Roman van Karel den Grotten en zijne XII pairs (fragmenten)
Verdragen tswert, II, 4347, in de hoogte hef- ferim Verg. h Gloss, op Flor. ende Blance/l., en Horae Belg. V, bl. 106. Verg. ook Ferguut , 141 , 3211. Verduldich sijn, I, 194, dulden^ met geduld dragen* Der Minnenloep , HS. fo, 30^ , kent het znvr. verdult : Hier om M l$t, ende hebt verdult, Verduelt, II, 499, bedwelmd, van verdwellen of verduellen is mij nog geen ander voorbeeld onder 't oog gekomen. Over bedwellen zle Dr, M. DE VRIES in de JV^ fF. der M. v. Lett. VI D. bl. 164. Zoo leest men in Walewein vs. 3955: Yrient, ne laet jou niet bedwellen Den groten dnyel uter hellen. Vergaen, I, 428, gaan. Vergeven, II, 3618, geven. Vergier, II, 1 857 , 1 907 , boomgaard , grasper k random een kasteeL lie het Gloss, op Beatrijs, Walewein^ 3482: 21 * Digitized by Google 324 y£RKLAR£NDE Soe gaet haei- mergben harentare In dien boongaert inden vergiere, Vergouden, ww. vergelden, I, 620, 1184. Verhaet, I, 738, gehaat. Verhoren, I, 390, hooren. Verladen, U, 703, 806, 851, 866, 3799, over- Utdetij drukken. Terg. mijn Specimen p. 88 en 99, en de daar aangehaalde schrijvers. Verlangen (met den dat.) I, 456, zoo wordl in Waleweitiy langen gebruikt, vs. 5448: Mi langhede utermaten sere Oa Uy inne contte jou noit-gbezien. en 5773: Om bem te ziene langhet qii tere. Verleiden, I, 105, door leed doen van %%ch ver- wyderenj eenen tegenzin doen krijgen^ van le- den, leet doen^ even als verwerken; zoo ge- bruikt het ASSEiCEDE in Flor. ende Blance^y 437, 1323, en in den tin van berouwen, leed gevoelen vs. 1169. Zie Hoffmann in 't Gloss; Bij velthem II B. C. 40 (p. 131) leest men dat hertog jan I van BRABAND naar Parijs trok, Ende reet met iporen wat bi can; en wel zoo snel , dat Twee orsse verleide die bertoge daer. alwaar ik het echter \an verleggen ^ hd. erlegen, zou afleiden. Verleisten, II, 226, verlossen^ bevrijden. Zoo hee.ft men volleest voor hulp. Zie cilGNETT Teu- thonista bl. xxxi, Theophilus ^ vs. 1851. VerloeSj I, 242, verliesen. Ferguut 514. Digitized by Google WOORDENLIJST. 325 Verloest, I, 422, verlost. Ferguut 3640. Verloven, II, 2988, belooven. Vermachten, II, 1263, te magtig worden. Verm a en, I, 2068, aansportng. Vermanen, I; 1982; II, 1619, 1788, 3052, 3174, aansjpreken om iets ^ ver%oeken. Zie de Gloss, op Beatrijs en de Doctrinale. Vermenigen, II, 797, overmannen. Vermeten, 11, 3674, uitstekend^ wat de gewone maat overtreft , zoowel in goeden als kwaden zin, en vandaar de beteekenis arrogans ^ die men bij kiliaen alleen vindt opgeteekend. Verg. TELTHBM bl. 16, 17, 24, 114, 122, waar het van bergen , huizen en menschen gezegd wordt. Zie ook ziEMANN Mhd. Wtb, in verme%%en. Yblthem kent ook nog het ww. vermeten voor zeggeny vermeldertj 8© B. C. 22, bl. 469. Zoo schijnt het ook verstaan te moeten worden Fer- guut 1087 en 3845 , en heelu 5975 , waarbij echter eenige ophef komt. Vermogen, I, 1130, 1147, 1514, II, 679, 1056, 1321 , magtig^ vermogen. Zoo ook VELT- HEM bl. 59, 62, 135, 137, 147, 338, enz. Vermonteerei^, II, 910, 914, op nieuw van een paard voorzien , b. v. Brab. Yeesten^ 1 D. bl. 172. Vernemen, II, 3833 , %ich meester maken. Verg. CLARISSE op de Keim. der Heim. bl. * 202 , en ZIEMAITN Mhd, Wtb. op 't woord. Voorts werd het gebezigd van het verstand , in de beteekenis van leeren , en zoo komt het in Ferguut voor, 1178, 1232. Digitized by Google 326 TERKLARENfiE De plaats uit onzen dichter waarop wij dit aanteekenen beteekent: » Zoo gij het niet doet maakt zich een ander van hem meester." Acb- ter 't Yoorgaande wel plaatse men eene dnbbele punt, en men leze verneemten. Vernoy, II , 1924, 1941, verdriet. Zie cli6»TT, Bijdragen^ bl. 365. Vernoy en, II, 3079, verdrieten* Vernoyeren, II, 76, deelw* vernoyert II, 519 , 831 , het Christ eltjk geloof verloochenen. Zie HUTDEC. op STOKS , 2 D. bl. 425, en cu- 6NCTT Bijdr. bl. 337 — 352. Zoo komt het ook voor in de Doct. , III , 417 , waar het onjtust is Yerklaard. NibeL Not , 1 201 ,7 , vernoijiert. Verg. het Mhd* Wtb. van ziSMANir op vemogieren. Yeronnen, I, 2032,, ten kwade duiden. Zie HUTDSC. op STOKE, 3 D. bh 310. Veronrechten, II, 3840, 3853, verongelijken ^ onreoht doen. Verreiken, II, 4461, bereiken, Verren, I, 107, verwyderen^ verminderen. Fan den Lev* ons Heren , vs. 2000. Zoo kent KUi- AUN ook ververren in dezelfde beteekenis; maar wat beteekent het in den Rijmbijbelj f*. 2°? Die maen It die mynBte vattden sterren Die ons lichtext ende ververren^ Vevscoven, I, 2062, veraoAt ^ laag. lie mijn Specimen de Velth. ^ p. 126, en 't €rk)8s<i van Dboec vanden Houte , bl. 126. yerseert, I, 822, iedroe/d. Digitized by Google WOORDENLIJST. 