VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
JOANNES FREDERICUS HENNERT, Mathem. van Berlijn, woonende te Leiden. Alledeni Mei 1761. Tractaat. Omtrent den i Traité des Accouchements, contenant des Observations importantes sur la Pratique de cet Art: deur petits Tracts, Een voor veel malogd van Matrice; & de andere voor veel ziekten van Kinderen van het eerste levensjaar; vier Memoires, waarvan het eerste, heeft voor object de verliezen van bloed in de Vroedvrouwen, en de drie andere over de depots van melk, Pus en Abortus. M. PUZUS, Chirurgijn van Parijs, en van de Koninglijke Academie voor Chirurgie. Ge corregeerd en gepubliceerd door M. MORISOT DESLANDES, Doktor Regent van de Faculteit voor Geneeskunde van Parijs. Voorgesteld door de Redacteur, een Disertatie over een interessant punt, betrokken op Accouchementen, en gevolgd door de vertaling van een Disertatie van M. CRANTZ, Doktor in Geneeskunde, over de Ruptuur van de Matrice. A. Parijs, Chez Deleint et Saillant en P. A. Le Prieur. 1759. Verbinding van de Verloskunde, vervattende veel getuigde waarneemingen, in de beoefening van deze Kunst; twee kleine Geschriften, betreffend een aangaande eenige ziekten van de Baarmoeder; en beter ander over de ziekten van recent geborenen. Kinderen; vier Vertoogen, betreffend eerst over de bloedvloeiing in zwangere Vrouwen, en de drie anderen over de oorzaak van deze bloedingen. Gebracht van de Melk, door den Heer Puzos, Heelmeester in Parijs, en Lid van de Koninklijke Akademie der Geesteswetenschappen. Verbeeterd en uitgegeven door MORISOT DESVAUX, Medicus in Parijs. Vooran toegevoegd een Geschrift van den Uitgever, tot de Verloskunde betrekking hebbende; en aan 't eind is gevoegd een vertaling van een latijnsche Verbandeling van den Heer GRANTZ, Geneesheer in Duitsland, over de bevalling van de Baarmoeder. In groot Quarto 424 bladzijden. De tegenwoordige Eeuw is uitgevuld in Werken over de Verloskunde. Frankrijk, Engeland en Nederland hebben verders stukken over deze Wetenschap uitgeleverd; welke alle haar waarde hebben; om van Duitsland en andere Landen niet te gewagen, waar in ook veel tot verbeetering en volmaaktheid van deze Kunst geschreven hebben. DIONIS, LA MOTTE, AMAND, LEVRET, MANNINGHAM, FRELDING OULD, SMELLIE, BURTON, VAN DE VENNER, DENYS en PLEVIER, hebben allen, de een meer de ander minder uitvoering, een geheel Samenstel of Verhandeling over die gedeelte der Geesteswetenschap in het licht gebracht. PUZOS OVER DE VERLOSKUNDE. Het Werk van den Heer Puzos is van gelijke aard: Het ware zeer te wensen, dat Mannen van kundigheid en ondervinding minder gezet waren om een geheel Samenstel te schrijven, en meer geneigd om de bijzonderheden, welke hunne oplettendheid of ervaring hen geleerd had, in kleine Stukjes op te geven, om bij voorgaande Samenstelsels in opmerking te kunnen genomen worden. Een heel bijzondere aanmerking over de Vroedkunde te geven, kunnen wij niet, omdat wij het ontfangen zo als het uit de handen van den Heer MORRISOT is gekomen. De achting, welke de Heer Puzos zich, door zijn grote bekwaamheid in de Vroedkunde verworven, en de arbeid welke hij aan het samenstellen van waarderingen en andere stukken tot dit werk al reeds besteed had, en het Werk zelf, voorzover hij het in orde had kunnen brengen, allen bijzonder waardoor het ter Drukpers te volmaken. Want de Heer Puzos zelf, aanmerkende, dat zijn werk nog niet in de volkomenheid was, om onder het oog van het Gemeen gebracht te worden, had het, op zijn doodbed, den Heer Gerville zijn leerling en vriend aanbetrouwd. Maar de Heer Gerville kon, hoe genegen ook om het verzoek van zijn stervenden Meester te voldoen, geen tijd vinden, om hetzelfde ter uitvoer te brengen. Hierdoor is het dan in handen geraakt van de Heer MORRISOT "tegenwoordig Uitgever. geever, die het in zulk een staat heeft gebracht, waarin het nu voor het licht komt. Wat mijn verbeteringen aanbelangt, zegt de Heer DESLANDES, ik heb alleen gericht om het Werk in zulk een staat te brengen, dat het kan gelezen en verzien worden. Maar ik heb me als tene wet voorgevoeld, niets te veranderen van datgene opzicht hadt op de beoefening van de Verloskunde en ik kan verzekering geven, dat ik me hier aan stiptelijk gehouden hebbe. Zo men enige uitdrukkingen of spreekwijzen ontmoet, waar aan men iets mist, verzoek ik de Lezer, te bedenken, dat het niet mijn, maar het Werk van de Heer Puzos is, welk ik uitgeven, heb eenige vlakken, waar het Zelf ontcierd, weggenomen, maar dit heb ik zo moeten doen, dat men het vond naar zynen manier van beschouwing en denking, en het zo geeven, als hij het beschouwd en overdacht had; met één woord, ik heb geoordeeld, dat mijn pogingen zich moesten beperken, om dit Werk aan het Gemeen te geven, als of hetzelfde uit handen van de Schrijver door den raddock van een of anderen