VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
роба R. VAN OMMEREN, bop Tempels over den aardbodem verfpreid waren , en welke dus zelfs de woeste Volkeren voor den glans haarér Maje- fteit deed nederbukken (*): -- de Vrijheid, dit dierbaar and van de beheerfchers der aarde; de Vrede, Dapper- eid, en zo veele andere deugden, waren hieraan haar be» ftaan, haare bewonderaars , verfchuldigd. — Hier in vond de jonge Krijgsheld zijne aanmoediging om voor zijn Va- derland te flerven. —— Hier door wist de Burgemeester van Rome aan zijn aanzienlijk Ampt (1), en de adelijke Afftammeling aan zijn oud Geflacht eenen bijzonderen luis- ter bij te zetten. (1) — Met één woord , Rome was hier door Rome." —— De invloed van deeze neiging op den Godsdienst en Alleenheerfching van dat Gemeenebest, wordt vervolgens op deeze wijze beichreven, D | en 126 (*) Vid. p'arNauD de Diis пандюв, Сар. XXVI. | (1? Liyius L. IX: Cap. 5. Waar hy van den fchandelyket Vrede by Caudius: (naar des Rectors vertaaling) fpreekt: Zoen beroofde теп de Burgemeesters van hunne Gerechts - dienaaren , en feheurde hun het Generaals- gewaad van het Af: welk gezicht by die zelfde Soldaaten , welke hen kort te vooren verwenscht , en aan de vyanden ^addenayillen overgeven, of verfcheuren, zulk een mee dedogen verwekte , dat ieder van hun, syn eigen ongeluk vergee- tende , van deeze kwetfing der hooge Majefteit, even als van eene heiligfchennis , de oogen afwendde. Het gevolg, het welk dé Wysgeer van Geneve hier uit trekt, had misfchien de aandacht der Europifche Vorítem verdient; fchoon het aan den anderen kant ook zeker is, dat deeze uiterlyke luister geenen dgurzaae men indruk op de harten van een Volk zal maaken, ten zy "et by hetzelve eene zekere maate van blindheid en bygeloof huisveste, welke men nogthans by alle Volken , en in alle tydens niet kan vooronderftellen, Emile, Tom. IIL pag. 145. С) Роцумоѕ Zlistoríar. L. VI. Cap. 51. 52, alwaar hy vert- haalt, dat, wanneer men te Rome den Uitvaart van een aanzien- lyk Man vierde, zyn Lyk op de Markt ten toon gefteld werd , meesttyds overëind ítaande ; terwyl door eenen zyner Naastbe. ftaanden of Vrienden , eene Lofrede uitgefproken werd: dat vervolgens zyn Beeldtenis in het Voorportaal van zyn huis ge- plaatst werd; dat deeze Beeldtenisfen by een volgende Lykftatie , overeenkomftig den (tand van den Overleedenen uitgedoscht, en, met alle de eertekenen van hunne Ampten verfierd, op Wagens vooruit reeden, en op de Markt naar rang op hunne yvooren Zetels geplaatst werden. Еп, voegt 'er vervolgens by: Een eer- еп deugdlievend Jongeling zoude beswaarlyk elders een fchoes ner [chouw/pel kunnen vinden, t£ 6v8 QUINTUS HORATIUS FLACCUS „„ Deindruk , welken de Godsdienst op het hart van den Ro mein maákte ‚hing niet af van dorre en afgetrokkene Redekae velingen , welke bij den zinlijken mensch in het algemeen „еп bijzonder bij een Volk van zo een fijn gevoel en levendi verbeelding, weinig zouden uitwerken ; zichtbaare blijken al- leen; die hun begrip en vermogen overtroffen , konden hen van het beftaam en de almacht der Godheid overtuigen; = de Tijber moest de fchoone Paleizen der Stad en de vrugt- baare Valleijen van Latium overftroomen ; — de Aetna moest zijne brandende ingewanden wijd en zijd over de Kusten van Sicilie en Italie uitwerpen; — een vuurige Ko- meet of Noorderlicht moest den ganfchen Hemel in vlam- теп zetten; men moest JUPPITER іп den Donder hooren fpreeken, en aan ееп” onbewolkten hemel zijne gloeiende vuist zien fchitteren ; — alsdan nam geheel Rome het treurgewaad aan; de Tempels ftroomden van de fchaare der biddenden; men kuste de drempels en wiesch den grond met zyne traanen; — alsdan dacht men zyn voo- rigen levensloop aandachtig na; alsdan gevoelden ееп au- GUSTUS , VIRGILIUS » HORATIUS, hunne harten onwillig door eene angftige vrees beklemmen, en zelfs de Verlosfer van zijn Land vreesde, door eene daad van geweld, fchoon inderdaad roemwaardig, der Godheid, wier groote eigen- fchappen en bijzondere fchikkingen voor hem verborgen la~ en, deeze geduchte tekenen haarer grimmigheid te heb- ‘ben afgeperst. Van hier dan, zelfs bij de grootíle zie- len, die Codsdienftige vreesachtigheid en bijgeloof, die hen zelfs in nietigheden den vinger der Godheid deed aane fchouwen; van hier, dat de vuurige heldenmoed van ge- heele Legers door een min hongerig kieken werd uitge- bluscht; en dat een gansch vertoornd Volk, het welk als de bruifchende Oceaan alles dreigde te verwoesten, door het ftaatig gelaat van eenen Wigchelaar, en de toevallige vlugt van het onnozel gevogelte, zijne gramfthap af- eide. | ‚ En niet alleen deeze natuurlijke verfchijnfelen, maar hunne zinlijke begrippen van de Godheid in *t algemeen, hunne onweerftaanbaare neiging om den onzichtbaaren еп onzichtbaar werkenden geest te zien, en zich telkens te kunnen verbeelden , zette aan het bijgeloof eene onbe- paalde kracht en luister bij. Deeze herfchiep de God- heid in een Weezen, aan den mensch in deugden en ei- genfchappen gelijk , doch in allen opzichte grooter , íchooner en voortreflijker ; hier uit werd het fcheppend ver- DOOR R, VAN OMMEREN. 