Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 2 Van het jaar 900 tot 1581 na Christus
CLA Tauern’ vm DES VADERLANDS. 103 en sorssisz het antwoord op hunne voorspraak voor de gevangenen aannamen, » zonder 1618— het minste gelaat van ongenoegen te toonen," ontveinsden zij hunne verregaande onte- iii: vredenheid niet over het antwoord, op hunnen eisch betreffende dat rechtsgeschil be- komen, Wilden Hun Hoog Mogenden zoo voortgaan, zeiden zij, dan zou Zijne Ma- jesteit eene gansch andere meening van hen opvatten, dan hunne betuigingen schenen mede te brengen 1, Toch kregen de Gezanten uit Parijs den last om tot het laatste toe voor de gevangenen tusschen beiden te treden, »Het is louter liefde en menschelijkheid ,” zeide sosse 2, Daar een hooge of bittere toon hunne eigenliefde voldoening gegeven , maar hunne beschermelingen voorzeker geschaad zou hebben, zoo moesten zij bij hunne voorspraak steeds een bescheidenen toon bewaren, en hoeveel moest hun dit kosten, daar men nu ook door openbare eer en voordeel, aan agnssen geschonken, Frankrijk in het aangezicht scheen te willen slaan. De hebzuchtige aanzoeken van dezen man om schade- Arnssen door vergoeding voor hetgeen hij, bij zijn gezantschap in Frankrijk, in vergelijking met de Mi en door den Prins ` werden or het Lid der eerst Da OLDENBARNEVELTS val met een gunstigen uitslag bekroond, Hij verkreeg uit FE — Ns dien hoofde de som van 12000 gulden 3, Dat hij bovendien naar de eene of andere land gedrongen. waardigheid in de Provincie Holland dong, bleek weldra na dit tijdstip hieruit, dat hij uch door de Staten van dit Gewest brieven van naturalisatie liet verleenen 4, Den 19 Januarij 1619, toen de Staten van Holland weder bijeengekomen waren, na den 17 November gescheiden te zijn, werd den griffier der Staten door den Heer van bezoldiging, welke tancerak genoot, beweerde te kort gekomen te zijn, BREDERODE uit naam der Edelen aangezegd, dat de Heren pamëL pe mARTAING, Heer val MARQUETTE ENZ., en FRANCOIS VAN AERSSEN, Heer van Sommelsdijk , ambachtsheer tan Üolfjesplaat, enz. beschreven zouden worden om nevens de Heren Edelen ter ver- gadering te verschijnen en aanstaanden maandag den eed te doen en zitting te nemen. Werkelijk deden deze Heren den 21"™ daaraanvolgende den eed in handen van BREDERODE. 1 Resol. Stat.-Gen. 20 Dec. 1618. In een ding, het is waar, gaven de Staten Frankrijk toe. Het was in de zaak van PAUL DE LA RAVOYAE. Deze Franschman, gewezen Karthuizer monnik, had sints lang een proces met de Fransche Karthuizers. De Staten hadden hem in kunne bescherming jenomen en dit drie jaren lang volgehouden in weerwil van menigen brief des Konings, die de zaak der Karthuizers voorstond, en ondanks herhaalde voorstellingen, door pu maunien in hunne vergadering gedaan. Thans na OLDENBARNEVELTS val, nu de Gezanten zoo verstoord waren, gaf men tAVOTRE hun als een prooi over. Slechts voorzag men in de veiligheid van zijnen persoon, ja, de Staten van Holland gaven hem eene gift in geld, en de Staten-Generaal verleenden hem, met toestemming van den Prins, een dubbel soldatentraktement. Zie Resol. Stat.-Gen. 29 Nov. 5, 19 Dec. 1618. canteton, ll, p. 348, 349. III, p. 10. Resol. Holl. 3 Nov. 1618. 2 ovvaé, p. 205. 3 Resel. Stat.-Gen. 13 Dec. 1618. 3 Jan. 1619. í Resol, Stat, v. Holl. 18 Oct. 1618. 1618— 1621. 104 ALGEMERNE GESCHIEDENIS ManovsrrB, Luitenant Generaal van de Cavalleric, de vertrouweling van den Prins en deor dezen reeds meermalen in belangrijke zaken gebruikt, heette dus naar zeker heer- lijk goed in Henegouwen, welks naam hij, door aankoop eigenaar van de Heerlijkheid Heemskerk geworden, in 1612 met bewilliging der Staten, op dit goed in Holland had overgedragen. Hij was tegelijk met raarcors van azgssen in Holland genaturaliseerd. De verkiezing der beide vreemde Heren (Azassaws vader was uit Brabant af komstig en hij zelf eerst sedert kort door aankoop Heer van Sommelsdijk enz. geworden), was niet zonder bezwaar in het werk gegaan. Den 17% January 1619 had de Prins de Edelen bij zich ontboden om hun mede te deelen, dat MARQUETTE en somMELSDIJK naar de eer dongen van nevens de Edelen ter Statenvergadering beschreven te worden. Hij ondersteunde dit hun aanzoek en gaf den Edelen tijd tot den volgenden dag om zich deswegens te beraden. Toen het de verkiezing van manouzTTE gold, staakten de stemmen; maar voor SOMMELSDIJK waren slechts 6 stemmen, de 8 overige verklaarden zich tegen hem. Toen de Prins deze uitkomst der stemming vernam, toonde hij zijn hooggaand ongenoegen: de Edelen hadden het er altijd op toegelegd de godsdienst te veranderen en hem het land uit te — jagen (in deze bewoordingen kleedde hij gewoonlijk zijn oordeel in over de staatkunde | Yan OLDENBARNEVELT, door de Edelen steeds aangehangen). Dit kon niet zoo blijven, — en, hoe ongaarne ook, hij zou gebruik moeten maken van de machtiging, hem by de | acte der Staten van Holland verleend, en de verandering tot op het Lid der Edelen uitstrekken !, Deze uitval van den Prins had ten gevolge, dat thans eene stem bij de | zes VOOr SOMMELSDIJK gewonnen werd, Drie van de vijf in October nieuw gekozen | leden, te weten VAN ZWIETEN, RAAPHORST en KROONENBURG , bleven zich met MATHENESSE, — OBDAM, SCHAGEN en WARMOND tegen hem verklaren: den Prins hierin te wille te zijn, - streed, docht hun, tegen hunnen eed en tegen de privilegiën zoo van het Land als van — hunne Orde. Nu gaf de Prins ronduit te kennen, dat hij of tot het eigenmachtig ver- meerderen van het aantal der Edelen of tot de uitzetting van eenigen uit hun midden © zou overgaan. Daar de Edelen hierop van hunne zijde geenen stap konden of wilden doen, zoo deed de Prins hen den 19% in de vergaderzaal