Leerredenen
117 gerde, van zonde overtuigen, toldccrkentenis brengen, dat zij, door hem te verwerpen, zich tegen God vergreep. Die kerk, in welke zijn goddelijke Geest zou werken, zou zijne regtvaardigheid en die van zijne zaak boven alle bedenking verheffen en voor de geheele wereld bewijzen , dat de gekruisigde en verworpen menschenzoon, aan het oog der zljnen onttrokken, als Koning der waarheid heerschte aan 'sVaders regterhand. Die kerk, eindelijk, zou voor aller oogen het feitelijk bevvrijs zijn, dat in Gods raad hetoordeel was uitgesproken over den overste der wereld, over den geest des boozen, die in de wereld heerschappij voert en het Godsrijk wederstreeft; m. a. w.: tot bewijs strekken voor het aanzijn eener hoogere zedelijke magt, bestemd oni het rijk der duisternis te overv\rinnen en eens in het niet te doen verzinken. Verhevene verv\rach- ting, die jezus koesterde van zijne kerk op aarde! Reeds ziet hij .die overwinning, door zijn Geest over de wereld te behalen, als aanvsrezig voor ^ich. Reeds ligt daar verslagen voor zijn profetischen blik die magt der duisternis, die tegea God en zijn Gezalfde de eeuv^en door zich zou aankanten. Over de smaadheid des kruises heen ziet jbzus reeds de zegepraal van het Godsrijk, en op het- zelfde oogenblik, dat de wereld bezig is om het werk door hem gesticht te verbreken, spreekt hij, 118 van zljne zegepraal gewis, het woord uit: met het ryk der duisternis is het gedaan; de Geest der waarheid komt; de overste der wereld is ge- oordeeld! Ik yertrouw, M. H.I na deze oiitwikkeling van 's Heeren woorden , de keus van het onderwerp, waarover ik thans tot u zou spreken, genoegzaam geregtvaardigd te hebben. Ik wensch u das, Yolgens de leiding van den tekst, de kerk van ghristus voor te stelien: ais eene krachtige wekstem voor het onge- loof uit den siaap der zonde; aIs eene luisterrijke regtvaardiging voorde zaak van ghristus; aIs een vasten waarborg voor de zege- praal der waarheid. En die, gekomen zijnde^ zegt de Heer, zal denxe- reld van zonde overiuigen. Ziedaar het eerste, waar- toe de christelljke gemeente, in de kracht des Hei- ligen Geestes» door jezus bestemd werd. Wie onzer, die de wereld opmerkzaam gadeslaat, zal niet erkennen, dat, hoe veel goeds en groots door ons geslacht blj voortduring gewrocht wordt op het gebied van ivelenschap en kunst, het maat- schappelijk ligchaam nogtans in vele opziglen in een ziekelljken toestand verkeert, en dat er, ne- 119 ¥ens het goede, een beginsel werkt^ dat de niaat^ schapplj ondermijnt en bare ODtwikkeling belem- ' mert? Dat beginsel, dat, als een verderfelijk gif, reeds van den oorsprong des menscbdoms af, vangeslacht tot geslacht zich heeft voortgeplant, is de zonde. En ZOO wij vragen, waarin dat zondige bestaat, het antwoord is: hierin, dat de mensch, bestemd om voor het geluk zijner broederen te leven, slechts zichzelv^n bedoelt en aan het eigen en zeifzuchtig ik de gaven en krachten toewijdt, hem geschonken Ler bereiking van de hoogste en edelste bedoe- iingen der Godheid. Zoolang die plage bestaat, zoolang dat beginsel der zelfzucht niet wordt uit- geroeid, kan het der maatschappij niet welgaan, en waar ons oog de verwoestingen aanschouwt, door de zonde aangerigt, moet wel de wensch steeds krachtiger zich doen hooren: mogt het mensch- dom eens komen tot het besef van zijne groote schuld, en, zijne roeping zich bewust, Gods beeld iii liefde ^ reinheid drageni Die wensch is billijk, H. H.I maar hoe kan dat geschieden? Wat is het middel, v^aardoor de groote opvoeder van ons ge- slacht het menschdom van jzijne verkeerdheid zal overtuigen en bezielen met eenen nieuvven geestf Ziet glj vvelligt dat middel in vreeselijke gerigten, die, als de getuigen van 'sHemels vvraak, over het menschelijk geslacht zullen komen? Het is zoo, no M. H.! Ook de roede des Almagtigen zal opgeheven Worden, om, is het noodig, het zondige beginsel in zijne werking te beteugelen. Ook bioed en vuur en rookdamp zullen de voorboden zijn van den grooten en doorluclitigen dag des Heeren i). Maar toch, wat oordeel de zonde, uit haren aard, zal brengen over het menschelijk geslacht, geen uiterlijke strafgerig- ten zullen het afdoende middel zijn, om de wereld te brengen tot het gevoel van schuld. De Geest der waarheid zou komen, en, in de ge- ') Hand. II: 19. 121 meeute werkzaani9 de wereld van zoude overluigeu. Dat heeft de H. Geest gedaan op het eerste Pinkster- feesty toen duizenden uit dat volk , dat den Messias ver- worpen had, door de prediking der apostelen tot het be^ef van schuid gebragt, uitriepen: »Mannen, broe- ders I wat zullen wlj dan doen ^) ?" Dat heeft diezelfde Geest gedaan, toen de broederlijke liefde, in de ge- meente werkzaam, het getal harer leden dagelijks vergrootte, en, waar voorheen het eigenbeiang had voorgezeten, nu goed en have ten nutte der broe- ders deed verkoopen en den prijs er van aan de voeten der apostelen deed neÄrleggen ^), Dat heeft de H. Geest gewerkt, toen een hardnekkige saulus, niet langer bij magte de verzenen tegen de prik- kels te slaan, door de magt der waarheid tot inkeer werd gebragt, en het woord der diepste schuldbe- kentenis van zijne lippen vloeide: »wat wilt gij dat ik doen zal, Heere 3)?" Zoo bragt de Geest, die in de gemeente van jezus leefde, de wereld tot het besef van zonde. Hlj was het, die een AGRippAbijna bewoog een Ghristen te worden, en die een felix op zijnen regterstoel deed sidderen, waar God door zijn apostel tot hem sprak vanmatigheid,regtvaardigheid en het toekomend oordeel ^). Kan dat anders zijn, M. H.? Acht gij het mogelijk voor den dienaar der *) Hand. Il: 37. " ») Hand. H: 44, 45: IV: 36, 37. •^) Hand. XXII: 10. ") Hand. XXVI: 24—26. 