Maleisch-Nederlandsch woordenboek
'ül%3 V* 2. lil-iillll i WOOEDEIBOEK OP UST ïi HIT WEfflii ™ MllUiMi SAMENGESTELD " DOOE WIJLEN H. VON DE WALL, EN, MET WEGLATING VAN AL HET OVERTOLLIGE, UITGEGEVEN DOOR H. N. VAN DER TÜÜR BATAVIA LANDSDRURRERÏJ 1880 y MALEISCH-NEDERLANDSCH WOORDENBOEK ^ E , de letter tja (U), 29^ of V addi- tioneele letter van het mal. alphabet, van het door Marsden gewijzigde alphabet de 6®, hebbende een' gemengden klank, overeenko- mende met de vereeniging van de neder- landsche t en j (tj.). Vr^ t|&, z. tjak. V •X- L jL^'N^ tjabi, naam van zeker soort van schelpvisch of zeegeivas. — [L. bew.]. i/^oV^^j mentjaboet, uittrekken, uitruk- ken; mentjaboet pedang, den sabel trekken; ditjaboetnja tjintjin daripada djarïnja, hij trok den ring van zijn- vinger; maïn tj., een-en-twinlig spelen, aldus ge- noemd, omdat bij de Mal. de speelers de kaarten, die zij noodig hebben, zelven van onder den stok, die op een schoteltje ligt en rondgaat, uittrekken. ^^2^>\,^ tjabit, z. tjabik. ^y^s^ tjabar, niet durvend; bang om iets te doen; bloode; als interj., om iemand tot iets aan te hitsen, ongeveer zooveel als: gij durft niet! bange vent! en dergelijke.' ^_>V''N^ tjabir, van geweven stoffen, papier en dergelijke gescheurd van een zeker punt tot naar onderen toe, (z. tjabik); tjöbar-tjabir, gescheurd met verscheiden- heid, aan flarden (men.: tjoêbar-tjabir, T.). i^vj^ tjabang, tak, twijg; van rivieren tak, zijtak, arm; zijwaartsche (niet oprechte) gezindheid; nientjaban^, takken of twijgen schieten; van rivieren zich in takken enz. verdeden: bertjaban^, takken enz. heb- ben; hati b., dubbelhartig , ingatan b., verdeelde gedachten, ^ L, jL^ V^'^^^ tjabak, batav., de vogel capri- • *♦* mulga, — [B,]. — tjabok, soort van geitenmelker. — [L. bew.]. C, Q,^^V^N^ tjaboek — pers. CJoU- — , zweep; mentjaboek, zweepen. L. Q_^V^N^ tjabok, hoogste graad van Ie- pra. ÏIAL.-NBDERL. WOORDENBOEK. DEEL. II. 339403 Ci^l^ (^' u. Li>»_S V^^ tjabik (iu Men. 't gewoonc woord, T.), meer gebr. tjarik enz. en gewoonlijk tjabit, verscheurd; aan stukken gescheurd; mencabik, verscheuren; aan stukken scheuren; tjöbak-tjabik, aan flarden gescheurd. / jOu^ tlal^oel, vermetel, roekeloos, stout; brutaal; pochend, snoevend; schaamte- loos, onbeschoft; niets ontziend; mentjaboel, vermetel em., behandelen; vermetel handelen; tertjaboel, vermetel enz. behandeld, ^ ^ ^\->^ tjaboe, w. sum., iets ontvreemden, onder den sebijn van het ie willen zien. — [N.]. -K- <X^v.I^ tjaboeli, men., in rep en roer van een menigte. — [T.]. ■¥: ^ v^f"^ tjabati, mineeren, — [L.]. -^Vi^ I. tjabai (skr. tjawja, T.), 5faar^ peper (cubebe), in die bet. ook wel tjabai djawa; voorts zelden = lada tjïnjji. — *tjabé, batav. (jav., T.), spaan- sche peper (bal. tabja, T.); tj. djawa, lange peper, — [B.]. *II., naam van een' vogel. — [L. bew.j. L *♦ jV^N.^ . mentjatoe, iets in eens moeten geven of betalen of iemand dat moe- ten doen; geven of betalen bij gedeelten of op rekening; personen, paarden en derge- lijke op rantsoen stellen. ^ (^;>o V.^fc. tjatoet, batav. uit 't jav., fan- *** getje waarmede men den baard nittrekt. — z. angkoep. — [ï.]. -X- ÖV.^:^ tjatar, pok; pokken, — [R.]. o V^>^ I. tjatoer — skr. tjatoerangga (een geheel leger, bestaande uit voetvolk, ruiterij, elephanten en strijdwagens; schaak' spel) — schaakspel; bcêwah tj., de stukken van het schaakspel; papan tj., schaakbord, I II. (jav., ï.), spreken; zeggen; gesprek; \ gezegde. — [L. bew.]. i ^ ^ L il_y V-^s^ tiatoek. stok, die bij het kolven V* gebruikt w^ordt; instrument, dat \ de mijnwerkers gebruiken. — [P.]. • i Q, yVrs^ I., mentjatok en, minder goed, 1 menjatok, schielijk o f met eenige I vaart, dus met eene zekere kracht neder slaan, I zooals bv. de bek van een' pikkenden vogel, de haan van een geweer, de hamer van eene i klok; schielijk enz. nederslaan op iets; I I pikken; tikken; schielijk enz. nederslaan op \ iets enz., doedoek t^rtjatok, ternederge- slagen zitten; mentjatokkeii en, minder goed, menjatokken , doen schielijk enz. nederslaan; schielijk enz. nederzetten; neder- plakken, II., schep met de holle hand. Men rekent, dat er twee op een kal of leng gaan; tj. nasi, spaan om rijst te scheppen; roempoet i*u 'y^ tj. ajam, naam eener soort van gras, dat in de geneeskunde gebruikt wordt. III. of tjötok, hef bovenlijf vrij opgericht hebben, zonder tegen iets geleund te zijn. — Sommigen willen het tweede inz. voor kleine vogels gebezigd hebben; z. tj^ratok. ^A VV^'^ z. tjatto. ^ /♦ï^s./O V.!^ tjatëkaii, vlug, helder van begrip en verstand; spoedig be- grijpen wat gezegd of geleerd wordt, — [R.]. VjZbfci. I. tjatja, soort van versnapering, ^^^ bestaande uit stukjes deeg, die in water gekookt en dan met eene zoete saus gegeten worden. Zijn die stukjes rond, dan heelen zij tjatja halïja; terwijl zij in den vorm van langwerpige vierkantjes tj. anak ikan genoemd worden. * II., batav. (z. tjatjah), familie; huisge- zin.'— [B.]. ^-^*^ > inentjatJi, op indische vaartuigen ^^ de voorschoot van een zeil aandraaien en beleggen in de telinga lĕmau; kajoe tj. of p^ntjatji^ gereedschap daarvoor; korte stok; knevel; draaier. ^^^^^ V ^^*^ I. tjatjat, gebrek; fout; smet, vlek; iets leelijks; iets berispelijks; mentjatjat, een smet enz. teweegbrengen; leelijk staan; tnentjatjatken, gebrekkig, fou- tief, leelijk ofberispelijk doen zijn of noemen. *1I., w. sum., een likteeken; iets bederven, kapot maken. — [N.]. ^j:^ vjv^ I. tjatjar — pers. Cj^^f- tjatjak— , de kinderpokken. — Meer gebr.: k^toemboh of k^toeriibohan; tj. aj^r, de mazelen. IL, gedurig van plaats veranderend, zooals bv. een tol, vóór dat hij tot staan komt; rond huppelend, zooals bv. een wild paard, dat afgeleid wordt: ongestadig; mentjaijar, steed van plaats veranderen enz. i*j::^U^ I. tjatjin^, worm — lumbricus — ; ingewandsworm; fijne wortels, waarmede de rankende gewassen, bv, de sïreh, de klimop, de aardbei, zich vast- hechten; tj. g^lang-2, worm met ring, de gewone aardworm (z. onder gelang, T.); tj. pïpih, lintworm. #11. (batav., T.), de staart dien de chi- neezen dragen, ook k o en tj i r en konde genoemd. — [R.]. -X- ^_ Q^^V^s^ L tjatjap, onfeilbaar.— [R ]. #11., batav. (uit 't jav., T.), betten, nat maken [het hoofd]; water of sap uit boomen, bladeren of bloemen, om het hoofdhaar nat te maken. — [B.]; tj^tjab, water uit den pisangboom. — [R.]