VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
daad gehoopt hebbende , beklom sors, in den Jaare 1598, den Rusfifsben Tbroon, en zyn voordeel doende met de verflaagenheid des Volks, deedt hy zich door ’t zelve kroos nen. Door herhaalde misdryven grondvestte Boris de al- lerfchriklykfte flaaverny 3 zoekende, langs dien weg , zich van den TFhroon te verzekeren; doch hy werd welhaast van denzelven afgebonst door eenen nieuwen Dwingeland, . ie ef BEKNOPT BERIGT die in den Jaare 1606 zelve vermoord werd. Zints deezen tyd was Kusland het Tooneel van regeeringloosheid en verwarring , fteeds deeden "er zich nieuwe Dingers na den Throon op, die de een naa den ander gedood werden of onthroond; van tyd tot tyd namen deeze onlusten toe, en volduurden tot den Jaare 1613. - Hoewel de Kroon van Rusland nimmer verkieslyk ge weest was , vondt zich nogthans het Volk, in die oxnftas. digheden , genoodzaakt eenen Vorst te kiezen „en MICHAËL KOMANOP » Grootvader van Czaar PETER, zag zich, in ’t eide Jaar , door eene Raadsvergadering der eerte Ede e tot die waardigheid verkooren; en de Rusfen onder- wisrpen sich aan een Jongeling van vyftien jaaren , zonder eemige voorwaarden te maaken. ALBXIS MICHELOWITZ , Zyn Zoon, kwam , in den jaare 1645, Sonder eenige andere verkiezing, ten throone; zya Ryksbaftuur waa vol oproeren en burger-oorlagen , voore maamlyk , zo ’t fchynt, veroorzaakt, door de eigendunke- lyke regeeringswyze , die MOROZOU , de gunfteling vaz den Czaar, helde. ` ` Naa den dood van Czaar ALS, die in den jaarę 36 voorviel, vonden zich de Rusen langs hoe meer in fl fche keetens gekluisterd. Deeze Vorst was tweemaalen etrouwd geweest , en hadt in zyn eerfte Huwelyk twee Prin- fen FEDOR en IWAN , ala mede zes Princesfen verwekt; de vrugten van het tweede Bed waren PETER de I, en: Go Prinfes. Fanor beklom, flegts vyftien janren bereikt hel bende, den Throon, en ftierf , in den jaare' 1682 „ zonder Kinderen. Bemerkende dat zyn Broeder rvan van de- Na ur met geene talenten ter Regeeringe befchonken ea tot het Ryksbeftuur onbekwaam was , benoemde hy zynen twee- den Broeder PRETER a toen maar tien jaaren oud , op zya fterfbedde , tot T'hroonopvolger. — Da Prinfes sopia, Dogter van revor , uit het eerfte Huwelyk , fmeedde een antwerp om zich aan ’t hoofd des Ryks re plaatzen, Dee ae Prinfes, wier aanflagen te gevaarlyker waren , dewyl sy in verftand en doorzigt uitftak , verwekte , zeven ja> ren lang, de blaedigfte oproeren. In deeze ‘heillooze ty den hoorde men geftaadig van verraaderyen en moorden. Het geheele Volk was in de uiterfte wanorde en verdeelde heid. De Strelitfen rigtten allerwege bloedftortingen Am, en pleegden ongehoorde wreedheden; het leeven van den Vorst ftondt zo veeg als dat zyner Onderdaanen. Soruia werdt eindelyk in een klooster. opgeflaoten : maa „nt 0 DER REGBBRINOR VAN RUSLAND. ' 489. Volk, aan opftand en moord gewoon, kon zeer bezwaar= lyk van die migdryven worden te rug. gehouden. | Perger de I, in den jaare 1689 den teugel des Landbee ftuurs in eigen banden neemende, vormde een plan om zyn Volk te befchaaven en te hervormen; maar volftrekter dan eeuig ander zyner Voorzaaten regeeteùde, haalde hy. de banden van flaavernye nog digter toe, De wyduitge- ftrekte ontwerpen van deezen grooten Vagst zyn te over. bekend; hy Gert in den. jaate 1725, te midden van zynen aangevangen arbeid, op de Keizerinne CATHARINA, zyne. Gemalin, volgde hem in den jaare 1722. PETER ALEXIOWITZ, Kleingoon van PaTER den I, bee klom daar op den Throon, en verliet dien doer den dood, in korten tyd, naamlyk in den jaare 178a. ——= De Prins ` van OBGOROUKI en de Graaf D'O8TERMAN , die den Hoogen- raad uitmaakten , verdonkerden den Wil wan de Keizerinne CATHARINA , en deeden een gerugt uitgean, dat PETER de IE, op zyn fterfbedde ‚de Prinfos ANNA , Hertoginne Doua» riere van Courland, tot Opvolgeresfe benoemd hadt. Zy was de Dogter van JOHAN, ouder Broeder van PETER den I (*); maar by eene andere Vrouwe. Deeze Prinfes „ van den Throon geweerd zynde door de Kinderen van PE- TER den I, was verpligt haare toeftemmming te geeven aan voorwaarden , volgens welke baare magt bepaald werd. De Prins van OLGOROUKI en de Graaf D'OSTERMAN hadden zich vaorgefteld het roer der Regeeringe in eigen handen te houden; maar zy. was naauwlyks ten Throon gefteegen , of zy voerde het zelfde gezag als haare Oppermagtige Voorgangers. , b Deeze Prinfes hadt met zich uit Courland eenen Gunftee ling gebragt, BIRON geheten, die, in den nasm der Kei- zerinne ANNA , de Rusfen met een yzeren fchepter beheersch= te. Hy fcheen reeds een plan gevormd te hebben om zelve ten eenigen dage den T'hroon te beklimmen. Hy hieldt het Volk in bedwang door zwaare lyfftraffen,en zeer veelen in ballingfchap na Siberien te zenden. — Naa den dood van: den läâften Prins uit den Huize van KETLER , verhief, de eis C*) De laatfte wil van de Keizerin CATHARINA , dien men noit ge. meen gemaakt. heeft, regelde de Opvolging van het Rusfisch Ryk, De Hertogin van Holftein ende Princes ELIZABETH , Dogters van geren, den E, en de Keizerin CATHARINA , MOesten PETER ALEXIOWITZ Ope volgen. STRAHLENBERG , Tom. I. p. 225.. & - D ke 450 " "` BEKNOPT BERIT Keizerin hem tot Hertog van Courland : en, naa haaren dood, die in den jaare 1740 