Roman van Karel den Grotten en zijne XII pairs (fragmenten)
55 Magic, ic sal maken soene, Dies wi wel hebben te doene, Ende ic en -wille om gene sake Datmen weder die ontmake, Tote dier wile entier uren 60 Dat hier comen andre geburen, Die ons selen boaden te rechte Ende wreken al ons geslecbte* Wat bolpt, wie en mogen, meer no men, Een twent gedoen jegen ben 65 Wanneer dat ^s gewaerdicht sgn; Ende si scullen geen een uuttyen. Maer ic vrucbte, God weet, Dat ons sal wesen ongereet Die peis, so sere bebdi 70 Daer mesdaen, dat dunct mi.". Robbrecbt seide : » Oem , laet yai*en ; Ic bebbe den keyser entboden, twaren, Dat ic wille comen in Vrankerikc, Ende daer ontfaen willechlike 75 Der baroene jngement* Op dat wi comen daer omtrent Die pais sal wale ^emaect wesen/' Her Gelloen antworde te desen : » Neve , rdats waer , mochte gescien dat , 80 Wi souden ons bescudden bat Vor den keyser int gedinge Dan wi souden sonderlinge." Die wile dus die heren saten Digitized by Google EN ZIJNE XU PAIRS. Fr. V. 239 Ende vele spraken utermaten 85 Hoe si ter scene mochten <xmien Hebben si comende vemomen Heren Hugen, des kejsers bode, Die seide: »Gi heren, die madit van Gode Moet u beljiouden in u ere. 90 Ic come bier van Karle den here , Die u ontlnet, her Robbrecht, dat, Dat gi comt te Parys in die stat Nu in onser vrouwen dage; Ende met u uwe mage. 95 Hi gevet u, here, vast geleide Te comene ende te keeme beide. Hi dinct u yonnesse daer te doene Na den wiadomme der baroene. Op dat men u heeft mesdaen 100 Gi seles beternesse ontfaen; Ende hebdi in enegen dinge Mesdaen, gi selt beteringe Doen daer in selker wisen Alse die baroene selen wisen." 105 Gelloen seide: »Dats redene goet: Ic wille, Robbrecht, dat gijt doet. Waeromme so en soudi niet Betren oec, op dat gi iet Mesdaen hebt jegen den coninc , 110 Ochte jegen Richart in enege dine? Gi selet betren, dats iets recht.'' — »Geme,*' seide die grave Robbrecht. »Vint men vor den keyser vri legerincs die mesdaet in mi, Digitized by Google 240 KAREL DE GROOTE 116 Die willic betren, ende maken soene Na den vonnesse der baroene." Huge seide : » Gi segt wale ; Hi beha^ wel awe tale. Ic sal ane Karle, den baroen, 120 Geme dese bodscap doen." Hier was Huge wel ontfaen, - Want Gelloen die gaf hem saen Een teldende paert, geloeft mi das, Dat goet ende wel ge^pien was, 126 Ende wel te pointe groet. Orlof nam Hnge Tan Biamoet, Ende keerde te Yrankerike waerc Ende Robbrecht bereide sine vaert Ende Gelloen mede , dat weet wale , 130 Entie andre mage altemale Te Pargs waert. Qnamen si Te Bleyes, geloves mi, So leden si die Geronde, Ende reden so lange stonde, 136 Dat si qnamen in Yrankerike. Doe Toeren si getogelike Tote Pargs, wetet dat, Darsi herbergden in die stat. Ende her Huge, weet vorwaer, 140 Was ten keyser comen daer, Ende seide sine bodscap saen: Dat Robbrecht quame van Meilaen ^ Ende dat quame Gelloen mede , Die Robbrechte comen dede, 145 Ende die hem gaf een palefroet Digitized by Google EN ZUNS XU PAIRS. Fr. Y. 241 Wei gesc^pen, te pointe goet. Earel seide, die coninc yri: »Lieve her Huge, nu seget mi, Es her Gelloen, die wigant, 150 Weder comen hier int lant?^^ — »Ja hi, here, her keyser fier, Hi sal comen met Robbrechte hier." — »Twaren, hi es mi willecome, Want hi bede stout ende vrome 155 Esy ende daertoe getrouwe man, Daer men ontrouwe noit vant an/' Dit wart begonste te tome Reinoude yandf n witten dome , Die seide: »Edel keyser, here, 160 En prijst den grave niet so sere, Gi mochten lachtren tuwen wille. Hier swiget selc harde stille , Die wedei'penset uwe sprake, Al verswiget hi nu die sake , 165 Entie u wale sonde doen verstaen De loesheit, die hi u heft gedaen." Nu quam Robbrecht ende sine mage Te Parijs, in onser vrouwen dage, Daer Rigart was ende sijn geslachte, 170 Dat daer nu was sere van machte. Entie keyser, weet vor waer, Hadde nu grote menechte daer. Al woiiden nu die Bordelose Daer beginnen enege nose , 175 Si en mochten ontgaen niet. Best hen bequame ochte verdriet ' 16 Digitized by Google 242 KAREL D£ GROOT£ Si moeten hker i^onnesfd horen) Want dandre hebbent verre te voi^en. Weet wel, dat Robbreoht van Meilaeu 180 Nu te Bordeas woude sueti^ Ende alle sine mage mede , So sere ontsachi sine yalichedey Die hi ducht dat hier al Nu op heme craken ial. 185 Maer Gelloen; die ydace her« , Troesten utermaten sere^ Ende seide, hi hadde gewieest in tfat^ Dat hem luttel doe stoet bat^ Dat hi nochtan met minnen sciet ^ 190 »Ende en mocht nu geyalleii ntet? Jaet, uteimaten wale. Tusscen tale ende wedertale So selen w'i die soene maken^ Die wi hi en genen saken 195 Breken en willen tote dier uren , Dat anders yallen die ayenturen* Mochten wi geforeken onse hdrerde Ic waent ons noch niet en derde*" , Rofobrecht seidet »Laet ons dan vaten 200 Te hove waert , al cionder sparen i God moete onse hulpe wesen/' Op nu saten si mettesen, Wei .XXX. graveti tenen inale> Die gepareen waren wale, 205 Al gecleet met cinglatoene , Roet gedeelt jegen groene. Oec so hadde die grave Geltoen Digitized by Google EN ZUNE XII PAIRS. Fr. V. 243 Wei .c. orsse comen doen , Wei gescapen ende groet, 21Q Die hi van Saragoyse ontboeU Dese woude hi vor al die heren Karle den keyser presenteren, Ende om dat hi oec mettesen Sonde te willecomen wesen 215 Ende hi bat sine soene make: Hi was scale in alien saken. Tor die zaie quamen gereden Die heren ende beeten beneden: ^Die orsse wairen mede daer. 220 Ende Gelloen die nam daemaer Bi der hant sinen neve Robbrechte, Entie andre graven van dien geslechte Sijn na gevolget al te hant, Te gadre gaende hant in hant, 225 Den anderen bi den dome. Ic mochte u vertellen cume Hoe behagelike, dat verstaeft, Si opgingen genen graet. Een cnecht , diet heeft versien , 230 Es gelopen weeh mettien , Tote daer hi den ^keyser vant. Bi die sleppen hine geprant, Ende seide hem wel saen: » Here , hier comt Robbrecht van Meilaen 235 Ende mede die grave Gelloen* Si hebben met hen bringen doen Wel .c. orsse, dnnket mi, Wel gemaect , groet arabi. . 