VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Digitized by Google LETTER. OEFENINGEN, VOOR | tO | -y hand + ~. Y è & w o -m Digitized by Google AL GE MEE NE VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN, WAARIN DE BOEKEN EN SCHRIFTEN, DIE DAGELYKS IN ONS VADERLAND EN ELDERS UITKOMEN, OORDEELKUN. DIG TEVENS EN VRYMOEDIG VERHANDELD WORDEN, BENEVENS MENGELWERK, zot Fraaije Letteren, Konften en Weetenfchappen, betrekkelyk. EERSTE STUK,  van paR KROB, eh by J W YNTEMA En COMP. Igor. f- er te. E Teen en A eh AL G E“M EE N E VADERLAANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. Disfertatio Inauguralis, &c. — Of, Inwydings-Verhande: ling „ten bewyze, dat dè Tegenwerpingen, zo van Ouders als Laatere Tegenftreevers ‚de Waarheid van den Chriss telyken Godsdienst niet verzwakken, maar veeleer beves- tigen, door JAN SCHARP, Haagenaar, volgens Kerken ` hyk Recht wettigen Herder der Rotterdam/che Kerkes en, met derzelver toefternminge, thans Herder der Ker- ke van Loga in Oostfriesland., onder Pruisfisch Ge- bied, Lid van het Haagfche Genootfchap ter verdedi- ginse — en van de Rotterdamf/che en Zeister Genoot- fchappen ter Voortplantinge van den Christelyken Gods-. e dienst, met toeflemminge van de Eerwaardige Godge? leerde Orde in de beroemde Hooge Schoole te Duis- arg, op den 10 van Januarius 1799, ingeleverd ter verkryginge van de hoogfte Waardigheid in de Godge- leerdheid. Te Duisburg, by Fr. Ad. Benthon , en te ` Groningen , fei N. Veenkamp en Zoon. In gr. 8yo. behalven de Voorreden, enz. 346 bh. T eene Voorreden, voor deeze Verhandeling geplaatst, beklaagt zich de Eerw. scmarp over de béhande- ling hem in den Jaare 1796 in Holland aangedaan. En waarlyk, behalven dat de menigvuldige afwisfeling van herhaalde burgerverklaaringen ieder omzichtig mensch huiverig moest maaken, wy begrypen niet, met welk recht men iemand vooraf onderwerping kan afvorderen aan eene Conftitutie, welke nog niet ontworpen is, ges lyk toen het geval was, en waarvan men niet kan wee- ten, op welken leest zy gefchoeid zal weezen. Doch deeze zwaarigheid is thans opgeheven, daar, volgens de Dagbladen en andere Nieuwspapieren , het Wetgeevend Lichaam: den Rottetdamfchen Kerkeraad vryheid gelas ten heeft om deezen hunnen Leeraar weder te beroes pen. Deszėlfs verblyf te Loga in Oostfriesland pf on- dertusfchen-aanleiding tot -zyne bevordering tot Doétor LETT. 1801. NO, I. A in 2 | J- SCHARPII in de Godgeleerdheid aan de Academie te Duisburg, al- waar men de infchikkelykheid had van zyne perfoonlyke tegenwoordigheid, en, naar het.fchynt, ook het. gewo. ne examen , niet te vorderen, maar alleen het overzenden eenerVerhandeling. Hieruit is het Stuk geboren , waarvan wy der tamelyk breedvoerigen titel hebben opgegêven, in welks Voorreden , bl. V, de Schryver klaagt, dat-hy in het opftellen geenen dienst heeft kunnen hebben van zyne boeken, die, by gebrek van genoegzaame ruimte in zy- ne. huisvestinge, nog in kisten lagen opgefloten, Slechts weinigen , benevens zyne Adverfaria, had hy. kunnen ebruiken. Hy erkent evenwel, bl. 315, het gebruik er hips f van den Heere METGER, Rector der Schoole te Lehr, gehad te hebben. Doch wanneer men het aantal der in het Werk op veele plaatzen aange- baalde Boeken in aanmerking neemt, zullen veelen waar- fchynelyk deeze klagt niet zeer gegrond vinden , ten minften denken, dat de gehouden Adverfaria van den Schryver heel uitvoerig, of de Boekery van den Heere METGER wel voorzien moet zyn. Nog verzoekt de eere, omtrent het einde zyner Voorreden , bl. IX, verfchooning over het gebrekkige van zynen Latyníchen ftyl, welke hem gaarne zal gegund worden. ukken (Capita). De eerfte Afdeeling is gericht tegen de Joodfche. Rabbynen, de tweede tegen de Heideníche Wiysgeeren, de derde tegen de laatere ongeloovigen » Mohammedaanen , Deisten.,.Naturalisten, waarby. ook de hedendaagfche hervormers.of leeraars van nieuwig- heden, Novatores five Neologes noemt hen de Schryver, hunne beurt krygen. _ De wyze van behandelen , welke de Eerw. SCHARD doorgaans volgt, is, eerst de tegenwerpingen der onder, feheiden, tegenftreeveren voor te draagen; dan te toonen, dat ay van geene kracht zyn. tegen den Chriseiyken ` DISSE RTATIO INAUGURALIS. g. Godsdienst, en eindelyk daarop te laaten volgen, dat zy veeleer ftrekken ter ftaavinge van de od ÅA- postelen, dan dezelve wederleggen, De Leezer: zal nièt verwachten,,-;dat wy van deeze heele Verhandeling een aaneengefchakeld en geregeld Üitrrektel zullen geeven. : Misfchien zouden kunnen volftaan, met ze, gelyk andere Academifche erhande-= lingen, blootlyk aan: te-kondigen, en een‘ enkel woord van derzelver waarde te. zeggen. Doch de naam: deg Schryvers fchynt toch iets: meer te vorderen... Wy. wils len daarom eenen middelwech inflaan , en van eenige by- zondere gedeelten eenig bericht geeven, De Schryver begit met, eenige juiste aanmerkingen over. de nuttigheid van het niet Verzwygen of ontveine zen, maar veeleer in het licht brengen van de te. dd tasa der Ongeloovigen tegen de Leer des Euange iums, in het byzonder-van de beuzelaaryen der Jaatere Jooden; zegt iets van den haat en de verbfindheid deezer. laatften als de groote oorzaaken hunner vitte- ryen, en gaat dan Afd, I. H. IL over tot het bewys, dat de kentekens van den Mesfias, welke de propheea tifche fchriften des O. V. opgeeven „ werkelyk in J£- SUS VAN NAZARETH, en in- deezen alleen, plaats hebben. Hy bepaalt zich tot vier: De geboorte uit eene Maagd ; het doen van: Wondertekenen ; het Ly- den, en Opflanding uit den dood. Met het ee en de-verdediginge der bekende plaatze uit JESATAS H. VIL houdt hy zich het langite bezig , befteeden= de daaraan een geheel Hoofdítuk, Doch hier vera wondert het ons eenigzins, dat hy, onder de veel- vuldige Schryvers, welke hy aantiaalt, geene melding maakt van de uítlegginge, door den Eerw. STINSTRA , Oude Voorfp. D. Il, bl. 38 eny. aan deeze voorzeggine ge s volgens welke de vs, 16 beloofde verlosfing van uit de handen der Syriers en Ifraelieten, eer de “Van JESAIAS tot jaaren Van onderfchefd zoude omen’ zyn , een teken moest verftrekken van de ze. ere vervullinge det vs. 14 eh 15 gedaane belofte aär. gaande ‘de geboorte van den Mesfias uit eene Maagd; welke in veel laatere tyden moest gebeuren, Men vindt by de Propheeten- meer voorbeelden van dergelyke voorfpellingen ; waarby eene gebeurtenis voorzegd wordt, welket uitkomst moet {trekken tot een waarteken der zekere vervullinge van y gedaane belofte of- Ee: a f Je SCHARPII ginge. Eéne fchiet ons in dit oogenblik te binnen uie ae XLIV „ vs, 24 ‘env‚ alwaar den Jooden; die na gypte gevlucht waren, de gewisfe ondergang op d, en tot een teken daarvan gegeven wordt, dat den Egyptifchen Koning PHARAO HOPHRA , Of APRIES, door de hand zyner vyanden .zoude doen omkomen. By jesatás zelven vindt men meer dergelyke- voor- beelden. En dat het Werk van sTINSTRA onzen Schry- ver niet onbekend ís, blykt uit zyne aanhaaling daar- van op a Doch het kan zeer wel zyn, dat hy verzuimd -hebbe de bedoelde uitlegging in zyne dyer- faria aan te tekenen. - In de Tweede Afdeelinge wordt gehandeld van de aanvallen van CRESCENS, CELSUS, LUCIANUS , POR- PHYRIUS , PHILOSTRATUS , LIBANIUS, JULIANUS , CN. anderen, tegen den’ Christelyken Godsdienst, en van de voordeelen, welke deszelfs verdedigers kunnen trek- ken uit de getuigenisfen der Heidenfche Schryveren. Op bladz. 113 wordt een gezegde van CELsus aange- haald uit ORIGENES cot. CELSUM Lib. VL, De Wys- geer zegt daar te zullen toonen, vanwaar den Christe- nen in het hoofd gekomen.zy, hunnen Meester den Zoon van God te noemen, en vervolgt: De menfchen van den ouden. tyd hebben deeze waereld,.als uit God Kids God] -voortgekomen y mäidd rs xdi yibsor mpoorìwor. ze laatfte woorden vertaalt de Schryver, Dei Filium. et Deo aequalem dixere, d. i.. Gods Zoon en Gode eyen- gelyk genoemd, Maar site betekent geheel iets anders, t: w. eencn: jongeling, Het is waar, fommigen willen hier gelezen’ hebben ríse», en met. die leezing zoude de opgegeven: vertaaling beter ftrooken ; doch met de ewoone ‚kan zy niet overeengebragt worden. —— Op ladz, 114 env. wordt ORIGENES met recht verdedigd tegen de befchuldiging van EPIPHANIUs: maar de Schry-= ver drukt zich te fterk ait, wanneer hy HIERONYMUS telt onder de onverszoenbaare vyanden van ORIGENES» Hieronymus was verre. van zichzelven altoos gelyk te zyn. Eerst was-hy een bewonderaar van ORIGENES; maar wanneer fommige van deszelfs gevoelens voor kettersch wierden uitgemaakt, veranderde hy, en liet zich, vol- gens zyne gewoonte in twistíchriften, dies te fterker te- gen denzelven uit„;om zyne eigene rechtzinnigheid te toonen: en men weet.van hem genoeg, dat hy dik- wyls niet zo zeer zyne waare gedachten te boek helde. DISSERTATIG INAUGURALIS. 5 als hetgeen hy ter bereikinge van zyn oogmerk dienftig oordeelde ’ Op bladz. 249 verklaart zich de Eerw. sCHARP. voor de Echtheid der bekende plaatze I jo. V: 7. Hy er- kest gereedlyk bet opderfcheid tusfchen Exegitifche en Dogmatifche gefchillen, maar fchynt toch het ver- werpen van deeze plaats meest te wyten aan. de tegen- ftanders der meestaangenomen leere der Drieëenheid, In hetgeen hy over dit onderwerp bybrengt , hebben wy ons over twee dingen verwonderd., Het ééne, dat ie- mand van zyne belezenheid zich mog „beroept op de Handfíchriften door STEPHANUS gebruikt by zyne Uit- gaaf. Wy willen hieromtrent hem niet wyzen tot WET- STEIN: deezen zoude hy, misíchien, wraaken, als ver- dacht van het doorgaans onrechtzinnig gehouden gevoe: len toegedaan te zyn: maar hy leeze. flechts hetgeen J- D. MICHAËLIS, wiens rechtzjnnigheid in dit. ftuk niet onder verdenking valt, daaromtrent heeft in zyne In- deiding in de Godl, Schriften van het N, y. Ì D. 2 St. bl 1077 env. —— Het andere is, dat.de Schryver het optbreeken der gemelde plaatze niet aan de flof- heid der Uitfchryveren, niet aan de kwaade trouw der Ariaanen, maar, bl. 250, toefchryft aan de Di/ziplina Arcani, welke in: de tweede Eeuw werd ingevoerd, en volgens welke men de uiterfte zorg droeg, dat de Verborge der Drieëenheid.en Godheid van CHRIS- Tus den Aankomelingen niet vroeger dan 40 dagen voor den Doop wierden bekend. gemaakt. „, Vanhier,” zegt de Schryver, ,, werden de plaatzen der Schriftuu« ə» Ie, welke die verborgenheden behelzen, niet voorge- » lezen in de openhaare vergaderingen. -Daarvan Ont- » breeken zy in alle Griekfche Handf{chriften, welke s» voor de openbaare voorleezingen gefchikt waren, ge- s lyk ook in de Oosterfche en Latyníche Overzetun- s gen, welke naar die Handíchriften gemaakt ‚waren , » enz.” Wy erkennen, dat deeze Verborgên Leer of Leerwyze een der bygeloovige gebruiken was, „welke, reeds vroeg begonnen, allengskens geweldig toenamen. Wie ‘er meer van begeert te weeten, kan te recht ko- men by VENEMA, Hifl. Eccl, T. IV. p. 202, en by BINGHAM, Origin. Ecclef. Lib. X. Cap. Va Maar