VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Go ogle This is a digital copy of a book that was preserved for generations on Hbrary shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online. It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you. Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. We also ask that you: + Make non- commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes. + Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help. + Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. + Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. About Google Book Search Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web at http : / /books . google . com/ 4 I E U W Z ALGEMEENE Vaderlandsche LETTER-OEFENINGEN* WA ARI N D E BOEKEN EN SCHRIfTEN, DIE DAGELYKS IN ONS VADERLAND EN ELDERS UITKOMEN, OORDEELKUN- DIG TEVENS EN VRYMOEDIG VERHANOELD WOROEN. BENEVENS M ENGEL^ERKi tot Fraaije Letterenj Konften en fTeetenfchappeny betrekkelyk. Vicrdc Deels, Tweede Stuk. Met Pkuuen. Te AUSTERDAMy By A. VAN DER KRO£) en By J. Y N T E M A. MDCCLZXZIX. , i ^ 4, ♦ , !f. K\ . VV M V 'S V ,-T- I N H O U D VAN H E T MENGELWERK, Tot Fraaije Letter en y Konflen en IFeetenfchappen be* trekkelyk^ in het Vierde DeelSy Tweede Stuk. Waameemiog eener uitgeftrekte Scheenbeens - bedendDg. Door den Heer willem leurs. 8 Natuurlyke Historic van den Watcrfnjdcr. Volgens den bet ]aai 1661 gezien i/, en in het tegenwoordige, of Jiet volgende Jaar, van zommige Sterrekundigen verwagt wordt. Door den Hoogl. j« r. hennekt. 14 Verflag van eene Reize na, en 't verblyf van cenigc Da ^en en Nagten op, het Alpifchc Gcbergte, Door den HoOgl. DE SAUSSURfi. 23 Bericht, wegens den Heer gaspard risbeck. Door M. Ic Prince^ baris db galitzin. 32 Vrouwlyke Dankbaarheid ; of de Gefchiedenis van Eliza Bcntlcj. 35 Naberigt. 48 De Strekking der Gerchiedkunde , om ons het oog te doen vesten op de Godlyke Voorzienighcid, met veele voor- beeldcn opgehelderd. Door Dr. priestlby. 49 Waamecming , wegens het Kraropflillend Vennogen van den Braakwortel Ipecacuanha. Door * ♦ ♦ M. D, 57 AVaameeming van de ongeroeene Hette en Koude in 't Jaar 1788, en de Maand January 1789. 58 Proeven over het Vogt, uit den Dampknng opgeflurpt, door verfcheide Zelfftandigheden, Door den Heer ben- jamin THOMPSON. 61 Bericht, wegens Licht van zich geevende Bloemen. Door den Heer HAGGRBN. 65 lV«DEBL.MeNGELW«NO. 15, ^3 Ec- p, roeve, over de Dankbaarheid. bl. z Heer de buffon. Bedenkingen over d II Comeet , die in I N H O U D. Eenige Byzonderheden, raakende dea grooten hallir. 6j Onderzoeky wegens de Zedelyke Uitwerkzelen van bet Treurfpel. 71 ^et aanbelang van een bele^fd Voorkomen. 83 Qpvoedings - lesfen. 86 De edeimoedige Wraakneeming. Ecn Italiaanfchc Vtr- telling. 87 Wysgeerige Befchouwingen van de Taal en den Styl. Door den Heer regis rey de cazillac. 93 Waarneeming, wegens de heilzaame uitwerking van bet * Sal Abfinthii^ met de Gentiana, in eene langduurige "Verftopping van den Onderbuik. Door ♦ * ♦ M. D, 99 Natuurlyke Hisiorie van de NoddL Volgens den Heer de ' fiUPFoN. ^ 100 Aanmerkingen over de nutheid van het invoeren van vreem- de Planten. Door den Heer dorande. 102 Aanmerkingen over de Berchryving van den Vergifboom, in het Maleltsch genoenad Pohoon Upas^ die, volgens het verhaal van n. p. forrsch, op het Eiland Java zow te vinden zyn. Medegedeeld door den Heer lam- BERTUS NOLST. M. D* I04 iVanraerkingen over het Character en de Werkzaamheden der Inwoonderen van Oppcr •Silefie ^ als mede over de lagging van dat Gewest. Door den Heer c. f. k. ham^ MARD. 109 Eenige Charactertrekken van Cicero^ als Staatsman en Redenaar befchouwd. Door den Heer j. white. 117 ^ Leeven van den beroemden Italiaanfchen Dichter ylri- OStO. 121 .Bedenkingen over de Spaarzaamheid. 136 Vo irjaarszang. Door den Heer l. stoppendaal. P. Z. 139 Befpiegelingen over de Lente. 14 ^ Waarneeniin^, wegens de nuttigheid van het Droppelbad, in eene Siomheid en Doofheid. I4S Natuurlyke Historie der Kluiun. Volgens den Heer de BUFfoN. 149 /Vanmerkingen over de Befchryvins: van den Vergifboom , in 't Maleits genoeoad Pohoor\ Upas 9 enz. {Vtrvlg m iaf^bl. 109.) - '53 ^ ' ' \V?ia^. \ i N H O U Wnroeemingea op den Hyacyntb. Door den Marquis DB qOUPFIBR. ig^ Eeo middely om in de Boomgaarden bet bederf der Bloe* zems te voorkomeii. 165 Middel, om de Infecten op de Vrugtboomen te dooden, 166 Kenficbetzende trekken van den Graaf oe bufpon. Ont< leead uit de Eloge van den Marquis or condorcbt. 167 Proeve over de Vrees van Zouderling te fchynen, Door den Heer v. rnox. 177 De mislukte Omkooping. ig( Zedelyke Bedenkingen. 18a Wysgeerige Bcfchouwingen van de Tnal en den Styl. Door den Heer RKpis rey de cazillac* (AVrvo/^ van bl. 98.) 