Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 1 Van de vroegste tijden tot op het jaar 900 na Christus
4 Resol. Stat-Gen. 25 Febr.; 4, 14 Maart, 1620. Ook lieten zij sacoves Fanni (zie Noot 4, op bl. 359 en 360) zonder borgtocht los, zoodra de Koning hem als zijn afgevaardigde erkend had (Resol. Stat.-Gen. 20 Febr. 1620). 5 Resol. Stat.-Gen. 22 Apr.; 2 Mei, 1620. DES VADERLANDS. 725 ter m acht genomen en geene Nederlanders meer tot slaven gemaakt werden 1. Op grond van de tegemoetkoming, hem bewezen, vertrouwde de Koning van Marokko de goedwilligheid der Staten genoeg om in het najaar van 1621 eene nieuwe gunst te vragen. Toen verzocht hij de Staten niet alleen hem te vergunnen twee galeijen te Am- sterdam te laten maken, maar ook den scheepsbouwmeesler, eLras TRIP, voor hem te betalen om het geld eerst terug te krijgen, als de beide schepen op de plaats hunner be- stemming zouden gekomen zijn. »Uit hoofde van het gewicht van ’s Konings vriendschap en het doel, waartoe die schepen bestemd waren," verklaarden zich de Staten gezind, dit verzoek in te willigen; doch zij wilden geen vast besluit nemen zonder de Admiraliteit van Amsterdam er in te kennen, en deze maakte allerlei zwarigheden. Zij schijnt ge- vreesd te hebben, dat die uitrusting in verband stond met de eene of andere onder- neming, welke slechts de krachten zou afleiden, waarover men te beschikken had ter uitvoering van de plannen, die de Amsterdamschen Heren zelven beraamd hadden. Die Heren hadden stoute en veel omvattende ondernemingen in den zin, en meer had het Land niet noodig, dan dat die plannen volvoerd werden; maar nu waren zij dan ook ongezind iets te bevorderen, wat niet van hen uitging, en daar er geen geld te vinden was, dan wanneer zij hunne beurzen openden, zoo hadden zij het genoegzaam in hunne hand om wat hun niet aanstond, tegen te gaan. Evenwel de Staten-Generaal stonden hier voor de betaling in, en zgo kon de uitrusting der twee schepen onder geenerlei voorwendsel nagelaten worden. Werkelijk was het plan nog niet opgegeven om van de gelegenheid, die een zeker punt op de Marokkaansche kust iot het winnen van zout aanbood, gebruik te maken. Dat punt lag buiten het gebied van de West-Indische-Compagnie en bij de ampliatie van het octrooi dezer Maatschappij was de zoutvaart buiten dat gebied juist uitdrukkelijk toegelaten ?. Zoo werd dan, niet zonder de bepaalde bemoeijing van den Prins, besloten, AuBERT Rum. naar Marokko af te vaardigen om de baai, door rALLACHE aangeduid, te gaan bezichtigen, die, heette het, wegens haren rijkdom aan zout den Koning en onzen Landen zooveel voordeel zou opleveren. Een oorlogschip zou hem, met eenen ingenieur en een paar steenhouwers tot leiding van den arbeid in de zoutgroeven, derwaarts brengen, en tevens de beide voor muvre: sAIDEN gebouwde schepen begeleiden. Niet tot de toelating der zout- vaart bepaalden zich de voordeelen, die deze Vorst den Nederlanders vergunde. Hij verleende buitendien aan Hun Hoog Mogenden den uitsluitenden aankoop en uitvoer van salpeter en Arabische gom, en om deze voortbrengselen op den bodem zelven te winnen, zouden de Staten eenige beambten mogen zenden 8. Nadat deze bepalingen 1 Resol. Stat.-Gen. 11, 12 Mei; 6 Julij; 29 Oct. 1620. 2 Vergel. hiervoor, bl. 669, 670. 3 JOSEPH PALLACHB had voor zich van zijnen Koning éénen dukaat op elken centenaar salpeter en gom bedongen. 91 * 1621— 1625. 724 ALGEMEENE GESCHIEDENIS AOL o] 1621— gemaakt waren, ging JOSEPH PALLACHE met de expeditie weder huiswaarts. Bij zijn 1625. dankbaar afscheid had hij nog slechts te klagen over de menigte wapenen, die uit deze Landen aan ’s Konings oproerige onderdanen en aan zeeroovers werden toegevoerd. Zijnen zoon pavip liet hij als Agent zijner Regering achter 1. Vredeenvriend- Doch op eene verbindtenis met de eigenlijke roofstaten, met Algiers en Tunis, kwam het schap weder met Algiers en Tunis aangeknoopt. ^ aanranding der zeeroovers vrij waren, wier geweld dan met verdubbelde kracht legen onze voor ons aan om uitsluitend het voordeel te genieten, daaraan verbonden, dat wij van de vijanden, de Spanjaarden, zou gekeerd worden. Te voren waren wij teruggedeinsd voor den blaam, dat wij aldus met die vijanden van het menschelijk geslacht en van alle maatschap- pelijke orde in verbinding zouden staan, terwijl onze medechristenen en daaronder niet alleen de Spanjaarden, maar ook de Engelschen en Franschen aan hunne geweldenarijen blootgesteld bleven. Maar wat behoefden wij ons thans te ontzien? Wij streden om ons bestaan voor den ondergang te behoeden. De oorlog scheen alle middelen te wettigen. Wat zouden wij den zeeroof veroordeelen? De strijd om ons behoud had ons zelven De kaapvaart tot zeeroovers gemaakt. Buiten de oorlogsvloten en de admiraalschappen van koopvaar- breidt zich uit en wordt bevorderd, ders, die ten oorlog uitgerust moesten zijn, en bijgevolg de zee schuimden op groole schaal, toog nog menig Nederlander op eigen kans met machtiging van de Generaliteit en zijne Excellentie ter kaapvaart uit. Van Staatswege werd deze zoogenaamde vrije ne- ring krachtig aangemoedigd. De Generaliteit en zijne Excellentie deden afstand van een gedeelte van het aandeel dat hun van den te veroveren buit toekwam, om den prikkel der winzucht door hoop op meerder voordeel te scherper te maken. Het aan- deel der Generaliteit werd van twintig op twaalf, dat des Prinsen van tien op zes ten honderd verminderd ?. Den leden van zulke Collegiën, wien de rechtspleging over de ingebrachte prijzen toekwam, was het natuurlijk ontzegd, schepen ter kaapvaart uit te rus- ten en zelven zulke prijzen te maken. Niettemin vraagde en kreeg manmaxen, lid vande Gecommitteerde Raden ter Admiraliteit van Zeeland, vrijstelling van deze onbevoegdheid en hij rustte een kaperschip uit’. Wat zouden wij dus aarzelen, den Algerijnen als bondgenooten te gebruiken en daarmede hun gewoon zeeroovershedrijf, als het ware, te wettigen door het tegen onzen vijand en alzoo ten onzen behoeve te doen aanwen- den? Was de vorige onderhandeling om redenen afgesprongen *, {hans zou zij met min- 1 Resol. Stat.