Maleisch-Nederlandsch woordenboek
%X6 w » bertahar, het hoofd bieden aan eet» gevaar (zooals bv. een vaartuig, dat bij een' hevigen storm voor anker blijft liggen, een leger bij een* aanval), een leed of iets onaangenaams, en van daar: derven iets, dat men gewoon is te ontvangen, zooals bv. daggeld, rantsoen, behoorlijken bij- slaap; menaharken , iemand iets onthouden (niet geven) , dat hij gewoon is te ontvangen. «i5w tahir, verfc. vanyblt. mJb\j> I- tahanjp, ravijti, berg kloof; nauwe doorgang. « II., batav. (chin. van Amoy Ihang, T.), AWp; balie; tobbe. — een emmer; tahang p^njiraman, gieter. — [T.]. ^(, n^Vv bftahak, batav. (bal. m^taig, T.), oprispen. — [B.]. VxbVj tahll of bongkal, naam van een goudgewicht, waarvan 1 =2 ringgit en 16= 1 kati. Vroeger was 1 tahil = IVb ringgit = 6 scëkoe. De tahil heeft niet overal dezelfde zwaarte of verdee- ling.— «t.g^nab, w. snm., fiat executie. — . • yJb\j> > menahaii i tegenhouden, en van daar : 1^ als last op zich nemen y verdragen y verduren, uithouden. T tegengaan, beletten y beteugelen, beper- ken; duren y duurzaam zijn, volharden; zich onthouden; t. binasa, of tandoeng bi- nasa, naam van een boompje, dat in snelstroomend zoelwater groeit en genees- krachtige eigenschappen bezit; bi^rtahan b^landj^, zijne uitgaven beteugelen of beperken, zuinig zijn in zijne uitgaven; m^nahan dari pada jang dit^ggah, zich van hel verbodene onthouden; darah b^rtahan, ophouden te bloeden; ppnilian, wie of wat tegenhoudt enz.; p. t^mberang (mar.), langszaling; p. mani, middel, om bij den coitus de eijaculatie van het teelvocht te vertragen; p. k^sóêngai, diürrheest4>ppend u^^ 339 ui middel. — «tahan, w. sum.^ uitseiten, spannen strikken of touwen, om iemand of iels te vangen. — [N.]; vgl soend. taheun, bal. taon (T.). ffA\j> tahoen, jaar; menahoen, eenjaar of jaren duren; lang duren; een j' aar of langer op eene plaats blijven; bertahoen, een jaar of jaren durende zijn; b^rtahoen-ie, jaren en jaren durende zijn. 3 0 tair, verb. van JtlL. ^U taer, balav., wei; dikke melk; gekamde melk. — [B.]; tajer. — / M^\j !• taiS} van het lichaam tnii/, bv. wanneer men zich in lang niet gebaad heeft; niet gereinigd. «II. naam eener soort van mangga. — [M.]. ^ «JU t^Jang^, in de handen houden als een boek onder het lezen. — [C.]. r*p Vj tiyan, naam van een tot Nederlandsch- Indië behoorend rijkje in de Wester- afdeeling van Bomeo, aan beide zijden der rivier Kapcêwas. ^ ^Vj tajoeh, trachten door een droomge- zicht te ontdekken, of men helgeen men begeert, zal erlangen. — [R.]. ^\y tanja, vraag; menaiila} vragen, onder- vragen, verhooren; meniiijakfiis vragen naar iels; tinjaan, vraag, die gesleld wordt, vraagpunt. •H-/ xM^vJ, tapisken, met de vleugels slaan. — [L.]; slaan; kloppen; tapisk^n langan, in de handefi klappen; lapisk^n sajap, klapwieken. — [M.]. ■X- A c^Vjo tebadO) w. sum., gelooflijk; denk- baar; iets te doen hebben; geschieden kunnen; doenlijk; telbaar («^l^J cjr^h on- beschrijflijk, T). — [N.]. l/ ^ tVx-ï, hij is gezegend geweest; wordt bij de namen van God in een' wenschenden zin gebruikt: de gezegende; hij zij gezegend;' ^[sS^ *il) CSjK^, ge- mm zegend zij God en verheven. L,^^ yuOi gezegend; heilig. V • Va3> tebaroey w. sum., beneden; op den >jjy grond. — [N.]; onder Zj[i (T.). oVaJ* plur. van ^. yy ft jUS* plur. van ^. Itf 2^^ tebbat, versperring (hetzij met boo- men, steenen en dergelijke, of met levende wezens); afdamming, af dijking: menebbat, een* weg, eene rivier enz. ver- sperren; afdammen, af dijken. »8* 340 w >> • • , het verdiept zijn in de studie eener wetenschap: diepe geleerdheid, yö tfbar — per c ^^ W Aft yo tfbbar, van een geluid sterk dreunend, doch zonder weergalm (gaoeiig), zooals in een ledig vcrlrek, dal niet al Ie groot is. p yo . handeling uit eigen beweging: vrij- ^^ ivilligheid: vrijwillige schenking. SU y y i^ ^ ^j<j> , hel erlangen van zegen, het ge- lukkig zijn, voorn, door Gods zegen. > yo tfberan, naam eener rietsoorl, gelij- kende ceuigszins op suikerriet. •• ^ c / •« (mal. tahriah), bevrijding: kwijt- schelding; kwitantie. c / j\ het nedervallen met gebogeti knieën: het doeti nedervallen: het foewenschen van heil. UI / Mièjo> menebbas, ruigte, struiken, kreu- |)elhout enz. on^ppen: wegkappcn, zuiveren tvn ntigte enz,: meuebbas s^ raat:, ruigte om- of tveg kappen: ni. djalan, een weg suivertH; em weg kapi)e», É MJO 9 UfMbOfS, los- ofvrijkoopen iets dat verbonden is, waardoor het al dan niet op nieuw verbonden wordt: lossen; mene- b^fS laliVt ^an eene vrouw, die tc^en L * * den wil van haren man verlangt gescheiden te worden, de verstooting koopen, d. i. daar- voor cene zekere som aan haren man betalen : peueboes, wie loskoopt enz,, vrijkoo- per, losser: middel tot vrijkoopen, losgeld y losprijs; penebotsan, loskooping, vrijkooping, lossing. y y ^ct %J^ *•> pmr. f UiJ, volgeling, sectator. De Mal. verstaan er gewoonlijk ondereen' volgeling, die de beteldoos draagt. Zij hebben er voorts tëpaj^ van gemaakt. II. plur. van ^U. •• «« y y " plur. van iaxJ. y y y «• (mal. taba'ah) plur. van ft^U. y y * , plur. cl^UjJ, navolging; vervolging; u» • a • • gevolg (goed of slecht) eener handeling, c y , navolging. c y cX^JLKjin het verwijderen; mentab^idken • •• • • • * / ... verwijderen. ixJi. niencbaBf, vellen ^ omkappen; te- baofan, tval omgekapt enz. is; penebani^, wie omkapt enz,: Pfnebaqpuiy omkapping ^ veiling: plaats waar geveld wordi; naam Tan een eiland op de Westkust van Bomeo. * mjo I- teboei^, doorlichten; doorboreH ê I A •• 341 ^ •• •• *II. opiumpijp. — [C.]; misschien een vergissing in plaats van Uboeng (T.). mj^ I. (zelden), menebingr, met kracht door- zetten. — [H. J.]. II. opstaande kant vun iets; dam, dijk; hooge en steile oever; t. ajoe, naam eener kruipende plant. tebok, door en door uitgebeiteld fi- guur in iets, bv. bloemwerk, arabesken; zoodanige figuur, ook zonder uitbeitcling (bv. door gieten van glas, metaal en derge- lijke) verkregen: voorts een classificeerend woord, vergezellende hel telwoord, dat een aantal planken, die bij 't opboeien van een vaartuig opgezet worden, uitdrukt; menebok, een gat maken in iets; doorboren; door en doof^ uitbeitelen, bv. eene plank, waardoor figuren ontstaan; uitknippen, bv. eene figuur uit een stuk papier. CiX>ö tebik (^ labèq men. uitspraak, vant^bbat? T.), het water afschut- ten, dammen; eew' dam maken, leggen. — [L.]