VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Door voorbeeld, vooronderstel twee: Schepen van even groot gewicht in een stilte zee; een Man in een van de twee, met genoegzame kracht om die Schepen in beweging te brengen, doet middel van een Touw aan het andere Schip vastgemaakt: vooronderstel hem in werking, om die twee Schepen elkander te doen naderen, en ’t zal evenzo zelfde zijn, in welke die twee hij werkzaam is: Want nadat ze van even groot gewicht zijn, zullen ze beiden zich evenzoo en ten zelfden tijde bewegen, wanneer hij aan het Touw trekt, tot dat ze elkander ongeveer de halve afstand genaderd zijn. Indien we vooronderstellen dat het Schip van ongelijk grootte zijn, en dat het een tien of honderdmaal groter is dan het andere, zal de uitwerking ook hetzelfde wezen; ’t zal dat de Man met het Touw werkzaam beschouwd worden in het grote Schip of in het kleine Vaartuig; alleen met dit onderzoek, dat ze elkander zullen naderen met een graad van snelheid in omgekeerde orde van hun gewicht; dat is, het kleine Vaartuig zal zich tien of honderdmaal gezwinder na het grote Schip dan dat zich na het kleine Vaartuig bewegen; en zullen gevolgzaam elkander naderen, wanneer het grote Schip maar een tien of honderdste gedeelte van den weg na het kleine Vaartuig afgelegd heeft. Hierop zal UED. vragen; hoe zal men nu te wegen brengen dat een van die twee Schepen, dus ganzalicht verschillend, zich rondom het andere heftig beweegt? Hoe, door te vooronderstellen, dat een van die twee veel groter is dan het andere, middenweg dat het kleine een medegedeelde beweging heeft die ten minste gelijk is aan de kracht, met welke het geprokken wordt, en die het beweegt in een looppad rechthoekig met eenige afwijking van de kracht der trekking. Door voorbeeld, vooronderstel dat er een Touw gehegd is aan den grooten Mast van een Schip, dat 700000maal groter is dan een Boot, die op een zekeren afstand daar zan is verknogd; want zo veel is de Zon; ten minste grooter dan de Aarde. Vooronderstel dat er een Man is, die met dit Touw trekt; het zal hij in de Boot of het Schip staan, het pakt werkzaam zal ’t zelfde wezen. Want zo de Boot geen andere beweging heeft, dan die door de trekking veroorzaakt. gaan wat 'er het gevolg van zou. Zou het Schipimmeer een cirkel beschrijven rondom den Boot? Geenszins. Want nadat de kragt, welke verzonnen wordt om het Schip te beregen, 700000 maal grooter moet zijn, dan die, welke noodig is om den Boot te bewegen, zowel het Schip gevolg lijkt zyn koers houden, en den Boot met zich te slepen naar het zijde, alleen met een verlies van een 7e deel van zijn snelheid, het welk veroorzaakt zou worden door de te geritrekking van den Boot. En hieruit volgt, dat, nadat de Zon, ten minste, 700000 maal grooter is dan de Aarde, dezelfde zich onmogelijk rondom de Aarde, als haar middelpunt, kan bewegen: en dat derhalve de verveling van dag en nacht toe te schrijven is aan de omwenteling van onzen Aardkloot rondom zyn eigen as. Dat bewijzen moest worden. ... Het zal niet ongelegen zijn hier ten slot nog aan te merken, dat, hoewel de Planeten niet in juiste cirkels, maar in elliptische of langs ronde wegen rondom de Zon loopen, 't welk toe te schrijven is aan de looplijn, in welke zij eerst in beweging gingen, dat dit, zeg ik, in geen deel de kragt der bovengemelde redeneringen verzwakt, - hoewel het, ter verklaring, een ontvouwing van meer bijzonderheden ver- Ce SCHIJNCHERIGE WAN T RYE: DER PLANTGEWASSEN EN DIEREN, De vervolg van bladzijde 355, En in het voorgaande Stukje het rauwe sap der Planten afgebeeld te hebben, zo gaan we nu verder De gekookte sap der Planten Ten opzichte van het Rijk der Aardgewassen en Dieren kan men deze gekookte sappen bepaaldelijk verdelen in ten Algemeen gekookt sap en in bijzondere gekookte sappen. wij merken hieromtrent A | 1. Dat de. 896 SCHIEKUNDIGE BESCHOUWING 1. Dat zelfs beperkt vergeleken kan worden bij bloed der dieren, dewijl bet zich even als het bloed door het gehele lichaam der plant verspreidt, en vele bijzondere planten, onder malkanderen en van ’t algemene verschillende, naar ’t verschillende maaksel der plant afzicht. Dus dat men dit vol niet te onrecht, bet bloed der Planten noemen kan: want het zweefvleugel is de planten van diezelfde nuttigheid, als het bloed is in 't lichaam der Dieren. Vele, welke dit al in de Planten hebben, willen aantonen, kneusden de plant om dus verder, door uitpersing dit sap te verzamelen. Deze manier voldoet sterk gezien aan 't oogmerk: want men zou dus bij voorbeeld, het uitgeperste sap uit gekneusde en gestoken Witsmelt (Titymus), denkende Gouwe (Chelidonium) en andere planten, evenweinig voor een zuiver algemeen sap of bloed der planten kunnen houden, als of men het geperste sap uit gekneusde of gestoken armen of beenderen van een mensch, voor bloed zoude willen doen doorgaan. Ieder ziet dat zulks belachelijk zoude zijn. Men zou dus waterige, vlamvormige, vettige en andere delen, te gelijk met 't bloed verkrijgen: insgelijks verdunde ongelijksoortige delen een plant onder elkaar. Men kan dit zaad vrij gemakkelijk vertonen, en "wel in vele lantens zo volmaakt, als of men een bloedvat in 't menselijk lichaam had doorgekneden. Dit bloed der planten vertoont zich zeer fris; wanneer men bijvoorbeeld, een of ander deel der finkende Gouwe afknijpt; want dan vloeit er onblikkelijk een goudkleurig vloeistof uit deszelfde vaten. De bymalus, Eruca en vele andere planten "sorteren uit de ingang een melkwit vloeistof. Dit zaad is niet meer rauw, maar gekookt, Dit blijkt om dat het van een ver verschillende natuur is in Ver verschillende gevachten der planten "sorteren die planten onder een en dezelfde luchtfreek