VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Capel, Behalven het Voorbericht, 94 blads. in oBavo. E” Tooneelfpel, ingericht. naar de tegenwoordige tydsomftan-digheden, dic ook aanleiding gegeeven hebben om bet zelve to vervaardigen. De Heeren #ryhart en Eelhart zyn braaye, weldenkende, bedaarde Patriotten, wier Kinderen ook in dien (так opgekweekt zyn, en welke denkwyze der Vroowe yan Vishart insgelyks eigen is. De Heer Dwington, benevens deszelfs Zoon, Antonie,.en Juffrouw Fel, Zuster van Pryhert, zyn eigenbaatige menfchen, die zig-de zaak des Vaderlands niet aantrekken, en alleen een vuil eigenbelang beoogen. Ву deeze Perfonagien komen in dit Tooneelftuk nog Catryn, de Dienstmaagd van, Pryhart, benevens haar Minnaar Hendrik, die mede Patriottisch denken. ——— Karel, de Zoon van Eeihart, eu 7 7 "jeton, ftaan beiden als Minnaars na van Vryhart; haar hart, schoon nog ook Karel; boewel Juffrouw Fei haar, sekt in te neemen. Eene bykomen- „eene volftrek te befülltige, wege: chap, die gewapend zal unterkommen, 1; en by die gelegenheit verklaart m. Dezze gewapende uit- van dit Tooneelfpel, bet welk de ede Bedryf begint te doen werken. vaart, met aan; Juffrouw Raat uit te trekken; in ееп daaruie de Heer Pryhers te kennen, dat hy Tt, al ware 't ook, dat zyn Zon Bte zyn. Onder dit gefprek komt envens zyn Boezemvricud Willem, ing, hun woord daartoe gegevens ik ‚hoe zyn Vader- Eeihars zulks vangen - berigt doet de Ouders, en з welke aandoening met de komst van [Willem zelven nog merklyk toeneemt. Deeze verkrygt inş- gelyks, na dat hy, op's Vaders voorflel, getoond heeft, dat geen onbezonnenheid, maar bezef van verpligting, hem biertoc gebragt heeft, der Ouderen toeftemming; waarop in de verdere "l'ooneele1 van dit, en het derde Bedryf, de daartoe betrekke- Iyke onderhandelingen, met eenige tusíchenkomende voorvallen, en "t laatfle affcheid, ontvouwd worden. In een derzelven verklaart zig Elize aan haare Moeder voor Korel; еп in een ander geeft zy haar woord aan Karel zelven. Zommigen dier Too- neelen brengen ons wyders onder het оор, hoe Dwington al- "pr'crwAABÉNDE wrrroers: С ow 1еїйуЁ aangeftaan hebbe, op het Hüwelyk van zynen Zoon met ENze, or dat hy wist, dat haar vari tër zyde cene groote Er. ‚ fénis ten deel zou vallen; waarvan hy onderrigt was door Juf- frouw Fel, welker haatlyk en verraderlyk gedrag ten duidelyk. fte ten toon gefteld t. In alle deeze opzigten, zo in het hoofdonderwerp, ‘als in de tusfctenkomende gefchieden, die het Spel verlevendigen, bett de Heer vau Panders de. natur- vry wet іп âgt genomen; еп bovenal heeft hy de aarldoeningen der belanghebende Perfoonen, zo in de. ontdek-. King, als Ärzte de verdere onderhandelingen, en byzonder by het” laatfte „affchefd, препайтїай doen. werken. — Wy zeggen: mog „eens: een Srukje voor den tegenwoordigen tyd!” Delig en Adélatde,. Tooieelfpel s door WILLEM: IMME.: Te Am- “ferdam, by P. Jy Uylenbroek, 1787. “In 8у. 81 Найз, сп oorfprongelyk Tooneelffuk dient: теѓ recht - meer de-by- '_ zondere aandacht, dan een aantal voortbrengzels uit vreem- de Landen: vooral, daar het gevloeid is uit dezelfde Pen, als het Werkje, getyteld de Dankbaare, zo gunfüg by de ‚Natie. ontvangen. … Het beloop van het Stuk voldoet ons over. het” al gemeen wel, doch dit neemt niet weg. dàt (vy бстищe aanmerkingen hebben, welke ons упgenoegzaamen grond tõe- fchynen, om ze aan het algemeen mede te deelen, Wy vin- den het vreérnd Het "Dat Mevrouw Bélmesie, bl. 332-4 —4delaide-al- 349 W. IMMS, DELIA BM ADELAIDE, zou cene ftervende: Delio’, aan het einde van dit Stuk, Hmm kunnen veroorzaken op her hart van de Aan fehouwers, dat mischien de gevaarlykbeid der verleiding in de ziel vastprente. "t ls waar, men 400 dan de verheugde Sen. Fan en лівае, gemist hebben; men hadt zelfs bet Huwelyk van james met delajde niet gevoeglyk Kunnen verneen; maar de schade was go omboerhaar t niet. Wy hoopten, by de leczing, op een einde, dat ireffender zou geweest zyn, fehoon ons. de peel van Ärer? Ke zodanig eenen uite flag vreezen deedt. Van Brofons, Charaâer, en dat van Dela, between wy weinig, —rr Alleen beider bekeering is losing, Vaaral die van Benfon. Edward's Charaâer houdt zd erlyk flaande, het gantíche Stuk door. "fames is een Minnaar, Mevrouw Belmour gene Predikan, з Weduwe, waarin het Charaâermaatige fraai bewaard is, vooral in de fyne trekken, Van Mevrquw Stuart is Metz als goed te zeggen. Sanfon is redelyk gelchetst. Adelaïde is een lief Meisje, maar haar Charaâer was, onzes achtens, ар bett vol gehouden geweest. Urwerk, 94 bladz, Öп gr. eBavo, — — Ur бок mag niet verborgen blyven. Geen koornmaat dekk’ die kaars, — zy ftyg ten kandelaar, was, met recht, de eisch van den Wel Ed. бейт, Heer Öпрепп. M van dit Stukje ter operilyke uitgdx- Зп klein getal Exemplaaren мар het- ;, alleen gefchikt voor de b; lere. "van de Eë Zoërvloeijende zagtheid kentekeren byzonder deg. 3 de groote wacteld, haar vermaak xvenswyze van dat flag ‘van lieden, Kleeding, ‘in het Spel, de, zy meent, ook meer of min viden. uze, die