geholpen, zelf gekomen ware. Ik heb evenwel op sommige plakken, waar dit niet zo behandeld waren als het gewicht derzelfde vereischte; niets anders overgelaten dan de denkbeelden van de Schrijver. Dus heb ik een bijzonder hoofdstuk gemaakt van het Onderstaande, om meer nadruk te geven aan eene manier van dit te doen, welke nieuw is, en waarvan de ontdekking de Heer Puzos toegeëigend moet worden. Ook meende ik geheel in een andere vorm te moeten brengen, het geheel hoofdstuk, waarin gehandeld wordt, of de Vrouwen haar eigen Kinderen moeten zoogen. In de korte Verhandeling van de ziektende jonge Kinderen, heb ik, als meer van mijn beschouwing zijnde, enige meerde vrijeheid gebruikt, in de Verbetaringen, waarin ik gemaakt heb. Dezen scheen me noodzaklik te zijn. Tot meerder volwassenheid van het Werk heeft de Heer DESLANDES achter hetzelfde gevoegd vier Verhandelingen van dezelfde Schrijver; de eerste welke ingevoegd is in het eerste Stuk van des Memoires de I Academie de Chirurgie, raakt de Bloedvloeising in zwangere Vrouwen. De drie anderen bepalen tot onderwerp de Melk-verplaatsingen, en waren tot hoger toe niet in het licht gegeven; ook waren ze, gelijk ik dezelven vond, zegt de Heer DESLANDES, niet in staat om te verfijnen. De drie Verhandelingen maken niet meer dan een, maar het gewicht der stoffen, welke de Schrijver zich voorgegeven had, te verhandelen, en welke, tot nog toe, in geen deel, met enige uitbreiding bewerkt was, bewoog mij het geheel Vertoog te veranderen, en in drie Stukken te verdelen, om ze met meer nauwkeurigheid ten doel voor het licht komen. De Heer DESLANDES voegt er nog bij, dat in het Werk van de Verloskunde, het tiende hoofdstuk waarin van de natuurlijke Verlossing gesproken wordt. geheel en al het Werk is van den Heerevars. Hij vondt hierover niets in het handschrift van den Heer Puzos; en dit kwam hem voor een gebrek te zijn in een Verhandeling over de Verloskunde; en hierom bewoog hij den Heer GERVALS, als een werklijk Vroedvrouw, om dit te verhelpen in het Werk zelve zegt de Heer MORISOT, dat men, behalve in de geschriften van zulken die hun voordeel gedaan hebben, met het gene zij van den Heer Puzos, in zijn openbare Leven, gehoord had, te vergeefs elders zou zoeken, wat gene in deze Verhandeling gevonden wordt, aanhangende een gebrekleijk gevoeldeheid van de beenderen van het kind; de natuurlijke en tegengestelde bewegingen van de Baarmoeder; de middelen om de beletselken welken een Verlossing langdurig en bezwaarlijk kunner maken, uit den weg te ruimen; de toevallen welken dikwijls volgen, zelfs op natuurlijke Verlossingen, het afhalen van de Moederkoek, en de valschelijke bevruchtingen, te verhelpen. gemakkelijke en veilige manier van te onderflaan, om zicht te geven van een twijfelachtige zwangerschap, is een ding welke de koning aan de heer Puzos verplichtte. Het is ook de heer Puzos, vervolgt de heer DESLANDES, welke de eerste en nieuwe manier, van, in zekere gevallen, het kind af te halen bij één been, terwijl het andere been en dat op de buik van het kind gelegen zyn, operabel gemaakt heeft. Het is waar, voegt de uitgever hier bij, de lankmoedigheid eist, dat de schrijver niet bedekt en dat hy deze wijze van doen aan zijn leermeester, de heer CLEMENT, verantwoordelijk zou zijn, gelijk hy ook niet gedaan heeft. Met één woord, de heer Puzos blijkt overal een doorgeeft man in de kunst welke hy geoefend, en waarover hy geschreven heeft „gelijk hy ook in zijn leven, in algemeen, in grote achting is geweest, Wy vinden 'er echter wel iets in, 't welk 'er, zonder schade van de lezer, had kunnen uitgegeven worden „als bijvoorbeeld het derde Hoofdstuk, van de Maandstonden, waarin niet alleen niets nieuws, maar weinig anders gevonden wordt dan een uittreksel van hetgene FREIND en HEISTER hierover geschreven hebben, welker redeneringen door anderen al snel wederlegd zijn; om geen meer andere dingen aan te halen. Na de Voorrede volgt een uitvoerig vertoog van de heer DESLANDES, waarin bewezen wordt, dat een bekwaam geneesheer ook de heelkunde verstaat, schoon hy deze niet oefent; en hy zonder een vroedmeester te zijn, onderwezen kan zijn in alles wat tot de verloskunde behoort. Dit stuk is zeer wel uitgewerkt, en trekt tot eigen verdediging van de heer DESLANDES, voorzover hy, geen vroedmeester zijnde, zich aangemeld heeft het onvolmaakt nagelaten werk van de heer Puzos te verbeteren, en ter uitgaaf te schikken. Achter het werk heeft de uitgever gevoegd een vertaling van een Latijnsche verhandeling van de heer CRANTZ, Med. Doctor, over de scheuring van de baarmoeder, door de geweldige bewegingen van het kind, onder de verlosking. De schrijver van deze verhandeling, zegt de heer DESLANDES, heeft, na een optelling van de oorzaaken, welke de baarmoeder kunnen doen breken, de tekenen aangewezen, waaruit men dit