Geschiedenis van het buddhisme in Indië
1 Dit is eene aardigheid. Kaumdrābārtya is een bekend woord dat betekent: «verpleging en behandeling van kinderen». Toch bevat het woord een toespeling. Kumdra is vkoansap; prins en tevens naam van den krijgsgod Skanda, d. i. bet nieuwe jaar, en verder het voortschrijdende jaar «Abhaya zonder vrees» is een bedekte aanduiding van Skanda, den Indischen Mars, waarna ook bij de Romeinen de maand, waarin de lente-equinox valt, genoemd is. Dat Abhaya ook als planeet Mars (Rāuhineya) kan opgevat worden, is in de voorgaande noot reeds aangeduid. Jīwaka, de geneesheer is dezelfde als een der Ashwins of meer algemeen een verpersoonlijking der 3 sandhi’s, tijdgewrichten. Hoe Skanda (Abhaya) en Jīwaka weerom met de twee Ashwins kunnen samenvallen, kan hier niet verder uitgewerkt worden. Wel zij ter loops opgemerkt dat in den ouderen tijd de Ashwins dezelfden moeten geweest zijn als de twee Punarvasus. Jīwaka, de levende, herlevend of levendmaker, is een bedekte naam van Punarvasu, een bekende (maar daarom nog niet historische) autoriteit der Indische geneeskunde. In zeker opzicht valt de ster met het tijdpunt waarop de Zon of Maan daarin staat, en verder met de Zon of Maan zelf, terwijl deze daarin staan, samen. Deze stad, het Taxila der Grieken, is uit de Indische geschiedenis welbekend. In de Indische mythen, o.a. van ‘t Mahâ-bhârata, speelt de stad een groote rol in verband met de wederwaardigheden der slangenwereld. Een der redenen hiervan ligt in den naam; Taksha of Takshaka namelijk is de alom slingerende slang. Daar de slang het symbool der genezende kennis was op de studie der geneeskunde toe te leggen. Te Takshagilâ gekomen trad hij in de leer bij den beroemden professor en daar hij aan een gelukkigen aanleg en een stalen vlijt paarde, maakte hij rassche en groote vorderingen. Niettemin zag hij na zeven jaar van volhardende studie eerst recht in, hoe oneindig de kunst is en mismoedig waagde hij het zijnen leermeester te vragen, wanneer hij toch hopen mocht de kunst volledig te kennen. De professor gaf hem geen rechtstreeks antwoord, maar zeide: »Zal ik u eens wat zeggen, Jiwaka? Neem een spade en kuier de hele streek een uur ver rondom Takshagilâ af en als gij een kruid vindt dat niet als medicijn kan gebruikt worden, breng dat dan hier.” Jiwaka gehoorzaamde, doch kon niets vinden wat onbruikbaar was als geneesmiddel. Hij gaf verslag van zijn bevinding aan zijn leermeester. »Ik zie, Jiwaka, dat gij het vak verstaat, genoeg althans om uw levensonderhoud er mee te verdienen”, zeide de professor en na zijn leerling een weinig levensmiddelen gegeven te hebben, liet hij de waardige man hem vertrekken. Jiwaka nam de terugreis naar Rajagra aan. Dat was een verre reis en de levensmiddelen waren reeds op toen hij te Saketa aankwam. Een gelukkig toeval stelde hem echter in staat zijn kunst te beproeven. De vrouw van een rijk koopman daar ter stede had reeds gedurende zeven jaar aan hoofdpijn gesukkeld zonder dat de beroemdste geneesheeren van heinde en verre haar van haar kwaal hadden kunnen afhelpen. Als de jonge dokter van het geval hoorde, stapte hij moedig naar de woning van de rijke koopman en verzocht de portier hem bij Mevrouw aan te melden als een dokter die haar wenschte te spreken. "Ik zal het zeggen, Mijnheer de Professor", zeide de portier, die getrouw de boodschap aan zijn meesteres overbracht. "Wat voor een dokter is hij, portier?" vroeg zij. "Het is een jong mensch, Mevrouw". "Dan wil ik er niets van weten, portier; wat zal een jong dokter uitrichten? De voor-naamste geneesheeren, die heinde en verre beroemd zijn, hebben mij niet eens kunnen genezen, hoewel zij zich schromelijk duur voor hunne kunst hebben laten betalen." De portier bracht de boodschap over, doch Jiwaka liet zich niet uit het veld slaan. "Zeg aan Mevrouw", sprak hij, "dat zij niets behoeft te geven, vóórdat zij genezen is". Toen de portier hiervan aan zijn meesteres kennis had gegeven, gaf zij hem verlof den vreemdeling bij haar toe te laten. Zoodra de jonge arts in haar tegenwoordigheid gekomen was en de verschijnselen harer kwaal waargenomen had, verzocht hij een zekere hoeveelheid geklaringde boter. De koopmansvrouw liet hem de boter geven, waarop Jiwaka die met verschillende kruiden toebereidde en Mevrouw liet insnuiven. Toen zij merkte dat de boter, die zij opsnoof, haar ten monde uitliep, nam zij een kwispedoor en spuwde daarin de boter uit, en beval de meid het andere beetje boter met een katoenen lapje op te nemen. Toen dacht Jiwaka Kaumârabhrtya: "dat is een verbazend zuinige huisvrouw, die een beetje boter, niets beters waard dan om weggegooid te worden, met een lapje laat opnemen! ik ben benieuwd of zij mij enig loon zal geven!" De koopmansvrouw merkte wel dat Jiwaka's gelaat betrapt en vroeg hem wat hem scheelde. Hij kwam er rond voor uit, doch zij stelde hem gerust. "Hoor eens, Meester", zeide zij, "wij, huisvrouwen, houden nu eenmaal van zoo'n nauwgezetheid; die boter kan nog heel wel dienst doen voor de bedienden of arbeiders, of anders als smeersel voor de voeten of als olie in de lamp. Maak