der Staten bijeenkomen, en | in tegenwoordigheid van Graaf wittem Lopew1sx verklaarde hij hun thans, dat hij het doel, hetwelk hij in de steden door verandering der Magistraat had bereikt, ten aan- zien van de Edelen had meenen te kunnen treffen door het versterken van hun aantal: zij hadden hem in dank af te nemen, dat hij niet sommigen hunner had ontzet: wilden zij hem alsnog dien stap besparen, dan hadden zij MARQUETTE en SOMMELSDIJK loe te laten, en spoedig ook: hij zou even in zijne kamer gaan om den uitslag hunner be- | raadslaging af te wachten: wel wilde hij hun eene schriftelijke verklaring verleenen, ! De Prins bedoelde de acte van 16 Nov. 1618, waarbij aan zijn goedvinden was overgelaten, _ nog meer voorziening tot nadere verzekerdheid van den Lande te doen. Zie hiervoor bl. 71. | -DES VADERLANDS,. Van zwieren gaf tot zijn veranderd gevoelen den weieht ridderlijkon, mear door het Hollandsch hart van odds gewimakter grond op, dat der Prinsen begeerten bevelen zijn. Oman sprak edeler: zijn goed en bloed was ten dienste van zijn Excellentie, maar tegen zijn eed en-gewelen handelen kon hij niet, Nu waren manguurrs en soumaLs- nuk toegelaten. Eene acte, het ís waar, van zoogenaamde nou-prejwskieie werd opge- sleld en door deh Prins‘mede onderteekend. Daarbij - verklaren de Edelen, dat wamoumTTE en somwErsntak , als vreethdelingen, niet: hadden mogen verkoren worden in een Colle- gie, waartoe alleen geboren Hollanders, van oude adellijke en ridderlijke Hollandsehe dammen, in het bezit van heerlijke stamgoederen in het Land gelegen, beschreven konden worden; op de ernstige begeerte van den Prins, heette het verder, hadden sij hen niettemin toegelaten; maar thans verbonden zij zich jegens elkander op hun adob- Mk woord, eer en tronw, voor zich en hunne nakomelingen, hunne aloude rechten voortaan stiptéHjk in‘ acht té nemen, zonder er rechtstreeks of van ter. zijde inbreuk op te latei maken !, Deze acte echter staafde veeleer de inbreuk op het recht der Hob- landsche Ridderschap geschied, dan dat zij ze goed maakte. Utrechts Adel was evenmin gespaard, ja nog erger behandeld, daar de Prins hier werkelijk datgene had uitgevoerd, waarmede hij de Hollandsche Edelen dreigde, en verscheidene Meren uit het Lid der Geéligeerden en uit de Ridderschap had afgeset. De versterking der Ridderschap met zeven nieuwe leden 2 had de partij van onpersany mver in dé Staten van Utrecht nog niet genoeg onschadelijk gemaakt. De erkende | Zie waagnaan, X, bl. 932-339. Deze Schrijver heeft hier gebruik gemaakt van een hem in handschrift toegankelijk Verbaal van ANDRIES DE Witu, die in deze zaak als onderhandelaar tusschen den Prins en de Edelen optrad. 1 Tie hiervoor D. HJ. St. lI. bl. 835. IH Derr. 5 Srvx. 14 1018 1621. 405 ALGEMEENE GESCHIEDENIS e 1618— wienden en esedestanders van Ltašvarao. relfy! bad men nog niet durvén vérwijdecen, 1021. iuide verhieven sich thais de stemmen van de- aaukienlijksten in die Vergadering, zonon van wie edelijeden, welles de omgonade van dèn Graaf van LmtCWSreR hadden moeten verduren. Zij schroonrden niot, pogingen aan te wenden em de meerderheid te doen omphun, ren alzoo te weeg te brengen, dat huzme Provineie ophield gedwee aan den leidbahd te pamm van de partij, welke in de Genordfitrit den boventoon bad. De mogelijkheid ven deren tegenstand moest in dit tdsgewricht werden afgesneden, en De Prins ont- dë Prins begaf veh in de tweede week van Jannarij (1619) naar Utrecht, Uit het sg — Lid der Gestiveerden ontsloeg hij de Heren Mr, yoman p» corn, káananmik en theso- ee n tier van St. Marie, oh sonas TAN GROVEN, kanunnik ten Dom; tit de Ridderschap — U- wsros VAN krszenvond, Heer van Rijzenburg; WILLEM WOR VAN AMERONGEN, Heer van Zawdenburg; anorr VAN DE watt, Heer wan Moersbergen, en FREDERIK VAN BARXEN, Heer van Konisgsvri Voor dit bedrijf Ket bg zich doer de Staten van Utrecht bedanken, ja, hem werd den S**.Januatij eere nade den eisch gerepelde en geteekende atte ‘verleend, waarbij deze Vergadering al wat hij verricht had, goedkeurde. Den 12% January was hij weder te ’s Hage terug. Naarmate intusschen de afdanking van mutitien, wiet waardigheid op geboorterecht en op de vrije keuze van een souverein Collegie gegrond ‘was, meer opspraak verwekte, moest de daad van den Prins door De Staten-Ge- Ge Staten-Generaal te sohitterender gerechtvaardigd worden. Hiertoe bleven zij niet in — nhe thes gebreke, em in de merkwaardige acte van aveu en ratificatie, den Prins wegens het door hem toen te Utrecht. verrichte verleend, stortten de woordvoerders der Generaliteit eens vecht hun hart uit: van lieverlede had men wich tet rechtwaardiging der onge- wettigde maatregelen een keur van woorden en zegswijzen eigen gemaakt: geen wender dat men thans de gelegenheid te baat nam, om eene proeve van den na eerst volkomen gevestigden spreekvorm te leveren. ‘Dit geschiedde in de genoemde acte, » In aanmer- king genomen hebbende,” zeggen daarin de Statem«Genereal, »dat eenigen tijd her- waarts eetiipe eer- en perlijzachtige personen, de taacht en het gezag, waarin zij ge- steld waren, misbruikende, eenen weg zijn ingeslagen, ten hoogste naüdeelig en ver- derfelijk voor den welstand der Vereenigde Provinciën, daar mij, met zeer grooten achijn van een buitengenreen kwaad opzet tegen den Stmat van den Lande en de oprechte ware Christelijke Gedsdienst, alle listen en allerlei praktijken hadden aangewend en in het werk gesteld en onder verscheidene ‘schoomschijnende voorwendsels, zoo in de Kerke Gods als in dea Tegeringsvorm (onder welken Ged de Heer Admachtig met verwondering van al de wereld deze landen zoo heerlijk gezegend heeft), het vuur van oneenigheid en tweedracht