VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
derwyze , dat de zang van ieder deezer Vogelen, ten vem! maaktften genomen, niet meer is dan een gedeelte va —an dien des Nagtegaals. De Nagtegaal verrukt altoos , Fy herhaalt. nooit, althans nooit op eene flaaffche wyze; væk hy in denzelfden zang, hy doet het op een nieuwen too um; én voegt er nieuwe bevalligheden by; altyd flaagt hy ge. der gelukkig; hy drukt alles uit; hy neemt alle characters aan, en weet, daarenboven, de uitwerking door de teg een. overftellingen te vermeerderen. | «Wanneer deeze Opperzanger der Lente zich gereed maa Fer, om, als °t ware, het Bruiloftslied der Natuure te zingen, begint hy met een befchroomden voorzang , met zwakke en bykans onafgemeete toonen, als wilde hy zyne bekwaam. heden beproeven, en die luisteren opwekken; vervolgens neemt hy meer moeds, wordt, van tyd tot tyd, vuu- figer, en toont welhaast alle de vermogens van zyn gade- loozen gorgels treffende flagen, leevendige en zagte ftem- trillingen; vloeiende zang, waarin de netheid de rasheid evenaart; een ftil inwendig geneurie, °t welk voor °t oct niet veel betekent , doch zeer gefchikt is om de andere too- nen te meer te doen affteeken; fchielyke ftemvallen, net afgemeeten, fterk en met fimaak doorgchouden; klaagende toonen, zagt afloopende ` klanken zonder kunst gerekt, en fteeds vol vuurss verrukkende en doordringende klanken; rechte minnceklagten en wellustige toontjes, die uit het hart fchynen voort te komen , en alle harten doen kloppen, en in allen, dic gevoel hebben, eene zo zagte beweeging en ftreelende kwyning verwekken: in deeze hartstogtiyke toonen ontdekt men de taal der aandoening, die cen geluk- kig Kersenoot by zeng beminde Wederhelft: laat hooren, en welke zv alleen hem kan inboezemen 3 terwyl men in an. dere misfchien verwonderlyker, doch min uitdruklyk, en- kel VAN DEN NAGTECAAL. 255 kel het oogmerk ontwaar wordt om haar te vermaaken of te hbcehaagen, of wel, by haar, den zangprys te winnen Van mededingers na zyn roem en geluk. Deeze onderfcheide zangtoonen gaan gepaard met ftille tusichenpoozen; en in deeze flille tusichenpoozen , welke an alle toorten van melodic, zo veel tot het grootfche toe- Tengen, is men in °t vol genot.van de gehoorde klanken, die nog het oor vervullen, en niet geftoord worden door Nieuwe gewaarwordingen; welhaast verlangt en verwggt Men het hervatten 5 en hoopt den even zo zeer behaagem- en toon andermaal te verneemens vindt men zich hier in edroogen , de fchoonheid van het nieuwe zangttukje laat Wiet toe berouw te hebben over het gemis, en de hoop op Qe volgende verrasfende veranderingen wordt leevendig ge- 2ouden. l Voorts is de Zang des NWagtegacis te opmerkelyker, en Baart des te grooter uitwerking, om dat hy, gelyk de Heer BARRINGTON te recht (chryít, ’s nagts zingt, °t welk de srunttigfte tyd is „en hy, alleen zingende, zyn ftem alle zui- werheid heetten niet vermengd wordt met die van eenigen anderen Vogel. Volgens dienzelfden BARRINGTON , overtreft hy alle andere Vogels door zyne zagte en fluitende klanken , door den onafgebrooken duur zyns wildzangs, welken hy zomtyds twintig feconden rekt. Diezelfde Waarneemer telt in dien wildzang zestien onderfcheide hervattingen, wel bepaald door de eerfle en laatfte nooten , terwyl de Nag- tegaal de tusfchennooten, met fmaak, weet te veranderen s ook houdt hy zich verzekerd, dat de uitgeftrektheid welke de ftem des Nagtegarl: vervult, niet minder is dan een myl, bovenal by cen ftil weêr; en dus ten minfte gelyk (aart met die waartoe de ftem eens Menfchen zich uit- ftrekt. Verbaazend is het dat een zo klein Vogeltje, `t welk een half once weegt, zo veel kragts van flem hebbe, e Heer HUNTER heeft ook waargenomen, dat de fpieren van den gorgel, in decze Vogeltjes , naar evenredigheid , veel fterker zyn dan in alle andere; en zelfs veel fterker inhet Mannetje dat zingt, dan in het Wytje, °t welk her zangvermogen derft. ` ARISTOTELES zegt, en PLINIUS volgt hem, dat de zang des Nagteganls vyftien dagen en vyftien nagten, zonder ophouden, duurt, in den tvd dat de Boomen beginnen te groenen; dit moct van de Wilde Nagtegaalen verltaan, en niet in den ftrik(ten zin opgevat, worden; want deeze Ve gele 156 _____NATUURLYKE HisTOkrE geltjes zyn, noch voor noch naa den tyd, door AntsTo2 TELES bepaald, zonder zang; fchoon zy dan zo mild en aanhoudend niet zingen. Doorgaans beginnen zy met de maand April, en houden niet geheel op voor Juny; dan het waare tydítip ‚wanneer hun zang vecl vermindert, is, als de Jongen:zyn uitgebroed; dewyl zy zich dan met de zorge der opvoedinge belast vinden, en de Natuur, in alle Inttin&ten , een overwigt gegeeven heeft aan die tot inftand- houding der Geflachten behooren. De opgefloote Nagtegaalen zingen negen of tien maanden lang, en hun zang is dus niet alleen langduuriger , maar ook beter en volmaakter; hier uit trekt de Heer BARRING- TON ecn gevolg, dat by deeze foort van Vogelen, gelyk ook by veele andere , het Mannetje niet zingt om het Wvfje te vermaaken, of den verdrietigen broeityd te