VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Ichen, en wy wel begeerd hadden , genoeg zullen wy aan- voeren, om de heerfchende Gebreken, de bronnen van zo veel onhéils , te ontdekken , die 'er mede behebd waren met fchande ten toon te ftellen, en de daar tegen werken- de Deugden zulker wyze te doen uitfteeken, dat ze allen iu 't ooge loopen , en de betragters daar van een dubbel verdiende Eerkroon op °t hoofd zetten." Drie Boeken beflaan dit tegenwoordig voor ons liggend Deel. Derzelver Inhoud in "tr breede op te geeven , zou meer plaats beflaan , dan wy kunnen inruimen. Kortlyk kunnen wy "er dit van melden: — Het V Boek (het eerte van dit Deel ,) geeft verflag van den aanvang des Oorlogs , en de Bedryven, zo ter Zee als te Lande, zints de Oorlogsverklaaring door Engeland gedaan was, tot op den tyd, dat de Oorlogsverklaaring van onze zyde het licht zag. Het VI Boek behelst eene opgave van de klagtem over Werkloosheid, en wat daaromgrent, in "€ begin des Oorlogs , te doen viel, Het uitzeilen en fpoe- ig wederkeeren van e Lands Vinot. Het voorgevallene in onze Oost- en Westindifche Volkplantingen. Het VII Boek geeft verlag van ’t gedrag des Schouts by Nagt BINKES , te Livorno; van de Heldendaaden, door de p ` 2 , P 149 VADERLANDSCHE piteins oop THOIS en MELVILL volvoerd , van ZOUTMAN’s Overwinning op de Doggersbank ; van de Oprigting van het Faderiandsch Fonds tot den Zeedienst; van het verzei, len des Schips , gevoerd door Capt. A. DE nRUIN ; var bet uitítellen des Convoys ; van de verrigtingen der Ne: derland/che Kaaperlcbepen; van het zeilen onder vreemde onzydige Vlaggen, en het gebeurde aan de Koopvaardy- vaarders daar onder , door een Zweedsch Fregat Begeleid. Onze keuze, om iets uit dit Deel over te nemen, bepaalt zich, om iet zamenhangends te geeven met het geen wy uit het IEJe Deel plaatsten ‚ tot den Uitflag van ’ Fer. bond der Gewapende Onzydigheid (*). Doch geheel te lang zynde, zullen wy het voornaamfte byeen trekken, ` ` "wm legen zo veel leeds , als den, Staat door den vere klaarden Oorlog trof en dreigde , meenden 's Lands Vas ders een befcherm- en redwiddel te zullen vinden, in bet sangegaane Verbond der Gewapende Onzydigheid , volgens” welk zy de hulp der Noord/che Mogenheden konden inroepen, gelyk zy deeden in een Staatsbefluit , den twaaltien van Louwmaand genomen , volgens 't welke -der Staaten Af- gezanten, aan de Hoven van Petersburg , Stokholm en Kop- enhhagen , moesten aandringen, dat het Gemeenebest zich in Tt geval bevondt ; om de voordeelen van die Ver- bintenis te trekken. Hun Hoog Mogenden vertrouw- den. dät, fchoon in het Manifest van zyue Grootbrittan- nifche Moajeíleit , waar by hy zyn oogmerk verklaarde, om de Republiek als Vyand aan te merken, van het Vere bond der Gewapende Onzydigheid niet wierd gelprooken, egter , uit de gantfche handeling des Staatsdienaarfchaps . var zyne Groetbrütannifche Maefteit , en den tyd wan- neer , en de wyze waar op , dit Manifest in de wereld werd gebragt , genoegzaam bleek , dat de haat tegen of over die Verbintenis ; het beweegrad was van het uitbar- ften des ongenocgens tegen het Gemeenehest, door het doen neemen van een zeer gront getal Schepen, aan de Ingezetenen van 't zelve toebehoorende , en ook van ’s Lands Schepen van Oorlog , als in een openlyk verklaar- . den Oorlog. Dat het Manifest zelve het beginzel van haat , wegens de Verbintenis met haare Rus-Keizerlyke ` en Koninglyke Maefteit, hoe zeer men het om Staatkun- dige redenen hadt zoeken te vertraagen, ontdekte, Hier door t C) Zie N. Alg. Vadi Lesteroef. IIL D. T St. bl 115. eng. - \ ~ HISTORIE, '" 149 door waren haare Keizerlyke en Koninglyke Majefteiten: oók aangetast , alzo dezelve, aan Wien de Tractaaten tusfchen Grootbrittanje en de Republiek bekend waren, niet geóordeeld konden worden, zich in een Verbond van Onzydigheid te hebhen kunnen inlaaten . met die zy oor- deelden niet wettig Onzydig in den Oorlog te weezen. " an Der Staaten Gezant aan het Hof van Zweeden , Jonkheer np. w. VAN LYNDEN, gaf, overeenkomftig met dien last, een Vertoog ten dien Hove over, en kreeg van wegen den Koning , ten antwoord , dat de Inhoud ZO gewigtig was, dat dezelve tyd van bedenking en ryp beraad vorderde. De Heer BOSE DE LA CALMET™ TE, Gezant aan °t Deenfche Hof, deedt mede den hem opgelegden aanzoek om hulpe , overeenkomftig met den inhoud van °t Verdrag , waar op hy zich beriep. Des zelve bleef onbeantwoord , alleen werd , op een by e- voegd Vertoog, hoedanig ‘er ook een aan het Zwee Ene Hof gerigt was, wegens de veiligheid der Havens en Reeden hunner Noordfche Majefteiten , en het in Zee houden van een voegelyk getal Oorlogfchepen, tot voot» koming van geweldenaaryen, beloofd, dat er zorg ge. draagen zou worden, dat aan de Molland/che Schepen, in de Deen/che Havens, geen hinder of vyandlykheid van de Zngelfchen zou wedervaaren , als mede dat eenige Schepen in de Zond zouden gezonden worden , tot be- veiliging van de Scheepvaard. Ondanks dit werden ‘er twee Mollandfche ‘Schepen door de Engelfchen, in de nabyheid van Deen/che Havens, genomen. , ae Van de geheele Vaard op de Oostzee ftondt niets te wagten, indien het Verdrag der Gewapende Onzydigheid, ten onzen aanziene, werkloos bleef, of men geen ande- ren raad wist te fchaffen , om de beraamde belemmerin- en af te weeren : dewyl, niettegenftaande het Verbod es Konings van Engeland , om de Oostzee, als een ei- gendom der Moord/che Mogenheden , te ontzien , eene Engelfche Vloot voor de Zond , en een ander Smaldeel voor den Ho/land/chen Wal, zou kruisfen. Het Deen- fehe Hof betoonde zich den Staat ongenegen: in ftede van een vriendelyk en gunftig antwoord, op de gevraag- de Voldoening aan het Verbond der Gewapende Onzydig- heid te geeven , haalde de Staatsdienaar van 't zelve in den Haage oude klagten en