Maleisch-hollandsch woordenboek
&ƒ> poetih, wit, blank; zuiver, van het hart; licht, van kleuren. Poetih sapoetihnja, zoo wit als mogelijk. Mendjadi poetih mata, witte oogen krijgen, d. w. z. ze zoo verdraaijen, dat alleen het wit zichtbaar is. ^.y poedja, (Skr. pöèdja), gebed, inz. bij heidensche, Brahmaansche offeranden; bezwering. Poedjadn, offer, offerplechtigheden. Api pemoe- dja, offervuur. C^~*V poedjoet = koedjoet. C^r^V poedjoek = boedjoek. ^^V poedji, lof, lof tuiging. Kapoedjian, lofwaardigheid, deugd. Poedji 2 an, de aanhef, het eerste gedeelte van een brief, bevattende de na- men enz. van den schrijver en den geadresseerde tot waar, met de woorden waba'doe, de eigenlijke inhoud van den brief begint \j^2>-l3 poetjat, bleek van gelaatskleur, hetzij door ziekte of door schrik: poetjat saperti tjendawan. Ook van andere zaken: sinar mata- hari djadi poetjat. £~»V poetjang, arekapalm. Onbekend op Riouw. ars-y poetjoeng, een soort van strandvogel. (j-z^j* poetjoek, een jonge spruit, het zachte einde van een takje: p. peringgi, jonge spruitjes van een pompoen; p. reboeng, spruitjes van jonge bamboes; benaming van zeker versier- sel in den vorm van zulke spruitjes, die bij afwisseling naar de eene en de andere zijde loo- pen; poetjoek kajoe jang ditioep angin, teedere takjes, die de wind wegvoert; akarnja kadtas dan poetjoeknja kabawah, onderste boven, van een gewas. Het wordt ook gebruikt in zamen- gestelde getallen om brieven, olifantstanden , geweren en ook schoten (bijv. memboewang obat tiga poetjoek), optetellen. Men vindt ook poe- tjoek voor poentjak, top, bijv. poetjoek tijang, top van de mast. Zie ook het Aanhangsel op moen tjoek. jóyi poedar (ook poeda), flets van kleur: sekalian boenga dalam taman itoe poedarlah warnanja sebab dari pada warna moeka oranq moeda itoe, EH. ÉJffcJy» poedak, zie pandan. £dj'è poedlng , zeker struikgewas met veel- kleurig blad, justicla picta, ook daoen perada geheeten. <^5»c)jï podi, Tam., poeder, fijn gruis, gruis van edelsteenen; kleine edelsteentjes; memodikan, vergruizen, vermalen. jyï poe war, een zekere aromatische plant, kardamom, amomum cardamommn, waarvan de bladeren soms tot bedekking der huizen gebruikt worden. Ook kapoelaga. v \]i poera, I. veinzen, voorgeven. Itoe poer ar sahadja; poera 2 kan dirinja gila. II. = poert. eL>,y> poeroet (of poer oe?) zie kangkoeng. Poeroet is somtijds, zoo als in het Leidsche HS. van de HT., constante schrijfwijs voor peroet. Oj5* porak; p. parik en p. peranda, op allerlei wijzen uit elkander geslagen, bijv. van een verslagen leger; porak-parik roemah tangga, het huishouden is in de war, ladangnja serta isinja habis p. p. sekali, zijn ladang en wat er op stond is ten eenenmale overhoop. (j \^ porok , = tempor ok. (j»jj poer oen; roempoet poer oen, een soort van mattebiezen. 2jj3 poeroe , een huidziekte , de zoogenaamde Javaansche pokken; p. paka, klierziekte; p. mala, frambozen uitslag, p. sembilik, aambeijen, p. bi- aivak, een soort van vrucht; p. hajani, zie bij katjang; p. kotji, syphilis; p. hajal (?) kanker. Zie ook poeroet. Xjji poer oh of poer ah? houten pennetje om iets uit te halen of vast te steken. i^Sj)* poeri I (Skr. id.) vorstelijke residen- tie, binnenste van het paleis. Ook wel poera (Skr. eig. stad). II. zie op bertih. /A*y poe was, verzadigd; voldaan: poewas dahaga, poewas rasa hati. Metnoewaskan napsoe- nja, zijne lusten bevredigen. Berpoewas hati, overgelukkig zijn, HA. vJ^*>%* poesat, navel; navelstreng; mid- 9 66 c^*«y j# delpunt; poesat telor, tree van een ei; poesat boélat, het middelpunt van een cirkel; dipoesat laut, in het midden, het hartje, van de zee. U^vMjki» poesoet , lancet. f**£ poesar, horizontaal draaijen, zoo als het water in een kolk, een steen in een molen. Poesaran angin, een wervelwind; p. ajar , draai- kolk. Pemoesar, een bamboezen stokje met een kruisje van onderen, gebruikt om katoen van pitten te zuiveren door het snel in een met ka- toen gevulde mand heen en weer te draaijen. Zie ook het Aanhangsel op oeser. öAWkS poesing, draaijen om een middelpunt, zoof' ajs een tol, een braadspit, een wiel, een een boot die men doet omdraaijen; ronddwalen, bijv. terpoesing berdjaldn. Kapoesingan boemi, de omwenteling der aarde om haar as. Poeslng kapala, onbezonnen, in een vlaag van duizeligheid. gj* zie ëjli' pawang. V^JuÜ poeiigoet, het van den grond op- rapen, lezen; plukken, bijv. groenten; ook wel plukken in 't algemeen ; van den grond opheffen en tot een waardigheid benoemen; uitlezen, uit- kippen. Memoengoet lajar, de zeilen innemen, m. kain , zijn goed ophouden ; m. salah , allerlei fouten ophalen om geschil te zoeken; m. tjoekei, tollen heffen. Kapoengoetan, afgewaaide aren en derg. wat daar ligt om opgelezen te worden. &Cj's poengah, trots, verwaandheid. C^JuJ' poepoet, I. het blazen van den wind, of met den mond. II. Zie het Aanhangsel. jSy» poepoer, een soort van scherp prik- kelend smeersel tegen rheumatische aandoeningen, gemaakt van kastoerihout , tegari, drooge kena- w#a-bloemen, droogen graswortel en rijstemeel. /u*Ju$ poepoeg, geheel en al op, schoon op, van geld, spijzen of weggenomen zaken. Zie hapoes, lohos. (Jiy>' poepoel , de pluk of oogst van sommi- ge ktütuurgewassen , zoo als peper, doch niet van rijst; ook peper zelf; poepoel agoeng, de groote pluk. jsy poepoe, geslacht, generatie: poepoe jang sakali, neef of nicht in den eersten en poe- poe jang doewa kali, in den tweeden graad. Sau- dara sapoepoe, eigen neven; anak sapoepoe, kind van een broeder of zuster; tjoetjoe sapoe- poe, kleinkind van een broeder of zuster, kind van een broeders of zusterskind. Sapoepoean, de betrekking tusschen broeders en zusters of tus- schen volle neven, iXü^i' poepoeh, het naar elkander slaan met vlerken en sporen, zooals van hanen die op el- kander aanvallen; doewa tiga kali berpoepoeh itoe, maka alahlah hajam radja Trengganau. Dipeloepoeh, vernield worden. Poepoeh polong angin, zie op polong, K^sSjè poekat, groot trek- of sleepnet, zegen ; poekat sarawan, één zulk een net. Sampan of prahoe poekat, een twee-mast vaartuig, waarvan de masten kunnen uitgenomen worden om bij het roeijen niet te hinderen en dat niet alleen voor visschersboot, maar ook voor handelsvaartuig gebruikt wordt. Pemoekat, visscher. {&&*$ poekas, I. een soort van woudboom, C. II. een soort van zenuwachtigen toestand bij vrouwen; voor tijdverdrijf wenschen doen, C. (jn£j* pokls, een soort van mand, het- zelfde als saki. f&y poekang, een soort van spookdier, stenops tardigradus. Zie ook lintang. &Sy pokeng, staartelooze