327 Versien, II, 596, 660, 668, 3280, 3824, IV, 24, 67, %ien. Verg, CLiGirfiTT, Btjdr. bl. 129. Versien, I, 811, 1368, II, 2248, voor%ien. Fer- guuty YB* 4544. Versien, I, 832 , voorzien , verkoeden* Stok£ , 7e B. vs. 273* Tersmachten, II, 1002, chen versmackten. Yersmadenesse, I, 1181, vergMt%ing. Versteken, II, 4506, verdrtjven. IfAERLAlfT, Spieg. Hist., 2 D., bl. 2 vs. 61: Brutas die veretac Tarquine , en bl. 3 vs. 90: JLlsemen screef .cc. jaer Ende .XCTUi. , horen wi Bproeken , Na dat die coningen waren versteken. Zie verder aldaar bl. 22 , 66 , enz. en verg. al- hier ontsteken. Tersten, II, 3187, uitstellen. Zie hutdec. op STOM, 1 D. bl. 468—470. Verstoet, praet. van verstaen, I, 465. Verstolenlike, I, 406, steelsgewijs. Versumen (Hem), I, 1&87, nalatig %ijn, %ich aan een verzuim scAuldig maken. Tersworen, II, 1466, 3625, meineedig.' Tertogen, I, 763, ww. vertijgen, verhalen. Vertrecken, 11, 4308, verhalen^ Vervaert, I, 156, 222, 315, II, 1126, be- vreesd; ww. vervaren, I, 1896, bevreesd %tjn. Vervesten, 1, 812, 977, bevestigen ^ in staat van iegemueer brengen, Vervordren, II, 16, bevorderen. Verg. KILUKN. Digitized by Google 328 VERKLAREJiDE Verwaren, II, 1131, verweren y stoke 4e B. , vs. 1263; verg. echter de aant, van HUTOEC. aldaar. Verwerken, deelw. verwracht, I, 824, 1947, n, 1381, 1509, 1696, 2683, 4568, door %ijne werken y %yn btdrijfy vertoomerij verlie%efu Zie 't Gloss, op de Docirinale en de daar aangeliaalde schrijvers. Verwies, II, 3801, 4377, ww. verwassen, te groot worden en daardoor drukken , onxian^ genaam %ijn. Verg. ziemann Mhd. Wtb. in ver- wa%en. In Flor* ende Blancefl. komt het een paar maal voor , en m het Gloss, brengt hoffdunh het ten onregte tot verwisen, Tr^jn OorL ( Ovd FL'Gedl , 16) vs. 1301. Rom. van Lane. , vs. 6667 : Mi verwies mine herte ende ic ^af Al erre antworde daer af. Verwisen, III, 101, verwtjieny verg. ziEXAlfif in vertuizen. Verworteld, 11 , 1 , tngeworteld. Vesten, X, 982, 2116, bevesttgefi.. Visieren, I, 1297 5 II, 1141, uitdenken. Zic DK JAGERS Taalkundig Maga%ijn^ IV D. , 3«. St, bl. 356—360. Vi te , V, 344, verhaaly rede. Taalk. Mag. IV, 75— 7& V o U e c , 1 , 302 , spoedig , terstond. Vei^. CU- GNETt Bijdr. , bl. 60. Vordren, II, 3999, 4178, voorvaders. %e Voren hebben, I, 61, 86, 11, 55;j , 1048, 2408, V, 178, de bovenhand hebben y waarroor de vorderhant hebben H, 919. Verg, te ^chte]r hebben. Digitized by Google WOORDENLIJST. 329 Vorster, II, 2903 , foresHer , f^rster. Verg. de Rijmkronijk bjj KAUSLIR Denkmdler I, \s. 129. Vortbrengen op iemande, 11, 4089, iemand lets €uinttjgen. Vouden, I, 619, vouwen^ keeren ^ wenden. Vraechden, I, 223, vraegde hem. Vri, 626, 967, 1128, II, 256, vrij , edel. Verg. TAN WYN op HESLU, bl. 168 — 161. Vroe, II, 2052, blij. Verg. HUTDKC. opSTOKl, 2e D. bL 211 en 3^ D. bl. 466. Vroes, II, 1991, praet. van vriesen. V r o m e , II , 4025 , nut , voordeel. CuGKSTT , Bijdr. bl. 90, Vromelike, II, 725, 798, dapper. Vroude, II, 3300, vreugde. Vruchtech, II, 2179, vrtichtbaar* Vulcomen, II, 3527, ten voile geschieden. Verg. de aanteek. op de Heim. der Heim. , bl. 338 — 339. Vulgaen, II, 3975, ten einde toe voortgaan. Verg, Dootrin. 1 , 909. Vulhoren, I, 1050, ten einde toe aanhooren. Doctrinale X, 30p. Vulstaen, U, 3557, blijven , standhouden. Zie H Gloss, op de Doctrinale. W. Waddis, V, 34, wat des. Waden, II, 823, praet. woet, II, 674, 4427, gaan , doorgaan , verwant met vadere. Ferg^ 3945. Verg. hutdec. op STOO, 3c D, U. 128^ Digitized by Google 330 YEEKLARENDE Waerdinne, I, 418, 1667, 1759, II, 31S3 , ecAigenooL Tei^. joldmmkjk Verhand. over de Gesl. y bL 196. Waerdinne, I, 350, van den hu9e die vrouwe , als het ys. 320 heet. Waernemen, II, 3585, ver%orgenj opptzssen, Yerg* Prof. CLARISSI op de Heim. der Heinu , bl. 454. Wallen, II, 3891, wellen^ vloeijen. Zie Prof. CLARISSE op de Heinu der Heim.^ bl. 436 — 437, en de daar aangekaalde schrgyers. De plaats van oncen schrijver beteekent: hetzelfde bloed yloeit op dezelfde wijze; de eene maag handelt als de andere. Walsch, II, 51 ^ /ransch* Wanconst, V, 283, vyandsohap , yan tviin ^ on, en gunst Verg. echter 't Gloss, op Flor. ende BL Wanen, I, 238, 650, 1008, U04, enz. van tifoar. Wanen, II, 4129, meenen ^ in engeren zin, II, 774, willen^ 1136, weten. Want, I, 1672, omdat. Wanhagen, II, 4365, miBhagen. Wantroe&ten, (Hem) II, 2276, wanAopen, Verg. troest, troesten. Wapene, I, 391 , 477 , uitroep van smart. Verg. GRIMM , Gramm. , III , 297 en 291 5 en Rechsalterth , 876. Ware, I^ 1780, bewaring ^ koede. Terg. butmc. op STOKE, 3e D. bl. 91. Wart, I, 1631, II , 72 , 1879, 3387, woord. Digitized by Google WOORDENLIJST. 331 Wedde, II, 3246, 3266, 3388, 3427, enz. pand. Yerg. GRIMM, Rechtsalterth. 601 en eccarb. ad Leg. Salto. , p. 172. Weder — of, I, 706, 934, 2085, III, 57, of — of. Verg. HUTDBC. op STOM , !• D. , bL 24—26. Wedergade, I, 1794. Verg. BILDSRDUK Ge^L lijst , III, bl. 248. Wederpensen, V, 163, in gedctchte tegenspreken. Wedersake, II, 1071, 1217, tegenpartij. Zie KILUEN en van Hasselt aldaar. Yslthem III. B., C. 51 vs. 40. Oud FL'Ged. 2^. D. bl. 100, vs. 663. Wederseggen, 1, 1909, II, 1929, 2552, 3006, weigeren. Verg. cligitett • Bijdr. , bl. 186 , en Prof. CLARissR op de Heim. der Hein^j bl. 166—167. Wederstaen, I, 1042, t^gensireven ^ verhinderen. Vci^ Dootrin. II , 3569 , III , 81. Wederwraken, II, 142, wreken* Wei gedaen, I, 620, schoon. Wei geraect, I, 245, 348, 1679, sohoon. ' Verg. Prof, clarisse op de Heim. der Hetm. , bl. 267—260. Wendelstene, II, 1987, /mjo. Mabruutt , Ay m- btjbel, HS. f^. 