122 wereld, om duurzaam vrede te hebben luet de zonde , waar de adel der deugd en de kracht van liei goede in vollen glans bem in de oogen sdiit- terenP Ik beroep mij op uwe bndervinding. Of waart gij ooit ontevredener over uzelven^ bebt glj ooit sterker awe zedelijke nietigheid gevoeld, dan in die oogenblikken, waarin de magt vm bet goede, betzij door de stem der geschiedenis, belzij door bet verkeer met ben, in wier zielen GHRisTus reeds eene gestalte bad verkreg^, a de bestemming berinnerde, die ook Toor u is wegge- legd? B. en Z.I boe gebeei anders zou de wereid zljn, boe zou bet ongeloof in zljn niei verzinken, indien slecbls de christelijke kerk beantwoordde aan hare verbevene roepingi Wij klagen, dat de wereld den eenigen naam blijft verwerpen, die gegeven is om zalig te worden. Wij zien nog zoo weinig van de vrucbten, die jezus ter bekeering des ongeloofs van zijne kerk verwacbt heefL De vvereld, die ons Qmringl, blijft leven in de zonde, en angstig vragen wLj, of dan de Geest des Heeren niet meer in zijne gemeente leeftP Laat (nqs de zaak redelijk beoordeelen. Ook voor de ontwikkeling der kerk is tyd noodig. Eerst na jaren wast bet mosterdzaadje op tot eea boom. De Geest des Heeren werkt voort, hoe ongemerkt bet zijn moge, en zoo ook zijne wer- king niet zigtbaar is in velen, die zicb leden der 125 chrisielijke kerk noemen, Uij leeft en werki echier iu anderen te krachtiger, om door Iiun voorbeeld zondaars van de dwaling fauns wegs (e bekeeren en naar het brood des levens te doen uitzien. Dat de invloed van 'sfleeren Geest op de wereld niet magtigei* is, niet meer en algemeener afkeer vaa het kwaad en hooger geestdrift voor het goede wekt, o wljt het niet aan ghristusI AchI indien wij, die ons naar GHRisTUS noemen, slechts meer naar hem geleken, slech ts meer ons lieteo leiden door zLjn Geest , en meer beantwoordden aan onze verhevene roeping, voorwaar ! het ongeloof zou niet die r ust en dien vrede smaken, waarin het zich nu vemeugen mag te mid- den eener maatschappy, die vfel naar ghristus ge- noemd is, maar nog geen iempel vsrerd van zijnen H. Geest. ChristenenI hoort, wat hooge verantwoordeIijkheid op ons rust ten aanzien van de wereld, en laat ons toezien, dat niet de eenige naam, die gegeven werd om zalig te worden, om onzentwille door het ongeloof gelasterd worde! Venvachtte de Heer van zijne kerk , dat zij de we- reld zou brengen tot het besef van zonde, zij stond hem ook voor oogenals eene luisterrijke regt- vaardiging voor zijne zaak. De Geest, in zijne gemeente levende, zou de wereld ook overtuigen van regtvaardigheid. Stonden het Joodsche volk en zijne oversten gereed hem als een onregtvaardige en als een valschen Messias aan een k ruis tenagelen, jezus ziet over kruis en schande heen de kerk verrijzen, die, in zijn bloed geplanl^ de xvereld zal doen inzien , 125 dat bij zich niets had aangematigd, toen hij zich den Christus noemde, in wien de zedelijk gods- dienstige behoefte des menschdoms hare voUe bevre- diging zou vinden. Of zou de Heer welligt te veel van zijne kerk verwacht hebben ? Het is zoo , en wij erkennen het met schaamte^ dat aan de kerk, die naar zljn naam genoemd is ^ nog altijd veel ontbreekt. Die kerk intusschen ^ boe onvolkomen , zij bestaat , als de bewaarster van den schat, dien christus voor ons geslacbt heeft aangebragt. En dat zij bestaat , in weerwil van den tegenstand, dien de Heer zelf en zijne eerste gezanten ondervonden, dat is het onwcörlegbare bewijs voor de zedelijke kracht, die van den christus uitging en voor de waarheid van alles, wat hij van zich en zijne bestemming als Verlosser der wereld geluigd heeft. Hier doet zich aan onze beschouwing dit verschijnsel voor: jezus, een persoon, die in de schalting der wereld geen hooger titel bezat, dan zoon des timmermans van Nazareth^ treedt op als leeraar ondereen volk,naäu- -vvelijks opgemerkt of genoemd onder de nation der wereld, kiest zich twaalf vrienden onder de minst aanzienlijken zijns volks, en sterft, na eene kortston- dige loopbaan van naauvvelijks drie jaren, als een verachtelijke volksverleider aan een kruis, door zijn volk gevloekt, en als een voorwerp, waarop de Romein en Griek met verachting of onverschilligheid mne- 126 teu nefirzien! En die persoon, hoe onbeduidend naar de wereld» bij wordt de hervormer der gansche maat- schapplj, naar vvien de gekeele beschaafde wereld I zich tbans noemt, en die op de maatschappelijke en staatkundige ontwikkeling der volken den grootslen invloed blijft uitoefenen. Van waar dat, M. ,Maar v^achten vvrij ons dan ook, van op eene ver- keerde wijze te ijveren voor het rijk der waar- heidl Gij hebt het gehoord: de Heilige Geest in de 128 gemeente moet de regivaardiging van ghristus zljn bij de wereld. Die Geest is een geest van liefde. Neerat het ter harle, gij, die voor de eer van uwen Meester niets belers vvreet le doen, dan van zljne ge- meenschap uit te sluiten alien, die niet.op uwe wtjze hem eeren en belijden. Neen, neen, die geest van onverdraagzaamheid en uitsluiiing is niet de Geest, die uit GHRISTUS is. Wee ons, vvanneer wij, uit val- schen ijver voor zljne zaak , op den Ghristus Gods, in de schatting eener vvrereld, die hemnaaronsbeoordeelt, den blaam laden van onze eigene bekrompenheid! De Geest van ghristus is een geest van blijdschap in God, van vergenoegdheid , krachtsontv^ikkeling en vvrerkzaamheid. Wee ons, indien wij door ge- stadig zuchten en klagen, door ontevredenheid en traagheid, door gemaakten ernst, of door ons te onttrekken aan onze aardsche pligten, onze heilige godsdienst aan bespotting prijsgeven , en , in plaats van eene eerzuil le stichlen voor den Ghristus, de wereld afkeerig van hera makeni De Geest van GHRISTUS is een geest, die \voorden spreekt van waarheid en van gezond verstand. Wee ons, indien wij , door die edele gave des verstands te verachten en de kracht van het geloof te zoeken in een blinde- lings of bevooroordeeld aankleven van eenzijdige en onredelijke voorstellingen , in plaats van eene kroon voor GHRISTUS te vlechlen, hem der vs^reld tot eene 129 ergernis doen zijn, en aanleiding geven om eene zoo- genaamde natuurlijke godsdienst te zoeken buiten hem, die zelf den hoogsten adel der inensckelljke