Vaderlandsch Museum voor Nederduitsche Letterkunde, oudheid en geschiedenis
Naer aenleiding van het verdienstelyk werk van den hcer Bolzenthal trok ik ten jare 1840 de aendacht op de belgische medalien-graveurs van vroegere eeuwen (2). Kort daerna leverde de beer A. D. Schinkel eene belangryke bydrage over eenige ntderlandsche y of in Nederland werkzaam geweest zijnde medail- leursj gedurende de XV IP eeuw Sederl dien lijd heefl de vlylige beer Pinchart, in de Revue de la nnmismatique beige ^ eene reeks artikels geschreven over onze oude stempelsnyders of dryvers , en eenen schat van bouwstoffen byeengebracht , waer ail men weldra eene eenigszins volledige geschiedenis der gra- Teerkunst van medalien bier te lande zal kunnen opmaken. Het gelukte my ook by de namen der reeds bekende kunstenaers er eenen te voegen^ die tot dan toe aen de navor- schingen zoo van Bolzenthal^ als van anderen, ontsnapt was, (1) Slusen xnr Kunstgetchichte der modemen Medaillen- Arbeit 1840; in-8<> met dertig platen. (2) In bet Kunat- en Letterblad van dil jacr. Gent bl. 78 en 82. (3) In de Bydragen voor de Penningkunde (door deHH. A. D. Schinkel bn G. van Oma). 's Hage 1841, A. D. Schinkel, nief in den Handel, bl. 17. 18 — 254 — nanrielyk dien van Michael Mercator, (die waerschijnlyk in onze moedertael Crcmer of Cromers hiel) van Venloo (^). Toen ik echler den nacm van dien gelderschcn kunstenaer aen de ver- getelheid onttrok, kon ik slechts drie gcdcnkpenningen, welke men aen hem met vastheid mag toeeigenen , beschryven en doen afbeelden. Sederl is my een vierde voorgekomen , die, mijns dunkens , aen niemand anders dan aen Mercator toegekend kan Worden. Deze laetste is wel niet onuitgegeven ; maer hy is slechts te vinden in een werk^ in de voorledene eeuw, in Duitschland verschenen, dat in het algemeen en in het byzonder hier te lande, zeer weinig verspreid is, namelyk in de Yerhandeling over rneda- lien ter eere van beroemde arisen , door den geneesheer Moehsen geschreven. (2) En dan nog heefl deze geleerde wel dien penning opgcnomen; doch hy heeft niets kunnen bepalen omtrent den kunstenaer^ aen wien men hem verschuldigd is. Ilet is juisl dit laetste, dal voor ons het meeste belang oplevcrt. Ziehier hoe Moehsen, die medalie bcschrijfl, en welke gissingen hy in het midden brengt omtrent den man , wiens af beeldscl zy ons voorstell. Ik verlael hier lelterlyk : a De voorzyde draegt het borstbeeld van Hendrik Andrius of van Sittard, met eenen zoogenaemden doktorshoed en eenen pels- mantel ; op zyne borst hangt een kruis aen cene dubbcle ketting van peerlen. Hetomschrift luidt: -henricvs andrivs sittardvs artivh ET MEDCNE DOCTOR- ANNO iETATis LXXI. Op dc kecrzyde leest men : OMNiBvs ADDE MODVfii« ANNO M.D.XXXXI , dat is te zeggen houdl maet in alle dingen, Vermoedelyk was dit s mans zinspreuk. » « Men treft omtrent <Ien geleerde, wiens gelaeistrekken op deze (1) Revue de la Numiamatique Beige. T. V. Brux. 1)1. 113. (2) J. C. W. Moehsen, Beachreibung einer Rerlinischen Aledaillen-Sammlung ^ die vorziiglich ana Ged&chtenia-Mnnzen heriihmterAertxebeatehet.hfitWik undLcipxig. 1773 (in twee clcelen), Th. 1. bl. 33. — 255 — roedalie zijn bewaerd gebleven , geene de minste inliclitingen aen^ noch in biographische , noch in andere werken. » » In de beroemde verzameling van Ulrich en Buttner teWolfen- bultel , bestond cr vroeger een looden afgietsel van dien penning, dat later in mijn bezit is gekomen. In het derde deel der Beilrdge zur Historic der Gelehrten van Rothscholz, bl. 232, wordl er, in de Verzeichnis einiger Medaillen und Schau-Munzen , van deze medalie gewag gemaekt ; doch tot hiertoe werd ze nog nergens in liet koper afgebeeld. Het exemplaer, waervan ik bier eene teeke- ning mededeel^ is in zilver, zeer zuiver gegoten en daerna door eene zeer bekwame hand opgewerkt. Dit kunslstuk schijnt uit de school van Albrecht Durer te komen en weegt byna drie loth.* » or Andrius of Andri , ofwel Sittard ’s mans rechte naem zy is my onbekend. Destijds was het gebruikelyk, dat zy die zich in een ander land vestigden^ soms van hunne geboorte-plaets , soms van de streek van waer zy kwamen eenen toenaem ontvingen, die hun dan bybleef en tot geslachtsnaem overging. Op zulke wyzc zijn in Duitschland de namen Pohle, Preusse, Dahne, Lutzel- burg, Colin, Cleve, Bielefeld, enz. familienamen gewordcn. Sittard is een steedjen in het hertogdom Gulik, en het kan zijn dat of Andrius of wel zyne voorvaders aldaer geboren waren en scdert van daer alzoo bygenaemd bleven. In de Nederlanden leefde een geslacht Van Sittard, waervan zich zelfs eenige leden in Engeland bekend maektcn. Tot de eerste behoorde Hendrik Van Siiiard, uit Dordrecht, die ten Jare 1703 den titel van Doktor in de artsenymengkundc te Leiden bekwam, en aldaer eene dis- scriatie de Hydrope ascite verdedigde. Onder de geleerden der zestiende eeuw bevinden zich er eenige, die insgelyks dien naem voerden, en die dan eens met eene C, dan eens met eene S, dan %ederom met eene Z schreven, zooals Matthias Sittardus, keizer Ferdinands 1 bicchtvader en hofprediker, die in 1562, te Frank- — 256 — fort, by de verhefBng van Maximiliaen II tot keizer aenwezig was. Koenraed, Herman en Jakob Sittard warcn drie predikheeren in de Nederlanden gcboren, waervan de beide cerste gelijktydig met onzen Sittard leefden. Cornelius Sittard of Zittard^ van Keu- len, over wien de beer professor Wille in de Nurenbergischen \ Gelehrten-Lexicm bet een en ander opgeeft, was