Bedenkingen en mededeelingen aangaande de oogspierdoorsnijding (myotomia ocularis), ter verhelping van het scheelzien ...
Digitized by the Internet Archive in 2018 with funding from Wellcome Library https://archive.org/details/b29324282 BEDENKINGEN en MEDEDEELINGEN AANGAANDE DE OOGS PIERDOOD SNIJDING {MYOT OMIJL OCWTJL^MIS) , TER VERHELPING VAN HET SCHEELZIEN. DOOR Dr, W. MENSERT Ridder der Orde van den Nederlandschen Leeuw , Oculist van Z. M. den Koning , Practiserend Oogarts te Amsterdam , en vereerd door Z. M. met de Gouden Rijks-Medaille , voerende ten opschrift : De ophthalmiatria industria et humanitate bene mcrito , BENEVENS EENE VERTALING VAN DE GESCHIEDKUNDIGE KRITIEK ILIAS POST HOME RUM, VAN D'. .V Mi V M2 tl n A I 1¥ VOOR GENEES- EN NIET GENEESKUNDIGEN. | Te AMSTERDAM , bij G. G. VAN DER POST 1845. » Alleen historische studie is de grondslag van alle ware grondige geleerdheid, en zonder de kennis der geschiedenis eener weten¬ schap is noch aan hare volmaking, noch aan hare juiste toepassing te denken.” Vader lands che Letteroefeningen voor December , 1823, No. XV , bladz. 598. A A N DEN HOOG-EDEL-GESTRENGEN HEER STAATSRAAD , fllï. SJatiiel Sucob t»a« <£wijefc tran €)trsAïrv0«li ctt be Bilt, Gouverneur van Noord-Holland , Kommandeur der Orde van den Nederlandschen Leeuw , enz. enz., WORDT DIT GESCHRIFT, ALS E N KEN OPENLIJK BLIJK VAN HOOGACHTING, OPGEDRAGEN DOOR \ ZIJNEN ONDERDANIGEN EN DIENSTWILLIGEN DIENAAR, OEN SCHRIJVER. t - / * - ■ ' ’ I W' O O M Mt JEJ M* JE. Daar de oog spier door snij ding tegemvoordig niet alleen in Frankrijk , Duitschland , Engeland en België en elders zoo veel gerucht maakt , en door de voorstan¬ ders met eene sterke neiging , en , zoo het schijnt , als op allen wordt aangewend , en daar men thans in ons Vaderland niet alleen begonnen is druk proe¬ ven te nemen , maar met eene buitengewone , zelfs nim¬ mer gehoorde , overdrijving en belangstelling daarover hoort spreken , zoo is het mij voorgekomen , dat ik mijnen Land - en Kunstgenooten geene ondienst zal doen , wanneer ik , door dit Geschrift , hun mijne be¬ denkingen en mededeelingen aangaande de oogspier - doorsnijding voorstel , en daarbij tevens eene Geschied¬ kundige Kritiek van Doctor Nevermann bekend maak. Het is mijne meening niet , om als bestrijder de¬ zer nieuwe operatie op te treden; in tegendeel , deze uitvinding is, in vele opzigten beschouwd , thans zoo toegestemd , dat wij zulks niet dan ten deele willen te¬ genspreken. Ondertusschen , daar alle nieuwe operation hare nadeelige zijde hebben , en ook de deugdelijkheid dezer kunstbewerking overdreven wordt voorgesleld , zoo acht ik het niet ongepast , om deswege mijne ge¬ voelens algemeen en mijne bedenkingen en mededee¬ lingen op eene vrijmoedige wijze bekend te maken. — Daar evenwel mijn Geschrift maar eenige bladzijden VI zal bevatten , zoo willen ivij vooraf daarvan geene opening geven , alzoo wij , door de openbaarmaking dezer bezwaren , op eene onderhoudende wijze , het algemeen tot overweging willen brengen , en daarbij de N ederlandsche O ogenheelkunst wenschen voor te slaan. Dat deze zoogenaamde nieuwe uitvinding van de spier door snij ding zoo de algemeene aandacht getrok¬ ken heeft , kan wel niet vreemd zijn , daar dezelve voor vele lijdenden en voor den Kunstbeoefcnaar eenc gewigtige aanwinst geeft, en waarom dezelve op eene zoo ongekende wijze door de algemeene nieuwsbladen werd uitgebazuind en met aandrift werd voorgestaan. En voorwaar , de beroemdste Artsen hebben op eene zeldzame wijze in Geneeskundige Tijdschriften , Ver¬ handelingen en Vertoogen hunne verrassing over dit nieuw verkregene hulpmiddel betoond , en zelfs is men er toe gekomen , om elkander de uitvinding te betwis¬ ten , en geen wonder , daar er nog niets dan ten voordeele daarvan was openbaar gemaakt. Zoo kan dan ook de verdienstelijke Oogarts F. A. von Ammon, die door zijne Oogheelkundige Geschriften zoo alom bekend en beroemd is , hier ten voorbeeld verstrekken , terwijl hij zijn gevoelen aldus geopen¬ baard heeft: » men begint [heeft hij gezegd) over de » prioriteit van de uitvoering der Kunstbewerking vooral »in Frankrijk te strijden, en geeft zich moeite er u »den regtmatigen ro-cm te betwisten van het eerst de » Kunstbewerking aan levenden te hebben verrigt {An¬ ti nales d’ Oculistique /?arGuNiER, in verschillende Stuk- »kcn van Tom. III). Het is onze bedoeling niet eene VII » gescliiedeiiis van de spierdoorsnijding aan het oog te » beschrijven , ofschoon wij deze zeer gaarne zouden «verlangen, en hiermede vooral jonge Geneeshceren tot »de bewerking van dit onderwerp aansporen. — Eene «geschiedkundige kritiek echter moge daaromtrent op~ « leveren , wat zij wil , het staat vast , waarde vriend ! »dat gij de eerste impulsie tot de operatieve behan- » delmg van het scheelzien hebt gegeven , die thans zoo «schoone uitkomsten oplevert. — Vergeten wij echter » niet , dat ontdekken , uitvinden , mededeelen , gebrui- »ken, zoo naauw verwant zijn, dat verschillende per- » sonen bij eene handeling als één persoon kunnen aan- » gezien worden , en dat dikwijls zekere denkbeelden en «gedachten reeds in de lucht omzwerven, zoodat ver- » scheidenen te gelijker tijd ze kunnen aanvatten (Goethe’s »Werke , Bd. 5, S. 165). Bit kan des te eerder met « de spierdoorsnijding aan het oog het geval zijn , daar «het denkbeeld, om