VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
„ 7: Konom ; meteen wootd , deeze Siuizen zyn de fleutels eenër afieiding , en konnèn zoo zeeker en (lerk gemaakt worden, dat ‘er nergens voor te vreezen ie, voor zo verre als wy wmebfohen vooruit konnen zien.” — Men meg des, gelyk onze Autheur zig in ’t fot uiedsuke , op deeze Sinizen, onder help en medewerking van den Godiyken zegen, als eén gewenst en best mogelyk middet verwiom wen, zo ver men zich ooit op menfchelyke poogingen , naatftigkerd, verigingen en trouwe meg verlaten,” : | Verbaal wegens de twee laatffe Overffroomingen In de Betuwe, de Graaffchappen Buuren en Kuilenburg en aangrenzende Lan- den. Te Rotterdams by R. Arrenberg 1773. In quarto 120 bladse dit Gefchrift vinden wy een naauwkeurig verlag van den onge lakkigen toeftand , san welken de opgenoeutde Landen meermaals, en wel byzonder in de jaaren 1769 en r770, bloot gefteld zyn geweest, door verwoestende Overftroomingen. Het meldt ons de gewütigheid der Hollanderen om hunne Nabuuren mifddaadig te on- derftennen , in den bitteren nood , waar toe veelen der Inwoonderen dier Gewesten gebragt waten, En behelst te gelyk eene gefchikve verantwoording van de uitdeeling der toegezondene penningen ; mee eene dankbaare erkentenisfe aan de gulhartige Weldoeners, Daar be- nevens verleent het verfcheide Rivierkundige Aanmerkingen, met bewekking tot de Overftroomingen dier Landen; en Bedenkingen, over de middelen , ter waterkeeringe , die men, zedert het jaar 177i, aangewend heeft, om verdere inbraaken en _overftroomin- gen op den Benedenryn en Lek voor te komen. Terwyl men op den gewenschten uitlag van de hier gemelde, en andere aange- wende ‚of nog in overleg zyude , middelen hoopt , genieten de milds dasdige geevers hier eene voldoende opgave van de beftiering der ingezamelde penningen : dat hen kan aanmoedigen, om in fbartge- Iyke gevallen, zo ze onverhoopt mogteu ontítaan, weder de be- hpfpzaasse band te bieden, C4 `- Meus 4. NEDERLANDSCHE ne Nieuwe Geograpbifche Nederlandfebe Retze- en Zak-Atlas. Te . Amfterdam by j. Ch. Sepp. 1773. ES getal van 73 byzondere Kaartjes, gemaakt naar de verdeeling van een vooraan geplaatst algemeen Kaartje van de igde Neder- landen , verleent hier eene zeer gefchikte aftekening van de onder» ‚ fcheiden ftrekking der voornaamfte Landftreeken van ons Gewest. Het algemeene Kaarıje, in ieder afgedeeld vakje genommerd, ver- ftrekt ter handleidinge, om te toonen, op welk byzonder Kaartje , met de eigenfte benommering beftempeld , ieder gedeelte op zig zelven te vinden is. De Kaartjes zyn met de uiterile naauwkeu- righeid getekend, en met alle oplettendheid gefneeden; in een lang- werpig breed formaat, zo dat ze, in een ftevig bandje gebonden zynde, op reis ongekreukt in den zak gedraagen kunnen worden, Met de vereischte juistheid afgefneeden, en op doek geplakt zyn- de , formeeren ze te zamen eene uitvoerige Kaart van onze Ne- derlanden, ter breedte van 4 voeten en 5 duimen, en ter hoogte van 3 voeten en 7 duimen, Amfterdamfche Maat; dat ons eene uitvoeriger algemeene Kaart van ons Gewest aan de hand geeft, dan men tot nog bezat; en die by uitftek wel ingerigt is, om ons het beloop en de verknogting der byzondere Landftreeken van ‘t Vaderland, in éénen opflag, onder ’t oog te brengen. Men vindt ze ook, op zodanig eene wyze, tot een huisgebruik , in gereed- heid,by den Uitgeever van deezen Zak Atlas. —— De Liefhebbers der Aardrykskunde, en allen die maar eenig vermaak (cheppen in eene duidelyke afbeelding van °t Gewest dat wy bawoonen, mits - gaders alle dezulken, die, het zy thuis of op reis, 'er eenig be: lang in ftellen, om de rigting van ‘t een of ander gedeelte der Ne- derlanden gereedlyk na te gaan , kunnen niet wel anders dan genoe- . gen neemen, in de uitvoering van dit beftek, dat in alle deelen aan % voorgeftelde oogmerk zeer wel beantwoordt. Men heeft voor deeze byzondere Kaartjes nog geplaatst een al- gemeen Geographisch berigt van onze Provincien. En daar nevens evoegd , eene opgave van verfchillende Reistogten , welke in Socke voorgefteld zyn, dat men van Hellevoetfuis , van ’s Herd togenbosch , van Nymegen , van Deventer of van Delfzyl , naar Amo flerdam wekkende, langs onderfcheiden wegen , ons Land door- kruife, en de voornaamfte plaatfen aandoe. In de opgave hier van heeft men zig bevlytigd, om de Reizigers het merkwaardigfte met een woord te melden; en hun aanwyzing te geeven van het aanko- men en vertrekken der Posten en diergelyke,in de voornaamfte plaat- fen; als mede van den tyd der invallende Jaarmarkten, en de ge- fchiktfte Logementen, — Dit Berigt, dat, voor een Zak-Atlas , * niet wel breedvoerig kon zyn, en zig tot de algemene mnd REIS- EN. ZAK - ATLAS, 4 den bepaalt , is meest van dienst voor vreemde Reizigers, op eene foongelyke wyze, als het bekende Reishoek door de voornaamfie Koningryken en Heerfchappyen, van