gefchillen op, wegens eene en andere Post, op de Kust van Guinea , door de Ne derlanders ingenomen en verfterkt , welker beftaan met 3 die in] $46 VADBRLANDSCHE die der Deenfshe Bezittingen onbeftaanbaar geoordeeld werd. en over welker ontruiming de: Deen/che Afgezant dringende, zo geen dreigende, taal voerde. | an Deedt "er zich dus weinig hoops op , om van Zwee- den of Deenemarken de beoogde hulpe te erlangen , mea voedde alle hoop op die der Keizerinne, de eerfte Aan- legíter van het Verbond der Gewapende Onusydigheid, Veelen floegen geloof aan de loopende gerugten , zo over Oostende als Duinkerken , hier te Lande verfpreid , dat de Rugyijche Afgezant het Hof van Londen , zonder af- Scheid te neemen, zou verlaaten, en dit teken van eene op handen zynde Vredebreuke tusfchen Engeland en Rus land gegeeven hebben. De beledigingen haarer Vlagge aangedaan , het vergeefsch aanhouden om eene volledige voldoening, en de verontwaardiging dier Vorftinne , over de mishandelingen der Engelfehen , zetten fchyn by aan deeze nieuwsmaare. Anderen twyfelden met re den aan deeze. den handelen ; maar zich houden aan de Letter van het Manifest des Konings , waarin zorgvuldig alles vermyd was , wat cenige betrekking hadt A dit Verdrag; en moest. zulks, naar luid van het achtfte Artykel des Ver- drags, plaats bebben. 1 an Éerlang bleek, dat zy, die zich het minst beloof- den van het meergemelde Verdrag, de zaak aan ’t rechte einde gu hadden. Met het beg'n van Lentemaand le- verde de Prins van cALLITZIN , Rusf/che Gezant by dee- zen Staat, een Vertoog in, 't welk geen woord van "t Verbond der Gewapende Onzydigheid repte , alleen ver- meldende , dat haare Rus-Keizerlyke Majefteit, zints de ontvangene kundfchap van het verhaast vertrek des Ene giehen Afgezants uit den Haage , met betrekking tot gevolgen , welk zodafig een gerugtmaakende ftap; ten opzigte van Engeland en den Staat, zou hebbén , te Londen de dringendíte voorftellen hadt ^ H dat Hof te rugge te houden. van, zo tot daadlykheden over te gaan, en't zi tot eene bemiddeling , waar toe zy v Hier toe wilde zy den Staat bewe: Gezanten te Petersburg laaten zeggen , Tebest, in allen gevalle, zich in een 1 van tegenweer moest Dellen, cn "t niet ` van anderen laaten aankomen, — — Hoe-weinig beant- woordende aan de verwagting deeze taal der Kcizerinne mogt weezen , was het nogthans 'er verre af „ dat zy, Belyk voorloopige gerugten wilden, 's Lands Vaders zou verzogt hebben , nog ecnigen tyd, en wel tot het einde van Zomermaand, te wagten , eer zy eene Vloot in Zee zonden, om Engelands geweldenaaryen kragtdaa- dig te keer te gaan, terwyl zy zich alle mocite zou gec- ven, om Engeland tot een loflyken Vrede met ops Ee 3neenebest over te haalen , en dat Zy, daar in niet fa. de , naa dien tyd , met vereenigde kragten dat Hof toe zou noodzaaken. De onwaarfchynlykheid ‘en pelachlykheid van zulk een Voorflag moest clk ja "t oog en. ` » Hun Hoog Mogenden den Voorflag cn, het Aanbod L4 ` der 152 VADERLANDSCH HISTORIE. der Keizerinne van Rusland beantwoordende, lieten het Verbond der Gewapende Onzydigheid , gelyk zy, niet ori- sangeroerd; magr beriepen ‘er zich op in den fterkften zin. Engeland kende maar al te wel onze zwak- heid, door de gezaaide en fteeds befproelde zaaden van tweedragt nog vermeerderd; fteunde te zeer op de Vrienden in de Vyandlyke Staaten en Ryken , als mede op den invloed in de Onzydige, op eene gansch onlofiyke wyze verkreegen , om de aangebodene bemidde- ling der Keizerinne aan te neemen; deeze werd gevolglyk afgeflaagen, en teffens van Engelands zyde verzekerd, dat dit Ryk geene Onderhandelingen tot Vrede wilde aan- aan, of zy móesten cen Algemeenen Vrede ten voorwerp EA en ook de Keizer daar in gekend worden. ——— “Wanneer dies dezelve gebeuren mogt , beloofde hiare Mq- jefteit vooruit, aan de Republiek alle Hulp , die van haar Zou afhangen, op dat de Republiek ten eerflen wedorkee- re.tot den Staat van eene: Onzydige Mogenheid, en daar door weder onbegrensd konne genieten àlle de regten en woordeclen , welke derzelver Toetreeding tet de Verbintenis. fe, tusfchen haare Keizerlyke Majefteit en de Koningen, haare Bondgenooten , haar moest verzekeren. » Zo verdween in ydelen rook eene Verbintenis waar van men zich alles beloofd hadt , en alles hadt moeten ` belooven, indien dezelve tydiger aangegaan ware, of, door de ingeworpen hindernisfen der Vyanden van "es Lands Welvaard , die ten Rusfifthen Hove de meerderheid kree- gen, niet verkragt was geworden," De Onderwerping en de Jonghe Dag van EDUARD YOUNG. Te Leyden, by A. en J. Honkoop, 1788. 205 blads, $n gr. Bug, en 256 in gr. yamo. T deze deelt de vlytige PASTEUR ecne goede Vertaaling mede, van het laatfte en eerfte kuristgewrogt des En- gelfchen Dichters vouna , the Refignation en the last Duy: welk laatstgemelde de Baron VAN DER TRENEK, in der Menfchenfreund , erbarmlyk vertaald heeft. Schoon ’er geene ftellige belofte aan de zyde van den Heer PASTEUR, de, voorkort ; dat hy alle de nog onvertaald en van vouxc zyne Landgenooten zal mede- het echter zyne bevalligheid hebben, ook teligion (de kragt van den Godsdienst,) in on. ze E. YOUNG a ONDERWERRING , ENZ. 159- ge taal te bezitten ; behelzende dit Stuk eenige Zedely-, ke. Befchouwingen der godsdienftige gevoelens van JoRAN-, WA GRAY. Vervolgens zyne zeven Mekelf/chriften , over den Roemzucht , die echter beter in Verfen zouden vloei- jen- nadien de Dichter zich voornamenlyk in-dezelve heeft toegelegd, om treffende Zedefpreuken met fterke Leerregelen te verbinden; waar door zyne Satyren, vol- gens het getuigenis van JOHNSON, het midden houden „ tusfchen die van HORATIUS eu JUVENALIS ; bezittende; alle: de levendigheid van den eerílen , zonder deszelfs onachtzaamheid mm de Versmaat: te hebben ; en alle de ` Zedekunde van jUv&NALIsi doch