toeval kan weten, en zelfs, voorzien. (a) De Heer Lr var beweert dat Dr. cranitz het wezenlijke welk in deze Verhandeling voorkomt, aan zyne onderwijzingen verfchuldigd is. Bart des Accouchem. pag. 108. Een Steen uit de Galblaasbeen. Door Z. van Vogel, Medicus en Chirurgijn in Lubeck (-). De Lyder was een werkman, veertig jaar oud. Het aangezicht was gezwollen en geel, zelfs ook het wit van het oog; de handen en voeten waren gezwollen, en onbekwaam tot zijn gewone arbeid. De aderlag was zwak; de tong droog en geel. Hij was altijd gezond geweest, behalve daar hij "meer dan eens van een afgaande koorts was aangegrepen. Voor anderhalf jaar was hem een derden-dagse koorts gekomen, welke hem lang was blijven zitten, zo echter dat hij nog, hoewel met moeite, zijn werk kon verrichten. De koorts verdreef zich zittend, door zekere tinctuur "waarvan hij niet meer dan vier of vijf druppels had mogen gebruiken (waarschijnlijk eenige rotekruid tot ingrediënt gehad)", had hij eenige weken hierna de geelzucht gekregen: Hier tegen waren verschillende huismiddelen gebruikt, welke hem wel enigszins hersteld hadden, maar niet zyn vroegere gedaante en krachten hadden doen weder krijgen. Omstreeks een half jaar later was hij in de gele, ja zwarte zucht gevallen, met een geweldige koorts en rassenkrijting. Door behulp van enige middelen was hij weerom hersteld, tot er alleen eenige zwelling in het lichaam en de ledematen overgebleven was, welke hem buiten zijn gevoel om deed om door te werken zodat hij weer een geringe winst kon maken. Naderhand heeft hij mij de zwelling getoond, in de rechterzijde beneden de korte ribben, welke hij terstond Nou. A8. Natura Curiosa. Tom. II, pag. 218. Het gezwel onderzocht werd, terwijl de lyster op een stoel zat, was van een ironder gedaante. De huid was hier, gelijk over het geheele lichaam, geel, en onderzelf kon men eenige dobbering voelen, zonder enige teken van ontsteking. De aanraking van het gezwel veroorzaakte de lyster geen pijn. Het gezwel werd weer, de lyster te bed liggende, onderzocht; het vertoonde zich hierdoor niet kleiner, en de schommeling was te kenbaarder. Alles wel overwogen zijnde, dewijl er geen teken was van enig gezwel in de lever; er geen koorts van ontsteking, geen brand, geen kloppingen; geen pijn in het gezwel waren; en de zwelling in het verhevene deel van de rechterzijde, bijna op de rand en punt van de vierde der onvare ribben, zonder dat het door inwendige of uitwendige drukking vermeerderde of verminderde, en het geheel lichaam met een geel kleur bekleed was; oordeelde de heer Vogel dat een of meer steenen van de galblaas de galvoerder verstoppt, en de gal in dezelfde had gedaan opgehoogd worden: waar door de galblaas uitgezet werd, dit gezwel had gemaakt. De koorts met ontsteking welke hij een half jaar te voren had gehad, gaf vermoeden dat de galblaas aan het buikvlies zou gaan vaten groeien; en deed de heer voorstellen, om er door een operatie de steenen uit te nemen. Het gezwel werd weerom onderzocht, en op gelijke wijze, als voren, bevonden; en te gelijk opgemerkt, dat het in een grooten omtrek aan het buikvlies was vastgegroeid. De Toestel tot de Bewerking bevat in een Windgieter, vijf ellen lang, en een hand breed, met een Schouderband, een welgemaakte tang, en een welvingend krom Mesje, een Laatvlijm, en een Tentijzer. Voor een stevige op den buik, na de Operatie, was gereed gemaakt een mengsel van roode Wijn, met Myrrhe en Olie gekookt. De Lyder door een Kliekter en Aderlaat voorbereid, werd geplaatst op een tafel, met een zijde kussens onder den rug, waar door het Gezwel zichtbaarder oprees. De huid met een helper opgevat hebbende, doorboorde de Schrijver de zwelvleugel, en daarna de spieren tot op de Spieren van den Buik; hier na scheidden hy de vleugeldeelen van het Gezwel, zodat het Buikvlies meer het Gezwel klaarlijk ontdekt werd. Voorts werd de gezwolle Galblaas, met het Lancet, ter lengte van een duim geopend; waaruit zich terstond een groot deel beduurd en geklonterde Gal ontlatte. Hierop bracht de Heer voorzichtig een zilveren fijzer in de opening, en bespukte een steen in de Galbuis zeer vast zittende; welken hy met de tang vastgreep en zocht uit te brengen; dan de opening niet groot genoeg zynde om de tang met den steen door te laten, moest verwijden worden, gelijk gescheinde. Dit gedaan zynde, werd op nieuw, door behulp van een fijzer onderzoek gedaan, of er nog meer steenen mochten zijn, doch geenen gevonden. De nog overige taamje Gal uitgedrukt zynde, werd de gemaakte insnijding als een gemeente wond verbonden, een kleefpleister over dezelfde gelegd, en de voorafgenomen Stooving met doekken opgelegd, en met het Windgieter en den Schouderband bevestigd. De Lyder werd te bed gelegd, en de geheele buik met een warmgemaakte wolletip bedekt, en ook iets een lepeltje