Reis door Noord Amerika
Egter fcheen het werk zeer goed te zyn , want men vindt nog gehele va¬ ten of hukken in den grond die in ’t geheel niet befchadigd zyn , fchoon zy meer dan tagtig jaren onder de aarde gelegen hebben. Voor dat de Europeanen zig in Noord Amerika nederzetteden , hadden de IVilden geen ander vaatwerk om hun eten in te koken dan deze aarden potten van hun eigen maakfel. Dog federt derzelver aankomh hebben zy altyd potten, ketels, en ander vaatwerk van hun gekoft, en zig niet meer be¬ kommerd om die zelven te maken , zo dat zy deze konh geheel verloren hebben. Dus zyn , zelfs onder de IVilden , potten van hun eigen maak¬ fel ene grote zeldzaamheid gevonden. Ik heb ’er van gezien die uit een foort van ’t Talcum van Linn^eus behonden. Leycn. De ^eer E ar tram toonde my ook kleine hukken van ene zwarte Lei , die overvloedig op fommige plaatfen aan de Rivier Skulkill gevon¬ den wordt. Men vindt ’er hukken van die vier voet en meer in ’t vier¬ kant zyn. De kleur en ’t maakfel is het zelve als de Tafellei, (*) uitge¬ nomen dat die wat dikker is. De Inwoonders omhreeks de Skulkill dekken ’er hunne daken mede, en de Heer Bar tram verzekerde my dat hy een geheel dak gezien had behaande uit vier zulke Leyen, De hralen der zonne, de hette, de koude, en de regen hebben ge¬ nen invloed op dezen heen. Stalaäi - Nog verhaalde die Heer dat op vele plaatfen holen gevonden wier- tes. den, die diep onder ’t gebergte doorliepen. Hy was in verfcheide- nen van dezelven geweeh, en had ’er veel fialahites van verfchillen- de grootte boven aan in ’t binnenhe van de bergen gevonden. Zy waren van verfcheiden kleuren. Dog het byzonderhe was, dat hy ’er enigen vond die uiterlyk van boven tot onder toe als gefcheurd waren. Hy had ’er fommige hukken van naar Londen gezonden, dog had ’er thans geen. Reis naar Den 20. November ging ik in den morgen, nevens enen Vriend, Rakoon. op een reisje naar Rakoon in New Jerfey , daar vele Zweden wa¬ ren, die hunne eigene kerk hebben. Wy moehen drie Eng. mylen afdoen eer wy aan het Veer kwamen, daar wy over de Dellaware konden gezet worden. Het land was hier op vele plaatfen zeer laag. De vlaktens wierden by eiken vloed overhroomd, en liepen by de ebbe weer ledig. Evenwel had men zig deze vlaktens door middel van dyken weten ten nutte te maken. Het waren nu weilanden. Hier (*) Scbijlus tabularü Linn. Syh. Nat. \ Hier waren vele Waterbeuken aan beide de zyden van den weg ge¬ plant , digt op een , welken in den zomer ene aangename lommer ge¬ ven , aangezien de grootte en menigvuldigheid van hunne bladeren. Dit maakt den weg zeer vermakelyk, gelykenden naar ene lommerryke laan. De Dellaware is hier omtrent even zo breed als by Philadelphia. Digt by het Veer waren verfcheiden aardige huizen op beide de zyden gebouwd, waar de Reizigers verfriflchingen krygen kunnen. Op onze uitreis van P enfylvanie naar New Jerfey wierden wy over de Della¬ ware gezet in een vaartuig dat den waard aan de zyde van P enfylvanie aanging ; maar op onze terugreis moeiten wy dat van den man die aan de overzyde woont gebruiken. Zo als wy de Rivier over waren bevonden wy ons in ene andere Provincie, want de Dellaware maakt de grens- fcheiding uit tuflchen P enfylvanie en New Jerfey , zo dat al wat ten wellen der Rivier legt tot het eeril genoemde , en het geen ten ooilen is tot het laaft gemelde geweft behoort. Dog beide de Landfchappen hebben verichillende wetten en verfchillende munt. Wy vervolgden onze reis verder, en merkten welhaaft op, dat het Lands¬ kind aan die zyde daar wy thans waren gantfch anders ’er uitzag dan aan do u we¬ de overzyde , want in P enfylvanie beftaat de grond meerder uit klei en zwarte aarde en is zeer vrugtbaar; maar in New Jerfey is hy zandiger en mager, zo dat de voeten der paarden op vele plaatfen zeer diep in ’t zand zakten. Digt by de plaats daar wy waren overgezet , een eind wegs langs den oever, was een tamelyk zwaar Dennebofch. De bomen waren niet zeer hoog, dog in hunne grootfte kragt; tuflchen beiden vertoonde zig hier en daar enig eiken kreupelhout. Maar na dat wy omtrent drie Eng. mylen verder waren, eindigde het Dennewoud, en wy zagen niet meer van die bomen voor dat wy by de Kerk van Rakoon kwamen. In alle de delen van Penfylvanie daar ik geweeft ben , heb ik weinig Den- nebomen gevonden ; in tegendeel zyn ze menigvuldig in New Jerfey , en vooral in het beneden deel van dat Landfchap. Vervolgens zagen wy den gantfchen dag geen ander geboomte dan dat zyn blad laat vallen ; meeft Eiken van verfcheiden’ foorten en grote hoogte ; dog zy ftonden overal zo ver van malkander dat ’er een rytuig tuflchen door kon ryden , zynde daar weinig of gene ftruiken die het verhinderen konden. De bla¬ deren bedekten thans den grond ter hoogte van ene hand breedte , het welk de bovenfte zwarte aarde moet doen toenemen. Op vele plaatfen ftroomden kleine beekjes. Het land was gemeenlyk vlak , dog maakte hierendaar enen langzaam opgaanden heuvel. Grote bergen vertoonden zig niet, en op fommige plaatfen vonden wy enige ftenen, die niet gro¬ ter dan een vuift waren. Men zag enige huizen verfpreid ftaan, en op ene plaats alleen lag een klein dorp. Het land was meer met hout be¬ dekt dan bebouwd , en wy waren meeft altyd in een bofch. Dmi R i viert¬ jes. Pynbo- meii. Lepel- boom oi Kulmia. 