hoenderen. Zie toekoeng. O^i* pokok, struik, stengel, zoo als van pisang, suikerriet, urjen; ook de stam van palm- boomen (zie pohori) en voorts die boomen of plan- ten zelf; dat waarop iets rust of waaruit iets voorkomt, grondslag, grondkapitaal ; pokok-më- mokok, kapitaal verstrekken ; pokoknja, dat hangt af van: bijv. bolihkah diboewat lebih bësar dari pada jang ada ini? maha djawabja, bohh saba- geimana sóeka, itoe pokoknja dari pada per- kakasnja, HA. Pokok anain, een wolk waaruit men wind verwacht (windveeren?). lanah itoe g oen- doel, tijada bërpokok 2 an, het land is kaal, zon- der boomen (t.w. palmboomen). (Ji\i> poekal, een bocht in het lemmer van een kris: kris sapoékal, een kris met één zulk een bocht. J9 uS^ 67 0&*ji poekoel, het slaan, kloppen met iets (het slaan met de vuist is gotjong, met de vlakke hand, tampar); ook wel het ten onder brengen van een land. S%i poekau, middel, meestal een bedwel- mende berooking, om iemand in diepen slaap te brengen, zoo als dieven dat vaak aanwenden. Ook Jcoendei. Jy> poeki, vrouwelijk geslachtsdeel; p. andjing , zekere plant, cynometra cauliflora. jiy's poegar, alles waarmee men wapenen schoonmaakt, T. ïy poela, = poelak. C^Jy poeloet, kleefrijst, een beste soort van rijst, oryza qlutinosa, waarvan twee soorten, p. poetih en p. hitam. Poeloet panggang, oerap, berintij katjau, soorten van versnapering, de eerste, kleefrijst gekookt met kokosmelk, daarna in bladeren gewikkeld en op het vuur geroost; de volgende, kleefrijst met geraspte kokosnoot en boontjes in pisangblad gewikkeld; de derde, dezelfde met geraspte kokosnoot en palmsuiker; de laatste, kleefrijst mét kokosmelk en suiker gekookt. JLj poeloer , = hampoeloer. /u»,!y poelas, het wringen, zoo als linnen; omdraaijen, bijv. den hals; ook een soort van netel, waarvan garen gemaakt wordt, en dat garen zelf. Poelasan, ook een soort van groote ramboetan- vrucht. Moelas, kramp in de inge- wanden. (Zie ook het Aanhangsel op moeles. sijs poelang, teruggaan, terugkeeren, heengaan; weder worden als vroeger: poelanqlah saperti roepamoe daoeloe; overgaan op iemand, van de regeering, bijv. maka poelanglah kara- dja&n kapada Soélian Mohammed Sjah; zoo ook maka poelang pada kita djoega hoekoemnja, dan kome de rechtspraak daarover aan mij. Me- moelangkan baharoe, iets weder als nieuw opma- ken. Poelang hari, den volgenden dag; poelang balik, heen- en weergaan. Poelang 2 , de balken, waarop het dak van een vaartuig rust. £.)£ poelak, wederom; insgelijks, ook; 3; verder, voort. ;&i3 polong, een soort van kleinen geest of kabouter , die als oorzaak van ziekten beschouwd wordt: poepoeh polong angin, een strontje in het oog; saperti polong kena semboer , zegt men van iemand, die niet weet hoe gaauw hij maar weg zal komen. Jy poelan, I. poelan?, niet gaar genoeg, van gekookte rijst. é II. verb. van het Arab. ^jïi. yy poelau, eiland. dj» poelih, weer beter worden, herstellen uit een ziekte; zich herstellen van een neder- laag; weer aangenaam gevonden worden na een ziekte, bijv. dan poelihlah ajar mandikoe; sim- poel poelih, een knoop die gemakkelijk weer los te trekken is. <)dy> poeloeh, tiental: sapoeloeh, tien; ber- poeloeh 2 , bij tientallen. }l3 poelet , een soort van boom met zeer licht hout en fraaije bloemen, alstonia sp. <jy> poen, een woordje dat tot nadruk dient, inzonderheid bij een subject, om dit te doen uit- komen tegenover een ander. Bij ija is het dik- wijls overtollig, wanneer dit op een voorafgaand subject slaat, dat reeds poen bij zich heeft. In concessive zinnen en bij getallen, zoowel bepaalde als onbepaalde, dient het evenzeer tot nadruk, in de eerste ook al ontbreekt er een conjunctie of een daarvoor dienend woord, zoo als soenggoeh, hendak, djika, bijv. djatoeh 2 nja poen, tijada akan dapat saratoes kelapa sateng ah ringgit, al daalt de prijs nog zoo enz.; siapa 2 poen, wie ook. Bij getallen wordt het vooral gebruikt met tijada. Adapoen } itoepoen, zie ada en itoe. ^;J> poe wan, zie ^y*. d^Jy poenat, de etterprop uit een ge- zwel. ^J,iy> poenoek, eeltgezwel van het dragen op nek of schouders; bult van een kameel. <xJy> poenah, op, geheel op: membrikan poenah, geheel weggeven, samoeanja poenah, allen te zamen. * Jyi poene! , de wilde of groene duif. Soorten zijn bij M.: p. andoe (ook selaja) donker karmozijnrood met wit; p. djamboe } groen met paarsch en p. tanah. »*» J** y poewah, het Arab. afwah = mendika, w. m. z. Jty pohon, I. stam; boom (zie ook po- kok); oorzaak, grond, begin, als dat waarvan iets uitgaat : adalah roehoeHkoedoes itoe pohon ka- pada aroewah, dan aroewah itoe tjawang kapada roehoeHkoedoes. Pohon kajoe, zie kajoe', pohon petang , het begin van den avond; pohon telinga, dat gedeelte van het oor dat aan het hoofd vast zit; pohon mata, de binnenhoek van het oog; pohon ramboet , de wortels van het haar ; . ümoe itoe, pohonnja benar, de grond dier wetenschap is waar. II. memoehoen, verzoeken. Bermoehoen, ver- lof vragen om heen te gaan, afscheid nemen, ook b. poelang. Moehoen, bedanken: moehoen patik, neen! ik dank u. Memoehoenkan , iets verzoeken en ook verlof geven om heen te gaan: dit laatste ook memper moehoenkan. Vrg. minta. aj>y pojang, wijzen, toovenaars bij de on- beschaafde stammen op het Maleisch schiereiland. Ook wel voor mojang, w. m. z. yjy* poejoe; angin poejoe, wervelwind, T. fay poejoeh = kepoejoeh, kwartel. ^3 poen ja, zie, ampoe, jLi' pahala (Skr. phala) vrucht van eenig werk, voordeel; belooning voor een verdienstelijk werk; zulk een werk zelf: pahala dan dosa, ver- dienstelijke werken en misdaden , pahala dan siksa, belooningen en straffen; mĕmboewat pahala, een verdienstelijk werk doen , of ook zich voordeel verschaffen, rente maken; berolih pahala, beloond worden. fj)^!^ pahlawan, Perz. held; aanvoerder van een leger; dapper soldaat; buitengewoon sterk of dapper. ^5wi pahoewi, verrot, van hout, stof, touwwerk of papier. Zie repoewL CuUi» pijatoe, vaderlooze wees; verlaten. Zie ook iatim. "Waarschijnlijk verbastering van het Skr. parihartawja , «te beschermen. CD. Ui» pijarit, zie arit. <xluJ pyalah, Perz. beker, drinkglas. 0*jk5 pita, tevreden, vrolijk; p. lidah, ^wel- bespraakt. 