VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Mr. BEARNE , op deezen zonderlingen tocht vervaardigd , yke, dat de mond der Coppermine Rivier gelegen is, ор 73°: Noorderbreedte, en 25° lengte ten Westen van De , We | ç ША DEN STILLEN OCEAAN, б 437 «НИ Riyier s dat is omtrent 119°, Westerlengte yan Creen- Wiche - Mr. HEARNE’s terug reis ‚van de Coppermine Rivier tot Churchill, duurde tot den зо Juny MDCCLXXII, zo dat, by bykans één jaar en zeven maanden op dien nog onbe- proefden tocht doorbragt. De onvergelyklyke moeilykhe- den, welke hy uitftondt, en de weezenlyke dienften , wel- ke hy deedt, zyn door zyne Meesters met eene daar aan geëvenredigde belooning beantwoord. Ну is, verfcheide jaaren Bevelhebber van Prins. van Wales Fort, aan Chur- chill Rivier, gent waar br, doot de Franfchen,in den aare МОСС ХХХ, krygsgevangen gemaakt werd ; doch, in den, voorleden Zomer, is hy tot zyn oude post weder- ekeerd. ` E De gevolgen, uit deeze wydftrekkende ontdekking voort- vloeiende, loopen elk іп " oog. Wy zien nu, dat het Vasteland van Moord America zich van Hudfons Baay za verre na het Noordwesten uitftrekt, дас Мг. HEARNE by- kans 1300- mylen reisde, eer hy de Zee bereikte, en det zyu gebecle weg Noordwagrds aan , van Gr: Noorder breedte, bykans боо mylen Westwaards,lag van: de West» kust van Hudfons Baay, als mede, dat, zyne Indiaanfchg Gidfen verzekerd waren van ееп wyduitgeftrekte Land{tree- ke, verder їп die zelfde richting loopende, Hoe nietig blyken nu de bewyzen der zodanigen te, weezen, die, om» trent veertig jaaren geleden, zo zeer pleitten voor een ТЧоогамеѕПукеп Doortocht, door Hudfuns Baay. En die nu zien, dat bedrog, omkooping en myneed hebbeg ‚ moeten gebruiken, om hunne bewyzen ftaande tehouden, en het character van een waardig en kundig Mante fchande vlekken (*). De Ce Capteln CHRISTOPHER MIDDLETON Was uit den dienst van Hudfons Baay Compagnie ken, om deezen Doortocht op te zoeken, v Scheepsdienst afgezet , door de gruwzaamfte ringen, en genoodzaakt de geringe middeler уеп, (е befteaden їп het verdoedigen van zyn naam: de у niet vondt, ’t geen wy nu zekerheid "Weeren —— dat niet beftaat. 7 Ну, En ren geleden, naby Guisborough, In Yorkshire, in de uiterfte ar- moede; reeds láng hadt harde noodzaaklykhefd hem gedrongen, om den Gouden Eerprys van Sir GooFREY coPLEY , hem in den Jaare 1742, wegens zyn Berigt van Hudfons Ваау toegeweezen» Gg4 ' e —— Vogi 438 DE ONMOG: VAN EEN DOORTOCHT TE VINDEN · De poogingen , door de Spanjaarden gedaan „от de West- kust van America, en de Noordkust van California te on- dérzoeken, die de Rusfen te werk itelden , tot het zelfde einde, alsmede om de Oostkust van Afia , еп de tusfchen- gelegene Eikanden, te ontdekken, zou men voor gewigtig mogen rekenen, fchoon ze zich alleen bepaalden tot de vorderingen іп de Aardrykskunde, en al waren "er geene andere oogmerken mede bereikt, dan om een einde te maz- ken aan de verbeeldingvolle befpiegelende Stelzels , die reeds zo dikwyls gelegenheid gegeeven hebben, tot on- volvoerbaare onderneemingen, en die, buiten zulks, ze ор nieuw hebben doen beftaan. Maar deeze Reistoehten be- weldaadigen de Wereld niet alleen door nutlooze onder- zoekingen te doen ophouden; zy brengen ook zeer veel toe om de gevaaren en ongelegenheden , die men voortyds op nuttige ondervondt, te verminderen , door het aanwy- zen van zo veel nieuwe Baayen, Havens en Ankerplsat= zen , waar de Schepen veilig kunnen liggen „еп het Scheeps- volk verversfing vinden ; door het ontdekken der misflagen van min, ervaarene Zeelieden; door de ligging van ееп groot aantal gewigtige Plaatzen te recht te brengen ; de veranderingen van het Kompas te bepaalen ; den loop der Straomen te ontdekkèn; en door het vermenigvuldigen der Zeemans Waarneemingen , dienftig om den koers van een Schip te regelen, langs rotzige en gevaarlyke ftranden, door nauwe ftraaten, te midden van verlegen maakende ftroomen en fchroomlyke ondiepten. Мег één woord, де arbeid deezer Zeehelden moet hun naam dierbaar doen worden by de Zeevaarenden van alle Volken, die , ter oot- waake van den Handel of den Oorlog, deeze Kusten aane doen. : NA DEN STILLEN OCEAAN. 459 by alle- de aangeftipte voordeelen nog voegen, fchoon dit geenzins het minst gewigtige Zy, dat zy dienst gedaan ebben aan den Godsdienst ; door het Ongeloof te ont- zetten van eene zeer geliefde tegenwerping, tegen de ge- loofwaardigheid van het Mozaïsch Verhaal, wegens de Bevolking der Aarde, Tee mammae AANMERKINGEN, OVER DEN INVLOED DER VERSCHILLEN- DE STELZELS-VAN WYSBEGEERTE , IN DEN LAATSTEN TYD VAN 'Т ROMEINSCH GEMEENEBEST , OP DE CHARACTERS DES VOLKS , ЕМ BYZONDER OP DE CHARACTERS VAN CESAR EN САТО, (Overgenomen uit de thans eerst in "ч licht gegeevene History of the Progresf and Termination, / the Roman Republic by ADAM FERGUSON, L. L. D. Profesfor of Moral Philofo- phy in the Univerfity of Edenburgh (*).) Onder de oorzaaken medewerkende, om de Characters der Romeinen, іп het laatfte Tydperk van "tr Gemeene- best , uitfteekend fchoon,of in de grootfte maate affchuwe- 1уК ‚те doen worden, mag men vrylyk de Wysbegeerte der Grieken tellen, by de Romeinen doorgedrongen, en zeer gezogt door Mannen van aanzien іп den Staat (t). Ge- leerdheid was, door de bezwaarlykheid en kostbaarheid om de affchriften der Boeken te vêrmenigvuldigen ($), be- paald tot Lieden die rykdom en vermogen bezaten; zy werd, aangemerkt als eene onderfcheiding van rang, en niet enkel als een nuttig, maar als iets tot eene goede opvoe- ding behoorende. De Lesfen der Wysgeerige Schoolen. hieldt men voor de beginzels van alle Beroepen; zy kwa- men te pasfe in de Pleitzaal, in het Veld, in den Raad, en waar iets van