Reis door Noord Amerika
Jiaddcn , waar men bergkryftallen vinden kon , mengden die ook gedampt onder de potaarde. Dog hoe zy in 't maken dier potten te werk gin- gen is gantfch onbekend. Zeker is het dat zy ze niet hard bakten , want zy waren zo week dat men ze met een mes kon aan (lukken (hyden, Egter fcheen het werk zeer goed te zyn , want men vindt nog gehele va- ten of ftiikken in den grond die in 't geheel niet befchadigd zyn , fchoon zy meer dan tagtig jaren onder de aarde gelegen hebben. Voor dat de Europeanen zig in Noord Amerika nederzetteden , hadden de //'//d'^» geen ander vaatwerk om hun eten in te koken dan deze aarden potten van hun eigen maakfeL Dog federt derzelver aankomfi: hebben zy altyd potten, ketels, en ander vaatwerk van hun gekoft, en zig niet meer be- kommerd om die zelven te maken, zo dat zy deze konft geheel verloren hebben. Dus zyn , zelfs onder de ïVilden , potten van hun eigen maak- fel ene grote zeldzaamheid gevonden. Ik heb 'er van gezien die uic een foort van 't Talcum van Linn^us beftonden. Leyen. De Heer Bartram toonde my ook kleine ftukken van ene z^varte Lei , die overvloedig op fommige plaatfen aan de Rivier Skulkill gevon- den wordt. Men vindt 'er ftukken van die vier voet en meer in 't vier- kant zyn. De kleur en 't maakfel is het zelve als de Tafellei , (*) uitge- nomen dat die wat dikker is. De Inwoonders omftr,.>eks de Skulkill <}ekken 'er hunne dakai mede, en de Heer Bartram verzekerde my dat hy een geheel dak gezien had beftaande uit vier zulke Leyen. De ftralen der zonne, de hette, de koude, en de regen liebben ge- nen invloed op dezen fteen. Stalaäi- Nog verhaalde die Heer dat op vele plaatfen holen gevonden wier- tes. den, die diep onder 't gebergte doorliepen. Hy was in verfcheide- nen van dezelven geweeft, en had 'er veel ftalaElttes van verfchillen- de grootte boven aan in 't binnenfte van de bergen gevonden. Zy waren van verfcheiden kleuren. Dog het byzonderfte was, dat hy 'er enigen vond die uiterlyk van boven tot onder toe als gefcheurd waren. Hy had 'er fommige ftukken van naar Londen gezonden, dog had 'er thans geen. Reis naar Den 20. November ging ik in den morgen, nevens enen Vriend, Rakoo7i. op een reisje naar Rakoon in Neia Jerfey, daar vele Zweden wa- ren, die hunne eigene kerk hebben. Wy moeften drie Eng. mylen afdoen eer wy aan het Veer kwamen, daar wy over de Dellaivare konden gezet worden. Het land was hier op vele plaatfen zeer laag. De vlaktens wierden by eiken vloed overftroomd, en liepen by de ebbe weer ledig. Evenwel had men zig deze vlaktens door middel van dyken weten ten nutte te maken. Hec waren nu weilanden. Hier (*) Scbijlus tabularU Linn. Syft. Nat. NEW J E R S E V. 174S. 143 Hier waren vele Waterbeuken aan beide de zyden van den weg ge« planc , digt op een , welken in den zomer ene aangename lommer ge- ven , aangezien de grootte en menigvuldigheid van hunne bladeren. Dit maakt den weg zeer vermakelyk , gelykcnden naar ene lommerrj'ke laan. De Dellaware is hier omtrent even zo breed als by Pbiladelphia.. Digt by het Veer waren verfcheiden aardige huizen op beide de zyden' gebouwd, v/aar de Reizigers verfi-idchingcn krygen kunnen. Op onze uitreis van Penfylvanie nai\r Ne-w /ferfey wierden wy over de Della- luare gezet in een vaartuig dat den waard aan de zj^dc \'an Penfylvanie aanging ; maar op onze terugreis moeften vvy dat van den man die aan de ovcrzyde woont gebruiken. Zo als wy de Rivier over waren bevonden wy ons in ene andere Provincie, want de Dellaware maalu de grens- fcheiding uit tudchen Penfylvanie en Nezu Jer/ey^ zo dat al wat ten weden der Rivier legt tot het eerfr genoemde , en het geen ten oollen is tot het laad: gemelde geweft behoort. Dog beide de Landfchappen hebben verichillende wetten en verlchillende munt, Wy vervolgden onze reis verder, en merkten welhaaft op, dat het Lmds- land aan die zyde daar wy thans waren gantfch anders 'er uitzag dan aan doLivve, de overzyde , want in Penfylvanie beilaat de grond meerder uit klei en zwarte aarde en is zeer vrugtbaar ; maar in A'ew Jer/ey is hy zandiger en mager, zo dat de voeten der paarden op vele plaatfen zeer diep in 't zand zakten. Digt by de plaats daai' wy waren overgezet , een eind wegs- langs den oever, was een tamelyl»» zwaar Dennebofch- De bomen waren niet zeer hoog, dog in hunne grootfte kragt; tufTchen beiden vertoonde zig hier en daar enig eiken kreupelhout. Maar na dat wy omtrent drie E'ig- mylen verder wai'en, eindigde het Dennewoud, en vvy zagen niec meer van die bomen voor dat wy by de Kerk van Rakoon kwamen. In alle de delen van Penfylvanie daar ik gcweeft ben , heb ik weinig Den- nebomen gevonden; in tegendeel zyn ze menigvuldig in New Jerfey ^ en vooral in het beneden deel van dat Landfchap, Vervolgens zagen wy den gancfchen dag geen ander geboomte dan dat zyn