3 pyoet 9 rechte afstammeling in den vijfden graad; achter achterkleinzoon. v^Juü pit oei, zeker ligchaamsgebrek, SM. yU3 pitar, I. grondwoord van mitar?w. m. z. II. Port. feitor, factoor, opziener van den handel, Europeaan aan het hoofd van een bui- tenpost. /uJuii pltis, kleine, -veelal Chineesche, ko- peren of tinnen muntjes met een gat erin, piet- jes: 3840 pitis timah, jang ada termatri dalani- nja MalikoeHadil , dipakei satoe ringgit (t. w. in Trengganau). Yan de koperen gaan er 75 op een tali. jzAxi pit Ing = kepiting. ^JjuS petak, afdeeling, afgeschoten vak; tuinbed; petak kapal, zie kiwi. Zie ook het Aanhangsel. *jIu> pitam, toevallen; p. babi f vallende ziekte ; orang pitam , ook van door drank of derg. bedwelmden. VJi^sui*' pldjat , het zacht tusschen de vin- gers knijpen; wandluis. Pidjatan, een soort van de langsat- vrucht , die f men met de vingers in den mond uitknijpt, lansium domesticum. jjsui» pi dj ar, I. borax om goud en zilver te soldeefen. II. Jav. ? aandachtig bezig. III. overgekookte olie? C. £^5^3 pidjak = endjak: dipidjak 2 olih lemboe, vertrapt door het rundvee; terpidiak ija saekor kodok, hij trapte op een kikvorsch; ber- pidjak kaki, den voet op iets zetten; (wektoe) ter pidjak matahari, eig. (de tijd van het) op de zon trappen, d. i. 's middags 12 uur. i^^sisuj' pitjlt = pidjatj in den zin van zachtjes knijpen. LÏ^* pHJak, naauw van ruimte, beperkt van tijd; ook plat; pit jak hati, eng om het hart, benepen van gemoed. {j^Ss pit j ik = pit jak, w. m. z. Pitjik pengatahoeankoe dalani ümoe mengarang, niet op de hoogte, enz.. ^sa£ pitjoe, de haan van het geweer. Ook petikan, w. m. z. -25U3 pitjt, een soort van balspel, dat U»J? ** 69 iets gelijkt op het billardspel , maar op den grond gespeeld wordt. l/**j£ peres 9 memeres = mëmaras. P~w perang, rossig, van het haar: ram- boetnja warna perang, alamat brani, HA. Pj.au piring, schoteltje, bordje. Zie pinggan. Óji* perak, zilver; ajarperak, kwikzilver. <_5VÜ pirci > I. het tot poeder wrijven. II. de slaap in een der ledematen, bijv. ar- men of beenen. Zie ook semoet. /^Ai' pijas, baan, van geweven stoffen. C^>^A3 pisat, het ondervragen: dipisatnja dimana ada maha-radja Dewa-soera, SM. j.amA3 peser 9 een koperen muntstukje van een halve duit waarde, in het Jav. sigar. ♦*±A3 pis ar ? Pisaran , hier en daar ver- spreide woningen. öamA>' pisang, naam eener welbekende plant, de pisang , banaan , musa paradisiaca (volg. Las- sen 't Skr. pisang ga, taankleurig). Bertanam pi- sang ook: op het hoofd staan, van kunstenma- kers; pisang satandan, een (geheele) tros pisang, p. sasisir, een stuk tros, een bos, pisang. Pi- sang 2 , de kromhouten van een sohip. £*^A3 pisak, een geer, inzonderheid het middenstuk in het kruis van een broek, T. yvjjë pisau , mes ; mata pisau , het lemmer , ponggong p., de rug van een mes. Aa3 pioeng, Eng. peon, policiebeambte- Kj^JtX* pin git, opgesloten, bij\. een vogel in een kooi, een meisje, om haar verborgen te houden. II. het haar opmaken, M. &£&A3 pianggang, een soort van bladluis, die schade doet aan de rijst, M. ^aA5 pingi, fraai, schoon, C. In de Sjair boeroeng pingi is het verbastering van F enix, in garam p. = tawas is het verbloemde dokters-taal). UA5 pipa, pijp, Europesche tabakspijp; pijp, vat. \j^Jbj pipit , I. algemeene naam voor muschachtige vogels: p. roemah, huismusch (= boeroeng grêdja op Java), p. oeban, naam van een zwart vogeltje met witten kop; p. toeli, naam van een klein, geheel zwart vogeltje; p. pisang, naam van een vogeltje dat zoo groen is als een pisangblad : jang pipit sama pipit , jang enggang sama enggang, zegt men, zoo als wij, soort bij soort. II. Zie het Aanhangsel. ^mÜaÜ pipis , het fijn wrijven op een steen, zoo als bijv. kruiderijen: pipiskan akoe bedak. Pipisan, de steen daarvoor. **i* pip** 1 ? pl a *> van den neus, van hoo- rnen, enz. -£aÜ pipi , wang : haram atas segala pë- rampoewan jang bërsoewami memerahkan pipinja. i^^Cxè pikat, I. paardenvlieg : sapërti pi- kat kahilangan mata zegt men van iemand die overal rondloopt zonder te weten wat hij doen moet. II. vogelknip; pergi mëmikat hajam oetan , SM. SjS pikir (het Arab. fikr), gedachte, na- denken, overdenken. C>£a5* pikoel , het aan beide einden van een stok over de schouders dragen van lasten; een last als gewicht, 125 Amst. *ffi = 10 gantang = 100 kati; memikoel pedang, een zwaard hori- zontaal op den schouder dragen. *Xaj pikam , de punt eener pijl , EH. ^AJkü pikau , een soort van vogel. C^£a3 pegoet = pagoet. *£aj pegoeh, de paarloester. C^Jlaï pelat, gebrekkig, krom spreken, zoo als kleine kinderen; anders uitspreken dan de gewone uitspraak, een ander dialect spreken. C^JiAii peloet, = péloer. Ixi peloer, = teloer. /wJlAi' peloes, zoo fijn als meel, zeer fijn. »1a3 pilang, een soort van vaartuig: pada soewatoe hari radja Singapoera berboewat saboe- wah pilang, pandjangnja limabelas dëpa. Zie ook pilau. (jJuüi pllak, I. ellendeling. II. Jav. = selesema. Iaj pllin, het in eikaar draaijen, twjjnen, van touw. Juü pilau , = perahoe , naar de Chineesche uitspraak? SM. Yrg. pilang, dat K. opgeeft als een Chineesch vaartuig te beteekenen. JUï plloe, bewogen, aangedaan, doorgaans 70 «LS JjAJ» pijnlijk aangedaan, bedroefd, maar ook aange- naam, verheugd: soewara jang amat merdoe membri piloe hati segala jarig mendengar dija. Kapiloe 2 an, bedroefd. x)ÜU3 pllfth, het kiezen, uitkiezen, een keuze doen uit: laloe ija memilih segala pedang, mdka diambilnja sabilah pedang jang terbesar dari pada laïnnja: disoeroehnja memilih bidji dan pasir itoe, hij gelastte hem de zaadkorrels van het zand af te scheiden. Orang pilihan, uitge- zochte manschappen. Pïlih 2 , naauwkeurig. Ber- pilih 2 , ook enkele: maka pada wektoe itoe ber- pilih 2 orangnja jang ada berprahoe, toen hadden slechts enkele lieden een schip (terwijl tegen- woordig elk hoofd het zijne heeft). j3 plan? zie ketam. &xu> pinang, de betelnootpalm , areca ca- techno akar pinang sendawa, een geneeskrachtige wortel, die tegen roodvonk gebruikt wordt. Pi- nang toewa, rijp geplukte pinang (want ze wordt ook wel onrijp gebruikt); pinang moeda, ook = alkoe, w. m. z. Pinang 2 , een soort van visch. Mĕminang, een meisje ten huwelijk vragen. Pi- nang meminang, elkander den betel geven bij het sluiten des huwelijks. Peminangan, betelschaal. ^JJUi penale, zie empenak. j&fü pioeiang, zie hoetang. (j*tf$ pehak, kant, richting; opzicht, wijze: kapehak = kapada; dari pada pehak , wat aan- gaat, ten opzichte van; atas pehak jang tertentoe, op een bepaalde wijs; kadoewa pehak laskar, de beide kanten van de legers , d. i. de legers aan beide kanten, beide legers. Memehak, ter zijde stellen, afzonderen. yuyü ploesoe, = anei 2 , SR. (j*>? penjek, plat en breed, van den neus, het tegenovergestelde van mantjoer. i'US pënjaton, Jav.? boenga p., een soort van bloem , clérodendron siphonanthus. JjLu pënjaoek, handnet. JU kaf, Arab. eign. van een gebergte, dat de aarde zou omringen en door