Vaderlandsch museum voor nederduitsche letterkunde, oudheid en geschiedenis, uitgegeven door C. P. Serrure. Eerste deel
Het schijnt dat in aloude tyden de zce te Wulpen, tusschen Veurne en Nieupoort doorbrak, geheel dat gewest overstroomde en in eene uitgestrekte zee veranderde. Een onzer landgenooten, aen wiens gedachtenis geene genoeg- zame hulde gedaen wordt, de antwerpenaer Wenceslaus Cobergher, de zelfde die zich als schilder, doch voornamelyk als inrichter der Bergen van Barmhartigheid bier te lande, verdienstelyk maekte, bekwam van de Aertshertogen Albert en Isabella een oktrooi voor het droogmaken van die Moeren. Hy bestceedde drie jaren aen dit — HT — werk, en het gelukte hem zoo wel dat hy reeds het vierde jaer het ingedijkte land met rapen en koolen kon bezaeijen. De uitslag gıng zyne verwachting verre te boven. Om het land, dat hy aldus aen het water had ontwockerd, bewoond te krygen, lokte Co- bergher, door het tocstaen van vrydom, er alle slach,van menschen naer toe, zelfs ieden, die elders om hunne schulden vervolgd werden. Weldra was geheel dat nieuw gewest bevolkt. Al die zich aldaer hadden neergezet werden zeer strengelyk bewackt; maer zy lecfden toch volkomen op hun gemak ; zy waren immers vry van tienden, schattingen, hoofdgelden, twintigsten, rechten op den drank, huisvesting van krijgslieden, enz., en’zy hadden geenc andere belasting te betalen dan een klein jaergeld voor het bouwen cener kerk. Alles ging voorspoedig in die nieuwe volksplanting; de kerk was voltrokken, en een dorp was aldaer als hoofdplaets tot stand gckomen. Reeds was er eene wekelyksche ınarkt ingericht, toen, in 1646, de Markies van Lede, die binnen Duinkerken voor den koning van Spanje het bevel voerde, uit vrees voor de aennade- ring van het fransch leger, hetwelk onder het gebied van den hertog van Orleans stond, en Duinkerken bedreigde, met de wreedste koelblocdigheid de dyken deed doorsteken en de sluizen openen. Terstond hernam de wocdende zec het land dat men haer met zoo veel arbeids, met zoo veel zweets, had onttrokken. In eenen nacht was alles wederom onder water, en de meeste INwoo- ners kwamen daerin om. Alles werd in de Mocren verwoest tot de huizen toc, want deze stortteden in; de kerk alleen , die steviger gebouwd was dan het overige, bleef recht staen. Sedert dien rampzaligen 4°° september 1646, die tot heden toc de nagedachtenis van den Markies van Lede, in dat gewest, doct vervlocken, bleven de Moeren onder water, en het is eerst in onze — AB — ecuw, dat men de indyking heeft hernomen en tot stand gebracht. Men verhaclt dat tydens dat alles wederom in een uitgebreid meer was veranderd, en wel ten jare 1647, eerst drie overgeloopene spaensche soldaten en, het volgende jaer, nog vijf andere, den toren der overgeblevene kerk tot schuilplaets hadden verkozen. By dage hielden zy zich aldaer verborgen, en des nachts kwamen zy met een bootjen aen land en verrichtten in de omliggende dorpen alle slach van dieveryen en euveldaden. Het vee werd uit de weiden en uit de stallen, het koren uit de schuren, het linnen op de bleeken gestolen. Het viel eens voor, dat een arme visscher van Ghyvelde, met name Jozef Lew, het verblijf der booswichten ont- dekte; doch hy werd door hen zoo verschrikkelyk bedreigd, dat hy ze niet dorst aen het