Physiologische en pathologische onderzoekingen van het zenuwstelsel
39 Snijden ’wij bij eenen ezel den Jiptak des vijfden paars door, dan ontnemen wij aan de lippen het gevoel ; het dier drukt dezelve tegen den grond en het voederkoren , voelt dit laatste echter niet en doet daarom geene poging om hetzelve met den bek te vatten^ Doorsnijdt men daaren- tegen den labiaaltak van het zevende paar , dan voelt de •ezel wel de korrels , maar is wegens het verlies der wille- keurige spierbeweging , hetwelk het doorsnijden dezer zenuw ten gevolge heeft , niet in staat , dezelve met den muil za- men te rapen. Zoo zien wij dus bij het eten, evenals bij het aangrijpen van eenig voorwerp met de hand , het gevoel de beweging leiden , en twee krachten van het zenuw- stelsel tot eene allezins eenvoudige handeling noodzakelijk worden. Bij het drinken zuigen wij het vocht met den adem in, en slokken , wanneer de mond vol is , hetzelve door. Het water wordt gevoeld , de mond door den wil in den be- hoorlijken vorm gebragt , en de werkzaamheid der respi- ratoiische spieren komt er bij , om het vocht te helpen intrekken. Bij het slokken zou het water in de luchtpijp dringen, indien niet, om dit te verhoeden, eene combi- natie der adem- met de slokspieren plaats had , en ein- delijk zou de drank of de beet niet langs den Oesopha- gus door het middelrif dringen , bijaldien niet een dergelijk zamentreffen van werkzaamheid en rust tusschen deelen , die van verschillende zenuwstelsels verzorgd worden , plaats vond. Bij het spreken blijkt het nog duidelijker, dat de res- piratorische handeling eene willekeurige moet worden , om in verbinding mef de contractiën van strottenhoofd , tong en lippen de lucht tot voortbrenging van toonen , inzon- derheid van gearticuleerde geluiden , uittestorten. Het respiratorische stelsel moet door eenen instinctma- tigen , onwillekeurigen aandrang in werkzaamheid worden 40 gebragt , gelijk bij het ademen , gedurende den slaap of in den bewusteloozen toestand. Doch op andere tijden moet het met willekeurige handelingen in verbinding 'ge- bragt worden. Als wij deze zw^arigheid vooruitzien , zul- len wdj het gevaar vermijden , van de verklaring langs den ontleedkundigen weg te ver te drijven , of gewigtige ont- dekkingen door al te gewaagde ophelderingen in een twijfelachtig licht te stellen. Na voorafgegaan onderzoek van het regelmatig zenuw- stelsel der gewaarwording eii willekeurige beweging, laat zich eene vraag, die mij vroeger lang had bezig gehou- den , namelijk : w elke verklaring is er van de buitengewone verw^arring der zenuwen in het aangezigt , aan de kaken , in de keel en borst te geven? — gemakkelijk oplossen. De- ze zenuwen zijn dragers van verschillende krachten , en bewerken de combinatie der spieren ten dienste van ver- schillende functiën. Ten opzigte der beweging en gewaarwording schijnen de oorspronkelijke en symmetrische zenuwen voor de ver- binding der spieren toereikend te zijn. Door middel van haar voelen de dieren pijn , bewegen zij zich en ont- trekken zich aan verw'ondingen ; zij hebben gevoel en vervolgen het voorwerp van hunne begeerte. Doch deze zenuwen zijn voor de vitale werking der ademhaling niet genoegzaam of^ met andere W'oorden , niet daarvoor be^ stemd , en nog minder voor de zamengestelde handelingen , voor het ruiken , spreken , niezen , lagchen , bij w elke het respiratorische stelsel in werking gebragt wordt. Op hoe hooger trap van ontwikkeling de dieren staan , des te grooter is de toegift van nieuw'e or- ganen en functiën , welke hun ten deel valt , en in de- zelfde verhouding komen er nieuwe zenuwen met nieuwe begaafdheden en krachten bij. 41 In de respiratorische handeling zien \^’ij eene reeks van regelmatige bewegingen , w'elke zieh over een groot deel des dierlijken ligchaams uitbreiden ; wij zien eene nieuwe soort van werkzaamheid , welke eene , van die der plaatsverwisselings-(/oco7?20ifiVe) kracht verschillende bron moet hebben, De gelijktijdige bewegingen van buik, borst 5 hals, keel, lippen en neusvleugels bewijzen, dat zij door zenuwen verlevendigd worden , welke gelijke krachten bezitten , en dat deze zenuwen ergens een cen- trum moeten hebben , w^aaruit zij gelijktijdig » in bewe- ging worden gezet, en der ademhalingsspieren eene gelijk- tijdige aandrift mededeelen. Thans zal den lezer de gang mijner denkbeelden duide- lijk zijn , en deze boden zich aan mij aan , toen ik de waar- neming deed , dat zekere zenuwen van eene bepaalde streng des ruggemergs af komen , en zich van de spinaal- zenuwen niet alleen door de eenvoudigheid harer wortels onderscheiden , maar ook met geen’ van de beide wortels der spinaalzenuwen gelijkheid hebben, en in eene regelma- tige volgreeks haren oorsprong nemen. Ik moest natuur- lijk vooronderstellen , dat aan deze zenuwen eene bijzon- dere functie toekomt, en welke andere was zoo waarschijn- lijk als de door haren eigenen loop en verbreiding aangedui- de : dat zij namelijk met de respiratorische verrigtingen in verbinding staan ? Daar