Annales Academiae Rheno-Traiectinae
terarn exemplum praebeant, quod imitentur novitiate. Ita commendati eritis Regi munificenti, et Curatoribus optime de Academia me gerentibus. Ita a bonis omnibus honorifici a potestis. Ita denique Reipublicae et Societati Christianae estis profusuri. Quod si videant parentes, praepostores, amici, imprimis gaudebunt, Deoque Tutori vestro, et in via Academia, periculis plena, Duci ac Custodi, gratias agent quam maximas. His tu, Deus O. M. votis annuas. Tuam laudamus et celebramus benignitatem, in conservanda, restituenda, amplificanda, ornanda Academia nostra, Tibi gratias agimus, quas possumus, maximas, pro beneficiis in nos omnes collatis, pro auxilio; Professoribus, per totum hoc quinquennium praestito, et pro successus eorum solennium prospero. Tibi Regem delectissimum; Patriamque dulcissimam; Tibi hanc bonarum literarum sedis, huiusque Curae tores et Rectorem, Tibi cunctos in ea doctores et discipulos, commendamus. Tu mentes nostras Spiritus tui Sancti lumine illustra, sit nobis quotidie: delinquentibus ignosci, pro paterno favore, cuius nobis eximium documentum in Iesu Christo, Filio tuo, pro nobis mortuo et in vitam revocato, Conservatore nostro ac Domino, tecum aeternum adorando. "Od e. x LR Die genaue Harmonie des Sinnlichen mit dem Herzen in der Natur des Menschen, (Ig. Opere mensurale, Germanice edita Berolini, a. 1753. et subseq. Neue Erwägungen der Erkenntnis und des Vergnügens, Part. XI. et XIII.) Nachricht van der Schauspielergesellschaft in Berlin, (In seinem Opere. Part, XXII) 1754 s.f. Moralische Bescheinigungen über die Wahrhaftigkeit und den Arzthon. (Ibid. Part, XXIX.) Bu cc o | Ws Ge Promissi hanc seriem in Oratione mea. Plura de Hennerti vita et laboribus cognoscere cupientes legant, quae dedi in Nuncio Literario, (Algem, Konst- en Gesellschaft sind) & 1814. Vol. I. P 198 a203, ate 222, 227. 230. Gedanken über den Wert und Nutzen der Luspielkunst (ibid. Part, XXXIV.) 1755. Traité des Thermomètres, ou il est parlé d'une nouvelle Loi de la Chaleur. la Haye 1759. Epître, à l'occasion de la Cote qui a été observée aux mois de Mars, d'Avril et Mai, 1759. (In Bibliotheca Francica quae dicitur des Sciences et des Beaux Arts, Tom. XI. p. 446-459.) — Et Solutio Problematis Geometrici: (ducere lineam, quae tangit duos circulos, positione et magnitudine data, eiusque usus in Astronomia, ad longitudinem umbrae planetae vel sphaerae opacae et magnitudinem penumbrae deducendam. (In Actis Eruditorum a. 1769, p. 422 425. Nieuwe Verhandeling, wegens de voornemen der Reguliere Veelhoeken. (Latine scripta Distribuente, ab Anonymo in Belgicum sermen converza, atque ita inferta Operibus a Societate Harlemensii editis, hoc titulo: Verhandelingen, uitgegeven door de. Hollandse Maatschappij der Wetenschappen te Haarlem, Vol. V. a. 1760. Kratkhandel Voorstel, betreffende de beweging van twee Lichamen, in het ijdel en in veeftstoffen; één derzelve langs een kromme Lijn afdaalende en met zich trekkende, het andere, door middel van een drang, welke langs een kromme Lijn opklimt. (Francisca scriptum Problema, in Belgicum sermonem a Societate Harleni editum.) Problemata, de centro aequilibrii potentiarum obliquarum vectis applicatarum, et de conflictu corporum imperfecte elastica, in Actis Eruditorum Lipsiae a. 1761. p. 565-570. Index rerum, subiectus a Peccri Muschenbroek. Introductioni ad Philosophiam naturalem, a. Bat. 1762. Verhandeling, over de wijze, om de waarden der Breuken te onderkennen, en dezelve eindig, oneindig groot dan klein zijn, wanneer derzelver Teller en Noemer door zekere bepalingen verdwijnen. (Latine scripta: diatribe in Belgico sermonem conversa existat in laudatis Operibus Societatis Harlenfis, Vol. VI. a. 1763.) Verhandeling, van de eevenwicht, welke een Lichaam verkrijgt, wanneer het in het aantrekkingsmiddelpunt gekomen is. (E Latino sermom converza, ab Eodem, ibidemque edita.) Problemata, de compresi one ac restitutione elastico, una cum adcuratiori virium vivarum disquisitio, in Actis Eruditorum Lipsiae a. 1763. p. 449-486. boom, wanneer er verschillende werkende krachten trekken, (E. Latino sermon; ab I. I. Blasius converfus, extant in laud. O. eribus Societatis Harlenensis, io VII. a doele). En enige e e » wegens de barrière der Lig- chamen, en inzonderheid van die, welke een onvol. maakte veerkracht hebben. (E Francico sermon ab j 2 Eodem convofa extat ibid.) Oratio, de ingenio Mathematici, Trai ad Rhen. 1764. Proeve eener, Theorie wegens de Molens, die door Mater gedreven, worden, (E Francico sermon in Belgicum transtulit | MM Blasius, In laudatis Operibus Societatis Harlem. Vol VIII. a, 1765. Oratio „ de folido Matheos Rudio cum educatione coniungendo. Trai. ad Rhen. 1765. misi Mathefesis purae Vol. ze AY TN a Geametriam et utramque Trigonometriam complectens, ibid, 1766. Le bel pl 4 Comédie en trois actes. Utr. 1766, Dissertation fur la Vis d' Archimede, (Praemio ornata a Societate Regia Berolinensis, a. 1766.) Berol 1767. A Eom wegens de RR der Vice-Presidenten, en inzonderheid die van het Water. (E. Francico sermon en in Belgicum transtulit I. I. Blasius, in laudatis Operibus Societatis Raeburn Vol. IX. a. 1767. Eee Mathefesis sand > Vol. II. Anei in bf inotorum et Sectiones conicas complectens, Trai. ad Rhen. 1767. Eiusdem RER Vol, III. jeu in infnitorum 5 si ve Calculum differentialem et integralem complectens. Ibid. 1768. Cur fus. Mathefesis applicatae, Pars, I. five