Het groote Nord-Westen [microform] : de grootste en vruchtbaarste velden waar de landverhuizers zich kunnen vestign : inlichtingen voor de uitwijkelingen
IMAGE EVALUATION TEST TARGET (MT-3) // A m "% c/. -^ fA 1.0 l.i 1.25 |50 '""S* MS 1^ u 2.5 2.2 2.0 IIIIIM lA. 11 1.6 1 ilvill./^talJiiiLi CJorpordtion 33 WIST MAIN STRUT WIBSTER, N.Y. I4SI0 (716) S73-4503 ^^>. W^n <^ CIHM/ICMH CIHM/ICMH % Microfiche Collection de Series. microfiches. v O V '^ Canadian Institute for Historical Microreproductions / Institut Canadian de microreproductions historiques Technical and Bibliographic Notaa/Notas tachniquaa at bibliographiquaa The Institute has attempted to obtain the beat original copy available for filming. Featurea of this copy which may be bibliographically unique, which may alter any of the imagea in the reproduction, or which may significantly change the usual method of filming, are checked below. Coloured covers/ Couverture da couleur I I Covers damaged/ Couverture endommagie Covers restored and/or laminated/ Couverture restaurie et/ou pelliculde rn Cover title missing/ Le titre de couverture manque I I Coloured maps/ Cartas g<iographique8 en couleur I I Colou.'ed ink (i.e. other than blue or black)/ L-J Encre de couleur (i.e. autre que bleue ou noire) I I Coloured plates and/or illustrations/ n n a Planchaa et/ou illustrations en couleur Bound with other material/ Rail* avec d'autres documents Tight binding may cause shadows or distortion along interior margin/ La re liure serrie peut cauaar de I'ombre ou de la diatoivion le long da la marge intAriaura Blank leaves addeci during restoration mey appeer within the text. Whenever possible, these have been omitted from filming/ II se peut viue certaine* pagea blanchaa ajout^ea lore d'une iMtauration apparaiaaent dana le texte, mais, lorsquk cela itait possible, ces pages n'ont pea itt filmiea. Additional comments:/ Commentairea suppl4mentaires; L'Institut a microfilm* la meilleur exemplaire qu'il lui a M possible de se procurer. Les ddtaiis de cet exemplaire qui sont pwut-t>cre i:niques du point da vue bibliographique, qui peuvent modifier une image rijproduite, ou qui peuvent exiger une modification dans la mtthoda normale de filmage sont indlqu^ts ci-dessous. T ti D D D id D 0 n D n Coloured pages/ Pagea d« couleur Pages damaged/ Pages endommag6es Pages restored and/or laminated/ Pages restauries et/ou pelliculies Pages discoloured, stained or foxed/ Pages d^colories, tachetaes ou piqudes Pages detached/ Pages d^tach^es Showthrough/ Transparence Quality of print varies/ Qualiti inigala de I'impression includes supplementary material/ Comprand db matiriei supplAmentaire Only edition available/ Seule idition Jisponible Pages wholly or parriaily obscured by errata slips, tissues, ate, have been refilmed to ensure the best possible imsge/ Les pages totalement ou partiellement obscurcies par un feuillet d'arrata. une palure, etc.. ont iti filmaes i nouveau de faqon A obtanir la meillaure image possible. T P o fi G b tl si c fi si o T si T IV di ai b< ri ri vr This item is filmed at the reduction ratio checked br'ow/ Ce document est film* au taux de reduction indiqu* ci-dessous. 10X 14X 18X 22X 12X 16X aox 26X aox MX 2IX 32X B ktaiis s du lodifier r une Image The copy filmed here has been reoioduced thanks to the generosity of: Seminary of Quebec Library The images appearing here are the best quality possible considering the condition and legibility of the original copy and in keeping with the filming contract specifications. L'exemplaire filmi fut reproduit gr£ce d la ginirositi de: S<minaire de Quebec BibliothiqMe Les images suivantes ont M reproduites avec le plus grand soin, compte tenu ds la condition et de la netteti de l'exemplaire fWmi, et en conformity avec les conditions du contrat de filmage. Original copies in printed paper covers are filmed beginning with the front cover and ending on the last page with a printed or illustrated impres- sion, or the back cover when appropriate. All ether original copies are filmed beginning on the first page with a printed or illustrated impres- sion, and ending on the iast page with a printed or illustrated impression. Les exemplaires originaux dont la couverture en papier est ImprimAe sont film^s en commen^ant par le premier plat et en terminant soit par la dsrniire page qui comporte une empreinte d'impression ou d'illustration, soit oar le second plat, salon le cas. Tous les autres exemplaires originaux sont filmis en commen9ant par la premiere page qui comporte une empreinte d'impression ou d'illustration et en terminant par la derniire page qui comporte une telle empreinte. The last recorded frame on each microfiche shall contain the symbol — ^(mejning "CON- TINUED "), or the symbol Y (meaning "END"), whichever applies. Un des symboles suivants apparaitra sur la dernidre image de chaq^je microfiche, selon le cas: la symbols -» signifie "A SUIVRE', le symbols y signifie "FIN". rrata ;o aalure, 1 A 32X Maps, plates, charts, etc., may be filmed at different reduction ratios. Those too large to be entirely included in one exposure are filmed beginning in the upper left hand corner, left to right and top to bottom, as many frames as required. The following diagrams illustrate the method: 1 2 3 Les cartes, planches, tableaux, etc., peuvent At*e filmis A des taux de reduction diffirents. Lorsque le document est trop grand pour Atre reproduit en un seul clich6. il est filmi 6 partir do Tangle supArieur gauche, de gauche A droite, et de haut en bas, en prenant le nombre d'images nAcessaire. Les diagrammes suivants iilustrent la mithode. 1 2 3 4 5 6 HET GROOTE NOORD - wffilEN. ^^^^C,-v-v'l')*^<i^^^^ i^^ CANADA. ..^.■, l»^j ■S^« ^ 3. ^° <k, .ISO®' DE (IROOTSTE EN VRUCHTBAARSTE VELDEN WAAR DE LANDVERHUIZERS ZICH KUNNEN VESTIGEN. >««^^^9 **• INLICHTINGEN VOOR DE UITWiJKELINGEN. UITGKOliVKN DOOR HET MINISTERIE VAN LANDBOUW. i IIT UKT KII \N8CH VKHTAAM> rxiO Or. VEKiilM OTTAWA. 1882 . 'St. " 1. ji \a. -^ - - a ♦rfij'' CANADA. HET GROOTE NOORD- WESTEN, ©E GROOTSTE EN YRUCHTBAARSTE VELDEN WAAR DE LANDVERHUIZERS ZICH KUNNEN VESTIGEN. INLICHTINGEN VOOR DE UITWIJKELINGEN. tTITCrECrEVEN DOOR HET MCXISTEIIIE VAN LANDIiOUW^. riT HKT KnANSCH VEBTAALI) DOOR G. VEKEMi^N OTTAWA. 1882 vooiiwoairir Wilt hii'v vfilut, is do vcrtaliiig van eeii Ifoekjc wnavvaii iccds tl ric uituaven lift liclit zai-eii. Nooit za<'' men era (ifficitn'l luakwcrk in al <U u!'