Het groote Tafereel der Dwaasheid
Van zelf echter liep het rumoer ten einde; de voorzigtigsten dropen af, de overigen volgden en de policie bleef met be- bloede koppen meester van het slagveld. Den volgenden middag (Zondag) werd door Mijne Heeren van den Geregte, daartoe extraordinair vergaderd, een brommend placcaat af- gekondigd : “waarbij mijne voorsz. Heeren , willende dus- “danige oproerige en pernicieuse samenrottingen van eenen “hoop quaadaardige , moetwillige en quade geintentionneerde “Menschen,waardoor niet alleen depublicquerustwertgestoort “en geschonden , maar ook de goede Ingesetenen deser stede “in notabel perijkel werden gesteld, tegengaan, hebben goed- “gevonden , te ordonneeren en te statueeren , gelijk haar “Edel. Achtb. ordonneeren en statueeren bij dezen : dat nie- “mand wie hij zij, jong of oud , zig zal hebben te vervor- “deren , omtrent den Dam of elders eenige sodanige sediti- “euse zamenrottingen te maken, of bij te wonen , veelmin “eenige feitelijkheden in maniere voorsz. te plegen, ofte “iemand, wie hij zij > te aggresseeren , ofte te spolieeren, op “poene, dat de Overtreders van deze, als oproermakers en “perturbateurs van de publicque rust, aan lyf en leven , “ofte andersints, naar exigentie van zaken zullen werden “gestraft.” — Voorts werd voor het ontdekken der “ag- gresseurs” eene premie uitgeloofd van 600 gulden. Of zij verdiend is, is mij niet gebleken. Dat was het waardig besluit van het groote Tafereel der Dwaasheid in Hollands eerste koopstad. Zal ik hier nog iets bijvoegen? — Het zou moeten zijn eene verontschuldiging voor het onvolledige en oppervlakkige mijner schets. Ik zelf gevoel al te wel, hoeveel dieper studie en nader onderzoek het onderwerp waardig is. Maar daar- toe ontbreekt mij de tijd. En ik vrees haast, -dat een ge- leerder vertoog aan het meerendeel der lezers, voor wie deze herinneringen bestemd zijn, minder welgevallig zoude wezen. Doch ik aarzel om mij te begeven in eenige toepassing en toespeling op den tegenwoor digen tijd. leder make die voor zich zelven. Ik vlei mij niet, dat eenige waarschuwing of gemoedelijke raad iets zal baten aan dengeen , die in zich DER DWAASHEID. 48 zelven geene kracht heeft tegen de verleiding , nu op nieuw die kwade geest der speelwoede zijne vleugelen ontplooit, en, wederom van Frankrijk uitgaande, over gansch Earopa rondwaart , zoekende hoe velen hij verderven zal. Ik wil mij vooral wachten voor de dwaasheid, van dien tijd te verge - lijken met den tegenwoordigen. Dezelfde toestand keert niet ten tweeden male terug in de wereldgeschiedenis , al openbaart zich ook herhaaldelijk hetzelfde beginsel der men- schelijke daden en dwalingen. Onze Regenten van stad of gewest zullen niet meer den volke zulke schandelijke en be- lagchelijke schouwtooneelen aanbieden. Zoo er al eenige pa- ralel te trekken is , het zou misschien deze zijn , dat nu de kleine Duitsche Staten de rol schijnen te willen opnemen , die toen door de Hollandsche Steden gespeeld is. Ook geloof ik, dat het kwaad niet weder z6o diep zieh in zal wroeten. Immers ook de menschheid raakt struikelende, vallende en opstaande, vooruit. Maar zoo dit ons eenigen moed en hoop geeft, evenzeer ben ik overtuigd, dat nog velen zich zonder wederstand zullen laten medeslepen in dezen draaikolk, sommigen om winsten te behalen, waarover zij zich zullen schamen, de meesten om zich en vele anderen rampzalig te maken. Dezen te willen terughouden, ware een ijdel pogen. Wat baatte onzen vaderen de droevige ervaring van 1720? Het is boven reeds aangetoond, hoe in de achttiende eeuw meer dan eens onder andere vormen hetzelfde verschijn- sel zich opdeed. Er is zelfs grond om te onderstellen , dat sinds 1720 de windhandel, vooral in Engelsche staatspapie- ren, nooit van de Amsterdamsche beurs geweken is. Zoo men Van Effen gelooven moet 1, was zij weinige jaren later 1 Holl. Spectator , 233e vertoog (VIII, biz. 177, v.v.) van 18 Januarij 1734 Uit het 188e vertoog (VII, biz. 57 v.v.) zou men moeten opmaken dat in 1733 de windhandel in bloemen een korten poos nieuwen opgang maakte. — Dit vermoeden wordt bevestigd door eene nieuwe uitgave in 1734 (te Haar- lem, bij Joh. Marshoorn) van eene oude verzameling van geschriften en rij- men op den Tulpenhandel. In de Voorrede zegt de drukker zelf, dat de windhandel in Hyacinthen, in 1733 en 1734 beproefd, hem tot die nieuwe uitgave bewogen heeft. Het merkwaardigste onder deze stukjes is: ade drie *t zamenspraeken tusschen Waermondt en Gaergoedt over de op- en ondergang van Flora.'’ Onder de vele curiositeiten , welke hierin gevonden worden, is zeker voor ons niet het minst curieus, wat op biz. 49 te lezen staat. G. vraagt aan W., wat wel de oorzaak van dien dollen handel moge geweest zijn. En onder andere oorzaken geeft nu W. ook deze op, “dathetjaar 1636 een schrik- “keljaar was.. . en dat noch meer is, Paeschen quam doen den 23en “Maert.” — Dat is wel een boos voorteeken voor dit jaar 1856! 44 ~~3 f 'y J 3 0112 0622: HET GROOTE TAFEREEL DER DWAASHEID. 37 wederom tot verschrikkelijke hoogte opgedreven. Toen had men immers nog de levendige ..voorbeelden voor oogen van zoovelen, die er hun levensgeluk mede verwoest hadden! Gelukkig schijnt tot nog toe bij ons bet spel met de Fransche en Duitsche en Spaansche zwendelpapieren van weinig beteekenis te zijn, althans zoo men het vergelijkt met hetgeen elders voorvalt. En wij mogen nog hopen, dat de pogingen , om de beurs van Amsterdam met die waarden van eenen dag te overstroomen , niet zullen sla- gen. Gelukkig vooral mogen wij ons roemen, zoolang zulke bedriegelijke ontwerpen nog niet op onzen eigen bodem opgerezen zijn, om ook in wijderen kring onder de burgerij het werk der verleiding te beproeven. Mogten zij op den duur onderdrukt worden door het gezond verstand onzes volks, dat hun ook in 1720, maar met ruwer handen, ten laatste den kop indrukte. Misschien is deze hoop niet ten eenemale ijdel. Voor het overige: Die staat, zie toe, dat hij niet VALLE. 16 April. S. VISSERING. i. 