Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
a Duinkerkache Nu echter deed zich een nieuw geval op. Zes Duinkerksche oorlogschepen, uit Diin- reede van Duins kerken uitgeloopen, waren opgewacht door de Nederlandsche kruisers. Een daarvan was —— be op de Fransche kust aan strand’ gejaagd; een ander was in den grond geschoten, en schermd, de vier overigen, die zich zeer beschadigd in Duins onder bescherming van een En- gelsch oorlogschip hadden begeven, werden aldaar door veertien Nederlandsche schepen geblokkeerd. Van deze gebeurtenis maakten de Nederlanders, die bij de onlangs door de Duinkerkers aangerichte schaden benadeeld waren, gebruik, om op schadevergoeding aan te dringen, en onze Gezanten ondersteunden hun verzoek. Deze stap werd zoo opgenomen, dat het duidelijk bleek, dat de Engelschen het onzen kapiteins niel al te kwalijk zouden genomen hebben, zoo zij de Spaansche schepen zelfs op de reede des Konings niet ongemoeid hadden gelaten. Zoo zeer was de stemming thans veranderd. De Ko- ning had de boven vermelde aanklacht der Spaansche Ambassadeurs als laster beschouwd ; zij zouden zonder vereering, ja, ter naauwernood van eenig vrijgeleide voorzien, moeten DES VADERLANDS. 19 vertrekken, en Lord ромсазткв, thans CARLISLE, was op het punt om zich op weg naar Parijs te begeven, ten einde de zaak van het huwelijk van den Prins met HENRIETTE мам van Frankrijk te bevorderen, en eene alliantie met dit Rijk te sluiten. Evenwel, de Engelsche vlootvoogd op de reede van Duins waarschuwde mauran voor het plegen van vijandelijkheden en plaatste eenige van zijne manschappen op elk der Duinkerksche schepen. In deze omstandigheid vraagde onze Admiraal de Gezanten te Londen om raad. Dezen rieden hem voorzichtigheid aan, schoon zij hem niet ontveinsden, dat, ware de vijand in de hitte van de vervolging, al was het ook op de reede des Konings, verdelgd geworden, dit niet kwalijk zou genomen zijn. Doch intusschen kreeg de Zeeuwsche vlootvoogd stellig bevel van de Admiraliteit van Middelburg om den vijand niet ie ontzien. Van dezen last gaf mautar den Engelschen Commandeur kennis, maar deze ontried hem alsnog geweld te gebruiken, ja verzekerde, dat hij zich met de Duinkerkers in den grond zou laten schieten. Onze Gezanten, hiervan onderricht, schreven met allen mogelijken spoed om onzen vlootvoogd van zijn voornemen af te houden, opdat de gansche onderhandeling niet in duigen vallen mocht. Maar spoedig werd de eendracht tusschen de Engelschen en de Nederlanders alweder Misnoegen in land текті van Engelsche za- menzweerders op en ernstiger dan ooit bedreigd door een allergewichtigste gebeurtenis in de Oost-Indië voorgevallen. Dadelijk na hunne aankomst waren onze Gezanten door де Bewindhebbers 1628 — 1625. der Engelsche Compagnie begroet: toen scheen alles ор een goeden voet tusschen de Amöoina. 5 Ж 1023— 1625. 20. ALGEMEENE GESCHIEDENIS beide Handelsmaatschappijen. Maar in de eerste dagen van Junij waren eenige klachten bij onze Gezanten ingekomen van deelhebbers der Engelsche Compagnie over allerlei nadeel еп onbillijke bejegening door hen geleden. Het bleef de overtuiging, dat wij het traktaat slechts lieten gelden waar het tot ons voordeel kon dienen; maar, als de Engelschen er baat bij zouden hebben, het schandelijk verkrachtten. De Gezanten had- den op die klachten te kennen gegeven, dat 21 daaraan niets konden doen; dat de zaken behoorlijk aan de Nederlandsche Compagnie moesten aangebracht worden, opdat als men het daar niet eens kon worden, de Koning en de Staten-Generaal uitspraak doen mochten. Maar den Ssten Junij kregen zij het eerst bericht uit den Haag van де terechtstelling van eenige verraders door de onzen in Oost-Indië. De Oost-Indische Gom- pagnie voegde er een schrijven bij, waarin zij klaagde, dat het traktaat van 1619 in geen opzicht door de Engelschen werd nagekomen, en dat er door eenige Engelschen eene poging was ‘gedaan om het eiland Amboina den Nederlanderen afhandig te maken, voor welken aanslag zij waren gestraft. — Het laat zich denken, dat na de onderhan- delingen van 1622, toen het traktaat van vereeniging ten koste van zoovele onbillijke verwijten en afgeperste opofferingen met gelatenheid verduurd, toch nog in stand was gehouden, de Bewindhebbers der Nederlandsche Compagnie zich voorgenomen zullen hebben, voortaan den Engelschen op het terrein zelve niets meer toe te geven, maar alle aanslagen om ons aldaar den voet te lichten met de noodige gestrengheid tegen te gaan, en dat er bevelen in dezen zin derwaarts heen gezonden zullen zijn. Zeker is het, dat in Maart 1623 op Amboina, waar HERMAN VAN spEULT alstoen den post van Goeverneur bekleedde, 17 Engelschen in hechtenis genomen waren, uit wier midden de Agent, GABRIEL TOWERSON, met nog negen anderen, nadat eenige Japanezen hen op de pijnbank beschuldigd hadden, en zij zelven niet zonder foltering tot bekentenis gekomen waren, met den dood waren gestraft. Tegelijk met dit bericht kwamen klach- ten, dat de Nederlanders Pulo run nog niet hadden afgestaan; dat zij in hunne onder- nemingen om den handel op China in handen te krijgen aan de Engelschen geen deel- genootschap gunden, en dat een tocht tegen Mozambique door willekeurige beschikkin- gen van den Hollandschen Admiraal pener slechts gering voordeel had opgeleverd. — Wat de Gezanten vreesden, geschiedde. Zoo laat het zich verklaren, dat de gestelde artikels, in weerwil van alles, den 154 Junij 1628-- 1625. Er worden аг- tikels van alliantic door °з Konings Commissarissen еп onze Gezanten geteekend werden. Maar toen dit ge- geteekend. schied was, verklaarde conway plechtig uit °з Konings naam ten aanzien van het ge- beurde op Amboina, dat wij er op bedacht hadden te zijn, Zijner Majesteit onverwijld voldoening te geven: