Herbarium amboinense : plurimas conplectens arbores, frutices, herbas, plantas terrestres & aquaticas, quae in Amboina et adjacentibus reperiuntur insulis adcuratissime descriptas iuxta earum formas, cum diuersis denominationibus cultura, usu, ac virtutibus, quod & insuper exhibet varia insectorum animaliumque genera, plurima cum naturalibus eorum figuris depicta / omnia magno labore ac studio multos per annos conlegit, & duodecim libris belgice conscripsit Georg. Everhard Rumphius ... ; nunc primum in lucem edidit, & in latinum sermonem vertit Joannes Burmannus ... qui varia adjecit synonyma, suasque observationes pars prima [-sexta].
Memorata autem folia a quibufdam alio ac fupra in- dicato preparantur modo, olerique inferviunt, folia nempe viridia adhibentur, qualia ex arbore funt de- cerpta, nec lota , ac non diu illa coquunt , fine calce, fed ejüsloco fale addito, hancque effundunt aquam , nec folia dente coquuntur, quum compertum fue- rit, Kellor folia dura ac mucofa effe, fi bis vel ni- mium coquantur. Keen autem hoc olus falubre putetur , tamen prohibent iftis, qui Gonorrhea labo- rant, ut & feminis, quz fluori albo obnoxiz fünt , di- citurque continuo foliorum horum ufu capillos. de- fluere. ; ` Ex di&is filiquis, quz proprie hujus arboris funt fructus, multo delicatior-praparatur cibus , harum fe- mi-mature fere fumuntur, atque in frufta digitum longa confciflze , quz juri carnium incoquuntur, vel cum Calappi -lympha , quum circumje&ta, vel potius inter-. media cato vel medulla exfugitur , refiduumque durum lignofum atque inedile abjicitur, Recents hujus arboris radix, que, uti fupra dictum fuit, fapore cum Raphano rufticano convenit, usque ad lignofam partem raditur , fuperque carnem pifcesve eoctos fpargitur, fi autem rafura hzc in condimento aliquo HERBARII AMBOINENSIS Liber 1. Caput LXIII, ftoph. à Cofta, lib. arom. cap. 35. Gebruik. De bladeren zyn vooreerft dienftig en be- kwaam tot brede, of moeskruit, dog meeft voor dei en gemeene lieden, xy werden eer[l een weinig in water opge- kookt, en men doet daar ook een lepel vol kalk by, op datze mals zouden worden, en met een verliezenze bunne raauwe hitterbeit, boewel -dezelve klein of weinig is: Dit water dan afgegooten, en de bladeren uitgedouwt zynde, zo kan men dezelve eeten ,'t xy dan met gerafpt pa nup daar over geftrooit , of nog eens opgekookt met Calappus-melk y daar dan ook wat gember, lanquas , en ritsjeswert bygedaan: En dit moes boud men voor gezont , als maakende een graa- ge mage, en men fcbryft bet ook toe de kragt van bet bloet te zuiveren , boewel bet van delicate monden niet gebruikt, en wiem veragt wert: En dewyle nu deze bladeren zulk een groot en dagelyks gebruik bebben, zo werden de takken van den boom al dikwils afgekapt , om geftadig jonk en. mals loof daar van te konnen bebben; en de {tam blyft dan een Gd Long bloot Doan, evengelyk by ons de koppen vin de willigen: dog werden deze boomen nog al vry wat rouwer gebandelt , want de Inlanders rukken de bladeren daar maar af „en laten de balf-gebrookene of gekneufde tak- ken zo bangen, dog tegens alle welke injurien bet febynt, dat dezen boom nog te beter aangroeit , ja xomtyds ziet men ook den flam, na dat by aldus van-zyn takken berooft is , een menigte van bloemen voortbrengen; en dat eer by nog een eenig bad krygt , dog deze bloemen zo wel als de ande- re, en werden niet gekookt, nog tot /pyze gebruikt. De bovengem. bladeren werden by zommige nog op. een andere manier , als bier boven gezedt is, toebereit , en als een moeskruit gebruikt, te weten, zy nemen de groene bla- “deren , zo alsze van den boom komen , zonder dezelve eerft afte fpoelen , en kokenze , dog niet lange , zonder kalk, maar in plaatze van dien, met wat zout „en dat water [mytenze dan «veg , zonder die bladeren te berkoken want men be- vint dat de Kellor taay of fl k wert „ als menze twee- maal of te veel kookt : En alboewel dit in ’t gemeen voor een. gezont moeskruit wert gehouden , zo verbiedenze’ nog- tans de gene , die aan de Gonorrhea «afl zyn5 als mede de vrouwen, die de witte vloet bebben; en men ‘00k, dat door bet dagelyks ge dezer bladeren „zeer ligt bet bair komt uit te gailen, ` XU . Van de bovengenoemde bouwen , z;ynde eigentlyk de wrug- ten dezes booms, wert nog een veel [makelyker koft of fpy- ze toebereid, te weten „men neemt de gene , dieomtrent half ryp zyn , fnytze in fiukken van een vinger lang , en kookt- ze, of flooftze in goet vleefch-fop, of ook wel in. Calappus- melk ‚als wanneer men bet-ombangende, of liever van bin- nen-zittende vleefch of merg, daar kan uit- en afzuigen, weg-/mytende bet gene te ftokkig, bart, en oneetbaar is. ` De werfche wortel van dezen boom ,- dewelke, als boven is gezegt, in finaak met de mieredik byna- overeegkomt , kan men tot op bet bout toe fchraapen , enover gekobkt vleefch of vilfeben ftrooyen „ maar als men dit fehraapzel ineenige Sauze ` Zab.LXXIV. |P 107 a : ad- 7 SN SSS See SSS I. Boek, LXIII. Hofäll. aliquo ‘calefiat, faporem amittit Raphanicum, preci- puumque odorem: Hujus radicis cortex , qui tervidif- fima ac vehementiffima totius arboris pars eft, cum cortice radicis Papaje contritus fucceilu illinitur illo= rum artubus , qui oedemate, paralyfi feu Beriberi labo- rant, cOnfortat enim illos , naturalemque refufcicat calorem, fed idem quóque cortex interne. quotidie cum cibis aflumendus eft, ejusque decocto artus fo- véhdr ac lavandi, fique dictum