VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
+ $g 3 í. Te z t% ` Digitized by Google ` La è E ‘. ed - e - hd Ld _- + E 1 `. he. + ,. `. ie a. g a. ` . ' 3 `. ~ - ` $ N g ' ( \ ' . ` 1. + - -. . ' \ { ú * -=. +. ~ m * a / ` + . i. ` & f Digitized by Google | MENGELWERK, voor 1798 `~ Digitized by Google AL GE MEE NE VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN, WAARIN DE BOEKEN eN SCHRIFTEN, DIE DAGELYKS IN ONS VADERLAND EN ELDERS UITKOMEN , OORDEEL KUN- DIG TEVENS EN VRYMOEDIG VERHANDELD WORDEN. MENGELWERK, zot Fraaije Letteren, Konflen en Weetenfchappen, betrekkelyk. TWEEDE STUK. VOOR 1798. Met Plaaten. p k t ok kk Ok ke k t + Te AMSTERDA M, by A vaN DER KRO E, ( en by J YNTEMA EN ZOON. 1798.. f INHOUD VAN HET MENGELWERK, tot Fraaije Letteren, Konfen en Weetenfchappen, betrekkelyk. A DE ah i van de Natuurlyke, Zedelyke en Euangelifche Biykbaarheden voor een Toeko- mend Leeven , en een Staat van Vergelding in ’t zelve, Door B. PORTEUS, D. D. en Bisfthop van bonden. bl. r Waarneemingen, over de Werking der Gratiola, in de Krankzinnigheid. Door L. F. B. LENTIN. Waarneemingen over de uitgegraavene Beenderen in de zeer opmerkelyke Spelonken in het Vorftendom Bay- reuth: aan de Koninglyke Societeit te Londen gezon- den, door den akpa van Anfpach. Door wylen j- HUNTER, Z:g. F. R. S. 9. Aartige Ele&trifche Proeve zonder Ele&trifeer - Machine. Door T. CAVALLO. 19 Eene foort vàn Telegraphe vån den Ouden Tyd. 20 Leevensbyzonderheden van ROBERT ROBINSON , iñ leeven Leeraar eener Vergadering van Disfenters in St. Ane drews Parochie, Cambridse. Door G. DYER. at Het is toch fchoon op Gods Aardbodem. Uit een Gezel- Jchaps- Gefprek. 28 Het Oorlog. Zen Fragment. 34 lets over het verbaazend toeneemen der Zedigheid. 35 Zilim en Selena. Eene Ovsterfche Vertelling. 39 Algemeene Befchouwing van de Natuurlyke , Zedelyke en Euangelifche Bly baarheden voor een a pa 3 ee CI N ®© O:U, D} Leeven, en een Staat van Vergelding in ’t zelve. Door B. PORTEUS. (Vervolg en Slot van bl, 6.) de, Gedachten van J. G. EICHHORN, over de Jaargetallen in de Gefchiedenis der Aardsvadefen“vóór den Zondvloed. Nieuwe Waarneemingen aangaande het nuttig gebruk van Ek p » met Osfegal vereenigd, tegen. het „ Maagzuur, Door den Betgraad BUCHOLTZ, te Weimar. Wysgeerige Aanmerkingen over de Koude, gevoeld B een ilp ER groote Diepten. Door L. EULER. et eedige Opheideringen. EN ok At Verfchêide weetenswaardige Byzonderheden , betreffende de Gewoonten en Zeden der Noorder. Indiaanen, aan de oevers van Mudf/on’s vi Door Mr. HEARNE. 66 Proeve, over den ftaat der Afhanglykheid in de Zamen- ‘leeving. - NEE 76 Wie zucht niet 2 82 De Zielsverhuizing. 84 Rede en Schriftmaatige Bedenkingen, over de Inftelling ` en het Einde van het Burgerlyk Beftuur;s of over de Pligten van Overheden en Onderzaaäten. Volgens het _ Engelsch van den Eerw. j. FOSTER, D. D. 85 Waarneemingen, aangaande den aart en de geneeswyze van den Pisvloed, (Diabete.) Door J. ROLLO en w, . CRUICKSANK, SER 4 Natuurlyke Historie der Pinguins en Manchots , of de TA _ gelen zonder Vleugelen. Volgens DE BUFFON. Proeve met de Parachute genomen te Parys. Door den _ Burger GARNERIN. 107 Verfcheide weetenswaardige Byzonderheden, betreffende de Gewoonten en Zeden der Noorder-Indiaanen, aan í de oevers. van Mwd/on’s Baay. Door Mr. HEARNE. (Vervolg en Slot van bh 75.) IIO Opmerkelyke gevallen en fortuinmaaking van den Londen- - {chen Boekverkooper JAMES LACKINGTON, Medegedeeld door den Heer R. ARRENBERG. 114 De kunttige Kanarie-Vogel. rar Zedelyke Bedenkingen. , 123 Rede- en chen Bedenkingen, over de Inftelling ` en het Einde van het Burgerlyk Beftuur 5 of over de - Pligten van Overheden en Onderzaaten, Volgens y. ros- TER, D. D. (Wervolg van bl, 93.) 125 g ke I N H O U D Berigt , wegens een merkwaardig groot Gezwel aan het ` hoofd eener Vrouwe. Medegedeeld door den Heer G. J. VAN WY, te Arnhem, I3I Waarneeming wegéns eenen Stommen. Door den Burger J- G. BAUMAN, Chirurgyn te Vlaardingen. 135 Natuurlyke Historie der Pinguins: en Manchots, of de Vogelen zonder Vleugelen. Volgens DE BUFFON. (Ver- volg en Slot van bl. 106.) © I3 De Teken- en Schilderkunst, befchouwd als een vermo- en dat ons in ftaat ftelt om de Godheid in baare erken naar te bootzen, en ook daar in ons boven de ` Dieren verheft. 142 Overzètting der Brieven van eenen Hindoo Rajah ; voorafgegaan van een Berigt, wegens de Gefchiedenis, ' den Godsdienst en de Zeden, der Hindoos. Door. E. HA- __MILTON. 150 Iets over de Befchaafdheid en Zeden der hedendaagfche Grieken. 160 Staal van voorbeeldige Edelmoedigheid. 16r Proeve over de angstvallige Bekommerdheid. 162 De twee Slangen. Zen Oostersch Vertelzel. 167 Rede- en Schriftmaatige Bedenkingen, over de Inftel- ling en het Einde van het Burgerlyk Beftuur; of over de Pligten van Overheden en Onderzaaten. Door J- FOSTER, D. D. (Vervolg en Slot van bl. 130.) 16 Beknopte Aanmerkingen omtrent het eerfte Christen Pine terfeest, befchreeven Hand. II. Door j. KRAMER, Rus- zend Leeraar van Hindelopen. | 177 Over het gebruik der Laauwe Baden in koortzige Ziek- ten, en inzonderheid in de zogenaamde fleepende _„Koortzen. Door J. D. BRANDIS. Ir Bericht aangaande den beroemden Kruidtuin van Kew. “_ Door B. FAUJAS ST. FOND. 185 Uittrekzels uit de Brieven van een Hindoo Rajah, over de Zeden der ZEwropeaanen. Door E. HAMILTON. (Ver- volg van bl. 159.) 4 189 Brief over het Schoonmaaken der Huizen in Meymaand. 201 Over de Beleefdheid in het voeren van Gefprekken. Zene ` Indiaanfche Anecdote. 