VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De Kozachen zijn in de eigenlijke zin de veroveraars van Siberië geweest. Hun opperhoofd, JERMEJ, vond zelf dat hij geen meester kon blijven van deze onmetelijke veroveringen, en stond ze af aan TWAN, de vader van SILJEWITSJ. In het jaar 1581. — De Kozaken hebben hunne bijzondere legerplaatsen, of versteende dorpen, ieder van welke twee kerken en eenen Ataman of Opperheeft. Aan Rusland kunnen zij vijf-en-twintigduizend man leveren, en in dringenden nood bijkans tweehonderdduizend man. De moeite, welke de Regering tot heden toe zich heeft gegeven, om hen aan een stil, landbouwend leven te gewennen, heeft geen gevolg gehad. Zij hadden hunne bijzondere wetten tot op de regering van CATHERINA de Grote; een Ukase van 6 Februari 1804 heeft hen aan een afzonderlijk krijgsbewind onderworpen. De eerbetooningen, welke aan velen hunner zijn bewezen, hebben ongetwijfeld veel bijgedragen om hen te meer aan Rusland te onderwerpen, door den invloed, welke het op hen heeft verkregen. De inwendige organisatie der regimenten, die de oevers van de Don bewonen, is tegenwoordig van de Russische regering afhankelijk. De veranderingen, welke deze in hunne aloude krijgstucht heeft daargebracht, hebben de veelvuldige muiterijen veroorzaakt, welke er hebben plaats gehad, alsmede die, welke de tien laatste jaren der jongste eeuw heeft geduurd, en zeer weinig bekend is geworden. De Votiakken, die langs de boorden van de Piatka en de Kama wonen, bevatten zeer weinig Russisch. In hun taal noemen zij zich Uoty, Wolmirty of Mortye. Zij zijn ten getal van ongeveer vijftigduizend mannen, behalve de vrouwen en kinderen. Zij hebben dorpen gebouwd, sinds zij van de heerschappij der Tartaressen of der Russen zijn overgegaan. Hunne taal is van Finschen oorsprong. Het lettergeschrijf kennen zij niet; om hunne denkbeelden mede te delen, bedienen zij zich van andere teekens. Men ontmoet onder hen vele rossige haren. De adel heeft veel van zijn voorgaande aanzien verloren; dezelfde leeft in een gelukkigen middenstand. De vrouwen gaan gemeenlijk ongekapt. Sommigen van dit volk zijn nog Afgoden-dienaars; doch, uit vrees voor de Russen, offeren zij alleen heimelijk. De meesten zijn gedoopt. Die aan het Heidendom zijn gebleven, aanbidden, behalve den Hoogsten God, de Zon en andere mindere Godheden. Hunne oudsten, Tony genaamd, bekleeden het priesterschap in het diepste der bossen en in het omringen van enige oude en eerbiedige bomen vieren zij de plegtigheden van hunnen eerdienst. Hunne voornaamste feesten zijn het nieuwe jaar, de zaai-, oogst- en hooitijd; alsdan wordt er een paard of een schaap, een gans, een eendvogel geofferd; de ingewanden en het vet worden verbrand, het overige op het feest genuttigd. De openbare gebaden worden gedaan met zonneopgang en op den middag. De voornaamste voortbrengselen van dit gewest bevatten in tarwe, honing, was en vlas: dezelfde worden heel tot aan Archangel verzonden. De Votiakken, die den doop hebben ontvangen, maken vlijtig werk van de landbouw en het kweeken van bijen: Zij zijn zeer herbergzaam, en zacht van zeden. Na Schepzy, de laatste plaats in de provincie, komt men in Siberië: (Het vervolg en Plot in het volgende Stukje) DE JAGERS OP HET EILAND CUBA Volgens R. C. DALLAS, in diens History of the Maroons &c., v F Het is vrij algemeen bekend, dat de Engelsen op het Eiland Jamaica, de Maroons, of weggevlugte Negers, welke zich in het midden der wildernissen verstopsten hadden en uit deze schuilhoeken de plantages kwamen verwoesten, door Spaanse jagers en honden lieten opzoeken en gevangen nemen. Offchoon twee honden genoegzaam voor een jager zouden zijn, is bij echter verplicht, om er drie, ten zijn kosten te houden. In huis legt hij ze aan den ketting, en uitgaande, doet hij ze den muilband om. Zal er een jacht plaats hebben, zoo doet hij dan den ketting af, en laat ze door twee honden vergezellen, vinders genaamd, welke, met den fijnsten reuk begaafd, onmisbaar bij het spoor ontdekken. Die voor van honden is niet zoo vruchtbaar als de anderen, maar sterker en meer moedig. Het dier heeft de grootte van een brak, (pitas re ooren à welke men gewoonlijk snijdt; een kort naar het binnenste kakenbeen gebogene neus; sterker evenwel naar het binnenste kraagbeen gebogene. Het heeft zulk een hard vel, en zijn lichaam is zoo zwaar, dat geen hond tem in kracht evenaart. Het is waar dat men er, die de neus platter hebben, en grooter lichaam zijn; dan waarschijnlijk is dit een bastaardfok van de herdershonden, hetgeen hun niet belet, om de kracht, schoonheid, en vlugheid der anderen te bezitten. De jager heeft geen ander wapen dan een groot zwaard, veel gelijkend op een dragonders sabel, maar groter. De kling is van de punt af, tot 18 duimen naar boven, zoo scherp als een scheermes gepleegd; het gevest heeft veel van een Romeinsch zwaard. Het staal is uitmuntend, en wordt te Guana bacoa, vijf mijlen van de Havanna, bewerkt. Alle de jagers staan onder de bevelen van een hoger officier, de Regter (Gaceta) der provincie genaamd; zij worden zeer goed van de regering betaald, en ontvangen vrij aanzienlijke beloningen van verschillende ingezetenen, voor de diensten, die zij hun bewijzen. Zij zijn stoutmoedig, dapper en ondernemend, en te gelijkertijd zeer eerlijk en getrouw. Eene andere bende jagers, die niet in diensten van ’s Konings zijn, maar overigens in niets van de anderen verschillen, bevinden zich te Befucal. Men bedient er zich van, om de