16* Digitized by Google 244 KAREL DE 6R00TE Niet weetic wat hi wille.** 240 Die keyser seide: »Swiget stille , Si selen ons haren wille saen, Pensic wale, doen yerstaen." Die cnecht seide : » So. doe ic » here , God hehoede u lijf ende ere." 245 Karel, die here van Vrankerike, Ende sine genote gemeenlike^ Rigai*t ende Rigaudijn , Ende Gyrbert, die neve sgn, Dese stonden altemale 250 Bi den keyser in die zale. Ende Gelloen quam daer in gegaen. Hi ende Rofobrecht van Meilaen Ende sine andre mage mede. Gelloen begonste daer ter stede 255 Ende seide: »Die here, die enewarf Dor ons ane den cruce starf ^ Ende vort sterven niet en mach. Die moete geven goeden dach Den keyser van den roemscen rike, 260 Ende oec mede al die gelike Heren Rigarde y den neve mijn ^ Ende alien den goeden magen sijn ^ Condebande den coninc ende Garine^ Alestande ende Constantine, 265 Otten, Samsoene ende Ogiere, Lambi*echte ende Oliviere, Ende Dunaimen den hertoge , Ende sine andre magen hoge, Die ic minne met alien rechte , Digitized by Google EN ZIJNE XII PAIRS. Fr. V. 245 270 Want ic ben van h^ren geslechte. Al hebbic jegen hen selc tijt Mesdaen om den ouden nijl. Die ons van onsen vordren bleven Es, hi es doch al vergeven; 275 Want gebetert so es hi Na mine macht, geloves mi, Met mire heleger bedevaert , Die ic wille dat Rigart Deelachtech si ende sine mage, 280 Dies biddic Code alle dage. Her keyser, wetet te waren, Dat ic hieromme hebbe gevaren, Te doene desen wanconst wech, Menegen ellendegen wech, 285 Ic was in der Goten lant , Daer ic minen neve vant, Joene den coninc ende Helenen 5 Maer hets harde verre henen. Si sijn daer machtech ende rike , 290 Dat seggic u, sekerlike. Ic gelovede hem weder daer Te comene, we,et vor waer; Maer die wint was mi tegen, Die mi in Afrike heeft gedregen 295 In ene havene, God weet, Die ave die stat van Benu steet, Daer Agulant es havehere. Daer wasic in anxste sere 5 Want Agulant bereit sine vaert 300 Alse te comene harewaert Digitized by Google 246 KAREL DE GROOTE Met menegen saraciJDschen man £nde vele xoninge nochtan ; DIt yemam ic daer ic <{iiam. Here , .c. orsse sere lo£sam 305 Die cochtic in den wege mijn. Wale gedaegty scone arabgn. Die ic alle hebbe hier* Dese presenteeric u, her keyser fier, Dese ontfaet van ninen wegen. 310 Oec so hebbic noch vercregen Een dat scoenste tellende paert, Dat noit iegerincs gesien waert; Dat willic Judity der nichten mijn, Senden^ bet moetet bare sijn, 315 Rigarts suster, die bier steet; Want ic bebse , God weet , lief, entie bare anegaen. Lieye bere, nu doet ontfaen Dit mijn present altemale y 320 Want ic ans u yan berten iifale.'' Al was Karle barde rike, Nochtan ontfinc bi willecbllke Dit prosent, dat men bem dede. Ende nocb beden eest 5ede 325 Dat die liede gerne nemen, Dat nochtan niet sonde getemen Genen prince , want an ben Sonde liggen altoes gewen: Dat ware an ben te prisen sere ; 330 Alse Alexander dede^ die here. Karel seide : » Her Gelloen , grave , Digitized by Google , EN ZIJNE lU PAIRS. Fr. V. 247 Groten danc hebt hier ave, £nde willecome moeti sijn Mi ende oec den lieden mijn. 335 Nu segget mi, here Gelloen, Levet noch die coninc Joen, Ende vrouwe Helene met ? " — » Ja si , here , bi mire wet ; 9f aer daer si wonen , in waren saken , 340 Soudic cume weder geraken." — »Dat mach wel sijn," seide Rigart; » Gelloen heeft sine bedevaert Gedaen, ende daennede si hi quite. Maer hort nu ene andre vite: 345 Wi connen gene presente geven Onsen here, maer onse leven Dats altoes vor hem gereet , Waer dat taventuurne steet. Die keyser en es niet so bloet , 350 Dat hi heeft onser giften^ noet. Geven wise onsen maten baroenen , Dier nu cume van vercoenen , Ende vor ons wagen haer leven: Hen so sal men giften geven. 355 Maer verstaet, her keyser fier, Waerom wi sijn comen hier, Ende laet dese giften gaen. Siet , here , het wart so gedaen Op enen tijt die leden si, 360 Dat gi hadt hier mi (Het oyerige ontbreekt). Digitized by Google Digitized by Google AANTEEKENINeEN EN YERKLARENDE W00RDENLIJ8T. Digitized by Google Digitized by Google AANTEfiKfiNINGEN. FRAGMENT I. Vs. 1. Het tooneel waar de gebeartemasen , in ons eerste fra^ent yermeld, yoorTiaUen, is de stad Ken- len. GfiLLOENy GANELON, de verrader, kwam, ver- gezelschapt van eene enkele slayin , te voet , uit den omtrek van Bordeaux , waar op dat oogenblik een hevige oorlog werd gevoerd , naar Keulen , om daar door list het geleden verlies te faerstellen en wrtak te nemen over iederen hoon. »Otte die coninc van den Rine^' (II, 2905) hield in zijne goede stad verblijf, Naauwelijks kon h^ gelooven ditt liet zijn maag was , die op zoo schamele wijze rei^e. Eindelijk echter Yerlundine daer op die ttat. waannede ons fragment aanvangt. M«i vergelqke voorts fr. L vs. 1015 vgg. Digitized by Google 252 AANTEEKENINGEN. Vs. 17. Si , namelijk die van de parti) van TOSir, zoo als GELLOIN aan OTTB leugenachtig wijs wil ma- ken ; verg. vs. 61 en 1020 vlgg. Ys. 48. Die si hem m. sc. Aldus het HS. ; die moet echter noodwendig veranderd worden in dies. Vs. 55. Gi heren* Niet zeldzaam spreekt de dich- ter zijne hoorders aan. Wij stippen dit alleen aan om onzen lezers opmerkzaam te maken dat ook groote gedichten werden voorgelezen. Verg. mgn Specimen de Velth. p. 114 en miine Inleiding op Die Dietsche Doctrinale bl. Lvni. Vs. 66. Dat hi. In vier regels komen deze woorden drie maal voor: hier schijnen ze stellig misplaatst