stelden wij zulks uit, zoo zou de Koning zonder verdere aanmaning zich zelven recht verschaffen. Hierbij voegde hij de klacht, dat de stoutheid der Ne- derlanders zoo ver ging, dat door hunne listen en door de lasten, die zij den Engelschen opleiden, deze laatsten uit den ganschen handel van Oost-Indië gestooten werden. — Mid- delerwijl was de Koning bezig met het beproeven van de onwaardigste middelen om zich van zijnen gunsteling BUCKINGHAM te ontslaan, en na het vertrek der Spaansche Ambas- sadeurs mosósa en сопома had hij het oor open voor de inblazingen van den Agent der Aartshertogin, den Heer van mare. Ook hield hij de schaal tusschen ‘Spanje en de Vereenigde Nederlanden nog tamelijk in evenwicht, daar hij den Baron pr vavx toestond een lichting van krijgsvolk voor de Spanjaarden te doen, terwijl de onzen er op hadden aangedrongen, dat de Engelsche of Schotsche regimenten uit de zuidelijke Nederlanden mochten teruggeroepen worden. Niettemin hield sacosus onze Gezanten niet meer ор, maar verleende hun de gelegenheid om hun afscheid te nemen. Vooraf echter moest bepaald worden, wie tot Kolonel over het vierde regiment zou aangesteld worden. De Koning verlangde daartoe den Graaf van morron, uit het Huis Douglas, te benoemen; de Prins van Wales had die waardigheid aan den Baron wiLLovuausr toegedacht. Om nu beide Edellieden te plaatsen, stelde de Koning voor, den Graaf van sourHamMPTON, als die rijk genoeg was, te doen uitvallen; maar de Prins stelde er bijzonderen prijs op om dezen in afwachting van de oorlog, die, meende hij, niet kon uitblijven, met een commando naar het vaste land te laten vertrekken. Om deze moeijelijkheid uit den weg te ruimen, werd nu voorgeslagen de zesduizend man іп vijf regimenten onder even zoo veel kolonels te verdeelen, en wel met de betuiging, dat als onze Gezanten hierin niet 1628— 1695. Afscheid der Gezanten. 22 ALGEMEENE GESCHIEDENIS й ‚ ыыы bewilligden, de geheele alliantie er wel bi zou inschieten. Evenwel vonden de Gezanten zwarigheid eenige hoop te geven, dat het verzoek toegestaan zou worden: liever zagen zij, dat er bij de vier nog een vijfde regiment van 1500 man gevoegd werd, en liefst van allen, dat de Koning de kosten van dit vijfde regiment uit de door het Parlement verleende gelden zonder eisch van teruggave op zich nam; maar men stond hun dit niet toe, en zij moesten de verdeeling van de 6000 man in vijf regimenten inwilligen, niet zonder de drie eerstbenoemde Kolonels eenigzins te ontslemmen. Toen deze zaak dus gevonden was, sloeg de Graaf van мовтом ten slotte de hem opgedragen betrekking wegens de daaraan verbonden voorwaarden af. Den 94% Junij begaven de Gezanten zich naar Theobalds om afscheid van den Koning te nemen. Zij bedankten Zijne Majesteit, maar gaven hem daarbij te kennen, dat met het thans gemaakte verdrag de zaak van de teruggave der Palts nog weinig bevorderd werd, tevens de hulp der Staten aanbiedende tot alles wat de Koning daartoe verder wilde ondernemen. Hij vergat deze zaak niet, antwoordde de Koning, maar hij kon geen wonderen doen, dus had hij Gezanten gezonden naar Frankrijk, Denemarken , Venetië en Savoye. — Zooveel bleek uit dit antwoord, dat hij thans ten minste zijne hoop niet meer uitsluitend op de uitwerking van onderhandelingen met Spanje vestigde. De Gezanten dan zochten nog vóór hun scheiden Zijne Majesteit het besluit om den Spanjaard op zee afbreuk te doen, smakelijk te maken, en hem er toe over te halen, dat HAUTAIN de handen vrij werden gelaten om de te Рияз ingeloopen Duinkerksche schepen te vernielen. Hierop antwoordde de Koning ontwijkend, om nog de zaak van Amboina ter sprake te brengen. Dat de Engelschen aldaar eene samenzwering zouden gesmeed hebben, daarvan wilde hij niets hooren, en om zijnen toorn te verbidden, verzekerde conway, op zijne knieën gevallen, dat de Nederlanders beloofd hadden, den Engelschen recht te doen. Nadat de Koning ten laatste nog te kennen had gegeven, dat hij de Nederlandsche Noordsche Compagnie nog steeds schuldig rekende de som van 200,000 gulden aan zijne onderdanen te betalen, kregen de Gezanten hun afscheid. | Voor hun vertrek uit Londen kwam de Hertog van BUCKINGHAM, die, van zijne onge- steldheid bekomen, weder ten hove zou verschijnen, hun nog een bezoek brengen. De zege van de nieuwe Staatkunde werd meer en meer verzekerd. — Den bien Julij waren de Gezanten te ’s Gravenhage terug. Zij hadden, zoo als anders gebruikelijk was, bij hun afscheid geene geschenken ontvangen; daarentegen hadden zij minstens 50,000 franken beschikbaar gehad om de Engelsche Grooten, die hunne zaak bevorderd hadden , te vereeren, en van deze vergunning hadden zij gebruik gemaakt. De Secretaris conway had zijnen broeder en twee zoons officiersplaatsen in de nieuw opgerichte regimenten bezorgd met behoud van de militaire rangen, die zij bij de oude Engelsche regimenten in onze dienst bekleedden. — Het traktaat, dat de Gezanten medebrachten, had in éénen achtermiddag beklonken kunnen wezen, en werkelijk had het hun niet veel meer tijds DES VADERLANDS, 25 ee) gekost; de beteekenis van de vergunning, daarbij verleend, kon naar goedvinden gering aangeslagen of breeder uitgemeten worden; maar hun verblijf te Londen en hun gedurig verkeer met de personen, die het meest in de gebeurtenissen van dit gewichtig tijdstip betrokken waren, was van het grootste belang geweest, en hunne bekwaamheid en be- leid had niet alleen de Spaanschgezindheid van den Koning ontwapend, maar ook de voorstanders van den oorlog tegen Spanje genoopt bij de nieuwe alliantie Nederlands onafhankelijkheid te ontzien. Was er reeds lang sprake geweest van een Gezantschap naar Frankrijk te zenden 1, ten einde te doen blijken van den toeleg der Republiek om die Mogendheid te onder- steunen