!.;' iiit'or ( u lUL'or .uewostvn vail (k; (hide en van de Nicnwo-VWreM /.onv(vl bijval i;eiiic- tcii. Ki- woidt iiiiiiiers /(.nvcc'l -csimikcn over do /aailaiiden van licf AVesten, dat dc aluvnircno iiicnwsuieviiilieid ued uaiiueitvikkeld w<.rdt. en dat laii-s alio kaiitvn dem woH.-cii wnidt iiit<>('-' dnikt (.111 11(1- in'tor iii^elii-iit fo warden. U'. i nuclM-lit* 111 duitsrlio afdrukscls \;iii d:tliO(»«>t Ik liel) liici- iVan.H-l belaiiurijk Ixickif <^vvoiidtMi. iiiaar ucou ciikcl vlaa aanisoli. hir lIKIcllt ZOO niet blijvon diircn. Ik lu h \aii don liocr Minister van Landl vcrhoor liokoiiicn. en lul» lanui'ii tiid mot liom dv.-v f!.. j, KIUW OOll aniii'ii t!j(l mot liem ovor do In'iui.'olie vorlnnzinii uof-ijrokon. Hot ,iiOiiV( inemont zal voor do 1 liior wilion \<'stip llOt oHioil'ol vllliiM Jiand- :il (i( >oi,L'.('ii, die zioli vcrtaiiiiL; van rovon uitlouriiiimon', 11. alios docn war iiioiiolijk is, M' lirift betivlt. dio vond nioii. na ii" zoornmtii:- on ik woid mot do zaak liclast. A'ooraloor Ottawa to Vvilaton. waar ik don aolitl.aroii Ministor Poiie had aaniittrofion. had ik lioi m-not-on coiwaa rdo jniostors to ontmootoii dio als f^oioors/.ondoliniicn in lict N'onc-Woston uoroisd liaddon. Zij »avo zaailandon sprakon mot i:-oostdril't ovor die stroek. waar moor vniolitl te viiidon zijii dan in uoliool Kiir(i|ia. Klkon dau vortrokk<'n oon uroot iiotal Eurojiooscdio Imis<:- oznmoii naar hot \orro-\\'oston. Zoo snol vormoor(K'rt aldaar «U' bovolkiiiii, dat mon dorjion on stech'ii om zoo to ze,<itioii als bij tooversla,<: uit don i-rond ziet ojinjzon. \Viniii]io<:'. oiidor andero. is. na oon tionjari<>' bostaan. wn zoo bohinurijk nnddonptnit uewonh'n, dat mow diet mot do rijksto stodou dor wi'iv'hl ma.i: vor-iolijkon. -4— Onmeetl)arc weiden, die eeuwcn lang onbezocl.t bleven. ziet men nu :uiet bloeu-nde l.of^teden bezaaid. Oeerne gaat do vlijtiue landbouwor •/.cl. aldaar vest.o.,,. n«,dat hij wect dat de grond hem honderdvoudi.- ■ziinen arbeid en zijiie znr-en zal vevfrelden. '^ J->e betrekkino,.n worden van dag' tot dao- gemakkelijker. De ijzeren- M-ej:' dci- .Sflle-Zce breidt zicb oclurij,. verder uit en zijnc vertakkin^en doorknunen lut gaD.clie land. Uveral worden de wateritroomen beva'-u-- baar gemaakt. Koophandel en nijverheid winnen aan in evenredi-heid van de ver- me<rdenng der bevolkinj.-. Dit meet voor uitweiLsel hebben de land- verhu.zers naar die .treek te lokken, want zij weten nu dat hunnc eer.te begiu.olen met veel min moeilijkbeden znllen gepaard gaan dan De oproep van het be.«tiuu- i.s dus niet onbeantwoord gebleven Uit ^1 de landen der wereld vloeit als een volksstroom naar het Verre- VVesten, waar de malsche weiden voor eenen kleinen arbeid aan den . akkerman een onafhankelijk be.staau verschafftn. Aan de kleine laudbouwers en aan de hoveniers heb ik, in mijn werkje -Ecne Hets in Canada, de Provincie Quebec aangeraden. Aande -roote €.genaar,s, b.jzonderlijk aan deze die geerne talrijke kudden veelbezit- ten, zal ik zeggen : in het Westen van Kanada hunt -ij uwe fortuin in ^korten tijd verdubbelen. _ Vooraleer die gowe.ten te b.schrijven. vind ik hot nutti»den lezer nn kortewoorden met de geschiedeni. van Canada bekend^e maken. Oaarachter begint mijne vertaliim. 0. Vekeman. Sherbrooke. S December 1S8L'. I EKNIGE BLADZTJDEN UTT J>E GESCHIEDENIS VAN': CANADA Canada ligt in "t noorden van Amcrika en hooger dan Canada treft: men die bare ijswocstijnen aan, waar zoo menige kloekmoedige reiziger het leven liet. Het is aan die koude, onbewooiibaro streken gn.otendeels toe te scbrijven dat nieestal de Europeaneii zicb eeuwen lang over Canada een verkeerd denkbeeld vormden. Zoo gaat het dikwijls, zoowel voor de laiiden als voor de menschen : al tc haastigc vonnissen zijn zelden goed. Zulks was het g.wal opzichtens Canada. Een portugeesche scheep» kapitein kwam in tjaar 1500 aan de kusteu van een hind welk hij Labrador noemde, dat wil zoggen Jjaiidbouwer. onidat de streek, op - (lit tijd.stip gan.seh met allcviei malsclic [ihuiten biKlekt. liem allervrucht- baarst scheeii en zeer geschikt voor den landbouw. Dit haastig oordeel was te gunstig. (Jaspaard Cortereal, zoo heette do Portugees, keerde zegepralend' naar zijn vaderland terng en hem word iihhiar de grootste eer bewezoi. Docli men wihie weten of alleswel zoo prachtig was als Cortereal had gezegd, en andere navorsehers vertrokken. Zij kwamen aan d^ verre kust in "t midden van den wintt'r. en keerden ti^rug met de treurioe tijding dat de zoo geestdrittig b^'roenide streek sleehts een naakte ij.s- klonip was, waarop geen enkel levend wi^zen kon bestaan. waar de grinnnige wintervorst onverpoosd cu ongcstoord den sciipt^'r voert. Wederom was dit vonnis te haastig en ditmaal was het veel te strenti-. De eerste reizigers die eenen weg zociiten naar de Noordjiool. waren zeer mo.'dige en dikwijls hooggeleerde mannen. Doeh zij hadden het meer dan eens vei keerd op. Columbus zelf heet't langen tijd Amerika voor eenen hoek van Asia genomen. Vroeger mocht een.; reis naar het Xoorden bijna als eene waaghal- zerij aanzien worden : heden is het een kinderspel. Tk heb eenen gan- sehen dag lang in t zieht der ku>tcn van Labrador uevaren en ik kom in- — 6— lu'stnti-cu dat zij ooud Ix'vclkt /ij.i. Hrt is waiir. in Lal.vadur /,„o\vel als 111 (iasposii;. laat dc laudlxanv vtrl tr wcnsclu'ii. .Alaar liet is drun.iid riict di.' onlhivrki, lu't, ziji, dc arini'ii. !»,• iiiwoiuTs wiiiiimi W yvuakkc- iijiv I. (ill i,!(.,Ml m:'i, do vischvan-st, zlj willni van -.'ciu'ii vuldarboid li<i(>rcii. U-A' OH. daar iiii i.iaar van /wij-.Mi; -.rii bct^T middol ..lu lets jiocd te koinifii, (Utii zt ii' le "j,aaii zicii. W.mnivr Am- „., uim|,.ki \va<. dmird,' lict m.o' Ian- irr men dit ovoi-root vv.r'dd-.i .;o.d kciui... Dnrh nu-n wist dat cr aldaar gnu.t. Jijkd(»nwn, u i ■ v:,i.l: :i warcn. en clkc (Mir()|)(.csclie uioo-endluiid wilde ■er liciii- ,^„:i.i,, s„i,i i.-i/hen. IX" iVaiHca . •; . : ;',miiv [ ^af d,. |,..o,.(.,.te te kenn>'n nauwkeuridijk m-eliclit to /'in n,.pci.^ lirt nixMvK.lijk <lrcl.l.'r Niouwt'-Weivld. Hij jiaf last aaii -laaK ('.,.,: >• van e.a.s t:' -aan za-n wat daar zc. al van '\v^.s. -Jaak Caitii'. *■ ■■, wakk iv kaplt.in. di,. m;ds v..,x-hillende vom; roiz^Mi ov.T z.v had ,;■ • laan .mi dl- vr aan - 'woon was de ^n.otste ireva- :rcn tu trnt.-u v .;•,,•,.;, „it St-AIa!n d ., 2(1 a.M-^i 15;!l. Ifij v.erde hot bevel over tw.^e s.iiepeu ea een-;'n-zesii- uii :.,;,, >zcn laahiP'n. rX'U l(i ju,; van i. -^ z/d'd' jaai- w.rl Ua ank;- --wuri.M, i„ de baai ■vauGa^p;. (Jaiu.T d - I n,, d.