bovennatuur- lijke wezens bewoond zijn. «k^U kacid, Arab. bode. <uili kafilah, Arab. karavaan. <uilï kafijah, Arab. rijm, versmaat. /aw*^cU kamoes , Arab. kitab kamoes, woor- denboek. SJolï kaïdah, Arab. regel, aanwijzing. ^ui kabaja, Arab. een soort van lang wijd kleed. <U3 koebah, Arab. gewelf, koepel. <dxs klblah, Arab. de streek naar welke de Mohammedanen zich richten, wanneer zij bid- den; empat kiblah, de vier hemelstreken. jjAJ' koeboer, Arab. graf.. J^xikaboel, Arab. welgevallig, met welge- vallen aannemen; aangenomen! het is goed! jó3 kadar, Arab. maat; staat; ongeveer; sakedar, naar den staat van; slechts; sakedar of dëngan kedarnja masing 2 , naar ieders staat. H.Aj k o dr ah, Arab. macht, almacht. r 4X3 kadam, Arab. voet. /Awjtk* koedoes, Arab. heilig. .jv\5 kadir, Arab. almachtig. X.))J klrabat, Arab. nabestaanden. .ij» karar, Arab. = tëtap; dijam. fj)j3 koran, Arab. Koran. ^by» koerban, Arab. offer, offerande. ifJioJi kar tas , Arab. papier. .. j i^Sj**** kirmizi, Arab. karmozijn. •* .. j t^^o.3 karlb , Arab. nabij; familiaar, intiem. hJ kirjah, Arab. stad. ****** kasam, Arab. verdeeling, partijschap. k^ti klsmah, Arab. deel, aandeel. fjj^ai kieac, Arab. wedervergelding. ^^^33 Jcacab , Arab. goud- of zilverdraad. haï klcah, Arab. verhaal. &*aS kacad, Arab. voornemen; dengan ka- sadnja, opzettelijk. Loï kadla, Arab. uitspraak, vonnis; k. hadjah, zijn behoefte doen. L^Jai koeioeb, Arab. poolstar. &udaJ kaiifah, Arab. vloerkleed. ó*A3 koeoed, Arab. zitten, inz. bij het { JU ps 71 j»Ï3 kalalb , Arab. meerv. van kalab. L^JLü kalab, Arab. hart. *dï koelzoem , Arab. Laut K., de Koode zee. XUüf kalkalah , Arab. klank van de uit- spraak ? pYi kalam, Ar#b. pen, rieten pen. C-jOi koeloeb , Arab. meerv. van kalab. jv* kamar, Arab. de maan; een maanvormig sieraad. &irt* kamarijah; Arab. taoen k. maanjaar. ^jaxjf kamera , Port. hemd. Jot^ kandll, Arab. lantaarn, lamp. {j»\£ koeroes, Arab. zie i/^jy^- xy koe wat, Arab. kracht; koewat 2 , met kracht, hard op, luide, bijv. lezen, spreken; dikwijls. jj^3 kaoel, Arab. woord, plechtig woord, gelofte, overeenkomst; berkaoél, zijn woord geven. *%* kaoem, Arab. volk, familie ; aanverwant. ^j* kawi , Arab. sterk, van kracht. ï^i kahwah , Arab. koffij. /AwLw kijas, Arab. vergelijking; analogie; toespeling. Mengambil k. de bedoeling van iets vatten; een les uit iets trekken; maka koe kias- kan, toen redeneerde, besloot ik aldus. Zie ook 'ïbarat en kijas. *Uj kijam, Arab. overeindstaande , inzon- derheid bij het gebed. <LcU3 kijamat, Arab. opstanding, en ook = jaumoeHk., dag der opstanding, laatste oordeel. ijsXS kil, Arab. antwoord. &r\$ kim at , Arab. prijs, bedrag, waarop iets te staan komt. *j>& kajoem, Arab. eeuwig. ^j L— > ka, voorzetsel: naar. C^jO kablt, zakkenroller. v^uu kaboet, nevel, mist; pohon kajoe itoe tijadalah kalihatan lagi karëna kaboet itoe; ook sësal bĕrkaboet 2 , erg berouw. Het wordt veel verbonden met kalam: terang tjawatja mëndjadi kalam kaboet, de helderheid des hemels werd stikdonker. Vrg. kaboeng. J>\S kablr, het naar zich toescheppen met een pagaai; door roeijen bijhalen. j)£ kaboer, schemerdonker, schemerach- tig; schemering: sampei kapada kaboer hari , pada kaboer sijang. Kaboer mata, een vliesje voor de oogen; mata kaboer, als een nevel voor de oogen hebben, bijv. van weenen; ook zwak van gezicht zijn: përboewat olihmoe obat terang mata, klrana matakoe ini kaboer sëdikit. /mj,^o kaboes, nevel, mist; donker van de wolken en ook door het vallen van den avond, M. Zie kaboet en kaboer. j&\£ kaboeng, I. in wanorde; een stuk- kleedingstof, waarvan het kleed nog gemaakt moet worden; een maat overeenkomende met een vadem. Bërkaboeng, in de rouw zijn: sekalian bërkaboengldh , ijaitoe masing 2 bergoendoel mënoe- roet saperti adat radja 2 Melajoe poerbakala, HA. II. een soort van plant, dezelfde als aring 2. *Vo kaboe 2 , stof op de vleugels der ka- pellen; kapok: pohon kaboe 2 , kapok-boom. Kela- boe, aschgraauw, grijs; ook vlies of vlek op de oogen. Boeroeng këïaboe, een soort van kraan- vogel. UL>o kata (Skr.&atfta), het zeggen, wat door iemand gezegd wordt; iemands woorden. Sapatah kata, één woord. Perkataiïn, zeggen, woorden, verhaal. Sakata, eenstemmig. Tijada dapat di- katakan, onuitsprekelijk; djangan di kata, of dikatakan, lagi, ook: het is onnoodig te zeggen. Mengatakan, iets zeggen; van of over iemand of iets iets zeggen; te weten, namelijk. Mëngataï, of mëngata 2 ï, op iemand iets te zeggen hebben. Berkata 2 , spreken: hëndak bërkata 2 , tijada djoega tërkata 2 , L^Jo katlb, Arab. een schrijver. Jo katlr, de uithouders van kleine vlerk- praauwen. f£\£ ka tang, een soort van betelschaal. £3'l5 kat Ing, overal heen, naar alle plaat- sen; mëngatingH, overal heen sleepen of werpen; mëmboewang destarnia sekalian berkating 2. 72 \s "J \s i^jbb katoep, gesloten, toegemaakt, b,jjv. de deur, de mond, een rivier, gevouwen van de handen. Terkatoep, toegaan, bijv. van een wond, een scheur. Gelap katoep, zoo donker als in een vertrek, waar alles toe is. /jju katak, kikvorsen; k. betoeng , een soort van zwart-groene kikker met breede grijze strepen? of geel met zwarte spikkels? Zie ook betoeng; katak poeroe, zie kangkoeng. qjS\j katik, dwergachtig, klein; orang katikj dwerg; hajam katik, krielkip. Vrg. ketek. (JJü ka til , slaapstede, rustbank, hang- mat, enz. Ju kati , een maat van het honderste ge- deelte van één pikoel. ft»-u kadjang 9 matten van de bladeren van pandan doeri 1 tot een vierkant vlak van anderhalf vadem lang en een vadem breed aan- eengeregen en in tweeën gevouwen, gebruikt tot bedekking van daken en wanden, praauwen enz. Kadjang roengkoep , een schuins toeloopende zonne- tent aan boord; k. samir, zie samir; k. parang, een soort van korten houwer, hakmes, korte sa- bel, harts vanger. Kërtas sakadjang, een vel schrijfpapier, omdat ^het even als kadjang in tweeën gevouwen is. Pĕkadjangan = koeroeng, op een schip. -fi*-0 kadjt (afgeleide grondv. van niênga- djiy zie adji I.) het in bijzonderheden nagaan en leeren; het bediscussiëren. _U kat ja, I. (Skr. katjd) glas; van glas. K. poeri, een soort van witte bloemen. Zie ook II. Katja 2 : matanja moelaï katja 2 , zij kreeg tranen in de oogen. IL het bovenste gedeelte, bovenste vlak van een gerei] het hoogste gedeelte van een fort; de versierselen midden boven op een kastje aange- bracht. Katja poert, zie astakona. f*&-\£ katjang, boon, erwt, peulvrucht. Soorten zijn: k, botor, k. djapoen, soja hispida, k. djaridji, lablab valgaris, k. emas, k. goenoeng hedisarum gangeticum, k. goreng = k. tanah, k. hidjau, phaseolus