. L-Jip^V^^ I-. mentjatjak, lange, puntige voorwerpen in iets (bv. den grond) steken, V '^ v v .l^ ^ IL, balav., prikstok; prikken, — [B.]» i y^"^ y^N^ tjatjil, klein in zijn soort, zooals bv. een kindersabeltje; te klein voor een doel, zooals bv. eene giek in stede van eene barkas, een krot in stede van een paleis, een kleine man voor eene groote vrouw; van iets, dat even groot moet zijn, als iets anders, bv. een van een span paarden. ^,S- '-^"^^ ■ mentjatjan , zich in het spreken of handelen vergissen, zooals bv. iemand die de kaarten in het kwispedoor smijt en op de tafel spuwt, of den bril zoekt, dien hij op zijn neus heeft; zich verspreken. ■^ ÉJIlSikViiiC:^ tjatjo, w. sum., onrustig; altijd in beweging; heen en weder loopen; half werk doen. — [N.]. <Ji£X. viS^ I-> luentjatjah, prikken; beprikken; tatoeeeren'. * II. t}at|ah) Jav,, hoeveelheid; getal; re- kening; optelling, — [C.]; z. tja tja II. At^vJ^^ tjadlr, pers., tent; paviljoen: mantel; tafelkleed; gordijn; sluier; floers. ^ t J^<3^^-^!^ tjadas (soend., T.) en wadas (jav., T.), batav., harde aard- korst. pt>\^ tjadaiig of tjagar, al wat voor een bepaald doel in een* lateren tijd be- stemd of afgezonderd wordt en waarop men 'l^ staat kan maken, zooals bv. een gedeelte van zijne inkomsten voor tegenspoeden, eene positie waarop men na een' ongelukkigen slag kan terugtrekken^ versche paarden op een station; noodhulp; reserve; appeltje voor den dorst; spaarpemiing; mentjadan^, voor een bepaald doel in een* lateren tijd bestemmen of afzonderen: mentjadang tcêwa, iets voor zijn oude dagen afzonderen. — ^tjatjadang:) jav., huwelijksgift, die de bruid aan den bruidegom geeft. — [L.]; tjatjadoen^, jav., eetwaren of andere voorwerpen die men voor iemand gereed houdt of bestemt, — [L. bew.]. -X- L, ^^nV^>^ I. ^adik, men., de zwaarden of vlerken van een vaartuig (Bisajasch tadik), — [T.]. II., batav. (balin.), kakebeen. — [T.]. ¥: / C t3 \j2^ tjadai , fopperij; bedriegerij ; verward; in wanorde. — [L. bew.]; schertsen. — [C.]; tjade, batav., mis; geheel verkeerd; in de war. — [B.]. jVp^tJara (jav., T.), stijl; manier: wijze; mode; aard; gebruik; tj. malajoe, ma- lei sche manier; op zijn maleisch; tj. a n dj ing, hmidenmanier; tj. bahasa, manier van welvoegelijkheid; fatsoenlijk. c ' >>^ Vi^ tjaroe, alleen in padjoh dan ijaroe. > J v iV^^ . mentjari en nieii^ahi^ri , zoeken; opzoeken; opsporen; navorschen; tjari- Jan, wat gezocht eiiz. wordt; wat gezocht enz. en gevonden is; verworven goed; pentjari, wie zoekt enz.; wiens gewoonte het is het te doen; wie met ijver tracht iels Ie verdienen; pentjarijan, zoekiny; opsporing; navorsching; koslwinning; bedrijf, L ** J iV^!s^ tjaroet, vuile laai; onzedelijke taal; vuiligheden; luentjaroet, vldU bekken; metitjaroêti , mei vuile taal beje- genen; tj&rcètaii, vuilbekkerij j ook als volbrachte handeling, d. i. de vuile taal, die uitgegooid is; peiitjaroet, vuilbek; pertjft- rct^tan , vuilbekkerij. ^ L ** J ix^^s^ tjarot, maaien; afmaaien; af- oogsten; maaimes, — [L.]; gul- zig; vraatzuchtig ; pentjarot, gulzigaard; vraat, — [L. bew.]. •X- L,*U Jvü^ t)arit, aanbruischen; aanbrul- len, — [L.]; hinneken. — [C.]. O V^^^ tjarang, loot van rankgewassen, ^^ zooals bv. van de sireh- of peper- rank; mentjarang, de looten of bladeren van rankgewassen (bv. van de gambier- rank) afplukken; sïreh tj., sirehbladen van de looten of nog aan de looten, die beter zijn dan de sïreh k^rakap, die niet lange stelen aan de rank zelve uitschiet; tj&ran^an, wat tot een loot enz. betrekking heeft; sïreh tj. == sireh tjarang. •H' C ^vj::^ tjaring , iets dat niet bestaat; onbestaanbaar; fabelachtig; fabel; onwaar; verdichtseL — [R.]. ■X L^3 y-'"^ 1- tjarap, omtrent = gasit, wenken; zoetjes aanstooten, — [L.]; tjarap-2, wenken; een teeken geven,— [L. bcw.]. ^11. en tjarip; k^ris tj., zijn kris gleed uit, raakte verkeerd gesteld, — [L.]. , llieiitjarak, men., ui f slurpen een ei bv. — [T.]. C 3 }^ ^*^ tjaroek, diepe keep, bv. in een* boom, om er het sap, hars of de gom te doen uitvloeien; nis in een berg- wand; mentjaroek, boomen diep inkeepen, om er het sap, hars of de gom te doen uitvloeien; houtwerken kantrechten^ door ze op kleine afstanden in te keepen en daarna te behouwen. 4f L^ 5 tjarok, slurpen; gulpen, — [L.] ; gulzig zifÊ; zwelgen; slem- pen,— [L. bew.]; vgl. tjarak (T.). (^ ( Ars^ I. tjarik, z. t|abik; setjarik ka- pan, naam van een' nachtvogel, die een geluid maakt, alsof men linnen scheurt, dat men in de nabijheid vaneen* zieke als de verkondiging van den dood beschouwt. #11., jav., schrijver, — [C.]. v> ^t>^V « III., w. sum., draaien; wiel draaien (?). Lontar di tjariek, gedraaide idjoe. — [N.]. "^ A y-^ tJSrain en atjaram, [rouwring. — -K- /j iv..p^ tjarau, w. sum., schreeuwen; leven maken, — [N.]. tjaroei, naam van een' boom, van welks minder sterk hout planken gemaakt worden. •¥r7$ \\s:^Ê^ tjarah, helder; zuiver [nam. een glas, spiegel]. -^ [L. bew.]; z. tj(?rah (T.). i Q,p.Vw^ tjaiig:ap, soort van gaffel aan het einde van iets, zooak bv. van een' stok, om meer steun in den grond te hebben, of als de gaffel omhoog steekt, om er iets in te kunnen leggen; van een' balk inkeping aan het boveneinde, waarin een andere balk komt te liggen; bertjan^ap, geland zijn. C 3 V-*^^ I. tjapa, naam eener soort van wilde salie — conyza balsamifera. IL, soort van hol- of bol-spel met drie stukken geld, die hol en bol geklopt zijn. * III., batav., de bepaalde plaats, waar de partijen van een tweegevecht staan moeten; *tpunty van waar men in spelen moet werpen of beginnen te loopen, enz. — [T.] ; betjapa, zich aansluiten aan iets of aan elkander, bv. van twee vlakke handen, die men tegen elkander houdt. — [H.]. -¥: C^3 V ^^^ tjapi, eene vrucht, met een' dik- ken gelen bast, in vorm en smaak overeenkomende met de manggis; doch rinsch en lekker. — [R.]. (1) Wat is dat? tjapat, w. sum., bereiken. — [N.]. -X- 1^^^^ VJN^ tjapit, tang. — z. s^pit. — [L.]. ^ iiVji^ I- tjapan^, vorksgewijs. — vgl. tj abang. — [L. bew.]; wijd uit- gespreide hoorns hebbend. — [C.]. ■V- m'iV^ tjapoen^, batav. uit 't bal., het juffertjeinsect. — [ï.]. ^ § L^N^ tjaping:, plaatje, meestal van eenig metaal, om de schamelheid der kleine, naakt loopende, meisjes te bedekken; de overal, waar de kram van een hangslot door komt; tj. belakang, de spiegel van een vaartuig. L Q ^Vv^^ . mentjapak, gering achten; niets geven om iets. ^ L^ Q^^V-^v^ I. tjapoek, zijjie naaktheid laten zien, als eene beleedi- ging.— [{:.]. ^ II., men., pokdalig (T.). CS»\^ ■ ^ ^ C^x.^V^*^ I. tfapik, van een' arm of ♦* been krom en lam* II, vermoeid (vgl. tjapè). ^ \ *>\^^^ tjapal, malak., zooien , op eene bijzondere wijze aan den voet bevestigd, zooals de Arabieren ze dragen; sandalen. — z. (Js6, ^^ Q X^V^v^ tjapelok, batav., happen; inslikken. - [B.] ; uit 't bal., Z. ook 4>lAr!