VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Hy was een Godsdienftig Man , en leefde zyner Bedieninge waardig. Zyne Godsvrugt was vuurig, maar vry van geftreng- heid, ik meen die geftrengheid in welke zommige, die men Godsdienftig noemt, zich zo verte toegceven. Schoon de Heer —= zelve geen aandoening van Godsdienftigheid hadt, nam hy ze in anderen nooit kwaalyk. Zvne Huishoud- fter vereenigde zich, met den ouden Man en de Dogter, inde Gebeden om herftelling , en de Dankzeggingen voor beterfchap : want ZV was Proteftantseh. De Wysgeer ging wandelen, en tiet hun bidden en danken. ,, Myn Meester,” zeide de ouce Meid , „ is, helaas! geen Christen: maar de beste van alle ee Ongeloovigen” — „ Geen Christen," riep Mejuffrouw LA ROCHE uit, „en nogthans redde hy myn Vader! de Hce- eu mel zegene hem hier voor , ik wenschte dat hy een Christen p Ware.” Haar Vader vatte hier op ket woord. „ Daar is | an CCDG \ VAN DEN BERW. LA ROCHE. 251 „ eene trotsheid, myn Kind, in Menschlyke Kennis, die dik- „ wyls de Menfchen dermaate verblindt , dat zy de verheevene „ waarheden der Openbaaringe niet zien: van hier treft men „ Vyanden des Christendoms aan, zo wel by Menfchen van een- „ Deugdzaam leeven, als by lieden van een los ongebonden „ Zedeloos charaêter. Ja, ik heb zomtyds waargenomen, dat „ de laatstgemelden gemaklyker tot het Geloove overgehaald ` „ worden, dan de eerstgenoemden: dewyl de rook der Drif- „ten ligter valt te verdryven, dan de mist van valfche be- „ fpiegeling.” » Maar de Heer” —— zeide de Dog- ter, a Zal een Christen worden eer hy fterft. Het bin- nen treeden van den Gastheer bélette haar verder voort te fpreeken. Hy vatte haar hand met tederheid. — Zy ontrok dien zagtlyk.; floeg haar oogen op den grond, en ging de ka- mer uit. ‚Ik heb cop gedankt voor myne Herftelling,” zeide LA ROCHE, mmm a Dat ’s regt,” antwoordde de Heer. „ Ik wenschte niet,” vervolgde de oude Man, „, anders over vw dit tuk te denken. Zag ik niet met dankbaarheid opwaards » tot dat Weezen, ik zou nauwlyks eenige voldoening vinden „in myne herftelling, als de verlanging van een Leeven, ’t wm welk, op zichzelven befchouwd, geen weezenlyk goed is. ep Ik zou kunnen wenfchen dat ik mogt geftorven „ weezen,dat gy my, in ftede van my zo vriendiyk te helpen, „ hadt laaten liggen ; (hier greep hy de hand van den Heer vm ~— ) maar wanneer ik dit vernieuwde leeven aanzie, als » de gave van den Almagtigen, gevoel ik eene geheel andere s aandoening ,—— myn Hart verwydert zich in liefde en dank- » baarheid te Hemwaards , en is bereid om zynen wil te » doen; niet als een moeilvke pligt; maar een vermaaklvke a betragting ; en ik zie elke fchennis daar van niet alleen met » afkeuring aan, maar met fchrik.” ve Gy (preekt wel , » myn Heer,” zeide de Heer —, „maar gy zyt nog niet » ver genoeg herfteld om zo veel te (breeken : gy moet zorg » draagen voor uwe gezondheid; en in eenigen tyd niet ftu- » deeren noch preeken. Ik heb een plan bedagt, ’t welk my » te binnen fchoot toen gy van uw aanftaande vertrek ge- » waagde. Ik ben nooit in Zwitzerland geweest; en verlang » Zeer u en uwe Dogter derwaards te vergezellen. Ik zal » Onder den weg u helpen oppasfen: want daar ik uw eert » Doétor geweest ben, agt ik my verantwoordelyk voor uwe ae herftelting.” LA ROCHE’s oogen glinfterden van blyd- hap over dien voorflag; zvne Dogter werd binnen geroepen, en het ontwerp haar medegedeeld. Zy fchiep "er zo wel ge- noegen in als haar Vader, want zy hadden beiden genegen- heid voor haaren Gastheer, en misfchien te meer van wegen zyn Ongeloof: ten minften, die omftandigheid deedt het me- delyden ten zvnen opzigte gaande warder: hunne zielen wa- 2 ren 252 AANDOENLYKE GESCHIEDENIS ren. niet gevormd voor harder Aandoeningen: haat woonde jet nooit in. Zy reisden langzaam : want de Wysgeer hieldt zyn woord, in zorg te draagen dat de oude Heer zich niet Zou vermoei- jen. Zy hadden tyd om elkander te leeren kennen, en hunne Vriendíchap groeide met de naderende kennis aan. La ROCHE vondt eene maate van eenvoudigheid en beleefdheid in zynen Reisgenoot, dic altoos niet gepaard gaat met het charaêter van Gen: geleerd en verltandig man. Mejuffrouw LA ROCHE , die seenig/ins befchroomd voor hem geweest was, begon dien ‚fchroom af te leggen. Zy vondt in hem niets van die Zelfver- ‘heffing, zo gemeen aan lieden van meer dan gemeene be- kwaamheden, of die hunne talenten door beoefening zeer uit- gebreid hebben. Hy {prak over alle onderwerpen , behalven die de Wysbegeerte of den Godsdienst betroffen; fcheen ge- noegen te raapen uit alle, zelfs de gemeenfte, voorvallen des leevens , en {deelde in de gefprekken over de geringfte ftuk- ken: kwam zyne Kunde of Geleerdheid zomtyds voor den dag , het was met de grootfte eenvoudigheid , zonder de min- fte chaduw van den geleerden te willen (peelen. Van zyn kant, was hy vermaakt door ’t gezelfchap van den braaven Geestlyken, en diens beminnenswaardige Dogter. Hy vondt in hun de onfchuldige zeden der vrocgfte tyden, gepaard met belchaafdheid van verfynder Beuwen; alle goede aandoe- ningen des harten leevendig en fierk, elke kwaade onderdrukt ef overwonnen. Hy hadt-geene Ziel voor de Min gevormd ; doch oordeelde zich gelukkig in de Vriend' te weezen van Me- juffrouw LA ROCHE; gomtyds