wel eene vriendin van het * in het aankweeken Наагегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегеге� Efde trouw, dèò Agoedheid bly maogt prozen Dani wordt uw hart entwistle door Al sar dek e | Daar zelfs hes vaoglen heir am: Maakers grootheid sagt? Daar berg en dal en bosch am roem. Hom dosh varkrygen. Slat айе Мет accoord; en gy —— zoude gy dasr swygeni Gy! die so inild bedeld en ryk gezegend kat: nn N en; sing een :vrolyk lied,: uw Пет зу God gewyd. Denk niet, die zoete pligt st luiheid ons doe nelgen; Gy. vind: hier bezigheln, aan onze [exe ook eigen: Terwyl ge, bly verrukt, Gags groote dafn befchouwwt,. : Een Biormperk, uwer zarg en opsicht aanbetrouwd,. Door wwe hand gekweekt, 1 Schynt zelfs, wy syn w Daat (вовелан jasmyns., j Ons dan weer hulde. doen d Hier paars zich "t nyt eok Piuks gy het ferlyk Ooft, е Daar uwe zagie hand den | Мощощ moogt gy ledig zyn, En regel ge uw bedryf, d Pan vieds gy "lastigst p Behartig hier uw werk, "s poris dies se:bezor voors, Daar u geen druk zen! in uwe dat vorfeort: r De Kamperfoelie mag uw dustprieel bedekken, ` Terwyl haar bal/ewgeur uw condaçht op. kan. wekken g Wanneer een nuttig hoek и in ke Ношепен: de goede fmaak in heeriyker Yooneeleh, ` Zocht gy, naar tydverdryf, hier it de dog te korte : Wanneer gen grasje zalf veor u от wonder ner à 433 Wie Н АЎ Wijsgerige bedenkingen over den Godsdienst, de Prüdenkerij ers Ophejdering des Verfands bekevens eene’ Academifche Redeh- voering. P KAREL VAN.ECKHARTSHAUSEN. Uit het Hoeg- duitsch. Te Amfieldam, by J. Kok Pa,.1786. Behalven de Vooprede, 146 bladz. in gr. aye. ela AN zenwysheid. en Ongodsdienstigheid tegen te gaen, algemene V Mer chliefie. en WC, * te Böezemen M is Bet gewigge oogmerk dezer. bedenkingen. «De Heer yan"Eckharss- haufen bezeft, dat de opheldering. van het.Verfland у waerop trotfche Vrydenkers in onae dagen. zich. zo. fter! 1 ze de Menschliefde verzwakken, еп den п� loosifnaken, wel verre is van ene ware opheldering des Ver- ftands te Zulks пhem, om te toonen, waerin de we- zénlyke opheldering des Inc beftae., en'waertoe dezelve ftrekke; als теде, hoe de-Ppilofephie en Godsdienst hand aen hand behoore te geen; daer de Philofophie zonder Godsdienst in Vryge Н Estery, en de Godsdienst zander Philofophie veelal: in Bygeloof ontaert; Welk een en ander nitr. дап verdervclyke ge- volgen met Sch kan õреп. Dit leid hem verder tot ene nade- ze overweging: van den öſe overweg der Vrydenkery:en: van den Gods- dienst, mitsgaders van derzelver verfchillende uitwerkzelen;- dat hem ook wel byzonder bet oog doet westig ep de voordeelen, en dep natuurlyken. invloed van den OG aerden Godsdienst, dien dk Vrygeest fechts тес nletswaerdige aenvallen befend, — Zyn Ed. 3. Wendt: de Xeneis-uwer pligten beflandig Îр uy hart en jeven aan; bereid. u, zelven. wijslijk c ileo xe en beproeft u aan het einde, van denzelven zorgvuldig. 4. Zk akafe ec fevendig o "waats депоа var! de volmaaktheden: Gude “in:uwediclë te Unbwxirpen, becablve voor u fleeds.tegenwoordig in. ywe godagvem te bewardd, ‘en bet niet zonder gebed te overmeegen, ·."РА ook dit middel dage-lijks met een gebed, — sen nde dn ae A 5. Bemoeij u vroeg, id ert jästen df han, de wace reld, de metten en ‘dzêlvän te lecret Kont. `." 6. Verhiiider desindrukkem gen zinnen mid werker ter wÑ 6 ЈА iu- X. VAN BCEHARTJAUSEN s VONGEERICE. BEDENKINGEN. AN inbeeldiny т Geh T “zig geoorlól п; bon ongeoorlofde te гц en béteugel pa edit Yoorfiellingen, die de запдо “ пделелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелелеле En oplopendheid de zaal des ber. Pers is, zu verliest de berispte her gebrechen eahie: gehörig. Kap. “eenmaal; hij ziet la dan niet meer xp; zijne gebreken, welke hij begaan heeft, maar op de tegenwoordige belediging en; kren- king van zijn eer. Hij ziet'aan den Kritikus niets meer, dan zijn vijand, en die onbefchoftheid, met welke hij hem behan- delt; en zijn verbeelding van öе {сяпе, die men hem bij andere maakt, laat hem verder in 't geheel niet aan zijn begaan gebrek meer denken, maar sport zijn hart öап tot regenweer en wraakgierigheid. Ieder woord, dat men verder tegen hem ~ voort- matig-uwe neigingen-, wanneer zij.aan.en. voor- Є W44 E vait rCKHARTSHAUSEN, worte- Sbiiniieteum " voonbrengt, ís louter ‘belediging. HI voelt tw niets meer, "want hij vertvagt van zijn vijand mets goeds, maar een louter oogmerk  wanneer zágttoe. "Digheid de woorden verzelt, die den mishag ber'spen; wanneer "geene trotíche verbe ` ng over zijn person, geene begeerte tof ispen en vlekken aan hem te vinden; geene bem té krenken еп te willen beledigen; of elders anders еебе one- " deie drift onze pen beitiert: wanneer waare opregte liefde tot gijn welvaart de drijfveer v.n onze te regtwijZing is, als dag Kunnen wij zeker zijn, dat geen mensch zijn eiged geluk zo geer haat, dat hij zijn hart voor onze te regtwijZing niet ope- nen zoude, Ге ruvfte mensch zal aangedaan zijn, wanneer hij "giet, dat ik hem niet haat, dat ík uit liefde tot hem fpreek, en dat zijd welzijn de beweegoorzaak mijner berisping is. Doch tot zulke Kritiken behoore goedwillende menfthen, geene huurlingen van boekverkopers., welke dit of dat werkt, der nijd of uit gewirizugt verkopen, wijl een ander me. Deburger het zele gaarne leest. Hier toe behoore mannen, die tegen de hoogmoed en hartstogten gekampt hebben; anten, die ifi 't duister zig tot geleerde Coufantfchreverg Verbeffen, en onbeféhaamde menichen in dien t hebben, dis voor hen koffijhuisptaatjes fineeden, Zonder boeken te leezen. Op den tytel, бас, Uii het Hoogduitsch. *t Mogt 'et wel wit meer uit geweest 2уй. Keerzeome Fabelen on Vartelfels. Te Leyden, by W. Н. Gryp, 1787. 