Verhandeling Over den Nederlandschen Versbouw
Dit boek is zo oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrechttermijn is verlopen. Het kan per land verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automatisch zoeken. Verder vragen we u het volgende: + Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden. + Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn. + Laat de eigendomsverklaring staan Het “watermerk” van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. + Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebruikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek rust, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Het doel van Google is om alle informatie wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en uitgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken op het web viaJhttp://books.google.co NET TM SE ae a — Matrutituäuigapinhtakgrgënh then tags RR rs =. "ee. IIIIIIIIIM ih, as = — n i p ı e la ei, ar PU “ae on man d hk OE ——— wf Ze LL Le sé W = POET at um LE CNE ONE U F  PRUDENS VAN DUYSE. BEKROOND IN DEN JARE 1851 DOOR DE TWEEDE KLASSE VAN HET KONINKLIJK-NEDERLANDSCHE INSTITUUT VAN WETENSCHAPPEN, LETTERKUNDE EN SCHOONE KUNSTEN , EN UITGEGEVEN ‘DOOR EN VOOR REKENING VAN HET GOUVERNEMENT DER NEDERLANDEN. EERSTE DEEL. — a DE — TE ’SGRAVENHAGE, Su MARTINUS NIJHOFF. 1854. GEDRUKT TE 'SGRAVENHAGE TER ALGEMEENE LANDSDRUKKEKIJ. 24 e “, e 7 ab: f d D far # ar j VERHANDELING OVER DEN NEDERLANDSCHEN VERSBOUW. Constanter. VOORREDE, Ik heb gepoogd een antwoord uit te brengen op de prijs- vraag, in 1848 door ’t hollandsche Instituut uitgeschreven , bij welke 't verlangt: » Eene geschiedenis van de neder- landsche Versificatie, met aanwijzing zoo van den oorsprong en de wetten van het rijm, als van den aard en de ver- eischten der onderscheidene soorten van versmaat”. Reeds bij den eersten blik op die prijsvraag ziet men, dat zij twee onderscheidene gedeelten bevat, doch die bestemd zijn om elkander toe te lichten: namelijk, het geschiedkundig en het bespiegelend gedeelte. . Door ’tuitschrijven dier prijsstof bewijst het Instituut, dat zij de thans bestaande Prosodién onzer schrijvers, wat hunne regelen of stelselen betreft, op den toets wil gesteld zien; het bewijst, dat het woord Vooruitgang op zijn letter- schild geschreven staat: zoodat dit hoofdlichaam onzer Kunstrepubliek er wel verre van af is, het gevoelen dier bevooroordeelden te wettigen, die niet willen onderzoeken, of er, al ware het dan ook slechts voor den vorm onzer Dicht- kunst, geene aanwinst te doen zij. | Onze geliefde volksdichter TOLLENS sluit zijne Laatste Gedichten aldus (1): » Ik wensch opregtelijk, dat onze vaderlandsche Dichtkunst zich niet slechts uit de verachte- ring, waartoe zij volgens sommiger oordeel gedaald is, opbeure, maar luisterrijker dan ooit verheffe, en dat de woeling en wrijving, die zich thans, gelijk in alles, ook in (1). Leeuwarden 1848. Voorrede biz. v, II het rijk der letteren doen gevoelen, tot eene krachtiger en schooner ontwikkeling mogen leiden.” = Wij zijn overtuigd, dat de studie der Prosodia aan de zeven snaren der vrije lier nieuwe akkoorden kan ontlokken. De grondregels der Poézy zijn algemeen, omdat zij uit de natuur zelve voortvloeien : voor hen, die een gelukkig, een scheppend genie bezitten, is het lezen der groote model- len voldoende, om die grondregels te leeren kennen en toe- passen: de studien van anderen op die modellen mogen het oordeel van meergevorderden scherpen, den leerlingen zou- den zij meer kunnen hinderen, dan bevorderlijk zijn. Geheel anders is ’t met de regels der Prosodia gelegen: zij vloeien uit de taal-zelve voort: de bijzondere uitspraak- regeling van deze is de leiddraad der andere. Ook moet de aankomende dichter die regels, ten minste hoofdzakelijk , machtig zijn: de vorm, waarin hij zijne gedachten giet, wordt hèm over °t algemeen door anderen toegereikt, terwijl hij die gedachten zelve uit eigene ziele moet putten. Klaarblijkelijk is het nut der Prosodieleer: een voorbeeld uit onze letterkundige geschiedenis zal dit bevestigen. De dichter der hevige satyre: De Wolf in't schaepsvel, J. ZEEUS, bleef, volgens zijne eigene bekentenis, lang in ’t wilde schermen , zonder te weten wat of hem zoo vleide in ’t lezen van verzen boven ‘tonrijm. » Hij had (zegt zijn levensbeschrijver) geen denkbeeld van trant of maat, veel min van lange of korte lettergrepen. Verscheidene malen heeft hij mij betuigd (vervolgt deze), dat hij, een in- wendige drift gevoelende om ook op maat te schrijven, niet kon ontdekken, waarom zijne verzen als die van anderen niet rolden. Daar hij niemand aan de hand had ter raad- pleging, meende hij dat er evenveel woorden in ieder vers moesten komen; als dit mede niet vlotten wilde, kwam hij op de gedachte dat zij evenveel letters moesten bevatten. Naderhand bracht HOUBRAKEN en de tooneeldichter Nurrs hem op 't rechte spoor (1).” (1) Annotn Wires, in de voorrede der bij hem verschenen Overgebleven Gedichten van Jaxor Zeevs. Rott. 1726, bl. 24. Hy Bij onzen dichter der natuur, wiens melodyvolle verzen even als die van WELLEKENS, den geboren Vlaming, zoe wel met hunne stof overeenstemmen, bij onzen Poor, schijnt het, dat. de Prosodia ook lang in de wieg lag. Deze bevoorrechte landman, die drie jaren later dan ZEEUS (in 1689) het licht zag, geraakte mede op eenen doolweg in zijne eerste jeugd. Men leest, dat hij onder de Rederijkers kwam, toen hij-nadr menschen uitzag, die hem (ten minste gelijk hij ‘tte dier tijde waande) hieromtrent de noodige onderrichtingen zouden kunnen aanbieden, goede lieden van de Ketel, Schipluide