Maleisch-Nederlandsch woordenboek
/ ))é.\^^, Voorts: dierlijke natuur. 5> !> L-Jj-^C^ plur. van L-^ r^^s-^^ , de letter U-, helibende de waarde van de nederlandsche ch. Als gelalletter 600 (z. tX»^)). In geschriften vaö godsdiensti- gen aard verkorting van IJL^ , en voorts van , u , in de bet. van datum , bv. '^ „ ^ |A1V Ol |A1V, y \s^9 naam der letter ^. y fj^ ^V<^. gemeen; laag. In 't mal. ook gemeene enz. handeling; z. kabit. ^ L nVt^ - fem. van hel voorgaande; voorts: y gemeene enz. handeling, gemeen- heid, laagheid. y y v Vv/^. plur. /*^')y^j zegelring; einde; eindiging; wat eene reeks sluit; laatste van eene reeks of geslacht; moebammad ch. segala nabï, moehammad is de laatste (van de reeks) der profeten; men^chatam- ken en men^echatamken, zegelen , verze- gelen, bezegelen j, eindigen. y y (K^4^\s^y einde, slot; narede; slotrede; laatste gebed (bij een' doode?). / ^N l*^ ■ plur. ^tXs- en J^Xi tXi^, dienaar. j bediende. V-^. pers., distel, doorn, stekel. y y y ) iVrs^. pers., harde steen; soort van ge- waterde zijde; ba toe ch., marmer. y iL^^-s^ . naar buiten gaand; uiterlijk; ^- y uitwendig; buitenst. Met plur. jiis-.U-, weerspannige; muiter, rebel. y y li^Nh, Ad^ plur. van ^^U-. . ^>w iV^. plur. ^j)^, rebel; ketter. w y . ^y^ A^ . het uiterlijke enz. betreffend. y L ^ A^- verscheurend; clpJjUH jf.U-, de ^ gewoonte verscheurend , d. i. onge- woon. Sfj U- 75 fjM [^ y f C Y^ ^n ^J^i^' pers., slechtheid, ^ verworpenheid, gemeenheid; gering- schatting^ verachting; berisping; schande, y /.i aV^> plur. ^v>-, bewaarder^ bewaker, ^ spec. van het paradijs en van de hel; schatbewaarder. / mV^ en (jc\s^, verb. van i^U^. w z' o vC^) plur. ^j-slj^, e/j'ew; bijzonder eigen, eigenaardig ; aanzienlijk , voornaam , notabel; bijzonder eigendom, inz. t'aw dew vorst. De plur., eigenschappen, hoedanig he- c?ew; deugden; ^Uj^U^, rfe arfe/ ew rfe burgers; iedereen; particulier en publiek; JIS' ^U^, /ïm linnen; cossas; moesselien. 4^tAoVi^> lem. van het voorgaande; voorts: fijn linnen; cossas; moesselien; oi y Oy ho\J^), de personen, die om en bij den vorst zijn; de notabelen; de groolen, y uj y <X.-A AO V-ik. , plur. (jojLaè^^, eigenaardigheid; natuurlijke eigenschap; innerlijke kracht; geneeskrachtige -eigenschap. y \ ^pL»^ . plur. Ulai-, wie het formulier * y .. " ^ ' ^JLjdai^ opzegt, w^aartoe iemand opzettelijk aangesteld w^ordt. De chatib is de tweede beambte bij eene moskee, en volgt in rang op den /♦U|. y ^l^\,^, plur.^)y-, gedachte, voorstelling; inval; gemoed; ingeving van God. De plur. gebruiken de Mal. gewoonlijk in de beteekenis van: kwade gedachten; kwade vermoedens; vrees, dat iets zal gebeuren of niet gebeuren; bezorgdheid, ongerustheid; meebatirken, iii6ng:eliatirken en luen^e- ehatirkeii, zich iets voorstellen; een inval hebben betrekkelijk iets; een ingeving van God hebben betrekkelijk iets; t^rchatir didalam hatï, in het gemoed voorgesteld. y y /.t\3Vj^, pers., koning; keizer. y ^ ^ \J<ii., plur. Jï^ï-h iJ^i^t, Jji-, Jy- en Ll^ji^, oom van moeders kant. . jVl^ of ^^^9 ledig; eenzaam, alleen; vrij van tets. y y aJ\::L.. fem. van JU^. y {^\ jVrsw. eeuwigdurend, bestendig. y y ^. ]V<^. plur. ^^^öii-, zuiver, rein, louter, ongemengd; eigenaardig; oprecht. y Co ,1 V, «Vi^ . scheppend; schepper; jJlsJ), de schepper bij uitnemendheid, d. i. x- c^ > c^- God; ^Is^IiXat, dienaar van hem, nom. pr. v. y U^. \<^, vijfde. jli^ 76 r^ ^V<*^ I., pers., plur. ejUU^, wmkel^ kraam; wmkelier; heer, meester, landvoogd; titel der tataarsche en mongoolsche vorsten, 11.^ snitr. van <xJU-. i **j\J V*^ plur. van ^jU-. y y ^ nV^. pers., huis; verblijf; herberg voor reizigers; plaats; kitab ch., biblio- theek. \ Vjl<*n^. bakker. i^^ \j^f^ plur. van ^Lljj^; voorts: slechte onedele handelingen; gemeenheden, laagheden. v./U!:::L plur. van CUmtw. y y y^£^, plur. . U^) en •ajU-K nieuws, nieuws- tijding ; gerucht , faam , renommée ; verhaal; zaak; wezenlijke toestand; in de gramm.: attribuut; praedicaat. — plur. .Ijo- ) , overleveringen betrekkelijk Moehammad; han- delingen en gezegden van Moehammad, door de overleveringen bewaard; nieuwstijdingen; nieuwspapier. In \ mal. ook: bericht; be- scheid; kennis van iets; ch. djoemlah, de apodosis; ch. moefrid, eenvoudig op zich zelven staand attribuut; ap^ ch.? wat nieuws F hoe is het? ch. baïk, goed nieuws; hel is wel; tijada ch. akan dirinj^, geene kennis van zich zelven hebben, d. i. buiten kermis of bewusteloos zijn; minta ch., vraag bescheid (antwoord); p^k^rdjaan itoe apa ch. ? hoe staat het met dat werk? berehabar, kennis hebben; een verhaal doen; mechabarkeu, verhalen, berichten, mede- deelen. y c :> is %-oL. (mal. choebrah), kennis die men van iets heeft, ondervinding; rantsoen, levensmiddelen voor een'' tocht. y (j^^jLJL^ . van eene handeling slecht , onedel. Met plur. Uui^, van een* persoon slecht, schelmachtig, schurkachtig ; slecht persoon; schelm, schurk. y y A'jJjLj^^ (mal. chabitzah), plur. l^U^ fem. van C-^vUo-, y y A sVjJf^ (mal. ch i tan ah), besnijding; be- snijders-kunst, — beroep; plaats aan de leeldeelen, mannelijke en vrouwelijke, waar de besnijding gedaan wordt; bercbi- tanah, besneden zijn; de besnijdeniskunst uitoefenen. o y >^^^ (mal. chatam), zegelen, verzegelen, toezegden; ten einde komen, inz. met het doorlezen van den koran; den koran doorlezen; zegeling, verzegeling, toezeg eling; doorlezing van den koran. In *t mal. ook nog: ten einde gekomen, voorn, met het doorlezen van den koran; söêdah tïga kali r^ 77 T^J^ y chatani anak sahaja, myn zoon heeft met zijn onderwijzer al drie maal den koran doorgelezen; mechataniken, mengeliatam- ken en men^ecbatamken, iemand met het leeren lezen van den koran ten einde brengen {absolveeren), vA^^*^^. zegelring; zegels cachet; mengcha- ^ taiuken en nien^eehatamken, zegelen, verzegelen, bezegelen, c y ^♦».vC^ (mal. chalan), het besnijden (van mannelijke of vrouwelijke indiv.), be- snijding, In 't mal. ook: besneden; mecïm- tan en men^ehatan, besnijden. /♦*JC^j plur. ^U^y, schoonvader (vader der vrouv^) ; de naaste mannelijke aanver- wanten der vrouw, zooals de vader, de broeder enz.; inz. echter: schoonzoon; — besnijdenis f eest, y ^{\^ plur. van X^Jo^. LHJw^cXsk» plur. van L<ó3>.. y c iii^(\r>^ , het dienen, het dienaar zijn. Met y ^ c plur >i^>- en euUt^i^, bediening, ambt; geschenk van een' onderdaan aan den vorst; b^rböèwat ch. k^padci seorang, iemand dienen of hulde bewijzen; berchid- mati, in dienst zijn; mechidmatken , mengehidmatken en mengecbidmatken, bedienen, door diensten eeren. ^ ^(\'^, te vroeg geboren, / y c3tiSi:o cX^ïL. (mal. chadïdjah) feni. van het y voorgaande; voorts: nom. pr. f.; de naam der eerste vrouw van Moehammad. y y ) ^^. verwoesting; verlating. Met plur. c-j^ en iX-j^i-^, ontvolking; het verlaten zijn. ^\ y ^'j^ verwoesting , vernieling. / y ) ^*^. opbrengst; inkomen; schatting, belasting; bercbaradj, belasti7ig op- brengen, y r> , uitslag; puisten, zweren, y y !