Europa. Omnderigtingen van die mmur hebben hasre nuttigheid, maar zy die immer wat gereisd bebben, weeten dat men ‘er zig met voorzigtigheid van bedienen moet, uit hoofde der veranderingen , die dikwerf-in t een en ’tan- der ontftaan ; voor al ten opzigte der Logemeaten, die, na °t ver. loop van eenigen tyd, niet altoos aan de opgave beantwoorden ; ja, dat jammer is, ons hier, nu reeds, niet dan zeer gebrekkig worden opgegecven. Twee Oordeelkundige Brieven , opgedraagen aan den Wel Ede. den, en Zeer Geleerden Heer en Meester, JAKOB visser. Door PETRUS NIEUWLAND, Predikant in 's Haage. In ‘sGravenbaage éy j. Thierry 1773. {In groot o@avo, 31 blads. Nder het nafpooren van de afleiding en betekenis eeniger La- tyafche en Griek(che woorden , brengt de Eerwaarde Nieuw- fand hier verfcheiden Teal- en Oudheidkundige aanmerkingen te berde, die ten getuigen van 's Mans uitgebreide Leêture ftrekken. Hy ftekt ze ter beoordeelinge en befchaavinge aan zynen Vriend voor; en ze dus openlyk in °t licht geevende, kunnen dezelven den Lief- hebberen van deezen tak van oefening aanfpooren,om dit onderwerp voort te zetten; en na te gaan , of ze het duistere en onzekere, dat ‘er in overblyft , nader kunnen ophelderen, en bepaslen. Het eerfte woord, hier overwoogen , is CHARIVARIUM ; °t welk men in de middeneeuwen- gebruikt heeft, om ‘er mede te kennen te geeven, „dat geweld, °t welk men maakte voor dej deuren van weduwenaaren , weduwen, of van ongelyk -bejaarde lieden, wan- naer dezelven trouwden of hertrouwden.* Over de afleiding en de waare beduidenis van dit woord is men niet eens. De Eerwaarde Nieuwland de verfchillende gevoelens toetfende,en zulks met oud- heidkundige aanmerkingen doorvlegtende, voegt zig , als ’t waar- fchyniykfte , by hen , welken hier denken, om het woord Caris , be- rekenende eene onwettige afparfing van tollen; van welk woord de Bononiers zig bedienden, als ze de Pagters over hunne kneve- laryen wilden {chelden, fchreeuwende Cary, Cery, om het gemeen tot oproerigheid aan re hitzen. Uit dien hoofde is ’t dan niet meemd te denken , dat het woord Charivarium gebruikt is, met bewekking tot het geweld dat het Gemeen maakte, om van zulke geuouwden eene foort van cyns af te perfen; nademaal ’s Gemeen gewoonlyk met het geweld , dat.ze maakten , zo lang aanhield, » tot dat de getrouwden dit lastig gerugt door eene zekere fomme geld hadden afgekogt.” Charivarium zegt dan zo veel als een ge- vaar of gebaar van Cary, Cary; een geweld dat men maakt, om zulke nieuwgetouwden, als °t ware, cynsgeld af te pen ar aa P..NROWLAND © `- - ‘Daar: besevauis heeft de Eerwaarde Njeawisnd żyne gedogel leren gasu over ’t woord ACaCtA, waar mede men het omwindfet benoemde , dat de ‘Conftaatinopolitaantche Keizer, in (lede vaneen Scepter, in de hand droeg.” Het bad de gedsamte vao eene bolle pes gieten sol, van bingen opgevuld met ftof; die de: Keizer in Gaactie zyade droeg , Sls eene zinnebeetdige heriasering , dat hy, niet te~ genttaande zyne aardfche grootheid, tof waa. Men heeft dit om- windzel, naart oordeel van zyn Berwaasden , Acacia of Anasla, dst is Zuiverheid of Onnooze/beid geheeten; vaor zo ver dit gebruik diende , ter opwekkinge , om hem de Zuiverheid of Onnaozel heid van hart en wandel te doen bewaaren. Voorts behelst de eerfte Brief van zyn Eerwaarden nog eene aan- merking over de bevaaming van &pbrses, met welke Crufus in zyne Turco-Grecie, den Sultan benoemt; waar voor men, zyus oordeels s heeft te fchryven aulioess, alg een eernasm van den Grooten Heer, gelyk fraande met ijwosészs „ zo veel ale Opparmagtig. By die ge- legenheid ftelt hy tevens dat dubesrósrsaes, of misfchien doberserwa- aag, van des Suleans kinderen, sis in een verkleinenden zio ge- bruikt., naer den letter zegt, bet kieken , den zoon oan den Suhan. - De tweede Brief is wyders gefchikt; ter ophelderiage van ’: ger bruik van 't woord Cyranides; dat gewoonlyk gebezigd wordt, met opzigt tot cene verzameling van Áruidaangen of zuike verzen , weet in de Ouden dekeagten, en wei de Magifche toverkragten , der Krui» den opzougen. Vermoediyk heeft men dit woord af te leiden van bet Arabifche woerd Karana, dat Kruid betekent, van waar de Grieken dau de verzen, die zot lof der Kruiden gezongen werden Kyranides genoemd zuilen hebben. De Eerwaarde Nieuwland te-. kent in deezen aan, dat men alet wel kan twyfèlen, of de Ouden ; die veel op bedden met de Toverkragten der Kruiden, zulke Kryid- zangen gezongen en verzameld zullen hebben; doch dat die boe- ken, welken thans ouder deezen naam bekend ftean , met reden ge: bordeeld worden, eene vrugt te zyn van de vierde of vyfde oeuw, welke een of ander. beatzugtige met dien tyrel begiftigd zal hebt ben, om het gezag der oude Cyranides sen dezelven by te zerten, Voorts geeft hy, by deeze ontvouwieg, in bedenking, of alet wel Salomon, fchoon duiten wilen toeleg, aanleiding zegeeven hebbe ; tot het opftelien