vluchtende Negers, in de wildernissen en bergen van het uiterste Eiland Cuba, op te sporen; zij bekomen daarvoor een vastgestelde beloning, en vervolgen de struikroovers, die zich in de afgelegen oorden verzamelen, om hun rooftijden te plegen. De verregaande gierigheid en hebzucht der Spaanse priesters is een der voornaamste oorzaken van het ontvluchten der Negers. Die priesters, bezitters der grootste en rijkste plantages van het Eiland Cuba, wetende dat een man gewoonlijk meer werkt dan een vrouw verricht, koop alleenlijke Negers, onder het bedriegende voorwendsel van daardoor den ongeoorloofden omgang der beide kunnen te voorkomen; maar, wat is het gevolg hiervan? Zij noodzaken de Negers om te ontvluchten, ten einde hunne lusten, in andere plantages, te kunnen voldoen; of wel, om Negerinnen te schaken, en zich dan in de ontoegankelijke bergen te verbergen. Om zich daar te kunnen staan houden, vallen zij de Spanjaarden afzonderlijk aan, brengen ze om het leven, en werven zich daardoor wapenen; doch het is te vergeefs; want zij kunnen, noch aan de honden, noch aan de jagers van Befucal ontsnappen. De machtigheid deze jagers is zodanig, dat zij, gedurende veel maanden, in de boschen, van kruiden en meelachtige wortelen leven, en soms wel eens eenige ongen zout hebben. Zij drinken niets dan water, en, bij gebrek daaraan, verbaarden zij een drank van het sap des wilden pijnboom, wan zwarte en witte druiven, die bijna twee duimen hoog zijn, en van den wortel des katoenbooms, waarvan zij de dunne stokken, die nog de dikte van een diep hebben, ter lengte van zes voeten, afnijden; en zodoende bekomen zij, eenige pinten water, zelfs in de grootste droogte. Om het water des wilden pijnbooms op te vangen, klimmen zij, met de vaardigheid van een aap, op. Geheel zonderling zijn de bladeren van deze boom samengebracht: zij verzamelen het water, en geleiden het omlaag naar den stam in een vergaarbak, alwaar het, voor de zon beschermd, altijd frisch blijft. Maar de vruchtsapige druiven verschaffen hun het gemakkelijkste en aangenaamste middel, om hunnen dorst te lessen. De bekendheid, waarmede zij het wild vangen, verschafte hun, met weinig moeite, het benoodigde vleesch. Zij laten den kleinen spoorhond los, die weldra een volwassen wild zwijn opdoet, hetgeen zij dadelijk doorboren. Dan snijden zij er een stuk af, doen er zout en welriekende kruiden op, en braden het. Dit is een zeer lekker gerecht. Het overige is voor de honden. Als de jager ter jacht gaat, doet hij de honden hun ketens af, en bindt ze aan een van katoen gemaakt, touw, hetwelk aan den hals- en muilband vast is, en hecht ze zo aan zijn gordel. Maar zodra hij op het spoor van een vluchteling is, maakt hij het touw los, trekt zijn zwaard, en loopt zo hard als de honden, voor welke hij 's dikweren een weg door de struiken moet banen. De enige 'maar ook de grootste onbeiring', die zich een jager, op de jacht zijnde, moet getroosten, is het gemis der sigaren, welke hij vroeger in de bosschen niet mag roken 'dewijl de rook te lang in de schaduw van die zware en altijd groene boomen, die door geen windje bewogen worden, blijft hangen; ook verfspreadt dezelfde zich zodanig, dat de jager zich, in spijt van de grootste voorzorgen, welke hij al gaande gebruikt, verraadt; niet op de jacht zijnde, komt de sigaar niet uit zijn mond. Laat ons, ten einde een volledige beschrijving van eenen Spaanschen jager te geven, ook zijn kleeding beschrijven. Men zal zich licht voorstellen dat zijn kleederen hooren naar de mode zijn, daar de man, die ze draagt, aan de loodrechte stralen van een brandende zon is blootgesteld. Zijn hemd is kort, en bovenaan zo uitgesneden, dat hals en nek bloot zijn, en men een klein kruisje kan zien. Zijn broek is zeer wijd, van een klein geruit stof vervaardigd; hij draagt een hoed met eenen breeden rand, van stroo, of van aan het water groeiend gras, gemaakt; om de heupen heeft hij zijn gordel, waarin het grote zwaard steekt, en aan de voeten schoenen, van vellen gemaakt. Dat men zich, alzoo uitgedost, eenen man voorstelt met een Spaanse deftigheid, tamelijk kleur, eenigzins meer dan middelmatige grootte, los van ledematen zonder mager te zijn met katoenen touwen aan. De jagers op het eland, hebben verfchrikkelijke honden, die door hun verraad de jager zijn verraden; en men zal zich een juist beeld van de jager kunnen vormen, behalve de schoenen, bedient zich de jager, in de bossen, nog van een ander schoeisel, dat veel geschikt is. Na een wild zwijn het vel van de ribben tot aan de knieën te hebben afgetrokken, wringt hij zijn voet, met geweld, het vel van het zwijn, fnijd het overtollige af, en doet het overige volgens de taak om den enkel en de kuit fluiten. Dit buigzaam vel heelt geheel de gedaante van halve laarsjes aan, loopende aan het eind der teerten, in een punt uit. De jager kan ze vijfcheide maanden dragen, maar hij durft ze niet uitdoen, want het vel droogt dan op, krimpt in, en dan kan hij ze niet meer gebruiken. Men maakt ook van het vel der zwijnen andere laarzen, porce zapatos genaamd; maar deze zijn hard, wijd, en niet zo om den voet. De jagers van Baskenland hebben flechts zulke honden, die afgericht zijn; de anderen zijn zeer gevaarlijk, en vervolgen hun prooi op stammen vast. Zij pakken den vlugteling bij de keel, en laten niet eerder los, voor dat men buigen dan flukken heeft gehakt. Echter bedient men er zichzelf van. Ongeveer 36 jagers zijn in dienst van Koninklijke dienst, en staan onder de