Spectatoriaale schouwburg : behelzende eene verzameling der beste zedelyke tooneelstukken, byeen gebragt uit alle de verscheiden taalen van Europa : met nieuw-geinventeerde konstplaaten versierd
Dit boek is na oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrecht termijn is verlopen. Het kan per land verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automadsch zoeken. Verder vragen we u het volgende: + Gebruik de bestanden alleen voor niei-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commercicle doeleinden. + Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn. + Laat de eigendomsverklaring staan Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over hci project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. + Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebniikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek mst, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Het doel van Google is om alle informade wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en ui tgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken op het web via |http: //books .google .coml \ 5PECTAT0RÏAALE SCHOUWBURG. rJVÊBDfi.,X^E.^Xf».,. • • •••••" -■♦ • ,••• ••• • • -•••  * ' Kr V /* \.'* f \ SPECTATORIAALE SCHOÜWBURa TWEED fi.J^E.^l.. V>ir :■- ■ X ._ w » \ ■ ) >^ T «. • T ^"^r^ "^ A T* •^ TT tr 9 \^ J. A .L i ^-^ 'w/ J. il 1 sJ tl 1 6 ^N r^-T *»-* WU0H02 1 rx r' •. (i...a..Quaa%\T fr ^ ^ w *. w ^ V. I gPECTATORIAALE SCHOUWBURG. I pBHBLZENDE BENB VBBZAMELINQ [ DER BBSTE ZEOBLYKB ! ' TÓONJEELSTUKKEN, ^TEEH GEBRIGT UIT AL^E DB TtllCHS^ , TJVEEI)E BEEL. r« ^ MSTERD jtM, By PIETER MEIJER, op den Dam. MDCCLXXV. w% ^ n • « THENEW.YDBK ,. -. PUBLIC tlBRARY. 5154 83 ^ ) • • * . • » ASTOÏR, UNOX Arjb . TILDEN F0UN0ATJON8. R 1911 U » ■' > ■ » -A-t^ > ■ ^ ^ f ifc <- • •• «.. INHOUD VAN   -. W v> « • • ' .X . J '-f-HE WEW VORK PUBUC LIBR f ■*• '^ ,^ ï • ? •  J M •  f [ JAN HENNUYER, BISSCHOP TE LIZIEUX T O O N E E L S P E L^ ' ■ IN S DRIE BEDRYVEN* ' ^<7r !&«/ Franfcbe vak den Heert Mercib R4 ' - ■*■- - — ■ - ■> - ■ - - - -- ■ ■ VOORREDE. JLlit Tooneelftuk heeft het voordeel vtn op de his< torie gegrond te zyn , en de voomatmfte byzonderhe- den , welke bet bevat , zyn door getuigenisfen beves* ligd en bekend. Het zoude derhtlven geheel nutte- loos zyn dezelven den Lezer hier ouder het oog te brengen , en wy oordeelen het genoeg hem hier den perfoon te doen kennen, die, de hoofdrol in ditfïuk (pelende 9 om zoo te fpreken, in de fchadawe vin het tafereel , het welk door de penne der hlstorifchry ve- ren is gemaald geworden , onbekend gebleven is. Men eal kunnen-oordeelen of hy niet verdiende *er met meer luister uit te voorfchyn te komen. Jan Hennuyer werd geboren te Saint* Quenuin » een Bisdom van Laon, In den )are 1497* Hy volbragt zyne letteroefeningen te Parys in het KoUegie van Navarre , waar hy burlaal was \ en daar werd hy tot den doktoralen eergraad bevorderd. Nadat by met de kap was vereerd geworden , vertrouwde men hem het opzicht over de üudiën van Karel van Bourbon en Karel van Lotheringe. Het blykt dat hy , voor zyne bevorderinge tot het doktoraat. Leermeester geweest is van Antonie van Bourbon , Hertog vah Vendóme , en daarna Koning van Navarre: ten zelfden tydewerd hy tot Hoogleeraar in de Godgeleerdheid benoemd. Men weet juist niet in welk jaar hy aan hei Hof vef^ fcheen , maar hec geen zeker Is , is dat hy eerfte Aal* moesfenier van Henrik den Uden geweest is, en dat die Vorst hem welhaast toe zynen Biegtvader aanftel- de» Hy bleef dien post -bekleeden tot den dood van A 2 den 4. Voorrede. den gemelden Koning. Hy was ook Biegtvader van Kacharina de Medicis. Men kan aanmerken dat het gtene gemeene gewecens waren , welke hy te beHie- len had. In den jare 1557 « tot Bisfchop van Lodeve benoemd geworden zynde» nam hy geen bezit van dat Bisdom , ongecwyfeld omdat men hem aan het Hof hield; maar na den dood van den Kardinaal van An- nibant, Bisfchop van Lizieux^ welke in de maand Juny des jaars 1558 voorviel, werd Hennuyer door Fran9ois den Uden ^et dat Bisdom begunlligd. Het was daar, en in de tyden der woede van & fiartels nagt, dat hy dat voorbeeld gaf, het welk al- leen genoeg is om zynen naam onfterflyk te maken» Toen *s Konings Luitenant in zyne provincie hem den last , welken hy van het Hof ontvangen had , om alle de Hugenoten van Lizieux van kant te helpen , be- kend tnaq^te , kanae Jan Hennuyer zich daar zeer llerk tegen , en gaf een fchriflelyk bewys van zyne tegen- kaniinge. Hy bewoog den Luitenant om den moord ce verfcfauiven, en door dit wys uicllel redde hy de Kalvinisten van zyne (lad en van zyn Bisdom. Ik weet dat men hem de eer , van de ware voorHan- ders van den Godsdienst gered te hebben, heeft wil- Jen