aanbelang te doen viel. De Wysbegeer- te befchouwde men als het Cieraad van "e Mentchen lee- уеп, О | | (*) Van dit voortreffelyk Werk zal, by den Drukker deezes, 1. YNTEMA , eene Nederduitfche Vertaaling, by Intekening , wor- den aangeboden, | к (t) Zie cicero’s Philofophifche Werken. (6) De Grooten lieten hunne Slaaven zomtyds opvoeden , om hun tot Schryvers èn Leermeesters hunner Kinderen te dienen. Се 5 Р ër 440 OVER DEN INVLOED DER WYSDEGEERTE ven, en den Grondílag van Bekwaamheid , in het volvnee ren van alles, wat ор °t woelig tooneel van ’t zelve te verrigten viel, Lieden van de Wereld , wel verre van zich huns Aanhangs te fchaamen, fpraken de taal van den zelven, by elke gewigtige gelegenheid ; en lieten zich door de regelen van hun aangenomen Stelzel beftuuren. Zy omhelsden hunne Stelzels in de Wysbegeerte , bykans op dezelfde wyze ,als,in lagteren гуде, de onderfcheide Gods» dienstgezindheden hunne Leerbegrippen. In den laatften tyd des Romeinfchen Gemeenebests , kreeg de Aanhang van EPICURUS de overhand ; еп rt geen ra- BRICIUS wenschte, op het hooren van de begrippen des Kpicuristen, dat de Vyanden van Rome mogt ten deele vallen, was nu het lot haarer Burgeren (*). _Volksvoor- fpoed -bragt overdaad te wege. Zy oordeelden gebooren te zyn om te genieten wat hunne Vaders gewonnen hade den „еп zagen geene nuttigheid in die ftrenge en moeilyke Deugden, onder welker etragting de Staat, tot deszelfs tegenwoordige hoogheid, was opgeklommen. —— De Aan- hangers van EPICURUS fchreeven °з Wereldswording aan tt Geval toe, еп lochenden de Voorzienigheid ; het ondere fcheid van Regt en Onregt, van Eerlyk en Schandelyk, kwam by hun voor,onder de benaamingen van Vermaak en Smert: Elks eigen Vermaak ftrekte hem ten hoofdregel van bedryf. Alle goed was byzonder belang. °t Algemeen belang was een harsfenfchim „ waar van men zich met voordeel kon bedienen, om den onkundigen van zyn by- zonder genot te ontzetten, terwyl de verftandige het ten zynen gebruike bekeerde (+). Voor Perfoonen, in die begrippen onderweezen, moest de bezorging der Huisgezinnen, der Staatszaaken , en van alles wat het genot van Rust en Vermaak ftremde ; dwaas- heid fchynea. Een Aanhang, deeze ftellintgen toegedaan, mogt aangemerkt worden , als een Voorftahder van ongebon- denheid in Zeden en Godsdienst. De Epicuristen, nog- (hang, доог hunne tegenftreevers met die gevolgen hunner Leere bezwaard, zogten dezelve af te weeren, door, ten aar. С*) Zie ruurancH. în Pure, De Wysgeer cyNeas bevlytig- de zich, ten aanhooren van FABRICIUS, om Zyn Varst te bedui- den, dat Wellust het hoogfte Goed. was. Faericius wenschte, dar de Vyanden van Rome, lang, zulk еспе (telling mogten аап; eeven. (t) Cicero, in Pifonem. OP DE CHARACTERS DES VOLKS, ENZ, 441 ganziene van den Godsdienst, wat „en , ten opzigte van de Zeden, vry veel,toe te geeven. Zy erkenden het beftaan der - Goden; doch hielden ze уоог Weedens van cene te vere heevene natuur, om zich met der Menfíchen zaaken tebe- motijen. Zy ftonden toe, dat, fchoon de waardye der Deugd moest afgemeeten worden by het Vermaak daar аап verknogt , waar Vermaak alleen in Deugd te vinden was, еп. zelfs te midden van lichaamspyn, kon genooten wor- den. Niettegenftaande deeze uitfpraak , ten voordeele van Zeden, diende de gewoone fpreektrant deezes Аап- hangs, de Deugd doende voorkomen „enkel als eene, voor- zigtige keuze, onder de Vermaaken , tot welke de Men- fchen zich door hunne onderfcheide neigingen gedreeven voelden, om de gevoelens van het Geweeten en verhee- venheid van Ziel te verftjkken , en de zelfsverwyten van misdaadigheid, fnoodheid en laagheid, die flegten zom- tyds van (legtigheden te rugge houden, in befchuldigingen ’ van misvatting, of verwisfeling van Ímaak, te verande- теп. Andere Aanhangen , inzonderheid die der Stoïcynen , hiel- den , bykans іп alle opzigten ,ftellingen (taande, recht tegen die der Epicuristen aangekant. Zy beweerden het daadlyk beftaan der Voorzienigheid; van een algemeen belang in Braafheid en Regtvaardigheid, waar aan zich de Voorzie- nigheid liet gelegen leggen, en waar іп alle redelyke Schepzels zeer veel moesten ftellen. Zy erkenden , dat іп de natuur der dingen verfcheide gronden zyn, ор welkën wy de voorwerpen , die zich aanbieden, door ons verkoo- zen of verworpen worden; doch dat de keuze welke wy doen, niet de шар onzer poogingen, ons geluk of ons ongeluk , beflist; dat Regt en Onregt de gewigtigfte en de eenigfte gronden гуп, volgens welker wy, ten allen ty- de, in onze keuze veilig kunnen te werk gaan; en dat, in vergelgking met dit onderfeheid, alles van geen belang iss dat een Regtvaardig Man altoos zo zal handelen, als of ‘er niets Goed was dan ’t geen Regt, en niets Kwaad dan "tr geen Onregt is; dat de Epicuristen zich een verkeerd begrip van de menschlyke natuur vormden , als zy dagten alle beginzelen van werkzaamheid te kunnen brengen , tot neiging voor Vermaak, en afkeer van Smerte, dat Eer en Schande, Uitfteekenheid of Laagheid. bedenkingen wa- теп „die niet alleen tot verheevener einden opleidden , maar nok meer kragts hadden om ’s Menfchen wil te buigen; do Liefde sot Vermaak was laag en kruipggde , de bron . " van ' waartoe onze Natuur bekwaam was. 44% OVER DEN INVLOED DER WYSBEGEERTE van verkwisting en luiheid; de Liefde ‚tot het Eerlyke en Uitmuntende, zette ons aan, om na iets edels te free, ven, om, alle kragten in te fpannen, en alles te verrigten Zy hielden ftaande , dat ‘er geen Byzonder Goed afgefcheiden van het Algemeen Welzyn beftaat , dat dezelfde hoedanigheden van het Verftand en het Hart, Wysheid, Moed , Goedertie- renheid , elk hoofd voor hoofd nuttig, ook het nut des ' Algemeens bevorderden; dat