in de staatkunde, van welke hare ligue met Venelië en Savoye de vrucht was, en dan wederkerig door haar in onzen oorlog ondersteund te worden, thans nu Frankrijk zich bovendien met Engeland scheen te zullen verbinden, dienden er vooral Gezanten naar Parijs te gaan, ten einde bij de nieuwe verbindtenissen en raadslagen der Mogend- heden de rol der Vereenigde Provinciën bepaald te zien. Had men in Frankrijk al meer en meer vertrouwen aan onzen Staat geschonken en was men daar tot vernieuwde vereeniging met ons beginnen over te hellen, het was vooral te wijten geweest aan den invloed van personen, die den raad van RICHELIEU in- namen, te weten de Koningin-Moeder en de markies ре утепуплв. Vandaar dat LANGERAK geschreven had, dat de Staten voor de in het jaar 1625 van Frankrijk verkregen gunsten bepaaldelijk ook de Koninginnen, en later dat zij nevens pursreux ook угвоупле bedanken moesten 3. Deze угегупле nu kwam in Februarij (1624) in het Ministerie, terwijl de SILLERYS ter zijde gesteld werden. Van deze verandering van °з Konings Raadslieden gaf DU MAURIER den 22sten Februarij den Staten kennis, en dadelijk daags daaraan werden de Gezanten, die naar Frankrijk vertrekken zouden, aangewezen. De benoemden waren VAN ESSEN en NOORDWIJK 3. Immers schenen afgevaardigden van onzen Staat thans, nu de mannen, die de achterdocht tegen onze Republiek steeds gevoed hadden, waren afgetreden, op eenen onbelemmerden toegang te kunnen rekenen. Wel vielen er nog hevige klachten over Nederlandsche kaperkapiteins, die Fransche schepen veroverden en de opvarenden als slaven aan Turksche roovers, met welke zij vereenigd te werk gingen, overleverden. Doch al wilden de Fransche Regering op die wijze te kennen geven, dat zij niet kon dulden, dat de onzen zoo den meester op zee speelden; al deed zij, door Nederlandsche schepen in Fransche havens in beslag te nemen, blijken, dat zij die balddadigheid met alle beschikbare middelen zou te keer gaan; — de zaak der staatkundige vereeniging kon er niet bij lijden, en door de schuldige kapiteins te straffen , wilde het Nederlandsche Bewind Frankrijk gaarne voldoening geven *. 1 Zie hiervoor: ПІ D. 111 St. bl. 809, 810. 2 Resol. Stat.-Gen. 1 Junij; 21 Oct. 1623. 3 Resol. Stat.-Gen. 21, 22 Febr. 1624. 4 Resol. Stat.-Gen. 17 Febr.; 12, 13, 18 Maart, 1624. 1698— 1695. Gezanten naar Frankrijk | be- поста. 24 ALGEMEENE GESCHIEDENIS аа 1628— De beide benoemde Gezanten waren vertrouwden van Prins mavarrs. Dit kon thans hier 15%. te lande wel geenen grond tot achterdocht geven, aangezien de Prins niets anders dan eene oprechte vereeniging met Frankrijk kon wenschen. Niettemin was Zijne Excellentie gezind eenen waarborg te meer te geven, dat er niets zou verhandeld worden, hetwelk den machtigen kooplieden tegen den zin kon zijn. Dus drong hij bij de Staten-Generaal er op aan, dat er ten verzoeke van Holland nog een derde Gezant zou worden aangesteld. Dit verzoek werd ingewilligd en Apzraan pauw, Pensionaris van Amsterdam, werd be- noemd, hoezeer met tegenkanting van Zeeland en Friesland, die tegen de bevoorrech- ling van Holland, welke Provincie nu twee vertegenwoordigers in het Gezantschap Һай, opkwamen. Werd er een derde benoemd, dan moest zulks volgens de meening van Zeeland, een Zeeuw, volgens het gevoelen van Friesland een Fries zijn 1. Toen er aan het besluit niets te veranderen viel, drong Zeeland op de benoeming van een vierden aan, gebruik makende van de aangeheven klachten over de kaperkapiteins, omtrent wier gewicht men in Zeeland heter dan elders onderricht was. Doch deze reden mocht Hunne Instruc- niet gelden, en de drie Gezanten vertrokken in het begin van de maand April 9. Hunne ne. Instructie gelastte hun op bijstand aan te dringen liefst in geld, en wel ten bedrage van twaalfmaal honderdduizend gulden. Immers ons leger scheen sterk genoeg, en wilde men het versterken, dan behield de Prins liever geheel de vrije beschikking over de keuze der manschappen en de aanstelling der officieren, waarover bij troepen uit den vreemde geleverd eerst nog overeenkomsten getroffen moesten worden. Reeds had 2 CHÂTILLON aangeboden uit de door Frankrijk te verstrekken gelden 5000 man voetvolk en 500 ruiters te werven 5. Zelfs dit aanbod moesten de Gezanten zien af te wijzen, ten ware deze werving slechts tot versterking van de Fransche regimenten verstrekte, die reeds in onze dienst waren. Was de Koning ег op bedacht om mMANSFELD in staat ie stellen, weder een leger op te richten, gelijk een brief van tanaznax deed vermoe- den *, dan moesten de Gezanten trachten te weeg te brengen, dat hij niet op nieuw op onze grenzen gelegerd, maar liever naar Bourgogne of de Valtelline gezonden werd. De kiesche vraag, of de Gezanten zouden mogen reppen van de mogelijkheid dat de Staten wegens den bezwarenden toestand der geldmiddelen tot het aanhooren van vredes- voorslagen van den vijand overgingen, werd ontkennend beantwoord, daar het minste gewag van deze zaak gemaakt de achterdocht tegen onze Bewindhebbers nieuw voedsel zou gegeven en het verbond met een zoo zwakken Staat, als de onze bij zulk eene mededeeling schijnen zou, min aannemelijk, ja hagchelijk zou hebben doen voorkomen ; slechts wanneer de vertrouwdste van ’s Konings raadgevers oordeelden, dat het aanslaan van dien toon dienstig kon zijn om den Koning te zekerder tot den oorlog tegen Spanje 1 Resol. Stat.-Gen. 5 Maart, 1624. l 2 Resol. Stat.-Gen. 21, 31 Maart, 1624. 3 Resol. Stat.-Gen. 1 Maart, 1624. v. р. carere. I, р. 251. “% Resol. Stat.-Gen. 1 Maart, 1624. DES VADERLANDS. 