144 NEW J E R S E Y. Dien dag en de volgenden trokken wy verfcheiden zogenaamde Ki lis of kleine riviertjes over, die langzaam naar de Dellaware uit het land henen vloeiden. Als het ty in de Dellaware opkwam , zwollen deze droompjes ook een eind wegs. Voorheen moeten zy by den vloed veel breder geweeft zyn, dog tegenwoordig worden zy door dyken belet de naburige weiden te o verdromen. Langs alle de rivieren waren hier dyken gelegd, zo dat het water by den vloed hoger was dan het land. In de dyken waren fchutdeuren , waardoor men het water uit- en inlaten kon. Zy lagen fomtyds aan den bui¬ tenkant van den dyk, zo dat het binnenwater hoger zynde ze open drong, en bet buitenwater ze toefloot. Dien avond namen wy onzen intrek by enen Zweed , genoemd Peter Rambo. De Pynbomen die wy dezen dag gezien hadden, waren van dat foorc dat dubbelde bladeren en langwerpige zaadhuisjes of pynappelen, met fchubben gedekt , draagt. (*) De Engelfchen noemen ze on- derfcheidshalven Dennen van New Jerfey. Gemeenlyk zitten ’er maar twee bladen of prikkels in ene fchede , gelyk by de Zweedfchen. Dog uit fonimige fcheden kwamen ’er drie. De zaadhuisjes hadden lan¬ ge Hekels, zo dat ze kwalyk aanteraken waren. In de verte zien ’er anders deze Dennen juift zo uit als onze Zweedfchen. Uit dezelven werd zeer veel teer gebrand, waarvan ik hierna breder fpreken zal. Zy deugen voor niets anders, als allen te klein zynde. Als men ze voor palen in de aarde gebruikt, vergaan zy binnen kort. Zo dra zy geveld worden komen ’er wormen in. Men gebruikt ze egter om te branden in plaatfen daar men geen ander hout krygen kan. Ook maakte men ’er hier en daar fmidskolen van , gelyk ik in ’t ver¬ volg verhalen zal. Dog ’er is nog iets byzonders omtrent deze bo¬ men aantemerken, het welk nevens my vele menfehen bevonden heb¬ ben. In de grote hette des zomers zoekt het vee hun lommer veel meer dan dat van den Eik , of andere bomen , wier blad zeer dik is , en als het de laatften onder de Dennen gemengd vindt, gaat het al- tyd onder de Dennen Haan, fchoon ’er ene betere lommer onder de anderen is; en wanneer ’er maar een enkelde van deze bomen te vinden is , loopt ’er zo veel vee onder als ’er onder liaan kan. Som¬ migen wilden hieruit opmaken dat de hardagtige mtwaaiïèmingen van den Denneboom voordelig voor het vee zyn, en het meer genegen maken om onder dezelven dan onder andere bomen te Haan. De Lepelboom (f) komt nok tot ene grote hoogte. Wy zagen hem Pinusfoliis geminis , Squammis conorum oblongorwn aculecitis. (t) Spoon tree. ¥ R. A K O O N. 1.748. 145 'hem dezen dag op verfcheiden’ plaatfen. De Zweden gaven hem dezen naam, omdat de Wilden , die hier voorheen woonden gewoon waren hunne lepels en fpanen van dit hout te maken. Ik heb zulk een lepel in myn Kabinet, gemaakt uit dit hout door enen Ameri¬ kaan^ die op de zelve plaats waar nu Philadelphia haat verfcheiden herten gedood heeft, want in dien tyd was die ..plaats geheel bedekt met bomen en kreupelhout. De Engel feb en noemen dezen boom Laurel , om dat zyne bladen zeer veel naar die van den Laurocerafus gelyken. De Ridder Linn/eus heeft , volgens zyne byzondere vriend¬ schap jegens my, de goedheid gehad, hem den naam te geven vande breedbladerigen Kalmia. (*) Deze boom tiert het beft tegens de heu¬ vels, vooral aan de noordzyde als ’er een beekje langs loopt; om die reden kan men ftaat maken Kalmias te vinden wanneer men op ene fteile plaats komt waar een beekje omtrent loopt. Maar hy ftaat veel- tyds vermengd onder de beuken. Hoe hoger de Kalmia tegens het noorden op den heuvel ftaat te minder groeit zy. Ik heb ze niet alleen in Penfylvanie en New Jerfey, maar ook, dog fchaarfch, in New York gezien. Ik vond ze noit noordelyker dan 42. gr. N. fchoon ik 'er zeer oplettede of zy ’er ook waren. Deze boom be¬ houdt zyne fraye groene bladeren den winter over; zo dat, wanneer de andere bomen al hun fieraad kwyt zyn, zy de boiïchen met hun groen opluifteren. Omtrent Mai begint hy hier te bloeyen, en dan betwift hy den rang van fchoonheid aan alle de bekende bomen. De bloemen zyn ontelbaar, en zitten aan grote troflèn. Voor dat zy opengaan hebben zy een fchoon rood; maar naderhand verbleekt ze de zon , zo dat zy geheel wit worden. Sommigen hebben ene rozekleur. Haar gedaante is zonderling , want zy gelyken veel naar een kroes der Ouden. Dog de reuk is zo aangenaam niet. Op fommige plaatfen was men