Maleisch-hollandsch woordenboek
*jb tanam, het in iets gezakt zijn; mena- nam, in de aarde leggen, planten, begraven: menanam lada, padi, menanam of menanamkan maït ; menanam katoemboehan , de pokken inenten ; tertanam sahingga pinggangnja, tot zijn midden in den grond gezakt; maka ija bertampik kapada boemi, maka boemi tij ad a menderita , tertanam (en niet tertatam) datang kabawah, SR.; rantei jang tertanam kadalam daging, EH. Tanam 2 an zie toemboeh. yU tanau , een soort van kameleon (? bij M. een soort van vogel of insect. Vrg. tënok). <xiU tanah, aarde, grond, kluiten; land; grondkleur: tanah ajar, land en water d. i. vader- land, erfland, tanah lijat, klei, leem, tanah mati, dor, onvruchtbaar land, tanah Melajoe, het land der Maleijers, tanah mala, pij paar de, tanah me- ngandjoer, een stuk land dat in de zee uitsteekt. Andjing tanah, zie andjing; katjang tanah, zie katjang. Menanahi: ditanahi dhigan tanah saperti adat dikoeboerkan orang, HT. Apabila dengkei soedah bertanah, in den grond gekomen was, wortel geschoten had. Jte tani , want van een vaartuig met touw- ladder: vrg. labrang ; pintoe tani, de buitenpoort van een vorstenwoning , HP. »U tawa , ongebruikelijk grond w. van ter tawa. Tawa 2 (of tawak 2 ) een soort van gong om de menschen bij elkaar te roepen. .«U tawar, krachteloos, laf, zoet, van water, in tegenoverstelling van ajar masln; krachteloos van vergiften of kwade invloeden, door een be- zweringsproces van hun kracht beroofd; tegengift; betoovering, bekooring: membri tawar hati, be- kooren, doch ook ontmoedigen; menawari, ver- leiden; genezen door tegengift toe te dienen. Penawar djambi, cïbotium Cumminghii, een zekere varenplant uit Djambi, die als bloedstelpend in de geneeskunde gebruikt wordt. Setawar, een zekere medicinale heester. Menawar, ook bieden; tawa- ran, bod. (a«jü tawas, aluin. ëjU' tawoeng, een soort van hoos , die zich neerlaat als een gordijn en het water koken en bruisen doet ; zie poeting. r Ü3^ tawak*, zie tawa. ^•u' tawan , oorlogsbuit, krijgsgevangenen; tawan jang ditangkapnja didalam perang, ook orang tawanan; tawanan karangan, strand vondst. 10 74 ur' e* Menawan, buit maken: merampas dan menawan; ook menawan nageri, een stad innemen (de be- woners krijgsgevangen wegvoeren). ^U' tawon, Jav* = lebah. (JjjU* tawil, Arab. uitlegging. .&Ü tahar, voor het anker rijden. (J&U tahil, een Chineesch goudgewicht van ongeveer twee zilveren piasters zwaarte , d. i. circa 54 wichtjes, ook bij het wegen van opium ge- bruikt en dan gelijkstaande met twaalf en een halve duit. .&U tahan, het standhouden, uithouden; bertahan, uithouden, standhouden, blijven staan. Menahan, bestand zijn tegen iets, dat uithouden : menahan sabar, geduldig dragen, menahan hati, zich bedwingen, bedaard houden: tijada tertahan hatikoe; menahan darah, bloed, dat uit een wond vloeit, tegenhouden; menahan djalan, den weg belemmeren; menahan boeboe, een fuik stellen, menahan binatang, netten stellen om dieren te vangen. Menahankan, ook iets tegen iets houden om het daarmee op te vangen, bijv. de borst, een schild; menahankan telinga, de ooren opsteken; m. omhak , de golven tegenhouden ; d. i. die breken ; m. kahandak, een verlangen tegengaan. Mënahani, weerhouden; tegenhouden, niet laten gaan; aan iemand onthouden, bijv. zijn verlangen. JbU' talioen, jaar; mënahoen, een jaar overblijven, mënahoen moesim oedjan, den regentijd overblijven; bërtahoen 2 , vele jaren lang; boenga satahoen, een soort van paarsche bloem = boenga retna. B oer oen g tahoen = b. eng gang. yblj» tahoe, weten; weten te doen, er erva- ring, verstand, van hebben, het kunnen; bedreven zijn; volleerd zijn; iets wel eens, ooit, doen; tahoe memakan daging; tijada tahoe, iets niet gewoon zijn te doen, het nooit doen, tijada tahoe mëmakei kasoet; beloem tahoe, iets nog nooit gedaan hebben; membri tahoe, kennis geven; pëmbritahoewan , kennisgeving; toewan jang terlebih tahoe, mijnheer weet het 't best, weet het zelf beter dan ik het hem zeggen kan. Satahoe, medeweten: dengan satahoe bapaknja ; ook sekalijan jang satahoe saja , al wat ik er van weet. Satahoe is ook verkorting van sijapa tahoe (vrg. sëtangan), wie weet het; misschien; ik weet het niet. Katahoewan, kennis; bekend zijn: orang jang mënikam itoe tijada katahoewan, SM. Berkatahoewan : tijada berkata- hoewan lakoenja, hij stelde zich aan op allerlei wijs; t. b. roepanja, onherkenbaar, afzichtelijk; ook takatahoewan , los, ongeregeld van gedrag; onbesuisd, in 't wild; onzeker. Mengatahoeivi, weten, kennis van iets hebben. Pengatahoewan , bekwaamheid, bedrevenheid. Zie ook het Aanh. op karoewan en katjobélo. Jbb tahi, drek, mest, vuil: tahi angin, een soort van mos, dat als geneesmiddel gebruikt wordt; ijdel gepraat: orang Tjinaitoe boewat kabar angin, bohong kabar itoe; tahi besi, roest, tahi boeroeng, een soort van plant, viscum, vogellijm; tahi hajam, de afrikaan-bloem; tahi lalat, sproeten; tahi minjak, bezinksel van olie; kajoe tahi, een soort van boom met stinkende vrucht, als genees- middel voor kraamvrouwen gebruikt. /woU taïs, een soort van mangga. êj>b tajaiig, heen en weer bewegen, zooals bijv. een boek onder het lezen. ^b tanja, het vragen: menanjai, iemand bevragen , menanjakan , bërtanjakan kapada , naar iets vragen aan. L-TjljJ tabaroek, Arab. zegening. C^AJ» tëbat, vijver, afgedamd gedeelte van een rivier: menebat, af dammen. (JJ>\i tab (lal, loglijn: mëmboewang tabdal , loggen. Si tabar, Perz. bijl. *j.aj»' tibriah, kwitantie. L— >fjte tlbrik, Arab. zegening. /ukA: tebas, het ontginnen van den grond door zuiveren van onkruid: zie ook tebang. /wUj teboes , het lossen van een pand, het koopen en ook wel het vrijkoopen van slaven; teboes njawa, losprijs voor iemands leven. Teboesan, een gekochte slaaf. Peneboes, koopprijs, losprijs; teboes talak, geld dat de vrouw betaalt om schei- ding te verkrijgen. 4aJ tebang, het rooijen van boomen: mene- bang menebas, ontginnen door wegnemen van boomen en onkruid. 