Reize naar Surinamen, en door de binnenste gedulten van Guiana : Met plaaten en kaarten
Het bevel was toen in harden van den Lieute- nant Colonel , die des avonds door de zelfde zick- tc als de Colonel wierd aangetast. Dezelve richte toen groote verwoestingcn aan onder het krygs- volk Digitized by Google SURINAMEN, XXIII. Hooftjl. I19 volk van allerleijen rang , wier bloed door de hit- te van eene brandende zon als kookte , terwyl wy , in dit faifoen van droogte, in plaats van ons op den post van Jerusalem te bevinden , de bos- fcheti hadden moeten doorkruisfen. Maar , zoo als ik reeds heb opgemerkt, de Colonel verkoos ongelukkiglyk dit ongefchikt faifoen voor deeze tochten. Verfcheiden OfEciers zouden toen hunne posten wel hcbben willen nederleggen , indien de betamelykheid zulks gedoogd bad op een oogen- blik, dat zy werkelyk in dienst waren. Ik zelf zoude wel verlangd hebben eenigen tyd te Para- maribo te gaan doorbrengen ; maar dewyl men my dit niet aanboodt , fchoon men aan alle de anderen , tot de flaven toe , verlof gegeven hadt , achte ik het beneden my ’er om te verzoeken, dewyl ik het nog op gaande been konde houden. Den i^den echter verergerde myn voet zooda- danig, dat de Heelmeester my buiten ftaat verklaar- de , om dienst te kunnen doen : met dit al bleef ik deeds op de legerplaats. Den soften , outfingen wy eene verfterking van krygsvolk, in Haven beftaande, en van krygsbe- hoeften ; dienvolgende zondt men den Major u e d- lar met honderd vyftig mannen , om op kond- fchap uit te gaan. Onder meerdere onheilen , waar mede bet ieger H 4 < in Digitized by Google J23 REIZE N A A R in dit oogenblik te kampen hadt, moet men vooral rekenen eene ontzaehelyke meenigte fprinkhaanen , die alles, wat zy ontraoetten , verilonden. Her fcheen waarlyk, of de vloek des hemels ons op alle manieren bezogt: allerleije zoort van onge- dierte hadt zig dermaten vermeenigvuldigd , dat men , in weervvii van de grootfte zorgvuldigheid , ’er zig niet geheel en al van bevryden konde. Deeze fprinkhanen waren van eene bruine kleur, en van gedaante als de anderen. Zy vlogen niet , maar fprongen by hoopen op de tafel en ftoelen, terwyl wy aten. Des nachts kweiden zy ons, door over ons aangezicht te kuieren. Echter vonden wy op den post van Jerufalem eene groote meenigte visfchen , en vooral de New- mar a , de Warrappa , de Pataky en de Vicille. Allen waren uitmuntend. De Pataky was byna twee voeten lang, en hadt de gedaante van een fchelvisch ; de laatfte geleek naar een groote baars. Men vong ook een zoort van Aal , die alhier Naay - naay -fify genoemd wordt, zeer fyn, en omtrent een voet lang is. ’Er was ook nog een zoort van visch, genaanid Dung. fish, hebbende ten naasten by de gedaante van den kleinen haring* De Negers alleen aten de twee laatstgemclden. Den 3<len December , kwamen de afgezondene ftianfchappen van den Major medlar, na eene • Digitized by Google SURINAMEN, XXIII. Hooftft. 121 afwezigheid van veertien dagen, te rug, met zig brengende eene vrouvv van de muitelingen, met haaren zoon, omtrent agt jaaren oud zynde, wel- ken men op een klein veld, met bittere maniok be plant, gevangen genomen hadt. Dit ongeluk- kig fchepzel was zwanger en zeer verfehrikt; maar de Major , die een menschlievend en gevoe* lig mensch was , behandelde haar met goedaartig- heid. Hy had echter op eene ongelukkige manier een Corporaal verloren, schoelar genaamd., en een Zee-foldaat, genaamd philip van den bosch, die onvoorzigtiglyk maniok - wortels ge- geten hebbende , vergifeigd waren geworden , en den zelfden nacht in verfehrikkelyke ftuiptrekkin- gen en pynen ftierven. Het geneesmiddel tegen ditvergife, is, zoo men zegt, peper van Cayen- ne in eenig geestryk water; maar de Major kon- de toen noch het een , noch het ander bekomen. Onze gevangene verhaalde ons , dat die arme uitgehongerde Neger, dien wy gevonden hadden, isaac genaamd was , en dat men hem voor dood had laten leggen; zy verklaarde daarenboven, dat Capitain arico eene nieuwe verblyfplaats aan de zee-kusten had opgericht , waar aan hy den naara van Fisfy Hollo gegeven had ; dat bonny de geilrengfte krygstucht onder zyn volkonderhieldt; dat hy eene zoo onbepaalde oppermacht oeffende , H 5 dat Digitized by Google Ill SEIZE NAAR dat hy. aan twee perfoonen van zyn volk het hoofd hadt laten af houwen , drie dagen voor het inneemen van Gado- Saby , namelyk in den nacht van den 17 Jen Augustus, toen wy het gefchreeuw der muitelingen , en het affchieten hunner fnap- haanen hoorden , en zulks alleenlyk op de ver- denking , dat deeze ongelukkigen ten voordeele der Europeancn gefproken hadden , en dat zy die geenen waren , wier hoofden wy op piefcen ge- vonden hadden; dat deeze bonny aan geenen Neger, onder zyn bevel ftaande , wapenen toe- “ vertrouwde, of hy moest hem eerst eenige jaaren als flaaf gediend , en ontwyfFelbaare bewyzen van moed en trouwe gegeven hebben ; dat zyne talry- ke onderhoorigen verpligt waren zig zonder tegen- fpreken te onderwerpen aan alles , wat hy goed- vondt te beveelen ; dat