VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Wat schaamt gevangenis en ballingschap en pijn, Zo God, die alles ziet, blijft zorgen voor de zijnen; Zo alles medewerkt tot welvaart en geluk Van hen die op Gods belofte vertrouwen in hun druk? Wie weet alleen beter hoe we uit de rampen trekken, Die vork de tegenstand de deugden op kan wekken: Het veege krankbed wordt door wellust niet besmet. De felle pijnen zijn de voedsters van het gebed. Verlies van roem doet ons naar zelfverloren streven. Verachting leert ons wat aardse om beter te verachten. De kwijnende Armoede vindt, in haar benauweningsvlucht, Een rijk schat bij God, der armen toeverlaat. Zyne onvermoeide zorg, die voor ons belofte blijft waaken, Zo keurt zy het goed, een einde aan onze rampen maken; En acht baar wijze bezin, dat ons geen zachter lot Bejegent op deze aarde, wie velt zich tegen God? Hier benevens willen onze Dichteres en de deugdzaamheidskleren, Bibliotheken, en andere schilderijen, overweegt hoe veel gelukkiger zij zijn dan De geenen die door hun eigen schuld in tegenstand vallen, en deswegen met wroeging aangedaan zijn: midslands Door de hulp van goede vrienden met raad en daad, als ook het lezen van goede boeken hun ten troost verstreken. In de derde Zang eindelijk versterkt zodanig als het gezegde door de denkbeelden der Evangelische leer, en moedigt de lydende aan, om de rampspoed met geduld te verdragen als een middel, waar door God ons op den weg der Deugd houdt, om ons tot zaligheid te leiden: hier toe maakt ze gebruik van het lyden van Jezus Christus, en de verzekerde verwagting eener eeuwige zaligheid, die haar noopt om uit te soepen. Heilrijk eetstafel, die nimmer einde kent, Hoe kort is het leven en hoe ligt de zware tijd, Als uw duurzaamheid en uw weelde, Hier vrolijk zijn, zich geen verbeelding ooit verbeeldde. De ziel verlustigt zich alreeds in het beauteinot, Dat baar te wachten staat, verenigd met baar God. Ly, boort den boogje der vreugde Hemel. Terwijl ze in haar vleeschnag woont, reeds engelenzangen zingen: Dus vindt het vrome gemoed, van zyne vreugde bewust, In 't midden van 't verdriet een liefelijke rust. Dit vooruitzicht dringt ze ten krachtigste aan, en vermaandt den Lyder, om in zyne droogte zyne verdrietjes op te zenden tot God, die hem zal troosten, en, zo hij hem al, om wijze reden, geen uitkomst in dit leven geeft, door den dood zal redden uit alle zyne rampen, om hem in de eeuwige bezit eener volmaakte gelukzaligheid te stellen. Hier aan hegt onze troostrijke Zangster een opwekkende aanvraag aan de noodlydenden, en ze befluit vervolgens hare zangen met een gebed tot den Allerhoogste. Op deze zangen volgen enige Brieven, die aanmerkelijke lotgevallen van Sommige voornamelde Persoonen behelzen, en hunne gemoeds-aandoening bij die gelegenheid in eigenaartigen nadruk voorstellen: schrijvende Charlotte van Bourbon aan Willem den Eersten, Prins van Oranje; Maria de Medicis aan haar Zoon Lodewijk de Dertiende; Louise de Coligny aan haar Zoon, Richard Henrik; Joanna Gray aan Maria van Richmond; Leife aan zynen Vader, Erik, eerste Bevolker van Groenland; Charles Hoo aan zijn Neef, Hendrik. OET NUT VAN TEGENSPOEDEN; ENZ. dius Civilis aan zijn Briganticus, en Elizabeth aan Henrik. den Grooten. 'Ter proeve hier van diene de volgende man- lijke redenering van Claudius Civilis tot de Batavieren, in zijn Brief aan Julius Briganticus gemeld. Bataven, Wacht! die de gloriële boog waardeert! Betrachters van uw eed, schijn tot uw schuld gezwooren | Beschermers van 't Geweld, dat Vrijheid wetten eert! Handelaars van baar recht! leent mij aandachtige ooren, Wat is de wrede toch daar Rome ons door misleid ? De vrede, die ons beal en welvaart aan moest brengen, Is, onder schijn van rust, vermomde dienstbaarheid, Die de aas van 't vrije Wolven onmogelijk kan gedenken: Wij zien ons, jaar op jaar, met groter maand verdrukt, Door Rome's dienaars en gevloekte legerpessim, Die de edelsten des Volks, aan 't Vaderland ontrukt, Zich dood doen vechten in barbaarse Wigwansen, Dus wordt de gade van haar echtgenoot beroofd, De moeder van haar zoon, de zuster van haar broeder: De Vrijheid ziet haar glans in dit Geweld verdoofd, En 't vuur der dwinglandigheid blaakt uur op uur verwoeders: Geen vrouw, geen maagd zelfs uit der Priestersinnen rei, Is voor den moedwillen van den dartele krijgsknecht veilig: De Goden schijnen zelf geraakt door ons geschrei, Maar die Barbaaren zien onbevreesd aan noch bevreesd, Zij mogen, ongestraft, zich met ons goed en bloed, Op 't spoor der Hoofdlieden en verachten Honderdmannen; En 't overlaadde beir beeft nauwelijks uitgewoed, Of 't keert en zend ons nieuwe en groter rijk tirannen. 