4jJ tëblirg, -de hooge kant van iets, zooals Joj' &U2£ü 75 de hooge oever van een rivier-, de rand van een kuil, de kant van een vijver. (JsAj te boek; mënëboek y een gat ergens door maken, doorgraven van een dam, doorslaan van een muur, stukken snijden of knippen uit hout of doek. {JsX^ tëbal, dik: tëbalnja dan tingginja; ramboet jang tëbdl dan jang djarang: toeboeh jang tëbal, vaste ligchamen; moeka tëbal, onbe- schaamd. Daoen sëtëbal, soort van medicinale bladeren, die in zalf gebruikt worden. óaUJ tabllcyr, Arab. doen toekomen, toe- brengen. jXÏ te boe 9 suikerriet; berteboe 2 , op gelijke afstanden gebonden of van ringen voorzien , evenals de geledingen van suikerriet: salëksa koeda ber- teboe 2 eikoernja dëngan ëmas. Tëboetvan, een wesp, horzel en dergelijke. &xi tëbah, instrument om mee te slaan; menebah, dorschen van koren; met de vlakke hand slaan. Yrg. taboeh. -fj te ban, de boom die de gëtah-përtjah levert. u_iuj tëiapl, Skr. tatha'pi, maar, evenwel, niettemin. i^VÜo të taboe wi, een soort van vogel: boenji tëtaboewi, de tijd tegen zes uur 's avonds. L^vOjo tltsllts, de drieëenheid. /ji^Aji tëtas, geheel doorgebroken: mënëtas, opengaan van een bloem, uitkomen van een ei; openbreken , van een beschot , een doorgang banen door een bosch, een naad lostornen; sapërti ajar jang tërtatas, als water dat door een dam gebroken is. l— JU> te tap, vast, standvastig, onwrikbaar; bestendig; bedaard, goedsmoeds, onbevreesd; gerust, rustig; bintang tëtap, een vaste ster; doedóek tëtap, stil zitten; pikiran jang tëtap , een gegronde, niet zoo maar een losse, oppervlakkige, gedachte; tëtaplah akoe dëngan pëkërdjaün toelis mënoelis, ik had vast werk met schrijven ; mënëtapkan mata , het oog vestigen; tëtapkan (përtëtap , përtëtapkan) hatimoe, stel u gerust. tflxi tëtak, het houwen, hakken, met sa- bels en dergelijke: bërtëtakkan pëdang, met een zwaard houwen. jlCij tatkala, (Skr. tat ) die, dat, en kala y tijd), op den tijd dat, toen; tatkala itoe, op dien tijd, toen; tatkala dahoeloe, in vroeger tijd; ook wel pada tatkala , toen. (JÖj te tal , dicht geweven, stevig, van ge- weven stoffen. /uk>. v xj të tambas, een aanval van ziekte, L. ^a v Aj' tëtoembae , een vierkante doos van bladeren en ook wel met schelpjes versierd. Vrg. gëndaga. ^&yiJ tëtampan , een geel zijden doek die over den schouder geslagen en alleen door de hof bedienden, wanneer zij in functie zijn , gedragen wordt: tëtampan wali = wali, w. m. z. Zulk een doek wordt ook gespreid over hetgeen men den vorst op een schaal aanbiedt, zoo als de sirih of een rjjstgerecht of een brief, en ook over de punt der vorstelijke lans geslagen. jS& tëtlroe, een snip. SjbpJ tidjarah, koophandel. s^^o,.^ tadjrib, Arab. ondervinding. ^IspJ tadjalloek, Arab. opendoen van den mond bij het lagchen. J^po tadjalli, Arab. verschijning, open- baring. J&j^J tadjoehan, een soort van klein koperen schild. /ukAsJ taltabboes, Arab. gevangenzetting. C-\»J tanta, Arab. beneden. u_su.su t all rif , Arab. anagram. /w.w>^o taliassoes, Arab. uithooren ,* na- vorschen. Xslszj toenfah, Arab. geschenk; uitmun- tend , keurig ; toehpatoeHadjnas , een keurig klei- nood. gxbsii tanklk, Arab. waar maken; waar- heid; stellig besluit. (Jjdsö talilil, Arab. wettigen. (J^^vï ta ham moei, Arab. een last dra- gen; lijdzaamheid. iSuysJ tanmid, Arab. zeggen: elhamdoe lillah, lof zij God! kjLsu tahijah, Arab. zeggen: fiajjaka Allah, God doe u leven! &us\) tanlfat, = Üsaï, 76 L£^»-> ,f 0^> taeht, Perz. vorstelijke trom IjAsm tachllk , Arab. scheppen. Josu tachajjoel, Arab. uit teekens op- maken; zich verbeelden. wU^j tadblr, Arab. regeling, leiding, be- stuur ; mëntadbirkan parentah , het bevel voeren. ^j^ tadroedj, Arab., Perz. fazant. ë&i tëdoeng; oelar -tëdoeng , een soort van vergiftige slang; t. lijar, t. matahari, t. sela, t. sëndoek, namen van slangen, de laatste van de brilslang; hajam tëdoeng, een soort van vecht- hanen. ïóS tëdoeh, bedaard, tot rust gekomen, van wind en regen , van een onstuimige zee enz. ; een schuilplaats gevonden hebben , van men- schen en dieren; lommer, luwte. Menoedoehi, be- schutten. Ook rëdoeh. xSSj tadzklrah, Arab. gedachtenis. )jï tëra, I. gestempeld; met ingedrukte of ingehouwen teekens of letters. Mënërakan , druk- ken, boekdrukken. Yrg. tjitah. IL; tëra timah, tinslakken. Vrg. ter ah. (j>'yij> tëratak, effen, vlak van den weg; gepast van gedrag en woorden; een tent (t. w. ; even als in het Javaansch, zulk een met een vlak dak , terwijl taroep er een is met een spits dak?) Yrg. rata. y)y tëratoe, (Port. trato, pijniging); tëmpat teratoe, pijnbank. ^yLS' tëratel, waterlelie, nelumbium spe- ciosum; t. këtjil, nymphaea stellata, t.goenoeng, gunnera macrophylla. Zie toendjoeng. j^J tëradjang (ook tërdjang), met de hielen trappen: meng got joh dan tëndang, tera- djang dan tampar dan tindjoe. j&Jj tëradjoe, Perz. tarazoe, eenschaal- fcalans, Jav. = Mal. naratja. Ook driehoek of schakel yan touw of ijzerdraad om iets in even- wicht te houden; driehoekige mazen in netwerk. jjU» tarazoe = teradjoe. &)jj tërapang voor tërapan , zie tërap. j^j)jj* tërawang, Jav.? a-jour-gewerkt. T^tyj* torawih, Arab. reukwerk. *ij* tërbit, uitkomen, uit voor den dag <U komen; opkomen van de hemelligchamen ; opwel- len uit het hart. U*)y tarbis, dam, sluis, M. ^.^ tarboes, een soort van vuurroode slaapmuts zoo als matrozen die gebruiken. Ver- bastering van karpoes? &ƒ tërbang, vliegen: dibaivanja terbang kaoedara; daoen kajoe of ook segala orang ditër- bangkan olih angin; sariboe koeda menerbang- kan ratanja. Lajar terbang, een soort van zeil op kleine schepen; saoeh terbang, een werpanker, enteranker. Jjjj tarbll , een soort van klein schild ; ook een soort van handboog? C. (Jjy tërboel , een soort van riviervisch. ySy tërtawa, lagchen: vrg. tërsënjoeni; tërtaiva bësar, hard lagchen: ditërtawai, diterta- wakan, uitgelagchen worden. i^^Xiy tartlb , Arab. orde, inachtneming der vereischten; t. këradjaan, vorstelijke staatsie. gsy* tërdjang = tëradjang. £?*ƒ tërdjing , een soort yan lang en krom mes. J»^j' tërdjal, steilte, afgrond, M. ^yi tërdjëmah, Arab.: mënterdjemah- kan, vertalen. ij^-J tërdjoen, naar beneden springen: tërdjoen kadalam ajar, t. dari atas koedanja. jl^j tir hal , Arab. geadjourneerd ; uitstel. (^/»y tëras, het hart yan het hout, kern- hout; de pit, het fijne van iets. {j*j> tëroes , recht door heen , door en door ; zonder omwegen, bijv. iets zeggen, iets doen; ook tëroes tërang; doordringend, vooruit, in de toekomst ziende, helder: tërang tëroes, doorzich- tig, transparant; tëroes mëneroes, ook: in door- snede, bijv. een bol; maka ijapoen tëroes pada saboewah roemah , recht door gegaan zijnde kwam hij uit bij een huis. Tëroesan , een kanaal of pas- sage van de eene plaats recht door naar de andere. fjy^ji trisoela, Sar. trïscëla, drietand, driepuntige speer. -*wp tarsei , een soort van boom met welks gom de tanden zwart gemaakt worden, L. >y tërang, licht, helder, duidelijk: tërang ö* èv 77 tanah, de morgenschemering, wanneer men den grond duidelijk kan onderscheiden ; terang ter- bang lalat, iets later in den morgen, wanneer men de vliegen kan zien vliegen. Menerangkan, ook: duidelijk maken, verklaren. P J» tëroeng , een soort van klimplant met vruchten die gekookt of gebraden gegeten wor- den, solarium melongena. Verscheidenheden zijn t. poetih, t. oengoe, t. pĕrat, t. asam, t. pipit en t. kemauy van welke laatstgenoemde de bladeren ook in de geneeskunde gebmikt worden. yxy trongko, Port. tronco, gevangenis. Lvüy trangkeira, Port. tranqueira, palissaden. £1a£c Si trënggiliiig , Jav.