een geneesheer le Nurnberg, alwaer by in 1550 stierf. In boeverre ecbler onze Hendrik Andrius Sittardus met deze in verwantsebap stond, waer by leefde en wat zijn prelatenkruis beteekent, is ray nict bekend. Waerscbijnlyk bad by den geestelyken stand aengenomen cn eene aenzienlyke waerdigbeid bekomen. Tot deze moest by des te gc- raakkelyker geraekt zijn, indien by wezenlyk de breeder of een bloedverwant was van den hierboven opgcnoeraden bieebtvader des keizers. Ilet zal my aengenaem zijn, zoo de een of ander goed- willige geleerde my iets naders omtrent dien man wilde medc- declen. » Tot dusverre Moebsen. Uit bet aengebaclde blijkt bet, dat die ervaren sebryver ons niets omtrent den vervaerdiger dier frjieije raedalie wist op te geven. Hy zegt slecbts dat ze tot de school van Albrecht Durer le huis behoort. Ik stem geerne in dat dit kiinststuk wel iets heeft, dat aen den grooten duitschen scliik der, die insgelyks als medailleur werkzaem was, doet denken. Het is in der daed stellig dat Durer eenen grooten invloed op zync tijdgenooten uitgeoefend beeft , en niets belet, dal men Michiel Mercator van Venloo , aen wien ik niel aerzel den penning van Andrius toe te kennen , als leerling beschouwe van eersigc- noemde^ of ten rainste als iemand, die zich de groote vorde- ringen^ welke Durer aen de kunst had toegebracht, ten nutte bad weten te maken. Voor my gaet bet vast, dat men de raedalie van Andrius aen niemand anders kan toeschryven dan aen onzen gelderschen kun> — 257 — slenaer. Wanneer men immers de schikking, de teekening en dc uitvoering vergelijkt met die der dric andere peiiningen , welke ik bereids als gewrochten van Mercator beb doen kennen^ dan loopt de groote overeenkomst in ieders oog, en wanneer men verder het weinige^ dat ons van bet leven van Mercator gekend is, in verband brengt met bet opschrift van de medalic ter eere van Andrius gemaekt, dan zal alle verdere twyfel mocten ver- dwynen. Michiel Mercator (of Cremer) van Venloo , was aldaer ten jare li9l geboren. Hy braebt een groot deel van zijn leven door in Engcland, alwacr by zicb door zijn uitstekend talent eene aen- zienlyke fortuin verwierf, en van koning Hendrik Vlll tot de ridderlyke waerdigheid verheven wierd. Omstreeks bet jaer 1539, wanneer hy slechts den ouderdom van aebt-en-veertig jaer bereikt had, kwam by naer Venloo terug^ en sleet daer, zoo bet schijnt, het overige zyner dagen. Ten jare 1540 werd de penning ter eere van Andrius, destijds eon-en-zevenlig jaer oud , vervaerdigd. Mercator was juist alsdan sederl een jaer in zijn vaderland terug en nog allijd in den vollen bloei van zijn talent. Twee der medalien, die ik vroegcr heschreef, dragen bet jaertal 1539, gecn wonder dus dat cr lusschen deze en die van Andrius eene groote gelykenis van uit- \oering bestaet. Ilcl opschrift des gedenkpennings ter eere van Andrius luidt : Henrievs Andrivs Sittardvs artivm et medene doctor, dat stellig niets anders wil zeggen dan Hendrik Andrius ^ van Sittard, doctor in de vrye kunsten en in de geneeskunde. Het woord Sillar- dm moel bier niet als een geslachtsnaem bcschouwd worden , macr beteekent eenvoudiglyk dat Andrius, een sittardenaer was, dal by te SiUard was geboren^ of ten minstc aldaer woonde. Moehsen heeft zicb, mijns dunkens, onnoodige moeite gegeven — 258 — om onzen Andrius, SUtardm, aen andere manaen die dea naem of toenaem van Sittard voerden, te verwanten. Sittard, in het latijn Sitiardia, is cene kleine nedcriandschc stad van 3000 zielen, in de provincie Limburg, arrondissemcnt Maestricht, op acht uren afslands, ten noord-oosten van Aken, gelegen : vroeger beiioorde zy tot het hertogdom Gulik cn was in bet bezil eens kapitlels van edele kanonikerscn. Venloo is niet verre van Sittard, hoogstens zeven uren, verwyderd. Mercator cn Andrius warcn dus niet alleen tijd-, raaer als het ware, insgelyks landgenooten. Zie daer hoe het kwam dat de geldersehe kunste- naer het op zich nam, de gelaetstrekken van dien siltardenaer door eenen gedenkpenning te vereeuwigen. Van de drie vragen door Moehsen gedacn, wacr Andrius leefde? wie hy was? en waerom zyne borsl met een prelatenkruis vcr- sierd is? kan ik slechts de eerstc beantwoorden met Andrius stcllig als eenen inboorling van Sittard tc beschouwcn. Zoo min als de duitsche geleerde heb ik lets over 's mans leven of bedrijf kunnen vinden. In de biographien van beroemde geneeahcercn, zoo als die van vander Linden en Mcrcklin (1), Eloy , Dezci- mens (^), Broeckx (^), enz., of in andere boeken staet zijn nacm niet eens vermeld. Thands echler dat ik zijn vaderland heb aen- gewezen, zal er in de plaetselyke beschryvingen of oorkonden wel lets meerder te ontdekken zijn, cn dan zal men waerscbijnlyk kunnen uitleggen, wat hem het recht gaf dat sierlyk kruis en dien (1) G. A. Mercklini Lindcnius renovatus sive Johannis Antonidae van der Linden de scriptis medicie libri duo, Norimb. 