gerechtshof aenklagen. Intusschen had het hooge bestuer, onderricht van al de gruweldaden, die dagelyks, geheel die streck door, plaets grepen, nachtwakers aengesteld; doch de roovers, in het riet verdoken, overvielen eene dezer wach- ten, vermoordden de manschappen, namen dezer wapens mede, en werden daerdoor al stouter en stouter. Men wist niet waeraen men al die onheilen had toe te schryven. Menig treffelyk man kwam in verdenking; men ging zoo verre dat men dacht dat er toovery mede gemengd was. Drie jaer lang begingen zy straffeloos alle slach van misdaden, en drie jaer ook blcef hunne schuilplaets onbekend, wan- ncer het eindelyk, in 1650, gebeurde dat eene windbui de koorde, wacrinede het bootjen aen den muer der kerk was gehecht, losrukte. Het vaertuig dreef snellyk weg; en als de roovers zulks gewaer werden dan was het reeds te verre om het nog te kunnen terug bekomen. Weldra onıbraken hun de levensmiddelen; dan losten zy hunne gewceren af om het noodsein te geven; doch niemand kwam hun ter hulp. Eindelyk hield het sehieten op. Eenige dagen daerna zag de visscher, die de verblijfplaets der struikroovers vroeger ontdekt had, het bootjen heen en weer over — 449 — het meer dobberen; hy ried byna wat er gebeurd was. Verge- zeld door eenige zyner geburen naderde hy schroomvallig tot aen de kerk; doch men hoordc er niet het minste gerucht, dat het aenwezen van menschen kon doen vermoeden. Hy kwam in den toren, en vond aldaer de lyken der acht booswichten uitgestrekt op den grond liggen. Dante, zegt de schryver aen wien ik het grootste gedcelte van dit verhael ontleen, heeft ons een verschrikkelyk tafereel opge- hangen van Ugolino, die, met zyne zonen, van honger stierf; doch stellig waren de omstandigheden, die de laetste oogenblikken van deze acht booswichten vergezelden, nog akeliger en moesten hun de dood nog vreeselyker maken. In der daed men verbeclde zich die ellendige, welke, als door den vlock des hemels getroffen, van langer hand hun einde zien genaken, en het zelfde lot in de oogen van hunne medeplichtigen moeten lezen. Men verbeelde zich hoe hun het geweten moet knagen, hoe de vrees en de wroe- ving hen moct ter neer drukken, terwijl hun geene hoop van redding of hulp meer overblijft ; hoe zy elkander onderling hunne euveldaden verwyten; hoe zy inwendig aengcehitst worden om zich met het vleesch hunner snoode makkers te voeden en aldus hun rampzalig leven eenigs zins te verlengen; hunne oogen vlammen om elkander te verslinden, hunne tanden knarsen, en de nagels hunner handen zijn reeds door stuiptrekkingen gekromd en bereid om hunnce prooi aen te grypen.... Zie dacr cene flauwe schets van dat ysclyk tafercel ! Jour, Ö’Hermite en Province. Paris, 1826. D. IX bl, 598-403 — De Bertnano, Notice historique sur Zuydcoote. Dunk. 1855. in-8° bl. 15,61. — Men zie ook over Cosercnenr en de Moeren, onder anderen na, De Decker, Etudes histori- ques sur les Monts de Piete. Brux. 1844. bl. 58-156 , Jor- tranv, Notre Frontiere du Nord-Ouest. Brux. 1845. bl. 21 en 62. — en De Bearsanp, Histoire de Mardick. Dunk. 1852. bl. 4, 6, 8, 48 en 60. — 450 — VI. Een priester door eenen gaumdief bedrogen. In de eerste jaren der zestiende ceuw gebeurde het eens te Antwerpen, dat een geestelyke eene som had ontvangen, welke juist niet groot was, maer