=Mal. tenggiling. aAjLS tarfi , Arab. opnemen, wegnemen. <— 3y terap , naam van een soort van boom van welks bast touw vervaardigd wordt, maar waarvan het hout alleen geschikt is voor brand- hout, artocarpus sp. Menerap, beleggen, bedek- ken: diterap dengan kapoer jang amat beresik, HT. Teterapan (of terapang) keris, het gouden beslag van een krisscheede ; pagar gedoeng itoe ber- teterapan batoe poetih. Zie ook toerap. u_iy tërpa, het snel, onstuimig, op iets afgaan, hetzij uit genegenheid of nieuwsgierig- heid of met vijandelijke bedoelingen: diterpanja olihnja sekalijannja ter dj oen; beterpaan melihat dija, diterpanja akan bilik itoe. Yrg. terkam. (JJy tërpoel, de bok van een rijtuig, de zitplaats van den koetsier. <XJy tërpali, doek om om het hoofd te winden, L. Zie het Aanh. op talpa. CJyi tërak , het nest waarin de kippen hun eijeren leggen, bestaande uit een vlechtwerk van gespleten bamboe op een bamboezen stok. {jui* tërik, stevig aangebonden, vast tegen elkaar: banjak loenggar, ikatlah terïk 2 \ tijadalah ija bolih mengikat sapoetangan itoe terik 2 ; olih sebab mata goenting itoe diterïkkan olih pakoe itoe; ook panas terik, smoorheet, har ga terik, een hooge prijs. Vrg. tarïk } waarvan het onder- scheiden wordt. £y tëroek, het geluid van het scheuren van linnen, C. Vrg. tarïk. L-J r : tërka (Skr. tarka, vermeenen, ver- moeden), het raden; gissen; verdenken. Penerka, raadsel. {J»£j> tarkasj, Perz. pijlkoker. (JpJ tërkap; menerkap, met de hoorns omverstooten. JiU' tërkoel, een buks. *jJ> terkam ; menĕrkani, op iets afgaan of springen of vliegen om het beet te pakken ; iemand of iets overvallen. Vrg. terpa. J3 toerki, Turksch. /^Uo tërmasja, zie ^Xj. ^Xojjt tëroemboe 9 een klip in zee, zoowel een blinde als een zichtbare. <X^<J' tëroempah, houten klossen, die men als klompen aan de voeten draagt. Ikan tëroempah , een visch als onze bot. Vrg. ons klompvisch = ik. tembakoel. ijjï tëran; meneran, persen, drukken, bij hardlijvigheid enz., ook zich opblazen, zooals de kikvorschen. £lüy tërëntang, zekere boschboom waar- van verscheiden soorten , t. w. t. batoe , t. boeroeng , t. ba ja, t. tangan. jjüjï tëroentoem , zekere strandboom met hard hout, alleen geschikt voor brandhout en paalwerk. JLLï tërantei* een soort van boom, die fraai meubelhout levert. (JSijï tërindak , een bamboezen kapje om op het hoofd te dragen, in den vorm van een stompen kegel of een halven bol: pakeian pe- rampoewan itoe poetih dan lagi terindaknja hidjau. &ji terëiiang, een soort van aarden wa- terkan met een kokosdop of daarop gelijkend zil- veren of koperen deksel gesloten. Ijjyi tërënak, hokvast zijn, aan een plaats gehecht zijn. (Vjp* tëroeboek; ikan troeboek, de Indi- sche elft, alausa macrura: teloer troeboék, de kuit van dien visch, een algemeen gezochte lek- kernij. Sajoer troeboék, zekere plant. L c**^y tëroesi, groene vitriool; koperrood. p>Uj* tëropong, een bamboes om vuur aan te blazen; blaaspijp; verrekijker. 78 *))f IHÏJ^S fj^y taroena, Skr. taroena f ongehuwd jongman: anak taroena dan anak dara. ï$jJ tërah , in kleine stukken nou wen , C. Vrg. tera II. <*-^y tariba; alcar tariba, zekere medi- cinale wortel, rhinacantlius communis. u-ftl>J tëritip, zeer kleine schaaldieren, een soort van paalwormen. sJb J trlpang , t r i p a n g , holothuria edulis. Zie ook gamat en labi 2 , (Jjji tërijak, schreeuwen , van menschen en dieren; schreeuwend toeroepen; een schreeuwend geluid voortbrengen, bijv. een trompet. jSJJi tërikam, een soort van grof linnen, waarvan goenizakken gemaakt worden. %&ƒ tërlgoe, Port. trigo, tarwe, *jJ tarlma, het aannemen, ontvangen; goedvinden, toestaan; menerima kasih, in dank aannemen , bedanken ; menerima kabenaran , de waarheid aannemen, gelooven. jfetfj* trijoedjöeng = trisoela, zamen- gesteld uit tri, Skr, drie, en oedjoeng. /«o tls, Jav. koud om van te rillen: panas tiSy warm en koud, bij koorts; sedjoek of dingin tisy zeer erg koud. ^\Xw> tasblli, Arab. rozekrans, bidsnoer; daoen tasbihy canna indica, L. pu^wj tasrln, Arab. loslaten; verstooten. (J+»LhJ tasalsoel, Arab. aaneenschakeling. *£i**o taslini , Arab. ter hand stellen; groeten. (j»v»+ï tësmak, Jav., Perz. tjasmak, bril. &*&&* tasjdid, Arab. het verdubbelings- teeken w. ^.^jmÓ tasjwisj , Arab. verwarring. JyJJ tasjahhoed, Arab. de Mohamme- daansche belijdenis afleggen. j*<X&> ta^dlr , Arab. inleiding van een boek. Qjó^oü ta^dik, Arab. voor waar houden. {^SüyOJ ta^rif 9 Arab. verbuigen , vervoegen. uJyaï ta^oewoef, Arab. ümoe t., het Soefisme. j*yéS ta^wlr* Arab. afbeelden; teekening. JlsJ ta ala, Arab. verheven worden; ver- heven: een gewone bijnaam van Allah. ywsJ ta blr, Arab. uitlegging, bijv. van droomen. L^\2>-\&} ta adjoeb, Arab. zich verwonderen. (JcpuJ ta adjoel, Arab. zich haasten. L-^nAssuo ta adjlb 9 Arab. iemand verwon- derd doen staan. (JotXsJ ta dil 9 Arab. rechtvaardig handelen. u-öjj-aj ta rif , Arab. bekendmaken: barang t. moge het bekend zijn. <XjisJ ta zij all, Arab. vertroosten; membrit. rouwbeklag doen, medeschreijen. .jlsJ ta zir, Arab. bestraffea. ^jdasJ ta tlim 9 Arab. hoogachten; betoon van hoogachting. (jjJUo ta alloek 9 Arab. afhankelijk zijn; onderhoorigheid, distrikt. ^aIüJ' ta Hm, Arab. onderwijzen. jm&> ta Jin 9 Arab. zichtbaar maken. 8i)l&J tëiigadah, opwaarts ziende: tengadah langit, toendoek pasir; telentang berbaring 2 me- nengadah. J£ tëngar, een zekere boom, welks bast een roode verwstof levert en ook tot het maken van touwen gebruikt wordt. /u>JJ tangas, een merk op het vee, L. (j*s£ tangsa, alarm slaan, M. •-**&)' tangsi, een soort van Chineesch touw(?); barak, kazerne. -w*£S tangsei , dun van het haar ; een soort van los geweven stof, C. £,££ tënglk 9 ransig, sterk van reuk en smaak. jl&J tëngkada, een soort van kever, M. (tjen tadoe ?) . ^^ ëjl££j' tëngkawang 9 een boom die de minjak tengkawang levert, een hard vet of boter, dat inwendig tegen spruw gebruikt wordt. oXiu tingkat 9 estrade, terras, verhooging. van den vloer; zolder; dek van een schip. Vrg. pangkat. ei^Cai' toengkat 9 staf, stok, stut; toengkat ketijak, kruk om mee te loopen. Toengkat seitan , zekere rietplant, maranta dichotoma. jQtj tëngkar, krakeel; harrewarrerij. /wjCfcj' tangkas, vlug, snel van gang. (J* J Xèï 79 êu£èS tangkls , het afweren , afwenden , pa- reeren : ditangkiskan toembaknja dengan parisehvja, hij weerde met zijn schild zijn lans af. /wX&" toengkoes; satoengkoes, een pakje, bijv. rijst. Yrg. boengkoes. &£&$ tëngklng, verwijt, bestrafhng. ft^aS toengkang, een lange schuit of een aak met twee masten. ft£io toengklng, I. het stuitbeen. Zie ting- goeng, poenggoeng. II. eign. van een rijk in Achter-Indië : boenga Toengking (ook b.Sijam, w. m. z.), een soort van welriekende bloem. .c_a£aj tangkap , het aanvatten, vastgrijpen, pakken; gevangen nemen; vatten, begrijpen: me- nangkap kata orang , bevattelijk. uJJ&ii tangkoep, plat op den buik liggen , nederliggen, van dieren. Ook telangkoep. c_i£ej> tlngkap , een venster om uit te kijken; meningkap, met een tingkap sluiten; djikalau ditingkap-katja jang ada dalamnja baoe 2 - an itoe , indien hij dat , waar die reukwerken in zijn, met een glazen deksel sluit. Yrg. toengkap. uJi&J toengkap , uitkijktorentje. ^£aJ tëngkóek, de nek: toelang belakang dan tengkoek; steeltje, waarmee de rijstkorrel vast zit (zie tangkei) ; de bovenachterhoek van een vlag en het blok van een andere kleur daarin. (J.