-a o -v.r .- Mt krais planr .,. K M.i-e wilden -dio vv h^A zachrar.'diK uit>.a,-n. k,vaa.,.n van v-nv zien wat er -o- beurdi'. Al (L; tVansche mitroozen knloM'n ne-r en. b -i kiiiis e .i'l)iedi »lijk ijroetend,.. p.v.'ii zij uan <le inb:M.rla,,. a. nu-t teekens t,- kennon dat'al ile mensclh'ii van 1.,! kruis In-ilen vrlussin •• ni6-t m. verwaeiiten. • Wanneer .VJ ztr.' dat ,!:• zvliodon tci-n.^k^erda. naar l.nnm. scbepen. volo-de <1 ■ konin.i .ler wilden up cenen kL-mon afstand en bleef eiudelijlc stil op den bdord i\<y zee. Hij <lra,- e/. oiid verslet.a. klvd. -Muiakt nit d.' huid van eenwi ;zwait.Mi bjer. Zijn broeder en drie zijner zu nen (nnrinuvb-n hem. J)au Oe-on hij eeu- lan-,^ redevo.n-in-, in welke hij te versuan i-afdatde Sansehe streek hmii toeboju.onlo .'u dat nliuuan.l bet reeht had aldaar zonder zijn- toelatiiii.^' eon kruis te plantou. Cartier wist den man donr eeni-e kleine .irescheiiken te ovcrhalen en -bekwam zelfs dat twee zonen van den onbeschaaf'den vorst op ziju .schip zoudcn komen en met hem naar Frankrijk reizeu. Zoo werd Nieuw-Frankrijk eene fVaa.sche bezittiny. ( —7- dor zoowel is (l('i;r(Mi(l ' yoi.uikki'- vcldarboid 1 lets ii'oed ( r men dit aar grootc luiid wildo 'keuriiilijk Id. Hijoaf 1 van W..S. .^nde vorre itste ji'ova- voerde hot ill d(! haai •J.V- wildiMi wat or j>e- i)iedij:lijk lu'ii dat al ton. I! schujx'ii. r eindelijk van eonuii hem. J)aii iaf dat de ad ahlaar Jfhalen en t op zjjn Hoc jauinior dat onzo zuiderbureii dien kostbaren pand n'let naai* -waarde wisten t« schatteti ! Hoe onuelukkif*', dat de fran.sche koiilii^en dien schoon.sten perel liunnor kroon lieten verloren ^aan !.... ^faar do wijven regeerden in Frankrijk on dewijl heldaftige zeelie- •dcn duizond fj^ovaren trotsten oni Frankrijks roem on rijkdoininen to vorgrooten, terwijl moedige bart;er.s on edelHedeu voor do bevolkini;' van hot nieuwo vadorhind z()r<^don. dacht de koniiig' aan niots anders dan aan jaohtpartijen. foosten on brasserijcn. Ot'wol hij jiinji; oorloj^eu in de naburi;^e hmdon, om aldiis aan heorscliznchtij^e ministevB den tijd te laten hot hmd nieer on nieor ti^ ondordrukkon. Kii, torwijl zooliodc^n en inatroozon, dio hon^ior on ;j,ebrek lodon. to voriioot's oni hulp sniook- ten, kooht do plichtvoroeton vorst kastoolon on diamaiiton voor zijno bijzitten on liij betaakio vetto jaarweddon aan zijno lafte vloiers en aan de wulpsche g(!zellon zijner braspartijon. Latoi" .sclirijf't men don ondoraanii' dor volkplantinj:; too aan d(^ streuji'lieid van hot kliniaat on aan den verniii af'^iand : men bistort (rods liovo schoppinii. o!n de zondigo onversciiilliuheid van eonon vor- blinddon vorst to venjntschuldii^on ! J)o moodigo Jaak (dirtier koorde tornu naar Frankrijk, om rekening to jrovcn over zijno zonding, on don 1!) moi 1535 vortrok hij nog eons, ditmaal aan bet lioot'd van drio sohopon, onder wions bbnuanning men een groot gotal odolliodon teldo. Aan liet eiland Anticosti gekomen, berkondon do tweo wildon — di« bet soliij) iiiot verbitjn baddon — de stroek, en dank aan hnnne uitlogv gingen kwam de kleino vk)ot den 1 September aan do monding van don 'breodon on pracbtigon St-Lauront'.usstroom. Daar ontinoette bij vier booten, bestuurd door wildon die op dezo plaats kwamen jagen en vissobon. Die lioden woonden booger op, in een slacb van verscbanst^^ dorp, '• Canada =, welk zijnen naam aan d« gansche streek heeft gegeven. Cartier vaarde immer vooruit en ontdekte de zoogezegde stad Ca- nada, alsook bet vrucbtbaar en hedon zoo vermaarde oiiand Orleans, welk bij Bacchus-eiland noemde, omdat bet veel wilde wijndruivou •^voortbrengt. De inboorlingen kwamen vrode maken met bem, bracbti'n hem allerlei vruchteu. groentens en wild en bewezen hem de grootste sdiensten. — 8— Kens drukten do wildon den wonsch iiit eene losbranding der ka- "onnen to hooren. Hun verzoek werd ingewilli^^d, uiaar bet ir.donder do- Dronzen monsters verschrikte do avme liodLMi zoodani-, dat zij vol- gens de u.tdrukking van hot schcepsvolk, •• Imilden en tierden als beze^tnen. ,, Do kapitehi had hooren sprcken van eene andero stad. cenige uren verdor hings den strooni gelegen. Docli wanneer liij leidsnians vroe-.- om daarJieen t. varon, zoc-ht.n de wilden lun, van zijn ontwerp If te koercn. Zi) ze-den onder and.M-e dat de strooni op somuiiire plaatsen. zeer ond.ep en ni .t klipp^n doorzaaid wa.. Het was zichtbaar dat zij n.ot geenie d. voordeolon. uit buune betrekkin-en met de vreonidelin-eu. te tivkken, nK>t andere V(.lks,st.ni.nen deeldeu. Ook Het Cartier zlch met afsehnkken en bij vertr..k ni.t bet kleinst. zijne. drie scbenen e.i twee bootiM). i)e zeeliedeu ba.l.l.'., „„geveei vij^icn u.vn we-s atl:ek-d. wamu-er ■<] aan i,Mw plaut^ l<*vamen waar de snelbei.l van den stroom <le ivis i^eer jr.vaa.-bjk u.aakt.. Men bieid stll on, t, bcTaadslat^en. Welbaast was hot M-bij) n,nrin,u.l .lunr vivMelievende M'ilden, die allerlci leven.s- '""'''^''••" aanbrad.tei. en wiens upporboot;! aan Ca.ti.r twee ziiner kMidei-Mi ten ,!j;csebenke ■j:u{\ Van daar vertiN.k men m.t de twee boat-n, bet sebip op anker la h'udv. \ku I'uef.ber kvvam Cartier m.'t zijn -..v..!- t;- ILK-lu'la-a be.bn Montreal. I>e inwaiers, t.n Retail, van rn'or dan (i,.iz>nd. kwann.ule vreem- driin-.p tv urm..e.! bracbten levensmiddelen <Mi andere w.srbenken eu wenscbteu bnnne b./.-nkers welkuMi .luur dans.M. .'n Ini.irncbt^uv vren-- <lekreten. itond do sta.l .stuK.leen driednbbel liont.n brsd.ntsel ; zij bud maar eene enkel.. p,„ut. weiki' tanielijk g.-ed bewaakt werd. IX- gansrhe be- volk.no w.M.nde in een vijttiutal /.er ,-ro..te butten, v.aar elk bui^-^ezin "liuir eene enkeir pjaats betr..k. In t midden was ,,M,e rnime zaal die V(i(»r kuok- ei! eef)laats dionde. Op eenen kleinen afstand der >'ta.l ben.erkte Cartior .-enen ..To..nen beuvH. welken bij - Mont-!{..yal ,. n\- Kuninklijk<M..I^M- noemde. Van daar komt d.' naani der bedniz.... Ho,iinde stud .Montreal. K'.rts nadi.n keer.le Carfier m. t zijn.. dri.- si.