de gevolgen, daaruit door onzen Schryver getrokken, kun- nen wy niet toeftemmen. Hy zegt, zonder het te be- wyzen, dat de plaatzen der Schriftuure , welker inhoud ; 3 men 6 =l fe SCHARPII men den Aankomelingen niet . wilde -bekend maaken, werden ENE re uit de Handfchriften , die tot open- baare : voorleezing gefchikt waren, Hy” bedriegt zich rootlýks „wanneer hy beweert, dat het getal der over- gebleven” Handfíchriften, welke’ deeze plaats hebben, niet minder zy , dan ‘dat: der geenen , die ze misfen. Van alle Griëk{che Handfchriften, welke men tot nog toe ontdekt‘ heeft, zyn fléchts twee, die ze leezen, bei. de van geen gezach, en ín het eene is zy duidelyk uit het Latyn overgezet. -En hoe ishet toch bygekomen , dat alle Hand{chriften juist deeze ééne plaats uitlaaten , en alle overige, welke voor het gemelde Leerftuk by- gebragt worden, behouden hebben, indien het verber- gen van het Leerftuk voor de Catuchumeni de oorzaak l a zy van het uitlaaten? Waarom fpreeken zy van et Brood en den Wyn des Avondmaals ? Waarom hebben zy het Gebed des Heeren? Want volgens de Diftiplina Arcani moest men -dit ook den Aankome- lingen niet openbaaren. Wy zullen hierby alleen voe- en, dat de Antitfinitarisfen geene byzondere redenen bben, om zich tegen de echtheid deezer plaatze te verzetten. CALViNus zelve, wiens rechtzinnigheid nie- mand zal verdacht houden, zegt 'er van: s, hetgeen a hy zegt, deeze drie zyn een, heeft zyne betrek« B king niet tot het Weezen , maar tot de eenftem-. » migheid,” t. w. van het getuigenis. Vergel. Jó. XVII: 2t env. Oee ET g deed i Inderdaad, de yver van den Eerw. sorxar voor dit Leerftuk vervoert hem fomtyds niet alleen tot vry hef- tige uitdrukkingen tegen anders denkênden , maar doet hem ook wel eens bewyzen aanvoeren ; welke men van iemand van zyne kande en belezenheid niet zoude ver- wachten. Van dien aàrt îs het bekende fchryven van den jongeren ‘PLINIUS aan TRAJANUS (zie bl. 188), waarin meldt, dat de Christenen in hunne’ byeenkomftén een Lied zongen ter eere van CHRISTUS, tamquam DEO, als of deeze laatfte woorden by eenen Heiden betekenden ‘als GOD, zo als wy dit woord verftaan , en niet als eenen God, als een meer dan menschlyk Weezen, waat- van de Heidenen veelen hadden, in onderfcheiden ran- en verdeeld , zonder ze daarom met de opperfte God- ri ijk te ftellen. Verg. onzen Schryver zelven, bl. 180. Het ware te wenfchen , dat de Christenen in het al- ge- DISSERTATIO INAUGURALIS. > gemeen zich minder bemoeid hadden met:wys te wil len zyn boven hetgeene gefèhreven is, in een ftuk, waars van wy zonder Openbaaringe-riiets weeten, watrvan wy dus ook niets meer weeten dan ons de Openbaaring verkondigt. Onze Schryver keurt af (bl. 255) „ dat s fommigen der Ouden den Vader de bron, den oor- a Prong, of ook de oorzaak der Godheid genoemd heb- „ ben ; als zynde dit al te hard en niet fchriftmaati a (&ypaPos).” Moest hy, volgens dit. beginfel , zic dan ook niet onthouden van de uitdrukkingen Zelf flans dige tbe en (Unio hypoftatica, p. 258), Godmensch Ceaobparre, tbid.), menschlyke natuur van CHRISTUS. P. 261, Drievuldigheid of Drieëenheid (Trinitas, p. 278)» welke, met meer andere even onfchriftmaatige , in zyn Werk voorkomen? Misfchien zal hy zeggen, dat fchoon deeze benaamingen niet totidem verbis in de Gewyde Boeken ftaan , men ze evenwel kan opmaa- ken uit vergelyking en byeenbtenging van verfcheiden plaatzen ‘met elkander.’ Maar gelykt dìt niet meer of zr verd -PETER’s redeneering in SWIFT’S Vertelfel van ur e kin: et Aar ‘toont groote belezenheid door hèt ge- heele Werk. Misfchien is hy in fommiger oogen daar- mede mild- genoeg , gelyk - wanneer hy in zyne Voors reden ‘etlyke Schryvers aanhaalt voor het voorftel, dat hes verkrygen der! doBoräale waardigheid niet onbetaa: melyk is voor eenen Christen; en fchynt fomtyds tè ‚ dat Verhandelingen Jeths de zyne in den Leezer eenige. kundigheden onderftellen „ welke flechts behoeven aangeftipt te worden, en’ geene uitvoerige j noodig hebben. Voorbeelden -zouden wy Hiervan kühnen bybrengen ; maar het is tyd > dat wy De Waarheid van de` Wonlerwerken der Heilige Schrifte Te AoiRerdan > by 'F. Drayer , 1800. In gré Bvo. 482 bl. ` elke | 7E: is over het onderwerp, in dit Boek verhandeld „ federt eenigen tyd,'oók in ons land, zoo veel ge- fchreeven, dat men zich eenigzins moet. verwonderen , dat de Schryver , zonder ons iets van zyn bepaald doel te melden, of het plan vooraf op te geeven, °t A 4 welk 8 DE WAARHEID VAN DE, WONDERWERKEN welk hy:zich voorgefteld had te volgen, met dit verde. digfchrift is te voorfchyn getreden. n de Inleiding, van 1$2 bladzyden, vindt men alge- meene aanmerkingen over de wonderwerken, of wel eene wederlegging van verfcheidene bedenkingen, te- gen de wonderwerken in ’t âlgemeen te berde ge- ragt. Zy betreffen de mogelykheid, het nut, en de bewysbaarheid. van ’t geen men gewoon is wonderwer- ken te noemen, het voorgeeven , dat wonderwerken ook door kwaade geesten kunnen, verricht worden, dat het Heidendom ook zyne wonderwerken heeft, dat, zoo Yer voorheen zulke dingen gefchied zyn „. dezelven nu ook nog gefchieden moesten ; en voorts nog meer by- zonder de wonderwerken van Jefus Christus, die fom- ik hi zyne wonderwerken ‘wilde verborgen gehouden hebben , en niet openlyk genoeg handelde, ten blyke , dat hy zyne ed ar i wonderen niet te veel onder- zocht wilde hebben ; de Euangelie-fchryvers , die ’er alleen gewag van maaken, en