18s Waameeming , wegens bet nut van den Spiritus Salts Ain^ moniaci Caufiicus ^ uitwendig aan^ebragt^ in eene incofi' tincntia Urin^t. Door * * ♦ ^I. D. 191 Naruurlyke Historie van den Flamingo of de Phenicoptc^ rus. VoJgens den Heer de BUPFonr, 192 Brief over de Voonbrenging van den Borax. Door dea Heer willam blaze , Esq. 198 Natuurkundige Proeve , over de Circalatie der Vocbten in Bol- en Boomg^wasren. Door den Heer pieter van ARBN, A, L. M, Ph. Dr. 201 Eenige Narigten van den nog voortjiezet wordende ReU rondsom de Wereld, onder bet Bevelbebberfcbap der Heeren db la feyrousr en de LA^GLB, met de Fre- gatten la Bousfok en rAJlrolahe. 207 Kort Verbaal der Lotgevallen en zonderlinae Keize van HiPPOLYT sTEPANOPF , uit deszelfs Ballingrchap in Kam^-L fchatka na Macao, en van daar na Baiavia; getrokken uit een omftandig berigt van bem zelven eigenbandig in de Rusfifcbe taal opgedeld, en naar bet origineel venolkt. Medegedeeld door den Eerw. j. c. metz-. LAR. aia Berigt wegens den Dicbter Salomon Gcsfntr ^ en zyne Werken. Door den Heer de mayer. 215 De Amptverkryging. Etnc Franfchc Anecdote. atflf Wysgeerige Befchouwingen van de Taal en den StyL ♦ 4 Doofi i I N H O U Door den .Hcer regis rjsy db cazillac. (Fervolg en Sla van bl. 191.) aap Waarneeming » wej^ns eene Chorea Sant Viti , door bet gebruik van de Camfhora geoeezea. Door den Heer j. • WILSON. M. 235 Natuiirlyke Historic van den Flamingo of de Phenicopterus. Volgeiis den ieer buffon, (y^nolg en fflot van bl. ^enige Byzonderheden , tot de Natuurlyke Historic van den ^ Olyphant behoorcnde. 244 Aanmerkingeu over den invlocd der StortreKeas, by Don* derbuyen, op den groei der Planten. Door den Heer . iNGfiMHous^r 946 Weetenswaardige en keurige narigten van de Circasfiersj cen der zeven Volken , die de Landen tusfchen den Zwar- te en de Caspifche Zec^ bewoonen. 250 Het verhceven Character van Leopold » den tegenwoordigen Groot Hertog van Toscane\ met cen berigt van de Bur- gerlykc lnrlgtiugen» in dat Hertogdoro, Door den Heer DUPATY. 256 Over de Schoonheid en Kleeding der Dames te Rome , he- den ten dage. Door den Heer dupaty. 264 Voorbeeldlyke Braafheid onder de Wilden aangetroffen. 267 De Patriottifche Chineefche Keizcr yao, Ecn Chineefche Anecdote. a68 Inhoud der VerhandeHnge van den Heerj, a, de luc» in- geleveril rer beantvvoordinge van de Vraage, door de HoUandfche Maatfchappy te Haarlem voorgclteld, „ Wat moet men denken van de Trapswyze Opklimmtnge, welke veele, zo oude als hedendaagrche , Wysgeeren, ,^ hebhen gefteld plaats te hebben , tusfchen de Natuurly- „ ke Weezens , en tot welk eene zekerheid kunnen wy seraaken, omtrent het Haadlyke beftaan van die Op- klimaiin^e, en van de Orde w.cike de Natuur daar in „ volgt?" 269 Wanrnceming wec[ens het nntti^ gebruik van de Flares Sal. Amoniac. Mariiaks , in de Chlorofis. Door ♦ ♦ ♦ M. D. 277 Dr. hkrschell's, berigt der Ontdekkinge van twee Sa- teliicen. w^n(e)endQ roud^m de Pi^neet Uramu 277 Waar- I N H 0 U D. ffaameemirgen over het kweeken, en 't veelvuidig hiiialyk gebruik der Dadelbomen. Door uea Heer dbs ponxai- Gerchied* en Aardrykskundige Aanmerkingen, op het vcr- Iiaal van tUnim^ w.cgcos den Oorfpron^ eo de Oudh^ul der Indiaaneo , en 'de Aardryksbefcbryving bunner Lail- den; met nafpeuriugen over de vooniaamfte Oroweote* lingen in Indie ^ door deh Heer de guign£s; voorgelee- zen in eene der Openbaare Zittingen van de Academic des Itifcripiitms a BdUs Ltttret. Brief van een Reiziger door Rusland^ bebelzeilde een ver« flag van den toeuand der Kunden en Weetenfcbappen ^ cn van de Kabiiietten te Petersburg. 295 Over de PuWiquc Uitgaven en Schulden der Engelfche Na- tie« Door den Heer c« f« a. wbndbborn. Predik€r tc Londen. 302 Vcrkeerings Regels, 31^ De Menscb in zyne waare Grootheid berchouwd. 319 W^aineeinVng, wegens het nut van de Ipecacuanha met Opium , in eenlangdunrige Maagkramp. Door M.D. 3d4 Natuurlyke Historic van de Zwaan. Volgens den Heer ds BUFFON. 324 Berigt vad de Banken vm Newfoundland , en van de Vis- fchery op dezelve. Door den Heer anburet. sjfi Brief van een Reiztger door Rasland. (Fefvolg en Slot fan bl. 30a,) 335 Cittrekzels lift het fidict dc^ Groot-Hertogs van foscane\ rot hervorming van de Lyfftraflyke Weiten, in de Lapr den zyner Heerfchappye. 344 Over de Publique Uitpaven en Schulden der Engelfche Na- tie. (Vcrvolg en Slot van bl. 3x6.) ' 351 Bedenkingen over bet vroegtydig Trouwen. Door Dr. & FRANKLIN. 36 1 Een Droom. 363 Zedelyke Bedenkingen. 3^5 Uitlegregels , in de verklaaring van salcmo'^ Spreiihi^ both J noodig in 't oog te houden. Door den Heer thc>* Ms BunT. D. D. F. R. en A. S. 367 N;ider ficrigt^ rai^endc de iL(iQd€ Myrhe^ ak een Hulp- mid-r t N H 0 tJ D; toiddel voor de HondsdoUigheid; Ben Uittrtkzel yah een Brief over dit Onderwerp. 373 Natuurlyke Historic van de Zn^aan. Volgcns den Heer DE BUF^oif . {yerv^lg en Sht van U. 3;ji^. 376 tjittrekzei eener Verhandclingp over deir Oorrprdng ea de formcering der Champigtions of Paddeft&elen. Door den Heer medicus ; met . Aantekeiiingen van den Heer DE RETNIBR. 381 Uictrekzel eenes Briefs van den Heet bhitzikg (lees tit- singh) aan den Heet de cuignbs; gedagtekend HougH in Berigale\ betreifende eenige byzonderheden van de Chin'eejen fen Jdpanneren. 390 Leevensfchets vaii den Dichter Salomon Gesfner. 