Dierkundige beschouwingen, eeniger soorten van zeldzame dieren, door naauwkeurige beschryvingen, afbeeldingen en verhandelingen opgeheldert
£95 f ' S' r»>/ ■ *-■- )' c e Aw: ' f •v^ 1 t / \ \ / / 4 \ * \ X i / / DIERKUNDIGE B E S C H Ö N G E N. EENIGER SÖORTÈN VAN ) ZELDZAME DIEREN, DOOR NAAUWKBURXGE t ♦ beschryvingen, afbeeldingen EN verhandelingen OPGEHELDERT: ir VERTAALD, MET AANMERKINGEN VERRTKT EN THANS OP NIEUW IN ‘T LICHT GEBRAGT. IN VI Stukken. MET P L A ATEN. TE ROTTERDAM, By JOHANNES JAKOBUS MEYNEKEN I . Boekverkooper. / VOO R R E E D E DES V E K T A A L E R S. et is aan een yder , die in den Kreitz der Wetenfchappen ver- JL X keerd, bekend, dat dezelve in deze Eeuw, tot eenen hoo- geren trap geftegen zyn, dan men in de voorige hadde durven den¬ ken, en , indien men de vier geleerde.Eeuwen met elkander vergelykt, zal men in den eerften opflag gewaar worden, dat de Eeuw van Lodexvylt de XIV. alleen met meer ontdekkingen , en vorderingen ver- rykt is, dan die van Alexander ^ Augustus, en de Medicis te zaamen; dagelyks ziet men deze ontdekkingen en vorderingen aangtoeïen. Onder alle de Wetenfchappen, was de befchouwing der Natuur de laatfte , op welke men zig met ernft begon toe te leggen , de meefte der andere Wetenfchappen vereifchten die omflag van Proefneemin- gen, noch dien toeftel van werktuigen niet, waar aan de Natuurlyke Wysbegeerte haaren wasdom verfchuldigd is ; deWysbegeerte, in hel algemeen aan den fchooltrant verbonden , durfde zig boven het gezag van Ariftoteks, Raymond, LuUius enz. niet verheffen: hoe veele fchrandere vernuften, die hun Vaderland, en de Wetenfchappen tot eer Hadden konnen ftrekken, wierden ’er niet inden kerker der School¬ geleerdheid gefmoord , en zulke zelf, wier moed hen boven de onwee- tenheid deed ftreeven, wierden als verfpreiders van èene fchadelyke leer ; als ontrufters der Godsdienft aangemerkt en geftraft, waar van GaJilaus een aanmerkelyk voorbeeld verfchaft.' Eindelyk rees de dageraad der Wetenfchappen, uit eene donkere nagt van Onweetendheid , en beloofde eenen fchoonen dag van ken-. nis; zederr dat Newton hetRyk der Hemelen, Linnieus het Ryk der Planten en Dieren geopend heeft, heeft men de geheele Natuur •met een ander oog beginnen te zien, en de Wetenfchappen van de llaaffc-he banden der Schooien ontflagen, beuren thans luifterryk het hoofd op, en verfchynen met alle de bevalligheden, die hen eene. egte geleerdheid kan by zetten. Het menfchelyk vernuft, dus zyne kundigheden meer en meer uit¬ breidende, zag het 'de gefchapen natuur in meerder uitgebreidheid. 3 Het. VI V O O R R E E D E; , V ■; •* \ Het Vergrootglas van Leeuwenhoek Ver rekyker van Galihóeóhtié- den getoont 5 dat de Natuur voor ons eindig vernuft , oneindig is ; het ontleedmes in de handen van Hervet en andere fchrandere Man¬ nen, deed de naruur der i>ierèn nader kennen; de Heer Hales ttortte een nieuw licht op den J^art en groei der Gewasfen; en de Delf- ftoffen, jdoor-de Scheikiindige proeven van behandeld, toon¬ den een zamenllel^ dat- njen naauwlyks zoude hebben durven ftellen; De Academiën*, Genoodfchappen , en Maatfchappy en in de meeste lan¬ den van Europa opgerigt , Ilrekten ten fpoore van veele nieuwe en gewigti- ge ontdekkingen. De Koophandel van den anderen kant, ftrekte niet al¬ leen ten band van de zamenleeving, maar pok levens ter bevordering van kennis : vreemde en te vooren .onbekende Dieren , Gewasfen en Pelfftof- fFen , in de E abineiten der Lief hebberen verzameld , maakten zoo ,veele. onderwerpen van nieuwe kundigheden ; doe begon men zamenflellen der geheele Natuur te maaken, waar onder thans die van de Heerea Klein^ Brtsfon GVL Linna:^s,wiva\xntGn. Van welk nut echter deze zamenflellen pok geöordeelt worden ,. geven zy niet anders, dan een naamlyst van Dieren, Planten, en Delfflöffen op. die In een e willekeurige order gefchikt zyn, en vaak van de Natuur gewraakt worden. Geheel anders begrypen het de Heeren Clufius, Reaumur y Ly onnet y Ellis y Trembley y Bajler enz., als, die den kleinen kring, in welke het raenfchelyk vernuft beperkt is, van de eene zydp in acht nemende, en van de andere de uitge¬ breidheid der Natuur , zig aan eenen tak en zomtyds aan een onderwerp bepaalden, en de andere deelen der Natuur oppervlakkig befchouwden. Hoe naauwkeurig egt er de Hqgz Buffon uit ’s Konings Cabinet ea, Warande, als ook uit zyn eigen, alle de zoórten nagegaan hebbe, bleven ’er egter veele overig, welke niet tot zyne kennis gekomen zyn. Den Schryver dezes , nam derhalven het voorneemen , om alle de dui- ftere zoorten, welke tot zyne kennis konden koomen, te. onderzoe¬ ken en te befchryven, waar toe hem het Cabinet en de Warande van, Z. D. H. DEN PniNCE VAN Oranje en de ryke Cabinettender Hol- iandfehe Liefhebberen eene menigte van onderwerpen aanbooden. ** Verfcheiden werken van deze zoort, de Infetlen raakende, wor- den met zoo veel graagte ontfangen , dat ik my vleien durv , deze Dier¬ kundige Beschouwingen den Lezefen niet onaangenaam te zullen zyn. ■ ' I. N i . t'- , •• . (■ N I E R K U N I G E B E S C H O U \E I N G. , I: STUK, D E H^A R T E B 0 K K E N.. / • / it ■ -tv ■ ■ ■ J ' i n> \ r. «■..