korten. Een regtmaatig en procfhoudend gevolg. In de daad, het Wyfje, dat broedt, volvoert deeze bezigheid door een 'Inftinét, of liever door eene drift, fterker dan die der Liefde zelve; het fchept daar in een inwendig genoegen, waar over wy niet wel kunnen oordeelen; doch °t welk alzins doorftraalt , en niet toelaat te veron- derftellen, dat het, in die oogenblikken, vertroosting be- hoeve. Dewyl het nu, Doch volgens pligt, noch door deugd, is, dat het Wyfje broedt, zo zingt het Mannetje ook mer pligtshalven5 want by het tweede broedzel laat hy zich niet hooren. °t Is de Liefde, en bovenal de eerfte aandoening der Liefde, die de Vogels hunnen wild- zang doet zingen; ’t is in den Voortyd, dat zy de be- hoette om te minnen, en te zingen, voelen; het zyn de Mannetjes die de {terkite minnedrift hebben,en ook het meest zingen; zy houden hier het grootfte gedeelte des jaars mede aan, wanneer men zorg draagt dat zy zich in eene geduurige Voorjaarswarmte bevinden, die deeze drift gaande doet blyven; dit is het geval der gevangene Nagtegaalen, zelfs der zodanigen, die oud gevangen zvn. Men heeft ‘er gevonden, die, weinig nuren, naa dat zy gevangen waren, uit al hun magt zongen. Men maake hier uit niet op „dat zy ongevoelig zyn voor het verlies hunner Vryheid , bovenal in den beginne. De zes of zeven eerfte dagen zouden zy zich dood hongeren, indien men hun geen eeten in den bek gaf, en den kop tegen bet bovenfte van het kouwtje verpletteren als men de wic- ken niet vastmaakte; doch in ’t cinde krygt de zanedrift de overhand. De zang van andere Vogelen, het geluid van — pm D VAN DEN NAGTECAAL: 157 Van eenig fpeeltuig, de toonen van een zagte en helderé em, treit hun, en ze fchynen meest getroffen te worden door Duos, °t welk uitwyst dat zy niet ongevoelig zyn Voor de kragten der harmonie 5 zy blyven geene ftilzwygen= de Toehoorders, zy zingen mede, en doen hun best om hunne Mededingers te overtreffen, en alle andere ftemmen of geluiden te overfchreeuwen. Men wil dat een dood neergevallen is; het willende uithouden tegen een Perfoon Ie voor hem zong; men heeft er een gezien, die een WEornigen toon aanhief , zo dikwyls een Kanarievogel, igt by hem hangende, begon te zingen, en, door dien dreigtoon, deezen het flilzwygen wist op te leggen. Zo Waar is het dat meerderheid altoos de jaloufy niet weert? ou het ook een gevolg weezen van die zugt om te overe Tefen, dat de Nagtegaalen zo oplettend zyn om zich van alle vogrdeelen te Bedienen en liefst zingen op plaatzen Waar een fterke wederklank is? Alle Nagtegaalen zingen op verre na niet even fchoon. Men treft "e aan wier Wildzang zo (legt is, dat de Liefs hebbers ze niet willen houden. Men meent zelfs ontdekt te hebben, dat de Nagtegaalen van het eene Lanufchap beter dan van het andere zingen. De Liefhebbers in Enge- land keuren de Nagtegaalen van Surry beter dan die van Middelfex , gelyk zy ook de Vinken van Eeer, en de Putters van Kent, voor de beste houden. Deeze verfcheidenheid des Wildzangs in Vogelen van een en dezelfde foort, heeft men, met rede, vergeleeken by het verfchil in de tongval- len van een en dezelfde taal; bezwaarlyk valt het de waare oorzaaken daar van aan te wyzen, dewyl de meeste van toevallige omttandigheden afhangen. Een Nagtegaal heeft by toeval andere Zangvogelen gehoord, de poogingen die de nayver hem deeden te werk ftellen, hebben zyn Zang volmaakter doen worden, en hy deezen verbeterden Zang- toon zyn kroost geleerd; want elke Mannetjes-Vogel is de Zangmeesterzyner Jongen; en men begrypt zeer ligt, hoe , in eene opeenvolging van Geflachten , die zelfde Zang nog volmaakter, of ‚door andere dergelyke toevallen, veelzins gewyzigd worde. Naa het eindigen der maand Juny zingt de Nagtegaal niet meer, hy heeft dan niets overgehouden dan een íchor ge- Schreeuw, eene foort van gekras, waar in men niets ont- dekt van de lieflykstzingende “hilemeel; en °t is geheel niet te bevreemden , dat men eertyds in Jtalie als dan dee zen Vogel ecn anderen naam gaf, te weeten dien van Uri-/ono. °t Is; II, DEEL. MENGELW. NO. 4. ig 158 NATUURLYKE HISTORIE in de daad , een andere Vogel, een Vogel volftrekt van da voorgaande verfchillende , althans wat de item betreft, ert zelfs eenigzins, ten aanziene van de kleuren der Pui- madie. Onder de Nagtegaalen vindt men, even als onder de meeste andere Vpgelen, zomtyds Wyfjes, die veel van der Mannetjes geaartheid, en byzonder het vermogen van den Zang hebben. Ik heb een dier zingende GE gezien, in cen kouwtje opgeflooten; haar Zang geleek naar dien der Mannetjes, doch was zo fterk niet, en hadt ook min verfcheidenheids. Zy zong tot het Voorjaars doch toen onderfchikte zy dit talent, vreemd aan haare Sexe aan de bezigheden die dezelve voegde; zy zweeg om een nest te maaken en cijeren te leggen, fchoon van een Mannetje ver- flooken. Het fchynt dat het in hecte Gewesten, gelyk Griekenland, zeer algemeen is, by deeze en by veele an- dere foorten, zingende Wyfjes te vinden: ten minfte ’er is cene plaats in ARISTOTELES, die aanleiding geeft om dit vast tc ftellen. Een