daarom geen geloof ver- dienen, omdat zy fchryvers..zyn in hunne eigen, zaak , of anders geenzins letterlyk moeten verftaan worden, Men vindt deze en gene bedenkingen, hier, en. daar , niet kwalyk beäntwoord, fommige zwaarigheden be- boorlyk opgelost: en, over °t geheel, is deze. Inleiding , voor hun , die geen toegang tot andere fchriften heb- ben, leezenswaard. Die bekend zyn met de werken van Left, Noesfelt, Lilienthal, en in,’t byzonder ook met den Bybel verdedigd van onzen Landgenoot: van, Hamels- veld, kunnen ze heel wel misfen, Ni U Zoo oordeelen wy ook over de meer byzondere ver- dediging der Bybelfche wonderwerken. Vooraf gaan algemeene aanmerkingen overde waarheid van Mofes zending en fchriften. Daarop volgt de bcäntweording, wan byzondere bedenkingen, over de eener | va Korach, Samuels gedrag omtrent Agag, Davids krank- zinnigheid aan ’t- hof van Achis, de verfchyning , van amuel aan, Saul te Endor ;:dè. fpyzigivg van” Elias’ oor de raven, het ombrengen der Baals-priesters door Elias, de opneeming van Enoch en Elis ten ‘hemel 5 over het watêr in wyn veranderd te- Cana m bet, gẹ~ fprek van Jefus met de Samaritaanfche vrouw », de bd. zetenen van Gedara, het. badwater Bethesda y, de ge- ringe afkomst en ongeleerdheid der Apostelen, de ge- neezing des geraakten te Caperpaum, cn setnvgOu wen | ie DER HEILIGE SCHRIFT, > $ die den bloedgang-had, het wandelen van Jefus Chris- tus op de zee, de gedaante- verandering des Heeren op den berg, de vervloeking -van den vygeboom, en de opwekking van Lazarus, em twee andere door Je- fus uit den dood opgewekte Perfoonen. Alle aanmere kingen, tot wederlegging der beftryders van deze ge. fchiedenisfen; en wel-inzonderheid. van het wonderdaas dige, welk men. 'er gewoonlyk bysaanneemt, zyn niet even zeer gegrond. Men vindt hier echter, in een kort beftek.,: een aantal goeie gedachten, welker bedacht- zaame overweeging ‚- voor hun, die geen lust of gele« heid hebben tot het raadpleegen van grootere wers en, tot bevestiging van hun. geloof. aan de Bybelfche Gefchiedenisfen , zou kunnen dienen. me Het- Leven van Paulus’ den Apostel, in Kerkelyke Reu denvoeringen, uibgefproken.in de-Hervormde Germeens ten van breda en Amfterdam, door PETRUS HAACK , te vooren S. S. Theol. @ Hif. Sacra Profesfor , en Predicant ‘te: Breda, daarna Predicant te Amflerdam thands in de. Höog- en Nederdutifthe Gemeente te Al- . żona, enz, Alden Deels ifie Stuk, behelfende în zich: ‚ de Grootheid van Geest, en het verheven Charakter van ‚dien Apostel, kenbaar uit zjn Godverheerlykend gedrag , onder de voornaamfte Lotgevallen zynes Levens. Vooraf „gaat cene uitvoerige Brief aan de Gemeente van. Am- fierdam. Te. Altona en ag land by J. Schultz en ……W. Brave, 1800.. /n gr. Bvo. 344 bl., behalven den Brief van XAVILI bì. . | xi $ y hadden hooren zeggen, datde Eerw. HAACK, van de voortzetting der uitgave zyner Kerkelyke Redevoeringen , ‘over * leven van Paulus, waarvan wy het eérfte Deel aangekondigd hebben (*), door brek van aftrek, had moeten afzien , en vonden geen eden om ons tè bedroeven, dat dit met zooveel ophef ondernomen werk bleef fteeken , terwyl wy ‘er -nièts goeds in vonden , dat niet door anderen- of even goed, of ook beter ‘gezegd is, en de geheele predikwyze van den Amfterdamfchen Kerkleeraar ons niet gefchikt _____‘fcheen, ` (°) Zeeteroefs voor 1797, baizi 1798, bl, 287, J to P. HAACKy; HET LEVEN VAN PAULUS. fcheen , om heel veel tot ‘leering: en ftichting by te draagen, voor dát foort van Leezers, welken hy voors naamelyk {chynt van nut te hebben willen weezen,: Nu valt ons evenwel ín handen dit-:‘twéeden Deels eere fte Stuk , dat de Schryver, thaos Predikant te Al- tona , aldaar heeft laaten drukken. De voorafgaande uitvoerige Brief aan de Gemeente van Amfterdam. is, zoo als men ze van iemand, die nòg zeer gevoelig en misnoegd is, over hem, zoo hy meent, aangedaan onge» lyk, en, op vreemden bodem, eenigzins vryer fpreeken kan, zou verwachten. Zulke brieven baanen den niet s, wrd virg zaaken ‘gemakkelyk te herftellen , en in vergetelheid te brengen. Over het Boek zelve heb- ben wy niets te voegen -by onze vorige. Recenfien , dan dat dit Deel, in zes Leerredenen, de gefchiedenis van Paulus vervat, zoo als ons dezelve door Lucas ver- hald. wofdt, Hand, XIII: 6- rr. XIV: 8—21. XVI 16-40. XVII: 16—24.. XIX: 1—18.. Een viertal Kerkelyke Bedenkingen gedeeltelyk beant- _ woord, en verder byzonder ook in de Groninger Om- „melanden ter onzydige overweging aangeboden door een „Liefhebber van goede Ordeningen in Burgerftaat en : Kerk, De Bedenkingen zyn: 1. Of het beftaanbaar, veerlyk en edelmoedig zy, zich als Leeraar by een …Kerkgenooifchap plegtig te hebben verbonden ; zich er ook» als zodanig, by voortgang te laten bezoldigen; “en zich echter aan -de Geloofsbelydenis van dat Genoet- fchap niet te houden, maar die openlyk te wederfpre- ken? a. Of de Groninger Synode zy afgefchaft, dan A Dezelve nog wettig boaa? 3. Of Predikanten en ` Clasfen , zonder voorkennis, van hunne elro en Gemeenten , zich van de Synode mogen onttrekken % _4- Of ook de Leden der Gemeenten daar aan zy goe „degen ? — Te Groningen, by J; Oomkens , 1800, ‚dn gr. 8yo. 16- bl de EEn fn Nodige Veran ling der Clasfis van *t Westerkwâr. „tier voor de Aria naerda Kerk en voor het alge- meen , tegen de liefdeloze aanvallen , door den Schrý< “ wer van het viertal Kerkelyke mt, de op dezelve edaan; op haren last uitgegeven, Te Groningen, by . Oomkens. Zn gr. 8yo. 34 bl. Da KERKELYKE BEDENKINGEN. "LI De zogenaamde Verantwoording der Clásfis van -het Wes- - terkwartier aanvangelyk beoordeeld en derzelver ftheri- delyke verdichtzelen gelogenftraft -door den Schryver - der Kerkelyke Bedenkingen. Te Groningen, by j Oomkens. Zn gr. 8vo. 24 bl. E” ontftaan gefchil, over het al of niet houden van | Synoden , by de Hervormden in het voormaalig Gewest Stad en Lande, nadat op den 8 Maart 1796, ten gevolge der voorgevallene Staatsomwenteling ; by de ‘Repretentanten van dat Gewest, tot intrekking van het politiek gezag by de Kerkelyke Synoden , en daare aan verbonden yementen, was befloten, en de-daa- delyke weigering der Clasfen van Middelftum en- het Westerkwartier , om, zonder voorkennis en lastgeeving der byzondere Gemeenten , voortaan’ ‘Synoden te hou- den, gaf den Schryver van het viertal Kerkeljke Beden- kingen, een warm voorftander der Gereformeerde Gods- dienstleere , aanleiding, om over de onrechtziúnigheid Van zoogenaamde Gereformeerde Leeraars , in de Om- landen, en wel-byzonder in ’t Westerkwartier, de tterfte klaagtoonen op te heffen, en de Kerk van Ne. derland op ‚te waarfchouwen tegen zulke gewadrly- ke ders’ der aangenomene leere, die zy door fchriftelyke onderteekening voor de hunne aangenomen hebben, en die vil willen fchynen te omhelzen, fchoon zy daarmede geenzins vereenigd zyn in den geest des gemoeds. De vier Bedenkingen, op der titel we » Worden door hem zelven grootendeels- beänt- “woord, en verder aan zyne eo ‚ inzonder- heid jn de Groninger Ommelanden , ter ernttiger over- sweeging aanbevolen, om , zoo °t fchynt, de Gemeenten zelven, en derzelver byzondere- leden , uit hoofde’ van N gebeurde omtrent de Synode , en ’t geen er den grond toe fchynt gelegd te hebben, wakker te maakén, en, tet bewaaring van de zuiverheid’ der leere , in wet- king te brengen. Het is deswegens ligt te vermoeden, hoe de beäntwoording der geöpperde ‘bedenkingen, in dit flukfen, is ingericht. De eerfte Bedenking was ligt, met neen, te ‘beäntwoorden , door het formulier van onderteekening ter neder te fchryven , waarmede zich de Leeraars der Gereformeerde Kerk aan hun Ge- nootfchap moeten verbinden, Op de tweede wordt aan: g6- 12 KERKELYKE BEDENKINGEN. VERANTWOORDING. merkt, dat de uitdrukking der Reprefentanten . van tad en Lande, by gelegenheid der intrekking van po- litiek gezag by de Synoden , behoudens alle vryheid tot-het behouden van Kerkelyke Synoden, genoeg aan- toont dat de Synode niet is afgefchaft. De derde wordt , een van °t vry algemeen begrip, ook met neen beäntwoord ; en dat te meer, omdat de Pre» dikanten de Clasfen en Synoden niet bywoonen , als byzondere perfoonen voor zich zelven, maar in naam en âls Gecommitteerden der Gemeenten. Op de laatfte is, gelyk men nu moest verwachten, °t antwoord vol; mondig ja. ed ‘ Conr De Clasfis van ’t Westerkwartier , door. de aantygin- gen, in het voorgemeld gefchrift, grootelyks, zoo zy meent, beleedigd, komt, ingevolge een befluit van haa» re Vergadering, met eenpaarige ftemmen, een enkeld lid uitgezonderd, (D, L. Fokkens) genomen, daar tegen ops met eene leezenswaardige Verantwoording, die over de zaak in gefchil veel lichts verfpreidt , en, wat ‘er ook zyn. moge van Het verfpreid gerucht der vermeende onrechtzinnigheid van” eenige zoogenaamde Hervormde Leeraars in de Ommelanden , en wel byzonder onder de Clasfis van °t Westerkwartier, het gebeurde, om- trent het niet bywoonen der Synode door die Clasfiss en die. van Middelftum, in een geheel ander licht ver- toont , dan waarin het- de Schryver. der Bedenkingen had doen voorkomen. De Clasfis van °t Westerkwar- tier was reeds, in April 1795, van oordeel, dat uit den elakkigen ommekeer van zaaken, in het burgerlyk Be- ten ook de affcheiding van Kerk en Staat zeker zou voortvloeien, en deswegens in de. Synodaale Vergade- ting der voormaals heerfchende Kerk, en haare Aten, eene groote verandering moest komen; en deed ook, destyds reeds , eenige voorflagen aan het toen nog ftand. grypend Synode, die ook vervolgends grootendeels door de Synode zyn aangenomen. Toen naderhand, ten ge- volge der meergemelde Refolutie van de Reprefentan- ‚ten des Volks van Stad en Lande, door de Clasfen werd gerdadpleegd , of men nu evenwel zou voortgaan met het houden van Synode, en, met de vermeende meerderheid van vier Clasfen tegen drie, daartoe werd befloten , weigerden de Clasfen van Middelftum en, ’t Westerkwartier zich aan dat befluit, als-niet wettig ge- l na. - e… DEZELVE BEOORDEELD, Oo B nomen , te Onderwerpen, eh -onttrokken dezelve zìch ‘deswegen aan het. bywoonen der volgende Synodaale Vergaderingen, De voornaame reden, waarom zy te- gen het houden van Synoden , op den voorgeftelden- voet, geftemd hadden, is, volgends deze Verantwoor- ding , daarin gelegen geweest, omdat zy meenden, dat de vorige Synode alleen beftond door Politiek gezag , welk thans vernietigd zynde, geene Synodaale Vergade- ringen mogen: aangevangen worden, zonder: goedvinden. en last der Gemeenten, en uitdrukkelyke qualificatie der Leeraaren door dezelve tot zoodanig kerkelyk be- ftùur. Of nu deze Clasfis hierin gelyk hebbe, en of deze Verantwoording ook, tot afweering van kwaade, vermoedens , ten aanzien der leerwyze van hun, die zich deze zaak allermeest fchynen aan te trekken, vol- doênde zal bevonden worden , ftaat aan ons geenzins te beflisfen. De Schryver van het viertal Kerkelyke Be- denkingen