207. Eene Engelfche Anecdote. | 20 Betoog over het onaffcheidelyk verband dat ’er is tus- j * 4 fchen I N H O U D fchen de Gefchiedenis , den Godsdienst en de Zedes leer, vervat in de Schriften des Ouden, en vooral des Nieuwen Verbonds , tot ftaaving der Waarheid en Geloofbaarheid van ieder derzelve in ’t byzonder: 209 Bericht aangaande een zeer voortreflyke Oogzalf. * Door HUFELAND. 216 Byzonderheden aangaande de Thee, en derzelver berei- ding in China. (Getrokken uit de Reis van Lord MA- CARTNEY.) 218 Behoud en Geneeswyze van Boomen, welker Bast ronds- om door Schaapen is afgeknaagd, | 220 Het Lot der Afbeeldende Kunften , in verfchillende tyden, in Nederland. (Vervolg van bl. 149.) 222 Fragment der Gedenkfchriften van FRANKLIN, door hem zelven opgefteld; maar niet uitgegeeven. 233 lets, over de Hollandfche Olyphanten , thans te Parys. 245 Zedelyke Bedenkingen. 24 Proeve over het aanbelang van onzen pligt te doen. 249 Iets over de voortreflyke Geneeskundige Eigenfchappen van het Onopordum Acanthium , of Ezelsdistel. Door Dr. HANDEL, 253 Bericht wegens de Chineefche Hennip. Door B. FAUJAS ST. FOND. 295 Wyze om Boter te verbeteren, te Udny en daaromftreeks in gebruik. Door ANDERSON. 259 Befchryving van het Obfervatorium van HERSCHELe Door een Fransch Reiziger. 2 Twee Brieven, over de laatfte Ontdekkingen in Aei 2 Eene nieuwe ontdekking voor. Aardryksbefchryvers. 2 73 Iets over de Stad Washington, in het Landfchap Colum- bia, in Noord- America, welke thans gebouwd wordt, om, met den Jaare MDCCC, ten Zetel te dienen der Vereenigde Staaten in America. 273 Uittrekzels uit de Brieven van een Hindoo Rajah, over de Zeden der Europeaanen. Door E. HAMILTON. (Ver- volg van bl. 200. | 276 Leucadea. Eene Spaanfche Vertelling, naar het Fransch ` van DE FLORIAN. 200 Brief eener Americaanfche Vrouwe, over het Schoonmaa- ken der Huizen in Meymaand. | pe I N H OUD. Rede- en Schriftmaatige Bedenkingen over dé Pligten en Hoedanigheden der Bedienaaren van het. Euangelie; als „mede wegens het voeglyk gedrag der Leden van de Christlyke Gemeenfchap, ten opzigte van hunne Leer- aaren, Volgens het Engelsch van J. roster, D 93 | 2 Geneezing van een kwaadaartig Gezwel aan het Voor- hoofd , door middel van het Bernard/che Bytmiddel, Door SIEBOLD. `. 299 Waarneemingen van SPALLANZANI , aangaande de eigen- fchappen des Vuurfpuwenden Bergs op het Eiland Stromboli. a `- > 302 Middel, am een Pruimenboom , met zyne bladeren en vrugteu, geduurende den Winter, groen en versch te houden. 30 Jets over de dlcarazas , of Spaanfche Waterkruiken. 308 Befchryving der nieuwe Bezittingen van het Fransch Ge- meenebest in Griekenland. | SII Uittrekzels uit de Brieven van een Hindoo Rafah, over de Zeden der Zuropeaanen, Door E, HAMILTON. (Ver- volg en Slot van bl. 280.) at Het Leeven van Mejuffrouw APHRA BEHN, > 322 Befchouwing by het Graf, 830 Zedelyke Bedenkingen, 33I Rede- en Schriftmaatige Bedenkingen over de Pligten en Hoedanigheden der Bedienaaren van het Euangelie 4 enz. Volgens J. FOSTER, D. D. (Vervolg van bl. 298.) 333 Over het heilzaam gebruik van Zwavel-lever-lucht, by - het Lood-colyk en Metaal-vergiftiging. Door den Heer J, C. KRAUSS; Med. Do&, te Amfterdam. 341 Waarneemingen op de Magnetifche Vloeiftoffe en het Zee-compas, Door den Zee- Capitein 0’ BRIEN DRURY, 345 De voornaamfte byzonderheden van het Eiland Maltha, uit de nieuwfte berigten opgemaakt. 34 Bedenkingen over de onregtmaatige befchuldigingen, ‘af- gegeeven tegen de waare Wysgeeren, ten aanziene der Staatsomwentelingen. Door den Burger DE LA CROIX. , , f 357 Bedenkingen over de Huislyke Monarchie.. 361 Het Paradys van Schedad. Zene Arabifche Vertel- ling. 368 e r NH O U Di De eindigende Dag. Fragment. 37 Rede- en heden der De Bedenkingen over de Pligten en Hoedanigheden. der a van het Euangelie; enz. Volgens J. FOSTER, D. D. (Vervolg van bl. 341.) 373 Aanmerkingen over de Geneeskundi kragten van de Bismuthkalk (Magifterium Bismuihi) 391 Redenvoering over den invloed ‘van “den Nataurlyken } 3 Zedelyken, en Staatkundigen toeftand der Volkeren op hunne Bouwkunde. Uitgefprooken door den Burger PONCE , in eene Vergadering van het Genootfchap def Weetenfchappen, enz. te Parys. ` 385 Gefchiedkundig Verflag, wegens de Malthefer Ridderor uit de Oudheid en de jongfte Berigten opgemaakt. 393 Zedi ige Verdeediging der Legaatzoekeren. - ‚402 Brief van Bonifacius Veredik, aangaande zynen Vriend den Burger Minutieux , aan Der, 406 Zomerzang. ALT Rede- en Schriftmaatige Bedenkingen over de Pligten en Hoedanigheden der Bedienaaren van het Euangelie 5 enz. - Volgens J. Foster, D. D. Hervolg en Slot van bl. 380. 413. Bedenkingen over de mogelykheid van’ de geheele. uit- roeijing der Kinderziekte. Getrokken uit eene Verhan- deling, over die Stoffe, van C, G. GRUNER , Hoogleeraar te Jena. A19 Zonderling en geducht voorval met ‘eenige Byenzwermen. Medegedeeld door den Burger B. DONKER CURTIUS. 425 Asomerknge en over de Landengte van Suez, en over de mogelykheid der vereeniginge van đe Roode en Midde- delandfche Zee 26 Byzonderheden , den Eerw. WILLIAM CHILLINGWORTH betreffende. Door E. GIBBON. ` 430 Iets ter gedagtenis van den Rintelnfchen Hoogleeraar- y. M. HASSENCAMP, door deszelfs Amptgenoot L. WACH- LER. —— Vermeerderd uit eene korte Leevensbefchry- bf van on afgeftorvenen, door hem zelven vervaar: i 32 oae oa eval, omtrent een ter dood verweezen Mis- daadiger Engeland. Miedegedeeld door den Heer R. ARRENBERG; te Rotterdam, 442 De voordeelen van zich druk bezig, als verhaasd en ge- jaagd, te vertoonen. 