VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De koorts moet schelijk, door de Baast van Peru geuit worden, anders verzwakte zij de krachten van den Lyder dermate, dat zulke zieken met het wederkeeren van de koorts vrijwel, die de gewoelige ziekte gemakkelijk zouden te boven komen. Deze koorts verdreven zijnde, was de uitvlag-ziekte, doorgaans, gemakkelijk. Als er een grote pijn voor het Hart, benauwdheid in de Borst, zware pijnen der Nieren, met opstopping van water, of een diepe flauwte, bij zodanige toevallen kwam, mocht men den derden aanval niet afwagten: want deze fleepte of den Lyder weg, of verzwakte zijn krachten zozeer, dat de Baast van Peru, naderhand, van geen uitwerking was, zo-danige zieken vielen doorgaans op den tijd als de Vierde aanval moest komen, in een flauwte en fleeven of werden hoofdig zonder weerom tot Zichzelf te keeren. Ook heeft men in deze maand, voor het uitkomen van den uitvlag, ongeveer den zevenden dag van de ziekte, dikwijks Hik gezien, maar na de voortkomst van den uitvlag, week hij van zelfs. Een zieke, over het geheele lichaam met ontelbare Te Blapspuisten bezet, begon op den elfden dag van de ziekte te hikken, de Hik was gestaagd, en kon door geen middel gestopt worden; waarom hij het gevaar van de ziekte vergrootte, en door de krachten ten van den zieken te doen verminderen, genoegzaam aan hoop van opkomst wegnam. Maar op de veertigste dag, na datgene benauwdheid Van # STÖRCK ;. GENEESUNDIG JAAR. Van het begin was ontstaan, kwamen bij de Blaat witte luizen, met grote verlichting van den Lys der en de Hick hieldt op. De uitvlucht op den elfden of veertienden dag vervolgend, volgde niet zelden een lichte Buiktoop, waar door de Zieken volmaaktkelijk gered werden. Eenigen hebben in deze maand, zonder eenigen misvloek in de Levenswijze, een wederinflammatie gekregen. De Koorts uit de wederinflammatie duurt altijd tot den twintigsten, vierentwintigsten of dertigsten dag. Een vrouwenpersoon van 18 jaar; uit een Gierst-koorts wederom bekomende, heeft dikwijks op haar een dag zware Stuiptrekkingen geleden: de Stuiptrekkingen Ophoudende zijn heel zeer hevige pijnen der Lendenen en van het Heiligbeen nagebleven. Deze Lyderes had nog nooit de Maaivlakte gehad; waarom haar de volgende Pillets zijn voorgeleverd. Neem Gom, Galbanum, Dr. kamfer, Kastoor, Gewaalf, Aloë, Gr. XX, Balsam Peru, zoveel genoeg is, Gemengd en tot Pillets van Gr. IV gemaakt. Hier van moest zij driemaal op een dag twee pillen gebruiken, een aftreksel van wijnruit er op dringen, en ’s avonds een half uur met de voeten in warm water zitten. De volgende dag waren de stuiptrekkingen minder heftig, de vierde dag openbaarden zich de maandstonden, en zij was hersteld. Ziekten met ontsteking heeft men, gedurende deze maand, in het Ziekenhuis niet gezien; een enkele zieke kreeg een ontsteking in de lever, met een lichte geelzucht. De rechter bovenbuik werd 's morgens en ’s avonds met olie van wolkelkruidunct. en kamfer gr. xv. wel gewreven; en dan met een verzagende pap gestoofd. De was verdwijnt met het begin van den vierden dag kwam er een wilde, zware pijn in de lendenen en het heiligbeen, en kort hierop zwolgen de anbejken; hierdoor is de pijn in de rechter bovenbuik geheel verdwenen, en de koorts veel verminderd. Op dezelfde tijd kwam er in het dikke water een dik en. S geelachtig grondbezinksel; op den zevenden dag begon het water natuurlijk te worden, en de koorts week. De Maag alleen bleef nog wat zwak, maar gaf het geven van een vierde loots Rhabarber kwa, zo men de eetlucht en de krachten weerom. Men kan hier uit zien hoe de Heer STÖRCK zijn aanmerkingen, aangaande hevige Ziekten, opgeeft; wij zullen, op gelijke wyze, een voorbeeld laten volslagen uit zijn aantekeningen van de snelheid van Ziekten, Van de symygengolfborstigheid preekt hij dus. "Veel oude mensen hebben in den herfst tijd, aan deze kwaal, in het Hospitaal gelegen. Allen hadden in het begin gegeven het Drankje No. 9 of No. 15; maar naar dat de Lyders een minder of meerder aanprikkelend middel nodig hadden, deed ik er iets bij van de Zinnuur van Alcohol. No. 9 is, onder de Voorzchriften, dit volgende: Neem Zweet- Antimonie onafgewonden, Dr. 1 f. Oxymel Scilliticum, Unc. ij. Venkel. water, Unc. viij. M. 