kon hy niet nalaaten haaren Vader het bezit van zulk een Kind als te benyden. Na eene feis van elf dagen kwamen zy aan de Standplaats ‘van LA ROCHE, Deeze lag in een der valeien van het Canton Bern , waar de Natuur in rust fchynt, en haar wvkplaats met onoverklimbaare bergen heeft afgefcheiden. Een room, die zyn geweld hooger op gefpild hadt, liep zagtiyk voor het huis heen ; een waterval vertoonde zich door het bosch ter zyde; en het water liep randsom een begrocide vlakte, vormde ecn klein Meir voor het Darp; aan *t einde deedt zich de toorca op van LA ROCHE’s Kerk.. De Heer —- (maakte al het genoegen, ’t welk de fchoon- heid van dit tooneel opleverde : doch het herinnerde zyne Reis- genooten, de gedagtenis van eene verloarenc Vrouw en gefior- ve Moeder, De rouwe des Grysaarts was DU, zyne Dogter fnikte en zwom in traanen. Haar Vader nam haar hand, kuschte die tweemaal, drukte ze aan zyn boezem, en floeg de oogen ten Hemel , en een traan, uit elk rollende, afgewischt hebbende, ging hy voort am zyn’. Gast eenige der treffendfie voorwerpen, welke het „geziet opleverde , aan te wyzen. Niet lang na hunne aankomst vertoonden zich eenfgen van ee VAN DEN EERW. LA ROCHE, 253 Leden der Gemeente van LA ROCHE, die zvn `t’ huiskomst ver- nomen hadden, om hem te zien en welkom te heeten. De eenvoudige Lieden hadden een flyf maar opregt uitzigt. Zy decden. eenige poogingen om hun rouwbeklag af te leggen; en hoe gebrekkig dit ook wäre; LA ROCHE nam het ten beste, en fprak, — het heft cope behaagd!” er zy zagen dat hy bedaard was. De Wysbegeerte kon met een grooter omhaal van woor- den niet meer zeggen. "7. ", -°t Was tegen het vallen van den'avond, en de poede, Lieden ` fonden gereed: om te vertrekken, de klok floeg zeven uuren, « en begon ‘te luijen. De Landlieden, die hunnen Leeraar wel- kom waren komen wenfchch, bleeven op dit'gelui; hy ver- klaarde. de meenìng tan Ir zelve aan zynen Gast. ,„, Dir ís het „teken van onze Avondoefêning ; ’t is thans cori dier avonden „in de week, waar op zommigen ‘myher Gemeente gewoon » Zyn, zich daar in met my te veréénigen: een kléinc boerfche » Zaal dient ons tot eene Familie Kanéil, en‘voor de zodanigen „ die nevens ons den Huisgodsdienst willen waarncemen. —— a Indien gy liever verkiest te wandelen, zal ik u iëmand mede „ geetén ; of anders liggen hier eenige Bocken, Waar in gy u „ kunt bezig houden” — Ae Geenzins,” antwoordde de Wysgeer, … Ik wil Mejuffrouw fn haare Godsdienstoefeningen vw vergezellen.” ‘ss Zy fpeclt,” zeide LA ROCHE, OP „ons Orgel; hier omftreeks worden veel fpeeltuigen gemaakt ; „en ik heb een klein Orgeltje laaten vervaardigen, om Ons ge- ` » Zang in de Huisgodsdienst te onderfteunen. < om Dat » is,” hervâtte: de ander, „ eene nieuwe beweegreden voor » my 5” en zy gangen in de zaal. Aan Ir einde ftondt het Or- gel door La ROCHE gemeld, voor ’t zelve hing een Gordyn, °t welk zyne Dogter weg (choof ; en gezeten zynde haalde zy het weder digt, als bewust dar zy ‘het flegt zou uitvoeren : zy fpeelde iet zeer ftaatigs, en zeer fchoon. De Heer — was geen Muzikant , doch niet geheel gevoelloos voor het treffende dier edèle kunfte, en hv voelde "er zich te meer door geraakt 5 dewy! her zo onverwagt was. Dit was gens voorfpel tót een Lofzang, waat. ier op roerde een min vaste hand het Orgel — het haperde — het zweeg; —~ en men hoorde het (nikken van Mejuffrouw LA ROCHE , in ftede van het Orgel. Haar Vader gaf een teken dat men ’t Naagezang zou ftaaken, en rees overeinde om te bidden. Hy was in ’t eerst ontfteld , zvn ftem wilde hem niet dienen: doch zyn hart was in zyne woorden, en zyn yver overwon de beteuterdheid. Hy (prak tot een Weezen, ’t welk hy beminde, en badt voor die hy lief hadt. De Leden S 3 Zy- 354 -AANDOENLYKE GESCHIEDENIS zvner Gemeente deelden in de drift des braaven Mans ; de Wysgeer zelve was bewoogen, en vergat, voor een oogenblik , te denken, waarom hy niet aangedaan zou weezen. De Godsdienst van La BOoCHE was die van het Hart , en be- ftondt niet in dorre befpiegeling. Zyn Gast was vreemd van alle gefchilvoering ; hunne gefprekken liepen gevolgtyk niet over Geloofspunten. Nogthans wilde de oude Man, zomtyds, uit volheid zyns harten, van zyn Geloof fpreeken, om een an- der in de genoegens van ’t zelve te doen deelen. De denk- beelden van zyn cop en Zaligmaaker, ‘waren zo leevendig en zo diep zyner ziele ingedrukt, dat ze by alle gelegenheden boven kwamen. Een Philofooph mogt bem een Enthufsast noe- men; hy had niets van het bygeloof der Enthufiasten. Onze Vader, die in de hemelen zer, mogt de braave Man zegge , want hy voelde het —— en alle Meníchen hieldt hy voor Zy- ne Broeders. an Het moeit u, myn Vriend ,” fprak hy tot den Heer —, > wanneer ik en myne Dogter Ipreeken van het uitgeleezen se vermaak, en de verrukking, welke de Muzyk ons verfchaft nn — het moeit u geen Muzyk te verftaan, en geen Muzicaa- » le aandoeningen te hebben: dit is een gaave der ziele, wel- e ke, zo gy zegt, de Natuur u bykans geheel onthouden » heeft, en Ey befluit, uit het geen gy in anderen ziet, dat an dit gevoel hoogst aangenaam moet weezen. Waarom zou » men ’t zelfde van den Godsdienst niet kunnen zeggen? » Geloof my , ik gevoele, ten dien opzigte, eene kragt, eene » wérking, welke ik niet zou