Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
DES VADERLANDS. 317 End immers was er geene waarschijnlijkheid, dat zij dit jaar aangevallen zouden worden, еп, 1627— geschiedde dit, dan waren die troepen spoedig terug te zenden. Zij hadden onlangs zelven aangeboden op een verder verwijderd punt, namelijk de Sont, troepen te leveren, en men behoorde den Koning tegemoet te komen, daar hij meer deed, dan hij verplicht was, door hulp te verleenen aan Stralsund, hetwelk zonder hem reeds veroverd ge- weest zou zijn, tot groot nadeel van onzen handel in die streken 1, — Hierop vertrok BOSENCRANZ naar Engeland; maar hij liet de zaak aan ’s Konings resident over, die echter straks door eenen anderen, met name JOHANNES SCULTETUS, vervangen werd 7. Deze herhaalde het verzoek met nieuwen aandrang en grooter ernst. De steden aan de Elbe, wier behoud door onze troepen bewerkt zou worden, zouden Hun Hoog Mogen- den als een waarborg tot het terugerlangen der bestede krijgskosten in hunne macht mogen houden. — Zijn vertoog bleef niet zonder uitwerking en de Staten namen thans met Zijne Excellentie in beraad, of zij een drieduizendtal soldaten tot ontzet van Crempe zenden zouden. De uitslag evenwel der beraadslaging was het besluit, dat men die manschappen niet missen kon. Nog evenwel gaven zij, die de zaak van den Koning van Denemarken behartigden, de hoop niet ор om de Staten te bewegen. De Admini- slrator van Magdeburg, toenmaals voor een tijd met der woon in Holland gevestigd 9, voegde zijne beden bij die van den Resident, en gaf hoog op van zekere gewichtige ondernemingen, die men zou kunnen uitvoeren, wanneer de Staten voor korten tijd een korps van 4000 man wilden afstaan. Doch alles te vergeefs: de Staten bleven weigeren *. Van de raadslagen, door de Keizerlijken gesmeed om de Hansesteden onder hun be- dwang te krijgen, en van het lot van de Hansestad Stralsund kregen de Staten weldra nader en rechtstreeksch bericht. Tegen het eind van Augustus (1628), namelijk, vernamen pe Keizertracht de Hansesteden Hun Hoog Mogenden, dat Deventer als Hansestad van wege Burgemeesteren en Raad van „oor zijne zaak Keulen mededeeling bekomen had van het ontwerp eener algemeene handelsmaatschappij , “ Wineen. door den Koning van Spanje en de Hansesteden op te richten, alreede door dien Koning met groole voorrechten begifligd, en bestemd om den Nederlandschen zeehandel in den grond te boren. Weldra daarna bleek, dat de Regering van Nijmegen mede uit Keulen de uitnoodiging gekregen had om op de bijeenkomst, te dier zake tegen den 11den Sep- tember te Lubek te houden, gemachtigden te zenden, en penningen tot het doel bij te dragen. Dit trokken de Staten zich aan. Zij waarschuwden de Hansesteden, in deze zaak met voorzichtigheid te werk te gaan en niets te besluiten, wat tot nadeel van de t Resol. Stat.-Gen. 18, 25, 29, 31 Julij, 1628. 2 Jos. vospercen achtte zich evenwel niet ontslagen. Hij had onder zich de waarde van groote sommen, voortvloeijend uit de Engelsche juweclen (Resol. Stat.-Gen. 18 Aug. 1628. Artseva, г, 790, 791). 3 Zie hiervoor, blz. 315, Noot 1. é Resol. Stat.-Gen. 2, 3,9, 14, 22 Aug.; 5, 6 Oct. 1628. 518 -ALGEMEENE GESCHIEDENIS een) 1021— Nederlandsche Hansesteden zou kunnen strekken. Tevens droegen zij onzen Resident AITSEMA op, »een wakker oog te houden” op hetgeen er te Lubek verhandeld zou Gezantschap worden 1, En wat Stralsund aangaat, in het midden van September (1628) kwam te and % Hage een afgevaardigde dezer stad, met name LAURENTIUS ROSTOCK, voorzien van geloofsbrieven van den 15 Julij gedagteekend. Gansch onverdiend, zoo verklaarde hij, werd zijne vaderstad vijandelijk aangerand. Toen in November van het vorige jaar de Vorst van Pommeren 3 zich had laten overhalen om aan eenige regimenten van den Keizerlijken Maarschalk von annem winterkwartieren te vergunnen, had Stralsund dien overlast afgekocht. Niettemin had die krijgsbevelhebber het eilandje Denholm, in de haven der stad gelegen en onder haar rechtsgebied staande, ingenomen en met geschut voorzien om de stad en hare schepen te bestoken. Deze intusschen hadden hem daar zoo krachtdadig den toevoer afgesneden, dat hg zich genoodzaakt Бад gezien, het eiland te ruimen. Doch sedert had men de stad van de landzijde belegerd, en bood men haar gepne vriendschap aan, dan op voorwaarden, die haar aan de genade van де Kei- zerlijken zouden overgeleverd hebben. Zij was dan ook aan hunne vijandelijkheden blootgesteld, en ten laatste was de Hertog van Friedland met meer volks verschenen. Daartegen zou де stad het niet lang hebben kunnen uithouden, wanneer niet eerst de Koning van Denemarken, en daarna die van Zweden bijstand verleend hadden. Maar die bijstand moest in zooverre door de ingezetenen gekocht worden, als zij de hun ter hulp gezonden troepen zelven dienden te onderhouden, en nu raakte hunne beurs ledig. In dezen’ nood derhalve baden zij, zich beroepende ор de alliantie van 1616, de Ne- derlanders om geldelijke bijdragen. Anders zou hunne vrijheid verloren moeten gaan, en onze Staat daarbij groot gevaar loopen. Immers hadden de Paus en Spanje het voornemen om van Stralsund een ander Duinkerken te maken, ten einde, meester van de Oostzee geworden, de Vereenigde Provinciën in haar bestaan te bedreigen. Tevens verzochten 21, dat hun eenige Gecommitteerden van de Staten mochten worden toege- zonden, om hun, zeide de Gezant, tot raadslieden te strekken, maar zeker ook om een onwraakbaar bewijs te erlangen, dat de Staten zich hunner aantrokken. Ongeveer ge- lijktijdig ontvingen Hun Hoog Mogenden een schrijven van ausraar apor met het ver- zoek, dat zij hem ter verdediging van Stralsund met raad en daad wilden bijstaan. Op het verzoek der Stad verlangden de Staten het advies van den Raad van State in over- leg met Zijne Excellentie. Het strekte daartoe (en de Staten vereenigden zich daarmede), dat men wegens het hooge gewicht der zaak de Stad noodzakelijk met penningen on- dersteunen moest; maar dat alvorens een geschikt persoon derwaarts gezonden zou worden, om den toestand aldaar naauwkeurig op te nemen 5, Weldra evenwel bleek, 1 Resol. Stat.