1686 (2) Diclionnaire historique de la Midecine ancienne et modeme ou m^toires dispo- nes en ordre alphabetique pour servir d Vhietoirc de cettc scietice, Mons, 1778, 4 vol. iu4°. (5) Diclionnaire historique de la Medecine ancienne et modeme, par M5f. Dezei* iiERis, Ollivier (d'Angers) cl Uaige-De Lorme. Paris, 1828-1859, 7 vol. iu-8«. (i) Essai sur VhUloire de la Medecine Beige. Gaud, 1857, iii-8<>. — 259 — pdsmantel (e dragen. Was misscbien het toeziclit over het adellyk vrouwengesticht zyner moederstad aen hem toeverlrouwd ? of bekleedde by ceoe waerdigheid in de destijds nog bloeijendc lioogeschool van Keulen? Doeh hoc hiet deze doctor Andrius in zyne moedertael ? Dat valt niet gemakkelyk te raden. Den naem Mercator heb ik vroe- gerdoor dien van Cremers vertaeld, welken men sleehts in het lalijn had overgebracht ; doch voor Andrius zal men waerscbijn* lyk wd zynen toevlucht tot bet grieksch moeten nemen en aen virilisj denken. Hoe dat dan vertalen? door de Man of > JfoiM? Ik lact aen anderen over bier omtrent iets naders tc bcpalen. Het is hoogst te bejammeren, dat men in de vijftlende , zesliende en zelfs zevenliende eeuw, alles heeft wiilen in het latijn of bet grieksch inkleeden. Onze vroegere benamingen zoo wel van plactscn en pcrsoonen , als van ambten cn gewoonten , zijn dacrdoor dikwijls geheel onverstaenbaer geworden. Zijn wy, io zokcren zin , aen de geleerden uit die tijdvakken onzen dank vcrschuldigd^ omdat zy ons met de meesterstukken der oude letterkunden hcbben ingewijd , dan toch mag men hen met recht verwytcn dat zy meestal de gescluedenis der jongere tyden zoo- danig in vcrwarring hebben gcbracht, dat wy ons, in ons eigen vaderland, dikwijls niet meer herkennen. Met een deel der ver- acluing, die zy voor de middeleeuwsche letteren en voor de voor- vaderlyke volksbeschaving ^ in 't algemecn koesterden, moeten wy op onze beurt die waenwyze geleerden bcjegcncn, die uitslui- iclvk in en voor de oude wereld leefden. Zy immers, die al wat in de moedertael geschreven was veraebteden^ waren de schuld dat zoo menig mecsterstuk uit de middeleeuwcn verloren ging, en dat by meer dan een der bedendaegsebe volkcrcn dc ware bescliaving cn verlicbting zicb niet vroeg koiulcn ontwikkcleu. Ten slotte voeg ik bier by, dat my van de medalic van Andrius — 260 — nooit lets meer is voorgekomen dan de afbeelding by Moehsen, die daervan slechts een looden afgietsel had kunneD bekomeo. De beroemde penningverzamelaer Rudolph! (1829) » in zijn werk over de medalien ter eere van vermaerde arisen geslagen bericht ons , dat er by hem een exemplaer in. brons berusUe , maer levcns ook dat er in bet koninklyk kabinet te Berlijn een zilveren bewaerd werd. Dit laelsle is waerschijnlyk wel hei zelfde als dat waervan reeds vroeger, in 1775, hel bestaendoor Mochsen werd aengekondigd. IV. Orebuxa aU beoefenaer her penninghtmbe. Ik kon reeds vroeger den bruggeling Olivier de Wree of Vre- dius, wiens onderscheidene werken over de geschiedenis cn oud- heden van Vlaenderen nog dagelyks moelcn geraedpleegd worden, onder de geleerden, die zich by ons, in vroegere dagen, met de numismatick bezig hidden, eene eervolle plaets tockennen (*). Marc Laurin, heer van Walervliet, de voorname begunstiger van Goltzius, en die dezen oudheidskenner aenspoorde om zich met der woon te Brugge te vestigen, had eene verzameling van pen- ningen aengelegd, welke niel geheel verstrooid werd, want Vre- dius kwam in het bezit, zoo niet van alles, dan toch van een gedeelte daervan. De met veel zorg opgemnekte, keurig geschre- (1) Becentioris aevi numismala virorum de rebut tnedicis et physicit fneriiorum memoriam tervantia. Berolini 1829, in*8<^ bl. 148, onder GCCLXVF, op hel woord Sittardus. (2) IVoiice «tir le Cabinei monetaire de S. A. le Prince de Ligne. Gand 1817, in-12, bl. 29. — 261 — vcne en met beiangryke aenteekeningen voorziene kataloog, die aen Vredius toebehoorde, bestaet nog en is sedert een paer jaren mijn eigendom geworden. Dat handschrift voert ten titel : NumiS’^ mala ComtUum ei Imperatorum Eom. e reliqum Laurinorum coaeeruaia ab Olivario Vredio J. C. Brugemif quceque hodie nstant in ejus bibliotheca. Anno 1648. Het is een 4*-band van 227 bladen of 454 bladzyden (^). Toen ik myne Notice schreef kon ik niet zeggen, wat er van dii kabinet geworden was. Ook de beer De Mersseman die een levensbericht van Vredius vervaerdigde (2), wist daeroratrent niets bepaelds^ en by verklaert alleenlyk^ dat de oudheden door Vredius verzameld, verstrooid werden. Sedert echter heb ikeenigszins de overtuiging bekomen^ dat het meeste, en misschien wel alles, tot op onze dagen by de afstammelingen van Jan-Baptist Bonaert, behuwden zoon van Vredius, is blyven berusten, en eindelyk door eene achterkleindochter in huwelyk met den baron De Bonsletten, te Brussel in dezes bezit was gekomen. Bchalve antieke penningen, waervan ik dadelyk zal spreken, waren er in de verzameling van den brugschen geleerde ook tairjie middeleeuwsche munten, vooral van Vlaenderen, voor handen. Deze gingen, omtrent het jaer 1832, aen andere lief- hebbers over. Van daer kwamen ook de twee eenig by ons bekende \ exemplaren der looden noodmunt van veertig stuivers, tydens het (t) Toen ik van Vredius in myne Notice gewag maekle, verkeerde ik in de nieening, volgends de opgave van den Catalogue des accroissement* de la Bibliolhkque pariie, bl. 113, dat de oorspronkelyke kataloog van Vredius op onze toninklyke bibliotheek berustende was ; doch toen ik mijn handschrift bekwam , Ueek het my ten voile dat dit wel degelyk het origincel is,waervau men tc finissel siechts eene kopy heeft. (2) Biographic des hommes remarquables de la Flandre Occidentale. Bruges 18^. B.II. bl.283. — 262 belcg van Oudenaerde, in 1582, in omloop gebracht (0, wclkc stukken gedurende een twintigtal jaren by den beer generael Trumper bleven berusten, en vs^aervan sederl hel eene exeinplaer de uitmuntende verzameling van den beer Eug. Herry, te Gent, bel andere de myne zijn komen verryken. Het origineel handscbrift van den