u niet ongerust; het rechtmatige loon zal u niet ontgaan." En zij meende het. Nadat het bleek dat Jiwaka haar genezen had, gaf zij hem 4000 goudstukken, en haar zoon, schoondochter en echtgenoot voegden er uit dankbaarheid ieder nog 4000 bij, terwijl de laatste hem daarenboven nog een dienaar, een dienaresse, en een paard met wagen schonk. Zoo had Jivaka met zijn eerste meesterkuur zestienduizend goudstukken verdiend, behalve de twee bedienden en een equipage. Verheugd keerde hij terug naar Rajagriha en bood alles wat hij verdiend had Prins Abhaya in vergelding voor de kosten van zijn opvoeding aan, doch de prins wilde daar niets van weten en stelde hem aan als geneesheer van zijn hof. De jonge geneesheer had het geluk koning Bimbisara zelf te kunnen genezen van een lastig ongemak. Om hem rijkelijk te belonen beval de dankbare vorst dat zijn vijfhonderd vrouwen hun gehele tooit zouden bijeenbrengen om die aan Jivaka af te staan. Doch de geneesheer weigerde zulk een loon aan te nemen. Daarop benoemde de koning hem tot zijn lijfarts en tevens tot geneesheer van zijn vrouwentimmer en van de congregatie wier hoofd de Buddha is; en deze eervolle betrekking nam Jivaka aan. Om die tijd was er een rijke gildemeester te Rajagraha, die al zeven jaar lang aan hoofdpijn geleden had. Te vergeefs had hij baat gezocht bij de beroemdste geneesheren: zij hadden zich duur laten betalen, maar hem niet genezen. Het was nu zo ver komen dat de zieke door de mannen van het vak was opgegeven. Zij waren eenstemmig van gevoelen dat hij spoedig zou sterven en de enige kwestie welke er nog over kon blijven betreffende het nietig verschil van een paar dagen. Sommige geneesheren beweerden dat de zieke over vijf dagen zou sterven; anderen dat hij het nog een week kon uithouden. Daar de gildemeester in de stad algemeen gezien en bemind was als iemand die zich jegens de koning en de burgerij zeer verdienstelijk had gemaakt, ging er van de burgerij een verzoek uit aan de koning, dat het hem behagen mocht den zieke genezen. Abhaya, d. i. de onversaagde, is de broeder van Ajatagatru, d. i. hij voor wie geen vijand bestaat kan. Beide moeten oorspronkelijk één zijn, gelijk Kumâra en Sanatkumâra, Skanda en Vikâkha, en bij de Romeinen Remus (Romus) en Romulus. De oorzaak der splitsing zal wel liggen in het verspringen der maanden. Wij kunnen dit punt hier slechts aanroeren; de uitwerking hiervan behoort tot de leer der mythologie. Vijfhonderd is bij de Buddhisten een onbepaald getal, dat beantwoordt aan het Latijnsche 'sexcenti'. Hier vertoont zich Jîwaka duidelijk als verpersoonlijking van een tijdsgewricht, als heeler der jaarscheepstunten, als Janus bij de Romeinen, hoewel de rol van Janus bij de Indiërs ook door Sanatkumâra (de oud-jonge, eeuwig-jonge) vervuld wordt. Er zijn enkele trekken in Jîwaka’s mythe, waar hij dan ook als zoon van Skanda (Abhaya), dus in wezen één met deze, voorkomt. Hij heet dan ook, veel later nog, "de jonge geneesheer", en Kaumârabhrtya, alles om ons er aan te herinneren dat hij met Kumâra, d. i. Skanda, in zeker opzicht samenvalt. DE BUDDHA. Ingevolge het konings bevel begaf de geneesheer zich naar de woning van den gildemeester. Na den kranke aandachtig beschouwd en de diagnose van de kwaal gemaakt te hebben, vraagt hij: vind ik u weer gezond te maken, wat geeft gij mij dan?’ »Mijn geheele eigendom, Professor”, antwoordde de zieke, is mijn eigen persoon in uwe dienstbaarheid.” »Zoudt je in staat zijn’, vervolgde de dokter, »zeven maanden lang op één zijde te blijven liggen?” »Ja wel, Mijnheer de Professor.” »Zoudt gij dan evenlang op de andere zijde kunnen blijven liggen?’ »Zeer zeker, Mijnheer de Professor.” »En nog eens even lang plat op den rug?” »Zeer zeker, Professor.’ Dan toog Jivaka Kaumārabhṛtya nu aan 't werk: hij liet den man nederliggen en hem op het rustbed stevig vastbinden, waarna hij met een lancet de schedelhuid opensneed en uit den aldaar geopenden naad twee beestjes te voorschijn haalde. »Ziet”, sprak hij tot de omstanders, »deze twee beestjes, het een iets kleiner dan het andere. De professoren die beweerd hebben dat de gildemeester over vijf dagen zou sterven, hebben het grootste van deze twee gezien. Zij hebben begrepen dat dit de hersens van den gildemeester zou opgegeten hebben, ten gevolge waarvan hij over vijf dagen zou gestorven zijn. In zooverre hebben die professoren goed gezien. En de anderen, die gezegd hebben dat de dood over een week zou volgen, hebben het kleinste van de twee gezien, en hadden in zooverre ook gelijk.” Na dit gezegd te hebben, maakte de bekwame heelmeester den naad weer dicht, hechtte de schedelhuid vast en legde er een pleister op. Na verloop van een week verklaarde de zieke aan den dokter, dat liggen op één zijde niet langer te kunnen uithouden. »Gij hebt mij toch beloofd, het zeven maanden te kunnen uithouden’, merkte deze op. »Ja, dat heb ik wel beloofd, maar ik moet u nu bekennen dat ik liever stierf, dan zeven maanden op één zijde te blijven liggen», zei de gilde-meester gemelijk. »Nu, goed, ga dan maar zeven maanden op de andere zijde liggen», hernam Jivaka. Na