elk Mensch die zegeningen kan bezitten, onafhangelyk van de Fortuin, of den wil van anderen; en dat, wie ze bezit, niets te hoopen heeft, of te vreezen,en maar ééne foort van aandoening gevoelt, _ genoegen en vreugd; dat zyne neigingen en de grondbe. inzels van zynen ftaat als een Schepzel van God, en als Eid der Maatfchappye, hem aanzetten, om ten beste des Menschdoms te werken; en dat hy voor zichzelven niets meer verlangt, dan het geluk om daar aan °t zyne toe te brengen. — Deeze, beweerden zy, waren de Leien der ' Rede tot Volmaaktheid leidende —— tot de Volmaaktheid, welke het doelwit moest weezen van elk Mensch, die zy- ne Braafheid wilde bewaaren , of zyn Geluk bevorderen — tot de Volmaaktheid waar toe elk kon naderen, fchoon niemand kon zeggen, dezelve met de daad bereikt te heb- п, | Andere Aanhangen zogten eenen middelweg tusfchen die twee uiterften, en poogden, іп de befchouwing, hun- пе Leerftellingen aanneemelyker te maaken: dat is over- eenkomftiger met de algemeene begrippen des Mensch- doms; doch zy waren, met de daad, van geen verder aanbelang op het menschlyk leeven,: dan in zo verre zy naby kwamen aan "tr een of ° ander deezer tegenoverge- ftelde Leerbegrippen. Cesar wordt gezegd de Gevoelens van EPICURUS, en CATO die van zZENo, omhelsd te hebben. De eerfte om zich naar de heerfchende Mode te voegen, of uit de ge- neigdheid zyner natuurlyke gefteltenisfe 5 de tweede uit overtuiging, en de voorkeuze daar aan gegeeven daor een vuurig en edel һап. Wanneer zulke Сһага@егѕ te gelyk voorkomen, kan het niet misfen, of de ftrydigheid moet in "rt oog loopen. Wanneer sALUSTIUS eene befchryving geeft van de handeligen des Raads, іп de Zamenzwee- ring van CATALINA, fchynt hy alle andere Characters over + hoofd te en, om op deeze alleen аап te Ыухеп. Ce- San hadt, ten tyde dat die Gelchiedíchryver bloeide, zeer К су DE CHARACTERS DES VOLKS; ENZ, 443 -` geel eifchen op zyne byzondere kernisneeming (*), cara die alleen aan de kragt der Waarheid te danken, Caro ítak, van zyne vroege jeugd af, uit, in vuurigheid еп aandoenelykheid van Gefteltenisfe. Dit gedeelte zyns Characters wordt vermeld by gelegenheid zyner gehegtheid aan zynen Broeder сер , en de hooge maat van droefenisfe , welke hem, by diens dood, aangreep. Van ’t zelve wordt prpoken, toen hy den Diétätor syLLA bezogt, en met moeite donr. zyn: Leermeester wederhouden werd, om met woorden of :daaden blyk te geeven van zyne verontwaardi ging, tegen dien weezenlyken of fchynbaaren verkragter г Regtvaardigheid, Ну bezat, volgens- PLUTARCHUS, van zyne Kiodsheid af, eene Standvastigheid еп Bedaard- heid’ van geest, доог geen vleitaal te beweegen , door gec- .ne bedreigingen te verwrikken. Zonder cenen inneemender -aart te bezitten, was hy de Lieveling onder zyne mede- makkers „en hadt , доог гупе ongemaakte edelaartigheid en moed, de voorngamfte plaats in hun vertrouwen. Schoon їп het voorkomèn ftug en onbuigzaam, was h vuurig in e genegenheden, en yverig in de zaak der Onfchuld en der Regtvaardigheid. Zodanig zyn de merktekens van ee- ‚ne оо prone}yke geaartheid, door de Gefchiedboekers van ` gyne: kindsheid en jeugd opgegeeven. Indiervoege door de Natuur gevormd, nam hy gereed het gevoelen aan, dat -Bloelfeid, Snoodheid en Gierigheid, de eenige kwaalen waren die gemyd, Dapperheid , Braafheid „еп Edelmoedig- heid, de eenige goederen waren, die gezogt ‚moesten wor- den; en ‘dat het de zaak eens Mans is, niet bezorgd te -zyn over ° geen hem zal overkomen; maar wat hem te doen. ftaat. merken wat best was „де ander om de kragtdaadigfte mid- delen uit te denken, tot het bereiken van eenig einde, ’t geen hem na aan ’t hart lag. E Меп zou het tooneel „op't welk zy geplaatst waren , ge- heel niet moeten kennen ,indien- men over hunne bekwaam- (*) Suerg verbondt zich aan CESAR, en werd door heni In de Вигрег-ооповеп gebruikt.. .. EEN D aas OVER DEN INVLOED DER. WYSBEGEERTE, heden oordeelde, volgens den uitlag hunner verfchillende nejaagingen. САТО hadt met eene aaneenfchakeling van ete Deeds де voordeelen aan te gIypen, welker vain traytte voo n aan te W ging hem gemaklyk viel, door de ondeugden en- zwakheid zyner Tydgenooten, uitgenomen in ge „dat hy tegene {tand ontmoette van even flegten als hy zelwe. Caro gde de orde des Burgerlyken Beftuurs, hoe rampzali фес ook gefchaapen ftondt, te bewaaren ; dewyl deeze hem voegde , en hy verkoos daar in te › Of teftes ven. CEsAR's oogmerk was, die om te keeren : dewyl over al den rykdom en eerampten van den Staat, naar ete gen welgevallen, befchikking wilde maaken, CEsaR , zo ligtveranderiyk van aart , als caro ftandvastig en onverzettelyk ‚ kon allerlei Perfoonen aanneemen, en ak Jerlei zaaken verdeedigen; in twistgedingen ontleende hy хупе bewyzen, van waar hy de hem meest dienende te kunnen haalen; van Medelyden, ’t geen hy zelve niet voelde; van Regtvaardigheid en °t Algemeene Welweezen., % geen by hem уне klanken waren. Zyne igheid, in эс afweeren van Perfoonlyke beledigingen en fchade, toons de hy in zyne vroege jeugd, als hy de heerfchende beve- Jen van SYLLA, om van zyne Vrouwe, de Dogter van CINNA, af te fcheiden , wederftondt,en den hoon, door de Zeeroovers hem aangedaan ‚ wreekte ; doch toen „шеп mag veronderftellen , dat zyne gefteltenis het vuurigst en heft іп haare werkinge was , deelde hy , uit verkiezing , in geene Staatsbelangen van het verdeelde Vaderland. Zo lang de Justvoldoeningen der Jeugd hem genoeg onledig. hielden , zag hy alle Staatzaaken en Partyfchappen met ееп onverfchillig oog aan. Doch et dien dage maakte hy groote vorderin- ‘gen door zyn уегпій en vlyt, die beide uieftaken in Се leerdheid en Welfpreekenheid. Cesar hadt den ouderdom van