blad laat vallen ; meed Eiken van verfcheiden' foorten en grote hoogte ; dog zy ftonden overal zo ver van malkander dat 'er een rytuig tuiïchen door kon ryden , zynde daar weinig of gene flruiken die het verhinderen konden. De bla- deren bedekten thans den grond ter hoogte van ene hand breedte , het welk de bovenfle zwarte aarde moet doen toenemen. Op vele plaatfen. droomden kleine beekjes. He: land was gemeenlyk vlak , dog maakte hierendaar enen langzaam opgaanden heuvel. Grote bergen vertoonden zig niet, en op fommige plaatfen vonden wy enige denen, die niet gro- ter dan een vuid waren. Men zag enige huizen verfpreid daan , en op- ene plaats alleen lag een klein dorp. Het land was meer met hout be- éckl dan bebouwd , en wy waren meed altyd in een bofcli. Dieu* 144 N E W J E R S E Y. Ri\-lert- Dien dag en de volgenden trokken wy verfcheiden zogenaamde jcs. JCills of kleine riviertjes over, die langzaam naar de Dellaware uit het land henen vloeiden. Als het ty in de Dellaware opkwam , zwollen deze flroompjcs ook een eind wegs. Voorheen moeten zy by den vloed veel breder geweed zyn, dog tegenwoordig worden zy door dyken belet de naburige weiden te ovcrltroraen. Langs alle de rivieren waren hier dj'ken gelegd, zo dat het water by den vloed hoger was dan het land. In de dyken waren fchutdeuren, waardoor men het water uit- en inlaten kon. Zy lagen fomtyds aan den bui- tenkant van den dyk, zo dat het binnenwater hoger zynde ze open drong, en het buiten water ze toefloot. Dien avond namen wy onzen intrek by enen Z-weed, genoemd Peter Kainho. Pj-nbo- De Pynbomen die wy dezen dag gezien hadden, waren van dat ujcn. foort dat dubbelde bladeren en langwerpige zaadhuisjes of pynappelen, met fchubben gedekt , draagt. (*) De Etigelfchen noemen ze on- derfcheidshalven Dennen 'uan New 'Jer/ey. Gemeenlyk zitten 'er maar twee bladen of prikkels in ene Ichcde , gelyk by de Ziveedfchen. Dog uit fbmmige Icheden kwamen 'er drie. De zaadhuisjes hadden lan- ge ftekels, zo dat ze kwalyk aanteraken waren. In de verte zien 'er anders deze Dennen juill zo uit als onze Zweedfchen. Uit dezelven werd zeer veel teer gebrand, waarvan ik hierna breder fpreken zal. Zy deugen voor niets anders, als allen te klein zynde. Als men ze voor palen in de aarde gebruikt, vergaan zy binnen kort. Zo dra zy geveld worden komen 'er wormen in. Men gebruikt ze egter om te branden in plaatfen daar men geen ander hout krygen kan. Ook maakte men 'er hier en daar fmidskolen van , gelyk ik in 't ver- volg verhalen zal. Dog 'er is nog iets byzonders omtrent deze bo- men aantemerken, het welk nevens my vele menfchen bevonden heb- ben. In de grote hette des zomers zoekt het vee hun lommer veel meer dan dat van den Eik, of andere bomen, wier blad zeer dik is, en als het de laatden onder de Dennen gemengd vindt, gaat het al- tyd onder de Dennen (laan, fchoon 'er ene betere lommer onder de anderen is ; en wanneer 'er maar een enkelde van deze bomen te vinden is, loopt 'er zo veel vee onder als 'er onder liaan kan. Som- migen wilden hieruit opmaken dat de harlkgtige uitwaaflemingen van den Denneboom voordelig voor het vee zyn, en het meer genegen maken om onder dezelven dan onder andere bomen te ftaan. Lepel- De Lepelboom (f) komt noit tot ene grote hoogte. Wy zagen boom of hem Kulviid, (*) Pinusfoliis gcminis , Squammis (omriim ohloiigorum acumtis. (J[) Spoon tree. R A K o o N. 174S. 145 èem dezen dag op verfcheiden' plaatfen. De Zweden gaven hem 4ezen naam, omdat de Wilden , die hier voorheen woonden gewoon waren hunne lepels en fpanen van die hout te maken. Ik heb zulk een lepel in myn Kabinet, gemaakt uit dit hout door enen Ameri- kaan^ die op de zelve plaats waar nu Philadelphia (laat verfcheiden herten gedood heeft, want in dien tyd was die plaats geheel bedekt met bomen en kreupelhout. De Engel [chen noemen dezen boom Laurel, om dat zyne bladen zeer veel naar die van den Laurocerafus gelykcn. De Ridder LrNN^us heeft , volgens zyne byzondere viüend- Ichap jegens my.,^de goedheid gehad, hem den naam te geven van de breedbladerigen Kalmia. (*) Deze boom tiert het beft tegens de heu- vels, v^ooral aan de noordzydc als 'er een beekje langs loopt; om die reden kan men ftaat maliën Kalmias te vinden wanneer men op ene fteile plaats komt waar een beekje omtrent loopt. Maar hy Qaat veei- tyds vermengd onder de beuken. Hoe hoger de Kalmia tegens hec noorden op den heuvel ftaat te minder groeit zy. Ik heb ze niet alleen in Penfylvanie en New Jerfey , maar ook , dog fchaarfch , ■in New Tork gezien. Ik vond ze noit noordelyker dan 42. gr. JV. fchoon ik 'er zeer oplettede of zy 'er ook waren. Deze boom be- houdt zyne fraye groene bladeren den winter over; zo dat, wanneer de andere bomen al hun fieraad kwyt zyn, zy de bofichen met hun groen opluiftcren. Omtrent Mai begint hy hier te blocyen, en