men hem intusfchen meet beminde , dan vreesde , uit hoofde van zyne on- fcrcukbaare rechtvaardigheid en zynen mannelyken moed : zy bevestigde ons 00k het bericht , dat hy gewond was geworden. Deeze vrouw en haar zoon wierden , den 4 den December, met den Vaandrig cabanus, die hen had gevangen genomen , naar Paramaribo gezonden. Men had byna te gelyker tyd een jong meisjen van omtrent veertien jaaren aangehouden , doch Digitized by Google SU RINA ME N, XXIIL Hooftjl , I23 doch deeze geheel naakt , en buitengemeen gezvvind zyndc , had het geluk gehad te ontfnappen. Voor het Hof van Juftitie wierd bewezen, dat de eerstgemelde door dq muitelingen met geweld was weggevoerd; dienvolgende kreeg zy vergiffe- nis, en keerde, benevens haaren zoon, metblyd- fchap naar de Plantagie van haaren meester te rug* Het is opmerkelyk, dat, toen dit kind voor de eerfte keer een paard of een koe zag , hy daar voor zoo beangst was , dat hy in zwaare ftuiptrckkin- gen viel ; bovendien konde hy niet veelen , dat hem een blanke aanraakte; want tot hier toe had hy geene menfchen van die kleur gezien, en hy noemde hen altyd Torica , het welk , in de taal der Negers , den Duivel beteekent. Omtrent op deezen zelfden tyd , dreef het lig- chaam van eene Zee -koe, of Manati , in het water , dicht by den wachtpost van Jerufalcm. De Haven zwommen ’er dadelyk naar toe , de ddn met fnoeimesfen , de ander met gewoone mesfen , en alien bragten zy ’er ftukken van mede voor hun middagmaal. Eindelyk trokken zy het dier , het welk reeds aan het rotten was, op ’t land. Het was zestien voeten lang ; en beflondt uit eene zeer groote en ongefchikte klomp vet, waar van het agterfte gedeclte puntsgewyze liep naar eene vleesch- achtige, breede en rechte ftaart. Deeze Zee-koe had Digitized by Google c I £4 REIZENAAR had een dikken en rondcn kop , een platten bek , breede neusgaten , met zeer harde' hairen aan den neits ) en boven den mond , kleine oogen en drie gehoor - gaten , in plaats van ooren. In plaats van pooten,had dit dier twee oitwasfen , of vleesch. achtige vinnen, even als die van de Land-Schild- pad , die een weinig beneden den kop te voor- fchyn kwamen. Het dier bedient ’er zig van om te zwemmen , en zig , fchoon traaglyk , te bewe- gen , wanneer by het kruid wii eeten , het welk aan den oever der rivieren groeit, want het is een halfllachtig dier. Hy had eene groenachtige zwar- te kleur , eene ruwe ongelyke huid , met groote verhevenheden en rimpels , die een kring maken , en met eenige weinige ftekelige hairen bedekt. Hy had kiezen,maar geene voor- tanden,en eene zeer korte tong. De Zee-koe werpt, even als de Wal- visch , levende jongen , en zoogt dezelven aan twee borsten. De diercn van dit zoort zyn in de Rivier der Amazotitti zeer gemeen. Men zegt, dat hun vleesch den finaak van kalfs- vleesch heeft, en goed is om te eeten. Die ik tans zag, was reeds te veel verrot , om ’er van te proeven. Men zag op zynen rug twee gaten van kogels, welken de muitelingen waarfchynlyk op den soften , wanneer wy twee fnaphaan - fchoten gehoord had- den , op hem haddeiT laten afgaan. Ik Digitized by Google SURINAME N, XXIH. Hooft/l. 12 $ Ik oordeele het niet ongepast te zyn , om alhier cene befchryving te geven van een ander halfilach- tig dier , Tapira genaamd , het welk veel gelyk- heid heeft met het Zee-paard van het oude vaste Land , maar minder groot is. Zyn lyf heeft ten naasten by de gedaante van dat van een ezel , fchoon echter minder lomp zynde. Zyn kop ver- fchilt niet veel van den kop van een paard , maar zyne onderfte lip ftaat meer voor uit , en eindigt met eene beweegbaare fnuit (*) * als die van een Oly- * , Zommige natuurkenncrs beweeren tegcn bet ge- voelen van onzen reiziger, dat dit dier deeze fnuit naar wiilekeur kan uit en intrckken , byna op de manier van een Olyphants fnuit , of den hoorn van een Rhinoceros. De Zee - paarden , in de huizen te Caijenne opgevocd , zyn uittermaten gemeenzaam , en worden gaarne ge- flreeld en gekrabd ; zy loopen oyer ai been zonder kwaad te doen. Op het eetens-uur ziet men deeze dieren aan- komen , als of zy tot het huisgezin behoorden ; zy ver- moeien de lieden , die aan tafel zitten , zeer ; zy vragen hun op eene lompe wyze met hun fnuit, om eeten te - hebben; zy loopen rondom de eetens- tafel ; zy eeten brood, casfave, vruchten.en dikwils, eer zy heen gaan , wryven zy zig tegen het huisraad. De lndiaanfche wilden bereiden de huid van deeze dieren , door dezelve uit te fpannen en in de zon te la- ten droogen ; zy bekleeden ’er hunne rondasfen of oor- logs- Digitized by Google REIZE NAAR 1 26 Olyphant, maar niet lang genoeg, om hem van eenig nut te wezen. Zyne ooren zyn rondachtig; zyne voortanden zyn zeer fterk , en zomtyds zicht- baar. Hy heeft ruwe en rechte maanen , korte en dikke pooten met een zoort van paards - hoef , ver- deeld in vier klauwen met nagels gewapend. Zy- ne ftaart heeft niet meer dan twee of drie duimen lengte. De huid van dit dier is uittermaten dik, en van eene bruine kleur ; wanneer hy jong is , heeft