Elementa universae Mechanicae „ quae, Staticam „ Phoronomiam, E Dynamicam ac Motus HMM complectuntur. Ibid. 1768. Tweede Parijs > over de 5 der Vice Presidenten, en inzonderheid den wederzijde. van de Lucht. Diatribe Gallica scripta, in Belgicum sermonem convertsa ab I. H. van Swinden, extat in laudatis Societatis Harlem, Opp. Vol. 1768. Oratio, a MEARNS ad persona viri honesti et Bene nati non alienis, Tr. ad Apud 1769. Curfus Mathematices ee Pars II. sive Elementa Hydrostaticae et Hydraulicae, tam theoreticae quam practicae, Ibid. 1769. Eiusdem Operis Pars III. sive Elementa Optices, Perspectivae a Catoptrices, Dioptrices et Phaenometricae, Ibid, 1770. Eiusdem Operis Pars IV. sive Elementorum universae Astronomiae pars prior, Ibid, 1771. Verhandeling over de Parallaxis der Zon. (In Opp. Societ. Harlem. saepius laudatus, Vol. XIII. 1771). Disquisitio, sur les moyens de donner la plus grande perfection aux Lunettes, dont les objectifs sont composés de deux verres. (Praemio ornata a Societate Regia Berolensis; 1772). Verhandeling „ over de Achromatie of Dollondsche Verrekijkers „ bevattende de algemene Eigenschappen dier instrumenten. (In Dissertationum, a Societate Batava Philosophiae experimentalis, Vol. I. Roterod. 1772). Onderzoeking natief de ware Belief der Aarde, (In Operum, a Societate Zelanda editorum, Vol. III. Medioburgi 1772). Curfus Mathematices applicatae Pars v. sive Elementorum universae Astronomiae pars altera, cui accedit Ars nautica, Tr. ad Rhen, 1773. Disquisitio, utrum homini innatus sive aliquis Paulus, quo dirigatur ad dignoscendum et perseverandum ad faciendum bonum morale? (Quae praemium ex instituto Stols piano reportavit, a. 1773). Octav. Bat. 1774. Ontwerp van de thema prijs voor de ware geschiedenis van de Aarde heeft een werkelijken invloed gehad op de sterrenkunde en navigatie. (In Operum, a Societate, Zelandica editorum, Vol. IV. Mediob. 1774.) Curfus Matheos applicata Pars VI. Elementa Architecturae navalis, artis gubernandi naves, Pyrotechnica et Acustica. Trajectae ad Rhenus, 1775. Institutiones Astronomiae et meteorologiarum, Gnomonices, Chronologiae, Geographiae, Artis gubernandi naves, scholis privatis accommodatae. Ibid., 1777. Dissertations voor de Theorie van de Cometen. (Duae dissertatiores: una, voor het Probleem, bepalen de orbit van een Parabel van een Comets; de andere, voor de Theorie van de Cometen, uit 1777. Praemii corollariis ornatae door de Societate. Regia Berolinensis, 1780.) Dissertations Physiques et Mathématiques. Ibid., 1778. Aanmerkingen over het Spinozisme. Ibid., over de oorsprong van vreugde. (In dissertations Vol. I. Dissertatio I, over Spinoza's Philosophie, getrokken uit de werken van de Koninglijke Akademie der Wetenschappen te Berlijn, I. Deel. Ibid., 1780.) Aanmerkingen over de vrijheid der ziel, en bijzonder over de zedelijke vrijheid. (In earundem Dissertations Vol. II, ed. ibid., 1781.) Aphorismen over de menselijke gezondheid. Privati scholen accommodatie. Trajectae ad Rhenus, 1781. Rede over de Fysiognomie. Ibid., 1785. Over het hedendaagse Atheïsmus, en over de menselijke gewaarwording. (Adiectae sunt animadversiones Voluminis III. Selectarum Dissertations, paulo ante laudatarum. Ibid., 1782.) Verslag over den schijnbare weg van de Planeet. Uranus, van 1 Oct: 1782 tot 1 Apr 1783. (Inferentie est demonstratio Libello mensruo: Algem. Vader, Lettere, Vol. IV. Part. II. a. 1782.) Unter und über die Bahn des Uranus. (In Hortensio Lipsiensis, quod dicitur Leipziger Magazin für Naturkunde und Mathematik. DILE. Analytische Aufsatz der Aufgabe, die Bahn eines Planeten aus drei gegebenen heliocentrifischen Orten zu bestimmten. (Ibid, 1783.) Dissertatio de uniformitate motus diurni terrae. (Praemio ornata ab Academia Caesarea Petropolitana. a. 1783. Analysis eius extat in Vol. I. Novorum Actorum Academiae Petropolitanae.) Lievantoog over de loopbaan van Uranus en over deszelfden schijbare weg, van 1 Oct. 1783. tot 1 Mei 1784. (Inserata dicto operi mensruo, Algem., Vader. Lettere, Vol. V. Part. II. a. 1783.) Analytische Untersuchung über die Bestimmung der elliptischen Bahn aus vier gegebenen helio- Orten, und über den Uranus, (In laudato Hortensio Lipsiensi. 1784.) Over het zedelijk gevoel. (In Selectarum Dissertationum saepius laudatarum Vol. IV. Tract. ad Rhenum, 1784.) Hieraan de Bahn des neuen Planeten. (In Annalibus Astronomics, Germanice editis ab T. E. Bodilo, Berol. 1785.) Dissertatio de altitudinum mensuratione ope Barometri. (Praemio ornata a Societate Regia Gottingensis. Tract. ad Rhenum, a. 1786.) Über die parabolische Laufbahn der Kometen. (In laudatis Bodii Annalibus. 