VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Blauw in een kamer, maar, wanneer alle de blauwagtige ftraalen van den ganzen dampkring "re gelyk io onze oogen doordringen, hoe dan ook de kolenr van een iege lyk moge zyn, zoo kan hun geheel, te zaamen genomen, een zeer donkere koleur voortbrengen. Dit wordt bevese tigd door cen ander verfchynfel, dat U. Н. niet. onbekend zal гуп. Defchouwende een bosch van naby, zoo zal het wel groen voorkomen, maar wanneer men zich daarvan werwydert, zo zal het altoos meer uit den blauwe toes fchynen. De bosfchen van de gebergtens van den Hartz, die men te Maagdenburg ziet, fchon tamelyk blauw te zyn, fchoon dezelve, van Halberstadt befchouwd, groen zyn: de groote uitgebreidheid van de lucht, tusfchen Maagdenburg en deze gebergtens, zyn d van.. Hoe dun of fyn de blauwagtige d lucht ook zyn, daar is ’er altoos een ze van in deze tusfchenruimte, welker ftraal in onze oogen komen, en bygevolg alda: donker blauw vertoonen. Wy ne men een verfchynfel waar, in een nevel, alwaar de li wordt met een aantal donkere deeltjes, die zyn. Niet befchouwende dan een kleinen men byna geen nevel gewaar; maar wani groot is, wordt de blauwagtige koleur zeer ohe het punt, dat men daar niets meer door Be water van de zee fchynt ons op eei groen toe, maar het is tamelyk helder., ween glas mede aanvult. De oorzaak daarvan is zichtbaar. Kleine dezier: dit water is beladen met een aantal groen- agtige deeltjes, waarvan een klein aantal geen zichtbaare uitwerking voortbrengt, maar in een groote uitgebreidheid, wanneer men in de diepte ziet, brengen zoo veele groen= agtige (traalen, zaamengevoegd, een donkere koleur voort.” Historische Verhandling over de Natuur, Uitncemendheid en Paalen, der Waardigheid van Stadhouder in de Ver. eenigde Provincien: gefchreven door wylen den Historie- Schryver JAN WAGENAAR. Te Amflerdam, by d Erven P. Meijer en ärgen Warnars, 1787. / gr. 8yo. 160 blads. р" de Stadhouderlyke bediening, van fommige Ärge. fpronglyke vereischten afgewecken, federt eenigen tyd een onderwerp geworden is der gefprekken, beide van onze kundige en min kundige Landgenooten, terwyl zeer weinigen in staat zyn, van recht te oordeelen over dit finguliere Ambt, dacht de Heer HUISINGA BAKKER, aan "s Lands Regeerderen, en aan onze Landslieden, geenen endienst te zullen doen. Dour de uitgave eener Historische Verhandeling, over de natur, uitneemendheid en paalen der waardigheid van Stadhouder in de Vereenigde Provinzen; eehe Verhandeling, die de Heer WAGENAAR heeft opgefteld in de laatfle jaaren des levens, en der Regererin-ge, van de Vrouwe Gouvernement, Moeder van den tegenwoordigen Erstadhouder, daartoe in dien tyd bewoogen zynde, om fommiger hoogvliegende begrippen, over de Natuur van dat Ambt, te beftryden, en, ware het moge. lyk, te verbeteren. Het blyke, onder anderen, zegt de Uitgeever, dat hy in de jaaren 1756 en 1757 met dit ge- wigtig onderwerp onledig geweest is; een tyd, zo wel in onze Historie bekend, als door het declat zyne be- fchaafde pen daarin genomen heeft. Engeland, toen met Frankryk in openbaaren oorlog zynde, en van den Staat het fecours, volgens de Tractaten, eifchende, werdt het verleenen van dat fecours door de Gouvernante, en fom- mige Leden der Regeeringe, fterk gedreven, terwyl het zelve door anderen, en met naame door Amfterdam, be- weerende de onverplichtheid van hetzelve, even fterk te. engehörden werd. De verfchillen hier over in de ästernischen bragten een menigte rigide Stadhoudergezinden in bewegenden, welken, als gewonnen gebeut, in de hitte der hartstochten, die waardigheid hooger opvölzen, den een natur van dat Ambt gehengde, Ik heb, zegt onze üb, kundige en gemaatigde Historiever, altoos: zulken „> voor onvoerzichtige en valfche Vrienden van de Stad-Ö houders gehouden, die by monde of by gefchritte bewegenden, dat men hem Souverain van den Lande månken moest; en zulken däentegen voor hunne voor-zichtige en waare Vrienden, die hen in hun hoog gezag; zu als het door de Wetten en Privilegiën vasteendeld en Í, bepaald is, voorftonden en voorspraaken. Het volk, Íchrikt Мег, {edert het afzweeren van den laatften Vorst, Íээ voor de eenhoofdige Regeering, en vat een afkeer op Íз Van hem, dien het denkt, dat naar zulk Eene Regeering Å, за: —— gelyk men in het jaar 1675 ondervondt —— Å, Zy alleen zyn dan voor муле en waare Vrienden des >, Stadhouders te rekenen, die hem in zyn wettig verkre s, Sen gezag voortaan en handhaaven; сп, fclroon zy, », naar de grondregels en orde der Regeering hem gaarne Å groot zien, ертег nooit wenfchen dat hy e groot wore s de." Dus dacht onze Vaderlandfche Historiefchryver, en op dien grond heeft hy zo wel de witneemendheid als de paalen van het Stadhouderfchap in deeze Verhandeling gepoogd te vestigen ; eene Verhandeling, die overal de blyken draagt van's Schryvers