ik den n, accessorius, vagus^ glossopharyngeus , en de portio dura aan het zevende paar achtereenvolgend van dezelfde streng zag afkomeu , zoo kwamen mij dezelve zeer geschikt tot onderzoek voor, om te welen , of deze vier zenuwen de van elkander verwijderde deelen , in welke zij zich verspreiden , ten behoeve der respiratorische beweging vereenigen. De beschouwing van den loop des n» vagiis gaf aan dit denkbeeld steunsel, en de vergelijkende ontleedkunde be- 42 vestiging. Ook komen alle proeven ? vvelke fan lijd toi tijd op deze zenuw wierden bewerkstelligd , daarin over- een , dat baar nut in de vereeniging der eigendommelijke aclemwerktuigen bestaat , terwijl de andere zenuwen be- stemd zijn , om den buitensten spierappaaraat in overeenstem- ming met hart en longen te bewegen. Opzigtelijk den accesso7'iiis komt bij een’ ieder als van zelve de vraag op : waarom klimt deze zenuw , die inliet halsdeel des ruggemergs ontspringt , eerst opwaarts in de schedelholte , om zich met den vagus te vereenigen , in plaats van onmiddellijk * even als de spinaalzenuwen , den korten regten iveg naar de bals- en scbouderspieren te ne- men ? De grond is deze : daar de bandeling des adem- balens met de werkzaamheid van lippen , tong , strot- tenhoofd en pha7'ynx , niet alleen bij ue rustige a- demhaling , maar ook bij bet spreken, slokken enz., vei- bonden is , zoo is bet noodzakelijk , dat de spieren van den bals en van de schouders met de spieren der tong en des strotteiiboofds in verbinding gebragt worden. ïe dezen einde klimt de accessoi^ïus opwaarts en verwisselt met bet achtste , negende en tiende paar van draden. Ik door- sneed hare takken bij een levend dier , en hierdoor wier- den sommige halsspieren van bare deelneming aan bel ademhalen uitgesloten , terwijl zij de onder den invloed der spinaalzenuwen staande functien behielden. Hare van den wil afhankelijke werkzaamheid duurde voort , nadat de respiratorische had opgehouden. ' Mij voorts tot de jportio dura wendende , trachtte ik de vraag te beantwoorden : waarom neemt deze zenuw , welke onderscheidene aangezigtsspieren verzorgt , eenen van het vijfde paar , hetwelk voor dezelfde deelen bestemd is , verschillenden oorsprong en loop ? ïk vooronderstelde , dat na het doorsnijden dezer zenuw alle bew^egingen des ge- 43 laals 5 welkö met het ademhalen in rerband staan , zou- den ophouden , en dat deze oorsprong en loop met de an- dere respiratorische zenuwen noodzakelyk zou zijn voor de associatie der spieren van de neusyleugels , wangen en lip- pen met de overige spieren , w'^eike bij het ademen , spre- ken enz. , werkzaam zijn. Te dezen einde is de po7'tm dura aan den wortel van het achtste paar in plaats van aan dien van den quinius toegevoegd, De verklaring der functiën van die takken dQYporHodu- ra , welke naar de oogleden gaan , bragt mij op de w aar« neming der bewegingen des oogappels zelven ^ en hield ik mij gevolgeiijk bezig met het vierde zenuwpaar , ten einde den grond der “sympathische bewegingen des oogappels, welke zich met de bewegingen van andere deelen in den toe- stand van opge^vekte ademhaling verbinden , uitvindig te maken. Doch ik beken rondborstig, dat dit nog de zwakke zijde van mijn stelsel is. Er heeft wel een zamenhang in de functiën dezer zenuwen plaats ; doch het heeft mij tot hiertoe niet willen gelukken , den wortel des vierden paars tot in de ademstreng des ruggemergs naar behcoren te ver« volgen , ofschoon dezelve , gelijk men duidelijk ziet , in deze rigting haren loop neemt, Yoor het gewigt der gronden mijns stelsels kan ik geene betere getuigenis aanvoeren , dan de opheldering , w^elke zij over de schijnbare verwarring van het zenuw- net der oogholten , van het geheele hoofd en gelaat ver- spreiden , en de menigvuldigheid van merkwaardige daad- zaken , welke door dezelve verkregen worden. Uit hetgeen tot hiertoe gezegd is blijkt , dat vier zenu- wen uit eene eigene ruggemergsstreng ontspringen , van- waar noch de zenuw'en der gewaarwording , noch die der na- tuurlyke beweging haren oorsprong nemen. Proeven bewij-^ zen , dat deze zenuw^en bewegingen d aarstellen , welke op 44 de handeling des adenihalens betrekking hebben. Het is aan geenen twijfel meer onderhevig , dat deze associatie , voor zoo ver de hals , de keel , het gezigt en de oogen bij de respiratorische bewegingen bedoeld zijn ^ doormiddel der zenuwen tot stand komt. Ik heb steeds onbewimpeld verklaard , dat de volledige bewijzen hier ophouden , en dat het oveiige slechts hypo- these is. Zoo gis ik , wel is waar , dat dezelfde streng , welke aan het vierde en zevende paar, aan den^/0550- pharyngeus , den vagus en accessorius den oorsprong geeft , ook opw'aarts tot de zijdedeelen des ruggemergs voortgaat en worteldraden aan de spinaalzenuwen afgeeft, waardoor deze gewaarwordings- en bewegingszenuwen ook respiratorische zenuw^en woorden , en dat zij inzonderheid de w'ortels van den g)krenicus en resfiratorius externus voorziet , doch ik ben niet in staat, dit thans door bewijzen te