Muzykant, fchryft de Ileer FRISCH, moest den Zang des Nagtegaals beftudeeren; dit heeft de Jefuit KIR- KER reeds onderf{taan, en is op nieuw beproefd door den Hoer BARRINGTON ; doch „ volgens het berigt des laatstgemel- den, vrugtloos 5; deeze op nooten seftelde Deun jes, door den bekwaamften Fluitfpeelder uitgevoerd , geleeken niets naar den Zang der Nagtegaalen. De Hecr BARRINGTON veronderftelt ‚dat de zwaarigheid ontftaat uit de onmogelyk- heid om de lengte van ieder noot juist af te meeten 5 (Eon het niet gemaklyk valle de maat tc bepalen, welke de Nag- tegaal in ’t zingen volgt,en de toonttemming te vatten, zo veranderd in de beweegingen , zo in elkander vloeiende in de overgangen, zo vry in den voortgang, zo onaf hanglyk van alle regelen der overeenkomst, en daar door zelve zo zeer voegende aan den Zanger der Nature: die toonftem- ming, met één woord, gefchikt om Kiesch gevoeld te wor- den door cen keurig gehoor, en niet om aangeduid te wor- den ` door den {tok eens Orchestmeesters, fehvnt het my nog mocilyker, met een dood fpeeltuig, de klanken des Nastegaals te volgen; zyne toonen’ zo vol ziel en leevens, zyne ftemveranderingen, zvnc uitdrukking , zyne klaagtoon, hiertoe is cen leevendig Werktuig noodig, cn dit van eene zeldzaame volmaaktheid ik wil zeggen, een heldere , wel- luidende , en ligte ftem, cen zuivere, mollige, en fchelle toon, een zeer buigzaame keel, en deeze alle beftuurd - .-- . r VAN DEN NAGCTECAAL, 159 door een juist gehoor, gepaard met een vaste greep, en verleeverrdigd door eene verregaande aandocnlykheid : ziet daar de werktuigen , waar mede men den Zang der Nagte- gaalen kan uitdrukken. Ik heb twee perfoonen gezien, die nicts op nooten gefteld hadden, en, ondertusfchen , dien Zang ten vollen nabootften op eene wyze die bedroog. Het waren twee Mannen, het geluid, ’t welk zy maakten, Was eer fluiten dan zingen; de een floot zo natuurlyk dat men aan het vertrekken zvner lippen niet kon onderkennen , of men hem , dan die naast hem ftondt, hoorde; de ander foot met meer mòcite, en was zelfs genoodzaakt een ge- dronge houding aan te neemen; doch wat de uitvoering betrof, zyne naavolging was nict min volkomen. Desgelyks „ eeft men nu voor weinig jaaren , (in °t jaar 1764 naamlyk,) te Londen een Man gehad, die, door zyn Zang, de Nag- teggalen wist te lokken, in zo verre dat ze op hem kwamen Zitten , en zich met de hand lieten vatten. Naardemaal het elk op verre na niet gegeeven is, zich den Zang der Nagtegaa:en , door eene getrouwe naavolging, te bezorgen, en ieder dien begeert te hooren, hebben veelen getragt zich dien, op eene veel eenvoudiger wyze , te bezorgen, te weeten, door de Nagtegaalen zelve te krygen, en tot Huisvogcltjes te maaken; doch zy laaten zich tot den Huislyken ftaat, niet dan zeer bezwaarlyk „ brengen, en men moet, om ‘er het beoogde genot van te hebben, deeze Vogeltjes zeer zorgvuldig, overeenkomftig met hun character , behandelen. De Liefde en Vrolykheid ftaan onder geen bevel, en nog minder wil de Zang, door dezelve ingeboezemd, zich daar velgens fchikken: Wil men een opgeflooten Nagtegaal hooren zingen, hy mioêt in zyne gevangenis wel behandeld worden ; de muur dient be- fchilderd te weezen met groentes bladeren moet hy zien 5 mosch onder de pooten hebben, geen koude lyden, van ontydige bezoeken verfchoond blyven, en overvloedig voorzien wezen van hun welfmaakend voedzel; met één woord, men moet voor hem de gevangenis verbergen ; en zo naby aan den ftaat van vryheid brengen, als cenigzins mogelyk is. Op deeze voorwaarden zal de opgeflooten Nag- tegaal zingen. Is het een oude, vroeg in de Lente gevan- gen, hy zal op den achtften dag, of eerder, met zingen beginnen; die naa den dertienden van May gevangen wor- den , zingen zelden het overige van dat faargetyde ` en die binnen de veertien dagen niet zingen . zullen het nooit goed doen; dikwyis zyn het wyses. Zy hervatten den Zang 2 a 160 NATUURLYKE HISTORIE alle jaaren met de maand May „en op het einde van Deceme ber. Zyn het jongen van het eerfte Broedzel, uit de hand gevoed, zy beginnen den wildzang zo ras zy alleen begin- nen te ceten; hun item verzwaart, en vormt zich allengs- kens, en is, op ’t einde van December, in volle kragt. Zy zingen cen geheel jaar door, den ruityd uitgezonderd; zy zingen veel beter dan de Wilde Nagtegaalen; zy ver- fraaijen hun natuurlyken Zang met de Zangtoonen welke ` hun behaagen in andere Vogels, die men hun laat hooren ,——— en met alle die de yverzugt „om deeze te overtreffen , hun in boezemt. Zy leeren airtjes zingen, wanneer men geduldsm=s genoeg heeft „en krygen den flegten {maak om ze te fluiten Zy leeren zelfs by beurten zingen ‚en net gepast het couplet- -t herhaalen; cindelyk leeren zy elke Taal, die men begeert me. ‚ - fpreeken, De Zuons van Keizer cLAUDIUS hadden Wagte- zs, gaalen die Grieksch en Latyn Ipraken, volgens het verhaa” ez Van PLINIUS; °t geen hy er byvoegt, is nog zeldzaamer. naamlyk dat deezeVogels nieuwe fpreekwyzen, vormden, er wu vry lange volzinnen maakten, om hunne Meesters DRUSU=- CN BRITANNICUS