Het mikroskoop, deszelfs gebruik, geschiedenis en tegenwoordige toestand
m|k Mfo w to h|i to to to to to |V) to to to to i u r£Z In cc to o 00 In so cj so  o*' ©1 o »N so ©1 M| o  M|ln mh- •Jp In \n M|n u O O 5  to to s to Vi-M *** *<c O' o CN o *N o o> o  M1^ H|d m,hi M|d wi- ld M|d Mld M|d M,C It- O SO O SO o SO O SO M SO o so so CO CO In In. CO CO CI NO NO NOS- NOS NO NO NO NO O' O' O' OJ' OJ' CS' O'  SO' OJ' 20 OJ; SO' o so CO o' o' T- — ©f ©r to' to vjT *^r so' so' co' o' In tN ocT 00° to Nt Nt N* Nt NO NO Id It'- IN in IN fo lo w 1* to |C\ Id in ISO |H In |0\ In to to JO Hi W|W wlO M|C\ WfcO "I* w |h. wto w |t/> "It m to w |co w|« w|w w|w M |o "A  OX © 00 © Nt ©i © 00 zo **t ©1 © 00 © n* SI * Is o to IN ww SO 00 ©t © © **t tN a©  cf ©~ f' © cf cf o © O o © «N © cf cf cf © ©° cT (» p n io h in w 10 p io m to n m in i« in a i« i» MW HlO WA Ml3 WllN. “to M flrt H|^ W|0 H|cO W |«) M |W M lO W ]0 W |0» H |C\  In O SO © © o r> o © so © © o CN © 00 00 In !>» © 50 SO  ©" ©^ cf ©" © o' cf ©*" o' cf ©^ p cf ■cf cf cf „!o lo HIO „A MA A 1= (X) to IN hIn in „to „to to to „|n Hm m „ln Hln ”|cl Mid H|« Ih |h M|„ "|„ "|m h,w m[w m|w "|w "|m h|„ m|w m|w "|m h|m h|w |h m|w SO © ©  to Nt 50 © tN  ©^ © ©^ ©, ©^ ©0 ©_ © o r> ©^ ©' cf cf ©^ ©' ©' cf ©^ cf cf ©" cf ©" ©' © ©" J©^ © © — "51 tO **t 50 SO H* 00 as © 151 t©  to |m to |H to H to Id in In to\ In |H Ik N- 10 to In IC\ Ik M Its. Hto Hto M |Ul - |U1 hI^J* HlrJ- h |n h In H |cl "Id H |ct H|H H|M H |H H lO H lO " to In lo In |n In In In In In In In In In In In In In Id o C CJ o £ Is. 50 lO CD Is so LO O 50 CD IO In O st oo Gl CD o eo CD Is In 00 00 GO CD CD o ®1 G1  so IO c to Is —H 00 at CD o St l' o o — < —* ®l at to to to to IO  c o o' o' o o' o' o' cT o' c In IN Id In In |C\ N* IO to let to l-t 10 to Id t» In let P> Hto h|V> h In h|^ H |-+ H |C0 h|co h |n H |Cl m Id H |m h|h H|H H |0 H |0 w|0l ~|cs s'Oi «l=5 s In in In In In In In In In In in In In |n In lei Id lei Id o o CD so so st Sf to at ®1 — « o CD CD GO CO Ls CD CD 50 C/3 so CD to Is — - so CD IO Ls so 00 ®1 CD o st GO at O CJ Is ts GO QC CD CD CD o o — — — at at to to to set *5* fc/D at ai at at at at ®1 to to to to  l« -1“ lo h,m In H1" lo lo h!° lo "id l=\ Id -i0' lei M1"-0 "lei Id H fr- ill JN " lei Mfr- ld lei Hto Id Mto Id o 73 o St GO Gl CD O so CD st o CD o st cc at CD o SC O c/3^ O st GO LO ts at CD O so o st CD to ts at CD -r- SO O - - — Gl at to to st st 50 50 50 CD CD Is Ls GO oo CD cz 1C IO IO to to to to to to to to to to to to LO to LO LO c-  to 10 In |M to Id In h in h to h|K — In nto nto H |»0 "In h|^ In In In lo In In in In In rw In |c\ |<j- 10 to |d l» Ivi l« l» H In H In H |(0 H |d H |d H jiH *-* |m H |m t-t |0 * In In |n In in |n In jn In in o o c n a Cs SC LO o Ls LO o Ls st ao so at CD CD to o Ls st o 3C G'l CD CD to Ls O 00 50 CD at CD o St Ls 50 SO 'O CD CD ts Is CO GO oo CD DD CD o O . — —— at at G1 at at at at at 31 ai at at  O' o o r> o. o <s o fs  T 4 |H m|w H H I” |H „l«o l« h|» H »!« H H H I I 2 ►Jc* M Id  In. In. Is Is Is Ls Is Ls Ls Ls a: 00 00 oo 00 oc  «S o r» o fs o f. o S: o — ®i R l'' Is l> 10 st so is Is Ls CD Is Is J> GO CD Is- Ls O —  |a |n H- Id |o lo |o lw In In P Id to H|0\ H|0V M|a Hp Hp H|N M IN H|N Hto H |b W lb H |n H ft- H |n H |d W |H H  ©  © ©  o «N <s gT  m|w |w M|w m|h m|h m|w wf h[° |m |h w'° h[° h|° |h |W |h h10 H|Ov w|0\  © co vc so © VC so a *5 <l> fl <D O £ to 00 IK co  ©1 to  o © 50 Ik o © r o o | 8 CJ> tc sc a o W ®„ o o tO o 50 © o . _ o o r o o r o © o o o © ©1 © © to © © 00 oo CO !>. oo ©  a r- <Mh Hl** o © Z2 © © © CD ©1 © oo © ©1 C3 Ph © Ik t> © © © r> © © «K © -1” |H. o co ■*t Ik O r- o „l« H H1" H|w  GO t> Ik 00 CO CO 00 ©_ ©^ ©^ ©_ © O' © © cT cT o' © In C In M H In P g h|K Hit) wto H |U0 h In h In H|-t h Hr H|n H [CO * H |M lH H H |h H |H |h jw © O © *3* © to CO ©t tK © 00 o © CO tK © ©1 *— 1 © oo CD CUP Ik  © © r> © o  *r-* -r“ T-i ■— 1 ©~ cT ©~ ©^ o' Mto h m H|n © © © o © © 50 © © etc CO © o © H- H- ■5H cT cT  TEEKENING VAN MIKROSCOOPE VOORWERPEN. 