VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Go ogle This is a digital copy of a book that was preserved for generations on Hbrary shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online. It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you. Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. We also ask that you: + Make non- commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes. + Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help. + Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. + Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. About Google Book Search Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web at http : / /books . google . com/ / h < £^ETTER.OEFENIN(EN, V O O R ALGEMEENE VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN , WAARIN DE BOEKEN EN SCHRIFTEN, DIE DAGELYRS IN ONS VADERLAND EN £LOERS UlTKOMEN, OORDEELKUN- DIG TEVENS EN VRYMOEDIG VERHANDELD WORDEN. B £ N £ V. £ N S MENGELTVERK, tot Fraaije Letter en ^ Konfien en Weetenfchappen^ betrekkelyk. EERSTE STUK. V 0 O R 1792. > 3det Plaaten. ^ i> i> if if ^ i> it it it if if it if if if if it if if ^ it ^ if it if Te AMSTERDAM, By. A. YAM DER KROE, en By J. y N T E M A. LETTER-OEFENIN(EN, V O O R 4 1- j.iSCHECCHZEk aarJc plaats, die de ftrudluur, het vvecffcl en zataeiiflcl, ihitsgaders de gedaante vcritoort, dc fcheiding en dnt- binding van deszclfs deelen vcroorzaakt, om den was- dom der verborgcne en tedere Ipruit te bevorderen. En kan het cciie zoo vvcl als hct audere, niet even ge- Voeglijk een Jterven in de aarde gcnoemd worden , al- lioevvcl van het tarwe- en aiider graan alfes in de aarde achterblijft^ en de fprult alleen zichtbaar boven komt? „ Op die wijze nu , als scuEuciizEk ons Natuurver- fchijnfel verklaarde, heeft 'cr liliemthal, met andere, ook over gefchreven. Deeze heeft, in zijne Bijbelver* klaaring V. D. k. lo. § 529, eonc bedilzuchtige nanmer- king van m. tindal, in zijn Kristendom zoo oud als de TFeereld^ K. 11. p. 536. opgegevcn, en uit die Verklaa- xing vvederlegd. . Scliaamieloos fchrcef die vrijgeesr, 5, Nice lichtelijk zal edn Landman zoo dom zijn , die iiiet zou weetcn , d^t, wauneer het zaad, in den grond geworpen zijnde , door hitie verdroogt, of dpor 3, andere toevallen fterft, het zelvc dan nirauicr opgaaii „ zal." JeSus woorden iiioeten dus, met hct gczegde van PAULus, i Kor. XV: 56, naar het, in de daad zeer onnatuurkundig, vonnis van deezen rechter , ieis behel- zen, *t geene tegeu de ondervinding aanloopt. — ^ Maar xnen ziet met een half oog wel; dat die Schrijvcr, en- kel uit bedilzucht , opzetlijk door dat Jterven van het fraan iets anders verflaat, dan Jefus gemeend heeft of on bedoelen. Hoe ontijdig en vrcemd word bier een yerdroogen van het graan, of deszelfs bederf door andere tet opkomen belettende oorzaaken , bijgeQeept? , „ Niet beter vallen ook de Aanmerkingen van vol- TAiRE over deeze woorden, welken hij, om dat Jefus gezegd heeft , dat het graan fterve » wanneer *er eenc iiieuwe plant uit ontftaan zal, voor eene belachelyke dwaa^ ting uitgeeft. En riogthans, zegt haller. Brief i iTh. jp. 224, is dit ^ezegd^ zo natuurkundig zeker. als des« zelfs vergelijking met de opftanding gesrond i^. xneeste deelen van het ^aan worden veriioord, de Sol- der verdwijnt, het huidje blijft achter en verdwijnt, het merg word van de nieuwe plant verteerd, cnkcl het on- ^ichtbaare, het fpruitje, dat in 't grato verbor^ lag^ blijft in 't levea, en ontwikkelt zich tot een nieuw ea iolmaakt befhan. Jesus gecft dus, gdijk ook paulus, in deeze woor- den eeflt met zeer leveadige trekkea getekeude Scbild^ef- rij. mrOEL DER NATUUa. li/, hoe hct met zijnen aanftaanden en onzen dood gz^ legen is. De dood is geene vernietiging van ons bellaan cn wezen: den bolder ♦ of de iiitwendige fchors leggcp wij dtardoor fliechts af; het pit of de kprrel, ons bestc en edeith^ deel, de ziel, ondergaac den dood niet, maar blijft ove]jg, en word door den dood des ligh^ams, als een noodza^iklijk tusfchenkomend middel , tot haarc na- di^c en waare volmaaktheid gebragt. 0)k zal uit. dit lighaam, wanneer het den dood onder^aan heeft, met vcel voordecl voor ons, een nicuw en lieerlijk lighaain hcrleiren,". De Gifchiedenis van Hrilands Lydtn. ^oor ongeoeffeth den. Door }• van nuys kunkenbeko. Te Amjterdam. by ]. Allart, 1791. Behalveu het l^Qorbericht j iHiblad:^. In dit Gefchrift leyert de Eerwaerde Klinlenberg een aeneengefchakcld verhael van *s Hcilhmds Lydensp:Q- fchiedenis, dat hy, zo als hy in zyne Voorredeii meld, 3, alleeDlijk. ingericht^ heeft voor ongcoefenden , des lie-^ „ den van geleerdhcid 'er niets in zullen. vinden , bunne bijzondere opraerking waerdio;." Het is Iiem naemlyk voorgekomen , dat deze Gcfchiedenis van vclen in den zmcnhang niet recht word begrecpen , en zulks heeft hetn genoopt, zodapig een gcfchiedverliael op te ftcllen, waerdoor men het ganfche beloop van zakea gomaklyk kan overzien, en zich vior den gcest vertegoijwoordigen. Ten dicn eindc, v.angt hy , na een ali^emecn voorltel' van 's Heiilands. prediking , cn der Jooden wefirbarlbg* heid , dc gefchiedepis acn , met 's Heiilands komst te Bethanie, ter ontvouwinge van 't gecn EuangeUst Joan- ms byzonder, Hoofdft. XI— XVII , zo uitvocrig heeft acDgetekend* En verder achtcrvolgt hy dczelve, naer de. inrichting der Lydenstex^en , zo als ze in de Amflerdam- fche Gemeente gcpredikt worden. Zyn Eerwaerde heeft dit, op ene oordeelkundige wyze, met zo veel klaer- heid ten leerzaemlte uitgcvoerd, dat het allezins aen het opgemelde oogwit beantvvoorde : des de Leden der Ker- ke, zo buiten, als in den tyd, dat de Lydenstextcn, in , de openbare Godsdienstoefcningen , bebandeld worden ^ V ccn by ui;ftek nuttig gebruik van kunncn maken. 