. C/ ♦• i', hard aanspreken en berispen; daardoof* doen swijgen (den mond snoeren of stoppen); lueutabkitken , hard aanspreken en berispen; daardoor aan iemand den mond snoeren of stoppen; dib^rï dirï- njai ditabkitk^n, hij liet zich nog alvcat zeggen. (J^ tebbal, van lange en breede voorwerpen dik; van eene menigte van voorwerpen dicht, talrijk; t. sïsik, naam van een' eetbaren zoutwater-visch; t. hati, hard- vochtig; moïka l., onbeschanmdheid; Sfteb- bal, naam van een' boom, met dikke, harige, roode bladeren; de rook van den hrandenden bast als geneesmiddel. «i// iLAj3> het genoeg hebben; het tevreden zijn: van eene ziekte het sterk aantasten; het trachten om iets te bereiken en het hereiken zelf. 4j^Ajo> het doen toekomen; luentablifken, doen toekomen. ^ teb*, suikerriet; t. b^toeng, zeer dikke soort; t. landjoeug, naam eener soort van wild suikerriet, langen dun; tebê^-^, bij vergelijking met de ringen van het suikerriet aan de geledingen of met de geledingen zelven , ringen of kringen rondom iels» hetzij door de natuur, zooals bij slan- gen, wespen enz., of door de kunst^ zooals aan lansschachten, krisscheden enz.; soort naaisel of bindscl, waardoor twee dingen slechts van afstand tot afstand aan elkander genaaid of gebonden worden; nienebc^-^, ran eene soort naaisel of bindsel voorzien; van afstand tot afstand aan elkander naaien of binden; berteb£-3) van ringen of kringen ui 342 ^y«a-j voorzien zijn; köêd^ b. ëkornj^, paarden mei van ringen of kringen voorziene staarten (met t (boe- taboes -gewijze opgebonden staarten ?). UI ^ 4aJ» t&bftwan, beier t&bfthan. s- - ^ <)(aJ> tfbeh (lees: .aI men. uitspraak van t^bbat, T.), meer of waterkom y door afdgmming gevormd. — [M.]. w , mfllfbbah, bij herhaling slaan op iets^ bv. met stangen op het water , om de visschen van die plaats te jagen; dorschen; nedef*slaan, bv. hoog gras» strui- ken; beuken y bv. stokvisch; slaan naar iets, dat men niet ziet, bv. naar een slang, die in het hooge gras verborgen is. — « tfbah, ijzeren bout, die in de mijnen gebruikt wordt. — [P.]. m y y \ hei schitteren (van eene wolk); hei gevuld zijn (ook fig. bv. van ken- nis); hei buiten adem zijn, hei moeielijk adem halen. y%0 /•tws^^^« duidelijkheid; duidelijke uiteenzet- iing, tot evidentie toe. * A JUa3* tebfido, w. sum., iets te doen hebben; belet hebben. — [N.]. — ijver; schuldenaar; — plur. ^Uï en ajUJ kalf van een jaar en minder. tat — oorspr. chin. — , soort va& snQ- dend wapen om te houwen of te steken , met langen steel en betrekkelijk kort, van boven eenigszins gekromd lemmet. ^ (_C^ wLi' tf taboe, soort van vogel. — [Newbold.]. Mr t^S^^ tataran, z. ^j\3. tftapl — skr. tathapi — , maar; doch; evenwel; echter, tatipan = tatampan. — [L.]. •X- a\jo tetamoe, batav. (jav., T.), gast; bezoeker; visite. — [B.]; z. ^IJ. cr^ Uo en is;*^ titaman, w. sum., stikken met de naald. — [N.]. w ^ ^X_y tfttar, op een overweldigenden ioan voort spreken. — [R.]. ^ /«tJ 1 ^k3 tatarapan, kleederen naaien; mei plaatgoud overtrekken. — [R.]. - z. ^)y (T.). ^ Lj^h ^ yC«y tatfriitfa — port tarta ra- ga — schildpad. — [R.]. I. bëd^. *• •• ^tA-i'» pïttr, fbJ, volgebng: helper: me • mW ijver een doel rfiTo/yl; iemand tol of de saoienvoegtDg van iets op al- lerhande wtjie: domrhrtkem: door§ruven; Aa* „ 343 ••I M openhakken; loslometi. — openbarsten van een uitgebroeid ei, jav. n^t^s (T.). UI •• •• I.y mfiifttap) iets nats, bv. eene plek water, een inktvlak, pas ge- schreven schrift, eene v^ond en dergelijke met iets opslurpends j, bv. met een' lap, vloeipapier en dergelijke, droog maken , door er mede op te drukken; V?i*tas penettap, vloeipapier; kaïn p. tcêboh, handdoek. II. vast; onbeweeglijk; bestendig; volhardend; thati^ kalm, gerust y frecfaard; menfttapken, vast enz. doen zijn (maken); bevestigen; be- stendigen; mfnettapken hati^ geruststellen; moed inspreken; een hart onder den riem ste- ken; m. matfj het oog vestigen; k^tfttapan, vastheid enz.; k. pada p^k^rdjaan, volhar- ding bij het werk; t^mpat k., grond, waar- op zich iets verheft; de begane grond; de aardbodem; gcênoeng itoe tinggïnja s^rl- boe d^pp9 dari padai t. k., de hoogte van dien berg is duizend vadem boveti den grond. m •• •« \ •• •« tettal, dicht ineengedrukt tot eene compacte massa, bv. klei^ gekookte rijst en dergelijke; van weefsel dicht; meuettal, dicht ineendmkken. ♦• •• , voltooiing; voleindiging; einde; slot. c y ^ het zwaar ma/cen; het bezwaren; het y laden ; het overladen ; in de gramm. het van eene tagdid voorzien; bezwaring; overlading; gebruik van of uitspraak met eene tasjdld; mentatzkilkf u , bezwaren: laden; overladen; van eene tai^dld voorzien. , drieëenheid. , het verdubbelen; in de granim., van een nomen het zeltefi in den dualis; van eene letter het voorzien van twee diakrilische punten ; va^dubbeling; dualis. c y •• , hef wederkecren; het lerug- y komen; het vergelden; het vergoedeti; wederkeer; vergelding; vergoeding; bijeenroe- ping tot het gebed, speciaal tot het ochtend- }(ebed; herhaling daarvan. y ^ 1 tfttak^ houw, hak; houwer (zelden); men^ttak, houwen; hakken [zooals bv. met eene sabel] ; mak^p^dangnj^dit^t- | ta^k«nnj9 k^kiri k^kanan, hij hieuw ' ^V'^g^ V en .l»ï plur. van ^U met zijn sabel naar de linker en naar de rechter zijde. V^jLj tatkala — skr. tatkala — , tijd, in welken iets voorvalt; toen, tijdens, wan- neer; t itoe, die tijd, dien tijd, te dier tijd. y y y ^^ y y c ^ plur. van ^^sJ 5^ va (mal. lidjarah), liet drijvcti y 'an koophandel; koophandel. df ^ 544 c ^ (JjL^asu X y a> 3 iu5^' plur. van t^o^ssj. I. (mal. tadjar), hei koopman zijn; het handel drijven, II. en^su plur. van^U. X c y •• <^ ^IS:u (mal. ladjribah) en (w^^, het ondervinden en goedkeuren; het door ondervinding onderricht zijn; onder- vinding; met plur. s^.UJ, en in den plur. zelf: beproevingen; bezoekingen. c y •• - o -r' Z. ^Ü •• J. ir^ Ó^ 5«^^* ''^' ontbtooten; met plur. *Xj,1»;, /öc/i/, expeditie; afzending van een detachement troepen; afzondering. c y **, het sterk besnoeien; het beboeten. ■^/ fs^s-ij5i\> tadjing-kol, rechtuit steken; vooruitsteken. — [L.]