VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
He werk van den Heer Mr, B. VAN DEN VELDEN, over het Kopijregt in Nederland, fchijnt ons met zeer veel oplet- tendheid en oordeel te zijn bearbeid, zoodat wij hetzelve aan alle Boekhandelaars, Regtsgeleerden en Schrijvers wel durven aanbevelen, Het zij ons vergund eene enkele vraag te doen: indien de Wetgeving op dat punt eens wierd her- zien, zou het dan niet wenfchelijk zijn, dat het Kopijregt werd gewaarborgd eenvoudig tot vijftig jaren, na den dag, dat het vereischte getal exemplaren behoorlijk bij de ftede- lijke Regering, of waar de Wet het vorderen mogt, was gedeponeerd? De Heer VAN DEN VELDEN gevoelt zelf het moeijelijke der tegenwoordige bepaling van tot twintig jaren na den dood des’ Auteurs, waardoor alles afhankelijk wordt van het korter of langer leven van hem, die het werk door zichzelven of door een’ ander’ heeft opgefteld. Door zonder onderfcheid vijftig jaren te bepalen voor termijn be- hoeve den Auteur of zijne regtverkrijgenden, is alle kans- rekening weggenomen, en het Kopijregt, over het algemeen, levenslang aan den Auteur verzekerd, Ook de Kantoortafel voor Notarisfen, ter vermijding van boeten (zoo moest er ffaan) of ffraffen, waarvan de Notaris VOLKERSE ons een’ tweeden vermeerderden druk aanbiedt, bezit zeer veel bruikbaarheid, Men zal ons niet vergen, ieder artikeltje afzonderlijk te gaan toetfen; doch ééne on- naauwkeurigheid viel ons dadelijk in het oog. Wij lezen no. 17: „ Eene acte in depôt aannemen, alvorens dezelve … geregistreerd is, of dezelve aannemen, zonder daarvan acte „ van depôt op te maken, fr. 50 — boete. Wet van 22 Fri- „ maire An 7. Art, 42, 43. Testamenten uitgezonderd.” Hieruit zou men afleiden, dat een Notaris, door den Piefi- dent der Regtbank benoemd zijnde tot bewaring van eenig, $42 B. VAN DEN VELDEN, OVER HET KOPIJREGT , ENZ. met den dood bekrachtigd efgenhandig gefchreven Testa- ment, hetzelve eenvoudig bij zijne protocollen kon neder- leggen; terwijl de Notaris toch verpligt is, het Testament, dat, met Affchrift zijner benoeming tot Bewaarder, hem overhandigd wordt, nie: alleen te laten registreren, maar ook van zijne in bewaring neming van dat Testament, met bijbehoorend Affchrift der benoeming, op te maken Akte van Dépôt; van welke Akte hij tevens met Testament en Benoeming het Affchrift uitlevert, dat vastgehecht wordt aan het Verzoekfchrift tot in bezit ftelling, in te dienen door een’ Procureur, voor de Regtbank postulerende, En wat de mystieke Testamenten aangaat, deze worden wel ongere- gistreerd in bewaring genomen, maar er wordt toch dadelijk eene Akte van Superfcriptie opgemaakt. Recenfent is over- tuigd, dat de Heer voLKERSE dat alles wel weet en in praktijk brengt; doch dit neemt niet weg, dat de aanteeke- ning: Testamenten uitgezonderd, op de Kantoortafel te vin- den, al zeer onvolledig is. De Rusfen in 1612. Een gefchiedkundige Roman van M. $A- GOSKIN. Jn II Deelen. Te Groningen, bij Je R. Schier- beek , Jun. 1835. Zn gr. 8yo. 452 %1. f 4- 80. Een volk kan verwonnen, overheerd, maar nimmer vernie- tigd worden, zoo lang Godsdienst en vaderlandsliefde in den boezem der natie blijven gloeijen, en het volflagenfte zede- bederf niet tot in de hartader en het inwendige leyen is door- gedrongen. Deze ftelling werd door Nederland in de zes- tiende , zeventiende en negentiende Eeuw glansrijk geftaafd ; aan derzelver waarheid dankt Griekenland, na zoo veel on- derdrukking, een vernieuwd volksbeftaan, en het fel getuch- tigde nakroost van ABRAHAM hecht daaraan de onwankcl- bare hoop van herftel, wanneer eindelijk de toorn des Hee- ren zal voorbijgegaan zijn, De gefchiedenis van Rusland levert daarvan in het werk, dat wij aankondigen, mede een fchitcerend bewijs. Door het uicfterven van den ftam der oude Czaren in een’ poel van jammeren gedompeld, door Inwendige twisten verzwakt, door burgeroorlogen vaneenge- reten, en tot den diepften trap van ellende door Poolfche en Zweedfche interventie gebragt, was het eindelijk gedwongen, M. SAGOSKIN, DE RUSSEN IN 1612, 443 de kroon op het hoofd van den zoon des Konings zijner beu- len te zetten, en zich de wet te laten ftellen door eene na- tie, die chans (zonderlinge lotwisfel der dingen) aan de voe- ten des Keizers van dat herboren Rusland gekromd ligt, en, door vreemden invloed aangeftookt, in eigene dwaasheid ver- ward, dreigt weg te kwijnen, maar misfchien nog eenmaal, door rampfpoed gelouterd, haren rang in het gefchokte Eu- ropa zal hernemen, Het jaar 1612 is als ’t ware de band die de oude gefchiedenis van Rusland aan de nieuwere hecht, en kan voor dat Rijk onvergetelijk genoemd worden. De huldiging van den jongen wLADISLAUS was te Moskou ge- fchied ; maar zijn vader belegerde Smolensko, verwon en ver- woestte het, terwijl de Zweden een aantal fteden in bezit namen , zwermen barbaren, nog woester dan de onbefchaafde Rusfen zelve, alles te vuur en te zwaard roofden, plonder- den en uitroeiden, en de Grooten des Rijks veelal door afval en verraad alle herftel ondenkbaar maakten, Toen echter fpanden die van MVieuw-Novogorod zamen, en, Vorst P o- SCHARSKI aan hun hoofd ftellende, die met den Romein wel mogt zeggen: Rome n'est plus dans Rome; elle est toute où je fuis! werd Rusland gered en het geflacht van RÓMANow ten troon verheven, waaruit de groote Pe TER na ettelijke jaren afftamde, | Op dat woelige tooneel nu, ’t welk te regt de vruchtbare bron van vroegere treurfpelen en latere romantifche verhalen ‚is geworden, verplaatst ons de kundige Schrijver van dezen met oordeel en fmaak gefchreven’ gefchiedkundigen Roman, Na grondige ftudie van het tijdvak, dat hij wenscht voor te ftellen, fchildert