-Gen. 25 Aug.; 5 Sept., 1628. 2 Bocistavs XIV, laatste Vorst van het Land. 3 Resol. Stat.-Gen. 15, 21 Sept.; 3, 10 Oct., 1628. DES VADERLANDS. 319 dat weinige dagen na возтоскв afvaardiging herwaarts het beleg van Stralsund wasop- 1627— gebroken. Hoezeer nu deze Stad niettemin, ook bij monde van LIEUWE VAN AITSEMA, 1080. op ondersteuning in geld bleef aandringen, vonden de Staten vrijmoedigheid om zich voor ditmaal te verontschuldigen. Zij bepaalden er zich toe, KAREL VAN CRACAU, thans Nederlandsch Commissaris in de Sont, als raadsman naar Stralsund te zenden. Toen men dezen echter de behoefte der Stad op nieuw voorhield, stelden de Staten de som van 50,000 gulden ter zijner beschikking 1, Intusschen gingen de Staten bij voortduring met alle voorzichtigheid tegenover de Houding der Spaanschen en Keizerschen op onze grenzen te werk. Toen dezen in het midden der de Keizereshen in maand Junij (1628) het Huis te Ravensberg belegerden, begrepen de Staten, na den демге ор onze Prins geraadpleegd te hebben, dat daartegen wegens den afstand en de sterkte der be- legeraars niels moest gedaan worden 9, Weinig later gelastten Hun Hoog Mogenden den Commandant van Emmerik, orro van Gent, Heer van Diden, eenige Keizerschen, ten gevolge van een misverstand met onze soldaten door hem in hechtenis genomen, zonder losgeld te ontslaan 3, en straks om zekere Commissarissen door den Keizer gemachtigd om te Huisen de Kleefsche archieven te gaan inzien, hoezeer zonder paspoort te Ет- merik gekomen, niet op te houden, maar te laten gaan zonder te doen blijken, dat hij Hun Hoog Mogenden deswegens geraadpleegd had %. Tevens handhaafden zij met vernieuwing van vroegere plakaten de krijgstucht onzer soldaten op Duitsch grondgebied, ten einde aan de strooperijen, waarover klachten vielen, en aan andere gewelddadigheden paal en perk gesteld mocht worden 8. Ook TILLY van zijne zijde hield de hand aan de krijgstucht, en warLeExsteinN gedroeg zich zelfs heusch jegens de Nederlanders, toen hij een Hollandsch schip, uit Pruisen terug- kerend, en door een Keizerlijk oorlogschip genomen, dadelijk liet ontslaan 6, Maar toen er bericht kwam, dat acht nieuw geworven Keizerlijke Compagnién, te zamen 2400 1 Eerst hij nadere overweging werd свасло met die taak belast, nadat de Heer МЕОЕПИК van ALEWIJK, Commissaris Generaal van de schepen, die tot de legerdienst benoodigd waren, daartoe vroeger benoemd was geweest. aitsema, I, Ы. 702. Resol. Stat.-Gen. 14, 20, 25, 26, 31 Oct.; 1,2; 3 Nov. 1628. 2 Resol. Stat-Gen. 19, 24 Junij, 1628. з Resol. Stat.-Gen. 28 Julij, 1628. l 4 Resol. Stat.-Gen. 15, 22 Sept., 1628. 5 Resol. Stat.-Gen. 11 Aug.; 7 Sept. 1628. 6 Resol. Stat.-Gen. 28 Aug.; 11 Oct., 1628. Graaf ennst слзімік verzocht ееп 26-tal paarden vrij van rechten te mogen uitvoeren voor den Hertog van Friedland, op hoop dat zijne onderda- nen in Duitschland daardoor eenige gunst zouden genieten. Dit werd ten gevalle van dien Graaf toegestaan, met de vermaning dat hij bij deze gelegenheid aan den Hertog het ontslag van den Admiraal reaeL zou aanbevelen, daar hun Hoog Mogenden in het zekere onderricht waren, dat dit van den wil diens Hertogs afhing (Resol. Stat.-Gen. 13 Nov., 1628). ” 512 ALGEMEENE GESCHIEDENIS EET trekken. De brief was voor het overige vrij beleefd 1, en de Generaal gaf den Staten den titel van Hoogmogenden bijzonder grootgunstige lieve Heren en vrienden, hetgeen sterk afstak bij den toon, Шеп TILLy’s afgevaardigden eene maand later te Hamburg voerden, de Bewindhebbers van dezen Staat met den bijnaam van rebellen bestempelend en hunnen Resident met een gewelddadig onderzoek van zijn huis bedreigend 9, — De Staten besloten na vrij langdurig beraad en advies van den Prins en den Raad van State, dit schrijven ontwijkend te beantwoorden. Maar die van Groningen, het gevaar, dat hen het naast bedreigde , door moedbetoon en streng wachthouden meenende te kunnen afwenden, vreesden, dat de Keizerschen door zulk een antwoord in den waan zouden komen, dat wij ons de gewelddadigdheden, die den Oost-Friezen te wachten stonden, niet zouden aantrekken. Daar echter was het verre van daan. Immers handhaafden de Staten niet alleen de blokkade der Eems tegen тилл”в beklag, bij een tweeden brief ter hunner kennis gebracht; maar ook lieten zij door hunne Gecommitteerden, welke пор altijd geen verlof konden bekomen om huiswaarts te keren, aan die van Embden verze- keren, dat zij, als de Keizerschen hunne Stad aanrandden, op onze hulp konden rekenen. Hun Hoog Mogenden zouden hen helpen verdedigen met alle macht van het Land en niet minder zorg voor hen dragen, als voor eene der steden dezer Landen, aan welke hun het meeste gelegen was. Maar, raakten de Oost-Friesche soldaten op het Land met de Keizerschen in gevecht, dan mochten de onzen hun niet bijspringen, te meer daar de Keizerschen, gelijk nog onlangs een hunner kapiteins gedaan had, te Lier ver- klaarden, geenen last te hebben om tegen de onzen eenige vijandelijkheid te plegen. Alleenlijk wanneer Nesserland werd aangetast, welks bezit tot het behoud van de stad Embden noodzakelijk was, mochten onze soldaten de Oost-Friezen helpen. Deze bepa- ling echter moest voor de laatsten geheim blijven, opdat zij den strijd niet lichtvaardig mochten aanbinden. Op deze wijze, terwijl Embden, ook door de inundatiën, genoeg- zaam verzekerd was, en de wederzijdsche bevelhebbers de krijgstucht handhaafden, konden de beide legermachten in Oost-Friesland nog een geruimen tijd rustig tegen elkander overstaan: trouwens het gebrek aan toevoer zou de Keizerschen niet gedwongen hebben het landschap te verlaten, daar aan de handhaving van het verbod niet streng genoeg de hand werd gehouden 8. Redenen waren er genoeg, waarom de Liguistische troepen zoo rustig tegenover de onzen en op onze grenzen stand hielden. De toestand was ten gevolge der geheime 1 Zie den brief bij arrsema, I. Ы, 688. 