-Gen. 4 Oct,; 19 Nov.; 3, 23 Dec. 1621. 27 Jan.; 18 Febr.; 3, 17, 28 Jani); 23 Julij; 2, 10, 11, 16 Aug.; 3 Sept. 1622. Resol. Holl. 4 Oct. 1621. 2 Resol. Stat.-Gen. 8 April, 1622. airsewa, I, bl. 152. ’s Prinsen aandeel in den buit, door de oorlogschepen of de geoctroijeerde Compagnién te maken, bleef onverminderd. Reso. Stat.Gen. 9 April, 1622. 3 Resol. Stat.-Gen. 9 April, 1622. Resol. Holl, 23 Maart, 1622 14 Zie hiervoor, bl. 342—356. DES VADERLANDS. 725 EE EEE eee der dubbelzinnigheid weder worden aangeknoopt. Was het beweren der Algerijnen, dat het hun vrij moest staan de Nederlandsche schepen te onderzoeken, of zij ook goederen van Spanjaarden of andere vijanden ingeladen hadden !, steeds een bezwaar geweest, thans nu wij zelven nagenoeg alle handelsverkeer met Spanje verboden hadden, kon deze eisch geen bezwaar tegen het sluiten van een vredesverdrag meer opleveren. Na het alles behalve vriendschappelijk afscheid, door onze Afgevaardigden te Algiers, met achterlating van onzen Consul aldaar in de maand Maart 1620, bekomen, waren de vijandelijkheden tusschen Nederlanders en Algerijnen voortgezet: in dertien maanden waren door die van Algiers 145, door die van Tunis 10 of 12 Nederlandsche schepen genomen ?, Nog wendde men pogingen aan om WIJNAND DE KEYZER met zijn gezin en goederen vrijen uittocht uit Algiers te verschaffen: daartoe werd, ten verzoeke van J0- HAN MAURICQUE 3, den opperbevelhebber van de oorlogschepen in de Middellandsche zee gelast, de aanzienlijkste Algerijnen, die men in handen kon krijgen, aan te houden, ten einde hen tegen den persoon van onzen Consul met al het zijne uit te leveren *. Doch, zoodra het na afloop van het Bestand eene uitgemaakte zaak was, dat de oorlog hervat zou worden, vertrok diezelfde maunicgue naar Algters 5, wel onderricht, dat de Staten van nu aan ernstiger op vrede bedacht waren. Het vraagstuk, hoe wij ons in de Middellandsche zee het best van den overlast der zeeroovers zouden bevrijden, werd weder aanhangig 6, en de Staten-Generaal, weder bedacht op het vrijmaken der slaven, belastten DE KEIZER en MAURICQUR daartoe op de plaats zelve het hunne te doen 7. De mededeelingen, van onze zijde te Algiers en te Tunis gedaan, hadden ten ge- volge, dat de Algerijnen en Tunetanen zich bereid verklaarden om vrede te sluiten, zoo slechts iemand met brieven en oorlogschepen tot hen gezonden werd om het ver- drag tot stand te helpen brengen en al de slaven, vrijgemaakt, mede te nemen 8. Aan dit verlangen wilde men natuurlijk gaarne voldoen, en de Prins werd gemachtigd eenen geschikten persoon op te sporen. Reeds was het de vraag, of de oorlogschepen, die onze handelsvloot naar de Levanf zouden begeleiden, de Algerijnen, in deze omstan- digheden, op de gewone wijze als vijanden bejegenen zouden’, al of niet, eene vraag die dus werd beantwoord, dat men tegen hen met geene vijandelijkheden beginnen zou ; dat men integendeel hun bewijzen van vriendschap en bondgenootschap zou geven. 1 Zie hiervoor, bl. 348. arrsema, t. a. pl. I, bl. 146, 147. 3 airsema, bl. 147. 3 Bij arrsema heet hij wanaicove. De geschrevene stukken laten de ware lezing wel eens onzeker. 4 Resol. Stat.-Gen. 1 Aug. 1620. l 5 Resol. Slat.-Gen. 15 Julij; 23 Junij, 1622. . 6 Resol. Stat.-Gen. 25 Sept. 1621. 7 Resol. Stat.-Gen. 8 Oct.; 6 Dec. 1621. 10, 17 Maart, 1622. 8 Resol. Stat.-Gen. 26 Febr., 1622. arrsexa , bl. 147. 1621— 1625. b. 726 ALGEMEENE GESCHIEDENIS magma 1621— _ Slechts als zij vijandelijkheden bedreven, zou men zich zoo krachtig als noodig was, M verdedigen 2. Met de keuze van den persoon, die naar Algiers gezonden zou worden, slaagde de Prins niet zoo spoedig als gewenscht werd, Verscheidene namen werden genoemd, te weten die van eenen BERCHEM, eenen PIETER MAARTENSZ KOOI en TEUNAN BARENDSZ. Met dezen laatsten knoopte de Prins onderhandelingen aan over de voor- waarden van zijne zending; doch hij eischte eene te groote vereering; bovendien wilde de Prins de waarde der geschenken, te Algiers uit te deelen, te hoog opge- voerd hebben. Dus belastten de Staten-Generaal eenigen uit hun midden met de taak om in deze zaken tot eene beslissing te komen. Intusschen werd reeds an den Dey van Algiers geschreven, dat de Staten gezind waren alles te bekrachtigen, wat er reeds door hunnen Consul en mavarcgue gehandeld was. Spoedig werd PIJNACKER ver- alsnu in den Groningschen Hoogleeraar prjwACKER, die wegens zijne bekendheid met trekt als Gezant - i naar Algiers, de Oostersche talen in aanmerking kwam, de persoon gevonden, die met de zen- ding belast zou worden? .. Vertrokken in de maand Julij 3, nam hij den tocht over Frankrijk, waar hij volgens de hem gegeven instructie, opdat zijn persoon en het doel zijner reize onbekend mochten blijven, zelfs geen leugens ontzag. Te Marseille vond hij de oorlogschepen, die hem naar zijne bestemming brengen en begeleiden moesten. Hij was vergezeld van een zekeren AL: ALABAsCO, een Algerijn, die, gevankelijk naar Holland gevoerd, anderhalf jaar lang te Enkhuizen vertoefd had. De uitnemendste diensten had hij van dezen persoon, die zich met slaafsche genegenheid aan hem ge- hecht had en te Algiers met Oostersche grootspraak van de Hollanders en hunne macht een tafereel ophing, dat wel geschikt was om de Algerijnen met verbazing en diep ontzag tegen ons te doen opzien. Met alle betuigingen van vriendschap en welgevallen werd de Afgevaardigde der Nederlanders en zijn gevolg te Algiers ontvangen, met mildheid werden zij onthaald en met eerbied bejegend. De eenige bezorgdheid, die bij den Bassa, een renegaat uit Provence, scheen te bestaan, was, dat de Nederlanders niet oprecht waren, en zich lichtelijk met de Spanjaarden tegen hem zouden verbin- den. Deze vrees werd weggenomen door de betuiging van onze zijde, dat na hetgeen 1 Resol. Stat.