VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De Kachels zyn vetvaardigd op eene wyze , meest overeenkemende met de koude van deezen Oord ; de Kachelpypen zyn geflingerd „zo dat zy de hette doen - omloopen, en het te fchielyk vervliegen voorkomen 5 door middel van een klep kan met de lugt naar welgevallen ver- dikken of verdunnen. Het Hout is in Zweeden niet duur, en men heeft weinig moeite om het te bekomen. De prys der Leevensmiddelen is desgelyks gemaatigd, doch het arbeids- loon loopt hoog , zo ook alles wat tot weelde behoort, — De gemeene lieden leeven meest van hard Brood , gezouten of gedroogden Visch, en Meelpap. Bier is hun gewoone drank, em dit kunnen zy voor weinig gelds bekomen. Op de tafels der Ryken en Aanzienlyken, is altoos overvloed van Vleesch. Vóór de maaltyd gàat altoos een Collation „ met Boter , Kaas , gezouten Spyzen en Sterke Dranken, Vreemdelingen ftaan altoos verfteld , als zy zien dat de Vrouwen met dezelfde gereedheid, als de Mannen , goede teut - en fterken drank neemen. Veel Wyns wordt ’er in Zwee- n gedronken, maar zelden in buitenfpoorige maate. Het gebruik van Koffy eu Thee verfpreidt zich van tyd tot tyd verder. ` Men kan in Zweeden niet reizen , zonder zich te verwone deren over de goede fchikkingen door het Staatsbeftuur voor de Reizigers gemaakt. Die fchikkingen zyn zeer za- menftemmend met het Volks- Charakter. De Boeren ver, fchaffen Paarden; elk Paard kost vier Engelfche Schellingen voor een myl, uitgezonderd in de Steden, waar men er zes voor moet betaalen. Op ieder Post- pleisterplaats, ftaan ‘er altoos eenige in gereedheid; zyn ze niet genoeg in getale, men zoekt andere in de nabuurfchàp. De Man, die de MENG: 1791. NO. 13. Qa Paare ' \ 574 VERSLAG VAN HET VOLKS-CHARAKTEn Paarden levert, geeft aan den Reiziger een boek , welks bladen in verfcheiden kolommen verdeeld zyn. In deeze fchryft de Reiziger zyn naam, en met zyn waardigheid of bedryf, den dag ent uur van zyne aankomst, en de plaats vanwaar hy kwam en werwaards hy heen gaat; het getal der Paarden door hem gebruikt , en, de wyze op welke hy be- diend is. By het einde van elke maand, word dit Boek aan den Landrigter ter hand gefteld. De Paarden zyn klein , en vertoonen weinig; maar zy loópen zeer (pel , bovenal! in den Winter. Dit zyn de voornaamfte omtrekken van het Charakter , de Zeden , en Gewoonten der Zweeden , in °t algemeen. Wan. neer wy ieder Gewest in °t byzonder befchouwen , zullen wy, egter, verfcheide hoogfels en diepfels aantreffen. Scandinavier , die een vrugtbaaren grond bebouwt, en doorgaans in goeden doen leeft, gevoelt zyn geluk , en deelt het anderen mede, — De Smolander, zyn nabuur, ehuisvest te midden van barre Rotzen en naare Bosfchen , is nederig, goedaartig en onderdaanig 5 de geringfte beloo- ning voldoet hem, en hy betuigt zyne dankbaarheid, op de genvoudigfte en aandoenlykíte wyze., = De We a die desgelyks een Landftreek bewoont, weinig door de nae tuur be igd, is kundig in °t geen vlytbetoon hem kan verfchaffen , en Îtelt het te werk : hy is op allen handwerk afgerigt. — De Oftrogoth heeft niets tegen zich „ dan zyn naam ; hy fteekt uit in befchaafdheid, gefpraak zaam- heid, en onbedwongenheid in ’t voorkomen; hy gelykt naar de natuur, welke hem omringt , en zich o onder de aantreklykíte gedaanten vertoont. —== De nabyheid der ` Hoofdftad geeft aan den Uplander een tweevoudig aanzien; zyne natuurlyke trekken zyn misvormd, — De Westman- lander neemt iemand ten zynen voordeele in , door een edele houding, door de vastheid van zyn Charakter, door zyne eenvoudige maar zagte zeden, — De Inwoonder van ordland is ryzig van geftalte, onverfchrokken van opflag; openhartigheid en getrouwheid is uit zyn gezigt te ke -Z DE ZEDEN.EN GEWOONTEN DER ZWERDEN. 575 zen. — De Fisnlander is eeriyk, vlytig, gehard tot den arbeid, en in (aart om veel leeds te verduuren ; doch hy wordt befchuldigd van ftyfzinnigheid en. koppigheid. —= De Laplanders , die aan de Grenzen van MNerdland woonen , beginnen befchaafd te worden; maar een groot gedeelte is nog in eenen wilden ftaat, en kent geen anderen regel des gedrags, dan het natuurlyk Inftinét. Met meer onderfcheidings moet ik. gewaagen , van dien op- merkenswaardigen ftam, wiens naam alleen het denkbeeld van Moed en Vaderlandliefde ons voor den geest brengt. Onder een (rengen Hemel , te midden van Bergen, acht maanden van ’ Saar met fneeuw overdekt, gewennen zich de Dalecarliers aan den hardften arbeid, en {chroomen voor geene vermoeienis. Gelyk de Rotfen, die hun omringen , trotfeeren zy alten aanval: ftout en onverfchrokken , gelyk alle Bergbewoonders zyn , verfobijen zy de flaavenry , en wederftaan de onderdrukking; vasrgehegt aan hunne zeden en gewoonten, geeven zy dezetve , onveranderd , van geflache aan geflacht over. Korte kieederen , alle zwart of wit, een Tange baard, en een onbefchaafde, doch kragtige , uitfpraak „ onderfcheiden de Dalecarliers van ale andere Inwoonders des Zweedfchen Ryks. Wooneude op een dorren grond „ beb- ben zy dikwyls geen ander vóedzel dan Brood , gebaks ken van het grofite Meel, gemengd