staven en koester naauwelijks de hoop van zulks immer te zullen kunnen doen. Wij zien in het verlengde merg drie afzonderlijke strengen , uit ieder w'aarvan de wmrtels ontspringen van zenuwen , welke in het bezit van eigendommelijke krachten zijn ; een w^einig verder naar onderen ontwaren wij geene res- piratorische zenuwen meer , integendeel de voortzetting der regelmatige wmrtelrijen der spinaalzenuwen tot aan het einde des ruggemergs. Het is meer dan w'aarschijnlijk, dat de ademstreng haren loop benedenw^aarts tusschen de be- w^eging- en gewaarwordingsstreng voortzet , en aan de spi- naalzenuw'en hare kracht mededeelt. De spinaalzenuwen zijn wtI toereikende voor de rustige gelijkmatige adembewegingen , doch niet voor de hevige uit zamengestelde handelingen bestaande. Bij het schrei- jen , spreken , of zingen , bepaalt zich de w erkzaamheid niet slechts tot de borstspieren , en wordt niet alleen door de intercostaalzenuwen aange/.et , maar ook de schouders 45 Terheffen zicli , de borst zet zich onder den invloed des accessorius en respiratorius externus uit ; het strotten- hoofd wordt door de rami laryngei des vagus , de wangen , lippen en neusvleugels worden door de portio dura in werking gebragt, De onregelmatige stand en verwijdering der deelen van elkanderen , van het oog , de neusvleugels , de mond , de keel , den larynx en de halsspieren , maken den toestel van uiteenloopende en schijnbaar onregelmatige zenuwen noodzakelijk , om gene met de respiratorische handeling in verbinding te brengen; zonder dezelve zouden zij niet meer eigenschappen bezeten hebben dan de zenuwen der extremitei- ten , d. i. gewaarwording en willekeurige beweging. Doch terwijl zij aan toestanden van respiratorische opwekking deel nemen , worden zij ook organen der uitdrukking door de bewegingen der gelaatstrekken , der borst , en door de toonen der stem, en maken de werktuigen van eene ge- articuleerde spraak uit. Verklaring der tweede plaat, A, Schedelholten. B, De medulla ohlongata, CC, Het ruggemerg. D. De tong. E. Het strottenhoofd. F. De bronchiën. G. Het hart, H. De maag, I. Het middelrif. De derde , zesde en negende zenuw zijn met geene letters aangewezen, maar slechts de volgende respiratorische ze- nuwen : 46 J . 1 . 1 . tle va gil s , welke met eenen eenYondigen wortel ontspringt en naar liet strottenhoold , de lon- gen , het hart en de maag gaat. 2. 2, de boYcnste strottenhoofdstakken Yan den vfig7is, 3, 3. de TCCMTTQVis of de beneden- stroltenhoofdstak Yan den vagits, 4. het longengeslacht Yan den vagiis, 5. de harterlecht Yan den vagiis^ G. de maagvlecht of de chovda vQntviüuli Yan den vagiis, 7. de Yierde zenuw, eene zenuw Yan het respi- ratorische stelsel 5 welke Yoor het oog be- stemd is, 8. de gelaatsademzenuw of portio dura sejpHmi g)aris, 9. takken Yan den glossofkarijngeiis. 10. wmrtels Yan den accessoidus W ilhsii of Yan den boYensten respiratorius externus, 11. takken Yan deze zenuw Yoor de scbouderspie- ren, 12. 12. 12- de middelrifzeniiw , oï respiixitorius internus, De w'ortels dezer zenuw" strekken zich Yerder opwaarts uit , dan men ze gewoonlijk beschrijft. 13. de onderste w. respir atorms externus , w- el- ke zich in de groote zaagspier der borst Yer- spreidt. Men beweert, dat wij het nut Yan alle Ycrwarde zenuwen des ligchaams, met uitzondering der zesde, kennen. Deze zenuw' staat met een ander stelsel Yan zenuwen , het sym- i pathische of gangliënstelsel in Yerband , en Yan dit stelsel j weten >wij zoo weinig , dat het waarlijk niet Ie verwonde- ■ j ren is , indien wij over de Yerbinding 4es zesden zenuw- ■ j paars met hetzelve geen juist oordeel kunnen vellen, i 47 Werpen wij nu nog een’ blik op ons onderzoek der ze- nuwen , zoo yerkrijgen wij de Tolgende resultaten , ais de gewigtigste : 1) dat de fnnetiën der aangezigtszenuwen ver- schillend zijn. 2) dat de sensibiliteit der hoofd- en aange« ziglsoppervlakle van het vijfde paar afhankelyk is. 3) dat de bewegingen der onderkaak van den voorsten w^orteldes afhankelijk zijn. 4) dat het gemeenschappelijk gevoel des geheelen ligchaams door cene volgreeks van gangliën- zenuw^en , w’elke langs het geheele ruggemerg verloopen , ' wmrdt daargesteld. 5) dat de w illekeurige bewegingen door zenuwen worden veroorzaakt , welke in eene lijn van het hersenbeen tot aan de caudci equina ontspringen , en met geene gangliën voorzien zijn. 6) dat de respiratorische bewegingen des gelaats , der neusvleugels , van den hals enz. door zenuw en w orden opgewekt , welke van de daar- even genoemde onderscheiden zijn. Eindelijk 7) zal men mij wel willen toestemmen , dat ik het vraagstuk , dat ik mij had voorgesteld , niet onopgedost heb gelaten , name- lijk : de oorzaak der zenuwenversvarring in aangezigt , hals en borst uittevorschen , daar bew^ezen is , dat hetzelfde deel b. v, de tong, verschillende zenuwen naar gelang ha- rer verschillende verrigtingen verkrijgt , en dat deze ver- warring slechts in eene dooreenkruising en zamenloop*^ van zenuwen van verschillende stelsels haren grond heeft. Indien ook al de ervaring onze beschouwingen niet had bevestigd , dan zou toch reeds de eenvoudigheid des stel- sels eene genoegzame aanbeveling zijn. Ik zal nu voor den lezer de verhandelingen laten vol- gen , welke ik der Koninglijke Sociëteit heb overhandigd. »■ , , I f, '4«^.