1786.) Fortgesetzte Bemerkungen über den Uranus. (Ibid., eodem.) Auf eine angegebene Höhe zweier Sterne die Polhöhe zu finden. (Ibid, a. 1787.) Über die mittlere (Ibid. eodem, a. 1787. Praefatio, de vita Coniugis, cuius nuper defunctae, praemissa Carminibus eius, hoc titulo: Nedelijk Gedichten van Petronella Johanna Timmerman, uitgegeven door haar Echtgenoot. Utrecht, 1787.) Ueber die Menge des aus Gefäß laufenden Wassers. (In laudato Horreo Lipfienfi. a. 1787.) Über die Bewegung des Wassers aus incon: Röhren. (Ibid, eod. a.) Versuch einer Theorie der Bewegung des Wassers, (Ibid. eod. 15) Disertatio numer, ex Opp. Academiae Regiae Berolinensis selectis, praemissae, Traite, ad Rhen. 1 a. 1788, bis a. 1795. Bedenkingen, over de terugkomst van de Comet, die in het jaar 1664 gezien is, eer, 1789 of 1790, van sommige Sterrekundigen verwacht wordt. (In Opera astronomica, quod inscribitur: Nieuwe Algem., Vaderl. Letterk. Vol. IV, Part. II. a. 1789.) Praefationes et Additamenta, quibus aucta est vernaculum interpretatio libelli, anglico sermone scripti, cui titulus J. Beattie, Grondbeginnelde Zedelijke Wetenschappen, III Voluminibus, ed. Traite, ad Rhen. 3 a. 1793, 1794. Versuch einer Theorie über die mittlere Geschwindigkeit des Wassers im Fluss. (In Tabulario, quod dicitur Archiv der reinen und angewandten Mathematik, Lipfiae ed. a. 1795.) Disertatie, do D., Disertaties voor de Fortificatie permanente, de veldbouw, en de portee van Bombardementen, met een plan van instructie voor Officieren, Utrecht, 1795. die wahre zeit zu finden. (In Annalibus Bodii laud, a. 1796.) ^ | | t NE die aftr onomifche e (in Tabulae Lipfienii laud. 1798.) Über die Strahlenbrechung mit Rück 2 “r. Thermometer und Barometer, (lbid. eod. a.) Über die Anziehung, der Wurzeln aus binomischen Größen. (ibid. 'eod, a.) Über die geographischen Aenderungen (In Bodii Annalibus laud, a. 1802.) Die Breite und wahre Zeit aus Höhenmessungen zu finden. (Ibid, a. 1803.) = Mathematische Abhandlungen, herausgegeben von C. F. Hindenburg. Leipzig, 1803. Aus der größten Mittelpunktsgleichung die Exzentrizität eines Planeten aus zu finden. (In Bodii Annalibus laud. a. 1804.) Über den ORkan m. „ gearbeiteter * i 19 ma F C cT 19 Maart, 1804. (Erst in Nuncio literario, qui dicitur Algemeene Konst- en Letter- bode. a. 1804. Vol. I. p. 252 - 254. sous ma Diatribe edita) Utr. 1804. ` Verhandeling over de NAP eic (In Operibus Societatis Regiae Batavae, quae dicitur Institut van Letterkunde en schoone Nutten. Vol. I. a. 1808.) IN Wij DING S-RED E | SMS ; | s LANDS ATHENAEUM | T E AR D E R Ii I) K, nid DEN 23 VAN LOUWMAAND 1816. DOOR B. NI E U H , H. L. M. Phil, D. et Prof. INWIDINGS-REDE VAN HET LANDS ATHE NAEUM... HARDERWIJK I. U, doorluchte Edelheden laan wier kloe. De voorzorgen en het wijze beleid van Zijn Majesteit, de Nederlanden Koning, het hoge toevertrouwd op dit wetenschappelijk organisme, door de zegen van de alompresente Godheid, en vorstelijke goedkariſteid, hersteld, heeft opgedragen, — is u, welken ik de eerbied heb, met blij genoegen, in die aanzienlijke waarheid, te begroeten; — is u, wetenschap en kundigheid, op wier bevordering Minerva, bowt en het koor der zanggodinnen zich verheft, — is u veredelende opklaring, 200 nauw verknocht aan de waarde der menschheid, aan het geluk van Nederlandse volk, aan de eer van het vaderland, dierbaar; (en ik weet, hoe dierbaar u dezelfde zij!) — is het u, Edelen! een hartstreelend genoegen, (en wie leest: dit niet in uwen boezem?) dezen, meer dan eens vereeuwden tempel, aan Pallas en het zangrijk negental gewijd, door het kloek beleid en de wel verlichte vaderlandsliefde der voorvaderen hier gesticht en stand gehouden, slechts in de jongste dagen der overheersching, door vreemd geweld, gespoopt, van onder het bodem te zien en, op nieuw, te stichten? Gaat u, edele Achtbaarheden! deze funktie en herbliek, z00 nauw verbonden met Pallas uitendienst; — gaat u der burgers wel vaart, 200 mild begonstigd door den gretigen toevloed van de jeugd der jongelingenschap, die zich hier, door beproefde verdiensten in het wetenschappelijk oefenperk, den weg ter ere te hoogen bannen; — gaat u de ceremonie om manier, bij het vaderland, in verschillende betrekkingen, met roem te verdienstelijk; binnen uwe muren gevormd’, (gelijk ook deze nog steun, in onderscheiden gewesten en 'n achting eeuwig lof ziet) op dit geweld hoe zouden u beleedigen; door de zint van de beschaving omtrent deze uwe edele zucht, en hartgrondige wensch! Neemt Gij allen, welke ook uw rang, en stand, en orde, en kunst, en leeftijd, zij, die ik hier vergaderd zie; Gij, vooral, hooggeleerde, wie in welken ik mijne ambtgenoten eerbiedig begroet, herroepen, of nu geroepen, om de bestudering der hoogere wetenschappen en fraaije kunsten, door onderwijs en voorbeeld, te bevorderen, het heuglijk licht der veredelende opklaring glansrijk uit te breiden, Nederlandse. Reina de statige "inwijding van dit Pallas-ge- sticht, door de koninglijke goedgunstigheid herboren, en, onder den zegen der albegonnen Godheid, Nederlandse jeugd ten heil, en der vereedelingen opklaring ter bevordering, gewijd, een heuglijke, een gezegende, en, naar God! langzegenende feestdag Zijn! Ja een waarlijk verblijdende feestdag, die ons ruimvoorzichtig doet juichen, gevoelvol over "eenen triomf, niet geschapen uit stromen van mensenbloed, — niet gevestigd op bergen van lijken, — niet losgevormd uit geflopte vesten, en uitgemordene steden, waar het juichgejouw des overwinnaars gesmoord wordt in den baanvende nagalm der ellendelingen, in den jammerkreet der handen wringende behoefte, met den wrevelvollen vloek der wanhoop. " Maar een triomf der liefde van eenen Vorst, van eenen vader des vaderlands! — een triomf der goedgunstige beherming van het dierbaarste, het gezegende, voor stad en volk, over de verbitterende geweldenaars van een overweldigenden woesteling, die zich niet ontzag, de ongewijde handen te vernietigen, zelfs aan hetgeen der menschheid het heiligste is! Een feestdag, gewijd aan Minerva en haar smartverzachtenden olijftak, ter ere der hooge waarde der menschheid, ter ere van het meest veredelende voor de mens, ter ere van Waarheid, schoonheid en deugd; Een feestdag, op welken