haar uit te voeren , hareeigenlijke «uitvoering eencn geruimen tijd voorafging.” Bekend is het , dat dit oordeel van Ammon om¬ trent de eerste uitvoering der operatie in Duitschland niet meer zoo gaaf ivordt toegestemd. Dit eens in nadere beschouwing willende nemen , maar vooral eenige bedenkingen aangaande de oogspier door snijding ter overweging zullende geven , zoo kan het wel nie¬ mand verwonderen , dat , aangezien de operatie van de doorsnijding der spieren en pezen , ter verhelping van derzelver verkorting, reeds in het midden der zeventiende eeuw door onze landgenooten bedacht , en , sedert dien tijd , bijna uitsluitend alleen door Hol- landsche Heelkundigen verrigt is , ivij ook als Neder - VIII tandsch Kunstoefenaar alle reden hebben ons daarop te beroemen. Trouwens , den lof der uitvinding in het midden latende , zoo wenschen wij , dat ook deze Verhandeling den Nederlandschen Artsen moge doen inzien , hoe nuttig en noodzakelijk het thans is , om de zucht tot alles , wat vreemd is , eenigzins te temperen , en alle Kunstbeoefenaren tot meer nationale beginselen en oorspronkelijkheid op te wekken en aan te sporen; terwijl ivij daarbij betuigen , dat wij ons geheel ver - eenigen met de reeds zoo allergepaste uitspraak van onze beroemde Hoogleeraren en Artsen Pruys van der Hoeven, Reinhardt, Logger en Salomon, en met hen herzeggen : » Wij zijn even verre verwijderd van eene «dwaze vooringenomenheid met onzen eigen' bodem , «die de oogen sluit voor liet goede en voortreffelijke »van anderen, als van eenen slaafschen geest van na¬ volging, welke zich buigt voor het dikwijls dubbel¬ zinnige gezag van vreemdelingen. — Echter heeft elk «volk, bij hetzelfde gemeenschappelijke doel , zijne wijze «van beoefening der kunst, en elk werkt op zijne wijze «aan het groote gebouw der ervaring. «Ook de Nederlanders deden dit naar hunnen eigen’ «aanleg en volkskarakter, en zoo al anderen hen in «vindingrijk vernuft en scheppende geestkrachten over- » troffen, geen volk overtrof hen in bedaarde, oplet- «tende waarneming der natuur en koel, onpartijdig » onderzoek. » Het zijn deze gaven en eigenschappen van den geest , « meer nog dan vindingrijk vernuft of scheppende geest- » kracht in den Geneesheer te schatten , welke thans IX «bovenal onontbeerlijk zijn voor den beoefenaar der «kunst, nu de stroom van nieuwe ontdekkingen en «uitvindingen het oude en bekende dreigt te verzwel- «gen. — Zij zijn het, die, bij den verbazenden aan- «voer van nieuwe geneeswijzen en geneesmiddelen, ons «de enkele parels uit het slijk moeten opsporen. — «En zoo wij ons al verbazen over den rusteloozen en «vindingrijken geest van andere volken, van onze ge- » leerden verwachten wij eene juiste en gezonde kritiek «hunner uitvindingen en ontdekkingen, eene kritiek, «die wij thans meer dan ooit behoeven, en zonder «welke het gezag en de eerbied voor groote mannen «eene verderfelijke slavernij worden moet. — Wij ver- » langen die kritiek te meer , naar mate de kracht van » het voorbeeld gevaarlijker , en de zucht tot navolging » bij velen grooter is. Immers elk , die geen vreem- » deling is in de geschiedenis onzer kunst , weet hoe «groot het aantal is van geneeswijzen en geneesmid- » delen , door hunne uitvinders met de uitbundigste » lofspraken aangeprezen , waarvan de ongenoegzaamheid , « of zelfs de schadelijkheid , thans algemeen erkend wordt ; «hij weet, hoeveel omzigtigheid er toe behoort, om «iets als geneesmiddel op goede gronden te kunnen » aanprijzen , en hoe gering het getal dier middelen is , « welke met het eerwaardig gezag van eene ondervinding «van eeuwen prijken” (1). En voorts acht ik het hier gepast nogmaals te her¬ zeggen , hetgeen ik , niet lang geleden , bij de be¬ schrijving en verdere toepassing omtrent het gebruik mijner Diplotomise op andere oogoperatiën heb aan - (1) Geneeskundige Bijdragen, lc Deel, 1826. Voorrede. X gevoerd , dat , hoeveel waarde men ook moge hech¬ ten aan de voortbrengselen en uitvindingen , in andere Landen gedaan , wij , met evenveel regt en gepast ge¬ voel van nationaliteit , datgene , wat in Nederland wordt bijgedragen en uitgevonden , insgelijks naar waarde be¬ hoor en te schatten . — Zoude het zelfs niet zaak zijn , om , ter bevordering der kunst in Nederland , door uitlokking en aanmoediging ? hetgeen nuttig kan zijn , voor te staan , opdat zij eens hij ons haren vroegeren luister en roem moge herkrijgen? Wie zal het niet erkennen , en zich met belangstelling herinneren , dat er een tijd is geweest , toen Boeriiaave leefde , dat vele vreemdelingen , ook om het oogheelkundig onderwijs , naar ons Vaderland heenstroomden (1)? »Ja, er is »een tijd geweest, waarin de roem der Nederlandsche «kunsten, gevoegd bij die van den Nederlandschen hel- » denmocd , alle volkeren van Europa met eerbied op » den engen kreits deed staren , die zoo veel grootsch »en schoons omvatte. Er is een tijd geweest, waarin «het noemen van onzen landaard de schoonste aanbc- (i) Zie mijn Geschiedkundig Overzigt omtrent de heerschende en voorkomende Oogziekten in Nederland. Amst., 1827, hl. 42, enz. In het Tijdschrift voor Genees- , Heel- , Verlos- en Scheikundige Wetenschappen , van wege het Genootschap B 'is Vnita For Hor te Hoorn, 2e Deel , le Stuk, bl. 52, enz. Ook C. G. Ontijd, Over het Geneeskundig Onderwijs, in zijne Proeven eener Geneeskundige Staatsregeling, enz. 