446 Anecdote raakende den Admiraal DE RUITER. ‚ 450 Te- IN H O: U: D. Tegénwoordigheid van geést, een Redmiddel. -r j aeiae i over de Eenzetvigheid en Zatheid Behe Mode: dwaash ane 453 Drie gevallen van Dollehonds-beet. -Door den Med, Do. SCMUURMAN, te Steenwyks "459 Byzonderheden , betreffende de Natuurlyke Historie der -Visfchen. Getrokken uit een Werk van LACEPEDE over deeze Stoffé, : <. 7 468 De Muishouding van den Bever; ftrekkende tot wederleg . ging van verfcheide byzonderheden, dit Dier betreffen- gen verkeerdlyk in vroegere berigten daar. aan toege- hreeven. Door Mr. HEARNE. = ` “423 Uitlegging van den Droes- ftoc? en Droes-kusfon, te Bent- { eim. Af . É nt NO t : , i 477 Bericht, aangaande de vermaarde Romeinfche Tapyten, geweeven volgens de Tekeningen van RAPMAËL. 479 Waarneemingen over de Zeden en Gebruiken der Porti- geefen. Volgens MURPHY. 495 De Zee. 495 Verklaaring wegens de Herberg en de Kribbe, in welke jesus zou gebooren en gelegd zyn. Volgens Z. PEARCE, in zyne Commentary on St. LUKE Il. vs. 7. 497 PraCtitche Waarneerffngen, aangaande de meest voorko- mende verfchillende foorten van Maagpyn. Door Dr. G., C., CONRADI. | KOŞ De Huishouding van den Bever. Door HEARNE. (Ver- volg en Slot van bl, 477.) SIT Beknopt berigt der Reize van LA PEYROUSE rondsom de Wereld. 16 Waarneemingen over de Zeden en Gebruiken der Perzu- geefen. Volgens MURPHY. (Vervolg en Slot van bl. 494. i l 522 Leevensberigt van den Eerwaardigen J. FoRDYCE, D. D. Pore by het Graf van Emma. Ecen Wysgeerige Vercie- ring. Ben 530 Zedelyke Bedenkingen. KAI Het Knaapjen en de Maan. Eene Vertelling. 544 ef | g Uitbreiding van, en ophelderende aanmerkingen over, de woorden van Apostel jacobus, I. vs. 27. 545 Aanmerkingen over de Krampftillende kragt van den //ix- ten Visrsool , of Zsnkvitriool, Door iperER, M. D. . 559 Aan- I N H O U D Aanmerkingen over, en bedenkingen op, de oudheid der Verrekykeren. k i 554 Weetenswaardige Berigten, betreffende den hedendaagfchen toeftand van Spanje. Door J. FR. BOURGOING. 563 Kort Berigt, aangaande het Leeven, de Reizen, en Ont- werpen, van den grooten Franfchen Natuurkundigen» PH, COMMERSON. 573 Aanmerkelyke Regtspleeging van den Sultan Masfoud, Eene Oosterfche Vertelling. : 577 Iets over den Oorfprong der Almanachen. Volgens y 5 JACKSON. Zedelyke Bedenkingen. 587 Berigt van Patriophilus Reformatus. 588 Nadere Opmerking op Lukas Il: 7e | 589 ai * bd _% de mmm MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTEREN, KONSTEN EN WEETEN- SCHAPPEN, BETREKKELYK. ALGEMEENE BESCHOUWING VAN DE NATUURLY- KE, ZEDELYKE EN BUANGELISCHE BLYKBAAR- HEDEN VOOR EEN TOEKOMEND LEEVEN, EN EEN STAAT VAN VERGELDING IN T ZELVE. (Uit het Engelsch van den Eerw. peitBy ponteus, DDe en Bisfchop van Londen.) Fk heb voorheen (*) U een algemeene fchets gegeeven van de Natuurlyke en Zedelyke Blykbaarheden voor de Onfterflykheid van ’s Menfchen Ziel, en een Toekomenden Staat van Vergelding ; en, {choon ieder derzelven , afzon- derlyk befchouwd , niet gezegd kan worden volftrekt af- doende te zyn, klimmen zy nogthans, te zamen genomen y op tot eene groote maate van waarfchynlykheid 3 een maat van waarfchynlykheid , die het tot een uiterfte van dwaasheid zou maaken voor een ieder, (t geen egter maar al te doorgaande het geval is der zoda- rk , die de Openbaaring verwerpen) om te han- delen als of het eene uitgemaakte zaak ware, dát ’er geen Beftaan voor den Mensch was dan alleen dit tegens woordige. Hoe geheel ftrydig zulks aan te neemen zou weezen tegen ‚alle voorfchriften van Natuur en Rede, zal nog fterker in ’t ooge ftraalen, indien wy nu me de en als in één oogpunt zamenbrengen de Bewyzen voorheeh aan- evoerd, en bezien hoe de zaak ftaat op de twee tegen elkander over ftaande veronderftellingen , dat ’er een Toe- komende Staat van Vergelding te verwagten is, of niet, In de eerfte plaats dan, indien wy toeftemmen dat dit Leeven ons geheele Beftaan uitmaakt, welk een vreemd en vnoploslyk vertoon van zaaken doet zich op aan ons oog ! (*) Zie ons MmenceLw. voor 1797, bl. 437» 491 , 525 en 569. | s : MENG, 1798. Nos Ie A ° HESCHOUWING VAN DE BLYKBAARHEDEN oog! Wy. hebben, in dit geval, een werkzaam Beginzel in ons, ’t welk alle verbeeldingbaare blyken heeft zan onderfcheiden te zyn van het Lichaam, onftoflyk , onbe- fchryfbaat „er onverdeelbdar ; dit nogthans komt op niets meer neder dan op enkele Stoffe, bekleed met hoedanig- heden , rechtftreeks het tegenovergeftelde uitmaakende van de-weezenlyktte- eigenfchappen der Stoffe; het wordt met het Lichaam tevens ontbonden, en verliest alle gewaar- iS dllë bewustheid en opmerking, voor altoos, in et graf, … | y zyn blykbaar onderfcheiden van, en verheeven boven, de Beesten , door. eene. De Wereld, in welke wy ons geplaatst vinden , is onop= houdelyk-eene fchoot van beproeving. Het blykt, dat wy in dezelve geplaatst zyn met geen ander oogmerk; dan om te doen blyken hoe wy ons gedraagen -in al die ver MOOR EEN TOEKOMEND LEEVENs ENZe' 5 verfcheïdenheid van: moeilyke en bezwaarende omftandig- heden, waar in wy ons iteeds, door een eh ander mid- del, geplaatst vinden.” Nogthans gaat ons gedrag gẹ» heel ongadegeflaagen woort. Wy volfpeelen onze rol} maar de Regter, die-ons beproeft, vergeet de zyne te vol- brengên… Onze beproeving neemt een einde; niets volgt er ops geen “vonnis wordt -'er geftreeken; wy worden niet beloond.om dat wy goed gedaan, en niet gettraft om dat wy. verkeerd gehandeld hebben. | Wy merken onszelven -aan-als de Onderdaanen van een Almagtig Opperbeftuurder „die ons een ftelzel van