- V • fï* rf ri . ’■‘: '-S-' i t •. r •’. ■f, 4 ' ' ’■1 V, 4 ' i ■Y- ' fi t '‘’^). ■ i ‘ r -1^ rj K. Ü ^ I i '•* ^ rr‘ •<i /» C V •t:.» .-'Vt -. .->" ■ 4 • r .•■Ï y» •• ' XT • ■TTt't ’■ / . i ' I ' ^ "t f r • *■ r ■ ', f J j;! j ■> ' -• ’ J ✓ .,: ij '1' 2 I. 'fi" c '-i. > f- -t-r \'f li \Ck- ^ :i 0. '7 rr^ f*T f\ . ;■* > ~ i- ^ ^ .♦. * 4^' ': -c ■ ^- VI -'i X ' ( ' ■ f “! • V ^ ^ . \i v- r-"' #•* ' . ■ >* ., ■ , > * ^ I r. < t »■■. 'A-?. ' ^ > 5- *V'f ■- - - v?''’'. -- <. ^-: ■ '- ^a.^. KÏ \r^. ' ■'V'# ' '■ ■ '• • ^ f T' 'l-'^rV/ ■ '' -i, ^ ;■ ■■4 . <» fill ', i/' A'- " -V K- '. ■ D E HARTE BOKKEN IN HET ALGEMEEN BESCHOUJVD. E hedendaagfche Dier-befchryvers welke een zamenilel volgen , hebben het fchoone geflagt der Hartebok- KE N by de Bokken gevoegd. Echter zyn zy meer van het zelve onderfcheiden , dan het Schaapen geil acht , dat zeer na aan dat der vermaagdfchapt is ; en eg- Lcr , ik weet niet om wat reden , voor een byzonder ge- _ ilacht gehouden word. Indien men een natuurlyk ge¬ dacht wilde maaken , moet men zeker hen alle tot de Herkaaiiwende Dieren brengen welker hoornen niet afvullen^ en dus zoude men de OiTen, Schaa¬ pen , en Bokken , tot nu toe by de Schryvers voor onderfcheiden ge- llagten gehouden , tot een moeten brengen ; Edoch om de zoorten niet te veel in een gedacht te vermenigvuldigen , worden de natuurlyke ge¬ dachten onderfcheiden ; en dit gefchied het bed: , indien de onderdee- ling byna gelyk gemaakt word, en dat men van den eenen kant geene ver van elkander Baande gedachten te zaamen voegt, en van den ande¬ ren kant, geene na by elkander komende zoorten affcheidt. Dit wel overwoogen hebbende , heb ik het Har te bokken gedacht , de wil¬ de Geiten , en zoo genaamde Gazellen bevattende van de Bokken afge- fcheiden. De Schepper heeft de Hartehokken tudchen de Harten en de Bokken geplaatft. Zy hebben de gedaante der Hanen dog zyn byna fraaijer ; maar hunne vaite Hoornen dien beenachtig zyn , cn met eene hoornige fcheede bedooten , en derhalven niet afvailen , en ook vaak by de wyf- jes gevonden worden , doen hen by de Bokken , Schaapen en Oden ko¬ men. De Hoeven zyn knobbelig gelyk by de Bokken. De Tanden ver- fchillen , egter komen de meefte met dezelve , als ook in de Sme^'- of ^ Traan- Traanbuis^ aan de oogen (welkers gebruik nog onbekend is , ) met de- Harten over een , gelyk ook dat zommige wyfjes geen Hoornen hebben. Het inwendig geflel loopt tuflchen de Harten en Bokken , dog koomen het naafl aan de laatfte, want zy hebben Galblaas ^ men in de- Harten niet vind. Hier uit kan men het verfchil der Hartehokken met de Harten en Gei¬ ten opmaaken. Vande eerfte verfchillen zy , door dien hunne hoornen niet afvallen Qa')^ door de kleinheid der by , of baftaerd Hoeven , door de Gal¬ blaas in de Lever , en dat zy een beentje in het hert hebben - Van de laatfte verfchillen zy door hunne gedaante, en coleur van hairv, ook door de plaatling der hoornen, en derzelver fpilronde gedaante die nooit plat is, ook door derzelver flolFe, die meell altyd zwart en duis¬ ter is, ook hebben zy meefl een Traanbuis, en. een andere gedaante van zylingfche Sny tanden , die ook kleiner zyn.. Te regt verdiend derhalve dit geflacht eene byzondère naam , en dè in het gemeen aangenoome naam van Antilope of Hartebok , die aan geen zoort zoo eigen is , of zy kan aan het geheele geflacht gegee- ven worden, fchynt hun het beft te paffen. Want ik oordeel het be^ ter, eene gemeene doch bekende naam aan het geflacht en een ge- meene bynaam aan de zoort te geeven (c), dan eene nieuwe geflacht Naam te verzinnen, of aan yder byzonder zoort eene nieuwe naam toe- te voegen. En ik moet Linnceus pryzen,, als die het eerft in de Natunr- lylcG Hifhoiic ingevoerd heeft , eene gt^iuccno naom ( 'n.nfyisyi triviale ) by de geflacht naam te voegen , het geen den beoeffenaaren veel te hulp. komt, en den leerlingen zeer veel zwarigheden weg neemt; want indien men- Qa') [Ook zyn dè Hoornen der Hartebokken nooit getakt, gelyk die dér Harten, men vergelyke het XI. Deel van de Heer Buffon met het XXIV. en XXV. B. ]. [Ter plaatfè daar de groote Slag- ader uit het hart komt vind met een driehoekig beentje, het welke wel meefl in de Harten dog egter niet étlleen in dezelve gevonden word. Galenus heeft het zelve in een Olyphant gezien admin, anat. 1. i. c, lo. Ingraftas in Os- fen;gelyk ookd’y:^«i^^«/tf»hift. nat. torn. VIII. Men vind het zomtyds in menfchen. Z\^HaU' Ur elem. Phyfiol, torn. /. p. 348. §. 