deeze huid kleine vlakken * even als die van de harten in Guiana , of de Paca , en dezelve maken langwerpige ftreepen. Hy voedt zig met kruiden en planten , die op moerasfige plaatfen groeijen. Hy is zoo vreesachtig, dathy, bang zyndej zyn behoud zoekt door zig in het water te dompelen, waar in hy een zeer langen tyd ver- blyft. Het vleesch van het Zee-paard is zeer lekker ; men geeft ’er den voorkeur aan boven het beste osfen- vleesch. De logs-fchilden en hunne ftormhoeden mede: de pylen en kogels doordringcn met moeite dit gedroogde leder, het welk zeer hard, zeer dik, en waar van het wecfzel zeer vast en in 6en gedrongen is. Te Caijenne maakt men 'er fchoenen van, die langer duuren dan fchoenen van osfen- leder; het water doorweekt dezelren niet ligt. Aanteek, v, d. Franfchen Vertaler. Digitized by Google SURINAME N, XXIII. Hooftjl. 12? De heer selepelder, Officier van ’s Cora- pagnies krygsvolk , verzekerde my , op dcezen zelfden tyd, dat hy een Zeepaard, van een geheel onderfcheiden aart-,in de Riviev Maroni gezien had. De Majoor abercombi'e, die in den zelfden dienst was , zeide my onlangs , in de Rivier van Surinamen een Meermin te hebben aangetroffen. Lord monboddo houdt ook zeer ftellig ftaande het aanwezen van Zeemannen en Zee-vrou- wen (*), en verzekert , dat men ze in ’t jaar 1720. g e * (*) Veele Reizigers maken melding, van Zee - men- fchen , waar aan zy den naam gegevcn hebben van Tri- tons , Nereiden , Sirenen , half visch , half vrouw , of jimbizen. Allen komen daar in over 6en , dat het zee- monfters zyn , naar menfchen gelykendc , ten minften van het hoofd tot het midden toe. Men leest in zeker boek’, genaamd Delicts de la Hollands , dat in het jaar 1 430 , na eenen zvvaaren florm , die de dyken in Westyriesland had doorgebro- ken, een Meermin in het flyk gevonden wierd. Men bragt dezelve naar Haarlem ; men kleede haar , en leer- de haar fpinnen; zy gebruikte ons voedzel, en lccfde eenige jaaren , zonder het fpreken te hebben kunnen leeren , en had altyd een trek naar het water behouden. Haar geluid had veel overeenkomst met dat van een fter- vend mensch. Hanttek. v. d. Franfchen Vcrtaler. t Digitized by Google ia8 reizena'ar gezien heeft. Maar hoe achtenswaardig op andei'e punten het oordeel en gezag van deezen Lord mo ge voorkomen, is het my niet mogelyk , om met hem in te ftemmen , dat ’er mannen en vrouwen met vinnen en fchubben , last ftaan met ftaarten , zyn zouden. . , Ik geloof, zoo het my geoorloofd is myne ge- dachten op dit ftuk te zeggen , dat men nu en dan in de Rivieren, onder den zonne-keerkring gele- gen, zoo op de kust van Africa , als van Zuid- Amcrica , een zoort van visch ziet, die met het halve lyf boven het water uitfteekt , zeer veel ge- lykheid heeft met een menfchelyk fchepzel , maar veel kleiner is , en ten naasten by als die geen, welke men in ’t jaar 1794 te London zag. Des- zelfs kleur is zwartachtig groen; de kop is rond, met een zoort van mismaakt aangezicht. Eene zwaare vinne vertoont zig by de oogen van het dier, loopt tot het midden van den rug, en ge* lykt veel naar hoofdhair. Zyne twee armen en handen zyn twee vleesachtige en gevingerde vin- nen. Het wyfje, als zynde een dier, dat haare jongen levendig werpt , heeft borften , even eens gemaakt, als die van eene vrouw. De ftaart is volmaakt die van een visch. In veele opzigten gelykt hy naar het Zee • kalf ; behalven dat de laatstgemelde geene vinnen op den rug heeft. De- zel- Digitized by GoogleJ SORINAMEN, XXIIL Hooftjt. 12? zelve is ook veel dikker, en vcrheft zig nooit bo* vcn het water , zoo als hct dier zoo even door ray befehreven. Ik heb deeze berichten ontfangen van verfeheiden bejaarde Negers , en van verfehei- den Indiancn , die alle in hunne befehryvingen overeenftemden. Zoraraigen voegden ’er by , dat deeze dieren zingen , maar ik denke , dat het is een klagend gefehrey , zoo als men wel van andere visfchen of halfflachtige dieren onder den zonne- keerkring hoort. Zy verzekerden my , dat zy, fchoon zeldzaam voorkomende, ten hoogflen ge- vreesd zyn by hunne vrouvven en kinderen, die hen watra-mama , of ipoeder der wateren noe- men j en , het geen vreemd is , met dien naam be- ftempelen zy ook hunne Profetesfen. Maar laaten wy van dit ftuk afftappen , en het verhaal onzer krygs - verrigtingen weder vervolgen. Ik heb reeds gezegd, dat zeker Heelmeester,' den i^den November , verklaard had , dat myn voet my buiten ilaat ftelde, om dienst te doen; en heden , den 5 <fcn December , werden een ander Heelmeester, twee Capitains en een Adjudant ge- zonden om my te bezigtigen, gelyk ook den Ca- pitain ferret, die ziek was. De laatstgemel- de Heelmeester verklaarde al mode onder eede, dat wy zonder gevaar niet gaan konden , en nog minder zwaare vermoeijing uitflaan ; maar de Co- Ill. DEEL. I lo- I3O REIZE N A A R lonel seybourg, wien de heete koorts deeds bybleef , vond goed , dat wy oogenblikkelyk de bosfchen zouden intrekken,al zag hy,dat men ons op kruiwagens moest voortkruien. De arme Ca- pitain per ret, die *er als een