-Gen. 8 Maart; 21 Mei, 1622. 2 Resol. Stat.-Gen. 16, 17, 19, 26, 28 Maart; 1, 4, 5, 7, 16, 27 April, 1622. Resol. Hol. 13, 21 Maart, 1622. arrsgwa, bl 135. In Resol. Holl. 12 Mei leest men, dat rusacren, als afgevaardigd naar een » subalterne Regering,” niet den titel van Ambassadeur zou voeren, mar ~ van Afgezant. In Resol. Stat.-Gen. 20 Mei, evenwel staat, dat hij den titel zou voeren van Orator bij de Onderkoningen van Algiers en Tunis. Orator nu was ook de titel van msi te Constantinopel. — Kort vóór pumacker was er te Algiers ecn Engelsch Gezant geweest »om de vrede te herstellen." 3 Resol. Stat.-Gen. 1, 6 Julij, 1622. "n -4 1621 1625. PIJNACKE) trekt als G naar Algier + 1 H TEMP. i ETT i SEHEESIEITIE iuter Hip as HENTIE iere EE $ Eini HIER HHECHZHEIIUIIBHHBUBILHIEEEHHIIE SHHEHHHHHBIHETEHE HEEE EE BETE J i NINENA ENILE HIER EH sin diti HER bt Hee EEEE EES PELENE tat behe | EEE : eH ere ar EEE EEEE EHEN Hus RR HUE puel un iS : pun iiid * | * pr. 4 e ien REESE m HE OEE Betiets 0 TRISTE Erde — L — EERE RE [ET ii Hn in HIDE HET EEEN EEE. Eliades: is a+ : LENNATES EERE EE T4121 L5 L2]. 4-2-h2-113 +r ien PERTHE apaptr Tere uis DERLER pr shadje de iecrarerares ISI DES VADERLANDS, 727 Dn wij van de Spanjaarden geleden hadden, alleen omdat wij geen houten beelden of hou- 1621— ten kruisen wilden aanbidden, wij ons veel liever onder de bescherming van den Turk- — schen Keizer zouden begeven, dan onder de »tirannieke en idolatrieke ” regering van den Koning van Spanje. Alzoo werd de vriendschap tusschen Algiers en de Neder- landen van stonde aan als bevestigd aangemerkt. Evenwel waren er nog eenige zwa- righeden uit den weg te ruimen. Er bevonden zich, namelijk, een twaalftal Turken te Gevangene Tur- Malta, door de onzen gevangen genomen en aan den Grootmeester aldaar, den Heer de Am OD M WIGNACOURT, die in eene vriendschappelijke betrekking tot ons stond l, in bewaring gegeven 3. Zij waren afkomstig van een Algerijnsch schip, dat veroverd was door den kapitein van den oorlogshodem, op welken de Hoofd-Consul conwzLIs pauw de reize naar Aleppo deed. Ware de gewoonte gevolgd, zoo zouden zij over boord geworpen zijn; maar op aandrang van dien Hoofd-Consul waren zij gespaard en te Malta aan wal ge- zet. Van deze gevangene Turken mocht pisnackER, zoo luidde zijne instructie, geen gewag maken; immers wilde men den Grootmeester, toen een Spanjaard, niet met onzen vredehandel bemoeijen, en had men alle reden om te vreezen, dat hij onze be- doelingen in Algiers, door die gevangenen niet uit te leveren, zou willen dwarsboomen. Doch naauwelijks hadden de Nederlanders voet aan wal gezet, of het akelig gejammer van de vrouwen dier gevangenen veroorzaakte een wanklank te midden van het eerbie- dig en toejuichend onthaal der Algerijnen, en ook de Bassa vergde, voordat de vredes- artikelen geteekend werden, dat prsnackeR voor hunne teruggave zou instaan. Deze antwoordde, dat hij niets anders zeggen kon, dan dat hij in last had om, als men daarop stond, zich met de oorlogschepen naar Malta te begeven en de uitlevering te eischen. Hierop wilde men hem doen gelooven, dat de Grootmeester genegen was, ze voor een bepaalden losprijs af te staan. Daarvoor evenwel had onze Gezant geen ooren: hij was niet gelast geld te besteden voor iets, dat ons bij oorlogsrecht, zeide hij, toekwam. Alsnu werd vastgesteld, dat de Nederlandsche slaven de siad Algiers niet zouden mogen verlaten, voordat de bewuste gevangenen uitgeleverd zouden wezen. Ten einde deze zwarigheid op te heffen, verzochten eenige vermogende Nederlanders onzen Gezant, dat hij den Bassa eene som van 1000 Spaansche matten zou aanbieden, waar- voor die van Algiers de vrijstelling van die twaalf gevangenen zelven zouden kunnen verkrijgen. De Bassa nam dit aanbod aan: slechts bedong hij er nog een geschenk bij . voor zijnen Caia of luitenant. Doch deze overeenkomst moest door de Duane (of Diwan) goedgekeurd worden, en de zaak werd van zaturdag op zaturdag, den dag harer ge- wone zamenkomst, uitgesteld. Toen de Vergadering de vraag eindelijk behandelde, bleef zij, ten spijt van den Bassa, de uitlevering als voorwaarde voor het vertrek der ! Resol. Stat.-Gen. 1 Junij, 1620. 26 Mei, 1621. 2 Resol. Stat.-Gen. 23 Junij, 1621. 17 Maart; 1 April, 1622. 