voorviel, vondt hy zich tot Regent des Rusfifchen Ryks aangefteld, tot den tyd der meerderjaarigheid van haars Nigts Zoon, die toen twee maanden oud was. Deeze jonge Vorst werd voor Keizer uitgeroepen, onder den naam van JOHAN of rvan den III, en de Hertog van BIRON , fchoon gehaat by de Rus/en , hadt den tytel van Regent. De Prinfes van Brunswyk , ’s Keizers Moeder , kon eg- ter de heerfchappy van den Regent niet dulden: zy was zer, derhalven, op uit, om dit juk af te fchudden , en koos den Generaal MUNICH om haar in die onderneeming de be- hulpzaame hand te bieden. MunicH hadt kennis aan BIRON en de. Rusfen, en verzekerde de Prinfes, dat zy, indien ze voorneemens was dit ontwerp uit te voeren, zeer groot gevaar liep van met haare Party vastgezet te worden, in dien BIRON zelve niet binnen vier en twintig uuren in vere zekering genomen werd. Municr nam ap zich dit te zullen verrigten , en vertrok terftond. Om den Regent allen ver- moeden te ontneemen, ging hy uit met oogmerk om een bezoek by hem ‘af te leggen; doch keerde te rug wanneer hy de helft van den weg hadt afgelegd, vreezende dat hy door eenen verfpieder van de Prinfes mogt gevolgd, en verdagt gehouden worden van haar te willen verraaden. Hy keerde onmiddelyk na zyn eigen huis te rug , waar br tot middernagt bleef op den 18 November 1740. Toen naa hy eenige weinige Soldaaten, op welke hy af kon, mede, en viel BIRON aan , zoals die te bedde lag , en nam heur ge vangen; hier op werd BIRON, binnen weinig dagen, n2 Siberien gebannen en opgeflooten. in een Huis gebouwd in zt midden ven een moerassen de Prinfes van Brunswyk voot Regentesfe verklaard. e veelvuldige omwentelingen , welke Rusland reeds om dergaan hadt , baanden den weg tot andere ‚en maakten het voortzetten daar van gemaklyk. Het Volk, altoos in flaaf- fche ketens gekneld, was, noch door wetten, noch door genegenheid , aan den Vorst gebonden ; invoege na de Kroon te grypen voor elk een open ftond die door list van Staat- kunde, of overdwingende magt , moeds genoeg hadt om "er na te taan. l . Lestor , een vreemd Chirurgyn , zeer verknogt aan Prin- fes ELIZABETH, Dogter van PETER den I, vormde met een’ Afgezant eener-Zuropeaanfche enbeid, eeri plan om baar op den Throon te verheffen. -Op het eigen oogenblik wan- , | , Deet DER REGEERINGE VAN RUSLAND. 461 neer deeze aanflag zou volvoerd worden, kreeg er de Ree gentesfe berigt van-door eenige kundíchap haar van Bruse. fel toegezonden. Zy zondt onmiddelyk om Rrinfes ELIZA- BETH, en gaf haar opening van de gefchaapenheid der din, en: zich vast verzekerd houdende dat de Prinfes , was "er iets aan, niet în (taat zou weezen dit te bedekken, by zo verrasfend een onderzoek. De-houding ondertusfchen van Prinfés ELIZABETH , en haare vriendelykheid , verzekerde de Regèntes(e van haare onfchuld, ——— ELIZABETH vertrok na haar paleis, verhaalde tLEsTOK dat de zamenzweering ontdekt was, en zy van den Throon afzag. LesTokK hoor- de het aan, vertrok - en befchikte alle dingen om haar, binnen weinig uuren, ten T'hroon te verheffen. - LesTox ,- de voornaamfte leden der zamenzweeringe ge- fprooken hebbende, ging ’s avonds omtrent acht uuren na de Billiard; hier vondt hy een verdagt perfoon, dien nood- wendig belet moest worden van door de Stad te gaan; de. fierke zugt voor het {pel deezes Verfpieders maakte het ligt voor LEstTOK om zyn voorneemen te volvoeren : hy haalde hem over om eenige fpelen met hem te doen; en hieldt hem daar door zo lang op dat hy een zyner afgevaar- digden ‘ontving. Hier op maakte LesTOk fchielyk een eine de aan het fpel, en vervoegde zich terftond na het paleis om te zien of daar alles"in den gewoonen toeftand was; en van daar na de Parade, waar hy bleef tot elf uuren, wag- tende op eenen van hem gezonden na de huizen van. den Genèraal MUNICH en den Graaf D'OSTERMAN. Van deezen- kundfthap bekomen hebbende, dat alles daar in rust was , keerde hy weder na de Prinfes ELIZABETH, en hadt twee fleeden op haar voarplein doen brengen. Met een genoeg- Iyke houding verklaart hy haar hoe alles gefchikt en bereid was om haar ten Troon te heffen, Zy verwierp dien voore flag en weigerde "er iets verder van te hooren fpreeken. Hierop haalde de Vertrouweling twee kleine tekeningetjes, fchielyk op kaartebladen gemaakt, uit zyn zak. Het eene vertoonde ELIZABETH in een ‘Klooster , waar zy bezig ware ‘met haar hair af te fnyden , en LeEsTOK op het fchavot. Het ander beeldde haar af daar zy op den Throon klom onder de toejuichingen des Volks. LESTOK, haar deeze tekeningetjes overgeevende , zeide teffens „dat zy van deeze twee eene keuze te doen hadt. —- Zy verkoos den Throon. , l LesTox Irak vervolgens met haar alleen wegens het V. DEEL, MENGELW. NO. 10e. Ll ` wek 46e BEKNOPT BERIGT welgelukken der onderneeminge. Hy haalde haar over om den Band der Rusfijcbe Orde aan te doen en bragt haar in de Ueede, Hy ging zelve agter haar zitten met den Heer woronzor , toen Page der Prinfesfe, In de andere fleede waren twee Officiers , en ELIZABETH, dus flegts van vier Perfoonen vergezeld, begaf zich na het Paleis om Heerfcheresfe des Ryks te worden. Twintig Soldaa- ten, egter, daar toe overgehaald, valgden haar langs den weg. Zy reedt recht op de Lyfwacht aan. Op het ge zigt van deezen kleinen hoep Volks fchikte zich de