> c^ /.iVwVj) ^^ nom. pr., Khorasan het noord- oostelijkste landschap van Persié. y y ^ / ^^ VM -r^' pers, Jchorasanisch, van Kho- rasan; iemand of iets van Khorasan, inz. staal of sabels van Khorasan (jav. poerasani, T.). / y (^ ^ ) ^Tbte, het plukken en inzamelen der vruchten ; u-i )ys>- en t-J )j>- , oogst- '^ ^J tijd, y y ,, van eene plaats verwoest zijn, verlaten zijn, 07ibewoond zijn; van het oor doorboord zijn, y plur. van >!^. L«^-> t^- 'fii^^^orlel, nieskruid — hel- -?>^' 78 ^t-^i^ leborus. / / / ^\^^) -.^ (mal. haradjah), krijg stoch/ expeditie. f )\^ y'^- haver. c / C_3 -r^ (m^\. cliaraf), het plukken en in- zamelen der vruchten; het inoogsten. (,, 5 . ^<^ plur. van ^^jê>-. <kji ^^ (mal. chirkah), plur. J;^, lap; lor. tjè^yS ^6^^ pers., haas, ^ ^ ^.^ chorma, verb. van U^. V/C ^^ . pers., dadeL ^, uitgaan; uitkomen; voorden dag komen; ongehoorzaam worden, re- belleer en; uitgang; verschijning; dag der opstanding. / ^ Q, s ^^. van vruchten geplukt, geplukte ^ enz.; geplukte vruchten; oogst (?). y / ^ \\ *^ (mal. chizanah), plur. jd'f^^ schatkamer, fiscus; kas; graanzol- der; magazijn; ujlK-lt Li h^, bibliotheek. / y y do ) '-.^ (mal. chazajah), zich schamen; oj^ blozen; schande; oneer. /.j^llyrL plur. van xJ]^. y o y ' y y di^ l^ (mal. chazanah) plur. van  ongeluk, kommer; schande, oneer, eerloosheid; jang m^mb^rï ch., wat tot oneer strekt, onteerend. y y <^i^) V^" (mal. chazïnah), schatkamer; ^ graanzolder; magazijn. :> o y |K wwJÜiL.? pers., naam van een' vermaarden Koning van Persië, van daar: groot vorst; groot Koning, y :> y \) 4ASAJ^ of soewari, kasuaris (vogel). y y y ^ AjLil^ en S-i.^^, geluid; beweging, die een geluid veroorzaakt; zacht geluid, zooals van kruipende dieren; geritsel. C. j^^^. nederigheid, onderdanigheid; hef zich vernederen; 7 lijden van ver- nedering. y y ^/o >VjL/n^ plur. van La^U-. / r V jL/*^/^ . Ae^ 77ie/ een* ander twisten; twist y met een* ander. c / >A^2l^^ (mal. chasam), het trachten te overwinnen in een* twist, proces of Uw^l^ 79 strijdvraag; met plur. ^y^=>-, wie met een' ander twist, tegenstander ^ tegenpartij, / y :> \j^jsCl6::^ plur. van ^a^:>-. y o > ^j^jsO!^ plur. van ^i-. \0 j>^^' 6i;:;owrfer; 5jomaa/; mengclioe- söèskeii en nieiigechoesöèslieii , in U bijzonder toepassen, \jsO É>^^' ^^* '^ bijzonder, speciaal; be- paaldelijk, y y plur. van >-.a^. i./n^*^ . naam van een* profeet, tijd genoot ^ van Alexander den Groote,en thans nog in leven. y y m kA^^ plur. van p^-^ai- 7^, plur. <i-fl5*-, nederig^ onderdanig; gehoorzaam; nederige enz. y ^*^ éJOsL*.» ^ty^^^* geschil; proces. y yy <A: jLj^nt^ verb. van L.x^U-. X V jc ;l/o^'n^ . plur. U^as^en ^U<^^, twistend; ^ tegenstrijder , tegenpartij, wederpar- tij [iii het spel, in een proces of in eene strijdvraag]. t_^jL/n^ . het zich de handen, de nagels, den baard of de haren verwen, inz. rood met de lU-. y ^jlA^ . groenend; groen; groenend zaadveld; versche groente; plaats, waar veel groen is. *) y c. ÉA^dr^ï nederigheid, onderdanigheid; on- derwerping; als toestand. e \xj y l^i^ . trekken van lijnen of strepen; schrij- y y y ij % ven. Met plur. L^ks^ en Llkii-Ï, lijn; streep; schrift (ook: wijze van schrijven, Afltwd); >Tyl*wïtl2d., t/e eve^iachtslijn; ^jia^, 5cAn7^ (ook: wijze van schrijven, hand),^ y y Vl^^v^. dwaling, misslag, vergissing; zonde, y L J V K><*s^ . aanspreken, toespreken; noemen van iemand met een naam; aan- spraak, toespraak. y \U2£^ plur. van^^L>^. y y t^^y^^ plur. van Xlk^. z' o ^ VjlV^^ plur. van L^^lr-. Ji:xt^^ (mal. choetbali), het honden eener redevoering, h^»^, van den preekstoel. Met plur. ^.,4:l>•, redevoering van den preekstoel, waarbij God geprezen, Moehara- jWiA^ 80 mad eii zijne nakomelingen gezegend en voor den regeerenden vorst gebeden opge- zonden worden. c / >r?^^ (iwal chatar), overweging; nadenken: gedachte; achting, die iemand genieL / / jb^ , gevaar; risico. Met plur. ^lk>. en ^^, inzet bij wedrennen; ivat wissel' vallig is; adel; roem; waardigheid, \^^ plur. van iajö-. i^êJarL plur. van kX-. maken; nederdrukken; vernederen; een meisje njWew; in de ^ramm.: in den genitief zetten, UI y ^^SL^^^ verborgen; ~ verborgenheid. TT / / L.XVA ,i2£^, Wie de redevoering iilas»- op / eetie sierlijke wijze houdt. y y ■ i^iflAl2:bi. , ka tifa, bala v., /api;/. — [B.]. y ^ _ Q^*^ ' plur. t^iUd-, Aa/re /aar^; laarsje. { ^lA^^ I. plur. van *-iAii.. II., plur. van v..«i>.. / / P ^fljïL plur. van^fl^. c / , yOfl^*^ (mal. chafadl), lager maken; neder- drukken; vernederen (den hoogmoed van iemand fnuiken); een meisje besnijden; nederdrukking ; in de gramm.: genitief; mf i^ebafadlkf n en mengechafadlken, lager y o y ^jj^aOSiL^, de twee verborgenheden eetier y - vrouw, d. z. de stem en de voet- zooien. y plur. ^^, beschermend, verdedi- gend; beschermer, verdediger, y ^ — Q^Ar^N., plur. cJlAi^, licht (van gewicht, waardigheid of zeden). / ww ij\£^ en ^i^, pers., zeeman; sche^ peling; matroos; opvarende. — De mal. gebruiken het meest ^il>-. y y / O^Aj^, bevrijding; vrijheid; heil; wel- stand; gelukzaligheid. y y ^ ^AO^^^^ ^^ i^JL»-, het fijne van iets; eerste kwaliteit; quintessens; sub- stantie. y y („^^KjS^, in gevoelen verschillen; oproer maken; tegenspraak; tegenwerking; verzet. In 't mal. ook nog: vergrijp; over- treding; misslag; vergissing; dwaling, ach- teloosheid {i. sïlap); satoe bap^ dan iboe ïtoe chilaf, van één vader, doch van verschil- LiiU^ 81 c>^ lende moeders; luen^ehilaf ken , zich aan chilaf schuldig maken ten opzichte van iets. t\^i j\r^ (mal, chilaf ah), achter zijn; de opvolger zijn van iemand; op- volging; plaatsvervanging; stadhouderschap; kalifaat; heerschappij; regeering; het rijk. (^ ^ ^A.