Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
deze sterkte 1. Alzoo in de hoop op het bezit van een vast punt op de Eems teleur- gesteld, kwam Spanje met eene nieuwe aanvrage tot Duitschland. Bij de zamenkomst in Julij (1695) tusschen TILLY, WALLENSTEIN en den Spaanschen Gezant te Duderstadt, was er sprake van de inruiming van Lubeck. Door middel van de Hansesteden verlangde Spanje eene Duitsche vloot te stichten, ten einde de Nederlandsche en de Engelsche scheepsmacht te bestrijden 9; doch ook dit plan moest falen: de macht des Konings van Denemarken, krachtig door Frankrijks geld ondersteund, dreigde, en de Staten-Ge- neraal bewerkten de Hanse door hunnen afgevaardigde уозвексет, die haar de keuze van de partij, aan wier zijde de Staten stonden, als de braafste en minst hagchelijke voorstelde 5. | De beweging, door ті,178 troepen gemaakt, bracht, daar zij Ravensberg en де Mark bezetten, zijne macht aan den Rijn 4, De eerste, die hierdoor bedreigd werd, was mans- Beschikkingen FELD, en hoe weinig was hij tegen eenen ernstigen aanval bestand! Door Gecommitteerden ven En wane van de Staten-Generaal vergezeld, die zorgen moesten, dat hij onze grensbewoners geen "12: (е grooten overlast aandeed, was hij naar de omstreken van Rees getrokken. Het kre- diet der Staten en de hem door Engeland beloofde sommen, telkens door Hun Hoog Mogenden voorgeschoten, hielden hem staande. Venetië verstrekte geene gelden meer 5. In weerwil van alle zorgen, verliep het leger; de beste bestanddeelen wilden niets meer van hem en van zijn krijgsbevel weten: een duizendtal Schotten, die zich van hem had- den verwijderd, kwamen onverwachts te Rotterdam aan om naar hun Vaderland terug te keren. Het overschot was een zedelooze hoop. Er was, schreven de Nederlandsche Gecommilteerden, HUYGENS en CLANT, geen order meer onder hen te houden; de officieren hadden reden om te vreezen, dat zij door hun eigen volk aan den vijand over- geleverd zouden worden. Hun gedrag bracht tegelijk de krijgstucht van onze troepen in Duitschland in opspraak, en de Keurvorst van Keulen klaagde, dat onze soldaten met die van mansrety de ingezetenen oppakten en op rantsoen stelden. Eenige Compagnién Nederlandsche ruiters, heette het, waren handdadig geweest bij de plundering van Or- dingen door Vorst сивізтілАх van Brunswijk. Toch moest deze bende voor den honger behoed, en ten dienste van de Noordsche Koningen, die bij hunne krijgsplannen op MANSFELDS ondersteuning rekenden, gespaard worden. Voor тплл, die omstreeks het midden van Julij (1625) een kamp bij Bielefeld betrokken had, moest mansrexp in veiligheid gesteld worden. Men wist daartoe geen beter middel, dan hem de rivieren 1 Resol. Stat-Gen. 19 Junij, 1625. з о. zoer, Tilly und Gust. Adolf, 8. 375—378. 3 Resol. Stat.-Gen. 26 Junij, 1625. 4 Resol. Stat.-Gen. 14, 24 Julij, 1625. 5 Resol. Stat.-Gen. 31 Maart, 1625. ПІ Derr. 4 Sruk. 15 1625— 1627. Staat van het geschil wege het gebeurde Amboina. 98 ALGEMEENE GESCHIEDENIS af door ons land naar de Wezer te vervoeren, waar hij zich met de Deensche macht kon vereenigen 2. Daar alles zich tot eene dubbel hardnekkige algemeene oorlog zelte, zoo ving men ook weder te Constantinopel de oude bemoeijingen aan, om den Vorst van Zevenbergen, BETHLEN GABOR, op te stoken, ditmaal, eensdeels, opdat hij den Koning van Polen zou be- letten zich ten behoeve van den Keizer tegen de Noordsche Vorsten te doen gelden, en, anderdeels, opdat hij den Keizer in Hongarije werk mocht verschaffen. De Staten on- dersteunden deze pogingen van den ijverigen HAGA met hunne brieven 2, Te midden van al deze oorlogsplannen en geruchten en de daarmede vermeerderde aan- sluiting tusschen Engeland en de Vereenigde Provinciën, sliep de zaak van Amboina niet, schoon, gelijk van zelf spreekt, thans de toon der Engelschen vrij wat lager gestemd was en hunne eischen op verre na zoo overdreven niet meer waten. Eerst toen de zending van het buitengewone Gezantschap beslist was, begon CARLETON te weder van die zaak te reppen 8. Vroeger zouden dezulken, die dat openlijke bewijs van de naauwe vereeniging met dat Rijk te sluiten liever verhoed hadden, gaarne heb- ben gezien, dat de zaak van Amboina ongenoegen gebaard en de afreize van JoAcuIut zonder buitengewone Gezanten nevens hem bespoedigd had. Dus werden toen ge- ruchten uitgestrooid van Engelsche schepen, die op onze Oostindievaarders loerden, en de Staten van Zeeland namen daaruit aanleiding om op золсніміѕ vertrek aan te drin- сеп 4, — Nu carreron weder eens de oude grieve ophaalde, begon hij met de verkla- ring, dat de Koning voldaan was over hetgeen van wege de Staten geschied was en met hun besluit om recht te doen. Zijne Majesteit zou den tijd afwachten, dat de gevangenen hier gebracht zouden zijn. De Staten, namelijk, hadden beloofd, dat de rechters van Amboina hier ter verantwoording zouden komen. Voorts werd zonder verder verwijl op drie punten voldoend antwoord gevraagd, ten einde eene dergelijke rechts- pleging in de toekomst verhoed mocht worden 5, — Den Staten moest het aangenaam zijn, zoo de Compagnie op die punten eenige genoegdoening kon geven, mits zij met de handhaving van het Nederlandsche gezag in Oost-Indië strookte, en de Bewindhebbers op hunne beurt hadden alle reden om het Land niet in moeijelijkheden te brengen: immers zouden zij anders de ondersteuning der Staten gemakkelijk hebben kunnen ver- beuren, die zij bij het voortduren der klachten van eenige participanten nog altijd noodig hadden. Dus was het niet onwaarschijnlijk, dat men, voor zoo lang het duren ' Resol. Stat.-Gen. З, 8, 14, 16, 18, 23, 24, 26 Julij; 1, 9 Aug.; 20 Sept. 1625. Brief т. LANGERAK, van 12 Sept. 1625. 2 Resol. Stat.-Gen. 15, 16, 22 Mei; 2, 30 Junij, 1625. 3 Resol. Stat.-Gen. 29 Mei, 1625, 4 Resol. Stat.-Gen. 12 Mei, 1625. 5 Resol. Stat.