gestookt, allerlei wantrouwen tusschen de Provinciën gezaaid en schadelijke nieuwigheden ingevoerd hadden, de grondslagen der Regering ondermijnende en al hunne daden dus inrichtende, dat daaruit niet anders dan gevaarlijke uitersten stonden te wachten, waardoor men reddeloos in eene openbare partijschap geraakt, de Unie en 4:77 DES VADERLANDS: C. 107 de-Venvanigde:Pravkneiën gessheurd pn hare. macht gebroken seu nijn gewonden, óu- den vjadiroot Rou: gegeven zijn om in.bet eind seowel die van: de eene als van de andere pti. te „averrompelen, en de. landen onder-eane eeuwige slawernij te brengen, bijaldien de voorzbemde kwade tooleg door Hun Hoog Magenden en Aja Vorsmeljke Doorluch- ügheid, .met:moed en beleid , tot voorkoming ven de klaarblijkelijke: omverwerping em valstrgkten,- ondergang van: den Staat. van den Lande niet gestuit geworden ware; — dat alzoo zijne Vorstelijke Doezluchtigbeid- door heagdringenden nood gedwongen is gewepst de voornoemde “personen te Utrecht, zich begunstigers vaa de voorsegde hedrijven en partijschappen betepnende, te ontslaan, — zap verklaren. Hun Hoog Mogenden ma rijp bemad, dmt ab wat door zijne Vorstelijke Doorluchiigheid gedaan is, tot welstand strekt vau-den Staat, welke de hoogste wet is, milsgaders tot rust, goede orde en verzekerd- heid van. dem Lande, en voortspruit uit. gelijke liefde en trouw, ale. waardoor Zijne Verstelijke Doerlachtigheid te voren tot welstand van den Staat en tot handbaviag van de ware oprechte Christelijke Religie is hewogen geweest, en zich zoo loffeljk, wro- melijk en getrouwelijk, zoowel in tegen- als in voorspoed ten dienste van den Lande heeft gekweten. Diensvolgens hebben Hun Hoog Mogenden het aan de voornoemde per: tonen. 14* 1618— 1621. 108 | ALGEMEENE GESCHIEDENIS Nd 1618— ‘waan, die een bondgenoot vond in de hartstochten der bewindhebbers, Maar doer deze — tijdelijke inwilliging zou de verdere toepassing van OLDENBARNEVELTS staatkunde moge- lijk gemaakt worden. Zijne vijanden zouden verrichten, wat hij zelf en zijn vrienden niet meer verrichten konden, Maar had oupensarneveLT die bekrompenheid niet moeten erkennen en ontzien? Neen! De waarlijk edele man moet handelen in het ongekrenkt geloof, dat de waarheid het op de dwaling winnen zal. Voor dit geloof moct hy zelfs zijn leven veil hebben, en dan zijne zaak overlaten aan God, die alleen onbeperkt is in de keuze zijner middelen, en wien het vrij staat zijh doel met tegenstrijdige werk- tuigen te bereiken. —. Moest de Prins tot zulke geweldige maatregelen de toevlucht nemen, ten einde de veroordeeling van de staatsgevangenen te verzekeren, dan is hiermede genoegzaam be- De Fransche wezen, dat hunne zaak een tijd lang alles behalve hopeloos gestaan had, Geen wonder Gezanten vleijen — zich nog metus, dat de Fransche Gezanten het tijdstip gunstig achtten om nogmaals voor hen tus- eenige hoop, det chen te treden. Zij hielden het er voor, dat Holland zich onwillig zou betoonen om hunne voor- spraak voor dede rechtspraak aan de Generaliteit af te staan, en dat zoo het geheele geding zou kunnen gevangenen go- hoor zal vinden, gestuit worden. » Misschien,” schrijft de Heer pr rrraneux, die zich met zijnen vader soissise te 's Hage ophield, » misschien kan deze strijd (of -de rechters door de Gene- raliteit gesteld zouden worden al of niet) den loop van dit proces schorsen en geheel staken, en wellicht zullen zij zich gaarne van deze gelegenheid bedienen om den Vorsten geen ongenoegen te geven, die in deze zaak de een deze de ander gene partij geko- zen hebben: zoo zouden zij hun gezag bewaren, terwijl zij, in alle geval, hetzij zij veroordeelden of vrijspraken, aan den schijn zouden bloot slaan alsof zij voor in- vloed van buiten onderdeden 1," Hij wil zeggen: veroordeelde men, zoo zou men schijnen aan Engelands inblazingen gehoor te geven; sprak men, daarentegen, vrij, zoo zou het heeten, dat men aan Frankrijks invloed toegaf: geen van beide nu was wenschelijk, en deed men noch het een noch het ander, maar maakte men cen einde aan het geding, zoo was men van zelve uit de ongelegenheid gered; Doch hoe kon | men zich zoo vieijen? Door het eerloos ontslag van die Utrechtsche Edellieden was men van de Staten-Generaal verzekerd, en door de versterking van de Hollandsche Edelen met de personen van MARQUETTE en SOMMELSDIJK was Hollands. kracht voor goed ge- broken, Immers, was hier de Adel geknakt, de Steden waren tot gehoorzame dicnaressen der Generaliteit gemaakt. De oude Staten van Holland waren er niet meer, en car- LETON zelf ontveinst niet, dat de nieuwe Vergadering niet in ernst geacht kon worden echte Staten uit te maken, waar hij in een vertrouwelijk schrijven gewaagt van de Gedeputeerden der Steden, »die den naam van Staten van Holland aannamen 2’ Bo- vendien wat moesten de Fransche Gezanten voorzichtig zijn in hunne vertoogen, om toch ! ovuvaÉ, p. DES VADERLANDS, 109 arrsa en de Generaliteit niet tot een stap van wraak tegen het Fransche Bewind te 4.42. igea! De burgeroorlog was in Frankrijk zoo goed als weder uitgebarsten, Vooral in 162. Béarn lieten de Gereformieerden zich gelden, Daarbij kwam, dat de vrienden des vader- , | en lands op nieuw, en gevaarlijker dan ooit, verdeeld dreigden te worden, daar zich rondom ae es MARIA DE MEDICUS in hare gevangenis te Blois reeds weder een partij begon te vormen , handen. die haar weldra in vrijheid zou stellen en die onder andere grieven de staatkunde des Konings in Holland veroordeelde, betuigende, dat geen goed Christen noch goed Fransch- man de zaak van den landverrader OLDENBARNEVELT kon voorstaan 1, La Rochelle werd weder een gevaarlijk broeinest van opstand. De Gereformeerden in deze streek, opgezet