radiatus, k. kajoe 7 cytisus cajan, k. kakara = k. djaridji, k. kakara gatal, doliohos pruriens, k. kalora } k. kedelei, phase- olus mas, k. ketjil, phaseolus radiatus humilis, k. manila , voandzeia subterranea , k. niinjak = k. tanah, k. monjet, phaseolus caracalla, k. pa- rang, k. pendek, phaseolus compressus, k. poetih, dolichos katjang, k. poeroe hajam, een zeer lange soort, k. tanah, aardnoot, arachis hypogaea, k. tjina, phaseolus lunatus : vele daarvan zijn eetbaar — Katjang 2 , een soort van visch. è^-o katjoeng (ook atjoeng) knaap! jon- getje! u_&>-0 katjlp, schaar om pinangnoot te schillen en te snijden, pinang-schaar ; schaar om plaatijzer en blik door te snijden. (js^ kat jak , een weinig trotsch in uiter- lijk voorkomen, maar niet in een kwade beteeke- nis; ook van gebouwen gebruikt. ^3-0 kat J au , verward, door elkaar, door een gemengd; het beroeren, in de war brengen; het door elkander roeren van spijzen. Terkatjau 2 lah akoe berkemaskan kertas 2 , dawat, kalamkoe, ik pakte (in de haast) papieren, inkt en pennen alles door elkander in. Katjau-bilau , pêle-mêle. Katjaukan (S^S) ragam Indrapoera int poen, boekan Melajoe; sesoenggoehpoen bèta ini katjau- kan djoega, boekan saperti Melajoe Malaka itoe. Maka Lasamana poen bersenjoem seraja berkata: Orang Malaka garangan Melajoe katjaukan , bertjampoer dengan Djawa Madjapahit, HT. *r>-0 katjoe, katesjoe, terra japoniea, het verdikte afkooksel van de acacia catechu, bij het betelkaauwen gebruikt. Cl-?Jo kadoet, grof matwerk voor zakken, zeilen , enz. ?l){£ kadang, I. nu en dan, somtijds, ook vooral in den vorm terkadang. II. nabestaanden, familie. Ook kadangan. *d\£ kadam, doosje voor de kalk, die bij de betel gebruikt wordt. Kadam 2 , een soort van kleine zeevisch. SS kara; pikir jang kara? toeboeh sabatang kara, één ligchaam (verkorting van perkara?) emas sakara? tjindei kara? (hier misschien een schrijf- en spelfout voor. kasa? ju voor ^**u ?). <£jj\£ karat, roest. Karatan 7 verroest goed, oudroest, bijv. k. mata toembak, verroeste uy,tf r M 78 lanspunten. Karatan hati, verteering des har- ten, njjd. Cl^.o karet, karet, schildpadsehaal. Jav. P Cl^.o karoet, I. verward, in verwarring, in verlegenheid. Karoet-meroet , heen en weer ge- slingerd , verstrooid van geest ; doch zie ook meroet. II. zie garoet. ?j\S ka rang, I. koraalrif, koraalbank, klip. K. boenga, bloemkoraal, getakt koraal; boenga karang, spons; ikan karang, klipvisch, chaetodon, een soort van kleine, doorgaans zeer «makelij ke, fraai gekleurde vischjes der heete luchtstreek, die zich meestal aan rotsachtige kusten ophouden; penjakit karang, de steen (dezelfde ziekte, die K. een soort van venerische ziekte noemt?); ka- rang roesak, zeker patroon van kleeren; ist ka- rang, allerlei schelpdieren, die men op de klippen vindt, oesters, mosselen, alikruiken, enz. halal segala isi karang jang tijada hidoep didarat. Bĕrkarang, ook zich met het visschen dier dieren bezighouden. Karangan emas, een goudlaag , als 't ware een goudbank. Karang 2 an , . schelpen : ada doewa peti berisi dengan karang 2 an, ijaitoe dart pada beriboe dj mis sipoet dan kerang dan remis enz. HA.; maligei jang meroembeikan retna me- toe manikam dan segala karang 2 an dilaut, EH. Vrg. kerang. II. het zamenschikken, in elkander zetten, bijv. bloemen, edelgesteenten; opstellen van brie- ven, gedichten, boeken. Karangan boenga, bloem- krans , bouquet ; k. emas , figuren met goud in de een of andere stof gewerkt; k, manikam , roset van juweelen; karangan, ook een boek van iemands compositie. III. karang 2 an, kasje, zakje voor kostbaarhe- den, SM. Zie karong. IY. pekarangan, Jav.: orang p. menschen van het erf, die op het erf werken, HT. PyS kar o eng, grof matwerk, waarvan groote zakken of ook zeilen gemaakt worden: vrg. kadoet: maka karatan mata toembak itoe di angkat orang berkaroeng". u-J.O karap, weefgetouw, bestaande uit acht ronde stokken met touwtjes bespannen. Zie ljj\£ karoek = garoek. J.Ü' karil, haas (= kantjiW) *.15 karam, verzonken, vergaan, veronge- lukt , van schepen : karamlah prahoenja. Menga- ramkan nageri, een land verdelgen. Yrg; tenggalam. II. verbastering van het Arab. * L&- vervloekt, eig. uitgestooten; vloek; hè karam bagei kamoe! o gij vervloekten! III. slechte spelling van het Arab. *£ w. m. z. (O; O kar ë na (Skr. kdrana) , oorzaak , beweegreden; omdat, om; ter wille van; door, door toedoen. Karena itoe, daarom. Dji- kalaic tijada karenanja, zoo 't niet was om hem, d. i. zonder hem; akoe lepas karenanja, door hem (omdat hij mij geholpen heeft) ben ik het ontkomen ; telah kau soetjikan moeloet laki 2 jang maboek itoe karenakoe (om mijnent wil), maka koesoetjikan hatinja karenamoe (om uwent wil); berboewat karena Allah, een liefdewerk doen. Apa moelanja dan karenanja, ook apa moela karena, even als karena sebab en olih karena sebab. Karena maka , de reden dat. <j . o kar o en , Karon (de Korach des Bijbels), volgens de Mohammedanen de bewaarder van groote schattten. /w ->,0 karoenija (Skr. karoenja) gunst, genade; gunstbewijs, genadegift; geschenk van een vorst aan een onderdaan. Dikaroenijakan Allah, door de genade van Allah. \£ kar au = harau. fjiü karoe 2 , een soort van lang en dun torretje, dat 's avonds rondvliegt. xSS karah, I. schildpadsehaal? (fautief voor ïSS karet?) II. de groote ringen van een zeil, die om de mast loopen. *> s,o karih; mengarih, omroeren, van spij- zen in een pot. Zie karau. ^Sj\£ kart = karil cj»\£ kasa, I. = angkasa. II. = £*öld-, w. m. z. \^^,*JS kasoet, I. sandalen, dikke zolen voor de voeten; lage, Europeesche schoenen. II. brak, van water, M. f*è\£ kasar, grof, ruw, onbeschaafd; dja- 10 V' 74 r ü J* nganlah Jcatnoe kasar 2 kan orang itoe, behandelt die lieden niet ruw f y*i\S kasoer, Jav. = Ulam, katil. uJujÜ' kasap, I. (ook gasap) ruw, onef- fen, van een weg, een plank, vel, enz. II. schieman en bottelier, vereenigd in één persoon, zoo als dit gewoonte is op schepen, die in handen van inlanders zijn gekomen en voor de kustvaart gebruikt worden. u-iUwU kasip, 't Jav. kasep, over den tijd, te laat. In de HP. van de moeson gebruikt, moesim soedah kasip, het is al ver, laat in de moeson, te laat om te vertrekken. yu\S kasau, dakspar, dwarsbalk: k. djan- tan, de daksparren waarop de kajoe pandjang, dat zijn de balken, die vertikaal onder een dak doorloopen, komen te liggen; k. betina, de dak- sparren die op de kajoe pandjang rusten; kasau taboerahan, de hanebalken. <)UwO kasih , genegen zijn, liefhebben; lief- de, bewijs van liefde: mĕmbalas kasih, liefde