. w y y , het openspalken van den mond bij het lachen, zoodat de achlcrsle kiezen zichtbaar zijn. vi y y (mal. ladjallï), het ontsluierd "^ zijn; het geopenbaard zijn; het duidelijk zichtbaar zijn en met glans verschij- nen; verschijning met glans; cpiphania; openbaring der goddelijke geheimen. c y Öo ^Sê^> het iets goed doen of zeggen. • •Va • brengen. Q y *', hel van het noodige voorzien; hel verzorgen; hei in gereedheid y ^ •• -' o > • • plur. vau aa2aJ. Si y y •• •• J , gevangenzitting ; inkerkering ; zelfbeheerschitig ; ra^ntaliab- boeskQn, gevangen zetten, inkerkeren; zich zelven bedwingen. c y , hel toewijden van iets tot vrome bedoelingen, met voorbe- houd echter van het eigendom. c y 'S, het beneden; benedenst gedeelte, onderkant. 3', onder; beneden. o y ÖoÓsJSiXi •• y zen; begrenzing; grensbepaling ; grens; grensscheiding. c y ', hel omzetten of verplaatsen van wootgden, het maken van een anagram; het vetzaken van een schrij friet (pen) aan het boveneinde; lelferomzetting ; anagram; nientahrifken, woorden omzet- ten, verplaatsen; tot een anagram maken; een schrijfriel aan het boveneinde vermaken. Ct y y / UOvUaJS^', onderzoeking; navorsching. o y JaaosaS' C/ -* 34S • • •• , aanzetting, aanhitsing; pik- keling; aanmoediging; mentah- dlidlkeil, aanzetten, aanhitsen; prikkelen; aanmoedigen. plur. van is^. I o y / c ^ «• ^ ^ i ^ > -• I eu liAsiy plur. u-ftsAj en u-ftjl^^ verdienst; weldaad; geschenk; iets uitmuntends, voortreffelijk s , waardig, om ten geschenke gegeven te worden. • « , het van buiten leeren; het van buiten weten, het van buiten kennen. c y , verachting; minachting; gering^ y schatting; mentahkirken, met ver- achting of minachting behandelen; niets geven om iels ; niet achten, minachten, geringschatten' c y y , het juist, recht, zorgvuldig ma- ken, zooals iets zijn moet; het be- waar heden; het bewerken dat een verlangen vervuld worde; het noodwendig maken; het sta- ven met bewijzen; juist bepaalde zin; van een woord het hebben van zijne ware, eigenlijke beteekenis; ahli t., philosophen; ^^j^ ui « 4>AA»jü), bevestigende partikelen; bertahkïk, een' juist bepaalden zin hebben; van een woord zijne ware, eigenlijke beteekenis hebbeti. c y s^/SkJS^SJ > het doen uitspraak doen; het tot ^ rechter stelle7i; het geven van macht; machtiging. ^ y f \j^J<^S\i y het voldoen aan een' eed of gegeven woord; het wettigen; het ten huwelijk nemen van eene driemaal van denzelfden man gescheiden vrouw, om het voor dien vorigen man geoorloofd te maken, haar weder te huwen, na scheiding van den nieuwen man; nientalilïlken, wettigen enz. \u y y y |. >^^V- het op zich nemen van een ander' s bevelen; het dragen; het ondersteund zijn; geduld; langmoedigheid. c y , het sterk prijzen, inz. van / God, en door het uitspreken der woorden &J\ x^ ) ; mentahmidken , sterk prijzcti en J w y y '\ het zich omkeeren; het om- gekeerd cfi veranderd zijn; het overgaan uit één toestand in een* ander; het behandelen; het zoeken van een hulpmid- del; het springen van een paard op een ander. J^. o y y , verandering; omkeer; vef^ieu- wing; wederkeer. (mal. tal.iïjah), het laten leven; ^ het levend maken; het tot koning verheffen; het groeten; het tegen iemand zeggen: a1!) cl/U». {God late u leven); groet; \ ^ groet met ^xü) clTU^; gelukwensch waardoor iemand geëerd wordt; compliment; regeering; mfntft^iJatkfB, laten levm, lettend maken; lol koning verheffen; groeten, groeien met w y ^ m^JSSd' het verwonderd zijn. \^^y,.^C> tachta — pers. ci-»ï — , iroon; rustplaats; mf ntacbtlkpn , op den troon plaatsen. , het grootbrengen: het eene op- voeding geven aan iemand; tOfa- tachrid)kpB, grootbrengen; eene opvoeding geven aan iemand. ySAAO^CUi het bepalen lot iels in 't '' bijsonder; mentacbfiïskf n , M iels in '/ bijsonder bepalen; loepassen op iets. t^ n j. B f^nV . het licht maken, het verlichten; in de gramm., van een woord hel verlichten door de elimineering van eene letter; van eene lelter het bevrijden van de tasjdid; varliehting; bevrijding van de la^- dïd; mfntacbfifkf u , licht tnaken, ver- lichten; in de gramm., een woord verlichten door de elimineering van eene leller; eene letter ttin de tagdid bevrijde», b y iJixX^CÓ*, Ac/ mei vormen; hel scheppen; ^ myitachiqLkpn, wel schaqten. oordeel of voorspelling naar eenig teehen. KAJI^Uf Ae( groolsch sijn; het verzonnen worden door de verbeeldingskracht; hel sick verbeelden: hel sich iels vltn xieh selven verbeelden; het oordeelen met twijfel: verbeelding; verbeeldingskracht. ;' ywAj^hUi kease; j^-i^^jjii, om eme keuze " te doen. dj^ ,)tXj' plui ^ ja-* ■^j" i yy (\^ , het overpeinsen van het einde of de gevolgen eèner zaak; het met aandacht handelen; overpemzing. >>-^ ^> (\j' , het beschikken ; het bestellen : hel besturen: het beschikken omtrent een' slaaf, waardoor hlJ na den dood vau zijn' beer vrij wordl; met plur. jAj)jJ, be- schikking; bestelling; bestuur; bewind; be- schikking omtrent een' slaaf, waardoor hij na den dood van zijn* heer vrij wordt: mf ntudbirkpn , beschikken over iets; bestel- len; besturen. ^:J 347 O y* ^> iUO» Aél «/éiy? voor stap voort fre- ^*^ ^ wegen; het bevorderen; bevordering; d^Dgngan t., stap voor stap, langzamerhand; een voor een. •X- / miCXJ t^M^ ba tav., duidelijk zicht- baar; helder enz, — [B.]; 6/m- kend, gittig van de zwarte kleur (L it^mnja dawat itoe); t. ramboetuja, zijn haar is gitzwart (it^m voegt men er niet bij, omdat 't haar verondersteld v^ordt zwart te zijn). — (T.). UI / AMCAi^ tfddag, glooiende vlakte langs den rand van iets, zooals bv. aan som- mige wapens of andere snijdende insltru- menten (vouw); glooiende vlakte, die bv. ontstaat door het bijsnoeien of bijwerken eener pagaai. CtXJi tfdo^ng'*, zekere zeer vergiftige ^ zwarte slang; soorten: t aboe, klein, aschkleurig, zeer vergiftig (houdt zich gaarne in het stof op en is daarvan nau- welijks te onderscheiden); t. s^ndoV, soort brilslang; t. t^rbang^ vliegende t^doeng, zoo genoemd, omdat zij in staat is, door eene krachtige afstooting m^t den staart met eene schielijke vaart door de lucht te snellen en die vaart door eene trillende beweging met het lichaam te onderhouden, zoodat zij 9 op die vrijie van een' boom naar een' op 26 passen afstand staanden anderen boom vliegend, slechts weinig van de horizontale lijn afwijkt. Met die trillende beweging van haar lichaam kan zij met eene geweldige vaart over de punten van een alang-alang-veld (z. lalaiig) heensnellen. — De ongeloovigen worden opmerkzaam gemaakt op de voort- stuwende kracht, die de eekhorentjes in hunnen staart hebben, schoon in eene veel geringere mate; ajam t., eei» zwarte (vecht-) haan met zwarte oogen. o y •• •• jj •* ^o , nauwgezet onderzoek; m^n- tad^ikken, nauwgezet onder- zoeken. tidorl , een eiland in den molukschen archipel, onder ned. souvcreinitelt. 