kataloog van Vredius komt insgelyks van de afstammelingen der Bonaerts. Het werd, zooals het boven blijkt, in 1648 geschreven, dus drie jaren v66r het overlyden van Vredius, die den 21‘*“" maert 1652, slechts den ouderdom van vijf-en-vijftig jaren bereikt hebbende, stierf. In dien kataloog worden, zooals de titel reeds aenduidt, slechts de romeinscbe penningen uit de tyden der republiek of uit die des keizerrijks opgegeven. Van de middelceuwsche of andere munten of mcdalien wordt er geen gewag gcraackt. Het boek is niet door Vredius zelven, maerwel onder zijn toezicht geschreven. Hier cn dacr nochtans, zijn er aenmerkingen, verbeteringen of, voor de nagekomene stukken, byvoegsels van de hand des brug- schen geleerde. De kataloog is algemeen chronologisch ingericht met volgorde van goud, zilver en koper, doch zonder dat men afzonderlyke reeksen voor elk metael heeft waergenomen. De voor- en keerzyden van al de penningen worden in het breede besclireven, de afbeeldingen uitgelegd en dc omschriften voluit opgegeven. Meermalen verwijst men naer den schryver, by wien de stukken afgebecld zijn, of by wien er over gehandeld wordt, zooals Goltzius, Occo^ enz. Eerst komen de familiepenningen of Nummi Consularesj dan volgen die van het westersch keizerrijk, (1) Die munt is met de andere van hetzelfde beleg zeer nauwkeurig besclireven in eene hoogstverdienstclyke verhandeling van den beer T)r van der Mccrsch, in de licvue de (a numismalique Beige van 1850, D. V. bl. 285>^7, alwacr dat stuk op plaet X afgcbeeld is. De geleerde schryver spreekt slechts van een cxcroplaer by generael Trumper aenwezigj doch die beer bezat er twee, beide goed en ecbl. — 263 — waeronder ook eenige in de kolonien gestagen of met griekscbe opschrifien , eindelyk wordt de lijst door die van het oosterscli keizcrrijk besloten. Geheel de verzaraeling kan zoo wat uit 2,500 stuks bcsiaen; onder deze vindt men slecbts een twintigtal gouden, meest zeer gekende, doch onder de zilveren zijn er talrykc die men te recbt als zeer weinig voorkomende mag bescliouwen. Ook zija er veel zeidzame koperen. llier en daer ontmoet men wel eenige valscbe of verdachte stukken, zoo als de Otbo in 't koper, van eerste groolle. Maer men weet, dat men destijds dc onecht- heid van dien penping zoo min als van sommige anderen, nog oict opeene voldoende wyze bad bewezen. Het cyfer 2,500, waerop ik de vcrzameling van Vredius bereken, en dat ons beden voor eene verzameling van antieke penningen niet boog toescbijnl, moet voor die tydeii als vry aenzienlyk besebouwd worden. In derdacd men verzamelde alsdan, als bet ware uitsluitelyk, me- dalien der oudbeid, en daer bet getal liefhebbers wei zoo groot was als beden, moesl bet moeijelyk en kostbaer zijn voor eenen liefhebber om eene eenigs zins beduidende reeks by een te krygen. Verder is bet stellig, dat er sedert twee honderd jaer, in alle lan- den, talrjke ontgravingen plaets gehad hebben, waerdoor de voorracd meer dan verdubbeld is, terwijl cr weinig of niets van het reeds vroeger beslaende is verloren gegaen. Ook worden de gricksche cn romcinsche penningen slecbts door enkelc persoo- nen verzameld, omdat de kennis der miinten en medalien nil de middeleeuwen of nil de jongere tyden grooten deels de aendacht van veel liefbebbers tot zicb hceft getrokken. In mijn exemplaer des kataloogs dezer verzameling ligt er een los blaedjen^ dat ik houde als van de band van Vredius geschreven, en waerop men de prjzcn leesi^ waertegen men des tijds le Parijs sommige romein- sche penningen kon bekomen. Dat lijstjen draegt bet jaertal 1651 en is dus maer eenige maenden voor de dood van den brugseben — 264 — lief hebber opgemaekt ; misschien teckcndc by bet zelf op gedu- rcnde een verblijf te Parijs, of scbreef by bet over uil ecnen brief aen bem door den eenen of anderen toegezonden. Waerscbijnlyk waren die stukken by eenen bandelaer te bekomen, want reeds in die eeuw trof men in Frankrijks boofstad^ zoo wel als heden, eenen voorraed aen van oudbeden en penningen. Zic bier deze lijst : COPIE DU PRIX DBS M^DAILLES SUIVANTES A PARIS, A.WO 1651. flor. soli- flor. roll. Lepidus, d’argent. 10 » Tranquillina , grand cui- » Sext.Pompeius, d'argcnl. 20 » vre lalin. GO > Livia, petit cuivre. 3 » — Grec, grand cuivre. 40 » Cai et Julii 1), argent. 20 > Gordianus African us, ar- — Moven cuivre. 60 » gent. 60 • Uterque Drusus, argent — Grand cuivre. 50 > et cuivre. 30 » Valerianus, grec. 30 • Antonia, argent. 20 > Nepotianus. 20 9 Agrippina Claudii. 10 » Nicianus (?}. 40 9 Messaliiia. 10 » Alexander Tyrannus. 20 9 Britannicus, qu’on cstime Debnatius. 20 9 seul a Paris. 300 » Carausius. 20 9 Popea an rcuvers Neron. 10 > Domicius Domicianus. 50 9 Messalina au reuvers Nd- Quietus. 20 9 ron, grec. 20 > Uannibalianus. 60 9 Julia Sabina, argent. — 20 Romulus. 5 9 Plotina, grand cuivre. 50 > Julia Titi, d'argent. 10 9 Mariniana, argent 20 » Jovianus, cuivre. 10 9 Matidia. 20 > Jovinus, argent. 5 9 Antinous (^), grand mc- Victor. 5 9 daillon. 100 * Jule Cesar, grand cuivre. 20 9 Didia Clara, cuivre. 20. Trebonianus Gallus. D 9 (1) Waerschijnlyk Caius cn Lucius. (2) Van dezen keizer zijn slcchls grieksche penningen l>ckend. (3) Wellicht Aigrinianus. Trebonianus, nioyen bron- Diadumenianus, argent. 5 9 ze, avec colonnc. 20 9 Trajanus Dccius. — 40 Quintus Herennius. 10 9 Pertinax, grand cuivre, Galba 5 » beau k raerveille. 80 9 Viteilius, grand cuivre. 50 V — Moien cuivre. 50 9 Pupienus, grand cuivre. 6 9 — Argent. 