hij, in behagelijken ftijl, de zeden, klee- ding, leef en denkwijze, gewoonten, veroordeelen , bijge- loof van Woiwoden en Bojaren, krijgsoverften, landlieden, lijfeigenen, Kozakken en foldaten, zoodat wij, als in een tafereel, alles levendig voor ons zien en allen in hunnen kring werken en zich bewegen. De roem der vaderen is even weinig vergeten, en bij al het ellendige van vrees, verraad, wreedheid, en wat den mensch al meer onteert, zien wij de trouw van den regtfchapen Muskoviter in al hare grootheid fchitteren; zien wij dat vasthouden aan het oude regtzinnige geloof, die liefde voor het heilige Rusland, die voor mindere wezens ongeloofelijke daden van kracht, moed en zelfopoffering, waardoor het mogelijk werd, licht uit de duisternis, orde uit den bajert van verwarring te voorfchijn hhh M. SAGOBKIN ‚ te roepen. „ Van Alkmaar begint de victorie!” was de leus onzer vaderen; van MNovogorod dagteekende het herftel van Rusland, en het wordt ons warm om het hart, wanneer wij zoo treffende gelijkenis van de verlosfing van ons vaderland met de vrijworfteling van een Rijk opmerken, dat, na meer dan twee Eeuwen, ons de dochter der Czaren tot Koningin beftemde, i i Niet alleen het gefchiedkundige , maar ook het romantifche is keurig bewerkt. roerte alleen mogelijke, voorvallen, rust en geluk vindt, Hij wordt door zijnen getrouwen knecht vergezeld , redt in het begin der gefchiedenis een’ Saporoger Kozak het leven, en wordt wederkeerig door dien zwerver, die zich aan hem hecht, bij meer dan ééne gelegenheid , met woeker voor zij- ne menschlievendheid vergolden; is hopeloos verliefd op de edele dochter van zijnen doodvijand, wordt als monnik aan- genomen , trouwt daarna zijne beminde om haar leven te red- den, en tot op het oogenblik, dat zij gereed is, om ook den geestelijken fluijer aan te nemen, zijn knoop en verwar- ring zoo kunftig berekend om de belangftelling gaande te houden , dat men de eindelijke ontwikkeling, die zoo natuur- lijk is aangebragt, met voldoening, ja met toejuiching leest. Het romantifche is zoo innig met het historifche , en dit met dat, verbonden; de onbeduidendfte voorvallen zijn met zoo veel kunst en fmaak aangebragt en gefchilderd ; de list van den ruwen barbaar (want anders is de tweede hoofd- perfoon niet) fteekt zoo treffend af bij zijne begrippen van trouw en dankbaarheid en de edele gevoelens van zijnen zelfgekozen meester; de kleur is zoo echt Rusfisck, door- mengd met gevoelens en fpreekwijzen , die wij ook van el- . ders als lokaal kennen; kortom, alles in dezen Roman, tot het welgekozen tragifche flot toe, beviel ons zoodanig, dat wij fpijt gevoelden, het werk niet in de oorfpronkelijke taal te kunnen genieten, en deze vertaling van eene vertaling, tegen onze gewoonte, twee malen met het grootfte genoegen lazen, ondanks de veelvuldige Rusfifche eigennamen, die door een’ Hollandfchen mond niet zijn uit te fpreken en voor een Hollandsch geheugen moeijelijk maar noodzakelijk te bewa- DE RUSSEN IN 1612, bh rén. Wij achten den letterkundigen fmaak van den Keizer van Ruslanddaarom reeds hoog, omdat hij den allerbekwaam- ften Schrijver rijkelijk beloonde, diens werk „den eerften Rusfifchen Roman” noemende, Wij verlangen naar het aangekondigde werk , dat ons juist twee eeuwen later in Rusland zal verpiaatfen. Moge het van dezelfde kundige hand zijn, welke het tegenwoordige ver- taalde, die, ook blijkens zijne aanteekeningen, de taak con amore volvoerde, De correctie is voldoende; offchoon wij in het tweede deel nog al drukfouten vonden, die igtusfchen weinig hinderen, hoewel zij altijd ftukken van blijvende waar- de inzonderheid ontfieren, Willem Berkveld, of de Kleine Bedelaar. Tafereelen uit het , begin der tegenwoordige Eeuw. Door den Schrijver van: Vier dagen op reis, enz. II Deelen. Te Amfterdam, bij J. C. van Kesteren. 1835. Zn gri 8yo. 605 b/, f 5-50. V ier dagen op reis was een koddige, maar veelal tòt het bas-comique, foms wel eens tot het zoutelooze afdalende ro- man, waarin, bij geheel de vinding, eene onwaarfchijnlijk- heid ten grondflag ligt, en al het medegedeelde uit eene reeks van onwaarfchijnlijkheden beftaat. Aanleg en geest kon men echter den Schrijver niet ontzeggen, die thans met een’ ande. ren, oorfpronkelijk Nederlandfchen, Roman weder optreedt. Doch welk een onderfcheid is er, in betrekkelijke waarde, tusfchen de vier dagen op reis en den Willem Berkveld! Naar ons gevoel, heeft de ons onbekende Schrijver reuzenfchreden in het romantifche vak gedaan. Wij zeggen dit niet , om zij. nen arbeid op te hemelen. Neen! wij zouden hem zelfs door eene fcherpe kritiek kunnen ontmoedigen, zoo wij, naar de gebruikelijke manier van recenferen in fommige onzer tijd- fchriften, b. v. van tijd tot tijd in den Vriend des Vaderlands, eerst eene fchets wilden geven van een’ onverbeterlijk fchoo- nen Roman, dan eenige meesterftukken in dat vak tot mo- dellen aanhalen, en eindelijk, bij tegenftelling , al het gebrek- kige in het onderhavige gefchrift, op een’ fronifchen toon, aanwijzen, om dan daaruit het gevolg te trekken, dat een Nederlander zelden een goed Romanfchrijver is, en de Schrij- 446 WILLEM BERKVELD. ver van het aangekondigde werk dat vak wel mag laten varen, Doch wij willen, waar wij flechts eenigen aanleg ontdekken, liever aanmoedigen, dan ter neder flaan, - Het plan van den Willem Berkveld fchijnt ons goed ontworpen; de karakters zijn wèl volgehouden, en de ontknooping is natuurlijk en be- vredigend. Het laatfte hoofdftuk, vijfentwintig jaren later getiteld, komt ons voor een Kors d'oeuvre te zijn: want met het ontfítaan der wederzijdfche liefde tusfchen Willem en Emmys bij den tegenzin van de ouders der