betwisten ; maar verfcheidene historiefchryvers flemmen famen in dezelve geheel aan hem toe te eige- ;ien. Men gelooft wel, op veel mindere gronden, fnoode en lang geleden begane misdaden , waarvan de verbeelding moet yzen : waarom zoude men dan zw^i» righeid maken van eene da«d te gelooven , die niets anders dan blyken van menschlykheid in den dader a^nwyst? IJoe ?eer ikpy mogt toeleggen om eenlof- re« V001R£DB« 5 redenaar te zyn , vrees ik dat mea zich nog niet ge« noeg over hem zoude verwonderea. Men heeft veel gefchreven en getwist om te weten of deze Bisfcbop een Dominilcaner of een Sorbonisc geweest zy ; hy is een mensch geweest > het geen men van aile zyne tydgenooten niet volkomen kan verze- keren. Zy , die zyn af beeldfel willen zien, moeten het gaan koeken in de eetzaal van den huize van Navarre. Hy (lierf in den jare i578«zynde toen Deken der Theologifche Fakulteit van Parys ; dus leefde by om- trent tagtig jaren , in de kpmmerlykfte tyden , welke de Ftanfche historie niüevert. Het is niet nutteloos aan te merken dat by ónder de regeeringen van Karel den VlIIden, van Lodewyk den Xllden , vnn Fran- 9ois den Iflen » van Henrik den Uden , van Frao9ois den Uden , van Karel den IXden en van Henrik den lilden geleefd heeft ^ het geen hein, myns oordeels, telkens beeft moeten herinneren dat de Koningen niet onfterilyk zyn. Dewyl zyn gewoon verblyf aan het Hof 9 waar hy zyn leven byna geheel doorbragt, zy^ ne deugd niet heeft kunnen doen wankeien , meen ik dat men vrye/yk mag beweeren dat dezelve diep ge- worteld was. . Het is een groot en merkwaardig voorbeeld dat een Bisfcbop f terwyl Rome (*) en alle de Katholyken de moor* (^ Het nieuws wegens den dood van Coligny, en wegens den verderen moord werd te Rome met de fterkfte atndoe- ningen van blydfcbap ontvingen. Men fchoot'er het kanon af, .en ontftak vreugdevunren, alsof ;er een pngemcep voordeel be* A 3 6 Voorrede. moorderyeti in den nasm van God billyken en heifig agten , eenen afkeer van dezelven doet blyken , zich tegen den last van een' zwak' en woedend' Koning durft verzetten , dat hy de maattegelen van een lafhartig etï wraakzugtig Hof te keer gaat, en die ongelukkige (lagtofFers , welke door de geestdry very , zoo wel als door eene blinde en tevens ohmenfchelyke flaatkundé gevonnisd werden, met; kloekmoedigheid verdedigde* Hy is de eenigde man van aanzien niet geweest, die door zulk eene flandvastigbeid byzonder was: doch die yver, die menschiievendheid in eenen Priester aan het Hof levende » en Biegtvader van eenen Koning zyn- de, komt aliertreffendst voor, en Is heden nog ge- fchikt om onze verwondering gaande te maken. Wat is het getal der geenen , die ziel) toen (i^ zal fiiet zeggen den naam van Christenen) maar den naam van menfchen met onwaardig maakten gering ge*^ weest! (•) Naauwlyks vindt men vyf of zes krygs- lui* behaald ware. Men deed 'er eene plegtige daiikmisfc , by welke Paus Gregorius de Xnide tegenwoordig was , met al de pracht ^ welke het RoomfcheHof byzecaanplegtighedea, die hec luis- tcrryk wil maken. De Kardinaal van Lotheringe gaf aan den bode een rykelyk gefchenk , en toonde door zjTie ondervra- gingen dat alles hem reeds bekend was. Esprit tie la Ligu$ Tom. n. (*) De zugt tot plondering deed den moordlust geweldiger woeden. Brantöme verhaalt dat verfcheiden* van zyne med- gezellen , edellieden even als hy , 'er tienduizend kronen me- de wonnen. De roovers fchroomden niet de kostbare juwee- len , vrugten van hunne plonderzugt , aan den Koning en d* Koninginne aan tCfbieden, en dezelven werden aangenomen. »id. IfoORltEhE. 7 jüiden 9 die in deze tyden Iets van regcvaardlgheid of natnuriyke kennis bezaten ; de andere Kommandantea der Provincie waren dolle menfdien ^ welke niet veel Teffchilden van die honden , waarvan de Pifarres en de Vasko Nunés zicfh bedienden , wanneer zy ter jagc gingen op de ongehikklge Indianen , welken zy dederf opflokkeo^ Die oorlogshonden werden geoefend , en trokken fol^y , even als zy. Zy gehoorzaamden evea Hls zy , en de kundige fchryver der wysgeerige be- fpiegelingen over de Amerikanen ^ zegt dat men 'm den onden krygsHaat gemeld vond dat de hond Here^ cillo twee realen ler tnaand won voor dienden , wel^ ke door hem aan de kroon gedaan werden. Ik weet niet of zy, die Karel den IXden en zyn waardig Hof dienden wel beloond werden , maar ik beweer dat hun- ne barbaarschheid nog veel onbegrypelyker geweest is ; want de historie meldt niet dat zy den zelfden fmaak in menrehenvleesch gehad hebben als hunne me- debroedersé De beroemde Dlgter van de Henridde , dfe degeest- dryvery en het bygelOof met eenen zeer goeden uit- flag beftreden heeft, en die ten dezen aanzien zyiï vaderland en de waereld reeds eenig voordeel heeft