609 vernuft der oude Kunftenaaren gebooren 5 hier uit kwamen de heerlykfte Tempels , de fchoone Ideaalen der oudheid ten voorfchijn. En gelijk dus dit verzinlijken der God- heid eenen onmiddelijken invloed had op de fchoone Kun- ften, zoo hadden deezen wederkeerig een verbaazend ver- mogen op den Godsdienst zelven. Uit de heerlijkheid der Woonplaats van DIANA te Ephefen , en van JUPPITER op het Capitool van Rome, moest men van zelf tot de acht- baarheid en grootheid van: den bewooner betluiten; de onte - zagverwekkende Standbeelden van JUPPITER te Olympia , en van MINERVA te Athene, dwongen zelfs den ongods- dienftigen aanfchouwer hen te vreezen en te eerbiedigen; еп de bekoorlijke beeldtenisfen van APOLLO en VENUS vere vulden de jeugdige harten, met zulk eenen diepen eerbied en liefde, dat geen tijd of leeringen dezelve konden uit» wisfchen." Op deezé en foortgelyke wyze wordt de toeftand en de gefchiedenisfe van Rome, geduurende het leeven van но- KATIUS , en zynen vriend AUGUSTUS , fterk toegelicht еп op- rehelderd. Aanmerkelyk is dus ook, ten deezen opzichte, verandering in het karakter van AuGUvsTUS, voor elk onderzoeker der Romeinfche Historien. Rome, die voor- heen vryé en achtbaare Stad , zuchtte ееп tyd lang onder de heerichappy van eenen verachtelyken Raad , van een verdorven en omgekogt Gemeen , en van uitheemíche en toomeloze Krygsbenden. Dit gefchiedde onder de bes ftuuring. van het Driemanfchap , van het welk OCTAVIUS (naderhand AUGUSTUS,) en MARCUS ANTONIUS , guníte- ling der wulpfche CLEOPATRA, de overgeblevene Vorften waren.. Doch zo dra ocTAvius zich tegen MARCUS AN- TONIUS verzet, en met behulp der Gemeenebestgezinden, Rome den Vrede bezorgd had ; toen veranderde alles ten zy- nen voordeele; en voornamenlyk om dat hy zich zelven, ten voordeele van het algemeen, veranderde, De wraak- gierige Drieman, die het afgehouwen hoofd van BRUTUS had mishandeld ; die den Hoofdfchout Q. AE QUINTUS HORATIUS FLAGCUS bevorderd ; de ongebondenheid beteugeld; Italíón door Volkplantingen bevolkt ; de Wingewesten en Steden der Bondgenooten met Voorrechten befchonken, en de woeste Volken door de Wapenen te onder gebragt; met één woord, gyne ganfche handelwyze toonde , dat hy om den naam van eenen goeden Vorst, en de liefde zyner burgeren te erlangen, niets wilde ontzien, en dat hy liever alle de te- enftrydige neigingen van zyn hart wilde {mooren , dan dit eelend genoegen ontbeeren, — Van hier, dat hy de mis- daaden zyner afhangelingen gereedelyk (rafe, om van eene oprechtvaerdigheid befchuldigd te worden; —— Van hier , dat hy zynén vyanden niet alleen vergaf, maar hen zelfs met weldaaden overlaadde; en dat hy over zyue voorige wreedheid openlyk berouw toonde; ——- Van hier, dat hy de misflagen en beledigingen zyner Vrienden, gelyk AGRIPPA en MjECENAS , met vriendelykheid beant- woordde; en de (toutíte uitdrukkingen van fomiige Raads- heeren geduldig verdroeg , ја dat hy zelfs Lasterfchriften , te- gens hem uitgeftrooid , niet met geweld onderdrukte, maar met bedaardheid wederleide; door welke middelen hy ook fpoedig den innerlyken wensch van zyn hart ten vollen vervuld zag. | De Heer vaN OMMEREN bedoelt hier niet (dus vervolgt hy als Redenaar, bladz. 155.) ,,de kunftige vleieryen van eenen kruipenden Raad, of van belangzoekende Ampte- naaren, of de dierlyke gunstbewyzen van een verblind of omgekocht gemeen ; maar ` аПееп die eenvoudige blyken eener welmeenende liefde , welke eene kunftige wleiery nimmer in (ааг is na te bootfen. De blyde Landman, zyne vreedzaame en ryk gezegende Velden met een ver- genoegd gelaat aanfchouwende , bezong zynen lof in eenvoudige Liederen; ——— een ftervend Huisvader be- val met eene flaauwe ftem, aan zyne Erfgenaamen, dat zy den Goden op het Capitool, door eene plegtige Of- ferande, zouden dankzeggen, dat zy het leeven van Au- GUSTUS tot dus verre gefpaard hadden; ——- het volk richtte een Standbeeld op voor den Geneesmeester MUSA « den herfteller zyner gezondheid; —— ja de ganfche Raad en het volk van Rome befchonk hem met den fchoonflen eernaam, welken immer eenig Vorst is te beurt geval- len; en de braave MESSALA, aan wien deeze last was opgedraagen, verrichtte denzelven met deeze woorden: De Goden geeven , o Cafar, dat dit voor и en. uw kuis geluk- kig ту; (want in deezen wensch oordeelen wy, dat ook n 7 DOOR R. Handboek of Historifche en Staatkundige Verhandelingen. Na de zevende vermeerderde Uitgave van wylen Profesfor GOTFRIED ACHENWALL's Staatkundige Verhandeling over de tegenwoordige voornaam[le Ryken en Volken van Europa. Uit het Hoogduitsch vertaald, opgehelderd, en met aanmerkelyke Byvoegzelen, alsmede een Aardrykskun- dige Schets, verrykt door S.—G. Ше D. Ile St. Be- helzende : Spanje met de Inleiding. Te Rotterdam by N. Cornel, 1791. In gr. Syo., 264 Байх. | | CC Werk zelfs, welkers Vertaling thans voor ons legt , is, zo door de byzondere vlyt en kunde van des- zelfs Autheur ACHENWALL, als door de fcherpzinnige en geleerde Aanmerkingen en Dyvoegzelen van eenen sCHLÓ- ZER en SPRENGEL) VOOr en der beste. Leerboeken over t4 e 612 HISTORISCHE EN STAATKUNDIGE de Staatkunde bekend, Ook is de onderneeming otn dit deor wrochte Werk in het Nederduitsch te vertaalen, en voor ‚ Onze Gewesten gemeenzamer te maaken, uit dien hoofde zeer te pryzen: gaarne wenschten wy zulks ook te kunnen zeggen, van de wyze, op welke de Heer S. — G. dit on- dernoomen en volvoerd heeft. De voornaamfte vereischten van een dergelyk Handboek , vooral, als het, volgens onzen Vertaler, ten nutte der uitgegeeven word, zyn duidelykheid en nauwkeurig- id Hoewel nu de algemeene Inleiding van dit Werk, en het Hoofdftuk , betrekkelyk sPANJE , vooral door de kundige en ícbrandere Aanmerkingen van SCHLÖzER, by de zesde Uitgave , (1781) in het oorfprongelyke, hierin uitmunt, zo toont echter de Vertaler, dit in geenen deele evoeld te hebben : Hy heeft namentlyk kunnen goedvin- en, by ket vertaalen van dit Werk, zodanige verfchikkin- en, ophelderingen еп by elen zig te veroorloven, ale het gejchiktst voor zyn plan oordeelde. (Zie des Verta- ters Voorbericht, bladz. Т | Wat het plan van den Heer S. — G. geweest is, kunnen wy niet beflisfen ; dat hy echter rot het bovenftaande geenzints was bevoegd, zullen ops eenige voorbeélden, welke ons, by het opflaan vau dit Boek , in het oog zyn gevallen, en. , Ор bladz. 