met eene meerdere af- wisfeling van beelden. By welke ftukken men dan n zou kunnen voegen des Dichters-#axaplirafe over de vier laatfte Hoofdftukken van Job, en eenige andere Dichtftukken en Tooneelfpelen (*). Daar de minder bejaarde Zangíter van den Eerw. YOUNG, in derzelver Nachigedagten , niet alleen in het ernftige, maar zelfs in het droevuge of fombere, viel ; daar men haar, in-haar eerfte voordbrengíel, den Jongfion Dag, reeds dien toon hoort aanheffen , moet men geen’ mins deren ernst in haare laatfte ftukken verwagten : en dus ook niet in haar allerlaatíte, namenlyk de Onderwerping, in welke zy de gepaste overdenkingen , van den gryzen Dichter, op volgende wyze voorftelt : on Welk fchouwfpel is, beneden het azuur gewelf des hemels , het meest aan den hemel gelyk? Dat van den mensch; die in onderwerping met eene ftille ge- rustheid den geest uitblaast, wa Zy zullen by het aannaderen van den dood lagchen, die, niet overmatig vrolyk in het leven, dikwerf erníti- ‚ge gedagten uitzonden - om hem op zynen weg te ont- moet Myne vrolyk aarts € Ik ) | ae Myne vrolyke megrysaarts (want zulke zyn 'er,) is u de gelukzaligheid lief, zoo laaten wy den Vreeslyken dag van den maderenden dood met redenlykheid vreezen. , . a De vrees voor den dood is waarlyk verftandig zoa lang , tot dat de wysheid zieh hooger verheffen kan , en, m met (*) Ook de Uitgetogte Gedachten, door den Eerw. j. s. VER- NEDE , uit de Werken. van YounG getrokken, en in 't Neên. duitsch, by A. VAN DER KROE en A CAPEL, 1786, gedrukt, verdienen by deze veraameling geplaatst te worden. Ls "o met godvrugtige kloekmoedigheid gewapend , natr den eerst gevreesden dood kan verlangen. - „ De ydelfte zal de groote fteeds klimmende ydelhe- den verachten, en geërgerd zyn als de mensch beneden de ‘fneeuw des ouderdoms nog ontydig fterft. „„ Maar ben ik niet zelf zoo een? — Behoef ik buiten myzelven om te dwaalen, om gebreken ter beris- ping te zoeken, daar ik in myzelven zoo veele redenen vau befchaaming hebbe? , Als de mensch in het afncmen van het leven mede tot de fpelletjes der kindsheid vervalt, dan is het twee- de kind dwaazer dan het eerfte, en eischt de roede der waarheid. an Zal hy , die ter fluik uit het graf blyft, zich by de fpeelende kinderen voegen? Zal zyne beeven- de ftem poogen te zingen , en des Dichters verrukking naäapen ? d | s, Laat ik hier eenen bezoeken , die gedeeltelyk in myn gebrek deelt , en door het hem te zeggen , myzelven zeggen wat onze jaaren beter past: en zoo uw boezem van voorzigtigen yver tot onderwerping gloeit, dan zult .gy eene bilyke gevoeligheid tegens derzelver vyanden ook niet afkeuren. , It onze jeugd, Ô vor TAIRE ! eifchen onze zwakhe- den met regt eenige toegeevendheid ; maar als onze hoof- den grys geworden zyn , moesten hunne gedachten en oeleinden ook van kleur veranderen. ` a, Wat word gy door uwe geestigheid bedrogen ? — De ouderdom is door de wet der natuur verpligt voog het vergenoegen-, dat hy wegneemt , eenen redenlyken geest te betaalen. , | "an De jaaren brengen groote verandering te weeg , door het omkeeren van "e meníchen lot 5 in den ouderdom ig het een eer verborgen te blyven , het is 'prysweardig vergeeten te zyn. ' » De wyzen doen even als de bloemen , die "s mor- ens ontluiken , en alle haare bekoorlykheden ten toon reiden , maar als de avonddampen en fchaduwen neder- aalen , ophouden zich te ontwikkelen. an Al heeft fchoon uwe Zanggodin eene edele vlugt bevlogen, is dat voor oys het waare verhevene? — et ons is, gryze vriend ! de eeuwigheid voor den tyd te verkiezen. e,. an Waarom een 20 met regt bereemden levaasloop met aft. d .. ONDERWERPING, ENZ. — — t55 een ftout en flegt merk gefloten? (1) —- Gefthiedt m vermaardheids wille? ——— Ja, zulk. eene als ons vermaardheid tot een zegen maakt. , … Uw werk , gantsch ftrydig met het myn , zoekt harde nekkig , als waereld{che fraaije. geesten doen , uw onkruid van gelige duisternis en ontevreedenheid herom te Zaai» jen ($). 2a un y» die zoo veel zonne-licht ter uwer befchikking hebt , waarom gaat gy licht met duisternis vermengen ? —^ Waarom ons vermaak met fmert ter neder flaan? .— Waar- om eenen Helicon met den Styx werftooren ? ' va Uwe werken verdeelen ‘onze zielen tusfchen twee ftrydige hartstogten , brengen ons met eenen tweevoudir gen flag in verwarring; wy fidderen terwyl wy pryzen; met afgryzen bewonderen wy het kenítig Spinnewcb , zoo fraai gefpannen als het fynst vernuft immer vermogt , maar uit eene zwarte gift-beurs hervoortgekoomen. i „ Wordt dit, hoe gering het ook zy, met een gelaat van verachting geleezen , zoo kan. ik mynen waarden vriend. VOLTAIRE , eene zo groote vyandfchap niet vere ven. Ik kende hem vroeg 5 vroeg prees ik hem; en verlang hem nog laat te pryzen; ik bewonder grootlyks zyn vernuft en wensch zyn noodlot niet te moeten be- treuren, een noodlot , hoe bejammerenswaardig , wear voor onze natuur verfchrikt; —— wagt u, dat gy niet in uw eigen zwaard valt, wagt u dat gy niet omkoomt door uwe eigen talenten. , Maar uw naam is groot.” —— ‘Wierden dan on- fterflyke geboren om zich met lugt te voeden ? Niets is groot, dat iets nog grooter, nog roemryker met vere achting verfmaadt. , Kan vermaardheid uw rif bevryden van den worm, die ons in het graf knaagt? of de toejuiching van Europa uwe ziel van dien die nimmer fterft ? | an Maar gy verliest uwen roem; gezond oordeel ‘kan alleen aanfpraak maaken op wwen afgod, lof; als verwil- derde geestigheid de gelukzaligheid vermoordt, dan doet zy enzen roem fterven. `. s, Beroem u ook niet op uw vernuft; domme dwaazen zelfs zullen fchitterende talenten verachten , als zy in uwe ondergaande ftraalen een vernuft voor den hemel misfchen. 