aangebragt (*) » heeft dezen doordagten ^ verfchtik- lyken en waaragtigen digtregel gemaakt : £egeert een Koning > kwaad ^ by "i^ordt te veel vól- daan. Wan- n Het 2oude dcf moeite wel waardig zyn den intlocd vart den geest van den Heer de Voltaire op zynceeuw, c» *en van zyne ceuw« op zyncn geest aan t« toonen^ - A4 8 Voorred £*' WanDCer ik dezen digtregei met bedaardheid be* fcbouwe , dan bevangt my eene inwendige trilling; ik zie de blyken van deszelfs waarheid met letteren van bloed geprent op iedere bladzyde der historie yea ik zugt byna over myn lot van mensch te zyn. *, Hoe ! de bloeddorst vindt dan overal zulke vaardi* ge» blinde, getrouwe en onbedagte uitvoerders vaa zyne wetten; en de deugd, wanneer men die zelfs met yver behartigt, ontmoet dan duizenden van hinderpa* len , gaat langzaam voort , en kan eindelyk geene an« ^eren dan ontmoedigde betragters tellen , wier werk- zaamheid telkens verzwakt wordt en uitgeput. Begeert een Koning V kwaad y by wordt te veel vol' daan* ó! Laat ons eene plaats ontvlieden waarin men zou • de kunnen oprdeelen dat deze grondregel waaragtig i$9 of laat ons ten minllen, eer wy dezelve verlaten, ons best doen , om dien verfchrikkelyken digtregei te doen dellen in den rang van die grondregelen, welke niet dan oogerymde en valfche^ denkbeelden vertoo- nen. Misfcbien zal men zeggen: waartoe dient het deys' lykheden van fl. Bartelsnagt op ce halen ? Wy belee- ven thans geene eeuw meer, waarin men zoo wreed* aaniglyk vermoordt. Die barbaarfche dagen zyn voor* by , en zullen nimmermeer wederkeeren. Ik wenseh het te gelooven ; ik hoop het zelfs. Het laat zich inderdaad aanzien dat men eikanderen niet meer in den naam van God zal vermoorden , dat de Godsdienst niet meer die vuurbrakende poelen zal opgeven, die zoo dikwerf hunne woede wyd en zyd verfpreiddep. Maar, Voorkbd£. y I MttTi durf ik het zeggen? het is thtns niet minder coodig den menfchen tafereelen van den geest der vervolginge onder bet oog te brengen. Steeds heer- fchende, gebruikt hy allerleie voorwendfelen^neemc allerleie gedaanten aan, vertoont zich onder allerleie voorkomen ; hy verandert flegcs van naam , maar zy« ne woede blyft genoegzaam de zelfde. De ondervin* ding der vooriedene eeuwen zoude nutteloos wcM'dea voor de volgende, indien de hand van een* wel- iprekend* fchiJder, deze kleuren niet deed voorko- men op eene wyze» die gefcbikt is om ons fchrik te baarea, door de zinneloosheden der geenen, welke voor ons geleefd hebben, onder het oog te brengen; doodelyke zinneloosheden, waarin wy op het punt fiaan om weder te vervallen. Wat raakt het den on- gelukkigen onder welken jaaam men hem vervolge. Maar is het wel waar dat de Geestdryvery al hare icragt verlooren heeft? Is het waar dat hare pylendoor de wetenfchappen Homp geworden zj/n ? Heeft men in eene zder verligte eeuw geenen Vorst gezien, die den naam van groot droeg, en zich omringd zag van alles , wat zyn karakter menschlievend en regtvaardig ^oest maken; doch die , ntettegenftaande dit alles y Wanhoop in de harten van velen zyner onderdanen v4f wekte, hen op galeijen of in harde gevangenisfen pUfcile, zelfs galgen oprigtte, zyne fchoonde pro* vinden vernielde en verwoestte, en zich misfchien, na^ulk eene fchending der burgerlyke wetten, toe- ji^chte over een edikt, het welk hy nuttig oordeelde ^oor den Katholyken Godsdienst , en dat alleenlyk dien* deom zyne koningly ke onkunde aan den dag te bfengen? Heeft Spanje niet een even beklagenswaardig voor- A 5 beeld f , iö Vo<$nitEi5i. beeld uitgeleverd , toen het zich in eeneo (laat vin veV- derf en liwyning flonte , door het vernielen van een geheel volk , dat zyne landeryen vreedzaam bebouwde, enkel in het denkbeeld dat dit volk de Ingt niet koif Inademen, zonder dezelve te befmetteo met zyne by- zondere gevoelens? De (laatsrampen van een natie y die vreedzaam fchynt dewylzy ten gronde gaat, kun- nen de onheilen van eenen burgerlyken oorlog eve« naren , en zelfs overtreffen. En wanneer wy tot onze eeuw, die men zelcerlyle niet van zwakheid kan verdenken , afdalen , zal men misfchien eene fhatkundige en fyne geestdryvery ont« dekken, welke op deze Godsdienftige gevolgd is, iif welke de meesten zekerlyk als blinden , en in den waan dat zy wel deden, geharkleld hebben. Wel is waar dat men geen bloed heefc zien (^roomen ; maar de alge- meene en byzondere onheilen zyn egter niet mindef treffend geweeste Wanneer wy overwegen hoe vele ttanen gellortzyn , wanneer wy de in het hartgefmoor* de zugten , de gevangeuisfön , de balliogfcbappen , de harde vonnisfen van allerleien aart befchou wen , dan zuK len wy ontdekken dat onze eeuw niets aan de eeuwen der dwalingen en barbaarschheid te verwyten beefl f het geen de onze onderfcheidt is dat