Trom- melflaager om alarm te Qaan, Lesrox fneedt onmiddelyk den trommel, met zyn pennemes, aan ftukken. De Prin- fes vertoonde zich terftond met die edele en inneemende houding welke alle harten bekoorde; zy gaf den Soldaa- ten, met weinig woorden, te verftaan, dat het eenig regt op den Throon, °t welk de Regentesfe zich hadt aan- gemaatigd, in haar, als de Dogter van PETER den I, huis- vestte, en beval hun den eed ván trouwe te zweeren en haar te volgen. Zy fprak tot flaaven; en zy boogen zich voor haar neder en vermeerderden den kleinen hoop die haar geleidde. —— LesrTok verdeelde het Volk, dat in %X geheim deelde, op de verdagtstgehoude posten en hieldt de overigen by zich: hy was verzekerd van hunne trou- we ; dewyl zy onmiddelyk onder zyn gebied (tonden. AL, le de Lyfwachten van het Paleis gehoorzaamden op het enkel bevel van ELIZABETH. Eindelyk kwamen zy aan de deur van de kamer der Regentesfe , die in diepen flaap lag, met haaren Zoon den Keizer, den jongen IVAN, aan haare zyde. Hier ontmoette ELIZABETH den eerften we- derftand. hoorzaamden allen. Middelerwyl zondt LEsTOK eenige vertrouwde Soldadtén om MUNICH en den Graaf D'OSTER- MAN gevangen’ te neemen, Eenige weinige uuren verlies pen "er dus maar , zints de Prinfes eLizaBeTH uit haar huis kwam, voor dat de Regentesfe ontthroond wierd. Men nam alle verdagte perfoonen in hegtenis, en vyf of zes duizend Mannen deeden voor de Prinfes ELIZABETA hun eed van hulde en trouwe , zich gereed verklaarende om de Regentesfe' en den Keizer te dooden, indien ELIZA» BETH hen zulks beval; of haar van kant te helpen, in- dien de Regentesfe vóor een enkel oogenblik het roer der Regeeringe weder in handen nam. Het gerugt der kom- fte van Prinfes ELIZABETH tot den Throon begon zich al- lengskens te verfpreiden: maar zy die , in °t openbaar „ dit nieuws vertelden, zag men aan voor zeer gevaarlyke lieden, zo dat men Zich van hun wegmaakte zonder iets te antwoorden. i LESTOK floeg met een naauwlettend oog op alles agts terwyl hy ELIZABETH na den Throon geleidde , werd de Aankondiging , dat zy Keizerinne was, gedrukt; en bys kans zo fas de Zon opkwam, erkende de geheele Hoofd- ftad haâr in die waardigheid, en weinig tyd daar naa het ‚In *t eerst zondt men de Regentesfte , met haaren Zoon, te rugge ha haar Land, en zy was reeds te Riga geko. men, wanneer een nader bevel gelastte dat zy niet verder ` zou ‘voorttrekken. Weder te Petersburg gebragt zynde , zettê men haar met haaren ‘Zoon in eene eeuwige gevan- eenig, MunicH en de Graaf D'osTERMAN werden na Si- berien gebannen, en in deeze Ryksomwenteling , die tus- fchen den vyfden en zesden October des jaars 1741 voors viel, ftortte men geen druppel bloeds. De Keizerin ELIZABETH regeerde tot den jaare 1762, fteeds ontrust door de vreeze van op haare beurt ont» - throond te zullen worden. Zy liet haar Neef, den Here tog van Holftein, in Rusland komen, en huwde hem uit aan eene Prinfes van Anbalt- Zerbst. Oe Lesrok werd tot Graaf des Keizerryks verheeven, en’ trouwde eén der Hofjuffrouwen van de Keizerinne. Haa- re Majeftsit betoonde hem fteeds haare zonderlinge gun-’ fte, Maar toen hy in de blatkendfle gunfté ftoudt , fte a e EN 464 BEKNOPT BERIGT de BESTUCHRF , zyn geflaage Vyand, een listig en doortrapt Man, een verraad reeds langen tyd geleeden bedagt, te- gen hem te werke. Hy wist het zo verre te brengen by de ligtgeloovige Keizerinne ELIZABETH , dat LESTOK en zyne Egtgenoote in verzekering genomen en voorts na Siberien gebannen wierden , terwyl men hunne goederen verbeurd verklaarde, BesTucHer werd, op zyne beurt, mede gebannen. _ Ten uiterlyken aanziene fcheen het Rusfiscb Hof lan- en tyd in geruster (taat dan voorheen; maar van binnen erschten nyd, nayver en wantrouwen, in dit groot Pa- leis. De Groot Hertog woonde niet by zyne Hertoginne. De Prinfes van Anbalt- Zerbst, in een vry Land geboo- ren , te midden der Kupften en Weeteníchappen epge- wiegd , treurde deswegen niet. Haar geest, en reedsver- kreegene .kundigheden verfchaften haar de aangenaamfte en opbeurendfte vertroosting ; in °t midden van fr gewoel des (as bezat zy de kunst om gerust en in ftilte haare dagen te flyten. Zy hadt den Hertog van Holftein met geen ander oogmerk getrouwd dan om het regt van Throon- opvolging, °t welk haar verleend was. Terwyl zy dus _ afgezonderd leefde , hieldt zy zich onledig met zich op "de kennis van het menschlyk harten de kunst des Staats- beftuurs toe te leggen.. Naardemaal haare dorst na ken, nis onleschbaar was, befteedde zy, met genoegen, haa- ren tyd in de beoefening der Kunften , Weetenfchappen en Befchaafde Letteren. Bemerkende welke uitfteekende bekwaamheden de Prinfes van Daschkof' bezat , maakte zy haar tot deelgenoote haarer Lettervermaaken. Maar de Groot Hertog haar zelf de Letterbezigheden , die haar verlustigden , benydende , bragt haar in de noodzaaklyk- beid om haare verkeering met die jonge Prinfes , de Zus- ter van Mevrouwe woRONzor, bedekt te houden. Perer de II beklom den waggeleuden Throon , van welken hy misfchien , voor altoos, zou verftooken geblee- ven zyn , hadt de Keizerin zeven of acht dagen langer geleefd. Op den eigen tyd dat hy het Ryksbeftuur aan- vaardde veroorzaakten eenige bevelen, niet te recht eer, ftaan , onlusten ‚die eene ftaatsomwenteling , van allen ver- wagt , fcheenen te voorfpellen. Eenige Perfoonen hadden zelf zorg gedraagen om hunne goederen in bewaaring te eeven , aan de Ministers hunner byzondere Mogenheden. Maar de Heer cLeBor , een Rus, hadt Paren den III, ge-. E duu- T- ex ré DER REGERRINCE VAN RUSLAND. - 46% dugretde de ziekte der Keizerinne , tot Raadsman gediend, Op het oogenblik haars overlydens nam veren de III de regeering in handen,en werd voor Keizer erkend. De Kei- zerin , zyne Egtgenoote , vertoönde zich voor hem, viel voor hem neder, en, het hoofd tot op den grond buigen- de, deedt zy hém hulde als de eerfte zyner Slavinnen. Alle- de Onderdaanen leiden den Eed van trouwe af „en hy vers kreeg ongeftoord de Heerfchappy. Terftond hier op riep hy alle de Ballingen , van:de regeering der Keizerinne Ag- NA , weder in hun. Vaderland te rug. ~ , - Perer de II verliet zyn oude Paleis, om bezit te nee- men van een nieuw; laatende de Keizerin in het eerstges melde bleven, Op de alleronvoeglykfte wyze gaf hy zich over aan vermaaken en uitfpanningen , by welke de Keize- rin, door de Rusen: zeer hoog geagt , nimmer tegenwoors dig was. z l Omtreut eene maand naa dat hy den Throon beklommen hadt; vervoegde hy zich in den Raad, en verklaarde dat hy het voorregt van vrydom aan den Adel fchonk. Het genoegen over dit nieuws vervulde het Volk met eene on- befchryfiyk groote. vreugde. In de eerfte vlaag dier vérvoe- ringe , ftelden zy voor den Keizer een Standbeeld van lou= teren Goude op te rigten 5 doch iemand aanmerkende , dat 7er in ’t ganfche Ryk geen Gouds genoeg was tot dat oog: mérk, beflooten de Rusen, de juistheid der aanmerkinge erkennende , het te bepaalen tot een Standbeeld van één voet hoog, ’t welk men mr Raadhuis zou pltatzen. Wel haást werd "er een Metaalen in ftede gefteld, en. eindelyk fcheen het Volk beflooten.te hebben, het tot een Marme- ren te bepaalin, —— Het was, egter, noodzaaklyk , dat de Keizer een Bevelfchrift deedt uitgaan, om deéeze vera gunning van Vryheid aan zyn Volk te bevestigen : dar PETER de IIE bepaalde , in gevolge van eenige voorftel- Jen hem door zommige Staatsdienaars gedaan, de Vryheid aan den Adel vergund, daar toe dat zy vry: zouden wees gen van in het Leger te dienen, en dat zy, met zyne toes ftemming , buiten ’s Lands mogten reizen. Zo ras de Oppermogenheid ten Throon gefteegen is» ftelt men „dat dezelve niet langer Bloedverwatiten heeft, en niemand durft zich eenige vermaagfchapping aan de Vorst- lyke Familie toeëigenen. Een vreemd Hoveling , ontdekt hebbende, dat de Gravinne van woronzor vermaag{íchapt was aan de Keizerinne ELIZABETH , vervoegde sich ter- ftoud tot haar en wenschte haar geluk met bet, nieuws, “tgeen hy oordeelde dat voor haar van gewigt was. Gravinne verbleekte , en zeide hem, dat hy mis hadt. Op leevensí{traffe werd verbooden eenig geld te hebben, waar op het beeld van den jongen ivan gemunt was. Het Volk durft niet fpeelen met Roubels , die het beeld van den Vorst draagen. Niemand zal het-onderwinden het Da Jee voorby te gaan aan die zyde, waar ’s Keizers vertrek- ken op uit zien, zonder zyn hoed af te neemen , of het Glas van de wagen te laaten vallen: hy zou zich anders aan de beledigingen der Soldaaten vinden bloot gefteld. Wanneer iemand den naam der Keizerinne op een Brief met kleine letteren fchreef , zou hy deswegen zwaar geftraft worden, Ik meld deeze beuzelagtige omftandigheden ak Jeen ‚om een denkbeeld te geeven van de uitgeftrektheid der volkomene volmagt der Rusfiycbe Oppervorften. . De Adel durft, zonder vreeze en beeving, den Throon piet naderen. Wegens de minfte ftreek van Staatkunde, die mishaagt, worden zy na Siberien in ballingfchap ge zonden ; en hunne goederen verbeurd verklaard zynde , is gen geheel Gezin het (lagtoffer van de listige inboezemin- gen eens Hovelings. Wanneer de Abbé D'AUTBROCHE zichte Petersburg bevondt, gaf hy., op zekeren tyd , een bezoek aan een vreemd Heer , die in dienst was., en eenige e on- aak … DER RROEKRINSK.: YSN: RUSLAND, 42 onderrigting: begeerende , vroeg hy af Prins, ivan leefde dan niet? Hem werd terftand ingeluisterd, dat niemand ig Rusland van dien Prins rat: zulks gefchiedde , nier tegen- ftaande ‘er zich flegts maar drie Franfoben in dat vertrek , °t welk vry groot was, bevonden. Even voor dat Keizerin ELI ZABETH Iert, durfde niemand vraagen, hoe het met haar gefteld was? en, naa haaren- dood , fchoon algemeen bee kend ‚toonde elk zich befchroomd om "er van te fpreekem. Het onderling wantrouwen waar mede het Volk in Ruse- land-bezwangerd gaat; en het volkomen (tilzwygen van allen „omtrent alles wat de minfte betrekking heeft tot het Staatsbeftuur of de, Oppermagt , ontítaat grootlyks uit het voortegt ’t welk ieder Rus, niemand uitgezonderd, heeft om in't openbaar uit te roepen Slowo Delo, dat wil zeg gen. Jk verklaar u aan boog verraad met woorden en daaden fchul- dig, Als dan zyn alle de byftanders verpligt byftand te vere Jeepen, om den befehuldigden te vatten, Een Vader neemt zyn Zoon, een Zoon zynen Vader in hegtepis 5 de Natuur zwygt. . De befchuldigde en de befchuldiger worden one middelyk na de gevangenis, en vervolgens na Petersburg gebragt , en ondervraagd door het geheime: Hof der Kante, laarye; Dit regtsgebied is vastgefteld , enkel op dat de ` Dwitgelandy