70b: In die zuytzijde so was gemaect Een wendeUteen wal gheraect Heymelie bynnen der mare. Verg. KILIABIC. Went, II, 2124, wind. Werneren, I, 975, 11, 938, met krijgsmagi ver^ Digitized by Google 332 YERKLAREMDE sierAen , in staat van tegenweer brengen. Zoo in het Hamburgsche HS. van Mellibeos ts, 2473 (volgens mededeeling van Dr. M. DE tries): Mellibeiis bu raet [/. laet] one taen Op dien goeden raet Taen » Dien si 11 gaven , die oude vroede , Hoe dat glii soat settea hoede Ende uwen lichame wemteretif Soudi orloghe hantieren. Van daar wemtsoenj vs. 2711: Noch is een wemisoen , dat merct , Dat dea mensche zero sterct ^ An xiele ende an lichame mede : Dat is doghet ende eert u mede« Het is het fransche gamtr , garnison , van wer ren , werenen , wereneren , wemeren* Wers, I, 1117, minder goed. Verg. de aanieeL op de Heim. der Heim. bl. 329 — 331. Zoo ook Ferg. 2360, hetgeen in 't Gloss, zoo allerfraaist wordt uitgelegd! Verg. MOiiB An%eiger enz. 1839, No, 3, bl. 436. Wert hebben, I, 1976, II, 1570, 1974, cp pry 8 stellen , beminnen, Wigant, V, 149, strijder^ held. Zie HOFFBlAior in de Hor. Belg. V, bl. 43. Wile, I, 13, 86, 101, 263, 1024, stand, tvyl, tijd. Die wile, I, 1055, terwijL Willes, II, 1073, wil des. Win ken, II, 480, waggelen. Heim. der Heim. vs. 1214. Verg. ook Doctr. II , 3542. Wisdomme, V, 98, gewysde j weisthum. Woech, II, 4548, weg. Ferguut , 2109, 2548. Digitized b/' Google WOORDENLIJST. 333 Wonder hebben, onpers. met den dat. des pre- soons, I, 1105, verwonderen. Vanden houte 577, 642. Worden te na gebuur, I, 2111. Dit moet niet te letterlijk worden opgenomen; bet beteekent: te na met iemand in aanraking homen ^ die daar- door gevaarlijk wordt. Zoo leest men bet in Fer- guut Ys. 4235 y waar bet van belegerden en bele- geraars beet: Si worden al te na gebnren , Der ere partien mochts wel messchien. En in bet fragm. van den Troj* OorL in bet 2©. D. der Oud Vl. - Ged. bl. 91 , vs. 1451 : Si worden hem te na gliebure , Dat wart den Trogenen te tnrey waarvoor bet origineel van BSNOti (HS. der K. K. Bibl. te Weenen, R 17^) beeft: De pres lor ettoient voissin* Wracbte, I, 1254, ww, werken. Ferg. 1216, waarop men niet zie 't Gloss* Wrene, II, 3634, S673^ paard. Wllen, II, 1434, in eenpij gekleed. Beatrijs 513: Wullen^ barroet, sonder scoen. Wijcb, II, 381, strijd. Wijs sijn, I, 1405, II, 89 jweten. Zoo beet bet in fFalewein, 6890: Mi es onwijs, waer ic dus ghereet Sal -n&den , voor ik weet niet. Evenzoo tvtjs maken voor doen weten^ zeggen ; wlaerl. Rtjmbybel f«. 7^. (Enocb is) Digitized by Google 334 YERKLARENDE WOORDENUJST. Int parades Ende dter IcTen sal, maect men <ms vHjs Mit blijscap tot Antkerst tyden. Zie ook Oghier van Denem. in H Belg. Mus. II, bl, 339a fFifS is bekend, Brandaen 178: Ende o«o dat paradgt , Dat den talighen et wys, en vs. 189, Digitized by Google BRIEF AAN r. W. J. A. JOHKBIOET* Digitized by Google Digitized by Google BRIEF A15 h\ W. J. A. JONGKBLOET. BIJDRAGE TOT D£ KRITIEK EN YERKLARING TAW K^MEL DE GROOTE EN ZJJFE XJI PJJRS. >00B D\ M. D E V R I E S. LEIDEN, D. DU MORTIERen ZOON. 1845, Digitized by Google Digitized by Google JJe RecUzoHe van De Gids, voor welk Tijdsckrift ik de volgende blddzijden oorspronkeltjk bestemd htui y meende » nan hare verschillende le%ers ver^ pligt te %ijn , %oo veel mogelyk de Boekbeoordeeliny gen J waar %ij een btjzonder vcJi van studie rakeuj %oo in te rig ten y dat %ij ook voor den oningetvijde belang kunnen kebben.^' Zij ver%ocht mtj derhalve tnijne kritiek te doen voorafgaan door »een kort over%igt of althans eene karakteriseering van het gedicht %elfj^^ en tevens »met een enkel woord het belang der uitgave onzer oude handschrij^en y uit een taalkundig ^ historisch en aesthetisch oogpunt^^ te ontvouwen. . Hoe biUijk dit ver%oek ook was op het standpunt der Red^ictie, met het plan dat ik mij voorgesteld hady was het niet over een te br en- gen. Eene schets van den inhovd des gedichts %ou eene vreemde houding gehad hebben in een brief aan den uitgevery die beter dan iemand met dien inhoud bekend is; en den brief vorm op te geveny dit kon ik niet van my verkrygen, daar ik mij niet als beoordeelaar buiten of boveh het boek stel^ ten wildey madr^alleen mijne bedenkingen vriend- schappelijk voordragen. Daarenboven tzchtte ik het Digitized by Google 6 overbodigj aan een over%igt van den Roman tijd en moeite te wijden^ daar die taak door Ih. jonck- BLOET %elven reeds verrigt was in %ijn Verskg eener letterkundige reize door DuitscUand (Gids, 1843, Nov.). Een vertoog te leveren over het nut der uitgave on%er oude letterkundige voorthrengsels ^ lag allerminst in mijn plan* Het is honderdnuuil overtuigend aangetoond: waartoe eene %aaky waar- aan memand twijfelt y bij elka uitgave te herha- len? De vorm van mijn opstel moge dan niet 6e- rekend %ijn ruiar den smaak van het groote pu- bliek, dit had ik ook geens%ins bedoeldy en %al te- vreden %ijny indien de weinigen die in on%e oude letterkunde als wetensohap belang stelleuy in de zakeu iets bruikbaars mogen vinden. , Ik besloot derkafve de&e weinige blad%ijden af* %onderlijk het lieht te doen saien^ te meer da^ir ik mif op die unj%e in staat %€ig %e voor de HE. Deelnemers omter VereenigiDg verkrijgbaar te stel- len. Ten hunnen gerieve is dan ook in druky pa- pier en%. geheel het voorbeeld on%er WeAcn ge- volgd. -♦♦*^ottl©^««-^ Digitized by Google MtlEF AAN D'. % I A« JORCKBIOET. BIJDRAGE TOT DE KRITDEK EN VERKLARING VAIf ROMAN TAN ITAREL DSK QZOOTVS S5 ZUNS XU PAI&S (fraomentbh) , uitgegeven door Dr. w, j* A. jonci^ BLOBT. — Werken uitgegeven door de TERSENiGDie TER BETORDERHrft DSR O0DS NEDBRLANDSCHS LBTTBR^ KUNDE. Eersfe Jaargang. Derde A/levering^ — Leiden J D. DU mortier en zoon, 1844. AxiCEj In den aanhef rkn uwen brief aan onzen Viiend TlDBMAir, ter zake zijner nitgaye van het aan maerlant toegeschrevene Boec vanden houtCj ge^ plaatst in De Gids yan Januarij 11*, hebt gij de