VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
` Na dien tyd poogde jusTyN de Martelaar de verfchillend- heden deezer beide verhaalen tot eensgezindheid te dwin- gen (d). Hy bouwt 72 cellen voor de 72 overzetters van Arifteas , en laat hen, alhoewel van elkanderen nee Ld ` Ca) Peeze Zendbrief is gedrukt, en met zeer geleerde Aan merkingen verzeld in Hoprus de bibliorum textibus originabibus. (ù) Jaseruus Ant. L. XXIL C 2. (c) Puio de vita Mofis, L. II. p. 660. (d) Justinus Martyr in admonitione ad Grecos, INLEIDING INSHET 0, T. 809 derd „nogthans za gelykluidende, of-ingegeverie „overzettin- gen fchryven. … etek | Maar volgens deeze vereeniging vält zo veel-weg, dat Arifteas echter. verhaalt 3 het gemeen{chappelyk beraadflaan, en-het diéteeren-der Overzetting vervalt. Lpiphauius der- halven (e) „om alles in: het -net-te brengen, fluit de goede Overzetters , op dat zy met elkander kunnen raadpleegen, by: paaren in 36 cellen op; laat deeze van een gefcheiden paaren , ten gevalle van het lieve. fprookje der Ingeeving , 36 elykluidende Overzettingen opftellen, en {telt nog, in el- à celle , eenen affchryver , op dat deeze ọverzettingen kon- den gedicteerd worden (f). $. 2. Derzelver oorfprong. - Daar zo veele breinen de gefchiedenis. van den oorfprong der Alexandrynfche Overzetting hebben tragten op te fchik- ken, is zy in den grond zoo goed als verlooren geraakt ; en ons blyft niets overig, dan naar aanleidende oorzaaken der everzetting uit de toenmaalige tydsomftandigheden , met te ar er van deezen Roman, te gisfen. a den dood van Alexander bevond zich eene by uitftek fterke volkplanting van foden in Egypten en byzonder in Alexandrien. Hunne liefde tot den Godsdienst hunner Voor- vaderen veranderde niet met hunne Woonplaats; veel eer beyverden zy zich om hunne Geloofsgenooten in Palestina in deszelfs oefening in alles na te doen, en lagen hier even als daar Synagogen, en een Sanhedrin van zo of 72 Byzit- ters of leden aan, even als te Jerufalem. Nu was reeds ten tyde van Esra, onder het groote gros der Joden, die uit Babylon wedergekeerd waren , alle ken- nis der oude Hebreeuw{che taal verloren geraakt, en als zy Mofes, die in de Synagogen van Palestina voorgelezen werd , zouden verftaan , moest hy in het Chaldeeuwsch worden overgezet. Nog veel minder kennis der Hebreeuw- Sche taal kan men by de Egyptifche Joden verwachten, die zich in het ben leven niet eens van de Chaldeeuwíche, maar van de Griekfche taal bedienden; dus moest dan ook y aar Ce) EprIrnanius de ponderibus et menfuris. CF) Repertorium für bibl. und Morgehb. Litteratur. Th, I. S. 266. alwaar de oorfprong van deeze zoo verfchillende berichten opgezocht word.” | Ya s10 J- G. EICHHORN daar elken Sabbath de afdeeling, die in de Synagoge voor- gelezen wierd uit de Mofaifche Boeken, in * Grieksch vertaald worden. Nu was misíchien niet altyd een geleer- de Jood by de hand, die de beide taalen even eens magtig was, om eene Griekfche overzetting voor de vuist te leve- ren; of men wilde de overzettmg niet enkel aan het geval telken reize overlaaten , maar vooraf verzekerd zyn van derzelver regtmaatigheid. - Met één woord, men ver- Jangde eene gefchrevene Griekfche overzetting der Mofaifchg Boeken te hebben. Wanneer deeze nu voor °t algemeen werd ondernomen, zoo had buiten twyfel het Sanhedrin het opzigt daar oven Maar was zy aanvanglyk eene byzondere onderneming, dan zal zy echter, voor dat zy in ’t openbaar in de Synagogen aangenomen wierd, van het Sanhedrin in Egypten onder- zacht, verbeterd, en goedgekeurd, en na het zelve, daar het waarfchynlyk even als te PFerufalem uit 70 of 72 leden beftond, de overzetting der LXX of LXXII Taalsmannea genoemd zyn. Misfchien heeft ook dit Sanhedrin geleerde mannen uit Palestina naar Egypten ontbooden, om hun goeddunken by het onderzoeken der Overzerting te hoorens daaruit kan men dan de overlevering van het gezantfchap verklaaren , dat om dezelve naar ferufâlem zal gegaan zyn, Eindelyk, dat het eerfte oogmerk by derzelver opftelling op de Synagogen gedoeld hebbe, fchynt ook daar uit te blyken , dat men, volgends het eenpaarig getuigenis der oudheid, in °t begin alleen de 5 Boeken van Mofes over- zette (*); want deeze alleen werden toeumaals in de Synz gogen gelezen, $. 3. Plaatzing in de Alezxandrynfche Boekery. Thans lag Ptolomeus Lagi eene groote Griekfche Boeke- ry aan te Alexandrien, welke Pt-lomaus Fhiladelphus ais zyn naaste opvolger met groote onkosten vermeerderde : zoude men nu daarop niet bedacht geweest zyn, om de Griekfche Boeken der Joden daarin te plaatzen ? Wezenlyk zyn daar ook fpooren genoeg van overgebleven. 8 | Vant (*) De eerfte overzetting betrof alleen, gelyk de Hoogleerzer Wat lager toont, den Pentateuch, of de vyf Boeken van Mofes, naar 't verhaal van drifleas, Philo en Hieronymus: (Zie Rovrus utj. p. 159) en 't is blykbaar dat de verdere Bybelboeken ia later tyd, en door verfchillende Taalsmannen overgezet zyn. Pp INLEIDING IN HET 0. T. | 311 Want aan Ptolomeus Philometor werd de Griekfche Over-. zetting van het Boek Esther zonder verdere plegtigheid overhandigd (g). Hoe kwam men toch tot die gedachten, indien niet reeds andere Schriften der Joden, die men in de Griekfche taal had, in handen der Ptolomeën waren! Dus verhaalt ook PLUTARCHUS , dat Demetrius Phalercus aan Ptolomeus lagi geraden heeft, om alle toen voor handen zynde ftaatkundige Schriften van Wetgevers en Staatsman- nen te verzamelen (4): gevolglyk ook de Schriften van Mo- fes. En de echtheid van dit bericht wordt daardoor ook bevestigd, dat Demetrius Phalereus gemeenfchappelyk met den Koning Ptolomeus Lagi aan wetten voor Egypten ge- arbeid heeft, gelyk ZLIAAN verhaalt. Zal deeze Vorst, om