gewoon op kersmis en nieuwjaarsdag de kerken met de takken van dezen boom, die dan geheel groen zyn , optcfchikken. Dog deze boom heeft ene andere eigenfehap. Zyne bladen zyn een Vergif- vergift voor fommige , en een voedfel voor andere dieren. De onder- hg* vinding heeft geleerd , dat , als de fchapen er van eten , zy of ten eerften fterven, of zeer ziek worden, en ’er bezwaarlyk van opkomen. De « jonge en tedere fchapen fterven van ene kleine hoeveelheid, dog die wat ouder zyn kunnen wat meer verdragen. Egter is dit voedfel hun dode- lyk , wanneer zy ’cr wat veel van eten. Het zelve heeft plaats omtrent de kalveren , die ’er ook van fterven , of ten minften bezwaarlyk ’er af¬ komen. Het heugt my dat in den herfr van 1748. fommige kalveren van 4ie bladen gegeten hadden, zeer ziekwierden, opzwollen, fchuim op T den (*) Kalmia foliis ovatis , corymbis terminalibus , vel Kalmia latifolia. ‘u I46 NEW JERSEY. den mond kregen , en ’t nauwlyks op de benen houden konden. Men: reddede ze egter door ’t ingeven van buskruid en andere middelen. De fchapen zyn het rneeft aan ’t gevaar bloot gefield van door dezer bladeren in bekoring gebragt te worden in den winter, want, na lang op ftal gehouden te zyn geweeft, zyn zy gretig naar alle groen, voor¬ al als de fneuw nog op het veld legt. Paarden en Oflen bekomt dit blad ook zeer kwalyk , en fchoon ’er noit een, van geftorven is, gelooft men egter in. ’t gemeen dat indien zy ’er wat veel van aten zy ’er ook van derven, zouden r want men heeft opgemerkt , dat als zy ’er maar ene geringe hoeveelheid van aten zy ’er voor lyden moeften.. Daarentegen zyn deze bladeren een voedfel in den winter voor de Herten, wanneer het veld onder de fneuw legt, en zy niets anders vinden kunnen.. Wanneer men ze dan fchiet is, hun gedarmte met dit blad opgevuld ,. en het is iets wonderlyks dat , , als men die inge wam¬ den den honden geeft , dezelven daar wild en als dronken van wor¬ den , en fóniiyds ook zo ziek dat het fchynt dat zy ’er van zullen; fterven.. Dog de menfchen hebben geen ongemak van het eten van het vleefch van zulke herten* Ook zyn deze bladeren in den winter een- voedfel voor zekeren vogel,, dien de Zweden in Noord Amerika Ha¬ zelhoen genoemd hebben , die hier den winter over blyft. Als men dan ’er een van fchiet, vindt men den krop vol van deze bladeren. Het Het hout van de Kalmia is zeer hard, en daarom gebruikt men het hout. om afien in katrolblokken te maken ; dog vooral dient het voor wevers^ fpoelen ,. waartoe de wevers geen hout hieromftreeks beter houden, want het is vaft, laat zig ligt glad maken en fpringt niet. De fchryn- werkers en drayers maken ’er ook allerlei werk van, waartoe men an¬ ders gewoon is het befte foort van hout te gebruiken. Byzonderlyk neemt men daartoe den wortel, dewyl die doorgaans geel is. Het hout is zo fyn en hard als men ’t zou kunnen wenfchen. Uit het middelpunt lopen verfcheiden ftralen uit, dog wat ver van malkander. Als men het loof in ’t vuur fmyt ,. fpat het als of men ’er zout in ge- goid had. Men gebruikt des winters de takken met de bladeren daar¬ aan om dé fchoorftenen te vegen. In ’tjaar 1750. werden de meefte bomen in Penfylvanie van zekere rupfen kaal gefchoren , dog dezen waag- - den zig niet op de Kalmia. Enige lieden beweerden dat als ’er des zomers brand in een bofch ontftond , het vuur zig door dezen boom liet fluiten. Mais.. Zo wel de Zweden als de andere Ihwoonders planten zeer veel Mais , niet alleen voor zig maar ook voor hun vee. Men beweerde dat ’er geen beter voer voor de varkens was , om dat zy ’er zeer vet van wierden , en hun vleefch ’er enen beteren frnaak' door kreeg als van enig ander voedfel. Ik heb der Koninglyke Zweedfche Maatfchappye der 14? R A K O O N. 1748. * ✓ 'der JVetenfchappen twee Vertogen over dit foort van graan gegeven 9 die in hare Verhandelingen te vinden zyn. (*) De wielen der karren die men hier gebruikt beftaan uit twee foor- ten van hout. Tot de velgen neemt menden Spaanfchen, en tot de fpeken den Witten Eik. De Sajfafr asboom wies hier overal. De Zweden noemen hem hier ^ Saffu- Saltenbras, of Salfenfras. Als men wat van dit hout in ’t vuur werpt, ^ras* fpringt het even als of er zout in lag. Men gebruikt het voor palen aan de tuinen, want het duurt lang in de aarde. Anders denkt men dat ’er nauwlyks een hout te vinden is, dat in de blote lugt zo zeer van de wormen wordt aangegrepen , als dit , want zy vreten het in korten tyd door en door. De Zweden zeiden dat de Wilden , die voorheen hier woonden , ’er fchalen van maakten. Als men iets van den boom , of deszelfs jonge fcheuten, affnydt, en het onder den neus houdt, heeft het enen fterken dog aangenamen reuk. Sommigen fchik len den wortel , en brouwen de fchil in hun bier , om dat zy 'den¬ ken dat dit zeer gezond is. Men legt de fchil ook in brandewyn , of terwyl men hem nog bezig