vergelden; minta kasih, als bewijs van genegen- heid verzoeken, d. i. vriendelijk verzoeken, ta- rima kasih , als bewijs van genegenheid aannemen, d. i. dankbaar er voor zijn. Mengasih, beminnen ; uit genegenheid geven, en eenvoudig = bri, geven (zie het Aanhangsel). Het dient ook om een causative beteekenis aan het werkwoord te geven, bijv. kasih mengerti, voor mengertikan in den zin van doen verstaan. — Kasihan, medelijden, en als uitroep: 't is om er mee te doen te hebben! en daarvan mengasihani en mengasihankan 7 van iemand of iets kasihan! zeggen; zich laten ge- legen liggen: mengasihani agama. Kĕkasihan, vriendschap. Kakasih, gunsteling, ^m»1> kasim (verbast. vitn het Arab. kasjïm) gesneden, gelubd, ajam kasim } sapi kasirn. >wO kaseft, welriekende zalf, smeersel. Minjak k., verschillende soorten van welriekende oliën onder elkander. Stram berkasei, water, waarin allerlei reukwerk gedaan is, over het hoofd gieten, zoo als dit bij plechtige gelegen- heden plaats heeft. (Jilj kafil, Arab. die iemand onderhoudt of voor hem borg is. Jo kaft, Arab. algenoegzaam. ^ujo kapa?, tijdelijk schutsel, bijv. van nipah-bladeren , langs het boord van een vaar- tuig tegen het inslaan der golven. C^O kapit , getrouwe makker , kameraad. Ook een betrekking aan 't hof: akan djadi ka- pit kiri kanan doeli sjah alam, Hï. Gw. apit, w.m.z. jS\S kapar, I. berkapar, verspreid, ver- strooid, ook berkapar an. Mengaparkan, rond- strooien, overal verspreiden; mengaparkan lajar, de zeilen losmaken. II. vuil dat op het water drijft, T. III. uiltje, nachtvlinder, motje: saperti t jet jak makan kapar. yi\S kaplr , (Arab. kafir), ongeloovige, kaffer. Jsu kapoer, kalk; kapoer mati, gebluschte kalk; k. masak, metselkalk; k. wolanda, krijt; sirih sakapoer, één betelpruimpje; sakapoer sirih lamanja, de tijd van een betelpruimpje, d. i. zoo lang het duurt zulk een pruimpje uit te kaauwen, een paar minuten. Mëngapoer en mengapoerkan sirih, de sirih klaarmaken, door er kalk bij te doen. Pekapoer en kapoer an, doosje met kalk voor de sirih; pĕkapoeran, kalkoven. Kapoer Ba- roes, Baroes-kalk, d. i. kamfer. .mio kapas, (Skr. karpasa), katoen: k. benggala, gossypium vitifolium, k. besar, g. ar- boreum, k. mori en k. tahoen, g. micranthum, k. oemah, g. indicum, k. oetan, hibiscus callosus. /wio kapls, een soort van schelp, de kamschelp, pecten. èi\S ka pang, de paalworm. ^jj\S kapak, korte breede bijl voor ruw werk; bandeira kapak, een gewone, vierkante vlag. tfï\S kapok, Jav. = kaboe 2. i'lS kapait, Jav. = bilamana, manakala* <Xjo kapak; terkapah 2 , geheel onthutst van schrik; het hijgen: terkapah 2 hendak poetoes nja- wanja. J\S kapi, hijschblok (volgens D. op Ri- ouw onbekend); kakinja jang dihadapan terkapi 2 , zijne voorpooten, waren opgetrokken, zoodat hij ze niet meer kon neerzetten , SM. Kapei, een soort van plant, ophioderma pendulum, C. Jo kaki , been, voet, poot, alles wat tot ^ JX 75 voet dient, voetstuk; voet, als maat. Berdiri dengan sabelah kaki, op het ééne been staan; berdjalan kaki, te voet gaan. Mata kaki, de enkel. Kaki langit, de horizon; kaki dijan, kan- delaar; koperen of houten voet van een Maleisen lampje. Boeroeng kaki, een soort van trekvogel, als onze kieviet, die in den regentijd bij zwermen vliegt en gegeten wordt. Ook in zamengestelde telwoorden voor geopende bloemen, terwijl koen- toem meer voor ongeopende gebezigd wordt (K.). /uoo kakas , I. stijf, hard. Mengakas, streng behandelen, dwingen. Yrg. këras. II. het in den grond krabben, zoo als de kippen. III. = perkakas. e- WO kakap , I. een soort van praauw, vooral bij de Orang-laut in gebruik; ikan kakap, een soort van zeebaars, lates nóbïlis, de Jacob Evertsen (of is dit kerapoe?). ():o kakak, I. oudere broeder of zuster, doch op Singapore tegenwoordig alleen voor oudere zuster, terwijl men daar abang, bezigt voor oudere broeder; vriendelijke benaming die men aan minderen geeft, doch die ouder zijn van leef- tijd. Ook als voornaamwoord van den man tegen- over zijne vrouw of den ouderen behuwd-broeder of zuster tegenover do jongeren. Kakanda, het- zelfde, van vorstelijke personen. II. mengakak, het kakelen der kippen. Zie ook koekoek. J*\S kakoe 9 hard, stijf, onbuigzaam; ikan di Singapoera pada masa itoe kakoe dan keras saperti koelit karbaw, ook van het gemoed. Yrg. kekoe. A\S kala, I. (Skr. kdla) tijd: ada kalanja, somtijds; tijada berkala, zonder vasten tijd; steeds voort; barang kola, gew. barang kali, w. m. z. II. (Skr. kala, list, bedrog) strik, om vogels te vangen; valstrik. III. (Skr. khala, slecht, kwaad) voor de na- men van gevaarlijke of leelijke dieren, waardoor deze als booze geesten worden voorgesteld, (zie ook op katika), als kaladjengking , schorpioen (ook alleen kala', of kala zou in 't algemeen al zulk gedierte moeten beteekenen , zooals bijv. in oelar dan kala, slangen en ander boos gedierte); kalamajar, een soort van duizendpoot, die in het donker, wanneer men op hem trapt of hem wrijft, een groenachtig licht van zich geeft; kalalaivar, vleermuis (ook lawar); kalakatau, vliegende witte mieren. /wdlj kalas, een roeistrop. /jjJIj kalis, I. niet naar vermaningen willen luisteren. II. afgeschild; het afschillen; dof, niet glim- mend, van goud dat gevijld is. sJo kalang, I. steunpunt van een last; blok of rol (kalang boelat), die men onder iets plaatst, zoo als onder schepen, bij het kalfate- ren of op het strand trekken, om het van den grond vrij te houden; batoe kalang, de laag harde grond in een mijn, die het verder doorgra- ven verbiedt, ook (met een Chineesch woord?) kong geheeten. Mengalang, een schip op schraag- blokken stellen. Kalangan, dok, droogdok; k. tangan, de muis van de hand. II = timali. M. Doch deze uitlegging kan te danken zijn aan een verkeerd begrip van batoe kalang. r aS'i' kal in g? ( 00 k kolang- kaling), de groene, ronde, oneetbare vruchten van den aren-palm. &\o kaloeng, halsketen, collier, ring om den hals; nïengaloengkan , iemand een halsketen omdoen. <jJo kaloek, de schetslijnen van een tee- kening, schets; mengaloek, schetsen. £6 kal au , I. = jUS, w. m. z. II. een fluitspeler, pijper, C. <x!o kalah , hard in den bek, niet te leiden, van paard, os of buffel, C. (Yrg. Jav. kalah, ook lammig of kreupel, door verrekking van een poot). Jo kali, maal, keer (= kala I?): sakali, eens, de eerste keer; ten eenenmale, geheel, vol- komen; zeer, tot vorming van den overtreffenden trap , ook bij zelfstandige nw. bijv. kapala sakali, opperhoofd , kahoeloe sakali, tot de verste bovenlan- den; meteen, tevens; sakali tijada, volstrekt niet, vol- strekt