1843 , hl, 16. Zoo werd dan ook destijds door de leerlingen van Boerhaate eene school te Edimburg , naar het voorbeeld der Leidsche Aka- demie , opgerigt. Men leze de Redevoering van den Hoogge¬ leerden lieer II. F. Thijssen, over de geschiedenis en strekking der Klinische Geneeskunde, enz , Amsterdam , 1828, bl, 22. XI » vcling in clc rij der kunstenaren was, en zoude het » den Nederlander , zoude het ons dan onverschillig «kunnen zijn, of die roem al dan niet gehandhaafd «werd? Neen, dit is ónmogelijk, daar elke poging, «die men aanwendt ter bevordering der Oogheelkunst , «als eene hulde is aan de nagedachtenis onzer vaderen » en als een heilige pligt moet beschouwd worden , wiens «vervulling men nimmer verzuimen mag” (1). Hierin dan berustende , zoo durven wij ook ten volle vertrouwen , dat , ivanneer ook hier de scholen tot opleiding en het praktisch onderwijs in de Oog¬ heelkunde als elders waren ingerigt , men dan ook hier niet ten achteren zoude staan; want heeft niet Beger betuigd: «Eerst sedert deze Oogheelkundige «inrigtingen haar aanwezen in Duitschland hebben ont- « vangen, haar doel met het schoonste gevolg is be- «kroond geworden, zijn zieken, wien het zintuig des «gezigts voor het burgerlijke leven onontbeerlijk is, en »^net eenen geheelen ondergang bedreigd werd, tegen » kwakzalverijen en bedrog , die tot dusverre door Europa «in alle rigtingen onheil verspreiden, gewaarborgd” (2). (1) Deze voor iederen Nederlander zoo belangrijke regelen voerden door den uitmuntenden Leeraar in de Wis-, Natuur - en Aardrijkskunde, Hendrik Paul Kretschmer, uitgesproken in het jaar 1822, in eene Redevoering , bij gelegenheid van twee verschillende prijs uit deeding en aan de leerlingen der Teckcn- school van het Departement der Maatschappij : Tot Nut van ’ t Algemeen , te Zutphen (Nederl. Lancet, 6e Jaargang , Mei , No. 11 , hl. 678). (2) Zie mijne Beschouwingen en Mededcelingen betreffende de Oogheelkunde. Utrecht, bij tan der Monde, 1843, hl. 67 — 69. Men vergelijke hiermede ook mijn Beloog , hl. 29 — 52» XII En voor waar , nieuwe operatiën en uitvindingen ma¬ ken dan ook nieuwe indrukken. Dan , omtrent de nieuwe kunstbewerking der oog spier door snij ding mogt men wel vragen : waartoe moet die uitbundige lof dienen , als de zaak goed is, en geene aanprijzing noodig heeft ? Ik kan mij niet herinneren immer van eene andere operatie zoodanig en ophef en toejuiching der uitvinding , en van de uitvinders , als ook van het nut der kunstbewerking , gelezen te hebben , en wie zal immer van eene zoo overdrevene aanwending bij eene andere operatie gehoord hebben ? Geen wonder , dat er dus zijn , die het daarmede niet eens zijn , en dat er zelfs eene stem , die van Doctor Nevermann, zich daartegen opdoet ? en die het onderwerp van eene andere zijde wil beschouwd heb¬ ben. Juist aan mijn voorstel , bevattende bedenkin - gen aangaande oogspier door snijding , bezig , ja zelfs reeds grootstendeels daarmede gereed zijnde , zoo ont¬ ving ik de Annales cTOculistique publiées par le Doc- teur Frorent Cunier, Septième Année , Tome XII, Bruxelles, 2° Semestre, 1844; het kwam mij dan ook van passe voor , om dit Geschrift van Doctor Ne¬ vermann te vertalen, en hetzelve achter mijne beden¬ kingen eene plaats te geven. Wat ondertusschen het geheel van het Geschrift van Doctor Nevermann betreft , ivij willen den inhoud van zijn betoog als geheel aan hem laten. — Evenwel de zeer geleerde Schrijver , die gewis onze goed- of afkeuring niet behoeft , heeft , onzes inziens , dit on¬ derwerp zoo van pas voorgedragen , en is met het geschiedkundige van dit onderwerp zoo bekend, dat XIII zijne inlichtingen ons zeer nuttig voorkomen. — Ver¬ der zal ik nocj eene bijzondere mededeeling omtrent den Oculist Taylor geven , en daar ik omtrent zijn verblijf in Amsterdam reeds vroeger gewag heb ge¬ maakt (1), en hem alstoen , op gezag van den zeer bekwamen Amsterdamschen Chirurgus Ulhoorn, voor¬ gestaan , en om zijne kunstvaardigheid als operateur zoo zeer verdedigd heb , zoo is het , aangezien men in den laatsten tijd hem , zoo als dan ook vroeger in Amsterdam , om zijne kwakzalversmanier , zoo¬ danig heeft ten toon gesteld , dat ik het gepast heb geacht zoowel zijne Werken als zijnen levensloop eens nader na te gaan , en zeer vele Werken van hem be¬ zittende , zoo is het , dat ik door de naauwere be¬ kendwording met dezelve , en vooral door de lezing van het Geschrift van Doctor F. E. Esschenbacii , Ge- gründeter Bericht von dem Erfolg der Operationen des Englischen Oculisten Ritter Taylors in verschiedenen Stadten Teutschlandes , besonders Rostok, 1752, zoo¬ danig met een en ander ben ingelicht , dat ik thans van Taylor moet zeggen: had ik niet de echte kwak¬ zalversmanier, waarin hij mede den meestertoon be¬ zat , en die bij mij in dezen zoo geheel de waarde van alles als uitbluschte , zoo leer en kennen , dan zoude ik mij verpligt achten zijne als onbegrensde bekwaamheden en talenten in het vak der Oogheel¬ kunde naar de toenmalige hoogte der wetenschap te moeten voor staan. — Nimmer heeft men gewis zijnen naam aldus op den voorgrond geplaatst , dan thans , (1) Zie mijn Geschiedkundig Overzigt, enz. XIV / nu hij , door zijne reeds verrigte operation van hel strabismus, als ware het de tegenwoordige eerste uit¬ voerders als naar de kroon steekt. Hierover is en wordt dan