% t '.w# '■C--V'<:>*-^ f- rf .>i c*-' ■•■ ^' « .A V« • V -,- . .* ^ -.. . . ,. fc. .-. . , > -.'. ) '^■ 1/ l^- •'-. ■ ■•: ' 5^- >• -1-4' «■I-*. # , - ..-j ■ I iT j,4^.- ^ ) .; ï , V 1 i vA )► IÉ*“ ti,ï* ^-5 -*.•’■ 'ï’^\ V * ■ *> » A *• V I JN 7 /i V * ^ ' « » /. >C\ t » % V - , . I. _. ,. -r. » V.,«? .' •'► *-f >• * * * ' i •• ■> • > «-V, .j, 4».-a *_». - « A ^ t' ' ^ - • r :' •-. !. ,•» f.r ■ VK -'1-. •>. . ;•.» li. ■■ .ï ■■- > f i ^ , 't .- V • . « -n'- •■ f ;■ tr 4'. M ’ * 4 > ' ‘ ' .. • ♦. • f ' > ,4.3 r.4^*.j«->{ - -- i' • , t» ' • • * '. ' .v_' •• • r 'N> '• 1 . -••• ^ • »Al . -j » ?* s‘t' 'Tia;’^:’ " / rï ■ ■ ,'•■ • ‘ <-- i i-S.'c4* .|- ik t ) :Ttftfmf* ■ r‘ t k'-> ')m ' ■ia * 4 V • , ' ■ ■ ■'*■.', , . * ^V‘ -;.jy^. ?A. . ,' I . ’ ' ' V* ' t ; - ". : i y ^ % i' / '*v s 'v. ‘ ' > ‘ . » '.''•X k '. w ^ . ' ‘a %. , ... i - .»v' . S X*\.A- ' . r A. ^ ,. -♦ , , » — . -, 'V ,i- > - {- » . . ï'; ^ - ;.v^ ■ o ‘ ^ r^. 4 > r>' > t ''S • i «‘t- * n T- ar* ,#, 1 * • .A,/ • ^i.r-:^..,r,-' X - - -.). ^ ■ V -j , ^ >. -. w.. • s :? \‘ p. V i 4,4. • *4 >#<• < V •♦A ^ - »^ :• » ‘ ^ f ï"’ •’ * ' ■ -T« > V ' *• ■ • « t •.%'•■ kÄ->^ .. x.i;.. • ■ ', ft- ■ A' ;»TVaf,{ ..!■., - w-J - vi.5!'* • * ten i'iQ 1 ■' • \ * • -' . » »■• v’. >*>■«• -f,'* •'* •• ■•. ».* *‘ ■ •* «■ Hitf-f, ' t ■> i ' • I - ; • ' » > i . • • ? i" \ •, r,f <► , •'..> Aï. t.'. i i »t' ^ ut .» t f : S .*• » J ♦<% •«*'/- ‘V » ‘ - • ' * ■ i' - --■' w . - . |•V4'4S^.i . • • - > ■ ^ • '*- ti M. s. * >• ‘iliM S >. «/•*?* • ? ' 4 M 4 • * f i ■ f\ t ;.fe’^ ^■;’ - . ï*. j'! -v-3' 3 ' • . - *•,*.» 4* • .t • „ • / . •. ^ ’ 7 . .• ; . » . i 1 ï j . ■• 1» ; . • . - •* . : - * i ■4 V A A ƒ■ J ■^r’n f , •- ' *• f ^. Vi, »r(>' *' ' ^ I • r v*" '■’T r> *••"*•'*«'•■> 't ft. ,,'. • 4.« «f.» r-tf -< Vx i> . > * • vT » i • N j »V ; Vv *' *•»• tt» ^ * t»*.v 't f \ .... ^1» I aiT f. f r ■ -v-^ ■ ‘ f • »tM «"üt r ^ > , T > •> • ' < -f ■! • ,-' *, i ;■ 3' 3 f • ,x ' 4. 4 t , V,. . ,-. .. .* I ; rf ■ •- -t ••• «* w rVsJ*» .•.*- .;«*.» Ji ^ W .' , ft » '.1 J - -s * f I ; r f i ,^v f.' r•^-, rf* V.Ï i,i. . '..4.A .?-* ?t*! sS M-J* » fcj-.j.'. '■ >/» .. .- '41. ^ 1. t \*.X J.4 -..■' ^Si*. T i' T »»••• • . ♦b » ^ ♦ F » •? i. ' .». < , '•A ; V ^ f’ .- 4 X' / . . • EERSTE VERHANDELING OVER DE ZENUWEN , BEVATTENDE ! EENE BESCHOUWING VAN DERZELVER STRUCTUUR EN SCHIKKING, BENEVENS EENIGE PROEVEN TOT OPHELDERING HARER VERRIGTINGEN, (Uit de Philosophical Transactions J82J,) 51 Bu den algemeenen voortgang der vretensehappen in dit land , is ook de ontleedkunde niet achterlijk gebleven , gelijk het toenemende getal van nieuwe waarnemingen in onze school voldoende bewijst. Het zenuwstelsel , tot hier- toe het minst bearbeide deel in de studiën der physiologen, heeft een geheel nieuw karakter aangenomen. He ingewik- keldheden van dit stelsel zijn opgelost , de eigendommelijke structuur en verrigtingen der enkele zenuwen in een helder- der licht geplaatst , zoodat de groote verwarring , die in dit onderwerp heerschte , opgehouden en voor eene na- tuurlijke en eenvoudige orde plaats gemaakt heeft. Toen de schrijver van deze waarnemingen rekenschap wilde afleggen , Avas hij eerst van meening , dat de aard der geleerde vergadering , voor Avelke zulks geschieden zoude, medegebragt , dat hij de onderzoekingen zoo mededeelde , als hij dezelve het eerst had ingerigt, en de proeven en ervaringen in dezelfde volgorde schilderde , waarin zij gemaakt Avierden ; doch eenige medeleden der vereeniging bragten hem daarvan terug en rieden hem , het onder- AVQrp in dier voege voor te dragen , als hij het in zijne voorlezingen gewoon Avas , wijl eene nieuAve leer op deze wijze als van zelve verstaanbaarder moest Avorden. 4 ^ 52 Ingewikkeldheid van. het Zenuwstelsel, De ontleedkundige!! hebben sedert kort niet alleen hier te lande , maar ook in Duitschland en Italië , in de fijne ontleding en Yoorstelling der zenuwen groote vorderingen gemaakt ; doch zoo lang de tot hiertoe geldige leerstelsels nog de overhand hebben , zal de ontdekking van nieuwe zenuwtakken en gangliën het onderwerp slechts in een nog te grooter duister hullen. Blijft men volharden bg het stel- sel , dat de zenuwen uit een groot centrum haren oor- sprong nemen , dat zij denzelfden bouw , dezelfde verrig- tingen bezitten , dat zij eindelijk alle voor gewaarwording vat- baar en dragers van die krachten zijn , welke men met den bepaalden naam van z enu w^krachten bestempelt, dan zijn waarlijk deze ontdekkingen nog minder dan nutte* loos: zij vergrooten de verwarring en stremmen het on- .derzoek, De eindelooze verwarring zal den arts verleiden, het zenuw'stelsel , in plaats van hetzelve tot eenen ze- keren grondslag van zijn handelen te nemen , te veronacht- zamen , wijl de