nooit, djika sakali poen, indien. . . zelfs; indien (niet)... dan toch; doewakali, twee keer; barang kali (ook barang kala), iedere keer, alle keer, T6 ^cl^ *e \s / d. i. telkens ; / zoo ooit (zie barang). Van hier sakalijan, w. m. z. — Zie ook het Aanhangsel. C^v*lS" kamit = gamit. (Jwoo kaïuil, Arab. volmaakt. **c\j kam o e , persoonlijk voornaamwoord van den tweeden persoon meervoud, gijlieden. ^*>u ka mi, persoonlijk voornaamwoord van den eersten persoon meervoud: wij, den toe- gesproken persoon uitsluitend; ook (deftig) ik. ^u kana, zie op gelang. r£*\£ kanak 2 , een klein kind, tot dat het hoedak genoemd wordt, dat is, wanneer het een paar jaar oud is; naar een kind gelijkend, van den leeftijd of van de ontwikkeling van een kind. Jo kanan, rechts, rechter (wanneer van rivieroevers gesproken wordt: linker). Bantara kanan, b. kiri, rechter en linker bantara's, t. w. die ter rechter en ter linker zijde van den vorst zitten; zoo heeft men ook een djendjenang kanan en dj. kiri enz. CU^O ka wat, metaaldraad; tali kawat, een metalen draad; katvat tembaga, koperdraad. CL>j\£ kawoet, zie gawoet. /Aw^o kaoes, verbast. van het Arab. <£J*S w. m. z. ëju ka wang, een soort van boom. LmJ^S kaoep; mengaoep f met beide handen opscheppen; dikaoepnja tanah itoe, dimasoékkan kadalam soewatoe timba. Ook raoep. lJj\S ka wal, I. (verbast. van het Arab. J»>-) wacht, nachtwacht, het wacht houden. II. verbast. van het Arab. J^i', w. m. z. ^jO kawan , makker, kameraad; bondge- noot; ook van zaken, de andere, (bijv. ladang itoe ke- moedijan daripada kawannja, is achterlijk, komt achteraan bij dat er naast); zwerm , ook bijv. van schepen, vlucht, kudde; iemands volk, gevolg van dienaars, schaar van volgelingen. Sakawan, een geheele schaar > een geheele zwerm; sakawan aimn jang kaboes, een drift donkere wolken; orangpoen addiah datang kapada sahaja sakawan moêda 2 ; saperti harimau jang masoek kadalam kawan kambing; terbang boeroeng bvrkawari*, de vogels vliegen in zwermen. *jl> kawah, een soort van zeer groote ijzeren pannen zonder deksel, zoo als die om de suiker en gambir in te kooken. .j^O kawln, Perz. , wettig huwelijk; isi kawin, geld of diensten als bruidschat aan den vader der bruid betaald; kawin-mawin , al door, steeds voortgaan met trouwen. ^5^0 kawi, I. Jav. de oude dichtertaal op Java. II. bruin, C. best kawi y zie op besi. ^5*0 kaja, rijk. Orang kaja, algemeene titel van staatsambtenaren, bijv. orang kaja ban- dahara; hè segala kamoe orangkaja, mantrikoe dan bantarakoe dan hoeloebalangkoe ; inzonderheid titel van de hoofden van de aan Lingga onderhoorige eilanden. Kekajadn, rijkdom; ook macht, grootheid, bijv. kakajadn Allah, Allah Toehan jang kaja. Sri-kaja (wolanda) een soort van vrucht, annona squamosa, de zuurzak; ook een soort van eijer- saus bij pudding enz. (zie sri). ^^■>y kaït (ook gaït), haak, weerhaak; vast gehaakt. Daoen kaït 2 , een soort van blade- ren met doornen, die tegen een soort van beze- tenheid (dirasoek pólong) gebezigd worden. Me- ngaity vastklampen, enteren; vruchten of bloemen met een stok, waaraan een dwarshoutje vastzit, aftrekken; met doorns steken of slaan: sapĕrti perkatacin Melajoe: moeloet di soewap pisang, dan pantat dikaït onak. Berkait, aaneengehaakt; rantei bĕsi berkait soewatoe dengan soewatoe. jj\S kajar, de narcotische lucht van tabak, datura, enz. /ukJio kaïs (ook gaïs); mengais met de poo- ten in den grond krabben, zoo als de kippen. *— suo kajap 9 soorten van zwelling der le- dematen: k. toenggal, van de voeten, k. barah, van de borst; k. betoel, van het hoofd. (JjIS kaïl, vischlijn, hengeltuig; matakaïl, een vischhoek; tali kaïl doewa oetas, twee visch- lijnen; djoeran kaïl, hengelstok; kaïl toenda, zie toenda; mëngail, met den hengel visschen. ,j>o ka' n , geweven kleedingstof inz. katoen; goed, doek; de sarong, als voornaamste kleedingstuk : kaïn badjoe, sarong en baadje, zoo als wij zeggen, broek en jas, rok en jak; kaïn sakajoe, een geheel stuk goed, zooveel er op het ^ c# 11 plankje, het hout, kajoe, gaat, waarom het ge- wikkeld wordt; k. sahelei, een afgepast stuk , een baan, een kleed. Kain belatjoe, keper of dril; k. Jeasa, mousseline; Je. mentaJi, ongebleekt ka- toen; Je. panas, flanel; Je. poetih, gebleekt ka- toen; Je. rami, linnen; Je. tjernar, vaatdoek en = Arab. ^jdf^-; Je. tjina, nanking. Kain 2 an, lapjes , vodjes. yj\S kajoe, boom; hout; stuk hout, paal, balk, bint. Memantjat Je. of naiJe atas kajoe, in een boom klimmen; tjawang Je., dahan Je., boewah Je., kleine tak, groote tak, vrucht. Kajoe 2 an (ook pohon Jeajoe 2 an) } geboomte. Sabatang Jeajoe en sapohon Jeajoe, een boom, het eerste met het oog vooral op den stam, het andere op den geheelen boom: van daar pohon Jeajoe en zelfs alleen pohon zeer algemeen voor boom. Kajoe api, brandhout, Je. api 2 , aegiceros majus; avicennia tomentosa; Je. arang y ebbenhout; Je. babi, cryptoneria panicu- lata; Je. best, ijzerhout; Je. boedi, een soort van ficus\ Je. tjina, smilax china; Je. doelang, cassia javanica; Je. gaboes, alstonia scholaris; Te. gharoe, aquilaria agallocha; Je. Jeoeda, spondias Wistengi; Je. JeoeJeoen, heritieria litoralis; Je. Jeoening, nauclea orientalis ; Je. manis , zoethout ; Je. manis seilan , ka- neel; Je. pandjang, zie op Jeasau; Je.pasir, caltha montana ; Je. pedas , een soort van sassefras ; Je. poe- tihy melaleuca cajaputi; Je. radja, hernandia sonora. ^jo kajau; mengajau, op koppesnellen uitgaan. *AS kajoeh; mengajoeh, pagaaijen, met schepriemen een boot voortstuwen. Pengajoeh, pagaai, sehepriem (lange roeiriemen heeten dajoeng). L-jUS' kabab, Arab. gehakt, frikkadel. ^XjS kabaroe, een soort van visch. .Ap këbajan, Jav. bode; dorpsbode. Si- bajan = si-Jeebajan. C^^j këbat; mengebat, toebinden, vast- binden. Zie ook het Aanhangsel. öjjS kibrijah, Arab. grootheid. /wi^i këbas, I. gevoelloosheid, verdooving: satelah ditangkapnja ikanitoe darieJcoernja, matea dikebaskan olih ikan itoe tangannja, maka saben- tar itoe djoega bĕngkaklah. Yrg. echter II. II. mengebas, zwiepen, heen en weer «laan, kwispelen; af kloppen, uitkloppen, van de klee- ren. Kèbas ekoer, kwikstaartje (zie ook oenggit). Zie ook kibas. ijjS këbak, vol, gevuld. Hetz. woord als kebah ? Ijj6 këbok, beker. (J,Ai këbal, onkwetsbaar. +*£ këbam? = ketap. -j,i këbon, tuin, groentetuin, plantage; erf, hofstede; kebon lada pepertuin; niendjalani kebon, de tuinen inspecteren. Zie taman. ^Jyi* kaboeli (ook ,Jj*>-); nasi kaboeU, zacht gekookte rijst. &)& kebab 9 geheel in 't zweet: het uitbre- ken van het zweet van alle kanten. j\>£ kabir, Arab. groot, machtig. \*Sj>$ï këbiri (ook këmblri), gesneden, gecastreerd; hajam kebiri, een kapoen, kambing kebiri, een hamel. C^S' këta, zie gëta. U-Alo kitab 9 Arab. boek ; alkitab , de Iloran. 