728 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1621. Nederlanders vorderen: niettemin zou de vrede als ongekrenkt beschouwd blijven. Dus schoot in onzen Gezant niels anders over, dan eene acte te verzoeken van het thans op nieuw betref- fende den vrede verhandelde en zich naar Tunis en Malta te begeven. Doch nu wei- gerde de Bassa weder de verlangde acte te verleenen, anders dan tegen betaling der 1000 Spaansche matten, onder bedreiging, dat hij, zoo hij zijnen zin niet kreeg, aan alle zeekapiteins order zou geven, de Nederlandsche schepen te onderzoeken en ingeval deze zulks niet toelieten, ze te Algiers op te brengen. Pisnacken, hoezeer verkla- rende, dat hij niet gekomen was om den vrede te koopen, maar om den reeds gesloten vrede te bekrachtigen, bood niettemin, om zijn doel te bereiken, ongeveer een derde van de geeischte som aan; maar dit achtte de Bassa een te kleine afscheidsgift voor den vertegenwoordiger van »zoo groote en machtige Heren als de Heren van Nederland waren," vooral daar de heusche behandeling der Nederlanders, die, zeide hij, niet ge- ljk de gevangenen van alle andere natiën, tot slaven gemaakt waren, wel dankbaar mocht erkend worden. Voorts kwam hij er voor uit, geld noodig te hebben om zich slaande te houden en zoowel den laster te Constantinopel den mond te stoppen }, als zijne talrijke Janitscharen tevreden te stellen; terwijl wij, zeide hij, geen vrede zouden komen zoeken, als wij er geen honderdvoudig voordeel van verwachtten. Hij, daaren- tegen, noch de Groote Heer hadden eenig belang bij onze vriendschap, en wilde men zonder dat de vrede beklonken was, henen gaan, hij zou ons laten trekken. Tegen zulke redenen viel niet veel in te brengen, en de Bassa kreeg zijnen eisch ten volle, waarop hij den Gezant zijn afscheid gaf met zijne gebiedenis aan de » Doorluchtigste en Mogendste Heren, de Heren van Fiandra *, en aan den hoogen Vorst Conte Mauritio, PijNACKzR den grootsten kapitein van de wereld.” — Te Tunis, waar PuwACKER den 1% Novem- Rope emt ber zijn intrede deed, werd hij niet minder eerbiedig en verplichtend ontvangen 3. 2 Vlaanderen. 3 Te Tunis trof hij in den »naasten Raad en Toerustmeester" van den Protector van Tunis, JSUPPO DEY, eenen Amsterdammer aan, die nog eenige Nederlandsche renegaten en verscheidene Nederlandsche kooplieden bij zich had, DES VADERLANDS. 729 hem, die in onze macht waren. Intusschen was isurro door de voor hem bestemde geschenken handelbaarder geworden, en werden de artikelen van het traktaat behoorlijk overwogen en vasigesteld, niet evenwel zonder dat de bepaling, waarbij het onderzoek der Nederlandsche schepen verboden werd, tegenspraak bij isurro gevonden had, Ook de bepaling, dat al de Nederlanders uit de Tunetaansche dienst ontslagen, onzen Ge- zant volgen zouden Ì, maakte hem bijna wanhopend: hij kon ze niet missen, klaagde hij, en zij hadden het bij hem beter, dan zij het in hun eigen land hebben konden. Op de aanmerking, dat zij niettemin "s nachts in het bagno opgesloten werden, ant- woordde hij, dat hij zulks deed om hen voor ongeval te bewaren, daar zij zich anders, als zij, somtijds beschonken, op straat liepen, aan gevaar bloot stellen zouden. Ten sloite kwam alles neder op het verzoek, dat onze Gezant, dien hij een man van groot verstand en vooral van een goede tong noemde, hem, die slechts een arm soldaat was, een inko- men van 40,000 kroonen, door de Christennatién op te brengen, zou bezorgen ; dan zou hij op staanden voet al zijne zeerooverschepen verbranden of aan ons overgeven. Toen hij uit prunackens antwoord begreep, dat hij op zoo iets niet hopen mocht, liep hy toornig, door de meeste leden der Duane gevolgd, de zaal der zamenkomst uit. Ook de Bassa maakte zwarigheid om de Nederlanders te laten gaan. ’t Was vreemd, zeide hij, dat men degenen kwam wegnemen, die het meeste toebrachten om de Tunetanen in staat te stellen, den Spanjaard afbreuk te doen. Doch hij liet zich overtuigen, en te eerder kreeg onze Gezant in alles zijn verlangen, omdat er juist een Bey uit Constantinopel aan- kwam, met brieven, waarbij de accoorden, vroeger tusschen de Nederlanders en des Sultans vasallen gemaakt, door den nieuwen Keizer bekrachtigd werden. — Op zijne terugreize door Frankrijk werd prsnackeR te Toulon uiterst verplichtend van wege de Magistraat bejegend. Het gezelschap van de losgelaten slaven uit Tunis (die uit Algiers zouden eerst volgen op de ontvangst der twaalf gevangenen van Malta) maakte dat zijne hoedanigheid ditmaal in Frankrijk niet verborgen kon blijven, — Den 21sten Maart, 1625, was hij te s’ Hage terug ?. 1 Niet alleen de loslating van de Nederlandsche gevangenen verlangde punacker zoo te Algiers als te Tunis, maar ook van dezulken, die te Embden en in de Hansesteden te huis behoorden. Immers hadden de Regeringen dier steden zich tot de Staten-Generaal gewend met het verzoek om in de alliantie met Algiers mede begrepen te worden, en hun Hoog Mogenden hadden toe- gestaan, dat de Gezant hare belangen zou behartigen, zoo die niet met het belang van onzen Staat in strijd kwamen (Resol. Stat.-Gen. 4, 24 Mei, 1622). 2 Lie Rapport gedaen bij Dr. c. pisnacken van sijne Legatie tot Algier ende Tunis, Prov. Utr. Archief. arrsexa, bl. 148—151. PuNAckER had ook berichten in te winnen omtrent DE KEYZER: of het waar was, dat hij van de Nederlandsche gevangenen geld afvorderde. Zoo ja, dan moest hij hem uitnoodigen, in Holland verslag van zijn beheer te komen brengen: wilde hij echter niet goedschiks komen, zoo kon hij hem te Algiers laten blijven (Resol. Stat.