VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
een misdadiger en begraven als een rijke, en dit zoo letterlijk vervuld werd.” Dan, of wij, bij eene gezette toetfing, met volle overtuiging in álles met £ WALD zouden inftemmen ; of ‘de tijden, waarin dan nog zòd onbegrijpelijk veel gebeuren moet, zoo beftemd en kort zijn; of Babel ‚inderdaad Rome is, en eene magt, die openlijk tegen Christus ftrijdt , die valfche Kerk verwoesten zál; of alles niet nog wel anders kan blijken te zijn bij de uit- komst, — kunnen wij niet*verzekeren; en tot zulk eene gezette en moeïjelijke nafporing van dit moeielijk Bijbelboek vinden wij ons juist als Boekbeoordeelaars niet geroepen. Maar, hoezeer wij twijfelen, of de verhevene beeldfpraak, bij deze gezigten niet wat al te letterlijk en bepaald door onzen Schrijver worde opges- nomen, durven wij echter dit zijn werk niet alleen als leerzaam, maar ook vooral tot opwekking en ver- fterking van echt Christelijke verwachting en troost, en van den echt Christelijken zin voor het goede, een’ ieder aanprijzen; hetwelk wij met vele proeven zouden kunnen ftaven , zoo de Schrijver niet genoeg reeds van deze zijde bekend wâs, en ons daarenboven ook ruimte ontbrak. Ee 4 DO JOAN- ‘420 Je VAN VOORST Joannis VAN VOORST, Oratio de commodis: ate que emolumentis, que e ngulari Principum Euro- peorum, in religione Christian his temporibus proe fitenda, confenfu fperare et augurari liceat. Publice - habita, die VIII Februarii MDCCCXVII, quum ter- tia vice Magistrata Academico abiret. Lugd. Bat. . apud S. et F. Luchtmans. 4to. Ene Redevoering over de weldadige en heilrijke ge volgen, welke men uit de zonderlinge en merkwaardgs overcenflemming, die de Europefche Vorflen van desen tijd, in hunne openbare hulde aan het Christendom, 4e toond hebben, hopen en voorfpellen mag 3 zulk eene Re devoering verdient groote opmerkzaamheid, te meer, daar derzelver opfteller een man is, die zich, door veel. vuldige geleerdheid en hartelijke belangftelling in het Christendom, uitftekenden roem verwierf. Na eene korte herinnering aan de onderfcheidene plegtige Rede- voeringen, door den Hooggel. Schrijver gehouden , wordt het bovengenoemde. belangrijke onderwerp dezer Akademifche Rede opgegeven, en, met- een enkel woord, naauwkeurig bepaald, ter- nadere aanwijzing, welke de overeenfteenming , de godsdienflige eensgezind. heid of de Christelijke vereeniging zij, die door ‘den Redenaar wordt bedoeld, Het wezenlijk beflaan van zulk eene overeenftemmiog wordt betoogd uit ‘het voeren van den edelen rije, ter verlosfing van Kuropa’s voornaamfte Rijken, (wier jammervolle gefteldheid in eenige krachtige trekken wordt gemaald) door de verbonden Vorften aangevan= gen en voleindigd met onbezweken moed , nimmer wan- kelende eensgezindheid, en rustig vertrouwen op den Heer der heerfcharen, wien Vorst en volk, in éénen feest, de eere gaf van de behaalde zege, Maar niet minder wordt die overcenftemming bewezen uit de ale tijd gedenkwaardige verbindtenis, door de doorluchtige Hoofden des krijgs, in cigen perfoon, te Parijs, den } _ só ORATIO. | 42I 4 26 September 1815, gefloten; dat roemvol, edel en Christelijk verdrag, onder den naam van het Zeilig Vera — bond daarna bekend, welks onfchendbare bewaring, volvoering en handhaving gewaarborgd worden door -de godvruchtige gezindheid van deszelfs verhevene Stichters , ALEXANDER, FREDERIK êN FRANS, en door, den goeden Chrístelijken geest, welke de an- dere Vorften, ftraks tot hetzelve toegetreden of daartoe, ùitgenoodigd , ‘bezielt. | Van deze verbìndrenis , als zijnde de fchoonfte proe: ve van der Vorften zeldzame overeenftemming in hune ne openlijke hulde.aan het Christendom, voórfpelt zich de Redenaar de Aeilrijkfde gevolgen, voor de mensche heid, den Godsdienst en' elken ingezeten hoogst be= langrijk. Zij zijn: beflendige voortduring van vredes rust en eensgezindheid, die niet ligtelijk zal verbroken worden door Vorken, die zichzelven als broeders, en alle ftaten en natiën "als één groot huisgezin befchou- wen, welks leiding en befturing naar Christelijke bee ginfelen hunne plegtige verbindtenis en heilige verplige ting is} — Zet geluk en het heil der volkeren, door. vrije vaart, onderlinge betrekking tot elkander, en one ‘beperkte mededeeling der -vruchten van vlijt, kennis, geleerdheid en deugd, verzekerd; door geene twisten meer gefchokt; zelfs niet door weelde en wellust, me». nigwerf het treurig uitwerkfel des voorfpoeds, vere floord, als daartegen beveiligd door den Godsdienst, wiens geest en beginfelen allen bezielen; — godsdien. fige verdraagzaamheid, noodwendig voortvloeijende uit een verbond, het eerst ontworpen door drie Vore ften van werfchillende geloofsbelijdenis , de Griekfche, Protestantfche en Roomfche; en aarfgenomen-door an- dere Vorften, die mede niet hetzelfde leerttelfel belij- den, maar echter door ééden geest gedreven zijn; — volkomene vernietiging des affchuwelijken flavenhandels, over welker aanvankelijk genot , door de roemrijkfte ze. gepraal , bij Afrika’s kusten , mede door onze zeemagt, verkregen ‚ de menschheid alreede juicht; ; = en einde- Ee 5 lik 422 ©. Je VAN VOORST, ORATIO. ‚Wk de bloei en uitbreiding van den Godsdienst, met meerdere verlichting en verdraagzaamheid in Eurnpa's zuidelijke gewesten, waartoe Bijbelgenootfchappen en andere heilzame inrigtingen de fchoonfte verwachtingen openen en recds dadelijk vervullen, Alle welke zegee ningen, in fchoone taal, ontvouwd en voorgefteld wore den; terwijl het overig gedeelte dezer belangrijke Re- devoering meer bijzonder aan het doel en