18. B.] (c) [De gemeene Naamen bekenne ik, dat veel gemaks in een zamenflel baaren, mits; zy dan genoomen worden, van eene bekende eigenfchap van dat Dier, of van een by yder zeer bekende zaak waar na het Dier zweemt, of dat men tot dezelve eene naamge- bruike die by yder een bekend , en by alle Schryvers in het gemeen aaangenoomen zy , by - voorbeeld , in de Philanders die men het geflacht der Buidelratten in het Hollandfch noemt , en in het algemeen , welke naam by alle volkeren bekend is , en de zoorten onderfcheid. in zulke welke de borflen in den buidel en andere welke de borflen ’er buiten hebben;. dat men de Schild- varkens Armadillen noemt, is beter dan de oneigen en qualyk geplaat- fle naam van Dafypus, (^Ruigpoot') die aan dit geflagt niet te pas komt-,, fchoon de Heer Linnaus het zelve op dat geflacht toegepafl heeft,. De Heer Buffon gaat nog verder, en; behoud niet alleen de Lands Naamen , maar veranderd, en > verkort dezelve naar dat zy hem gemakkelyk of moeyelyk vallen, het geen in de viervoetige Dieren geen ongemak baart; doch het talryk heir van Vogelen en Infeden, zal daar door mi ouzes Schryvers ïegtmaatige berisping ouderheevig zyn. B.] (3 ) men aan yder zoon van Dier of Plant eene eigen naam wilde gee ven ^ zoude geen flerveling het honderfle deel derzelver konnen onthouden ^ wy hebben hier een voorbeeld van in de vreemde benaamingen der Schul¬ pen van Adanfon (^), die niemand ligtelyk zal navolgen. Indien men dan (gelyk yder een toeflemt,) de regel van Linnceus in de naams vor¬ ming van de benden der gekorvenen, der Wormen, der Planten enz. volgt ; waarom zoude men dan het zelve niet doen , in de viervoetige en andere Dieren welker getal minder is , wanneer wy acht geeven , om de geflachten oordeelkundig en wel te fchikken_, dezelve klaar te onder- fcheiden , en zuiver te houden , om geene zoorten willekeurig te ver¬ mengen , of in verfcheiden geflachten over te brengen. De zoorten van Hartebokken vind men in menigte in AJien en meeft al in Africa , zommige derzelver muntten uit in grootte , alle in fchoon- heid van houding en fnelheid en losheid van leeden. De meelle zoo niet alle leven by Benden, ja meii^iet zomtyds troepen van honderden. Weinigen vind men ’er in het aan het guüre Noorden bloot gefield Europa. De Steenbok alleen minder voor de koude vatbaar, woond op de onge- naakbaare toppen van het Alpifche gebergte, en heeft alleen haar ge- flacht behouden. Aan de onbewoonde grenzen van Afien leeven ’er ook twee zoorten , die men dus onder de Afiatifche Dieren tellen moet. Men vind ’er geen in America , wyl het alleen ten Noorden aan Afien fchynt te grenzen, en de koude hen den doortocht verbied. De Bok¬ ken en Schaapen waarpu ooh in de nieuwe Waereld onbekend, tot dat de Europeaanen dezelve overgebracht hebben. De waarneeming het eerft van den beroemden Buffon opgemerkt is waarachtig , dat de Schepper de Bokken , de Hartebokken , en eenige geflachten van groote Dieren , al¬ leen in de oude Waereld geplaatfl heeft; en andere by voorbeeld d^ Schildvarkens y Luy aards hunnen hoefflag in America geplaatfl heeft, on¬ der de viervoetige , als ook in de Geelvogels y Paradysvogels y Bloemzui- gertjeSy enz onder het gevogelte. (Z») Eer ( ^ [ Dit heeft de Heer Adanfon niet alleen ontrent de Hoorns en Schulpen gedaan , maar heeft zelv in de kruidkunde de aangenoomen en by yder bekende naamen verwor¬ pen, dus heeft hy by voorbeeld de Phlox Fanna genaamt, in de zoorten met Klink-let- ters onderfcheidcn, dus zoude dan de eerde zoort Fanna^a zyn : de tweede Fanna^ ZQS.Ó.Q Fanna fa , de zevende enz. Dus noemt hy de Carduus Benediéius Kar benl\ en de Ooflerfche Planten zyn by dien Heer met de moeyelyke naaraen van Com- melin in de Malabaarfche Kruidtuin gedoopt. ( Zie Comment, de reb, in tned, S fcient, nat, vol, XII. ^..73.) B.] (^) [De Heer Bufon een van de grootde vernuften, die hun Vaderland en Eeuw tot Cieraad fterkken, heeft in zyne fchoone Natuurlyke Hiftorie eene uitvoerige Lyfl: ge¬ geven van de Dieren welke aan de oude waereld, alleen behooren, en welke alleen in de nieuwe en welke aan beide gemeen zyn. Zie zyne hifl. nat. gen, & part. torn, 19. p, 77* A?* Schoon hy, het geen menfchelyk is, inzominigenfeiit ,gdyk hier na ontrent de Buidelratten zal getoond worden, A a Eer ik de Hartehokken zal befchryven , zal ik eerft de zoorten opgee^ ven , en dezelve in Kromhoornige , dubbel krom Hoornige of Gazellen , recht Hoornige ^ Jluiger Hoornige en Slangentreks Hoornige verdeden. Onder de krom Hoornige hebben zommige de toppen naar vooren , an¬ dere naar agter, van de eerile kenne ik twee zoorten, (i, 2.) en ins- gelyks twee van de tweede. ( 35 4-) I. ANTILOPE LEUCOPH/EA, B L A AU W E BOK. K OLB. hefchr, van de Kaap L /. 