6 J. EDWARDS LMRREDEKEir. Leerrjsdenen over verfclieidene gewigtige Onderwetpen^ wag^- • luattn door den IVel Eerwaarden en zeer Geleerden He&ir J. KD WARDS , in deszelfs leeven Prejident van het Collegie van NeW'Jtrfey. Naar den tweeden Druk uit het En* gelsch veriaald. Door e. nooteboom. Te Utrecht by W. van Yzerworst, 1791. Behalven de Foorteden^ 174 hladz. In gr. o6tavo. Het Iloofdonderwerp, hier in zcs Lcerrcdenen verlian- dcld, is, de Wysheid van God in den weg der Zalig- heid dcor )\i^vs (Miimstus ten toon gefpreid^ als vtrre \er* hiven boven de Wyshiid der Engelen^ volgeiis Epb. Ill: 10. De fierwaerde Edwards ontvouwt dit Snik , naer zyn Jeer- en denkvvyze , op een fticlnelyken trant , die tcr criiftiger opwckkinge kan diencn. — 's Apostels rael in den Text leert ons wel byzondcr duidelyk, dat zells liet vcrftand der Engelen, in dit Siuk, ophelderini? ver- kreeg door dc uitkomst der zake. „ Toen chris- Tus," (gelijk zijn Eerwaerde deswegens opmerkt,) „ Toen CHRiSTus in de Wacreld gekomen en geftorven „ was, het werk der vcrlosfing daadlijk volbragt, en den raad van God aangaandc het zelve volkomenlijk dui- ,^ delijk geopcnbaard had ; en dienvolgens dc Euangeli- fclio bedcelijig ingevoerd, en de Euangeh'e-Kerk opge- richt i'ad; toen verftondcn de Knircien mecr van „ de verburgenheid van *s Menfclien verlosfing, en van de mecnig\ nKligc ontwerpcn tn raadflagen van de God- 3, lijke Wiishcid, dan zij ooit te vooren daarvan vcrftaan haddcn." Men vocge bier ncvcns het gezegde van Petrus^ I Pet. I: in, dat de Engelen begerig zyn in dezc dingen in te zien\ by welks aennaling onze Lecraer zich Vervolgens aldus iiitlact, — 'Er word niet gezegd, dat zij begcerden in dezelven in te zien, eer dat chris- Tus gekomen was ; maar dat zii ftocds begeercn in tc „ zien in dezelven , naa dat zij die hcbben gezien daar ^, gefteld. Nu begrijpen zij niet zoo volkonien al de wijs- ,> heid, die daarin is te zien, maar zij houden zich beezig „ met het befpiegelen van , en inzien in dezelven op dat „ zij mecr en meer daarvan zien niogcn: En nimmer tot in alle ceuwigheid zuUen zij dezelven doorzicn hebben ; ,^ Maar 'er zal in dit werk deeds cen ovcrvloed van ftoire ,^ zijn 9 om het yerftand der £ngelen beezig te houden." rH».BRUlfSVELD lOJilTi BCGmiDE SCHAE-VERCOEDING. ^ Bigterie Schat'Verg^din^^ eerfle Deeltjen^ behelzende drU Leerrtdintn. 1. De HeUland verreeien en aan pktrus yerfcheenen^ Lukas XXIV: 34. 11. Gods Goedertierenheii en Strenghiid eerbiedig te betragten^ Rom, Xf: 12. 111. Lidias Hart geopend , en zy den Heer getrouw , Handt^. Xvl: 13— ij; Hoofdzaaklyk uitgefprofiken rcor de Ge* wieente van 7>n Bour , in de Groninger Ommeli'iden. Door T\]BODORUS BRUNsvELD BLAJ, Tusteud Predikant te Crmngen. Te Gron. by J. Oomkens en TreJerik Vos, ' i^fji. 192 bladz. In gr.' 8vo. De zondcrlinge omftandigheid, waarin zkh de'Eenv, DE blaO h^vindt, heeft aanleiding gegceven tot dee- pen zondcrlingen Tytcl, eu wcitipt dcnzclsreii. *t Is be- kcnd , hoe hy , \66t ruim -drie Jaarcn , in Groningent aanzienlykc GcDieente zyn Dieiist^- were , door 't wislci- Joc der tyden, heeft moeten Itaaken. Schoon hy, byna dertig J^iaren lang , dez^vt liet Euanjdic verkoiidi;;d hadt, waren *cr die, van zyncn Dionst nng j)iet verza- digd, van hem begeerden^ dat hy die fchade^ als mau \ gcUefde te nocmen, door icts ler fiiL^tin|^c te fchiy 'cii, z-ztt vergoedm* Van hier de Tytel, Be_ieerde Schae-l^er^ gocding^ onder wclken hy ecu Wcv „ betiatwoorden aan de Banden van bctiekking, die Leer- aars en Gemcenten wederzydsch fi;«*voelcn, cii zich, ^, wannecr co© die gelegd en v'>Mr en ina bcvestigd heeft, in de genegenheden niet laaten verbrccken, cn^ ^, om, daar hy lang gediend heeft, en nog gaarne zou nuttig weezcn, van *t Papier te f^weken, wannecr mca van den Predikftoel dit niet kan doeii." ■ Belctzels dceden hero 4;^an ecu eerst gevormd Plan, de ftoffe tot deeze Scliae - f^ergBeding ^ afzien, en, cm fpoe- diger gcrced te weezen , befluiten rot de uit;^ave van Precken, zedcr« zyne Dienst-opzcp;j;in.* in de Siad, op* gemaakt^ en aan ondcrfclieidene Plaatzen in de OnvrU' landen uitgclprooken. Uit de overii^c koos hy dceze drie^ om dat ze voor de Gemeenre van Ten Uoiir^ die hem tot LrCcraar begeerde, gepredikt- waren , en hy de pedag- lenis daarvan bewaaron wilde. liierom bctuigt hy, in zyne Vooraflpraake van de eerst geplaiudc Lecrcclen. Gy Gemccnte van Ten Bour^ en die 'er mcde toe be- ' A ;t 5, hoottt S TH. RRUl^SVELD DB BLA0. ,9 hoort hcbt myn Pcrfoon en Dienst die agting be 5, wcczen, dat gy my tot uwcn Lccraar hebt begccrd^. ,t cn van dc aanzicnlyke Stemgcrechiigdeu verj50g]t. Gcr, lyk dan ook, ten g^volge daarvai}, het Beroep i\iet 5, )ang daar nt, zo vriendlyk al3. eddmpedig my wierd opgedraagcn , cn gy ml vcrder njct vcrzuimt uwc po,o- »>fHigcn , ter ombelzjngc van .