te zgn; men leze dit vers liever aldus: Ende dade nu dat lii Sere begert, geloTei mi. Vs. 102. Die scone basile. De dochter van Ko- ning TOEN, verg. vs. 28. Vs. 118 wordt zij genoemd: die scone JUWT; even zoo vs. 250 en Fr. V, vs. 313. Op andere plaatsen evenwel heet zij weder BISILE, b. v. I, 1671 en H, 1424, 1637. Vs. 113. Doet ander cleeder an. Het was in de middeneeuwen eene beleefdheid iemand die van de reis kwam van kleederen te doen verwisselen: zoo Digitized by Google AiLNTE£KENING£N. 253 geschiedde het met Ferguut, zie aid, vs. 765 en 1253. Zoo ook in den Roman van Lancelot (HS. der koninkl. BiW. te 'sBage) II B. vs. 7429: Die Trouwe namen bider hant Ende leiddene in die xale thant. • Si deden ontwapen ('sic) gereet;. Si deden andoen een licht cleet, Omdat lii gepijnt was Tan hitten. En vs. 10202: Hi ondede die porte ende lietse in Ende leidese int paleys , ende gaf hen dan Lichte cledere te doene ah. Zoo ook vs. 9361 : Als hi onti;7apent svdA si dede Hem hringen scarlaken cleder ter stede. Men vergel. voorts mijne Aanteek. op de Sproke van Beatrijs , bl. 46. Vs. 201. Ende dat — man. De zin.van dezen regel is deze: Trouwden wij haar aan een ander iiit , haar vader zal dien echt doen ontbinden , v?^ant van een echtgenoot is licht af te komen % znaar is zij gesehoffeerd door de geheele wulpsche jeugd nit de stad, dan valt er aan geen huwelijk met LODEWIJK ooit meer te denken , Ende Lodewijc hi mach sien wale Cm ene andre tesen male , Ochte hi sal ene pute Trecken tenen bordele ute. Vs. 219* Staen. Moet dit ook veranderd . wor- den in saen? Digitized by Google 254 AANTEEKENINGEN. Vs. 232. Doense — doen. Verg. alhier vs. 394. Ys. 247. Tbordeel dat une^ die parte stont van- der stat. Wederom een voorbeeld waaruit men zou mogen afleiden dat de bordeelen buiten de steden of ten minste aan hare ulterste einden yerban- nen waren; meerdere yoorbeelden in mijne Aant op Beatrijs^ bl. 48. Vs. 314. Dat weet ic weL Hier tusschen is ket woordje u uitgevallen: misschien moet om den ryth- mus u gesteld worden in de plaats van weL Vs. 345. Sire. Te yeranderen in siney daar sire den tweeden naamyal aanduidt^ terwijl hier de vierde yereischt wordt. Verg. Mr. L. PH. c. v. D. BERGH, in DE MGERS Taalk. Mag. I. 391. Vs. 376. Ende men scone bar en sack: namelijk den dag , de zon. Men zou anders lichtelijk den- ken dat scone moest yeranderd worden in sonne zoo niet andere plaatsen het tegendeel bewezen, als Fragm. II. 594 en 1306. Tot meerder doidelijkheid zou men in onze plaats kunnen lezen: menne. Vs. 470. Die J 1. Diese. Vs. 499. Menre. Moet dityerand. worden in men^e? Vs. 542. Stoetelikcy moet men hier lezen: $tou* telike of stoelelike P Digitized by Google AAKT£fiKENmG£N. 255 Vs* 591. Dien^ L die. Vs. 707. Noe. Wij maken alleen opmerkzaam op den vreemden vorm: noe voor nu. Voor wie in- dachtig is aan de hoogduitsche uitspraak der letter u zal dit Hcht te verklaren zijn. Verg. GRIMM ^ Grumm. I» , S. 277—278 en 298. , V«. 721. Sirer, L sire. Vs. 748. Sonde. Dit meet stellig wordcn wegge- worp^n , daai' in het volgende vs. hetzelfde woord staat.' Vs. 818. Ende waerh. Het is doidelijk dat dit moet worden veranderd in: in waerhede. Vs. 841. An. Dit woordje moet vereenigd ge- dacht worden met het ww« socklen in vs. 844. Vs. 864. Onblik^^ L onbHde. Vs. 871. Ende moet hier worden wcggelateny faet is eene schrijfiont van den kopiist, te wijten aan het volg^de vers. Vs. 906. O&men ende ene. Wij maken hier op* merkzaam op de constructie , thans zon men het WW. Aomen dus gepltatst enkelvoudig bezigen: on-' ze ouden dachten er anders over. Digitized by Google 256 AANTEEKfiNraCXN. Ys. 952. Onne. Aldus het HS. , wij meenen het te moeten veranderen in connen. Vs. 987. Hter voren; denkelijk toen de dichter het einde van het heleg van Gironvile verhaalde. Vs. 1190. Die u heide gader. In het volgende vs. is u uitf edrokt : hier moet het wegvallen , ook wegens de maat. Men ziet terstond dat de misstelling is ontstaan door verwarring yan het telwoord fiewfe (ambo) in het ww* beiden (exspectare). Vs. 1202. Nu hort. De dichter neemt het ver- haal weSr op van de episode die hi) ys. 440 had afgebroken. Vs. 1220. Sleet, 1. ateet. Vs. 1271 — 76. Wij maken onze lezers wederoni oplettend op de constructie. Twee wijzen zijn er om deze plaats te yerklaren: de minder poedsche, door achter het woord ridder in vs. 1273 het wif. quam in te lasschen , of wel door ende in ts. 1275 te doen wegvallen; de meer poetische , door te veronderstellen dat het eene kunstvorm is van den dichter, die de edele maagd in het vuur harer rede haren volzin niet logiesch doet eindi- gen , • waarvan meer ^ voorbeelden zijn , als b. v* STOKE IV B. vs. 1493, waarop zie de aant. van HUTDECOPER, 2 D. bl. 290. Digitized by Google AANTEEKENINGEN. 257 Vs. 1345. Ende lange stonde , moet dit niet veranderd worden: ene lange stonde P Vs. 1361. Hoget. Eene slordigheid van den af- schrijver: er dient hier zoowel hogen gelezen te worden als in het vlg. vs. machtegen. Vs. 1378. Van hem. Lees: Fan mi. De schrij- yer heeft er niet aan gedacht , dat hij van liever- lede TOKN zelf sprekende had ingevoerd. Vs. 1486. Otie die keyser ; 1. Otte die coninc. Vs. 1489. Dit vs. beteekent: zoodat zelfs geene tooverij hem nit mijn strikken (m^jn seel, 1487) zoude veriossen. Vs. 1540. Hi Mes. 1. Hi van Mes. Vs. 1621. Vant; 1. Want. Vs. 1737. Fransoyse. Aldus worden steeds *sko* nings lieden genoemd, even als in den reman Ga- riti le LoAerenCy in tegenstelling van de Lorreine^ II, 8, 4503, enz. , en de Bordelose ^ V, 173, de twee hoofdpartijen die de eeuwige veete voerden. Verg. ook I, 2057, II, 3170, enz. Vs. 1741. Foudi; 1. tFoudi. Vs. 1745. Na on verstaen , 1. Na ons verstaen* 17 