Nederlandsch kruidkundig archief.
» praecox P. B. Haarlem 00, C. A. Backer; duinen Zwanewater 01, G. en Jongm „ pratensis L. Op de Bek bij Gulpen 01 G. en V. 603 Triodia deeumbens P. B. Wythmerweg Zwolle 83 en duinvalleien Oranjezon 79, L. Briza media L. Abeelsche Zandweg Koudekerke 74, L.; duinen oek v. Holland, Wachter en Jansen. Poa sudetica Haenk. Park het Loo, Thysse en K. A. 00,; Roo- brug bij Diepenveen 00, K. A. y annua L. Walcheren 79, en Zwolle 00, L e trivialis L. Haventerrein Vlissingen 88, L.; Station Zwammerdam 01, Rovers en v. Roessel; Dijk iedam—Delfshaven 01, Jongm.; langs den Varken- og ijk van tp ge naar Hillesluis O1, en op. ss phe 01, D compressa L. pec Krklingsche veer en Rotter- dam 01, Jongm. Glyceria spectabilis M.K. Haamstede 87, L. aquatica Presl. Blokzijl 9, L. Festuca rubra L. Tusschen Zwammerdam en Nieuwkoop 01, Jongm. en G. e duriuscula L.. Duinlustweg Overveen 00, C. A. Backer. " elatior L. Middelburg 79, L. Bromus secalinus L. vulgaris muticus. Wijhe 85, L. " " vulgaris aristata. Tuk onder Steen- wijkerwold Un. 92, L. „ mollis L. Watertoren Katwijk 01, Jon gm. „ asper Murr. var. b. ramosus. Enghuizen bij Hum- melo 99, K.A. en Thijsse. „ sterilis L. Tusschen Kralingsche veer en Rotterdam 01, Jon gm. " tectorum L; Overveensche duinen 00, C.A. Backer; Venlo 01, Rieter. Elymus arenarius L. Zuiderzeedijk tusschen Muiderberg en | Naarden 01, G. en V. Hordeum secalinum Schreb. Tusschen Middelburg en St. Joosland 74, L. Lolium perenne L. Meelfabriek Middelburg 00, L.; tusschen Ankeveen en Nederhorst den Berg 01, „ multiflorum Link. Meelfabriek Middelburg 00, L. " italicum A. Br. Meelfabriek Middelburg 00, L. 604 Equisetum limosum L. Nieuwkoop 01, Jongm 7 hyemale L. Zelhem 00, en Slangenburg Doetinchem 00, K. A. Pilularia globulifera L. Ederveen 01, G, Osmunda regalis L. Land van Vollenhove 97, L. Polypodium vulgare L. Boomstronken Rijswijk 75, L. Polystichum Thelypteris Sw. Polder Nieuwkoop 01, G. en Jongm.; Nieuwkoop 01, Jon gm. D Filix Mas Roth. Hardenberg 94, L e eristatum Rolh. Polder Nieuwkoop 01,G. en Jongm. " spinulosum D.C. Polder Nieuwkoop 01, G. en Jong m.; moeras Roode Beek Schinveld 01, G. en V.; Nieuwkoop 01, Jong m.; Wassenaar 01, V. Cystopteris fragilis Bernh. Muur Chaloen 00, Rieter; kasteel de Heeze 01, Rovers. Asplenium Trichomanes L. Kasteel Deurne 01, Luyten. " Ruta muraria L. Kasteel de Heeze 01, Rovers. nr Filix femina Bernh. Ananasbosch tusschen Schagen en Callantsoog 01, G. en Jon gm. -Blechnum spicant Roth. Bergen op Zoom 74, S. Lak o. De Conservator Herbarii en Bibliothecaris Dr. J. W. Chr. Goethart kon door afwezigheid zijn Verslag over het jaar 1900/1901 niet uitbrengen. Daar hij toch het Internationaal Botanisch Congres op den 7 Augustus te Geneve te houden, zou bezoeken, had het bestuur gemeend in het belang der Nederl. Botanische Vereeniging te handelen en zeker ten genoege der leden, wanneer het Dr. Goethart als officieel vertegenwoordiger van onze Vereeniging afvaardigde. De Heer Goethart had zich bereid verklaard aan deze opdracht te voldoen. Volgens Art. 17 der Statuten werd door den Secretaris- Penningmeester Th. H. A. J. Abeleven, rekening en Verantwoording gedaan van zijn gehouden beheer over het Vereenigingsjaar 1900/1901, en van het Suringar-fonds over ditzelfde tijdvak. De rekeningen met de bescheiden werden door de Heeren 605 E. A. Rovers en Dr. H. E. Th. van Sillevoldt nagezien, in orde bevonden en tot ontlasting van den Penningmeester door hen geteekend. De Heer Lako merkte nog aan, dat hij liever alleen de rente van de legaten zou willen gebruiken en het kapitaal onaangeroerd laten. De Penningmeester zette echter de zaak nader uiteen, terwijl voorts nog opgemerkt werd dat ook het uitgeven van eenige der werken van de Vereeniging als een vorm van kapitaal-belegging kon beschouwd worden. Volgens Art. 5 der Statuten werd tot gewoon lid benoemd de Heer P. van der Burg, Med. Doct‘. Arts te Grijpskerk. Omtrent de benoeming van Correspondeerende leden, reeds in de vorige Vergadering een punt van bespreking, werd besloten het aantal niet te zeer uit te breiden en hun in het vervolg geen boekwerken meer toe te zenden. Hierna werden er wetenschappelijke mededeelingen gedaan, vooreerst door den Heer D. L ako, die ten eerste hulde bracht aan het pas verschenen stuk van den Prodromus Florae Ba- tavae Vol. I Ed. II en van zijne belangstelling deed blijken door verschillende aan- en opmerkingen. Voorts bracht hij ter tafel enkele planten uit Overijsel, waarop hij meer bepaald de aandacht wenschte te vestigen : Epilobium angustifolium ZL. Raalte en Heino, zij komt op sommige plaatsen, ook elders in deze provincie, in menigte voor; Ceratophyllum demersum L. Ge- nemuiden; Herniaria glabra L. zeldzaam bij Diepen- veen; Tussilago Farfara L. Lonneker, komt in Twenthe verspreid voor, waar leem in den bodem gevonden wordt; Arnica montana L. heide en hoogveen te Staphorst; Senecioerraticus Bert. Zwolle langs het Zwartewater en in den Mastenbroekerpolder; Carduus crispus L. flor. albis, Zwolle; Hieracium murorum Poll. onder hakhout te Raalte en te Weerselo; Andromeda polifolia 606 L., veen te Avereest; Vaccinium Oxycoccos L.,veen te Avereest; Pyrola minor Z. in een bosch te Olst; Linaria stricta D.C. onder hakhout aan een slootkant te Borne; Epipactis latifolia Al. in een bosch te Olst; Listera ovata œR. Br. heide onder Weerselo; Juncus filiformis.L. Zwolle binnendijks in den polder bij Dieze; Borne in een veenputje. Deze laatste groeiplaats sluit aan bij die vermeld door de Vereenigings-excursie in 1870; Scirpus pauciflorus Lightf. Weerselo; Eriophorum vaginatum L. veen te Avereest; Carex disticha Huds. Zeer forsch ontwikkelde exemplaren, Weerselo; A r- rhenatherum elatius M. en K. in groote zoden op. lossen beschaduwden zandgrond te Hoogerve. In nagenoeg alle bloempakjes