linimentum fortius re- quiratur, addendi funt bini aromatici cortices Coelit Lawan & Maffoy, cum pauca Caryophyllorum quan- titate: Hujus Morunge radicis decoctum propinatum menftrua quoque movet. atque tam vehementer ex- pellit, ut conceptum etiam diflolvat, & abortum provo- cet, ita ut inpregnate fibi ab hujus corticis ufu ca- veant: Vulgus hinc etiam putat, 1i femina fupergre- diatur virides Kellor ramos foliis inftructos, vel folas tantum radices , ipfi caufare ardorem urine , & dolori- ficam mictionem: Nuper itidem compertum eft , mafti- catione ac. efu paucz Kellor crude quantitatis Chole- ram effe fublatam, atque prohibitam : Recentia folia cum pauca. calcis quantitate manibus contrita ex vi- ridi flavum ac fpiflum praebent fuccum , qui illinitur & adhibetur. ad Curap feu Herpetem miliarem , ad eam exttinguendam; Hzc. autem cura non bene-fuc- cedit nifi in pueris, & quum Herpes eft recens, inve- terata enim non fiftitur , fed pulvere pyrio vel ejus : ingredientibus propellenda eft. Succus ex recenti- bus expreflus foliis alius defectu ad pigmentum viride adhiberi poteft, hocque chartis infcribere, delineare vel depingere poffumus. ` 3. Ms p pus memoratus Chriftoph. à Cofta, Portugallus huic Morunge radici eandem adferibit virtutem & qua- litatem, ac Lapidi Bezoardico, circä curationem vul- nerum vel morfuum venenatorum animalium , tam id- terne quam externe , fi illiniatur vel affumatur , diëit- que a Malabaris eam æque ac vulgarem Theriacam adhi- .beri, item depurare corpus ab omnibus aduftis me- lancholicisque humoribus , ac proinde compertum fuiffe , fummopere conducere iis, qui videban tur labo- rare Elephantiafi feu Lepra. . Hocce remedium . hic in Amboina fzpius tentavimus in Europeo, qui nota- bilia hujus morbi habebat Symptomata, hacque radi- MESI ce in quotidiano ejus cibo ac potü utebatur , fed nul- hujus decocti, mane nuana Eyi um ægro, qui in fudores provocandos , hocque omines non ita quidem occultant pre invidia, quam quod Amboinenfium vulgaris fit opinio, fi nempe ar- cana fua alicui revelent, remedia fua acmedicamenta tum inutilia fore, nec amplius folatium adlatura effe, ` ` Tabula Septuagefima Quarta Ramum exbibet Morunge maris ubi Litt. A. Ejus flores, ; B. Vero fruétus feu filiquas denotat. Tabula AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 187 Sauze warm maakt > 20 verlieft bet zyn radysagtigen firaak, en befte geur ; De fcborfJe van deze wortel y als zynde bet kragtig fte en beetfbe van den gebeelen boom, t’zamen ge- vreven met de fc. or Je van Papazen-wortel , wert met voor deel ge/meert op de leden van de gene , die eenige koude zugt, lammigbeit, of Beriberi bebbenz want bet "verfterkt de- zelve, em wekt de levendige wartite wederom 0p , Maar dan. moet men dezelfde Jcbor[]e ook dagelyks in de koft gebru;- ' ken, en ook met ber afkookzel van dezelve de leeden wafe Jeben; en wanneer men bet voorn. gevreven Jincerzel nog” wat kragtiger en flerker wil bebben, dan moet men daar bydoen de beide aromatique baften van Coelit Lawan, en Malloy, met een weinig girofel-nagelen: Het afkookzel van deze Morunga-wortel gedronken , verwekt mede de vrouwen baare maanı-flonden, en dryft zo geweldig, dat bet ook de ontfankenifJe afzet , zo dat de bevrugte vrouwen deze wortel niet gebruiken , maar baar daar voor wel wag + ten moeten: zynde bet gemeene volkvan gevoelen, dat war. neer een Vrouwsperzoon komt te flappen’ over de groene Kel- lor-takken „daar "t loof nog aan is, of ook wel. over de hloote wortelen „ dat bet baar de brant-pis , en een pynelyk waters maken, zal veroorzaaken: Ook is bet nog onlangs gepro- beert , dat door bei knaauwen en inzawelgen van een weinig raauwe Kellor „ bet Bord of de Cholera wierde tegengebou- den, en geftut: De groéne bladeren, wanncerze met een weinig Kalk in de banden gevreven worden, geven cen groen, geel, en dik zap, "t welk men ook fineert en gebruikt op bet Curap, of Herpes miliaris’, om dezelve te dooden, en te verdryven;dog deze cure gaat niet wel aan, dan alleen om trent kinderen, en als den Herpes nog verjch is, want de verouderde en Wil daar voor niet wyken „maar moet met bus- bruit , of deszelfs ingredienten worden aangetajt: Het zap wit de verfche bläderen gedrukt., kan men ook by gebrek van iets anders, als een groene verve gebruiken, en daar mede op papier fchryven, tékenen , of [cbilderen. Den meergem. ` Portugee/th, Chriftop. a Cofta ‚febryft deze Kellor ‚of Morunga-wortel toe „de kragt en eigerifcbap van den Befoar-fteen , omtrent bet geneexen van alderbande Becken, of beeten van venynige dieten „beide zo uitwendig , als inwendig’, opgefmeert , en ingenomen wordende ; en kept ook 5 datze by de Malabaren „als ven gemeene Theriaca wert. gebrüikt; als mede ; datze ook bet lichaam zuivert van alle verbrande en melancholyke bumeuren , en dierbalven beton- den was „groote bulpe toe te brengen de gene, waar aan men. bemerkt of gewaar wort ten beginzel van de Lazary: Wy bebben deze remedie albier th Amboina wel geprobeert aan een Europiaan ‚die al merkelyke tekenen van die ziekte bad- de, en deze wortel in zyn dagelyk/the koft en drank gebruik- te, dog daag van geen ander succes gezien , als dat die ziekte zo Daag bleef, en niet verder uitfloeg , en den patient kwam onder de cure te flerven: Maar een zekerder beproeving bebben wy aan zeevarende Perzoneh, die deze wortel in baar ` koft en dřank kwamen te gebruiken, en daar door of bevryt bléven ; of wederom