dan betwift hy den rang van fchoonheid aan alk de bekende bomen. De bloemen zyn ontelbaar, en zitten aan grote tr-oflèn. Voor dat zy opengaan hebben zy een fchoon rood; maar naderhand verbleekt ze de zon , zo dat zy geheel wit worden. Sommigen hebben ene rozekleur. Haar gedaante is zonderling , want zy gelyken veel naar een kroes der Ouden. Dog de reuk is zo aangenaam niet. Op fommige plaatfen was men gewoon op kersmis en nieuwjaarsdag de kerken met de takken van dezen boom , die dan geheel groen zyn , optefchikken. Dog deze boom heeft ene andere eigenichap. Zyne bladen zyn een Vcr«-if, vergift voor fommige , en een vocdfel voor andere dieren. De onder- tig* vinding heeft geleerd, dat, als de fchapen 'er van eten, zy ofteneerften fterven, of zeer ziek worden, en 'er bezwaarlyk van opkomen. De jonge en tedere fchapen fterven van ene kleine hoeveelheid , dog die wat ouder zyn kunnen wat meer verdragen. Egter is dit voedfel hun dode- lyk , wanneer zy 'er wat veel van eten. Het zelve heeft plaats omtrent de kalveren , die 'er ook van fterven , of ten minften bezwaarlyk 'er af- komen. Het heugt my dat in den herft van 1748. fommige kalveren van die bladen gegeten hadden , zeer ziek wierden , opzwollen , fchuim op T éin (*) Kalmia foliis ovatit, corymbis tirminalibus ^ vel Kalmia latifoUa. J46 N E W J E R S E Y. den mond kregen , en 't nauwlyks op de benen houden konden. Men- reddede ze egter door 't ingeven van buskruid en andere middelen. De fchapen zyn het mecfl: aan 't gevaar bloot gefteld van door deze bladeren in bekoring gebragt te worden in den winter, want, na lang op Hal gehouden te zyn geweeft, zyn zy gretig naar alle groen, voor- al als de iheuw nog op het veld legt. Paarden en Oflèn bekomt dit blad ook zeer kwalyk , en fchoon 'er noit een van gellorven is, gelooft men egter in 't gemeen dat indien zy 'er wat veel van aten zy 'er ook van fterven zouden- , want men heeft opgemerkt , dat als zy 'er maar ene geringe hoeveelheid van aten zy 'er voor lydcn moellen. Daarentegen zyn deze bladeren een voedfel in den winter voor de Herten , wanneer het veld onder de fneuw legt , en zy niets anders vinden kunnen. Wanneer men ze dan fchiet is hun gedarmte met dit blad opgevuld , en het is iets wonderlyks dat , als men die ingewan- den den honden geeft , dezelven daar wild en als dronken van wor- den , en fom^yds ook zo ziek dat het fchynt dat zy 'er van zullen fterven. Dog de menfchen hebben geen ongemak van het eten van het vleefch van zulke herten.. Ook zyn deze bladeren in den winter een: voedfel voor zekeren vogel, dien de Zweden in Noord Amerika Ha- zelhoen genoemd hebben , die hier den winter over blyft. Als men dan 'er een van fchiet > vindt men den krop vol van deze bladeren. Het Het hout van de Kalmia is zeer hard , en daarom gebruikt men het hout. Q^-p aflèn in katrolblokken te maken; dog vooral dient het voor wevers- fpoelen , waartoe de wevers geen hout hieromftreeks beter houden, want het is vaft, laat zig ligt glad maken en fpringt niet. De fchryn- werkers en drayers maken 'er ook allerlei werk van , waartoe men an- ders gewoon is het befte foort van hout te gebruiken. Byzonderlyk neemt ,raen daartoe den wortel, dewyl die doorgaans geel is. Het hout is zo fyn en hard als men 't zou kunnen wenfchen. Uit het middelpunt lopen verfcheidcn ilralen uit, dog wat ver van malkander. Als men het loof in 't vuur fmyt , fpat het als of men 'er zout in ge- goid had. Men gebruikt des winters de takken met de bladeren daar- aan om de fchoorllenen te vegen. In 't jaar 1750. werden de meefte bomen in Penfytvanie van zekere rupfen kaal gefchoren , dog dezen waag- den zig niet op de Kalmia. Enige lieden beweerden dar als 'er des zomers brund in een bofch onti'cond , het vuur zig door dezen boom liet ftuitei\. Mais. Zo wel de Zweden als de andere Inwoonders planten zeer veeL-I/^ï/j-, niet alleen ■ voor zig maar ook voor hun vee. Men beweerde dat 'er ^ geen beter voer voor de varkens was , om dat zy 'er zeer vet van wierden , en hun vleefch 'er enen beteren fuiaak door kreeg als van «nig ander voedfel. Ik heb der Komngl}'ke ZweedJ'cbe Maatjihappyt der R A K o o N. 1748. 