re- deiien blootgekgd, die u noopten om voor uir ge^ voelen omtrent die uitgaye 6penlijk ml te komen* Het schijnt eyenwel, dat deze redenen niet overal ingang hebben geyonden, en sommigen, gelbof ik, konden zich , ondanks uwe yerklaring, niet vereeni* gen met het denkbeeld , dat leden van eene en de^ zelfde Redactie onbewimpeld en in bet openbaar *2 Digitized by Google 8 hunne meening omtrent elkanders arbeid zouden ui' ten. Zij, die zulk eene handelwijze als ongepast af- keuren, zijn echter het bewijs van hunne bewering schuldig gebleven. En inderdaad^ die bewering be* rust op de ongerijmde yeronderstellingy alsof eene beoordeeling noodwendig ten doel zou moeten heb- ben, een sebrijver met partijdigen lof op te bemelen of vijandig te yerguizen. Ware dit het geyal, dan zou het yoorzeker geen onzer yoesen, over het werk yan een medelid openlijk te spreken; want men zou zich schuldig maken 6( aan hiffe yleijerg , 6£ aan laag- hartige schending der yriendschap. Maar indien het een hooger standpunt is^ waartoe de kritiek zich yer- heft; indien het een edeler doel is, dat zij beoogt; indien zij, zonder aanzien des persoons, maar den Mik alleen op het belang der wetenschap geyestigd, door wisseling en wrijying yan gedachten tot nieuwe uitkomsten tracht te geraken , of de yroegere te wij- zigen , te yerbeteren , te ontwikkelen ; indien zij een heilzaam werkend hulpmiddel, een hechte steun der wetenschap is: waarom zou dan de band, die ons als Redacteuren der Vereeniging aan elkander snoert , ons weerhouden van het oefenen dier kritiek, die krachtdadig kan medewerken tot de bereiking van het hoofddoel van ons gemeenschappelijk streven? De bevordering der oude Nederlandsche letterkunde is onze leuze : door achterhoudendheid of verbloeming zuUen wij voor die bevordering niets uitrigten. (2) Toen ik op bl. xx mijner Inleiding gissingen maakte tot welk gedicbt onse fragmenten mogten bebooren , bad ik de nitgaye van den franichen Garin le Loherain van p. pabm nog niet ontvangen. Tbans Digitized by Google 10 en [xgne betrekking tot andere gedichten, daar mg , evenzeer als u, de sleutel tot zulk eene beslissing ont* breekt, bij de moeilijkbeid om bier te lande Oad- Franscbe romans ter inzage te verkrijgen? Ik bepaal mg das alleen tot de yennelding van eenige punten, in welke ik van u meen te moeten yersdiillen, of die gg onopgemeriit bebt gelaten, terw^l zg mij yoor# komen wel eenige oplettendbeid te verdienen. Docb vooraf zie ik m^ gedrcmgen^ bier openl^k te berbalen, wat ik n prtvcUim reeds yroeger betoigde, mgne booge bekoigstelling namelgk in bet uitmxinten- de dicbtwerky waarvan nwe uitgave de overblijfselen aan de vergetelbeid beeft ontmkt: een werk, dat gg te r^t »van bet boogste gewigt'' noemt »YOor de gescbiedenis onzer episcbe poezij;'' een werk, dat in onze letterkunde welligt eenig in zijne soort is, en LHjkt liet dat mijne gissing joist was, daar men in Piais' Prdface j p. XVI, lecft: » Le Roman on , pour mieux dire , la Cbanson de Gartn , fait par^ tie d'un autre poSme encore plas Taste, d6sign6 sous le nom g6n^al de Chanson des Lohirens, Les LoihSrens comprennent les histoires ■— r !•. du due Hervis de Mez} — r 2». de Garin le Loherenc et Begun de Belin, ses fils; — 3o. de Girbert^ fils de Garin, ffemaut et Girbert^ fils«de Begon; — 4P, enfin d'une quatri^me g6n6ration que les continua> teurs ont poursuiyie jusqu'au c6Ubre Garin de Montglave." Beter ware dua myne uitgaye betiteld Roman der Lorreinenj dat sulks niet gescKiedde, moet gedeeltelijk aan p. Paris geweten worden, daar ik niet kon yeronderstellen , dat kij zick zou bepalen tot de mededeeling Tan een enkel stuk Tan hetgeen Kij xeU in zyn geheel noemt : » Cette grande et belle 4popee dee Loherens," Onze Tertaler sckynt dus al de deelen Tan den Romans des 'LokSrems Tertaald te hebben (Terg. m^ne Jhleiding bl. xix — Xx), em. denkel^k komt onze tekst OTereen met dien der door fASM onder N^. 7 en 13 bescbreTen codices. Ik durf tkant onze Tertaling tot bet laatst der twaalfdc eemo terug- ]>Tengen. J. Digitized by Google 11 ta meer m dank (mtvangen verdient te worden, om- dat het tot hiertoe zoo geheel onbekend uras geble- ven. Eene bloote yermelding, zegt gij, in den Cata- logue der bibliotheek te GiesseHj en de door Prof. BE£USR afgedrokte fragmenten, dit waren de eenige sporen van liet bestaan des gedichts* Gij hadt er bg knnnen voegen (hetgeen mij dezer dagen in het oog viel), dat de fragmenten, in den Giessenscben Gata- logus medegedeeld , ook hier te lande bekend ge- maakt waren in het Historisch Tijdschrift van Prof. vissCHBR (1841, bL 62—64, en vcrg. aid. H. 29). Doch ziedaar dan ook alles. Niet kin onzer letter- kundlge schryvers had nog de aandacht op dit kost- baar gedenkteeken van den geest der vaderen geves- tigd. En toch, het verdiende dit dubbel, om den merkwaardigen inhoud, om den belangwekkenden ver- haaltrant, om het dichterlijke talent, om stijl en taal. Waarlijk, ik zeg niet te veel, wanneer ik mijne mee- ning uitspreek, dat gij door deze nitgaye de studie onzer oude letterkunde een fikschen stap vooraitge- zet hebt. En nu ter zake. Doorloopen wij in de eerste plaats de kritischen aanteekeningen , dqor u aan den tekst toegevoegd. I. 63: Om dat hi wel gerne sage Dat Otte bi sinen rade plage £nde dade nu dat hi Dat hi begert, geloyes mi. De herhaling van dat hi stuit u tegen deborst, en gg verklaart derhalve, dat die woorden in den laat-n Digitized by Google 12 ften regel »8tellig mispkatst" zijoy waarom gg tooxw slaat te lezen: Sere begert, geloTet ■!