bevelen van Don Manuel de Guas, Regent der provincie. Deze jagers kruisen onophoudelijk het land door, om de moordenaars en andere misdaadigers te bewaken en te vatten; het is onmogelijk, dan hunne vervolging te ontwijken, Zij hebben hiervan een treffend bewijs gegeven, even voor de komst van den Britschen Commissar. Onder de Spaanse West-Indische vloot, die, door de Straat van Mexico, naar de Costa Ricaanse kust, naakt voorbij een schip, welks scheepsvolk grooten eels uit Spaanse overloopget bevatte, die het schip zoo fel aanjaagden, dat het 's nachts instrandde. De matrozen, naakt voor die tijd, gebruikten, vermoordden hunnen Kapitein, de Officieren en de overige Engelsen, en vervolgens doodden zij hunnen buit aan de woeste en onbewoonde kust. Zij hoopten door de bossen heen te dringen, en, over de bergen, een afgelegen plantage, in het zuidelijk deel des Eilands, te bereiken, ten einde daar, met zekerheid, hunnen wandel te kunnen maken. Maar de Engelsen hadden de misdadigers op de Havanna aangegeven. Dadelijk werden waarlijk jagers, met hunnen honden, op hun uitgezonden en, ga eenige dagen, brachten zij de boosdoeners op, die vervolgens gerecht werden. Men floog hun het hoofd en den rechterarm af, deed die ledematen in een soort van papegaaien - kooien, en hing die kooien aan galgenkruisen aan de kust en de mond van de haven op. Hij is geen dwaas te achten, die laat vallen en geen kijk niet kent, houder; Wanneer hij verzekerd is, dat hij beloond zal worden met hetgeen hij niet kan verliezen. Wij beminden altijd de zoodanigen, die ons bewonderen; doch wij beminden niet altijd die wij bewonderen. Wij oordeelen weinig lieden van verstand te buiten hebben, dan de zoodanigen, die met ons in begrippen overeenstemmen. Zeldzaam belijden wij onze eigen onvolmaaktheden en geeft teken, dan uit trotschheid. Een mensch zou weinig vermaak genieten, indien hij niet bij wijlen zichzelf vleide, "Mijnheer, u zult niet bedrogen uitkomen." Een man van verstand kan zich dwaas aanstellen; doch een man van oordeel heeft een beschutsengel. Gedraag uzelf zodanig, dat elkeen op u vertouwt, doch vertrouw zelf weinigen. Het grootste gedeelte van de lastigheden des ouderdoms is doorgaans te schrijven aan een verkeerde besteding van de jeugd. Indien wij ons niet van tijd tot tijd afzonderen, en acht geven op het geen wij gehoord, dat geen wij gezien, en het geen wij zelf gedaan hebben; indien wij onszelf in 't verborgen geven geen levensgewijzen geven, en ons niet onttrekken aan de woelende en onrustige menigte, — is het bijna onmogelijk, voor te komen, dat ons vertand en ons hart bedorven worden door eenen gestaagden ommegang met de wereld. De geest van tegenstpraak verandert de aangenaamste verhouding in de bitste: wie zich daardoor laat beïnvloeden, kan pietlief aan de ene of andere zijde aanleiding te geven. Elke Dwaas denkt dat hij vernuft heeft; doch een Wijze stelt op zijn verstand niet, Stoutheid in 't spreken en 't voordragen van zijn gevoelen telt menigvuldig een kleinverstandig voor een man van een klokken geest doorgaan; terwijl de zedige voorstelling eens kloekzinnigen niet gehoord of geteld wordt. Op den reisweg des levens mist men niets feter dan Oprechtheid, en niets valt moeilijker weer te bekomen; schoon het gebrek daaraan de rijke en bittere welbron is van de meeste rampen van dit levens, het gebrek aan Oprechtheid de Verkeerstijl valt af te maken, de Handel in Bedrog verkeert, en de Godsdienst een louter schaduwbeeld doet worden. ‘De zoodanigen, die een hart bezitten, vaardig en gereed om hulp te verleenen, hebben recht, om de verkeerdheden, waar- uit des, Naasten ongelegenheid ontstaat, te bestraffen: zulks anderzijds te doen, is onrecht, en kan van wreedheid niet vrij- geproken worden. Indien gij iemand ongelijk hebt aangedaan, erken zulks veeleer dan dat gij het verdedigt; langs den eersten weg wint gij vergiffenis, langs den tweeden verdubbelt gij het kwaad, en verzwaart uw rekening, ned In onze Gebeden zeggen wij: GOD, wat wilt ge bezoeken! maar Wij meenen Alte dikwijls onzen eigen; ten minste wij handelen in die voege. Ten i he Wij moeten noodwendig onszelf in verwarring brengen, als wij alleen zien op ’t geen wij verloren hebben; maar indien wij verwegen hoe weinig wij verdienen, ’t geen ons nog is overgebleven, zal ons misnoegen bedaren, en Ons niet meer in dankzegging veranderen. Pelagia Vermijd Gezelfchap, ’t geen noch nuttig noch noodzakelijk is, zoo veel mogelijk; vindt gij er u ingewikkeld, spreek weinig. Eer Stilzwijgen is wijsheid, waar spreken nood- en nutteloos is, en altijd veilig. Laat in alle geschillen waarheid en geen zegepral, zij doelwit zijn: tracht veeer uwen tegenstander te winnen, dan hem ten toon te stellen. Niets doet meerder recht aan de Rede, dan bedaardheid in hem, die haar in zijn zaak gebruikt: want de Waarheid lijdt dikwijls meer door de hitte van haar verdediger, dan van de bewijzen der tegenstanders. Vertrouw alleen op uzelf, en een ander zal u niet heel drijven; openhartigheid heeft soms het nadeel, doch nimmer meer het kwaad van bedrieg. Vrees en winst zijn de grootste bedriegers van het Mensdom; en waar een van beiden heerscht, wordt het recht geschonden. Doorgaans verwaarlozen de Menschen, zichzelf te onderzoeken en te beproeven zo als het behoort: want zij vrezen niets meer dan het gezicht van zichzelf, dewijl zij zich moeten schamen over hetgeen zich aan hun oog opdoet. Men neemt het niet voor toegestaan, dat alles, wat van een Vriend komt, waarheid