VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
de het waare geval, door oude gelöwärdige fchryveren, naar wadrheid: is:te boek” gefteld, qude owerblyfzelen is aangeweezen ben. "Nietegeattáande alle deeze v zen, hebber vaornaame Geleerden zelfs nog in onze dageng den flent aonder. eenige opheldering; gevolg heft zulks, herhaale ik, daar zel en! geleerde. Mannen, vooral ‘onder gelyk my, by myne Reizen door / kende Huisje van Loretto, в ande aan dergelyker verdichtzelen теге pen zien, dát béfthreéven es-afgel BENE den tyd vergeeten ; en met onwaarheden omzwachteld мор аво „ üiettegenftaande med де wabrhedem, ven bet jn zic! zb: zonderlinge en. eene geval, zoo бру ki reevem, en door Afbeeldingen opgehelderd, voot zie Beef" s o dinge opge а, voer dict Hersoog ter de  hier op vit. — Men trekke een eerften Meridiaan, (even als op de Aarde, by voorbeeld over Londen,) san den ftarren- hemel over een by uitftek flikkerende fter, by voorbeeld Sirius, (die den eerften January, °з nachts te twaalf uu- ren den Meridiaan van London doorloopt,). om van daar de rekening der Lengte Oost- en Westwaards te beginnen; verdeelende het van daar getrokken cirkelrond, ter weder- zyde in 180 graaden. Meu vervaardize voorts naauwkeu- rige tafels van den afftand der voorvaamfte ftargen van Sirius, (") Oost. en Westwaards. En voorts fchikke men een regelmaatig verdeeld Hemelsplein, naar de aanwyzing deer tafelen; mitsgaders eene daar aan beantwoordende Waereldkaart, naar de eigenfie verdeeling als het Hemels- lein ingerigt. — De Heer van ld/inga, dit alles met e verder daar toe behoorende onderrigting omtvouwende, is van oofdeel, dat een kundig Zeeman, in de hiér toe vereischte rekening bedreeven, en altoos in agt Üwaar hy zig ook bevinde, zyn waaren middagftond sweet, langs dezen weg zal kunnen nagaan, op welke. Lengte hy zig bevinde, als hy door hoogtemeeting тупе bereikte Breedte leert kennen, Onder andere ophel. deringen van zyn voorflag. bedient hy zig ook van ’t vol- ende voóotbeeld, ’t welk dienen kan om het beoogde van er bovengemelde beter te verftaan. —. Men , géi De Heer van Gen bedient zig, in dit Gefchrift, tek opheldéringe zyner voorftelliogen, van de gewoone ve vin de afftanden der Caste Starren; die, in ав geval, nauw. keutiger bepaald zouden mòeten worden. Еп zo wil hy ok. opgemerkt й, dat Zyne opgave van Sirius in den Meridi- aan dën Landen veelligt niet de correcte uurtyd is: doch zo rer, zegt hy, eenig varfchil van minuten zy, zal zulks in den grond der zake geen verandering te wege brengen: alleenlyk moeten foortgelyke verfchillen sangeweezen en verbeterd worden, en alles zal vervolgens van zelve zig daar na fchikkea. at Of by Coast of Westward meet zeilen om de Cap de Goede Hoop aan te doen, of om tot behoud van Schip en Volk eenig ander Land te zoeken. An Onderftel dat den Stuurman, in dien uitgeftrekten Oce- aan, în den ‘morgenftond als uit den flaap ontwaakt, zo zal zyn în, om aan de hoogte der Sonne gewaar te worden, op welke breedte hy mag zyn; en by de waarnéeming van de culminatie der Sonne, weet hy ‘te gelyk zyn rechten middagftond, en vervolgens de ane. dere uuren van den dag. Men stelle hy ontdekt te wee- zen, ор de Zuider breedte van 45 graaden, en daar me- de kan hy terftond zeggen, dat ухахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахахах is by straks ‘al eenigermaate verkend, en uit zyne eerfte ongerustheid geholpen; en indien neen, dan weet, Ву, dat hy verre van de meridiaanlyn van London verwyderd: is, en zyn uurtyd van de nacht zal hem wel ontdekken, of hy aan de. Oost- of Westkant van die meridiaan moet zyn, terwyl hy deeze of geene. bekende Starren voor zig heeft, waar van hy weet, of en hoe verre dezelve Oostelyk of Mm з Wes- 488. M. A. VAN IDSIKGA, OVER 'T VINDEN DER LANGTE. Westelyk ‘wan de eere weridiaanlyn. Afflazn. Indien de tyd wan het jaar meede bragte, dat hy de groote Hond- Sirius geduurende de nacht in zyne Meridiaan of daac omtrend konde waarneemen, dam zoude de uurtyd vau de pacht hem rerftond uit alle onzeekerheid en bekowmerin helpen, toonende hem woor oogen op "t Hemelsplein sndera in cen mete tafel, op welke uur eu minuut van die nacht dezelve Star "den meridiaan van Landon deor. Loopen most. Vond by dat de Star vroeger voor hem koomt, dat is te a R wanneer hy nader aan de morgen-fond. is,) dan is hy terstond. volkomen geker, dat hy is op -Ooster langte van London: en zo ze laster voor ben komt, dan is hy op Wester laagte, en па maate het vroeger of lamer meer of minder yerichilt, wordt hy zen eene-maal kuadig,hoe verze hy уар de еегйе meridjaaglya