549. In de eerste vereisten, in de wereld, die zich met natuurhistorische en anatomische onderzoekingen bezighoudt, is de kunst om het waargenomen in een getrouwe afbeelding terug te geven. Geen enkele beschrijving, hoe uitgebreid en juist overigens, is in staal te wedijveren met de eenvoudigste teekening, temaker waar het om aan komt, bij een ander een dergelijke voorstelling op te wekken, als door de beschouwing van eenig voorwerp bij de waarnemer ontstaan is. Goede afbeeldingen zijn daarenboven een algemene taal, die voor iedere verstaanbaar is, tot welke landtale bij ook mag behoren, mits bij geen volkomen vreemdeling is in de soort van onderzoek, waartoe zij betrekking hebben. Dikwijls, wel is waar, kan de natuuronderzoeker het vervaardigen van afbeeldingen aan een ander overlaten, wanneer bij zijn tijd zelf nuttiger op een andere wijze besteden kan, maar ook dan nog is het waarschelijk, dat bij, des gewenst, zelf in staat, zou zijn de afbeelding te vervaardigen, ten einde boorlijk te zijn, het oog te houden op hare uitvoering, daar zij, aan eenen teekenaar van beroep toevertrouwd, hoewel, uit het oogpunt der kunst, vreemd zijnde, toch aan het oogmerk, waartoe zij eigenlijk bepeld is, namelijk het geven van een zooveel mogelijke duidelijke voorstelling van het waargenomen, voldoende zal. Hier komt nog bij, dat het geen sector middel is, om zich tot een goed waarnemer te vormen, dan zich te kunnen herinneren, zooveel tijd en gelegenheid zulks verloren loopt, gedurende bet deze van waarnemingen, van datgene wat men ziet, ook afbeeldingen te maken. De ondervinding zal hieraan ieder leren, dat, in menselijke wanneer men zulks doet, de opmerkzaamheid op een menselijke vaak belangrijke bijzonderheden gevestigd wordt, die haar anders zou zijn ontglipt zijn. Het hier gezegde geldt bovenal van microscoopische waarnemingen. Indien men meende, dat het juist bij deze verkiezing is, zich voor het maken der afbeeldingen tot een ander te wenden, die niet gewoon is microscopische voorwerpen te beschouwen, omdat zo iemand geheel onbevooroordeeld zijnde minder gevaar zal loopen van de voorwerpen anders te tekenen, dan zij zich werkelijk door het microscoop vertoonen, dan zou men grootelijks dwalen. Het microscopisch zien is, gelijk in een der vorige hoofdstukken wordt aangetoond, in meer dan een opzicht verschillend van het gewone zien; het moet worden aangeleerd, en slechts hij kan een bruikbare microscopische afbeelding veroorloven, die zelf een goed microscopisch waarnemer is. Men slechts zich intussen niet voor, dat hierbij een grove mate van kunstschaapvondigheid gevorderd wordt, waartoe men alleen door een vele jaren lang voortgezette oefening, en onder behoorlijke leiding, kan geraken. De enige vereisten zijn die, welke elk microscopisch waarnemer buitendien moet bezitten: een goed oog, een vaste hand en geduld. Verder heeft men niets noodig dan papier, enige politpunten van verschillende hardheid, en een stukje caoutchouc. VERKLARING IN EENE MIKROSKOPISCHE AFBEELDING. Ten eindelijk degenen die zier nog weinig hierop heeft toegelegd, bij zijne eerste schreden de behulpzame hand te bieden, willen wij hier korte hoofdvereisten van een mikroskopische afbeelding besebouwen, en enige voorwaarden aangeven, welke bij haar vervaardiging te pas kunnen komen. Dit hoofdvereisten zijn: waarheid, duidelijkheid; sierlijkheid is bovendien een goede bijkomende eigenschap, doch waaraan nimmer de vorige genoemde mogen worden opgeofferd. Wel zal het hier noodig zijn de betekenis, welke