met Bomber, een Meelpays van Water en Zout, of gedroogden Visch, aman De Dalecarliers trekken in grooten :getale uit hun land, om Onderhoud te zoeken in ryker Gewesten van Zweaden „ en bovenal in de Hoofdftad: zy worden gebruikt tot open- baare en andére Werken, en, inalles , wat zy tes hand nee- men , betoonen zy veel verftands en eerlykheids. Wanneer zy zich buiten Dalecarlie onthouden , neemen zy de ftrikofte zuinigheid in hunne kevenswyze in agt; en tragten over te houden, om , weder t'huis.keerende, genoeg te heb- ben tot vervulling hùnaer behoeften , die niet groot zyn. Eenvoudig, openhartig en opregte, zyn de Dalecarliers niet genoegzaam op hun hoede tegen verleiding en bedrog; de gefleepenheid van eenige afgerigte Gelukzoekers hun te meermaalen ingewikkeld in onderneemingen, zo ftrydig met hunne belangen als die van den Saar: doch de blaam hiervan moet hun niet aankleeven ; nooit koesterden zy Mmisdaadige erken; zy bedoelden alleen de Voorregten des Volks te hardhaaven. Het fchittgreudet tydvak van hunne Gefchiedenis is, buiten twyfel , dat der Kirygsverrige tingen, waarin zy proever van hunie dapperheid gaven, - ga One nnen ës 376 VERSLAG VAN MET VOLKS-CHARAKTER - ondef de Banieren van cusravus den L Zy onthieven hunne Medeburgeren van het juk der onderdrukking , en behielden ten zelfden tyde hun Vaderland, ` ` De Hoofdftad vân Zweeden deelt in het lot van alle groote Steden, werwaards de Rykdommen van den Staat toevloei- jen, waar dezelve worden opeengehoopt. Uitgenomen eenige weinige trekken , Ontftaande uit de onderfcheide graaden van Rykdom en Volkrykheid, levert Stokholm de- zelfde tooneelen op als andere Steden van gelyke foort. Hier ziet men de dwaasheid der Weelde van de hoogere tot de laagere rangen afdaalen; een {maak tot vermaak , een afkeer van arbeid, en het volvoeren van weezenlyke bes zigheden, verwekken ; en de verleiding een aantal ongeluk= kige flachtoffers opofferen aan. de voldoening van ongure elde lusten. Hier ontmoet men, in overvloed , Grofipeel- rs , Heertjes en Dames van den eerlten {maak „ goedflag van ` Mannen; en Vrouwen naar de Mode, die van de eenvou- digheid en toegeeflykheid hunner Ech:genooten misbruik maaken; De gebruiken, berwaards uit Frankryk overge- voerd, vinden fteeds den meesten ingang: dit brengt, by wylen , zonderlinge uitwerkzels voort, die een vreemde ftrydigheid opleveren met de Lugtsgefteltenisfe, en on- uitwischbaare trekken van het Volks-Charakter, Onder de openbaarp Vermaaklykheden te Stokholm vere dienen die van het Tooneel de voornaamfte aanmerking. De Opera heeft hier eene mazte van volkomenheid bereikt , welke de bewondering der Vreemdelingen wegdraagt. Men fpeelt zomtyds' oorfpronglyke Stukken 3 de overige zyn uit het Fransch vertaald: doch de voorrang wordt al- _ toos gegeeven aan die, welker Muzyk gecomponeerd is deor den Heer cruck, Het Tooneel, ber Dramatike ge- heeten , is gefchikt voor Treur- en Blyfpelen; het Too- neel, ’t Comike genoemd, dient alleen voor ftukjes van min ernfhiger aart, en klugten; dan, fchoon deeze Tooneelen vry goede vorderingen. gemaakt hebben, hebben zy nog- thans veel verbeterings noodig. De Fran/che Schouwburg was voortyds alleen voor ’t Hof gefchikt ; maar, zìnts de laatfte jaaren , heeft dezelve voor allen opengeftaan. De fmaak voor Tooneelvertoeningen is van de Hoofd- tot ane dere Steden overgeflagen. Te Gottenburg , Nordkiöpisg , Carelskroon , Obo en Taklin zyn Schouwburgen, en men heeft my verzekerd , dat de Onderneemers er veel voordeels van trekken, Te stokholm is cen Gerechtsbank van Politie opgerigt s d e naar DE ZEDEN EN GEWOONTEN BER ZWEEDEN, ie naar het plan van dat te Parys; dezelve wordt zeer ont. zien, en de Gouverneur der Stad zitter in voor. Wagten ‘zyn ín alle de Wyken der Hoafdftad verfpreid; die °s Win- ters van negen, en ’s Zomers van tien uuren , ’savonds de ronde doen, tot *s morgens ten vier uuren. Zy roepen hoe laat het is, en , den geheelen nagt door, wedergalmen ‚ge Straaten van een geroep, ,, dat de groote en almagtige ‚ hand van Gop onze Stad voor vuur en vlam bewaare!” e uuren worden desgelyks aangekondigd van de toppen der toorens, door zeker werktuig , waarvan het naar geluid verre van aangenaam is, voor hun die de gaaf van aapen misfen. Voorzigtige inrigtingen voorkomen hier de vernielingen, die brand zouden kunnen veroorzaaken; en men zal hier voor minder vreezen , wanneer de Houten-huizen geheel weg zyn. "Er is een Bevel uitgevaardigd, °t welk verbiedt nieuwe Houten-huizen te bouwen, of de oude te herftellen. De Asfurantie-Compagnie , tegen brand, heeft credit gekreegen , en de andere Steden , za wel’als de Hoofd- ftad, kunnen zich bediemen van deeze inrigting. De Straa- ten te Stokholm zyn "e nagts in den Winter verlicht, en ee- nige Steden hebben dit voorbeeld gevolgd. Ten dien einde branden "er Lantaarens aan de huizen, of op Lans taarnpaalen z doch deeze verfchaffen flegts een z licht. ~~ Hoewel de Straaten in Stokholm ruim en breed zyn, ware het voor de Voetgangers zeer te wenfchen, dat men beftraatte voetpaden hadt. De openbaare