laatfte, was de knoop ge- legd, die bij het huwelijk ontward wordt. Het overige bee ‘hoort niet meer tot den Roman, tenzij men daarvan eene ver- dichte Zevensgefchiedenis wil maken, hetgeen ons toefchijnt zoo ftrijdig te zijn met den aard van een’ Roman, als van een Heldendicht, of van een Tooneelftuk, daar met de ont- warring van den gelegden knoop het dichtwerk, in verzen of proza, behoort voltooid te wezen. Bij den aanhef van fom- mige hoofdftukken fchijnt ons de ftijl wat gekunfteld, en de overgang van het gezwollene tot het alledaagfche, eerfte deel, hoofdftuk 14: Mars had enz. tot op de volgende 158fte bladzijde: van waar nog nooit iemand wederkwam , is gansch niet gelukkig. Maar, in weerwil van dat alles, is deze Ro- man waarlijk belangwekkend gefchreven, en maakt aanfpraak op onderfcheiding boven een aantal andère voortbrengfelen van dezelfde foort van litteratuur. mmm en NOG EEN WOORD OVER DE PRACHTWERKEN VAN DEN HEER BEIJERINCK. J; ons laatfte nommer hebben wij ons gevoelen gezegd over de uitgave van afdrukken der ZEngelfche ftaalplaten , bevate tende afbeeldingen van de Alpen, de Rijn-ftreken en het Heilige Land, door den Boekverkooper BEyERINCKe, Wij hebben dit, naar wij meenen, gedaan met de hand op het hart, met vrijmoedigheid, zonder aanzien des perfoons, zon- der onbefcheidenheid, in het belang van den vaderlandfchen kunst- en letterroem, en wij verbeelden ons, dat een ieder, wien deze roem in waarheid ter harte gaat, onze poging, hoe gering dan ook, met welgevallen zal hebben gezien. Dat onze taal den Uitgever, die alleen met zijn voordeel te rade gaat, niet zou behagen, en dat het hem niet aan aan- NOG EEN WOORD OVER DE PRACHTWERKEN VAN BEIJERINCK. 44? merkingen op onze aankondiging zou ontbreken, was niet moeijelijk te gisfen; maar dat hij bovendien zijne onderne- ming niet als fchadelijk , ja zelfs als nuttig voor vaderland. fche kunst zou achteh en verdedigen, dit kon nooit bij ons opkomen. En echter is dit gefchied, gelijk men kan lezen in het Amfterdamsch Handelsblad van ‘den llden, en in de Haarlemfche Courant van den 12den Julij, De Heer BEIJERINCK verwijt ons aldaar, dat wij, zon- der verftand van zaken, zoo ongunftig over zijne onderne- ming hebben geoordeeld, Het is waar, wij zijn geene kun. ftenaars of kunstkenners in het vak; wij hebben flechts eene oppervlakkige kennis van den verachterden, doch- thans we- der eenigzins vooruitgaanden ftaat der vaderlandfche Gra- veerkùnst, en wij willen gelooven, dat de Uitgever uitge- breider kennis en dieper inzigten daarvan bezit; maar wij hadden dit gaarne door eenig bewijs geftaafd gezien, en het zou ons aangenaam geweest zijn, zoo het hem behaagd had, ons daaromtrent beter in te lichten, De redenen, door hem aangevoerd, hebben ons even min voldaan, als de gronden, in de Profpéctusfen vermeld, Doch die redenen zijn te cu- rieus, dan dat wij dezelve niet wat meer van nabij zouden bezien. Vooreerst meent de Heer BEIJERINCK, dat de Graveer. kunst in ons Vaderland geene aanmoediging behoeft; maar, zegt hij, het aantal Graveurs in Nederland is zoo gering, dat de verdienftelijke kunftenaars in dat vak ten onzent altijd zulk een’ overvloed van werk hebben, dat zij, met den bes. ten wil, de Uitgevers langer moeten laten wachten, dan voor derzelver ondernemingen wenfchelijk is, Wij kunnen ons wel verbeelden, dat de bovengenoemde Uitgever deze verdrietige ondervinding meermaten gemaakt heeft, wanneer hij, vooral tegen het St. Nikolaas-feest en het einde van een jaar, prentjes of prenten voor zijne Kinderboekjes, Alma- nakken- en Romans noodig had; maar wie vit zulke onder- vindingen tot den bloei van die Teeken- en Graveerkunst in ons Land befluit, welke wij bedoelen, die ftaat in het ge- bied van het fchoone op een te laag ftandpunt, ten oordeelt over kunst te veel als een Boek-verkooper , (of Boek-Ahande- laar , gelijk die Heeren zich thans, tegen alle taalgebruik , gelieven te noemen) dan dat men zou kunnen hopen, hem van het verkeerde zijner redeneringen te overtuigen. A48 NOG EEN WOORD OVER DE PRACHTWERKEN VAN BEIJERINCK: ~” Ten tweede, zegt de Heer BEWYERINCK, zijn onderne- mingen, als de bedoelde, te kostbaar voor een Land, dat zoo klein is als het onze; weshalve men wel genoodzaakt is, tov het werk van vreemdelingen zijne toevlugt te nemen, Deze redenering zou volkomen doorgaan, indien het hier aankwam op eene onderneming, die noodzakelijk is, of voor wetenfchap en letteren nuttig en bevorderlijk kon geacht worden. Maar het geldt hier- prentwerken, welker gemis door niemand gevoeld wordt, dan door de Uitgevers alleen ; werken van fmaak, van uitfpanning en weelde, waarvan nie- mand in ops Land eenig voordeel heeft, dan de Uitgevers alleen. Nagenoeg allen, die op deze werken inteekenen, verftaan Engelsch of Fransch, en kunnen, zoo zij willen, zich voor minderen -prijs betere afdrukken der platen zonder eenige moeite aanfchaffen, Ten derde verbeeldt zich de Heer BEYERINCK, dat hij door het uitgeven van deze plaatwerken zijn Vaderland werkelijk eene dienst bewijst, vermits hij menig jong kun- ftenaar in. ons Land daardoor tot edelen naijver opwekt, Wat men toch niet al durft beweren, als men in de beoordeeling van eene zaak zich alleen door zijn belang laat befturen ! Wij weten niet, of wij ons meer hebben te verwonderen over de aanmatiging, die in deze drogredenen doorftraalt , dan aver den geringen dunk van de talenten onzer vaderland- _ fche teekenaars en graveerders, Voorts mogen wij het lijden, dat de Uitgever triomf blaast, dat eene ruime inteekening bewezen heeft, dat het Publiek niet in onze overtuiging omtrent de waarde der bovenge- noemde werken deelt. Wij voor ons zouden echter