|u.p,.u naar Frankrijk ► 9— tevug. Nil mocht hij met redeii zeggeu dat hij aan zijn vaderlaad eene blijde tijding bracht. Hij had een groot en vruchtbaar land ontdekt, waar men mocht hopen eerie goede volkplanting te zien gelukken. Dd koiiing besloot cane poging in dien ziu te wagen. Hij benoemde M. de Roborval tot hiltenaiit-gotieraal der nieuwe bezittingen, en gaf liem de noodige macht oni aldaar een zeker getal fVansche uitwijkelin- gen te vestigeii. >I. de Roberval zond den berociiiden Cartier voor de dei'Je mail iiaar dj nieuwe streek, hem het b^vel gevende over vijt' groot3 syhepju, ii; wvlke levensmiddeleii g3no3g gjbraclxt waren voor tefi miiiHtLi t^ee jaren. Die onderneming ui'sliikte, De niaiisfhap had gediirende den winter allerlei ongemakken ic lijden en nauwelijks was dt; lent.; daur, of Cartier vertrok, met de gan.sche vloot, teriig naar Frankrijk. Oiidorweiie ontmoette hij. in "t zicht der Nieuwlandsclie kiisten, M. de lii»l)-.val die naar Canada vaarde met 200 uitwijke'ingcn en hem verzocht dp zijnu stappen terug te keeren. Daarvan wilde Cartier iiii't hoiMvii. De volkjilanting gi'noot gcoiu'ii v<Mtrspood. Hare iiiriohtinu' was ue- Itrckkig en een groot g.'tal barer lodeii vonilcn deii dood in de verre streek. M. de Hob.'rval srhr.v'i" oiii hiilp. inaar (h- koniiig Kraus I had den tijd niet aan zijiio ann- oiulerdiiin'ii te denkeii. <li.' verre van hnu va- derland woondeii. IK' oorlog in>'t Kc-zi-r-Karel gat' hem re^'ds work en onrust geno'g. In pluats van d ■ g.'vraagde hnlp tj zjinleii, gaf hij aan M.de HMl>>ival h.'t b.'vel onmid(U'Hijk naar Frankrijk t.'rngtj keeren. Toon de vr.'ilc getiv.-kend wa-;, hcrbegon M. iK- IJ'tb 'rval zijne po- giiigen oiii Nii'uw-Frankrijk t' h.volki'n. In 1.">H) vertrok hij nog ei'iis n«et e n ' koine vl<K)t (mi wv /.'ker gi'tal landverlinizers. Men hoordc nooit me.'r van iii-in nocli van zijne reisgozellen'sprck mi, Dan blci'l' Canada vijt'tig jaren lang gt'lieol en gansch vergeten. Xn v.'rfrok d • imrkie-t (K? lu II » -'i > m 't, een groot uetal nitwijkeliii- gen. die hij tij» em onvrnchlbaar eiland. aan de monding van den StrLaurentius ontseheepte. Hij z.-H' stak weer in zee. zoogezegd om op ontdckking nit t;t gaan. maar het .se'iijiit dat hij ten onreehte den wind beselinldi^'do hem verre nit zijnen weg tt; helibjii genlai n In alio ge- V '*, hij keerde terng naar Krankr'jk. n.im deel aan den bnrgeroorlog, wevd in t gt^vang geworpon en bled'dnar tot in ir>0(l. —10 — III Dan eerst werd er aaii de ontrelukkiire ixitwijkelingcii -redaclit. Men iriiig ze opzoeken. maar helaas ! .uelijk uieii wel kau dcnkoii. zij wareii iiieest alien van lionger en <:ebrek j^rstorven. DenlJ juli IC.OS stichtta Champlain. een verniaarde zeenian, de stad Quebec. Hij was de eer.ste die aan het land een niin ot'uieer regelmatig bestuur gaf. Tot dan toe had lict om zoo te zou<.(.,i uitsluitelijk de '• Maatschappij dor Baai viiii Ifudsoii .. «-ewoe.st. die in Canada het opperbevol voerde. Wat voor niaat.schap[)ij was dit ? Rijke kdopliediMi liadden zich voreenigd oui van do wilden de huiden der dioi-en to k<M.pen door lion op de jaoht gedood. Zij sticlitten op de oeversdor Huai van Hudson, gelioel in "t noorden van Auierika, eenige kleine t'orten of versoliansingon. on vestigden daar hunne bedienden die gelast waron met het opkoopon der dierenvollen. Over die uiaatscliappij vind ik in do •• Koizen naar de Noordpool .. door (l,',i ."crweordon kanunnik 3Iartens. eenige bijzoiulerhedon welke hier good te pas komon. Zij zijn. wel is waar. con weinig verouderd. want ih boHhrcven strckon zijn t.^yonwoordig bijna zoo geinakkolijk oni h)Z()i k '11 als ouzo b JLiisi In; proviiiocn : niaar Z(»o verro van mijii vadtrland. in dit eersti' vhiainsoh hock wolk in Canada godrukt wordt, geel" ik goorn.- lut woord aan eenon uiedovadrrlandor dion ik altijd als prioster, al> rodenaar en als letterkundigo rechtzinnijiliik ueeerbiediffd lieb. Mon vergete o<.k niet dat de lludsonhaai zeor vorre ligt van <lo streU'n in do vourgaande ho.>fdstukken als do beste vo(U- de landver- huizing aangednid. '• Do bediondon (h'r maatschappij houden zioh t*Mi deele np In Ca- nada. •• haar W(ud<"n hun do pelterijen van liet binnenland aangobraeht, en Kleze zondon zij uit door gansch do woreld, maar bijzonderlijk naar Engoland, de Vereenigdo-Staton, Chitia en Leipzig. " Op de vernuiarde jaarmarkt dozer Htad worden zij met groote hoo- veelheden verba ndeld. Van de gewichtigheid dozer verzendingen kan men zich een denkbeeld makon hierdoor, dat Engeland alleen in 1833 voor meer dan vier millioen franken pelterijen uit Canada ontving, " Om de huiden aan t« brengen uit het binnenland, hot ft dt maat- —11- scli.appij tot Imreii dienst ecu groot getal reiziuors, die jicduronde den zouier laiigo tnclitou ondyniemen, om bij de [\idlanen alio slach van knopwareii to ixnAn verruik'n t^ireii hurineri voorraad van vellen. Doze koopwareii b 'staaii in unive klecdinnstiikivcn. \vei'ktuii>en. tabak, wa- peiis, buskniit en. helaas! in brandewijn, die- op de onir(>lukki<:;e In- dianen znlken janinierlijken iturloed beoft ! '• De huiu'v" en lastige rciis wnrdt aanuoi^aan met eene jiansdie vloot kleiiic. jifbte boot mi. want aldaar bjstaat ueen ander vervoerniiiblel dan de vaartop de ont -Ibaiv ni.'i-en on rivieren. waaruiede bi't land alleszins doovi^nedfn i.'^. •• !)('/,;' \vat.'r< !i"c(l 'II Moclit:ins veb; plaatscn aaii. die weirens ondiepte nict )»,'Vaa!ltaiir /'jii. In (Uj taal van t land lieet znlke j)lek(HMi jtortagi' o\' (haa'j;[)laat-'. m ind.-rdaad <laar nioeten de boot.Mi gelost worden en de kuopwaivn u-'di^aucn. zoo vcnv als l"jt noodi^' is oni dt- rivior weder bevaailiaai" if vindiii. '• Sdiiilijd,-^ is !ut water zo(( ond;ej». datdeboot. albomvol ontlast. noii <len ui" »n I laakl ni"tti'L'' vi^ta lude dat zijn b i l.'ai fjan-seh plat is, en dan tiioet bij (loiv iiitj:.'trokk '!! en ■/ m] ta 'i* n Wftrdf'n. Na.iniial'' ii)i ■ iM :i;:i -.:,tst / :•!). !t> vloot in verscbilliii't' ricbtin'_'i II. «')i ai/,i>n wnrsh ';;inr^f!) li r latii! doi.i kruist. nict ini'/.'lioordc verniofi.iiiss.'ii ; ail" fWiten <. n kantoreu wo-! .i li /.oclit i ii ucriebl van al vval iioodzakt liji\ i-. aati dr •('.'laar vn ' \"\\. wAv Ic dioiidcn. •• M' iT;.'.''Mr- kiinn n ook in ,iii:'m1> ws ni-t viirsclilllii;' • stainuii'n Van Indianen. cj "tin' n;'.' st:- '.•.''I'i I san bondoiNb-n t'li ImiidL'rden urcn. en bij <b'ii urip.'luclit z jn d>' 'iiLdAMipe warin door de vluot uic- dejrt'biaebt. vi rvan:iH'n dnor die p.lt'Tijt ii wa;ii\oor de pi'acbt der bescbaarde volki ren zn'ktn boniitjn pnjszal b.talen. .. Tocn ('lnnn]>Ia!n iiiCanaiJa aankwani. bad'b'n de zeldzuine nitwij- kelinj^-cn. lani^s de oi'MT- van ibn St lianivnt ns Liivestiird. vecl t.'lijdeii door do auinalltn ibr wildiii, IK" vciorzicbli^' man kno-Pit • wi-lbuast (b' bi'stx! betivkkiii'i* n aan nu't de Al^ttiikin.'