• Tot de inlassching van sere kan niets anders dan het behoud der yersmaat u bewogen hebben; voor den zin k het geheel overbodig. Maar is die herbaling van dat hi zoo stellig af te keoren? Of staat zg veeleer in yerband met het versch^el, dat mg at tijd in den TheapAtltis getroffen heeft , en , tot m^ ne yerwonderingy nog door niemand is opgemerkt? De schrijyer yan dat gedicht herhaalt zeer dikwijls aan bet begin yan een yers het slot yan den yorigen Tegely zonder dat in die herbaling eeiyge nadruk ge* legen is. B. y* ys. 196: Vs. 230: Vs. 408; Ende hi Tiel neder op eke erde ^ Op die erde , op sbistoops Toete. Het beqnam hem herde wale^ fferde waU^ ende hi sprac weder. Dat hi den lode mockte sien^ Mochie eien ende tprekea. Vergelijk yoorts ys. 9, 61, 79, 103, 175, 201, 203, 221, 225, 233, 281, 445, 449, 463, 507, 575, 597, 725, 746, 749, 753, 761, 765, 779, 801, 812, 1089, 1095, 1319, 1405, 1427^ 1538, 1552, 1632, 1638, 1648, 1763, 1817. Het yeelyuldige gebruik dezer herbaling sluit alle yermoeden yan toeyalligheid uit. Misscbien is zij wel eenigzins de naklank yan de alliteratie der oude Noordsebe en Germaansche yerzen. In alien geyalle is de zaak onze aandacbt waardig, al ware dan ook de toepassing op de plaats yan uwe fragmenten daar- Digitized by Google 13 om twijfelachtig, omdat zij de eenige in het geheele dichtstuk zou zijn. I. 467j Si ontsloet doe die dor^* Maer Tan binnen wasser Tore Ene hameide Tast ende goet , Die Taste aluten doeU Tegen uwe Veranderllig tan Die iii Dtese moet ifc opkomen. Zi) zou strekken om onsi een der schaar- sche voorbeelden te ontnemen van een merkwaardig gebniik in de taal onzer ouden, het Lezigen name- Igk van doen als hulpwerkwoord bij andere verba, even als nog to do In het Engelsch. Die sluten doet is niets anders dan die sluit ^ en het verwondert mij dat gij dit niet opgemerkt hd)t , daar uw dichtstuk nog drie voorbeelden van dat gebruik opkvert. De zaak is te gewigtig, om die plaatsen hier niet aan te halen. I. 231: Trouwe^ mgn kere ende &eUoeA Voense ten bordele leiden doen^ waarbij gij zelf (dwh zonder er iets b§ te voegen) ve3rvirjgst naar L 393: Here , die conino Tander stat , Entie Talsce Terradre Gelloen) Dese dadent beide doen, De derde plaats is V. 318 t Liete liew , nu doet ontjkeh Dit mijn present altemale Want ic an* u Tan bevten wale (1).. (1) Of II. 1800: Ritsardedede hi Taren doen, kiet ook toe bekoort, dan of dom in dat vers aU torn te Tcrklaren %^ , durf ilc niet «tel% b^vUssen, Het eei^te komt mi- eckter waarsobiinlijker TOor« Digitized by Google 14 Bie^elgks he8 ik in den Ferguui , vs. 2818? fii tprac : Artur , Conine goet , Doet mi horen orer luuU dat is niets anders dan: Hoor my. In het floog- duitsch was dit gebruik ook zeer gemeenzaam. Des Knaben JFunderhom van TON ARNIM en brsntaho leyert er talrijke yoorbeelden Tan op. Slechts een paar moge hier Tolstaan.. H. I, bL 16: Und sdlinell di^ Magd ilir Bettlein lieis » Zom Feniter th&t sie gehen. D. I, bL 217: Doetor FAUst, thu dich hekehrenf Weil da Zeit hast noch ein ttund (1). Het IS hier de plaats om op te merken, dat ook het trw« laten op dezelfde wij^e door onze ouden ge- bezigd werd* Daarvan Vind ik een voorbeeld in uwe fragmenten, 11. 4214: Rytsart heeft Fjauwe l>etcreden, Dat ttaro was Tan dappren led^^ Dic^ lii was blide in txnen ain, Ende heter meda iopen in. pit Het lopen komt meernulte in- detl. Fergus voor, als vs. 1705, 2394, 3381. Gij gevoelt dat de* ze eigenschap der oude taal inzonderfaeld daarom tan belang is, omdat zij het eenige taalkundige bewijs aan de hand geeft, waarom in onze gebiedende w^& &r* ten wij en laten %ij boven laat ons^ laat hen te verkiezen is. Maar jnist om die reden had zij in iiiwe aanteekeningen wel eenige vermelding ferdiend. (1) Een OTerblijfsel van dit merlcwaardige gebruik der onde taal is ook Itog bedttn ten dage op te merken , als men b. t. op Jiet zeggen : i Bei sneiBUHft ;'* ten: anltroord ge'eft: n^ BAtioifi^mook^*' «*i r^mt doet met *^ Digitized by Google 15 U 707* Gij maakt hier opmerii^aam op den yreem- den vortii: noe voor nui Ik voeg cr bij,/ dat het otngekeerde {iu voor toe) in^elgks hij< onze onden* vdOrkomt^ tds b. y. E^moreiiy \s^ 859* L 839 y waar HSLBHK baren gemftal OTTB aldus hare onsdhilld te kennen geefl aan de haar tea kste ge^ legde geheime liefde met TOErr: Dat weet iSrod wale cnde kint^ Did alle Ixert^n ondenrint , Dat mi Toen noit an , Noch'daer toe oeo noit man, In warden nock in werken mede Sochten ane dorperiiedl^. »Any^^ zfegt g^j »ttt' den derden regcl inoet ver*- e^ni^d gedaebt wotden' met het ww. soakten in den' laatsten." Doch de hiardheid dezer conistructie sprlngt leder in het oog , • en ane dorperhede ware bij die OjpVatting ^heel ongepadt. Bi of met dorperheden had het nioeten' urezen* Doch waarom sodhten niet vereenigd met ane, -vraarhij het als van ielf behoortj en an met lieVer verklaard als Imperf. van onnen ^ zoodat de zin zij i » Dat T0£lf my nooit %ifne gunst toedroeg?