50 9 — Moyen cuivre. 20 • Didius Julianus , grand Pescennius, argent. 100 • cuivre. 10 9 — dilo cuivre, grand. (*) 500 » — Moyen cuivre. 50 9 Maximus, d'argent. 15 9 — D’argent. 60 9 — Grand cuivre. — 40 Balbinus. 6 9 j — Moyen cuivre. 5 9 — Moyen cuivre. 100 9 Diadumenianus, grand cui- Valerianus, grand cuivre. 5 9 vre. 50 9 Gallienus. 5 9 — Moien cuivre. 10 9 Deze lijst verdicnt alles zins onze aendacht : zy levert iminers een bewijs op, dat in den tijd van Vredius de antiekc penningen in het algemeen, ruim zoo duer betaeld werdcn als heden. In der daed wanneer men het werk van Mionnet(2), dat zooals men wect^ de veilbare waerde der romcinsche muntcn aen- wijst en hedendaegs door de meeste verzamelaers tot maet- siaf gebruikt wordt, dan zict men, dat doorgacnds onze pryzcn min hoog zijn dan die welke men in vroegere tyden besteedde. Ten einde dit gezegde te staven wil ik hier eenige der stukken op deze oude lijst voorkomende vergelyken met Mionnets hand- leiding. Voor alien zou ik zulks niet kunnen doen, omdat de geschrcvene nota te onbepaeld is, of omdat het metael of de grootie niet wordt aengeduid. Ik weet verders ^el, dat sedert (l)By Mionnet wordt geen Pescennius van cerste grootie aengehaeld, zoodat men nag veronderstellcn dat de hier opgegevene valsch was of met gricksch opschrift. De la Rareti et du Prix des medaiUes romaines ou recueil contenani les types mret et inidits des nUdailles d^or, tVargent et de bronze, frappes pendant la duree ^ la repuhliqtte et de l*cmpir€ romain. Paris, 1827. Seconde edit. 2 vol. in-8®. — 266 — liet vcrscliynen van Mionnets handboek, soniiuige slukken, vooral dc zeldzame, nog merkclyk in prijs zijn gerezen ; doch eene in allcs nauwkeurige vergelyking kan ik bier nocb bedoelen, nocb belracbten. Men verlieze niet uit bet oog, dat de opgave van Vredius in gulden is, en die van Mionnet in franken. Antonia , z. Gul. 20 Fr. 40. Livia , 3 9 3. Julia Till, z. » 10 9 24 tot 60. Vitellius, » 30 9 48 • 120. Pertinax , Z. 9 60 9 30 9 130. — » 80 9 100 9 200. — K*. ■ 30 9 4 9 100. Didia Clara , K«. ■ 20 9 20. Pescennius Niger, Z. 9 100 9 120 9 223. Diaduraenianus, Z. 9 3 9 13 9 60. — K*. 9 30 9 40 9 50. — K*. 9 10 9 6 9 7. Maximus , Z. 9 13 9 20. Balbinus, K*. 9 100 9 60 9 70. Pupienus, K«. 9 6 9 8 9 40. — • K». 9 20 9 30 9 60. Mariniana , Z. 9 20 9 3 9 6. Quietus, Bil 9 20 9 12 9 15. Carausius , K*. 9 20 9 10 9 24. Domitius Domitianus. > 9 30 9 13 9 24. Alexander , K*. 9 20 9 72. Delmatius , K». 9 20 9 2 9 6. Hannibalianus, 9 60 9 60. Nepotianus , K\ 9 20 9 100. Jovianus, K». B 10 9 6 9 12. Victor , K\ 9 3 n 3. Jovinus, Z. 9 3 9 9 9 13. (I) Ik heb door K> de koperen van de cersle groolte, door die van dc (weede on door die van de derde of laetste grooUe aengeduid. DESPAUTERIUS. De werken van iwee zuid-nederlanders werden, ic rekcnen van de ecrste helft der zcstiende eeuw, waerin zy van de pers kwamcn, tot in de vorige toe, niet alleen in ons vaderland, maer ook in Duitschland, in Frankrijk, in Engeland, en elders nigenieen als schoolboeken voor het aenlecren der oude talen gebruikt. Ik bedoel namelyk de grieksche spraekkunst van Cleynaerts of Cle- nardus, van Diest, en de latijnsche van Despauterius, van Ninove. De namen van die manncn waren zoo beroemd, dat iedereen ze in den mond had. La Fontaine zelf verhaelt van : Un ecolier qui nc s’aniusait guere & feuillclcr Clenard el Despan tcre. In welk jaer Despauterius ter wereld kwam schijnt onbekend; doch men leest (D, dat hy te Leuven in de pedagogie de Borcht of het Castrum, studeerde, aldaer Jan Gustos of De Coster, van Brecht, tot leermeester had^ en in 1501, als vierde in den wed- strijd der wijsbegeerte werd uilgeroepen. Daerna werd hy profes- sor, eerst in de pedagogie de Lelie^ te Leuven, vervolgends te ’s Hertogenbosch en te St.-Winoksbergen (2;, eindelyk opende hy eene school te Comene, in Vlaenderen, en vormde aldaer talryke (1) ForrsRS, BMiolheea Belgiea, II. bl. 628. (9) SfitUR, AnUquites Kalion., T. IV. - XUV, bl. 16. — 268 — leerlingen, welke later door hunne scliriflen beroemd werden. Hy slierf binnen deze siad ten jare 1520. Zijn graf werd met hel volgende distichon versierd, waeruit men verneemt dal hy slechts een oog had : Hie jacet unoculus, visu praestantior Argo, nomen Joannes cui Ninivita fuit (0. By Foppens vindt men verder de lijsl der werken, welke men aen Despauterius verschuldigd is, terwiji men aldaer, zoowel als by De Reiffenberg (2)^ eenige inlichtingen over ’s mans leven en schriften aentreft. Indien hy wezenlyk ten jare 1 520 slierf, dan kon hy geenen hoogen ouderdom bereikt hebben. Uit het boven gezegde blijkt, dat hy zyne studien slechts ten jare 1501 eindigde. Men zou dus mogen veronderstellen, dat hy rond het jaer 1480 geboren wenl. Te Ninove zelf schijnt er heden omtrent Despauterius niet veel meer te ontdekken. Allecn vond men op het archief dier stad cen stuk, dat wel waerschijnlyk op de ouders van dien geleerde betrekking heeft. Hel is cene verzoening ten jare 1487, bewerkt en uitgesproken door den bailliu en schepenen van (t) Dit grafschrift werd Icn jare 1615, schijnt hcl, veriiieuwd, loen men de kerk lierbouwde. Het bestaet nog bedeo, maer eenigs zins gewyzigd. Men Icest tbands aldaer : Epitaphium doclissimi viri Joannis Despautcrii hujus oppidi ludimagisti qui obiit anno 1520. Hie jacet unoculus visu praestantior Argo Flandrica quern Ninive protulit et caruit. Requicscat in pace. Men zie dit in Bulletin de la Commission historique duD^rtement du IVord Lille. 