van die foort van Aruidzengen. PFof-pbus, oogen- de op het geen eld faat 1 Ken, IV: $3,'zegt, dat de Koning een PARABEL gefproken beeft van den Top tot den Cederbooms toe. a Jud. LIMIT. C. 2.) Men kan ‘er nief ongevoeglgk door ver- ‚ dat hy gedichten over dezelve gemaakt heeft; zingende den aart, de natuur en de geneezende kragten der kruiden en pienten Ook ftaat hier ten lot nog te melden, dat men zig, in deeze Mar gifche Kruidboeken waarfchynlyk bediend zal hebben , van veele oosterfche vreemde bewegrdingen , gelyk de oudt Guichelaars pleeg- den te doen. Zy ontleenden dezelven van de Pbeniciers en He- | breeu- OORDERIJUNSEGE. SAMTEM 49 tepen; ea biehdent aade, des -het-nint gepedofd was, dezelven io eme andere seal over te. brengen, om det .ze als den buone kag veciooren.. Oversegkom(lig hier. mede: ontmoet men ook meer» mak zodanige zonderlinge bewoordingen, waar door, men oudtyds mende geheime kragten aan kruiden en Steenen. te kunuen -byzet--. w, als breeder te. zian ia, by cLamcas sn Ind. Phil, ad eranuajo. Phil. Orient. ad v. somwinas STANLEJOS ih. kist. Phil. Oriont. p.: 148. CR SEENCERUR Ad :ORIG P, 17, 18. e l Requeste of Verzoekfcbrif oan den Eerwaarden CORN. BLOM. Ecd. Leov. san syne Doeorlugtige Hoogheid unuLem den V voor- gefeld , te Leeuwaarden, den 29 Fuly 1773. E Eerwaarde Biem beklaagt zig over eene weigering van den Candidaat o. d. Kooy, van voor hem, by zekere gelegenheid, te prediken. Hy vindt goed Zyje D. H. onder `t oog te pin š dat ze maar één Zogennamt Huurpaart bebben , eene v. d. Kooy, ea. dat Hy, benevens zyne Collegaas , door deszelfs onwiltigheid „ ligriyk in verlegenheid gebragt zouden konnen worden.. Zulks does hem verzoeken dat Zyhe D. Í. uitzie na eenig middel ter verligtin- ge: 't zy door een zevenden Predikant, boven het tegenwoordige zestal te lasten beroepen, of fchikking te maaken tot een toereikend ivan sdi Candidaat, tot het waarveemen eener beurte op alie dagen ; met nevensgaande verbintenis, dat die Candi» daat, Zo veel hy °t hikken konde, op het verzoek der Predikan- ten, ook andere beurten zou hebben waar te neemen; mids dat by daar voor telkens drie guldens zoude beuren , op dat ‘er geen mis- bruik van gemaakt mogte worden. Zyn Eerwaarde heeft dit .ap- gefleld en overgegeeven, in den vroegen morgen, buiten weeten van zyne ias; diè- hem vermoedelyk wederhouden zouden hebben, van. Z. D. H‚lastig te vallen , met een betachlyk gefchrift ; dat Zyne D. H. goedgunftig heeft. overgegeeven, in banden van de Maegiffraat van Leeuwaarden , om daar óp te disponeeren zo als zullen vinden té behooren. , e Ld Proces, Adoyi en Vonnis over een Kindermoord , in bet Guarnie foen van Arnhem voorgevallen, Te Arnbew by Wouter Troost 1773- Zn duarto 37 blads. | Mi den gulden regel, van alles in regten bebooriyk gade te (laan , wat cer verfchooninge van den Delinqueat kan diesens en ia twyfelagtige gevallen „zo veel mogelyk is, de zagtfte zyde te kiezen, heeft mes in, deezen gehandeld , met eene ongelukkige Vrouw, die haar eigen Kind gewelddaadig omgebragt had. ý 44 . PROCES. mo GEHEIM, ‚ While van Ewick, eene Soldaste-Vrouw ; keeft haar Kind, eens’ Jongen van veertien jaaren, zomder dat dezelve iets misdaan had , op den grond gefmeeten, met een byl het hoofd iugetlaagen , er door gedourig flaan van 't leeven beroofd, De misdaad ie door. haar beleeden , en door alle nevensgaande omftsndigheden buiten tegenfpraak. Zy komt deswegeus voor als ftraffchuldig , door ‘t. pleegen van. Kindermoord. Maar, alles naar vereisch overwoogen. zynde, vindt men gegronde reden , om als genoegzaam zeker ve ftellen, dat zy dit onmenschlyk wanbedryf begaan heeft, niet in beraaden gemoede ; maar in een tyd , dat zy-, door eene verre- de Melancolie , en daar uit voortkomende Dementie , getraft. en was. Uit dien hoofde abfolveert de Krygsraad des Guarnifoens van Arnhem , tot wiens judicatuure dit geval behoorde , gemelde Vrouwe van de gepleegde ontlyvinge; en verftaer „dat dezelre Sybilla van Ewick in een fecuur confinement voor baar leven lang zal werden gefteld en wel bewaard , dat zy nog zich zelfs nog eeu ander eenig letzel of kwaad kome toe te brengen.” Dit Vonnis al- dus geflagen , op approbatie van Z. D. H. den Heere Prince Brf- Stadhouder, is door gemelde Z. D. H. na het. zelve gezien en geexa-. mineerd te hebben, gespprobeerd. — Het Advys en de Deduête. van Mr. Joban Jacob van Hasfelt, Auditeur Militair des Guari- {oens van Arnhem, ter zaake van dit geval, den Krygsraad mge- diend , behelst eene zeer wel ingerigte behandeling van het on- derwerp ; ter aantooninge , dat men deeze Vreuw , in die om- ftandigheden, van de misdaad van kindermoord behoorde te ab- folveeren en ftrafloos te houden; mits haar, ter, voorkominge. van. meer ongevallen, zo voor zig zelve, als voor haaren evenmensch, in een confinement voor al haar leeven te verwyzen. Geheim der Goochelaars. Door den vermaarden