een tweede week was het weer dezelfde geschiedenis: de zieke klaagde, het niet langer te kunnen uithouden en kreeg vergunning nu plat uit op den rug te gaan liggen. Ook dit verdroot de gildemeester, nadat hij het een week had uitgehouden. Toen hij dan tegenover de arts hetzelfde liedje zong, begon deze te glimlachen en zei: »Mijn waarde heer, indien ik te voren u niet gezegd had dat gij 21 maanden stil moest liggen, zoudt gij het niet eens even zooveel dagen uitgehouden hebben. Daarom nam ik mijne voorzorg, al wist ik ook dat gij in drie weken klaar zoudt zijn. Sta op, waarde heer; gij zijt genezen. Maar gij weet nog wat gij mij als loon beloofd hebt? »Ja, mijn geheele eigendom, Professor, en mij zelve in uw dienstbaarheid» »Gekheid, waarde heer; gij behoeft mij uw geheele eigendom niet te geven, en nog minder mijn dienaar te wezen. Geef den koning, mijnen meester, honderd duizend gulden, en mij even zooveel, en daarmee uit». En met vreugde gaf de herstelde gildemeester wat van hem geëischt werd. De roep die er van de zeldzame bekwaamheid van Bimbisāra's lijfarts uitging, verbreidde zich heenzelfde en verre. Uit verre plaatsen werd zijn hulp ingeroepen en nooit te vergeefs. Zoo genas hij te Benares de ongelukkige geachte ziekte van een jonge koopman, die zich bij het verrichten van buitelkunsten een allergevaarlijkste kwaal, een knobbel in de ingewanden, had op den hals gehaald. Van nog grooter betekenis echter was de volgende genezing. Koning Pradyota van Ujjain leed aan een hardnekkige geelzucht, welke met de kunst der bekwaamste geneesheeren spotte. Ten einde raad, verzocht Pradyota den koning van Magadha om diens lijfarts. Aan het verzoek werd gereedelijk voldaan en de geneesheer reisde naar Ujjain. Bij Pradyota toegelaten, maakte Jiwaka terstond zijn diagnose en zeide: "Majesteit! ik zal geklaarde boter uitkoken tot medicijn voor Uwe Majestecht", "Spreek mij daar niet van, Jiwaka! gij moet mij zonder boter genezen; ik heb een onoverwinlijk afkeer van boter." Toen dacht de arts: "zulk een ziekte als de koning heeft, kan nu eenmaal niet zonder boter genezen worden; daarom zal ik boter uitkoken, maar zóó toedienen dat ze de kleur, reuk en smaak van thee heeft." Hij bereidde dan de boter, met verschillende kruiden gemengd, op zulk eene wijze, dat het drankje er uitzag als thee. Niettemin begreep hij dat de koning aan de gevolgen zou merken boter te hebben ingenomen, en daar Pradyota bekend stond als een grimmig vorst, die hem licht zou kunnen laten ter dood brengen, besloot hij zijn voorzorgen te nemen en zóó snel als doenlijk zijn afscheid te nemen. Met die gedachten vervuld begaf Jiwaka zich tot koning Pradyota en zeide: »Majesteit! wij, geneesheeren, plegen op bepaalde uren geneeskrachtige wortelen uit te trekken en kruiden te lezen. Het zou goed wezen, zoo Uwe Majesteit orders wilde geven, dat voertuigen mij, des noodig, ten dienste stonden en dat ik elke poort mag in- en uitgaan, naar verkiezing, en op elken tijd, naar welbehagen." Nadat de koning aan dit verzoek voldaan en de noodige orders verstrekt had, diende de arts hem het drankje toe met de woorden: »Uwe Majesteit gelieve dezen thee in te nemen", en onmiddellijk daarop verwijderde hij zich en spoedde naar den olifantstal, waar de koning een wijfjesolifant, Bhadrawatikà genoemd, had staan, een beest van buitengewone snelheid, want het kon op één dag vijftig uur afleggen. De geneesheer besteeg het dier en snelde de stad uit. Het duurde niet lang of Pradyota voelde dat hij boter had ingekregen. Volgens Hardy M. of B. 244 sproot de afkeer van Pradyota daaruit voort dat zijn vader een schorpioen was, door wiens zijn moeder toevallig bezwangerd was. Deze trek schijnt eerst in relatief latere tijd toegevoegd te zijn, want de schorpioen kan kwalijk iets anders zijn dan het bekende teken van den Griekschen dierenriek, door de Indiërs overgenomen. De mythologische waarde, als wij het eens zo mogen noemen, van Ujjayinî is niet volkomen zeker. Vermoedelijk behoort daartoe dat deel der zuidelijke baan, hetwelk de sterrenbeelden Weegschaal, Schorpioen en Boogschutter omvat. Pradyota betekent of 'voortlichting' of 'het weer oplichten". Van daar zijn bijnaam van 'de Grimmige' (Canda). Hardy noemt ze Nâlâgiri, een naam die we later weder zullen ontmoeten. In woede ontstoken riep hij zijn lieden en zei: "die schelm van een Jiwaka heeft mij boter ingegeven; ga snel! gaat zoeken waar hij is." "Majesteit! hij is op den olifant Bhadrawatikà de stad uitgesneld." Toen riep Pradyota een van zijn dienaars, Kraai (kâka) genaamd, die zestig uur (op één dag) kon afleggen en aan een ander dan een menschelijk wezen zijn geboorte te danken had. "Ga, Kraai!" sprak de toornige vorst, "zorg dat Jiwaka, de geneesheer, hier terugkeert; zeg hem dat ik dat verlang. Maar ik moet er bijvoegen, Kraai, dat die geneesheeren listig zijn; pas dus op, dat gij niets van hem aanneemt." Kraai aanvaardde de reis en achterhaalde onderweg te Kauçàmbî den gevluchten geneesheer, die juist bedaard aan het ontbijt zat. Kraai deed zijn boodschap, doch de arts zei: "kom, kom, Kraai, laten we eerst eten; toe, eet