. df IIn;ii,, i w v\\ eeni<fe ander(> volksstamuicii. aun wi<>n bij zijiu' im^ib-buip bi-iootU.' om buniie vijanden te bestrijden. voornani' lijk tb" Iroki' zen, een ralrijki' tn strijd- «tiebtiire initie. diu iiare s<'bnilj>laats> n bad iiiet verre van b« t Mcer Ontario. J>ie V(H)rHtei vuii C'bumpluin verhengde zijue b(Midi(enot«n, wiiiiy —12— geestdrift geene palen kende wanneer, bij de eerste ontmoeting met den vijand, de vuurwapens der Franschen zulkon grooten schrik in de ge- lederen der Irokeezen verwekte, dat deze in verwarring de vlucht na- men. In 161 5 kwamen de eerste priesters — vijf Paters RecoUetten — in Canada. In 1617, vestigde zich de eerste Franschman, ie heer Herbert, met zijne vrouw, een zoon en twee dochters in de nieuwe stad Qudbec. ' In 1620 keerde Chaniplain, die eene reis naar Frankrijk had onder- mmien, uit zijn vaderland terng met eenige leden zijner familie en drie 3Imderbroeders. De koning had hem vereerd met den titel van luite- nant-generaal. Het is in 1625 dat de eersto Paters Jesuieten zich in Canada ves- tigden, en dit op verzoek der Paters Reeolletten, die hun de herberg- zaamheid sclionken, in afwaehting dat zij zelf een aesticht zouden liezitten. Ziende dat de veraliilloude maatschappijen wolke tot dan toe de openbarc zakeu luulden geregcld. zich aan groote misbiuiken schuldig niaakten, vorbrak de Kardinaal de llicheh-eu, de machtige minister van J.odewijk XIII al do privilooien welke vroeger aan die maatschappijen werde.i toe-ostaan on vormde er eene nieuwe. de •' Maatscliappij der Houderd liond.uonoton. .. welke 15 jaar lang het voorrccht van den handel in pelterijen z<.u ,<.e„i,;tcii. op voorwaanlo dat zij vier duizend fran.«che en katholieke hmdverhuizers in Canada zou vestigen. Die poging mislukte evenals de voor<>aande. Ken nieuwe oorlou- ontstond tusschcu Eni-ehmd en Frankrijk, de vlo<.t pelast met het bevoornuh'n dor fransche kolonie werd door de Kngel.schen buit ueinaakt, Qtu'-be.' word ingeimmen, de fransehe heer- schappij in V-.unuhi vernietigd en Champlaii. krijgsgevam-vi, naar Kiigehnid jiebracht. Dan keerdeii al de fransehe uitwijkclii.oen naar hun vaderland terug, ter uitzonderiii- van vijf huisgezinnen. waaronder de familie Ifebert. In 1632 werd de vrede geteekend, Kngvland zag af van de bezitting van Canada, en in 1638 keerde Chann.lain tenx- " K.'nl.ire fVaiisdie Iniisircziinien kwamen zich op nieuw langs de oovers van d'li St- Laurentius vestigen, doeh wanneer Chaniplain den 25 de- eember 1635 overleel. tvMi- de europeosehe bevolking sleehts 206 zielen. ■13- Ml Ib dicn tijd werdeu in Canada eenige opvoediugsgestichten ingericht. De opvolgars van Champlain vonditi het niet geraadzaam tussclien to komen in de gevechtjn welke tusschen de wilde volksstaminen plaats grepen. De vroegv're bondgenot hi der Europeanen waren de slachtof- fef8 van die oaveMchilliglieid; in lt>49 warden de Huronnen verslagen eu om zoo te ze.>gou volkomentlijk uitgeroeid. Het duurde niet lang of de fransche voikplauting liad door dien toe- stand veel te lijden. Da Irokuezen kwamen overal den schrik verspreiden door luinne inoorderijen en plunderingen. en zij vreesdeu niet tot onder de uiuren van Quebec; de grootsti gruweldaden te plegen. Doch in 1662 versloeg de gouverneur van Canada, 31. Voyer d'Argenson, dien woesten volks- Btaui en dwong hem den vrede te vragen. Colbert, de veruiaarde minister van Lodewijk XIV, gaf aan Canada «eo begin van wetgeving. Qu<5bec, Montreal en Drie-Rivieren werden de zetels van drie gerechtshoven. Ook onder godsdienstig opzicht kwam er veel verbetering. Mgr de liaval-Montmorency werd uaar Canada gezonden, in hoedanigheid van apostolischen vikaris. Hij ontscheepte den 16 juni 1659 te Quebec, en vestigde daar zijncQ bissclioppelijken zetel. De geestelijken. die tot dan toe alH missionnarissen hadden gelecfd, dat is zonder vaste woonplaats, kregen cene regelmatige inrichting. Eindelijk werden er ook parochieen gevormd, in welke zich door den bis8cho[) benoemde pastoors gingen vestigen. Van dau at' zag men d;n toestand der volkplanting merkelijk verbe- teren ; doch er was nog veel te doen. te meer daar de Irokef zn niet ophielden door hunne nioorddadige jwuivallen de fransche uitwijkelingon te vorontrusten. In 1665 kwam een nicuwe onderkcming. do markiea de Tracy, in Canada. Hij had vnor algemeenen opziener den heer Talon, die voor de uitwijkelingen eenen oprechten weldoencr was. Ueide heeron waren vorgezeld door een groot getal goede soldaten ; aij brachtsn ook eeiiige osseu, schapon en paarden mede. l)o«e laatste wuren eene g"oote zeldzaamhcid votir de wilden. die n«x>it zulke dieren liadden geyiifM. Zoodra (.u narkien de Tracy di'n toestand des lands gocd kcnde, oordeelde hij het ,1.V rvraviii-tauige iliiiutfcj^lCti VVVl fiiHU' to II : ; I i 1 1 j —14— stellen aan de invallen der Irokeezcu. IliJ beoon met eenio. klciue vcr- ^terk.noen te u.aken, waar de uitvvijkelin,^en de. noods eon. sehuilplaat.^. J^ouden vinden ; daarna, aan 't l.„ofd va.i eeu o,,od inueric^l.t loov. viel ".) den vijand op t lijf: deed hen. „oote vcrliezen onderuaan on dwon-.- hm eon vredcverdrag t. t.okon.n. Dan o,.uoot de volkplantin. ze.tien .):»ar lan^' eene ongestoorde rust. Nil kwan, <Ie pokziekte .»p do vvreedste wij« do wiMe v.lksstanmuM. bepmnen. In HiTO stierven or zundani. vool dat bijna hot ,an«ohe "••••■•ddool van X.onw-Frankrijk nntvnlkt word. Van 1(;SL> t..t KlSllwonl Canada bostuurd door twoo zwakke ..ou- ve.T.eurs, dw .„. .1, ,viIdon t.a.lioten vool kwaad to doon aan .le volkplantniii. In den naci.t van don o t-.t don (I a.^nsti lllH!). torwijl oon ..oweldi.^ nnwodor wooddo. t,.,.kkon 14.... Imkoozon uvor don 'st-l.n.rontin: kwanum op hot oiland Mont.val. >,akon al de hui.on in brand on ver^ ^»<..ddon do u.wonor. Do blood-h.rsti.o wildon spaardon niouun<l ; -tsde weorloo.0 oudorlin.on. vnuuv... on kinder, werdon op de d ml> n. de bn.tonplaatson. alios op l.unnen doortooht vorniolon.le en. M^H'u onkol lovon.l wozon aohtor xioh latondo. Dit was niaar eon bouin. !><• Knp.lsohe kolnni.. in \oord-.\n.orika ^ovostiod viol de Franschoh. -<H».(.0(. „. .etal. torw.jl .Niouw-Frankrijk in dion tijd sloohts 1.>.HM). .uwonors toldo Uovo.nlion n.oohton doze laatston niot ^ool n.oer rek^nea, "'' ^""""" "' '^ ' •'■^■^'"•'t^'"- 'li« i" <l^' Jouosto veldslaoen on. zoo to- ^^',,en ^nsoh vordolud wordon. torw>il hunne aanvallors kraoh.j, on- dovstc'und wordon d..or do Irokoozon. <re,<nrende .lien oorlo. vorriohtten do Canadianen wondoron van .lapporheul. Ifnnno vadorlandslicfde .leed bun vor,oton dat zij oneindi.. "H-l- n. p.tal waron dan hnnne vijanden. ... zij bohaalden u.oni ", n.oMirijken zogepraal. '^ De o.)uvorneur. M. do Krontena,-. vonnde n.et haast een lo«er weik- 1"J 'n dne deolen -^plitste on trok onbosohro,.n.d tv voldo. Do onderne- nuj golukte. (^.sco- hedon I>ortiand - (.V.rlar on Sahnons - hoden I ortsn.outh — werden .'