395 Sefpiegelingen over de Onbeftendigheid van het Menfche- lyke Leeven , en het Affchuwelyke der Oorlogswoede.4o6 Eduard en Maria. Een Aandoenljke en Leerzaamc Ge^ fchiedenls. 41a Naberigt. 4-^4 Ontledende Befchouwini; vad de Hartstocbten der Men- fchen. Door den Eerw. thomas balguy, D. 415 Waarneeming wegens het nut der Asfa Foetida in de Trommeizugt (Tympanites'). Door M. D; 424 Natuurkundige Proeve over de Circulatie der Vogten in de Plantgewasfeni Door den Heer f. van aken A. L. M. Phit. Dr. 425 Verdag van de Academien by de Turken. Ddor deli Abt GIAMBISTA TODBRINI. 43I tlittrekzel van eene Reis rondsotn de Wereld in de Taaren MDCCLXXXV, MDCCLXXXVI, MDCCLXXXVII en MDCOLXXXVIil , gedaan door de Capitems fort lock en DIXON. 436 Een Voorbeeld vati de Welfpfeekenheid der tndlaanen; sevens eenige aanmerkingen over hun verftandlyk ver- mogen. 444 Een Fragment. Een Les voor de traders. 447 Zedelyke BedenkiugeUi 45i B.edcnkingen over, die foort van Wysheid, welke beftaat in Infcbiklykheid en Welduidin^, zonder eenig ander iniigt dan Bigcnbaat. Door den iieer Vi knoi» M. A. 45:^ Waar* 1 M H d u a fTuneemiogeo vtn Geneezidgeo met de Kvrik in byzdii- der koimerkende Ziekten. Door den Heer w. lsurs. 461 Nsmmlyke Hisiorie vtn de Gans. Volgetis den Heer ut^ TVkneeminffen, over bet beboeden der doomen toot de deeiiyke uicwerkzelen der Vorst* Door den Heef f« gio B/iTTISTA DS 8T« MAATIN. 475 Ammerkingen over de Winden en derzelvef UitWerfcin^ in den Dampbing. 477 Nader Berigt, wegens cen Crief van den Heer BRirziica riMS TiTsiNCH^ aan den Heer db guioneb, betreffifn- de eeni^ byzonderfaeden van de Chincc/en en Japaiufc^ rcH. Door den Heer jam titsing. 48S Bedenkingen van den Heer samurl jounson, L. L. Df over de geringe vorderingen in kennis, welke Men- fchen»* naa bet bereiken van tekeren Ouderdont^ maa- ken. 4>ft Gedagten over bet haatlyke der onregtmaadge Behandelin^ gen van den Eyenmenscb. 495 Gedagten by den Morgenftond in den Zomer. Door den Eerw. Heer o« van dbr schaap^ V. D. M. sod Opbelderende Aanmerkinsen over bet Regterampt by de Waameemmg eener gebeele ontaarting der Fefica Urinaria. Door den Heer f. rubisch. 514 Matuurlyke Historie van de Gam. Volgens den Heer BUFFON. {Ver^olg en Slot van bl. 475.) 517 Brief van den Heer frbvost dacier, over de Yzerett Bmg van Coatbrookdalc. 518 Verflag van de Boekeryen te Confiantinopol^. Door den Heer oiambista toderini. 531 Bcrigt, wegens \ Land en de Zeden der Kafers^ een wild Volk in Africa. Door den Heer w. PAXEasoft. 536 Gierigbeid en Eerzugt. Door frbdbrik den II, Koning van Pruisfcn. 5^t De verkeerd begreepene Edelmoedigbeid. 544 Kenfcbets van een wys en gelukkig Man. 548 Me vtrwonren Letterroem van FmumUc. 550 De i N H O U De Cefpiegelende Wysgeer, ons Zonneftebsel berchon^ wende. 551 l*w6e Waarneemingen van het nuttig gebniik van den Ra- dix Ipecacuanha^ \\r klelne "Giftcri. Door den Heef J. HELLER, M. & C. D. ' 55^ 2o»d«riiDge Uitwerking van ech fterken Electriqucn Schok; gaande-'door het-Meofchelyk Lichaam. Door den Heer J. INGBNHOUSZ. ^ Kegels toe behoudenis ^as Qezigts^ en wegens bet gebniik. der BrTUen en Vergrootglazen. Door den Heer gsorge ADAMS. 56& Bcrigt; welgetis den berocm(len Konstoeftnaar, ^tn He6? Chtetiin Ouillaumc Ernest Dietricy , vermaard HofTchil' • der te Dresden. Da6r den Heer c, ploos van amstbl, J. Corn. '574 Weetenswaardige ec; keurige Naarigten van Georgia en de • Gecrgiers. eeu dci Zeven Volken;'dte de Landeft tUs- fchen 6t Zwarte en de Casp^che Zee b^Woonen. 579 Aibertina. Een Verulzcl. 586 2^delyke Bedenkingen. 597 Proeve over de liragt van 2edelyk Onderwysw Door den Heer v. rnox. 599 Egt bcrigt, Wegens de Koode Muur en de bcreidinge daar van, tot eenHulpraiddel voor de Hondsdolligheid , ne- vens de wyze hoe 't zelve voor Menfchen en Beeste/i te gebruiken. Door, den Heer c. l. g. van faioagh. 604 Matuurlyke Historie van de Kotgam en de Ringclgans^ Volgens den Heer de buffon# v. 607 Kort begrip eener Verhandelinge , over de vorming van het Hoofd der Caraiben , en eenige vfeemde gebruiken aan de Wilde Volken toegefchreeven. Door den Heer ar- THAUD. 615 Bcfchryvin^! van de Koper-Myn,te Fahktn in Z^eeden^ 622 BeantWAording der Vraage: Strekc hec niet ten voordeele der Gezondheid zich , by tusfchenpoozing , aan de Koude bloot te ftellen. 626 Verflag van het Lecven en de Schriften van wylen deri Heer, JOHN whiteiiurst, F. R. S. 628, Aanmerkingen over de Zeden en GewooYiten der Inwoon-« deren van Napels. Door den Heer dupaTy. 