'Alle uuren een lepel vol. No. 15 komt dus voor: Neem Gom Galbanum in Azijn van Zee, ajuin, Zeeschelpen, Dr: ij. Oxymel Scilliticum, Unc, ij. Water van Majoraan, en van Huisvocht, van elk 1 eetlepel. M. Alle drie uuren twee lepels vol. N. DEEL. NO: 6, is a h ep 466 STÖRCK, GENEESKUNDIG JAAR; 4 » of var Barnfleen, of wat Sal zout van Sylius, of » Geefsch van Ammoniak-zout enz. Hierdoor trachtte ik „ de symptoom te verdelen, en het ingepakte los te „ maken. Als hij spaarzelig opkwam, en de aderzweet vrijer begon te worden, was er hoop van ontkoming. Dikwijls waren door deze drankjes alleen, of met het Conferf, N. 6, zodanige lijders volkomen hersteld. Blaartrekkingen middelen aan de beenen of in de nek gelegd, deden ook veel dienst, door de benauwdheid van de borst weg te nemen, en spaarzelig te doen opkomen. Wanneer echter, de lucht genoeg losgemaakt was, en geen spaarzelig genoeg opkwam, en de handen en de voeten door zwellen gezwollen waren, moest tussen de gemelde drankjes, den tweeden of derden dag, een buikopenend waterafdrijvend poeier gegeven worden. Zodanig een poeier dreef, gelekenlijk, een groot deel van de lucht met den afgang uit, en hierdoor werd de ademhaling veranderd. Maar dan moest de lierder nog wel bij krachten zijn, anders verhaast zulk een buikzuiverend middel den dood. Op deze wijze heb ik de allerergste ziekten, zeer dikwijls, genezen. Maar wanneer het op deze of dergelijke wijze niet gelukte, waren ze gestorven, of beschadigd geworden zijnde gestorven. Wanneer bij een soms zware Engelse borstigheid kwam, was de ziekte veel gevaarlijker en voor de meesten doodlijker. Van het Conferf No. 6. Neem Zweet-Antimenie-onafgewaschen, Dr. 1f. Kermes Mineral, Gr. XV. Maak dit tot een syn poeier, en wel gemengd zijnde, doe er bij Conferf van Waterkers, niet Lepelbladeren, van elk 1e. Hier vond alle twee uur een kleine Lepeltje neemen: TÖRCK, GENEESKUNDIG JAAR. 467 Van de Wormen spreekt de Heer Törck in deze voegen: "Ik heb allerhande soort van Wormen in mijn zieke gezien. Een enig middel N. 32. (*) heb ik aan allen gegeven, zonder onderscheid in de Wormen te maken, en allen die geen andere Ziekte dan Wormen hadden, zijn genezen. Ik heb dikwijks oneindige kleine Wormtjes, door dit Middel zien losen; Een vrouw van 30 Jaaren dit Middel ingenomen havende, loosde een plaatje wittige worm, 31 ellen lang, en veel andere die korter waren, meteen deel voor deel, door den Afgang. Uit een kind van 10 Jaaren kwam een dergelyke voor den dag van 12 ellen. Sommigen hebben, op het gebruik van dit Middel, Wormen door breken en afgang geloost;" Nu moeten wij nog iets melden van de ontledkundige onderzoeken van den Schrijver; zullende als dan genoeg gedaan hebben, om den Lezer van het Werk en de behandeling van de Heer Törck te doen begrijpen. Een vrouw van 49 Jaaren; na dat het Water haar voor de vierde maal, door de Paracentesis, uit de Buik was getrokken, gestorven zijnde, bevond men bij de opening, in de buik troebel en stinkend Water. Het Net was zeer dun, aan den grond van de Maag Omgekruld; de dunne Darmen waren natuurlijk gesteld, maar de Karteldarm geheel samengeperst; De Lever hadt nauwelijks de grootte van een vuist, was geheel droog, rond, zwaar en zeer hard; De Galblaas geheel uitgedroogd en stijf, en bevatte, in eem Sal Polychreft, Gepoeijerde geloppe, Oe aldriaan of Phu, vàn elk Dr. i. Oxymel Scilliticum Unc. IV. Noa Men geeft aan bejaarden, viermaal op een dag Unc. f, -~ jonge meníchen Dr. 1 ʻi Dr. ijs `. 12 468 STÖKCK, GENEESKUNDIG JAAR » haare holligheid, een witten fteen; van gedaante’ „ als de Galblaas. Het galagtig famenftel was, by s gevolg, in deze vrouw geheel bedurven; zy hadt » echter noit eenig teken van gal in de oogen, of im » eenig ander deel van het lichaam gehad, nooit, vol- » gens verhaal van haare bloedverwanten, Geelzugt » Of eenige andere ziekte onderworpen geweeft. Al- w le andere ingewanden van de buik en borft waren » natuurlyk en wel gefteld. 4 Een Vrouw van 40 Jaaren was, twee Jaaren voor haar dood, een zware last op den rug dragen, voorovergevallen, en had te dien tijde, dikke harten, Hertkloppingen en pijn. - Ze kon na deze tijd geen last meer dragen, en geen trappen opklimmen zonder groote benauwdheid en Hertkloppingen. Als het Hert klopte, voelde ze te gelijk in de linker Bovenbuik, en omtrent de 4, 5 en zesde rib, van onderen, in dezelfde zijde, twee of drie vingeren van de Ruggraat, een onaangename klopping, pijnlijk en de Borst benauwende. - Na de dood, "de Borst geopend zijnde, zagen wij de Long met een dikke geleiagtige korst omvangen; en daarenboven, in haar zelfstandigheid veel bedekt met ettergezwellen, en vele wonden. De Luchtpijp was vol dikke talrijke etter; en het Hartzakje zeer uitgezet door Water. Het Hert had in beide holten groote proppen. De groote Slagader was van haar uitgang uit het Hert, tot aan het einde van haar boog, tegengesteld vreemd, als een groote Slagaderfist; hier van dan nederdalen, ging ze, omtrent de 4, 5 en zesde rib van de linker zijde, over in een grooten zak, aan de ribben en andere naastgelegen delen gehegd. Deze zak ging tuflichten