Maleisch-Nederlandsch woordenboek
L *^ A^ kftwak [door den neus uit te spre- ken], een geluid maken, zooals bv. dat van een pas geboren kind, een' buffel en dergelijke. is^ JU kcèkoe, klauw ook van een anker, nagel; hoef; k. pasak, nagel van een mensch, welks oppervlakte niet effen is, maar uit smalle, in de lengte evenwijdig met elkander loopende strookjes bestaat; k. möêda, nagelbed; böênga k., de huid bij het nagelbed; k. b^rbcënga (de nagel bloeit), zegt men, wanneer zich witte spikkels op den nagel vertoonen. Mri,jS Ó köki, batav. — verb. — , kok; kokkin. y c/ \^^^yQ ó , sier, gesternte, ' ^ [,^;yS ó kö&koet, batav. (soend.), verple- gen. — [B.]. \;^y^ £> kökot, van handen en voeten ver- krimpt, zoodat zij een harkachlig aanzien bekomen; kram, haak; kram en oog; mengökot, met de vingers, evenals met eetie hark, bijeen schrapen of naar zich toe halen (men. mangftkoet) uitkrabben bv. het aan den pot, onderin, hechtende aanbrandsel, T.); k. laki-2, kram; k. b^tin^ (en, minder goed, p?r?mpóêwan), oog, waar de kram in komt. ^ Y ¥ ^^^^^^i batav., klapperrasp (meestal koekcêran, T.).— [B.]. 2^. mensrcêkoer, schrapen, afkrabben, uitkrabben, bv. de kern uit den dop eener kokosnoot (men. manahan köêkoer, bena- ming van een cocosnoot, die zoo oud is, dat zij van binnen rammelt, T.). III., kirren (zooals de duiven); vgl. t(?köekoer. / jj^ ó 1- kêèkoes, damp, wasem, stoom; mengoèkoes, in damp koken; koken met een omhulsel (kom, mand enz.) inkoken- de vocht; overhalen, stoken; distelleeren (». dangdang, T.); koeko^san, naam van een vruchtboom, van welks bast men veelal het toestel voor k. maakt. II., mengoËkas mengakas, w. sum., nieuwsgierig; alles onderzoeken; in atle hoeken en gaten kijken; beide woorden hebben dezelfde beteekenis, doch worden meestal te samen gebruikt. — [N.]. / knO j^, kókösan, batav. (jav., T.), eene vrucht gelijkende op dedöëkoe. — [B.]. iS ó kSèkang;, z. kongkang I. (^,,_,fl3 fS kö&koep, aangeslibd zand aan de mondingen van rivieren; póëlau k., naam van een eilandje, westelijk van de stad Singapoera en dicht onder den wal, zoo genoemd, omdat de stroomingen daar iand aanslibben; s<jlat k., nauwe straat lusschen c^^/ S66 )^ dal eiland en den wal bevaarbaar voor kleinere vaartuigen, bv. kleine schoeners, kruisbooten en dergelijke. 4(^t^JLD O kftkoek en kc^koekero^Joek, batav. (jav., T.), kraaien. — [B.]. L ft_^ lp kökoiL, Aröatew (van de hanen).— • #batav., b^kökok, z. k^tok. ^ C-JIAaJO É.-5^ köêkoekbcloek, balav. (uit'tjav.,T.),wt7. — [B.]. ^ L-JL> ^ ^S^o ^-^ kftkoekerftljoek, z, koekoek. . ]6 cJS köèkoel, koet., eelt aan de handen (aan de voeten: b^lolang). — [T.]. JO ^S !• kökol, gekromd, gebogen, in eene gebogen houding, IL, m^ii^ökol of men^ölkol, batav. (bal. kèlkèl, T.),: batok t^rlaloe g^ntj^r, hoesten en kochen, — [H.]. J(j 4^ kökohj vast y hecht sterke duur- zaam; stevig (jav. en bal. kcêkoeh, j O L kcêla of kcélah, z. ^. *1L, lueiidem kftla (jav.), zijn geslacht of waren rang verbergen; m^mbabar k., zijn geslacht of rang bekend maken (T.). f] ^J^ kftU (Hindost, T.), wie tegen loon handenarbeid, inz. zwaren, verricht, sjouwer, kruier , lastdrager, daglooner; loon van een* koelt, dagloon; makan of m^- ngambel k.^ tegen loon handenarbeid, enz. zwaren, verrichten, op dagloon werken. \ 43 kcËM'al, heen en weder schudden; van iels, dat rechtop staat, zich met het bovenei^id heen en weder bewegen; kcè- wal-2, zich boven eene oppervlakte bewegen, zooals bv. de kop van een hert, boven de struiken, het hoofd van een* zwemmende, boven het water. j 4^ koe wil (in hik., bv. Sr. R.,en poëzie), hindoesche tempel; pagode (Tamil kowil, T.). O^ 4J> koèloeb (koêloep, koelloeb en koelloep), verb. van Lili* (z. köêloep). i%^J 4^5 köèlat, schimmel; schimmelachtige vuiligheid, ook op vloeistoffen. — ^ batav, uit 't soend., vuil aan de tanden, penis enz. (T.); bïbir berköèlat, bleeke lippen hebben, bv. van vrees; schrik. ^ \j^^ 4j köêloet, w. sum., spoedig, — [Ji], i^^J kó köelit, omkleedsel, bekleedsel, om- hulsel; vel, huid; dop, schil; bast, schors; k . m a n i s , rfe huid van den nagelboom; k. hari, de opperhuid (epidermis). ^ ^^^ 4.5 kolot, batav. (uit 't soend.. T.), stokoud. — [B.]