willen misfen voor alle zinlyke s, aandoeningen, of genietingen, welke deeze wereld oplevert; s cn ’t is er zo verre af dat zulks de genietingen van de Aardfche genoegens vermindert, dat: ze, myns bedunkens, alle "er door vèrmeerderen. De gedagten, dat ik ze van GoD ontvang, voegt den zegen van hartlyke aandoening, by het an gevoel van al het gocde ’t welk my ten deele valt. ——— » Wanneer my rampen treffen, —— en ik heb rer myn deel en aan gehad — {tuurt cn fteunt het my in ’t midden van den ‚‚ druk — het verheft my boven de Wereld. De Mensch, en weet ik, is maar een Worm —— nogthans is hy na verwant … aan GoD!” Het zou onmenschlyk in onzen Wysgeet geweest zyn, met eenige wolk van twyfeling den zonnefchyn van dit Geloof te verdonkeren. Zen gefprek was verre van Bovennatuurkundige uitpluizing , of Godsdienst-geloofsverfchillen. Van alle Menfchen, die ik poit hoorde, hadt zyne wyze van voorftellen:’t minst van fchool- vosfery of redêntwisten. Met LA rocHe en diens Dogter (prak hy altoos zeer gemcenzaam. Het omgelegen land, de zeden en gewoonten der Dorpelingen, de vergelyking deezer beide met Engeland ; aanmerkingen over de Werken van eenige Schry- vers, over de gevoelens daar in voorgefteld, over de driften Wës wë wë v Y YV VAN DEN ERRW. LA ROCHE. 255 -welke zy gande maakten, en verfcheide andete ftukken, die eenige gemeenfchap hadden of vergeleeken konden worden, maakten de ftoffe des onderhouds uit. `. In wandelen en ryden fleeten zy veele aangenaame uurén. Men toonde den Heer mmm als een Vreemdeling, de wonder fraaije geziĝten en zeld- zaamheden van Zwiszerland. Nu en dan deeden zy een Klein reisje, om de verbaazende Bergen, wier toppen met altoosduu- rende (neeuw bedekt zyn, uit verfcheide gezigtpunten te be- Schouwen, en de vrugthbasre valeien , tusfchen dezelve gelegen, te bezien. Verrukkende Gezigten, waar in Zwitserland geene wedergade beeft. — Onze Wysgeer deedt veel vraagen, betreffende de Natuurlyke Historie , en de voortbrengzels def Lands. LA Socng merkte op, welke verheevene denkbeelden het gezigt dier hoogverheevene bergtoppen, ontoeganglvk voor ze Menfchen voet, eigenaartig inboezemden, deeze leiden ons natuurlyk op tot dat Weeten, ’t welk’ derzelver grondflagen gelegd heeft. —— „ Zy vertoonen zich niet in dat gedeelte van ps. Frankryk, waar wy myn Heer — aantroffen!” zeide Me- juffrouw LA ROCHE. ve Dat is eene zonderlinge aanmerking, ve Mejuffrouw 37" antwoordde de Heer ——— lachende. - Zy bloosde , e by onderzogt niet verder. Met leedweezen verliet by een gezelfchap, waar in hy zo veel genoegen vondt: dan, hy beraamde. met LA ROCHE, en diens Dogter , èen plan van Briefwisfeling ; en zy vatten hem by zyn woord, toen hy beloofde, dat hy, immer op den afftand van vyftig mylen van. LA ROCHE'S Standplaats komende, deeze zou voortreizen -om by Jun een bezoek af te leggen. Omtrent drie, jaaren daar na, deedt onze Wysgeer een reisje ` na Geneve; de belofte, aan LA ROCHB en de jonge Juffrouw ge- daan , fchoot hem te binnen op het gezigt van een gedeelte der Zwitferfche bergtoppen. Hy kon niet nalaaten zichzelven te befchuldigen, dat hy eenige maanden. verzuimd hadt hun te fchryven. Traagheid was hem zeer eigen, en de eifchen van briefwisfeling konden "er hem bezwaarlyk uit opwekken. Ter- wyl hy in twyfel hing, of hy een bezoek by LA socng zou aan afleggen, dan niet; ontving hy een brief van den ouden eer, hem uit Parys, waar hy zich voor een tyd ophield , toe- gezonden. Deeze behelsde eene vriendiyke klagte over zyne traagheid in °t (chryven; doch teffens een dankbetuiging voor alle vroegere vriend{chapsblyken ; ook berigtte de Schryver hem als een Vriend, die zeker belang ftelde ín ’t geluk zvns Gezins, dat Mejuffrouw LA ROCHE Zou trouwen met een Jong. Heer van haare Familie, voorheen een Pupil haars Vaders, van een braaf charaûer, en den beminnelykften aart. Van de vroeg- fie jeugd hadden zy elkander bemind; doch hy was eenige jaaren ;uitlandig geweest, in een Regiment van het Canton , onder een buitenlandfche Mogendheid dienende. In deeze post hadt hy zich doen kennen als een kundig en dapper | SA Krygs- 256 AANDOEN EY IEB -GESCHIEDENIS Krygsman.. De tyd van zyn dienst was nu verftreeken, en zy wagtte hem, binnen weinig weeken, thuis, wanneer de oude Heer, gelyk hy ich uitdrukte, hoopte hunne handen zamen te voegen, en ‘dit. Paar gelukkig te zien eer hy Gert. . Onze Wysgeer deelde zeer in decze gebeurtenisfe ; doch hy was mischien zo gelukkig nidt over de tydihg van Mejuffrouw LA ROCHE's Huwelyk ab haar Vader veronderftelde. ————» Niet dat: hy ooit de Minnaar was van de Juffrouw ; doch hy bieldt haar voor een der beminnenswaardigfte Vrouwen , welke hy immer: gezien hadt, en "er was iets in hèt denkbeeld , dat gy voor ‘altoos eens anders zou weezen, ’t welk hem, hy wist niet hoe, als éene te leurftelling voorkwam. ——=--=- N32 eenig bedenken , nogthans, ‘oordeelde hy het voegaaam ,. in- dien niet geheel en al vermaaklyk ; zyn ouden Vriend, en diens Dogter , gelukkig te zien. ~. ‚ Op zyne reis was hý deor verfcheide toevallen opgekouden ` en de avond overviel: hem, eer hv: de Standplaats van den Eerw. LA ROCHE bereikte Zyn Gids was des wegs- genoegzaam kundig, en be zag cerlang zelve: het te .vöoreh befchrecven Meir, niet verre wan LA ROCHE's