£&ï toengkak, Jav. = tocrnit, hiel. (JX&S' tangkal, amulet om onheilen af te weren; menangkal, afweren van onheil. (Jj£«ji tangkoel , een soort van net, dat met een hefboom, toewas, wordt opgehaald. Om daarmee te visscn^^zit de visscher in een hutje, dat op palen in zee staat , panggar. J>£Ai* tingkal , Skr. tangka, borax , soldeersel. ^jSisS toengkoel, het zich buigen, zich onderwerpen. JCfti' tongkau, drie steenen voor treeft om een kooksel op te zetten. «*•_" - v *Csiï tëngkoe, volgens D. een titel der Boegineesche grooten, mannen en vrouwen, in het rijk van Lingga. De troonopvolger van den Sultan, de kroonprins , voert echter ook dien titel en heet Tengkoe besar. £.}£&}> te ngkoeroeng , een soort van visch? Öjfë 3 * tëngkoerak, een afgeslagen hoofd. ^j&i tëngkoeloek , een soort van hoofd- deksel. JyCaS' tëngkoeloen, een soort van boom met eetbare vruchten. <x££J tlngkah, I. manieren , streken : tingkah lakoenja; meningkah, een muziekinstrument bespe- len: saorang meningkah y saorang membolong(?) Abd. -.(iij> tangkei , steel om iets bij aan te vatten, steel van bloemen, vruchten, potten en pannen enz.; tangkei ati, een liefkoozingswoord, hartje (ziehati). Telangkei, zie beneden. Tangkeian, rijstschuur. c^A&iji tëngkeroeng, een soort van visch, = keroeng 2. L_£ü taiigga , 1. trap, ladder; orang satangga, menschen die in hetzelfde huis wonen en een ge- meenzame trap hebben; laloe ija berdjalan ka- tangga Laksamana, d. i. naar het huis van L., tiga poeloeh tangga dalam doesoen itoe. Tangga 2 , een baar: t. mait, een doodbaar. II. Penan'gga, penanggaan, keuken. Zie ook op tagah. .IXsJ tënggara, het Zuid-oosten: timoer tenggara oi timoer menenggara, O. Z.O.; salatan menenggara, Z. Z. O.; riboet tenggara mandi,een Z. O. storm, waardoor het zeewater zoo wit van schuim wordt als badwater van de zeep. jlxaS' tanggala, Skr. tanggala, ploeg. AllCfi^' tënggaloeng, de moesang , civet- kat ; rondgebogen aan de bovenkant ; pagar tëng- galoeng y de gebogen rand aan den spiegel van een Europeesch schip. C^xX,4j toengglt = toengging. jQii tonggar, uitéén, verstrooid, van klip- pen , L. Xso tlnggar 9 het schoonmaken van het haar, van draden, enz., L. S&i tiiiggir, zitten, van vogels, of ais een vogei , op de boomtakken , van menschen en apen. Ook tenggik. pJCib tanggang, het geveld houden van een geweer of lans, vellen. Vrg. sagang. &Cftj' tanggoeng; menanggoeng , op de 80 4X£J> téu schouders dragen; verdragen; dragen, ondervinden, ondergaan, op zich nemen: menanggoeng roesija, een geheim bewaren, SM., m. nama, een naam dragen HT. ; m. dosa orang 1 aansprakelijk zijn voor iemands zonden. Tanggoeng 2 an , allerlei zor- gen, lasten, verplichtingen, die men op zich neemt. Penanggoeng , borg. ££&' tlnggang, een soort van vaartuig. £Cftj» tlngging, een soort van viseh. a£&V tlnggoeng, gehurkt: doedoeklah ija bertinggoeng ditanah ; maka segala dajang 2 itoepoen datang bertinggoeng dibawah tangga Hoe. fe£sJ toenggang, schuin omlaag, zoo als een flesch terwijl er uit geschonken wordt ; toeng- gang balik, op zijn kop; djatoeh toenggang me- noenggang, aldoor over den kop naar beneden buitelen,- bijv. van een trap af. Toenggang lang- gang, buitelen: laloe ija lari t. I. maka ija ber- bangkit lari poela. Ter toenggang 2 , naar omlaag ' gedrukt, bijv. van gevelde lansen door een slag. Toenggang hati, sterke overhelling des harten. Setoenggang , een soort van plant. &£& toengging, het achterste omhoog beuren, achteruitsteken: doedoek menoengging , ditoenggingkannja pantat kalangit. Toengging toenggit, van biddende Mohammedanen, SM. Vrg. djengkit , djengking. ^XftS' tanggoek, een soort van rottingen mand als schepnet gebruikt. &£&> tenggik, ergens op zitten: saekoer gadjah tenggik diatas hidoengja; apabila ija ber- djalan didarat, tenggik sahadja, olih sebab ija bijasa doedoek sahadja diprahoe, HA. fJSl&ï tanggal , uitvallen van iets dat ergens aan of in iets vast zit; afvallen, van bladeren: menanggalkan pakeian, de kleêren uittrekken. Penanggalan, een soort van vampier, namelijk een hoofd met de ingewanden, die het ligchaam afgelegd hebben en zóó rondwaren om bloed te drinken. (J,£sJ tinggal, alleen overblijven, achter- blijven; hlijven, vertoeven; wegblijven, blijven liggen, van werk; tinggal baik 2 , vaarwel! Me- ninggal, heengaan; sterven. Meninggalkan, ach- terlaten , nalaten ; nalaten , niet voortzetten. Sape- ninggal , na het vertrek , na den dood. Peninggalan , nagelaten kinderen. (JXaS' toenggal, eenig, alleen : anak t oeng- gal, een eenig kind; gadjah toenggal, een olifant buiten de kudde. (JjC£S' t oen g go el, een overgebleven stam zonder kruin of takken, een tronk; ontdaan van iets; papan satoenggoel, planken uit één stam. Toenggoel 2 , wimpel; een halve regenboog, die de gedaante van zulk een wimpel heeft; toenggoel 2 angin, een windvaan. Trg. tomong. tJXüJ tinggil; peninggilan, verhevenheid, terras bij een vorstelijk verblijf. Yrg. tinggi en het Jav. siti-inggil, het terras waarop de vorst zich aan zijn onderdanen vertoont. JXai' tënggëlam, zinken; verzonken; te gronde gegaan, van een land: timboel tënggelam, bovenkomen en weer zinken; ook t. t. dalam pekerdjadn , overkropt met bezigheden. Ook kelam , en = karam I? +£& tanggam, ankerstok. yC&' toenggoe, het bewaken, waken, de wacht houden. Toenggoetvan :., wacht, wachtpost. ft!j£«j tënggoeloeng, dwaallicht, C. Zie goeloeng. Ju&ü tënggoell, suikerstroop; een zekere plant , cassia fistula. Ax&j tanggah, Perz. zekere munt. #\&i tanggoeh, het uitstellen, wachten, dralen; zich ophouden. ^\iü tinggi 9 hoog: tanam tinggi, boekit tinggi; tinggi hari voor tinggi matahari, als de zon hoog aan den hemel staat; hargajang tinggi , een hooge prijs. Jang Mahatinggi , de Allerhoogste. Petinggi, een soort van hoofden. , ^-xC&J tënggirl, een soort van zeevisch zoo groot als een kabeljaauw, met zeer fijne schubben; ook tengiri. iU^iü tënggiling, het Javaansche schub- dier; een soort van plant, tacca sp. &JLèj> tanglong, een Chineesche papieren lantaarn. Zie ook £ju teng. ^y^ tëngoewei, een soort van kame- leon C. <Xiaj» tëngati, midden, het midden; temidden 