-Gen. 29 Mei, 1625. DES VADERLANDS, 99 ee | zou, tot eene schikking zou komen, Werkelijk gaven de Zeventienen toe op het 1623 eerste punt, dat de Engelschen vrij uit Jacatra zouden mogen vertrekken, zonder dat 1927, 21, onder voorwendsel dat zij hunne schulden niet aangezuiverd hadden, zouden terug- gehouden worden. Ook het tweede punt, hetwelk de jurisdictie betrof, scheen geene zwarigheid te zullen baren, en omtrent het derde punt werd de volgende voorslag schriftelijk ingediend, dat de Engelsche Compagnie forten zou mogen bouwen op alle plaatsen, waar haar zulks goed zou dunken, mits niet op де Molukken, Amboina en Banda, noch binnen het rechts- en grondgebied van de Nederlandsche Compagnie, of binnen de 10 Duitsche of 50 Engelsche mijlen afstands van onze forten, en mits ook wij nieuwe forten op gelijken afstand van de Engelsche zouden mogen aanleggen 1. Zoo kwam onze Compagnie tot grooter inwilliging, dan waartoe zij zich tot nog toe had kunnen verstaan, De reden was tweeerlei: vooreerst had zij, nu de Engelschen tot de oorlog tegen Spanje schenen besloten te zijn, niet meer te duchten, dat zij ons in de Oost aan Spanje zouden willen verraden; ten tweede hoopte zij aldus te verkrijgen, dat de door Engeland genomen maatregelen van bedwang ophielden, die haar noopten bare schepen » bij Noorden om” te laten varen 2. Niettemin de Engelschen te vergunnen forten op de Molukken, Amboina en Banda te bouwen, zou, docht haar, gelijk staan met het prijsgeven van ons gezag in die gewesten: de Engelschen behoorden zich te- vreden te stellen met het hun verleende derde van den belangrijken handel van die eilanden, op welke wij ons met opoffering van geld en bloed hadden gevestigd, terwijl | het den Engelschen ingeruimde voordeel dezen niets gekost had 3. Evenwel hoe groot ook de inwilligingen waren, welke zich de Nederlandsche Oost-In- dische Compagnie getroostie, CARLETON wilde niet beloven, dat zij in Engeland voldoening zouden geven. Integendeel, hij gaf te kennen, dat wat er op de drie punten besloten was, aldaar slechts ontevredenheid zou kunnen baren *, Intusschen had hij reeds eene maand te voren volkomen volmacht gekregen om met de Gezanten der tegen Spanje en Oos- tenrijk gestemde Koningen en Vorsten over het sluiten eener alliantie te handelen 5, en toen hij die weinig bemoedigende verklaring, aangaande de Oost-Indische zaken aflegde, waren onze buitengewone Gezanten reeds naar Engeland op reis. Zij vonden ег het Hof ijve- worst der bui- rig oorlogsgezind. Op de rivier bewees eene menigte groote schepen, voor de vloot bestemd , tengewono Ne dat het met de uitrusting ernst was. De Koning drong bij het Parlement op spoed aan zanten te Zonden. bij het toestaan van gelden, enin dezelfde zitling, waarin KAREL I dit gedaan had, ver- geleek”de Bisschop van Lincoln, Groot-Zegelbewaarder, geheel Europa met den vijver 1 Resol. Stat.-Gen. 1, 6, 7 Junij, 1625. 2 Resol. Stat.-Gen. 7, 10 Junij, 1625. 3 Zie brief van de Stat.Gen. van 13 Jalij aan de Gezanten in Engeland, in het Journael van de Legatie, 1625. Ms. toekomende aan Mr. L. Ер. LENTING. 4 Resol. Slat.-Gen. 26 Junij, 1625. 5 Resol. Stat.-Gen. 26 Mei, 1625. 1625— 1627 Hunne eerste 100 ALGEMEENE GESCHIEDENIS van Bethesda, beroerd, naar hij hoopte, door eenen goeden Engel. Dadelijk bij het eerste gehoor, hetwelk zij bij Buckrnanam hadden, stelde de nog alles vermogende staats- gesprekken met dienaar hun de vraag voor, welk krijgsbedrijf men met de vereenigde vloot, als zij een- Engelsche Staats- lieden. maal gereed was, zou aanvangen: zich er toe te bepalen om op zee buit te maken, zou niet geëvenredigd zijn aan de verwachting van vijaûd en vriend, en veroveringen te maken, waarmede het Rijk beladen zou blijven, was niet raadzaam. Zoo zagen onze Gezanten zich zonder verwijl de verplichting opgelegd om te verklaren, wat de Koning van ons zou mogen hopen. Hun streven moest wezen, eene te meeslerachtige bemoefjing van Engeland met onze zaken te verhoeden. Uit de wijze, ор welke воскиснлм zich uitliet, bleek dat daarvoor gevaar genoeg bestond: zonder uitstel, zeide hij, — een half uur was thans kostbaarder dan anders eene maand, — moest er eene of- en defensieve alliantie worden gesloten, en die alliantie zou ten doel hebben, den Koning van Bohemen te herstellen en aan de Vereenigde Nederlanden een erkenden staat te verzekeren, waar- door vrede in de Christenheid zou gesticht worden. — Volgens deze voorstelling zou onze Staat op gelijke Що met den ongelukkigen razpen van de Palts gesteld zijn, en zich de rol van Engelands beschermeling moeten getroosten. Aan deze Mogendheid zou de schoone rol van verdedigster der ellendigen zijn opgedragen, en dat misschien nog wel zonder dat zij daarom openlijk met Spanje zou breken. Tegen zulke gevaar- lijke denkbeelden moest gewaakt worden, еп воммвгзошк. was er volkomen toe berekend. Op die vraag aangaande de bestemming aan de vloot te geven, verontschuldigden zich de Gezanten een bepaald plan voor te stellen: de bescheidenheid en de vrees van be- langzuchtig te zullen schijnen, zeiden zij, verbood hun zulks. Maar nader en met her- haling gedrongen, openbaarden zij deze meening, dat de Koning van Spanje op drie verschillende plaatsen kon worden aangetast, namelijk, in de West-Indién, in Spanje of in Vlaanderen. Voor eenen tocht naar de West-Indiën zou de vloot niet ruim genoeg van allerlei behoeften voorzien zijn; om vijandelijkheden op de Vlaamsche kust te be- drijven waren de schepen te groot: dus scheen er niets over te schieten, dan dat de vloot den koers naar Spanje wendde, om aldaar in de ééne haven na de andere ’s Ko- nings schepen te vernielen en hem alzoo met éénen slag te ontwapenen. Wilde Zijne Majesteit tevens eene landing doen in Spanje, of met een ander machtig leger in Viaan- deren, hij zou daarmede den vijand grootelijks in het naauw brengen. Maar het zou noodig zijn, dat de Koning, in plaats van de vloot, gelijk het voornemen was, op naam van den Koning van Bohemen te laten uitvaren, in Duitschland openlijk de banier van Groot-Britannië ontrolde, en voorts was het vooral vereischt te weten, of en in hoe verre Frankrijk zich door daden aan de zijde der bondgenooten zou plaatsen. — Deze taal geluigde van inzicht en bekwaamheid. Ten einde geen wantrouwen te verraden, werd van eene landing in Vlaanderen niet geheel gezwegen; door de vermaning dat de Ko- ning op eigen naam in Duitschland moest optreden, wilde men het gevaar voorkomen, DES VADERLANDS. 