^v^ , het toonen van eene goede inborst jegens iemand; een vol deel van geluk; gelukzaligheid. C^^ lj/V£^ , U)el scheppend ivel vormend; schepper bij uitnemendheid , d. i. God. /♦j\^\C:ki. P'ur. van J^. l, Q-OA^ plur. van iciudi.. ;^ l Q-> /)A^ plur. van ^li^; z. k^lajak. ^ ei / AAj^L. (mal. challah), gat^ spleet, reet, barst; opening; leemte; hiatus; ledige plaats door den dood van iemand. <A,A£N^ (mal. choellah), naam eener plant van zoeten smaak, die den kameelen tot voeder dient. c y c \a ^ (mal. choeloed), voortdurendheid; eeuwigheid; eeuwig leven; paradijs. ^ot^^L plur. van ^^U-. MAL.-NEDBRL. WOORDENBOEK. DEEL II. ^ J^^"*^ (mal. choeloe'), het ontslag geven aan eene vrouw, op haar verzoek, vergezeld van een geschenk, waardoor zij alle rechten op het huwelijksgeschenk of andere huwelijksvoorwaarden verliest, die aan haar hlijvcn, als de verstoting de vrije wil van den man is; zoodanige echtscheiding. <X,5CA^^ (mal. choeTah), echtscheiding, op verzoek der vrouw, waardoor de vrouw alle rechten op het huwelijksgeschenk of andere huwelijksvoorwaarden verliest, die aan haar hlLjven, als de echtscheiding de verkiezing van den man is. Heeft de vrouw het huwelijksgeschenk reeds ontvangen, dan moet zij het teruggeven. ^KjiÖsJ^ (mal. chiTah), kleed; eerekleed, waarmede iemand begiftigd is; staat- siekleed, galakleed; het best gedeelte van iemands goederen. i Q^X^f^, plur. <-Jïi-t, wie na een' ander komt: nakomeling; opvolger; nako- melingschap. VAX^ plur. van XaaL>-. / c / A p. X^ (mal. chalfah), iemand als zijn vervanger stellen. L ,Q-A^ (mal. chalak), voortbrengen; schep- pen [alleen van God] ; voortbrenging; jji- 82 fUwS»- schepping; coIL, het geschapene; de schep- ping; de menschen. c a-Ar:L (mal choeloek), pliir. jïL], wal aangeboren is, naluurlijhe ei- genschap, ingeschapen aard; natuur, inborst voorn, goede; dapperheid; namvgezefheid. De plur. is een algemeenc naam voor ze- delijke boeken. L^_a_A>^ plnr. van icÜi^. / c / A n X^s^ (mal. cha Ikali), uiicrlijhe, van de natuur ontvangen, gedaante: het uite7'Ujk, y o !> A n X^N^ (mal. clioelkab), efjenheid der oppervlakte van iels. êi A X!^ (mal. chilkali), plur. ^!^, natuurlijke eigenschap; karakter. y w c ^ -ÜA.^ (mal. clioelki), aangeboren; van natuur eigen, — z. ^^. plur. van Liis:. /^ / / j^ w ^ ^ jAJ:^ (mal. clioel<3e), uitlaching; bespotting. yc y g^AjüL (mal. chalwah), het zich met iemand op eene afgezonderde plaats bevinden; het zich met iemand ivegbegeven om hem in 't geheim te spreken; het particuliere audiëntie verkenen. Met plur. ci^)^, plaats, waar iemand alleen is; vertrek om zich af te zonderen; geheim kabinet; berdialwah, zich op eene afgezonderde plaats bevinden; af- gezonderd zijn. !> a L ^A^^ , van iemand die vast uit den adem stinken; van spijzen bedorven zijn, zoodat de reuk of smaak er van veranderd is. !> y L^JJaX^, soort van reukwerk, waarin safraan het voornaamste is. (mal. clialï), plur. ^j^^^- en UU-i, bevrijd; vrij; vrij van zorgen in droef- heid, y y ^^^aX^L. (mal. chalïfah), plur. lILL en y * ^ ^ ^^^jI^^ opvolger; plaat sbekleeder [inz. van Moebammad]; kalif; heerscher, y y A n^L^^ (mal. chalïkah), plur. ^i^, natuur; aangeboren eigenschap; ka- rakter, inborst; het geschapene; schepsel; de menschen; de dieren; schepper, A,A^, plur. ^ï^ en l^] , hartelijk en oprecht vriend; boezemvriend; min- naar eener vrouw; <xil)J.AU^, vriend van God, een bijnaam van Abraham; alcbalïl, de vriend (van God) bij uit7iemendheid,A, i. Abraham. y S \0^^J^^ ) plur. y^ , j.c3^ en i^c^ ) , al wal verbergt en aan het gezicht onttrekt; sluier. u^ Uiw 8S i^4U>. 2ite., (^j^\^s^ en uA/.Us-, telkens vijf; vijf aan vijf. . ^.\ ^ ^ (mal. choemasi), uit vijf be- slaand; in de gramm.: vaneen woord uil vijf lellers bestaande; vijflelterig; van een jong mensch vijf spannen hoog; vijf lelterig ivoord; jong mensch van vijf span- nen. — z. Lj^^>^. O^^lOsfc. ehoemba en koeinba — skr. koe m bh a — , pot; water pot, versierd met kokosMaderen, die, bij bruiloftsoplocb- ien, bet badwater voor bruid en bruidegom inhoudt en in statie rondgedragen wordt; de versiering van kokosbladeren; de twee verhevenheden op het voorhoofd van den olifant enz, wfj:^ (mal. chamar), het in gisting brengen; het in gisting gebrachte; bedwelmende drank; wijn, _^<Vw (mal. choemoer) en^^Ai- plur. van ,. '" ^ -^ { H^ f ^ (mal. chamas), fem. van X.A>Aiw. ( N^^^ (mal. chocniocs) en fj*i^(^, num., vijfde; vijfde gedeelte, «» Amjww4.j::L (mal. ch a m s a 11), vijf; getal vijf; getal van vijf; vijftal, ^Xama^ <)Ukas»-, telkens vijf; vijf aan vijf. c y J t wW<i4**J!!^ , tol vijf belrekhing hebbend. , gcst; zuurdeeg; het gegeste. onophoudelijk wijn drinkend; wijndrinker; dronkaard, / M^^^^ . plur. U.A5-) en Lj^a^^I, vijfde gedeelte; vijfde; wat uit vijf deelen bestaat; ^jj^-ui^J ) ^^.» ^^ vijfde dag der week: donderdag; ook: hari ch.; ma- lam ch., de nacht van woensdag op donderdag; alchamïs, het leger, omdat dit uit vijf deelen bestaat: L»^*, het centrum, iX^K^, den rechtervleugel, ïy^yo den linkervleugel, Lo sa^ , de voorhoede en ü\^i , de achterhoede, CL>v.x£ï5w plur. van ^*^cv. y / 3 V.Ai::::w plur. van ^>i^^. / c ^ / /^»^1^ ■ plur. c±jUi^ en ^^Ui-, tweeslach- tig wezen; hermaphrodiet; geene geslachtsdeelen hebbende. / o / rsirvl^. mes; groot mes; dolk, voorn. kromme. (JjsS^^ chanda (kawi kanda: kadga? T.), alle blanke wapenen, die men in den gordel en niet aan eene koppel draagt. / CcXAirsw» ^o'/^' pook.— z. cband^. 6* r'^y*' 84 '^ y / ^^y^y:^ pUir. van ^L>.. )) 4£!L.> pers., verachtelyk, \)^^^i<». pliir. van ^=^j^ S' , en L^iU*-, pers., slechtheid; rer- ivorpenheid; gemeenheid; gering- schatting; verachting; berisping; schande. y y J^]y:L pi ur. van ^l^. w y r.tSé.!^', bedrieger; verrader. y y o y fnjÓs:3È>>é.^, naam van een' geleerden sjaich in Boecharije. «Xc^ i"^ cliotljali en ködjali — pers. ^)^ — , titel y dien de mal. gew, aan hindostaansche kooplieden geven; Am- dostaansch koopman; Mohammedaan van Hindostan. ^jy^' pers., zekere geweven stof. { jsJiè ^^^, pers., mooi; fraai; sierlijk; goed; aangenaam; blijde; vrolijk, y / ^JL A^ . pers., schoonheid; sierlijkheid; deugdzaamheid; vrolijkheid; ivel- hehagen, . J êJ!