- (T.). ^ ^ §V^^ tjapah) men., ronde houten bak om iets in te wasschen (bat. sapa). -. [T.]. J ^^Vfs^ . nientjapai, mei de hand vallen; (pijpen; ditjapainja taiigaiiiija, zijne hand werd door haar gevat, d. i. zij vatte zijne hand; peutjapai, wie met de hand vat; handgreep; greep; afstand, op welken nog iels met de hand kan bereikt worden, en inz. hoogte van de voeten tot aan het einde van den verticaal uitge- strekten arm, wordende gerekend te zijn 5 basta; sepentjapai, zooveel als men in eens met de hand heeft gegrepen of kan grijpen; eene hoogte van 5 hasla. -X' / -i vj:^ tjape, batav. (jav., T.), vermoeid; beu.--[\l]. ^-(JL/U^ pka, men.,: tadi.~ [T.]. ^i,^ ^ V^^ tjaki, de schuld aan een ander geven. — [L.]; t|aki-2) onver- ivachls; onvoorziens; toevallig, — [R.]. i**^ V^^ tjakat, driest; vrijmoedig. ^J$\j^ tjakar, krab; wat omgekrabd is; meutjakar, krabben met de klauwen of nagels; omkrabben, zooals bv. eene kip den grond; tj. ïtïk, naam eener plant — cotyedon laniala {laciniala) — goed voor kataplasmen op het hoofd van kleine kin- deren; tj. ajam, soort van spritsgebak; hanepooten (slecht schrift); tjakar-balar gekrabd, met verscheidenheid. •X- i.3 Vp^ fjakang', vast; strak. — [C.]. C Qj5 V£^ tjakap,jt>/aa/; meutjakap,pa^(^n over iets; zich in slaat verklaren, iets te doen; durven; zich genegen of bereidvaardig verklaren iets te doen; iets op zich nemen; doen een voorstel omtrent iets, dal men denkt te doen; tj. angin, onnutte praal; wind; bluf. (z. sanggoep). — *tjakep, batav., knap; deftig; vaardig; bertjakep, op zich nemen. — [B.]. L«^j5 V*2:^5 nieiitjakoep, happen; happen naar iets. •^(^_öj> V^>^ . batjakak, men.,: b^rk^la^ '" lH.-[T.]. /^ f<uU- Éj vJifc.j mentjakau, schielijk grijpen met de volle hand, of met de klauwen, zooals bv. een tijger. A-S V.^^ tjakah, van den gang van iemand met groote schreden, LLS \j^^ tjagoe, fy't; vingerver zwering; men- tjag^oe, ver zweren. S\^ tjagar, z. tjadang. CJL5 V^a*. I. tjagak, de voet of de onder- *** stukken, waarop instrumenten en andere voorwerpen, bv. draaibassen, zware donderbussen , enz. moeten geplaatst wor- den, om er zich van te kunnen bedienen; tapstoel. ^11., batav. (jav., T.), gekeept, geland of gevorkt hout; haak. — [B-]* . jV^'^ I., tjöèloe-tjala of tjöla-tjala, hier en daar snappen inz. met onwaarheid. ^f IL, batav. — port. chale — sjaal; halsdoek. — [B.]. — z. J Li:». ^^2>oL^. tjalit, wat afgeveegd is of wordt; veeg; gewoonlijk tjëlet; luentjalit, stoffen die aan iets zitten, zooals bv. stroop, natte kalk, boter of dergelijke aan een' vinger, aan een' spaan of dergelijke vegen; afvegen aan iets; z. palit en tjolek. jL^ tjalar, schram, zonder bloeding. ijViih.» peii^jalaiig, roof schip; oorlogs» ( \* vaartuig. — [L.]. jfLj\^ tjaloei^, scheppertje gew. van een stuk bamboes met een touw er aan, zooals men op de vaartuigen gebruikt, om water in kleine hoeveelheden uit de water- vaten te scheppen. i) VJ::^ I. tjalin^, gewoon te liegen; leugen- achtig; tjölang-tjaling, hier en daar snappen, inz. met onwaarheid. *1I., batav. uit 't bal., slagtand. — [T.]. L, JL-JL^'**^ tjalak, ivelbespraakt; wel ter taal; vaardig in het antwoorden. ^ C-^X-JVv^s^ tjalik, w. sum., zien; pen- *** tjalikaii, blik (z. tjelek, T.). — [N.]. ^ L, JlJ Vj:^ tjalek , nabij; waarschijnlijk. — [R.]. ■X- ^^;,/s^ v*2^ I. tjamat, batav., inlandsch *** opziener. — [B.]; onder opzich- ter. — [L. bew.]; uit 't soend. (T.). * IL, w. sum., een zwaar gewicht om goud te wegen, volgens opgave een pikol. — [N.]. :^v)L^s^ tjamar, naam eener soort van meeuw — vgl tjentjamar (T.); mentjatiiar, grijpen en wegvoeren; rooven enz. "^ /*^\s^., tjamin-^, kleine zure vrucht, ook tj^rmai genoemd. — [L. bew.]. ^iJu^l.::^^ tjaniih, w. sum., oijwa; onge- veer. — [N.]. iu y^ y'W' yi vj^ I. tjanar, naam van een' boom met goed hout. ^^11., salsaparil (vgL soend., T.).— [R.]. iiiVj^^ tjanang, diep koperen bekken, met een' knop in het midden, waarop met een' elastieken knuppel geslagen wordt, dienende ter omroeping van bekendmakingen; omroepersbekken; bij het weven: == kajoe pandjang, de paarden van den kam, ook wel het 6a/aw.y*e genoemd (z. onder kajoe); . mentjanaiig^, bij bekkeslag bekend maken of omroepen; tj&nang^an, wat bij bekkeslag bekend gemaakt enz. is; peiitjanang, wie bij bekkeslag bekend maakt enz.; wiens beroep het is; omroeper; pentjé^nang^an, bekend- making of omroeping bij bekkeslag. / Jvj:^ tjanai (uit 't Tamil, T.), sUjpin- strument dat om eene as draait in 't alg.; draaislijpsteen; draaiwet steen; nien- tjanai, op een tj. slijpen; of wellen; deeg plat maken met een rolhout; meialen pletten. IJI^aU^ tjawat, gordel, die om de len- denen geslagen en lusschen de beenen door gehaald wordt, om de schaam- deelen te bedekken, vervangende bij som- mige indische volken den broek; nientjawat, tusschen de beenen of iets anders doorhalen; onder iets doorhalen; andjing b^r tjawat ëkor, een hond, met zijn staart tusschen de beenen; k^mcêdi tj., oorspr.: roer, waaronder een touw heengeslagen is, zooals van de chineesche jonken en sommige in- dische vaartuigen; roer op de europ. wijze. />M^V-^ tjaoes, van het aangezicht of den neus scherp door vermagering. K ff^jV^ tjawis (jav., T.), gereed; toe- bereid; klaar gemaakt. — [R.]. C #vj^ tjaocMg;, ingevallen, zooals bv. de ^" wangen. ^ #^2^ tjawanj, jong, zacht twijgje. — & z. tjabang. C^^A^^s^ L tjaiwak, naam eener soort van wikke; kuiltje aan het menschelijk lichaam; tj. pïpi, kuiltjes in de wangen. ^11., speld. — [L.]. .J^V^tjaoel, soort van lange^ smalle doek, van fijn indisch linnen^ die om het lijf geslagen wordt (vgl. bal; en boeg. tjaoeloeq, T.). ^^V2:^ tjawau — oorspr. chin. (thee- kopje, T.) — , drinkvat; kopje [zonder voet]; pinggan alas tj., het schoteltje, dat bij een kopje behoort; tj. pinang, soort van kopje* of bakje in eene sireh- doos, Ier bewaring van de pinang. jjl^.^, tjah — oorspr. chin. — , thee, — z. tëh en <)Ü5. cNV ^s^ tjahar, spuitvormige ontlasting; mentjahar, purgeeren; pentjakar, wat purgeert, pur geermiddel, purgatie. &2bl:>> 10 J iAvjiÉi. tjahang^, z. tjampah-tjahang. / ^ Vrs^ tjajoe, vierkante matras, om er op te zitten. L^Nw tjair, vloeibaar, dun, niet gebonden (bv. soep); van koffij, Ihee en der- gelijke slap; van eene handeling, een' naam en derg. ruchtbaar; wereldkundig. — ^ tja- Jer, batav., dun, vloeibaar; helder. — [B.]