hier aan de woorden: waarheid en duidelijkheid, moet worden gehecht, nader te ontvouwen. Men heeft wel eens gemeld, dat de beste afbeeldingen van mikroskopische voorwerpen altijd ook die momenten blijken te zijn; waarom deze werden voorgesleden juist zo als zij zich in het gezichtsveld verloren, zonder in de afbeelding daar iets af of toe te doen. Op die grond steunt dan ook het gebruik, dat men reeds heeft aangevangen te maken van de fotografie en de daguerreotypie tot het verkrijgen van zulke afbeeldingen. In besluit is dit een dwaling, en de hoop, die men op deze kunstmiddelen gevestigd heeft, als of zij alle andere met de hand vervaardigde teekeningen niet altijd onbehoorlijk zouden maken, maar deze zelfs in juistheid en nauwkeurigheid overtreffen, omdat zij van de subjectiviteit, des wijzemakers geheel onafhankelijk zijn, moet als ijdel worden beschouwd. Wel is waar geeft een gedaguerreotype van een voorwerp nauwkeurig zo terug, als zij zier op het ogenblik der kunstbewerking in het gezichtsveld zouden verloren hebben, wanneer men dan bij zou kunnen waarnemen, maar juist deze overmatige beelding maakt dat het moeilijker is om het origineel te bekijken. Glorenheid maakt zulke afbeeldingen niet alleen onduidelijk maar ook onwaar. Vooreerst namelijk worden alle niet liggend lot bet voorwerp beschreven, lokvalig aanwezig de zien te gelijk met hetzelfde afgebeeld, on dienen dus alleen tot het geven van een venvarden indruk bij de beschouwing; zulke een afbeelding moet bestudeerd worden, ten einde datgene, wat geen bestanddeel van het voorwerp uitmaakt, in gedachte van het beeld af te trekken. Maar ten tweede is ook de afbeelding gedeeltelijk onwaar, want zij vertoont alleen het getrouwe ware beeld van zulke voorwerpen of gedeelten van een voorwerp, die zich volkomen op den juisten afstand van het objectief bevonden op het ogenblik, dat de kunstbevordering geschiedde; alle overige, welke of iets verder verwijderd, of iets naderbij waren, hebben diffuse beelden gevormd, die groter zijn dan de ware beelden, en zonder scherpe omlijnen. Uit dit voorbeeld kan reeds blijken, dat in slechts zeer weinige gevallen alles, wat zich bij een bepaalde vergroting van de microscoop in het gezichtsveld vertoont, ook in de afbeelding moet worden opgenomen, en dat, hoe schijnbaar lengstaansluitend het ook klinke, een volkomen getrouwe afbeelding daarom nog niet altijd een volkomen ware is. Elke afbeelding moet dienen, om een waarneming terug te geven, maar dan moet zij ook werkelijk het resultaat van een waarneming zijn. Men behoort de beschouwer van een afbeelding de moeite te besparen, die men zich ondervonden heeft bij het verrichten van een waarneming, en zulks te verminderen, omdat dit niet noodzakelijk in de gelegenheid is, om, door verandering van de afstand van het voorwerp, en ander onderhulpmiddelen, die de waarnemer ten dienste staan, de ware bekennis van datgene, wat bij in de afbeelding zit, te verkrijgen. Van daar dat het niet allen geoorloofd, maar zelfs plicht is in een afbeelding alles weg te laten, wat niet tot het eigenlijke voorwerp, dat men afbeelden wil, behoort. Nieuw allemaal geldt dit van alle losse afvallige delten, die aan het voorwerp der waarneming geheel vreemd zijn, zoals kleine stofdeeltjes, welke, in de lucht zwevend, daarop gevallen zijn, maar ook van zulke gedachten van het voorwerp zelf, wier opname in de afbeelding alleen zou dienen, om deze minder duidelijk te maken. Zo, bijvoorbeeld, ziet men dikwijfel in doorsneden van plantenweefsels verscheidene lagen van cellen, die door elkaar schemeren, doch waarvan alleen de bovenste klaar en scherp wordt waargenomen. In zulk een geval mag men zich gerustelijk bij de tekening van deze enkelige laag bepalen, daar de afbeelding