Goochelaar H, S- Gedrukt voor rekening van den Autheur 1773. In o@avo, 76 blads. En Meester van de Kunst beeft hier de edelmoedigheid van eeni- gen zyner geheimen te openbsaren; ten minfte, het wordt zo voorgefteld. Dit fchynt den Kunftenaaren niet voordeelig. Doch het gevaar van nadeel is niet zeer te vreezen. De hier entvouwde gebei- men zyn-meerendeels al voor lange over bekend; en zelfs t Gemeen, geen denkbeelden van Tovery meer koesterende, is ten volle over- tuigd, dat alles grootlyks afhangt van eene handigheid en vaardig- heid, die het gezigt der Aanfchouweren als begoochelt. Men ftelt uit dien hoofde veel al ook weinig belang in `t kennen dier byzon- dere bewerkingen; maar vermaakt zig met de bekwaamheid van den Goochelaar ; terwyl men weet, dat alte onderrigingen des aangaan- de, buiten de vereischte handigheid en vaardigheid in de uitvoeringe, ‚dat eene beftendige oefening vereischt, niemand in ftaat ftelten „om _de zoogenaamde Goochelary op eene gevallige wyze In een Gezd- fchap te oefenen, HEDENDAAGSCHEÉ VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. De Huis - Uitlegger des Nieuwen Testaments, Door PH. DOD- DRIDGE ‚ Doktor en Profesfor der H. Godgeleertbeid te Nort- Bampton, Uit bet Engelsch in °t Nederlandsch overgezet; Derde Deel. Eerfte Stuk, Te Amfteldam , by P. Meijer 177 3e Bebalven bet Voorwerk 258 bladz. in groot o@avo. P het in orde fchikken en verklaren vatr’t avereerifteni mend verhael der Euangelisten , in de vier Euangelien, takende ’ Heillands Geboorte, Leven, Leer, Dood en Op- ftanding; volgt, in dit derde Deel, de ontvouwing van het tweede Gefchrift van Euangelist Lukas: dat, onder den Ty- tel, van de Handelingen der Apostelen , een bericht geeft van de uitbreiding der Euangelieleere „onder Jooden en Heidenen , door de prediking der Apostelen. De Hoogleeraer Doddridge behaudelt het daer in voorgeftelde, met die zelfde oplettend- heid, en klaerheid, welke hy, in ’t openleggen van den iri- houd der Euangelien , genoegzaem getoorid heeft, hem eigen te zyn; dès het den Beminnaren van Schriftuurlyke Oefenins gen niet verveelen zulle , hunne leezing van dit nuttig Werk te achtervolgen. — Tot een uitlokkend voorbeeld hier van moge enigermate ftrekken ; °t geen onze beroemde Schrifte verklaerder bybrengt, ter opheldetinge van °t nierkwaerdige dat wy aengetekend vinden, Hand. IV. 36 en 37, benevens ° I —I ° 5. y De Historiefchiyver Lucas alvoorens in *t algemeen ges meld hebbende, hoe edelmoedig de eerstbekeerden van hun afltapten , ter hulpe en onderfteuninge der Armen onder Geloovigen, by hunnen buitengewoonen toeftand van zaa- ken, tekent nu, als eene byzonderheid; aan, dat’er onder dezen ook een Foes was ; die; uit hoofde Zyner wel» dadigheit en het nut, [dat hy toebragt in later tyden, } zeer geagt was in de Kerk, en door de Apostelen toegenoemd was Barnabas , °t welk , uit de Syriefche Tael overgezet , een Zoon der Vertroostinge betekent (a): Deze was een Leviet , dìë Zoo * vet Ca) » Jofes … : toegenoemd Barnabas .…:s een Zoon der Ver: froostinge.) Als men senmerkt, hoe gemeen de naemen van Joses iir. DERL. He LETT NO. Ze D en 46 PH; DODDRIDGE ver wäs van itet vooroordeel tegen dezen nieuwén Gödsdiensé te zyn ingenomen , fchoon dezelve tegen zyne Abd belan- gen fcheen aen te loopen, dat by zich blymóedig aan đenzel- . ven onderworpen had. Voorts was hy, uit een ander tand af komftig , en van Ae uit Cypren”. En ene bezitting hebbende, die zonder overtreding der Wet vervreemd kon worden (b), verkogt hy dezelve, en bragt ș even als anderen gedaen hadden, bet geld, en lei bet neder aen de voeten der Apostelen (c), begeerende-, dat zy ‘er zoo een en Josepu '[dat belde dezelfde naam is, J] waren, fchynt ‘er geene voldoende reden, om te befluiten, gelyk (ommigen gedaen hebben , dat deze die yosern was, waer van Kap. I. 23. gewaegd word, een der {twee} uitgekorene tot het Apostelampt. Ik zie ook geene reden, otm hèt -Aersshisfchop ware ,( Apost. Farbers Introd. p. 62.) te denken, dat-deze joss een, Zoon der Vertroostinge geuoemd is, om de groote Vertroosting uit te drukken , die de Broeders door de Verkooping zyner bezittinge verkregen. Deze Naem fchynt eerder te flaen, op zyne buitengewoone beguaembeden tot het Dienstwerk, en op die Gave des GEESTES, waer door hy in ftaet gefteld was , bel- den om te vertroosten en te vermanen; gelyk het woord ook bere- kent, Mr. FLEMING maekt dit inderdaed tot een zeer senziene- lyke Tytel, als betekenende, een Zoon van de werking des Troes- ters, dat is, des ni, GEESTES”. ÇE) s» Lene bezitting ..e.die zonder overtreding der Wet ver- vreemd kon worden. |, Hy kon dat geene niet verkogt hebben „`t welk een vaderlyk Erfgoed van hem als Leviet was smaer dit zal mogelyk eenige bezitting of gekogt Land in Judea geweest zyn, dat. hem tot het naeste Jubel/gest în eigendom toebehoorde ; of ook misfchien lag het in Cyprer sen wy konnen