Wandelplaats, g Konings Tuin geheeten , zou mén veel kunnen uitbrei- en. a odiar ; BRIEF VAN EEN LID UIT HET GEZELSCHAP VAN TWYFE- LAARENe * (Uit het Engelsch.) MYN HEER} J" geloof, gy zult my wel willen toeftemmen, dat "je geen Land in de Christenwereld is, waar de Inwoonders eene grooter maate van gezelligheid bezitten, dan by ons in Enge- dand. — Graet- Brittanje is niet alleen het Land van Vryheid, maar ook van Vriendfchap. Van hier die veelvuldige Gezei, happen » Clubs geheeten, in elke Stad, Vlek en Dorp, wel- er optelling gewis zou verveelen, doch, in welke het genot Ha? plaats D 578 . KEN O ZELSCHAP VAN TWYFELAAREN, plaats vindt van die Vryheid, waar op elk Bri roem:, van gyne gedagten te uiten zelfs over het Staatkundige. Maar te waar ik woon , is een Gezelíchap, `t welk op de bekende naamlyst van Cubs niet ftaat, en waarvan mea, zo ik vermoede „ in de Hoofdftad nog niet gehoord heeft, ik heb de eere om ‘er Lid van te weezen, en hoop, dat een Berigt van °t zelve uwe Leezers niet zal mishaagen. ’t Gezel- fchap, °t welk ik voorheb te befchryven, heet het Gezelfchap der Twyfelaaren ; `t zelve vergadert , waar de Are Mannen van Got (*) uithangen, in de Stad het beftast uit om- tret twaalf Leden. Dit algemeen vooraf gemeld hebbende, zal ik u eerst den aart befchryven van onze weeklykíche Zamenkomst; vervolgens u de Charaâters opgeeven van eenige der voornsamfte Leden; eene zonderlingheid van Character is noodig om ‘er in toege- jaaten te worden. Weet dan, Myn Heer! dat ons Gezel(chap den nam van het - Gezelfchap der Twyfelaaren draagt, uit hoofde van de oatuurlyke neiging eigen aan elk Lid, om te twyfelen aan de waarbeid van elk Voorftel, van ieder,Gebeurtenis , hoe tastbaar ook , voor dat elk ftuk het onderzoek doorgeftaan hebbe, door eenigen be- weerd, door anderen ontkend, en zo klaar gemaakt is, dat e een grond van twyfel overblyve , zelfs voor den grootften wyfelaar onder ons. Door deere handelwyze verzekeren wy ons van opge, brooke. belangryke Gefprekken , geduurende de uuren onzer Vergaderinge. In meest alle andere Gezelfchappen, vinden veele (tille viaagen en paufen plaats, eenigen tyd naa dat men is zamengekomen, en by andere tusfchenvallende gelegenheden 5 vlaagen, die zeer verveelend en hoogst onaangenaam zyn. Wan- neer de gewoone groeten en pligtpleegingen zyn afgelegd, volgt "e doergaans een ftilzwygen, °t welk duurt tot da: eea der Leden, naa zyn harsfens eenige miuuuten gepynigd te hebe ben, de geeuwende menigte. onderrigt van een Huwelyk , een Geboorte, of Begraafenis, voorgevallen zints zy de laatfle keer by den anderen waren. Dit geeft aanleiding tot berigtneemen en geeven van ’t geen dagelyks gebeurd is. Het gefprek dus voet gekreegen hebbende, hoort men over den prys van 't Vee, Koorn, Hooi, Stroo, enz. Dit Onderwerp is haast uitgeput, en wordt vervangen door een gefprek over de Jagt, Wedloo- pen , en Haanen- Gevegten ; omtrent den tyd der Verkiezing van Parlementsleden , geeft dit cenige nieuwe ftof; dan alles dient, om verdrietige uuren aan te vullen, en zouden dezelve naauwlyks op die verveelende wyze omkomen , kwamen e niet tusfchen beiden lange haalen uit de Tabakspyp, en een verftisfenden Dronk, | Zulks (°) De Wyze Man van Gotham zegt, in *t Engelsch, zo veel als cen Geke EEN GEZELSCHAP VAN TWYFELAAREN. 579 Zulks kan het geval niet wċezen in .ons Gezelfchap: waat de Leden zyn niet gezeten, of het eerfte dat er beweerd wordt, ’t moge weezen wat het wil, ftrekt ten onderwerp van Gefchil voering. De waarheid in °t zelve wordt bevestigd, of ontkend, met een hevigheid, die geen oagenblik verveelens gedoogt. Zomtyds vangen deeze twistgedingen san , naa de eerfte groete p en eer wy gezeten zyn; zo greetig betoonen wy ons gefteld, op ons geliefde vermaak, Want, wanneer wy eenige verandering be- {peuren, in "rt gelaad van een der Leden, en iemand opmerkt, dat heier zo wel nier uitziet als gewooulyk , vestigt zich de aana dagt van allen oogenbliklyk op dit onderwerp. Het geftelde wordt door zommigen ontkend, door anderen verdeedigd, en , naa veel voor- en tegenfpraake, door de meerderheid bepaald. Al, dan komt het aan op de hoeveelheid der befpeurde veranderinge , en den aart der kwaale , welke men daar uit te dugten heeft , enz. enz, dit ondergaat een dergelyk onderzoek , elk betwist zyn grond voet by voet. — Welhaast komt er een ander onderwerp ter baane, It geen op dezelfde wyze bepleit en beoordeeld wordt. Elk Lid is zo Zeer ingefpannen op de behandelende zaak, dat, daar in andere Gezelfchappen, eeten en drinken het hoofdver= maak opleveren, wy, veel meer bezorgd om den Geest voldoe- ning te geeven dan het Lichaam , dikwylìs ons eeten koud laaten worden, en onze glazen laaten ftaan: op dat er geene gelegenheid voorbyglippe, om ons aandeel in het gefchil te neemen, Maar hst onderwerp, °t welk ieder onzer de gunftigfte gelegen- heid aanbiedt, om onze bekwaamheden in het twyfelen en twis- ten ten toon te fpreiden , is de Godsdienst. Hierop vallen wy door- gaans in °t laatst van den avond, naa dat alle andere voorkomen- de onderwerpen afgehandeld zyn. Het