natuur volkomen heeft verwezenlijkt, en daarom ook iin uit alien de godsdienst stichien kon, die, aan de eischen der menschelijke natuur volkomen beantwoor- dende, ook all^ön en in de hoogste betoekenis des woords natuurlijk mag genoerad worden. B en Z.! mogt ook in ons die reine geest der liefde , des geloofs en der hope wonen, die ai wat menschheet ter$tond bekoort en nieraand afschrikt, omdat het zuiver christelijke de ontwikkeling, de veredelingen de volmaking is van 't geen in ieders boezem rccds in kiem aanwezig is , en ons, als het beeld der Godheid, oorspronkelijk werd ingeplant! Ziet, wanneer wij zulk een Christendom belijden en in ons Icven openbaren , dan zal de Geest - der waarheid ook door ons de wereld overtuigen van de goddelijkheid van onzen Meester en van de regtvaardigheid zijner zaak, en ook door ons den grooten dag voorbereiden , dat elke knie in zijnen naam zich buigt tot heerlijkheid des Vaders! Dat elke knie in zijnen naam zich buigt I Wat heerlijk uitzigt, wat groote roeping voor de gemeente van CHRisTus, om daartoe me& te werkenl Wenscfat gij den grond te weten, waarop die heerlijke ver- 150 wachting rastf De Heer nocml hem in onzen tckst. De- zelfdeGecst, die de wereld zou overtuigen van zonde en geregtigheid, zou tevens het overtaigend en feitelijk bewijs zijn^dat de overste der wereld, de geest des kwaads, die het Godsrijk wederstreeft» geoordeeld is. De christelijke kerk siaat hier den Verlosser in het heetst van zijnen strijd voor den geest» ais een vaste v^aarborg voor de zegepraal der viraarheid. Vraagi glj , in hoever de christelijke kerk , door 's Hecren Geest geleid , dien waarborg kan opleveren? Ik antwoord: omdat uit haren invloed op de v^ereld blijkt, vv^at onv^efirstaanbare magt de waar- heid oefent op het menschelijk hart. Of is niet ie- dera overvv^inning, die de Geest van ghristus op de wercld behaald heeft on voortgaat te behalen, ts niet de bekeering van clken zondaar een feitelijk bewijs, dat de ovcrsle der wereld in zijnen slrijd tegen het Godsrijk stecds grond vcrliest, en is niet iedere nieuwc zegepraal van het Ghristendom eene pro- fetie, die ons als met den vinger vvrijst op den tijd» v^anneer de Ghristus Gods met het zvsraard des Geestes zal te niet doen alle magt en kracht, die tegen hem zich aankanlen? Glj wijst niij welligt daartegen op zoovele ongunstige tcekenen des tijds, die, in plaats van eene goede uitkomst, eene ge- heele vcrnietiging en orakecring der maatschappij schijnen aan te duiden. Gij wijst op die verderfe- 131 lijke rigting in ons werelddeel9 die met verkrach- ting der natuurwet, op de vertreding van het god- delijk gebod: »gij zult niet begeeren uws naasten goed/' het luchtkasteel eener algemeene gelijkstel- ling des menschdoms gebouwd heeft. Ik hoor uwe bedenkingen. Er is zelfs nog meer, dat gij zoudt kiinnen noemen, en ons geloof aan de zegepraal der ^oede zaak dreigt aan het wankelen te bren- gen. Maar, eer wij verder gaan, en misschien de wegen Gods bedillen, niet slechts op de verschljn- selen gelet, maar ook tot de oorzaken doorgedron- gen, waaruit zooveel kwaad in onzen tijd moest voortspruiten. Of 'waren die groote afwijkingen niet voor een deel het natuurlijk en noodzakelijk gevolg van het eigenbelang, en van de baatzucht, die in de maatschappij zoovelen die overvloed genieten, slechts Toor zichzelven doet leven, en het geluk en de wel- vaart des broeders als eene onverschillige zaak be- schouwen? OI zoolang er op ons^ en op de maat- schs^pij ZOO groote schuld van liefdeloosheid en van gebrek aan viraren christenzin rust, beginnen wij dan met onszelven aan te klagen. De woe- lingen, afdvv^alingen en ongeregtigheden onzer eeuw, zijn voor een goed deel de gevolgen van terugwer- king, veroorzaakt door vroegiere vooroordeelen en door verkeerdheden, waaraan wij, ieder in zijne male, schuldig staan. Wal in ons werelddeel gebeurt en 132 ons schrik aanjaagt, is grootcndeels het gevolg onzer eigene ongercgtigheid, en heeft plaats onder Gods hoog bestuar, om ons aan onszelven te ontdek- ken^ en ons te overtuigen , dat er geen ander redmiddel bestaat tegen de beroeringen destijds.daoeenChris- tendom , dat niet gelegen is in woordcn en enkel be- spiegelende regtzinnigheid, maar in het naleven der beginselen van liefde, trouw en waarheid9 diecnais- Tus in het leven ricp en waarvoor hij niet alleen rust en eere naar de wereld, maar zelfs het dierbaarste, het leven, ten offer heeft gebragt. En zien \vlj dan ook den triomf des Heeren nog niet in de wereld rondoni ons, streven wij slechls een ieder er naar, de zondeverwinnende magt des 11. Geestes te ervaren in onszelvcn. Zoo wij het onze doen, de Heer hereidt zich in slille een nieuwen hemel en eene nieuwe aarde, en het liemclsch Je- ruzalem zal eenmaal nederdalen als de woonplaals onzes Gods. Dat heerlijk tijdperk hecft de apostcl JOHANNES in hooge geestverrukking aanschouwd, en in heilige beelden de volle nederlaag gezien van den overste der wereld. Wat hij in hecldcn zag, zien wij door het geloof ^ en wachten op het heil des Heeren. Ziet, de vijand, die ons bcstookt, is reeds door ghristus in zijne kracht verlamd, en dc zegepraal kan de dienaars van den Ilcer niet ont- gaan. Christenen! in dat geloof met moed geslredenl De zekerheid der overvvinning wordt ons aangekon- digd, doch niet om stil te zitten, maar om to Ijvc- 134 riger te werken en moediger te strijden, wetende dat onze arbeid niet Ijdel zijn zal in den Heer. Eens leggen wij de wapens neder en zal er vrede heerschen op aarde ouder de kinderen Gods. Heer- lyke dag, dien wlj te gemoet gaan I Reeds gloort daar gmds aan den gezigtseinder het licht van een nieawen dageraad, die voor de wereld aanbreekt» en, in het heilig en zalig voorgevoel dier betere toekomst, roept onze ziel uit: kom, Heer jezus! kom haastig, opdat wij, uwe strijdende kerk op aarde, eens met u triomferen en deelgenooten zijn mogen van uwe heerschappiji ameh. VI. DE GELIJKENIS VAN UET