3, 3; 4 en 5de Stukje. In Bee, De Heer Hermanus Theodorus Terkamp, in leeven Ordínait 7 Klerk ter van Hurne Hoogdelheden te > ae о; NM ‚de maaker der Fabelen en Vertelfels, in deze vier Stukjes en in het eetfle, waatvan wy voorheen. melding staaten, te vinden. Veele Stukjes zyn 'er in van den He Erzählung. Gryp, en eenige zyner Kunstvrienden. De vyf Stukjes Saken geene on'artige erzählung van Fabelen en erteläts voorgedraagen. NIEUWE ALGEMEENE VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. Geben en Overdenkingen, der huisfeldige Godsdienstoefz- ning voor overdenkende en welgezinde Christenen. Door с. Je ZOLLIKOFER, Predikant der Euangcliesch Her. vormde Gemeente te Leipzig. In het Nederduitsch over- gezet. Vierde Stuk. Te Amfterdam by de Erven.D. Mäer en År. Warnars, 1786. Ju gr. oęayo, 391 blads. 5 M" ftichtende schryfwyze in deze Godsdienstige voorftellingen in agt genomen, uit de voorige Deelen reeds bekend, maekt dit zyn Gefchrift tot ütig Huisboek, daer "t, in bykans alle soorten van om- standigheden, leerzame opwekkende bedenkingen aen de hand gecft. Zie hier, ilit vele anderen, гупе voorftelling wegens het niet volbragte goede voormeemen, en de yer- meuwing van het zelve, dat maer al te dikwerf niet ge- noeg in agt genomen word, en den in dit stuk anbedagt- zamen niet te ernstig ingefcherpt Úап worden. Zyne opwekking deswegens luid aldus: un "sn" God, hoe moet ik my over myne zwakheid, myne onbeftendigheid, mvne wankelmoedigheid voor u fchaa- men! voor u, in wiens tegenwoordigheid. verricht; dat weetendheid dwaal en struikel, dat шуп óvertuig met elkanderen stryden; dat il en deugdzaam ben, als ik zoude kunnen 1 weezen. Hoe moest my niet dat geen, "t welk ik gedaan heb, in de oogen van elken onpartydigen rechter, van elken edeldenkenden mensch vernederen! En hoe zeer moet het my niet. Öп� myne eigen pogen onteeren! Mis-fchien was het een geringe omftandigheid, mis-fchien een word, eenen gebaarde van eenen myner broederen, mis-fchien valfche Öапапме en lage menfchenvres, mis-fchien valfche en traagheid, die myn voorneemen verydeld, en my tot een verraader van myzelven gemaakt heeft! Welk een gebrekай vastigheid, welk веБ onmannelyke, kinderlyke zwakheid veronderfteld dit niet! Hoe weinig kan ik my op my gelven en myne deugd терезапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапа Er ik om der waarheid of braafheid wil vervolgd, wanneer ik geroepen wierd, om het kruis van mynen Heer op my te neemen, en hem langs den weg des onverdienden lydens na te volgen! Hoe tegenfirydig is myn gedrag! Was het voorne-men, dat ik opvattede, waarelyk goed, waarom het dan opgevat, en myzelven met onnte lasten belaaden? Hoe kan ik by zulk een gedrag in de wysheid еп in de deugd eenige. An ja, ik vernieuw hier mede het opgevatte, maar niet volbragte, voorneemen. Ik zal my alle de drangreidenen, die my daar toe bewoogen hebben, en nog bee weegen, op nieuws voorhouden, en zulks onder het bezef van uwe tegenwoordigheid doen. Ik zal het zo moeilyk voor my maaken, als ik maar kan, om ooit tegen myn voorneemen te handelen, Is het te algemeen en onbepaald geweest, ik zdl het naauwkeu-riger bepaalen, in opzigt tot tyden, tot plaatlen, tot perfoonen, tot bezigheden, tot gezelfchappen. Was het te eenzaam, te afgezonderd in myne ziel, dan dat ik my bet zelve gemakkelyk erigneren kon; ik zal het zelve met zeer veel andere gedachten en gewaarwordingen, met dagegen, die tot het dagelykfche leven behooren, verbinden, op dat het van my niet vergeeten moge worden. Ik zal my ook uiterlyke zinnelyke gedenkten oprechten; zal zodanige perfoonen, waarmede ik het gemeenzaamst ben, of die het meest op my vermó gen, bidden, dut zu my hetzelve te binnen brengen; ik zal hetzelve elken morgan vernieuwen, en my zelven elken avond, wegens de vere vulling of het verzuimen dadrvan, rekenfthap afvorderer. ik moet my de uitvoering van myn goea voorneemen niet te ligt voorftellen, op dat ik my niet veilig waane, noch traag worde. Hindernisfen en zwaürigheden zal ik eds ontmoêten, aan verzoekingen tot tegen: eel zal het zekerlyk niet ontbréeken; daarvan heb ik zelf de droe- vigfte ondervinding. Daarop moet ik derhalven "voa "OM Bba itaat 348 G. Je ZOLLIKOFER, GEBEDEN EN OVERDENKINGEN. Staat maaken, daartoe, nu reeds, my voorbereiden, Dauzal het my zu, veel te minder bevörenden, zo veel te minder moedeloos maaken, indien