. JiL) vJ^ 1' tjSingj öaw stukken of flarden gescheurd; stuk van iets, dal aan stukken of flarden gescheurd is; men- tjaiilg^) aan stukken of flarden scheuren; t|ö^waiig;-tjainjj^, overal in flarden. #11., hoeveelheid padi van 200 bossen, wegende ieder 20 pond. — [H.]; batav., padimaat van 40 sangga of 200 gèdèng. — [B.]; padi s^tjaèng = 40 sangga = 200 gèdèng = 400 tj^k^l of pótjóng. — [H.]; soend. tjaing, 20 sangga's (mij opge- geven). - [T.]. C-3cXo^ tjoebedak, men.,: tjanip^.dak (bat. sibodak en soebodak). — . [T.]. ^jL^s^ tjebar, z. tj^bar-tjeboer. yOij^ tjeboer, inlerj. voor het geluid, dat een betrekkelijk groot lichaam maakt, v^anneer het in het water valt: plomp! zoodanig geluid; plomp; mentjeboer en, minder goed, nieiijeboer, bij verk. njeboer, een zoodanig geluid maken; in het water plompen; in het water springen, (z. boer, . d^boer en l^boer); nient|eboerkeii , doen in het water plompen enz.; in het water gooien; tjebar-tjeboer, met veelheid en ver- scheidenheid een plompend geluid geven. ^ $\ VS^^ tjeberoê, naam van een' visch. — [L. bew.]. / w^Kx^fc. tjebis, afgescheurd klein stuk; mentjebis, een klein stuk van iets afscheuren, zooals bv. van linnen, papier, brood, vleesch. I i o^ ^^ I. mentjebak, opdelven, bv. ti- j nerts. I II., z. dj^bbak. L ^ XX ^"^ . mentjebek, de lippen inverach- \ telijke plooien zetten, de lippen in verachtelijke plooien zetten tegen iemand. I ^(i^èXA.^ tjebelos, menjebelos, tje- belok, batav. (jav., T.), door iets heen zakken; diep in den modder trap- pen. — [B.]. H^C a Aa ;;v , z. tj^b^los. x.w/w^^ tjeban of sentada, naam van een' boom, met eetbare vruchten en taai hout, geschikt voor kleine vaartuigen. ■¥: i.) éA-i^ tjebffiboeng, soort van tapijt of vloerkleed. — [L. bew.]. t2*>L/v^ tjat — oorspr. chin. — , verf, verfstof, olieverf; mentjat, verven; pentjat, wie verft, verver. 11 ÓJ^\^ , ^^^^ I. tjit en tjïta, geschilderd katoen; boni katoen; chits. — batav. (hindust.), sits, chints. — [T.]. IL, inlerj. voor een piepend geluid, zooals bv. dat van jonge vogels, muizen en der^ gelijke; zoodanig geluid; z. d^ t tjit (en m^ntjit, T.). *IIL, batav., schoonvegen; afvegen. — [B.]; afdroogen (tjit médja). — [H.]. j^^ ''W tjitta en, meer overeenkomstig den geest der mal. spelling, ci^^a^ tjïta — skr. tjitta — , gevoel, gewaarwording; wensch, verlangen, begeeren; lust; voornemen; mentjitta en, minder goed, menjitta, wen- schen, verlangen, begeeren; tj. rasa, ge- waarwording of gevoel van een* wensch, eene begeerte of eene lust; besar tj. of k^l^bbê- han tj., geestverrukking, geestvervoering; enthusiasmus. ^^^^ of |yl>. tjettera, z. tjerit^.ra. 4^X:^ of ) JLs- tjatera — skr. tjhatra — , zonnescherm; tent. — z. tj^l^rï. Vv tjetar - tjeter , batav. , zweepge- A/a/?.— [B.]. { C JaJ^^ tl?t?rÏ5 ^^«^ op een vaartuig. — z. tjatera. / C J^^^ I. tjeterïja, seterïja, kasterija en katjaterija (skr. ksjattrija, een man uit de krijgsmanskaste), edelman; prins van den bloede. II. — verb. van tj^rïja. ^ AXr^ tjatto, batav., vernis; bruineer sel. — [B.]; beter: tja t o (T.). / ^AJ^ I. tjetai, stuk van iets, dat aan stukken gescheurd is; nientjetai, aan stukken scheuren, II., soort van kleine dissel, dien men in den steel kan omdraaien en daardoor in de lengte en de breedte gebruiken; z. belï- joeng en bantji. ^ / — X^h. I. tjetï, niet mohammedaansche inwoner van Malabar of Koroman- del. — z. tjiti (T.). ^11., tjetijan, batav., het wéér in linnengoed. — [B.]. ^ i-ISVJ^ tjatjang, men.,: sepaiig: (jav. en soend. s^tjang, bal. tjang). — C 0^1 ^y^ ti^dtJ^P? zooveel als aan de punt van een'' vinger blijft hangen; mentjetjtjap, kleine lichaampjes met de punt van een vinger (nat of droog, naar omstan- digheden) opnemen; met de punt van de tong aanraken, inz. om te proeven, (, Q^%ri''>^ tjetjtjak, naam eener soort van huis-haagdis; z. onder kerïdik. cXxjiSXC::^ tjitjoenda — van tjitjit — , achterkleinkind, in de eerbiedige of hoffelijke spreekwijze; liertjitfoeiida , achterkleinkinderen hebben; jegens iemand het woord tjitjoenda gebruiken. »<!CSÓ- 12 CJ) !/r ^ ^(2ïüX^^ tjatjah, een klein cymbaal; do- %* ♦* pen. — [L.]. Ars;;Vi2^tl?tJt)^h, oogenbUk; onbepaalde kor- te tijd; nientjetjtjah, zachtjes aan- raken met de punt van iels, voorn, van den wijsvinger; zachtjes prikken; zachtjes tikken; eventjes doopen in eenig vocht Lv. een ko-. lombijntje; mengapa s^tj^tjtjah sahadja dataug, waarom komt gij slechts voor een oogenblik. 'H j^ j^x^Nin.'^^ . tjetjibaiiif, zekere glinsterend zwarte, niet bijtende duizend- poot. — [T.]. 4 J^N^ of )jój^ tjeddera — skr. tjhidra— , geschil; oneenigheid; schade; nadeel; ongemak; letsel; schade lijden; gebrekkigheid in het pareeren (schermkunst); chabar pang- limanja tj., men zegt, dat de bevelvoerder schade geleden heeft, d, i, gewond of gedood is; ketjedderaan, geschil; oneenigheid. CC\-I^ tjeding, van vruchten klein, on- ^ aanzienlijk; van kinderen achterlijk in groei; verkwijnd. ^ L S i^ ''^ t)?dok, batav., van oogen diep, ♦* ingevallen, hol. — [B.]; ook = l^gok. — [H.]. — van de oogen en den neus- wortel diep liggend, zooals bv. bij de meeste apen. I. tjor, interj. voor het geluid, dat een nedervallende straal water maakt; zoodanig geluid, (z. d^tjtjoer); m^ng^tjor, zoodanig geluid maken. *\\., konkel f oezelen; bedriegen in 't spe- len. — [L.]. *1II., batav. (uit 't bal. of jav.), soort van eene bezwering of duizendkunstenarij, bv. door een hadji die den dief onder een menigte ontdekt door ieder der' verdachten bv. drooge rijst te laten slikken. — [T.]; tjoer, een wetenschap te werk stellen, om, wanneer iets vermist is, te weten te komen, wie de dief is. — [L.]. L JLVi ^ f^^ . mentjeratok, van tjatek, met het bovenlijf vrij opgericht in menigte bij elkander zitten. I. tjeratjap, soort van mu- ziekinstrument , bestaande uit twee langwerpige stukken hout (klap- houten), of uit twee koperen bekkens (cym- baal), die naast elkander opgehangen en tegen elkander geslagen worden. * II., tjeratjapan, sleuf in de aarde, door af druppelend dakwater veroorzaakt. — [R.]. . ) ^ ^^ tjeratjo, w. suni., spreken, zonder dat men gevraagd wordt; iets zeggen, dat men gaarne zoude willen dat gebeurde; valsche geruchten in eigen voordeel verspreiden. — [N.]. l^ ƒ ) .^ "-^ tferaka, 'naam eener plant, welker bladeren verhittend zijn. JW 15 Ui^'^jf- a J) tjerakin — pers. ^i^,J^ — Oj^T bak, met eene menigte vakken, waarin de drogues voor medicijnen bewaard worden; medicijnhisije. — z. p^dadah. , I. tjeraiia — skr. tjarana, voet — , ronde schotel of hak van metaal met voeten, dienende inz. ter berging van alle benoodigdheden voor de sireh. *II., benk., cancer (kreeft). — [C.]. ) >-,2:ata. tj^rawat en tjeroewat, vuur- pijl — [L. bew.]. vorigen toestand terugspringt, welks natuur het is zulks te doen. y^ *U^j\yr^ , tjerawas-tjerïwis, batav., meesmuilen. [B.]