29 (1) Candide. — - (f Tweede Dril. Too TTET ETET pe e "së . — X. YOUNG, ONDERWERPING ; ENZ. het meest dat het uitneemendst.is 5 en. wat zyn rh ‚_trotschte laurieren in vergelyking van de hemelfche palm- takken? —— Gezonde verftanden zoeken den helm der zaligheid (*) , die fchitterende ftraalen affchiet; laat die noeg zyn ; hy heeft geene pluimmaadje van ondermaans chen lof van nooden. > Mogt: dit den krankliggenden vorTAIRE' bekwaam maaken om in te zien dat (1) — alle goed is; mogt het zyn oog, door blikfems van geestigheid blind geflagen, het gezigt weêr fchenken ! | ap is it zoo , dan is alles. wel : die veel gedwaald hebben , dien is dat veel vergeeven geworden’; ik zeg het met vreugd, met vreugd zal hy het hooren : an daar zyn thans VOLTAIRES in den hemel.” Ja, zoo groot is. de godlyke menfchenliefde , zoo eindloos is haa- re uitgeflrektheid , dat het -wondcrbaare haarer toegenee- genheid zich (buig.u diep neder!) tot my uitítrekt. Laat andere hun wreed noodlot befchuldigen, of over hunne rampen klaagen ; maar laat myn geíchrift de dankbaar- heid van myn hart uitdrukken , voor de oneindige gena- de, die over my is uitgeflort." - —-— | €) Epef. V. 17. ` ,. te maaken. ` ` nua zoekt Van het groote en fchoone in de Natuur, deor u. SANDER ; Profesfor aan de Illustre Schoole te Karelsruhe , en Meden ‚ Lid van het Genootfchap van Natuuronderzoekeren te . Berlyn, en Honorain Lid yan het Vorftlclijk Anhaltisch Dui/che Gezelfchap te Beerenburg. Tweede Deels ees- - fie Stuk. Uit het Hoogduitsch vertaald, deor 3. v. M. AZ. Te Utrecht, bij CG. T. van Paddenburg en Zoon. 178%. Behalven het Voorwerk 160 blads. in gr. actayo, ` Nar het bedoelde en de fchryfwyze van den opmerk- AN zaamen Hoogleeraar Sander, in ’t vervaardigen van dit Gefchrift, voorheén breeder ontvouwd , behelst dit Stukje wederom eene verfcheidenheid van onderwerpen , welken ons de Natuurlyke Historie aan de hand geeft, die ons noopen om Gods goedheid en wysheid in zyne ore B. SANDER, ÖVER DE NATUUR. _ t37 forming en beftiering der Schepzelen te etkennen , en hem deswegene verftandig groot te maaken. Hier toe vestigt hy onze aandagt op de gefteldheid en gefchiktheid veeler Landen; etlyke byzonderheden der Menschlyke natuure , en den loop der Waereldgefchiedenisfen ; als mede vere - fcheiden merkwaardigheden in de levenswyze der Dieren „ en het nut dat de Meníchen veeltijds, uit de fchikkin- _ n des Albeftierders daaromtrent, trekken. ` Een uitítee- kend voorbeeld hiervan Ievert hy ons, in een bérigt, nos pens eene foort van Muikerganzen, ook wel Giervalken en Zeeraven geheten, waaronder de langbekkige, dien men Meer- of Zeerach (Serrator of Mergus Sérrator ,) noemt , hier byzonder de oplettendheid tot zich trekt, ter oorzaake van de zonderlinge wyze, op welke deze Vogels de Visfchen vangen, en ze ook de Menfchen in handen jaagen. i , a Deeze vogel, zegt hy, lecft alleen van de visfcherr, De haak Aan de fpits des inaveis dient uitftekend , om de visfchen te grijpen , en de zaagvormige tanden houden den buit; dien hij eens gemaakt heeft, vast; Doch wijl zich de visfchen gemeenli'k op den grond des waters ver- Reeken, zo heeft de Meerrach door de Natuur de bes kwaainheid , om ze uit haare fchuithoeken uit te drijven,; en na eere ondieper cn enger plaats te jaagen, waar hij ze met voordeel vangen kar. Dit gefchiedt voorn£amlijk in de lente of den herfst, wanneér deeze vogels hunne reize beginnen of te rug kamen, De ganfche zwerm, ou- den en jongen, legt zich dan in een rechte lijn op de kleine Meeren, die in het land, b. v. in Zweden, niet ver yan den oever zijn. Terwijl zich zo groote zwerm van Meerrachen, om eene hoofdjagt te beginnen, neder- lat, zijn altijd de oudften voorâan, als of zij den- jon- geren door hun voorbeeld moed wilden inboezemen , en de kunst van jaagen leeren. Wanneer ze zich nu allen op het Meer gelegerd hebben, zo duikt één deel van bun beftendig onder water, het ander gedeelte flaat zo gewel- dig met de vleugelen op het zelve, dat de menigte der vis(chen, die in de diepte zijn, daardoor in doods angst wordt gejaagd, Wij hebben reeds aan veele proeven ge- zien, dat de wijze Schepper der Natuur, door vereeni- ‘Sing van onderfcheiden krachten, waar van elk op zich- zelve genomen omnagtig was , verbaazende werkingen ‘voortbrengt. De hevige beweegingen , die door zo veele hongerige en verhitte vogeler in de lucht ontftaan , vormen WEE: , een sp am «m e^ 8 eeu geluid als de donder, die als een onwetr van veele en zagt heenen rolt. Want LINN/EUS zegt, dat zich deeze vogels in Smeland , in het voor,aar en in den herfst, bij duizenden op de kleine Meeren verzamelen, en zich als een. net overdwars ieggen. Men verbeelde zich dus de beweeging. wanneer twee of derdehalf duizend vleu- gelen op eenmaal opgeheven worden, in de lucht (laan, of het water ftreepen, - De oude visfchen, die der- geli ke plotslinge overvallingen reeds meer beleefd hebben , ijlen, zodra zij weder van de Zeerachen een zo vreeslij- ken reuk krijgen , hunnen, weg gerust voord, en ontgaan meest het gevaar. Doch, wanneer ook de jongen zich in de, diepte willen verwi'deren, zo komt alles daaro aan, dat de vogels het verfchrikkend gerugt, waar mede zij ingedrongen zijn, nog eens herhaalen, en de visfchen daardoor volkomen in verwarring brengen. Zonder ze dus in °t geringíte te laaten ` uitrusten, zetten de vogelen hen met de grootfte hevigheid na, en jagen ze zo zeer in vreeze, dat zé zich in het geheel niet herhalen kunnen, en in de verlegenheid naar het einde van het Meer, of in eenigen boezem loopen, waar ze zonder moeite van men- {chen en vogelen gevangen worden. Gelijk men deeze vogels, wanneer ze hunne (reck naar cen Meer leiden, om zich te verzadigen , niet kan tellen, zo wordt ook door hen een ongelooflijke menigte van visch naar het land gedreven. Want zij kunnen, wanneer het onweêr van de wieken begint , nergens ontkomen. Agter hen Schreeuwen duizende vogels , ftorten zich onverfchrokken ja het water, en zoeken ze moedig in hun cigen element op. Boven deeze liggen andere duizend, en raazen in de lacht, als of zij de ganfche Natuur tot hunne jagt oprie- pen , en naar welgevallen, allen gebruiken konden. De entítelde visfchen loopen dus recht voor zich uit, en ge- raaken noodwendig in ondiepten, waar hunne vijanden en een wreede dood op hen wachten. De Zeerachen rusten als dan uit van hun hevige jagt, en neemen "er den tijd toe, om hun roof op hun gemak te verteeren. De ou- den inzonderheid verzwelgen er zo veel, dat hun mce- nigmaal, wanneer ze voortzwemmen, en het diepe wa- tèr opzoeken, de visfchen onverteerd van agteren weder uitkoomen. Doch de onverzadeliikheid der Zeevogels i3 ge groot, en hun fmaak zo ftómp , dat zij zich maar omkeeren , en den visch, die hun reeds twee of drie d»asjog door het lijf gegaan is, weder opílokken. Dik wij OVER DE NATUUR, 139 wijls twisten ze om een fchijnbaaren wetten brók, en faan elkaar den beet weer uit den bek, fchoon de over» vloed zo groot is, dat ze alle verzadigd kunnen wor- den. Daardoor worden. ook veeltijds deeze vogels zeer vet, wijl ze beste visfchen verteeren: doch hun vleesch fmaskt zeker niet aan elk, wijl dit beftendig voedzel van visch een ftrisdenden traanfmaak geeft, dien men in 't geheel niet kan verdrijven. Liww;EUS merkte dat deeze vogels meer Wijzen van jaagen hebben, terwijl ze zich denklijk naar de gefteldheid der plaats, en de omftandig- heden dés waters richten. Hij vond ook op zijne rei» zen , en hoorde van oude lieden , dat ze dit moordend fpe! den ganfchem herfst voordzetten , en zo lange op ' alle Meeren en wateren visch fteelen , tot ze met ijs bee dekt zijn. Wiji men nu finds onheuglijken tijd deeze gewoonte der Zeerachen opgemerkt heeft, zo bouwt men aan de Zee of aan de binnenlandfche Meeren vischhui- zen, die men, naar den onderfcheiden ftand des waters, in de hoogte haalen of nederlaaten kan. De voorzijde van dit Rer en beweeglijk huis, dat met de badhwizen, die men hier en daar op kleine rivieren bouwt, eenige overeenkomst heeft, wordt met netten en fuiken omgeee ven. Wanneer nu deeze vreeslijke fchaaren: van vogelen Wèt Meer bedekken , en deor elkander woelen, zo wore dén alle de netten uitgefpannen , en het ganfche onder- huis wordt met visch gevuld. ten visch , waarvan men den Zaagduikers 'er elken dap eenigen geeft, om ze voor hunne jagt te beloonen, of liever om den vogel aan die plaats te gewennen , en hen in den omtrek van het visehhuis te behouder. Wil men ook den vogel zelven fchieten , zo zin niet alleen de vederen zeer goed en nuttig, maar eok het vleesch zelve wordt gedroogd en gerookt , en is als dan voor gemeene lieden, en die zwaar moeten werken, nog eene goede {pi ze. Hoe veele gewigtige voordeelen loopen dus hier te famen! De visíchen, welker vruchtbaarheid onbepaald is, verfteeken zich dikwijls in zulke ontoegang- lijke diepten , hoeken en gaten, dat men ze er met tok. ken noch netten niet uit kan haalen. Daar vreeten de Snoeken en andere roofvisfchen dikwils de lekkerfte bee- . ten, en neemen weg dat, waarvan veele menfchen lee. ven konden. Nog moeili ker wordt het in den winter hen te krijgeny, wanneer ze onder het ijs befchutting vinden. Eer dus veele foorten derzelve zich in den win- ter op nieuw vermeerderen, jaagt de Natuur (en welk eene wijsheid des Scheppers (lraalt hierin niet door ,) ze door een (chriklijken ftorm, die de reizende watervogels in de lucht en het water maaken , daaruit , en. geeft ze over aan: meer klasfen van fchepzelen , op dat ze in de waereld het nut ftichten , waar toe zij beftemd zijn, Waartoe zouden ze alle zo buitengemeen vruchtbaar zijn, wanneer de goedheid des Scheppers niet gezorgd had, dat wij ook daaräan deel konden neemen , wanneer ze eeu- wig in diepten en fchuilhoeken onder het water moesteu blijven, en elkander ombrengen en verteeren ? Wie is et, (zegt onze Leeraar te recht ,) die niet ook in dit ftuk de inrichting des alwiizen Scheppers verëert !" Dicht- en Zedekundice Befpiegelingen over den Zondvloed , en over Hagar en Ismaël. Te Gouda, by W. Verblaauw. 1788 * 94 bladas. ín groot octavo. Het oogmerk des Dichters , om eenige Dicht- en Zedekundi- ge Befpiegelingen, over zommige gewigtige Bybelftoffen it druk uit te geeven, is zoo wel vervuld in de twee uitgeget- vene Stukjes , dat wy den Opfteller gaerne alle die aanmoedi- ging geeven , die zynen lust kan aanwakkeren. Zyne Befpie- gelingen fchynen ons toe een dubbel nut te kunnen bewerken; als, eensdeeis het hart te freeen door dichtkunftige voorftel- Ting; anderdeels hetzelve te overtuigen, door alles Wat de Ne ` l tuur, DICHT- EN ZEDEKUNDIGE BESPIEGELINGEN. 161 tour, de Rede en de H. Schrift, ter bevestiging der voorge- flelde gebeurdtenisfe opleveren. Om over de eeríle te kunnen oordeelen , deelen wy hier alleen twee vaerfen mede, uit de klagten van HAGAR: Ach! welk een kreet! °k zie hem verftijven ! "t Gelaat verbleekt | —— mijn ISMAËL!' GO flerfs!! waar zal uw moeder blijven 3 Vaar wel , mijn Zoon! vaar eeuwig wel! Uw brekend ooz zal ik ontvluchten, En 't naar geg:l der laatfle suchten, Mijn zoon! miju Ismaël! mijn zoon! Moet gij ten prooij des doods verftrekken ? Dit brandend zand uw lijk bedekken ? Mijn God ! is dit uw trouw? mijn loon! Hoe bonst mijn hart —— o Abrams Vader ! —— Gij fierke beukelaar en fchild! Kom hem met uwen bijftand nader!... Of hebt gij zijnen deod gewild? Myn God!!! laat u mijn bel behagen! Laat mij! — laat mij —— de ftraffen dragen! ... Spagr! in uw gunst mijn eenig kind. d Ja! gij zult mijn tranen drogen! Gij weet d Opper - allervermogen ! Hoe fterk aen Moeder °& kroost bemind. De Graaf van Comminge, of de Ongelukkige Gelieven , Tooneelfpel. Door P. PYPERS. Te amflerdam, by P. J. Uylenbroek, 1788. In 8vo 130 blads. ‘Toen