25 gn _ — te doen overgaan, als het geschiktste middel om ons van het sluiten van een Bestand af te 1623— houden, slechts dan mochten de Gezanten in dien zin spreken. Dat Frankrijk zich niet 1995. met ons zou verbinden op het gevaar van door ons alleen gelaten te worden, zoodra ons van wege Spanje eervolle en voordeelige voorwaarden werden aangeboden, was klaar- blijkelijk. Dus moest de vraag gesteld worden, wat men te antwoorden zou hebben voor het geval, dat de Fransche Regering van ons de belofte begeerde, dat wij, zoolang de ondersiand verstrekt werd, niet zonder hare bewilliging met den vijand in onderhandeling zouden treden. Zoo veel mogelijk, dus was het antwoord op die vraag, moest men het afleggen van zulk eene belofte trachten te voorkomen; maar des noods mocht men de Staten verbinden, tot geene onderhandeling van dien aard over te gaan zonder Zijne Ma- jesteit er in te kennen, ja, als het volstrekt niet anders kon, mochten de Gezanten, liever dan de hoop op bijstand op te geven, zich tot die belofte laten vinden. — Ten laatste, zouden de Gezanien ook aan den Koning van Frankrijk het aanbod mogen doen om door oprichting eener Fransche West-Indische Compagnie, met onze Handelsmaatschappij van dien naam vereenigd, ten koste van Spanje in de zeeën bewesten de Kaap en op de Amerikaansche kusten op buit en veroveringen uit te gaan 1. Toen de Gezanten in Frankrijk aankwamen, bevond zich de Koning met zijnen Raaden Hunne aan- het geheele Hof te Compiègne. Те Senlis werden zij van wege Zijne Majesteit verwelkomd , nn in frank- en om dichter bij Compiègne te zijn, waar alle woningen bezet waren, den 1549 April naar Noyon geleid. Hun, die op het oogenblik het bewind voerden, was, volgens de verze- kering den Heer vax LANGERAK gegeven, de komst der Nederlandsche Ambassade zoo lief en aangenaam, alsof zij van God uit den Hemel was gezonden. Niettemin was het er zoo verre af, dat de komst van eenen tweeden Pauselijken Nuncius en de doorreize van Pater мабвтко zonder uitwerking zouden gebleven zijn, dat Parijs eenige dagen lang vol geweest was van het gerucht van eene verandering in het besluit des Konings. Deswegens had LANGERAK het hoog tijd geoordeeld, dat de Gezanten niet langer toefden te komen. Onder degenen, die hen te Noyon begroetten, toonde.zich de Heer v’espxssz bijzonder ijverig. Geen wonder, want hij was tot den post van Gezant te 7 Gravenhage bestemd. In de eerste pu млсикв dagen тап.Ар (1624) was ро мловгка door zijnen Koning teruggeroepen. Bij de aan- „гивкогоереп en slaande komst der Nederlandsche Gezanten, had de Koning geschreven, kon niemand "rangen. Zijne Majesteit beter inlichten dan hij, en voorts dacht hij hem bij zich te houden, ten einde zich door hem in eene andere betrekking te laten dienen. Het vertrek van DU MAURIER, die Frankrijk zoo lange jaren in de Vereenigde Provinciën had vertegen- woordigd, was niet zonder beteekenis. Het kon ten onzent in zoo ver geen onaangenamen indruk maken, als met hem de levende getuige verdween van den tegenstand vroeger door de Fransche Regering tegen de personen geboden, die in 1618 gezegevierd hadden. 1 Аизвмл, І. p. 353, 354. Ш Deer. 4 Sruk. | 4 26 ALGEMEENE GESCHIEDENIS geeen 1623— | Maar van den anderen kant moest het stof tot nadenken geven, dat hij, een Protestant, 1625. door een Katholiek werd vervangen. Kon dit niet bewijzen, dat de Koning van zins was ons ten aanzien van de Protestanten in zijn Rijk met verzoeken aan te komen, met wier overbrenging en aanbeveling een Protestant zich moetjelijk kon belasten? De Jezuiten, zoo heette het reeds, stonden thans het huwelijk van ’s Konings zuster met den Engelschen Prins voor; kon de vervanging van den braven DU MAURIER niet mede tot de verwezen- lijking der nieuwe hoop strekken, die zij zich voorspiegelden 7 In weerwil van eene ongesteldheid zou de Koning onzen Gezanten vroeger dan zij hadden durven hopen, audientie verleenen. Daartoe te Compiègne gekomen, werden zij ontvangen aan de woning van den Connétable, omstuwd van de Maarschalken DE CREQUI, DE LA FORCE en DE CHÂTILLON. De Koning ontving hen іп de tegenwoor- digheid van den Graaf ре sorssons, de Hertogen van LONGUEVILLE, VENDOME ЕП CHEVAEUSE, en den Markies pr ta vrevvire. Hij hoorde hunne rede met ongeveinsd welgevallen aan, en verklaarde dadelijk, dat hij den Connétable, vreownrxe en den Secretaris D'AUQUERRE, eenen staatsman den Nederlanders zeer toegenegen, belast had met de taak om met hen te onderhandelen. Dat alzoo deze last aan de grootste persoonaadjes van het Rijk werd opgedragen, niet anders alsof het hier eene onderhandeling gold met den Keizer of den grootsten Koning van Europa, ergerde de Spaansche Ministers en de Pauselijke Nunciussen in geene geringe mate, — Op de eerste conferentie, die zij den ди: April, met die Commissarissen hadden, begrootten zij het bedrag van het verlangde sub- sidie op twee en een half millioen. Op de bezoeken, Ше zij in den tijd, welke tusschen deze en de volgende conferentie verliep, te Compiègne aflegden, bemerkten zij, hoe ijverig de tegenstanders van de alliantie tusschen Frankrijk en de Provinciën aan het werk waren, en hoe zij de voorstelling ingang trachtten te doen vinden, dat onze Staat binnen De Koning kort te gronde gericht zou zijn. Op de tweede conferentie verklaarden de Commissarissen, biedt onderstand dat de Koning besloten was de Staten bij te staan, maar verlangde te weten, wat Hun voorwaarden. Hoog Mogenden daartegen voor den Koning zouden willen doen, en wat verzekering wij aanboden. De Gezanten wilden van zulk een verzoek niets hooren, en verklaarden daarop niet eens naderen last te durven vragen, niettegenstaande men hen waarschuwde geene oorzaak te geven, dat de onderhandeling werd afgebroken, hetgeen juist datgene zijn zou, wat onze vijanden wenschten. Zooveel vernamen zij buiten de conferentie, dat de Koning den Staten in allen gevalle geenen onderstand zou gunnen, dan bij wijze van leening en onder -beding van teruggave binnen zekeren tijd en met bijvoeging van eenige voor- waarden. Om den indruk van het verhandelde nog minder bemoedigend te maken, moesten de Gezanten bovendien vele klachten over de rooverijen van de Algerijnen en DES VADERLANDS. 