't Is tijd, ô Helden! ons van zo veel rampen te ontflaken. Waakt. op! verwacht geweld en moord en plunderingen, Nu Rome tegen Rome alreeds is opgestaan; Vespasianus Vitellius zetel af wil dringen, En 't Volk door burgerstrijd zyn eigen krachten knakt. Beschouwt bet overfluit van zyn beroemde benden; „Ziet ze onvoldoende, ziet ze in verzwaktheid op verzwakt: Nooit was er schoner kans tot uitkomst der ellenden. Men neemt die uitgeputte waar, en wijt, indien ze keert, Aan Held Vespatiaan den opstand derze Landen: Hij draagt de schuld voor ons; maar, zo men triomfeert, Ontslaat men ’t Vaderland, zieh zelf van last scheiding. Dan zijn wij werkelijk vrij; dan zal dit blij Gewest Den hoge God alleen vrijwillig zweren; Dan word de Vrijheid door een vasten Wreeg gewonnen, En Rome zal Doortocht ons hoonen noch braafmaken. GEDAGTE NOOR De Profetijah, door Nebuchadneezar verlicht, Heeft in dat duistere boek van ’t naderend lot gelezen; Zij zelf spelt ons de zege en voist ons onzen pligt: De Hemel stelt voor ons, wiens macht zou ons doen vrezen? Ten laatste vindt men in deze Verzameling nog een mengeling van verschillende Gedichten, als Verjaardagsliederen, Bruiloft- en Liedjes, benevens Lofdichten, Dankbetuigingen en dergelijke, waar op we niet verder staan zullen blijven; zo, om dat ons bepaalde besluit zulks niet gevoegd zou toelaat, als om dat vele deze Dichtstukken voorheen afzonderlijk gedrukt, reeds genoegzaam bekend zijn. Dwasheden, die wij in anderen niet kunnen dulden, in ons zelf te verwaarderen, is liever zelf dwaas te zijn, dan het andere te zien. Men behoort zich nooit te schamen, dat men erkent geschaamd te hebben; want dit te erkennen, is net hetzelfde, als te zeggen, dat men heden wijzer is, dan men vandaag geschaamd was. Het beste middel om de juistheid van zijn gevoeldens, zo wel als goede gezondheid van zijn hart te tonen, is zijn zwakke kanten te erkennen. Dus overtuigt een helder beek, door het vlies op haar bodem te vertonen, ons welgens de helderheid van haar water. Onze hartstogten zijn even als het begin van een brandende koorts; ze maken ons eerst sterker, om ons onmiddelijk daarop zwakker te laten. Hetgeen Cicero van den oorlog zegt, mag met evenveel recht op het redeneren worden toegepast. De oorlog beoefent altijd den vrede, en het redeneren is de ontdekking der waarheid te bedoelen. Maar zij, die veel van disputeeren houden, gelijken doorgaans aan de rechte liefhebbers van de jacht, welke hun vermaak in het jagen zelf vinden. Zij, die er altijd op uit zijn, om eens anderen geheimen te weten, varen dikwijks eveneens, als zij het werk der vijanden al te nauwkeurig willen opnemen; zij worden er van gestoken voor hunne nieuwsgierigheid. Die zo gereed zijn, om anderten te raaden en te helpen, gelijken veelal naar die lanterfantende vrouwen, die de huizen der nieuwgetrouwde helpen opschikken, terwijl hare eigen in de uiterste verwarring raken. De meeste oude lieden gelijken den oude Chanzy-boek, Ze zijn getrouw in hun verhalen van het voorledene, maar laag om te lezen, en men opent ze alleenlijk om ze wegens enige bijzonderheid naar te zien. De oude lieden "die geduurig het voorledene prizen, zou den ons gaarne wijs maken, dat er ten hunnen tijde geen flegthoofden waren, maar ongelukkig zijn ze zelf overgebleven, om het tegendeel te tonen. Men moet de wereld noodwendig of belagchen, of bekogigen. Zo wij lachen, krijgen wij den naam van verwaand; zo wij knorren, van zwartgallig te zijn. Het grootste voordeel, om voor een fraai geef of verstandig man te gaan, is, allerlei lafheden ongemelkt te mogen zeggen; allerlei dwaasheden straffeloos te mogen doen. Telkens als ik een levendige erkentenis voor genoten weldadigen in een arm mensch ontdek, veld ik vast, dat hij, rijk zijnde, zeer weldaadig zou geweest zijn. De Bloemen en Cirandas in de Lerredenen zijn gelijk de blauwe en rode Korenbloemen, die onder de Tarwe groeien. Ze maken een fraai gezicht voor den Wandelaster, die het Veld slechts eens gaan bekijken, maar zijn niet geschikt voor degenen, die hun voordeel met den Oog willen doen. Hij, die valsheid spreekt, weet niet wat zwaarwiegend werk hij onderneemt; want om één leugen goed te maken, moet hij duizenden andere smeden. Raad te geven is dikwijls niet anders, dan zich het voorrecht aan te laten maatigen, om dwaasheden te zeggen, onder schijn van andere te beletten, die te doen. Onder veel beslommeringen kan men van de Wijsgedachten praten, als men weinig omflags heeft, dezelfde vertragen. Vele Heden hebben de beflamingen der wereld voor gen fil en afgezonderd leven verlaten, op de zelfde wyze, als Eva van Adam afging, om een byzonder gesprek met haar Verleider te houden. Al het verfoeien, twijfelen een fatsoenlijk en een gering gezel schap bestaat hier in alleen, dat men het zelfde zegt; en doet, in een kleine kamer, of groote zaal, aan een eikenhouten tafel, bij twintig wasch- of twee gemeentekaarsen. Boeken, die men niet verstaat kan, te verzamelen, om dat ze van geleerde mannen zijn geschreven, is het zelfde, als een party kleederen, die ons niet passen, op te doen, om dat een