4>G 81 van; gedurende; half; satengah, de helft, de eene helft; een groot deel; sommigen ; pada tengah hari, op den middag; pada tengah djalan, op den weg en pada tengah 2 djalan , te halver wege (hetzelfde beteekent dikwijls ook pada sama tengah djalan); tengah naïk, 9 uur 's voormiddags ; tengah toeroen, 3 uur 's namiddags (bij het eerste wordt ook tinggi, bij het andere pandjang gevoegd om een ruim zoover gevorderden tijd uit te drukken) ; tengah rendah, 's avonds vijf uur; tengah tiga enz. der- dehalf, tiga tengah, van het uur, half vier; ten- gah tigabelas, dertiend'half; tengah tiga poeloeh, derdehalf tiental d. i. vijfentwintig, tengah doewa ratoes, anderhalf honderd enz.; tengah rnaboek, half dronken; nageri tengah perang, het land is midden in een oorlog. Mhiêngah , halveren; mid- delmatig. Pertengahan, middenpunt, midden, tus- schen beide in; pertengahan oemoer, middelbare leeftijd; boekit itoe pertengahan, tijada terlaloe tinggi, tijada terlaloe rendah , HA. B oengat eng ah hari , de middagbloem , pentapetes phoenicea. Ber- tengah , op het midden van iets , bijv. een weg , zijn. •Awj-flj tafsir , Arab. verklaren; een Koran met interlineaire vertaling. jtiü tafakkoer, Arab. denken. _AflJ toeffah, Arab. appel. CJ>juu tafawoet, Arab. tusschenruimte ; verschil. ^as^pj tafahhoe^, Arab. onderzoeken. ^aj> tafahlioem, Arab. kennis, begrip. *,l&> tëparam, een band voor het voor- hoofd tot sieraad, M. C>Ju tëpat , juist, vlak, van de windstreken; bijv. tepat barat, vlak west. Menepat, recht op afgaan, bijv. een kogel op het wit. /wJo tapas , windstreek , kant , plaats : tapas oetara, empat tapas doenija; doedoek pada tapasnja, ieder op zijn plaats zitten. /wJo tëpls, I. menepis = menapis, zie tapis II. II. Jav.? rand, zoom, = tepi. jaftï tëpoeng, meel; tepoeng tawar y meel voor bezweringen, dat met kurkema-geel gekleurd wordt. Menepoeng , meel maken ; tot meel maken , vergruizelen. I. gJo tepoek (zie ook het volgende woord), het met de vlakke hand slaan: tĕpoek tangan, in de handen klappen; ook zonder tangan, bijv. tepoek tari, dansende in de handen klappen; menepoek dada, zich op de borst slaan , als teeken van droefheid; tepoek pintoe, tegen de deurslaan (vrg. ketok) ; ombaknja bertepoek 2 , van het klotsen der golven. Tepok is, volg. D., ook besmeeren, be- kalken, (t. w. met de vlakke hand tegen iets aan drukken?). Telepoek, gouden of zilveren figuren die op papier of geweven stoffen gedrukt zijn: badjoe bertelepoek; menelepoek emas, HAtj. Ook figuren op het ligchaam. ^suliu tëpalltjoek, uitglijden? van het gw. litjoek. Zie tegalitjoek en kelintjoek. >io tëpam, voorover op den buik liggen. Zie tijarap en tangkoep. Ju tepi, rand, boord, zoom; strand, oever; tepi langit, de horizon. Menëpi, op zij, uit den weg, gaan. JUAJi takbir, Arab. begraven. •Ji\iu takdir, Arab. beschikking, voorbe- schikking; besluit, verordening : ditakdirkan Allah, door Allahs raadsbesluit. /wijt>iu takdis, Arab. heiliging. jljSÓ takrir, Arab. bevestiging. «... -5 j.a^aj takcir, Arab. te kort komen, nalatig zijn; onvoorzichtig iets doen; zich ontzien om iets te doen: djangan taksir. JjJuü' tak lid, Arab. op gezag aannemen. jjJö' takwlm, Arab. almanak. Jiï taki, Arab. godvreezend. Jio takabboer, Arab. verwaandheid. jXxG takbir, Arab. zeggen: Allah akbarf God is zeer groot! C^Jo tëkat, stikken, borduren? Baliktekat = perbani. *jJo takrim, Arab. vereeren; eerbetoon. *_JiJo tëkap; bertekap, de holle hand voor den mond houden om het schreeuwen te beletten. Jiio tikpi, een soort van strijdvork met drie punten, waarvan de middelste de langste is. Chin.? ^jXï tëkak, I. koppigheid: djanganlah engkau tekak, betoel doenija ini boelat, Abd. 11 82 <& c^1j> II. keel, gorgel; anak tekak, huig. in. zie teki II. £& tëkoek, bocht, kromming. <_JuJüo iaklif 9 Arab. een last opleggen. Jo tëkan, dat waar men op drukt; stok, "wandelstok. Menekan, indrukken, bijv. den wee- ken grond ; m. leher, den hals (den nek) indrukken; ditekankannja kapdlanja, hij drukte zijn hoofd omlaag; diterkamnja serta ditekankannja dengan tangannja , het sprong er op af en zette de voor- pooten er op; tepoeng lembik ditekankannja pada b'atoe itoe (om de letters van een inscriptie te doen uitkomen), HA. Tekan koendei , de gouden voorhoofdplaat, die dient om de gandik te be- dekken. -&' tëkoen, ingespannen bij zijn werk, adalah delapan boelan akoe bertekoen mengadji dan menoelis ; beker dj alah ija dengan oesaha dan tekoen. )jG tëkoewa; badjoe tekoewa, een baadje met overslaande borstlappen, zoo als de Maleijers even zeer als de Javanen dragen. £fë tëkoekoer, houtduif, boschduif. jjj takwin , Arab. = mengadakan, schep- pen, doen zijn. J3 tëki, I. een soort van gras: roempoet teki itoe akarnja mendjadi obat, Abd. II. tekak-teki , het raadsels opgeven : doedoeklah ija samalam 2 an itoe bertekak-teki , Abd. Uü tëga, overeind, opgericht: tega berdiri, menega masdjid, menegakan agama islam. Si tegar, hard; onhandelbaar, ongevoelig; onbevattelijk: tanah tegar f harde klei, perham- baUn tegar % harde slavernij; tegar diadj 'ar i; tegar hatiy hardnekkig, HAtj. j£> tëgoer, het aanspreken, toespreken, zoowel vriendelijk als vooral om iets onder het oog te brengen; tegoer sapa, iemand naar zijn wel- stand vragen, eigenlijk vragen wie hij is en waar van daan; maka sahaja hendak meneg oerkan dija barangkali nanti ija mendapat maloe, VK.\djika ada bebalnja, tegoeri dan adjari olih toewan , SR. PJo iëgërang, = kederang. CJj& tagarak, Perz. hagel, hagelstorm. £x> tëgang, gespannen, strak, glad, van netten, de huid, zeilen: angin tegang kelatj-een stijve koelte, SM. caJo tëgap, I. sterk, stevig, van het lig- chaam, het gemoed of bijv. van een wapen. Ook verbonden met tegoeh. II. = tega. ^io tëgoek, slok, teug. ijio te gal , om reden, uit hoofde. C^oiü tëgalijat, (verg. lijat) en £s\ACi tëgelitjoek = tepelitjoek,w. m. z. &m tëgali, verboden zijn: tegalilah kapa- damoe memboenoeh dija. Menĕgah, verbieden, tegengaan, beletten; in bedwang houden, inhou- den, bijv. zijn toorn, zijn woorden. <X&' tëgoeh, sterk, hecht; onverbreekbaar, duurzaam; onwankelbaar: menegoehkan setijanja, steeds trouw blijven; disoer oehnja per tegoeh 2 , hij liet hem stevig vastbinden ; bertegoeh 2 an , zich ergens aan houden, vast afspreken; b. djandji, een verbond (vast) sluiten. 