ook wat." "Neen, Professor! de koning heeft mij bevolen dat ik niets mocht aannemen, omdat de geneesheeren zoo listig zijn." Onderwijl had Jiwaka behendig een beetje medicijn met den nagel genomen en begon een myrobalaan te eten en water te drinken. "Toe, Kraai, eet ook een myrobalaan en drink wat!" Daar Kraai zag dat de geneesheer at en dronk zonder enige kwade gevolgen ervan te ondervinden, liet hij zich verleiden om ook eens te proeven, doch nauwelijks had hij een halve myrobalaan gegeten en een beetje water gedronken, of hij begon vreeselijk te braken. "Ach, Professor", zei hij benauwd, "zal ik het leven behouden?" "Vrees niet, Kraai! je zult weer herstellen; maar, ziet je, de koning is grimmig; hij zou mij hebben laten ter dood brengen; daarom keer ik niet terug." Met deze woorden gaf hij den olifant Bhadrawatikà aan Kraai terug, en zette zijn reis naar Râjagrha voort. Daar aangekomen deelde hij zijn wedervaren mede aan Koning Bimbisara, die zijn kloekheid prees. Middelerwijl had de kuur haar uitwerking niet gemist en Koning Pradyota was nu over zijn herstelling even blijde als te voren boos over de geneeswijze. Hij vaardigde eenen gezant af naar Rajagrha om de geneesheer uit te noodigen weer over te komen en elk loon te eischen wat hij maar verlangde. Doch deze verklaarde zulks aan de goedgunstigheid des konings over te laten. Daarop zond Pradyota een paar allerprachtigste doeken, die de arts aannam, niet voor eigen gebruik evenwel, want hij was van oordeel dat niemand waardig was die doeken te dragen behalve de volmaakt wijze Heer en Meester, of Grenika Bimbisara, de koning van Magadha. Omstreeks dien tijd leed de Tathagata aan verstopping in het lijf, en daarom zond hij Ananda uit om een purgeermiddel te halen. De getrouwe leerling ging naar Jivaka, deelde hem mede wat de Tathagata scheelde en wat deze verlangde. De dokter schreef voor dat men eerst het lichaam van de zieke gedurende eenige dagen met olie moest smeren, bij wijze van voorkuur, alvorens men overging tot de aanwending van een purgatie. Als Ānanda na eenige dagen weer kwam om te melden dat aan het voorzchrift voldaan was, besloot Jīvaka, niet een gewoon grof purgeermiddel aan te wenden — zulks ware zijner onwaardig — maar nam hij drie handen vol lotusbladeren, die hij op verschillende kruiden had laten trekken en liet den Tathāgata daaraan ruiken. Hij berekende namelijk, dat elke handvol, toegepast, tienmaal ontlasting zou teweg brengen. Nadat hij het geneesmiddel op gezegde wijze had toegediend, verwijderde hij zich met eerbiedigen groet. Buiten het vertrek gekomen, bedacht hij dat het purgatief, in aanmerking genomen de erge verstopping, vermoedelijk niet tienmaal zoveel zou teweg brengen. De grote uitvoerigheid waarmee in de heilige schrift de genezingen, door Jīvaka bewerkte, beschreven worden, strekken ons tot waarborg, dat daarachter iets veel heiligers moet schuilen dan wel oppervlakkig schijnt. Jīvaka is (zie boven bl. 128) in zeker opzicht de Buddha in een der jaargewrichten staande; hij is de Indische Apollo, en tevens Śiva, die ook Punarvasu heet en als opperste geneesheer (als tijd) optreedt. Bij slot van rekening zijn dan ook Śiva en Viṣṇu (Buddha) ook weer één. Ook dit weten de Indiërs; de Europeanen wisten het beter, maar zij begrepen het niet. Bimbisāra, d.w.z. het puik der schijfvormigen, is o.a. de maan; meer in ’t bijzonder de maan, waarmede de zon in conjunctie komt in de maand Āśvina, of in ouder tijden in Kārttika. De Buddha. tien volle ontlastingen zou ten gevolge hebben; denkelijk zou het slechts voor 29 voldoende zijn, doch wijl de Tathâgata na de ontlasting een bad zou nemen en het bad één ontlasting ten gevolge zou hebben, zou het getal van 30 toch bereikt worden. De Heer, wien niet verborgen was wat er in ’t gemoed van den dokter omging, beval Ananda warm water voor een bad in gereedheid te brennen. Een poos daarna kwam de geneesheer terug om te vragen of de patient ontlasting gehad had, en op het bevestigend antwoord verzocht hij den Meester een bad te nemen, hetgeen geschiedde met de uitwerking welke de arts voorzien had. Na de genezing schreef hij nu den herstellende als nakuur voor: zich van het gebruik van saus te onthouden. Jiwaka Kaumârabhrtya maakte zich niet enkel als geneesheer verdienstelijk jegens den Heer, maar ook als vereerder. Als blijk van nederige hulde schonk hij den Tathâgata de twee prachtige doeken, welke hij van Koning Pradyota ontvangen had. Voorts deed hij ter wille der monniken het bescheiden verzoek dat het deze zou vrijstaan, desverkiezende, burgerkleding van de eenvoudigste soort te dragen. Toen de milde gever zich verwijderd had, richtte de Meester het woord tot zijne jongeren en vergunde hun voortaan burgerkleding van de eenvoudigste soort te dragen, tenzij ze zelve verkozen lappen van de straat opgeraapt tot kleed te gebruiken. Zoodra de inwoners der hoofdstad vernamen dat zulk een vergunning verleend was geworden, wedijverden zij met elkander om aan de monniken hun mildheid in ’t geven van kleding te tonen, en het landvolk volgde het voorbeeld der stedelingen. In de loop van het 