. -)^L-JLj tjerbak , geen voorgeschreven eelregel in acht nemen in ziek- ten, — [R.]. /♦**-> 't ^^ tjerlion (jav., soend. tji-r^bon, T.) , naam eener Residentie en stad op de noordkust van Java. i '♦ 3 ^ ^N^ tjerat, tap; deuvik; kraan; tuit, bv. van een' theepot; mentjerat, tappen; aftappen. tjeroet, van eene binding vast aangehaald; mentjeroet, eene bin- ding vast danhalen; vast samentrekken; een' zoom, waar een touw doorloopt, zooalsbv. van eene beurs toehalen; van gerekte elastie- ke voorwerpen terugspringen in den vorigen toestand; peiitjeroet, wie vast samentrekt enz.; gereedschap daarvoor; wat in den tjeritera, tjeritera, tjerita en, minder goed, tjettera — skr. tj ari tra — , verhaal, vertelling, vertelsel; lotgevallen ; gebeurtenissen ; mentjeritera , verhalen; vertellen, (skr. tjartja), mentjertja, sma- den: uitschelden: uitmaken; door woorden vernederen; schandvlekken; belee- digen: z, k^ddji. , mentjeretjtjap, van visschen en garnalen in menigte uit het water springen; in eene zekere hoeveelheid uit iets voortspruiten, zooals bv. de p^tai- boonen uit de köêdoeng, de loten uit een aardappel. tjeretjtjak, z. r^tjtja^. tjertjal, batav., spotten; sma- den; beschimpen; verwijten, — [C.]. ^-^ ^y» , rad,, al wat draait; hemel Ad. tjarcha en tjarchali — pers. .rs , rad,, al wat d tjarchah, z. ^f>" ■s^ tjeridawan, verward ooner- doovend g er aas, ^zoodls kinde- ren maken, waarvan het eene schreeuwt, het andere huilt, een derde lacht enz. U^'^jf' 14 'Jf f J^ó -x"^ tjerdas, van kinderen en jonge dieren lichamelijk en verstande' lijk ontwikkeld; van volwassenen knap naar ziel en lichaam; z. tj^rkas. l ^ S t^ ^ TN^ tjerdik, slim, sluw, geslepen; leep; hij de hand; listig, . tjerengkan, volhardend bij een werk; aanhoudend vlijtig; ijverig, a3n£. ^ ^^ . mentjeranggali , van lange, puntige dingen, meer dan één, zooals hv. masten, geweren, kaarsen op eene kroon naar boven toe uitsteken. iJ^JKÜ v-^^' mentjeroiijfgali, van lange puntige dingen, meer dan een, zooals bv. gevelde pieken, raas van vaar- tuigen zijwaarts uitsteken, L^3 ^ ^^ (Tamil, T,) tjarpoe, snoer-zoolen; sandalen; houten klikkers, die met een"* knop tussclien de voorste teenen vastge- houden worden. ^LJ L^ tjerop, interj. voor het geluid, dat eene hoeveelheid voorwerpen in beweging, bv. eene handvol gewwpen geld, maakt, bij het invliegen in eene opening, bv. eene kuil tjerpelai (Tamil kiripillej, T.) en tjerpalai (in W, en poëzie), naam van een klein viervoetig roofdier — slangendooder; ichneumon. tjerpoh, naam van een' eetbaren zoutwater-visch. tjeroek, holte, ledigheid onder iets, bv. eene tafel, ledikant en dergelijke; door drie vlakken gevormde bin- nenhoek, bv. van eene kamer; inspringende hoek (zooals bv. een pishoek) of donkere gang in eene straat; tj. göënoeng, berg-grot; tj. halüêwan, hok bij den voorsteven; meiitjeroek, zich onder eene holte enz, bege- ven; zich, onder den gr 07id gangen makende, voortbewegen, tjerkas, vlug (niet traag) bij alle soorten van handelingen; voortvarend [ook van dieren zooals bv. katten, tijgers]; met krachtsinspanning iverkend, , mentjerekkan, — van tjekkau— met de nagels krabben. , nientjerlan^, glinsteren, schitte- ren, flikkeren; ook: tjemerlang. ^ tjerling of tjemerliiig, schuins of ter zijde zien, — [R.]. , ll>ertjerlai-3 en berdjöèrai-2 , verschikken; dingen verhangen, — [L.]. tjeremat, zorgviddig in het be- handelen^ gebruiken of bewaren; nauwgezet, stipt; op zijn goed passend, huis- houdelijk; zinnig, *e jr L^^jf- n 'jf C — Ö^yJpi^s nientjermak , van booze geesten betooveren, hekoren; beheksen, ^j^/O^.^ tjermen, spiegel; tj. mata, bril; tj. bantal, de uit gouden of zilveren platen of uit borduurwerk l)e- staande uiteinden der kussens; ïkan tj., naam van een' eetbaren zout water- visch. — ^tjermin, glasruiten. — [N], betjermeii, zich spiegelen; b. aj^r, van een sterk achterover hellenden achterniast, of een' schuin afloopenden spiegel van een vaartuig het water tot spiegel hebben; zich in het ivater spiegelen, ^^^-/C^.J^ I. tjermai, naam van een' boom — cicca nodi flora; cicca disticha; averrhoa acida — welks intensief zure vrucht gekonfijt wordt. *II. = k^rmi. — [L.]. ^jjj.^ tjerna — skr. tjöêrna— , van spij- | zen verteerd; verduwd; nieiitjerna, j van spijzen verteren; invreten: zooals bv, ^ kanker. , mentjeraiitjang:, m menigte \ in de hoogte steken, zooals bv. ! de geweren van. een' troep krijgslieden, ; de stukken glas op een' muur. j^^^ tjerau, interj. voor een plassend geluid, zooals bv. dat van water, dat men van eene zekere hoogte op den grond of in w^ater gooit; zoodanig geluid; mentjerau, een diergelijk geluid maken. I ^ ^^^^^J^J"^ tj?rffiboet, een eetbaar ge- was — amorphophaUus gi- ganteus (BI.) — .— [R.]; z. u:^jr^ (T.). ^j^j..^ tjeröboh, van handelingen of woorden onkiesch; onfatsoenlijk; mentjeröboh, onkiesch enz, behandelen, on- kiesch enz. bejegenen; onkiesch enz. handelen. ^ ^ :i^ vJ^ tjerfttoe, batav. (jav.), si- gaar. ~ [B.j. C, ^.>^ t~ ., nientjercÈtJoep, puntig om- hoog steken, zooals bv. naalden op een naaikussen, de bajonetten van een' troep infanterie. t — cbiw^^^ tjerötjok — van tjötjok— , staketsel; paalwerk (vgl. jav. troetjoek, soend. karoetjoek, T.)] palis- saden [in water], K L1J\^ j-j^ tjerö&roet, z. ^j^. ^^jlj.^ tjercèling, batav., pluvier. \^y-^ zekere vogel — [B.]. ^ CSj ï"r^ tlerffiwi, dun gezaaid; zelden; schaar sch, — [L. bew.], tjerah, helder; doorschijnend; klaar [bv. glas, de lucht]; harï tj., helder weder. ., nientjeroli, gebolsterd graan wit maken, door het zachtjes in eeh' vijzel te stampen (bal. s^roeh, T.). 'jr 16 èr 7$ 't ^ tjereh, overschot van mindere hoe- danigheid, afval, uitschot. rC 't ^*^ - bertjerai, van elkander gaan; scheiden; echtscheiden; tjerai-berai , van elkander gaan; scheiden [naar alle rich- tingen]; bert)erai-berai, van elkander enz. gegaan zijn (pertjerajan, tijd of plaats van scheiding, T.). ■^ / C ^ ^"^ tl?!*!? naam eener vrucht. — [C.]. I. tferija — skr. tjarjja — , ver- * plichte en geregelde inachtneming van alle gebruiken tegenover den regeerenden vorst; verzameling van al die gebruiken; m^mbatj^ tj., de tj^rïjgi hardop lezen, hetgeen vroeger gedaan werd, wanneer men met ztjn velen vóór den vorst verscheen, ten einde aan een ieder die gebruiken in het geheugen te roepen. II. (minder 'goed: serija), net; rein; zuiver; zindelijk; schoon [zooals bv. het lichaam, het huis]; z. s^lija en apik. V> ^ /^^ tjerijawan , = serijawan.— [L.]