^^ Twijfelt g^ oi onnen ^ zoo kortweg, wel in dien zin gelden kan ^ ik irijis u op de Achte per^ sfmea tc^sehm {'Be^. Miisi IK 11, bli'4B4^ eta'ott* V^rknaeiil in de Owrf*r//Cerfi D. 11, bi, 112)j vs; 97^ Dat gbi mijn minne droetht^ 01ieHj« dat it u'an'y Sod ware ic Temoeoht Met u, liere man. *i Digitized by Google 16 L 950: ^«nt Ben salse in corter tijt Legjen to rtste gcTaen Si salt oAne nemmermeer ontgaea. G§ slaat voor, onne in connen te yeranderen. Maar staat er ook onn^e in het HS. ? Dan zou men achter gevaen eene (:) moeten plaatsen, en om het me- trum lezen: Si mIb oimere nemmeer oBt(pieii^ d* i. » zg sal deswege de scTiande nimmer <mtkomen*" J^ 1487: Moohticken in mijn seel gecrigen lo touden wel doen twigen^ ToTer en ontfoerdene mi. Het laatste vers yerklaart gij: »Zoodat zelfs geene tooverij hem uit mijne strikken (myn seel) zoude verlossen/* Bij deze opvatting zou achter swigen eene (:) moeten staan* Maar het is onnoodig, want de zin is, juister opgevat: y> Ten%tj tooverij hem mij ontvoerde/* I. 1828, De hier voorgedragene conjectuur hebt gg te regt in het Glossarium (op Sciedi) herroepem Zooveel aver het eerste fragment. In het tweede valt mijn oog op vs. 882: Diet was te noede tn^aer Den stouten -coninc Emont. Gfl wilt hier Die stoute lez^ti, en zoekt in het rgm- W:OYird Emont het bewijs , dat hier . de eerste naam* val gevorderd wordt. Doch de uitdrukking was te fnoede vereischt wel degelijk een derden naamval, en de verbuiging der eigennamen (Emont — Emonde) is bij onze ouden niet zoo standvastig, dat zjj niet Digitized by Google 17 om het rijm wel eens verzuimd fcon vrorden. Het tekst-handschrift van den Leken Spieghel {om slechts dit te noemen ) , hecft doorgaans Joseph m casu oblir ^uo; en het kan n met ontgaan zijn, dat de regels van verbuiging ook veel losser zijn voor datgene, wat als apposttie achter een ander verbogen naamwoord geplaatst w. Stond de naam voorop, dan zou het builen twgfel moelen wezen: Etnonde den stooten epmnc^ maar in omgekeerde woordschikkhig is dit niet toI- strekt noodzakelijk. II. 921 2 ^^^^ hebben «c]iter gedaen Maer datter toe quam saen Voor hebben wilt gij heeften lezen, maar strijdt dit niet tegen het volgende? Mij dunkt, de ware lezing is haddertj want de zin eischt: »En hij %ou hem de nederlaag gegeven hebben^ indien niet (rMHAUT) loe- gesneld ware/' Achter het woord gedaen hadt gg dan ook geene (.), maar eene (,) moeten plaatsen. II. 1800: Ri*«*rde dede bi varen doen Tsirer suster in Yrankerike , Ende van daer baeslelike In Gasscoengen, ende besage Hoet daer stoede ende lage^ Wanneer gg op deze plaats aanmerkt, dat » ende ber $age noodwendig veranderd moet worden in: dat hi besage j'' dan komt het mij voor, dat gij eene zeer eigenaardige elliptische constructie onzer oude taal niet juist verstaan hebt. Het weglaten van h^t per- soonlflke pronomen in den eersten naamval, wanneer Digitized by Google 18 ihet 6f adf , of het naamirpord irelks pJUaU )iet veis ,VfUigt, in oasu obliquo voorafgegawi is, is e&^ .dows .ga%i(i4c .regel by de beste sc^irgvers, en dit in Terr yerbfud gebragt ^et ,eene laidei^ <ellip8, Up^danig^ Tolstrekt niet zeldzaam ^, gec^t ons de ophelderiiig Tfa iiet gezegde: Htj deed RiUturt vareuj e^ be? fog^e," ypor: ;>fl^' ffeerf R. m^en^ ei* {gela$it^ hem dat) (Atj) be%ien ttQu4e(iy' J)e Itj^be^ der constniotie laat geene nadei^e vei^lfqriAg toe. De uit- .dr^idL^ing was oye;ng|S9s g^wQQn. Zie liier e^i paar vooybeelden* Reinaert de FoSy vjs. 2^6$: Mgu Tinder ontboot Grimliei'te , den wiseii» Ende Itingr^n , dea 0r^B , (Tiberty die kater , wm die T^fte) £nde quamen teneii dorpe, hiet Hjjfte. Ilea zou zlch deerlyk yergiss^n, als loei^ dit i^ii^la? yen wUde door: }}^ ^pg kvamen." De zin is: )^£ii ^liet hui?i ^vfCiteja dat) (?ij) kiWA^u ?5/Qjaden." — }m, xiwe fragii;ieirten , II, IP73; pi w^es b^^de , lode ende s^Hle , Al bliyen te haren ville, Ende wil» oec die bertoge Gar^n Niet doen sonder den breeder s^n , (2) \ Gave bem vrede tote dien male Datmen Yoe^e spreke wale, (1) De weglatin(jp ya^ gelasten^ verzoeken ^ lafen wefen^ en derge? ]l^en, kan nijemand bevreeip^^n. Zj is nog ^et gdlieel in onbnp^. ]^^n denke slecbts aan bet gewone : .» Compliment van ^, y en dat hy komen jsa/," d. i. hy laat u weten enz. De onde taal liet nn ook dictMj veg, en xeide: | Compliment van J.^ en xal komen.*^ • (2) Ik ^e|> h^fiK je^fe komip* gepla^ttt, die niet ^emiit kan vojrdeif. Uit bet ontbreke^ daarvan in uwe uitgave , blijkt uwe onjuiste opytt- ting der plaats. Sonder den bad u moeten waarschnwen: gij scbjnt daar eon^r ^at die i^ ge^^t te bebben* Digitized by Google 19 Ook daar is de sint »Hij wil hun beiden te wille staan, en indlen 6ARUN niet zonder zijn broeder wil Itandeleii, (dan Ytnrzocht hij dat) (hij) hem geven zoude • • •" II. 1866. Op de yraag der koningin, wat toen, die in onmagt ligt, deert, antwoordt zljn gezel OLLiJif : Twtrea, Tnmweii;^ tine midoepheidBn Bat gg het monsterwoord ntdoepAeide niet hebt kun- nen verklaren, spreekt wel van zelf. Maar de ver- letering sine droefheide zal wel niemand aanstaan. Zij is ook onnoodig, want de ware lezing ligt voor de band. Ik twijfel geen oogenblik aan uwe eryarenbeid in bet lezen van bandscbriften (gij leeft in die stu- die), maar vergun mij te vermoeden, dat gy op deze plaats niet goed toegezien bebt. De letters tW en ul bebben zooveel gelijkbeid met elkander, dat zg in sommige HSS. slecbts weinig, in andere nagenoeg niets verscbillen. En zou er dan in uw HS. niet £taan: ' Twaren , vrouwc , sine nuhepKeide, Zoo bet er niet staat, dan komt de font op reke- ning van den afscbrijver, want