Wooning. Een lieht fthirterce op het water, en fcheen uit het huis:te komen ; het ging tang- zaam ` voort, eindelyk zag be het door "tr Geboomte, en ftondt Ril op eenigen: ailtand van de plaats, waar de Heer —— zich bevondt. Hy dagt, dat het tot de Bruiloftsvreugd behoorde, en gaf zyn paard de fpooren., om een deelgenoot van die vreug- de te zyn: dan hoe groot was zyne ontroering , als hy, nade: rende, vondt „ dat dit ‘een toortslicht was, gedraagen door een Man, in ’t gewaad eens Lykbezorgers gekleed, vergezeld van verfeheide anderen, die, even als hy, eene Lykftatie fcheenen bygewoond te hebben. ‚ Als de Heer —- vroeg wie er begraaven was , (prak een hunner, op een toon , veel droeviger dem men doorgaans hoort uit den mond der Begraafnis bezorgeren. ,, Dan, kent gy » myn Heer, Mejuffrouw — dan hebt 2 nooit de beminne- ww lyke — LA ROCHE gezien!” ——— a Helaas !” riep hy uit, » Was Zy het!” De blykbaare verbaasdheid en (mert, welke op zvn gelaad zich onmiddelyk vertoonde , trok de aandagt van den Landman, tegen wien hy fprak: hy kwam nader by den Heer == zeggende, , Ik bemerk dat: gy Mejuffrouw LA ROCHE a kende,” » Kende!” hervatte hy ; ‚goede Hemel! en wanneer -=— waar — hoe ftierf zy? Waar is haar Vader?” Hy kreeg tot berigt, „Zy ftierf, zo ik denk, van hart- we Zeer: de Jonge Heer, met wien zy ftondt te trouwen, werd em gedood in een tweegevegt , door een Fransch Officier, zyn e geweeze Boezemvriend, aan hem voor veele gunstbewyzen ae hoogst verpligt. Haar eerwaardige Vader draagt haar verlies , o gelyk hy ons menigvoud gezegd heeft, als een Christen be- . wa taamt: zelfs is hy zo bedaard, dat hy zich thans op den Pre. n GAN DEN EERW. LA ROCHÉ. 257 „ dikftoel bevindt, gereed om zyne Gemeente, volgens “een ‚gebruik, dat hier by begraafnis(en plaats heeft, eenige ver- „ maaningen voor te houden. Volg my, myn Heer, en „gy zult bem hooren.” De Heer — ging met dien Man me- de, zonder een'woord te fpreeken. | De Kerk was flauw verlicht, uitgenomen by den Predikftoel, waar în de Eerw. LA ROCHE zat. De ‘Gemeente hief een Paie aan tot dat Wepaen, ’t welk hun Leerâar hun geleerd hadt ak- toos te eerbieden en te looven. La ROCHR zat een web nig voor over géboogen , met half gefloete oogen, die hy zam- tyds in ftille aandagt ten Hemel floeg. Een licht digt by hem peplaatst ‚ deedt de diepe vooren des ouderdoms zigtbaar afftee- ‘ken by de bleekheid van zyn gelaad en gryzen kruin. z Het gezang ZWeeg. === LA ROCHE bleef nog een oogenblik zitten. Natuur perfte eenige traanen uit zyne oogen. ———- De Gemeente fchreide hard op. De Heer — was zeer onte teerd. LA ROCHE rees over einde, en ving aan in deezer voege. 4——— vn Vader der Genade! verfchoon deeze traanen; » Raa uwen Dienstknegt by, om zyne Ziel, en de Zielen „uws Volks, tot u op te heffen! == Myne Vrienden, °t is „goed dit te doen, —— ’t is altoos goed dit te doen; maar a Welk een voorregt is het, het te mogen doen in dagen van n» tegenheid. Te recht vermaant ons cops woord: Vertrouwt op „>, den NEERE ; vertrouwt op den HEERE ten allen tyde! Wanneer alle andere fteunzels ons ontvallen, wanneer de watcren van » Wereldiyke vertroostinge zyn uitgedroogd , is hy onze Sterkte „en een altoosfpringende Bron van overvloedige vertroostinge. » Het Geloof in de Wysheid en Goedheid van het OPPKRWEE- » ZEN Kan alleen ons de rampen deezes leevens doen verdraa- » gen, met dien moed, welke eenen Man betaamt. Menschly- „ke Wysheid verfchaft hier weinig baat: want, naar maate Zy » vertroosting fchenkt, vermindert zy onze Gevoeligheid —= a Zonder welke wy mogen ophouden getroffen te worden door a ramp —— maar zonder deeze zullen wy ook ket (maaken » van genoegen misfen. ——— Ik wil niet dat gy ongevoelig > Zyt , myne Vrienden! Ik kan niet — Ik kan niet, indien ik „ wilde; — (hier biggelden hem de traanen over de wangen.) k voel het zelve al te zeer — en ik fchaam my » geenzins over myne aandoeningen : doch daarom zult gy my » te liever hooren: daarom heb ik cop gebeden, :om tot u tè » mogen fpreeken, om u tot Hem te wyzen; niet met cen » omhaal van woorden; maar met deeze traanen : —- niot a door bloote befpiegeling ; maar deor ervaarenisfe ; ~— ten » einde gy, myn lyden weetende ; ook myne vertroosting- kent. vn Gy ziet den Betreurder van zyn éénigst Kind! de laatfte » Gardíche ftut van myne hooge jaaren! en zulk een Kind! nu Het voegt my niet van haare Deugden te fpreekcen: » doeh het is dankbaarheid Ter melding van te maaken : dewyl l en ZY hd 258 AANDOENLYKE GRSCHIEDENIS a Zy ze jegens my betoonde. — Nog mear weinig dagen geleden e Zaagt gy haar jong , (choon, deugdzaam en geluk- an kig. —— Gy Ouders, gy kunt over myn toenmaalig geluk an oordeelen, — en myn tegenwoordig leed eenigzins bezef- en fen. —_ Maar ik zie opwaards tot Hem, die my bezoet a heeft. ik zie de hand van een’ Vader te midden der kasty- vm dingen van myn GoD ! Och! kon ik u doen gevoelen an wat het is het hart uit te ftorten, wanneer het vol is van s» Zorgen en bekommernisfen —- met vertrouwen — uit te s ftorten, voor Hem, in wiens hand Leeven en Dood zyn, » op Wien alle de oogen der leevenden wagten , en die alleen an alles, wat de Dood (chrikivks heeft, kan doen verdwynen ! a Want wy zyn niet als die zonder hoope fterven. Wy an weeten dat onze