en eenige andere plaatsen (gelegen omtrent Abtswout, het verblijf des jongen dichters), men- schen die de Dichtkunst op hunne wijze hanteerden, Van een hunner kreeg Poot evenwel eenige boeken, bij welke ook de werken van ANTONIDES schijnen geweest te zijn, zoodat hij weldra uit andere oogen begon ‘te zien (L), Hij zegt er zelf een woordjen- van: Vervolgens kreeg ik lust tot. letterkunst. en rymen, En leerde, als met droog zant, de verzen- samenlymen. yo De Kamerwerken van 't fyn Rederykerdom Verrukten myn gemoet, al gingen ze ook zoo krom En kreupel als een wyf van driemaal dertigh jaren, Waaruit de kracht en geest ee is gevaren (2). Neen ‚ niemand zal licht ontkennen, dat de jonge poëet den vorm der Poézy vooraf moet bezitten; en dat de verzameling van deszelfs regelen hem derhalve eene eerste noodzakelijkheid is, (1) Remmer Boirer, even als Wis, drukker , uitgever, en levens- beschrijver van zijnen vriend. D. II, blz. 87. (2) Gedichten van Poor, D. III, blz. 12. Bescheidenheidshalve sehrijven wij niet alles af: onze eeuw is immers kiescher dan dic van Poor (?); nu, ditmaal geven wij haar geen ongelijk. Later zullen wij wel gelegentheid hebben om 'tliedeken , door Poor als specimen van `t fijn rederijkerdom opgegeven, aan te haten. IV De Poëzy is als de ziel van een lichaam, dat Prosodia ef Versbouw heet. Het verband tusschen beide laat zich gemakkelijk in zijnen oorsprong opsporen. De Poëzy, die slechts de navolging der natuur en de weêrspiegeling van dezer gevoelens aanbiedt, is zoo oud als de natuur zelve. De wondergaaf den mensche geschonken, om door duidelijk uitgebrachte klanken zijne gedachten uit te drukken, heeft hem van zelf ten zange opgeleid, en het eigene grondbeginsel dat hem heeft doen zingen, heeft hem mede verzen of zangregelen doen vervaardigen: daarom vindt men verzen in de verst van ons verwijderde tijden , bij alle volkeren en in alle talen (1). Trouwens, wat is dén mensch natuurlijker dan de zang, en daaruit spruitende Muzyk-, ja, Danskunst? Elke plotselijk sterke, overstelpende aandoening van vreugde doet hem min of meer geregelde sprongen, min of meer geregelde klanken en toonén wagen. Vooral in de noordsche talen mag men den Versbouw als een rijk en machtig speeltuig beschouwen, dat in zijn metrum en rhythmus zijne eigenaardige beweging en muzykalische accentueering bezit. Dit lichaam, dit uiterlijk gewaad der Poézy, van ‘t welke wij hier boven spraken, behoort tot onze taak (2); doch men ziet gemakkelijk in (en wij lieten het reeds voorgevoelen), dat de prijsvraag van ’t hollandsch Insti- tuut in verband staat met den voortgang of vooruitgang der eigenlijk gezegde Dichtkunst, en der Poëzy zelve: want (1) Bansazan, Préf. des Contes et Fabliaux des XIIme et XIIIme siècles. (2) » Dat bloot uitwendige van maat en rijm, en zelfs van toon en merkbare bedoeling , maakt even weinig het wezen der Poëzy uit, als b. v. de uniform den waren krijgsman of het mansgewaad het man- nenhart altijd geacht kan worden te bedekken, ofschoon het recht gevende het daaronder te verwachten.” (Da Costa, Wat is Poëzy ? Een fragment opgenomen in °t Album der Schoone Kunsten. Haarlem 1850, blz. a1 .) Vv de gelukkigste, en, wil men, de dichterlijkste gedachten in een gebrekkigen vorm gegoten, zijn als standbeelden, aan wier leden eene volmaakte evenredigheid ontbreekt : zij zondigen tegen het schoone. Het is zeker, dat de geschiedenis der Prosodia eener taal met de geschiedenis der Dichtkunst bij eene natie innig verbonden is, Het eerste gedeelte onzer Verhandeling zal 'tbewijzen; terwijl elk van zelf zal opmerken, dat zoo lang men in Nederland over "€ algemeen onverschillig bleef voor de studie der dietsche taal, zoo naief- schoon in de schriften der middeleeuwen, men ook ‘t nationale metrum, waarin zij opgesteld waren, geen recht liet wedervaren. Taal, Versbouw en Poëzy zijn de drie bestanddeelen der uitstorting, die men de taal der Goden genoemd heeft, omdat de mensch haar geene juistere benaming ~ wist te geven. De studie der Prosodia schiet dus diepe wortels in onze Taal-, Letter- en Dichtkunde; est quoddam vinculum commune ; en het onderwerp ís werkelijk van een breederen, veel bree- deren omvang dan men eerst wel zoude vermoeden. Ik heb getracht er mij niet door te laten afschrikken. Waarom zouden wij niet gulhartig bekennen, dat wij meer dan eens ons licht aan dat van eenigen goeden gebuur ont- stoken hebben? Vooral de duitsche Prosodisten stonden ons ten dienste; ten minste heeft Heryse's Deutsche Schul- grammatik ons voor de regels der metrische quantiteit ten leiddraad gestrekt. Hij zelf heeft daarin slechts de prosodische slotsom uit de voornaamste Dichters zijns vaderlands opgemaakt, die zich op metrische verzen met de meeste prosodie-gestrengheid, en dus met den besten bijval, toegelegd hebben. Wij komen er rond en ridderlijk voor uit; wij zijn geensins van MexsEr’s gevoelen, die, in de voorrede van zijn gedicht op Heemskerk, beweert, dat het door hem gebruikte woord: » begeesterd” maar een woord meer aan eene taal ontleenen is, waarvan de onze geheel en al is ontleend. Dat klinkt ons te grof: en wij hechten, zonder blinde vaderlandsliefde, EERSTE DEEL DER VERHANDELING. GESCHIEDENIS VAN DEN Nederlandschen Versbouw. EERSTE HOOFDSTUK. Geschiedenis der oude Versmaat. — — Ik ben de lier, de ziele van 't Nevelingenlied. Mijn toon gelijkt de tale, die 't hart ongekunsteld ontschiet ; Vrij , zoo als het Noorden blijft in zijn mannenkracht, Teeder als Frida , de schoone, die helden tegenlacht. Ik schijn het kind te wezen der grijze Bardenzangen : O Nederland, weêr moet ge met den eikenkrans mij omhangen. De