aan de lezing kan wel geen twijfel zijn. Nuloepheid is betzelfde als nuweloepheid of nieuweloepheid y en beteekent bet driftig loopen of jagen naar nieuwigheden. -^ Van der feesten (in blommaerts Theophihis) vs. 425 Tel« aaane sija nuweloep y Det sjt t^er ende ghewet, Ende anvaen den nuwen coep, • Ende laten doude dat beter es* Ende als si dan werdea gheware , Digitized by Google 20 % Pat u 44n quMi hdbbea gkedten , Keren si Torvoets te hare , Die hare nieuv>eioe\ja]heit liet gaeii. Ja imdieK dat si m (^eatade , Tan her ten vinden ende van sinne ^ -Ende si hi ghenen dommen rade Ghecoren en hebben nowe minne. Pier OBuue r^dio alien Trouwen > Dat si altoes ghestade bliren, Al eest dat sake dat si sconwen , Dat die mamne nuip0lotpk€it driren. De woorden van ollun zijn dus niet vrij van bitter- heid. » Wat mljnen heer deert, vraagt gij, vroii- life? Wei, wal anders heeft hem in dezen toestand gebragt, dan zijn driftig jagen naar nieuwigheden en avonturen ? Waarpm is hij niet stil te huis geble- ven?" Men herinnere zich, dat OLLUir aan den ko- ning TO£N , die hem zijn plan om HELEifE op te zoe- ken, mededeelde, waarsqhuwend geantwpord had (vs. 1827): Twaren , heie » So moettjt aventuren sere. Maar YOEic had hem driftig den mond gesloten met de woorden: In rouke wat Ic arentare om dat ; Indian dat icse met ogen sia En roekic oec wat gescie. !!• 2474: Tlant heeft beset Ritsart ^de es te Gafco^ngen wart, Ook deze plaats komt u bedoxren vopr. » Hier is," zegt gij , » duidelfjk iets uitgelaten : men hesstelle dit door voor es te lezen voer^^^ Doch welke reden is er om aan de deugdelijkheid der lezing te twij- Digitized by Google 21 ielen? Z^gen wij niet nog hed^n: Aij is naar LondeUy hij ia naar Gasconje, zonder bijvoegmg van het ww. gegaan , vertrokken , of iets derge^ lyks ? Ki voer te Gascoengen wart , dat gij in de plaats stelty beteekent niet jnist hetzelfde. Immers ^y S^^ ^^^^ Londen is het yerliaal van eene ms derwaarts: kij is naar Londen j daarentegen^ het berigt van afWezigheid met bijvoeging van het oi»d der bestemming. Niemand.zal op de vraag: Is A* of B. te huis? antwoorden: Neen j hij ging ui4 j of Atj ging naar de kerk, maar ky is naar de kerk^ hij is tut; want niet z^n gaan is het, Vraar men de aandacht op vestigen wil, maar alleen z^a af%ijn en het doel van zijn gaan. Hieruit is ook eene andere pkats van uw gedicht te verklaren, waar het heet (II. 3758): Gelloen wacnde oppenbare Dat hem dor die hersenen i£7ar«* dat is: » dat het (de stoot) hem door de hersenen (gegaan) ware." Vergelijk ook L 1097 enz. Eene dergelyke elliptische spreekwgze trelTen Wjg ook in het vervolg aan , nu evenwel niet de w^lft- JLing van het onz. gegaan , maar van het act. doen gacn^ dat is , gevoerd of gedreven. Ik bedoel II. 2989 : Nu es comen liier en bovea Yoen ende heeft uten lande Helenen, ende lieeft grote sc/inde Ctedaen Otten den coninc. De zin is: » Hi heeft Helenen uten lande (nl. doett gaan, gevoerd, gedreven).'' Dat gy dit niet gezien hebt, maar door eene noodelooze verandering en ge- drongene woordvoeging de plaats (naar uwe meening) Digitized by Google 22 tisekt te herstelkn, ib iiu| onveiUaarliaBr^ te tBeer daar siechu zeven regels Iftger yolmaakt iietzd£cle ge iezen wordt: Toem (Me coninginne keeft. Sn ook dit is thsma in den dagd^kschea spreekirant nog niet gdieel buiten zwang. Wanneer tiristeiidc partijen de een den aader nit de denr tracliten te dringen^ zal de sterkste, na bebaalde zege, n toe* roepen: Ik heb hem er tnt! even als de naaister, die lang te yergeeft gepoogd heeft den draad door liet oog der naald te steken, eindel^k zeggen zal: Ik heb hem er door! Toor ik Tan deze eigenschap onzer taal a&tap, -ml ik nog eren aanstippen, dat zg ook de yerklarii^; behelst van eene latere plaats in nwe fragmenten, die anders bij den eersten opslag duister kon scbijneni en door u niet is toegelicht. — II. 4301 Iezen wij: Eade alslii hem toe waende weder So w«8 dander in die were. Ook daar moet g'oan in de gedaehte bij toe aangevuld worden« Ah hy op hem a/wilde^ zouden wij, met vohnaakt dezelfde ellips, thans zeggen. Terg. L 198. II* 4614: Ontfarene, gi heren, nn Om minen wille, dies biddie n. Te regt bebt gij gevoeld , dat in bet eerste woord eene font scbuilde, en uwe verbetering qntfankene is, wilt den zin betreft, zeer juist; oiscboon gij dan, om bet meervond, ontfanktene badt moeten scbrijven. Maar waarom deze groote verandering aangewend, als gy Digitized by Google met eeiiie letter volstcu^u kmit? liet noeoaen vf^i anl- faie»e zal geuoeg s^^jn, om het ook.door u als die war re lezing te doen erkennen* Zie hier dan mijne bedenkingen tegen de tekslkri- tiek , door u in de aanteekeningen yoorgedragen. Ah lOG^oGgiB(^l wU ik u th^s nog een paar eoaien^tie^ n^ede- de^Ien^ ,die mjg elders noodzakelgk z^ yoovg^omfinp U* 185T: ^ coaino , £e in dit Tergier Met Olline was allene .liier* J)e zamenhang laat wel geen twljfel over, dat hier ge- {e^en VkO^t "^prden: OUyBy die in dit veigier IHetten oonino wat allene Her. IL 2699: Ei^^e es gekeert hoeficeUke Tan Medebozok , eade m geTaren I^ Pepemail^ sonder apaien. If oet Ao^soeltkfi hier beteekenen in goeder ndnne^ of met d0 g»brmk»t^he plegiighedtn? Of ware het, ook oxa het volgende Monder spar en ^ raadzamer, hamte- like te leeen? XI. 4435. Het aanwijzende pronomen dien m den Yolgenden regel schijnt mg hier een bepalend