering; hy fchuddede minder, en ook zo hevig niet, -wanneer hy zig vermoeide: in het p befpeurde hy- meer gemaks en krachten; de pyn in de kniën kwam echter, onder het electrifeeren,, nog geftadig weder, tot aan het einde van de maand January, wanneer dezelve geheel ge- fleeten was. ` ` : ` ae Lot aan den rt February is deeze Lyder tweemaal daags geëlectrifeerd , alleenlyk in het electrike bad, en ria dien tyd één of tweemaal daags ; ook is de toedie- … ning, in het begin van de maand Maart, wel eens nagee Joaren: om dat de Lyder toen zo goed cn zonder fchud- Ss 3 ` dins \ 4898 w. VAN BARNEVELD a GENEESK. ELECTRICITEIT. dingen ging , als "t behoorde, en den beursgang reeds waarnam. De electrifeeringen werden in 't geheel voort- ezet tot den 16 Maart, wanneer de Lyder zig volkomen ríteld bevond , en wy de proefneemmgen konden ftaa- ken 5 in het beloop van welken ik durf verzekeren , dat geen vyf- en- twintig electrike vonken van het lichaam des Lyders genomen zyn. lk vertrouw dat deeze Lyder ongeveer 130 maal in het electrike bad, doch meest pofitif, geélectrileerd is." Vaderland/che Historie , veryattende de Gefchiedenisfen der Vereenigde Nederlanden, uit de geloofwaardigfte Schr yers en egte Gedenkflukken zamengefteld. Met Plaatsen, AXXIIIfle Deel , beginnende met den aere 1759,67 cindi- ende met den Jaare 1765 , bevattende het Tydperk der Minderjaarigheid des Erfftadhouders WILLEM DEN V. Tea onmiddelyken vervolge van WAGRENAARS Vaderlandfche Hifforic. Te Amfterdam, by J. Allart, 1289. In gr. 8ys. 382 bladz. Vm het Eerfte Deel deezes Werks ten Osmiddelyken Vervolge van WAGENAARS Vaderland/che Historie ge- fchikt , en het XXIlíte Deel getekend, berigt geevende, hebben wy verflag gedaan van des Schryvers oogmerk , om het Tydvak , openvallende tusfchen wAcENAAR's Werk en het Vervolg daarop met den Jaare MDCCLXXV aan- vangende , in drie Deelen aan te vullen, om dus een ze heel te leveren (*). Bevatte "t zelve het Tydperk van het Gouvernant- en Voogdesíchap van haare Koninglyke Hoog- heid ANNA: het tegenwoordig afgegeeven. Deel loopt, uit- wyzens de Tytel ‚over de dagen der Minderjaarigheid van den Erfftadhouder. | De Voorzieningen op de Voogdyfchap in de onderíchei- de Gewesten beraamd , de goedgekeurde benoeming der Perfoonen , over de Opvoeding der minderjaarige Spruiten aangefteld, bragten te wege, dat, over °t algemeen, ten dien opzigte alles rustig in den Lande toeging: alleen in Overysfel „ waar reeds veel te doen viel, toen het inge- leverd Plan van Voorziening Staatswyze zou bekragtgd en vastgefteld worden , ontmoette het wederfpraak, e vi (*) Zie Nieuwe Ag. Vaderl, Letteroef, UI D "pe St. bi. 343. VADERLANDSCHE HISTORIE: s89 viel des in Kampen, veel te doen. . Algemeener.: was het gefchil , wegens het Huwelyk van CAROLINA met den Prins van NASSAUW WEILBURG. De Zeeroveryen der Engelfchen gingen den ouden gang, en gaven gelegen- heid tot een. Gezantíchap derwaards , en.ook tot moed- betoon eeniger Lands - capiteinen. Terwyl Frank: ryk en Engeland, door hunne Gezanten , by den Staat fterke Vertoogen, wegens de Vaard der Nederlanderen, in- leverden. Dit is, behalven de vermelding van het Ster. ven, de Begraavenisfe , en de opgave van het Character der Gouvernante en Voogdesfe ANNA , de Hoofdinhoud van het LXXXV Boek, waar mede bet tegenwoordig Deel aanvangt. » Het volgende Boek p verlag van een Watervloed in den Jaare MDCCLX, en van de Aardbeevingen toen gevoeld 3 van het volduuren des Oorlogs tusíchen de Oorlogende Mogenheden ondanks een aanblik van. Vrede: en den voortgang van de Beroovingen en Verbeurt-verklaa- . ringen der Engelchen , onder GRORGE DEN II: van het voltrekken des Huwelyks van Prinfes CAROLINA, ondanks het marren eener vlotte en algemeene toeftemuinge, van den opgewakkerden twist te Kampen, waar de Magittraat op de Gemeente zegepraalde, en van de