*t zclve , met, fciarilykcn ernst bv ray in 't werk te ftellcn. Het is *er zo vcrre ati dat ik daar onder onvcrfchillig zou wcczen , dat het my vccleer tot een wczcnlyk genocgeri, ja tpt eQi}ige ycrirooMipgc vcrftrckt, .tcrwyl ecne gantsch 9, onverwagte cn niet wcinig betrcurdc ..JDieqst-ppzcg- »f 8ing» myn aandoenlyk hart, te gcvocHgcr doet zyh, zo wel vpor de aangenaame gewaarwording van uwe cn der Wel gd. Cfollatoren vcrccnigdc \ g^negenhe- ,t den, als voor dc fmertlejiigende ondeyyinding van be- ,y ftendig aanklevendc liefde in onzc Geipeente; zynde nog kort te * voorcn , door ^cn Kerkcnraad van ecne. %j nog grooierc Gemecntc, dan de uwe, ter vervullinge „ van have Vacaiure, mede vjicndlyk aangczogt. 1 5, A1 gebcurde het dan,.myne waarde Ten Bourjlersl 3, (want het toch , voor^l wegens myne Jaaren, niet zeer • „ waarfchynlyk is, dat ik vlw Lccraar wprden zal,) dac ,V ik by de cindclyke bepaaUng myncr te dbeqe keuze,, niet kon bcfluiten, uwe Rocping op it volgcn, raoogt gy u echter wel verzckcrd houdcn , da^ ik uwcr licfdc' niet te min dankba^ir wenfchc te gcdenken'.'* De ccrfte Preck kan, naar 's Eerwaardcn Schryvers ei- genc. opgave op .Paasckiydcn , tot . ftichtlyke Oji^erdcn- kingcn als cen aanleiding dienen. — , In ^ dft tweede kotpt voor, wat men, in deeze d?gen der klelnagtirig van het Euangclie, wel crnftig mag ov^r>yegcn. En de derde Icvcrt mede uit, ter leering en. vermaaning, wat' wy ons geduurig hcbbcn voor d?ti, g^cst.te brengen. \Vy twyfelen geen oogcnblik of dc Bcgeerder^ dec- zcr Schae t^ergoedinge zuUen iich aanvanglyk voldaan vinden , en verlangen na >et Tweedi Daltjen , waariii zyn Ecrw. belooft ecne bcvalliger bcknoptheid te zul- kn betragten: het drukken en voor dc Pers gereed mat- ken deezer Lecrredenen , gelyktydig voortgaande , zyn ze brec* (•) De Geroecnte te Si. Annen met die van Tm Bour^ tu;^ ffhcn Croningen cn Jpfihgedam gelcgcn. f \ BBGIERDII SCHA£«V1(RG0|:dIKC« ^ . I » . ^ V breeder uitgedeegen , dan den Schryver zelve behaagt. Poch of hct Twiiii Deeltjen weder Preeken zai beheld sen, of aodere Verbandelingen, en wanneer die flaan te komen , kan zyn £erw. nog niet bepaalen. Dit bangt^^' gelyk by betuigi, ook af van de gelegenheid en lust, die. hem de Heer ^ gelieven te verleenen. Zckcr bidden de. hean beminnende Qroningers , de Ten Bourjlers , en anderfv Cemeentea in df^ Owmlanden , hem:dien zegen toe.. ZMrredm tver de ChnsUlyki Fryheid^ volgens gal. V: 13 , 14 M 15 « uitgifproohn 9 by gelegenheid van hit federom inyoerefij van een nieuw Do^pformulier j op den eerftefk 3itj 1791. ^ Dm wiLLEM GO£D£, Lieroar der Euang^ Lutlurfchi Gemeente te Campen. Te Amfierdam by Itorcbers en Zoon , ten voordeele van de Lutherfche Ge- meente te Comfen. Behalven de Fmreden. en het daarbx gevoegde Doop/omulier y 51 bladz. In gr. Svo. De zonderUn^heid d^r Gebeurtehisfe zclve is de hoofJ- dryiyeer die den Eenv, goedb aanzette otn dceze Leerreden het licbt it doen aanfchouwen. Wy zullcn 2C verkort opseevea. In Wintermaand des Jaars 1780 (♦) hade men in de Euangelisch Lutlierfche Gemeente te Cam* pen , een nieuw Eormulier voor den Heiligen Doop in^ ^evQcrd: 't zelve was bykans 6en Jaar in gebruik ge- weest, toen zyn Eerw. in, September des voorigen Jaars , ten tyde dat by hoopte de gewoone Subfidien uit bet Foods der Luikerfche Gemeente , ter onderfleuning van behoefcige G^centen, te zullen ontvangen , een Brief Jcreeg, ipet weighting van den gewoonen onderftand, en reden, dat hy^ door bet invoeren en laaten drukken vaii het Doopfbrmujicr, gchandcld hadt tegen algemeene Ker* kdyke VV^etten , zo dat by niet. eerder op die onderfteii- jiing van het Fonds zo.u kunpen rekenen, dan wanneer aan de Beftuurderen van *t zclve geblceken was, dat by het oii- de Formulier wederom hadt in?evoerd , en gcbruikte, — lets , 't geen hem zo vcei te Imertlyker viel ; dcwyl hem dceze flag ^zonder eenige voorgaande waarfchuwing , over- k«ram , en heno by het aanvaarden van zyn Anipt geener- bande algemeene Kcrklyke Ordunnantien getoond warcn, C*) Pit moet 1789 zyn. ^ • As W. GQBDE en hem hct geld Voor hot reeds vcrloopen jaar ook ont-i liaudeii werd , en hy de Ichuld alleen «ipesl dfaagen Van 't ^en het bedryf was zyns geheelcn Kerkeilraads , onkun- iligvan die aigemecne Kerkeiykc weitcn; en alles wat zy gedaan haddcn , volmaakt ftrookende met dc Vryheid , in kct.7 Art. van dc Augsb. Geloofsbelydenis verleend , 20 Hfd als met de denkwyze van den jjxooten luther. — — Een brief door zyn Eerw. en den Prefident Ouderling ge- fcljrecvcn , . tot vcrdecuiging van den gehoudtn handcl , "bleef oubeantwoord. Die zettc hem aan om zyne klagte. in te breni?cn by den Kerkeirraad zyiier Gemcente ; die, ©p een Brief in Ueceoiber dcs. voorigcn Jaars gclchrceven, in January dcezes Jaars , cenige Wetten krecg , naar ¥(relken.zy zich mocMen gedraagcn , wildcn zy de voor- iltelen van hct Fondi genicien. 