de vierde en vijfde rib door, en maakte van buiten op den rug, een Gezwel, 't welk, zo lang de Lyderes in leven was, klopte. De vijfde rib vond men geheel gebroken te zijn, de naastgelegen botten en wervelbeen waren van Beenderen. „ Bederf aangedaan, en de slagaderlyke Zak vol ge- > Tonnen en vat bloed. Boven dezen zak was de groote Slagader, op twee platen, door den geheelen omtrek, volkomen kraakbeenig”. Men heeft genoeg (Gommans) over 6 4 Verklaring der Korte Stellingen van Herman Boerhaave VE, in zyn Ed. Leven Hoogleeraar in de Geneeskunde de te Leiden enz. over de Kennis en Genezing der Ziekten, door GERARD BARON VAN SWIETEN, Raad en eerste Lief-Art van haare Keizerlijke Majesteer enz. enz. Uit het Latijn vertaald. Tweede Deel, Tweede Stukje. Te Leiden, bij Joh. en Herm. Verebeek. 1761 in 40, Y hebben onze Vaderlandse Lezers, reeds YY meer dan eens, van dit Werk vermaard gedaan ( Het tegenwoordig stukje bevat de verklaring der ontsteking, en der verlangens, welke veelmalen op ontsteking volgt, en, gemeenlijk, als een uitgang daarvan wordt aangemerkt, wanneer de ontsteking niet tot verdwijning kan gebracht worden. Deze twee gebreken, en voornaamlijk, de ontsteking, worden hier zeer uitvoerig verhandeld. En met reden, om dat het een van de hoofdgebreken, en de heelmeefters dagelijks voorkomende, in gemeene werken over de geneeskunde, zelden, uitvoerig genoeg en naar vereischt verklaard wordt. De Heer Boerhave werd, in zijn tijd, geoordeeld, door zijn verklaring, aan dit gebrek merkbaar licht gegeven te hebben; zo dat het niet anders dan veelen zeer aangenaam kan zijn, de gedachten van deze grote man, door de pen van den Heer van SWIETEN beschreven, en nu ook in onze vaderlandse taal overgebracht te vinden. Na de benaming van ontsteking, en enige aanmerkingen door den Baron, hier over gemaakt, wordt dezelfde door den Heer Boerhave dus beschreven. In een seconde perfing van rood flagadervolk bloed in de kleinste vaatjes filtert staande, en schuuring door de beweging van het verder omloopende, en door de koorts geweldiger voortgedreven bloed. Of, om het wat klaarere uit te drukken; is een perfing en schuuring van het rood flagadervolk bloed, welke in de kleinste vaatjes filterstaat, door den aandrang van het overige bloed welke rondloopt, en door de koorts sterker voortgedreven wordt. De aanmerking van den Heer VAN SWIETEN, hier op is: "Hier komen twee dingen voor, welke samen vereenigd, de natuur van Ontsteking uitmaken: te weten, verstoppt vaten (a), en vermeerderde snelheid van het bloed, tengen de verstoppte plaats aanloopende. Want het bloed staat stil in Ontsteking, en kan niet gaan door de nauwten der vaten, schoon de druk, van achteren voortgedreven, aanpersen. Er is, derhalve, toestrooming eener buis, den doorgang wegens de verstoppt vaten." (a) Zodanig een Verstoppting wordt niet verlangd om Ontsteking te maken. Verstoppting, door een inwendige oorzaak ontstaan, staat gelijk, zegt de Heer Harrer, met het binden van een bloedvat met een band, zodat de vrije loop van het bloed, door hetzelfde geëistremd wordt. Maar nog zodanig een band, nog een Verstoppting van ziet ontstaan, maken altijd Ontsteking. Een band om enige grote Slagaders, als de Navelflagaders, de Kropflagader, of enige andere stammen, in een levenloos dier, veroorzaakt niets dat wel naar Ontsteking gelikt. Na enige seconden, en een snel opkomende, maar weinig toeneemende Zwelling, gaat het bloed, zich van de plaats der binding afwendende, in de nauwe open vaten, en laat de eigen stam ledig; gelijk de Heer Sauvages, en anderen, getoond hebben. En dit heeft op dezelfde wyze plaats in de kleinfte Vaten, waar. in men dergelyke Proeven, met behulp van het Vergrootglas, gedaan heeft. Ook geeft eene Verftopping, in leevende dieren waargenamen, geene Verfchynfelen, welken van de gemelden verfchilten. HALL. Elem. Pbyfiolog. Tem. 1. pag. 116. S OVER DE SPREUKEN VAN BOEKHAAVLE. 474 » mende voor de vogt, die door dezelve moet door- » gelaaten worden. Maar uit het gene §. 107 gezegd » is, blykt, dat 'er, dit gefteld zynde, verftopping pis. De verftoppende ftof is rood bloed, maar flag, » aderlyk, om dat in de verklaaring van $. 