gemaatigdheid, fchrander- heid, en grondige kennis in's Lands Constitutie en Ge- fchiedenisfen, doch die mogelyk in onzen tyd aan fommi- gen wat al te veel op ееп Aristocratifchen leest, gelyk men het noemt, zal gefchoeid schon, waartoe des Schryvers byzondere betrekkingen mogelyk wel iets zullen toegebragt hebben, schoon zyne ftellingen genoegzaam al Tet op Historische bewährte gevestigt zyn, en overal. de eerlyke en cordaate man doorftraalt. Trouwens, wam- neer men flegts het onderfcheid van tyden en omstandig. heden, waarin WAGENAAR leefde, met de onzen raadpleegt, zal men niet Kunnen nalaaten, het karakter en de kundige heden van onzen Vaderlandíchen Historiefchryver ook in dit Werk hatde te doen. Zonder ons in eenig detail van deze Verhandling, die in zyn geheel verdient geleezen te worden, in te laaten. zul-len wy onzen Leezeren een bekonnte fchets van het Werk zelve mededeelen. Dy den aanvang doet.de Schryver een onderzoek naar den oorfprong der Stadhouderlyke waardigheid, en by die gelegenheid aangetoond hebbende, dat de Strafhoudern eere tyds. door den Vorst, еп di alteen doar de Staaten. ann-. c2 ge- gefteld wordt, gaat hy over ter verklaaring van de voor- naamfte onderfcheiden naamen, zo wel van die, welke de Stadhouderen van Holland plagten te voeren, en die hun in openbaare Brieven; Placcaaten en apdere Documenten gegeven worden, als van eenige andere, met welke de natuur hunner Charge, fomtyds ook in stukken van Staat, uitgedrukt of om{chreeven is. Dan, daar de Vorften uit den Huize van Oranje en Nasfau, die, federt de opkomst der Republik, als Stadhouders zyn aangemerkt, of die waardigheid met de daad hebben bekleed, niet allen even veel gezags gehad hebben, hee ft de Schryver het niet ondienftig geacht, kortelyk aan te toonen, waarin het gezag, welk deeze Vorften wettiglyk verkregen hebben, onder-fcheiden geweest is; waarop hy, tot een meer byzondere verhandeling van de onderfcheiden deelen des Stadhouder jykeu bewinds overgaande, de pligten aantoont, tot welker nakoming de Stadhouder, volgens zyne Commissie, gehouden is; als voor eerst, de Hoogheid, Gerechtigheid, Privilegien en Ifclyaaren van den Lande, Leden, Steden en Ingezetenen уп dien, voor te fíaan, te vorderen en te bewaaren; ten tweeden, bet gebruik, of de oefening der waare Christelyke Religie, zo die tegenwoordig by publicke eudoriteit hier te Lande geſerceerd wordt, voor te ftaan, en die Religie van allen overlast en foulen, ot verdrukking, desordre, oncenigheid, af breuk en_fehade te befchermens voorts aan elk recht en juflitie te doen ad minijtreeren; in Holland met advis van President en Råden van den Hove, Waar by de Schryver te recht aan-toont Dat de Staaten den Stadhouder wel tot hoofd van hebben aangefteld, doch, des onangezien, met de wetgeevende macht ook het hoogíle gezag over de Justitie aan zich behouden hebben. Committee of Beginn met geleider lage en opzêten wille, mag geen remissie of pardon verleend worden, Uit welke bekanalen klaarlyk te befpreuren is, dat de oefening van het recht van pardon wel aan den Stadhouder opgedragen is, doch dat het hoog gezag daar over, als zynde een voornaam gedeelte van de Souvereiniteit, blyft by ’s Lands Staaten, op welker naam, by rade van den Stadhouder, ook de brieven van gratie, pardon, remissie en abolitie gefteld worden. LL Onder de zaaken van Politie, over welken de Stadhouder van Holland bewind heeft, munt byzonderlyk uit de macht over de Magistrats beftelling in de Steden; eene macht, die de Stadhoulers reeds ten tyde der Graven gehad hebben, en die hen veel invloed geeft op de Re- geering der Steden en des gantfchen Lands; waarom de Schryver het nodig geacht heeft, de natur dezer magt, en de wyze, waarop zy bhoort geefend te worden, met de vereischte naauwkeurigheid te onderzoeken; uit welk onderzoek klaarlyk blykt, dax Oder de zaaken van Politie, over welken de Stadhouder van Holland bewind heeft, munt byzonderlyk uit de macht over de Magistrats beftellen te onderzoeken; uit welk onderzoek klaarlyk blykt, dax Oder de zaaken van Politie, over welken de Stadhouder van Holland bewind heeft, munt byzonderlyk uit de macht over de Magistrats beftellen te onderzoeken; uit welk onderzoek klaarlyk blykt, dax Oder de zaaken van Politie, over welken de Stadhouder van Holland bewind heeft, munt byzonderlyk uit de macht over de Magistrats beftellen te onderzoeken; uit welk onderzoek klaarlyk blykt de Stadhouder nergens vermag Burgemeesters, Schepens of Vroedfchappen aan te ftellen „ dan uit eene voorafgaande Nominatie, ten ware hv daartoe byzonderlyk geauthorifeerd worde door's Lands Staaten, gelyk nu en dan, em onder anderen in den jaare 1672, gebeurd is; wanneer men geraaden vondt, ook met bewilliging van de belanghebbende Steden, de Privilegién voor eene enkele reis te doen zwygen, en, 072- verminderd dezelyen, buiten tyds verandering