een. echt Exemplaar der Mofaifche Schriften te bekomen , zich niet gewend hebbentothet San- hedrin der Joden in Egypten? Indien er nu te vooren nog geene met openbaar gezag bekragtigde overzetting van Mofes Beeken geweest was, dan zou zeker thans het San- hedrin, den Koning ten gevalle , eene Overzetting bezorgd, of eene van de reeds voor handen zynde byzondere Over- zettingen nagezien, met het Hebreeuwsch Oorfpronglyke vergeleken, en misfchien met-behulp der Palestynfche Jo- den verbeterd hebben. En deeze nieuwe of oude, doch, in beide gevallen , van het Sanhedrin goedgekeurde Over- zetting werd den Koning overhandigd, en, gelyk billyk is, ook voor de Egyprifche Synagogen gewettigd. _ Indien dit in dien tyd gefchiedde toen Ptolomeus Lagi te gelyk met !tolomeus Philadelphus regeerde (*), en had tevens het laatfte van my onderftelde geval plaats , dan kon deeze geheele onderneeming door de nakomelingfchap op rekening van Philadelphus gefteld worden, en deeze over- zetting de overzetting van 7ọ of 72 Taalsmaunen heeten. . „» (g) Zie den Epilogus van het Bock Esther in de LXX Overzetters. ` ss (h) PLUTARCHUS in apophth. regum.” (*) Dewyl de Ouden, zegt onze Schryver, het begin dier Overzettinge flellen, nu in de regering van Ptolomeus Lagi, dan in die van Ptolemeus Philadelphus, zo is men gewoon de beide gevoelens te vereenigen, en dêrzelver eerften oorfprong te fiellen in den tyd, dat deeze beide Koningen famen geregeerd hebben, in het derde of vierde jaar der 123fte Olympiade, 285 of 286 jaaren voor Christus geboorte. Zie HODIUS utf. Le Il. C, 2, $. 2 Y3 De _— ann De Heerlykheid van de Kerkftad des Allerhoogften y volgens Pr. LXXXVII, en hier by nog vwee byzondere Leervede- nen, door C. V. D. BROEK, Predikant in °t Princenhage. Te Utrecht, by A. v. Paddenburg en J. v. Vloten, 1784. Behalven de Voorreden, 290 bladz. in gro otaw. Neer “ inzien van den Eerwaerden van den Broek , heeft men dit Lied aen te merkén, als een Lofdicht over Jee rufalem anders Sion genaamd, aangemerkt als de Stad des Allerhoogften ; waar Hy op eene plegtige wyze gediend wierd, zoo van gebooren Israëliten, als ook van : anderen , die lust kreegen , om onder de fchaduwe der vleugelen van. Israëls God den toevlucht te neemen , in de Israëlitijche Gemeente te wor- den ingelyfd , en dus met hart, mond en daaden „ tot de Si- onnieten zeiden: Uw Volk is myn Volk, en uw God myn God! , De Pfalmist, (dus ‘vervolgt de Leeraer', na deze „ opgave van den zaeklyken inhoud ,) dit moet men wel „ Onderhouden, galmt geen ‘andere ‘loffelyke hoedaanighe- „„ den van de Stad Sion uit, dat die haar als de eenige „‚ Kerkftad eigen waaren, waar de Algenoegzaame op ee- „‚ ne plegtige wyze „met uitzondering van alle andere plaat- „ fen, zoo binnen als buiten Israëls Landpaalen, in het „, openbaar gediend wierd. Hy merkt de Gemeente des nee- „, REN , welke aldaar woonde , of jaarlyks op de hooge Feesten „, derwaarts heen opkwam, in zyne Lofrede aan, als de „„ moederkerk door alle tyden heen, tot aan de voleinding „, der eeuwen toe. In dat Licht moeten wy dit Zangftuk „ befchouwen, willen wy de waare bedoeling van ’s BEF- » REN Geest, door welken. de Dichter in het opftellen is „, gedreeven geworden, ontdekken. En dan vallen de vol- j, gende zaaken onder onzen aandacht. A. De vastigheid ‚, van deeze Stad Gods, vers 1. B. ’s HEEREN byzondere „ genegenheid voor dezelve, vers 2. C, Dan volgen eeni- „„ ge heerlyke weldaaden , welke die Kerkftad zouden te s, beurt vallen, weldaaden, die door een iegelyk , die in „„ haar welzyn belang ftelde, zouden worden geroemd, „, van yers 3 tot 7. a. Haar Burgery zou vermenigvuldi „, Zen, door veele vreemdelingen , die zich by haar vervoe- » gen zouden; die zoo eene verandering zouden onder- » gaan, dat men dezelve als inboorlingen zou moogen be- ‚ fchouwen. b. De Allerhoogfte zelf zou die Stad., aan s… Zynen dienst toegewyd, bevestigen. c. En haar rekenen » in het opfchryven der Volkeren. d. En eindelyk zorg draa. | 2 j-draagen, dat in deeze zyne Kerkftad geen gebrek zou , worden befpeurd van zangers , fpeellieden en fonteinen.” Achtervolgens dezen leiddraed. ontvouwt zyn Eerwaerde dit Zangftuk eerst met betrekking tot,den Kerkftaet.des Ous den. Testamentes en dan tot dien des Nieuwen Testamen- tes zo hier op Aerde als namaels in den, Hemel. Dit in vyf. Hoofdftukken „afgehandeld hebbende, fchikt. hy: nog een zesde, ten leerzamen en ftichtelyken gebruike. Voorts heeft zyn‘ Eerwaerde hier nog bygevoegd twee Leerrede- nen 5 waer van de eerfte tot een onderwerp heeft , de won derdaadige uitwerping der Duivelen uit de-bezeetenen, door onzen gezeegenden Verlosfer Fefus Christus , volgens Matth: VILE 16. Hy. verklaert deze foort. van wonderwerken , overeenkamftig met zyne vroegere Verhandeling over de Beteetenen (*); naer de gewoone Kerkleer, eri grond op dezelve ene gemoedlyké toepasfing. In de twede Leerré- den gaet-hy na, het wonderwerk van den Apostel Paulus op het Eiland Melites genezende den Vader van Publius, die met koortfen- en -den rooden loop bevangen was, ' Zyn Eerwaerde deed: deze Leerreden. in een tyd, toen velen zyner Medeïnwoonders, door dein den: tekst genoëinde krankheden bezogt. werden ; en verfcheiden daerdoor ten grave „daelden ; naer welke. omftandigheden zyne taeyass fing ten: &rnftigfte ingericht. is. — — Inde uitvoering van ĉt, eensen °t ander dezer opgemelde Stukken, vertoont zich fteeds ene regelmatige »wyze váù denken, die den Ee van den Broek in ftaet ftelt , om zyne kundighe- den, naer zyne denkwyze, met de.