-Gen. 25, 29 Junij, 1622. Vergel. voorts hiervoor, bl. 356, Noot 1), III Deer. 5 Sruk. 92 1621— 1625, 730 ALGEMEENE GESCHIEDENIS pi De van nieuws bekrachtigde vriendschap met Algiers en Tunis beloofde, het is waar, onze macht in de Middellandsche zee en aan de westkust van Spanje te versterken, sedert wij niet meer met twee belagers te gelijk te doen zouden hebben; maar zij vermeerderde den haat, waarvan wij het voorwerp waren. Terwijl onze zeekapiteins de Turken als vrienden zouden bejegenen, moesten zij » ouder gewoonte” de manschap op de Spaansche koopvaardijschepen gevangen nemen en medevoeren, en de soldaten en bootsgezellen der Spaansche oorlogschepen zonder genade over boord werpen !. De indruk, dien zulk een lot aan Christenen beschoren, met de behandeling, welke de Turken van ons te wachten hadden, vergeleken, op onze vijanden maken moest, kon niet anders dan medewerken, om hen te overtuigen, vooreerst dat zij op de zeeën in geenen deele tegen ons bestand zouden zijn, ten anderen dat het eene gebiedende noodzakelijkheid was, het plekje gronds, waar al die aanslagen gesmeed werden, te bedwingen. Zoolang die kooplieden zich niet binnen hunne eigene grenzen en, als het ware, in hunne kantoren de wet gesteld zagen door eene in Holland en Zeeland ingedrongen legermacht, die hunne ligchamen zou aanranden omdat hun wil en hun moed anders niet te fnuiken waren; even lang zouden zij zeelochten beramen en vol- voeren en onmetelijke winsten en buit binnenbrengen, en terwijl hun vijand zich uit- putte, den oorlog voortzetten met minder schade dan voordeel voor hunne welvaart. Holland ver- Inderdaad Holland toonde zich voor de taak om op deze wijze den strijd vol te —— i houden berekend. Wel klaagden nog steeds de Gecommitteerde Raden over de schaarschheid der middelen ?; doch er werden dan ook nieuwe heffingen door de Staten toegestaan. In den aanvang van het jaar 1625 werd een dubbele duizendste penning geheven, en alstoen tevens belastingen op den ton biers ten laste van den brouwer, op de scheepsbieren en op den verkoop van allerlei schepen ingevoerd 5. In den herfst van hetzelfde jaar werd de heffing van een hoofdgeld verordend, bestaande in éénen gulden, te betalen door alle personen zonder onderscheid van leeftijd of vermo- gen, in dier voege dat de vermogenden betalen zouden voor de onvermogenden: Leiden alleen kreeg, wegens het groot aantal harer armen, kwijtschelding van betaling voor tienduizend hoofden *, Wel stuitten de voorstellen, strekkende nu eens om eene belasting te verbeteren, dan weder om eene belasting, door de Steden geheven, aan het Land af te staan, op den hardnekkigen tegenstand af, onder anderen en wel voornamelijk van Amsterdam 5; maar daar stond tegenover, dat in deze stad steeds kapitalisten te ! Resol. Stat.-Gen. 21 Mei, 1622. 2 Resol. Holl. 7, 18, 21 Dec. 1621. 23 Maart; 22 April; 13 Mei; 22 Sept. 1622. 3 Resol. Holl. 7 Jan. 1622. 4 Resol. Holl. 24 Sept. 1622. 5 Zoo kon het redres der verpondingen en de verantwoording der vijf specién niet tot DES VADERLANDS. l 751 ——————— —————————————— J——————————moemDmÜ oue vinden waren, die voor het Land in zijnen nood geld te leen hadden: want de handel nam toe en bracht verbazende winsten op, zoodat de Regering haren aandrang om geld kon ondersteunen met de betuiging, dat het Land nog machtig genoeg was, en God de Heer nog den zegen verleende 1. Ééne voorwaarde verbonden de rijke kooplieden aan de verstrekking hunner gelden: zij was deze, dat zij besteed zouden worden aan ondernemingen, die zij zelven, in verband met de Collegiën ter Admiraliteit, konden besturen, en wier strekking zij alzoo geene reden hadden te mistrouwen. Daarentegen, bezielde hen eenige argwaan, dan was er niet dan uiterst bezwaarlijk geld van hen te beko- men. Een treffend voorbeeld hiervan biedt de tegenwerking aan, welke eene zaak vond, die, sedert den aanvang van het jaar 1622 op het touw gezet, in het voorjaar van 1625 voltooid werd. Zij bestond in de uitrusting van een elftal schepen, over welke de Admiraal JAQvES r’nenmrre bevel zou voeren. Deze onderneming had ten doel eenen aanval te wagen tegen de vestingen der Spanjaarden op de Westelijke kusten van Zuid-Amerika. Hier, meende men, in Peru en Chili, bevonden zich de voornaamste bronnen van ’s vijands macht, en deze streken, aan den oever van een schaars bezoch- ten Oceaan gelegen, waren tevens door geene genoegzame verdedigingsmiddelen be- schermd. Kon men van de pas ontdekte Straat van Le Maire gebruik maken om in de Stille Zuidzee eene vloot te brengen met landingstroepen aan boord, zoo zou men met weinig moeite een grooten buit kunnen maken, groote landschappen veroveren, en de bron des rijkdoms voor Spanje stoppen. Alzoo scheen alles dit plan aan te bevelen, en toch vond het geene vaardige ondersteuning: de onderneming had dit tegen zich, dat zij aanbevolen en doorgedreven werd door den Prins. Zoo zou een aanmerke- ljk deel van de middelen des lands besteed worden tot eene zaak, die niet alleen niet onder het beleid der Heren van de Admiraliteiten staan zou, maar vele krachten aan de toerustingen, die zij beraamden, zou onttrekken. Vandaar de tegenstand, dien de »equipage van Zijne Excellentie,” of, zoo als zij ook genoemd werd, »de Nassausche vloot" bij hare geboorte ondervond ?. Naauwelijks was de Admiraliteit te Amsterdam belast met de uitrusting van drie oorlogschepen tot dien “tocht, of zij begon te klagen, dat hare middelen ontoereikend waren: de handel, liet stand komen, en werd het voorstel verworpen nopens de kohieren van de verponding der Steden om die te doen komen ten profijte van het Land. Zie Resol. Holl. 29 Sept. 1622 en op andere plaatsen in deze Resol. 1 Resol.. Holl. 15 April 1622. 2 AITSEMA, I, bl. 488, 489. wacenaan, X, bl. 483. 1621— 1623. De tocht van JACQUES L’HER- MITE. 1621— 1025. 