3. S. s. (Want dit behoort tot de Dywoegze- len van den Vertaler) zegt hys -—— de Regeerings-vormen onderfcheidt men, in, eene opperheerfching ( Despetismus ,) ({Шеепмек fching - (Monarchia ‚) enz. Welk eene verwarring van begrippen! Wist de Vertaler dan niet, dat Monarchie mede eene opperheerfchimg is, en Despotismus , billyk , eeng willekeurige wreede heerfchappy genoemd word? ` Wy verwonderen ons, dat de Vertaler in een Leerboek voor de Jeugd, onder meerdere, de volgende on- verftaanbare {telling als op Mads, 5. $. 8. voorkomt, te werten: onder eene volftrekte Regering is de Busger, Slaaf , heeft durven ter neder ftellén: maar nog meerder, dat hy, in een Staatkundig Werk als dit, de Schriften van TRENK aangehaald, en aan EPAMINONDAS , even als aan JU- LIUS CÆSAR, Krygskundige Werken heeft toegekend , zie bladz..61, 62. $. or. Zodanige Werken door EPAMINON- DAS nagelaaten , belyden wy edelmoedig niet te kennen. Indien echter de Heer S. — С. dezelve mocht bezitten , zoude hy aan het Gemeenebest der letteren eenen meer we- gentlyken dienst te doen, met dezelve aan het licht te brene gena VERNANDELINGEN. . 619 | gen, dan hy den beminnaaren van Staatkundige Schriften met de uitgave van deeze verminkte, en zonder oordeel zamengelapte, Vertaling gedaan heeft. Dat wy met deeze Aanmerking den Vertàler geen onrecbt doen, kan uit het volgende blyken: — de /maak dezer Wetenfchap , (zegt hy Mads, 86. $. 115.) wakkerde dan aan, en nu voegde men de afzxonderlyke Befchnvingen der Ryken by elkanderen, en de eerfie algemeene Historie , hoe gebrekkig ook , zag het licht: — tot dat сомвімс het befluit nam om oek de Staatkunde op de Heoge School te leer- garen, HELMSTAD еп ОТТО breide deeze Wetenfchap meer en meer uit, en het is de laatfien wien wy in dit vak wel het meeste ver /chuldigd zyn, Wie ziet hier niet hoe de Vertaler Algemeene Historie en Staatkunde met elkanderen verwart , en hoe hy HELMSTADT, eene Univerfiteit in den Nederfaxifchen Kreits geleegen , voor een Profesfor chent aan te zien, gelyk отто was, zonder eenig gewag te maaken van den laatften , dat һу nam. de eeríte was, die de bronnen opgaf, waar uit hy geíchept had? | Bladz. go. S 119. ерт hy, dat Aantekeningen , die meest uit getallen beflaan zeer nuttig zyn, mits dezelven ` door eenen BUSCHING, SCHLÖZER , SPRENGEL , RIESBECK 3 enz. zyn opgefleld: deeze laatíte echter, dien hy ook (S 76. in not.) BISBEEK noemt , word van veele Staaskundigen, met het meeste recht, over zyne Briefe eines Franzofen, be fchuldigd dat zyne opgave in getallen meest altyd d la fran- eaife, dat is zeer onnauwkeurig en onzeker , zyn. Bladz. 92. S 120. plaatst hy (misfchien tot ophelde- ring) onder de Werken van SCHLÖZER, SPRENGEL en În- deren, die de Staatkunde niet weinig licht byzetten, Je droit public de l'Europe par мАвіу ; een boek, dat enkel het Staats- recht bevat, en dus, by de opgenoemde Schrif- ten, over de geheele Staatkunde handelende, in het geheel niet behogrt. Bladz. 93. $ 1. word, onder de boeken, betrekkelyk tot de Staatkunde van Spanje , genoemd: E. Mufio, $: And: Schmedii, Helmftad 1202 , 4to, wie kan hieruit deu waaren tytel van dit Staatkundig Werk opmaaken ? hy heeft hier willen of zullen fchryven: $. 4. Bofii Hifpania , . Ducatus Mediolanenfis, ER regni Neapolitani notitia, e mu- fto Schmidii, Helm[lad 1702, 4to. Hoe is het toch moge- ]yk, dat de Vertaler, welke, zo als uit deeze preef blykt, e Staatkundige Schriften , zelf niet by hun naam , kent, gig heeft durven vermeeten, om, in dit Werk , verfchikkin- its gen, 614 MISTORISCHE EN STAATKUNDIGE VERHANDELINGEN, gen, ophelderingen en byvoegzelen te maaken! Wenfchelyk: ware het, dat hy zig maar tot eene nauwkeurige woorde- Jyke Vertaling bepaald, en de wezentlyk ophelderende Aan. merkingen en Byvoegzelen van SCHLÖZER en sPRENGEL, daar by gevoegd bad. Het een en ander vertrouwen wy genoegzaam te zullen zyn, om den Heer S. — C. te overtuigen, dat hy geen het minfte recht heeft, zig op de waarde van zyne ophelderingen en byveegzelen te beroemen: ook heeft hy geenzints beante woord aan zyn plan, om dit Doek noch te langwylig noch te kostbaar te maaken: (Soorbericht bladz. 5.) althans, hy heeft niet alleen door onnodige uitbreidingen van de be- knopte paragraphen van ACHENWALL, maar ook door bet byvoegen van eene Geographie van Spanje, (van wien overgenomen, zegt hy niet) uit een gedeelte van het oot- fprongelyke Werk , welkers eerfte Deel, Spanje, Portugal en Engeland bevat, een geheel boek zamengetteld. De al gemeene en byzondere Staatkundige Tafelen , welke hy uit CROME , zonder zulks echter op te geeven, heeft overge- nomen, heeft hy voorzeker met reden agter deeze zoge- noemde Vertaling geplaatst ; maar boe eene breedvoerige Aardrykskunde , by een Staatkundig Werk , vooral, indien men kosten vermyden wil, te pasfe komt , bekennen wv niet te begrypen: voor het overige ontfieren de flordige druk, en het verbazend ‘aantal van fchryf- en: drukfouten, by- zonder in de naamen van Duitfche en.Franfche Schryvee теп dit , in het oorfprongelyke zo nuttig, Werk, ten en. Engeland , deor I W. VAN ARCHENHOLTZ , Vit bet Hoog- uitsch vertaald, door J. c. PELLETIER. Tweede Deel, Te Amfterdam by А. B. Saakes, 1791. In gr. octavo, 303 bladz. Н“ geen we van den aart deezes Werks, en deszelfs uitvoering, by de Nederduitfche afgifte van het eere fte Deel, gezegd hebben, C) vinden we, op het доо bladeren van dit tweede, ook ten deezen aanzien alleszins bevestigd. Des