‘vereischte, klaêrheid en nadruk voor te dragene 7 | rs -{*) Zie Alg. Vad. Lètteroef. V. D.'bl. ro. aen ee ae m YSBRAND VAN HAMELSVELD , Inwyings-Redevoering , by hèt aanvaarden van het gewoon. Hoogleeraarampt in de Heilt ~ gen Godgeleerdheid op de Hooge Schoole te Utrecht, den 26 February, 1784. Ui: het P vertaald, door ANS | TONY KOPPEN, Lit. Hum. Stud. Te Utrecht Dj A vs ~ Paddenburg, 1784. Behalven de. Nederduitfche Eerdich- ten, 66 bladz. ‘in gr. octavo (*). ried T? ‘deze Redevoering ftelt de Hoogleeraer zich voot, overwegender wyze te handelen , over den têgenwoordigen yor- , CD Deze Redenvoering is ook in ’t Latyn uitgegeven, met Latynfche Eerdichten, in Bor quarto. 4 314 Y. V. HAMELSVELD , INWYINGS-REDEN VOERING. yor- of nadeeligen flaat van het Christendom , en: het geen omtrent d nzelyen in het vervolg door ons -mag gehoopt of moet gevreesd worden. Men vind ’er, gelyk zyn Hoogeer- waerde opmerkt, die deswegens zeêr verfchillend denken: zommigen befchouwen denzelven zeer gunftig met een blyd vooruitzicht; terwyl anderen fterk klagen over den gevaer- Iyken toeftand, en bykans het ergfte vóorfpellen. Onze Redenaer bewandelt ‘hier omtrent enigzins" een middelweg, doch zo;dat hy het naeste kome aen huñ, die ’er ongun- {tige gedachten over. voeden; ’t welk ‚-zyns”oöürdeels, ook overeenkomt met de Godfpraken , die , volgens hem , tot dit Tydperk behooren, en ons drukkende omftandigheden aenkondigen. Tevenssechter poogt hy zyne Toehoorders weder. op te beuren, door ’t-bezef van °t heil, ’t welk de Christelyke Kerk in de latere dagen, naer zyn inzien der Godfpraken , te wachten heeft. „, Wy behoeven evenwel, ss zegt hy, den moed niet al te zeer te laten zakken, Toe- ‚> hoorders ! Want de duistere wolken verdreven zynde, s, zal ons ech heldere dag danlichten , een dag die met een 4, -zuiver-witten fteen behoort geteckend, te zyn, wanneer „, alles eene betere, eene nieuwe gedaante zal aanneemen s en de gulden. Eeuw voor de Kerk zal wederkeeren. — s De tyd zal eens komen , wanneer gops allerheerlykfte » naam van alle Volkeren ,. zo ver, het wyde Wereldrond s, zich witftrekt, zal erkend en geëerbiedigt worden , wan- s neer `de:: waare Godsdienst ; de zuivere eerbied van s GOD, Liefde; Vreede en ‘enigheid het: hoofd zullen ss- Opfteeken „ terwyl vhet: Bygeloof sen! Ongeloof overwon- „‚ nen en te onder gebragt zal wezen 3. Wanneer. JESUS, » de onverwinnelyke Koning, zyne Rechten zal handhaz- s» ven, en van het Joodiche Volk, het welk zich dan be- s keeren, en na hun Vaderland wederkeeren zal, en niet minder. van alle Volkeren tot aan beide de Poolen zal »» geëerbiedigd worden, zo vêrre de Zou mét hare ftraa- ai fen de Wereld befchynt. „De Gedenkfehriftén’ der God- as lyke Voorzeggingen, dé Brieven van Christus Heilge- ss. Zanten „ de Heilige Jaarboeken zyn vol ván deeze en s» Zoortgelyke beloften.” Zyn Hóogcerwaerdd, die vere der deze Redenvoering met de gewoone pligtsplegingen laet afloopen, behandelt-dit onderwerp, dat van verfchil lende zyden, op fchynbare gronden, beoordeeld kan wore. den, met alle befcheidénheid. tn 5 e a Ee | De Js F. De waare viering van Neerlands Dlegtigen algeméenen Danka Boet- en Bed:dag , 1784 5 tene Leerreden voorgefteld op den `~14 April 1784, door den Eerw. SCHEFFER , als boven. , | Te Rotterdam, by C. v. ä. Dries. In quarto, 29 bladz. T ee Leerredenen, zeer wel gefchikt, om Nederlands & [nwoonders een opmerkzaem oog te doen flaen op de omftaridigheden van ons Gemeenebest, en hen daer door. te Hoopen ter erntliger behartiginge van hunne Godslien- itige en Burgerlyke plichten. - Ze voegen zeer gepast by *s Mang voorheen uitgegeven Bedeftonds-Redenvoeringen. Vadêrlandlieveide Leerrede over Num. XI. 24 — 29. Uit-«` gefprooken op den algemeenen Dank- Vast- en Bededag , 17345 tesan o Alam te bekomen. Hë aenpryzingswaerdige character en bedryf van Mofes , t Abenċvens de zeventig Oudfien, als mede dat van Eldad en. Medad , word hier in een treffend lieht geplaetst 3' en met ehe manlyke ernsthiaftigheid aen ’s Lands Ingezetenen ter wavolginge, tot bevordering van ’s Lands heil, voor- De peinzende Kristen, of bundel van ftichtelyke gedachten voor de Eerizâamheid, door PETRUS BROES , Predikant te Amfter- dam. Derde Stuijen. Te Amfterdam, by P. Schouten _ en Je Wesfiúg, 1784. In gr. octavo, 140 bladz. ©- — Goortgelyke befpiegelingen, als de voorige Stukjes behel» zen, worden ook in dit Stukje voorgedragen , die ftich- ting kufnen geven aen dezulken, die aen zodanig ene leiding van gedachten gewoon zyn; maer juist niet ge- fchikt geagt kannen worden, voor hun die meer fmack in welberedeneerde, dan in hartstochtlyke voorftellingen hebben. | Y 5 Het 316 Jo AVINCK , BRIEVEN«. Het eene noodige en begeerlyke goed voorgeftelt en aangepree. zen in tien Brieven, door JOHANNA. AVINCK „-Huisyrouw yan H. LUDEN. Te Utrecht, by H. v. Otterloo , en-te Amfterdam „by L.-Lamberts. An o8avo.. Ere ernftige waerfchuwing tegen den verdervelyken dienst der Zonde, en ene trouwhartige opwekking tot, den za ligenden dienst van God in Jezus Christus, mede te de- len , is het hoofdoogmerk, dezer Brieven, waervan ons de inhoud indezervoege opgegeven word. De vyf’ eètfte Brieven, in ’t eerfte Stukje vervat, gaen s, over de nood- s» zaaklykheid der bekeeringe, aangedrongen — uit de „> onzekerheid des doods en het genoegelijke van het Go- s de leven; —— uit. de rustelooze begeerte onzer ziele 3 en de listige omleidinge van onze zielsvijanden ; — „ uit den eeuwigen ftaat, waarin wij hier namaals ovete » s blijven 5 uit alle de weldaadigheden , waarmede „ God een mensch , onder de verkondiging-van -het Eu- „ẹ angelium levende, van zijne, geboorte af aan „overlaadt 3 — En uit kracht van de harde dienstbaarheid der zon- ‚, de, ende des Satans.” De vyf volgende Brieven, tot een tweede Stukje vergaderd, ftrekken éerst “ter ‘į voor- „» ftellinge der beminnelykheid van den dienst