Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
Lieten de Fransche Commissarissen zich met eene zaak in, die, behalve tot een openlijke vredebreuk , noodwendig tot eene verdeeling der Zuidelijke Nederlanden moest leiden, еп verlangde men van die zijde volstrekt te weten, welk deel wij in. dat geval voor ons zouden begeren, zoo moesten de Gezanten te verstaan geven, dat de Gewesten, waar de Fransche taal werd gesproken aan Frankrijk moesten worden toegevoegd, maar de overige aan ons zouden dienen te komen. Dus evenwel zou ons aandeel ongelijk veel aanzienlijker wezen. Derhalve: zou men in nadere schikking mogen treden en voorslaan, dat het grootste gedeelte van Vlaanderen, Gent en des noods zelfs Brugge daaronder begrepen, Artois, Henegouwen en Namen aan Frankrijk, en Brabant, Luxemburg , het overblij- vend gedeelte van Vlaanderen, en Mechelen aan onzen Staat zouden komen. Verlangde de Koning Brugge aan ons af te staan, dan zouden wij hem Luxemburg gunnen. Bin- delijk hielden dezelfde geheime punten voorstellen aangaande de wijze der verovering van de Spaansche Provinciën in. Was de Koning nog niet gezind om den vrede met Spanje openlijk te breken, zoo zouden. die voorslagen als niet geschied worden aange- merkt, doch niettemin het verzoek gedaan worden, dat Frankrijk ons tijdelijk, boven het bij het Traktaat bedongen regiment voetvolk en de compagnie ruiters, nog 8 of 6000 man voetvolk en 600 ruiters afstond, ten einde dadelijk iets gewichtigs uit te voeren, Die hulptroepen zouden door een der uitgewekene Brabantsche Grooten gecommandeerd kunnen worden, en Duinkerken zou het doel der onderneming zijn, om daarmede den toegang voor Spaansche troepen over zee af te snijden. Na de inneming van Duinkerken zouden wij bereid zijn tot de verovering van Grevelingen over (е. даап en deze plaats aan den Koning over te leveren, opdat ook Frankrijk eene belangrijke г aanwinst tot loon der ons bewezen dienst ten deel mocht vallen. ! Zie de Instructie bij aitsewa, II, p. 101—106. Ш Deer 4 ток. 96 1634— 1639. 762 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1884— Zoo stelde men het dan in allen gevalle als vast, dat Frankrijk Spanje den oorlog С топ verklaren. In dit geval zou natuurlijk Brabant het voorwerp van Frankrijks aar- ‘val moeten wezen, en nu ried de eenvoudigste staatkunde te zorgen, dat Frankrijk alleen gansch België niet innam; integendeel, men moest тап- de gelegenheid gebruik trachten te maken om onze stelling, in de eerste plaats tegen Frankrijk zelve, te ver- sterken. Naar voorwaarden van verdeeling zouden de Franschen moeten luisteren: want ans .bendgeneotschap was voor hen onmisbaar, en verkozen wij vrede tè maken, zoo Қ Wat ons tegen bekwamer zij niets. Maar was met dit al het gevaar voor de Gereformeerde Godsdienst, vereeniging met door onze Provinciën beleden, en voor den handel, door Holland en Zeeland gedreven, de анмен кене niet al te groot, wanneer wij vereenigd werden met eene zod talrijke bevolking, die katholiek blijven zou, еп met een Gewest, dat іп vroegeren tijd getoond had, hoe ge- ducht zijne mededinging ор .һеі gebied der scheepvaart kon wezen? Die gansche be- volking toch als veroverd land te blijven beheerschen , дир niet aan. — Hier voorzeker kwam de regeringsvorm der Vereenigde Provinciën uitnemend te stade! ' Dezen toch waren” onderling slechts bondgenooten, die elk hare soevereimiteit en menige eigenaardigheid behielden. Zoo zou ook de vereeniging tusschen Brabant en elk de? zeven Gewesten niets zoo bindends kunnen hebben, dat men zich, als het gevaar voor onze eigenaardig- heid te ernstig mocht zijn, niet ontslagen zou kunnen achten, om met de nieuwe boad- genoaten mede te gaan. Holland en Zeeland ten minste: hadden elkander nog niet lang geleden de handhaving harer eigenaardige belangen gewaarborgd 1. Еп wat den handel hetreft, daarom juist schijnt men Vlaanderen liever Fransch, dan met ons vereenigd en dan nagenoeg onafhankelijk te hebben willen zien, opdat de handel er geen hooger vlucht mocht. nemen. Antwerpen, het is waar, zou tot ons aandeel behooren, maar, daar wij dan toch als veroveraars dit deel der Nederlanden in handen kregen, zoo sebi- nen Holland en Zeeland voornemens geweest te zijn, zich de beperking van de handels- vrijheid dier Stad voor te behouden, en deze wellicht als voorwaarde en prijs der onaf- hankelijkheid van het overige Brebant te hebben willen bedingen. Doch daartoe was het noodig, dat Antwerpen in den met Frankrijk gemeenschappelgk gevoerden oorlog tegelijk met geheel Zuid-Nederland veroverd werd. En dat punt (209 ісһіпі hef) tras Antwerpen. Dit plan moest voor de Staten verborgen blijven: :want ging deze stad afzonderlijk en misschien door verstandhouding ‘daarbinnen tot onze zijde: over, ‚dan .kén zij van den Prins voorwaarden bedingen, die Holland en Zeeland ongeiallig mochten: zijn. Daarom nu schijnt het Zijne Excellentie,: die. tegen Amsterdam in Antwerpen een machtig. tegenwicht gewounen wilde zien 1, juist te doen geweest te зіп, Evenwel kon de Prins zonder medeweten van de Leden der Staten-Generaal te velde ommogeljk oter het leger of ееп aanmerkelijk deel daarvan beschikken. ‘Dus schijnt hij Бе! regiment. еп de compagnie ruiters, bij het traktaat van 15 April bedongen, onder dapvoering Yan: ФНАВИА СЕ, ten spoedigste overgekomen, tot den aanslag te hebben willed gebruiken, Мей снавяасв еп рв Kxurr was hij het eens; sommenspuK werkte mede; meurt te, Parije:was in het geheim, en van de Fransche ministers de Heer