zy eenige belache- lykheden by hare geweideoaryen gevoegd heeft , en dat zy, niet voldaan met de onfchuld en regtvaardigbeid te onderdrukken , daarenboven genoodzaakt is dezet' ven ten toon te (lellen. Na verloop van tweehonderd jaren zal onze historie ook gefchikt zyn om den men* fchen fchrik aan te jagen, én tooneeiftukken te ver* fcbafifen, die tranen zullen kosten^ ludien het my mogt gelukken in het hart der gee- nen. Voorbed £# Ii Ben f die my zullen lezen , eenfge wortels van die ver- volgzieke geneigdheid, van die ongelukkige geneigd- heid y welke omtrear drie derde deelen van het menfich^ dom bezlelc , uic te rukken ; indien het m^ mogt ge- beuren iets ter vermeerderinge van de algemeene en byzondere vryheid toe te brengen , en dat natuurlyk regt, het welk zoo baarblykelyk^ mi door geweld, dan dooi; vindingryke eo wreedaanige list gefcbondeii wordt, tè Haven ; indien ik der godsdlendige, burger- lyke en geleerde onverdraagzaamheid , dia elkanderen ouderlingen bylland bieden , eenige fchigten mogt ont^ weldigen, indien heC tafereel van die zedelyke be- 'fmettingen, die die denkbeelden van orde, billykheid .en regtvaardighèfd omkeer», dtenen mogt om bun, die de dwaling zoo gereedelyk als de waarheid omhel- zen, fchrlk aan te. jagen; oi indien (om my zonder r verbloeming uit te drukken), zy,diede klageudewen- fchen der mensGhlykheid alleen kunnen doen bekly ven, bewogen door de tredende ftemme der wysbegeerte., zich verwaardigden om baar een vermogen te verlee- nen, het welk zy van zichzelve niet heeft, en gevoIg« lyk die fnoode ea veirferfiyke gevoelens , die bet al- gemeen en hun byzonder geluk benadeelen, weg te blikfemen , dan zoude ik f ban heilig wexk , het eer- de miifchien van dezen aart, toejuichende, zeer vol- daan zyn dat ik, in mynen doorgaqgdoor deze wae- reld , den post vaa menscb en van fchry ver bekreed had. • VER- VERTO ONER& Jan Hbnnuyer, Bisfcfaop te Lizieux« De Stedehouder des Konidgs te Lizienz. S1MON9 Grooc-Victris van den Blsfchop. De Geestelyken te Lizieuz. £en menigte Priesters. Een menigte Krygs- Officieren. ARSENN£,de Ttder , burger van Lizieux , Protestant. ARSENNE,de zoon, echtgenoot van Laura^Protestant. Laura, zuster van Evrard, Protestante. ËvRARD, inwooner van Parys, Protestant. SuzANNA, vriendin van Laura, en nabefiaande van Arfenne, Protestante. Clevard, Protestant. Thevenin, Protesttnt. Meiï AN COURT, Protestant. DuGAs, Protestant. £en menigte Protestanten* Het Tooneel is te Lizieux ; het geval gebeurt op den 27llen van Augustus 1572. ï3 JAN HENNUYER, BISSCHOP TE LIZIEUX. TOO.NEELSPEL. EERSTE B E D RT F. ï m Hef Tooneel verbeeldt bet vertrek van Laura ^ waarin een groot e kas, balf open , geplaatst ts. EERSTE TOONEEL. Laura kort eenige klederen en linnegoed op , en . vindt genoegen in bet befcbouwen van een net opgemaakt kleed. Laura, (alleen^ JLlic gewtid dekte hem, op den dag, die onze wenfcben vervulde ! waarde Echtgenoot , my dunkc ik zie \ a nog aanhebben • . < En deze fjarp . • • Wat ftond hy u fraai! (Z^ kufcbtden Jjarp en bergt' dien zorgvuldig. Zy neemt een klein koffertje ^waar- in eenige brieven en juweelen zyn,) Beminnenswaar- dige brieven! gy maakt mynen fchac uft. Q^y leest en zucbt glimlagcbende y onder bet befcbouwen van eenige juweelen.') In alles beminnenswaardig, ja zelfs tot in zynegefchenken! (Zy neemt een^ ring op J^Eon }fgr geleden wu het dat ik die eerde pand ontfing, ik 14 Jan Henmuyer. Sk ontdel nog; wydorHeo toen niet boopen... Wie zou my beloofd hebben dac zes maanden daarna • • ^ Hoe fchielyk is de tyd vervloogen I hy is my maar een oogenblik geweest ••• ja, maar deefe agt dagen van afzyn, deeze agt dagen fchynen my jaaren... hy moest reeds te rug gekomen zyn.«. Hoe verlangend zie ik hem te gemoet . , . Keer weder , Arfenne , keer we» der, uwe tederharcige Laura gevoelt maar al te veel dat zy zonder u niet meer leeft. (^Zy luistert.) Ie- der oogenblik fchyn Ik hem te hooreuyenik bedrieg my geduurig. (Zj fluit bet koffertje^ en bet vervol* geni weder openende ^ neemt zy ''er eerC brief uit. ^ Laat ik deezen brief nog eens leezen. (^De brief te* gen baai boezem drukkende.^ Welk eene ziell welk eene levendige vrolykheid ! welk eene waarheid i QMen klopt aan de deur. Laura werpt alles ter aarde ^ en gebeel ontfield naar de deur gaande^ loopt zy de ftoelen omverre , opent de deur , en roept al bygende uit^ ó, Hy is *t, hy is 'tJ T W»E EDE TOONEEL. Laura, Suzanna» Laura, QSuzanna gewaar wordende ^ treedt te rug 9 met eene ver- baasde en verdrietige houding,^ Hoe! gy,Suzam]a? S ü z A N N A , (jsen weinig verlegen.^ Myne lieve vriendin , gy fchynt eenigzins verwon*^ den ; ontrust u myn bezoek? Laü- i I^BRSTEBCDJtyP. 