Verlosfer leeft, —- dat wy zullen leeven met Hem, met onze Vrienden zyne getrouwe Dienaaren, in het gezegend Gewest, waar rouw en droefenis onbekend voor altoos verbannen zyn, en het Geluk zo eindeloos als volkomen is. Gaat dan heenen : weent niet over my. Ik heb myn Kind niet verlooren: nog flegts eene » korte wgl, en wy zullen elkander weder ontmoeten om nooit » te (cheiden. Maar gy zyt ook myne Kinderen. Wilt » gy dat ik geen rouwe draag zonder opbeuring. Leeft s, dan gelyk zy leefde, op dat, wanneer de dag uws doods s kome, gy den dood des Regtvaardigen moogt flerven, en een ss einde hebben, gelyk het zynè.” , Zo kort maar treffend Was LA ROCHE'S aanfpraak : zyne Ge- meente beantwoordde dezelve met traanen. De Eerwaardige Grysaart hadtze opgedroogd voor het Altaar des HEEREN: de treurigheid vlood van zyn gelaad, ’t zelve blonk van Geloof en Hoope. =—— De Heer — volgde hem na zyne wooning. Op It gezigt van hem, beving de droefheid LA BOCH weder, hy omhelsde de Heer —— en fiortte een vloed van traanen. De Heer —- ftondt verftomd ‚zy gingen voort tot in het vertrek waar men ecwoon was den Avond-dienst te houden. —— De Gordynen van het Orgel waren opengefchooven , dit trof LA ROCHE. ` Och! myn Vriend!” borst hy ut, en zyne uas- nen vloeiden op nieuw. De Heer — was nu eenigzins tot zichzelven gekomen: hy fchoof de Gordynen digt, — de Ou- de Man droogde zyne traanen af, vatte de hand zyns Vriends, zeggende, „„, Gy ziet myne zwakheid , — ’t is de zwakheid der a Menschlyke Natuure ; maar myne Vertroosting heb: ik daarom an niet verlooren.”’ „ Ik hoorde u op den Predikftoe! hervatte de Heer —— an en ik verheug my, dat gy zulk ecne » Vertroosting hebt.” » ik bezit die, myn Vriend,” VOCr LA ROCHE VOOr, a en ik vertrouw dat ik ze zal behouden. en Indien "er zyn, die aan ons Geloof twyfelen, dat zy beden- sn ken van welk een aanbelang de Godsdienst is, in rauw cn en druk, en zich onthouden de kragt daar van te verzwakken: an Kil < ss 8 Lé > LU € VAN DEN ZERW. LA ROCHE, geg „kunnen zy ons verlies niet boeten, dat.zy de vertroosting - „ onzes onheils ons niet ontneemen. TT", Het hart van den Heer — was geraakt; erik ‘hoorde hem, langen tyd daar na, betuigen, dat "er oogenblikken waren, dat - de herinnering hier van hem dikwyls trof, dat hy te midden van alle de vermaaken des. Wysgeerigen Onderzoeks en het ftreev na den roem van Geleesdneid:, zich menigmaal den Godsdientt:- gen LA ROCHE voor den geest bragt, en wensahte nooit getwy- feld te hebben. ` l DE VERTAALER EN DICHTER. Een Man, die al zyn kunde en vlyt, Byna den gantfchen tyd Zyn’s levens, hadt befteed in boeken te vertaalen , Zag onlangs, door een jong Poëer, Zig op het vriendelykst onthaalen. Waar op? —— Die dit nu. nog niet weet, Heeft met Apollo’s zoonen Géwis niet veel verkeerd. Wie is zo dwaas, dat hy van hun iets meer begeert Dan vinding, geest en zwier, verheven taal en toonen? Nu, vat gy °t? Op een Vers wierdt dan de Man onthaald. En ’t wierdt van hem tot den gewoonen prys betaald; Dat is, om ’t nader te verklaaren, Met deez’ of foortgelyken lof; » Uw Vers is fchoon ; zeer fchoon : ’t geeft luister aan de Stof. » Maar,” —-hoe men’t maaken moog‘het hapert nooit aan maaren, we Maar ’t is beklagenswaard dat gy, an Zo kundig in de Poëzy, » Gants onbedreven zyt in buitenlandfche taalen.” ‚ Dit,’ zei de Dichter, , is in zeker opzigt waars ‚ Dan ’k ben nu ook niet in gevaar , Om fteeds op vreemd vernuft myn landgenoot te optbaaleg W. H. LUCHTS- CO VERRRANDELING vendiger ovgrtuigd tvezen,'om dat "er zyn geluk ‘zo nauw han verbonden is ; en dit moest te dieper indruk by hem hebben, daar zo menig voorwerp hem ten duidelykfte toe- roept. Yder Grafzerk, dien wy befchouwen, herinnert ‚ons, dat derzelver Inwoonders ons gelyk geweest zyn, en dat wy hun gelyk zullen worden. Wy kunnen geen dood- bed naderen, zonder te overwegen, dat dit ook eerlang ons onvermydelyk lot zyn zal; en men kan geene Lykfta- tie volgen, zonder te bedenken, dat men aok ons, ten eenigen tyde A onder deze treurige vertoouing, naar de plaatze des verderfs zal brengen ; en dat wy, van oogen- blik tot oogenblik, met fteeds vorderende fchreden nade- Zen, tot dat onvermydelyk tydftip, dat ons, de uiterfte grenzen onzes levens bereikt hebbende, zal doen over- ‘itappen in de alleszins ontzagverwekkende Eeuwigheid. ` Men heeft , zekerlyk , daar de natuur met zulke overtuigen -de reden fpreekt, geene bewyzen onzer fterfelykheid van elders noodig: men zou des natuurlyk moeten denken, elk mensch zo wel overtuigd van deze waarheid te zullen vin- ‚den, dat hem de herinnering des doods door anderen over- tollig ware: en evenwel is het niet zeldzaam , menfchen van een tegenovergefteld gedrag te ontmoeten. Een groot aantal van Menfchen toch is, ten dezen op- zigte, van de grootfte onoplettendheid en onbedagtzaam heid te befehuldigen; gemerkt zy, tegens de overtuiging ‘vans hun geweten, tegens de ftem der dagelykfche. bevin- ding, en tegens menigvuldige vermaningen aan, deze on- veranderlyke waarheid fchynen te loochenen , of althans als geene waarheid van belang te agten. Het is als of ze ‘meenden dat deze waárheid wel algemeen; doch niet in het byzonder plaats bad: en elk fchynt zich heimelyk te vleijen, dat dezelve hem in perfoon niet