Maleisch-hollandsch woordenboek
Jail^v hafifl, Arab. bevelhebber; een die den Koran en de overlevering in het geheugen bewaart. ^jlr*. hafi, Arab. een barrevoeter. é£\j>- hakim, Arab. magistraat, rechter, overheidspersoon. Vrg. +xCs».. <jU*. hal, Arab. meerv. J )»»-), staat, toe- stand (kaadaan), omstandigheden; ongeluk; ge- woonte; halnja, ook: eigenlijk; terwijl; hal-ahoewal , ook = hal, dat (conj.) Fi'lhal, terstond. (Jwola»- ham il, Arab. zwanger; hamilkan, zwanger zijn van. JCArs. hobbah, Arab. liefde. JLX&- habsji, Arab. Abyssinisch. ^^xxss- hablb , Arab. vriend. c jw*j,a^ habls, Arab. bestemd tot godsdien- stig gebruik. -^^ hatta, Arab. tot, tot dat, zoodat; en zoo; en toen; nadat. ^s*. hadj, Arab. de bedevaart naar Mekka. L-^v^" hadjab, Arab. beveiliging, protectie. S-A^ hldjab, Arab. gordijn; bedekking, toedekking. v-Jd& hoedjab, Arab. hadjib. *\^ hadjam, Arab. = *j&A&-. .. ' «. * * <X^ hoedjat, Arab. bewijsgrond, zie oedjat. j^ hadjar, Arab.; hadjaroa'lagwad, de zwarte steen in de Kaba. &s>- had, Arab. grens; definitie; tot aan; had agama, de beide geloofsartikelen. vJ^oA»- hadits, Arab. een nieuwtje; de overlevering van Mohammed. ,&s*~ h&dzar, Arab. bedachtzaamheid. h&s>- hoedzabat', Arab. eijerstruif. *yj*~ hararah, Arab. warmte. L^JL>- harak. Arab. beweging. * t .rvjharam , Arab. ongeoorloofd , verboden ; heilig, gewijd; vervloekt; haram-zadeh, Perz. on- echt kind, bastaard. <ü^ har bah , Arab. jachtspeer , korte piek. P Hit:. I PaTIXs*vIs *j* 8U 119 <Sa har af , Arab. meerv. u_3j..^- hoer oef , letter. téjs>- harakat , Arab. beweging; klinker. JUo.^- hormat, Arab. eerbied, eer. i—3jj2*-, zie ( ?ƒ>-. U-A***&- hisab, Arab. optelling; getal; apa hisab pada kami, wat kan het ons schelen. L^a^j^ hasab, Arab. rekening; h. 'ala, met betrekking tot. r tWs*- hasad , Arab. nijd, wangunst. &«.**>- hasarah, Arab. zucht, zuchten; sterke begeerte. &x*±3- liisnah, Arab. arbeidsloon. e óy»^^. hasoed, Arab. nijdig; benijder. e L^Aa**^- hasib, Arab. geteld, geacht. jmj>&- hasj ar ^ Arab. bijeenkomst; jaurnoe'l- hasjar, de dag der opstanding. Ui^l.*tó- hasj ar at , Arab. kruipend gedierte. +»±2>- hasjam, Arab. trein, gevolg, dienaars. &yÜ*&- hasj in at = hasjant. ♦• c <X V ^,~*. hlfcjmat', Arab. eerbied. r y&*~ ha^ar , Arab. omsingelen, belegeren; tellen. • ua>- hi^ar, Arab. belegering. S^A^as*. ha^idat, Arab. een soort van brij. *.*&&- hacllirat, Arab. tegenwoordigheid; waardigheid, majesteit (als titel). j}<&2*- hoedloer , Arab. tegenwoordig zijn. $.AtfO>- hacllirah, Arab. vereeniging van menschen. i^L^- hoetamat, Arab. hevig vuur; de hel. Sólte- hof f af 1 , Arab. meerv. van hafil. Jai^. hifi/1 ? Arab. het van buiten geleerd hebben, opzeggen; ook met dimoeloet: hiftldimoe- loet sahadja, tijada dengan meng wnal hoeroef ', HA. ^£:s. hak, Arab. recht, rechtmatig bezit; waarheid; = Allah. ->ltó- hakkanl, Arab. waar, zuiver. &3b&>~ hakikat, Arab. waarheid. .... r 3 j ^SAto- hakiki, Arab. oprecht , ongeveinsd. *l£>- hoekam, Arab. meerv. van hakim. *A£>- hlkajat, Arab. verhaal , geschiedenis. ^hoekoem, Arab. wet; rechterlijke uit- spraak, vonnis; straf, bestuur, oppergezag; regel, gewoonte; hoekoem Allah wordt ook de dood genoemd. Hoekoeman , straf; werktuig om te straf- fen. Menghoekoemkan , iets als straf opleggen; uitspraak doen in een zaak ; iemand straffen ; mëmoetoeskan hoekoem, het vonnis vellen; men- djatoehkan hoekoem atas, het vonnis uitspreken over. Hoekoem-hakim , rechtsbedeeling.. l^C^ hoekama, Arab. meerv. van hakim. £„£>- hikiiiah . Arab. wetenschap, wijsbe- geerte; kunst, bovennatuurlijke kunst, wónder- macht; kunstmatig; nagemaakt. <U>yo- hoekoemah, Arab. gebied, heer- schappij. ft^^ss. hakim, Arab. een wijze, geleerde, inz. een arts. Yrg *5l&-. (Jas- hal al , Arab. wettig, geoorloofd; ont- slag. Mehalalkan , kwijtschelden ; recht geven over. &j\->- holbah, Arab. zie haCab. £jX»* halak, Arab. keel, etrot. tels*- halkah, Arab. ring, malie, bracelet; ringmuur. ... f i *yilj>- holkoem , Arab. nek. >L>- hoeloem, Arab. droom. iSy-s*- halwa, Arab. gebak, zoetigheid = koewih. ijijl^- hol wan, Arab. gift, geschenk. A*^- himar, Arab. ezel. *W^ hinimam , Arab. bad. tX^ ham ad, lof: elhamdoe lillah, lof zij God! ^U>. hiiia, zie inei. (J»laA^ haiital, Arab. kolokwint. ülJfc))^- hawadats, Arab., meerv. van hadits. ^c.)^ hawari, Arab. vriend, medgezel; de 12 apostelen. r .ƒ>. hawwar, Arab. de populier. <xLö*j>- hau<*alah, Arab. de krop van een vogel. ij0*s>- hautfl, Arab. regenbak. /Wö* haul, Arab, schranderheid, list. a hal. Arab. leven. ^U^. haja, Arab. schaamte, beschaamdheid. sL-»- hajat, Arab. leven; tanda hajat, blijk van vriendschap, eig. blijk dat men nog leeft. 120 k&L>» K^sXs^ haitzoe, Arab. waar, waar ook, waarheen ook. .Lx»- hairan, Arab. verbaasd, verwonderd; heran aJcan dirinja = tertjangang 2 , tijada ber- katahoewan lagi, verbaasd, versuft staan, niet weten hoe men het heeft. slas*- hirah , Arab. verwondering. ièÓks^- liakll, Arab. menstrua. UU*, h ai f, Arab. onrechtvaardigheid. <XJLfc>- hilat, Arab. list, intrigue. Ook ilat. ^Uj^- haiwan , Arab. dier, beest. J^Jk^ halwani, Arab. dierlijk. ciA)Uj^>. haiwanat., Arab., meerv. van haiwan. c +^è>~ khatim 9 Arab. zegelring; einde; laatste. Xyjli- khatimah, Arab. einde; lijkrede. *jU»» khadim, Arab. dienaar. JAS- khara, Perz. harde steen, marmer. jjjl^- khazln, Arab. schatbewaarder. ijc\2- khac^ , Arab. eigen, privaateigendom, inz. van den vorst: dipersalin dengan pakeian jang khag, met kleederen, die hij (de vorst) zelf had aangehad, vrg. bekas toeboeh; zuiver, onver- mengd. <to\S- kha^a (ook /awu), een soort van mousseline. «JUoU* kha<^c1Jat, Arab. natuurlijke eigen- schap, eigenaardigheid. (w^Jbli- khatlb, Arab. prediker. \jaks» kliali^* Arab. oprecht, zuiver. ^jjU*- khalik, Arab. schepper. Jld- khall, Arab. = soenji. *A>* khana, Perz. verblijf, huis. .U>- khabbar , Arab. bakker. J&- khabar , Arab. tijding, nieuws, gerucht, voorstel. Tijada kabar, er niet om geven; tijada kabar akan dirinja, buiten kennis zijn; berkdbar, ook: bjj kennis zijn. r!r td)^ khaboeli 9 zie kdboeli. rtJU>. khitanah , Arab. besnijdenis. *ü- khatam, Arab. regeling; einde. Men- katamkan koran, een examen in het lezen van den Koran laten doen. .Ai»- khatan, Arab. het besnijden. iCoi^i»- khidmat , Arab. dienstbetoon. —Ju^- kharab, Arab. vernieling. kharadj , Arab. tribuut , schatting. IjJf*- kharbak, Arab. helleborus, nies- wortel. Uy>- khoerma, Perz. dadel. -^.y>- k hoeroe dj , Arab. uitkomen, voor den dag komen. <*-&>r2» kkarif, Arab. oogst. £iki- khizanah, Arab. schatkamer. A*2&~ klileam, Arab. vijandschap, twist. A*a>- khatam, Arab. vijand. ijcj&s»- khoe^oec^ Arab. bijzonder, in 't bijzonder. lo» het vorige. *+&>- kkoe^oem , Arab. meerv. van -.