ре svLLION | voor де saak, meende: hij, gewonnen. Maar wat gebeurt er? Door het onderscheppen van een paket, ‘door! somkarspisx aan eenen koopman. te. Antwerpen geälresseerd,: en waarin ‘brieven gevondeh werden, welke in kopie aan den anderen Ambassadeur te Parijs; den Heer: van BEEMSTEDE, іш handen kwamen , lekte het geheim uit. De Raadpensionagis was verontwaardigd; hij ‘ontveinsde zijnen toorn niet. In zijnen angst, dat hem zijne ongeoorloofde onderhandscho bemoeiing kwalijk zou.afgenomen worden, begeerde wever door eene acie ván dea Prins te worden gedekt ?; doch, en dit is het voornaamste, van den aanslag kwam niets, en met de zending van het. regiment тап снавллсв haastte men zich niet: het zou nu over zee vertrekken, еп ’s lands oorlogschepen daagden ‘niet op om het af te halen, voordat het saizoen voorbij was 8. | Nadat onze Gezanten.te Parijs hun eerste gehoor Ы) den Koning gehad hadden, Aanvang der conferenties on- werden de Heren рк BULIXON, DE BOUTILLIER , vader еп zoon, benevens den Zögelhawaarder, те, Gezanten in als Commissarissen aangewezen om hunne mededeelingen en voorslagen: aan:te hooren. Frankrijk. Салвнљаё kwam met een voorstel aan, dat onze Ambassadeurs, ten einde. spoediger en geheimer te werk te gaan, door middel van zijnen persoon met den Kardinaal zoudén 1 Zie Lettres, Mémoires et Négociat. de М. |е Comte d'Estrades, Г, р. 29. 2 Archives de le Mais. d'Or. p. 83—74. 3 De Prins had aan de Ambassadeurs eene Memorie medegegeven, waarin onder andere plannen van krijgsondernemingen ook van een plan op Antwerpen melding was gemaakt. Dus lag hier zijn eigenlijk doel onder andere projekten verholen (Zie den inhoud van: "з Prinsen Memorie, aitsema, 11, р. 100, 101). Ten bewijze dat de Prins in Mei (1634) op eenen tocht naar Viaan- deren of Antwerpen bedacht was, strekt, dat hij toen sloepen en ponten met: haar toebehooren uit het magazijn te Dordrecht naar Zeeland gezonden wilde hebben (Res. Stat.-Gen, 13 Mei, 1634). 96* Е ve lit "4 a тате Вие hE ТІЕТІТІТТІШІСІ -r Т НЕНЕН НЕНЕН EER Pee — Е НЕНЕН : | | И: | | ІШІ a t | 4 | 1117 И ) 1 ! + ж ж 1! + + T ! : bë me oe ee штиж Б-ЫыыЫы ТТІ titer etree Tee mak ERG Edd Ald EEDE EE тва 25: фф added df. 5.22.2 п PEPPER sas EET FFEFHE iF ded birikei add dhl ELL 1 вата т Һ4-а.2.2.,.12.-1.4 TETTEIT Е #88 йтиитан See ТЕТІГІН БЕРЕТЕ важнанинафацав аач ӘТТІГІГІІТІНІІГ т.ж. ЕНІНЕН — ETTEN EEHEHE HEHH ГЕІТТІТІІІІ EEE TE EEH vel ed deed жаватаниц в à mamas 5331 тазаласа ньааа в „БТЕ. ee EEEN е + етер а HISE ЕТІ етітігіе БЕГЕТІГІТ Edele) eat ae EREN ET EEE НІНЕН и = в ELET dt ТІНІ LECET ІНІН Fone eee a ee тёнашииаа е ЕЕЕ Eke = 1-5] ЕЕРЕЕ] Pee ee Tee Ta oe хазаа ae TEF PERTH HE hdd nld ива а. eis певане наа төлей Тен ae | Ер EEEIEE eres tie HG ТТІ д. ң в. a Ë 1 reer перата 4 meden ш = пинта TE вера Уве ишти Ed A жн Тізе жан BOGS 54 6864+ bit eee: TEF EF I RRG innr diram НЕН ея и a ННІ TH HH D Eit шанац en pos EER erja a вата oe See oe БЕЕТІТІТЕІТІЗІІГІ ЕТЕТІНІН FIET E TE mr balie зеншавааа на mn зи наанафаатваФВ t throm =a 54.40 piepend = сивите + + Faber ПІЕТІГІТЕ патаща питон а еф п-ве а: аа 484 = petite ee d senses maman teer = ВЕСЕ фай фа зии аша ss En + ag one reer ж = 7 Н а ed de пати inom РЕТ а ниша Ла БЫТЕ ш a 7 * a iJ и 22544541) a Li а a a в в = ван ІІІ of oe жж intense icici EE eo га а SF RPS фа Фа а тена ELEN, #ататйвит EEDE тата i т El 4 ш + Secu ТІГІ 4-а а-а | = г | | Lida hide Lee LL) | ШІ! f БЕБЕ Geng eee eee etre БЕЗІНІҢ ere re treet EET НЕНІ ЕТТЕН an Mill ТИІ! | | ИН ІН! БИ HITT eet Аа АЕТ: ЕЕЕ ETSER ЕТЕТ or ee ee ЕТ. тə. ЕТ ЕТЕТ напи фанти вн reeset ааа ҒЫ. ка ва итн ниша РЕВ EEEN та афар “pet 4% * ін EEE ++ а. b ж-- Pecos ЕНЕГЕ ЕТТЕ = = + a = те тна ши. за ети ната ТЕЕТТІЕТТІТЕТТІ жаз = a ELEN te Е + Вата = ЕЪР red ooo Ie it Ц ПЕН әт EEES LLLELLT TD EEEE HHHH Emen Beemen ӘРІ ale dd реал Е 3-84 halted idd 9-0 623-828-414 аа чи а: ичи л п: а а-а $42 вата L — тавара арава Ф фа жанада ат ed алы г. ЕТТЕ 12444614. к + Stith ТЕТ oe recor TE пинин. жш. t Ф A | ELELEE] TEF EF del dà гиши 8. Cee Lae te Tibera reer ete ee res Ба а ы Т; hee ваза ЕТТЕГІ FURNES ІІІ 8 ІІІ C4 Fine ew ТІНЕН вата a4 зла se ee E e Lat borra eee 4 ве Sra Е аа oe ia oe ваш ван рафи з п ташта вж а-аа Sonn ne ee на В EE LEE EEN я ЕЕЕ é Perea ELIES Eden 766 ALGEMEENE GESCHIEDENIS eee a wel, dat daarbij het aandeel “тап Frankrijk zooveel grooter gesteld werd; doch eene Het bedenke- bedenkelijke zaak was Ше onafscheidelijke vereeniging der legers. "700 zou het geval isin van onze denkbaar zijn, dat onze Staten geen gezag over hunne eigene legermacht meer hadden, зогорашасын met ja, dat de vereenigde krijgsmacht tegen de Noordelijke Provinciën of een deel daarvan werd aangevoerd, zoo шеп hier niet onvoorwaardelijk goed wilde keuren, wat in het leger of in het kabinet des Konings beraamd mocht worden. Het zou evenwel gemak- kelijk vallen eene oorzaak te vinden om ons leger huiswaarts te roepen: een op onze grenzen vermoed gevaar was daartoe vóldoende. Doch daartegen was in het Fransche 7 voorstel voorzien. Werd eene der beide verbondenc Mogendheden’ afzonderlijk aangetast, zelfs dan zouden de. vereenigde legers niet vaneen gescheiden mopen worden; maar de legers zouden gezamenlgk: naar het bedreigde punt optrekken, of men zou dit door cen afzonderlijk bijeen te brengen korps van mimstens 10,000 man: voetvelk en 2000 paarden ° beschermen. — In eene nota bij het ontwerp: werd aangemerkt, dat men zieh noodza- kelijk zou hebben te bedienen van: het voorwerdsel der