Gefchillen over de uitvoering des Reglements van Voogdyfchap in Ge/der- land gereezen , waar in de Staaten de Magiftraaten de hand boven. ’t hoofd hielden; in 't breede gewaagt. het van het hoogloopend gefchil sichen Holland en Stad en Lande, over de Lyfrenten. Op 't einde ontmoeten. wy een berigt van eene veilige Legplaats voor de Schepen in Texel, agter de Horst, "t welk wij als eene min bekene de en weetenswaardige byzonderheid hier affchryven, … In an een Land, waar de Zeevaard met alle reden, voor an een der eerfte bronnen van Welvaard gehouden wordt, as i$ eene veilige Reede voor de Koopvaarders een on- an waardeerlyk goed; en geene fchatten zou men bykans ,, te groot kunnen noemen , om dezelve te verkrygen „ in- an dien ze konden fbrekken om dien zegen te koopen, in zo ss verre menschlyke voorziening denzelven kan verfchaffen, s Datonze Reede „aan den Zeselffroom , de veiligste by lange en na niet is, getuigen de veelvuldige Scheepsrampen by » Storm en Ysgang: en heeft de waakzaame zorg van » S Lands Vaderen niet verzuimd, door groote kosten, an zeer veel toe te brengen tot eene meerdere bevejligin s van zo veel fchats, als menigmaal zich daar blootgefteld Ss 4 aa Vindt ipo VADERLANDSCHE HISTORIE. » vindt am de dreigendíte Zeegevaaren. — Op Kus: ss ten, aan zo Veel veranderings onderworpen als de a Zezelfche (*), kan zich eene gelegenheid opdoen, die, », aangegreepen met weinig kosten , de gezogte veilige leg- 3» plaats oplevert. Zonder eenige kosten van noemens- », waardig agnbelang, boodt zich , ten deezen dage, zulk s, een Reede aan by den Zezelfchen wal. Een Zandbank , s, onder den naam van de Horst bekend, vormde aan den ss Zuid- en Westkant van Tezel, door 't verloop der » diepte, een arm, die, als "t ware, de daar agterkomen- s», de Schepen omvatte. Kleine Koopvaarders hadden "er Ze zich reeds zints eenigen tyd van bediend, allengskens » werden zy van grootere gevolgd, vry diepgaande Sche- $» pen zogten 'er berging; zo dat meer dan Vyftig op i, Eén tyd, in eene ry agter die Zandbank , gefchaard la- a» gén , even als de Schepen in de Laag voor Aaferdam. s» Capiteins en Schippers verheugden zich over die Leg- 3 plaats tegen Noorde en Noord-westen Winden ss dekt", en zo gereed om uit te loopen, als de wind ve dáar toc 247 opwaaide. Het naastbygelegene Texel- 5» Sche Domp. de Hoorn , veelvuldig bezoek krygende van 5» de daar liggende Schepen, bevlytigde zich om allen noo- 3» digen voorraad en ververfching in gereedheid te heb- ze ben; het bloeide door een ryk vertier. De me- s» nigte der Zeevaarenden, die deeze veilige Legplaats s» verkoozen, klaagden over het onzeker beftellen, en de ze lioogloopende Brievenport, aan- en van de Schepen ag- s terde Horst liggende ; de Boekhouders en Reeders vonden de Naamen der aldaar invallende of van daar vertrek- s» kende Schepen, of geheel niet , of zo Bebreklyk, op- $» gegeeven , dat het niet weinig belemmerings veroor- 5» Zaakte. Overzulks werden Commisfarisfen der Posteryen » van Holland en Westfriesland , op een fchriftlyk ver- »» zoek van veele Kooplieden en Schippers, te raade, om à» ib Wynmaand dee: aars, (MDCCLX) voor reke- » ning van "t Gemeene Land, een Postfchuit aan te leg- n, bepaald om de ‘Brieven aan de daar leggende hepen te brengèn, en "er van af te haalen, als mede Naamen van de daar aangekomene, cn van daar af- zeilde, Schepen op te neemen, ten cinde ze mede op » Zie de Verhandeling van de Hol. Mactjehappy der, Wietenfe Haarlem , XXI Déd, bl. 195 , na. ` hap VADERLANDSCHE HISTORIE. ZOJ aa de Lysten der Zeetydingen konden geplaatst : wor- ? , Het liet zich aanzien of men deeze gunílige gelegene wn heid en veilige Legplaats zou te raade houden , door ə» die Zandbank te doen aanhoogen, en duin te vormen aa van het onderfchepte ftuivend zand, Van: den uithoek ,; der Horst af tot den 7exelfchen Wal , zette men