op eenzelfde plaats groeien. Men kan dit zaad niet brengen tot een der bijzondere vloeistoffen; maar bevat integendeel alle bijzondere vloeistoffen in zich. Men kan het niet plaatsen onder de gemeente, harsvaten, zout, zeepagtige zappen, noch zogenaamde Spiritus retortis; maar is als 't ware alles; en alles in zich bevattende. Van deze grote nuttigheid welke Geneeskundigen door dit zaad te gebruiken; als al het krachtige eenheid van een plant in zich begrijpend. De bijzondere gekookte Zappen, is niet doat de gezondheid zelfstandigheid der plant er naar huisvesten alleen in deszelfde bijzondere delen, en zyder van een bijzondere soort. Uit de verschillende vloeistoffen, welke in 't lichaam der dieren van 't bloed naar verschillende delen afgekeken worden, blijkt de overeenkomst tussen dit zaad en 't bloed der dieren; Men kan deze bijzondere gekookte Zappen bekwaamelijk verdelen in vijf klassen. I. Zuurbadseigheid van zeep (Succus falinum Saponaceum). II. Gomzeep (Gummo saponaceum), III. Olijlrein (Oleoïdum). IV. Uit gom en hars samengezette (Gummi-refinum). V. De zeer bijzondere geest, bekend onder den naam van Spiritus rector, en Zout-zeepachtige zappen.. Deze bestaan uit olie en zekere soort van zeep, zowel tauwkeurig verenigd, dat zij volkomen in water oplosbaar zijn, zonder dat derzelver oliejige deeltjes zich afstammen; en bezitten daar en boven zekere ontvlambaarheid. Van deze zappen vindt men voornaamlijk drie, welke door de natuur „zonder behulp der kunst, voortgebracht worden. Namelijk. I. Honing. II. Droog Manna. III. Vloeibare Manna (Therenabin.) De Honing is een verdikt en zeer zoete zap; zyn zitplaats bevindende in de bloemen en bladeren der planten. Bij warm weer met een heldere lucht vloeit 't in overvloed, en vooral 's morgens vroeg. Men kan dan de honingachtige uitvloeijingen zeer duidelijk in den voorzomer bespeuren op de bladeren van den Lindeboom, zynde derzelver oppervlakte met zeer veel kleine zoete, naar den dauw gelykende vloeibare honingdruptjes, bedekt. Men vindt dit sap op meer andere bomen. Deze vloeibare Honing kan men als zuiverst en ontspronkelijkst aanmerken, dewijl de natuur daar in alleen volgens haar wijze voorzorgen heeft te werk gegaan. De Bijen Zuigen dit natuurlijk honingsap uit de Nettariader welriekende bloemen : en volgens 't algemeen gevoelen ondergaat dit honingsap een soort van verandering door zekere gist in de maag der Bijen. Maar dat daarom deze door Bijen vergaderde Honing volmaakter zou zijn „dan die welke zonder gerst deze verandering ondergaan te hebben door de natuur te voorzien wordt gebracht, kan ik als nog niet toe stemmen. De een of andere plant verzchaft veel meer honing dan de andere; ja zometijds zijn de bloemen daar mee zodanig bezwangerd, dat hij uitdruipt. Ik heb zulks met ’t grootste vermaak bezoekt in een Aloë Americana, welke voor enige jaren buiten Leiden in de tuin van de vermaarde Stekboven gebleerd heeft. Dit allerzoetste sap had volmaakt de eigenschappen van Honing. Zo men hier tegen in aanmerking neemt, welke een bitter sap in de bladeren van de Aloë huisvest, ziet men hier duidelijk de stelling bewaarheid; dat de bijzondere gekookte sappen in de verschillende delen van de Plant van een verschillende natuur zijn. De eigenschappen van de honing zijn, 1. Alle honing heeft een zeer zoeten smaak, schoon in een soort zachter dan in de andere; een aangename geur; en is van een witachtige of licht gele kleur. De kleur en geur zijn echter ook zeer verschillend naar mate de honing, onder verschillende luchtstreeken, en uit verschillende planten, gewonnen wordt. Dit blijkt duidelijk uit de vergelijking van de Marfhillaanse honing met die in onze landstreeken gewonnen wordt. De Marfhillaanse is zeer blank, en van een lieflijk geur aangenaam, fijn en zacht van smaak. Welke eigenschappen men vrijelijk mag toewijzen aan de menigte welriekende planten en heesters, als Tijm, Majoliein, en Rosmarijn, aldaar overvloedig groeidend. Daar en tegen is de honing, die bij ons in andere Noordse Landen valt, grover, geelachtiger, en niet zo aangenaam van reuk en smaak. - Echter is er in de honing, die hier te Landen valt, noch enigszels onder te onderscheiden. a. De honing laat zich volledig in water oplossen. Alle Honing ondergaat gemakkelijk de gisting, en bevordert de gisting van andere suikers. Geeft dus een overvloedigen, ontvlambaren, dronkenmakenden geest, en is van een aangename geur, . Scheikundig onderzocht, geeft de Honing, volgens verhaal van Lemery, (zie Mem. de Acad. Roy. des Scienc. de Paris. ann. 1706. p. 352.), de volgende producten: Twee ponden honing uit een kolf gedistilleerd, gaven eerst zes oncel helder water van een honingachtige geur, en schoon om te zien. Vervolgens had het echter een verborgen zuur in zich, door dit het afzetten van Turinezuur rood maakte. Daar na volgde een helder geelachtig water van een aangename honinggeur, van een zuur, vijver, brandende smaak. Het vuur werd verminderd zijde, volgden er witte nevelen, welke tot een rood geestrijk vocht verdikt werden, hadden een zuur, vijver, heete smaak, en een brandige, doch niet onaangename geur, ter zwaarte van een once. Op deze volgden twee once oranje kleurig water, van een zware zuur, ijzer smaak. De overgeblevene Stoffen was zeer opgezwolpen, ligt zwart ter zwaarte van vijftien en een half once. Deze op een sterker vuur geplaatst, gaf nog zeven once roodachtig, zeer aanbrandend zuur, scherp vocht; en twee Brassen dikke zwarte, scherpe olie; blijvende er zeven once en zes drachmen kool overig. De droog Manna (Manna ficcus, folium) is een verdikt Sap der Aardgewassen; blank of licht geel van kleur; de zuiverste stukjes, doorgebroken, vertonen