ftervend mensch uitzag , en zig niet bewegen konde , befloot ech* ter , om deezen uitzinnigen last ter uitvoer te brengen; maar ik kwam ’er ftellig voor uit, dat ik den geen, die beftaan zoude durven my aan te taken , de hersfens zoude infchieten ; en ingevolge van deeze verklaring , ftelde men my onder de be- waring van een fchildwacht. Het geheele leger fclieen toen niet dan uit zotten te beftaan. Den 1 1 den, ontfingen wy bericht, dat men een zeker getal muitelingen aan de overzyde van De- vil's Harwar gezien had , en wy vemamen ver- volgens , dat zy de Commewyne verlaten hadden , aan welker oevers zy , den ^den , het huis van den eigenaar van Killefting - Nova , waar in de Opzichter slighter was opgefloten , verbrand hadden , dat zy de geheele Plantagie verwoest had- den, drie • en - dertig vrouwen mede gevoerd, en het zoontje van eenen Mulat verrainkt , om zig over zynen vader te wreeken ; en dat eindelyk de Neger-Jagers hen vervolgden. Capitain f re- de rik kwam 00k den zelfden dag aan. Hy had het krygsvolk der Societeit verlaten , om onder die Digitized by Google SURINAME N, XXIII. Hooftji. 131 die van den Colonel fourgeoud te gaan , eh hy bevestigde ons deeze ongelukkige nieuwsty- dingen. Byna op deezen zelfden tyd , na vier maanden lang aan alles gebrek gehad te hebben , ontfing ik het ovcrfchot van mynen voorraad, welken men my van de Plantagie Mocha zondt , maar voor drie vierde door de kakkerlakken vernield : ik deel- de het beste onder de zieken uit, maar het geen my het grootfte genoegen deedt, was te veme- men , dat j o a n n a en myn zoon johnny bui- ten gevaar waren , en te Paramaribo herftelden. Deeze tyding beurde my zoodanig op , dat ik des anderen daags morgens te kennen gaf , dat ik my in ftaat bevond, om dienst te doen, maar ik twyf- fel, of dit wel zoo was. De noodzakelykheid om van lucht te veranderen, bragc ’er ook veel aan toe, want in de zoort van gevangenis, die ik hield, had ik ’er volflrekt gebrek aan, en zy was my echter ongemeen noodig. Den zelfden avond , voer een vaartuig, vol met Caratbifche Indiancn , de Cormoctibo - Kreek op , om , door middel van de IVana - Kreek , in de Rivier Maroni in te loopen. Den aoften December, was ik van myne kwet- fuur aan den voet herfteld; de Colonel seybourg insgelyks van zyne heete koorts. I 2. Den Digitized by Google REIZE NAAR J.32 ' Den siften, kwamen *er beveelen van den Co- lonel fourgeoud, die zig op dit oogenblik beter bevondt: dezelve bragten mode, dat wy on- ze legerplaats te Jerufalem zouden opbreken , en ons andermaal naar de l Van a - Kreck begeven. Dienvolgende wierden de zieken in vaartuigen naar her hospitaal te Devil's Harwar , het welk reeds byna vol was, gezonden. Veelen waren door eene ziekte aangetast , vry veel gelykende naar trom- melzucht, en alhier de Kouk genaamd. Dezelve beftaat in eene verbaazende opfpanning van den buik , die te gelyker tyd zeer hard is. Men krygt die ziekte, zoo men zegt, door het drinken van modderig water, zonder het met eenig geestryk vocht te vermengen; en dit was onze gewoone en algemeene drank. Den seften , des morgens om zes uuren , braken wy het leger op , en volgden de oevers van de Cormoetibo - Kreek, die niet meer dan een moeras was. Men liet ddn van onze ongelukkige Negers, die een gat in het hoofd had, aan zyn lot over j men wierp een anderen van den der vaartuigen in het water, en hy verdronk. Wy zagen deezen dag een groot aantal Pingos , of wilde varkens, die, als naar gevvoonte, onze linie braken. Verfcheiden wierden door fabelhou- wen gedoqd , en zommigen ontkwamen het , ne- men- Digitized by GoogI 6URINAMEN, XXIII. Hooftft. 133 4 mende de bajonnetten, waar mede zy gcraakt wa- ren, met zig. Deeze tocht was vooral onaangenaam uit hoof- de van de zwaare regenbuien , die ftrooms-gewy- ze nedervielen, en de Rivieren deeden overloo- pen. De vroege ochtend-ftonden waren vochtig en koud, en zoo ftrydig met de ongemeene hitte van den dag, dat wy zeer dikwils in onze hang- matten lagen te beven , vooral wanneer wy ’er met natte kleederen in gegaan waren. Intusfchen kwam ik dit ongemak voor , door een gedeelte van den dag, even als de Jagers , half naakt te loopen, en myn hembd, geduurende den regen, onder eene omgekeerde ketel te leggen. Wanneer de regen - ophieldt , kleedde ik my, en leed dus veel minder dan myne medgezellen , die zeer Week en ver- kleumd waren. Des avonds van den r^ften , floegen wy ons neder by eene kleine beek , de Caymans- Kreek genaamd. Zekere boom, den naam van Monbiara dragende, boodt ter deezer plaats eenige uitmun- tende vruchten aan , maar die alien door de flaven wierden weggenomen , eer ik ’er van konde proe- ven, of zelfs 66n van te zien krygen. De regen viel by aanhoudenheid zoo fterk, als of wy een zondvloed te vreezen hadden. Den soften vervolgden wy onzen weg, en des avonds I 3 floe-. Digitized by Google floegen wy onze hangmatten neder by eene beek , Yorica of de Duivcls ■ Zeef genaamd, Wy bouw- den aldaar fchuiiplaatfen of hutten , en maakten ’er vlotten, om ’er de kryg* en