. tferita, z. tj^rït^ra; k^ris tj^rïta (jav., T.), eene keris met vlammend lemmet, waarin meer dan negen bochten (lok) zijn. yJSüiX^ -t "^ fljrïtjat en tjeritjap, naam eener soort van mosch of vink. , tjeretjëtan, batav., er- g en s door dringen (van vocht), spatten. — [B.]. L-is^O ^-^^ tjerïtjap, z. tj^rïtjat. ^L-Ji.2i\> [N.]. I. tjoerïga (in bik. en poëzie) - , tjarit|ik, w. sum., de bekken ( muziek - instru- ment). skr. tjhoerika, — soort van snij- dend wapen (vgl. jav., T.). * II. (soend.), achterdochtig zijn; voor- zichtig, op zijn hoede- zijn, — [R.]. (jav., T.), mentferêwet, veel aanmerkingen maken; moeielijk of lastig zijn, in dien zin; veel praats hebben; kibbelen; bedillen; harrewarren; pentjerêwet, wie veel aanmerkingen maakt; lastig mensch; kibbelaar; harrewarder, / >M:::5fc. tjoes, interj. om eene schielijke beweging uit te drukken, roef. r V^^ - t|is, interj. van afschuw, foei; mentjisken, verfoeien. i^^lLr^ tjasjmab, pers., bril. Mal: tas- mah (jav. t^smak, T.). i-^^ tja-ïïg) discant-toon; discant, van alle soorten van instnimenten, inz. van de gendang, w^aarvan de eene zijde een* hoogen en de andere een' diepen toon geeft; z. ham. f as>- 17 /^ steen tjoeng, pal. (oud-jav.), = te- roeng. — [T.]. tjiii^, interj. voor een klinkend geluid, zooals dat van klein geld, dat opeen' steen valt; z. d^ntjing. -X- j«- ^"^^ I. tjeng*, batav., hel geluid van koperen bekkens, — [BJ. )f II., batav. (jav., T.), siroop; suikersap, — [B.]- ^ 4 ^Vit-^-^ tjiii^aiiau, noord-men., = pijanggang (bat. tjingano en attingano en vgl. dj^nangau). — [T.]. tjongtjong^ batav., galen prik- ken; er op inhakken. — [B.]; bal. njongtjong, iets uitgraven (T,). tjing-tjiiig^ (jav., T.), de klee- deren opschorlen (vgl. seng- seng, T.). -[L.]. -X- c^ •X- (^ ^ ^^^^n ^^ tjeiigtjong, batav., zaniken; gezanik; veel praats hebben (soend. tjektjok, T.).— [B.]. •X- >ji.^ï>^ tjangar, rooven, — [R.]; 4>£U-.? en vgl. /J^ (T.). f KKoL^isb. tjengis, van den reuk van iets walgelijk, zooals bv. uienscbillen die verbrand worden, bedorven spijzen, sommige mierensoorten, ingelegde knof- look, dcerïjan en dergelijke; nientjengis, walgelijk worden. é^ tjengngang", verstomd staan; zich verbazen; zich verwonderen) meestal: tertj^ngngang. è*^ tjeiigngoeng en tjeii«:iigoe, z. r^- noeng. •X- C -^ > • ^Si tjaugki, de keel dicht knijpen; ivurgen; verstikken, — [L. bew.]. C;^> ^^^ ^jf^gki (vuig.), voorzeker, zonder twijfel; zonder mankeeren. ^LLX-iL2s. I- tjiiigkoe en tjingkoel^ ver- minkt, hetzij aan den eenen of aan beide armen. — [L. bew.]; verdord lichaamsdeel (C); z. tj engkol (T.). ^II. of tjingkoel, naam van een soort van dier, dat veel op een aap gelijkt. — [L. bew.]. ^\iJt£^ tjengkaroek, gebrande rijst en daarna fijn gestampt (vgl. jav., T.). ^ ^V^il:::^ tjengkaoe, z. tj^ngkau. ■^ ^^2>^CSJir^ tjingkat, een jong kokos, die water bevat, dat nog niet geheel zoet is. — [L-]- tjangkoer, w. sum., zeker wel- riekend gewas. — [N.]. ^S.jL^^ I. tjaiigkir, drinkvat met een voet; LJJ J MAL.-NBDBEL, WOORDENBOEK. DEEL II. kelk; drinkglas; kopje; achterste teen of duim der vogels. — z. rïpai. II., alleen in tjongkar-tjangkir, 2 ^Xê^ 18 -X- S^JÊL^ I. tjen^kar, stuf; steun,— [C.]; vgl. bat. sougkar (T.). *II., gekibbel; woordenstrijd, — [C.]; verb. van lingkar. ) ^5^sjl£^ tjengkera, van de oogen eenigs- zins ingevallen; z. tjengkoeng en tj^ngk^roeng. ^ ^^Jk^ tjeugkir, batav. (jav., T.), van kokosnoten 7iog niet gevuld. — [B.]. tjongkar, z. djongkar, tjiiig'kerat, krekel — C ^JsJlL^^ tj?HS't?ï'öWS'5 ^^^^ö verdieping ^-^ vormend (jav. van Banjoewangi tj^k^doeng, T.); diep naar binnen liggend, zooals bv. de oogen; verdieping (ook bv. in een vleeschschotel voor de saus); holte; nis; mentjengkerong, uitdiepen; uithollen (eene holte maken in iets). C ^JsJiL^!^ tjengkering, naam van een' ^■^ boom , eene soort van d ^ d d ap — erythrina fusca; erythrina colledendron — die zeer spoedig groeit, fraaie (roode, T.), bloemen draagt en welks stam met sterke dorens bezet is (jav. tjangkring, T,); van daar: naam eener soort van gevaarlijke pokken, vergeleken bij die dorens (vgl jav. tjangkrang, T.), — ^ tjangkiring (sic.) kleederen schilderen met rood alleen, zooals de Javanen doen. — [L.] ; jav. een soort van batik (T.). s\ -s. «/N^ tjengkerik, krekel. tjengkeriiia — skr. tj a ngk ra- ma — , vermaak; uitspanning; verlustiging; bertjeng'kerma, zich verma- ken. ■)f tj engker am , vooruitbetaalde som op eene overeengekomen levering, die voor den betaler verloren is, als hij de overeenkomst verbreekt; voorschot in dien zin ; wat de bruidegom aan de bruid vóór den bruidschat ten geschenke geeft (z, pandjar); membcêboh tj., eene tjeiig'keram plaatsen (vgl. bal. p^tjingkrem, T.) ; — ^ Godspenning; drinkpenning ; penning op de hand; handpenning; handgeld; drinkgeld; fooitje, — [L.]; onderpand; iets dat men bij koop en verkoop voorloopig geeft, tot een bewijs dat er meer op volgen zal; ook eene trouwring van den bruidegom aan de bruid. — [L. bew.]. tjengkerem, batav. (jav., T), in de hand dichtknijpen, — [B.]; vgl. tj^ngkam (T.). f M^ ^^^ tjangkas, w. sum:, een boomsoort. — [N.]. , mentjangkoeng, hokken, het ach- terste den grond rakend en met opstaande knieën, hokken enz.; b^rtjang- 19 'i^As^ koeng b^rp^lok loĕtoet, hokken op die wijze, daarbij met de twee armen de knieën omvattend. I. tjaiig'kino-, toppenant (mar.), mentjangkiug, met ééne handen iiitgestreklen arm ruw aanpakken en oplichten of naar zich toe halen; bertjangking ping- g'aiïg», van twee vechtenden zich weder keerig met ééne hand en uitgestrekten arm bij het midden gevat hebben, II., alleen in tjongkaiig-tjangking-. tjangkĕiig-aii (vertrouwelijk) geschenk, dat men bij het afleg- gen van een bezoek bij meerderen gewoonlijk medebrengt. — [R.]. tjengkang, ivor stelen; pluk- haren, — [C.]; met de beide handen aangrijpen, aanpakken; iemand bij het lijf vatten, — [R.]. I. tjengkong» (vgl. tj^koeng, T.), van de oogen ingevallen; diep in de oogholte liggend hetzij van natuur of door ziekte (z. tjengk^rong en tjengk^ra); Ao/Ze; kuil; mata tj., ingevallen oogen; tj. mata, oogholte; tj. lêher, kuiltje van het halsbeen; tjeng'koiio^.iiieiig^koiig, van de oogen inge- vallen; diep in de oog holte liggend [hetzij van natuur of door ziekte], II , tjeiigkoiig-tjengken^ en tjengkong'. mengken^, gillen, blaffen en huilen, zooals bv. vechtende honden (vgl. jav. tj^ngkeng, T.); gillende elkander voor alles uitmaken, zooals bv. twee vischwijven. ^III., batav., knijpers (bv. van kreeften).— [B.]