te maaken jn de Regeering. Na vervolgens gefprookte te hebben over de macht, welke de Stadhouder heeft, om de gefchillen te befassen, die in de Provinciën Gelderland, Utrecht, Friesland, Overysfel, en Stad en Lande, ont(taan, over zaaken, die niet by meerderheid van fteimmen kunnen worden afgedan, en tevens aangetoond hebbende, dat hy in Holland en Zeeland dit recht tegenwoordig niet bezit; gaat de Heer WAGENAAR Over tot de befchouwing van de waardigheid van Kapitein General, die doorgaans door den Stadhou- der van Holland in tweederlei opzicht bekleed wordt, namelyk, als Kapitein General over de Krygsmacht te Lande, van elke Provincie, in welke hoedanigheid hy Commissie heeft vam de Staaten der byzondere Provinciën, en bevel. voert over ott Krygsmacht te Lande, van alle de Provinciën, en bevel. voert over ott Krygsmacht te Lande, van alle de Provinciën, den heeft van de Staaten. General, en bevel voert over 't Сс 5 Krygs- 366 J- WAGENAAR Kressvolk, dat zich buiten de stemmende Provinciën err het Landschap Drenthe, te Velde, of in de Guarnizvenen onthoudt; van welke beide hoedanigheden de Schryver, afzonderlyk en uitvoerig gehandeld hebbende, vervolgens overgaat ter befchouowing van de waardigheid van Admiraal, met welke de Stadhouder in de byzondere Provinciën bekleed is, en hem het zelfde hooge gezag over de macht te Water dier Provinciën geeft, welke hy aldaar, als Kapitein Generaal, over de macht te Lande, heeft; en de waardigheid van Admiraal Generaal, welke hem door de Staaten. Generaal is opgedragen, en bem hetzelfde gezag geeft over de magt te Water van alle de Provinciën, welke hy, als Kapitein Generaal der Unie, in eene пeld dezelfde Commissie, over's Lands gemeene Krygsmacht te Lande verkregen heeft; ——— en dezen taak afgehane deld hebbende, sprechend hy verder over de zitting van den Stadhouder in den Raad van Staaten. Van het eer- fte Edelfchap van Zeeland, en het Presidentfchap der Edelen van Gelderland, Holland en Utrecht, van het Opper- Houtvesterfchap, --—— zynen rang van Rector Magnificentisfimus der Academie van Gelderland, l'ries- land, en Stad en Lande, en eindelyk het Opper- Directeuríchap der Oost- en Westindifche Compagnie. Dit afgehandeld hebben je, berekent hy de inkomíten van het Stadhouderfchap der zeven Provinciën , des Landfchaps Drenthe , en van het district der Generaliteit , die men (daar onder begrepen de 250oo guldens, die de Stadhou- der trekt als het eerfte Lid des Raads van Starten, en het aandeel in de uitdeelingen der Oostindifche Compag. nie,) begroot op 300000 guldens jaars te beloopen ; tere wyl hy als Kapitein Generaal der Unie 120000 guldens % jaars geniet, behalven nog 24000 guldens van Friesland, en 12000 guldens van Stad en Lande, als Kapitein Gene- raal van deeze twee Provinciën. Eindelyk fpreekt "hy van het Erfftadhouderfchap, in de Mannelyke en Vroue welyke Linie, hoe het met deeze Erfverklaaring is toege- gaan, hoe het tegenwoordig met deeze opvolging gelegen Su, еп wat men voorts met opzicht omtrent de tuteele, of Vongdvfchav , geduurende de minderjaarigheid , heeft vastgefleld. Waarop hy deeze Verhandeling befluit , met eene befchouwing van de drie tydperken der Stadhouder. Jooze Regeering, te weeten, eerst na den dood van wir- Lem DEN I, die flegts een tusfchentyd van zestien maan- den geweest is; vervolgens na den dood van wiLLEM DEN OVER HET STADHOUDERSCHAP. 367 EI, tot aan de verkiezing van WILLEM DEN IlI, tot zynen opvolger, dat is, van den б Nov. 1650, tot den 4 July des jaars 1672 , en eindelyk , na den dood van wiLLEM DEN Ш, die geítorven is den 19 Maart 1702, tot den 3 May des jaars 1747. Ryk gefördert verhaal, van de eigenlyke gefleldheid der bedendende Toonkunst; of KAREL BURNEY'S, Doctor in de Mufsekunde, Dagboek van zyne, onlangs gedaane, Muficaale Reizen door Frankryk, Italie en Duitschland, als tot een verlustigend laatfle gefchenk aan Nederlands waare Mufiekvrienden; vertaald en opgeluisterd door ja- COB WILLEM LUSTIG, Organist te Groningen, met cen Nootenplaat. Voor den Vertaaler. Te Groningen, by L Comkens, 1786. Ju gr. bag, 4:2 02/412. He is zekerlyk zonderling, dat, onder de menigte van Reizigers, die het vermaaklyk Italie zyn doorgereisd, sehr hinne Aanmerkingen over dit Land in o licht gegeven hebben, tot nog toe niemand zyne gedachten had laaten gaan, over den oorfprong, aanwas en tegenwoordigen {аас der Muziek, in een gedeelte des Aardryks, alwaar dezelve zo uitmuntend beoefend wordt; en dat, daar meu ale aldaar voorhanden zynde Schilderyen, Standbeelden en Gebouwen naauwkeurig afchetst, en alle zinryke By-Schriften To be held, men byna niets hoort melden van deftige Kerkftukken, Operas en Muziekökchen; eine omstandigheid, die des te meer te verwonderen is, daar Italie zich thans, in 't stuk van fraaije Kun(ten en Letten- ren, boven andere Landen geen voorrecht kan