^toriiien<k'r)uu.d.in<.ouou.en. — lo- l)e Engelscheii be,slote» zicli te wieken. Zij liinuen Montreal en Quebec bi'lc^ereii. Da verdedij^^ing van biiide steden was heldat'tio' en de vijand inoest- metgroote verliezen aclitcniit wijlcen. yi. de FrontJiiac nani de verwai-rinn' tj baat welke zijn zegepraal in '« vijands <>vlederen had teweetiu:('brac'l)t. Terwijl liij zelf voor de in- W(Muli,i>'3 rust z »!•.;■ le, uaf hij lict bevol over het fransch-canadiaanseh leger aaii den dai>])'i\'u dlliM-villc. w iens rocni nooit zal vergaan. Doze veldlieer niaakt,? zicli nicest m- van Xicuwland en van ('.' vcrsterkingen aan de Hndsonbaai. Hot traktaat van Kijswijck stt'lde in 1(!!)7 vcn einde aan de vijand- lijkhifdon tus-<fheQ Frankrijk en Kngeland. — Doch vier jaar nadien bji^on de o(U-lo,ijf o|» nicuw «>ii Tunada moest daai- natnurlijk door iijden. En 17l:> w.-nl w.Ml'nnn .l- vi\^d.' ^etcekt'iid en Xienw- Frankrijk moest de Hndsonbaai en .VcadiM at'staan. IKitijden wonlen sl.'iliti-r en slccbttn-. Eni^eland wildi' en zou uiees- ter \V(n-den over (.'anadii. I let fVanscli nfnivcrncnu'iit t(Kinde innners dat het^et'.nen pi-ijs echttj aan zijne volkjilantinu-. De gonverueur Diiijncsnc de Meinieville. dio in 1 7 r)2 te Quebec aankwain, was (hmi xfakkerc bestnunU'r. niaar liij werd niet gebolpen door den intjndant Bi-iot. wien lut iirontcndeels toe to sc-lirijven is dat de transehe heersoha|t]tij bier t- niet '/\u'j:. (.^^nada toNLi alsdan siccbts l."!. (»(»(> strijdbarc nianncn. Miiar toeh aarzt'hb' |)u((iicsne niet (K-n vijand aan te vallen. FnOliio versloegbij Wasliinuton. die 'later de Kepnbliok dor \'oroenigde-Staton moest sticbten. .Maar hot jaar nadien zouvpraaldon do Hni:clscben in Aoadia, wions uansclio })i'Volkinu zij v.'rniolib'n of vors])roi(klon. ()n(K'riussolion rnkto do iiiL:elsobe nonoraal Hraddook in Ohio. AI- hoowol dezo (hiar slecbts oen legor van 1:M Franschon on tiiiO wihlen te hestrijdon bad. wonl bij tooneniaal vorshigon. liij vor'.otn- IHOO man, 5(10 paurden en 1:5 stiik kai Hij zelf werd doodelijk gewond van bet slagveld woggodragon. I>e Franschon waren aangevoord door M. de IJeunjon dio den zejiC- ]»r!ial met zijn leven betaalde. De laat'^te verdedigor dor fransebe bannieren in Canada, de roem- waanlige .Montoaim. outsobeepto to (Jn(''beo in do maantl inej 1750. —16- met eenige hulptroepen, ondei- wlens dapperste officieren men Bougain- ville noemt. die later door zij.ie verre reizen over zee zooveel roen. zou verwerven. Ill 1758-59 kwam een wreede honuersnood de fransche bevolkin- van Canada Hchrikkelijk doen lijdcn. D. Engelscheu maakten daar gebruik van „m luumen vijand den laatsten sla- toe te bren^en Na versch.llende kleine zegepralen behaald te hebben. brachten^ij eea leger van 60,000 man te boen, het is te zegg.n zooveel soldaten als er fran.sche mwoners in Canada waren. Dit laatste land kon slechts 15,229 Mian ten strijde roepen. Het engekch leger werd in drie korpsen verdeeld, welke onder de muren van Quebec moesten te samen komen en daar Frankrijks luacht verpletten. Het opperbevel was toevertrouwd aau den -eneraal Wolf wiens buitengewone dapperheid hem het vertrouwen zijner medevader- landers had verworven. Hier komen wij aan de treurigste maar tevens aan de roemriikste bladzijde der geschiedenis van Canada. Nooit, in welk land het ook moge wezen, zag men kloekmoediger verded.gmg. Ken handsvol onvorsaagde mannen, op niets steunende dan op de heiligheid der .aak welke zij verdedigden, vonden in hunne vadenandshefde den noodigen moed om eenen vijand te bestrijden die t.enmaa] sterker in g.tal was dan zij. En wanneer zij onder de over- . macht bezwokcn. was hun roem zoo onbetwistbaar als 'die van hunnen zegepralenden vijand. J.)e generaal Wolf begou d. belegering van Quebae. Hij kwam voor die starl met 20 oorlogsoliopen. S.OOO man linietroerfen en" 18 000 zee- liedeii. ^ Amherst, een andero eng.lsche generaal, trok naar Montreal met 12.000 man. Hij zou lat.r de tro.p.n bij Quebec t.r hulp komen t^ samen met den generaal Prideaux. die, aan het hoofd van 5 tot C> 000 man. z.eh van het fort Niagara moest meester maken alvurens aan de belegering deel te nemen. De fransche b.veliiebb.rs. Montcalm, Levis en Bougainville, wachtten den v.)and te Quebix; af Bourlamaque vertrok uit die stad m -t 2 600 man, on, den engelschen generaal Amherst tegen te houden. t n-wijl de kap.tmn Ponchot. ,net drl, hondnul .so/rf.,Y.n, het fort Niatrara moest verdedigen. — n- roeni zou III allor liaast werdeii buitiju Quebec eeaige vtr.>tchansingeii opge- worpen, om de zwakke kanteii der stad min of meer tegen oeao verras- sing te bahoeden. Wolf bracht eon deel van zijn leger op het eiland Orleans en biizette met de overige afdeelingeu dc omstrekeii van Levis, eeiie hoogt.; van waar hij de stad deed bd«chietjn. tjrwijl hij eene b^'ude plunderaars in 't ronde zond om alles te verwoesten. Dan 31 juUgreep eeii bloedige strijd plaats. Van beide kanten toonde men de grootste dapperlieid. Mon wist dat de slag moest beslissend wezen. Voor Eageland gold het de bazitting van onmeetbare t;n zeer rijke gewesten. Voor de fransche lielden, door liunnen vorst verlateo. was lu^t de eer ■der franschebannieren die nioest geredworden. Tot den 18 septemb;'r grepen elken dag nieuwe gevechten plaats. Nu helde de zegepraal langs dezeu, dan langs genen kaiit. Van bcide kan- ten legde men ook de zelfde liardnekkigheid aan den dag. In zulkc omstandigheden moest natuurlijk hetgrootste getal zegepralen. Den 18 September werd de b.'slij^sende slag geleverd. Montcalm, aan het hoofd van 4,5(M) uitgeputt i soldaten, begon den aanval. Wolf had 5.000 goed uitgerustts mannen oiirl -r zijn bevel. Het was een rcuzen- fttrijd, in welken de minste bijzond'rheid eene eervolle melding in 't boek der gaschiedenis verdiende. Beide oi)perbevelhebb.'rs wcrdeii (lii:> K'lijk getroffen, maar vooraleer den geest te geven. smaakta Wolf hi-t g 'Ink de veroverde fransche ban- nierenaan zijne voetsn te zien. Den 18 September moest Queliec zich over geven. I>e fransche regeering scheen uu Um elnde, maar den 28 april 1 7(50 verzamelde M. de Levis de overblijfselen van het canadiaansche leger en hij versloeg de Kngelsehen op de plaats zelf waar deze den dapperen Montcalm hadden overwonnen. Devijand liet meer dan duizend man en al zijn grof ge.schut op het slagveld. Had nn het oude vaderlaud niet geslapen, al de gi'ledeae verliezen \faren lu^rsteld. De Engclschen zagen zich genoodzaakt acliter de muren r;»a Quebec te vluchtt^n en de belegering moest ten iinnnen nadeelf J Kill) —18— ;;:::;!l':;..4f °'' '' '- ^«™ ••«'""? -"-g wd^e „i „ i,v„„k,j, III de vevte vemrheen eeiie talrijke vloot Al de barton klopten geweldig, or oini^over de lot.be.t.inmin..