het voorregt zou hebben om alle zodanige perfoonen…, als de voorwerpen geworden zyn van eigene dunkelyken nayver , op te offeren: en de Adel, dus gebukt gaande ouder het Juk der fcbriklykfte flaavernye , mist niet zulks het Volk te doen gevoelen. Het Volk is dubbeld vere flaafd , eensdeels aan den Adel, anderdeels aan de Oppera mogenheid of de Waywoden-die haar perfoon verbeelden. De Heeren koopen hunne flaaven „ op dezelfde wyze als men in andere Landen Nee koopt, Zy kiezen daar uit zo- danig een aantal van Knegten als zy behoeven, en behan- delen:die met groote onmenschiykheid. Zy hebben geen magt over het leeven en den dood hunner Knegten , noch over dat van bunne andere flaaven ; doch daar zy het regt bezitten om hun met de Padogi te {traffen, kastyden ze hun derwyze, dat ze, met de daad, gezegd mogen wor den, ber. regt over leeven en deod in handen te hebben. =r Ín gevalle van gewigtige beledigingen , moest een Heer. volgens de Wet, zynen flaaf voor het gewaonlyk Gerigtshof ftellen. In den Jaare 1761 liet de Raad een Bes velfebrift pitgaan, in gevolge van ’t welke alle de Heeren vryheid kreegen om de Slagen ‚die hun niet aanftonden , — A 4 in 468 7! DE TOONEELKEIZERIN. : ' în de'Myúén te laaten wetkens doch de Heeren willen ze veel liever thuis kastyden „en in hun eigen dienst houden, Het Volk, dus door flaaverny gedrukt, wordt thans ge- tegeerd door de Keizerinne van Anbalt- Zerbst; eene Vrou- we van zeer groot verftand , die het gebreklyke van dus- danig een Landbeltuur wel doorziet, en (teeds bezig is om ’t zelve te hervormen. Zy zal zeker het voorregt der Vryheid niet tot den Adel bepaalen ; doch tot alle haare Onderdaanen uittrekken. . De Menschiykheid pleit daar voor, en de waare. Staatkunde eischt zulks. Zonder dit zou het Beftuur over Rusland niets meer dan een Leengoe- die Staatsbeftuur weezen ; " welk, uit dit oogpunt be- fchouwd , onder veele kleine dwinglanden verdeeld is, en de heerfchappyvoerende Oppermagt vernietigt. Gelukkig Volk, indien het bezef hebbe van °t geluk dat het door zodanig eene Vorftinne beftuurd worde , wier poogingen eeniglyk ftrekken om tiet: welweezen daar van te bevorderen: daar het, onder Czaar Persr den HI, op st punt ftondt , em in den ouden (taat van :‘woestheid en onbefchaafdheid te vervallen. Zy zal een gedenkteken oprigten voor PETER den Í, om de geheugenis: van dien grooten Man te vereeuwigen , en tot de laatfte Naakome- fingfchap voort te planten. Zy moedigt Kunften en Wee- tenfchappen aan , en alles wat tot verbetering van het Staatsbeftuur kan dienen; zy toont, met één woord „ dat zy alleen waardig is den Throon van Parga den I te be kleeden. , \ DE TOONEEL=K:EIZERLI Ne d voed hoe Keizer van China, was niet ontbloot. van goede hoedanigheden; maar zyne zwakheid zou hem ‘menigmaal fchandelyke bedryven hebben doen volvoeren , hadt hy niet. altoos geluisterd: naar de, raadgeevingen van zyne Moeder PAN-HYAY. — Op zekeren tyd werd hy fmoorlyk verliefd op eene Tooneelfpeelfter. Zyne drift liep zo hoog, dat hy de Keizerin verftiet om de Tooneel- fpeelfter in haare plaats te zetten: hy begeerde, dat alle de Koninginnen tegenwoordig zouden weezen by haare krooning £ geheel vervoerd door liefde , vroeg hy zyne Moeder wat zy "er van dagte aa Zy is verwonderlyk „ wa , „vu woord: — BERIGT. 469 awoordde PAN-HYAY , zy komt in °t fpeelen de waarheid zeer naby , en eene allereerfte rol zou haar niet misftaan ”, ~= De Keizer vatte het oogmerk van dit antwoord , hy bloos- de van fchdamtes en (laakte zyn voorneemen, zeggende $ an Gy hebt gelyk , haare Verheffing is ook niet meer dan een Tooneelfpel”, en deedt alles wat noodig was om elk te doen denken, dat hy niets meer beoogd hadt. BE RIG T E Directeuren en Leden van het Genootfchap, ona der de Zinfpreuk Floreant Liberales Artes, met vermaak de. toegezondene Verhandelingen, overde Vraag: Welke is bet beste Huwelyk, tot verkryging eener gefchik. te Huishouding , voor bet Gemeene Vosk, den Burgerlyken en Hooger ftaat ‚op dat zy voor zich zelven en voor de gant. Jcbe Maatfchappye nuttig mogen zyn , gelezen hebbende, heeft de Verhandeling, onder de Zinfpreuk: Fæcunda culpe fæcula Nuptias ‚_ Primum inquinavêre, et Genus, et domos Hoc fonte derivata clades In Patriam Populumque fiuxite ` HORATIUS, hunne eenpaarige goedkeuring weggedragen ; dezelve is, by bet openen van ’t Biljet , bevonden te zyn van den Wel Eerw. en zeer Geleerden Heer Willem de Vos, Lee- raar der -Doopsgezinden te Amfterdam > weshalven den. zelyen de Prys is toegeweezen. ` Voorts verzoekt het Genootfchap den Schryver, onder de Zinfpreuk;s `, er , D Quid non Mortalia pectora cogis „Auri facra fames? -as | zynen Naam , welke in het Biljet ‘niet gevonden Ze, te willen openbaaren , zynde deszelfs- Verhandeling waar- dig geoordeeld het Licht te zien , en met den tweeden Pre" begiftigd te worden. OM ` "Het Genootfchap. door de menigvuldige Vertoogen aane ` D > ` gee e der Geleerde Waereld meede te deelen , beloven wy de 47 BERIG T gemoedigd , om in deszélfs nuttige onderneeming voort te gaan, (teld de volgende Vraag voor, om tegens den eeriten May 1773 te Beantwoorden: Welke Deugden en Ondeugden bebben bet Menschdom door alle Eeuwen °t meest bebeerscht , en is °t Hart der Menjiben van tyd tot tyd ver- ergerd , verbeterd, of is bes in alle gelyk gebleeven ? Men belooft. aan Hem die deeze Vraag naar ’t Oordeel van ber Genootfchap wel beantwoord , eene belooning van dertig Goude Ducaten, en verzoekt de Vertoogen in °t Latyn , Fransch of Nederduitsch duidelyk gefchre- ven, met eene Zinfpreuk getekend : met byvoeging van een verzegeld Biljet, dezelve Zinfpreuk ten opfchrift heb- bende, waar in de Namen en ‘Woonplaatzen der Schry- geren zyn uitgedrukt, franco , te zenden aan den Boek- verkoper Gerrit Warnars, in de Kalverftraat over de Ga- perfteeg, welke na het overlyden van K. van Tongerlo, daar toe-gekozen is,zullende de Biljetten van min goede gekeurde Vertogen , verbrand en in het beoordeelen zo veele oprechtheid en onzydigheid gebruikt worden , als men met recht van eerlyke Lieden vorderen kan. De vraag welke opgegeven is , om tegens den r May 1772 te beantwoorden is: Welke zyn de beste, fpoedig fle, gemakkelykfte en minstkostbaare Middelen, om Neerlands Zee- Jiranden te doen verboogen, verbreeden, en zodanig dezelven te bebouden , zonder dat daardoor fcbadelyke verzandingen nog opflibberingen by of omtrent Sluizen, Zeebavens en Monden wan Rivieren veroorzaakt worden, ‚De Directeuren en Leden van dit Genootfchap zullen vryheid hebben over de opgegevene Vraagen hunne Vere tagen in te leveren, zonder nogtans naar den Prys te mogen dingen, en Hem, die den Prys behaald heeft, zal het niet vry ftaan hunne Vertogen, welke het Genoot- fchap met den Prys begiftigd heeft in "tr geheel of ten deele , zonder toeftemming, elders te laten drukken; zy die de heilzame pogingen van °t Genootfchap willen be- vorderlyk zyn, en eenige nuttige Vertdgen , Waarnemin- gen of Ontdekkingen aan het zelve medédeelen, worden _verzogt díe insgelyks den Boekverkoper Gerrit Warnars ter hand te doen komen. . Door verfcheiden toevallen met welke nieuwe ónder neemingen niet zelden te worftelen hebben, tot nog tot verhindert zynde eenig voortbrengzel onzes Genoodfchaps Ver- knn, am gegen NABERICH T, 471 Verhandelingen van de Heeren D. Meefe en C. Hartman, voor de Maand October aanftaande het licht te doen zien, op welke die over het Huwelyk ten fpoedigften volgen zullen, l NABERICHT. CH de ontvangen Letteren van den Heer... v. H... dient in antwoord, dat wy. °t tot nog niet geraaden vinden gebruik te maken van zyne Verdeediging. Als men top het kundige Gemeen durft laten afloopen, wanneer men openlyk aengetast word; is er, onzes oordeels , nog minder reden , om er zich tegen te verzetten, als men hier of daer , in byzondere gezelfchappen , (gelyk we ’t ftuk in dit geval begrypen.,) nadeelige gevolgen `, uit onze Stellingen poogt te trekken. De Heer... v. H... an. niet gezind, om door polemique brochures zich zelven en an- deren ten toon te Teilen, en bet Gemeen een comiq tydver- dryf te verfcbaffen; uit dien hoofde het eerte verfmadene de; heeft ook, zo wy het (uk inzien, het laetfte onge- - merkt te laten voorbygaen; ten minfte met opzicht tot de Drukpers. o b ter Sec Ste derre +g? 'WAAR WAARNEEMINGEN. omtrent de LUGTS-GESTELDHEID, WEDER en WIND, te AMSTELDAM, in July 177i. ` poor ANTONIUS WILHELMUS SCHAAF, Med. Dog, Barometer. | Therm. Winds Streek. Weder, _D.\’smorg. smidd. ‘sav. mo.miav. 'smorg.smidd.’sav. |Gefeldh. 1130. © (30. o |30. © Go 65,68 N O N ON O Helder, al29. 11 |29. 10$|29. 10 oi ée Nt ON t ON t Oj—kRegen, ale Të —l30. © 657062 N O NON ig. 430. o$30. 1 |— 1 616460 N WIN W IN W |Betr. Held, sj 1 |— off o4 56|5858 W | W W Regen, 6129. 11429. 11$ o 62/6054 — N N |Buijig. 7130. O |30. (ebe Of Ó1 6als6 NW’ W 8 o ° bai äer 79163 Y Z 20.11 '29.10$j— 11 62/68/66 | 929 á neede W tN Z W N nn S Wee — - N N W "Helder, W t ZW t Zl — Wal. W Z W | W |Reg. Held, W Z t NIW t NiHelder. WiZ W |— Wol 11—10 —I KL Dë 67168 66 | 12 9 ken g4 — 1o04 68 67 66 Z W |— |W t N Wind. Du, 13 O ao, E |30. 2 62/6463 t NW t N- —— Helde, 14!— 3 Zij 4 66 66/59 |I W N N W 15 — Ab 3 [TT ° 67/7769] W ku |— |— Wa. 17 — —— 1 o4 68/7369) O | o E wl — 1829. 11 29. 10 29. 84 68/7462 Z W IN W |— |Held. Reg 19 — sp — 6 |— 6} 616660 —— | W | W Puits, a0 — 9 ett |30. o 606537) W N WIN W | 2130. O 30. o$ — I 596662: N W | W 22| — — —|— o} ó470 63 Z WIZ W IZ W |= az Ik Bä 3 63 6858 N WIN WIN W Helder 2529. II e. e LOGA DEN Z W |— |— Ber. Held, a6 — 9 — 74 — 7 63 6464| — | | Reg. Wind az Bf ro iot 6416963) W | w | w {Wand Hed a8 — II 30e O AEGEAN WN WIN W Geld, Wol O. O rs! 30e 2 IO |= mm | me j SE 22 — of bolóilsel— _— | W | Ber. W. $1129. Lo og, 8 en, 6 61164159Z W Z O! Z 'Buijig. Hoogfte Barometer d. 30. 