. J 4^. z- koral y 4-D kcfloer, soort broodvrucht met meel- achtige# eetbare pitten (vgl. tïmboel, dat Klinkert, die het tïmboel uitspreekt, voor Rijowsch uitgeeft, T.). *}^ b67 J/ -K- J ^S ('t juv.kolor? T.),kólöran,balav., O koord om het lijf, buikband. — [B.]. mV.XJUw.J 4,^ kfièlaseutaiia (zelden), skr., nahomelingen.y maagschap; fa- milie. 'jkJ^S 1. köloiig;, ijvoeve, bv.om tin te gra- ven; lerïpang k., z. onder teripang. IL, holte onder iels, bv. onder eene tatel. III., köloil?-^, batav., halsband, hals- touw, — [B.]. ij itjS > koleng-3, eenzaam en verlaten rondloopen, zooals bv. eene wees. iju iJ 4^ I- kflèlang-kaliiig', heen en weder gaan. IL, batav. ('t jav. kolang-kaling, T.), de sagueervruchten; geconfljt gewoonlijk in 't brabbelmaleisch bóëwah at^p ge- naamd.- [T.]. C ft.J É.^ kóèloep — verb. van ^^ — , onbesnedene, als troetelnaam voor onbesneden jongens; met eene tuil opgerold, zooals bv. een matten zeil, eene kaart, eene rol linnen. ^ L Q.J O kölak, soek., krom stukje hout, aan hel onderste einde eenig- zins bol, waarmede sambal en andere kruiderijen op de sangkalan of detjcêwik fijn gewreven worden. ■)f L-JLIa^, sftwara kölök, batav., ^e/mc/ ten deele in de keel blijvende steken, en daardoor onverstaanbaar, bv. van iemand die verschrikt wakker wordt. — [11.]; bal. stom, niet kunnen spreken (T.). LlisJ ^S kölek, soort kleine boot (zeevaar- tuig). — itr batav., snelzeilend vis- schersvaariuig, met één' mast en een* scherpen gckrulden voor- en achtersteven. — [B.]. >J 40 kölani (uit *t Tamil, T.), vijven >J %-5 ) luf ngöBloeui , iets in den mond keen ^> en weder bewegen, S köèlim, naam van een* boom. .. J 4^ (jav., T.) ko^lon (in bik. en poë'- zie) = baraL <^LJ 4-5 I- köêlah, soort asam (wilde mang- ga) die eene eetl»are vrucht draagt. IL, z. ili r. IlL, z. k(êU L <KJ kó y Sjer köloh*^, ver f water, dat uit een stuk geverfde stoffe uitgewrongen is, oi' dat reeds lot verven gediend heeft, en dus minder verfdeeltjes beval. cK«J 4-5 1 köleh-3, zetmeel in balletjes, / ^4-5 L kcèlai, naam eener eetbare zout- water-slak, van welker schaal in Europa knopen en dergelijke gemaakt worden. IL, slap naar beneden hangen^ zooals bv. 'l hoofd van een doode, een gebroken arm, enz. * .^/ B68 \%^ ^/J^ y 9 kekolé, balav., de köBwé wadjik zoolang zij nog week is en zich in de k^kèntjèng bevindt. — [H.]. ^p , kcema-i^, z. UCc^. \^ys/^ £ , kffimat-kamit, van den mond 6e- wegingen maken, als bij het spreken of ef(*n. ycó kffimoer, uil spoelen den mond; gor* gelen, / j^^^ó I- kSmIs, — verb. ned. — kommies. II., snor, knevel; inz. de lange haren, die men aan de hoeken van den mond laai groeien; sikje onder den onderlip. ' p^ ó kSliieng, klein in zijne soort. t r"^^^ kftmal, de sporen (heizij kreukels of morsigheid) aan zich dragend van ge- bruiki Ie zijn, zooals bv. papier, linnengoed en dergelijke; gebruikt , in dien zin; rer- kreukt, verfammeld; verfamfooid; hemorsd; vermomd (vgl. bal. köêm^l of kóm^l, T.). ^♦wO ó kftnian, zier, stofje, atoom; kleine huidmade, huidworm, huidmijt; k. dj ala r , kleine huid made, die in de huid voortkmipl en daardoor eene voorlkruipende verzweering veroorzaakt, die denzelfden naam voert, de schUrflmijt; k. 5j^r, water- puistje; k. düédoel^, huidmijl, die niet van bare plaats gaat. ( c^ V ^^^^^^ lijstwerk door rechtlijnige '*^ insnijdingen^ waardoor verdiepingen en verhevenheden ontstaan; k. g?l(Sgoer, lijstwerk met hollen en rondjes (z. ^l<?s). c y y .of /^ju 9. zijn, gebeuren; — met plur. J\^] wezen, aan zijn, bestaan, wezenlijk' heid; — pi., het wezenlijke van iets, iJ p kö&iiliig, geel; k. l^mak k^ttam, bleekgeel, zooals bv. theebanket; nasi kil&Diii^ z. onder nasï; k^kcenïngan, ver- schillende voorwerpen van eene geele kleur, die Ie gebruiken een voorrecht van den vorst is. — ^k(Biiiug:aii, batav. (jav.), geel koper.— [B.]