- van eene groct. volkplanting boHlist worden. . '"^ i>e vloot kwam uit Eugcland. waar mcu niet uowoou is dozen te verlaten die voor bet vaderland .trijdon. A lies was vijrloren ! fia «,l,c hcc.-.cl,upp,, ,„ C,u,ad. voor altijd verpletterd w,. ne„ 0 tobnun ITlia .eckonda Lod..wi.ikXV het Verdra-. vaa Al hadden .!j de waarl.oid g..,,.n.d, da„ nogwa, hot vooi- Frankrijic r rr "' '"'"" T' '■" '^"-^ vade,-la„d ..„„de....u„e„ de,> aat»to,> dmm grond met hanlnakkighuid te verdedigen, ,vaat die g™.d was crhodwaardig. die - dagwa„de„ »,ee,m „ l.addj," it Woed va„ K,-a„krijk8 dapparete zo„eu gedrouke... ..let ge ukkig. J)c bevolk,.,g va.. tVa..w.|.cn „o,-,proog verdiw- „iet geome de v,-ee„,de heerschappij, e„ „.■ opt^tcde^'dik^iil, b;w":i„"; >.elke ,„. a, te vee. ,t.e,.sbeid gede,„pt, de verbitt .-ing J C .o„g.te dedc„st,jge„. Maar bede,, leeft de bev„lki„g „„de.- ^..e v et hevende regeern.g e,. l,et land be.it wijze e„ recbtvaardi^e Utten Noo.t eeft I.',.a=kn.ik .oevee, gedaa,, voo,. .ij,>„ ,„lkpl„„t .?: ^^n- gela,dtege,.wo«rd,gvoorCa.,„dad,.ete„ alle, laat L toTtoho^^n '::t.,tr*dr"'^"*''^'"''""^''^^"^ II MKT GROOTE WE8TBN l>ertieu Jaav g.Ieden «hre.f Mgr Tach.^, d. moedige b.Whop wiea« Noord-We.oten vaa ('aiiada. Q Fiankrijk: iinmino- vaa is dezeii te le baunier, [>eg dat de ii'drag vaa ngen in de laft'e hove- Frankrijk iteunen en , want die dden het da wareu roeg niet wegingen soms ten ne vrcde- e wetten. als En- te hopen uieer zal )p wJens over iiet — 1!» — '• I).! bi-OL'dto van dio strcek. van liet Wcstni tut het Oosten, is oii- geveer 1200 eiigclsche mijlcii. en zijiK- l»iD;:t'\ van het Znid.'ii tot het Noordi'ii. 1500 niijlt'ii. lietiivcii eoiie opporvlakte vormt van 1,S(I0.000 vierkaiit.' inijK'u. Indira ni-n de/ ■ oiiat'in-ethiire uitgestrektheid vcrge- lijkt met het h.'trckkelijk fiiuc vlekjo \v;i;ir ociiige der iiiachtin'.ste vol- keren van liansch d.' aarde ..p wnacn. daii sfaat m 'ii vcrbaasd on n)(;n vraaiit zich afnt'<lio givn^loKz,'. w-'idun injuicr .lah.'woond zullen bliJTon. gelijk (h' gud(h'lijko Voorzieniulifid ze ,Livsrha|»en hcef't. ., Wannoer men zieli alk'cn hmindt in t midden <K'zer Lii'cnslooze wildernis, (hin luistert men scnn- of t -vnu.-ht dor overzeeschc wereld ti.t daar niet komt, of de m 'cr kuortsaehtige bedrijvigh.'id, of de stout- moedigei- heei-.sdizueht dei- nabui-ige llejmbliek. of het ontstaan der canadasehe ALogeudlieid. hier -('enen kraehtigen weerklank zcnideii vinden. ., Zullen ouze selioom- en breed' rivieren, zullen ouze ov(!rgvoote meei-en nooit anch'i-e vaartuigen dragen dan het liehte nit boomschors gemaakte seliuirje van don wilde. of <lo zwai-e trekschuit van den koop- man in pelterijen ? Zullen de vruchtbare velden van dit land, zijne rijke mijustoft'en. di; fschatten zijrier wouden en waters, dan nooit lie- kend of naar verdienste geseliat wordi^n ? ., De toekomst zou welliaast dh' vragtsn van den eerbiedwaardi<;vn> Apostel der Roode-Rivier beantwoorden. Tnderdaad. reeds liet volg(>nde jaar besloot Canada de grond(;u van het Xoord-Westen bij zijne bezit- tingen te voegen en voordeel tv trekken nit Inmne onschatbare rijk- dommen. Heden is die streekoveral bekend.Ja, de ontdekking van een- gewest welk niaar al te lang V(n-geten bleef, was eeae van die gebeurte- Jilssen waarmode gehei;! de beschaafde wereld zich beziu houdt. Het ' oude vaderland, welk zijne b^'zitting^n. waarvan het de waarde niet kende, aan het bestnur van baatzuehtige maatschappijen liad overo-e- laten, begriji»t heden wat het verloren heeft. Ken zijner eerste staats- niaunen heeft .lit bekend in eene )e»h'voering welke veel opsehuddin"- ; verwekte. Onze buren der Vereeuigde-Staten, die niet schetien te weteu welke vijkdomuien wij in t Verre-Westen bezaten, jezen met uut^teltenis de beoordeelingen der uieiiwsbladet* en vingschrifteu. Zij voorziea de niaeht, op de vreeinde markten. van ^^mn inedediMwi- wi»>iiK v*>rmQf»f'8j "* —20— j,'edurig vor^rroc.t, on in de vooniaam^to middonpuiiten, zc.oals Nevv- Vork, Chicago, .Mihvaukt^e en St- Paul, ziet men niet xoudei- achterdeii- ken dc tookonist te genioet. Man rekjut dat er io de " (h-eusloi,zB Wildernisseii „ over welko xord Beaeonsfield m^t zooveel geestdriftsprak, ongeveer 200,000,000 akkers bezaaibaro wcidegrondenbestaan. [ndien slechts een deel van die landen fcewerkt waren, dan zou Canada voor don handel in granen tegen tie Vereenigde-Staton mogan opkonien. Menberekeno inderdaad hoev^'eel tarwe vijf millibeu akkcrs zouden opbrengen, aan 25 niinots per akker. en dan zal m^n zich een gedacht vormea van de toekonist welke den landbouw in hot Westen waclit. Verleden zoniar hebben versehillende afgevaardigden van het Ver- «enigd>Koninkrijk Canada bezocht, en alien drukten hunne bevvonde- ring uit over do rijkdommen van het Verre- Westen. Een goleerde Franschmao, M. de Lalonde, gelast door eene der groot.ste Landboawniaat.schappijen van zijn laml met het opmaken van een ver.slag over den toestand van d.n akkerbouw in Canada, zegde laatst in eene talrijke en uitgelezen vergadering : '' Ik b3ken dat ik, als landbutiwer, in het Verre Westen een voor mij ganseh wonderbaar aehoiiwspel te zien kreeg. Welke verbazende \ ruchtbaarlieid, welke ongeloot'lijke uitgestrektheid ! " Ik zal u niet spreken van Winnipeg, die stad welke veertien jaar geledjn sleclits 1)00 inwoaers teldo en die er nu meer dan 9,000 heef't, iioch van Emerson, de Nieuwe grensstad, wieus gronden na eeu enkel Jaar honderdmaal zoo duur verkoeht werden als zij gekost haddcn.... JMaar in die wilderois welke ik doorreisd heb en waar morgen de ijzeren- ^veg 'Mjne vei'takkiiigon zal bazittan, hoeveel tot nutoo verborgen rijk- domunn zal de laiidbouwer niet uit den grond trekkon, hoeveel stt den gaan er niet oprijzen langs de oever.s van die rivieren en van die jneeren. heden nog zonder naani!... (Jaat inijnc. verb 3eld ing te verre ? Ondervraagt