. IV. (dengkeng, kengkeng en meng. keng), meiitjeng^keng, een gillend geluid maken, zooals bv. een hert, een ree, een' hond, die aanslaat of een' schop krijgt; op die wijze gillen; z. k eng. tjongkang, z. dj ongkang. tjongkong', z. tongkong. ^S^Jif^ tjeng'kong» (minder goed: tjeng»- kol), verwrongen; verdraaid [bv. de arm]. ^ Qj>Ot£NwI. tjaiig'kok, aflegger; stek ver- kregen door een' van zijn' bast ontdanen tak met natte aarde te omplakken, waardoor hij daar, na een' zekeren tijd, wortels schiet, als wanneer hij afgesneden en geplant wordt (jav., T.); nientjangkok, van een tak een stek nemen — « tjan^kokaii, batav., wortelschietende tak ; a f zet sel, — [B.]. II., naam eener gedroogde bloem, komende van britsch-Indië, die tegen verscheidene ziekten gebruikt wordt. L-Jl5>sJiL2:^ I. tjongkak, zeker spel, bij ♦* de mal. vrouwen zeer bemind. Men bedient zich daartoe van een langwer- 2* **XA>- 20 pig blok hout van de gedaante van een vaartuig, papan tj. genoemd, aan iedere zijde waarvan 7, 8, 9 of 10 (gew, 8.) kuil- tjes zijn. Ieder van de twee spelers heeft, naar het aantal van zijne kuiltjes, 7X7, 8 X 8, 9 X 9 of 10 X 10 steentjes, een soort kleine schelpen of dergelijke, die ge- lijkelijk in de kuiltjes verdeeld worden. Op iederen hoek van het blok is eene grootere kuil (voor ieder der twee spelers één), röë- mah genoemd, waarin ieder zijne gewon- nen pitjes doet. Wie bij het einde van het spel niet genoeg pitjes in zijne roe m ah heeft, om zijne kuiltjes op nieuw Ie vullen, is aboe, d. i. heeft verloren. II., trotsch; hoogmoedig; opgeblazen; z. bongkak. -x-L, JiJ^Jitrv^ tjongkoek, naam van een gewas — ponlederia pauci flora Lin. — .— [R.]. (J^>>oL:^ tjengkek, van betrekkelijk lan- *** ge voorwerpen in- en weder uiÜQopend, zooals bv. de poten van som- mige meubels, iemand met eene dunne taille, een kleed dat naar de taille gesneden is. L tjan^kol, houweel; mentjaii*?- kol, met houweel bewerken; pentjan^kol, wie met houweel bewerkt; gereedschap daarvoor. -)(• ^ IL, afzetsels maken. — z. tjangkok. - [R.]. tjoni^kal, graveeren; snijden.- tjonj^kil, peuter; mentjongkil, peuteren in iets; door peuteren uit- halen, uitpeuleren ^ tjingkocl, z. tj ing koe I. en II. rii^^ tj engkol, z, tj engkong. tjangkelong^ (bamboe ma- dat), batav. (bal., T.), opium- pijp, — [B.]. ^ ^ A^ it ^s^ tjangkeling', den arm geven; gearmd; in elkander gekromd, bv. de vingers; geschakeld, bv. de ringen van een' ketting enz. — [L. bew.]; vgl. tjengkiling (T.). tjongkelang, bataV. (jav., T.), galoppeeren. — [B.]. C^j^L^^ (men., tjakam, T.), mentjeng- ^ kam, grijpen en vasthouden; pakken, in dien zin, bv. iemand bij de borst (vgl. tJQUgker^m, T.); omknellen, zooals bv. een elaslieke ring den arm; op elkander pakken en vastbinden of vastnaaien, zooals bv. een knoopsgat; tj. k^ra {apengreep), zekere wijze van twee voorwerpen, krui- selings aan elkander te binden; pen- 21 ê^ tjengkam, wie grijpt enz.; gereedschap daarvoor; p. tïlam, touw met een dotje, waarmede eene matras doorgestoken en bij elkander gehouden wordt. ')(r^>sjK^ tjeiigkau, batav., makelaar; com- missionair; verkoopster (beter: tj(?ngkaoe, T.).— [B.]. iJj^Jt^ (jav. tj^ngklong), men- tjen^köloiig*, aftrekken van iets (arithm.); inhouden bv. van een tractement; korten; tjeiigkóloiigan, ivat afgetrokken enz. wordt, is of moet worden; inhouding ; korting. cXjJsJt:^^^ tjaiig'keh, z. dj o ng k ar. A^s^JfLC:-^ tjengkeli (chin.), kruidnagel, *** boom of vrucht. AS^Jk:::-:^ tjongkali, z. dj o ng k ar. ^ / -Js^-5tJ^^ I. tjaiig'kai, verstikken,— [L.]. *II., w. sum., iels behoorende tot de kleeding der vrouwen (verkeerd in plaats van tj anggai? T.); 2^ stoeien; gekheid maken, — [N.]. ^/J$sJlL^^ tjiiigkai-2, amb., hurken. — [L. bew.]. ^iiJ^lvJiL^ tjengkïling*, hij de hand vallen; vriendschappelijk den arm geven. — [Q,.]\ vgl. tjangk^ling (T.). iU^xS^sjij^ I. tjeiigkëléng' — eng. shil- ling — , schelling ( V20 van een pond sterling); een halve gulden neder- landsch. ^11. (vertrouwelijk), spoedig gereed om Ie slaan; een los handje hebben. — [R.]. ^ LLSsJL^ I. tjangg'a, mismaakt. — [h.]. ^ IL, z. tj^n angga. ^ III., jav., achterkleinkind. — [L. bew.] ; öf tj angga wareng (jav., T.), voorou- ders. — [B.]. ^ Li5s-X^ tling'g'ij onbeschaamd; brutaal,— [C.]; vgl ^ (T.). ^ JvJlj^ I. tj anggar, een vinger of hand ergens licht ophouden, zonder te drukken; uit roovengaan; moeskoppen, zoowel te water afe te land. — [L.] ; vgl. J^ (T.). ^ IL, teedere lootjes of takjes van een* boom. — [L. bew.]. ^-IIL, hanekam. — [L. bew.]; verkeerd in plaafs van dj anggar (T.). ^ S^^^ tjoeiig-g-oer, neus; snuit, — [C.]; verkeerd in plaats van ^t jav., tjoengoer (T.). ^ ^>Lji:^ tjonggar, z. tjongkar. tjaiig'^oeiig, stijf (in manieren en kleeding); gedwongen; verlegen; bedeesd; baarsch; onhandig; linksch in dien zin. 22 |^.Jl>oL:n^ (of tjongok) mentjonggok, van levende wezens met opge- richt bovenlijf zitten; van levenlooze dingen (doch niet te lange) opgericht staan, ^^ C5^,^^ tjengg^ek: tenggek. ^ p^ ^i^^sjks^ tjanggawareng', z. tjang- ,. ^ ga- cJÖsLiL:^ tjaiiggah, stuk hout, dat aan het %* eene einde gespleten en daardoor geschikt is vast te knijpen; knel; soort van vork, om wilde dieren of boosdoenders te vangen (vgl. bal, T.). <XJ)s,Jc^ tjanggeli, ^efl^a7eerrf in manieren, gemaakt; gekunsteld (vgl. jav., T.); z. söngar. iX->sJiL^w tjong*gah, z. djonggar en V* tjerouggah, zijwaarts uitsteken, , >>^ii.^v^ tjanggai, ^mgfe/, die men lang laat groeien en zorgvuldig on- derhoudt (inz. aan den linkerpink); een kunstmatige nagel van goud of zilver, die aan den natuurlijken nagel gehecht wordt (een tooisel van zekere danseressen) ; klauw van vogels; tj. poet^rï, naam eener soort van kruidje roer mij niet, ^ / J^oLü:^ tjoiiggai, kruiswortel — senecio •; _ " (Lin.).-[R.]. / JSoL^:^ tjiiiggê — oorspr. chin. — , mas- kerade met kinderen, \Ji2:^ tjfogngal, naam van een' boom, van welks hout goede planken voor vaartuigen gemaakt worden; soorten: tj. batoe; tj. böênga; tj. tandoek. ^Jis^, z. tjengngoeng. ■X-z-Jij:^ tjingï, dartel; stout; baldadig, moedwillig; onbeschaamd; ontuch- tig,— [L. bew.]; tjengï, batav., wreed, — [C.]; vgl. tjinggi (T.). C Q^Vw I. tjap, stempel; zegel; afdruksel van een stempel of zegel; mengetjap, stempelen; bestempelen; zegelen; bezegelen; boekdrukken (oneig.); pengetjap, wie stem- pelt enz.; boekdrukker; pengetjapan en petjapan, stempeling; bestempeling; zegeling; bezegeling ; boekdrukking. IL, bij het omspannen van ronde lichamen span met den duim en een van de andere vingers; tj. teloendjoek, span met duim en wijsvinger; dcëwa tj., rondte, door de spannen van de twee handen gevormd. * III., tjap-3, naam van een' vogel. — [L.]