zeven- en dertig faxen bereikt , eer hy deel in eenige zaak nam als een Lid des Ge- “meenebests. Toen ftreelde hy ’t Gemeen met agterzetting ‚van den Raad еп de besten des-Volks; en werfcheen, by zyn eerfte voortrede , ten Deng der boozen, tegen de о OP DE CHARACTERS DES VOLKS, ENZ. ` 445 еп het gezag des Sraatsbeftuurs. By Lieden , die hunne goederen verfpild hadden, en een losbandig leeven leiden , vertoonde hy zich welhaast als Weldoender en Vriend. Zy ontvingen hem als een edelmoedig Befchermer , verfcheenen om hun te ontheffen van de grommende geftrengheid der zo- dauigen , die openbaare Verdienften met de maatftok van орепЬааге Deugdenblyken afmaaten , en zich vyanden ver- ‚ klaarden van handelingen , die, hoe zeer ouk naar de heet- fchende gewoonte fmaakende , met де openbaare veiligheid niet beftaan konden. CESAR zelve, een Man van de groot, fte bekwaamheden, en de best aangekweekte talenten , in Хаас om te leeven op een voet als de grootften, die zich ooit op de wereld bevonden, verkoos zich aan het hoofd te ПеПеп der zodanigen , die’, aan alle Ondeugden overgegeé- ven, de overblyfzels der Deugd in hun Vaderland , met we- derzin en afkeer , aanzagen.’ Toen hy opftondt uit de ftree= lingen des Vermaaks, of uit die ledigheid, welke de kwy- ning des Wellusts vergezelt, werd zyn Eerzugt of begeerte om het vastgeftelÂe Staatsbeftuur zyns Vaderlands te we- derftreeven, en meester van het Gemeenebest te worden , allerbuitenfpoorigst. Aan deeze drift offerde hy allen ge- ` ‚voel op van Vriend- еп Vyandfchap, van eer, van belang, van geftoordheid, van haat. De Wysbegeerte , die den Mensch leert, overal, onverfchillig waar in °t ook moge weezen , genot te zoeken , vondt gereeden ingang by iemand van die gefteltenisfe. werd hy aangemerkt als een voornaam fteunzel der Arifto- cratie , of het Gezag des Raads (*). By dit Lichaam werd, volgens gewoonte, elke gedempte groote wanorde als eene overwinning aangezien. De ontdekking van een oogmerk zo haatlyk als dat van CATALINA , onder Volksftree. lende voorwendzelen bedekt, verzwakte hunne tegenftan- ders grootlyks. Een der eerfte gebruiken welken zy zich voorftelden van bun voordeel te maaken , was CATO te doen verkiezen onder de Gemeènsmannen van het volgend Jaar. Men hadt zyn dienst desgelyks noodig , tot het wede van METELLUS. Neros, toen uit het Le er van POMPEJUS gekomen, met aanpryzingen van zynen Veldheer , om zich aan te bieden als een die па dezelfde waardigheid ftondt; en.gelyk men mogt verwagten, om eenige nieuwe voldoe- ning te doen gebooren worden, voor de Eerzugt of Trots- beid van dien onverzaadelyken dinger na Perfoonlyk Aan, zien. | (*) PLUTARCH , in Catone e LEEVENSSEVALLEN EN CHARACTER VAN DEN HEER JORN PRINGLE , Bart. Prefsdent van de Koninglyke Maat- Jchappy der Weetenfchappen te Londen; enz. enz. e enigmaal heeft de Naam van den verdienstlyken WW Mag in dit bovenfchrift vermeld, ons Mengelwerk „> opgecierd. Las men den, теп Коп ftaat maaken , eene э» nutte , gewigtige, еп den Menschrdomme heilzaame , ont- -as dekking te zullen aantreffen. Na een lang en werkzaam ээ lceven , deezer wereld onttoogen , verdient hy ten vollen on Bekend te werden. Ons Mengebwerk moet het гупе, > hoe gering ook , toebrengen om hem te: vereeuwigen. an Wy worden hier toe in {taat gefteld , door den geleer- ‘9 den Dr. KiPPis, van wien wy het voornaamfte zullen sẹ Overneemen. De byzonderheden , door deezen Vriend an des overledenen opgegeven, zyn ontleend uit perfonee- з le kennis’, of medegedeeld door Heeren, die gemeenzaam э» met hem: omgingen (*).” \ De (*) Dr. Kippis is de Uitgeever eener nieuwe Uitgaave van de Bographia Brittannèca, en heeft, voor Bir, Јони PRINGLES Six DiscourJes , een Leevensberigt deezes Mans geplaatst. LEEVENSCEVALLEN EN CHARACTER VAN JOHN PRINGLE. 847 Ы + t t + + + ++ De Неёг уонм PRINGLE zag hét eerfte levenslicht Stichel-houfe, in het Land van Raxburg, ор den tienden van April, des Jaars MDCCVIL 2уп Vader was jorn PRINGLE van Stichel-Bart, en zyne Moeder MAGDALENA ` ELIOTT,.was de Zuster van GILBERT ELIOTT van Stobs= „Beide de Сейасһгей, uit welken hy afltamde, wa- ren zeer oud en hooggeagt in bet Zuiden van Schotland , en bovenal beraemd,. wegens hurine verkleefdheid aan den Godsdienst: en. de, Vryheden huns’ Lands, als mede van, wegen hunge Godsvrugt еп Deugd, WW „ JOHN PRINGLE маё de jongfte van: drie deezer, behalven hem, bereikten m Zyne Schoolopvoeding , wat de taalen | thuis, onder 't òpg eens byzonderen I dezelve zo veel gordsfing gemaakt te h Bast flelde om de, Hooge. Schoclen met vrugt te betree- den, ging Кула de Univerfitcit van 52. Andrews, waar hy het onmiddelyk, орар genoot, van „Mr. FRANCÌs PRING= LE, Ноо таат {з de Griekfche Тад , een nabeltaand Bloedverwant -zyns, Vaders. houden hebber Zich hier eenige jaaren onthouden hebbende, vertrok in O&ober,, des Jaars MDCCXXVIL, na Edinburgh , һу merk, pay zich ор de Geneeskunde’, de Studie van zya ne verkiezing, uit te leggen. Hier bleef hy nogthans Перта één Jaar :-dewyl кде na Leyden te gaan , ten dier dage de beroemdite. Hoogefchool in de Мейсупеп, ih gen heel Ешгора; De Hoogleeraar gong Ap, die aan deeze: Hoogefchoo] Фе regen luister Gyzerte, was reeds. zeer, Kä jaard, еп de Deet PRINGLE wilde, door te: Edinburgh langer, 16 toèven, zich niet blootftellenr. E E aan ’t gevaar, om, het, voordeel det Lesfen van dien bee roemden Man tẹ, derven, Voor BogrHaave hadt hy eene zechtmaatige en ‚billyke hoogagting;doch het was zyn aart en character: geerizins, een ingewikkeld en ftelzelaankleen vend navolger te worden, vau iemand, hoe bekwaam en uitmuntend. — — Terwyl hy te Leyden zyne Geneeskune dige Studiën voortzette, ging hy eene naauwe vriendfchap