een kristalijne zelfstandigheid; zoet van smaak, in water smelbaar, ontvlambaar. De Manna komt bijna den Honing over, alleen maar daarvan verschillende, door een meerder hardigheid of droogheid, en enige meerder zoutagtige deeltjes. In een Scheikundige ontbinding door 't vuur, vertoont ze bijna dezelfde verfchynstelen als de Honing. Het onderscheid tussen Honing en Manna kan men, mag ik wel zeggen, toetsen aan 't vervliegen der fintste zoutige deeltjes door de hitte der lucht; want men voelt minder zoutdeeltjes in de Manna, dan wel in den Honing aan. De beste Manna wordt in Calabrië, Sicilië en in het Napelsche verzameld. In het Napelsche maakt men ten dien tijde, aan het begin der maand Augustus, enige incisies ter breedte van één duim in de takken van 8 of 10 jaarige Eschenbomen plaatsend onder deze incisies potjes; om de uitgevloeide Manna te vergaren. De Calabrische Manna wordt, naar de wijze van verzamelen, in drie soorten onderscheiden. 1. Manna di Corpo; deze vloeit van het midden der maand Januari tot aan deszelfs einde, zonder incisies uit de jeugdige takken; en wordt zomtijds geheellijk rondom dezelve door de warmte der lucht gedroogd gevonden. 2. Manna forzata, gedwongene Manna; vloeit van het begin van Juli uit de gemaakte incisies en wordt in graskruiden verzameld. 3. Manna di fronda, Manna van de bladeren, Aeywijn zy uit dezelfde vloeit, en allengs daar afdruipt. 4. Manna Cannellata, rietjes Manna; te onrecht van vele Drogisten Manna Cannella genoemd. Om deze te verkrijgen, steken zy kleine rietjes in de gemaakte incisies, waar dan de Manna, nog vloeibaar zijnde, nederzakt, allengs stolt, en dus matiglange stukken veroorzaakt. Ik Calabrische Manna wordt voor de beste gehouden, niet alleen om dat aldaar nauwkeuriger op de inzameling gepast wordt; maar ook, om dat zij daar toe niet alleen dan jeugdige Eschen, en wilde Eschen (orni) uitkiezen; en wel zodanige, die een gladde zuivere schorsfe hebben. Het gevoelen van veelen onder de Ouden, dat de Manna als een dauw wit den Hemel nederdaalde en overeenkomstig was met die der Israëliten, is nu wederlegd. "De vialebare Pergenant de Marmer 'Sherenibin', driftig in Pergenant uit de bladeren van verschillende bomen, en wordt door de zon verdikt. Verschilt een weinig van den Honing, doch een meerdere dikte en oly. Saa" Gomachtige Sappen (Succi gummi.) De Gom is een bijzonder vlamig Sap, zonder merkelijke lucht en smaak; hard van zelfstandigheid, doch tenslotte oplosbaar in water, maar geen zucht in oly of Wijngeest; zij is vloeibaar op warmte "noch ontvlambaar. Door destillatie onderzocht, verkrijgt men er uit, sap zuur water, en een weinig oly, doch zeer veel vaste staaf. Die overgeblevene vaste roest heeft iets vlaagstoffen in zich; en wanneer deze stof tot asch verbrand wordt, emitting dekt men in dezelve enige loogzuurige (alkaline) aardachtige deelen. Het is zeer opmerkelijk, dat, terwijl de Gom voor zijnzelf doorzichtig is op het uiterlijk aanzien, veel meer water in zich moet hebben, hij echter in dit opzicht, zeer weinig uitleveren: en wel niet meerder dan met uit een evenredige hoeveelheid hout verkrijgt. Van waar komt dan derzelver doorzichtigheid? Sommigen hebben uit de bijna overeenkomstige ontbinding van hout, willen vaststellen; dat de Gom evenzo veel uitmake als allerlei jongst hout; of wel een zeker voedend sap, geen door een verdere bereiding der natuur tot dezelfde hardheid van "hout overgaat. Het is echter, zo mij dunkt, beter dat, men de Gom aanmerkt als een zeker dekzel of middenkleed, geschikt tot beveiliging der tederste schuilplaats voor de ongemakken der lucht, en waar onder de schuilplaats zich in de Winterijd veilig verborgen kan-houden ten geschenk geworden zijnde en genoegzaam voedsel voor zichzelf uit de stam kunnen trekken "in het Voorjaar ongehoord te kunnen komen uitbotten. Te meer ben ik van dit gevoelen, om dat men de Gom altijd aantreft op die plaatsen, alwaar in het volgende Voorjaar een nieuwe schuilplaats voorkomt; anderdeels dat de Gom te gelijk tot voedsel der tederste schuilplaats verstrekt, om zich in den Wintertijd, wanneer de Sappen der bomen in een veel mindere beweging zijn dan in het Voorjaar, door gebrek aan voedsel te verhinderen. De beschouwing van de zelfstandigheid der Gom leert duidelijk dat de zorgdragende Natuur, in het beschermen van haar voortbrengselen, de Gom met het grootste recht tot genoemd merken uitgekozen heeft. Met een uitnemende zachtheid, de Gomdeelen zijn recht ja fchikt om iets, dat teder is, te voeden; daar een andeel zelfstandigheid vol fcherpe prikkelende deeltjes, bij voorbeeld: Hars, dezelfde nadelig zouden zijn. Verder, dat daar de Gom een zachte, taamje en door de koude weinig of niets harder geworden zelfstandigheid is, de tederste veilig, 'Zonder vrees van knelling, samendrukking, of inkrimping, onder die Gom haren verderen groei kan voortszetten. Olyagtige Sappen. (Succi Oleosi.) - Van deze is in het Rijk der Plantengewassen een grote verscheidenheid: ja een Plant bezit meer dan één Soort. Behoudens derzelfver verscheidenheid, hebben zij nochtans enige eigenschappen met elkaar gemeen, en waar de volgende. 1. Dat zij niet in water, maar wel in olijf en een wijkmengsel oplosbaar zijn. 2. Dat zij licht vuur vatten, en 't zelve voeden, diens volgens zijn dezelfde ontvlambaar (onflammabiles). 3. Zij bestaan uit een olijfagtige natuur, en eenen daarbij ingemengde geest: welke of zuur is, of een bijvoegenden geest, Spir. refor genaamd, uitmaakt. Of het zijn twee soorten te gelijk. Menten ter zeven; doch die meer in trap van vloeibaarheid verzoeken. Scheikundige Beschouwing, Eene olijfagtige Vloeistof; Een Ballem, iets dikker dan de voorgaande Stoffen; Eene halve Hars, of dikdere Ballem, Wasch. 