mond - behoef- ten op te plaatfen. Den agften, trokken wy door flyk en water 3 wy kregen de zwaarfte ftortregens op het lyf, en floegen ons des’ avonds nedec by eene kleine beek , genaamd de Java ■ Kreek , en loopende drie mylen beneden de W ana - Kreek. Den , wierd ik met eenige weinige man- fchappen afgezonden , 001 onze oude legerplaat- fen , by de laatstgemelde Kreek , te ,gaan opnee- men. Des avonds kwamcn wy te rug, half zwem- mende door flyk en water, en zonder iets, dan eenige vogelen en merkwaardige boomen gezien te hebben , welken ik niet met flilzwygen kan voorby gaan. Men noemde deeze vogelen Crom - lack , Camawarry $n Crocro . De eerfte heeft de gedaante van eene groote houtfnip , en heeft een krommen bek. De tweede is een waterhoen , tnaar driemaal grooter dan de voorgaande. Zy zyn zeer ligt , en vlogen in een oogenblik weg , waarom ik ’er geene omftandiger befchryving van, geven kan. De derde of de Crocro , is een wei- nig minder groot, dan onze kraaijen, en ik ge- loof, dat hy tot het zelfde zoort behoort,- want hy Digitized by PI 'VWT1I OtzicJw aor uaur- /i&uvto bv Jerusalem. v *B / 0 ' Digitized by Google SURINAME N, XXIII. Hooftjl. 13 * hy is 66n der verflindendfte van alle vleesch - eten- de vogelen. Deeze vogel heefc eene donker blaau- we kleur. Zyn bek en pooten zyn uittermaten fterk : hy raaakt een alleronaangenaamst en fcherpst gekras, voomamelyk in den nacht. De boomen wierden door de Negers genoemd Mataky en Markoury. De eerfte is merkwaardig uit hoofde van zyne wortels, die zoodanig boven den grond uitfteken , dat een groot aantal menfchen zig daar onder zouden kunnen Verfchuilen , zonder elkan- der te zien; zomtyds zelfs ftaan zy zoo wyd van ddn , dat men te paard tusfchen beiden zoude kunnen doorryden;en derzelver dikte is zoo groot, dat men niet meer dan 66n plank of deel noodig heeft , om *er een tafel voor twaalf menfchen van te maken. Ik verwyze den lezer naar de afteekening , die ik van deezen verbaazenden boom gemaakt heb , en geplaatst tegen over dien kant , alwaar onze leger- plaats te Jerufalem was nedergeflagen. Ik heb in dezelfde plaat gebracht het gezicht van onze leger. plaats aan de Java - Kreek by mooy weder. De andere boom , Markoury genaamd , is waar- lyk geducht , uit hoofde van zynen vergiftigen aart , welke zoo doordringend is , dat de rook van dit hout doodelyk is voor de dieren , wanneer het I 4 in Digitized by Google R E I Z E NAAR 13^ in de longen koomt. Hy groeit altyd alleen, en doet ontwyffelbaar fterven al wat’erdicht by koomt. De flaven zelve zyn zoo befchroomd om hem aan te raken , dat zy op de Plantagien het omhakken ’er van weigeren. Hy is niet zeer hoog, onge* lyk , en van eene leelyke gedaante ; hy heeft flechts eenige takken , en zyne bladeren zyn van eene bleek groene kleur. Men heeft my gezegd, dat de lndiancn zommigen van hunne pyien vergifti- gen , door ze in het fap van deezen boom te doopen. Den , begff zig eene andere ronde in aantocht , maar ontdekte even weinig , als de eerile, Ik heb reeds gezegd, dat de zweer, die ik aan den linker voet had, geneezen was , en dit was waar ; maar op dit oogenblik haalde ik uit myn reg- ter arm twee groote infe&en , die my andere zeer diepe zweeren veroorzaakten. In Surinamen noemt men deeze infeclen Struik - wormen. Zy zyn zoo groot als de rups van gewoone kapellen ; zy heb- ben een zwarten kop, en eene puntige flaart; zy dringen ongemeen diep in het vleesch door, en men heeft een lancet noodig, om ze ’er uit te haa- len ; zy leven doorgaans in flilftaande wateren , en met geduurig door dezelven te loopen , was ik aan hunne aanvallen blootgefteld. Myn Digitized by Google 6CUINAME N, XXHL Hooftft. i# . " Myn moed begon my door de opeenftapeling van alle deeze onheilen te ontzinken. Zoo veele onderfcheidene en herhaalde folteringen, vvaaraan ik geen einde zag, ontroerden mynen geest, cn maakten my het leven verdrietig. In deeze elcn- dige gefteldheid nam ik het ftelligst en welberaden beiluit om by de eerfte gelegenheid , die zig zou- de aanbiedcn om dit met cere te doen , zulke opperhoofden en zulk een dienst vaarwel te zeg- gen. Men zal by het vervolg van myn verhaaj zien, of ik dit voornemen heb toegebragt. Onze tegenwoordige legerplaats was zoo on- draaglyk , dat ’er geene befchry ving van te gevcn is. Eene aanhoudende overftrooming overdekte den grond, zoodanig, dat men vlotten moest ma- . ken , om ’er onzen voorraad op te plaatfen. Wy konden uit onze hangmatten niet komen , zonder tot de knien in ftyk of water te ftappen; en op plaatfen , waar het lager was , aten de infetfen ons levendig op. Eene zoo ongezonde gefteldheid vermeerderde het getal van onze zieken, en men was genoodzaakt een ander vaartuig , vol met dood • kranken , de Cormoetibo- Kreek te doen af« zakken , en naar het hospitaal van D exits Har- v>ar te zcndcn. Onder dit getal was die armc oude Negers, wiens hersfenen byna verbryzeld ‘ I 5 wa- Digitized by Coogle 138 REIZE N A A R waren , en die ons eerst des avonds te voor ren in eenen deerniswaardigen ftaat had kuiyien inhalen. Dit vaartuig, het welk veel naar een dryvend kerkhof geleek , vertrok den laatften dag van ’t jaar 1775. # # # # % ❖ VIEIU Digitized by Google SURINAME N, XXIV. Hooftft. 