2 Resol. Stat.-Gen. 21 Febr., 1628. 3 Resol. Stat.-Gen. 26, 27, 29, 31 Jan.; 3, 10, 11, 18, 19, 25, 27 Febr.; 12, 15 Maart; 7, 25 April; 4, 8, 11 Mei, 1628. 1 | НЕГТЕР ли ЕТТЕН ie iiih EEEE e а bidens one 2 Bettie EERE EE edes КЕГІ teresa 111111117 а Т - жж тушира в. жж вавававававвва ТЕТІ өзен НІ aa ІН! 4 а ТЕТІГІ PTL ee ж tepper ННН жаши паша 1255224 жава aans STE HER EEE: Serene eresare Ls пи е р м СЕТІН. Titi Sabb obese eae SS gren таф tess ТІТІТІТІНІГІ a * = (721144111124; bi затъва а 1 422 eT ІІІ гылы енер " dengenen mn на i ЕГЕН в aajt а ЕН nnmnnn 414444464 PE —⏑ — 0— - шашат wanted 1414-4 ae Sat в + i а Ба 2 ЕНІН рафа ed daha ааа н ЕТТІ ТЕ НІМ 22225” ЕТІНЕН вазалананиа Perr Tt таша ЕНІНІҢ EEE Tite Fe Pere ТТТ пайа жатат тавата "ЕГІН тәжашаетшша EEE ds КЕНЕНІ в 332722359 пиининиципипи на та H BERRES въ НЕН — —— ИДИ И Lf. / Ar. же ат 1687-- 1630. 322 ALGEMEENE GESCHIEDENIS mengen geraadpleegd wat men hierop besluiten zou, was van oordeel, dat men den geheimen last aan den Commandant te Embden deswegens niet langer behoefde op te houden, en dat men ten antwoord aan °з Graven afgevaardigde volstaan kon met de verklaring, dat wij niet gezind waren eenige vijandelijkheid tegen ’s Keizers troepen te plegen, zoolang dezen er geene aanlciding toe gaven. Met dit advies vereenigden zich de Staten: alleen- lijk maakten zij de afzending van den last aan ERENTREITER van een nader overleg met den Prins afhankelijk 1, — Bij al de voorzorg der Staten gebeurde er omstreeks den- zelfden tijd iets, dat de Keizerschen lichtelijk hunne goede trouw had kunnen doen verdenken. Kapitein rousseL, binnen Embden in garnizoen, trad met verlof van zijne betaalsheren, de Staten van Friesland, voor eenigen tijd in de dienst van den Koning van Denemarken om volk voor hem te werven, en nam, met oogluiking van ERENT- REITER, dertig muskettiers uit zijne Compagnie ‘met zich, met wier behulp hij zich in naam van Koning СнвІзтІЛАМ van het Huis te Pettecum meester maakte. De Keizer- “schen heroverden het echter weldra en vonden daar binnen die Nederlandsche soldaten. Op dit voorval wisten de Staten niets beters te doen, dan den advokaat-fiskaal der Gene- raliteit te machtigen, de zaak te onderzoeken en tegen dien Kapitein te procederen, en den Commandant een strenge afkeuring en waarschuwing te doen toekomen. Straks besloten 14 bovendien, den Staten van Friesland hunne bevreemding te kennen te geven wegens het dien Kapitein tegen de bestaande bepalingen verleende verlof, en den Raad van State te machtigen den Kapitein ter verantwoording voor zich te dagen. Doch wellicht duchtende, dat hij zich al te zeer zou kunnen verantwoorden, lieten zy hem gelasten, ten blijke dat hij werkelijk door Denemarken in dienst genomen was, zich met zijn volk naar de Elbe te begeven: bleef hij langer in Reiderland dan zouden zij genoodzaakt zijn op zijne handelingen te letten. Op de klachten van caras antwoord- den alsnu de Staten met de verklaring, dat men, trachtende beide met den Keizer en den Koning van Denemarken alle goede vriendschap te onderhouden, niet kon nalaten, “ den een zoo wel als den ander wat hij behoefde, uit deze Landen te verschaffen 2. Het vertrek onzer oorlogschepen was voor de Keizerschen het sein om de schepen op de Eems aan te houden, te onderzoeken en rantsoen te laten betalen. Dit kon niet geduld worden, en spoedig scheen weder een oorlogschip noodig om daartegen te waken. In overleg met de Gedeputeerde Staten van Friesland deed Graaf ект саита daartoe een oorlogschip door de Admiraliteit van Dokkum uitrusten. De Staten- Generaal vermoedden echter, dat dit weder een staaltje was van de oorlogzuchtigheid onzer beide noordelijke Provinciën, en gaven haren Stadhouder bevel, dat hij de Frie- sche еп Groningsche garnizoenen op zware straffen zou verbieden, eenige vijandelijk- 1 Resol. Stat.-Gen. 3, 9, 10 Nov. 1628. 2 Resol. Stat.-Gen. 13, 14, 18, 20, 24 Nov. 1628. DES VADERLANDS. 525 heid tegen de Keizerschen te plegen 1 Nog altijd hadden de Friezen en Groningers 1627— zich met eene vijandelijke onderneming van den Prins op onze Oostelijke grenzen ge- 1030, vleid. Ја den nazomer hadden zij ег ор aangedrongen, dat Lingen zou belegerd wor- den. Gaarne zouden zij daartoe de legerkosten voorgeschoten hebben: zoo veel was het hun waard, dat de vijand uit Oost-Friesland werd afgeleid, Toen nu de Prins tegen het einde van Augustus (1628) den Haag verliet om Bergen op Zoom ? en de omstre- ken te bezoeken, meende men, dat het was om ’s vijands macht derwaarts te lokken, ten einde Graaf камет САЗІМІ te schooner kans tot het beleg van Lingen te verschaffen. Doch weldra bleek, en verklaarde de Prins uitdrukkelijk, dat hij nog in dit jaar niets aanvallenderwijze tegen den vijand zou ondernemen 9, Intusschen vermenigvuldigden zich de berichten aangaande vredesonderhandelingen Geruchten van tusschen den Keizer en Koning CHRISTIAAN. Cracau schreef, dat eenige Rijksraden, тена derh РД persoonlijk zeer tot vrede genegen, van den Keizer vrijgeleide hadden bekomen om те! Koning ма De- zijne Commissarissen te Hamburg te komen onderhandelen. Deze tijding gaf aanleiding tot ernstige beraadslagingen. 