Schryvers opmerkzaame geest , geduu- Tende zyne verkeering met de Engelíche Natie, op het | c (*) Zie N. А. Vad, Letteroef,, II D., Ы. соо. ENGELAND, DOOR J. W, VAN. ARCHENHOLTZ. бы character, de zeden en de gewoone handel- en leevenswyze van dat, zig zee: Vterk onderfcheidende Volk, zo in hoo- r als in laager end , heeft hem in ftaat gefteld , om ier van een juist ve Qag te geeven; waardoor men de Ene lfchen, al vry naauw keurig, zo van de kwaade als van e goede zyde, kan lee. n. kennen, —— Het in dit Deel voorgedraagene is betrekke!yk tot drie hoofdonderwerpen: (1.) de uitoefening van de \Vetten; (s.) de leevenswyze, en (3.) de eigeníchappen der Britten; onder welke drie Artykelen eene reeks van aangevoerde gebeurtenisfen, vam Charactermaatige befchryvingen en beoordeelingen van het Nationaale gedrag, voorkomen ; die den Leezer, door de melding veeler treffende byzonderheden , een leerryk en aan- genaam onderhoud verleenen. Men ontmoet hier bovenal, uit hoofde van eene vry algemeen heeríchende geestneiging® der Engelfchen , veele by hen fterk in zwang zynde bedryven , sangetekend , die onder andere Natien, of geheel niet, of althans zeer zeldzaam, voorkomen. Tot een (аа! hier van ftrekke, in deezen, uit eene menigte van dien aart, hunne lief hebbery voor overdreevene weddenfchappen , waarvan ons de Heer van Archenholtz het volgende verflag geeft. an De liefde der Britten tot het zonderlinge, en het bui» tengemeene, veroorzaakt ook de veelvuldige weddingíchap- n; een gebornik dat bijzonder , ten tijde dat de Staats- Lotery etfokken word, opmerkfaam is. "Er worden als dan in Londen eenige honderden Wed- Comptoiren aange- legt, alwaar op nommers en prijzen word gewed. De Wed- meesters geven van hunne plans gedrukte Billiëtten uit, die ` ook daaglijks in de tijdingen verfchijnen. Des avonds wor- den de Comptoiren met doorfchijnende verfieringen prachtig verlicht. Een groote Punch -kom is het voornaamfte (uk daarin , die nimmer ledig word, en voor alle weddende dient. Dit is aanlokkend, waarom ook in de veertien dagen, die men tot de Loterij gebruikt, de toeloop tot deze huizen on- gelooflijk is. Zij zijn den ganfchen nacht open; eene om- itandigheid, die bij zulke perfoonen, welke zich, door den drank bedwelmt, van hunne Bachanaalen naar huis begee- ven, tot buitenfpoorige weddeníchappen aanleiding geeft. -Om deze reden heeft men cene Ordonnantie uitgevaardigt , dat deze huizen om elf uuren moeten geflooten worden: daar men echter den tijd van °t openen derzelve op den vol- genden, dag niet heeft bepaald, zo worden zij terftond na midden- nacht weder geopend, waardoor het oogmerk van de Wet verijdelt word, Menige richten zulke Comptoiren ор, 616 ENGELAND ^ ep, om de lieden te bedriegen. Het geld word door de weddenden altoos vooruit betaald ; worden ‘er dan groote fommen door den Wedmeester verlooren, zo maakt hy zich - uit den weg , en fluit zyn Comptoir. Теп einde dit eenigzins te bezwaaren , en uit de dwaasheid des volkste ре» lijk voordeel te trekken , voor den Staat, heeft de Regeering voor eenige baren gelast, dat. het verlof voor het oprichten van zulk een Comptoir met vijftig pond fterlings moet ware den betaald. En evenwel was het getal derzelve in 't jaar т te Londen alleen over de vijfhondert. Het zonderlin eahter is , dat veele Winkeliers de Lotery ook met hunne Waaren verbinden. Linten, Doeken, Koufen, enz. worden alle genommert, en voor de gewoone prijzen verkogt; maar wanneer de nommer van een Lot der groote Lotery met den nommer van zyne gekogte Waar overeenkomt, zo verkrijgt de kooper eene premie. Een mensch, die een Haairlint voor agt penningen koopt, kan derhalven tien guinjes wine nen. Dit is een zeker middel om een geheele Winkel ledi te verkoopen ; het word echter voor niet zeer betameli gehouden. Veele van deze wagten de trekking ook niet af, om de premién te befpaaren, en maaken zich het geval ten nutte, om hunne Waaren fpoedig tot geld te masken, zij fluiten hunne ledig verkogte Winkels en loopen weg. De razende zucht tot fpeelen beving voor twee jaaren ook een eerlijk man FULLES genaamt, die een Gaarkeuken hieldin de Koch,. fireet, die openlijk in de Morning Chronicle bekend maak- te, dat een ijder die voor zes ftuivers toebereid Osfenvleesch bij hem zoude koopen , een Billiët met een nommer zou erlangen, en voor dat geene, op 't welke het grootíte Lot paste, zou hy twintig pond fterlings uittellen. Men vind hier ook wel Comptoiren , om op zekere bepaalde dingen te wedden , waarbij men eerlijk te werk gaat. Bovendien zijn hier groote Baazen in *t wedden, die op onderwerpen , die ongelooftijk fchijnen , fpeculatién maa- ken, en hun gansch vermogen daar aan waagen. Bij dezen ver- voegt men zich gewoonlijk met nieuwe uitvindingen van een zonderlingen aart, aan ‘wier waarheid getwijfelt word, en dan gefchieden de weddingfchappen. Behalven deze moet ik ook van de Privaat- weddingíchappen gewagen, van welke 'er dagelijks veele duizenden gefchieden. Dit is zo zeer ia de gewoonte. dat, bij de geringíte twijfeling , het zeggen: y апу thing (ik wed wat gij wild) tot een algemeen fpreekwoord van alle ftanden geworden is. Neemt de ander e 4 "A DOOR J. W. VAN ARCHENHOLTZ, 61? de uitdaging аап, zo gaat de weddenfchap bij de beuzelach- К en voort, waarbij dikwils greote (оттеп op 't fpel gezet worden. Ik weet, dat men groote kostbaare piegels in Je Herbergen opzettelijk in {tuk heeft geflagen , om het getal der gebrooken ftukken te tellen, op welke men had gewed: De beroemde rox verwedde eens duizend pond fterlings, op het nommer der eerfte Huurkoets, die voorbij het huis, waarin hij zich met zijn tegenpartij