der dieper gelegene lagen niets anders dan tot verwarring zou leiden. Evenzo is het met een ander punt gelegen, namelijk met betudeling van de lichamelijke vorm van microscopische voorwerpen. Bij de waarneming door het microscoop ziet men alleen vlakken scherp; het lichamen van eenige voorwerpen maakt dat men hetzelfde nimmer in zijn geheel op hetzelfde ogenblik duidelijk ziet, maar alleen door opvolgende veranderingen in de afstand van het objectief. Het zoude geheel ongerijmd zijn, om zulke lichamen, in welker afbeelding het inzonderlijk op de uitdrukking van de lichamelijke vorm aankomt, kristallen bijvoorbeeld, juist zo te tekenen, als men hen door het microscoop ziet, dat is met een der vlakken voorzien van scherp omtrekken, en de overigen als door een vleugel scheurende. Telkens derhalve, wanneer het resultaat van de waarneming de uitdrukking van de lichamelijke vorm in de afbeelding vordert, is de ze ook volkomen geoorloofd, allemaal men dus doende niet een enkel, maar vele opvolgende door het microscoop ontvangen indrukken, tot een geheel gebracht, teruggeeft. Het lijdt geen twijfel, of de regel, dat elke afbeelding het resultaat van de waarneming moet zijn, sluit in zulke dat zulk een afbeelding nimmer op volledige waarheid kan aanspraak maken, evenmin als zulks ooit van de uitkomst van eenige waarneming, in de volstrekte zin des woords, kan gezegd worden; maar dat wel de een, als de andere kan ermee naar te doen, en zo naar mogelijk te doen, moet het streven valt iedereen zijn, die zijn onderzoekingen ten nutte der wetenschap wil doen strekken. Ook bij deze gebiedt kan men zich, zonder daar waarheid eenigere mate le kort te doen, nog lisschen binnen zekere grenzen bewegen, waarvoor bet beschouwen der organisatie natuur zelf ons recht geeft. Bij de afbeelding van een bloedverstking, bijvoorbeeld, is het volmaakt onverschillig, of wij aan een takje, dat in werkelijkheid onder een boek van 50° met een ander takje samenhangt, een richting geven, alsof dat boek 51° bedraagt, omdat er duizenden takjes in hetzelfde net zijn, waar het verschil in waarheid zo veel en nog veel meer bedraagt. Maar daarentegen zijn er andere gevallen, waarin de gelrood weinig navolging tot in de minste bijzonderheden vereist wordt. Bij de afbeelding van kristallen, zit een even weinig aan de werkelijke grootte van de boeken hield, als bij de afbeelding van veiten, valt een bloedverstking net zo voorzeker gebrekkige afbeeldingen te leveren. Het is inzonderheid voor de vervaardiging van zulke afbeeldingen, waar het op grote juistheid aankomt, dat de vereishalende kunstmiddelen tot pas komen, die voor het tekenen van mikroskopische voorwerpen zijn aanbevolen. Men schaalt de hulp niet hoger, dan zij werkelijk verdient. Geen hunner lood stelt den geheel ongeletterden in staat, om een behoorlijk afgevulde mikroskopische tekening te vervaardigen, inaar de reeds geoefende kan er veel voordeel van trekken tot het vervaardigen van nauwkeurige schetsen, die hij dan later uitwerkt. Van het meervoud dezer middelen (de verschillende soorten der camera lucida, het Sömmeringse spiegeltje, het Octave berekende prisma, enz.) is de beschrijving reeds in het Eerste Deel, § 177 en vervolg, gegeven. Allen zijn voor het hier bedoelde oogmerk nagenoeg even bruikbaar, en voorder alleen, dat het beeld op een weinig verlichte oppervlak geprojecteerd wordt, waarop deszelfs randen dan kunnen worden nagetrokken. Het beste dient hiervoor, gelijk reeds daar gezegd is, een gewone lei, waarop men met een griffel zeer lijn kan tekenen. Het minder goed, uitsluitend de ruwheid, is het zwart leipapier, maar daar aanleiding heeft (zoals het voordeel, dat men de met een griffel gemaakte teekening op zulk papier door een afkooksel van vischlijm