zou zijn; en evenmin, dat alles, wat een Vijand zegt, vals zou zijn. Het is dwaasheid voor een oprecht handelend Mensch, te verwachten, dat zijn Vrienden hem zullen belonen, of dat zijn Vijanden hem vergiffenis zullen schenken. Hoe meer iemand zijn gevoelen klaar voordraagt, hoe aangenamer hij wordt den genen, aan wie hij zijn gedachten mededeelt. Veelvuldige waarneming heeft mij geleerd, dat, voor één Man die spreekt om verhalen te worden, er tien zijn, die spreken enkel om bewondering te verwekken. Het is altijd gebrek aan verstand, 't welke iemand schuldig maakt aan vloeken en zweren. Iemand heeft te recht opgesmerkt, dat tot deze dweifelijkheid en verkeerdheid geen mensch verzoeking heeft, welke voor verzoening pleit; dewijl geen mensch met een vloekende en zwerende gesteltenis geboren wordt. Eenige weinige rammelende woorden, en zinnen zonder zin zamengevoegd, maken iemand tot een uitgeleerde Vloeker en Zweerder. Maar al te dikwijks is het gebeurd, dat de dwalingen van godvruchte mensen grooter nadeel aan den godsdienst hebben, dan de gevangen vijanden des Christendoms. Indedaad is het een smeertvolle waarneming, dat vele mensen geen godsdienst in het geheel hebben; dat de meesten geen godsdienst van zichzelf bezitten: want hetgene godsdienst is, enkel van opvoeding, en die niet op overtuiging rust, is de godsdienst van een ander. Mensen, die, midden in zoo vele blijkbare oorzaak van verscheidenheid in godsdienstige begrippen, beginnen grote klappen in het geheel te omhelzen, tot dat allen in godsdiensgevoelens samenklappen, handelen even verstandig alsof zij befloten nooit te eten, voor dat alle de kloke mensen in een grote stad, op 't zelfde oogenblik, twaalf uur 's nachts gaan slapen. Een godgeleerde, over de oorsprongen der atheïsme handelende, merkt op, dat een hoofd vol ijdele en nietsbeduidende begrippen, een hart aantrekkend vol trotschheid en eigenwaan, den mensch rechtstreeks tot atheïsme vervoert. Onverduldigheid kan niets goeds uitwerken, en brengt altijd heilloze gevolgen voort. Onverduldigheid helpt de wonden des rampspoors niet, noch verzacht onze smart; zij weert geen onheil, vergoedt geen schade, maar vermeerdert veeleer ons ongemak en verzwaart onze smart, kwelt ons indedaad meer, en beschadigt ons geweldiger, dan het leed, waaruit die onverduldigheid ontstond. De rede leert ons overzulks het oefenen van geduld. Wederzijn en boezemleed kunnen op zichzelf niets goeds uitwerken. Niets is zóó zeer te duchten als bestendige en onafgebroken Voorhoop: de menschen zijn, over het algemeen, te flechter, naar gelang het hun alom voorwind en stroming gaat; het is maar al te gemeen, dat onze ondeugden en voorhoopige levensomstandigheden met gelijken wasdom aanhangen. De Wereld doet ons het grootste kwaad, wanneer Zij ons bestendig toelaagcht. Niets is zekerder dan de dag van ons doods, — en echter leven wij, alsof die de eenige onzekere ware. DE SURINAAMSCHE ELEKTRISCHE AAL De Heer HUMBOLDT en zijn reisgenoot, de Heer BONPLAND, hebben zeer keurige waarnemingen gedaan omtrent den Surinaamse Elektrische Aal (Gymnotus electricus.) Deze vis is vrij algemeen in zekere poelen van Guyana, en geeft schokken, stevig genoeg om de paarden te verdooven, te doen vallen, en gevaar te doen loopen van verdrinken. Op deze wijze wordt ook de Aal gevangen, omdat zij door herhaling geven van schokken zichzelf verzwakken, en zij alsdan zonder gevaar kunnen aangevat worden. De Heer HUMBOLDT, zijn beide voeten op een Aal zetende, die uit het water was gehaald, gevoelde een zoo hevige pijn, dat de indruk daarvan den geheelen dag duurde, en hij den aard daarvan niet kon ondertichten. Maar wanneer men zich aan flechts faauwe schakken blootstelt, bespeurt men een bijzondere beving; een Melleu sprong der mekkoria die in de gewone Elektrische schokken geen plaats heeft. De derde groep, die de gymnosten gelijkt, meer naar de pijn, die door het Galvanizeren van een wonde wordt verwekt. Zij hangen af van de wil van het dier, welke hetzelfde doet ontstaan, zonder enige zichtbare beweging te maken, en dezelfde naar goedvinden richt. Hoe de vis meer gevoed, en het water waarin hij leeft, meermalen wordt vernieuwd, hoe de schokken sterker zijn; doch zij houden eensklaps op, wanneer het hart en de hersenen worden weggenomen. De schokken dringen door hetzelfde lichaam als dat van de Elektriciteit; intussen is de enkele aanraking van het water, waarin de vis zich bevindt, niet genoeg; daarentegen is het niet noodig, een cirkel te maken, of de visch op twee platen aan te raken. i Hij had opgemerkt, dat de Alen uiteindelijk lager naar een hooger vijver overgingen, van de eerste afgezonderd door een vrij hoge dijk, over welken het water eenen val deed. Men wist niet of zij sprongen, even als de Forellen, of de Zalmen, dan of zij enig ander middel hadden om zich die weg te banen. Bij toeval werd op zekeren dag hunne wijze van doen ontdekt. Zij naderden eenen der regeerende palen aan het einde van den dijk; hier staken zij hun lichaam recht om hoog uit het water, en bleven lang genoeg in deze houding, om de zeer glibberige stof, met welke men weet dat zij overtrokken zijn, door de lucht tot een zekeren trap te doen opdrogen. Thans werd deze stof kleverig genoeg, om hun lichaam, tegen den paal gedrukt, aldaar een genoegzame vastigheid te doen bekomen, om al kruipende te kunnen omhoog klimmen, even als de bloedzuigers, of liever de flakken, doch veel sneller. Het boveneinde des paals’ gegeven hebbende, sprongen