75 Prinsen advies was, dat men dezen vredehandel met alle gevoegelijke middelen behoorde te keer te gaan. Dus besloot men, den Koning van Denemarken te waarschuwen, dat het aanbod van vrede geenszins voor oprecht kon gehouden worden, en hem aan de verplichting te herinneren, die hij by de alliantie, met Engeland en ons gesloten, op zich genomen had, om niet afzonderlijk over vrede te handelen 4% Bij de hoogst gebrekkige wijze evenwel, op welke Engeland aan de verplichtingen, welke die alliantie opleide, beantwoord had, ontbrak het den Koning van Denemarken geenszins aan een voorwendsel om zich daaraan niet gehouden te reke- nen. Dus bepaalden de Staten zich niet bij brieven aan dezen Vorst gericht; maar schreven in denzelfden zin ook aan дгтзвма; ja, zonden missieven aan de Koningen van Zweden, Groot-Britannië en Frankrijk: aan den eersten, om hem aan te sporen tot bijstand, zijnen Deenschen nabuur te verleenen; aan de beide anderen, om hen te verzoeken, thans ten minste ruime subsidiën naar Denemarken te zenden 5. Gvsraar - AvoLr had die aanmaning niet noodig: op zijnen tijd zou hij de gelegenheid, die hem zijne gunstige stelling in Pruisen en de zwakheid van Polen aanboden, gebruiken, ! 1 Resol. Stat.-Gen. 1, 8 Dec. 1628. 2 Kort te voren had de vijand beproefd eenige soldaten van het garnizoen van Bergen op Zoom om te Коореп. Doch dit verraad was ontdekt door cenen Franschman met name LOUIS DB SAUL- вика, Sieur Ф Ormois, die deswegens door de Staten beloond werd (Resol. Stat.-Gen. 26 Ја), 1628. Аптзвмл, I bl. 780). 3 A. V. р. cAPPELLEN, 1, 479, 480, 486. Resol. Stat-Gen. 28 Aug. 1628. Resol. Holl. 25 Nov. 1628. 4 Resol. Stat.-Gen, 12, 14 Dec. 1628. 5 Resol. Stat.-Gen. 14 Dec. 1628. са 1627 — 1630. Verdere onder- handelingen der buitengewone Ge- zanten in Frank- rijk, Nieuwe onder- handelingen over het Verdrag, 594 ALGEMEENE GESCHIEDENIS tigen, zonder dat de Koning van Zweden zijnen invloed in de Oostzee en de hoop om zich ten koste van Polen te verheffen, verloor!. Maar Engelands middelen waren bij het wantrouwen tusschen Regering en Parlement te beperkt, en zijne staatkunde te onoprecht en te weifelend, dan dat er van die zijde eene afdoende ondersteuning voor Denemarken te verwachten kon zijn. Frankrijk daarentegen kon zijne plannen tegen den Spaanschen invloed in Пай4 niet doorzetten, zoo de Keizer niet in het Noorden werd beziggehouden en belet om zijne legermacht door Zwitserland, Spanje ter hulp, der- waarts te zenden. Maar juist dit maakte het den Keizer raadzaam aan Denemarken de gunstigste voorwaarden aan te bieden, en de vrede zou door geene tusschenspraak ge- keerd kunnen worden. Des te meer was er voor Frankrijk aan gelegen, dat onze Staat den oorlog volhield, ten einde in deze streken een deel der Spaansche en, zoo men hopen mocht, ook der Keizersche macht beziggehouden werd. Zonder eene naauwe alliantie tusschen dat Rijk en ons scheen er aan eene krachtige voortzetting van den Nederlandschen oorlog niet te denken. — Doch laat ons zien, wat onze buitengewone Gezanten sedert het eind van de lente van dit jaar (1628) in Frankrijk uitrichtten 2, Na het afdeinzen der Engelsche vloot van voor Rochelle, en bij de waarschijnlijkheid , dat deze Stad nu spoedig zou moeten vallen, begrepen de Fransche Ministers minder geheimzinnig van vredesonderhandelingen met Engeland te kunnen spreken: immers zou dit Rijk alsnu het denkbeeld niet langer kunnen volhouden om voorwaarden voor de Hugenoten te bedingen. Tevens gaven zij te kennen, dat voor Frankrijk nu de tijd nabij scheen, dat het weder op het buitenland zou kunnen letten, en dat bepaaldelijk de zaken van Jialié °з Konings bijstand vereischten. Van den anderen kant had Frankrijk thans minder behoefte, dan vroeger, aan vrede met Engeland, hetwelk zich zoo weinig geducht had gemaakt. Geen wonder derhalve, dat de Ministers weder met het denkbeeld voor den dag kwamen, dat alvorens zij de Staten dls bemiddelaars lieten optreden, het traktaat, met hen gesloten, bekrachtigd moest wezen. Zoo werd dan den 184° Junij (1628) dit Staatstuk weder ter hand genomen. Van de zijde der Fransche Commissaris- sen, wien de Heer pe вогтвплжв, Secretaris der Koningin-Moeder, in plaats van р’ ER- BAUT, alsmede р? езреззез, uit Holland teruggekeerd, waren toegevoegd, werd alles gedaan wat strekken kon om de onzen tot die bekrachtiging te bewegen: had zij haar beslag gekregen, zeiden zij, dan zou men ons ook voldoening geven op al die bijzon- dere klachten betreffende aangehouden schepen als anderzins, waarop onze Gezanten steeds aandrongen. Maar daartoe zou men zich vooreerst van onze zijde hebben moeten ver- binden, geen vrede te maken zonder ’s Konings toestemming 3. Op dit punt waren de ! Zie hiervoor, bladz. 233. 2 Zie hiervoor, bladz. 293. 3 Agreation. DES VADERLANDS. 