te Vermaaken. De vleiery heeft zulks de —=n jongen Vorften mogen diets maaken; maar een Wysgecr allez, PLINIUS hadt het niet moeten gelooven noch anderen zo «>, ken te beweegen om het aan te neemen ; want geen dwaalinw e is gevaarlyker en befmetlyker dan die fteunt op het gezerge van een grooten naam; dus hebben zekere Schryvers, op PLINIUS fteunende, nog wonderlvker zaaken te boek ge- fleld. GESNER „onder anderen , haalt een brief aan van een Man, een geloofwaardig Man, (hoe geloofwaardig zullen wy welhaast zien,) die vermeldt van twee Nagtegaalen, toebehoorende aan een Waard te Regensburg, die nagten fleeten met in °t Heogduitsch te fprceken over de Staats belangen van Europa, over °t geen gebeurd was, en 't geen welhaast scheuren zou, en ook met de daad zo volgde. De Bricifchryver voegt "vr nevens, om de zaak cenigzins geloofwaardig te maaken, dat decze Nagtegaalen niets deeden dan herhaalen *t geen zy van eenige Kryss- lieden, of Afgezondenen op den Rvksdug, die in dezelfde Herberg zich onthielden, gehoord hadden, duch met dee- ze verzagting zelve blyft het cene ongervmde vertelling, ecner erníftige wederlegeinge geheel onwaardig. Ik heb opgemerkt dat de oudgevangen Nagtegaalen twee Zangtyden hadden, de maanden May en December; doch, in dit geval, kan de Kunst nog een tweede ge- wekl aan de Natuur ducen, en, naar welgevallen, de cr e VAN DEN NACTECAAL. 6r de der Jaargetyden veranderen , door de Vogels te houden in eene kamer, allengskens donker gemaakt, zo lang men wil dat zy zwygen, en in dezelve, mede by trappen, licht in te laaten, eenigen tyd voor dat men ze begeert te hooren zingen; het langzaam wederkeeren des lichts, gevoegd by alle de reeds aangeweezene voorzorgen, zal op hun de uitwerking des Voorjaars: hebben. Dus heeft de Kunst het zo verre gebragt,dat zy de Nagtegaa- len deet zingen en {preeken , wat en wanneer ’t ons be- haagt, en bezit men een genoegzaam aantal van die ond- gevangenen, dan is men in Daat om hun zang een geheel Jaar onafgebrooken te genieten; door naamlyk den ruityd te vertraagen en te vervroegen, en ze, de een voor, den Ander na, uit de donkere kamer te voorfchyn te brengen. Onder de Jongen, die men opvoedt, worden Ter gevon- ten, die "e nagts zingen; doch de meeste baren zich ’s Norgens ten acht of megen vuren hooren in het kortfte ler dagen, en vroeger, naarmaate de dagen langen. (Het vervolg in een naastkomend Stukje.) mmm BESCHRYVING VAN DE NOORDER ARCHIPEL, TUSSCHEN ASIA EN AMERICA; MET EEN KEURIG BERIGT VAN DE ZEDEN EN GEWOONTEN DER INWOONDEREN , ALS MEDE VAN DEN KOOPIIANDEL DER RUS- SEN OP DIE EILANDEN (*). (Ontleend uit wrLLIAM COXE's Account of the Rusfian Discoveries between Afia ES America (t). Des na rykdommen was de hoofdbeweegreden, dic de Spanjaarden aanzette tot het ontdekken van America, en de aandagt van andere zeevaarende Volken, tot het doen (1 Wy verzoeken onze Leezers, met de tegenwoordige Be- fchryving,te vergelyken, Een Berigt wegens de Ontdekkingen der Rusfen, in de Ooster Ze, enten opzichte van „America, gedaan, in ons Mengelwerk van de Algemeene Vaderlandfche Letteroeffeningen, J. Deel, Je St. bl. 36. Overgenomen uit een Stukje, ten tytel voerende: Esfai fur le Commerce de Rusfie, avec l'Histoire de fes Decouvertes. (t: Mr. coxzr heeft zich, in 't geheele Werk, waar uit wy L 3 deeze 162 BDESCHRYVING, , doen van nafpeuringen in dat Werelddeel opwekte. - De- zelfde drift na íchatten gat, omtrent het midden der Zes- tiende. Eeuwe , gelegenheid tot het ontdekken en vermees- teren van Moord-Afia, een Land, vóór dien tyd, den Europeaanen zo onbekend, als Thule aan de Ouden. De eerfte grondflag dier vermeesteringe werd gelegd dour den beroemden YERMAC , aan °t hoofd cener bende Gelukzoe- keren, min befchaafd , doch teffens ook min ontmenscht e. dan de Overwinnaars van Americas Door de toevoegin van dit wyduitgeltrekt Landfchap, thans onder den naa van Siberie bekend, hebben de Rusfen een Ryk gekreegen … zo uitgebreid als nimmer cenig Volk voorheen bezat. Het cerite ontwerp (*), om ontdekkingen te doen in diem woeste Zee, tusífchen Aamtchatka cn America, werd vormd door Czaar PETER DEN GROOTEN, De voltrekkin_- van dit Ontwerp, onder de onmiddelyke Opvolgers van diœ. p Monarch, is bekend uit het verhaal van den beroemde 3 MULLER (t). De Scheepsbevelhebber BEHRING deedt verfcheide=n Tor Jh. deeze Befchryving overneemen, geheel tot de Rusfifche Verhaa Zen bepiald, en z.rgvuldig vermgd, eenig gebruik te maaken van de losfe en zwervende berigten, wegens de Ontdekking, nu zeer on- lang: in dezelfde Zeeën gedaan, door de Vloctvoogden coorz en cLERKE. Verfcheiden nog onopgeloste {tikken in de Ad. ryksbefchryving , in dit Werk voorkomende, en inzonderheid de groote zaak, de nabyheid van America aan de Noorder Archipel, zal waarfchynlyk meer zekerhcids krygen uit de Reisverhaalen dee zer kundig: Zeelieden, waneer ze het iicht zien. (*) Deeze plaats heeft cenige duisterbeid, dan dezelve word: opgeklaard, als wy ons herinneren, dat de Rusfen, door het vere meesteren van Siberie, verder voorttrokken langs de oevers van den Ooster Oceaan, het tvoneel der Ontdekkingen; waarop hit geöogd word. Iet Schier- Ei an i Kamtchatka werd eerst in den Jaare 1695 ontdekt, wanneer een piriy Kozakken tegen de Koris- ken gezonden, tot op vier dagtcizens na, tot de rivier Kamtchaks doordrongen, en de ze krygstochten voortgezet zynde, werd kt geheele Eiland, in den Jaare 1711, te endergebrag:. Een breed- voerig verlag van Kamtchatka hebben wy onze Leezeren reeds grgeeven in het VI. Deel, Iide Stuk van onze Waderl. Letters): L 124—172. (O MuLLER, Voyages Eë Decouvertes par les Rusfes. No aa ouk op, KOBERTSONS Gefchiedenis van America. IL D, pl. 55, CUL. ` , IED EEE I fro A repy VAN DE NOORDER ARCHIPEL. 