169. Hoogd, dr, 14E. Deze is myuit de vellen , die van de Kaap de Goede Hoop , gezonv den worden bekend , en word aldaar ook de blaauwe Bok genoemd want in leeven zynde hebben zy eene blyde blaauwe verw volgens zyn zeggen , die by het fterven haaren gloed verlieft ; en de gedaante der Hoornen geleek naar die welke Büffon Kob noemt. hifi. nat. ml, 24. pag. 280. De gedaante fcheen , gelyk in de meelte volgende , naar die van een Hart 5 en de grootte was tulTchen een Hart en een^ Dein of Dam-hart, De- Voortanden zyn in , want zy zyn alle even groot , ea rond gelyk de Snytanden der kinderen , en itaini ccü boog. De Hoor¬ nen zyn in beide kunne byna anderhalf voet lang en niet groot naar evenredigheid van het dier, zy ffaan byna recht, en wyken een weinig van elkander, zyn naar vooren geboogen en hebben ruwe knobbels als ringen; dog zyn aan het grondHuk gladder en eenigzins platachtig, maar aan de toppen glad. Het hair als dat der Harten asgraauw, langs de rug en op het hoofd zwartachtig, de buik en pooten zyn wit, zy heb¬ ben een witte vlak aan het oog ; de fiaart is kort met een wit puntje. Het is aanmerkelyk , dat de Coleuren en Teekeningen der Dieren zoo veel fraayer , le¬ vendiger en, glooiender zyn na maate zy aan de middellyn komen , by voorbeeld de Ty- gers, Lyjixen, Kemelpardels enz. onder de viervoetige, de Bloemziiigers-, Paradysvo* gels enz. onder het gevogelte ; de Klipvifen , Karpers enz. onder de viflehen ; de ver- Slipdraagers j Onruflen^ Spiegel Cappellen , Gouddrupjes^ Lantaarnvliegen , Tor¬ ren , enz. onder de gekorvenen ; en het talryke heir van Schelpvijfen ; zie Buff", hifi, nat. Edw, bijl, of Birds , Renard hifi. des Poijf ecrev. & Crab, des Molucc. Catesby hifi. nat., des Ijles de Bahama. Seh. thef. torn. 3, Kumph. Amb. Rariteitk. d'Argenv. Conchyolo- gie^ enz. B] [Dit zoude de eenige onder de viervoetige Dieren zyn, welke ik weet, dat by hun fterven de coleur veranderen ; wyl zy buiten dit , alle hunne verw behouden , ’t geen. onder de menfehen zelden gebeurt, behalven de Negers, die zwarter worden naar hun» nen dood ; het is ook aan een yder die verzamelingen maakt bekend , hoe zeer de Vis- fchen en Inre(ften naar hunnen dood hunne gloeyende verwen verliezen, fchoon ik ge¬ hoord heb , dat een Apotheker te Parys een vocht heeft , waar door de Viflehen hunne feboone coleuren behouden. B. ] 2 . AN^ C 5 D 2.ANTIL0PE RUPICAPRA. D E G E M S E. r \ De ontleedkundige te Parts hebben dezen Hartebok befchreeven gelyk hy zig des winters vertoond, adopt, voLLp. 224.) doch ner¬ gens vind men 'er eene goede afbeelding van behalven by Ridinger. Deszelvs geheele houding en gedaante verfchilt van den Steenbok , en hy heeft niets met denzelven gemeen , dan het hair , en de levenswyze ; zoo dat hét te verwonderen is , dat de Heer Buff on, die in de ver- fcheurende dieren, de meefte verandering van ged'dante, of verw, tot eene byzondere zoort , maakt , hier en onder de Gazellen zeer vreemde zoorten by elkander brengt, en de altyd ftandvaflige Natuur, van wis- peltuurigheid in het fchikken der herkaauwende befchuldigd. Da Gefnfe is de eenige Hartobok die wy in Europa hebben. *s 'Winters heeft hy lang bruin hair, en eene breede keel , en men kan dan de as- graauwe vlak achter de' hoornen , en die lange vlak , die hy van onder heeft , duidelyk onderfcheiden. Hy heeft ook Vetlokken onder de knieën der voorfte pooten gelyk de Gazellen. Deze gelyk ook de holte achter de Hoornen, die zeer duidelyk en droog is in de levende, heeft de Heer Buff ON vergeeten. Is deze in de plaats van de Traanbuis, die de Steenbok ook niet heeft? Beide kunne is gehoornt , en hunne hoornen Haan regt op , zyn ge- kromt , van boven als^ haaken , de hoeven zyn lang , waar door zy in dit geflacht onderfcheidehjs. ANTILOPE D A M A. D A M A. Nangue?r Buffon i»//?. nat* voU tad,2i^»vohXILp^CLi^,t* 34.4. Deze is naar alle waarfchynelykheid , de D a m a der Ouden (0) , want hy heeft dat rood-bruin dat de Dichter aan de D a m a’s toefchryft en hy, [Het is derhalven het Dier niet, daar Cajus en Gtfnerus van fpreeken : zeggen¬ de , dat dezelve by geval in Engeland gekomen was ; m alles wat zy ’-er van zeggen is by hooren zeggen; Eft mimicus quidam meus^ Anglus, qui mihi certafide retulit &c. - Accept a quibusdam eum in Hifpania nafci, Gefn, quadr, p, 306. Ook draagdt de Dama van Ge SN ER us een baard, welke die van Phnius niet heeft; ook verfcheelen de Hoornen welke in het Bokke - geflagt plat cn gezwenkt zyn, daar die der Dama rond zyn gelyk in alle andere Hartebshken* B. ] A3 ( 6 ) hy heeft hoornen, die na vooren omgekromd zyn , gelyk PLiNitrs aanmerkt (^). Ik heb alleen