aanmaatigen, terwyl intusfchen de Muziek in deeze Landstreek, tot op den huidigen Ärz, in dit Werk ons een offenen algemeine Muzicaale Gefchiedenis heeft medegedeeld, welke de vrucht is van zyne Reizen naar Italién, die hy onderno- men had, om, gelyk Úген zich uitdrukt, met eigen oogen te zien, en met eigen ooren te hooren, en, zo veel doen- lyk, niets te hooren en te zien, dan alleen Muzick. Trouwens , de Heer sunNEYv fchynt niets verzuimd te hebben, wat eenigzins dienen kon tot opbouw van dit werk , terwyl zyne yver tevens met {таак , oordeel en onzydigheid, gepaard gaat. Niet alleen de Lief hebbers „der C 4 и. $68 к. BURNEY's Muziek, maar ook die der fraaije Letteren , zullen hier overvloedige ftoffe vinden, om hunne leerzucht te voldoen. Ten bewyze hiervan (гекке het geen de Schryser, no- pens den beroemden Italiaanfchen Dichter, den Abt Afe- tastafio, heeft aangetekend. . „ Vóór dat ik de eer had, zegt hy, om by Signor Metastafio te worden ingeleid, ontfing ik uit eene gantsch betrouwenswaardige hand het volgend naricht, van deezen heerlyken Dichter, wiens gefchrifven, misfchien, meer beb- ben medegewerkt tot de befchaving van de Zangmuziek , en dus tot die van de Muzick in 't algemeen , dan de vereende krachten van alle groote Componisten in Europa faamgenomen. Fene onderftelling, die ik vervolgens , war- neer ik flegts van hem , als een Muzicaalen Dichter , fpreek , zal trachten op te helderen. De Abt, Pietro Metzstafie wied, nog zeer jong zynde, door Gravina, een aanziellen Burger te Rome, verzoont (d. i. tot zoon aangenomen), Eene ongemeene vatbaarheid voor de Poëzy in hem bemerkende, droeg hy zorg voor zyne opvoeding, År, ander zyn opzicht, in alle declen van de fraaije Wetenfchappen onderwezen zyne de, zond hy hem naar Calabrie, in het Koningryk Na- pels, ter oefening in het Grieksch, aldaar nog gefprool ea wordende als. eene levendige taal. Vyf jaaren bereikt heb- bende, konde hy reeds, zonder overleg, Öп Vaarzen preeken, en Gravina zette hem dikwils op een tafel, om te fpreeken voor Extemporalist. Maar deeze oefening wierd zo nadeelig bevonden voor zyne gezondheid, dat een er- vaaren Arts dien koestervader verzekerde, dat het Kind om een lugtje moest, indien dezelve niet nableef. Hy was in zulke oogenblikken zo driftig aangeblazen, dat de borst еп het hoofd hem opzwollen, terwyl handen õп voeten koud w Er den. Gravina, dit bemerkende, en nächster hätte gevoelen der Genesheeren lusterende, vond gee räumen, hem noort weder te laaten Extemporalifeeren. Mes tastafso Spreekt thans van dit bedryf, als van iets, "t welktegen de Spraakkunst en de gezonde reden even fterk inə loopt. Immers, wie zich gewent, op deeze {nelle manier alle gedachten in Rym te dwingen, die moet noodwendig eweld doen aan alles wat fmaak heet, en weet niet wat men keur noemt, tot eindelyk zyn geest en verstanden eing aan achteloos, en ongerymdheden overgegeven, niet leon alle Just tot nadenken, maar teffens al "t bezef van ke geene, Waf zargvaldig en met overleg toegefteld is, Vea Grayina vergoodde de Ouden, en Metastasio fchatte dezelve te gering. Hy heeft byzonderlyk over het Kym zekere favoertige, die hy zich nooit laat ontpraaten. Zyn geheele leven is even zagt heenen vielen, als zyn Schryfstyl, en zyn huiszelyke orde gaat stippelyk met uu- ren en klokflag, °t welk by hem een ftaale wet blyft. Men kan hem niet ligt te woorde komen. Hy is even weinig nieuwsgierig naar onbekende Personen dan na nieuwe gewoonten. Slegts met drie of vier boezemvrien- den houdt hy gemeenzaame verkeering, en deeze komen zonder Complimenten,'s avonds van 8 tot ro uuren, by hem. Als het niet te moeten is, zet hy geen pen aan; doch als de Keizerlyke Hofdichter daartoe gelast, begeft hy zich tot het schryven, maar nooit langer dan twee uuren achtereen, en op eene wyze, als of hy een vreemd gedicht copieerde. Hy wacht naar geene inblaazing, roept geene Zanggodinnen aan; willen ze hem begunftigen, zo moeten ze komen op den tyd, door hem vastgefteld. De Schryvers van de Encyclopedie verzogten hem eens, om Öп. hun Woordenboek het Artikel Opera te bearbeiden 3 maar hy wees het beleefdelyk V van de hand, onderftellen. de, dat zyn gevoelen daar over omnogelyk konde beha- gen aan de Frantche Natie. Tasyo is onder alle de Dichters zyn favoriet; Fingal houdt hy vooral te beheldenryk en te duister maar de Poëtifche werken van den Graaf Medini, een Boheemer, acht hy voortreflyk boven alle anderen; leezende in de gemelde Vergaderingen oude en nieuwe Dichters. Behalven deeze avondgezelfchappen, neemt hy, op ieder voormiddag, een foort van Staatsvifite aan daar veele perfoonen » Van hoogen rang en uitnee- Vo. Ke BURNZY'S mende verdienten, worden toegelaaten. Zo lang men hem ftilletjes aanhoort, [preekt hy gantsch vrymoedig en be- vallig voort; doch by de minite tegenspraak zwygt hy flil, als zynde te beleefd