119 bee „ weezen is, dat de eigenlyk genoemde verftopping pâlleen kan plaats hebben in de Slagaders. De » verftopte plaatfen zyn de naauwten der kleinfte vaate „jes, om dat de ter doorgang onbekwaame deeltjes, » gelyk ligtelyk blykt, nog zullen konnen gaan door » de ruimer wydte der vaten; maar zy zullen by de »„» Enden der naauw toeloopende varen blyven zitten. » Doch hier worden niet verftaan de kleinfte vaatjes „ van het geheel lichaam, maar alleen de naauwfte » takjes der grootíte vaten, die het dikfte gedeelte » der menfchelyke vogten , naamilyk , rood bloed, » bevatten. — Waar uit blykt, dat waare Ontftee- » king, byna altyd, zit in de kleinfte roode, of im _ » verwyderde weivoerende Slagaders. Wanneer nu. » Ter doorgang onbekwaam deeljes zitten in de naauw- » Ten der fuitslopende vaten, zal de vogt door de le- » Vens beweging, van achteren persend, dezelve » Noodzakelijk drukken; en welmet vrije groote kracht, » Wyl het bloed door de werking van het Hart en de » Slagaders schiet in deze verstopte platen met » Die hoeveelheid van beweging, waar mee het toestel » De uiterste delen van het lichaam toe met nog vrije » Grote snelheid zon hebben kunnen komen; zo dat » Een grote, en in elke famentrekking van het Hart en de » Slagaders vernieuwde drukking zal zijn, » En dewyl de verstoppingende deeltjes, in de naauwten » Van de kleinstele vaten gepakt, onbeweeglijk schynen » Te zitten, blijkt het niet zeer, in den eersten oplag, » Waarom 'er fchuuring zou komen, die zekeren heen- » En weergang van deze deeltjes schijn te onderste- » Delen. Maar indien men acht geeft op het gevoel, » In de verklaaring van §. 132 No. 1. gezegd is, zal blijken, » Dat de verstoppingende deeltjes niet altijd, onbe- » Weegbaar zitten, maar nu-door de famentrekking » Van de Slagaders terug gedreeven worden naar een » Wydere plaatse, dan weer door de werking van het » Hart, die de Slagaders vervult, voortgestooten » Worden in dezelfde naauwten; weshelven hier een » Wezenlijke fchuuring plaats heeft. Alles wat tot hier toe gezegd is, past zo wel op de Verstoppen, die in de kleinste vaatjes van stille brand rood, flagellair bloed komt, als op: Ontsteking. Weshalven er in de beschrijving van Ontsteking wordt bijgevoegd, door de koorts geweldig ver voortgedreeven. Wanneer een zware ontsteking een aanmerkelijk gedeelte van het lichaam; of enige ingewanden heeft aangetast, bevindt men altyd, dat er koorts is. Maar indien de ontsteking zit in een klein gedeelte, en vooral van buiten, kan men dan zeggen dat er altyd koorts is? Op deze vraag antwoordt de Schrijver; men ziet zeer dikwijks Oogontstekingen, sommige brandige Keelontstekingen, enz. zonder dat men gevoelt een verandering in de Pols merkt. En na hier toe een plaats uit GALENUS aan te halen, befluit hij; men moet het dan onder deze bepaling opvatten, dat koorts een gezellin van alle ontstekingen is: namelijk, de kracht en felheid der Pols zullen, indien niet in het geheel lichaam, ten minste, in het ontstekene deel vermeerderd worden, en dan is er als 't ware, koorts van het deel zelf. Hier befluit is. "Uit het gezegde blijkt, dat Verstoppen zeer vele dingen gemeen heeft met Ontsteking: want men kan geen Ontsteking begrijpen, of er is tevens Verstoppen bij. Daarentegen is in Verklaring van § 120 bewezen, dat zware Verstoppen de felheid vermeerdert der Vogter, die door de open vaten moeten doorgelaten worden, dat is, dat ze koorts verwekt. Maar zo heeft de Koorts de gemaakte Verstoppen vergezeld, is er Ontsteking; welke derhalve zou kunnen genoemd worden een Verstoppen met Koorts, of in het geheel lichaam, of ten minste in een deel". De volgende spreuk van de Heer BOERHAAVE is: "Welk derhalve gescheiden kan, of in de einden der slagschuiden, of in slagaderlijke vaten en watervoerende, of andere kleinere vaatjes, die in hun verwyderde openingen hebben gelegen roode bolletjes, of andere dikke delten van de vogten, welken door de einden niet kunnen doorgaan. Indien bloed wordt overgebracht in die aders, welken voorheen geschikt waren, veroorzaakt het ontsteking. Ceris. 5." Hier op gaat de Heer van Swieten verder: "Derhalve kan eigenlijk genoemde ontsteking, flegmiene, alleenlijk plaats hebben in vaten, welken natuurlijk rood bloed bevatten; of ook in die, welker vorderende men door de ziekten ziet verwijderen; dat ze het rood gedeelte van het bloed kunnen toelaten. In de overige kleine vaten kunnen de delten van dunner vogen, door eenige heftige oorzaak, tot eenig aantal beperkt, in feitelijke beperking onbekwaam, blijven zitten; en de vogen kunnen in feitelijke beperking van achteren, met grooter kracht, tegen deze verwijderde platen aanpersten. Naardien echter dan geen roodheid in het duslijke deel gezien wordt, noemt men het geen ontsteking, maar roos, warm zwellen enz. Doch hoe ver het rood gedeelte van het bloed kan doordringen, en in hoe vele afnemende rijen van vaten komen, indien derzelve voorafgaande tegengestelde verwijderd waren, kan tot nog toe, door proeven, niet zeer bepaald worden." Voorts brengt de Schrijver hier toe bij het zeer bekende en oneindige maal bijgebrachte voorbeeld van de Oogontsteking, waarin men het Wit van het Oog met opgezwollen