aan met VAN SWIETEN, die naderhand te Weinen, zo -door zyne oefenende Gepeeskunde als door zyne Schrif- „ten, zulk eenen naam maakte VAN SWIETEN was niet „alleen zyn Medgeáp] en Academievrierid, maar ook хуй Geneesheer, Ion bg "e Jeyden in Seng zwaare ziekte к. DEEL, MENGELW. МО, 10, Hh fort. 448 LEEVENSGEVALLEN EN CHARACTER ftortte. Nogthans was hy гупе herftelling niet verfchufe digd, aan den raad zyns Vriends: want vaN SWIETEN geweigerd hebbende , hem den Koortsbast te рее, hreef een ander dien voor, еп PRINGLE herftelde. Te Leyden den voorgeftelden loop zyner Academie-Studiën afgedaan hebbende, verkreeg hy daar de waardigheid van Doctorin de Medicynen ор dentwindgiten} MDCCXXX. Zyne Verhandeling , te dier gelegenheid a De Mar- core fenili, werd gedrukt. ‚ den verlaatende „ zette Dr. PRINGLE zich als Се neesheer te Edinburgh neder, waar hy door гупе bee kwaamheden еп uitfteekend gedrag , de hoogagting ver- wierf van de Stads Overheden en de Hoogleeraaren; en zo groot was syne bedreevenheid їп ige, dat hy op den acht- en twintigften Maart, МОСС А door de Wethouderfchap еп Raad van Kdénkereh, san Mr. зсотт werd toegevoegd, als Mede-Hoogleersat ia de ovennatuur- en Zedekunde; met t › dat hy, na en dood van Mr. ScoTT, die plaats 4 zou beklee- den : е hier уап, werd Dr, PRINGLE, op дп zelfden dag, Lid van de Üniverfiteit. Met deeze waardige heid bekleed , verklaarde hy het Werk van purrannoarr , de Officio Hominis €} Сіуіз; hy ftelde , overeenkomftig met de leerwyze welke hy fteeds volgde, daaden en ondervine ding , daar op gegrond, ten grondfteun dier: Weetenfchsp. ' Ne | R Dr. PRINGLE voer voort in de Geneeskunde re Edine jurg te beoefenen, en Hoogteeraarampt waar E пе men , tot het Jaar CXLI , wanneer hy benoemd werd tot Lyf-Arts des Graafs van STAIR, die toen het bee vel voerde over de che: Legermagt. Deeze bevorde. end _ die byzondere kennis hadt aan Lord srasm. Door den mvloed van dien Edelman, werd Dr. PRING» Lr, op den vier- en twintigften Augustus, MDCCXLII, aange eld tot Geneesheer уап het Ge ет кам if aanderen, op de wedde van twintig ingen d єп п де helf уап dit loon zyn leven lang. Met dit alies t hy geen afftand van oogleeraarfc in deze delyke Wysbegeerte., De Univerfiteie fonde ten toe, T zelve te behouden. De Heeren MUIRHBAD еп CLEGHORN zouden, geduurende Zyn afweezen ,deLesfen waarneemen, ро lang by °t begeesde, | W9 cr VAN JOHN PRINGLE: ` > A9 г Wy behoeven hier niet uit te weiden јл den lof van Dr. PRINGLE „ als Geneesheer in "rt Leger; elke bladzyde syner Werhandelinge ever de Legerziekten wyst uit, hoe zeer Ву zich op dit Ruk bevlytigde,. Eéne byzonderheid , nogthans, verdient met naame vermeld.te worden; dewyl dezelve hoogstwaarfchyniyk (tand greep ор zyn aanraaden, Nen hadt pramlyk „tot dus lang, ewoonte gehad omtot weiligbeid dèr Zieken, als de vand naby was, hun vef- те van de Legerplaats te verwydesen : °t gevolg hier van was, dat veelen: omkwamen, Ger zy door de Genegshee- ren konden bezogt en bezorgd warden. De Graaf van STAIR, dè verkeerdheid deezer fchikking onder © оор gee agt zynde, flelde den Hertog DE NOAILLES, toen het „eges , in den Jaare. MDCCXLIJÁ, re Afckasfenburg lag , dat de Hospitaalen wederzyds als Heiligdommen zoudes aan- GC, en voor alen overlast. Беісһегта worden. Die anfcha Veldbees, zo witlteekend in Menschlievenheid, omhelsde dien voorllag gereedlyk, en siam de eerfte -geler genheid waar, om yaa 2уде in agtneeming deezer verbine tenisfe blykte geyen, , … … Г Ву den Slag wan Detsingen, zat Dr. PRINGLE met Lard CARTERET, den geheelen tyd van Jr gevegt ‚in een koets, en zy bevonden zich ор een zeer gewzarlyke plaats. On- woorziens geraakten .2у шесе het vuur van het Front; hadden eene Franfche Battery aan de flinker „en een bosch wol Husfaaren,.aah de rechwêrhaund, Zy kwamen Ter gelyk- kig door, -——— Kort hier op (beer ber Dr.. PRINGLE niet weinig, dat zyn Vsiend, de VAN STAIR, het Le moest verlaaten.… Ну boodt aan, met zynen edelen Lë íchermheer, ааба te doen жап дуп post; doch kon aym ondlag niet verwerven, Ну maest zich te vrede houden smet zyne g. од dankbaarheid aan dien Lord te betog. nen, ‘door hem veertig mylea ор zyue hertocht na nr eland te. :vesgezellen , wanneer hy met ber kwellendfte Sartzeer aficheid van hem Pam. … > | i- Maar , fohoos Out. Pamwot e zich dus beroofd vondt van de onmiddelyke befcherming сель Egelmans p- die;zyne чег, idienften kende еп waardeerde, diende. zyn gedrag, in E awaarrieemerú van zyn post, héin тог een byblyvenden. беп Hy verges het Leger iü Vlaanderen, geduurende den Veldt des B ik OKEIV, en wist zich- br deg Hertog van. COMEERKAND zod aan te. pryzan „ dar op деп ёҤдеп ‘Maart: des. volgenden: Jaars , доог туце kar anrig\yke Hoogsoid азр ыд wiski tof Algemeen wen Коо. 2 \ 450 LEEVENSORVALCLEN ЕМ ‘CHARACTER heer van de Landmagt des Konings, in de Nederlendenp en over de Zee: den volgenden ontving hy eene tweede aanftelling van den Hertog, die hem verhief toe Geneesheer der Koninglyke Hospitaalen in dezelfde Lan- den. Ingevolge van deeze bevorderingen , lag by zyn Hoogleeraarfchap te Edinburgh neder. ` In het Jaar MDCCXLV , vergezelde hy het Leger in Vlaanderen; doch werd, op "tr einde van .’t zelve, van daar opontbooden, om met de Legermagt, die tegen de Wederfpannelingen in Schotland.zou gezonden worden, - mede te trekken. Ten deezen tyde hadt hy de eer „dat de Koninglyke Societeit hem tot Lid. verkoos: dit gefchiedde op den dertigften October, еп de Societeit hadt alle rede, om zich, оуёг de verkrygiug van zulk een.Lid, te ver heugen. М `. ‚ Dr.