uit deze ruime ioteekening niets anders opmaken, dan een vleijend compliment voor den Heer BEIERINCK als Boekverkoo- per; zij is voor ons een nieuw bewijs, dat men in dit vak zelfs het moeijelijkfte vermag, als men zijn Publiek maar kent, en de regte fpringveren in beweging weet te zetten, om er op te werken, Welverre dus van iets terug te nemen van hetgeen’wij in ons vorig nommer over deze prachtwerken gezegd hebben , herhalen wij, dat wij dezelve befchouwen le, als ten eene- male overtollig, 2°. als nadéelig voor vaderlandfche kunst, 3o, als alleen voordeelig voor den Uitgever, en 4e, de on- derfteuning van allen onwaardig, die het met den Nederland- fchen kunst- en letterroem wél meenen, BOEKBESCHOU WING. Leerredenen over het inwendig Christendom van FR. E. D. SCHLEIERMACHER. Uit het Hoogduitsch vertaald. Te Groningen, bij W. van Boekeren. 1835. In gr. 8yo. X en 266 bl. f 2-40. | Greijk de beeldtenis van SCHLEIERMACHER te- genover den titel geplaatst is, zoo heeft ook de Verta- ler, in de Voorrede, iets over hem en deszelfs predik- werk gezegd. Een weinig zonderling is de titel, waar- door hij de bijzondere bedoeling dezer uitgezochte Leer- redenen poogt aan te wijzen, — Leerredenen over het inwendig Christendom ; dat is, zouden wij zeggen , over den invloed der Christelijke leer op hart en zeden; want moet dit niet hoofdzakelijk de bedoeling van elke Chris- telijke leerrede zijn? Hij fchijnt het, bl. VII, te ver- klaren door de volgende woorden: „ Christus in zijn „ werk ten opzigte van den mensch, de grenzen van „ zijn rijk, en het een en ander van hetgeen hij binnen „ die grenzen in ’smenfchen gemoed werkt , zijn de on- „ derwerpen van de ftukken, die wij gekozen hebben” ; maar of deze omfchrijving de noodige duidelijkheid heeft, betwijfelen wij zeer. De gekozene onderwerpen zijn de volgende: I. Chris- tus, de Verlosfer van zonde en wet. Gar. III: 2l— 23. Gehouden in de week vóór het Kersfeest (in den , Adventstijd.) IL. De onderfcheiden aard van het Oude en Nieuwe Verbond, zigtbaar in derzelver Stichters. Henr. Il: 5, 6. Gehouden als voren. III. Wie en wat in het Rijk Gods behoort. l Cor. XII: 3—6. Gehouden op Zondag na het Pinkfterfeest. IV. Wat in het hart den intogt des Heeren moet voorafgaan. Marru. XI: 7,8. Gehouden in de week vóór her Kersfeest. V. Dat Act niet gemakkelijk is een discipel van Jezus te wezen, en dat velen het meenen te zijn, BOEKBESCH. 1836. No. 11. Et 450 FR. E. D. SCHLEIERMACHER die het niet zijn. Lux. XIV: 25—33. VI. Over het vooroordeel van de letter en het aanzien. Jon. VII 40—53. VII. Over de fmart van onzen Heiland we- gens het verzoek der moeder van Joannes en Jaco- bus. MATTH. XX: 20—28. VIII. Dat wij niet knechten, maar vrienden van God moeten zijn. Jon. XV: 9, l4, 15. IX. Wat niet uit het geloof is, is ` zonde. Rom. XIV: 23. X. Verheugt u niet over het- geen gij verrigt. Lux. X: 17—20. — Op den voor- grond fteit Rec., dat in deze Leerredenen zeer goede, nuttige en behartigenswaardige dingen voorkomen ; maar of zij, in haar geheel zoo naar ftof als vorm befchouwd, eene bijzondere aanwinst voor de Kanfelwelfprekendheid zijn, waaraan wij ook in ons Vaderland behoefte heb- ben, dit meent hij op goeden grond te mogen ontken- nen, gelijk hij nu in eenige bijzonderheden wil aanwijzen. Befchouwen wij deze Leerredenen van de zijde der goede Bijbeluitlegging en der daarop gegronde zaakont- wikkeling, dan vreezen wij, dat verfcheidene derzelven bij den grondigen Nederland{chen Exegeet en Homileet den toets niet kunnen doorftaan. — Over het algemeen vihdt men hier weinig tekstverklaring, zelfs waar zij zeer noodig was, b. v. in de Ifte Leerrede , tot juiste bepaling der beteekenis van het woord wet. De Predi- ker toont zelf de eenige hier geldende verklaring in te zien, en evenwel het onbeftemde te volgen ; daar hij bl. 8 zegt: „ Hetgeen de Apostel in onzen tekst van „ Mozes wet zegt, moet ook op iedere wet toepasfelijk „ zijn.” Zoo is dan ook de titel te onbepaald; want er kan immers niet gezegd worden, dat Christus ons van de algemeene zedewetten verlost heeft: of heeft het Evangelie dan geen wetten of zedelijke woorfchriften ? en evenwel op dje verkeerde voorftelling rust des Schrij- vers ganfche niet zeer duidelijke redenering in het eerfte ftuk , en hierop zien verfcheidene even onjuiste uitdruk- kingen in het tweede; b.v. bl. 18: „De cenige mensch „ zonder zonde?” (Christus) „ was dadrom ook van zelf „ zonder wet; — „de verlosfing , door Christus aan- LEERREDENEN. | 451 „gebragt, beftaat niet in zijne leer, of in zijn voor- „beeld, of in beide zamengenomen,” bl. 19. „ De „ fchoone uitnoodiging’”’ (van Christus, MATTH. XI: 27, 28) „zoude niets anders beduiden, dan de ver- „ wisfeling van de eene wet met de andere :” wat be- teekent het dan aldaar: „Leert van mij, neemt mijn „uk op u! 2” — Bl. 20, 22: „Is Christus ons wer- „ kelijk tot geregtigheid geworden, zoo kan hij ons niet „ weder tot eene wet gegeven zijns — wij moeten ons » zijne geregtigheid als de onze toeëigenen;’” en zoo ook in de 2de Leerrede, bl, 25: „ Christus heeft geen „gebod gegeven, niet een eenig.” — Wie zou uit de tekften der 3de, 4de, 8fte Leerrede zulke thema’s aflei- den? Wat SCHLEIERMACHER doet, om er die uit te krijgen, is doorgaans verre gezocht en gedwon- gen, gelijk in de 3de en 4de, van welke laatíte de titel ook zeer zonderling en mystiek luidt, en zoo is ook niet zelden de ontwikkeling; of, waar het opgegeven thema al bij den tekst gedacht kan worden , legt het er toch niet als hoofdzaak in, b. v. Uit het aangevoerde zal men reeds gezien hebben, dat het in deze Leêrredenen, naar Recs. oordeel, maar al te dikwijls aan juistheid en helderheid