. ii ó kfiênang en meer gebr. kffinang^-S, vuurvlieg, glimworm; k. s^k^bon, invalling van diamanten rondom iets, bv. om een' anderen edelsteen, een' knoop. ..o j5 kê^iioeii, gerucht, zeggen, volgens gerucht, volgens zeggen, zegt (zeide) men (hij, zij, hel); kan soms door „zoude, enz." vertaald worden; itoe satoe dj^nis dari pada (!! T.) *ilmoe siliir djöêg^ kcênoen, dit zou eene soort van hekserij zijn, éJlJ u kffinoeli, z. onder ^. / J o k®niq (dat even goed k(!^nit als ko^nik kan zijn), z. köênjit. A jp kC&wan, soort fazant — de argus — (lamp. id., bat. cêwo of óêo, T.). * ^7i lu koh, batav. ('t jav. kd als uitroe- ping, T.), tochl tegen verwachting, ada k.! zie, het is er! bagoes* k., zie; S69 CH^ het is mooil djSdi k., het is er toch doorl (bv. het engagement); het is toch goed uitgevallen; mahal k.I dat is duurder dan ik dacht; anak laki-2 k., zie, het is een jongetje! (in plaats van een meisje); dïja ïkoet k.I hij is toch meegegaan! — [B.]. H ó kofewah, sop, nat, saus. iiSb ó köhonj, siinicend, zooals bv. een drooge kreng, bedorven b^latjan, bedorven drooge visch. ^(^ qA ip kcBhak, w. sum., ruimte met ' de handen maken, iets met de handen van elkander trekken of duwen om ergens door te komen. — [N.]. ^/ ^ 4> I., herkm^ knielen; gelmield. II. — oorspr. chin. — , ranlê k., medail- lon, halsplaalje en ketting, — [B.]. / C 4^ koèjoe, van het gelaat of de oogen, zooals bv. van iemand, die een* veldslag of een proces verloren heeft, van een trotschaard of snoeshaan, die ver- nederd is enz., verslagenheid of demoediging uitdrukicend. ^ /C 4^ k5jo, batav., pleister tegen hoofd- pijn. — [B.]; beter jj/ (vgl. kcê- joe|^ IL), wit rond pleistert je op de slapen, om de koude er uit te doen trekken (T.). (C,^S koewê (zelden) — oorspr. chin. — , koek; gebak; versnapering. (C ^£ (jav.) kowé, jav. brabbel-mal. =« ^ngkau (B.). ) J<^ O kawitra (skr. of oud-jav. pavtri- tra) ben. van een heiligend water in de verhalen. — [T.]. ko^Jan;, men., zekere epidemi- sche ziekte onder de hoenders (bat öéjang en g(BJang).— [T.]. «j O kc&Joeng, zeker zoutwater-schelpdier. C o N o^ kcyoep, doornat, ^ _ o % O^ » mcngöjak, scheuren; rijten; verscheuren; verrijlen; keloJa^fLi van vel, schil, bast en dergelijke loslaten van het lichaam, hetzij geheel of gedeeltelijk. L^ Q^^ 4O I. kCfejoek, (zelden), hond (ook koet., bat. en lamp. maar meer in gebruik bij 't roepen van honden, T.). II. (vgl. onder kojo, T.), pleister {mei.). ,*0 4^3 köjan, zeker gewicht, van versch, zwaarte. De meest gebr. kojan^s zijn van 27, 28, 30 of 40 pïkoel. \^^^y ^ kc^njit (men. ^^ , T.), naam eener plant, welker wortel in de keuken en als medicijn gebruikt wordt — kurkuma; crocus indicus — ; de wortel zelf (bal. id.; jav. koenir, bat. hoenik, T.); ïboe k., de hoofd- of eigenlijke wortel , van de kurkuma waarmede ook de tooverij, genaamd töêdjoe, gedreven wordt; analj: k., de lootjes, die aan den hoofd wortel zitten; b/ 870 \^\jS sekAilJit) naam eener struik welker zeef biltere wortel als geneesmiddel voor de oogen gebruikt wordt; küÈnjit-S, naam eener krui- pende plant met geele wortels, als bindsel weinig deugdzaam. mJ ^lS 9 konjoiig'-l^, plotseling, onverwachts. ^LJi-f, ^-^ ko&njoek, batav. (jav., T.), aapje. -- [h.]. A^ 4j , mengffinjah, kauwen, mommelen, zooals oude lieden; z. mamaV. <K^ L kali, interj. voor degeluiden, Afaaruit een schaterende lach bestaat; zoodanig geluid (z. dekkah). IL, batav. (chin. k a) , lijm, vischlijm.^ [B.]. uu ^ /j\.^J> plur. van ^l^'. / y *dt^\j2^ , voorspelling, waarzegging wigche- larij; kunst, priesterschap. O y^D 9 pers., barnsteen, eig. kleinigheden roovend, d. i. aan zich trekkend (z. ambar). c y (^_ rsö 5 , grot, spelonk; asijl; u-ft^l^-^ls?^^) (de makkers van de spelonk) of uJ^CiïJjt) {de lieden van de spelonk), de zeven slapers. Hunne namen zijn, volgens de legende: U^^, (Malchus der christ. leg.?); liL..Cc , (Maximianus der christ. leg f) ; IUm..* ; (J^^j^^ (Martinianus der christ. legen- de); {^^f,^\ 4^y)jU en g^yWh»>MaS. Hun hond heette : .