deor dweepauchtige predikanten, en aan de eerzucht der Rohans ten speelbal verstrek- kende, wilden van geene onderdanigheid aan de Kroon van Frankrijk weten. Spanje _ wou gaarne eene Republiek, in het bezit eener bijna onneembare vesting, eener schoone zeehaven en eener talrijke scheepsmacht, op de kust van Frankrijk gevestigd gezien hebben, al was zij dan ook door Calvinisten bevolkt: zoo aan Frankrijk slechts af breuk geschiedde, was haar wensch bevredigd. En hoe de valsche staatkunde van 3acosus met de Protestanten in dat deel van Frankrijk heulde, ja evenmin als de Fransche Calvinisten ten bondgenootschap met Spanje zou ontzien hebben, was aan het Fransche Hof maar al te wel bekend: reeds was het diplomatiek verkeer met Engeland afgebroken 2, en dat sacopus nog altijd op verzwagering met Spanje bedacht was, dit was te Parijs erenmin een geheim, als te ’s Hage 3, Verklaarde in deze omstandigheden de Repu- bliek der Vereenigde Nederlanden zich voor de Gereformeerde partij te Rochelle, of oudersteunde zij haar slechts met haar aanzien en hare wenschen, dan was Frankrijk verloren, Dus had de Fransche Regering weder meer dan ooit behoefte aan een blijk, haar van wege de Nederlandsche Republiek gegeven, dat zij steeds op de vriendschap e» ondersteuning dezer voornaamste Protestantsche Mogendheid, des noods tegen hare wederspannige Protestantsche onderdanen, kon rekenen. Maar hoe op zoo iets te hopen, DU OLDENBARNEVELT, haar oude steun, gevallen, en de partij, die zijne staatkunde en de hulp, door hem aan Frankrijk verleend, zoo sterk gelaakt had, aan het bewind was gekomen? Alles hing op dit oogenblik af van azassen, Hij was de man, die, alleen na het aftreden van den Advokaat, den waren staat van zaken, de rechten en kansen der partijen, het karakter der personen in Frankrijk kende. Den Prins werd in dezen ljd veel overgelaten; maar hij zou niet geweten hebben, wat aan te vangen, had hij ! oué, p. 209. 3 Zie hiervoor bl. 92. * loo goed wist men te 's Hage, dat sacosus voor zijnen zoon nog steeds naar de hand der Spaansche Prinses dong, dat men er zelfs over dacht de behandeling dezer zaak tot een punt der Commissie van het Gezantschap, hetwelk naar Engeland stond te vertrekken, te maken (Resol. Slal-Gen, 22 Nov. 1618). 110 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ARE EE EE RE 16184. Annsen’ nist gehad. Dus was Frankrijks lotite 'e Hage im da hand van Frankrijks Tee vijand gesteld, en niemand wist. dit beter dam arasten self. Hij tretsebrde de Fransche Gesanteh in het openbaar, Hadden. sieh demon: reéds over zijne .maturalisatie verstoord betoond ?, en ergerde zijne toeleting tot het Lid der Edelen hen niet minder, ‘hij telde dit voor niets: » De Ambassadeurs dee Konings, zeide bij, zullen nog van gelak mogen spreken, als zij onder mijne kanden komen,” en Zijne Majesteit telve ,; roessde bij, zou zich ten slofte nog beijveren, db Staten-Goneraal’aan to halen en alles goed: te ‘keuren wat zij verricht hadden 3, Weldra bood:zieh voor amnasen de. gelegenheid aan om to doen blijken, welk gebruik by makem zou van de ontzettende macht, die de -omstan- digheden en zijne bekwaamheid hem in den schoot wierpen, In de eerte helft der maand Januarij kwam by de Fransche Regering -het besluit tot rijpheid em van de Republiek weder een vertoon te vergen, waarop zij zich seu kunnen heroepen ten bewijze, dat de Vereenigde Provinciëa de woelingen der Calvinisten in Rochelle af- Het Fransch keurden, Het. verlangen was bescheiden: ditmaal vraagde men: slechts om één enkel de andes rar Nederlandsch oorlogschip, dat voor het eiland A het anker zou laten vallen, en dat een Nederlandsch nog wel onder voorwendsel, det het dienen moést om den zeeroovers het binnenloopen oorlogschip naar het eiland Ré. te Rochelle te beletten. Dit verzoek, door zAnemrakK uit naam van het Fransche Bewind gedaan, werd aan den Prins van Oranje om advies medegedeeld, en alzoo hing de aanneming of verwerping van Arsen af. Maar aenssex was het sints lang met zich zelven eens, dat hij geene andere staatkunde, dan die van zijnen vijand ouner- BARNEVELT zou toepassen. Reeds was alles voorbereid om, zonder dat de zaak veel opspraak maakte, het verzoek van Frankrijk ingewilligd te krijgen. In het begin van December 1618 had soacnimr, in de vergadering der- Staten-Generaal. verslag gedaan van aanmerkelijke schade, door Fransche zeeroovers, binnen korten tid, bepaaldelijk op de kust van Brasilië, aan onze zeevaarders aangedaan, Met klaarblijkelijke overdrij- ving beweerde hij, dat deze schade alles verre overtrof, wat de Barbarijsche zeeroovers onzen handel hadden aangedaan. 3 Reeds in November hadden zich de Amsterdamsche kooplieden bij de Staten van Holland - aangemeld, met verzoek dat met geweld van oorlogschepen aan de Fransche zeerooverij een eind ge- maakt mocht worden. Resol. Holl, 10, 17 Nov. 1618, Den 15% Januarij na zijne terugkomst uit Utrecht om zijn advies gevraagd over de zending van een oorlogschip naar ’t eiland Ré, antwoordde de Prins, dat hij vooraf met die van Amsterdam wenschte te spreken (Rasol, Stat.