163 Tochten, om te onderzoeken , of Afia en America aan cl- kander vast lagen, dan van een gefcheiden. In den Jzarc MDCCXXVIII en MDCCXXIX, in ’t byzonder, zeilde hy langs de Oostkust van Siberie, tot op de hoogte van 67° 183 doch zonder de minfte ontdekking van een tegen- Overliggend Vastland te doen. In ’ Jaar MDCCXLI ging Yy, benevens den Scheepsvoogd TSCHIRIKOFF, op een” tocht, die den weg baande tot alle de gewigtige ontdek- Ingen, zints door de Ruden gedaan. .IIy leedt fchip- breuk in Wintermaand , deszelfden Jaars; doch Tscuir1r- Korr flaagde gelukkiger, en kwam, den negenden van Wynmaand , des volgenden Jaars, te Kamtchatka te rug. Deeze twee Reizigers hadden, in de voortzetting van hun Plan, deeze Eilanden, waar overvloed van Pelteryen ge- Vonden wierden, niet ontdekt, of byzondere Kooplieden evlytigden zich met allen ernst op hct doen van.dergelyke tochten. Korten tyd na de wederkomst des Scheepsvolks van BEHRING , van het Eiland, waar hy fchipbreuk leedt en Zerf, en ’t welk, naar zyn naam, Belring- Eiland, ge- uaamd werdt, waagden het de Inwoonders van Kamichatka ma dit Eiland over te ftecken. Het Koper-Liland, in `t gezigt van Behring-Eiland gelegen, was eene volgende cn zeer gemaklyke ontdekking, Dit Eiland ontleent den naam van de groote menigte Kopers, op den oever gevonden ; dit, door de Zee aangefpoeld, bedekt het Trond, in zulk een overvloed, dat ’er veele fchepen mede belaaden kunnen worden. Dit Koper is meest in een fmeedbaaren ftaat, en veele ftukken zien ‘er uit, als of zy voorheen gegooten geweest waren. Dit Eiland is niet hoog ; doch digt met heuvelen bezet, die allen het voorkomen hebben van ge- weezene vuurbraakende bergen. Deeze twee kleine onbewoonde Eilanden waren cen gc- ruimen tyd de eenige bekende; tot eene fchaarsheid van Land-en Zeedieren, veroorzaakt door de fterke jagt der Rusfen, andere ontdekkingen deedt onderneemen. Ver- Scheiden van deeze Schepen, door een Tom na het Zuid- oosten gedreven, ontdekten de Aleütiaanfche Kilanden, omtrent op de lengte van 195°. (*) Ten Noord-vosten van deeze, op den afftand van zes of acht honderd ch En 3 (*) De lengte wordt hier, en overal door dit Werk, gerekend Van het Eiland Fero. L4 164 BESCHRYVING fien, liggen zes of meer Eilanden, Andreanoffski C eheeten. De Inwoonders deezer Eilanden v in holen onder den grond, waar zy, zelfs in den V cen vuur ftooken, Hunne kleederen zyn, op de wy embden , gemaakt van Zeevogel-huiden, die zy in í vangen. Over deeze draagen zy, in regenagtig wel opperkleed van ’t ingewand der Zee-Honden en Zee wen vervaardigd, met olie beftreeken en zameng Met beenen hoeken vangen zy eene foort van Ta Kabbeljaauw, en eeten ze raauw. Naardemaal zy 1 eenigen voorraad opleggen, lyden zy veel honger; v ftormagtig weer hun het visfchen belet, als dan fti denzelven met kleine Schelvisch en Zeeplanten, ftrand opgezogt, alles ongekookt. By het ruwfte en fte weêr, trekken zy geen meer dan de gewoone kle aan. Om zich, als het in den Winter fterk vrie. warmen , ontitceken zy cen hoop droog gras, waaro’ heen ftaan , en de warmte onder hunne klcederen opv De kleederen der Vrouwen en Kinderen zyn van Zee huiden, en hebben dezelfde gedaante als die der M Indien zy cen nagt van hun huis verwyderd doorbr delven zy ecn hol in den grond, en leggen zich ned leen bedekt met hunne kleederen, en Geng ‘za ftrengeld gras. Op niers dan het tegenwpordig ooj bedast, ontbloot van Godsdienst, en zonder het blyk van betamelykheid, fchynen zy flegts weinig ` Beesten te verfchillen. ` | Zuid-Oost, of Zuid-Zuid-Oost, op een afftand v trent vyftien graaden, ten Noord-Oosten van de Ale fche Eilanden, beginnen de Vosfen Eilanden. De ten van Eilanden of Rotzen ftrekt zich Oost-Noor uitstusfchen 56° en 61° Noorder-Breedte en op de | van 211°, en reikt zeer waarfchynlyk tot de kust y merica, In eene richting die de Aleütiaanfche Ei kruist. In jr algemeen zyn ze vry volkryk. Unal. het grootfte van alte, denkt men dat ettelyke dui; Inwoonders bevat. Deeze Wilden leeven zamen / fchetde gemeenfchappen, beftaande uit vyftig, bo twee, ja zomtyds drie honderd perfoonen. Zy woo groote holen, honderd twintig of honderd vyftig lang, achttien of vier- en twintig voeten wyd, en of vyftien voeten hoog. Het dak deezer holen houten luik, eerst met een laag gras, en voorts m de bedekt, Vericheide openingen zyn ‘er van E btad VAN DE NOORDER ARCHIPEL. 