ik my zelfs eenig geweld aanhouden, en de zege door eenen moeilyken, aanhoudenden, firyd verwerven moet. Wn IK moet ook niet eeniglyk op de zaaken, die ik van voorneemen ben te doen of na te baten, maar tevens op alles acht geeven, wat met dezelve in verbindtenis (аг; op alles wat dezelve ligter of zwaarer voor my maaken „ wat my daartoe aanmoedigen, of daarvan afchrikken kon. Niets moet my onverfchillig, niets moet in myne oogen weinig betekenend zyn, wat tot deugd en de ondeugd, “wat tot de innerlyke, geestlyke volmaaktheid eenige be, trekking heeft. Sn Hartelyk wensch ik, ô God, deeze voorfchriften der Christelyke wysheid te volgen, en dus aan myn goed voorneemen getrouw te blyven. Begunitig gy mynen wensch door uwe wie. Gouvernement Voorzienigheid, en werk door uwen Geist het volbrengen van het goede in шун gelyk gy het willen daarvan in my gewerkt het! Amen. Bundel van flichtelyke Leerredenen з door jy. NEWTON, Predikant te Londen, Vertaald en uitgegeven door ἀ. VAN WERKHOVEN. Met een Voorrede yan den Wel Eerw. zeer Gel. Heer у. c. APPELIUS, Predikant te Zuidbroek en Muntendam, Te Amfterdam, by M. de Bruyn, 1786. Behalven het Voorwerk, 449 blad. E” aental van een-en-twintig Lebrredenen behelst deze - L/ Bundel, welks dertien eerfte Leerredenen gaen over ^s Heillands merkwaerdig voorftel, aengetekend Matth, ХІ. 25—30. [а. de overwegge van 't zelänger, vestigt de Ker- waerde Newton de gedachten, op —,, de geringe vrucht an der Evangelijbediening; —— de bedekteid der verbor- ügenheilen van het Evangelij voor veelen; —— de hoe- 3, daanigheden van de zudanigen; — den aart der geest- ss lijke Openbaaring, en wie zija, die met dezelve an begintigd worden; —— de vrijmagt der Godlijke Ge- an nade; —— den perloon van Christus; —— het gezag s, van Christus; —— God heerlijkheid en genade ge- an penbaard in fetus Christus; — de gemoedsgefteldheid > Van vermoeide eg belaste Zondaaren; — het koomen 7 » tot Je NEWTON, LEERREDEN. $19. » tot Christus; —— de tegenwoordige en toekomende an Fust der Geloovigen in Christus; —— het Juk van as Christus 5 het ligte en aangenaame van den dienst an Van Christus voor zijn Volk." Herby Úотеп nog acht Leerredenen, welken over de volgende onderwerpen gaen. an De Geloovigen gewaarfchouwd tegen het geeven van an ergernis, Rom. XIV.,6. De Newton, LEEREDEN. $19. » tot Christus; —— de tegenwoordige en toekomende an Fust der Geloovigen in Christus; —— het Juk van as Christus 5 het ligte en aangenaame van den dienst an Van Christus voor zijn Volk." Herby Úотеп nog acht Leerredenen, welken over de volgende onderwerpen gaen. an De Geloovigen gewaarfchouwd tegen het geeven van an ergernis, Rom. XIV.,6. De Newton, LEEREDEN. $19. » tot Christus; —— de tegenwoordige en toekomende an Fust der Geloovigen in Christus; —— het Juk van as Christus Ungébreidheid en aan- aa drang van het derde Gebod, Brad XX. 7. Het leven „Cenes Christens vergeleeken bij een | oopbaan, І Kor. an IX. 24. Geen toegang tot God, dan langs den weg an van het Evangelij, door Jefus Christus, Micha VI. 6-8. an Een leevendig õп een dood Geloof, ac. П. ap, De an Zondenfchuld wechgenoomen, en de gemoedsrust bera » fteld, P/ LI. 17. De verzekerdheid des Geloofs, 1 Joh. "V. 19." Laats:lyk is hier nog bygevoegd ene Leerree den, uitgefproken binnen Londen, op een algemenen Vasten-Bedeeling, den überhaupt van Jer. V. 29. De Werke der Newton heeft deze Leetredenen, naer zyné, uit zyne voorige Schriften, bekende denkwärts, met ene gemoediyke ftichtinge uitgevoerd; en "er ttraelr, hoe men ook voorts over zyn. befpiegelenden -denktrant moge oordeelen, in dezelven door het überhaupt van een Leer, die ernftig yvert voor een werkdadig Christendom 5 en zyne Tochoorders ten fterkfte tracht te weder-houden van het tnisbruiken van de Leer der Genade. Dit houd zyn Eerwaerde- beftendig in ott оор; en hiertoe is ook byzonder ingericht zyne Leerreden over Rom. XIV. 16; dat dan uw goed niet gelasterd worde; welke hy, na andere bedenkingen over dit onderwerp, in dezervoege ten einde brengt. о! "Met een woord; wij worden vermaand ons zelven Te breven; en anderen hebben vrijheid, om ois te bes proeven aan onze vruchten. De lieden dez erwehold zijn geene bevoegde rechters’ óver geestlijke gewaarwore dingen en ondervindingen; maar zij weeten doorgaans vrij rechtmaatig te oordeelen over uwe gezindheid en bedrij. ven. Sommigen zullen u befpieden uit vijandfchap; en anderen zullen uw waarneemen uit weetlust. Wanneer zij hooren dat gij godsdienftig zijt geworden, zullen zijt: acht op u geeven, om te zien, of gij daar door heter gewor. den zijt.. Zij zullen op u letten, niet alleen in de Kerk, maar ook in den winkel en in uw huis. En bemerken zij, dat gij altijd dezelfde zijt, altijd.even bedaard, zacbt- Bb 3 zín. 450 j NEWTON zinnig, ootmoedig, naarítig; wie weet of dit niet een middel in Gods hand zal zijn, om hen te overtuigen, en hen gunliger te doen denken van de middelen, die zulk eene krachtdaadige uitwerkipg op u gehad bebben? Maar zoo gij, in