-PRINGLE ging , met den aanvang des Jers MDCCXL VI, met den Hertog VAN CUMBERLAND, mede in diens ope tocht tegen de Wederfpannelingen , en bleef daar, na dea Slag van CuModen, “tot de Krygsmagt in "tr midden van Augustus na Engeland wederkeerde. М/у vinden niet ‚даг hy dit geheele Jaar in Viaanderen geweest hebbe. 1а. de Jaren MDCCXLVHE en MOCCXL VIE, was hy daar we~ дег by het Leger, ей kwam, in den Herfst des laatstge melden Jaars ‚na het tekenen van: den Vrede се Aken, met het Leger weder în’ Engeland. ` Zints.dien tyd onthiekdt hy zich voornaam te Londen, waar hy, uit: hoofde van тупе kunde en oddervinding , met rede mogt verwagten, als Geneesheer opgang te zullen maaken. In April МОСС ‚ werd Dr. PaRi®cLE: aangefteld tot Gewoon Lyf-arts van zyne Koniaglyke Hoogheid, den Hertog VAN CUMBERLAND. In rt Jaar: L, gaf hy; in eenen Brieve aan Dr. EAD’, uit, zyne. Waarneemingen over ‘de Gevangenis: еп. Hospitaal-Keortzen.. Dit ftukje.; ‘waar van welhaast twee Uitgaven het licht sanfchouwden „ en gefchreeven werd , ter. gelegenheid der Gevangenisr Koortzen’, ten dien, tyde in Engeland. heerfchende; werd - door de Geneeskundige Wereld met genoegen ontvangen fchoon hy zelve het naderhand aanmerkte , 415 ger te veel verhaastings gefchreeven. Те dier. oorzaake heeft hy Log пісе overgellagene dingen "er ingevoegd , еп enige misftek lingen verbetêrd ; hebbende dit ftuk--gepladtst in zyne Kev- handeling over de Legerziekten, nr in. hee; ?t VER Hoofdft. van het Illde Deel dier Verhandeling tiitmaakt.. " эү Was in % zelfde Jaar, dat Dr. PRINGLE у aan de Kop , A . , nings VAN JOHN PRINGLE. ` 45: pnìnglyke Societeit begon mede te deelen, zyne beroemde SR op Septike en Antifeptike Zelfltandigheden , met Aanmerkingen over derzelver Gebrujk in het Befpiegelend Deel der Geneeskunde, Deeze Proeven werden op ver- {cheide zittingen der Societeit voorgeleezen: het eerlte Pa- pier daar toe betrekkelyk, in Juny, en de twee volgende in November ; nog drie leverde by in MDCCLI, en het laate in February МОСС. Alleen de drie eerfte zyn gedrukt in de Philofophicak TranfaBitons : dewyl Dr. PRING». LE ze alie, by wyze van Aanhangzel, gevoegd heeft by gyne Waarneemingen over de Leperziekten. — — Deeze Proeven , altoos geplaatst be volgende Uitgaven der gemelde Verhandelingen, deeden onzen vernuftigen weesheer den -Gouden medailje van Sir GoDFREY COPLEY hiet alleen verwerven; maar zyn roem alg ееп ргоеѓпев- mend Wysgeer de wyde Wereld doorklinken. „ 7n February, des Jaars МОСС, leverde hy aan de oning)yke Societeit een Verhaal over, van verfcheide gerfoonen , aangegreepen door een Gevangenis-Koorts „ door in Newgate te werken; en van de wyze, waar de Befmetting- aan ‘eene geheele Familie was medegedeeld. Dit keurig opgefteld gefchrift oordeelde Dr. STEPHEN HA- LES van zo veel aangelegenheids, dat hy des Schryvers verlof verzogt, om het ten algemeenen nutte des Ryks te mogen lasten drukken, in het Gentlemans Magazine „ waar in het gevolglyk geplaatst werd , eer het in de Philofos hical TranfaCttons verfcheen (*). Het volgende Stuk , door fem medegedeeld , was een opmerkelyk geval van de Broosheid , Buigzaamheid en Breekbaarheid der Beende- ren (t). Ín het XLIX Deel der Tran/aions, ontmoeten wy de Verhaalen, door hem opgegeeven, van eene Aard- beeving te Brusfel gevoeld, en eene andere te Glasgouw , en Dunbarton ($), als mede van de Waterberoering op den eerften November MDCCLVI , in Schotland en te Hamburg CG Het L Deel bevat гупе Waarneemingen , . . . , op C*) Gens. Magazine, Vol. ХХІІ, р. 71—74. Philofoph. Tea Vol.. ХҮШ. P, І. p. 42—54. 01—74 foe (+) Philafoph, Tranfa8.; Vol, ХКУ Ш. р. 297301. (5) Het grootfte gedeelte van dit gefchrift is van Dr, WHYTT, С.) Phil. Tranfa. Vol. LO P H. p. 509—511. 546, 547. 550, 551. _ ‚ HE з ge a 45% LEEVENSERVALLEN EN CAARACTER op *t geval van Lord. WALPOLE , van Wosttertón 5 erein Berigt der kragten van de Zeep „ in ’t ontbinden van den Steen, ondervonden door den Eerw. Mr. MATTHEW sne “gon (*). ` Het volgende Deel is verrykt smet twee Artie kelen van Dr, PRINGLE , die zeer uitgebreid еп van veel sane belangs zyn. In het eerfté hadt hy de verfchillende Vere haalen gegeeven van een zeer zonderling Vuurig Lugt ' verfchynzel, "tr geen op deg zes- en twintigften Novem ber, MDCELVIII, Te avonds tusfchen acht en negen uus ren „gezien werd , verzameld en im orde gefchikt sen in het tweede maakte hy verfcheide aunmerkingen op dit alles waar in peen geringe haate van Wysgeerige fc derheid t (+). Het ко verveelen ‚eene optelling te doer van de onderfeheide Раріегеп, die, en vóór en nà dat hy Prefident van de Koninglyke Societeit werd , door zyne hand aan dezelve werden overgeleverd. , ' Behalven zyn arbeid , іп de Philofophical Tranfaltions ge plaatst, gaf hy, іп he Edinburgh Medical Esfays , Vol. Vs een Verflag van de voordeetige uitwerking van bet Ee ceratum ` Antimónù. Г Ор den veertienden Ар! МОСС, trouwde PRINGLE met CHARLOTTE , tweede Dogter vin Dr, OLIVIER, een beroemd Geneesheer te Path, en die lang aan "6 hoofd det Medicyníche ‘Faculteit te dier Stede geweest is. Detzé Egtverbintenís duurde korten tyd; want deezé Dame werd hem welhaast door den doed ontrukt. Omtrent den tyd zyns Huwelyks, gaf Ог. PRINGLE de terfte Uitgave van zyne Waarveerningen over de Legèrzieka ten in ket licht, Dit Werk werd, in * Volgerrd Jaar; met vermeerderingen hefdrukt. Ву de derde Uitgave; grootlyks verber door de meerdere eier d er t opgedaan , in eene deis woonttg van het Leger ín Engeland ,was een атан уоерӣ; dienende ten antwoord op е апт t D Hoogleeraar Dr HAAN, te Weehbn:, en den Heer блай, te. Turin, gemaakt, Dit zelfde werd in agt genomen, tot _ verbetering der Verhandelinge, by elke volgend Vigie Нес’ Werk is verdeeld fn drie Deden. Her is voornaamlyk Gefchiedkundí „еп km van een ieder met genoegen - ge wordèn.