-uLj* : ^y'-^ilw»^ was de naam van den koning, onder wien zij in de spelonk gingen, en (j^y-^^^J^s die van den vorst onder wiens regering zij weder te voorschijn kwamen, nadat zij 309 jaren geslapen hadden; vgl. koran, XVHI, ge- noemd uJ^J). y y y ^CkOl^ plnr. van ^l^. L. ^lS^kD.^ kehendak, wil, verlangen, begeerte; begeeren; oogmerk; be- doeling; willen; verlangen; begeeren; beoogen; bedoelen; k. hati, hartelust; hartewensch; sekehendak, dezelfde wil enz.; naar ver- langen , naar begeeren. ^ ^^2-5 plnr. van ^4 , ^ / ^ kê, van singkê (chin.), balav., chinees; baas; nieuweling. — [B.]. / J> I. kija, kettingsteek (naaikunst); k. sang- '* koet of k. bööuga sanibau, z. onder böênga; k. döëwa kali, het dubbel stikken, eens langs de plooi en eens langs den inslag. U., bedrog; dubbelhartigheid; kïja-S of ijoe kija-)S, zekere zoutwater-visch; van voren een rog, van achteren een haai gelijkende (bal. kakja, haai; vgl. ook jav. kéké, T.). /c\^ '^y*** ^f kijahi (in bik. en poëzie), titel, aan bejaarde mannen of geesten gegeven (jav., T.); oudje (vertrouwelijk); z. njaï. J^> B71 ^ J^ O , pers., kwaadwillig, kwalijkgezind. J ,aÓ kibar, wapperen, fladderen; van vogels de vlerken uittrekken en bewegen , om te vliegen. / j^è%/^ó I* kibaS) eene schuddende beweging maken met iets, bv. een* doek, tegen iets, l)v. tegen muggen, om ze weg te jagen, tegen een gordijn, om er de muggen uit te jagen; tegen iets dat bestofd is, om het van het stof te ontdoen; eene horizontale terts slaan met een* sabel tegen iemand (z. k^bbas). IL, z. ^U^. ^ Aa>Ó kiboel, batav. (uit 't bal., T.), staartstreekf bv. van kippen. — [B.]. (^^;^^ kita, pron. pers. 1 plur., wij, met insluiting van den aangesprokene (in tegenoverstelling van kami, T.). Wordt ook voor ik en gij (sing. en plur.) gebruikt; kita, in stede van ik, is onbeleefd en trolsch, behalve in brieven aan lieden van denzelfden stand; anak k., 07is kind, in stede van uw kind, is familiaar. u; \j;/^/p kijoet, piepen, zooals bv. eene deur of slot. ^ V^'vCO kètoet, batav. (bal. kitoet, T.),rfe pisangs aan de onderste sisiran van een tandan, de kleinste namentlijk.-~[H.]. yjS , tiifngïturkeii, het achtereinde van iets, bv. van een kanon naar de eene of naar de andere kant draaien; berlutttr, wentelen om eene as, wentelen om een middelpunt; draaien; bintaiig: berkitari dwaalster (z. êdar). kitan^, zeker eetbare zoutwater-visch, met venijnige stekels. j^Jió L kitin^ (vuig.), stukje; weinigje; kruimpje, II., soek., de lepra, waarbij vingers en tecnen afrotten (jav. kit ing, T.). ^ iXO > kêtêiigan, batav. (uit 't bal., T-), in het klein, bij beetjes, — [B.]. ^ Ldivw kitik, batav., kit telen (bal gè- dèk, T.).— [B.]. jOüo !•» niengëtel, knijpen, door een weinig van iets tusschen de nagels of de toppen van de vingers te nemen (vgl. g^til, T.). II., batav. — verb. — ned. — ketel, — [B.j. ^ LSa^ kêtê of .AA^ (lees ^, T.), w. sum., klein, gering, weinig; m^nduèwa k., in een sukkeldrafje. — [N.]. ^^^^ këdjoe — port. queyo—, kaas. ree; kidjan^-2, soort van rood, stekelig koraal, dat als geneesmiddel ge- bruikt wordt. ^/S kidjiiig:, zekere eetbare zoutwater- > mossel. C_^fljS..\.>ö kidjip, pinkoogen, knikoogen. ^ iLj5^\vO kïdjaiig*, naam eener soort van è^ . ^S^\j6 kidjai, naam van een* boom. ^ »72 V ^^a^ö kgtii —^ eng. ketch (ned. kits)—, brik. këtjen^, van een oog halfgesloten; half gesloten zijn; oogsluiting, waar- bij het oog half gesloten wordt (vgl. pïtjing, T.); oogenblik; sekêtfen^ mata tïdd akoe tldor, zelfs geen oogenblik heb ik geslapen; metiget^eng^ pinken; pinkoogen. LiS\Spj6 I. kêt)ek, zeker dobbelspel met duiten, waarvan eene greep bij vieren gesteld wordt. De rest bepaalt de winst. — * kitjik, batav. (jav. ketjek, T.), zeker damspel, en deszelfs pitten, — [B.]