525 (E vvvvuvvvvvuv Franschen zoo zeer gesteld, dat zij belooſden, ons bi de inwilliging daarvan volkomen genoegen te geven ten aanzien van onze onzijdigheid tegenover Engeland. Doch juist dat waren de onzen buiten machte toe te slaan: de vrijheid, zeiden zij, die wij tegen de Spanjaarden handhaafden, konden wij aan niemand afstaan. Het hoogste, waartoe zij komen konden, was dit dat zij °з Konings lusschenkkomst als tot den vrede noodig zouden. erkennen. Wat den onzen buitendien mishaagde was, dat in de voorrede, van het traktaat, zoodanig als de Franschen het ontworpen hadden, als beweegreden werd vermeld, dat daardoor het beslaan der Vereenigde Provinciën minder dreigend voor de orde in Europa gemaakt werd. Dit noemden zij beleedigend, en zij verlangden, dat de Fransche Regering zich ten dezen aanzien wat minder op het standpunt van den Paus mocht plaatsen. Maar wat de Franschen vooral wenschten, was van de onzen de be- lofte te verkrijgen van dadelijken bijstand in schepen aan den Koning te verleenen. Dit nu weigerden de onzen standvastig. De Slaten medeplichtig te maken aan den val van Rochelle, ging niet aan. Had men zich tot zulk eene inwilliging verstaan, het zou het ongenoegen binnen ons land onbedwingbaar gemaakt hebben en misschien vrede met Spayje onder voorwaarde van gemeenschappelijke ondersteuning van Rochelle ten gevolge hebben gehad. Met groote behoedzaamheid evenwel gingen onze Gezanten in de zaak te werk: de naam van Rochelle werd aanvankelijk niet genoemd: men deed het voorkomen, alsof er slechts sprake kon zijn van hulpbieding tegen de Engelschen. Moest de onderhandeling afspringen, dan wenschten zij liever den schijn te doen bestaan alsof de onmogelijkheid om den Koning te beloven, niet zonder zijne toestemming vrede te sluiten, de oorzaak van de breuke ware. Het zou, meenden zij, hun slechts tot hunne eer nagegeven kunnen worden, dat zij zoo vast op het stuk onzer vrijheid | gestaan had- den. Doch toen de Koninklijke Commissarissen schenen toe te geven, dat wij den Koning niet tegen de Engelschen zouden behoeven bij te staan, diende de verklaring te volgen, dat wij hem evenmin tegen Rochelle hulp konden bieden, en hoe omzichtig en van ter zijde dit ook door de onzen werd te kennen gegeven, het bracht dadelijk van de zijde der Commissarissen een slorm van. hatelijke verwijten te weeg, waarop zij met de grootste heftigheid en hardheid verklaarden, dat aan de onderhandelingen een einde gekomen was, en dat Zijne Majesteit zich hield aan het met LANGERAK gesloten traktaat, waarin hij geen letter zou laten veranderen. Te vergeefs zochten de onzen die verbolgenheid te matigen: men legde hun de vraag voor, of zij dan bleven bij de dubbele weigering om ’s Konings toestemming als eene voorwaarde van vrede met Spanje te erkennen, en om hem tegen zijne oproerige onderdanen bij te staan. Toen onze Gezanten het antwoord ontweken, verklaarde ре BULLION, dat zij van nu aan niet meer met hen te handelen hadden, en dat de Koning nu wist, waarvoor hij ons te houden had. — Het schijnt, dat de Fransche Heren het er voor hieldeñ, dat nu de zen- ding van Lord слави. haar doel niet getroffen had, alle kans van zamenspanning van 1627— 1630. 1627— 1630. Onze Gezanten wachten uit °з Hage nader be- richt. 526 ALGEMEENE GESCHIEDENIS onze zijde met Engeland en Spanje tegen Frankrijk was vervallen, en dat zij derhalve onzen Staat naar hunnen wil konden zetten. Zooveel bleek, dat als ons werkelijk geen steun dan van Frankrijk te hopen zou zijn, dit Rijk van onze hulpeloosheid geen edel- moedig gebruik zou maken, maar ons zou willen nopen onze onafhankelijkheid prijs te geven. De Markies p’erviar liet zich later ontvallen, dat hij het er voor gehouden had, dat de Hollanders met de Franschen zoo goed als ééne natie uitmaakten, en zon- der eenig bedenken al het hunne met de Franschen gemeen zouden gemaakt hebben. Beschouwden de onzen het niet alzoo, dan spraken: де Franschen van ontrouw aan onze zijde. Na het gebeurde werd echter de eerste slap tot wederaanknoping der onderhandelin- gen door de Franschen gedaan. Zij zullen begrepen hebben te stout geweest te zijn. VILLE-AUX-CLERCS, in vertrouwen tot onze Gezanten gekomen, gaf hun te kennen, dat de Koning geenen bijstand tegen de zoodanigen, die wij niet bestrijden wilden, van ons zou vergen, zoo wij ons het woord toestemming wilden laten welgevallen, en dat wij dit doen moesten ter liefde van den Kardinaal, die zeer op de vaststelling van het traktaat gesteld was. In de conferentie, hierop gevolgd, gaven de Franschen den eisch om het bewuste woord.in het traktaat opgenomen te zien, nagenoeg ор, en ook op het andere punt betoonden zij zich vrij wat toegefelijker. De onzen namen terstond het verloren grondgebied met kracht en waardigheid weder in, en verlangden dat ons het secours beloofd zou worden met de verzekering, dat men van ons geen wederkerige hulp zou vorderen, zoolang als de.tegenwoordige oorlog met de Engelschen duurde. Van beide zijden zouden alsnu de herziene artikelen opgezonden worden, ten einde daarop de uiterste meening, zoo des Konings als der Staten, te verstaan. De Nederlandsche Gezanten namen de gelegenheid waar om Hun Hoog Mogenden te тег- zoeken om, hetzij de alliantie gesloten werd of afsprong, verlof te bekomen tot hun vertrek, en voor te stellen, alsdan over Engeland huiswaarts te keren, vooral ten einde den argwaan, aldaar wegens hun verblijf in Frankrijk gerezen, weg te nemen. Dit was een geschikt middel om de Franschen van onze zijde nieuwe overleggingen met Engeland te doen duchten. — Terwijl antwoord gewacht werd, verlangde men mct onze builengewone Gezanten eenige particuliere zaken van Franschen tegen onze Oosl- Indische Compagnie af te handelen. Op hun zeggen, dat zulks even goed door onzen gewonen Gezant kon geschieden, kregen zij het bescheid, dat deze een goed man was, maar dat men met hen, omdat zij meer gezag in hun land hadden, іп éénen dag meer zou doen, dan met hem in eene maand. Intusschen kwamen er brieven van de Nederlandsche Gezanten in Е ngeland, waaruit bleek, dat de Koning van Groot-Britannië alsnu niet langer eenige voorwaarde ten be- hoeve der Hugenoten in de vredesartikelen wenschte opgenomen te zien, maar zich vergenoegen zou met de verzekering, dat de Koning van Frankrijk dadelijk na den DES VADERLANDS. 