die hem geheel in zilveren geld betacld werd. Een gauwdief, die het gezien had, en die wist dat de priester, onder zynen gordel, eene opgepropte beurs droeg, ging er by, groette hem beleefdelyk en maekte hem wijs, dat hy zich belast bevond eene nieuwe koorkap voor den pastoor van zijn dorp te gaen koopen. De deugniet beweerde zelf weinig kennis te hebben in zaken van dien aerd; uit dien hoofde, en daer het toch zulk cen gewichtig stuk gold, verzocht hy den geestelyke hem te willen vergezellen in eenen winkel, waer men dergelyk kerkgewaed verkocht, om hem aldacr de koorkap eens te mogen aenpassen; want, vermits het hem toescheen, dat de gestalte des geestelyken zcer wel overcenkwam met dic van den pastoor zijns dorps, zou hıy des te beter over de mact en de grootte kunnen oordeelen. De gevracgde dienst scheen zoo gering, dat de priester er willig in toestemde. Diensvolgends begeven zy zich te samen naer cenen winkel van kerkgewaed; men toont hun aldaer eene koorkap; de geestelyke legt ze zich op; de koopman beweert dat ze wonder goed stact. De gauwdief, die den priester van voren en van achter beziet, vindt de kap nog al wel; nochtans wist hy er acn afte wyzen dat ze langs voren te kort was. De winkelier, die den koop geerne had zien toesluiten, verzekerde dat het niet kwam van de koorkap, maer dat deze door de opgepropte beurs van den geestelyke, ecnigs zins naer omhoog getrokken was. De priester, om allen — 1 — twyfel te doen verdwynen, legt zynen met geld gevulden gordel af. Men beziet alsdan op nieuw de kap van alle kanten;; macr, terwijl de geestelyke zich omgekeerd heeft, grijpt de dief de beurs op en zet er zich mede op den loop. De pricster, met de koorkap op het lijf, snelt hem achter na, en de winkelier vliegt ook den geeste- Iyke op de hielen. Deze roept : houdt den dief, de koopman : houdt dien priester, en de gauwdief schrecuwt insgelyks : houdt dien priester, die dol yek geworden is. Het volk gelooft, dat het in der daed zoo is, vermits men hem met eene koorkap op het lijf over straet zag loopen. Terwijl aldus de een den anderen Jdced aen- houden, gelukte het aen den gauwdief, midden in al die verwar- ring, te ontsnappen. Erasmus, in Convivio fabulose. — MeLaxorı, Jocorum atque serivrum centuriae aliquot. Francf. 1617. T. I, bl. 48. VII. De beursesnvder te Antwerpen. Omtrent het midden der zeventiende ceuw gebeurde het te Antwerpen, dat zekere burgersvrouw, die naer de markt gegaen was, om aldaer haren voorraed van boter voor den winter te koopen, door cenen beursesnyder honderd en vijftig gulden werden ontstolen. Toen de koop gesloten was en de vrouw nacr haer geld tasttc, voclt zy dat het weg was; zy valt van schrik in onmacht, en als zy tot zichzelve gekomen was, lact zy en de gekochte boter en de daerby zijnde boeren staen, loopt straet op straet neer, als eene dubbende vrouw, die niet durft naer huis keeren. Terwijl zy aldus geheel verwilderd voortsukkelt, komt zy tot acn de stadsvest. Aldaer ziet zy in een arm huisjen, een kind in cene wieg liggen — 432 — sehreijen, zonder dat er iemand by of omtrent is. Zy vergeet een oogenblik het ongeval, dat haer was overgekomen; uit mede- Iyden gact zy daer binnen en geeft, uit mocderlyke beweging, de borst acn het verlaten wicht. Terwijl zy aldus by de wieg zit, komt de