Wetten gepeeven heeft om ons gedrag naar te regelen. Nogthans chynt Hy volmaakt onverfchillig òf wy deeze Wetten waarneemen „dan niet. Zyne' Vrienden en zyne Vyanden vergaat het eveneens. … Ja de eerstgemelden gaan dikwyls onder een last van tegenheden gebukt, terwyl de laatst- genoemden volop hebben van allen aardsch genot. Eindelyk is ’er, van de vroegfte eeuwen der wereld af, tot op dit: oogenblik , eene bykans algemeene overeen- {temming geweest. des Menschdoms in het geloof of de verwagting van een Toekomend Beftaan ; en nogthans komt dit op -niets meer neder dan op eene bedrieglyke verbeelding, hoe diep dit ook door de Natuur zelve in elken menschlyken boezem is ingedrukt. | -. Wat ‘kanmen nu vteemder en onverklaarbaarder zich verbeelden 5 wat ongerymder en onbeftaanbaarder beden- ken ; wat wanordelyker, verwarder en elendiger , zich voor- ftellen ; wat onwaardiger der Wysheid, Regtvaardigheid en Goedheid; des Allerhooeften verzinnen, dan de geftelte- nis van den. Mensch, en-der Wereld, volgens de hier tè nedergeftelde opgave? Maar, wanneer gy, aan den anderen kant, uw gezigt uitftrekt buiten de grenspaalen van dit-Leewen, en een ander “in. overweeging neemt 5. welk eene verandering brengt’ dit tetttond te wege in het voorkomen van alles wat in-en om ons is? De nevel, die voorheen het gelaad ‘des aardbodems bedekte, fcheurt, en wy zien een tooneel, vol van de merten fchoonheid, overeenftemming en geregeldheid. Op ‘het oogenblik dat wy onze betrekking tot een ander Leeven ontdekken, klaart het voorheen ver- baasdmaakende op, en alle onbeftaanbaarheid wordt ylings weggenomen. } i > __ Wy vinden, als dan, -dát wy beftaan uit twee dee- - len , een ftoflyk Lichaam Fy eene onftoflyké Ziel; ek : i 2 e Å BESCHOUWING VAN DE BLYKBAARHEDEN de fchynbaar onbeftaanbaare eigenfchappen van Stoffe en Geest, in ftede van vermengd en met elkander .veree- nigd te zyn ‘in eene en dezelfde. zelfftandigheid , heb- ben ieder hun eigen onderfcheiden deel in onze zamen- gettelde gefteltenisfe , huisvesten in onderfcheide zelfftan- digheden, naar-derzelver aart gefchikt. Maar, fchoon verfchillend van elkanderen, zyn zy naauw met elkander vereenigd. Door deeze vereeniging zyn wy verbonden aan de zigtbaare en onzienlyke „ aan de ftaflyke en geestlyke wereld, en ftaan, als °t ware, op de grenzen van beiden. En wanneer het Lichaam weder tot de Aarde keert, begeeft zich de Ziel ha de wereld der on- fterflyke Geesten, tot welke dezelve behoort. Wanneer het eens vastftaat , dat wy hier naamaals eens rekenfchap zullen. moeten geeven van onze bedryven; dan is ’er eene duidelyke reden waarom wy vrywerkende Weezens zyn ; waarom wy een regelmaat des gedrags ontvangen hebben; waarom wy het vermogen bezitten om daar van af te wyken , of om ’er overeenkom- ftig mede te handelen ; waarom wy, met één woord, aan een voorafgaand onderzoek voor de regtbank van ons Geweeten zyn blootgefteld, eer wy voor de Regtbank van onzen grooten Regter verfchynen, Onze vuurige trek na Beroemdheid, na Geluk , na Onfterflykheid, zal, op de veronderftelling van een Toe- komend Leeven, tot een beter einde dienen, dan om ons te leur te ftellen en te bedroeven. Gemelde begeerten zyn alle natuurlyke begeerten, met voorwerpen welke daar aan beantwoorden; en zullen ieder, in eenen mno taat, VOOR EEN TOEKOMEND LEEVEN , ENZ. 5 Staat, die voldoening ontmoeten, na welke zy in deezen te vergeefsch haakten. Ja zelfs die ongelykmaatige bedeeling van goed en kwaad, waar over wy zo gereed klagten by klagten uit- ftorten , en die zwaare beproevingen, welke, by wylen, zo fel, ook de besten der men{chen, drukken, ftaan alle bloot voor eene gemaklyke oplosfing, op °t eigen oogen- blik dat wy eenen Tovekomenden Staat in aanmerking neemen. eeze Wereld maakt dan alleen een gedeelte uit van een ftelzel, Dezelve was nimmer beftemd tot een Staat van Vergelding ; maar van Beproeving. Hier wor- den wy alleen beproefd, naamaals beloond of geffraft. De rampfpoeden, welke ons op aarde drukken , krygen, uit dit oogpunt befchouwd, eene geheel andere gedaan- te. Zy zyn wyze en zelfs weldaadige voorzieningen, om Onze Deugden op de proeve te brengen, in ons die geestgefteltenis te verwekken , welke eene noodige voorbereiding is ter nimmer eindigende Gelukzaligheid. Op deeze wyze klaart de veronderftelling van eenen Toekomenden taat alle zwaarigheid op, en verdryft de donkere wolken, welke anderzins over dit gedeelte van cops Scheppinge hangen. Met dit licht der Onfterflyk- heid voor ons heenen, kunnen wy onzen weg vinden langs de anders duisterfte paden van cops Zedelyk Be. ftuur, en een voldoend berigt geeven van de bedeelin- gen der Voorzienigheid met het Menschdom. —- Het is, derhalven, een allervoldingendst bewys voor de wee- zenlykheid van eenen Toekomenden Staat , dat dezelve aan zo veele heerlyke einden beantwoordt, en zo on- affcheidelyk noodzaaklyk fchynt om geregeldheid en overeenftemming te geeven aan de oogmerken des Al- magtigen in het vormen deezer Wereld en derzelver Inwoonderen , om een ‘eenpaarig -en zamenftemmend plan der Godlyke handelingen aan ons te verfchaffen. Want gelyk, wanneer wy, in de Stoflyke Wereld, vin- den, dat het beginzel van Zwaartekragt, toegepast op de onderfcheide deelen des Heelals, op de volkomenfte en fraaifte wyze ons eene verklaaring aan de hand geeft van de ftanden, de verfchynzels en de invloeden , der he- melfche Lichaamen, en zelfs reden geeft voor al de fchynbaare ongeregeldheid en uitmiddelpuntigheid van derzelver beweegingen — = wy geene zwaarigheid