636 Zedelyke Bedenkingen«. PROEVE OVER DE DANKBAERHfilD. Dank^ in allcs^ wa/u dat is de rillc Gods. PAULUS. Onder nlle de Deugdeu, die den wacrdigcn Sterveling, voor zo vcrre hct acn dczc zydc des grafs mogelijk is , aen 't dnde ziiner wording docn beandwoordeii , \9 dc Dankbaerheid gene van de minfte, Zij is het , die hare beoeflenarcn verhcl't tot hct kenmerk van ware Licfdc, -van die Liefde , die onmidlijk , met voile ftromen , van vooT den troon der Eenwige Liefde voortvloeit. — Zij, uir Godlijk zaed geborcn, met hare ziister, de be- minlijke Weldadigheid , hand acn hand op de doornpaden dezer wisfelvalligc waercld wandelcnde , herfchept dczel- ve in ecn Eden van geluk; in Waranden, met Rozen en Lelien bcplant ^ welkcr acngcname geurcn doordringen tot in de ziclen van mcnfchen , in wier binnenfte de trckken van Godlijke gclijkenisfe levendisj zijn. Die behacgUjke Dankbaerheid is het , welke mijn aen- dagt naer zig trekt. Ik zal haer bcfchouwen , in alle hare bekoorlijke hoedanigheden , en hare treffende cigenrchap- pen , voor gevoelige harten , ten toon fpreiden. Mij dunkt .... maer hoel .... welke Godlijke luis- ter! . . • • welke aenbidlijke fchoonheid! .... zij is het zeive. Ja, lieve Dankbaerheid! gij zijt het; . een hart, flegts even voor uwen invloed vatbacr, zoude u , met 6nen opmerkfamen oogflag , voor die ge- ne kennen, die gij waerlijk zijt Zij nadert,,. z'q fpreekt 6 welke Godlijke Steml — Dochter des Ecuwigen ! open gij zelve mijne ooren , — • mack mi] vatbaer voor uwe heilzame lesfen ! . . . . Ja ,. z\j fpreekt mij in dezer voege aen : 5, t Nietig Sterveling ! wat vermcet gij u om mijne ei- jeiifchappen xe ontleden? . mij, wie zo wciiiige van IV. DEBI- MENCELW. NO. I. A UWe % FROBVB uwe gelijken kenncn. « Iky — fchoon bereidvaerdir om ieder inwoner van het benedenrond , dat geluk , die vrede des gemoeds mede tc dclen , die liij door mijn vcr- mogen kan crlangen , ben verfmacd , veracht , en gc- haet.— - Neen, flack uvv voorncraen; gij kent mij niet rccht; — dan, zijt gij bcgcrig om mijnc waerdc tc kenncn? Ja, ik zie uwe begeerte; wel aen, hoor! ■ God, die mij door zijnc Almagt hervoord bragt , om onder het van hem beminde mcnsch- dom tc wonen , zij de Ecr van mijn aenwczcrt,. Hij 9 die allddn Deugd is , bcgaefde mij met zulkc cdele vermogcns , die gelchikt waren , om het redenmagtig fchepfcl aen het einde en oogmerk van den alldcn VVijzen tc doen beandwoordcn. — Ik deed Adam in acnbid- ding en dankbaerheid nederknielen , zo dra hij kennis van 2ijn aenwczen hadt; • hij befchouwde met mij de werken des opperften Kunftenaers met verrukking. Op *t gezigt van het grootsch en ficrli|k gebouw dcr Na- tuur, met allc zijne volheid, vcrvulde ik zijne ziel met verbazing, en, daervan verzadigd, viel de lienijkc dauw des flaeps op hem neder; terwijl hij zai^tlijk in het welriekende vcldkruid ncderzeeg, • Ik bevvackte hem; dcEeuwigc wcrkte; zijne almagt bouw- de, uit ene ribbe van Adams Icndcncn, ene gezellinne voor uwen Stamvadcr ; zij zag mij acn ; viel , door mijn invloed, op den voetbank des Troons Gods neder, -— en aenbadt. ■ Adam ontwaekt, — — ziet, ge- heelvcrrukt, ene vrouwlijke fchoonheid, ~«» en dankt door mij den liefderijkftcn Mcnfchenvriend, die hem de aengenaemlle gezellinne bezorgde ; hij vat mocder Hevabij de hand; zij knielen tc famen in diepe ver- wondering met mij ncdcr; ene langc ftiltc drukc hunnen dankbaren eerbied uit. Zij hcrrijzen , — zij berdiouwen met mij de werken van hunnen Maker. Nimmer verloren zij mij uit het oog ; elke opflag.van hun , nadenHemel, werdt door mij opgcza- mcld , — — en volijverig naer 's Hoogften paleis overge- bragt. Dan , helaes ! de cerfte waereldbewo- ners , zo volmaekt en heerlijk door de hand dcr Ahnagt geforraecrd , gcven gehoor aen den raad van mijn gezvvo- ten Vijand , den Vorst dcr Helle , die door ondankbaer- heid zijnen Schep|r«r zo hoog beledigde , dat hij uit de woonftede der Zaligheid in de ccuvvige duisternis gewor- pcn wcrdt* -y— • De cerfte mcnfchen ovcrtrcden het ge* OVER DR DANRBAERHEID. 3 k)d des hoogften Wetgevers ; de trekken der God* ieid vcrduisteren in hunne zielen , — waerdoor alle die uiimimiende hoedanigheden , hen te voren zo eigen ^ verdonkcren ; en onvatbaer voor den invlocd der Deugd, — makcn zij zig mede fchuldig aen de fnode oD-fankbaerheid tegcti den Almagtigen ; zij wcrden yatbacr voor ondeugden ^en mijnc vermogens fchoten tocn tc kort, om door de nevels der zonden been te brekcn. Met een bedrukt gelaet ijlde ik tot voor den Troon der Godhcid. Heer! riep ik uit, uw geliefd fchepreU de mensch 9 is gevnllen ; mijnc kragt is onnut geworaen ; hij verfraaedt mijl Troost u , riep de Eeuwige Liefde mij toe , gij zult wcl in weinige harten wonen ; maer die weinige zuUcn verre in waerde overtrefFen hec groot aental, dat mij in u verlmacdt ! Mijn Zoow, de Eeuwig gcliefde ! . zal u tot ene waerde verheffen 9 die gij nooit zoud bezeten hcbben! — Hij zal de fchuld van bet menschdom wegnemen ; door uwen invlocd zal mij de ecr wordcn tocgebragt , — en uwe ze- gepml zal ccuwig ziin ! Verwondcring en acubiddiug ovcrftroomden mij ! • De gewelven des Hcmels dreunden ! Het zalige Choor galmde den Lof des Heren uit ^ en werdt gchcel acnbidding I Mijnc beftemming was op de Aerde ; ik volgde het plan der hoogfte Wijsheid , om onder het menschdom te wonen ; maer hoc weinig verblijf vond ik fom- tijds onder hetzelve. Evcnwel waren fommige harten voor mijn invloed geopend. Dan zworf ik aen 't cnc , dan aen 't anoere