groote onregelmatigheid weinig vertrouwden kan inboezemen , om daarop zijne onderzoekingen te gronden. Wanneer de pliysioloog twee zenuwparen in ieder deel des aangezigts, drie zenuwen van verschillenden oorsprong in de tong , alsook in den slokdarm zich ziet verspreiden , waanneer hij den uiterst ingewikkelden loop der ze- nuwen aan den hals w^aarneemt , wanneer hij eene ze- nuw met talrijke knoopen , eene andere zonder dezelve vindt , wanneer hij , na naauwkeurige ontleding overal ! slechts zenuwnetten en massen ziet , dan kan het waar- ' lijk niet bevreemden , dat deze schijnbare verwarring hem van alle verdere onderzoek afschrikt. Den schrijver daar- > entegen , als leeraar verpligt , jaar lut jaar in , bij zijne : voordragt eene naauwkeurige demonstratie der zenuwen te ; geven , 'vvag het niet geoorloofd , het onderwerp wegens deszelfs ingewikkeldheid ter zijde te leggen ; hij vond echter de daadzaken , welke hij moest verklaren , in strijd met de geldige meeningen , en kwam eerst na lange studie langzamerhand zoo ver^ dat hy het schrift ontcijferde en verstond , welks trekken tot hiertoe zoo onvolkomen be- kend waren. En zoo zijn heden ten dage zelfs de eerste aanvangers in staat , zoo veel van de leer te begrijpen , als noodig is , om het denkbeeld van toeval of wezenlijke verwarring in de talrijke zenuwtakken geheel en al te doen ophouden ; wat onverklaard is gebleven , is , ten gevolge van den günstigen uitslag onzer onderzoekingen , het voorwierp van ijverig belangstelling geworden , en het is alzoo te hopen , dat vlijtige toeleg op de fijnere ontleedkunde , onder de leiding eener voorzigtige en naanwkeurige bewer- king , tot grondige kennis des geheeleu stelsels zal voeren. Onderwerp dezer V erhandeling , Ee schrijver zal zich in het onderhavige onderzoek bij de zenuwen der ademhaling bepalen. Doch deze vormen j naar het begrip, hetwelk hij zich daarvan gevormd heeft, een stelsel van groote uitgebreidheid, wijl daar- toe alle zenuwen behooren, die bestemd zijn om de spieren te vereenigen, w^elke de handeling van het ademhalen en spreken volvoeren. De eerste vraag is natuurlijk deze : hoe vele spieren worden bij de handeling der ademhaling in verbinding gesteld ? De tweede vraag is : door welk middel worden deze spie- ren j welke van elkander verwijderd liggen , en waarvan sommige verschillende verrigtingen volvoeren , in verbin- ding gesteld ? Het klinkt voorzeker vrij zonderling , van eene ademzenuw des aangezigts, van den hals, der schou- ders enz. te hooren spreken , en eene verklaring van den zin , waarin deze uitdrukking gebezigd wordt , kan niet over- bodig zijn. Tot voorbeeld diene een postpaard , dat zoo even zijnen loop voleindigd heeft. Ademt het bloot met de ribben , met de spieren , welke de borst doen rijzen en dalen ? Waarlijk niet. De zijden slaan : hals en borst zijn in geweldige beweging, met welke bewegingen die der neusvleugels en keel overeenstemmen. Zoo is ook bij eenen door beweging of hartstogt opge wekten mensch de werkzaamheid der ademhaling uitgebreid en versterkt: in plaats van de rustige , naauw merkbare beweging der borst bij de gewone ademhaling , zien wij de schouders zich. bij eiken ademtogt verheffen ^ de spieren van den hals in i hevige werking , lippen en neusgaten gelijktijdig in bewe- •! ging: bij gesloten mond volgt de uitzetting en zamen-- trekking der neusvleugels gelijktijdig met het stijgen enii vallen der ribben, en de kraakbeen- en spierapparaatt! van den neus, welke niet minder merkwaardig dan de me-' chanismus des borstgewelfs en voor de uitzetting dezer lucht- •. buizen bestemd is, toont eene even zoo regelmatige werk-- zaamheid , als de op- en neertrekkingsspieren der ribben - die aan den dag leggen. Het valt gemakkelijk te begrijpen, dat de verbinding van i eenige honderden spieren, welke op deze wijze bij het i ademhalen , of bij de meer zaïnengestelde handeling vand het hoesten, niezen, spreken, zingen enz. in werking ge- j bragt worden, niet zonder vereenigende zenu w'stren gen kaïr j bewerkstelligd worden : deze zeniwven nu zijn het , welkec: ik 7'espiralorische of ademzenuwen noem. De zenuwen zijn zamengesield in verhoïiding tot de menigvuldigheid dei' fnncti'én van de organen, De zorgvuldige onderzoeking der zenuwen van het mcn-^ 55 schelijke ligchaam en hare tergelijking met die der andere dieren , Jevert eene merkwaardige oYereenstemming tus- sehen getal der organen, menigvuldigheid hunner verrig« tingen en aantal van derzelver zenuwen op. Geen orgaan , hetwelk slechts ééne functie bezit , heeft meer dan ééne ze- nuw , hoe ontwikkeld ook deze zijne werkzaamheid moge zijn, De verbreiding van twee zenuwen van verschillenden oorsprong in één deel toont deszelfs tweevoudige functie aan, Is een orgaan met nog meer zenuwen voorzien , dan wint het daardoor niet aan versterking van zenuwkracht , maar is in ’t bezit van verschillende krachten en in staat , verschil- lende combinatiën aan te gaan, altijd in verhouding tot het getal zijner zenuwen. Deze w^et