* ^jk^a^ khacim, Arab. twister. L-^.^- khacflab 9 Arab. het verven der nagels. j*&>- kliarflar , Arab. groen, bloeijend. Jsu>- khat, Arab. lijn, streep; khattoeHistiwa , de evennachtslrjn. u^Ua^- k lil tab, Arab. woorden, rede. kxlz^ kbotbah, Arab. de Yrijdags-predi- katie; een zedepreek. J*£- khafl, Arab. \erborgen. .Ai»- khafir, Arab. beschermer, voogd. -^1L>-, zie kalasi. u-jJt»- kh al af, Arab. bevrijding, verlossing. l—jJLs* klillaf, Arab. tegenspraak; vergrijp, misslag. *ilL>- khllafak, Arab. het kalifaat. £$»- khallak, Arab. de Schepper. u-aj>il>- khalaif , Arab. meerv. van khalifah. (j^Ol^- khalalk, Arab. meerv. van khalikah, jdi- kboeloed, Arab. eeuwigheid, paradijs. aJl>. khala , Arab. huwelij ksscheiding* op verzoek der vrouw. &a1>» khil'ah, Arab. staatsiekleed. £ïtd 121 c— ftl£- khalaf , Arab. opvolger, nakomeling. £Xs>- khalak, Arab. schepping; geschapen zijn. ^jl>- khoeloek, Arab. natuur, ingescha- pen aard. &LL>- kholakah? Arab. lazuursteen? 'iyj*- kli al wat, Arab. afzondering, een- zaamheid. A£- kliall, Arab. vrij, bevrijd. ói'sA^ khalffah, Arab. kalief. <)&aL>- klialfkali, Arab. natuurlijke ge- steldheid. 4jxL£- kb al II , Arab. vertrouwde vriend. f^»- khamar, Arab. wijn. jXy&- khamlr , Arab. gist. j\J>- khlmmlr, Arab. dronkaard. /w*>v>- k ha mis, Arab. de vijfde; hari kemis, Donderdag. .tsus*. khandfar, Perz. dolk. L-£a£- khang, Perz. een wit paard. Komt voor in eigennamen van paarden. A»-uj>- khodjah, Perz. titel van aanzien- lijken, inz. van rijke kooplieden. *Lu^- khawatlr, Arab. opwellende, inz. ontevreden en onrustige, gedachten. ^ui- khawwan, Arab. bedrieger. ij»}»- khoesj, Perz. goed, zoet, liefelijk, aangenaam. ^JIa^- khajal 9 Arab. verschijning, visioen. Jlx>- khajalf , Arab. bedwelmd door wijn of roem. <!ÜLa5»- khijanat, Arab. verraad, ontrouw. jj£- kli air, Arab. goed, goedheid, goede daad. BVlkair, het ga u wel! Istirahatoe'lkair , weldoende (ons welverdiende ?) rust. Mj>- khalrat, Arab. iets goeds; gewijde instelling, enz. t-*a^>- khidlir, eign. van een profeet, in 't Mal. Kidir. £*£>- khalmah, Arab. tent. <JLXx&- khik, Perz. een lederen zak voor wjjn, olie of derg. ^ dl, I. in, te enz. op de vraag: waar? II. Teeken van het passief. foid dabah, Arab. dabbah, dieren, gedierte. ^ywJJu) daboes, een soort van ijzeren priem van ongeveer een voet lang, waarmede Maleische goochelaars en geestdrijvers zich steken zonder zich te kwetsen; berdaboes, bermaïn daboes, daarmede toeren uitvoeren. 5L>Il> daboeng; berdaboeng , gevijld, van de tanden. <Jüb dabah, dabih, is het Arab. ^oJ. j})ó dat ar, vlak, vlakte; van onderen breed uitloopen, het tegenovergestelde van tempoes. iÜML> da tang, komen; jang lagi datang , jang akan datang, de toekomende, aanstaande; jang akan datang lagi, in het vervolg, als het weer gebeurt; datang dart of dart sebab, van5ets komen, door iets veroorzaakt zijn; datang poela of alleen datang , terug komen: hamba hendak poelang kanageri hamba, maka apdbila hamba datang, en als ik dan terugkeer, enz.; uitkomen: datanglah saperti kata ahli noedjoem; gebeuren, gaan, overkomen: apdbila dilihatnja hal itoe da- tangnja dengan kakerasan; dilihatnja akan hal jang dimikijan itoe datang; tot: dart Tandjoeng Remoenia datang ka Selat; terdengarlah datang ka Mekah ; dari pertamanja datang kapada kasoe- dahan; datang kapada, het komt tot, wordt zeer dikwijls met een bepaling van tijd geconstrueerd, waar deze bij ons als subject staat: datanglah kapada doewabelas hari, toen de twaalfde dag gekomen was; datang kapada peridaran doenija; datang kapada pergantijankoe, zijn levenseinde, mijne beurt is gekomen; zoo ook oemoernja datang kapada doewa belas tahoen ; hij is 12 jaar oud geworden; datang dimikijan, tot zoover komen; datang hati = sampei hati, zie sampei; datang pikiran, op de gedachte komen; weer in de ge- dachten krijgen; datang akal, inzien, er begrip van krijgen. — Ber datang sembdh, nederiger dan het eenvoudige sembah , ook wel met kata of andere 16 its ■sSto <>> ib woorden als object: spreken, zeggen; maar berda- tang melata, kruipende aankomen. Mëndatangkan ook wel te weeg brengen; ergens mee aankomen, voor den dag komen. Mendatangi 1 aanvallen; over- vallen. Kadatangan sakit, djamoe, een ziekte krijgen; gasten bij zich krijgen. ^jJlt) datock, grootvader, overgrootvader, familiehoofd j hoofd, als titel voor zijn chef of voor hen dien men gelijke eer toekent, zooals een priester, een doctor, een wigehelaar; datoe 1 nini\ voorouders. Zie ook het Aanhangsel op datoe. ^ji)d datfja, datt (Skr. daitya), reus, titan." / èd-lJ datflng, Chin.? unster, balans. ó)d dada, de borst; bërpërang mĕndada, man tegen man vechten. .oio dadar, I. een soort van eierstruif; ook worden onze pannekoeken zoo genoemd. II. geschenk (Skr. dada) HP. ^jó)d dadap, I. een soort van boom, die zeer snel groeit en voor schaduw in de koffij- tuinen wordt aangeplant. Op Riouw zegt men dedap en onderscheidt men d, wangi, d. minjak en d. tjoetjoek. II. een soort van schild. jó)ó dadoe, I. Port. dobbelsteen. II. Jav. rozerood. ,Ci3)i) dadl, (Skr. dadhi) gestremde melk, die ook als lijm gebruikt wordt, bijv. om violen te lijmen. Zie ladih. »)ó dar, Arab. woning, verbljjf. )j)d dara, (Skr. dara, vrouw) anak dara, maagd; perdaraiïn, maagdelijke staat; maagden- stoet aan de hoven (vrg. perawangari); boeroeng dara, duif (vrg. Skr» darapati, wjjfje en mannetje). CPt'i) darat, bodem, grond, vaste wal; binnenland; op het land, tegenover in de stad; landwaarts, het land in; over land; ikan dar at dan ikan laut, riviervisoh en zeevisch. Mendarat, landwaarts houden van schepen; verder het land ingaan. Daratan, de vaste wal, het land in tegen- overstelling van de zee. r*))ó daroe? (Skr. daroe, hout; soort van pijnboom), een soort van boom die goed timmer- hout geeft. Vt%. dëroe*. gjj darah, bloed; makan darah, bloeddor- stig zijn; zich opvreten van kwaadheid, kwaad- aardig; tëmpat toempah darah, geboorteplaats. ^5»,)^ dari, van iets uit, van den kant van; van, gemaakt van, af komstig van , uit; door: berger ah dari pada angin, bewegen door den wind; — door, van den weg dien iemand of iets gaat, langs, van: bërdjalan dari pent as, een kor- teren weg gaan, prahoe tnasoek dari soengeiitoe; tja bijasa pergi datang dari pada tempatnja int, hij is gewoon hier heen en weer te gaan; dari hadapan, dari bëlakang, van voren, van achte- ren; — aan, bij iets aanvatten : ditangkapnja dari ikoernja; — van den kant van, wat betreft: adapoen dari pada