is over te halen, of naderhand als hy al klaar is, insgelyks voor de gezondheid. Een oude Zweed herinnerde zig nog dat zyne Moeder verfcheiden’ Goed menfchen van de waterzugt genezen had, door middel van een af kook- fel van den Saiïafraswortel in water, eiken morgen genomen , dog te terZL,(,-u gelyk kopte ”zy den lyder op de voeten. Wanneer men een Huk lands met hout bewallen bebouwen wil , Gebruikt laat men ’er gemeenlyk de Saflafrasbomen op , om dat zy fterk inteSens de bladen zyn , en in de zware hette het vee lommer verfchaffen. Vele Zweden wafchten met een afkookfel van de fchil des wortels van den Sadafras het vaatwerk uit, waarin zy Cyder, bier, of brandewyn brouwen wilden , om dat zy zig verbeeldden dat daardoor de dranken gezonder wierden. Sommigen hadden de poften hunner bedden van die hout laten maken om de weegluizen te verdryven , het welk zy meen¬ den dat door zynen fterken reuk dat ongedierte hinderen zou daarin te neftelen. Zo lang ook dat hout zynen fterken reuk behoudt had men ’er ene goede uitwerking van befpeurd, dog naderhand kon men niet merken dat het veel hielp. Enige Engelfchen verhaalden dat het eni¬ ge jaren geleden te Londen in ’t gebruik was geweeft de bloemen van den Saflafras als thee te drinken , om dat men het voor zeer gezond hield. Dog toen men begon te bedenken dat deze drank veel tegens de Venusziekte gebruikt wierd, fchafte men het af, uit vrees van kwade verdenking. In Pen/ylvanie plagten enige menfchen de fpaanders van T 2 die (*) Naamlyk in de Delen van de jaren 1751. en J752. 148 NEW JERSEY. Digt en zwaar Gras. dit hout in de kaden te leggen, om de motten uit het wollen goed tt houden. De wortel behoudt langen tyd zynen reuk. Ik heb ’er enen gezien die wel vyf of zes jaar in ene lade gelegen had en nog zeer fterk rook. Rambo, de Zweed , vertelde dat de Wilden voorheen allerlei leder met den bad van den kadenjen eik rood plagten te verwen. En enige oude lieden bragten zig te binnen dat hier in ’t jaar 1 697. een zo harde winter geweelt was, dat het ys in de Dellawctre twee voeten dikte had gehad. Aoke Helm was een dervoornaamfte Zweden in dezen oord, wiens Vader met den Zweedfihen Gouverneur Prinz herwaards gekomen was. Hy was over de zeventig jaar oud. Deze oude man verhaalde ons dat in zyne kindfchheid in de boiïchen een zeer digt gras plegt te .waden , wel twee voeten hoog , dog dat het thans zo verminderd was , dat het vee werk had genoeg te vinden , en dat tegenwoordig vier koeyen niet- meer melk gaven dan toen ene , dog de oorzaken van deze verandering zyn ligt te vinden. In de jeugd van den ouden Helm was het land weinig bebouwd , en men hield ’er nauwlyks het tiende deel van het vee dat men ’er nu houdt , dus had ene koe toen zo veel voedfel als nu tien. Verders , het meefte gras duurt hier maar een jaar , en waft niet , gelyk by ons in Zweden het meefte doet , ver- Icheiden. jaren voortuit enen den zelven wortel. Dus moet men ieder jaar op nieuws gras zayen. Het groot getal van beeften nu verhindert Gebrek, het voortzayen dewyl zy het gras afeten eer het bloeyen kan. Dus moet men zig niet verwonderen dat het gras tegenwoordig zo dun ftaat. Dit maakt dat men, vooral des winters,' op reis verlegen genoeg is met zyne paar¬ den, en dat zo wel in Penfylvanie en Maryland als in New Jerfey% want het gras is daar gantfch niet overvloedig aan te treffen-, dewyl het door het vee afgefchoren wordt eer het zaad fchiet. Maar verder noord- waards, als in Kanada , heeft men foorten van overblyvend gras ge¬ noeg. Zo wyslyk heeft het de Schepper gefchikt. Alle de koude ge¬ weide® moeften natuurlyk een duurzaam gras voortbrengen, dewyl de. Inwoonders, wegens den langdurigen winter, meer hoi voor hun vee behoefden; De zuidelyke landfchappen daarentegen hebben minder van dat foort van gras, vermits het vee den gehelen winter over in het veld blyven kan; Egter hebben vele voorzigtige lieden Europifch duur¬ zaam graszaad op hunne weilanden geftroid , het welk. daar zeer wel fcheen te Hagen. ^ Mispel- De Perftmon , of de by de Zweden zogenaamde Mispelboom (*} bomen. wies hier vry algemeen. Ik heb ’ér reeds van gefproken , nogthans zal ik ’er iets Duurt maar een jaar. (*) Diospyros Zirginiana. Iets byvoegen. Zyne vrugten begonnen thans ryp te worden , en eetbaar te zyn. Men at ze nu- gelyk ander ooft. Zy zyn zeer zoet en fappig, dog een weinig t’zaraentrekkend. Ik at ’er ge'meenlyk zeer veel van zonder nadeel. Men brouwt van de Mispelen een aangenaam Mispel bier, op deze wys. Laat in den herfft , als de vrugt reeds door de bier. vorft aangedaan is , kneedt men de vrugt in een deeg' van weit of ander meel, maakt ’er koekjes van, zet ze in den oven, tot dat ze door en door gebakken en droog zyn. Dan neemt men ze ’er uit. Als men nu aan ’t brouwen gaan zal , zet men enen pot op ’t vuur vol koud wa¬ ter, en legt ’er enige koekjes