en te gemaklyk tot het zintwis- ten : liever wil hy leeven in de rust en met het gemak van een ongerekende, dan met de beleegtende manier eens mans van groot gewicht machtfpreuken uitdeelen. Zelfs in het fchilderen van hartstochten, spreekt hy in zyne fch Riften meer met bedaarde reden, den met hevigheds deeze effene, gelykzeweende betamelykheid en stiptheid, die men in alle гупе Werken befpreurt, (еп den grond- flag van zyn karakter. In zyn fchryfwyze is hy even zelden driftig en bulderende dan in zyn gedrag; men kan hein noemen den Dichter uit de goude eeuwe, in dewel. ke, volgens de berichten, veelkere eenvoudigheid en zedige heid, dan vierige onrustige gemoedsbewegingen, heerschten. De stromem eener Vaderlandfche toegenegenheid, liefde en vriendschap, met buitengemeene aanmianigheid uit zyne lippen vloeijende, zyn zedige zagtaartige gevoe- Jens, die uit zyn hart opborrelen, en de kleuren zyner ziele aan zich draagen. Mogelyk heeft hy noch het vuur van Corneille, noch de geestigheid en menigvuldigheid van Voltaire, Maar daartegen bezit hy den woordenfchat en al 't naauwkeurige van Racine, ja teffens veel meer, + welk hem in eigendom behoort. Zyne geestigheid, waardoor hy geringe omstandigheden weet te verheffen, befaat niet in letterkeerende punten, of zonderbaare in- villen; zy is ook niet vinnig of knorrig; maar z bestaat in gewoone, natuurlyke gedachten, uitermaten fyn вере. lyst, en met diamanten omringd. De lieflykheid van 2у- ne Taal- en Dichtkunst zet lets aanminnigs by aan alles wat hy opílelt; de e igenaartige pooging Zynes geestes dole, zedigheid en welvoeglykheid, En schoon hy, in ieder Vaars op zyn Nice, blyken laat dat hy nog niet geheld is van minnedrift voor eene ligtvaardige, zo betuigt hy evenwel klaar, dat hy zulks zyn moet. Wat nu de Vertaaling van den Heer LusTic belangt, fchynt het ons toe, dat deze Heer meer voor de Muziek dan voor de beoefening der Letteren gefchikt is, daar deze Vertaaling, zo wel ten opzichte van ftyl als taal » allerelendigst is uitgevoerd, schon hy het Werk hier en daar met eenige Aantekeningen heeft toegelicht ‚ van welke hy zelve getuigt, dat zy, gelyk hy hoopt, de finaake. De gerechten, door onzen Muziebeminnen, URNEY. DÖGREE KENER MUZICAALE REI 371 gefchotelt, ай bygevoegde toekruiden, (Asfiettes volantes) sullen helpen verfausfen, althans, na eerst een weinigje ze hebben gepeufeld, het zuur temperen en den eetlust gaande houden. Wy kunnen niet nalaten, de welme enende Opdracht en Nareden van den Vertaaler, wegens derzelver finguller- heid, onzen Leezeren hier ter uitfpanning mede te deelen. Aan de Ed. Mog. Heeren Burgemeesteren en Raad der Stad Groningen, myne hooggebiedende innigst gevenen reerde Supericuren, hoogst welker vereeuwigde Voorzaaten, onfterfiyker gedachtenis · my aanftelden, op zulk eene . edeimoedige wyze, die in туп Vaderftad Hamburg wierd befchouwd als wonderdaadig s vervolgens myne leergierigheid een reis naar Londen toeflonden; met het burgerfchap be. giftigden; en door zeer gunflig te ontvangen de cerficlingen myns Muzicaalen Kweekbofs, de inleiding tot de Mu . ziek- kunde, in het jaar 1751 allezins aanmoedigden, tot het daarftellen van andere, by het gemeen met goedkeuring verwaardigde, gefchriften; wordt dit laatfe sk yan neg onvermoeide denk en fchryflust, met verfchuldigde dank. zegging voor ontelbaare weldaaden, Jedert het jaar 1728 genietende in dit bekörperig gewest, en met die waarc, yic- rige, onuitbluschlyke hoogachting voor Overheden, ín de harten van rechtgeaarde Duitfchers diep egrifeld, dus aliereer bicdigst opgedragen door hunner Edele Mogenden onderdaanigen Dienaar, den oiher September, by de ge- guoedigde Intrel yan het 811 levensjaar,” En tot aficheid laat hy zich dus uit: an Thans, na verloop van het Softe levensjaar, blymoedig aftreedende van het Muzicaal Tooneel, in ott vertrouwen, e aangewezen rol te hebben mogen speelen, niet zonder alle flichting; ernflig voorncemens zynde, geduurende den rest der dagen, onbeflommerd de eeuwigheid in te denken, zeg nogmaals den voornoemden Edelnogenden Hoogen Bee fchermheeren „rofbectueufelyk dank, en den Leezeren hes Jaathe adicu. Va Vaderlandsch Woordenboek, door jacobus кок. Zeven= tiende Decl. (сА-СЕ х.) Met Kaarten, Plaaten erg Vaderlandsch Woordenboek, door jacobus кок. Zeven= tiende Decl. (сА-Е х.) Met Kaarten, Plaaten erg Vaderlandsch Woordenboek, door jacobus кок. Zeven= tiende Decl. (сА-Е х.) Met Kaarten, Plaaten erg Vaderlandsch Woordenboek, door jacobus кок. Zeven= tiende Decl. (сА-Е х.) Met Kaarten, Plaaten erg Vaderlandsch Woordenboek, door jacobus кок. Zeven= tiende Decl. (сА-Е х.) Met Kaarten, Plaaten erg Vaderlandsch Woord Pourtraiten. Те Amfteldamn, by J. Allart, 1787. To Bug, 381 blads, : He zeventiende Deel van!dit nuttig Werk, waarvan wy reeds meermaalen met lof gewaagd hebben, le- vert ons weder een