zijn beide bloemen genaald (var. biaristata.); Triodia decumbens P. B. aan slootkanten, boschranden en op de heide, Olst, Heino, Raalte. De plant komt in Overijsel veelvuldig voor en op zeer verschillende gronden : droge zand- en heidegronden, bosschen, maar ook op laag gelegen gronden, in venen en hooilanden. Al deze planten werden aan het Vereenigings Herbarium ten geschenke aan- geboden. Verder werd door hem nog toegezegd een groote collectie planten, dit jaar door hem in verschillende deelen van Overijsel ingezameld en bestemd als aanvullings-materiaal voor deze provincie. De Heer Dr. L. Posthumus bracht ter tafel de volgende planten op de flora van Dordrecht betrekking hebbende: Lepidium virginicum L. Maasdijk; Euphorbia Lathyris L. in een tuin; Parietaria diffusa M. et K. op een ouden muur; Castanea vulgaris Lam. Park Merwestein ; Salix..... ? Sliedrecht; Apera Spica venti P. B. ruwterreinen Avena caryophyllea Wigg. Stationsterrein. Deze planten werden aan het ams herbarium afgestaan 3 2 607 De Heer C. J. Koning deelde het een en ander mede over het drogen van planten met bijbehouding der oorspron- kelijke kleuren; dit onderzoek was echter nog niet afgeloopen.. Spreker beloofde over dit onderwerp een stukje voor het Kruidkundig Archief te zullen gereed maken. (Zie: 1° Bijlage tot deze Vergadering.) De Heer D. Lako vertoonde alsnog een Campanula rotundifolia met dubbele vergroeide bloemen. De Heer Ko ning deed nog opmerken dat hij had waargenomen, dat de bloemen dezer plant in de omgeving van Bussum op alle tijden van den dag naar het Oosten gekeerd waren ; hij vroeg of iets dergelijks ook elders was waargenomen. De Heer H. J. Kok Ankersmit bracht ter tafel Epipactis palustris Créz. Apeldoorn 6 Aug. 1901. Nieuw voor Apeldoorn; G y mnadenia conopsea A. Br. Apeldoorn buurt Zevenhuizen 26 Juni 1901, op natuurlijk hooiland. Nieuw voor Apeldoorn; Ceratophyllum de- mersum L, Vijvers van het Oranjepark te Apeldoorn, 4 Aug. 1901. Nieuw voor Apeldoorn; Verbascum collinum Schrad(Verbascum Thapsus x Verbascum nigrum), tusschen de ouders opgeslagen, Apeldoorn Juli 1901, Nieuw voor Nederland. Voor een, drietal jaren ook reeds op dezelfde plaats waargenomen; Calla palustris L. exemplaar met drie scheeden, Apeldoorn 12 Aug. 1901; Daucus Carota L. flosculo centrali purpureo, Fort Honswijk bij Schalkwijk Juli 1901; Alopecurus bulbosus.L. veel op zandgrond te Wenum, aangevoerd met Kampermest, 18 Mei 1901 (de 3 nerven van de kroonkafjes duidelijk zichtbaar) ; Lobelia..... ? op onbebouwd ruw terrein bij de kweek- school te Apeldoorn 18 Juli 1901. Nieuw. Deze planten werden eveneens aan het Vereenigings Herbarium aangeboden. Voorts deelde hij mede dat Poa sudetica Haenk. zich meer en meer verspreidt. 608 De Heer Dr. J. Valckenier Suringar demonstreerde eenige cultuurplanten, waaronder zich een monstrositeit van Spiraea van Houttei bevond, waarbij zich een overgang van den groenen stengel in een bloem toonde, juist omgekeerd als in het gewone geval bij vergroening van bloemen. Ook besprak hij het eenjarig maken van anders tweejarige planten, door deze een korte gedwongen rustperiode te geven, waarna zij vaak krachtiger uitgroeien dân de normale tweejarige plant. Wegens het vergevorderde uur werd de Vergadering tot den volgenden avond verdaagd. Op Zaterdag den 17 Augustus 1901 werd een excursie gehouden langs het strand tusschen Muiden en het Merwede en tusschen Valkeveen en Muiderberg. Na heropening der Vergadering, des avonds van den 17 Augustus, werden door den Voorzitter de belangrijkste der gedurende het afgeloopen jaar ingezonden planten vertoond, terwijl door Mej. A. Ogterop ter tafel werden gebracht : Amarantus sylvestris L, Salvia verticillata L, Salvia sylvestris L, Hordeum..... ? en Lolium iss ? allen van de meelfabriek te Middelburg en Scrirpus Tabernaemontani Gmel. van het fort onder Vlissingen. De Heer Th. Abeleven vertoonde nog: Epipactis palustris Crtz. in het veen bij den Plasmolen 14 Juli 1901 en Splachnum ampullaceum L op een moerassige. plaats in het veen bij den Plasmolen 14 Juli 1901, beide door den jongenheer E.J. Kempees gevonden en nieuw voor de Flora van Nijmegen. Verder gaf hij aan den Voorzitter ter determinatie een Composiet tusschen gras te "e Hertogen- bosch insgelijks door den jongenheer Kem pees gevonden, die later gebleken is te zijn: Erigeron pulchellus 609 Michx (Erigeron bellidifolius Michx)? Deze planten werden aan het Vereenigings-Herbarium afgestaan. Inmiddels werd nog bepaald dat de Zomervergadering in 1902 zou gehouden worden in de week na den 15 Juli, terwijl als Commissie ter beoordeeling voor de in te zenden Prijs- Herbaria op Ult. November 1901, dezelfde leden als het vorig jaar werden benoemd, aangezien in 1900 geen inzendingen. uit de provincies Noord-Brabant en Limburg waren ontvangen. De Heer Heinsius, nog ter Vergadering aanwezig, nam met de gedane benoeming genoegen, terwijl aan de Heeren Kok Ankersmit en Lako hiervan kennis gegeven zal worden. (*) Ten slotte hield de Voorzitter, de Heer Vuyck, een kleine voordracht, waarin hij de wenschelijkheid betoogde om, evenals dit in Duitschland het geval was, ook in ons land enkele plaatsen van rijkswege te doen aankoopen, om hierdoor enkele plekken, die botanisch van belang zijn, aan de toenemende kultuur te onttrekken en daardoor eenige historisch belang- rijke plaatsen voor onze Flora te behouden. Slechts enkele venen en moerassen zouden daarvoor in aanmerking kunnen komen. Hierop werd de Vergadering gesloten. Enkele leden bleven nog den volgenden dag om in de buurt kleinere excursies te maken. De Secretaris, Th. H. A. J. ABELEVEN. (*) De Heeren Kok Ankersmit en Lako hebben bericht, dat ook zij de benoeming aannamen. 