Prins HENDRIK van Pruisfen voor eenige jaaren het Too. neel der gefchiedenisíe van dit Treurfpel, namenlyk de Abtdy van Le Trafpe , bezogt , en zich de geheele inrichting van het klooster had laaten vertoonen; zeide hy: „ ik vind nergens meer » overeenkomst dan tusfchen een ftrenge kloosterörde, en de » krygskundige Subordinatie, Vasten, gehoorzamen en » flilzwygen zyn wezenlyk Soldaaten-deugden." In hoe verre deze vergelyking ftrookt met de befchryving, welke men, ten opzichte van gemelde Abtdy, vóór dit Treurfpel geplaatst heeft ; en met de berichten, die men, wegens het uitovfenen van ge. melde Soldaaten-deugden ,ook in ons Vaderland zou kunnen be- komen ; willen wy aan de lezers van dir Treurípel, als ook aan de lieden, welken Pruisfifche Soldaaten geherbergd, en dus bui- ten het oog van gemelden Prins befchouwd hebben ; gaarne ter beflisfinge overlaaten. 1V. DEEL. N. AUG. LETT. NO. 4.4 M De 162 DE GRAAF VAN COMMINGF. De Graaf var Comminge is een van die hartroerende Stukken , die met al het gevoelige dat 'er in heerscht, by alle de verbaa- Sing wekkende Tooneelen, die "er in voorkomen, toch altoos eenen gevestigden eerbied voor den Godsdienst in onze ziel be- waaren. De Hoofdperfoon komt ‘er, onder den naam vari Broeder ^RSÉNE, als een geestelyke van La Trappe, in voor ; doch met weik een hart, leeren ons de volgende zes eerfte verfen zyner alleenfpraake: . Moet ik, geduchte God! daar *k fteeds myn fchuld vergroot, Zeifs in dit naar verblyf, geheiligd aan den dood. Voor uwen fron gekuield, nog kwynen in myn boeijen! Comminge veelt zyn vlam nog in Arjdne zroeijen! a, in mjn hairen kleed welrfpannig en verhard, eferyd my, me.r dan ooit, "t geweld der minnefmart P Nimmer kon een Dichter nadrukkelyker gevolgen en aan- doenlyker Tooneelen uit zyne belangryke fchikking verwagten, dan 'er in dit Treurfpel uit voortvloeijen. Door des Graaven beminde ADÉLAÏDE, mede in het kleed van eenen geestelyken, Onder den naam van Broeder BUTHIME, ten tooneele-te voeren ; door deze, volgens de kloosterwetten, ftilzwygend hem behulp- Zaam, te doen zyn, om zyn graf te graven; door eenen vriend in het klooster te brengen, die deelgenoot van beider min. em lotgevallen was: en door deze zo geliefde ADÉLAÏDE aan de zyde van COMMINGE te doen fterven; en zich flervende aan hem te laaten ontdekken : moest men al het treffende der hartstocht te zamen brengen, en hèt hardfte hart, by de volgende ontdek- king, geheel ontroeren. KUTHIME, altyd door twee Geestelyken onderfleund, en zich langzaam naar zyn doodbed begeevende. ` Hier is het dan, dat ik myn doodlyk vonnis wacht! Tegen den Abt. Myn vader! reik me uw’ arm: ’k verlies myn levenskracht. De Abt helpt hem, en legt hem op het doodbed van firoo en ase Jche neder: één der twee Geestelvken, die hem onderfleunen , verwydert sich. Agter hem blyft de Geestelyke, die het kruis draagt , fraan ; Euthime vraagt aan den Abt, wel- ke zich aan 3yne zyde bevind. Ben ik naby myn graf? COMMINGE, hem met oplettenheid befchouwende, ter zyde. Zyn ftem .. zyn wezenstrekken. DE ABT, tegen Euthime, hem zyn graf aanwyzende. Dáár is ’t, pn a > . |. p'oR. DE GRAAF VAN COMMINCH. 161 D'ORSIGNI, ter zyde, Wat dooling kan myn ziel deeze onrust wekken! EUTHIME; zyn graf befchouwende. Myn waggelende moed verlangt ftandvastigheid ; Verduuren we een gezigt... dat ons ter dood bereid. Tegen den Abt, met eene flaauwe en zwakke flem. Gy hebt het my vergund: Euthime, in druk bezweken, Mag hu, daar °t Godlyk vuur zyn’ boezem komt ontfteeken; 't Geheim ontdekken, dat, ontbloot voor uw gezigt, God meer doen kennen zal, in dit geducht gefticht , Aan deeze zielen, van de waereld afgefcheiden … Gy zult zyn’ arm my zien door woeste baaren leiden, De magt der helle ontícheurd. naar een gewenschte reâ, Dat dan myn mond, Ô God! zelfs in dit doodlyk wee, Een luisterryk bewys van uwe magt moog’ geeven' Leen kracht aan myne ftem, op "tr einde van myn leven; En dat myn laatfte zucht elk’ üerveling betoog’ Wat God, wanneer Hy ons beftraalen wil, vermoog"[ Acht Gods genade wil altoos ons hart beftraalen ; God wil altoos zyn gunst op ons doen nederdaalen : Maar wy, ondankbren; zyn ’t, die fiooden tegenftand, Door ’t fluiten van ons hart, zelfs bieden aan Gods hand, EUTHIME, tegen den Geestelyken, welke hem onderfteunt. Hy word een weinig door hem opgeheven, en leunt dikwyls op. den arm van dien Geestelyken. Ach! hef me een weinig Op. ` | Tegen de overige Geestelyken. , ô Vroome kluizenaaren ! Gy dacht dat myn geloof en gedsvrucht ernstig waaren, Dat ik, terwyl °k den naam, dien gy my gaaft, verdien, Door heilgen yver, de aard’ by *t outer wilde ontvliên: Dees dwaaling boudt thans op. Euthime is. in uwe oogen, Thans "t fchandlyk offer van de liefde, en haar vermogen; Gy allen ziet... een vrouw... \ .Comminge laat, op dit woord, de uitdrukkelykfte kenmerken van verwondering en nieuwsgierigheid, welken altyd toeneemen, - befpeuren. DE ABT. ! Hier eene vrouw! wat lot! EUTHIME. Die voor de wae:eld leefde. en (terven wil voor God. Aanfchouwt een zondares. God zy haar ziel genadig ! Di 2 ie A — 164 DE, GRAAF VAN COMMINGE, Die hoog bekla:genswaard', die allerhoogst misdadig, Haar’ troost in Godsdienst zoekt, naar Hem haare oogen wend... Conm'nge, hoor. aanfchouw, erken ‘haar in het end’, W.er bived. door «min verhit, in 't bart doldrifcig ziedde.., Haar die u dooien deed... doch wenscht... Op dit laasfle woord heft zy zich nog een weinig hooger op; en , haar aangczigt minder onder haar kleed verbergende, laat zy duidelyk haare wezenstrekken zien. COMMINGE, get een’ gil, zich voor de voeten van Euthime nederwerpende, en zyne hand willende aangrypen. Adélaïde !!1 D'OR SIGNI, 6 God! EUTHIME, tegen Comminge, hem met de hand afwyzende. Ze is ’t zelf... Houd Band, COMMINGE, aan Euthimes voeten, Adélaïde... neen,... Tegen de Geestelyken , welken hem willen oprichten, 'k Wil fterven aan haar. kniên. DE ABT, tepen Comminge. De Godsdienst zy ‘t alleen, Die... COMMINGE, in dezelfde houding, en in. eene woede, dic door droefheid verwekt word, met een huilend gefchrey. 