Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
• •■%ik%***i p*niooscew»tOi'9*^iAi«*«»i»iatOioooeo<A ss 4 4 C0fQ«0MO«C0l0M9l«9M9>9f9t0M«f>>f9fO«0«ffQ«l9l I I lo o c *^ •« (A e o "^ i^ e o lo Q p tA io c o o o o « 9 « H M ■ < •■ 7 a * . j « • 83'5 a R -4 U c a ib -4 n -I ss** _ c o *• ->4 «M *« •« •« •90 e •« iA oc •o «• =S23 • Jj' • • • jP *•••••• ^P •••••••••• iliiOjy iliJJi lit 1 i J M) 10 IJirillJlll^MJllI r* 3 • * * !• I ^ 1» S • * * * fit • d * • "S • ulMmmmhmiu — oift^ift^t^arflfcO*-****? ::S2SSS8 B \ i i i It- it- -It- U  s i 9 S iifl i 22s22g isssssssasassg \ i 1 J. . . .?. r 1|--|-i|-|--"IJ|--| s I 1,111 Jllsllllll ill ^1 SSSSi!i3Sg5!?SBSS^S = 3 53 I)K TIlOONSOrVOfXilNC; VA» Dl MUSELMANSCHE VORSTEN f ri] algrmceii wordt onder oiw dc me(*iung gehuldigd, dai in den Induchcn Archipel ccn der zoncn of ntbcstaandcn vin den I — t<tcn vont tot zijn opvolger behooii tc worden gckoicn, en dit daarbij zooveel mogelijk de godsdienstige wetten, intftcl- lingrn en gebniiken der inlanden mocten worden in hei oog gehouden. Die mcening doct echier haar kracht slechta gel- den roor zoovcr bet betrcft vorsien, die geoordeeld worden, heUij gebeel beUij gedeeltelijk, den IsUm aan te hangen; zaj •Irekt zich niet uit tot die vorsten, weike nog op de voorva- cirrlijke, polynedsche , wijxe heerscbappij vocrcn over volken, waaiop de Islam nog geen , of ten minste zecr weinig , vat heeft grkregen. Maar ook zoo lieperkt, in er cen nader oudcrzoek dirsaangaande noodig, want, en dit verdicnt vooral opmerking, de wetgeleerde boeken van den labun kenncn geen ERF-opvol* ging van den troon. Het onderwerp wordt ongetwijfeld wel belangrijk en bet hedo<*lde onderzoek doa wel nuttig gerekend. Om dat onderzoek mogelijk, ten minstc gemakkelijk, te maken, zal men in de eerste pbmts moetcn weten wat er omtrent de troonaopvolging van de Muaelmanache vorvten rrgtcna is: daama lal m<'n censt kunncn nagaan of ook d<>ze aangelrgenheid , zoo alt met aiiderc wel is geatbied, door cen opprnrlakkige waar- ncming cHivoikMlig lN*kend en dirnirngevoljre verkeerd ia voor- gn4ikl grworden: of zij  S322SS lS2S22iSSSSSSS i — 1 a 5 5 i Il"i"ll'l' "ifi-f s nil ii ■ii '■t ill m 1 3SSS SSES ssss ssn 333 3} I)K TIW)ONS()rV()fXilN(; VJkX OB MUSELMANSCHE VORSTEN. f rij algcmecn vonit onder oiw dc meciiing gehuldigd, dai in cic*ii Indiichcn Archipel een der zoncn of ntbcsUanden van dcu laaUten vont tot zijn opvolgcr beboort tc worden gckoicn, t*n dat daarbij zoovecl mogelijk dc godsdiensiige wetten, instel- lingcn en gcbruiken der inlanders moeten worden in bet oog ffeboudcn. Die meening doct ecbter haar kraebt slecbta gel* ii€*n voor zoover bet betrcft vorsieu, die geoordeeld worden, licUiJ gebeel betzij gedceltelijk , den Islam aan ie bangen: zij ^trrkt zicb niet uit tot die vorsten, welke nog op de voorva* drrlijke, polyneaiscbe , wijie becrscbappij vocren over volken, Haarop de Islam nog geen, often minste zecr weinig, vat beeft gtkregen. Maar ook zoo beperkt, is er con nader ondcrzoek dicnaangaande noodig, want, en dit verdicnt vooral opmerking, fie wetgeleerde boeken van den Islam kennen geen ERF-opvol* ging van den troon. Hct onderwcrp word! ongetwijfeld wel lirlangrijk en bet bedoelde ondcrzoek dus wel nuttig gerekend. Om dat onderzoek mogelijk, ten minste gemakkelijk, te maken, rjd men in de eerste pbmts moeten veten wat er omtrent de tmonsopvolging van de Muselmanache vorsten rrgtens is: daama iAi mt'n cerst kunnen nagaan of ook deze aangelrgenbeid , zoo aU met aiiderc wel is gesebied, door een opprrvlakkige waar* ucming onvollodig bekend en dientrngevolgc verkcerd is voor- S( .<4i kl grworden : of zij door polynesimrhen of earoptscben in* 58 1)E TUOONSOPVOLGING vlocd zoo vcr is afgewekeii van liarcn oorsproiig, tlat zelfs cen van hare grondtrckkcn gehcel is veranderd. Dc inlioad van (le wctgclcerde bocken op dat punt verdient derlialve de cerstc plaat^. Ilet rcgt van de Mohammedanen is historiscli ontwikkeld, niet pliilosophisch ; vooral ten opzigte van het onderwerp, dat liier zal worden behandeld, is dit volkomcn waar. Nergens vindt men daarbij een regcling naar hetgeen volgens abstracte begrippen goed sclieen, altijd wordt tot rigtsnoer genomen hetgeen bij de troonsbestijging van de vier eerste opvolgen van Mohammed y Aboe Bakr, Omar, Otlmian en All, is voor- gevallen. Dit dient dus vooraf bekend te zijn. Den zevenden of achtsten Junij 632 overleed Mohammed, zonder eenige bcpaling te hcbbcn gemaakt over de troonwp- volging, hoewcl hem de dood geenszins onverwacht kwam. Hij liet geen mannelijke nakomelingen na; zijn naaste verwanten waren Ali, zijn neef en schoonzoon, en Aboe Bakr, de vader van zijn geliefde vrouw Aisja. Moeijelijk is de reden op te gewen waarom Mohammed voor het door hem gesticlite rijk gccn opvolger aanwees of aanried. Misschien werd hij op het ziekbcd daarin verhinderd door zijn omgeving, die een beslis- sing vreesde , welke niet met haar verlangen ovcreenkwam ; mis- schien wijfclde hij zelf in de keus tusschen den echtgcnoot van zijn geliefde docliter , tot wien zijn hart trok, en den vader van Aisja, dien zijn doorzigt hem aanwces; misschien ook ver- mecd liij, tot den laatsten ademtogt, van zijn dood te spreken, want zekcr is het, dat vele Arabieren hem als onsterfelijk be* schouwden. De aanspraak op de troousopvolging van deze twee praetendenten was niet alleeii daarop gegrond, dat zij waren de verwanten van !^[()hnmmcd en zijn oudste vrienden, maar ook dat zij l)ehoorden tot liet adellijke geslacht der Koreisjitcn. lleeds v66r Mohammed waren hun voorouders met de voornaam- stc \i\aardiirh((h*n in ambten lwkl(M*d ffowecsl in Mekka, dat VAN DB MUS£LMAKtk;ilE VOOtiTfiN. 