5. Camfer 6. Hars 7. Zwart Hars, of Spiegelhars (Colophonium) Eene olijktige Vloeibare Olie of vloeibare Oliën. Deze Oliën als ’t voornaamste vloeibare deel der Plantgewassen aanmerken, waar uit, aan de lucht warmte blootgelegd, door ’t allengs verdwijnende fijnste deeltjes, andere diktere olijktige Sappen geboren worden. Men kan eenig der uitvloeien van deze werking verkrijgen, insdien men van de zuivere extract van de fyne Kerper van de Olie aan de lucht bloot stelt. Want men zal dan ondervinden, dat deszelfs standigheid allengs door verdwijnen der fijnste deeltjes verdwijnt en door een meerdere bijgebrachte hitte blijft er niet meer dan de Colophonium. overig. In ’t rijken der graafbare lichamen, zal men dergelyke een vloeibare Olie ontdekken. De Naptha, die tot nog toe bekend is als de allerfijnste Vloeistoffen, levert verschillende soorten van Petroleum-olie "naar mate ze fijne deelen verliest, niets verwachtende dan een vaste bitumineuze Stof, ... meer algemeen. Men vindt deze fijne Oliën in verschillende delen van de Rast-om door deszelfs bestandige Vloeibaarheid, de uitdroging van van VAN 'T RYK BER -PLANTEN EN DIEREN, 408 van zaad voor te komen. -Men kan deze Oliën in sommige zaden duidelijk ontdekken, indien dezelve, door middelen gesneden, met een goed Microscoop bekeken worden. Dat men deze Oily-agtige Vloeistoffen ook in 't hout en wel in buisjes of geutjes door deszelfs in- en uitwendige zelfstandigheid verspreid en vloeit langzaam in dezelwe vorm, Het hout, aan alle ongemakken der lucht blootgesteld, heeft noodzakelijk een stof nodig, welke 'tzelfde bescherming voorkomt tegen die ongemakken: voornamelijk is die Olie. overvloegd gevonden in dat Jaargetij, wanneer de ongestaagdheid der lucht hevigst woedt, bijzonder in den Wintertyd. De wilde reagen in die tijd de winden sterker zijn, zouden de bomen gevaar lyden, om door dezelve geknakt of gebroken te worden, indien de overvloed aan Olie-deeltjes aan dezelfde gene tape of buigzaamheid bijzette. Dit gevoelen blijkt te meer waar te zijn, door dat de bomen in de Noordelijke Landen, alwaar de ongemakken der lucht heviger zijn dan wel in andere Landen, de meeste Olie bezitten. In dezen is er weerom enige overeenkomst van 't Rijk der Plantengewassen met dat der Dieren, wanneer men de beertendodinge met 't hout vergelijkt. Deze maken eveneens gebruik van derzelver vlees en zijn insgelijk door de Natuur met een olië-agige vloeistof voorzien, zo wel om dezelfde voor 't bederf als een gemakkelijke bescherming te behoeden. Dat en "De basten zijn ook overvloegd met deze Olie voorzien; en nergens is de zo vreemdste welke aan 't ver schil tend Jaargetijde kan toege schreven worden. In de hitte der Zomer is dezelfde allervloeibaarst, en wordt, naar mate de koude nadert, allengs dikker, Kos dat de fijne deeltjes vervlogen zijn. Dit is ook de reden, waarom men dezelfde altijd in de hitte der Zomer verzamelt. 'De Olie der Schorvogel' heeft altijd enige zuurdeeltjes in zich, en deze zullen ook de oorzaak zijn waarom die oliën daar vervliegen der fijnste deeltjes, snelker tot een dikkere zelfstandigheid overgaan. De schorfe bezit meerder -Oor dan 'ehout; en niet te onregt? want onverwacht aan de lucht blootgeveld, lydt zy de eersten aanstoot. Men ziet hier uit, dat in deze wederom enige overeenkomst is met het Vetvlies (membrana adiposa) der Dieren. Hoewel en: HAI G | IYAN STEENEN onn nennen WELKEN BUITEN DE NATUURLIJKE U DE PIS GEFORMEERD WORDEN, Aan den Heer Louis. L Royale de Chirurgie. Tom. II p. 392.). In het Steenbakken is een Onderwerp der waarover, in onsen tij, veel geschreven geachte werken over de vergelijking en wijzen van dit Handwerk te doen. De eigenlijke bijzondere voor- en nadeelen, zegen tot nieuwe ondervindingen; 29 gingen „ en, bijzondere behandelingen heeft de oude Werktuigen verbeeterd, ren uitgedagd. De beoordeeling van de indelwijze, kan niet dan veel nut doen van de Kunst, welken altyd gepaard gaat met Gemeen. Het onderwerp van de ingegeven is van minder uitgebreidheid. Mijn onderzoeken een bijzonder stuk, waarin geene regels heeft gegeven „om dag het gemeene Stelzels, welken de opmerkingen hebben bezig gehouden. Meermalen en geloof, worden er Steenen gemaakt op een bijzondere wijze, in de vakjes als ingedrongen, z welk de jaad, wegen van dit vogt nabijligt. - Dit stuk is waardig te zijn, dat men van engt eenige omstandigheden met zich mag hebben. De oorzaak valt kennende, wordt men vanzelfsprekend op de voorraad, en voorkomende. In het Hospitaal van de Salpetermaand, op 30 september 1747, 's avonds om acht uur, kwam een kind aan met een hevige koorts, een lynke zwelling aan de buik, en een groote walveld als een grote steen. Het kind, dat twee jaar te voren in het Fotel-Dieu was geweest om een steen in de buik te verwijderen, had toen al een soort van zwelling in de buik, die nu veel groter was geworden. Het kind had veel pijn en moest veel aderlaten. De volgende dag werd het gebruik van een pap, gemaakt van kruim brood, melk en saffraan, voorgeschreven om de pijn te verlichten. De volgende dag was het gezwel dezelfde grootte, maar de ontsteking van de huid was volledig verdwenen. De arts voelde het gezwel met veel oplettendheid; het was zeer hard. Alhoewel de vrije loop van de pis genoeg deed zien dat er geen beletsel was in de pisbuis, bracht de arts toch voor meer zekerheid een kateter tot in de blaas, en merkte geen tegenstand of enig vreemd lichaam. Hij liet het gebruik van de pap aanhouden, waarbij een derde deel zalf van althee werd gevoegd, om het gezwel te verwijderen. Op de vierde dag bezoekende, bemerkte hij dat het verband nat was geworden; en