het hoofd en de hoornen van dit Dier (^) gezien, en daarin waargenoomen , dat het getal der Voortanden in de onder Kaak byzonder is ; als zynde maar zes in getal , van welke de twee voorfte zeer breed zyn , en wat fchuinfch ftaan , maar met eene rechte dwarffe fcherpte eindigen de vier andere zyn klein , en over al even breed. Het Dier woond in Africa , en de man en het wyfje hebben hoornem 4. A N T E L-0 PE REDUNCA. KROMHOORN. Nagar Buff* hifl. nat* 25. p* 104. tab* 46. Deze is miflchien de Kemas van Aelianüs (^hift* anlm* ltb* 14. c* 4. tot nog toe van niemand, buiten den Heer Buff on befchree- ven; dog hier behoort de Mazamé of het gehoord hart van Se b a vol* L tab* 42. n* 3. niet toe gelyk ik eertyds gemeend en gefchreeven heb- be Want Seba heeft die afbeelding uit de teekeningen der fche Dieren , waarfchynelyk ontleend , deze teekeningen , waaren eerfl: in de Bibliotheek van Boerhaave gevonden, en nu in het bezit van den beroemden Hoogleeraar Joh. Bukman, want kot le bekend , dat Seba veele afbeeldingen uit andere boeken onder de zyne geplaatfl heeft ; en hoe veel hulp Boerhave aan het werk van Seba toege¬ bracht heeft is yder bekend Ik heb de oorfprongelyke tekeningen by den Heer Bukman met de prenten van Seba vergeleeken, en ze de¬ zelve bevonden. De eene verbeeld het Os~Hart gelyk ik hier na zeg¬ gen zal , en de andere die flegter is verbeeld den Kaapfchen Eland* C^) {.Cornua Rupicapris in dorfum adunca^ damii in adverfum Plin. liifl:. nat. üb. XI. cap. XXXVII. B. ] ( ^ ) [ Het is drie en een halv voet lang , twee en half voet hoog , van gedaante en verw als een Rheetje, bruin rood van boven , wit van onder, op de billen en aan den hals , de hoornen zyn zes of zeven duim , zwart en rond , men kan hen gemakkelyk tam maaken. Buff, l. c, B.] (c) [Deze had de Schryver in de Mifcellanea Zookgica p* 8. n, 4. onder den naam van Antilope Reverfa befchreeven, en iwyffelde of het de Bok van nieuw Spanje , van , B R I s s o N tfuadr. p* 72. fp. 16. was. De Heer Buff on zegt, dat men haar op het Eiland Goeree vind , en bleek rood over het geheele ligchaam is , en geen witte buik heeft, hy heeft gladde luchtig gekromde Hoornen die 5. en een half duim lang zyn en een duim breed , en hebben twee gladde ringen. Het hair is borftelig een duim lang , en (laat van het lyf af. Buff, l, c. p* 105. B,] 5. AN- 5. ANTILOPE TRAGO CAMELUS. \KEMEL-BOK. s Tragelapbus €aji apud Gefnerum. Ray quadr.p, 82. «. 10, Tragocaraelus. Parson s philof, tranf. voh 43. />. 465, Een vreemd Dier, het eerfl door de Heer Parsons, naar een lee- vend duidelyk befchreeven. 6. ANTILOPE SCHYTICA. T A R TA R I S C H E H A R T E B O K. Colus Strabonis Gesn. icon, quadr, p. 40. 1:14. Ibex imberbis Gmelin nov. Comment. Petr op, vol, V, p, 345'. Le Saiga Bufeon hifl, nat, vol,XXF,t,^<i.f,i.vol,XU.p, i g^,t,22,f, 24.de hoorn* Capra Tabarica Linn. fyfi, nat. ed, XII. />. 97. ii. De vader der Dièrkundè Conr. Gesnerus heeft veel fchryvers^ tsot de hiftorie. van dit Dier by elkander gehaald ; ik vind geen reede: buiten het vaderland van dit Dier, het xroor Hen Colus vau Stra¬ bo te houdcit.- i:>us ïpreeRt Strabo van zyne Colus \ „ De Schyten heb- „ ben een viervoetig Dier , dat zy xoAo? noemen , van grootte tus- 3, fchen een Hart en een Ram, wit, en fneller van loop dan beide, het: „ fchept met zyn neusgaaten water in zyn hoofd , en bewaard het al- 3^, daar veele daagen , zoo dat het gemakkelyk in plaatfen zonder water’ „ leeven kan. ” Tot dus verre Strabo ^ lib, 7. edit.Aaris 1620. foL p: 312. Qedit„Cafdub. Amfi, Athen/eüs QDeipnofoph. l. 5.) Ipreekt van eene xcAoy,. het geen Dalecamp overzet Leeuw , dog op wat gezag weet ik niet. De Tartarijche Hartebok^ fchynt my toe het zelve Dier te zyn, dat. Bellonius onder den naam van Strepjiceros befchreeven heeft ; want: ik weet ,, dat het in Tranfylvanien , Walachien , en Griekenland gevon.- den word; waarom dan ook niet in het Eiland Creta? Ik heb tot nog toe alleen de hoornen van den Tartaarfchen Hartebolc gezien , die door hunne doorzigtigheid , en geele Hoorn-coleur van de* andere, die alle zwart en duiRer zyn, duidelyk onderfcheiden zyn 7..AN- [Dit Dier word van dè Heer Gmelin in de Cdmm. Petrop. vol. F. p: 347. onder één naam van Campeflris Gutturofa befchreeven: als zynde in kleur , grootte en) gedaante als eene Rhee^ heeft geen fnytanden inde boven kaak , het mannetje heeft hoor¬ nen en een dikke aan de keel , de Hoornen zyn wat plat aan het grondiluk? en voor hete groots c n / 7. ANTILOPE PYGARGUS. TF I T Q A T J E, Een zoort van Dama, Tzelran der Turken, by de Perfiaanen Ahu ge- naamt. Olbar. it, Hoogd. dr. Hatnb. 1696. /ö/. p. *237, 2769 2177. Kaem phe r amoenit. exot. p, 403. tab. p. 4. c, 7. n. i. Geplekte Bok, Kolb, befchr. van de Kaap (^boogd. dr. l.d.p. 142.) I zeiran Buffon hifl. nat.vol.XXlF.p. XILp.