ZUUIIDEEG. vvvvvvvvvv LEEKKEDE OVEK MATTIIEUS Xlii: 33. I ■ MATTHEUS XIII: 33. Eene anderc gelijkcnis sprak hij toi hon: llel ko- ningrijk der hemelen is gelijk aan een zuurdceg, hetwelk eene vrouw nam en verborg in dric mateli meels, tot dat het geheel gezmird was. Onze leeftijd, M. H.! vvaarin de gebeurlenisseu cl- kander schicr yerdringcu en alles schijnt te wijzen op eene nieuwe toekomst^ roept ons lot ernslig nadcnkeu en tot eerbiedige beschouwing van de wegen der godde- lijke Vborzienigheid. Thans meer dan ooit houden dc gewigtig$te levensvragen den menschelijken geestin beweging, en terwijl alom in ons werelddeel, op het gebied der staatkunde, eene ontwikkeling zich heeft voorbereid, waarvan het vooruitzigt de gemoederen hier met geestdrift en verlangen, daar met angst en bekommering vervult, kan ook de vraag naar 138 iiel Chrislendom en zijne tockomst uict achlcrblij- ven, en wordcn, ook op het gebied der godsdicnsl, de gedachten uit veler harten openbaar. Terwijl de een de toekomst van het Christendom gelegen acht in het terugkeeren tot een tijd, dien velen reeds voorbij waanden, en de vorstelijke zetel op nieuw werd opgerigt voor den man uit de aarde, die zich den stedehouder Gods noemt , verkondigl ons de an- der^ dat het Christendom zijnen tijd gehad heeft, en bestemd is om plaats te maken voor hoogere ver- lichting. TerwLJl de een de omstandigheden des tijds gunstig acht , om aan de kerk, als oppermagtige ge- biedster, op uieuw hare verlorene magt over den staat te verzekeren, verguut de ander haar in het groole maalschappelijke ligchaam weinig meer dau de plaats, die noodig schijnt, om nog in debehoefle cener onmondige nienigte, gelijk men spreekt, op hare wijze te voorzien. En waar, in den boezem der christelijke kerk zelve, de leekenen des tijds den een met moed vervullen, en van de verbreking vankcr- kelijke banden de ontwikkeling der kerk tot boo- ger bloei doen verv^achten, slaan anderen met be- kommering en schroom dc vrljheid der broederen gade, en miskennen op hunne beurl, uit angstval- lige gehechtheid aan vormen, den geest en het we- zen van het Christendom. In zulk een staat van zaken, bij zulk een strijd der mceningen, kan 139 de vraag naar het Christendom^ naar zijncn aard, zljne bestemniing, zijne toekomst, niel andcrs dan de hoogste belangstelling inboezemen aan elk,dieop godsdienst prijs stelt en van oordeel is, dat er nog een hooger goed bestaat, dan de aarde met ai haar genot ons schenken kan. Aan de beantwoording dier vragen wensch ik dit uur te wijden. De Heer zelf zal bij dit onderzoek ons voorgaan. Wat van het Ghristendom te denken zij , zal bij ons leeren in de bekende gelijkenis van het zuurdeeg. Wanneer de Heer in den tekst spreekt van het koningrijk der hemelen, dan bedoelt bij met deze van Israöls oude Godsregering ontleende uit- drukking het rijk van Mraarheid en deugd, welks vestiging bij als de taak erkende, hem door den Va- der opgedragen. Hij noemt dat rijk een hemelscb kcmingrijk, om het als eene geestelijke en zedelijke beerschappij te onderscheiden van de koningrijken en magten der aarde. Wat hier met den naam van koningrijk der hemelen wordt aangeduid, hcet elders in dc Schrift het nicuwc verbond. 140 en met beide uitdrukkingcn bedoeldc de Heer de godsdienst, wier slichting hem was aanlievolen, met ein woord, lielzelfde wat wtj bedoelen, wan- neer wij spreken van het Christendom. Dat Christendom nu, die godsdienst, welke bij op aarde stichten zoude, wordt, in den voor ons lig- genden tekst , met een zuurdeeg vergeleken. 6e- lijk meestal, ontleent jezus ook hier zijne beeld- spraak en gelijkenis aan het dagelijksch leven. Hei zuurdeeg is, gelijk wij weten, eene stof, die on- der het meel gemengd xvordt, om het te doen gisten of rljzen, en zöö ter bereiding van voed- zaam brood gescbikt te maken. Het eigenaardig ka- rakter dier stof bestaat hierin^ dat zij, als van het graan zelf ontleend, met het meel, waaronder zlj gemengd wordt, van nature verwant is, zoo- dat er slechts vveinig gist noodig is, om eene grootc hoeveelheid meels als van zelf en met on- we£rstaanbare vvrerking geheel en ai te doortrekken. Uiermede nu vergelijkt dc Heer het koningrijk der hemelen. Het is gelijk, zegt hij, aan een zuurdeeg , dat eene vrouw nam en verborg onder drie maten meels, totdat het geheel gezuurd was. Dat jezus hier bcpaaldelijk melding maakt van eene v r o u w, moet een- voudig verklaard worden uit de zeden vanhetooslen, \vaar het kneden en bereiden van brood tot de hui- selijkc verrigtingen der vrouw behoorde. Hieruit mag 141 dus evcnmin iets bijzonders afgelcid xvorden^ als uit het getal der maten meels, dat in de gelij- kenis voorkomt. Drie maten , of de joodsche epha, was de gewone hoeveelheid meels, die in het oos- ten, öf tot een geschenk, of ter onthaling van een geäerden gast werd toebereid. Ook dit behoort tot de inkleeding en tot die natuurlijkheid van den vorm» vraardoor de gelijkenissen van jezus zoo bij uitne- raendheid zich aanbevelen. Vraagt glj M. H.I wat jezus^ omtrent de gods- diensty die hij stichtte, met deze gelijkenis heeft willen leeren » dan komt het mij voor» dat hier drie hoofdbljzonderbeden ten aanzien van het Christen- dom vermeld worden, het karakter, de be- stemming en de zegepraal der christelijke godsdienst. Het koningrijk der hemeleniseenzuur- deeg: ziedaar wat het karakter uitdrukt van het Christendom. Het is een zuurdeeg^ dat onder drie maten meelswordt verborgen: ziedaar dc be s lem- min g die het heeft. Het is een zuurdeeg, ^at, onder het meel verborgen, het geheel door- zuurt: ziedaar de zegepraal der christelijke godsdienst. Het koningrijk der hemelen is een zuurdeeg. Dit is het, wat het karakter der christelijke gods- dienst uitdrukt. Gelijk toch het zuurdeeg niet uiter- 142 lljk en zigtbaar, maar innerlijk en in het verborgen zijne kracht oefent, zoo treedt ook het Ghristendom in de wereld op als eene inweiidig werkende zedelijke magt, als een goddelijk