de onschuld juicht, en het blijvende Paean niet wordt uitgeperst door woedend doemgezag, noch gevoeld aan het hart, met jammer overvult, in rampen zwoegend onder het dwangjuk eens snoodaarts met Zijn beleschap, die ons in het treurgewaad joeg; maar, vreugdevol over het herboren heiligdom van de herenigde vrijheid, opwelend uit een ruim — opgeruimd, onoverweldigd, gemoed! Dat zich dit dan nu ontwikkelt, met Minerva's tempeldeur en, in heiligen eerbied, over de ondoorgrondelijke, altijd aanbiddelijke, wonderweg der goddelijke voorzienigheid; in een verheerlijkend "gevoel; over de zegen der koninglijke goedgunstigheid; in heilige onbekrompen bezin van het heil dezer feestviering, voor ons, gelijk wel eer voor die van Athene, — een plegtig Panathenaum, waar de lof der wijsheid rijst, uit den geboorte van de veredelende opklaring, het hoogste ge-loof voor mensch en volk! Auf: Liet, daarin, geopend het onderwerp van mijn feestrede | Ik ben fier genoeg, mij te mogen vleigen met uwer aller billijking van deze mijne keuze, gewaarborgd door uw welverlicht. Tekst, een aan de waardeerbare zegen van deze dag. Oh, hoe wenschte ik mij van die gave, om u deze te kunnen doen gevoelen, en die te kunnen ontsluiteren, als een ziel dit wenscht! Grievelender, wellicht, dan uwe goedgunstige denkwijze vermoedt, valt het mij, mij, voor deze wensch te klein te gevoelen, die te wel gevoeld mijn te koud en te schraal denken taal werk, minder berekend voor ik een feestplechtige roeping. En, wat kunt Gij ook verwachten van iemand, grijs geworden in den stillen schuilhoek, onder wijzigende bespiegelingen, die hem, overtuigend deden inzien het klein beslag zijner kunde, het grootte zijner onkunde, het weinige dat hij wist, het vele dat hij had kunnen, — helaas! had moeten weten, en die hem even dringend terug hielden zich te wagen, het toppunt der eere te bejagen? Maar die, dan ook nog, door een overheerend dwanggezag, tot een ontmoedigend niets doen verwezen, het weinige fchier ontleerd, en van | zulk mooi d vreemd,- ja! vreemd, huivering is. s | En, zou ik bestaan vise dit te eren zonder uwe doorlichte Edelheid! mij zoo verpligtende, als vereerende nodiging? Hieraan, naar mijn vermogen, te pogen te voldoen, rekende ik mij, ondanks mijn schroom en zwak gezicht, zonder keuze, ten pligt, en daaraan, eenigzins, te mogen volhouden, het mij meest voldoend genoegen. Gezegd door uwe toegeeflijkheid en goedwilligheid, vertrouw ik tevens op de milde inbeslagname van U allen, die mij met uw genoegen verwaardigen. Smaakt, in het feestelijk blad der rede, een ruime vergoeding van al het bevallig schoon, waarbij de redenaar te vergeefs poogde "te vieren! O v E | Eene feestvierende schaar, feestvierende in dit tempelgevaart, feestvierende ter ere van Minerva, van eene, hier herstelde, Pallas; hier, waar het schaamteloos geweld der eigendunkelijke overheering vijand niets te verderven overliet! — Wat ziet mijn oog? welk wondergevoel doortintelt, thans, mijnen boezem, in dit godgewijde ge- sticht? Boos | Wiens "gemoed, algooed, Hemelvader! is niet geheel gevoeld? — gevoel van heiligen eerbied, over het zegenrijke, in het duistere der wonderwegen van uw albeftier ? Wie is er, wie zou er kunnen zijn, in Nederlands oude zevenstaat, wie, in het nu vereenigd rijksgebied van Nederlandse broederschap, ——: wie, in het beschaafdere Europa, die niet, met diep ontzag, bewonderde het on- doorgrondelijke der heilige wijsheid en liefde in 's werelds albewind? — Wie staat niet ver- schuimd, over hare wonderweg, in onze dagen? Hoe luidprekend zijn de daar van voorhanden zijnde gedenkteken, in de aloude, zoo gewijde als ongewijde, en latere tijdrollen der vorsten en volken, zijn: luidprekender, al- toos voor ons, kan noch zal er zijn, dan dat, hetwelk ons, in dit jongste tijdperk, en verassend, en blij "verrukt, deed verbaasd staan; —— dan de ontzettende oorlog- en treur- tooneelen, welken wij, van rondom, als met eigen oogen aanfchouwden; — dan de duizelingende flitsingen van gevaren, op den steilen oever eens afgronds, waar ons een veege ondergang aandreigde, waar het herstel eens vrijen volk, naar den mensch, wanhopig scheen; — dan de onverwachte uitredding uit die bangen mood; —— dan de verrassende losrukking van onze zo vastgeklonken boeijen; —— dan de zegenrijke herstelling van volk, en vorst, en vaderland! Ja, een uitredding, een verlossing, een herstelling, waarin zich alles opdoet zegenrijk. Zegenrijk! Herdenkt, in onzen hogen nood; den hoogstnoodigen spoor; —— herdenkt den ons zoo veegen stand, als te midden van een vloed, geklommen tot den zoom der lip. Zegenrijk! Herdenkt de nooit volprezen af- wending van de, aller verderf dreigende, oorlogsplagen: daar Bellona, altijd geducht, maar het hoogst te duchten met een trotsch en grimmig, wijkend leger, een leger, in het welke de ijdele wapenroem ligt kon zegevieren over de menschheid. en menselijkheid, den drempel van ons landje schier genaderd was. . Zegenrijk! Herdenkt de, boven aller ver- | moe« C 178 2 moeden ; gewenschte beveiliging onzer landpa- len, en derzelver uitbreiding ; in Neêrlands ver- eeniging met desdelis ouderen broeder tot één huisgezin. 