dief, die haer het geld ontstolen had, het huisjen binnen geloopen, smijt een pakjen in het bedstrooi en snauwt haer toe: zijt gy nog hier? Zie daer een proefstuk van mijn tegenwoordig daywerk!Wliermede snelde hy voort, meenende dat het zyne vrouw was, die het kind zoogde. Toen hy weg was, stact de vrouw van de wieg op, tast onder het bedstrooi en vindt aldacr hare beurs met de honderd en vijfüg gulden weder. Dadelyk ijlt zy naer hare wooning en vertelt aen haren man, al wat hacr voorgevallen was. Deze, over zulken geluk- kigen uitslag verheugd, ging het huis aen de rechters aenklagen; maer cer die aenkwamen, waren man en vrouw verdwenen. De Grieck , Den wysen gheck. Brussel 1672. in-12° hl. 227. EINDE. INHOUD. Her NeveLinsen-Lien Ferste fragment. Tweede fragment . . .» SAGEN : De Slag van Othee .. NEDERLANDSCH TOONEET. | Homulus De Foer ' Kıeıng GEDICHTEN CIT DE DERTIENDE EN VEERTIENDE EEUWEN Gislein de Coninck . . . 2.2008 OORKONDEN IN HET NEDERLANDScH,, van 1298. Kamers van Ragrorika : 1. De Violieren, te Antwerpen. 2en6. St.-Rochus, te Dendermonlde. . .. 3en7. Maria ter Eere, te Gent. 4. Rhetorykers te Borchloon. ei % 8. DeRoode Roos, te Nassett . . 2020. VADERLANDSCHE ÄNEKDOTEN : 1. Schoone les van keizer Karel aen zynen zoon. 2. Hertog Arnold van Gelderland . . .. 3. Boudewijn, Godfried van Bouillons broeder. 4. Treffend antwoord van eenen aertsbisschop. 3. Vreeselyke dond van acht struikroovers 6. Een priester door eenen gauwdief beidrogen. 7. De beursesnyder te Antwerpen Bladzyde, 1 27 i 30 . 9% cn 497 40 . 41 en 2% 99 100 105 109 en 441 til en 442 112 115 ... 485 0.276 40 418 46 450 41 Larisnscne VEeRTALING van Jacon van MAERLANTS Ws liirnss, door Ian Bukelare. NUMISMATIER : 1. De Munt te Aclst, m 1162 02020. 2.» » teWachhem, in 1421 . .. 3. De medailleur Michiel Mercator, van Venloo 4. Vredius als beoefenaer der penningkunde. . 116 — 45h — Willem van Haccht. NEDERLANDSCHE VOORNAMEN SPRERKWOUORDEN : 1. De Pauwen komen in het land met de Waels, op Thourouts feeste. 2. Het laken in de beste vouw slaen . . . 2. HET NEDERLANDScH ın FRANKRUR . .. 4. Douai 0 2. St.-Omaers -. . 2 2020. 3. St.-Winoksbergen . . .. DierEeNsaGE >00 Despauterius . . :. Christiaen, koning van Denemarken, in Belgie De Baer van Velthems Spiegel historiael Maerlants gedicht « Der kerken claghe s.. OORKONDEN In HET NEDerLAnDscH van 1278, 1279 en 1280 : Vinderss. >. 2 2 2002008 (GGRAFSCHRIFTEN TE HaL : UTREcHTScHE CnroniaK van 1138. Brıeven van GELBERDE MannNEN : » van Vredius. SEE er "er u a Er Ber: » 8 .LeRoy.o 8 Eu we » » Van Wijn u FRAGMENT VAN EBENEN RIDDERROMAN.. OvErR DE WIJINAKKERS IN ZUID-NERERLAND 5 DRUKFEILEN. Bl. 21, regel 6, parkementen (ook elders) lees perkamenten. 85, » 14, Jan van Diest » Pieter van Diest. 4, » 9, VI » V1. 77,» 9, telike » tenlike. 80, » 37, verone n verune. 116, » 7, Henegouwen » Henegouw. 207, » 22, wy.... mededeelen » ik... mededeel. 208, » 41, wy.... inlasschen » ik.... inlasch. 248, » 4, voorsien » voorzien. 282, » 5, Spierinex » Spierinzx. 5 422, nn 8, Jakoh » Jacob. Bladzyde. 205 Digitized by Google Digitized by Google eg 1 EEE a This book should be returned to the Library on or before the last date stamped below. A fine of five cents a day is incurred by retaining -it beyond the specified time. Please return promptly. 