^o’j. 6. Lin, fyfl, nat. ed, XU. p. 96 fp. 8. Hartebok Houttuyn nat. hifi. vol. HI. tab. 24. ƒ, 2. In het werk van de Heer Houttuyn, van het welk reeds verfchei- den deelen het licht zien, word eene afbeelding van dit Dier gegeven, die uit de boven gemelde teekeningen van den Heer Bukman genoo- men zyn , L i n n u s heeft met zyn eigen hand onder de oirlprongely- ke teekening de naam van Cermcapra gefchreeven ; hier om is in het # Hollandfche werk van de Heer Houttuyn de afteekening voor eene Hartebok opgegeeven , en nu in de Xllde uitgaave van het Syftema Na- turce van Linnaeus zelv by de Cermcapra aangehaald Cpag. ^6.fp. 8.) fchoon hy ’er de verfchillende afbeeldingen van Doddart en Jon- s T o N by voegt , die echter merkelyk verfchillen. Ik heb dat hier moe¬ ten ter ncci jftellen , wyi ik onder dc UarteKokken . die ik hier na be- fchryven zal ’er eene Cermcapra of Rheebok genoemd hebbe. Het Dier dat ik het JVitgatje noem kenne ik uit vellen, het fcheen grooter dan de Dama geweeft te zyn. De Hoornen waaren gelyk in de volgende , wat plat , en gelyk men de oude lieren fchildert , geboogen , en met rimpels , die aan de agterlle zyde zeer flaauw waaren geringd , en in de wyQes klein of geheel niet indien men Kcenipher gelooven mag. De vier middelfhe Tanden waren breed , en die van ter zyden zeer fmal. De mrw van het hoofd, de geheele hals en het voorfte der fchouderen, was roert verwig bloedrood , en zeer donker , de Bek had eene witte ftreep , grootïle gedeelte geringd, maar glad aan den top, alwaar zy gelieel zwart zyn, zy vallen niet af als die der Rhee, onder de keel van het mannetje is eene dikke, die vyf duim lang en drie duim breed is. Zy groeit aan naar maate dat de Hoornen waifen. Deze befchry ving der Hoornen komt over een met de afbeelding van de Heer B u F- FON, by onzen Schryver hier boven aangehaald, en die het voor ’t zelve Dier houd , fehoon de Heer Gmelin duidelyk zegt dat de Ihex imherbh of Saiga van dQcaprea campeftris verfchild , wyl de Saïga een breede gefpleeten neus heeft als de Schaapen , (waar door het waarfchynelyk word, dat het de Colus van Strabo zoude konnen.zyn) en decaprea een fpits toeloopende, als de Rhee. Wat de geelachtige hoorn kleur aangaat der Hoornen, dezelve heeft niet alleen plaats in de Saïga, maar ook in de Koedoe , gelyk ik in myne aanmerking op dat Dier hier na zeggen zal. B. ] flreep , die van de neus af kwam en naar het voorhoofd liep , en daar in een klein puntje eindigde; de Opren zyn flaauwer van verw aan de randen met witte hairtjes en van binnen naakt. Het midden der Rug is zeer byzonder, namentlyk roell kleurig als meteen gryze nevel over¬ trokken, de zyden naar den Buik toe worden zwart; tot aan de buik die wit is welke coleiir aan de fchouders met een roeft verwige hoek eindigd ; deze hoek loopt verder over de Dyen , alwaar hy zeer breed is en allengskens naar de kniëen verdund, en op dezelve eene breede band maakt, de fcheenen zyn wit, dog van de gefpleeten hoef loopt ’er eene zwarte naad naar boven , de kniëen der voorpooten zyn zeer hairig en Eeltachtig. De Stuit is zeer breed en zelv boven den Staart wit, waarom hy de naam van Pyg argus draagt, die by Plinius Qhifi. inund. lih. 8. ca‘p» 53,) gevonden word en by de zeventig overzetters voor het Plebreeuwfche woord Dischon dat Deuteron. 14. voorkomt gebezigd •word, en op geen Dier beter paft (<3;}. De Dorcas van-AELiA- .2; us denk ik dat de volgende zoort is. 8. ANTILOPE DORCAS^ DORCAS, De Dorvas der ouden, de Tzebi der Heilige Schrift , of Antilope Shaw, reizende Hoogd. vertaal p. 13a. 357. de Franfche pag. 315. •La Gazelle Bufïon hifi, nat, volXXlV, volXlLp,'i^(^Mh.^^, 40, Deze verfcheeld zeer veel in grootte en in coleur van de voorige, en moet ook niet met de volgende vermengd worden. Ik heb de Hoornen alleen gezien , maar de Heer B u F F o n heeft het na zyn gewoonte keu¬ rig befchreeven. De geel bruine verw en de fwarte ftreep aan -de zyden doet denken, dat het de van Aelianus Qhift, animal Ub. 14* cap, 4.) zy. De Dorcas van Linnceus fchynt uit de aangehaalde Schry- vers onze Bubalis of Os-hart te zyn. 9. AN- C^) [Bit is door onzen Gemse overgezet; doch de Franfche overzetting, die van de Vulgata^ en Junius en TremelHus volgende heeft het woordi Dischon door de Giraf a of Kemelpardel vertaald , welke ook in die plaatfen van -hét Ooften gevonden word, en vp de Heer Hasselquist in zyn reis naar Egypten befchreeven , fchoon Linnaus het alleen in Ethiopien plaats. De geleerde BochaRt meent dat de Difón of de Difckon de Pygargus van Plinius is, z\q Hieroz. p. i. lib. III, c. io, p, 902. B. ] Qb') [Zy heeft de grootte van een 'bosjes 'hair aan de kniëen der Voorpooten , eene zwarte, bruine, of roode^ïtreèp aan de zyden, en drie (Ireepen, over het binnenfle van het Oor. De Hoornen zyn een voet lang, en hebben van onder geheele ringen, daar na halve, dog de top is glad behalven de ringen hebben zy ook ftreepen, bet getal der .