beroemd snyder ze gemaakt heeft. Met verstand te praten, is even aanstootelijk, in een gezelschap van dwazen, als in 't oor te luisteren. Ze belgen 'er zich even veel over, om dat ze het beide even weinig verstaan. Gelyk fraaije Kinderen de leelykheid hunner Ouderen fterker doen affteeken, dan of zy zelve leelyk waren, zo doen de fraaije gedagten „die een flegt Schryver in zynWerk plaatft, hem niets dan nadeel. De gegaloneerde veft, of zyde kouzen „ die een Bedelaar aan heeft, ftrooken niet met, het, overige van zyne kleedy. ' Wit g’ uwe Werken verbeteren, géef ze aan uwe vyane den te leezen; want uwe vrienden meénen ’er eveneens, als a zelve, over te moeten vonniffen, | et karakter.der Vrouwen is raadzelagtig 5 en doorgaans hebben zy dit met de Raadzels gemeen, dat zy behaagen door haare duifterheid. i Men heeft geen. meer rede om naar het bezit var eche fchoone Vrouw te verlangen, dan om te wenfchen één der Draaken te zyn, die de gulde appeleh in den tuin der Hefpe- rides bewaarden, ` De Vrouwen houden doorgaans min van Bly-, dan van Treur-fpelen ; miffchien is ’er de rede van, om dat zy in de laatfte agngebeden , in de eerfte vertoond worden. k Het verftand van zommige menfchen ís gelyk het fchyn= zel van een Dievett-lantaarn ; het dient alleen voor die den- zelven draagt. OO : Het gebeurt niet zelden , dat de beite menfchen meeft gclafterd worden ,: gelyk de Wormen doorgaans de befte- vrugten aantaften.. Dat eindeloos getal van menfchen, dat naar eene Hofftad”- Bbb. 4 | te zo GEDAS TEN. te faamen vloeit, is even nadeelig voor den welvaart van het land, als eene al te groote toevloed van geeften naar het hart, fchadelyk is voor het lighaam. Wy verwonderen ons ‚dat meníchen „die. zig aaneen flegt gedrag fchuldig kennen , verwaand en hovaardig kunnen zyn, en wy bedenken niet, dat zy geen andere toevlugt bben, om hunne íchgamte te bedekken, en hunne wroe- gingen te verzagten. een Gezin is gemeenlijk niets anders dan een kleine maatschappij van mensen, die zich onderling belagen; de banden van het bloed zijn zo vele strengere belangen, die elkander dwarsbomen. De Zoon hoopt op den dood van zijn Vader, de jongere Broeders verlangen naar die van hun Gudsten; deze ziet de Bruidegaat van zijn Zusters met wantrouwen tellen, en de Huwelijken openen nieuwe bronnen van twijfel. Niets is natuurlijker, dan dit alles te verwachten, en echter weet ik niet, wat dwaasheid ons verblindt, om het ware geluk in den boezem van een Huizingel te zoeken. Een mensch van een kwaad hart kan geen goed Burgerzijn zijn; want hoe kan iemand, die geen enkel mensch oprecht liefheeft, duizenden te gelijk beminden? Om alle eerlijke en verstandige mensen tot denzelfden Godsdienst te brengen, behoeft men ze lang, met elkander te doen verkeeren. Het kortst en zekerst middel om den naam van een verstandig man te krijgen, is eens anders gevoelens altijd te stellen. Die het meest om gunsten vraagt, zijn juist de mensen, die ze minst verdienen. De alleraangenaamste verkeeringen zijn uit beleefdheid en omzwervingen vamgevesteld. Sommige mensen krijgen den naam van goedig, door een losbandige vrolijkheid, die even veel naar goedig is, als dronkenschap naar verstand gelikt. Als wie een Vriend, door vleierij, eenige gunsten heeft afgetroond, moet die Vriend voortaan als een krankzinnige, en zichzelf als een bedrieger aanmerken. Hoe weinig de Rijkdommen waard zijn, kan men afnemen uit de Personen, aan welke God dezelfde schenkt. De gemeene roep is tegen de ondankbaarheid, terwijl men alleenlijk de verwaandheid moet beschuldigen. Daar zijn weinige mensen zo ontaard, om hunne weldoener niet te willen geven, dat zij hen denken schuldig te zijn; maar wel: Weldoeners menen hunne genade altijd boven derzelver ver verdiensten te behandelen, en de genade krijgen altijd minder te ontvangen, dan met hunne verdiensten overeenkomt. Door kleinigheden te bezuinigen, krijgt men eer de naam van gierig, dan door groote verteeringen af te wijden; en vele een Vrek zou voor weldadig gaan, wanneer hij zijn een kleine som met oordeel te besteden. Men zit nooit gerust dan in het gezelschap van verstandige lieden, - Het heeft meer werk in, om een falende, dan om een goed gezelschap bij te wonen. Want dewijl de Zotten geen oordeel en veel verwaandheid hebben, zo moet men dezelfde geduurig voorzien, en misdoet men, in weerwil van zijn oplettendheid, dikwijls door redelijk te denken. - Het is een grote zaak om een Zot met zichzelf en anderen in een goede luim te houden. De tegenwoordigheid van een vergulden Zot is een regte pijnbank voor een eergevoelige en verstandige Man. Het is met kleine vernuften eveneens als met kleine vleesjes gelegen; zij hebben zo veel nauwer keeltjes, en maken, onder het schenken, meer geluid, naar mate zij minder vogels bevatten kunnen, maar vele mensen die zich wijdt gedragen; daar zijn nog meer, die iets aartigs doen, maar zeer weinigen, die