tegendeel, onbedachtzaam, ftuursch of zorge. wos zijt, - indien gij of der weereld gelijkvormig wordt, of uwe erkende pligten in de weereld verzuimt, dan zult gij oorzaak geeven, dat uw Goed gefasterd wor. de, gij zult uzelven moeilijkheden op den hals haden, em т onbekwaam maaken om voor anderen nuttig te zijn. Bide derbalven om wijsheid en genade, op dat gij uw licht ajaop:moogt laaten íchijnen voor de menfchen, dat zij, uwe goede werken ziende, uwen Vader, die in de hemelen is, verheerlijken. Dit is het grotto doel en eigeneartige uitwerkel, van het Evangelij, wanneer het recht verständig wordt, Want, gelijkerwijs het alleen de Genade Gods is, die de Zalig- heid aanbrengt; zoo-is het eigen aan die Genade, dat zij niet ajleenlijk het verflaud verlicht, maar ook het har yeinigt, den wandel regelt, door cc liefde werkt, en de weereld overwint. Zij onderwijst ou:, en dringt ons zeer krachtig. ——— jets waartoe de beste Stelfels van Zede- kunde en Wijsgeeren altijd verre te kort (chooten em de godloosheid en de weereldfche begeerlijkheden te yer- zaaken (*). En door.de beweegredenen, die zij verfchaft, en'de krachten, die zij mededeelt, Delt zij den waaren Christen in staat, om. zijn karakter in alle betrekkingen te verüber, en. den gan{chen. kring zijner pligten, zoo als die hun opzicht hebben tot hemzelven, zijnen even- mensch, en tot God, met win hij te doen heeft, te vervullen. Zij leert hem maatig, rechtvaardig en god- vruchtig-leeven : alles te vermijden, wat tegen de reinheid van ket Evangelij zoude aanloopen; maatigheid te oefenen i het gebruiken zelfs van geoorlofde dingen, en aan an deren te doen, bet geene wij wilden dat zij ons zouden doen, Zij leert den rijken, nederig en weldaadig,деті летет dankbar en vergenoegd, te zijn. Zij leert den meerderen, zachtmoedig, — en den minderen, getrouw. te weczen, Mannen en Vrouwen, Ouders ер Kine déren, Heeren en Dienaars, Overheden en Burgers, wor. den alle door deze Genpde onerweezen, en aaugefpoord, goh eenen. wandel, waardig hunner hooge roeping, en E over LEERREDENEN. Owereenkomfühling de gemeene betrekking, in welke zij tot Hem Gan, die heeft lief gehad Gien van gezonden gewasfchen heeft in zijn Bloed. Want de Zede-kunde van het Evangelij heeft eene veel edeler drijfveer, en uitgeftrekter bedoeling, dan de banden der menschlijke Maatfchappij. De ingetoogenheid en. rechtvaardigheid van een Christen worden niet °°° ^ ^ dige Godvrucht, ‘maar ze voortfpruiten. De Сепай te leeven, in God zich zaamen, alles te doen om oog, en zich fteeds te van Gods opuitpreekelijke baard — — verwachtende gefteld is, de heerlijke vi en onzen Zaligmaaker Jefi ons gegeeven heeft, op d zijnen Geest, ons verlos heid, en Hemzelven een rig in goede werken. — ken te gecven, dat gij noemd wordt, maar ook en gedronken hebt van zi genftaande dit alles, ппппеŹ van u‚fpreeken en uw G. over, maar hebt medelijden met de zood Angeben, en bildet voor hun. Wanneer uw Heiland zal wedetkoomen, om uwe zaak te rechtvaardigen, en uwen fmaad uit te wis- fchen, dan zullen alle nevelen wechgevaardigen worden, en dc ‘rechtvaardigen zullen blinken, gelijk de Zon, in het Koningrijk hunnes Vaders (E.) Mattb. XUL: A9. Bedeflonden. Bedeflonden gehouden te Batavia, door |. c. METZLAR, Lid van de Holland, che en Zeeuwfche Maatfchappen, vam de Utrechitfche en Bataviafche Genootfchappen van Kanfen en Wetenfchappen ; weler Predikant te Batavia, nu te Beuficheim, in het Graaf)chap Buuren. Met Aan- tekeningen en Bylagen, Те Utrecht, by A. van Padden- burg, 1787. Behalven het Voorwerk, 158 blads. in gr. ГА en zestal van Bedeltonden, пасг aenleiding der Schrif. tuurlyke voorftellingen, Job ІХ. 15:5 Ezra IX. 473 Jef. XXI 12, 5 Klaagl. Ш. 22; Sam, УП. 12, en Klaagl. Ш. 26. De Ińerwaerde Metzlar heeft deze Bede- ftonden zeer wel ingericht naer de tydsom (landigheden, ia de jaren 1781 en 1782; en ieder onderwerp, op ene be- Кпорге wyze voorgedragen, ten ernstigte op "t gemoed zynee Toehoorderen aengedrongen; van waer ze, in ve- lerleie opzichten, ook nog heden in onzen reeenwoordigen toeftand, onder ons met ene leerzame ftichting gelczen kunnen worden. De daer nevensgaende Aentekeningen dienen ter ophelderinge van enige voorvallen iu dte dagen, waer op zyn Eerwaerde het oog het oog het, of ook wel zulken, die hem byzouder betreffen,. Leerredenen en Bedeflanden, door эп. А. §. HOEKSTRA, Leeraar der hervormde Doopsgezinde Christenen te Utrecht „medebeftuurend en correspondeerend tid der Edam- Sche Maaifchappy van Kunflen En Weetenfchrappen, der de zinfpreuk: tot nut van 't algemeen. Те. Utrecht, by Р. van der Veer en Zoon, 1787. Behalyen het Voore bericht, 215 bladz. in gr. Bug, Р. Eerwaerde Hoek/fra, spodig van standplaets veran: derd zynde, таеке in dezen bondel aenvanglyk geween een twee Affcheid.