. II., aanhoudend en door allerhande midde- len, inz. door vlei taal, aandringen bij iemand om iets te verkrijgen. — *men., mangètjèk (^Vf^A«^), praten, babbelen; kletsen (T.). J^Sê^jS këtjoh, aangaan, tieren, veel bewe- ging maken, het zeer druk hebben. , pers., naam van een* koning van Iran (Cosroês). ^Xo , ^kida-3, versierselen van goudblik (loovertjes) aan de randen van eefte dendang; papan k., smalle reep van gmdUik^ waaraan de k. hangen. ¥cQ,ÓJp kïdai^, batav. uit 't jav.,: ^ kïdjang (T.). CiJicXOj kêdek-2, waggelend gaan, z(iQdh bv. eene eend. jÜCO kidal, gewoonlijk de linkerhand ge' bruiken, linksch in die bet. (jcXp (jav., T.) kïdoel (in bik. en poëzie): selatan. ^ÖoS f kidam-S-an, Bandj.,: geschenken voor een zwangere vrouw aangebracht? (Ngadjoe-daj. kïdam; z. ^.xj)). — [T.]. ^mjS kïra, denken, dunken, oordeelen, zich verbeelden; van meening zijn, gissen, bedenken, achten, oordeelen, beoordeelen; berekenen, afmeten, in dien zin begrooten; beramen; vermoeden, overleggen, overwegen; kira-2, maat (waarmede gemeten wordt). yjO këra, werktuig voor het lint- ofkoordwe- ven; t^noen k., lintweven; lampen^ kouzen-weven; koordweven, zooals de töeli-2 van eene k^ris. ^^jS kiri, links, linkereinde; linksch. — # mengiri, batav., linksch zijn. — [B.]. L** J y^ 9 kèrètan, z. onder j^. , berkiring, z. Deel I., bl. 224 links. A ^ I. kërang, dient alleen ter vorming ^ eener varieerende herhaling van kê- roh; k. kêroh, bijvoegen. # II., men,, groote soort visch-mand of korf (vgl. bat. hïrang en z. kórang).— [T.], C yj6 > kërongf-S, naam van een' zoutwater- ^ visch. C 3 w^ I- kirap, naar omhoog komen en weder weggaan, zooals bv. de riemen bij het roeien, of de vlerken van een' vogel, ^ie op wil vliegen; opduiken van onder de v 5?3 'U**^ kïm en weder verdwijnen, zooals bv. een zandstrand, gezien van een op- en neder- gaand vaartuig. II., kirapin, balav. (jav. kirab, T.), vuil wegsloffen of waaien, — [B.]. — mangirap, w. sum., fladderen^ vliegen; uitslaan ge- waschen en uitgewrongen linnen goed; wrijven met een doek bv. — [N.]. L, ^ yjS kïrip, zekere eetbare zoutwater- mosseL ^ CJ> wy I kèrèk (oost-jav., T.), goela se-kèrèk, ba tav., 72 l^^^og- koes f= Vj^ kodjor). ~ [H.]. II. (vgl. k^rikan, T.), de schijf van eene katrol; katrol; blok (z. takal); k. anïjan, bij het weven bovenst gedeelte van den kettingscheerder. — [B.]; * kérêtan of kere- kan, batav. (bal, T.), katrol; hijschblok, — *Bandj. uit 't jav., mangerek: een vlag hijselen. — [T.]. , mengkirik, batav. (oud-jav. ki- rig, 1,), rillen y ijzen, kippevel Arygien. — [B.]. i* yj6 1 berkirim, zenden; mengirimken, verzenden, sturen; mengirimi, iets zenden aan iemand; kiriman, het gezon- dene, gezonden geschenk; het te zendene; te zenden geschenk, 'S *-jy kêroli, van de rechte richting afge- wend; valsch, slinksch, arglistig; ontwijkend; van de rechte richting afgewend; fopperij; enz.; valschelijk enz. behandelen; van de rechte richting afwenden; misleiden, om den tuin leiden (z. ook onder kêrang). /C y^jS 9 menjirai, door uit schudding ver- wijderen, bv. stof uit een kleed, door het kleed uit Ie schudden; afschudden, ruchtbaar maken; uitstrooien; uitschudden (schuddend reinigen) bv. een kleed; mengi- rai boêloe, zich de vederen uitschudden (van een vogel ^a/Jo) J\ó ^^U. Jojkfj, T.). — * mangirai, men., klapwieken; ta- kirai , ergens over hangen te wapperen van een kleedingstuk r kirajan, touw, rek of iets anders waarover kleederen hangen, — [T.]. / M>J<Ó > beurs, zakje; brievenzakje, r v^>0 I. kïsa, soort klein sleepnet, dat voor dames wel eens van zijden garen gemaakt wordt. * IL, batav. (jav., T.), zakje of iets derge- lijks, waarin men vruchten en bloemen hult, om ze tegen vogels, vledermuizen enz. te beveiligen; gevlochten vruchten- mandje. — [B.]. III., w. sum., in de war brengen. — [N.], / KM^ kïsi, spil van eene spoel (p^l^ting) of een rad, zooals bv. van een spin- newiel (rabat); kisi-S, tralieên, traliewerk, hekwerk, rasterwerk. •5t / JJM l* kijas, koet., bezem. ~[T.]. II., k^rêta kijas, batav., gewone huurwagen. CI^t^moT Ö74 OvAxi' J *IIi., kijasln, ioi herstel van gezondheid mar elders gaan, — [B.]. ^j;^M*»^ kêsoet, schuiven over eene vlakte, zooals bv. de kleine kinderen, die nog niet kunnen loopen, met hun achterste over den vloer; opschuiven, ^\;>NAw^vO kisoet, bafav. (bal. of jav., T.), gerimpeld.