. i__ Q^ tjoep, interj. voor een geluid, zooals bv. van eene staak, die met de punt in een^ moerassigen of natten leemgrond gegooid of van eene piek, die met kracht in een' pisang-stam gestoken wordt; interj. van iemand, die zich vergist heeft: halt even; wacht even; zoodanig geluid; zoodanige uitroeping; interj., om een begonnen spel te stoppen, hetzij omdat, zooals bv, bij blindemannetje, nog niet alle spelers klaar 25 ^^ waren, of omdat, bij spelen, waarbij ge- worpen wordt, een speler door een ongeluk een* verkeerden worp gedaan heeft; stop; hersteld. Wordt ook gebruikt, wanneer men zich verpraat heeft; mentjoepken, stoppen, herstellen (z. lettjoep en tjok); tj. naïk, eene wijze om een spel, dat aan den gang is, door een' der spelers te staken en op nieuw beginnen. -^ i _ Q ^"Vw tjop, schop; spade, — [L. (s. s.)]. V ^ ^j>^iL2:^ tjapat of tjipat, wenschen; hegee- V* ren, — [L]; tjiptoe,kaw. tjipto, verlangen; ivenschen; hegeeren; verlangen, — [R.]; had in alle geval tjipta moeten zijn (T.). i^^p.'"^ tjeppat, snel, gezwind, gauw, vlug, behendig, ^C/^^^Xo^-^ tjapadak = tjempedak. — [L. bew.]. C J^L^ ^o^^^^ tjeperdik of tjemperdik, naam van een struik, welks wortels tegen neuszweren (r^stoeng) gebruikt worden. -X- 1 _ Q , ,0 ^"^ tJ?P*!^j gambier- oï pinangdoos. z. tjepöë. — [C] ; tjepoek, batav. (jav., T.), blikken doosje; opiumdoosje, — [B.]. ^/ Ml^ tjepoel, op den man aan of onbe- wimpeld spreken. — [R.]. •^ L dXö'^^ tjaplak, een stutje; steiltje, klein en dun; stut of stijl, waar dekadjangmat, die over een tjöëgang komt, op rust. — [L.]. ^ C aA,Ö;;s> tjaplok, .jav., bijten. — [R.]; (T.). •X- L oJ^o''^^ tjapalok, ronde vlakken, ter groote van daalders, bv. op het lichaam van een' mensch; ronde platen, bv. op meubels (vgl. jav. tjeplok, T.). — [L. bew.]. f^ft^*^ t)?P^5 p/a//e ronde doos van hout, dienende ter berging van allerhande dingen, inz. van artikelen van toilette, ook tot het wegbrengen van een bord met eten. ao^*^ tjepöêwa, geheim, bij de ontdekking waarvan men zich moet schamen; ge^ heime gebreken; geheime zonden; zwak, ^ \ ^Q'^^ tjepöèri, jav., koninklijke sireh- doos, — [G.]. ■^ ^ ,0^ tjapah (sic! T.), open- en toegaan, *** gelijk men ziet aan een' kop, die van een levend dier is afgekapt. Je ö^ . nientjeppoh , in iets nats of kleverig s steken, zooals bv. de hand in water, het been in den modder; luentjeppohkeii, in iets nats of kleverigs steken. ff. jlo^Vw tjapijaii — port. chapeo — , hoed; pet; chako; z. topi. U^' /t t, o^ tjak, interj. voor geluiden, zooals bv. dat, veroorzaakt door een' stok dien men in zacht been stoot; intensieve uitroeping, die men, met kleine kinderen spelende, gebruikt, wanneer men, na het aangezicht met beide handen bedekt te hebben, om ^bij het kind eene zekere be- zorgdheid te vervsrekken, de handen in eens weder wegneemt en het met eene voorwaartsche beweging van het hoofd strak in de oogen kijkt, waarbij het de gewaarwordingen van verbazing en vreugde te gelijk heeft; bertjak, zoodaniye uilroe' ping doen; naar iets gluren, met bewegingen van het hoofd, inz. als teeken van verstand- houding tusschen twee minnenden. ♦♦ ^, Q ^^*^ I. tjok, interj. voor een geluid, zooals bv. dat van taaie modder, waar iemand met een been in zakt; zoodanig geluid; z. l^ttjok en tjoep. ^11., ophitsen (de honden).— [L.]. * III., jonge muggen. — [R.]. "^r / CVXiirriw tjektaji, balav. uit 't chin., kandelaar, — [B. en L. bew.]; tjaktaï, i^ew chineschc stolp, — [T.]. ^^Xq^"^ tjoklat — verb. ned. — clioko- lade; z. kahwah. ^ ^ ö^*^ tjoklïiar, strijdknods, strijdkolf. ijSsS::^ tjik en ^^ verk. van k^tjik en ^^^). ^ y^^ tjakara, taroh dalam hati, 6e- waar het in uw boezem, — [L.]. Sc iJ\5vC^ tjakalaiig, de naam van een klein apensoort met een" langen omgekrulden staart. — [L. bew.]. ^/♦%j\^j^^ tjakalan, soort van spring- visch (vgl. mak. tjak alang, T.). - [L.]. ^ r.o V^^^ tjikalan kelapa, balav., restant stukje geraspte kokos- noot (jav., T.).— [B.]. -X- ^^>^^'^ tjekit, twisten, — [C.]. LU -;'- ir;xs7v2^ tjekkat, gevoelen; ontwaren; beseffen, — [B.]. i^>;^^Vw . mentjekkoet, met de punten van de vijf vingers schielijk vatten en wegnemen, t^'jS^'"'^ . meiitjekkit, met de punten van den duim en een' der andere vingers vatten; daarmede drukken of knijpen, om den inhoud van iets, bv. de ingewanden van een insect of van een' kleinen visch uit te persen; een beetje nonen van iets; zuinig zijn op iets; bezuinigen; op rantsoen stellen, ^^s>^ {)Xf-) tjekra — skr. tjakra — , wiel; werpschijf; cirkel: spheer; cyclus; nientjekra, omgeven; omwandelen (bv. de wereld). /r 25 ^J^ tjekkoer, naam eener plant — kaernp- feria galanga — waarvan de wortel in spijzen of als medicijn gebruikt wordt (groeit zoo laag bij den grond, dat men, om de hevigheid van een storm aan te duiden, zegt „zelfs de tjekkoer werd uitgetrok- ken,'^ vgl. bat. woordenboek onder boet- boet en kasijor; jav. kentjoer, T.). 5>^ Z. .^. ^ ^ C i ^J>s£^ tjikerak, batav. (jav.), dwangar- beiders vidlnis.mand of- bak, — [B.]. ^ Ssj^:^ tjakaram, = tjengk^ram. — j^^ '-}. •x- (L. bew.). tjakrawala — skr. tjak ra- wa la — , kim; hemelgewelf, ook wel eens voor tjakra, in de beteekenis van spheer; selagi ada peredaran tjakra- wala matahari dan böêlan, zoolang er nog rondwenieling der spheeren van zon en maan zal zijn, ijsj^ I. tjekoeiig, sock., == tj engkong. ^ IL, breedschouderig; gebukt. — [C.]. ^ tjeking*, balav., m- of uil gevreten; oneffen, — [B.] ; denkelijk bal. waar het dun in U midden beteekent (T.). L _a-^^^^ I. tjekkak, zooveel als men tusschen duim en een van de andere vingers kan vatten; meiitjekkak; vallen lusschen duim en een' van de andere *è^ vingers; bertjekkak pin^^g^ang*, van twee vechtenden elkander bij hetgeen om den mid- del geslagen is, bv. een" gordel, eene sarong, beel pakken; bgrsilat tj., van vechtenden schermen met de vuisten of met eene gólok gewapend, ivaarbij de bovenarmen aan hel lijf gesloten blijven en alleen de elleboog zijwaarts mag opgelicht worden. ■)i II., Ie kort van een kleed (jav., T.). — t ajSj^ I. (vgl. jav.. T.), nientjekkok, iets met geweld in de keel gieten aan iemand, inz. van mond tot mond aan kleine kinderen; a j er tj., de vloeistof, die men iemand in de keel giet; tj. manis , naam van een" heesier, welks gekauwde bladeren men bij hoest kleine kinderen in den mond stopt, om den mond' van slijm te zuiveren. •y^ IL, van geld, dat men betalen moet, stil iets wegnemen. — [R.]. L -^x ^l^Vw . Dieiitjekek, de keel dicht knijpen aan ieniïind, wurgen; voorts vuig., als eene soort van verwensching: verslin- den, opvreten; tj. k e da dak, soort van verwensching. 