verdrukte “бтообеп en Katho- Пекеп: de namen’ dier Grooten, al hadden-zij weinig of geene macht, waren noodig om het land іп opstand te brengen en het misbaar van de Fransche en: alle andere Katholieken te voorkomen, die jammerden dat de Koning de Protestanten te zeer in de hund werkte en de Katholieken te gronde richtte. Hiertegen etelden de onzen: een ontwerp over ‚ wiarite zij van den voornaamsten mbeud van het Fransche ‘ontwerp geene kensris namen, maar'een voorslag deden betreffende de wijze, waarop men bij de verovering beurtelings van de plaatsen, welke aan den Koning, en van die, welke aan ons zeuden komen, te werk zou gaan, en voorts eene verdeeling voorstelden, volgens welke :de steden Ostende en Brugge en het Hertogdom Luxemburg {ot ons aandeel zouden behooren. — Weinige: dagen later (den 28 Julij) brachten de Franschen weder een geheel nieuw ontwerp te berde, hetwelk nog veel meer met onze belangen en bedoelingen in strijd was. Doch onze Gezanten slaagden er m om hen van het onaannemelijke van dat plan te overtuigen: althans genen vonden goed alle vroegere - ontwerpen te laten varen en een ander voor te stellen, dat uitging van de onderstelling € dat де ‘Koning met: Spanje zou breken. Frankrijk en de Staten zouden dan elk сеп leger van 25,000 man voet- en 4000 man paardevolk met het. neodige kanon en toebe- hooren іп de Zuidelijke Nederlanden laten rukken, om gezamenlijk of afzonderlijk te handelen. — Zoo bleek dat onze Gezanton, en dat niet te vergeefs, tegen het beden- kelijke punt van de onafscheidelijke vereeniging der legers geijverd hadden.. Ingeval de arméén afzonderlijk handelden, souden zij echter elkander des noods moeten bijspringen. Omhelsden (dit hield het ontwerp ‘verder in) de Brabantsche Provinoién „де gemeene taak, zes maanden na daarloe uitgenoodigdte шіп; zoo zouden zij eenen vrijen Slaat vormen. Daar echter deze nieuwe Staat nimmer bij machte zou. кўп om zich zelven te verdedigen, 100 tou ter zijner bescherming de Koning de geheele Vlaamsche Kust. ter DES VADERLANDS.. | 767 Саар ааа ааа breedte van twee uren benevens de steden Diedenhoven en Namen, en de Staten Hulst met het Land van Waes, Breda, Gelder en Stevenswaard bezet houden. Ingeval daar- емереп de Zuidelijke Provinciën Spanje getrouw bleven, dan zou men verplicht zijn » де rampen te voorkomen, die uit onze poging om haar wel te doen, kon voortvloeien ,” еп het land sou tusschen де beide Mogendheden verdeeld worden. Gedurende de inne- ming van de Vlaamsche Kust zouden de Staten op die Kust eene macht van 50 oorlog- schepen moeten houden. — Bij dit ontwerp bleef het niet. Nog deinsde Frankrijk ег voor terug am zoo openlijk vijandig nevens Protestanten tegen het Katholieke Spanje op te treden. Men kon besluiten, wat. men geraden zou vinden, zeiden °з Konings Ministers, maar het woord vrede moest men іп den mond voeren 1. Overeenkomstig dezen- stelregel kwam het ontwerp, gewijzigd, zou het heette, uit ’ Konings: handen terug..Nu: werd in den aanhef gelezen, да het ware doel Zijner Majesteit en der Staten een goede en verzekerde vrede was. Dus zou. de vijand uilgenoodigd worden: om. binnen het jaar tot zekere vaorwaarden toe te treden. De toorwaarden, door Frankrijk te be- dingen, waren, dat de zaken in Graauwbunderland gesteld zouden worden ор den voet van hetgeen in 1617 bepaald was; да! de vrede van Regensburg ten aanzien van den Hertog van Mantua zou gehandhaafd worden; dat Pigaeral en de drie Bisdemmen Metz, Toul en Verdun, Fransch souden blijven; да! де Hertog ‘van Lorraine noch de Hertog van Orleans door Spanje, noch den Keizer tegen den Koning zouden worden gestijfd. De voorwaarden, door ons te slellen, waren: erkenning als vrije, soeverbine өп ènaf- hankelijke Staten; vrijheid van handel op Goet- en Wast-Indiën voor ons en de Franschen , of wel, ook bij getroffen vrede, voortzetting: van den oorlog in die oorden; de handel met de Zuidelijke Provinciën op den voet als gedurende het Bestand; overgave vari Breda, waar de Katholieke Godsdienst zou gehandhaafd ‘blijven. Eerst bij verwerping dezer vaorwaarden, of bij verbreking тап. деп eenmaal getroffen vrede zouden Frankrijk en de Staten Spanje gezamenlijk. heooslogen, en in dit geval.zouden de Koging en Нов Hoog Mogenden gezamenlijk eene vlaot van 50 schepen (de eene en de andere partij zou een gelijk getal bodems. leveren) op de Fransche еп de Nederlandsche Kusten houden. De Admiraal en de Contre-Admiraal. zouden steeds Franschen, de Vice-Admiraal een Nederlander wezen. — Ziedaar „wederom een bedenkelijk voorstel: 200 doende toch zou 1 Zie aisea, И, Ы. 114, 119. Om de Staten te doen vernemen, hop de Fransche Regering zich in dezen tijd tot Katholieken over % Konings verbindtenis met Protestanten uitliet, zond de . Ambassadeur А. rauw eene propositie over, door den Franschen Gezant te Genua gehouden. Daarin las men, dat de Koning om de onheilen der Katholieke Christenheid te verhelpen, zich genoodzaakt zag zich met Duitsche Protestanten en Hollanders te verbinden; maar dat hij dit tevens deed om de Katholieken, die onder hen woonden, te beschermen, en dat er zoodoende in hun midden een wortel bewaard werd, waarait Бей herstel van het Katholicisme eenmaal welig zou kannen opschieten. | ~ 1684— 1639. 