de MetnM»r>ittMi. die vier jaar geleu< n in "t W> st -n aan- kwamen, en zij zullen u zeggen : " Wij waren arm, tojn wij oiis hier vestigden, en heden zijn wij rijk! De waarde onzer gronden is vertiendubbeld : wij zijn te vrede. wij zijn gelukkig! ., 5(»<>al.s Nevv- r acliterdeii- ■ welko lord ,000 akkei-H 1 die Icanden arieu tegea lad hoevcel per akkor. welke den n liet V( r- 3 bovvonde- r eeiie der nakeri van ida, zesido 1 een voor orbazoruU' rtien jaar MK> Iieef't, eeu enkel laddcn.... e tjzoreii- Xen rijk- lel stiden I van die te vt'rre ? St -n aan- I ziju \y\j tc vrede. —21— nr MANITOBA Reeds is otii deel van deze onmeetbare ntrcek tot ccne provincie gcvormd. Deze provincie. Manitoba genaamd, ligt op eenen gelijken afstand van den Atlantischen Oceaan en van de Stille-Zee, van don noordelijken Oceaan en den Golf van Mexika, dus in 't midden van het Vasteland. Op den wereldbol staat Manitoba op dc zeUde lijn als Bolgiti en oca dool van Pruisen en Oostenrijk. Die provincie wordt doorsneden door den ijzercn-weg die den Atlan- tischen-Oceaan aan de Stille Zee verbindt. En dit, nict allecnlijk omdat het de kortste weg is, niaar ook omdat men langs daar gemaikkelijknt door u Rotsgeborgten geraakt. Manitoba is ook het middcnpunt der binnenlandsche scheepsvaart in Noord-Amerika. AVinnipeg, hoofdplaats van die proviricie, is gebouwd op de plaats waar de Assiniboine en de lloode-Rivier te samen stroonien. De eerstc dczer twee rivieren is bevaarbaar op eene lengte van nieer dan 600 mijlen. De Roode-Rivier, die haren oorsprong neenit in den Staat Minnesota, is reeds bevaarbaar op e^ne lengte van 410 mijlen, voor- aleer Winnipeg te bereiken. Van daar vervolgt zlj haren loop tot aan liet Mear Winnipi-g, d-.it is op eeno leni,te van 800 nrjbti. Zij oiitvanj;t ook dj waters van de Siiskatch^wan, eone rivier die bevaarbaar is van eenige mijlen barer monding tot aan de Rot-ig.-bergt.ni. Om in do tftgenwoordige noodw^ndigh^djii t^ voorzien, is er een tramwaydienst ingericht, o.n het b.ivaarba'U- de 1 van die groote riviir met het Meer Winnipeg te verbinden. Die mannier van reizen en van het vervoercn dor koopwaren langs de waterwegen. geeft aan de binnenlanden va!\ Noord-Amerika een eigenaardig voorkomen on is vonr die streken oene broii van welzijn. De i>;ansche lengte der riviero'i beloopt tot ti-'ii dnizend mijlen. waarvan nicer dan drie duizend iiiijlen vo«r de groote stoond)ooten bevaarbaar zijn. Men ma"' das zoiruou met lord ])uflFeriu : '' Wannoer men op dc landkaart de ligging der provincie Manitoba naz'et, dan is n.en wol- haast overtuigd dat die streok de sluitsteen is van het onmeetbaar -OO. »( ™:;.j;* ^'■''■''^•"" ''"" "^"""'i-i-1. <>■■.».... ,.,, .,,,. ,1.. stiii,..z,„. IIHT K[.TMAAT w ,„ »,„„„ ,, ko„ v.„ 1.;,,,. „„.,.d zi,.|c„„ v,.n,.„.aak, i. ; «''7 '•»>'' ;^'™'l l'".^' ■ k I.- .I.«d,,a,„i,,, ,.| kla,..,,.'.,. r,,f ''■'■■■ '"'■'". '-"'—I -....■. I,,.a,.,n,.„: , :; ;.;::':'',T''''';" '- ;■'''- ■«'-''-i.'i.''..'v,„ki„,rt Can. a Umen. vckhuvn .,„, ,,e, ,.,i..,,., l.tev is .Ian .lit v '^ in-.,.iekfe en .1:. teerin, .ijn .laar onl.kon.l. Ho k-.^tsn. van ^'H yst al,,,i aan .1. nnv.K,rzi,.hri.)...i,, too.os..l„vv..n u;n.|..n ';;'''• --'-;n is .1. --uvlaa,...|,|..nnu.n-.lana,.|„,lninMlikvo..I ::^n^^^^^ " l-''''"-'.'nH.e..U.in,....,.nie: , <'\ervl...>.liuli|k trvn,.,l,.n M,.n -■.•,t ,,.. I u-i •■ ,- "»' ^^i. ii [;;:"!;;'"■'' ^ ■''■ ^'■'••---^ •'« -.u kan .1,. v.I.laH...i.| |,.,i„.^ '>'■ l-'^^;' .'uwann.. .onu..lu,..n v..,-s,.hulf;.n aan .1. aar.l.. nal I>c (laix. 1. zijn warm ...i >!,■ na.-lit.-n Iris,.), l, . i •• u.mstigisv.,.n.kMv..i,|..n. '-.^-m lH,..,n,K.,lijk n. zumennaun.K.n xijn ...n .I....1 van n.,.i. jnni, jnli a '1-1 van sopt .n.l...... !>,■ ho.lst b.,inr in s.,,;,..! J .„. iiynsh en ccn liinit f.it lie ■2:] \v StilL'-Z.'.- VHI'lll I'll (Ics 'zoiid wtvli'i- ■ortiv.aakt, is kliigon ; (li- lilt mm don j;q zcldziinic 'cuwvlagcii. i»lkiii<: wcct 'wcstcii van ilit van Imn It'll aaiJItnl "Ttscn van I II ilan noii II <lik : Vfcl liti'ii. Dczc '■-' 'iin zich ik iiit'f hot l'o,ii:in'iun. nlc, na dc . dc liroci- dcn (lonst - ill Mani- Zfiiidi'ilijk isfi en t'cn It fnt dc oer.sk! daL;('n vail .n, .ciaber. Dan volgt de winter t<>t t'inde niaart. Do lento (huirt diis (>n<i,cveor zcs weken. IliMziui'vs die Ic streek b.'zoohti'n, vcrm'lijkt'n dun zomer van Ma?ii- tii])a aaii dicn van Italio, met dees vorscliil dat het in Manitoba altijd genoej^ re<j,'iMit om den wasdom der planten to bevoordeeliiren. AVel is vvaar, sonis vriest het in de lento, maar zulks valt ook voor in velc landen van Europa. Zelfs in Frankrijk veroorzaakt de late voi'st dik- vvijls gruote seliade aan dc wijngaards. V J)K VOOKTHllKXilSHI.KX Do grond der provlneie Manitoba schijnt biizmideilijk gesebikt vdor het zaaien van allerlei uraaii^ewa.ssen. he amerikaansehe sehrijvi-r IJlodt^ctt ze^t dater neruens sehouner uraan newnnneu wordt dan in de umstreken van Winnipei;. De tarwe weeut duar gewiMinlijk van tlli tui ti(» pond Jen sehepel id" minot. I>i- niiddelmatiiic (.pbrenjist is 2") niindts jier akker. doeh men bekunit t;'eniakkelijk veel In'tere odjisten. Men nieldt <ipbren^sten van 10 minots. Het i;raau van ^VJanitoba levert eene allerbeste l)liieni en vordt (ip al d(! markteii aan den b(j(,)j;sten ]»rijs botaald. De liaver, de u'erste en in t al,i:t'meeu al de uraanucwasseii uelnkkeu daar .lUerbest. Men niaii' eehter het zellde niet zeguen van ;le spaansebe tarwe. voor welke plant de uidiid niet al te v<inrdeeli_ii i>. Missehit'ii ninei (lit it(ej!;es(direveii worden aan de gebrekkiut; bewerkinu. want op de laat-ite 'reiitodnsti'lliiiu,- van Ottawa bewonderde men allerfraaiste trossi'ii spaaiisclie tarwe nil Manitoba j;'ezim(UMi. |)e aardappi'ls wordeii daar zeer Hioot ea zijn allorrijnst van sinaak. Wat de piiiivrnehten betrel't. d»ze beloonen rijkelijk don arbeid van (h'li lioveiiier. !>.' toniateiieii de meloenen rijpen in de voile luelit. lict- u»'Cii men zelt's in velc warmo landen van Knropa niet aantief't, veruiits men aldaar <li(> smakelijke vrncliten niet kan winiien dan bij middel van broeikassen. De hop uro.'it in "t wilde en vraas^l den menseb maar eeii weiniii niooite oni hem eeneii ovtrvloediucn oogst t(> bezori!,en. V'tMn' het vlas kan men nok ueeneii beteren «;i-ond vindeii, elide \se- vevijcn znllen welbaast eene mibh' bron van welzijn worden voor dc —24— E luiad' "™"""'"" "™°"™ "''' ■ -"^ -■« - '-V-1- Oyeraltreft ,„a„ framboaeD, aalbessen e„ aardk.,.ieo„ r,n Of,!,. 