levensbeginsel, in ien Mvoovd, als de godsdienst, die met de kracht van eenen nieuwen geest de wedergeboorte worden zou van het raenschelijk geslacht, Ziedaar het karak- ter, waardoor het Ghristendom zich van elke andere godsdienst kcnmerkend onderscheidt. Het koningrijk der hemelen u geUjk aan een zuur- deeg. Slelt Joodsche bekrompenheid het wezen der godsdienst in ijdele ceremoniöndienst, in het zorg- vuldig opvolgen van eene reeks van plegtighed^ en kerkelijke gewoonten: jezus roept zyne tijdge- nooten toe: het koningrijk der hemelen komt niet met uiterlijk gelaat; 6od wil geene offerande» maar barmhartigheid. Verbindt de Jood de godsdienst aan een bepaalden dag, of aan gezette tijden^ vreest hy den sabbath te ontheiligen, door eenige andere werkzaamheid dan de gewone kerkelijke pligten, JEZUS verbreekt dien band. De sabbalh is om den mensch, de mensch niet om den sabbath, en hij gaat de zijncn voor, met op den sabbalh , naar het voorbeeld van den Hemelschen Vader, evenzeer als op andere dagen, te zegenen en wel te doen. Vraagt eene Samaritaansche vrouw naar de regte plaats der aanbidding; jezus icert, dat God, zelf geest 145 zijnde, onafhankelijk van Icmpel of altaar, van Je- ruzalem zoowel als Yan Gerizim, moet aangebeden Tvorden in geest en in waarheid. Of draagt een nico- DEMUS roem op de aanzienlijkheid van zijn geslacht, op zijne afkomst van abraham, jszus doet hem de nietig- beid van zulk een roem beseifen. Wat uit vleesch geboren is, dat is vleescb. Wie het burgerregt be- geert in het koningrijk der hemelen, die moet van boven geboren worden; het beginsel zijns levens moet geestelijk en hemelsch zijn. Het koningrijk der hemelen is gelijk aan een 5titir- deeg. Is het Ghristendom geen ceremoniändienst» het is ook geene vvret. Gelijk het zuurdeeg niet be- stemd is, om aan het meel den uiterlljkcn vormen de gedaante van brood te geven^ maar om het to t voedzaam brood inwendig te bereiden en geschikt, te maken, zoo treedt ook het Ghristendom niet op in den vorm eener wet, ter uitwendige rögeling van ons gedrag, maar als eene zedelijke raagt, die den mensch innerlijk hervormt, zoodat hij uit eigen beweging9 en zonder vsrettelijken dwang, het goede verkiest en het kwade nalaat. Bcpaalt zich eene wet uit haren aard enkel tot het uit- wendig voorschrift: »gij zult niet doodslaan^ geen overspel bedrljven/' jezus tast den wortel aan, waaruit dat alles voorkomt. Wie eene vrouw aan- ziet om haar te begeeren, bedrijft overspel in zijn 144 hart, en wie op zijnen broeder toornig wordt, is strafbaar voor het goddelijk gerigt. Hier moeten hari en beginselen rein zijn. Hier baat het niet met den rijken jongeling te zeggen: »dat alles heb ik onder- houden van mijne jongheid af," terwiji de weige- ring, om, met opoffering van alles, zich geheel aan 6od te wijden, het bevvijs levert, dat onze daden, hoe schitterend voor de vsrereld, geene vruchtenzijn van een vernicuwd gcmoed. Hier staat het penningske der wcduwe, met cen rein hart geoiferd, hooger aangeschreven in de scbalting van God, dan de rijkste gift, die slechts voor het oog der veereld en nict uit liefde werd geschonken. Ziedaar het karakter van het Christendom. Het is geene uiterlijke vfei, maar cen nieuvsr beginsel, cene innerlijk heiligende kracht ,Gods, die jezus plant in alien, die door het geloof met hcni vcrcenigd zijn als ranken met den wijnstok. Het koningrijk der hemelen is gelijk aan een zuurdeeg. Bleek ons dc juistheid dier vergelijking daaruit, dat het Christendom zich niet als uiterlijke ceremoniendienst en insgclijks niet als eene wet heefl aangekondigd: wij merken dan hierbij nog ten der de op, dat het Christendom ook niet optrad in den vorm van een Icerstclsel, bestemd, om met het gezag van eene doode letlcr uitwendig over het geloof der Chrislenen te heerschen. Ook dit wordt treffend uilgedrukt in de gelijkenis van het zuur- 145 deeg. Gelijk het zuurdeeg^ onder het meel geborgen , niet als eene vreemdsoortige zelfstandigheid naast of tegenover het meel geplaatst is, maar met het meel zich vereenzelvigt, zoodat uit de ver- eeniging van beide eene gebeel nieuwe zelfstandig- heid, in den vorm van brood, ontstaat, zoo is ook de christelijke godsdienst niet bestemd om als eene vreemde magt tegenover den mensch te staan, maar om het zelfstandig eigendom te worden van het menschelijk geslacht, opdat de kennis van 6od voor den mensch n a t u u r worde, gelijk zij het zelfstandig en natuurlijk eigendom van ghristus vsras. Wie met hem vereenigd en met zijn geest en be- ginselen doortrokken is, diens geloof vsrordt niet be- heerscht door eenig uiterlijk gezag. NeenI stroomen des levenden waters vloeljen uit zijn binnenste; in hem ontspringt de bron van kennis en van leven, en de profetie wordt vervuld, dat niet meer een man zijn naaste en een iegelijk zljnen broederzou leeren, zeggende: ken den Heer, omdat alien, door de vsraarheid vrijgemaakt, Hem kennen, van den kleinste tot den grootste. Ook in dit opzigt onder- scheidt zich het Christendom in ai zijne verheven- heid van de vroegere Mozaische bedeeling. Tervvijl Israäls oude wetgever, heengaande, eene wet op tafelen geschreven achterliet, en daarbij eene gezag- voerende priesterregering instelde, om voor de 10 14G handhaving dier wet voortdurend zorg te dragen, verliet jezus de aarde, maar zonder een wetboek of stelsel na te laten, maar zonder eene priester- orde in het leven te roepen. Het eenige» bestemd om zijne plaats op aarde te vervangen, was zyn geest, de Geest der waarheid, die, door het geloof in zijne discipelen geplant, als een zuurdeeg zoa werken onder het menschelijk geslacht, en de ge» meente in kennis en geloof doen opwassen tot een volkomen man, tot de volbeid der grootte van cHRisTus^ die het Hoofd is. Schetst ons de Heer in de gelijkenis van den tekst hei karakter van het Christendom, dezelfde gelijkenis wijst ons ook de bestemming aan der christelijke godsdicnst. Het koningrijk der hemelen is niet alleen