is ‘er althans geenzins mede te vrede, Hy maakt een aanvang. met de beoordeeling van de Verante woording der Clasfis van het. Westerkwarter, en tracht derzelver voorgeevens, die hy fchendelyke verdichtfe- len noemt, met jok en ernst te logenftraffen. Over de zaak in gefchil , betreklyk het al of niet houden van Synoden, laat hy zich niet zoo zeer uit, maar houdt de befchuldiging van onrechtzinnigheid,op grond van °t algemeen gerucht, ftaande , meldt ook eenige ftaaltjens van bedenkelyke uitdrukkingen , en , naar zyn inzien, verregaande afwykingen , en fommeert de Clas- fis van °t Westerkwartier tot het neemen van maatre- gelen , die, wanneer haare leden werkelyk zyn vry te pleiten, zouden kunnen dienen om dezelve geheel te zuiveren. ’Er worden geene naamen genoemd ; maar de gezegden op bl. 8, ‚‚ Had ik op perfoonen willen doen en, (gelyk ik, doch ‘in een ander opzicht, even op een drietal deed.) ik had daarvan dergelyken wenk ge- geven; of zo als iemand:voor ‘eenige jaaren van prui- men fprak, die niet wel fmaakten, van dekens, daar men. zei , dat wat onder fchuilde „en van een ”Aof van een - man, daar een fchadelyk onkruid wies. Al fchreef ik. dan al eens zo koud als de winter ,’t was eèn. loutere. fpeeling op den naam, terwyl een ieder wel zal willen gelooven , dat ik er geen koude perfoonlyk in veron- derftelde ,” zullen voor hun, die in dien omtrek bekend zyn, denkelyk verftaanbaar genoeg weezen. De genea. yi , e Y- DE VERANTWOORDING DEOORDEELD. le fchryfwyze is, in dit ftukjen, op zulken hoogen toon: igeftemd , dat wy ons: naauwlyks, durven vleien, dat: de. Broeders van het- Westerkwartier „ zoo ‘er ietg aande verfchuldigde gehechtheid van fommigen, aan de leerbegrippen van ’t Kerkgenontfchap., door *% welk zy dusverre bezoldigd zyn, mogt haperen ‚ door zoo= danige openbaare ten,toonftelling zich zullen Jaaten te regt: brèngen. ’t Verfchil zelf over de Synode zoug naar ’t ons toefchynt.; nogal eer in der minne zyn by te leggen. | * i Afbeelding der Vaten , welke in de Operatie der Dyes breuk Èy Mannen behoren vermyd te worden; door GERARDUS’ VROLIK; AÆmfierdam;: by W. Holtrop ‚ 1800, In gr. 4to, 7 blg met drie Plaaten, n het derde Deel der Verhandelingen van -het Geneesa kundig Amfterdamsch Genootfchap komt eene zeer nuttige Verhandeling voor van den, voo lyken Heels meester MUSSEM , over de voorzorgen , die men in de operatien. der. Breuken, en vooral, der Dyebreuk, in het werk moet ftellen ‚ om de Bovenbuiks-flagader (Arteria rt a ef niet te- kwetzen,; die voornaamelyk dient tot het in ’*t licht brengen en verklaaren van eenige keurige Plaaten, over die (toffe, van den grooten CAM- PER, van welke die Heer de bezitter was. Ondertus- fchen’ was het eene zaak van-gewigt, om insgelyks uit goede Atbeeldingen te kunnen zien, wat men in deeze gewigtige bewerking by Mannen, ten opzichte der Zaad» vaten „ hebbe in acht te neemen. Tot dit oogmerk die= nen de thans door den Hoogleeraar vroLIK in ’% licht eevene Afbeeldingen, die ten vollen aan: het oogmerk voldoen, , zonder my echter (zegt de Schryver) met de „sı verfchillende- wyzen van breukfnyding , of de werke „s tuigen, hier toe gebezi d en aangeraden, in te laten. ‚Hier door immers zoude ik kunnen fchynen die aan- „merkingen vooruit te lopen „ welke ee aar den Heel. » kundigen RUSSEM ten deezen opzichte. te wachtem 2% ` s Vaa - VERVOLG OP DE VADERL, HIST, 18 Vaderlandfche Historie, vervattende de Geftchiedenisfen der Vereenigde Nederlanden, zints den aanvang der" Noord- Americaanfche Onlusten, en den daar uit ge - volgden Oorlog tusfchen Engeland en dezen Staat, tot - op den tegenwoordigen tyd, Uit de sro bende se Schryvers en egte Gedenkftukken zamengefteld. el Plaaten. Ten Vervolge van WAGENAAR'S Vaderlands fehe Historie, XAfle Deel, Te Amfterdam, by J. Àl- lart. Jr gr. 8vo; 475 bl. | E Mł het flot des laatstvoorgaanden Deels (*) hadt de Gefchiedboeker een einde gemaakt aan het Tydperk van ’s Lands Gefchiedenisfen, de Omwenteling des foars MDCCLXXXVII betreffende, Hy vangt met dit Deel, of het LVI Boek, met nieuwen moed de pen op, en Schakelt hetzelve aan een volgend, met eenen overgang, die, als ’t ware, ter Voorreden dient, en welken wy af- fchryven, dewyl zy een algemeen licht verfpreidt over de ftoffe, welke hem vervolgens te bewerken ftaat. — » Ontelbaare keeren,” in deezer voege vangt hy aan , s om 20 te fpreeken, hebben wy, in de laatstvoorgaan- de Boeken onzer Vaderlandfche Historie, den draad des Verhaals moeten afbreeken , en by het vermelden van de geor Staatsomwenteling , in Herfstmaand des Jaars CCLXXXVII voorgevallen, geweezen tot een vol- gend Tydperk. Immers deeze verandering in de Ver- eenigde Gewesten , bewerkt door Beweegenisfen binnen den Lande verwekt , op onderfcheidene wyzen zo: flookt, doch voornaamlyk daargefteld door de komst der Pruisfifche Krygsknegten , onder het aanvoerend geleide: des Hertogs van BRUNSWYK , maakt een Tydperk in de Waderlandíche Geichiedenisfen , ’t geen zich dermaate onderfcheidt , dat ’er eene nieuwe orde van zaaken ge booren wierd: want, fchoon deeze, by herhaalinge , voor- komt als de Oude Confiisutie, en ook, in de daad, voor zo verre dien naam moge draagen, als ’s Lands regeering , miet eenen Stadhouder aan het hoofd, daarmede beftem- wordt; verkreeg die Landsregeering , zo-door nieuwe: erbintenisfen met buitenlandfche Mogenheden, als door: binnenlandfche Schikkingen, woornaamlyk het ee (*) Zie Lett. voor 