732 ALGEMEENE GESCHIEDENIS zij weten, op Spanje en andere plaatsen stond stil, en dit veroorzaakte vermindering harer inkomsten, en geld kon zij niet krijgen, dan tegen zeven ten honderd. De Staten-Generaal beantwoordden deze mededeeling geenzins met een bevel om met de uitrusting voort te gaan, maar met een verzoek daartoe strekkende als ware het om een gunst te doen. Niettemin hield men den Gedeputeerden van die Admiraliteit ernstig voor, dat de bezwaren, het kostte wat het wilde, overwonnen moesten worden, wegens gewicht der ontworpen onderneming: de levering van de soldaten en het geschut zou het Land voor zijne rekening nemen. — Moest de Amsterdamsche Admiraliteit zoo ' ontzien worden, dan kon zij wel verzekerd zijn, dat Hun Hoog Mogenden tegen haar de eer der Staten van Holland, die zich door haar beleedigd achtten, niet met de vereischte kracht zouden handhaven. Het onderzoek, namelijk, naar de misbruiken in de rekeningen der Admiraliteiten ! had eindelijk tot het resultaat geleid, dat de Ge- committeerde Raden van dat Gewest het Amsterdamsche Collegie ‘bevolen hadden zich voortaan stiptelijk aan zijne Instructie te houden, en een brief aan de Steden hadden geschreven, waarbij zij hetzelve hadden beschuldigd van » groote excessen, en aanwending der emolumenten tot eigen profijt.” Deze maatregel was door de Amster- damsche Admiraliteit beantwoord met een schrijven aan de Staten-Generaal, waarbij zij zich hoogst oneerbiedig- over de Staten van Holland uitliet, en de beschuldiging, tegen haar gericht, trachtte af te weren, door alle Collegies van het Land te betichten van het genot van emolumenten boven hunne gewone wedden. Deswegens nu hielden de Staten van Holland bij de Staten-Generaal aan, dat de overmoedige Admiraliteit zou terechtgewezen en tot verantwoording wegens die algemeene aantijging geroepen zou worden ?, Doch wat kon men doen, daar men tot de uitvoering van dat gelief- koosde plan van den Prins afhankelijk was van den goeden wil der Amsterdammers? — Door naar de andere Collegies ter Admiraliteit te verwijzen, die, luidde het, nog op minder bezwarende voorwaarde geld konden krijgen, scheen de Amsterdamsche Admira- liteit den last op die andere Collegien te willen schuiven. Dezen evenwel werden niet gewilliger bevonden. Hier vernam hij de herhaling der klacht wegens gebrek aan geld: bovendien waren er nog 16 metalen stukken geschut noodig, en men wist niet hoe die te bekomen. Nu ver- ! Zie hiervoor, bl. 573—580. 2 Resol. Stat.-Gen. 28 Mei, 1622. Resol. Holl. 13 Mei, 1622. DES VADERLANDS. 755 € "——————Á ne A voor de onderneming te leen. Doch Burgemeesiers en Regenten verontschuldigden zich: in hunne magazijnen was zulk geschut niet voorhanden: zelfs geen vier stukken konden zij afstaan. Middelerwijl verliep de tijd: een volgenden springvloed meende men niet te kunnen afwachten, om de schepen over de droogten van den Pampus naar Tessel te brengen. Dit lieten de Staten-Generaal de Collegies van Amsterdam en Hoorn in Augustus (1622) weten. Werkelijk raakten de groote schepen nog in deze maand over de ondiepten. Maar het geschut was er nog niet. Ten einde in dit gebrek te voorzien, gaven de Commissarissen van den Prins aan de Staten-Generaal den raad, de Heren van de Admiraliteit van Dokkum, die bij gelegenheid van het geschil tusschen de drie Leden van Friesland en de Steden dezer Provincie meerendeels in den Haag waren, om vier stukken te vragen, en de dan nog ontbrekende van de Steden Utrecht, Dordrecht, Delft en Rotterdam te verzoeken. — Doch de te 's Hage tegenwoordige leden van het Dokkumsche Collegie durfden de zaak niet op zich nemen, en van de genoemde Steden kwamen achtereenvolgens brieven in, waarbij zij zich verontschuldigden. Slechts de Admiraliteit van Dokkum, rechtstreeks aangezocht, was bereid 4 stukken te leenen; immers was zij met geene buitengewone toerustingen ten oorlog belast, en bovendien de Friesche Heren hadden den zelfden grond van onwilligheid niet als de Hollandsche; integendeel, zij moesten op dit oogenblik wenschen de Staten-Generaal gunstig te stemmen ten aanzien van hetgeen zij dreven tegen de Steden van hun Gewest. Met de stukken door Dokkum geleend was evenwel nog slechts gedeeltelijk in de behoefte voorzien, en nogmaals deden de Staten, daar het Land in dezen tijd vooral wegens het beleg van Bergen op Zoom geen enkel kanon missen kon, een beroep op de vader- landsliefde der Amsterdamsche Regering. Tevens echter verordende zij, dat, in geval van herhaalde weigering, de Admiraliteiten van Amsterdam en Rotterdam de vereischte stukken van andere schepen zouden afnemen om ze op ’s Prinsen vloot te plaatsen. Ten laatste kwam er te Amsterdam weder buskruid te kort voor de expeditie, en de Admiraliteit wendde zich deswegens weder tot de Generaliteit, die ter oorzake van de allen voorraad gedurig verslindende behoefte van Bergen op Zoom geen kruid had te missen, maar niettemin raad moest schaffen 1. Loo veel bezwaar had het in, deze onderneming tot stand te brengen, terwijl niet minder kostbare uitrustingen haar beslag kregen, zonder dat de Staten eenigzins be- moeijelijkt of tot het verschaffen van het daartoe benoodigde aangezocht werden. De onderneming, zoo noode tot stand gebracht, leidde tot geenen belangrijken uitslag. In April, 1624, voor Callao de Lima gekomen, vonden onze schepen zulk. een wakkeren 1 Resol. Stat.-Gen. 28 Mei; 4, 22, 23 Julij; 6, 12, 15, 17, 19, 20, 22, 25, 27, 29, 30, 31 Aug.; 3, 5, 9, 12, 23, 30 Sept., 1622. 1621— 1625. 