165 daor welken de Inwoonders met ladders in en uit gaan. De kleinfte wooningen hebben twee of’ drie insangen van deeze foort, de grootfte vyf of zes. Elk hol is in een zeker aantal verdeelingen onderfcheiden, gefchikt voor Verfcheide Gezinnen: deeze verdeelingen zyn uitgemerkt door ftaaken, in den grond geflaagen. Mannen en Vrou- Wen zitten op den grond. De Kinderen leggen met de Genen onder zich gebonden, om hun te leeren op de (en te zitten. Zy geeven hunne Kinderen, als zy nog Zeer jong zyn, het Vleesch, meerendeels, rauw. Indien Een Kind fchreeuwt, loopt de Moeder terftond met het- Ze lee na Zee, en houdt het, tr zy Zomers of a Win- ten, naakt in °t water, tot dat het zwyet. Dit doet den Kinderen geen nadeel; maar zy worden "er door gehard Ee gen de koude. t Schoon ` zy in hunne onderaardfche holen geen vuur Sanden, is het daar over ’t algemeen zo warm, dat Jannen en Vrouwen naakt zitten. Openlyk voldoen dee- ~ > Menfchen aan de noodzaaklykheden der natuure , zone er zulks onvoegelyk te agten. Zy wasfchen zich cerst Wiet hun eigen, en vervolgens met ander, water. In den Nwvinter gaan zy altoos barrevoets; en als zy zich willen warmen, inzonderheid eer zy gaan flaapen, (lecken zy droog gras aan, en zetten er zich over. Hunne woonin= Sen zyn bykans volftrekt donker, doch zy gebruiken, Woornaamlyk ’s Winters, eene foort van groote lampen , gemaakt van een uitgeholden (reen, waarin zy een lemmet van riet fteeken , en traan branden. De Inboorelingen zyn blank, hebben zwart hair, platte aangezigten, en zyn welgemaakt van geftalte. De Man- nen fcheeren met een fcherpen Teen. of mes, den kruin en omtrek des hoofds, en laaten het overblyvend hair recht neder hangen. Eenigen houden hun baard, zonmigen Scheeren denzelven, en anderen haalen dien met den wore h tel uit. De Vrouwen fnyden het hair op het voorhoofd in een regte lyn af, van agteren laaten zy ’t zelve groeie ) jen, en binden het in een knots zamen. Hunne aangezigten , handen en armen „zyn vol veelerlet figuuren , eerst geprikt, en dan met eene foort van zwarte aar- de beftreeken. Zy maaken drie infnydingen in den onderlip, en zetten in de middelfte een plat beentje of een kleinen ` A. weigert E gcklenrden fteen, in de twee andere een lang gepunt ituk zr Peerd, ’t welk zich kromt, en bykans tot de ovren reikt. st _ Desgelyks doorbooren zy het middenfchot van den neus, EF L5 II amen 166 BESCHRYVING i in welks opening zy een klein beentje fteeken om de neu SE gaten opzeipalkt te houden. Ook doorbooren zy de ex, Fun lellen, en hangen ‘er Kleine cieraaden in, welke zy kuunc= ,. bekomen. | ` Hunne kleeding beftaat uit cen Muts en Vellenrok , A ic beneden de knie reikt. enigen hunner draagen gemee me kappen, van veelverwige Vogelhuiden gemaakt, waar e au zy ecn gedeelte der wieken en van den {taart laaten. Am 5) den voorkant van hunne jagt- en Vischmutzen hebhen zy ecn fmallen rand, vercicrd met de kaakebeenen we man Zee-Becren, en opgepronkt met glazen koraalen, die ;% van de Kusfen by ruiling krygen. Op huune Feesten en Danspartyen , draagen zy eene nog zwieriger foort —wan Mutzen. Ilunne Rokken zyn van gedaante als hemb. en Der Mannen Onderkleeren zyn van Vogelhuiden, d ch die der Vrouwen van Zee-Otters en Zee-Beeren Da xz.. huiden verwen zv met eene foort van ruode aarde, L~ cs. ten ze mer fyne zenuwen aan cen, ze voorts met res fcheide riemen van Zee-Otter-vellen en lederen franje op. tooijende. Ook hebben zy Bovenkleederen , vervaardig van de ingewanden der groote Zee-Kalven en Zee-L een. wen. Twee foorten van Vaartuigen treft men by hun aan. De grootte zyn lederen Booten, met riemen aan wederzyden, en kunnen tustchen de dertig en veertig menfchen voeren, De kleindere roeijen zy met één dubbelgeblaadde riem, en zv gelvken volkomen naar de Schuitjes der Groenlanderen; één, of ten hooglten, twee Perfoonen , kunnen zy draagen, Zy weegen niet meer dan dertig ponden, beftaande uit een zeer ligt binnenwerk met leder overtrokken. Met deeze vaaren ZV „nogthans , van het eene Eiland na het ander, en waagen het verre in Zee, By goed wer, gaan zy "er mode uit om eene foort van Tarbot en Kabbeljaauw te vangen met beenen -hoeken , en Iynen van zenuwen gemaakt, In de kreeken fchicten zy den visch met pelen, Walvisfchen en andere Zeedieren, door de golven op {trand geworpen, zoeken zv zorgvuldig, en geen gedeelte daar van gaat ver- laoren. De hoeveelheid des voorraads, door visfchen en jaagen bekomen, bvlange na niet toereikende tot het val- doen hunner behoeften , beftaat bet meerendeel huns vocd- zels uit Zeegewas en Schelpvisch, aan den oever opgeza- meld. Geenen Vreemdeling ffaat het vry, digt by een Dorp te Lamm of te visfchen, of iets, `t geen tot voedzel kan dic- nen, VAN DE NOORDER ARCHIPEL, 16y en, mede te neemen. Wanneer zy zich op reis bevinden u geen leevensvoorraad meer hebben, bedelen zy van dorp tot Dorp, en zoeken onderftand by hunne Vrienden. Het vleesch van alle foorten van Zeedieren ecten zy, en lingeren het meestal rauw ten lyve. Doch, indien zy ver- iezen hunne ípys te