- en een Intree-Reden. Na een vere blyf van omtrent anderhalf jaer te Edam, nam hy zyn affcheid, van dè Doopsgezinde Gemeente aldaer, den 29 January 1786; gebruikende tot cen Text Hand. XX. 32: en den 27 Augustus, deszelfden jaers, predikte hy, naer aenleiding van 1 Th. ll. 19 en oo, zyn affcheid van de Doopsgezinde Gemeente te Westzaan op 't Noord, айта hy ruin nomen. Jaer, 2 recht, tuigin, Leere: ieder G hem te handelt den, 7 Waerel Geloof eindely van Er Dedeft ken : oprech zegenv zielen waren en de bbs ge . gefteldheid des Lands en Volks overreen dragen, hij zich. zelven en zijne Mederegenten dan moet befchouwen als Vertegenwoordigers des Volks, welker plicht het is, elke Ju- en Opgezetene des Vaderlands, zoo wel de fchaamle Gemeente hieronder gereekent, als de vermoogende eu aanzielijke, te befchouwen als Medebroeders: —— deze regel moet ingedrukt en levendig zijn in de harten van alle Regenten, indien ze den naam van Rechtvaerdig zul. len verdienen, maar in 't bijzonder iu de gemoederen van dezulken, welke deze aanzielijke en gewichtige betrek- kingen bekleedenen Vrij Gemeenebest, — als bi yoorbeeld Nederland is. — Zulk een Regent, die na dezen regel de Gerechtigheid zoekt te beovenen, bevil- tigt zich fterk, om in 't gemeen de gefchiedenis der Vol- ken, en in BD Zijn des Vaderlands, naauwkeurig rekennen, ten einde door dit middel ‘niet alleen de Rechten en Voorrechten van hem en zijn Medéburgeren te leeren, maar ook, om daar door, als met cen opllag van het oog, te kunnen zien, wanneer daarop inbreuk gemaakt word,———— Hij benaarftigt zich met zijn mecken, op dat derzelver plaatzen door Gerechtigheid vervan-gen worden. Zijn voorname âoel en pogingen zijn, om alle zulke regelen en plannen werkftellig te maaken, die ‘gepast zijn, en dienen kunnen, ‘om bet Vaderland lukig te maaken: —— en daarom zorgt bij er naauw- Keurig voor, dat dat alles er gevonden en in bloei gehouden word, wat tot een welingerichten (taat bekoort. Onder anderen is het de hoofdzaak bij zulk een Rechtvaerdig Regent, om de Godzaligheid en Deugd, door een voorbeeldigen en geloovigen levenswandel, Äön eigen character te, vertoonen, ец om teyeus te bewerken, dat dat alles aangewend могі, door welke de Godvrucht algemeen bloeirijk en beminlijk gemaakt word. — Hierom verbind hij zich heilig, om eeng Nationale äережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережережер Maakt hebben. — Hij is geen aanziender des Perzoons, en om dat hij met zijne Medebroederen een geheel’ Volk vertegenwot 77 heid, na he wen en we zienlijken. - nuttige voor den C fchenhaater heft een : eweld, ei genheid vi hij is een, vind in he gaat. 4 Hedendaagfrhe Oefenende Heelkunde. Door D, van äЕЗ+ . SCHER, Heelmeener te Amferdam, en Lid van verfchein den Genoodfe, п. Це Deck, а. 3. 4% Stukje, To Amfierdam, by de- Wed, J. Dol, 1366. in gr. до. . i р“ derde Di Heelkunde kundigen ten u in ons voorgaa welk de Konstl heft, eene ko — Ín de vol hebben,. verh: Gesfcher de b de orde. Voa gere deelen va. ua D : 3» ker VC Zie alg; Vad. ів Vide D. bl aer, ` 356 р. VAN CESSCHER, OEFENENDE HEELKUNDE. kelgk, en niet het ministère, zonder noodzaaklykheid, vergroot is; ten tweeden, de Konstbewerkingen aan den Hals? ten derden, die van den Tronk; ten vierden, de Konstbewerkingen van de оушеше. Ledemaaten; ten vyfden, de Konstbewerkingen van de benedenfte Ledemaaten, Ву de enkelde bekwaamen Heelmeesters, of verzagt, of geheel kunnen weggenoomen worden, vermeerdert zig; met recht, onze achting voor deze edele Konst, welke thans, door de vereenigde poogingen van zo veele beroemde mannen, Üzulk eenen aanmerkelyken trap van volkoomenheid bereikt Бек. De verdienftelyke Schryver heeft alle in dit Boekdeel voorkoomende onderwerpeti, met de mogelykfte kortheid en duidelykheid, behandel, en daar het voornamentlyk, by de bchandéling van zodanige uitwendige ge. breken, op aankomt, dat men eene nauwkeurige kennis hebbe van de waare natuur en oorfprong derzelven, zo heft onze Schryver zieh de moeite gegeven, om er eene volledige Ziektekundige Verklaaring, van über die vollendige Ziekteckundige Verklaaring, van über die vollendige Ziekteckundige Verklaaring, vorzugedecken, by die vollendige Ziekteckundige Verklaaring, vorzugedecken, en offen, te vollendige Ziekteckundige Verklaaring, voor jonge Heelmeesters, die daarin de moeilykenden van über die vollendige Konstbewerkungen künstel, en ook te gelyk kennis krygen van de verfahren, wäarop deeze Konstbewerkungen door, de beroemdüte Heelmeesters gedaan zyn. — De bygevoegde Afbeeldingen der Werktuigen, en de Verklaaringen nach derzweiten, verdienen mede onze aanpryzing. Gelyk ook het Algemeen Register E, dit Werk, verwandtig is. Briëven over de voornaamfle onderwerpen der Natuurkunde : en Wysbegeerte. Door den Hoogleeraar L. sote, Lid van de Keizerlyke en Koningspektien te Petersburg. Berlyn en Parys Go, Ge, Volgens de laatfle Bødduitfche en Fran/che uitgave vertaald. Tweede em Derde Deel. Te Leyden, by P. Pluygers, 1786. in gr. Bug, N den aart der inrigtinge vau dit Werk, waarin de Hoogleeraar Euler, gelyk we by de afgifte van ’t eerfte Deel gemeld'hebben (*), zig Årge geene Systemat ' fch (*, Zie Ag. Vaderl. Letteroef. VII. D. bl. 248. L. EULER, BRIEVEN. 