van denkbeelden en uitdrukkingen ontbreekt. De volgende ftaaltjes hier- van kunnen wij er nog bijvoegen. Bl. 50: „En daar wij allen thans priesters zijn, en vrijen toegang tot het heiligdom hebben, zoo is er ook niemand , die voor zichzelven onzeker is, welke de wil Gods zij. Wanneer hij flechts dezen tabernakel binnentreedt, zich flechts in de tegenwoordigheid des Verlosfers ver- diept, Hem zoekt met de oogen des geestes, zoo heeft hij raad en aanwijzing , niet alleen gelijk Mozes in bijzondere gevallen , maar zoo, dat alles hem , im- mer als op nieuw, den Verlosfer verheerlijkt, en hij fteeds met denzelfden geest, als op nieuw , gedrenkt en overftort wordt, waardoor hij opklimt van heer- lijkheid tot heerlijkheid.” BJ. 74: „ Toen de Al- magtige den mensch met dien veelvoudigen aanleg tot „eene levende en redelijke ziel gefchapen had, konde „ Hij er nog flechts in zoo verre van zeggen, dat het „ alles goed was, als Hij het werk der verlosfing voor- „ uitzag, en de uitftorting des heiligen Geestes, die „ Allen in alles, wat door hen eerst eene ware gave „ der Godheid wordt, dezelfde is.” Bl. 207: „ Dat „ wij overal dat in de Goddelijke Voorzienigheid lief- „ hebben, wat anderen liever als ondoorgrondelijk be- „ fchouwen , dewijl zij anders vachten, dat zij het, bij „ nader inzien, als onregtvaardig moesten verwerpen.” Is dit laatfte de natuurlijkfte gedachte , wanneer men de fchikkingen van God ondoorgrondelijk noemt? of is het veeleer de gedachte aan eene wijsheid en liefde, die wij niet geheel bereiken? Op bl. 208 vinden wij eene bij 3 3 33 3 3333233 3 LEERREDENEN. 453 velen maar al te gewone verwarring van Christus en God, en eene toepasfing van bijzondere beloften. van Christus aan zijne Apostelen als algemeene op alle Chris- tenen. Bl. 214: „ Als Christenen erkennen wij in » onze daden niets dan genade en zonde, zoodat wat » niet uit genade is, noodzakelijk zonde zijn moet.” Staan deze twee dingen dan als oppofita tegen elkander ? is dit Bijbelleer en Bijbeltaal? Bl. 245, 6: „ Thans » verheugden zich deze discipelen, dat de geesten hun „ onderdanig waren: op een ander tijdftip kwamen zij » bij Jezus, en klaagden, dat er iemand rondging en » duivelen uitwierp in zijnen naam, en hen toch niet » navolgde, en het uit dien hoofde ook niet ernftig „ meende met hem, wiens naam hij gebruikte. Door alles, wat Rec. aangevoerd heeft, wil hij geens- zins verkleinen en minachten , wat hier met Christelijken ernst tot bevordering van Christelijken zin gezegd is, A5AFR. E.D. SCHLEIERMACHER , LEERREDENEN. noch het nut betwijfelen, dat hierdoor (volgens de Voorrede des Vertalers) te Berlijn gefticht is ; maar hij moet tevens bekennen, dat hij met de Kanfelwelfprekend- heid van SCHLEIERMACHER even min hoog loopt, als met deszelfs Theologie, voor zoo ver hij deze uit RÜTRENICK’s Geloofsleer beoordeelen kan, en dat hij dus geen reden zou gevonden hebben, om dit Duitfche voortbrengfel op Nederlandfchen bodem over te planten. Jezus, de volmaakte Mensch; of over de Zondeloos- heid yan jezus; door Dr. C. ULLMANN, ge- woon Hoogleeraar in de Godgeleerdheid te Halle. Naar den tweeden druk uit het Hoogduitsch yertaald door Mr. H. VAN DER TUUK, én leyen Adyocaat bij de Regtbank van eerften aanleg te Leeuwarden. Te Leeuwarden, bij J. W. Brouwer. 1834. XH en 210 l. f 1-80. Kien uitftekend godsdienftig gefchrift, niet van dage- lijkfchen , dikwijls oppervlakkigen {tempel , maar echter van dien aard, dat het, offchoon in de eerfte plaats voor Theologanten beftemd, ook met nut en genoegen door zulke Christenen kan worden gelezen, wier ftand in de Maatfchappij hen daartoe niet bepaaldelijk ver- pligt, maar die, meer dan kinderen in de kennis gewor- den zijnde, vaste fpijze kunnen verdragen. - De Hooggeleerde Schrijver, reeds door vroegere wer- ken gunftig bekend , meende, dat het vooral in onzen tijd behoefte was, de leer uitvoerig te ontwikkelen en tegen bedenkingen van onderfcheiden’ aard te verdedigen, dat het geestelijk beftaan des Zaligmakers in ieder op- zigt zonder gebrek, zijn wil volkomen vrij van zelfs den geringften invloed der zonde, zijne befchouwing der Goddelijke dingen vrij van elken zweem der dwaling ge- weest is, Kan toch dit een en ander niet voldingend bewezen worden, dan ziet hij in Hem wel een uitfte- C. ULLMANN, JEZUS. 455 kend onderzoeker en ontdekker der waarheid , maar niet de waarheid zelve, niet den Heilige Gods. Dit onderwerp is, erkent de Schrijver, van ouds veel- vuldig behandeld, en in onze dagen heeft de diep maar niet altijd helder denkende SCHLEIERMACHER , die alzoo, toevalligerwijze, zijnen naam niet ten onregte draagt , zijn geheel theologisch fysteem daarnaar gerigt ; maar de onderhavige Verhandeling moet zich van al het vroeger deswege gefchrevene onderfcheiden, vooreerst door grootere volledigheid , ten andere door haar niet dogma- tisch, maar apologetisch doel, naardien zij niet het vrij zijn van zonde uit Jezus’ Goddelijkheid wil afleiden , maar door de overtuiging, dat Hij daarvan volkomen vrij was , opleiden tot de erkentenis zijner Goddelijkheid. _ Wij willen trachten, zoo beknopt mogelijk, eene fchets te geven van de wijze, op welke de Schrijver. deze zijne voorgeftelde taak heeft ten uitvoer gebragt. Na eerftelijk opgegeven te hebben , wat hij door zon- deloosheid (àvapaprysiæ) wil verftaan hebben, namelijk geenszins het niet kunnen zondigen, maar het vermogen om niet te zondigen en het niet gezondigd hebben, welk laatfte niet flechts op het uitwendige , maar ook op het inwendige , op de werking van den wil en de geheimfte rigting van den geest van toepasfing is, wordt door hem de mogelijkheid en kenbaarheid dezer zondeloosheid