1621— 1625. De troepen van MANSPELD komen 754 ALGEMEENE GESCHIEDENIS | tegensland, dat al hun voordeel zich tot het buitmaken of in brandsteken van enkele schepen en tot het wreedaardig ophangen van eenige Spaansche gevangenen bepaalde. Andere punten van de kust van Peru vond men even weinig aantastbaar. De Admiraal L'HERMITE kwam voor Lima te overlijden, en al ons volk leed veel aan de scheurbuik en door gebrek aan drinkwater. Hoezeer een deel der vloot, naar Guayaquil afgezonden , er in slaagde om die havenstad van Quito te bemachtigen en er een nieuw koninklijk galjoen te verbranden, vermocht men de plaats toch niet te behouden. Zoo besloot men dan tegen den aanvang van het volgende jaar (1625) naar de Nederlandsche be- zittingen in de Oost-Indië over te steken, waar de meeste schepen in de dienst der Compagnie overgingen; twee vertrokken naar het vaderland met den Admiraal, L’HERMITE’S opvolger, GEEN HUIGEN SCHAPENHAM, die onderweg mede overleed. Zij liepen in Julij 1626 te Tessel binnen 1, De moeijelijkheden, welke deze zoo gansch mislukte onderneming van hare geboorte aan belemmerden, mogen ons, wij zagen het reeds, geen ongunstig oordeel over de veerkracht en de bereidvaardigheid dergenen doen opvaiten, die de natie in staat stelden tot het voeren van den oorlog ter zee ‚ welke tot behoud van handel en koloniën en tot het maken van nieuwe veroveringen in vreemde werelddeelen, en daardoor tot redding van het Land moest strekken. Slechts zoo hij in Holland en Zeeland doordrong, kon de vijand hopen aan de vruchtbare bedrijvigheid, die daar heerschte, een einde te maken, en met dien slag den laatsten krachtdadigen tegenstand tegen Spanje's en Rome's plannen te vellen. Dus werd het er van zijne zijde op toegelegd om den Hol- landschen tuin, met vestingen en wateren beschut, te doorbreken, en Bergen op Zoom was de plaats, op welke hij het gemunt had, Was deze eenmaal in zijne handen, dan hoopte hij eene eerste en belangrijke schrede gedaan te hebben, om terwijl de Prins op de oostelijke grenzen, en een ander deel onzer macht in Staatsch- Vlaanderen een altijd gedreigden inval moesten blijven verhoeden, te water en te land tot de minder goed bevestigde steden, waar ’s Lands krachten aan het werk waren, door te dringen. Gewenscht was de komst van de troepen van MANSFELD, juist op het tijdstip dat Bergen in Noord-Bra- 0p Zoom werd berend. Men hoopte, dat zij zouden kunnen dienen om srixora tot het bant aan. opbreken van het beleg te dwingen, zonder dat de Prins van Oranje den toegang tot het Land aan de zijde van Schenkenschans door te groote verzwakking van zijn leger zou behoeven open te stellen. Doch in welken staat kwamen die troepen hier aan? — Bij hunne nadering zal het menigeen benaauwd geworden zijn. Hoe, mocht men vragen, zou men ze, eenmaal in onze dienst overgegaan, weder kwijt worden, en wat was er niet van hunne bandeloosheid te duchten! Het gerucht ging hun reeds voor, dat zij in het Luxemburgsche vijfduizend boeren zouden hebben dood geslagen. Maar niet dan na een 1 Arrsexa, bl. 480—498. DES VADERLANDS, 755 nt geleverden veldslag, verminderd in aantal en uitgeput van kracht, zouden zij hier aan- komen. Don GONZALEZ DE CORDOVA, hun den pas naar de Nederlanden, wier macht zij stonden te vermeerderen, willende afsnijden, had gezorgd hun vooruit te zijn en stelde zich den 28sten Augustus bij Fleurus tegen hunnen verderen tocht naar het Noor- den in den weg. Maxsreup begon den volgenden dag den aanval met zijn voetvolk, 8000 man sterk, doch het werd overhoop geworpen, en zijne ruiters, ten getale van 6000, weigerden de dienst, daar zij zich over gemis aan betaling te beklagen hadden. Nu wierp Vorst cuaisTiaan van Brunswijk zich in het gevecht; hij rukte tegen de Spaansche kanonnen op, hakte twee regimenten in de pan en won den veldslag. Zijn linkerarm werd door een musketkogel verbrijzeld, maar zijne voldoening over de be- haalde zege was zoo groot, dat hij de pijn niet telde, en het lid onder trompet- en paukgeschal liet afzetten 1. Zoo kwam dan maAxrsreup omstreeks den 1sten September te Tilburg aan; maar zijne soldaten waren aanmerkelijk gedund, en zoo uitgeput, dat zij de macht niet hadden om behoorlijk de wacht te houden. Bovendien waren zij na- genoeg allen ongewapend, daar zij hun geweer onderweg om te vlugger voort te komen hadden weggeworpen. Gelukkig hadden de Staten voor hunne verpleging gezorgd. De toezegging, aan MANSFELD en Vorst CHRISTIAAN gedaan, dat wij hun volk voor drie maanden, tegen 200,000 gulden ’s maands, in onze dienst zouden nemen, werd door de Staten-Generaal bekrachtigd, en de Provinciën aangemaand, voor de vaardige betaling van de eerste 200,000 gulden te zorgen. Friesland bepaaldelijk werd aangezocht, » zoo dierbaar haar ’t behoud des lieven Vaderlands was," thans niet in gebreke te blijven. Er was reden genoeg tot zulk eene bijzondere aanmaning. Immers was de Provincie niet minder dan 182,000 gulden ten achter voor haar aandeel aan de bezoldiging der Fransche regimenten; de Compagniën, die ter harer reparlitie stonden, leden honger en dreigden te verloopen, en het subsidie, vroeger aan den Koning van Bohemen toe- gestaan, was door haar nog niel ten volle betaald 2, In allen gevalle eer dat het geld uit de Provinciën aankwam, verliep er tijd, en er waren dadelijk gereede penningen noodig. Dus zond men den Ontvanger-Generaal naar Amsterdam om die 200,000 gul- den op te nemen bij die kooplieden, welke met de ontvangst van het subsidie uit Ve- netië belast waren. Kon hij hier geen geld krijgen, dan moest hy zich tot de Regering der Stad wenden, en zoo deze zwarigheid maakte tot de bank of tot bijzondere burgers. Zonder bezwaar verkreeg hij wat hij behoefde bij de eerst aangesprokenen, en nu wer- den twee Gecommitteerden uit de Staten-Generaal met de noodige middelen naar Geer- truidenberg gezonden. Het was hoog tijd: want de woesle hoop, die zonder orde voort- 1 mamárn, t. a. pl. bl. 97. arrsexa, bl. 120—122. ` v. n. capELLEN, bl. 69—71. 