2$4XJ tfdoh, van water, wind of regen stily bedaard, kalm; van het weder zonder regen; zonder zonnehitte; van den hemel betrokken; van plaatsen voor regen, wind of zonnehitte beveiligd; lommerrijk; stil; van levende wezens voor gevaar of onheil beveiligd; stilte, kalmte; lommer , schaduw; veiligheid; bertedoh, onder dak zijn. ^ )cXJ plur. van 'iS^. ■ij f o • ' ^- ^*^- / © X SÓcXJ (mal^ tadzkirah), plur. yiiï, herinnering; geheugen; middel om 6 • 348 *joy het geheugen Ie hulp Ie komen ; stukje pa- pier; biljet; certificaat; paspoort. De plur. heeft de hel. van register. J: c y , het iemand aan iets herinneren; waarschuwing; luentadzkirken, her- inneren; waarschuwen. cp M y y •• , het zich vernederen. ■X- yS tar, malak. en singap. — eng. — , teer. ter, praeGx, z. de gramni. ' y^ ^f^*j ^/em/?c/; wat in een' stempel of iels anders gesneden, gebijleld of ge- perst is, het gestempelde] menera, stempelen; drukken (boeken en dergelijke); p^UQra, wie stempelt enz.; drukker; p^rt^raan, stempeling; het drukken; drukkerij. YS ^*, minder goed, ^)J^, plur. ^Gjï en LJ), aarde y stof. ^) ^', meneraboeng:, van de vederen van vechtende hanen opstuiven. JLJ ) ^ I. teratak, loods dan een* steiger; schamele hut (van zijne eigene woning sprekende jegens een' vorst). » II. met geweld in den grond drijven. — [C.]. ■)«■ ^J> ) Y-i terato, singap. — porl. por a tra tos (o/) de pijnbank leggefi) — , pijnbank. /-i) %-j teratai = s^rödj^. ) ^ 1. teradjoe — pers. jj )J — , touwen , kettingen en dergelijke, waaraan bv. eene weegschaal, de cirkel eener hanglamp^ een vlieger hangt. II. kuil in den bodem van een graf, waarin hel ongekiste lijk gelegd wordt; het binnenste van een vertrek, dat aan weerskanten van verhoogde zitplaatsen voorzien is, dus als ware hel eene kuil vormt; berteradjoe, een kuil hebben, van een kuil voorzien; ba- lai b., balai met verhoogde zitplaatsen aan weerskanten voor de aanzienlijken. .) ^ teradjanp, schop; trap (z. t^n- dang); nieueradjang:, schoppen; trappen [naar voren toe]. .) ^ teradjam, naam van een' boom, welks wortels in de geneeskunde gebruikt worden. ^ X C ^ ) ^ Pluï*- van ^;Uai- J. (mal. taradjimah) plur. van V^^) yj^ terahal z. t^rahal. ^ó) v-> terada, batav. (uil 't bal, T.), niet; neen. — [B.]; ook koetaisch (T.). 4t^C, JlS} ^ teradoelf:, w. Bom., naam van een' boom; menteradoek (plaats^ die zich met t^radoek-boomen o^y 349 A »• voordoet), naam eener plaats in het rijk Sambas (Wester-afdeeling van Borneo), het Montrado der Europeanen. /jwa) yj> tfrasi, batav. (jav., T.) = b^- latjan. •K- Oaam ) yji terasoeb , verlangen , neiging. — [C.]. , onderlinge briefwisseling, In 't mal. ook nog en wel voorn.: de inleiding tot een* brief, ingericht volgens de verhouding van den schrijver tot den geadresseerde; titel van een geschrift, waar- in een verzameling van zoodanige inlei- dingen. iuJ ) yji terapang^y metalen omkleedsel van de schede eener kris tot aan de sambir; t. gaboes, zoodanig omkleedsel over de geheele schede, de sambir er onder begrepen; berterapanii^ken ^mas, van eene t^rapang van goud voorzien. S) ^*terapal, naam van een' struik^ van 'welks wortels men badwater maakt. ^ y y yrs^y ^*, het om het hardst loopen. I \S ) ^ terakol en terkol — zeer waar- schijnlijk verb. van {j^\f — , buks (vuurwapen). ««J ) %3' teraUny, naam van een* vogel, soort van s^rindit. / >Mi> ) %Ji' teranas, harde zeegrond. ^f^^^JL^) o (vgl. 4>y) taranak, men., = hidoep-hidoepan. — [T.], •K- o ^ ) ö terawang:, a jour gewerkt. — [N.] ; ^ vgl. jav. (T.). yy ^^ ) J plur. van teujjj. \jb) o terahal of terahal, wijz. van terhal. yy van ^ J. ^^ ^/v_3 ) 3 plur. y o /jO^*plur. van ^)J^. *^ y 2^A> o terboet, bout, ter aaneenhechting van zware lichamen. terbit, opkomen, oprijzen; voortko- men, voortspruiten; ontstaan, ontsprin- gen {uitbreken van zweet, T.). / ij^ o terbis, steilte door aardstorting. / kjij o tfrboesj, verb. van fjl^^jio. mj o terbang, vliegen, wegvliegen; opvliegen (vgl. tabang IL, T.) ; menerbang, vliegeti enz.; t. lalat, de tijd even vóór zons opgang, wanneer de vliegen beginnen te vliegen; saoeh t., enteranker; menerbang- k^n, vliegende medevoeren, wegvliegen met iets; b^t^rbangan, met zijn velen, of voortdurend vliegen; penerbang, wie of wal doet vliegen enz. Jij 5B0 s\^ yj tftboélj naam van een' eetbaren zoeiwater-visch. -K- . jo yJ> tfrbllf kruisboog, waarmede aar- den balletjes geschoten worden. — [C.]. ' I. tfrban (niet beleefd), weg (in 't ned. adv.); gevlogen; verdwenen. II. z. taban II. (T.). &^c^ c-^o^ Ox-C^ • • terpentijn. c X •• • Aj<^ ^ (mal. tarbijah), opkweeking; op- voeding; mfntarbUatk^n, opkwee- ken, opvoeden. m \^ yj t^rtawa z. taw^, In de afleidingen door de praefixen b^r» t«r en p^r, laat het stamwoord, tegen de regelen der euphonio^ aan die praefixen hunne . , terwijl het zijne eigene . loslaat en den vorm t^taw^ aanneemt; t. b^sar^ hardop lachen; mfUfrtkvikfni lachen over iels; uitlachen; m^nertiwaii belachen; toelachen; in U aan- gezicht lachen iemand. ^ L*LyiJ\JLJ w> tertaii||:koet| w. sum., met het voorhoofd den grond raken, als bewijs van eerbied. — [N.]. •• •• tf^rtimbo, w. sum., vcr^^tiiA/. — ^ t^ ^^ toito — port. torto — , scheef, krom. — [R.]. •• •• ¥r ój^ yj> tertokOf w. sum., ergens tegen aan gestooten; zich ergens aan geschaafd hebben. — [N.]. ^ (J> yJ> tftrtl (uitspraak van <w^y f T.), w. sum.^ gedrag, handelwijze. — •• •• • *• / , vaststelling: ordening; orde. rangschikking, regelmaat; infn- tartibken, vaststellen, ordenen. . VaJ> y3» het behoorlijk schikken eener rede; het duidelijk lezen van den koran, met eene liefelijke, zachte stem; mentar- tDken, eene rede behoorlijk schikken; den koran duidelijk en met eene liefelijke, zach- te stem lezen. •X-/^v2sÉk wV tfrdjalli w. sum., ontstaan; worden (nog bestaan). — [N.]