ftroo- s, bosíchen ten dien einde, by het verhoogen en onderftui- » Wen voegde men er andere aan toe , en hadt, op- eenige en plaatzen, dit aangevangen werk, een oogfchynlyk ge-. (+) Medegedeelde Berigten, ——— De Heer jacos OTTEN HUS- LEY heeft in ‚zyn uitgewerkt Antwoord aan de Hollend/che Maat- Jehappy der Weaen[chappen te Haarlem, op eene vraag wegens de Fexelfche Zeegaten, eene waarneeming, die ons tot deeze gedagten opleidt. ,, De Aftekeninge van de Horst," (zegt hy, wyzende op Plaat 1 en IL,5.,, toonen ons duidelyk, dat dezelve door de fchuu- » n. van de Stróomen aan de Zuidzyde, dat is na den Hel- en derjchen wal , important.is afgenomen, en daar en tegen der- v zelver rug, met egn ronden hoek, tegen het Nieuwe of Noorder- - p gat uitfteckt, en derzelver aanwinning aldaar toent genoeg- . Ss A » Zaam , 592 VADERLANDSCHE HISTORIE. Her LXXXVII Boek fchetst hoofdzaaklyk de nieuwe woor. flagen der Vredesonderhandelingen tusíchen de Oorlogene de Mogenheden , hoe ze geftremd, afgebroken , weder aangevangen, en vanden vrede gevolgd werden; hoe de Vriendfchap tusfchen deezen Staat en Engeland herleeft ; Capitein pgDRL's moedig gedrag ; °t geval van Jonkheer ONNO ZWIER VAN HAREN; de inleiding van WILLEM De V ter hooge Vergaderingen, om 'er, onder den eed van Geheim- houding, Zitting te neemen; de zwaare Bankbreuken in MDCCLXIII ; de Kerktwisten in Zeeland, in Friesland; de verongelyking des Graafs vau wARTENSLESEN, onzen Gezant, en het handhaven zyner zaake; 't Gefchil tus- fchen de Staaten van Utrecht en Directeuren der Socie- teit van Suriname ; de Watersnooden in Gelderland en Overysfel. In het LXXXVIII Doek vinden wy , om alleen het voor- naamfte op te noemen , behandeld het Gefchil tusichen de Nederlandfche en Engelfche Oost - Indifche Maatfchap- pyen; de gevaarlyke opftand op Rio de Berbice; het be- willigen der Staaten van Molland in eene. vermeerdering van de Landmagt, mits er een vaste post op den Baart van Oorlog, voor den Zeedienst, gebragt wierde. De op- roerige Beweegingen en Godsdienstftoorenisfen der Pro- teftanten te Vaals, van hooger hand geftuit. De handelin- gen in Friesland omtrent den Eerw. c. T. DE cock. Het ntwerp in Friesland, om de Meerderjaarig-verklaaring des Erf(tadhouders één Jaar te vervroegen. De Dood van MARIA LOUISA, en hoe de Prinfes van NASSAUW WEIL- BURG, naa den dood haars Grootmoeders, de Magiftraats- beftelling in de Frie/che Steden , aanvaardde.. De even aangeftipte byzonderheid van de pooging in Friesland , om des Erfftadhouders Meerderjaarigheid, één Jaar te vervroegen, zullen wy uit dit Boek overneemen. ‚> By het Reglement van Voogdyfchap was in Friesland , en ECH als in de andere Gewesten, de Meerderjaarigheid an des Erfftadhouders bepaald op. den vervulden Ouderdom an van Achttien Jaaren, en hadt men aan Mevrouw: de | sn ETN- » Zaam, dat het zelve Gat, dagelyks, in vermogen moet verliezen , » En allengskens zal verzanden, waat door te vreezen Waat, dat e hetzêlve door den tyd geheel zal toeloopen „en de Horst aan de Haax zal vastgehegt worden." Verh. der Maatfchappy, XXIII D. . 23. y VADERLANDSCHE HISTORIE» 593 an Princesfe , eerfte Douariere van Orange en Aaen, an tot dien tyd toe, de Raadsbeftellingen in de Steden an met den aankleeve van dien, opge raagen (*). Men an berustte in die Schikkingen , zonder eenige gedagten, ae dat "er indragt op zou gemaakt worden. Dan, één der am Volmagten in de Kamer van het Kwartier der Zevenwou- an den bragt den vierden van Lentemaand eenige ftukken ` > te berde, die ongelegenheden zouden kunnen baaren , y, indien “men langer verwylde met die Meerderjaarig- s verklaaring , en ftelde voor, het daar omtrent befloote- an ne in te trekken, en den eerstvolgenden Jaardag , wan- an neer zyne Hoogheid in syn Achttiende jaar zou tree- > den, te hepaalen tot het Tydperk zyner Meerderjaa- a, righeid; zich