Reintje de Vos
Das Buch hat das Urheberrecht überdauert und kann nun öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch, das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist. Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei — eine Erin- nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat. Nutzungsrichtlinien Google ist stolz, mit Bibliotheken in partnerschaftlicher Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nichtsdestotrotz ist diese Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch kommerzielle Parteien zu verhindern. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen. Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien: + Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche für Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden. + Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials für diese Zwecke und können Ihnen unter Umständen helfen. + Beibehaltung von Google-Markenelementen Das "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sie das Wasserzeichen nicht. + Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein, sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA öffentlich zugänglich ist, auch für Nutzer in anderen Ländern öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben. Über Google Buchsuche Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser Welt zu entdecken, und unterstützt Autoren und Verleger dabei, neue Zielgruppen zu erreichen. Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter|'http: //books .google.comfdurchsuchen. 1 FROM:THB BEQUEST OF EDWARD HENRY HALL (Class of 1852) OF CAMBRIDGE 3. . [} - . « d he re REINTJE DE VOS VAN HENDRIK VAN ALKMAAR, 1498. Reumard Ts ver = 8 3 4 An Geist, Erfindsamkeit, Originalität, Witz und Laune, zeichnet fich der Verfasfer der Reineke Fuchs, der niederdeutfche Satiriker, HEINRIca VON ALKMAR aus. In gedrängt erzählenden und ungezwungenen Rei- men fchildert er durch Erzählungen aus dem Reiche der Thiere, die wie Menfchen reden und handeln, in einer episch allegorifchen Satire, in welcher der Fuchs der Hauptheld is, die Laster der grosfen Welt, die Ränke der Hoßeute, die Ausfchweifungen der Geift- lichkeit, die Nichtwürdigkeiten der niedern Stände, und geisfelt fie mic einer Freymüthigkeit und fo keckem Muthwillen, das die Kühnheid öfter in Erftaunen fetst, Eıcunorn, Gefchichte der Litteratur von ihrem anfange, bis auf die neuesten Zeiten, Band II. 8. 225. f, REINTJE DE VOS VAN HENDRIK VAN ALKMAAR, NAAR DEN LUBEKSCHEN DRUK r FAN 1498. Vertaald en uitgegeven door M* JACOBUS SCHELTEMA. DL zeven dn. Te HAARLEM, Bij VINCENT LOOSJES. MDCCCKXVL VOORREDE, LANDGENOOTEN! G; ontvangt thans een werk, hetwelk, meer dan eenig ander, dat ooit door eenen Nederlan- der gefchreven of uitgegeven is, een bijzonde- ren invloed heeft gehad, op het genoegen en het vermaak, en misfchien ook op de ver- lichting der meeste volken van Europa, maart bij ons zoodanig onbekend is gebleven, dat zelfs de naam van den dichter, bijna geheel, in vergetelheid is geraakt, Ik heb mij opgewekt gevonden, om een einde te maken aan deze treurige ondervinding. En vermits de ftrekking van dit werk, op het eerfte inzien, veel verfchilt met die, der vroe- ger door mij uitgegevene boeken, zie ik mij verpligt, aangaande den gang dezer onderne- ming meer breedvoerig te zijn, dan voorheen. Mijne belangftelling in den ouden roman: RevNaeERT De Vos, dagteekent zich reeds van vele jaren. | Van 1799 tot 1803, te Kampen wonen- de, vond ik veel tijd voor letteroefeningen.. De lust beving mij, om de zoogenoemde * 2 Volkse Iv VOORREDE. Volksboekjes door te zien, welke gewoonlijk , op de ftalletjes, bij jaar- en weekmarkten, wor- den uitgevent. Voor eene matige huur in mij- ne wenfchen geflaagd, las ik de meeste, en hield aanteekening van de bevinding. Het voornemen werd opgevat om aan het Hoofdbeftuur der Maatífchappij: Zot Nut van het Algemeen , eene breedvoerige voordragt te doen, of er, door het geven van eene andere en betere wijziging aan den voorraad op zul-* ke ftalletjes, geen wezenlijk nut zoude kunnen worden te wege gebragt. Hierbij zoude dan wor- den betoogd, welke van die gefchriften te be- houden waren, — wat in die boekjes diende ver- beterd te worden, — welke geheel zouden be- hooren te worden verfchoven, en eindelijk, wat men daarvoor in de plaats zoude dienen te brengen; alles met het oogmerk van een dubbeld nut te ftichten , door de gelegenheid tot eene fcha- delijke lectuur onder de lagere {tanden te ver= minderen, en tevens het gebruik van het goe- de te doen toenemen. | Mijn voornemen is destijds aan een’ verftandig” vriend medegedeeld, en deze raadde mij, hier- van af te zien. Naar zijn oordeel, zoude men hierbij, zoo veel, met de baatzucht der verkoo- pers en met de verouderde vooroordeelen der koopers, hebben te worftelen, dar niet alleen - de VOORREDE. y de verbetering onder de vroome wenfchen zoude blijven, maar dat ook elke poging tot verbanning dier boekjes, de belangftelling ir en het gebruik.van dezelve vermeerderen zoude. Deze raad is gevolgd en federt heb ik van die poging geheel afgezien. Onder die boekjes was echter meer goeds en kennenswaardigs gevonden, dan ik mij, in den beginne, had voorgefteld; en het was mij ‘vooral aangenaam, hierdoor, met de oude ro- mans van FLorıs e2 BLANCHEFLEUR , OURSSON en: VALENTIJN, den Ridder met de Swaans, de vier Heemskinderen en REYNAERT DE Vos bekend te zijn geworden, Het \aatstgemelde boekje, hoe verminkt oak, had mij, boven