1° Bijlage tot de 72ste Vergadering der Ned. Bot. Vereeniging. HET DROGEN VAN PLANTEN IN NATUURLIJKE KLEUREN, DOOR C. J. KONING. Het onderzoek van Beijerinck over de indigovorming bij Isatis tinctoria, de publicaties van Buchner over zijn zymase, en het onlangs verschenen werk „Die Enzyme” van Green Windisch zijn oorzaak geweest, dat ik een onderzoek ingesteld heb naar de verkleuring der bladen en der bloemen. Daar, waar toch langs proefondervindelijken weg het bestaan van een lichaam, dat men tegenwoordig als een enzym beschouwt, bewezen kan worden, is het hoogst waarschijnlijk, dat zulke lichamen ook scheikundige werkingen ontvouwen. En al kan er thans over het wezen van een enzym nog weinig licht verspreid worden, uit de analysen van vele onderzoekers is gebleken, dat zij het meest overeenkomen met de eiwitten, zoowel in physische- als in chemische eigenschappen. Kirehhoff ontdekte reeds in 1814, dat kiemende gerst een stof bevatte, die zetmeel in suiker kon overvoeren, hetgeen hij toeschreef aan het gluten van de gerst. Twintig jaren later in 1833 wisten Payen en Persoz uit de gerst die stof te extraheeren en met alcohol neer te slaan. Dit praecipitaat in water opgelost, was weder in staat om amylum in suiker te veranderen. Het werkzame lichaam is thans bekend als »diastase”. Nog later in 1845 toonde Mialhe aan, dat ons speeksel een dergelijke stof bevatte, die eveneens een dias- tatische werking ontvouwde. 611 Deze onderzoekingen wezen den weg om tal van lichamen op te sporen, die in kleine hoeveelheid verkregen, in staat waren om groote omzettingen te volbrengen. Ze werken alzoo als katalysatoren. Ik noem hier de pepsine in ons maagsap, die de eiwitten in peptonen omzet, dus in staat is onoplosbare lichamen oplosbaar te maken, de onderzoekingen van Berthelot over de gist, waarvan een aftreksel, geheel bevrijd van van Leeuwenhoek’s kogeltjes (Saccharomyceten), rietsuiker in twee andere suikers kon omzetten, de emulsine van Liebig en Wöhler, die de amygdaline in suiker en andere lichamen overvoerde. Bij deze lichamen, die men ` »fermenten” noemt, kwam men tot de ontdekking, dat ze met de levende stof der dierlijke en plantaardige cel in verband stonden en dat ze bij het leven van dier en plant een hoogst gewichtige rol te vervullen hebben. Onder die fermenten treft men levende organismen aan, die alleen gedurende hun leven werkzaam zijn, doch men treft er ook lichamen aan, die aan de levende cel onttrokken kunnen worden en dus buiten het eigenlijke leven eveneens omzettingen kunnen verwekken. De eerste noemt men tegenwoordig georganiseerde fermenten of kortweg „fermenten”, de laatste niet-georganiseerde fermenten of „enzymen. Zulk een enzym hebben we in de emulsine, diastase, zymase, cytase, isatase, de myrosine der Cruciferen, de gaultherase bij Spiraea enz. enz. De isatase is een enzym, dat volgens Beijerinck gelokaliseerd is in de chromatophoren, en op het isatan inwerkt. Hierdoor ontstaat indoxyl, dat door oxydatie in indigo overgaat. Deze isatase werkt op plaatsen waar het protoplasma stervende is. Brengt men dan ook een blad van Isatis tinctoria in de punt van.een vlam, dan zijn er cellen- massa’s aan te wijzen die gedood zijn, en ook zulke die stervende zijn. Daar hooge temperaturen, en liefst in vochtige omgeving, het enzym onwerkzaam maken, zal alleen op die plaatsen verkleuring waargenomen worden, waar het enzym 612 nog werkzaam is gebleven, alzoo däär, waar de hitte der vlam het weefsel nog niet gedood heeft. In drogen staat kunnen de fermenten en enzymen een veel hooger temperatuur verdragen dan in vochtige omgeving. Ik verwijs hier naar het ferment van Spirillum Finkler en Prior, dat een temperatuur van 120—140° C. gedurende 10 minuten kan verdragen en bij 70° C. reeds na een paar minuten onwerkzaam wordt, verder naar het ferment van Prodigiosus dat bij 55° C. in vochtigen staat reeds spoedig zijn werking verloren heeft. Nemen we nu een voor verkleuring vatbare bloem, zooals die vn Campanula rotundifolia en van Melam- pyrum pratense, dan kunnen we die verkleuring bespoedigen door het plantendeel door de werking van een vergift te dooden, waardoor het enzym nog werkzaam blijft. Om dit te bereiken bracht ik de bloemen van Campanula, en bloeiende takjes van Melampyrum in een hoog afgesloten cilinderglas, op welks bodem wat chloroform of aether is gebracht. Deze giftige dampen veroorzaken reeds spoedig een volledige verkleuring der bloemen en der bladen. Het Campanula-bloempje wordt witende Melampyrum- tak zwart. De giftige stof heeft het protoplasma gedood en daarbij permeabel gemaakt. Het gevolg hiervan is, dat de verschillende stoffen, waaronder de enzymen, die op verschil- lende plaatsen gelokaliseerd kunnen zijn, op elkaar kunnen inwerken en daardoor verkleuring kunnen te weeg brengen. Bij de natuurlijke droging verliest het protoplasma langzaam water en sterft eveneens langzaam. Alzoo kunnen, al naar de plaats waar dat afsterven sneller of minder snel plaats vindt, verkleuringen optreden, die vaak in den beginne gepaard gaan met het te voorschijn komen van vlekken, die later verdwijnen om dan over te gaan in een gelijkmatige verkleuring van het geheele plantendeel. Bij Campanula is de kleurstof in het celvocht opgelost, bj Melampyrum is die aan chromatophoren gebonden. RER ie ee, 613 Microscopisch beschouwd, is de cel-inhoud en zijn de cel- wanden van het Campanula-bloempje, dat op de gewone natuurlijke wijze gedroogd is, wit gekleurd, bj Melampyrum evenwel zijn zoowel de celwanden als de chromatophoren donker bruinzwart. Bij vernietiging van het enzym vindt men bj Campanula-bloemen den cel-inhoud blauw gekleurd en den verhouten wand der vaten donkerder blauw. Op dezelfde wijze werken ammoniakalische oplossingen van kleur- stoffen als van fuchsine en cyanine, ook zij worden door ver- houte vaatwanden gemakkelijk vast gehouden. Bij Melam- pyrum pratense zijn de verschrompelde chromatophoren en de celinhoud, benevens de celwand