ergst van allen is, myn Heer! dat wanneer de Godsdienst op het tapyt komt, er naauwlyks iemand gevonden wordt, die de post van verdeediger op zich wil neemen: want wy zyn allen lieden van één gevoelen in dit ftuk, en teffens alten Mannen van Eer, die fchroomen iets te zeggen wat wy niet meenen; van hier neemt niemand , dan met wederzin , die post op zich. Nogthans , om de geestige flagen , en fchitterende bewyzen, te hooren die de, minfte onzer op zyn duim heeft , neemen wy beurt- lings het op ons, om den Godsdienst te verdeedigen; en fchoou wy onze wapens niet gebruiken met die vaardigheid en behendige heid, als wy zouden doen, ware het onze beurt om denzelven tegen te (preeken , weeren wy egter, om te toonen, dat wy niet onbedreeven zyn in elk deel van ons geliefkoosd vermaak, dë aanvallen, op denzelven gedaan, af, in zulker voege, dat wy den tegen{tanderen gelegenheid geeven, om geen geringe zegepraal te behaalen. U dus een Berigt gegeeven hebbende, van de natuur en het oogmerk onzes Gezelfchaps, zal ik u eenige der voornaamfte Leden doen kengen. die, gelyk ik reeds aanduidde, niet met de q4 Ee st EEN GEZELSCHAP VAN TWYFELAAREN. Menfchen, zo als men ze doorgaans ontmoet, in eenen nug moeten gerangfchikt worden. i d `" Doch, ftáa my toe, myn Heer! dat ik u vooraf waarfchuwe, regen ber vormen van een ohgunftig gevoelen, van wegens ons ` Gezelfchap, uit de plaats waar wy vergaderen. De Wyze Mannen yan Gotham, op het Uithangbord on de deur, belooven zeker niet, dat ‘er vèel wysheid zal gevonden worden: maar hoe dik. wyls pleegt men kunftenaryen van dien (aart! Fronti aula fides, Een fchoon uitwendig voorkomen bedekt dikwyis hèt inwendig leelyk. En worden, in tegendeel, veelen niet óp °t aangenaam verrast, als zy onverwagt een goed onthaal vinden Ip een huis, jr geen, ten uiterlyken aanziene, weinig beloofde? > `’ De oorfpronglyke Leden des Gezelfchaps, zegt men, bedien- den zich van deeze ftreek , om verwondering te verwekken, en de verbaasheid van ‘ieder nieuw Lid grooter te doen worden. Door dit Uithangbord te plaatfen , wilden zy» wy. twyfelen er niet ain, zeggen ‚dat men , oordeelende uit dit Teken by den ingang, zou verwagten , om eene foort van beuzelachtige Praaters te vinden, met geen grooter maare van wysheid bedeeld , dan de Marnen van Gotham, die fpotwyze beroemd zyn, ein wegens hunne doordringende fchranderheid; maar gy ziet, Heeren, dat gy deerlyk misleid zyt, en gy ontdekt dat wy ‘er her tegen- beeld van opleveren, T ` Gy zult dit zeker een byzondere wyze van denken en doer keuren; doch gelieft u te hêrinneren, dat wy , zo als ik reeds gezegd heb, een vreemd foort van Weezens zyn, die niet den, Ken of doen gelyk het Gemeen. Eenig blyk van Vernuft eg Twyfelaary kenmerkt elk woord en daad. ’t Is waar, door lieden, die beter onderrigt waren , wordt gee zegd, dat de ftrydigheid, tusfchen het Uithangbord en de Ge- fteltenis van het Gezelfchap binnens huis, alleen toevalligerwyzê ontftaan is, De Schilder, wien, by de eerfte oprigting, bevolen was , een nieuw Uithangbord te vervaardigen, (want ten dien tyde was de Herberg bekend , onder het Wichangbord van Aes Heef zer , een Uithangbord geenzins voegende, aan eene plaats , wast een geleerd Gezelfchap zou vergaderen ,) en daar op de zeven Wyzen van Griekenland te fchilderen , geene bekwaamheid of kunde hebbende , om een zo groot Werk uit te voeren , laatfte Drie , in ftede van Zeven, Maunen op het Bord, wasr onder hy, met groote Letteren, zette: DE WYZE MANNEN VAN GOTHAM. l Dic Uithangbord werd, door de nieuwlings opgerigte Societeit , ter zyde gezet, en verworpen ; doch, na dat zy hun misnoegen tegen den Schilder beroond hadden, die ondertusfchen een fpot- boef was, gaven zy ‘er de even gemelde verklaaring aan ; en, volgens hunne doorgaande handelwyze , om alles goed of kwaad te maaken, veranderden zy den misflag des Schilders in eeu kunstgreep, om , zo als boven is saogpduid, de nieuwe WV H D REN GEZELSCHAP VAN TWYFELAAREN) sr Leden een hooger denkbeeld van hunne fchranderheid în e boezemen. p Maar, om tot myne beloofde befchryving der Leden te kos toen. De eerfte plaats bekleedt de Heer cassock, de Predikang wan de Stad, een man vol geest; en die, was hy in Oud Gries kenland gebooren geweest, onder de eerfte Sophisten van dat Gewest , eene waardige plaaz zou bekleed hebben. Toen hy zich te Oxfort onthieldt, gaf hy reeds de eerftelingen van zyna bekwaamheid, m Aer redentwisten, Nimmer hoorde hy iets bee weeren , of hy viel ‘er op in , en poogde het tegendeel ftaande ze houden. Geordend zynde, kreeg hy zyn ftandplaats in onze Stad; eem ftandplaats , zeer gefchikt, om zyat natuurlyke Scherpzinnigheid voor verftumpen te bewaarem: want, (choom de wedde meer. dan 300 Ponden Sterlings "o jaars waardig is p kan de Eerw. Reâor niet befluiten, san hem meer dam 30 Pone den te geeven , waarvoor hy veel werks verrigt, en, met dig kleine inkomen, moet by cene Vrouw en vier Kinderen onder= houden. Deeze bekrompenheid der amftandigheden , van den Eerw. zelfs in zyne ongelukkige oogenblikken, daar op roemt; en, wanneer hy zyn