-Gen. 15 Januarij DES VADERLANDS. — ) 111 a LUI eee mum bewerkt, “Want oem aarauzsx het verzoek herhaalde, besloten gij de Fransche Gemnteh éven de afkending van’ dat sorlogschip naar Bé te raadplegen, en hun de hichten modo .te.daelen orer.de Fransche: zeeroovers, opdat.ean zulke geweldenarijen een einde ainohé komen, Zoo was het.autwoerd den Franschen Gezanten in den mond gegen, en hun aan het verstand gebracht, dat de Staten, nu het den naam zou hebben, dat het oerlogschip tot de zoo noodzakelijke bedwinging der zeerooverij zou a&mkken, gemeigd waren bet Fransh Bewind te ondersteunen !, -Zoo gemakkelijk sou OLDENSARSESELT ‚opne. dergelijke zaak er miet door gekregen hebben, Hoe veel tegen- sand zou zieh in de Siaten~Genaraal daartegen hebben opgedaan! Welke kreten zouden de predikanten hebben aangeboren! Welke krachtige brieven van de Protestanten van Rochelle souden zij mede te deelen gehad hebben! Maar dan zou ook agnssew den tegensiend hebben aangeslookt, ea misbruik gemaekt hebben van zijne Fransche he- trekkingen. En shans- was akassen zelf dc man, die de zaak bevorderde, Zoo waar is het, dat de zeortzelting van obpbnENBANCMEVELTS staatkunde slechts verzekerd kon worden door zijn afiweden; dat sin dood de bekrachtiging vau zijn werk medebracht, Deze prijs was met zijn bleed aiet te daur gekocht: de belangen van geheel Europa, de toekomst "n het Pratestanlieme hing er wan af. Een mranmurmev zelfs zou in Frankrijk geen meester hebben kunnen blijven, zeo zich de macht der Republiek voor de Béarsers, wor de Kerkvergadering van Rochelle, voor de Rohans verklaard, en met Spanje en Engeland hed zamengespannen om de tijdelijke zege van het overdreven Calvinisme wer de vewcheuring der Fransche Monarchie te koopen. > Auioig pexkz, M** de Montmorency, Mocurs et caractères au 177* siècle. — De Hertog van socuox stond in 1618 door het hnwelij van zijne dochter met den zoon van de Hertogin DE LA TRENOILLE, CHARLOTTE BRABANTINA, dochter van Prins wiLLgw den Eersten, op nieuw met het Huis van Oranje verzwagerd te worden. Toen verzuimde de Hertogin niet, de Staten van het voorge- nmen huwelijk kennis te geven. Zij bevond zich in November 1618 in den Haag om de be- taling te bekomen van renten, haar in 1580 op de ‘Beden van Brabant verleend. Gaarne’belieften de Staten’ lidar zooveel hun mogelijk, ja, misschien meer dan strikt rechtvaardig was, en boven- dien vereerden zij haar met rijke geschenken (Resol. Stat.-Gen. 8, 10, 18, 19 Nov. 1618). Zoo bleven de Fransche betrekkingen van het Huis van Oranje aan de politiek der Staten verknocht. )618— 1681. 1618— 1621. 112 | ALGEMEENE GESCHIEDENIS | Frankrijk, Ware er in die dagen eene buitengewone bezending naar Frankrijk efge- gaan, hetgeen de Prins scheen te verlangen !, azxssen zou: aan haar hoofd hebben kunnen vertrekken, — De misleiding van de Nederlandsche overdreven Calvinisten had reeds een aanvang genomen, en gelukkig was tevens sacosus in de hoop teleurgesteld, die hem bezield had, dat hij met oupenBannEverLT den tegenstand tegen zijne laagharlige staatkunde zou zien vervallen. | Waarlijk dat in deze omstandigheden de Fransche Gezanten oLDENBARNEVELTS zaak niet prijs gaven, en, gelijk cmármrow deed, dien men met arnese in het openbaar vertrouwelijk zag wandelen ?, ten einde de vijanden van hun vaderland niet te ontstem- men, zijnen haters hunne prooi niet goedschiks overlieten, dit mag hun- wel tot eene eeuwige eer aangerekend worden en als een bewijs gelden, welke diepe wortelen de achting voor den persoon van OLDENBARNEVELT in hunnen geest en hart had geschoten. Toch moest de toon, waarop zij voor hem spraken, uiterst voorzichtig en bescheiden . Nienw vertoog zijn. Dat was hij dan ook, toen zi dem 23%% Januarij voor de Staten-Generaal ver- der Fransche Ge- zanten, schenen. Vernomen hebbende, zeiden zij, dat men op het punt was, ‘rechters io de. zaak der gevangenen aan te stellen, en het gewicht van dezen maatregel bescffende, vervoegden zij zich op nieuw tot de Vergadering, niet om haar tot iets te overreden, waartoe zij uit zich zelve reeds genoeg gezind moest geacht worden te wezen; maar om hen te vermanen, dat de kennis der zaak niet werd onttrokken aan diegenen, wien zij rechtens toekwam, en aan rechtschapen en billijke personen werd opgedragen. Stonden de gevangenen schuldig aan hoog verraad, gelijk men zeide, dan zeker waren de ge- wone straffen niet voldoende; maar, zoo na een lang en zeer naauwlettend onderzoek slechts vermoedens en gevolgtrekkingen tegen hen konden ingebracht worden, zou het onredelijk zijn, hen deswegens als slaatsmisdadigers te beschouwen. Eene staatsmisdaad bestond slechts daar, waar een duidelijk sprekend feit bedreven was, en hier gold het slechts handelingen, die voor verschillende opvatting vatbaar waren, en dat wel verricht door mannen, wier daden tot dusverre onbesproken geweest waren, ja, die het Land de belangrijkste diensten bewezen hadden. Zoo ergens kwam dus hier billijkheid en goedertierenheid te pas. En dat zij deze hier mochten oefenen, smeekten zij hen in naam des Konings bij het bondgenootschap, dat er tusschen de beide Staten bestond, bij de gedachtenis van mEwpmix IV, die zoo menigen schuldige vergeven had, en bj de genegenheid jegens hen, welke die onvergetelijke Vorst als een erfgoed aan zijnen zoon had nagelaten, om, zoo God zijn jeugdig leven spaarde, nog lange jaren in hem voort te leven. Zij moesten niet meenen, dat de Koning zich met hunne zaken en geheimen bemoeide om bunne vrijheid eenigzins te kort te doen of de onbeperkte macht te kwetsen, die hun over hunne onderdanen toekwam; en van wier gebruik zij aan 1 Resol. Stat.-Gen. 8 Dec. 1018. . 