genazen van de [cheurbuik,, en dierge- lyke verrotte bumeuren, die men op lange Zee-reizen komt te vergaderen , en onderbevig wort: De Duiven eeten ook. zeer gaarne de bloemen van dezen boom , zo dat men dezelve omtrent baare buizen of woningen wel planten en doortzet- LT War. 70s er Zekeren Empiricus van Hattive , gebruikt deze Morun- ga of Kellor-bladeren tot de geneézing van een empyema y of inwendige apofteem des buiks , eri bet wert by bem ook ge- bouden voor een byzonder gebeim : Hy kookt dan de gem. groe- ` neen verfche bladeren met groene Catjang „en geeft van dat afzietzel den patient alle dagen , des morgens , een goet kopje vol te drinken : die daar op dan wat moet gaan leggen zavee- ten, en dit doet niet alleen bet apofleem rypen , én opbreekens maar zet ook door de ordinaris uitgangen der natuur , deet- terige materie af, °t welk by aan ver/chéide VR UR de geprobeert , dog bielt zulks zo geheim , dat ik bet niet als met groote moeiten van bem beb konnen leeren: en welke konften of wetenfchappen deze lieden niet zo Zeer bedekken en verbergen uit afgunft , of nydigheit „als wel, om dat bet een gemeen gevoelen by de Ambotnecfen is , wanneerze bare gebeimen aan iemant openbarén , dat bare middelen of medi- camenten als dan onnut worden, en niet meer belpén zullen. De Vier- en Setentigfte Plaat ` Vertoont een Tak van de Morunga, bet Mannetje genaamt, al- avarr Lett. 3 A. Het Bloempje, B. De vrugten aanwy/t. Ana, | De 188 Tabula Septuagefima Quinta Ramum exhibet Morunge femine. QBSERVA T LOG Bine he Moringe fpecies in Thefauro noflro Zeylanico quo- que occurrunt, quique Moringa femina a Rumpbio di&a tuit, a nobis vocatur ibi Moringa Zeylanica foliorum pinnis pin- natis, flore majore, fructu angulofo, quaeque a Nobis Zab. 75: exhibetur ; defcribitur vero pag. 163. adje&is , ni fal- lor, omnibus ejus fynonymis, que ibi inquiri & examinari poffunt: altera autem fpecies Mas dicta Rumpbio , a nobis pag. 164. vocatur Moringa Zeylanica, pinnis rarioribus , flore minore , queque in Muf. Zeyl. pag. 63. Moringa flo- ribus minoribus dicitur, ejusque virtutes Medicatas recenfet Grimmius in Labor. Ceyl. pag. 111. Hortusque Malabaricus in parte 6. pag. 19. ubi confule notas. Sub nomine Kelor-arboris, utreque occurrunt in Valent. Amboine defcript. pag. 174. ` HERBARII AMBOINENSIS Liber I, Capit LXIV. De Vyf- en Seventigfte Plaat Vertoont een Tak van de Morunga bet wyfje. AANMERKING. Beide deeze zoorten van Moringa komen voor in onze Thefaur, Zeylan. en welke de Moringa het wyfje van Rumphius genaamt wert, biet by ons Zeylonfche Moringa met gebladerde bladen, groo- ter bloem, en boekige Yrugt, en wert aldaar Tab. 75. verbeeldt, en befchreven pag. 163. daarby gevoegt zynde, zo ik my niet be- drieg , alle de benamingen , die aldaar nagezien kunnen werden: de tweede zoort bet Mannetje genaamt, van Rumphius wert by ons pag. 164. genaamt Zeylonfcbe Moringa, met minder blad-ftecien en kleinder bloem , welke ook in bet Mufeum Zeylan. pag. 63..Mo- ringba met kleinder bloemen genaamt wert; derzelver kragten en gebruik in de Medicynen befchryft Grimmius in zyn Ceylonfche Laborator. pag. 111. en de Hortus Malabar, in bes zesde deel pag. 19. alwaar ook de aantekeningen naziet. Onder de naam van Kelor-boom komenze beide voor by Valent. in de befchryving van Amboina pag. 174. CAP. SEXAGESIMUM QUARTUM. Turia. Turj. | arcte ‚ad in- gentia ftamina: Inferius, amplifimum petalum eit, flaccide dependet & deor- fum refietitur inftar Lili. Flores hi inodori in brevi, amplo, & viridi continentur calice / atque ex medio virdi capitello fructus excrefcit, qui eft longa, te- ruis, & angufta filiqua, duos vel duos cum dimidio pedes longa , tertiam digiti partem lata, ex quadrato plana, parum inflexa, in qua femina locantur diftin- &is pelliculis feparata , plurima, oblenga, cylindra- cea , femina Cadjang referentia. | "Trunci cortex in hac arbore externe rugofus eft, interne fuccofus , & quodammodo glutinofus , lignum albicat, & nullius eft ufus; arbor hzc quoque certam cimicum fpeciem generat , fed multo majorem, illa fpecie , que in edibus occurrit, eftque nigricans, viridis , fplendens , fique tangatur, tetrum manibus dat foetorem ; atque hz cimices omnibus infident ra- mulis foliorumque rachidi copiofiffime , queque fi mo- veantur vel quatiantur, illa catervatim avolant, quum fimul fint alate: Arbor hzc aliquando ex feinine , quod fabas minores zmulatur , etiam, fed raro progermi- nat, hinc fepius propagatur hec arbor per ramos am- putatos , qui letius etiam progerminant , citiusque ex- crefcunt primo in fruticis , dein in arboris formam, fin autem non cito terram adtrahant, vel hanc pro matre adoptent ,cito quoque pereunt, omne enim, quod hec arbor agit, cito peragit ; in filvis non occurrit, fed hinc inde prope zdes plantata invenitur, fructusque gerit medio ficcorum menfium tempore , atque in ejus foliis ebfervatur quoque natura feu qualitas So- lifequa , uti in Crifte Pavonis, Tamarindi, fimilium- que ———À LXIV. HOOFDSTUK. - De Turie-Boom. cong o Mary Ney van de Critta pavonis, Tamaryn, en diergelyke planten, dewelke “Tab. LXXV. | Zug 208 : Tom. I. 4. Boek, LXIV. Hoofdft. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 189 que plantarum foliis , que longos gerunt ordines dewelke lange rygen van kleine en tegens malkander ftaan- parvorum conjunctorumque & oppofitorum foliorum, de bladeren hebben; want "s middaags ziet menze volflagen que meridionali tempore penitus funt explicata, ve- witgebreit, en des avonts fluitenze baar fcbuins na voor- fpertino autem tempore fefe claudunt oblique an- waarts weder toe , en wanneer de zon is ondergegaan , zo trorfum fub rachide; queque per totam noctem ita buigen baar deze geflooten bladeren allenskens nederwaarts complicata, & quafi claufa manent ufque ad matuti- tot onder den fteel, blyvende voorts den geheelen nagt zo num tempus, quum iterum fefe erigunt , fed non. geflooten , tot tegen bet aanbreeken van den dag , als wan- multum explicantur, donec fol ortus atque fupra ho- neerze baar wederom opwaarts keeren , dog niet eer openen, rizontem fit elevatus; fique hujus arboris ramulus avel- voor dat de zon gereezen en boven de kimmen gekomen is : en latur , ejus folia quidem clauduntur, fed nunquam ite- als men van dezen boom een takjen afbreekt , zo fluit bet zy- rum explicantur: Inveniuntur quoque Turiæ arbores, ne bladeren mede wel toe, maar dezelve en gaan daar na que rubre dicuntur, quum earum flores penitus funt nooyt weder open: men vint ook Turi-boomen , die men de rubri , atque preter hoc nullo modo differunt, nifi naam van roode geeft om dat baare bloemen ganftb root zyn, quod folia itidem paulo fint minora, & quoque lete en buiten dien verfchillenze maar alleen daar in van de ans viridia: aliaque præterea Turiæ fpecies eft, quæ ar- dere, dat baare bladeren een baartje kleinder en ook blyde bufcula femper eft denfa coma, brevibusque foliorum rachidibus. Ejus folia quoque dimidio minora & bre- van Turi, ’s welk een klein boompje blyft; hebbende korte viora funt ac præcedentis , & obfcure viridia; Flores ryskens, en een digte kruin ; de bladeren zyn ook maar balf zo formam referunt violarum ,fed funt majores, magis- groot en lank als de voorgaande, midsgaders donker-groen. que excavati, coloris pallide albicantis , atque d eni De bioemen bebben de gedaante van vioolen , dog zyn wat ter ftriati parvis purpurafcentibus, & obícuris (ris grooter en bolder , van verwe bleek -avit , en zeer aardi & venulis. Ver irm en bruine linien of adertjes door en door geteikent. ` Nomen. Latine Turia: Malaice , Ternatice , Amboi- nice Turi: Bandaice Kallar: Macaffarice Cadju-Fawa: Ambeins Turi: op Bandaas Kallar: op Macaffars Cadju- Malabarice Abatj, & in Horto Malabarico Tom. 1. Fig. ‘Tawa: op Malabaars Abatj, en in Horto Malab. Tom. 51. Agatj: Bracmanis Agafto. - — 1. Fig. 51. Agatj: en op bet Braminees Agafto. Locus. In Amboina hec arbor raro occurrit, atque Plaats. In Amboina.wert dezen boom weinig gevonden, hinc inde tantum una alterave prope ædes planta- en men ziet'er bier en daar maar een by de buizen geplant, ta Occurrit, diciturque primum huc tranflata fuiffe ook wert gezegt dat by eerft berwaarts overgebragt zoude ex Java, ubi copiofe crefcunt he arborés, uti quo-. wezen van Fava y daarze overvloedig groeyen, als mede o que in Celebe, aliisque in infalis Occidentalibus. Bi- Celebes, en andere welterlykeeylanden : de twee andere laat ft ne alie ultimo memoratz fpecies rubra nempe nána; befchrevene roode en kleine zoorten , zyn ook in Amboina niet in Amboina non multum funt note, ac raro extra hortos veel bekent , en men vintze zelden buiten de hooven , daarze mum cum Calappi lympha tamquam olus coquuntur, den meeft met Calappus-melk als een moes gekookt , en zo ge~ Ggs : geten, dog bet beeft een laf-zoete verd jonge bladeren Tenera & juniora folia adhibent Javani, & Macafla- gebruike ‚wel tot Sajor als renfes que ad Sajor ac illa Mouringe , quæ vel fola, die van de Mar elve of met 4va- vel cum Calappi lympha coquufitur‘, - i : clk boewelze een viezen reuk tum gerant odorem , ac mucofum dent cibum, unde bebbem een; ekoft gewens en: daarom ook & a multis, uti hic in Amboina ; non eftimantut: Jú- gely werden; dë niores filique foete feminibus in outer met d d en ge- uti Chinenfium fabe coquuritur vel fricantur. Folia: im fneeden; en als:Chineze A gekooktof geftooft t Debla- aqua tepida contrita 'infervire quoque ‘poffur mede: dienen in fapone , qua omne. Pifcatores hujus. corticis fucco funes ac retia obli- niunt, ex quibus tragulas formant 3 quod alias ex Roffu cortice fit: Cumque glutinofo hujus corticis fucco, pauxillo aque commixto , mifceri poflunt Doc, quedam pigmenta, uti pulligo , fimiliaque, quibus colorem obdueunt ligno, pifcatoriis retibus. GC: at- que preter hec omnia in Hort. Malab. Tom. 1. Fig. 51. de Turia arbore infuper alia notantur, ipfique IC: quentes tribuuntur virtutes ; quod ex ejus partibus (foliis. force) decocto preparato , & cum ‚Calappi oleo mixto, Podagra dolores mitigentur , fi hoo pe- des laventur 5. radicem. vaccarum urine mixtam ac tumentibus oedematofisque artubus obductam illos cu- rare dicunt; corticis decoctum propinatum conducere in variolis; foliorum fuccum naribus attractum bonum effe quartanis , aliisque inveteratis febribus , quod inftitui- tur, fi paroxysmus febrilis incipiat ; foliorum infufio- nem. potatam tenacia {puta biliofosque depurare hu- mores: fricataque folia affumpta vertigini conducere & Cholerz ; foliorumque: fuccum oculis inftillatum nubeculas ac caligines oculorum tollere , vifumque reftituerc. ; rc. il. Tabula Septuagefima Sexta Ramum exhibet Turie , feu Emeri Siliquis glabris , ubi Litt. A. Ejus florem naturali exhibet magnitudine. : B. Vero fruêtus (eu Siliquase — In Rumpbii Anen, Capite 67. To ERI-ME RA. CN ; aa E i kin CS MA SC 3d IA E , "Toeri-Mera