akal kita, sekali 2 tijada bolih mëlawan; — bestaande uit, zoo als, bij voorbeeld, te weten : banjak djawahir dari pada lodoe dan jakoet; der ma dari pada enias dan perak; dika- roenijat akandija daripada ëmas dan përah , hij werd begiftigd met geschenken bestaande uit enz., d. i. met goud en zilver; dari pada sëgala, het onbepaalde enkel- of meervoud : memakei dari pada segala pakajan jang induh 2 , 'n zeer fraai kleed; bersoewamikan dari pada sĕgala anak radja 2 jang bidjaksana; — vergeleken met, dan; liever dan, in plaats van; meer dan: olih saja menjoe- roehkan anakïnja beladjar dari pada doedoek tjoema 2 ; menilik orang bĕsar dart pada jang hina; met volgend dan: zoowel ... als. />«)J das 9 een term in het damspel, wan- neer men door verzuiming van te slaan een schijf verliest. {ju)d dasa, Skr. Jav. tien. juiió dasar, vloer, grond; grond van ge- kleurde lijnwaden, aard van een mensch. tJ*w)fc> dasal, een soort van boom met hars- achtig hout. >wlfc) dasoeit, (Skr. lasoena) eene soort van witte ujjen of knoflook. yc)d dangau, een hutje in het bosch of in de rijstvelden. C^J»1t> dapat, gekregen worden, en wel 1) met geweld: in de macht gekregen , in bezit ge- nomen, ingenomen, gevangen genomen: dapatlah nageri itoe, dapatlah gadjahnja, dapatlah kris f ifo *j«to V3 m itoe katangannja of kapada (óf akan) kita, die kris is in zijne handen, of in onze macht, gekö* men; 2) zonder dat begrip van geweld, djikalau dapat kabar itoe kapada kapata êaja, indien mijn chef die tijding verneemt; 3) dow gedane moeite in 't algemeen: gedaan gekregen; gelukken; kunnen; mogelijk zijn: diangkatnja tijada dapat, hij tilde het op, (doch) kreeg het niet gedaan, hij kon het niet optillen (dapatlah diangkatnja, hij kon het wel); disambóêtnja mata kris itoe dapat, het gelukte hem hem die kris te ontne- men; dapatkah toewan mengobati dija, kunt gij hem genezen; 4) inzonderheid door zoeken, d. i. vinden: tjaharilah sampei dapat. — Tijada 'dapat tijada (ook tĕdapat tijada en dapat tijada) volstrekt; ada jang dapat, somtijds; sadapat 2 nja, zooveel mogelijk enz. — Berdapat, in zijn bezit krijgen; ook (even als méndapat) met dengan = bertemoe. Méndapat hati, moed krijgen; hoogmoedig worden; m. hajat orang , iemand bij zijn leven gekend hebben ; méndapat ontong , winfien (ook wel zonder ontong). Mendapatkan, ook: naar iemand toe gaan ; naar. Mendapati , iets bemachtigen ; bevinden , iets vinden zoo óf zoo te zijn; tn. rahasija, een geheim uitvinden. Pendapat, gevoelen, begrip. Pendapatan, voordeel; inkomsten. Kadapatan, gevangen. Vrg. bolih. J)ó dapoer, stookplaats, keuken; dapoer soesoe, de borst, zoowel van mannen als vrouwen. Dapoer 2 , komfoor; pan van het geweer. y£)d dakoe =c& akoe, zie de Spraakkunst. JjJ dakl, roos op het hoofd, berg, en in 't algemeen dergelijk vuil van het lichaam. ftilJ dagang, een zwerver, iemand die rondreizende de kost zoekt; een reizend koopman; vreemdelingschap; anak dagang, vreemde koop- lieden. Berdagang, reizend koopman zijn, enz. Dagangan, koopwaar. o£)d daging, vleesch; d. kantjing, spier; nama daging , geboortenaam in onderscheiding van gotar; sadaging, uit één stuk: samoewanja sado- ging tijada bertjelah?, van een ton, die niet uit duigen zamengesteld was; daging darah, vleesch en bloed, d. i. van dezelfde familie of soort, ook van zaken: geheel eigen, familiaar: soedah men- djadi d.d. kapadartja ; daging menampal , möéöjes , wratten. j*)d dagoe, kin. Zie ook het Aanhangsel. »ltfc> dal an g, Jav.de vertooner van de wajang. lji)d dallk, zie dolak. J)fc> dalam, l) diep, ajaf dalam; boedjoe dalam, een onder-baadje. 2) voorz. in, binnen; didalam pada itoe, in- tusschen ; dalam ija berboewat itöë = sedang enz. beradoe dalam tirei kelamboe, achter de gordijnen ; ada dalam pekerdja&n orang, in iemands dienst zijn; dalam parentah orang, onder iemands beve- len staan; didalam tangan, door tusschenkomst van, door de hand van. 3) binnenhof, hof: orang dalam, höVefitig; bahasa dalam, hóftaal. &j)ó dallh, het op een ander de schuld werpen; zich verontschuldigen; verdenking. Bet- dalih 2 an, zamen kibbelen, de schuld op elkaar werpen. + )ó dam: bermain dam, dammen. -*)ó damar, boomhars; fakkel: d. batoe, d. mata koetjing 7 soorten Van hars^ de eerste ge- meen, de andere zeer fijn; pohon damar laoet, een soort van boom die goed timmerhout levert. £*>)*) da mak, pijltjes, zoo als die uiteen blaasroer geblazen worden, blaaspijltje. ^o)l) daman, een soort van vogel; tali daman, schoot van een zeil. ^ott> damel, vrede, wapetistfktomd. ^i)j dan, voegw. en, ook wel eens gebruikt voor maka, atau, sedang. ^ó dana (Skr. dana), milddadig. j)d danoer , lijk vocht. J)j danam, ossen juk, M. Jij dan au , bergmeer, meer; vijver. LJjti) daoep, een soort Vaö gewas, bau- hinia sp. (j*)d daoek, sohimmelgrijs vata paarden; kelaboe daoek, donkere, k. poetih, lichte schimmel. Vrg. kelaboe, lapoek. ^«bdaoen, blad; makansadaoen^ van één blad, als bijv. een pfoangblad, of ooÉ Wel ui* één schotel (daoen tĕmpat baginda smtap itoe dari pada emas) eten. Daoen naratjé, w^eegsohaal; 124 US^*> W d. boedij hart- of ruitvormige stukjes Tan geweven stoffen, papier of blik (gew. goud-), waarmede de bovenrand van gordijnen of de randen van andere voorwerpen versierd worden; daoen telinga, de oorlap. ^jlj da wel, metaaldraad = kawat. ^bl*3 dahak, fluim, slijm. ^1*3 dahan , tak, boomtak: dan orangpoen banjak mendahan kajoe dihoetan roepanja, HT. Pandahan, zie beneden. Zie ook tjabang. ^fcÏJ dahi, voorhoofd. <üfcU dahijah, Arab. ongelukkig toeval, ongeluk. ^Jj daja, I. = oepaja en tipoe, w. m. z. Dengan tijada berdaja, zonder aarzelen. Sadaja, meehelpen, meedoen. Memper dajakan, verschal- ken, bedriegen. Skr. daja, gift, opgevat in de beteekenis van middel (oepaja) tegen de vij- anden. II. bar at daja, selatan daja, Zuidwesten, Zuid- zuid-westen. ijjjlJ daïrah, Arab. omtrek, grondgebied. ftjifc) dajang, titel van jonge meisjes die aan het hof dienst doen, hofdame. jij)d dajoeng, roeiriem; borstvin der vis- schen; dajoeng sepat, eene soort van scharretjes, gezouten bij de rijst gegeten. Berdajoeng , van schepen, geroeid worden. *j)ó daïm, Arab. altijddurend. yAd dajoej mendajoe 2 , gonzen, dreunen; rommelen van den donder; kreunen van een kind om de moeder; het geluid van vele dieren bij elkander. Yrg. rijoeh. fo)d dajah, Perz. min, zoogster. j)d dëbar, het kloppen van het hart; hart- klopping. -*uJ dobba, Arab. kalebas, komkommer. j*d doeboer, Arab. = belakang. ijiijA dëboes; berdeboes = berdebar: ook van wind en vuur: met hevige vlagen aankomen. Abó doebëlang, verbastering van hoe- loébalang. yó