3 ovvnt, p. 296. DES VADERLANDS, | 113 niemand verantwoording schuldig waren. erl, die macht, wier bezit zij aan 1618— sKonings Vader dank wisten, wenschte Zijne Majesteit hun zelfs vermeerderd te zien. ius De verplichting van: bondgenoot en vriend, die zich vrij wet verder uitstrekte, dan de letter der verdragen, was het alleen, die hem noopte, hun eenen raad te geven, dien trouwens het belang zelve van hunnen Staat hun gaf. De gestrengheid eener veroor- deeling kon de Provincie Holland vervreemden, daar zij mannen zou treffen, die hare reehten en privilegiën tot dusverre verdedigd hadden, en ongetwijfeld zon de eendracht verstoord worden door de getergde wraak der verwanten en vrienden der veroordeelden. Vrees, gevangenis, bloedige terechtstellingen zouden den Staat niet bevestigen, maar veeleer het volk in opstand brengen: immers kon macht, op geweld en dwang gegrond, enmogelijk daurzaam zijn. Dit was de raad van Frankrijk, vanwaar hun nog nimmer cenig kwaad of schade toegekomen was !. Terwijl dus van Frankrijks wege gesproken werd, — Engeland een andere taal. Blijken van on- Er bevond zich thans een Gezantschap der Staten te Londen. Maar die Gezanten waren "Apes ah En. overgekomen zonder van voldoenden last voorzien te zijn om nader over de tarra der 9°"? lakens, over de munt en over het geschil aangaande de visscherij op de Schotsche kust te onderhandelen, Bovendien hadden zij eene ongeregelde commissie medegebracht. Dit een en ander scheen de verbolgenheid van zacosus in de hoogste mate gaande ge- maakt te hebben, Men had, dus liet zich canteron uit in de vergadering der Staten- Generaal, den hagchelijen binnenlandschen staat van zaken tot verontschuldiging aan- werende, gezegd, dat men de burgerij vreesde te ontstemmen door te schijnen un den eisch van Engeland betreffende de visscherij te willen toegeven ?; maar zij meesten zich niet van hunne staatsongelegenheden bedienen om anderen ongestraft shade aan te doen. Gaorros had hen geleerd zich op het volkenrecht en op een on- heugelijk bezit te beroepen. Dit voegde hun allerminst, hun, wier oorsprong van gisteren was, en die hun bestaan als vrije staat mede aan Engelsch bloed te danken hadden. — Alof onze zelfstandigheid het gevolg der afwerping van het Spaansche juk geweest ware, en miet veeleer omgekeerd de afwerping van het juk van Spanje en van den Engelschman wicreren het gevolg van Hollands eeuwenheugende zelfstandigheid, — En wat dat zooge- mamde recht der volken betrof, zoo ging de Gezant voort, de Koning , de grootste Eilands- torst die er bestond, had niet noodig ingelicht te worden noch door hen, noch door dien cons, wiens ongenade anderen behoorde af te schrikken van het aankleven zijner grond- tellingen: daar zijne rechtechapenheid bij Hun Hoog Mogenden zelven verdacht was, zoo toert zijne wetenschap hun even verdacht wezen als zijn persoon. Wat, eindelijk, het "md verzuim aanging, dat de Gesanten met eene ongeregelde commissie overgeko- men waren, de Koning vorderde, dat men hierin voorsien zou: anders kon men wel 1 Resol. Stat-Gen. 23, 24 Jan. 1019, - * Zie hiervoor bl. 97. III Dea. 3 Srux. 15 114 ALGEMERNE GESCHIEDENIS 1618— eens al het verhandelde als yan geene waarde willen beschouwen , en zou OL. DENSARNETALT 1081. rater kunnen seggen, dat de gansche onderbamdeling slechts ‘eens onregelmatige confe- rentie.was geweest, door den Prins van: Oranje:op het touw gezet: op dergelijke soer- wendsels, dit bleek uit de tegenwoordige omstandigheden, moest Engeland een weinig verdacht zijn 3. — Wat had deze felle witval te beduiden? Niets anders dan dat zacove: gemerkt had, dat hij bedregen was, en dat oLounsanneverts staatkunde, dio hem in toom hield, en pt Groots wetenschappelijke grondbeginselen, van welke hij'eem afkeer hed, hunne ongemade zouden overleven. Niet dat de HoManders sicir onttrokken aan de onderhandeling over de visscherij. was de oorsaak: van dien grooten toorn. Wanneer dat too awaar bij saconus gewogen had, zou carrerons de veremtchukligihgen, bem deswegens vóór de afreize der Gesanten medegedeekd, niet hebben kunnen aannemen. Die zwarigheid zou bij sacosus gewoonte om als hij zin bijzonder voordeel. daarmede dienen kon de gewichtigste bélangen niet te tellen, licht uit.den weg zijn geruimd, Dit in aanmerking nemende, en bovendien wetende dat met do omverwerping ran het gezag van OLDENBARNEVELT Engeland een onschatbaar genoegen gedaan was, had de nieswe Regering in de Nederlanden begrepen van den Bugelschen Vorst te kunnen: vergen, dat hij uit erkentelijkheid voor de hem bewezen dienst wat inschikkelijk sou zijn op bet punt der vissherij. Doch, wilde sacozus zich werkelijk aldus laten paaien, dan moes hij oek werkelijk het voordeel, dat hij zich had voorgespiegeld, van OLDERBARWEVELTS ongenade trekken. Dit nu scheen het geval niet te zullen wezen, en vandaar die verbolgen- heid. Inderdaad had het nu eok waarlijk den schijn, alsof die gansche inheehtenisneming van de drie staatslieden niets anders dan bedrog geweest was om Engeland tó misleiden, en dat de Engelsche Gesant niet ver af wes vam dit te vermoeden, blijkt wit dat weord zijner rede, waar hij het herstel van den Advokaat als een zeer mogelijk geval voorstelt. Wat nu konden de Staten doen om dien schijn van dubbelzinnigheid van zich af te wer ren? Den nieuwen raadsman axasszn, den vriend van den Prins, op zijne beurt verjagen, en het schip zonder stuurman uan een reddeloos vergaan blootstellen ? Neen! ap het hoofd der drie stautsgovangenen alleen moest de ongelegenheid nederkemen, waarin de Staten | zich tegenover Engeland gebracht zagen. Om te bewijzen, dat de omwenteling hun ernst was geweest, meesten de onschuldigen veroordeeld werden. Daartoe derhelre waren alle pogingen aan te wenden; daartoe. kon men des noods instemmen mot de- laaghartige blaam, door dem hinderechtig-jdelen Koning op om Groor geworpen, aan wiens onsterfelijken roem dit nog maar ontbrak, dat hij, een ergernis in het sog vaa den met valsche wetenschap opgevulden Vorst, nu eek als een slachtoffer voor de ware wetenschap bleek te lijden. Voor dien toorn. des Konings zullen zij, in wie iets van ousensannsveor.insichten ——L—— ——————— 1 Resol. Slat.-Gen. 12 Jan. 1619. . DES: VADERLANDS. 