verzekerd houdende , dat de drie andere an Kwartieren, zonder twyfel, zich by den Raadílag van deeze Kamer zouden voegen. Zy lieten het bier niet an by; maar begeerden , dat van dit Befluit aan de overige ‚> Bondgenooten kennis zou gegeeven worden, en dezel- an Ve verzogt, om dit loflyk voorbeeld van Friesland te s, volgen; ten einde de Bondgenooten , allen onder één an Werkzaam Hoofd verzameld , te beter in-ftaat zouden s Zym, om zich tegen allen buitenlandsch Geweld te be- s» fchermen 5 voornaamlyk daar dit Hoofd eeu Vorst was, aa wiens Verftand en Bekwaamheden zyne Jaaren voorby 39 vlogen , en wiens groote Talenten en Bekwaamheden M rec aan alle kanten , met zó veel luisters , uitblone an ken. : an Op de omvraage van dit Voorftel in °t Kwartier der an Zevenwouden , verklaarde de Meerderheid der Leden an wel te mogen 'Ilyden, dat het onze Gecommitteerden in an het Mindergetal werd medegedeeld, -en vervolgens in s de drie andere Kwartieren gebragt , gelyk gefchiedde. 95 Zodanig een ftap kon niet verborgen blyven aa voor de oude Prinfesfe , die, deswegen hoogst verwon- » derd en misnoegd, de Gecommitteerden van het Min- aa dergetal ten Hove verzogt, aan welken zy hoofdzaaklijk, 5, te kennen gaf, dat het hun Ed. Mógenden niet vreemd » zou voorkomen, dat zy, in ‘haar geweeten overtuigd aa van de Landsmoederlyke zorge, en hartlyke zugt, met an welke zy , geduurende eene zo lange reeks van jaaren , an in alle gevalsverwisfelingen , en wel voornaamlyk , zints | aa de (*. Zie het XXII Deel onzer Waderl. Hiffwie, bl. 202, en hier boven, bl. 26, 894 YADERLANDSCHE MISTORIE. 39 LE de Acte yan Tutele, de belangen des Gewests hadt in agt genomen, verklaarde ten uiterftem verbaasd geftaan te hebben over het onverwagte Voorftel , in 't Kwar- tier der Zevenwouden gedaan, en door de Meerdere heid van 't zelve omhelsd?, om de Meerderjaarig-ver- klaaring van zyne Hoogheid één Jaar te vervroegen , zonder haar des vooraf eenige epeniug te geeven, of 'x gevoelen van den Erfítadhouder in te neemen. Zy hadt daarom niet kunnen afzyn, haaren Kleinzoon terftond kennis te geeven van deeze byzondere (tappen des Kwartiers van Zevenwouden, en te verzoeken Hoogstdes- zelfs meening daar op te mogen verftaan; en kon zy, den inhoud van het antwoord des Stadhouders mededee. lendé, verzekeren, dat zyne Hoogheid zeer misnoegd was over het Voorftel , en 't zelve aanmerkte als zeer evaarlyk zo voor den Staat, als voor Hoogstdeszelfs erfoon. en zeer hoonende voor haare Hoogheid ; wes- halven de Prins verzogt, dat haare Hoogheid wilde medewerken , ten einde dit Voorftel by de Staaten niet mogt worden vastgefteld ; waar uit bleek, dat de Stadhouder zich ftipt dagt te houden aan de genomene Befluiten , omtrent het Stadhouderfchap „en zich , naast GoD, op dezelve, gelyk ook op de Acte van Tutek , als een vast anker, verliet: ja, zelfs voor zyne Vrien- den niet kon houden , die eenige verandering daar in voorftelden , of het beftonden zulke gewigtige Staats- befluiten, met eenpaarigheid genomen, b eerderheid in één Kwartier te veranderen. Zy twyfelde. over zulks niet. of de Staaten zouden van gedagten weezen , dat het Kwartier van Zevenwouden behoorde. voorgefteld te worden , om van het voorbaarig Voorftel af te zien, en 't zelve in te trekken; en, byaldien dit onverhoopt, mogt worden afgeweezen, dat dan de Staaten der an- dere Kwartieren niet zouden goedvinden tot hetzelve. toe te treeden 5 maar 't zelve ten eenemaal te verwer- en. P Het verzoel$ der Vorftinne, om de Staaten het Ge- fchrift, welks inhoud wy mededeelden, over te leve- ren, werd volbragt , tn gaven zy tevens berigt van hun wedervaaren ten Hove. De Kwartieren van Oostergo, Westergo en de Steden , gevoelig aangedaan over de zorge , yver en waakzaamheid van haare Hoogheid , verklaarden, verwonderd te zyn. zo over het Voorftel zelve, als dat het by de Meerderheid van het Kwar- | l an tiet VADERLANDSCHE . HISTORIE. 