zij in den bovensten vijver, alwaar zij hun natuurlijk element vonden. Dit hulpmiddel van het instinct tot een buitengewoon geval dacht ons een der merkwaardigste dadaken te wezen, welke op deze lijst kunnen aangevoerd worden. DE WOLVEN IN DE ABDIJ. De Abdij, in de bergen van Auvergne gelegen, was, om zoo te spreken, door Wolven belegerd, ten tijde als de grond met sneeuw bedekt was. Eens in eenen winter nam het getal dier wreede dieren dermate toe, dat de Prior een tal Jagers uit de nabuurfchap liet verzoeken; allen voor te komen, om de landstreek van dien geval te verlossen. Tien of twaalf kloeke mannen begaven zich naar de Abdij, doch het bevel viel, dat, om de dikte der sneeuw, de jacht niet geraden was. Reeds in den avond hunner komst kundigde een schrik. wekkend gehuil de nadering der Wolven aan; zij waren in meerderen getal dan naar gewoonte; een bijzondere oor- zaak had hen derwaarts gelokt. Er was een paard in de Abdij gestorven; men had het buiten de stallen neergelegd. De Wolven waren bijkans aan den voet der muren genaderd, Een kundig Jager maakt terstond zijn 'plan. Hij laat het paard midden op het plein staan; hij beveelt dat de poort Open wordt gelaten, maar met een touw daar aan gebonden, door middel van hetwelk zij naar goedvinden kan worden ge- floten; eindelijk plaatst hij zijn volk, wel gewapend, aan de vensters, en alle lichten worden uitgedaan, Men houdt zich doodstil. Na verloop van bijkans een uur vertoont zich een Wolf wan reusachtige gestalte aan de poort; hij nadert met de uiterste omzichtigheid, beziet het paard, en gaat weer om naar buiten, telkens omziende. Welhaast verschijnt hij van nieuws, gevolgd van tweeëntwintig Wolven, die gezamenlijk op het aas aanvallen. Zodra men bemerkt dat zij bijkans verzadigd zijn, gaat de poort dicht, en uit de vensters daalt een hagelbui van kogels op hun neer. Met Schrik gaan de troep uit elkander, en zoekt overal een uitgang, doch vergeefs. Thans scharen zich alle de Wolven in eenen kring, als of zij onderling te raadplegen. Eensklaps vallen zij op het opperhoofd aan, welk hen daar gebracht had, en verzoeken het. Dit vonnis was niet ten uitvoer gebracht of allen lieten zich, zonder tegenstand te bieden, dooden. DE WAARDE VAN EEN EDELGESTEENTE, Kerr: Hertog van Bourgondië, in het jaar 1476, in een veldslag tegen de Zwitsers gegeven zijnde, had aan zich een Edelgesteente van zeer groote waarde, welk, bij hem gevonden zijnde, door een Soldaat aan een Priester voor een kroon verkocht werd, die voor twee kroonen zich weer van den steen ontdeed. Naderhand werd hij verkocht voor zevenhonderd gulden, vervolgens voor twaalfduizend dukaten, en in ’s Paaven Mijter gezet, alwaar hij nog tot heden toe te zien is en nog dezelfde waarde behoudt. Zo weinig werks maakte Lodewijk de XI, Koning van Frankrijk, van zulke toepassingen dat hij aan zijn hoed, in plaats van een Edelgesteente een luk verkroonde goud dreeg. MENGELWERK, TOT FRAAIJE LETTEREN, KUNSTEN EN WETEN- SCHAPPEN, BETREKKELIJK, BESCHOUWING DER SCHILDERKUNST, EN DER VOOR: NAAMSTE SCHILDERS IN DE ONDERSCHEIDENE SCHOLEN, - (Vervolg en slot van bl. 99.) De Franse School en de beste tijden van de Vlaamse schilders zijn genoemd geworden. ALBERT DÜRER en HOLBEIN hadden, toen dan zwakke erfgenamen hun grote talenten nagelaten. Eene koude en karige navolging van de Natuur, een genieerigheid en dikwijks onnoodzakige teekening, een doof en droog pengevoel, waren de karaktertrekken van deze School. Niettemin had zij een onafgebroken reeks van schilders voortgebracht, veel van wie zich in het historisch vak hadden geoefend: BROERTJE, MAERTEN DE VOS, ROTTENHAMER, OTTO VAN VAENIUS, die de Leermeester van RUBENS was; als ledematen waren geen verachtelijke schilders. Frankrijk, langer aankomende, bezat, tot FRANÇOIS DENIS Paus, niet dan onbekende en middelmatige portretschilders; en het was eerst in het begin der zeventiende eeuw dat GOUWEN en JEAN COUSIN de gronden van de Franse School leidden, terwijl RUBENS Europa door zijn meesterstukken opgetogen hield, en in Frankrijk een verse gedenkteken voor de schilderkunst oprichtte in de beroemde Galerij van Luxemburg. GEEN van de schilders uit de School van Gouwen kwamen welhaast ten voorschijn: LE BRUN en LE SUEUR: LE BRUN, een vruchtbaar, vurig en verheven vernuft, en die door de luister van zijn stukken, de eerste plaats verwierf in de achting van menigen. Uit de School van Rubens kwamen welhaast ten voorschijn LE SUEUR en PIETER BRIL, LE SUEUR, een vruchtbaar, vurig en verheven vernuft, en die door de luister van zijn stukken, de eerste plaats verwierf in de achting van menigen. MONeurs, die evenzeer aan pracht als grootheid was gehecht; LE SUEUR, nauwkeuriger, fierlijker, juister in zijn denkbeelden, strenger in zijn stijl, meer recht de RAPHAËL van Frankrijk genoemd, en die een plaats zeer nabij aan die grote man verdient; eerst zeldzaam en verheven vernuft, wien niets ontbrak dan dat hij Italië niet gezien had, om misschien RAPHAËL te evenaren, en die, zonder het gezien te hebben, in den verhevenen smaak van teekeningen en de zuiverheid der drapeeringen, bijna alle deszelfde vermaarde schilders overtroffen heeft. Welhaast telde Frankrijk een menigte bekwaam kunstenaars; en STELLA, LA HIRE, BOURDON, MIGNARD, JOUVENET, allen tijdgenoten en mededingers, brachten het hunne toe tot voordeel en glorie der eeuw van LOUIS XIV. Intussen had Frankrijk, sedert den leeftijd van Gouwen, een man voortgebracht, die alle deze vermaarde mannen te boven