van God, „s aangeprezen — uit de Alwaardigheid van God, be- „> fchouwt in zijne oneindige volmaaktheden; —- en uit a Zijne nooit genoeg volprezene deugden,” —_— pit komt vervolgens „iets van de voortreffelijke fchoonhei „ €n beminnelijkheid van den Heete Jezus, voorgeftelt, „, zo als Hij waardig is, dat Hem het gantfche hart wer- , de ingeruimt:”--waernevens „, de zaligheid van den ‚ dienst van God op zich, zelfs voorgefteld word? —— En eindelyk behelst de tiende of laetfte Brief, , eenige sy bedenkingen, die tegen het geheel voorftel mochten op- » gekomen zijn, welke zo veel mogelijk weggenomen „, worden; waarop de geheele zaak nog nader a ngedron- a» gen, en op het hart der leezeren: gedrukt, word.” —— In deze Brieven heerscht ene ongedwongen, gepaste ge: moedlykheid , die over ’t algemeen ftichting verleent , al is het dat men juist zelfs alle byzondere bykomende denk; beelden niet moge woeftemmen. r p Ers- A. LEDEBOER EN W. DE ROO, EBNVYOUDIG ONDERWYS. 917: re wadrheden ; welke de ‚Gods bekjdt en verde digr. Door eenen -vborftânder van-dezelven ontworpen, en’ ‘door A. LEDRBOERs;. A. Le M. Ph: ‘Dr. en Em. Prede -te Haastrecht , en w. DE ROO, -Predikant te Westzaan. dam „uitgegeven en Vermeerderd’ mêr etn aantal Vraagen pi welker beantwoording aan den Leerling: werd overgelaaten. Te Utrecht, by As v. Paddenburg ‘en f. M.'v. Vloten, ` 1784. Behalven het Voorbericht , 86 bladz. in octavo. B! de vroegere. uitgave hebben wy reeds van dit Ge- ` Íchrift in Bommen als zodanig een, dat met nuttig- -> heid in onze Hervormde Kerk gebruikt kán. worden; en : deze nuttige gefchiktheidis door de tegenwoordige afgifte nog merkelyk: vermeerderd, ‘Men heeft ër naemlyk enige Vragen, zonder derzelver beantwoording, bygevoegd, op dat ze door den. Leerling zelven beantwoord zouden wor- den. - Langs dien weg is het Catechetisch onderwys van meer dienst , als ftrekkende , om het verftand en oordeel van den Leerling tot ené gezette werkzaemheid te bren- -~ gen; daer °t anders enkel geheugen-werk is, dat, gelyk : de ondervinding menigwerf leert, wel dra verdwynt, als ’er niet meer bykomt. Verftandige Onderwyzers der Jeugd kunnen zich des met vrucht hier van bedienen, ` | „Hervormde Kerk naar den koren bag Brieven van PHILADELPHUS aan zijnen Vriend, ter beoorder- „linge van het Boek, genaamd: de Doop der Kinderen vere - worpen, en der bejaarden verkoren. Uitgegeven te Har- lingen, by- v. d. Plaats, in ’t Jaar 1782, Alom te be- “koomen. j Tesee de vier Redenvoeringen in ’t-aengeduide Gefchrift ` eeft Philadelphus een viertal Brieven, trekkende ter wederkegrin e van het aengevoerde tegen den Kinderdoop , en ter handhavinge van de Leer der Nederlandfche Kerke desaengaende. Met het afloopen van den (laetften Brief geeft de Schryver het hoofdzaeklyke zyner voorftellingen. aldus op. Het komt, zegt hy „hierop uit. g »» Dat ons Kerkgenootfchap, overeenkomftig de Heilige - Schrift, leert, dat God zijn Genadevefbond met ons heeft aangegaan, als met een geheel Christen-Volk , gelijk eer- tijds met. gansch- Israël; zoodanig, dat wij, als ier e riş- kS 318 Al. ' BRIEVEN Christenen, nu des Heeren Kerk en Koningrijk mede uit- maken, gelijk voorheen het Israël Gods pleeg te doen; wordende wij, onder deze Nieuwe Bediening, in Gods Kerk en Koningrijk ingelijfd door den Doop, even als de Israëlijten in de Kerk en ’t Koningrijk der Oude Bediening ingelijfd werden door de Befnijdenis. En het is op deze gronden, dat zij den Kinderdoop leert en verdedigt, Maar onze Schrijver onderftelt een Leerftelfel, ’t welk leert, dat ’er tusfchen God en Israël twee onderfcheidene Verbonden plaats hadden, een uitwendig en algemeen, en een inwendig en bijzonder. In het uitwendige zal het gan- fche Volk; in het inwendige zullen alleen de uitverkoorne en levendig geloovigen begrepen zijn geweest. En de Be- fnijdenis zal ook een tweërlij gebruik hebben gehad: alle Israëlijten in de uitwendige Kerk en het Verbond , maar de geestelijke menfchen ook in de inwendige Kerk en Ver- bond inlijvende. Dog dit onderfcheid zal bij de invoering der Nieuwe Bediening weggenomen zijn, onder welke al- leen eene inwendige Kerk en Verbond is ingevoerd, uit geene andere leden beftaande, dan die ten Eeuwigen L ven volftrekt uitverkoren, en, door Gods Geest daart kragtdadig geroepen, en, Zonder mogelijkheid van afval, . wedergeboren zijn; dienende de H. Waterdoop alleen, om zulke begenadigden in. deze inwendige Kerk en Ver- bond in te lijven; of, gelijk anderen willen, om hun de. ze onverliesbaare wedergeboorte, en het dadelijk deelge- _nootfchap aan Gods onveranderlijke genade te verzegelen. En het is op deze gronden, dat onze Schrijver beweert, dat de Kinderdoop dwaas, ongerijmd , en met den aart der zaaken onbeftaanbaar is. „Mijn Oordeel nu over dit geval, zoo als het daar ligt, komt, onder verbetering, hierop uit. . Dat onze Schrijver in zoo ver gelijk heeft, dat de Kinderdoop met dit -zijn aangenomen, en bij anderen onderfteld Sijstemá, onbeftaanbaar is. — Maar dat hij nogtans ongelijk heeft, dat hij daarom denzelven geheel verwerpt; wijl het- Leerltelfel der heilige Schrijvers, en der-openbare Formu- - lieren onzes Kerkgenootfchape geheel anders ligt, en wel zoo, als ik in de eerfte plaats heb opgegeven. Want daarin is de Kinderdoop zeer gegrond „ gelijk ik uit die Formulieren; en uit de gewijde Schriften der beide Ver- bonden--omftandig getoond heb. En om dat onze Schrijver dit Leerftelfel nict eens begrepen, veel min op eene kundige wijec-aangeroerd, en nog minder kare h EE. heelt, + VAN PHILADELPHUS. 