ryken voorraad op van verícheidene Vaderlandfche ftoffen, onder welken de Artikelen Jar yan Galen, Gelderland, Generaliteits Landen, Gelderland, Generaliteits Landen, Gereformeerden, de voornaamfte plaats bellaan. Dan, daar deeze Artikelen te omflagtig zyn voor ons kort en bepaald Бейек, en wy echter, by de aane kondiging van ieder Deel, een uittrekfel van hetzelve gewoon zyn mede te deelen, zullen wy thans hier laaten volgen, het geen de Schryver, wegens de Stad Gent, heft aangeteekend. Gent, of Gend, de Hoofdäd während der Grafchap Vlaanderen, legt aan de Schelde, ter plaatfe daar die Riviertjes de Lieve en de Moere doorfüden. De Stad wordt, behalten van dee, ze twee Riviertjes de Lieve en de Moere doorfüden. Ook loopen Ter verfcheiden Graften door, die de Stad in zesentwintig kleine Eilandjes verdeelen. Zy legt in ott midden van vier voornaame Steden. Antwerpen legt Noordostelyk, Mechelen Oostelyk, Brus/c] Zuid- westelyk, en Middelburg, in Zeeland, Noordwestelyk, van Gend af; elk op eenen апа van omtrent elf ипа. uitgenomen dat Mechelen een weinig verder legt. Men wil, dat Gend drie Duitfche Mylen in den omtrek groot zy; zo dat deeze Stad voor een der grootfte Steden van Europa moet gehouden worden. Zy is met groote Buiten. werken, breede Graften, en goede Vesten verfterkt. Som- migen oordeelen, dat Gerd te groot van omtrek zy, om voor een (terke Plaats te kunnen gehouden worden. On- dertusfchen Will men, dat Koning will, van England, Plagte zegen, dat het veel beter voor de Bandgenooten was, Gend, in tyden van oorlog, te bewaaren, dan Jru:/fc7. Wanneer deeze Stad geftigt zy, is met geen zekerheid an te wyzen. Het omliggende Land werd, oudtyds, door de Gorduinen bewoond, daar Ce/ar van gewaagt, en die hy Bondgenooten der Nerviërs noemt. Sommigen hebben hem voor den eerten grondlegger van Gend willen doen doorgaan. Anderen willen, dat de Stad van de Wanda- lon den aangelegd, of ten minften, verbeterd zy. Degen zou- den "er den naam van Wanda, of Wenda, aan gegeeven hebben, die zedert in Gend veranderd is. Мер fchynt’ nog eenig overblyfäel van dit oude volk te vinden, in den naam van Wandelaars Kasteel, die aan het overoud Slot, binnen Gend, gegeeven wordt. In de zevende Eeuw werd de Stad in "t Latyn Ganda, en het omleg- gende Land Pagus Gandenfis, geheeten. Naderhand ver. anderde de naam Ganda in Gandavum, die van de der- tiende en twaalfde Eeuwen af in gebruik geweest is. as Gend is dikwils uitgelegd, en, op het einde van de zest as Gend is dikwils uitgelegd, en, op het einde van de zest as Gend is dikwils uitgelegd, en, op het einde van de zest as Gend is dikwils uitgelegd, en, op het einde van de zest as Gend is dikwils uitgelegd, en, op het einde van de zest as Gend is dikwils uitgelegd, en, op het einde van de zest as Gend is dikwils uitgelegd, en, op het einde van de zest as Gend is dikwils uitgelegd, en, op het einde van de zest as Gend is dikwils uitgelegd, en, op het einde van de zest as Gend Iende Euw, toen de Stad nog meer van haaren ou den luister dan tegenwoordig behouden had, werden er vyfeudertig duizend huizen in geteld, Meyer verhaft, in zyne Vlaamfche Jaarboeken, dat men binnen Gend tachtig duizend Burgers, van vyftien tot zestig jaaren oud, geteld heeft. An Å, De inwooners van Gend handelen veel in Wollen en Zyden Stoffen. Ook worden er vcele Lywaaten gemaakt, en groote handel in Graanen gedreven. Van Gend naar Brugge is, in den jaare 1613 en vervolgens, op bevel van de Staaten van Vlaanderen, eene choone Vaart gegraven; waardoor deeze twee Steden gemeinen schap met malkanderen hebben. Ook loopt er eene Vaart van Gend naar Sas van Gend, die in "t jaar 1554 begonnen, en in? jaar 1561 voltrokken werd. э» De Stad is op veri voor twee of drie Eeuv 'ond, binnen de muur eiden en Tuinen, E den ruime Markten , e Zogenaamde Vrydagsmai jn grootte, maar is da beeld van KAREL DEN ebooren zynde , op TL nn vme =e e 2 eje Keizeny ewsaad , afgebeeld is. ` > 7 ›› Het Stadhuis van Gesd is een Gebouw met twee Voorgevels. De oudfte wi meu begon aan den nieuwfi en hy werd twintig bar » Digt by het Stadhuis daar men langs meer dan Deeze Toten is van ееп gc eene geweldig groote Klok, is, en Roeland genoemd wordt. Rondsom den rand vam die Klok leest men dit Versje: Rolant , Rolant , als ick kleppe dan is "t brant, Als ick luije, dan is 't oorloge ín Vlaenderiant. Het Prinfenhof is een zeer oud Gebouw. LopEwvk VAN MALE kogt het in 't jaar 1368 , en veelen van zyne opvolgers hebben "er hun Hof gehouden. Keizer KAREL ре У is op den 24 February , des jaars 1500, іп dit Huis ter waereld gekoomen. ^ „, Het Kasteel van Keizer KAREL is regelmatig gebouwd. Die Vorst leidete der zelfs den öffentlichen (ten aan, in der jaar 1540. In der jaar 1573 werde het deor de Nederlands om verre gehänd, en elf jaaren daarna, op bevel van den Hertog van Parma, Gouverneur