1$ Laura, (ztcb van baar ontfieltenit herfltlknde.) Neen, neen, myne lieve nicht; vergeef het my, maar ik dacht dat het myn man was.., hy is nog niet geltomen , oordeel over myne ongerustheid* S U as A N N A. Moet men zich om één* dag verwyi zoo verle- gen maalden? Laura. Hoe! om één* dag verwyi ?••• Rekent gy één' dag van eergisteren ten twee uuren» dat hy beloofde te Lizieux te zullen zyn. Wy zyn hem vooruitgegaan , wy moesten alleen te rug keeren, S U Z A N II A* Waarde nicht, wat heeft men u gisteren avond niet ^1 gezegd, om u wegens die wegblyven gerust te flellen? L A U H A. Ach l myne lieve vriendin , zo gy bemind hadt, zoudt gy weten dat woorden het h«rt niet gerust flel- S er Z A M N A» Gy moet echter de reden plaats geeven. ; . • Men verlaat Parys zo fchielyk niet. Denk eens dat uwo geheele familie, en een groot gedeelte der zynezich daar bevindt; een bezoek vanden eenen, eene uoo- dige v^rrigting van geenen kant: twee of drie dagen verloopen fchielyk. Laura. Wist hy myne ongerustheden » dan zoude niets b^m kpnnfen \% lUg hovdeu. SU' i6 JanHennüyer. S U 2 A N N A. Zie datt boe bet vcrmuk aliyd van eenige bekom- «•ringen verzeld gaat.. . . Gy hebt de reis naar Parys, om het buwlyk van de dochter van Medicis met den Koning van Navarre te zien voltrekken (^) , u als een vreugdefeest voorgetteld . gy hebt getuige wllen zyn van deeze verbintenis , dié onze verzoc ning met de Roomschgezinden verzegelt. Hoe luis-^ lerryk moet deeze feestdag geweest zyn ! de vreugd moet in aller aangèzigten hebben uitgeblonken, . , ik heb nooit meer fpyt gehad van alleen te zyn dan in deeze omftandigheid, daar ik,gelyk gy, geen' echt- genoot had, waarmee ik dit pleifier^ reisje kon doen; en wanneer men ecu meisje is , moej men t'hub bly- ven. Laura. Waarlyk alle die hooggeroemde en prachüge feest, dagen fchynen zekerlyk veel fchooner van verre , en vooral in de verhaalen,die'er vangegeeven worden; van naby ziet men zeer weinig. Het gedruis, het gewoel maakt ons bedwelmd , en het hart blyft on- aangedaan ... het geen my op deeze feestdagen het . meest behaagde was , dat zy imy gelegenheid gaven tot het wederzien myner wa^de bloedverwanten. Ik heb het geluk gehad van ook eenen broeder met my te brenge^i , dien ik bemin , en die de boezemvriend van myn* man is» Su* (^a) Het huwlyk van Henrik , Koning vin Navarre , en Maigaretha , zuster des Konings van Frankryk , werd. me? cene pracht gevierd , die inderdaad Koninglyk was. Zie r Esprit dt la ligut.Tom. II. JËERSTE BfcDRYlr. 1/ S U Z A N N A. Hy is ODgetwyfeld zyn boezemvriend. « . • Zy zya nooit te vrede, dan wanneer zy by eikanderen zyn; dit is eene zo zeldzaame ais bekooilyke vereeni* «ing. L A V K Aè Tot nog toe is zyn hart vry geweest; ik wenschte wel dat eeil meisje vati Lizieux het kon treffen , en hem altyd in deeze (lad doen blyven , gelyk Arfenné my hier lieeft weeten vast te maaken* (^Zy ziet Su* tanna ^riendelyk aati.) Verftaat gy my , Zantje lief? Waarom te bloozen? SüzaNna, (voor zich neder ziendeé^ 6 \ Wy zullen daar nader van fpreeken , vriendin. • • « wy ;sullen *t loi een* anderen tyd fpaaren > zo 't u gelieft. • • • ^ Laura* Gy wantrouwr de liefde, waarde Suzanna, en gy bebt niet volfiiektongelyk ; maar ik verzeker o , wan- neer zy twee deugdzaame zielen vereenigt, die ver« eeniging niet dan tot vermeerdering van hun geluk (trekken kan. S U Z A N N Aé Gy bebt die deugdzaame ziel, zo wel met de uwe overeenüemmende, gevonden; ik, ik kan my niec tieijeo ook zo gelukkig te zullen zyn. Twee geluk-» kige huwelyken zyn te zeldzaam , om te hoopen [ dat ze in den loop van één jaar elkanderen zouden t volgen. L A u R A« I Waarom , niet ? • < • Het geheim van gelukkig te i ^ B zyn I x8 JakHennutsr. zyn beflaat in elkanderen oprecht te beminnen ; iM fchiktanes zich vin zelfs mar ons verlangen. Dan vindt men eene aangenaamheid, die alle moeijeiykheden van *c leven' wegneemt. Het hart van den eenen leeft in dat vanden anderen: men denkt , noch men doet niets dan famen, en dikwyis is men gereed beiden een en *c zelfde te zeggen • • • Welke zachte gemoedsbeweegin- gen j welk een vertrouwen ! welk een kring van ge- lukkige uuren i . • . Neen » het beflaan is waarlyk niet dierbaar dan aan twee echtgenooten die eikanderen be« minnen , en ik zou beden liever bet leven dau dk aangenaame gevoel verliezen. S u z A N N A. Het is juist die vrees van een hart dat my bemin* de te zollen verliezen , welke my voor eene erndt- ge verbintenis doet beducht zyn. • . Welk eene droef- heid by de minfle wolk , by de geringde afwezen* heid...» Zie het aan u zelve; gy gaat eenige dagea met Arfenne té Parys doorbrengen , op het punt der terug reize houden hem bezigheden op , in weerwil van zichzelv^n ; hy laat u , van uwen broeder vergezeld , te rugkeereui hy blyft een weinig langer uit dan hy beloofd had , en wy zien u overgegeeven aan de wreedüe ongerustheden en droevigde angden ; ik dacht u gisteren nooit weder tot u zelve te zullen, ge- kreegen hebben* Z^g my eens of al uwe vergenoegdhe- den wel tegen diergelyke onrusten kunnen opweegent Laura* ó Neen , lieve vriendin , neen ; het afzyn , *t is waar» valt hard ; maar het terug komen , het te rug ko- men ••• Achl waarde Suzanna^hoe vliegt myn hart hem reeds te gemoet..