ging, eenen nieuwen weg bewandelde, en die in de loopbaan, welke hij opende, model noch mededingers had: men geeft reeds, dat ik den vermaarde POUSSIN bedoel. Frankrijk beroemt zich "het licht te hebben doen zien; maar Italië, welke hij eenigermaat tot Vaderland verkoos, en uit wier boemerang hij, door een diepe peinzende van de Oudheid, de groote hoedanigheden, die hem kenmerkten, heeft geschetst; Italië beschouwt hem misschien met recht als eenen zijner Schilders, en ontrukt hem aan de Prachtige School. Hij is daarom niet te minder de eeuwige eer van zijn land, de diepste denker, het meest dramatisch vernuft, welke de Schilderkunst heeft uitgeleverd; en hoewel zijn uitvoering niet altijd aan de fraaiheid van de gedachte antwoordt, die gedachte, altijd zoo vruchtbaar, zoo dichterlijk "overheert, vervoert, en doet af wat zijn koloriet dikwijks treurig en verkeerd is. Vat deze sombere en treurige kleur, die men in bijna alle zijn historische tafereelen ontmoet, schijnt veeleer het gevolg te zijn van een aangenomen plan, dan van een verkeerde manier van de Natuur te beschouwen: want zijn landschappen, waarin hij heeft uitgemunt, zijn even zo verwonderlijk ten aanzicht van de kracht en de waarheid van het koloriet, als van de fraaiheid van ordonnantie. DER SCHILDERKUNST: 139 wat, vergeten. Hij is voor de Schilderkunst hetgeen Racine is voor de Geschiedenis. Dit ijverzuchtige Italië telt nog onder zijn leerlingen twee vermaarde Franse, en die in ditzelfde tijdperk bloeiden: VALENTIN, die, door de sombere en krachtige manier van CARAVAGGIO verft, hem evenaar in de uitwerkelijkheid, en hem overtreft in de keuze der beelden; LORRAIN, de eerste der Landschapsschilders "die in zijn tafereelen grootschheid des onderwerps met alle de wonderen der uitwerkelijkheid van het licht vereenigt, en in zijn manier was, hetgeen RAPHAËL in de zijne was over, en Terwijl de Franse School onder LopEwijK pen XIV klom, daalden de Italiaanse Scholen; de Lombardische alleen behield zijn luister onder GUIDO en DOMINICO QUIN, die toen nog leefden. De doende Eeuw volgde, ongeveer dezezelfde tijd, met een gelukkigen uitslag, een andere loopbaan; en haarloor werd door die van mededingers niet verduisterd. In zijn vele historische tafereelen had reeds BENS reeds doen blijken, al wat de echtheid van het gevoel kan, al den rijkdom van het schitterendste koloriet. Zijne School, vruchtbaar in groote schilders, leverde niemand, die in het historische vak, bij hem konde vergeleken worden. GASPAR DE CRAIJER en JORDAENS, die het naast bij hem kwamen, traden in zijne voetsporen, zonder van zijne manier verre te durven afwijken. Anderen waren zijne flauwe navolgers. VAN Dijk, zijn vermaarde leerling, schilderde intussen met een goeden uitlag historische stukken, doch leide zich welhaast af het portret schilderen toe, waarin hij uitmuntend overtrof hij alle zijne voorgangers; en onder zijn tijdgenoten verwierf REMBRAND alleen met hem een even grooten roem. Beiden vonden het ware langs gescheiden verfschillende wegen; ten schilderen van Dijk de Natuur in haar grote eenvoudigheid, in fysieke, krachtige verhalen. En vond dezelve in treffende, sterke, buitengewone schilderijen. Grote vorderingen maakte hij in kleur van licht en bruin; voer het koloriet bood hij nieuwe hulpmiddelen aan, en deelde, in dit opzicht, in den roem van RUBENS. Natuurlijk moest de smaak en de manier van die grote Schilders veel invloed hebben op de leerlingen, die uit hun School voortkwamen : hoewel zij al het gezien hadden, waren zij weinig getroffen door de schatten der Oudheid; en, in hun Vaderland teruggekeerd, hadden de voorzichtigheid en de navolging van de Natuur, dikwijks ook met haar gebreken, het bekoorlijke van het kleur, de kennis der uitwerkingen, tot het enige voorwerp hunner studie gediend, en de uitkomst had hun gerechtwaardigd. Hunne leerlingen, voor het meervoud aan hun Vaderland verknocht, welk zij nooit verlieten, verre van de grote modellen des stijls en der nauwkeurigheid van tekeningen, weggefleept daarenboven door het voorbeeld hunner leermeeesters en door de onbeschrijfelijke bekoorlijkheid van kleur en uitwerkingen, gaven zich geheel over aan deze naïeve en treffende navolging van de Natuur. Niets van hetgene zij voortbracht, beschouwden zij als hun pengevoel onwaardig; en men zag, indien men zich zo mag uitdrukken, het blijvend en het herdersdicht der Schilderkunst ten voorbeeld treden. De burger- en boeren- toontekens, de kermisfijn, markten, dieren, de openbare plaatsen, de kwakzalvers, de vlagvelden, vloten, dieren, bloemen, vruchten, in één woord, al wat het oog treft, werd op het doek vertoond. Tot nog toe had men het Schitterend kleurgebruik der historische tafereelen, uit deze School voortgekomen, bewonderd; in deze nieuwe schilderijen deed een nog vernuftiger vereeniging van kleur en licht nog verwonderlijker werkingen. Thans bereikte het toppunt der volmaaktheid, dat tooverachtige van het licht en bruin, die vernuftige kunst om licht en schaduw te verfenden, zoo over de bijzondere voorwerpen als over het gehele stuk, invloed dat op een effen oppervlak het gezicht zich op een aaneenvolgende merkelijke diepte verdiept en verwijdert, en soms rust. Alles werd te baat genomen om het oog te misleiden; de groepen van licht, het contrast van het donkere, de terugkaatsingen, de halve tinten, enz.: door middel van een vernuftige berekening, leende licht en schaduw elkander de hand en in werkelijkheid, schittering en frisheid, wedijverde