raakt. — — Belaggelyke, over dwaze bedenkingen ! Onvèrfchoonelyke Onbe- dagtzaamheid ! De onbezonnenheid van dit gedrag moet ieder., die maar zenigzins bedagtzaam is, natuurlyk fterk in ’t oog loopen; -en °t zal derhalven der moeite wel waardig zyn, eens na te fpeuren, welke waarfchynlyk de reden zyn, die den mensch van de bedaarde overdenking des doods veelal te rug hou- den, en hem op de wegen van onopmerkzaamheid, van ‘onvergevelyke zorgeloosheid , afleiden. : De mensch bevind zich in cen kring van duizend duizend ‘voorwerpen , welke zyne aandagt op den diur geftadig tot -zich trekken: hier onder zyn. ‘er oneindig vele, die hem : a af OVER DEN WEERZIN TEGEN DER Doöp, $64 üle ernítige gedagten ontrukkens die de zinnelyke däridoes hingen ftreelen; die hem vermaken, en hem van alle ver- drietige overdenkingen afleiden, Wie kan het denkbeeld - des doods, zulk een akelig denkbeeld , zo redeneert mert by zichaelven , -geftadig voor gyn geest houden? Wie kan gedyurig zulke verdrietige gedagten vormen s. gedagten zo lomber , dat zy ons het leven tot eenen last maken? Vers drietige gedagten komen, tegen wil en dank, nog genoeg in den geest op, en vergiftigen onze vermaken maar al té dikwils, dan dat men opzettelyk nog zyn werk zou maa- ken, om ze zich woorbedagtelyk voor te (telleng en ons dwaasfelyk te gaan verbeelden, als of wy ons reeds in dat alierysfelykst tydltip, de jongfte oogenblikkén onzes le- vens , bevonden. Op deze of foortgelyke wyze redeneert men veelal, ’t zy openlyk , of wel heimelyk , in zyn hart $ en z<its, wat meer is, men vind men{chen by welken men vn den dood niet mag reppen die van eene doodkist yzen o gruwen van eeu {tervend mensch te ziens ' De tweede: reden, welke vele mentchen van de overdens kingen des doods afkeerig maakt, is, dat ze al hun geluk in °t genot van tydlyke goederen (tellen, terwyl ze van de Eeuwigheid „en eenen Staat na dit leven „de allerdweastte , de all:rongerymdíte begrippen vormen £ die den Mersch in het minst niet aanzetten , om ‘er met verlangen naat uit te zien; et, het denkbeeld des doods dragelyk te maken: Hiert, door worden ze genoopt, om hunne aandagt te bepälen op onderwerpen, by hun veel vefmakelyker, dan de overdens kingen des doods: Zouden zulke menfchen opzette: yk over iets gaan denken, waarvan de natuur een af keet heeft, waarvan zy zelfs gtuwen? ` Zouderi zulké menfchen over den dood kunnen gaan denken, wief eenig geluk in dit leven beftaat? dit was zyn geluk moedwillig vergiftigen. denken; te weten, "et heerscht by velen een denkbeeld, als of de dood een einde magkte aan je menfchen beftaáti 3 als of de tnensch, met het afleggen zynes tydlyken levens 3 In den gfondeloozen poel van vernietiging Tote, Mens fchen , die dusdanige denkbeelden vormers die toeten T à sies nr e S A O O 264 VERHANDELING ` ich, gewislyk, bet jongfte levensftip, met eenen vertwyf. felde angstvalligheid , voor oogen ftellen. Het denkbeeld van éénmaal te zullen ophouden, te beftaan , van te moeten neerftorten in de kolk van vernietiging. Zulk een denk- beeld drukt niet flegts de Ziel geheel ter neder: maar dit al- lerysfelykst denkbeeld moet den boezem verfcheuren, en den mensch tot den uiterften trap van wanhoop vervoeren. --—— Geen ftraf kan drukkender , ‘geene elende jammerly- ker, geene ysfelykheid verfchrikkelyker bedagt worden , dan dat een wezen, met bewustheid begaafd, moet aangrypen, op iedere gedagte, die het zieh vormt van fterven ! Daar nu de ziel befmet is met dusdanige fchadelyke be- grippen , met zulke verderfelyke denkbeelden, is het dan wel te verwonderen ,dat men alle gedagten des doods zoekt te verbannen Y Kan men van zodanige menfchen wel iets anders verwachten, dan dat ze alle vermaken dezes levens gretig. zullen aangrypen; deels om van dit leven alles te hebben, wat men ‘er van hebben kan; deels om hunze denkbeelden geduurig bezig te houden, en zich geen tyd te gunnen, om zich by het tydftip van fterven te bepalen ? En dit is niet enkel denkbeeldig; neen , het is maar al te zeker, dat men menfchen vind, welke den dood in dat jammerlyk gezigtpunt plaatzen. Menfchen, die, uit ee- tie verregaande onkunde , geen ander denkbeeld aan het {terven hegten, dan dat van eene volkomen vernietiging; © of wel menfchen, die zich , door eenen geest van verwaand- heid gedreven , van de beste begrippen willen verwyderen; en zich moedwillig overgeven aan gevoelens, die aanlopen tegens de gezonde Rede, en regelregt (trydig zen met de Godlyke Openbaring; gevoelens, die de Ziel niminer met eenigen troost vervullen kunnen: maar integendeel den be- naauwden boezem, zo al niet geduurende den voortgan “van dit-leven , ten minften by deszelfs afloop , ysfelyk pym- gen, en folterende ‘als van één fcheuren. Zie, wanneer men- den dood nu in zulk eenen oogftand ‘plaatst, moet hy dan niet voorkomen als een ysfelyk mon- fter, als een wangedrogt in de natuur. Dan zekerlyk is °t niet geheel buiten den haak, zyne gedagten van denzelven ‘af te wenden: ten mintten, zyne aandagt er geduurig by- te bepalen, was zo veel als zyn leven ieder oogenblik te ontrusten , ieder oogenblik tot den witerlten trap van ver- drict en jammer te brengen. _ Dan ‘hoe verfchrikkelyk de dood ook fchynen moge , befshouwd als cen vitwerker van ’s meníchen vernietiging 