thans genoeg gezegd ; het komt er trouwens nu maar op aan , of hij door zijne openbare aan¬ kondigingen en geruchtmaking het algemeen misleidde , en alzoo als kwakzalvers handelde , en hoe zulks be¬ waarheid en bekend is geworden. Ter opheldering hiervan ? willen wij aangaande zijn verblijf en gedrag in Nederland datgene mededeelen 9 wat de Hoogleer- aar G. Vrolik reeds deswege door het Journal für Chi¬ rurgie und Augenheilkunde heeft publiek gemaakt ? hetwelk Zijn Hooggeleerde mij heeft toegestaan , om , volgens zijn eigen opstel, ook bij deze Verhandeling uit te geven , — waardoor men dan ook , wie en wat Taylor was , voorloopig genoeg zal ontwaren. Van Taylor echter ben ik thans in de gelegenheid meer te kunnen verhalen ; dan daar dit tot het voor¬ gestelde onderwerp te uitgebreid is, en zoo zeer de bijzondere opmerking verdient 9 zoo heb ik mij voor¬ gesteld zulks door het Geneeskundig Tijdschrift (Boer- haave) mede te deelen. Ondertusschen , daar men in het gastvrije Nederland reeds zoo vele uitheemsche talenten en kwakzalvers heeft leeren kennen , zoo blijkt het maar al te zeer , dat daardoor geheel bevestigd wordt de waarheid der volgende regelen: »Le charlatanisme a varié sa phy- » sionomie avec tous les siècles , mais son but a tou- » jours été le même, et eet adroit prothée change de » formes et de langage sans jamais changer de marche.” Geen wonder , en met volle regt heeft dan ook reeds XV overlang zeker Geneesheer daarom gezegd : » de ge » neigdheid tot het wonderlijke, tot het bovennatuur- «lijke, weten de kwakzalvers door geruchtmaking zich «ten nutte te maken, en zij winnen er geld mede” (1). Dan wij zeggen , alle roemzucht is dwaas , wanneer onze daden daaraan niet beantwoorden , en onze lij¬ dende natuur - en landgenooten hebben er aanspraak op, dat wij ook tot hun welzijn zijn, die wij belmo¬ ren te wezen. Hetgeen men dan ook verhaalt, dat er 10 — 20 in één uur geopereerd ivorden , zal , wel beschouwd , maar weinigen kunnen bevallen ; zulks heeft veel van goochelspel ; evenmin zoude ik het goed vinden , om in de strenge koude en in buitengewone hitte te ope¬ reren ; en waartoe kan dat dienen ? het zal wel nim¬ mer voor de lijders nuttig kunnen zijn. Mijn icensch is verder , dat men bij de voortzetting van het onderzoek, zoo als ook de te regt beroem¬ de Ammon billijk verlangt , en wiens gevoelen wij in dezen zoo zeer beamen , dat waarheidsliefde zich met de mededeeling omtrent de uitkomst moge verbin¬ den; zoo zullen de kunst en wetenschap en het mensch- dom, dat met zoo veel regt hulp van de kunst ver¬ langt^ daardoor in zekerheid winnen. En daar het geluk van iederen mensch aan het geluk der geheele maatschappij als verbonden is, en dat aldus een elk verpligt is tot het algemeene wel (1) De Arts of Geneesheer, Derde Deel , Eerste Stuk, 1766, bl. 301. XVI zijn het zijne toe te brengen y zoo wensch ik ook door mijne pogingen daaraan te mogen voldoen , en dat men dan ook door deze bijdragen en bedenkingen , zoowel bij het algemeen als bij de kunstbeoefenaren , een meer juist begrip aangaande de oogspier door snij¬ ding verkrijgen moge. BEDENKINGEN en MEDEDEELINGEN AANGAANDE DE OO^PIEDDDORSIIJDMD (MYOTOMIA OCMjARIS) , TER VERHELPING VAN HET SCHEELZIEN. Wat ook de mcening der Nederlandsche Genees- en Heelkunstoefenaren voor alsnog aangaande de voor- en nadeelen der oogspierdoorsnijding moge zijn , het is en blijft voor de kunst en den lijder, tot nog toe, evenwel eene gewigtige vraag — die reeds door liet mogelijk al onuitsprekelijke getal proeven , die genomen zijn, zoude moeten bekend en beslist wezen — eens meer bepaald te mogen weten, in hoeverre de kunst- beoefenaar , en evenzeer de lijder , zich op deze operatie en derzelver gevolgen konden verlaten. Daar zulks dan niet langer in twijfel behoort te staan , maar gewis belangrijk voor de kunst en de landgenooten te achten is , zoo is het pligt voor iederen Arts , en dus ook voor den Oogarts , om aangaande zoodanige nieuwe operatie niet alleen de mogelijkheid en be¬ kwaamheid , om dezelve te verrigten , gade te slaan en te beproeven, maar derzelver gevolgen behoorlijk en 1 2 bedaardelijk op te nemen , en zoowel de uitkomsten als den geheelen afloop naauwgezet en oplettend waar te nemen , en aldus aan den toetssteen der zuivere onder¬ vinding te brengen. Dewijl dan liet algemeen , ten aanzien dezer zoo be¬ langrijke vraag of zaakkwestie , ten deele nog bijna geheel onkundig is gebleven, en voor het minst nog geene wenken of ondervindingen , noch door geschriften , noch op andere wijzen, heeft kunnen opdoen, zoo hebben wij gemeend, dat wij mogelijk daarin door eenig onder¬ zoek en eenige mededeelingen zouden kunnen te ge- moet komen. De waarnemingen , die bekend en alle oppervlakkig zijn, kan men, in vergelijking van het overgroote en onkenbare getal operatiën , zeer luttel achten, en het zijn dan ook meer hoofdzakelijk loffelijke vermeldingen om¬ trent het getal en de verrigtingen en algemeene voor¬ stellingen , die daarbij blijkbaar aanduiden , dat de ge¬ volgen gering geacht worden. Zelfs schijnt men de verdere gevolgen, den geheelen afloop, de verbetering of vermindering des gezigts, of andere nadeelige ver¬ schijnselen maar als in het voorbijgaan op te merken. Daar het in den aard van alle Natiën , en zoo ook van derzelver ingezetenen , ligt , om zich steeds de uit¬ vindingen van haar Land en van haar zelve op eene deelnemende wijze aan te trekken, en zich daarop te verheffen, zoo kan het derhalve niet vreemd zijn, dat eene kunstbewerking als de oogspierdoorsnijding, welke met eene zoo groote belangstelling werd opgenomen, en waaraan zoo veel waarde werd gehecht, wat de uit¬ vinding betreft, betwist wordt. 