een zuurdeeg, maar een zuurdeeg, dat onder drie maten m e el s verborgen wordt. Dcze drie malen meels betcekenen het mensch- dom of de maatschappij , met ai wat er toe be- hoort. Gelijk het zuurdeeg geene kracht uitoefent, zoolang het niet onder het mcel gcmengd wordt,zoo kan ook omgekeerd het n)eel ecrst dan tot voed- zaan'i brood bereid worden, wanncer het met de kracht van het zuurdeeg invvendig is doortrok- ken. Het een is onafscheidelijk van het ander, en JEziTs beschrijft liier dus in korle vv^oorden de Hl verhouding der godsdienst tot de maatschappij. E e n GhristeDdora van de maatschappy afgezon- derd is eveh strijdig met de bedoeling van den Heer, als eene maatschappij, waarin de inyloed des Ghristendoms gemist wordt. Ver- leent mij ook bij de ontvvikkeling hiervan uwe chjristeiyke aandacht. Er bestaat eene beschouwing van het Christen- dom, vvaarblj het wezen der godsdienst gesteld wordt in stille afzondering van de gevvone bnr- gerlijke zamenleving, in eene geheele afscheiding van hetgeen men geestelijk en wereldsch noen^t. Zidk eene beschouwing van het godsdienstig leven werd reeds in jezus tyd door velen aangeprezen, en gsl later de geboorte aan het kloosterleven , waar« door men zich voorstelde^ om, afgezonderd van eene wereld, die in het booze lag, zich geheel te konnen toevvijden aan 6od en zyne dienst. Znlk eene beschouvving der godisdienst bestaat nog, zeUis onder Protestanten. Het leven in stille gods- dienstige bespiegeling en afzondering, ziedaar, wat velen nog als het hoogste achten, vvaarnaar de Christen heeft te streven. Het maatschappelyk leven vvordt door die rigting aangezien als een hoodzakelyk kvvaad, tervvyl men op ai wat slechts van verre naar aardsche wijsheid, aardsch bedryf, aardsch genoegen zweemt, met een oog 148 van minachting en medelljden als uit de boog(e ne£rziet. Zulk eene beschouwing van het Ghristen- dom is strijdig met hetgeen jezus als de be- stemming van het koningrijk der hemelen in de gelijkenis heefl voorgesteld. Het zuurdeeg is niel bestemd, om naast, maar in het meel gelegd te worden, ten einde er werking en beweging intever- oorzaken en het zoo ter bereiding van voedzaam brood geschikt te raaken. Niet anders is het met het koning- rQk der hemelen. Het Christendom is niet bestemd, om als een afgezonderd ligchaam nevens de bur- germaatscbapplj te bestaan, maar het moet leven en werken in de maatschappij. Gelijk de werking van het zuurdeeg het eigenaardig karakter van het meel niet vvegneemt, maar, door er leven en bewe- ging in te brengen, het eerst aan zijne ware be- stemming doet beantvvoorden, zoo heft het Chris- tendom het eigenaardig karakter der maatschappij niet op, maar doordringt en bezielt het maatschap- pelijk ligchaam met zijne alles vercdelende en heiligende kracht, met het doel, ora ai het men- schelijke en aardsche dienstbaar te maken aan de opvoeding van ons geslacht tot hoogere vol- making. In dien geest trad jbzus op. Wat hij in de ge- lijkenis van den tekst als de bestemming van het Christendom heeft uilgesproken, vindt zijne bevesti- 149 ging in alles, wat ons van hem uit de gescbiedeuis bekend is. Het leven der stille afzondering van de maatschappij, waarin door velen ook in zijnen tijd het kenmerk derware godsdienstigheid gesteld werd, vond nooit aanbeveling in zijn voorbeeld. jbzus leeft midden in de maatschappij. Men vindt bem overal, hier in den stiilen , buiselijken kring of aan het vriendenmaal der martha's en mabia's, daar mid- den onder het volk, als aller vriend en raadsman, elders ook aan het gastmaal des hoofschen Fari- zeers. Geen stand, geen bedrijf in de maatschappij, dat j£zus ooit gering achtte, indien het bezielend levens- beginsel van alles slechts de vreeze 6ods en de liefde tot den broeder was. Het burgerschap in zijn rijk verhindert den Romeinschen hoofdman niet, om hoofdman te blijven, maar doet hem, door het ge- loof geheiligd, in zijnen stand verkeeren als een godzalig krijgsman. Hier wordt den tollenaar niet aangezegd: leg uwe bediening neder; neen, een zag- GHEfls blijft wat hij is, maar neemt zich voor» om, wat hij ontvreemd mogt hebben met bedrog vier- dubbel te vergoeden. En waar eene marka zalig ge- sproken vvordt om het goede deel, dat zij voor zich heefl gekozen, daar teit de Heer onder zijne vrien- dinnen ook martha's, zorgvolle huismoeders, die haar bedrijvig leven heiligen door liefde jegens hem en gelrouvvheid aan hare huiselijke pligten. In het ISO rijk van christus is elk op zijne plaats, de over- heidy die ais Gods dienaresse het zwaard niet te vergeefs draagt, en de geleerde, die, aIs een paulus, in de school van christus gevormd, met zijn geest en beginselen doortrokken is. Ook op dienst- knechten en dienstmaagden stort God van zt|nen Geest uit, opdat zij als trouwe onesimussen hanne filbmoks dienen. Hier is geene uitzondering van stand of betrek- king. Alles v\rordt hier geheiligd door iin en den- zelfden Geest, die ook de beiamelijke vreagde dezer aarde niet v^rraakt, maar, in navolging van jezus^ zeifs bmiloft en feestmaal in een tempel Gods weet te herscheppen. Dat is de bestemming van het Ghris- tendom. Het hefl de maatsehappij en het maatsehap- pelijk bedrijf niet op, maar heiligt het aardsche door eenen nieuvv^en geest, die, op God gerigt, zich kenmerkt door waarheid, heiligheid en liefde. Strijdt het met de bestemming van het Christea; dom, de godsdienst af te seheiden van de maat- sehappij, dan is hiermede ook het tegenovergesfeld gevoelen geoordeeld, dat de staat en de maatsehappij , dh zoodanig, zonder godsdienst bestaan kannen, en dat het Christendom nog om der zvirakken vnl, als een vooroordeel van den vroegeren tijd gednld, straks plaats zal maken voor eene hoogere verlichting, waarbij het denkbeeld van godsdienst en kerk ge- hecl en ai zal wegvallen. Ik noemde daar dc te- 151 gcnovergesteldc dwaliDg, van die wij zoo cveu Icerden kennen. Daar was het cen zuurdeeg zon- der meel, hier een meel zonder