101 dat de Keizer op ons en niet op Engeland tevens de bemoeijing met de zaken des Rijks mocht wreken, en de vermelding van de noodzakelijkheid dat men zich van Frankrijks gezindheid vergewiste, zette de kroon op de behendige rede. Inderdaad het beste mid- del om aan de drukkende bescherming van Engeland te ontkomen, was dat wij ons even naauw aan de eene als aan de andere dezer Mogendheden aansloten. Bucxmanan scheen minder aan de aansluiting van Frankrijk te hechten: in dit Rijk, verklaarde hij, had hij veel weifeling aangetroffen; men had er geene ooren gehad naar zijn voor- stel om eene of- en defensieve alliantie te sluiten en Artois en Henegouwen met ge- meenschappelijke troepen te bezetten. Daarvan getuigde het antwoord onzer Gezanten. Zij gaven geene hoop op grooten steun van onze zijde: den Koning, zeiden 2), was het tot het bereiken van zijn doel voor- deeliger dat ons leger sterk bleef, dan dat het zich door verdeeling verzwakte, hetgeen het geval zou zijn, als wij hulptroepen by ’s Konings leger voegden. Terwijl eene En- gelsche krijgsmacht in Vlaanderen was, moesten wij den vijand op een ander punt bezig houden: dat was de ware manier, om den Koning bij te staan. Eerst wanneer de vijand al zijne macht hetzij tegen het Engelsche, hetzij tegen Ң Nederlandsche leger keerde, moest men de beide legers bijeenbrengen of den vijand tusschen twee vuren zien te krijgen. — Dit antwoord beviel den Hertog slechts ten deele: het was hem te ontwij- kend, te algemeen; hij verlangde, bij een bepaald plan van eenen Vlaamschen krijgs- tocht, eene juiste opgave, hoeveel krijgsvolk wij gezind zijn zouden bij ’s Konings macht te voegen, en om, zooveel in hem was, onze aansluiting aan Frankrijk te keer te gaan, bracht hij den toestand aldaar op nieuw ter sprake: alles, zeide hij, werd in Frankrijk op de onderdrukking der religie toegeleid, en hopen wilde hij, dat maurarx niet tegen Soubise zou vechten. — Bij een bezoek, dat de Groot-Kamerling, Hertog van Pembroke, aan onze Gezanten bracht, werd dezelfde aandrang herhaald: het was raad- zaam, voegde die staatsdienaar er bij, dat wij bij den jongen Koning de gelegenheid waar- namen, en met hem handelden, soo hef behoorde: kregen wij ten gevolge der oorlogsver- klaring van Engeland aan Spanje in onze oorlog eene aanmerkelijke verlichting, en zou, wanneer door de oorlog de handel op Engeland stilstond, alle handel ons toevloeijen, dan moesten wij er op bedacht zijn, den Koning zulk cen onberekenbaar voordeel te vergelden. — Het is duidelijk, wat de Engelschen beoogden: opoffering van onze onaf- hankelijkheid ten behoeve van den Koning. Alleen op deze voorwaarde, deed РЕМВВОКЕ 1625— 1627. 102 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1695-- gevoelen, kon клк I overgaan om de Provinciën bij te slaan: anders immers zou hij 1627. . . 1 1:. in onzen Staat zich een geduchten mededinger opkweeken, hetgeen toch niet van hem kon gevergd worden. — Hierop sloeg het antwoord, dat de Gezanten op zulke redenen gaven. Wij hadden, zeiden zij, geene macht om het immer zonder de Koningen, onze naburen, uit te houden. Dat wilde zeggen, dat de Koning in ons nimmer een mededinger zou hebben te duchten, dien hij slechts door de aanvaarding der soeve- reiniteit onschadelijk zou hebben kunnen maken. — Gelukkig, dat onze Staat nog eenen “Prins van Oranje bezat, die overgezet kon worden tegen elken vreemden Vorst, welke op het hoogst gezag in ons Land belust mocht zijn. Gelukkig ook, dat onze Gezanten voor den Engelschen invloed onomkoopbaar waren. Niet zij namen geschenken aan, maar de Engelsche Heren namen ze van ons aan: prachtige tapijten kamerbehangsels hadden de Gezanten medegekregen om aan воскгиснам "еп PEMBROKE aan te bieden, ter erkentenis van de ten vorigen jare gesloten overeenkomst. — Voor alle verleiding was ons Gezantschap veilig, met воммегзошк aan het hoofd, die, RICHELIEUS staal- kunde huldigend en daaraan als aan het eenige redmiddel voor Еигора uit alle ongelegen- heden geloovend, voor onzen Staat innige aansluiting aan Frankrijk verlangde. Tot in Engeland toe zocht hij de middelen om Nederland en zichzelven aan Frankrijk aange- naam te maken. Op zijn gedurig aandringen hadden de Staten hem een kostbaar ge- schenk in Шпуғааб en damast nagezonden voor наматеттв van Frankrijk, bij gelegenheid van haar huwelijk met кане, I 1, en aan beleefdheden jegens de Fransche Grooten, die de jonge Koningin naar Engeland geleid hadden, de Heren рв CHEVREUSE, VILLE- AUX-CLERCS en D'EFPIAT, lieten het onze Gezanten niet ontbreken. Ја, Ы) een tegen- bezoek, dat deze Heren de Gezanten brachten, bepaalden onze Ambassadeurs zich niet tot - aanbevelingen еп betuigingen, maar repten van een middel, dat de Koning van Frankrijk moest aanwenden om Spanje voor altijd te leeren, andere Vorsten met rust te laten. Het bestond hierin, dat die Koning de Spaansche schepen, als zij, met schatten be- vracht, uit West-Indiën terugkeerden, af moest snijden met behulp van eene vloot van 120 zeilen, waarvan tachtig onophoudelijk zee zouden moeten bouwen. — Op deze wijze zou Engeland niet uitsluitend de winst van de tegenwoordige uitrusting, juist ook van tachtig schepen, bejagen. Hunne audien. Na de eerste audientie bij den Koning, aan rouwbeklag en gelukwensching gewijd, қайы den Ko- hadden de Gezanten den 6%" Julij (1625) een nieuw gehoor om hunnen meer bijzon- deren last te openen. Zij kleedden alstoen hunne bedoeling in den vorm van een ver- zoek om bevestiging en, zoo het geschieden kon, uitbreiding van de bestaande alliantie. Veorts gaven zij den wensch te kennen, dat de Koning het onderhoud van mANSFELDS troepen op zich zou nemen, еп den Staten de tot hunne verpleging voorgeschoten gel- 1 Resol. Stat—Gen. 26 Junij; 12 Julij, 1625. DES VADERLANDS. 