maa- ken om het beftaan en de werking van zodanig een ver- mogen te erkennen; zo En wy in het Zedeljk wrd 3 at 6 BLYKBAARH. VOOR EEN TOEK. LEEVEN ; ENZ. dat de erkentenis van een aridèr Leeven eene gereede oplosfing aan de hand geeft van de verbaazendfte en anders onverklaarbaare verfchynzelen; het is, als ’f wa- re, een oper- fleutel, die alle ingewikkeldheid ontfluit , en ons het groot plan der Voorzienigheid in het be- {tuur der menschlyke zaaken opént. Dit zo zynde, kunnen wy niet langer, zonder geweld te doen aan alle gronden van regtmaatige redenkaveling „onze toeftemming in het erkennen van de waarheid en weezenlykheid van zulk een ftadt te rugge houden. | Uit deeze byeenzameling der bewyzen voor een Toe- komend Beftaan, de uitflag onzer nafpeuringen over dit onderwerp» blykt, dat: zy, te zamen genomen , eene groote maate van blykbuarheid oplteverért ten fteun van die groo- te waarheid. ~ ği i - Deeze blykbaarheid, in de daad, gelyk ik te vooren aanmerkte, ís door ecnigen als zo dringend voorgefteld en zo beflisfénd, dat zy het behulp der Openbaaring, in dit ftuk, geheel onnoodig keurden. — Doch -dit is zo verre van het geval te weezen , dàt die eigenfle klaar- heid, met welke wy nu in ftaat zyn de weezenlykheid van eene Toekomende Vergelding uit de beginzelen.der Rede af te leiden, ons zelfs het voldingendst bewys zal opleveren van de volftrekte noodzaaklykheid die ’er was voor eenig hooger licht, om het menschdom te onder- wyzen en te beftuuren in dit en in andere Leerftellingen van het alleruiterst aanbelang voor deszelfs tegenwoordig en toekomend Geluk. CHet Vervolg en Slot hier na.) mmm a aM M - — ee emd -1 WÁARNEEMINGEN OVER DE WERKING DER Gra- tiola, IN DE KRANKZINNIGHEID. Door L. F. B. LENTIN. Ik het jaar 1696 fchreef GIDEON HARVEIs, in zyn zeer | zonderling werk, °t welk in 17co voor dè tweede rei- ze wierd uitgegeeven , onder den titel; The Vanities of Philofophy and Phyfic,op pag. 109 „over de zo zonderlinge ziekte der Krankzinnigheid: Jk moet bekennen, dat, onder, de geheele verzameling der ziekten , niets dieper verbor- gen en meer onoplosfelyk fchynt dan die hind s | feld- WAARNEEM. OVER DE WERKING DER Gratiola. 9 fieldheid der Hersfanen , welke met Krankzinnigheid ge- paard. gaat.. Edoch weeten wy dienaangaande, tegen het einde deezer anderzints zo verlichte Eeuwe, wél meerder , zo ten opzichte van het geen het Hersfenge- ftel in deeze omftandigheid moct lyden , als ten opzichte van °tgeen °t zelve daar in medewerkt? De Ontleedkun- de fchyat hier in reeds tot den grootstmogelyken graad van volkomenheid opgeklommen, en niet in ftaat te zyn om den hoogften trap der lichaamlyke volmaaktheid om- der onze zintuigen te brengen. Zo lange derhalven de nieuwe Scheidkunde niet in ftaat geraakt, om ons met de Denkingsftoffe bekend te maaken, moeten wy ons wel in deeze duisternisften en onverklaarbaare betrekkingen behelpen met het geen wy door ondervinding kunnen Ontdekken. l Hoewel thans het, gebruik des Nieswortels; tot het ge- neezen der Krankzinnigheid (ik weet niet met recht of ten onrechte), is afgefchaft, zo heeft men toch , in ‘de meeste gevallen deezes hoogst treurigen toeftands, gê- meend te moeten blyven by de Geneeswyze der Ouden, in zo verre zy de herftelling door geweldige Braak- en Purgeermiddelen zochten. Men heeft alleen verfchild in de keuze der daar toe dienftige middelen , zo dàt zommi- gen dienaangaande te vreesachtig , anderen wederom ‘tfe ftout, zyn geweest. Wat myne bevinding aangaat, ik hebbe in drie op elkander volgende gevallen een voor- treflyvken dienst gehad van het poeder der Graticla, gè: bruikt naar het voorfchrift van den Heer KOSTRZEWS- KY » dcor denzelven medegedeeld in zyne Disfertatio de Gratiola. AK - | … Twee der door my geneezene lieden waren Broeders, wier Vader wel niet krankzinnig was; doch echter, ín een zo grooten graad, met Eigenzinnigheid en Waanwysheid behebt , dat men doorgaans meende , dat hy het niet vast had. Daar en tegen was deszelfs Broeder volko- men krankzinnig, en ftierf aldus ín-het-65 jaar zyns ou» derdoms. beide overige overeenftemmen , holde dus een tydlang. vreedzaam voort, en hield in zyne verbeelding fteeds de lansrykfte daarftellingen voor zichzelven. Deeze toeftand Pad ten gevolge flaapelooze nachten , en een meer en meer toeneemende afwisfeling der Voorftellingen , waardoor ein- delyk de Ylhoofdigheid zodanig toenanr, dat hy zich aan zyne Moeder en anderen, die hem bewaarden, vergreep en voort daar op uit een venfter der tweede verdieping fprong, zodat hy op een gevloerde plaats nederftortte „ zonder zich echter van belang te kwetzen. Zelfs niet in de geweldigfte aanvallen zyner kwaal befpeurde ik aan hem het optrekken van een of van beide ballen , “ geen door AVENBRUGGER, als een onaffcheidelyk toeval der Krankzinnigheid , was opgegeeven. De Geneezing deezes ongelukkigen Jongelings on- dernam ik met fterke Aderlaatingen, en ging daarna over tot zodanige middelen , welke door een fterken prikkel in ftaat zyn, verftoppingen in den onderbuik weg te neemen. Dän dit verricht zynde, vond ik de gewoone braak- en purgeermiddelen ín geenerleie wyze fterk ge- noeg , om de noodige ontlastingen te bewerken. Onder- tusfchen twyffelde ik niet, of de nog fteeds toenee- mende hevigheid der Woede moest worden toegefchree- ven aan de menigte der losgemaakte ftoffe en derzelver opflorping. Dus vond ik my verplicht tot fterkere mid- deten myn toevlucht te neemen, Ten dien einde liet ik hem braaken, door middel van poeders uit witte Vitriool , nadat men