in. Het water warm wordende gaan de¬ ze koekjes van een. Men neemt het dan van ’t vuur, roert het wak¬ ker om , zo dat het alles wel door een gemengd wordt. Dan giet men het alles in een ketel. Dus gaat men voort tot dat men koeken genoeg week gemaakt heeft. Dan doet men het mout in- den brouwketel, en behandelt het gelyk als bier. Dit bier wordt voor aangenamer gehou¬ den dan meeft alle anderen. Men maakt ook brandewyn van de mis¬ pelen. Dit gefchiedt aldus. Men doet ’er ene genoegzame menigte van in een ketel , en laat ze daar ene week in , of iets langer', tot dat ze door en door zagt zyn. Dan giet men ’er water op , en dan moeten zy van zelven giften , zonder dat men ’er iets by doet. Vervolgens ftookt men ’er op de gewone manier brandewyn van , die gezegd wordt zeer goed te zyn , vooral als men onder de mispelen enige zoete wil¬ de druiven doet. Enige mifpelen zyn reeds op het einde van Septem¬ ber ryp , dog de meeften later , en velen niet voor November of De¬ cember , wanneer de vorft ze aandoen kan. Het hout van dezen boom is goed voor allerlei fchrynwerk. Dog , als het geveld zynde in de vrye lugt blyft leggen, is het een van de eerfte houten die rotten, en in een jaar tyds deugt ’er niets meer van. Als de Mispelboom, eens geworteld heeft , kan men hem bezwaarlyk uitroeyen , dewyl zy zig te veel verfpreiden. Men zeide my, dat als men een tak affneed en in de aarde ftak , hy wortel fchoot. Dog in zeer harde winters vriezen deze bomen dikwyls dood , en kunnen , zo wel als de Pcrfikeboom* niet zeer tegens de koude. Vele foorten van Kawoerden en Meloenen worden hier geteeld ? Kawoer- zynde gedeeltelyk reeds by de oude Amerikanen bekend geweeft, ge- den. deeltelyk door de Europeanen overgebragt. Van de Kawoerden had Helos¬ men een foort dat aan het einde krom is, dog anders langwerpig,. en>neru dus wierden zy Crocknacks of Kromhalzen genoemd. Men kan ze by- na den gehelen winter over goed houden. Nog zyn ’er zekere andere Kawoerden die ook goed blyven. Anderen wederom worden-' aan huk¬ ken gefneden, aan draden geregen, en te drogen gehangen, Men kookt €>f ftcoft ze daarna , zo als men wil; en zy kunnen het gehele jaar over t a ** ii 5 o NEW JE R S E Y. duren. Men eet en bereidt hier allerhande foorten van Kawoerdcn T gelyk by ons. Vele landlieden hebben ’er gehele velden van. Squas- De Squashes zyn een foort van kawoerden, dat de Europeanen van bes. de Inlanders gekregen hebben , en waarvan ik reeds gefproken heb. Men eet ze gekookt , alleen of by vleefch. Zy vereifchen weinig zorg , want zy flagen in allerlei gronden. Als men het zaad in den herfïl in de aar¬ de brengt draagt het vrugt in de volgende lente. Kala- De Kalabajfen zyn ook een foort van Kawoerden, die veel geplant dog lopen, niet gegeten worden. Men maakt ’er allerhande keukengereedfchap van, Zy zyn tederder dan de Squashes , en worden hier niet altyd ryp, dog alleen by warm weder. Óm ’er keukengereedfchap van te maken , wor¬ den zy eerft wel gedroogd , het zaad en de vleefchige dof, waarin het legt , neemt men ’er uit, en fmyt het weg. De fchillen worden van binnen fchoon gefchraapt ; en dan maakt men ’er allerlei lepels, fchotels, en andere dingen van om eetwaren in te bewaren. Byzonder zyn zy goed om zaden en planten ’er in over zee te verzenden , want die be¬ houden hunne vrugtbare kragt veel langer in Kalabajfen dan anders. Sommigen plegen de bultende fchillen der Kalabajfen , voor dat zy ze openen , af te fchrapen , daarna te drogen , en dan van binnen fchoon te maken ; dit maakt ze zo hard als been. Men kan ze ook afwaflchen , zo dat zy hare witte kleur altyd behouden. Boek- De meede Landlieden in dezen oord zayen Boekweit. Dit gefchiedt weit* in ’t midden van Juli, want later gezaid zoude zy door de vord bedor¬ ven worden; en als men ze vroeger zait bloeit zy den gehelen zomer over , dog de bloemen vallen af zonder zaad te geven. Sommigen ploe¬ gen den grond twee malen waar zy Boekweit zayen willen, dog anderen maar eens, omtrent ene week voor dat ze zayen. Zodra men gezaid heeft , wordt het land geëgd. Men heeft ondervonden dat in een nat jaar de Boekweit wel voortkomt. Zy blyft op het veld tot dat het be¬ gint te vriezen. Als de oogd goed is, krygt men twintig , dertig, ja veertig voor een, Zulken oogd had de Ziveedfcbe Koller Kagnilfon , in wiens huis wy thans ons verblyf hadden. Men maakt ’er koeken en puddings van. De koeken worden gemeenlyk des morgens in de pan op een Heen gebakken , geboterd , en by de thee of kolfy , in (lede van gerood en geboterd brood, gelyk anders de Engelfchen doen, gegeten. De vogels met Boekweit gevoed leggen meer eyeren. Ook worden ’er de varkens zeer vet van. Het flroo gebruikt men niet, maar Iaat het op het veld, of droit het in de boomgaarden, om als een foort van milt te dienen, wanneer het rot. Geen dier wil ’er van eten ten zy in den