115 Gn EMQUE MM EN ee isida „ mob. miek bijzonder bemngst gémeskt hebben. Zij hadden van hunmen meester — 1618— geletrd,,.ikec :yaconve noder te zetten. Wes zijn evermond lieht gaande. gomeakt, — «on aped. gaf inj gehner aan beredigende voorstellingen, on al die verbolgenheid maakte plas vear. epimeedigimg, of al die ijdelheid vergeapta zich 4an eenig ander worserp, : Reeds vóór dat camimrom die rede gehouden had, moeten er ondervichtin- geh: mas: Engeland overgezonden zija, die den Koming tet inkeer: brachten. Hoe vele gandem. waren, dear niet tee aan te voeren! Juist. hadden de Sisten cen vrij krachtig besluit. tot aanmoediging. van de Standen van Boheman gebomen, em dus cene ziak om- held, ‘dae ‘alkonings sehoontoon eehe aso belangrijke toekamat. opende. Van den anderen hant wee soor cn met hem 's Konings cer in de handen der Staten gevallen. Eindelijk kon de Gezant voorgeren , dat in de Nederlanden de zaken nog niet rijp waten voor de bedoelingen un Engeland: de Koning moest nog een weinig geduld hebben, dan vervielen die stout- mocdage Staten van zedven tot afhankelijkheid van hem. Hoe het t$, reeds den 21^ Ja-. »marj het canceron de Staten-Generanl weten, dat zij sich met ken antwootd op sijne . De toorn van kaise voordracht niet behoefden te bensten, vermits Zijne Majesteit op het met redenen odie He omkleod: verzoek van de Nederlandsche Gezanten toegestaan had , dat de onderhandeling over ren. de visscher tot. den eomtén September sou uitgesteld worden !, Yolkomener herroeping van het geaphokenc. was wel niet mogelijk. Det aansezor. Zee Majesteit werkelijk op-derge- lijke. wijze: nederzeite, lotren wij uit com sehitijvem van her in het eind van January. Hier mot hij, dat bij Prins waunrrs mei toestemming van Graaf WELLEN Lopawix had aan- gespoord zich van hei opperbeleid der openbere zaken meester te maken, Maar hij had den Pons neet bijzonder geneigd gevonden, om daartoe voor alsnog over te gaan. — En geen wemder, want de schroom om OLDEKBARKEVELTS boos vermoeden waar te maken moest alleen reeds hem terug beuden. — Dech, zoo schraft de Gezant verder, het kon niet missen of ran lieverlede moesten de zaken in de war loopen: zij waren OLDENBARNEVELT kwijt, om eem schip kon niet zeilen zonder stuarman, en al was de Synode gesloten en het proces er gevangenen ten einde en-de band der Unie versterkt, toch souden de Staten | blijken niet op eigen boenen te kunnen staan. Dan zouden zij » wegens de godsdienst modvwendig meer onder de afhankelijkheid van Zijne Majesteit, dan onder die van eenig ander Vorst: moeten komen, en bij gevolg zou de Koning hen alsdan beter tot reden kunnen brengen zin alles wat hij billijkerwijze vam hen meende te kunnen vergen.” Dus ried hij Tyne. Mejesteib, wel » volgens zijne gewone wijsheid te willen handelen, en voort te gaan de Nederlandsche Afgevaardigden ten sijnent goed te bejegenen, al was het dat de onderhandeling ten opzichte der veortvarendheid en de volledigheid der te behen- delen punten niet aan Zijn Majesteits bedoelingen beantwoordde -2.” Welk een schitto- rend getuigenis- vear het onizag, dat onpenpaangvezrr den Engelschen staatslieden had 1 Resol. Stat.-Gen. 21 Jan. 1619. 2 cameton III, p. 8, 9. vergel. met 11, p. 323, 332, 362. 15 * 116 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1618— ingeboesemd, en welk een bewijs vam de minachting, met welke zij Prins mauarrs be- 108). schouwden! Deze mocht doen wat hij wilde, nu die hooghartige en 200 weinig Engelsch- gezinde naumevett van het tooneel was afgetreden, viel de Republek onfeilbaar als een buit den al te gelukkigen sacosus in den schoot. Terwijl hij zoo schreef, misleidde cAnreton misschien zich zelven, maar stellig zijnen Meester: immers moest hij te midden van al die bemoedigende voorstellingen de weinig troostrijke erkentenis laten invloeijen, dat hij nog »veel van den ouden zuurdeesem onder die lieden” aantrof. Elders ! schrijft hij: »het zijn veeleer andere menschen, dan andere ka ” En Gede sij dank, dat bij dit naar waarheid schrijven kon.. De zamenzwering van Enge- land tegen OLDENBARNEVELT was eene samenzwering tegen de onafhankelykheid der Republiek geweest, en ware er niels van OLDENEARSEVELTS geest overgebleven, zij zou misschien met een gosden uitslag bekroond gewerden zijn. In weerwil van de spoedige terugtrekking van de verachtelijke woorden, waarmede „GARLETON de Staten bejegend had, moet de weergalm hun nog in de ooren geklonken hebben, toen de Fransche Gezanten hen zao wellevend en met zulk eene volledige er- -kentenis hunner onwedersprekelgke vrijmacht toespraken, Hoe stak deze taal bij de onbescheftheid af van den Engelschman! Toch was die smeekstem vruchteloos. Volgens Ue Staten vande punten van beschrijving, met advies van den Prins vastgesteld 3, hadden de Staten Hun or van Holland aich moeten voorbereiden op de heraadslaging over de vraag, voor welke E er ^ vierschaar de gevangenen te recht zouden staan. De Staten-Generaal, dit was duidelijk , stelen, stonden er op, dat hun de rechtspraak werd overgelaten. Bekend genoeg was de wijze, | waarop het Lid der Edelen met twee leden vermeerderd was, en het doel, waarmede dit geschied was; bovendien het zal niet aan mededeelingen ontbroken hebben, waaruit blijken kon, dat de Staten-Generaàl, door den Prins gesteund, en alzoo met-de gansche gewapende macht ten hunnen dienste, voor geene maatregelen terug zouden deinzen om hunnen wil door te zetten. Eigenlijk had de Generaliteit zieh reeds van het recht op. de gevangenen meester gemaakt, en zou zij zich nu door Holland in het ongelijk laten stellen, aan de tegenstanders der omwenteling sulk eenen triomf gunner, en de vrucht van al wat reeds verricht was, in gevaar laten komen van verloren te-gaan? Neen! dezulken, die zich verstouten moohten, den