5 En dan ook zepenrijk! door de alom: geo pende, en zich, met eenen fpoed, die fchier verbeelding en wensch overtrof; openende brons - nen van welvaart en volksgeluk, | ua! nog eens, zegenrijk, niet alleen voor Frankrijk, maar ook voor ons: —- Herdenkt den jongst hervatten aanſlag van een trouweloos. ges boefte, en van den troüw - ſchendenden Corſi- kam; gelijk een woedige Hijéna, zijn rots- gebied ontfprôngen; en weder opdringende ten keizerstroon, afgeftaan in fchijnwoorden van ronde ondubbelzinnige opregtheid, de vleijende mom van zin wrokkend gevoel, en zijne on- ontwapende -heerschzucht! — En ziet dan ook de ontzettende verguizing van dit verwaten ondier; met zijn zedeloos gebroed ! Hij, die met mij kan, en wil, nadenken den draad van rag, waaraan ons behoud, alhier , in den ſchier driejarigen kommertijd , hong, zal; met mij, verbaasd ftaan over de hooggezegende uitkomst; — eene uitkomst, die de koenfte niet Cx» 4 niet beſtond te denken; eene uitkomst; bij wel- ke de wanhopige mensch, verſtomd in en over het heilig ondoorgrondelijk duister van den groo- ten Godsweg, verſchijnt in zijne ármoedige zwakheid: terwijl de Godheid zich kenfchetst ; in heiligen luister verheerlijkt, asnbiddelijk in magt en majeſteit. Te gevoeliger, te treffender, te ontzetten- der, moet ons dit landsbehoud, dit volks- herflel, ja! deze algemeene “wedergeboorte, | zijn, daar de onverzettelijke overmagt , waaron- der wij, magteloos, gekromd lagen, ons roct- loos geboeid hield, onze vernedering, onze val te dieper was. Eu hoe diep; hoe onpeilbaar diep, was deze niet! — scheen: ons dezelve niet er ondeloos ? 1 Zagen wij Neérlands heilzon langzaam” tanen; zagen wij dezelve ſpoedig kimmen: wie moest; naar menfchelijk inzien, niet wanhopen aan een troostrijk, een glansrijk, ontkimmen? Trouwloosheid, die met geheiligde denk- beelden, en den mensch zoo vereerende, als bekorende, woorden, vrijheid, gelijkheid; broederſchap! fchaamteloos ſpeelt, en mensch- onteereude gevoelens van vuige zelfzucht en | _ fnoo- | G oms y) fnoode overheerfching „heimelijk koestert, maske te Neérlands duurgekochte onafhanglijkheid ten bedriegenden ſchin : vertoon van den Frank, door Nederland welligt meer dan éëns betaald, minder dan ééns afgeftaan door de gewaande gemeenebest = gezinde bewindvoerders der Gau- lifche broederſchap: groot in hunne groot- Spraak: b gelijk wind en wolken zonder re- „ gen s ga on | | ^0 i In naam bondgenoot ; was Neérland, in het oog van den. fchrikbewindvoerenden- volks.- des- poot, in de daad, een volkje der dienstbaar- heid.- In wier lippen het woord vrijheid eene vaste plooi had gevormd; dier boezem was vol Van werktuigen der flavernij. ‚tung Ja! ook dezen ijdelklinkenden: naani- lade ons, weldra, de reüsachtige vreemdeling van Corfica, door ongetemde heerschzucht, zich ten heer der, franfche dynastie verheffende, en deszelfs keizerstroon nein ‚en naastende, en zich aaneigenende. 40 — lobe Grensloos in zijn gedrogtelik meenen ken gelle ‚gevestigd op een even gedrogtelijk - grondbeginfel eener algemeene alleenheer- ching, ſcheen hij niet minder te bejagen, dan | zij- € 176 3). zijnen scepter te zwaaien over geheel Europa, ja! wellicht, over nog meer dan één werelddeel! Wie bepaalt den omtrek van die denkbeeldige zwaai, in het oog een nimmer satte heerschzucht? Welk volk, welk volkje, van der Alpen kruin tot de zeemondden van Rhijn en Eems, bleef ongemoeid voor de troffe overheerking, en wreevle onderjukking dier Franken? En wij, en zo vele anderen, zagen ons on- afhankelijke bestaan, ploteling door (en wie hield niet, met een ‘afgrijfelijk gevoel van verontwaardiging, die donderflap der overwegendheid? — wie gevoelde zich niet door schrik verstomd, en weende niet wegzinken in den oeverloze slinkolk der alomheerschende dynastie? Met een diep treurend gelaat zagen wij het oude Batavisch erf, Nederlandse vrije bondgenootschap, alom met roem bekend, bemind, geacht, — ons dierbaar vaderland, -het welk de wreevle dynast, eerst nog, als voor een ogenblik, een koningskroon, gedrukt op het hoofd van éénen uit zijn ras, opdrong; uit de rij der onafhankelijke volken weggeveegd, den Cp den vrijbuitenden volksroover ter misdadige prooi, in taaije dwangketenen geklonken, naar den menschelijken oogenschein dier zegevieren. de keizer - hoor, voor altijd verloren. Ook nog iets aan onze vertrapping ontbrak, was de overmoedige Frank onbeschreven genoeg, ons onze onderwerping af te schilderen, als een glorieus eerbewys. — Een glorie, helaas! dik bezwangerd met rampen en plagen, en Nederland ondergang. Een zwerm van vreemdelingen; Netterzichtig als de avondwolven, op listen fijn afgericht, trots op drieste aanpracht op onze onderwerping, groots op onze inzwelging in het gulzig Gaulenrijk, betrappelde onze vloeren, ontruimde den eerlijken vaderlander de teugels van het bewind, drong zich, fier en forsch, ten eerezetel in, verknoopte onze vaderlandse wetten en regten, ondermijnde zeden en gewoonten: — en hunne fnoode aanflagen hadden allen ééne strekking, onze bronnen van bestaan en welvaart uit te droogen, te vrijbuitten op den zegen onzer oudvaderlandse nijverheid en spaarzaamheid. Ook Nederlandse minvereadelingen, die de schandelijke daden niet zedeloos verloochenen, onze minverpeste denkwijze, godsdienstig en eedgetrouw, waren dezen, zóó lichthartigen, als ligtzinnigen, hoop, ten slepen des afstoots. — Stout, en heet op buit, scheen hun toeleg niet vreemd, deze, met naam en volksbezinning, gans uit te roeijen. Lieten zich die nieuwelingen, (en onder deze waren niet weinigen, die hunne schamele armoedigheid met de driekleurige dwanglus bedekt hielden:) driest voorstaan, dat hen ’s volks weldaden „ ook in den flaaap, moesten volgen: even fier waanden zij, ons begenadigd te hebben, met hunne, ons onvergeeflijke wetten, wier vuile grondbeginsel, hetwelk der natuur en der „menschheid ten hoen strekt, getuigt van den schendzieken aart der wetgevers. Be-tit H Hunne schatkist, met onze schatten voorzien, verbraken zij s lands oude trouw, en vernielen het zoo wel verzekerd inkomen van huizingen en gestichten. Hunne ingevoerde lasten, allen zwaar delen kende, beïnvloedden die, welke op geld ontlasting uitliep, ontmoedigden de vaderlandse vlijt; knevelarijen den handel; bespieders de vertrouwelijkheid, zelfs in den vrienden-kring. Noch goed, noch bloed, was in zekere veiligheid. Waar men zich wendde, zag men den vreemden nafgleep van de dwingelandij, waaronder het volk zuchtte, weelderig en hoog geboort; den niet ontwaakbare Batavier kwijnend en neerslachtover. Rer m Onze legermacht smolt weg in den dikken droom der cohorten die albeheersing, tuk op volks en lands verovering. De dwang-eischt op Nederlandse goed en bloed, als cijnsbaar aan Corfiakische eerzucht, nam dag bij dag toe. MERAN... Onze jongelingenschap, 200 mien geësten voor die bloeddorstige kriegstand, zoo zeer afgeleerd van dat Franse omzwerven en landen aflopen, van hunne bloed- en moordtoestellen, zoo hoog geëerd voor het vreedzame levensberoep, de nijverheid, en het stil huisgeluk, zagen wij gedreven, zuidwaarts, naar de boorden van den Taag en de Doura; noordwaarts, naar de oevers der Moskwa en Berezina, om slachtoffers eener zwijmende eerzucht te maken, of om ze te worden. Zelfs, (trouwens, voor de jammerreeks M a van C 180 D van onzen gruweldwang, en voor de akelige nachttooneelen van Nederlands uitgebluschte zon, is mijn blad te klein, het winteruur te koud:) ook de infecties van het onderwijs in onze hoge leergeesten, alom bekend, alom in achting en aanzien, mochten der geestverwringing van die Franse omvorming niet ontgaan. Bleven sommigen in schijn ongevlochten; deze werden echter op den strakken heerschzelen verfranscht. Dat milde, vrije, ongevonneerde, 200 geheel eigen aan en in het rijk der wetenschap en fraaije kunsten, zag men vervangen als door een soldatenachtige dwangwerk: het statige, deftige van den vaderlandse tabberd, door een "tooneelachtig bont toilet. eenigen trof de vatio magtenspreuk: ver- dwijnt! En ook deze keizerlijke genadevlag trof onze Pallas: zij verdween. Verst mij niet, te hernieuwen: hartgrijvend leed, hetwelk ons trof: ons, vol verontwaardiging over allen, welken ons dat driekleurig, dwangfierfel opdrongen, en zich daarbij; ons, (hoe smartelijk het was,) den grooten verdiensten Covirus, hier, in geen andere, ons min vernederende, hoedanigheid te mogen gedenken, vertoonden, bij den val was dit ons Palladium. En bij het bloedende harten “Lagen wij ons denzen tempel gefloten: een tempel in welken niets zeer behartigd werd; dan het geel van de waarde van den mensch, Haar waarde, verhief; waar men alles leeraarde en aanbeval, dienstbaar aan waarheid, schoonheid en deugd, dan het gevoel der rede, vrijheid, en zedelijkheid, het dierbaarst menschen Belang! waar niets zeer bestreden werd, als het geen, door wanbegrip, of warrigeheid, zedeldoodzaamheid of dwijfelend, dit onteerde, of daarop inbreuk geeft, cub nabij subterfuge. Te grievender wiel Ons deze grief, ziende de dubbeldeur van den krijggierigen Janus steeds wijder geopend. Wie kan, zonder sidderend angstgevoel; onzen veegeningstaat, hier, herdenken, toen de hooggeduchte Duitsers, een. Delijk tergenst moge haar zwaarbeladen rampankruik, op den overmoedvollen, en door fortuin overmaat dronkenen overweldiger, met aan zijn zin verwaten geboefte, uitgestort de toen Beltona, met het nimmer zakte bloedzwaard in de een, het hel vuur der verwoesting in de andere hand, om ons waarde toen wijken de heerlegers, uitgeleerd in de vernielkunst, der floppend gewend, altijd niets ontziende ons, naar het onmenselijk oorlogsregt, bedreigden met de puinhoop van onze have, varden de en levende toen de angst voor den aftocht der vlugtgereedde overheersching, alhier, vond vervangen te worden, door die van den intocht der zeegewazten vervolgers, die dit land, als door de Fransche, in zwellende reeds Fransch geworden, vijandelijk zouden kunnen beschouwen en behandelen. Mijn dunkt, in U allen, zie ik, als herleven de bekommerende gevoelens van dat hevig gewicht, de angstvolle gemoedsbemoediging van die dag! Maar, mijn dunkt, ik zie ook U allen nog diep getroffen, om en door het vertrouwend bezorgdheid van den wonderweg dier zegenrijke Godsbewind, in die dagen! Nader bij ons, dan wij dachten, was Nederlands schildengel, met het vermogendst en boven alle vermoeden weldadig behoedmiddel, tegen dit onheil dreigend gevaar, Verwarring vond de stout hartigste, zonder handen schier de kloekste. De vlugtende heerlegers, op niets dan lijfbehoud bedacht, vergaten het, ons dodelijk, hun hoogwaardig, belang in Nederlands lang veilige schuilhoek. De kort te voren zoo vermetele vreemdeling, in ons midden gejaagd door angst voor de naging van den zegevierenden vijand van buiten, gejaagd door een niek weinig ontrustend gewissen van binnen, en een als een dief in den nacht. Die ons 's avonds hooghartig knevelden, waren 's ochtends te zoeken, en, met hun, wat Corfuanse gruwelgezag. Nog zie ik, denkt mij, de gebaute, verruk en opgetogen! Met welk een luide dankgevoel borst een ieder uit, in het verblijdend Ebenhaezer! | deed de bos Ja! in een driemaal