-— [B.]; vgl. k^rïsoet /O I. (en vuig, kessar), berkisar, draaien, zich in een* kring bewegen; schuivende van plaats veranderen; mf ngisar, opschuiven; van richting vei*anderenp blootstellen aan de wrijving van twee harde voorwerpen , v^aar- van het eene zich over het andere in de rondte bev^eegt; pellen of bolst eren, op die wijze, bv. rijst; malen, verschui- ven. — * mai^sar s(tbaii?, de oorkrabben draaijen; fig, een anderen weg inslaan, anders beginnen te handelen. — [N.]. IL, kisaran, batav. (jav. bekisar. T.), bastaard, bv. van eene tamme en wilde duif. CiisMAi^ s mengêsek", over een' van afstand tot afstand ingekerfd stuk bamboes keen en weder strijken met een ander stuk bamboes, waardoor een tjilpend geluid ontstaat, ten gevolge waarvan allerhande kleine vogels komen aanvliegen, en op lljmroeden gevangen worden; kleine vogels op die voijze vangen* / Vami/5 kisal, taal der ra'jahs, langzaam werken, . Va^^a> y \LM\y Z. M en vgl boven kasïlan. ■)f2$ \ <X.4w^/5 kïsêh roh, batav., kamper- foelie. — [B.]. / -M*iA> , kisajan, men., zeef voor rijst— [T.]. ^ ^Lk^ kijong:, bat^av., schulp.— [B.];vgl. jav. kejong (T.). c / CjJa^ , op vf^elke wijze, interrog. en rel.; CJ^^ ujixi', hoe is het met u F hoe vaart gij? i C / <Kj<Sij<ó 9 hoedanigheid; wijze van zijn; wijze van een verbum te vormen, C Q,/6 kêp — eng. c di^ —, slaghoedje. C^jio kïpoe of kimpoe, kunstenaar; werk- man. i gj^^ kijap, staander of vang voormasten of vlaggestokken, bestaande uit twee loodrecht staande stevige planken, tusschen welke, door middel van twee pennen, de masten of vlaggestokken bevestigd worden. ^^^^,/s^jO kêpot, onregelmatig in malkaar gefommeld, zooals bv. de punt van een peperhuis; van den mond samengetrokken, geplooid, hetzij van natuur of door ziekte; ineengedoken, zooals bv. een beschaamd meisje; këpar^ k., *t zelfde met verschei- denheid, inz. van eene vrouw, die iemand O^AA^ 575 iJ^ voorbijgaat, aan wien zij eerbied verschul- digd is of waarvoor zij zich schaamt eenigszins gebukt of ineengedoken^ daarbij de bijeengebrachte handen langs het lijf latende afliangen. ■H- \j;„/vji/5 kèpèt, batav., zijn partes poste- rior es niet ivasschen; hola n da (??) k., een eiir, viiilik. —- [H.]; belanda kèpèt, eeii baar die nog met papier niet als de inlander met water zijn gat reinigt; de inlander gebruikt dit kèpèt als scheldwoord (vgl. jav. kopet).— [T.]. ^ L ^* j JdjO 9 kipratin, batav. (jav. tjiprat, T.), iets, bv. linnengoed, bespren- , kelen, door zijn natte hand er boven heen en weer te schudden. — [H.]. / w^JLo kïpas, waaier (z. ook onder óêdang, T.); mengipas, met een* waaier, of wal als zoodanig kan dienen, bewaaien, kiping, batav. (jav., T.), het rad van een padati. — [T.]. iiLo I. këpan?, wacht aan boord van een vaartuig. II., batav. (jav., T.), vlechten, h\. touw, haar. — [H.]; vlecht; gevlochten. — [B.]. III., z. onder këpot. ^jl^ kepeng, z. tïmah. — # soak., kleine koperen muntr^^l^ duit (z. kepeng). I. kepak, van arm of been naar boven gekromd of opgeligt. II., soek., los (zonder doek) en schrijde* lings op de heup dragen, ijS^JUO kêpek^ ingedrukt, zooals bv. deksel van eene doos, de neus en dergelijke. jJLÓ kïpal, dicht; vol (niet hol); massief; van metalen hlom^p; vast (compact); in een klomp (niet in kleine stukjes of korrels, zooals bv. goud); ^mas k., goud in een klomp of klompen; gestempeld goud in staven, in Japan als ruilmiddel gebruikt. — * men., ba-kimpal, in een klomp bij elkander als de witte tuieren bv, (T.). l hj<.S kïjoek, soort langwerpige dobbelsteen, bestaande uit dunne platen van ivoor. (^^Ji>0 kijok [door den neus uit te spreken] kakelen, zooals een hoen. c^VaÜaJS , pers. naam van een* koning van Iran (Cijxares). C J^^ #v\aAM5 > pers. naam van een' koning van Iran (Darius, de Meder). ^S^/^ I. kikir, vijl; mengikir, vijlen; berkikir, de hoedanigheid eener vijl hebben; köêlit b. (vel, dat de hoedanigheid eener vijl heeft), kippenvel. II., schraapzuchtig , inhalig, vrek, gierig. f y^ó^ó > mengikis, schrappen, schaven, in dien zin ; afschrappen, afschaven; uitkrabben; radeeren. i ^R^s^jQ kikoek, niet op zijn gemak , zooals bv, iemand, die geene plaats 'JJÜi^ 8t6 J^ heeft om te schrijven , of iemand die iets voor hem vreemds moet verrichten; gedwongen; linksch; boerseh (vgl. jav., T.). 