kunnen besligen, kan ik bij voorkeur daarvan gebruik maken. In sommige opzichten worden deze onderscheidene projectiemiddelen overtroffen door de volgende inrichting, afgebeeld in fig. 25, waarvan ik mij reeds sedert vele jaren bedien, en welke niet anders is dan een draagbaar zonneschijf-tekorteek. A is een blikken bus, van boven en beneden open, naar onderen kegelvormig toeloopende, en aldaar cilindervormig eindigende. Deze bus is van binnen en van buiten dof zwart verwerkt. De grootte kan verscheiden zijn; die waarvan ik mij bedien, is 25 centimeter hoog, en van boven. HISTORIE TEKENEN VAN WETSKOPEISCH GEVOELYE. 16 centim. breed. Aan de bovenste open einde is een rand, waarop een mat gestreken schijf spiegelglas past, welke ook met een doorschijnend glasplaat van gelijken vorm kan worden vervangen. Plaats men nu zulk een bus boven een microscoop, hetzij enkelvoudig of samengesteld, waarvan de verbreklingsloestel bestaat uit eenen vlakken spiegel en een concentrierende lens, zodat men, met den spiegel het zonlicht opvangende, op het voorwerp een convergerende stralenbundel laat vallen, die hetzelfde sterk verlicht, dan zal zich op het matte glas een beeld vormen van elk voorwerp, dat zich op den juiste afstand van het objectiefsysteem, of, bij het enkelvoudig microscoop, van de vergroeiende lens bevindt. Om dit beeld echter goed te zien, moet gezorgd worden, dat alle ongebruikte stralen, die niet van den spiegel komen, worden buitengesloten. Ter afsluiting der van onderen binnendringende stralen, is de benedenste cilindrische gedeelte der bus juist zo wijd, dat, indien de bus over het oculair van een samengesteld microscoop wordt gebracht, er nergens tussen beide niet meer dan een ruimte van een of twee millimeters overblijft, terwijl bovendien op het punt, waar de kegelvormige gedeelte der bus aanvangt, een ring is geplaatst, waarvan de opening slechts veel groter is dan die van het oculair. Bij het gebruik van een enkelvoudig microscoop tot hetzelfde oogmerk, wordt op de rand van de busje, dat de vergroothende lens bevat, een kort houten kokerje gesleept, dat, even als het oculair van het samengesteld microscoop, dan door de cilindrische gedeelte der bus omgeven wordt. Voor bet buitenslijpen der van boven invallende stralen, (1) De verlichting kan ook gescheiden, onop slot op een iets minder documente wijze, door een enkelen hollen spiegel, -waarvan vele microscoop voorzien zijn. DAAGBAAR ZONMIKROSKOOP. 5 45 Lijkt men iets anders dan een scherm toe, dan vervaardigt van slevig zwart katoen of zijde en vastgemaakt aan eenen ring, die om het hoofd geplaatst wordt. Is de gebruikte vergroting niet zeer sterk, dan is het reeds voldoende een sluik zwartgepikt bordpapier te nemen, waarvan de breedte ongeveer twee derde van den bovensten omtrek der bus, en de hoogte 25 — 50 centimeter bedraagt. Dit gebogen zijnde, zoodat het in de bovenrand der bus past, en op het matte glas rust, kan in de meeste gevallen, waar van den toestel lot tegen wordt gebruik gemaakt, de plaats van het alledag eenigzins lastige scherm vervangen. Daar het voor het vervaardigen van afbeeldingen echter een vereiste is, dat de bus volkomen vast staat, en beide handen vrij zijn, zoo wordt zij in het mede in de figuur afgebeeld tafellje vastgeklemd. Dit tafellje, van eikenhout vervaardigd, beslaat uit twee helften, die alleen door de beide schroeven o g en pli vereenigd worden gehouden. De lijn cd duidt de grenzen die beide helften aan. Tezelfde vereenigd zijnde, is er in het midden een ronde opening waarin het cyclisch gedeelte der bus past, doch eerst na aanwrijving der beide schroeven o g en pli volledig bevestigd is, zodat de bus dan onbeweeglijk vast staat. Om de onbeweeglijkheid van het geheel te bevorderen, zijn de