gezegend Ebenhaezer borst een ieder uit, toen de aankomstende overwinnaar, ons afgescheurd als een horde van Barbarijen, als grimmig en ongevoelig, als woest en ongemanierd, als plunderlustig en tuch op buit en roof, Zou kunnen; wij die toen zo moeilijk iets van elders konden "vernemen", hen anders te gemoed zien, dan, ten minste, als landoverwinnaars en "moesten wij, ook voor deze, niet, hoogst beducht zijn?) toen deze zich, in ons midden, verklaarden, onze verlossers van het Franse dwangjuk, herstellers van ons raden en vrienden, die onze kluisten doorschuurden suikerig als de fierste marsenhumeur. Welke een verschrijvend wondertooneel die dagen ib- "Doch hoor ik, de Zijders van den ouden dag hoor ik, hun juichend "danklied op de hoogste toonen stemmen, ter ere van hunnen Jehova Mijn denkt, ik hoor nog, met heilige aandoening, het juichende danklied zingende door den grootmachtigen Vorst, den grootmoedigen Keizer, der Russen, in de nederigste, de eerbiedigste godsdienstigheid, de Godheid lofprijzende, die den dwingeland, verbazend door zijn onbegrensde uitbreiding, welig door zijn geweldige kracht, de gedachte plaag der vromen!...machteloos; ter neder gestoten. Ik hoor dit juichend danklied nog; door Europa, weergalmen, over den wonderweg dier verlossing, ter ere van den God aller volken! Niet zonder verloochening, moet ik mij thans het zielverrukkend uitweiden in die Goddelijke wonderzegen ontzeggen, of zonder ibi Gerechtige Hemel! welk een worgengel moes ik wuft en woest, over Europa, met vuur en zwaard, met volkskluisters: en landbedervers! Gerechtige Hemel! welk een geest zweefde over Europa, die de barden der Vorsten en het volk zóó machtig ontvonktes zóó eenstemmig: bezielde; het geweld den aartsoverweldiger ontweldigde; zijn strijdzuchtige heerbenden, heidende, en verstrooid, en den dwingeland, door ramp op een noodlottig afwenende ge in eigen net gevangen! Gerechtige Hemel! Welk een smeed een geest van licht en heil, ontvlamde de harten der Vorsten van Europa, zóó vaak wijd verdeeld, zelden trouw, gepaard met een broederlijke eengezindheid; als in en tot één evenwichtige familie! ontvlamd, en nauw vereend om de afgeoorloogde volkeren met den zaligen vrede te zegenen, en zich onder den zegen eener vlijt- en vreugde koesterende Irene, te doen herleven! Welk een heugelijk verwerp schijnt zich, na zóó vele wentelzieke jammerjaren aan den volks hemel op te doen! Mijn dunkt, ik zie, als door dit wonderverwerp, eenen dageraad; den heilkundige voorbode van den Vorsten en volken heilaanbrengende dag eener duurzame vrede-eeuw! Ziet hier, (en wie ziet dit niet met diepe eerbied?) de Vorsten van Europa, hun onstaatbare oude erfbelang verzakend, zich scharen, met trouw vereende harten en handen, om het heilig object der menschheid! — Ziet dezelven wedijveren, met onvoorbeeldig eensgezindde pogingen, in den vrede te stichten, den geestelijk vrede duurzaam te maken, den dwingeland en overheerscher, de dwingelandij en overheersching, uittelden, den tempel van Janus te fluiten, en de oorzaak van ontstuiten voortekomen! Waren omwentelingen, voor het menschdom, hoe zeer dikwijls niet zonder harde schokken, altijd vruchtbaar in ontwikkelingen, en zoo gewild, in verheffingen, boven het anderzins onverzettelijke vooroordeel of de wrokkende woede, boven het stug onverstaan, en de ruwe zeden: ook deze, zoo roerzieke als rampvolle, omwentelingen-horas ons leeftijds zal, in rustiger dagen, voor het menschdom, in meer dan één opzicht, gezegend zijn. Maar waarheen zie ik mij, door het schoon, het bekoorlijke, het hartinnemende van de beschouwing, verward? Houdt, bid ik je, deze uitboezeming dit hart ten goede, 'zoo zeer opgetogen door het dankbare van Gods heilige wonderweg in het mensdom; zoo verrukt door den schoonen dageraad van den, het geluk der menschheid meer en meer bevorderenden dag; zoo zeer doortrokken van het gevoel, de menschheid in den mensch veredeld te zien! O, zei ik te veel? — Wie is hij, die tegen mij? Den twintigste opvat, wanneer ik deze verlossing, als voor ons een wonderwerk der 'goddelijke' wijheid en liefde, eerbiedig? — Zoo iemand me vraagt, voorzeker! ben ik, voorzeker! ben ik zeer-chroomachtig; Gods almacht, uit heiligen eerbied voor de goddelijke: wijheid, als eenen werktuiglijken wonderflag in te roepen. Als uit den sombersten treurnacht; in eenen blijlichtenden dageraad, was onze uitgang uit het rijk der groote naties het gehate rijk der verlaagde, dienstbaarheid! in den ontloken dag des herstels van het geliefde Batoe erf, van deszelfs vrijheid en zegen. Met of in navolging van den gewijden - Nr - alle teugenzetigen aanheffen: op 24 oktober 1890, "God heeft ons Nederland die gunst betoond, dat Batoe kroost op nieuw in vrijheid woont." En, wie bewondert ook niet den verbazenden eerbied die wonderverlossing in aller harten? Was derzelver gejuich, alhier, minder luidruchtig, het was te eerbiediger. "Door dit eerbiedigend gevoel, met onderlinge vaderlandsliefde vertederd, zag men aller harten, in een even gulhartige als ondubbelzinnige, eenstemmigheid, Op aller gelaat speelde een onverdeelde vreugde, over het herboren vaderland, Alle handen zag men tevens: vereend en vreugdevol uitgestrekt, tot den vorst onzer liefde, welke niets dierbaarder ter harte nam, dan Nederlands, zijns geliefde, maar diep, diep vervallen, Nederlands behoud en herstel, deszelfs veiligheid en vrede, welvaart en volksgeluk. Zoo zagen