vere wyderd is, het geene in graaden ep minuten volltreke gelyk is aan de werwydering van de Star gelve. Genoo-men, hy vond de Star Sirius, of eenige andere Star, in zyle. wesidiagn 5 иштеп en б minuuten vroeger dan ze in de Londoufche meridiaan kan zyn, als dan was zyne plaats op de langte van het Eilandje St. Paulus; en genemen hy vond te 8 uuren.4e minguten ееп Star woorzig, welke hy op 't' Hemelsplein ziet in die nacht de meridiaan van London door te loopen te 1Q:upren, dan i hy.zeeker op de langte. van. de Сар de gaede Hoop; je rede is dat de Сар, de goede Hoop s9 gras den go miopueu Ooster langte beeft van London, en heg Eilande je St. Paulus 76 graaden 30 winuuten, volgens de oude langtetafels die ik bier in volge. Ten derde. gegoemen, by vond een Star in zyn meridiaon op zeker upr der Nacht, waar van. by door Ir Hemelsplein of de tafels onderrecht wordt dat. dezelve tot London moet, culmineeren op ôерер ye uutyd, dan, weet hy wiskunltig, dat zype Rea is терер Zuidwaards onder de meridiaan van London.” | De Heer van Idjiuga, uatuuriyk met aya voorlel inge poméen, onthoudt zig egter wan alle graotfprank; geeft het befcheiden ter toetfiuge overs wydt dit zyn gefchri& eerbiedig toe aap alle meníchen, het zy vaa hoogen sif minderen (and, welke belang ellen in: de bevordering vau; de kanst der grogde deevaart; еп. draagt her zelve ter onderzoekinge voor zap, alle Gegpot(chappen, en by- zondere Liefhebbers aan. даје Weetenfghappen „. het gy in of buiten zyn. Vaderland,. | W B Be- We, COX, BESCHOUWING. 489 Befchouswing det Maatfchappy en Zeden, in Poolen, Russ. Zong, Zweeden en Deenemarken, doorvlogten met Voor- vallen eenige Uitfteekende Charaders betreffende, door: WILLIAM COXE, A. M. F. R. $. Lid van 's Konings Collegio te Cambridge , Kapellaan des Hertogs van _Marlboargh , Medelid van de Keizerlyke (Bconotnifche Societeit te Petersburg , ah mede van de Koninglyze Academie te Koppenhagen. Naar den derden Druk, uit het Engelsch. Eerffe Deel, Te Amflerdam „бу J. Yntema. Bchalyen het Voorbericht, {85 bl. In gr. 8yo. E breedvoerig Voorbericht des Vertaalers . ontvouwt den aart des Oorfpronglyken Werks, en welke vera anderingen hy omtrent het zelve gemaakt hebbe; het komt kortlyk hier op neder. Dat de lfeer сох, die Lord ner- BERT , op diens Reize, door d^ JVoord/che Ryken vergezel- de, van 2упе Reize een doorloopend Verhaal opftelde in twee zwaaré Boekdeeten, їп groot 4to. Dit Werk geheele vertaalen, was de eeríte aanleg; doch verfcheide redenen bewoogetr hem daar van af te ziensen kon hy, egter, niet be(luiten het geheel den Nederlanderen te onthouden. Herdenkérde , met welk eene greetigheid, гупе Landsge- nooten zyne Vertaaling ontvangen hadden der Zefchom. wing van de Maatfchappy en Zeden, in Frankryk, Zywitzerland, Duitschland en Italie, door Dr. мороке, vi viel hem in, of 'er uit dit groote Werk niet iet dergelykste vervaardigen ware, wegens de Werk, Hy oiderftondt, zulks, en heeft dit de geboorte gegeven aan Bet Werk, welks eerfte Deeltje wy thans voor ons hebben. Zyue verdeediging, wegens die Handelwyze, leeze men iu, het Voorberigt zelen. Alleen neemen wy er uit üver: Dé Briefswyze inrigting vorderde nu õen dan een an Hoofd eg Slot daar aan beantwoordende; deeze onder-aa fcheiden zich genoeg van het Werk van coxa zelen, as aan 't welk wy, voorts, in de opgave ons. zo flipt ge-an bouden hebben, als, onzes inziens, de pligt eens Vertaalers eischt. Groot zou ons genoegen weezen, indien луум mogten ondekken, dat deeze Befchouwingen, Onzen Laudenooten zo veel yermaaks en leerzaam onderhoyds fchenken, als die van. Dig More gedaan hebben, (*) By den Drukker dezes, J. YNTEMA, Onlangs uitgegeeven, Ш 3 499 | W. COXE ,, ben, en nog doen: wy hebben "er het onze aan toege s, bragt. Elk Reiziger heeft zyne wyze vau befchouwen, ÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚÚ� Mienten van dezelfde grootte als ‘het tegenwoordige, uitloopen, waarby een Zevende zal gevoegd worden, Leevensverhaalen eeniger vroegere Vorften, Vor-Rinnen en andere gedenkwaardige Mannen, betreffende. En maakt deeze Schikking het tot eene wederga van Dr. море's Werk. Met zeer veel voldoening hebben wy dit ärzt, dass  gelukkig in "t bezit geraakte" Ås van eenige Görfernyke Brieven, uit Warchow ge- Ö>ſchreven, vór en geduurende de Ryksverdeeling, ÚÜ welke het in (taat ftelden, om een groot licht te ver »preiden, over dit belangryk Tydperk, en verfcheide e byzonderheden tot niet openbaar gemaakt, an Dés BESCHOUWING. 