jammerlyke met todden omhangen Familie, em zyn eigen gelapten Mantel ,.ziet, agt hy zich een graoter Mans dan de Reêor, de hem zo kort houdt, Gy moogt u verze- kerd houden, dat onze twistredenen van zo veel levendige Heid en fcherpheid van geest geen geringen glans ontvangen 5 alle de Leden merken hem aan als hun Hoofd, Eéne om- flandigheid, den Eerw. cassock betreffende, moet ik niet vere geeten te melden; dewy] dezelve, naar veeler oordeel, hem toe eere ftrekt: namelyk, dat hy, wanneer de Godsdienst ten voore werpe onzer twistende Gefprekken (rekt, fchoon niemand e fterker bewyzen tegen kan inbrengen, of de zwakke zyde beter „vertoonen, nogthans voor zyn Kerkelyk gewaad zo veel eerbiedg heeft, en teffens voor °s Re@tors misnoegen zo zeer vreest „ dat hy dan altoos zwygt, en geen deel neemt in het gefchil. Het is, echter, zeer duidelyk te zien, aan welke zyde hy over- helt. In Twyfelaary , ftellen wy allen onzen roem; en Twyfe- laary ep Ongeloof, gy weet het, myn Heer! zyn altoos anaf. Ácheidbaare Gezellinnen geweest. | : De naaste in rang en bekwaamheden, gan den Heer CASSOCE p ìs de Rechtsgeleerde sTAMP, een der -voornaamfte Wetkundigen in de Stad, die, by des Predikants geneigdheid om te visten, die van Aarrewarren voegt, als men bet zo mag noemen. Hy wẹ- derfpreekt niet alleen, maar hy vaart uit; inzonderheid, als het een onderwerp is, ’t welk eenige betrekking tot de Rechisge. leerdheid heeft, Dan, zich bedienende van zyne meerdere kun- digheden in dat vak, velt hy alles, wat hem tegenftaat , neder: , oof- 383 EEN GEZELSCHAP VAN TWYPFELAAREN, doorfpekkende zyne bewyzen rykelyk met die wartaal , zo zeer in gebruik by de Rechtsgelberden , cn vinnig aanvallende op ayne tegenftanders. Derwyze, dat hy teffens bewondering ver- wekt, en onderwerping afperst. Terwyl wy ens over zyoë groete talenten verbaazen, vreezen wy hem. Nogthans zm wy ‘er grootsch op , dat wy een zo groot vernuft onder onze Le- den tellen, en wy merken hem san, als een der fteunpylaaren van ons Gezelfchap. ` , ` De Heer sARSNuT, een Koopman, volgt, en-fchiet masr wei nig, zo eenigzins, te kort, by de twee voorgsanden in fcherp. ginnig redentwisten, Niemand kan syne bewyzen beter omkice den, dan de Heer sansNeT. Gelyk de Zyde, waarin hy bandek, zyn ze zagt, fchitrerend , en brengen doorgaans overtuiging mede, Het zou u goed doen, myn Heer! indien gy hem boorde iemands Charaâ&er doorftryken, of de Gedsdieustbegrippen van alte Eeuwen , en van alle. Aanhangen , in een betechiyk licit fellen, Hy draagt zyne vitende aanmerkingen voor, met zulk eene geer tige fpotterny , dat men niet kan malaaten, "er genoegen in te neemen , fchoon men niet altoos met hem inftemme, Kwasd- neemende lieden , zulen u zeggen , dat het hem, met deeze begaafdheden, aan beginfelen van eer en eeriykheid ontbreekt, -n dat hy niet kieskeurig valt, omtrent de watrireid van °t geen hy zegt, of agter den toonbank, of in °t gezelfchap. Wy, nogthans, daar niemand onzer op deeze punten zeer teder “valt, en meest gefteld zyn op feherpzimig redencwisten , merken hem aan als een waardig Lid, en fcheppen- groot vermaak als by xyn rol laat aftoopen. De laatfte onzer Leden, waar van ik thans verfleg zal doen, (want myn Papier is byna vol, en de opgegeevene kunnen tot genoegzaame (aalen ftrekken , van ons geheele Gezelfchap ,) is Mr. GRADUS , de Schoolmeester van opze eine Stad: het uit- aniddelpuntigst vernuft, "rt welk men immer aantrof. Men weet “niet, ‘myn Heer! der hy ooit, in zyn leeven, eenig bewys opgaf. ‘Den Partheren gelyk, vegt hy altoos, fchoon hy zich genoode gzeakt vindt, de vlugt te kiezen : eene uitfteekende begaafdheid voor eeh Lid van °t Gezelfchap der Twyfelaaren, waar ieder zich te hooger acht, naar maate hy het langer uit kan houden, en, om -zo te fpreeken , zich dood vegt. Mr. cRADUS heeft meenig een Zekwaarnen Knaap in de Wereld doen verfchynen, —— Wanneer ik van een dekwaamen Knaap fpreek , meen ik daar ‘Mede geen Knaap võor den Predikftoel, de Pieitzaal of het Koopkantoor; maar: een’ Kraap , bekwaam om te zintwisten; een Character, ’t geen, volgens ons denkbeeld, alleen waardig ís aangekweekt te worden , als ’t welk alleen een fchicterenden - glans byzet, aan lieden in alle Beroepen. ` Mr. GRADUS doet ons -de eer aan van onzen Secretaris (e weezen , en fchoon hy au daa eens tegen de Taalregelen zondigt, fchryft by ouze Refotuuien meteen fraaije hand, - T Ja REN GEZELSCHAP VAN TWYFELAAREN. s83 Indien 't geen ik u thans gefchreeven heb, uwe goedkeuring wegdraagt, waarvan uwe plaatziug my ten blyke zal ftrekken, zal ik u, misfchien, in °t vervolg, eenig berigt laaten toekomen wan de overige Charaêters van het Gezelfchap der Twyfelaaren , ` Wi UE. D. W. Dienaar ` , ` en SOPHISTICUS, KEN TREK VAN BUITENGEMRENE LIEFDE, JEGENS ZYNEN NAASTEN. en Landman: op éen Keurfaxisch Dorp, asn de Boheemfche E Grenzen , welken God geene Kinderen, maar wel een zeer , aanzienlyk vermogen, een fchóon nieuw Hais, welk ke zel. ve, daar hy het timmeren geleerd hed, gebouwd had, en goede wruchtbaare velden, weilanden en hoven g e smeer dan een uyr