vaten vol rood bloed ziet enz. en gaat dan over tot verkondiging van de bijgebrachte platen van Crësus, op deze wijze. Wat aangaat de plaatse uit Celcus, in deze afdeeling aangehaald; het blijkt, dat de oude Gesneeskundigen onder den naam van Aders zo wel als blijken hebben, die vaten, welken men thans Slagaders noemt, als de eigenlijke Aders. Het was het gevoelen van Erasistratus, en verfchilde anderen, die naderhand deszelfs feiten toegedaan hebben, dat er in de kloppende Aders, thans Slagaders genoemd, geen bloed bevat werd, maar geef die de klopping in deze vaten maakte, in den tijd van Galenus hebben nog zeer veelen, deze feiten toegedaan, uitgloed hetzelfde gezegd: ja sommigen hebben beloofd te bewijzen, dat de Hartlagader Zelve leeg van bloed was, welken Galenus aartiglijk bepot, en door zeer fraaije proeven bewezen heeft, dat ze onwaar dingen gezegd hebben. En daarom blijkt uit het gevoelen van Erasistratus volgens Celcus, dit ten minsten, dat hij geloofd heeft, dat dan Ontscheiding is, wanneer het bloed ging uit de Aders in Slagaders; die natuurlijk leeg van bloed zijn. Thans weet men, de bloedloop bekend zijnde, beter; evenwel zou deze uitpaking in zekeren zin, kunnen verdragen worden, wijl ook Ontscheiding komt, indien het bloed gaat in zodanige vaten, welken, natuurlijk, alleen dan ten slotte bevatten. Derhalve is derzelver zitplaats alle deelen van het lichaam, waar in neigevaste ver spreidingen van Slagaderen, of oorsprongen van waterig vocht voerende slagaderlijke vaten zijn. Hierop wordt door den Baron onder anderen aangemerkt: De wijl ook in bijna alle plaatsten van het lichaam uit de bloedvoerende Slagaders takjes worden afgeleid, die, door hun kleinheid, het rood gedeelte van het bloed buiten fluiten; zal wegens verwijding der einden van deze vaatjes, het rood gedeelte van het blood, door verdwaalde plaatvinding konnen komen in de kleine vaatjes, en in de naastgelegen cellen. Is het wel zeker, dat het bloed van zijn gewoon weg af? Wyke, en in de Wei en Waterlagaders indringen? Het is pe OVER DE SPREUKEN VAN BOERHAAVE. "in derzelver naauwten onbekwaam ter doorgang blyven zitten; waar uit weer alle diergelyke onge- makken zullen voortkomen", daar geen beflitskende Proeve bewezen. Men weet alleen, dat witte delen soms rood worden; maar onder derzelver vliezen bevindt zich een oneindig getal bloedvaten. Deze vaten worden, in den natuurlijken staat, niet gezien; maar wanneer ze zwellen, volgt roodheid in plaats van de witte kleur. Op een sneeuw-wit Aangezicht vertoont zich dikmaals, zeer schielijk, een hoogrode kleur. Maar, zijn het de Wei- en Waterlagaders, welke nu rood bloed ingelaaten hebben? men kan zich dit bezwaarlijk verbeelden. Zou dit zich in deze zo gemaklijk indringen, en er zo gemaklijk weerom uitgaan? Een oogenblik doet de rode kleur weerom verdwijnen. De indringing van het bloed in de Waterlagaders, en de aandrang, hierop volgende, is derhalve, alleenlijk gegrond op een valsch onderstelling, door Vicussons gezegd, door zijn vyanden verworpen, door Boerhaave weer opgebeurd, en door deszelfs aanhangers, als blijkt in den Heer van Swier ten en vele anderen, aangenomen. SENAC, Traité du Coeur, Tom. II. pag. 274. Op een andere plaats ook. Woordt dezelfde Schrijver op de bewijzen, welken voor de genoemde afwaling der vogten bijgebracht worden, en inzonderheid het rood worden van het wit van het Oog en het Hoornvlies, Vliezen, zegt hij, welken zich wit vertonen als ze gefSDAN zijn, of tegen het licht gehouden worden; maar gevouwen, of in malkander gefronfd zijnde rood schijnend, gelijk in de Vliezen van het Hart of de Darmen kan waargenomen worden. Als men het Hoornvlies ontdeekt heeft gezien, zou men zich hierin ook vergissen? Men beschouwt wel eens de Vaten van den Regenboog voor Vaten van het Hoornvlies. In de Straalen van den Regenboog heb ik bloedvaten gezien; ik heb hier zelfs wel een bloedvlak gezien, in leevende lichaamen. Maar, onderzeld zijnde, men heeft rode Vaten in het Hoornvlies gezien; is het zeker, dat ze, in de natuurlijke staat, geen bloed hebben, ik wil zeggen, wanneer alle vogten in hetzelfde helder schijnen? Het zelfde kan men antwoorden op de Proeven, welken men zou willen inbrengen van de Ontsteking, welke men in het vlees van het kalfs lichaam heeft gezien; een vlies, waarin men witte stralen of strepen ziet, welken, in het oog van sommigen Waterfalkaderen zouden kunnen zijn. Zeker is het, dat purperkleurige vaten wit schijnen in nauwe buizen; ten minste is het rood zeer verflauwd; en deze kleur verbleekt nog meer in kleine Slagaders. Allen, welken zo nauw zijn, dat er geen bloedbolletjes, dan een voor een na elkaar kunnen doorgaan, zijn wit