27 Tunetanen en van Nederlandsche kapers vernemen: de benadeelde Franschen, heette 1423— het, konden by ons geen recht krijgen, want de rechters hadden deel aan den ge- 25. over maakten buit. Hierop voerden de onzen aan, dat op hunne beurt Fransche onderdanen de rooverijen der kaperbrieven van den Koning van Spanje aannamen, en onze scheepvaarders benadeelden. вее. Dan, antwoordden де Commissarissen, zullen wij ze als zeeroovers doen straffen. Voorts, ten einde onder eenigen schijn aan onze Admiraliteiten de rechtspraak op de ingebrachte prijzen te kunnen betwisten, had de Koning reeds in zijn Rijk een bijzondere Commissie теі de beoordeeling van zulke zaken belast. Zooveel bleek, dat als Hun Hoog Mogenden zich niet lieten vinden tot het ontwerpen van een reglement ter regeling van de han- delingen der kaperschepen, de geheele zending vruchteloos zou afloopen. — Van den anderen kant deden zich voorteekenen op, die bewezen, dat de Koning zich al meer en meer tegen de Spanjaarden verklaarde. Het verdrag door den Commandeur vr зп.- LERY, Fransch Gezant te Rome, op het oogenblik zelf van den val van het Ministerie zijner bloedverwanten, nog in allerijl met den Paus gesloten, en waarbij den Spaanschen troepen de doortocht door de Valtelline uit Italië naar Duitschland toegestaan was, zou, dus bleek genoegzaam, gewraakt, ja, eenige duizenden manschappen in Picardië tot verzekering der grenzen gelegerd worden. Voorts liet de Koning onzen Gezanten, die wat nader bij Compiègne wenschten te zijn, het kasteel Monchy inruimen, hetgeen den Pauselijken Nuntius geweigerd was. — Ор Че eerstvolgende conferentie gaven de Ge- zanten te kennen, dat zij den Koning niets anders tot erkentenis van den door hem te verleenen onderstand konden beloven, dan wederkerigen bijstand ingeval dat de Koning dien behoefde. Van lieverlede lieten nu de Commissarissen de door hen eerst verlangde voorwaarden varen: doch zij bleven staan op de teruggave na afloop van de te sluiten overeenkomst. Zelfs dit was de onzen nog te veel gevergd. Zij begeerden eene vrije gunst, welke, meenden zij, het Fransche Goevernement er zelf belang by had ons te verleenen. Met de teruggave, verzekerde men daarop, zou het zoo naauw niet genomen worden: slechts verlangde Zijne Majesteit zich eenigzins te kunnen ver- antwoorden tegenover zijne onderdanen, die onder zulke zware lasten gebukt gingen. Nu de Gezanten zelfs toen niet toegaven, schenen sommigen van de Heren verstoord te worden, en zeiden, dat de onzen met hunne bedenkelijkheden den Koning afkerig zou- den maken van alle alliantie, daar wij weigerden zijne aanbiedingen aan te nemen. Noeh doer deze verwijten noch door de trouwhartige vermaningen van den Connétable, dat zij toch door geene halsstarrigheid de kans zouden voorbij laten gaan, lieten de onzen zich overhalen. Integendeel, zij stelden de zaak voor, zooals zij huns bedunkens waarlijk was, hoe de Nederlanders, om ten dienste van de geheele Christenheid en bepaaldelijk van Frankrijk, de algemeene monarchie van de Spaanschen te weren, dagelijks het bloed der hunnen stortten en gedurig alles op het spel zetten, wat God Almachtig hun in deze wereld had verleend, Doch niets mocht baten. Wilden zij, dus voerde men den дж 28 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Е 1028—- - onzen ie gemoet, wilden zij % Konings aanbod niet aannemen, dan behoefden zij zich ook niet over de teruggave te bezwaren, en konden wel dadelijk henen gaan. Alsnu inziende, dat werkelijk de onderhandeling zou afgebroken worden, lieten zij zich tot eenige nadere beraadslaging in: de teruggave zou althans niet geschieden, дап na айоор niet bloot van den tijd in het verdrag te bepalen, maar van den geheelen oorlog, en slechts wanneer de Koning, zelf in oorlog geraakt, ze zou behoeven. Dit kwam neder op wederkerigen onderstand, hetgeen juist dat was, wat zij verlangd hadden te verkrijgen. Doch deze voorslag had het geluk niet den Commissarissen te behagen. Voorloopig bleef deze zaak onafgedaan. Thans zou de duur der alliantie bepaald worden. Onze Gezanten verlangden, als niet in het algemeen kon vastgesteld worden, dat zij van kracht zou zijn, zoo lang de oorlog zou duren, dat haar dan ten minste een duur van twaalf jaren verzekerd zou worden. De Fransche Heren wilden slechts van een verbintenis voor drie jaren hooren, na afloop van welke de Koning het verdrag telkens vernieuwen kon. Ook dit punt bleef vooreerst onbeslist. Toen het nu op de begrooting van de som der geldelijke bijdrage aankwam, maten de Commissarissen het voordeel zeer breed uit, hetwelk onze Republiek er bij ervaren zou, dat de Koning door het oprukken zijner troepen naar Picardië de Spaansche Nederlanden bedreigde, еп, hetgeen zijn voornemen was, nog dezen zomer zich met een leger van 46,000 man in Пай zou laten vinden. Deswegens meenden zij met een subsidie van een millioen in het eerste, en van 600,000 gulden in de volgende jaren der alliantie te kunnen volstaan. De onzen drongen op de ontvangst van minstens 1,400,000 aan, en ook dit punt werd aan de beslissing van den Koning overgelaten. Alsnu kwam men van de Fransche zijde voor den dag met het verzoek, dat Hun Hoog Mogenden zich verbonden om gedurende de jaren, dat zij den onderstand zouden ontvangen, geen onderhandeling van vrede of bestand aan te gaan zonder °з Konings toestemming. Hiertoe toonden zich de onzen niet gezind, -ten minste zoo er nog sprake bleef van de teruggave der te verleenen sommen. Niettemin De punten van verlangden de Fransche Gecommitteerden dat nu men