weinig van kleur veranderd. Werden de bloemen van beide planten in warme lucht van 105—110° C., 10 minuten verwarmd, dus ook gedroogd, dan trad na verloop van korten tijd weder de verkleuring op. Ook hier was het enzym, evenals dat van Spirillum Finkler en Prior en van Prodigiosus niet onwerkzaam geworden. Werden evenwel de bloemen of takjes even bij 100° in stoom- damp gehouden, dan behielden ze ook na 1% jaar (zoolang ze thans bestaan) nog hun natuurlijke kleur. Het blijkt dus, dat het brengen van voor verkleuring vatbare plantendeelen, in een vochtige omgeving van + 100° C. een conserveermiddel is om de natuurlijke kleur te behouden. Na deze behandeling worden ze luchtdroog gemaakt en verder op de gebruikelijke wijze gedroogd. Vele bloemen en bladen zijn op deze manier door mij onderzocht en behandeld, en al moge het middel niet altijd het gewenschte resultaat hebben, toch is de weg aangewezen, die gevolgd moet worden om de natuurlijke kleur te behouden. Herfstbladen van sommige planten, als boven behandeld, loopen een weinig in kleur terug, doch hieromtrent heb ik het vermoeden, dat de zuurstof der lucht hier een rol speelt. Hier zal afsluiting van het plantendeel van de lucht door een eenvoudig vernis, ongetwijfeld goede resultaten opleveren. Ned. Kruidk. Archief. 3e Serie. IL. 3e Stuk. 40 614 Resumeerende zal dus het brengen van het verkleurende ; plantendeel, gedurende een paar minuten in stoom, 't zij die — — ontwikkeld wordt im een sterilisator met open ventil, 't zij die verkregen wordt door een stoomstraal, die uit een ketel kokend water treedt, tot het doel leiden dat men voor oogen heeft. Bussum, Febr. 1902. 2° Bijlage tot de 72ste Vergadering der Ned. Bot. Vereeniging. IETS OVER BESCHERMING VAN DE NATUURLIJKE GROEIPLAATSEN ONZER INLANDSCHE PLANTEN. Wie reeds eenige jaren heeft gebotaniseerd en verschillende plaatsen van ons land bezocht heeft, krijgt een zekere erva- renheid in het vinden van plekjes, waar hij een mooie buit verwachten kan. Men komt somtijds wel eens bedrogen uit; soms toont ons de kaart een plekje, waar de omstandigheden schijnbaar samenwerken om iets niet gewoons te doen groeien, maar ook gebeurt het wanneer men eenmaal buiten is dat men overtuigd is dat een zekere plant daar moet groeien en dikwijls blijkt dat dan ook juist te zijn. Zulk een blik ver- krijgt men natuurlijk niet op eens; jaren lang zich vertrouwd maken met de omstandigheden waaronder de planten groeien, doet ons een scherpen blik verkrijgen omtrent de levensvoor- waarden eener plant. Maar juist die terreinkennis doet ons met angst vervuld zijn, wanneer wij zien hoe meer en meer de beschaving om ons heen grijpt. Want die beschaving brengt met zich mede het in cultuur brengen van onontgonnen gron- den; het maken tot weiden en bouwvelden van wat eertijds zich in ongerepte oorspronkelijkheid bevond. Het is niet mijne bedoeling een pleidooi te leveren, tegen het ontginnen van den bodem; integendeel ieder weldenkende moet het toejuichen dat met de toenemende behoeften van den zich vermeerderen- den mensch nieuwe bronnen worden ontdekt of gemaakt, die ook de productie kunnen vermeerderen. Ik wil mij in dit opstel niet aan becijferingen wagen en ook niet in bepaalde getallen aangeven, wat nog als woeste grond bekend is. Dit 40* 616 percentage is zelfs voor ons land nog buitengewoon hoog. ` Men kan dus nog veel ontginnen, voor dat alles in cultuur is gebracht, doch eene waarschuwing moet niet komen als het te laat is. Het gevaar schuilt dus ook niet daarin dat de heide bebouwd wordt, want dit is toch reeds een plantenarm gebied; misschien dat er ergens nog wel een klein stukje heide gespaard blijft. Maar juist de moerassen, venen en lage landen, deze zijn voor ons land belangrijk omdat zich daar een typische plantengroei vertoont. Op de vraag of er nog werkelijk hoogveen in ons land bestaat, zou ik geen stellig bevestigend antwoord durven geven. En zoo zou het met onze andere formaties evenzoo kunnen gaan, wanneer de bodem- verbetering alle onontgonnen gronden langzaam in bouwakkers, vloeiweiden, vischvijvers herschept. Het zou misschien den schijn kunnen hebben alsof dit artikel gericht was tegen de werkzaamheid der Nederlandsche Heidemaatschappij. Sinds jaren hooren wij de verzuchting dat een oud bekende groeiplaats verdween, nog telkens lezen we bijv. in de Le- vende Natuur dat weer een klein gebied aan den natuurlijken plantengroei onttrokken werd en wij vreezen dat het er niet beter op zal worden. Daarom zou ik willen zeggen help mede aan de ontginning van ons eigen vaderland, steun de pogin- gen tot vruchtbaarmaking van onzen bodem ieder naar zijn vermogen, maar als iemand de inlandsche planten liefheeft, laat hij dan zorgen dat nu het nog niet geheel te laat is, er he nee uge NEE OE rin oe id EEN nd Ehe» 617 enkele plaatsen overblijven, waar deze ongestoord voort kunnen leven. Dus niet tegen de Nederlandsche Heidemaatschappij, doch in overleg met deze zouden wij misschien nog wat kun- nen redden, wat later wellicht niet meer zou te verkrijgen zijn. Het is mijn doel slechts belangstelling op te wekken voor dit onderwerp; een nauwkeurige opgave van wat men zou willen sparen, kan later volgen, wanneer de gemoederen eenigszins voor het plan zijn warm gemaakt. Bij de uitvoe- ring zouden trouwens tal van schijnbare kleinigheden te over- winnen zijn, die ons met polderbesturen, waterstaat en tal van andere autoriteiten in aanraking zouden brengen. Het doel dat ik mij voorstel kan het best omschreven worden, door het opnemen van de redevoering door Wetekamp in de Prui- sische kamer van afgevaardigden gehouden. De rede van Oberlehrer Wetekamp begint aldus met een aanloop, die voor ons land zelfs ook niet geheel juist is. Mijne Heeren. Op de Staatsbegrooting zijn voor onderwijs een aantal posten ingevoegd tot in stand houding van