Digitized by Google 258 AANTBBKENUfGEN. Ys. 1775. fFan sys. 1. rTani nfs. Ys. 1806. YersU: Over taflen daer hi at. Ys* 1823. Aflen die hen best. Hen voor bet efikelv. hem. Zoo ook Doctrinale III, 1014 en 1914. Zie ook kier U, vs. 786, U, 2612. Ys. 1825. Sciedi niement. . Yerbeter: Bciede m'e- metU^ of sciedi nemmer. Ys. 1829. Des keysers d. Hoet men hiervoor niet lezen: Des conincs dochter? Vs. 1995* Dathi oeo e. q. r. Men verbetere dit: Dat hi dor e. q. r. Ys. 2125. Op enen berch. In dezen zin is zainenhang. Men leze daaryoor: Enen borchj ten- zy men ys. 2123 mogt willen lezen: Oeo maectire ene, des lyt gewes, hetgeen in v^rband zou staan met vs. 2119. — Oyerigens is de yerwisseling yan berch en borch bg onze ouden niet ongemeen ; men yerg. hsklv I ts. 739 en velth^m I B. bl. 60. FRAGMENT II. Tusschen dit en bet yorige fragment schijnen slechts twee bladen te ontbreken, te zamen bevattende Digitized by Google AANTEEKENIN6EN. 269 720 vePzeB, Men horinnere zich dat die keide fragmenten in het H& verkeerdel^k z^ja ingebon- <len, zoodat daar het laatste vooi^aan, het eerste ach- teraan staat; yoorts staat op foL 7 verse in. maf^ gine het getal cccx y ei^ fol. 18 verso het getal CCC. Daar het eerste fragment fol. 19 eindigt en het ti^'eede fol. 1 iianvangt is het duidelijk dat men daar tusschen slechts twee bladen heeft in te voe- gen om tot eene geregelde paginering te geraken. Daar deze paginering echter met bleeker inkt en in later tijd is bijgeschreven ontstaat daaixioor slechts een vermoeden , geene zekerheid. Vs. 11« Den kindren y L die k. Vs. 117. Vaer, lees: Waer. Dit is reeds het derde voorbeeld van verwisseling der t; en w;. Vs. 278. Hier is klaarblijkelijk lets uitgevallen, lees dus : Tote Basklen roer, die Itat. Vs. 286 volgg. Agulant, bevreesd voor den uit* slag van eenen algemeenen strijd, doet het voor- stel om het geding te laten beslechten door twaalf zijner ridders, die tegen twaalf kempers- uit het le- ger van karel zullen strijden ; toen de twaalf hei* denen waren overwonnen had hetzelfde nog plaats met honderd, en ten derdenmale met duizend rid- ders. Men vergelijke hiermede De BrabantsoAe Yeesierij die, volgens turpijn, karels oorlog tegen 17* Digitized by Google 260 AANTEEK£NIN6EN. AOVLANT yrij omstandig yerhalen , en waar yan dit voorstel melding geinaakt wordt I D. bl. 159 — 161 j en nogmaals bl. 178 — 179 y alleen met dat onder- scheid, dat in den eersten kamp yan beide zijden t^intig ridders zouden strgden. Vs. 292. Reinaut van den ivitten dome. Verg. 11, 923, enz. In de Brab. Teesten II B. ys. 3284, (I D. bl. 184) beet hij: Reiaant tad Albeiinne. 349. Worre , yoor : Yvorre. Verg. II , 364. Ys. 411. Den coninc. Eene slordigbeid yan den afscbrijver; men yerbetere: die coninc. Zoo ook ys. 414 cn/te , ,waaryoor men leze: enten. Vs. 475. Want — si. Deze regel , die bij den eersten aanblik eenigzins duister is, beteekent; Want de aarde dayerde waar zij te zamen troffen. Doende is bet partic. yan bet ww. doonen , waaroyer zie KILUEN en mijn Specimen de Velth. p. 111. Vs. 497. In wane — gecloven, Wij maken op- merkzaam op de dubbele ontkenning; de zin is: Ik twijfel niet of bet boofd ware gekloofd. Vs. 518. Met luder stemmen en%. Deze plaau berinnert min of meer aan eene dergelijke in yBLT- HSMS, III, B. Gap. 25 ys. 44. Digitized by Google AANTEEKENINGEN. 261 Vs. 673. Onthoet ^ 1. ontboet. V, 576. Wapenden^ d. i. wapende hem, wapen- de zich. Vs. 581. Nu hort wonder^ enz. Het wonder dat hier verhaald wordt leest men even zoo in de Brabantscke Yeesten , I D. bl. 161 — 162 en 171 — 172. De eerste plaats luidt aldus: Nu waren die kerstene, tier t^t, Die des ATenti voer den itr^t Haer wapen ilepen ende maeoten claer, Nerenstelik^ , om te stridene daer; Ende elc stac al daer ign spere Toer sine tente , in dat liere , In ene mersch , J>i eenre riyiere , Die Seya hiet, na des lants maniere. Des merghens soe Tantmen daer Ghe^oit elo spere Tan den ridders daer , Die des daghes souden sijn martelare , Endesteryen Toer Agolants scare: Des wonderde meneghen ter steden. Die scaohte liebbense af ghesneden NeTen der erden , meer noch min , Ende lieten den stmuo staen daer in , Daer ute scoten telghere sciere , Ghemaket na speren maniere, ' Die men nock al daer ter stede Mack sien , in den dagke van keden. De schrgver voegt er even als onze dichter bij : Dit was wonder sonder gkenoet. In ons gedicht (580), en in de afgeschreven plaats heet de rivier , waarbij dit plaats had Ceya , bij TURPIJN Cera: in de andere plaats p. 171 heet hct: Op ene riviere, die men koert In latine noemen Caranta, Digitized by Google 20k AANT£fiKEMING£N. hetgeen willems in not. ye]4dakft door .* la Cha- rante. Met. dei^elijke wonderen zgn overigens de sagen Tan KARIL geheel gevuld, meti feie B.* y^ in het gedicht van STRICKER (hij SCHHTER TA^^ur. II, p. 118 c. 2y) hoe aan het hoofd van al de verBlAgen chrlstenen Bin weisea phmem ir^olgftUi groeide om hen van de heidenen te onderscfadden. Vs. 648. Fyauwe. De gewoonte om de ridder- paarden een naam te geven is Beer oud en was algemeen in zwang ; men denke slechts aan het be- roemde ros Bey art. Zie ook vfl- 741. Over de waarde der paarden in de middeneeuwen verg. v. WW op HEELU bl. 174 — 176. Vs. 672. D\or]. De letters or waren in het MS. uitgevallen. Vs. 732. Stane, 1. slane. Vs. 768. Doech; iiien leze toech^ van iijgeny trekken. Vs. 781. Joi6use, de naam vah het zwaard van KAREi; men tei^el^ke het Gloss, von BR. utonu. op la Chanson de BjoUmt^ p* 191^ en w. ORIMM, Deut- s(Ae Heldewsage ^ S. 43. Vs* 883w Den stymie; lees: Dee shmfe. Dat hier de eerste naamval gevorderd wordt bew\jst het rijmwoord Emont. Digitized by Google AANTEEKKNINGEN. %ei Ys. 921. Ende hebben, 1. ende hee/ien. Vsi 926. Deus. Oeze uitroep komt in ons ge- dielift nog eehige malen voor, b* v. Fr. II , 3669, en Was lAj onze otiden zeer in zwang. Zie de plaat- sen aatig^haald door fiuTDficePER op stok£ 2 B. bh 369, €H v^rgel. TAir WTK of> qbeiu, bl. 57 — 88. Vs. 1041. IFVe vooFt le/t.