een edelmoedige daad verrichten kunnen. een God-verzakker is niets anders, dan een verachtelijke Dwaas, die met den Godsdienst spoopt. Een Huigelaar gebruikt denzelfde tot een ernstiger, maar tevens lachweerdig spel. Hij verlaagt zich op de knieën van zijn lichaam, om dat hij zijn geest niet wil verheffen tot de waardeering van de deugd; gelijkend juist naar een onbeschaamde schuldenaar, die dagelijks met zijn schuldeiser gemeenzaam omgaat, en duizend vergafoeien voor denzelfde maakt, zonder ooit zijn schuld te betalen. De weenie der twaafbeid, afgenomen van de ongelooflijke verwerping van Feodor, een Joodsche Raad, - Voor veel geloof, of uit de Schrift? Maar deze schare, die de Wet niet kent is vervloekt. Het is als wilden ze zeggen: is er een van de aantrekkelijke Liederen van deze Raad, is er een van de geachte Farizeeën, die hem voor de Messias erkent? immers neen: bij mannen van aanzien en eerzucht, bij mensen van kundigheid en oordeel, die er-van zijn in de Leer van Mozes en de Profeten, heeft hij geen invloed: zij behoort u op die manier te verlaten, en niet te horen na zijn verleidende redeneringen, gelijk het gemeene Volk dat hem aanhangt. Die onwetige hoop is niet waardig dat men er acht op heeft: zij toch zyn niet gedefend in de Leer van den Godsdienst, gelijk uwe aanzienlijke Officiers en de geachte Farizeeën, die des aangaande in de Scholen onderwezen zijn: dat onkundige Gemeend heeft toch geen deel in Gods genade, en daarom laat God hen als vervloekt verleiden worden. Dit voorstel, dat niet ongekund was om ingang te verkrijgen in het gemoed der Regtsdienaars, is menigwerf in latere dagen aangedrongen, om de waarheid van den Christelijk Godsdienst te bestrijden. Het komt veelen, die zien - Verwerkt zij die bij eenig gebeid ligt. Vervolgens Wolfii Curas inb. l. Addas Buxtorfs Lex. col, 3626. Nec non Gill. in Luç. VII 39. & Wetenium in b.l. JESUS DOOR DEN JOODSCHEN RAAD VERWORPEN, 707 Pende den aanvang van Jezus bestaan uit het gemeene Volk. Terwijl de Leden van den Joodse Raad ongeloovig blijven; onbegrijpelijk voor, hoe die Raad Jezus heeft kunnen verwerpen, indien het Evangelische verhaal anders waarheid zij. Een Jood vindt hier in, zo het hem toefecht, rede voor zijn ongeloof; en een Christen, schoon geloovend, beschrijft dit soms als een zwaarigheid, die hem min of meer doet wankelen. "Was hij de Messias geweest," zegt een Jood, "hij zou door den grooten Raad, zo beëindigd in Mozes en de Profeten, niet verworpen zijn: onderzoekt iemand geen dier Leden heeft in hem geloofd, volgens Joon. VII 48: vermits wij nu van hun oordeel af hangen, aan de Wet Deut. XVIII 8—13 overeenkomstig met de Leer van Jezus zelf, Matt. XXVIII 2 en 3 zo Verwerpen wij hem ook met recht, als zijnde hij door den Joodse Raad veroordeeld. Zou het Joodendom, denkt een Christen, zou de Joodse Raad Jezus hebben kunnen verwerpen, indien hij, gelijk de Evangelisten verhalen, zo duidelijk had toontekend den Messias te zijn? Het zal, zo men acht, der moeite waardig zijn, deze zwaarigheid eens wat bijzonderdeels op te lossen, zo door het voorsellen van enige aanmerkingen die de kracht der zwaarigheid verbreken; als door het openleggen der oorzaken, die de Leden van deze Raad hebben kunnen bewogen om Jezus te verwerpen, dat de zwaarigheid geheel uit den weg zal nemen. Men heeft hier in ’t algemeen, ten deezen opzichte, voor af aan te merken, hoe het doorgaande verhaal der Evangelisten duidelijk toont, dat de haat tegen Jezus bijzonder woedde in het hart der inwoners van Jeruzalem; terwijl hij in Galilea gemeenschappelijk wel ontvangen werd, zo dat hij Galilea geen levensgevaar had te dachten, dan eens te Wazareth; daar hij nogtans in ’t vervolg van tijd weer onvreesd verkeerde. Hierdoor had hij ook zijn grootste aanhang in Galilea; echter zo, dat er vele inwoners in Judea waren, die in hem geloofden, naar uitwijzen van ’t evangelisch verhaal; doch vele hunner bleven zulks niet openlijk uit vrees der Flooring, nadat ze een befluit gemaakt hadden, zo iemand bemachtigd den Christus te beleden. Jesus door de. Joden. meeste vlag van lieden, tot een onbekende menigte, bepalen: in Galilea strekte zich dezelfde wyder uit en in Judea hielden mensen van aanzien zich eenigermaat verborgen uit vrees. Dus vindt men gewag gemaakt van Maria Magdalena, Joanna, de buisvrouw van Chusa, de Rentmeester van Herodes, Susanna, en vele anderen, die met Fus volgden, en die diensten uit baarden goederen: onder de verborgen discipelen van Jezus was een Nicodemus, een Phariseeuw, een Offert der Joden; een Soffel van Arimatia, een rijk man, een edelmoedig Raadsheer, een goed en rechtvaardig man; benevens vele anderen uit de Offerten, die enkel geloofden, maar zulks giet beelden, om der Phariseen wil, op dat zij niet uit de Synagoge geworpen zouden worden. Het bovenaangehaalde zeggen, heeft iemand uit de Offerten in eengelooft, of uit de