511 iloor (le bodeYaaii, die daarheen wenl ondeniomen , ecn xekcn* Iiecrscluppij had verkregen over het gehcele schiereiland. l>e burgers van Mekka, die langzamerhaiid nch in grootcn geiale sederi het welslagen van den Ivlam en vooral sedert de vt*r- haixing van Mohammed in Minlina hadden gevestigd* dachten lersiond, al waa het maar allecn uit voorheidc voor hun »tam* geoootcn en landalieden, aaii Ali of aaii Aboe Bakr, toen er kwestie was om een 0|ivolger voor Mohammed te kieasen. Daar- entegen wildcn de oude ingezctenen van Medina, die grdeelto- lijk akchta ongaame den Profcet hadden gehoonaamd , niet Ian* gfsr een vreemdeling, geaproten nit een geheel anderrn atam, volgen. Zij bealoten derhalve om tcntond na Mohammcd*a dood een man uit hun midden tot vorat van den lalam , of ten mimte tot hun oppcrfaooid te kiezen. Keeda hadden xij lich in ctu httia vergaderd om aan hun Hoofti, Sa*ad Ibn Ibada, de heer- achippij van het ialamitiach rijk op te dragen, toen plotaeling Aboe Bakr, vergexeld van Omar, Aboe Obeida en cenige an* dercn van zijn partij, binnentrad en loowel met plaataen uit den Koran ab met andcre uitapraken van Mohammed trachtte te be- vijaen, dat het chalifaat toekwam aan een Korciojiet, die met ctco I^feet was verhuiad , en dat alcchta zoo iemand verwachten mogt dat hij door geheel Arable sou worden erkend. }Iij atelde daarop Aboe Obeida en Omar tot cluilif voor, maar beiden verklaardcn hem waardigcr voor dc heen»ciuippij en hnkligilen bean tenptond. De welaprekendhcid van Aboe Bakr en van sijn vrienden zou waancbijnlijk eehter niet zoo gcmakkeUjk de over- wianing hebben behaald, iiidien Ali in die vcrgadering tcgen* woonlig vaa geweeat, of indien de burgers van Medina eenstem- ggig hadden gedacht. Onmogelijk eehter werd een langdurige U^naUnd voor de aanluaigera van Sa'ad, toen de Aalamiten, €iie venrant aan en verbonden mrt de Korfinjitcn warcn, kwa- nen aanatroomen, alle toegangcn versperden en onmiddellijk Aboe Ibkr tot chalif uitriepen '. I WiiL, G«**4bHlilc ilrr Chalifm, lorn I. \M^fi I-& 60 DE TKOONSOPVOLGINO Aboc Bakr bleef gedachtig hetgeen na Mohammeds dood ten gevolge van de onbesliste troonsopvolging was voorgevallen en wcnschte nog bij zijn leven die kwestie ten gunste van Omv te beslisscn. Daarom liet hij, tijdens zijn ziekte, de aamaen* lijkste en invloedrijkste vrienden van den Profeet tot zich ko* men en schilderde hun Omar als een degelijk en krachtig man, die het best van alien in staat was om de heerschappij naar behooren te voeren. Toen hem door een van hen werd opge- merkt, dat Omar hardvochtig was, antwoordde hij: '^Omar was '^slechts zoo streng, omdat ik te zacht was; als hij eens alleen **heerscht, zal hij wel zachter worden, want dikwerf trachtte ^^hij mij tot bedaren te brengcn, als hij merkte dat ik tot ^'strengheid geneigd was; alleen als ik te zacht was, toonde hij "zich hardvochtig." Een ander voegde hij toe : "ik weet zeker **dat Omar's innerlijk beter is, dan zijn uiterlijk schijnt." Bei- (ien verzocht hij om niets van zijn vooruemen te doen blijken. Ecrst toen de Hoofden der Muselmannen, waaronder er misschien velen waren, aan wie hij hoop op de opvolging had gegeven, vergai- (lerd waren, vroeg hij : "Wilt gij dat ik u een opvolger aanwijs? **Bij God, ik zal het doen na rijp beraad en zonder een mijner "vcnvauten te bevoorregten." Nadat zij gezworen hadden hem te zullen gehoorzamen, noemde hij Omar Ibn Chattaab, wiens verhcfling tot chalif hij reeds vooraf door Othman had laten op schrift t^tellen ^ Omar wilde het ontluikende rijk tegen burgeroorlog behoe- deii; daarom wees hij bij uiterste wilsbeschikking Abd Er- llahmaan, als den waardigsten Muselman, voor het chalifaat aan. Toen deze weigerde, benoemde hij de zes oudste vrienden van Mohammed, namelijk Ali, Othman, Abd-Er-Balunaan , Zo- beir, Talha en Sa'ad Ibn Wakkaaz, tot candidaten voor de opvolging: hij, die van dcze zcs de meeste stemmen zou ver- krijgcn, zou opvolger worden. Deze beschikking zou echter (Icn burgeroorlog niet hcbbcn voorkomen, indien Abd-Er-Rah* ^ L. 1., pagg. 49 en 50. VAN DE MUSELMANHClie VOR8TRN. Gl mum cigenlijk nict mcer leidcr en voondtter der kiesen, dan nedcstemmende was gewe<»t: hij stemde dan ook alleen maar Dede , omdat 66n van de vijf kiexcni Iwijlelde of afwrag was. Pen cinde dc keuze niet tc lang isou wordcn uitgcateld en te- reoa de kiezen ongestoord zoudcn kunnen beraadslagen , moe»- en Tijftig roan dc vergadering bewaken, met last om geen rre«'iiide tot het huis toe te laten en geen kiezer om het te reriairn , ingeval men op den derden dag nog tot geen resuU aai son zijn gekomen. Ook sou geen van de candidaten, tot lal de keufl lou zijn afgeloopen, als imaam (d. i. voorganger n het gebed) mogi*n fungcrcn, om te voorkomcn, hetgern net Aboe Rakr na den dood van Mohammed waa geaehied , dat rmand uit dat imamaat een rcgt op het chalilaat ontlcende *. rem nu na den dood van Omar de candidaten bij elkander kwamen en Ali ook daartoe werd uitgenoodigd , zeide zijn oom ^bhaaa tot hem: ^'ncem geen deel aan de keua, want op n 'valt zij toch niet: Omar beminde de Havjimiten niet en ''hecfl a onder dc anderen alechts voorgeaipld, om door nwe ^aanwexigheid aan de keoa, die op een ander vallen zal, dt*s "ie meer gewigt te hcchten.