de pap afgenomen zijnde, zag hij aan het bovenste van het oude litteken een opening in de huid, en een wit lichaam door deze opening uitpuilende: en dit was een steen als een grote hazelnoot, welken hij met een gemeen kaorntang uithaalde. Hij voelde met de knop van een proef, dat de hele omtrek van de holte waar deze steen gelegen had, zeer hard was, en in een van de hoeken stiet het proefje op een blote beenstijl verharding. Hij deedt de lyder, aanvankelijk, over het kant van het bed, twee helften opkanten. Hij maakte, met een gemeen snijmesje, een langwerpig insnijding, over de geheele uitgestrekteheid van het gezwel; tot op het vreemde lichaam. De voorste vinger van zijn linkere hand, met deze waaier ingebracht hebbende, voelde hij aan de bovenste boeken een fosfaatsteen, welke hij met behulp van een klemsteentjesepel uithaalde. Hy was bijna van dezelfde grootte, als die de Huid doorboord, en zie ik van buiten vers Toond had, Ik voelde in den geheelen benatensten omtrek van de wonde harde lichaamstek, met een vuur gedekt. Op het geleide van mijn Vinger bracht ik de punt aan het Symmetrische op het vezig bedeva van elken Steen de buitenaardse streek, stak ik een geringe Efedinge ontbloot zynde, gescheiden de bitssaling gemakkelijk met een klein Steenje: Pekte vervolgens Zeg Steenen uit het binnenste van deze Wonde: De bewerking duurde niet lang en was ook niet pijnlijk, zodat ik telkens het vlugge bekleding, welke een van deze Steenen instroomde, en de een, van de andere Scheidde, moest doormijn. Met iedere maakten ze een lichaam zo groot als de Steen van een Perzik. Ze hadden genoegzaam gelijke tolle- en holle oppervlakten, welke op elkaar passten. Na alle deze lichaamsdelen weggenomen te hebben, verbond ik de wonde zachtelijk, en met een vasthoudend verband. De genezing was niet langzaam; de verbanden waren eenvoudig, en alleen strekkend om een snel herstel te bevorderen. Eenige moeilijkheden echter kwamen er bij; zo dikwijls als de Lijder zijn water loste, liep er een gedeelte uit door de wonde. Ik was wel verzekerd, dat ik de Pisbuis, onder de Operatie, niet gekwetst had; er hadt geen doorzakking van de Pis, in het Vervlies kunnen geschieden, tot vorming van de Steenen, welken ik uitgehaald had, indien er niet een insnijdend Pypzweer was overgebleven, als een gevolg van de Steenafvloeiing, twee jaar tevoren gedaan. Ik had wel bewustheid van deze oorzaak; en ik zou een essentieel deel van de Operatie verzuimd hebben, met geen insnijding te doen op de Fistelachtige opening, in de Pisbuis, indien mij de ondervinding niet geleerd had, dat men de Pypzweeren aan de Bilnaad, zonder insnijding, door middel van Kaarsjes kan genezen: en ik besloot hier van gebruik te maken. Ik deed ze maken van de Pleister van Igro en Diachylon met de Gommen. Deze maakten verharding om de opening van de Pypzweer, door smelting van de verouderteden. En eindelijk oordeelde ik, dat de genezing zowel inwendig als uitwendig volkomen was, toen de Kaarsjes, na dat ze vele uren in de Pisbuis gezeten, daar zie hier een bijzonder soort van Pysweer „een sonvo). Komt Fistel, welke men een blindg, of inwendige zwer -konnen noemen, naar de benaming van de Aars-Pys en, die een opening hebben in den rechten Darm, zonder een uitgang naar buiten. „En deze aanmerking is van gewicht in de Praktijk; want, dezelfde toont duidelijk, dat een volmaakte genezing van de wonde der Bekleedzelen, mag de Operatie van den Steen; geen zekerheid is, dat de inwendige van de Pisbuis ook volmaaktelijk geflooten zal zijn. Men zou die fluiting gemakkelijk kunnen beoordelen door middel. "BUITEN DE NATURELE DISWEGEN. De vlam Kaarsjes: het gebruik van dezelven een volkomene heeling uitwerkende, zou deze langzame lekking van de Pis, welke, met geringe mate, geduurig in het Vetvlies indringt, en zich ontlaatende, aldaar, door vereeniging van baar aard en zoutdeeltjes, vergenagte verhardingen maakt welken zeer ligt aan merklijke grootte konnen groeien, beletten. De Steenen, welken ik uithaalde, waren niet giste Pisbuis in het Vetvlies gezakt, zij hadden afzonderlijk een onderfcheiden bekleedzel, een vast bewijs, dat ze gegroeid waren in de holletjes, welken het omvingen. Alhoewel de Schrijvers geen rechtstreeks gewag hebben gemaakt van zodanige Gevallen, men vindt echter, in hunne Schriften, hier en daar, enige voorbeelden welken daar toe gebracht kunnen worden, en baarblijklijk van hetzelfde soort zijn. TOLET van zware Operaties van Stekken in het jaar 1680 in het Hospitaal de la Charité te Parijs gedaan, spreekt van een Kind van Zeven jaaren, hetwelk het voorgaande jaar reeds gefneefd was. Men bemerkte aanvankelijk, dat het een Steen had aan de rechterzijde van de Bilnaad, merklijk boven de plaats van het Lidteken. De Heer jonker, die de uithaal in deed, voelde met zijn Vinger, dat er meer waren. Hij haalde ze na elkaar uit en de Bilnaad van deze vreemde lichaamen bevrijd hebben, bracht hij over aan de Spleen; door de Roede in de Blaas, waar mee hij gewaagd werd, dat een Steen in de Blaas was terechtgekomen. De Sonde diende om de infectie te vervolgen, en de Operatie van den Hoogste Tof te doen. TOLET zegt, dat hij hetzelfde ook genoodzaakt was geweest te doen aan een jongen van twee en twintig jaar. Ik zou meer andere gevallen kunnen bijbrengen om het voorgemelde te bevestigen: MET ten slotte de Aanmerkingen van LE DRAN, dat een jongen van twaalf jaar, welken hij in het jaar 1725 van den Steen gesneeuwd had, volmaakt genezen was gegaan uit het Hospitaal. In December 1729 voelde deze jongen eenige pijn ofwel het wateren; deze hand in verschillende dagen toe, waar na een Rijbeen opbrak aan de Bilnaad, waar door een gedeelte van