Phariseen? dus vraagt-zij door onkunde of door onwetigheid, niet naar waarheid; en gevolgelijk, schroom Jezus door de Offerten verworpen Zij? Is 't echter niet in dergelijke voegen, dat alle de Leden van den Raad daar in eenstemmig geoordeeld konnen worden. Schroom een Nicodemus de onbeiligheid hunner handelingen mogte toonen; hoewel een Soffel van Arimatia niet mogte meedewilligen in hunne zaad en banden; al (telden deze en geneen zich te gen de anderen, het ging hier, gelijk veeltyds in Raadsvergaderingen, waarvoor hoornlyk naar de denkbeelden der meerderheid; te meer daar veel ligt het mindere getal de uitvoerder niet noch dor in nacht kon keeren. De betrekkingen nu tot deze Leden van den Joodse Raad, die als de uitvoerders van Jezus' verwerping. Zo zou in overweging kunnen komen, of zij kundiger waren dan de andere Leden; men zou ook kunnen aanmerken, dat de Geleerdheid niet altijd zo witneemend plaats heeft in de Leden eener Raadsvergadering, boven andere personen in den Burgerstaat; en 't zou dus niet onmogelijk zijn, dat er onder de aanhangers van Jezus mensen waren, die, zo geen grooter, ten minste een gelijke kundigheid hadden. De Joodse Raad werd verwerpen, want Jezus had, volgens de Bijbel, tegenover de Joodse Schrift en Wet gesteld. Dit komt nog in overweging, of de Geleerdheid van de Leden van den Raad vergezeld ging met Godsvrucht, zodat zij hun kundigheden naar behoort gebruikten: bij mangel van verzekering deswegen kan hun verwerping van Jezus de nakomelingen geen grond geven, om hem, in navolging van hun Raad, ook te verwerpen. Dit althans is zeker, dat, gelijk Godsvrucht en Geleerdheid niet onafscheidelijk aan elkaar zijn, ook de Geleerdheid meermaals gevonden werd bij de Joodse Overheden, zonder Godsvrucht. Dit getuigen ons de menigvuldige klagten der Profeëten, dit bevestigt ons hun mishandelen en doden van Gods Gezanten, dat ook Jezus deed zeggen: "Waar is die de Profeëten doodt en steent die tot u gezonden zijn." De Joodse Raad kon dan, hoe kundig ook, bij gebrek van Godsvrugt, eenen Profoon regtvaardig veroordeelen, zodat men zich op de regtvaardigheid van hun vonnis niet blindlings kon verlaten. En om te zien, hoe weinig men had te bouwen op de Godsvrugt der Joodse Oversten en Pharisieten, ten tijde van onzen Heiland, heeft men, buiten de Evangelische berichten, te lezen het Verloren Boek der Joodse Oorlogen van den Geschiedschrijver Josephus; wanneer men duidelijk gewaar zal worden dat ze bij mangel van Godsvrugt, eenen onschuldigen konden veroordeelen. Hier uit volgt eindelijk ten klaarste dat de grote Raad der Jooden niet aan het merken zij als eene onfeilbare Raadsvergadering: en dat derhalve een Jood niet kan zeggen; aangezien de Raad hem veroordeeld heeft, zo verwerpen wij hem ook met recht. De plaats Deut. XVII 8-13, waar op men zich beroept, als geleerd die hen afhankelijk van 't oordeel deezes Raads, komt hier geenszins te staan; vermits daar uitdrukelijk gesproken wordt van burgerlijke en niet van Godsdienstige zaken, die ’t geloof te streffen: wel, ken, buiten het geval van Afgodery, niet tot deze Raadsvergadering behoorden. Hier te zeggen dat Jezus zelf zo- 812 JESUS DOOR DE DEUR Wanneer men dit alles nagaat, is 't niet moeilijk te begrijpen, dat de Leden van den Joodse Raad bewogen worden, om Jezus als den Messias te verwerpen, fchoon er nog zo duidelijke bewijzen voor de waarheid van zijn Godsgelijke zending plaats hadden. In een algemeen Vooroordeel tegen Jezus in zijn laagste staat, uit oorzaak van hunne wereldlijke denkbeelden van de Christus, maakt hunne Aardse gezindheid en Nederigheid hen bijna onbevatbaar voor alle de bewijzen, die Jezus verleent: zo dat deze twee, benevens het Vooroordeel, met recht aangemerkt mogen worden „als de hoofd-oorzaken der verwerping van Jezus. Voor eerst Aardse geestelijkheid. Zij vinden niet in Jezus het geen zij in de Messias zoeken, te weten, een wereldlijk Koning: uit kracht hier van voorzieningen zij niet anders dan onheilen voor de Joodse Staat, zodat het Volk in hem gelooft: vervuld met lichaamlijke en tijdlijke denkbeelden, binnen dit leven bepaald, daarop alleen genoegzaam werkende, hebben zij geen aandoening van het geestelijke, van ’t hemelse, na dit leven: die Leeraar Deugd, welke Jezus predikt, met betrekking tot de gelukzaligheid in ’t toekomende leven, gevalt hun in geen deel; als vreemd met die denkbeelden, waar aan ze door gewoonte verknogt zijn. Dit doet ook Jezus zeggen: Hoe kan gij geloven, die gij eer van elkanderen neemt, en de eer, die van Gode alleen is, niet zoekt: en deze is, naar ’t oordeel van Johannes, één van de redenen, die de verborgen Discipelen nog deed vreezen voor de Joodse Rechtbank; omdat de liefde, meer dan de eer van God. Geen Jood noemt deze rede onbegrijpelijk, om dat de Wet, zijne oordeels, zo wel tegen de Aardse geestelijkheid is, en den menskook zo wel tot het geestelijke opleidt