uiterdcn nocd, als het veld met fneuw bedekt, cn niets anders te vin¬ den is. Hoe gemeen de Boekweit in de Engelfcbe Volkplantingen ook is, hebben ’er egter de Franfcben in Kanada gene regte kennis aan. Wv Wy vonden, den 23. Nov. tegens den avond enige ligt gevende wor- Ligtende men. Hun lichaam was lynregt , bgftaande uit elf geledingen , een wei- wormen, nig puntig van voren en van agteren. De lengte van den kop tot den ftaart was vyf en ene halve meetkundige lyn. De kleur was bruin , en de geledingen als die der Onifci. De fprieten waren kort en regt. De zes voeten zaten aan de voorde geledingen. Als de worm liep liet hy het agterfte deel op den grond (Iepen , en dit hielp zyne beweging. Het uiterfte van den ftaart bevatte de (tof die in 't donker een groenagtig ligt geeft. De worm konde ze intrekken, zo dat hy geen ligt gave. Schoon het den gantfchen dag fterk geregend had , kropen zy in menigte onder het kreupelhout, zo dat de grond als met ftarren bezaid fcheen. In ’t vervolg zal ik gelegenheid hebben van een ander foort van gekorven ge¬ dierte of vlieg te fp reken , die door de lugt vliegende by nagt als vuur¬ vonken ligt geeft. Zoude wel deze ligtende wormen ene verfcheiden- heid wezen van de Lampyris Noüiluca van Linn/eus ? Het Ilex Aquifolium wies op waterige plaatfen hier en daar in ’t Uex A- woud. Men moeft dit gewas onder de zeldzamen rekenen. Het blad quifo * blyft zomer en winter groen. De Zweden drogen de bladeren, maken Mum, ze tot poeder , koken ze in dun bier , en gebruiken ze in ’t zydewee. Men verwt hier rood met Braziliehout en met een foort van boom- Verw- mos, en blauw met Indigo. Om zwart te verwen plukt men de bladen doffen.- van de wilde zuring (*) en kookt ze met de ftof, welke dan gedroogd en op nieuws met Campechehout en koperrood gekookt wordt. Dit zwart is zeer beftendig.. Men fpint en weeft zelf hier veel van de dage- Iykfche klederen, en verwt die in huis,- Het vlas wordt van velen ge¬ bouwd, en daagt wel. Dog de hennip gebruikt men weinig. De Rogge , de Weit , en de Boekweit worden met den fikkel ge- Sikkels maid, dog de Haver met de feis. De fikkels, die men hier gebruikt ,. en Seis- zyn lang en final, en het fcherpe is met kleine tandtjes van binnen be- &11» zet. De landen blyven een jaar braak leggen , en gedurende dien tyd weidt er het vee op. Zelfs de niet veel vermogende landlieden in dezen oord hebben hunnen boomgaard, min of meer groot volgens hunnen rykdom. De bomen zyn gemeenlyk Perfike Appel en Kerflebomen. Wy verlieten deze plaats den 24. Nov. een weinig voor den middag, Vervolg en vervolgden onze reis , de Zweed fche Kerk te Rakoon voorby , naar jylr? l*e Peils groves. Het land aan beide zyden van den weg is zandig en ta- melyk vlak. Hier en daar ziet men , dog niet dikwyls, enige Landhoe¬ ven. Daar waren grote ftrekcn nog enkeld bofch , meeft uit verfchei- den foorten van Eiken en uit Hikorybomen beftaaude. Egter kon men in; ■ (?) Rumex acetoj'dla. IS» NEW JERSEY. in deze boflchen zeer wel voortkomen , zelfs met een rytuig , want met! vond ’er weinig laag hout en Henen in. Dog hier en daar lagen enige bomen , ’t zy door dorm geveld , of uit ouderdom omgevallen , die enige verhindering maakten. Waarne- Gedurende myn verblyf te Rakoon , nu en den gehelen volgenden mingen winter, deed ik myn bed om van de oude Zweden alle mogelyke onder- omtrent rigting te krygen , aangaande het toenemen van het land , en ’t vermin- nemen*"' ^crcn van ^et water in deze oorden. Ik zal hier gewagen wat onderrig- van het ungen ik kreeg. Ik geef ze zo als ik ze ontvangen heb , met maar wei¬ land. nige aanmerkingen ; dus kan de Lezer daaruit zulke gevolgen trekken als hy wil. Een Zweed , King genoemd , meer dan vyftig jaren oud, hield zig voor overtuigd, dat, omtrent dezen tyd, de kleine meertjes, poelen, bronnen en rivieren minder water hadden dan toen hy een jonge was. Hy kon verfcheiden meren noemen , die men in zyne jeugd met grote fchuiten bevoer, en zelfs in ’t heetde van den zomer water genoeg had¬ den , dog nu of geheel of voor het grootde gedeelte droog waren , en die ten minden des zomers geen water meer hadden. Hy zelf had by gebrek van water den vifch zien derven ; en het fcheen hem toe dat het tegenwoordig des zomers zo veel niet regende als voorheen. Een man van zyne bloedvrienden, die omtrent agt mylen van de Dellawa- re af, op enen heuvel by een riviertje woonde , had enen put doen graven , en op de diepte van veertig voet ene menigte van oeder en modèlfchelpen, van riet, en dukken van gebrokene takken gevonden, ik vroeg hoe zy dagten dat dit alles daar gekomen was, en het ant¬ woord was, dat fommigen meenden dat alles daar reeds van den zond¬ vloed af zo gelegen had , en anderen dat het land toenam. Peter Rambo , een man van digt by de zedig jaar , verzekerde my dat op verfcheiden’ plaatfen te Rakoon , waar men