General der Nederlands, wederom opgeregt. De Gentenaars houden ST. AMAND en ST. ÑАР, of Bavo, voor hunne befchermers. De eerfte was Bisfchop van Tongeren, en de andere een ryk Edelman. Men wil, dat zy beide, in de zevende Eeuw, het Evangelie aan de Gentenaars kwamen prediken. Амамр осте verfcheiden den Kerken en Kloosters, uit de goederen van zynen ry-ken medgezel. Deze (Нег te Gend omtrent het jaar 630. De voornaamfte Kerk der Stad is het zy door Paus PAULUS ре IV tot een Bisfchoppelyke Kerk verheven. CORNELIUS JANSENIUS wierd tot eerfte Bisfchop benoemd. Het Bisdom van Gend ftaat onder het Aartsbisdom van Mechelen, en gebied, in Íс Geestelyke, over Zeven Dekenfchappen, Evergreens, Waas, Hulst, Dendermonde, Oudenaarden, Deinze en Thielt, en honderd drieëntagtiger Kerfpels. De Stad wordt door eenen Aartspriester bediend, — „De Hoofdkerk van St. BAAF, die in 't midden der Stad ftaat, is groot, schoon en zeer oud. Men vindt dat zy in ’jaar 941, door TRANSMARIUS, Bisfchop van Doornik, is ingewyd. Men ziet 'er eene fraaije Grot, of onderaardíche Kerk.. Aan 't Oosteinde van de Kerk ftaar еп wit marmeren Beeld, met éen hoofd en drie aange. zichten, die elk eenen byzonderen weg heen zien. en fchrikt te zeggen, wat ‘er door te kennen gegeeven wordt. Ve Behalven de Hoofdkerk, heeft men te Gend zes Kerfpelkerken, en een groot getal van Mannen- en Vroue wenkloosters. De St. Picters Abtdy, en de Abtdy van Bandelo, binnen, en die van Drongen, even buiten de Stad, deer vermaard. De eerfte is een van ‘de ryk. fte Abtdyen van Nederland. De Abtdyen van Rechtsgebied over een groot gedeelte der Stad. De Kerk dezer Abtdy is pragtig herbouwd, in ‘t jaar 1718. Men heeft binnen Gerd meer dan. driehonderd Brug- gen geteld, op eenen van dezelven, de Hoofdorwg ge- пааша, daar men gewoon is Halsrecht te doen, ftaan twee metaalen Standbeelden „ vertoonende eenen Zoon, die, zynen Vader het hoofd willende 2# аап, daarin bee let werd, doordien het. zwaard, terwyl by zynen arm op- hief, aan tweeën brak, ° Geval zou, in "t jaar 1371, gebeurd zyn; doch het wordt van verfcheiden Sch. Verschiedene zulkverzichtigem, zulkverzichtigem ist voorval ook in een Schildery, op het ‘Stadhuis, afgebeld. - In den Regerenzen van Gend is dikwils veranerkend voorgevallen. Omtrent den jaare 1200, werd de Stad door dertien, en fomtyds niet meer dan  Ge. volmachügden, vier personen uit hun verkiezen zouden. Zy moesten er van hunne zyde ook vier benoemen, en deeze agt moesten zesentwintig Agtbaare en bekwaame Mannen verklezen, die van deu Graaf, of гупе Gevolmachtigden, in dertien Schepenen, en even zo.veele Raaden, verdeeld zouden worden. Omtrent het jaar 1340 werd het ganze licham der Ingezetenen in dde Leder: verdeeld: Burgers, Ambagtslieden, en Wevers; en men ftelde vast, dat de zesentwintig Raadsheeren alleen ìyk ите deeze drie Leden verkooren zouden werden. Drie хзге яв laater werden de Dekens van de drie gemelde Leden der Inwooneren, tot algemeene hoofden hunner Gildebroeders, aangefteld. De Deken der Burgers was de eerfte Raads- heer der Stad, en had het gebied over alle de Burgers, die geen handwerk oefenden, en van hunne inkomíten leefden. De Deken der Ambachtslieden, die den naam van Aartsdeken droeg, had tweeënvyftig andere Dekens, van verfcheidene. handwerken, onder zich. De Deken der Weavers had het bevel over zevenentwintig Genood- schappen, die ähnliche Vandels hadden, Groot was het gezag van deeze Hoofddekens. Zo dra "er einige beroerte in de Stad ontítond, trokken zy, om die te (tillen, aan het hoofd van de Gilden der werklichen, op het luiden уп de groote Klok Roeland, naar de Markt, in zo groot een getal, dat de Vandels van sr. Oris van Vlaanderen en van Gend, onder den eerften Raadsheer » En de tweenäzestig Gildevaandels onder den Aartsdeken, fomtyds een getal van dertig duizend mannem uitmaakten. Fririps DE совре fchafte deeze macht van Dekens af, die, echter, naderhand wederom werd inge- voerd, doch eindelyk door Keizer KAREL DE V voor öЬ tyd vernietigd. Tegenwoordig hebben de Dekens der Gilden niet meer dan de fchaduw van hun voorgaand gezag behouden. Geen Ambachtsgild mag, zonder toeftemming vau Schepenen, die jaarlyks, ten getale van tweeëntwine tig, verkooren worden, byeen komen. De Verkiezers der Schepenen zyn drie Edellieden van het Land, die door den Grave voor hun leven aangefteld worden, en een vierde, die jaarlyks of bevestigd, of veranderd wordt. Deeze vierde heeft het meeste aanzien еп den voorrang boven de drie anderen. Het Rechtsgebied van Gend en het Vrye {trekt zich niet alleen over de Binnen- en Bui- tenfingels der Stad, maar ook tot aan Sr, Margarecten graft u Binnen dat gebied heeft de Overheid van Gend dat zelfde recht, als binnen de Vesten der Stad, hetwelk zy door haaren Amman laat handhaaven, die verfcheiden Bedeutungen onder zich heeft. Allen, die zich binnen