105 T_T den zou teruggeven. Ор deze vragen beloofde de Koning Commissarissen te zullen 1625 aanwijzen, met welke onze Ambassadeurs over de zaken zouden beraadslagen, en weldra 1627. werden BUCKINGHAM, PEMBROKE, CARLISLE, BROOKS en de secretaris conway als zoodanig benoemd. De laatste gaf zijn verlangen te kennen, dat onze Gezanten in de conferentie een korte memorie medebrachten, waarin zij van eene of- en defensieve alliantie als het doel van hunnen wensch zouden gewagen. De Gezanten echter, steeds schroomende, onzen Staat als hulpbehoevend en niet als hulpbiedend te doen voorkomen, sloegen dit stellig af. — Doch de conferenties zouden niet zoo spoedig eenen aanvang nemen. De ш Пе conferentics Londen heerschende pest, die den Koning met een deel der Commissarissen naar Hamp- biaen nog uitge- toncourt verdreef, was daarvan de openlijk erkende oorzaak; maar de blijkbare ongezindheid der Staten om zich blindelings aan Engelands leiding over te geven, en de innige zamen- werking, die er tusschen Hun Hoog Mogenden en de Fransche Regering ontstaan was, benamen aan de Engelsche Heren het noodige vertrouwen om met ijver de onderhande- lingen aan te vangen. Alle bemeeijingen bepaalden zich eenen tijd lang tot gesprekken met enkele staatslieden, die eene taal voerden, welke dezelfde strekking had als de vroegere redeneringen van BUCKINGHAM еп PEMBROKE, en dan ook evenzoo werd be- antwoord. Na het bericht, hetwelk onze Gezanten den 17% Julij uit ’s Gravenhage kregen, scheen het, alsof zij in het geheel niet tot onderhandelen zouden komen. Morron, zoo luidde dat bericht, had het voorstel gedaan om in „Holland over eene of- en defen- sieve alliantie te handelen. Dientengevolge verklaarden zij zich bereid om hun afscheid te vragen, en bepaalden er zich toe om aan den Prins zekere ontwerpartikelen over te zenden van een traktaat, zoodanig als zij uit gesprekken met de Commissarissen bespeurd hadden dat in Engeland niet onaangenaam zou zijn. De gezindheid van den Prins was, docht hun, waarborg genoeg, dat men bij de alliantie niet te veel aan Engeland zou toegeven. Dus meenden zij gerust te kunnen zijn op hetgeen er te ’s Hage zou vastgesteld worden, en intusschen was het hun niet ongevallig, dat zij de verpeste stad zouden kunnen verlaten, die al meer en meer door al wat aanzienlijk was, werd ge- schuwd. Van de eerste conferentie derhalve, die den 23sten Julij plaats had, maakten zij gebruik om de Commissarissen te verzoeken hun een gehoor tot afscheid te bezor- gen. Dit verzoek ontstemde de Commissarissen; zij zeiden niet te weten, dat мовтом zulk een uitgestrekten last had, dat hij niet gedurig nadere instructies zou moeten vragen, hetgeen natuurlijk veel tijd zou doen verspillen; bovendien de Koning had hem. reeds teruggeroepen. Het blijkt uit alles, dat nu de buitengewone Gezanten eenmaal in Engeland waren, de Engelschen het voor hunne belangen dienstiger achtten, dat te Londen met de tegenwoordige Ambassadeurs onderhandeld werd, dan te ’s Hage onder den invloed van den Prins. Ook sommeusprsk kenden zij als eene niet gemak- kelijk te winnen partij. Keerde deze staatsman naar Holland terug, dan werd, meenden 1695-- 1627. 104 ALGEMEENE GESCHIEDENIS FT zij, de kracht die hen tegenwerkte, verdubbeld. Veiliger achtten zij, den tegenstand verdeeld te houden en in Engeland te onderhandelen. — Intusschen de stand van zaken vereischte nader bericht uit den Haag, en де Gezanten zagen zich genoodzaakt, aan de besmetting blootgesteld, in Londen te blijven. In ééne week stierven aldaar 4855 menschen. Terwijl het Hof van Hamptoncourt naar Windsor, en van Windsor weder naar elders vluchtte, omdat zich telkens onder het hofgezin gevallen van pest voorde- den, en het Parlement naar Oxford verplaatst werd, kwamen onze Gezanten er thans rond voor uit, dat zij vurig naar de gelegenheid uitzagen om in een ander oord gehuis- vest te worden. Eindelijk was te Oxford eene woning voor hen in gereedheid gebracht, maar toen zij zich derwaarts op reis begeven hadden, was het Parlement aldaar reeds ontbonden, en werden zij weder naar Southampton verwezen, alwaar de Koninklijke Com- missarissen zich met hen zouden bevinden. Intusschen, namelijk, was het uitgemaakt, dat de onderhandelingen te °з Hage afgebroken, en in Engeland voortgezet zouden wor- Ontwerpartike-den 1, Daartoe kregen de Ambassadeurs de door hen opgezonden ontwerpartikelen met len tot eene of- en defensieve al. eenige aanmerkingen op enkele punten terug. Het eerste dier artikelen hield in, dat liantie, er eene of- en defensieve alliantie zijn zoude tegen Spanje, strekkende om den Koning van Bohemen te herstellen en Spanje's heerschzucht te weren. Daarna werd voorge- slagen, dat de alliantie zou duren, totdat de Koning van Bohemen hersteld zou zijn, en dat zij zou opengesteld worden voor andere Vorsten en Steden, daartoe binnen drie maanden bij Gezantschap uit te noodigen. Voorts werd onder anderen bepaald, dat, bijaldien de Koning met eene landingsarmee eene verovering maakte, hij die voor zich alleen zou houden, en deze buit niet als die ter zee gemaakt, naar evenredigheid van de bijge- brachte strijdkrachten zou worden verdeeld. Vele artikelen hadden de strekking om het verdrag dienstbaar te maken ter voorkoming van den overlast en de gewelddadig- heden, tegen welke onze schepen zich gedurig teweer te stellen hadden, bepaaldelijk bij de handhaving van “het recht om den handel van contrabanden door het bezoeken van verdachte bodems te keren. Ook zouden, volgens het ontwerp, alle maatregelen van wedervergelding wegens ’t gebeurde in de Oost-Indiën door dit verdrag van zelve opge- ~ heven zijn. DES VADERLANDS. ‘ 105 ten minste totdat de staat der Nederlanden verzekerd zou zijn; ook moest men, om den | 1095-- Keizer. niet in het harnas te jagen, vermijden aan den Keurvorst van de Palts den 1087, ще! van Koning тап Bohemen іе geven. Ten tweede, moest het artikel, hetwelk van den doortocht van een Engelsch leger gewaagde, worden weggelaten; althans moest men van dit onderwerp zoo weinig mogelijk reppen, en, zoo de Engelschen er van begonnen, moest men verklaren daartoe geenen last te hebben. Eindelijk, kantten zich de Staten aan tegen het denkbeeld, dat, zoo de Koning een krijgstocht in Vlaanderen beoogde, zijne troepen