. 9 m^D^rdJaiq^y snel loopen, rennen; snel naar iets toeloopen enz. ^ ^ Q^^ .^^ tfr4|a]|^» batav.^ van schrik in- stuiven (bv. van kippen). — [B.]. . V:^ y^ t^rdjal, van eene belling loodrecht; nagenoeg loodrecht; zeer* steil. o é» » tf^ ^ » c f «» *» X *»• 4^)J en A«c^)J, tolk, drago^ man (europ. verb. van hel woord). *' (maL tardjamah), verioU king; vertaling; m^ntar^Jamak- keOi vertolken vertalen. c;^y 3S1 U**jr tfrdJoeOf afspringen, zich af- storten; t. amai s^rambi ïni {die galerij springt te veel af), is te ver beneden den huisvloer; döêkoen t. of bidan t., geneeskundige^ dien men eerst laat roepen, wanneer men hem noodig heeft , in tegenstelling van een d. t^mpah enz., dien men, door het geven van eene soort van handgeld, dat hij heeft aangenomen, voor eene bepaalde te verwachten ziekte geëngageerd heeft, zooals men veelal bij het uitbreken van de kinderpokken pleegt te doen; mf Df rdjoenken , afstorten; af- smijten; vernederen. Vil Mi y y (mal. taradjdji), liet iets goeds hopen van iemand; het zijne hoop op iemand vestigen; het iemand smeeken. , het hooger achten; het den een* boven den ander stellen; m^n- tarcyi^k^D) hooger achten^ den een' boven den ander stellen. o y , h^t terugbrengen; het herstellen; het terugnemen van eene verstoten vrouw; het verheffen en weder laten zakken van de stem, bij het bidden; terugbrenging ; herstel; mpntar^t'kf n , terugbrengen; her- stellen; eene verstotene vrouw terugnemen; de stem, bij het bidden verheffen en weder laten zakken. , . Wfv ^ terdjeil, w. sum., voortge- sleept worden; langs den grond slepen. Men heeft ook wel t^rdjeilo in denzelfden zin. — [N.]; ta-djèla, uitge- spreid, neergespreid (T.). Jy o \s^ ta>9 wej; reis; vertrek. i y y (3 (3 v-^' besluiteloosheid, aarzeling, weife- ling; wijgering; verwerping; samen- spraak; briefwisseling. ••• • ^ ^ s ^ö %^ tfrdorony, w. sum., = t^r- 1 aloë, te erg; uiterst; boven- mate; V (klanknab.) onstuimig in het spreken zijn (mogeUjk wel in verband met de eerste bet.). — [N.]. / U4 ^ teras, van boomen het hart, de kern; van graan de geheel zuivere korrel; m^n^ras, van boomen er alleen het hart, de kern van nemen; graan geheel zuiveren; inz. rijst door stampen geheel wit maken. / U4 ^ t^roes» door; door en door; door heen; recht door; recht uit; recht toe; recht aan; rechtstreeks; van de oogen of het verstand doordringend, vooruitziend, doorzichtig; van het gezicht onbelemmerd, vrij; mfii^roes, doorgaan; doordringen; doorgaan door eene waterverbinding, door- dringen van het eene water naar het andere; C/-/ 352 CScjj dowgaauy doordringen door iels; doorgaan enz-; t. matcT., het doordringend of voor- uitziend zijn der oogen, scherpzichtigheid; doorschouwing f doorgronding; voorkennis of voorweten van toekomstige dingen; t. t^- rang, ronduit, zonder omwegen; t^rang t., doorzichtig tot aan den anderen kant; t. m^n^roes, door en door; geheel en al door; ook: t. t^mboes; meneroesken, doorsteken; doorgraven; doorboren; terü&saii, wat doorgegaan enz. is; doorgang; water- verbinding j kanaal. /MO tocrsl (Tamil türüsi, T.), minder goed terflBsi} groen vitriool (jav. pa- roesi, T.). J^J tersoe, naam van een' eetbaren zout- water-visch. ) ^^ V^ t?''^®'? — ^^^' trisoel?, — drie- tand; speer met drie punten. ■X- / ^At4 O tarsai , een* steen enz. op de tanden wrijven om ze zwart te maken. — [L.]; naam van een' boom^ welks gom ge- bruikt wordt om de tanden zwart te ma- ken. — [L. bew.]. UI -^ yk^u o tersïjar, batav., verstrooid, ver- spreid, — [B.]. — z. sïjar. ^L^l tersingit, w. sum., een weinig zichtbaar; boelan t., de maan als zij één of twee dagen oud is. — [N.]. Ó ö terany , licht, helder, klaar, duidelijk; ^^ doorschijnend; t. tanah^ de tijd vóór zons opgang, wanneer de aarde zoodanig verlicht is, dat men de voorwerpen reeds kan onderscheiden; t b^nd^raug, z. b^n- derang IL; t. t^rbang lalat, de tijd na zons opgang, wanneer de vliegen beginnen te vliegen; t. tjoewatj^^ de klare, lichte dag; m^n^rang, licht enz. verspreiden; m^n^rangk^n, verlichten, toelichleti; ver- klaren, verduidelijken, (^helderen; m^n^- raugi^ verlichten enz.; k^t^rangan, toelich- ting, verklaring, verduidelijking, opheldering. C. S teroeiiy, naam eener plant — solanum ^^ melongena — met eetbare vruchten, die, op allerhande wijze toebereid, als toespijs l»ij de rijst gegeten worden; soorten: t. p^rat, kleine soort met vruchten, die een' ransigen smaak hebben; t. asam, zuur van smaak; t. k^mau. Wortels en bladeren hebben geneeskrachtige eigenschappen. ^\S^ o tranyanoe, w. sum., met verwon- dering iets gapende aankijken. — [N.]. j. O terang^ati , soort van be- hangsels of lapijten, om er kamers mede te behangen. — [L.]. i.5s& o (port. tronco, T.), terocnirkoe, (zelden), gevangenis, kerker; mene- roengkftken, gevangen zeilen, inkerkcren. * •• J^f 353 ^J teraii|[;kĕra — port. tranquei- ra — , palissadeering, staketsel. 5Ü^>sD jJ trcniTjrllIiig: (jav.) = t^ng- giling. '-T , van een leven van genietingen aan- genaam; gemakkelijk. 'S, het middelst gedeelte van de bovenlip, eenigszins vooruitstekend; comfort; vermaak; lekker eten, zooals men voor vrienden klaar maakt. o / •• •-^ , verheffing; wegvoering. •:• .. , m^nerpa, sich met hevigheid op iets werpen, zooals bv. de kat op de muis, bespringen, I. terap, afdruksel van een* hollen vorm, bv. van gekookte rijst in een kommetje; menerap, met een hollen vorm af' of uitdrukken , bv. Gguren voor gebak uit deeg; beleggen, bv. een' muur metsteeneu. II. naam van een' boom, welks bast, na eene soort van looiing te hebben onder- gaan, tot buikgordels, hoofddoekeo, zakken en dergelijke dient, en waarvan ook touw en allerhande soorten van weefsels gemaakt worden; t. gajal, soort daarvan ; de wortels tegen bloedzweeren gebruikt. ♦ III., jav., wijze; manier; regel; bevel; voorschrift. — [C.]. NALrNliOERL. WOORDEKBOEK. DEEL I. •X- (J^^j^ terpas en tepis, kant; oord; hoek des lands, der wereld enz. — [L.], .