^ plur. van Jl^. y. ) f|^ plur. van JI2»-. Aj k j*^ (mal, cIi(éoelali) plur. van JU^ (oom van moeders kant,), y S wkl^ I. — plur. van jxè^. ^ y H., keus (het kiezen); macht, te kiezen; menigte, xmaruit gekozen wordt; ivat gekozen is; keus; best gedeelte. y y visioen; \Vj^'^ . plur. 1Jla:>^), schijnbeeld; vi. schrikbeeld; vogelschrik, jV-jL<^ . verbeelding; inbeelding; voorstelling ; fantasie; zinsbedrog; zinsbegoocheling. y y / jVjl^ (mal. chajali), ingebeeld; ver- meend; fantastisch; denkbeeldig; hersenschimmig ; bedwelmd; halfdronken ; dommelig; ingebeelde enz. y Xk!^ plur. van di^xs^. y y y <K3 VaJ!^ 9 bedrog ; schending van het ver- trouwen; verbreking van een verbond; verbreking eener belofte; ontrouw; verraad. c y A^L., plur. .U=^, iL^) en ji}^), goed (niet boos); eerbaar; goed; voortref- felijk; ook als compar. en sup., in stede van jAi^ï, goede enz. w / ^-Ai^5 goed (niet boos); voortreffelijk; goede enz.; ü^j^\!!, de goede (stad) bij uitnemendheid, d. i. Madinah, y o y LIU ) ^-aI^ pl«i'- van S^^. 25 ^ jL^-s^. feni. van^i- — . Mei plur. c->) jy>., //oerfe handeling; iets goeds; puik. y Mi y i x^^ {m^. dl aji r all), feni. van j^^. C xa^ cilik, pers., lederen zak, ter ber- ging van honig, water en dergelijke, \ ♦ ' ' " ^ ^ W7*sw . eoll. plur. J^^ en ij[x^) , paarden; cavallerie, cXj jJ ! J^Ai^ , koerierpaard, ^C qXa!:^, Mlap, kilap, batav., onna- denkend. — [B.]. — Verb. van 85 o / ^v^' ^♦JLö- en ^xs^, plur. van X^i^. y c y ^l^x^s^ plur. van <uaj>.. <\^A.^^ (iwal. chaimah), plur. ^xh^ , ^Ai^, .♦Ui- en ui^Ujki^, elke ronde woning y die door drie of vier stutten geschraagd wordt; tent; hut van boomtak- ken. y :> \ 4^^ plur. van lU>-- ^, de letter J)J dal, 8« letter van bet arabisch en maleiscb, en 9® van het door Marsden veranderd maleiscb alphabet, beb- bende de waarde van de nederl. d.; als getallelter z. :x^\ ; in geschriften van gods- dienstigen aard eene schriftverk. vanlAiJ; naam van het o^ (J^l J) en 8^ (t^T J), Jaar van den achtjarigen cyclus. (3 !• di — verk. van aili in dipati, in plaats van adipati, enz. II., praep., ter aanwijzing der plaats, waar zich iels bevindt, te; op; in. IIL, praefix, ter vorming van een passiel'. MÖj liawa-daba, lucht, waardoor zich het bestaan van iels te kennen geeft^ met versch.; waktoe ïtoe hawa dabanja pon belo m ada, toen was er zelfs nog geen het minste idee van hem. % / L J>^N I., aandrijving van een lastdier, weg jaging ; verwijdering. 11. en u->)J, aanwending van vlijt en ijver, inspanning. <^)l3 (*ii^1- dab b ah), plur. 4->)^0, al wat over de aarde heengaat, dier: lastdier , trekdier; lastpaard , trekpaard : (^ .11} Lj} J, het dier der aarde, zijnde het dier, dat bij de komst van den Antichrist zal verschijnen en den staf van Mozes en het zegel van Salomo zal dragen. ^to 86 -H 3)d ( h^^iö daboes — pers. ^y*^y,ó (strijd- knods met ijzeren knop), ^^^0 [strijdknods; ijzeren moker) — , puntig ijzer met een' grooten knop, waarmede men zich zelven of anderen die zich daartoe willen leenen, wonden toehrengt, die dan door tooverkunst onmiddelijk weder gejiezen worden; die magische kunst zelve (vgl. soend. d^boes en g^deboes, ï.); maïn d., of mendaboes, zoodanige vertooningen mei de dab o es maken. •^ io)c3 daboeng, vijlen (nam. de lan- den). — [L. bew.]. •Hl *r3 i^> I. datoe, gordel, — [L:]. *II., batav., afgestorvene. — [H.]. •X-L ** ^\lS dati, vüie heeredienslen verricht. — [L.]; heeredienst, verplichte dienst zonder betaling; belasting, opbrengst. — [L. bew.]. ^ 3 )i3 datar, effen; gelijk; mendatar, afloopen (overal bezoeken), bv. een land, eene stad, een bosch. Cf 3i );3 datang, komen, aankomen; gebeuren; mendataiigken , bezorgen; met iets voor den dag komen (voor den dag brengen) ; mendatang;!, bij iemand of iets komen; bezoeken; opzoeken met een vijandig oog- merk; aangrijpen in een verblijf, bv. den vijand in eene stelling; overvallen; berda- tang, naderen; toetreden; — datang kan soms vertaald worden door onze praep. tot (z. tang IL); hoerOêf d., bijkomende partikelen , d. i. in 't mal. de affixen (prae-, sul- of infixen), ook wel hoe r 03 f tambahan — z.ójj^j', kedatangan, overvallen, bezocht; k. gïla, door gekheid overvallen worden, een gekken aanval krijgen; komst, aankomst; selamat k., wclkomgroet; melawati k., de aankomst van iemand met een belang- stellingsbezoek behandelen d. i. iemand bij zijne aankomst met belangstelling bezoeken. ^«ïL3 )(3 datoeng (troeteltaal) — wijz, van jj|j — , grootvader; grootmoeder; grootje, oudje [als aanspreek woord].— vgl. tjcëtjoeng, waaruit blijkt dat hier even als bij \ bat. aan een vocatief te denken is (T.). ..V > ^ (^ Q-V)e^ datok, meer gebr. jJ')J. 4-3 ) (3 dStè, grootvader; grootmoeder; aan- spreekwoord jegens oude lieden, goden, natuurkrachten, geesten, toovenaars; grootje, bes; titel voor opperhoofden of hooge ambtenaren. — De Mal. noemt in de wan- deling tot eene niet te bepalen grens, wijder in vorstelijke familien dan bij den gempenen man, aldus ook iedereen, die twee graden dichter dan een ander, of diens echtgenoot, bij een' gemeenschappe- lijken oorsprong is; d. bendahara, titel van den eersten staatsdienaar, die steeds van vorstelijken bloede is; d. t^mm^nggoeng, ^ Oo 87 fj)j titel van den tweeden enz.; d. nënek voorvaderen, voorouders. /J>)ó datija [in hik. en poëzie] -— skr. daitya — demon; reus. ^ ^._ Q^v^\\. (ajam) mend^radjak piring niangkok, batav., komt zoo maar op de borden aanvliegen; loopt er zoo maar over heen, van een haan^ bv. die een hen achter na zit. — [H.]; vgl. jav. drodjog S. j .)c3 datjing, unsler; snelbalans. naratja. ~en ^)^, batav., weeg . stok.— [B.]. J)ö^ z. onder datjing. z. ^3 j inwendig; binnenst. ö)(3 dada, borst; centrum ecner slagorde; luendada, de borst bieden aan iets; aanrukken tegen iels (z. dadah L); de borsten ontbloot hebben; d. hajam [kippebor st) , borstharnas; d. lïpan, naam eener soort van geneeskrachtig gras; d. toênia, {borst van eene kteederhiis van dien naam), geringe verhevenheid naar het midden toe van som- mige voorwerpen, zooals bv. van het blad eener pagaai, sommige krissen; berdada- dadaan, man tegen man vechten. ó)ó ^' dadoe — port, d a do — dobbelsteen. IL, lichtrood; niendadoe, lichtrood wor- den. t3)^ I. dadar, soort van dunne koek; pannekoek; struif; meudadar, tot eene dadar maken, bv. eieren; behandelen als eene dadar, vloeibare deeg van welke men namelijk bij het bakken in de pan in de rondte laat loopen, d. i. ronddeelen; ge- wone liefdegiften geven, inz. op gezette tijden, bv. op het feest na de vasten (vgl. jav., T.). ^ II., niendadarin, batav. (bal), voor den dag komen v. d. maan. — [T.]