'k Heb geen’ Godsdienst meer. EUTHIME. Ach! kon ik u behaagen, Beleedig God dan niet. COMMINGE, ín raazerny. Ik voel zyn donderflagen. EUTHIME. Kastydend mint hy ons.... rys op, en hoor naar my. Men wacht dat ik, voor elk een treffend voorbeeld ay ; Ten mins'e, dat myn dood myn leven doe vergeeten.. e. Het heeft den Heere rYPERs altyd verwonderd en bedroefd , dat nienant onzer Nederlandíche dichteren, vóór hem, Genen arbeid aan het overzetten van Le comte de Comminye, van den Heere D'ARNAUD, befteed heeft; dan mogelyk zal het den Eerw. ] VAN DYK niet minder verwonderen , dat oen, Meet ' ' andas DE GRAAF VAN COMMINGE, 265 landsch Tooneelfpeldichter zyne naarvolging niet kent, welke voor eenige jaaren, meer ftout, doch minder kiesch, te Leyden is in 't licht gegeeven. - Gedichten van P. BODDAERT, Junior. Te Utrecht by H. van Ot. terloo, 1788. 74 blads. in 8vo. e aanraaden van eenige Vrienden" (een niet ongewoon OP orbericht, dat niets verdeedigt,) heeft het de dichter gewaagd, om dit bundeltje in 't licht te geeven: met belofte van het. in gevalle van goedkeuring, fpoedig door een tweede te doen volgen. Schoon verícheidene ftaalen in dit boeksken den zelvkant van het Sensimenteele aanwyzen, is bet geheel toch Zodanig, dat men de uitgave van een nieuw ftukje, zeer wel, zonder huivering, kan te gemoet Zien. Zommige trekken doen ons zelfs, in ’t vervolg , iets fchoons van den zich vlytig oef.nenden dichter verwagten. Het byíchrift ep KLOPSTOCK, dat zeker niet evenaart aan dat van POPE Op NEWTON, van welke het eene naarvolging fchynt, is echter niet zonder ver- dienste: ^ — - ` De Godsdienst dacht —— waar is die Made tyd gebleeven? Daar d'Englen, daalend by het menschdom her beneln, Hun, op verheeven wy3’, de wondren Gods befchreeven ? De Godheid koorde haar — daar Klopftock ons verfcheen. Alleen zouden wy, om het meer nadruk te geeven, en de één. toonigbeid to ontwyken, in den laatften regel liever toen, dan daar, leezen. ~” Raadgeevingen yan cene ongelukkige Moeder, aan hanre Doch- ters. Uit het Engelsch. Te Amfleldam, Wy A. Borchers, 1788. Behalven de Voorreden en den Inhoud, 123 bladz. in o@tavo. Mejuffrouw Pennington, de fchryffier deezer Raadgeevingen, omt hier voor, als eene Vrouw, die wel cene deugdzda- me gefteldhe'd bezat, en in haar byzonder gedrag daar zan be- ftendig beantwoordde; maar die, onvoorzigtig. in haar openbaar gedrag, eene vrye en losfe leevenswyze hield; welke ten volge had, dat men veelal riadeelig over haar oordeelde, 't welk vervolgens ook invloed op haaren Egtgenoot had, cn eene Egt- fcheiding te wege bragt. Dit dompelde haar, hoe onf.huldig ook aan de opgetygde misdaad, in verdrietbaarende omftandig- heden, en "t geen haar verdriet bovenal vermeerderde, was het 3 go- H - "Lg RAADGEEVINGEN gemis haarer geliefde kinderen, met de daaruit ontflaane onmoge. ]ykheid om voor derzelver opvoeding de behoorlyke zorg te draagen. Zulks noopt haar tot het opftellen en overhandigen van (chriftlyke raadgeevingen, als het eenige middel, dat haare Moederlyke zorg . ter bevorderinge van t welzyn haarer Dog- teren, in 't werk kan ellen, Haare Menschkennis, uitgebreid en verfterkt door ondervinding, maakt haar bekwaam tot dien post; en haar gezond oordeel doet haar zodanige raadgeevingen ‘opftellen, of zulke voorfchriften van gedrag voorfchryven, die van eene algemeene nuttigheid zyn. des dezelven met geleezen kunnen worden, vooral van jonge Juffrouwen, welken tut die jaaren gekomen zyn, dat zy der Waereld openlyk Gaam in tè treeden. Deeze Moederlyke onderrigtingen hebben Zo het Godsdienstige als Burgerlyke ieeven ten onderwerp; gaan voorts wel inzonderheid over de keuze van een Ech:genoot, en de weezenlykfle deelen des gedrags in den Huwelyksftaat ; waarby ten laatfte nog eenige byzondere raadgeevingen komen, ‚die ‚tor deeze en geene pligten der Maatíchappy betrekkelyk zyn. - Overeenkomftig met de opgemelde inrichting en ’t hoofdbedoelde van dit.ítukje raaken de lesfen van Mejuffrouw Pennington inzonderheid de Vrouwlyke Sexe; dan 'er loopen hier en daar onder dezelven natuurlyk ook zulken, die van een uitgebreider aart zyn: waartoe uit veelen de volgende opmer- king, wegens het onderfcheid tusfchen de goede geaartheid en de vrienuiy-heid , behoort : » Van alle hoedanigheden is, zegt zy. de goede geaartheid ` bet moeijelykíte om wel te onderkennen, om dat men ze. door eene algemeene dwaaling, met de vriecdlykheid verwart. (Un. dertusfchen zyn "er geene twee hoedanigheden, die meer iyn- recht tegen elkander zyn overgeficld. Dit vereischt eenige op- heldering. Coor ecne goede geaartheid verfta ik die waare goed- hartigheid. die deet neemt in het geluk van het gantíche menschlyke geflacht ; die de geueuchte van elk lid van het zelve in 't byzonder, naar haare beste vermogens, tracht te be- vorderen; die den ongelukkigen onderfteunt, den hulpeloozen beklaagt en vertroost,en die haare weldaaden zo verre uitbreid als haare vermogens kunnen ryken. Op het tooneel des huislyken 1e- vens zal zy zich, op eens luisterryke wyze. vertoonen, in den gehoorzaamen en eerbiedigen zoon, den tederlieveriden echtge- noot, den toegeeflyken vader, den getrouwen vriend, den zag- ten en medelydenden meester, zo wel over beesten als men- fchen. Aan den anderen kant is de vriendlykheid niets anders, dan een inneetnend en aangenaam voorkomen, 't welk zynen oorfprong neemt, of uit eene natuurlyke vrolykheid van geest, of. uit de nabootfing van inneemende manieren, gepaard met rene verpligtende en beleefde houding Chet gevolg van eene goede opvoeding ,) en eene