491 з» mede. te deelen,” trok dit wel: het meest onze aandagt. Zes Bréeyen zyn hier toe alleen betrekkelyk. Welker Hoofdinheud beftaat, in de Anleiding tot de Ryksverdeeling van Poolen, en ons voordraagt 't begin der. Regere ringe van STANISLAUS AUGUSTUS; den (аг der Disfiden. gen in Poolen, en de handelwyze wet hun gehouden tot den Jaare MDCCLXXVI (*), wat omtrent hun voorviel op den Ryksdag des gemelden Jaars; de Confederatie door hun gemacht, hoe de Geichillen weldra niet alleen Godsdienftige, maar ook Staatkundige. Onderwerpen be- troffen, boe eenige Tegenftanders der Disfidenten na Ausland gevanglyk werden weggevoerd, en Befluiten ten hunnen voordeele, uit vrees voor de Russische Krygsbenden. Zy vermelden ons den ongelukkigen toeftand des Konings, - en vertoonen Poolen een Tooneel van Burgerkryg tot den aare MDCCLXXII, en den moorddaadigen doch geluk- ig ontkomen toeleg op's Konings leeven; de Ryks- verdeeling zelve, en de gevolgen van die Staatsomwelke. Welke, іп den Vyftienden Brief, dien wy grootendeels zuilen opgeeven, in dezervoege befchreven wordt. ». Ik ben, Öп myne naarigten nu gevorderd. tot die groate Gebeurtenis onder de tegenwoordige Regeering, de Ver- deeling van Poolen, met zulk eene diepe geheimhoudin beraamd, dat Men ze naauwlyks vermoedde voor den tyder volvoeringe. Poolen hadt zints lang de voornaamfte veiligheid pg vonden ‚ door de ligging tusfchen drie aan-zienlyke Mogenheden, elk even zeer belang hebbende, om den ander allen aanwas van magt of  oordedelde men het onge-loofiyk, dat de andere Vorften van Europa zulk eene weezenlyke verandering in de balans van magt, met onverfchilitge oogen, zouden aanzien. Verdragen der Verdragen, Onderhandelingen, bezüglich der On- derbandelingen, hadden, der de Lande schappen daar van affcheurden, hadden, by der Throonbe- klimming des tegenwoordigen Konings, plegtig afftand geworden van allen eisch en recht op eenig gedeelte der Pook- Sche Heerfchappe. Maar Verdragen en Verzeringen wore (*) Hier is, by Misftelling, gezet MDCCLXXVI. Mm 4 worden in "t algemeinen" akngekleefd, tór mes. ze niet vej- ligheid kan verbreeken. De eenige krágvdaadige: wyze voor een Staat, om zyn gebied te beveiligen, is gelegen in sich óntzaylyk te maaken, door zyne íterkte íterkte, en toegerust ve weezen togen alen aanval, Wan- meer een vermogend Volk Volksrampen, welke eigen voor- tegt: en moedbetoon zouden hebben kunmen voorkomen, aan de.trouwloosheid ‘van vreemde Mogebbeden wyten, geeven zy enkel, in zagter uit (*) Drukkingen, getuigen van eigen traagheid, verzuzt of zwakheid van Stastsbeftaur. Naa getoond te hebben, boe er even min (laats te maaken is op het zogenaamd Guest, vaart Coxe voort. E . 5, Ue natuurlyke fterkte van Poolen, welsangewend, zou ten (kerker bolwerk tenben opgeleverd tegen de Staatzugt der Nabuurvorften, dan de trouw' der Verdragen, of bet letten der andere. Magenheden van Èтора op het Evenwigt van Magt.: 't is onmerkenswaardig, dat, van de drie dit Ryk werdeelende Mogenheden, Pruisen voor'tyds een Leen was van de Fow,che Republik, dat Ðш, band eens de Hoofdftad en Throon in 't -bezit zag der Poolen; terwyl Oostenryk, nauw eene Eeuw geleden, nan een Vorst deezes Ryks, de behoudenis der Hoofdad, Ñп bykans wan geheel zyn beftaan, verfchuldigd was. Een Ryk, nog zo korts, de Meester of Befebert zyner Nabuuren, zou nooit zo ras door hop vermeesterd weezen, zolder дас de schreckenwendfte: gebreken in het Staatsheftuur. plaats greepen.: Poolen, met de daad, eer- tyds magtiger dan eenige. der omliggende Staaten, is, door gebrek in de Ryksecifeltenisíe, ve midden eener ak gemeene verbetering, agterwaards gegaan, en, n&a de Wet aan het Noorden ‘voor te Schryven, ‘een prooy voor elken Aanvaller ccworden. · | » De Verdeeling van Poolen werd. eerst ontworpen deg den Koning van Prüssen, wien Poolsch of Aar Greg, Cam verfcheide hier opgegecven reden,) zeer gelegen lag. De tyd was nu gekomen, dat de geistettenis van Posen de verwerving. van dit gelicfde voorwerp fcheen te bee looven. Hy zette, nogthans, zvn oogmerk woort met al de voorzigtigheid van cen bekwaam Staatkundigen. By deu aanvang der onlusten, betoonde hy geen drift om zich in de zaaken deézes Lands te mengen;'eu.fchoon hv met de Keizerinne van Rusland incdegewerkt habt, om STANISLAUS AUGUSTUS op den Poofchen '"Uhroon ve helfen „ weigerde.. y BESCHOUWING. 