147 der Wetenfchappen twee Vertogen over dit foort van graan gegeven, die in hare Verhandelingen te vinden zyn. (*) De wielen der karren die men hier gebruikt beftaan uit twee foor- ten van hout. Tot de velgen neemt men den Spaanfchen , en tot de fpeken den Witten Eik. De Sajfafrasboom wies hier overal. De Zweden noemen hem hier SafTa- Saltenbras^oï Salfenfras. Als men wat van dit hout in 't vuur werpt, ^'-'''s* fpringt het even als of 'er zout in lag. Men gebruikt het voor palen aan de tuinen, want het duurt lang in de aarde. Anders denkt men dat 'er nauwlyks een hout te vinden is, dat in de blote lugt zo zeer van de wormen wordt aangegrepen , als dit , want zy vreten het iii korten tyd door en door. De Zweden zeiden dat de Wilden , die voorheen hier woonden , 'er fchalen van maakten. Als men iets van den boom, of deszelfs jonge fcheuten, affhydt, en het onder den neiy houdt, heeft het enen fterken dog aangenamen reuk. Sommigen fchil- len den wortel , en brouwen de fchil in hun bier , om dat zy den- ken dat dit zeer gezond is. Men legt de fchil ook in brandevvyn , of tenvyl men hem nog bezig is over te halen , of naderhand als hy al klaar is, insgelyks voor de gezondheid. Een oude Zweed herinnerde zig nog dat zyne Moeder verfcheiden' ^'^^ menfchen van de waterzugt genezen had , door middel van een afkook- "^J^Sefs fel van den Saflafrasworcel in water, eiken morgen genomen , dog te terzii'i't. gelyk kopte zy den lyder op de voeten. Wanneer men een ftuk lands met hout bewaflèn bebouwen wil , Gebruikt laat men 'er gemeenlyk de Saflafrasbomen op , om dat zy fterk in'^'-'S'^"^ de bladen zyn , en in de zware hette het vee lommer verfchaffen. , • ^^''^'^S* Vele Zweden wafchten met een afkookfel van de fchil des wortels van "' den Saflafras het vaatwerk uit, waarin zy Cyder, bier, of brandewyn brouwen wilden , om dat zy zig verbeeldden dat daardoor de dranken gezonder wierden. Sommigen hadden de pollen hunner bedden van dit hout laten maken om de weegluizen te verdryven , het welk zy meen- den dat door zynen fterken reuk dat ongedierte hinderen zou daarin te nellelen. Zo lang ook dat hout zynen fterken reuk behoudt had men ^er ene goede uitwerking van befpeurd, dog naderhand kon men niet merken dat het veel hielp. Enige Engelfchen verhaalden dat het eni- ^e jaren geleden te Londen in 't gebruüc was geweeft de bloemen van den Saflafras als thee te drinken , om dat men het voor zeer gezond hield. Dog toen men begon te bedenken dat deze drank veel tegens de Fenusziekte gebruikt wierd, fchafte men het af, uit vrees van kwade verdenking. In Penjylvanie plagten enige menfchen de fpaanders van T a dit (*) Naamlyk in de Delen van de jaren 1751. en 1752. Ï48 N E W J E R S E Y. die hout in de kaflen te leggen » om de motten uit het wollen goed ta houden. De wortel behoudt langen tyd zynen reuk. Ik heb 'er enerv gezien die wel vyf of zes jaar in ene lade gelegen had en nog zeer fterlc rook, Rambo, de Ziveed^ vertelde dat de Wilden voorheen allerlei ledec met den bafl van den kadenien eik rood plagten te verwen. En enige oude lieden bragten zig te binnen dat hier in 't jaar 1697. ^^^ ^o harde winter geweeft was, dat het ys in de Delhware twee voeten dikte had gehad. Digt en AoKE Helm was een der voornaamfte' Ziveden in dezen oord, wiens zwuar Vader met den Zweedfchen Gouvernem' Prinz herwaards gekomen was. ^''^* Hy was over de zeventig jaar oud. Deze oude man verhaalde ons dat in zyne kindfchheid in de bofichen een zeer digt gras plegt te wafTèn , wel twee voeten hoog , dog dat het thans zo verminderd was , dat het vee werk had genoeg te vinden , en dat tegenwoordig vier koeyen> niet meer melk gaven dan toen ene , dog de ooraaken van deze verandering zyn ligt te- vinden.. In de jeugd van åen ouden Hehn was het land weinig bebouwd , en men hield 'er nauwlyks het tiende deel van net vee dat men 'er nu houdt, dus. had ene koe toen zo veel Duurt voedfel als nu tien. Verders , het meefle gras duurt hier maar een rnaar een jjjrjr ^ en waft niet , gelyk by ons in Ztüeden het meefle doet , ver- )''>^i« fchejden jaren voort uit enen den zelven worteL Dus moet men ieder jaar op nieuws gras zayen. Het groot getal van heeften nu verhindert Gebrek, het voortzayen dewyl zy het gras afeten eer het bloeyen kan. Dus moet men zig niet verwonderen dat het gras tegenwoordig zo dun ftaat. Dit maakt dat men, vooral des winters, op reis verlegen genoeg is met zyne paar- den, en dat zo wel in Penfylvanie en Muryland als in New Jerfey^ want het gras is daar gantfch niet overvloedig aan te treffen , dewyl het door het vee afgefchoren wordt eer het zaad fchiet. Maar verder noord- waards,.als in Kanada , heeft men foorten van- overblyvend gras ge- noeg. Zo wyslyk heeft het de Schepper gefchikt. Alle de koude ge- weften moeften natuuriyk een duurzaam gras voortbrengen , dewyl de Inwoonders , wegens den langdurigen winter , meer hoi voor hun vee behoefden. De zuidelyke landfchappen daarentegen hebben minder van dat foort van gras, vermits het vee den gehelen winter over in het veld blyven kan. Egter hebben vele voorzigtige lieden Europifch duur- zaam graszaad op hunne weilanden geftrbid. , het welk daar zeer wel fcheen te flagen. Mispel- ^^ Perfimon , of de by de Z'weden zogenaamde- M'upelhoom (*) bomen, wies hier vry algemeen. Ik heb 'er reeds van gefproken , nogthans zal ik 'er iets (*) Diosfyros Firgj.niana. R A K o o N. 1748. 