gegeven. Hy had het den eerste dag en nacht vrij wel. ’s Morgen voor het verband had hij vanzelfspreken een Afnuf gehad. De Pis was tamelijk veel, en met genoegzaam zetting; de Aderlating was vol en geregeld; de Tong vogtig, en de oogen veel minder geel. Hoewel deze Operatie, op zichzelf aangemerkt, zegt de Heer Vochel "van weinig gevaar schijn te zijn, om dat hier geen zenuwen of aanmerkelijke slagaders geëxposure worden "is het echter zeer, dat ze onder de gevaarlijke moet geteld worden: want als het gebeurt "dat de Galblaas, niet door enige voorafgaande Ontsteking aan het Buikvlies is vastgegroeid "kanligt een gedeelte van genoemde blaas, uitgevallen, en niet aan het Buikvlies vast zijnde, geopend, en hier door de Gal in de Buik gestort worden ; waarop Zware toevallen en de dood zal volgen (4). Men kan hier mee vergelijken de gevallen welke men vindt in de Memoires de l'Acad. Roy. de Chirurg. Tom. I. pag. 170, 186, 197. & Tom. III. pag. 470. De Natuur, zoo vruchtbare, als verscheidene in haar voortbrengselen, verschaft den verscheidene gewesten diverse middelen, om de behoeften van diezelfde bewoners te vervullen. De Hoogste Bestuurder der wereld, en Schepper van 't Heelal, schijnt die verscheidene middelen voorzienlijk uitgekozen, en vastgelegd te hebben, om zijn Vrijheid, Wijheid en onuitputbare Vermogen even duidelijk als zijn goedheid en Vaderlijke zorgen te tonen. Hier werken miljarden hardwerkende arbeiders onophoudelijk ten onzen nutte, om, uit de fijnste sappen van bloemen en gewaslen, niet slechts een lekker zoet voor onze verkwikking te halen, maar tevens ook een allerzweverdste en duurzame brandstof, ter verlichting van onze vertrekken te bereiden. In sommige streken van de nieuwe wereld, verschaft de aarde dezezelfde stof uit haar bodem, ten dienste van diezelfde bewoners, en 't is dezelfde liefde, wijheid en onafhankelijke alvermachtigheid van de goedertekende Schepper, daar men 't één en ander aan verzekerd is. Men ziet reeds, dat ik het Smeer-boompje in de West-Indiën bedoel. Daar is namelijk een Hefstervast in Louisiana, dat aan de Inwoners een Sap uitlevert, hetwelk verdikt zijnde tot dezelfde eindens, als bij ons de Talk of Ongel, dient, maar veel beter in het gebruik is, en het Wasch ngbykomt, of 'er genoegzaam mee gelijk gelegd mag worden. Wij hebben gedacht het grootste deel onze Lezers een aangenaam dienst te zullen doen, met dit nuttige Boompje, het Wasch, 't welk het voortbrengt, en de wijze, hoe dit bereid wordt, te beschrijven, en ons dus te kwijten van een belofte, die wij bij een voorgaande gelegenheid des aangaande gedaan hebben. Het bevat, dat wij daarvan geven zullen, is de zaakelijke inhoud van een geschrift, hetwelk een verstandig, opmerkend Natuurbeschouwer, die verscheidene jaren in het genoemde Land gewoond heeft, des aangaande heeft opgesteld, en met een lofelijk inzicht gemeen gemaakt, om, door zijn bericht, zijn Vaderland tevens, en het mensdom te bevoordelen, den koophandel te vermeerderen, en de behoeften des levens zo veel ruimer en gemakkelijker te vervullen. BESCHRYVING VAN HET SMEER- OF WASCH-BOOMPJE. Het boompje, dat wij voorhadden onzer Lezer te doen zien, groeit in de laagten langs de Rivier Mississippi, die Louisiana doorstroomt, in de gedaante van kreupelbos schietende uit denzelfde grond met verfchende stammetjes. Opwaarts, waarvan de hoogste ongeveer een voet of twaalf halen maggen. Deszelfs blad is ongeveer twee en een half duim breed, en het geeft, verbrand of gepletterd worden, een kruidig of balcemagtigen geur van zich uit; deszelfs bloem, die zeer klein valt, en roodachtig is, maakt een vrucht of bes, ongeveer van grootte, als een Jeneverbes. De vrucht bevat uit een pit, daar een soort van vlees om is, dat voor grote warmte smelt, en dit vlees dier bes is de toop, daar de Waschkaarsen in Louisiana van gemaakt worden, op een wijze, zo als wij aanstonds melden zullen. Voor het overige wil dit boompje, dat geenzind is teder of keurig is, genoegzaam allerwijden groeien; droog of nat land is hetzelfde bijna om het even. Het komt inderdaad in warme landen, beter dan in koudere voort, en men neemt waar, dat het, boven de 39 graden breedte, zo wel hier als daar onder de linie. In Nieuw Engeland werd het allereerst ontdekt. Zommige van die boompjes dragen geen vrucht. Dit zijn waarschijnlijk de zogenaamde anen, welke de andere vruchtbare maken. Menordeelt er ten minste derwijze over in het land, en geeft ze hierom ook deze naam. Deze manier om er het Wasch van te krijgen, was deze, dat men de vrucht of bes in kookend water wierp, en het smeersel dat hierdoor ontstond, en boven kwam, afzette, naar mate het zich vertoonde, tot dat het geheel ontbonden was, niet meer op het water vernomen werd. Maastricht dus werd het Wasch donkergroen van kleur, en gaf niet dan een flauw en droevig licht; het