* Gy kern hem, nicht; wie kan ËbR'SteBedrvp* tp kan beter oordeeleti of hy verdient minder bemind te worden? een liart, (leeds aan zieh self gelyk^ een gelukkig karakter , een onbedwongen levendig- heid; wat deugden heeft hy niet?... Myn broeder gelykt hem by uitdeki ik wenschte wel dat hy u de. zelfde liefde kon inboezemen. S U Z A K N A. Laat ons, waarde nicht , tot het geen gy te Pa-» fys gezien hebt wederkeeren. Gy hebt my nog niets dan zeer korte byzonderheden gemeld, waar ik niet meê voldaan ben. Sedert uwe terugkomst heeft men niets aan u gehad ; men kan u niet doen fpreeken , zo als men Y/e{ w^de ; ^y valt altyd op de aan- genaamheden van het huwlyk. Drengt de afweezend- heid van een^ echtgenoot hem ook nieuwe bekoor* lykheden aan? Laura. Wat zyt gy onbermhartig ! Waarom zou men niet altyd fpreeken van het geen men bemint? DERDE TOONEEL. , LauRA^ SvZANNAf EEN KnECHT« D E K N E C H T. Mevrouw, de oude Heer Arfenne komt af om met 11 te ontbyten . . . Hy zegt u gezelftbap te willen hou. den, terwyl hy zyn'-zoon verwacht. L A o R A , (vrolyk opflaande , tegen Suzanna.^ Laat ons gaan, laat ons hem te gemoete treden. •« dien waardigen gr^saart! Ik draag hem zo veel ach- tlng als liefde toe. Ba Sü- so Jan Hïbnküyer. Zit daar reeds den beminnelyken man ! . . • L A V R Aé Uy heeft zyn' wandelftok niet , nicht . . . Laaf ons hem onderfteunen. . . Zyn ouderdom maakt my alcyd voor hem bevreesd* QZy gaan hem te gemoetei intusfcben brengt men eene tafel yWaatmcn het ontbot op zet ^ fioyn aan den eenen , en melk aan den an- deren kant. VIERDE TOONËEL. De oude Arsenne, Laura, Suzanna. De oude A r s e n n £• ■ Goeden dag, myne waarde dochter.. En gy Suzan- na, reeds hier? Gy zyt*er vroeg by... zeer wel, ik 'Wensch 'er u geluk meé , ik bedank u haarentwege • .. (by zit neder.^ Wat zie ik u gaarne by een... Waaf- mede onderhoudt gy eikanderen « myne waarde kinde- ren? S u z a N N A. Met al het geen zy ftaais te Parys gezien heeft ... ó Wanneer zal het myn beurt zyn ^ die groote Had te gaan zien? De oude A r s £ n n e» Welhaast, welhaast, nicht., .al wachtende zuUeQ wy onder bet ontbyt^er wat van praaten. (tegen Lau* ra.) Ik heb gaarn dat men my^ wat vertelt, her ver- veelt my nooit te luisteren. (Hy ziet dat zy een weinig droevig «.) Wel boe! nog al peinzend? nog al bedroefd ? Lau- EerstkBboryp, ai Laura, (me f een* gedwongen glitnlacb.^ Neen , neen , vaderlief, neen. De oude A r s e n n b. . Ik moet het u zeggen, myne waarde Laura, gy hebt my gisteren groote bekommeringen verwekt; van ons fcheidende» wenscbte gy my een* gerusten nacht op cene wyzQ.^. • Ik keerde my om , eer om myne uaa« men voor u te verbergen , dan ora de uwe te ontvlie- den. •• Gy beb( my den geheeien nacht het flaapen beier. Het arme kind, zeide ik telkeos, zy beefe voor myn* zoon , zy wfiakt en ichreit ... Uw vreet onuoerde my. Laura. Myn vader. . • jnogt zy haa^t verdwynenl De oude A r s ë n n e. Het (laat my tegen dat gy zoüetk aangedaan zyt; moet men , om te beminnen , zich wegens eenige uuren wegblyvens ingebeelde rampen fcheppen?.... Gy zyt anders verdandig -, maar hierin toont gy het niet... • Komt laat ons ontbyten. L A ü R A. , Waarom beeft hy ten minften myne augften , door eenig bericht te zenden , niet voorgekomen ? De oude A r s e n n e.^ Indien Ik uw ma&gewee5twase,danzoudtgy waar- lyk eeuwig hebben moeten fchreijen... Ik, die met u §>reek , ik ben verfcheiden maaien gebeele jaarea achter- een geweest, «zonder het; geluk te kunnen hebben om of myne vrouw of myn* zoon eene enkele reis te omhelzen. He( is c waar dat ik, de wapenen voe« (gode in den tyd der burgeroorlogen , meer dacht om B 3 hun- fia J A N H E N M U f E R. hunne rechten te verdedigen » dan om hen aan hunne haartdede te zien... Kom, kom, zyt gerust, myne docluer; de vrede is gefloten^ God zy geloofd 2 ea laat ons allen. vrolyk zyn.' Kom, myn zoon zal ons aUen, voor het einde van doezen dag, omhelzen; ik Qaa *er u borg voor. Laura, Ik hoop het 09k ; maar gisteren zeide gy. *t zelfde# De oude Arsenne. Op deezen dag zult gy het zien . • • • Is £vrard reeds uitge^um? Laura, (Jegen eerf knecht^ Hebt gy myn' broeder gezien? De Knecht, Mevrouw , hy is deezen morgeafcytyds zyne wan- deling door de dad gaan doen ; by heeft, vertrek* kende, gezegd, dat hy zich misfchien naar