149 fets byvoegen. Zyne vrugten begonnen thans ryp te worden , en ' ' eetbaar ce zyn. Men at ze nu gelyk ander ooft. Zy zyn zeer zoet en fappig, dog een weinig t'zamentreklvend, ]k at 'er gemeenlyk zeer veel van zonder nadeel. Men brouwt van de Mispelen een aangenaam Mispel- bier, op deze wys. Laat in den herffl: , als de vrugc reeds door de bij^r. vorfi: aangedaan is , kneedt men de vrugt in een deeg van weit of ander meel, maakt 'er koekjes van, zet ze in den oven, tot Jat ze door en door gebakken en droog zyn. Dan neemt men ze 'er uit. Als men nu aan 't brouwen gaan zal, zet men enen pot op 't vuur vol koud wa- ter, en legt 'er enige koekjes in. Het water warm wordende gaan de- ze koekjes van een. Men neemt het dan van 't vuur, roert het wak- ker om , zo dat het alles wel door een gemengd wordt. Dan giet men het alles in een ketel. Dus gaat men voort tot dat men koeken genoeg week gemaakt heeft. Dan doet men het mout in den brouwketel, en behandelt het gelyk als bier. Dit bier wordt voor aangenamer gehou- den dan meeil alle anderen. Men maakt ook brandewyn van de mis- pelen. Dit gefchiedt aldus. Men doet 'er ene genoegzame menigte van in een ketel , en laat ze daar ene ^eek in ,. of iets langer , tot dat ze door en. door zagt zyn. Dan giet men 'er water op , en dan moeten zy van zelven gillen , zonder dat men 'er iets by doet. Vervolgens ftookt men 'er op de gewone manier brandewyn van , die gezegd worde zeer goed te zyn , vooral als men onder de mispelen enige zoete wil- de druiven doet. Enige mifpcien zyn reeds op het einde van Septem- ber ryp , dog de mecften later, en velen niet voor November of De- cember , wanneer de vorfl: ze aandoen kan. Het hout van dezen boora is goed voor allerlei fchrynwcrk. Dog , als het geveld zynde in de vi^e lugt blyft leggen, is het een van de eerile houten die rotten,, en in een jaar tyds deugt 'er niets meer van. Als de Mispelboom eens geworteld heeft , kan men hem bezwaarlyk uitroeyen , dewyl zy zig te veel verlpreiden. Men zeide my , dnt als men een tak aflheed en in de aarde rtak , hy wortel fchoot. Dog in zeer harde winters vriezen deze bomen dikwyis dood , en kunnen , zo wel als de Perfikeboom, niet zeer tegens de koude. Vkle foorten van Kawoerden en Meloenen worden hier geteeld', fTawoer- zynde gedeekelyk reeds by de oude Amerikanen bekend geweeft, ge- den. deeltelyk door de Europeanen overgebragt. Van de Kawoerden had Melos- men een foort dat aan het einde krom is, dog anders langwerpig, en "^"* dus wierden zy Crocknacks of Kromhalzen genoemd. Men kan ze by- na den gehelen winter over goed houden. Nog zyn 'er zekere andere Kawoerden die ook goed blyven. Anderen wederom worden aan (luk- ken gefneden , aan draden geregen , en te drogen gehangen Men kookt ©f ftoofc ze daarna^ zo als men wil; en zy kiumcn het gehele jaar over T 3 du-^ «50 NEW J E R S E Y. duren. Men eet en bereide hier allerhande foorten van Kawoerden „ gelyk by ons. Vele landlieden hebben 'er gehele velden van. Sqnas- De Squashes zyn een foort van kawoerden , dat de Europeanen van ''■'f ^' de Inlanders gekregen hebben , en vi^aarvan ik reeds gefproken heb. Men eet ze gekookt , alleen of by vleefch. Zy vereifchen weinig zorg , want zy flagen in allerlei gronden. Als men het zaad in den heifft in de aar- de brengt draagt het vrugt in de volgende lente. Kala- De KalabaJ/en zyn ook een foort van Kawoerden, die veel geplant dog bajfen. niet gegeten worden. Men maakt 'er allerhande keukengereedfchap van. Zy zyn tederder dan de Squashes, en worden hier niet altyd ryp, dog alleen by warm weder. Om 'er keukengereedfchap van te maken , wor- den zy eerft wel gedroogd, het zaad en de vleefchige ftof, waarin het legt, neemt men 'er uit, en fmyt het weg. De fchillen worden van tinnen fchoon gefchraapt; en dan maakt men 'er allerlei lepels, fchotels„ en andere dingen van om eetwaren in te bewaren. Byzonder zyn zy goed om zaden en planten 'er in over zee te verzenden , want die be- houden hunne vrugtbare kragt veel langer in Kalahajfen dan anders. Sommigen plegen de buicenfte fchilffen der Kalabajfen , voor dat zy ze openen , af te fchrapen , daarna te drogen , en dan van binnen fchoon te maken ; dit maakt ze zo hard ais been. Men kan ze ook afvvaflchen, zo dat zy hare witte kleur altyd behouden. Bock- De meefte Landlieden in dezen oord zayen Boel^weic Dit gefchiedt *^Ê'i:' in 't midden van juli, want later gezaid zoude zy door de vorfl: bedor- ven worden ; en als men ze vroeger zait bloeit zy den gehelen zomer over , dog de bloemen vallen af zonder zaad te geven. Sommigen ploe- gen den grond twee malen waar zy Boekweit zayen willen , dog anderen maar eens, omtrent ene week voor dat ze zayen. Zodra men gezaid heeft , wordt het land gc?gd. Men heeft ondeiTonden dat in een nat jaar de Boekv/eit wei voortkomt. Zy blyft 9p het veld tot dat het be- gint te vriezen. Als de oogll goed is, krygt men twintig , dertig, ja veertig