einde der wacreld ; fomtijds meer, fomtijds minder 9 . bij den mensch in waerde ; doch meest bij den ncderigen , — bij den zig nict tc boog verhcfFen- dcn Stervcling , — enzeer zelden bij den inEer en Hoog- heid uitmuntcndcn. r- Ja, vceltijds woondc ik liever onder het Stulpdak , dan in Hoven en Paleizen. • Maer ik moet u mijncn aert nader leren kennen , — en u eindli-k tonen ^ hoedanig de gcftddheid is ener ziele » in welke ik mijnen zetel gevestigd hebbe. Door mij offerdje Habel de eerftclingen van zijn vee Co- de op. Mijn invloed zettc aen Henoch's Godsvrugt luisicr bij. 1 Ik deed Noach dankbaer nederknielen , toen hii dc Arke verliet, en het aerdrijk om zijnent wille weder droog zag» Ik was de vriendin van den Acrts- vadcr Abraham ; ■ hij zwaeide door mij, dankbaer^ bet reiikwerkGode toe, tocn hem Uaac geboren was; — A 2 met 4n paoEVE ^ met raij aenbadt hi] 's Hoogften goedheid , toen Godrf Stem, op *t zicn van zijn geloof, het bffermes van zijns Zoons haize te ruggc hicldt, en hem dien geliefden, als 't ware , tc rug gaf. Ik woon ie deeds bij des Acrtsvadcrs Zoon; bij elke zegening, hem toege- zondcn , herinnerde ik hem , dat hij Jehova dankerkcnte-' nis fchuldig was; en wanneer de vrome Jacob ha- Te en gocderen zag vcrracerdcren , deed ik hem deBrou- adcr van alle zegeningen lof toebrengen , en zijne eigen nictighcid crkennen. ^ Door mij dankte de lijdfame Job zijnen Maker , nog in zijn bitterftc leed; ■ ik Jiicld hem te rug , om tegen den Opperbefturer van het Ilceliil te twisten, Ik zat aen David's zijde , wan- neer hij Godc Lofpfalnien zong. De wijste aller Stervch'ngen leunde op mij , wanneer hij zig in het Hci- ligdom des Allerhoogften ncderboog. Hiskia's dank- lied bragt jk tot voor den troon ,^ toon het hem vergund werdt vi ftien jaren langcr over het Joodfche volfc tc re- geren. — — Met Daniel viel ik driomael daegs den God van Israel te voct; — — liij bragt, door mij. erkente- nis toe aen hem , die ziinc ziele uit het grootfte gevaer hadt gered. Ik vervulde Maria's vrome ziel met Godgewiiden Lof. Zacharia en Simeon deed ik Godvcrhccrlijkendc Liederen zingen. ^ Ja^, de Zoon van God , in 't vlecsch gekomen , verwaerdigde mij , ora, met hem , zijnen Hemelfchen Vader in den gcbede aen te fpreken. ■ Door mij werdt God van zo velen ver- heerlijkt, die door Jefns wonderdoende hand gered en ge- nezen waren. En hoe vele der Apostelen ,en eerfte Zendelingen des Euaugeliums , bragten den Bermhartigen door mij de ere toe. Den groten Paulus vcrzol- de ik deeds , en deed hem de Deugd van Dankerkentenis aen 't eerfte Christendom leren. Ik was de ziel van de ftatcliike Schaduw-Wet. Verbeeld u de Dankbaerheid , zo als zij zicb vertoont in den beminncnden Mensch. Sla hem gade , van ziine jcujfd, van die ogenblikken af , wacrin zijne vcr- flandigc vcrmogens zig beginnen te ontwikkelen ; daft be- wijst hij reeds ftamerende dank aeQ hen, -die hem kindfch^ OVER DE DANKBAERHCID. '5 Hcfchcnkcn tocvoegen. • Zijne ouderen wcet hij de jenminnigfte vrieDdelijkheden te bewiizcn, voor hctgenc hi) van hun , rot zijn nooddruft cn vcrmaek , ontvaugt ; . licve lachjes en ftamerendc woordjes zijn zo vclc jbcwijzcn , dat de zaden van Dankbacrheid in het zieltje J)^mnen te kiemen; ziine gcliele kindfche zicl demt een waesfem van erken ten is- voile bedrijven; • cn , bij het meet en meer aenwasfen zijncr vcrmogcns , klimmen ook tevens deze beminlijke hoedanigheden. Zij breidcn zig meer en meer uit, en vertonen zig in helde- «r glansfcn , wanneer zijne vennogens het fchone van dit Character beginnen te ontdekken ; doch het is niet gcmackt, niaer ongeveinsd, en uit befef van plicht, en Diet cm zig daerdoor uitmuntcnder dan zijn evenmensch te doen voorkonien. Hij zoekt deze eigeafchap aen re kweken, cn, zo ver mogelijk, te brengen. Bij het ontvangen van wcldaden, ja zelfs van de niinftc^ derzclven, kan hij die niet ongemcrkt voorbijgaen, wan- neer zijne verraogens tot rijpheid zijn gckomcn; • hij weet, te zijner tijd , aen de bcwerkers van dezclvcn , zijucn dank 't meest gepast te bewiizcn. En is hij in omftandigheden geplaetst, dat hij zelve kanvveldoen, zo doet bij zulks uit even dezelfde bron ; door de Dank- bacrheid. Door mil is het , dat hij de gcnotene gunften van God op die wijze door weldoen erkent. In de eerfte plaets weet hij , dat hij den Almagtigen dankerkentenisfe fchuldig is. • Hem, die de ccrllc oorzaek van zijn aenwezen is , — 'die hem , van de eer- fte beginrelen af , zo Vaderli^ heeft gadc gcflagen , en uit zo vele gevaren gered ; >■ dien God valt hij no • drig te voet. Hij erkent Gods hoogheid cn zijne cigen nietigheid. Wanneer hij alle de wegen her- ilenkt, wacrdoor Gods voorzicnighcid hem, federd zijne eeirfte bewustheid , leidde , moet hij verwondcrd uitroepcn: 6 Oneindige Wijshcid ! gij zijt het , die alles voor mij 5, ten besten fchikte. Ik aenbid uwen wil. • I, Ik deed niet anilers dan zondigen , cn gij bcwecst mij „ weldaed op weldacd ! " Koomt hij in tcgcnhe- dcn, trcffen nem de wederwaerdighcden dozes