allen, bebaagd, — zoowel om de menfchenkennis van den fchrijver en de geestigheid der verdichting, als om-den kıim en de levendigheid van het voorftel;. hetzelve werd gekocht en bij der hand gehouden. Eenige jaren daarna, gelukte het mij, de uit- gaven van de Reynerkn De Voss van HEN» DRIK VAN ALKMAAR, door von HACKMAN 1711, en GOTTSCHEDE 1752, bezorgd, en het werk van Daeijer (over welke boeken nader zal gefproken worden) te koopen; door de verge- lijking van dezen zoogenoemden grooten Rete NAART met onzen Kleinen, hoe moest mijne * 3 bee vi VOORREDE. belangftelling vermeerderen, vooral toen de bij- voegfels, de meer kiefche bewerking en de wijdere ftrekking van des dichters pogingen, werden gadegeflagen. In den jare 1817 of 1818, vatte ik het voor- nemen op, om verhandelingen te ftellen over zulke werken, die, door Nederlanders gefchre- ven of uitgegeven, en in vreemde talen over- gebragt, den meesten invloed hebben gehad op de befchaving en verlichting van Europa. Voor de eerfte verhandeling, koos ik het: Encomium Moriae (de lof der zotheid) van Erasmus; voor de tweede: de REYNEKE DE Vos van HENDRIK van ALKMAAR om daar- na, de Colloquia (de zamenfpraken) van den eerften, en de Bijekarf van de Roomf/che kerk van Pririrvus van Marnix te bewerken, en in het vervolg, misfchien, opfporingen te doen en berigten te geven van dergelijke werken van meer erriftigen aard. De verhandeling over den Jof der zotheid:is, in de jaren 1818 en 1819, in drie Letterkun- dige Genootfchappen voorgedragen; en federe bij mijn Gefchied- en Letterkundig Mengel- werk uitgegeven. De tweede verhandeling was afgewerkt „ maar het vermoeden, dat dezelve minder vol- doen zoude dan de eerfte, en misfchien ook, dat TT TTT Teng ET OTE m 2-10, VOORREDE, vit dat de verhandeling: over de Dordfche dichten fchoot destijds in gereedheid was, deed de voor- lezing in 1820 uitftellen. Na mijne verplaat» fing herwaarts, en de zware rampen, welke mij als vader getroffen hebben, werd de lust voor dergelijk werk veel verminderd. De verhandes ling was weggelegd „en waarfchijolijk zoude de. zelve wel in de kast gebleven zijn, ware het volgende niet voorgevallen. In den loop van den vorigen winter, werd, in het Natuurkundig gezelfchap alhier, door Mr. E. van Dam van ÍsseLT, eene behage- lijke verhandeling voorgedragen: Over de Na- tuurlijke Historie van den Vos, met eene geestige toefpeling, op de Vosfen met twee beenen. Hierover, en vooral over den naam van ReNARD en Reintje, ontftonden vervol- gens eenige gefprekken, en tevens over den roe man van dezen naam. Het bleek toen, dat niemand der aanwezigen het dichttuk van HENDRIK VAN ALKMAAR kende; en, mij heb- bende uitgelaten, dat ik eene verhandeling hier over bewerkt had, zoo volgde weldra de uite noodiging, om, met de voorlezing van de- zelve, eene openftaande fpreekbeurt in her Mur ferm alhier te vervullen. Dit verzoek werd ingewilligd. Een toevallige zamenloap van omflandighe« 4 den > vir VOORREDE den veroorzaakte tevens, dat ik dit ftuk, liever dan eene verhandeling over een meer ernftig” onderwerp, bij de openbare zitting der Maàât- fchappij voor de Nederduitfche Letterkunde te Leyden, op den 17 van Lentemaand Il. heb voorgedragen ; en het verheugde mij ten hoog- fte, bij beide voorlezingen, eene bijzondere goedkeuring te mogen erlangen. De raad om deze verhandeling bij mijn - Mengelwerk te plaatfen, konde niet worden - ingevolgd, omdae ik den lezer, als zijnde het geheel hier te lande onbekend, nergens, -tot bekoming van meer licht in de overige deelen; zou hebben kunnen heenwijzen. Ik had, bij het voordragen der verhandeling onze Dichters aangefpoord, om hunne krachten te beproeven, ten einde het.geheele Dichtftuk in verzen over te brengen. Bekend geworden met de Poëtifche overzettingen in het Hoog- duitsch van von Görre en SOLTAU, was het mij niet twijfelachtig, dat deze Roman beter gefchikt is voor eene navolging in proza, dan in poëzij. Hoe voortreffelijk ook de vertaling van von Göras in hexameters moge bewerkt zijn, men vindt, in de deftige verzen, meer- de bekwaam-. heid van den navolger, dan van den dichter, en gie den laarften om den eerften gehecl voor- bij. € VOORREDE. IX bij. De vertaling van SoLTAu is in viervoes ‘tige rijmen, doorgaans met luim en in den geest van het oorfpronkelijke bewerkt; dan, . wie kan zevenduizend regels in zulke rij- ‘men, zonder vermoeijenis, lezen, wanneer de oudheid (de color antiquus) geene verfchoo- ning geeft, voor de eentoonigheid. Mijne belangftelling vermeerderde met den dag na het opfporen van vele berigten , en voor- _… al na het zien der loffpraken, welke mannen als EicnHoRrN, JACOB GRIMM, JÖRDENS, Bou- TERWECK en EBz=rT, aan dit dichtftuk van on= zen Landgenoot hebben gegeven. Ik ftond reeds in beraad, om zelf de handen aan het werk te flaan, ten einde de uitgaaf en verta- ling te bezorgen, toon mij, op het minst ver- wachte, eenig berigt aangaande Mr. Henprik VAN ALKMAAR, in onze gefchiedenis ter hand kwam. Nu ik alzoo, siewwce berigten zoude kunnen geven aangaande het lot en leven van den man, wiens beftaan door de Duitfchers fel betwist is, — nu, hield weldra alle weifes ling op. Mijn voornemen is vervolgens aan eenige miner vrienden medegedeeld. Allen vereerden mij met goedkeuring en aanmoediging; één hun- ner bragt alleen de bedenking bij, dat, deze poging misfchien niet zoude, overeenkomen #5 met ek x VOORREDE. met mijnen fland en mijne jaren, en metde ftrekking mijner andere werken. Ik bemerkte weldra, dat hij den