van het Bedehuis af, waaronder zyn Dorpje behoorde; dan, hy was evenwel op alie Zon- en Feestdagen „ ook by de weektykfehe Preekbeurten , benevens nog een ander Gude , hem geheet gelyk zynde, Gods-vereerer, de eerfte en teatfte zoo des Zomers: als des Winters, inde Kerk, en hoorde, van zyne eerte jeugd’af , Gods woord, met de grootfte oudere zoekende opmerkzaamheid , hoogachting en eerbied. In berg- achtige Oorder , valt de fheeuw, door den wind voortgedvee. ven, dikwils zoo hoog als de huizen , endeeze twee-CHRISTUSS vereerers moesten niet’ zelden met veel moeite daar door was- den, wanneer zy hurine Kerk. sien wilden} dan gert weg ia ftaat om hun te rug te houden. Nu preekte. de Predikant eens, zonder opzigt op byzondere omftandigheden , over 1. Joan. III: 16. — 18. Deze lieveling Gods hoort, denkt en word buitengemeen geroerd, Op zynen verren hoogstbezwaariyken Kerkweg , overdenkt hy deeze gedaane Leerreden naauwkeurig , op deeze wyze : ‚uw Broeder is zoo arm , s heeft eene zieke Vrouw, veele goede Kinderen, welken niets an dan werk, en het vermogen tot eene goede opvoeding, onte an breekt. Gy hebt het goed der waereld, Hoe, wanneer as £y, om uwen Broeder en zyn Huisgezin te redden, hem uw an beftaan overgaaft? Gy hebt immers met uwe Vrouw nog overe an Vloedig genoeg, om gerust en gemaklyk te leeven, kunt God an nog redelyk dienen, enz.” Om kort te gaan, het refultaat zyner onderzoeking was dit: myn Broeder zal door my nu ook gee lukkig zyn, op dat hy God, eenfchaplyk met my, nog meer kan lief hebben! Het gefchiedde! Het goede voorneemen wierd gelukkig uitgee voerd, PA EEN TREK VAN BUITENGEMEENE LIEFDE , ENZ. ‚ en de arme, anders verfmagtende . Broeder, beziner van et Broederlyk huis. Na een korten tusfchentyd , zeide zyn Pre, dikant, welke niets wist van ’t geen zyn hart hen gezegd had, got hem: het verheugt, my herdyk, myn lieve Vriend, dat gy u uwen armen Broeder, en zyn Huisgezin, erbarmt; hen io uw buig opgenomen „en hug.uwe eerlyk verkreegene broodwinning gege= ven hebt. Wa beweegt u eigenlyk tot deezen (ap? Was het enkel een natuurlyk medelyden? enz. Neen, zeide hy. uwe Leerrede over de voor my eeuwig gewigtige woorden , Zeo wie hee goed der waereld heeft , en ziet zynen Broeder gebrek Ach ben —— heeft God zoo aan myne ziel gezegend, dat ik het ia de daad uit liefde tot God, en mynen Zaligmaker jezus CHRISTUS « aan heb. E Maar waren dan de:obgmerken van deezen Man indedaad geheet redelyk ? Ja! want kort daarop ftierf zyn arme, door vooraf gegaanen mood, Nies Broeder. Alles kwam hem nu.weer toe, en wac deed hy ? Nam hy der Kinderen, welke. niets betaaleu konden , zyn goed aft Neen! Hy gaf den Zoon zyns Broeders alles over, ei werkte niet alleen met hem , maar zorgde ook voor de Op. voeding der andere Broeders en Zusters, zoo goed als Vaderlyk „ zoodanig, dat nu ook de tweede Zoon daor een Huwelyks- ver- eeniging zyn geluk te gemoet loopt. Deeze edele zielen leeven nog met haare nu half blinde Moeder, hunnen gezonden Weldeener en zyne gezonde Vrouw, vergenoegd „te vrede , en onder Gods zegen by elkanderen. - Zy maaken in bun Dorpje, welk als een Paradys gelegen is, en uitziet, een waar Godshuis onder malkanderen uit, terwyl zy elkanderen ouderling ftigten, verbeteren en gelukkig maaken. De goede Gryzaard ís nog dezelfde die hy voorheen was; hy word tans ftil en treurig, wanneer hy ligtzinnigheid om- trent den Godsdienst zier. Verdient hy geen voorbeeld ter na« volging te zya? MATTH., XXV. 34, en vO OEE C. NM. Ke we Ee $ MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTEREN, KONSTEN; EN WEETENSCHAP- PEN, BETREKKELYK. PROBVÈ VAN EENE NIEUWE VERKLAARING VAN ` DE SPREEK WYZE. Dood in Zonden en Misdaaden, WELKE MEN , ALTHANDS$ VOLGENDS EET ALGEMEEN GEVOELEN DER UITLECGEREN, ÉÉN- EN ANDER- MAAL IN DE BRIEVEN VAN PAULUS VINDT, D: wy ; in ftede van den Bybel onpartydig te leezen, en daaruit onze denkbeelden van God en Godlyke zaa- ken eeniglyk af te leiden , veelal vooraf met zekere begripa pen over detze en geene Godgeleerde onderwerpen door, trokken zyn, en gaarne alles, wat wy met betrekking tot. zulke leerftukken in de H. S. aantreffen , met deeze geleer- de opvattingen willen overeenbrengen , hebben ontelbaare averechtfe Verklaaringen van de duidelykfte Texten ontegen- zeglyk bewezen , welke, nadat zy jaaren jaa eeuwen achter, een, voor de eenige echte gehouden waren , vervolgends aan de regelen van eene gezonde uitlegkunde getoetst en te ligt bevonden zyn. Het kan dan door geen verftandig lievhebber der waarheid gelaakt worden , dat men zich, vooral in onze dagen, be- neerltige , omt alle, zelvs de vermaardfte , Geloofs - punten by het licht der Hemelfche Openbaaring ‘te onderzoeken 4 alte naamen en aanhangen, welke onder de Christenen be- kend zyn , daarby te vefgeeten, opdat men God en niemand anders hoore ; het onderfcheid tusíchen de betekenisfen , welke de gezegden der H. Mannen waarlyk hebben, en welke men dikwyls uit onkunde of pártyzucht, en zonder eenigen grond, aan hunne woorden gehecht heeft, aan te Wyzen, en dus eindelyk te geraaken tot die geheel