*' Ali gelooide echter niet aan de nogelijkheid , dat aan een ander de voorkeur boven hem zoado Lttnnen worden gegeven, en begaf zich naar de woning van At^yWaar de keuzc zou gedaan worden. Twee dagen verliepen rr in ijdele debatten; ieder trachttr zijn verdienaten te doen Bitkomen en zijn aanspraak op het chaliCut te doen gelden of [tie van een ander te verwerpen ; dikwijia werd dc atrijd ziW bevig, dat Aboe Talha, het Hoofd van de vijftig wachterv. tttachen beiden moest komen. Toen zij op den derden dag we^r Imj elkander waren, zeide Aboe Talha tot hen: ''heden mag 'niemand dit hnia verlaten, voor dat gij tot een besluit zijt ^gr komen omtrent de kens van een chalif.** Ook dien dag liepen de dehatten. even aU de beide vorigc dagen, dorh AW- Kr-Rahmaan zeiilr: «'ik zie dat nij op die manier nn^t tot * U 1 |uff l?9 rn 130. 1)2 DE TUOONSOPVOLGING ^'ccii eind komeii, als een ieder allcen maar traclit zijn eigen ''aaiispraak tc doen gelden. Is er dan niemand onder u, die, '^evcu als ik, a&tand doet van het chalifiBat?'' Niemand ani- woordde. Nadat hij die vraag vijfmaal herhaald had en sj steeds onbeantwoord was gebleven, ging hij voort: "Ik wil a ''het werk gcmakkclijker maken: wilt gij beloven om dengeen, ^'dicn ik tot chalif zal aanwijzen, als zoodanig te erkennenP^ Allen antwoordden bevcstigend, doch Ali steldc als voorwaazde, dat hij niet met voorliefde voor zijn stamgenooten zoubeslissen: die voorwaardc nam Abd-Er-Bahmaan aan, met de yerklaring, dat hij geen baatzuchtige oogmerken had, omdat hij anders de heerschappij wel voor zich zou vragen. Daarna ging Abd-Er- Bahmaan in een hoek van de kamer en ricp ccrst Ali bij zich, tot wien hij zeide: "Gij, de neef van den Profect, behoorende ''tot het geslacht der Hasjimiten , bcschouwt u als den eeraten "Muselman en daarom het mccst waardig dc heerschappij te "voeren. Ik wil u dit toegeven; maar gesteld eens, dat dc ''keus niet op u viel, wien zoudt gij dan als den waaidigstc "beschouwen?" — "Dan zou ik voor Othman stemmen," zei Ali. Daarna werd Othman gerocpen en hem ecu dergelijke vraag gedaan : hij zou dan voor Ali stemmen , hernam hij. Op dezelfde wijs ging het met Sa'ad en met Zobcir; de cerate stemde voor Ali, de laatste voor Othman. Nu stond Abd-Er- Bahmaan op en zeide : "Het blijkt nu dat de keus nog slechtt "tusschcn Ali en Othman wankelt: gaat nu naar huis! morgen "zal ik een van Iwiiden huldigen." Waarschijnlijk was hij angst- vallig en durfde hij piet op zijn verantwoordclijkheid te nemen hetgeen Omar zclf niet op zich had genomen: hij wilde eerst de gczindhcid van het volk, of ten minste van zijn Hoofden, polsen en daarna beslissen. Den volgcnden dag beklom hij den kansel en drocg de uitcrste M'ilsbeschikking van Omar aan de gemeente voor ; hij decide haar mcdc het resultaat van hetgeen tot nog toe gc»daan was, en spoordc aan om voor Ali of Oth- man uitspraak te doen. Nu ontstond hior immi hcvigc strijd tus- sclnn dc Mahzoomiteu, waartoo Othman bchoonlc, en dc Ila- VAN HE MU8KLMANiK;ilK VOI18TBN. (Ui fjimiten. de sUmgenootcn van Ali. Om diuiraan ecn eiiide U* nmken, riep Abd*Er-Rahinaan uit: 'Mioudt u ecn oc^nblik stil. ^gij If uselmannen ! opdat ik naar mijn overtuiging kan \n^\i»' ^srn.** Nadat het 9til waa gcworden. Hep liij Ali tot xich en aeide tot hem: **Reloof bij God, den Verhcvene, dat gij over ^de Mnat^lroannen wilt heerachen naar de Toorachriilen Tan di* ^goddeiijke o|icnbanng, dat gij het leven van den Profeet tot ** rigt« K)er wilt nemen , en dat gij de grondstellingen van de heidc ^▼oorifgcgane chalifen wilt handhaven/* AU antwoordde: '^ik ^aal mij onvoorwaardelijk onderwerpen aan dc goddelijkc achrifl '■en de mondelijkc leer van den Profeet naleven: de grondatel- ''iiiq^en van mijn beide voorgangers echter zal ik, zoovcel ik kan, *Hnehten tronw te blijven." Dit antwoord, hctwelk in zekcrc mmie een proteat tegen vele handelingen van Omar en Aboc Bikr inhicld, miahaagde aan Abd-£r-Rahmaan , die wcl iniag, dftt voor het behoud van eendragt en onbcpcrkte gehoorzaam- hrid een voltftrekt vereischte was om een zrkere onfeilbaarhcid de diaUien toe te kennen. Daarna riep hij Othmao en dtt^i deirlide vraag, die daarop onverwijld bcve«tigend antwoordde. Alid*&»Rahmaan gaf hem den handalag (d. i. de oude vorm vmn huldiging); dit voorbeeld volgde de geheele gemecnte, hoe- vel Ali en aijne volgelingcn dat oordecl voor onregtvaardig irerUaarden '. Nadat (Hhman vermoord was, verliep er een geheele week, eer er een opvolger wcrd gekozcn. De rebellen begmven nch tcnioiid naar Ali en riepen hem tot chalif nit, docfa hij wei- gcfde »jn hand tot huldiging nit te atrekken naar menachen, die aich met blood hadden bevlekt: hetxel&Ie zouden Talha en Kobdr, die vervoigena gekoaen waren, gedaan hebben. £erfi den volgenden vrijdag, toen ook de burgen van Medina aan Ali de hecrachappij opdrorgen om aan de beataande rrgrrinsr- kxwhrid een einde te maken, verklaarde hij zich liercid om bet chalilaat over tc ncmcn, nU Talln en ZoWir hem Zf>uden hul- I L I |upi: i;9~i5:^ 64 1)E TUOONSOPVOLGING (ligen. Beidcn werden daartoc gedwongeu en daarna' trad AU als chalif op \ Uit hetgeen ons de gcschiedenis aangaande dit punt leert, li li^ijydat in de eerste tijden van den Tslam de chalif op tweederifli wijs den troon besteeg. Bij ontstentenis van een opvolgery zoo als na den dood van Mohammed het geval was, werd hg benoemd door een soort van volkskeuze; in de andere gevalkn, zoo als bij Aboe Bakr en Omar, wees de soeverein zijn opvid^ gcr aan of designeerde den toekomstigen chalif. De wetge- lecrden hebben dit verschil streng in het oog gehouden eu op die weinige gegevcns een geheel stelsel van troonsopvolging ge- bouwd. Hetgeen daarover gelezen wordt in het Staatsregt van Maverdi *, zal dat stelsel duidelijk voorstellen. Ingeval er geen soeverein aanwezig is, worden de