2**. k. rasanja, batav., bevreesd zijn iels verkeerd te zullen doen, bv. een werk te verknoeien; bang zijn voor den toorn van zijn superieur uit een gevoel van onbekwaamheid; beschroomd zijn bv. tusschen twee heeren ijtt door te loopen. — [H.] ; krom, scheef, gedwongen houding. — [B.]. iJ^JSsjO kêkck, uitroepende nabootsing van het geluid, dat iemand maakt, die giggelend lachl; naam van een* zoutwater- visch; ohselschrooi, in den vorm van dien visch (vgl. \^, T.). ^cJ^ kïkil, z. tïkil. ^pjS kêkol, steekpenning; meng^ëkol, om- koopen, ^ÓJO I. kêkel, in den hoogsten graad vrek- kig (z. kïkir). IL, schudden, zooals bij *t lachen (z. ^/J^ ^^^i (lees: ^ kèkèq, T.), w. sum., een papegaai (de Niasche, T.); 2^. snappen als een papegaai. — [N.], Lp (skr. kila), gcènoeng bfranta kila (verbastering van Indrakïla, T.), naam /van een' berg, die in de bikajats dikwerf genoemd wordt. •K- \j6 !• kïïl (oud-jav. kluizenares) komt in eigennamen van kluizenaressen voor. — [T.]. II., kiIi-3 (minder goed, kilik-3),war/e/; k. rantai saoeh, wartel van een anker^ ketting; k. dajoeng, roeidol, die los in het boord zit. Mi y \jsÓ s verworpen deel van iets; uitschot, Ka^ kijal, veel en inspannende beweging maken bij eenig werk, kijal-2> sparte- len, zich stuiptrekkende bewegen, om zich aan iets te onttrekken, zooals bv. een dier, dat aan een' strop gevangen is; terkijal-3 tertawa, moeten spartelen van *t lachen, LHJO^A^ plur. van l.^. y r>\A>ö kïlat, lichtglans; glinstering, flikke- ring, schittering; bliksem, weerlicht; k. baoeh (lees: k. bahoe en vgl. 't jav. woord, T.), z. onder baboe. •X- r;yU<jO l' kilit, w. sum., verwrikken; verwringen; verdraaien, — [N.]. II., batav. (uit 't bal., T.),: ènggèt, vruchten met een haak (of galah) naar zich toehalen, op die wijze \r\xchien plukken, — [H.]. yXj6 I- kêlor (vgl. r^moenggi waarmede r^moenggai door v. d. W. bedoeld wordt), naam van een' boom, welks blade- ren, vruchten en wortels gegeten worden. ^ 877 ^ De laatste, die veel van mierik hebben, v^ordt ook- in de europ. geneeskunde als trekmlddel gebruikt. — Moringa perygos- perna; guilandina moringa. *II., be-këlor, koet., schuifelen als een slang.— [T.]. wLo , mengïïir, een lichaam op een ander lichaam in korte slagen heen en weder schuiven ^ ; \wee hchsunen op elkander . . . ; snijdende werktuigen op eene vlakte, hv. een oliesleen, met horte slagen heen en weder en tegelijk op en neder bewegen , om er een fijn scherp aan te geven; td'lan»* itoe terkilir, die knook wordt heen en weder geschoven, f j^èsJ^ , mengïlas, een bindsel met een knevel of hefboom aanzetten, jfLj^ kïlang, de twee cylinders, waar lusschen suikerriet en dergelijke uitgeperst wordt (zekere uit suikerriet vervaardigde drank, T.); kilangan, molen met cylinders. iA>Ö , kêlan^ kêlok, z. onder këlok. iXo kêlong, soort fuik. •je-L-ji-A^ I-, mengkilap, balav., blinken; glimmen. — [B.]. IL, batav., uitspraak van chilaf (B.). (^ JiAjo këlok en kalok, zwierige lijn,oï sierlijke kromte, eindigende in eehe halve spiraal, zooals bv. in de arabesken of sommig snijwerk, zoodanige krul. Heeft MAL.-NEDEBL. WOORDENBOEK. DEEL II. men këlok eene krul naar de eene zijde genoemd, dan is er kalok eene naar de andere zijde; kêlang-këlok, slangenlijn,, slangenlijn met uitspringende krullen. LL>>A>ö s mengëlek, in den arm en op de heup dragen,, zoodls bv, een* kind, een' waterpot; menjelek ambin, zulks doen in een' doek (vgl. onder doek o eng, T.); këlek-3, balustrade, bv. van eene galerij, in eene zaal enz.; muur die als zoodanig dient [eigenlijk niet hooger, dan dat er een gewoon mensch met den arm op kan leunen; k. koersï, leuning van een* stoel; k. anak, galerij over de geheele lengte van eene vorste-^ lijké woning, gelijkvloers met en aan het middenhuis (t^ngngah astana), zoo ge- noemd, omdat zij zich, als ware het een kind, op de heup van het middenhuis bevindt. ^jSXj^ h, kïlik-S,: kfli-s. * II. kïlik, batav. (jav., T.), in *t algemeen met iets kit telen; met een veder kit telen. — [B.]; k. köêping, in het oor peuteren met een kippeveer. — [H.]