495 U by nogthans eenig werkzaam deel te neemen ten zynen yordele tegen de Gecunfedereerden, Naderhand, wame neer bet geheele. Ryk geichokt werd door Burgertwisten en teffens door de Pest verwoest, liet hy, (in den Jaare MDGCCLXIX ») onder voorwendzel van het vormen eener linie, tot het voorkomen van het verfpreiden der Befmers tinge, zyne Krygsbenden in, Poohch Pruisen rukken, еп aam het gehele Landschap іп bezit. Úù Schaon nu geheel meester van. het Land, en geene zins. vreezende voor eenigen kragtdaadigen wederftand van de verdeelde Poolen, beraamde hy, nogthans, wel verzes kerd dat de gerustheid zyner nieuw aängeworvene bezit. tinge van de genoegenneeming van Ruslund em Oostenryk afhing , de Verdeeling van Poolen. Hy deelde het ont- werp mede зап den Keizer, by han mondgelprek te Neifs in Sile, in den Jaare, MDCCLXIX, of in dat һу, in деа volgenden .Jasre, te ANevffad. іа. Oostenryk hieldt, De opening ontmoette cene gereede toeftemming. — Joseraus , die voorheen de Geconfedereerden heimlyk- aano gemoedigd , en zelfs eene onderhandeling met de Porte tegen Rusland aangepreezen hadc, veranderde nu fchtelyk n ‘maatregelen-, en veríterkte гупе Legermagt op de ool/che Grenzen. De Pest (chonk hem, even als den Коз niog van Pruifen, een íchoonfchynend voorwendzel om Volk op Peojches bodem te breügeu ; allengskens ftrekte hy гупе linn wyder vuit, en befloeg , in den Jaare MDCCLXXI ; het. geheele: ‘grondgebied „ °t geen hy Sich vervolgens toedigeude. Maar, märks- deeze verandering in тузе gevoelens, bedekte hy, mm "t eerst zyn weezenlyke voelens omtrent Poolen , derwyze , dat de Pool/che weêr- Gannigen begreepen, dat het Оонелтубйз Leger aanrukte y omi ten hunnen voordeele te werken; het niet mogelyk keus rende, dat de mededingende Hoven van Weenen en Bera Јуп, met elkander, de handen in één @оереп. : Vë », Niets ontbrak ernu, om de Ryksverdeeling te voltooi- jen dan de toetreeding der Keizerinne van Rusland, Die groote Vorftin bezat te veel doorzigts.in de Staatkunde ; om de inrukking van vreemde Krygsmagten in Poolen y met дееп jaloers oog, aan te zien. Een oubedwongen meerderheid van invloed op de zaaken deezes géheeléir Ryks bezittende (*),:kon zy zich geen weezenlyk voor:. dee (*) Van deezen Invloed hadt de Heer coxe, ih een voor: gaanden Brieve, een breed Do geucêven. r m5 - 494. | W. COXE deel belooven op eene ftaatlyke verkryging van een ge- deelte , en zou flegts middelmaatige vermeerdering van Grondgebied bekomen hebben voor de overgave van Ge- zag. De Koning van Pruissen, wel onderrigt van de war- re belangen van Rusland , ten opzigte van Poolen, en verzekerd van de bekwaamheid der Keizerinne om die bee te zien, ftelde (zo men zegt) het openen eener on- derhandelinge , de Verdeeling betreffende, uit, tot dat zy zich in een Turkfchen Oorlog vondt ingewikkeld. vonden, werden de Geconfedere der den, van alle zyden, ine (looten, schlielyk op de vlugt gedreven en id. uropa wagtte, met angstig ongeduld, wat de uitflag zou weezen van deze onverwagte Vereeniging; nogthans was de diepe geheimhouding, met welke de verdeelende Mo- genheden te werk gingen, zo groot, dat, gelyk, ten dien tyde gefchrevene Brieven, onder my berustende, uitwieden, eenigen tyd, naa de bekragtiging van het Verdrag, alleen losfe gisfingen, wegens hunne weezenlyke oogmer- ken, zelfs te Warfchow, plaats greepen: de geweze Lord CATHCART, de Engelfche Staatsdienaar te Petersburg, kon geen eet befcheid van de tekening magtig worden, dan twee maanden naa  te Würfchow vere erd; deze werd welhaast gevolgd > door Vertoogen van de Russische en Russische Hoven; elk hunne eifchen inleverende. k zal u niet ophoüden met een lang- , draadig verhaal van alle de redenen, door de drie Mogen- - heden voor hunne eifchen ingebragt, en °t zou u niet min verveelen de antwoorden en tegenverklaaringen van den Koning en den Raad te leezen, als mede de beroepingen op andere Mogenheden, die zich borg gefteld hadden voor de Bezittingen ven Poolen. De Hoven van Londen, Parys „Stokholm en Koppenhagen, verklaarden zich tegen deeze overweldigingen; doch tegenverklaaringen, zonder byftand, konden niets uitwerken. Peolen onderwierp dch aan de Ryksverdeeling, niet zonder de ernftigte tegen- ftribbelingen; en voelde, en beklaagde nu, voor °t cerst, de deerniswaardige uitwerkzels van Partyfchap en Verdeeld- d. De Ryksverdeelende Mogenheden, het befchryven van eenen Ryksdag » om den afiand der Landen te bekragtigen, verzogt hebbende, werden de Leden, door den Koe ning, tot denzelven opgeroepen, op de volgende wyzes e a Naardemaal geene hoope van eenigen kant zich en opdoet ; en alle verder uitftel alleen zou ftrekken, om gs de schriftlykíte onheilen nuit te ftorten op het overblyf- s, zel der Landen. nog aan de Republik gelaaten, wordt ,, tegen den negentienden van Grasmaand MDCCLXXIII, an de Ryksdag, overeemkomítig met de begeerte der drie з» Hoven, zamengeroepen : dan, desniettegenftaande, beroept , zich de Koning, met toeftemming van den Raad, om an Allen verwyt te voorkomen, nog maals op de verzeke. .,, Tingen des Verdrags van Oliva.” | Ü> Op den beftemden tyd vergaderde de Ryksdag, en zo groot was de moed der Leden, dat, ondanks den elendigen toeftand des Lands, ondanks de bedreigin en omkoopingen der drie Mogenheden, het Verdeelings- verdrag niet zonder de gro Ofte moeite doorging: want, voor eene wyl, (cheen de Meerderheid der Afgevaardig. Den beflöteten te hebben, zich tegen de Ryksverdeeling an te kanten, en de Koning bleef beftendig hy dit befluit. De Afgezanten der drie Hoven drongen hunne ei-fchen aan, met de schrikhaarendfte bedreigingen; de Ko- ning apó-. W. COXE; BESCHOGWING. niag hadt; naar hiid dèrzelven; shete anders te wagten, dan onttroond en gevangen gezer te zullen worden. Zy lie- ten, door hunne Zendelingen, verfpteiden, dat, indien de Ryksvergaadering in de weigering bleef volharden, Aar. бов ter plunderinge zou overgeleverd worden. Dit тех regt, ‘Overal uitgei trod, maakte åгиёп diepen indruk op de Inwoonderen. ‘Door bedreigingen vam dezen aart, door den Maríchalk des Ryksdags, die vim eene Surtäche Lywagt vergezeld ging, over te heilen z- door omkoopin-gen, beloften en bedreigingen, lieven: de Ledea van dea Ryksdag zich eindelyk beweegen, om de Ryksverdeeling te bekragtig. In den Raad, egter; was.flegts cene meer derheid van zes (ейтеп, en, in de Vergadering der Afgevaardigden, (legts die van éen eukelo ftem «oor de om dertekening. Меп beflot: daar. op de zittingen des Ryksdags, tot weinig dagen,te bepaalen, en benoemde Gelasstigden, met volmagt, am alle de (chtkkirigen op de Ryksverdeeling, nevens de vreemde Afgezasten, te maaken. Deze vingen, naa het eindigen des Ryksdags, in Bloei maand, dit werk aan, en voltooiden, in Herfstmaand, het Verdeelingsverd ray, overgreenkomftig: met de Voorfchriften der drie Hoven. Geduurende Heeze werrigtig, händen verfcheide Edelen moed genoeg, om, in veriheide gedeelten des Ryks, Verklaaringen uit te geevên tegen den afftand deg Laudíchappen, en: het geme der Ryksverdeelende Mogenheden te weaalten; doch zodanige tegen verklagten werden niet geteld; en mogten alleen aan-gemerkt worden ats doodftuipen etuis ftervenden Volks. Bedelyk Magazyn, Naar het Hoosdiitseh. Бете Deel, "fn"s Gravenhage by j. van Cleef 1787. Behalven - Вер Voorbericht, 278 blads. in er, Syo. En bledr ons, ónder dezen titel, aen, en verzameling van uitgelezene Zedekandige Verhandlungen, of beknopte. Leeren over geistige zedelyke onderwerpen „' die op ene recht leerzame wyze uitgevoerd, en zo inges richt-eyn, dat de Leezer "er alleszins door opgeleid wor- de; om redelyke denkbeelden vam zynen plicht, die niet Wel'nalaten kunnen van invloed op zyn hart te hebben, te vormen. - Het heeft den Schryveren goed gedacht de onderwerpen, by manier van Lerredenen, te bebandelen; doch indlervoege dat ze niet zo zeer geheel opgemackte » ХЕ MAOASIIINN AN Ðи ‘breed “vitgewerkte (chetren van. Lieerredenen туп; KS de, opmerkzame. Lezer te. krachtiger genoopt d, om zyne eigen, verltandlyke. weskzaemheid te fter- er te oefenen; het welk de behandeling der onderwerpen des te ‘gevalliger en. leeraamer Èаві. De hierin.over- woogene (tukkea zya de volgende: »» Wia is de God diea wy. Aenbidden? Gegen. Andere dan de. Lief de zele, De lief de tot God boven alles. De natur, en "t eigenlyk" оофerk van het Gebed; Of, in hoe verra God, de gebeden der meni WEEN è Her naodazeklyk vereiscine van een. Christelykeg- B wee. gewigtige. verkcerdheden z naemlyk КУЕ еп ydel; geklap, die het gebai van al zyn nut berooven. De plicht, alg Christenen y om yaar, alle. menfchen te hidden...De plicht, alg Christenen voor de weldäden. van God, De invloed ven het ed op de.heiligiog en veredeling der. meníchen,  heben, dat Geu bogen allegief te hebben bereekende, ich 20% aaa (rod: eg zijne welkoomenheden toe te. wijs en, da men Gast geheel gaen, acht neeme op. sie eigene Sclukzaligheide mr т, Det ÍNEM mijne Broeders, is weeperij. God kan Zulk eene liefde niet verlangens die zonder betrekking is pp eene radelijke ‘zolfsliefde. Ware Gad, het geen Hij is, nief voor. Die aanemieren der natürliche brengt ons bloed, de gewonte, en de kragr “der ‘zinnelijkheid, voort. ——— Zoekt dus het weezen der liefde tot God  alles. akt óns bij de ont wikkeling van dit denkbeeld onze ervaarènis te hulp nee. men. Wanneer: gij iemand lief hebt, zoo ziet pij zijne aangelegenhen, zijne wenfchen, als de uwen aan. Gi Jegt úе о op toe, om te doen, het geen hem vreugd Äчёт. A e 9. e Ik zeg, gij legt 'er áp toe. Want altoos kunt