«ingeu toont den ouderdom. B. ] ( 10 ) 9. ANTILOPE KEVELLA. K E F E L L J. Gazellïi Africana. Raj, quadr.p, 8o. Ibex (Steenbok]) Kolb hefchr,van de Kaap, L deeLp. i66. (hoogd. dr.) ' Kevel, Buffow voldKXlF*p, 270. tah, 26. voL XIL 258. in 40. De Hoornen der mannetjes zyn voor een zoo teder ligchaam al zeer groot, de 'voyfjes hebben dezelve kleiner , fpilronder en naauwelyks aan het grondftuk gerimpeld (aj. Want het Dier dat de geleerde B üf F o n (JnJï- nat, XXIF,p. tah, 27.) onder den naam van Korinna befchryft , fchynt my toe het wyfje van de Kevella te zyn (^bj. Ik heb drie leevende Korinna’s gezien ,|wel- ker hoornen niet op eene wyze gekromd waaren , in twee waaren zy een weinig anders gedraaid dan de Heer Buffon af geheeld heeft, zy waa¬ ren flooterig , en booden ftontelyk de hoornen aan de geene die hen na¬ derden , en hadden eene fherke muscus reuk. De beenen Bonden ver van een, echter waaren zy fnel,, en vlug in het loopen en fpringen. 10. ANTILOPE BUBALIS. % DE OS VAN BARBARTEN, tk k Bubalus S. Capriolus Africanus Aldrov, bifulc. p* 365. (met eene ruwe \ afbeelding.) ( \ De Bubalus der ouden, Yachraur der H. S. , de Bekker el wash der Ara- . bieren, Shaw voyage p, 1^1, en 358. p. 315. fr,vert, Vache de Barbarie Prrrault mem, adopt, I, p, 205. p, 203. ( de afbeel¬ ding is redelyk goed.) Cer- (^) [Het Dier is wat kleinder dan de Dorcas byna als eene kleine Rbee , dog de 00- gen zyn grooter , dan die der Dorcas, De Hoornen zyn niet rond , maar plat aan de zy- den zoo wel in de mannetjes als in de wyfjes , het hair is kort en ros , de billen en de buik zyn wit , de Haart zwart , het heeft drie witte ftreepen in de oorea , de hoornen zyn zwart en geringd, met ftreeptjes tiuTchen de ringen. B.] (^) [Dit komt my zoo waarfchynelyk niet voor, want wanneer de zoorten door een zeker kennelyk en vafl kenmerk onderfcheiden worden , ‘moet dit kenmerk in beide kun¬ ne van dezelve zoort , het zelve zyn ; dus zoude de Korinna dan of geen hoornen , of zulke als de Kevella moeten hebben. Nu heeft de Kevella kromme na agter geboogen, en met hun punt naar boven Haandde , geringdde hoornen , eene zeer fyne geftalte , bosjes hair aan de voorkniëen , het voorhoofd verheeven. De Korinna heeft recht op Baande zeer flaauw geringde hoorn en , die van elkander wyken , en aan den top weder na elkan¬ der toe koomen, het voorhoofd is ronder en zeer ingedrukt na de neus toe, de neus- gaaten loopen op het midden der boven lip in een punt zaamen , daar zy in de Ks~ ‘neiJa van elkander afkaan. B.] C n ) Cervus Temama^ama See. thef, voL L p, 205* Capra Dorcas Linn. Syfi, nat, ecL XIL p. 96. fp, 10. ? Capra Dorcas Houttuin nat, Hift. Ill, p, 213. tab. 24. fp, 3. Le Bubale Buffon bifl, nat, tom, XXF, p, 59. tab, 37. 38. ƒ 12. voU XIL p, 294. tab. 37» 38. in 40. Alle de Schryvers welke Linnaeus in zyn laatfle uitgaave van hec Syftema Natiirce aan haalt by zyne Dorcas^ befchryven onzen Os van Barbaryen , behalven alleen Ray, wiens aanhaling wy tot de Kevella gebracht hebben. De afbeelding in het werk van den Heer Hout¬ tuin is zonder twyfFel de Os van Barbaryen , befchreeven naar een teekening welke ik onder de gefchilderde afbeeldingen by den beroem¬ den Heer Bukman gezien hebbe en welke zonder twyifel tot de af^ beelding in het werk van See a gediend heeft, wyl ik die naauwkeurig met elkander vergeleeken heb. Dat dit de Bubalis en Bubalus der ouden is , daar aan zal niemand twyifelen, die de plaats by Oppianus geleezen heeft , en die Gesnerus zeer wel uitgelegd heeft , alwaar deszelvs hoornen zeer wel gefchetfl wordeh , en de woorden van P l i n i u s , die , die geene van dwaaling befchüldïgt welke reeds ten zynentyde den Urus of wilden ' Os voor de Bubalis hielden; fchoon hy ook in Africa gebooren is ^ en meer naar een Kalf dan naar een Hart zweemt. Buffon heeft het geheele Dier niet gezien , maar ik heb het levend gezien , en eenige vellen behandeld. Het is zagtzinnig , kloeker en min¬ der fyn van geüalte dan de andere van dit geflacht. Het heeft een groo- ter Hoofd en een langer Staart. Het is grooter en van vooren tiooger dan een Ezel. Alle de Tanden zyn breed , en als geknot , en gelyk , hoe wel de middelffce iets hooger zyn. De Onderlip is zwart, en aan den rand met een byzonder zwart kneveltje of hairbosje bezet. De Bek heeft van vooren een zwarte band , die aan het voorhoofd eindigd alwaar een toupet tot aan de Hoornen flaat , het Bekkeneel ryil van boven aan de kruin hoog op , en daar ryzen de .hoornen