minor ac humilior arbor eft, quam illa pes extremum claudente , aliquando nullo: Folia hec eu pinnz funt oblongz , angufte , minores alterius fpe- rem quam precedentis ; qui ex petalis, quorum. maximum retroríum reflectitur, ma reliquorum papilionaceorum florum feu filiquofo- rum , reliqua bina ac. minora petala ad latera locantur, quartum complicatum.eft, aci duplex foret folium , cymbeforme, & in longum extenditur cornu, quod fupra fupremum reflectitur petalum , fine notabilibus internis- ftaminibus , floris color eft rubeus purpureo mixtus ; fingulo flori fuccrefcit longa, tenuis filiqua, fesquipedem circiter longa, ultra calamum lata, fupe- rius tenuiter acuminata , in articulos diftincta, quo- dammodo quadrata, fed bina latera latiora funt binis aliis. Intus continentur femina feu legumina oblonga longitudinaliter locata, primo viridia , dein nigra & glabra, faporis inftar reliquarum fabarum. Ns Tabula Septuage fima Septima Ramum exhibet Turic Siliquis articulatis , que Ter, Mera vocatur. : i : OB SERVA TIO. Minor hxc Turie fpecies, Toeri- Mera dita, eadem eft planta, quam im Thefauro noflro Zeylanico exhibuimus , ubi nobis dicitur Einerus Siliquis geminatis , longiffimis , qui Tab. 41. ibi exacte delineata eft, fed in Rumpbii a fili- que dependent, quod magis vero fimile videtur, floresque rariores ac brevioribus ex petiolis dependent, pinnz ibi etiam fant. frequentiores, quum noftre plante fint rariores, remotiusque locate , natalis forte ac diverfus locus varie- tatem banc caufat, atque uti in Herb. Hart. inveni plantam, delineatam eam curavi, ubi vocabatur Senna Zeylanica, ar- borefcens, filiqua longiffima: illa autem, que in Hort. Ma- lab. part. 6. Tab. 27. nomine Kedangu defcribitur, eft eadem arbor, HERBARII AMBOINENSIS for- Liber I. Caput LXIV, ren gequelt ; van bet afkookzel der gem. fchorfe weten zommi- ge ook een /pouw-drank toe te bereiden; maar daar van moet | men dan al een redelyke teug "t effens innemen. De viffers befiryken ook met bet zap van deze fchorfe baare: ` viflynen en bet gaaren , daarze bun werpnetten van maa- ken, gelyk men anders met. de fchor{Je van Roffu doet: en met bet kteverige zap uit de fchor(]e „een weinig water daar onder gedaan zynde , kan men ook eenige drooge verwen, mengen s'gelyk als zwartzel, en diergelyke, om daar mede te verruwen of koleuren eenige bout-werken, viflynen Gr, en boven dit alles wert in Horto Malab. Tom. 1. Fig. st. van den Turi-boom nog al meer gezegt, en bem de na- volgende kragten toegefchreven: dat zynde uit zyne deelen (miffchien bladeren) een afkookzel gemaakt , en met Calap- pus-olye gemengt , bet zelve bet podagra komt te ftillen, als men de pynelyke leeden daar mede baat: dat de wortel , met koeye-uryn gemengt en ouergeflagen , de ge/wollene en zug- tige leeden geneeft „dat bet afkookzel van de fchorf]e goet is gedronken in de kinder-pokken; dat bet zap van de bladeren, in de neuze getrokken , helpt in de vierdendaagze en verou- derde koortzen , gebruikt wordende als dezelve aankömen ` dat bet afzietzel der bladeren gedronken, de taaye fluimen en galagtige bumeuren purgeert: dat ook zyn geftoofde blade- ren goet zyn tegens duszeling , en "t bort: en dat bet zap . van de. bladeren in de oogen gedaan , de nevelen of fcheme- : ringen verdryft , en àlzo bet gezigt berfteli. De Ses. en Seventig fle. Plaat Vertoont een. Tak van de Turie Boom, alwaar Lett. ` ` Au Deszelfs bloem in zyn grootte. R B. De vrügt-peulen aanwy/t. De Toeri-Mera-boom wert in bet Auêtuarium van Rum- ; s- phius Capit. 67. aldus be/chreven, en zonder kennelyke rib- e ryskens komt een bout- lankwerpige boontjes , eerft groen , daarna zwart en glat van Jmaak als andere boonen. ge, = S De \Seven- en Seventig fe Plaat ` Vertoont een Tak van de kleine TURIA, Toeri-Mera genaamt. Y AANMERKINGE _Deeze kleine zoort van Turia, Toeri-Mera genaamt , is dezelve plant , die wy in onze Thel. Zeylan. befcbreven , en op de 41. plaat verbeeldt hebben, akwaarze Emerus met twee zeer lange houwen genaamt wert, dog in de figuur van Rumphius bangen die neer- waarts, bet geen ook waarfchynelyker is, en de bloemen zyn ook minder en op korter fleeltjes verbeeldt, de blaadjes zyn meerder dan in onze plant, die minder en «vyder van elkander p ‚welk on- derjebeit mogelyk de verfcheide lugt en gront te wege brengt, want zo als ik de plant in bet kruydboek van Hartog gevonden beb, is ze naautwkeurig verbeeldt, en wert van bem genaamt Zeylonfibe Senne-Boom met zeer lange bouwen: die geene, dewelke onder de naam van Kedangu in bet zesde deel van de Hortus Malab. Tab. 27. be- LXXVI. "ad Lag. 290. a Tab. LXXVQ. Y 1 1 D d N Zeen N VL " Ø j q Z YA YZ) VE E d j | I KA 6 A 7 4 « J J M 27 4 L 77» ur ZA WA \ B h x N N Sos g "MÀ z R j y SATIN — \ Wr N Y x : > So 3 H e Sy E MG, / zz S GE Ste te Os. See ANL u $ TR Zom. 1. | Pag. 290 ° EEE ` € — — Ss MC aa eee 1. Boek. LXV. Hoofdft. arbor, que fupra Cap. 64. nomine Turia defcripta eft, & in notis ad Hort. Malab. Colutea filiquofa Malabarenfis dicitur , ita ut, que in Thef. nofir. Zeyl. pag. 93. conjundtz funt plan- te, feparate fint fpecies, ad quas reliqua fynonyma ibi me- morata facile etiam revocantur atque reducuntur. ten, dewelke in de Thef. Zeyl. AMBOINSCHE KRUYDBOER ` igi 27. befchreven Jlaat , is dezelve , welke boven Capitt. 