1843. D. 1, hi. 63. (2) Tfoisihne mnnoire sur les deux premiers siecks de VUniversite de Louvain. In de Memoires de VAcndemie. (5) Dit jaer wordt insgelyks opgcgeven door Miluz, Antiquites Nation. T. V. LVIII, p. 2, die zich op Ladvocat, Dictionn. Hist. D. I, bl. 484 beroept. 269 — Ninove, tusschcn zekeren Jan Hoobosch en Lijsbet tSagcrs, zijn wijf, van eene zyde^ en Jan de Espouter en Margriet sVoghels, zyne huisvrouw, ter andere zyde. Uil die aktc zou volgen, dat Joannes Despauterius , eigejilyk in onze moedertael Jan Espouter of dc Espouter moet heeten. De heer greffier Van Varenbergh, van Ninove, maekte my met dit stuk bekend en zond my er cene kopy van af. Ik betuig hem hicrvoor mynen dank. Het luidt als volgt : Ten verzoucke van Joosse Hoobosch ende van Lisbetten tSagers, zimen wive, zo es de bailliu met scepcnen ghcgaen ten huysc van Janne de Espouter, ende heeft daer gehaelt eenen heerlijckeii vrede tusschen den voors. parlyen, ende heeft ghelast ende bevolen Mar- garieten sVoghels, tvoors. Jans Espouters wijf, mils dat hy Janne, haren man , niet thuys en vant , dat hy, noch zy, Joosse Hoobosch ^ noch Lijsbette, zynen wive voors., niet misdoen en zoudcn, doen misdoen ^ noch laten misdoen , op de verbuerte van live ende goedc ende op zocnnisbrake ; ende dat zijt Janne, haren man, zeggcn zoude, daeraf zy den last an nam. Ghedaen by Pieter van Tortclbooine, als bailliu, Janne Cabbiliau, Joos Vanden Hecke, Jan XXhooghe (1) ende Adriaen Vander Vekene, als scepen, op den viii*’*^ dach van Octobere, anno LXXXVII (2). Dit stuk is getrokkcn uit hcl ReqUtrum novum Scabinorum ^Heneven., inscripturti Septombris anno Domini M^.CCCC°LX XV^ etc. Jammer is het dat men ook op gcmeld archief niet gevonden heeft waerom die veetc tusschen Joos Hoobosch, en Jan Espouter bcstond, cn die aenlciding gaf tot deze verzoening. (1) XXhooghe j voor TwinHchhooghe of Twintigoogen , ecu cigeniiaem. (2) Over onze oudc rcchtsgcbruikeii, in liet algcmcen, en ook over dc wcllelyke rerzoenhtg^ raedplcge men het verdienslclyk work van D'f M. J. Noordewibr, \ederdutt8che RegUoudhedeii. Utrecht, 1853. in*8<>. 19 CHRISTIAEN, KONING VAN DENEMARKEN IN BELGIE. Over het verblijf hier te lande van koning Christiaeo U van Denemarken, en bet overlyden zyner gemalin op bet slot van Zwijnaerde, by Gent, is er sedert een vijf-en-twintigtal jaren nog al gescbreven. Ik verwijs de lezers naer hetgene ik zelf vroegcr aenteekende (^), maer wel vooral naer de belangryke verhande- lingen van WHleras <2), Altmeyer en Allen W. De deenscbe koning uit zijn land gevlucbt^ bield zich, zoo als men weet^ eenen geruimen tijd te Lier op, en bevond zicb aidaer^ by gebrek aen geld, meer dan eens in zeer bekrompenen toestand, waeruit, zonderling genoeg! de Landvoogdes Margaretha van Ooslenrijk^ die namens haren neef , den machtigen kcizer Karcl^ de Nederlanden bestuerde, hem niet altijd redden kon. De brief, dien ik hier opneem^ bevestigt nogmaels het vroeger bekende, vermits by dezen de hofmeester des keizers door koning Christiaen aenzocht vrordt, zoo voor dezes beambten en bedien- (1) JIfessager des Sciences etdes Arts 1833, bl. 180. (2) Belgisch Museum y D. II, bl. 196-236. (3) Histoire des relations commerciales et diplomatiques des Pags-Bas avec le Nord de VEurope. Brux. 1840. in-8o. en Trisor National, Brox. 1842. D. I, bl. 286. (4) De rebus Christiani secundi Dania, Norvegia, Suecia regie exeulie comsnen- tatio. Pars I. Hafuise 1844. iQ-l2o. Ik dcnk niet, dat er hiervan een twcede stukjen het licbt zag. 271 — den, als voor die van wylen de koningin, de noodigc rouwklee- deren te doen vervaerdigen. Ilet stuk luidt als volgt : Trfe-chicps ct bicn aymes^ Nous avons rescript & nostre tres-chier ct bien ayme, le comple de Gavers, comment les filles, ofliciers, serviteurs et servantes, tant de nous comme de feu la Royne, nostre bonne com- paigne, que Dicu absolve ! lesquelz ont tousjours este k Liere, durant le tamps que avons estd absent, ne sont encore vestu en doeul, dont nous nos esmerveillons, car il nous avoit este dit Zwynaerde que chascun d*icculx seroyent rabillies seloing leur estat, comme ceulx qui presenlemcnt lors estoyent a Gand, comme ousi raison le veult et nssez le scairez. Ce considere, voeillies tant ferre pour nous que yceiilx desureditz soyent revestu. Et en cc faisant nous ferez chose agreable ; ceque recognoitrons en tamps advenir. Nous vous envoyons le nom- bre d’icculx par escript, chascun selong son estat. A tant, tres-clicrs el bien aymes, Dieu vous doint cc que desires. De Liere, cc xix*"*^ jour de F^vrier XV^XXV. CIIRISTIERIV. Op den rug leest men : A nos tres-chiers et bien aym^s, les mestres dhostelz et commys dc FEmpereur, le seigneur de Moucron ct le seigneur dc Sonastre (I). De origineic brief is het eigendom van Z. II. den Prins van Ligne, en berust op het kastecl vanficlocil. (I) Sonastre atSouastre. Omtrent dicn tijd leefden Karel van Sonastre, beer van Auzy, edelman aen het Hof der Landvoogdes Maria van Hongaric gehecht — Hugo van Sonastre kapitein der schutters van Maria van Ilongarie — Philips van Sonas- tre, ridder, racdsheer en hofmeester der zelfdc Landvoogdes. Het is ongetvyfeld aen dezen laelsten datde brief gerichtwas. — Ik ben deze inlichlingen verschiiU di^d aen den beer Pinchart, van Brussel. DE PASTOOR VAN VELTIIEMS SPIEGEL HISTORIAEL. Van de berijmde chronijk^ die algemcen bekcnd is onder den naem van Spiegel Historiael van