uit , gelyk de Heer Buffon zeer wel afgebeeld heeft. De Hoornen koomen met hun breed grond- ftuk, zeer na aan elkander, zyn voorts als een Lier geboogen, en veel meer geflingerd , dan de voorige , doch aan den top zyn zy. zeer recht , ( ^ ) en wanneer het Dier zyn kop voor uit fheekt , tot vechten zeer be¬ kwaam. De verw is grysachtig ros , het hoofd en de hals zyn roell ver- wig, de borll naar den bruinen kant, de billen enpooten zyn bleeker, eene [Dorcade platycerote corpore inferior, cornua non ramofa ficut cervis &Capreis, fed rupëcaprariim cornibiis fimilia, turn fibi, turn in averfam partem retortis mueronibus, ad pugnam fere inutilia Oppianus <de Venetïone lib. IT. B.] [De oogen van dit Dier zyn zeer hoog geplaatft, het voorhoofd kort en fmal , de hoornen zyn zwart en dik met zeer dikke ringen, naar den riigge geboogen, en als een fchroef geflingerd, dog van welke de fchroef draaden van onder en van voo¬ ren gefpleeten zyn. B.] B .2 C 12 ) eene zwarte jlreep loopt ’er langs den. hals, en van vooren, langs de fchou- ders y ook heeft het eene driehoekige zwartachtige vkk , aan de bui¬ ging der billen. De ftaart is lang, zwart, en met borflelhairen , ruw» en aan het eind loshairig , waar door zy aan die der koeyen komt. II. A N T I L O P E B E Z O A R T I C A* D E B E Z O A R B O K Gazella. Indica R a j. quadr, p, Pafan Buffo N. hifi ^ nat, vol. XXIV, p, 281. tah, 33* f> 3. de. hoornen.. vol. XLl.p. 'lil. f. 3. tn 40. Capra Gazella Li nn. /)!/?• XlLpag. ^6.fp. 7. Idem Houttuyn nat. hifi. III. p. 197. tab. 24./. r. Op de afbeelding van den Heer H'o u-t t u y n kan men flaat maa- ken , fchoon zy niet fraay is , als zynde uit de meer gemelde, teekenim gen van den Heer Bukman genoomen. Brisson heeft den Kaap- fchen Eland van K o l b e die ik by de Oryx aan haaien zal , met den Bezoar Bok vermengd (qnadr. p.- ^y.') en hier uit heeft Linnaeus in zyne laatfle uitgaave van zyn Syftema y de naam van K o l b e ten onreg- te by de Capra Gazella aan gehaald. Met meer recht miflchien zoude men den Bok zonder naam van Koi.be t. q../, 2. hier konnen ’t huis brengen, maar de witte flreep van de ruggraat en de dwarfTe banden zyn in de teekeningen van de Heer Bukman niet afgebeeld, fchoon die ook een baard heeft. Ik ken het Dier alleen uit zyn hoorens , die ik nooit anders als recht gezien heb-, en tot boven den helft met rim¬ pels geringd.. Die welker hoorns Ges ne kus heeft dben afteekenen Qieon. quadr. p, 38.) fchynt alleen eene verfcheidenheid van deze te zyn, zynde de Hircus Bezoarticus van A ld r o vandus Qbifulc p... 156.) de Algazel van Buff ON hifi. nat., vol. 24. tab. 33./. i.- de Capra^Bezoartica van LiNNiEUs fyfi. nat. ed. XII. p. p^ó. fp. 9. en müTchien de Pafen. Ca- pricerva of de Hircocervus van K a e m p he r. amoenit. exot.. p. tahi p. 407. n. I. Men gelooft gemeenelyk , dat de Ooflerfche Bezoar in de Pens van dit Dier groeit. Ik heb eene befte Bezoar gezien die om een hairbal van roode hairen van dikte en verw als der Kalveren gewaflen was. Maar Ray zegt, dat zyne Gazella , Indica 2isverw\gw2is. De coleur van de Capricerva. vm Kaempfer komt ’er nader by^, maar uit des Schry- vers f/a) [De heeft de grootte van- eene gemeene Bok^ het hair, de gedaante en de vlugheid van een Hart komt zeer na aan de Algazel van de Heer Buffon en woont In dezelve Landen, de Algazel graad in de vlakte, en de Bezear Bok op de. bergen ran Egypten, Perfjen en de Levant. B.] N C 13 ) vers woorden , zoude men opmaaken , dat zy niet x^eel van den Seen • bok verfchilde. Alles, wat ’er van dien aanwas van dien fleen ( en van de onderfcheiding dezer dieren by de Schryvers gezegt word is by my nog duiiter en onzeker. ’ 12. A N T E L O P E G R I M M I A. HET KLEINE HARTEBO KJ E. Van deze] fchoone zoort zal ik nu niet ipreeken^ wyl ik dezelve in een volgend Ilukje befchryven zal. 13. A N T I L O P E S e R I P T A. DE GETREK E N DE HAR TEB O K. ( hy Le Guib. Buffon bifl, nat, torn, X'K.V,p,"j^,tah,^o,voL XILp.'^o^, en 327./V4(5; Een fchoon Dier 5 het welk van niemand dan van de Heer de Buf-- F o N (^a') [Het is overbekend, dat in de ligdianmcn van Menfchen en Dieren dikwyls- fteenen groeïen-, welke indien zy niet uitgefneeden worden na ondraagelyke pynen den dood veroorzaaken ; de iteenen 'welke men in Dieren vind worden voor koftbaar gehou¬ den , en aan dezelve fchryft men veele Genees-kundige krachten toe. De voornaamde en koftbaarfte is de Pedro del Porco welke in de Gal-blaas van hei Malaccifche Egelzwyn ge¬ vonden word , en waar van ik miflchien in een ander ftuk breeder fpreeken zal , daar aan¬ volgt de Oofterfche Bezoar, Deze is onregelmatig van gedaante, in het midden als inge¬ drukt, zeer glad en glanzig, van binnen dikwyls hol, en groeit met laagen of plaatjes op. 