bereiden, gebruiken zy cen uitgehol- Jen Teen: den Visch ot het Vleesch daar in geze: hebben- le, bedekken zy dien met eenen anderen, en ilunen de peningen met aarde of klei; plaatzen deeze gemaakte pan p twee fteenen, en ftooken er vuur onder. De voorval , ien zy willen bewaaren , droogen zy in de open lugt , zon- er zout. Thans zyn ze zeer op Snuit- Tabak verllingerd. je Rusfen hebben het gebruik daarvan by hun ingevoerd, Geene voet{tappen van eenige Godsdienftige eerbiedenis reft men by deeze Eilanderen aan. Verfcheide Perfoonen aan wel voor Waarzegeers, en vermeeten zich, voorlede- e en toekomende dingen , anderen onbekend , te weeten 5 y worden met cerbiedenis bejegend; doch trekken geene ‚ezolding. Indien er een Walvisch op °t (rand aanfpoclt , rerzamelen de Inwoonders met groot gejuich , en verrigten ‘ene menigte van zeldzaame plegtigheden. Zy dansfen, rommelen, en fnyden dan den Visch open, welk beste edeelte daar ter plaatze genuttigd wordt. By zulke gelc- enheden draagen zy zwierige Mutzen, Zammigen kleeden ich naakt uit, en vermommen zich in de gedaante van erfcheide foorten van Zeedieren, Hunne dansten beftaan a korte fchreeden voor uit te doen, vergezeld van de reemdfte gebaaren. Feesten houden zy veelvuldig , inzonderheid wanneer de nwoonders van het eene Eiland by die van een ander een ezoek afleggen. De Mannen van het Dorp treeden den vasten met flaande trommelen te gemoet, voorgegaan door e Vrouwen, die zingen en dansten. By het eindigen van en dans, verzoeken de Vergasters de Vreemdelingen deel > neemen aan het leest; naa deeze pligtplceging gaan de ften in huis, fchikken alles in orde, en zetten de beste ys op. De Gasten volgen, neemen hun plaats, en als y verzadigd zyn, neemen de vermaaklykheden eenen aan- ang: decze beftaan , voornaamlyk , in dansten, fpringen , ‘ommelen en zingen. Huwelvksplegtigheden zvn by hun onbekend, teder Man eemt zo vecle Vrouwen als hy kan onderhouden; doch den meer dan vier. By gelegenheid wordt het aan deeze rouwen tocgeftaan by andere Mannen te woonen ; nist zel- A 168 BESCHRYVING zelden worden zy, als mede de Kinderen, voor andere goederen verruild. Kinderpligt jegens de Ouders is by hun m geene agting. Nogthans ontbreekt het niet aan getrouw- heid jegens elkander. Als ’er cen ryke Eilander (ern „ vordt zvn: lichaam met lederen riemen omwonden, en vervolgens taat men °t zelve in de lugt verrotten, liggende in eene foort van houten kist, op ftaaken gezet. De lyken van arme heden windt men in hunne sicederen of matten, en flopt ze onder den grond. Hunne Soigons , of Prinsfen , zyn de zodanigen die talryke Familier hebben, in het jaagen en visfchen kundig en voor- — beeldlyk gelukkig zyn. Hunne wapens beftaan in boogen zs ylen en werpfpietzens decze battle weeten zy zeer be endig te werpen, en zelfs op een grooten afftand zer: net te treffen. Zy bedienen zich van houten Schildenmmr- ; “tot befchutting. Als zy in den ftrvd gewond, of, by eenig toeval, verzeerd worden, leggen zy ecne foort vanme 3 gcelen wortel op de wond, en vasten eenigen tyd. Voormeer pyn in ’ hoofd openen zy, met een fteenen lancet, er ader in het pynlvk deel. Wanneer zy de punten aan de à&a fchaften hunner pvlen willen zetten, ilaan zy hun neu `, tot dezelve bloedt, en gebruiken het bloed tot Ivan, Niettegenflaande hunne woestheid zyn ze zeer leerzaam , en de Jongens, die de Rwusfen voor gyzelaars houden — eeren de Kusfifche taal vry fchielvk. Geene groote Boomen ziet men op deeze Eilanden ; r- doch "vg groeit kreupelhout, klein geboomte en planten. De Winter valt er zagter dan in de Oostlykfte gedeelten = van Siberie, en duurt fiegts van November tot het einde van Maart. De Snceuw blyft er zelden cenigen tyd op den grond liggen. Rlicedieren, Deeren, noch Wolven, vindt men op dit Eiland; doch cene menigte van zwarte, gryzc, bruine en roode Vosfen, van waar zy den naam van Zosfen-Eikn- den draagen. Des daags onthouden zv zich in holen en de klooven der rotzen: omtrent den avond komen zv ftrandwaards om voedzel te zoeken. Zy hebben voorlang het geflacht der Muizen, en ander klein Gedierte, uitge- roeid. Voor de Inwoonders zyn ze in °t minfte niet vere leegen 3 doch zy onderkennen de Resfen aan de lugt; de nitwerking hunner vuurwapenen ondervonden hebbende. Jet getal der Zee-Leeuwen, Zec-Decren cn Zee-Otters is zeer groot, Op eenige deezer Eilanden treft men heete Bronnen aans CH VAN DE NOORDER ARCHIPEL. 