verschaft der neuro^ tomie een nieuw belang. Zoo toont de vergelijkende ontleedkunde van de zenu- wen der mondholte , dat bij niet ademende dieren , waar de mond slechts ééne functie behoeft waar te nemen, ook ééne zenuw daartoe genoegzaam is. Bij dieren , wier aange- zigt en neusvleugels slechts eenvoudige betrekkingen hebben , gaat slechts ééne zenuw in deze deelen. Doch wanneerde ontleedkundige gansche weken besteedt , om in het men- schelijke ligchaam de zenuwen van tong, keel en van het verhemelte te prepareren en te ontwikkelen , en eindelijk de vertakkingen van vijf verschillende zenuwstammen heeft aan het licht gebragt , zoo ontbreekt hem desniettemin de leiddraad in dezen doolhof, indien hij niet de veelvuldi- ge verrigtingen des monds bij den mensch in aanmerking neemt en bedenkt , dat dezelve hier zoowel adem- als kaauw werk tuig is , zoowel orgaan der stem en spraak > als van den smaak en het fijne gevoel. Het zou inderdaad in het oog vallend zijn , bijaldien eene en dezelfde zenuw voor de functie des etens bij de lagere dierklassen en voor de hoogst zamengestelde w'erkzaamheden , waarmede de 56 mensch zijne gewaarwordingen en behoeften uitdrukt , bestemd ware, De %enuwen worden verdeeld in twee afdeelingm of stelsels , waarvan het eene eenvoudig en gelijkvor- mig , het andere onregelmatig en samengesteld is , in verhouding der samenstelling der organisatie. Het zal misschien bij den eersten aanblik eens naauw- keurigen preparaats der gelaats- mond- en halszenuwen bijna onmogelijk schijnen, de talrijke door elkander ge- strengelde en gevlochtene zenuwen in tAvee afzonderlijke klassen te scheiden, en desniettemin gelukt zulks door mid- del eener ligte , natuurlijke methode. Het grondbeginsel derzelve is , uittevinden , Avelke deelen van het Organismus tot het leven en de beAveging des diers noodzakelijk zijn, en Avelke organen er in de hoogere vormingstrappen bijko- men en voor de meer zamengestelde aa erkzaamheden en genietingen gevorderd Avorden, Bij dieren , Avelke slechts gcAvaarAVordings- en beAve- gingsvermogens , doch geen centraalorgaan des omloops en geene ademAverktuigen bezitten , met uitzondering A^an die , Avelke in het geheele ligchaam A^erspreid zijn , zijn de zenuAven buitenge Avoon eenvoudig : tAvee strengen in de lengteas van het ligchaam met zijdelings afgaande tak- ken. Nog zien AAij geene verwarring , geen’ dubbelen toe- stel van zenuwen ; ieder deel des ligchaams verkrijgt een gelijk aandeel, en de centraal-verbindingsstreng is genoeg- zaam , om de Averkzaamheden der spieren te vereenigen en de tot de plaatselijke beAveging vereischte aaneenscha- keling derzelve daartestellen. Hit gelijkvormige symmetrische zenuAvstelsel vindt men zooAvel bij den mensch als bij den worm , of- 57 schoon bij genen door eene menigte toegevoegde ze- nuwen vrij wat ingewikkeld. Deze laatste behooren tot orga- nen , welke, wanneer wdj het dierenrijk opwaarts nagaan, langzamerhand in getal toenemen , totdat zij het toppnnt harer menigvuldigheid in het menschelijke ligchaarn bereiken. Deze zenuwen verdringen echter niet het oorspronkelijke stelsel , maar maken het slechts onkennelijk : het komt , zoodra gene worden los gemaakt , ook bg den mensch we- der in zijne eenvoudige orde te voorschijn. De ruggemergszenuwen , de tiende of de suhoccApilaaU zenuw en het vijfde paar zijn het , welke dit oorspronke- lijke symmetrische stelsel vormen. Deze zenuwen komen in de volgende punten overeen : zij hebben gezamenlijk eenen dubbelen oorsprong : zij zijn gezamenlijk met gan- gliën aan een’ harer wortels voorzien; zij stralen zijwaarts uit naar de hoofdafdeelingen des ligchaams ; zij dragen volstrekt niets bij , om de afdeelingen des ligchaams onder elkander te verbinden ; zij zijn spierzenuwen en regelen de willekeurige bew’egingen des ligchaams ; zij zijn ongemeen gevoelig en de bron der over de oppervlakte des lig- chaams verbreide sensibiliteit. Ieder deel wmrdt door haar verzorgd, en toch zijn zij symmetrisch en eenvoudig, gelijk de zenuwen der lagere dieren. Worden deze zenuwen bij een levend dier bloot gelegd , dan verraden zij den hoogsten graad van gevoeligheid, terwijl de an- dere zenuw^en , welke niet tot dit oorspronkelijke stelsel behooren , zoo gevoelloos zijn , dat men ze oogenblikkelijfc kan herkennen , en de rust der dieren gedurende de proef doet twijfelen , of ze in het algemeen eenige sensi- biliteit bezitten. Bij proeven met de aangezigtstakken des en 7*^^“ paars op dieren, kan een ieder zich ge- makkelijk overtuigen, wmlke van deze zenuwmn de voor ge- waarwording vatbare zij, De doorsnijding der zenuwen van I 58 het oorspronkelijke stelsel vernietigt aanstonds de sensibi- liteit der huid en andere weefsels , w'elke bij de sectie der andere zenuwen onbenadeeld blijft. Over de respiratorische zenuwen» De zenuwen , welke de binnenste ademwerktuigen met de gewaarwording van verwijderde deelen en met de ademspieren in verbinding brengen , zijn onderscheiden van die , waarvan wij tot nu toe gewag gemaakt hebben. Zij