Lodewijk van Vellhem, inaer die, zoo als prof'. Jonckbloel liet eersl deed opmerken wacr- schijnlyk bet werk is van ecnen ongenoemden schryver, die pastoor le Vellhem was , bestact er iieden sicchls cen enkel volledig handschrift. Het berust op de akademische bibliotheck te Leiden en werd^ in 1727, door Lelong voor zyne uitgavc gebriiikt. De druk echter door dien geleerde bezorgd, is slordig wat den tckst betreft, en met talryke onbruikbare aenteekeningen en verklaringen voorzien. Te recht zegt D' Jonckbloet, dat eenc kritisehe uitgavc van dit werk hoogst nuttig zou zijn. Voor cenige jaren heefl de beer Lorsch^ te Bonn^ twee frag- menlcn (te samen 322 vcrsen bevattende), van een tweede liand- (I )Jnleiding op den Roman van Lanceloty 1 D. bl. XXXVI en volg. — Geschied. der middennederlandsche dichtkunst , III D. bl. 188-209. — Jonckbloet heefl vroeger bet derde bock dezes Spiegel Hisioriaels nauwkeurig nacr het leidsch handschrift uitgegeven. Zie zijn Speetnien e Uteris JVeerlandiciSy exhtbens Ludoviei de Velthem vhnmici, quod inscribitur Speculum Historiale, lihrvm III. Hagac-Comitis. 1 840. in-i**. — 273 — schrift onldckt. Dc variantcn van bcidc dcze bladcn zijn door Jonckbloct opgegeven (i). Doch 9 behalve het volledig handschrift van Leiden , en de twee fragmenten van Bonn^ zijn er van die rijmehronijk geene andere Codices overgebleven. Dat cr echter, ten jare 1631, nog een ander handschrift, ten miaste van een gedcclte, bestond, blijkl hieruit : Wichmans, in zyne Brabantia Mariana verhaelt, dat de bisschop van s llertogenbosch^ Michiel Ophovius, hem eenen perkamenten CodejCy v66r drie honderd jaer^ door eenen geestelyke, die kapel- laen te Sichem was, geschreven, en welk boek ten titcl voerde: Quinta pars Speculi Historialisj ter hand stelde. Wichmans, die uit de tael had mecnen tc mogen opmaken dat dc schryver een Zeeuw of cen Vlaming was, voegt cr by dat deze^ zoo als hy zcir getuigt, in 1303, kapellaen was van 0. L. Vrouw te Sicbcni, en dat hy aldacr recht tegen over zckeren Arnold Pickel woonde. Verder haelt hy de volgendc versen aen : Dacrdcde menigh sijn'bcdcvacrdc tote cenc heccke, zy u kondt, die als cen cruys ghewasschen stondt, met twee raeyen gaende uyt, dacr menigh toegingh overluyt , dier aen hinck scherp en staf en seyde hy waer ghcncscn dacr af Soo dat wiert ghehanghen dacr menigh scherpe cn staf aen den boom. Deze regelcn treft men in de uitgave van Belong, IV boek, cap. (I) Verslagen en berigten uiigegeven voor de Vereeniging ter bevordeving der ondc mdtrl. UUerkHnde. Oerde jaarg., Leiden. 1840. bl. 72-76. Brnbanlia Mariana tripartita. Anlw. 1632, id. 510. - 274 — 57 aeii doch tusschen hct hier opgegevcii zevende en achtsle vers, leest men er in den druk nog zeven andere, di<^ Wichmans uit hel handschrift niet heeft opgegeven, als niet gunstig zijnde voor hetgene hy wilde beweercn. Alhoewel de tekst van Wichmans grooten deels met dien van Lelong overeenstcmt , (want op de vernieuwdc schrijfwyze van sommige woorden necm ik gecn acht), schijnt het my dat eenige varianlen^ die daerin voorkomen, genoegzaem zijn om tc bewyzen, dal het handschrift, te 's Hcrtogenbosch, in 1631 voor handen, niet heizdfde is, als dat hetwelk zich tliands tc Leiden hcvindl. Lelong schreef in zyne voorrede dat hy, zoo veel het hem mogelyk was na tc gaen, niet had konnen ontdekken, dat er meer dancen cxcmplacr van dil werk overigwas; hetwelk, omlrcnt den jare 1620, M' Adriaen van Meusenbroek^ advokaet te Dordrecht, had toebehoord^ en door W. van Goulhoeven (^), als ook waer- schijnlyk tot het uitgeven van de Rijmcfironijk in ^t zelfde jacr, ter Icen werd gebruikt. Vcrvolgends, gael hy voort, schijnt hel, in handen van P. Scriverius (3)^ verdcr in die van Fred. Arn. van Weslphaalen en eindelyk in die van professor Ant. Matthaeus gekomen te zijn; diens bibliolhcek in den jare 1717 te Leiden gcvcild zijnde, is helzelve door Mathias Oosler ’gckochl, die hel op verzoek van Lelong door dezen lict uitgeven. Uit dit allcs, zoo wel als uit de weinige versen by Wichmans tc lezen , mag men vcronderstellcn, dat hct handschrift van bisschop Ophovius wel degelyk cen andcr, dan bet gekende, was. Misschien wordt hct nog eens terug gevonden. Ik trek hierop de aendacht der noord-brabandsche geleerden. (1) Bl. 287 288. (2) Zie de^zclfs Chronijk, bl. 321. (3) Zie zynen Tocisteenj bl« 231. MAERLANTS GEDICHT, « Sler kerken dagl)e. » D^Jonckbloet (0 heeft, naer aenleiding van Maerlants eigene woorden, dezen naem gegeven, aen cen klein gedicht van achttien dertienregclige slrofen, hetwclk voor het eerst door Willems werd uitgegeven (2). Het eenigc liandschrift waerin het le vinden 1 is, en waeruit dezc geleerde het trok^ behoorde des lijds aen Lord R. Hcber^ en kwam^ na diens dood, in mijn bezit(^). By eene nauwkeurige vcrgelyking van den oorspronkelyken lekst met dien door Willems geleverd, heb ik de volgende kleine onnauwkeurighcden opgemerkt : vers 18 slaet iongren^ het haiid- schrift heeft iongerm^ — v. 59 swarde^ 1. swaerde — v. 63 deedre, 1. cleedercj — v. 82 waerheit^ 1. warheit^ — v. iOljae ic^ \^jaeicj — V. 105 in den, 1. inden^ — v. 158 cleedre, I. cleedere — V. 174 warcy 1. waen'ej doch het volgende is gewichligcr : V. 202 moet gelezen worden : Nu siet of hi niel vai e luiiidc die Gods scape noyl en kiode? waervoor by Willems : Nu siet of hi niet val, ^ ininde, die Godsscape noyi cn kinde. (1) Gtschiedenis llf, sluk J, bl. 150. (2) MengeUngen van V taderUi^uUduin inhoud. 