1799. bl. 434s tó VERVOLG OP WAGENAAR'S ” derfchap betreffende, in zo verre eene nieuwe gedaante, dat door het een en ander de Banden der ‘Stadhoudera „lyke Regeering vaster en vaster gemaakt. wierden. Frou- wens, eene verandering van dien aart kon niet wel nit- blyven. De verfchynzels in de Natuurlyke en Staat- kundige Wereld. bebben zeer veel overeenkomsts met elkander: naa eenen hoogen vloed volgt eene laage eb- be; naa hevigen ftorm, doodlyke ftilte ; naa geweldig onweer, een onbewolkt uitfpanzel. ‘Terwyl, gelyk men in die natuürverfchynzelen opmerkt, niet zelden, onregel« maatige getyen zich in de wateren opdoen, de ftilte ver- raadelyk is, en-fchoon de lugt van boven van onweërs> wolken gezuiverd fchynt, nogthans hier en daar, in de kimmen , het gerommel des donders gehoord ende fchittering des weerlichts gezien wordt, by het- Zä- mentrekken en opeen ftaapelen van nieuwe Onweers- wolken. .. "a - „In menigerlei opzigten zullen wy de waarheid. dee- zer gelykvormigheid bevestigd zien , by het ontvouwen van de Gebeurtenisfen in de paars parana at ot Ge- westen onzes Vaderlands ; zo onmiddelyk naa de voora heen befchreevene Staatsomwenteling , als in volgende dagen , welker befchryving thans onze taak is. — De ftoffe hier voorhanden , fchoon veelvuldig en dermaate onderfcheiden van die, welke wy onlangs meest moes- tên verarbeiden, heeft egter wederom dat gelykfoorti- ge, °t welk eigenaartig gefchikt is om meer of min verveeling te baaren. Zo veel mogelyk zullen wy voor dit verdriet den Leezer en onszelven bewaaren. Zeer zou hiertoe kunnen ftrekken het inmengzel van Bedenkingen en: Oordeelvellingen over gebeurtenisfen en Perfoonen , met den tooy van goedkeuring omhangen,of in den afzigtig- ften der kwaadkeuringe voorgefteld: dan, fchoon wy ons des niet geheelenal zullen kunnen of mogen onthouden, zal dit fpaarzaam gefchieden… Eene fpaarzaamheid, wel- ke men ons te meer ten goede zal duiden, dewyl in een ander opzigt de Daaden zelve fpreeken, en de Perfoo= nen, die nu voortaan op het tooneel treeden, zich veele al meer ongemaskerd dan anders voordoen , bekleed met een zelfsvertrouwen, ’t geen aan ftoutheid en onbe- fchaamdheid grenst. ; : ‚ies °t Zal ons niet mangelen aan lieden der thans te ondergebragte Partye, die of, in den Lande gebleeven , moeds genoeg betoonden om in-befcheidenheid zo en zic VADERLASDSCHE HISTORIE, vd kich zelven als voor hunne zaak te fpreéken; óf die, uit den Lande geweeken , van daar vryer en onbelem- merder de ftem vethieven, het lot hun befchooren be- aren en de bewerkers van ’t zelve in den haate ykften dag ftelden.” | Dit LVÍ Boek is der Algemeene Landszaake en Pere foonen , die ‘er betrekking toe hadden, gewyd. Jehe Afgezanten een zeldzaam tooneel oplevert. Het Erf- ftadhouderfchap tot een Grondwet van Staat gemaakt, en de Ae van Guarantie daaruit gebooren, als een ftuk van belang, wordt naar eisch behandeld. Veranderin- en van ten buiten °s lands, van - Amptenaaren innen ’s lands, komen hier voor. Meer byzonder wordt de afzetting van P. PAULUS, en de zaak van BLOK, Secretaris van het Noorderkwartier, voorgedraagen, en ftilgeftaan op * geen de Zee- en Land officieren, wel. ker Proteêtie van Staaten van lolland beloofd was, wedervoer. Voorts handelt dit Boek over de verfter. king der Lavdmagt ; Hollands en Gelderlands aanmer kingen, de Zeemagt betreffende, Eindelyk behelst hete zelve het Slotbedryf des Pruisfifchen Invais. Het volgende Boek vangt aan met eene Aanmerking Over de vermeerdering van des Stadhouders magt, en levert Charafterfchetzen van zyne Hoogheid, uit de pen van zyne Voorftandeten iki a Aan Holland is bee paald dit Boek toegewyd. Men vindt er de opdragt des onderzoeks aan het Hof van de Öndertekenaaren der Adresfen; de Amnestie aan de Oranje- yveraaren gefchon» ken, met de uitwerkingen daarvan; °t verwyl en de ein- delyke daarftelling eener Amnestie, met de voorflagen te dier gelegenheid gedaan. Breedvoerig is de Schryver in t geen de volmagtiging des Prinfen ter Regeeringse veranderin ‘in de ftemmênde Steden betreft; alsmede over de Eedzweeting op de Conftitutie, waarover zo. veel aan te merken viel, gelyk hier daadlyk gedaan wordt, en opgehelderd door het voorgevallene met den Hoogleeraar BAVIUS VOORDA, —= … Aan dien Eed,” merkt onze Gefchiedfchryver op, ‚…» verbondt men het behoud van alle Ampten ; Bedichingen en Kostwinnin- LETT, IĜOI. NO, L gen 18 VERVOLG OP WAGENAAR'S en, die niet alleen geene betrekking altoos hadden op e Regeeringsvorm, of het openbaar Beftuur; maar liet ‚_ dezelve afdaalend werken op de geringfte foort van Neeringen en Bedieningen, zo dat Zakken- en Turf- draagers, Appelkru'jers, Klappermannen, Asch- Vulnise en Baggerlieden , tot zelfs Naaivrouwen, Visch- en Groenwyven, daartoe gehouden waren; ja in zekere niet onaanzienlyke Stad werden de Schuurfters-der Kerk- kroonen van dien arbeid afgeroepen, om dus eene Eede verklaaring af te leggen. — Hoe. veel ‘er, in menis gerlei opzigten, met grond aan te merken viel op dee- ze Eedvordering, zo in den oorfprong , aanleg als vol- voering, deedt men ‘er, in een tyd als deeze , wanneer het fprecken gevaarlyk was, meestal het zwygen toe, De gevolgen. deezer Eedvorderinge liepen egter ten fterktten in;’t ooge. Geen gering gedeelte van Hollands Ingezetenen, die in gemoede deezen Eed niet konden af- leggen, werd of van zyn beftaan en het Land van de dienften dier ftandvastigen bero fd ; of zy werden