64. -onder de naam van Ti uria befcbreven «vert , en in de aantekeningen aldaar Malabaarfche peuldragende Colutea genaamt wert, zo dat die plan- t pag. 93. zamen revoegt gyn ik voor byzondere zoorten boude ‚tot dewelke de eth Urat aldaar opgetelt ligt gebragt werden. D CAP. SEXAGESIMUM QUINTUM. Olus album: Sajor Putj. ` Uamvis hec arbor nullos edules gerät frudtus; Q in hoc tamen libro primo locanda eft, quum ejus folia cibo inferviant, atque optimum pre- beant olus, cujus fapor quam maxime convenit cum: Brafica , unde & hec arbor circa edes & in locis inhabitatis colitur atque plantatur: Duplex eft, do- meftica nempe ac filveftris, cujus primam fpeciem hoc in capite , alteram in fubfequente defcribemus. Domeftica itaque in excelfam excrefcit arborents- raro autem re&o atque rotundo trunco; fed plerum- que incurvo atque angulofo , in adulte mali erigitur altitudinem , quamvis viderim, que craffitiem mag- nitudinemque habebant Nues Juglandis , obducün- tur autem albicante ac glabro cortice , fed earum coma non ample extenditur: Rami incurvi admodum funt, pingues , ac fragiles, paucosque gerunt par- vos, breves, atque arcuatos ramulos , quibus Lach infident ; quorum inferiora ultra pedem ting longa, fex screen digitos lata, glabra, & flaccida , pau: cis obliquis & arcuatis coftis contexta, quorum ve- tuftiora pallide. virent inftar“ Ladtuez „juniora vero „ quae plurima etiam funt, pallide flavefcunt, bina fibi. ipvicem funt oppofita, quatuórque fimul crüciata, fax poris Braffice , cum quadam dulcedine fub finem mix: ti, quz ob flacciditatem pletumque firiüofa atque ru- gofa funt: Flores fru&tusque nunquam in hati obfervati: fuere , qudnivis', uti didüm fuit occur- rant , qux vix ulnis. oci 5 altitudinenique: habent maxima: NucisJuglandis ‚in quibus tamen nun- quam fruêtus;-vel- quod ejus loco: cenferi. poteft,. confpeêtus fuit, hecque fola atque unica eft arbor hoc in Herbario; gite*nunquam’ ullos produxit fru- Cus. mp cortex eft fuccofus ac fragilis , rämique intus fungofam continent medullam, ac truncus fe « pe interne totus eft concavus , & quafi cariofus, five pluvia, five infectis, plerumque vero hoc fit, quum arbores pafim propagentur magnis ox ramis ‚qui fu- prema parte diu denudati pér pluvias excavantur , at- ue putrefcunt ; unde, fi hi rami terre committantur, uperior eorum pars obtegenda , atque a pluvia arcen- da eft, donec cortice obducatur , vel concreta fuerit. Hujus arboris propagatio hic in Amboina magnam ha- bet difficultatem, fi enim incurvi fumantur rami, diu: languent, fin vero recti, facile: pluvia éxcavantur at- „que putrefeunt, prafertim-quum pluvialibus menfibus: plantandi fint: folum amant nigrum ae fabulofum „ non procul.a mari fitum; in argillofa vero ac folida terra; neque in montibus lete progerminant. Nomen: Latine Olus album: Malaice Sayor Putj: Bel: fice Sayor-boom : sr wa majori jure , quam quod Kellor eu Moringe hoc tribuatur nomen: ‘Ternatice Hate- Bula, h. e. Caju Bulan: Amboinice Ay Putj, féd no- mine nimis generali. In Banda vocatur Talla: in Ba- leya Sel & Sirea: in Bima Sabe. et a . Locus. Arbor hzc plurimum tiota eft in Moluceisy - unde a quibusdam Braffica Molüccenfis vocatur: In Celebes ora boreali quoque invenitur, in inciar nempe Manado, hie vero in Amboina raro occurrit, quum magna diligentia fit colenda, unde vix in toto pago unica confpicitur arbor: Noftra quoque natio anc pluris faciunt quam incole, immo in tota Ley- timora, in limite nempe Orientali, neque in monti- bus unica reperitur arbor; in Baleya vero, ac Bima diligentius colitur & propagatur, ` us. Juniora, flava, ac tenera hujus arboris folia apta funt, atque inferviunt oleri Sayor dicto, fed cum jure. carnium- coquenda funt, cum Calappi enim lym- pha non ita bene fapiunt , noftraque natio melius illa preparare novit, quum coquendi artem EE cal- vieren een kritis ‚van LXV. HOOFDSTUK Witte Moes- of Sajor-Boom. Oewel van dezen boom geen eetbare orugten voortke- ` A men, xo moet by al evenwel in dit eerfte boek plaats Vinden, en mede geftelt werden , om dat zyne bla: deren dienftig zyn tot fpyze, en een excellent moeskruit geven ;”t welk in fmaak al vry wat overeenkomft beeft met de kool ; en waarom den zelven ook omtrent de buizen of bewoonde plaatzen wert gebavent en gecultiveert ; by is tweederleye , namentlyk tamme en wilde, waar van wy de- eerfte zoort in dit, en de andere irt bet naaftvolgende Capit- tel zullen befchryven. = ei. De tamme dan groeyt op tot een kloeken boom; dog zel- den met een regte en ronde flam , maar doorgaans met bog- ten en bulten ,tot de lengte van een volwaffen appel-boom, hoewel ik’er gezien bebbe van dikte en hoogte als een nootes boom , xy zyn bekleet met een witagtige effene fcbor[fe , en baar kruin breidt zig niet verre uit. De takken zm zeer krom, vet y en bros y bebbende weinige korte en kromme rys- kens , en daar aan flaan of bangen de bladeren kort agter malkander , want de agterfle zyn wel een viet en meer lank; zes en zeven Vingers breet, glat, ep. flap, met weinige febuin- ze en bogtige ribben doorreegen , de oude) van coleur ligt groen als Latusge , de jonge „ xynde‘ook wel de-meefte , ligt- geel; xy ftaán twee tegen malkander y en maaken met bun’ y dirette , en ini" t'laatfLe met’ eenige zoetigbeit vermengt , en wegens baare flappigbeit zo gn dien bogtig en: gerimpelt = vrügten‘nog bloemen beeft men! novit-aan dezer boom gezien boewel-men” er „als gezegt; oint die qualyk’te: omvademen zyn , en zo boog „als de boog fiè nidote-boomen',-dog‘daar men evenwel nooit vrugt of vrugts gelyken aan vernomen beeft; en dit