- Zoo ook Fr. V, vs. 63* Deze verbastering komt nu en dan ook bij an- dere schrijvers voor , b. v. RomdH van Lancelot , II, vs. 7191: Wie s^n kier ftllen« io eade g^ii. en vs. 10252: Laeten wie ons asselgieren eer vi Uat varen wie sullens hebben scande. en vs.' 7713 , 7536. Verg. B0R9IANS, Verslag y enz. bl. 243, en wii- LSMS Brief aan Prof, bormans, enz. bl. 19. Vs. 1 364. Ahe — ver^UJ^n ; namelijk II , vs. 79 vlg. Vs. 1685i^ Sele ^eet; lees: ^f^leseer, of selo seer. Vs. 1809. Ende besage^ imeX noodwendig versoi- derd -worden in: dathi besage. Vs. 18jB6. Nidoepheide. Het is duidel^k dat bier eene misstelling beeft plaats gehad , die het voeg- zflsonst te verbettoen is door te lezen: sine droef- heide. Digitized by Google 264 AANTEEONINGEN. Ys. 1896. U leiden. Men verandere dit in: v beiden , of: u lieden. Niettegenstaande bildsrduk , in zijne Verhand. over de Geslachten bL 192 Yolg, zcer tegen het gebruik van dit woord is te velde getrokken , dat hij beweert bij geene oude ^sclirg- vers te kunnen vinden , kan ik de voorgeslagen le- zing yerdedigen, met eeu aantal plaatsen uit Aea Roman van Lancelot^ HS. der i4« eeuw, waarin het voluit geschreven is, b. ¥•: II B. vs. 1962: Gi beren , hier bi moegedi tien , Dat in u Kedm^ det tjt gewet, Niet alto groete doeget it. Evenzoo ons lieden en hen lieden^ b. v. II, vs. 1870: Hi teide : » Joncfrouwe wiett (nc) ont waer , Ende leet on8 lieden ter steden." vs. 6510: lo ne ra«t u nemmermere Jegen hen lieden te hebbene str^t. en vs. 9147 : Alte die drie gesellen danen toieden Gaberet Traifede Jien Ueden Ocbter ieman enz. ZOO ook vs. 9169 en 9946, enz. Hemlieden komt ook in onsfragm. II, 3589, voor. Verg. overigens het Gloss, op Flor. ende Blanc. Vs. 2045. Stat. De zin vordert dat men hier- voor leze scat. Vs. 2138. Segelike. Moet dit niet veranderd wor- den in : te gelike ? Digitized by Google AANTEEKENINGEN. 265 Vs. 2218—19. Ueeft — heeft. Slordigheid van den afschrijver , te verhelpen door de uitlating van het eerste heeft. Men teze dus: Sint hi d» k, ons be- nomen enz. Vs. 2248. Dat versten. Men verbetere dit in : Doen versien , tenzij men in het voorgaande vs. wille lezen: wi hebben wale. Vs. 2475- Hier is duidel^k iets uitgelaten : men herstelle dit door voor es te lezen voer. Vs. 2498. Niet te minnen enz. Dit vers , aldus gelezen , is onzin. Men verbetere : Nemmenneer en sonde doen Hinne tnwen wife wart, Noch tselfs enz. Vs. 2612. Hen. Verg. de Aanteek. op I, 1823. Vs. 2627. Dat mijn oem wert . so keytijf. Of dat moet veranderd vrorden in daerbi ; of wert vervangen door maecte y tenzij men deze uitdruk- king aaii GIRBERTS drift wille toeschrijven. Vs. 2651. Daten. Drukfoutj het HS. heeft: Dathu Vs. 2829. Staden. Het is duidel^k dat hier sea- den moet gelezen vrorden. Vs. 2871. Vaden. Aldus het HS. , men veri)e- tere: vader. Digitized by Google 266 AANTfiEKENINGEK. Ts. 2902. Liedrijc, Denkelyk Liederic van Aer- lebeke , zoo als hi) in de Kronijk bij ilausler , vs. 13 genoemd wordt. Verg. de Aanteekenlng al- daar, bl. 433. Vs. 2990 — 1. Yoen — $oande. — Hier sclignt een woord te zgn uitgevallen^ zou men dit ook aldus kunnen herstellen? Yoen cnde beeh uten lande. H^nen ende grote tcande Gedaen Otten. g^duen ton dan zoowel bij uten lande hooren als bij scande. Het rbytmus hat niet toe te veranderen Helenen gevoerd, ende grote sc&nde. Vs. 3161. Te casteuj 1. te rasten. Vs. 3356. Ende waren^ 1. En waren. Vs. 3949. He6ben hen geiogen. Meet <Ht hen h^ niet worden uitgelaten? Vs. 4358. Twaert, 1. Tstuaert. Vs. 4446. Wonde , 1. wouden , d. i. woude hem. Vs. 4447. Over. Moet die Ook verandeYd wordes in vaerF Of is het de imperativus van 't ww. Of^treHy dat KiLlASir vertoalt: snperesse, r<£<pxtfm ^ssQi et superlucrari , en waarvoor het Mffl^. heeft: Digitized by Google AANT££KENINGEN. 267 ziAeren j Ubertreffen ^ uberwinden ^ als zibmaiiin het vertaalt? Vs. 4500. Karlen, 1. Karle. Vs. 4542. Ter herten* Dat hert (cqp) brj onze ouden ook dikivijls vrouwelijk gebezigd werd, zoo- wel als onzijdig , heeft HUTDBCOPER met voorbeel- den aangetoond in zijne Proeve, 2 D. bl. 158. Heri (cea-yus) was altijd mannel^k^ vergelijk €tl- Gim^TfS Bffdtagen , bl. 44— *46. Vs* 4549. Die waren. Moet men daarvoor nict lezen: Dtere waren? Vs. 4562 — 63. Vrede: gecrege. Assonance, waar- crrer zie aiijne ialeiding op de Dtetsce Doctriimtej bl. LVi— ivn. Vs. 4614. Ontfurem. Moet dit niet TC^anderd worden in: Ontfankene, Vs. 4617. Andworde keysery 1. Andw. rfbi keyser. Vs. 4633. Mi eer. Bene gewone uitdrukking bij (xn^ mtA^if bg ons in het dagelijksch gespiiek iiog ot^g. Zoo ook ini vtle ^ ^t geem mLbmimjK in zijtie T." en D. Fersck. IV D. bl. 12d met begreep, irerg. mfln Spe&men de Feltkefnio, p, 127, b. Digitized by Google 268 AANTEEKENINGEN. Voor mi eer. leest men ook mi liever, b« v. Ferguuty vs. 1398: Ic laghe mi liever in die doetkitte Dan h^t Tan minen monden wiste. Minnenloep y HS. K 55*. Ic bin my liever doot dan hi, Niet meer en -weetic u te segghen. FRAGMENT lU. Om niet nutteloos plaats te verspillen hebben w^ niet alle afw^kingen van den tekst van Prof. msUER aangeteekend ^ wie lust heeft te vergel^ken^ sla de Nale%ingen op hei Leven van Je%us op , bl. 90 vlgg. FRAGMENT V. Vs. 6. Dat 8U Moet dit niet veranderd worden in Daer si? Vs. 145. Hem J namelijk: Hugen. Vs. 165. Entie u w.j b^M.: Entiedieuw. Die is hier stellig overtollig en daarom weggelalen. Vs. 296. j4ve. Moet dit niet worden veranderd in ane ? Vs. 325. ^De gewone klacht van alle middeneeuw- .sche schrijvers over de hebzucbt; men vei^elgke de plaatsen daarover door mij bijeengebragt in de beoordeeling van Dr. VBRMEUIENS Leven ons Heren, in de Gids 1843, N^. 