. ^^IIL, jav., toetsen; beproeven, — [R.]. O t3 ) c3 I- dadoeiig, soort van vrolijk gezang ^ der ra^ijali; meudadoeng*, vrolijk zingen; vrolijk bezingen. — z. dondang en dandang. ^II., batav. (soend.), /eièanrf van rotting of waroetouw, om den nek van karbouwen geslagen. — z. kal(]ĕhan. — [B.]. -^ pc3 )0 dadöng", batav. (bal, grootmoeder), bet'Over-grootvader of — moeder? — 0.^0 )ó dadap, soort van schild, van koper of leder. — z. d^ddap II. (T.). ( !ji3 );3 l, mendadak, hevig braken, ook zonder dat er iels uitkomt; beda- dak, gedwongen zijn hevig te braken enz.; door hevige braking overvallen zijn (z. onder tjekek, ï.). * II., batav., zich uitsloven, in de weer fO>J 88 -'J ÏJ C^ j c3 ; ö > niendadoek, zonder noodzakelijk' heid bedelen; peudadoek, bedelaar zonder noodzakelijkheid; perdadcèkaii , ge- bedel zonder noodzakelijkheid. Tiöjó J' ~" wellicht eeiie wijziging van dada — ineiidadali, het hoofd bieden aan iels, bv. den storm, den vijand; worstelen tegen iets. II. dadah, toebereid geneesmiddel; aller- hande toiletartikelen (z. obat); berbali k d., zegt men van eene vrouw, die door het aanwenden van de noodige geneesmiddelen weder zog krijgt; pedadali) bak^ schotel, kistje en dergelijke voor dadah. — z. tj^rakin. g^ )j3 dadeli — skr. dadhi — , gestremde melk (met room , wrongel en wei) ; inz. wrongel; het vette of roomachtig gedeelte van vethoüdende zelfslandigheden (uitgezonderd melk), zooals bv. de kokosmelk (santan), dat zich na verloop van een^ zekeren tijd op de oppervlakteivertoont; roomachtig beleg- sel op sommig gebak; d. kering, kaas; kepala d., room van gestremde melk; kaki d., wat beneden den room is (wrongel en wei): p^rkat d., lijm van wrongel, die zeer sterk kleeft. i )43 1. dara — skr. dara, getrouwde vrouw (zeer te betwijfelen blijkens 't oud-jav. r^ra, dat dezelfde beleekenis heeft als 't mal. woord, T.), — maagd, jonge dichter (bal. daa, T.); jonge spruit van planten; anak d., huwbare jonge maagd (men.: bruid, T.); d. k^tjil, aankomend meisje; hïlaug dé- ranja, zij is haar maagddom kwijt; dara dang, hof juffer van goede familie; perdA- ra^i), maagdelijke staat; de gezamenlijke maagden, inz. aan een hof. — ^dedara. batav., jonge dieren van H vrouwelijk ge- slacht.-- [W.]. X II., bcëroeug d., batav. (uit ^t jav., T.), de huisduif \)c>, plur. jó), j^d), j'^d), ^bJ, j^d, ^^^ y y y ^ yy y y i ''yy .)jO) en ïj^^U pianis, waar verscheidene ivoningen zijn; bewootide plaats; woning, huis, verblijf; voorhof; gewest, ^ k)\^ dari, batav., garnalen vangen met een net. — [B.]. )^, daroe-S, minder gebr. dëwadaroe — skr. daroe {timmerhout; naam van een' pijnboom) — naam van een' boom, die een goed en welriekend timmerhout levert, dat ook bij eene soort van wierook gebruikt wordt. ) O Ö ? pers., Darius. j "j w) \)c3 pl^*^- van L^^O. 'j )^ darat, land, in tegenoverstelling van water of lucht; de wal, oever; 89 r )j binnenland, van de zee ofeene rivier afgelegen streken; mendarat, van een vaartuig naar den wal toe houden; naar binnen (van de zee of eene rivier af) houden; over land gaan: daratan, wal, vaslegrond; pendarat, louw of dergelijke, waarmede iets, dat in hel water is, aan den wal vastgemaakt wordt; b. tïjang p., meerpaal, /-aaJ^ \ m en ^AA^;)0, bij snitr. ook ij^^^ en ^.^^1^^ — pers. (het 2^ ook ar.), smsL van ,t J, boom y hout, en ^c^:^ of ^J^^, chineesch — , chineesch kout, d. i. kaneel. c / )d. TT/ /^^ ^ C. *)c3> pendaringan , hatav. (jav. pada- ringan^ T.), iels waarin men ont- bolsterde rijst bewaart. — [H.]. 2 \)c3 dSrali, bloed; bloedverwant; d. pe- ngiring höëdak, bloed, dat na de nageboorte te voorschijn komt; daging d., bloedverwant, met versterking van de uit- drukking; makan d., zijn bloed vreten yau kwaadheid; mendarah, met veel moeite en zorg iets trachten te verkrijgen; bloedrijk zijn; berdarah, bloeden; pendarah, naam van een' zoutwater-visch, die bijzonder bloedrijk is; naam van een' boom, met roode gom, en hout, waarvan krisscheden gemaakt worden; sedarah, van hetzelfde bloed; bloedverwant. Wordt veelal door sedaging ter versterking voorafgegaan. y )<3 darai, impotent. — [(].]. <4j / C \)c> I- (ïïial. dari), zich te huis hou- dend; op zijn gemak en lekker levend. II., van de stad Darin; inwoner van Darin; welriekend; koopman in reukwerken en specerijen, /*,*> i\^, (lees:^^)J,T.)— dual.van^lJ— , alleen in ^j JJ 1 ^ ^^^ , wat in twee woningen leeft, d. i. amphibie. "y^ \ ) c3 5 «öfawi eener havenstad in het land- ^ schap Bohrain, waar de indische reukwerken en specerijen aangebracht wor- den. k, oJ ^ o UJ ^ C/f^j^. V ^ C^^^i- ?^'')' c>^; ' ^^ cy^-^!;'^ "" en (j^^j^, Darius. \M)ó ï- tlasar, grondkleur, grondverf, natuurlijke eigenschap; geaardheid, ka- rakter. *II., batav. (jav., T.), vloer; omdat; door; dat komt er van; dal is omdat; pendasaran, penasaran, teleurgesteld worden; rouwlioop hebben. — [B.]. J ^cT )d 90 C/»0 ^/♦•.^^jö dSsoen, men. (skr. la^oena), soort van wiile uien (bat., mak. en boeg. lasoena, T.). •)f ^.„JLÜ )ö ' mendangak, balav., het hoofd achterover houden. — [B.]. (^ o Cl ) ^ , mendaii^ok , met de kin op iets, Lv. den voorarm, leunen en vóór zich staren. ^ f K^)(N tlaiigol, batav. (bal. dangoel, T.), een tros vruchten van den aren -boom (tandan van een pisang - boom). — [H.]. ^Ci )(A dang;aii, tijdelijke loods in een rijst- veld, ter berging van de padi, voor dat zij naar buis gebracbl wordt. > Ci)^3 L da]ig;ai, soort van versnaperimj , van meel en suiker, in kleine vormen gebrand *II., w. sum., een stopwoordje dat veelal achter aan den zin komt; apa itoe daugei, wat is dat toch. Men kan het soms als vriend of vriendin vertalen, het heeft eigenlijk veel overeenkomst met 't brabandsche „zullen of zulle'\—[^.]