zal ook ween den oH fi boom in dit Kruid-boek , die noit eenige vrug- ten voortbrengt. De fcbor[Je is zappig en bros , en de takken hebben van binnen een wit voos merg , dog de [lam is van binnen dikmaals gebeel bob, en als uitgemolzemt „ 't zy dan door den reegen , of door bet ongedierte „ en "t welk meeft daar. van- daan komt, om dat mew deze boomen doorgaans voortplant van groote takken „ dewelke dan aan ’t-bovenfte eynde een langen tyt bloot [laande , door den reegen inwa- teren, en 20 verrotten ; zulks , wânneêr men deze vakken in de aarde wil zetten, zo moet men bet bovenfte eynde voor. den. reegen. bedekken en bekleden „ tot dat by aldaar een (bere beeft bekomen, of van zelve is toegegroeyt : men beeft omtrent. de voortplanting van deze boomen albier in Amboina al or wat. moeyte ; want neemt men kromme takken „zo ftaan dezelve langen tyt „en-quynens en neemt men regte zo waterenze ligt in, en nog te eer om dat bet in de reegen-maanden gefchieden moet; zy waffen gaarne in éen zwarte zandige gront , en dan ook niet verrevan de ` Zee; dog in een g^ e kley-gront j en op de bergen willenze niet wel voortkomen. — — > Naam. Jn ’t Latyn Olus album: in ’t Maleyts Sayor Putj« int Duyts Sayor-boom, en dat met beter reeden, dan dat men-den-Kellor-boom dien naam geeft: int Ter- naats Hate-Bula , dat is Caju Bulan: op Amboins Ay Putj, dog met een alte géneralen naam: op Bandaas Talla: op Baleys Sel, en Sirea: en op Bimas Sabe. _ Plaats. Dezen boom is wel bet meejb bekent in de Moluc- cos, en wert daarom ook by zommige Molucxe kool genaemt s men vint bem ook op Celebes noort-boek in de Provintie Ma- nado,:maar bier in Amboina weinig , werdende met groote naax[Ligbeit onderbouden, en gecultiveert, en evenwel ziet men in een gebeele negory qualyk eenen boom: onze natie maaken daar ook meer werk van als de Inlanders , ja op ge- beel. Leytimor , te weten in de negoryen aan de Ooft-zyde , en in "t gebergte wort niet eenen boom gevonden ` maar op Baley , en Bima wort by mede gebavent en gecultiveert. Gebruik. De jonge, geele, en mal(fe bladeren van dezen boom zyn bequaam tot Sayor, dog zy willen wel by vlees gekookt wezen : want met Calappus-melk en beeft bet zo geen aart: en die van onze natie weten beter dan de Inlanders daar mede om té gaan, als in de konft van kooken meer er- varen 192 eat, ac illius majorem babeat experientiam , fciunt- que hec. folia cum pingui carnium jure ita fricare, ut pro vera Braflica quilibet hec ederet atque ha- beret, tum autem prius ebullienda funt , eorumque aqua abjicienda eft, quem in finem non eliguntur folia viridia, fed ca tantum , quz flava vel albida funt: Baleyenfes rariffime ad cibos hec adhibent fo- lia, tantumque teneriora eligunt , quz aliis mifcent oleribus, Tolentque foliis iftis porcos faginare, quem in finém etiam circa edes hancce plantant arborem ; in cujus £runco plerumque increfcit net is > que plan- ta parafitica elt aliis femper in arboribus, ac prefer- tim in hac lete germinans. Folia.adignem parum calefacta, pedibusque oedema- tofis inpofita oedema repellunt , intumefcentemque deprimunt. carnem, fique lympha in pedibus predo- minetur, hanc expellunt: Candidiffima hujus arboris folia cum pauxillo Calappi lactis calefacta , apertis apoftematibus ac tumoribus inponuntur , ut depuren- tur, reftansque pus emittatur, unde plerumque defi- derata fubfequitur curatio. * Hec.arbor facile ab aliis diftinguitur arboribus co- ma fua eleganti ac late flavefcente, per totum enim annum folia ejufdem gerit coloris, vetufta autem qui- dem pallide virefcunt, fed ita tamen , ut e longinquo appareant inftar extenforum flavorum florum. In Ma- nado & Moluccis infulis frequens fatis eft , fedincole raro ibi hac utuntur ad cibos preparandos, forte quum jauperes atque egentes Æthiopes raro carnibus ve- cantur , earumque jura , uti fupra indicatum fuit, hifce foliis optimum dent faporem: Truncos vero hi adhi- bent pro vallis ad clauftra lignea, licetque bi in mon- tibus projedi fint, folia tamen flava progerminant, quod e longinquo elegans prebet fpectaculum: Has- que arbores illi in filvis excidunt , unde concludere debeo , quod fponte ibi in filvis crefcant, primo qui- dem viridia gerentes folia , fed quod dein flava ad. quirant vel per amputationem , vel per tranfplantatio- nem ; de qua re in fubfequenti capite porro scala no- tabitur, "Tabula Septuagefima OGava Ramum exhibet arboris, que Olus album, feu Sajor-Poeti vocatur. OBSERVATIO, Puto hanc effe Bem-Moenja H. Malab. part. s. Tab. 58. cujus folia cum hujus arboris foliis penitus conveniunt, queque in Malabara nullos itidem , faltem quantum notum eft. gerit flores fru&usve.: Hecque a Ray. m Haft.: pl. pag. 1687. vocatur Arbor Indica, foliis alatis fiore & fructu vidua, Bem-Moenja dicta. di? ^ ` i à CAPUT HERBARII AMBOINENSIS Liber I. Gaput LXV. varen zynde , en konnen deze bladeren in een vet vleefth- zop zodanig JLooven , dat menze voor opregte kool zoude ee: ` ten „en aanzien: maar dan moet menze eerfl wat opkooken, en bet water weg-/myten, midsgaders daartoe nemen geen groene bladeren , maar alleen de gene , die ligt-geel of wit zyn: De Baliers gebruikenze in bun koft zeer weinig , ne- mende maar alleen de jonge blaatjes om die onder andere moeskruyden te vermengen; dog zy zyn gewoon haare ver- kens daar mede te meften, en daarom-planten zy bem ook omtrent baare buizen: Aan of op derzelver jtammen, ge- meenelyk zittende bet Angrec, zynde