327 vrede, door hem met Engeland te sluiten, aan zijne Gereformeerde onderdanen vergif- fenis en het genot hunner vroegere voorrechten zou gunnen. Ве волом evenwel be- greep op de mededeeling van dit bericht, dat de Koning van Engeland zich alsnog de bescherming ‘van Fransche onderdanen bleef aanmatigen, en zeide, dat men Frankrijk liever in assche zou zien liggen, dan zulks toelaten, en bovendien vernemende, да! op nieuw eene poging tot ontzet van Rochelle met een sterkere vloot zou gewaagd worden, verklaarde hij, dat het onnut was van onderhandeling te spreken voordat men den uitslag van de nieuwe onderneming gezien had. Niettemin vond hij goed, dat onze Gezanten iets op het papier zouden stellen, dat tot grondslag zou kunnen dienen van een vergelijk, dadelijk nadat Rochelle ingenomen zou zijn, tusschen den Koning en zijne overige Gereformeerde onderdanen, met name met die van Nimes, Castres, Usez en Montauban te treffen, opdat de moeijelijkheden met deze Steden hem niet verhinderen mochten, zich onmiddellijk met de zaken van Най en ПийзсМапд te bemoeijen. Hun ontwerp-artikelen werden door een tegenontwerp van ре BULLION beantwoord, waarbij niets hoegenaamd aan de Fransche Gereformeerden werd toegezegd, en slechts verklaard dat het den Koning vrij stond zijnen onderdanen vrede te geven, op .dé voorwaarden, die hij redelijk zou oordeelen, opdat geen vreemdeling grond mocht hebben er zich mede te bemoeijen. De onzen verlangden de uitdrukking zoo gewijzigd te zien, dat de Koning hun den vrede op redelijke gronden zou verleenen, en niet bloot op gron- den, die hij redelijk zou oordeelen. Te meer wenschten de onzen, dat aan de Huge- noten eenige verzekering gegeven werd, omdat men de Fransche Regering niet ver- trouwde, еп zelfs zoo ver ging van te vermoeden, dat de ігдерев, die de Maarschalk DE GREQUI op zijn eigen naam den Hertog van Mantua ter hulp voerde, bestemd waren, от, terwijl de zaken tusschen dezen Hertog еп dien van Savoye spoedig geschikt zou- den zijn, den Hertog van Roman op het lijf te vallen. Middelerwijl liepen er geruchten, dat de Staten 55 schepen met krijgs- en mondbe- hoeften by de laatste Engelsche vloot gevoegd hadden, en dat die schepen na het ver- trek dier vloot in de rivier van Bordeaux aangehouden waren. Onze Gezanten begre- pen de zaak dus, dat de Franschen een voorwendsel gezocht hadden om zich van die Nederlandsche schepen meester te maken, ten einde ze tegen de nieuwe Engelsche 1637 — 1630. De onzen ont- werpen eenige punten van ver- drag van den Ko- ning met d de Religie. ie van 328 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1627— vloot te gebruiken, en in Шеп zin schreven zij naar Ilolland 1, Ten slotte bleek, dat 1650. wel 55 schepen aangehaald waren, doch slechts om gevisitcerd te worden; maar dat er slechts drie waren aangeslagen, die, trouwens buiten weten van de Nederlandsche over- heid, aan Rochelle toevoer hadden willen bezorgen. Al dien tijd waren onze Gezanten buiten rechtstreeksche betrekking gebleven met het Hof en den Kardinaal pe aicuetrev voor Rochelle. Doch omstreeks het midden der maand Julij (1628) kwam de Heer pe СНАТЕАПМЕПР van daar. Deze vernam van de onzen met eenige bevreemding, dat men hun steeds.de noodzakelijkheid voorgehouden had, dat vooraf het traktaat geratificeerd werd: de Kardinaal, zeide hij, was van een ander gevoelen, namelijk, dat de Koning ook zonder alliantie ons kon en zou bijstaan en nimmermeer verlaten, en dat onze tusschenkomst ter bevordering van den vrede met Engeland steeds aangenaam zou zijn, zoo wij slechts de toeslemming van Engeland daartoe hadden. Zoo bleek de Kardinaal op nieuw het vertrouwen van SOMMELSDIJK niet te beschamer. Dit moest dezen Staatsman moed geven, en niet minder moest tot versterking van hunne stelling het bericht strekken, hun door den Prins toegezonden, van de mededeeling hem іп het begin van Julij door den Agent слапетом gedaan 2. Zoo toch kon den Franschen blijken, dat wij desverkiezende ons dadelijk, en op nieuw door bemiddeling van Engeland, met Spanje zouden kunnen verstaan. Nader bericht Den 509е0 Julij ontvingen onze Gezanten te Parijs het antwoord, hetwelk Hun Hoog ten oy Hage Mogenden, іп overleg met den Prins en Graaf ввизт casrmm, besloten hadden te geven op hunne mededeeling van de herziene artikelen van het Verdrag. Men hield vol, dat het woord agréatie of eenig ander van gelijke kracht niet in het traktaat mocht worden opgenomen, en dat bij de te verleenen wederkerige hulp tegen 75 Konings vijanden, met het oog op Rochelle, hetgeen men echter niet erkend wilde hebben, onze vrienden en bondgenooten moesten uitgezonderd blijven. Des noods zou men kunnen toestaan, wat men tot nog toe, in weerwil van de bemoeijingen van ре Lorez, opzettelijk daartoe door den Kardinaal gezonden, steeds geweigerd had 3, dat Frankrijk zich ten onzent schepen en oorlogsbehoeften zou mogen aanschaffen, doch slechts met dit beding, dat de toestand dezer Landen zulks zou toelaten. Ook waren de Staten niet volstrekt on- geneigd om zich te verbinden in zekere gevallen de Spaansche schepen te ontzien, die deel eener Fransche vloot zouden uitmaken. Ten slotte behelsde het bericht, dat de Gezanten het in geen geval tot eene breuke mochten laten komen, zonder eérst nog om nader last te schrijven. Zelfs bij het afweren van den aandrang om het woord agréatie op te nemen, moesten zij zich niet overijlen, maar tijd trachten te winnen, in ! Resol. Stat.-Gen. 28 Julij, 1628. Resol. Holl. 27 Julij, 1628. 2 Zie hiervoor, bl. 301. 3 Resol. Stat.-Gen. 21 April; 17, 26 Mei, 1628. DES VADERLANDS. 