gisfèn', dat dit [zoo byzonder] geme wordt, 't zy als de certe buisenlandfche Bezitting , die verkogt wetdt, of wt hoofde van haere buisengemeene waerde”, A (c) s Lei bèt neder aen de voeten der Apostelen.] Oronto merkt aen, tegen LIMBORCH Collat. pag. 134. (en het is een van de gering- Ste en zwakfte Voorftellen , die ik in zyne Schriften vinde), dat her geen gering Voordeel voor arme Pisfchers was Schatmeesters van zo den aanmerkelyk Fonds [in 't Engelsch a Bank] te worden. Niets toch is onredelyker en ongeryinder ‚dan te vermoeden , dat menfchen , die zoo gewillig waren , où. bus Leven voor de Zaek der Waerheit, en het geluk des Menfchelyken Geflagts op te offeren , genegen zou- den zyn, om zoo een Betrouwen, [als] hier door (in hen gefteld wierdt | bedriegelyk te misbruiken, uit zugt voor een weinig Gelds. Hunne wonderdadige Vermogens gingen dagelyks vergezeld met dui- zend Tekénen van Braefbeit in hun Levenswandel , die zoo een- Be- 5 Z. ti OE i . trou- HUIS -+ UITLEGGER. | 47 zen gebruik van zouden maken, als dienftigst was ter [ver- vulling van de] behoeften der Heiligen; en de vermeerdering , die dit aen den gemeenen Voorraed toebragt, was zoo aen- mekelyk , dat dezelve daerom deze byzondere melding ver- ” ua ded in ene ete opzigt, en by een ze treurige enheit, dat we verpligt zyn, eer we van deze Gebeurdrenis, [het verkoopen der goederen ten behoeve der armen, } afftappen van andere Perfoonen te gewaagen. Daar was namelyk onder deze eerfte :Belyders des Euangeliums ook zeker Man, Ananias genoemd , met Sappbira zyne Vrouw , deze verkogt met haere toeftemming [en onderäng overleg) eene bezitting e . 7. s» En verborg bedrieglyk een deel van den prys, ook met en van deze zyne Vrouw ; en alleen een zeker deel daer van brengende , lei by dis neder aen de voeten der’ Apostelen, even als de anderen deeden, voorwendende, dat dit de gè- heele Koopprys was, en ingevolge daer van te kernen geven- de , dat hy, alles in hunne handen gefteld hebbende , voortaen verwagtte, met de overigen der Broederen bezorgd te zullen worden. e | Bin „„ Maer de HEILER GEEST , onder wiens beftier Petrus werkzaem was, ontdekte hem wel haest het bedrog, en de ontzachgelyke wyze , waer op het de Goddelyke Wysheid goeddagt , het zelve te ftraffen: en ingevolge van deze itfwen- dige Openbaring zei hy, terwyl hy hem fterk onder de oogen zag: ô Ananias , waerom beeft de Satan, wiens Verzoekingen gy volgens uwe eigene Verkeerdheit gehoor gaef:, uw bart met 200 eene mate van Gierigheid, Valschheid, Dwacsheigl a 5 « en Verwaendheid vervuld, dat gy zoo onbefchaemd oudere ` neemt den HEILIGEN GEEST zelven te bedriegen (d), onder wiens trouwen zeker maekten, 't welk hiet meer dan een regtmatig bewys was van de agting, die Zy verdienden. Men ziet uit Kapsssel NL, vers 2,3 en g, hoe gereed zy zyn, om het Bewind dezer Zaek Schielyk sen anderen over te dragen, en de volgende Gefchiedenis verichaft ons nog daer en boven een antwoord op deeze betigting dat geen verdere uitvlugt [voor den bediller] overlaet”. (d) „ Uw bart vervuld, den HEILIGEN GEEST te bedriee gen.) De Hebreeuwen zyn gewoon van lemand, die zot. eenig ding gengezet werd: , te zeggen , dat zyn Hart vervuld wordt: (verga. Esh. VII. 5. en Pred. VIJL, 11.) en Bos heeft ten overvioede go- toond, dat #ederagle: zion ai tegen iemand se liegen , of bew re de 45 PH, DODDRIDGE S wiens byzonder beftier wy handelen ; en een deel oan den pe des lands, dat gy verkogt hebt, agter te bouden, terwyl gy voorwendt, denzelven in zyn geheel op te brengen ? a Terwyl bet [immers] onverkogt bleef, bleef bet niet feeds. bet uwe fchoon gy belydenis deedt van het geloove in JEsus? en als bet verkogt was, was bet niet nog in uwe magt (e), om het te geven of niet te geven , en of geheel of ten deele in de Schatkist der Kerk te brengen , zoo als °t u behaegde? Waer» om dan bebt gy deze Zaek in uw bart goed gevonden, om zoo laeg, inhalig en gôdlooslyk te veinzen by deze plegtige Gele- genheit? gy bebt tegen de Menfthen niet flegts, [gy hebt niet enkel] tegen ons, tegen de Kerk, wier Schatbewaerders wy zyn, gelogen, maer gy hebt gelogen tegen den Gezegenden GoD zelven , die door zynen Goddelyken GERST in ons woo- nende beflooten heeft, u tot een fchrikverwekkend Voorbeeld te (tellen van zyn Misnoegen , om eene onteering Hem zelven aengedaen , in °t midden van den verbazenden Kring zyner buitengewoone Werkingen. > En Ananias deze woorden boorende , viel, terwyl hem de klank daer van [als °t ware] nog in de ooren was, ter neder en fBlierf (f); opdat een ieder uit dit droevig Voorbeeld leeren | mogt , te bedriegen; (Bos Exercis. pag, 73,74-) Maer ik kan my niet erinneren , dat het ooit betekent iemand te beliegen , gelyk Dr. BENSON het hier vertaeld wil hebben, Mist. of Christianity Vol. k Pag. 103. (e) » Als bet verkogt was, was bet niet in uwe magt. Hier uit blyke duidelyk , dat de Chrissen