putten , of met een ander inzigt diep in den grond , gegraven had , men ene menigte van modèlfchelpen en andere voortbrengfels van de zee had gevonden. Somtyds had men dukken houts ontmoet ter diepte van twintig voet, waarvan fommigen verdeend waren , en anderen ’er uitzagen als ver¬ brand. Op die diepte vond men eens ene grote lepel. Zoude het ver¬ brande hout niet zwart geworden zyn door onderaardfche minerale dam¬ pen ? Dog velen hebben ’er uit opgemaakt , dat Amerika reeds voor den Zondvloed bewoond was. Dezelve man verhaalde my verders, dat men ook ticcheldenen diep in den grond gevonden had. Maar zoude niet de deenkleurige klei , waaruit de grond hier grotendeels bedaat , hard zynde , voor ticcheldenen zyn aangezien? Ik heb horen zeggen dat die klei, hard zynde, veel naar gebakken deen gelykt. Hy zei- ook, dat de rivieren nog even zo hoog waren als men wid dat zy R A K O O N. 1748. 153 oit waren geweeft; maar in de kleine meertjes, in poelen en vyvers was merkelyk minder water. Maons Keen, een andere Zweed van meer dan zeventig jaar, verze¬ kerde, dat, by het graven van enen put, hy, op de diepte van veertig voet , een groot Huk kaHanjenhout , en wortels en Helen van riet gezien had , nevens ene kleiagtige aarde , gelyk die welke men gemeenlyk aan het ftrand van zeeboezems vindt, daar men zout water heeft. Deze klei had den zelven reuk en enen zoutagtigen fmaak. Hy en verfcheiden’ an¬ deren maakten daaruit op , dat al het land waar Rakoon en Penns- neck leggen van ouds geheel door de zee bedekt was. Ook was ’er op ene grote diepte ene Ijaaan , gelyk die der Wilden , gevonden. Sven Lock en Willem Cobb , beiden meer dan vyftig jaar oud, kwa¬ men daarin volkomen overeen, dat men op vele plaatfen hieromftreeks by het graven naar wellen zeer veel riet, het meelt verrot, gevonden had ter diepte van dertig en meer voeten. En ’t werkvolk van Cobb zelven was in ’t graven ter diepte van twintig voet op enen dikken tak geko¬ men, die hen belet had voorttegaan , tot dat men hem doorgehakt had. Het hout v/as zeer hard. Ook is het zeer gemeen van niet diep in den grond ene menigte te vinden van niet geheel verrotte bla¬ den van allerlei foort. By het maken van enen molcndyk, enige jaren geleden, op de rivier waarby de kerk van Rakoon Haat, en het door¬ graven ten dien einde van ene bank , ” vond men dat die meelt uit oelter- fchalen belfond, fchoon men hier meer dan honderdentwintig Eng. my- len van zee is. Zy , nevens alle de Inwoonders van Rakoon , belloten hieruit , zonder dat men het hun in ’t hoofd gebragt had , dat deze land- Hreek in oude tyden door de zee bedekt was geweeft. Ook verzekerden zy, dat veie kleine meertjes, die in hunne jeugd, zelfs in den zomer , vol waters waren , nu des zomers nauwlyks een beekje uitmaakten , uit¬ genomen by harde regenvlagen ; dog zy vonden niet dat de rivieren van water verminderd waren. Aoke Helm, een gryzaard van zeventig jaar, vond by ’t graven van enen put eerlt zand en kleine Henen , en dat ter diepte van agt voeten , daarna ene bleke en vervolgens ene zwarte klei. Op vyftien voeten vond hy een Huk hard hout, en verfcheiden Hukken van vuurflenen. Hy ver¬ haalde dat hy verfcheiden’ plaatfen in de Dellaware kende daar men in zyn jeugd met fchuiten voer , en die nu in kleine Eilandtjes veranderd waren , waarvan ’er fommigen byna ene Eng. myl lengte hadden. Deze Eilandtjes ontflaan uit zandbanken die zig in den Aroom valtzetten , waar¬ op vervolgens het water enige klei aanfpoelt, in de welke biezen be¬ ginnen te groeyen, en dus wordt het allengskens tot land. By ene zamenkomH van de oudHe Zweden uit het kerfpel van Rakoon , kreeg ik het volgende antwoord op de vragen die ik aan- V gaan- *54 NEW JERSEY. gaande deze zaak deed. Waar men hier ook putten graaft vindt men overal ter diepte van twintig of dertig voet vele oederfchelpen en Clams. Op vele plaatfen heeft men by ’t graven ene menigte ge¬ vonden van biezen en riet , meelt alles onbefchadigd. Eens heeft men enen gehelen bondel van vlas ontmoet wel tuflchen de twintig en drieëntwintig voet onder den grond. Het was al zo weinig befcha- digd als of het eerlt onlangs onder de aarde was geraakt. Alle de menfchen ftonden verwonderd, kunnende niemant begrypen hoe het daar gekomen was. Dog ik verbeelde my dat die goede lieden de ene of de andere Amerikaanfche plant, als het wilde Firgïnifche vlas (*) of het Antirrhinum Canadenfe , dat veel naar vlas gelykt, voor vlas aanzagen ; en het was ook opmerkelyk dat die bondel om¬ wonden zou geweell zyn. De Europers op hunne aankomlt von¬ den nergens vlas in Amerika. Hoe kon ’er dan een bondel van onder de aarde komen ? Gebrande kolen heeft men dikwyls in den grond gevonden. De kolter , Erik Ragniljfon , had ’er velen van gezien. Ook heeft men dikwyls ter diepte van boven de twintig voeten takken en blokken houts ontmoet. Op