•. ^^*LJ %J> tfrpah, een kleed waarmede ie- mands lichaam bewonden wordt. — [L.]; een doek of lijnwaad, om het hoofd mede te omwinden. — [R.]; vgl. talpa (T.). S I. t^raky sintels, slakken; menerak, sintelen. II. van vaten, zooals bv. een bord, oycr- matig vol zooals bv. van gekookte rijst (niet van vloeistoffen); ment^rakken , over- matig vullen. t^rok, iets ter dege ondergaan heb- bend, waardoor iemand af is, afgetobd, afgemat, afgesjouwd, dood af; afgeranseld; afge.... enz.; ziekelijke uitputting door te veel te werken; men^rol^keny aftobben, afmat- ten; afranselen, af.... enz. (mal. tarakl^ï), opklimming ; ver- meerdering van salaris, bevordering in rang; ook: hjj (mal. tarkïjah). ^ y- c / het doorwerken (brocheeren); het borduren; het schrijven; doorwer- king; indische, d. z. de gewone, cijfers I r r efiz. • *• •• ♦•/ , het rood verwen van den baard; het zorgvuldig (calligraphisch) schrijven; het merken; in de gramm. het merken met diakritische punten en klinkers. 29 ** •• m 3S4 -Uf •• •• uJ^^ z- ^y /•«VaamS o» pers,, Turkisian, Turkonianié. e/ eT (^ P / (mal. larak), achierlaiing: iw- ; .j^ o, pers.,, pi;7A:oA:^, laling; verzaking. i I' terkl, z. t^^rka-l^rki. } terik, gespannen: stijf aangehaald; s^Uêwar jang l., cewe spanbroek; mf nerikkeii , spannen, aans/mnnen: stijf aanhalen. e^ e/ plur. CS)jj), Tiirkoiiian, Turk: lomperd. terka, meer gebr. tekka, raadsel, — skr. larka — ; menerka, gissen, radetr, vemweden, verdenken; k^iiug t?r- kanjs}, 2i;n gissen is raak (hij heeft het geraden); menerkaken , in den vorm van een raadsel brengen, te raden opgeveti: ter- ka-terki, elkander raadsels opgeven eti op- lossefi; terkaan, het gegiste etis,; het te gissene enz.; raadsel; penerka, wie gist enz,; raadsel y dat opgegeven is; pen^rkaan, gis- sing; vetmoeding; verdachthoitding ; raadsel, dat opgegeven is. ^ f^fJO y terkatja, w. sum,, in de war ^^^ zijn; verbijsterd zijn; te laat ko- men; misschien hetzelfde als t^rkatjar. — [N.]. ^ ^&^O J» terkat|ar, w. sum.^ gy<Mgd zijfi; onrustig zijn. — [N.]. — z. terkatja. ó tfrkoep (of t^rkap), meiier- koep, met hei voorste gedeelte tegeti het voorste gedeelte van iets aanbonzen , zoo- als bv. een geitebok tegen een' ander; zich met de borst aan iemands borst werpen. ( ]^ ^ terkol, z. t^rakol; b^terkol, een buks hebben, van een buks voorzien. a menerkam 9 bespringefi; zich met eene vaart op iets werpen. ^ /•ó O tarkan, schreeuwen; roepen. — [R.]. ó ^S o terkièkoer en tekc^koer — va kcêkoer — , soort tortelduif. c ^ (mal. toerkï), turksch; Turk. van , samenstelling; samenmenging ; verhouding van een geheel met zijne deelen. j Jf^ men^ral, aanzetten, aandrijven, aan- porren, aansporen, aanvuren [tot een werk]. •x- «JL|J o t^rlampong:, w. sum., (klank- nab.) van elkander bersten; breken [van geluid vergezeld]; ergens in- vallen; inplompen; met een plomp in V water vallen. — [N.], 3K5 • • r •• terlautar en tf lantar — van het ongebr. lanlar? — , plat op den rug liggen y voor oud vtnl op den grond lig- gen. — JuüJ is een andere uitspraak van JüübJ terwijl y^y op dezelfde wijze is ontstaan als^JLj (T.). ^ / mJJ3 yji terlintas, w. suni., iemand zoodanig voorbijgaan, of door een ander voorbijgegaan worden, dat men in elkanders schaduw treedt. — stamwoord lintas. — [N.]. -X- jitAJü yji terlintoiijfr, w. sum., zich ergens legen aan stooteti, schaven; zich bezeeren. — Van lantoeng. — [N.]. terlandjoer — bij overlading in plaats van telandjoer (van andjoer, z. bij JülJ, T.), Ie ver; (e zeer; uitermate, — Moet soms op een geheel bij- zondere wijze in 't ned. vertaald worden, drukkende alsdan het denkbeeld uit van. ■ ie ver om iels na te lalen, bv. t. kït^ b^r- djalan, daar voij nu toch eens op weg zijn «f. ^ terampa (uit 't bal, T.) = ontop. ^ ^ .^ teram, met den voet op den grond stampen en stoten. — [L.]. (vgl. jav. dj^roem, T.), meneroein , van groote dieren, olifanten, kameelen enz., nederknielen , zich neder leggen, / KAèwO'^* terniasa, verb. van LtUJ. 3' t^roemboe, klippen onder water ^ waarop vaartuigen kunnen stooten , al komen zij ook bij eb boven water, blinde klippen. L«JI^ wi (vgl. t^loempah, T.), terompa, soort Iwulen voet zooien , met een' klos voor en achter en, ter bevestiging, met een' breeden reep in 't midden, die over de wreef gaat, dan wel met een knop, die tusschen den groolen en den tweeden teen gestoken wordt. j terompet — verb. ned. — trom- pet; t. p^rdnakan, letterlijke vertaling van ba^irmoedertrompetten, waar- voor in 't maleisch geen woord is. ^ jfULrO wï terampang:, postuur. — [R.]. ^ iiL/OjJ' (vgl. ^\>y, T.), teroiupwig:, weverspoel. — [L.]. c / c / f*t^f meneran, bij het verrichten der natuurlijke behoeften of het baren dmhken, persen. 2j\S ^ ternatl, eiland in den molukschen archipel, onder ned. gezag. terentan;, naam van een' boom, zonder merkwaardige eigenschap- pen; soorten: t. batoe; t. boêroeng. ^ iJiJ ^'teroentocng; ==t§roentoem. — •% •• • •• [L.]. 25* •• • f 3K6 ^.)f • • • r^^ ji' teroentoeiu, uaani van een' boom, met zeer hard hout^ dal ook voor •*• • •• paalwerk in 't water gebruikt wordt, en fraaie bloemen. terantai, naam van een' ]>oom met fraai geaderd hout, goed voor meubels, geweerladen enz. L ^^\-J y^ terendak, breede of kegelvor- mige hoofdbedekking tegen re- gen en zon, van bladeren of riet gemaakt. t^rnan;, soort klein aarden vat, met dikken buik, nauvoen hals en wijden trechtervormigen mond, kleiner dan de büêjoeng, waaruit bij het eten het drinkwater geschept wordt. De mond is bedekt met eene tjëper (schoteltje), waarop 'êene batil ligt; sapoetangan t., doek, die bij het gereed maken der tafel op de t^rnang gelegd wordt, servet. ternak , sedert lang op eene plaats aanwezig; van de bewoners van een land oorspronkelijk; örang L, aborigi- nes; t. k^pad^ radja, sedert lang in de nabijheid van den koning, <X^ yji timah, nog niets in de wereld gezien of bezeten hebbend en zich uitermate verwonderd of gelukkig gevoelend bij hel zien of verkrijgen van iets buitengewoons; iemand van die hoedanigheid; • zoodanig * zijn; si t., die tirnah. •• • •• , mpnerau, bij het weven, het garen van de g^lendong weder op de p^l^iiog brengen. -K-/^5 A yJ> taroeaOy w. sum., geliefkoosde; het beste van iets; pakejan t, zondag spak; ana^ t., het meest beminde kind. — [N.]