nevelingsche Lier. r ar DI EERSTE HOOFDSTUK. GESCHIEDENIS DER OUDE VERSMAAT. SL. Geschiedenis der middennederlandsche Versmaat. Het was in den jare 1781, toen er veel meer zucht tot taal- napluizing dan scherpzinnigheid van oordeel en warmte van gevoel bestond bij Hollands Lettermaatschappijen, dat niet de laatste der dichters van dien tijd, waarop reeds BILDERDIJK als laureaat was bekend, het waagde eene opzettelijke verhandeling over » den ouden, gebrekkelijken en sedert verbeterden trant onzer nederduitsche Verzen” te schrijven. Hij gaf waarlijk geene groote blijken van ervarenheid, de kunstgenootschappelijke HuisINGA BAKKER, noch in de oude taal die hij vrij gebrekkig afschreef, noch in de beoordeeling der versificatie van de oude dichters. De goede man vond de rijmregelen van M. STOKE zoo ruw en onregel- matig, dat hij niet vreesde die van den name van verzen te ontblooten, en ze als eenvoudige rijmen te beschouwen. Waarlijk eene zeer eenvoudige beschouwing! Niet te min was hij toegevend genoeg, om, bij de ongewoone taalschik- king in enkele rijmregelen, te denken dat er wat achter schuilde, en dat de Kronijkberijmer eene latijnsche cadans in ’t hoofd had, waarnaar hij zich min of meer werktuigelijk schikte. Op die gedachte bracht hem STOKE's aanvang, wiens Kronijk in 1610 verscheen, en als 't eerste middenneder- — 9 — landsche dichtwerk mag worden aangezien, dat ten gebrujke der geleerden opdaagde : Ouden boecken hoeric ghewaghen Dat alt lant beneden Nyemaghen Wilen Neder Zassen hiet, Also als die stroem verschiet, Vander Masen en vanden Rine. Die Schelt was dat West-ende sine, Also alssi valt in die see,. Oest streckende min no mee, — enz. Over LODEWIKS VAN VELTHEM’S Spieghel historiael velde de Dichter der achttiende eeuw een nog ongunstiger oor- deel (1). VERWER zelf, de geleerde taalkenner, die in zoo menig opzicht zijnen tijd en anderen vooruit was, had immers in 't begin dier eeuwe georakeld, dat die oudjens, die men onze voorvaderen noemt, tot in den jare Onzes Heeren 1625 geen gezond begrip van versmaat hadden bezeten (2). Reeds ten jare 1270 had MAERLANT, de vader der Dietsche, didactieke dichteren allegader, de berijming zijns Bijbels geeindigd en wel ten nutte des volks, welks zake hij meende te bevorderen door ‘tabdiqueeren van zijnen dichterlijken geest: iets dat meer goeden wil dan recht begrip van den invloed der Poëzy aan den dag legt. De mis- en ontkenning van 't ware tijdstip waarop bij ons, lang voor dien pseudo-vader, de volksziel voor de Poézy ontwaakte, bracht natuurlijk, althans bij velen, de miskenning voort, van de waarde der middeleeuwsche taal, en deed ook den heldersten hoofden verwaarloozen, den ouden versbouw op den toets te stellen. Onze letterkundige afscheiding van (1) Zie Werken der leydsche Maatschappij van Taal-en Letterkunde. Leyden, V. D., blz. 87 — 130. (2) Metrum majoribus nostris certe ad annum usque 1625 in- cultum fuit habitum, hodie sane nobis summum constituit artificium. Blz. 114 der uitgave van Venwer’s Idea linguæ belgicae. Lugd. Bat. 1783, door E. van Drug, wiens stilzwijgendheid des schrijvers gevoelen bekrachtigt, —_3— uitschland, die slechts laat ophield, was dier dwaling gunstig. Het Nederlandsch, vooral als dichtkundig speel- tuig beschouwd, scheen den verhandelingschrijveren eerst met den nederlandschen Staat geboren. Van Wijn, die, in den beginne dezer èeuw, het heilige vuur der middellandsche romantische letterkunde wilde opfakelen, bracht het waarlijk niet veel verder dan de Dichter, die dorst betwijfelen of STOKE naar geene cadans had gedongen. Van Wu zegt over MAERLANTS Rijmbijbel, dien wij zoo even aanhaalden: » De rijmtrant is eenvoudig: de regels bestaan zoo als gewoonlijk die der oudste rijmen, uit acht, negen of tien lettergrepen: ook volgen veelal op twee staande, twee slepende regels; maar op dit alles vestigden onze oude dichters kleine aandacht (1)”. Het scheen als of er iets noodlottigs aan akademielauweren gehecht ware. Ook op Vries beweerde, in zijne bekroonde Proeve eener Geschiedenis der nederlandsche Diehtkunst (1810), dat eerst met de XILIde eeuw de nederduitsche spraak eene taal werd, die tevens den dageraad onzer Dichtkunde deed ontkimmen (2): » Niet dat men zich dit zoodknig voorstellen (1) Historische Avondstonden, I, 276. In den jare 1485 was de schrijver, die in proza en rijm uitgaf Boërros De consolatione Philosophie, ten trooste , leeringhe ende confort aller menscen (te Ghendt, by Anexpr pr KerzerE, in fol.) alreeds even ver gevorderd. Hij stelde in zijne voorrede: » Overmidts dat alle de dietsce versen voorscreven op vit, viit, 1X of x sillaben ten hoogsten gesloten zijn.” In den beginne van het werk staan onder anderen deze verzen, in elk van welke men vier slagen telt. Van vréugden scréef ik wilen eér, Wát ic dichte hets, laés, al seer. Dús es verkeért dat eerste scriven, Dát ik moét mine óghen wriven. (2) De leeraar bij ’sRijks Normaalschool te Lier, van Beens, bestreed meer dan een vooroordeel in de volgende regelen, voor- komende in de inleiding zijner beknopte, doch zaakrijke Neder- duitsche Spraakleer (Antw. 1852): » Onze moedertael behoort tot de talen van den duitschen of germaenschen stam. Deze worden door — 4 — moet, als of in deze kindschheid onzer Taal- en Dichtkunde reeds eenige zoetvloeijendheid en welluidendheid (die ver- gierende metgezellinnen in later tijd) haar bevalligheid bij- zetteden, dewijl slechts in deze eeuw de eerste grondslag tot hare beschaving gelegd is.” Deze regelen staan op den voorgevel diens lettertempels! ` Er zijn anderen, die goedsmoeds den kunstérvaren meester, die aldus gesproken