3 Geen wonder dan ook, dat men bij de latere aan¬ wending , in het vertrouwen daarvan wel de eerste ge¬ dachte en uitvoering gehad en bewerkt te hebben , daarop roem stelde en verkreeg; en waarlijk, het blijft toch altijd een twijfel, dat ofschoon de vinding reeds be¬ stond , men daarvan kennis kon verkregen hebben , en daar dit onbeslist is, zoo zoude zulks bij mij de waarde der laatste vinding ten minste met de eerste doen gelijkstellen. — Ondertusschen , wien kan het vreemd voorkomen, dat wanneer de ontdekking ver¬ nieuwd is , zoo als het uit alles blijkt , men in Duitsch- land er grooten prijs en eer in stelt, de oogspierdoor- snijding het eerst bedacht en op levenden verrigt te hebben ? — Eere behoort dan ook aan hem , die het zijne heeft toegebragt , om op levende voorwerpen eene proeve te nemen, en acht men dit niet zoo ge¬ ring, hoeveel te meer merkwaardig is het te verne¬ men, dat zulks nu reeds aan ontelbaren is verrigt? Daar evenwel , wanneer men de zaak wel inziet , het denkbeeld van eene spier en pees en zoo mede de oog¬ spieren door te snijden , zoo als reeds gebleken is , niet nieuw is , zoo is men dan ook , ter liefde van de waar ¬ heid , verpligt zulks te erkennen , en wel dat deze operatie reeds vroeger door Taylor is uitgeoefend , en dat het denkbeeld van pees- en spierdoorsnijding in Holland te huis behoort, en reeds in de zeventiende eeuw door Nederlandsche Heelkundigen is ten uitvoer gebragt. — Het denkbeeld van de oogspieren door te snijden kan niet alleen door velen tegelijk zijn op- gevat , maar ook bij verwijderde kunstbeoefenaren en in verschillende tijden hebben plaats gevonden, en al- 1 * 4 dus op nieuws de aandacht te hebben getrokken* zoude dit het belang der zaak verminderen? Zulks is immers ook wel meer gebeurd , en wie zal de waarde der vin¬ ding en het nut der kunstbewerking daarin willen be - grijpen ? Dat wij ons dan in dezen vereenigen , en met den uitstekenden Max. (1) Handboek der Oogheelkunde , van Max. Jos. Chelics. Eerste Deel, tweede Stuk. Leeuwarden, 184-4. (2) Himly’s Augenheilkunde. 5 üil alles erkennende , zoo blijven wij evenwel bij de verzekering , zoo als Doctor Mulder ook alreeds heeft aangewezen (1) , dat de tegenw oordige zoo veel gerucht makende doorsnijding van spieren en pezen door onze landgenooten reeds in de zeventiende eeuw bedacht en uitsluitend verrigt is. Dr. van Onsenoort heeft in dezen wel de duidelijkste en beknoptste opheldering gegeven , en de zaak aldus voorgedragen : » De eerste kunstbewerking ter verhelping »van den scheeven hals behoort aan de Ncderlandschc «Heelkunde. Tulpius maakt hiervan gewag, en zegt: « dat Minne , een Amsterdamsch Heelkundige , dezelve in «het laatst der zeventiende eeuw het eerst met goed « gevolg zou verrigt hebben , waarin hij door van Meke- «ren, Roonhuizen , Beer en Filkens , tevens in ge- » noemde stad gevestigd , werd nagevolgd. — Deze opc- » ratie raakte , als het ware , in vergetelheid , totdat » Heister , Ulhoorn en Sharp dezelve wederom aan- « prezen. «De verdeeling der borst-sleutelbeens-tepelspier werd « op verschillende manieren uitgevoerd. Minne bezigde «eerst hiertoe het vermogende brandmiddel, en door- » kliefde dezelve naderhand. Van Solingen maakte tot « hetzelfde einde gebruik van eene schaar , welke manier « van Mekeren reeds had verworpen. Sharp verkoos «ter verdeeling van achteren naar voren zijn scheermes- « vormig instrument. Ulhoorn maakte , ter verhoeding » der kwestie van de achter de spier gelegene deelen , (1) Verhandeling over het scheelzien en des zelfs behandeling , voornamelijk door de oogspierdoorsnede met waarnemingen ge¬ staafd. Utrecht, 1841. Bladz. 1. 6 » gebruik van eene holle sonde. Bell verkiest de lang- »zame doorklieving van voren naar achteren, terwijl »J. Cooper de gedeeltelijke uitsnijding der spier aan- » raadt. Gedurende men beweerde , dat de oorzaak »van den scheevcn hals alleen in de verkorting van de » borst* sleutelbeens-tepelspier bestond , bewezen Gooch »en Jourdain, dat de breede halsspier hiertoe insgelijks »kon aanleiding geven. De goede uitslag der kunstbe- » werking , door den eersten in het werk gesteld , staafde »de gegrondheid hunner stelling. Gelijk door de door » klieving der spieren gebreken konden worden verhol- » pen , zoo werd ook bewezen , dat zulks op de pezen >» kon worden toegepast. Celsus was de eerste , die » hiertoe in de gekromde vingeren den voorslag had ge- » daan. MiCHAëLis bragt deze lang vergetene kunstbe- » werking weder te voorschijn, en paste dezelve toe op » de buiten- en binnenwaarts gekeerde voeten , de krom- »gebogene knieën en che wanstaltige buiging van den «arm door verkorting der tweehoofdige spier. Hij raadt » aan , om in het eerste geval , op het voorbeeld van wSartoriüs, de pees van Achilles en somtijds de voor- » ste scheenbeensspier te verdeden : in het tweede , de »pees van de tweehoofdige dijspier, en halfvliezige en » halfpezige spieren , en in het derde die van de twee¬ hoofdige armspier. Langenbeck maakt hierop eenige «tegenwerpingen, en Delpech geeft een geval op van wvolkomene gelukking in den zoogenaamden horrelvoet. »Weinhold heeft de door hem verrigte doorklieving van »de pees der groote borstspier, ter herstelling van eene » verouderde armontwrichting , noodzakelijk bevonden , »en bewees eveneens hiervan de mogelijkheid, terwijl 7 » Boyer de uitsnijding van een gedeelte der pezen , in- » geval deze tot de kromming der teenen aanleiding «geven, met liet beste gevolg uitvoerde” (1). Evenwel later heeft men nog een twijfel in het mid¬ den gebragt, Revue Scientifique retrospective. Bruxel¬ les , 1843, en dat wel , of niet Boerhaave in 1708 reeds met het denkbeeld der Myotomia of Strabotomia is bekend geweest, hetwelk dan ook verder in het hier- volgende Schrift van Dr. Nevermann door den voor de oogheelkunst volijverigen Cunier behoorlijk is uiteengezet. Ook wij hebben het bewijs in de openbare lessen van de ziekten der oogen van H. Boerhaave (2), zoo ook in het manuscript, de Oculorum Fabrica et Morbis van P. Camper, van het jaar 1768, hetwelk ik bezit, te vergeefs gezocht , hoezeer eene andere uitkomst geenszins vreemd zoude zijn geweest, en ook nog ter eere der Nederlandsche oogheelkunstbeoefenaren had kunnen verstrekken. Hoezeer de oogspierdoorsnijding dan niet door Boerhaave is uitgedacht, de spier- en peesdoorsnijding mogen wij ons op voorstaan van eene Hollandsche vinding te zijn , en daar men aldus hier in staat was het eerste denkbeeld daartoe te geven , wie zoude kunnen denken, dat men dan ook niet in staat zoude zijn , om onze eigene vinding te kunnen aanwen- (1) Onsenoort, Operative Heelkunde , Ie. Deel. Amsterdam, 1822. 36e Hoofdstuk, bl. 363 — 565, operatio colli obstipi , sectio ten- dinum. (2) Zie ook Herm. Boerhaave , Praelectiones publicae de morbis oculorum. Parisiis , 1748. 8°. Caput III, de lucitate , pag. 178. Hermann Boerhaavens Abhandlung von Augenkrankheiten und derselben Cur , von Gabbier Friedrich Clander. Yierte und viel vermehrte Auflage. Nürnberg, 1771. 8 den? Onderlusschen men behoort in dezen te weten, dat door de min gunstige gevolgen, welke men daarbij heeft waargenomen , dezelve niet alleen in onbruik is geraakt , en aldus verworpen werd , maar dat men nie¬ mand daaraan meer heeft willen onderwerpen. On¬ begrijpelijk is het dus , daar dit alles bewezen is , dat zulks in deze eeuw, nu over alles zoo het licht ver¬ beeld wordt te schijnen , zoo niet wordt ingezien , en dat , hoe hoog en uitmuntend men ook deze vinding schatten mag , de eerste ontwerpers dezelve niet heb¬ ben voortgezet, en zoo veel tijd als ware het hebben laten verloopen , en noodig is geweest , om het tot die rijpheid te laten komen, als die men thans heeft verkre¬ gen. — Wat reden kan er dan bestaan, om deze kunst¬ bewerking nu zoo hoog te verheffen, en dat diege¬ nen , welke de meeste lijders aan deze operatie weten te onderwerpen, zoo hoog geschat worden? Wij mee¬ nen hier met Prof. Cruveilhier met allen grond te mo¬ gen aanvoeren , dat men wel moet opmerken : » dat » voortgang hier niet altijd in beweging staat; er be- » staat beweging op ééne en dezelfde plaats , beweging »in eenen cirkel en beweging achterwaarts, en daarom » kan men niet genoeg herhalen , dat oefening voor den «geneeskundige onontbeerlijk is, maar dat deze oefe- »ning, zal zij vruchten dragen , zich niet bepalen moet «bij de schriften onzer tijdgenooten, maar dat zij bijna «gelijktijdig nieuwe en oude schrijvers moet raadplegen. «Het lezen der oude schrijvers stelt ons als op eene «levende schilderij de waarnemingen voor oogen van «alle tijdvakken en onder den invloed der meest ver- » schillende stelsels , en vrijwaart ons dus van de ver 9 » leiding der nieuwerwetsche denkbeelden , bespaart ons »de moeite, om telkens van voren af aan te beginnen »en als nieuws op te geven, wat vóór eeuwen reeds » gezegd en beslist is. De oefening kan buitendien » ons op cenen vergeten’ , doch goeden weg geleiden , » die , met behulp der nieuwere kennis , wederom be- «wandeld, de wetenschap vooruitbrengt” (1). En wordt de kunstbewerking der spierdoorsnijding nu zoo geheel onschadelijk en nietig geacht , dat daar¬ uit geene de minste nadeelige gevolgen ontstaan kun¬ nen , waar is het intusschen , en dit kan men in dat geval ook wel als eene bijzonderheid beschouwen , dat deze kunstbewerking , naauwelijks bekend , alreeds de algemeene goedkeuring voor zich had , en dat de oogspierdoorsnijding reeds door allen werd voorgestaan , en aan een ongeloofelijk getal scheelzienden is uitgeoe¬ fend , alvorens men haar in hare gevolgen regt gekend en eene genoegzame ondervinding voor zich had. Daar echter noch verheffing , noch afkeurende ver¬ werpingen hier iets wezenlijks kunnen afdoen , zoo is het toch waar , dat men door partijdigheid te lang in het onzekere verblijft , en dat men alleen door bedaard onderzoek , onpartijdige en naauwkcurige proefnemingen , eene reeks van tijd voortgezet , over de waarde eener zoodanige operatie zal kunnen beslissen. »Het heeft »nogtans nimmer ontbroken,” heeft Baco Verülamius reeds gezegd , » aan zoodanigen , die door eene hoogere » vlugt alles in hunne magt gewaand , en door de » aandrift van hunnen geest gedreven , al het oude ter (1) Cruveilhier , Over de Pligten van den Geneeskundige. Zie Boeriiaave , Tijdschrift , 2e Jaargang, Nov. 1859, bladz. 157. 