buitea zou begeev^n om zyn^ broeder te gemoet te gaan* De oude Arsenne. Die waarde kinderen , ik zie reeds met welk een hart zy eikanderen op weg aantreffen en omhel- zen ... . Op hun gezondheid i (Jty drinkt,^ Wat een braave jongen is die £vrard ; niet waar » nicht? S u z A N N A, Ja , oom . • • Kom aan , nicht , neem uwe ge« woone vrolykheid weder aan ; iets van uwe reis. Ik heb nooit Parys gezien , en ik braad van begeerte om de befchry vingen te booren , di^ men 'er van geeft. Op geen andere plaats dan daar , denk ik} vind mcQ }m fphoone en verwonderlyke , , t De- BersteBedryf. «3 De oude A&senne* *c Spyc my byna dat ik niet met u gegaan ben : maar in myne jaaren ontvlucht men het gewoeU Ik heb in myn jeugd verfcheidène feesten bygewoond. Daar- enboven myn zoon was 'er, en dat is zoo goed als of ik *er ware . . . Vertelt my echter het geen voor my van het meeste belatig is. Gy hebt beiden den Admiraal Coligny bezocht. Verhaal my dit omftandig. Men heeft u by hem ingeleid , is het niet waar? £n wat zeide myn 2oon roch? Dat is eerst een deugdsaam mensch, een groot veldoverde , een waardig patriot ... Ik heb onder hem gediend ; wy kennen eikanderen zeer vfe\. Op zekeren dag • • . Maar dat zoo ons te lang ophouden ... Zeg , zeg, • .. Laura. Hy heeft wegens u mét een tedere en byzondere genegenheid gefproken , myn vader ; . . . hy was over- eind in zyn bed zittende. Welkeen eerbied boezemden ons zyne achtenswaardige trekken in \ wy beiproeiden zyne handen, die hy ons toereikte » met onze traa- nen • * • De oude Arsenne. Maar , is de moordenaar, die hem gewond heeft, al ontdekt? (^) Men (Q Colfeny wferd aan den linker arm gekwetst door zeke- -ren Maurevel , die men openlyk voor Koningsmoorder hield. Deze moordenaar fchoot met een vuurroer op Coligny door een vender , met een gordyn bedekt , toen de Admiraal van de louvxc te nig kwam. Esprit dt la Liguê. TiOm. IL B4 t4 JanHbnnuybr. L A U R At I Men vervolgt hem , naar men ons zeide • • • Zo als wy intraden , zagen wy Medicis en den Koning by hem uitkomen. Hy had de byzonderfte blyken van genegenheid van hen ontfangen (c). Hy was toen rustig , zonder ontflelteois en onuroeriog, en zei zich redelyk wel te bevinden. De oude Arsenne* God befcherine zyne dagen ! Hy is de flerkfte (leun van onze ongelukkige party. Onze verdediging was zonder twyffel rechtvaardig. Want wat zal den mensch toch overbly^en , wanneer men hem de vry« heid van denken beneemen wil i , . Franfche Roomsch- gezinden ! 6 myne landgenoocen ! erkennen wy niec den zelfden God? Waar toe dienen zo veel wreede veld- Hagen ? Is het op die wy ze dat men , eikanderen ver- fcheurende, de Godheid beter leert eeren ^ • • Daar 'is een tyd geweest , dat .ik , mismoedig door bet aaa« fchouwen der verwoestingen van deezen burgerlyken oorlog , haast wenschte dat wy allen Roomschgeziud konden worden ; maar kan men tegen zyn ei>^en ge- weeten handelen ? Is het in ons vermoogen een geloof te omhelzen , dat wy by op3 zelven verwerpen ? Men zou dan bedriegers , fcheinheilige loogenaars moeteii worden , en ik verkies liever te llryden en te (ler« ven . • . Maar vergeef het my , myne dochter , ik poderhoude u over v^ldflagen* ^en grysagrt , die gq- (O Karel begaf zich met zyne moeder, de Hertog van Aa- jou , de Marfchalken van Frankryk , en een aanzienelyk gevolg-, paar de kamer van den gekwetflcn. £s^rsf d» laUgue, ibid. EerstsBedryt. 15 gediend heefc , is aan dit gebrek onderhevig. Laat ons liever van die groote verbindtenia , waarvan gy ge* tuige geweest zyt , fpreeken • • • Alles moet^ wei luifterryk geweest zyn. S u z A K N A. Welk eene prachtige vertooning moet het gemaakt hebben ! de gantfche waereld zegt, dat 'er overmaat van grootscbheid en luider was • • • Maar waren de jonggetrouwden wel in hunn* fchik» Laura. Zo ik myn hart recht uit moet fpreeken $ onder al die grootfche vertooningen» ben ikgeene wezenlyke vreugd gewaar geworden. Een burgerlyke bruiloft is my al- tyd aangenaamer voorgekomen. Al die kostbaare toe* üel dient tot geen ander einde, dan om het verdriet te vermommen. Alles wordt , ik weet niet aan welk een vertooning» toegewyd. Men neemt de ceremoniën en orde heel naauw in acht , en men derft dus het rechte vermaak ; de vreugde moet in dit land onbeilaanbaar zyn met plegtigheden. Neen , het jong^ paar, ge- loof ik , was niet In zyn* fcfalk. £n de meeste wee« zenstrekken aan dit hofüonden my niet aan. Medi- cis heeft een donker gezicht , en Karel de IX. fchynt de pagie van zyne moeder te zyn. Ik weet het niet, maar ik befpeurde in hem noch die edelheid , ooch die innemende defcigheid, die een* Koning aanduiden. De Prins van Bearn, by voorbeeld ... De oude Arsennb. Gy wilt zeggen , de Koning van Navarre. Laura. Ja , vader. B 