had, nahinkten; doch wij sparen hun het. uitroepingsteeken: achter den enkelen naam van een anders geleerd man is ‘treeds meer dan genoeg. De zaak had de kracht van een vonnis zonder beroep bekomen: ook dan welfs als men de oude taal voor doordacht en keurig hield, hield men toch den versbouw er van voor ongeregeld, zoo als men ook de eigene schoonheid er van als onbeschaafd voorstelde. De destijds eenige, gelukkig op zich zelven staande, ver- tegenwoordiger dier oude litteratuur in `t litterarisch-jonge Zuidnederland, WILLEMS, getuigde nog mede in 1819, dat men bij 't gebrek aan kunstverheffing, of eigenlijk gezegde Poëzy, in die Dichtkunde der XIIIde eeuw nog een ander te voegen had, en wel eenen slordigen, regelloozen gang der verzen, welke dan eens uit acht, dan weêr uit tien, som- tijds uit nog meer dichtvoeten samengesteld wierden. Maar dit verwijt van gebrek aan kunstverheffing is bij WILLEMS en anderen, die over de ouden niet anders dan naar de hun bekende didactieke of historieke rijmstukken konden oordeelen, licht te verschoonen of te verontschuldigen. een aentienlyk gedeelte van Europa's bevolking gesproken, en zyn vermaegachapt aen de edelste der oude talen van Azië, namelyk het Nanxkrit, de heilige tael der Hindous ; voorts met de slavonische talen; eindelijk met het Grieksch en het Latijn, van welke laetste «de romanische talen afstammen. De duitsche of germaensche taelstam verdeelde zich , zoo 'tschynt, in de Vde eeuw, in twee nog bestaende hoofdtakken: het Hoog- en het Nederduitsch. De andate stukken, in het eigenlyke Nederduitse h geschreven , dagteekenen van de XIlde eeuw. Achter dit stigma poëticum liet WILLEMS ten minste, hoezeer hij zich aan de waarde van den versbouw vergreep, uit éénen adem volgen: » Niettegenstaende alle deze gebreken, heeft hunne tael voor iemand, die er maer eenigsins aen gewoon zy, eene welluydendheyd, eene bevalligheyd, welke niet na- laet op het hart te werken. Die korte, zaekryke en hoogst eenvoudige voordragt, die reyne natuertael, welke thans niet meer te treffen is, die juyste onopgesierde gedachten, en eindelyk dat zuyver vloeyend Vlaemsch, waerdoor de schriften der XITIde eeuw zich kenmerken, verdienen alle- zins onzen eerbied, zoo niet onze bewondering (1).” Men ziet het, de verschillende vruchten van den boom schenen niet allen even rijp. Men erkende gaarne, en, ja, met voorliefde, in die rijmschrijvers bewonderenswaardige hoedanigheden, die men heden vruchteloos zou willen na- bootsen ; dan, terwijl er geene enkele letterkunde bekend is die haren gebonden stijl niet aan zekere wetten vast- snoert, wilde men bij ons eene uitzondering vaststellen. Mannen, die zich de taak hadden opgelegd, de middel- eeuwsche Poézy bij ons na te gaan, misten het oplettend geduld om den versbouw daarvan aan dien der aanverwante germaansche taaltakken te toetsen, en naar min of meer vol- doende rhythmische klankvallen den taaleigenaardigen vrijen loop der verzen te verklaren. De fransche getelde-sylben- maat, die par droit de conquête, en niet de naissance, hen als ’t volmaaktste model verblindde, verleidde hen zoo uit- sluitend, als zij nog menigeen onzer dichters begoochelt. Inde mali labes! Doch alles hangt te samen in de wereld, ook in de letter- (1) Voortreffelijk! Hoe juist is die, nog heden door domkoppen ` onbegrepene, waardeering der vroegere taal! Hoe steekt zij bij ’tvorige af! — Ook in de spelling sloeg WILLEms zijn eigen spoor in, doch hij werkte, zonder het te weten, den mannen in de hand, die, over eenige jaren, beweerden dat Hollandsch en Vlaamsch twee onderscheidene talen zijn. Dat politieke natien slachtoffers van woorden worden, dit ziet men wel, maar dat het deel eener letterkundige natie door ’t verschil van eenige letter- vormen en klanken verschalkt worde! . . . .. 2 — 6 — kundige: de hoogachting , dien grijzen gewrochten nu eerst toegedragen, moest vroeg of laat van de innerlijke letterwaarde tot den uiterlijken kunstvorm overgaan, en de middel- eeuwsche versbouw zou niet langer met den, in taal, kunst en vorm, diepen val der rhetorikale » excellente poëten moderne” verward blijven. Men begon vader MAERLANT over den schouder te kijken, en den blik, van ’t didactieke vak afgewend, hooger op naar ’t romantieke uit te schieten; men begon dichters in plaats van rijmers na te gaan; kunst- scheppers voor doctorale kunstarbeiders: en van dit oogen- blik af moest het vermoeden, wegens het kunstwerktuigelijke opgevat, zekerheid worden. Even als BoiLEAU, had MAERLANT reeds over 't.moeie- lijke geklaagd, Om vray thoudene rijm ende sin. Ja, de dichter van Floris ende Blancefloer had den dwang der maat niet min dan bij Procusrvs’ bed vergeleken. Men moet corten ende linghen Die tale, sal mense te rime bringhen. En de dichter van Der leken spiegel had over dicht- en rijm- kunst, die als eene gelijkslachtige zaak in de rijmende Poëzy dénen tred plag te houden, reeds regelen voorgedragen (1). De vereeniging van Noord- en Zuidnederland zou ook, voor de oude letterkunde, eens schoone lettervruchten dragen ; de omwenteling had die ontwikkeling slechts vertraagd, wellicht om ze op ’t onverwachtst te meer te verhaasten. Een duitsch geleerde, die, reeds tien jaren vóór dit, der letterkunde noodlottige tijdstip, OTFRIED en de oude dichters zijns vaderlands volmaakter had doen kennen (2). (1) Zie Biuvennux, Taal- en dichtkund. Ferscheidenheden , 1. 