bevond , zou- de rijden (*). | Ik heb een man gekend, die om 5oo pond fterlings de dwaaze weddingfchap had aangegaan, от, een geheel jaar door, ijder nacht in een ander huis in Londen te flaapen. Deze onderneming berouwde hem zeer,een reeds па drie maanden befloot hij de weddingfchap te betaalen, om van de bekommeringen, zorgen en moeilijkheden, die 'er dage- lijks voor hem uit moesten volgen , ontheven te zijn. Deze had hij lichtvaardig over het hoofd gezien, daar zijne їереп» partij dezelve in tegendeel zeer wel had overdagt. Toen in het jaar 1778 de oorlog tusfchen Frankrijk en Engeland op het punt ftond om uit te barften , die gewoon- lijk door eene Koninglijke proclamatie, met zekere plegtig- heden verzeld, in Londen word bekent gemaakt, zo wierd ‘er door twee Engelfchen de volgende weddingfchap ре» даап: die geen, welke niet twijfelde aan den oorlog, maar dagt dezelve nog verre af te zijn , gaf den anderen hondert Guinjes, om daar van dagelijks eene Guinje voor zich te behouden , tot zo lange de Proclamatie kwam: deze ' bleef voor ditmaal uit Staatkundige eorzaaken geheel agter, en de oorlog ving aan zonder Proclamatie. Nu boot de verliezer zijn tegenpartij duizend Guinjes om de zaak te ein= digen, dan te vergeefsch, hij moet dus voortaan alle jaaren 565 Guinjes , ter voldoening van deze weddingfchap, be= taalen. Eene der dolfte gefchiedde in "t jaar 1773; De vraag betrof - de mooglijkheid om in drie uuren veertig Engelfche mijlen (Ф). VCI- we (*) Het kan zijn dat rox deze weddingfchap uit ftaatkua- dige inzichten heeft aangegaan, om de ftem van zijne partij. in eene zaak van groot aanbelang, op eene delikaate wijze te win- nen: het geen men weet in Staatszaaken in °t geheel niet vreemd te zijn. Anderszins zou men genegen kunnen zijn te denken, dat Fox op dien tijd zot, of door Punch bevangen is geweest. VERTAALER." (СТ) Men rekent eene Engelfche myl op ongeveer 5100 Rhyn e 618 ENCELAND, DOOR Le VAN ARCHENHOLTZ, verre te rijden, drie vlesfen wijn te drinken, er drie meise jens den Gordel los te maaken. Het onderwerp der wed- dingfchap was vijftig Guinjes, die de onderneemer geluk« kiglijk won. Deen zulke dwaasheden heeft men geene wetten, ver mits "er niemand fchade bij lijd , dan de dwaas zelve die 'er dikwijls zijn vermoogen , gezondheid en leven, bi waagt. ” Rhynlandfche voeten, welken sfftand een Engelfche wedlooper in 97 feconden aflegt, en dien men wil dət een Hollandíche harddraaver in 128 feconden doorloopt. Doch dat is voor een ien rit, eni gier op den langen weg van veenig zulke mylen. . / Reize in de Binnenlanden van Afrika, langs de Kaap de Goede Hoop , in de jaaren 1780 tot 1785 gedaan, door den Heer LE VAILLANT : Uit het Fransch door j. p. РАЅ- TEUR. Met Plaaten. Кете Deel. Te Leyden en Am- етйат > by Honkoop eg Allart 1791. Ја gr. $vo. 394 Ze e Heer LE VAILLANT , geboren te Paramaribe aan de Rivier Suriname , is een van die byzondere menfchen, welken, van hunne jeugd af aan, de brandendfíte zucht tot reizen in hun hart koesterden en aankweekten; en wier geduld en moed geëvenredigd is aan eene pryswaardige nieuwsgierigheid , die hen, tot vermeerdering hunner eigene kundigheden, zo wel als tot verlichting van andere men- fchen, alles doet onderneemen. Zyne geboorte, en oefe- ningen in de natuurlyke Historie , op een der Nederland. fche Volkplantingen ; zyn vertrek van Paramaribo naar Texel, in den jaare 1763: гупе verdere reizen van mer, dam naar zyns Vaders Geboorteplaats in Frankryk: en eindelyk zyn omgang in Parys, en het befchouwen der voornaamfte Kabinetten met natuurlyke zeldzaamheden : dit alles heeft by hem gediend, om deeze Reize in de Binnen- landen van Afrika zo belangryk als naauwkeurig te doen worden. Men zou naauwlyks kunnen gelooven, dat iemand een Stad als Parys , гупе Vrienden, Maagen en vooräl zyne Echtgenoote „ zou kunnen verlaaten, om zich aan alle de gevaaren der Zee; aan den woedenden Honger ‚еп de Wen tk vAILLANT s REIZE бу heden, der Leeuwen, Tygers en ander verfchriklyk root, gedierte, in een barbaarsch gewest, bloot te (tellen; en een emeenzaamen omgang te zoeken , met Hottentotten en affers, wier onkunde en onbefchaafdheid zo zeer berucht, doch wier goede inborst zo dikmaals door den Schryver geprezen wordt. En evenwel dit deed deeze Reiziger, die onverbidlyk, voor alle zwaarigheden zyne oogen fluitende, ` zich op den 17den July 1780, uit Parys begaf; zich an- dermaal naar Holland vervoegde; te Am/terdam kennis met den Heer TEMMINCK, Thefaurier van de Oostindifche Maat. fchappy , en met deszelfs uitmuntende verzameling , maakte : en zich eindelyk aan boord van Kapitein Së * V* *, op het. Schip de Held Woltemade begaf; daar mede 19 December 1781, daags voor de Oorlogs - Verklaaring der Engelfchen , uit Texel in Zee (ак, om daar mede naar Kaap de Goede Hoop te ftevenen. -. In deeze overtogt heeft de Heer LE VAILLANT een bee wys nagelaaten, hoe weinig moed, een anders Krygskun- dige Natie betoont, wanneer het, door een langen Vrede, ongewoon aan den Wapenhandel geworden is; en tevens hoe weinig dienst men van eerstgeworven volk, in ge- valle van nood, verwagten moet. Den eerften Reb. 1781, werdt hen, op 3 Graaden Noorderbreedte zynde, ge- boodfchapt, dat men aan den gezichteinder een Zeil ont- dekte. De Mercurius , een ander Schip van de Com, pagnie, onder het welk de Held Woltemade ftond, was toen byna uit het gezicht vooruit; zynde het dood fil. Eerst konde men niet onderkennen, welk een Natie het aankomend Schip toebehoorde, doch dit zag men, dàt het flechts een klein Schip was. Eenige uuren laater befpeurde men, dat het zich door twee Sloepen liet boeg- feeren, en dat het