Maseluuui- nen in twee soorten, de kiezers en de vcrkiesbaren , verdeeld: iedereen kan zich echter, zonder zonde te begaan , daaraan oni- trekken. Hi] die tot de notabelen behoort, die bekend is met de reg- ten welke de soeverein mag uitoefenen, en die genoeg oordeel en doorzigt heeft om den bekwaamstcn tot soeverein te kiezen, wordt tot de kiezers gerekend. Hij die behoort tot de notabelen, die een eigen uitspraak in regtszakcn mag geven, die gezond van zintuigen (goed van gehoor, gezigt en spraak) en van ledematen is, die met oor- deel kan bcsturen en het meest in het algemcen belang kan handelen, die dapper is in het verdedigen tegen en in het aan- vallen van den vijand , en hij die tot de Koreisjieten behoort , is verkiesbaar. ^ L. 1. pagg. 191 en 192. ~ Mavcrdii Conslitulioncs Politicac, (Aliliaam Vsollunijat). Eel. Enger. Bonn, I8.'V3. VAN DE MU8ELMANSC11E VOKSTEN. <)5 Ue meerderheid van dc kicxera uit elkc landstrcck wordt door sommigen gevorderd om de keuze tc bq)alen. Andereii houden het getal van vijf, weer andcren dat van drie, voor voMocnde. £r zijn zelfii die beweren, dat de keus kan gt- tcbieden door 66n pervoon. De kietera aijn in hun keoze beperkt tot dengcen , die aan dr mcestfl van de gevorderde vereischten voldoet. Ingeval alle verkiesbtren daarin aan elkander gelijk ataan, wordt de ondere ▼an jaren gekoien. Ingeval zij daarin van elkander verachillen, Imjv. de ecn ia geleerder en de ander dapperder, dan wordt degcen gekoxen, waaraan op dat oogenblik het mecat behoefte Ala op elk van twee verkieabaren een gelijk getal atemmen wordt nitgebragt , worden beiden volgena sommigen oitgealoten , volgcna anderen toegelatcn: sommigen van de laat^tgenoemden willen dan tnaschen beiden het lot laten bealiaaen, anderen dtr kkaen tuaachen hen beiden laten kiexen. Indien er in elk van twee verachillende landatreken een soe- vefcin If gekosen, dan ia de eeratgekoxene de benoemde; bij gelijktijdige verkiezing aijn beide keuzcn nietig en moet er, vol- gena aommigen, een van beiden of ecn ander op nieuw geko* sen , volgena anderen, moet er tuaachen beiden worden gelooU Er lijn ook die de voorkeur gevcn aan dcngeen die in het Imnd, waar de vorige socvercin is gcHtorvcn. is gekozen. Na bet uitbrengen van de keus , wordt de oi'ereenkomst met Jkn gekosene aangegaan door de kiczers, die daama eerat door firn en vervolgena door het volk moet worden gehuldigd. tk aoeverein beeft het rcgt om tot zijn opvolger aan te wij- aen of te deaigneren dcngeen, dien hij daartoe het grifchikt^t rekeot, mita hij m zich vereenigt dc gewone vereischteii , ^ •teld voor de vervulling van de soevereiniteit. De gedeaigneerde kan zijn iemand, die den socverein bestaat •jf ab familie in de opgaande of nederdalende linie, id als tamilir III. (VIII.) 5 C6 DE TROONSOPVOLGING in de zijlinic of die hem geheel vreemd is. In hat laatste ge- vai, als namelijk de gedesigneerde niet behoort tot de femilk van den soeverein in de opgaande of nederdalende linie, kan de soeverein handelen geheel naar eigen zienswijze en behoeft hij bij het designeren de kiezers niet tc raadplegen, zelfs fae- hoeven zij bij de huldiging van hun goedkcuring niet te doen blijkcn. In het eerste geval, als namelijk de gedesigneerde is de zoon of vader van den soeverein, zijn er drie uiteenloopende gevoelens over de vraag of de soeverein zonder medewerking van de kiezers iemand designeren kan: volgens sommigen mag hij geen van beiden zonder die medewerking tot zijn opTOlger aanwijzen , volgens anderen mag dit bij beiden wel , volgens nog anderen mag dit bij den vader wel, maar bij den zoon niet. De gedesigneerde krijgt eerst regt op dc soevereiniteit na den dood van den soeverein of nadat hij de rcgering heeit nede^ gelegd. Voor de geldigheid van het designeren is noodig, dit de gedesigneerde het heeft aangeuomen tusschen de opdragt en den dood van den soeverein; volgens sommigen heeft hij na dat ovcrlijden nog een behoorlijken tijd van beraad. Nadat de gedesigneerde de opdragt heeft aangenomen, kan hij niet wor- (len afgezet, zoolang hij niet in den toestand komt, waarin een vorst' do soevereiniteit verliest; zelfs wordt het ontslag, als de ged<;signecrde het zelf vraagt, niet gegevcn zoolang geen ge- scliikte plaatsvervanger is gevonden. JJe soeverein kan ook 46n of raecr pcrsonen, mits een be- paald gctal, kiezen, om de kiezers een kcus uit hen te laten doen. Deze zijn dan gebonden tot het aangewczen getal , waar- uitzij een moeten kiezen na den dood van den soeverein, of, al.s hi) liet goedvindt, bij zijn leven. De gekozene kan later wcer een ander designeren, wien hij wil: hij is dan niet beperkt tot het gcnoemde getal. J)e soeverein kan twee of meer jHjrsoncn, den een na den ander, aanwijzen tot zijn opvolgers ; alsdan wordt tot de soeve- reiniteit geroepen de eerstgenoemde van de gedesigneerden , die bij den dood van den soeverein in leven zijn. Degeen die op VAN DE MUBELMAN'SCHE VORSTEN. 