dëboe = leboe, stof. faó dëbah = Arab. dzabah. jüJ doeblr, Perz. secretaris, notaris. IjuSd dëtas, geluid van papier of harde bladeren, die doorgeknipt worden. Uü ditja = Ji)è. jW-J dadjal, Arab. valschaard , bedrieger. C^^-t> dëtjlt, het piepen van zwaluwen. £^-u> dëtjlng, geluid van klein geld, dat afgeteld wordt. Vrg. datjing. (Ja£-J dakhi.l , Arab. ingewijd, een ingewijde. y)jt> dëdaloe = kalakatau (zie kala III). J-ü^d dcdoerenan, Jav.? zeker gewas, waarvan de vrachtjes op doerians gelijken, elaeag- nus sp. ^,t)J dëdas; mendedas, onophoudelijk lastig vallen met vragen en derg. L-J«3J dcdap, zie dadap. ^JJJ dëdak 9 zemelen. jmj^ dadoro, een soort van boom met eetbare vruchten. ^dd dëdei; berdedei? == berdoejoen 2 . Ook derei. jd darl, zie <Cib, Ud dëra, openbare straf, zooals bijv. te pronkstelling, geesseling; strafles. ^kJ diradja = adiradja: maharadja di- radja, opperkoning. tel.fc) doerra ah, Arab. een soort van lang opperkleed. JfhJ dëragam, donkerbruin, donkerrood. ^jó dërana (Skr. dhdrdna), geduldig. J,J dërawa (Skr. drdwa), stroop. C-^J darab, Arab. engte, kloof in het gebergte. _jj doerdja (Skr. darsa?), gelaat. ^U-jt) doerdjana, Skr. doerdjdna, slecht, slecht van aard, gering van afkomst. <Xd-,i> dar ad j ah, Arab. sport, trap; graad, rang. .ÏJ.fc) dar dar 9 Arab. olmboom. ^yw«J daras, Arab. lezing, les, onderwijs. ^mmc) deras, snel van gang, met snellen en gestadigen voortgang en opvolging, van den stroom, den wind, menschen en dieren, schepen enz.; hard, van den regen, zoodat de druppels elkaar snel opvolgen; iad, van woorden. XT) J dëroes diris. t/ p* 125 £jó dërang, I. klinken, zooals een trom. Vrg. genderang. II. helder rood, C. P. J dërlng = derang, I. doch scheller. i^jjd dërap, dicht bij elkaar, te zamen C. Derap 2 , het geluid van het knappen der vinger- leden of van het kraken der riemen onder het roeijen. sÜfjc) dargah, Perz. paleis, hof. ^jl^J dirgahajoe (Skr. dirghajoe, een lang leven) = daulat, bij het toespreken van een vorst. jj,fc> dërcl; menderel, de geweren tegelijk afschieten ; fusilleren. >iJ dëram, I. mendëram, brommen, grom- men, van een hond, een tijger enz. II. dcram 2 , eon soort van koekjes. éjö deroem; rnenderoern, zichnederleggen, van groote dieren. éjó dërnia, (Skr. dharma), aalmoes, gunst- bewijs, = karoenija, waarmee het ook verbonden voorkomt. Balei derma, liefdadigheidsgesticht. ^Uo.t) dcrmawan, Skr. dharmawan , milddadig. ^ ,J dëroe, I. mendĕroe, loeijen, van het vuur, de golven; gonzen van een menigte men- schen, die te zamen zijn. II. deroe 2 , een soort van harsachtigen boom. Zie daroe 2. (j»)j£ darwisj, Perz. bedelmonnik. Cjl&^doerhaka, (Skr. drohiika) ongehoor- zaam jegens de overheid, inz. jegens de vorst, doch ook jegens zijn ouders: bebrapa anak 2 nién- dceraka akan iboe bapanja, Abd.; oproerig zijn, in verzet komen, opstaan. Vrg. ook dosa, saïah. >&.i> dlrham, Arab., een kleine zilveren munt, drachme; geld in 't algemeen. L c^c> dërei, stroomen, van een groote menschenmassa, = dëdei. Berderei, in menigte neervallen, zooals bladeren, tranen, regen, bloe- men enz. o.i>darlja, Perz. rivier; oceaan. u jd doerija, doerijas = giras. C^o»<3 dërlta , (Skr. dhreta) ; menderita, ver- dragen , uithouden ; tijada terderita , onverdraaglijk. yAj jó dërlngoe, kalmus, lieswortel. ^jUmJ dosanak = sanak, v^^Mfc) doesta , (Skr. doesta), slecht, zondig; leugenachtig; leugen. JLwJ dastoer; lajar dastoer, lijzeil, een zeil dat, bij weinig wind, nog naast de razeilen wordt gehangen. Ju»J dëstar, Perz. dastar, hoofddoek, die een of meermalen in een wrong om het hoofd geslagen wordt. ^JLud dëstoewi, zegenen, C. ymó dësar; berdesar, kraken van deuren, vensters, luiken. ftAwt) dësfng; berdesing, gonzen; tuiten, van de ooren, gieren, van den wind. [cd do a, Arab. gebed; ook = mantra, be- zweringsformule ; mendó'akan do'a, een gebed doen. Uci> en {„Syzö da wa, Arab. rechtsgeding, rechtsvordering. Menda'iva, ook: volhouden, be- weren. Menda'tvaï, mendawa'kan, aanspraak ma- ken op iets. 'i*cd da ir ah, Arab. oproeping , dagvaarding. &d dang, titel van ongehuwde vrouwen en vrouwelijke bedienden. T có dëngar; mendengar , hooren, met de ooren vernemen; hooren kunnen; mendengarkan , iets hooren, naar iets hooren of luisteren; gehoor geven. Dengar 2 an, luisteren. Pendengar, het ge- hoor; pendengaran, wat men hoort; pendengarkan, maken dat men hoort. Kadengaran, ook: kunnen hooren. ,wXfc> dëngoes, zie dengoe II. ftld dëngoeng, het dreunen, gonzen, het snorren, van een kogel, gieren, van den wind, brommen, van insecten, het geluid van de touwen op een schip bij storm, van den bliksem enz. (j£ó dëngak, scheef; doedoek mendengak, scheef gaan zitten. JCcJ dangkar; mendangkar, oprollen, van matten, tapijten enz. JxJ dëngkoer, het snorken, ronken. Zie ook geróh. /amXcJ dlngkis, een soort van zeevisch met groote kuit. &£ct) dongkang, een padde. 1*6 <jy&> ulJó <-&Ccd dangkap; hërdangkap, inhalen, grijpen: maka disoeroehnja perikopt segala kapir, maka ijapoen dengan segala laskarnja bërdangkap segala kapir itoe. Ook diperdangkap : bebrapa kali hamba masoek kakampoeng phtgoéloe hamba itoe dipendangkapnja djoega akan hamba olih orangnja, di paloenja akan hamba , EH. Yrg. tangkap. (JXcd dangkal, I. van binnen hard, on- eetbaar van vruchten, L.; van binnen verrot, zoo ais een vrucht door den regen. Batav.? Yrg. dingkü. II. ondiep. J>££fc> dëngkoel, kot, hok. ij&d dëngkol ^.teloer, krom van spraak. iJXc ö dlngkll , bedriegelijk, van een vrucht , dié van buiten rijp of lekker schijnt, terwijl zij het niet is. Vrg. dangkal. iJXsd doeiigkoel, naar beneden gebogen, van de horens van een buffel; gebogen van een krlslemmer. j£có dangkoe, een soort van boom met eetbare vrucht. -£cJ dangkl, wangunstig; haatdragend. -£l) dengan, I. dienaar; ik, minder nede- rig dan oeloert. Denganan, de greep van een kris, sabel en derg. II. 1) met; door middel van; door (ook in zulke verbindingen waar wij andere voorzetsels gebruiken): sakit dengan of 'mati dengan penjakit , ziek zijn of sterven aan een ziekte ; dengan bahasa melajoe , in het Maleisch ; berdiri dengan kakinja , op zijn beenen staan; dengan har ga jang patoet, roor een billijken prijs; beflajar denman kapal, m een schip ; pergi dengan pekerdjaën toeivannja, m dienst van zijn heer; dengan sendirinja, bij zich zelf; dengan sangkanja, naar zijn meening; permg ifti dengan koewat orang doewu itoe , deze strijd hangt af van de sterkte tan die beide ïnenscÉen; dengan karma Aïloth, ter wille van Allah, om Gods wil, om niet; dmgan sedekah koeboer padoeka ajanda d% ampwni akmt dija, vergeef het hem bij de graffeesten van xtw tader! liet, te zamen met, is liever êïrmma 2 dengan of ook alleen bersama?. 