hem, door dwang, een prikkelende Cly-. fteer had gezet. Vervolgens gaf ik hem het poeder der Gratiola, tweemaalen °s daags: ’s morgens tot eene halve drachma en ’s avonds tot tien grein, in te poen ` me ' OVER DE WERKING DER Gratiola, s met een Afkookzel van Graswortel, ’t geen teffens tot dagelykfchen Drank moest dienen. Dus gingen wy voort, tot dat ik eerlang de giften der Gratiola van dag tot dag moest verminderen, dewyl de Prikkelbaarheid der inge- wanden allengskens aandoenelyker wierd. Naarmaate dus de werkzaamheid des Darmkanaals en der nabuurige dee- len herftelde , ontlastte hy eene ongelooflyke mehigte verharde en gefmoltene zwartgallige ftoffen , terwyl hy ook, naarmaate hy van alle deeze fchadelyke onreinig- heden verlost wierd , wederom het volle gebruik zyner Reden bekwam. | | Zyn Broeder en nog een derde Krankzinnige wierden op dezelfde wyze behandeld en geneezen: intusfchen waren deeze voorwerpen ook alle van zodanig eene tichaamsgefteldheid , dat ‘er fterk prikkelende middelen wierden vereischt, en dus waren het de Gratiola, en dergelyke fterke middelen , van welke men iets goeds kon verwagten, WAARNEEMINGEN OVER DE UITGEGRAAVENE BEEN- DEREN IN DE ZEER OPMERKELYKE SPELONKEN IN HET VORSTENDOM BAYREUTH : aan de Koning- lyke Societeit te Londen gezonden , door den Markgraaf van ANspacH. Door wylen jJoaN HUNTER, Esq. F. R. S. (Ontleend uit The Philofophical Transattions, for 1794.) m fhs hier de Waarneemingen , welke wy beloofd 9 hebben by de opgave des Verhaals der in het » Opfchrift vermelde Spelonken (*). Zy verdienden de » befchouwing des kundigen Wysgeers HUNTER; ZY ga- » ven hem gelegenheid tot het mededeelen van befchou- » wingen over dezelve, en teffens over andere foortgelyke » voorwerpen, die weetenswaardig en belangryk zyn voor » allen die gr D {maak hebben in het nafpeuren van » dergelyke zeldzaamheden, in den fchoot des aardbols » be oal, en van tyd tot tyd aan het nafpeurend oog » Ontdekt.” De Beenderen, die ten onderwerpe ftrekken Sen ar rief, (*) Zie ons Mengelwerk Toe 1797, ble 589, | 5 Ì zo r WAARNEEMINGEN Brief, door den Markgraaf van AnspacH gezonden, hebbe men meer aan te zien als Omkorftingen, dan opgegraave: ne Beenderen van eenen vreemden oorfpronge; naardemaal derzelver oppervlakte alleen eene omkorfting van gecryftale lifeerde aarde heeft aangenomen, en ’er weinig of geene verandering plaats gegreepen heeft in derzelver inwendig maakzel. | De aarden, met welke de Beenderen meest alle zich doorgaans omkorst vinden, zyn van eene kalk- of leyags ge foort; doch meest van de eerstgemelde. . Dit ge» fchiedt op tweeërlei wyze — de eene, wanneer de Beenderen gedompeld zyn in water, waarin deeze aard- {toffe zich bevindt —— de andere, wanneer water door aardítoffe van die foort heenen gaat, welke het ontbindt, jh naderhand laat bezinken op daar onder liggende Been- eren. Beenderen, die omkorst zyn, fchynen nimmer deeze verandering te ondergaan in de aarde, of onder het was ter, waar de zagte deelen vergaan zyn; terwyl de Been- deren, die men opgedolven Beenderen noemt, zodanig ge- worden zyn in de middelftoffe waar ze nedergelegd wa- ren by den dood des Diers (*).‚ De omkorfte 'Beenderen hebben vóóraf aan de open lugt blootgefteld gelegen : dit is openbaar ten opzigte van de Beenderen , die thans het voorwerp onzer befchouwinge opleveren. De Been- deren van de Rots van Gibraltar, en die men in Dalma- tie gevonden heeft, als mede die , volgens het verhaal van den Abbé sPALANZANI, op het Eiland Cerigo voor- komen , bevinden zich in dezelfde omftandigheden. Zy hebben de kenmerken van Beenderen , die aan de lugt blootgefteld geweest zyn; veele vindt men op verfcheide plaatzen geborften, inzonderheid de ronde Beenderen ; en dus vertoonen zy zich als Beenderen, die langen tyd aan de zon bloot gelegen hebben. Deeze omftandigheid. onderfcheidt dezelve blykbaar van de Delf: beenderen y en verleent ons eenig voetfpoor om derzelver Historie na te gaan, ai | ‘ ee “Indien derzelver aantal eenigermaate hadt oveteengekoe ' fs i i men (*) Beenderen, die met het vleesch daaraan begraaven gee. weéss zyn , hebben een kleur; welke zy nooit verliezen; Been- geen, die langen tyd in het water gelegen ‘hebben, krygen aar van desgelyks een zeer onderfcheidende kleur, OVER UITGEGRAAVENE BEENDEREN, rr fien met het geen wy wegens Beenderen- van laateren ty» de vinden , zulks zou ons hebben: kunnen opleiden om eenig denkbeeld te vormen van derzelver ophooping; maar derzelver hoeveelheid gaat alles, waaromtrent wy ons eenig begrip ten dien opzigte maaken, te boven. Drie Vraagen doen zich eigenaartig by den nafpeurder op. == Kwamen deeze Dieren daar ter plaatze, ftierven zy ’er? =m of werden derzelver Beenderen daar gebragt, en aan de lugt blootgetteld? —— of heeft men Beenderen van verfcheide plaatzen daar verzameld 2 — De eerstge- melde deezer gisfingen dunkt my de natuurlykfte ; doch ik ben in geenen deele overtuigd dat het de eenige- waare is, Ks, k Beenderen, áls boven befchreeven, worden gevonden im zeer verfchillende ‘ftanden , °t welk derzelver tegenwoor= dige toeftand te bezwaarlyker maakt om ‘dés oplosfing te bekomen. Die in Duitschland worden in Spelonken ge- vonden. De Kust van Dalmatie, zegt men , bettaat ’er by- kans geheel en al uit; en wy weeten dat dit het geval is van een groot gedeelte van de Rots van Gibraltar. ` Byaldien men ’er geene in Spelonken als opgeflooten vondt, maar in groote klompen, overdekt met mergel, of kalkfteen , zou zulks een denkbeeld aan de hand geeven ; dat ze daar