67 • dirtt wij8 soeverein is gewordcn, kan volgens de niet^te wetgr- k<*nlen wederom cen andcr naar zijn vcrkiezing designeren , doch lommigcn beperken hem tot zijn vroegere mederegthebbendt'n. In dit grval inogen de kiezen geen andor dan ecn van i\v grclc- i«ignr<*rden brnoenien. Dr ieer van deu Islam omtrent de troonsopvolging, die hier in groote trekken is medegedeeld, heeft in de praktijk den schijn van crfopvolging , omdat de vader wel steeds in de eerste plaaty lijfi zoon of naaste familie tot opvolger zai designeren. C)f- 9choon dit met kan worden tegengesproken , bestaat er toch nog mrnig punt van verschil tusschen de Mohammedaansche troonh* opvolging en de erfopvolging. Ik zal er een paar van noemen. Btj erfopvolging berost bet regt op den troon bij den zoon: in de Mohammedaansche troonsopvolging moet de vadcT hitni rerrt tot den troon roepen. Bij erfopvolging is er geen spraak van guedkeuring door kit- 2rr# of keurvorsten: in de Mohammedaansche troonsopvolging. X0to als gebleken is, wel. Om den* redenen scheen mij dit onderwerp belangrijk genoeg t'le. om het in de laatste algcmeene vergadering van ons Insti- lubt ter tprake te brengen. Iletgeen daaromtrent werd opgf- merkt door de Heeren J. L. B. Engelhard, J. G. A. Qalloi;* cu J. T. Wilier, die mededeelden wat zij dienaangaande had* drn waargenomen gcdurende bun verblijf in Indie, als hoofdtn van verschillende gewesten, deed de wenschelijkheid oitspreki-ii c*m, door plaalsing in onzc Bijdragen, deze aangelegenheid iv brengen onder de aandacht van degenen in Indie « die door iiajKporing daarover eenig licht kunnen verspreiden. I^TLTT, Jultj 16SI. S. K. 72 TOPOGRArUISCIIE EN GEOGRArillSCIIE 's morgens 75° F. 'smiddairs 87° // 's avonds 80° // Langs de geheele oostkust is de luchtgesteldhcid over 't al- gcmcen vochtig en warm, wat vooral toogcschrcven moet vor- den aan dc uitgcsttektheid van aangeslibden grond en aan de strandmoerasscn en dc digte bosschcn. Hct kliraaat wordt daardoor ongezond, en vele ziekten, vooral hevige koortsen, zijn het natuurlijkc gevolg daarvan. In de IioogcTC en meer naar het midden dcs eilands gelegene streken is de dampkring veel koeler en nict ongezond , doch ook daar kan de liitte dikwijls ondragolijk zijn. Naar de zeer on* regelmatige waarnemingen, die aldaar door mij hebben gcdaan kunnen wordcn, teekent de thermometer van Fahrenheit 'smor- gens gemiddeld 65° , 's middags 84° en 's avonds 75°; de nach- ten zijn dikwijls koud en guur, zoodat mij meer dan eens eenc wollen deken zeer van pas kwam, terwijl mijne koclies rondom een vuur irelec^erd waren. De moussons zijn in de Lampongs zeer onrcgelmatig : gedu- rendc het geheele jaar door wisselon regens en droogte af ; — men kan echter aannemen , dat vooral in de maanden December, Januarij en Februarij de regens de overhand hebben, vooral in het gebergte; de rivieron zijn dan sterk aangezwollen en zeiten het lagere oostelijke gedeelte zoodanig onder water, dat hct, al houden ook de zware n^gens in Fchruarij of Maart op, in Mei of Juni) eerst weder betraanbaar vordt. Gcstvldlhld rmi ihn hotlem, Het tirrein moot in de Lam- pongs in t\Aee tfoorten onderseheiden worden, en wel het oor- spronkelijke rn liet alluviale. Als liet eevslirenomide kan b('^■cllou^Vll worden al het ter- rein (laf wesleli;k liLft van de liin , iretrokken van den Ocm- l)()el Masodliie ovtv Menijala, Siriunkebow naar Assalian, vcr- volirens de Sekunu)on'^-rivier af UA aan de mondinir van de ri- vier Peiiingahan, ilie rivier (^])\vaails lot aan den voet van het ::ebirLrte en vervnli:t'n> lan«'s dien laal.>le tot aan \\k\ zeestrand. IIKHCHRIJVING l>Ett LAMIH>NG8(*tIK DIHTUIKTKN. 73 (>fi«choon ill dit Icrrein, zooals bijnu civrral in ht*l viakkc land van Sumatra's oostkusi, ook alluviuh* grondrn gt*vondrii wordcrn, xoo komen zij toch in (o|>ographi9ch opTdgt nict meer in aanrocrking. Het terrein is tot aaii diMi vcx't van hct ge- bcrgtc meestal vlak, of wel van zaclite lieuvelkftrncn door- snedt*n; de rivieren hebben diifjw ravijnen gevorrad, dir over H tlgrmcen stcilc wandcn hebbon, dikwijU met eenc helling van 35* h AO^. Ook vindt men groote vlakton . vooml in hct Toelang Ikwangsche, die in dc regen-mons^on door de rivieren overstroomd vordcn en dan uitgeatrekte mecren vormen, bc- viarfatar met vlotten of kleine praauwen; in de goede mouHson xijn het moeraasen , waar wel voctpadcn doorfawnloojien , die €chter slechts te liegaan «ijn, vanncer men van ecnen beken- dcm gids voorzien i». Al hct terrcin, oostelijk van de hoven l)C5chrevenc lijn gc- legen , is alluviaal en gcheel onge!«chikt voor militaire o|K»ratit*n. Het terrcin ligt aan vele plaaUen onder den water»]>ieg<'l der lee, de vloed driiigt palen ver in het land, en 7/k)wc1 dc nimmcr uitdroogende moemiwn als de verdamping van het ach- trrblijvende xeewatrr ontnikkelen miasnnen, die hrt onmogelijk maken, dat men zich lang daar kan ophouden. Dit tcrrein is liijna peheel onbebound en de communicatie bceft allcen langa de rivien»n door middc 1 van praauuen plaat^; ulechta een vort|uid iMstaat er, van Menirala naar kam|>ong IHnt^, op den regter-oever der rivier Toelang liawang. waar rich eene lage heuvelketen hier door het land nit5trekt tot aan het fitrand der zee, waar zij eindigt in den berg Abahabaiig. Ook tusachcn de rivieren Sejioetie en IVngado(*ngan is het land hooger gelegen en wordt heuvelachtig bij de kampong 8oe» ribaja ilier, even boven de vereeniging dier bdde rivieren ge- legen. Lindelijk vechcft zich nog op dit tcrrein een op zich /x*lf tftaaiide bcrgrug , de Ik)ekit Imbong genaamd, tU!k«chen de ri- virr SM*roep en het zeestrand. beginnende bij kam|)oiig As»a- han eii cindigende bij dc Moi*ani Pennat. 