-: De- twee andere Detten, be- Се Phi. Trinfag. Vol. L. P. 1. р. 20553400. 217, 3219 ` С Vol, LI, Р. Lp. 218—274 `> >. хам JOEN PRINGLE, О 459 ooren bepaalder tot de Geneesheeren. Zy alleen zyn de bevoegde Regters over de verdienften van die Stuk : het heeft de beflisfen айе en volkomenfte goedke wegdraagen. In Engeland is het zeven keeren BE поред t Is in het Fransch, Hoogduitsch, Îtaliaansch en Nederduitsch , ver. Schryver , bykans , heeft ? er van gefprooken „ zonder met lot daar van te en. Lupwie roemt het ber ек, in zyne Commentarii de Rebus in Scientia Машан P Medicina gestis, еп befteedt zestien bladzy« den, опа er een Berigt van te geeven. De beroemde Ban copen р die Wak, den Schryver, Pir пити то op dit en Schryver, Fir ris — omnibus benis artibus bene meritus (9). Het is een Ciasfie caal Boek in de Geneeskunde; en den Schryver op eenen rang geplaatst , met den ‘wydvermaarden SYDENHAM. Gelyk SYDENHAM, is hy ui mamteud geworden, miet door de veelvuldigheid ‚maar door de a zyner voortbreng- Zeien: en hy levert een gelukkig voorbeeld op van de groote en welverdiende beroemdheid , pe men zo de één enkel Werk kan verwerven. De agting, die PRINGLE verkreeg, door Waarneemingen over de Le gerziekten, is niet van dien aart dat ze korten tyd zal отеп. De nuttigheid van dit Werk, ondertusfchen , was van nog veel meer aanbelangs, dan de agting den Schryver deswegen en. Zints den tyd, dat hy tot Ge- neesheer in ’t Leger was aangefteld , fchynt het zyn hoofde toeleg geweest te zyn, de rampen en onbeilen des Qore logs , 20 ees диа, te verminderen; in dit SE етке а нц зате uitwer ко загпе zich niet Һет EE SCH, Ge MEL VILLE , een zyne Krygskun waamhev den, беп geest Ze begeerte ‹ en a Measchliefde paart , vonde zich door de 1 k van Dr. PRING- LE, en de verkeering met bem, Gel in ftaat gefteld , ош byzonder nattig te weezen „тоеп hy Bevelhebber. med eutraale Eilanden. Door zorge te draagen, dat Van altoos in groote, opene, en lugtige vertrekken zieh . onthieldt , en nooit toe te Waren, dat ket lang verbleef: in moerasfige plaatzen, om door derzelver (chadelyke lugt C) Тов, IL p 235. | Hh 4 454 LEEVENSCEVALLEN EN CHARACTER befmet te worden, bewaarde hy het leeven van етеп» derd Soldaaten. Met het Jaar MDCCLIII, werd Dr. PRINGLE tot eem der Raaden van de Koninglyke Societeit gekoozen. Hoe- wel hy in eenige јаагеп het Leger niet buitenslands ge- ` volgd hadt, behieldt hy zyne plaats als Geneesheer Legers, en woonde , in den Oorlog , die іп" Jaar MDCCLV begon , drie faifoehen het Leger by › in Engeland. Dir Вејде hem in ftaat om zyne fneemingen verder voort te zetten, eenige zyner voorgaande Waarneemingen te ver- beteren, om zyn groot Werk te volmaaken. den Jaa re MDCCLV ‚ verliet hy den Legerdienst te eenemaal; en zich nu bepaald hebbende, om te Londen zjn beften- dig verblyf te neemen, benoemde men hem tot Licentiaat van het Collegie der Geneesheeren , ор, den vyfden July diens Jaars. rede, waarom men hier mede zo lang verwylde , ‘was misfchien , dat һу, dus lang, volftrekt befluit genomên hadt, om zich in de Hoofdítad neder te zetten. Na de komst van GEORGE DEN ПШ, ten throone van Groot-Brittanje , werd Dr. PRINGLE , in den Jaare MDCCLXI , aangefteld tot Geneesheer van de Huishouding der Ko- ningiune; en in ° Jaar MDCCLXIII, vermeerderde deeze eer, met den tytel уап. Buitengewoon Lyfarts der Konin- ginne. Op den twaalfden April deszelfden Jaars, werd hy Lid van de Maatíchappy der Weeteufchappen te Haar- lem, еп den vyf- en twintigften - Juny, Lid van het Ko- ninglyk Collegie der Geneesheeren te Londen; еп „Бу meer- derheid van {temmen , voor de tweede keer , Raad der Koninglyke Societeit. In ’t Jaar MDCCLXIV , werd hy, na den dood van Dr. WOLLASTON, Gewoon Lyfarts van haare Majefteit. Ор den dertienden February , MDCCLXVI, verkoos de Koninglyke Maatfchappy der Weetenfchappen, te Gottingen , hem tót Buitenlandsch Lid іп het vak der ‚Geneeskunde; еп het behaagde, den vyfden van Juny des- zelfden Jaars,-zyne Majefteit, aan de bekwaamheden en verdienften van Dr..PRINGLE getuigenis te geeven, door . hem tot Baronet van Groot-Brittanje te verheffen. Op den achttienden van July , MDCCLXVIH, бейе wyle haare Ko- ninglyke Hoogheid de Prinfes Weduwe van Wales hem aan, tot haaren gewoonen Lyfarts, op een jaargeld van honderd Ponden. In " Jaar MDCCLXX ; koos de Koning- lyke Societeit hem voor de derdemaal tot Raad, en hy ge- noot in Jaar MDCCLXXU, voor de vierde keer, dis Zel: VAN JOEN PRINGLE. .. 65% aelfde, eere, - In November des laatstgemelden jens ‚ werd hy, na den dood van JAMES WEST, Esq. tot Prefident van ‚ dat aanzienlyk en geleerd Lichaam benoemd. Schoon hy, by zyne verkieziùg tot die hooge waardigheid, geen minder Mededinger hadt , dan cen Man van dat agtenswaardig Character, als wylen de Heer JAMES PORTER, was eene groote meerderheid van ftemmeg voor hem. Deeze was, ongetwyfeld, de hoogfte Eer die "Юг. PRINGLE ooit ontving 5 tene Eer, by welke alle zyne andere Letter-eere niet mogt vergelecken worden; (На Vervolg in het naastkomend Stukje.) “ H GEDAGTEN OVER BELANGLOOZE OF ONBAATZOEKENDE DEUGD. ” Een Fragment. (Ош hes Engelsch.) Ф Ф Ф ж ж» Dat de beginzels van der Menfchen gedrag geheel: -= Zelfzoekend zyn, en hun hart te eenemaal ontbloot js van de aandoeningen der Goeddaadigheid , is eene Leer, in« geboezemd, door Lieden, die hun roem hebben zoeken te vestigen’ op de puinhoopen van verwoeste aangenomene denk- beelden , of door de zodanigen , wier geaartheid verbitterd is, door te leurftellingen en botvieren aan hunne zwartgalligheid , met tegen. де verdorvenheid der Menschlyke Natuure uit te vaaren. Zy klaagen, dat Daaden, fchynbaar Weldaadig сп Liefderyk , uit