zuivere en onvervalschte kennis der waarheid, waarmede Fefus en zyne Apostels beide Jooden en Htetdenen hebben willen be- fchenken. Het Koningryk van Christus, wel Verre van by zulk eene onderneeming iets te verliezen , vindt daarin het gereedst middel om alle nadeelen , welke het voorheen van Onkunde , Bygeloov en Baatzucht geleden heeft, te verwine MENG, 171. NO. l4. Rr nen y Lo VERKLAARING VAN DE SPREEKWIEE , nen, en eens ten lastften, voor het geen het in waarheid B, Cn zyn moet, opentlyk erkend te worden, - Het is zoo, zelvs het edelaartigst gemoed kan op deeze wyze mistasten, en is voor alle verkeerde Uukee van het woord des leevens niet beveiligd. Iets kan nu een ver- werpelyk vooroordeel (chynen, het welk toch by de uit- komst waarheid zal bevonden worden. Eene nieuwe ver- ~ klaaring van den een’ of ander’ Text heeft zich wel eens, meer door haare nieuwigheid dan door haare gewisheid, aangeprezen: en zelden is de geest des menfcben in die vol- maakte kalmte, welke tot het voorkomen van geduurige mis- ftappen onontbeerlyk is. och, behalven dat het vermyden van alle dwaaling tot den kring der ftervelingen niet behoort, en het d > met de bewustheid van ons best gedaan te hebben , altyd eer verfchoonbaar is, heeft elk een ook het gereedst miò al in handen, om van zyne miavattingen o icht en afe geholpen te worden; hier in beltaande: Dat hy rege op- vattingen aan bet oordeel van bevoegde Rechteren oader- werpe; hunne beflis(ingen leergierig aanboore; met hunne aanmerkingen zyn voordeel doe, en aan niets, dan aan one verftand en blinde Party-zucht , gehoor weigere. Deeze bedenkingen heb ik vooraf gezonde, op dat elk het oogpunt kenne , waar uit de volgende verklaaring en haare gemeenmaaking moet befchouwd worden. Wel verre van dezelve aan iemand, als onwederlegbaar , te willen op- dringen , voere ik flechts ettelyke bewyzen aan , welke haar fchynen aan te bevelen, en ik verlange, dat des kuu- digen , vooral zulken die in de gewoone Uitlegging een bui- vengemeen belang (ellen, my , indien ik mis heb, met befcheidenheid zullen te rechte helpen. Nuter zaake. Twee Texten zyn Ter in de Schriften van Paulus, waarin de woorden van den Apostel: ræs véupoùs geit zapssTipan véi Täx panties in onze Nederduitfche Vertaaling worden overgezet: dood (zynde ) door de misdaadenen dezonden. Mea vindtze beiden in het tweede Hoofdftuk van den Briey aan de Efefiërs , in het eerfte en vyfde vers. Noch eene plaats vindt men in den Briev aan de Colpsfiërs , in het dertiende vers van het tweede Hoofd(tuk , waar de woorden, agoe urac dv Toi zaparviaa: X. Te À weder vertaald zynde: Dood zynde in de Misdaadsn , enz. Deeze uitdrukkingen wyzen ons, volgends onze gewoone overzetting, en naar ’t gevoelen van meest alle Uitleggeren, op den zedelyken janumerítaat ,. waarin de Efefiërs en d â DOOD IN ZONDEN EN 'MISDAADEN. , 58? Colosfiërs , vóór hunne bekeering tot het Euangelie van Christus , geleevd hadden ; waarin zy door allerlei valfche begrippen , fchadelyke grondbeginzelen , onbeteugelbaare hartstochten en zondige heblykheden , zoodanig beheerscht wierden , dat zy, uit hoofde van hunne onbekwaamheid tot alle zedelyk goed, als levenloos en door de zonde van kant geholpen, konden aangemerkt worden. Ik kan niet nalaaten aanftonds , als in het voorbygaan ; op te merken, dat, ofichoon ik deeze menfíchen tegen eeng zoo zwaare befchuldiging niet kan of wil verdedigen, daat ik zelve van het verregaand Zede-bederv , ten tyde der Euangelie- prediking, °t welk by Jooden en Heidenen plaats ep, overtuigd ben, de uitdrukkingen echter, met welke aulus hier hunne zedelyke wanftaltigheid zou aanduiden , vry zonderling zyn. Dat zy dood waren door de zonde, dit kan nog aangaan: De Zonde wordt meermaals als eene Ziele- moorderes befchreven. Maar dood te zyn in®&e misdaaden 4 dit klinkt vry zonderling en tegenftrydig , daar de zonde juist hun leven en dagelykfche tydkorting was. Dit denks beeld van dood fn de zonde te zyn, is aan Paulus ge- heel oneigen: Hy befchreev integendeel den ftaat der on- wedergeboorenen beftendig als een leven ín de zonde. KL En deeze waarneeming is van veel aanbelang; daar het hier de vraag uiet is, of men voor deeze uitdrukking: Dood in zonden, eene draaglyke betekenis zou kunnen uitvinden , het welk ik niet ontkenne; maar de vraag is hier, wat met het gewoon beloop van des Apostels denkbeelden en fpraakmanieren al of niet overeenkome: Eindelyk vraag ik, wie mag eerder gezegd worden, dod te zyn in de wetenfchappen , iemand die op dezelve geheel verzot is 4 of die voor al ’t gevoel van ‘derzelver fchaonheid en nuts tigheid geheel onvatbaar is. ` k zou ik hier nog kunen fpteeken van het allefgee vaarlykst misbruik , het welk door onbezonnen Yveraars Van de gewoone verklaaring der opgenoemde fpreekwyze gemaakt wordt , om tegen de verkeerdheid en het onver- mogen van alle menfchen uit te vaaren , met uitdrukkingen 3 welke, indien zy iets zullen betekenen, aan Gods re Sehepfel alle zedelykheid, alle ®ryheid en dus alle veranta woordelykheid , alle bevoegdheid tot belooning en (rat, ontneenren. Maar