5 er OVER DEN WEERZIN TEGEN DEN DOOD. 265 Yer is nog een ander gezichtspunt, waar in de dood ge- plaatst kan worden, in °t welke dezelve nog veel ysfelyker aan de Ziel moet voorkomen; in zo ver zelfs , dat men de vernietiging nog voor eene zonderlinge gunst zou aanmer- ken. En hier in, vrees ik, is de voornaamfte en laatfte bron te zoeken, waar uit het ontftaat, dat de mensch veelal geen oogenblik by de gedagten des doods wil ftil houden , of zich daar toe bepalen. Zy, welke geen vooruitzigt hebben op eenen gelukki- gen {taat na dit leven, yzen, en moeten yzen, op het denkbeeld van fterven. By zulk eenen, als hy fterft, zegt Salomo, vergaat zyne verwagting : zyn allerfterkfte hoop zelfs vergaat. En zeker, het is niet anders, en kan niet anders wezen; om dat hunne verwagting zich alleen bepaalt tot het tydelyke dat haast vergaat. Alle zyne pogingen , alle zyne vuurige bejagingen trekken zich niet verder uit dan tot een.onbeftendig geluk; befloten binnen den engen kring van aardífche, van vergankelyke, van nietige dingen. Alfchoon hy zich een denk- beeld van geluk wil vormen, °t is een verward denkbeeld, en hy bepaalt zich tot zulke zaken, die al zyn geluk ver- woesten. Wanneer zodanig een mensch’ dan de ui- terte grenspaal zynes 'levens bereikt, vergaat eensklaps al- le zyne hoop ; want de dood ontzegt hem op eenmaal alles, waar mede hy zich in zyne verwagting geftreeld bad, Alles verdwynt op eenmaal: Voorfpoed , Rykdom , Aanzien, Pragt, Eer, Vrede en Rust: — alle vooruitzig- ten van cen gemakkelvk , van een vermakelyk leven: alle wellust, alle dartelheid, alle wydluftige vermaken; alle vooruitzigten van winst en voordeel; alle voornemens en bepalingen; alle ondernemingen; alle vleijingen der loste Fortuin; alle hoogheid; alle agting en aanzien; met één woord, zyn geheele hoop omtrent gevleide voorwerpen, die hem, daar hy waande alle derzelver gevolgen voor- zien te hebben , onmogelyk fchenen te kunnen mister, Deze hoop, deze wenfchende hoop op dit alles, welke hem de Ziel zo ftreelde, zyn verlangen zo vleide , en zvn vooruitzigt op geluk zo verfterkte, zie daar, zy vergaat 5 het geheele Gebouw zyner verwagting, op te losfe fonda- menten rustende, ftort op het onverwagtst in; en te gehk zinkt hy plotslings weg in den poel van eeuwige rampza- ligheden. ` Wat dunkt u, moet het denkbeeld eener ontbinding van die natuur niet allerverfchrikkelykst, niet allerjammerlvkst,, voorkomen ? Mag men dit niet te regt aanmerken , a T3 als mp A 864 VERH. Zo is het ook hier, Ze zyn, fchoon overtuigd van de onvermydelyke noodzakelykheid, ongenegen, om hun na- derend fterfuur gade te (aan: en ze fchynen, terwyl zy zidderen om er aan te denken, zichzelven te befchouwen, als of zy onfterfelyk waren, ` Dus verre heb ik kortlyk gewag gemaakt van de verkeer- de handelwys veler menfchen , in ecn ftuk van zo veel aan: belang, als het fterven is; en tevens getoond uit welke bronnen zulk een gedrag veelal voortvloeit, of hoe het by- kome, dat zy weerhouden worden van eene atflernoodzakt- Jykfte zelfbefpiegeling , welke zy onmogelyk , dan ten koste van hun eeuwig welzyn, kunnen verzuimen, Denkelyk zal ik, by eene nadere gelegenheid , indien my gezondheid en lust gefchonken word, nog nader aantoonen , hoe nood: gaaklyk het zy, geftadig ernstig aan den dood te gedenken, en te gelyk doen zien, in welk eenen oogftand die over- genking zelfs aangenaam voor de ziel kan wezen, Es Ve De Ge WAAR SAARRERMIRG WEGENS DE AFGAANDE KOORTZEN, 267 papae et > ~ Qr umr së aa ee eeen e hm A WAARNEEMING , WEGENS DE AFGAANDE KOORTZEN, ' MEDEGEDEELD DOOR DEN HEER *... M. De IR de naaste oorzaak der afgaande Koortfen, in de vaste deelen. van ons Lighaam3 en wel voornamentlyk in eene Krampachtige aandoening (caufa fpastica) haaren grond heeft, is eene Stelling , die niet alleen op de nauwkeurigfte ondervinding berust , en diensvolgens door de beroemdfte. Geneesheeren van onzen tyd is aangenomen; maar die ook , op de behandeling deezer Ziekten , een daadelyken ‚en zeer nuttigen invloed heeft. —— Wy behoeven , om ons, hiervan te overtuigen „flegts het oog te vestigen op de vecl- vuldige recidiven, die aan deeze Ziekte, boven veele ahde- te, zo byzönder eigen is; en op de zo zeer verfchillende y en zomwylen zeer geringe oorzaaken, welke daartoe aanlei- ding geeven. Ik weet zeer wel, dat er nog Genees- heeren gevonden worden „die uit eene te groote zugt voor hunne oude en geliefkoosde Leerftellingen , decze recidiven voefchryven , aan eene zekere Koortsftoffe , die in het Lig- baam te rug gebleeven , en die , door. het zogenaamde Opftap- pen der Koortfen , door middel van de Kina, niet ei kun- nen uitgedreeven worden. Dan niet alleen de Waar- neemfingen der grootfte Mannen , in onze Kunst, toonen ten klaarften aan, dat, hoe fpoediger de koude Koortfen , naa voorafgaande Buik-zuiveringe , door middel van de Kina of eenig ander middel, zyn weg genoomen; hoe minder zoda- nige Lyders aan recidiven zyn bloot gefteld. Maar het is daarenboven niet zeer moejelyk om aan te toonen, dat het in zommige gevallen zeer nadeelig zoude zyn, indien men deeze recidiven wilde toefchryven aan eene terug gebleeven Koortsttoffe, die op ecne of andere wyze wederom gaan- de gemaakt zoude zyn. Ik zal, om tot myn oogmerk te