. terü^boeki naam van een' eet- baren zoutwater-visch, welks ingezouten kuit een artikel van handel is. f^0i wï, het bewaaien met een' waaier; van ^ het» water het tot zich trekken van een* nabij zijnden geur. / /MA ^ terc&si, z. toersi. ••• ^L^3 ^ y^ tfrü&pa = terompa. — [L,], •^ •• ij A yS teröpong;, buis, pijp; pi^f, om er het vuur mede aan te blazen; verrekijker; men^ropoiijf, met een* verrekijker bekijken; t. bintang, teleskoop; t. töêm^, mikroskoop. ..^ A ^ tprc&moen, naam eener plaats onder Atjeh (en waarvan de vorst onze spion was, T.). - 0. ^ t^rAna — skr. taroeóa —, jonge- ling, tot manbaarheid gekomen (ook van dieren). i* (mal tarwïhah), plur. T±^y, wijze van de gebeden te ver- richten in de nachten der maand ^K^j . — plur., reukwerk. ^.3f 387 r^y c>. S (vgl. ^/, T.) tf^rwêlo — port. coelho — , konijn. — z. tapai. ■H-2J ^ terah, jav., bron; wortel: afkomst: stamboom. — [C.]. terehf krachtsinspanning,^ ^ ^.5 Vj& yj> terhag^e , w. sum.^ tot aan de kin in *t water staan; van hag^oe, duiken. — [N.J. terhampar, w. sum., van ge- bouwen, grachten, kaaien enz. ingestort. — [N.]. t^rai, naam van een' l)oom^ welks kleine 9 zwarte, zure vruchten in zout ingelegd worden. tpiï — skr. tri, drie — , in 't mal. in s^ri T^ri Boewan^, titel van den stamvader der Djohorsche vorsten. ^ j pliir. van het volgende. -^ •• ^ dsj^ ^ (mal. taribah), plur. <w^ J en c^^lJ, de borstbeenderen; de vier bovenste ribben; gedeelte der borst tus- schen de tepel en de sleufelbeenderen. I , m^neritii in eene rij op iets duns en boven den grond verheven, zitteti of staan, zooals bv. eene vlucht meeuwen op de roede van eene soort van schepnet, de matrozen op de ra's bij 't paradeeren. • •• ^ teritiPf naam van een zout water- schelpdier, dat zich aan de vaar- tuigen en andere voorwerpen hecht, en waarvan eene groote soort eetbaar is. LlisA) •-J> teritik, naam van een' boom, van welks hout riemen gemaakt worden. •^cX-> *-3 torïda, eene vrouw, die in 't vertellen van historiën ervaren is. — [L.]; denkelijk de eigenn. ken mawar di toerida, z. Geschiedenis den Pandawa's, bl. 5 (T.). t^rïpaimr of ga mat, zeeechel, zee- worm — holothurion. Komt ge- droogd in den handel en wordt, inz. door de Chineezen, als eene lekkernij gegeten; soor- ten :t.bóetoh keling, kleine soort; tkolong, groote soort, in diep water, waarvan de naam. ', mf Hf rëjak, schreeuwen, krijschen; roepen, met luider stemme roepeti. JlL^O yj> (mal. tarlkah), iets nagela- tens; nalatenschap; iets verlatens; nalatenschap, die aan niemand toebehoort; vrouw, die geen* man kan krijgen. * xS^ •-J terikam , batav. ? volgens van ^ Hoevell = k^rïkam. eii ó- .frif. - por., .rigo -. -«..e. , menerima, ontvangen, aannemen, inwilligen; goedkeuren; toelaten; ont- •• •• •• e^' halen. * « •" vrouw hv ,., ; ^*''''**- «oi. ' ^ ^ ^ ^' ^ I "^•"« vrouw, l,v ,,„., ; ' ''"''- «■«« "ore vrucliion. "•• '"'♦'•'J- ^««r een ri,seK.,„i t, "'• k»euc„.„d geluid « , . '"""We"** «•» interj. voor een c«i ^ J" we/ droppelen of vloeien; late„ «"rf'-«yy«/e« bv. het water ui.. P«s uit de teeldcelen ■ lm. 358 / «•^ c *'V., toes kroebi, x. k^rcpki. (y**ó' ös, ialav. (a,t 't jav.),it«/[ai vgl. tes. C5^Uó' C X C x' I A^w di, /^ **"" ^<^l van den roze- c ^ 'ot-ew, verheerlijken. ''^n het volgende. 6 .. (mal. tis'ah^ rn ; , *■ '. . 'i ui o 1« x • 359 * UI •• (mal. tis'i], tot negen betrek* king hebbend. \J^\M\iS s Ae/ stillen; het doen bedaren; in de gramni., van eene letter het uitspreken zonder klinker; het merken met eene ^yCM. K\ftjLAuWL_y vao het water het vloeien als een keten of zigzagsgewijs; ver- binding, aaneenschakeling. ■kvs AjWl3' t het voor schade bewaren; het behoeden; het verlossen; het bevrij- den; het in vrijheid stellen; hel groeten; het zegetien van een* heilig man, door te zeggen julc ^U) (vrede zij met hem); hei overgeven; hel overleveren; het ter hand stellen; het leveren; behoeding; bevrijding; overgaaf; overlevering', terhandstelling; levering; men- taslimken, voor schade bewaren enz. ** c ^ o ^ ^_^ fiMky tasmak — pers. cSajI^^ — , bril. ^fLAfuJ tasmah, verb. van / c y ^^^AjfuWL^' (nial. tasmijah), hel geven van een* naam; het benamen; het benoe* tnen; m^ntasmtjahkeu, benamen, benoemen. / V ff m^ het gemakkelijk zijn. i Va^WVi ket effenen; het vergemakkelij- y ken; het verzachten; ij^) Ju^^j», verzachting, d. i. geheele onderdrukking der hamzah; ^ jü Jo^, onvolkomen verzachting der luimzah; dis^boet d^ng- iigan t., met verzachting uitgesproken worden, d. i. ^ in plaats van a, o in plaats van oe, e in plaats van i. y mj<AMJ > negende gedeelte; negende» It y y / cKxmO) het gelijk zijn; het gelijken; het overeenkomen; mentai^abboehkeii, ver- gelijken, o y JCajs^mO^ het vergelijken; het onzeker of twijfelachtig maken, door de zaken zoodanig op elkander te doen gelijken^ dat zij slechts met moeite te onderscheiden zijn; vergelijking, o y cX)cXwJ> kei versterken; het bevestigen; •• in de gramm. het voorzien van of het uitspreken met het schrijfteeken Jj naam van het schrijfteeken w (z. óJié en «xjum). Q y , van vleesch het in stukken snijden; van een lijk het ontleden; 'i 1 m (B t. , ontleedkunde ; ]lieilta£i|rï^k^n , in stukken snijdeti, ontleden. c y A C ^ • * •• L Q^ yUo 9 ket in de zon droegen (van ^ vleesch, in lappen gesneden); het C 2 « I 01 t zich naar hel oosten wenden; ^j^) f^i) de drie dagen , na het groole feest der oiTerau- den, dat den 10^ der maand tevs^T^j gevierd wordt. 360 i3 y / y het danken. / j^^ ^Jii^ f vermenging; verwarring; afge- trokkenheid; afkeerigheid. cXAÜJ , kei afleggen der geloofsbelijdenis All) J^^. >^ y^ C Q> tU^* plur. van c <» !r« y y L.JLO VJSAJ plur. o ^ van / c / / , het gezond maken; het effen maken; het bewaar heden; het verbeteren; het verwijderen van gebroken getallen in de rekening. o y ^Üsj^J>9 ^^ geven van een' titel en voorrede, van een boek; het aan- vangen, van een' brief. c y LJb cXaAJ > ^l ^^^ oprecht en de waarheid zeggen; het oprechtelijk en recht handelen; het iemand voor oprecht en waar- heidlievend houden; het bewaarheden; hel bevestigen, w y y •-•-.» , het gebruik maken van zijn vrijen wil en macht; het doortrapt en behendig zijn; vrije beschikking over iets; behendigheid. \ in de gramm. het grammatisch veranderen, het conjugeeren, het declineeren; van den wind het draaien; van geld het wisselen, het verteeren; hei aanvertrouweti van het beheer over zijne goederen aan iemand; met plur. v.