zich van weerszijde verklaard had, те retell al де besprokene punten op schrift gebracht zouden worden, om in de volgende con- ferentie vastgesteld en onderteekend te worden onder voorbehoud van de geedkeuring des Konings en der Staten-Generaal. Deze overhaasting konden de onzen niet al te zeer wraken, omdat zij genoeg inzagen, dat zoo er niet spoedig eenige artikelen van verdrag tol stand kwamen, de geheele zaak ongedaan zou blijven: de minste schorsing der on- derhandelingen zou aan de steeds woelende tegenwerking de baan ruim laten. Intusschen verzochten de Gezanten op alles ten spoedigste nadere bevelen uit °з Gravenhage, Tevens meldden zij, dat de Kardinaal pe ніснелез in het Ministerie was opgenomen, eene ge- beurtenis, die zij nog niet als 200 zeer gunstig schenen te beschouwen; immers noemen zij hem in hun bericht aan de Staten met zinspeling op zijn geestelijk karakter, » den besten van die Orde,” als wilden zij zeggen, dat zijn stand hun Hoog Mogenden niet DES VADERLANDS, 39 te zeer moest verontrusten. Tegen | de 5 eerstvolgende conferentie hadden de Fransche 1623 Heren eenige korte artikelen op schrift gebracht. Zij hielden daarin de eischen vol, 1086. die zij mondeling gedaan hadden. Anderen last hadden zij niet, еп begeerden de | onzen wat meer, dan moesten zij zich tot den Koning zelven wenden, die trouwens op het punt was op reis te gaan. Dus verzochten de Gezanten tegen den volgenden dag gehoor bij zijne Majesteit en, volgens welgemeenden raad, ook bij de Koningin-Moeder. Voorts bedongen die artikelen, dat Hun Hoog Mogenden den Koning, des noodig, zouden bijspringen met volk, geld en schepen, volgens ’t traktaat van het jaar 1608; dat de Nederlanders zich met ’s Konings onderdanen zouden associeren in de vaart naar Oost- en West-Indië; dat zij hunne alliantie met die van Algiers еп Tunis zouden verbreken of anders zich verantwoordelijk stellen voor hunne rooverijen; dat de Staten den Koning voor zijn geld dadelijk zouden voorzien van oorlogschepen van drie- tot vierhonderd ton, en, eindelijk, dat, indien de Koning, in oorlog zijnde, zijne Fransche regimenten noodig had, de Staten ze ten hunnen koste te scheep naar Calais of Dieppe zouden laten overvoeren. — Op de audientie verzochten de Gezanten den Koning vijftien of zestienhonderd duizend gulden gedurende minstens zes jaren te mogen ontvangen. Hij beloofde dadelijk twaalf honderdduizend voor dit, en achthonderdduizend voor twee vol- gende jaren. Kwamen de Staten in bijzonder dringenden nood, dan zou hij meer willen toestaan. De Koningin-Moeder ontving hen, even als de Koning, met alle vertoon van welwillendheid, Uit verdere bezoeken, waaronder mede een aan den Kardinaal gebracht, begrepen zij zooveel, dat zij zich met hetgeen de Koning ten aanzien van het bedrag van het subsidie beloofd had, moesten vergenoegen. Terwijl de Gezanten antwoord uit 75 Gravenhage wachtten, werden de conferenties voortgezet, op eene van welke hun zooveel bleek, dat men de alliantie afhankelijk stelde van de vervulling van den eisch, ten aanzien van de zaak van Algiers gedaan: * was, zeiden de Commissarissen, niet mogelijk, dat de Koning zich met ons verbond, zoo de Algerijnen van hunne alliantie met ons gebruik konden blijven maken om Zijner Majesteits onderdanen te benadeelen. Dus zagen de Gezanten zich genoodzaakt hen op dit punt met eenige inwilligingen tevreden te stellen. Den 22sten Mei ontvingen zij brieven van Hun Hoog Mogenden en sedert konden zij met meer zekerheid handelen, doch daarom met geen grooter hoop van in allen deele te slagen, daar zij zich door de ontvangen bevelen geenszins in staat gesteld zagen om het verlangen der Franschen op alle punten te bevredigen. Bepaaldelijk moesten zij te kennen geven, dat Hun Hoog Mogenden de verdragen met de Barbarijsche Staten niét konden verbreken, еп nog veel minder de verantwoordelijkheid wegens de van die zijde bedreven zeerooverijen op zich konden nemen. Werkelijk verklaarden, na nieuwe gedachtewisseling over de punten van Пе onderhan- geschil, ’s Konings Commissarissen de onderhandeling voor afgebroken. Пе Gezanten —— vertrokken naar Monchy, en dadelijk verspreidde zich door het gansche Hof het gerucht, 1623-- 1625. 30 ALGEMEENE GESCHIEDENIS е, еван ананан заа dat men met wederkerig ongenoegen gescheiden was. Evenwel staakten zij hunne Бе- zoeken en beleefdheden niet. Dientengevolge werd er wederom eene en andere con- ferentie gehouden, welke daartoe leidde, dat zij tot den Koning werden verwezen, die hun den 7%а Junij audientie verleende, hun vriendelijk te woord stond en hun een gunstiger bescheid van zijne Commissarissen deed verwachten. Niettemin werd de voor- spoedige voortgang der beraadslagingen ook nu door de voortdurende klachten over de zeerooverijen belemmerd. Er dreigde eene nieuwe breuk. Maar vernemende, dat de Koning van zins was te vertrekken; dat de Connétable zich naar Dauphiné stond te begeven, en dat hunne onderhandelingen onder de hand gestadig werden tegengewerkt , Niettemin komt beijverden zich onze Gezanten ten zeerste om tot een eind te komen. Met Gods hulp, er een Verd tot stand, Inhoud van het verdrag, schrijven zij, was de uitkomst nog zoo gunstig, dat den 10de Junij een traktaat van alliantie gesloten en twee dagen daarna geteekend werd. Dadelijk vertrok de Markies DE LA VIEUVILLE naar Parijs om hun wissels ten bedrage van 600,000 gulden op het verleende subsidie te bezorgen, en van nu aan werd met meer vastberadenheid de hand geslagen aan alles wat in Duitschland, Zwitserland en Italié tot afbreuk van de Spaansche macht beraamd was geworden. Immers was Lord carursre aangekomen, en scheen niets het sluiten van een verbond met Engeland, door de verzwagering van de beide rege- rende Huizen bekrachtigd, meer in den weg te staan. Voordat onze Gezanten naar Holland terugkeerden, ontvingen zij ter gelukwensching wegens het gesloten verdrag be- zoeken van Lord xensmeron en Lord cARuIsLE, en voorts van de Hertogen van curse, CHEVREUSE en ANGOULEME, en andere Grooten. Na op het afscheidsgehoor bij den Ko- ning en de andere hoofden van het Vorstelijk Gezin ten vriendelijkste bejegend te zijn, kwamen zij in het begin van Julij te °з Hage terug 1, Bij het traktaat beloofde de Koning voor het jaar 1624 te leen de som van 1200,000 en voor elk der twee volgende jaren een millioen gulden. De Staten verbonden zich, | deze sommen drie jaren na het sluiten van vrede of bestand terug te geven, en geen vrede of bestand zonder ’s Konings raad en tusschenkomst te sluiten. DES VADERLANDS. 