in Slaatsch-Vlaanderen landen zouden. Prins Mavarrs, zeiden zij, was steeds van gevoelen geweest, dat in zoodanig geval de Engelsche troepen tusschen Calais en Grevelingen moesten landen: Staatsch-Vlaanderen kon geen legers voeden, vooral wegens gemis aan drinkwater voor de paarden. Bovendien was een aanval op Gent of Brugge zeer bezwaarlijk, vooral sedert SernoLa eene vaart had gegraven, die de aannadering voor een leger aanmerkelijk bemoeijelijkte. — De aanmerkingen, door de Staatsleden in Kritiek vansox- MELSDIJK over de den Haag gemaakt, ontsnapten niet aan de kritiek van onze Gezanten in Engeland. wijzigingen, door бомивгзрик scherpte zijne реп, еп in den vorm van een vertoog aan den Prins schreef йе Банӣ: йе hij eene uitnemend gestelde beoordeeling. De Gezanten, dus schreef hij, zagen zwarig- voorgesteld, heid in het verlangen der Staten, dat de fnuiking van de heerschzucht van Spanje als het doel van den oorlog werd opgegeven. Immers dit zou den Koning van Groot- Britannië door Europa als eene aanmatiging worden toegerekend, even verwerpelijk als de gewraakte heerschzucht van Spanje. Ook zou de Koning voor geene andere zaak willen strijden, dan voor die van de herstelling zijns zwagers, en tot deze bepaalde zaak alleen zou hij de ondersteuning zijns volks en de medewerking der Koningen van Denemarken en Zweden kunnen verkrijgen. Ook achtten zij het andere doel ongerijmd, dat de oorlog niet zou mogen eindigen, dan als de staat der Vereenigde Provinciën verzekerd zou wezen. Wanneer zou dat zijn? Dat mocht heeten, den Koning van Groot-Britannië tot iets te willen verplichten, dat hij onmogelijk kon begeren. īm- mers Frankrijk en Engeland verlangden niets liever, dan dat wij steeds met Spanje in oorlog waren. ПІ Deer. 4 Srur. ~ 14 1625— 1627. ` 106 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Begeerde men zijne goedkeuring daar immer toe te verkrijgen, dan zou ze slechts dan te wachten zijn, wanneer het heeten zou, dat die troepen het op Duitschland gemunt hadden. Niettemin waren de Gezanten bereid, de inlassching van een artikel, dat van eenen doortocht door ons land gewaagde, te trachten te verhoeden, voor zoover dit zou kunnen geschieden zonder wantrouwen jegens de Engelschen te verraden. Zoo waren de onzen genoegzaam voorbereid op de onderhandelingen, toen van de zijde van Spanje eene laatste poging werd beproefd om Engeland te ontwapenen. Goxpomar was aangekomen, en bood het vooruitzicht aan eener spoedige teruggave van de Palts, onder voorwaarde dat de uitgeruste vloot teruggehouden en geen nieuwe handeling met Nederland aangegaan werd. Doch de Koning had voor die beloflen geene ooren, en de onderhandelingen der Commissarissen met de Nederlandsche Ambassadeurs vingen den Біеп September (1625) aan. Onder de beweegredenen tot de alliantie ver- langden de Engelsche Heren de handhaving van den staat der Nederlanden vermeld te zien. Onze Gezanten verzetten zich, om de bekende redenen, daartegen. Hun hoofd- grond was, dat de Koning van Frankrijk en andere Vorsten overgehaald moesten worden om tot het verbond toe te treden, en wel, wegens het verloopend saizoen, binnen zeer beperkten tijd. Leende men nu een doel aan de alliantie, hetwelk aan die Vorsten niet aannemelijk kon voorkomen, dan werd die toetreding onbepaald verschoven. Ein- delijk namen de Engelsche Commissarissen genoegen met de vermelding van het twee- ledige doel: wederstand tegen Spanjes heerschzucht, en herstel уап ?6 Konings broeder in zijn erf in Dutschland. Toen men het in zoo verre eens geworden was, werden de onzen verzocht eenige ar- tikelen te ontwerpen. Zij namen dit op zich, ontveinzende dat er reeds artikelen door hen naar ’s Hage opgezonden en van daar terugontvangen worden. Deze hadden zij dus slechts aan de Engelsche Commissarissen over te leveren, еп wel nagenoeg in hunne oorspronkelijke gedaante: want, zoo als weldra bleek; in den Haag bleef men na de aanmerkingen van SOMMELSDIJK niet op de voorgestelde wijzigingen aandringen: integen- deel, men vond die aanmerkingen onwedersprekelijk en verontschuldigde zich eenigermale ze uitgelokt te hebben. Evenwel door een paar wijzigingen onderscheidden zich de thans overgeleverde artikelen van de oorspronkelijke redactie. Het eerste artikel, namelijk, vermeldde als beweegreden tot den oorlog de onrust, door de heerschzucht van den Koning van Spanje geslicht, en het tweede verklaarde, dat de oorlog zoo lang zou duren, als de Koning van Spanje de vrijheid der Vereenigde Provinciën bleef belagen еп de Palts door hem of zijne aanhangers bezet bleef. — De Engelsche Heren betoonden zich tevreden, en verklaarden, dat het ontwerp hun voorkwam zich door » gematigdheid, beleefdheid еп bescheidenheid’’ te onderscheiden, ja zij beloofden, dat zij zich beijveren zouden de onzen in die deugden nog te overtreffen. Daarbij bespoedigden zij de zaak, zoo veel mogelijk: de Koning zou niet naar Plymouth vertrekken, waar hij de scheeps- DES VADERLANDS. 107 en enne macht zou gaan inspecteren, voordat het verdrag gesloten zou zijn. Toch opperden de Com- | 1625-- missarissen nog drie belangrijke punten, die, zeiden г), де onzen zouden moeten inwil- ligen, indien men tot een goed besluit komen wilde. Het waren de volgende: vooreerst, tige inches deer als de Koning een machtig leger te velde bracht, zouden wij hem moeten ondersteunen de Engelschen ge- door een derde van de kosten te dragen. Ten tweede, wij zouden zijne Majesteit eene stad өррері someren, moelen inruimen, waar hij zijn leger veilig zou kunnen terugtrekken. Теп derde, bij eene uitrusting ter zee zouden wij de helft of ten minste een derde van de vloot moeten leve- ren. — Deze eischen beantwoordden onze Gezanten met de aanmerking, dat, willigden de Staten ze in, zij daardoor meer verzwakt, dan versterkt zouden worden en derhalve het doel der alliantie, wederzijdsche versterking, zou worden gemist. Tot afwering van het voorstel ter inruiming van еер plaats ten gevalle van °з Konings krijgsbewegingen in de Nederlanden, traden zij in meer bijzonderheden. Dat voorstel, zeiden zij, verried eenig