oogmerk van dezen feestelijken dag wordt toegewijd. Deze opgave, ‘Hoe onvolledig, kan echter van deze Redevoering. eenig overzigt geven. Dat dezelve me nigvuldige proeven van reinen {maák en zuivere wek fprekendheid aanbiedt, -mag men gereedelijk wan emen VAN VOORST verwachten. Gelukkig de Mensch- heid, indien des Redenaars voorfpellende geest, naar waarheid; in de toekomst hebbe gelezen, en vervuld worde, wat hij fprak! Dan voorzeker zal, als eene der hoogfte zegeningen; die tevens een der heiligfte regten is, vrijheid van geweten onder alle volkeren bloeijen, en geen Vorst imnter meer eene verbindtenìs fluiten, welke flechts éénen Godsdienst duldt, en de andere wraakt. Onderneemt hij dit echter, weldra zul. len dan de Stichters en Befchermers van het heilige Verbond dien onchristelijken dwang wederftaan , en . niet gedoogen, dat, in het groote Huisgezin der Na- tiën, leden en broeders zijn, die van het genot der Christelijke beginfelen en regten verftoken werden. t Het derde Eeuw-jubel-feest der Reformatie, godsdienst~ piegiig gevlerd „op Vrijdag den 31 October 1817 , del voormiddags, in de Groote Kerk te Emden, met eend: Redevoering, behelzende een pragmatisch Gefchicde: verhaal van deze merkwaardige Gebeurtenis: door HELIAS MEDER, Predikant bij de Nederduisfche Gereformeerde Gemeente aldaar. Te Emden, bij He Woortman, Jr. 1818. Ja gr. 8yo. XLI en 74 BÈ Hist- H. MEDER, DERDE EEUW-JUBEL-PEEST. 423 Historisch-Praktsfche Katechizatie over de Hervorming , gehouden met de School-jeugd, in de Gereformeerde Groote en Nieuwe Kerk te Emden, op Zaturdag den Iı November 1817. Met een Voorberigt. Te Emden, bij H. Woortman, Jr. 1818. In kl. 8vo.- XVI cn 84 B: Nraien ergens, te Emden werd het Hervormingsfeest met groote plegtigheid gevierd. En geen wonder : want, daar zeker geen land weleer de Hervorming zelve zog algemeen en zoo fpoedig omhelsde en geheel tot ftand bragt, als Oostvriesland, en geen ze federt getrouwer aankleefde, fcheen men ook te mogen verwachten, dat dit in de algemeene vreugde over derzelver driehon- derdfte verjaring zonderling deel zou nemen. Het werk der plegtigheid werd, in de hoofdítad van het gewest, Emden, onder de vijf dienstdoende Leeraars zóó vere deeld, dat, op Donderdag avond, den 30 October, door den Heer PANTEKOEK, eene Voorbereidings. Jeerrede werd gehouden, — op Vrijdag voormiddag de Heer MEDER de gefchiedenis, en des namiddags de Heer HESSE de Aeitrijke gevolgen der Hervorming aan de Gemeente voordroegen , — des Zaturdags de Heee ren MACKAY en SLOT met de talrijke fchooljeugd , door de vlijt der onderfcheidene fchoolonderwijzers op- geleid , daarover eene Katechizgtie hielden , en des Zone, dags, bij de viering des heiligen Avondmaals en daarop gevolgde dankzegging, aan de hervorming dezer pleg. tigheid in het bijzonder gedacht werd. Statig klokge- Jui had, daags te voren, het feest aangekondigd, en liet zich ook op den feestdag zelv’ bij herhaling hooren 3 terwijl tevens aan de Gemeente gelegenheid werd ge- geven tot betoon harer godsdienftige blijdfchap , door buitengewoon kerkgezang. — Van het bovenftaande wordt, in het voorwerk der aangekondigde werkjes, breed berigt gegeven. Wat nu die werkjes zelven aan- gaat: beiden zien giet, dan op het ernítig aan(taan des Ecrw. 4 + 454 H. MEDER, DERDE ERUW-JUBEL-FEEST. Eerw. Kerkeraads „het licht, en getuigen van de vlijt en naauwkeùrigheid der Opftellers. — De Heer arr Dem fchetst vooreerst en (gelijk zijne taak medebragt) voor- namelijk de Duitfche en Zwitferfche Hervorming , door LUTHER EN ZWINGLI; ên Aare voorname redenen, beweeggronden, oorzaken, aanleidingen, omftandighe- den, bedoelingen, hulpmiddelen, voortgangen en uitwer- ' kingen , en poogt daarna, met weinige woorden , de ker- denking dezer groote gebeurtenis nuttig te maken voor zijne hoorders. Wij kunnen ons in geene bijzondere opgaaf van den inhoud zijns verhaals inlaten 3 ook is dit niet noodig, daar elk zich'ligt kan vòorftelten, wat hij hier te wachten heeft: wij willen alleen melden, (hoewel het almede natuurlijk te wachten was) dat hiet het een en ander bijzonders , wegens de Emden/tche, df Oostvriefche , Reformatie en derzelver bevorderaars, vooral GEORGIUS APORTANUS, voorkomt, en dat men er eenig berigt vindé ‘wegens het Oostvriesch hervormd kerkelijk ‘leerftelfel, als zijnde het zuiver Zwingliaanfche, geenszins het meer fchoolfche en kunst- matige yan CALVINUS, of het meer uitgepluisd en te puntig bepaald Dordfche. Voor het overige is de Heer MEDER hidr altijd MEDER, dat is de gematigde en verftandige Godgeleerde , dien wij hier, onder anderen, ‘hooren zeggen: „ Meer dan iemand” (wij zouden lie ver lezen , zoo veel als iemand) „ in de ganfche wereld ben ik, met het warmfte gevoel, voor de onbepaaldfe wederzijdfehe hoogachting, verdraagzaamheid, eensge- zindheid en broederliefde, hier op aarde, en wet be trekking tot den hemel: welken laatften ik , zoo zeer ik hem voor alle flechte Christenen , geveinsde fchünhee ligen en zedetooze deugnieten onder de regtzinnigfte Gereformeerden , onverbiddelijk gefloten achte, en wt eenenmale ontoegankelijk houde, even zoo zeer echtet, zoo veel aan mij is, in navolging van onzen mensch Jievenden en zachtaardigen ZWINGLIUS, heel gaste ne voor alle waarlijk goede, deugdzame en vrome mese fchen ‚ welken Protestantfchen of niet Protestantfíchen, je HISTORISCH-PRAKTISCHE KATECHIZATIE. 