als het Evangelie. Het zij zo, hier van spreken wij in deze niet; wat de Wet doet of niet doet komt hier niet in aanmerking; verminds wij spreken van de gemoedsgestalte deze Leden in die dagen: en die was, volgens het voorgemelde, zo aardse geestelijk, dat het niet vreemd is „dat zij op het geestelijke geen acht floeien. Hierdoor kwam ten tweede de Nijd, by de beschuldigingen en bestraffingen van Jezus werden ze met haat vervuld; ziende dat hunne achting bij 't Volk min of meer begint te dalen, steekt hun de Nijd, en ze zoeken hem gehaat te maken bij 't Gemeen, in zoverre dat het zelf voor den Stadhouder Pontius Pilatus om den dood van Jezus roept, De wereld baat mij, was daarom zyn zeggen, om dat ik van dezelfde getuige, dat hunne werken boos zijn. Deze Nijd draaide zo duidelijk door, dat Pilatus daar door te krachtiger bewogen werd, om hem los te laten; want bij wijten, zegt Mattheus, dat ze geen doof Nijd overgeleverd waren. Het is anders niet onbekend, dat een man hier op veel ligt zal zeggen; het is niet te begrijpen, dat een rechtvaardige man gehaat zou worden, als dat hij scherp bestraft: dit doen onze Rabijnen dagelijks, en niemand durft hen ten kwaad. Doch ter beantwoording van dit zal het niet noodig zijn ons in te laten in een onderzoeking hoe ver de scherpe bestraffingen der Rabijnen heden ten dagelijks. Zo gaan, en hoe ver diezelfde hun al of niet kwalijk genomen worden; maar om het gewanste onbegrijpelijk van het bovengemelde weg te nemen, zie men vlug het lot van Jeremia onder Zedekia en vervolgens; en mogen zal het, hiet op lettende, niet meer onbegrijpelijk noemen, gelijk het is. Daar bovendien heeft men hier in, acht te nemen, dat het geheel iets anders is, dat de Rabijnen het Volk bestraffen, geheel iets anders dat iemand het openbaar de Rabijnen bestraf. De voornaamsten des Volks die bij het Gemeen in achting zijn, openlijk te bestraffen is althans haatlijk: hun haat maakt ook gemeenlijk, die des Volks gaand; en de Persoon, die zulks onderwoudt, moet niet zelden de ongelukkige gevolgen daarvan dragen: dit is zeer te begrijpen. Twijfelt nog iemand naar dit alles, of deze de oorzaak zijn van hun verwerping van Jezus, hy schaamt zichzelf, ter naderende versterking, het oog op hun handelwijze met Jezus; en de beschouwing daarvan zal hem middelklar doen zien, dat zij, met Vooroordeel tegen Jezus ingenomen zijnde, door Aardse gezindhede en Niedrigheid alles aangewend hebben, om hem te verwerpen, te veroordenen, en in deze verwerping te volharden, naar deszelfde opstanding uit de dood en Men ziet het, gedurende zynen levensloop, alles heeft hij gedaan werk stellen om hem gehaat te maken bij het Volk. Verkeert hij met tollenaaren en Zondaaren, om hen op den weg der Deugd te brengen, hij is bij hen een vraat, een wijndrinker, een vriend van tollenaaren en zondaaren. Plukken zyn Leerlingen, hongerig zijnde, aan; geeft hij lichaamsziekten op eenen Sabbatha dag, zij noemen dat de Sabbath. Vechtend met ongewapende handen is een misdaad tegen God zonen Vader te noemen, is zichzelf God maken. Zijne afkomst uit het verachtte Galilea is alleen genoeg om te bewijzen dat hij de Messias niet kan zijn. Zijne wonderwerken verdienen geen opmerking; hij doet ze door Beëlzebub, de Overste der Duivelen. Hoe krachtig hij zich verdedigt tegen alle beschuldigingen, en hun de mond stopt, het is vergeefs; zij worden maar des te meer aangezet, om hem door list en leugen, waar het mogelijk, te vertroven, en wel bijzonder gelegenheid te vinden om hem van oproerigheid te beschuldigen. Langs deze weg niet flauw wapperend, gaan zij over tot geweldsdaadiger middelen: hij wordt gevangen, en voor de Raad gebracht: men zoekt iets uit zijn eigen mond te krijgen, dat stof tot beschuldiging kan geven; dit mislukkende, zoekt men zijn oogmerk door valse getuigen te bereiken, doch vruchteloos: men bezweert hem eindelijk, om te zeggen, of hij is de Christus, Gods Zoon; en op zijn blijkbaarheid hier van wordt hij, zonder onderzoek naar de waarheid, veroordeeld als een Godslasteraar; voor de Romeinse Stadhouder beschuldigd als een Oproermaker; en terwijl deze hem, als een onschuldige, vrij spreekt, zetten zij het Volk aan, om zijn dood te begeeren, en bewegen Pilatus, door bedreiging van de Keizer ongeschokt, onder een oproerig geschreeuw en beweging "om aan hun wens te voldoen. Gekruisigd zijnde, smaken zij hem, terwijl zij juichen om hun overwinning. Begraaven zijnde, herinneren zij zich, dat hij gezegd heeft, op de derde dag zal ik opstaan: dit doet hen, ter voorkomst van bedrog, het graf verzegelen, en door wachters bewaakt houden: en ziet ten derde dag verkondigen deze wachters hun de opstanding van Jezus uit de doden; en zij, in stan van de schrik, vluchtten weg. 1—6. Luc. XII. 10—17. Joh. V. 1—6. (1) Matth. XV. 1, 2 (4) Joh. X. 25—38. (3) Joh. VIII. 52. (3) Matth. XII. 24—31 (6) Luc. X. 53,54. XX. 19—26. _OODSCHEN: RAAD- VERWORPEN: #15 Zak te onderzoeken; bewogen de Wachters; door een formeel geld, ter verbreiding van de leugens, dat de Discipelen het lichaam gestolen hebben, terwijl de Wachters sliepen. Overeenkomstig hier mee zou men verwacht hebben het terstond gevangenneemen van deze Discipelen; maar neen, te wel bewust, dat deze zaak geen nader onderzoek, geen openbare handeling kan doorstaan, verbiedt men alleen de Discipelen het prediken der Leer van Jezus; die echter openlijk verkondigen, dat hun Meester uit de doden is opgestaan, en zulks door wonderwerken bevestigen; waar tegen men vervolgens handelt, niet langs den weg van onderzoek; maar alleen langs die van vervolging tot den dood. Wanneer we dit gehele verband aandachtig overwegen, zien we zeer duidelijk, dat het ongeloof van de Joodse Raad de nakomelingen geen regelmatigen grond van twijfel kan wezen. In 't algemene vooroordeel tegen Jezus, maakt hunne aardse gezindheid en onrechte bezichtiging hen onbekwaam ter behoorlijke overweging der waarheid; ja zulk een gemoedsgestalte bij zichzelf overtuigd "dat hij een valse profeet is, kunnen ze alles in den wind zetten, en denken dat het hun vrije faam met Jezus naar welgevallen te hebben, ja dat ze daar mee God een dienst doen. Dus hebben zij dit alles, door het vooroordeel, in aardse gezindheid en onrechterzicht verblind "uit onwetendheid gedaan"; want zeker, indien ze het bemerkt hadden, zouden zij de Heer der wereld niet gekruisigd hebben. Het is echter geen onwetendheid, die hen straffschuldig maakt voor God; terwijl dezelfde grootlijk ontstaat uit een overgegevenheid aan hunne driften, het welke zij, als redelijke wezens, hadden kunnen voorkomen; waarom Petrus hen ook ter boete vermaant, zeggend, "betere en bekeer u; opdat uw zonden uitgewist worden." Kort ontwerp van de eeuwige Verkiezing, de Raad des Vredes; Het verbond der Verloofde, en daaraan uitvloeiende Verbond der Genade, enz. Door Jacobus Vechterus. Onderling der Gereformeerde Gemeente te Meppel. Te Meppel, bij Harmanus Voogd 1762. Behalve het Voorbericht 136 bladzijde, in totaal. Voorts langdradige en door menigvuldige onder scheidingen niet zeer duidelijke verklaring van de bovengenoemde Punten, overeenkomstig met de Leer der Kerk. Het grote oogmerk is te beantwoorden aan de vraag; Of er in des Heeren woord ook gelijk en zaligmakende Beloften gegeven zijn aan Onbekeerden, of die alleen gegeven waren aan Bekeerden, aan Gods Uitverkoren, en reeds zijnde Verbonds- Volk zijnde? Hierover was eenig verendraagting ontstaan te Meppel, en onze Ouderling tracht in dit stukje te doen zien; dat de zaligmakende genade goederen en beloften van Gods Verbond, volgens het bepaalde oogmerk en den wil van God, eigenlijk en alleen behoren tot, en toegebracht worden aan het uitverkoren en van God geliefde en aan Christus gegevene Volk; en dat niet toe is en aan verworpen Zondaars; doch dat God in en door Zijn Woord aanbiedt en belooft een Verbond te willen maken met, en zaligmakende genade beloften te doen aan Zondaars, en wel algemeen voorstelt en doet aan Zondaars zonder onderscheid van uitverkoren of niet uitverkoren, aan allen die onder het Evangelie leven. Oordeelt iemand dit onbevredigend met elkanderen, onze Ouderling toont hem, hoe men deze zwarigheid kan wegnemen, door "gewone onderscheid" te maken: Bevallenden Wil van God, en zynen geopenbaarde wil en handelingen omtrent der menschen kinderen: een zeer dienstig onderscheid waarom strijdingen van die aart weg te nemen, indien de ver schillende Broeders te Meppel met elkanderen daar in overeenstemming en dus gelooven, dat het met de Goddelijke Waarheid: aan Opgelostheid kan bestaan, weldaden aan de mensheid te bieden aan mensen, aan welken hy dezelven, volgens zyn onveranderlijke befluiter, nooit daadlijk zal willen schenken. Smeekschrijft der Protestanten van de Provintie Languedoc aan Koning: benevens een Herderlijke Brieven aan de Gereformeerde. De van de Kerk van Nîmes, door Paul Rabaut en Paul Vincent, Leersars van de genoemde Kerk, Uit het Franse vertaald, Is 's-Gravenhage, bij Pieter Servaas 1762. In oitavaal 46 bladzijden, | De Protestantsche Geloofsgenoten in Languedoc brengen, in dit Smeekschrift, de bittere klagten hunner bedroefde zielen voor den troon des Konings, vanwege een bevel, waar door ze gelaten worden; hunne Huwelijken en den Doop hunner Kinderen in de Roomse Kerk te voltrekken; terwijl de Priesters hen niet toelaten, tenzij degenen die tot hen komen, hebben dat ze eenigen tijd de Roomse Godsdienst hebben bijgewoond, den hunnen afzweeren. De onredelijkheid van dit bevel, en de onmogelijkheid van daar aan te kunnen gehoorzammen, wordt hier beknopt en bondig voorgesteld; ze gronden daarop een moedige finale, om de hulp zyner Majestät, ter vernietiging van dat gebod: gevende tusschendingen beiden op een bezcheidende manier te kennen, dat ze veel eer zouden overgaan om