ij het niet doen. Dan, wordt gij er in verhinderd, door de eigenzinnigheid van hem, dien gij lief hebt, dan door uwe eigen zwakheid en onvermoogen. Maar het doet u evenwel'| À ‚ 9, у Toch leed, wanneer het een of ander dezere be- len opkoomt. Het fmart u, en gij zoekt bij een am der gelegenheid uwen ijver te verdubbelen. Daartoe be- boost dan .., Dat men de wenfchen en neigingen van het ge- efie voorwerp kent õп wel beoeffent : waarbij zekerlijk gevorderd wordt, "E vw Dat het zulke wenfchen zijn, die tegen uwe eigen ne weníchéen en -grondbeginfelen. niet aanloopen. Is dit zoo, dan vervult gij dezelve ' 6.,. Gaarne en met het innigíle vergenoegen, wijl het uwe eigene zijn maar gij doet het echter om zijn- ent wille, dewijl het Hem Cerpenoegen en vreugde ver- fchaft. Past dit op toe, zoo zult gij de natu ur van de liefde tot God boven alles verílaan, k d ZEDELIK MAGAZIN. 499 teffens inzien, dat dezelve niet flechts mogelijk is, maar, dat het zelfs gemaklijker is, God, dan iets anders, lief te hebben. De Liefde tot God beven alles vordert dienvolgende, 1. a Dat gij Gods aangelegenheiten en wenfchen nis uwe eigene leert aanzien. — Is dat mooglijk? Ja, mije ne Broeders, gij moet flechts. 2. a Boven alle dingen weeten, wat Gods aangelegenheiten en wenfchen zijn. En hier moet u eensklaps. het nodige licht opgaan, en uw hart aanftonds met de eerfte vuurige neigingen van liefde tot uwen Schepper bezield worden, wanneer ik u zeg: Gods grootfte, Gods eenige belang: (dat ik menfchelijker wijze zoo fpreeke) zijn heette wensch is het welzijn zijner fchepfelen, is uwe en uwer medemenfchen waare gelukzaligheid, Maar nu be. hoort tot de gelukzaligheid van uw medemenfchen, dat gij vreedzaam met elkander leeft, dat gij elkander niet bedriegt, elkander het uwe mededeelt, ‘elkander helpt, en met ronden entróst, in het kort y dat gij elkander recht hartelijk lief het, en in de ee, dewerking tot het welzijn van het menschdom uw groote fle vreugde vindt. Ziet, mijne Broeders, dat is Gods wensch ‚дас is zijn eenige onveranderlijke wil, dat gij door liefde gelukkig wordt en elkander gelukkig maakt : en wijl gij dat (wegens uwe zwakheid en onvermoogen) niet altoos kunt doen. Dat gy u ten minstere recht ijverig daar op toelegs: dat gy ten minstere nooit opzettelijk en tegen beter weetem en geweeten aan een Gebod der liefde overtreedt, en met allen ernst daar naar freest, om in deeze eenige bevorde- ring van God immer volkomener te worden. —— dat gij 4. s» Dan wanneer gij bijwijlen eenen misstap doet, toch niet onverfchillig 4. s» Dan wanneer gij bijwijlen eenen misstap doet, toch niet onverfchillig 5. Daar bij zijt: dat het u ten minster fmart doe, wanneer gij eens door verzuimde menfchenlief- de de liefde tot God.te па treedt: dat gij bij eene ans dere gelegenheid uwen ijver verdubbelt, om dè aangerich. te schade weder goed te maaken, om het nagelästene goed weder öffelte, —— —— Dat is eigentlich het goed de hort, van welk wij bij Samuel leezen: de mensch ziet an het geen voor oogen is: maar de Heer ziet het hart an. Gij moet echter 5. an, Dat, wat gij veor Gods wensch doet, ik meen alles, waartoe u de liefde tot uwen naasten drijft, (vlijt, arbeidzaamheid, eerlijkheid, weldadigheid, ct zoe ZEDELIK MAGAZIN het opvoeden uwer Kiriderén ——. —-) gaarne en met wergenoegen doen.. Het. moet. ze zeit угра verfchefen, indien het echte liefde zijn zal. laar gij moet het ook eisdeljk. ` —Н 6.,, Met betrekking op God, om zijnent (wil doen, wyi het Gode vreugd verféhaft.- Want daar door wordt eerst uwe liefde tot de medemeníchen ltefde tot God: en daa door wordt zij oek teffens beloonbaar vruchtbaar voor de eeuwigheid. ————. бохожнннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннн À nouvelle, gij nu re gelijk, mijne Broeders., hoe liefde tet God boven alles met de zelfs-en menfchenliefde enaffcheidbaar verbonden zij: en. hoe gemakkelijk het zij Gad lief te hebben. Want in den grond. is liefde tot God niets anders dan de redelijkfte zalfstiefde, Denkt überne konten de aangelegenheden van den genen, dien men bemint, Dir zijne cigene aanzien, eu daarin zijn vergenet. gen vinden, wanneer men dezelve vervullen, en Неа daar door vreugde verfchaffen kan. . — Dus God lief hebben heet ,-zijnen wils zijne aangelegenheden, als zijne eigene betrachten, em in :derzelver vervulling zijne hoog- Be zaligheid vinden. Maar mu heeft God geen belang, dan het geluk zijner-menfchen. .Wanheer gij dus God daadelijk bemint, wanneer gij metterdaad Gods werk bo- drijft, wanneer gij werkelijk Gods : belang ‘bevordert: хоо oefent gij immers in den