voor een. Zulkcn oogft had de Ziveedfche Kofter Ragnilfon, in wiens huis wy thans ons verblyf hadden. Men maakt 'er koeken en puddings van. De koeken worden gemeenlyk des morgens in de pan op een l!:een gebakken, geboterd, en by de thee of koffy, in ftede van gerooft en geboterd brood, gelyk anders de Engelfchen doen, gegeten. De vogels met Boekv/eit gevoed leggen meer eyeren. Ook worden 'er de varkens zeer vet van. Het fh-oo gebruikt men niet, maar laat het op het veld , of firoit het in de boomgaarden , om als een foort van mifl te dienen, wanneer het rot. Geen dier wil 'er van eten ten zy in den uiterfien nood, als het veld met fneuw bedekt, en niets anders te vin- den is. Hoe gemeen de Boekweit in de Engelfche Volkplantingen ook is, hebben 'er egter de Franfcben in Kanada gene regte kennis aan. Wï- R A K o O N. i; 151 Wv vonden, den 23. Nov. tegens den avond enige ligt gevende vvor- Li^^teiule men. Hun lichaam was lynregt, heftaande uit elf geledingen, een wei- vvoimciu nig puntig van voren en van agtcren. De lengte van den kop tot den ftaait was vyfen ene halve meetkundige lyn. De kleur was bruin, en de geledingen als die der Onilci. De fprieten waren kort en regt. De zes voeten zaten aan de voorfle geledingen. Als de worm liep liet hy het agterlle deel op den grond flcpcn , en dit hielp zyne beweging, Hec uitcrile van den Haart bevatte de Üol' die in 't donker een groenagtig ligc geeft. De worm konde ze intrekken , zo dat hy geen ligt give. Schoon het den gantfchcn dag ilcrk geregend had, kropen zy in menigte onder het kreupelhout, zo dat de grond als met Harren be;';.iid fchccn. In 'c vervolg zal ik gelegenheid hebben van een ander fooi c van gekorven ge- dierte of vlieg te fpreken , die door de lugt vliegende by nagt als vuur- vonken ligt geeft. Zoude wel deze ligtende wormen ene verfcheiden- heid wezen van de Lampyris NoEtÜuca, van Linn.eus? Het llex Aquifolium wies op waterige plaacfen hier en daar in 't lUx A- woud. Men moert dit gewas onder de zeldzamen reker.en. Het blad quifo- blyft zomer en winter groen. De Zweden drogen de bladeren , maken """'• ze tot poeder , koken ze in dun bier , en gebruiken ze in 't zydcwce. Men verwt hier rood met Brazilishout en met een foorc van boom- Vcrvv- mos, en blauw met Indigo,. Om zwart te verwen plukt men de bladen Itolfcn. van de wilde zuring (*} en kookt ze met de Hof, welke dan gedroogd en op nieuws met Campechehout en koperrood gekookt wordt. Dit zwart is zeer bellendig.. Men fpint en weeft zelf hier veel van de dage- lykfche klederen, en verwt die in huis. Het vlas wordt van velen ge- bouwd, en Haagt wel. Dog de hennip gebniikt men v/einig. De Rogge, de Weit , en de Boekweit worden met den llkkel ge- Siklccls maid, dog de Haver met de feis. De fikkels, die men hier gebruikt, en Seis- zyn lang en fmal, en het fcherpe is met kleine tandtjes van binnen bc- '*^"« zet. De landen blyven een jaar braak leggen , en gedurende dien tyd weidt "er het vee op. Zi'XFS de niet veel vermogende landlieden in dezen oord hebben hunnen boomgaard, min of meer groot volgen-^ hunnen rykdom. De bomen zyn gemeenlyk Perlike - Appel en Kedlèbomen. Wy verlieten deze plaats den 24. Nov. een weinig voor den middag, Vervolg en vervolgden onze reis, åc Znvecdfchc Kerk te Kakoon voorby, naarX^'! '^^ Peils groves. Het land aan beide zyden van den weg is zandig en ta- '^'^' melyk vlak. Hier en daar ziet men, dog niet dikwyls, enige L;indhoe- ven. Daar waren grote flreken nog enkeld bofcli , meelt uit vcrlü'iei- den foorten van Eiken en uit Hikorybomen bellaaude. Egter kon men in. (*) Rumex acetofelku 151 NEW J E Pv S E Y. ïn deze bofTchen zeer wel voorekomen, zelfs mee een rymig, U'ant men vond 'er weinig laag hout en (lenen in. Dog hier en daar lagen enige bomen , 't zy door ftorm geveld , of uit ouderdom oragevdlen , die ■enige verhindering maakten. Waarne- Gedurende myn verblyf te Rakoon , nu en den gehelen volgenden mingen winter , deed ik rayn beft om van de oude Ziueden alle mogelyke onder- omtrent rigcing te krygen , aangaande het toenemen van het land , en 't vermin- het toe- dgren'van het water in deze oorden. Ik zal hier gewagen wat onderrig- vaii het tingen ik kreeg. Ik geef ze zo als ik ze ontvangen heb , met maar wei- land, nige aanmerkingen ; dus kan d£ Lezer daaruit zulke gevolgen trekken als hy wil. Een Zweeds ÄT/k^ genoemd , meer dan vyftig jaren oud, hield zig voor overtuigd, dat, omtrent dezen tyd, de kleine meertjes, poelen, bronnen en rivieren minder water hadden dan toen hy een jonge was. Hy kon verfcheiden meren noemen, die men iu zyne jeugd met grote fchuiten bevoer , en zelfs in 't heetfte van den zomer water genoeg had- den , dog nu of geheel of voor het grootfte gedeelte .droog waren , en die ten minften des zomers geen water meer hadden. Hy zelf had by gebrek van water den