onbepaalde infchik!ykheid voor den by- VAN EENE MOEDER AAN HAARE DOCHTERS, 167 byzonderen (maak van ieder gezelfchap. Dit is de waarc natuur van dat geen, dat men gemeenlyk vriendlykheid noemt, en z is by veelen de meest heerfchende hoedanigheid Dikwils is men daardoor bedrogen geweest, én dan heeft men haar den al te edelen eernaam van uitmuntende goedhartigheid gegeven. Door haare fchoonfchynende uiterlyke vertooning beeft zulk een menigmaal dien certytel verkregen, die in alle de bedryven zyns huislyken levens een wreede tyran, een twistzoeker, een wraak. zuchtige, cen grillige en ingebeelde dwaas was. Die mensch integendeel, die eene waare goedhartige geaartheid bezit, en wiens hart uitgeftrekt is, om het geluk van alles, wat hem omringt, te vermeerderen, zal fomwylen, door gebrek aan ge. noegzaame waereldkenn:s, Of door eene op zichzelve loffyke rondborstigheid. kunnen mishaagen. Niet laag genoeg zynde, om altoos zyne gedachten te vermommen, zal hy nu en dan eenige hardheden zeggen, die het voorkomen van gemelykheid of onvriendlykheid zullen hebber: in dergelyke gevallen Zullen die geenen, die de goedhartigheid van de vriendlykheid niet weeten te onderfcheiden, en dic cezelven voor zaaken van de. zelfde natuur houden, fchoon zy in de daad geenszins naar elk. ander gelyken , zich ten onrechte „verbeelden, dat dergelyke hardheden uit eene flechte geaarsheid voortkoomen. Wij men zich dan daaromtrend niet bedriegen, dan is het volftrekt nood- zaaklyk, dat men op deeze onderfcheiding wel lette, die u in de daad bewaaren zal, dat gy de fchaduw, zo als men zegt, niet voor den man neemt. Zulks is eene onher(t: Ibaare "mis. vatting, die van ontelbaare rampen achtervolgd wordt Uir het geen tot hiertoe gezegd is, kunt gy gemaklyk zien, dat het het algemeene oordeel der wacreld niet is, waar door de waare geaartheid deezer beminnelyke deugd gekend word. Daar enkele vriendlykheid in 't algemeen voldoende is, om de goed- keuring van het algemeen ten voordeele van den geenen zelfs te bepaalen, wiens hart volftrekt ledig is van alle tedere en weldaadige aandoeningen, zo kan men met geene zekerheid over de geaartheid van iemand oordeelen, dan door aandachtig te letten op zodanigen van zyne daaden, die gewoonlyk het Minst opgemerkt worden, en op zyn Rewoonlyke gedrag in zyn huis. Zulke niet vermomd wordende daaden ontdekken den mensch; het zy hy in de groote wereld of in de onbekend. heid leeft; en zo kan deeze naauwkeurige kennis van Zyn huis. lyk leven, en zyne minst opgemerkt wordende handelingen, al. leen zyne waare geaartheid openleggen. Het beste middel, om zich in dit geva} voor hedrog te hoeden, beftaat hierin, dat men zieh bp geene uiterlyke Vertooningen, die al te ligt doen dwaalen, verlaat, maar dat men het zich tot eenen vasten re. gel maakt, dat men zyn oordeel inricht naar de eenvoudige en grove gevoelens van die geenen, die van den perfoon, wiens| ge 169 RAADGEEVINGEN VAN EENE MOEDER AAN HAARE DOCHTERS, geaartheid men kennen wil, afhangende, hem op zyne rechte waarde kunnen (chatten, en die de goede of kwaade uitwerk. : felen van die geaartheid, waaraan Zy onderworpen zyn, niet alleen zien, maar ter aller uure cndervinden. Ik wil daardoor zeggen, dat, wanneer iemand even zeer geëerbiedigd, geacht en bemind is van alle die geenen ‚die van hem afhangen en hem dienen, van den rykften bewooner zyner lahdgoederen af tot den daggelder «toe, van den trotíchen rentmeester tot zynen armften en laagften dienaar, die, dankbaar om dat hy maar te werk gefteld word, aan allerlye flag van bedienden met onder- werping gehoorzaamt, gy dan met rede moogt befluiten, dat hy waarlyk die braafheid van character bezit, en die weezentlyke goedhartigheid, die vermaak vind, om over alle rangen van menfchen geluk te verfpreicen. Maar, wanneer hy van zyne bedienden gehaat en veracht word, wanneer zy hem enkel uit vrees. zonder eenige liefde. dienen, (het geen gemaklyk te ontdekken is, hoe hy zich ook in "t openbaar moge gedraagen, hoe gunstig het algemeene oordeel der waereld ten zynen op. zichte ook moge Zyn.) zo houd u verzekerd, dat zyne geaart- heid zodanig is, dat het nooit eenig hui-lyk geluk zal voortbren- gen.” De flichtend vermakende Leeraer van Kinderen en Kindervrienden. Gevolgd naer het Hoogduitsch van den Heer SALZMAN. Te Ley- den , by A. en J. Honkoop, 1788. Behalven de Voorreden 166 bladz. in oBavo. Men bedoelt, met de uitgave van dit Stukje, den geenen , dien de opvoeding der Jeugd is aanbevolen, in handen te geeven eene verzameling van vertellingen, waarvan Ze met oordeel ge- bruik kunnen maaken, ten nutte der Jeugd; door dezelve te ge- ]yk leerzaam en aangenaam te onderhouden ; aan welk oogmerk het over ’t geheel zeer wel beantwoordt. Het behelst naamlyk, in eene manier van voorftellen, die zeer duidelyk en vatbaaris voor Kinderen, eene foort van verhaalen, die veele kinderlyke gebre. ken ontvouwen, met aanwyzing van derzelver natuurlyke nadee- lige gevolgen; of zülken, die den Kinderen ten klaarfte onder *t oog brengen, hoe hunne Ouders het ten uiterfte wel met hun meenen, in veele zodanige gevallen, Wanneer hun het gedrag der Ouderen ten hunnen opzigte zeer tegen de borst flaat, waarvan ze meuigwerf, na verloop van minder of meerder tyds, zelven de doo dRe bewyzen ondervinden. xx | i N 1 EU FW E. ALGEMRENE VADERLANDSCHE i LETTER-OEFENINGEN. De Bybel, door beknopte uitbreidingen, en ophelderende . aenmerkingen , verklaerd ; door y. VAN NUYS KLINKEN- BERG, A. L. M. Th. et Ph. Dr. Hoogl. in de H, God- ej. en Kerkl, Gefch., aan het Ill. Ath. en Predikant in de Gemeente te Amflerdam; mitsgaders Lid yan het Zeeuwsch Genootfchap der Wetenfchappen te Vlisfingen. ` Zestiende en Zeventiende Deel. Te dAmflerdam, by J. Allart, 1288. Behalven de voorafgaende Inleidingen, 1022 hladz. in gr. oGayo. 