74 TOrOORAPIlISClIE EN GEOGRArUISCUE Dc groiul is vooral in ilc hoogere ytrekeii der Lampoiigs wel vruclitbaar, cchter wordt hij, daar dc riviereii, zoo alf» boveii gczcgd is, mccstal iu dicp uitgespoclde beddiiigen loo- jHiii, aliccn door dcu vallcndeu regeii lH3waterd; hieraan is hot dan ook toe te schrijvcii, dat men slechts hier en daor in Iiet hooger liggeiide gebergtc en aan de kusten van de Lam- [)ongs en Samangka-baai sawah-velden vindt. Wannecr men de bovenlaag — humus — doorgedrongen u, komt men meestal op eene laag roode, met zand doormengdc kleiaarde, die, — waar zij bloot ligt — vooral in den regentijd het marcheren zeer moeijelijk maakt; in Iiet lioogere gebergtc is deze kleiaarde veelvuldig met steencn doormengd. — Dc vetste gronden echter liggen langs den voet van het hoo^- gebergte, waar de regens eene massa van verganc planten- stolFen uansiKXjlen. Op cnkcle plaatscn, waar de rivicrcn den grond bijzonder diep uitges{)oeld hebben, komt (mder dc klei- iiarde eene laag van kalkachtig zsxud voor, doormengd met ko- raal en kleine witte schulpen. Gebergtc. Iiet Barissan-gebergte , dat van de rivier Laaga af de grens en tevens waterscheiding is van de Lam]K)ng8 met Ikinkoclcn, loopt in eene zuidoostclijke rigting tot aan het zui- delijkste punt der Lampongs, waar het eindigt in den Tanjong Tjina. Dit gcbergte komt bij den inlander ook wel voor ondcr den naam van "IJoekit Sawah." i)e Goenoeng Abong is het voornaamste toppunt (Gebirge- knolen), dat in de Lampongs voorkomt. Ten noordoosten gaat eene ketcn van daar uit, die dc watcr- scheiding vormt tusschen de rivicren der distrikten Toelang ]fa- wang en SciKM'tic: dc voornaauislc t/opj)en, die daarin voor- komen, zijn: dc Socdoc-Socdoc , hias. Lakka en Ik)dj(). Tlh iiootdwcsien ^'aa< ccnc ketcn. <li»' hi) den Cioenoen": Tin- BESCnRIJVING DER LAMPONGSCHE DISTRIKTEN. 71 ten bchoorcn, terwijl dit landschap gehcel ondcr hct bcstuur der residentie Palcmbang ressorteert. Volgens de mij gewordene opgaven van inlandsche hoofden loopt de grens van den top van den Goenocng Mandah in eene zuid-oostelijke rigting tot aan het punt, waar de rivier Pila zich met de rivier Qiham vereenigt; vervolgens in eene bijna zuide- lijkc rigting door de zoogenaamde Boeroen Glom naar den top van den Pomatang Tiengaman of Peningaman; van daar in eene regie lijn naar den top van den Goenoeng Abong en van dien berg volgt zij de waterschciding , die door de ketcn gevormd wordt , welke den Goenoeng Abong met den Goenoeng Skintjouw vereenigt. Van den Goenocng Skintjouw af aan grenzen de Lampongs aan deass.-residentie.Benkoelen. De grenslijn volgt dekruin der ketcn, welke van dien berg naar het zuidoosten loopt, tot aan den oorsprong van het riviertje Harro; langs die rivier tot aan haar uitwatering in de Samangka rivier, vervolgens die ri- vier afwaarts tot aan de Moeara Laaga en nu die laatste rivier opwaarts tot aan haar oorsprong op hct Barissan-gcbcrgtc. Van hier af aan tot aan de Tanjong Tjina wordt de grens ge- vormd door de kruin van het Barissan-gebergte. Luclitgeiieldheid, De luchtgcsteldheid der Lampongsche dis- trikten wordt aan de strandcn der Lampongs en Samangka-baai gematigd, zoowel door do daar heerschende zecwinden, alsook door de nabijheid van het gebergte. Het noordelijke strand der Samangka-baai (vooral de omstre- ken van Born^ en het westelijke strand der Lampongsbaai tot Telok Betong hebben, door de in de nabijheid liggende moe- rassen en koraalbanken, ecn ongezond klimaat, — ofschoon Telok Betong, wat vroeger als cen der ongezondste plaatsen in de Lampongs beschouwd, in den laatstcn tijd zecr vcel gewonnen heeft, vooral door dc doclmalige verbcteringen , die dc tcgen- woordige gezaghebber bevordcrd hceft, tot bevordering van de zindelijkheid der plaats. De thermometer staat daar gi^middold : 6 7(» TOrOGUAPIIISClIE EN GEOGRAPniSGIIE eenc kclcn in noordoostclijke rigting loopt tot dat zij zicli l)ij den Goenocng Gemociiing in verschcidenc takken split4st. Zij vormt dc waterschciding tusschen lict stroomgebied der rivicr Scpoetie en dat der rivicr Sekampong. c. De Goenocng Tangkamoes , ook wel Keizers- of Samaiigka- piek genoenid. De Tangkamoes, een uitgebrande vulkaan, verheft sdch, vooral van zee uit gezien, als een majestueuse kegel tot 7206 Rijnl. voeten boven den waterspiegcl der zee. Naar het oostcn en zuidoosten staat hij door eene vrij hoogc en zeer steile bergketen in verband met de bergen Ratteh en Telok. Diezelfde keten splitst zich in verschcidenc takken , die zicli gelieel onregelmatig over het schiereiland , dat door dc Saraangka- en Lampong-baai gevormd wordt, uitstrekken en waarvan de voornaamste toppen zijn: de Goenocng Limouw, // // Kokossan , // // Ketjawang , // Pomatang Poetic, u Goenocng Soeloc of Soela, // // Gomok , u II Batoe Scrangka, u Pomatang Goendang, // // Boebaran , // Goenocng Tangka of berg van Pidada, en // // Begat. Do lioogste van deze to])pen is de Tangka, die volgcns Zol- linger 6200 Rijnl. voeten heeft. Het ()V(irige in dc Lampongs voorkomende gebergte staat nicer geisoleerd, en hiervan zijn de voornaamste toppen: De Ratte, insgelijks een uitgebrande vulkaan, die ten wes- ten, zoo als boven gezegd is, met de keten, die van den Tangkamoes naar het oostcn loopt, in onmiddellijk verband slaat; van lieni gaan twee steile en liooge ruggen naar lict /uiden, lerwijl naar het oostcn zijn voet aan den voet van het UBSCUBUVINO D£U LAMl*(>NO»Cll£ DUmUKTEN. 