768 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 4 ed 1684— ег op een voor Holland en Zeeland nog gevaarlijker gebied zamensmelting van macht +039. en rechten, en afhankelijkheid. van Frankrijk ontslaan. — Bij dit ontwerp was een voor- siel gevoegd, strekkende om in afwachting van hetgeen Spanje in het volgende jaar zou besluiten, dit saizoen niet ongebruikt voorbij te laten gaan en ons leger, door Fransche hulptroepen , met de Brabantsche uitgewekenen aan het hoofd, ondersteund , een belangrijk punt, liefst Namen, te laten veroveren. — De onzen weigerden over dat ontwerp in overleg te treden, verklarende tot zulke zaken, als het behelsde, niet gelast te zijn. Ba wijze van gesprek echter gaven zij te verslaan, dat zij het zeer vreemd vonden, dat de Koning van Spanje om vrede aangezocht, en hem een geheel jaar van beraad gelaten zou worden. Evenwel, bespeurende dat bij deze tcrughouding, het doel der onderhandeling wel geheel verijdeld kon worden, zoo verledigden zij zich eenige aanmerkingen op het voorstel tot eene nog in dit saizoen te verrichten krijgsonderneming op het papier te brengen. Uit de verklaring onzer Ambassadeurs, dat zij niet gelast waren om over dat ont- werp te handelen, vloeide voort, dat er nadere last uit ?з Gravenhage zou dienen inge- wonnen. te worden. Derhalve drongen de Fransche Commissarissen er op aan, dat volgens Ес is sprake, het denkbeeld, reeds, door onze Gezanten geopperd, één van dezen beiden in het geheim dat een onser Ge derwaarts zou vertrekken, om ten spoedigste terug te keren. Tevens zou bij, die Pranks yk sange. de reis aannam, ’s Konings ratificatie van het traktaat van April in den door ons ge- кейеп , near don wenschten vorm overbrengen 1 Wie van de. twee met deze taak belast zou worden, ken, bleef nog onbepaald. Maar nog vóór zijn vertrek kwam cHannack het ontwerp, waarop nadere last zou gevraagd worden, wederom: gewijzigd, overhandigen. Thans werd het voorafgegaan door de volgende verklaring: „Не! was (heette het) wereldkundig, dat de Spanjaarden zich van alle middelen. bedienden, om ellen Vorsten, hunnen naburen, grond af te winnen, ze onderling verdeeld te houden en de oorlog in de Christenheid eeuwigdurend te maken. De rampen, die bieruit konden тоогізргийеп, willende voor- komen, en een goeden en verzekerden vrede beoogende, voorts bepaaldelijk het volk der Nederlanden begerende te helpen zich van де harde slavernij der Spanjaarden te bevrijden, waren de Koning en de Staten overeengekomen, hunne wapenen (е veree- nigen, om de Zuidelijke Nederlanden aan te tasten, bijaldier de Spanjaarden in geene redelijke schikking wilden treden, maar hunne kwade „voornemens tegen Frankrijk en de Staten bleven koesteren van welke kwade voornemens ten aanzien van Frankrijk de zamenzwering met den Hertog van Orleans, en ten aanzien van onzen Staat de terugne- ming der vredesvoorwaarden, ons in 1652 aangeboden, als onloochenbare bewijzen werden aangevoerd, In dit geval achtte zich de Koning van Frankrijk genoopt met 1 Tuch schrijven H. H. M. nog d. 14 Oct. 1634 op een bitsen toon aan onze Ambassadeurs te Parijs, dat rusreaxen de origineele ratificatie des Konings in persoon zou hebben aver te brengen (Resol. Stat.-Gen. 14 Oct. 1634). ж DES VADERLANDS. 769 Spanje te breken. Voorts werd de orde der verovering voorgeschreven, maar ten over- | es vloede er bijgevoegd < dat men, »ten einde zulk een goed werk niet door jaloezij te bederven,” die.orde aan den Koning en aan der Staten Gedeputeerden kon overlaten. Terwijl de Vlaamsche Kust door het vereenigde leger werd aangetast, zouden de Staten die Kust met eene genoegzame scheepsmacht geblokkeerd houden, en wanneer de Koning, waar en door wien ook, uit zee werd aangetast, 16 hunner schepen met 15 Fransche lot eene vloot vereenigen. — Op deze wijze scheen de vereeniging van beider zeemacht ten minste nog aan eene voorwaarde, te weten de aanranding van Frankrijk door En- geland (want deze Mogendheid werd voorzeker bedoeld), verbonden, Reden te meer, waarom de onzen vuriger dan immer moesten verlangen, dat Engeland onzijdig mocht blijven, waartoe trouwens ook Frankrijks middelen genoeg, met name de zending van den Heer pe ропомү naar Londen, aanwendde. Zelfs behelsde. het tegenwoordig concept de bepaling, dat de Koning van Groot-Britannië zou worden uitgenoodigd om tot het traktaat toe te treden. — Daar evenwel, zoo ging het ontwerp voort, een goede vrede het einddoel was, zoo zouden Frankrijk en de Staten aan Spanje zekere voörwaarden (vroeger vermeld) stellen, waarop deze Mogendheid zich binnen een half jaar zou moe- ten verklaren. Maakte de Keizer tegen eene dier voorwaarden zwarigheid, of deed hij ooit in eigen of anderer naam den Koning of den Staten deswegens of om eenige andere reden eenigen overlast aan, dan zouden dezen gezamenlijk den Keizer of wie het ook ware den oorlog aandoen. — Bij het ontwerp waren eenige geheime artikelen gevoegd , van welke er een van ’s Koningswege de belofte inhield, dat hij zich ten uiterste met Mei aanstaande verklaren zou, of hij met Spanje zou breken. Van dit ontwerp hadden de Staten tegen het midden van Augustus (1654) de mede- deeling te wachten. Hoedanig was ор dit tijdstip alhier de stand van zaken? — In het voorjaar was de Prins nog ingenomen met zijn plan om Antwerpen te winnen. Hoedanig was intusschen de stand van zaken zoo spoedig niet gedaan. Dus was er wel sprake van het opbrengen der legerlasten еп het hier te lande? Doch deze zaak moest behoorlijk en tevens in het geheim voorbereid worden, en dit was bijeenbrengen van een veldleger 1, dat noodzakelijk scheen wegens de bewegingen van den vijand, met name van het korps van зам VAN Nassau 2; maar niettemin liet de vorming van dat veldleger langen tijd op zich wachten: slechts was er tegen het midden van Mei (1634) sprake van het zenden van sloepen en ponten met toebehooren uit het magazijn van Dordrecht, niet als gewoonlijk de rivier op, maar naar Zeeland. Dit kon echter, al ware het slechts daarom geene uitvoering erlangen, dat de penningen voor de legerlasten nog niet voorhanden waren 3. Maar reeds spoedig bleek, dat de Markies van aytona volkomen begreep, wat hem ‘in de tegenwoordige omstandigheden te doen stond. ! Resol. Stat.