'Er werd , de zaakcn in dien tocftand hangcnde , ia April een Kind ler Uoop aangebodcn : cii nam de Ker- kenraad , door den loeftand der. Kcrklyke Middelen ge» drongen , en g;ecn hoopc op ecnigc anderc uitkonist zicn- de, met mccrdcrheid van ftemmcu hct befluit, om dan, in lioope van bctere tyden , vooreerst het oiide Doopformu- fier maar wccr te gebruiken gclyk pcicTiiedde. Zy plaat- ften dit in hct Kerkenboek , en zondcn een Uittrckzel danrvan met bcrigt van deezc Gel>eime<iisfc aan de Be- ftuurderen van het Fonds , hcrhaalcnde het verzoek , om. onderllcuning tot *s Leeraars Jaarweddc ; dan, tot hunne groote verbaazing, cntvingen zy geen antvvoord ; alleen ten atzondtrlykc brief van een cnkcl Lid dicr Vcrgadcring XDcldde den Prefident CHidcrling, „ dat huii Wcl Eerws. „ zich op nicrs zouden inlaatcn , voor dat zy onder an- „ deren cen Extraft uft het Prothocol haddcn , door alle de Leden dcr groore Kcrkcnraad ondertekend, en waar 3, in zy nict alleen hunne goedkeuring omtrent de wc- derinvocring van hct oude Doopformulier moesten be- tuigen ; maar ook beloovcn 'er voor te zullen waaken, dat *cr in 't vervolg scene verandering in de Formu- „ lieren wcder voorviel." Hicr toe zcgt de Eerw. coede , „ waren vclen van jnyncn Kerkenraad ten iiiterllen ongenegen , en wcl met xegt: dewyl ziilks na- Gewcctensdwang zweemde, en re* gelrccht aanliep tegen de Christlyke Vryheid. Even-. -wcl wist men ook geen middel tcr reddinge. De vcrle- fenhcid nam nog meer en meer toe , daar ook de Wcl ;crvv. Hteren Ouderlingcn onzer Gemcente, te AmJUz* ia^t my in dit Vtrorjaar het ander gcwoon gcfchcnk Tiad- aen bothouden^ en t€vens dcr Leden van onzeu Ker« kenraad wkus Kind wy thans door den Doop , naar ons verbeterd Forriulier , in liet Omsteiidom zuUen inlyven, londuic verklaarde, hetzelvc niec naar het oude Formulier te willen laatcn doopen : waaromtrent ik my zelfs aan ons Wcl Eervv. Confiftorie tc AmjUrdam wendde j doch zon- dcr eenigcn troost 6f vrugt. „ Tocn de nooJ echter op het.hoogfte was, en wy fevaar liepen, orii, wcfjcns den toelland onzer Kerklyke diddcJen, onze Christlvke Vryheid gched'en al I'e moc- ten opofFercn , was, dc 6od!yke Voorzienijheid ten onzen l)esre wcrkzaam. V6<ir wcinige dagcn viclen 'er zaakeri vour, die van Ac waarc Mcnrclicniiefae en Godsdienst-yver ^/cT edclmocdigen getuigen, die de Inftandhouders of Her- flcUers van onze Vryheid zyn; zy vcrfchaften U hulpe ci\ middeleii , om In het vervolg uweh Leeraar alleen te kunnen bezolden , tc rncer daar hun ctielmoedig voor^ beeld niets minder kan liitwerken , dan ook anderc Men* fchejivrienden uitlokken, om'milddaadi^ omtrent den ver- deren opboiiw Van onze Godsdicnftige Vryheid te wec- zen, en Ik insgelyks daar do: r gcdro'n^^cn werd , om by de fchikkingeti , die daar omtrent met my gemdakt zyn» iny plcgtig ca eigcnhandis: te verbinden, om ray niet alleea te vcrgenocgen met die Bezolding , wclke gy , myne Gc- ineentel opbrengen kunt; maar ook om u nict te verlaa- ten , voor en al eer gy wccr gehecl in ftaat zyt , om , op de bchoorelykc Jaarwcdde , eenen andercn Lccraar vry ea • onafhangdyk te kunnen beroepen," In deczen tocdragt dcr zaakc dcedt de Eerw. coedb^ dc Lcerreden over de Christlvke Vryheid , die wel ujtge- yoerd , en op bet; geval toepasrelyk gemaakt, is. Vai; het NieuM'e Doopformulier , waarvan can gebreklykc Af- druk in de wacreld gezondcn was , vinden \vy een c^te agter de Lcerreden ge})Iaatst ; met dc ondertekening dcs I^rkenraads in Dec. des Jaurs 1789. De Eerw, goede bckenc hcrzelve grootendecls uit zollikofer vertaald cn ovcrg:enomen te hebben : en betuigt ten deezen aanziene,^ 5, Of ZOLLIKOFER cgtcr Lccraar was in de Gereformeerde „ Ktrk^ dan in de Luiherfche , kan flechts in bcdenking ,1 komen by zuike Lieden , die meer op Partyzugt , dan „ op Christendom zicnj nooit by rcdclyk denkende C//rt>- „ tmen : want deeze vraagen niet , vanwaar komt dat J, ^ocde? maar is bj;^ wezenlyk goed? " VUEAllDELISa JTerlumdeling over het gebrek aan Predikanten. Aim U bekomenj 1791. In gr. oBtavo ^ 107 bladz. Het gebrek aen Proponentcn in onze Nedcrlandfche Kerk loopt ledcr in 't oog , en het kleinc aenta,J Van Jongfclingcn , die zich op dc beocfening der Godge- ' lecrdheid , tot het aenvaerden van den Predikdienst toci* leggcn, geeft eln ohjunilig voofuitzicht. Natuurlyk trekt^ dit veler acndacht ter nafpooringc van de oorzaken ^ waeruit dit pntftaet, en der middelen » welken zouden kunnen dieneli , om de verdere gevolgen hiervan af te wendcn : en zulks heeft ook den Schryver dezer Verhan- dielinge genoopt zyne overdenkingen deswegens gemeen te jnaken. '. " " - x By den aenvang geeft. liy een beknopt verflag van 't gcen *eir ih een rechtfthapen Leeraer vereischt word ; en veirder laet hy zich lift over de verbeteringen , die 'er in dt Trivi^le' Schoolen Icn Academien gemaekt behoorde? te worden oiti zod'anige Leeraers te vormen ; als mede over de vereischte omzichtigheid der Ouderen, om genen hunner Kinder^n , dad bekwame voorwcrpcn , tot den Pre- dikdienst te fchikken. Na dit atlgemenc yoorafgaendc , verledigt onze Schryyer zich byzonderlyk tc^r bvl^rweginge van een Gefchrift dtfpr de Tlieologifche Faculteit te Har- derwyk , aen de Gelderfchc Synode oyergegeven , en de Refolulie van enige particuliere Synoden , dat de Candi- dandi moeten toonen twee jaeren geantwoord te hebben in de Tlieologifche Collegien^ op eene Academie^ of ineenGyvs^ nafium, Tcgen dezcn voorllag en die Rdfalutie , brengt hy Verfcheiden aenmerkingen te berde ; en laet zich , ter dier gclegenheid , byzonderlyk uit , over het private ouder« wys van zommige Leeraers. „ *Er hebben naamlijk, 5, zo als hlj meld , zedeft cenigen tijd hier en daar ee* „- nige kundige Kerkleeraars ondcrnoraien private onder- wijzing te eeeven aan Jongelingen tot de Studien ; vooral tot de Goifgelccrde Studien gefcliikt , door \velke on- derwijzirigen de Leerlingen , langs fccnen korteren weg dan in de openbaarc Schoolen , tot hbogerc lesfen vat- 33 baar gcmaakt wierdcn , de beginzefs tan de Logica , ,3 Metaphijfica en de Oosterfche Taalcti leerden , waar^ 3, door zij binnen korten tijd 3 van de Academie komende^ 3, de Kerk van di^nst kondcn zijn." — Dc Thcplogi^ " iche OVIR H£T biDRtt A AN t^kEDICAMTSlT. Lche Faculteit valt bier over klagtig; dan hy poogt te Jocn ^icn , dat hunne klagtcri deswegens verrc van regt- loatig zyn , en hunne redenen tegen zodanig een privaet onderwys 9 gene genoegzame bondigheid hebbcn, Hy legt bet *er ernftig op toe, om dit private onderwys de hand, ;ils 't ware , boven bet hoafd te houden ; bewerende in* zonderheid , dat het genoegzaem blykbaer zy , dat 'cr be- kwame Leeniers gevonden worden , die naerilige Jonge- lingcn dc vereischte kundigheden inboezemen , om dta Predikdienst met roem te aenvaerden , en zich verder te t[o\m^en. Men heefc de voortzctting bier van , zyns oordeels , in re zien , als 't beste middel , dat in de to- geuw'oordige omftandighcden , ter vervuUmge van het be- oogde gebrek , aengewend kan worden. Het zelve wint ryd uit ; befbaert groote kosten ; houd de Jongelingen on« der een beuendig goed opzicht ; (dat den Ouderen veet ^aerd is) en maekt hen bekwaem , om zich by het ene of andere Clasfe aen te geven ; ten einde , naeuwkeurig onderzocht , beproefd en goedgekeurd zynde , door het ielve Proponent verklaerd, tot den openbaren Predikdienst toegdaten , en vet volgens tot Predikant geordend te wor- den. En dijt is » zo veel hy weet , de zack niet van de Thcologifche Faculteit , maer van 't Clasfe ; 't welk het Examen zo beboort in le richten , dat ze geen half- of pngeleerden , tot onecr van de Kerk , aennemen , maer dezclveu afwyzen, en gene toelaten, dan die^ als behoor- lyk geoefende Jongelingen, in bun Examen voldoende be- \vyzen voor hunne gefchiktheid tot den Predikdienst op« ievercn. Zyns oordeels is dit middel ongelyk beter, dan 3z bovengemelde voorilag ; daer de groote vraeg moec zyn, Jiiec waer lA plaetze , en (loe lan^y maer hoe wil by geftudeerd hebbe, en of hy dl dan met bekwaem zy. Dan middelerwyl heeft men , zo als hy meld , „ in Zuid- en Noordholland bepaald, dat men niemand toe het Examen , zo pnet)aratoir als peremptoir zal toelaa- „ ten, als die blijken geeven kad, dat hii twee Jaaren in „ CoUegiis Theologicis gerefpondeerd hebbe, op een Aca- demie of Gymnafium , tetwijl anderen de Gymnafien van het recht , om Jongelingen tot den dienst te be- kvraamen , ook willen berooven , en het Odlroij tot de ' Academicn allccn bepaaJen.** En dit geeft onzen Schryver aenldding om , als een ftuk van belang voor de Kerk te ondcrzoeken, „ of zulk eene bepaaling, vooral : in 'deze dagen vaa ecu rccds heerfchend , en nog meer TERETANDBLINd ^ te vrcezcn gebrck aan Proponentcn en Prcdikanten, ti^ vervulling van eeii zoo groot aantal van ledig ftaandd plaatzen , wel tijdig zij ; en of eene Synodc wel be- voegdheid hebbe , om , ;:onder Approbatie van den „ Souverain , zoo eene bepaaling in te voeren." Beide dcze voorllellen worden door den Authcur ontkcnnend beantwoord ; en hy toont, wcl byzonder met opzicht tot het laetlle , dat hct tot de Souverainitcit behoort zulk ccn uitlluitend reclit te verlcnen ; dat uit zodanig cne be- piling , onder de verfchillende denkbccldcn , ligtlyk zoii Kunnen ontftaen , dat de enc Synode iemand, die by ene andere Synode onberoeplyk is , beroeplyk verklacrt ; enl *t is, gelyk hy zegt, bekend, dat geen Particulicr Synode veranderingen mag maken , die invloed op alle de Ker« ken in Nederland Tcunnen hebben; dat dit alleen vry blyft aen ecn Nationaei Synode. Zo laekbaer als hem alle bepcrkingen van die natuur yoorkomcn , even zo min kan hy zyne toeftemming ge- yen aen hun , die in deze omftandigheden Catechizeer- meesters en Krankenbezoekers zouden willen ordenen : en nog hartlykcr laet hy zich uit , tegen de zodanigen , die •er voor zyn , om maer Combinatien van naby gelegen plaetzen ^ fchoon *er nog ecn tamelyk aental van Ledea gevondcn worde , te maken, pm dus het getal van.be- noodigde Predikanten (e vcrminderen. Des Schryvers bedcnkingcn over 't een en 't andcr zullen ongetwyfeld by vclcn nog al