169 en op Unalashka twee brandende Bergen. In de daad, alle deeze Eilanden hebben zulke overblyfzels van mon- den der brandende Bergen, als men op °t Koper-Eiland ontmoet; in zo verre, dat men geen Eiland, hoe klein ook, zonder vindt, en veele beftaan uit niets anders, In t kor, deeze Eilanden kunnen, buiten het te hulp roe- Pen der verbeeldingskragt , aangemerkt worden als de uit- \erpzels van gemeen brandende Bergen. De blykbaare Dieuwheid van alles fchynt decze gisling te verfterken, en Men kan geene tegenwerping ontleenen uit de gewasfen, Welke hier groeijen5 want men heeft Landen gezien, die en Zomer, naa dat zy uit Zee als gebooren waren, bly- Ken van vrugtbaarheid gaven, Alle deeze Eilanden zyn ©Onderhevig aan fterke en veelvuldige. Aardbeevingen, en Tebhen overvloed van zwavel. Men zegt niet dat "er ee- Tige Lava op gevonden wordt; doch men ontdekt er een Foort van gekleurden fleen zo zwaar als yzer. De Gewoonten en Zeden der lnwoonderen van de 4- Zeitiaanfche Eilanden gelyken zeer naar die der Wosfen- dilanden. Dan de eerstgemelde zyn aan Rusland geheel Onderworpen en fchattingfchuldig; op de meeste hebben æy eenige kennis aan de Rusfifche taal, geleerd van het Scheepsvolk , daar van tyd tot tyd landende, In deezervoege, de voortbrengzels deezer Eilanden, als mede de Gewoonten en Zeden der Inwoonderen befchree- wen hebbende, zal het niet oneigen weezen nog eenig denkbecld te geeven van den Handel, dien de Rusen daar dryven. De meeste Schepen, hiertoe uitgerust, zyn twee- masters; doorgaans zonder eenig yzer gebouwd, en in ’t algemeen zo fliegt, dat het wonder is hoe dezelve eene zo {tormagtige Zee kunnen bevaaren. In Rusland noemt men ze Shetiki of Geraaide Schepen, om dat de planken mer lederen riemen aan elkander gehegt zyn. De grootfte dec- zer Schepen voeren zeventig, de kleintte veertig, man. [let Scheepsvolk beftaat doorgaans uit een gelyk aantal Rusfen en Kasntchatkaers. De laatftemr neemen zy,om uit te win- nen; want Zy vaaren voor weinig gelds. Dech de Rusffche Zeelieden zyn veel ftouter, en weeten zich by opkomend gevaar beter te redden, en daarom heeft men ze noodig. De uitrusting van ieder Schip beloopt doorgaans van LSA, tot 20,000 Roubels, en by wylen wel 30,000. Elk Schip is in een zeker aantal portien verdeeld, veelak van dertig of vyftig, en elke portie kost van 3co tot 500 Roubels. Hep 170 _BESCHRYVING VAN DE NOORDER ARCHIPEL, Het gevaar deezes Zechandels is vry groot; dewyl d Schipbreuken veelvuldig zyn in de Zee van Kamtchatka ; die met klippen vervuld is „en zeer onttuimig. Daarenbe >: ven worden de Schepelingen dikwyls door de Eilande-mars gedood en de Schepen vernield. In vergoeding bierveag zyn de voordeelen zeer groot, en de winst van eene b e houde reis wordt, naar cene zeer gemaatigde berekenings, op capitaal begroot. Vindt men een Schip, bekwaam t ot het doen van cen tweeden tocht, dit vermindert de kes: ten zeer, en brengt de portien op eenen minderen prys e=. Eenig denkbeeld van de voordeelen eener gelukki reize kan men opmaaken uit de verkooping eener ry t, Jaading Pelteryen, in den jaare MDCCLXXII, te Karan. chatka gelost. Het tiende gedeelte der Huiden, aan dimeer “Tol betaald. zynde, werd het overige in 55 portien vaer. deeld. Elke portie beftondt uit oo Zee-Otters, 16 zwa re en bruine Vosfen, to roode Vosfen, en drie (taarten vz an Zec-Otters; en zulk een aandeel werd daar ter plaa ez, verkogt voor Soo, en 1ooo Roubels; zo dat, volg ens decze berekening, de geheele laading omtrent 50,00 Roubels waardig was: | Dd UITKOMST DER WAARNEMINGEN , EN BYZONDERE AÁNMERKIN GEN NOPENS DE LUGTSGESTELDHEID DES JAARS 1780. Di nu weder geëindigde Tor. waarvan ik,even als van 't voor- gaande 1779, myne drgelykfche aantekeningen in dit Tyd- fchrift medegedeeld heb, is wel op verre na zo buitengewoon iu byzonderheden der lugtsgefteldheid niet geweest als 't gemelde; evenwel heeft het ook daarin het een en ander opgeleverd dat waardig is nader op te merken, vooral in ‘t voorjaar , en allermeest in den nazomer. De Vorst, die in ’t laatst van December 1779 begonnen was, ‘wierd de 6 eerfte dagen van dit Jaar zeer veranderlyk, zo dat de Therm: den 3 s mid: op 42, deu 4 ’s av: op 26, en dene 's morg: op 37} ftond, welk laatfte een zeer merkwaardige verandering ia éénen nagt was: daar op volgde van 7 tot 15 weder vorst , die men den 8, 9, ro, 14 en 15 vry fel moest noemen; vooral waren de 2 laatfte dagen aanmerkelyk, den 14 had men den geheelen morgen eén extra zwaaren nevel , geduurende welken de vorst at geboom- te met cen witte korst bedekte, iis een fraai geriet gaf, toen % mid: ten 1 uuren de lugt zeer fchielyk volmaakt helder wierd; in den voorgaanden nagt was de Therm: gedaald van 30 tot 19, en, ARNEMINGEN NOPENS DE LUGTSCESTEELDH. DES JAARS 1780. Tat mn volgenden, zakte die van 20 tot 11} gr: t welk een vry erklyke koude was, doch met weinig wind; echter op den- en 15, S av: ten rr u: myn Therm: op 325 (taande, hield ; het vriezen op, en wy kreegen met een cxtra laagen Baro- r flerke dooi tot 's av: den 21, toen een nieuwe vorst begon, 16 dagen tot 's midd:gs 6 Februari vry ftyf aanhield, zo dat tover de helft dier maand de Scheepvaart herfteld wierd: in 't ige derzelver had men nu en dan nog kleine vorst, die op den rerzeld was, van een NNW ftorm met fneeuw cn hagel, wel. n den voorgeganen nagt den Therm: deed dalen van 4r tot 32 e wind was in Januari {til en vry veel Oostelyk; in Februari,’ dk niet gewoon is, veel N en NW, en van zr tot 13 de Ba- op 30: 5; men had in die maand*nict meer dan 4 drooge n, alle tusfchen den 3 en 8. —— Dit ís in 't kort het beloop dezen winter, die wel niet onder de harde, egter nog min- der de zagte , moet geteld worden. 