gebeurde waarschijnlijk hierbij daan kwam, om dat deszelfs grootste delen, en de vuiligheid, die er mee vermengd was, werden ontbonden, en met de tenANTED en witte toop vermengd. Sinds eenige jaren heeft men dit werk zeer veel verbeterd en volmaakt. Kundiger mensen, die noodzakelijkheid bevroedende, om de stof meer te zuiveren en te schiften, als men er den rechtens diens van wilde trekken, hebben eertijds van stoven, of kaas-kamers uitgevonden, daar men in het midden een voornis van ongeveer twaalf voeten lang, en breed naar evenredigheid, in zet; in dit voorinis fluitende ketels, en ter zijkant wat lager staande groote houten spijken, die van onderen een gat hebben, en met een kraan voorzien zijn, om ze leeg te laten lopen. Deze kuipen worden in een maatige warmte gehouden, door middel van een ijzeren plaat, die aan de zijkant van het voorinis is, en haar hitte tegen, en in die kuipen verspreidt, op de zelfde manier ongeveer, die men wel in den haart van een keuken-schouw ten achter het vuur zet, om een vertrek, dat daartegen aan komt, en daar die plaat haar hitte in verspreidt te verwarmen. Men vult de kuipen eerst met gezouten water, om ervoor af alle grove vuiligheid af te scheiden. Men blijft een duim of twee onder de rand van het vat, en giet daarna lauw water in, boven op de besmetting. Men sluit het dicht toe, en laat alles dus een klein kwartier uur staan, daarna tapt men dit water af, giet er weer ander op, en herhaalt dezelfde werking. Het oogmerk van dit bedrijf is, om het stof en vuil, dat nog aan de vrucht mocht zitten af te spoelen, en een aanvang te maken, met dezelfde wat te weeken, of er een begin van ontbinding in uit te werken. Voor de derde keer giet men het water heeter in de kuipen, en wel zo heet, dat men er de hand niet in kan houden, laat het weer, als tevoren, een kwartier uur staan, en dan door de kraan, die aan laag is, uitloopen. Dan komt het water, dat zwaarder is, dan het vet, en dat gevolgend onder, en op de bodem van het vat staat, eerst en bijna klaar zonder wasch te voorzien, men giet het echter niet weg, om het weinige, dat er nog in mocht zijn, niet te verliezen. Maar wanneer men bemerkt, dat het gefilterde wasch mede begint te lopen, zet men wel verglaasde aardpotjes, die vooraf wat warm gemaakt zijn, onder de kraan, om het in te vangen. Het eerst komende derde deel van dit wasch is stroo-geel van kleur; het volgende derde deel is groenachtig geel; en het laatste eindelijk is bijna groen, schoon nog veel lichter groen, dan de vroegere algemene kleur van dit smeér was, toen men hetzelfde in kookend water ontbond. Alle deze drie soorten of kleuren nu, die men dus in de eerste ontbinding bekomen, worden voor de schoolen, en ten dienste van welgeziende lieden gesneden. "Na dit eerste trekfelf naar links, verwaarloosde men hetgene verwaarloosde men hetgene verwaarloosde men hetgeen nog in de kuip overbleef, geenskel, schoon dit vele groover is. Men doet bij het Wasch, dat er nog in is, "een derde deel Olie, en men giet er alsdan heel heet, en bij-passend kookend water op, dat men er gaat minuten op laat staan." SMEER- OF WASCH-BOEKJE Dit Olie, schoon kwaad en vuil; vermengt zich echter, na een zelfde van zijn vuiligheid, voor een groot gedeelte ontdaan te zijn, met het Wasch, krijgt er een vlaag van stevigheid en stevigheid mee, wat in het van het eerste Wasch verlicht, maar de kleur is veel groener en donkerder. De oorzaak wijst zichzelf weer vrij klaar aan; om dat namelijk de pit, die door dit kookend water geweekt en afgetrokken wordt, haar groene kleur daar aan mededeelt. Dit laatste Wasch geeft echter nog een heel goed licht, ten minsten is het zeer goed voor de Dienstboden. Het verlicht zelfs even goed als onze gewone Oliekaarspitten en duurt tweemaal zo lang. een zeer voordeelige en goede eigenschap heeft dit Wachtt inzonderheid dat van het kete trekzelf, dat het namelijk geest vlakke maakt, als er enige druppels van op stoffen vallen. Men neemt het eer met schilvers af, en als men het stof wat vries, gaat alles weg, als ware het een plaat modder of klei geweften. Deze Boompjes groeien beter van steek, dan op enige andere wijze. Ze brengen tot hun vijfde jaar zeer weinig op; maar van die tijd af, wordt de opbrengst jaarlijks groter, zodat men, als ze eenige jaren oud zijn, wel vijfentwintig of dertig ponden bessen van elk zou kunnen plukken, en dus vier en half af vier pond Wachtbekomst, by aldus de Gier-zwaluwen, die daar te landen verbazingend menigvuldig, en die er boven alles op verlengerd zijn, geen het grootste gedeelte afhalen, zo dat men nu slechts 7 of 8 ponden krijgt, dat om ongeveer een pond Wacht uitlevert. Dansen moeten we nog een woord zeggen van de manier, op welke men het Wacht wit maakt: Daar zijn twee onderafdelingen van het Wacht te bleken; de eerste, en buiten alle