3de regenseizoen, hetwelke de Heer, evenals het vorige, bij Râjagrha doorbracht, kreeg hij een uitnoodiging om naar Waicâlî over te komen. De aanleiding tot dat verzoek was de volgende. Stad en land werden geteisterd door een besmettelijke ziekte, die duizenden ten grave sleepte en met alle pogingen om haar te stuiten spotte. In hun radeloosheid besloten de bewoners hulp te zoeken bij den Buddha, en zonden diensvolgens een talrijk gezantschap naar Râjagrha om den Koning van Magadha te bewegen dat hij den Tathâgata zou overhalen naar Waicâlî over te komen. De bede der afgezanten vond gunstig gehoor en de Heer maakte zich op om de gevraagde hulp te verlenen. Met alle eerbewijzen werd hem door Koning Bimbisâra uitgeleide gedaan tot aan den Ganges, de grens tussen het rijk van Magadha en het gebied der Malla's. Nauwelijks had de Heer op de Waigâlische den voet gezet, of er viel een hevige regen, die den dampkring zuiverde en de ziekte onmiddellijk deed ophouden. Sommige verhalen dat de Heer alvorens de veste binnen te trekken aan Ánanda order gaf de stad rond te gaan, water uit zijn nap te sprenkelen en spreuken op te zeggen, ten gevolge waarvan de ziekte volkomen week; andere, dat hij, van het Mangoboschje uit, Ánanda naar de stad zond om een spreuk uit te spreken. In de nabijheid van Vaikali lag de gaard van de courtisane Amrapali, die, zooals wij later zien zullen, door haar aan de congregatie, waarvan de Buddha het hoofd is, werd afgestaan. Ook lag daar te Grooten Bosch (Mahavana) het klooster bekend onder de naam van Belvedere-zaal (Kutagara-sala). Hier zou de Heer den Stilten-tijd doorbrengen, doch den Apen sleet hij, met aftrek van zijn bezoek aan Vaikali, bij Rajagraha. Om die tijd nu had de bekeering plaats van Ugrasena, den kunstenaar. Gesproten uit een deftig geslacht, was Ugrasena ten gevolge van een misstap zijner jeugd door zijn trotskende ouders verstooten geworden. Hij had namelijk een mésalliance aangegaan met een schoon dansmeisje, op wie hij verliefd was geworden, toen hij haar in gezelschap van eenen troep rondreizende kunstenaars vertooningen had zien geven aan ‘t hof van Koning Bimbisara. Door de hardvochtigheid zijner ouders van alle middelen van bestaan verstoken, was hij wel genoodzaakt de kunsten zijner nieuwe gezellen aan te leren. Ondanks den spot zijner ruwe makkers, en niet het minst zijner eigen vrouw, die hem zich door zijn onhandigheid aanvankelijk op den hals haalde, wist hij door zijn volharding alle moeilijkheden te overwinnen en werd hij een uitstekend acrobaat. Eens dat Ugrasena voor een nieuwsgierige volksmenigte zijne kunsten zou vertoonen, kwam de Tathâgata toevallig met eenige zijner discipelen voorbij. Na Maudgalyâyana vooruit gezonden te hebben om het hart des kunstenmakers ontvankelijk te maken voor het licht der heilige leer, kwam de Meester zelf en bekeerde Ugrasena, die zich voor zijn voeten nederwierp en smeekte in de orde van geestelijken te worden opgenomen. Na verder onderricht genoten te hebben, bracht hij het tot den graad van grootmeester, en ook zijn vrouw en de geheele troep bekeerden zich tot het nieuwe licht. Drie achtereenvolgende regeringstijden bracht de Heer in het Bamboebosch door. De volgende dag — dewijl hij de eerste te Benares had doorgebracht — bevond hij zich te Grooten Bosch in de Belvedere-zaal, bij Vaicali. WONDERDADIGE BESCHRIJVING VAN EEN TWIST. — DOOD VAN GUDDHODANA. — INSTELLING VAN DE ORDE DER NONNEN. Om die tijd was het, dat hij op wonderlijke wijze eenen twist besloeg tusschen de Cakya's en Kodya's over het bezit van water in de Roode rivier, welke de grens tusschen beide stammen uitmaakte. Toen de twist uitbrak bevond zich de Heer bij Vaiçali, doch dewijl hij alles ziet wat er op aarde gebeurt, werd het feit hem terstond bekend. Zijlings vliegt hij door het luchtruim naar de plaats waar de strijd woedt en weet door zijn welsprekendheid beide partijen te bewegen de wapenen neder te leggen. Een preek die hij bij deze gelegenheid hield, had de uitwerking, dat 250 grooten van Kapilavastu en een even groot aantal der Kadv's verzochten, in de congregatie te worden opgenomen. Wel is waar gevoelden zij over den gedanen stap spoedig berouw, doch het was slechts een voorbijgaande wolk: de Tathagata wist hen zoo in hun goede voornemens te versterken, dat zij den eersten graad van heiligmaking deelachtig werden. Dezelfde Rode rivier was reeds vroeger getuige geweest van de wondermacht des Bodhisattva's, toen deze nog maar 22 jaar oud was. Er wordt verhaald dat er aan de oever van de rivier een boom stond, die, op hetzelfde oogenblik als de Bodhisattva geboren, in één dag zijn volledige wasdom bereikte. Hij had een omvang van 41 uur. Ten gevolge van een vloed werden de wortels losgespoeld, en toen er een hevige stortbui uit de hemel nederregende, plofte de boom in de stroom en vormde een dam, zodat Kapilavastu onbewoonbaar werd door te hoog water en Dewahrada door te grote droogte. Koning Suprabuddha verwittigde Gautama van de stand van zaken en verzocht hem den Bodhisattva, wiens kracht bekend was, af te vaardigen. Gautama vond het echter beter zijn