. L^ 3}lS dapa, slaaf, als gift van den brui- degom aan de bruid. {^*y^i)ó dapat, verkrijgen, krijgen, in zijne macht bekomen; vinden j bevinden, uitvinden; betrappen; mendapat, verkrijgen enz.; d. ditjaharï, kan gezocht worden; tijadg d. of Jli', het kan niet; tijada d. ^' tijada of jUj jU, het kan niet niet d. i. het is noodzakelijk, het moet; het tegendeel is onmogelijk; het kan niet missen; het is buiten twijfel. — # dapat tijada, singap., niet aan te bevelen verk. van 't voorgaande, — iiieadapatken, naar of bij iemand gaan; kedapatan, verkrijgbaar enz. zijn; penda- pat, wie verkrijgt enz.; bevinding; gevoelen; pendapatan, verkrijging; bevinding; uitviel- ding; betrapping; gevoelen; sedapat, naar vermogen; sedapat-2, naar best vermogen; zooveel mogelijk. J )c3 dapoer, stookplaats; kookplaats; haard; keuken; kombuis; oven; d. söêsoe, d. dada of pöësoc-^, streek vlak onder de borsten. /*y3)Ó dapau (batav. depan, ï.) — verk. van a d apa n op hadapan, doch gew. niet anders dan met de praep. di, didapan, aan de voorzijde; voor: Bij hot spellen wordt dit didélpan weder lot dapan ver- kort, bv. kaf dSpan koe. CJl5 )c3 daka, plank, waarmede de Sc^, ge- sloten wordt. — z. U Ci\ mengarak d., zijne daka ronddragen, d- i. willen ster- ven van oude lieden, die niet willen deugen, als eene soort van vloek. l, ƒ ^ )^3 dakoe, — euph. wijz. van akoe — moet gebruikt worden na de praepo- sitie akan; kan gebruikt worden na eene n of h; «ïkan d.; mendapatkan d. en cyjo 91 J)J mendapatkan akoe; m^nj^mbali d. en m^nj^mbah akoe,. LtS )ó i'^^^ij ^^nGerachlige afscheidifig der huid, waaraan zich stof en andere onreinlieden vastzetten en die door wrijving de liuid loslaat; huidsmeer; vuil onder de nagels; d. köéda, paar deslof. \\,y mendaki, beklimmen, bestijgen bergen en andere hellende vlakten. Ó )t3 dakar, zijne krachlcn overschattend; vermetel; roekeloos; krakeelig (kan ook de uitspraak zijn van^J, T.). C QJS )ö? nifiidakap, tegen zich drukken; tegen zijn borst drukken; b^rda- kap dadc7, borst tegen borst gedrukt zijn; b. tangan, cfe handen tegen elkander gedrukt hebben. C^ ) ^ , mendana, bestrijden, de spits bieden aan. (J3 )c> I- dagoe, kin. ^ IL, batav., iemand klappen geven met de hand. — [H.]. iu5 )ci I- dagang, van menschen vreemd, uitheemsch; buitenlandsch; vreemde- ling, buitenlander, inz. vreemde enz. koopman; örang d., vreemd (tm. mensch, d. i. vreemde- ling enz.; anak d., hetzelfde; nasi d., z. onder nas!; berdagang, zich ah vreemde, inz. als vreemd enz. koopman voordoen; in of naar vreemde plaatsen koophandel drijven; h. dïri, zich naar den vreemde begeven; h. löëwar, buiten (de reedé), d. i. naar welgevallen handel drijven; memakai b. L, zich naar welgevallen kleeden, inz. voor den . vorst verschijnende eene soort van sjerp (sgbai) dragen boven den badjöë, hetgeen alleen aan den Bendahara en den T^mm^ng- goeng geoorloofd is; nieudagangken , tot een artikel van handel maken , handel drijven met iets; dagangan, koopwaren; perdagangan, koophandel. ^11., w. sum., ^mi^üg9i\vg^ draag stok {juk, T.).~[N.]. i-S ) ö daging, vleesch, zoowel van levende wezens als van sommige vruchten; van hoornen het hout; van andere planten het vleesch; van geweven stollen het weefsel (hoedanigheid, bv. los, vast); bloedverwant; d. darah, z. darah; d. b^ras b^kkal, muskel tusschen duim en voorsten vinger, A. menempel of mendatang, z. onder tempel; berdaging, vleezig zijn; seda- ging, van hetzelfde vleesch, bloedverwant, z. sedarah. •^. )6);3 dagal, dwingen; nopen; het on^ mogelijke willen. — [R.]. ^/ J )c3 I- daloe, jav., beursch; overrijp. — II., z. dalau; / J ) t> > "aam der letter J ; vau den vorm dier letter ook gekromd. ^), 92 iiT )J m,^)(^ dalany, regeerder van een poppen- spel (poen dalang, jav., in verhalen en gedichten dikwijls als l^te pers. door den schrijver gebezigd, T.): wie iels naar ivelge- vallen regeert; mendalang', naar welgevallen regeeren. <J^)(^ dalik alleen in dölah-dalik. >J )43 dalam, het binnen; binnenste; vorstelijk ^ paleis; diep; diepzinnig, doorgrondend; diepgrondig; bahasa d., hof taal, gekuischte taal; badjoe d., binnen [onder) baadje; perkataan d., diepzinnig gezegde; p^m^- relksaan d., doorgrondend onderzoek ; dida- lam, bij verk. dalam, binnen; in; kedalam, naar binnen; dari d., van binnen; d. pada itoe , intusschen , evenwel; perdalanian , vorstelijk paleis, •^i*>A-iJ )ö dalemtoe, batav., een elens- of provisie-kast van hout; verbas- terd voor het chin. Ine: kast; vgl. gróbók en dito van bamboe plus minus 4 voel hoog. — [H.]; vgl. jav. lamari toek (T.). ^ aJ )^, dedalan, vliegende witte mier. — [L.]; 't bal. d^daloe (T.). «^LJiö? 5y«e tegenwoordigheid van geest verloren hebbend; zwak van geest; onnoozeL ^^)ó I- ASleh^ uitvlucht, voorwendsel; ber- daleli, voorwendsel gebruiken; men- dilehken, tot uitvlucht enz. maken. r ^ ^f'II., aanduiden; aanwrijven; berispen; beschuldigen; betichten (bal. ndalih, ver- denken van iets, beschuldigen , T.). — [L.]. )(3 danii, minder gebr, ^ J, praep.^ bij (in eeden); d. al 11 ah, bij God (^^ is juist zeer in gebruik evenals JjIj, t^i* en andere vaak voorkomende woorden, waarin de lange klinkers kortheidshalve niet geschre- ven worden, terwijl ^)d in geschriften slechts bij uitzondering voorkomt, T.). ) ^ damar, hars, toorts, fakkel of licht van hars; d. mata koêtjing, doorschijnend soort van hars, komende voornamelijk van de merawan; d. liris {druipende damar- toorts), benaming van den ondersten gordel in het beneden -randver sier sel eetier kaïn batik, bestaande uit eene rei slangsgewijs naar beneden loopende lijnen, vergeleken bij de gesmolten hars, die van eenen bran- denden toorts afdruipt; mendamar, hars inzamelen; perddmaran, plaats waar veel hars gevonden wordt. <X-5C^)c3' hoofdwond y die, het hersenvlies doordringend, de hersenen kwetst. L, JLo I >^S damak, pijltje, dat uit eene blaas- pijp geblazen wordt. V/0 )^ damal, van vaartuigen slecht roeiend of zeilend; lui; slechte (luie) roeier of zeiler, /*>^<nó daman — oorspr. vreemd — : k?- lat, 1. Ljr* ]<i 95 ü^jtO / c-^ ) (3 ï- daiMïti) vrerfö; emrfe van een Iwisl; goede verstandhouding; m^njorong d., vr edesvoor slagen doen; nasi d., z. onder nasi; iiiendamai, vrede maken; berdainai, van man en vrouw, waanneer de vrouw eene maagd is geweest en haren man den bijslaap heeft toegestaan; luendamaiken , twee par- tijen tot vrede enz. brengen, bevredigen, verzoenen; pendamai, vredestichler; verzoe- tier; perdamai jan, bevrediging, verzoening; vredestichting. ^11., w. sum., beteekent ook hetzelfde als ,.),.- [N.]. / <Xa/0)^ (mal. damiah), hoofdwond, waar- bij wel bloed ie voorschijn komt, doch zonder dat het in droppels vloeit. /•iJL^ dan— smtr. van d^ngngan — , en, t*yiö dana, skr. — weldadig, liefdadig (in hik. en poëzie). ^-i ) l3 daaoer, stinkend vocht, dat uit een dood lichaam loopt. ^ C^i-J ) t3 danak, glanzen, glad maken, ' bv. linnen of papier (als er een kruisje vóór 't woord staat, bedoelt v. d. VV. daarmee, dat hel woord niet te Riouw in zwang is, maar hier is vergeten de plaats en 't gezag waarnaar, T.). • ■^ >^> )t> danam, juk der beesten. — [L.]