ge- noodzaakt om inwendige gevoelens over het Staatsbe- ftuur , nog Onlangs zo ruiterlyk geuit , af te zweeren s en zich fchuldig te maaken aan Meineed, of althans aan het veragten van den Eed, door het maaken van uitzonderingen, door ’er uitleggingen aan te geeven, die Iynrecht ftreeden met het oogmerk der Eedvorderaaren, Hoe veelen ftelden den Eed ligt en los, dien men ie- mand op leevensgevaar , of onder het aangrimmen van nypend gebrek, en raadloos maakende armoede afperfte ; terwyl anderen, die zich in dit onaangenaam geval be- vonden , dien Eed met zugten, traanen en heimlyk zelfverwyt deeden.” — - Eene fchoone plaats uit oc- KERSE's Ontwerp eener algemeene Chara&erkunde ftaaft des Gefchiedfchryvers welgegronde aanmerkingen : tere wyl hy vervolgens aantoont ,. dat die Eed den Volks-ine vloed volftrekt vernietigde, en zwanger ging van {chroom- lyke gevolgen, - Het bedanken van den Raadpenfionaris VAN. BLEISe WYK, en de aanftelling van L. P. VAN DE SPIEGEL maakt een gewigtig gedeelte van dit Boek. De Staat der Geldmiddelen van Holland, met de uitfchryving van den. gemaakte veranderingen in den Godsdienst door de Pa. triotten gewaagende, ingerigt, om, door een betoon van Yver voor de zogenaamde Regtzinnigheid, de ondere liggende Party haatlyk af te fchilderen, vondt gelukkig den bedoelden ingang niet: beter flaagde een ander dier Stad, wegens het houden der Synode te Breda, In het LVIII Boek bepaalt zich de Schryver om het geen in de voornaamfte Holland/che Steden en Plaatzen, onmiddelyk naa de denk er s voorviel , te ontvou- 3 Welle ao VERVOLG OP WAGENAAR’S wen. ’s Gravenhaage lever: hier ruime ftoffe, en niet min Delft. Haarlem, zo zeer vooruitgeloopen hebben« de in het daarftellen van den Volks-invloed, moest voor dit bedryf boeten. Omttandig is hiervan het ver- haal. Leyden . levert desgelyks aanmerkelyke byzonder. heden op, alsmede de Ommeftreeken dier Stad. Tref- fend is het te Zoetermeer gebeurde met den Oud-Leer- aar der Remonffranten, PIETER VAN DEN BOSCH; in de opgave van welke fchriklyke gebeurtenisfe de Schryver te breedvoeriger geweest is, zo om den Man, dien het betrof, van wien hy in eene aantekening een kort berigt geeft „ als om den fehreeuwenden toedragt dier zaake, opgegeeven door een oog- en oergetuige, die wei- nig dagen naa die hijg dit verhaal gaf. —= Schoon in de ommeftreeken wan Dordrecht veel weder- wraaks omging, mogt die Stad, in deeze dagen van one rust, in vergelyking gefprooken , gerust heeten, en ftak by deeze Stad zeer af het oproerig en voor alles wat Pa- triottisch dagt langen tyd onveilig Gouda; te welker Stede nogthans eenige Regenten, toen de Regeerings- weranderaars gekomen waren , op een meer vryheids ademenden toon durfden fpreeken, dan men in deeze dagen gewoon was te hooren. Men bewondert hier te regt eenen J. BLAAUW, Ne TEYSSEN EN C. N. PLEM- PER VAN BREE, wier vertoogen hier te leezen gegee- ven worden; en MARTINUS VAN TOULON, die in de Satisfactie van haare Koninglyke Hoogheid begree- pen was, behieldt ‘er, tegen alle aangewende woelin- gen , den post als Ontvanger der Convooijen en Li- centen te dier Stede. Hoe weinig de tegenwoordige Hoofd-Officier F. HARENCARSPEL DECKER Vermogt, om het Goudafche gepeupel in den band te houden, en de openbaare veiligheid te herftellen , „ mag men,” zegt onz: Gefchiedboeker , ‚‚ daaruit opmaaken , dat onder anderen. de Patriottifche Kerkleeraars coupsRrus en BMIT, vyftien maanden lang, noch den predikftoel kon- den beklimmen, noch de ftraat betreeden ; en mogt de laatstgemelde zynen dienst niet weder aanvaarden, dan naa ‘het afleezen eener fchriftlyke verklaaring van den Predikftoel.” | Hoewel men in Rotterdam betere voorzorgen dan te ` Gowúda gebruikte, om het gepeupel in den band te hou- den, bleeven de Patriotten niet van overlast en fchennig vry; waarvan hier ontzettende ftaalen worden bygebragt… VADERCANDSCHE ’ HISTORIE. ak De ontzetting van Ampten en. Bedieningen hadt. reeds vóór de aankomst der Regeeringsveranderaaren veel. afge- daan. Nogthans was een lyst van Bezwaaren,detzen voor- gedraagen, in twee-en-twintig: Artykelen begreepen, van zulk eenen aart, en „ ftraalde Partyfchap, haat en wraak» zugt,” gelyk de Getchiedboeker zegt, ,„ om het zeerst door in die eifchen. hellende, niet geraaden voor” Veel varta vd Zy, of hielden het aan zich; ten flot de Inleveraars der Bezwaaren aanmaanende , „dat het beleid van Staat, Stad, Politie en Juftitie, geheel aan de Regeering aan- bevolen blyvende, ieder der Burgeren, rustig en vredig ‚ tot de beoefening van zyn Beroep zou wederkeeren ; zonder zich nu meer met de overweegingen van Gemee- ne Lands of Stedelyke zaaken op te houden, of waar- door zy ligtlyk tot gelyke uiterften zouden kunnen ver- vallen, als zy zelven met regt in anderen hunner Me- deburgeren hadden veroordeeld , en waartegen ook reeds by Plakaaten van den Lande was voorzien ge- worden.” In alle deeze Stedelyke en Plaatslyke Berigten daalt de Schryver, gelyk de.aart der taake pee 5 tot veele byzonderheden af, die het verhaal zo breedfpraa- kig doen worden, dat hy. ten flot deezes Boeks fchryft; » Wy vinden ons genaderd in onze Gefchiedenisbe- fchouwing tot het groot Amfterdam; doch, eer wy ’t zelve intreeden , willen wy ons zelven en onzen Lee- zeren eene verpoozing fchenken.” Leevensgefchiedenis yan MARIE ANTOINETTE VAN 00S- _ TENRYK, Koningin van Frankryk. Naar het Fransch , door A, KRAFT. Te Amflerdam, by J. Allart, 1800. 