ontspringen niet met dubbele wortels, hebben geene gangliën , en komen van de medulla ohlongata en van het bovenste gedeelte des ruggemergs, vanw^aar zij in uiteenloopende rigting naar die verschillende verwijderde deelen des ligchaams haren loop nemen , welker vereeniging tot de adembewegingen vereischt wordt. Zij zijn het, Avelke in de zenuwenpreparaten den schijn van verwarring veroorzaken , wijl zij de andere zenuwen doorkruisen en zich in zulke deelen verspreiden , die reeds door het symmetrische stelsel rijkelijk verzorgd zijn. Daartoe behooren de volgende zenuwen : 1.) Het Par vaguniy de 8^*^® zenuw in Willis stelsel , de n» pneumogastricus der nieuwere Fransche physiologen. Zij komt van de zijdehelft des verlengden mergs, de gemeenschappelijke oorsprongsplaats der adem- zenuwen , af , neemt haren loop naar het strottenhoofd , de longen , het hart en de maag , en bewerkstelligt de verbinding dezer organen , welke tevens zenuwen van an- deren oorsprong verkrijgen, De vergelijkende ontleed- kunde leert , dat deze zenuw slechts daar voorhanden is , waar hart en longen met eenen ademspier-apparaat be- verbonden worden , en dat zij geenszins werkelijk aan het bestaan eener maag gebonden is , ofschoon der verbinding 59 van dit orgaan mei ae aaemspieren even zoo noodzakelijk is . als die der longen. Het braken en slokken b, v. zijn niets anders , dan werkzaamheden der ademspieren , ver- oorzaakt door eene prikkeling der maag. 2. ) He gelaatsademzennw, de por Ho diira septimi paris. Deze zenuw komt , gelijk de vorige , van het zij- deel der medulla oblongata , en verspreidt zich , nadat zij uit het slaapbeen is te voorschijn gedrongen , ver over het aangezigt. Alle bewegingen der neusvleugels , der lippen en , in ’t algemeen , van het aangezigt , welke met de bewegingen der borst bij het ademhalen overeenstemmen ^ zijn enkel van deze zenuw afhankelijk , welker doorsnij- ding aan het gelaat deszelfs sympathie met de longen en de uitdrukking der aandoening ontneemt. 3. ) De bovenste rompademzenu w , de n, accesso- rius JVillisii , eene zenuw , welker zonderlinge loop de ontleedkundigen in verlegenheid heeft gebragt. In eene rij met de wortels der overige ademspieren van het bovenste deel des ruggemergs afkomende, komt zij niet, gelijk de symmetrische zenuwen , regtstreeks tusschen de wervelen tevoorschijn, maar klimt eerst in de scliedelholte op , dringt dan met den vagiis weder naar buiten , en verspreidt zich , langs den hals afgaande , in de spieren der schouders. ïn haren loop geeft zij twijgen aan spieren af , welke reeds door het regelmatig stelsel met zenuwen zijn verzorgd ge- worden. Deze zenuw beheerscht de werkzaamheid der hals - en schouderspieren , bij de uitoefening harer func- tiën als ademspieren , terwijl zij namelijk door het op- hefien der schouders de borst van derzelver gewdgt be- vrijden en de eindpunten der aan den thorax gevestigde spieren der ademhaling bevestigen , waardoor deze eene grootere magt over de ribben verkrijgen. Doorsnijdt men deze zenuw bij een levend dier, dan houdt oogenblikke- 60 lijk de medewerking der schouderspieren bij het adem^ halen op, doch geenszins derzelver \albaarheid, om wil- lekeurige bewegingen te yeroorzaken, 4. ) Be g r o o t e i n w e n d i g e zenuw der adem- haling, èQ phrenicus der geleerden, de eenige zenuw yan dit stelsel , welke altijd als eene ademhalingszenuw is beschouwd geworden en opzigtelijk haren oorsprong en loop genoegzaam bekend is. 5. ) Be buitenste inwendige zenuw der ademhaling werd tot hiertoe yoorbij gezien. Zij heeft eenen gelijken oorsprong met den phrenicus , waarmede zij ook yerbonden is , komt tusschen de halsspieren te yoorschijn , neemt langs den hals naar beneden haren loop, doorkruist de nek- en okselspieren , gaat de oksel- holten door, en komt aan de buitenvlakte der ribben te yoorschijn , waar zij zich in den n. serrahis magnus an- Heus verdeelt , die niet slechts van haar , maar ook van de zenuwen des symmetrischen stelsels verzorgd wordt. Be vier laatstgenoemde zenuw^en beheerschen de spie- ren des aangezigts , van den hals , der schouders en der borst in de toestanden van opgewekte ademhaling , en zijn voor spraak en uitdrukking volstrekt noodzakelijke bedingin- gen. Doch er zijn ook nog andere zenuwen des symme- trischen stelsels , welke zich in de tong , den slokdarm en de luchtpijpen verspreiden, en tot volmaking van de hande- ling der ademhaling niet minder noodzakelijk zijn. Beze zijn de n. glosso^haryngeus en de boven- en onder- strot- tenhoofdstakken van den vagus Wij willen nu deze zenuwen afzonderlijk op zich zelve beschouwen , vooreerst (’') liet zal in liet vervólg blijken dat ook liet vierde paar met dit stelsel zamenhangt. Vgh de Verhandel, over de zenuwen der oogholten. 