bekeerden niet verpligt waren Bunne bezittingen te verkoopen”. CF) Ananias viel ter neder en flierf. Deze flrengheit was niet alleen regtvaerdig, uit senmerking van die opeenftapeling van ydele Eerzugt en Gierigheit, van bedrog en godloosheit, die, gelyk LIM- Borcu en Mr. Biscor (af Boyle's Le. pag. 659—661.) duidelyk getoond hebben , in dit bedryf plaets had; maer ze was ook over °t geheel [overeenkomftig met} Wysheit en Goedheit; zoo om dat ze diende ter verdediging der Eer van den Gezegenden GEEST , zoo fterk gefchonden door deze Onderneming, om die genen te bedriegen ‚die Zoo onlangs en zoo blykbaar door eene buitengewoone Uisfforting van denzelfden Geest gezalfd waren ; als ook om dat ze eigenaertig gefchikt was ,om eenige oneerlyke menfchen af te fchrikken , die zich anders enkel met inzigt op eenigen Wcbamelyken onderftand tot de Christenbeid vervoegd mogten bebben; waer toe menig een, door een bedrog gelyk dit, ook de eene uf andere Verkoop kon hebben voorgewend , [om dus in de gemeene beurs te deelen, } t welk but. ; tem Ben MUIS - UITLEGGER. 49 mogt, hoe gevaerlyk het was, dien Goddelyken. cersT on- pere aen te doen, onder wiens invloed de Apostelen werk- zam waren. Zx het beantwoordde ook aen dit oogmerk „ want daer quam groote Vreeze, niet alleen by de daer tegen- woordig zynde aenfchouwers , maer ook by allen die bet ver- hael van dit Geval boorden. 8 s» Toen ffonden eenige van de jonge en vaerdige mansperfooe sen in de Vergadering op , ess begrypende, dat ‘er geen reden was, om de herftelling te hopen van iemand, die:‘door zoo eene ien be werking der Goddelyke Magt gedood was , omwonden zy bem in Zyn mantel, zonder eenige omftandighe= den van Rouw, [en zonder eenig] uitftel; en bem wegdragen. de beproeven zy bem. En na verloop van omtrent drie vuren guam ook Sappbira zyn Vrouw daer in de plaets, waer zy vergaderd waren , niet wetende wat ‘er gefchied was; als zynde afwezig toen het ge- beurde, [dat haer man na zyn leugentael dood ter nedergee vallen was. ] a» En Petrus zei nu ook tot baer in aller tegenwoordigheit « zeg my vrymoedig, Sapphira, met die opregtheit, die eene- Discipelinne van jesus past, of gy inderdaed bet Land fl voor zoo veel gelds verkogt bebt, als gy weet, dat uw. Man hier gebragt heeft; (noemende haer de Som.) Zn zy zeis ja het is net voor zoo veel verkagt. ee s Toen zei Petrus, op onmiddelyke Aendryving van den- zelfden GEEST , die zich even te. vooren zoo ontzachgelyk had doen gelden, tot baer wederom: boe is't, dat gylieden dus boosaertig best faemgefpannen „om den GEEST des HEEREN te beproeven, als of gy met ‘er daed getwyfeld had, of Deze in (laet was, om de Zaek te ontdekken, of niet, en daerom ten twyffcl groote oneer zou toegebragt hebben san eene Belydenis s die op zoo fchandelyke beweegredenen werdt aangenomen , (vergel. vers 13.) Even zoo was dit ook een seer overtuigend Geruigenis van der Apostelen eerlyk Gedrag in.de Uitdeeling der Somme, die hun toebetrouwd was „eu met 'er daed ook in ’t algemeen van hunne Goddelyke Zending: want niemand kan denken, dat PETRUS de vrye moedigbeit zou hebben tot het uiefpreeken, en veel minder nog de magt tot bet uitvoeren van een Vonnis, als. dit, indien hy tem zelf- den tyde fchuldig geweest ware aan een veel fnooder bedrog van het zelfde foort; of indien hy in ’t algemeen den HEILIGEN atest belogen bad ia zyn Voorgeven ‚dat by onder deszelfs wonderdadigen inviaed en befliering leefde. Zie caapocu's dpost, Hist. pe 27.. 6n Riis BOLDT Lester so a Deist, pag. De 3 xO PH. DODDRIDCE beflooten had , dit eens op de proef te ftellen ? Helses! ongee lukkige Vrouw, gy zult er beidèn rampzalige Ondervinding van hebben , want zie, de voeten der geenen , die zoo pas uwen Man, wien de Goddelyke Wraek reeds by deze Gelegenheit dood ter neder velde, begraven hebben, zyn nu juist weder aen de deur; en zy zullen u zoo aenftonds uitdragen, en by hem in het graf leggen. | a ` „» En terflond daer op viel zy ook neder voor zyne voeten en Pierf (€) ; en de Fongelingen , toen juist inkomende, vonden haer op het oogenblik volftrekt dood , en droegen baer daerom uit, en begroeven baer by Ananias baeren Man, ` B > En groote Vreeze quam over de gebeele Vergadering, die Ooggetuige geweest was van het gebeurde, es ook over aie anderen, die het gerugt , dat zich wel ras: van deze dingen rondsom wyd en zyd verfpreidde, boorden , die niet konden ` nalaten te erkennen, dat bet de Hand van cop zelve was, diè deze beiden gedood had, en dat Hy regtvaerdig was in deze òntzachgelyke Straffe, | dit a ` a, En veele andere verbazende Tekenen en Wonderen wer- den ‘er op de.meest opentlyke wyze door de banden der Apos- telen onder bet Volk verrigt: en zy bleven fteeds in de nacuwe fte Gemeenfchap en Eenigheit met het geheele Gezelfchap Gee vigen, en waren dikwils ale in eensgezindbeit te faemen in dat ruim: Gebouw , bekend onder den naem van Salomons