fommige plaatfen had men fpanen by de IVilden in gebruik uitgegraven. En uit dit alles maakten zy op , dat deze landdreek voorheen zee geweell: was. Dog men moet hierby opmerken, dat meed: alle die putten op plaatfen gegraven wierden daar ene nieuwe plantery wierd aange¬ legd, waar men het hout eerll had weggehakt, dat ’er milTchien vcr- fcheiden’ euwen gedaan had. Uit alle deze aanmerkingen , en nog an¬ deren , die ik in ’t vervolg ’er byvoegen zal , kan men opmaken , dat een groot deel van New Jerfey in overoude tyden een gedeelte was van den bodem der zee, en naderhand voortgebragt is geworden door de modder, flik en andere doffen, die de Dellaware met zig gevoerd heeft. Evenwel maakt het uitdek by Kaap May , waarvan in ’t ver¬ volg, deze zaak nog meer of min nog twyffelagtig. Planten De gewaflen die hier zomer en winter hun blad houden zyn. Iri-non ' De Ilex Aquifoüum , of Huid. De Kalmia Latifolia , de brecdbladerige Kalmia ; De Kalmia anguflifolia , de fmalbladerige Kalmia , een foort van den eerden. De Magnolia glauca , de Beverboom. De jonge planten van de¬ zen boom alleen behouden des winters haar blad, en de ouden niet. Het Viscum album , het gemene Midelboompje , wadende gemeen- lyk op de NyJ/d aquatica , de Liquidambar (lyraciflua , den Eik en de Linde , zo dat de toppen dier bomen ’er des winters gantfeh groen van fchynen. De (*) Linum Firginiamun. groen blyven 4 *55 R A K O O N. 1748. De Myrica cerifera of de Talkboom. Dog van dezen behouden maar enige jonge bomen hun loof, de meeften laten het vallen. De Sparreboom. (*) De Denneboom. CO De CupreJJus thyoides , of de witte Jenever, anders de witte Ceder. De Juniperus Virginiana , de Rode Jenever, of Ceder. Verscheiden’ Eiken en andere bomen laten hier in den winter hun blad vallen, die wat zuidelyker, gelyk in Karolina , het gant- fche jaar door groen blyven. Men heeft opgemerkt dat de Europeanen in Noord Amerika , i-jet m‘t- het zy zy in Zweden , in Engeland , in Duitfchland , of in Holland, vallender of zelfs in Amerika van Europeaanfche ouders geboren zyn , hunne tanden in tanden veel vroeger kwyt raken dan in andere landen ; byzonderlyk ^neri' had dit plaats omtrent de Vrouwen. Men zag dikwyls meisjes van twintig jaar , die reeds de helft van hare tanden verloren hadden , zonder hoop te hebben nieuwen te zullen krygen. Ik heb naar de oorzaak hiervan gezogt , dog ik weet niet of ik de ware ge¬ vonden heb. Velen waren van mening dat de lugt hier te lande na¬ delig was voor de tanden , en dit is zeker dat het weder nergens onbehendiger wezen kan ; want een zeer hete dag eindigt dikwyls met ene fcherpe koude , en zo ook omgekeerd. Dog deze ver- anderlykheid kan het uitvallen der tanden niet veroorzaken, dewyl ^ dit by de IVilden gene plaats heeft , die , fchoon zy in de zelve [3y c]'(lia lugt leven , altyd witte en fchone tanden behouden , gelyk ik zelf jolden. gezien, en ook van vele anderen gehoord heb. Daar zyn ’er die dit aan ’t onmatig gebruik van vrugten en zoetigheden toefchryven; dog ik heb vele menfehen geleend die hierin geen overdaad begin¬ gen, en evenwel hunne tanden kwyt raakten. Ik begon het thee drinken , dat hier des morgens en des middags Of dit gefchiedt , te verdenken , het welk tegenwoordig vooral onder de komt van Vrouwen zo gemeen is , dat ’er nauwlyks zelfs ene Boerin of arme. Vrouw is, die des morgens geen thee drinke. En in deze mening vL wierd ik beveiligd op ene reis, die ik deed in de oorden daar de IVilden nog wonen. De Generaal Major Johnfon verhaalde my toen, dat velen van de Wilden , die digt by de Europeanen woonden, ge¬ leerd hadden thee te drinken, en dat men opgemerkt had dat zulke Amerikaanfche Vrouwlieden, die zig zeer daaraan gewend hadden, even als de Europifche Vrouwen, hare tanden vroeg kwyt raakten, fchoon zy ze voorheen gantlch zuiver hadden gehad. Integendeel zulken die gene thee gebruikten behielden hare tanden tot enen ho¬ gen ouderdom. Dog O) Pinus Abits, Cf) Pinus fylveflrir. V 2' / Van bet warm eten. Koort- fen. 15 6 NEW JERSEY. Dog naderhand bevond ik dat het gebruik der thee niet de enige oor¬ zaak van dit verlies der tanden wezen kon. Verfcheiden jonge Vrouws- perfonen , in Europa geboren , klaagden dat zy hare meede tanden wa¬ ren kwy tgeraakt zodra zy in Amerika gekomen waren. Ik vroeg , of zy niet dagten dat dit van het menigvuldig thee drinken kwam , dewyl men weet, dat llerke thee de tanden als op vreet; dog zy antwoordden dat zy reeds begonnen hadden hare tanden te verliezen voor dat zy nog thee gedronken hadden. Maar myn onderzoek voortzettende ,. vond ik ten laatden ene genoegzame oorzaak van dit uitvallen der tanden. Alle deze Vrouwen bekenden dat zy zee1* gedeld waren om alles zo warm te eten als het maar mogelyk was. Dit was even het zelve met de andere Vrouwen in het land, die hare tanden veel vroeger verliezen dan de Mans. 