-Gen. 25 April; 2 Mei, 1634. 2 Resol. Stat.-Gen. 29 Maart, 1634. 3 Resol. Stat.-Gen. 13 Mei, 1634. Zie hierboven, bladz. 763, Noot 3. ЯШ Deer 4 Srur. 97 1084-- 1039. Staat der zee- zaken. 110 - ALGEMEENE GESCHIEDENIS СО In afwachting van де onderneming, eerst іп ееп volgend saizoen door Frankrijk en de Vereenigde Provinciën gemeenschappelijk uit te voeren, was het Ybor dezen raadzaam de Luidelijke Provinciën zoo veel mogelijk in te sluiten: de afsnijding van de hoop op toe- voer van strijdkrachten uit Spanje en Duitschland was het beste middel om de Brabanders gezind te maken zich met Frankrijk en den Prins of de Staten te verstaan 1. Пе Vlaamsche havens nu waren nog verre van gesloten te zijn 9. De sobere middelen van de Admiraliteit 3, de behoefte der handelsvloten aan convooi *, de ondersteuning, die de Duinkerkers bij de Engelschen en soms zelfs te Calais, waar hun valsche paspoorten ver- strekt werden 5, vonden, waren daarvan steeds de oorzaken. Dus baatten alle orders en aanschrijvingen aan Luitenant-Admiraal en Vice-admiraals weinig. In Januarg (1654) zou- den de eskaders van de Admiraliteiten van Amsterdam en het Noorderkwartier dadelijk uitzeilen, om nevens het Zeeuwsche onder den Commandeur зам RveRTSEN den vijand alom op te zoeken en te vernielen. var pone zou de kapiteins vermanen zich te ge- dragen, zoo als vrome en manhafte scheepsbevelhebbers betaamde 6, Doch dit verhoedde niet, dat men in de maand Mei daaraanvolgende grootelijks bezorgd was, dat de schepen, vroeger uit de havens van Vlaanderen naar Spanje gezeild, van daar met andere schepen, in Biscaye uitgerust, terug zouden komen, om troepen en geld in Brabant te brengen. Ook toen werd besloten den vijand den weg herwaarls met macht van schepen af te snijden en zijn volk en vloot te vernielen 7. Werkelijk werd al het mogelijke gedaan *, en toch liepen nog vóór het eind van Mei 11 schepen uit Biscaye met 12 of 1500 man Spanjaarden te Duinkerken binnen 9. Zijne Excellentie vond het vreemd, dat de oorlog- schepen in de Hoofden niet beter opgepast hadden; er zou onderzoek naar de zaak ge- daan worden; doch er schoot niets anders over, dan nu ten minste te zorgen, dat de aangekomen schepen niet op nieuw zee namen 10, Derhalve kon дттома - тап den kant der zee tamelijk gerust zijn. Maar hij moest | Vergel. brief v. зомивъзопк, Archiv. de la Mais. d'Orange, р. 59. 22 Resol. Stat.-Gen. 29 Nov. 1633; 16 Jan.; 15 April, 1634. 223 Resol. Stat.-Gen. 23 Maart; 11, 15 Mei, 1634. 4 Resol. Stat.-Gen. 6, 7 Dec. 1633. 5 Resol. Stat.-Gen. 20 Dec. 1633. ë Resol. Stat.~Gen. 19 Jan. 1634. 7 Resol. Stal.-Gen. 2, 4, 5, 8 Mei, 1634. | 8 Resol. Stat.-Gen. 11, 13, 19, 23, 24, 26 Mei, 1634. 9 Was het bericht, dat onze Secretaris van Ambassade te Parijs uit Bayonne had, jaist, dan waren die versch aangekomen Spanjgarden geen bijzonder geschikte troepen. Het was, volgen: dat bericht, arm en naakt volk, en men had ze, vijf aan vijf als jachthonden zamengekoppeld. naar de havens van Biscaye moeten slepen (Dépéche v. 21 April, 1634). 10 Resol. Stat.-Gen., 31 Mei; 6, 7 Junij; 19, 20 Julij, 1634. DES VADERLANDS. | 771 zorgen, dat de weg over land en de gemeenschap met Duitschland, van waar de 1684— Kardinaal-Infant te wachten was, open bleef, en van dien kant waren de Vereenigde Provinciën in het bezit van Maastricht. Dus was het van het uiterst gewicht, dat Ste- verswaard in Spaansche handen bleef, еп had men Maastricht ons weder kunnen ont- nemen, dit ware het toppunt geweest van hetgeen men wenschen kon. Alzoo ware niets redelijker geweest, dan dat de Prins Stevenswaard aan den vijand had trachten te ontrukken; doch, wij zagen het, zijne zinnen waren op iets anders gezet. En van deh anderen kant was niets natuurlijker, dan dat de eerste beweging van de Brabantsche krijgsmacht, te weten die van het korps van san van nassau l, in den overtocht van de Maas bestond, en dat hetgeen omstreeks het midden van Mei vernomen werd, arrosa zich gereed maakte om met de Maas in het oog van Ballaert of Berlaer (tusschen Arrona trekt op tot het beleg van Maastricht. Herenthals en Mechelen) aan het hoofd van zijn leger op te trekken. Raxpwux, de Nederlandsche Commandant van Roermond, verwachtte eenen aanval op deze stad met hare vervallen vestingwerken. Tech werd er geen beslissende maatregel genomen om АТТОМА aan de oevers der Maas ons leger te velde te doen ontmoeten: dat hij met achterlating van eene onbeduidende macht de omstreken van Antwerpen verlaten had, moest in ’s Prinsen oog geene ongewenschte zaak zijn. Het eenige wat er geschiedde, was dat met de grootste kracht- op de levering der gelden werd aangedrongen, voor de versterking der Maassteden bestemd. De Prins verklaarde voor onschuldig gehouden te willen worden, als Roermond gverrompeld werd. Doch zonder gereed geld weigerden de aannemers der fortificatiewerken, die nog zoo veel schuld in te vorderen hadden, eenigen arbeid аап te vangen. е Provinciën waren achterlijk, en Holland vorderde, voordat zij hare quote betaalde, dat de