ik wil my van dit misbruik niet als een LO Rom, Vi: z; VII» Wi J. Coiot, Us 7. Tit. tus A ` ra 538 VERKLAARING VAN DE SPREEKWYZE ; een bezwaar tegen het gewoon gevoelen bediener , daa? alle, zelvs de zekerfte , grondftellingen „ voor dit bederv bloot liggen. Hetzelve bevat echter eene nieuwe verfchooning voor myn onderzoek omtrent den waaren zin van deeze uits drukkingen. My namelyk komt het zeer aanneemlyk voor, dat Paz- lus met deeze uitdrukkingen juist het tegengeftelde wil te kennen geeven , van het geen men gemeenlyk vermoedt: Namelyk dat de Efefiërs en de Colosfiërs ger zonde geftor- ven , dat zy dood waren ten opfichte van de misdaaden, wyl gy van derzelver overheerfchenden invloed , door de genade van Gad , en door de omhelzing van het Euangelie der Zaligheid , verlost waren, en nu niet meer, gelyk te voo» ren , in het zondigen , hun teven, hun hoofdwerk en gewin, vonden, maar integendeel met Feus tot een nieuw heilig . o en (*) In dien gin hebben de Heeren Beau/obre en l Enfant deeze fpreekwyzen opgenomen; men zie hunne Aanmerkingen op de reeds genoemde plaatfen, Efes, Ii: 1. en Col. Ii: 13. de Heer Refewits is op het zelfde denkbeeld gevallen. , 1 ' H BOOD IN ZONDEN EN MISDAADEN. 889 en Godverheerlykend leven vereenigd waren. Volgends deeze opvatting befchryvt Paulus den tegenwoordigen plicht. en heilftaat van zyne Efefifche en Colosfifche Geloovsge- - nooten in tegenoverftelling van het Juk, het welk zy voor- heen gedragen hadden, en welks onheilen zy reeds hadden leeren kennen: hy drukt hun geluk en beftemming uit met woorden, welke, wanneer men ze in onze betekenis op- vat, even zoo zinryk en nadruklyk als eigenaartig en onge- dwongen zyn. En dit is alreede eene aanmerkelyke aanbe» veeling van deeze Uitlegging. Men eischt echter ‚met recht , dat ik eene Uitlegging , wele ke van den gewoonen denktraùt zoo ver afwykt , welke zelvs het heiligdom der oudheid aantast (*) , en welke aan het Leerftuk van der menfchen zedelyke machtloos- heid ten goede een der meestgeroemde fteunzelen ontrukt, met meerdere, en, meer recht{treekfche bewyzen, pooge ` goed te maaken, En hiertoe ben ik volvaardig, nadat ik, ter beteugeling van verblindende hartstochten , met een woord zal herinnerd hebben , dat het Leerftuk van der menfchen onmacht dezelvde waarde behoudt, al is het, dat men kan aantoonen, dat de bewuste fpreekwyzen van Paulus met hetzelve niets gemeen hebben. De waarheid wint altyd, °t zy men ongetchikte verdedig - middelen , edelmoedig, van de hand wyze, °t zy men haare zaak op de rechte wyze bepleite. I. Paulus heeft zelve de fpreekwyze : venpoùs dives ri &uuprfa in dien zin gebezigd, dien ik hier aan dezelvde woorden geeve. Hy zegt niet alleen in het zesde Hoofd- ftuk van den Briev aan de Romeinen in het tweede vers: zuer Amebavoper ag àpapria, het welk onze Overzetters en met hun alle Schriftuitleggers, vertaalen; wy , die der zone de geftorven zyn. Maar hy herhaalt, in het elvde vers die zelvde gedachte met deeze woorden: dd ra zéi ÓpEi5 Agac ege Eauroús vexpoùç èy der Tú Zuang, het welk weder in onze Vertaaling dus is overgezet: Alzoo ook gylieden houdt het daar voor, dat gy wel der zonde dood zyn. En verde meeste Uitleggers beweeren , dat Paulus in die beide Verlen bet oog beeft, juist op die zelvde oufchatbaare bevryding van (*) Swicerus brengt in zynen Zhefaurus Ecchefsafticus de Ver, klaaringen van Zheophylaâus en Photius, Schryveren van de zee vende en negende Eeuwen , by, welke beide reels met het gee woon gevoelen overeenkomen. Zie Tom. ll, pag. 392. r 3 l + ~ EI 590 VERKLAARING VAN DE SPREEKWIEE, van de dienstbaarheid’ der zonde, welke ik mede onder deeze uitdrukking begrepen heb. Te vooren hadden de Romeinen naar de zonde geluisterd, en zich aan allerlei zoort van ondeugden geheel verflaavd , maar, zedert hun- ne bekeering tot God door het Euangelie van Christus , hade den zy den dienst der zonde verlaaten ; ` zy hadden haar alle gehoorzaamheid plechtig ontzegd; zy moesten zich nu als dood en onbruikbaar voor de zonde befchouwen , en daarom tegen haare bekooringen en uitvluchten wel zorg- vuldig op hun hoede zyn. lemand , die de moeite wil weemen, om het geheel redebeleid van Paulus in dit en het voorgaand Hoofdítuk oplettend naar te gaan , zal aan de zekerheid en gepastheid van deeze opvatting nauwtyks kune nen twyfclen, (*) en nooit kan hy op het denkbeeld vale Jen, dat Paulus hier aan het gefkerven of dood zyn deor de snisdaad gedacht heeft, Nu vraage ik elken onpartydigen, of wy niet te veel waagen , met elders in de Schriften van denzelvden Apos- tel dezelvde uitdrukkingen in een? tegenovergeftelden zin te neemen „en daardoor een wangedrag,een onheil, te verftaan , het welk Patlus zelve altyd gewoon is, met geheel ane dere fpreckwyzen , b. v. naar den vleefche te wandelen , en jn de zonde te leeven , aan te duiden? Men zal ten mine ften moeten bekennen , dat men tot zulk een uiterfte nooit mag komen, zoo lang ‘er maar eenige kans is, om de denkbeelden , welke Paulus gewis op cene andere Fake met deeze uitdrukking verbonden heeft, te be- ouden. 