de Pis uitliep. De Pisbuis kromp in, van tijd tot tijd, en na verloop van een maand, kwam geen Pis meer door de Roede. In de maand May, 1730, drie jaar na dat hij gesneeuwd was, kwam deze jongen weer in het Hospitaal de la Charité. Men won in bij hem een. Steen als een kleine Eier, nabij de fistelachtige opening, even onder de Huid. Hier teek, D4 Heelk, Aanmerk. pag. 342 de isk, Steen in Mienen de Natuurlijke Pisweg. Dit geval in zijn begin overwogen wordende was heel erg gemeen met die, welken ik bygebracht hebbe. Het is zeer duidelijk, dat de genezing welke men voor volkomend had gehouden, alleen den schijn hier van had en de Pis zich allengs een weg gebaand had door de ingewikkelde Pypzweer wan de Buis, hier een Steen gemaakt, en bij gelegenheid van deze een volkomen Pypzweer. Men kan niet bewijzen. Sen, dat de Buis doorgeboord zy door zulk een kleine Steen: want hy was niet te groot, om zyhen weg te vervolgen, en door de Pisbuis ontlast te worden. En de Pisbuis, volgens het verhaal van den Auteur, van de fistelafslag tot aan de Blaasze, zeer verward ynde, was vol vlees en vocht, waar door men genoodzakt werd het Mes en verteerende Middelen te gebruiken. Men ziet den oorsprong van alle deze Toevalen in de verwarloosde inwendige Pypzweer. De vereeniging van de uitwendige wond, was bedrieglijk geweest; maar geloofde den Lyder volmaakt genezen te zijn; wanneer hy uit het Hospital ging, en 't was echter zo niet: Men heeft meer overtuigende voorbeelden van Steenen, in het Vetvlies geformd, en die een onbetwistbaar gevolg zijn van de Operatie der Steenafslag. Dit hoorde en las ik met veel genoegen en grooten lust. Heer Louis brengt hier, eenige Gevallen van dezelfde, uiteindelijk natuur, door artsen waargenomen, te berde, en zijn gezegde te laten staan: maar wij oordelen het gemelde geval: Boek "om onze Vaderlandse Heelkundigen een denkbeeld te geven van dit nieuw beredeneerde Stuk, raakende het groeien van Pis-steenen, buiten de natuurlijke Piswegen of Blazen. On.. Optelling van zekere Wijzeregen, die ik ben, leven onbekend, of gereed onder den hoop van leedloos gangers; en: Lijntjes "door hunne schriften een wijkbaar liever dienst aan het Vaderland gedaan hebben. Naamlijst van deugdzaame burgers, welkers onbedagzame geest en geest van dweperschap, oneindig veel kwaad veroorzaakt en doodelijke sporen toegebracht hebben aan de partij, welke zij poogden bij te staan en te verdedigen. Voorbeelden van bewindsmannen, die met milde ambten en bedieningen uitdeelden, altijd ondankbare maakten: tot oefening hoe de weldaden afmeten. Voorbeelden van mannen, die met oneindig veel verstand, geest en oprechtheid, nimmer geene hunner ontwerpen, geboren zien (laagen, door de hardnekkigheid van zich niet te schikken naar de omstandigheden. Voorbeelden van anderen, die met de welmeengelgenheid, rijpe overweegingen, allerhoogste voorzichtigeid, nimmer anders dan de stukken zijde gekozen hebben, 't zij in bewind van zaken; of zij in den raad bij gebrek van die (needigheid, waar door men 't geheel in al zijn delen ziet, en van dat verstand, wat welk 'zig: geen gebreken laat aantasten. Voorbeelden van anderen "die, onbekwaam om de inflexibele schikkingen en samenvoegingen te maken, door het zwaar eval, zonder te misvallen "tot hun doelwit gebracht zijn. Geschikte overwegingen, om den geest van verwaandheid te genezen en zich aan de vastgestelde orde te onderwerpen, waarvan de gevolgen onbekend zijn. Voorbeelden van Staatsministers van het eerste Vernuft, die de Zwakheid gehad hebben zich door Bedienden, Mees. Tresfen, in Hoeren van een bepaald Verstand te laten regeren. Verschillende aanmerkingen over de mislukkingen van grote Veldheersen, beroemde Ministers, geachte Magistraatsonderpersonen, en vermaarde Schrijvers. De verklaringen over een oneindig getal zaken, betrekkelijk tot de tijdrekening en geschiedenis, door de onwetendheid, geloofschheid, bygeloofschheid, partigheid en nationalen hoogmoed, veranderd, verward, vervalst of verschoond. Een Tractaat over de kunst om met goeden uit vlagde reëlen en grondbeginzelen, door grote meesters in alle soorten van letterkundige samenvattingen vastgesteld, te kunnen verkracht. En: een verbaazende verzameling van verbazingwekkende ongelukken en vreemde gebeurtenissen, waar door zeker mensen ten toppunt van geestigheid zijn: zeldzame voorbeelden, maar geschikt voor verwaande geesten beter te onderrichten, door voorzien en gebeurtenissen aan de wetten van eene geëffende voorzichtigheid te onderwerpen; dikwils gemengd met onvoorziene gevallen, welke de mensen nog wijzer nog meerder gelijk aan zichzelf maken. Buitenfossiele loftuitingen door de laffe vleierij ten allen tijde toegezwaaeld aan Grooten, aan welke na koming niet dan met afkeuring kan denken; met geschiepen overwegingen om Vroten, yverzuchtig van hunnen roem, te beiden voor dat zelfzalig fenomen. Ongemene trekken van verachterende Krijgslisten, ter ontwijzing van jonge Krijgslieden. Ydelere samenleving voor verschillende wijzen, die, door binnen verbeelding vervoerd, wel genoeg het geene buitenspel. hun was bekenden, Zonder het minste denkbeeld gehad te hebben van het geen binnen hun omging. Hervorming der natuurlijke Geschiedenis, door weinig grondbegrippen gebracht binnen de borders waarheid. En verzaameling van de voornaamste gebruiken en gewoonten verinnerd in den éenen tijd, en gedoemd in den anderen, als de Vergooding, het Mensenoffer, het Feest der gekken, enz. Eene omgeving tot de Geschiedenis van de strijdigheden des menschelijke Verstand. Een verzaameling van geringe beweegmiddelen waardoor de grootste omwentelingen zijn veroorzaakt geworden, en dag door het wonderlijke van de grootste