grond niets anders uit, dan Menfchenliefde. En daar deeze eenige Esangehfche deugd и zelven deels op zich zelve. vreugd weríchaffen , deels middelbaar uw geluk, uwe rust en te vredenheid bevot- deren moet, zoa is het. te gelijk zelfslèefde. Dus dat, wat gij -daet, wanneer gij God daadelijk hef hebt, is: Menfchentiefde - чн ‘det gij: Вес met vergevoegen doet,‘ en ‘dat gij daar door п zelven gelukkig maakt, is Zelfsliefde A ———- en dat gij bet om God: wel doet; de- wijl het Hem vreugd :veroorzaakt,'.daar: doar word bet Liefde tot Godt rr one D WWW Ca Je V. REYNVAEN CAT. DER MUZYK. ` Sot Catechismus der Muzyk, door L VERSCHURRE REYNVAEN , J. U. D. Organist en Klokkeniss te Vliefingen. Te Am. Де^дат en Rotterdam, by J. de Jong en L. J. Burg- vliet, 1787. Вещпате, het Voorwerk, 232 blads. In gre 8yo р" Stuk behelst eeng іп zyne foort volledige onderwy- zing in de Muzyk, als zynde gefchikt, om den Leet, ling niet alleen de eertte beginzelen der Muzyk te ont- vouwen, maar hem ook, door het openleggen der verde- re kundigheden, by eene vlytige beoefening, bekwaam te maaken, om zelf. te compoueeren; het welk, gelyk de Autheur opmerkt, zeer boognoodig is.,, Als iemand de Compo/ttic verítaat, zal hy, zegt hy,niet alleen van al- Jes reden kunnen geven, maar het zal hem alles veel gemvaklyker doen speelen en uitvocren: want met eenen optlag van 't oog begrypt hy terftond de meening des Authcurs; daar een ander, de Compo/ttic verítaat, zel verítaat- de, het zele van Noot tot Noot moer nagaan. Daar- enboven is tusfchen eene Componist en eenen, die maar enkel het gecomponeerde kan uitvoeren, zonder z elfs te kunnen Componeren een zeer groot onderfcheid. Gui- Do ARETINUS fchreef reeds: dat ‘er tusfchen een Musicus en Cantor een allégrootst onderfcheid is, wyl de eerstgenoemde die geen is, die de wetenfchap bezit, en de Muzyk door de reden zelve maakt; maar dat de , ander de uitvoerder is van het geen hem is, voorgt- an Jchreeven. En MATTHEZON zegt er van in zyn Org. An Proef, bl. 48. Ecen Muficus en een Cantor verfcheeten a, 200 veel als licht en duisternis; want de eerstgenoemden an zyn de Schryvers, en de tweede zyn maar lezers.” Ја men mag Ter gerustelyk. by doen, dat de eerstte de Wet-evers zyn en de tweede de Onderdanen, die de voorgefchreven Wet gehoorzamen. Hierom vraagt men ookterstond in alien, als Ier een Zanger of Speler word vorgeltelt: kan hy ook fchryven? dat is te zeggen Come poneeren” Onze Autheur heeft zyne Onderwyzing, in een gere. gelde orde, afgedeld in een en veertig, by manier van Vraagen en Antwoorden, opgeftelde Lesien; waar van deacht laatiften betrekkelyk zyn tot het accompagneeren, en het speelen en zingen der Pfalmens "t welk hem in de Jaetfte Les nog wel byzonder (til doet ftaan ор de bedui- IL DEEL. N. ALG, LETT. NO. 12. Nn. diug гоз у. V. RRYNVAEN САЕСН. DER MUZYK. Ingenie van woord Sela; het welk, zynes agtens, eene plaats aanwyst, alwaar de Vocaal- Muzyk ophouden moet, om plaats te verguumen aan de Znfrumentale Muzyk, от door dezelve een Tuschen/pe! te maaken, welk gevoelen bier іп een vry gunttig licht gefteld wordt. Ons beftek laat niet toe de ontvouwing daar van hier geheel over te neemen, maar, indien de Opfteller ons de vryheid verleende, zouden we het deswegéns voorgedragen veel- ligt vorvolgens, in de vorm van eene Verhandeling, in ons Mengelwerk kunnen plaatzen. Voor *t overige is deeze Catechismus zodanig ingerigt, dat dezelve ge- voeglyk als een Leerboek gebruikt kunne worden, waar van zich Muzykonderwyzers met vrugt zullen mogen be- dienen; vleiende zich de Opfteller van dit Werk, met het denkbeeld, dat men, met twee Lesen ter week te gee- ven, wel dra groote vorderingen zou maaken, naar uit- wyzen van ayue ondervinding, omtrent de geenen, die in de beoefening van dit zyn voeglyk als een Leerboek gebruikt kunne worden, waar van zich Muzykonderwyzers met vrugt zullen mogen be- dienen; vleiende zich de Opfteller van dit Werk, met het denkbeeld, dat men, met twee Lesen ter week te gee- ven, wel dra groote vorderingen zou maaken, naar uit- wyzen van ayue ondervinding, omtrent de geenen, die in de beoefening van dit zyn voeglyk als een Leerboek gebruikt kunne worden, waar van zich Muzykonderwyzers met vrugt zullen mogen be- dienen; vleiende zich de Opfte Onderwys volhardden. Fanny. Een Fragment, door MR. RHYN, FEYTH. Te Ama flerdam, bij |. Allart, 1787. behalten het Voorwerk, 70 blads, In gr. 1amo. | Werkje beftaat uit eenige losfe Dichtüjes; bebel- zende voornaamelyk de klagten van eenen minnaar, onder den naam van Edward, over het gemis van zyne Fanny, eindigende het