tegenstelling de gemakkelijkste en onbedrieglijkste is, het in de Zon te laten smelten. De andere is, het tot kleine plakjes van 2 of 3 centimeters dik te maken, deze ga door draadjes op te hangen, voor de vrije lucht bloot te laten, en zorg te draagen dat deze niet smelten, met ze tydig onder dak, of ten minsten in de schaduw te brengen. Maar deze manier, schoon zekerlijk de volmaakste en nauwkeurigste, is zo langzame dat men er zich zelden anders dan uit liefhebbing van bedient, en wij zullen ons derhalve in ons bericht, tot de eerste bepalen. Tegen het einde van Maart hakken we het Wacht aan kleine stukjes, die men in wel verglaasde aarde potten, voor rein stukjes en wind beveiligd, voor de Zon bloot stelt. Onder beschrijving van het smeerd- of wasch-boompje, menselijke onderdrukte fijne, en loopt gelijkmatig door de potten tot koek. Dit, welke koud geworden zijnde, niet boven een half domein mogen wezen, want, naar mate zij dunder zijn, worden zij eer en beter wit, waar toe het ook, vorderlijk is, om ze, bij droog weer, in de lucht te laten blijven staan; men keert ze 's andere dag om, en laat ze op nieuw smeulen, het welke men een reis of tien herhaalt, en, schoon het Wasch alsdan nog niet volmaakt wit mogen wezen, is het echter blank genoeg, om het te gebruiken. Maar het is zeker, dat, als men met dit smeulen en wenden nog wat langer aanhieldt, men het, ten deze opzichte, nog tot hogere trap van volmaaktheid brengen zoude. Als het Wasch dus zyne eerste bereidingen heeft ontvangen, maakt men er Wasch-karren van, met het in vormen te doen; welke men met het Wasch warm maakt, alleenlijk zorg draagende, dat die hitte niet te groot zij, om dat het Wasch dan geel wordt. Nog moet men in acht nemen, dat men het gesmolten zijnde, door een lapje fijn linnen, of Was Suiker katoen, dat wel gekard is, laat loopen, om er alle toff en vuiligheid nogmaals af te nemen, dewildes dit het licht anders veel droeviger maakt. Als de Waarschijnlijkheid uit de vormen komt, vervolgt men met dezelfde te beelden, ten dien einde hangt men ze in de lucht, alleenlijk zorg dragend, dat ze vrij hangen, en nergens, wat het ook wezen mag, aanraken, dewijl dit dezelfde door de warmte ligtlijk zoude kunnen doen smelten, ten minste haar vaste en regelmatige gestalte doen verliezen. Men verhangt ze alle dagen, op dat zij overal gelijk en eenparig wit worden, en men houdt hier een gehele maand mee aan; als men zich die moeite nog langer getroosten zoude, zoude het zekerlijk nog des te beter zijn; ondersteunen moet men toezien, dat de hitte niet al te groot, of de zand te brandend wordt, en dezelfde daarvoor beveiligd worden. Wij zullen hier afbreeken, en onze Lezers in het vervolg nog eenige andere bijzonderheden van Louisana in het algemeen mee delen. ZONDERLINGE BEHOUDENIS VAN DRIE PERSOONEN (Ten bewijze, met hoe weinig voedsel de Mensch zijn leven een tijd lang rekken kunnen.) Door DR. BRUNI, Hoogleraar-in de Wijsbegeerte te Turin. De Mont, een Stad in Piemont, in het Markgraafschap Saluzzo, in de bovenste Valle di Stura, een vlekje, Bergamoletto geheeten, dat op den 19 Maart des jaars 1755, door de geweldige brokken Sneeuw, die van eenen der nabuurige bergen nederstortten, geheel overdekt werd. Alle de bewoners van dit gehucht waren toen in hunne huizen, uitgezonderd een zekere Joseph Rochia, dewelke met zyn Zoon, een jongeling van 15 jaar, bezig was, om de dikke Sneeuw, die zich op het dak van zyn Huisje had opgestapeld, en hetzelfde dreigde te doen inzakken, af te werken. Een Priesterschap daar voorbij komend, om de Mis te gaan lezen, raadde hem af te klimmen, om dat hij een grooten brok Sneeuw van den berg hadt zien afbreken; en naar hen toe te roepen. De Man klom schielijk af, en borg zich met zyn Zoon, maar nauwelijks hadden zij dertig of veertig stappen gedaan, of de jongen viel; hetwelk den Vader nootzaakte om zich om te keren, en hem te helpen. Toen zag hij zyn Huis, en een andere die daarbij stonden, er daar in alles 22 Zielen in waren. Eensklaps onder een afgrysfelijk brok of liever berg van Sneeuw begraaven. De schrikkelijke en levendige indruk, die Zyne Huisvrouw, twee Kinderen, en Zuster, welke met al zyn Vee en Bezittingen verloren hadden, op hem maakten, bracht hem in zulk een gene verwarren, dat hij alle besef en aandoening ten eenmaal verloor en wazendloos werd. Na een lange mijmering eindelijk tot zichzelf herkomend, ging hij naar iemand zijner vrienden, die niet ver re van daar woonde. Hier hield hij zich vijf dagen op, die hij in een stellijke wanhoop doorbracht; eindelijk zag hij zijn verstand en kracht weer terugkrijgen, nam hij het befluisteren om, met Zoon door de Sneeuw, waar het mogelijk was, door te graven, en te zien, wat er van zoveel waarde was gebleven. Hij bezocht dit op verschillende plaatsen, daar hij gesproken had dat zijn Huis moest