levcns,hij zockt die zig ten nutte te maken, Cfchoon zijn hart 'cr tegen opkoroe;) hij erkent , dat hij nog nicer verdicnd hadt, en is Tonuijds veriicusd, dat hii, door dien wci^, nog racer bcfef van de nietigheid van het ondcrmaenrchc krijgr; cn daerdoor meer het oog op eile Ecuwis:? A3 h^iJ 6 PROEVK heid kan vestigen. ■ ■ En wordt hij van zijn even- mensch beledigd , hij zoekt zig van wrake te onthouden , en geen kwaed voor kwaed te vergelden ; hii wect de Les des Euangeliums, hebt uwe vijanden lief." • Ook ziet hij zijne eigen fchulden niet voorbij , die hij da- gelijks ziet vermcerderen , hoe hij dit ook zoeke te ver- mijden. Denkt hij hct plan der Verzocning in ; ftaert hij gclovig op den mensch geworden Zoon van God , — den beminiijklten menfchenvriend , — de fchoonfte van alle menfchen kinderen; denkt hij aen Gods liefdc tot het mcnschdom , — die hetzelve , iiit een allerakeligften ftaet 9 tot de genieting der gclukzalighcid , door dien weg, wil overbrcngen; dan kniclt hij door mij ecrbiedig jieder voor dkn God , die zulk een onnafpcurlijk plan daecftelde; en hij zoekt, door den gelove, decl- genoot van het door den Middelaer verworvene heil te worden. Befchouwt hij de werkcn Gods in de Natuur, hij dankt door mij dien groten Bouwheer , die hem op zijnc wae- reld plaetste , — en hem deedt wonen in zulk een heer- lijk paleis, — door Zi ne almagtige hand geformeerd, — - in zulk een voile voorraedfchuur van de goederen Gods, gefchikt ten ouderhoud van het mcnschdom. Zijn opmerkfaem oog dwaelt fomtijds door het onmeetbaer He- melvak: daer befchouwt hij, met eerbiedvolle ver- wondering, zo vcle HemelboUen en duizende lichtende Sterren, Van dacr daelt hij op de aerde neder; — hier trekt al hct zigtbarc zijne verbazing : de on- mectbare Zeen, met zo velc duizende bewoners derzel- ven ; van den Walvis tot de kleine Garnael ; het Dierenrijk; het Plantcnrijk; de fchakel, die dip alles zander enige gaping aen ddn hcgt , op ene manier, die de hoogfte Wijsheid tot ere ftrckt. — Hij befchouwt den mensch , — zig zelven , als het hecr- lijkst pronkftuk , — geformeerd om 's Makers lof te ver- kondigen. Van hier klimmen zijnc dcnkbeclden vreder tot voor Gods glorierijken Troon , — de plaets , waer alle zijne (loflijke begrippcn in de zee van Gods on- eindige grootheid als wegzinken. Ik, de Danfc- bacrheid, doc hem wcdcr tot zigzelven kcren, — en door mij zoekt hij naer Gods wil te Icven. Ontvangt hi^ weldaden of onverpligte dienften van zijn evenmensch , — bij is daervoor op ene gepaste wijzc daul;« OVER Dft BANKBASRHEID. ^ Alibacr ; 't is door mij , dat hij Code de ecr , cn den mensch zijnen dank toebrcngt. Tot gene laeghe- den is hij bekwaem ; maer one juiste erkentenis is het loon der gcnen , die hem weldoen. Wanneer hij zodanig door 't .alwijs beftcl der Voorzie- righcid gezegcnd is , dat hij kan weldoen, — ontflipt iem gene gelegcnheid , om door mijnen invloed wcldaden te bewijzen. Hij., die Gods goedheid omtrend hem eikent , — wil Hem ook in dit opzigt als van ver- re naervolgen : hij kan niet leven zonder weldoen; want hij ondervindt, dat menschlievcndheid en weldadig- heid de aengenaemftc gcvolgen in zijnc ziclc nalaten. En gij, Sterveling ! volg zulk een voorbccld; dan zal geluk en welvaert uw deel zijn; uwe wenfchen zuUen welgelukken. • Doe wcl door mij : gij zijt zulks aen Gode , aen u zclven en aen uwe naestcn fchuU dig. Gij wildet mij befchouwcn ; nu kent gij mij ecnigzins : wel acn : volg mijn racd." Toef, 6 beminlijkc Dankbaerheid ! waerom vcrlact gij mij? — — waerom verdwiint gij iiit mijn oog? — bViif Heeds acn mijnc zijdc! .... Dan gij hoort mij iiiet ; gij verlact mij ! — om andcrc meer gelukkigc Ster- ^elingen met uw bijzijn tc begunftigen. Achl had gii langer mij verzeld ; hoe vccl liad ik door u nog gcleerd! hoe had gij mij mijn pligt nog doca kennen ! Dan , zijt gij zelvc niet bij mij , ik wU nogtanr , volkomen , acn uwcn invloed gehoor gcven. Woon voortacn in dit hart ; — en door u zij mijn wcg verlicht ! ■ doe mij ftccds wandclcn op het regte pad! En gij , weldadig Oppcrwczen I Ecuwigc oorzack der beminlijkc Dankbaerheid ! — gcef mij ccn dank- „ baer harte! Gij deed mij wel ; gii zegcn- det mij , t€gen zo vele dwaesheden , tegen zo vele wan- „ daden aen , — die ik finds mijne ecrfte kcnnis bcdrecf. „ Doe mi: mijn pligt jegens u , mij zelven en mij- „ nc naestcn , recht kennen ; en gecf , dat ik nooit „ de Dankbaerheid uit het oog vcrlieze ! Verllerk ^ cn geleid mij, op dat ik door hacr u de fchuldigc cer ^ toebrenge ,^ — en mijn ti^delijk en eeuwig geluk mogc ^ bewerken P. A4 WAAR- WAARN£EMING WAARNEEMING EENRR UITGRSTREKTE SCHEEN- BEENS-BEDERVING , door WILLEM LEURS, Chirurgyn-Major by hef Esquddrm Guardes du Corps yan Zync Doorluchtigc Hoogheid^ den Hcere Prince yan Orange en Nasfau^ enz. enz. enz. en Praktifeerend Heclnieester in V Hage. Het Beenhederf^ door verfchillciKlo oorzaaken op on- derfcheiden plaatzen van lict lii^iinaiii voortgcbragt , is in de Heelkunde gcen