gebeurtenissen vernietigd is; kunnende dienen tot een behoedmiddel voor de opgetrokkenheid van het domgemeen. Bondel van de aanmerkelijke staatkundige trekken, verenigd aan de nauwe wetten van Beweegd en Waarheid; en tot model te dienen voor alle Staatsministers. Een kort begrip van kunstgrepen, welke in alle Staten, bedrijven en ambten gebruikt worden, en welke gemeenlijk, of liever schandalijk, de naam van bebeidig in zijn zaak te zijn; dragen strekkend aan oprechte en eenvoudige lieden, zich te behoeden tegen de loosheid van schurken en kwakzalvers. Een geloofwaardige lijst van uitvinders van nuttige kunsten en voordeelige ontdekkingen; waarvan anderen zich onrechtmatig de roem verkregen hebben. Een Catalogus van alle nutte boeken, met een plan van hoe ze op Aarde te vinden zijn. Welke op Aarde te vinden zijn, zijn: De Arden, waar het deze waarheid behoort gelezen te worden; een werk zoo nuttig als noodzakelijk tot aanwas der reeds bekende, waar door een groot getal misverstanden die vals zijn, en het menschelijk verstand gekluisterd houden, vernietigd zou worden. Eenige bewijzen voor het vermoeden der hebbelijkheid, de kracht der opvoeding en gewoonte, de macht van het voorbeeld, van aangename waarheden en van vastgelegde grondbegrijpen; aanwijzingen over de dwingelandij van vooroordeel, de misvattingen der zinnen en de voordeelen der wysbegeerte, de bekoorlijkheid der waagheid, de vrije oefening der reed, het uitwerken van de wetten, der boeken en der Studie op het menschelijk hart. Zonnige bijzonderheden bevrijden, tot het spel van fortuin, bevrijdende ter bereiding van de ziele tegen alle de vervolgingen, en om over niets te wanhopen; als bijvoorbeeld, Japhet, met een ettergezwel in de borst, vaten zijn geneesheeren verlaten, en dringend een eind van zijn lijden te zien, werpt zich in het midden van zijn vijanden, den, wordt met een lansdow naar het gezwel getroffen, dat hetzelfde doorbreekt en hij geneest. — Een Scyt, die een worm als uitgeknaagd worden, neemt voor zich van dezelfde te ontdoen door met vergift zijn lichaam te bepalen, het vergift werkt op de worm, die sterft, en hij wordt hersteld. — Few Verkaar, tot armoede en schande verwezen, vallen, zich op een as aan den ring in het midden van een platte grond; door zijn gewicht opent hij een schuif in den balk gemaakt, waar hij een schat ontdekt, waarvan hij in het vervolg een goed gebruik maakt. — Columbus, op zijn weg naar Chiapen, de twee keerkringen zoekend, en op het punt om door zijn onvoorzichtigheid geschenk gegeven te worden, vervalt aan de Lucayanische Eilanden, en ontdekt Amerika, welk hij niet zocht. Een Werk van veel belang ter verbetering van het menselijk leven, bevatten veel bijzonderheden rakend op het leven der grootste mannen, die, door eenige zwakheden, door genoegde dwangalingen en zelfs door enige misdaaden, de gemeene chats, die. Cicero was verwaand, bloedig, ongodsdienstig en kwaad. Turenne vertrouwde het geheim van Staat aan een vrouw, die er misbruik van maakte. Kepler, de beroemde Sterrekundige, gaf de Zon een werkende groeiende Ziel; hij geloofde dat de Planeten, door dat licht werden aangetrokken als ze de vriendelijke zijde aanbood, en ter achtergevochten als ze de vijandelijke zijde voorstelden. Een beroemd Deens Dokter schreef aan de Cometen, het voortbrengen der Monster toe, en zag dezelfde voor gezwellen van den Hemel aan. Heliodorus, Bisschop van Tricca in Thessalië in de vierde eeuw, koos liever zijn Bisdom afstaan dan het Vaderland van zijn Roman Theagenes en Chariclea. Pic van Mirandola, die tegen de Sterrewijkskracht had gevochten, verloor zich aan en werd er Martelaar van. Een geleerde heeft gemeend dat het Boek van Job niets dan een Opera was, een godsdienstig Lied om door het volk Gods gezongen te worden. Een Jood, vermaard door zijn Schriften, stond niets van het nieuwe Testament toe, dan de Openbaringen van Johannes om dat bij in dezelfde de Philosofische Steen geloofde te vinden. Stephanus van Pleurtes, Canonicus van St. Vior, heeft de beschrijving van J.C. gevonden in de Æneide van Virgilius. De onsterfelijke Newton heeft in de Apocalyps meengezien, dat de Paus de Antichrist is. Derham in zijn Godgeleerde Sterrekunde, heeft de opgerichte Hemel geloofd te zien, in de Hoofdvlakte des Hemels, welke gemeenlijk de melkweg geheeten wordt. De Krijgsdeugd van Hannibal leed Schipbreuk in de wetsten van Capua en Hercules stond voor Omphale, Socrates werd door het Orakel van Apollo, voor de wijzen, de menschen verklaard, beminde Alcibiades, 'Archelus had twee vrouwen; en leefde gemeenzaam, sneller dan alle anderen. Trajanus beminde den wijn en het Moltitiium Peccatum. De Goddelijke Plato was een Eerbare. “Een der deugdzaamste Romeinen, na zyn twee zonen te hebben doen overleven, en zynen welvarende retort uit moord te hebben, stierf in het gevecht dat de Deugd zelve hem weerstaand was.” NET CHARACTER VAN EEN LEDIGE MUISVROUW. HET CHARACTER VAN EEN LEDIGE EN LUIJE HUISVROUW: Uit het Engelsch nagevolgd. "MIN HEER, Ik heb het ongeluk van een man te zijn, die zo veel ongelukken heeft; maar ’t geen mij nog ongelukkiger maakt, is dat mijn vrouw niets lijkt te doen te hebben; ten minste, als heeft een zuchttegoed opvoeding gehad en een groot vooruitzicht van middelen in het huwelijk, dat wij aanzien, om ’t in de gedachten te neemen van zich met mijn welig te bemoeien, of de banden te gaan aan het bestuur van het huisgezin. Zij meet echter, zoals ik, haar tijd op de een of de andere wijze besteed; wat mij betreft, ik heb genoeg te doen met mijn waren te wegen, de kas te controleren en te geven. Ziet 'er na, even of ik daar mannetjes en andere figuren te kennen, om haar te vermaaken. Bij