vifch zien fterveu ; en het fcheen hem toe dat het tegenwoordig des zomers zo veel niet regende als voorheen. Een man van zyne bloedvrienden , die omtrent agt mylen van de Dellawa- re af, op enen heuvel by een riviertje woonde , had enen put doen graven , en op de diepte van veertig voet ene menigte van oefter en moilèlfchelpen , van riet , en ftukken van gebrokene takken gevonden. Ik vroeg hoe zy dagten dat dit alles daar gekomen was, en het ant- woord was , dat fommigen meenden dat alles daai' reeds van den zond- vloed af zo gelegen had , en anderen dat het land toenam. Peter Rambo , een man van digt by de zeftig jaar , verzekerde my dat op verfcheiden' plaatfen te Rakoon , waar men putten , of met een ander inzigt diep in den grond , gegraven had , men ene menigte van raoflèlfchelpen en andere voortbrengfels van de zee had gevonden. Somtyds had men ftukken houts ontmoet ter diepte van twintig voet, waarvan fommigen verfteend waren , en anderen 'er uitzagen als ver- brand. Op die diepte vond men eens ene grote lepel. Zoude het ver- brande hout niet zwart geworden zyn door onderaaidfche minerale dam- pen ? Dog velen hebben 'er uit opgemaakt , dat Amerika reeds voor den Zondvloed bewoond was. Dezelve man verhaalde my verders, dat men ook ticchelftenen diep in den gi'ond gevonden had. INIaar zoude niet de fteenkleurige klei , waaruit de grond hier grotendeels beftaat , hard zynde , voor ticchelftenen zyn aangezien? Ik heb horen zeggen dat die klei, hard zynde, veel naar gebakken fteen gclykt. Hy zei- de ook , dat de rivieren nog even zo hoog waren als men wift dat zy oit R A K o o N. 1748. 153 «k waren geweefl:; maar in de kleine meertjes, in poelen en vyvers was tnerkelyk minder water. Maons Keen, een andere Zweed van meer dan zeventig jaar , verze- kerde , dat , by het graven van enen put , hy , op de diepte van veertig voet , een groot ftiik kaflanjenhout , en wortels en flelen van riet gezien had , nevens ene kleiagtige aarde , gelyk die welke men gemeenlyk aan het ftrand van zeeboezems vindt , daar men zout water heeft. Deze klei had den zelvcn reuk en enen zoutagtigen fmaak. Hy en verfcheiden' an- deren maakten daaruit op, dat al het land waar Rakoon en Penm-neck leggen van ouds geheel door de zee bedekt was. Ook was 'er op ene grote diepte ene fpaan, gelyk die der IFilden^ gevonden. SvBN LocK en Willein Cobb, beiden meer dan vyftig jaar oud, kwa- men daarin volkomen overeen, dat men op vele plaatlèn hicromftreeks by het graven naar wellen zeer veel riet , het meefi: verrot , gevonden had ter diepte van dertig en meer voeten. En 't werkvolk van Cobh zelvea was in 't graven ter diepte van twintig voet op enen dikken tak geko- men, die hen belet had voorttegaan , tot dat men hem doorgehakc had. Het hout was zeer hard. Ook is het zeer gemeen van niet diep jn den grond ene menigte te vinden van niet geheel verrotte bla- den van allerlei foort. By het maken van enen molendyk , enige jaren geleden, op de rivier waarby de kerk van Rakoon (laat, en het door- gi'avcn ten dien einde van ene bank , vond men dat die meell uit oefler- fchalen bellond, fchoon men hier meer dan honderdentwintig Eng. my- len van zee is. Zy, nevens alle de Inwoonders van R'.koon, beflocen hieruit , zonder dat men het hun in 't hoofd gebragt had , dat deze land- Itreek in oude tyden door de zee bedekt was geweell. Ook verzekerden zy, dat vele kleine meertjes, die in hunne jeugd, zelfs in den zomer, vol waters waren , nu des zomers nauwlyks een beekje uitinaakcen , uit- genomen by h;irde regenvlagen ; dog zy vonden niet dat de rivieren van wattr verminderd waren. AoKK Helm, een gryzaard van zeventig jaar, vond by 't gi'aven van enen put cerfl zand en kleine (lenen , en dat ter diepte van agt voeten , daarna ene bleke en vervolgens ene zwarte klei. Op vyftien voeten vond hy een Huk hard hout, en verfcheiden (lukken van vuurftenen. Hy ver- haalde dat hy verfcheiden' plaatfen in de Dellaware kende daar men in zyn jeugd met fchuiten voer, en die nu in kleine Eilandtjes veranderd waren , waarvan ""er fommigen byna ene Eng. myl lengte hadden. Deze Eilandtjes ontdaan uit zandbanken die zig in den flrbom vaftzetten , waar- op vervolgens het water enige klei aanfpoelt, in de welke biezen be- ginnen te groeyen, en dus wordt het allengskens tot land. By ene zamenkomd van de oudile Ziveden uit het kerfpel van Rakoon^ kreeg ik het volgende antwoord op de vragen die ik aan- V gaan- 154 N E W J E R S E Y. gaande deze zaak deed. Waar men hier ook putten graaft vindt nieiï overal ter diepte van twintig of dertig voet vele oefterfclielpen en Clnms. Op vele plaatfen heeft men by 't graven ene menigte ge- vonden van biezen en riet , meed alles onbefchadigd. Eens heeft men enen gehelen bondel van vlas ontmoet wel tultchen de twintig en di-iecntwintig voet onder den