529 de hoop dat zij het tot eene schikking tusschen Engeland en Frankrijk zouden kunnen brengen 1, — Dus schreven de Staten; maar inderdaad wenschten zij, zoo het schijnt, dat alles slepend gehouden werd, zoolang het lot van Rochelle nog niet beslist was. Brak men vóór dat tijdstip de onderhandeling af, dan zouden wij ons onvermijdelijk aan de zijde van Frankrijks vijanden geschaard gezien hebben, en dit wenschte men te voorkomen. In het begin van Augustus wierpen de onzen nog een voorslag op om die netelige zaak te schikken: de Koning zou die van Rochelle tot den voetval toelaten, hun genade schenken, een tijd lang met zijn Hof zijn verblijf binnen hunne stad komen houden en van hen zulke verzekeringen ontvangen, als hunne gehoorzaamheid voortaan boven verdenking zouden kunnen stellen; ten overvloede zouden de Koning van Engeland en de Staten zich kunnen verbinden om Rochelle te straffen, in geval zij hare den Ko- ning te geven beloften niet nakwam. Het antwoord was, dat de Koning niet anders dan met zijn leger na verovering der wallen zijn verblijf binnen Rochelle verlangde te houden, en wat de Engelschen ook doen mochten, al kwamen zij Parijs belegeren, het beleg van Rochelle zou de Koning doorzetten. Deze grootspraak kwam niet overeen met hetgeen onze Gezanten in deze dagen van den Hertog ре cmevegevse en деп Maar- schalk ps La Force vernamen. Volgens hen was de Kardinaal ontmoedigd door de schade , welke de werken, ter afwering eener Engelsche vloot vervaardigd, ten gevolge van eenen storm geleden hadden, en begon hij daarenboven te duchten, dat de Koning hem niet langer op dien weg zou willen volgen. Deswegens zou hij thans door de zending van den Graaf pr тиллквез, naar Engeland hebben willen te weeg brengen, dat hem van die zijde geen beletsel tegen de verovering der stad werd in den weg gelegd. In deze omstandigheden begrepen onze Gezanten, dat hunne tegenwoordigheid, in het leger goed zou kunnen doen, en gaarne zouden zij op een wenk van de Koningin-Moeder zich der- waarts begeven hebben. Werkelijk had de Heer ре снАТЕАПМЕПР omstreeks dezen tijd ooren naar het denkbeeld eener toenadering tot Engeland en eener bijeenkomst van Commissarissen der beide natiën in den Haag. Deze inschikkelijker gezindheid namen onze Gezanten te baat om zich te beklagen, dat men hen al dien tijd van het Hof verwijderd had gehouden: voorzeker, zeiden zij, vreesde men Spanje een voorwendsel te geven om aan Frankrijk de dienst van zijne vloot te onttrekken. Zooveel was zeker , dat men niet gezind was de onzen openlijk als onderhandelaars te erkennen, zoo zij noch uitdrukkelijken last van de zijde van Engeland konden vertoonen, noch uit > Hage gemachtigd. werden om op de voorwaarden, door de Franschen gesteld, de alliantie met onzen Staat te sluiten. Kon men ons daartoe brengen, dan gaf men де 1627 — 1630. Voorslag onzer Gezanten tot be- vrediging des Ko- nings met Ro- chelle. Onze Gezanten meenen iets te kunnen doen om den үгейс tus- schen Frankrijk en Engeland te bevorderen. tijdelijke ondersteuning van Spanje, aan hetwelk men weldra den oorlog stond te | verklaren, gaarne prijs. 1 Resol. Stat.-Gen. 4, 8, 10, 11 Julij, 1628. Resol. Holl. 6, 7 Julij, 1628. ПІ Dezer. 4 ток. 42 1627— 1630. Vermoedens tegen de oprecht- heid der Staten, 330 ALGEMEENE GESCHIEDENIS стынын Реп 214ел Augustus hadden de onzen de in deze omslandigheden gewenschte audientie bij de Koninginne-Moeder 1. 74) gaven te kennen, dat het hun raadzaam docht, al aanstonds eene schikking te beramen voor het tweeërlei geval, dat Rochelle door den Koning veroverd, of door de Engelschen ontzet zou zijn. Doch de Vorstin verklaarde zich niet. Maar van den anderen kant deed zich weder eenige hoop op. De Deensche Gezanten, namelijk, onverrichter zake uit Parijs naar Londen vertrokken, hadden aldaar te kennen gegeven, dat de Fransche Ministers van tijd tot tijd eenige genegenheid om over vrede te handelen, hadden laten doorschemeren. Hierop hadden onze Gezanten aldaar, met medewerking van den Ambassadeur van Venetië, den Koning laten voorstellen Commissarissen tot den vrede naar den Haag te zenden, alwaar dan ook Fransche Com- missarissen komen zouden. Zijne Majesteit had zulks niet afgewezen, mits de zaak wend voorgesteld als kwame zij blootelijk van die Ambassadeurs en niet van de beide Koningen. Men zou zich beijveren om de vereischte verklaring omtrent de zending van Commissa- rissen te bekomen vóórdat Rochelle of ontzet of veroverd zou zijn, vermits het te wachten was, dat na de eene of de andere dezer gebeurtenissen de gemoederen dubbel verbitterd zijn zouden. Dat de tijd verstreken zou zijn om nog vóórdat de Engelsche vloot naar Rochelle in zee stak, de voorloopige maatregelen te treffen, zulks hield onze Gezan- ten te Parijs geenszins van de vereischte stappen terug: immers waren zij ook nu van oordeel, dat men de poging der Engelschen tot ontzet haren loop moest laten, en ze door geen voorstel van wapenstilstand moest trachten te keren. Dat de beslissing van Rochelles lot slepend zou blijven, achtten zij van alle rampen de grootste. Eerst als die nieuwe poging mislukt zou zijn, mocht men zich уйереп, dat de Koning van Engeland zich ontslagen zou achten van het woord, dat hij aan de Hugenoten zeide gegeven te heb- ben. Dus oordeelden zij de mededeeling hunner ambtgenooten in Engeland hij eenc nieuwe audientie aan de Koninginne-Moeder te moeten voordragen. Het was hun er om te doen, te bewerken, dat nadat de slag zou getroffen hebben, toch noch niet alle band verbroken zou wezen. De Koningin-Moeder echter kon zonder overleg met den Koning in het leger niets vaststellen. — Terwijl alzoo bescheid op haar bericht derwaarts afgewacht werd, viel er weder iets voor, dat wel geschikt was om op nieuw achterdocht tegen de bedoelingen der Staten-Generaal op te wekken. Er verscheen, namelijk, te Parijs een Franschman, dienende onder een der Fransche regimenten in Holland, Ше voorgaf vaandrig te zijn en door zijne medeofficieren met berichten afgezonden te wezen, welke hij echter over boord had moeten werpen, daar het schip, waarmede hij den overtocht gedaan had, door een Duinkerker vervolgd was. Mondeling bracht hij alsnu aan den Heer DE VILLE-AUX-CLERCS еп daarna aan den Koning in het leger de tijding, dat de 1 Zij waren de eerste Ambassadeurs, welke hare Majesteit in haar nieuw gebouwd paleis тап het Luxembourg ontving. 