Roman niet kende, en dat hij den Reınaart pe Vos en den Tuyr Uı- LENSPIEGEL, buren en lotgenooten op de ftalle- ges, dan elkander gelijk ftelde, en beide befchouwde als verhalen van guitenftukken,. welke, op zijn best, dienen konde ter vervrolij- king van min befchaafde kringen. Ik zond hem de vertaling van von Görne, en vroeg daar- bij, of hetgene, aan GOTTSCHEDE, DREIJER, BREDOW, VON GÖTHE, SOLTAU en: SCHEL- LER tot eere verftrekte, aan mijnen naam na- deel zoude doen? Ook deze zwarigheid werd fpoedig opgeheven; en, na den uitgever van mijn laacftte werk genegen bevonden te hebben, om de kosten te wagen, tot de aan- vulling van dit gemis in onze Letterkunde, heb ik . de taak tot handhaving der eere van on- zen miskenden Landgenoot, en her aan het liche brengen van zijn, elders algemeen geprezen en bij ons onbekend, werk, met moed aangevat». en met lust ten einde: gebragt. Bij de keus, welke der uitgaven, in Duitsche land verfchenen, gevolgd moest worden, kwa- men er drie drukken in aanmerking. Die van GoTTscHEDE, van 1752, viel ech- | ter VOORREDE De | ter fpoedig uit, omdat dezelve gevolgd is mar de uitgave van Bauman, Rostok 1549. Tusfchen die van von HACKMAN van 171Is en SCHELLER van 1825, moetende kiezen, bee foot ik tot de laatfte, niet alleen omdat de= zelve de jongfte is, en dat de uitgever, te Brunswijk wonende, vermoedelijk in de gele- genheid is geweest, het eenige exemplaar der oudfte uitgaaf van 1498, hetwelk in de Bi- bliotheek te Wolfenbuttel bewaard wordt, in te zien en te volgen; maar vooral,ook, om- dat, in deze uitgaaf, de fpelling van zeer vele woorden ongelijk meer overeenkomftig is met het Nederduitsch, dan in den druk van 1711. Behalve, dat dit voor den Neder- landfchen lezer gemakkelijk zal zijn, vond ik, hierin een. bijkomend bewijs, dat de Dichter in de Nederlanden geboren is. Ik heb het werk van ScheLter gevolgd, en mij alleen de verbetering van eenige kleine misftellingen veroortoofd , welke als drukfouten, ‚ bij de kindschheid der kunst, zijn aan te mer- ken. … Van de voorrede van Henorık van ALk- MAAR, is het grootfte gedeelte overgenomen, naar GoOTsCHEDE en von Hackman. De mo- ralifatien, welke aldaar gevonden worden, zijn sar VOORREDE. mijn weggelaten, als {zijnde dergelijke zamen- trekkingen en toepasfingen, destijds misfchien „ got inlichting der lezers noodig geweest; maar niemand zal ze thans verlangen. De opfchriften boven elk kapittel, waarin de inhaud telkens breedfprakig is aangekondigd zijn insgelijks weggelaten. Zij konden: zeer wel gemist worden, en hiermede is een aan- zienlijk deel in de ruimte gewonnen. Ten opzigte der verdeeling, heb, ilk mij tot eene gelijke vrijheid geregtigd befchouwd, als von GärtHe en SoLtau hebben gebruikt; dee zelve is niet ingerigt naar de oude kapicte- len, maar meer naar den loop van het verhaal Eene grootere zwarigheid gaf het onkiefche; hetwelk hier en daar ontmoet werd.- Een enkel verhaaltje en eenige regels, vopr het geheel van geen belang, is uit den tekst. weggebleven; eenige woorden, welke wij im onzen tijd niet zouden bezigen, moesten. wel behouden worden, omdat er anders iets voor in plaats had zoude moeten zijn gefteld, en zulke veranderingen heb ik mij niet durven veroorlo- ven. -De lezer zal ook iets aan den tijd moe- - ten toegeven. Bij de vertaling, is de pligt tor kieschheid voor oogen gehouden. hand Ver. | ug ln | ges VOORREDE. XN Verder is overwogen, of, bij de uitgave van het Neder-Sakfifche ftuk, geen Glosfarium, tot opheldering, van de verouderde woorden, gelijk aan die van Brepow en SCHELLER, zoude gegeven worden; mijne opvatting van elk woord in de vertaling hebbende medege- deeld, zoo is dit minder dienftig geoordeeld, dan wanneer de tekst, gelijk door gemelde fchrijvers, zonder eene vertaling was gegeven. De vraag: of ik de vertaling geheel vrij zoude ondernemen, met inkrimpingen naar be- geerte, en mer zulke bijvoegfels uit de andere ReyNeres, enz. als mij zouden voorkomen? is wel overwogen doch ik heb hiervan afgee zien, omdat men alsdan het werk van HENDRIK VAN ALKMAAR zelven niet naar eisch zoude leeren kennen.. Ik ben nu den man geftadig bij- gebleven, en geef eene getrouwe vertaling. Het vignet voor den titel is genomen uit een der geëtfte prenten van onzen landgenoot ALLERT VAN EvERDINGEN, waarmede de uit- gaaf van GOTTSCHEDE 1752 verlierd is, en wel uit die, waar Reintje aan Nonrr en ge- malin, het verhaal geeft van de verlorene klei- nooden. *, | ° De teekenaar heeft het tijditip, waarop .Rer« nn NAART xv VOORREDE. NAART in zijne wenfchen flaagt, om den Ko- ning in eenen goeden luim te brengen, mees- terlijk uitgekozen. _ Noser begint te lagchen, en daar is ont- fpanning van toorn en drift. Zijne gemalin was reeds vroeger gewonnen, en ftreelt nu haren Heer en Gemaal. De fchalk verheugt zich over zijn geluk. En, De Heer J. Hora Siccama heeft mij door de vervaardiging van deze teekening verpligt. Verfcheidene vrienden hebben mij in dezen bijgeftaan door het leenen van min bekende boeken, en vooral heb ik mij verheugd en vereerd gevonden, door de heufche dienst- vaardigheid van de Heeren FLAMENT, GEEL en Kocn, die, hetgeen er in de Bibliotheek van Z. M. den Koning in ’s Gravenhage, en der Academien te Leiden en alhier, hier- omtrent voorhanden was, mij met groote ge- negenheid hebben verftreke. Ik breng hen gaar- ne mijnen dank openlijk toe. Ontvangt, Landgenooten! ook dit werk in gunfte. Utrecht, den zeventienden van Herfstmaand 1826. IN- INLEIDEND BETOOG. W einige boeken