1 39 ■ » ' — ■ " 11 1 VIER . EN - TWINTIGSTE HOOFTSTUK. Aamvcrving van twee Compagnien Vrywilligers , beflaande uit Negers en vrye Mulattcn. — ■ Verfcheidene zoorten van Visfchen. — Arro- woukas. Itidianen. — De krygsbende van den Colonel FOURGEOun ontfangt bevel , om naar Holland in te fchepen. — Dc Ratel -Jiang. — De blaauwe Dyplas. — De Amphisboena of twee- hoof dige Jiang. — Eenefraaije Kapel. — De Co- lonel ontfangt naderen last. — Het krygs - volk trckt weder in de bosfc/ien. — Koophan- del in de Folkplanting van Surinamen. — Be- fchryving van eerie Cacao -Plantagie. — Hel- dendaad van eenen Neger. — De Ananas. — De Muscaat- en Water -Mcloen. Op nieuwe jaars dag deedt de Colonel sey. js 0 u r g my zyne groete doen , met verzoek om myne aanhoudende vriendfehap. Ik gin g hem oo. genblikkelyk van de myne verzekeren , en hy verklaardc my een oprecht leedwezen te hebben over de kvvadc bejegeningen , waar aan hy zig ten mynen opzigte fchuldig had gemaakt. Hy verze- kerde my, dat zyn Adjudant en fpion gibhart, ’er Digitized by Google 140 REIZE NAAR *er de voornaame oorzaak van was ; vervolgens my by de hand vattende , ftondt hy my toe , ora „ tans naar Paramaribo te gaan , of werwaarts ik goedvond, tot dat ik anderen last ontfangen zou* de hebben. Deeze behandeling deedt my een in* nerlyk genoegen , en wy dronken al het overfchot onzer vyandfchap af, niet met wyn, maar in rhtira met water gemengd. Dien zelfden avond derhal- ven affcheid genomen hebbende, zoo van mynen nieuwen vriend , als van de ’ legerplaats aan de Java • Kreek , zakte ik , zeer wel te vreden zyn- de, de Rivier af, om my naar de hoofdftad der Volkplanting te begeven. Na een gededte van den weg flapende te heb- ben overgebracht , bevond ik my des anderen daags morgens te Devil's Harsvar , alwaar ik vernam, dat die zelfde gichart, van wien ik zoo even Iprak, kortlings aldaar was overleden. Des avoftds kwamen wy op de Plantagie Beekslied. Myne 1 roeijers arbeidden met veel yver. Om elkander daar toe aan te zetten , kliefde de een het water met zyn riem in diervoegen, dat het een onder- fcheiden geluid gaf, en zyne medgezellen volgden hem gezamentlyk daar in naar. Den gden , kwam ik op het Fort Amfterdam aan , alwaar ik een uitftekend middagmaal deed met ondericheidene zoorten van visch, genaamd Ptfr- Digitized by Google !t)RlN AMEN, XXIV. Hooftft. I41 Pasfary , Prare * Prare , Provost , en Curema. De Pasfary is meer dan twee voeten lang , en weegt zomtyds twintig ponden. Zyn kop is breed en plat. Hy heeft twee lange knevels , maar gee- ne fchubben \ zyn vleesch is aller lekkerst. De Prare - Prare is ten naasten by van dezelfde ge- ' daante en insgelyks goed. De Provost is breed, heeft dikwils de lengte van vyf voeten , en eene geelachtige kleur. Zyn vleesch is minder aange- naam, dan dat van de twee voorgaande , maar geeft eene goede oly. De Curema is een zoort van harder , zomtyds van twee voeten lengte , heb- bende ttoee groote witte zilverachtige oogen, en de benedenfte kaak meer voor uit (laande dan de bovenfte. Ter deezer plaatfe vangt men 00k een zoort van zeeflak, waar van MejuiFrouw d e me- rian melding maakt, en welker voorlte gedeelte juist gelykt naar dat van een garnaal. Des avonds van dien dag, ten zes uuren, trad ik in de ftad Paramaribo binnen. Ik vond aldaar joanna en mynen zoon in volmaakte gezond- heid. Beiden waren zy , van wegen de gevolgen hunner zickte , drie weken lang blind geweest. Myn vriend , de heer de graaf, noodigde my , om met haar by hem myn intrek te nemen. Daags daaraanvolgende at ik met den Colonel fourgeoud, die zig zoo wel bevondt als ooir. Hy Digitized by Google REIZE NAAR 142 Hy onthaalde my , als naar gewoonte , op ge- zouten kost (*) , en behandclde my zeer vrien- delyk. Hy berigtte my , dat ’er twee compagnitin vry willigers , uit Mulatten en vrye Negers be* ftaande, wierden aangeworven; dat de Oucas. en Sarameca- Negers de muitelingen begunitigden , en in de daad groote fchelmen waren ; dat men eenigen van de laatstgemelden by de Caftwinica • Kreek gedood had ; dat hy hunne verblyfplaats Fisfy- Hollo hoopte te vernielen ; dat b onn y en de zynen , in weerwil van hmine ftrooperyen , die niet lang meer duuren konden , in de bosfchen van honger ftierven, en dat hy'befloten had, zoo lang hy een enkelen foldaat overig had, dien muiteling te vervolgen , hem zoo mogelyk gevangen te ne- men , of ten minften met zyne bende uit de Volk- planting te verjagen. De Colonel verhaalde my al verdcr, dat zeker Franschman , die den plat- ten grond der vestingwerken , en z. voor den Gouverncur van Cayenne afteekende , op het oogenblik, dat hy ftondt te worden opgehangen, ont- (*) Hy hieldt hardnekkiglyk llaande , dat deeze gc- zouten fpyzen uitmuntend voor de gezondheid waren, en met dit al had hy drie koks uit Europa mede ge- nomen. Aatittek, van