425 ja welken Christelijken of niet Christelijken naam zij hier op aarde mogen gedragen hebben, open laat ftaan 5 omdat ik geloof, dat daarin niet alleen vele, maar ook velerlei onderfcheidene woningen zijn, en voor Joden, en voor Grieken, en voor de Gemeente Gods; en wel voor elk maar gelang van zijne vatbaarheid , enz. SIMONS kennen, en heeft, op het flot, een kort be- rigt wegens de Hervorming in de Nederlander, Hett garije, Zevenbergen, Polen, Zweden, Denemarken en Noorwegen, Frankrijk, Engeland, Itali, Spanje, Portugal, — eene aanwijzing van het belang, den in- vloed, de voofdeelen enz. der Hervorming, en wat uit het een en ander te leeren is. Naar ons oordeel was het een zeer gelukkige inval der Emder Leeraren , om, ter gelegenheid ‘dezer feestviering, de hervormde jeugd, op deze wijs, met het voor dezelve belangrijkst deel der Kerkgefchiedenis bekend te maken; en wij zouden wenfchen , dat zulk een boekje » tot een zelfde einde, ‘wan algemeen gebruik wierd onder de Protestanten. „Doch dan zouden wij het zeer veel verkort verlangen; en daartoe, dunkt ons, zouden vele bijzonderheden, die hier, tot op bl, 67 toe, voorkomen, kunnen ach- terblijven : daartegen diende het berigt, van daar tot op bl. zo, wat meer uitgebreid, en de inhoud, van bl. 77 tot op het einde, wat minder algemeen en niet zoo allerkinderlijkst eenvoudig te wezen. Handleiding tot de Behandeling , Gezondheidsbewaring, en de Geneeswijze van de Ziekten der Paarden 3 door €. A. GEISWEIT VAN DER NETTEN. Wervolg en flot van bl. 390.) D. eerfte Afdeeling , bl. 1—49 , handelt over de ken- merken van den faat van gezondheid en ziekte, n veen Hoofdftukken. Het is de gewone verdeeling der’ vere rigtingen, volgeùs de door den Hoogleeraar Bu ue MENBACH ingeftelde orde, waarop de Schrijver zijs8 befchriĳving grondt; en, wat er ook omtrent het ast nemen van eene andere orde bijgebragt is of nog zoude kunnen gezegd worden, is zeker de opvolging dezet orde voor het geneeskundig publiek, voor hetwelk de Majoor VAN DER NETTEN fchrijft, de doelmatig. | oe. fte; | C. A. G. VAN DER NETTEN, HANDLEIDING. á27 Ste; en zij diende, om van: het vroegere werk niet al te zeer af te wijken, ook hier gevolgd te worden, De tweede Afdeeling, aan de befchrijving der ziekten toegewijd, loopt van bl. 51—190. Dezelve behandelt , onder vijf Hoofdftukken , alle de bij de paarden voor- komende inwendige ziekten, en wel in de volgende orde: Z H. de ziekten, welke bijzonder het gefel der opflorpende vaten aandoen; II. de rheumatioke en kramp achtige toevallen; II. de ziekten der levenswerktuigen; IV. de toevallen, door uitwendige oorzaken voortgee bragt, of die sich uitwendig aan het ligchaam vertoon nen; V. de koortfen. Vooraf vinden wij eene beknop- te, echter hier ter plaatíe zeer voldoende, befchrij. wing van de oorzaken der ziekten, derzelver ondere fcheiding en verdeeling. Kort is hier in 15 bladzijden voorgelteld, maar desniettemin duidelijk en volledig, hetgeen in vele ziektekundige werken niet zonder om- flag voorkomt; en de bewerking dezer ftoffe is, naar ons oordeel, zoo goed, behandeld, dat wij. dezelve niet alleen den veeärtfenijkundigen , maar zelfs iederen eerstbeginnenden , die zich op de ziektekunde gaat toee leggen, ter lezing en beftudering zouden durven aan- prijzen, om daardoor. een algemeen overzigt der zieke tekunde te verkrijgen, hetwelk hij vaak te vergeefs in andere werken zal zoeken. — Na deze befchrijving te hebben voorafgezonden, gaat de Schrijver nu tot de bijzondere ziekten in de boven opgegevene orde over ; behandelende in het I H., van bl. 66—93, den droes en deszelfs verfchillende trappen. Belangrijk is hier de opgave der door. fommigen in- het werk geftelde genees- wijzen ‚en daarbij. de. onder de geneesmiddelen tegen dee ze ziekte opgegevene na te zien, welke echter alle nog verre af zijn van volkomen aan ‘het oogmerk -te beant- woorden, hoe zeer zij ook door derzelver uitvinders met grooten lof aangeprezen, of als bijna onfeilbaar voorgefteld zijn. — Onder de rAeumatieke en kramp- achtige toevallen worden, van bl. g3=m10g, de klem en kramp der beenen befchreven. Daar de Schrijver bij de 438 C.A, GEISWEIT VAN DER. NETTEN . . de klem zeer veel van afleidende middelen verwacht, r hadden. wij.wel gewepscht, de aanwending van het gloeijende ijzer, als opwekkend middel, opgenoemd te vinden. Hoewel zulk eene hevige ziekte fterke midde- Jen vordert, zouden'wij het op bl, 106 opgegeven Iae. vement liever meer bepaald en in geringere hoeveel ‘heid „ wat de thersac (aldaar-6 oncen op twee kannen fterk afkookfel van baldriaanwortel) betreft, voorge. fchreven zien, welke tevens een zeer onzeker middel is; ook zal, in plaats van afkookfel, zeker aftrekfel moeten gelezen worden, daar de baldriaan altijd ge-. trokken, nimmer gekookt moet worden, zal dezele werkzaam zijn. == De ziekten der Aerfenen „ de keel ontfleking , de ziekten van de: werktuigen der ademhee ding, de ziekten der ingewanden, en die van de werk- $uigen der pisontlasting , zijn de voornaamfte , welke in `H. UI, van bl. 109—150, voorkomen. Meeijelijk te - kennen en te genezen blijft de ontfteking der herfenen. - Belangrijk is de befchrjving van den kolder, en welke: paarden aan denzelven blj voorkeur onderhevig {chijnen. Doelmatig zijn de in de keelontfteking.en bý de acute borstziekten aangeprezene aderlatingen. Hetgeen de Schrijver op bl. 119 en volg. zegt, verdient herlezen, behartigd, en in de praktijk nimmer uit het oog verlo. ren te worden; en wij houden het met den Schrijver daarvoor, dat (lechts weinige longontftekingen in dea aanvang van geenen ontftekingachtigen aard zijn, en prijzen den regel, om in het begin der longoncfteking nimmer prikkelende. of. verhittende middelen te geven. “Van gewigt is hetgeen bl. res van de