zoon niets te zeggen en ging zelf met Suprabuddha en een schaar van ettelijke honderdduizenden naar de bewuste plaats om te beproeven den boom weer op te zetten. Alle pogingen evenwel mislukten. Toen bedacht Channa een middel om den Bodhisattva daarheen te lokken, daarin bestaande dat hij de boot van de koning in gevaar bracht. voor elk der Cākyā-prinsen een lusthof aan den oever der Roode rivier liet aanleggen. Toen zij daarna op zijn uitnoodiging overgekomen waren, schoot Dewadatta met zijn pijl een zwaan die over zijn gaard vloog. De vogel viel neder in den hof van den Bodhisattva, die den pijl uitrukte en het dier door een geneesmiddel weder deed herleven. Nu eischte Dewadatta dat de vogel hem zou uitgeleverd worden omdat hij de oudste rechten had, en zoo ontstond de eerste tweedracht tussen hem en den Bodhisattva. Ten einde den Bodhisattva als het ware ongemerkt zoover te brengen dat hij het reuzenwerk ondernam, liet Udāyana de onmetelijke schare een bulderend geluid aanheffen. Dit trok de aandacht van den Bodhisattva, die op zijn vraag wat dit te beteken had van Udāyana bescheid ontving en niet draalde om zich op weg te begeven, ten einde den boom op te richten. Onder weg schoot een giftige slang voor zijn aan- gezicht van den prins uit haren schuilhoek te voorschijn. Uit vrees dat zij den prins kwaad zou doen, hakte de getrouwe Udāyana haar met een scherp wapen midden door, waarbij het hem overkwam dat haar vergiftige adem hem bereikte, zoodat hij zwart werd, van waar zijn bijnaam de Zwarte (Kāla Udāyana). Bij den boom gekomen, sprak de Bodhisattva tot Dewadatta: »toon al uwe kracht en beweeg den boom”. Dewadatta spande zijne uiterste krachten in, maar vermocht den boom weinig of niet te bewegen. Met Ānanda, den beminnelijke, ging het evenzo. Toen greep de Bodhisattva den boom en hief hem ten hemel, waarop hij in twee stukken vloog, welke aan de beide oevers nederkwamen. Daarop sprak de Bodhisattva tot de lieden: »Deze boom heeft een verfrissende eigenschap en verdrijft galkoorts en andere kwalen; houwt hem derhalve 2 Dewadatta en Ânanda zijn van dezelfde kracht, omdat zij van één en denzelfden aard zijn. Doch dit kan in dubbelen zin genomen worden; zij kunnen namelijk de maan, in verschillende tijdperken gedacht, voorstellen ; maar men kan het ook zoo opvatten dat Ânanda saumga, d. i. maantelg, van den aard des Maangcds, is. Nu heet de planeet Mercurius Saumya, mytho- lagisch-rhetorisch : Maantelg. DE BUDDHA. 4139 in stukken en neemt die mede.” Daarna bestegen de Càkya-prinsen wederom hunnen wagen om ieder uit zijn eigen hof naar Kapilawastu terug te keeren. Na de wonderdadige beslechting van het geschil aan de Roode rivier was de Heer naar de Belvedere-zaal te Grooten Bosch ! teruggekeerd. Terwijl hij daar in de groote vacantie verwijlde, hoorde hij dat zijn be- jaarde vader ernstig ziek geworden was, en zonder dralen vloog hij met eenige zijner jongeren door de lucht naar Kapilawastu. Aan °t ziekbed van den ouden koning hield de Tathâgata eene rede over de vergankelijkheid aller dingen, op zulk eene treffende wijze, dat de zieke zich zeer gesticht voelde en in ’t vooruitzicht van °t Nirwâna uitriep: »Nu zie ik helder de vergankelijkheid aller dingen in. Ik gevoel mij vrij van alle wereldsche begeerten en volkomen los van de kluisters des levens.” In zulke overdenkingen bracht de grijsaard bemoedigd de weinige dagen, die hij nog te leven had, door, en voor den derden en laatsten keer bracht hij eerbiedig hulde aan zijnen zoon. ? Daarbij richtte hij, op zijn leger gezeten, het woord tot de lieden van zijn gevolg, vroeg hun vergiffenis voor hetgeen hij in gedachten, woorden en daden misdaan had, troostte zijne in tranen badende gemalin Gautamî, alsmede de overige familieleden, en blies op zeven-en-negentig-jarigen leeftijd, op een Zatur- dag, tegen zonsondergang, den laatsten adem uit. Nadat de geest gegeven had, richtte de Meester het woord tot de om 't sterfbed geschaarde discipelen en sprak: "Ziet, monniken, mijn vaders lichaam. Hij is niet meer wat hij nog zoo even was. Niemand kan weerstand bieden aan het beginsel van slooping dat onafscheidelijk verbonden is met al wat ontstaat. Weest ijverig in goede werken en bewandelt de vier paden die tot volmaking leiden." Daarop sprak hij nog eenige troostrijke woorden tot zijn pleegmoeder Gautami en de overige vrouwen, die schreiende en met loshangende haren zich aan hun droefheid overgaven. Hij leerde hen de wet van voortdurende verandering, waardoor vroeger of later elk organisme in de bestanddeelen waaruit het samengesteld is, weer wordt opgelost. De uitvaart van de overleden vorst geschiedde op de gebruikelijke wijze. Te bestemde plaats werd het lijk door de Buddha op de brandstapel gelegd en deze door hem zelf in vlammen gezet. Kalm, midden van al het gejammer om hem heen, verkondigde hij de Dharma, zonder als lofredenaar over de verdiensten des overledenen uit te weiden. Zijn indrukwekkende woorden brachten talloze mensen en goden tot de weg der bekeering en heiligmaking. De dood van koning Cuddhodana vervulde het gemoed der matrone Gautami zoozeer met