77 Telok*gcbcrgie grciut. Zijnc hoogtc is volgens Melvill van (*anibce 4U50 liijni. voctrn, hcigecn cchtcr veel tc geriiig w, daar Eijnc topi)cii hooger dan die van het Tdok-gfbergtc zijn. l)e Tclok-berg (Lampong-piek), insgelijks ecn doode vulkaan, 9Uai gchcd geuKilccrd ten wcsten van Telok Belong: hij hct'il luuir allc zijden (*t:nc zachtc helling. Naar het oosicn 8tn*kt nch die helling het verstc ait, gaat tchter Telok Iktong om en ciiidigt bij dc rivier Balouw, die ten oosten van Telok Ikftong in de I^mpongs-baai vloeit. Zijne hoogte bedraagt volgens MrlviU van Carnbee 7000 Rijnl. voeten. l>e Kadja Baaaa ', ook een uitgebrande vnlkaan, op het kaa|>- Und gelegen, dat door de Java-zee en de Laro])ong»-baai ge- voimd wordt; zijne hoogte bedraagt 4270 Uijnl. voeten. Ten westen loopthij zeer regelmatig af tot aan het zecatrand; ten zuiden loopt een hooge steile bergrug, wiena vetftelijkc zijde »teil naar zee afvalt* tenrijl de ooatelijke zich met zachte glooijingen in de moeraaaen der oo«tku8t verlieat; de rug ein- digt bij de zuidelijkste i^pita van dit pchierciland , de l^njong Toea of zoogenaanide Varkennhoek. Ten ootften verliest zich zijn voet in de daar aaiige«poeldc gronden en moeraaaen der oootkus^t; en ten noorden loopt een zijner ruggen zacht af tot bijna aan de Sekampong-rivier ; — dfze rug ataat weder door eenen wentelijken tak in verband met het gtbergtCyglit van de Hlantong-baai af tot voorbij de Moearm ISalouw zich in het oosten der Iiampong»-baai vcrhefl, zijnde lUarvau de hoogste top de Loeboe Iti of Uoenoeng Tarahan. Dit gebcrgtc loopt, in zachtere hellingen overgaande, tot aan de Sekampong-rivier, en men kan alu zijn wetftelijken vod« maar het niet meer door de Ijampong»-baai bcapoeld wordt, bet riviertje IWlouw beachouwen. De Pomataiig Matta Waloe, een geheel geiaolecrde heuvel, die ten noorden van Koemie-agong ligt en zoo genaamd wordt, Qodat op zijnen top acht verschillende nvien*n hart*n uorvprong ' Zar ImtI Vmroljf n*. I. 78 TUPOGUArillSCIlE EN GEOGKAPHISCIIE Iiobben. Dczc heuvcl vormt door zijnen westelijken en ooete- lijken afval de watersclieiding tussclien de rivieren Kommering en Masocdjic. D(i beide aan de oostk'ust voorkomende heuvels zijn Imbong en Mahabang, waarvan reeds boven verder gewag is gemaakt. De aangremende zee, baaijen en straten. Wanneer wij over de aangrenzende zee in beschouwingen treden, zoo komen hier vooral in aanmerking de twee groote inhammen , die de Straat Sunda ten zuidcn dcr Lampongs vormt. Zij zijn in vonn en grootte bijna gclijk en vocren de westelijke den naam van Samangka- of Keizers-, en de oostelijke dien van Lampongs- baai. De laatste komt ook wcl voor onder den naam van Telok- baai, dat cchtcr, daar Telok baai bcteekent, een pldonasme is. De Samangka-baai bespoelt hct distrikt Samangka, hare kus- ten zijn over 't algemeen steil, rotsachtig en gevaarlijk te ge- naken, en de weinige ankerplaatsen of kleincre baaijen on vcilig. Eene uitzondering liierop raaakt de Kaloenibaijang-lmai.die, vooral voorkleinere vaartuigen,eene gocde en rustige ankerplaatsaanbiedt. De ovcrige baaijen, die nog in aanmerking kunnen komen, zijn : ten oostcn de Kiloangbaai : ten noorden de recdc van Boriiei en ten westen de Tampang-baai. Gchecl het tcgendeel van de Samangka-baai zijn de stranden der Lam|)ongs-baai , die mecstal vlak en geinakkelijk te naderen en van eene menigte van inhammen en goede ankerplaatsen voorzien is. ])e voornaamste zijn : t. W. de Pe])er-baai (slechts bevaarbaar voor praauwen) , de Pcdada-baai , de Poendo-baai , ) beidcn met zeer veilige ankerplaat- de liatte-baai , ) s(^n , zelfs voor groote schepen. de Oerong-baai, t. N. de lleede van Telok Jktong vn I. W. de Blantoni'-baai en (Ic Kecde van Paloeboc of Sekeppel, deze (H)k slechts v()(H' klcfincre vaartuiLc^n bevaarbaar. lt£8CUttUVlNa ]>£U KVMrONGHCIlE 1>18TU1KTKN. 71) I)u I^undy-lMai of Telok Puta))|>nti wonlt door hct cilaiici I#agufuly Ix'zanr fr^'vorind rii is iiisj^clijks inie vi'ilige ti^ker- |ilaaU. l>c [jaboeaii-baai , dcmr hct cilaiid Kt^lMU'koc en de cbarv(K>r lig|^*iidc eilaiidjfs (Jnmiig Omaiig en Pocloc pMiuljaii^ gc» v(»niid, kail allecii V(Mir kleiiie vaariui|;ei) in aannuTkin^r komcn, daar hare grooUtc diopte 5 i\ G vademen bedraagt. IK; gt*Iicele oo«tkust * i^ vlak en zi-Ib zoo laag, dat op vele |iUaUcn bij viced hct water 1 tot 2 |Kilen ver in liet land drin^ Zij is van dn kani|King ^xx;moer af tot tuii de Moc;ira Ma- Mmljie gelu*el onlM*gaanl)aar. Langa de gelieele kuat zijn groote modderbanken, vooral vcxjr <lc uitwateringen der hviereiL I>e vooniaaniatu of mee^t in gebruik zijnde lii'^plaataen voor ;(root4*re ache|)cn zijn: Titaachen het Noord-<*iland cji de Uczustcry en bij de Zutphen- idir dlaiidcn , togenover de kamfMing tkiemoer. Dr strait I^undy ia de e(*nige jitraat van bel.mg, die voor- komt ; zij is ± 2 raijlen breed en heefl ix*n zecr goed vaamater: iiiettegenstaande dat, is zij bij zuidelijke of zuidwe^- tclijke viiiden zeer frt*vaarlijk te |Ku»eren. ESoHilen. I)e eilanden, die bij de Ijamponga beliooren, zijn: In dc 8tiaangka-Haai: Laboean, Aijoe, Tonkalie en Toedjoe. In de La mpongs-Haai: Poeloe balak, tengah en kitjil (in dc Pedada-lmai gelegen) , Kelappa, Satengah, kadogaii, Ka- iagian, Mahit:tin, Tetrnl. LaluM*. Tambikel , Tankil . Koeboer, Pomogrittan , PaatArang, Tjondong tinggie, Tengah en I'an- djang, Kraanvogel. Tiga , HaiikoedfH' en Paloeboe. De eilandeugro(*p van I^gundy Hordt gi*voruid door Ijagundv iiexaar en kitjil , tSikka , S.ix^inin . Patap|Kin . Mongoman i n (kfitjal. * 2m; bi'i Vfnrolc ti 1 7S TOrOGlUPUISOHE EN GEOGUAPUISGHE hubbcn. Dezc hcuvol vormt door zijnen wostelijken en ooete* lijkcn afval de waterscheiding tusschen de rivieren Kommering en Masoedjie. De beide aaii de oostk'ust voorkomende heuvels zijn Imbong en Mahabang, waarvan reeds boven verder gewag is gemaakt. De aaiu/remende zee, baaijen en straten, Wanneer wij over de aangrenzende zee in beschouwingen treden, zoo komen hier vooral in aanmerking de twee groote iidiammen, die de Straat Sunda ten zuiden der Lampongs vormt. Zij zijn in vorm en grootte bijna gelijk en voeren de westelijke den naam van Saraangka- of Keizers-, en de oostelijke dien van Lampongs* baai. De laatste komt ook wel voor onder den naam van Telok- baai, dat