149. (2) Bruchstücke vom (reen vos Horrman vos Fautenstaes. (Ronn 1821). » In der Inleitung, zegt Mose. Uebersicht der Niederl. Volks-lit, § XIE — XXII, wird eine gedrängte aber für die damalige Zeit recht volistandige literarische Nachweisung der ülteren Dichtung gegeben, welche durch die Berücksichtigung der Comburger H.S. (zu Stutgart) nach Weczzaurs Britragen, Manches enthalt, was den Niederländischen Gelehrten unbekantt war. — 7 — gaf te Breslau in 1830 de Horae Belgicae uit, goeddeels in Holland opgespoorde stukken behelzende. Vlaamsch Belgie, met WILLEMS aan 't hoofd, had reeds een kunstaltaar te Gent bekomen; ook de wierook ging binnen Antwerpen omhoog. Met de taal, die stemme van ’t voor- heen, ontwaakte niet alleen de geschiedeniszucht en de volksletterkunde; ook de zucht ter uitgave van de lang verstrooide schatten der oude letterkunde werd wakker. VANDE WEYER zelf, die eens als staatkundige bespotter van 't Nederduitsch was opgetreden, deed nu, als minister te Londen, den Reinaert de Vos, het vlaamsche Dierenöpos , misschien omtrent 1170 aanvankelijk gedicht, aankoopen. WILLEMS, die in 1836 dit meesterstuk der satyren deels had omgewerkt, zond den oorspronkelijken text twee jaar later de wereld in, naar aanleiding van ’t gemelde H. S.: die uitgave, waarin, wat den Versbouw betreft, twee verscheidene tijdvakken, saam gepaard gingen, en dus te sterker uit- kwamen, riep noodwendig de aandacht op den ouden Vers- bouw in. Ter zelver tijd gaf BLOMMAERT den Theophilus, een gedicht van de XIVde eeuw, uit, gevolgd van andere stukken in denzelfden trant: maar de uitgever overzag den Versbouw nog minder dan WiLLEMs. Hij gaf enkel den text letterlijk weêr, terwijl WILLENS die uitgave eenig- sins critischer wijze behandelde. Ook "€ Nibelungenlied door Aug. Zeune, met inleiding in 1815 te Berlijn, en door VONDER HAGHEN in 1820 te Breslau, met eene voorrede, rijk aan schrandere wenken, uitgegeven ; maakte bij dezen geleerde de opsporing naar den: oor- spronkelijken , taaleigenaardigen Versbouw niet gaande. Een philologisch professor der oude talen te Gent, wiens lust voor 't oude Nederduitsch bij 'tlezen van Reinaert de Vos, in zijne eerste schoonheid , ontvonkt was (een geleerde, door JONKBLOET een man van veel scherpzinnigheid ge- noemd), nam den ouden Versbouw ter harte. Hij had vroeger met hulpe van ’t metrum den latijnschen Reinardus Vulpes, door Mone uitgegeven, niet zelden in zijne plooi hersteld, thans zoude hij wellicht den vlaamschen door 't zelfde middel, wierd hij des machtig, verbeteren. » Hij waa ‚a wut WAERLANT, van 4 -© wes van hun tijdstip . ven a ht, zelden meer) ss air wast, Voor zoo veel … sere is, twee aan twee ~ a ss. doch meest trochaisch. Un maged, de gedeeltelijke qit te wijten, die bijna ~ aoti wecuninkt hadden; en ook . «ssl hebben de regelen, > ter em lezen hunner verzen m werde wilde dus als een a «Ñ werende regelen dezelfde + in we en gemeten-syllabental: ` wi um wie Wj de waarheid geweest zijn, a sn raat Ò twee rijmregels een enkel & om itt weeielijkheid te ontzenuwen, ner gek een andere BENTLEI, bijna al ven ok rete diratgeschreven; doch ook hunne Soma hut WHS ten voordeele van zijn gevoelen, in an Aa vrat stelsel konden samengesteld zijn ; ax Speed is (1). ton wl Jeet vertoeven bij ’s Professors vreemde a tt „abetwistbaars moet men aannemen arn ona, wf MA ‘taccent (klemtoon) bekreunden, annen Wilekeurig verlengden.” Uit zulk een oma oi Am prosodischen hoofdregel der Duitsche ant wiet veredigde, kon nooit een verzentrant op man ster td gevestigd, ontstaan. os jd heeft over dit ongermaansch stelsel, zelfs in A gem de witvinders, recht gedaan. D ` SOA x A? x Y: ‘Ay Mit onder anderen (indien 't noodig ware dit te Nannu wa de varianten van Die dietsche Doctrinale, leerdicht can as pre 1345, toegekend aan Jan Deckers, clerk der stad Ventas nary Wee EH door Dr. JonckeLoet. 's Gravenhage 1842. Wu ja Are vianten na, en zal zich overtuigen dat het nevelingsche ARE vager wij ‘t zoo heeten, alleen het ware is. ` — 9 — Bormans erkende, dat er wetten voor 'trijm en voor de maat bij de middeleeuwsche dichters bestonden, dat het noodzakelijk was deze te doorgronden, even als de tropen er t'elker stonde in voorkomende. Dit was al een licht- straal: de morgen was nabij. | Doctor JONCKBLOET, dien wij spoedig nader zullen leeren kennen, denkt (1) dat Bormans stelsel bij de Vlamingen algemeenen bijval hebbe gevonden: wij betwijfelen zulks. - Inderdaad, BLOMMAERT, na de meening van velen, entstaan uit het verbasterend afschrijven der kopisten, dat de oude dichters op toon noch maat pasten, voorge- dragen en gezegd te hebben: » Professor Bormans Beef onlangs de aandacht der taalkundigen op dit belangrijk punt getrokken ”, hing daarom nog t Bormansche stelsel niet aan, dat hij wel uiteenzette, maar niet. beoordeelde (2). Meer genegen daarvoor scheen SNELLAERT, als hij be- weerde (in zijne bekroonde Verhandeling over de neder- duitsche Dichtkunst in Belgie, blz. 33), dat de oulings bij de Franschen gebruikte versificatie de waarschijnljk- heid van het stelsel vermeerderde, leerende dat de ouden een vast geregeld getal lettergrepen gebruikten, en hunne verzen in iamben, en vooral in trochæën opstelden. Dit wat een paar vlaamsche schrijvers betreft, die, zoo men ziet, de zaak niet opzettelijk nagegaan hadden. De hollandsche professor pr Vries, welke dacht dat men gemakkelijk, bij 't vergelijken der verschillende hand- schriften, den text kon herstellen en de oorspronkelijke maat opdelven, trad bepaeldelijk op BorMans spoor. Maar WILLEMS had de ouden te veel van nabij leeren kennen (zoodat hij zelfs een Belgisch Museum, daaraan ge- © deeltelijk gewijd, sedert 1837 uitgaf), hij was nu te zeer met de prosodische werkzaamheid der Duitschers bekend, dan dat hij zich een oogenblik door zulk eene aardigheid zou: (1) Biz. 33 van zijn werk: Over middennederlandschen Versboww.. Amsterdam 1849. (2) Oud-vlaamsche Ged., blz. 41. — 10 — ‘wun lagen blinddoeken, die opgenomen werd in den Messa- ren vide Sienese historiques de Belgique (1837). Al dadelijk bij t uaiploidea vaa ‘t Bormansche stelsel verklaarde hij, in zijn tegen Museum (L, 455), dat hij het standpunt door den waver gekozen niet kon bijtreden; terwijl hij wat later Acker kt, dat de regelmatigheid bij de ouden niet gelegen was à dee evearedigheid of het gelijke tal syllaben van iederen tegel. waar Da de toonslagen. » Er zijn vier zulke slagen in ci dee weneea van ‘toud gedicht: Vander zielen ende vanden ‘ace (voegde hij er bij), en deze vallen altijd op de WU Der (URE | La, she ving aldus aan: Boar weete in dene winter tide, AA aver al de wérelt wide WW an att dur van rüsten blide, Lam wi te véren van énen stride, ba wen alfpe daér ic lách, — enz. Van tn vil jaren vroeger had LACHMANN in de Ver- he wt At wiet dee Aaminklijke Academie van Berlijn dit alles in es Barent uiteengezet (2). Grimm beweert in zijne Gramm. AN, Ma, MEN, daar hij spreekt van de regels der oude duecht V'uaitloatio, dat men LACHMANN als den opdelver aan au hehe te beschouwen (3). JONCKBLOET, die ex pee sw oven dan widdonnederlandschen Versbouw. onlangs heerd Veachteron, trad dit gevoelen bij, ontwikkelde in kate wekken het aysteem van den duitschen Versbouw ma LACHMANN, On nam zijne woorden tot leiddraad kij ative bexchauwingen (4). (A) Belgisch Museum, JL 77: a) Ueber altAuchdeutsche Betonung und Verskunst , in de gemelde Abhaudth der Berliner Academie, 1832, 5. 235 — 237. A) Vaso Findung und Herstellung wir erst LACHMANNs Scharf- vune vordlanken. (4) Ble. fi» 47. — 11 — Wij bejammeren, de vroeger aangehaalde uitgave der Nibe- lungen van 1815 niet bij der hand te hebben, om te zien in hoeverre de inleiding eenig licht over `t behandelde punt ver- spreidt; maar blijkbaar is ’t, uit de voorrede der uitgave van dit duitsche Epos, door VONDER HAGHEN, volgens welke wij de regels van 't Nevelingenvers zullen voordragen, dat in allen gevalle deze geleerde een twaalftal jaren vroeger LACHMANNs stelsel daarin vooruitstreefde. Uit die derhalve reeds lang ontsloten bron putte Mons in zijn Uebersicht der Niederl. Volksliteratur (blz. 30-31). JONCKBLOET, die, meenen wij, de eerste maal tegen 't Bormansche stelsel in 1842 bij ‘tuitgeven van Die dietsche Doc- trinael te velde trok, bracht daarbij het volgende in ‘t midden : » Dat BILDERDYK, in dit stuk zeker de meest bevoegde rechter (?), bij onze ouden aan geene onduitsche trochæen of iamben dacht, blijkt uit meer dan eene plaats, b. v. als hij in zijne Taal- en Dichtk. Verscheidenheden (blz. 108) zegt: » » Verzettingen van een korter voor een langer woord was den afschrijver gansch niet vreemd, en dit, nevens de ver- andering der oorspronkelijke spelling van eens auteurs hand- schrift, en andere eigendunkelijkheden van die scribenten, heeft de melodij, die er in die oude verzen was, zoo geweldig verduisterd.”” En op die melody, zoo als BILDERDYK die noemde, had ook zeker de schrijver van Der leker spieghel het oog, als hij (de b., C. xvr) onder de eerste ver~ eischten van een dichter noemde de kunst van: Te rechte vougen die woirde , Elc tsinen scoensten accoirde. » En dat werkelijk onze ouden het duitsche beginsel in hunne wetten van Versificatie huldigden, blijkt bij het in- zien hunner schriften zoo duidelijk, dat het te verwonderen is, dat nog niemand dit opmerkte, dan alleen de omtrent onze letterkunde zoo hoogst verdienstelijke J. F. Mone, die zulks kortelijk aantoonde in de inleiding op zijn Ueber- sicht der niederl. Volkslit., maar wiens systeem, dat even- wel het eenige is dat op ware gronden rust, door niemand werd omhelsd.” — 12 — La ser ANSCHBLOET, wiens naauwkeurigheid hier t wear id Laser, bij 't opzettelijk nagaan van Wren mes marin BORMANS op zijne beurt niet alles us Veur. mers By het uitgeven eener inderdaad zen Vite Wwweriwe Verhandeling over dien Versbouw se MA st, Mexe voor LACHMANN varen, en gaf La Natak vertie k den palm der ontdekking. Ne wits Kit tan wrie strekken, hoe belangrijk ook ee time van de Pinsadiie eener taal is; de Chronologie, www mrsa ier zeeekiedendt, kan ook hier voor geene beu- ern vervent Mak JUNCKBLOET haar ten gids geno- ns wu tj aanvamkdijk de regelen, die VONDER A ser op P Wiki ei voordroeg, toegepast op het A was soumise piak middeleeuwsch vers, dan ge- Ne nus whe Que vrek van 't begin af aan grondig Lu suasa Makin a geweest, Nea è NY zende Letars, die ex cathedra sprak, en Ne or en Danae ek granumatikaal werk, hoogst belangrijk van vem ere he venter Hoei der nederl. Letterk. optrad, A te aleer das en » als grondtoon altijd die | ui das vost of ever afbnijdingen in de midden- ar eener veert uw doorklinken, zoodat men ar re web Metteg kan, maar dat ze naar de x une N va gong Prosodia hoogst gebrekkig a Une van Heinric en Margriete van La wating gen atap achterwaart, zoo als in © vw WwW BERGH erkende die vier AL ues US Qe wwe hedendaagsche verzen, yore ms Retagitepen bestaande (eene een- A Ovaa cat te rechte, die voor het oor N acteer} zou geweest zijn, en zelfs ann Fam veranderen der cesuur N x Namea teatde er bij: » Maar bij Nemen Seat viel en die daardoor in mert wa Wf willekeur een, twee, gest, even als men in de muzyk va der twee achtsten, een ` NÀ ` NL a D AY wä — 13 — triool of vier zestienden kan vervangen; als bij voorb.: Evax die | cénine van | Arra | göen, Die ten | besten is ver | gaén sijn | doen. " Op welk tweede vers men echter kan aanmerken, dat men 't aldus met een dubbelen voorslag kan scandeeren: Die ten | bésten | ís