aderlating als woorbehoedmiddel gezegd en proefondervindelijk geftaafd ` wardt, Het door BOERKHAAVvE, bij het verfterf der longen, als laatíte redmiddel voor den mensch , woot ` “_geftelde wordt hier, op eene andere wijze, ook. bij het : paard ter aanwending bijgebragt, en. verdient opmerk- zaamheid, bl. 144. Bij de opgaveder hoofdmiddeten, wanneer in den buikloop bij gedaalde Tewenskracht" groote pijn, perfingen enz, aanwesig=-zijn, .hadden- wij 8 RANDLEIDING. `> -. > 499 wij gaarne olieachtige middelen opgenoemd en gewaar- deerd gezien; ook geven wij in bedenking , uit den aard der zake „s of, bij de behandeling van de koude pis; de onbepaalde aanwending der verkoelende dranken en - aderlatingen wel raadzaam is. — H: IV behelst, in twee artikelen en verdere verdeelingen , de vergiftigingen en dé huidziekten. Doorgaans te‘kort ; en in vergelijking van _het'overige werk minder volledig, is het eerfte artikel. ° ‚Het tweede voldoet ons beter; en zoude het middel, van Prof! DurPuUITREN tegen de fchurft met regt Kanprijzing verdienen.. Hetgeen over het verharen ges “zegd wordt, kenfchetst den eenvoudigen, onbevooroors deelden waarnemer der natuur, en behoort door de liefhebbers van kunstjes, te hunner teregtwijzing, nae gelezen te worden. — In H. V vinden de koortfen eene plaats. De inleiding tot dezelve, bl. 166, had verftaanbaarder kunnen voorgefteld worden; en is de verdeeling , zoo als zij hier vmfchreven wordt, te veel volgens ‘ecn ftelfel voorgedragen, hetwelk niet altijd regtitreeks ‘met de natuur overeenkomt. Gewis is de hier heerfchende toon voor velen onverftaanbaars en kzoude eene verdeeling in active en pasfive koortfen , in - den: geest van den grooten GAURIUS voorgefteld , bee langrijker geweest zijn. De geheele misvorming, waars Schänlijk door den letterzetter, van ‘het ‘woord ffhenie is òver het hoofd gezien. Het onaangename dezer ftele felmatig eenzijdige verdeeling wordt echter merkelijk verminderd door eene, over het algemeen, vrij goed voorgeftelde -behandeling der koortfen , welke, door de Ondervinding bevestigd, veilig kan en mag opgevolgd „worden. Gebrek aan plaats belet ons, over dit be- dangrijk (tuk tONbijzonderheden te komen. ' Volgen wij den Schrijver thans tot de derde Afdee.. ling, welke uitwendige toevallen: tot opfchrift heeft „ en, onder vier Hoofddeelen ; wonden, kneuzingen, yer- rekkingen en gezwellen befchrijft ; terwijl dezelve met ‚de behandeling der ooggebreken belloten wordt. Over het algemeen is ook deze Afdeeling zeer doelmatig be- ' handeld: het ten opzigte der. wonden gezegde getuigt BOEKBESCH. 1818, NO. 10. Ff van ? (430 C. Ae CEISWEIT VAN DER NETTEN van gelouterde begrippen, is geheel op de betere one Hervinding gegrond, en mag, weníchen wij, ter on derrigsing , overtuiging en verbetering dienen wan hen, die neg met de zucht, om alle wonden zonder onder- £cheid te zalven, behebt zijn, Hetzelfde kunnen wij van de behandeling der kaeuzingen zeggen; offchoon wij de genezing derzelve door verdeeling in het begia piet met prikkelende middelen wenschten begonnen te zieh, waar wij gelooven, dat verkoelende beter zulle te pas kofnen, die, wanneer de onefteking * weggenoe men is. ter werfterking door gene kunnen gevolgd wor den, Wat wij van de wonden gezegd bebben , is ook __toepasfblijk op de gezwellen, wier behandeling desge lijks voldöende voorgefbeld is. ‘Kort, rechter genoeg sáam om zich in voorkomende gevallen met vrucht naat deze vaorfchriften te kunnen regelen „ig de behandeling der òogonthtekiag, met derzelver gevolgen; waarmede het genees: en :heelkundig gedeelte van dit boek befloe ten wordt. : y De Schrijver vervolgt en befluit nu , van bl. 270—334, de ap zich genomene taak , door „ in eene vierde Afdees ‘Jing, te {preken over de behandeling der paarden in den Kaat van siekte, en zoekt hier aanleiding te geven, om, langs eenen veiligen weg, datgene ten uitvoer te brengen , waarvan de regels in de voorgaande Afdeelig gen zijn opgegeven, Uit dit oogpunt befchouwd , wordt deze Afdeeling eene der belsngrijkfte 3; en de behande ling derzelve door den Schrijver beantwoordt volkomen aan hetgeen wij daarvan zeiden. Na met een woord de ‚noodzakelijkheid dezer kundigheid betoogd te hebben, | = worden in H. I de regels ter behandeling der paar den in den itaat van ziekte voorgedragen; en wordts naar mate men verkiest, of het dier aan de behandeling - van deskundigen over te geven, of het liever zelf &- behandelen, aangewezen, wat men aan anderen ve fchuldigd is , of. het dier nadeelig en op de verdere behandeling eenen fchadelijken invloed zouden kunnen hebben. Deze voors Schriften moeten in het werk zelf nagelezen worden: het ware te wenfchen, dat van het hier gezegde een wittrekfel gemaakt, en tot geringen prijs ter verkrije Sing van een ieder gefteld wierd. — In H. II worden de genees- en heelkundige verrigtingen en werktuigen ‚ader toegelicht , en bijzonder over de aderlatingen, de dragten , de infnijdingen, het branden, de vereeniging der wonden, en de verbanden gehandeld, zoo wel ter verrigting dezer kunstbewerkingen, als van ‘hetgeen men verder bij het ingeven moet in acht nemen, en, zijn er middelen ter beveiliging noodig, welke die zijn, om zich van het paard te verzekeren. — Eene Illde onder- Afdeeling blijft toegewijd aan: het toedienen en dan den vorm der genees- en heelmiddelen, zoe: wel in- als uitwendige; waarbij tevens de befchrijving der ook hiertoe behoorende werktuigen eene plaats Vindt. — ‘Vier weluitgevoerde platen, met bijgevoegde uitlegging, dienen ter ophéldering van het gezegde, om fommige