. ^•j«AjO kïlan, span (jav., T.); men^an, bij spannen meten. 4A>0 kïlau, glans, zooals van gepolijste voorwerpen, verlak, glas, een spie- gelglad water; onduidelijk door zoodanige voorwerpen teruggekaatst beeld. 37 «IaT 878 *(^ ^ÖjS bilah, naam eener niet eetbare zoutwa- ter-schelp van het geslacht der cypraea. wA> klma, naam eener zeer groote eetbare zoutwater-schelp — reuzenschelp ; chama gigas; tridaena gigas— ; de grootste soort heet k. gehang. iluk,4J$ kijaitnbaiig:, naam eener waterplant die op het water zwemt. g;^A.^I^ kêmoet, minder goed in plaats van k^moet. A^è, kfittol-g, van het onderkakebeen op en nedergaan bij *t kauwen. \,.A.4«^ en >Uaa^, scheikunde, alchimie; steen der wijzen, .,^>y kini en kinin, in den tegenwoordigen tijd, tegenwoordig, thans, nu (men.: sakarang kïni, T.). / « tjw kijan , gegeven of bepaalde hoegrootheid (getal), tijd, uitgestrektheid (ruimte); dftwa kiJan {twee gegeven hoegrootheden) , tweemaal het gegevene: tweemaal zooveel; b^rSp^i k.? (hoeveel gegevene hoegrootheden) F hoeveel maal het gegevene F hoeveel maal? 8fkJ|ao, zoo groot in getal, tijd, uitgestrekt^ heid of ruimte; s. banja|^i^fi {zoo groot, wat de hoeveelheid daarvan betreft), zoo- veel. — » ^ b , men., = ^J>Si^^ (T.). , kinai^-je, platte koekjes van gekookte pceloet (kleefrijst), eerst in de zon gedroogd, en dan bij gelegenheid in olie gebakken en met inlandsche suiker begoten. ,.j,JLö kinin, z. kïni. '^- ¥: l^ j^ , iu^ng:ijaa, koel., roepen (vgl bat. pij o, mam ij o), iemand roepen. — [T.]-. /^ ^ kiwl, passagiers op een handels- vaartuig. )%>^ këwat, batav., bij de hand, snibbig. — [B.]. ^4^ j O'ltijd durend; eeuwig; éj^), de eeuwige bij uitnemendheid, d. i. God. ^ (^y^K^ kajöman, batav,(uit'tjav., T.), verleppen door te veel schaduw. — [B.]. ^ ^^„jS këh, batav., dan. — [B.l. tO^ kijaU, z. X-Aïh. Xo ^ kêhel, van dingen, waarvan het eene in het andere moet komen, zooals bv. een kram en een oog niet in dé behoorlijke richting; niet van pas; van dingen, waarvan het eene in het andere heeft gepast, zooals bv. de twee deelen van een gewricht; scharnier en dergelijke niet m£er passend; verkromd. ^^£LjO kêham, koet., waterval. ^ \^ ^ tfkèhèm, batav.,: b^dèhém, ^ bremmen (koet.: t^ngkrèhèm, T.), 879 'c/ kuchen om de opmerkzaamheid van iemand op te wekken (tekèhèmin örang:). — [B] ; z. l^ngkehem (T.). mj^JO kmi^ng i bergkristal. i^^>0 I. kenja en kennja (skr. kanya, T.), maagd, IL, sirih sekenja, batav.,: s. s^tampin, een sirihpruim , die behoorlijk tesamen gevou- wen is en klaargemaakt, om in den mond gestoken te worden. — [H.]. \^^y^ I. kenlat en keiinjat, soek., vochtige of kleverige zelfstandigheden smeeren; uitstrijken op eene plaats. #IL, z. CL^^. \*y^j<^ , mengennjoet, van kleine kinderen of jonge beesten zuigen, d. i. de noodige beweging met lippen en tong maken (té, maoe meng^ennjoet b€èdak itoe, dat kind wil niet zuigen). — # soek., zuigen aan borst of uier. ^ iM^s>J> keimjit, toestemmend o f aanmoedigend met de oogen wenken. ,3 kennjir, belust zijn (z. ëugen). ijO kenjang en ^i (kennjang^, verzadigd; van iets. dat opgevuld wordt, bv. een' bultzak, vol. \jO I. kenjal en kennjal, elastiek voor het gevoel, zooals bv. een goed gevulde bultzak, een opgeblazen blaas, een gezwel en dergelijke; van spijzen taai; zeepachtig (niet eïnpoek), zooals bv. aardappelen, ofschoon ze gaar zijn. *II., koet., = p^nat (bal. k^nj^l, ver- moeid).— [T.]. w>o kenjam en kennjam , even met de lippen ^ smakken, als om iets te proeven. — * batav., kauwen, muizen, pruimen, — [B.]. ^ / ^j6 kcnji, batav. (bal. k^njih, teeder, zwak, T.), kleinzeerig; licht ziek, — [B.]. JAN ó ï^U UNIVERSITY OF MlCHWa^. 