wantrouwen, en zulks kwam niet te pas, aangezien het ongerijmd was te stellen, dat wij iets bedoelen zouden tegen eene Mogendheid, machtiger dan wij, en die ons bovendien hulp bood. Daarbij er was geen stad van dien aard, als men verlangde: zelfs Sluis be- antwoordde niet aan het doel, daar men van dien kant Vlaanderen nimmer met goede kans met een groot leger kon inrukken. Voorts, bijaldien wij aan Engeland eene ' plaats inruimden, zou Frankrijk eenen dergelijken eisch doen. En, eindelijk, de Gezanten waren buiten staat in zulk eene zaak te beslissen, daar al de Leden van de Unie der Provinciën daarover eerst geraadpleegd moesten worden. — Op deze wijze trachtten zij eenen eisch af te snijden, die, ingewilligd, Engeland het voordeel terug zou hebben doen erlangen, hetwelk hij door OLDENBARNEVELTS beleid had moeten opgeven. En de Koninklijke Commissarissen betoonden zich niet halsstarrig. Integendeel, zij gaven de bezwaren der Nederlanders op die drie punten toe; slechts verlangden zij thans, dat dezen zich bij eene gemeenschappelijke uitrusting ter zee tot het leveren van een vierde zouden | verbinden. De onzen stonden dit toe, gelijk het dan ook reeds met de daad was aan- genomen. Zoo was dan de zaak beklonken. Alleenlijk nam men van de Engelsche Acte, waarbij zijde zijne maatregelen, dat de zaak van Amboina met deze alliantie en met de opheffing de zaa wis nog ow der represailles, niet tevens als afgedaan zou beschouwd worden. Zij verlangden, dat «кебап wordt onze Gezanten bij acte verklaren zouden, dat zij dit mede dus begrepen. Dezen sloegen zulks af: wilden de Commissarissen, zeiden zij, zulk eene acte stellen, het stond hun vrij; maar zij, als verlegenwoordigende de Staten Generaal, konden zich met eene zaak, die bijzondere personen aanging, niet bemoeijen. Hun Hoog Mogenden, voegden zij er bij, hadden reeds genoeg verdriet van de zaak gehad, en bleek het niet dat onze Compagnie, om haren volslagen ondergang te verhoeden, zoo had moeten handelen, als zij te Amboina gehandeld had, zoo zou zij de gevolgen van haar gedrag ook van de zijde der Staten ondervinden. Dus schoot den Secretaris conway niets anders over, dan zelf de verlangde acte te stellen. Hij deed zulks, en twee maanden later leverde can- 14% 108 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 20 1 626— ъктом haar in bij de Staten Generaal. In de eerste plaats moest van onze zijde de Koning van Frankrijk worden aangezocht. Scheepten wij ons bij de algemeene oorlog uitsluitend met Engeland in, dan was bet te verwachten, dat wij er onze onafhankelijkheid of ten minste onze zelfstandigheid bij zouden inschieten, en, bovendien, Frankrijks jaloersheid en toorn opwekkend, de onder- steuning van dit Rijk verliezen en zijn ongenoegen ondervinden zouden. Dus was men spoedig bedacht op het benoemen van eenen buitengewonen Ambassadeur naar Parijs. Twee dagen reeds, nadat somwersnisk en BuRmANtA hun verslag hadden uitgebracht, verklaarden de Gedeputeerden van Holland zich gereed tot die benoeming over te gaan; en verlangden dat ook de overige Provinciën de zaak ter hand namen. Zij gaven gehoor aan den aandrang van personen, die begrepen, dat, wilde men vrij zijn in de onder- 1 Resol. Stat.~Gen. 6 Nov. 1625. 2 Zie Journael van de Legutie van Aerssen, Burmania en Joachimi aen den Coning van Gr. Brit. in Junio 1625. Ms. van Mr. L. вр. LEfTinG, te Zutfen. DES VADERLANDS. 109 bandeling met Frankrijk, men aan Engeland den tijd niet moest laten om nadere stappen te doen. Den 20% October was de Instructie gesteld en werd sOMMELSDIIK met goedkeuring van den Prins еп met eenparige stemmen benoemd, » als hebbende de alliantie ми SOMMELSDIJK ordt benoemd buitengewoon met Engeland helpen sluiten en dragende van de zaak volkomen kennis.” Die Ambassadeur Staatsman, dadelijk ter vergadering verschenen, ontveinsde niet, dat de Prins hem reeds gepolst еп er sterk op aangedrongen had, dat bij de taak zou aanvaarden. Reeds had hij zijne Excellentie zijn woord gegeven; toch zag hij zich liever ontslagen of eenen of of twee andere Heren nevens bem gezonden. — Dit kon hij ongeveinsd betuigen, want hy doorzag de moeijelijkheden en duchtte de verantwoordelijkheid der zending, vooral wegens het besluit, juist genomen, om de vloot van HAUTAIN terug te roepen. Tot dezen stap gaven de Staten als grond op, dat die Admiraal zijne schepen alhier moest komen herstellen en van versche manschappen en oorlogs- еп mondbehoêften voorzien, ten einde in staat te zijn den tocht naar de wateren van Genua te volvoeren. Hoe het zij, de Staten ontsloegen sommerspisk niet, noch stelden hem iemand ter zijde, en hij nam de benoeming aan. Dat de Prins zijne aanstelling gaarne zag, laat zich begrijpen. De zending was eene noodwendigheid, en, eenmaal ingelicht hoe de Ambassadeur zich ten aanzien van het kiesche vraagstuk omtrent maurarns terugroeping zou gedragen, 7 moest Ш) de taak liefst opgedragen zien aan eenen man als somMELsDISK, wien het nimmer aan gronden voor zijn gevoelen ontbrak. Wat de vraag betreft, of zijn persoon in Frankrijk aangenaam zijn zou, sommeLspisk had reeds overvloedig gelegenheid gehad om den Koning en zijnen Raad te overtuigen, dat zij in hem den man niet terug zouden vinden, die het wantrouwen van нехрвік IV еп den haat van de Koningin- Moeder had gaande gemaakt en OLDENBARNEVELT ten val had gebracht. Hij had genoeg kunnen toonen, dat hij кіснЕмЕС verstond, en dat deze Staatsdieraar іп hem eenen krachtigen steun te verwachten had. Werkelijk gaf p’rspesses dadelijk den volgenden dag te kennen, dat hij sommerspisks benoeming aangenaam vond, еп den 29sten nam de nieuw benoemde van de Staten afscheid, belovende het aan niets te zullen laten ontbreken, en den goeden uitslag God den Heer bevelende 1, Het was tijd dat hij vertrok, zoo hij voorkomen wilde, dat hem van Engelands zijde eenige belemmering in den weg werd gelegd. Deze Mogendheid achtte Nederland nog niet genoeg verbonden te hebben. Tweeërlei was er wat zij nog niet vertrouwde: vooreerst, de gezindheid van den Prins tot schikking met Spanje, en ten tweede, de verslandhouding van de Republiek met Frankrijk. Engeland zou oorlog voeren en moest daarbij de Vereenigde Provinciën tot vertrouwden strijdgenoot hebben, en in dien krijg moest Engeland de eerste rol spelen. De oorlog moest strekken om Engeland groot te maken. Vernederde men Spanje, maar werkte men tevens Frankrijks grootheid in de 1 Resol. Slat.