en doorzichtig, gelijk ik dikwijls gezien heb, zegt de Heer SENAC, in het Darmfcheil van een Kikvorsch enz. Ibid pag. 668. Zie ook Hallve, Elem., Psycholoog, Kom., Lp., 135. eo Derhalve, dus vervolgt Boernaave, de Slagader zelf, de Aders, Zenuwen, Vliezen, Spieren, Klieren, Been, Kraakbeen, Pezen, alle Insekten, en dergedeelte, bijna het geheel lichaam, maar nergens gemeener en barbariër dan in het Vet. Naardien", zegt de Uitlegger, "dan thans ter tijd, uit de Ontleedkunde blijkt, dat bijna alle delen van het lichaam vaten hebben, welken voor het oog komen getoond worden; ziet men, dat de Ontsteking plaats kan hebben in bijna het gehele lichaam, en in alle desselfde delen, welken in deze afdeeling worden opgeteld. Wij zullen hier dan maar nog bijvoegen de verklaaring van de woorden deze afdeeling: Nergens gemeener en barbarijischer, dan in het Vet. "Het blijkt zeer zeker, zegt de Heer van SWIETEN, dat het zo genoemd cellulieus Vlies bijna overal in het lichaam gevonden wordt, welk verschillende namen krijgt, naar dat het verschillende soorten in zich bevat. Want indien witte, korrelige, en niet dan daar Warmte smeltbare stof de selsjes van dit Vlies vervult, wordt het meermeervlies geroemd; maar wanneer de stof, in dit vlies bevat, bijna van zelf wegvloeit, wordt het vetvlies genoemd. En in die plaatsen van het lichaam, waar in men het weefsel van dit vlies zeer teer, en deszelfs selsjes zo klein vindt, dat het daar in bevatte vet het oog ontvlikt, wordt het eenvoudiglijk cellulieus genoemd, gelijk bijvoorbeeld, op den rug der hand, aan het voorhoofd, enz. En hoe ver zich de heerschap van dit vlies uitbreidt in het menselijk lichaam, zal blijken, indien men aanmerkt, dat niet alleen alle Spieren en Pezen met zulk een cellulieus vlies bekleed worden; maar dat ook alle vezels der Spieren, zo ver het scherp gezicht der oogen, en de handigheid en het geduld der nauwkeurigste Ontleders hebben kunnen doordringen, evenals met dergelijke cellulieuze Kokers bedekt worden. Bijna alle vaten loopen in zulk een cellulieus zelfstandigheid; ja deze maakt ook voor een gedeelte het weefsel der Ingewanden en vaten zelf uit. Waar de symptomen, door dit vlies verfpteld, verte olie, of diergelijk olieachtig flimfje dienen de om de deelen glad te maken, in de gezondheid gewoon zijn af te kleuren, en in de zeer lichte ver- wijdbare vlekjes van dit vlies neerleggen, schijnt het rood gedeelte van het bloed zelf, indien deze vaten, door ontsteking verwyld of gebroken zijn, in deze vlekjes als door het zweet en verzameld te worden; waar uit een toode en harde zwelling, de ware ontsteking verzelfstandigend, schijnt te komen, die bijna altijd alleenlijk zit in dit vleesaleus vlies. Garenus heeft dit zeer fraai uitgepresenteerd. (s) Het Vervlies is niet alleen een gemeen, maar misschien de penibel, of wel de enige eigenlijke Zitplaats van de Ontsteking. Immers schijnen de meeste Ontstekingen niet te bestaan uit ingepakt bloed in de vaten, maar in een doordringende of doorzweven van hetzelfde, door de Wanden der vaten, in het Vervlies zelf, 't welk deze overal omvangt. De Ontsteking van de Maag, zegt de Heer Haurer, geschiedt, barsttijk, door bloed, in het binnenste vacatie vlies uitgevort. Ja, Scheden van mensen die gewurgd, of aan een zware Ontsteking gestorven waren, heeft de gemelde Schrijver, dikmaals, gezien, dat zich door de vliezen van de Maag en Darmen, witte, bruine, en bijna zwarte strepen vertoonden, langs de gehele lengte der Slagaders, klaarblijklijk gemaakt door bloed, witgestort in het vacatie weefsel, 't welk alle Slagaders omringt. Bij een gebroken Scheenbeen, het welk door een Heelmeester lang verkeerd gezet was, en naderhand in een rechten stand gebracht werd, en aan zichzelf gelaten, vertoonde zich, op verschillende plaatjes bloed, in het vacatie weefsel, onder de huid, doorgezweet, verscheidene blauwe vlekken makend, Welke de natuur deed verdwijnen, in een doodlijke Longontsteking. HET BLOED IN DE LONGEN DRUKT, zeggende: Wanneer warm bloed te overvloedig in eenig deel van een dier is neergelegd, worden deszelfs vacatie weefsel doormidden gescheurd, het bloed zelf door in de Luchtcellen van de Long. Men kan hier nog bijvoegen, dat een deel - waar in Ontsteking is - niet hier en daar eenige opgevulde vaten doet denken, met enige witte schuim tussen, gelijk wel in het Oog geschiedt; maar een gehele en overal gelijke roodheid over het deel, zonder enige sprokkelsruimte welke hier van vrij gezien wordt, gelijk natuurlijk moet volgen als het vacatie weefsel, op zulk een plaatje, met bloed opgevuld is. Harn. Opusc. Pathol. pag. 28, 116. En dat dit gemakkelijk kan gescheiden, blijkt als men acht geeft op