319 heeft, zoo zal hij, indien hij, onverhoopt, voort wil gaan den Kinderdoop openlijk te verwerpen, genoodzaakt zijn, nog eens van voren af aan te beginnen, en op een eheel ander veld te ftrijden, dan hij tot nog toe gedaan Hoe men ook over dit onderwerp zelve: moge denken, men zal, op het doorbladeren dezer Brieven moeten ere kennen, dat de Schryver het Stuk van zyne zyde, als een Man van kunde in de ftrydvoerende Godgeleerdheid, met oordeel behandelt.. Te gelyk kan men 'er uit afnemen, dat hiermede de weg geopend is, tot een verfchil van een geheel anderen aart dan dat van den Kinderdoop, te we- ten over de Leer der Verbonden; en wel wie van beiden, of de Opfteller der Redenvoeringen, of de Brieffchryver , hieromtrent in de ware Nederlandfche Kerkleer fta? De verfchillende weerd da desaengaende ‚heeft, gelyk bekend is, plaets; en uit het geen de Brieflchryver ons onder ’t oog brengt moeten wy opmaken, dat de denkwyze van den Redenaer en zynen aenhang de overhand heeft; ter- wyl hy intusfchen ‚dat gevoelen als eene nieuwe Leer wraekt , en voor °t gene hy de oude Leer noemt, pal (tact. Dit verfchil, wie van beiden het hier recht hebbe, word in dezen van te meer gewicht, om dat de Brieflchryver den Redenaer op die gronden gelyk geeft in den Kinderdoop als onbeftaenbaer aen te merken. Zulks waer zynde, dan zou het beoogde doelwit van den Redenaer en zynen aen- hang, om het daertoe te brengen, „, dat Nederlands Kerk „> haren Leden onbelemmerd de vryheid mogt verlenen, ə» om hunne jonge Kinderen al of niet ten Doop aen te „, bieden,” niet zo geheel vreemd fchynen. Men draegt naemlyk elkander in *t voorftaen der wederzydfche gevoe= lens, en ’t gevoelen, waer mede de Kinderdoop onbeftaen- baer is, word thans van zeer velen in de Kerk omhelsd : in zulk een geval, daer de Kinderdoop dus, met het een of ander gevoelen, moet ftaen of vallen, komt die aen- drang van verdere infchiklykheid, omtrent dit Stuk, niet ongerymd voor. : Inleiding tot de Pathologye „of Befchouwing van het Mensch- lyk Lichaam in den zieken ftaat. Door j. MACQUET, Med. Dr. Te Utrecht , by de Wed. J. v. Schoonho- ven, 1784. In gr. octavo, 531 b'adz. W: hebben onzen Leezer met-den Inhoud van het eer- V fie Deel deezer Pathologye reeds bekend gemaakt, — 320 Je -MACQÚRT'S PATHOLOGYE. £ In dit tweede Deel-gaat dèi Heer Macquet iover: tot de Be fehouwing van. de, Ziekten der Vaten ; de. werktuiglyke egg en "de afwyking der. vochten, onzes Lichaams, e. gebreken der, Vaten brengt de Schryver onder de vier volgende klasfen. Moor eerst, wanneer de monden der Vaten , die iets moeten ontfangen. of doorlaaten, te klein. zyn. Ten tweeden, Wanneer deeze monden te wyd zyn. Ten derdens Als de Vaten te naauw dele. en. ten wierden, als de vaten te wyd zyn. De oorzaaken deezer gebreken worden vervolgens aangetoond , en de uadeelige gevolgen daar van naagegaan. i - In het tweede Hoofdftuk word over de Ziekten der Werktuigen gehandeld.: Werktuiglyke deelen noemt: de Schryver de zulken , welke met zodanige eigenfchappen voorzien zyn, dat zy beweegingen en werkingen verrich- ten , wanneer ’er eene oorzaak, bykomt die hen aan ’'t werken helpt. —- Tot de werktuiglyke deelen behooren de vaste.en vloeiende deelen, —- Het onderfcheid tus fchen deeze is de zamenhang.. De zamenhang ondergaat drie gebreken; 1.) deelen die vereenigd moeten zyn han- gen niet te zamen; 2.) deelen die van elkander moeten een zyn, hangen te zamen; of, 3.) de zamen- ang is niet op zulk eene wyze, als die moet weezen, | enz. Hier uit worden vervolgens de Ziekten der vaste | werktuiglyke deelen afgeleid. i In het derde Hoofdftuk komen de Ziekten der vloeiende deelen voor; men kan de vochten befchouwen als op zig- zelven beftaande-, en in betrekking tot de vaste deelen, In het: eerfte geval moet men de vochten aanmerken in hunne :eige zelfltandigheid, door welke zy van het vaste verfchillen; vervolgens moeten wy nafpeuren,in zoo verre zy van andere vloeiftoffen verfchillen , en dus wloeiftoffen van het Menfchelyke Lichaam zyn; en. dan in de derde plaats naagaan, waarin deeze vochten onder elkander ver- fchillen. Dus. handelt de Schryver in het vierde Hoofd- ftuk : over den.zamenhang der vochten: en derzelver ge breken. In het yyfde Hoofdftuk over de verfchillende menginge, en ziekelyke fcherpheden der vochten. In het zesde Hoofdftuk over de Ziekten der vochten uit de afwy- king der deelen, (dit wil zeggen der t’zamenftellende deë- len, of, zo als de Schryver zegt, der ED In het zevende Hoofdftuk over de gebreken der Gyl. Ín het agtfie over de aandoeningen van het ‘bloed, In het ne gesde over, de. gebreken. der- afgefcheiden fappen.. wyze, op welke de Schryver zyn onderwerpen beha deld heeft, verfchilt niet van het erft Dani en, ne mits wy ons reeds daar over geuit hebben (*), zullen wy ons vergenoegen met onzen Leezer den Inhoud daar van mede gedeeld te hebben. (*) Zie Alg. Vad. Lett. IVde Deel, bl. rog. Nederlandfche Infecten , ebde en afgebeeld door C. SEPP, | Tweede Stuk, vierde ~ quarto. B deeze afgifte levert ons de opmerkzaame Sepp eene naauwkeurige befchryving, mitsgaders eene juist gete- kende en gecoleurde afbeelding van den kieinen IPitjes- Vlinder en den Linde-Pylftaart-Vlinder , die in ’ een en ander opzigt, naar gewoonte, zeer wel uitgevoerd zyn. ——— By de befchryving van den kleinen Witjes-Vlinder brengt hy ons eene waarneeming te berde, die wy oor- deelen hier plaats te moeten geeven. De natuurlyke groot- te en koleur der Eitjes van deezen Vlinder aangeweezen hebbende, voegt hy er by; ss doch in deze grootte kan „‚ men derzelver waare gedaante niet zien; en men word s, hunne werwonderlyke in de langte loopende Ribben, en s» ongemeen fyne dwarsgaande tusfchenbandjes, niet ge- „ waar,” Hiertoe wordt het behulp van ’t Vergrootglas eëischt3 waarom hy nog eene vergroote afbeelding van dezelven voordraagt, in welke die