-Gen. 6, 8, 17, 20, 21, 29 Oct. 1625. @ naar Frankrijk. Bedoelingen van Engeland. 1625— ~ 1627. 110 ALGEMEENE GESCHIEDENIS a њав hand, zoo zou men meer verliezen dan winnen. Derhalve moest gezorgd worden, dat Frankrijk zich niet al te krachtig ontwikkelde; Frankrijk moest door verdeeldheid zwak blijven; de uitvoering der plannen van aicHELizv om de Hugenoten te fnuiken еп den Adel te breidelen moest worden bemoeijelijkt, en de steun, dien Бе! Koningschap steeds bij de Republiek der Vereenigde Provinciën gevonden had, aan sıcueLmus Bewind worden ontirokken. Ten einde de afwending van hetgeen Engelands Regering vreesde, еп de vervulling van hetgeen zij hoopte, te verzekeren, koos восктчснам de partij om weder eens het vermogen van zijne persoonlijke verschijning te beproeven. Hij besloot zich naar ’s Hage en daarna naar Frankrijk te begeven, om en in Holland еп in Frankrijk zelf in den zin van die denkbeelden te arbeiden. Onder de Hollandsche burgerlieden zou hij, dus waande hij, zijnen zin gemakkelijk weten door te drijven, en hoe gevoelig men was in de hoogste kringen van het Fransche Hof voor de bekoorlijkheden van zijnen persoon, daarvan vleide hij zich bij zijn laatste bezoek de proeven ondervonden te hebben. Maar juist zijn meer dan vrijmoedige omgang met Koningin anna gaf вгсившво, die hem doorgrondde, het middel aan de hand om zijne herhaalde overkomst naar Frankrijk te keren. Eenen man, verklaarde hij, die zich zoo onbetamelijk gedragen had dat bij de Koningin in opspraak had gebracht, kon al wie de eer van den Koning en van Frank- rijk hef had, niet aan het Hof dulden. Maar de Staten konden zich niet verontschul- digen van de eer om den overmoedigen grooten Heer ten hunnent te ontvangen. Dus zou hij in den Haag verschijnen, waar zich tegelijk Deensche Gezanten zouden bevinden ten einde met Engeland en de Republiek gelijktijdig den onderstand te regelen, dien hun Koning tot den aangevangen oorlog ontvangen zou. Den eersten November (1625) deed canteron aan den Raadpensionaris vurk de mede- deeling, dat de Hertog van воскгленлм еп de Graaf van HOLLAND 1 reeds van den Koning afscheid genomen hadden, om herwaarts over te komen en te handelen over hetgeen tot uitvoering van de alliantie gedaan diendé te worden, en met name over de vraag te beraadslagen, ор welke wijze de onderhandeling in Frankrijk aan te leggen zijn zou. Deze mededeeling had kennelijk ten doel om de reize van sommersur le doen uitstellen. Wel was hij reeds afgereisd; maar men kon hem in Zeeland, waar hij den Prins moest spreken, eenen brief achterna zenden Werkelijk schreef men дей Prins, dat hij met somwersnisk zou overleggen, of hij nu de reis niet zou uitstellen. Reeds was de Gezant weder van den Prins vertrokken; maar, op dit schrijven ijlings bj Zijne Excellentie teruggekomen, kwam hij met hem overeen, dat het » voegzamer was en dienstiger om alle jaloezijen te weren, zoo hij zijne reize zonder omzien voort- — — ' Mr. mica, eerst Lord xensincron, en sedert 1624 Graaf номато. In Holland noemde hij zich in officieële stukken Graaf van Holland, Comes Hollandiae. DES VADERLANDS. ⸗ 111 At ennen zeite 1.” Aldus wist sommMELSDIJK zich aan eenen invloed te onttrekken, die hem de handen zou hebben kunnen binden. Maar de komst van de hooge Engelsche Heren was daarom nog niet doelloos. Zij sagen zich nog altijd de taak voorgesteld om de neiging tot vrede, waar zij hier beslaan mocht, te bestrijden, en van den anderen kant al datgene te bevorderen, wat strekken kon om de innigheid van de betrekking tusschen de Re- publiek en Frankrijk in de waagschaal te stellen. 220 Grond genoeg meenden 21) te hebben om hier te lande neiging tot vrede te vermoe- den. Het werd onzen Gezanten ie Londen door de hoogste Staatslieden onder het oog gebracht, dat er ongunstige geruchten liepen omtrent den Prins, hoe hij de Armi- mianen ondersteunde ер. de Regering tegenwerkte. conway betuigde hun in de maand September, dat na den dood van Prins маовитз de moed der Nederlanders blijkbaar van dag tot dag verslapte: zulks bleek, zeide hij, uit het opbreken van het veldleger, het afdanken der waardgelders? en hel onzijdigverklaren van Goch, en dat het min gunstig onthaal, hetwelk de hebzuchtige aanzoeken der Engelsche. edellieden, officieren in onze dienst, bij de Slaten vonden, vooral aan den Prins werd geweten, spreekt van zelf, Ook in Frankrijk was de meening omtrent ’s Prinsen gezindheid tot schikking zoo weinig ver- vallen, dat p’ssprsses het nog in het begin van October 1625 noodig vond, bij де over- handiging van de wissels ter aflossing van de helft van het jaarlijksch subsidie, de Staten te waarschuwen tegen den toeleg des vijands, die ons thans weder hoopte te verschalken met voorslagen van vrede of bestand. De oorlog, zeide hij, had ons met benijdenswaardigen voorspoed overladen en ons Land zoo beroemd gemaakt, dat, zoo de Vaderen eens terug- kwamen, zij moeite zouden hebben hunnen geboortegrond te herkennen; de vrede, daar- entegen, zou een gevaarlijk insluimeren zijn, een droom, uit welken wij spoedig zouden opschrikken 3. En dat al zulke vermoedens niet uit de lucht waren gegrepen, was op nieuw gebleken uit de houding van Zeeland. Nadat de Staten van dit Gewest tegen het midden van September zeven aanzienlijke leden uit hun midden naar ’s Hage gezonden hadden om zitting te nemen in de vergadering der Generaliteit, verscheen sedert деп 22sten derzelfde maand bijna twee ‘maanden lang geen enkel Gedeputeerde dier Provincie ter vergadering. 2 Res. Stat—Gen. 27 Sept. 1625. 3 Res. Stat.-Gen. 1 Oct. 1625. 4 Res. Stat.-Gen. 15, 30 Sept. 1625. ‚ 5 Res. білеп, 9, 30 Oct. 1625. 1625— 1627. Vermoedens omtrent ’s Prin- sen gezindheid tot vrede. Houding van de Provincie Zee- land. \ 1625— 1627. 