oVerweging verdienen ; maer men zou^ hem Hgt kunnen verdenken , dat hy te zeer ingenomcn is te- fen hct onderwys op de Hooge Scboolcn ; zulks doet em meermaels die verdenking tegengaen; en ondef ande- rcn laet hy zich dcswegens aid us uit. „ Was het in ons Vaderland zoo gefteld, dat een Pre- dikant en ordeiijke Burgers, welken de tegenwoosdig zoo, hoogloopende kosten tot de Studien affchrikken , eene ge- inaklijke geiegenbeid hadden , om hunne zoonen , die eenen heerfchenden lust en gefchiktheid tot den H. dienst hebben , zonder bezwaar , merkelijk bezwaar voor hun beftaan , op eene Academic te laaten onderwijzen, en huu 200 Godsdicnstlievcnd oogmerk daardoor te berei- ken : ik houd xnij verzekerd zij zouden dien weg , met ve'rmaak en dankzegging aan God , en de Bczorgers van gele^enhekl, inHaan, en hunne kmders dagelijks hunne Verpugtiag tot erkentenis Inboczemen. Men zou kunnen itj^lffix^ het is moedwilyid^ men zijne kinders, langs an- idtT GEBREK AAN PASOICANTEK. «aft wegea , tot den Predikfloel wil haten bereiden , oei Tan dien kant zou zulk cenc bepaaling , als boven ftemekl is J zekfiriijk baare^r vcrdediging en aanprijzing faebbciu Maar • hoe zeer ik beken , dat 'er eenige gelegenhedM ach daanoe voordoen ; zal niemand ontkennen , dat die te weinig zijn, cm zoo veel Studentcn te helpcn, als men moet hiebben , om bet gebrek aan Leeraars te vervullen; op dat ik niet fcbrijf , hoe veel moeite en foms laage fol* Ucitatien, die evenwei mislukken koDnen3 'er toe aango- wcnd moeten worden; cn dit zo zijnde, dan is het geea wonder, dat iemand, wicns hart recht geplaatst is, dat een Lecraari die de gelegeuhcid, om zijnen zoon oif an- derea tot dat oogmerk te brengen , l^j zichzelven vfndt^ beOuiten zal, om dien weg, met ter zydeftelling van wis- ie/vallige vooruitzigten , en ar^nijding van het gevaar, dat de Jongdingen aan eene Academic loopen om bedorven eia verleid te worden, in te flaan; en, onder biddinge tot den Heer, zijnen jongen of auderen ten onderwijzer en voor- ganger te dienen : waardoor zoo een vast ontwijkt die minachting , welke dergelijke beguniligde Studenten aaa de Academic ondcrgaan ; en dc laage verwijtin.i^en van verftandloozc opgeblazen niet bchoeven te wreeken door ^iddeleo , die de verdorvenheid leert , en dikwils ong<?- lukkige gevolgen na ach deepen.^ De l^erhorgnihiid der Natuur^ zo in de ybartplanting dif Meft/ihen^ ali in de fVilUketirige yerkiezin^ van het Jlagt der Ksnderen^ onderzagt en ontdekt. Naar laf HoogdmUsch van j. c. h. 199 hi. in gr. 8vo. In dit (iukje geeft de Auteur, in zyne eerjle Afdeeling^ cenc kone voorftelling van de verfchillende Stelzels der Vbortteeling van de oude en nieuwe Wysgeeren eqi Geneeskundigen , en tragt door de daar by gevoegde te- geziwerpiogen , het door hun aangenomen gevoelen , al^ met de natuur der zaake (Irydig, te doeg voorkomen. De tweede dient om eene Anatomisch-Phyfiobgifche Befchryviog der werktuigen te geeven , door welken hec zaad bereid word, en hoedaanig het zelve is* In de dtrdc vind men eene algemeeoe befchpuwing der Voortceeling van Jongens, Aleisjcs, MiUatten, enz. De yitrdi is l^dUmd 9m zodagnigli widdclctt w ^ ' ttl VERBORGENHEID BER NitDUt; ^ fiivyzeti , waar door men willekeurig Jongens of Meisjel zoude kunncn tcelcn. De Yjfdt^ om de onvrugtbaarheid in zekere gcvallen te kunnen verhelpen , en eindelyk (Irekt de zisdt ter verklaa- ring, van waar de wanftalten komcn, en gccft eenige rcgc- len op , waardoor men zulks zoude kunnen verhoeden. De Auteur verkteart zicb in de sjfte S van de 'twcedd Afdeeling, in het ftelzel der Voortteeiing, dat van Hippo* crates toegedaan te zyn, en tracht de wdarheid van dac be- grip, beide door waarnemingen van anderen; en door ei- gene, met verfchillende Dieren aangeftelde, proeven te bc- vestigen ; welke laaCfte van dien aart zyd , dat zo dezelve altyd op dezelfde wyze flaagen als de Auteur zulks op« geeft, die alsdan zyn voorftei ontegenfpreeklyk bavestigc^a zouden. Daar voor het overige dit Stukje met de vereischtc bc- fc]}eidenheid en voorzigtigheid ^efchreeven is , kunnen wy dezulken, welke in deeze Studie belang ftellen, het 2elve der leezing niet ontraaden. Vaderlandsch JVbordenhoek ; oorjpronklyk rerzameld , door J. KOK. Vi&-en'twintigJte DeeL Met Kaitrten^ Plod* ten en Pourtraiten. Te Amfteldam by ]. Allart, 179^^ ^ In gr. OSlavo. By aanhoudendheid agtervolgt men de uitgave van dit Woordenboek , met eene opmerkzaame navocfching en oordeelkundige mededeeling van de voorilaamfle byzon- derheden, die tot het Gewest- Staat- en Gefchicdkundigo van ons Vaderland behooren. Uit kragte hiervan blyfc iiet bfcftendig cen aartig Handboek, bovena Voor de zodi^ nigen, die zig jm'st op gecne gezette oefening deezer on* derwerpen toelcggen , maar by eene voofkomende gelegen- heid genoopt worden, om 't een oft ander daar toe be« trekkclyk na te gaan; 't welk in deezen ger^cdlyk' kan ge* fchieden. Tot een nieuw voorbeeld der uitvocringe ftrekkc het Artykel, wegens egbert roelofszoon , een Man, in mecr dan 66n opzigt, by uitftek merkwaardig^ als uit de volgendc melding biykt. „ Tegcn de bemoeijingcn en poogingen , tot hervor- minge en verbeteringe van Godsdienffage begrippen eh gebnuUijkheden^ heeft men* meennaalcQ} iogebragt^ dac liep! 1 J. rOK, VADERLANDICH WOORDENBOEK. 