ver | gaén sijn doen. Wij betwisten niet de juistheid der aanmerking (want ’t Leven van Sint Christina staaft die door menigen versre- gel), maar de stellige juistheid der toepassing. Even als JONCKBLOET, liet Bormans de voorvaderlijke spreuk gelden: De tijd zal leeren; even als hij kwam de Professor, aan wien JONCKBLOET de eer bewees zijne Ver- handeling van 1849 met een zendbrief aan te bieden, op het vraagstuk, althans in zijne bijzonderheden, terug. In den beginne dezes jaars namelijk zond hij het boek, reeds in 1841 aangekondigd, in de wereld. De vaderlandsche BENTLEr twijfelde ditmaal niet meer aan de onverbasterde echtheid van ’t door hem uitgegeven handschrift: dit eerste punt was dus uit den weg geruimd. Echter ging hij voort, doch bloot vergelijkingshalve, onze oude verzen in hunne vor- men met die der Grieken of Latijnen te scandeeren: iets waar- van wij tot heden het nut niet hebben kunnen inzien. Hij bepaalde zich ook niet, bij het bewonderen van zijn degelijk gebakerd letterkind, tot het nagaan der voetverdeelingen van ’tvers, zijnen voorslag, en enkele nog betwiste of betwistbare punten, maar weidde over den kunstmatigen Versbouw van GEERAERT (dien de Professor voor den dichter en afschrijver van 't werk houdt) met voorliefde uit. Het gedicht schijnt ons mede onder dit opzicht zeer merk- waardig. Om dit alles te beter te doen verstaan, en ja, eenigsins zinnelijk te maken, nam BORMANS, gelijk vroeger KINKER, en zoo als ook L. Pu. C. v. D. BERGH en WILLEMS, zijnen toevlucht tot de toepassing van muzyknoten op de syllaben, wier min of meerderen duur hij wilde aanschouwelijk maken ; doch eerbiedigde telkens den klemtoon als eene noodzakelijk — 14 — lange syllabe daarstellende, iets dat Kivxer niet altijd bij de metrische scansie had gedaan (1). Zoo het waar is dat de lyrieke geestdrift de eerste en auiverste bron der Poézy is geweest; dat zij, als hare zuster, de Muzyk, door deze begeleid en bestuurd werd (hetgeen overigens de verschillende lyrieke maten der ouden beves- tigen); dan is de gedachte van den tijd der syllaben met die der muzyknoten in evenredigheid te stellen, zeker met den eersten bekwamen prosodist geboren. Dat zij haar practisch nut blijft behouden, bewijzen de studien onzer Prosodie, welke nog heden de echte toonzetters verplicht zijn te doen, willen zij niet beneden de hoogte derzelve blijven, terwijl ook de dichters bij ’t nagaan van door hen uitgeboezemde lyrieke stukken, voor zang opgesteld, den toonzetter in meer dan één opzicht niet mogen uit het oog verliezen. Er is geen twijfel aan; had men bij de eerste aarzeling, de muzikalische slagverdeeling op de rhythmische slagver- deeling der oude gedichten toegepast, de oude versmaat ware ab ovo gevonden geweest. Eindelijk verademen de rhythmocratische Columbussen na hunnen langen tocht, na hunne lange worsteling. Sit vrolic, het es gheworden dach! Terwijl het voor omtrent twintig jaren nog vrij duister (1) Waar Boamans zulks uit het oog verliest, zoo als in zijne eerste proeven van 1837, of in zijne laatste bewerking, is 't waar- schijnlijk uit onoplettendheid. ‘Waarover te zijner plaatse. Wij bepalen ons hier het vers aan te halen, met de Bormansche awansie: Maer | dl si quam | wéder gin | gén sise vaen. Voorkomende blz. ıvı van het » Leven van Sinte Christina de wonderbare ‚in oud-dietsche rijmen , naar een parkementen handschrift, uit de XIVde of XVde eeuw, met inleiding, aanteekeningen en andere hijvoegsels. Gent, 1850. — 15 — uitzag in Vlaanderen. Een te recht geacht belgisch tijd- schrift, le Messager des Sciences et des Arts, haalde des- tijds (1835) een lied van Jan I, Hertog van Brabant (f 1294), aan, en wel naar eene oude vertaling, denkelijk van de XVde eeuw: Menech creature es blide, Die onthier in sorgen was: Dats natuerlike omme den tide, Doch hout mi minne in enen pas: Si doet mi dat ic verswine. Genade, cusche, werde, fine, Om u pensic dach ende nacht. Mi esset droeve van haer te sine; Nochtan so lidic bi haer pine: Dat doet oprechter minnen cracht. Welnu, deze taalmuzyk, waarbij reeds zoo geestig met het rijm gespeeld wordt, noemde dit verdienstelijk tijdschrift des essais barbares: iets dat WILLEMS verontwaardiging te rechte gaande maakte. De vier klemsyllabige slagen die ’t middeleeuwsche hoog- en neörduitsch vers grondvesten, en die men in de voorgaande regels ontmoet, waren reeds eene uitdijging van de drie- slagige verzen. Van daar het onderscheid dat men deswege bespeurt in het eerste en tweede, later opgestelde, gedeelte van den Reinaert de Vos, door WILLEMS uitgegeven. Ook de reize van Sinte Brandaen behelst vele verzen van drie toonslagen, terwijl de meeste tot vier, sommige tot vijf beloopen; welke korte verzen, zoo wel als ’t onder- werp zelf, van de schemerende oudheid des werks getuigen, zoo dat WILLEMS dit dichtstuk, hetwelk tot de XIIde eeuw zou behooren, als een der oudste vlaamsche be- schouwde (1). (1) Uitgegeven als fragment ‚ door BLOMMAFRT in 1838, en vol- — 6 — kundige: de hoogachting, dien grijzen gewrochten nu eerst toegedragen, moest vroeg of laat van de innerlijke letterwaarde tot den uiterlijken kunstvorm overgaan, en de middel- eeuwsche versbouw zou niet langer met den, in taal, kunst en vorm, diepen val der rhetorikale » excellente poëten moderne” verward blijven. Men begon vader MAERLANT over den schouder te kijken, en den blik, van ’t didactieke vak afgewend, hooger op naar ’t romantieke uit te schieten; men begon dichters in plaats van rijmers na te gaan; kunst- scheppers voor doctorale kunstarbeiders: en van dit oogen- blik af moest het vermoeden, wegens het kunstwerktuigelijke