met kragt van Riemen naderde. Het was, verzekerde men toen, een Schip dat in nood was; en dat by het Hollandsch Schip kwam om hulp te ver- zoeken: in welke onderftelling men het ook gerust liet naderen; want men wist aan boord van de Held Wolte. made niets van den plaatshebbenden Oorlog, tusfchea Engeland en Holland. Omtrent drie uuren na den mid- dag, zagen zy het Schip op een halven Kanonfchoots nd, en bevestigden hunne vlag door een losfen fchoot; doch zagen vreemd op, wanneer zy een Kogel door de Hut kreegen, welke van de geheele laag gevolgd werdt, terwyl de Kaper de Engelfche Vlag ophyste. Men kau de verwondering en ontüeltenis, op het Нор. К audsc TT nd ner nt en - 620 LR VAILLANT'S Jandsch Schip, in dit onverwagt voorval, niet naauwkeu= rig fchetfen : daar was misfchien op Ka het Schip n eenig man, die ooit een gevegt hadt bygewoond. be Kapitein en de Officiers, geweon vreedzaam te vaa- ren, hadden nimmer іп ‚zulk eene omftandigheid het bevel gevoerd ; dus aangetdst te worden, zonder zulks verwagt , zonder tyd gehad, te hebben om iets in gereed- heid te brengen, zonder zelfs de verfchansfingen te heb- ben kunnen maaken! Men kan zich ligt verbeelden, hoe groot de ontfteltenis van die arme lieden ware. De íchrik en vooräl de verwarring was op alle aangezichten te Jee zen, De Offieiers fchreeuwden uit alle magt; de Soldaaten, . nieuw geworven volk , dat nooit een geweer gelaaden hadt „ wisten niet naar wien te luisteren , of wien te antwoorden 5 in één woord, des avonds om zeven uuren hadden zy nog geen laadgat ontftooken. De Kaper befchoot hen onder- tusíchen zonder ophouden, en eischte hen op, dreigende hen in den grond te zullen fchieten , indien zy langer wei- gerie bleeven. De Kapitein riep , beevende van fchrik, den ngelfchen Kaper, onophoudelyk toe, dat hy geen mees- ter was , om zyn Schip op genade of ongenade over te geeven; dat hy zich daartoe by den Mercurius vervoegen moest, onder welks bevel hy ftondt. De goede man hadt alle tegenwoordigheid van geest verlooren ! Eindelyk ontftond "er, als door een wonderwerk, ееп klein koeltje, waar door de Mercurius de Held Woltemade naderde , en deszelfs Kapitein vroeg , waaróm men niet fchoot? Hy antwoordde dat hy naar zyne bevelen gewagt hadt , еп dat het de Bevelvoerer was, die het fein tot het geven: moest geeven. Een gansch koddige verfchooning n den mond van een Zeeman, die door een klein Schip van zestien ftukken agt ponders was aangetast, terwyl hy twee en dertig ftukken van zwaarer caliber , verfcheiden Steenftukken, en drie honderd .mannen, behalven het Scheepsvolk , voerde, ` De Mercurius beginnende te fchieten , zo begonnen zy aan boord van de Held Woltemade , insgelyks , uit alle ftuk- ken vuur te geeven; en fchoon de Mercurius tusíchen het- zelve Schip en den Engelschman in lag , zo fchooten zy echter voort. Het Volk, hun voordeel doende met deeze wanorde, zeopen zich om het zeerst dronken; zy gingen, liepen zonder te. weeten: waar heenen, ftootten tegens el- kanderen, wankelden, keerden weder, zonder te weeten waarom; men fchreeuwde , men fchreide aan den eenen; . men p € BÉ D. Fr Es ix REIZE. ^ б men vloekte, men kroop weg aan den anderen Каш. De Ziekentrooster zelf, ongetwyfeld om zich zelven moed te geeven, hadt niet gefchroomd zich even zodanig te buiten - te gaan: men zag hem met eene Lantaarn in de hand, naar de Kruidkamer afklimmen, waarin vyf en twintig duizend ponden Kruid waren, naar Ceylon beftemd, en zonder de minfte voorzorg buskruid aanbrengen om kardoezen te maa» ken; want men moet weeten dat ‘er geen eene in voorraad was, en dat men van 's morgens af ‘er nog niet aan gedacht hadt, om dezelve in gereedheid te brengen. Na al het Wand aan ftukken gefchoten, en het Schip aan alle kanten doornageld te hebben, verliet hen de Kaper des avonds om elf uuren. Hy was reeds verre weg, en hielden nog aan met vuuren. Welk een fchoon oogenblik voor, de bloodaarts! Wat maakten zy toen eene beweeging Ї Hoe liepen zy over het Dek met vasten tred; hunne ftem verheffende , enden vyand , dien zy nu niet meer hoorden uitdaagende! Men vreesde hem echter nog; niemand durfe de naar Kooi gaan , terwyl het gedruis van het Engelsch `. gefchut telkens nog in de ooren donderde. Men kan zich ' een denkbeeld maaken , welke wanorde 'er, geduurende die opfchudding , geheerscht hadde , daar de Schryver verzekert, dat men des anderen daags, toen men de - ken wilde afhaalen , Kanonnen vondt , die tot aan den mond vol gelaaden-waren , en die tot drie laadingen Kruid, beurtelings op elkanderen gelaader , bevatteden, met even zoe veele kogelen. Verfcheiden Geweeren waren gelaaden met de kogels eerst. Zonder den Mercurius zou de Held. Woltemade zekerlyk genomen zyn geweest, wiens Volk nu nog met de fchrik vry kwam; en die herfenfchim was ook alleen in ftaat, om Officieren tot zulk een graad neêr te daan, van zich vier uuren te laaten befchieten , zonder met eenen eenigen fchoot te antwoorden. De Engelsche man dacht zekerlyk, dat zy geen Geíchut hadden, of dat de Stukken , welke hy zag, van hout waren; de minfte verweering zou hem terftond hebben doen afhou- den, en ongetwyfeld zou hy fchielyker gegaan zyn, dam hy отеп was. et Tafereel, dat de Schryver van de fnorkeryen eeni- ger Schepelingen geeft , na dat de vyand afgetrokken was , ftelt deezen in het befpottelykst licht. Om het werk te kroonen, wierd de Heelmeester ENGELBRECHT , die zich , zoo lang het gevegt geduurd hadt , op de Kiel verfcholen hadt, gelast, in гупе hoedanigheid van LETT. 1791. NO. I4. Vy Dog» i 625 LE VAILLANT'S Do&or, het Journaal van deezen treffelyken fag op te maaken, De Heer LE VAILLANT gebruikte de