Woorbof , verkeerendé met elkander met de tederfte bewyzen van wederkerige Vriendfchap. » En, hoewel de dood van deze twee onzalige Overtre- ders ieder affchrikte, om zich geveinsdelyk by de Gemeente te voegen , werdt nogtans de Voortgang des Euangeliums hier door veel eer bevorderd dan verhinderd; ja zelfs groote Me. nigten beiden van Mannen en Vrouwen, [der Apostelen} Ge- tuigenis geloovende , werden nog zoo veel te gereedet óp eene plegtige wyze zot de Kerk van den HEERE toegedaen, ew deden openbaere belydenis van-hun Getoove 5 befluitende billyk, uit het geen ’er gebeurd was, hoe gevaerlyk het zyn zou , de in» wendige Overtuigingen hunner gemoederen in een Zaek van zoo veel Gewigt tegen te ftaen , of te onderdrukken ”- ® è P Comment. in loco.) Maer, gelyk ‘er van die getal in die Kapittel ge- heel niet gefproken wordt, zoo hebben .deze (gelyk Dr. waist. aan- merkt, )zich ook nimmer in dien, zio 4y- de Apostelen gevoegd; oole is dit nergens de betekenis vag het woord gaàañrtat,’s welk te kens nen geeft iemand te vergezellen, zich met bem te vereenigen, hem teegedaen te zyn, of bem aen te bangen, (Vergel, Hand, IX. 26. X. 28. XVIL 34.) —— Beza- wil dat zeaaarfa( bier betekene denvallen of aenraken en dat augan, der anderen , hier laet op bunne vermogende Vyanden in onderfcheiding van bet Volk; maer dio betekenis van zerdsrbas is, gelyk hy erkent, zeer angemeaeu, eu 2e is hier geheel onnoodig. LEENFANT denkt, dat de meening is, dar Perfooñen van aenzien geen moeds genoeg hadden, opp zich by hun te voegen ‚hoe eene Overtuiging zy ook hadden vande waer- heit burner Leere. Maer ne alles (overwogen te hebben) ís het eigensenigst te verftaen , zoo als gezegd is ; „ bef Folk had eene hooggaende Verwondering over hun, én durfde zich nimmer op een valsch Voorgeven sot bun voegen „indien zy niet waerlyk tót hunnen Godsdienst bekeerd waren”. Terwyl ‘er egter (gelyk blykt pit het volgende vers) verfcheidene warem, die zeer gewillig tat een volko- men en openbaere Belydenis daer van quamen , daer bet taer ffe Won- der , hoe wérfchrikkelyk , téfehs den luisterryk bewys was van des: zelfs Waerheit”. ' ” BN oe df ns 4 Ok y D 4' De ee . A. BOOTH De Heerfchappy der Genade, van derzelver oorfprong tot aan _derzelver vervulling nagefpeurd en overwoogen , door ABRA- HAM BOOPH, Bedienaar van ’t Heilig Euangelium in Lqne den. Vertaald naar de tweede verbeterde en vermeerdere . de Engelfcbe uitgaave van 1771, Te Utrecht by de Wed. J. J. v. Poolfum 1774, Bebalven het Voorwerk 386 bladze sn groot ACt4U0, | 1 HE onderwerp van dit Gefchrift is de Godlyke Genade y die de Eerwaerde Booth omfchryft, als „de eeuwige en volftrekt yrye gunst van cop, geopenbaard in de vergune ning van geestelyke en eeuwige zegeningen aan den onwaar- digen.” Deze word hier voorgefteld in hare uitgebreide Heera Jebappy, zo als zy het Ryk der Zonde ftuit, derzelver mag- tige en verderfelyke werkingen te keer gaet, den Zondaer ale les vrylyk uitdeelt , dat tot zyne eeuwige zaligheid noodig is, ə, De Genade, zegt onze Autheur, doet onze, Zaligheid geen aanvang neemen, door derzelver voorwaarden en bedingen te Schikken na de verzwakte vermogens van een gevallen Schep- zel; maar begint het gewigtige werk onzer Zaligheid , zèt het zelve voort en voltooit het alleen en volkomenlyk.® In de nadere ontvouwing hier van teont hy afzonderlyk, hoe deze Genade heerscht, in onze Verkiezing, — Roeping== Vergeving — Rechtvaerdiging, — Aenneming tot kinderen — Heiligmaking en Valharding der Heiligen tot deeeuwige Heere - Iykheid. Dit leid den Autheur verder tot het befchouwen van Christus, als den Perfbon, door wien, en van 't Werk van Christus , waer door , de Genade Heerfchappy voert. En hier op toont hy ten laet{te hoe de Genade hare Heerfchappy vol- tooit, door hare Onderdanen, een eeuwigduurenden geluks fltaet te doen erlangen, l De Engelfche Leeraer behandelt dit Stuk, zeer geleidlyk , na genoeg eenlftemmig, met de heerfchende begrippen der Leeraren onzer Nederland{che Kerke; doch niet zo zeer by manier van eene twistreden, als wel, by wyze van ene leers ftellige en betrachtende befchouwing. Zyn Eerwaerde heeft deze Leer dus voorgedragen, wel byzonder met oogmerk s om ‘er de Lezers door op te wekken , tot ene daedlyke begnte woording aen de Godlyke Genade; ten einde het blyke, dat ge ware Onderdanen zyn der albeheerfchende. Genade , die de tael van Apostel Paulus, Rom. V; 21, welke de Eerwaer= de Booth hier boven al in % oog heeft, op zich zelven kony EE ° neg HEERSCHAPPY DER GENADE. verknocht met de heerfchappy der Genade, en de genieting der eeuwige Gelukzaligheid;, waer omtrent hy zich, onder anderen , in dezervoege uitlaet, s, De liefde cops in het hart van eenen Zondaar in de we. gergeboorte ingeplant zynde, maakt de Ziel bekwaam tot greyi gemeeníchap met het groote voorwerp van alle. Jienftige aanbidding , met gyne inzettingen en met zyn volk