6. Digitized by Google VGRKLARENDE WOORDfiNLIJST. A. Accotoen, II, 321, 449. Een gevoerd kleed^ dat men onder de wapenrusting droeg. Verg. HUYDECOPER op STOKE, 2^ D. bl. 137 — 139. MeT- RICK ( in zijn Critical Inquiry into ancient ar- mour I , p. 48 , ) geeft er de volgende beschrij- ving van: » It would seem, that the Europeans derived the hauketon , or hoketon , from their Asiatic enemies during the crusades ; and this countenances the supposition of Perizo- nius, who supposes the word a corrupted pro- nunciation of the Greek 6%Lt(ov. Boxhom is an^sious to derive it from the Welsh word actuum, which , he adds , implied a double cuirass ; but though this British origin gives it an early, date, infortunately for him, neither does the Welsh language afford any word at all like actuum, nor was the armour of that people in any instance a double cuirass. A German derivation from hauen, to » hew or cut ," and quittung » a riddance ,'* seems less probable than the Greek, especially as Digitized by Google 270 YERKLARENDE the Germans had their wambais, which answejrs the same purpose. Wether the Turks had adop- ted the Greek name and corrupted it, or the garment was originally Asiatic, and called by the Greeks, who might be ignorant of the real na- me , ho kiton , i. e. the tunic , when asked bj the inquiring crusaders, may be matter of doubt; but the several corruptions of the word are in this order, hoketon, hoqueton, hauqueton, hau- keton, haukton,. auketon, aketon , actione, and acton. From the manuscript Chronicle of Bertrand du Guesclin, though compiled at the commenoe- ment of the fifteenth century , we leam that it was made of buckram , for , it is said : Le kaiuKtDii fat fort , qui fat de booqi^eMnt. And from the MS. Roman du Ride et du Ladre, thai it wa3 stuffed with cotton: Se ta Taeil an auqueton Ne I'empli mie de cotoa Nfi^ d'oeuvrea de mu^ricorde Afinque diables ne te morde. Thus it difered from the wambais , which was of linen a^^d stuffed with wool , being evidently a coarser gayment. The use pf cotton , too, im- plies its invention in a Yf^ivm country^ or at least in one in which cotton was in abundance. Perhaps originally it was of cotton cloth , or fa- ced with silk, as is the Asiatic taste. 1% was cer- taiQiy stitche4 , and that in an elegant manner, sometimes , indeed , with threads of gold , for the Romaic de G^ydpn speaks of, Digitized by Googk WOORDENLUST. 271 L'«uqi(eton , qni d'or fu pointturez This ganueQt was probably not introduced into £Qgland till the time of Richard the First after which it became ^ and continued for a long whi- le, very prevalent." Achten, I, ZliyfHeenen^vermoeden. Yerg. kilubn. Achterhant hebben (De), II, 390, 554, hei on- derspit driven , hetniei voordeeltg hebben , waarvoor tAchter hebben, I, 17, II, 4321; en in denilo- manvanWalewein vs. 1812: achterst werden. Achter doen, II, 706,. 852, (vjxthem bl. 226), Achter setten, I, 1040, waai*voor men in den Raman van JFalewein leest, vs. 4147: achter- stellen, Achterwart doen, II, 4375. Deze drie uitdruk- kingen beteekenen alle: overtutnnen, het voordeel ep iemand hebben* Acbteren, II, 3894, uitstellen^ versehuiven. Achterwaren, I, 974, II, 2359, 6e/^efl?e9e, t;ersor- gen. lie CUGNBTT Bijdragen enz. bl. 148 — 149. Afgaen, II, 82, 1472, vertateuj begeven. Ver- gel^k over de constructie in de I. a. pi. Prof. CIA- RISSE op de Heim* der Heim. bl. 451 , en zie vcrder De D. Boctrinale Gloss. Alsberch, II, 321, 449, malienkolder. Zie de voorbeelden bygebragt door HUTDECOPBR op stoke, 2e D. bl. 136—137. Alse, I, 1953, al%oo. Altemale, I, 505, 546, 548 enz., geheel. Ambacht, I, 161 , -handwer A. Zie ^t Glossarium op de Boctrinale^ en de daar aangehaalde schrijvers. Digitized by Google 272 YERKLARENDE Amie, I, 190, vriendin, bij%it. Flor. ende Blanc. 929, 934, 1046. Ferguut, 2924, 2461. Amirael, II, 771, emir. Zie 't Gloss, op Fhr. ende Blancef. An, I, 1185, 1598, U, 127, 3443, 3525, 3609, 4137, V, 320, Ic en 3e persoon van 't ww. onnen, gunnen. Vei^. hutdsc. op stoke 3e D. ' bl. 309. Ten onregte vindt men in de Gloss, op Ferguut en De Doctrinale den infinitiyas unnen aangenomen. Anden, II, 3394, Handen II, 4084, %ich {ieis) aantrekkeuy wreken. Verg. de breede Aanteek. van HUTDECOPSR op STOKS, 2« D. bl. 451 en volgg. en CLiGifETT, Bijdr. bl. 367 — 368. Ane, I, 248, aan , bij. Ane, II, 1920, tegen. Heelu vs. 4920, 6559. Walewein, 5496, 5546. Vergelijk het duitsche ohne en zie het Worterb. op Wigalois en hbt- DEC. op STOKE. Angaen, I, 483, 520, 836, II, 1885, oanvan- gen , doen. Zie kiluen. Anesien, I, 1984, aanzien, leiten op iets^ in V oog houden. Anetien, I, 53, 474, II, 2632, 3192, aan- tijgen. Walewein , vs. 5583 : In peinsde noit ^ also helpe mi God , Dat mi mijn Trouwe tyet ane ^ en vs. 5813: In sont hem sciere doen becant Den lachter dien gflii hem tyet ane. Anevaen, Partic. van anevaen, 1^837 ^aanvangen. Digitized by Google 4 WOORDENLUST. 273 Arabi, arabgn, Y, 238, 306, arabiesch. Artscoen, II, 450, 757, zadelboog. Ferguut ^ 1106, 1874, 3793. JFaleweinhtdlarchoen^^Mi Twe ylechtkine ran ghelnwen bare, Die oyer bare scondren hinghen beide Tote upt atchoen yanden gbereide. Assalgieren, I, 622, 629, aanvalletiy besprtn-^ gen. Heelu, 3158, 7807. Ferguut heeft usse- lieren^ 4202. Avelois, II, 235, 925, Nederlander. Yerg.Brab. Yeesien, 1« D. bl. 96. Aventure, II, 4363, toeval. Verg. de uitstekende monografie van JACOB GRIMM, getiteld: Frau aven-^ tiure klopft an Beneckes ThUr. Aventuren, I, 1279, U, 1828, 1830, 1961, enz. , op V spel zetten , wagen. B. Bagelike, II, 740, 910, V, 227, behagelike, schoon , fraai , trotsoh. Bag en, II, 954, 1036, 2955, behagen, <yp ujn gemak %tjn. Verg. HUTDEC. op STOKS 3© D, bL 473 en le D. bL 569— 57«. Baliu^ yerwisseld met voogd^ I, 226, 255. Banderside, I, 454, 863, 1231, II, 388, 410^ 443, 553, 1311, 2906, 2932, 2936, 2960, 3464^ 4094, 4318, III J 36, IV, 83, aan den anderen kant y ter andere %ijde» Vergel. de uitvoerige aanteek. in mijn Specimen de Felihemiof. 