wil der Generaliteit te wederstreven, hadden alle reden om voor hunne veiligheid bezorgd te zijn en te vreesen mede in staat van beschuldiging gesteld te worden. Reeds werden er vertrekken in gereedheid gebracht, die voor de wederspannigen tot gerangenis.zouden moeten dienen, en riszersunc werd genoemd, als de man, wiens vrijheid in de eerste plaats gevaar liep. Hem vond men MoxnsBERGEN pact, 200 het schist, en nu sloeg men. de handen aan wornssznGmw,. Deze, die geraden in hechtenis ge serspden had naar Munsterseh grondgebied uit te wijken, werd aldaar den 21%% Januarij 1 ganLETON, lil, p. 14. A Resol, Stat. v. Holl. 20 Dec. 1618. DES VADERLANDS, 117 Een ep het huis te Merveld op last van de Staten-Generaal door verraderlijk binnengedrongen 1618- miters opgelicht en maar Zutphen gebsacht om later naar ’s Hage vervoerd te worden 1, m Gegrond was dus dé vrees, die in Molland- heerschte, Maar ook waren al de gronden tot pliehtverzaking, die. de vrees slechts aan de hand kan doen, noodig om het moge- lik te maken, dat men zich verstaalde tegen de redenen, in het rekest en de beide deductión omstreeks dezen tid door otpuxsanxsyetrs betrekkingen bij de Staten van Holland ingeleverd 3, l Den 22°" Januarij dan werd het sesde punt van beschrijving, betreffende de rechters over de gevangenen te stellen, ter hand genomen; het rekest van de betrekkingen van. OLDENBARKEVELT en een ander van die van HOGBABEETS gelezen, »en al de leden, zoo- wel de Edelen als de Steden verstonden, dat in deze zaak de hoogheid, vrijheid en ge- | rechtigheid van Holland meest werden bewaard’ Zoo zou men dan het recht der Previncie toch handhaven? Neen! Op diem aanhef volgt het besluit: »daarom zou men bj de Generaliteit verzoeken, dat de judieatunr over de drie gevangenen sou mogen komen aan dese Vergadering’ Hiermede gaven de Staten van Holland hun recht reeds ep. In plaats van te verklaren, dat zij zich hun recht niet zouden laten ontne- men, en der Generaliteit aan te zeggen, dat zij er zick van dachten te bedienen, wil- len zij baar verzoeken het wel te miogen gebruiken. Neg verder ging de inschikkelijk- heid: men veronderstelde reeds als zeker, dat het verzoek door de Generaliteit zou wor- den afgeslagen, en in dit geval besloot men, dat men over deze zaak »met de andere Provinciën niet zon komen in geschil’’.— Dit was gevaarlijk, en wat zouden zij voor het recht gaan strijden? Dan mochten zij wel beginnen met van hun eigen onrecht- matig verkregen lidmaatschap afstand te doen. — Dus meenden zij, dat het recht van de Provincte genoegzaam gewaarborgd zou zijn, zoo zij de voorwaarde bedongen, dat zij nn de aan te stellen rechters cen greeter aantal dan de andere Provinciën zouden be- memen. Doch alvorens een vast besluit te nemen verzocht men de Gedeputeerden, die reds in de zaak der gevangenen werkzaam geweest waren, een bepaald advies op te maken, — Hiermede was de zaak reeds naar den zin der Generaliteit uitgemaakt, Immers konden die Geleputeerden han eigen doen miet verloochenen. joticataur aan de Generaliteit: em de Provinciën in het algemeen toekwam, uit kracht l Resol, S(at.-Gen. 4 Febr. 1619. Resol.:v. Holi. 4 Fehr. manm, Rechtspleg. bl. 49. canuesen, ll, p. 373, 374. Volgens cameron (UI, p. 12) zou monmorpaan zich bij. de inhechtenianemigg lafhartig hebben aangesteld. 2 Zie den inhoud van dit rehest en de beide Dedactién bij sranpr, Rechtspleg. bl. 33—37. 1618 1623, 118 ALGEMEENE GESCHIEDENIS van: het-25%° Artikel der Unie, dat in: vertoheidens: gevallen was toegepast, ‘zelfs: nog ptilangs bij de aanstelling der Gécommitteerden ten vertioore der govángenen^, — Do grenden en voorbeelden, in het advies aangevoerd; hadden. niet veel tc beduiden „als mem: zieh met dit laatste. antecedént behielp: immors: was het-juist.de vraag, of ‘het rechtmatig was geweest, het recht om de. gevangenen ‘te verheoren aan de Generaliteit óver te latoti, en dit was nog bovendien. geschied ‘met witdrakkelijk voorbehoud vam Aotlunctt recht in deze zaak. Maar wat behelst dan het 25 Artikel der Unie? » De Provinciën belo- ven al: de artikelen (der Unie) te onderhouden en te doen: onderhouden, verhiurende alles wat daarmede strijdig. mecht. worden: gedaan, nietig en van onwaatde, onder ver- bindtenie van hare en aller ingezetenen: personen en goederen, 'die.zij allen Heren en gerechten onderwerpen, belovende zich mied te sullen behelpen met eenig vérzet van rechte, hiermede niet overeenkomstig.” Hier is. van geene door de Unie gespannen of te spannen vierschaar sprake ,. mdar van alie: Heren on gerechion , dat is, tan- de be- staande rechismeachten- zonder onderscheid, voor welke ioder ingezetene, ‘uit-kracht van het recht de non evocando, betrokken moest worden, Deso gewone recite mochten, en.ziedaar wat dat artikel bedoelt, geen recht tegen dat wat bij de Unie was bepaald, laten gelden, iets dat niet denkbaar was, zóo de Unie gemeend had dat de Generaliteit zdlee de’ zechters zeu stellen. Alzoo zegt het artikel der Unie, waarop men rich be- riep, juist het legonovergestelde van hetgeen men er mede bewijeen wilde, er hoe kon dit andets?: De Unie was. eene confederatie, en ‘confederatie geeft uit haron aard geene rechismacht aan eene det in bondgenootschap tredende partijen over de andere, Wel had de Generaliteit recht van bedwang tegen eenige Provincie, die in gebreke bleef den bendsploht te voldoen; dech dit recht steunde op de natwurljlte: vrijheid, welke ieder Seuverein, hij aldien bij verongelijkt is, tegen een ander Souverein gebruiken mag, en moest gehandhaafd worden tegen de Provincie, miet tegen enkele ingezetenen, die volstaan konden met te doen, wat hun door hunae Provinciale Overheid werd gelast 1. 