51 nee eenig voordeel trok van den gemaakten buit. Wanneer de Staten vrede hadden, zouden zij 1623 de Fransche regimenten, zoo zij door den Koning terug geroepen werden, te Calais of 1625. Dieppe laten brengen. Een bijzonder artikel vergunde vrije uitoefening van de Katho- lieke godsdienst ten huize van den nieuwen Franschen Gezant uitsluitend ten behoeve van Fransche onderdanen, en bepaalde dat de Fransche regimenten dit jaar (1624) en de twee volgende betaald zouden worden uit het verleende subsidie; maar dat de Staten de 114,000 gulden, die het onderhoud dier regimenten in dezen tijd zou kosten, niet zouden behoeven terug te geven 1. Loodanig was de afloop van de beide Gezantschappen. Veel stoffelijk voordeel beloofde Beteckenis van het onderhandelde nog niet; wij hadden ons moeten te weer stellen tegen de aanmatiging het optreden Ме zoowel van Engeland als van Frankrijk, die het bondgenootschap dus begrepen, alsof 2777. in wij daarbij onze onafhankelijkheid veil moesten hebben, en vooral de naijver tusschen die beide Mogendheden had het ons mogelijk gemaakt onze zelfstandigheid zonder ern- stiger tegenkanting te handhaven. Evenwel, dat er voor het oog der wereld door die beide Rijken op nieuw een bondgenootschap met de tegen Spanje oorlogvoerende Repu- bliek was gesloten, was een onwedersprekelijk bewijs, dat de oude staatkunde van Koning JACOBUS overvleugeld was, en dat in Frankrijk een stelsel van regering aan de orde was gekomen, hetwelk de kuiperijen van Spanje in het binnenland zou fnuiken en in het buitenland op Spanjes en Oostenrijks vernedering Frankrijks gezag zou pogen te vestigen. Geen wonder, dat de Katholieke wereld ontsteld werd door deze verandering van den toestand. Al was Frankrijk eene Katholieke Mogendheid, en al heette de Koning van Frankrijk de oudste zoon der Kerk, slechts gemoedelijke Christenen, gelijk Pater ре sé- RULLE, die naar Rome gezonden werd om de dispensatie voor het huwelijk der Fransche Prinses met den Engelschen Prins te verkrijgen, konden langs den nu ingeslagen weg de vredelievende zegepraal van het Katholicisme over de ketterij in Engeland en de Neder- landen hopen. Het was duidelijk, dat Frankrijk van zins was een gezag in te roepen, boven dat van Kerk en Paus verheven; want in naam van het Katholicisme den verdedigers van het Katholicisme en van het Pausdom de wet te stellen en zich met ketters en opstande- lingen te vereenigen, ging niet aan. En welk was dat gezag? Immers geen ander dan dat van de rede van Staat. Dit recht was het wat de kardinaal be nrcuerrev inriep, vertegenwoordigde en van den aanvang aan met volle bewustheid uitsprak. In Februarij 1624 schreef hij naar Londen aan den Graaf pe тпллевев: » hier te lande voert alleen de rede gebied en naar hare wet zullen zonder overijling alle besluiten genomen worden met waardigheid en roem voor Zijne Majesteit en met voordeel voor zijne bondgenooten 2.” Des Kardinaals geeslige landgenooten gevoelden dadelijk de beteekenis van zijn optreden 1 aitsema, 1, р. 284—287. 2 guizot, Projet de mariage royal, in Revue des deux mondes, 1 Oct. 1862, р. 516. 1698-- 1625. 52 ALGEMEENE GESCHIEDENIS en gaven hem den naam van den Kardinaal van Staat і, en sedert was rede van Staat het wachtwoord in Europa. In die zelfde maand Februarij (1624) schrijft de Geldersche Edelman vaN DER CAPELLEN, vóórdat втонвшево nog alles vermocht: » La raison Ф Estat zou Frankrijk wel raden, om ons assistentie te doen tegen Spanje, maar de Raad van den Koning is of gecorrumpeerd of wordt al te zeer geregeerd van de Jezuiten *.”? Dus was er eene nieuwe macht in Frankrijk opgestaan, door een uitstekend man vertegen- © woordigd, en het Katholicisme had alle reden tot vrees, Thans berouwde het Spanje en den Paus, dat men niet alle onwelvoegelijkheden van suckincmam verduurd em niet wat minder hooge eischen op het stuk der godsdienst had laten gelden, liever dan het Engelsche huwelijk te laten varen. Vandaar de voorstellen aan Pater ма зтво naar Еп- geland medegegeven, die gezegd werd aanbiedingen over te brengen, zoo ruim, dat zij niet af te slaan waren 5. Vandaar ook, dat Monsignore seana, de Pauselijke Nuncius te Parijs, verzekerde, dat, zoo de Koning van het huwelijk zijner zuster met den Prins van Wales wilde afzien, de Koning van Spanje gaarne hare hand zou vragen voor den Infant pon cARLOS, zijnen broeder, wien hij dan na rsaBELLAS dood de soevereiniteit der Zuidelijke Nederlanden zou verzekeren 4, Ziedaar weder eene schikking, van welke voor de onafhankelijkheid der Noordelijke Gewesten groot gevaar te wachten stond. Doch voor al die aanbiedingen had rrcmerreu geene ooren. Hg wilde Frankrijk de wereld- heerschappij allerminst met Spanje laten deelen, en begreep, dat er in Frankrijk geen rust, geen onderwerping van alle hoogheid onder het gezag. des Konings te ver- krijgen zou zijn, zoo men Spanje niet verpletterde, welke Mogendheid anders, steumend op de Grooten, en de Hugenoten zelven misleidend, spoedig in Frankrijk de heerscher zou weten te worden. Spanje geeft Dus zag de Spaansche Regering zich teruggestooten te Parijs, zoowel als te Londen. den strijd nietop. 