595 s, tier der Zevenwouden, ter overweeginge van de andere an Kwartieren gebragt was., zonder te vooren , omtrent an tene zaak van die aangelegenheid, het gevoelen van an den Prins Erfftadhouder , en van de Prinfes Douariere s, gevraagd te hebben:: dat zy het Voorítel aanzagen als ` za ftrekkende om 's Lands bepaalde De(luiten te verbrees an ken, en der Vorflinne , de het zeker niet verdiende, an dat men zich van haar zocht te ontdoen , eeh regt te ze Ontneemen, haar, naar ryp overleg, met éénpaarigheid ss van Stemmen, by het Reglement van Voogdyíchap op- .s, gedraagen ; waarom het Kwartier der Zevenwouden ver- s, Zogt werd, "t zelve als onaanneemelyken beledigend voor an beide de Hooge Perfoonaadien weder in te trekken.’ Gelyk gefchiedde, zo dat het als nooit gedaan werd aangemerkt (*). , , (*) Nederl. Faarb. 1765. bl. 159, ens. Vaderlandsch Woordenboek door jacobus ok. Agttiende Deel (GH--GYZ.). Met Kaarten, Plaaten en. Pourtrai- sen. Te Amficldam, by j. Allart, 1288. In groot octavo 393 blads. Nw het gewoone beloop van dit Werk, behelst het agt« tiende Deel, weder een aantal van byzonderheden no- ' pens verfcheiden onzer Nederlandfche Gewesten , Steden en Dorpen in dezelven , mitsgaders beroemde Mannen, die, in verfchillende betrekkingen, 'er in gebloeid hebben. Om den Leezer nogmaals een artykel uit het zelve mede te deelen , zullen wy ons bepaalen tot het geen ons de Opítel- ler, in de befchryving van 'sGravenhage, meldt, wegens een Regeerings-Collegie , bekend onder den naam van de. Societeit van "s Fage; een Collegie, dat te meer opmerking vordert, om dat er geen van dien aart ergens „ dan alleen in de Maag/che Regeering, plaats heeft; waar van ons hier het volgende beknopt verflag gegeeven wordt. an Vooraf (taat ten deezen opzigte aan te merken, dat-de Haag, van oude tijden af, tot ny toe, beftaan heeft uit tweederlei foort van Ingezeetenen: te weten, uit Edelen e Suppoosten, die onmiddelijk tot den Hove van Holland behooren, en uit Ambagts- en Neeringdoeude Perfoonen,, die aan het Geregt van den Haag onderhoorig, en het zelve enderworpen zijn. Wij zullen ons hier niet inlaaten, tot een ` Graaff 596 VADERLANDSCH WOORDENBOEK. een onderzoek, of 'er nog een derde foort van Inwooners zij, onderfcheiden van de twee bovengemelde; als mede, onder welk Regtgebied of beheering dezelve eigenlijk zou- den behooren: waarover, tusfchen het Hof en de Magitraac van den Haag, al voorheen verfchil is ontítaan , "t welk toc op deezen dag, voor zoo veel wij weeten, niet is afgedaan. En dewijl binnen den Haag ook is geleegen een groot ges deelte Graaflijke grond, waar van de beheering (taat aan de jkheids Rekenkamer , die voorheen met het Hof zoo- danig was vereenigd, det geene saaken , die cenigzints haare betrekking hadden tot de Graaflijke Domeinen en Ge- megtigheden, voor den Hove wierden gebragt, verhandeld en daan, ten zij daar bij en over werden geroepen die yan de Rekeningen in deg Hago , vind-men dienvolgens ook, dat zij, als Raaden, onder die van den Hove, in oude Memoriaalboeken vermeld worden. » Door drie afzonderlijke Amptgenootíchappen , waar van het eene over des anderen onderhoorigen geen zeggen had , of eenig gezag kon oefenen , kwamen voorheen, als de nood het vorderde, bij den anderen, om de zasken, het algemeen welzijn van den Haag betreffende, te beflegten, maakten Ordonnantien , enz. Nogthans maakten dezelve tot nog toe geen vast lichaam uit. Maar met Let uitbrecken der beroerten, in 1572, door gantsch Nederland, en toen alles moest opgezet werden om de Vrijheid te bewaaren , moest de Haag ook zijn aandeel dràagen. Doch, naardien de Magiltraat over de Edelen en Suppoosten aldaar, die onmiddelijk onder het Hof van Hokan? ftonden, geheel geen regtfpraak had, vervoegde zich dezelve bij de voornoemde