den Schryvgr. Digitized by Google SURINAME N, XXIV. Hooftft. I43 ont&apt was; dat hy aan den Capitain tul- ling, wegens het door hem in ftilte aangegaan huwelyk, vergiffenis gefchonken hadt; en dat de Lieutenant Colonel de borgnes meteeneryke weduwe ging trouwen. De Bevelhebber was, met d&i woordgezegd, ten mynen opzigte een geheel ander mensch ge- worden. Zyne manieren waren toen zoo gefchikt, dat ik niet verlangen konde mynen tyd in beter ge- zelfchap door te brengen. Hoe was het mogelyk , dat ik te gelyker tyd de vriend van twee Overften was , die door nyd jegens elkander gedreven wier- den. Dit is een geheim, het welk ik nimmer heb kunnen ontdekken ; misfchien , daar zy geflagen vyanden waren , wilden zy my beiden winnen. Wat daar 00k van zy, ik befloot, de ftiptfte on- onzydigheid in acht te nemen. Ik gedroeg my 00k op dezelfde wyze jegens den Gouvemeur , die my den tweeden dag na myne aankomst ten eeten verzogt, en, in plaats van my op gezouten os- fen - vleesch te onthalen , overenkomftig zyne ge- woonte, eene deftige maaltyd liet aanrechten. Ik gaf 00k een bezoek aan myne verdere vrien- den , namelyk aan Mevrouw godefroy, als mede ten huize van demelly, Gordon, mac-neyl; en ik bragt ook zeer vrolyk den dag Digitized by Google 144 REI2B NAAS dag door met de zwarte Mevrouw sampson, of zubly, die tans weduwe was. - Ik woonde ook een dans. party van Mulatten by , op' welke men echter gecne Haven zag. De mufiek , het lichc , de dans , het avond-eeten, waren aldaar in de volmaaktfte orde geregeld. De grootfte pracht ftak voornamelyk in de kleederen uit. Vrolykheid en betamelykheid hadden ’er bei. den plaats, en wel zoodanig, dat dit gezelfchap ' ten voorbeelde ftrekken kon aan dat van veele in- wooners van eene andere kleur, die zig verbeel- den befchaafder zeden te bezitten. Den soften, een groot aantal Indianen en Ne- gers van beide kunne , in de Rivier by het Fort Zelandia hebbende zien zvvemmen , wilden de jonge donald mac-neyl enik van de party zyn. Nimmer zag ik eene dergelyke vaardigheid, dan die der Negers , in het water. Zy hidden een zoort van gevecht , waar in zy als visfchen duikten, en elkander met de voeten, maar nooit met de handen , raakten. De Indianen , die tot het gdlacht der Arrowoukas behoorden , waren ook bekwame zwemmers , en fcheenen zoo wel in ’c water, als op ’t land, te kunnen leven. Ons door dit genomen bad genoegzaam verkoeld hebbende, gingen wy aan den oever nederzitten, alwaar ik het genoegen had het raaakzel en de trek- ken Digitized by Google SU RINA MEN, XXIV. Hooftft. 1 45 ken van eene jonge Indiane te befchouwen , die als een venus -beeld uit het water opkwatn. — De Arrowoukas zyn zeer verfchillende van alle de andere Indiancn , over welken ik reeds den lezer onderhouden heb ; hy her'innert zig mis- fchien myne belofte, om van hun in het byzon- der te fpreken , en deeze zal ik tans volbren- gen. — Ik merkte op, dat de huid van dit jong meisjen , by het uitkomen uit het water, niet meer met Roucou geverwd zynde , my veel fchooner voorkwam, dan de koper-kleurige huid der vrou- wen van andere Indiaanfche voiken. Haare leden waren door geene naauwe ringen , of fty ve catoe- ne banden ontcierd. Haar hoofdhair hing niet los ; maar was netjes rondom haar hoofd opge- bonden , en op den kruin door eene breede zilvere plaat vast gemaakt (*). Het eenige kleed , dat zy in het water aanhieldt , beftondt in een klein vier- kant voorfchoot, van koraalen gemaakt , zoo als ik die hier boven reeds befchreven heb : zy was derhalven , ten aanzien van de overige deelen van haar lichaam , geheel en ai naakt. Zy had een aan- (*) In plaats van dezelve neemt men 00k wel een fchelp, een visch - graat , of tyger-tanden. Aanteek, van den Schryver. III. DEEL. K Digitized by Google REIZE NAAR I46 aangezicht, zoo bevallig, als men zig verbeclden kan. Haare reizige geftalte, haare kragt, haare jeugd , haare levendigheid , alle de teekenen van eene goede gezondheid, overtuigden my van de waarheid, dat wanneer het lichaam zig geheel aan het oog ontdekt , men op de fehoonheid van het aangezicht weinig acht flaat. Haar gelaat kondig- de die beminnelyke eenvoudigheid , dien onfchul- digen ernst aan, die op geenen oneerbaaren aan* val zelfs verdacht is , en niet kan nagebootst wor- den door haar, die zig aan den geringften misftap fchuldig kent. Eene geverwde olyfkleur is met de fehoonheid zeer wel beftaanbaar : deeze is de natuurlykfte kleur van alle menfehelyke fchepfe- len ; want het is waarfehynlyk , dat blank en zwart flechts trapswyze opklimmingen zyn , veroorzaakt door overmaat van warmte en koude (*). Dit jong Vcrfcheiden Natuur-kenners zyn van dit gevoe- len niet. Onder dit getal behoort buffon, die in zyne Natuurlyke Gefchiedenis van den Mensch zegt : — ■ „ De witte of blanke kleur fchynt de oorfprongelyke kleur der natuur te zyn , welke de luchtftrcck , het voed* zcl en de zeden zelfs tot in het gecle , bruine of zwarte doen veranderen, en die in zekere omfiandigheden we- der te voorfehyn koomt , inaar met eene zoo groote ver- andcring , dat ze niet golykt naar de oorfprongelyke wit- te Digitized by Google SURINA MEN, XXIV. Hooftjl. 