hun geliefde Vaderland te verlaten, dan zich aan zodanig een bevel te onderwerpen. De nevensgaande Herderlijke Brief strekt om der Gemeente ten. Radruklykite vóor den geeft te brengen, hoe dierbare weldaden 2y van Gode ontvangen heeft, hoe groot hare verpligting aan hem-zj, en hoe ‘ondânkbaar die zegen veel al beantwoord is, Hier mede gaât gepaard ene ernítige vermaning ter Bekeeringe, die ten kragtigfte aangedrongen wordt, door *t bezef der treffen- de en verder dreigende onheilgn : midsgaders ene hartlyke waar-’ fchouwing, ‘tegen alle veinzery In de tegenwoerdige omftandighe- den; en in gevolge daar van ene ernftige vermaning om zich te Wagten van de minfte gemeenfchappelyke daad met de Roomfche Kerk te hebben. ‘Ten befluite is de raad aan de zwakken’, die vreezen in de verzoeking te bezwyken, dat ze hun Vaderland verlate; doch hun moed werdt enigermate opgebeurd dòor de: hoop der Godlyke onderfteuninge in befcherminge tegen , en mo- Belyke redding uit deze fmettlyke onheilen. -` | À enms n ana Ri Kerkreden, sitgefproken in de Engalfche Kerk. van Middelburg , op den VI van Herffhmaand, MDCCLXI. Toes het Orgel waor ke eerftemaal ander °t Keekgezang fpeelde, Door den Eerw. Heer | Eez oo, jakoa ne + JIJ VRIMOEDIGE ABNMEBKINGEN. Jakob Yair, Jeeraer in de Schotfche. Gemeente te. Kamper, Middelburg, by Louis Taillefert Dz, in °? Engelfih en Ne- derduitfch ss Öladzyden iz groot oftavo, . E Ne ftigtelyke Leerreden, die ten Text heeft, Ephez. V. 19, A en in de volgende orde verdeeld wordt. I. De pligt-om een gedeélte van den tyd in Godsdienftige onderwerpen door te Dren- | gen, als wy t'zamen komen. JI. De verpligting om t’zamen te komen tot het verkondigen van Gods lof. ` II. Hoe zeer wy ge- houden zyn alle menfchiyke uitvindingen , ten dien einde ge- bruikt, gepaard te doen gaan met ene aandagtige geftalte en aan- doening des gemoeds. IV. Het beflujt dezer redeneringe in ge- volge van de tydsgelegenheid. Nauwkeurig en beknopt Onderzoek naar alle de bijzonderheden en lotgevallen van het Lehrstuk der Heilige Drieëenheid. Door Jozua van Iperen, Meester der Vrije Kunsten, Door in de Wijzeerte, en Predikant te Lillo. Te Middelburg, bij Louis Taillefert, Dd. Bembelvde de Voorraden 134, bladzijden in grass. De titel heeft ons zeer misleid; wij verwachtten uit dit Opstel een Geschiedkundige ontvouwing van het Lehrstuk der Heilige Drieëenheid, overeenkomend op een dergelijke wijze als onze Auteur het Lehrstuk der Rechtvaardigheid ontvouwd heeft, in zijn wel uitgewagte Geschiedkundige en Godgeleerde Verhandeling over de Rechtvaardigmaking, onder de naam van Orthodoxus Medioburgensis in 't licht gegeven. In zeede hier van komt ons in dit opstel voor een breedvoerge betooging van het Lehrstuk der Heilige Drieëenheid, gesteund door de gewone bewijzen, en weerlegging der partijen op de gebruikelijke manier, en tusschen beiden geeft ons de Eerwaarde van Iperen hier en daar een oppervlakkig bericht van de gevoelens, die van tijd tot tijd in de Kerk ontstaan zijn. Des wij den Lezer dit stukje niet kunnen opmerken als een opstel dat iets wezenlijk nieuws bevat, of in de verschillen over dit Lehrstuk enig meer licht geeft; maar 't alleen moeten brengen, onder het menigvuldige aantal der Schriften, die over dit onderwerp geschreven zijn, waarvoor ander het geenzin de minste plaats mag beflaan, vanwege de doorgaande verschillen waar mee het opgesteld is. Ons Oordeel, en Geschiedkundigen, die het Lehrstuk in twijfel trekken. “| VRYTMOEDIGE AENMERKINGEN, 719 twintig , zouden zij een geschrift van die eeuw meer nauwkeurige beid, ten opzichte der Korte en Geschiedenis, van den beëindigen Heer van Iperen in enkele bijzonderheden verwacht hebben. Bij voorbeeld. Zijn Eerwaarde schafte te voorontentellen, dat het gevoelen van Athanasius hetzelfde is met het doorlopende gevoelen der heilige Kerkvaders; en hetzelfde met het tegenwoordige gevoelen der rechtzinnigen; daar 't mogelijk, bij verdere onderzoek zou blijkken, dat het nog met het een noch met het ander eenstemmig is. Hy stelt als een bekende waarheid dat Homo sufficiens en Homo unius in een gelijke betekenis zijn als onze woorden tweeënpersig en gelijke persig, dat tot nog niet volkomen zeker is; een herhaalde lezing van de Vaders zou hem liggen groond hebben, dat het woord Homo unius door de Vaders der Kerkvergaderingen, in een andere betekenis gebruikt is, dan wij 't woord tweeënpersig verstaan. Onze Autor (schijnbaar de zogenaamde Belydenis van Athanasius) op te geven als een echt stuk; daar hij echter ongetwijfeld wel weet, dat 'er zijn die bewijzen, dat dit geschrift van veel later datum is, en misschien wel gescheven door Vigilius Tapfenis, die bloeide in de laatste der vijfde eeuw, of wat later. In een onderzoek naar alle de bijzonderheden der beden en lotgevallen van het Leeraam der Heilige Drieëenheid, kwam een onderzoek van deze zaak natuurlijk in overweging. 