echter, daar Telok baai beteekent, een pl^nasme is. De Samangka-baai bespoelt het distrikt Samangka, hare kns- ten zijn over 't algeineen steil, rotsachtig en gevaarlijk te ge- naken , en de wcinige ankerplaatsen of kleinere baaijen onveilig. Eene uitzondering hierop raaakt de Kaloembaijang-baai, die, vooral voor kleinere vaartuigen, eene goede en rustige ankerplaats aanbiedt. De overige baaijen, die nog in aanmericing kunnen komen, zijn : ton oostcn de Kiloangbaai : ten noordcn de reede van Bornei en ten westen de Tampang-baai. Gcheel het tcgendeel van de Samangka-baai zijn de strandcn der Lainpongs-baai , die meestal vlak en gemakkelijk tc naderen en van eene mcnigte van inhamracn en gocdc aukerplaatsen voorzion is. De vooinaamste zijn : t. W. de Pepcr-baai (slecht« bi^vaarbaar voor praauwen), de Pedada-baai , de Poendo-baai , ) beiden met zeer veilige ankerplaat- de Ratte-baai , ) ^^^ ;• ^^^'^ ^^^^ groote schcpen. de Oerong-baai, 1. N. de lleede van Telok JJetong t^n i. W. de IJlanton^^'-baai en (Ic lieede van Paloeboi: of Sekeppel, deze ook slechts voor Ivlcincre vaaiiui":('n btivaarbaar. lt£8CUUlJVIN0 I>£U LAMI'ONGHCIIE mHTlUKTKN. 711 IK: I^fTUiuly-lmni of Triok PatAppnn wonlt door \\vi cilaiul l«iguiuly lx*Z!inr i;rvorind rii \» inygclijkK vvuv. vc*ili;^e iv^er* |>baU. Du Ijabocaii-l>aai , door ht;i t'ilaiid 8elMN*kot* (*ii dc daarvoor lig«:t*tidc eilundjes (3maiig Omaiig cii Pot lot* PaiKijojig ge- vonud, kati allocii vcHir kleiiie vaartuigt'U in aaiiiiuTkiiig kouicii, ilaar lurt* (crooUtc dieptc 5 i\ G vademcii bedraagt. IK! gflict'le (MM(tkuj$t ' U vlak en wlb zoo laag, dal c»|i veic |tUaliitMi bij vloed hct water 1 tot 2 plen vcr in liet land dringt. Zaj 18 van do kam|xing iSoemoer af tot a4Ui de Mocara Ma- Mittljie gehecl onlM*iraanhaar. Langa de geheele kuat zijn groote modderbanken, vooral voor dc aitwatcringen der rivicreiu IK; voomaaniste of mee^t in gebruik zijndc li^'^|iUatacn voor t^routerc aclie|K!n zijn: Titaachen het Noord-iilaiid en de C^czuatcra en bij de Zutplien- «clic eilaiidcn , U*gen<>ver de kam|M)ng Socmoer. Uc atraat I^undy ia dc et*nige utraat van belang, die voor- komt ; zij ia ± 2 mijlen breed en heeft een zecr gottl vaaniater: niettegenataande dat, ia zij bij zuidelijke of zuidwe^- telijke wiiiden zcer gevaarlijk tc |)aj<iaeren. KdoHden. IK* cilanden, die bij de I^amponga behoorcn, zijn: In de 8miiangka-Baai: I^aboean, Atjoe, Tonkalie en Toodjoe. In d e L a m p o n g a-H a a i : Poeloe balak , tengali en kitjil (in de Pedada-baai gelegen) , Kt-Iappa, Satengali, Kadogati, Ka* lagian, Mahitain, Tei^nl , LiIuk*, Tambikel , Tankil , Kncrboer, Pomogottaii , Paaaarang, Tjondong tinggie, Tengah en I^in- djang, Knunvogf*!, Tiga. Mankoi*dcH* en Paloeboc. Dc eilandengrtM'p van I^igundy nordt gi*vormd door IjOgundy brzaai en kitjil , S;ikka , S;i.vmran . Pata|>|Kin . Mougoman en ( kntjai. ' Zm Ik'I V«*nr<»lc II i 80 ToroGUAniisciiE en geoguaphisciie In dc Straat Sunda: Krakatou , met lang-eiland en ver- laiei^ ciland. Sebessie met Poeloe banjak en Seboekoc met Seboekoe kitjil, Pandjang en Omang Omang. Dc cilandengroep, welke bekend is onder den naam van de Zutph(?nsclie eilanden, en die gevormd wordt door de eilanden lliraouw, Kandang, Sindoe, Kelapa, Tandjoerah, Toea en Toempal. Langs de Oostkust. Logok , de Drie Gezusters en Nooid* ciland. Dc mecsten dczcr eilanden zijn bergachtig en met zwaar bosch bcgroeid. Laboean, Krakatou en Scbessie zijn drie vulkanen, die vroe- ger in werking gcwcest zijn ; van het ecrstc is zulks , zelfe bij overlevering, niet bekend; Krakatou heeft zijne laatste uitbar- sting in 1680 gehad en Scbesie cenige jaren vroeger. De kegelvormige toppen der raeeste op deze eilanden voor- komende bergen duiden genoegzaara op liunnen vuikanischen oorsprong en blijkbaar zijn het de hoogst uitstekendo punten der vulkanischc ketcn, die van Sumatra naar Java loopt. l^ijna al deze eilanden zijn behouwd, vooral met peper en boomwol en, waar het de gestcldheid van den grond toelaat, ook met klapperboomen. Slecht« Avcinige zijn voor vast bc- woond. Mccstal gaan de bewoncrs van dc omliggende kust- plaatscn naar dc eilanden , wannecr zij hunnc ladangs en tuinen aanlcggcu en wanncer zij oogstcn. Zij hebben dan spocdig cenige hutjes opgcslagen, die zij, nls de oogst binnen is, weder verlatcn. Vroeger hebl>en vclc dozer eilanden tot schuillioeken voor de zeeroovcrs gcdicnd, vooral Lagundy en de Zutphenschc eilan- den, maar in dc laatste jaren heeft men bijna nicts mccr van hen gehoord. Eenige dezer eilanden staan bij den Lamponger ter gocdcr laani als l)ijzonder gezond, vooral Scbezie, Knlagian, Kado- ,u:aii vn Tjal)()('an v.n dicnen zij, vooral bij uitl)rckcndc cpidurai- scIk? ziektcn, als ioevluirtsoonl Vfxir dv bevolkiug. RESCHRUVING DEU LAMrON08Cll£ D18TIIIKTEN. 81 I)e eilandcn Krakntou en Scboekoc daarciitogcn hebl)on juUt dr trgrnovergcutcldc faam , en cr word! acclfc door vele menachen bewc^rd, dat het op dezc eilanden nieniand langer dan 14 da- grn volhouden kan , zonder door koorUen aangeta5t tc worden. Krakatou word! gf*bezigd als het gewone verbanningsoord voor Lampongsche misdadigcrs. Hicieren. Waiineer wij den loop van het in de I jam pong* nche distrikten voorkomende gebergtc nagaan , en de waU^rschei- dingen, die door hetzelve gevormd worden. in oogcnachouw neiuen, zoo kunnen de Jjampongs ten opzigtc der hjdrographie in drie hoofddeelen gespliUst worden. !•. De wateren , die ont«pringcn tuy^ehen het Barissan-gc- gebergte en de ketcn, die van den Goenocng Abong af naar het Euiden loopt en die zich alien in dc Samangka-baai ont- listen. 