1 47 jong meisje, zoo volmaakt fchoon , fcheen zelfs 00k volmaakt gelukkig te zyn. Men vindt, zegt raynal , in den ftaat der zuivere natuur het geluk meenigvuldiger , dan in den ftaat der vol- maaktfte befchaafdheid. Het is zeker , dat eene Europeefche vrouw tot aan de toppen der vingers zoude bloozen, op het enkele denkbeeld van naakt in het openbaar te verfchynen ; maar opvoeding en vooroordeel doen alles, vermits het een ontwyf. felbaare regel is , dat , wanneer men inwendig zig niets te verwy ten heeft , men voorzeker van geene fchaamte weten kan. Ik herinner my te Bergen op Zoom eenen jon. gen Indiaan uit den omtrek van de Volkplanting de Berbices , genaamd wilky, gezien te hebben. De Getieraal de salve, die hem had medege- bragt,liet hem kleeden,en gafhem een zeker zoort van opvoeding. Deeze Indiaan had onder ande- ren het koken en ldeeder-maken geleerd, willen- de zig zelven , zoo hy zeide , tevens van alle nood- wendigheden voorzien. Na verloop v&n eenigen tyd,betuigde hy zyn verlangen, om naar de Volk- plan. te kleur , die door de opgegevene oorzaaken in de daad van natuur veranderd is”. Manteek. y. d, Franfchtn Firti K 5 Digitized by Google 143 REIZE N A A R planting te rug te keeren ; en hy had flechts even den America anjchen grond betreden , of hy wierp zyne kleederen weg , begaf zig naakt in het diep- lte der bosfchen , alwaar hy , even gelyk de Hot- tentot , van wien rousseau fpreekt in de aan- teekening N°. 13. op zyne verhandeling over den corfprong en grondjlag dcr ongclykheid otider de menfehen , zyne dagen fleet, zoo als hy die be- gonnen had , in het midden zyner landgenooten en vrienden. — Maar laaten wy tot dit meisjen te rug keeren. Zy had eene levendige Papegaay , die zy zelve met een rond gemaakte pyl gefehoten had, en die ik van haar voor een mes met een dubbeld lemmer verruilde. De Arrowoukas zyn in dit zoort van jagt zoo knaphandig, dat zy mee- nigmalen een Macaw in zyne voile vlucht , en dikwils zelfs een duif , raken. Ik kan van dit onderwerp niet afftappen , zon- der eenige aanmerkingen te maken omtrent het ze- delyk character van dit volk , het welk niet alleen met de meeste andere Indiaanfche volken in vrede leeft , maar vooral in goede vriendfehap ftaat met de Europeanen , wier achting het bezit. Ik zal flechts den geval verhalen , tot een be- wys van de dankbaarheid , waar door deeze In- dianen zig onderfeheiden. Voor eenige jaaren kvvamen twee v^n hun , man en vrouw, te Para- mo- Digitized by Google SURINAMEN, XXIV. Hooftjl. maribo. Decze vrouw in haare zwangerheid ver- re gevordcrd zynde, gelastte de heer van der mey aan zyne dienstboden, om hen beiden aan zyn huis te brengen , en hun eene afzonderlyke kamer, en alles wat zy noodig hadden, tegeven; vervolgens wenschte hy hun goeden avond. De Indiaanjche vrouw beviel dien zelfden nacht; en des anderen daags morgens, toen de dienstboden kwamen , om hun den dienst van hunnen meester op nieuw aan te bieden , vonden zy noch den man, noch de vrouw. Deeze waren voor het aan- komen van den dag vertrokken , om met hun kind gerustelyk naar het bosch te rug te keeren (*). Men maakte toen verfcheiden gisfingen omtrent die zoo hoog geroemde oprechtheid der Arrowoukas ; maar na verloop van agttien maanden , kwam deeze zelfde Indiaan den heer van der mey weder opzoeken, met zig brengende een fchoonjongman, tot het geflacht der Accawaus behoorende, dien hy in een gevecht gevangen genomen had (j) Hy boodt CD Ik heb reeds gezegd, dat de Indiaanfche vrou- wen zondei" fmart kinderen baaren. uianteek. van den Schryver. Ct) Dit is onder hen zeer zeldzaam , want ’er is geen vreedzamer volk , dan zy. Aanteek, van den Schryver, K 3 Digitized by Google IJO R E I 35 E NAJ|1 boodt hem zynen weldoener aan , zeggende al- leenlyk : Die is voor u ; en , zonder naar ant- woord te wagten , Hep hy weg. Men boodt den heer van der. mey meer dan twee honderd ponden fterling voor dien flaaf, maar hy weigerde zulks , en behandelde hem, even als of hy een vry perfoon watfV De opvoeding , welke de lndianeti in hunne; kindsheid ontfangen , is zoo overeenkomftig de wetten der eenvoudige natuur , dat zcldzaam him gemoed bedorven , noch hun lichaam misvormd is. Te groote zorgvuldigheid in beiderleije opzigten, is zoo wel fchadelyk , als eene volftrekte achte- loosheid. Dit is het gevoelen van den verftandi- gen Dr. Bancroft, die niet noodig had zulks met een plaats uit quintiliaan te bewyzen. Schoon de Arrowoukas in eene volmaakte eens- gezindheid met de Europcancn 3 en de meesten van hunne nabuuren , leven , trekken zy echter ten llryde uit, wanneer men hen getergd heeft. Hun- ne wapenen zyn boog , pylen , en een knods , dien zy abowtow (*) noemen j maar zy eeten hun- ne De inwoonders van Nieuw - Zeeland noemen hun- -ne knodfen patou- patous , welke gclykluidende uitdruk- kingen te merkwaardiger zyn , naar mate van den zeer v«rren aflland , die hen van elkander fcbcidt. 