botani- sche tuinen, die ons de flora van het buitenland voor ‘oogen moeten brengen, voor Musea’s, welke de produkten van alle landen en gebieden voor de studie toegankelijk moeten maken. Voorts zijn er middelen uitgetrokken om voor ons de monu- menten van kunst en van de ontwikkelingsgeschiedenis der menschheid in stand te houden. Maar een ding ontbreekt ons nog; wij missen inrichtingen en middelen om de gedenk- teekenen van de ontwikkelingsgeschiedenis der natuur voor ondergang te bewaren en toch is hier een groot gevaar voor- handen, het gevaar dat wij met reuzenschreden een toestand naderen, die een beroemd natuurkundige aldus schetste: »Het beschaafde deel der menschheid zal spoedig met ont- zetting de monotonie gewaar worden, die haar niet slechts bedreigt, doch tot welke zij nu reeds gekomen is. Rogge, koren, haver, gerst, en ter voldoening aan afwisseling ook omgekeerd; gerst, haver, koren, rogge — zie dat zal de flora der toekomst zijn. En het dierenrijk? Huishoenders, duiven, 618 ganzen, eenden, dan het rund, het paard, de ezel — de overige als reliquien in de Musea opgezet. Mijne Heeren. Deze schildering zal menigeen iets overdreven toeschijnen, en toch zal ee die even als ik telken jare doeleinden een excursie 1*1 voor geografisch-natuur in ons vaderland maakt, opmerken, hoezeer de natuur bij ons aan het verdwijnen is door de van een Staathuishoudkundig punt beziene zeer wenschelijke verbeteringen. Toch geloof ik dat de bodemeultuur een zekere beperking noodig heeft. Wij mogen haar niet zoover laten komen, dat de natuur volkomen vernietigd is. Het geldt hier niet alleen om het plantenkleed, want met het verdwijnen van het plantenkleed is tevens het te niet gaan van de dierenwereld verbonden. Hoe snel dit verdwijnen kan geschieden hebben ons de toestanden op Nieuw Zeeland getoond, waar door de kultuur de zeer welige inheem- sche flora reeds volkomen verdrongen is, en wat betreft de dierenwereld behoef ik slechts aan enkele groote dieren te herinneren: de Auer os is bij ons volkomen verdwenen, de Wisent wordt nog slechts op enkele plaatsen verpleegd. Ik wil op deze vraag omtrent het verdwijnen der dieren- wereld niet verder ingaan; slechts wil ik nog als voorbeeld aanhalen, dat wij, behoudens een enkel punt aan de Rhone, in Duitschland slechts de eenigste plek in Europa bezitten waar de vroeger bijna over geheel Europa verbreide bever nog voorhanden is; dat is aan de Elbe; maar ook daar kan men een sterke vermindering opmerken. Zoo waren bijv. volgens de onderzoekingen van Dr. Friedrich in ’tjaar 1890 aan de Midden Elbe nog 126 bouwwerken met 200 bevers, terwijl 1893 nog slechts 108 woningen met 160 bevers voorhanden waren. Alzoo zal, wanneer niet spoedig iets gedaan wordt, dit interessante dier van den duitschen bodem volkomen verdwijnen. Zooals gezegd, ik wil niet in bizonderheden op deze vraag ingaan: de heeren die zich daarvoor interesseeren verwijs ik op een artikel in het uitstekende natuurwetenschappelijk en = PORT ee RE oU EG RE e 619 technische tijdschrift »Prometheus”, waarin Prof. Sago een voortreffelijke verhandeling juist over het uitsterven van dieren heeft openbaar gemaakt. Het komt dus hierop aan om een deel van ons vaderland in den oorspronkelijken, wildgroeienden vorm te behouden en hierbij geldt niet alleen het bewaren van de planten- en dierenwereld, maar ook ter wille van geografische en geologi- sche belangen het in stand houden van bepaalde deelen der aardoppervlakte in den natuurlijken toestand en wanneer geen onherstelbare verliezen vooral ook voor de wetenschap, zullen plaats vinden, zal het noodig zijn zeer spoedig op de aange- geven wijze in te grijpen. Reeds is iets in deze richting geschied. De wetten op jacht en visscherij en dergelijke gaan alle eenzelfde richting uit. Men ziet, dat wanneer niet een kunstmatige bescherming tot stand komt, het niet mogelijk zal zijn onze dierenwereld te behouden. Ook de wet, die voor een paar jaar werd ingediend ter bescherming van den Eland beweegt zich in dezelfde richting. Maar al deze middelen zijn toch slechts gering en onbetee- kenend, wanneer werkelijk iets.goeds tot stand wil gebracht worden, zal er niets anders overblijven, als bepaalde gebieden van ons vaderland te reserveeren, ik zou de uitdrukking willen bezigen in »Staats parken” te herscheppen, zeker niet in parken in dien zin, zooals wij die thans bezitten, dat wil zeggen een kunstmatige nabootsing der natuur door tuinbouw-aanleg, maar gebieden, wier hoofdeigenschap is hun onaantastbaarheid. Daar- door is het mogelijk zoodanige streken, welke nog in een na- tuurtoestand verkeeren, in dezen toestand te behouden of ook in andere gevallen den natuurtoestand in zekere mate weder te doen terugkeeren. Zoo is het hier niet zoozeer alleen te doen om boschpartijen maar ook om andere grondformaties zooals venen, heiden, enz. Deze gebieden zouden eenmaal daartoe moeten dienen, om niet alleen sommige grond- en landschap- typen te doen bewaren, maar ook om aan de Flora en Fanna toevluchtsoorden te bieden, in welke zij kunnen stand houden. 