357 fche orde verbindt, ontmoet men in deeze twee valgende Deelen, waarmede dit Werk betlooten wordt, eene ver- fcheidenheid van onderwerpen, welke zyn Ed., op eene dergelyke wyze als de voorigen, in een gevalligen trant, leerzaam behandelt. : : | Het eerfte Deel lipp ten einde, met eene befchouwing van de werking der geesten op de lichaamen; en dit leidt den Wysgeer, by den Aanvang van het twéede Deel, ter navorfchinge van de natur der geesten, en het verbandt tusfchen de ziel en het licham; °t welk hem voorts in- wikkelt in eene verklaaring van de vermogens der Ziele, en verdere Wysgeerige bedeukingen, die tot dit onderwerp behoore. Ор het afhandelen hier van, keert hy weder ter bepaaldere befchoawinge van de licham, en inzon- derheid van derzelver uitgebreidheid en deelbaarheid ; het welk hem zig voorts doet uitlaaten over de leer der Mo- naden, welker buitenfpoorigheden hy tragt aan te toonen. Vervolgens hervat hy zyne voorige befchouowing van de Gezigtkunde, wel byzonder ten aanzien van de koleuren, en 't zigtbaar worden van donkere lichaamen : zyne daar in gevlogte aanmerkingen, op de overeenkomst der koleu- теп en toonen, doen hem: daat benevens de aandagt vese tigen op het wonderbaarlyke van's Menfchen ftem. En hieraan best hy vervolgens eene gezette behandeling van de Electriciteit, met eene opheldering der voornaamfte byzonderheden, die daaromtrent in aanmerking komen, waarmede het tweede Deel afloopt. By den aan- vaug van het derde of laatíte Deel, handelt onze Natuur- kundige over de breedte en lengte op onzen Aardkloot in эс algemeen; en wel byzonder over het bepaalen der leng- te, mitsgaders de verfchillende handelwyzen, waarvan men zig daar omtrent bedient. Zulks geeft hem aanleiding tot eene ontvouwing van het geen het Compas en de Compaäsalde betreft ; het welk hem vervolgens doet ftilftaan op de uitwerkzelen van den Zeilfteen. En hiernevens voegt hy ten la Atte eene verklaaring van de Doktorzkunde, met een ospoldering van de voornaamfte byzonderheden, welken deswegens omerking vorderen. Om uit deeze byzonderheden, tot een ftaal det uitvoeringe, iets over te neemen, waartoe wy geene Fignuren behoeven, welken hier anders veelal veelal wy ons bepaalen tot des Hoogleeraars vere klaaring, wegens het blaauw van den Hemel; waaromtrent Sn Uwe Hoogheid (+) heeft nu begreepen de oorzaak van het bedrog, waardoor de Маап, zoo wel als de Zon, on aan den Gezichteinder veel grootes voorkomen, dan wanneer zy een aanmerkelyke hoogte gereezen zyn, daar in beftaande, dat wy als dan de lighaamen verder van ons af oordeelen te zyn; eene gisfing, die daarop gegrond is, dat bun licht als dan eene aanmerkelyke verflaanwing ondergaet door de lange weg, welke het moet doen door den dampkring in het laage gewest, dat het meest belaa-den is met dampen en uitwaafemingen, die de dooríchy. Nemand vermindert. Zodanig is de herhaaling van de anmerkungen, die ik de eere gehad heb U. H. nopens dit onderwerp voor te (ellen, Deze hoedanigheid van de lucht, welke haare door- schynentheid vermindert, mag in den eerílen opflag van het oog als een gebrek befchouwd worden; maar zoo men er de ‘gevolgen van gadeflaat, bevinden wy, dat, wel verre van een gebrek te zyn, wy integendeel daarin de wys- beid en oneindige goedheid van den Schepper moeten er- kennen. Het is aan deze onzuiverheid der lucht, dat wy dat wonderbaarlyk en verrukkende schouwtooneel, dat ons het blaauw van den Hemel voordoet, te danken hebben: want de donkere deelen, die de licht{traaten tegenhouden, worden "er door verlicht, en zenden ons vervolgens hun eigen ftraalen te rug, ор hun oppervlak voortgebragt, door eéne geweldige fchudding, gelyk in alle donkere lighaamen gebeurt. Het getal der drillingen, die zy kry- gen, ги is het dat ons dat kostlyk blauw vertoont. De- ze byz onderheid verdient wel, dat ik die dudlyk verklaare. In de eerfte plaats merke ik aan, dat deze deel tjes uitermate klein zyn, en onderling zeer ver van een, behalven dat zy zeer los, en byna geheelen al doorfchynende zyn. Hiervan komt het, dat elk deeltje afzonder- lyk volftrekt niet bevatbaar is, en dat wy ‘er niet van aangedaan kunnen zyn, dan wanneer. er een zeer groot getel te gelyk haare ftraalen, en byna volgens een en dee zelve rigting, naar onze ogen afzendt; de vereeniging der ftraalen van verwekken. Men herinnere zig, dat decze Brieven aan eene Duitíche Princesfe geichreeven zyn. BRIEVEN. "ae" Brievén volgt dan klaar, dat die deeltjes, welke digte by ons zyn, onze zintuigen ontfnappen, vermits men die moet aanmerken, als punten, welke door de masfa der lucht heen verfpreid zyn. Maar die deeltjes, welke zeer verre van het oog af zyn, vereenigen hunne straalen in "t oog byna volgens een zelvde leiding, welke daardoor fterk genoeg worden om ons gezicht aan te doen vooral wanneer men acht Ee dat dergelyke deeltjes, die verder af zyn, en ook andere die meer naby zyn, jaamen loopen om deeze uitwerking voort te brengen. De blaauwe koleur, die wy in den Hemel zien, wanneer die helder is, is dan niet anders kan dreze deeljes in den dampkring v