een plante, die al: yd op andere boomen ftaan , en op dezen weelderig groeyen wil. Zyne bladeren werden ook tegen bet vuur een weinig warm gemaakt, en ző over opgezwollene beenen gelegt , na- dienze de zugt doen verdwynen, en bet gezwollen vleefch wederom dun werden: En zo’er-ook water in de beenen is, dat konnenze mede t’eenemaal daar doen uitloopen ; De wit- fte bladeren , met een weinig Calappus-melk warm gemaakt; legt men op de openingen van geborften apofteemen en ge- zwellen, om die wonden te zuiveren , en alle de refteeren- de etter „tot bet oog toe, of dat menze zien kan , daar wit te trekken, en daar op volgt dan gemeenelyk een goede genee- zing. Aan zyn fraaye en ligt-geele kruin, is dezen boom van andere ligt te onderfcheiden , want by ftaat bet gebeele Faar door beladen met de bladeren van die zelve coleur ; zynde de oude wel ligt-groen , maar weinig , of de minfte, zo dat by daarom niet nalaat zig van verre te vertoonen. als eemgeele bloem: Op Manado en in de Moluk/che eylanden sis by wel zeer overvloedig, maar de inwoonders bedienen bun daar van evenwel zeer weinig , om fpyze- mede toe te bereiden: mif- Jchien em dat aldaar: by. de febraale en beboeftige Mooren weinig vleefch gegeeten wert : daar nogtans deszelfs.fop , als boven is gezegt „aan deze bladeren een goede [maak komt me=s de te bal maar de flammen gebruiken zy veel. tot Pallif- Jaden. aan baare boute Fortrej)en, fchoon datze ook in ’t gebergte leggen; en al«vaar deze, Palliffaden:xodanig met een geel loof witflaan, dat bet van verre een fraay eier kel of befchouwen geeft: En deeze-boomen vinden xy daar toe in de bof[chen; waar uit ik dan moet oordelen ; datze van zelve aldaar in °t wilde komen optegroeyen , eer ft: wel met groene bladeren, dog datze daarna geele bekomen, te we- ten, door afkapping en verplanting; waar van in ^t eol . gende. Capitiel mede nog iets zal worden aangebaalt. | * “De Acht- en Seventigfte Plaat * T e ^ 4 AR aT Ee 4 Vertoont een Tak van de Witte Moes Boom, of Sajor-Poeti. AANMERKING” Het komt my voor, dat deeze Boom is de Bem-Moenja, Van de Hortus Malab. in bet vyfde deel befcbreeven , en Tab. 58. verbeeldt, de blaaden komen ten minften zeer met elkander over~ een, en van deze «vert mede getuigt, datze gedh bloemen ofte vrugten, zo. veel bekent is, op de Malabaarfcbe kuf? geeft, welke van Ray om sm Hift. der planten, pag. 1687. genaamt wert, Ooftindifche Boom, met gevleugelde blaaden, zonder bloem ofte vrugt, Bem-Moenja genaamt. in E RR, NW MEME MUN NS NS SEN KR SS N SIN NN III DIN =` N N << ENS N SSS My 7 Hi Ss SSS = RAR IH YA Lë [ 47 EZ e WÀ Við! WA o Ma: HU / Wily UP s Hi Ml SEN SENSN SY S H = —S SS I == ` SS SE SS SSR = 5 = NS MM SS SIR SONS RU EFF PLAT TI TØ MY BT EHE Tab. LXXVI. YA DL Á 72 j GË TW Cy QOL HO (7 4 DAA ILA eet LIG l Lip ODO SE Ges 7 E YA Lag. AE RER SAMA N ` N X N NN Y SN SSS Mess N IS Á, Sr) SE NI N RN VN SS ~R ` NN N NM UN N A a ANN W N M \ A Y 9 H IG Te Hj) Mats tg WAR, A P s NN — ig d. Boek. LXVI. Hoofdft. CAPUT SEXAGESIMUM SEXTUM. Olus album infulare. Sajor Puti Pulo. parvis fabulofisque infulis, atque multo frequen- tior occurrit, quam precedens domeftica, eft- que longe aitior arbor, variis fefe erigens truncis , qui paulo fupra radicem conjunguntur , ubi arbor hac tante eft craflitiei, ut duo homines ulnis complecti eam vix poffint; ejus cortex quoque albicat, fragilis eft & mollis; lignum quoque eft album, molle, fuc- cofum, & fragile: Folia funt inftar domefticz, fed paulo longiora & acutiora , nunquam tamen adeo flava funt, fed femper virent. Ex brevibus racemis plures fimul jun&z & acuminate dependent bacce , femi-ma- turos referentes Caryophyllorum fructus, quorum ca- pitula dividuntur in quinque apices, & pentagona ap- parent, quz aperiuntur in parvos flofculos albos at- que reflexos, otto decemve craffiusculis ftaminibus gaudentes, quibus fuccrefcunt fructus haud diflimi- les minimis Canarii fructibus, quorum arbor Caza- rium minimum vocatur, fed funt acutiores ac mol- liores, gen protuberantibus venulis atque e- levatis quafi coftis diftincti, & hirfuti. | Truncus plerumque in inferiore ejus parte quafdam habet foveolas inftar crateris vel lebetis formatas., in quibus pluvia quoque ftagnat, ex qua animalia & ho- mines fitim fedare poffunt , femper enim frigida & lympida fatis eft, fi modo non moveatur fundus, vel fi he fovez antea depuratz fuerint, uti illi obfervant, qui aliquod per tempus in talibus parvis infulis, in quibus nulla alia potabilis ad manus eft aqua, de- gunt. Immo tante fepe occurrunt naturales fovez IE cavitates, que plures amphoras aqua repletas exhibere & continere poffunt, heque fovee menfibus ficcis .hac' aqua etiam repleta: funt. Ad Nomen. Latine Olus album infulare. Malaice Sajor- patj Pulo. Amboinice Ay-putj , uti præcedens dome- ica. e - . Locus. In parvis defertisque tantum crefcit infulis, quales in Amboina funt Wuffa-Ca/fa , & Pulo- Anan 5 Am- be dice infule columbine, Pulo-Swangi in Banda: Aula, Pinjo , vulgo LufJapinjo dicta, bine quafi cohor- tes humilium ac fabulofarum infularum, que fite funt ad Zephyream Amboinz partem: NufJa-Lembu, feu Salembo ante Bornei latus Perron: Gunungapi ante Bimam &c. Hec tamen arbor quoque in qui- bufdam reperitur montibus (fi modo una eademque fit fpecies) & ut puto in Leytimore montibus, in fpecie autem hac montofa, quantum novi, nulli ob- fervatitür fru&us, unde a domeftica non differt, ni- fi viridi foliorum colore. 