3tï tëla, I. Skr. tala, de snaren van een muziekinstrument drukken, het bespelen; ber- diri bertelakan ping gang, de zijden drukken, de handen in de zij zetten. II. zie rambat.. /moX' tëlatas, een zekere grassoort, eyno- don dactylon? fj öli toeladan , voorbeeld , voorschrift, model; copie voor den zetter. ^iX' telapak = tapak: soedjoed dïbawah telapak (en telapakan) kakinja, zich zeer diep, zeer nederig, neerbuigen; ada dïbawah telapakan Sjah-alam, 's vorsten nederige onderdaan zijn. Ook de holligheid van de hand. dJX' telaga, Skr. talaka, tadaga, meer, landzee; vijver; kuil, put; vergaarbak; telaga batoe 7 steengroef; telaga soelang, zie soélang ; telaga kemoedi, roerhol; terbit dari pada telaga orang pandei, het komt voor uit het hoofd der wijzen. -)Jti' tëlani; Ton telani, titel van hoofden in sommige Maleische staten. ïflj til air ah , Arab. mediteeren , den Koran lezen. C^JJ tëloetj I. knie = loetoet. Berteloet, ttt fij 83 knielen : berteloetkan kahinja Jciri dan mendirikan kakinja kanan, zoo als een schutter, die een zeker schot wil doen. II. het doordringen .van den regen: djikalau satahoen poen toeroen hoedjan tijada akan teloet kadalamnja. Zie eloet. JJ tëlor, ei; telor asm, gezouten eijeren; telor ikan, kuit; telor boewaja, ook naam voor een ovaalrond en twee voet hoog wateryat ; koebis tĕlor 7 een soort van kool. /wJü tëloes = loeloes: bertemoe dengan loeroeng pagar batoe klri kanan , loewasnja teloes saorang djoega, HT. uJLCaJJ tëlangkoep, zie tangkoep en teloekoep, A&üJ tëlëiigkah, niet eensgezind zijn. -&üJ telangkei , een die een meisje voor iemand ten huwelijk vraagt: menelangkei, voor telangkei dienen; datanglah telangkei moerka akan dija, een aanleiding tot toorn. Gw. is tangkeL (— ftJb tëlap, een potje voor reuk. Zie ook harimau. £mS tëlëpoek, zie tepoek. gl> tëloek, baai, inham. ê£iï tëlëkoeng, bidsluijer der vrouwen. jjj tëlëkoe, krom gebogen, bijv. zitten, doedoek bertelekoe, Jk£JJ talkin, Arab. onderrichting, t. w. van de gestorvenen, de naam van een zekere voorlezing bij het graf. ^Jb tëlaii , het in eens doorslikken, opslikken. èÜüdS' tëlëntang , op den rug liggen : rebah tertelentang atas belakangnja\ tidoer mĕnelentang ; menelentangkan tangan, de open hand omhoog houden. Gw. is lentang. fcs\jóS tëlandjang, naakt; t. boegil, t. boelat 2 , geheel naakt, moedernaakt; keris berte- landjang, een ontbloote kris. ^JsJÜtf tëloendjoek, zie toendjoek. JJ tëlan; biroe telan. gewoon blaauw,niet donker en niet licht. t— JwJtf iëloekoep = telangkoep: maka perahoe itoe teloekoeplah dalamlaut; teloekoeplah engkau, Abd. -iJb tëloekl, een soort van bloem, de anjelier; een soort van batik. <xJb tëlah, is een woordje om het praedikaat voor te stellen als niet meer wordende, maarzoo geworden zijnde, en dus, al naar mate daarbij op het thans zoo zijn of, met het oog op den vooraf- gaanden toestand, op het zoo geworden zijn wordt gedrukt, daarvoor in onze taal den vorm van den tegenwoordigen of een verledenen tijd verlangende en ik het eene geval soms door vol- komen, in het andere dikwijls door reeds te ver- talen, waaruit volgt dat het dikwijls, gelijk wer- kelijk het geval is, met soedah mag verwisseld worden: mengoetjap sjoekoerlah saja kapada Allah, sĕbab telah diperanakkan dibawah bandeira Ingris , omdat ik geboren ben enz.; telah haraplah saja kapada Allah , ik vertrouw of vertrouw volkomen op Allah, en zoo ook telah patik djoendjoeng Utah Sjah-'alani (vrg. het Arab. óS) ; telah lamalah ija lenjapf het is reeds lang, dat hij verdwenen is; moesim poen telah adalah, maka ijapoen bër- moehoen, de (goede) . moesoen was er, toen nam hij afscheid. Satelah (of ook zonder sa) nadat; {sa)telah itoe, daarna. .cJoJJ tëledoer, scheldwoord: een slaapkop: dalam pekerdjadn engkau teledoer sahadja. &aJu tëllnga, oor; oor om iets bij vast te houden; t. rahat, de kruk van een spinnewiel; t. bedil, de pan van een geweer. JuU tëlelel = telandjang, M. {jjjulï tëlepak, een soort van waterplant: telinganja saperti telepak lajoe, zijn ooren zien er uit als verwelkte telepakbloemen (K. of liever bladeren?), Abd. +i tam ma en %J> tarnmat, Arab. einde. *j tlm , het in een goed gesloten pot of bus met een weinig water gaar kooken: nasi tim, aldus gekookte rijst voor zieken of jonge kinde- ren; ditimnja ha jam itoe sampei hantjoer men- djadi ajar: zij kookt die kippen tot soep. l^lyï tamasja, Perz. onderhouding, ver- tooning, spel, verlustiging; de merkwaardigheden eener plaats. %£l*i' tëmangoe, mediteeren, overpein- zen , C, 84 M Jv éVj tamam, Arab. einde; volmaakt, vol- komen, voltooid: 'ala tamam, op volmaakte wijs. Lj^v^ timba , een emmer van oepih of bla- deren; timba roewang, het hol van een schip waar het water bijeenkomt; menimba roeivang, uithoozen; ook van den wind ; als hij van ter zijde in de zeilen komt. Daoen timba tasik , zekere water- plant, Abd. iJi'L^J tëmbakoel, zie bahoél. ^Up tëmbakau, Port. tabacó, tabak. Ci^Uyj tëmbatoc , de vrucht van den nipah- palm, L. ( fUJ» tëmbaga* Skr. tamraka, koper, rood koper; tembaga peroenggoe, rood koper (zie peroenggoe)', tembaga poetih, ook wel voor best poetih, blik; kitembaga, naam dien men wel aan de doerian geeft; boenga tembaga, een soort van bloem. VJ^J^j tambat, het aan iets vastbinden, vastmaken: menambat tali, menambatkan lajar, pohon kajoe itoe ditambatinja poentoeng api. Tambatan, band om te binden; stal, waar de beesten vastgebonden staan. Vrg. ikat. jAyJ iambar, oud monument, gedenkteeken,L. . M-*} tambrah, een soort van karper. paJkyj) timbaroewang, zie timba. /wA^Ï tamboes; orang tamboes, een der- gelijke stam als de Orang laut of geheel dezelfde. /w.AyJ' iëmboes, door en door , geheel door- drongen; door iets heen liggen, van een loopgraaf. Tĕmboesan, allerlei doorleiding: loopgraaf, water- leiding enz.; prahoe itoe samoewanja habis ber- temboesan, doorboord van de wormen. ^uJ^> timboes; menimboes, bedelven, een kuil of gat in den grond met aarde toestoppen: satelah ditanamkan ma'it itoe, maka ditimboeslah dengan tanah , Abd. ; dittmboes olih omhak ; menim- boes gemboer. £xji iambang, I. mijn, orang menambang , een mijnwerker. II.; menambang, met een veerschuit, prahoe tambangan, of een schip overvaren; oewang tam- bangan, het geld daarvoor, de vracht, de passage. Yrg. in. lil. = tambat? menambang dj er at, menam- bangkan saoeh terbang, menambangkan lajar. Zie ook het Aanhangsel. RX^i tamboeng, onbeschoft; menamboengi, zoo behandelen. AjvJ* t lm bang, gelijk in gewicht; gelijk in waarde: membeli timbang toenei, voor gereed geld koopen. Bertimbang, wegen; wikken, overwegen; ditimbang dengan real, betaald worden, met een reaal. Timbangan, evenwicht; weegschalen; batoe en boewah timbangan, weegsteenen, gewichten; tijadaïah kapadanja timbangan atasnja, hij sloeg er geen regard op, het kwam niet bij hem in overweging, HA.; timbangan per ahoe, bakspier, doove jut. 'jzx x ï toembang , omvallen , omgevallen , van boomen, schepen, menschen, gebouwen. jix^ toemboeng, de kiemgaatjes in de kokosnoot; de anus. Toemboeng hanjoet, t.boeloe, t. litjm, verschillende planken van het geslacht canthium. £j.