1627— 1630. Vermot tegen de opr heid der St ei KA ь ГЕНІ ІЗІ Seether J тата 4-94-64 -rèt 4 ажай es ees ita] ere Н кажа eh hd bode edp eed {= nt hem Pope bat ee tee eee ка rea i Шкаф pe а eg тасрав а Eritre om mien ва: wast mr eh degen pejan ee — + нән ж da mk кіп ee ee r — — ee аан ppo tiia аж LEE nnee er see третата Вт -- pete bette фа - - аа фий вел  ге туй ет ee вт Вт oe Вани ЕВРЕИ" | 4 жі 444 aes ae а р) Ба чака de EEE arte ee eet etara ел декара вр лава ва ee ey + Е рът от а — ф ра Serr et EE 1 арф oe her йаа her rn dee ee hd фа раа ed bee deed ef қ et biti — — #1 a Sa SS debate — — ed at rors perte Heir чв ite 1 Por er et pe hens es - EEE Et dk eeens ee omneo 24.) ee 4 | аиан — did Ee ва ра oo sds E Wieder ej et f- Heil do ee т —4 —44 at faired ede eee a al —2 uaan ore del НЕЕ" т РОН Рр et fae вени ан rate te test гзатева See ee ae ees —— Fiad d phahi delende жаа а-а ee oe rth ee ep rept tebe eb passi dak в ted entier er dnek dd асыны Ббе--ЕН-ғ-е нее dk boeten eed Ератт та oes oe ен pep + pe pe я saadi oe a жазға — 4 kp edn а 114 bi 4-8 а-а brat edje рі) LEST ELE ES EEEE] regresen 11215141313 ваза іше тары в 1-9-4 Бачев ae ЕТ 134 ач oe se һа ІП + bepraat pei Pt eT act Malki ae Miao me — — ы. HT І а-ы в4 | Сит Із spree bo EE, тежеп Te oe ee 22222 14 к. тараа oe beth bere een nen ж фа | арра Tis ees pemishte beden BIHE 1444444 E 44 вена -.4.... "4... ТІ 1 клана ЕТЕТ ыла қ — 2 oOo ees теа Sere тания ағатын аа jj chen ohh a аф een 2 oo ің ріп TF mF — — 444 ae ae ate Si татын a thet — 44 — od ша рро ре eee ++ ТЕТЕ 44.44 Тт ett dst ent - н - des ва: tre ЕРИ ы. паста и! 8-4-5. — 4 editten + Bett qero 4 ae тт bp — eee — та 1. + HH -+-+- ят Tere ore $ H ++-+- Pe Perea re ke ьа. 4-и авла eee ee ee — 4 т. — rer ep bap 4 т йла ee bem baht hadi 54-44%. eeen pepe — Т + 4р фев bpa — — | ++ Peepe tri те ee bee ees ee Serres ТІГІТІІТІН ва a eS ee фай 1544 ad vent bot иа eet eee erder И i LE аі fae drei ae ката: ОТЕ 3 J. 27 betrap eth 8 _ шастат ae ат —— — Hert | min = са Oar. ` DES VADERLANDS. 551 ed Graaf pr Lava, Ше тап den Koning als bewijs van goedertierenheid verlof gekregen had om naar Holland te gaan, met 18 vrijbuiterschepen uit eene onzer havens naar de Engelsche kust was overgestoken om zich bij de vloot, naar Rochelle bestemd, te voegen. Dadelijk beijverden zich onze Gezanten den slechten indruk weg te nemen, dien deze tijding maken moest. Zij waren zeker, zeiden zij, dat geene schepen van het Land, noch vrijbuiters met kennis van Hun Hoog Mogenden zoo iets zouden ondernemen. Wat den persoon van LAVAL aanging, voor hem konden zij niet instaan; maar zooveel wis- ten zij, dat hij zich hoogelijk beklaagde over de weinige ondersteuning, die hij in Hol- land gevonden Бад. — Wat de Gezanten hadden durven verzekeren, werd later bevestigd. De Staten-Generaal gaven zich veel moeite om den zich noemenden vaandrig te laten logenstraffen. Bij zijne terugkomst te °з Hage werd hij in hechtenis genomen om ver- hoord te worden, еп nu bleek, dat hij door den Herlog van квкст, goeverneur van Pi- cardië, was afgezonden geworden. Voorzeker moet deze zaak als eene poging worden verklaard om door het zaaijen van wantrouwen tusschen Frankrijk en de Staten onmin te doen ontstaan, in de hoop, dat Hun Hoog Mogenden alzoo tot vijandelijkheden en in dit gewichtig tijdsgewricht ten laatste nog tot deelneming aan den Engelschen tocht tot ontzet van Rochelle zouden gebracht worden 1, — Intusschen was er in Engeland eene gebeurtenis voorgevallen, uit welke men met gelijke waarschijnlijkheid den voortgang en de staking van dien tocht kon afleiden. Воскілснлм werd vermoord, en deze ge- weldige dood trof hem, naar het schijnt, omdat men hem verdacht van verstandhouding met Spanje, en vermoedde, dat of de uitzending der vloot wederom slechts een ijdel vertoon zou wezen, of het onizet van Rochelle aan verkeerde einden dienstbaar gemaakt zou worden. De Hertog stond ten doel aan de heftigste schimpschriften. Ook in ons land kwamen er libeHen tegen hem uit, en de Agent carreton verzocht de tusschen- komst onzer Rechterlijke Overheden daartegen 9%. Geruchten van aanranding van zijn persoon liepen er reeds in den voorzomer te Parijs en te ’s Hage 3, en welk een ijver hij ook voorwendde om de uitrusting en afvaart der vloot te bespoedigen; al wilde hy 1 Toch zijn er Nederlandsche schepen met де Engelsche vloot naar Rochelle medegegaan. Onze Gezanten te Londen, namelijk ,. vergunden, op verzoek уап BUCKINGHAM, den koop van eenige schepen van Hollandsche schippers, in Engeland aanwezig, met het doel om ze bij die vloot te "voegen. Slechts zes of zeven schippers waren bereid tot het verkoopen van hun schepen; doch buitendien werden er verscheiden Hollandsche schepen geprest. Ор de klacht onzer Gezanten antwoordde canteron, dat Koningen het recht hadden om zich in tijd van nood aldus te laten dienen. Over het recht van Koningen, zeiden de onzen daarop, wilden zij niet twisten: slechts moesten zij verlangen, dat de onzen overeenkomstig de alliantiën werden behandeld. 