zuurdeeg, dat door sommigen wordt aangeprezen. Eene maat- schappij zonder ggdsdienst, een staat, waaruit het levenwekkende beginsel des Christendoms wegge- nomen wordt: Yoorwaar, de tijd, waarin wij leven, beeft geleerd, dat zulke begrippen, worden zij ver- wezenUjkt, uitloopen op het verderf, ja op cenc geheele ontbinding van het maatschappelijk lig- chaam. Het Ghristendom is eene godsdienst van reinheid, die als een zuurdeeg hart en begin- selen vemieuwt. Zult gij het. uit den staat ver- wijderen, en meenen, door wetten en verorde- ningen, brave burgers te vormen, nadat gij het Ghristendom weggenomen, en met geloof en gods- dienst, de grondslagen van zedelljkheid en deugd ondermijnd hebt? Het Ghristendom is eene gods- dienst van vvaarheid, welke met den geest van CHRI8TUS, die voor de waarheid stierf , de burgers van zijn koningrijk vervult. Zult gij het uit den staat Terv^ijderen? Ziet, wat er zal worden van de maat- schappij, als de staatsman straks, bij gemis van waarheidszin , geen hooger doel zal kennen, dan het ijdel en eerzuchtig bejag van de volksgunst; de v^etenschap zal misbruikt worden tot aanbeve- ling van logcn en vooroordeel, en^ met verbanning 152 van alle goede trouw uit het hart der burgeren, de teederste belangen op het spel gezet, de heiligste banden verbroken zullen worden. Het Christendom is eene godsdienst derbroederlijkc liefde. Neeratweg dat zuurdeeg uit den staat, en vraagt nog eens, wat er zal worden van eene maatschappij, vvraarin straks iederslechts voor zichzelven leeft,en,op eigengroot- heid, eer en voordeel bedacht, niet schromen zal aan het eigen, zelfzuchtig ik den goeden naam, het geluk, het leven van zijnen naaste op te offeren. Wat zullen hier \\retten en verordeningen» wat zelfs de magtigste legerbenden op den duur, ter handha- ving der orde in de maatschapplj, kunnen baten, wanneer straks het grooter deel der burgeren, door het kwaad der zeifzucht aan^etast, na godsdienst en zedelijkheid te hebben uitgeschnd, met het regt van den sterkste uvvre wetten vertrapt, uwen te- genstand bespot, en aan het maatschappelijk lig- chaam den ondergang bedreigtP Wilt gij dat gevaar voorkomen, ziet toe, dat gij het zuurdeeg des Ghris- tendoms uit de raaatschappij niet v^egneerat. Van het behoud der beginsclen van ghristus, hangt hier alles af. Gelijk zonder zuurdeeg uit het meel geen deugdelijk brood kan bereid worden, zoo verliest ook de maatschappij 9 waarin het Christendom heeft opgehouden te leven en te werken, hare inv^endige zedelijkc kracht en het beginsel van hare hoogere 155 oiitwikkeling. Wee bem, die hier fanäänscheidt wal door God werd zamengevoegd ! Is het Ghristendom bestemd, om, gelijk het zuur- deeg in het meel, de inwendige hefboom en de kracht te zijn des maatschappelijken levens, gij vraagt dan met reden, of het aan die bestemniing immer zal beantwoorden? Is het te ^achten, dat de te- genstand, dien het rijk der waarheid nog alom ontmoet, geheel ovenvonnen en het Ghristendom eens het levensbeginsel zal worden der gansche maatschappij P Ook op die vraag gecft ons de Heer het antwoord in de gelijkenis. Het koningrljk der hemelen , zegt JEZus, is gelijk aan een zuurdeeg, dat eene vrouw nam en verborg onder drie maten meels, totdat het geheel gezuurd was. Het zuurdeeg, ook in de kleinste hoeveelheid onder het raeel gelegd, heeft de eigenaardige kracht, van langzamerhand de gan- sche mate meels te doortrekken. Het is eene wer- king, die, in de natuur gegrond, door niets verstoord of belemmerd kan worden, eene kracht , die, ofschoon ongemerkt, steeds voortgaat zich te verspreiden en gisting te weeg te brengen door alle gedeelten heen van het meel, waaronder het gelegd wordt. Ziedaar het beeld van het koningrijk der hemelen. Hoe klein ook en onzigtbaar voor het oog der wereld, het oefent nogtans, gelijk het zuurdeeg, eene inner- 154 lijkc kracht uit, die onwe£rstaanbaar voortwerkt, ha- ren invloed steeds verder en verder in alles openbaart, en eens de gansche maatschapplj met zijne begin- selen zal doordringen. Getuige de geschiedenis. De wereld begint den aan- ▼al op het Godsrljk en hangt den Vorst der waar- heid aan het kruis. Wat is er het gevolg vanP Dat het kruis straks de banier wordt, waarom de vol- keren zich scharen. Daar worden ze bespot, de eerste gezanten van ghristus op het Pinksterfeest Wat is er het gevolg van? Wat anders, dan dat reeds op dienzelfden dag drieduizend voor de waarheid ge- wonnen en toegebragt worden tot het koningrijk der hemelen? saulus blaast dreiging en moord tegen de gemeente des Heeren, v^ier ondergang hij ge- zworen heeft; maar de kracht der vvaarheid is mag- tiger dan zijn tegenstand, en de voorheen afkeerige Fariz^erzoon wordt herschapen in een apostel des Heeren, omdat het hem hard is de verzenen tegen de prikkels te slaan. Heidensch bijgeloof stookt brandstapels en rigt moordschavotten op om het vveerloos Ghristendom te verdelgen. IJdele poging! Dc Christenen vvorden gedood, maar het christelijk 155 geloof blijfl leven , eti het Uoed der marlelaars wordl het zaad der kerk. Verbasterd wordt het Christen- dom. Onkunde en bljgeloof bedreigen het van alie kanten, maar stille valleibewoners bewaren intus- scben het zourdeeg, dat ghristus in zijne gemeentc had gelegd. Zoo werkte het koningrijk der hemeleri steeds yoort, hier meer bedekt, daar openlijk, tot dat het eindelljk bij de Hervorming als eene Phenix uit zijne asch herrees, en de kracht van het zuur- deeg, hoe lang ook onderdrukt, de banden van Ro- mes priesterheerschappij verbrak en hare magt verbrljzelt. Toeh.I erkent het, de invloed, dien het Christendom , ondanks den grootsten tegenstand, heeft uitgeoefend op alle vertakkingen der mensche- lijke zametileving, hier ter handhaving der regten van den menseh, daar ter verbetering van hfet lot vm armen en dienstbaren» elders ter meerdere waardering van het vroawelijk geslacht, die invloed is groot en strekt tot bevirijs, dat het Ghristendom inderdaad een