Kollegien , om gezamentlijk middelen te beraamen. Bij deze drie kwam, in het jaar 1584, de Hooge Raad, als een vierde Genootfchap, niet uit eigene beweeging, of uit hoofde, dat de gemelde Raaden eenige Jurisdictie hadden , als een Hof van Hooger apél, maar als door de Staaten daar toe genoodzaakt. Deeze vier Kollegien vereenigden zig, in den jaare 1586; werdende, naderhand, door de Staaten van Holland, in verfcheidene gevallen, erkend en ter Ver- gadering befchreeven; "t welk geduurd heeft, tot kort na jaar 1600. "Er vielen, echter, nu en dan, eenige ge- len voor, die, eindelijk, in het jaar 1603, aan goede men gefteld werden , waarbij de Societeit haare Hte verkreeg; wordende, aan die van den Haag, bij zitfpraak, uit de inkomften van de Societeit, toegelegd + fomme van sooo guldens, die, naderhand, vertoog: VADERLANDSCH WOORDENBOEK 597 is, met eene gelijke fomme. Bij de uitdeeling der Societeits- ningen, trekt de Magittraat twee vijfde, en de andere Kolle ien ieder een vijfde gedeelte. , Ín dien ftand bleeven,;de zaaken tot het jaar 1614, wan- neer ‘er nieuwe moeilijkheden ontítonden, die zo hoog ree- zen, dat de Magiftraat niet goedvond, op dien voet, lan- ger in de Societeit te blijven, Doch, na de veranderin- gen , en 1618 en 1619 voorgevallen , vereenigde zich de- zelve wederom in het jaar 16822. - zm Deeze Societeit , zo als wij gezegd bebben, is zaamen- voegd uit vier Kollegien. Derzelver Leden komen niet Collegialiter bij den anderen; ieder van dezelve zend zijne Gevolmagtigden ter Socicteit:, te: weerten , de drie Voorzit. tende Kollegien ieder twee, en de Magiftraar drie; maaken- de te zamen een getal van negen perfoonen. -De tijd hunner bijeenkomfte is niet bepaald. Hunne Vergaderplaats is ia het vertrek van de Graaflijkheids Rekenkamer; welk ver trek, in het jaar 1681, op kosten van de Societeit, daar toe is bekwaam gemaakt. Dit Kollegie heeft een eigen Secrete- ris, die de Vergaderingen bijwoont, en verders alles. were rigt, het geen tot het Ampt.van zoodanig een Amptenaar behoort. Hun Tijtel is le- Mogende Heeren. Deeze Societeit verrlat, in 'sGravenhage, al wat de Magiftraaten in andere Steden doen. Zij Delt de Ontvangers aan van den honderen en tweehonderílen Penning, als mede- van extraordinaire Verpondingen; zij: heeft het beftier over de Nieuwe Kerk, en voert het bewind over de Brandípuitem en Brandfchouw , als mede over de Lantaarnen , in Haag; felt een Hoogleeraar iu de Ontleedkunde aan; heeft het regt om een Burfal, in het Theologisch Collegie, te Leijden, te benoemen. Ook behoort aan dezelve de ver- fterking van den Maag , waar aan zij, meer dan eens, de hand gelegd heeft , doch telkens is verhinderd geworden. Ook zijn, meermaalen, door dezelve, waardgelders aange- nomen. De Armen van den Haag hebben , verfcheiden msalen, reden gehad, om op de milddadigheid der Societes te roemen. Eindelijk trekken de Haagfche Predikantem, van dezelve, jaarlijks , boven hunne gewoone Wedde, soo (*), en die van Scheveningen , één honderd guldens.” "» d'Ee Baehiens goo Guldens, Kork), Geogr. lide S. 13%. £ Li Res ' Ze £98 Ji Ph VAN 6WINDEN Redevoering en Aanfpraak ; ter Inwyding van het gebouw der Maatfchappy Felix Meritis, te Amflerdam, gehouden op den siflen: October ,; en ifen November 1788. door Je H; VAN SWINDEN , Hoogleraar de de Wysbegeerte, Wis- Natuur en Stertekunde, aan de Doorluchtige Schoole te Amflerdam,: Medelid van verfcheiden Acade- mien en Geleerde Genootfchappen , en Honorair Lid dee- zer Maatfchappy. Te Amflerdam by G. Warnars , 1789. ih groot 8vo. 184 blads. B’ gelegenheid dat ons deeze fraaije Redevoering en Aanfpraak , van den Hoogleeraar VAN SWINDEN , in handen komt , meenen wy ongen Leezeren vermaak te zullen doen, met hen eene Schets te geeven, wegens dem Oorfprong , voortgang, en tegenwoordigen ftaat deezer Maatfchappy ;' welke [chets wy