beftaan er in de Letter- kundige wereld, waarover zoo veel gefchreven is, als over den roman: Reınaarr of Reine TJE pe Vos. De lijst der; door mij aangeteekende , plaatfen beflaat reeds vele zijden fchrifts, en waren de getuigenisfen aangaande de waarde van het werk afgefchreven, dan zouden dezelve veel meer papier hebben gevorderd. Ik zoude dezen aangaande. een breedvoerig berigt kunnen geven, maar, door gebrek aan ruimte wederhouden, moet ik mijnen lust be- perken, en geef thans alleen eenige berigten aangaande de gefchiedenis van den roman, — over Mr. Herprik van ALKMAAR den Dichter, — over zijn werk en de Bibliographifche gefchie- denis van hetzelve. Aangaande het eerfte, zij kortheidshalve alleen de uitkomst van mijne overwegingen mee de- wı INLEIDEND BETOOG. dedeelen, zonder van de redenen van twijfel en beflisfing te gewagen: De lust of zucht om anderen door fabelen en vertelfels te onderrigten, beftond reeds in de oudfte tijden, en zeer vroeg vond men de fporen der gewoöhte , óm dergelijke leeringen in te kleeden, in de vorm van verhalen, aan- gaande het bedrijf van dieren, of als gefprek- ken van dezelve, De Griekfche en Romeinfche fabeldichters hebben de gebreken hunner tijdgenooten op deze wijze gehekeld, en het is opmerke- lijk, dat de Vos, reeds vroeg is uitgekozen tot fpreker over ffaatkundige begrippen en han- delingen, en tot beoordeclaar van de regelen der regering (*). In het beroemde boek: Kerma en Din- NA, — de fabelen van Bipraï — voor onheugelijke tijden in het Indisch gefchre- ven, hetwelk door vertalingen in het Per- zisch, Arabisch en Hebreeuwsch, in het La- tijn tot ons gekomen is, met den titel van: Directorium vitae humanae en door JoHan- nes Duikertus in het Nederduitsch is uitgege- ven (*) C. F. Fiöczt, Gefchiehte der Komifchen Littera- tur Ill. 29, INLEIDEND BETOOG. xvu ven ‘met den naam van: Voorbeeldfels der oude wijzen, vindt men verfcheidene verhalen wan Vosfen, die in geestige vertellingen of za- menfpraken de voornaamfte gronden der ftaat- of regeerkunde meesterlijk behandelen. Men heeft gemeend, onzen Roman reeds aan dit boek te kunnen hechten (*), maar bij vergelijking blijkt het, dar flechts enkele tus- fchenverhalen, met name: het proces van den man met de flang enz., en dan nog maar ge- deelvelijk, aldaar gevonden worden. Verfcheidene fchrijvers hebben later getracht , denzelven op eenig gedeelte der gefchiedenis, te huis te brengen. . Hert berigt van den geleerden, Jonan Geora Eckärp (t);_werd vooral door velen gereede- lijk CC) Le Grap D'Aussy, Tabl. et Cont. Tom. I. p, 383. -Een beoefenaar der Oosterfche Litteratuur heeft mj verzekerd, .dat er bij eene nieuwe, onlangs ver- fchenene en vermeerderde uitgave van dit werk nieu- we bewijzen zijn zouden voor deze opvatting. In de voorrede der uitgave in het Ambisch door H. A. SchuLtens, Leyden 1786. 4. is een breedvoerig berigt over de Letterkundige Gefchiedenis van die werk. , Het werk van Duikerius verdient geenszins die vergetelheid, waartoe hetzelve vervallen is, (t) In Prefat. ad Collectanea Etymol. Leisnitzü, 2 36. .- . ° % sın INLEIDEND BETOOG: lijk aangenomen. De Roman zoude, naar zijn inzien, de gefchiedenis uitmaken.van zekeren Graaf Recinárpus, die in her laacfte van de gie en het begin van de 10% eeuw geleefd heeft, en Raad zijnde van SwENTIBoLD , Ko- ning van Aufßrafie (Oost-Frankrijk), in de Ongenade bij zijnen Meester was gevallen.: Hij had zich, met zijne vrouw en kinderen, neerge- get in het fterk kafteel Durfos, van waar hij het land van den Vorst belaagde, en door allerlei listen en flimme vonden zich over het vermeend onregt wist te. wreken. De gelukkige uitkomss van, deze loosheid zoude bij zijne naburen in liederen bezongen zijn; men vergeleek hem. daarin bij den Vos, en uit die liederen was dan het verhaal za- mengefteld. _ Eckarp heeft voorzeker vele fchijnbare hlij- ken van overeenkomst tusfchen den Graaf Re- GINARDUS en REINAART DE Vos opgezocht 3 maar deze redeneringen kunnen den toets van her geoefend oordeel niet doorftaan. Gortr-. SCHEDE heeft dezelve, nagr mijne gedachte, zoo voldoende ontzenuwd (*), dat dit geheele verhaal van den Graaf Recınarpus in verband met (°) In de. verhandeling voor de vertaling van de ReyNxe Fucus 2927. Verder FLöceL I. c. INLEIBEND BETOOG, xx met den Koning SwenTtisoLp , hoe: veel malen pok later opgewarmd, geheel wegvalt. Van de andere opvauingen van fommige geleerden, met name van GorrscHeDE zel- ‘yen, die in het midden bragt, dat Herpuik VAN ALKMAAR waarfcbijnlijk , het lot en ber gedrag van zijnen Meester, Renatus, Her- zog van Lotharingen, die in geftgdigen oor- dog leefde, ‘met KAREL DEN STOUTEN, Hertog vaa Bourgondie, in den twist van Rume- KE en ÍzecrIM had afgefchilderd (*), — die van Bussching, TjADEN en anderen, dat Nr- COLAAS BAUMAN, gie in zijgen besten leeftiid, Kanfelier -was geweest van den Hertog van GuLik, en door dezen verbannen is, Zich, na sijne verhuizing naar Rostok, door het affchil- deren van de zaken van Staat en het Hofle- wen --bij: gemelden Herog, wraak had genomen van hetgeladen opsegt en eindelijk — die van Joun Drage (1), door wien alles was toege- past op den Graaf van LevcesTER, in onze ° gefchiedenis bekend, — zullen wij niets behoe- ven te ‚zeggen, vermits de Roman zeker van veel vraegeren tijd dagteekent, dan van dien, Waarin de gemelde perfonen geboren zijn. De „ (N) Ald, v7.en 28. (t) Van Wijn, Historiefche avondflonden, 273. . * 2 Xx INLEIDEND BETOOG. De Duitfche en Franfche Letterkundigen