onverschilligheid voor de wereld, dat zij het zich tot gewin rekende, indien het haar, als vrouw, vergund mocht worden de geestelijke stand te omhelzen. Zij ging derhalve tot de Heer Buddha, die destijds in de Banaanenhof bij Kapilavastu vertoefde, en verzocht hem onhoorlijk de vergunning dat ook vrouwen leden der congregatie zouden mogen worden. Doch hij sloeg hare dringende bede, tot driemaal toe, af, zodat zij neerslachtig en met tranen in de oogen huiswaarts keerde. Van Kapilavastu toog de Heer naar Grooten Bosch en betrok de Belvedere-zaal. Het duurde niet lang of Gautami, niet afgeschrikt door het mislukken van haar eerste poging, besloot die te herhalen. Zij hiet zich de haren afsnijden, hulde zich in geleden kleedij en aanvaardde met 500 andere Shakische dames te voet de reis naar Vaishali. Na een bezwaarlijken tocht bereikte het gezelschap de Belvedere-zaal te Grooten Bosch, en terwijl Gautami met gezwollen voeten en bestoven ledematen neerslachtig en weenende aan het voorportaal stond, zag haar Ananda, die, na de reden van haar komst vernomen te hebben, haar dadelijk bij de Heer aanmeldde en niet naliet haar verzoek krachtig te ondersteunen. DE BUDDHA. 141 Doch de Buddha weigerde, zeggende: "Wens toch niet, Ananda, dat ook vrouwen in den geestelijke stand treden." Ananda begreep voor het ogenblik niet verder te moeten aandringen, maar nam de eerstkomende gelegenheid te baat om op de zaak terug te keeren. Hij legde het nu anders aan: herinnerde den Meester aan al de weldaden die deze van Gautami genoten, en hoe zij hem met het melk van haar borsten had gevoed. Ditmaal maakte de voorspraak van Ananda den gewenschten indruk, zodat de Heer zijn toestemming gaf tot de wijding van Gautami, mits zij er zware verplichtingen op zich nam: 41. een non, al is zij honderd jaar lang het geweest, moet aan eenen monnik, al is deze pas een dag lid der orde, alle uiterlijke teekenen van onderdanigheid bewijzen; 42. een non mag den stillen-tijd niet op een plaats waar geen monniken zijn doorbrengen; 43. om de veertig dagen moet een non bij de congregatie van monniken aanvragen om twee kerkelijke plichten te mogen vervullen: het bijwonen der catechisatie en der preek; 44. een non moet bij de plechtige sluiting van den stillen-tijd tegenwoordig zijn en in de dubbele kapittelvergadering bevredigend uitsluitsel geven in drieërlei opzicht: ten aanzien van hetgeen men gezien heeft of gehoord heeft of vermoedt; 45. een non welke te kort is geschoten in een der zware verplichtingen, moet voor beide afdeelingen der congregatie, veertig dagen lang, om verzoening aanhouden; 46. eerst wanneer een non gedurende 2 jaar (of: 2 stille tijden) de 6 zedelijke plichten geleerd heeft en deze blijkt te kennen, mag zij bij het vereenigd kapittel de wijding aanvragen; 47. een non mag in geen geval eenen monnik schelden of hoonen; 48. van heden af staat het nonnen niet vrij monniken geestelijk te vermanen, maar staat het monniken wel vrij nonnen geestelijk te vermanen. Indien Gautamî’, vervolgde de Buddha, deze 8 verplichtingen op En tevens: openbare biecht. Het met bevredigend uitsluitsel geven vertaalde woord laat meer dan een opvatting toe. In elk geval is de Singhalese verklaring, zoals die bij Hardy Eastern Monachism 159 voorkomt: „Aan het einde van den stillen-tijd moeten zij (de nonnen) met de priesters gezamenlijk de plechtigheid sluiten” onjuist; het voornaamste is uitgelaten. Van de 5de verplichting, t. a p. heeft de bron van Hardy in ’t geheel niets begrepen. In allerlei plaatsen hadden deze Tirthanga’s talrijke aanhangers van beide kunne, onder anderen te Rajagriha. Om die tijd werd eenen gildemeester ter laatstgenoemde stad een knobbel van kostbaar geel sandelhout. Toen kwam het denkbeeld bij hem op, eenen kap uit die sandelknobbel te laten beschrijven; „van dat opschrift”, dacht hij, „zal ik mijn plezier hebben en den kap zal ik ten geschenke geven”. Hij bracht zijn voornemen ten uitvoer, deed den kap met het volgende opschrift: „wie, hetzij monnik of brahmaan, een wondermachtige meester is, hale deze kap vrijelijk naar beneden”, aan een strikje, dat hij boven aan een bamboe staak bevestigde en met behulp van een reeks van andere staken oprichtte. Weldra ontving de gildemeester bezoek van Purna Kasyapa, die hem zei: ik ben een groot meester en heb wondermacht; geef mij die kap.' „Indien en zijt wat gij beweert te zijn, eerwaarde heer, welnu haal dan die kap zelf naar beneden”, was het antwoord. Achtereenvolgens kwamen ook de vijf andere dwaalleeraars, doch alle konden onverrichter zake weder aftrukken. Op een bepaald dag kwamen in den ochtend Maudgalyayana de Grote en Pindola-Bharadvaja in de stad om te bedelen, en zagen het opschrift. Toen de laatste zijnen makker niet kon overreden om den nap voor zich te nemen, verhief hij zichzelf in de lucht, nam den nap en vloog er driemaal met de stad om. De gildemeester zag vanuit zijn huis met vrouw en kinderen dit grootsche feit aan en met den diepsten eerbied verzocht hij den monnik bij hem aan huis halt te houden. Bhàradwâja deed zulks, waarop de gildemeester den nap greep, met kostelijk