betoogd ; dáarna de getuigenis getoetst, door zeer on- derfcheidene menfchen, t. w. ye zus’ Hem vervolgende vijanden, zijne vertrouwdfte vrienden y den wanhopigen verrader , den berouwhebbenden moordenaar, den weife- lenden prLATUS, en door onverfchillige aanfchouwers zijner daden en zijns lijdens , van Hem gegeven ; voorts het bewijs, getrokken uit de voorftelling van JEZUS’ karakter door zijne Apostelen, en uit diens getuigenis wegens zichzelven, waarmede de eerfte Afdeeling be- floten wordt. In de tweede Afdeeling worden verdere bewijzen ge- vonden’ in hetgene door jezus is bewerkt geworden. Het geheele beftaan der Christelijke Kerk getuigt van de vlekkelooze heiligheid van haren Stichter; niemand 456 C. ULLMANN heeft ooit betuigd, door MOZES, MOHAMED, ZO- ROASTER Of SOCRATES verlost te zijn gewor- den; millioenen getuigen dit van curRIS TUS, en deze reinigende kracht kan niet op ons uitgeoefend worden dan door een Wezen, dat zich in volkomene rein- heid aan ons voorftelt. Hieraan fluit zich een ander be- wijs , daaruit ontleend, dat alleen door de verwezenlij- king van de idée der zondeloosheid de behoeften van on- zen geest vervuld kunnen worden.- Wij verlangen vu- rig, de innerlijke overeenftemming met onszelven door eenig aan ons verwant leven te bereiken; even zoo is het ook met de idée der liefde, daar de onze een voor- werp begeert, in hetwelk de volheid eener alles opoffe- rende liefde met eene geheel onberispelijke zedelijkheid verbonden is: beide deze behoeften nu worden door het beftaan van jezus vervuld. Verder, geene andere Godsdienst , buiten de Christelijke , heeft het geloof aan of het voorbeeld van eene Goddelijke volmaaktheid op- geleverd; en eindelijk, zoo beflisfend rein als in het Christendom komt in geene andere Godsdienst de geest der zedelijkheid, alleen op geloof en liefde gegrond, te voorfchijn. Is nu in deze levensfchepping een hooger geest merkbaar, dan moet die geest ook in den fchepper dier leer, in CHRISTUS, aanwezig zijn geweest. Dan, hoe ontegenzeggelijk waar dit alles den onbe- vooroordeelden befchouwer moge toefchijnen, den ge- leerden Schrijver waren de tegenwerpingen en bedenkin- gen, zoo wel historifche als philofophifche , daartegen in het midden gebragt, te wèl bekend, om zijne taak als voltooid te kunnen aanmerken, alvorens die getoetst en wederlegd te hebben. Hieraan is de derde Afdeeling toegewijd. De eerfte dier tegenwerpingen is deze, dat bij jezus eene ontwikkeling van het onvolmaakte tot volmaaktheid heeft plaats gehad, en dat dit voortgaan met het begrip der volftrekte volmaaktheid ftrijdig is. Voor zooverre deze bedenking het algemeen menfchelijke in Jezus betreft, wordt zij daardoor opgelost, dat het - denkbeeld van aanwas en ontwikkeling geenszins dat van JEZUS. 451 inwendige ftrijdigheid of dwaling influit; en voor zoo- verre zij betrekking heeft op het Mesfiaanfche plan, (welk woord, hoe algemeen ook geworden , den Schrij- ver mishaagt, en dat hij liever weder door de oude be- namingen ambt en werk zou vervangen zien) wordt ont- kend , en die ontkenning met duchtige bewijzen geftaafd, dat dit zoogenaamd-plan, gelijk ammon en na hem HASE gewild hebben, naar de omftandigheden veran- derd en uitgebreid zou wezen. Een ander, a priori bijzonder moeijelijk op te losfen, vraag{tuk is het, of er ook eenige neiging tot zonde bij jezus hebbe plaats gehad, gelijk zulks vooral wordt aangenomen door fommigen dergenen, die het verhaal der verzoeking (Matth. IV, Marc. I, Luc. IV) te regt voor. meer dan mythe of parabel houden. Die ver- klaring dezer zware plaatfen, met welke de Schrijver zich liefst vercenigt, is deze: „ Die verzoeking was eene inwendige daadzaak, die bij volkomen klare bewust- heid plaats greep, doch objectief is voorgedragen. De toen heerfchende doorgaans valfche Mesfias-idée trad, in afwisfelende vormen , verzoekend tegen JEZUS op; doch de zuiver, Mesfiaanfche geest, die in Hem was, zegepraalde daarover fteeds volkomen 3’ — en de zwa- righeid, dat hieruit zou voortvloeijen , dat er dus wer- _ kelijk zondige geneigdheden bij den Verlosfer zijn opge- komen, wordt hiermede wederlegd , dat de verzoekende gedachten niet oorfpronkelijk uit zijne ziel ontftaan wa- ren, en dat die gedachten zelfs -niet de geringfte bepa- lende kracht voor zijn gemoed, wil noch leven verkre- gen hebben, Eene andere foort van verzoeking , name- lijk die door lijden, wier keerpunt zich in den ftrijd in Gethfemané vertoont, getuigt evenmin tegen jezus’ reinheid, daar afkeer van het zedelijk kwaad en deszelfs vruchten evenmin , als natuurlijke affchrik van den dood, zonde of zwakheid is , en alles in volkomene onderwer- ping aan den wil des Vaders uitliep. Andere bedenkingen, uit ye zus’ gedrag ontleend , worden met minder moeite wederlegd. Sommige zijner 458 C. ULLMANN daden zijn alleen voor het oververfijnd gevoel van latere dagen aanftootelijk geworden. Waar Hij elders, voor het Hem toegekend karakter, te geftreng en te hevig fchijnt, handelde Hij als Reprefentant van Gad; en waar Hij jupas, die hem naderhand laaghartig ver- ried, onder zijne vertrouwden aannam, had Hij daarme- de wijze en liefderijke oogmerken. (ULLMANN ge- looft, dat die Apostel zich, met zijnen aanleg , even- zeer ten goede als ten kwade had kunnen keeren, en ontzegt jezus volflrekte Alwetendheid, zich daarbij beroepende op Marc. XIII vs. 32.) Buiten deze Aistorifche tegenwerpingen , zijn er andere in het midden gebragt, uit de onvolkomenheid der men- fchelijke natuur ontleend. — „Geen mensch,” zegt men, „ kan volkomen rein en heilig wezen.” — De Hoog- leeraar erkent de betreurenswaardige algemeenheid van het zedelijk kwaad, maar wil nogtans opgemerkt