andere hare consenten tot de zeezaken volde- den 9, Eerst tegen het einde van Junij achtte de Prins den aantocht van het vijandelijk leger zoo dreigend, dat hij, wat ook voor het overige zijne bedoeling mocht zijn, vast- stelde, dat het leger te Nijmegen bijeen zou komen. De Gedeputeerden te velde wer- den aangewezen, en Zijne Excellentie vertrok in het begin van Julij (1634) naar de genoemde plaats 3. Reeds den eersten Julij was hem vaarwel gezegd geworden; maar hij toefde nog eenige dagen, verklarende niet te willen vertrekken vóórdat de legerlasten waren geleverd. Dit was nog niet geschied, en eenig gereed geld in voorschot was niet zonder veel moeite te bekomen < Holland toch was wantrouwend. De Provincie toonde zich ten hoogste ver- stoord, ook tegen haren Raadpensionaris zelven 5, dat het Gezantschap naar Parijs was 1 Resol. Stat. -беп. 29 Maart, 1634. 2 Resol. Stat.-Gen. 21, 26 Mei; 8, 10, 13, 28 Junij; 9 Aug. 1634. Resol. Holl. 1634, bl. 587. 3 Resol. Slat-Gen. 28, 29 Junij, 1634. 4 Resol. Stat.-Gen. 1, 3, 8 Julij, 1634. 5 v, P. CAPELLEN, 11, Ы. 6. 97 * 1634-- 1639, 772 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 29 doorgedreven daags па het scheiden harer Vergadering, еп gaf alsnog haren onwil te kennen om tot de vereering van WILLEM van Nassau in zijne hoedanigheid als Veldmaarschalk het minste toe te brengen 1. De Provinciën trachtten haar te bevredigen door zich gezind te verklaren hare schulden aan het zeewezen te voldoen 2; doch от" де Heren van Holland _ De Prins moet tot medewerking te bewegen, was het noodig, dat de Prins weder in persoon uit Nijmegen тен, veren a in den Haag kwam. Dit geschiedde in den nacht van 19 Julij, Des anderen daags het bekomen van geld voor zijne plannen. verzocht hij eenige van de invloedrijkste leden der Staten van Holland te spreken. Hij meldde hun toen, dat de vijand het voornemen had om Maastricht, hetzij door beleg, hetzij door blokkade aan te tasten. Dit, meende hij, moest men hem, hetzij rechtstreeks, hetzij middellijk, door een ander punt te bedreigen, waardoor hij zich genoopt zou zien den omtrek van Maastricht te verlaten, beletten. Doch daartoe was het noodza- kelijk ons leger te versterken. Hij wenschte derhalve de manschappen, die hij uit de garnizoenen noodig had, weder tijdelijk door waardgelders vervangen te zien, en boven- dien verlangde hij » om eenige andere dienstige zaken” eene som van ongeveer 112,001 gulden beschikbaar te hebben. Het verzoek kwam daarop neder, dat Holland, als hare quote tot de verlangde uitgaven, dadelijk 200,000 gulden zou verstrekken. — Daar de Prins mede van het voornemen sprak om den vijand door den aanval op een ander punt van Maastricht af te leiden, zoo bleek het, dat hij van zijn plan nog niet had afgezien; slechts hoopte hij, door dat plan te volvoeren, Maastricht te kunnen ontzetten. Het ontzet дегег Stad kwam dus slechts in den tweeden rang in aanmerking. Vandaar Ші de Hertog van BOUILLON, Commandant van Maastricht, klagen kon, dat zijn garnizoen ontmoedigd werd door brieven, die inhielden, dat men zich weinig aan Maastricht liet gelegen liggen 3. Genoeg was сг derhalve wat het den Heren van Holland eenigrins bedenkelijk kon maken, den Prins wat hij verlangde, te verleenen. Voorloopig werd besloten, de zaak geheim te behandelen, en drie dagen tijd te nemen, waarbinnen enkele leden het goeddunken van hunne lastgevers zouden gaaa vernemen. Toen de leden terug waren, werd bevonden, dat eenige Steden hare toestemming niet gaven, en nogmaals zou men met haar in mondeling overleg moeten treden. Twee dagen later stonden de Staten van Holland de lichting van 6000 waardgelders toe; doch van het andere deel van 75 Prinsen verzoek werd niet gewaagd <. Intusschen was de zaak bij de Staten-Generaal aanhangig gemaakt, еп hier was reeds den 21sten Julij bekend geworden, dat de som, die de Prins begeerde (niet op 112,000, maar op 120,000 begroot) zou besteed worden aan de tijdelijke indienstneming van de Hessische еп Zweedsche ruiters, die zich op dit tijdstip tusschen de Roer en de Lippe bevonden 5. Drie dagen daarna ! Resol. Holl. 14 Julij, 1634. ) 2 Resol. Stat.-Gen. 13 Julij, 1634. 3 Resol, Slat-Gen. 14 Aug. 1634. 4 Resol. Holl. 20, 25, 27 Julij, 1634. 5 Pixsen was па de verovering van Borken teruggeroepen (aitsema, Il, Ы. 146). DES VADERLANDS, | ` 775 ‘stelde de president (toen de Graaf van Kuilenburg) voor, de behoefte van het land door middel van onze buitengewone Ambassadeurs te Parijs aan den Koning van Frankrijk bekend te maken en Zijne Majesteit om de toezending van 3000 ruiters te verzoeken, | en dan tevens onze Ambassadeurs te gebieden niet zonder bijzonderen last herwaarts over le komen ! — Hieruit mag men opmaken, dat men de overkomst, voorzeker van Pauw , die met het plan op Antwerpen bekend was, duchtte. Maar de Heren van Holland duchtten die overkomst. volstrekt niet, en de afzending van den brief werd dagen lang opgehouden: slechts door де bemoeijing van sommenspisk, die den Heer vAn DUIVEN- VOORDE, lid van de Gecommitteerde Raden van Holland, in den arm nam, iets waarmede hij den Prins eene groote dienst meende te doen, ging de brief af 2, — Na dit een en ander is het geen wonder, dat het de Heer рк Knuyt was, Ше den 113e Augustus uit Parijs herwaarts vertrok, én niet de Heer van НЕБМЗТЕВЕ, die hier door sommigen niet vriendelijk zou ontvangen zijn. Maar nog altijd was het verlangde door de Staten-Generaal niet ten volle toegestaan. Den 27sten Julij vorderde de President ten dien