112 ALGEMEENE GESCHIEDENIS -OOO ġġ Сина worden, sprak Zeeland, door zich aan de verantwoording dezer handelingen te ont- trekken, stilzwijgend eene soort van veto uit. Het schijnt, dat die buitengewone zen- ding had moeten strekken om de gemoederen in Holland tot de meening van Zeeland over te halen, en dat, toen ‘dit gebleken was een ijdel pogen te zijn, de Heren, door zich te onthouden, alle deelgenootschap aan de thans doorgedreven maatregelen van zich wilden afwentelen. Daarbij bleef de Provincie achterlijk in de vervulling harer gelde- lijke verplichtingen. Metterdaad scheidde zij zich al dien tijd van de Unie af, en wet- tigde tot de vraag, of Zeeland soms liever met Vlaanderen tegen Holland, dan met Holland tegen Vlaanderen verbonden wilde zijn, en of de jaloezij tegen Amsterdam De Prinsreistsoms grooter geworden was, dan die tegen Antwerpen. — Zoo dit gedrag van Zeeland derwaarts. voedsel vond іп de meening, die men had van de gezindheid van FREDERIK HEMMER, was het tijd, dat deze Vorst, sedert het bezoek van мовтох van de onmogelijkheid om tegen den stroom op te zeilen overtuigd, de Provincie tot andere gedachten bracht. Werkelijk zien wij hem kort nadat Zeeland die houding had aangenomen, het besluit opvatten om naar dat Gewest te vertrekken, “еп dat in weerwil van de zwarigheid, door de Staten-Generaal ontleend aan de aldaar heerschende sterfte 1. Тоеп de Prins bj zijn voornemen bleef, stelden hem de Staten den Heer nanpwisx, en de Raad van State den Heer отедопт ter zijde, met den last om de opbrengst der aan de Generaliteit toege- stane gelden te bevorderen. Deze bezending trof doel. De Staten van Zeeland namen sedert maatregelen »om te helpen herstellen het onderlinge mistrouwen onder de leden der Unie 9,” en sedert 15 Nov. verscheen ten minste één Gedeputeerde van Zeeland, de Heer seaumonr, weder geregeld ter vergadering der Staten-Generaal. Doch de uitwerkselen der verslapte tucht, het gevolg van veler geringe opgewektheid tot den Staat derblok- oorlog, bleven niet uit. De strenge bevelen, tot het getrouw en sterk bezetten der kade van de Vlaamsche kust, Vlaamsche kust gegeven, waren slechts onvolkomen opgevolgd. De Collegies ter Admi- raliteit haalden gaarne het geld uit, hetwelk de uitzending der schepen zou gekost hebben, of wendden de dienst der schepen tot convooijen aan. Het gevolg was, dat toen het bericht kwam, dat de Duinkerkers zich den eerstvolgenden springvloed ten nutte wilden maken om, een dertigtal schepen sterk, met wel 5000 soldaten, hunne haven uit te loopen, van alle kanten hulp in den nood moest worden gezocht. De Admiraal van' per Leck zou met де twaalf schepen, die hij gereed had om zich te Plymouth bij de Engelsche vloot te gaan voegen, eerst nog een tijd lang op de hoogte van de Vlaamsche kust kruisen 3; ja, van de Engelsche vloot werden er enkele schepen bestemd om, met de onze vereenigd, dezelfde dienst te doen *, Toch verhoedden deze t Res. Stat.-Gen. 10, 16, 18, 21, 23 Oct. 1625. 72 Res. Stat.-Gen. 3 Nov. 1625. 3 Res. Stat.-Gen. 9, 13 Aug, 1625 å Resol. Stat.-Gen. 7 Oct. 1625. Jeurnael van de Legatie van вожикізрық en впвмлзц. Met DES VADERLANDS. 115 EM maatregelen het ongeluk niet. Den 30“ October (1625) kwam het bericht, dat bij den laatsten storm vier van de oorlogschepen op de Vlaamsche kust waren gestrand, en dat men van 1ö de masten had moeten kappen. Hiervan hadden de Duinkerkers gebruik ge- maakt om met 15 schepen uit te loopen, en reeds hadden zij verscheiden visschersbuizen genomen of іп den grond geboord. Maar wat vernam men nu daarbij? Den 15den November maakten zich de Gedeputeerden van Schiedam tot de tolken van het volgende bericht. In hunne stad waren eenige schippers gekomen, die verhaalden, hoe een Duinker- ker by stil weder eene boot had uitgezet en daarmede de stuurlieden uit de visschers- buizen gehaald had, en dat wel onder het oog van veerlien oorlogschepen, zonder dat een van die alle deze daad van geweld gemeend had te moeten beletten. Andere tijdingen spraken van een kapitein, die een Duinkerker, door de onzen vervolgd, den pas had kunnen afsnijden, maar dit niet gedaan had, of deden, wat meer is, den maatregel van het kappen der masten, door zoovele kapiteins genomen, als hoogst verdacht voorkomen. Een dier kapiteins werd, bij voorbeeld, gezegd eerst twee dagen na den storm zijn mast реКар! te hebben 1, Zulk eene wanorde, als waarvan deze berichten getuigden, kon geen plaats gegrepen hebben zonder opzettelijk verzuim, ja, het bleek genoegzaam, dat menig scheepsbevelhebber zich moedwillig buiten staat gesteld had om zijn krijgsplicht. te vervullen. 706 algemeen was onder de vloot de meening verbreid, dat onze voormalige vijanden niet meer de vijanden waren, die men thans te bestrijden had, en dat zij die de oorlog op den nog gevolgden weg wilden voortzetten, de ver- trouwden ‘van den Prins en de voorstanders van de wezenlijke belangen des Lands niet waren. Evenwel de Prins had reeds de onmogelijkheid om vrede met Spanje te sluiten ingezien. Dadelijk toen het ongeval op zee was geschied, beijverde hij zich (hij was toen juist in Zeeland) om de ontredderde schepeh weder in dienst te krijgen, en sloot hj zich dus aan de Staten-Generaal aan, die maatregelen verordenden om de ontsten- tenis van het vereischte aantal schepen op de Vlaamsche kust dadelijk te verhelpen 9; В, toen hij in den Haag terug was en het bericht was ingekomen, dat »de zwarighe- den ter zee dagelijks vermeerderden,’? en de oorlogschepen, het eene om deze, het andere om gene reden, gezamenlijk te huis kwamen, verscheen hij zelf in de vergade- пор der Staten-Generaal, waar met zijn advies besloten werd, dadelijk alle schepen, die men te Tessel, in de Maas, in het Goereesche Gat en in Zeeland kon bekomen, onverschillig of zij landbodems of wel visschersschepen waren, toe te rusten en voor deze daad pleegde Engeland vijandelijkheid tegen Spanje, doch, zeide conway, er was reden toe: want Spanje had verraderlijke verstandhouding in Ierland aangeknoopt, еп die Duinkerkers sche- nen het ook op Engeland gemunt te hebben. 