10 » neêrgcveld , vernield en voor zich in hunne leerstel »sels den weg gebaand hebben; door dezer getier is »men weinig gevorderd, daar zij de wijsbegeerte en » kunsten niet met wezenlijke aanwinst trachten uit te » breiden, maar alleen de leerstelsels te veranderen, en » het oppergebied over de gevoelens van anderen op »zich over te brengen.” Gesteld dan , dat de oogspierdoorsnijding wel niet in Nederland het eerst beoefend is , de lust om dezelve voor te staan en op eene gepaste wijze te beproeven , heeft bij ons , daar men in Nederland zich steeds be¬ ijvert , om datgene , wat in de oogheelkunde nuttig kan zijn, met belangstelling en deelneming op te ne¬ men , niet ontbroken. Immers is Dr. van (Xnsenoort , die echter, zooveel mij bewust is, de oogspierdoor¬ snijding niet verrigt heeft , en zich noch voor , noch tegen de operatie verklaard heeft , evenwel de eerste geweest, die de kunstgenooten met deze uitvinding, ter verhelping van het scheelzien , heeft bekend gemaakt , en deze nieuwe operatie in het S ederlandsch Lancet : Tijdschrift aan de Practische Chirurgie en Oog¬ heelkunde gewijd , heeft medegedeeld , terwijl eenige Ncderlandsche Kunstenaren op eene voorzigtige wijze daarvan proeven hebben genomen. Bekend is het ook , dat Dr. J. A. Mulder reeds den 6den Augustus, 1840, de eerste oogspierdoorsnijding heeft gedaan (1), en dat deze bekwame Arts reeds 27 malen deze operatie heeft verrigt; dit alles is door de Verhandeling van Dr. Mulder bekend , en daarmede (1) Zie Boerhaave, Tijdschrift voor Genees Heel Verlos - en Artsenijmengkunde , 5e Jaar, 5e Afï. , Sept., 1840. 11 heeft hij zich dan ook aan de kunst nuttig gemaakt (1). Evenwel zouden zijne proeven meer afdocn, indien zijne praktische ondervinding daarbij meer bekendheid had verkregen. In hoeverre deze operateur de oog- spierdoorsnijding nog blijft voortzetten, hetwelk veel zijne goede meening voor de oogspierdoorsnede zoude bewijzen , is mij echter onbekend. De juiste tijd , dat de Heelmeester P. F. van Dura te Dordrecht zijne eerste operatie van oogspierdoorsnij- ding verrigt heeft, is mij voor alsnog onbekend; dan dit is zeker, dat hij in het jaar 1840 deze kunstbe¬ werking negenmaal op verschillende voorwerpen heeft aangewend, en dat hij daarna in het jaar 1841 de Verhandeling van Sédillot vrij vertaald heeft uitgegeven, en daarbij ook eene eigene methode heeft voorgedra¬ gen (2). Ook is het bekend , dat , volgens de naauw- keurige mededeelingen van Dr. van Onsenoort, in het Nederlandsch Lancet gegeven , nog eenige andere Heelkundigen de oogspierdoorsnijding enkele malen hebben verrigt ; dan dezelve hebben tot heden hunne waarnemingen niet medegedeeld ; wanneer hun , zoo wij ons voorstellen , de kunstbewerking had bevallen , zoude men daarvan meer gehoord hebben. Doch nimmer, vertrouw ik, zoude men hier in de honder¬ den , en dat in eenen zoo korten tijd , gekomen zijn ; zoodanige opereermanie bestaat er niet in Nederland. (1) J. A. Mulder, Verhandeling over het Scheelzien , voorna¬ melijk door de oogspiersnede (myotomia ocularis) . Utrecht, 1841. (2) Operative geneeswijze van het Scheelzien , medegedeeld door Sédillot. Vrij vertaald door P. F. van Dura, Heelmeester te Dordrecht. Met Platen. Dordrecht, 1841. 12 Dit dan, voor zooverre wat inlandsche kunstbeoefenaren , vooral in het jaar 1840 en 1841, ter beproeving der oogspierdoorsnijding hebben verrigt ; dan daar het hier voornamelijk geldt , wat alstoen in Nederland deswege is verrigt , zoo moet ik ook hier gewag maken van den Oculist Lusardi , die zich in 1842 en 1843 weder alhier heeft opgehouden. Wel is waar beeft die operateur, bij zijne komst, van de nieuwe kunstbewerking geen gewag gemaakt ; dat hij evenwel dezelve enkele malen hier te Lande gedaan heeft, wordt bevestigd door het volgende, hetwelk in het Mlgemee7i Handelsblad van den 16den Januarij, 1843, is medegedeeld : » Onder de wanstaltigheden van het « gelaat moet men noemen loenschheid en scheelzien. » Tegenwoordig wordt dit hersteld door de insnijding « van eene zenuw . De Heer Lusardi kan verscheidene » personen opnoemen , die deze operatie , welke noch » pijnlijk, noch gevaarlijk is, met goed gevolg hebben » ondergaan. Men weet , welk verdriet en spotternij » deze leelijkheid verwekt , vooral bij dat geslacht, « welks eenige doel is te behagen. Dit is een nieuwe » zegen van den vooruitgang der oogenleerT En hierna hebben vele inwoners van den Haag een biljet van den volgenden inhoud ontvangen : «Dr. Lusardi, Oogarts van Parijs, voor eene operatie «geroepen zijnde, zal zich den 24sten Januarij, 1843, «te ’s Gravenhage bevinden, alwaar hij zich eenige da- » gen zal ophouden tot operering van schede oogen , » cataractca , kunstoogappclen en aangeboren star , en « alles wat door eene operatic kan weggenomen worden. 13 «Daar ik reeds 60 operatiën met het beste gevolg » bewerkstelligd heb , onder toevoorzigt van deskundigen , » zoo kan zich een ieder der waarheid overtuigen door » de Handelsbladen , welke er over geschreven hebben. » Gelogeerd Heerenstraat , N°. 