2) en: radja d$ngm nabi itoe oepama doewa boewak pĕrma&$; Msar dengan tingginja. 3) In bepalingen van wijs: dtnganper- lahan, langzaam; dengan dimikijan, op die wijs; dengan hal jang dimikijan, in dien toestand; zoo doende; dengan bagifoe banjak, in zulk een me- nigte, zeer veel; dengan tijada terkira 2 lagi, on- berekenbaar veel; berdjalan dengan menjemboeni* kan dirinja; datanglah dengan membawa soerat;* bĕrdiri dengan tijada bertangan; tijada maoe berhenti dengan bagei 2 kata jang manis , hij wilde niet blijven hoe vriendelijk men hem ook toeftprak; doedoek dengan doekatjitanja , bedroefd ter neer- zitten; sampeilah dengan Ulahnja, hij kwam ver- moeid aan; ditangkap dengan hidoepnja, hij werd levend gevangen; pergilah dengan toewanja, hij ging oud, d. i. terwijl hij oud was, zoo oud als hij was, daarheen; dengan sempoernanja , volkö* men; dengan saorang dirinja, alleen; ija menga- dap dengan laki 2 djoega, zij verschenen, mannen onder elkaar. 4) In bepalingen van tijd: dengan doewa tiga hari tempat itoe poen berfeihlah , met of in twee of drie dageö is die plaats schoon; dijamlah ija dengan beberapa lama masanja, hij zweeg een tijd lang; perdjalanan delapan boélan itoe didjalankannja dengan sahari djoega, hij legde die reis van acht maanden in een dag af. 5) Bij werkwoorden: bertemoe dengan, bertjerei dengan, setija dengan, berhoetang dengan (kapa- da) , berkata dengan iboenja en ook berkata dengan perkataiïn, berhikajat dengan hikajat, enz. t£t) dëtlgoe 9 I. onaangenaam van de lucht van een massa menschen, tan sommige insecten. II. onnoozel, dwaas. Ook dengoes? III.; mendiïngoe, den adem lang inhouden. Ook rawoe. pió daftar, Perz. boek, register, journaal. <&5<J dafnah, Perz. laurierboom. i^jó dëpa, vadem, afstand der vingertoppen bij uitgespreide armen. Ook hadepa. eiJJj dlpatl == adipati. ^jjf dik sa± adik. Qd doek, Arab.: sakit doek, borstziékfcöi Uuj'J dakstna, Skr. — seïdtm, zuiden. ^A5J dakik, Arab. fijn, ondeelbaar. ^IÜJ doekana, wellustig, ontuchtig, M. ^^Só dëkat, op een korten afstand, dicht bjj; mmdëkatkan djalan, m. boeini, detn weg ver- korten. Vrg. hampir. OyJ dëkoet, «en soort van vogel, zie limboek. Mëndekoet, het geluid van «ulk eon vo- gel of van een kwartel nadoen om ze te vangen. uJüfc) dëkap=^oe&; sapëndëkap =zzsapa>- méloeJc. Bërdëkap toeboeh, met de armen over elkaar; tërdekap, met de armen er om heen ge- slagen. Dëkapan, omarming. +Só dëkain, het kruipen van een roofdier voor het den sprong doet. ji J dëgar , groot, reusachtig, van een mensen. <JjTj de gil, hardnekkig, koppig, weerspannig. J J dll , zeker spel , een soort van kolfspel ? M. Jav. geluid van ontploffend buskruid. Yrg. Vêdïl, dërel. J>ït> doelapan, acht; doelapanbëlas , doe- laparilikoer, achttien, achtentwintig. &ió dalalah, Arab. betoog, argument. ëj\ó dëloewang, Javaansch papier. ^Jok> dalil, Arab. leidsman, leiding, betoog, inz. door aanhalingen uit den Koran. +mJ dallma, Skr. granaatappel. Soorten zijn: d. katik, d. merah, d. poetih. *<J demi, bij, in eeden: demi Allah , bij Allah; met dat, zoodra; saorang demi saorang, de een voor den ander. tóvoó dëmdam, wrok, verborgen vijand- schap; menaroeh dëmdam, een wrok koesteren. Vrg. dëndam. jLct) dëmang, Jav.? titel van districts- hoofden. l_su>J dëmap, gulzig. vj^Ji*fc> dampit, onverschillig voor ver- maningen. C^JLci) dlmpit, dicht op elkander, bijv. zitten, op elkander gedrongen. Zie himpit. C^X«fc> dompat , ongeveer = dimpit. Vrg. dompak. JLcJ dampar, tegen iets aankomen, inz. van schepen, stranden. &U&) damping , dicht bij ; bèrdiri damping, dicht bij staan; berdamping , iets of iemand aan- hangen, zich bij iemand voegen; njanji bërdam» ping , met iemand zingen, een beurtzang houden? 9*X>*> m ZJL+ó dim pang , een riviertje overstappen L. ^iLoJ dempok» een soort van vrucht veel gelijkende op de manggistan, doch geel van schil en met kleine zoete pitten. (JjbiUiJ de m pok, vlak naast elkander, tegen elkander aan, van vaartuigen. \Përdempok, tegen ietsstooten. Mëndempokkan , enteren. Yrg.dëmpil. ^jLct) dompak, ongeveer = dempok: doe- doek berdompak 2 , tegen elkaar aan zitten (of vlak achter elkaar zitten?). iJviLcJ dënipil, vlak naast elkander: ber- de mp il 2 saorang dëngan saorang, Vrg. dampar, dempok. jJJLoi) dcmpoel, Jav.? stopverf, werk om naden toe te maken enz. jkCcJ dlmikijan, zoodanig, zoo, aldus; dimikjjan ini, op deze wijs; d. itoe, ook: dat nu zoo zijnde; d. djoega, op dezelfde wijs; djikalau dimikijan, in dat geval, als het zóó is; dimikij- anlah adanja, zoo is het er mee gelegen. Zie kijan, **<ö dëmam, koorts; d. gigil, koude, d< kapijaloe, heete, d. koera en d. pëlih beide ook koude koortsen. .^oJ dëmoen; dëmoen esek, een soort van tering, waarbij de huid droog en schubbig wordt. {^^St.^oó dë moekoet, gebroken rijstkor- rels, C. Vrg. rëmoek. Xid danawa, Skr. ddnawa = raksasa. d^Jj danta, Skr. olifantstand, ivoor. éJód dëntam , het geluid van vallende zware voorwerpen, bijv. kokosnooten; bërdentam, op den grond ploffen. Sió dënda, (Skr. danda, straf) boete, geldboete. ë JÓi) dandan g , een soort van vaartuig ongeveer als een pëndjadjabf Jav. rijstketel. ëjJu) dëndang, een soort van roofvogel (de zeearend?); een soort van gezang : berdëndang, dëndangs zingen. Vrg. dandan IL pjjj dendeng, repen in de zon gedroogd vleesch. £oóJ dtnding, wand, beschot, scherm, schut, bortwering; boord van een schip; rand van een bosch. Mendinding, door een schut af- scheiden; bepalen; djikalau didindingkan barang 188 £ÓJÓ ft apa? dihadapannja , indien men er iets vóór zet, waardoor het gezicht belemmerd wordt. £t\}4> dondang, het heen weer bewegen: dondangan, wieg. ejoJ don dong; mendondong, op den arm of in de hand dragen, L. Vrg. het voorg. woord. a jJt> ? een soort van mol? saperti dandam (?) tijada bermata. é±id dëndam. gevoeligheid, doorgaans in kwaden zin: wrok, afkeer; doch verbonden met rindoe versterkt het de beteekenis daarvan: tijada dapat terkatakan lagi pri rindoe dendamnja akan anaknja. ^jjjj dandan, I. tooi, sieraden, versiersels; de uitstekende houten of balken aan het achter- einde van sommige praauwen. II. op Javaansche wijs zingen. Zie dendang. *&id dendoe, twijfelen, onzeker zijn, C. ijS'Sid dandi, zeker muziekinstrument, een soort van luit. i^sX^i^ dinlharl, de tijd vóór het aanbreken van den dag: satelah datang kapada wektoe dim- hari maka segala bintang poen beloem padam tjahjanja; boelan poernama poêkoel tiga dinihari. bo J doenija , Arab. het tegenwoordige leven; de aarde; aardsche schatten. C^jy^ dënjoet, klop, tik, van een slag- ader; oer at berdenjoet, slagader. •J doewa, Skr. dwa } twee; tijada doewa nja, hij of zij had zijn weerga niet; doewa dengan = serta dengan, doewabelas, doewalikoer, twaalf, twee en twintig. Mendoewa kali, voor den tweeden keer doen. Pendoewa, een kleine kris, die men bij een grootere draagt. Mïndoewakan angari 2 , op twee gedachten hinken, verdeeld zijn in zijn ge- negenheden. 