vier poten van het tafellampje in een buitenwaartsche richting geplaatst. Deszelfs hoogte hangt natuurlijk geheel af van die van het gebruikte microscoop. Vele samengestelde microscoop zijn reeds zelve al hoog, om er nog een bus van bovengenoemde lengte boven te kunnen houden. Men kan alsdan de bus korter nemen, waarbij echter zoowel de vergrooting als het gezichtsveld kleiner worden. Beter is het daarom zulk een microscoop met den geheelen toetsel op een lichte metalen plaat te plaatsen, zodat het bovenste gedeelte der bus met de glasplaat zich op een voor beter doel gepaste hoogte bevindt. Wil men nu dozen toestel tot het vervaardigen van een tekening, of liever van een schilderij aanwenden, dan legt men op de doorschijnende glasplaat een slag papier; gewoon velijn postpapier is daartoe zeer geschikt; hierop giet men met terpentijnolie, en keert het slag papier op de glasplaat om, zodat beide oppervlakten met de olie doorlaten worden. Zijn dan de spiegel en de verluchtende lens goed gesteld, het voorwerp op den vereisten afstand gebracht, en de buitenste ramen genoegzaam afgestopt, dan ziet men op het papier het beeld van het voorwerp, en trekt dit met de fijne punt van een potlood na. Zolang het papier nog doortrokken is van de olie, verloopt zich de potloodstrepen onduidelijk, maar zoodra de olie vervluchtigd is, komen deze duidelijk te voorschijn. Verlangt men dan van zulk een schel gebruik te maken voor een meer uitgewerkt teekening, dan wordt die gelegd op het bier toe beslemde papier, en nu met een fijne, maar niet al te scherpe spits, die van een gewone grille, welke men zo fijn kan maken, als men verkiest, is hiervoor zeer geschikt, als de potloodstrepen op het onderliggend papier doorgelokt worden. In de plaats van met terpentijnolie bevlekt papier, kan men ook vooraf doorschijnend gemaakt papier aanwenden, zogenaamd vegetaal papier, dat men ook zelf vervaardigen kan, met behulp van gekookte lijnolie, of van een massalikvernis. Nog andere middelen, dan de reeds opgenoemde, kunnen gebruikt worden, om het vervaardigen van microscoopische teekeningen gemakkelijker en zekerder te maken. Daartoe behoort een in ruimtes verdeelde glasmikrometer, of een uit fijne metalldraden vervaardigd gaas, hetwelk in het oculair gebracht het gezigtveld in vierkante ruiten verdeelt. Heeft men dan vooraf op een papier dergelijke doch grotere ruiten getrokken, dan kan men vervolgens het beeld van het voorwerp, zo als het zich in het gezigtveld van de microscoop vertoont, daarin naketsen. Op een dergelijk beginsel is de handelwijze, die Stilling aangegeven heeft, gebaseerd. Hij gebruikt daarvoor glaspapier, zijnde een uit dierlijke lijm vervaardigde massa, zo dun als papier en zo doorschijnend als glas. Een stukje van dit glaspapier wordt met een weinig arabische gom vastgekleefd op het dekschijfje, waaronder eenige microscoopisch preparaat ligt. Men brengt dit nu onder het microscoop, en trekt met een graveernaald de omringen van het vergroot voorwerp op het glaspapier. Vervolgens wordt microver een net van strepen getrokken, zodat het geheel in vierkanten ruimtes is afgedeeld, en daarna een dergelijk net van grotere ruiten op een sluk papier, waarop men dan de tekening, die op het glaspapier graaakt is, overbrengt. Het is duidelijk, dat deze methode alleen bruikbaar is voor zeer geringe vergrotingen, van 10 — 20 maal, daar er anders veel ruimte meer is voor het toesien van de graveernaald, en bovendien het voorwerp en het glaspapier, zich niet op gelijke afstand van het microscoop bevindende, ook niet op gelijksoortige tijd kunnen gezien worden. Er is echter van het glaspapier nog een ander, meer door... (1) Untersuchungen über den Bau und die Verichtungen des Gehirns Jena. 1846. s. 20. 