zamengebragt waren door eene vreemde oor- Zaak, als eene aardbeeving , die ‘er deeze ftoffe over heen zeworpen hadt ; doch hier van kunnen wy ons bezwaar- yk een denkbeeld vormen, — of hädt mén die foort van Beenderen alle aangetroffen in Spelonken, wy zou=: den op het denkbeeld kunnen vallen, dat deeze Spelone Ken de wykplaatzen geweest waren voor zulke Dieren „ én dit eenige duizenden jaaren geleden; waren de Beende= fen die van vleesch- en graseetende Dieren, wy zeuden: misfchien tot de veronderftelling komen, dat de vleesch. vreetende Dieren ’er veele kleindere, tot- hun voedzel ge» vangen , hadden zamengebragt; en dit fchynt, in den eer- ften opflag, het geval te weezen van de Beenderen ‘uit’ het Bayreuthfche , die ‘aanleiding geeven tot dit fchryven 5 nogthans, wanneer wy in aanmerking neemen, dat de Been- deren, voor verre het grootfte gedeelte, van vleeschvree- tende Dieren zyn, vinden wy ons bepaald tot de veron- derftelling „ dat deeze alleen wykplaatzen geweest zyn. Indien die Beenderen daar byeen gebragt waren door eenigen Aardíchok „ dan zou men ze vermengd vinden’ de te met Ia gs WAARNEEMINGEN met de ftoffe van de bergen daar omftreeks; ’t welk het eval niet is; want, {choon men ’er eenige aantreft, die in de zyden der rag an uitfteeken, omkorst met eene kalkagtige ftoffe, dit fchynt ontftaan te zyn uit derzelver {tand in de Spelonke. Zulk eene opeenhooping zou die ` Beenderen gelyktydig doen worden met de Bergen zelve, waaraan ik , ter oorzaake van het nieuwer vertoon, ’t welk deeze Beenderen opleveren, zeer twyfel. Het verfchil in den itaat der Beenderen wyst uit, dat er waarfchynlyk eene opeenvolging van derzelver za- menbrenging , voor een lange reeks van jaaren, geweest hebbe; want, indien wy in aanmerking neemen het ver- fchil van tyd, verloopen tusfchen het daar komen van de volkomenfte, die wy voor de laatfte te houden heb- ben, en den tegenwoordigen tyd, moeten wy dit op eenige duizenden van jaaren ftellen; en, indien wy bere- kenen hoe lang deeze nog daar zouden moeten blyven om zo verre vergaan te zyn als men ‘er eenige aantreft , zal dit verfcheide duizenden van jaaren vereifchen; een genoegzaame tyd voor eene groote opeenhooping : vol- ens deeze wyze van redekaveling , zou het, derhalven, lyken, dat zy te dier plaatze niet op éénmaal in een verfchen ftaat gebragt waren. De dierlyke aarde, gelyk men dezelve noemt, gevon- den op den grond deezer Spelonken , wordt veronder- fteld veroorzaakt te zyn door het verrotten van het vleesch; welke veronderftelling influit, dat de Dieren hier evleescht gekomen zyn; maar ik begryp niet, dat, in- ien deeze Spelonken opgevuld geweest waren met ge- heele Dieren, het vleesch een tiende gedeelte van de aar- de zou hebben kunnen opleveren, en ‘reden geeven van zulk eene hoeveelheid als blykt door de Dieren daar. ge- bragt te zyn. Ik zou veeleer veronderftellen, dat dit de overblyfzels waren van de drek der Dieren , die ten eenigen tyde deeze Sproo bewoonden , en geftort uit de ingewanden der Beesten door hun verflonden. —— Dit laat zich zeer wel begrypen, als wy bedenken dat ’er jets foortgelyks plaats heeft, fchoon in eene mindere maate, in veele Spelonken in Engeland, die de wykplaat- zen zyn der Vledermuizen, in den winter, als mede in den zomer, wanneer zy alleen des avonds uitvliegen. In deeze holen is de grond bedekt met dierlyke aarde, eenige. voeten diep; deeze aarde vindt men in allerlei ftaaten van OVER UITGEGRAAVENE BEENDEREN, 1$ gan ontbinding; de benedenfte is de zuiverfte, de boven- fte flegts weinig veranderd, met alle bedenklyke tusfchen- ftanden. In deeze holen is een groot getal van Druip- fteenen , die de Beenderen der daar ftervende Dieren kùn- nen omkorften. -De Beenderen uit de Spelonken in Duitschland zyn zo zeer het voorwerp geworden van het befchouwen en on- derzoek der Natuurkundigen, dat de ftukken daar van door geheel Europa verfpreid zyn ; °t welk belet, dat ’er een genoegzaam getal kome in handen van een eenig Man, om hem kennis te doen krygen. aan de Dieren, waar toe zy in vroegeren tyde behoorden. Uit de Historie en de Afbeeldingen, die de Heer ESPER wan deeze Beenderen gegeeven beeft, blykt, dat het Been- deren zyn van verfcheidenerlei Dieren; maar zeldzaam is het, dat zy alle blyken van vleescheetende Beesten te zyn; ’t geen men niet zou verwagt hebben. ’Er zyn tanden, in aantal , foort en tand , volmaakt gelyk aan die van den witten Beer; -andere hebben meer gelykheids op die van den Leeuw; maar in de Afbeeldingen der deelen, hoe fraai ook uitgevoerd, kan men bezwaar- lyk vertrouwen ten opzigte van de kleinfte kenmerken, en nog te minder ftaat maaken, als die gedeelten in eene aanmerklyke maate gefchonden zyn.. De Beenderen, der Societeit toegezonden door den Mark- van. ANSPACH , komen overeen met die de Heer ESPER befchreeven en afgebeeld heeft, als behoorende tot den witten Beer; hoe verre zy onderling van dezelfde foort zyn, kan ik niet zeggen; de Koppen verfchillen in gedaante van elkander; zy zyn, over °t geheel genomen, veel langer, naar evenredigheid der breedte, dan in eenig vleeschvreetend Dier, my bekend; zy verfchillen ook van den tegenwoordigen Witte Beer, die, voor zo verre ik ze gezien heb , eene algemeene evenredige breedte heb- ben; men veronderftelt , °t is waar, dat de Koppen van den tegeuwoordigen Witte Beer van elkander veríchillen; maar om dit te verzekeren heb ik geen Koppen genoeg van dat Dier gezien. Niet alleen verfchillen de Koppen, daar gevonden, in edaante, maar ook in grootte: eenige deezer, vergelee- en