staan, maar trof niet de juiste plaats, en spilde zijn arbeid vruchteloos. Het verlies van krachten en uiterste vermoeidheid, dwongen hem dan ten slotte, om dit te staan. Dus gaf hij, en zijner Vrouwe Broeder, die in Demout woonde, en zijn Zuster teer beminden, dan alle hoop volstrekt verloren, en bracht zij ruim vijf weken in een troosteloze droefheid door, tot dat de genoemde Broeder zich in een droom zijn lieve Zuster verbeeldde te zien, die hem om bijstand en verlossing smeekte. Dit maakte zulk een diepen indruk op zijn gevoel, dat hij door liefde, droefheid, hoop en wanhoop gelijklevend werd voortgevoerd; besloot om nog een uitgeleide pooging te doen, om bij het Huis te komen, en te zien, wat er van den toe-? Zulk een zonderling geval, maakte de nieuwsgierigheid van den Gouverneur van Dumont gaande, die zich naar de plaats zelve begaf, om er een omstandig en nauwkeurig beeld van te krijgen, het welk hier op uitkwam, en dat welk men met behoorlijke getuigen en bewijzen bekrachtigd, in de GEDENKSCHRIFTEN VAN DE KONINKLIJKE SOCIETEIT TE LONDEN, van den jaar 1757., vinden kan. De Vrouw, haar Schone-zuster, een jongetje van 10 en een meisje van 13 jaar waren meteen Ezeltje, zes Geiten, en vijf of zes Kippen in de stal, op het oogenblik, dat dezelfde onder de sneeuw bedolven werd. Zij hadden zich, eer ze naar de Mis gingen, derwaarts begeven, om zich wat te verwarmen. In minder dan drie minuten tijd had de sneeuw hen met de stal, waar ze hun wonkplaats in genomen hadden, overdekt. Men behoeft niet te zeggen, hoe groot hun aller verlegenheid was, en welke een akelige vrees hen beknelde, toen ze bedacht, hoe weinig voedsel ze bij zich hadden, en hoe onmogelijk het was, om anders te bekomen. Alle hunne voorraad bestond in 15 kaftanjes, die de Zuiter in haar zak had. Ze, en de Vrouw van de Huismann, namen er, de eerste dag, elk twee van aan en gebruikten verder wat sneeuwater, dat ze in een napje, 't welk daarbij een gelukkig toeval voor handen was, lieten smelten. De Ezeltje maakte een vreeselijke gewoel; de Geiten blaften de eerste dagen geduurig. Eén derzelver moest binnen enkele dagen werpen, en de andere was in de melk. Die melk was de groote en enige toevlucht voor de ongelukkige mensen, die dus begraaven zaten. Het gekraai der haanen. Veldene hen een tijd lang, in staat om dag en nacht te onderhouden. De honger deed zich, op den tweeden dag, alreeds sterk gevoelen. Zo stelden denzelfde, zo als ze best konden, met de overige kaasjes; en wat melk van een van de geiten, maar om die toevlucht te behouden, moest men middel vinden, om dezelfde voeder te verschaffen. Hier spanden ze dan in tijds hun krachten toe in. Gelukkig waren er hooi op den balk, daar ze wisten bij te komen, en waarvoor de geiten hun dagelijks een kleine voorraad melk verschafften. Op den zesde dag werd het jongetje ziek, het lag geduurig op zijn moeders schoot, maar door een soort van onrustigheid, die zijn dood jeugdige te voorzien, verzocht hij, om op het hooi te mogen liggen. Men voldeed zijn begeerte, hoewel doodsgeveld door de dooddelijke koude bevonden alle zijn leden, men gaf hem een weinig melk, maar nauwelijks had hij die genuttigd, of hij riep met een klaagenden toon, "Vader, in de sneeuw! "Vader" ... meer kon hij niet voortbrengen, de dood brak zijn klachten af, en eindelijk deed zijn kwelling. De melk ontdooien van de geit, die hen allemaal in het leven houden, verminderde dagelijks. Gelukkig werd dezelfde door de andere vervangen, die in het midden van April werd, en die dagelijks twee ponden aan haar voederlingen verschafte, terwijl men haar jong aanstonds doodgebracht. Deze geit scheen medelijden met de beklaaglijke toe te staan, dier ongelukkigen te hebben, en naar haar vermoegen te willen vertroosten. Ze lekte hen staag het aanziend en de handen, en kwam hen altijd streelen, zo dikwijls als ze haar riepen. De Vrouw fliep in allen dezen tyd niet, maar de Zufter ondervondt geene verandering in haar flaap. Dit geval, hoe wonderlyk en verbaazend ook, fteunt op zulke egte belcheiden , dat men ’er redelyker wyze geen twyffel aan behoeft te flaan; men kan, gelyk ik zeide, de Verhandelingen van de Engelfche Societeit daar breeder over nazien. , ä 4 VERTOOG OVER DEN ALGEMEENEN AFKEER VAN, HET PAARDE-VLEESCH TE EETEN. Ervandoor Lieden hebben zich dikwijks, en niet zonder reden, verwonderd over de weerzin die men heeft voor het vlees van het Paard, dat ons verschaft moet kunnen; aan de ene zijde is het Paard een Dier zo schoon en zuiver, als die, welke ons tot dagelijks voedsel strekken. Aan de andere kant hebben alle, die er ooit, of uit nieuwsgierigheid, of door nood, of bij toeval van geproefd hebben, een paarig verzekerd dat de smaak in geene deel onaangenaam ware. De oude Kelten daarboven hebben er langen tijd hunne grootste lekkernij van gemaakt, en