54G II ETTEKENEN VAN MIKROSCOOPIËSCHE VOORWERPEN. Stilstand aangegeven gebruik te maken. Wil men namelijk een zich daarop bevindende tekening op papier, of ook voor een lithografie, op steen overbrengen, dan wrijft men de gegraveerde oppervlak in met poeder van rood of zwart krijt, of ook van polonium, en blaast of veegt vervolgens al het overige af. Legt men dan de ingewreven oppervlak, waarvan alleen de met de naald ingesneden plaatsen het poeder hebben opgenomen, op papier of steen, en wrijft men met een vormbeen eenige malen over de tegengestelde oppervlak van het glaspapier, dan drukt zich de tekening ongekeerd daarop af. Wil men de tekening ook hier recht gekeerd hebben, dan wordt het gegraveerde stuk glaspapier op zwart papier gelegd, en nu de tekening eerst aan de andere oppervlak nagetrokken, waarna deze ingewreven en overigeus op gelijke wijze behandeld wordt. Het is duidelijk, dat, indien men tot vervaardiging van de leeskopische bet even beseconde draagbare zonmikroscoop bezikt, en op de malgeslepen glasplaat een sink glaspapier legt, men dan hierop met weinig moeite een zeer nauwkeurige tekening kan graveren, en deze later, op gezegde wijze, op papier of steen overbrengen. HET BEWAREN VAN BUKROSKOPISCHE PRAEPARATEN. Met het hoogste belang voor den microscoopische onderzoeker zijn middelen te bezitten, die wijken in slaap stellen, om de door hem vervaardigde preparaten in hun oorspronkelijken toestand te bewaren. Ook beef ik van den eerste aanvang des gebruik van het microscoop aan, dit ingezien, en daartoe strekkende pogingen in het werk gesteld, gelijk uit het historisch overzicht hiervan in het volgende deel zal blijken. Hier ter plaatse zal ik alleen verslag geven van die bewaringssystemen, welker deugdelijkheid mij door een veeljarige ondervinding gebleken is. Slechts zeer weinige voorwerpen laten zich droog in een onveranderde toestand bewaren, en zelfs al is zulks het geval, zoo als bij haren, vischschubben en dergelijke, dan nog verdient deze bewaarwijze in de meeste gevallen de voorkeur niet, om dat, wanneer zulke voorwerpen in de lucht liggen (z. § 258), zij te wijngaard doorschijnendheid bezitten, om hun samenstellende beslagen delen behoorlijk waarneembaar te doen zijn. Het zijn hier alleen de insektenschubben, zoo als diegene, welke wijken tot proefvoorwerpen (z. Dl. 1. § 224), die een, voor wijken de bewaringswijze niet alleen bruikbaar, maar zelfs verkiezen is, uit de doos der meerderde duidelijkheid, waaronder hier de verschillende soorten van streepjes juist in do droog voorwerp gezien worden. Om zulke schubben voor de beschouwing door een microscoop te houden, is het eenvoudigst, dat men ze aan een voorwerp plaatjes legt, waarop ze vanzelf genoeg kunnen belgen, men kan ze anders bevorderen, door voorafgaand plaatjes even te beaden; vervolgens legt men er een dekschaafje op, hetwelk van een voor de doelgestelde dikte moet zijn (zoals in de sectie 160). Eindelijk overplakt men dekschaafje en voorwerpplaatje beide met een soepele rookpapier, in wiens midden een opening is voor de plant, waar het voorwerp ligt. Verschillende organische voorwerpen, zowel droog bewaard, worden spoedig de prooi voor planten en dierlijke parasieten. Dit geldt bijvoorbeeld van doorsnede van vooraf opgeblazen en gedroogde organen, zoals longen en anderen. Om dit te voorkomen ben ik gewoon zulke preparaten in een kruiden thee te bevochtigen; deze verdampt zijnde, laat al snel een uiterst dunne vosmaakbladje achter, welke voldoende is, om het weefsel verder te beschermen. Verreweg de meeste microscoopische voorwerken en preparaten vorderden beter de bewaring in een vocht, en dit vocht moet weerom verschilend wezen, naar gelang van de aard van het voorwerp. De door mij gebruikt zijn de volgende : 