met die van den tegenwoordigen Witte Beer, fchy- nen behoord te hebben tot een Dier, tweemaalen zo groot ; verwyl eenige Beenderen in grootte met die van den wit- ten i4 WAARNEEMINGEN ` ; ) tën aa overeenkomen , en andere zelfs kleinder vał- ten (*). | ‘ IES zyn twee Schouderbeenen, eet ‘kleinder: dan o> ter dan die van den hedendaagfchen Witte Beer; ’er is een Ruggewervelbeen, dat eer kleinder mag heeten; de Tanden verfchillen ook zeer in grootte, nogthans zyn ze alle van hetzelfde geflacht; zo ‘dat de verfcheidenheid deezer Beenderen onderling niet minder is dan tusfchen die en den tegenwoordigen Witte Beer. — In de vof- ming van den Kop brengt de ouderdom der Dieren eene groote verfcheidenheid te. wege. Het bekkeneel van een jongen Hond is veel ronder- dan dat van: een ouden; de reep; rugwaards loopende tot het achterhoofd, in twee ter zyde gaande eindigende , beftaat naauwlyks by den jongen Hond; en onder de Beenderen, thans voorhanden; ís het achterfte gedeelte van zulk een oe nogthans, veel grooter dan de Kop van den kloekften Bulhond. In- hoe verre-de jonge Witte Beer van den ouden verfchille, -en gelykheid. hebbe met den jongen Hond , weet ik niet5 doch het is vry waarfchynlyk. : } Beenderen van Dieren in, zo gelyke omftandigheden, fchoon in verfchillende deelen des Aardkloots gevonden; gouden iemand zeer ligt tot de veronderftelling brengen, dat zy voornaamlyk beftonden uit Beenderen. van ééne foort op alle plaätzen, een beginzel op alle werkende. -In Gi- braltar beftaan zy meest uit herkaauwende Dieren van de Haazenfoort, en de Beenderen van Vogelen ; nogthans zyn ’er eenige van kleine Honden, of Vosfen, en desgelyks Schulpen. — Die in Dalmatie zyn desgelyks meest van-de herkaauwende foort 3 egter vond ik -’er- een. Paardenbeen onder ; maar die uit Duitschland zyn meest van de vleesch- vreetende foort. OVER UITGEGRAAVENE BEENDEREN, 15 zen voor van vleesch en voor van kruiden leeventde Die- ren. De Dieren in’ overweeging neemende tén aanziefie van derzelver ftand op den Aardkloot, zyn ‘er veele byzon- der eigen aan bepaalde ard andere zyn min be. perkt, als de Haringen, Makreelen, Salmen 5 andere wé- derom, die naar allen fchyn zich beweegen in de geheele uitgeftrektheid der Zee, als de Haay , en veele-van dé Wale vischaartige foort 3 terwyl veele Schulpvisfchen aan ééne piaats gehegt blyven. Indien de Zee niet meermaalen dan ééns haaren ftand veranderd hadt, en het land in een zeer Kortén tyd droog liet, dam zouden wy kunnen bepaalen hoedanig het Climaat voortyds geweest was, door het opdelven der begraavene Beenderen wan de daar gevestig- de Dieren ; want deeze zouden wy alleen vermengd vin- den met die van heen en weder trekkenden; maar, indien de Zee van plaats langzaam verwisfelt, dan kunnen de over- btyfzels van Dieren, onder verfchillende Climaaten behoo- rende ; oridereen gemengd zyn, en gevonden worden van het eene en andere Climaat dooreen gemengd geftorven en begraayen ; maar dit ftuk, vrees iK, kdt niet worden uit- gemaakt. Uit de en eg Beenderen; nogthans, hebben wy eenig denkbeeld, hoe de Beenderen der Landdieren , ofider den grond bedolven, gefchikt zyn ten opzigte van de Zeedieren. poa Indien de Zee eenige plek beflaagén hadt, welke nooit droog land geweest ware, vóór dat de Zee daar kwam, kunnên de vreemde Fostfilia alleen die van Zeedieten weezen 5 maar jeder gedeelte zal zyné byzóndere foort hebben van dié ’er plaatslyk eigen zyn, gemengd met weinige Amphibia, en van Zeevogelen, in diè gedeelten, welke zee-inhammen zyn. Ik al veronderftellen , dat , warneer de Zee die plaats verliet, dezelve liep over landá waar beide Planten en Landdieren beftaan hadden, de Beenderen van dezelve zullen ’er begraaven zyn, als mede die der Zeedieren; en, indien de Zee ’er langen tyd gee ftaan hebbe, gelyk ‘er reden is om te gelooven, dan zul- len deeze gemengde vreemde Fosfilia overdekt zyn met die van Zeedieren.’ Indien nu de Zee weder verplaatze ent Aeecze plek verlaat,dan zullen wy de Land- en Zee- fosfiliëy bovengemeld, in deeze orde vinden ; en wanneer wy Vreemde Fosfilia beginnen te ontdekken in eene tegen: overgettelde rigting van derzelver vorming , zullen wy Gerst eene bedding aantreffen van die Dieren, eigen bn de ces 16 WAARNBEMINGEN. Zee, welke het laatst gevormd waren, en onder deeze eene van het Groeiend Ryk, en Dieren, welke aldaar ge- vonden werden vóór dat ze door de Zee bedekt waren, en by dezelve die van de Zee, en onder deeze de gemee- ne aarde. Die aan de Zee eigen zyn, zullen zich in de diepte bevinden , naar evenredigheid van het verblyf des Zeewaters, en andere omftandigheden, als ftroomen , getyen, enz. | it eene opeenvolging van zodanige wisfelingen der plaatzing van de Zee, zullen wy eene bedding hebben van vreemde Zee-fosfilia ; eene van aarde, waarfchynlyk gemengd met overblyfzelen van het Groeiend Ryk en eenderen van Landdieren ; eene bedding van vreemde Land-fosfilia, en eene van Zeevoortbrengzelen; maar de- wyl de Zee haare bewoonders met zich voert , zullen , waar men de overblyfzels van Landdieren vindt, ook die der Zeedieren daar mede vermengd zyn; en, daar de Zee doorgaans duizenden van jaaren bykans in denzelfden ftaat verblyft, vinden wy Zee- fosfilia, onvermengd met eenige andere. | _ Alle werkingen van den groei of ontbinding van dier- lyke en groeiende zelfftandigheden gaan veel fchielyker toe op de oppervlakte der aarde dan daar beneden; de lugt is waarfchynlyk de groote bewerkfter in het ontbin- den en zamenvoegen, als mede zekere maate van hette. 