byzonderheden uide- lyk te zien zyn; voegende daarnevens de hiai waar- neeming. ‚‚ Men ziet, als men zodanig een E s» °t Microscoop, befchouwt, terftond , dat het zelve een „, Dag-Vlinder-Éi zy, en wel aan deszelfs langwerpige ge- 9, daante; want onder alle my bekende Nacht-Vlinder- a Eieren zyn ’er geene van deze gedaante, en welke met 23 erhandeling , met twee Plaaien, In itje, door- 922 C. SEPP, NEDERLANDSCHE INSECTEN, „, derzelver breedfte Bafis of Grondvlakte op het Blad „ of de Bladeren vast gelymd zyn. Wel is waar, men vind langwerpige Infecten-eitjes van gedaante en kleur byna als die van ons tegenwoordig Voorwerp, en wel. ke in °t geheel van geene Dagvlinders zyn, maar daar ‚en teegen van Maajen die in Vliegen veranderen, of van Wantzen, waaruit derzelver jongen te voorfchyn „ komen, of ook wel van eenig ander Geflagt van Infec- „ ten; doch dan zyn dezelven, °t geen te verwonderen is, „> niet in de langte en ook: met geene dwarsloopende Ribben s» voorzien , maar daarentegen of geheel glad , op een weinig >, oneffen: in tegendeel langwerpig en met Kibbètjes voor „ zien zynde, ook niet op het Blad leggende, maar over- », eind ftaande, dan is het my gebleeken , dat dezelve al- „ toos van Vlinders en wel juist van Dag-Vlinders wa a, ren.” Wy hebben deeze waarneeming te eerder aangetekend, om dat ze eenigzins dient ter bevestiginge en ophelderinge der aanmerkingen van den Heer Kleemars. Volgens den. Heer Röfel naamlyk zyn de tieren der Dag- vlinders van de eerfte Clasfe meerendeels rond, en die van de tweede Clasfe kegelvormig. Maar de Heer Kleemann tekent hierop aan, dat de minfte Eieren van die der eerfte Clasfe eene ronde gedaante hebben; zynde de- zelven meestal van gedaante als Hoender- of Eenden-Rie- ren; en niet zo langwerpig rond en kegelvormig toegefpitst, als die der tweede Clasfe; waaronder ‘er ook eenigen voor- komen, die eene kogel- en platronde gedaante hebben, die van boven rond verwulfd, en van onderen , daar ze vast zitten, iets vlakker zyn. Zommigen derzelven, zegt hy verder , vertoonen zich glad, of fchynen byna gantsch glad, anderen hebben ribbetjes, kerfjes en andere cieraaden, welken egter veelal alleen door behulp van ’t vergrootglas te bemerken zyn, wanneer ze ook wel wol tedere, onge lyke, zeshoekige tralien gevonden worden. En zo befch hy ook de Eitjes van deezen kleinen Witjes Vlinder als kee gelvormig, met veele inkervingen , voorntjes en verheven ribben, alle naar de lengte van ’t Ei (taande, van ronds om voorzien. Raakende de Eieren der Nagtvlinders, hier van maakt Röfel geen gewag, en ik zal, zegt Kleemans, ‘er zo veel van melden, als my de ondervinding geleerd heeft. „ De tieren der Nachtvlinders van de eerfte Clasfe ə, onderfcheiden zich van de Eieren der Dagvlinders doof ‚> hunne grootte en gedaante, die, myns weetens, nooit >> kegelvormig, maar, gelyk zommige Eieren uit de tweede 2 pr a C. SEPP, NEDERLANDSCHE INSECTEN. 323 s Clasfe der Dagvlinders , meer rond dan ovaalzyn. Voorts „, heb ik nog geene van deeze Eieren gevonden, die, op „ hunne buitenvlakte met diergelyke ribben en inkervingen ss voorzien zyn, als die van alle andere Clasfen ; want ze s, fchynen veel meer allen eene gladde fchaal te hebben. .„ Aan die der tweede Clasfe is geen zeker onderfcheiden » kenteken te vinden; eenigen zyn langwerpig, anderen „s, geheel, en wederom anderen half rond, doch van ande- „ ren plat gedrukt. Ook zyn ze gedeeltlyk geheel glad 3 » of, als men ze door een goed Vergrootglas befchouwt, s» geftippeld of netvormig getekend, of met ribbetjes of > voorntjes voorzien.” Op eene foortgelyke wyze is °t, volgens hem, met die der vierde Clasfe gefteld ; maar no- pens die der derde Clasfe tekent hy nog dit byzondere aan. „, De Bieren, welken van zodanige Vlinders uit de s» derde Clasfe gelegd worden, die uit 12 of 14 pootige s» Spanrupfen voortkomen, zyn zelden langkwerpig-rond , „> of gantsch kogelrond en glad, maar hebben doorgaans „ eene halfronde gedaante, met veele voorntjes of groef- „ jes rondsom, Hiertegen hebben de Eieren, die van de „ Vlinders, uit 10 pootige Spaprupfen voortkomende, ge- „legd worden, gemeenlyk eene langkwerpige of ovaal- „ ronde gedaante. Ze zyn meerendeels alomme met veele „ Tibbekens vercierd ; ook wel met een zeshoekig tralie- „ werk of net overtoogen (*).” (*) Zie Röfel, Nat. Hist. der Inf. I. D. bl. 4, 66. Aant. - van Kleemann, gemeld in de Voorr. van den Vertaaler, en verder op bl. 66, 92, 121, 182, 518 en 466, Gefchiedenis van Graaf wirLEM van Holland , Roomsch Koning, door Mr. JOHAN MEERMAN, Vryheer van Da- lem. Eerfte Deel. In ’s Gravenhage, by N. v. Daalen en M. Wetters, 1783. Behalven de Voorrede en den In- houd , 406 bladz. in gr. oftavo. H“ is hun, die onzer Vaderlandfche Gefchiedenisfen ~ Akundig zyn, overbekend, welken grooten invloed de regeering van Graaf Willem van Holland, op verfcheiden omftandigheden onzes Lands, gehad hebbe, en ’t kan hun derhalven niet anders dan aangenaam zyn, dat de welge- oefende Meerman zig heeft willen verledigen , om het voorgevallen in die dagen vlytig na te fpooren , oordeel- ‚NIL DEEL. ALG. LETT. NO. 8. Z -kuns 324 Je MEERMAN, GESCHIEDENIS - | kundig te overweegen, en zyne gefchiedkundige penne te gebruïken, oM het beloop der zaaken van dien tyd gere. geld te ontvouwen. Zyn Ed. heeft, naar hy ons in de gorreden berigt, de gunttigtte gelegenheid gehad om es ne menigte van oirconden , met betrekking tot dien tyd, bveen te verzamelen, zo uit zyn eigen Boekenfchat , als uit het geene hem door Liefhebbers van oefening mede- deeld is. En de uitvoering van het Werk zelve toont, len hy van een aantal uitgegeevene en onuitgegeevene Schriften , daartoe behoorende, een Troe Eo ge- maakt