297 , te *s Hage.” Buitenslands werd reeds de operatie van de oog- spierdoorsnijding in 1839, 1840 en 1841 verrigt , en was als aan de orde van den dag * wij durven het getal niet bepalen. Van Onsenoort , die zich de moeite ge¬ geven heeft er aanteekening van te houden , heeft reeds in der tijd een en ander vermeld. Wij zullen slechts de grootste getallen hier opnemen , en wel van Dieffen- bach, te Berlijn, 300, de Nobele, België, 37, Bennett Lucas, te Londen, 30, Duffin, te Londen , 115, Nor¬ ton Thompson, te Londen, 95, Philips, te Petersburg, 300, L. Boyer, te Parijs, 140, Amusat , te Parijs, 200 , en Guthrie , te Londen , mede zoo als Carron du Villards, immers volgens de opgave van L. Paul, 700 heeft verrigt (1). De Ridder Marezzi heeft even¬ wel , volgens latere berigten , de meeste , en wel ongeveer 10,000 scheclzienden geopereerd (2). Dit zijn slechts de bekende ; wie weet niet , hoeveel dit getal al vermeerderd is ? Het is niet meer de kunstbewerking zelve , waarover zoo veel lof wordt opgeheven , maar de ongeloofelijke (1) Compte-rendu de sept cents operations de strabisme pra - tiquèes d Nancy , d Metz et d Luxembourg , par C. J. T. Carron du Villards, Docteur Médecin, Ociüiste et Directeur de l’ïnstitut Ophlhalmique de Paris , etc. etc. recueillies et observées par L. Paul, D. M. a Nancy. 1845. (2) Annales cV Oculistique publiées par le Dr. F. Cunier. Tome XI, Avril , 1844. \ 14 massa lijders (schcclen) , die zich aan de spierdoorsnij- ding onderwerpen , en waarover wel een ieder zich moet verbazen; de getallen vermeerderen thans op eene on¬ geloofelijke wijze , en het schijnt alsof de waarde en deugdelijkheid der operatie als door het groote getal moet aangetoond en bewezen worden. Weleer , ten minste nog veertig jaar geleden , hebben de uitmuntendste Artsen A. van Stipriaan Luisciüs , Macquelyn en van Hekeren opgemerkt : » Dat ons volks - » karakter zich niet spoedig door elke nieuwigheid » laat wegslepen , ?naar bedaardelijk wikt en weegt , » alvorens aan eenige nieuwe uitvinding het zegel » van goedkeuring te hechten. Deze geest onderhoudt *en behobdt de vaderlandsche Geneeskundigen voor » die menigte van schadelijke dwalingen , valsche » vooronderstellingen en vermetele uitspraken , waar- » toe vele nieuioheidbejagers in andere Landen te » dikteer i f vervallen'' (1). Het schijnt dus in dit opzigt al zeer veranderd te zijn ; immers wij zouden dit thans niet meer van den Nederlander kunnen zeggen. Het is trouwens beter , en natuurlijk verstandiger , en was ten minste ten tijde onzer voorouderen meer de gewoonte bij de Genees- en Heelkundigen , om niet zoo spoedig nieuwe uitvindingen te beoordeelen , en zoo ras zijn oordeel te openbaren, vooral zonder eenige over¬ tuiging de zaak te beslissen, en zelfs met zucht voor te staan ; en hoe verkeerd is zulks , wanneer men nog (1) Geneeskundig Magazijn, door A. van Stipriaan Luiscius , C. G. Ontijd, M. J. Macquelan en J. van Hekeren, Eerste Deel. Delft, 1801. Inleiding, bladz. XIY. 15 geene volkomene zekerheid heeft, en de zaak geheel anders kan uitkomen ? Hooren wij , hoe de in zijnen tijd zeer schrandere Abraham Titsingh, Chirurgus te Am¬ sterdam , zich omtrent het onbedacht beoordeelen op eene Hollandsche echt rondborstige wijze aldus ver¬ klaarde (1): » Wij weten,” heeft hij gezegd, »dat het » een’ iegelijk niet gegeven is , volkomen doorzicht te heb- » ben in alle zaken van onzen wijd uitgestrekten kunst , » dit wordt eigen aan die , welke eene goede verdieping , «oefening en occasie hebben om te ondervinden; de » spreuk zegt : fabricando fabrifimus ; al doende , leert » men ; die het roer niet betrouwd zijn , willen echter den » stuurman corrigeren ; o , het is zoo gemakkelijk onbe- » dacht te oordeelen over zaken , die men niet heeft ten » principale te verantwoorden.” Die onbedacht zijn oordeel geeft, *t Is zeker dat hij dwaaslijk leeft, ’t Verstand der zaak betwijflen moet , Voordat het steunt op vasten voet ; Hij zoekt en onderzoekt den zin , En brengt daarna zijn oordeel in. En volgens deze regelen van Grillus is het onze pligt , de zaak , thans het onderwerp van ons onderzoek , ter toetse te brengen. Dat het publiek zich door ge¬ ruchtmakende en opgesmukte aankondigingen , die men al meer en meer tot vernedering der kunst en dage¬ lijks in de Nieuwsbladen opdischt , laat verleiden , is een ieder bekend. Dan geheel anders behoorde het te zijn. Trouwens, wanneer die buiten- en binnenland- (1) Zie zijn Werk: Geneeskunst der Heelmeesters , tot dienst der Zeevaart. Amsterdam, 1752, 8°., bl. 415 en 414. 16 sclie loffelijke vermeldingen omtrent de oogspierdoor- snijdingen zoo voortgaan , dan kan men welhaast ver¬ wachten, dat al spoedig het getal der herstelden dat der geopereerden zal te boven gaan. — Zoo die op¬ gaven in massa evenwel zouden moeten gelden, dan zullen zij eene verificatie moeten doorstaan; zonder dat, kunnen wij dergelijke uitbundige lofspraken niet gelooven. Men overdenkt niet eens . en vraagt zich niet af : zijn diegenen, die geopereerd zijn, wezenlijk hersteld, of zijn zij slechts geopereerd, en wordt het gebrek, hetzij dan vroeger of later , niet weder , zoo als zulks weleer bij spier- en peesdoorsnijding heeft plaats gevonden , hetzelfde? Voor diegenen, welke met dit onderwerp bekend zijn , laat zich dit gemakkelijk begrijpen , doch tevens , dat zeer velen , zelfs de meesten , weder hetzelfde gebrek zullen ontmoeten, en menigeen zich geenszins over de wezenlijke herstelling zal verblijden. Trouwens, wel ingezien, zegt men ook, dat de oog- spierdoorsnijding maar tot verhelpmg der scheelheid dient , en verhelpen is geen genezen of herstellen. Want dit laat nog veel te wenschen over. 