17 Wen uit de hefTe dcs Volks daartoe voornaamciijk de land leenden , en het wcrk dus nicer uit dritt , da:i uit vciilandig ovcrleg, zijncn oorfprong nam. /ImJUrdam , onder andere , kau , van de valschheid dier aantijginge , mcnigvuldige voorbcelden uitlcvercn. Mannen van het hoogftc aanzien in den Burgerftaat , dcftigc Kooplieden , fielden zich tot hoofden van den Aanhang, die, ecn wei- nig na het midden der zcstiende Eeuwe , de Kerkhervor- ming voorftondt. Egbert roelofszoon was cen van dcezcn. Ten tijdc als men de openbaare Prcck , in of b\j gemclde Stad ^ zogt in te vocren , hicldt hij gemecn- fchap met laurens jakobszoon reaal, reinier kant, KORXELis wiLLEMSzooN iiooFT en andercn, en hadt hci- lEclijk verfland met ccnigen uit de Vroedfchap, uit welke hi} vernam , wat , ten hunnen opzigte , ten Stadshuize voorvicl. Dat roelofszoon niet kwaalijk gezien was bij de R^eering , bleek ten tijJe van het uitbreeken der be- faamde Bceldcftorminge. Het volk , met groote troepen, na de Oude en Nicuwe Kerk ftreevende , bragt dit de Curgcmcestcrs in geen klcinc verlegenheid, Diensvolgens op het Stadshuis vergaderd zijnde, ontbooden ze aldaar, nevens adriaan pauw en ari^nd buuwer , onzen ec« BERT ROELOFSZOON , als de voomaamflen der Gerefor* meerden, om van deeze eenige middelen en voorflagen te hooren , dtcndig om het volk tot bedaaren te brengen. Terwijl men bczig was met raadpleegen , kwara een der Burgemeesteren , die buiten het Verirck gegaan was , ijUngs binncn lluiven, met groote verbaasdheid roependc, dat in dt Oude Kerk reeds alle Heiligen in Jiukken gejla- gen waren. Roelofszoon gaf hicrop , met koel/,innige bcdaardbeid, tot antwoord , dat het Jlegts Beelden^ geen* zms Heiligen^ waren. Zedert wierdt hij, eens en ander« xnaal voor de Hceren ontbooden , onder anderen ter ge- kgenheid der plonderinge van het Minderbroeders-Kloos- ter, met verzoek om mede te wcrken , tot het docn be- daaren van de zamengevloeide roenigte. Onder de negen Pcrfoonen , nadcrhand , door Burgemeesteren benoemd , om te dieuen tot middelaars tusfchen de Regeering en de Gemeente , als mede ter handhaavlnge van de openbaare rust , leest men ook den naam van Egbert roelofs% ZOON. 9, In weerwil van alle deeze dienften , ten algemecnen beste, moest hij de Stad en 't Land verlaaten, om tegen de vervolgiDgen 9 en tegen de dreigementen der Bloedpla* LETT. 179^ ^ l9 j. KOK kaat^ 9 in vreemde Landen eene fchiiilplaats te zoekeM Ncvens veele andcrcn yondt hij dezelve tc Hamburgh Hier vcrtoefde hij , tot dat de verandering van zaaken , binncn Amfterdom^ in den jaarc 1578, hem na zijnc Va* ,der(lad te rug riep, Bij het vertrck uic dc llraks genoem- de Stad, cHitving roelofszoon, onder anderen, van den Hamburgfchen Kaadsman joiiaw huioen , den verftandi- geii raad , van zich , zo hij te ^mjterdam op H kusjm geraakte , met de zijnen ml te wagten voor den klip ^ dtULT zich die ran Humbwrg en andere Oosterfche Steden aan verzeilden , en nict te gedoo^en , dat zich de Predi'^ kanten verder dan met hun predikampt zouaen bemoeien^ Kog in het zeltde jaar wierot hij tot Raad en tot Kom* tnislaris van Huwelijkszaaken aaqgeileld. In de laatstge* melde hoedanigheid gaf hij ccn bcwijs van zijnen ijver^ om het gezag dcr Rcgcerhjae tc docn gclden ^ ^n den Prcdikanten , daar *t pas gat, tegeniland te bieden. Het geval , bij 't welk hij deeze gezindhcid beto6nde , wordt akius verhaald. Bij cuds plagt ^ te Amjlerdam , het trouwen in At Kerk , bij avond , te gefchicden. Kort naa de verande- rina; der Regeeringc nam de Kerkeraad een beiluit , dat zuIrs over dag verrigt moest worden. Nict lang daar naa gebeurde bet , dat zeker aanzienlijk burger 9 zich in den cgt zullende begeeven, en gekoomen voor Kommisfarisfen tan Huwelijkszaaken , om de huwelijks af kondiging te laaten aantekenen , zijne begeerte te keunen gaf , om op het Stadshuis te trouwen ; voor rcden geevdnde , dat zijne Bruid 9 eene jonge Maagd , 'er tegen op zag , door be* fcbroomdheid 9 om openlijk bij dag in de Kerk getrouwd te worden. U Mm nUt gefchieden , voegde hem hier op noELOPSzoorr te gemoete : Gij zijt ten cud PatrM , die mede langen tijd buiten 'x Lands hebt getworven ; 't zou ftiet wel pas/en^ dat gij niet in de Kerk getrouwd wierdt^ Wij zuUen hetotgen , dat Iiet trawen naa het Avondgebei ^pjchieien zal. Op deeze toezegging zich verlaatende^ titgd zich de Bruldegom met zijne Bnild , teg^n den Terekchten tijd , na de Kerk. Docb meft weigerde hem te trouwen. Misnoegd over duidanig eene onverwagte ontmoetiiig , vervoeide hij zich , neveng eenlgen van de zijnen , in den Kerkeraad ; doch bekwam 'er , naa vedt Dver en weder fpreekens, dit afwijzend antwoord^ dat ,9 zij het on\mi% genomen befluit, om zijnentwtUe, rfiet wUdw vcrauerefl}'* 'tr nevcqn voegendos iat d$ f/«#- V&fttRUilb^H WooKbEllBOtiK. 