76l> — 77J»^ Bi] de daar aangehaalde voorbeelden voege men 18 Digitized by Google 274 YERKLARENDE nog : IP'alefotin , 601 , 787 , 1098 «n fP^iUem van Oringke ys. 213 (Belg. Museum 1843, p. 193). De Roman van Lancelot heed daarvoor &6 An- der side^ b. v* 5679: Here, lieU waer, ende io geloefs wel, Dat Drjat, die wreet es ende fel, Owen den berch ob ander side Heeft enen breeder bu ten tide. en vs. 1221: Die riddre Toer -weok , ende die joncfrouwe , Met hem, die dreef groten routre. Ende Dodineel oh ander side Voer occ wech ten lelyen tide. ' en 'vredepom vs. 8874, ent. Baren, 1, 376, II, 3579, ent. , %ich verfoonen. ff^alewein^ vs. 383: Ende reet week al totader beide Der waert dat hi den dacb aach baren, / ; ' Bate, I, 1372, 1961, 2001, genoegdoening. Verg. 1 i' 1 Ferguut 4966, 4972. Beckeneel, II, 495, 3748, 3816, ij%eren hoofd^ deksel dat de ridders onder den helm droegen. Zie HUTlK op STOKfi, 2 D. bl. 140—141, en Terguut 2397 , 2701 , 4785. Beclippen, II, 2513*, vangen^ gevangen nemen. KiLiAEK vertaalt bet : Heprehendere , decipere sive capere transenna aut laqueo. Becorten, II, 3203, (V geding) hekorten (door een tweegevecbt). Verg. II, 4010, III, 24. Beden (Greven in), Y, 15. BegBven, I, 290, II, 1240, verlaten^ I, 859, nalaten. Zie bet Glossar. op Beatrijs. Digitized by Google WOORBENLUST. 275 Begripen, III, 8, vergrijpenF Behagelhede, II, 776, 3503, trotschkeidj ew- velmoed. Verg. florae Belg. V, p. 106 — 107. Behcet, I, 1071, b^el, 11, 47, helofte. Verg. HUTD. op STOKB, 1® D» bl. 370. Beiden, I, 926, 1001, 1191, II, S56, 1301, tvachten. Be kin, II, 4543, ktnnis. Beleggen, I, 523, 539, 643, 1023, 1146; Praet. beleide, I, 12S6, belach 1516; Partic. be- legen I, 12, belegeren. Zie HUTDKCOPfiRS ProC" ve, 2« D. bl. 379—386. Belint, II, 2392, beland? Be lop en, II, 4455, aohierhalen^ in hetnden krygen. Verg. STOM 3^ B. vs. 461 en 9« B» vs. 1034* Bel oven, 11 , 2733, te vreden 9AJn ^ i%ieh) ver- keugen. KiLlABir heeft : Contentum esse : guu-^ dere. Walewein 734: Walerwein mocSits hem vel beloven Dat hi »$& gtede ors mdde beaeied^t. Roman van Lanoeiot, 11^ 9925: Ende doet rerstaen Dat ic mi ran hare sere beiove Tander fee»te , ilie si in hareB hove Mi dede als ic daer was. Benexnen, I, 311, 445, 702, II, 126, beleitm^ verhinderj&t, TuniBM III B, C. ^7, vs* 28, €• 44, vs. 57. Bequelen, I, 731, in %iuijm vallen. Klli^ir heeft elanguere , oblanguere* Vergel. qteelen in 18* Digitized by Google 276 YERKLARENDE \ de onzijdige beteekenis, in 't Gloss, op de Doc- trifuUe. Bereet, ww. bereden, I, 972 ^gereed maken. JSeroepen, II, 3689. EnjAur, Provocare, in cer- tamen vocare. Pesceet, I, 2127, grens, scheiding. Vblth. bl. 273. (Si) Waren omtrent Neu-wendike Ende int besceet, oec tekerlike, Tnsscen Tlaeudren ende Artoys. Bescieten, I, 1724, II, 369, baten, helpen, lie de yoorbeelden uit tbltheh door mg bijgebragt Specimen de Felt A., p. 108^. Hutdecoper ken- de het woord met, en berispte leloitg ten on- regte op stoke, 2e. D. bl. 585 in fine. Bescriden, II, 678, 3664, 3667, beschrijden, ( een paard ). Bescudden, I, 570, 2128, II, 727, 1068 enz. , beschermen. Zie \ Glossarium op de Doctrinale. Besiden, namel. der waerheit, II, 1287. Besloet, ww. besluten, I, 1252, 6a/en, hel- pen. Verg. hutdec. op stoke, 2e D. bl. 431. Besluten, II, 3119, opsluiten. Zie kiliaew. Besniden, II, 1097, comprimere «e, coarctare^ abstinere (kiluen). Besondert, I, 2132, afge%onderd; II, 340, sin- gulatim^ (^l-)> ^^^ tegen man. Bestaden ter erden, II, 1651 , begraven , zie KiL. Bestaen, I, 310, staan. Zoo ook Lev. van Jeziis C. 141. KiL. vertaalt het ook: constare ^ manere. Bestaen, I, 628, II, 282, aanvallen. Vei^. HUTDEC. op STOKE, 3e D. bl. 97. Digitized by Google WOORDENLUST. 277 Besta^n, bestoet, I, 616, vermaagtehapt %tjfu Ferguut 1413. Verg^ kiliain. Beswa^rt, I, 1010, 1126, be%orgd. Kiuaen ver- wgst op beladen stjn, dat hg vertaalt: angi j solHcitum esse, Betam, I, 736, 1199, 1222, ww. betemen, be- iamen. Verg. stoke 5 B. vs. 401. Beternesse, I, 1373, vergoedtftg. Zie op Bate. Beten, beiten, I, 1604, II, 1370; beden, IV, 120, van het paard stijgen. Betren, I, 1394, 1658, 1735, 1998, vergoeden^ boete doen. Ferguut heeft het in de bet. van vergelden , vs. 4401. Zie D. Doctrinale Qhss. Bevaren, II, 4316, in %yne magt krijgen. Verg* beloopen. Bevreden, II, 3664, de rust ^ den vrede hewa-* ren. Zie kiluen. Bewerpen, V , 29 , kil. dnformare ^ rem aliquant inchoarej hetzelfde als ons: ontwerpen. Zoo ver- klaar ik ook de plaatsen in Flor. en Blanc, iraar HOFFMAim vertaalde: bekleiden. Bi, I, 43, 324, 1798, II, 973, by. Bi, 1, 742, 957, 1249, 1847, door. Binnen desen, I^ 640, ondertusscken. lie HUT- DSCOPSR op STOK£, 2e D. bl. 110. Blaem, I, 1124, blaam ; bier evenvrel hetgeen aanleiding tot blaam geeft. KiLlABN verwijst op latter en vertaalt dit dedecus^ crimen, enz. Bloet, I, 1720, V, 349, ontbloot, arm. Boef, behoef, II, 2044, 2092, behoe/te. Boeft, WW. behoeven, II, 4343. Digitized by Google 278 TJt&KUJUCNBE Bokel, U, 4228^ hei middelaU van em 9ckUd. KiLiASN umbo. Zuuuior verklaart het in a^jn tnhd. Worierb.i ?»crMbiie zier&t tou metall; cirzbe- schl&g des schildes , besonders um die nabe, im gdgensatze von rantJ^ ^^vg. ook het Qossaire op de Chanson de Rolani ^ u t. bucle. Bordele, I, 97, 101, 145, cnz. Vej^elflk het Gloss, van Roquefort i. t. Borde. B4>ude, II, 398, 4105, ttouieltjk, Boven gaen, U, 467, overwinnen. Breidel, U, 3732, Zoom, eigenlgk de sUng die op de tong drokt ? Yerg. stoke 9 B. ti. 928 en BILDBRDTK8 GeglocAilysi u Y. *Breiden, gebreit, I, 84, II, 2295, verbreiden, vermeerderen J zi^ kiuaen op het woord. Brnlocht, I, 702, 779, 1032, hruiloft ^ fmwe- lijk. Verg. ciiGifSTT, Bijdr. bL 48. C, K, Qu. Callen, II, 3890, %eggen ^ verg. Prof, cxarose op de Hetm. der Heim. U. 467. Castiden, I, 949, atraffen^ niet zoo als gewoon- Igk bertspen. Keil, I, 679, keeL Keytgf, II, 987, 2293, slecAi menseh. Verg. CLiRissR op de Heim. der Heim. bl. 288. Zie ook het Gloss, op Ferguui^ Kempe, II, 3589^ kimpe, II, 8580, kemper, kampioen. Kelect, II, 164 kelk. Digitized by Google WOOROENiUST. 279 K^re (Met ge^ea), I, 179, nQoU\ noch de eerste k^er (aU wg nog a^ggen), noch de tweede, m^m met genen here* Keren in (an) iemant, 11, 1853, ietn €wn ie- mand overlaten. Kersten, H, 137, ohri$teltjh. Kersten doeij, II, 2149, doopen. Z5e HU10. op STOKE, 1^ 0. bl. 24. fFafewein, 531 1: Waerdi noit ghedaen keratijn Of fidi noch een sarrasijii?. Kersienbede, II, 101, okristenland* Gierbeit, I, 757, praeht ^ ko$tbaarheid. Verg.. CLIGNETT, Btjdr. bl. 236, en H Gloss, op de D. Doctrinale. Kiesen scade, U, 926, 1016, schade lijden. An- ders schade nemen, zie hutdec. op STOKE 1 D. bl. 47. Cinglatoen, V, 205, ko9ibare Btof^ di^ men mt het oQsten kreeg. Zie ziBMAirir Jdhd. JFb. i. v. delate en ROQUEFORT GIq$$* de la langue Ro- mane J op Siglaton* KinAQn, I, 1955, bekennen. Cledek^n, I, 349, 1077, kl^dje. Clem men, II, 2232 , Alimmen , in aana^ien toenemen* Condech, II, 1&17, 2568, $990, bekend. YEtTH. bl. 169. Zie qeelu bl. 272, Cont, I, 481, 1003, 1786, W5. , iekend. J}ie bQt GIo$$« op de D« Doctrinale^ Cora (Ter), ter ciw, I, 45Cf, II, 4358, wel ter deeg 9 %* uiMei. Verg. Prof. ci.aRIi9SE op de Heim. der Heim. bl. 402—404. Digitized by Google 280 T£RKLAR£NDE Coreu winnen, I, 2137, koren bouwen, Akker- boaw heette yroeger ook lanlwtnntghe. Zie het Gloss. op de D* Doctrinale en de daar aangeh. schr^y. Conroet, II, 332, hoop ^ bende. Zie tan wth, Aant. op HEELU p. 161 — 163. Cort houden, U, 507, dicAi op de kielen %Uten. Cortelike, I, 733, 2099, II, 1267, weldra. Cortelinge, V, 50, weldra* Ziet H Gloss, op de Doctrinale. Cracht, (Met groter), I, 371, %eer snel. Crage, U , 4199, Aals. Zie khusk en tan has- SILT aldaar, en der Minnen Loep^ HS. fo. 13^: Corts so worter een bestant Gheraemt ran enen helen dage, Wye dat brake rerloir s^n craghe, Ferguut^ 2657. Craken, V, 184, losberslen. Crane, II, 1329, 1534, %waA^ klein; I, 1077, eenvoudig J arm; I, 1215, %iek. Vei^elijk CIA- Risss op de Heim. der Heim. bl. 278 — 279. Granken, I, 89, ver%wakken. Greieren, II, 4436, uilroepen , a/kondtgen. Zie de Gloss, op Ferguut en Flor. en Blanc^. Grijt, II, 313, 355, 3218, kamppla^its. Zie Euru. op STOKE 3; D. bl. 288—289. Cume, I, 120, 1885, naauwelijks. Guffie, II, 3747, ij%eren hoofddeksel^eJL niet zoo als HUTDECOPER wil (op STOKE 2« D. bl. 141) » betrekkelijk tot de menigyuldige sieraaden op de helmen.*' Troj. Oorl.^ bij BIOMIUERT Oud VU Ged. I, p. 32, vs. 2738. Digitized by Google WOORDDNLUST. 281 Wank si hadden hem «f ghedaen Die cqfie, ende souden hem thoet af sUen, Roman van Lancelot^ II, 10662: Gaheret vor onder hen mettien , Ende sloech den enen yanden drien , Dat faelgierden daer ter stede Sijn helm entie cuffie mede, Ende tswert in ginc toten tanden. Tuffie in IValewein zal wel cuffie moeten zijn; Terg. ook Roquefort Gloss, i. y. coiffe* Quaet, I, 56, 878, 1995, II, 12505 m 't meervoud quadien^ I, 598, U, 4180, kwaaddoener\^ boos^ wicht^ zie HUTD£COP£R op STOKE, 1« D. bl. 425, en H Gloss, op de Docirinale. Quiten, U, 1006, 1896, tetalen. Tie \ Gloss. op Flor. ende Rlanoefl. Dachcortinge, U, 53, tijdverdryf. Zie 't Gloss. yan Flor. ende Rlancefl. , en yergeligk de aan- teek. op BeatrySj bl. 55 — 56. Dag en, I, 1000, vertoeven. Velthem bl. 70, 198, 294. De Kijmkr. bij kausler ys. 130, Wale- wein 3648: Doene vildi daer niet langher daghin 7010, 7577,* 7606, enz. Ferguut ys. 39, 4978. Dagen, I, 1709, 1727, 1925, II, 3680, 3692, indagen^ voor den regter roepen. Zie Kl- LUEN. Dagen komt bij onze oude schi^yers nog in Digitized by Google 282 TERKUUIIKDI verschillende beteekeaisBaii yoor, als: uitstellettj bij ySLTHBM p. 116 (zie kil.); ab: behoeden in Ferguut^ ys. 1666; aU dag wurdmu Ferguut vs. 2446, en whlcm tan hillegasrsbsrch Ge- dicAlen, HS. fo. 69^ Det morgens alat beghint te dagen Soe moghen wij wel mit rechte dagen Dattie nach gheweest is lane. Dale, I, 96, 580, 1140, in de laagte. Dane hehhen yaa iet«, I, 1156^ iets naar t^el- gmtallen voor iemand uitvallen. Dane weten, I, 193, vergeldenP Danen, II, 2247, vmn daar. Dans, dat en es, II , 4640. Darren, I, 312, U, 274; dorren, II, 1638, durven. Ferguui, vs. 1916: Hebt m^ns genade , ia darre raren , Want in hebben Trient no maghen. waar Prof. yisscjSSR het verklaart: darreuy duarheen! Dat, I, 192, opdat, II, 273, omdat^ I, 997, tt^n. Dai voor daar komt bij STOKI dikwi}ls voor; zie den Uadw. Degen, 549, Arygsmemy held^ Yerg. hi^tdbc. op STFOKi, 2e. D. bl. 315. Tan daar h^t adj. de^ ghenliAej Waleweiuj 2253:. Want bi Tecbt so degheniike, Deregarde, II, 450, bmkriem weutrmede de ^a- del bevesHgd wtts^ In JP/or. ende BlanceJL leest men, 1515, darengherden, in vslthek, p. 100 beter. daremgerden. De Roman van Urn- borch heeft dargaerde, dat BILDSRDUK (ttesi. liJBi 1 , 264 ) verklaart ck arcgorde , van arc , Digitized by Google WOOBBINLUST. 283 arQQn. Het vQorbeeld door hoffmann ad Flor. 