5 De sl6 JanHennuyer. De oude Arsemne, (me f een otitfronü en vrolyk gelaat,^ Wel nu? L A U E A. 6 \ Die heeft het gelatt van een* man , in (laat om zich van de waereld te doen aanbidden . • • een openhanig aanzien, dat vertrouwen inboezemt... trekken, die grootheid van ziel en goedheid afTchilderen. Hier by heeft hy zekere verliefde houding , die nie- mand mishaagt... ó Ik wenschte wel een* Vorst van dat karakter op den troon van Frankryk te zien. De oude A r s e n n E. Met een* llaatsdienaar als Coligny, niet waar, my-, ne dochter? S u Z A N N A. De heeren Roomschgezinden zouden misfchien hunne rekening by zulk eene fchikking niet vinden. De oude A r s e n n e. Ik ben verzekerd dat Coligny geen vervolger zou zyn , en dat de Koning van Navarre hun die vryheid zou laaten , die zy ons betwisten. Ik zoude de eer« fle zyn ter verdediging van hun recht, indien mende onrechtvaardigheid bad van hen te dwingen ; maar wat zeg ik ? men behoeft niet meer te wenfchen. Kalmte is op het onweer gevolgd. De vrede is aan den voet der altaaren bevestigd ; zy heeft de (Irydende par« tyen veréénigd. Alles belooft ons in 't vervolg zo wel geruste ais gelukkige dagen. V YF- £eji8T£ Bkdryt. a^ VYFDE TOONEEL, Z)^ voorgaandtn , £ v & a r o , ( inkomende met eene ontroerde en be^ droef de houding.^ Laura, (fcbiefyk opftaande.) Myn broeder I . • • weder ce rug en dac zonder mya* BUin? E V R A R Ö. Goeden dag , myne wtarde Ljonu ' Laura. Zyt gy ver op weg geweest om hem te gemoet te gun, broeder? £ y R A R D , {met neérgeflagene oogen.) Ver genoeg, myn zuster. Laura. Hoe! gy hebt noch hem, üoch iemand die hem ge« zien heeft, ontmoet? E V & A R n» Niemand. De oude A r s £ n iv & Gy moet grooten honger hebben?... Ga zitten en ontbyt. £ V R A R D* Ik heb in 't minst geen' trek. StJZANNA, Qtegen Evrard.) Wel wat fcheelt u dan toch ? Laura. Van waar komt het, myn broeder, dat gy dus ver- tnderd zyt. EVRARDy 98 } A N H B N N U y E R. £ V R A R D, {ontroerd» Ik? De oude A r s e h N e. Hy zal nog niets genuttigd hebben ... en de open lucht, ••• Laura, {pem aanziende.^ Wat deert u? ^ £ V R A R D , {zich gerust willende toonettJ) My deert niets, myoe. zuster, niet met al; iic zeg u, nieis. De oude Arsbkjne, (na bent ftjfaan^ gezien te hebben.) Gy zyt waarlyk een weinig bleek. Nooit noet gyi voor *t ontbyt uitgaan , verdaat gy ; maar drink een goed glas wyn , dat zal u herdellen. (Hy fchenkt hem wyn,) £ y R A R D , (naar éirfenne toe fehik* kende , zegi zacht,) Hebt gy een oog«iWik tyd ? . . . Ik moet u alleen fpreeken. De oude A r s e n N £. Alleen? • £ V R A R D. }a , laat ons in eene andere kamer gaan , bid ik n. De oude A r s e n n e. Terftond? E V n A R D. Ja, op 't oogenblik, en vooral zonder iets te ha« een blyken. De oude A r s e n n e. Ga maar vooruit, ik zal u volgen... Neen, Iaat my Eerste B ï d h t f. sp my begaan, {opftaande.') Myne. dochter ik kom ter- ftond te rug, ik cioet u voor een ©ogenblik verlaaten. Laura, (jvoot aan de deurJ) Waar gaat gy, rayn vader?... Evrard waar gaat gy?..- Gy doet my fterven... Uw houding, uw (leiti..., 6 Myn Godi wat zou hem overgekomen zyn?.,. Wat hebt gy toch vernomen? Ë V R A R D. Wei niets zeg 4k immers. ••• Wees toch gerost, zuster. L A ü n A. Neen , ik kan 't niet zyn 4 . . Waarom my te ter- laaten?*.. Ik^eïoof u niet meer, en vrees alles. Evrard, (^icb bedmingenêe^ . Kan ik den ouden Heer niet iets byzonders te ztg* gen hebben ? en wat maakt u ongerust? L A u r.a. Wat my ongerust maakt, broeder... Uw wezen verklapt u..i Wel aan, gy kunt alles zeggen n% d« vrees die gy my aangejaagd hebt. Evrard, {ontroerd.^ Helaas i wat zal Ik u zeggen, zuster.? ZESDE TOONEEL. Di voorgaande vertooners , MEifANCOüRn Mrnancourt. Myn waarde Evrard. Is Arfenne al te rug? weet gy iets van hem ? Wy zyn allen ongerust 5 wy beeveö allen... Myn vader Zendt my... Ik kom om hier ty- dlng te hooren. Evrard, / (30 Ja» MEKWUYEit* EvRARO. (bem te vergeefscb eenig teeken geevende*^ Van my tydiogt Menancourt. Jt , gy zy c buiten de ftad geweest • . . Men heeft m^ |[ezegd dac gy onder weg iets , wegens bet droevig geval te Parys^ vernomen liebt. . L A u R A« £en droevig geval ,. • tePaiys... MynGgdl welk een geval 1 S UZ ANN A 9 (badr onderfteunende,^ Ach! myne waarde vriendin, hoe dus ontfteld! De oude Aksenne, (tegen Evrard.^ Spreek , Evrard ; want de angften vergrootcn het kwaadden de verbeelding, te vlug in*t ontvlammen» Helt zich altyd het ergfle voor... Het kan inderdaad zoo kwaad siet zyn.«.. Spreek. E V R A R D. > Welaan, het zoude onnut zyn u iets te vetbergeOy len daarenboven drukt het gewigt der angfïen my XM zwaar op 't hart . . , Verneem . . . (^ boudt ftil.') De oude A r s e n n e. Ga voort , Evrard ; gy houdt my op ... ga voort. E v R A R D. 