1. een verzadigde oplossing van chloorcalcium, welke geheel vrij van ijzer moet zijn. Deze oplossing is van een zeer algemeen nut, en kan worden aangewend in alle zulke gevallen, waarbij het is te bewaren weefsel een lamelijk graad van vastheid of hardheid bezit. In haar houden, zich het beste: alle been- en tandpraeparaten, doorsneden van haren, vederen, vischschubben, balein, en dergelijke der soort. Verder is het een zeer goed bewaarmiddel voor allerlei dierlijke delten, zoals voor been- en schurfdieren, kleine zoetwater-crustaceeën, enz. Voor alle plantaardige voorwerpen, waarin de wanden der cellen en vaten een beginnende incrustatie hebben uitgegaan, is deze oplossing in deze bet geschikte middel; zo ook is het zeer bruikbaar voor de bewaring der liezelschaliën, baccillariën of diatomeeën, voor zo ver men hierbij alleen de schalen of pantsers op het oog heeft, enz. Bij het gebruik heeft men met niets anders te doen, dan het voorwerp, op een voorwerpplaatje liggend, met een druppel der oplossing te bevochtigen, hierbij zorg dragend de luchtbelletjes te verwijderen, die zich wellicht hier of daar bevinden. Vervolgens worden op de beide uiteinden van het glasplaatje een paar papierschrooken geplakt, waarvan de dikte voldoende aan die van het voorwerp beantwoordt, en ten slotte het geheel bedekt met een glasplaatje van gelijke grootte als het onderste. Indien men later bemerkt, dat er genoeg op het voorwerp is gebracht, of dat het eenigszins weggevloeid is, dan kan men op de randen der beide glasplaatjes een druppel van de oplossing brengen, die capillair daarin wordt opgezogen, helpt men de oplossing bevorderen kan door een dun strookje papier tussen de glasplaatjes te leggen. Dit laatste middel kan ook dienen, om, wanneer de preparatie verplaatst is, het in de juiste plaats te laten nemen. Voor de samenvoeging van de papierstrookjes en glasplaatjes, maakt men hier, zoowel als in alle andere gevallen, het beste gebruik van slijpsel papier, waaronder een weinig zwavelzuur is, ten einde de vorming van schimmel te voorkomen, welke zich anders ligt ontwikkelen, en de preparaten bederven. 2° Canadabalsem. Er komen van dozen meerdere soorten in de handel voor, die zich door verschillende graden van reinheid en kleuring onderscheiden. De beste, en voor het bier beoogde doel, eigenlijk alleen bruikbare, is volkomen doorschijnend, bijna ongekleurd en dikvloeijend. Als bewaarmiddel wordt de canadabalsem aangewend in alle gevallen, waar het tevens van belang is de doorschijnendheid van het voorverp te verhoogen, zo als bij pollen, kleurstoffen, doorsneden van harde vruchtvelten, van korsten, van schelpen, en inzonderheid voor zulke geinjecteerde preparaten van dierlijke organen, die door een voorafgaande drooging geen verandering ondergaan, waarom men kan vergelijken met het gebruik van chlorcalcium. Verder dient dit middel ook voor vele poedervormige minerale zelfstandigheden, zo als voor het diatomeen bevatte slib, het zichtbaar maken der foraminiferen in het krijt, enz. Voorwerken van de laatste soort worden eerst met water op een voorwerpplaatje uitgespreid, en dit vervolgens verwarmd, totdat het poeder droog geworden is. Koud geworden zijnde, brengt men er de canadabalsem op, die men, indien zij te dik vloeidend nog zijn, vooraf met een weinig terpeutische olie tot siroopdikte heeft gebracht. Bij de meeste andere voorwerken is een voorafgaande bevochtiging met water onnoodig, maar doet men wel er eerst een klein beetje terpeutische olie op te brengen, ter verwijdering der luchtbelletjes, en vervolgens deze door canadabalsem te vervangen. Overigens handelt men met het oppakkend en bedekken der preparaten even als bij het gebruik van chlorcalcium. CANADABALSEN, KREOSOOT, AUSENTGZUUR, SCHUMAAT. 