grond. Het was al zo weinig befcha- digd als of het eerrt onlangs onder de aarde was geraakt. Alle de menfchen ftonden verwonderd, kunnende nieraant begrypen hoe het, daar gekomen was. Dog ik verbeelde my dat die goede lieden^ de ene of de andere ^menkaanfche plant, als het wilde F'irgimfche \'las (*) of het Antirrbinum Csinadenfe ^ dat veel naar vlas gelykf, voor vlas aanzagen ; en het was ook opmerkelyk dat die bondel onir wonden zou geweeft zyn. De Europers op hunne aatikomll von- den nergens vlas in Amerika. Hoe kon 'er dan een bondel van onder de aarde komen ? Gebrande kolen heeft men dikwyls in den grond gevonden. De koller , Erik Ragniljfon , had 'er velen van? gezien. Ook heeft men dikwyls ter diepte van boven de twintig voeten takken en blokken houts ontmoet. Op fommige plaatfen had men fpanen by de IVtlden in gebruik uitgegraven.. En uit dit. jilles maakten zy op , dat deze landftreek voorheen zee geweelt was. Dog men moet hierby opmerken, dat meefl: alle die putten op plaatfen gegraven wfierden daar ene nieuwe plantery wierd aange*- lefTd, waar men het hout eerll: had weggehakt, dat 'er miffehien vcr- fcheiden' euwen gedaan had. Uit alle deze aanmerkingen , en nog an- deren, die ik in 't vervolg 'er byvoegenzal , kan men opmaken, dat een gi-oot deel van Neiv Jerfey in overoude tyden een gedeelte was van den bodem der zee , en naderhand voortgebragt is geworden door de modder, flik en andere floffen, die de Detlaware met zig gevoerd heeft. Evenwel maakt het uitftek by Kaap May, waarvan in "t ver- volg, deze zaak nog meer of min nog twyffèlagtig. Planten f)E gewaffcn die hier zomer en winter hun blad houden zyn. die altyd jy^ jy^ Jquifolium, of Huift. bïvven ^^ Kahnia Latifolia, de breedbladerige Kalmia; De Kalmiii angitliifolia , de fmalbladerige Kalmia , een foort van den eerflen. De Magmlia glauca , de Beverboom. De jonge planten \"an de- zen boom alleen behouden des winters haar blad, en de ouden niet. Het Viscum album , het geniene INIiftelboompje , waflende gemeen- lyk op de Nyjfa aquatica , de Liqnidambar fiyraciflua , den Eik en de Linde , zo dat de toppen dier bomen 'er des winters gantfch gi'oen van fchynen. De C*^ Limm Firginianum^ R x\ K o o N. 1748. 155 Dh Myricci cerifera of de Talkboom. Dog van dezen behouden maar enige jonge bomen hun loof, de meeften laten hec vallen. De Sparreboom. (*) De Denneboom. Ct) De CupreJJm tbyoides, of de witte Jenever, anders de witte Ceder. De Juniperus Firgifiiana , de Rode Jenever, of Ceder. Verscheiden' Eiken en andere bomen laten hier in den winter hun blad vallen, die wat zuidelyker, gelyk in Karolina, hec ganc- fchc jaar door groen blyven. Men heeft opgemerkt dat de Europeanen in Noord Amerika , Het uit- het zy zy in Zweden^ in Engeland, in Duitfchland, of in //«//(«»^f, vallender of zelfs in Amerika van Eurepeaanfche ouders geboren zyn , hunne tanden in tanden veel vroeger kwy t ralien dan in andere landen ; byzonderlyk u™'''^^" had dit plaats omtrent de Vrouwen. Men zag dikwyls meisjes van twintig jaar , die reeds de helft van hare tanden verloren hadden , zonder hoop te hebben nieuwen te zullen krygen. Ik heb naar de oorzaak hiervan gezogt , dog ik weet niet of ik de ware ge- vonden heb. Velen waren van mening dat de lugt hier te lande na- delig was voor de tanden , en dit is zeker dat het weder nergens onbeftendigcr wezen kan ; want een zeer hete dag eindigt dikwyls met ene fcherpe koude , en zo ook omgekeerd. Dog deze ver- anderlykheid kan het uitvallen der tanden niet veroorzaken , dewyl ^^^ dit by de Wilden gene plaats heeft , die , fchoon zy in de zelve y^^, ^^^^"" lugt leven , altyd witte en fchone tanden behouden , gelyk ik zelf i^xiim. gezien, en ook van vele anderen gehoord heb. Daar zyn 'er die <3it aan 't onmatig gebruik van vrugten en zoetigheden toefchryven; dog ik heb vele menfchen gekend die hierin geen overdaad begin- gen, en evenwel hunne tanden kwyt raakten. Ik begon het thee drinken , dat hier des morgens en des middags Of dit gefchiedc , te verdenken, het welk tegenwoordig vooral onder del'o"itvan Vrouwen zo gemeen is , dat 'er nauwlyks zelfs ene Boerin of arme !':•'■ 'i^f^ Vrouw is, die des morgens geen thee drinke. En in deze mening ^ * wierd ik beveiligd op ene reis, die ik deed in de oorden daar de Wilden nog wonen. De Generaal Major Johnfon verhaalde my toen, dat velen van de Wilden, die digt by de Europeanen woonden, ge- leerd hadden thee te drinken, en dat men opgemerkt had dat zulke Jmerikaanfche Vrouwlieden, die zig zeer daaraan gewend hadden, even als de Europifche Vrouwen , hare tanden vroeg kwyt raakten, fchoon zy ze voorheen gantfclj zuiver hadden gehad. Integendeel zulken die gene thee gebruikten behielden hare tanden tot enen ho- 4jen ouderdom. DoG Q) Pinus Abies, Cf) Pinus fylveflrir, V 2 Vnn liet warm X55 N E W J E R S E Y. 