vryheid om met dien Schryver, zo wel als met de andere, den {ро! te Decken: by geluk bleef hy gezond, anders zou de wraak van den Door zekerlyk op zyn tyd gewerkt ebben. Na het mededeelen deezer gefchiedenis, (die wy niet zouden overgenomen hebben , indien zy niet zeeds by andere Natiën, en vooräl by de Engelíchen, bekend ware eweest, doordien de Franíche geíchriften algemeen en worden;) geeft de Schryver een haauwkeurig ere Лар van de Kaap de Goede Hoop. Onder de byzonderheden aldaar, die natuurkundig opgelost worden , komt ook de volgende voor: ,, De regentyd begint daar gewoonlyk om- trend het einde van de maand April, De regen valt me- nigvuldiger en overvloediger in de Stad, dan elders in den omtrek. Zie hier de natuurlyke reden ‘er уар; de Noor- denwind doet aan de Kaap, dat in Frankryk de Zuid- westen Wind doet, hy dryft de Wolken voort, die, de Stad overtrekkende, tegens de Tafelberg , den Duivels- berg, еп den Leeuwenberg tuiten en broeken; dan regent het geftadig aan de Каар, terwyl men twee ишеп in de rondte de fraaifte lucht en het droogíte weder heeft; fomtyds regent het over de geheele ftreek , tusfchen de Tafelbaai «n Baai Fals, ten Oosten van die keten ant- zagchelyke bergen, die zich tot het uiteinde van de punt van Afrika uitftrekt; terwyl de Westelyke zyde zuiver en onbewolkt is. Het is in het klein, het geen op de Kusten van Koromandel en Malabaar geíchiedt , maar het fchouwfpel is hier verwonderlyker, om dat het merk- baarer en in een kleiner beftek is. ludedaad als twee vrienden te zamen de Stad uitgaan , om zich naar de Baai Fals te begeeven, zal de дееп, die weg ten Oosten van den berg neemt, zyn regen-ícherm mede- neemen, terwyl hy , die Westwaarts gaat , zyn zonne- fcherm zal gebruiken. Zy komen op de beftemde plaats, de cen hygende en nat van zweet, de ander nat en ver- kleumd van den regen." De gevolgen van dem Oorlog, met Engeland, deed de Kaapfche Regeering bevelen geeven , dat eenige Neder- Jandfche Schepen zich naar de Saldanha Baai zouden be- geeven. Onder deezen was het Schip Middelburg , ge- voerd door Kapitein VAN GENNEP, aan wiens hoord zich de Heer LE VAILLANT begeeven hadt; en aldaar alle 5 q v. e ryfiykheden genoot. Ongelukkig werdt de gisfing van ‘hem, raakende het Schip de Held Woltemade, wiens bee Jagchelyk gevegt met den Kaaper hem zulks had doen vera moeden, maar al te zeer vervuld: dat Schip liep im het begin van Augustus uit ; en naauwelyks was het in Zee , of het wierdt zonder flag of ftoot genomen, door het Esquader van den Commandeur јонмѕтом. Dit geval bragt dien Commandeur in de Saldanha Baat, onder Fran- fche Vlag, doch hy hyschte naderhand een Engelfche op. LE VAILLANT was intusfchen aan land bezig met jaagen; . «de Kapitein VAN GENNEP, geen kans ziende om syn Schip te verdeedigen , liet hetzelve fpringen; de Lucht en de Zee waren in een oogenblik met deszelfs brandende ftukken ver- vuld. Onder deeze waren de Bezittingen , de Verzame- lingen en Ontwerpen van den Schryver, die met zyne hoop vervloogen. Eenige dagen daarna ontving men tyding van de Kaap; alle de Kapiteins waren afgezet, uitgezonderd den Heer VAN GENNEP , den eenigften , die zyn Schip had laaten fpringen , en wiens fchoone daad den Schryver in verlegenheid bragt: uit welke hy echter, door de edel- moedigheid van den Fiskaal BOERS , toennraals aan de Kaap woonende, volkomen gered wierdt, Deeze den Heer LE VAILLANT , in zyne onderneemingen in alles de behulpzaame hand biedende, bezorgde hem Wa- gens, Osfen, Hottentotfche bedienden, en alles wat tot een verren togt in de binnenlanden van Afrika noodig was. Dee- ze ftoet beftond-vit dertig Osfen, als twintig voor twee Wa- ens, en tien anderen om te verwisfelen ; drie: fagtpaar- en, negen Handen en vyf Hottentotten , als mede een Аар en een Haan. Doch dezelve vermeerderde of vermine derde naar maate zyne Keuken rookte; waut in het mid. den der Woestynen van Afrika vindt men, zo wel als in onze geleerde Landen, drommen van aangenaame Tafel- fchuimers , die niet verleegen zyn met hunne houdings doch die , zonder veel tot last te weezen , niet nutteloos zyn , en niet weeten hoe men den rug keert , als de Schotels weggenomen zyn. Hy vertrok , met deezen ftoet, van de Kaap, den 18den December 1781; geevende dit eerfte Deel verflag van alles wat, tot het laatst van October 1782, hem op den togt ontmoette. Om een denkbeeld te hebben van de wyze, op welke de Schryver zyne Waarneetningen deed, zullen wy zyne ge- woone oefeningen , met zyne eigene woorden , mededeelen, » Ik verdeelde (zegt hy) den tyd ; en zie hier de gewoonly- - Ууз ke 624 LB VAILLANT's ke orde myner bezigheden. Des nagts, als wy niet voorttrokken, (liep ik ín myne Tent, of in myn Wagen; met het aanbreeken van den dag door mynen Haan o gewekt, maakte ik my terítond gereed om myne Ko melk klaar te maaken, terwyl myn Volk bezig was, alle myne Dieren te roskammen. Zoodra de Zon haar eerfte ftraalen vertoonde , nam ik mynen Snaphaan; ik vertrok met myn Aap, en wy doorfnuftelden den omtrek tot tien uuren ; dan weder in myne Tent komende, vond ik die altoos {choon en wel gevaagd. Zy was byzone lyk de zorg aanbevolen aan eenen ouden Afrikaan Swa- NEPOEL genaamd; niet meer in ftaat zynde om ons op onze uittogten te voet te volgen, bleef hy de legerplaats bewaaren, daar hy de goede orde in ftand hieldt. Het huisraad van myne Tent was niet talryk, een Stoel of twee, eene Tafel, die enkel tot het ontleeden myner Die» ren diende a en eenig gereedíchap , tot derzelver berei- ding noodig , maakte al derzelver fieraad uit. Ik ging daar san het werk zitten van tien tot twaalf ишеп ; fchikte ik de Infekten, welke ik