*v* tambak, kunstmatige ophooging van den grond, dam, dijk; bedijking; bedijkt, afge- damd; menambak ook aanvullen met puin enz., dempen (= timboes). ^a^j' temböek, hol, van de tanden of kiezen ; uitgevreten door de wormen ; een gat ergens in: perahoenja soedah ditemboekkan orang, men had er een gat ingeslagen. £A*J> iembak; menembak, schieten, een schot doen : m. empat poetjoek , vier losse schoten doen; m. orang, op iemand schieten. £j.kj$ tembok, steenen muur, beer, hoofd, wal: kaki tembok, grondslag, ook fig. van een werk. ^Ayj» toembak, een groote lans; roede, vadem; toembak kering, bijnaam van gierigaards. Menoembakkan ook iets, als ware het een lans, ergens in steken of er mee steken. <j^jV toemboek; menoemboek, stompen, vuistslagen geven; stampen, Zooals padi, peper; karnen; aanstampen van een grondweg enz. Ka- toemboekan, een bende krijgsvolk (vrg. toempoek). ij^Ji tamboel, I. toespijs, nagerecht. II.; menamboelkan , kunsten uitvoeren: tam- boelkan olihmoe soewatoe maslahat. Bertamboel, JSr* U-A^ 85 bijv. van een zangeres, hare kunsten vertoonen, zingen; penamboel, uitvoering yan kunsten; goo- chelspel, tooverij. III. Tamoel, HA. (Jj^ tëmboel 9 een soort van broodvrucht met groote eetbare pitten, in 't Jav. keloeivih. Yrg. koeloer. (J-Jv* tiiubal , gelijk in hoogte; iets opwegen; balanceeren: doedoeh bertimbulan dengan, bĕrtim- balan ringga, even hoog zitten, gelijk in rang zijn: ada jang bertimbalan, ada jang sabelah, sommige zaten aan weerszijden, sommige slechts aan den eenen kant, SM. (JsA^J timboel , drijven; aan de oppervlakte van het water komen, van visschen; even ergens boven of uit voor den dag komen, bijv. van zon en maan boven den horizon ; batoe timboel , puim- steen; hoeroef timboel, letters en relief, soeratan timboel tenggefam, inscriptie en basrelief; dalam sapoeloeh bahagijan hoetangnja tijadalah timboel sabahagijan djoega, er kwam geen 10 percent van zijn schuld te recht, HA. Menimboelkan nama, een naam verheffen. Bertimboelan sendirinja , van zelf boven komen, van schelpen, visschen enz. Timboelan, ook scheepsboei; aankomend jonge- ling, M. Yerg. amboel. AU V Ï tëmbëlang , bedorven, van eijeren. ^i.x v i' tëmbëloek, een soort van eetba- ren tororm. ^Lj^Ï tëmbolok, de krop van een vogel, maag of pens van een koe of buffel, maag van een mensch: tëmbolok hajam atau lemboe karbau; beloemkah kenjang tembolokmoe, Abd. a^' temban? een soort van elft, M. -Jv^ tamboen , vet, goed in ; t vleesch; . poezelig; een soort van plant. -x v S' timboen, hoop, stapel; opgehoopt; bertimboen 2 , bij hoopen. y*>**J> tëmboesoe, een soort van boom, die goed hard en zwaar timmerhout oplevert. Soorten daarvan zijn: t. kapoer, t.ketam,t.pasir, t. rena, t. talang en t. tembaga. JV^j të mbo kor, zie bokor. i^J tëmbokan, zie kembok. ^^ tamboeni, en oök t. ketjil, de placenta; t. besar, de navelstreng. &\r> tambab, het vermeerderen, toenemen: kalau koerang minta ditambahi ; ditambahi rantei , meer ketens aangedaan worden ; menambah manis ; menambahkan , met iets vermeerderen, iets bij- voegen; makin bertambah 2 , steeds toenemen; tam- bahan poela, daarenboven (ook bertambah 2 )', wat meer is; hoeveel te meer. Tambah menambah ook vermenigvuldigen , multipliceeren. Yrg. imbah. tej timboeb? = tembok. &xj toemboeh, I. ontspruiten, groeijen; ontstaan. Toemboeh 2 an, planten in 't algemeen, wilde planten , of ook wel planten die door zaad worden ge- wonnen in tegenoverstellingvan tf<mam 2 <m,plantcn die men met de handen in den grond zet, cultuurplanten. II. katoemboehan , de pokken; k. djintan,vra,~ terpokken, k. dar ah, echte pokken. Menanam k. , de pokken inenten. £~u^' tambfrang, het staande want op een schip. ^a v j» tambl, Tam. = adik, een naam waar- mede men de Klingaleezen aanspreekt. jty** tëmblkar, verglaasd aardewerk (t. tanah) ; porcelein (t. betoeï) ; glaswerk (t. katja) ; een scherf daarvan. ajuu^j tëmbllang, een schop of spade, M. Op Riouw niet bekend. (Jju^J tamtsil, Arab. gelijkenis; mentam- tsilkan, vergelijken. tXjk^v v > tamdjld, Arab. verheerlijking, u&^' tëmënggoeng, titel van een voor- naam staatsdienaar aan de Maleische hoven, die met het opsporen en straffen van misdrijyen be- last is; hij is de tweede in rang en volgt op den Bandahara. p tampa , opvatting; menaroeh tarnpa. iets tegen iemand hebben, de een of andere op- vatting van hem hebben ; ditampanja orang itoelah jang mentjoeri, tetapi tampanja, of ook tam- pa&nnja, salah, maar hij heeft het mis. Tampan: toewan itoe koelihat tijadalah tampan mendjadi padri, op het zien van dien heer zou ik niet gemeend hebben dat hij een geestelijke was, HA. Zie echter ook tampan. < !v tëmpa (tlmpa? yrg. het volgende woord), smeedsel (of een smidsteeken, stempel? 86 i-M zie tempawari); keris pandak tempa Malaka. Mĕnempa, smeden: segala rantei disoeroehnja tempa akan tjokmarnja, EH. Tempawan: emas tempawan, goud met een tempa, d. i. uitgeslagen goud (? of liever : gestempeld, echt ? vrg. padjal). uJL^J tinipa, op iets vallen, in elkaar val- len , tegen elkaar slaan : raga itoe djatoeh menimpa dëstar radja, viel op 's morsten destar; djanganlah takcir menimpakan batoe itoe kaatas hidoengnja; ditimpa daulat marhoem, getroffen worden door den vloek der voorvaders (zie op daulat, II). jjla^J tëmpala, zie oélan. ^jm^sL^ tëmpawoes, muskus; het mus- kusdier: tempawoes ija itoe nama soewatoeobat, Abd. ^ULp tempawan, zie tempa. ^AiLyi' tcmpajak, een soort van mier? ^A&vJ tëmpajan, een 'soort van groot aarden watervat. Boewah tempajan , een soort van vrucht waarvan de pit een bedwelmende kracht heeft. C^sA^i' tempat, plaats; verblijfplaats; per- soon; waar; waarin; membri tempat, een verblijf aanwijzen; memboewat tempat, zich ergens neer- zetten; tempat toempah dar ah, geboorteplaats, tempat nasi dan goélei, plaats waar men zijn onderhoud vindt; saorang Sjerif Mangoer namanja, tempat segala orang hoeloe Malaka itoe ber goeroe; sampan tempat kita toer oen kakapal; ditempat djalan ini = diantara djalan ini. C^*V toempat, opgepropt vol, zoodat men er niet door kan: maka dari pada kabanja- kan orang jang mengadap itoe hing ga bertemoe loetoet djoega, toempat tijada ber sela lagi; menoem- pat djalan, een weg versperren. yV tampar , het slaan met de vlakke hand; klap, oorveeg: tampar antoe, zeere oogen, of ook een plantaardig geneesmiddel, ook seper antoe ge- heeten. Menampar paha, zich op de dijen (ons op de borst) slaan; menampar rabana, menam- parkan ajar kamoeka; menampar orang, iemand een oorveeg geven. Tamparan njamoek , het schou- derblad (waarop men de muskieten dood slaat, vrg. tempat penjalang); loeroetan boekannja tam- paran, in zulk een menigte (van muskieten) , dat ze waren om af te stroopen , niet om dood te slaan , en zoo ook: tampar ankah atau loeroetan, Abd. ^wjyA^j' tëmpëras, hier en daar gestrooid of gestort, bijv. rijst uit een zak met gaten, water uit een gieter; onrustig heen en