. 4«> )c3 dölttaU) meer, poel; slaand water van eenige uitgestrektheid. /^>)ö daiic, naam eener rivier en land- streek op de oostkust van Sumatra, zuidelijk van Kampar en behoorende onder Riouw. ■^/— >)t3 danai, vervuild bloed; etter (bat. dane: danoer, T.). — [L.]. Daniël, )(^ dawi, iets aannemen te doen, on- dernemen. — [L.]. ^0\}ó dawat, verb. van ü)jj. Ui ^ y r Có 0\)ó ^" ^"^33^^* ^^^ David betrek- ** /""^ hing hebbend. "^ S #))c> I- davi^ar, dubbel — [L.]. * II., winden, opwinden. *III., aarden vuurteil oï vuurpot z.j],0.- [R.]. ^i^ ]>#))c3 daoek, naam van een' boom, van welks vruchten men com- fituren maakt. — [L. bew.]; •x- C f ^1 lS dawoek, batav. (uit 't jav., T.), ijzerschimmel; schimmel [paard].- [B,]. /M#))c3 daoen, blad; loof; plantje, inz. met breede bladeren (z. roempoet); ^„)J 94 •)J kruid; groente; d. bcèdi, harf-ofruilvormige stukjes van geweven sloffen; papier of blik (goud- zelden zilver-) waarmede de boven- rand van gordijnen of de randen van andere voorwerpen versierd wordt (vgl. onder Jo , T.); d. pelita, het schoteltje van eene lamp, waarin de olie en pit; d. kcBnjit (de bladeren van de koinjit) , tot niets dienstig ; m ^ n d a o e n köênjit, onnutte dingen verrichten; onnutte klap uitslaan; d. ba roe (blad van den baroc- boom). naam van een' eetbaren zoutwater- visch; d. la u /. onder anggerik; d. kajoe, blad of bladeren van een boom; m^ndaoen kajoe, de boed. van de bladeren van een' boom vertoonen, d. i. zich in menigte voordoen; (Blar d., naam eener kleine groene slang, waarmede de kinderen spelen: batik d., z. onder k^kkat; makan sedaoen, van één blad (vroeger at men van een groot blad), d. i. van één schotel eten; — ^d. benang (vgl. onder benang, T.), naam eener plant — rostellularia diffusa, justitia purpurea — . — [R., C.]; d. balik angin, singap., geneeskrachtige plant, ter verdrij- ving van winden (vgl. onder balik, waaruit blijkt, dat V. d. W. bet iemand zeer lastig maakt, T.). — [K. (abd. scb. wdb.)];nien- daoen, de hoed, van bladeren vertoonen; berdaoeii, gebladerd zijn. ^ / rC 0\)ö rtawai , metaaldraad. ^)ó dSjhi, voorhoofd, d. lajar, bovenvoornok van een vierkant zeil; tali d. L, op Indische vaartuigen loshangend eind touw aan de bovenvoornok, om het zeil, wanneer het gerold is, te beslaan. •^ ^£6 )l3 <ïfih^r (veel fatsoenlijker dan ma- kan), balav. (soend. of jav.), eten. — (, Q.iè)ö ï- dahak of kahak, fluim; rochel; kwalster; berdahak , kwalsteren enz. ^11., balav., hik.— [B.]. ^;^i5)c3> meiidaham, kuchen, ook als een teeken; mendahamkeii^ kuchen tegen iemand, als ware het bekuchen; hemmen. er / .X6)c3 I- daüaii, boomtak (groot of klein): nieudahan, takken krijgen, II., pendahan, soort van iverpspies. <\a.A)c> (i^al- dab ij ah), plur. ^ïjÏ^j, moeielijk, inz. een ongelukkig geval; ongeluk; kwaad; tegenspoed; onheil. / C,)(3*Ï-^^J?'J ^^^^^ kunstgreep; uitvlucht; bedrog; d. dan o ei^^] n , hulpmiddelen , redmiddelen; tïpoe d., listen; bedriegerij; luend&jaken, bedriegen, verschalken^ be- dotten, foppen, om den luin leiden; akoe didajak^nnja s^ratoes röêpïja, ik ben door hem voor honderd gulden opgelicht; p^il- i^]^ 95 cs^Dd daja, bedrieger, verschalker, bedot Ier; f opper: perd^jaaii, bedrog, verschalking; fopping; bedot f ing; sedaja, van dezelfde listen; aan één lijntje trekkend, IL, in smst. met barat en selaian, dient ter aanduiding der drie windstreken (verdeelingen) tussclien west en zuid; barat d., ziiidivesl; barat-2 d., west zuidwest; selatan d., ztiidznidivest. / C)c3» ïiicndajoe, ??u/n??ete?, zooaIsbv.de donder, gelieel in de verle; kreunen, zooals bv. een klein kind, dat naar zijne moeder verlangt; klagen, bv. over bet noodlot, over slccbte bejegening. L:i;)^)<^, plul^ van ï^)d. i ^-^)c3 ^^^' dajirab), pluv. .iS^C^ en CL^ )y ] J , om vang ; kring ; cirkel : rond.; in 't mal. voorn.: omvang van een gebied , grondgebied; . l^Al ) u-i^i ^jj) d , de middagcirkil; de middaglijn ^ [meridiaan]. / V^> ) ó dajoes en diiJcKS, verb. van i-^y.^. i«> )c> I- daiiig*, titel van een' edelman (ook -vrouw) op Celebes. IF., mendain^, gedroogde visch; tot daing maken; d. b^^lang, naam van een^ eetbaren zoutwater-visch,- die wormen in zijn buik beeft. — daing s^pat, daing taroeboek (Bissj. daing: visch of vleesch droogen; \g\. dèng in jav. dèng-dèng, soend. dè-èng).-~ [T ]. i.>)(3 dajangf, meisje, dat de stonden nog niet gehad heeft; dienstdoende jonge dochter aan een hof, hof juffer. ~ De verk. jang, is op bet eiland Banka een titel voor vrouwen uit den fatsoenlijksten stand -^ ^^^). — pendajang, dienstdoende^ jonge dochter aan een hof, hof juffer. — * soek., hoer (ook men. en bal., T.), die zoo geil is, dat zij de mannen door alle mogelijke middelen tot baren wil tracbt te bekomen. — peiidAjang^an, de vrouwelijke bedienden, bet- zij aan een bof, of personen van aanzien. iLj )(3 dSjoeiig*, roeiriem, die zijn steunpunt op bet vaartuig beeft; mendajoeii^, roeien met een roeiriem enz. — z. kajoeh; d. gölek, rollende riem, d. i. een losse riem, die zicb in een' dol vrij been en weder beweegt, zooals een gewone sloepsriem; d. gëbeng, riem, waarvan bet blad op den steel vastgespijkerd is; d. tóêdoeng belanga, riem met een aan het einde bevestigd cirkel- vormig blad, bij het deksel van een' pot vergeleken, veelal op de boeg. vaartuigen gebruikelijk. i ii^Vs dajak, algemeenc benaming der oorspronkelijke bewoners van Bor- neo; boschbewoner , ver van de boofdplaats. Li>>-.3)L> rtaïk, naam cener rivier op het eiland Lingga; naam eener aan die r^' )j 96 u.&>0 rivier gelegen plaats, de residentie van den Sullen Lingga, Riouw en onderhoorigheden en zetel van een assistent -resident. >^ ) c3 dajim , voor f durend ; altijddurend : \ eeuwig^ gedurig. 5\ ,*w^>)c3 dSin z. ^0. <K^jfJ^* pers., 7nin, voedsfervrouw, ^ /Aj J c> flaiijoe, batav, (bal. danjoeb, T.), drooge klapperbladeren, — [B.]. L J ^, plur. ijoJ en (^UjK 6eer (dier); hel gesternte van dien naam ; rJ^Ï ) l-j jJ ! , ^ c f ^ Jj Jj ^ (/e ijfroo/e 6eer; ^^)I) ^->^t , de kleine beer. ii :> UJ^, coll., noni. un. 'i^L^O, de kauwoerde, de pompoen. • / / ,È^A->V>t> plu^- van -^Gj. — Uc3 en .