medegebragt had, in myne laadjes; де ошар van myn Middagmaal was even een- voudig. Ik plaatfte een ftuk plank met een fervet bedekt, op myne knién, waarep men my eene enkele fchotel ge- .braaden of geroost vleesch voordiende, ` Na dit fober maal, dat ook niet lang duurde, ging ik weder aan het werk als ik het een of ander, dat ik begonnen had, moest af- maaken, en begaf my dan op de jagt tot de Zon onderging. Weder in de legerplaats gekeerd zynde , ontítak ik eene kaars en bragt eenige uuren door, met in myn Dagverhaal de Waarneemiungen, die ik gedaan had , de Dieren, die ik bekomen had, in één woord , alle de voorvallen van den dag op te tekenen. Ondertusfchen verzamelden myne Hottentotten myne (elen rondom de Wagens en myne Tent. De Geiten legden , gemolken zynde , zich hier em daar met myne Honden onder elkanderen gemengd neder. : Als het werk verricht en het groot vuur naar gewoonte ontftoken was, plaatften wy ons in eenen kring; ik dronk myne Thee; myne lieden rookten hártelyk hunne pypen , en vertelden ‘my Gefchiedenisfen ,- welker onnozele ongerymd- heden my deed fchateren van lagchen. Ik (chepte vermaak in hen aan te moedigen. Zy waren des te minder be- fchroomd met my als ik meer opregtheid , goedaartigheid en aandachtigheid , liet blyken. Dikwyls, wel is waar,over My zelven meer te vreden, of guníliger gefteld zynde Wi ec REIZE 625 het aanfchouwen van eenen fraaijen avondftond, na de ver- soeienisfen van den dag, gevoelde ik my door eene on- willige betovering als weggefleept, en gaf my zagtelyk aan de beguicheling over. Dan zag ik hen om ftryd hunne geestigheid ten toon fpreiden om te behaagen ; de beste verteller kon gunftig over zich zelven denken, om de die- pe Ше, die onder ons was. Ik weet niet welk vermo- gende aanlokkelykheid my fteeds weder aan die vreedzaame tooneelen, waaraan myne ziel reeds zo gewoen was , doet denken ! Ik verbeelde my neg als in het midden myner legerplaats, van myue lieden, en van myne beesten, om- ringd; geene plant, geene bloem, geen ftuk rots , niets. entílipt myn geheugen; en dit fchouwfpel, altoos aandoen- ]yker, vermaakt en volgt my overäl waar ik ben." Men zal met vermaak de byzondere ontmoetingen en ontdekkingen leezen, Welke deeze Reiziger, geduurende zyn verblyf in Afrika, gehad en gedaan heeft. Het zyn geene ontwerpen van Koophandel , noch zucht voor eeni- gen dienst die hem naar de Kaap lokte; alleen de aandrift van zyn karakter, en het verlangen om nieuwe dingen te leeren , hebben zyne fchreden in dat gewest beftuurd, Hy bevond, dat, naar maate hy zich van de volkplantin- gen verwyderde , en dieper in het land drong , alles, in zyn oog, een nieuw voorkomen aannam. De Velden wa- ren fchooner, de grond kwam hem-ryker en vrugtbaarer voor; de natuur majestueuzer en fierer; de hooge bergen vertoonden aan alle kanten bekoorlyke landfchappen en ezichten , zo als hy nimmer ontmoet hadt. Deeze ftry- igheid met de dorre en verfchroeide Velden van de Kaap deedt hem denken, dat hy meer dan duizend mylen vau dezelve af was. De weg dien de Schryver, m dit Eer/le Deel, genomen ' heeft, is byna gelyk, met die van SPARMAN , zo dat de Kaart van den laatften, ten deezen opzichte, van dienst kan 2уп; nadien LE VAILLANT, tot deeze ceríte Reise geen aart heeft medegeddeld-; fchoon hy trans bezig is, om eer Kaart van agt voeten breedte , en zes voeten hoogte, im vier bladen , voor den Koning van Frankryk ор te miken; op welken de veríchillende rasfen van menfchen , de die- ren, vogelen, én gewasfen , vàn welken in de twee Reizen melding gemaakt wordt, op hunne plaatfen verbeeld zullen daan ; en dan, verkleind, by de tweede Reize, uitgegeeven zullen worden, Het onderfeheid , tusfchen de Reize van de Heeren SPARMAN en LE VAILLANT, beftaat hier in, dat de eerfte Zich enkel op de Kruidkunde; de leatfte zich voor pamenlyk op het nafpeuren van Dieren, en wel byzonder van Vogelen , heeft toegelegd. Dat de eerfte zich dike maals, op zynen togt in de Binnelanden, by goede Vrien- den, onder dak begeeven heeft; doch de laaefte byna nooit. Eindelyk dat de eette, aan Kokskraal gekomen zyùde, іэ te rug gekeerd; maar de 12416 de ftoutheid gekad heeft, óm zynen togt, met een klein gedeelte van zyn volk, a hec епа der eren doot te zetten , fchoon de Oorlog tuse fchen deeze Natie, еп de blinke Volkplanters , itt velle woede was; zynde hy bovendien , langs tenen geheel anderen weg, namenlyk over de Sneeuwbergén, еп door Kamdebe te rug gekeerd. | In dit Eerfte Deel komt de Schryver tot зап de Kokskraal, vah waar hy eenige Hottentótten afzend , om de Kaffers zyne vreedzaame oogtnerkeu bekend te maaken: Een reeks van "ug ee en treurige gevallen, welken elkander afwis- felen, treft men telkens aaf.” Nu eens valt hy, om eem Touraco, door hem gefchoten, op te zoeken, in een der bedekte vallen, welke de Hottentotten voor de wilde Die- ren , en byzonder voor de Elephariten maaken; uit welker hy, na veele fchooten gedaan te hebben, апе een langen taak , door zyn volk op levensgevaar geholpen wordt. Dan wordt zyne legerplaatfe , benevens het omliggende ^. „Jand, door het water overftroomd; en een woedende hon- ~ ger wordt er het gevolg van, Nu eens lig? hy agter um M ^" WEE TM 6:7 dikken onigevallsn boosbflam , over welken een hem Zoe- kende em woedend gemaakte Elephant , zes fchreden van hem. af, heen fpringts by welke gelegenheid, de uitmun- temde trouw em zorg. van een Hottentot, sraas geheeten , met торт dootbhinkt, Dan weer leert hy туле Hottentot- ten op de Fromp fpeelen ; :wàar deor zy cen. vervaarlyk gegons in zyne legerplaats maaken, beginnende zyne Os- fen te bulken „бп alles te herkimken. In ^t Коп, z yne. 