tijd en wijl zal ze de naald opvatten; maar aldoor in dieuren of in ’t midden van de winkel: dit zoolde doen, heeft ze zo veel afleiding dat ze langer bezig is aan een zoompje te dgen of een fetsje te spelen. Dan kom ik aan het rukken broeken van weerzijde suikerbrood, en die in ponden op te maken, ’t is zo. In den namiddag heb ik zeker haar gezelschap op de zelfde. J. P.” Wyze uitgenomen wanneer ze bezoek krijgt van enige kennis; maar dan, dewelke wy het bovengedeelte van haar huis verhuuren, en enkel een klein ertievloer gebruik hebben maken ze zo veel gebabbel of roepen met elkaar op dat ik niets van mijn werk te degen aan uitvoeren, ik ben verzekerd dat mijn vrouw te weinig werk, dat in ons huishouden voorvalt gemakkelijk kan doen en ik wenschte van harte dat zij zich toe vernederde; maar neen, wij hebben een meid om dat te doen, en om op onze kleintjes te letten van om 8 uur, een jaar zeventig van haar moeder op pasgeboren. Die bengel moet in alles zijn zin hebben; en de overkoor heeft altijd toegelaten, dat hij in den winkel speelt, iedere tijd overhoop haalt, door elkander staat, en suikerkaft. Ik doe hem niet bestraffen; want dan haalde ik mijn wyfie, de meid op. Met. CARACTERS VAN EEN LEDIGE HUISVROUW. Aan den hals. De meid is zo taai en vadsig als haar vrouw, en om daar ze klaagt weleens te veel werk te hebben kunnen wij er bijna niets vangen. Krijgen; ja, zelfs nog erger is, ik wantrouw aan haar oprechtheid; want, daar op alles een vast prijs is gehevel om het voor te verkopen, tel ik vast dat de zoon op alles iets tot winst voor zichzelf neemt. Bech om tot mijn dagregister weder te keeren — Schoon. Na avonden zyn de enige tijden die ik voor mezelf keb; want dan gaat ze veelal met het kind uit, maar thuis komende is zij zo zeer vermoeid van het wandelen, dat zij niets van haar stoel kan opstaan en het duurt meer dan een uur na het sluiten van den winkel, eer er iets verfchyat voor den avondmaaltijd: want de meid is bezig met het kind uit te kleeden en te bed te helpen. Maar gy zult nog meer deernis met mij moeten hebben, als ik u verbaal, op welke een wijze wij doorgaans den Zondag doorbrengen. 's Morgens is mijn vrouw, meest altijd niet op tijd genoeg om zich te kleeden; zo dat wij niet naar de Kerk kunnen gaan. Ze staat niet voor tijd tegen den middag op, en, het geen ongelijk is, ze dwingt mij om ook zo lang te liggen op een tijdstip, dat wij ons moesten bezig houden met de ernstige zaken. Ze heeft hals en keel werk om op den middag gereed te zijn - en gegeten hebbende gaat het vrij vast, dat ze mij voorziet van een broodje om te kauwen "van na de plantage of de melkbaan te gaan". Deze uitstapjes, hoe saby ook geleegen, vallen haar zo vermoeidende, dat ik, bepaald de kosten van Thee, Flesje bier of Wijn, Koekjes en andere dergelijke voor de Jongen, in de kosten verlaat om een dut te laten komen. Op andere tijden "als ze wat lustiger is, en verkiest geheelmaal te wandelen, maak ik op den eenen arm de zwareheid van haar lichaam tegen, en op den anderen het kind dragen. Op deze wijze, mijn Heer, verpilt ze al haar tijd, zonder enig voordeel of genoegen; en, terwijl ik zie dat de huisvrouwen mijn buurtgenoten, heeren mannen in de winkel helpen, en niet minder dan die het welzijn van hun huis bevorderen, heb ik het fijnste ongenoegen om, te klaarder te bemerken, dat de mijne mij tot laat vertrekt. Met één woord, ik kan niet denken, dat er grooter ongeluk aan een braaf naarstig winkelier, gleich ik ben, kan overkomen dan verbonden te zijn aan een vrouw, die hem eer een hinder dan een behulp is. Ik ben, Maya Heers-, ee... Laat... ES 'j ” f ` us | ZACHARIAS, DE. VERDRUPTED, ro. No en te. ef J Te ~’ ° schaf E Te ee En, ka-. MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTEREN, KONSTEN EN. WETENSCHAPPEN, BETREKKELK, ed 4 t OVER DE ONMOGEVELIJKEID, OM, ZONDER ONDERZOEK J, EN. GENOEGZAAM BEGRIP VAN ZAKEN. TE GELOO= ... VEN, ÈN DE BAAR UIT SPRUITENDE BILJCKOORD, HEID, ÓM ALLEN MENSCHEN, ALTOOS, EEN VRIJE ONDERZOEK VAN DEN GODSDIENST TOE TE STAAN, J -A t E Door den Heer J. VAN EFFEN; S EN ben Vervolg van blads. 383. | ET is vreemd, dat de wetzin, die men heeft voor het onderzoek, steunt den eenigen weg om tot kennis van waarheid, en tot eenheils overtuiging te komen: voortvloopt uit de vrees voor dwaaling en ketterij, tene vrees sterker dan die, welke braafve-Lieden zelfs voor ondoorstond hebben. Het is het', dat men die schandelijke gesprekken hoort. Dat Boden in zulke gevallen, liet hij een geschrift, van eerdere Verleiders stammen; maar waar het niet onder 't oog valt, volk Bruggers Zwakke Geesten, zouden er tot gevaarlijke ketterij verfallen: Kunnen ik erken, dat als ik Godgeleerden zelve op deze Wijs hoor spreken, ik zeer geneigd ben te denken dat zulk een Boek of Schrift niet dan als wel redeneert, en dat het zelf de zulk voor hunne gevoelens doet bevestigen, welke het, tegen hun oogmerk, preisen, terwijl ze 't Zoeken te verhinderen. Die zelfde Godgeleerden willen wel, dat men hun SyAbema onderzoekt, dan bepaalt dit onderzoek tot zulke Werken alleen "welke gemaakt zijn om het te verdedigen en stand te houden; Maar eert dergelijke onderzoek kan met het zelfde recht onderzoeken, genaamd Worden, als het wezen kaft heet; hoewel mijn het eeuwige raad in de schaal van een balans legt "zonder 't zelfs de andere zijde tegen te leggen: Waarom zulk een eendelige voorzorg, die inderdaad de waarheid tot schande werkt; tot stand voortzetten? -Fier uit dieet; waar dat met zulke verbeeldt, dat de Dwaaling als Dichting voor bar.ijnstijgen verdoemende is. Een denkbeeld, tWAR, gelijk ik reeds te kennen heb gegeven, de grondbedels legt voor ons EV: DEEL. MENGELW. NO. II. 