eten vulde en zoo weer overgaf. Op den terugweg naar den kloosterhof werden de Jaina's herkennen, ofschoon de Buddhistische bronnen daarvan slechts een karikatuur leveren. Niet onmogelijk hebben enkele van bovengenoemde namen aan historische personen behoord; het is bekend dat de oudere namen in de sage wel eens door nieuwere, uit de geschiedenis geput, verdrongen zijn. In den tekst (Culla-vagga 5, 8) is er een woordspeling tusschen patta «nap, schotel» en patra «bad»: het eerste luidt in het Sanskrit pira, het tweede patra, zodat de woordspeling in de Sanskrit even onmogelijk is als in onze taal; een bewijs dat deze sage opgesteld is in een der Prakrit-talen. DE BUDDHA, 145 de wonderdadige monnik door een joelende en juichende menigte volks gevolgd. De Heer dat rumoer hoorende, vroeg Ânanda wat er gaande was, en zodra hij de oorzaak vernam, riep hij het convent bijeen en berispte Bhâradwâja dat hij om zulke nietigheid zijn wondermacht getoond had. Voor het vervolg verbood hij uitdrukkelijk elk vertoon van bovenmenselijke toovermacht en tevens het gebruik van houten natten. Thans dachten de dwaalleeraars gewonnen spel te hebben, ! doch Bim- bisâra, vreezende dat door ’t ophouden van mirakelen de leer schade zou lijden, verwittigde den Heer dat de tegenpartij triomf riep. De Tathâgata stelde hem gerust en beloofde dat hij weldra zijne luisterrijke wonder- macht openbaren zou te Çråwasti. En inderdaad, toen hij eene wijle later daarheen getogen was, wrocht hij tal van wonderen. Onder anderen maakte hij aan het hemelgewelf eene onmetelijke baan, die zich van de ooster- tot aan de westerkim uitstrekte, en terwijl hij die baan doorliep, schoot er vuur uit zijn rechteroog ? en waterstralen uit zijn linker; zijn haren lichteden en uit zijn lichaam vlogen stralen. Daar hij op de een- zame hemelbaan geen gezel had, schiep hij een schim van zich zelven, die denzelfden weg met hem scheen te bewandelen; nu eens zat hij, terwijl zijn maat voorwaarts schreed; dan weêr schreed hij zelf voorwaarts en rustte zijn makker. In onberaden ijver boden zich sommige zijner volgelingen, onder anderen Anâthapindika en Maudgalyâyana, aan om ook wonderen te verrichten, maar hij wees hun aanbod van de hand, omdat het alleen den Buddha toekomt de wereld van de duisternis te verlossen. 2 Bij tusschenpoozen hield hij toespraken tot de menigte, welke hem in liederen toejubelde. * Na aldus zijne macht en heerlijkheid ten toon gespreid te hebben, 1 Het onmiddellijk volgende is overgenomen uit Bigandet. 3 Bij de Indiërs heet vrechts” ook „Zuid. In de mythologie schijnt Cräenst? dus pre- cies te liggen op de breedte en lengte waar de Zon is tusschen den zomer en den regentijd. Jammer dat niet gezegd wordt hoe lang de Buddha noodig had om de baan van Oost naar West te bewandelen. > Bij de heidensche Indiërs heet de Zon: „de geopende poorte der verlossing”. Dit is stellig een toespeling op het gejoel van het zomerfeest, zoo om St. Jan. DE BUDDHA. werd hij zich bewust dat alle Buddha’s, na op gelijke wijze langs de hemelbaan gewandeld te hebben, den regentijd vieren in ’t verblijf der zaligen, om het licht hunner leer aan hunne moeder te brengen. Hij deed wat zij allen gedaan hadden, en verdween. Toen het volk hem niet meer zag, was het hun alsof zon en maan van den hemel verdwenen waren. De feiten, die wij hierboven vermeld hebben zijn van zoo hoog belang dat het wel der moeite waard is een andere lezing ervan te geven. De zes dwaalleeraars beraadslaagden eens te Râjagrha over de beste wijze om "dien asceet Gautama" — zooals zij zich uitdrukten — afbreuk te doen, en zij kwamen door de inblazing van Mâra den Booze tot het besluit, dat het zaak zou wezen met den Buddha te wedijveren in het ten toon spreiden van bovenmenschelijke macht. Van dit hun besluit gaven zij kennis aan Koning Bimbisâra die, verontwaardigd over hunne verwatenheid, hen waarschuwde omdat zij in den strijd tegen de buiten-gemeene macht des Heeren zouden te niet gaan. Geen gehoor vindende bij Bimbisâra, besloten de dwaalleeraars tot Koning Prasenajit van Kocala, te Crâwasti, te gaan, omdat deze bekend was als onpartijdig. Onderwijl reed Bimbisâra naar de plaats waar de Meester was om deze zijn nederige hulde te bewijzen, en daarna weer te vertrekken. Daarop dacht de Heer er over na, waar de vroegere volmaakte Buddha’s hun grootste wonderen vertoond hadden en de goden haastten zich hem te kennen te geven, dat zulks steeds te Cravasti geschied was. Hierop maakte de Heer zich op en begaf zich, omgeven van zijnen stoet van goden en mensen, naar Cravasti, waar hij weldra aankwam en zijn intrek nam in het klooster van Jetavana. Die der N. Buddhisten. Het stuk, vertaald door Burnouf Introd. 162 vgg., is door ons, bij gebreik van het oorspronkelijke, overgenomen, doch zeer bekort. In het Sanskriet wordt onpartijdig uitgedrukt door madhyastha, d. i. in het midden staande. De ligging van het Cravasti der sage is dus op 90° lengte, waar de Zon op den langsten dag is. Op diezelfde dag hield de Buddha zijn preek over den middelweg; dat behoort zoo, als hij op het midden der noordelijke baan is. 