4 ] , 8 Laagite Barometer d. za. zb j Middelb.d. 29, roi Hoogfte Thermometer gr. 77 Laagte Thermometer gr. 54 j middelb. gr. 654 M E N G'E L IE S.S Di . W e . DH TOT FRAAYE LETTEREN, KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN: ` | _BETREKKELIK, ` EE s: v var D v. e a ~e ge PROEVE , OM AAN TE TOONEN HET 'NAAUW VERBAND J f ` > TUSSCHEN DE WAARHEID, EN "a MENSCHEN WAAR | GELUK, Mynė Heeren! | | NN IX volgende Proeve , ffrekkende om re toonen hóe naauw een Vérband "er Plaats beeft , tusfchen de Waarbeid en "e Menfcben waar Geluk, oordeelde ik niet ongefchikt, om als een vervolg te dienen, opde Verhandeling, U Wel Ed. onlangs toegezonden ; waar in ik gepoogd heb te bewy- zen, dat ieder Mensch in alle zyne Beüryven, zy moge ze verkeerd worden aangeleid als zy willen , nogtans niets arie ders , dan de uitbreiding van zyn eigen Geluk op bet ooft beeft. Vinden U Wel Ed, ’t goed van myne nu hier, nes vensgaande Proeve gebruik te máken, gelyk U Wel Ed, van myne voorgaande van tyd tot tyd toegezonden Stuka jes hebt gelieven te doen, zal ik denkelyk nog eene Ver: handeling. laten volgen , die op deze zelfde ftoffe eenige betrekking heeft: U Wel Ed. in middels verzekeregde van myne Hoogagting, en dat ik ben; HE ' Myne Heeren! ` ` ' a OO, U Wel Ed. Dienaar nn | EN C. V. B. oh Uit de neigingen, welken iedes mensch in zich: zelven ontwaar word, omeen (taat van Geluk te- verkeygens vergeleken met de Ziel zelve, waar uit ze voortkomen: ; mag men veilig befluiten ş dat er wezenlyk iets zyn -moet e ót geen met het. hoogfte regt den naam van Geluk waars dig is. En.zo dra meu. hier op ne aandagt vestigt , bee merkt men. ligtlyk , dat geen ding hier op aarde „ in. ees nen volftrekten zias ooit dien oam kan dragen; gemerkt onze begeerten zich uitftrekken naat iets, dat oneindig is, naar een wezenlyk goeds waar mede de uitgebreidfte begeerten. der::Ziete vervuld kunnen worden 3 terwyl ons 8, DEEL. MENGELW. NO, Ile Mm ~ dere B 474 HET NAAUW VERBAND TUSSCHEN DE WAARHEID dertusfchen alles, wat wy in dit Leven rondöm ons be- fpeuren, flegts befloten is binnen den omtrek van eenen bepaalden, van eenen beftemden , van eenen zeer korten tyd ; en dierhalven geenzins vermogende om aan die be- geerten „welken in ons gemoed huisvesten, te kunnen vol- oen. Dan nademaal dit Geluk nog op eenen verren afftand van ons geplaatst is, en de gewesten der Gelukzaligheid buiten het bereik zyn van eindige , en kortziende gezige ten; zo is het ook zeker, dat wy de waarde van dit on- fchatbaar Geluk nimmer in dit Leven, zo lang wy in de- Ze beneden valei omzwerven, kunnen kennen in die uit- geftrektheid,in welke het genooten zal worden van hun, wier deel is in de erve der heiligen in het licht. - Doch laat ons zien , of wy ’er wat van kunnen weten, en welke de veiligfte middels zyn om ’er toe te komen. Het is onlochenbaar zeker, dat ‘er. niets nuttiger noch voordeeliger voor den mensch zyn kan, dan de“ Waar- beid. Deze is een onwaardeerbaar Ge/chenk, zo groot, als het Schepzel van pen Schepper ontvangen kan; en wel daarom voornaamlyk, om dat Ter zyn Geluk aan ver- bonden is. — Dit zo zynde mag men veilig beweren, dat de Waarheid een der voornaamfte middelen , zo niet het eenigfte middel is, om die goederen te verkrygen, welken de neigingen onzer Ziele vervullen kunnen. —- Door de Waarheid geleid, leert men genoegzaam de ge- ringe waarde van dit tydelyke kennen. Zo wy nu dwaas genoeg zyn ,om ‘er ons éénig geluk in te willen zoeken, verlaten wy deze onbedriegelyke Leidswrouw; wy dwa- len, en bezorgen ons, in plaats van genoegen, een kna- gend hartzeer, een leedwezen, dat ons al het geluk be- neemt. —— Ten koste van zulk eenen duuren prys de Waarheid te verlaten , is eene uitzinnige Dwaasheid, ik beken het; dan des niettegenftaande begaan wy vele zul- , ` ke a mn dag wf e EN °S MENSCHEN WAÂR GELUK. 475 ké dwaasheden, die ons niet zelden van agteren ovestuie gen, dat de Waarbeid en ons Geluk zeer naauw en onè affcheidbaar aan elkanderen verbonden zyn. De Waarheid zelve moet de Fakkel wezen, die ons voors licht op den regten weg; die ons het pid aanwyst, 8 geen wy te bewandelen hebben. By gebrek van dit Licht ikelen wy op elken voëtftap; wy vallen, en hebben eene verbazende moeite om ons weêr op te regten, om dat wg, de Waarbtid verlaten hebbende, allerwege rond- om ons eene akelige donkerheid ontwaar worden, Daar wy in tegendeel, het geleide van de helderlichtende Fak- kel der Waarheid beftendig volgende ; gerust en veilig kunnen voortgaan, in de zekere verwagting van het eine _ de onzer begeerten té zullen erlangen ‚door naamlyk een Geluk te verkrygen, dat beftendig , dat eeuwig is. Dan het zou geenzins genoeg zyn , te weten dat er werkelyk zo iets wate, tgeen regelregt naar de verblyfs plaats des Geluks henen leid; voorwaar het zou voor den mensch niet genoeg zyn ; want hoe weinig kan het hem baten , indien „zyne Ziele beroofd ware ván vermogens , om zicht van dat middel te voorzien, dat hem tot de ge» westen der beftendige Gelukzaligheid kan opvoeren. Maar de groote Schepper , die niet minder de Bron is van alə len Goed, dan de Oorfprong der Waarbeid; Hy; van wien < alle goede Gaven, en Volmaakte Giften afdalen; Hy is bet, die in het binnenfte van °smenfchen boezem eenen Levenden Geest heeft geblazen; eenen Geest, die vermos gende is om de kragt der Waarheid van het onvermogen der Leugen te onderfcheiden. En die eigenfte Vader der Lichte , wiens werken altoos volkomen zyn, doet ook de Waarheid in onze ogen dermate 'uitfchitteren, dat wy willens blind moeten zyn, of ons gezigt fluiten , om Ze niet allerwege te ontdekken, ten einde ons Verftand te vervullen met Wysheid en met Kennisfe. ` Maar veelligt denkt iemänd, hoe is ’t mogelyk, dat ons ze Ziel begaafd zou zyn met vermogens, om de Waar- heid te kennen en op te fpéuren; dat God daarenboven aan ’t oog van een’ ieder de Waarheid zo helder teti toon zou Dellen: daar nogtans de meeste menfchen dea, len, van de Waarheid afwyken,en dezëlve niet ontdek- ken. —- ’t Is waar, hier