opgevat, zekerheid worden. . Even als Bos, had MAERLANT reeds over ’t moeie- lijke geklaagd, Om vray thoudene rijm ende sin. Ja, de dichter van Floris ende Blancefloer had den dwang der maat niet min dan bij Procusrus’ bed vergeleken. Men moet corten ende linghen Die tale, sal mense te rime bringhen. En de dichter van Der leken spiegel had over dicht- en rijm- kunst, die als eene gelijkslachtige zaak in de rijmende Poëzy éénen tred plag te houden, reeds regelen voorgedragen (1). De vereeniging van Noord- en Zuidnederland zou ook, voor de oude letterkunde, eens schoone lettervruchten dragen ; de omwenteling had die ontwikkeling slechts vertraagd, wellicht om ze op 'tonverwachtst te meer te verhaasten. . Een duitsch geleerde, die, reeds tien jaren vóór dit, der letterkunde noodlottige tijdstip, OTFRIED en de oude dichters zijns vaderlands volmaakter had doen kennen (2), (1) Zie BıLvernisk, Taal- en dichtkund. Verscheidenheden, I. 149. (2) Bruchstücke vom Orrrren von Horrman von FALLENSLEBEN. (Bonn 1821). » In der Inleitung, zegt Mone, Uebersicht der Niederl. Volks-lit, $ XIII — XXII, wird eine gedrängte aber für die damalige Zeit recht vollstandige literarische Nachweisung der älteren Dichtung gegeben, welche durch die Berücksichtigung der Comburger H.S. (zu Stutgart) nach Weckeruivs Beitragen, Manches enthalt, was den Niederländischen Gelehrten unbekantt war. — 7 — gaf te Breslau in 1830 de Horae Belgicae uit, goeddeels in Holland opgespoorde stukken behelzende. Vlaamsch Belgie, met WILLEMS aan ’t hoofd, had reeds een kunstaltaar te Gent bekomen; ook de wierook ging binnen Antwerpen omhoog. Met de taal, die stemme van ’t voor- heen, ontwaakte niet alleen de geschiedeniszucht en de volksletterkunde; ook de zucht ter uitgave van de lang verstrooide schatten der oude letterkunde werd wakker. VANDE WEYER zelf, die eens als staatkundige bespotter van ’t Nederduitsch was opgetreden, deed nu, als minister te Londen, den Reinaert de Vos, het vlaamsche Dierenöpos , misschien omtrent 1170 aanvankelijk gedicht, aankoopen. WILLEMS, die in 1836 dit meesterstuk der satyren deels had omgewerkt, zond den oorspronkelijken text twee jaar later de wereld in, naar aanleiding van ’t gemelde H. S.: die uitgave, waarin, wat den Versbouw betreft, twee verscheidene tijdvakken, saam gepaard gingen, en dus te sterker uit- kwamen, riep noodwendig de aandacht op den ouden Vers- bouw in. Ter zelver tijd gaf BLOMMAERT den Theophilus, een gedicht van de XIVde eeuw, uit, gevolgd van andere stukken in denzelfden trant: maar de uitgever overzag den Versbouw nog minder dan WILLEMS. Hij gaf enkel den text letterlijk weêr, terwijl W1LLEMs die uitgave eenig- sins critischer wijze behandelde. Ook ’t Nibelungenlied door Aug. ZEUNE, met inleiding in 1815 te Berlijn, en door VONDER HAGHEN in 1820 te Breslau, met eene voorrede, rijk aan schrandere wenken, uitgegeven , maakte bij dezen geleerde de opsporing naar den: oor- spronkelijken, taaleigenaardigen Versbouw niet gaande. Een philologisch professor der oude talen te Gent, wiens lust voor 't oude Nederduitsch bij 'tlezen van Reinaert de Vos, in zijne eerste schoonheid , ontvonkt was (een geleerde, door JONKBLOET een man van veel scherpzinnigheid ge- noemd), nam den ouden Versbouw ter harte. Hij had vroeger met hulpe van 't metrum den latijnschen Reinardus Vulpes, door More uitgegeven, niet zelden in zijne plooi hersteld, thans zoude hij wellicht den vlaamschen door 't zelfde middel, wierd hij des machtig, verbeteren. » Hij was p — 8 — overtuigd (zeide hij) dat al de verzen van MAERLANT, van Jan de Clerc (BOENDALE) en de andere dichters van hun tijdstip een vastgeregeld getal syllaben (zeven of acht, zelden meer) gehad hebben, benevens eene soort van rust, voor zoo veel korte verzen die behoeven; en wat meer is, twee aan twee hetzelfde rhythmus, somtijds tambisch, doch meest trochaïsch. Had men tot heden toe dit alles miskend, de gedeeltelijke schuld er van was aan de kopisten te wijten, die bijna al de handschriften erbarmelijk verminkt hadden; en ook gedeeltelijk aan ons, die verwaarloosd hebben de regelen, door onze vaderen in 't maken en lezen hunner verzen gevolgd, op te sporen.” De geleerde wilde dus als een regel vaststellen dat alle samenrijmende regelen dezelfde versmaat hadden , ’t zelfde getelde- en gemeten-syllabental: het tegenovergestelde zou nader bij de waarheid geweest zijn, daar die éénheid van maat in twee rijmregels een enkel bloot toeval is. Om die moeielijkheid te ontzenuwen, beschouwde de Professor, gelijk een andere BENTLEY, bijna al de handschriften als gebrekkig afgeschreven; doch ook hunne varianten bewezen hier niets ten voordeele van zijn gevoelen, dewijl die volgens een vast stelsel konden samengesteld zijn ; zoo als werkelijk 't geval is (1). Liefst zullen wij kort vertoeven bij ’s Professors vreemde woorden: » Als iets onbetwistbaars moet men aannemen dat de ouden zich weinig aan ’taccent (klemtoon) bekreunden, en korte syllaben willekeurig verlengden.” Uit zulk een willekeur, die den prosodischen howfdregel der Duitsche taaltakken niet eerbiedigde, kon nooit een verzentrant op den aard der taal gevestigd, ontstaan. Dan de tijd heeft over dit ongermaansch stelsel, zelfs in de oogen des uitvinders, recht gedaan. (1) Dit blijkt onder anderen (indien 't noodig ware dit te bewijzen) uit de varianten van Die dietsche Doctrinale, leerdicht van den jare 1345, toegekend aan Jan Deckers, clerk der stad Antwerpen, uitgegeven door Dr. JoncksLoET. 's Gravenhage 1842. Men ga die varianten na, en zal zich overtuigen dat het nevelingsche stelsel, mogen wij 't zoo heeten, alleen het ware is. 