^Uj^, plur. ^C*^ en ^ujb J, ^ zijden stof we/ bloemen of loofwerk; hrocade; kleed daarvan; voorrede van een boek. ♦• óijs^ (3 (mal. diba ibali) plur. van y ^2>A> «3 d?ll>oet, interj. voor een geluid, zooals dat van een* scheet; zoodanig geluid; mend^boet, U geluid d^boet voortbrengen. J ^J>i^, meiidebar, van het hart popelen, pen debar, hart dat licht popelt; per- debaran, popeling. ^ c3 deboer, uitroepende nabootsing van een plompend geluid, als dat van een betrekkelijk groot lichaam, dat in 't water valt: plomp, zoodanig geluid; z. boer, tj^bocr en l^boer; mendeboer, 't geluid deboer voortbrengen, — ^ daboer, w. sum., het geruisch der golven. — [N.]. c J J 'J> ö ^^/,"^9 plur .b j), achterste gedeelte van iets; einde van een bezigheid, zaak of een' tijd; rug, achterste; z. doeboer en djöëboer. / j^ ^J w> <3 , volgens de ar. legende, naam van een' der zeven ^ o -^ slapers. — z. k^Jlj^ , mj ^3 deboeng', uitroepende nabootsing van een bulderend geluid, als bv. dat van grof geschut, de groote trom en dergelijke; zoodanig geluid; z. boeng en l^boeng; mendeboeii^, U geluid d^boeng, voortbren- gen. {^ Q,^ ^ debap, uitroepende nabootsing van een dof kloppend geluid (doffer dan d^bak), als bv, dat van een boek, dat plat op den grond valt; zoodanig geluid; z. bap, ói'^ 9? J^' iQliap en g§lebap. — nieiidebap, 'l ge- luid d^bap voortbrengen. (^ a«) t3 debak, uilroepende nabootsing van een dof, kloppend geluid (min- der dof dan debap en deboek, doch doffer dan dQbik), zooals bv. dat van een^ slag met eene holle hand op een* vollen schouder; zoodanig geluid. — z. bak, l^bak en gelebak. — liieiidebak, U geluid debak voortbrengen; debak-deboek, met verschei- denheid (helderder en doffer). L JL^ <3 deboek, uitroepende nabootsing van een dof, ploffend geluid (doffer dan debak) zooals bv. dat van eene kokosnoot, die van den boom valt; zoodanig geluid. — z. boek. Inboek en g^l^boek. — mende- boek, 't geluid deboek voortbrengen, L-^x^ (S debik, uitroepende nabootsing van een dof kloppend geluid (minder dof dan debak), zooals bv. dat van een' bundel papieren, die op den grond valt; zoodanig geluid; mendebik, 't geluid dgbik voort- brengen. ^/^-A>(3 doblé,batav. (jav. doeblèh, T.), van de lippen breed, dik, vol, dicht (B.); bibirnja doblé —terbalik — om- gekruld, — [H.]. 40 ö deböè en lebCê (het tweede meer in schrift), stof (fijne deeltjes van licha- men); berdebfiê, sluiven. MAL.-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEL II. <Jo^3 debah, verb. van ^J; niendebali, slachten; pendebah, slachter; pende- bahan, het slachten. JLj c3 y bedeboeli , balav., gelijk in krachten , tegen elkander opgewogen, van twee vechtende partijen. — [H.], / >-A-^ci' pers., schrijver; secretaris; notaris. ■^ LlIJ c3 <ïöt of doet, balav., breken van een touw. — [H.] ; verkorting van 't jav. pcdot.? (T.). / fjs>0(3 datoes, w. sum., een salvo uit geschut of klein geweer. — [N.]. ^ jN^^^^wfA dadjala, bestrijken. — [R.]. . jV^"^ (3 valsch, leugenachtig, bedriegelijk; valschqard, leugenaar, bedrieger; JU-jJ), de valsche bij uitnemendheid enz., d. i. de Antichrist. ói X^'Nw lS (mal. d i dj lab), de rivier Tiger. y Ij^^f^w |A . niendettjit, piepen, zooals bv. jonge vogels, muizen en dergelij- ke.— z. tjit (en mantjit, T.) — s^rta laloe kóêtjing, tikoes pon tïd& ber- d^ttjit lagi, zoodra de kat voorbij gaal, piepen de muizen niet meer. f^^ (A . ineiidettjoer, een geluid maken als dat van een eenigszins dikke straal wa- ter, die uit de hoogte nedervalt. — z. tjoer, T i^d 98 ** \ * .. " ^ .. " ^ ' c^L-AT^cij ^-ii-^ en 'iSs^d, grondslag; in- nerlijhe gedachte; oogmerk; gedrag, handelwijs. c y ..wj^(3 (mal. (loechoen), giersi. j A^^ . hei ingaan; hel tot eene vrouw ingaan (haar beslapen); bijslaap; voUrehking van het huwelijk door den bijslaap: huwelijk; huwelijksviering, bruiloft, Vjl<"s^ ^ . plur. iU-J, inwendig; innerlijk: vertrouwd; gemeenzaam; intiem; bij- Z07ider; mede van een geheim wetend; ver- trouwd vriend; medewet er van een geheim; vreemdeling; indringeling; proseliet, SÖó deddar, van het lichaam eenigszins ziekelijk warm, zooals hij eene lichte koorts. ^^♦%J&) \ Jö dadarahan = semporna.— [N.]. O) / JJ4 c3 (3 * meiideddas , een knetterend geluid maken, zooals hv. dat van klein- geweervuur; tegen iemand schreeuwen en gillen; aanhoudend manen; peiideddas, wal een knetterend geluid maakt; wie aanhou- dend maant; pendeAdasan, aanhoudende maning, {^^ i^ i^ I. deddap, naam van een' boom — erythrina (Lin.) — waartegen men de sireh laat opklimmen (op de west-kust van Sum. ook de peperranken, T.). II., soort van schild, — z. dadap (T.). (^ H(3c3 dedak, zemelen, ^/•pc>L> dedegan, hatav. (hal. degd^- gan, T.), moer, droesem,— [B.]. 9^0 ó y mendeddau, huilende schreeuwen, UJ 1SÖÓ deddali, open, zooals hv. eene deur, een venster en dergelijke; ongedekt, zooals hv. een gerecht; nieiideddali, open- staan; ongedekt zijn, / C,l3(3 deddai, onregelmatige troep men- schen of dieren; berdeddai , ^^'cA in onregelmatige troepen bevinden; herdjalan h., zich in onregelmatige troepen voortbe- • wogen, ^ i ^ dar, hatav., geknal; dar, doer, paf, poef; gedurig ontploffen, — [B.]. i^ dari, praep., ter aanwijzing der plaats, van waar iets komt: van (Engl. from niet of, T.); d. rtlëmah, van het huis; van huis; A, dalam, van binnen; d. mana, van waar?: d. sana, van daar; d. pada, = dari, tï/w af (ter aanwijzing waar iets begint); van ter aanwijzing van hetgeen waaruit iets bestaat; dan ter aanwijzing van den ver- grootenden trap; in stede van; d. pada röêmah, van hei huis: van huis; van af het huis; d. p. intan, van diamant (hier v' 9d ^jU is het een arabisme door ^, T.); d. p. b€êwah-2-han, bestaande uit vruchten; lebheli d. p. meer dan; b^sar d. p., of lebbeh besar d. p., grooter dan; menilik orang b^sar d. p. orang ketjil, de grooten meer ontzien dan de g ering en; beroleh laba dari padanioe, meer winst behalen dan gij} d. p. niQngatlji pergilah ïja ber- main-2, m stede van te leeren, ging hij spelen. "^ \i^ dir, trotsch, hooghartig. — [R.]. \c>> <^<^11- (nom. un. H»0), paarlen. ) i (3 (mal, darS), voortstooting; terug stooting; terugdrijving; afwering. ) Sd ^?r^j v^r'^- van S.J; mendera, tuch- tigen, kastijden; geeselen. ^ )S s^ pi V ur. \an u.?, J. ^^^) \c3 diradja verk. van adiradja. ^ Q^*^ ) ) ó I- deradjak , verb, van IL, z. a? LLSs!^. ) \Ó deradjik , verb. van j : )jl]ó.yc. 