620 Dergelijke gebieden hebben wij in Duitschland nog niet, daarentegen is ons daarin Noord-Amerika, dat ons anders met zijn materialisme zoo gaarne als afschrikwekkend voorbeeld voor oogen wordt gehouden, op een zeer aanbevelenswaardige wijze voorgegaan. Ik herinner er slechts aan, dat van de 5 »National Parks” zooals zij daar heeten, het grootste, het Yel- lowstonepark, ongeveer de grootte van half Westfalen heeft, het Yosemitepark ongeveer de grootte van Brunswijk en het derde, het Sequoiapark, dat tot instandhouding van de Mam- moutboomen dient, ongeveer de grootte van het Hamburger Staatsgebied heeft. Al deze 3 grootste der 5 Nationalparks hebben samen een oppervlak als het koninkrijk Saksen. Nu valt er bij ons niet aan te denken dat wij zulke groote ge- bieden zouden kunnen reserveeren, maar ik geloof dat we toch ` wel eenige vierkante kilometers op verschillende plaatsen van het land zouden kunnen in beslag houden en dat zou des te gemakkelijker gaan, omdat alle streken, waar het hier op aan- komt tot de minst winstgevende behooren, want het meest opleverende gebied is reeds sinds lang in kultuur gebracht. Ik wil hier geen bepaald voorstel doen, omdat ik geloof dat het van gewicht is deze vraag eerst grondig te overwegen. Ik zou daarom het verzoek tot de Staatsregeering willen rich- ten, de vraag naar een dergelijk onaantastbaar Staatsgebied te willen overwegen en wellicht in overleg met de vertegen- woordigers van de domeinen en het boschwezen onder wier ressort deze vraag materieel valt, een commissie van vaklie- den als Geografen, Geologen en Biologen te benoemen, die deze vraag behoorlijk zouden kunnen overwegen. Op gron van de nauwkeurige onderzoekingen van een dergelijke com- missie kon dan wellicht aan den landdag een voorstel gedaan worden, waarvan ik hoop, dat het algemeen instemming zal vinden. Ik twijfel er niet aan dat wij dan eenmaal het ver- kwikkelijke schouwspel zullen beleven, dat alle partijen van het »Huis” een regeeringsvoorstel zullen goedkeuren.” Deze rede is aan verschillende personen en genootschappen 621 in Duitschland toegezonden, met verzoek om inlichtingen en advies; van verschillende antwoorden heb ik het verslag ge- zien, welke allen gunstig over het denkbeeld rapporteerden. Hoe het verder er mee staat, weet ik niet; het doet er ook minder toe, want hoezeer het mij ook zou verheugen wanneer buiten onze grenzen dergelijke gebieden werden gereserveerd, onze nationalflora zou er niet bij winnen. Is het hierboven ontwikkelde plan voor ons land uitvoer- baar? Ik geloof zeer zeker. Juist in ons kleine land komen nu nog zoovele karakteristieke plaatsen voor, zijn nog zooveel typische plekken met een eigen plantengroei, dat het zeker jammer zou zijn wanneer deze verloren gingen. Reeds is veel te niet gegaan door cultuur; bosschen, dat wil zeggen oorspronkelijke bosschen hebben wij niet, maar al is het Haagsche bosch geen oorspronkelijk bosch meer, toch bezitten wij daarin een floristisch merkwaardig stukje grond, waarin de loofboschvegetatie bijna volledig vertegenwoordigd is. En juist hier in dit kleine stukje grond, een half uur gaans lang en betrekkelijk zeer smal, is vrij wel het plan vertegenwoor- digd dat ook op andere vegetatiebeelden zou kunnen toege- past worden. Wettelijke bescherming maakt dit stukje bodem tot een veilig toevluchtsoord voor vele boschplanten; zelfs heeft het aanleggen der vijvers en het plaatsen van een stoom- gemaal uit dit poldertje menige moerasplant niet kunnen ver- drijven. Ik weet wel dat hier andere bedoelingen de hoofdzaak vormden, dat men het als een der schoonste wandeldreven wilde sparen maar daarbij heeft men toch ook getracht de oorspronkelijke flora te behouden. Is het verbod om bloemen te plukken en zich buiten de paden te begeven ook al in hoofd- zaak voor de Anemonen uitgevaardigd, de andere boschplanten hebben er mede van geprofiteerd. Nog kan ik op een tweede geval van denzelfden aard wij- zen, ofschoon ook hier niet bescherming van de oorspronkelijke flora het punt van uitgang was. Ik bedoel de Staatsduinen. Dit is zeker een geologische zoowel als floristisch zeer inte- 622 ressante formatie, die echter uit een oogpunt van de verdedi- ging van het lage land tegen het instroomen van het zeewater de noodige bescherming vindt. Hier helpt bovendien de jacht- wet mede het indringen van al te ijverige botanisten te be- letten, ofschoon aan den anderen kant de waterleidingen de voorwaarden voor vele planten zoodanig wijzigen dat hun be- staan onmogelijk wordt. Doch ook hier is het particulier bezit een beschermend recht op de inlandsche plantengroei, ofschoon daarmede vaak tevens gepaard gaat de onmogelijk- heid om tot een nauwkeurige kennis te geraken van hetgeen er werkelijk voorkomt. Als tegenhanger van deze bescherm- _ de plaatsen noem ik den St. Pietersberg. Sinds vele jaren komen daarheen stroomen van Duitsche en Belgische natuur- vrienden, eindelijk ook Hollanders, die van de oorspronkelijke flora van dit typische kalkgebergte vrijwel niets hebben over- gelaten. Men moet de zwermen Akensche en Luiksche stu- deerenden zien, gewapend met hamers, bijlen, schoppen en bussen om te begrijpen hoe hier de oorspronkelijke flora met algeheele verwoesting bedreigd wordt. Maar gelukkig heb ik ook nog menig plekje ontdekt, dat nog ongerept was. Zouden ook wij niet dergelijke plaatsen kunnen behouden? Zou het niet mogelijk zijn deze als een natuurlijk museum in te rich- ten? om in de toekomst onze nakomelingen een duidelijk beeld te kunnen geven van wat men onder een duin, een laag veen, een moerasveen en zoo voorts eertijds te verstaan had. Ik geef dit punt nu slechts in overweging in de hoop er later meer uitvoeriger op terug te kunnen komen. Ik geloof wel dat ik kan rekenen op de instemming der leden van onze Vereeniging; doch dit is niet genoeg; het idee moet ook in wijderen kring doordringen, opdat men niet alleen hierin een zuiver botanisch belang ziet, maar een nationaal belang; opdat ons Nederland nog iets van zijn wordingsgeschiedenis in beeld kan geven, zooals het nimmer in een museum kan geschieden of door een beschrijving mogelijk is. Augustus 1901. L. VUYCK. rn XV a KS 3° Bijlage tot de 72° Vergadering der Ned. Bot. Vereeniging. PHANEROGAMAE ET CRYPTOGAMAR VASCULARES, na afloop der Zomervergadering, verzameld en waargenomen op de excursiën te Roermond en omstreken op den 16 en 17 Augustus 1900 door de leden: Mej". C. E. Destrée en A. Ogterop en de Heeren: H. J. Kok Ankersmit, J. W. C. Goethart, H. W. Heinsius, W. J. Jongmans, D. Lako, L. Rieter, W. W. Schipper, P. J. M. Schuijt, J. Valc- kenier Suringar, G. van Vloten, L. Vuyck en P. Woltering. (*) Thalictrum flavum L. 3. 