19 fB^ ^ hefn zulke beloften hadden geidan , hun ictarln '^t U gebieden ttadden. Met dit befcheid ^ng de Brun degom na \ huis van egbbrt roeloF3zoom , die itraks durop zich na den Kerketaad begat , en , hocwel uict 2ondcr grooti moeite, bcwerktc, dat de belofte der Hoe- reti wienie naagekomeni Zo onvereetcelijk , egter , tuun* den zicb de Stads Predikanten , dit niemand van ban bei* deo de huwdijksinzegenittg wilde ¥errigten , maar daarroe een Ptedikanc Vsln buiten moest gebruikt worden. Hei ctrfte jaar , naa de verandcring der Rcgceridge te AmJUr* SdM , beklom ECfiEar roblofszoon het Burgemeesteriijti gcftodte. Vijfmaalea bekleedde hij , zedert , die waar- di^d , te weeten , in de jaaren 1580, 1581, 15834 1585 en 1 587. Waarfchljnlijk zal hi] korc naa het lautst- genoemde jaar overleeden zijn. Op de li|sc der llaadea, van den jaarc ijpo ontmocien, wij roelof egdert iioii- LOPSzooN ; denkelijk zal deeze zijn Zoon 9 imniers van iijne maagfchap, gcweest zijn.** tadltn V/in Staat eft Oortog^ bstreffetide de rereenigdi Ntditlandeh^ %iitft hit trei^in van 't jaar 17S0. XI^-XV l)eel. '/> jimjteldam by J. Allart, 1791. In gr. (JSta^^o Iriy den atnhoudfcnden voortgnn^ van dit Werk , zo D tiuttig voor *S Lands Gcrchicdialnde , oiitvangen der- aelvet b^>efcniirs ^ in deeze Deelen , weder een ruimeti yacMTiiiad van belUdgryk^ Stukken , betrekkelyk tot het irddrg#vafleDe in *t jaar 1783. Veelligt had dicn zig vooits aan de tydorde gehouJea , maar bet gevi^igt deV bVefweeginke 9 raakdnde de ProvbicihU Qjiotes en den tittat der /BtafilC^, enz. dat te;;enwoordig oy uitftek de iindngt trckt , hccft den Vcrzamcla^r detfzer Papieren be*, trooj^efl J orti de afgifte def Stukken , bier toe behooren- de , edtigMlnaate te vervroegert ^ ten einde dezelven den L^l^ itt hthd te laaten komen , ttrwyl dit onderwerp fiog leevendig 1^ , waafdoof de behan^dclde zaaken geree* der nige^il en overdagt kunnen wordeti. Uit dien iioofdels htt tvi^Alfde, derti^nde en veettlende peel ge- fchikt , ofn ttht Memorie deiwegens mtt i\e daarby k j- ttend^ Stukkefi gemeen te maaken. De Meihofie zclve brfiebt eed Ghietaal Rdp^t van de Perjihetle C9mmisfie ^ Ikt FUuHncieiWtnin^ in dato ti May 17909 ten g^- folie tin liaar Hoog Mogende kifotUtii nti deir4 ^% B % i7»5i so ZAAKEN VAN STAAT EM OORLOOr » 1785, liier neveiis gcvoegd ; gelyk ook de Refolutie van haar lloog Mogende daarop genomen, den 0,1 May 1790* ~— Na ecne voorafgaaudc Inlcidiiig over de merkwaar- dige onderwcrpcn den Heeren Gedcputeerden tcr nalpoo- ringe aanbcvolcn , en hunne daaY ounrent genomen maat- regclen , is dit Rapport vierledig. at sfgcgeeven Stukken , rzzkendt het Defenjie ' Weezen ^ af- zonderlyk gcmcen tc maaken , ondcr den tytel van Stoat van Defenfie en Finantie van de Republiek der f^ereenigde Nederlanden 9 in 4 Deelcn. Hier door kunnen zy , dieii 't gchecle VVerk te omflagtig is, deeze ingelevcrde Schrif- ten, die hun bovemal bclangryk zyn, nu als een vollcdig Werk , met opzigt tot deeze gewigtige pointen , op zi^ zelve bekomen. De Franfche Conftitutie, zo als dezelve door den Kcning , op den 14 September 1791 is aangenoomen ^ benevens de ver- dere daar toe betrekkelyke Stukken en gebeurtenisfen. Als mede de Poolfche Conftitutie , in de' Zitting van den 3 Mey 1791 , bejlooteriy en in de volgenie Ziuing ran den 5 dit$ eenpaariglyk bekragtigd. In V Gravenliage by J. Plaat, 1 79 1. ingr.oEtayo^ 112 bladz. Deeze twee Stukken , zo merkwaardig voor elk oplet- tcnd befchouwer van de verbaazende gebeurtenisfcn onzer Eeuw, door den Uitgecver, te recht, hier by cl- kander gevoegd zynde , verleenen beidcn cene ryke ftof tot mecnigvuldige en bclangr>^ke aanmerkingen , vooral ; wanncer men dezelve ondcrling vergelykt , met eene ge- ringe kennis van de plaats gehad hebbende omftandiglie- dcQ , zo in KRANKRYK als in poolen , kan men duidelyk ontdekkcn den geest , wel6e de byzondere wetgeevende ligchaaraen , by hct opftcllen deezer twee Conltituticn , bczieiiie. De Franfche Natie zedert onheugelyke tyden , onop- houdelyk , en op vcelerhande wyze , onderdrukt , ontdoet 7Ag ten eenemaale van deeze flaverny, en eischt de Vryhcid. De voorftanders en vertegenvvoordigers dcs Franlclicii Volks, de bronnen van de rampen van den vStaat hebben- de gevonden in het willekeurig en onbeperkt geza:'- les Konings en zync Ministers, gcholpen door de fpooreloos- lieid des trotfchen Adels en der hooge Geestclykheid, zyn met alle hunne krachten werkzaam , om alien dcezeu in bun vermogen te befnoeicn of liever te vernieiiofcn , en om alle de poogingen, welke tot herftcl van de/.elve vvor* den aajigcwend , te verydelen. Eene yverige be.>cfleiii:ig vandefchoone Werken en Schriften van ecncn rousseau^ MONTESQUIEU , RAYNAL eu MABLY , doct hzW eUlJCvk ondcrneemcn , om de afgetrokkene ftellingca decKc Gelecrden , op h^t groote Fwifclic Qr#ndgebicd cu ondet dcszelfs vicr^ntwiniig mUliocucn raenfchen , te beprocveo. ilier van da^q de mct^iebyfifcbe Inleidiug tot dee£0 Conftt- lutie, onder den titel : f^itrklaitring der RechHn van dfu Uensch en run 4en MwtRcr , w vrclkc zctx vccle gelykc- nis heeft met dat geene, hot y/t\k pla.to, en n^ lieiB rou»- SEA\j f docb beiden in ern kUinm Sta^t of Gemeenebest , ter uitvoering hebbcn voorgellaagen. 