61 Be zenuwen des aangezigts , van welke er twee * klassen zijn , die tot nu toe voor gelijksoortig wür- den gehouden , doch opzigtelijk haren houw , hare gew aar wordingsvathaar heid en verrig^ ting onderscheiden %ijn^ Het aangezigt biedt ons de beste gelegenheid aan, om de bestemming en het doel der zenuwen Yoor de functiën der deelen ’waartenemen en de waarheid onzer inzigten te be- vestigen. In het menschelijk aangezigt zien wdj zoowel adem- stem- en kaauww erk tuigen , als de organen des gevoels en der uitdrukking vereenigd. Het komt ons onderzoek zeer te stade, dat de zenuwen, welke in andere deelen des ligchaams , om de verdeeling naar verwijderde plaatsen te gemakke- lijker te maken, aan elkander verbonden zijn, hier afge- zonderd verschijnen , en elk afzonderlijk zoow’el door de schedelbeenen heen , als over het aangezigt haren loop nemen , tot zij met hare einden te zamen komen. He zenuwen des aangezigts zyn : de trigeminus of het vijfde paar van Willis, en Ae portio dura des zevenden paars , welke wij den naam van gelaat s-ademzenuw ge- geven hebben. Met vijfde zenuwpaar. Bij alle dieren , w elke met eene maag en met sprieten of voelers (palpi en tentacula) tot aangrijping der voe- dingstoffen voorzien zijn , vinden wij de eerste beginselen dezer zenuw , en zelfs bij wormen kan men dat gedeelte des zenuwstelsels hetwelk den slokdarm in de nabijheid der mondopening omgeeft , gemakkelijk onderkennen. Ver- toont zich ergens aan den kop een voelorgaan , het moge de spriet des kreefts of de slurp van den olifant zijn , zoo 62 is het altijd eene twijg van deze zenuw , welke dat deel met sensibiliteit vóórziet ; doch alleen in zoo ver het een zui- ver Toelorgaan is , en zijne functie niet met het ademhalen in verband staat. Yandaar bekomt ook de olifantssnuit , welke tevens ademhalingsapparaat is , nog eene andere zenuw. Yan de zenuw , welke uit het voorste ganglion des re- genworms te voorschijn treedt en deszelfs mondopening verzorgt , kunnen wij in de trapswijze opklimming van dier- lijke bewerktuigingen eene smaak- en kaauwzenuw aanwij- zen j totdat wij aan de volkomené vorming des vijfden paars of trigeminus bij den mensch komen. Hier is in de bovenste schakel der keten, gelijk daar in de on- derste, de zenuw aan dezelfde fonctiën dienstbaar. Zij is de zenuw van den smaak en der speekselklieren, der kaakspie- ren en des gemeenschappelijken gevoels. Deze zenuw komt in eene zoo eigendommelijke rigting van de grondvlakte der hersenen , dat zij alleen onder de kopzenuwen zoowel van (*) (*) In de wortels van de baardharen van het kattengeslacht i dringen twijgen van het vijfde paar door , welke voeidraden zijn , en daarom door eene gewaarwordingszenuw moeten worden verzorgd. De volgende aanmerking is aan een opstel ■ van wijlen Dr. Schaw ontleend: bij de kat en den haas verspreidt zich de quintus niet alleen in de spieren, maar ook in de baardharen , terwgl de twijgen der zevende ze- nuw de haren voorbij gaan , en in de spieren dringen , welke de neusspits bewegen. De zenuwen der baardha- ren laten zich bij grootere dieren , b. v. den phoca , ge- makkelijker dan bij de kleinere ten toon stellen. Een zoo- • danig preparaat heb ik voor eenige jaren bij Prof. V r o- lik te Amsterdam gezien, en de Heer Andral heeft 1 in Magendies Journaal eene verhandeling over de ze- nuwen der baardharen bij de zeehonden geschreven. De i haarbossen , welke zich bij eenige dieren boven de oo- ] gen bevinden , verkrijgen insgelijks van den quintus hun- i ne zenuwen : zoo heb ik bij het Amerikaansche eekho- i reutje twijgen van den eersten stam in de haarbollen bo- I ven de wenkbraauwen nagegaan. 63 de gevoels- als bewegingstreng bare wortels ontvangt. In de nabijheid hares oorsprongs bevindt zich een ganglion , in hetwelk echter sommige draden niet ingaan, Yoor dat zij uit den schedel komt , verdeelt zij zich in drie groole stammen , welke zich naar 'het aangezigt , de kaken en de tong begeven, De twijgen dringen in de huid en in de spieren , en inzonderheid rijkelijk in de lippen, De gelaats-ademzenuw, {Portio dura septimi paris; sympathicus parvus Winslow «, facialis Picq c?’ Azyr^ ) Deze zenuw is slechts daar voor handen , waar eene overeenstemming tusschen de bewegingen des aangezigts en die der ademhalingsorganen vereischt wordt , en heeft daarom eenen zoo langen omzwervenden loop , om zich met de andere ademzenuwen in verbinding te stellen, De gelaatsademzenuw komt van het boven en zijdedeel des verlengden mergs af , digt bij de arolshru^ , ter plaatse waar het crus cerehellz zich met de medulla ohlongata vereenigt. Hare wortels ontspringen met de andere adem- halingszenuwen in ééne lijn. Bij haren doorgang door het foramen auditor, intern^ w^ordt zij door de gehoorzenuw omvat , doch verwijdert zich weder van dezelve en wordt in een eigen kanaal des slaapbeens opgenomen. Nog binnen dit been , een weinig verder naar voren , geeft zij twee verbindingstwijgen met den quintus af. De eene is de nervus Vidianus , de andere de chorda tympani. Door middel van deze mededeeling dringen de zenuwen naar beide rigtingen : twijgen van de zevende naar de spie- (*) (*) Om den loop dezer zenuw naauwkeuriger te leeren ken- nen , verwijzen wg den lezer naar de naastvolgende ver- handeling. 