hebben , dat zedelijke volkomenheid des menfchen oorfpronkelijke beftemming , de zonde eene uitzondering (wij lazen lie- ver, eene afwijking van zijnen oorfpronkelijken aanleg) is. De leer der erfzonde wederfpreekt hij niet, (offchoon reeds vroeger betoogd is, dat de mensch wel tot zonde geneigd, maar geenszins er toe genoodzaakt is) maar lost de daaruit voortgevloeide bedenking op , door eene bij- zondere Goddelijke werking op den oorfprong van yE- zus’ perfoonlijkheid te vooronderftellen , waardoor het belang des voorbeelds niet vervalt, dewijl dit niet daarin beftaat , dat wij Hem gelijk zijn , maar Hem gelijk wor- den moeten. Verder: ook bij jezus is het levendige der befluiten en handelingen , uit de zinnelijkheid voort- vloeijende, niet te loochenen; maar daarin ligt niets zondigs, Andere vergezochte en onwaardige bedenkin- gen, als b. v. dat de nederigheid des gezegenden Ver- losfers uit het gevoel van eenigen aanleg tot zonde zou zijn gefproten, worden naar verdienfte verworpen. De vierde en laatfte Afdeeling is aan eene befchouwing der gevolgen van het behandelde, ten aanzien van JE- zus’ leer en werk, gewijd, en bevat eene treffende JEZUS. 459 voorftelling van den Zaligmaker, als van den éénige in zedelijke volmaaktheid , het oorfpronkelijk beeld der vol- maakte menschheid , tot hetwelk wij naderen , maar niet ons verheffen kunnen, met wederlegging van hen, die den algemeenen aanleg des menfchen tot volmaaktheid pre- diken. Voorts wordt nader ontwikkeld, hoe zijne waar- heidkennis evenzeer zonder dwaling was als zijne zede- - lijkheid; hoe veel omvattend en verheven de waarheid is , dat zijne leer uit God is, en wat rijkdom van troost zijne noodiging influit, om tot Hem te komen, in ver- band met zijne verhevene uitfpraak : „wie overtuigt mij van zonde?” Eindelijk, de Goddelijke Openbaring en de gezonde Rede, d. i. hier de Rede van CHRISTUS, als één met de Goddelijke Rede, ftemmen ten volle overeen, en de verfchijning van curis Tus is alleen in ftaat,om ons tot ware redelijkheid te vormen. — Twee Bijlagen, over de Verzoekingsgelchiedenis en over eenige voorftellen van jezus, die fomtijds ten onregte geoor- deeld worden uit verkeerde zedelijke begrippen ontítaan te zijn, befluiten het geheel. Wanneer wij dit werkje doorgaans uitftekend hebben genoemd, zal men daaruit wel niet befluiten , dat op fommige ondergefchikte punten geheel geene aanmerkin- gen zouden te maken zijn. Dit ware meer, dan van een zoo veel omvattend betoog over dikwijls moeijelijke on- derwerpen in billijkheid kan verwacht worden. Maar de hoofdftelling is helder voorgefteld , de deelen zijn dui- delijk uiteengezet, de verdediging is ter goeder trouw en krachtig , en de geest, die door de geheele Verhandeling heerscht , helder en tevens gemoedelijk, terwijl talrijke ingevlochtene opmerkingen waarlijk fchoon en ftichtelijk zijn, zoodat wij de aandachtige befchouwing en over- weging des geheels aan alle belangftellende Christenen gerust durven aanbevelen, De begaafde Vertaler kan, helaas! onzen dank voor zijnen welgeflaagden arbeid niet meer ontvangen, daar hij kort na deszelfs voltooijing en vóór de uitgave over- leden is. Enkele vragen omtrent de keuze van fommige 460 C. ULLMANN , JEZUS. woorden zijn daardoor ook overtollig geworden. Een zoo belangrijk werkje ware eene betere correctie waardig geweest. Verkort Handboek der Christelijke Geloofsleer, ten dien- fle van minvermogenden, door M. CORSTIUS, Pre- dikant bij de Gemeente der Hervormden te Beerta. Te Groningen, bij J. Oomkens. 1836. In gr. 8yo. 357 BI. f 2-: Dar het grootere werk van den Heer CORSTIUS, in twee deelen beftaande, waarvan het tegenwoordige eene verkorting is, reeds federt 1827 en 1829 bekend kan zijn, en er in dit verkorte geene veranderingen van belang zijn aangebragt , acht de fteller van deze aankon- diging het onnoodig, in een breed verflag en eene uit- voerige beoordeeling van hetzelve te treden; te meer, daar hij zich ‘over het geheel zeer wel vereenigen kan met het oordeel, dat over het eerstgenoemde geveld is door twee andere Recenfenten, in de Godgel. Bijdragen, II, 1, bl.396 en volgg., en IV , 2, bl. 159 en volgg. 5 ja dit is hem te aangenamer, daar hij anders in eene voor dit Tijdfchrift al te uitgebreide aanwijzing zou moeten komen van hetgene, waarin hij van den Schrij- ver, zoo in denkbeelden, als in manier van voorftelling en bewijsvoering , meent te moeten verfchillen. Wat de genen betreft, voor wie de Schrijver dit yer- korte Handboek bijzonder beftemd heeft; indien men het woord minvermogenden in den gewonen zin van armen aan geld neemt, dan moet men bekennen, dat de prijs, naar mate van het getal bladzijden, zeer laag gefteld, maar tevens voor de zoodanigen welligt nog te hoog is. Doch denkt men ook hierbij aan dezulken, die arm aan geest zijn, dan althans komt het Rec. voor, dat het werk nog te veel van die omflagtigheid en wijdloopig= heid heeft, welke de cerfte der bovengenoemde Godge- leerde Beoordeclaars in het oorfpronkelijke te regt op- M. CORSTIUS , HANDBOEK. 461 merkte. «Hoe dit ook zij, en hoewel (teller dezes geen bijzondere reden vindt, om dit werk bij voorkeur aan te bevelen, moge het nogtans, zoo als het nu is, waar het, bij verftandige toetfing aan Rede en redelijk uitge- legd Bijbelwoord, gebruikt wordt, naar den wensch des Schrijvers, zoo veel als het kan, Christelijk nut ftichten ! Diatribe in HADRIANI JUNII vitam, ingenium, familiam , merita litteraria, auctore PETRO SCHEL- TEMA. Amftelodami , apud M. H. Schonekat. 1836. 