7 oy zij den strijd opgeven? Neen! Op nieuw zou zij de kans der wapenen beproeven. Spanden met nieuwe hoop op de overwinning de kettersche volken zamen; verhief Frankrijk eene valsche godheid ten troon; werden nu ook de bloeijende Kerken in Zuid-Amerika aangerand, en (de berichten deden het reeds vreezen) ook aldaar het rijk van Spanje en de voornaamste bron harer inkomsten door de Hollanders bedreigd, — daarom de moed niet verloren: het was niet mogelijk (zoo dachten de Katholieken), dat God de zaak zijner Kerk verliet еп den gruwel van den opstand niet eindelijk be- schaamde. Slechts moest men niet vertragen, en de gelegenheid, die er nog bestond, gebruiken. In Пайе kon Spanje niet anders dan den aanval van Frankrijk, met Savoye — — 4 1 Le Cardinal d Etat. Guizot, t. a. pl. р. 520. 2 v. D. CAPELLEN, Gedenkschr. I, p. 250. з Brief van JOHN CHAMBERLAIN aan CARLETON, bij согот, t. a. pl. р. 617. 4 Guizot, t. a. pl. р. 522. DES VADERLANDS. 55 en, en Venetië in verbond, afwachten; maar in de Nederlanden was het immers verklaarde oorlog, en, had men sedert de hervatting van den strijd wellicht daarom slechts slappe en halve maatregelen genomen, omdat men steeds met den Prins van Oranje onderhandelde en de uitkomsten niet omverwerpen wilde, die deze voorspiegelde, — thans nu de Prins eindelijk òf voor ongezind òf voor onmachtig gehouden moest worden om buiten Engeland of Frankrijk of de Staten om, op eigen hand eenig verdrag met Spanje aan te gaan, behoefde men niets of niemand meer te ontzien. Het oogenblik was in zoover gunstig als de Keizer in Duitschland thans de handen ruim had. De beide legers van MANsFELD en GHRISTIAAN van Brunswijk waren verstrooid, еп in weerwil van de vertoogen der Keurvor- sten van Saksen‘en van Brandenburg, die aan het Rijk thans de rust hergeven en de legers naar huis gezonden wenschten te zien, hield reapixaxp II zijne troepen op de been 1, Ook вктагем cason was niet in staat hem ernstige bezorgdheid іп іе boezemen. Deze Vorst wist zelf maar al te goed, dat nu zijn bondgenoot in Bohemen was verslagen, hij het zonder anderen steun niet zou kunnen volhouden. Hij zond den edelman sonar ADAM VAN vizkoW uit zijne hofstad Neuhdusel herwaarts. Deze Gezant verscheen den 16den Maart ter vergadering der Staten-Generaal. Hij verhaalde de gansche toedracht der zaken sedert de nederlaag bij Praag. Moravië zou de zijde des Konings van Bohemen, bij eenig vertrouwen op zijne zaak, niet hebben behoeven te verlaten. Nadat nu de Markgraaf van Jägerndorff zich met een leger van 7000 man in den nazomer van 1621 met hem vereenigd had, en de vijand het beleg van Neuhkdusel had moeten opbreken, had hij gehoopt dat Moravië zich voor hem zou verklaard hebben. Maar zulks was niet geschied en hij had met den Keizer vrede moeten maken. Evenwel, door de belofte dat Vorst СнвзтІЛАН van Brunswijk met zijn leger in Silezië zou verschijnen, op- gewekt (en tevens door maaa uit Constantinopel bewerkt 2), was hij op nieuw ten oorlog getogen; doch toen deze Vorst uitbleef en niets van zich liet hooren, was zijn leger, dat uit Turken en Тапагеп bestond, die slechts voor een beperkten tijd onder de wapenen bleven, uiteengegaan. Dan zou hij van zijne zijde met 20,000 man naar Bohemen oprukken en teweegbrengen, dat de Turken Stiermafken, Kroatië en Windischland bestookten, еп den Chan der Tartaren zou hij met eene som van 20,000 dukaten overhalen om Podolsé te teisteren en dus alle hulp van de zijde van Polen af te snijden. Bleef men daarentegen van den 1 у. в. CAPSLLEN, I, p. 256. 2 Vergel. Resol. Stat.-Gen. 11 Sept.; 11, 19 Oct.; 14 Dec. 1623. Ш Deer. 4 Зток. 5 1628 — 1625. Gezantschap van GABOR. BETHLEN 1623 — 1625. 5% ALGEMEENE GESCHIEDENIS SE: kant van den gewezen Koning van Bohemen in gebreke om zoo krachtig als hij ver- langde, op te treden, dan zou hij ten tweeden male met den Keizer vrede moeten ma- ken. — Deze rede was er op berekend om hen tot wie zij gericht was, te overtuigen, dat de Vorst al het mogelijke gedaan had, en thans niets meer kon doen, als men het on- mogelijke niet deed om de oorlog in die streken te hervatten. Zij was niets dan eene aankondiging, dat hij met den Keizer tot eene schikking zou komen: slechts wenschte hij daarbij de schuld’ op zijne voormalige medestanders le werpen en tevens een deel van de gemaakte kosten terug te bekomen. Immers by een afzonderlijk verzoek meldde hij zich bij de Staten om eenigen bijstand in geld aan. — De Staten begrepen dat zij, jaarlijks eene uitgave van 14 millioen aan oorlogskosten doende en thans zelven door hunne bondgenooten ondersteund, zich van het verstrekken van dien onderstand moesten verontschuldigen. Zij deden zulks in beleefde bewoordingen; maar, bood de zomer eenige gunstige uitkomst aan; keerde zich de staatkunde in Groot-Britannië ten beste, en behaalde de West-Indische Compagnie groote voordeelen, dan, zoo beloofden zij, zouden zij zien, wat zij nog voor hem doen konden. De Koning van Bohemen zou wel gewenscht heb- ben, dat men hem meer dan woorden gegeven had, maar deze ongelukkige Vorst kon zelf minst van allen volbrengen wat de zich noemende Koning van Hongarije van hem verlangde, en de Prins van Oranje hield het er ook voor, dat men van dien BETHLEN GABOR steeds meer geruchts vernomen dan baats gehad had, zoo zelfs, dat hij wel eens gezegd had te twijfelen, of er wel werkelijk een BETHLEN савок bestond 1, Van dien kant zou de Keizer derhalve niet belet worden zijne krijgsmacht aan SPINOLA ter beschikking te geven voor het geval, dat hij in de Nederlanden eenig wa- penfeit wilde verrichten. Maar het gunstig oogenblik moest niet verzuimd worden. 