ia de Kerk hier beneden ; en tot eene hooge en vale maakte gemeenfchap met Hem en zyne Heiligen in de Wae- reld der heerlykheid. In deze gemeenfchap met den Vader en met zynen Zoon Jefus Christus, tot welke de gelovigen in den tegenwoordigen ftgat worden toegelaten , en in die ede= lere en naauwere gemeenlchap met God , welke genoten wordt door de Geesten der volmaakte rechtvaardigen hier boven, beltaat de waare gelnkzaligheid, beide in tyd en in eeuwig- beid, — Maar het onwedergebooren hart, de ongeheiligde Ziel, is volftrekt onbekwaam tot zulke gezuiverde vermaken, Zy kunnen dopr het zelve noch begeerd, noch gefmaakt wor» den. Terwyl een mensch in zynen natuurlyken ítaat, als een vyand van God en een liefhebber der zonde volhardt ; ze heeft hy niet, en kan ook niet hebben eenig wezenlyk vers maak, in zymen Maker op eenigerhande wyze te naderen. Twee kunnen te famen niet wandelen , ten zy zy eens met malkanderen zyn. Hier van daan is het, dat onze Heer ze ten zy dat iemand wederom geboaren wardi, by kan bet Ko ningryk Godts niet zien, Waar mede de Apostel overeen- ftemt , als hy vrymoediglyk beweert , dat zonder beiligmas king. niemand ‘den Heer zien zal (*). z » Die heiligheid, welke de Heilige Schrift zoo uitdrukke- ` lyk afvordert tot de genieting van God, wordt bezeten door elk een, die van boven gebopren is en zich in eenen gee rechtvaardigden ftaat bevindt. „Want elk voorwerp der bs ‚ GER C) Joann, I: 3. Heb, a al 54 A. BOOFH HEERSCHAPPY DER GENADE, derbaarende Genade bemint God. De lefde Gods het begin- zel van heiligheid, en de bron van alle aanneemlyke gehoor. zaamheid zynde , zoo kan niemand dezelve genieten, die niet eenigermaate een bezitter van Zeiligbeid, waare heilig- heid is, Ja wy mogen ’t wagen te beweeren, dat, al wie den oneindig beminnelyken God lief heeft , bezitter is van alle die heiligheid in ’t beginzel, welke t'eeniger tyd zal bloeijen en zynen toekomenden wandel verfieren, of tot in alle eeu- wigheid in hem uitblinken. Zulk een, derhalven , moet niet alleen eén recht tot den Hemel bezitten, maar ook eene be- kwaambeid daar toe.” —= Overeenkomftig hier mede luid de tael van den Eerwaerden Booth, tegen dezulken, die betni- ens op den Hemel te hoopen, en’ intusfchen de zonde nae - Jagen, rechtmatig aldus, | ` a Waarom hoopt gy op den Hemel? als gy geen vermaale hebt in God? geen vermaak in zyne wegen; geene hefde tot zyn volk; met één woord geen bezitter zyt van heilige heid ? en zonder heiligheid is: eene wezenlyke, verftandelyke gelukzaligheid onmogelyk, ` De Hemel, indien gy daar u bea vondt, zoude geen Hemel voor u zyn; en als een onweders booren Zondaar kunt gy niet verlangen na deszelfs genietins gen. Want zy zyn firydig met de geneigdheden van uwe natuur en de bovendryvende neiging van uwen wil. Gy hebt geene liefde voor den Hemel, maar zyt bevreesd voor de Helle, De inwooners van de Hemelfche Waereld zouden gees ne medgezellen voor u zyn. Hunne bezigheid zoude u tot een verdrietigen arbeid verftrekken , en hunne taal zoude ons bekend voor u zyn; hunne lieflyke Hofannaas zouden u geen vermaak verfchaffen, en de overeenftemming hunner guldene harpen zoude als eene wanftemming in uwe ooren klinken, Ja de genieting van God, hunne hoogfte vreugde , zoude uwe grootfte ongerustigheid zyn, indien gy in eenen vleesche Iyken , onwedergebaorenen ftaat, toegelaaten mogt worden , in de woonplaatzêrr van zuiverheid. \Ne ftichtelyke Leerreden over jon. IH: 16—21; wel- ken tekst de Eerwaerde Holaz befchouwt , als behelzene de iets volledigs voor den Zondaar, (1.) in het berouw en de verandering van zin; (2.) in ’t geloof; (3.) in de beter- fchap des levens. Overeenkomftig hier mede dringt hy ge- moedlyk aen, op de boetvaerdigheid, het geloof en de heia. igmaking, ten wille van Christus, aen wiens lyden wy ale les te danken hebben. | i i (5 Over bet Ampt , de Pligren en Voorregten van eenen Euangeliea - dienaar , door den Wel Eerw, Hoogge): Heere A L. MOS> He. Kanfelier der Hooge School te: Gottingen. Uit het Las tm vertaald. Te Leyden by J. le Mair'1773. Bebalven de Voorreden 126 bladz. In groot octavo, ` eb Onge. Leerzers ontvangen hier, met opzicht tot het werk, hunner Bedieninge, utte én oordeelkundige onderrichtte Aen Rn TE gen; +. sl 36 Je Lo MOSHEIM VAN EEN EUANGELIEDIENAAR, gen; welken in diervoege gefchikt zyn „dat ze ook met vruche ‚ gelezen konnen worden, van dezulken, die reeds enigen tyd: het Leeraerampt bekleed hebben. En fchoon ze tot de zo- danigen byzonder betreklyk zyn , zullen ook de Leden der Kerke dezelven met genoegen kunnen nagaen ‚om ‘er uit af te leiden, ` welke redelyke denkbeelden men van de vereischte pijchtsbee trachting der Leeraren hebbe te vormen. Zyn Hoogeerwaere de ontvouwt hier (1.) het Leeraer- Ampt in ’t algemeen p mitsgaders de plichten en voorrechten der Euangelifche Leer- aren, welken uit den aert hunner bedieninge voortvloeien. 