fchynt de ondervinding myne ftelling op éénmaal over hoop té werpen. —— Dan het fchynt zo, maar °t is to niet, — De menfchelyke Geest — js in det daad dus gefteld , dat hy vatbaar zy voor de `-. .Mma Waar- 476 HET NAAUW VERBAND TUSSCHEN DE WAARHEID Wagsheid. Laat een ieder zich zelven vry onderzoeken; ik ben verzekerd, hy zal, op eene naauwkeurige waar neming , de bewyzen daar van by zich zelven vinden, Ontdekt elk een de Waarheid niet, daar van is de fchuld niet te zoeken in ’sMenfchen onvermogen ; als of de ` mensch geene vermogens had om ze te ontdekken. Ver van daar! Zulks ontítaat uit eene andere oorzaak ; °t is, ọm dat men die vermogens veelal te (chandelyk misbruikt, ` ter bejaginge van Goederen , welken, met de Waarheid ` eere gemeenfchap altoos hebben. willig zyne ogen fluit voor de Waarheid; of ze gezogt wil hebben, alwaar ze nimmer te vinden is geweest. % Is derhalven volftrekt zeker, dat des menfchen Geest bekwaam genoeg is, om de Waarheid te kunnen vatten; en dat deze zich ook genoegzaam operibaart om gekend en ontdekt te worden. ——— Maar derzelver kennis is niet altoos even gewis en zeker. Indien men zich niet bevin de op het regte fpvor, om de Waarheid uit te vorfchen, dan is onze Kennis niet éénftemmig , gelyk ze behoorde te zyn, met de voorwerpen, omtrent welke zy verkeert; en dit is de groote oorzaak van het valfche. Ik wil gaan bekennen , dat een mensch zich met geene mogelykheid voor alle dwalingen kan wagten. Dog kleine dwalingen zyn zo gevaarlyk niet, dat ze ons buiten- de mogelyk heid van gelukkig te zyn zouden brengen. — Wy kur- pen in dit tydelyk leven, door veelerleie oorzaaken , om- trent onderfcheiden voorwerpen mis hebben, Wy bezit ten niet dan bepaalde Vermogens, en kunnen dus vaa vele zaken , die onder onze zintuigen vallen , geheel ar dere denkbeelden vormen , dan wy "er aan hegten moe ten; °t welk, by voorbeeld, ligtlyk gefchied, wanneer zy op eenen wat te verren afftand van ons geplaatst zyn. Em hoe dikwils deze misvattingen by de menfchen voor komen , zal elk door de dagelykfche bevinding genoeg: zaam, zo wel ten aanzien: van zich zelven , als van ai deren , kunnen .weeten. Dan geheel amders draagt het zich toe omtrent de meeste, en de gewigtigfte Waarbeden; dit _ van Genen geestelyken aart zyn 3 inzonderheid met op: zigtitot de: zulken „ die betrekking: hebben op onzen wr TERA E 7 ren i -53 an oa m L "SR 'AMBNSCHEN: WAAR GELUK : - " A ren Gelukftáat , en waar in wv gevolgelyk het alleruitt ftekendst ‘belang hebben. Deze zyn voor ons van zo veel gewigte ; van-zo. veele aangelegenheids,en hebben zo veel invloeds op }smenfchen beftaan , dat onzen verftandigen Geest aan derzelver regte kennis ten hoogften gelegen ligt 5 als daar is, by voorbeeld , de Kennis omtrent one zen grooten Formeerder, de Kennisfe Gods, Betamelyke denkbeelden te vormen van het oneindig Opperwezen, dat Wezen aller Wezens, is eene zaak van hèt alleruiterfte aanbelang 5 hier omtrent kan, nog mag men geenzins o verfchijlig zyn $ nadien aan de Kennisfe Gods het eeu wig leven verknogt is. Even zo is ir gelegen met zich zelven te leeren kennen als een Schepzel, wiens edelfte Grondbeginzel een Geestelyk Wezen isẹ een Wee zen derhalven dat niet fterven kan ; gemerkt het denks beeld van fterven op geenerleie wyze tot de Ziel kan gee bragt worden, als zynde een Wezen van eene Geestelye ke Natuur; waar in gevolglyk geene deelen kunnen los ges maakt , nocb ontbonden worden, Een Wezet dan, dat zyn beftaan gal blyven behouden, zelfs na de (laaping. van het Lichaam 5. om dat er geene waarfchynlykheid altooé is, dat de groote: Schepper dit zyn Werk immer zal vert nietigen. Zodanig eene kennis der Ziele, met betrekking tot derzelver eeuwige duurzaamheid; met opzigt tot dera zelver ftaat in die eeuwige. duuring , is gevolglyk eene zaak, die niet flegts in bloote befpiegelingen beftaat 3 maar in welke zich tevens pligten , van het grootfte gee wigt, van de hoogfte noodzakelykheid openbaaren. Om» trent deze waarheden te dwalen, -begrypt men gemakkes lyk , kan niet wel gefchieden , zonder gevaar te lopen, dat ons Geluk voor altoos fchipbreuk lyde. Met een enkel woord heb ik reeds gemeld, hoe °s Mene fchen Geest door den Alwyzen Schepper indiervoege ge- formeerd is, dat dezelve bekwaam zy, om Waarheden te leeren kennen. Wat is dat anders , dan dat de volmaakt verftandige Formeerder in "e Menfchen Ziele „in dat edelfte gedeelte ‚ die Fakkel der Waarbeid, de Rede, heeft ontfto- en, waar door wy in ftaat zyn, om het Verband, of de Schakels der Waarbeden te ontdekken ; de eene uit de am dere af te leiden ; en uit die afleidingen zeer billyke en wettige gevolgen te trekken; wanneer wy maar met onze redenering die Godlyke infpraak blyven volgen ? Maar laat ons tot de zaak zelve komen. —- Welke Waarheden mogen het tog zyn, die ons de Rede leeren kan , en van zulk een gewigt gefchat worden? —— Is zy niet eene Fakkel, die uitgeblust , die verduisterd is ? Is zy niet ten eenemaal gedoofd? Of, zo ze nog eenig Licht verfpreide ; is het geen valsch Licht, dat ons op den weg doet dwalen; dat ons van het regte fpoor verwydert ? en is ze dus niet geheel buiten Daat, om ons, in °t ontdekken wan eene eenige Waarheid , ten dienfte-te ftaan © Laat ons eens onderzoeken, wat er van de zaak zy. 