'i)jó dawat , Arab. inktkoker; ajar dawat, inkt. j)jd da war, Arab. rond. a)j£ da wam, Arab. eeuwigheid: 'ala edda- wan, eeuwig. CJ^t> doeta, Skr. bode, afgezant. Radja doeta, eerste gezant; vrg. oepadoeta. j^J dobl, Béng. waschman, bleeker; kain* dobi, wasehgoed. /ttJ«i) dodos. uitgesneden, uitgehold, van hout. ?c>^t> do dong, op Sèlangor = beladau. (jjfc}ji> doedoek, zitten, gezeten zijn, gaan zitten; wonen; gelegen zijn, van een plaats: tempat itoe doedoeknja sabelah timoer, HA.; be- zinken; zich zetten tut, bijv. njiyer soedah doedoek oe>nbi, de kokospalmen hebben wortels gemaakt; doedoek baik 2 = tinggal baik 2 , als afscheidsgroet ; doedoek denga perampoewan , trouwen, getrouwd zijn : Ton Tedja soedah bertoenanqan dengan Radja P ahang j hampir akan doedoek. Terdoedoek , neer- zijgen. Mendoedoeki, op iets zitten; bewonen; mendoedoekkan , ook bijv. pekërdjaan, een feest aanleggen. Kadoedoekan, woonplaats; ligging. Pedoedoekan, ook rang, betrekking; zakking van het foetus. Sadoedoek, een bijwoner. -JuLfc) dodol, een soort van koekjes van meel, palmsuiker en geraspte kokosnoot. .•i) daiir, Arab. kring, tijdkring; d. ketjü, een tijdkring overeenkomende met de win do e der Javanen; d. besar, een andere van 120 jaren, )jjó doera, ongerust van hart. P.^J dorong, voorwaarts schieten, toe- snellen, M. Ter dorong, te ver gegaan in het spreken. j^c^t) doeri, doorn, stekel, puntige graat; ikan doeri. een soort van visch; doeri pandan, een weerhaak. Doerijan, een welbekende vrucht, waarvan twee soorten d.-hantoe en d. daoen. Van hier ook dedoerenan, w. m. z. /im»c> dosa, Skr. dösa, zonde, misdaad, schuld, inz. tegen Allah. Vrg. doerhaka. >u}t} doesoen , bewoonde plek in het bosch ; boschtuin; dorp; buiten, in tegenoverstelling van de stad. c_ Sjfc> doepa (Skr. dhöèpa), wierook. »£jt> donging; mendonging, dwingen, dren- sen, van kinderen. L-ijJ doeka (Skr. doehkha), smart, droef- heid, gewoonlijk met tjita verbonden tot doekatjita. C^O;^ doekat, ons dukaat. V\*Z^S}d doekoet 2 , graB (bij de Orang- Loeboe). Zie roempoet. &£\t) doekoeng; mendoekoeng, op den rug J*> '<&>* 120 drageft; bërdoekoeng kapada saorang , bij iemand op den rug zitten. .Sjl> doekoen , Jav. een inlandsehe arts. jijó doekoe, een soort van vrucht, Van- sium sp. &Sjó doekoeh , I. halvemaanvormig gouden plaatje dat aan een snoer om den hals gedragen wordt : d. law& mëlëkap , d. sahari boelan , verschil- lende fatsoenen daarvan. II. kluizenaarsverblijf; Jav. gehucht, buurt. vJLJjt) doe ga , het peilen ; batoe doega , peil- lood, eig. peilsteen; "tolt doega, loodlijn, loodtouw; mëndoega, peilen, ook bijv. een wond; gissen, raden. iljt) doelapan, zie ^tó. J&jA daulat $ Arab. I. geluk, voorspoed; heerschappij ; daulat toewankoe , heil zij den Vorst ! dikwijls = ja, Heer! of ook wel: neen, Heer! II. verbastering van toelah (of toevallige fout daarvoor?); zie op timpa. fyó doelang , een groote ondiepe houten bak. Doelang 2 , dwarshouten van de mars op groote schepen. Kajoe doelang, zie kajoe. £j^fc)dolak : dolak-dalik, verdraaid, verkeerd. J> ö döeli er. dhosli), stof; woord om den vorst aan te duiden, nederiger dan kaki: me- ngadap doeli, doelt baginda, doeli toewankoe. ^U)*v) doemoel , C. — djoengoer. jjf.ü doewan, C. grootvader in het 5 1 ' ge- slacht. *JjJ donami d. monjet, een soort van plant. fa*ö doenalt, Perz. ; boeroeng doenah, een lokvogel. ^^o* J doewlt , duit; geld. ibifc) doejoeng, een zeedier, de zeekoe, halicore doejong. j.J doejoeti; berdoejoen 2 , golvend voort- gaan, stroomen, van een menigte menschen , mie- ren enz. = dedei. V^Jl&i) dëhaga, dorst; mëndehaga, schraal, tegen, van den wind. fojüJ&t) dahsjal*9 Arab. verbazend, ontzet- tend; verbaasd. *& J dëham ; berdeham , hm roepen , kugchen Zie het Aanh. op dèhèm. L yytt) dahoeloe* voor, vooruit; de vorige; eerder, eerst; daoeloe kola of pada zaman daoelos kola, in vroeger tijd; djangan daoeloe, nog niet, zoo gaauw niet als 't u belieft; poelanglah daoeloe, wil mi heengaan ; mohon hamba daoeloe, ik bedank er voor, ik kan niet zoo dadelijk. Mëndaoeloeï, iemand vóór komen; mendaoeloekan , doen vooraf- gaan; berdaoeloe?an , wedij veren wie het eerst zijn zal. — Het is niet te verwarren met dihoeloevm hoeloe, maar af te leiden van het Arab* awal, ^ó dija = (ja. Ailj O dyanah , Arab. betrachting der gods- dienstplichten. ^Ujt) dlbadj, Arab. een soort van gebor- duurd zijden kleed. &jJ dijat, bloedprijs. (j&fA dldlk , klein diertje dat men opkweekt ; ook een liefkozingswoordje ; mëndidik } opkweeken , opvoeden. Ji>jfc> dldal, zie lidal. xójd dldah, pion in het schaakspel. s^J dldih, het hard koken van water. CLV<3 der ei, rij, gelid: sakoerang 2 tiga saderet, op zijn minst drie op ééne rij. Berderet 2 , in rijen. /wj-jO diris; mëndiris, nat maken, be- sproeijen. Ook dëroes en diroes. tj*j>£ diroe» = diris. ^Sji^ diri, ligchaam, persoon, ei^en per- soon, doch alleen in de volgende uitdrukkingen: dirikoe, ik zelf, dirimoe, gij zelf (doch hiervoor ook alleen diri, gij, enkel- en meerv.), diri toe- wan, gij zelf, dirinja, hij zelf; hij; jang ëmpoe- nja diri, de persoon zelf; saorang dirikoe, s. diri- moe, $. dirinja (of ook wel s. diri), ik, gij, hij alteen; ook dëngan saorang dirikoe enz. Minta diri, vragen om zich te verwijderen, voor m. bërdiri, y ragen om op te staan. Sendiri, zelf; op zich zelf; bij zich zelf; uit zich zelf (ook kën- diri). Sama sëndirinja, onder elkander. Sapën- diri, de geheele hoogte van iemand die recht op staat. Bërdiri, staan, recht overeind staan; oprijzen; bërdiri dëngan, berusten op; b. atas, be- staan in. Terdiri, overeind, op zijn beenen,bijv. neerkomen; aan den grond geworteld. 