kunstverrigtingen duidelijker te maken, als ook, om de meest gebruikelijke inftrumenten , zoo als dezelve behooren te zijn, voor te ftellen, Na met dit werk zoo verre gevorderd te zijn, heeft de Heer VAN DER NETTEN gemeend, het hierbij nog niet te moeten laten berusten, maar, om hetzelve zoo volledig mogelijk te maken, er een aantal voor= Íchriften bijgevoegd , die eene ruimte van bijna 72 blatte zijden innemen. Hier nog in bijzonderheden te treden, deroorioott deze reeds te uitgebreide beoordeeling niet ‘meer; dus nog maar enkel eene korte opgaaf van’ het | oogmerk des Schrijvers, die deze verzameling niet Eoorloopende met het overige werk heeft doen afdruk. ken, om dezelve ook afzonderlijk te kunnen uitgeven. ‚ De opftelling dezer voorfchriften heeft desgelijks een ' tweeledig oogmerk, es om den paardenärts, hoezeer ‚ Wiet ter blinde navolging , -echter ter hesinnering of ter Ff s leie / 432 C.A. GEISWEIT VAN DER NETTEN leiding te dienen , en voor den mingeoefenden in zekere gevallen bepaalde en doelmatige voorfchriften te leve- ren, om daardoor de vaak zoo ondoelmatige als -nadee lige overleveringen van geneesmiddelen te verbannen. Eenvoudigheid in de zamenftelling der voorfchriften , door keus van flechts weinige en welgekozene midde . len, is het voornaamfte doel des Schrijvers 5 en het is aan deze eenvoudigheid, die doorgaans wél is in acht genomen, te wijten, dat het getal der voorfchriften grooter is, dan men wel zoude verwacht hebben; wore dende ‘echter hierdoor derzelver waarde niet vermin derd ;- dewijl, met. uitzondering’ van eenige weinige, geene andere zýn opgegeven’, dan dezulke , die zich door èene beproefde ondervinding als werkzaam hebben doen kènnen. Door eene zeer nuttige onderfcheiding, heeft de Sehrijver voorts gemeend nog die middelen te moeten aantoonen, welke door mindere kostbaarheid en meerdere verkrijgbaarheid bij omtrent gelijke werke zaamheid de voorkeur verdienen. Zeer doelmatig en der behartiginge overwaardig is de korte, gedrongene en krachtige voorftelling der voornaamfte regels , welke bij het toedienen van geneesmiddelen dienen opgevolgd te. worden. Wij hadden wel gewenscht, dat, door een’ meer ineengedrongen druk dezer voorfchriften , de prijs lager, en dezelve dus nog meer verkrijgbaar warea voor het publiek, — Eenige uitflaande tafels, bebeb zende eene opgaaf der voornaamfte middelen, met det zelver namen in eenige der meest gebruikelijke talen, als ook eene lijst der voornaamfte ziekten, toevallen en gebreken, waaraan het paard onderhevig ìs, in de Nederduitfches Franfche en Hoogduitfehe taal, getui, gen van den ijver en vlijt des Schrijvers, om zijn wak tot. een der volledigfte te maken. Dank hebbe de Heer VAN DER NET TEN voor bt opftellen dezer Handleiding , waardoor hij zich bj i de genen, die op de befchaving, verbetering en ub breiding van het veeärtfenijkundige vak prijs ftelles, verdienftelijk maakt! Wij zien ı met verlangen een bij | voeg _ `~ HANDLEIDING. .. 485 voegfel te gemoet „ hetwelk dit Handboek ftaat te vole gen, en datgene zal verbeteren, wat op enkele plaat- fen in het werk eenige wijziging zoude behoeven, en voorts het geheele. werk met verdere muttfge waarne-= mingen vermeerderen, opdat dit- nu reeds zoo belange rijke ftuk nog in waarde rijze. De Heer VAN DER NETTEN vinde voorts , voor zijnen onvermoeiden are beid, eene ruigre-belooning in den fteeds toenemenden bloei der wetenfchap , wier ijverige voorftander hij is, „en tat welker uitbreiding hij mag gezegd worden in ‚ruime mate het zijne toe te brengen! Moge zijn voor. ‚beeld navolging vinden ! DA. Oe Francisci VAN DER BREGGEN Corn. ‘Fil. Ore - tio de una atque fola via, pro hodiernis artis Medi- cae incrementis, tum ad artificis folerttam , tum ad artem ipfam amplificandam , rite ineunda: habita pus blice &c. Amftelaedami ex typographia civitatis pua blica. 1818. pp. 48. 4°. D. i. Redevoering over den eenigen weg, welken men bij den tegenwoordigen bloei der Geneeskunst moct inflaan, zoo wel om de kunst gelukkig te beoefenen, als om dezelve verder te vern beteren. ' : . i Å ngenam is het, bij de heerfchende neiging tot. bovenaardfche befpiegelingen, en daaruit voortvloei- jende verheven wartaal, nog eens woorden van gezond vertand te hooren; aangenaam vooral, wanneer men die verneemt uit den mond van iemand, die geen ‘vreemdeling is in die diepzinnige fchriften, en zich alzoo, te midden der be{metting, zuiver en onbe- . {met bewaard heeft. Wij zijn overtuigd, dat elk, die, bekend met den letterarbeid van den Heere van DER BREGGEN, deze Redevoering leest, met ons in die gewaarwording deelen zal. De geleerde Rede- Raar betoogt in dezelve , dat eene gelukkige beoefening Ff g der 434 ‘ PF. VAN DER BREOOEN, ORATIO. der Geneeskunst geheel gegrond is op een verftandig en oordeelkundig gebruik van eigene waarnemingen en die van anderen, op de ervaring, voorgelicht door een veelzijdig onderzoek der natuur; dat men dus weie nig of niets te wachten heeft van den arbeid dier hooge verheven geesten, die de geneeskundige kennis tot één beginfel pogen terug te brengen; maar dat men vooral die groote mannen moet volgen, die, toegerust met genoegzame kennis van den mensch en van de op dem zelven werkende dingen, de natuur aan het ziekbed hebben waargenomen, en hunne ontdekkingen, in de taal der waarheid, hebben bekend gemaakt. Met regt merkt echter de Schrijver tevens aan, dat men, bj het hooge ftandpunt, waarop de kunst nu geftegen is, bet weldadig licht der natuurkundige wetenfchappen niet moet verwaarloozen, en dat wijsgeerige befpiegelingen haar nut kunnen