lidwoord te eischen, en ik ala dus yoor, Binden in plaats van Binnen te lezen. II. 4587, Hier ende boven moet natnurlijk hier en boven zijn , welke tiitdrukking in het dichtstuk meer- malen voorkomt , en waarin en (even als in daarenbo- ven) alleen eene euphonische rerbinding is* II. 4608: Niet enegen sdken^ Lees met enegen sa- kenn Digitized by Google 24 Ganrfle sou ik u ook eene conjectuar willen oppe- reb ter herstelling der deerlljk verminkte verzen (I. 2143): Op deen inde der stat stoet, Daer die see qamm ane den roet, Die op ene rocke was geset. maar non liquet^ Het is de eenige plaats in nwe frag^ menten, die mij, ondanks de aangewende stadie, on- verklaarbaar is gebleven. Waarom hebt gg ze onop- gemerkt voorbij laten gaan? Van het kritisebe gedeelte van uwen arbeid tot het Icxicographische oyergaande, zal ik nw Glossari- um vlugtig doorloopen, en eerst de aanmerkingen op- teekenen, die mij hierbij voor mogten komen, om daama een aantal woorden, die ik in dat Glossariain miste, als supplement er aan toe te voegen. Banderside. De vreemde nttdrukking ob ander sidey die gij nit den Xance/o/ aanhaalt^ bond ik voor eene verbastering van op, banderside. Of misschien is zij haren oorsprong verschuldigd aah bet onjoist yerstaan van op ander side (1) , iets dat bij den Lancelot J die, naar uwe verzekering, op dictaat gescbreven is, niet onwaarschijnlijk zou zijn. Be clip pen. De bij onze ouden niet zeer gew<me beteekenis van deprehendere komt in de latere taal (1) Niemand "werpe mij voor, dat dit eigenlijk op dander side lou moeten "wezen, Het bepalend lidwoord "werd bjj ander weggelalen, waar het sleckts twee kanten gold. * Fergvvt, vs. 27 : Elc coe» andren van ken beiden. Geen oud - HoUandsck dickter loa den andren gescbreven kebben. Ons elkander is er nog getaige van. Digitized by Google 26 .der kluchtspelea met zelden voor, als by Bas^ERO (uitg. van 1638, 4to*)^ Roddr^ ende Alph. bl. 24, Griane^ bl. 19, Laic^le^ bl. 58. In den- zelfden zin bezigt hij ook verAlyifpen {Roddr. ende Alph. bl. 61). Begripen. Eenigzins duister schijnt dit woord in da rede van rigaut (III. 5): En waert dat gi crepel sgt, Ghi sout ontgelden teser tijt , Dat gi mi dus legenstreept ; Ic wane fp. u daer in hegreepU ' fergrijpen? luldt uwe twijfelende.verklaring, ^n gg erkent dus stUzwijgend, dat h^t woord u in dien zin vreemd is. Maar mij dunkt, de gewone beteekenis van berispen kan . bier wel gelden , en de meening deze zijn: » Ik geloof, dat gij u zel- ven daarmede (nl. met die bescbuldiging van valsch- heid) berispt bebt.^^ Dal gij uw eigen vonms geveld Aebtj zou men thans zeggen. Yolgens de- ze verklaring moet dan de klemtoon.^p u vallen. Belpven (Zicb — ), De beteekenis van tevreden %tjn^ %toh verheugen^ door u met eeu paar. voor- beelden gestaafd, is opipierkelijk , en vroeger ner- gens (bebalve bij kil.) opgeteekend. Ik^voeg er daarom nqg eene plaats b\j nit Der Minnen Loefp , vrelke mij onlangs voorkwam op de drukprocven , der aanstaande uitgave van onzen vriend lesicdertz. Daar beet bet (I, vs. 619): op een tgt so wa5 daer ghekovet, . So dat een yghelic him helovet,. Vergelijk ook Esmoreit, vs. 541, waar boffsuhic bet niet gebeel juist verklaart. Digitized by Google 26 Beroepen. De vertaBng vfim iIilAticj provocarCf in eef*ia^en provocetrej kan op de door u* aange^ haalde plaiits niet gelden; ^aht de beteekenis is daar btdten tvrijfel beschuldigen^ eren als in H. 3Sd7^ Gi weet wel, her keyser coene, Datsi al vto ttordade Beroepen daer bi me»d«de Dengenen die in dese sake Enegeii vaiif ken aekter stake* Tandaar het part, beruchtj in den overdragtelgkeii zin yan diffainatus^ ^^i^* TmBMA!fs Gloss, op Dboee vundtn houte ^ in v. Berbehf. Be zamen^ hahg del* beide beteeketildsen loopt vaii zelf in het oog. Diane. 1*er opheHirinjg van de irb'oiden (1; llSS): NeMmer'en m6et h§s notlXKaddnc teekeit g^ aant »Danc keblien van iets: tetg naar tuelgeveillen voor i^mand uitballen*^* D^ mee* ning, die door* dtoe geheimziniiige woorden nog even dootsdieme^ ^ i& niet geheel juisl; Waarom niet eeri-^ VOttdIg cfaitc VetUaard door wily dih blijKt nit de spreekwiji&etaL an- sinen datuf en zifns' ondanks? Dano v0n iH^ hebben is dan volkomen trat'i^ tkans zeggen-: er^eHB tint vah hebben {•ittti hsex bet 0^' % 26, eH V6rg. OniiHtle in xiM^ Gltes.), de vruef^en tkin iei^ plnkkeit^^ Weifce- bcJtefeficnSs op de aangebaalde ver^^n Voktiaaklt^slttit. "Vtctt^'tet overige verdient Inerbij vergeleken tfe worden de volgende plaats uit de Oud " F-ldemscAe Gedichten^ D. I, bl. 10, yi. 867: Her Mennoen , God lone n van desCn rade : Digitized by Google 23 Wet. oec wel , ghoTMls oee tUde , Ende enech uwer rrient aen mi tdohte let dat icS' Kem dancken ntoclite, Diift io[t] scmde wel f^tittse do«ii. Dancken beteekent daar duidelijk te wille %gnj nan temanels verlangen voldoen. Het tegenoveige- stdde ondanc kebben lees ik in Gloriant^ vs* 182: Tad Gr6d« moetio hehb^n onAtm | Of dat emmermeer glieachiet.. Het is hetzelfde wat elders minen onwille heeU Doetslagen viant. Prof, clarisse, naar men gij verwgst, haalt alleen- voorbeelden aan van do£/t;uin/'f doch ook de eerstgenoemde uitdrukking^ die de vereemging Van doadelijAen en geslagen vijand is, woidt eldei*s aan^etroffen,^ als in de Oud-Vlaemsche G^dioht^, D« I^bL 13,: m 1084r BdU* ghina kaet uieiiifik el Yam uwen dootslagene viandeny Sonder mi, dat mach mi anden. 