vrecmd' vcrl'chynzel.. Maar een Beenbcderf van het Scliecnbccn, met vcrlics van een aanmerklyk gedeeltc zyncr gcheclc zclfllandig- hei.l, wederom, zonder ccnigen hinder aan het Reen na to laaten , geneczen tc zicn , is niecnlcr zoldzaam. • En , daar dccze Waarneeming van dicn aart is , zoo- vleije ik my , den Heelkundigen geenen ondienst tc doen , dezelve langs deezen weg aan hun mede te deelen. Den 27 Maart^ 1788, wierd ik gcraadplecgd over het Been van den Zoon van w. van ettincer , Mr, Lood' gieter te Voorburg^ (een Dorp naby ^sHagc.) ZynHeel- pieester vertoonde my, aan het regtcr Scheenbeen, van deezen vyftienjaarigen Jongeling , een Beenbedcrf , dat zich van even onder de Knic tot naby den Voet uit- ftrekte. Het onderfte gedeelte van dit Schcenbeen was geheel van zync bcklecdzelen ontbloot ; hadt eene bruin- zwarte kleur, en ftak, ter lengte omtrcnd van drie dui- men, buitcn het vlecsch uit: na boven en ter zyden, tot even onder de Knie , waren in de huid verfcheiden klei- iie gaatjes , welke eene (linkcnde etter uitgaven , cn door het oriderzoek-yzcr toonden , tot op het ontblootte Schcenbeen door tc gaan, In deezc gelleldhcid was de Lyder finds cenigc maanden geweest. En niet- tegenftaande men do hulp van onderfchciden Heclkuiidi- gcn , ao van hier als ciders , hadt ingerocpen , zo was dee- ze ongelukkige echter aan zyti nooJlot ovcrgdaatcn. Men rekcndc de kragtcn van den Jongeling te z\vak , om met EENBR SCUEENBBENS-BfiX)£RVING« 9 utft vrugt iets ter zyner geneezing tc oudcrneemen. Men liet dierhalven dit jammerlyk gebrek , •alleeii met eene dagelykfchc verichooning van droog plukzcl , aan de Na- tuuT zelve over. Het berigt , 't welk ik van den oorfprong en voortgafig van dit Beenbederf kreeg, was kortelyk dit : Na dat deeze Jongeling , een geruimen tyd , met eene hardnekkige, doch nu fchynbaar gcueezcn , uitflag over het geheele ligchaam geworfteld hadt , gcvoeldc hy in /Ipril 1787 , in het midden van het Scheenbeen , eene doffe diepzittcnde pjm , die na verloop van eenigc dagcn hc- viger werdt , en welke het gehcelc Been cen weinig deedt zwcllen;dit wierdt, omtrciid dric weekcn iaiig , doojr den Chirurgyn van het Dorp , met pyn- en ontfteekingwee- rende omflagen voorzien. Dan d^ pyn, die dagclyks he- vigcr wierdt, bleef voortduuren, en maakte een ettcrge-^ zwel even onder deKnic: dit door ecnilaagsch Hcelmees- ter geopend zyndc^ontlastte een menigte ettcr,wier boe- zem zelfs tot beneden aan den Voorvoet zich uitftrekte. — • Na eenigen tyd (loot men deeze gemaakte opa- ning; Wiinneer aan het ondereind van het Scheenbeen eenige kleine gaaties in dc huid do6rbraken , en het Been Moot toonden. Eenigen tyd hicrna fcheidiic het be* dorven Been, aan zyn ondereind, van lict nog gezon- de af; ligtte zich op, en doorboorde de huid ter leng- tc van dirie duimen. — Intusfchcn kwamen van tyd tot tyd, na boven en ter zyden, kleine openingen, dfic y dagelyks eene ftinkcnde etterftof ontlastten , en tot op het Been doorgingen. — In deezen toeftand bevondt zich dc Lyder, toen ik hem voor de eerllemaal bezogt, Ik ontveins niet , dat het gebrek in den voornoemden ftnat my bckommerlyk voorkwom; docli de moed van den Jongeling , gepaard met die middden , die de Natuur in haare wcrkingen onderfteuncn konden , kwamen my ter zyner geneezing niet ten eenemaal te vergeefs voor. Ik begon dierhalven metdc kleine openingen, ter zy- den en na boven , door het mes tot elkanderen tc bren- gcn ; en liet aan bet boveneind infpuitingen maakcn met de csfenls van mastik en tinctutir van mirrhc. Door deeze infpuitingen bleek het, dat de bovenfte openingen met de onderfte gemcenfchap hadden^ en ik had het ge* hoegcn door dczclvcn , eene anderszins lang ftilzittende itinkende ettcr dagelyks te ontlastcn. Wydcrs liet ^1^ het ontbloottc Been , en dc anderc openingen , met A 5 pluk- xo WAARNRKMINO plukzcl, in het voornoemdc mcngzel gcdoopt, beleggcn. i Van tyd tot tyd vcrwydde ik de openingcn , toe 20 lang ik dc gchcele bcdorven uitgeftrcktheid van hct JJeen bloot had, Ik deed dit ondcrfclieidcn maa- Icn, met oogmerk om de reeds te vecl vcrzwaktc natiiur nict te veel op d^nmaal te doen lyJen , en daar door Toms bet iiitzicht tcr gericezing , dat my van tyd tot tyd gun- ftiger wierdt , tegcn te gaan , of wcl gehecl te doen ver- dwynen. Na dat ik het gcheclc Schccnbccn , in zo verre het my bcdorven voorkwam, ontbloot had, vond ik , aan des- zclfs bovencind , omtrcnt drie vingcrcn breed ondcr hct kniegewrigt , medc eene affchciding van het gezonde , dat cchter tandgcwys nog in elkanderen bleef vast houdcn : — — doch ook dit wierdt , door dagelyklche zagte be- wcegingen met het van ondcrcn uitllcckende bcdorven ftuk been re maaken, gehecl los, en wcl z6, dat hcE zelve op den 30 April daaraan volgende gehecl wierdt uitgenomcn. • Dit uitgenomcn (Ink been , dat dc gchcele diktc van hct Schccnbccn in zich bcvatte , hadt de Icngte van a^t iluimni , en was op ondcrlchcidcn plaatzen met fponsacn- tige holtcn voorzien ; cn vooral aan dcszelfs bencdcn cnderkant