aanzien bepaalde verklaring van de Pro- vincién, en daarenboven de vereischte penningen tot een maand soldij voor de compagnién voet- еп paardevolk, thans te velde. Holland stond alsnu ook de gelden toe tot de Hessische en Zweedsche ruiters 3, en dat in eenen tijd , dat deze Provincie op nieuw verklaren moest, dat de andere Gewesten te vergeefs hare bijdragen tot de oorlog te lande verwachtten, zoolang zij zelven aan de zeezaken zooveel schuldig bleven. Dit was echter zoo ernstig niet gemeend 4. Holland verliet de andere Provinciën niet, en ofschoon dezen vóór het einde. der maand allen nog geen genoegzamen last hadden om toe te staan wat de Prins was komen vragen, vertrok hij, zoodra Holland hare joestemming gegeven -had, den 29sten Julij weder naar het leger 5, Tegen het eind van Augustus waren de 120,000 gulden voor de Hessische еп Zweedsche ruiters nog niet betaald. Ja, wat meer is, Zeeland verontschuldigde zich van de betaling van haar aandeel in de legerlasten, op grond dat er eenige troepen van den Staat op hare grenzen lagen, waarvan zij sommige lasten droeg. Alleen Utrecht had toen hare quote in die legerlasten voldaan. Andere Provinciën waren weder achterlijk in het betalen van de gelden, vereischt tot het appro- vianderen van de Maassteden. Doch Holland was met alles gereed. — Toen eindelijk de 120,000 gulden te Wezel waren, vernam men, dat de vreemde ruiters niet in onze dienst zouden komen, omdat oxenstsenn ze opontboden had: de slag bij Nordlingon was ophanden. Het geld werd alstoen tot ander gebruik naar het leger opgezonden, werwaarts Ше van Holland, en zij werden deswegens »ten hoogste voor hunne goede ' Resol. Stat.-Gen. 21, 24 Julij, 1634. 2 Archiv. de la Mais, d'Or. р. 68—70.. 3 Resol. Stat.-Gen. 27 Julij, 1634. Resol. Holl. 29 Тащ, 1634. 4 Resol. Holl. 26 , 27, 29 Julij, 1634. 5 Resol. Stat.-Gen. 27, 28, 29 Julij, 1634. 1634-- 1039. 774 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1084— voorzorg bedankt,” reeds eene som van 50,000 gulden hadden gezonden om in eene oogen- De Prins trekt Plikkelijke behoefte te voorzien 1. — Ор dat tijdstip was het leger vóór Breda. Immers tegen Breda op. had de Prins er zwarigheid in gezien om ayrona bij Maastricht te gaan opzoeken. Dus had hij in overleg met de Gedeputeerden te velde begrepen, hem, door een belangrijk punt en wel de stad Breda ernstig te bedreigen, van daar af te zullen lokken, waarna hij van alle verdere ondernemingen sou afzien. In geval echter de Markies het beleg van Maastricht niet opbrak, kon de Prins, door geen vijandelijk leger gestuit, zich van Breda meester maken: alsdan had men in allen gevalle eene zege behaald, die tegen het ver- lies van Maastricht opwoog, of zou er misschien nog tijd zijn om hetzij uit Noerd-Braban! ор te trekken en arroxa te nopen het beleg van Maastricht op te breken, hetzij nog eene andere onderneming aan te vangen. — Zoo stelt de Prins de zaak in zijne Gedenkschrif- ten 3 voor. Zijne ware bedoeling zal wel niet geweest zijn, ook na de onderstelde verovering van Breda tegen aytona voor Maastricht ор te trekken: of golden de be- zwaren, die hij inbracht tegen het voornemen om het leger dadelijk van Nijmegen naar het Limburgsche te voeren, niet in veel ruimer mate tegen het denkbeeld om het leger langs dien grooten omweg en na zooveel verlies van tijd, geld en manschappen tot het ontzet van Maastricht te gebruiken? Hoe het zij, toen de Prins in het eerste begin der maand September zijne krijgsmacht in Noord-Brabant bracht en aanstalten Аутома breekt trof om Breda іе berennen, brak лттохл onmiddellijk uit het Limburgsche op, en Det beleg о P тал maakte met de tegenwoordigheid van zijn leger aan alle verdere ondernemingen van de Pri ine dat van den Prins een einde. Ook het béleg van Breda zette de Prins niet voort, maar betrok een veldleger tusschen de dorpen Dongen en Drunen. Toch had hij nog-in het midden van September eene zaak, die ten meesten dienste van het land in allerijl moest worden uitgevoerd, іп het grootste geheim aan de Staten voor te stellen; doch dit had geene merkbare gevolgen. Doch wat gebeurde nu? de Prins zakt met zijn leger af naar Breda in allen schijn of 1 Resol. Stat.-Gen. 25, 26 Aug.; 1, 9 Sept. 1634. 2р. 169, 170. + Resol. Stat.-Gen. 19, 28 Sept.; 7 Oct. 1634. | 4 Resol. Stat.-Gen. 3, 7, 8, 11, 16 Sept.; 4, 14 Oct. 1634. arrsewa, П, р. 168. Mem. de Fréd. Henri, р. 170, 171. 5 arrsema, lI, Ы. 113, 114. DES VADERLANDS. . 775 hij deze plaats ging belegeren, waardoor hij zijne krijgsmacht gedurende eenen geruimen 1884 tijd voor eene onderneming in vereeniging met Frankrijk onbekwaam zou maken. Daar- mede liet hij den doortocht voor den Kardinaal-Infant onbetwist: want Graaf ууплкм van Nassau, met slechts 10,000 man aan de Maas gelegerd, was, naar de meening der Fransche staatslieden, te zwak om iels van genoegzaam belang uit te richten. Geen wonder dat deze maatregel van den Prins, die nagenoeg gelijktijdig met de nederlaag der Zweden en verbonden Duitschers bij Nordlingen te Parijs bekend werd 1, allerlei achterdocht verwekte; dat suntion zich verstoord én heftig, de Kardinaal рв ВІСНЕМЕГС zich met eene, vreeselijke koelheid en onverschilligheid over de handelwijze van den Prins tot den Heer van HEEMSTEDE uitliet 2. — Toen Zijne Excellentie eenmaal dien weg was ingeslagen, had Frankrijk zich buiten de mogelijkheid gezien op eenigerhande wijze met ons zamen te werken. De Maarschalk pr LA rorce kon geene beweging aanvan- gen zonder van zijne vereeniging