verschillende volkeren van Azië gebruiken het nog dagelijks zonder enige nadeelige gevolgen; dat er gewisselijk een bijzondere en onbekende rede moet zijn, waarom wij ons zo algemeen en aanhoudend van een smaakelijke, voedzame, en gezonde spijs berooven zouden, zo gemakkelijk bekomen zouden. Men kan niet zeggen, dat wij er ons van onthouden uit genegenheid, die wij voor dit Dier hebben, en yet aanmerkingen der desserts, die wij er van trekken; want wij spaanen de Huisdieren niet, die van onzers smaak zijn, hoedan wij dezelfde schijn te beminnen. Wij schroomen bij voorbeeld niet een Lam te dooden, dat bij ons gebooren is, en door onze eigen handen gevoed; en terwijl wij geen zwarigheid maken, om onze Runderen te slachten, daar wij zo rood voordeel van trekken, zo zouden die geen zelfs, niet de minste zorg voor Paarden koesteren, een afgryzen hebben, om hun vlees te proeven. Men zoude mogen voorwenden, dat die afkeer van het Paarden-vleesch gegrond zou zijn op het verbod, dat God aan zijn volk onder de Mosachische wet gedaan heeft, om van dit Dier zo min als van andere zo genaamd onreine dieren te eten. Maar die wet betreft ons niet meer, Wij schrijven er ons volkomen van ontflaagd, en durven, zonder de minste vrees, de meeste der andere dieren, die als onreine hier, met onder te trekken waren, als een landbeest, en. Voedsel zame fyge nuttigen. Men moet dan der oorsprong van dien geweldigen afkeer zochten ; laat ons zien, of wij dien niet in de Celtische en Noordse oudheid vinden kunnen. Door de oude bewoners van Europa, maakten zeer veel gebruik van de Paarden, in hunne offerhandelingen en Gods-dienstige Plegtigheeden, "de Duitsers zegt TACITUS, dat men in hunne heilige boschen, raad pleegt met het grinniken der Paarden, welke zij hier toe onderhouden, en door geen gewone dienstbaarheid ontheiligen. En wanneer zij dezelfde willen raadpleegen, spannen zij ze voor een kar hunner Goden, en de Priesters of Koning volgt hen, om op hun grinniken acht te geven. Daar is geen wig in, daar niet vleugel het gemeene volk, maar de Grooten en de Priesters zelf, meer geloof aan flauwe vleierij, SAYON en CRANTZIUS merken iets dergelyks aan van de Rugiers, volk van Vandalië of Pomeren. Ze onderhielden "zeggen deze Schrijvers, een heilig Paard, van een witte kleur, het was een misdaad, om hetzelfde een haar uit de veer te trekken. De Priester alleen hadt het recht, om hetzelfde te voeren, en te beschrijven, en het behoorde, dat hunne Godheid er zich van bediende, als dezelfde voor hen ten bate trok. Nevelen te trokken. Men gebruikte het bloed voor de Zegernij. De Schandiavabiers (zoals men daar de Zwiep en Noorweegers oudtyds genoemd wierden) boden dat op een Paard aan, in sommige jaartlijkse offerhandelingen, die alle de Grooten, en het Volk de gewoonte hadden bij te wonen. Men bediende zich van het bloed, dat uit de offerhandeling liep, om er alle die tegenwoordig waren mee te besprengen. Men kookte het vlees zettede het voet in het zet, dat de offerhandeling volgde. Het Paardenvlees was er zelfs altijd het voornaamste en lekerste gerecht van. "Wanneer de Christelijke Misfierraffen voor de reis in Yland kwamen, verklaarden zij sommige der inboorlingen voor dezelfde, terwijl andere gehingebleven aan den dienst kunning voorouderen, en dus werd het gehele Land in twee strijdende partijen verdeeld. Maar ten laatsten vond de opperste Rechter van het eiland, die nog heidensch was, een middel tot bevrediging, zodat de twee verschillende partijen uit, en men verzoende zich van wederzijden op deze voorwaarden, "Dat de Heidenen hun godsdienstige plichten in het heimelijk zouden blijven onderhouden, PAARDEN-VLEESCH KUNNEN ETEN " en hun jonggeboren kinderen te vondelings leggen, wanneer zij dat zouden goedvinden". Zo daar de Misfierraffen deze voorwaarden ondertekend hadden, gaven de Yslanders aan elk, die wilde, vrijheid, om het Christendom te omhelzen. Dat zijn duizenden trekken van dit soort, in de Geschiedenis van het Christendom; maar om te bekorten, zal ik er mag maar één bijbrengen, getrokken uit de Chronyk der Koningen van Wegen, VAR SNORRO STEURLESON, in het 18de Hoofdstuk, Deze Geschiedschrijver vertelt, dat Koning HAQUIN, bijgenaamd de GOEDE, een yverig Christen "van zijn eigen Volk, dat ten grootste deel nog Heidensch was; verscheidene vervolgingen had te lyden, ter oorzaak dat hij hun een Godsdienst verlaat had. Op zekeren feestdag in het byzonfler, als de Koning in het openbaar zijn maaltyd deed, kwamen er verscheidene boeren bij hem "die hem Paardevleesch aanboden, en verzochten, om daar van te nuttigen. Als de Koning dit weigerde, baden zij hem, om ten minste wat op van dit vleesch te gebruiken. Als de Koning dit eveneens van de hand wees, boden zij hem eindelijk een besint en vet stuk aan, hoopende, dat hij dit ten minste niet geheel zou weigeren." 