1T w (J*i* JujiS /^*jJ desa, Skr. deija, landstreek, grond- gebied; het land, het platte land; Jav. dorp. jhd dijang, vuur dat aangelegd is om er zich aan te warmen; mendtfang, bij het vuur warmen; berdijangkan dirinja, zich bij het vuur warmen. Jbü dlngln, koud; koude. Daoen sedingin (ook tjakar bebek), cotyledon laciniata, een plant waarvan de bladeren het water heeten af te koelen. Sjö dlkir of dlkar, gew. pandikar, een die volleerd is in het hanteeren van kris of sabel, meester in het schermen. Vrg. dzikkir, de handelende personen bij de dzikir, dat zijn derwisjen, die vooral bekend zijn door de kunsten die zij met wapenen als anderzins uitvoeren. jJoJ dlkau = engkav. +)ö dijam, stil zijn, zich stil houden; zwij- gen; stil staan; zich ergens ophouden, wonen. Berdijam{kan) dirinja, zwijgen; pendijam, zwij- ger. Mendijamkan, ook: iets in stilte verdragen; in stilte laten gaan, er van zwijgen. Kadijaman, verblijfplaats; mengadijami, bewonen. ^j4> dln, Arab. godsdienst, eeredienst. *fó dijan, kaars; kaki dtyan, kandelaar. jö dlna, Skr. dïna, arm, ellendig, gering; orang hina dina, de geringe lui, staat tegenover orang moelija; ajarn dina, klein ge- vogelte. *X>£ dinar , Arab. zeker gouden muntstuk van een gulden of zes waarde. ^Aj>t) denok, gezet, goed in 't vlêesch ; wei- gemaakt, schoon, van vrouwen. *ijü dlnoh, proef, ontwerp, voorbeeld, M. kjO dewa, een soort van goden; titel van vorsten. Skr. dewa, god. yy>& dl war, Perz. = diwali. CLm<*j>J dewata, Skr., een soort van goden. Boeroeng dewata , de paradijsvogel. Vrg. dewa. ^y)d dlwa*a, Skr., dag; tijd. jjujt) dlwall, muur, wal. Zie diwar. ^IjjO dlwan, Perz. vorstelijk hof; hof; rechtbank. ^.ÏJjjiJ dewadaroe, Skr. eig. godenboom; een soort van dennenboom. Zie daroe% en deroe 2. L^Sbyjó dewangga, rood zijden gordijn- damast. ^$V^ dewl (Skr. godin), voorzetsel voor namen van vorstinnen. CLjiJ dzat, Arab. het wezen van iets; wezen, een wezen. S)6 dzaklr, Arab. gedachtig; dankbaar. ^>ö dzabab , Arab. het slachten; een slacht- dier, een offerdier. ijó dzarrah , Arab. een atoompje, een ziertje. " &.J dzorrijah, Arab. kinderen, nakome- lingen. * Sd dzakar, Arab. mannelijk. Sö dzikir, Arab. geheugen; het melding maken van Ood en zijne eigenschappen door lof- zangen en andere ceremoniën; den Koran opzeggen. Jaij dzalil , Arab. gemeen, laag, verworpen. -*J dzlmml, Arab. schatpligtige; kliënt. L^^oJ dzanab, Arab. misdaad; staart. ^Jdzoe, Arab. bezitter, eigenaar: dzoe'lkar- nain, bijnaam van Alexander den Groote. <b^\il^i) dïoe lhldjab, Arab. naam van de laatste maand van het Mohammedaansche jaar. ütXcJii^O dzoe Ika dah, Arab. naam der voorlaatste maand van het Mohammedaansche jaar. £jó dzauk, Arab. smaak. (w*jj dzalb, Arab. ondeugd, gebrek. <w/o J dzlb , Arab. wolf. (Jo i J dzll , Arab. aanhangsel onder aan iets , J U-Jh raba; meraba, betasten aanraken: dirabanja soloer oeh toeboehnja ; dirabanja pintoe kampong itoe, terboeka; meraba djalan, naar den weg tastende zoeken; djangan bĕrdjalan teraba 2 ; meraba kasana kamari , overal rondtasten. C^|t rabit; merabit, scheuren, ver- scheuren. U^o't raboet, van of uit iets losraken, bijv. uit een strik, van een vischhaak, bijv. raboettah ikan itoe, de visch is er af; raboetlah boeroeng itoe dari pada djerat. tb)), rabttah, Arab. band. feu raboeng, met rotting aan elkaar ge- bonden atap, gebezigd om over den bovensten rand van een atappen dak te leggen ten einde het binnendringen van den regen te beletten; die bovenrand zelf. (jj)j rabak? opengesneden? ditjentjangnja tïba pada moeloetnja, rabak sampei katelinganja HA. tfjh raboek, tondel, zwam. jj» raban; beraban, snuffen, door de neus spreken. j)j raboen, niet goed zien kunnen? Meraboen, bedampen, bewierooken. tf)j raboe, de long. CL>)j rat, I. zie CL>,. II. de wereld, = 'alam. CL?I. rata, I. vlak, effen; gelijk met; tandjoeng rata, een vlakke landpunt; djatoeh rata kaboemi (ook zonder djatoeh) plat op den grond vallen: telah koeratakan dija dengan boemi; overal geregeld, overal gelijk, allen gelijk, allen evenzeer: ratalah sĕgala roemah orang besar soja naïki; tiada rata, lagi ting- gal sasoekoe, nog niet in orde, nog niet in 't effen. II. wagen, strijdkar (Skr. ratha.) /wj)i ratoes , honderdtal; saratoes, één honderd. Zie ook nali II. <_ ft->)i ra tap, gejammer; klaaglied; ratap sabidji of saboetir, een klaaglied. 4jP|i ratak (of rat ah); meratah, een keus doen. y i . ratoe , Jav. titel voor vorsten of vorstelijke personen of voor vorstinnen, inz. die van Madjapait; Ratoe Melajoe, titel aan den Javaanschen prins Raden Inoe (Pandji) gegeven bij zijn bezoek in Tanah Melajoe. _j. radja, regeerder, vorst, koning; titel van prinsen van vorstelijke afkomst; radja moeda, onderkoning; radja perampoewan, vor- stin; anak radja, prins; hamba radja, hoveling; radja 2 , radja kabanjakan, de onderhoorige radja's, de gewone radja's. In zamenstellingen ook hetzelfde als ons koning in koningstijger, bijv. radja singa, radja kera, radjawali (w. m. z.). Radja bintang , zie op bintang. Boenga radja, een soort van bloem. Kajoe radja, cassia javanica, ook kidoelang , zeker geneesmiddel. Radja oedang, een soort van ijsvogel. Maha- radja lela en meradja lela, zie op lila. Karadjaan, koningschap; heerschen; koningrijk; koninklijke attributen, vorstelijke insigniën (ook alat karadjacln) - } doedoek diatas karadjacln voor diatas pangkat karadjacln, zie pangkat. C^a*-K radjoet, een gebreid of geknoopt beursje; breiwerk; mëradjoet saroeng kaki, kou- sen breijen. ö*)j Cj)j &&-)j radjoek, knorrig, grommig, geme- lijk, stuursch; drenserig, huilerig, van kinderen. Zie ook het Aanh. op radjoe. ^fiJj radjan, of ^jf-^j ratjan, twijfel- achtig: radjan dari pada bitjara, jang sama herat hadoewa péhaknja. M. -&4. radjin, ijverig, naarstig. JU^J, radjawali, een zeer groote vogel, wij zouden zeggen een arend, van radja (zie boven) en wali, verbastering van waliman, (w. m. z.) Ook zou een soort van sperwer aldus genoemd worden: zie op elang. <X**I. radjah 9 de lijnen in de handpal- men; geheimzinnige strepen op amuletten; ge- schreven amuletten. ^p-ïi ratjak; nieratjak, geweldig hard slaan, bijv. op een trom. IJ&-U ratjik, I. vogelknip, val. II. (of radjlk?) fijn gesneden. -2*-K rat jan, zie radjan. .