hetgene de voornaamste Ontleedkundigen van onzen tijd, bij de Inspecties der vaten, ondervonden hebben: namelijk, dat de vogten; hier toe gebruikt wordende, schoon van verschillende aart, in eenige Slagaders ingepoten, door de wanden der gemelde vaten doordringen in de zelfstandigheid van het vatagtig weefsel, en hier worden uitgeperst; eveneens bijna in welk gedeelte van het lichaam zodanige inspuitingen gedaan worden. En dit gescheedt zonder enige kwetsing of scheuring der vaten, welke geheel blijven; want een verbreking hier van, onder zodanige eenheid, laat zich gemakkelijk ontdekken, en hier in hebben Ruysch, Schutz en andere bekwaamde mannen niet kunnen bedrogen worden. Hetzelfde gescheedt, wanneer de inspuiting in de Aderen gedaan wordt; zo dat de overgang of doorschijn in beiden op gelijke wijze bloed in het Vervlies kan doen opgehoopt worden. De Holadert even boven de verdeeling in Darmbeensadelen, in een levend dier toe gebonden zijnde; was het geheel Vetvlies van de beenen met bloed opgevuld; de Spieren gezwollen, Ontstekings en met verkleuring aan gedaan. Hall. Elem. Physiolog. Tom. I. pag: 37, 38, 40. Kaan, Impet. fac. pag. 228. Misschien zal iemand tegenzetwerpen, dat de doordringing van het bloed door de wanden der vaten, bij de inspuitingen welken in deze gedaan worden, gescheedt door een sterk geweld met de Spuit; en dat hier uit niet volgt, dat het in de Ontsteking op gelijke wijze gescheedt. Tot antwoord dient: De Ontleedkundigen ontkennen, dat dit alleen gescheedt als er een groot geweld met de Spuit gedaan wordt; en verzekeren, dat het op de zachtzinnige inspuitingen volgt. En wanneer men het binnenste vlies van een Slagader voelt niet zonder zwavelopeningen te zien; zal het bloed, door enige aanpersing, hier doordringende, aan stonds vallen in het vatagtig weefsel, 't welk de spierige vezelen aan elkaar voegt, en tot hier aan toe gekomen zijnde, zich lichtelijk door het overige Vetvlies verspreiden. Dat bij Ontsteking enige meer den gewoon aanvang wordt gemaakt, bij Men zal zeggen: Hoe ontstaat dan bij ontsteking zulk een heftige pijn, daar het vatagtig weefsel immers weinig of geen gevoel heeft. Hierop is gemakkelijk te antwoorden. Wanneer het bloed, met eenigen aandrang, door de rokken van een vat doorgepert wordt, wordt dit weefsel tegengesteld opgevuld; en nadat dit weefsel zich uitgebreid heeft, alle delen invoegt en dezelven omvangt, wordt zulk een geheel deel ter plaatse van de ontsteking opgejaagd, gelijk de zwelling bewijst; gevolglijk worden hier alle delen, gevoelig zowel als ongevoelig, geperst, en de eerstgenoemden worden pijnlijk; en de pijn wordt op de gelegenheidsdrukking op, of beweging van zulk een deel, zeer versterkt. 3. Hoe nu zulk een Ontsteking door oplossing kan verdwijnen, als het bloed buitengevaat, en in het vakantig weefsel uitgezorteerd zit, zal men kunnen begrijpen, als men aanmerkt hoe bloedpjes, door kneuzing veroorzaakt, in welken bloed in het vetvlies, onder de huid, uitgezorteerd is, verdwijnen. Zodanige pjes worden, door de tijd, bleeker van kleur, eindelijk geel, en hierna verdwijnen. Veel uiteinden van aderlijke vaten, in het vakantig weefsel openstaande, schijnenven bekwaam om dit te vervangen, niet aanstonds zo snel het bloed uitgezorteerd is, maar wanneer het door bijkomende vloeien, en vereeniging met dezelfde, of door eigen smelting bekwaam geworden is om weer opgenomen en vervoerd te kunnen worden. Ten minste men kan zich met deze oplossing vergenoegen, tot dat men een beter hoger toegevonden heeft; en ik zal mij vooralsnu onthouden een andere bijgave, hierbuiten te vegen. Ik zal afbreeken, op dat mijn aantekeningen niet verder uitlopen dan de tekst; en alleen nog maar zeggen: welke nu de naaste oorzaak is, dat een Ontsteking, uit zodanig een een doorzweeting van bloed, door de slagaderen, of wel door de aderen in het vakantige weefsel ontstaat, schijnt tot nog toe niet verklaard, maar dan een toekomenden dag te zijn overgelaten; en dit is van veel andere Ziekten niet minder waar dan van de Ontsteking. 