dit gebied nederzetten, zyn., even als de Burgers, vry van alle Landlasten, gemeldet Pointingen en Zittingen ge. Beken. Zy benalen alleenlyk Stad Excyns en Tol. р; | | an De End, en offenen strenge (traf over de weder spannige Gentenaars. Hy deed zesencwintig van de voornaamíle Burgers door Beuls handen ombrengen, zond een veel grooter getal in ballingíchap, verkehrte alle hunne goederen verbeurd. En beroofde hen van hunne wapenen en voorrechten, De Stad werd in eene boete van twaalf honderd duizend Kroonen beflagen, en de Leiden der Regeering vegangen, met den ftr Keizer liet toen, om re. verzekeren, het vooren van gefbrooke me (lrengbeid niet w Handel, binnen dee; werd te Gend het v Nederlandíche Provinc men, gellooten, dat, of Gendjche Vrede, g entwintig Artikelen, verde troepen uit dat de Provincien Hevereenigd zouden bly: Godsdienst, en de ou heafd zouden worden. M, zelf bevestigde VAR AARSCHOT, als G zyne intrede, Drie dagen laater liep de ganze Burgery, IL DEEL. N. ALG. LETT. NO. 9. Dd door 878. i 3. KOR Ne door de Heeren IMBISE, RYHOOVE, en anderen, -opgeraid fchielyk te hoop, roepende, dat men hun de voorrechten zou weder geeven, die Keizer, hun benomen had. Dit werd geweigerd, en hierop verzekerden zy zich van den Hertog, van de Віѕгпреп van Brugge en Iperen „ en van eenige andere Heeren, die zy een geruimen tyd gevangen hielden. Vervolgens deeden zy den eed wan getrouwheid aan den Prinfe van ORANJE, onderfchreven de vereeniging van Utrecht, en ftelden mwatspg tot Voor- f:hepen aan. In 't jaar 1584 onderwierpen zy zich we- derom aan den Koning van Spanje; тмвіѕе werd afgezet, en den 4 Augustus van het jaar 1585 in 't openbaar ont- hoofd. LopewyK DE XIV, Koning van Frankryk, maake te zich in het jaar 1678, na eene belegering van tien da- en, meester van de Stad Gend; doch hy flond haar by de Nymeefche Vrede, in 't zelfde jaar, wederom aan Spanje af. Na den flag by Ramillies, iu 't jaar 1706, werd zy van de Bondgenooten des Keizers ingenomen, en op den den July, van het jaar 1708, by verrasfching, door de "ranfchen, die ‘er echter maar weinige maanden meester ‘ Van bleeven. MARLBOROUGH, ппſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſ En groß der onderhörde van Gend legt in die Landtreek, welke men, voor dezen meer dau tegenwoordig, in der byzonder, het Keizer, vlaanderen plagt te noemen. Deze Landtreek werd door ктореже, omtrent het midden van de tiende Eeuw, aan het Duttche Keizerryk onderworpen, en frekte zich toen uit tot aan de Poorten der Stad Gend, Zy werd aan Keizer, ктореже, ten tyde van LODEWYK VAN OVER- zer, Koning van Frankryk, die een verbonden met den Keizer maakte. Men vindt, dat beide deeze Vorften, in "raar 948, op de Kerkvergadering van Inselheim, by Mentz, geweest zyn. Ото, de grenzen des Keizers, tegen den Grave van Vlaanderen, willende beveiligen, deed, in den jaare 949, een fterkte opwerpen, om de Gentenaars in bedwang te houden. Zy werd het nieuwe Kasteel genoemd, en de Stad is 'er, veele jäaren achter een, zeer van gekweld geweest. De Keizers ftelden "er * Bevelhebbers in, die den naam van Graven woerden, em Per, tot in het jaar 1000 toe, meesters van bleeven. Boudewyn MET DEN BAARD, Graaf van Vlaanderen, maakte zich toen meester van Gend, прах verdreef de Keizerchen, en ftelde eenen Kasteel of Burg- graaf te Gend aan, die LAMBERT genaamd was, en wiens nakomelingen Erfgenaamen en eigenaars van dit Burggraaf- fchap geweest zyn. Keizer HENDRIK deed Vlaanderen den- oorlog aan, ter verdeediging van de grenzen des Keizer- ryks, en nam het Kasteel wederom in, Eenigen tyd daar na kwam het andermaal onder de gehoorzaamheid van Vlaan- deren en van den Kasteel, VOLKAART, Zoon van LAMBERT, bekwam eindelyk den eigendom van dit Burggraaf- fchap. прах lict eenen Zoon na, LAMBERT geheeten, die verfcheiden Kinderen had. Venman, Burggraaf van Gend, was de Vader van AARNOUT, Grave van Guines. Ворежун, oudíte Zoon van AARNOUT, volgde hem op in 't Graaffch ap van Guines. SIGER, een van A4RNoUT'S Zoo- nen, werd Burggraafl van Gend. De mannelyke nekomelin- gen van dezen sier zyn in 't bezit van dit Burggraaflchap gebleeven, tot op носо, die eene Dochter, MARIA geheo- ten, tot тупе Erfgenaame had, welke, in het jaar 1280, met GERARD, Heere van Sotenghien, trouwde. Uit dit, Huwelyk is носо van S а ‘Kinderen kreeg, en zyne tot Erfgenaame had. Deeze Graaf en zyne opvolgers hielten "Äп en 't ander ze- dert ter leen, van de Koningen van Frankryk, tat op de ty- den van KAREL DEN V.” Dd 2 ` Pol. e 380. Je Н. САМРЕ | гаво пи Volledig Leerflelfel van Opvoeding, ontworpen door eenige beroem- de Geleerden in Duitschland, en uitgegeven door j. Н. CAMPE- Tweeden Deels tweede Stuk. Te Amfierdam, by de Erven P. Meijer en С. Warnars, en de Wed. J. Doll, 1786. In v&a- vo, 380 blads. Leesboek voor Kinderen, met Plasten. Tweeden Deels, гет; Stuk. 