Noornaamentlyk van die, welke zeer ver van men kan dan wel zeggen, dat zy van nature maar van een by uitneemenheid helder blau noegzaam niet donker en zigtbaar is, dan een zeer groot aantal van die deeljes zyn, en me ftraalen volgens cen zelvde leiding vereenigen. ÚLT Brievén volgt dan klaar, dat die deeltjes, welke digte by ons zyn, onze zintuigen ontfnappen, vermits men die moet aanmerken, als punten, welke door de masfa der lucht heen verfpreid zyn. Maar die deeltjes, welke zeer verre van het oog af zyn, vereenigen hunne straalen in "t oog byna volgens een zelvde leiding, welke daardoor fterk genoeg worden om ons gezicht aan te doen vooral wanneer men acht Ee dat dergelyke deeljes, die verder af zyn, en ook andere die meer naby zyn, jaamen loopen om deeze uitwerking voort te brengen. De blaauwe koleur, die w "XIX. De kunst brengt een diergelyke uitwerking voort; 'wanneer men, onder het fmelten van een kleine hoeveel- heid Indigo, in een groote hoeveelheid water, dit water droppelsgewys laat vallen, zal men "et nict de minstte ko- Jeur van verf in zien; en wanneer men het in een klein kopje giet, zal men "et een groot glas me- de vult, en dat van verre befchouwt, ‘ziet men "er een zeer donker blaauw in. Dezelvde m kan men doen met andere koleuren; aldus is het dat Bourgogne Wyn, in zeer kleine hoeveelheid genoomen, naauwelyks roodag- tig fchynt, en in een groote gevulde fles de roode koleur zeer donker zal voorkomen. V. Het water in een groot en diep Dekken fchynt altoos een zekere koleur te hebben, schoon een kleine hoeveelheid geheel klaar en zuiver is: deze koleur is geweel, meer of min uit den groene, het geene doet zege gen, dat de kleine deeltjes van het water het ook zyn, maar van een uitermaate ontbonde koleur, zoo dat men er een groote hoeveelheid van moet hebben, eer men "er jets van gewaar wordt, om dat de straalen van verfcheid deeltjes zig als dan zamen vereenigeu, om deze uite werking voort te brengen. Ni Daar het nu door deze waarneming waarfchyn- voorkomt, dat dezelyde re- den, waarom de zee, of het water van een meir, of Gen vver, ons groen voorkomt, ook de is, waardoor de hemel ons blaauw tocíchynt: want het is waarfchynly- ker, dat alle de deeltjes der lucht een ligt afdrukfel van hebben. Ben, maar tevens.zoo flaauw, dat men het niet gewaar wordt, dan wanneer men 'een zeer groote masla, even als de gantíche uitgellrektheid van den dampen, by een ziet, dan dat men die koleur zoude toefchryven aan de dampen, die in de lucht omzweeven, en daar niet toe behooren. An VH Inderda hoe zuiverer de lucht is, en hoe meer ont daan van uitwafemingen, hoe glansryker het blauw van den hemel is, het geene genoegzaam bewyst, dat men 'er de reden van moet zoeken in de eigen deel-jes van de lucht. De vreemde ftoffen, die zig daarmede vermengen, zoo als de uitwafemingen, worden integen-deel zeer nadeelig aan dit schon blaauw, en benen een flechts den luister van. Wanneer deze dampen de lucht al te veel belaaden, zo veroorzaaken zy hier benen de nevel of misten, en berooven ons geheel en alvau 't schouwtoneel der blaauw koleur; zoo die dampen meer verheeven zyn, zoo als gemeenelyk gebeurt, dan komen "er wolken uit voort, die dikwils den hemel geheel en al bedekken, en ons een gansch andere koleur, dan dat blaauw vau de zuivere lucht voordoen. Dit is dan eene nieuwe hoedanigheid van de lucht, behalven die van de fynheid, vloeibaarheid en veerachtigheid of elasticiteit, welke ik de eere gehad heb U. H. te ont "Vouwen; dat is te zeggen, dat de kleine deeltjes van de lucht van naturwagtig zyn." Op eene foortgelyke wyze heeft de Heer Euler dit ftuk, by eene voorige gelegenheid, in 't eerfte Deel verklaerd, 't welk hier ter nadere ophelderinge kan frek- "Dit luchtverfchynfel, (zegt hy aldaar,) zoude geen plaats kunnen hebben, indien de lucht een volmaakt doorfchynende widdelftoffe was, gelyk ether; dan zouden wy van om hoog geen andere frek- "Dit lucht der het kleine licht der frem voor ons onzicht." baar wordt. Gelyk U. H. niet zou de vlam van een kaars by dag, wanneer zy daar redelyk ver van af was, daar die zelvde vlam des nachts zeer helder zoude BRIEVEN, sêt fehynen op nog veel grooter öей, Het geen duit delyk bewyst dat men de oorzaak van het blauw van den hemel moet zoeken in het gebrek van de dooríchy- . nendheid van de lucht, De lucht is vervuld met eene menigte van deeltjes, die niet geheel en al doorfchynend zyn, maar die, door de ftraalen der zon verlicht, daar- door een beweeging van drilling verkrygen, het geen nieuwe {traalen voortbrengt, die aan deze deeltjes eigen zyn; of wel, die deeljes zyn donker, en, verlicht wordende, worden zy zelfs zichtbaar, De „koleur nu van deze deeljes is blauw: en zic daar de uitlegging van dat verfchyuzel. Het is dat de lucht een aantal van kleine blauwagtig deeljes bevat, of men kan zeggen, dat de kleinfte deeljes blauwagtig deeljes blauwagtig Ayn, maar van een uiterm22« ten dun blauw, dat niet zichtbaar was dan in een vere baazende masfa lucht. Dus verneemen wy niets van dit. 