men met de Natuur. Een echte bekoorlijkheid stukken, de vruchten van het rijkste pensel en van het fijnste gevoel, kwamen uit deze school, en waren het vermaak der Kunstkenners. Verscheidenheid, BERCHTELY, POTTER, TENIERS, GERARD DOW, VAN DER VELDE, WOUWERMAN, en nog vele anderen, beeschonken Europa met hunne bekoorlijke en afwisselende Schilderstukken. Indien wij nu deze drie scholen met elkaar vergelijken, zullen wij niet langer de kenmerken kunnen bepalen, die haar van elkander onderscheiden, maar ook de oorzaken van dat onderscheid. Een grootscher en zwaarder Natuur in Italië, een zuiverder hemel, de volkomen ontwikkeling der menselijke gestalten, door het klimaat begunstigd, en, meer dan dat alles, de schatten der Oudheid, moesten noodwendig de ziel der Schilders verheffen, hun een verhevener smaak van tekenkunst inboezemen, nevens een fraaier ordonnantie, edeler houdingen en uitdrukkingen. Zoodanig zijn in feit de heerschende hoedanigheden van deze school, die tevens grote Meesters in het kolortewerk heeft voortgebracht. Het is van belang, op te merken, dat de Schilders, om de naaktheid van tekeningen meest vermaard, de zulkens zijn, die de kleur meest veronachtzamen hebben; terwijl de zulkens, die zich daarop hebben toegelegd, de Venetianen, bij voorbeeld, minder goed teekenen, en geen grooten moeite hebben. Het schijnt, in feit, dat deze beide deelen der kunst niet volkomen kenner gepaard gaan, en dat het eene moet verliezen hetgene het andere wint. Rapport zelf tekent minder zuiver in die stukken, waarin hij zich op de kleur heeft toegelegd. De Vlaamse Smak is de Natuur zelf, bijna zonder kenmerk, en zonder zich met de Oudheid te bemoeien. Een schitterende kleur, waarlijk toverachtige werkingen van het licht, een geestige, knappe toets, zijn daarvan de voornaamste hoedanigheden. De teekening is doorgaans lomp, dikmaals onnauwkeurig, vooral in de historische stukken, en heeft een volgevallen gebrek aan edelheid. Door nabootsing wegefleept, schilderden de Vlaamse Schilders de Natuur tot in hare gebreken. Men mag zeggen, dat de Franse smaak, edeler en die der Italiënen, minder bevallig dan de Spanische stukken, beide doorgaat. De Franse Schilders voelden, dat men de Natuur niet met hare onvolmaaktheden mag schilderen; doch, te verre verwijderd van de overblijvellen der Oudheid, om haar te kunnen verbeteren volgens deze naïve en verhevene modellen der schoonste Natuur, stelden zij in de plaats der nauwkeurige navolging een stijve en symptoommatige teekening, die veech een valse glans bezat, en welhaast de School bedierven. Le BRUN, die voor den grootsten Schilder van zijn tijd ging, droeg veel bij tot het doen aannemen van deze verkeerde en schitterende manier. Le SUEUR, veel minder vermaard, hoewel zulks meerder waardig, had geen navolgers, en was de enige die zich aan de ware beginfels der kunst hield. De Zaliaanse School, die vanaf den aanvang der zevenentiende eeuw van tijd tot tijd verviel, werd in de achttiende eeuw geheel vernietigd: CARLO MARATTI en RICCI waren zijn laatste Schilders, welke mogen genoemd worden. Intussen moet RAPHAËL MENGI niet vergeten worden, die op hen volgde, en, hoewel een „geboren Duitser”, in Italië de kunst leerde. Deze schilder, een flauw en koel, dikmaals onoordeelkundig kopieist der Oudheid, had een tegengeval lot van dat van vele vernuwen, bij hun leven vervolgd, en na hunnen dood vergood; zijn leven lang genoot hij de schitterendste vermaardheid, werd bij de grootste Meesters vergeleken, en door het nageschapt met recht geplaatst in den rang van middelmatige schilders. De Vlaamse School, daarentegen, bloeijende, terwijl de Italiaanse kwijnde, ging desgelijks plotseling te niet, in het begin der achttiende eeuw: hare grote Meesters hadden niet een enigen onder hunne weekelingen, waardig om hun op te volgen. De Italiaanse navolging van den toets, van de kleuren en andere bedelingen der kunst, was het enige voorwerp hunner studiez, en deze koude kweekelingen bepaalden zich tot het kopieeren van de stukken van zoo vele uitmuntende schilders, die niets anders dan de Natuur gekopieerd hadden. In de laat van ellende en zwakheid, tot welken van tijd tot tijd alle verviel, ontmoet men een natuurlijke verklaring van het verval van zijn School; doch er is geen andere minder in het oog loopende en zaak diens vervals, welke misschien tot nog toe niet is opgemerkt, en die de Italiaanse met de Vlaamse School gemeen had: ik bedoel de menigvuldigheid van meesterstukken, door grote Meesters voortgebracht, die bijkans allen een grote vruchtbaarheid met de voortreffelijkheid van hun werk samenpaarden. Om deze rijkdom te waarderen, verachtte men de hedendaagse stukken; de levende Schilders werden verwaarloosd en bedreigd, en het vernuft, aanmoediging en beloning vende, vervloog voordat het zich kon ontwikkelen. Het verval van de Franse School, aan het einde der jongsvoorgaande eeuw zoo gelukkig herboren, had zijn grond in andere oorzaken, dan die wij vermeld hebben. De hoofden van die School, gelijk wij gezegd hebben, hadden eenen tijd van fysisch-tekende aangenomen, die noch de naïve navolging der klassiekers, noch de door het oude te recht gebrachte Natuur aan, zoo als de Italianen haar gevolgd hadden. Dit vals en willekeurig schilderen bezat het verderfelijke nadeel, dat het voor de kweekelingen geen vast voorfchrift, geen geregelden loop overliet. De Oudheid diende niet meer tot een gids, en de Natuur, zoo als zij zich voordeed, aan de Schilders