4. 14. Papaver dubium L. 4. Ranunculus Lingua L. 15. Chelidonium majus L. 3. ; . Flammula L. 6. 13. 15. Fumaria offieinalis L. 4. 9. 10. D acer L. 3. Nasturtium amphibium R. Br. 4. ns L. 9. v sylvestre R. Br. 4. Caltha palustris L. 14. e palustre D.C 1. Aquilegia vulgaris L. 3. Turritis glabra L. 2. 3. gien Consolida L. 4.9. Sisymbrium officinale Scop. 3. Ajacis L. 9. Alliaria officinalis Andrsz. 3. ddie alba L. 6. 13. Erysimum Cheiranthoides L. 1. Nuphar luteum Sm. 11. 14. . 4. Papaver Argemone L. 4. 10. Diplotaxis tenuifolia D.C. 3. v. Rhoeas L. 4. | Teesdalia nudicaulis R. Br. 14. (*) In en langs de Roer bij Roermond = 1; muren te Roermond — 2; oude vestingmuur, oude stadsgracht en ruige plaatsen om Roermond — 3; rechter gen hed bij Roermond _ 4; Ool over de Maas — 5; Beegden — 6; = oest — 18; Keversbroek — 14; weg Tongelroijsche beek tot Nieuwe ih — 15; Vlootmolen bij tander — 16; Broekmolen bij Stram- 2% Lepidium campestre R. Br. 3. D ruderale L.? 3. Capsella Bursa pastoris Mönch. 3. 6. Coronopus Ruellii All. 8. Raphanistrum Lampsana Gaertn. 14. Viola palustris L. 6. 13. 7 tricolor L. 4. 9. 10. Reseda lutea L. 4, luteola L. 8, d rotundifolia L. 6. 41. 16. » spec. 13. " intermedia Hayn. 6. 13. 15. anglica Huds. 16. 17. Dianthus Armeria L. 9. Saponaria officinalis L. 4. Silene noctiflora L. 6. Coronaria flos eueuli A. Br. 3.13. Sagina procumbens L. 9. 43. D apetala L. 6. nodosa Fensl. 13. 16, ec rubra Presl. 6. 15. Arenaria serpyllifolia L. 2. 3. Stellaria media Vill. 3. » glauca With. 10. 45. DH " B. virescens gram Malachium aquaticum Fr. 1. 3. 8. Linum catarcticum L. 13. Radiola linoides Gm. 14. 16. Malva sylvestris " neglecta Wallr.' 5. Hypericum perforatum L. 3. 8. r helodes L. 6. 13. 15. | 624 Geranium pratense L. 13 D pusillum L.:3 dissectum L. 9. Erodium Cieutarium Her. " pimpinellifolium Willd. 10. Oxalis stricta L. 9. Frangula Alnus Miller. 14. 16. Sarothamnus vulgaris Wimm. 6. Lots corniculatus L. " uliginosus Sibth. 10. e Ornithopus as L. 3. Vieia Cracca L. epium 5 3. Eege pratensis L. 3. runus spinosa L. 9. y domestica L. Get Ulmaria L. 3. 9. 13. us caesius L. var. glandu- aL. arum palustre L. 6. 13. Potentilla anserina L. 13. " reptans L. 3. " Tormentilla Sibth. 6. 13. Agrimonia Eupatorium L. 4. oteri Sorbus Aucuparia L. 14. MATOS S s A E T SEN S x : DIES. NE TA Mur dM A EEE RN E RE ne LM MI cr e PIA Epilobium parviflorum Schreb. 9. 10, D spec. 14 v. palustre L. 6. 16. 17. 7, spec. 3. Isnardia palustris L. 7. 9. 14. Gekken submersum L. 1. Lythrum Salicaria L. 3. 15. Peplis Portula L. 16. dip dioica L. 3. 6. Herniaria glabra L. 3. 5. 8. Beste vertieillatum L. 13. Seleranthus annuus L. 6.10.14. ” perennis L. 6. Sedum album L. 2. 6. Hydrocotyle vulgaris L. 6. 11.43. Eryngium eampestre L. 3. ” spec. 6. Cicuta virosa L. 17. Helosciadium inundatum Koch. 6. 14. Aegopodium Podagraria L. 6. Carum vertieillatum Koch. 17. Pimpenella magna L. 3. D Saxifraga L. 6. Sium latifolium L. 13. 15. Oenanthe gere Ts 6-13. 40; ellandrium IM 9. Aethusa dus napiu Angelica AERE L i 16. Thysselinum palustre Hoffm. 11. 15. 16 Heracleum Sphondylium L. 3. Daueus Carota L. 3. Torilis Anthriscus Gm. 9. Chaerophyllum temulum L. 4 Hedera Helix L. 3. Sambucus Ebulus L. 3. (stads- gracht). 625 Lonicera Periclymenum L. 9. Sherardia arvensis L. 8. 9. Galium Aparine L. 3. pa alustre L. 16. ” verum L. 3. 5. 10. " spec. 1. 6.13. D pec. Valeriana officinalis L. 3 nautia arvensis Cou Suecisa pratensis Mönch. 6. 13. 14. 15. 16. Eupatorium Cannabinum L. 13. Tussilago Farfara L. 4, Aster salignus W.? 4, " spee. 17. Erigeron canadensis L. 3. 9. Inula britannica L. 3. deieren? dysenterica Gärtn. 1. 4. 8. 9. mar uliginosum L. 4. „id. vulgaris L. 1. 3. 9. Tanacetum vulgare L. 1 Achillea uium L. 1. 3. 13. D Millefolium L. 3. Anthemis Cotula L.? b. een inodorum L. 9. segetum L. 15. Bette ders -3 osus L. 1. 3. ” ze L. " saracenicus L. 3. Cirsium lanceolatum Scop. 3. 4. r ` palustre Scop. 15. arvense Seop. 3. Sylibum Marianum Gärtn. Carduus nutans L. 3. Onopordon Acanthium L. 6. Lappa major Gärtn. 4. Centaurea JaceaL. of nigra L. 4. Centaurea Cyanus L. 8. Lapsana communis L. 3. Arnoseris pusilla Gärtn. 7. Cichorium Intybus L. 1. Thrincia hirta Roth. 6. 15. 16. Leontodon autumnalis L. 1. 14. ` hispidus L. 3 Hypochoeris glabra L. 6. Sonchus asper Vill. 1. Crepis virens Vill. 3. 15. Hieracium Pilosella L. 6. 16. et rotundifolia L. 3. puneulus L. 5. Specularia Speculum D.C. 4. Ge vulgaris Salisb. 6. 13.14. Erica Tetralix L 13 1€ a L. er. en L. 11.14. db. 17. Gentiana RN 4:6, TIL HL 1. Cicendia nado Rehb. 14. Erythraea Centaurium Pers. 15. Convolvulus arvensis L. 3, d palustris With. 14. caespitosa Schltz. 6. Lodi barbarum L. 3. Solanum nigrum L. 3 e ` Dulcamara L. 1. ` sycopersieum L. tés Schraderi eet 8. 626 Verbascum nigrum L. 9. Serophularia nodosa L. 9. 10. Antirrhinum Orontium L. 9. Linaria Cymbalaria Mill. 3. " minor Desf. 1. u vulgaris Mill. 3. Veronica scutellata L. 13. 16. ” serpyllifolia L. 9. Limosella aquatica L. 8. Melampyrum pratense L. 14. Pedicularis sylvatica L. 15. ” palustris L. 13. 15. 16. EPS officinalis L. 6. 13. Odontites L. 5. Mentha rotuhdHolis L. 6. " species 4. 13. " arvensis L. 4. 6. " species 15. Pulegium vulgare Mill. 4. 5. Lycopus europaeus L. 4. 6. 13.15. Salvia verticillata L. 3. Thymus Serpyllum L. 3. 6. 14. Nepeta Cataria L. v. eitriodora 6. Glechoma hederacea L. 3. 9 Lamium amplexicaule L. 7. 7 purpureum L. 3. D album L. 3. 9 Galeopsis Tetrahit L. 3. Stachys sylvatica L. 3. palustris L. 4. 13. D arvensis L. 9. 15. Marrubium vulgare L. 6. Ballota foetida Lam. 3. 10. Seutellaria galerieulata L. 4. 8. minor L. 43. 15. 16. Prunella vulgaris L. 3. 6: 13. n VEE AC. a ib ru t op SE cid EN 627 Teuerium Seorodonia. L. 6. 10. Verbena officinalis L. 5. 