werkje met een Dichtüjke, gety- teld Fanny op het Graf van Eduard. De fmaak van den Heer п� Mr. Feyth voor deeze foort van ftukken is bekend vit zyne Julia, Ferdinand en Confiantia: enz. Deeze verzameling (emt daar mede volkomen overeen, en is ry- kelyk voorzien van Dichterlyke schoonheden; onder, ande. ren is "er in het volgende Rukje veel fraais; wy zullen bet onzen Leezers als een (taaltje mededeelen. „AN DE SCHEMERING. De Zon ontzinkt in ’t daauwend fchemeruur Alreê het oog der fluimrende Natuur, En zamelt aan den halven waereldkloot. De firepen in van 't gloeiend avondrood. Geftarnte klimt met (tille majestät, Zo ver het oog aan d'effen hemel weide. RHYSWIS PBYTH, FANNY, 503 De Zomer light, bij 't maanlicht teder schoon, In wit gewaad voor mijn gezicht ten toon. Niets breekt de ftilte in bosfchen en in daten. Dan murmelend vocht en droeve Nachtegaalen, Ach, eens, eens, was mijne ongekrenkte Jeugd Het fchemeruur een uur der zoetfte vreugd; Dan mijmerde ik op 't voorwerp mijner min Dau dronk mijn ziel natuur met teugen in! — Toen was mijn hart met alles harmonij, Geen koeitje blies mij ongefinaakt voorbij; Geen mugje zong, geen fpichtig grasje boog, Waaruit mijn ziel geen droppel wellust zoog; Dan vol genot, kon aan mijn zaalge lippen Geen. enkle klank, dan Fannt ѕ naam ontglippen! Dan ach! — voortaan is mij geen vreugd Бегеша! Voor mij verloor Natuur ha Ar heerlijkheid; Voor mij is de uchtendftond der Lente in pracht: Een dorre, lange, en koude winternacht, En 't gloeijend kleed, dat de avord om zich flaat, Een aaklig bleek, een treurig doodsgewaad, Zelfs 't rookend veld, daar 't vruchtbre droppen raapt, Een donker graf, dat hongrig voor mij gaapt!—— Geen vonkje heils is me immer weêr befchooren... Met Fannij ging 't Heelal voor mij verlooren! Дап den voet van elk der Dichtftukjes is eeh fraai Vignet ge- plaatst, betreklijk het boven behandelde onderwerp. Het Leven van FREDERIK WAHLMAN, of Leerboek voor äопредеп,ter waarfchouwing voor de gevolgen van een flept Levens- gedrag. Eerfle Deel. Te Amfterdam, by Н. Gartman en J. денннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннннн De Held van deze Historie, wiens naam hier boven, gelees zen wordt, is een der rampzalige flachtoffers van de ver- -, na ei- St. ÄМLE LEVEN VAN FREDERIK WAHLMAN, leiding eener Aârice; van cen ryken, braaven en gelukkigen Jongeling, wordt hy arm; beroofd van alle beginzelen van eer, deugd en Godsdienst, en een deerniswaardig voorwerp van jam- mer en ellenden in een akelige gevangenis. De liefde voor een der braaffle meisjes heeft hy uit zyn bart gerocid, waar door zy in de droevigfte kwyning vervalt. Ну heeft de vriend. Schap, ja de menschlykheid zelve, uitgefchud. In 'kort, Wahle man is cen booswicht van bykans de ergfte foort geworden; doch geen op den rug van den туге! flaat (namelyk: door deeze wordt hy verleid, en door eene andere weder te vecht gebracht) doet ons hoopen, dat wy hem in het volgend Deel te rug zullen zien keeren. ——'t Kan zyn dat dit Gefchrift tot een firekt'voor Jongelieden: maar de beelden, die "et in gefchilderd worden; zyn te f om te treffen. Schukkert is een k fem D a Mejuftouw Vie, is geene verleidfler van de tte doorflecpenhcid: haare konstgreepen zyn zodanig, dat es zeer wel voor iemand, als Wahiman, nu en dan te merken waren; en Wahlman zo dom gefleld, als hy zou hebben moeten wezen, om zich zich zie by den neus te laaten leiden; welk denk- beeld is er dan natuurlyker en gereeder in elk jongeling, die dat boek opflaat, dan — „ Zo groot een botterik als Wakiman is beg ik in lang niet; —— noch Schukkert noch Charletse zou- S den туженененененененененененененененененененененененененененененененененененененененененененененененененененененнененененененененнененененнененненененнененнененнененненнененненнененненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненн Niettegenstanden deseze Roman niet fmaakt, verl wy ертег te zien op welk een wyze Wahlman, zo in den grond bedorven, door een andere, wordt te regt gebragt”; maar verwachten, dat, is by door duivels verleid, "er een verfchynen zal, om hem wonderdaadig te redden. ж жож ж NIEUWE ALGEMEENE VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. m., VENEMA, Sermones Academici, vice Commentarii, in Librum Prophetiamm Zacharim., Leoyardie apud Å. Tresling, 1787. Absque preced. бузp. in quarto. ne voor manier verklaring, waerde Venen in zegenig bi overgezien Å Een openbag afgegeven 2! beren. zyner! gezichtspunt zenlyke, rede "s Mans, vroe Stralende, ve en maekr da duisterheden die, van and van alieno | phetisch Boe den raed det. 