hebben zich vooral beijverd, om de eerfte fporen van ons verhaal te vinden, bij de Trou- badours en Minnezangers in de middeleeu- “wen, bij wien’de eerfte ftralen van licht voor lust en kenpis zijn doorgebroken. Men vond reeds zeer vroeg de namen van Rronarn en IsANGRIN in de ‘oude Franfche ook in Duietfche liederen vermeld (*), maar naar verhalen, welke tot den Roman te bren- gen waren, werd vergeefs gezocht. Het oudfte verhaal hetwelk hiermede eenig- zins in verband fcheen te ftaan, was: Ze Ro- man du Nouveau Regnard, maar de naam wees reeds op eene vroegere bewerking. Van dit verhaal waren verfeheidene navolgingen en overzettingen in druk vérfchenen ; hetzelve werd derhalve, als de oudfte bekende: RenarD vereerd, en daar men het als zeker ftelde, dat JAQUEMAR DE GIELEE, te Rijsfel in Vlaan- . . en de- (*) Hist. des Traubadours, Tom. I. p. 63. — al- ‘waar melding is van een lied van Riczanp I, Koning van Engeland, geft. 1199. Proben von Schwabifche Poezij, T. I. pag. 221. — Ook bij onzen van Maam- LAND, die in de r3e eeuw bloeide, is in het werk : der Naturenbloeme melding van den Vos: Aldus Blives in dat Hol Reinardes, Zie van Wijn, Hist, dr ond. 274 Ä 8 INLEIDEND BETOOG. xx} deren geboortig, de Dichter was, befchouw- de men ook dezen als den vervaardiger van onzen Roman. In gemeld ftuk vinde men wel eene bijtende faire op de Regenten, de Hovelingen &h an- dere ftanden, bijzonder op de Geesgelijken , die allen aan de zwakfte zijde worden aangetast, maar bij de vergelijking zag men weldra een zeer groot verfchil, vermits de Dichter zijn verhaal heeft voorgedragen als een droom, welke niet minder dan twee jaren duurde, zonder dat de droomer in al dien tijd eten of drinken behoefde. (*) Men vond verder vele fporen van oude romans met name: le Renard couronné, le petit Renard, le Renard contrefait en ande- re; misfchien zijn er wel twintig, op welks titel de naam van: Renarp voorkomt, bij de fchrijvers over de Letterkundige ge fchiedenis vermeld. Hoe veel goeds en opmerkelijks van deze of- gene derzelver werd bijgebragt, de be- geerte naar eene volledige kennis van den ouden Roman, in betrekking tot de gedrukte verhalen en dichtftukken, bleef onvoldaan, en het was eerst onlangs, dat deze wensch ver- vuld C°) FLöceL, 1. c. I. 34. >.» 3 hd ‚8 x INLEIDEND BETOOG. vutd werd, en alle twijfel deswege is opge» heven. Franfche en Duitfche geleerden hebben zich in de laatfte jaren bijzonder beijverd, om de handfchriften in de Koninklijke Bibliotheek te Parijs bewaard, te beoefenen, Men wist wel, dat aldaar een groote: Roman du Renard voorhanden was, maar wie durfde met het af- fchrijven van een uitgebreid oud dicheftuk be- ginnen, waarbij men in elken regel misfchien moeite zoude ondervinden, ten opzigte der ver- ouderde taal, het verfchoten fchrift, de ver- kortingen enz. De zoo werkzame als fehrandere en geleer- de Jacos Grimm, thans Bibliothecaris te Kas- fel, ondernam dezen arbeid, en bragt dien ten einde bij zijn verblijf te Parijs. Hij deed de hoop rijzen, dat hij dit werk, benevens vele andere onuitgegevene en onbekende ftukken aangaande de Renards of Reynaarden zoude in het licht geven, doch hij werd hierin, ten opzigte van het voornaamfte, door een. Fransch geleerde voorgekomen. M. O. M. Meon, de uitgever van den Ro- man de la Rofe, heeft onlangs eene keurige uitgaaf bezorgd van den Roman ds Renard, gevolgd van twee anderen: le couronnement du Renard en le Nouvel Renard == de laat- | | fte INLEIDEND BETOOG. xy fie van Jaquemar Guter — in vier dee» len (*). Gebrek aan kunde en ervarenis in het oud Fransch heeft mij belet, hieruit zoo veel, tot opheldering van onzen Roman op te zoeken, als ik wel gewerscht had. | | Het kan thans als genoegzaam zeker wore den aangenomen, dat het begin van di werk valt in het voorfte der dertiende eeuw; en dat Piene pe St. Croup het eerfte ge- deelte heeft vervaardigd, hetwelk als den ftam of den tronk is san te merken, waaruit vervol- gens (*) De titel is: Le Roman du Renard, publie d'après les Manufcrits de la Bibliotheque du Roi, des KAI, HIV et XV fecles, par M. O. M. Maon, editeur du Roman de la Rofe, des Fabliaux es Contes etc. Paris chez TeeuteL ef Wustz 1826, 4 vol. 8°. avec fieures. De Roman du Renard bevat met de bijvoegfels 30363 regels , je Renard couronné: 3398 en Le Nouvel Renard: 8038. Achter elk deel is een register tot Op- heidering der verouderde woorden en fpreuken. Vroeger was er door LE GRAND D’Aussy een keurig berigt gegeven in zijne Notices et extraits ELC. V 294, 288. aangaande zijne nafporingen OVEr den Oud-franfchen Rowan, Aldaar zijn tevens zeer belangrijke berigten over de Renard le Bistourné, En de Renard contrefait , van welke de uitgave beloofd is. Deze geleerde geeft san ouzen Roman de omfchrijving: Podme heroico-comsd- que burlesque facetieux. #4 run A u "U en en «xiv INLEIDEND: BETOOG. gens vele hoofd en zijtakken welig zijn opge- fchoten, door den ijver en den lust van ver- fcheidene andere vrolijke en luimige Franfche dichters. . Dit een’ en ander maakte weldra zulk eenen opgang, dat GAUTHIER DE Cousı, reeds in den jare 1233, van hetzelve als van een he- _ kend werk gewaagde; hij berispte tevens zijne tijdgenooten, dat zij hunne kamers liever wil- den opfieren met afbeeldfels van IzEcrım, dan van de H. Maagd. Het bleek mij uit eene keurige beoordeeling van dit werk, door den beroemden Renxov- ARD (*) gegeven, dat de oude Roman veel ftouter moet zijn in de aanvallen op de Gees- telijkheid, dan het in de latere, aan