£>-)« rat) oen, vergif, inwendig vergif. Vrg. Arab. radjin, doodelijk vergif. d)j rad, Holl. raad. d)j rada of radah, bedaard; zacht. Merada, lenigen. $£)• radak, het steken met een lans: meradakkan toembah dengan Pirangi, SM. Zie ook rodok. Zó), radang , hitte door koorts of hard werken of loopen. (*)ó)j raden , Jav. zekere titel van per- sonen van vorstelijke afkomst. S4>ï. rad ah , zie rada. {j»\ rasa, I. (Skr. ram) smaak van iets; geur; gevoel, meening. Rasanja en sarasa f even als of. Merasaï, iets voelen; van ge- voelen zijn; ondervinden. Perasacln, en zameng. perasan, gevoelen, meening; genegenheid; perasacln lidah, smaak. — Ganti rasa, zie gantL IL ook wel raksa (Skr. rasa, hetz. al het voorgaande), kwikzilver; ook ajar rasa. &**h rasoek , I. de balken, die dienen om een zolder of vloer op te leggen; er zijn o twee soorten van: rasoek toepei , waarop de gelegar rusten, en r. toempoe bendoel, die die- ren om de uiteinden van de gelegar voor het gezicht te bedekken. Kasau heeten de dakspar- ren, kajoe pandjang het gebint. II. beroerd, verward, = katjau: dirasoek djin, door een boozen geest beroerd worden. Karasoekan, bezeten. «j1 \j ras ei , Jav. = moesang. >wh ra si , Skr. rdsji, een teeken van den dierenriem; iemands gestarnte. Sarasi, over- eenkomende met, geschikt voor iets (eigenl. onder den invloed van hetzelfde gestarnte): didapatinja tenipat itoe tijada sar ast bagei tenipat kadijaman- nja; kadoedoekan jang oegahari itoe (de mid- delstand) sarasi dengan kasenangan manoesija. ë J. ranga , een soort van hoornschelp met lange punten. -c) « rangin , een soort van schild. Cl^'t rapat, dicht, goed sluitend, zoo 'j als timmerwerk , een weefsel , enz. ; aan een gesloten, bijv. zitten; eensgezind, eens van ge- voelen ; raadsvergadering ; in rade. Rapatan , raad, voeg, opening. P erapat, de pen, waarop, of het gat, waarin de roeiriemen eener boot gestoken worden. èS Ji rapang , een soort van zeevisch , een groote belanak. té)* rapih , kruim ; kruimelig. Merapih , kruimelen. <X3)j rapoeh , broos, ook fig., bijv. van het leven; brokkelig, molmig, verteerd, bijv. hout, doek, spijkers. C^ti rakat 9 I. op of aan elkander verbon- den, gelijmd, gesoldeerd, enz.; ook= saga, daar deze boon, tot deeg gestampt, door goudsme- den enz. voor soldeersel gebruikt wordt. Perakat, lijm, cement. Merakati, alleen of m. prahoe, uitrusten: zie rakit. II. voor rak' at, w. m. z. C>i)j rakit, paar, koppel, stel; zamen- gevoegd; een vlot; uitgerust. L^o ), rakoet , draaijen, niet eerlijk zijn C. £$ ) \ r akalc ; merakak , gebrekkig. f ) i rakan , zie rekan. LLHi raga, I. teenen werk, mand, korf: boewah raga, z. sepak; hantoejang matanja merah yj\ 'J J Sj sapërti api, dan ramboetnja bagei raga } SM. II. het menschelijk ligchaam. t]*S ) j ragas , I. het hoofdhaar afgesneden hebbende; gekortstaart, van paarden. II. meragas, rapen, rooven C. ê£)j ragang; mëragang, met geweld wegnemen. M. (In 't Jav.: met zijn velen toe- schieten om iets te verrichten.) ftiK ragoeng? tëragoeng, ergens tegen aanloopen, bijv. tegen een deur of stoel; ook van vaartuigen gebezigd. *M. ragam , (Tam. iragam; Skr. raga) scha- kering van kleuren , patroon ; verscheidenheid van toonen, melodie, wijsje; mengeling van geuren; neiging, begeerte. — Poespar agam, zie op dat woord. +£)> ragoem, een bankschroef, zoo als door de smeden gebruikt wordt om op te vijlen. £\% ragoe , verlegen; in de war, bijv. ragoe itoengnja. Jf )j ragi , I. gist, zuurdeeg. II. patroon op een kleed. Yrg. Skr. ragi, geverwd, en ragam I. u_aih ralip, Arab.? slaperig, van de oogen. Përalip, iemand die er slaperig uitziet. + )j rama , I. Rama, doorgaans Sri Rama, de bekende held der Hindoesche mythe. Sri Rama is ook titel van den opziener der olifanten, een hooge staatsbetrekking. Barna 2 , de reu- zevlinder, de grootste nachtvlinder, die in Indië voorkomt en die ook koepoe 2 gadjah genoemd wordt; hij schijnt ook gegeten te worden: beramefian makan rama 2 HP. II. vreugde: maka baginda terlaloe soeka sërta dengan ramanja 7 melihat enz. Yrg. raman en ramah. in. vader, in ramadji, w. m. z. tj^vcl. raniat ? mëramat, naar zich toe- halen ? diramatnja kapalanja laloe ditjioemnja* /uk^cK ramas ; mëramas, knijpen, uit- knijpen, bijv. een citroen; kneeden; diramas hati, ter neer gedrukt. /jw^o). ramoes , baardig, behaard. sLe) j ramang , zie rëmang II. .^K raman , behagen in iets scheppen, er tevreden mede zijn, raman dan ridla. HT. Yan rama II. voor ramacln. y*o)j ramoe , het benoodigde materiaal voor het tot stand brengen van het een of ander. — Bëramoe y mëramoe, dat materiaal bijeenbrengen, gaan halen enz. — Ramoe 2 an, het benoodigde materiaal, bijv. hout om te bouwen. &s>)j ramah , gemeenzaam, familiaar: toewan Raffles itoelah kasoekadnnja santijasa bëramah 2 an dengan orang mëlajoe, HA.; hatinja baik dan përamah. Mëramah 2 i hati, het hart innemen. — Ramah-tamah , versterking van het eenvoudige grondwoord : ramah tamah fiünja moelija. Yrg. rama II. -*cK raml, het bekende rami-vlas, boeh- meria nivea. tg*'! ramei, met zijn velen te gelijk: dikaloewarkannja ramei 2 (van lijken die onder het puin van -daan gehaald worden); apabila ija melihat orang 2 ramei bërdjalan itoe y maka ) djikalau sëmpat 7 ija berlari dengan prahoenja; ramei dihadap olih sëgala mantrinja, (druk) omstuwd zijn door alle mantries; druk, druk bezoeht, welvarend; vrolijk, levendig.— Bërame&an met zijn velen plezier hebben (ook wel eens verkeerd, als gevolg van het gebruik der Arabische letters , voor bërmaïn 2 ). Mërameiï, met zijn velen op iets aanvallen (voor mërameiPi). Mërameikan, in menigte verzamelen; welvarend maken, menschen in menigte ergens heen bren- gen om er zich te vestigen. fju rana, £ I. Jav. Kw. slagveld. II. beter ^). , vorstin. <_• ft-M. raiiap, zie meranap. *y\j ranoem , goed rijp, zacht van rijp- heid, murw. jiu ranoe, = danoe, w. m. z. fo)j ranih, naam eener plant, lycopodium planum. })j rawa , Jav. = paja. })< raoe ; mëraoe, den adem inhouden. Zie ook dëngoe. d^jjt raoet , het snijden van rotan en bamboe, en dat wel met een bijzondere soort van mes, een zoogenaamde pisau raoet. Vj U^J CU>jh rawit; niêrawit? in een beleedi- ging betrekken. C. £})j rawan g , I. = rawa, M. II. zie kërawang. 9^\ raoeng; mëraoeng, huilen: mëra tap dan mërawoeng. uJ>j). raoep , = kaoep, w. m. z. Ook een maat voor diamanten, te weten zooveel als men in de beide aaneengesloten handen kan nemen : intan hampir bëraoep digadeinja. (Bat tav. ? zie Aant.) ^)j ra wan , I. medegevoel, sympathie, medelijden: mëmbri rawan hati of mërawankan hati segala jang mëndëngar itoe, aandoen, hetzij door aangename of onaangename gewaarwordin- gen ; van verrukking of afschuw vervullen. II. een woord bij het optellen van touw- werk, trossen, vruchten, knoopen enz. in ge- bruik: djalan sarawan, één djala-net; doch kantjing sarawan, een stel van zeven knoopjes. Toelang rawan, de ribben (eig. beenderen in rijen ?) ^.h rawei , een vischlijn, waaraan op verschillende afstanden met korte touwtjes hoe- ken zijn bevestigd en die men in diep water laat uitloopen. Merawei, met zulk een lijn visschen. iS^j r»wi 9 Arab. verhaler, verteller. Ly^JblL rahib 9 Arab. monnik. C^&h rabat , werktuig om garen te spinnen, spinnewiel; tijang rahat, spinrokken. &&). rabang, de luchtpijp. u-fi&hrahap, groete, welkomstgroete. Het is het Arab. ranab w. m. z. Jbh rahoe , eigennaam van het monster, dat bij eklipsen de zon en maan heet inte- slikken. Jb). rahi , verlokking. Merahi, verlokken. 