6. „Utrieularia vulgaris L. 6. (steriel) D neglecta Lehm. 16. (in oei). D intermedia Hayn. 16. (in bloei). v minor L. 6. (steriel). D minor L. 13. 16. (in bloei). Lysimachia enne L. 12. 16. vulgaris L. 4. 13. o nummularia L. 16. Anagallis arvensis L. 3. 9. 15. o tenella L. 15. 16. Hottonia palustris L. 6. 16. Sue lacustris L 10, 12. Plantago major D media L. 3. D lanceolata L. 3. Amarantus Blitum L. 9. 10, henopodium hybridum L. 6. D album L. Rumex Hydrolapathum Huds. 3. 13, „ conglomeratus Murr, 9, " scutatus L. 3. (oude purge " cetosa L. D Acetosella L. 6. 14. Polygonum pallidum With. 9. “ Persicaria L. 3. " aviculare L. 3. D on. L. 9. 14. 4 um ER ia gen ET, Euphorbia helioscopia L. 3. 10. ‚ Esula L. 1. Euphorbia Peplus L. 3. Mercurialis annua L. 3. 7. Urtiea urens L. 3. dioica L. 3. Humulus Lupulus L. 3. 13. Salix aurita L. 6. s L. 13. 14. 15. Aie gid Gärtn. 14. Myrica Gale L. 13. 15. 16. Elodea canadensis Mich. 8. 14. Hydrocharis Morsus ranae L. Altus. en L. X13 s L. 6. D eo rui end L. 6. 14. 15. 16. Butomus umbellathe L, 3. Potamogeton polygonifolius Pourr. 6. 13 15. Lemna — Ae 9, r L. 6. Typha didis L. 12. Sparganium simplex Huds. 16. Calla palustris L. 17. Orchis maculata L. 15. e latifolia L. 15. " incarnata L. 16. Spiranthes aestivalis Rich. 15. 16. Malaxis paludosa Sw. 11. 16. Iris Pseudacorus L. 6. 13. 16. Allium vineale L. 3. $ Narthecium ossifragum Huds. 5. Juncus conglomeratus L. 6. 10. 16 r . effusus L. 6. 13. e pigmaeus Thuill. 11. Juncus sylvaticus Reich. 6. 13. 15 o lamprocarpos Ehrh. 6. 14. r ` Supinus Mönch. 12. 13. " squarrosus L. 12. D Gerardi Lois. 4. " Tenageia Ehrh. 14. bufonius L. 13. 14. 15. Be fuseus L. 14. Cladium Mariscus R, Br. 13. 16. Beier alba Vahl. 11. CH 5. D ns ca R.S. 11. 12. Heleocharis palustris R. Br. 15. Ki e B T g B — un E Gi 5 p gm m. D Bee fluitans L. 6. 13. 15. 7 setaceus L. 6. 13. 14. D lacustris L. 4. 13. 16. [ Tabernaemontanus m. priiis angusta Roth. 6. Carex arenaria i 6. ” muricata L. 9. ” paniculata L. 15. P remota L. 9. o echinata Murr. 13. " iter E Gay. 2. 19: " iid Io dX acuta L, # limosa L. 16. 17. 7 vesicaria 628 | Panicum sanguinale L. 12. D Crus Galli Ll. 9.410. Setaria viridis P. B. 3. 10. Phalaris arundinacea L. 3. Anthoxanthum odoratum L. 14. Alopecurus agrestis L. 4. Phleum pratense L. 3. Agrostis vulgaris With. 7. Phragmites communis Trin. 9. 14. Aira caespitosa L. 3. 8. 14. " uliginosa Whe. 15. 16. Corynephorus canescens P. B. Holeus lanatus L. 13. [4 mollis L. 14. Arrhenatherum elatius M. et K. 3 Avena flavescens L. 3. " praecox P. 16. Triodia decumbens P. B. 12. Poa annua L. 3. 10. „ nemoralis L. 9. compressa L. 2, Giya spectabilis M.et K. 9. 10. Molinia coerulea Mönch. 6. 12. Daetylis glomerata L. 3. Festuca Myurus Ehrh. 14. gigantea Vill. 9. Brachypodium sylvaticum R. S. Puis mollis L. 3. 6. 10. terilis L. 7. rideau À repens L. 4. Hordeum murinum L. 3. 9. Lolium perenne L. 3. Nardus strieta L. 15. ars m Se Sauer e j ed S Lu E E E d CET um en e Mr Ec M E I EC EE IE EEN $ 629 Equisetum arvense L. 9. Cantharellus cibarius Fr. „palustre L. 14 ` Marasmius oreades Fr. e limosum L. 12 13. Paxillus atro-tomentosus Fr. Pilularia globulifera L. 6. 16. Boletus bovinus L. Lycopodium inundatum L. 11. „ . edulis Bull. 13. 14. 15. D luteus L. Osmunda regalis L. 14. 16. D scaber Fr. nes vulgare L. 6. Polyporus perennis Fr. Robertianum Hoffm. ovista nigrescens Pers. peleia Thelypteris Roth. Coleosporium Senecionis Pers. 14. op Senecio sylvaticus Asplenium Filix femina Bernh. Puceinia Menthae Pers. op Men- Bt tha rotundifolia. Ruta muraria L. 2. 9. ee en D.C. op Ge- Pteris aquilina L. 9. 10. 16 m pra broes ade Pers op Cap- sella Bursa pas Fungi. Erysiphe dagt Schecht. op Plantago major. Agaricus campestris L. Septoria Aegopodii Desv. op Gomphideus roseus Fr. Aegopodium Podagraria PHANEROGAMAE ET CRYPTOGAMAE VASCULARES, na afloop der Zomervergadering, verzameld en waargenomen op de excursiën in de omstreken van Muiderberg op den 17 en 18 Augustus 1901 door de leden: Mej". C. E. Destrée en A. Ogterop en de Heeren: H. W. Heinsius, L. Rieter, E. A. Rovers, H. E. Th. van Sillevoldt en L. Vuyck (*) (*) Papelaan bij Muiden en vervolgens langs den Zuiderzeedijk — 1; van den Zeedijk door fort langs binnenwegen naar Muiden — 2; van Naarden naar Oud-Valkeveen — 8; van Oud-Valkeveen langs den Zeedijk en het strand naar rene rg — 4; van Muiderberg naar Muiden — 5; van Muiden naar Lare Thalietrum flavum L. 1. Ranunculus Flammula L. 1. " acer L. 2 e sceleratus L. 2. Nymphaea alba L. 5. Nuphar luteum Sm. 5. Nasturtium amphibium L. Br. 2. Brassica nigra Koch. 1. Sinapis arvensis L. 4. Cochlearia anglica L. 1. Lepidium ruderale L. 1. Capsella Bursa pastoris Mönch. 2. Viola tricolor Sagina procumbens L. 5 (op de binnenplaats van ’t Muiderslot.) pergula arvensis Ammadenia peploides Ru- recht. 1. 6. Moehrin ingia trinervia Clairv. 6. Sarothamnus vulgaris Wimm. 6. Genista pilosa L. 6 Medicago Lupulina L. 2. Trifolium arvense L, 6. D fragiferum L2 bridum L. 3. labore palustris L. 1. Spiraea Ulmaria L. 3. Potentilla anserina L. 2. D argentea L. 6. " reptans L. 1. Epilobium hirsutum L. 3. e palustre L. 1. Myriophyllum spicatum L. 2, Callitriche .....? 2 Ceratophyllum ....? 5. (grace van het Muiderslot.) Lythrum Salicaria L. 1. Sedum purpurascens Koch. 6. Eryngium campestre L. 4. " maritimum L. 4. Cicuta virosa L. 3. Apium graveolens L. 1. Aegopodium Podagraria L. 3. Sium latifolium L. 1. Oenanthe fistulosa L. 1. achenalii Gm. 1. Angeln sylvestris Thysselinum piat. Hoffm. 1.3 Pastinaca sativa L. 4.. E. Heracleum Sphondylium L. 1. 6. Daucus Carota Torilis Kaktus Gm. 6. Anthriscus vulgaris Pers. 6. onium maculatum L. 1. Galium verum L. 6. o erectum Huds. 1. ” saxatile L. 5. Valeriana offieinalis L. 1. Dipsacus sylvestris Mill. 4. ` Eupatorium Cannabinum L. 2. Tussilago Farfara L. 1. 2. Aster Tripolium L. 1. 