1827. bl. 45. (3) Over dit liandschrift schreef ik reeds vroeger in het Kuml- en i^Uei'blad '*n 18(0. Gent, in-4® bK 46. — 276 — lets dal geenen goeden zin opievert en Willems hel woord minde deed verklaren door vertninderen, Terwijl die twee versen eenvoudig beteekenen : Nu ziet of hy ^ die Gods schapen nooil kende^ den val niet bemint?(^). By eene kritische uitgave van Maerlants strofische gedichlcii kunnen deze tereehtwyzingen van pas komen. VADERLANDSCHE ANEKDOTEN. II. I^ertag 2lrnoUi mn ®elberlanb. Hertog Arnold van Gelderland, Karel van Egmonts groolvader, was een vyand van alle hoofsche pracht. Nooit ging hy in de zyde gekleed^ maer altijd in de londensche wol. Het gebeurde eens dat Philips de Goede hem een kostbaer met vilt afgelegd gewaed ten geschenke zond^ doch Arnold bewonderde het in het gehccl niet, en wanneer hy het te elken jare eens of twee malen acntrok, dan bezag hy het niet, verre van er trotsch op te zijn. Hy had zelfs de gewoonte er den spot mede te dryven, als met ids dat voor zync leden niet geschikt was. Mel4Ndri locorum atque Seriarum CentuHae aliqttoX, Francf. 1617, in-1 2° I. 2<58, die zich op IUdamabius cfe /na/tl. bl. 109, bcroept. (I) Tocii Willems dit stuk liet afdrukken had hy waerschijnlyk bet handsebrift uiel mecr ondcr het oog, vermits hy voor het door hem gedruktc Godsscape, self voorslelt Gods scape te lezen. Deze gissiug was onnoodig, want het staet wel degc~ lyk zoo in den oorspronkelyken tekst. OORKONDEN IN HEX NEDERLANDSCH, VAN <278, 1279 EN 1280. tlinlier9. I lliervoren (0 ruimde ik eene plaets in voor ecne dietsche charier van 1!298, herkomstig uit Sinter-Goedelen-kcrk te Brussel. Dit mad neem ik hier vier oorkonden op van de jaren 1278, 1279 en 1280, die vroeger tot het archief bchoorden der abdy van Sini-Bertijn, te Sint-Omaers, of om beter te zeggen tot dat dcr proostdy van Poperinghe, welke aen dit beroemd klooster onder- hoorig was. Thands berusten die stukken, met de twee lalijnsche, die ik hier insgelyks bygevoegd heb, op het arcliief dcr provincic Oost-Vlaenderen, te Gent. De vier dietsche stukken (^1, III en V), zijn alle door ecne CO de zelfde, ecnigs zins zonderlinge, maer loch fraeije en zeer leesbarc hand, cn byna zonder verkortingen gcschrcvcn. Zy zijn in zeer goeden stact, behalvc dat dc zegels, die vroeger daeracn hingen^ door redenen, wclkc ik zoo even zal aenduiden^ daervan afgcrukten verdwenen zijn. — 278 — Dc abdy van Sint-Bertijn was eene der oudste, der rijkste en dcr vcrniaerdsle van dc Ncderlanden. Zy leverde lydens de mid- dclccuwen , een acntal geleerde of beroemde nianncn op , aen wier hoofd de abt Sugcrius, dc groote staetsman van Frankrijk, onderkoning Lodcwijk den zevensten, eene eersie plaeU verdienl. Het is jammer, dat bet archief van zulk aenzienlyk gesticht, by deszelfs vernietiging ten gcvolge der groote fransche omwenteling, meercndeels verloren ging. De talryke charters, die aldaer beruste- den , had men reeds in de vorige eeuw van zulk belang voor dc geschiedenis geacht, dat men cr ernstig aen gedacht had om ze te laten drukken. Zekere monik Charles deWhitte had^ tusschen de jaren i7A6 cn 1775, de oorkondcn, en dacronder ook die van Po- peringhe, melveel zorg, in elfdeclen in-foIio overgeschrevenende uitgave moest onder het toezicht van ervaren mannen, zoo als Brc- qiiigny en Cherin, gcschiedcn. By gebrck echter aen geldmiddeien^ werd dit eerst voor eenigen lijd verschoven en later maekten de slaelkundigegebeurlenisscn de uitvoeringvandit plan onmogeIyk(b. Die afschriftcn door Dom de VVhitlc vervaerdigd^ worden lot hcden toe te Sint-Omaers bcwaerd; doch, behalve een ^csliental pauselyke bullen (^), denk ik niet, dat er aldaer nog andere origi- ncic charters voorhanden zijn. Ten jare 1840 heeft de heer Guerard, te Parijs, het Chartula- rinm Sithiense aen het licht gebracht, maer dat is cerder ceiic chronijk, dan wel een charterboek. En dan nog heeft men de daerin oudtijds opgenomene oorkonden niet tegcn dc oorspronkelykc stukken kunnen vergelyken, vermits deze grootendeels verloren zijn en waerschijnlyk zullen blyvcn. (1) Piers, Biographic de la villc de Saint-Omer, bl- 256. (2) M6moireH dc la aociete des Antiquaires de la Mormie, D. I, bl. 232. (3) In dc Collection den Cartulaircs de France^ Tom. Ill, — 271) — Deorigiiiele stukken in de proostdy van Poperinglic bcrustende, wareo aen zonderlinge lotgevalien onderworpen. Na de vernieli- giugvan dit geslicht kwam de prioor naer Gent gevluelit met gehed of ten minste met de beiangrijkste stukken uit zijn archief. Uy oara zynen intrek by eenen broodbakker, by wien liy eenige jaren later stierf. iVa ’s mans dood werden de originele charters voor oud perkament aen eenen drukker verkocht, die bet voor oiiislagen van almanakken en cathechismussen wilde verbniiken, en dadelyk ten dicn einde, de ruggen van al de stukken geel ven^dc. Ook had liy al de zcgels afgerukt en als voor hem van geen nut wecbgesmeten^zoodanigdat er heden niet een enkel aen- gebleven is 1 Doch gelukkig ^ekten die charters, waervan de meeste als toonbeelden der middeleeuwsche schrijfkunst mogen doorgaen, eer ze versiieden werden, de aendacht op van eenige geleerden en liefhebbers dezer stad. Wat er nog voorhanden was, bleef behouden, doch werd op nieuw verstrooid, want de hecren Ilye- Schoutheer, Lammens, graef De Thiennes, L. De Bast, Parmen- tier, Verstiirme, De Laval en misschien nog andere, kochten elk, deeene min de andere meer, eenige dier kostbarc oudheden. 