ons be- kende, vertalingen plaats vindt, en dat het ge- heel kennelijk was ingerigt om den toenmaligen ftand der kerkelijke zaken en der Geestelijkheid zelve in een belagchelijk licht voor te ftellen, Izecrım, de wolf, is Priester, en doet de mis, Rzwarp, gereed ftaande om naar het Heilige Land te gaan , doet met het kruis allerlei leelijke dingen. De kip door den vos gedood en bekloven, wordt heilig verklaard. De (”) In het Journal des savans, Juin 1826; de ver- volgen heb ik nog niet gezien, INLEIDEND BETOOG. xr . De doodftraf, dear: den Leeuw over:dem: Vos uirgefproken, wordt veranderd in den last toc eene bedevaart naar Jeruzalem; bij de inzege- ning van Reintje wordt hem verzekerd, dat hij, ingeval van fterven, regelregt naar her Paradijs zal gaan. De kat-uil is de biechtva- der en deze ftelt de Geestelijken, als kennen- de hunne nacht-bedrijven, erg ten toon. De penitentie is in alle deelen gelijk mer die in de latere uitgaven. Het verhaal gaat veel verder, dan tot op de zegepraal van den. Vos over den Wolf, ReiNAaRrT wordt op zijnen ouden dag een fpeler, en men brengt. hem op het laatst met groote ftaatfie ten grave. De ezel doet de lijk. rede, en eindelijk wordt de Vos nog heilig verklaard. | - Hoe meer bijvoegfels aan dezen Roman werden bijgezet, des te meer nam de ver- maardheid en de belangftelling in de historie van RENArp toe. Van hier, dat zij overgego- ten werd in alle mogelijke vormen, bijna tot in her ongelooflijke. : Men fchilderde ze af in de kerken, en fpeel.. de er aldaar kluchten van tusfchen de miste- rien (*). Aan (*) Le Guranp D'Aussy, I. c. Tom. I, p. 393. Rxr 5. zvı INLEIDEND BETOOC. . Aan het Hof van Piurses DEN ScHooniN, Koning van Frankrijk, geftorven in 1314, werd, bij een der Hoffeesten, het geheele leven en bedrijf van Maissre RenaArp, in dramatifche vertooningen voorgedragen. Op het einde dier vertooningen werd hij tot Paus verheven, doch ‚ bij vergat toen nog geenszins zijnen ouden aard, maar ftal en at jonge hoenders! (*) … In de Domkerk te Straassburg, zoude als- nog, aan eenen der pilaren, in beeldwerk een optogt met REINAART te zien zijn. De fchalk (of zijn lijk) wordt op eene baar gedragen, door eenen bok en een varken, terwijl de beer, den ketel mer wijwater en eenen kwast, de wolf het kruis, en de haas de waschkaars voor-: uic dragen en de hond, achter aan, het varken bij den ftaart trekt (}). Het kan als buiten twijfel worden aangeno- men, dat er van het geheel en de deelen van _ dezen geliefden Roman en van de bijverhalen, affchriften buiten Frankrijk verfpreid werden, en dat hier te. lande en elders reeds vroeg vertalingen en navolgingen werden gemaakt, voorzien van zulke veranderingen en bijvoeg- fels , . (*) C. F. Fröcen, Ge/thichte der Komifchen Litte- ratur. Th. III. Z. 36. (+) De afbeelding is ald. Z. 350. INLEIDEND BETOOG: _xwil- fels, als de woonplaats of de betrekkingen van den ondernemer, fchenen te vorderen, en zij- ne lusr en luim hem aanraadden. Het is zeker, dat er, omtrent het middert der vijftiende eeuw, in Vlaanderen, een zeer aanzienlijk deel van denzelven vertaald en in ver- zen is overgebragt door WırLam pig Manor. Vervolgens is er eene andere Vertaling in pro- za in her Nederduitsch vervaardigd , door eenen onbekenden Schrijver, naar welke de eerfte of oudfte drukken hier te lande zijn verfchenen, te weten, die van Gouda in 1479 en te Delft in 1485, en ten gelijken tijde of weinige ja- ren daarna, is de derde vertaling in her Neder- fakfisch of Platduitsch in rijm bijeengebragt, door onzen Landgenoot Henprıx VAN ALK- MAAR , waarvan de eerfte bekende uitgave is gedaan in den jare 1498, en welke verra ling bet hoofddoel uitmaakt van onze be- fchouwing. | HENDRIK VAN ALKMAAR is, hoogstwaar- fchijnlijk, in de ftad mec dien naam bekend, geboren. Her was toen bijna algemeen in ges bruik, om, zoodra iemand zich buiten zijne geboorteplaats begaf, zich naar dezelve te noe- men. | Vergeeffche pogingen heb ik aangewend, om xxvar INLEIDEND BETOOG: om eenige berigten hem aangaande in JVoord- holland op: te fporen; ik vond hem onder de Raden van Davip van BOURGONDIEN, Bisfchop van Utrecht. Deze listige en heerschzuchtige Prelaat had in den jare 1474, de regtspleging in hec Sticht „ willen: veranderen en het Franfche of Bour- gondisch regt invoeren, in plaats van het Frie- fche of Sakfifche. Hij had eenen Raad van rien perfonen benoemd, aan welken van alle von- nisfen zoude kunnen worden geappelleerd. Deze Raad werd het Regt van den Schive Ctaf&l) genoemd, in tegenftelling, van de lage- re inrigtingen, welke regibanken werden ge- heeten. Na ontvangen octrooi van Keizer FREDERIK , benoemde hij de leden van den Raad; onder dezen wordt de naam van VAN . ÄLKMAAR niet gevonden (*). Gemelde nieuwigheid vond, als ftrijdig met de bezworene privilegien, veel afkeuring bij de kapitelen en bij andere leden der gewes- telijke regering , vooral bij de Overijsfelfche fte- den. Toen _(*) K. Burman, Utrechtfche Saarboeken, D. III, bl. 109. Het octrooi, alsmede de brief is in het Ut- …_gechtsch Placaatboek, D. II, 948 en 948,. INLEIDEND BETOOG. zur Toen de Bisfchop zijnen voornaamften be- fchermer, Hertog KAREL DEN STOUTEN, vere loren had, klom de tegenftand tor zulk eene boogte, dat hij genoodzaakt werd, om van werfcheidene begonnene ‘maatregelen terug te komen, en met: name de inftelling van het Hof (de [ehive), te vernietigen. Hij floot hierover een verdrag met de Sta: ten, op den een en 'twintigften van! Hooi- maand. van 1477, en bij een