hebben, hetzij om het verfftand op ze fcherpen, hetzij om hetzelve op zijne verfchiliende dwaalwegen beter te kunnen nagaan. Dit is de hoofdinhoud dezer Redevoering, welke wijs ook wat den ftijl betreft, niet zonder genoegen gelezen hebben. Alleenlijk is het ons voorgekomen, dat de groote gemeenzaamheid des Schrijvers met de voort- brengfelen der Duitfche drukpers een’ nadeeligen ine vloed op ‘denzelven gehad heeft, en daardoor ginds ea elders die duidelijkheid en die juistheid in de voordragt is verloren gegaan, welke ook het beste voortbrenge fel van den geest eene nieuwe waarde bijzet. Wij wenfíchen voorts het Amfterdamsch Athenaeum geluk met dezen waardigen kweekeling der echt Wip- pocratifehe fchool, door den onfterfelijken BOERHAAS ve in ons vaderland gevestigd, en federt nog niet ge floten; een’ kweekeling, door zijne veelzijdige kengis __zuo zeer als iemand gefchikt, om den nieuw geftichtes leerftoel waardiglijk te vervullen, ' Mij- W. GOLOWNINs LOTGBVALLEN. 485. Mijne Lotgevallen in mijne Gevangen)chap bij de Japan- ners, gedurende de. jaren 1813 em 1813. Benevens. . eenige Aanmerkingen over het Fapan/che Keizerrijk en het Fapanfche Volk, en eenige Bijdragen van den Kapitein RIKORD. Door W. GOLOWNIN, Ka- pitein der Rusfisch- Keizerlijke Marine. Uit hek Rusfisch, volgens de Hoogduitfche Wertaling. door. STEENBERGEN YAN GOOR, lfe Deel. Te Dorda recht, bij A. Blus{é en Zoon. Ee In 6r» 8xo. 308 BI. f 2-18-: a | O anreers den jare 1803 bad de. Rusfifche Zeeluite. ° nant cuwosrTow eigendunkeliĳjk de, op de Kurilie fche eilanden zich bevindende, Tapanfche dorpen gee plunderd, en de Schrijver van het voor ons liggend werk , door den Keizer van Rusland in 1811 gezonden om de zuidelijke Kurililche en Schan:arilcha eilanden te onderzoeken, moegt woor dit gedrag van bovengee melden cuwosTow onfchuldig boeten; want de bee kende achterdocht der Japaupeis was door het gedrag . yan den laatften patuuslijk zeer vermeerderd. Het eerte Hoofdftuk befchrijkt. de gevamgenneming van den Schrijver op het Javansch. Kurililche eland Kunafchir , en alle wijdloopigheden en onderhaudelin- gen met de vreesachtige Japanners tot op dat eagen blik. In °t algemeen werken wij omtrent dit werk amn, - dat het de fchoonfte en natuurlijkfte bijdragen tot de karakterkunde der Japanners, uit alle befchrijvingen alg achterdochtig en geflepen bekend, oplevert, doordien dit katakter in de behandeling en gefprekken van en ‘met den Schrijver en de zijnen zich wel moest vertoo- ' pen. Dit is ook het voorngapnfte en meest onderhoye - dende in dit boek; want veel gelegenheids, om onte ' dekkingen van anderen aard te doen, had de Schrijver in zijnen gevangen ftaat niet. In dit eerfte Hoofdftuk, echter, vinden wij een, door eenen Rusfisch - Kurili- fchen tolk medegedeeld, berigt, aangaande den. (taat Ff 4 dés 436 CTO t We GOLOWNIK des koophandels tusfchen de Rusfifche Kurilen en de Japanners, tot op het tijdftip van CH wos Tow’s wan- gedrag. De daâd der gevangenneming zelve is, alle toebereidfels daartoe medegerekend , een modél van lis- tigheid en valschheid van de zijde der Japanners. De ftad, waatheen onze reizigers gebragt werden, om er als gevangenen te verblijven, was Chakodadt, en de togt derwaarts is het onderwerp van het tweede Hoofdftuk. De gevangenen ‘werden gêbonden volgens eene zeer kunttige theorie, waarin de voorzigtigheid of. overbodige vreesachtigheid der Japanners ten fterkfte doorftraalde, en die voor: de“ gevangenen ten uiterffe pijnlijk was. Merkwaardig zijn de zorg, welke de Ja-, _panners droegen, om hen voor zelfmoord te bewaren, ‚en de tusfchenpeiden plaats vindende zachtere en be- ' Jeefdere behandeling, waaromtrent men, onzeker is, of zij aan eenig medelijden, dan an vreesachtige voorzige tigheid, moet toegefchreven worden. Dit , echter, is zeker, dat ook ‘hier bij dezen én genen der geleidende Japanners een blijk van menfchelijkheid onmiskenbaar en verblijdend zich vertoont, hoe onmenfchelijk de be- handeling anders in °t algemeen ook zijn moge. Schoon de lotgevallen van GOLOWNIN en zijne gezellen den hoofdinhoud van dit Hoofdftuk en van dit werk uitms- ken, zoo vinden wij echter tusfchenbeiden, aangaande de zeden enz. der Japanners , belangrijke aanwijzingen, gelijk de gelegenheid die aanbood, ingevlochren. Ea wat aangaat het karakter van dit volk , tot kennis van hetwelk wij dit werk boven reeds eene belangrijke bij- drage noemden: hetzelve vertoont zich op onderfcheie dene manieren, b: v. in hun onophoudelijk uitvragen; zeer beleefd bedanken voor de aangebodene fuïkers maar heimelijk opfmullen van dezelve , terwijl de gevat. genen fliepen ; naauwkeurig opnemen en aanftonds wie, len namaken der Europefche kleeding enz. Ook wot- den de gevangenen, zoodra zij verraden iets te ver ftaan, door de Japanners boven mate lastig gevalle. om dat voor hen te verrigten. Het LOTGEVALLEN EN GEVANGENSCHAP BĲ DE JAPANNERS. 