^.W, grammatische verandering; conjugatie; de- clinatie; bevel; beslissing; mf ntasrïfken , conjugeeren, declineeren. o y J , het verminderen; het ver- kleinen; het vernederen; in de gramm. het in den deminutief^voi^m gebrui- ken; deminutivum. o y • •• o< ,^ het samenstellen van een geschrift; met plur. (.JjüLoJ en UjüLdly opstel, geschrift, boek; mentasnif- kflly een geschrift samenstellen, opstellen. y c y VaaaaoJ plur. van •. •• w y y , het gevormd worden; het nei- gen; het ten val neigen; van een' slag (coup) het vallen; van eene zaak het opgevat en overwogen worden; het opvatten; het zich een denkbeeld maken van iets; verbeelding; opvatting; overweging; fantasie; idee: afbeelding. w y ^ , het zich op de wijze der sophi uitdrukken; het geheirf^zinnig &^ jiy^ 361 C^ ^ir^ spreken; mysterie; geheimzinnigheid; be- schouwing; iJL> Ac, mysUsche, beschouwende wetenschap,, die de theologie tracht uit Ie leggen. '\ vorming; uitbeelding; afbeelding; beeld; beeltenis; schilderij, **, Ac/ m awjf^/ zijn; het verdriet hebben. m y y \ het zich vernederen; het zich vernederen en met een vroom gemoed aan God onderwerpen; het verzoeken; hef smeeken.. j -J OÓ\ Ai; is verheven geweest. — Wordt na de namen van God in een' wenschenden zin gebruikt de verhevene ^ hij zij verheven; cd a^). God, de vei*- heven, of God, hij zij verheven. y y *\ vermoeid; moede; afgemat. o y •• • , uitlegging; verklaring; m^nta^bir- ken, uitleggen, verklaren. Si y y ', het zich verwonderen; het ver- wonderd zijn; het verbaasd zijn. w y y '\ spoed, haast; aandrijving, aan- zetting. c y y, het met verwondering ver- vullen. «• • c y **, aandrijving y aanzetting, fte- spoediging. y c y •• JOcXjO' (öial« ta'dijah), het doen voor» bijgaan; in de gramm., van een verbum het transitief maken; het ab transitief construeeren. c y f KmXXjLji, gelijkstelling; behoorlijk be- stuur; erkenning der rechtvaar' digheid van getuigen. y o y ))lVj?V_Vt berisping, bestraffing; verwijt. 2 y y \ C>Vj?V_y j het zich verontschuldigen; het inbrengen van voorwendsels; het zich ophouden; het dralen; het achterblijven; het y moeienj/c ztjn. Q y , verhindering; straf, kastijding; marteling. , het zichtbaar maken; het voor oogen leggen; het zijdelings te kennen geven; het verbreeden; het in *t breede over iets spreken; het welsprekend zijn. oy m , bekendmaking; aanwijzing; aanduiding; bepaling van een nomen door den ^artikel J); definitie. In 't mal. ook wel nog, doch niet aan te bevelen : mentaW, weten; barang ta'riflah ki- ranj^ $al)iabat kit^, onze vriend wete, ij^ 362 nifiita'rifkeii, bekend ttiaken; aanwijzen; aanduiden; een nomen door den artikel J) bepalen, definieeren. y ©/ *• JO V^'' ^^ ^^ geduldig zijn; vertroos- y ting. C y^ ^ hei berispen; het bestraffen; het y tuchtigen met stokslagen^ beneden het door de wet bepaald getaU volgens anderen^ niet het hoogst getal; het tuchtigen mei eene bij de wet niet bepaalde straf. c/ ^t^ , verheerlijking; eerbetoon; hulde; y plichtpleging; hoffelijkheid. y c/ «• , het te drinken geven aan een nieuw y geboren kind van iets, dat het eerste vuil uit doet komen. Cf yy Uübü. het opgehangen zijn aan iets; het hangen aan iets; het toegedaan zijn; het ophangen; afhanlielijkheid; betrekking; verwantschap. In 't mal. ook nog onderhoorig- heid; afhankelijk; onder hoorig; menta'al- loekk^n, onderwerpen; mfnta'alloe^en soewatoe d^ngngan soewatoe, iets van iels anders afhankelijk doen zijn. cy S ffnerking; insnijding; onderschrap- ping; uitschrapping. oy i^ QjlX^\ hei ophangen; het in margine •• noteeren; hel uittreksels maken uit een werk; het opgehangen zijn; het van liefde bevangen zijn. (M*^" f hel veroorzaken; het oorzaak ^ het vQoru>endsel zijn. c y &^ , hel onderwijzen; het leeren; on- derwijs. •• •• o y " , verduidelijking; omschrijving. o / •• k^ , het zich vef^ijderen voor eene verre reis; het bannen. w y y L -1 M^ , overmacht , meerderheid; L,, ^ lali U , a fortiori (f). c y •• •• Cf JO, verandering; verbetering; beder- ving. '^ V I. tang;, interj. voor een klinkend ge- luid^ minder helder dan ting, zooals bv. dat van een zwaar stuk geld (rijks- daalder/ kroon enz.)^ dat op een' steen valt; zoodanig geluid (z. l^tang, k^l§- tang, l^ntang en k^l^ntang). II. verk. van da tang in de spreekwijze tang ad^ of tangad?. •• •• Cf '^ V toeng:, interj. voor een galmend geluid, zooals bv. dat van eene gambang, kleine klok, of holle bamboes, waarop men met iets hards slaat, minder gerekt dan noeug; 363 * ft": zoodanig geluid (z/k^toeng, k^nloeng, l^toeng, l^ntoeng, k^I^toeng en k^- l^nloeng). •• • ) tonjf, — verb. nederl. — , im; tobbe; vat; pakkist (beter pak). .% •• •• •• • • •• c I. tinjp, — oorspr. chin. — , kleine lan- taren y hetzij van papier, glas, blik of wal anders (z. tangloeug). — « tèng:, batav.^ een lantaren van papier (jav. 't zelfde en ^ting). — [T.]; ballon. — [B.]. 11.^ interj. voor een klinkend geluid, helderder dan tang, zooals bv. dat van een klein stuk geld (gulden en kleiner), dat op een' steen valt; zoodanig geluid (z. loting, l^nting, k^l^ting, k^l^nting en k^r^nting). X / / c3L5LJ tang^da (z. lang II.), komen en daar zijn. Die spreekwijze wordt gew. met sa ha dj 9 gebruikt en beteekent dan, dat iets aanwezig is, zonder dat men weet of gezien heeft, waar het van daan komt. 2$c3 vJLJ m^neng^dah I de oogefi opslaan ^ hemelwaarts zien; met opgeslagen oogen aankijken; iemand in de oog en kijken; brutaal aankijken, bv. een' knorrenden meester; trotseeren, aan durven; tprteng^- dah, met opgeslagen oogen aangekeken worden. tonif^oiig; (zelden), alarmblok, waarop geslagen wordt. •K: '^ V • V tenif^eng:, batav. (jav. tingti:^, T.), een gebak van gebraden ka- tjang. — [B.]. m A t^ng^ni^r, naam van een' boom, welks bast als een buikzuiverend middel en als roode verfstof gebruikt wordt. ' ^ i MiJt-V tangsa , alarm slaan. — [ L bew.] ; teng^sa, benk., alarm slaan. — [C.]. L tanjfsf (zelden), fraraft; kazerne. II. en tansi — oorspr. chin. — , soort van touw; snaar. Ui t^ng^oipis, merk op hel vee. — [R.]. toii|[;sit — oorspr. chin. — , stijf ineengewrongen haartooisel. ) tenpsai, benk., loshangend (als haar). — [C.]. teiig:o^, rocAe/ef» als eea varken. — [L.]. , teiig;ak-29 naar den adem hij- gefi. — [L. bew.]. teng^koe — wijz. van toenkoe, mijn gebieder; mijne gebiedster (z. 