afzonderlijk plaa caat van den 28” daaraan volgende, werd be: kend gemaakt, dat acht Raden, Waarvan: elk de jongfte vermeld is Mr. HenDRikK van Arkt MAAR, om allen besten wille, buiten Utrecht zouden blijven. *) Het was niet voor -dem jare 1481, dat de ftedelijke regering van Ottecht;, bij acte op Maandäg na Paasfchen, de coeftemtming gaf, dat aan zeven van de acht uitgewekene perfonen\, met name aan Mr. HENDRIK VAN “ALKMAAR, werd tdegeftaän , “om: wederous. wij. in. de. ftad te mogen: terug komén- (fer 24707 Wij vonden in de: gefchiedenis van Unrecht tot nog toe geene werdere. vermelding ven zije nen naam , & en meenen het als.zeer, waar{chijn; lijk © Bonwan, 1. c. ble 183. (1) Ald. bl, 373. In sex INLEIDEND BETOOG. lijk te mogen befchouwen, dat hij. niet in de dieust san den Bisfchop, die hem, in de eerst gedane aanftelling nier-bad kugnen handhaven, js terug gekcerd, maar dat hij is overgegaan in de dienst van de Hertogen van Gelder, nic dep Huize Ecmonp, die in geftadigen on min leefden met den Bisfchop, en met het ge- heele huis-van Bourgondie. Wordt „dit als. vermoedelijk aangenomen, dan heldert het zich :gevoegelijk op, hoe hij vervolgens gekomen is in de dienst van den Hertog van Lotharingen, hoezeer het gebied van dezen Vorst eenigzins ver van deze ge- westen verwijderd was. In den jare 1485 huwde Prguiepa of Par- EAPOTE „van: EgMoxn, «de „dachter van Her- tog ÄDOLPH FR. de aister. van Hertog, Karar VAN GELDER, nan BeNarus Il, Hertog van Lotharingen, gen rijk Vorst. Deze Prinfes heeft, zeer ‚-waarfchijnlijk ,- zich daor eenige penfarten. uit Gelderland ,. die zij wegens „ber kwaamheid kende dopn vergezellen, en. toen hun huwelijk pézogend werd: mer. kinderen , js daft de ‘zorg voor de opvoeding van: bei dèr zonen, ANTONY, CLAUDE En JOHAN aan Zr. HENDRIK VAN ALKMAAR opgedragen (*). n Ik (*) PoRTANUS ‚ Gefchiedenis van Gelderland, en de Ge. INLEIDEND BETOOG. za Ik: meen met GorrscHEDE, en anderen de woorden: Scholemester un tuchtlerer , te mo- gen opnemen in den zin van: Onderwijzer en Hofmeester (zedevoogd), en mag men den boom beoordeelen naar de vruchten, dan heeft de onderwijzer aan zijne roeping met eerè voldaan, daar deze Vorften een goeden naam in de Gefchiedenis verworven hebben. Joram is bekend geweest met den naam ‘van den Kardinaal van Lotharingen, en was de vriend yän ERASMUS. - Hoezeer wij wel gewenscht hadden, meer berigten aangaande het lot en leven van onzen Landgenoot te vinden; zal dit genoegzaam zijn, om den twijfel, dat hij nimmer zoude hebben beftaan, en dat de naam van. Her- DRIK VAN ÄLKMAAR een verfierde naam was, we doen ophouden. De vraag door dezen. en geenen der patronen van NicoLAas Baumam; gedaan: „ Hoe zoude iemand wit de poelen „ van Noord- Holland, aan het Hof van den '_s Her- Genealogien van den huize: EGMonp, bij van Leay- WEN, Luiscius, Kok en anderen. Renatus I], re- geerde tot 1508, Antonius de oudite zoon tot 354% ' 4 Jr xxıt INLEIDEND BETOOG: „ Hertog van Lotharingen komen?” zal waar- fchijnlijk niet op nieuw: worden gedaan. De loop der omftandigheden, waardoor onze Landgenoot bij velen. is miskend, en dat aan gemelden Bauman de eer. van den fchrijver of dichter te zijn van de Reyneke pe! Vos in het platduitsch, door eenigen is toegekend, is de volgende. _ Van de eerfte uitgaven van dir dichtítuk , waarbij in de voorrede melding is vari Hene DRIK VAN ALKMAAR, zijn ten minften twee drukken verfchenen aan de’ Oostzee, als zijnde er behalve het cxemplaar van den Lubekfchen druk, van 1498, te Wolfenbuttel bewaard, een ander in de Koninklijke Bibliotheek te Dres- den, te Rosh gedrukt 151 7» nog voorhan- den. … br Ut re Het is hieruit op te maken, dat dit boek in. die: ftreken:.bijzónder: geliefd. was, en .der- halve was het niet te verwonderen, :dat. ‘bij NicorLaas:BAUMAN:, een bekwaam Letterkan- dige,. van Embden geboortig, die door een zamenloop van omftandigheden van Gulik naar Rostok was verhuisd, de lust ontftond om dit Volksboek, op nieuw uit te geven, en met eene meer wijdloopige voorrede en met meer mo- INLEIDEND BETOOG. zu moralifatien te voorzien, vooral daar hij in Lupewich Dietz, die uiet Spiers geboren en zelf dichter was, een boekdrukker vond, ge- negen voor zulke ondernemingen. Deze verbeterde druk verfcheen in den jare 1522, zonder dat daarbij of op den tieel of in de veranderde voorsede eenige melding is gemaakt van HENDRIK VAN ALKMAAR) of van Nicoraas Bauman; tevens wordt «er bij de- ze uitgave verzekerd: „ dat de -overzetting » uit het Waalsch en. Frausch in her Daitsch, y Yoprmaals was gedaan.” Zn Waarfchijnlijk heeft Bauman. hierbij geheel ter goeder trouw gehandeld, zonder iets voor tich zelven te beoogen ;' alleen bedoelende om dt volksboek meer nuttig te maken, en de leeringen ze verflerken, door . het bijbrengen van voorbeelden uic oudere Duitfche dichters en fchrijvers. BaAumaN ftierf in Grasmaand van den jare 1526, en hij is derhalve geheel onfchuldig aan hetgene er verder op en voor zijnen naam mog- te gedaan of gefchreven zijn. Naar mijn oor- _ deel, is hij ook geheel vrij te pleiten van de befchuldiging van letterdieverij, welke wel eens zeen hem is ingebragt 2 Hij heeft zijnen \ naam © Ecxamp 1. c. 1. 