9-»\iS këtapang, een soort van gewas, terminalia catappa, waaraan noten groeijen en van welks hout men gambangs maakt. .US këtara, Jav. zichtbaar; duidelijk, bijv. een geheim. yui këtapan, zie tapan. JS këtar (ook gëtar en gëntar), gew. terketar, beven, sidderen, ten gevolge van vrees of overmatige inspanning; wrang, zuur. jj& këtoer, koperen kwispedoor, ook wel een gouden en dat dan tot de rijkssieraden behoort. itJtó ketërama? een soort van muziek- instrument. i*a> këtang?; een soort van boompje met een klein blad en gele bloempjes en waarvan de bladeren als geneesmiddel tegen hoest gebruikt worden. u-öjo këtap, het op de lippen bijten. Ook getam. (^SjS këtip, het af knagen; koetlp, op- pikken, C. £j£ këtik , de vangarmen van een inkt- visch. 78 & o^£ ^jjS këtoek 9 I. berketoek, opgerold als een slang; in elkander gekruld. IL kist van boomschors, waarin men rijst bewaart. IjjS këtok, het kloppen, tikken op de deur: mengetok pintoe. Ketok-metik, zie petik. Van hier ook gemeletoek, w. m. z. Zie ook het Aanhangsel. ijjS këtoel, klomp, massa, C. pS këtam, I. effen, het effen glad maken, afschaven: loempoernja ketam, de modder was glad, effen, zonder indrukken van voeten of iets dergelijks; — schaaf; k.pijan, schaaf voor lijstwerk; k. tikoes, hetz. doch zeer klein; k. pandjang, reeschaaf; ^ vrg. tarah; mengetam, ook de aren afsnijden tegen een plankje met een soort van mesje, pengetam (— toewei?). II. een krab; k. pasir, een soort van klein krabbetje met één schaar, dat in den modder van het strand zit. Het schijnt hetzelfde woord als I. III. zie gëtam, L^v^ këtamba (of këtamboe), een soort van visch< jXjjS këtoembar, korianderzaad. y^^xJJS këtoembit $ daoen këtoembit , een soort van bladeren, die voor geneesmiddel tegen de oorpijn gebruikt worden. 'i£ këtan, een soort van stof, half zijde. ,J )yS katoewal 9 Perz. opziener van policie. CL^O këfoet, een uitgehold houtblok om alarm op te slaan. \^l^iyiS këtoepat , rijst, gaar gestoomd in kleine, vuistgroote kubus- of pyramidaal-vormige bakjes van kokos- of andere bladeren; k. lepat, een bijzonder soort daarvan. Belah këtoepat, de ruiten van een lappendeken. &*yté këtopong, een soort van hoofd- deksel, helm; k. kilah, helm in den vorm van een kilah-hoom: zie kilah. J»!o këtola, wraak, vergelding; soort van groene, geribde vrucht {bryonia cordifolia, C), iets gelijkende op komkommer en gebruikt voor groente; k. betoel en k. balimbing zijn soor- ten daarvan. Op Java heet zij gambas. Jo ketel, ballen, speelballen, ook anak ketei: afgeslagen hoofden, die over het slagveld rollen, worden daarbij vergeleken. "Wordt op Ri- ouw niet verstaan. Jo këtl ; saketi, een honderdduizend. JjjS këtltir , een soort van zangvogel, van kleur donkerbruin gestippeld en van grootte iets kleiner dan een kanarievogel. 9-Sxio kat f ding, een soort van korven uit boombast vervaardigd, T. rj.xJo këtiak, oksel, holte onder den arm; toengkat ketiak, kruk onder den arm. C£.w/ katika (Skr. ghatikd, zeker deel van den dag) tijdstip ter uitvoering van de een of andere onderneming gunstig of ongunstig: datanglah katika jang balk , tijada katikanja sa- karang\ waarzegtafel, waarzegfiguur ; tijd, tijd- stip in het algemeen: pada katika itoe, op dat tijdstip; katika tengah malam, te middernacht; sakatika 1 ook: terwijl. K. lima en k. toedjoe noemt men twee soorten van zulke waarzegfigu- ren, de eene naar hare indeeling in vijven, vol- gens de vijf deelen van den &ag,pagfi, tengah pagi, tengah hari, tengah toer oen en petang, welke on- der den invloed staan van een der goden Mahes- wara, Kala, Sri, Berma en Bisnoe, van welke de 1ste en 3de goede, de drie andere kwade zijn; de andere naar die volgens de zeven dagen der week aldus genoemd. Daarbij hebben de deelen van den dag ook wel hunne namen van dieren, zoo als katika of tvektoe ikan, s' morgens van 6 tot 7 uur; tvektoe harimau, van 9 tot 10 uur, zeer goed voor twistgedingen en rechtszaken; wektoe naga, van 11 tot 12 uur, een gunstig tijdstip om menschen te bezoeken; wektoe oelar, van 12 tot één uur, een zeer ongelegen tijd daar- voor, omdat de menschen dan hongerig en knor- rig zijn; tvektoe katak, van 3 tot 4 uur, al even ongeschikt, omdat de menschen dan afgemat zijn van de hitte; tvektoe gadjah, van 5 tot 6 uur. Zie over dit onderwerp Tijdschrift voor Indische taai- land- en volkenkunde , dl. XYIII : de Makassaarsche en Boegineesche Kotika's, door Dr. B. F. Matthes. (J>\i£ katela, Jav. = keledik. ftjüuó këtilang , Jav. = boeroeng nilam. \j£^so këdjoet (gew. terkedjoet), verschrikt, > ?&>ó£ 79 ontsteld; ophooren, opkijken van iets; eensklaps, onverwachts. Zie ketjoet. j^S këdjar, het najagen, op iets afgaan; inhalen. ft^o këdjang , zich uitrekken, van slape- righeid of lusteloosheid. t_a^o kedjap, het open en dicht doen van het oog, knijpoogen; dengan saketjap mata, in een oogwenk, op het oogenblik. Zie ook het Aanhangsel op kedjep en kesip. +s\$ këdjam, gesloten, geloken van de oogen. öXy^po kidjambang, een soort van plant. )jj2^ kadjora (verb. van het Arab. X.&j zoharah); bintang k., de morgenster. -^o këdji , leelijk, verachtelijk: perhoe- watan jang terpoedii dan jang terkedji; mem- bri kedji nama, den (goeden) naam bezwalken; baoe jang kedji] sang at kedji roepanja. (Perz. kadj y krom, verbogen). JbjO këtjapi (Skr. katjapï, schildpad; een soort van luit), een soort van viersnarige luit; ook naam van een plant. C^s^ këtjoet, geschrompeld, geslonken, van het vel van de handen, het vleesch door het koken; ineengezakt, ook van vrees (zie kedjoet)\ in de beteekenis van zuur, wrang is het Jav. = ketdr. (jsp këtjap; mengetjap, proeven, smaken. Yrg. tjetjap. £^f këtjoep 9 kus, zoen. ^.zai këtjik = ketjil, vooral in namen, als Si-ketjik, Radja ketjik\ ook een dobbelspel dat met kleine steenen gespeeld wordt. Menge- tjikkan, klein maken, fijn snijden. (J^so këtjil, klein; anak ketjil, een klein, jong kind; ketjil hati, boos; mengetjükan hati, boosmaken ; dari pada moela ketjilnja , of alleen dari ketjü, van jongs af aan, ook: berketjil 2 an lima saoedara tijada bertjerei barang sahari, van dat wij klein waren, enz. <X r 2&S' këtjambah , uitgeloopen, van za- den, erwten, boonen, enz. JU^ këtjoewali, inzonderheid, vooral; ook ketjoewalinja\ tijada berketjoewali , zonder uitzondering ; ketjoewalikan , uitzonderen. *bj:so këtjoeboeng, datura alba, doorn- appel. 