437 Het derde Hoofdfluk begint met de befchrijving van de gevángenis te Chakodade, waarin de Officieren, van elkander afgezonderd —. evenwel , des begeerende , elk met eenen, door, henzelven daartoe verkozenen, matroos — opgefloten werden. Verblijf en kost zijn zeer flecht. Naauwkeurige befchrijving. van het eerfte verboor bij den bevelhebber der ftad. Nieuws- gierigheid der Japanners, zelfs naar de wijze, waarop in Rus- land hoenderfoep gekookt werd, waaryan het verkregen re- fultaat naauwkeurig ten papiere gebragt wordt, terwijl men zich hield alsof men . de gevangenen deze fpijs wilde toedie- Ren, doeh ’t geen niet gebeurde. — Tweede verhoor bij den, bevelhebber, waarin de listigheid der Japanners doorftraalt, m, te ervaren, of bet gedrag van cuwosTow op order of onder goedkeuring der Rusfifche regering hadde plaats gehad „ dan niet? Iedere vraag werd twee- of driemaal herbaald, en de tolk moest ze, met de antwoorden, telkens naauwkenrig opfchrijven; ja dikwerf hield eene enkele vraag =—e die Zij, als tot afwisfeling ,-met onbeduidende vragen: doormengden — de Japanners langer: dan een uur bezig. — Derde verhoor. (Deze verhooren zijn-enkel daarom belângrijk, dewijl het fijne, doorflepene en achterdochtige karakter der Japanners er zich zog kenuelijk in. openbaart.) Zij {chijnen minzamec. jegens de gevangenen te worden. Eene noodlottige omftan- digheid bevestigt het vermoeden, dat cuwosTow op last des Rusfifchen Keizers had gehandeld, Naar de wederlegging der zake luisteren de Japanners met de grootfte aandacht, zeiden op alles: ‘ja! en: juist! maar glimlach:en ftecds, en geloofden er, nssr het fcheen, niets van. —.Vierde verhoor voor den bevelhebber. Alles loopt zamen ten nadeele der gee Vangenen , die op het denkbeeld, van ontvlugten komen, maar er geene kans toe zien, — Vijfde verhoor. Een trek van frenge eerbiediging van vreemd eigendom bij de Japanners, en vermelding van hunne befcheidenbeid en minzaamheid bij hunne ondervragingen. Den gevangenen wordt aangekondigd , | dat zij zich tot het vertrek naar Matsmał moesten gereed „houden; welke reis ook aanvaard wordt, en op welke de ge- dachte aan de vlugt, alg hec eenigfte redmiddel, herleeft Aankomst “te Matsmaï, en nieuwe inkerkering , nog akeliger dan die te Chakodade, Het vierde Hoofdftuk begint met de befchrijving van de gevangenis te Matsmal, eh bevat voorts het verhaal van wijd- si Ff5 100- 438 We GOLOWNIN, LOTGEVALLEN, Toopige vêrhooren, en eche proeve van de manier van on- dervragen bij deze verhooren. Niettemin ontwaart men fm dezelve vestiging der Japanners ‘op één doel; vamelifk , te ervaren, of cHwosTow &igendunkelijk had gehandeld, en of de reis var GOLOWNIN met den togt van den eerften in verband ftond? De gevangenen worden gelast, hunne \otges vallen te befchrijven; hetgeen zeer vele moeijelijkheden in had. Op het einde van dit Hoofdftuk fehijnen de vooruit- sigten gunftig te ftasn. Vijfde Hoofdftuk. De gevangenen worden, ten mintte san. vankelijk , beter behandeld; maar deze verbeterde toeftand is niet van duur, Zij worden zeer hastig gevallen met allerksm ‚de eifchen. Eene toevallige omftandigheid werkt weder ir bun nadeel; en zoo blijven zij tusfchen vrees en hoop. Er wordt op nieuw een plan ter vlugt gevormd, maar an èe - getrouwheid van een’ der medegevangenen getwijfeld. De vrijheid, om fomtijds buiten de ftad te wandelen, geeft san dit ontwerp nieuw leven, Met de vermelding, dat de ge- vangenen naar een beter huis zouden worden overgebesgt, eindigt dit Hoofdftuk en die Deel. De Schrijver is zeer tegen de Hollanders ingenomen; doch zijne berigten vloeijen uit Engelfche kanalen, . Wanneer , ech- ter, de Schrijver in de Voorrede vit Ka UsanstTenRN's Reis aanhaalt, dat deze te Nangafaky' eenen Hollandfchen Kapi- tein verzocht had, de: kaart te mogen zien, naar welke de zeelieden zijner natie zich op hunte togten van Batavis mun Japan rigtten, maar deze geantwoord had: „ wij hebbes wel goede kaarten, maar laten ze niet gaarne zien,” en de Hollandfche Vertaler oordeelt, dat deze befchuldigieg geese wede: legging . behoeft, moeten wij bekennen, dat ons dit zoe | duidetijk niet is. De ftijl des werks is onderhoudend, en de vertsting zeer voelende en zuiver, Dit Deel is verfierd mer het foca geftoken portret van eenen Tøkatat- Kachi, Gefchtedenis van de Franfche Heerfthappij ia Europa. Der N. G. VAN kampen. Tide Deel, In ’s Gravenhage, i de Erven J. Allart, 1817, In gr. 3yo. 498 BĲ. f g-:e: „ Hee vaderlaud: der vrijheid in Europe. Zwitferkand moet: | eene | | N. Ge VAN KAMPEN, GESCHIEDENIS; 439 eene omwenteling ondergaan, opdat. men den geroofden Bers Ber- fchat tot de oorlogskosten zou kunnen bezigen, Da Paus wordt overheerd, gevangen, en'als een misdadige nasr Frankrijk gefleept. In het laatst des jaars zouden de Konin- gen van Napels en Sardinië dat zelfde lot ondergaan hebben, zonder eene fnelle vlugt. De tanden der beide eerstgenoente de Vorften werden in fchijngemeenebesten herfineed; dat des laatstgenoemden een wingewest van Frankrijk. In Nederland wordt, door Franfshen invloed en medewerking, de partij der gematigden omvergeworpen, de nog overgeblevene wet- tigheid van beftuur vernietigd, en de weg gebaand tot de gegering van het graauw, onder den Franfthen gezant. De afgezant van Portugal te Parijs, een der ‘vooreffelijkfte ftaacslieden, wordt, volgens Twrksch gebruik, in den kerker geworpen; san de afgevaardigden zelfs van Amerika, Franke rijks bijna eenigen bondgenoot, weigert men gehoor, 390 zij niet veel gelds geven. Alle Engelfche goederen verklaart men in Frankrijk verbeurd; alle onzijdige fchepen, met Engelsch goed beladen, voor vijand. De orde van Maltha, het bol- werk der Christenheid tegen Turk/che en Moorfche zeeroo- vers, verliest haar weldadig toevlugtsoord door Franfche heb- zucht, en de Barbarijers (troopen vrijelijk in de onbefcherm. de Middelland/che zee. De reusachtige ontwerpen der Frane fche regering, of van haren voornaam(ten Veldheer, drijven dezen naar het aloud Egypte; de Overwinnaar bij de Pira- miden veinst zich een’ Muzelman, dringt in Syrië, bevecht eene heillooze zege tusfchen de woonplaats en het graf des Verlosfers der Wereld, en reeds begint de Turk voor Kone fansinòpel , over Asië heen, te vreezen.” Zie hier tevens den belangrijken inhoud, den geest ven het verhandelde tijdperk, en %een Maal van den fchoonen ftijl des Schrijvers, in dit eee gedeelte der inleiding. Alvorens, echter, de ontwikkeling dezer groote gebeurtenisfen te san- vaarden, wotdt de vraag beantwoord: „ Hoe het mogelijk ‘was, dat de Mogendheden van ons werelddeel deze alvernie= lende handelwijze der PFranfche Republiek een vol jaar aan- | Zagen, zomder dezelve te ftuiten , en zich odk toen nog niec ‘broederlijk sle vereenigden ?"’ Dit aatwoord ís menschkundig ten opzigte van Rusland en “CATBARINA'’s Opvolger ten troon; eenvoudig ten aanzien van Denemarken en Zweden; maar inzonderheid opmerkelijk r ten 440. N. G. VAN KAMPEN ten aanzien van Pruisfen, onder den zwakken, verkwistern- den en bijgeloovigen FREDERIK WILLEM II zoo wel, als den-braven, eenvoudigen FREDERIK WILLEM IEI. De wijsgeerige geest, door KANT ingevoerd, wordt veorgnder- fteld hier beflisfend te zijn geweest. Gaarne fchreven wijf deze geheele uitweiding over, Doch, wij moeten ous tot het volgende bepalen : „ KaNnT had der menfchelijke rede palen trachten te fet- leu; en dit beperken was een der hoofdpunten, waarop nija ftelfel zich draaide, Ook onbepaalde, hartelijke Ziefde tot al wat goed en groot en edel was, wilde hij tot achting be koeld hebben. Zijne leer was ftreng zedelijk, doch meer ontkennende dân ftellig. Wanneer men niet flechts zijnen bes» ten vriend, maar zelfs geheele rijken en ftaten niet mogt red- den ten koste ééner onwaarheid, zoo was het gewis even min, of nog minder geoorloofd, door de opoffering van één „menfchenleven voor de welvaart van toekomftige geflachten te zorgen.” Het geheele ftuk toont 's mans bekendheid, durven wij zeggen, met den geest en gang der wijsgeerte in Deitsch- Jand; en wij gelooven met hem, dat dezen onder een volk als de Duitfchers ever zeer moeten in aanmerking komen, als ftaatkundige drijfveren of belemmeringen, sis het ongeloof en de vrijheidsleer van fchoone geesten onder de Franfchen. In hoe/verre zij, echter, hoofdzaak geweest zijn, blijft, is ons oog, onbeflist. Voorts is, in het eerfte hoofddeel, altertreffendst, allerbe langrijkst de overweldiging van Zwitferland, Een waar tafe- reel der worfteling van volflagen oùregt, dac niets ter wereld ontziet om ten doel te raken, met waarheid, wijsheid ea — vaderlandfche deugd, die zelfs vrouwen en kinderen beziet om den dood boven de fchande te kiezen, Acht het kwade heeft maar al te fchoon fpel, bij misleiding en verdeekng. Het heeft, tot deze einden „ zijne vrienden en helpers in, elks menfchelijke maatfchappij, in ieder menfchelijk hart. Et, even als eertijds Cartago, grijpt men naar de wapenen, S8 ` GESCHIEDENIS DER PRANSCHE HRERSCHAPPIJs 44 zij er niet meer zijn; waagt men den laatften ftrijd, als het ze laat is. Doch, waarom treedt ook gij, Gefchiedenist eerst dán op, om ons de ware gedaante van geveinsde en bedekte algewel- denaars te fchetfen , wanneer wij ons voor hunne ftreken nief meer kunnen wachten? Immers, toen deze zaken gebeurden, in den jare 1798, waren de jammerlijke omwentelingen zele ve, in ons vaderland telkens bewerkt, nog niet genoegzaam p om het algemeen ten aanzien der Franfchen te verlichten. Deze omwentelingen vullen, benevens de onderhandelingen te Raflads en te Seltz, het volgende tweede hoofdftuk. Wie erinnert zich, trouwens, den 22 Januarij en z2 Junij niet? Derzelver oorfprong en toedragt worden hier, geleidelijk en duidelijk, uit elkander gezet. De Schrijver is, daarbij, zee kerlijk geheel op de hand der gematigden, Doch, wie is dit thans niet, voor zoo verre eigene eer in de zaak niet bee trokken is? De uitdrukking alleen van regering van het graauw is welligt wat al te poëtisch. Het was een wondere lijke tijd van wilde geestdrift voor vrijheid aan de eene, en pijnlijk gevoel van dwang aan de andere zijde; een tijd, die anders goede hoofden, in dezen draaiftroom geraakt, deed duizelen en dweepen, anders regtfchapene en zachte hartên tot onregtvaardige en wreede middelen overflaan. Frankrijk bedwelmde en tirannifeerde, op hetzelfde oogenblik, Vorften en volken, En zij alleen, die, als TALLEYRAND en BUO» NAPARTE, goede koppen zonder harten hadden, wisten, - bij fot, voordeel uit allé de woelingen te trekken. De gee Schiedpen kan hier niet te omzigtig , te gematigd , en bijna te toegevend zijn jegens al wat Aagtoffer der fchrikkelijke vrije heidskoorts is geworden, De veldtogt naar Egypte, de opftanden in Zerland en Béh gië belaan, nevens Frankrijks eigen’ inwendigen toeftand, het derde hoofddeel; van welke ftukken het eerfte, met het allerlaacfte in naauw verband, natuurlijk hoogstbelangrijk is s fchoon velen, met ons, ook in het Jer/che werk, tevens ‚met het genoemde zamenhangende, ligtelijk veel nieuws, al thans vergetens, zuilen vinden, In plaats van eigene beoore deeling, fta hier het volgende van den Egyptifchen velde togt: „ De Engelfchen hebben dezen togt, door de Franfche tegering beraamd en uitgevoerd, in een hatelijk en belagchee lijk light zoeken voor te fellen. Het komt ons, echter, voors an N. G. VAN KAMPEN woor, (de wijze van uitvoering daargelaten) dat het Uitvoes rend Bewind, in deszelfs vierjarig beftaan, niet één ontwerp gemaakt heeft, hetwelk zoo zeer kon verontfchuldigd , zoo al niet geregtvaardigd worden. Volgens de regelen der eeu» wige Regtvaardigheid, en zelfs volgens die van het Esropefche Staatsregt vóór 1772, was hetzelve zekerlijk niet te verdedie gen; maat dit was ook reeds zoo dikwerf gefchonden, dae men, in Frankrijk, het beroep daarop bijna belagchetijk keur. 