heêft; waardoor zyn arbeid daadlyk ftrekt ter op- helderinge veeler byzonuderheden , {taande het tydsverloop tusfchen den dood van Graaf Floris den IV , en dien van deezen Willem den IH, of van het jaar 1235, tot het jaar 1256; waarvan dit eerfte Deel het beloop der Gefchiedenis- fe brengt tot het jaar 12503 hetwelk de Heer en Mr. Meere san in drie Boeken afgedeeld heeft. In het eerfte Boek ontvouwt hy ons het voorgevallene, zints den dood van Floris den IV, tot de verkiezing van Willem tot Roomsch Koning, in ’t jaar 1247 3 en het twee- de vervolgt de gefchiedenis tot na ’s Vorften Krooning, in % jaar 1248. Ten beteren verftande der zaaken, laat zyn Ed. in ieder Boek voorafgaan, een duidelyk berigt van de Staarsgefteldheid , eerst van Holland , en vervolgens van bet Duitfche Ryk; waarin hy ons een leerzaam verflag van alles wat tot de zaaken der Regeeringe van dien 7 ‘behoort; *t welk by uitftek van dienst is in ’t leezen der toenmaalige Gefchiedenisfen, als waardoor veele anders duis- tere tusfchenkòmften van zelve opgehelderd worden. —— Wyders gaat het derde Boek over het gebeurde, zedert de ee van Koning Willem, tot den dood van Keizer Fredrik den Il, of het afloopen van °t jaar 1250. Naar luid wan het Voorberigt heeft men in ’t tweede Deel te wagter, eene ontvouwing van ’ Vorften verdere lotgevallen totop _ nèn dood, in °t jaar 12563 en te gelyk de Diplomats , die reeds atueel gegraveerd worden , benevens andere ftui- ken, die tot nog niet uitgegeeven zyn , Cn ftrekken om de ‘ge en geene byzonderheden nader te verklaaren en te wep zen. Hier benevens is het oogmerk van den Heer en Meerman „op dit alles eindetyk nog een derde Deel te laaten volgen, *t welk in zig behelzen zal, eene Gefchiedenis van Zeden „ Weetenfchappen, Rechten, Godsdienst, Koop handel en andere merkwaardigheden onder ’s Vorften bè wind, in Duitschland zoo wel als in Holland, ==-— De VAN GRAAF WILLEM VAN HOLLAND. 325 manier: van uitvoering van het eerfte Deet, als behelzende niet alleen een gefchied- maar te gelyk een oordeelkundig verflag van de gewigtigfte gebeurtenisfen, met betrekking tor derzelver oorfprong, beoogden invloed en verdere ge- volgen, verleent ons een gunftig vooruitzigt op ’s Mans verderen arbeid; des men het tweede Deel, dat reeds op de pers is, eerlang met genoegen te gemoet zie. — Op deszelfs ontvangst zullen wy zekerlyk wel gelegenheid heb- ben, om op ’s Vorften gefchiedenis een weinig ftil te ftaan 3 hierom zullen wy, thans daar van afziende , om egter een ftaa} van ’s Mans fchryfwyze te geeven, den Leezer mede- deelen, *t geen de Heer en Mr. Meerman, in ’t bovenge- noemde bersgt van ’s Hollands Staatsgefteldheid , ons meldt, wegens de toeneemende magt der Graaven, die van Stad- houders allengskens Landsheeren, en als zodanigen gehul- digd werden. | ss Holland” dus vangt zyn Ed. de ontvouwing hier van aan „ ‚‚ Holland behoorde thans , gelyk nog eeuwen daarna, tot het lighaam des Duitfchen Ryks, en erkende de Keizes ren voor opperfte gebiederen en Opper-Leenheeren. De eers fte Frankifche Koningen, en inzonderheid Karel de Groote „ hadden het door de wapenen t'ondergebracht, en in hunne uitgeftrekte Monarchie ingelyfd, De fplitfing van dit Ryk onder Karels opvolgeren had ook Holland, door eene aan- zienlyke rivier doorfneeden , meermaalen van één gerukt, en aan verfchillende Vorften doen gehoorzaamen. Het gedeel- te, dat ten noorden des Rhyns ligt, daar zich die ftroom by Katwyk in de zee placht te ontlaaden, viel fteeds deni Oost-Frankifchen , of eigentlyken Duitfchen Koningen te beurt; doch die geheele ftreek , die door den Rhyn en de Schelde wordt ingeflooten, was onder Lotharingen begree- pen, en wierd, gelyk dit gantfche Koningryk, dan eens door byzondere Vorften geregeerd, dan door de opperhoof- den van het Franfche , dan door die van het Duicfche Ryk bemachtigd. De láatften behielden eindelyk de overhand: Lotherius , Koning van Frankryk , wierd tegen het eind der tiende eeuw gedwongen zyn recht op Lotharingen aan Kei- zer Otto I af te ftaan. En federt zyn de poogingen om den Roomfchen Keizeren deeze bezittingen te betwisten , zelden in ’ werk gefteld en vruchteloos uitgevallen. Holland ge= raakte ‘dus, van toen af aan, ook wederom onverdeeld on- der hunne heerfchappy ; en fchoon zy Neder-Lotharingen s waar dat Graaffchap toe behoorde , onder den naam van een Hertogdom te: leen WEET En OSE OEREN aich echter de paps. 1 x a HG 326 Js MEERMAN, GESCHIEDENIS landfche Vorften zoo veel en zoo fpoedig zy konden aan het gebied deezer Lotharingfche , of, gelyk zy daarna genoemd wierden, Brabantfche Hertogen, en vonden het edeler en vryer onmiddelyk den Keizeren onderworpen, dan onder- daanen van onderdaanen en Leenmannen van Leenmannen te zyn. De aanhoudende oneenigheden tusfchen de Keizeren en den Pauslyken ftoel, de inwendige verdeeldheden van het Ryk, de magteloosheid van verfcheiden beheerfchefen des- zelfs, om hunne voorrechten tegen de ftoute aanmaatigin- gen hunner Vafallen te handhaaven,' voltooiden dit werk. an zulke Vorften, die den Keizeren aankleefden, en & tegen hunne vyanden hielpen verdeedigen, moest de aar houdende trouw- door herhaalde Gunstbrieven gekocht worden, in welke akker op akker, landgoed op landgoed, dan in eigendom, dan te leen, dan met, dan zonder rech ten, uit de Keizerlyke domeinen wierd weggegeeven, t0 in welke de macht van gerichte te houden, van fchatúr- gen uit te fchryven, van munt te (laan, en ailes, wit oorfpronkelyk den Landsheer en niemand anders toekwam, den Vorften wierd opgedraagen , niet meer om dit als Ste dehouders, maar uit eigen hoofde uit te oeffenen:en tè genieten. s Doch wat de Keizers ook mochten fchenken , de op perheerfchappy over de Vorftendommen van het Due y VAN GRAAF WILLEM VAN HOLLAND. 