uit- het Voorbericht tot deeze Redevoering; als ook uit de Redevoering zelve, en "nit eenige echte berichten, opgemaakt hebben. De Maatfchappy Felix Meritis is haare geboorte ver- fehuldigd , aan wylen den viytigen Heer WILLEM WRITS ; en werd in den jaare 1777, op deù rten November, doot veertig Liefhebbers van Weetenfchappen en fchoone Kun- ften iu Amflerdam, gevestigd; welke eerfte Leden ook daarom nog Ledenítichters geheeten worden; zynde Ter op beden nog maar agttien van dezelve in leven. Deeze Leden, oordeelende dat 'er niets pryswaardiger is dan zich verdienftelyk te maaken , en zyn geluk zo wel in aanhou- dende'poogingen om verdienftelyk te worden , als in ver- dienflen zelf te zoeken , koozen tot hun zinfpreuk , de woorden FELIX MERITIS , dat is , gelukkig door verdien fien © niet om dat zy oordeelden reeds verdienftelyk , en door de verdienften zelf gelukkig te zyn, maar om dat zy zich het geluk ; dat door waare verdienften verkregen word , tot een beftendig doelwit voorítelden ; en plethtig voor- namen ; alle hanne poogingen aam te wenden , om hetzelve -&mnaal te bereiken. - Hoewel alle de Ledenftichtets door gelyken yver tot Wetenfchappen en Kunfteu, in het oprichten deezer Maat- fchappy gedreven werden, beoefenden zy echter niet allen dezelfde takken ván Studie. Zy-begrtepen dus ligt ; of dat zy de Weteníchappen flechts zeer oppervlakkig, en is het algemeen maesten behandelen, of dat zo iemand hun-. her eenige meer gtondige Verhandelingen , over deezen of p gec REDEVOERING EN AANSPRAAK. — 599 geenen tak van Weteníchap, voorlas, allen, die in den- zelven niet'genoegzaam ervaaren waren, hoe groot ook hune ne kundigheden in andere takken zyn mogen, weinig ver- maak, geduurende die voorlezing zouden kunnen genie- ten, en weinig nut uit dezelve trekken. Deeze rede deed hen befluiten zich in Departementen te verdeelen , ten ein- de de Wetenfchappen en Kunlten, met meerder nut en naar behooren, te kunnen beoefenen. Het eerfte Departement , dat, volgens dat be(luit tot ftand kwam, was het Departement des Koophandels, onder het welk men ook de Zeevaart- en Landbouwkunde rekent. Men bedoelde reeds in den beginne , al wat de uitbrei- ding en de volmaaking van den Nederlandfchen Koophan- del, de Fabryken , Zeevaart , en andere bronnen van 's Lands welvaart, betreft, by de hand te vatten, door overdenkingen , gefchriften , ja zelfs door uitdeeling van pryzeu, te bevorderen. Doch, op verzoek van den Oprich- ter des (Ekonomi(íchen Taks, den Heer VAN DEN HEUVEL, vond men goed, de daadelyke uitvoering uit te ftellen, tot dat men het eeríle Programma, dat de Hollandfche Maat- Íchappy der Wetenfchappen op dat onderwerp ftond uit te geeven, zoude gezien hebben. Men befloot, in 't ver- volg van tyd, zich met dergelyke onderwerpen, op eenen anderen voet, dan den (Ekonomiíchen Tak, bezig te houden, en dus kwam men tot de befchouwing van alle de hoofdtakken des Koophandels; den aart der byzondere .Fabryken, en de Werktuigen daar toe gebruikt worden- de ; de Zeevaart , en het geen tot het bouwen, beftuu- ren , en beveiligen der Schepen behoort, enz. Waar toe verfcheiden aauzienlyke Kooplieden de beste midde- len aanwendden. Men verzogt den Heere 0.: BRENDER à BRANDIS, tot een yverig medewerken in deezen; welke dan ook, na de grondbeginzelen der Zeevaart- en Aard- rykskunde , in dat Departement voorge(teld te hebben, zich voornamenlyk met de gefchiedenisfe van den Neder- landfchen Koophandel bezig houdt; hebbende, in de laatíte drie jaaren, ook eenige Verhandelingen van hem, als mede: van de Heeren w. w. BEKMAN, H. SPILLE, Je BOUMAN ` EGBERTUSZ. , A. FOKKE SIMONSZ. a D. VAN HINLOPEN en M. NIEUWENHUYZEN in "t licht gegeeven: van welke wy seeds grootendeels verlag gegeeven hebben, in onze Nieu- we Algem. Waderl, Letterocf. , lide Deels Jëe Stuk, blads. 