4. Laatste hoofdstuk van hetzelfde Boek, geschreven Laat. Daarenboven wordt, door de gevolgen der Ontsteking, duidelijk bewezen, dat deze, zeer dikwijls, in het felluleuze vlies zit, 'Want, indien er op zware Ontsteking Zweer of Versterving volgt, vindt men, de huid doorgenomen zijnde, de verzamelde etter, of de stinkvogt van heet, Vuur, altijd zitten in het vetvlies. Dus heb ik gezien, wanneer een schriklijke Versterving het gehele been van de knie af bijna tot de toppen der tenen toe had aangevat, dat er grote stukken van het vetvlies zijn afgezet, de onderliggende Spieren en Pezen ten eenmaal ongeschonden zijnde. Wij zouden onze Lezers gaarne iets meer aanklagen van deze stof mededeelen; maar de uitgebreidheid der Verklaringen van de Heer van SWEETEN, en de bepaaldheid van ons besluit, dringen ons hierbij af te breken. Men kan uit het opgegeven genoeg zien, hoe dit Stuk van den Schrijver der Verklaringen behandeld wordt; en uit de bijgevoegde Antwoordingen, dat de aard der Ontsteking niet zoo gemakkelijk gekend wordt, als de Heer Boerrave zich {chint verbeeld te hebben. Iemand. Van een kind met een gefloten Aars „door den Heer Borrie Heelmeester op Cap-François (*). Het is niet ongewoon dat kinderen met een gefloten Aars ter wereld komen: maar de ontsteking van den Regtendarm wordt niet bij allen op dezelfde wijze bevonden. Tot meerde verklaaring van deze ongelijkheid zal het volgende geval van dien kunnen zijn; waarom wij het waardig geacht hebben onze Vaderlandse Lezers mede te delen. Den 13 Mei 1753. kwam een kind ter wereld, / | | ‘ , waar (*) Journal des Savants, Septembre 1761. Pag. 32e. BOURIE, VAN EEN KIND MET KEN GESLOTEN AARS. 48r Waar aan de Vroedvrouw bemerkte, dat het geen Aars had. Zij deedt den Heer Bourie roepen, om het kind te bezien. En deze Heer bevond, inderdaad, dat er geen opening altijd was ter plaatse waar dezelve moet zijn, en dat het kind eenigen zwarten afgang, Meconium geheeten, door de Roede loosde. Dit deedt hem befluiten, dat het kind niet lang zou leven en het stierf op den twaalfden dag na de geboorte. Bij de opening van het lichaam werd bevonden, dat het uiteinde van den Rechtendarm zich opende in de hals van de Blaas; en dat de opening klein moet zijn, en niets dan het dunste van den zwarten afgang doorgelaten hebben, om dat er in den Rechtendarm nog zo veel van deze stof opgehoopt was, als in staat was om deze Darm driemaal meer dan zijn natuurlijke wijde te doen zwellen. Jesus de Zoon van David. Onder alle de kenmerken van het Messias is er geen onbetwistbaarder dan dit, dat hij moet voortkomen uit het geslacht van Israëls beroemde Koning David; als zijnde dit door den mond van Gods Profeten zo klaar en menigvuldig aangeduid, dat hierover nooit de minste twijfel konde vallen. Van waar ook de benaming van Davids Zoon in de Evangelie en de Joodse Schriften de Messias eigen is. Dit tekenteken is daar benvens van de aanbetuiging, dat... (f) Zie Joh. VIL 42, Matth. IX. 27, Xil. 23, XV. 22, XX: 30, 31, XXI. 9, 15 en KXIL..42. ` o (4) De geleerde Jood zegt in de Vriendiyke Onderbandeling. ble 145, de Meffias zal uit het zaad Davids voortkomen; en nog eens, bet is voerzeit dat by sab syn uit bet KE Davids. De onvermoei, - IL. DEEL. NO. 6, ~ Cd 482 JESUS DE ZOON VAN DAVID. Dat het, op de verschijning van de Messias, zo getrokken kon worden als iets anders: vermits de Joden, gelijk bekend is, boven aan nauwkeurig waren in 't naschouwen en op te tekenen der geslachtsrekeningen, inzonderheid raakende het huis van Koning David, waar uit de Messias moest voortkomen. - Dit is derhalve een kenmerk bij uitnemendheid; men mag soms twijvelen over deze en geen andere Jacht van de Propheten, of ze zekere bepalende kentekens van de Messias opgeven; maar dit lydt geen verwardend denkbeeld: men mocht eertyds door lieg bedrog een kenteken van de Messias valschelijk aan iemand kunnen toetsen, en daar door veelen bedriegen; doch dit kon hier geen plaats hebben; de valsheid moest terstond blijkken uit de bekende Geslachts-registreert, door de oplettendheid der Joden des aangaande. - Nadat nu dit kenmerk van zodanige eenheid zekerheid is, is het ongetwijfeld voor de Eerstensen van een wezenlijk aanbelang, zich ten krachtigste te verzekeren, met opzicht tot Jezus, die ze voor de Messias erkennen, dat ook dit kenmerk in hem gevonden werd: waarom we vertrouwen vele geen ondienst te zullen doen, met deze stelling zo beknopt en klaar ons mogelijk is, ter algemene bevestiging, wat nader te toonen (4). De Buxtorp heeft in zijn Lexicon Chald. Talm. E? Rabb., op het woord mijn col. 1268-1273, een reeks van platen bij een verzameld, waaruit dit gevoelen der Joden onbetwistbaar blijkt. Deze getuigen, ook in zijn aantekeningen op Matt. 1, dat het een eindloos werk zou zijn, alle de platen uit de Joodse Schriften aan te halen, in welken de Messias, David Zoon genaamd wordt. Hij haalt bij die gelegenheid enige platen aan, welker tevens aanduiden het Joodse denkbeeld, dat de Godsdienst tot het uiterste verval gebracht zou zijn, ten tijde der komst van David Zoon. Zie ook zijn aantekeningen op Matt. 13, alwaar hij doet zien, dat de Messias, volgens de Joodse Schrijvers, moet voortkomen uit Boaz; en dat ze deszelfs geslacht afleiden uit David door Zerubbabel, eenstemmig met de Geslachtsregisters der Evangelie. 