zuurdeeg is, hetwelk9 door niets in zijne werking verstoord of belemmerd, eindelijk moet zegepralen en zich verbreiden door het gansche menschelljk geslacht. Mogen v^ij dit, op grond der beloflen van den Heer en raet het oog op de geschiedenis, verwachten , de gelijkenis levert ook nog een anderen grond voor die verwachting op. Dat het znurdeeg zoo on- 156 we6rslaaubQar in het meel werkt, heefl» gelijk wij reeds opmerkten, zljDen grond in de natuurlijke venvantschap 9 die tusschen de giststof zelve en het meel bestaat. De gist, eene zelfslandigheid » van het graan oorspronkelijk ontleend, verbindt zich hier met de verwante meelstof en brengi, ten gevolge van die natuurlijke verwantschap, eene wer- king teweeg, die door niets kan tegengehouden of belemmerd worden. Zoo is het ook gesteld met de* christelijke godsdienst. De magt, die het Gbris^ tendom onwederstaanbaar uitoefent op de menschelijke zamenleving, heeft evenzeer haren grond in de ver- wantschap van dengoddelljkengeest^dienhetademt, met den geest des menschen, die zelf, oorspronke- lijk aan 6od verwant en naar zijn beeld gevormd, door het goddelijke wordt aangetrokken. Op die ver- wantschap van zijne godsdienst met 's menschra na- tuur heeft jezus gerekend. De godsdienst van hem» die zeif de Zoon des mensehen bij uitnemendbeid ge^ weest is, zal hare v\rerking niet missen en zegevieren op de aarde, omdat in elken mensch, hoezondigen verkeerd, een hart blljfl kloppen, dat aan het hart van den reinste der broederen verwant is. Toeb.! zie- daar onze verwachting. Het koningrijk der hemelen is een zuurdeeg, dat eens de geheele mate meels, het gansche menschelijk geslacht, zal doordringen. Eens trekt de verhoogde ghristus alien tot zich. Dan geeft 157 de overwinnende Koning, na alien tcgeustand te hcb- ben overwonnen, het rljk door hera gesiicht deii Vader over. Dan zegt de verloste menschheid, als eertijds de profeet: 6ij hebt mij overreed en ik ben overreed geworden; 6ij zijt mij te sterk geweest en hebt mij overmogt i). En als eens de laatste iT^anklank der zonde zal zijn opgelost, dan we£r- galmt in de voleindigde schepping het vereenigd lof- lied van hemel en van aarde: de waarheid heeft gezegevierd, — 6od is alles en in alien *)! Is het koningrljk der hcmelen een zuurdeeg, be- stemd, om het maatschappelijk leven met a! ztjne vertakkingen inwendig te doordringen, dan is wcl de eerste vraag, hoe het ten dezen met ons zelven gesteld is, of het Christendom ook reeds in onze zielen het zuurdeeg vverd» welks werking'zich in ai onze overleggingen en daden openbaart. 158 vuld, den dichter nazegt: »het is my goed nabij 6o4 te zyn." Gij laat geene gelegenheid voorbijgaan om wel te doen en uwe hand le openen ter on- d^rsteuning van armen en behoefligen. Vr^Qgt u- zelven af, uit W6lke beginselen gij handelt, of het slechts het volbrengen is van een wetteli]ken pligt, dan of ook hier het zuurdeeg der broederlyke liefde uwe daden bestuurt en uwe hand tot vveldoen opent. Toeh. I ik noemde slechts deze en gene bijzon- derheid ; maar^ ais wij zoo ons geheele bestaan onder- zoeken, achi hoe onrein is het dan nog daar binnen , hoeveel, dat in de oogen der menschen goed schijnt, heeft nog ook by ons zijn grond niet in een vemi<^awd en door den Geest van ghristus wedergeboren hart , maar in de vrees om onzen goedep oaam te ver- liezen, of boogstens hierin, dat wij uit wettelyke beginselen er ons zedelijk toe verpligt voelenl Zoo bleef dai^ onze deu^d to|. hjertoe, nog ai te ^eer eene bloot vveltelijke gehoorzaaraheid» waarvan de Geest van c^RisTus, de geest der vrljheid en der liefde , nog niet het beginsel en de bron werd. Zoo- iang het nog aldus met ons gesteld is, hebben WLJ hierin een bewijs, dat het Christendom nog slechts eene uiterlyke zaak voor ons is, Ien hoog- ste eene wet, die als eene uitwendige geb^ed- sler ons gedrag beheerscht, maar geen inner- lijk beginsel, dat als een zuurdeeg in ai ons den- 159 ken en handelen zich openbaart. Wij dedei) belijde- nis van het chrislelijk geloof. Het is de vraag, hoe wy het gedaan hebben, en hoe Jiet in dezen nog met ons gesteld is? Was die belijdenis alleen het werk der lippen, de vrucht van een enkel verstan- delijk begrip der christelijke vvaarheid, of de uitdrukking van dat innerlijk geloof, dat ons Gods vademaam doet uitspreken, omdat de Geest van cHBiSTUs ons vvaarlijk in gemeensehap met dien Va- der gesteld heeft, en het »Abba Vader" doet vveÄr- galmen in het binnenste heiligdom onzer harten? Onderzoeken virlj toch onszelven, en achi de uitkomst zal beschamend wezen en ons stemmen tot diepe verootmoediging. Mogt dit het gevolg zijn van ons onderzoek» dan ontslaat nu de vraag, wat te doenfen hoe van het lage standpunt, vvaarop wij nog staan, ons verhc- ven tot de ware hoogte, waarop vvij het Christendom in onzen tekst geplaatst zien f Wat te doen, M. H. P Vooreerst, het vooroordeel afleggen, alsof het Chris- tendom niet anders ware dan een van buiten aange- leerdy bloot verstandelljk zamenstel van zekere godge- leerde vvaarheden, naar wier juiste belijdenis men eigene en anderer reglzinnigheid beoordeelt. Zulk eene beschouwing van het Christendom is niet in den geest van jbzus. Zlj leidt ons van de hoofdzaak af. Zij maakt ons ligt hoogmoedig en onverdraagzaani 160 jegens den broeder, en doet ons vergeten, dat het Christendom geene letter, maar geest en leven, maar een zuurdeeg is^ dat zich moet openbaren in ware geregtigheid voor God, in vrede en blijdschap in den Heiligen Geest. Hebben wij eerst geleerd het Christendom niet te zoeken in slaafsche gehechtheid aan uiterlijke vormen, maar in eene innerlijke wedergeboorte van hart en beginselen, laat ons dan toezien, om meer en meer, door een opregt geloof in GHRisTus, het innerlijke leven» dat in hem was^ ook zelven deelachtig te Avorden, en zoo met elken dag leeren God te verheerlijken in onzen ganschen vvandel, zooals ghristus den Vader tot in den dood gehoorzaamd en verheerlijkt heeft. 