komen, onder de menig- vuldige gevallen , flegts een voorbeeld bybrengen; nament- lyk, de fluxus menfirualis. —— De dagelykfche ondervin- ding leert, en ik twyfele niet, of vecle myner Konstgenooten zullen het waargenomen hebben; dat Lyderesfen , die afgaan- de Koortfen gehad hebben , zomwylen op het tydftip van de Menflrua , of kort te vooren, zonder eenige andere oor- zaak,een aanval van koude Kooren krygen , die, wanneer men dezelve niet door gepaste middelen tegen gaat , zig zelden by één aanval bepaald, maar door andere agtervolgd __ T4 ~ word, 863 WAARNEEMING WEGENS DE AFGAANDE ROORTZEN,/ word. Het is byna volkoomen zeker, dat de meer dere graad van gandoenlykheid, welke op dat tydftip in het Lighaam plaats heeft, de aanleidende oorzaake je, van het wederkomen der Koortft ; maar het is ook uiet minder zeker, dat Geneesmiddelen, die op eene te mg ‚ „gebleeven Koortsftoffe werken, in dit geval zeer fchadelyk zouden zyn. ——— IK hebbe dierhalven, zo dikwils my deeze gevallen zyn voorgekomen, myne toevlugt genooe men, tot die middelen welke de aandoentykheid van het Lighaam verminderen, en de Koorts, die in deeze geval- len zeer naadeelig en gevaarlyk kan zyn, tegengaan; en ik hebbe by herhaalde reizen- waargenomen, dat de Kina, met een geringe Dofis Opium, het best aan dit oogmerk vol- deed. Zeer zelden hebbe ik den tweeden aanval zien wederkeeren , en nimmer hebbe ik ontdekt, dat deeze Geneeswyze eenige naadeelige uitwerking gehad hebbe, omom ap- a Misfive aan de Schryveren der Algemeene Vadegandiche Letteroefeningen. Wel Edele zeer Geleerde Heeren ! J: las onlangs in uw geächt Maandwerk, de geplaatfte OPMERKING BY DE BEREIDING VAN DRN VIOLEN-SYROOP , van den Heer BINDHEIM5 en achtte niet ondiënftig u myne NADERE BEPROEVING daarover mede te deelen 5 met verzoek van dezelve eene plaats in uw nuttig Mengelwerk tc. willen eeven. o’ Ik kan yanu, als van bevorderaars der nutte Kunften en Weeteníchappen , niet anders verwachten, dan dat gy aan dit verzoek wel zult gelieven te beantwoorden; want hoe- wel myne Beproeving de geplaatfte Opmerking in zommige opzigten weder{preekt; en, ingevolge de waarheid , weder- fprecken moete; kan zy, zoo min voor u, als voor eenig waarheidlievenden , geen. de minfte onaangenaamheid behel- zen. De eere der kunst en derzelver wezenlvk belang ver- eilchen, dat men des Heeren BINDHRIMS genoemde Opmer- king eenigermaate wederlegzes en, gelyk zyn Ed. wegens deszelfs Opmerking verantwoordelyk blyft, ben ik zulks, ten allen tyde, voor myne nadere Beproeving, Oner anderen zult gy uit myne nadere Beproeving zien, dat, indien men de apgegeevene manier des Heeren pen BEms, in het bereiden van den Syroop van Violen volgde i . me MIEStIvE, 269 men dit Geneesmiddel gantsch onvolmaakt zoude te voor- fchyn brengen. En wie kan ’er voor inftaan, dat zy geene navolgers zal vinden ? i Deeze bedenking alleen, Myne Heeren! zal u met my doen oordeelen, dat zy eene nadere Beproeving nuttig, en derzelver plaatzing in uw Mengelwerk eenigzins noodzaake- lyk, maakt. Ik vertrouwe „dat gy myne bedoeling , uit dat oogpunt, als het waare zynde, zult gelieven te befchoye wên, eñ heb de eer met hoogächting te verblyven, Wel Edele zeer Geleerde Heeren d Uw E. Ond. Dienaar, P: J. KASTELEYN, hi Amfteldam , 15 April, 1782, NADERE BEPROEVING VAN DES HEEREN BINDHEIMS OPMER- KING, BY DE BEREIDING VAN DEN VIOLEN-SYROOP CA (Door P. J. KASTELEYN , Apotheker en Chymist te Amfteldam.)) at veele Apothekers eene byzondere verdienfte ftellen , om een’ regt blaauwen Violen-Syroop te vervaardigen, kan waarheid zyn; doch het is zeker dat deszelfs bereiding, voor een’ kundigen Apotheker, eene nietsbeduidende ver- dienfte uitmaakt; en zy, die zich, van zoodanige Kunst- greepen, welken eene opzettelyke of toevallige bymenging van eene vreemde ftoffe moeten veroorzaaken, bedienen, ten einde den Violen-Syroop eene fchoone blaauwe koleur te geeven, moeten hunne verdienfte zoeken in de eere van vervalfchers te zyn. Dat zich zommigen, tot het bereiden van den Violen-Sy- Toop, van tinnen vaten bedienen, is niet te ontkennen, en behoorde niet te gefchieden; om die reder, welke ook de Heer Bindheim daar van geeft, dat namenlyk het verfwe- zen van het tin, (dat ongetwyfeld fchadelyk is) de blaau- we koleur bevordert. Het is zeker dat dit, in een’ meer of minderen graad , zoude kunnen plaats hebben , naar de even- redigheid van tyd, warmte, en hoedanigheid der Bloemen, welken men tot de bewerking bezigt; doch het is- niet minder eene waarheid, dat men , op de allereenvouwigf{te wyze , zonder eenige de minfte vreemde bymenging, £ | , e Ç- (*) Algem. Vad, Lett. IV. Deel, Bladz. 54, ín ’t Mengelw. . Ts 272 NADERE BEPROEVING kundige Schryveren neemèn:juist den Syroop van Violen to het gewoone proefmiddel, om te ontdekken, of eenig lig- chaam een ontbloot zuur, of een Alcali, bevatte; terwyl zy allen, en met het hoogfte recht, beweeren „dat de Ji- olen-Syroop door een zuur rood ‚en door een Alcali groen, wordt. , En moet ik nu niet befluiten, dat het een onvoegfaam middel zy, om door de Oleum Tartari per deliguium, of door een gephlogistifeerd Alcali een versch uittrekfel van Violen-bloemen te willen blaauwer maaken , uit deezen grond, dat het Alcali het bevattend eigen zuur der Vio-. 