met het Nederlandsche leger verzekerd te zijn, en zelfs had men geene hulptroepen op ’s Prinsen verzoek tot bevordering van het ontzet van Maastricht verkiezen te zenden: daarmede, namelijk, zou men hem slechts tot den marsch naar westelijk Noord-Brabant hebben aangemoedigd, en toen deze tocht een- maal bewerkstelligd was, dien als het ware gewettigd hebben. Trouwens men was voor het 4 lot van Maastricht niet ongerust: men wist dat de vesting goed voorzien was, en dat de Nederlanders zich dat punt niet weder zouden laten ontnemen: de Kardinaal ver- klaarde, er wel 400 mark gouds onder te durven verwedden, dat arrona Maastricht niet zou bemachtigen 3. — Zoodoende dan waren de krijgsondernemingen, die anders bij het dreigend naderen van den Kardinaal-Infant licht reeds in het najaar van 1654 zouden hebben: plaats gegrepen, tot het volgende jaar verdaagd, en niets kon de aan- komst van dien Spaanschen Vorst meer keren. Den 27sten October trok Һ бап ook met De Kardinaal- vier regimenten Spanjaarden en drie regimenten Italianen * bij Luik de Maas over, om den рша Копи in фев November te Brussel te worden ingehaald. De Hertog van Orleans had reeds vroeger deze stad verlaten, om, met zijnen broeder verzoend , in Frankrijk terug te keren 5. De Ambassadeur pauw liet het niet aan zijne beste pogingen ontbreken om ’s Prinsen beleid in het gunstigste daglicht te stellen, en nu de zaak eenmaal dezen loop geno- ‚men had, en ook de nadere alliantie niet zoo spoedig haar volkomen beslag kon krij- gen, berustte men in Frankrijk Ы} het gebeurde. Vooral toen het beleg van Breda — — — — \ | Dépéche van pauw v. 15 Sept. 1634. 2 AITSEMA, ІІ, bl. 116. 3 aitsema, 11, bl. 114. 4 Resol. Holl. 1634, p. 735. 5 De Kardinaal aicnetizu hiet de aankomst van den Hertog dadelijk aan onzen Ambasadeur we- ten, nopdat hij onder de eersten zich met Zijner Majesteits beste vrienden daarin mocht verblij- den” (Dépéche v. 13 Oct. 1634). 1634— 1639. Hier te lande hetuigt men den Prins zijne tevre- denheid. 776 ALGEMEENE GESCHIEDENIS TEES geen voortgang had 1, Hiervan ioch was het gevolg, dat de Prins door geen punt van eer zou teruggehouden worden om het leger, waar ter plaatse het elders van dienst kon zijn, te laten gebruiken ?, en tevens dat tegen den tijd, dat onze Republiek en Frankrijk stonden zamen te werken, beider evenwicht ten aanzien van de Zuidelijke Nederlanden geene wijziging ten nadeele van Frankrijk zou ondergaan. Ook hier te lande was men weltevreden, dat men, bij de wenschelijkheid, ja de dringende noodza- kelijkheid der vermindering der oorlogslasien, van de verplichting tot bet handhaven van een kostbaar beleg ontheven was. Reeds nu werd het millioen, tot de legerlasten toege- staan, met 5 tonnen gouds overschreden 5. En Amsterdam kon voldaan zijn, dat de krijgstocht zonder eene onderneming was afgeloopen, die haar minder aangenaam zou geweest zijn. Dus hechtten de Staten het zegel hunner goedkeuring aan het krijgsbeleid van den Prins, en zeiden bemødank voor zijne bemoeijingen, ja, waren hem reeds in Junij 40,000 gulden toegezegd ter vergoeding der onkosten in den vorigen zomer gedu- rende den veldtocht door hem gemaakt, maar „Пад de betaling dezer som wegens de geldeloosheid van het kantoor van den Ontvanger-Generaal tot nog toe niet kunnen ge- schieden, thans beijverde men zich om Zijne Excellentie niet langer op deze vereering te laten wachten *. Groot was met dit al de indruk door het opbreken van het beleg van Breda buitenslands en vooral op Spanje gemaakt. Hun Hoog Mogenden legden, om ongunstige berichien te voorkomen, de redenen tot dezen stap aan de vertegen- woordigers der Mogendheden te °з Gravenhage, alsmede aan hunne Ministers in het ‘buitenland bloot 5; doch dit belette niet, dat van de zijde der Spanjaarden de zaak dus werd voorgesteld, alsof 2) in Nederland eene tweede overwinning, aan die van Nordlingen gelijk, hadden behaald 6, En dit was niet weinig gezegd: want de verslagenheid, door de slag bij Nordlingen Zweden herhaalt bij de Zweden en de Duitsche bondgenooten te weeg gebracht, was niel gering. Dadelijk het verzoek om га het bericht van die nederlaag ontvangen te hebben, meldde. zich camgramics by de subsidie. Staten aan ter bekoming van betaling voor de eerste drie der nog onbetaalde maanden ! van het subsidie. Zijn verzoek werd ondersteund door eenen brief van охкмвтокви zelven, waarin van den »jammerlijken toestand der zaken in Duitschland’ gewaagd werd, еп als drangreden werd aangevoerd, dat de Zujd-Nederlandsche Graaf van wansreu met ! Dépéche v. rauw v. 29 бері, 1634. 2 aitsema, р. 118. з Resol. Stat.-Gen. 26 Sept. 1634. 4 Resol, Stat.-Gen. 17 Junij, 7 Julij; 4 Sept.; 11. 12 Oct. 1634. Doch in Maart 1635 moes- ten Hun Hoog Mogenden nog op dadelijke betaling aandringen (Resol. Stat.-Gen. 20 Maart, 1635). 5 Resol. Stat.-Gen. 12 Sept. 1634. ê Dépéche v. rauw, v. 29 Sept. 1634. 7 Februarij, Maart en April, 1632. DES VADERLANDS. 177 Ce verscheidene regimenten den Rijn op was opgetrokken 1. Ten einde де Spaanschen te ‘dwingen ten minste een deel dezer troepen terug te roepen zou.de Kanselier gaarne gezien hebbeù, dat van opze zijde een aanval gericht ware tegen diegenen. onzer na- buren in Duitschland, welke op de hand der Ligue waren 2. Doch de Staten lieten het bij het verstrekken van het subsidie. Zij wilden in Duitschland onzijdig blijven en ver- Onze de tegenover 1684— 1639, Staat- kun ontschuldigden zich bij de Zweden еп Geconfedereerden door te wijzen op de groote Duitschland. 