trotsheid hervoortkomen; dat Vriendfchap dik- wyls rust op belang, еп Vaderlandliefde alleen ten masker: die- ne om Eerzugt te bedekken. === Waarover, egter, klaagen deezen? —— Was het Menschdom zo zelfzoekend , als de zodanigen ° zelve willen afbeelden, дап kon geen der den fchenkinderen zo onbeftaanbaar handelen met zyne gefteltenis- fe, dat hy leed droeg over het onheil van 2упеп Naasten, veel minder ‘over de ongelukken en de algemeene Zelfzoekenhcid des Menschdoms. Nä | Slaat het oog op deeze (отБеге Wysgeeren, indien zy anders деп naam van Wysgeeren mogen агаареп, die altoos over hun lot klaagen; zy befchuldigen ons met weedom en klagten, niet bedenkende, dat zy zichzelven wederfpreeken, en dat hun. weedom ten bewyze van Goedaartigheid Dreckt, Hun klaagen, daarenboven, fluit іп,. баг daaden van Goed- aartigheid noodzaakiyk zyn tot’t geluk des Menschdoms ; doch dat de Natuur, te kortzigtig, in hare oogmerken te voorzien. h 5 о 456 ` «Фррастм OvER SELANGLUbZE of te filefmoederagtig in haare huishouding, den Mensch con daat aan beantwoordend beginzel onthouden hebbe. a Dan ‘er is niets іп eénig deel der Scheppinge oneenftemmig gelaa. тей. Waar een vitwerkzel verlangd word,daar is in de voort- brengende oorzaak voorzien. Uw zepgen heeft, derbalven, een zo zonderling voorkomen, dat ik bet, zonder bewys, niet wil gelooven. Ja, het behelst in zich, dat Goedaartigheid niet alleen nuttig, maar aangenaam, en zeer uitlokkend is, en dat de Menfchen het voorkomen van Goedaartigheid aanneemen , om de Liefde hunner Med en te en! En, nog- thans, is Goedaartigheid een loutere harsfenfchimt Vreemde on: beftaanbaarheid'-dat de Menfíchen iets,’t welk niets oorfprong- lyks heeft, zouden nabootzen, of hoedanigheden; welke geen beftaan hebben, navolgen! Schets een uitmuntend Charalter == het Сһатабег van ee- nen TITUS, die zyn wellust vondt in Goeddaadigheid , die zyn tyd befteedde in de alleredelfte bezigheid, het bevorderen van het welweezen der Maatfchappye, die het Weeskind opnam, de Weduw troostte, ееп Vader zyn Volks, еп de Liefde des Menschdoms , was. —= Schets een погісћеп Dwingeland — een Neko, de fchandvlek- der Menschlyke Natuure, die zich vermaakte, in beeken МепЃсһепЫоед te zien ftroomen, en еер vreugdelled aanhief, op het befchouwen van de elenden zyne Natuurgenooten. == Hoe worden wy aangedaan op het be- zien dier twee Charaterbeelden, zo zeer tegen elkander over- getelde trekken opleverende? Zyn de gevoelens, welke zy in ons verwekken, volmaakt dezelfde? Worden wy geene an- dere beweegingen des harten gewaar dan die van verwonde- ring Та es GH Tegenftree hebben bezef Ја, zegt myn egen Vers ,у wy van en Veragting en Hoogagting; де Dwingeland is het eigenaartig en voorwerp van de ecrfte, en de Liefhebber des Vaderlands s, van de laatfte , aandoening : doch fpeurt de rede na. Zelflief- ve de fehuilt in den grond. Wy juichen den Goedhartigen Май an toe, от dat zyn bedryf ten algemeenen beste. ftrekt, wy ag Vloeken den Dwingeland, ten oorzaake van het algemeen ‚ verderf, °t geen hy veroorzaakt.” Maar er, is eenig onderfcheid schen eene enkele oordeelvelling, en ee- ne fterke aandoening, tusfchen eene enkele daad des Verftands, en ссп gevoel van ’t Hart, Liefde en Haat behooren tot bet Hart ; doch het onderfcheiden van de flrckkingen der daaden , еп de beoordeeling van derzelver voeglvkheid of onvoegiyke heid ten algemeenen beste, is het werk des Verftands. Dan deeze onderfcheiding ter zyde gefteld, welke, ертег, by eenen, die doorredeneert, behoorelyk gewigt behaadt, verzoek ik te mogen vraagen, indien Zelfliefde u beftuurt ів uwe goed- of kwaadkeuring, waarom fielt gy dan belang ìn ч algemeen welvanren 9 mm Су antwoordt: o Ik maak cce e, 56° OP ONBAATZOEKBNDE 080С9. 453 „ gedeelte nit van 't algemeen; еп wat fchadelyk of voordee. ә» lig is voor 't geheel, ís fchadelyk of voordeelig voor elk in „ Tt byzonder.” —— Geloof my, de theid van zulk eene betuiging zou voor u nimmer de gunst des Gemeens befpree- ken, of tegen de afkeuring des Gemeens dekken. Eens geno. теп, dongt na eenigen post van „aangelegenheid їп den Staat, zoudt gy u dan by de zodanigen, van wier benoeming. - dit Ampt afbing, vervoegen, iu den gewoonen (tyl van Vader- landliefde , met verklaaringen van yver voor Vryheid, en onbe- zweeke zugt voor 't Land, doormengd met fterk uitvaaren tegen emkoopbaarheid en Lange baatzagt? of zoudt gy u dezelven zoe- ken aan te pryzen, door aanbiedingen om uw post te beklee- den, met een hart val Zelfliefde , en vervuld met een baaken, den yver om de belangen en grootheid van uw Huis en Geflacht te bevorderen? mn nig ook de Handelwyze des Mensch- doms moge zyn, hunne Gevoelens hellen altoos over aan de Si: de van t aigèmeene welweezen. Goedaartigheid heeft de Na- tuur ons Íngeplant: zy moge gedwarsboomd en onderdrukt, zy kan ook .aangekweekt en verbeterd worden. [ Laaten wy voortgaan om de gevolgen te overweegen van uwe felling , dat owe goed- of kwaadkeuring het gevolg is van be- daarde redenkavelingen, over de voor- of nadeelen voor het Menschdem, ontftaande uit het wel of kwalyk aanleggen уап Verftandiyke en Zedelyke vermogens. Neemt in opmerking’ hoé veel on 8, diepe geleerdheid , nauwkeurig onderzoek „ juist oordeel en doordringenheid, ‘er noodig zy, eer wy ш ftaat zyn te laaken of te pryzen. Alle de (trekkingen van der Menfchen daaden mocten пару keurig ontvouwt, de natuur van elke aandoening moet juist bepaald , en het Charafter daar uit opgemaakt worden. Wy behooren de gefchiedenis des Menschdoms voor oogen te hebben, деп invloed van byzonde- те omftandigheden naar wisch te wikken, te wecgen en te be- pelen, lemand zou den ouderdom van de Aartsvaderen, vóór. 