6. “r% ııxıv INLEIDEND BETOOG: naam nergens in plaats van’ den eerften uirges ver gezet, en hij konde er ook niecs bij wine nen met dien van onzen landgenoot te verzwij- gen. - De Remcke werd in de zestiende eeuw meermalen herdrukt, en veel gelezen, zonder dat iemand zich over de vraag: wie de fchrij- ver of vertaler ware? bekommerde, tot dat eindelijk Geors: ROLLENHAGEN vernomen heb- bende, dat de Rossok/che druk van 1522, door NicoLaas Bauman was bezorgd, dezen man als den vervaardiger van het dichtftuk ba- Ichouwde, en hierbij als van eene zekere zaak melding maakte in de voorrede van zijn ver- fmaard gebleven boek : Der Froschmäusler ı 596. Het berigt van deze’ vermeende ontdekking vond weinigen ihgang' in de zeventiende eeuw ; alleen werd de getuigenis van RoLLENHAGEN bĳ den Rostokfehen drak van 1663 medegedeeld, en hierna gebeurde her, dat de beroemde Da- NIEL GerarD Mornorr (*), het gemeld be- rigt omtrent den jare: 168» als waarheid aan- nam, en hierop ‘eene geheel nieuwe redenering bouwde. Volgens u begrip moest dit boek, uit * (9) Unterrigt von der Deutfchen Sprache und Poëte- rij, Ze 334 r INLEIDEND BETODOG, -zxiv wit Koofde van de taal door eenen Dusicher ge: fehfeven zijn. . Dir begrip werd vervolgens; ui it belangkel- ling in den volksroem; gaarne geloofd, en er waren federe verfcheidene fchrijvers met name: Goupast, Tentzen, Reiman,;. HEUMAN en meer, die deze opvatting in hunne 'fchriften verdedigden. : De rocm van Bauman {Scheen alzoo volkomen bevestigd, toen de “waarheid vp het minst verwachtte aan het licht kwam. Friepeıch Atoust von Hackman, Hoog* leeraar te Helmflüäd, vond in den jare 1709 het exemplaat Van den druk van 1498 in de Bibliotheek te Wolfenburtel, Waarin Heanpum VAN ALKMAAR; zich als de vertaler doet kene hen, van welke bevinding hij aat de geleerde Wereld kennis gaf. « Nu, Zoude met zeggeit, was de zwak voot Onzen landgenost geheel uitgemaakt, maar heen! vele Duiefthers oordeelden het den roem van hun volk te ná,:dat een Nedetlander, de dichter zoude sijn van het door hen geliefde volksboek, Verfcheidene trokken ap voor Bauman, met zulk eene drift, alsof er zeer veel van af hing, doch er waren ook andere die, uit befef van regtvaardigheid het regt van HENDRIK VAN ALKMAAR handhaafden. Onder de eerflen wafen de voornaamften; NK al ar 2 Bus- zw INLEIDEND BETOOG: Busscuhing, TjADeN en KiNDERrLinG. Onder de laatften — behalve von Hackman zelf — GOTTSCHEDE, DREIJER, GEssNER en meer. Vermits de zaak opzesselijk behandeld is door „Jonan Heinrich TjADEN in deszelfs verdiene dtelijk werk (*): Gelehrte 'Oost-friesland zal ik mij tot hetzelve bepalen, en de gegrond- heid der redenen, voor zijne meening blige- bragt, onderzoeken. „De bij hem te ver. gedrevene zucht voor den roem van het land zijner geboorte, ziet anen gaarne voorbij, vooral, omdat :hij doot zijne opvatting is aangefpoord geworden; om eene keurig bewerkte verhandeling te fchrijven over de Reyneke Fucus, en deszelfs Biblio- graphifche gefchiedenis. : Van de redenen door hem voor zijne: fel- ling: dat Bauman de dichter is, tangevoerd, zijn de volgende de voornaamite. Nooit is er een HENDRIK van ALrmaar in de wereld geweest; maar deze naam is „ alleen door Bauman verdicht,: om verbor- „ gen en voor ale nafporingen van. wege het „, Hertoglijk Hof te Gulik zeker te zijn.” „Nu de naam van Mr. Henprık van ALk- MAAR in de Utrechtfche Gefchiedenis gevon- | den « (*) Auvnicu 1785, I. bl, 199. INLEIDEND BETOOG. xxwıf den wordt, zal men het eerfte niet meer kun- nen flaande houden; en al ware het, dat Bauman, door het noemen van dien naam zich zoude hebben willen dekken, voor 'de vervolgingen van den Herrog van Gulik, dan had hij zeer onvoorzigtig gedaan, om aan den verzierden perfoon, eene bijkomende bertrek- king toe te kennen en te zeggen, dat het werk op begeerte van den Hertog van Lotha- ringen was gefchreven. Nu het door de uic- gave van den ouden Roman bewezen is, dat dit dichtftuk naar het Fransch is gevolgd, nu konde den Hertog van Guri zich over deze uitgaaf, al ware die ook door Bauman ver- nardigd, niet vertoornen, en zoo valt de re- den van verbloefhing en om eenen valfchen naam aan te nemen, geheel weg. „ Dat er in.de ganfche Gefchiedenis geer ‚‚ fpoor te vinden is, dat een Hertog van Lo- „ tharingen eenen Hofmeester heeft gehad ; „ die Hemprı vAN ALKMAAR, heette. Hee „ friide ook met alle waarfchijnlijkheid, dar „ een Iraliaansch Prins eenen Hofmeester (In- » formator) uit Duitschland, of de Neder- „ landen zoude ontboden hebben, en wel een- „Wan, van wiens naam in de geleerde we- „ reld niemand iets weet, en in eenen:tijd „ dat 24% in 3 „ sxxvain INLEIDEND BETOOG, „ in Jialie de geleerdheid boven andere lams „ den bloeide, waar de Duitfcher en de Ne- „ derlander de wetenfchappen zochten, en van » daar te huis bragten,” Men weet, :waar ,Letharingen ligt, en day dit land. alzoo, zoo min ‚als de Hertog, toe Italie is te brengen. Had de fchrijver geweten of bedacht, dat de. Hertog eene vrouw uit de Nederlanden getrouwd had, dan zoude her hem, zoo min alg de geleerde Busscurina , wiens woorden door Tjanpen alhier zijn over- genomen, raadfelachtig zijn gebleven, dat een bekwaam Nederlander in: vertrouwen was ge seakt aan het Hof te Nancy. „ Op alle zijden van her baek zijn zoo ve- » le Oostfriefche :Idiotismen voorhanden, dar » het elk in het aag moet vallen, dat geen Ne- derlander + geen -Meklenburger — ook nie- „ mand uit de andere deelen van MNederfuk- » fen, die dichtftuk heeft: gefchreven of kunnen sa fchrijven, dan een Oost-fries, Tjapen geeft vervolgens een blad met zul- ke Oostfriefche Idiotismen ep, Indien ik: mij niet aan afkeuring door verveling wilde bloot ftellen, dan zoude ik kunnen aanwijzen, dar, de meeste, zoa niet alle die Idiotismen nog in ons Friesland gevonden worden, en mis-. 