door bcderving wcggeknaagd. De aanmcrklyke holtc , die dit uitgenonien ftuk been maakte, liet ik door zagt pliikzel, met hct hier bovcn- gemcldc mcngzc\ bevojtigd , opvullcn ; hier door kw^- mcn nog cenige Beenlplinters , die zich van tyd tot tyd in de omliggende vlceschdeelen haddcn vastgezet , tc voorfchyn ; cn ik had hct genocgen , na vcrloop van om- trend zes weekcn de geheelc holte , met eene zelfftan- digheid , in vasthcid aan been gclyk , gcvuld te zicn. — Deze nieuwc vaste zeUTrtandigheid gaf , van tyd tot tyd , de kragt aan het been weder , en wcl in zo vcr- TC, dat deczc Jongcling , die nu finds vcele maanden het gebruikzyns bccns gcmist hadt, wcderom,aIs voorheC-n, op hct zelve, zondcr andere onderfteuning , ftaan en gaan kon : en zclfs reeds, in den afgcloopcn Zoihcr, een wcj van ecnigc uuren, zondcr hinder, op hetzelve heeft kun- ncn afleggen. Voor hct oog is 'cr geenc dc minfte wanftalte , nog ook geene de minftc verkorting van het teen nageblcevcn. Men vcrwagtc van my geene byzondere aanmcrkin- gfu, noch over de heilzaame werkingen der Natuur, 20 zicbt* / SBNER 8CHBENBEENS-BEDBRVIN(S. II xichtbaar in dit geval ^ noch over de behandeling der Heelmeescers , wdken over dit gebrek zyn geraadpleegd : hct terfic is, door zo veeie Geleerden, zo dik- werf en zo voldoenend beroogd , dat het vcrgceffche mocite zoude zyn om hiervan iets raeer tc willen zeg« gen; en het laatjlt laat ik liefst aan het beoordeelend onderzoek van anderen over. Het is genoeg , dat mea ook uit dit geval zie , hoe verbaazend fomwylen de poogingen der Natuur , wanneer zy flegts behoorlyk * onderfteund wordeii , ten besten van den lydenden fter- veling kunnen werkzaam zyn« KATUURLYKE HISTORIE VAN DEN WATERSNYDER. CVoIgens den Hcer de buffon.) DC Leevenswyze , de Hebbelykheden , de Zeden zyn \n de Diercn zo vry niet , als men zich veelligt zou verbeelden : hiin gedrag is bet voortbrengzcl niet van eene zuivcre vryheid dcs wils , of zelfs het uitwcrkzel van keuze ; maar eAie noodzaaklyke uitvverking , ont- /laande uit dcrzclver maakzel , zintuiglyk geftel , en do- oefening hunner natuurlyke vermogens ; elk Dicr , be- paald tot die Leevenswyze , welke deeze noodzaaklyk- heid 't zelve oplegt en voorfchryft , tragt zich daar aan niet te onttrekken ; 't is door deeze noodzaaklykheid , zo vol verfcheidenheid, als hunne gedaanten , dat zich alle. ftic?^^ I der Natuur bcvolkt viiiden. De Arend verlaat het Gcbergte niet, noch de Rciger de Moerasfcn ; de cene valt uit de hoogte neder op een Lam , 't geen hy opvocrt of verfchcurt , enkel volgens *t regt van de mcer- dere magt , en door 't gcbruik , t geen hy maakt van zy- ne ve^vaarlyke klaauwen ; de andcre wagt , met den voet in een moeras ftaande, door pooddruft gedrceveii tot dien ftand , den voorbygang van de vlugtendci prooy : de Specht verlaat nooit den Boomflam , rondsom welken hy moct kruipen ; de Poelfnep moet in de Poclcn blyven; de Leeuwrik in de velden; de Mosch in 't Ge- boomte : en zien wy niet dat alle Graancetende Vogcls ^ de bewoonde pl^atzen zoeken , en de Landbebouwers vol- ^n? tcrwyl de zodanigen, die aan wilde vrugtcn enbes^ fen M MATUURLYKE HXSTOMP. fen dc voorkcur geeven boven onzc graancn, ons bcfteh^ dig ontvlugten , de bosfcheu en het gebergte niet vcrlaa- ten , wa»ir zy ^ verre van ons afgefcheidcn , en alleen met de Natuur leeven , welke hun deeze wetten voorgefchree- ven , de mlddelen om ze te volbrcngen gcfchonken heeft ; deece houd het Korhoen onder den digten lommer der Dennenboomen , de eenzaame Merel op de rotzen , de WHelewaal in de bosfchen, die hy dQor zyne ftem doet wefirgalmen ; terwyl de Trapgans de braakliggendc Lan- den, en de Ral de vogtige weiden opzoekt. Deeze Wetten der Natuure zyn eeuwige , onveranderlyke vooc- fchriften, zo beftendig als dc gcdaanten der Weezens; 't zyn die groote en wezenlyke cigcnlchappeu , welke zy nooit laat vaaren , en waar van zy nimmer afwykt , zelfs in die zaakcn , welke wy oordcel'en ons toegecigend te hebben : want , op welk eenc wyze ook wy dezclvc verkreegen ,zy blyven niet te min oiuicr haarc heerfchap- pye. Is .het niet, om zulks aan tc toonen, dat zy ons dwingt dc Rotten , die lustigc cn fchadelyke gasten , in bnze huizen toe te laaten , de Zwaluwcn aan onzc vcns- ters, de Mosfchen onder onzc daken, te gedoogen? en wanneer zy den Oijevaar , op de hoogfte toorens en rui- nen voert, waar reeds het drocvige gezin der Nagtvo- gelen woont, fchynt zy zich dan niet te haasten, om ons de bezittingen, voor ecn tyd overweldigd^ te ont- neemen ; daar zy de zekere hand des Tyds bevolen heeft' dezelve haar weder tc geeven ? In deczer voege verdeelen dc talryke en onderfchci- de Vogclbenden ^ door hun Inftinct gedreeven , en door hunne bchoefte genoodzaakt , om in onderfcheide deelcn der Natuure te woonen , om zo tc fprceken , de Lugt , de Aarde en het Water: elk houdt 'cr zync plaats cn be- zit daar zyn klein gebied , en de middelen van beftaan , ruimer of ichraaler, naar gelang van dc vermogens, hem gcfchonken. 