2 Resol. Stat.-Gen. 6, 18 Sept.; 4 Oct. 1022. | 1621— 1625. 736 ALGEMEENE GESCHIEDENIS nn | i irok en vrouwen en kinderen met zich sleepte, was reeds begonnen de ingezetenen van Zevenbergen te plunderen. Toen echter slechts weinige dagen later de betaling van het tweede derde der 600,000 gulden en nog meer bovendien gevorderd werd, was het geld te Amsterdam niet zoo gereedelijk te bekomen: zoowel de Stad als de bijzondere burgers bij welke men zich had aangemeld, weigerden het voor te schieten* zij werden daartoe eerst gezind, toen de Provincie Holland haar krediet had doen gelden. Ten gevolge van deze geldverstrekkingen en de bezorging van wapenen voor 8000 man, waren de troepen dan ook omstreeks den 184" September tot elke dienst bereid, die de Prins van Oranje tol ontzet van Bergen op Zoom vergen zou 1. | Verdediging Intusschen was de verdediging dezer vesting gelukkig ‘volgehouden. Nadat Don rus nee Pon VELASCO zich van de onbeduidende sterkte Steenbergen, die slechts door 200 man bezet was, had meester gemaakt ?, werd Bergen op Zoom tegen het einde der maand Julij omsingeld. Dadelijk werd gezorgd, dat het garnizoen, toen juist zeer zwak, tot de vereischte sterkte werd gebracht, en krijgs- en mondbehoeften werden aangevoerd. Evenmin als het noodige geld voor al den tijd, dat het beleg kon duren, waren al die benoodigdheden in genoegzamen voorraad voorhanden. Maar aan de zijde der rivier - bleef de stad open, vruchteloos waren de pogingen, die de vijand deed om den toegang tot de haven te bemoeijelijken, en van dag tot dag stroomden door de waakzame zorg der Bewindslieden, geld, granen, geschut, buskruid, rijs, planken, palen en wat niet al de vesting toe, met wier behoeften de Staten door de dagelijksche berichten hunner derwaarls gezonden Gecommitteerden bekend gemaakt werden. Tevens werd de toevoer den vijand zooveel mogelijk afgesneden. Zoo toegerust kon men het geweld van buiten met kalmte afwachten, want de geest der soldaten was uitmuntend. Wel had de Ge- committeerde der Staten gaarne gezien, dat de Goeverneur, de Heer van RIJHOVEN, een Vlaming, door een ander vervangen werd, maar de Prins achtte dit onraadzaam : slechts stelde hij hem eenen bijzonderen krijgsraad ter zijde. Daarenboven zond Zijne Excellentie, in den persoon van DAVID VAN ORLEANS, den bekwaamsten ingenieur, dien wij bezaten. — Talrijk was het belegeringsleger, dat in *t begin van Augustus gedurig met nieuwe soldaten van verschillende natiën, voornamelijk Engelschen, versterkt was geworden. In ’t midden dier maand begon de vijand de loopgraven aan te leggen. Nog schoot hij alstoen niet met grof geschut; maar hij scheen de buitenwerken door mijnen te willen aantasten. Niettemin waagde hij tusschen den 164" en den 174 een grooten aanval op drie nieuwe halve manen bi het hoornwerk aan de zuidzijde, waar- 1 Resol. Stat.-Gen. 22, 27 Aug.; 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 13, 15, 17, 20, 29 Sept. 1622. Resol. Holl. 30 Julij; 6, 7, 12 Sept. 1622. ? v. D. CAPELLEN, t. a. pl. bl. 58. Resol. Holl. 19 Julij, 1622. DES VADERLANDS. 757 un —————————————P— Qr——— van de verdediging aan Kolonel ninpersor was opgedragen. Twee van de drie veroverde — 1621— hij; doch met verlies van 600 dooden werd hij uit ééne derzelve weder verjaagd. Van 2s enze zijde vielen er 100 dooden en onder meer officieren werden de Kolonel mxpensox en de Kapiteins KILLEGREW en CARRY gekwelst. De eerste stierf welhaast aan de bekomen wonde 1. Nu de belegeraar dus begon, werd de toevoer, ook van een groot aantal nieuwe Compagnién, naar de vesting met verdubbelden ijver bevorderd, en niet zonder oorzaak deed men al wat doenlijk was. Want in den avond van den 29sten Augustus deed de vijand een nieuwen aanval, met twee en twintig Compagnién, meest Spanjaarden, ender bevel van Don Imco pe BRESGODA, thans tegen de zijde der vestingwerken, die aan den Kolonel pg rawans was toevertrouwd. Een weinig tijds slechts hield hij zich staande in een halvemaantje, dat hij overrompeld had. Ook op de linie van het hoornwerk werd hij dapper afgeslagen; doch hij bleef in de gracht van de linie en van de halvemaan gelegerd. Middelerwijl was de Prins bedacht om op te trekken, en tegen dat de troepen van MANSFELD in bruikbaren staat zouden zijn, eene poging tot ontzet te doen. Deze benden waren alleen daartoe niet voldoende: want ook de belegeringstroepen waren door de aankomst van corpova met 14000 man en 12 of 14 kanonnen versterkt. Daarbij kon het kamp te ’s Gravenweerd niet ontbloot of weerloos gelaten worden, terwijl de Graaf VAN DEN BERG in de nabijheid was en Gennep bestookte. Dus moest de Prins de Com- pagniën, die hij noodig had, uit de niet dadelijk bedreigde garnizoensplaatsen lichten, De Provinciën werden uitgenoodigd de aflrekkende soldaten in die plaatsen door burgers te vervangen, en Holland alleen was bereid om uit hare verschillende steden tweedui- zend man te laten uittrekken. S»rworA deed nog eene poging om den Prins in het Inval van den kamp terug te houden. Daartoe gaf hij bevel, dat zich eene bende vereenigen zou uit re de garnizoenen van Groenloo, Oldenzaal en Lingen, die over Ommen trekkende een inval in Friesland doen moest. Daar er overdreven geruchten omtrent de sterkte der uitgetrokken krijgsmacht werden uitgestrooid, kon deze zaak niet anders dan ’s Prinsen tocht naar Brabant eenigzins vertragen. Nog een ander doel hadden de Spanjaarden met dien strooptocht. Zij wisten dat de Friezen niet dan onwillig eenige Compagnién, die in hunne Provincie in garnizoen lagen, naar het leger hadden laten vertrekken. 