weer loopen: maka samoewanja ber temper asanlah , van een ver- slagen leger. /wJV> tampas ; menampas, gelijk af houwen, afhakken, af beitelen, zooals een balk met een bijl, een kokosnoot met een groot mes. yj^A^j' teiupoes, naar onderen smal of spits toeloopende zooals een kopje, de poot van een kast enz., het tegenovergestelde van datar. tmJLj timpas, effen, slecht, van het water: soeroet timpas, volkomen eb, geheel laag water. /wjiji toempas, verdelgd, uitgeroeid. sz&Ji tampang, I. het doorsnijden; een stuk van iets door doorsnijden verkregen; doorsnede; vlakke zijde van iets; een koper acntje van /10 dollar; een staafje tin van 2 tot 2 kati gewicht; een koekje was of benzoë of getah-pertjah* een patroon voor een geweerlading. Penampang , vlakke zijde, bijv. van een huis: sapenampang koeta , één zijde van de kotta: loewas koetan ja pada sape- nampang sahari berlajar (K. vertaalt, volgens C, omtrek). II. een soort van boom ; tampang boe- roeng? Abd. èsLfS tampoeng, opvangen: tampoeng ar- tinja tadah , saperti nira , Abd. Tampoeng menam- poeng ook : een lappendeken maken. £*V tempoeng, iets waar men mee werpt ; menempoeng, op eenig doel werpen, bijv. met een steen naar iets; ditempoengkannja tanah kamoekanja, EH. Yrg. ook het Aanhangsel. è&J timpang , kreupel: boekannja timpang, pint jang sahadja. Ber timpang anlah roepanja laki 2 dengan perampoetvan itoe, die man past niet bij die vrouw, Abd. ojL^J toempang, meedoen: orang menoempang, iemand die meevaart, een passagier, of iemand die bij een ander inwoont of logeert. Menoempangkan , iemand ergens doen verblijven; iemand als pas- sagier mee laten gaan; iets bij een ander ter be- waring geven of aan hemmeegeven. Toempangan, logies: dibrinja toempangan akan dakoe, HA. 4>^ uS^ 87 l-Sa^' tëmpap? satempap = sapalempap? Zie empap. £&Ji tampak, gezien kunnen worden, te zien zijn, zichtbaar zijn; zien kunnen: pajoeng poetih lebih dari pada j.ang koening, kar en a pajoeng poetih itoe tampak dari djaoeh, SM.; tampak merendam, even zichtbaar boven water, bijv. een berg; maka matanja jang boeta itoepoen tampaklah; kamana engkau pergi, tijada tampak sekijan lama, Abd.; kami tampak, het komt ons voor, schijnt ons toe. Menampakkan, ten toon stellen, te koop loopen met; toonen; m. goesar, zich boos toonen. Nampak : antara nampak dengan tijada, half zichtbaar. (J^V tampoek, deksel, bedekking; tam- poek bantal seraga dan Ulam, de versierde be- dekselen aan de zijden (om de naden te bedek- ken?) van ataatsiekussens en bedden; het dek- seltje, waarmee sommige hoornschelpen gesloten zijn; het bedeksel waarmee sommige vruchten, zoo- als de mangistan, aan den steel zitten; de korte steel die aan aarden potten en pannen gebakken is. tfJiJ tëmpik, hevig geschreeuw, krijgs- geschreeuw. ^^V toempoek, menigte, tibop, groep, stapel: satoempoek disini, satoempoek disana en bertoempoek 2 , van huizen; main toempoek, een soort van spel: maka batoe itoe ditoempoekkannja kaatas kapalanja. Yrg. katoemboekan op toemboek. iJjiaJ tampal , iets wat men ergens opplakt ; lap: kain satampal, een lap op goed, of een lap om op goed te zetten. Menampalkan, aanplak- ken, zoo als publicatiën en derg. Daoen tampal besi, een soort van medicinale bladeren. (jJiJ tampil, het voorwaarts rukken, avan- ceeren van troepen, olifanten, schepen, rijtui- gen enz. (JJv tempel; ber tempel, belenden, palen aan, van huizen; daging menempel, moesjes, kleine uitwassen, wratten op het ligchaam. (Jj^ toempoel, bot, stomp. ^JÜV tëmpëlak, bestraffing, overtuiging van verkeerdheid. ^ftyJ tampan, gunstig, voordeelig, ge- sohikt: kadoedoekannja poelau itoe terlaloe tam- pan; perboewatannja itoe barang sasoewatoe de- ngan tampannja. Zie echter ook tampa. ^iV tampln, peperhuisje van een blad om sago in te doen: sagoe tampin; ook een vier- kant zakje voor Chineesche tabak. Zie ook het Aan- hangsel. yV toempoe , vlak tegen iets aan gedrukt; het zoo tegen iets aan drukken. Toempoewan, het voeteneinde van een bed; toempoewan haroes , de schoeijing waartegen de golven aanslaan ; toem- poewan orang , een plaats van bijeenkomst. Ber- toempoe , op den linkervoet rusten om beter te kun- nen schieten. Menoempoe, iets drukken; ergens over heen loopen, iets betreden: menoempoekan loetoetnja kapada dadanja. yV tempo, Port. tijd; vervaltijd, termijn. )yiJS tcmpoewa, het wevervogeltje. fjjKS tëmporong, de dop van een kokos- noot; de schedel; temporong loetoet, de knieschijf. (j\if>J* tempor ok, ook porok, een stuk van een klapperdop. Zie temporong. iSjiL^' tëmpoeling, weerhaak, houten speer met enterhaak; harpoen om walvisschen te vangen. i^S^siJ tëmpoewl, zekere zure roode vrucht. ibyV tempoejoeng, zekere medicinale plant, een onkruid, overeenkomende met onze paardebloem. (VtJV tëmpoejak, een verzuurde brij van gegiste doerijan. <xiv tampoeh, het tegen iets aanstormen, zoo als de golven, de wind, een leger. <&v tëmpah, voorschot; menempah, voor- schot geven. Yrg. pandjar, <xiv tëuipoeh, het in plaats van iets an- ders en ter vergoeding daarvan geven, schade vergoeden. <xiv timpöeli; bertimpoeh, met het linker been onder het rechter en beide rechts van het ligchaam liggende op de linkerhand steunen: een bijzondere wijs van zitten der vrouwen. <XiV toempah, uitgestort, vergoten. Toem- pah roewah, zie roewah. J^J tampl, een wan om het koren te zuiveren. 88 /jwJkA^J £** ^jwUS' tëmptjas, instuiven, van regen of het water der golven. &UiUJ tëmpiling, een slag om de ooren. .vJu&oJ tëmpinls, een soort van boom met hard rood timmerhout. .40 teman, makker, kameraad; een die bij een ander behoort, zooals de onderhoorigen bij hun datoe, dikwijls bij het aanspreken gebruikt als tweede persoon, vooral bij kinderen. Teman 2 worden ook de pertoenans geheten , die bij plech- tige gelegenheden de rijkssieraden dragen. •cJ tëiiiin, een ring om een stok om het scheuren te beletten. iJ^JuJ tëmantjal, vervolgens, alsdan, L. aJuJ temënoeng, een soort van visch,C. y*j te moe , I. het bij iets komen, ontmoeten, tegenkomen; bertemoe dengan, iemand ontmoeten ; iets onderweg ontmoeten; bij iemand gaan of komen (= mendapatkan , datang) ; aan iets grenzen; menemoekan, dipertemoekan , zamenbrengen; aan- eengevoegd worden, met volg. antara. II. een medicinale specerij achtige plant, over- eenkomende met kurkema. Soorten zijn t. koenfji , kaempferia pandurata, t. giring, curcuma viridi- flora, t. lawak. Deze laatste heeft wel iets van koenjit, doch de wortel is grover en wrang van smaak, maar kleurt veel sterker en komtinpoe- dervorm als kurkema op de Europeesche markt. /w*f^J tëmoekoes = kemoekoes. ^S^co tëmoeloek = tembolok. P.juo tëmirang = tambirang. PjuJ t emir ing, de kant van een hoekig ligchaam, C. (? zie ir ing), £uo tëmijang, ruw, van bladeren, L. JouJ tëmikar = tĕmbikar. 