wij, (gedankt, geprezen, verheerlijkt zij, o God! uw wonderweg, op welken ons, van onder den drang der volksberoeringen uwe. heilbanier verrees!) zoo zagen wij, uit de akelige treurnacht der vernederende afhankelijkheid, en de diepte der franse ellende, een vreugdelicht opdagen, waarin Nederland herleeft, onafhankelijk en vrij! — Zoo zien wij den wrangen kommertijd vervangen, door een blijmoedig feestvieren over den, ons niet te vermoedenen, zegen der Godheid, en aan Kings. Van den Vorst der Nederlanden kan en mag ik zeggen, wat kan ik, voor den vrijen Botavier, heugelijker, voor zijn Koninklijk Hoofd vereerender, zeggen? Het geen, Tacitus roemt in Nerva Caesar: "hij weet den zoom te treffen, tussen de twee afstekende zaken; de oppermacht en de vrijheid". Als op den voorgrond der grondwet, wilde hij deze, als enige heilige, ondubbelzinnige, voorwaar de van die, en met gelijken eed, bezworen, gerekend hebben. Is voor den despoot, alles recht, niets plicht; zijn wil de onderdanen wil; zijn dunk albeïfliffend, alverplichtend; zijn wenk even grenzeloos als zijn macht, aangeëigend door geweld of list, of door beiden: wij eerbiedigen, in Vorst WIWillem, eenen Koning, die zelf, en uit zichzelf, tegenover de hem opgedragen hooge rechten; telt zijn hooge pligten. Zijn hem heilig de rechten zijner kroon: heilig zijn hem ook die van zijn volk. Ziet hij zich bekleed met het hoogst gezag, en met den luister van kroon en troon: hij "bekleedt zichzelf", met eerbied voor de burgerlijke voorrechten, en met de bezorgdheid van het vrije volk van Nederland. Ziet daar de schoonste, maar ook de eenvoudigste lof, die men den grooten vorst ter eere kan maken; — die ons den vorst aller liefde en achting waardig maakt. De despoot, om het volksgeluk niet, dan in kouden schijn, bekommerd, ziet zich omringd van vleiers zonder eergevoel, terwijl de eerlijke vroomheid zuchtend zwijgt. Voor den gewelddrijvende, is aan Mensen vol vrees, gelijk hij zelf, (en wie rust rustig, onder het scherp-gerichte zwaard aan den branddraad boven het hoofd?) gelijk hij zelf vol vrees is voor allen. Zijne staatkunde is een kunstwerk van hoogelijke listen en eerbare aanvallen, het eeuwig recht gewetenloos belagend, met de heiligheid van den eed, en de wroeging des gevoods, als bijgeloovig ingezogen waan en dom bevooroordeeld volkszwak, staatkundig spelen-de. Hij, die, in werken der duisternis, wroet, en het rein opklarend licht schuwt, koestert verduistering, dik bezwangerd met mensch-onteerende vooroordeelen, en schaapjes volksdwalingen. Hij tracht het licht der opklaring en veredelende gevoelens, in de kiem, te smoren. Hij laat weelden en wellust welig tieren, als vruchtbare zaden van bedelende afhangendheid en ongevoelige traagheid, in groot en klein, ten verbijsterenden steun zijner vaak hankens. En hoe veel kon ik hier nog aanvoeren, uit de schandregisters die oppermachtigen, wier eerloze staatstreken, kunstmatig ingericht, en tot den rang van kloek staatbeleid driest verheven, door de geschiedenis die troon- of volkheerschers: (het zij zichzelf door laars of paard, het zij door half of visch wijven, en door het schamel gepeupel of die van den berg. Libanon, laten vertegenwoordigen) eenen donder reuk, verfpreiden, waaronder de zwakke volksgeest bedwelmd slaapwacht, terwijl de menschheid toetert! Gelukkig Nederland! Welks Vorst een zoon der edelen is, die zijn geluk zoekt in, ja offers aan dat van een vrij volk; zijne trouwe behartiging, zowel binnen als buiten, kennelijk maakt in de sprekende bewijzen, als zovele openlijke getuigen van eenen Vorst, die, als een vader des vaderlands, zijn eerbare en levensvreugde stelt, in zijn volk gelukkig te zien en te maken. Een Vorst, die geen vieze kent; want geheel Nederland waakt, en bidt voor hem; bij niemand gevreesd, alom bemind, alom geacht. Niet zonder leed geëindigd, geniet hij, voor verdiensten mild, voor behoefte weldadig, den stil verblijdenden koning. Een Vorst, die, in Zijn regeerwijze, geen klinkende misklinkertegen de heilige godspraak, van bet eenig. recht en de billijkheid, waarvoor de niet ontaarde menschheid pleit; die de zedeleer van den staat niet gevestigd, wil hebben op de puinhoop van die van den mensch en burger; die, in Zijn wetgeving, geen kunsttrekken, welke de keur der waarheid, misvormen, en den evenaar der gerechtigheid krommen, gedoogt; wiens rijksbewind geen zuchten der onschuld uitpers, of laat uitpersen, noch de vreugde des levens verstoren. Een Vorst, wiens kloek staatsbeleid Zijn eer en roem zoekt, in en bij een verlicht volk, en, met deszelfs heil, zijn eigen versbinding; die, in het heugelijk genot van rust en vrede, deszelfs welvaren (en daar in wil hij allen doen deelen; en daarvan wil hij de bronnen allen geopend zien): behartigt, en met veredeling wenscht gepaard te hebben; die, in het algemene welzijn het schoonste van het zijne, met dat der zijnen; die zich de rijkste bron van zalig koningsgenoegen poogt te openen, in Nederlands volk gelukkig te zien, — wat meer is, — deze zelfs geluk te hebben gevestigd en bevorderd. Maar ik zou mijne roeping, deze dag, te verre uitstrekken, poogde ik in dit ontwerp, zoo rijk in treffende overdenkingen over den ons onafhankelijke Godsweg der alvoorziende bestiering, en zoo mild in het aankweken en opwekken van trouwgezinde gevoelens, en opgeklaarde vaderlandsliefde! naar deszelfs, waarlijk groote en ongezonde waarde, zoo ik zulks slechts vermogt, uit te breiden. 