die op hen volgden, te armoede. dig voorkomende, ging elk hunner, met zijn leven te rade, ten aanzien van het karakter der beelden, welke hij verkoos; en hoewel Frankrijk, rijker zijnde, een definitieve bescherming aan de kunsten bleef verlenen, verviel de schilderkunst welhaast op een ontzettende wijze: de teekening, nog steviger en gedwongener onder het penseel van Lemoine, Coypel, en Subleyras, werd onedel en laag in de School van Vanloo en Boucher. En in de laatste tijden, dier bij ongeluk al te vermaarde mannen werden de onnauwkeurigheid en het grillige tot zulk een uiterste van belachelijkheid gedreven, dat de fraaije vernuften er zich over begonnen te verheugen, van oordeel zijnde, dat het niet kon misgaan, of de tegenstelling en de verachting, welke soortgelijke verkeerdheden moesten inboezemen, zouden een omverwerping doen ontstaan. En in de daad, ongeveer het einde der regering van Lodewijk den XV, hadden de gemaakte heil in de beelden en houdingen, de grilligheid der costumieren en samenstellingen, de ongerijmdheid der toets, de kunst tot een laagte van vernedering gebracht, erger dan de aard van en aan alle kanten. gaand: de kreet op tegen de dwaasheden van den nieuwen Tijd. Thans verscheen een man, die, meteen juist oordeel en een grote liefde voor de kunst begaafd "het juk van het Schoolfche Stelwerk durfde af te schudden", de Oudheid bestudeerde, door zijn werkzaamheden den toon gaf, en, de kreet en de vooroordelen van zijn School verachtend, den fists zoo lang verlaten weg betrad; ik heb het oog op den vermaarden vijf. Hij maakte veel opgang; aller oogen werden geopend, en de omwenteling was daar. Zijn School werd meest genomen volgd; en van toen af aan voedde en ment de hoop, dat er eenig gelukkig talent zoude opstaan, hetwelk met nog vastere voet den weg, door hem gebaand, zou betreden. Dit was de hoop. Deze hoop werd vervuld. De Franse School, tegenwoordig de enige bloeijende School, doet als 't ware aan de beste dagen van de Italiaanse gedenken en levert reeds namen en meesterstukken, die naast deszelfs grootste namen en volmaakste voortbrengselen mogen geplaatst worden. Zonder twijfel zal zij denzelfden trap van uitstekendheid en roem bereiken, indien deze bekwame Meesters de vurige Jongelingen, die onder hun oog arbeiden en door hun voorbeeld moeten bezield worden, kunnen bewegen, om met hunne aanhoudende beoefening van de Oudheid een weinig meer beschouwens van de Natuur te paren. Het misbruik van het voortreffelijkste kan schadelijk worden. Er is een punt, aan deze en gene zijde van hetwelke men even verre van het schoone is verwijderd. De overdrevene navolging van de Oudheid wordt een koude en onbemalede kopij; en de Natuur alleen kan over de voortbrengselen der fraaije kunsten vuur en leven verspreiden. De Heer Pavip is een kweekeling van den Heere. VIEN. Z.j. a CH. De Heeren GIRODET, GROS, GERARD en GUERIN. WAAR: WAARNEMING, 145 WAARNEMING. RENER VERLOSSING, WELKE NIET DAN DOOR DE SECTIE CAESAREA KONDE VOLBRAGT WORDEN, UIT HOOFDE DER VERREGAANDE WANSTALTE DER VROUWE. Vervolg en slot van bl. 107.) De volgenden dag, 31 December 1805, haar bezichtigende, vond ik ze met een kleinen, echter, even als kort na de Operatie, geregelden pols; de uitvloed uit de wond was vrij veel, zodat alles, wat tot het verband behoorde, doordrenkt was; ik liet alles blijven, behalve het omgaand fluitlaken, hetwelk ik vernieuwde. Men berichtte mij, dat zij, sedert ons vertrek op gisteren, alleenlijk had geklaagd, dat het verband haar te strak om het lichaam floot. Zij had van tijd tot tijd gefluisterd. Dorfdijk zijnde, dronk zij nu en dan een weinig koud water; anders is haar gewone drank brood- of gerstelwater met een weinig citroen en suiker. In den morgen heeft zij een genoegzame hoeveelheid gewaterd, met zeer veel verlichting. In januari 1807. De Lijderesfe met een weinig koorts gevonden; het aangezicht rood opgezet; de fluxus Lochiorum, begint zich per vaginam en in ruime hoeveelheid te ontlasten, fluimerend; dorstig wanneer zij wakker is, en het verband nog al meerder doorgevloeid. Jan. De Lijderesfe klaagt zeer over 't stijfheid (zooals zij het noemt) van het verband; ——— hetzelfde afgenomen en vernieuwd; — uit de geheele oppervlakte der wond vloeide een tamelijke hoeveelheid bloedige etter; om dit zo veel mogelijk te bevorderen, bracht ik in het onderste gedeelte der wond een steekwiek in. Dorstig als gisteren, doch niet meerder; de pols niet koortser; de buik zacht op het aanraken, zonder iets tegengestelde opgezet te zijn. Sedert de vernieuwing van het verband is zij zeer gemakkelijk; de pols geregeld; geeft 80 à 85 slagen in een minuut; klaagt niet veel over dorst; den gepassen slaap vonden nacht vrij goed geflapen, en het verband niet zo veel doorgevloeid. Haar gewone drank blijft denzelfden. Weinig fluxus Lochiorum per vaginam. 4 Jan. Als gisteren; 's avonds echter wat walgen, en in den nacht een weinig brakking gehad; voorzover het Overige tamelijk gerust; de buik nu vrij wat opgezet, doch zacht en onpijnlijk. 5 Jan. Wederom verbonden, en alles, wat de wond aangaat, zeer goed bevonden genoegzame ontlasting van zeer goede etterstof, nu en dan een weinig bloedrijk; de Jochia blijven zich per vaginam veel en aanhoudend ontlasten. Gisteren tweemaal diens gehad, met veel verlichting. Bij dit verband heb ik een der naaldteken weggenomen, uit vrees van al te spoedige vloeiting der wond. De opgezette hoogte van den buik veel verminderd; geregelde pols, en weinig dorstig. 