126. . Met was niet enkel tot de Maatfchappy zelve, dat de IN, DEBL, NN ALG. LETT. NO. 14. Tt yver ( 6oo Je H. VAN SWINDEN yver van het Departement des Koophandels zich bepaal!e; neen, het ftrekte zyne gefchenken dok tot het Zeck, ol voor de Zeevaart uit; wordende aan het laatfte, door ge- melde Departement, een kunítig zilveren Beker, door een der Leden vervaardigd, gefchonken ; ten einde die kwee- kelingen, welke het geheele jaar door het meest uitgemunt hebben, op den Verjaardag van den Slag op Doggersbank , een teug Wyn te laaten drinken. Benevens eenige andere blyken van genegenheid. : Op het einde van het jaar 1777, was het Departement der Natuurkunde ook reeds in volle werkzaamheid : de Leden werden van tyd tot tyd talryker , en bezorgden ee- ne fchoone verzameling van werktuigen, onder welken men eenige aanzienlyke geíchenken telt. Naauwlyks had men zich eenigen tyd met het doen van Redevoeringen, en van Proeven, bezig gehouden, of men begreep, dat een gron- dig en geregeld onderwys, in de Natuurkunde, van een groot nut zoude zyn; men verzogt den Heer ne dien taak op zich te neemen 5 en zyn onderwys deed wel haast nieuwe behoefte ontdekken, die men te vooren niet gemerkt had. Men zag nu dat de meeste deelen der Na- tuurkunde niet naar behooren behandeld kunnen worden, en dat anderen geheel onaangeroerd moeten blyven , zo lang men geene genoegzaame ervarenis in de Wiskunde verkreegen heeft; en dit gaf aanleiding, dat men de Heer DPE HARTOG verzogt, om, des Dingsdags , ook voor het Departement der Natuurkunde, de Wiskunde te enderwy- zeu: waar door de. Leden thans in ftaat gefteld zyn, om eene aaneengefchakelde voorftelling , in welke de Wiskuz- dige bewyzen met de Proeven gepaard gaan, by te woo- nen. Zedert drie jaaren heeft men ook, den Zomer door, in dit Departement gewerkt; en het nieuw gebouw is zodanig ingericht. dat men , behalven het Muzeum, nog een afzonderlyk vertrek heeft bezorgd , gefchikt tot het gereed maaken van zommige Proeven, of het doen van anderen , die een geruimen tyd vereifchen , eer zy afge- lopen zyn. Waar by dan nog de Chemitche Werkplaats , of het Laboratorium, het Astronomisch Obferyetorium , en het aantal keurige werktuigen der Maatíchappy „ veel nut doet verwagten. : Het in rang volgend Departement , zo verre de oud- heid of oprichting aanbelangt , is het Departement der Tekenkunde. In dit Departement , dat onder dien zedi- gen tytel in de daad de beveffening der Teken-, Schil REDEVOERING RN AANSPRAAK. 6or der-, Graveer-, Deeldhouw-, Boetfeer-, en Bouwkunde, en van alle de Wetenfchappen , die daar mede verknocht zyn, ten doelwit heeft, zyn, zedert de eeríte oprichting , merkelyke verbeteringen gekomen , zo dat men niet meer enkel naar Pleister, of naar gekleedde leevendige modéllen, tekent 3 maar zelfs twee lieden in dienst heeft , die tot naakte modéllen verftrekken ; waar door dit Departement dan ook, van nog geen twaalf leden, tot vyftig Effective, en twaalf titulaire leden is opgeklommen , onder welken omtrent dertig werkende leden zyn; en daar onder zeer groote Kunftenaars. Het Departement der Muzyk was ook reeds by de op- richting der Maatfchappy in (tand: en, geen wonder! dat men, na de geheele week in de bezigheden des beroeps, en de befchouwing van Wetenfchappen en fraaije Lette- ren doorgebragt te hebben, zich eenen avorid , door de ftreelende uitwerkzelen zocht te vermaaken , en der fchoo- ne Sexe gelegenheid verfchafte , om daar by tegenwoordig te zyn. De fchoone Zaal, en de uitmuntende Kunftee naars , cok in dit vak , hebben deeze Maatfchappy ver= fcheidene hoorders en hoorderesfen verworven. In, den Jaare 1779 , werd het Departement der Letter : kunde , door vyf Leden uit het Departement des Koop- handels , opgericht. Dit Departement , dat zich met Dicht-, Taal-, Gefchied-, en Oordeelkunde, gelyk ook met Wysbegeerte en Welfpreekendheid , bezig houdt, is nu. 