8v& f. maj. 104 pag. f 1-50. Man heeft de talrijke Dis/ertationes Inaugurales enz. wel eens willen vergelijken bij Cartes de Sureteé in het Rijk der Geleerdheid , welke men, op den behoorlijken tijd, voor een prijsje kan verkrijgen; of wel bij dwaal- lichtjes , die komen en verdwijnen ; of ook bij inge- naaide bladen, die flapen in het heilige en geleerde ftof op de boekenkastplank van den Promotor, van den Mae- cenas, en van een paar Akademievrienden. Onze goede Profesforen aan de talrijk bezochte Akademiën hebben genoeg te doen, om al die dunne, roode, gele, blaau- we boekjes te helpen geboren worden , en dikwijls heb- ben zij weinig eer van hunne ftiefkinderen ; fomtijds iets anders dan de eer, dat zwaarder weegt. Die arme mannen, welke, nolentes volentes, van jaar tot jaar, als geleerde Accoucheurs, de wereld helpen vervullen met Disfertattones! Intusfchen komen in deze groote familie nu en dan frisfche , gezonde kinderkens te voor- fchijn, die den papa’s tot roem verltrekken, en waar de peters zich niet over behoeven te fchamen. Eene ge- fchiedkundige onderzoeking naar den Zeyensloop , de yer- dienfte, het geflacht en de letterkundige waarde van onzen beroemden landgenoot HADRIANUS: JUNIUS kwam den jeugdigen SCHELTEMA gewigtig genoeg voor, om de handen aan het werk te flaan. Hoe kon 462 P. SCHELTEMA het ook wel anders, dear hij door onzen Nestor , JA- COBUS SCHELTEMA, (uupa éidws, ZOO als HOME- Rus plagt te zingen), daartoe werd aangemoedigd ? Het komt Ref. voor , dat de keuze even gelukkig als de uit- werking welgeflaagd is. Velen der onzen, die het let- terveld beploegen, (met paarden of osfen) kennen den grooten Geleerde flechts uit BAYLE’s Dictionnaire cri- tique, of uit zijne Batavia; want de hedendaagíche mode eischt, dat men in de akademifche proeffchriften platonifere; iets, dat ad promovendam humanitatem zeer goed is; maar het is niet billijk, om , ter gunfte van det ouden, wijzen, vergoden Griek, den Neder- „lander te vergeten, die ons meer nabij, meer eigen is. Mogen wij vooronderftellen , dat er iets van den geest des ontflapenen, die voor kKosTERrR en de waarheid ftreed, op zijnen jeugdigen Neef is overgegaan, dan heeft de laatstgenoemde hier den regten weg bewandeld, De Gefchiedenis der vaderlandfche Letterkunde is door deze kritifche Biografie van den zeer geleerden j unrtus ver- rijkt, en alles, wat met den grooten , vaak miskenden man in verband kan gebragt worden , zorgvuldig opge- zameld, In het eerfte gedeelte wordt ons medegedeeld , wat er van den levensloop des geleerden mans bekend is} vervolgens worden zijne karaktertrekken , vooral uit zijne weinig bekende en nog onuitgegevene brieven, ont- wikkeld, en eindelijk zijn geflacht en zijne afkomst daarbij gevoegd. Deze berigten, met groote zorg uit de oorkonden medegedeeld , zijn hoogst belangrijk, ook voor den beoefenaar der vaderlandfche Gefchiedenis ; en te meer nog , dewijl de Schrijver eene eigenlijke geleerde reize heeft ondernomen , om bouwftoffen te verzamelen , en zich daartoe bij aanzienlijke Geleerden van ons Va- derland aanmeldde, waar hij met echt Hollandfche en Zeeuwfche voorkomendheid fchijnt te zijn ontvangen. — Het ligt buiten ons doel, een uittrekfel uit deze geleerde Biografie te geven, dat trouwens voor den geletterden , die het werkje in handen neemt, nutteloos zoude zijn. — Wij vonden een klein, doch geldig bewijs van des Schrij- ar DIATRIBE. 463 vers onpartijdigheid aan het einde van Caput II, p. 39, 40. Junrus, de geleerde man, ging mank aan een zeker euvel , waarmede onze vrome Voorvaders wel eens meer behebt waren: hij mogt gaarne een glaasje, of een groot glas , ligten. Mogelijk , als Medicus en Noord- hollander , had hij dit noodig , gefteld dat de vermoeije- nisfen van zijne praktijk en de gure , vochtige lucht hem daartoe aanfpoorden, — dat was nu „ more Graeco-- rum,’ waar de wijsgeeren, met de geyaras Diùhar (de Atheenfche bokalen van de grootfte foort) voor zich, vreefelijk hard en diepzinnig keuvelden. Onze Schrijver legt er een aardig pleistertje op: „ Quod fi quis in- gentes ejus calamitates cognoverit , minus mirabitur , condonabit autem potius et miferabitur ;’”’ d. dan zouden wij de fchimmen van JUNIUS, ERAS- MUS, GRONOVIUS en anderen gaarne bezweren, dat zij kwamen (poken op de ftudeerkamers van zoo vele geleerde tijdgenooten „ zoodat hun de haren te berge re- zen, en zij de handen aan het werk floegen, en het goud hunner geleerdheid gangbaar maakten voor allen, die niet zijn „ênterioris admisfionis ,” d. i. van de goe- de` vrienden. Doch, genoeg reeds, om het zeer verdienftelijke werk van den jeugdigen SCHELTEMA aan de,algemeene aan- dacht der Geletterden (met en zonder titels) aan te be- velen. Zelfs de ongeleerde zal het allerkeurigst uitge- voerd portret van den beroemden veelweter met genoe- gen befchouwen, en dan het fierlijk gekleurd wapen van - den held, Wij herinneren ons niet, eenige der laatfte- lijk geborene Akademiewichten in zulk een keurig en fchoon doopkleed te hebben begroet , — even zoo min, als wij iets zouden mogen aanmerken op de vloeijende en zuivere Latiniteit. Wij vereenigen ons gaarne en geheel met den welgemeenden wensch, in de dichtregelen ver- vat van den Weleerw. LUBLINK WEDDIK achter de Disfertatie : „Gij hebt den grooten man, wiens naam u fiert, zien fterven; Hij eischte toen van u, dat ge, aan zijn doel getrouw, _ Een’ roem, die niet verkwijnt, hem waardig, zoudt verwerven. Gehoorzaam zijn gebod: voltooi, volmaak zijn’ bouw !” a Gefchied- en ziektekundige Bedenkingen en Aanwijzin- gen omtrent de Koepokinenting (Waccinatio),' door H. J SCHOUTEN, Med. Dr. Te Amflerdam, bij S. de Grebber. 1835. {In gr. 8yo. XI en 96 bl. f 1-50. „ Doa vient er . que U homme... „ Croit toujours feul avoir la fagesfe en partage.” H.J. SCHOUTEN, hier boven, bl, 8. Ne. 