327 Ryk bleef altoos in hunne handen, en zy behielden zich ' byna in elken Guustbrief de hoogfíte macht en het recht van opperbevel,over het geen zy uitdeelden, voor, En dir ` ‘heeft in de twaalfde en dertiende eeuw die zonderbaare gefteldheid van Duitschland doen gebooren worden, waar- van men de flauwe overblyffels nog heden befpeurt; dat de menigvuldige Vorften des Ryks de wezentlyke Lands- heeren en Regeerders hunner Vorftendommen zyn, en dat zy echter den Keizer als hun hoofd en ’s lands hoogften heerfcher eerbiedigen. In eene vroegere verhandeling (*) heb ik in ’*t breede aangetoond en met bewyzen geftaafd., dat alles ‚wat tot nu toe omtrent Duitschland in't gemeen , gezegd is, ook in Holland zy waargenomen. Thans meen ik dus te kunnen-volftaan, met de zaaken alleenlyk op te noemen. Geduurende de geheele middeleeuw zyn de Kei- zers als Heeren van dat Graaffchap aangezien èn gegroet. De Rykswetten en de flraffen, waardoor men het gezag derzelven deed klemmen, waren ’er van gezag. Het ge- west moest het zyne toebrengen tot de lasten des Ryks en tot de Keizerlyke fchatkist. In de Gerichtshoven, hoe weinig de Keizers hier ook in de daad te gebieden had- den, wierd echter op veele plaatfen het recht uit hunnen naam gefproken. Van de Vonnisfen der Graaven konde men zich, op de beflisfing der Rechteren, beroepen, die onmiddelyk van ’s Keizers wegen de vierfchaar fpanden. Niet alleen de Graaven , maar zelfs eenige Edelen in Hol- land , behoorden tot de Duitfche Ryksftenden, verfcheenen op de Ryksdagen , woonden de verkiezingen en krooningen der Keizeren by, plaatflen als getuigen hunnen naam onder de Keizerlyke Bevelen en Gunstbrieven, erkenden derzciver ebiedende macht,en droegen hun deel in byzondere lasten. e Gefchiedenis van alle Graaven, die, terwyl het huis van Zwaben den Duitfchen troon vervulde , dit land gere- geerd hebben, van Dirk VI af aan, tot op onzen Willem H toe, levert hiervan de ontegenfpreekelykfte blyken. „‚ Maar boven dit alles was Holland ook een Keizerlyk Leen. De Graaven bezaten wel in deeze landftreek eene menigte goederen in eigendom, met welke zy naar hun goedvinden konden handelen; doch het geheele oorfpron- kelyke Zuid-Holland, veele bezittingen boven de Merwe, verfcheiden Keizerlyke Regeerings-rechten, en ige de raaf- (*) De folutione vinculi, quod olim fuit inter S. R. I. et Bel- gii fæderati refpubiicas , made 1774- | 3 328 Je MEERMAN , GESCHIEDENIS. Graaffelykheid, of de macht om het land als Graaf te be. ftieren, hielden zy van de Duitfche Opperhoofden flechis te leen. By ’t aanvaarden van het bewind deeden zy hun wegens het Graaffchap hulde; zy noemden zichzelve Leenmannen des Keizers en des Ryks; wanneer zy aan wallende of verdedigende verbonden flooten. zonder den zy van de vyanden, tegen welke zy beloofden het ha- nas aan te gefpen, fteeds de Keizeren uit; door deeze tn oorlog opontbooden, volgden zy met de ftrydbaare mur fchap van hun Vorftendom , die mede het Keizerlyk be vel van op te trekken ontving, waar ook derzelver wape nen mochten heengewend worden. Het Graaffchap was wel een erfleen, dat van Vader op Zoon verftierf: doch zo dra het mannelyk oir ontbrak, al leefde zelfs noch de broeder des overledenen viel het in den boezem des Ryks te rug, en het was een onverfchuldigde gunstbewyzing der Keizeren wanneer zy in zulk een geval, gelyk doot- gaands echter gefchiedde, den naasten mannelyken aar verwandten de opvolging in de regeering toeftonden. De bloedige burgerkryg , die in ’t begin deezer dertiendeeeuw, tusfchen den fchoonzoon en den broeder van Dirk VIL, over het recht tot het Graaffchap, in Holland woedde, heeft de leenroerigheid van dit Gewest aan het Keizerty in het klaarfte licht geplaatst, en bevestigt, in veelerlei op- zichten, °t geen ik van dezelve heb voorgefteld, „, De banden echter, die Holland aan de Duitfche Kroo ne vast hechtten, waren zo knellend niet; of de Graaven konden om ‘deezen tyd (*) met vollen nadruk de eigen- Iyke Landheeren van dit gewest geheeten worden, en be Keizerlyk gezag beduidde weinig in wergelyking van bti hunne. Wanneer een Vorst de regeering aanvaardde ‚on: ving hy ten platten lande van de Edelen, en in deSteden van de burgeren en ingezetenen derzelven, den eed vat hulde en getrouwheid; en het fchynt , dat dit inzondtt- heid in agt zy genomen, als het recht van opvolging fts- ba was, en als een Heer, die het bewind in handen bi gekreegen, zig op eene meer dan gewoone wyze van & aar „ (*) De Heer Prof. pester, Comment. de Rep. Bat. $. 225 merkt aan, dat de Graaven van Holland zelfs vroeger dan &- dere Ryksvorften de Stadhouderlyke tegen de Landsheeriyke waardigheid fchynen geruild te hebben, ’t welk de ligging Y» at a op de uiterfte grenzen des Ryks niet weinig begui igde? VAN GRAAF WILLEM VAN HOLLAND. 329 aankleeving zyner onderdaanen verzekeren wilde. den zag, en met welke de voornaamfte plaatfen in Zee- land zoo wel als in Holland begunftigd wierden. Reeds in de Keure die Willem I en de Gravin Johanna van Vlaan- deren in 1217 famen aan Middelburg verleenden, zweeren zy beide, dat zy en hunne Durggraaven van Zeeland dezel. ve onverbreekelyk zouden onderhouden (*). En, opdat men niet denke, dat hier de ééne mederegent den anderen flechts hebbe willen verbinden, Floris IV, die in 1223 aan de burgeren van Westkappel Handvesten fchonk , doet ee- nen uitdrukkelyken eed, dat hy en zyne opvolgers dezelve ten eeuwigen dage naar zoude komen ({).” a (*) Mrenis, I. p. 172.” = s, (+) Ibid. p. 184.” Tableau de l'Histoire generale des Provinces-Unies para. m. CERISIER.. T. X. à Utrecht, chez B. Wild, 1784. Sans la Preface et la Table des Matieres , 570 pp. en 8vo. 