Het leven een droom, tooneelspel
Als rotsklomp nederbuitelde op onze aard. Claroen. Maar, jonkvrouw, gaan wij naderbij ; Want al dat kijken baat niet veel, zoo wij Met meer gevolg beproeven kunnen. Of 't volk ons vriendlijk toegang wil vergunnen — Zoo 't is bewoond. 6 het leven een droom. dag i. Rosaura. De poort (maar ueen, De moud der Hel past beter, naar ik meen) Is open — uit den sombren toren Verschijnt de nacht, in 't duister hol geboren. (Een geramynel van ketenen wordt gehoord.) Cl ARO EN. Wat is dat? Hemel, hoor ik goed! Rosaura. Ik sta versteend ! De schrik verstijft mij 't bloed ! Claroen. 'k Hoor ketens rammelen, gewis! Bij God, als 't geen geboeid galeislaaf is. Mijn vrees voorspelde 't mij alreê. SiGisMOND {van binnen). Rampzaarge die ik ben! ah, wee miji wee! Rosaura. Wat klacht van weemoed en van smarte; Opnieuw bestormt mij leed en kwelling 't harte. Claroen. En mij een splinternieuwe schrik! Rosaura. Claroen ! Claroen. Meestres ! het leven een duoom. dag i. 83 Rosaura. Ontvlieden wij den strik Yan dit betooverd slot ! Claroen. Ach, ik moet duchten, Dat zelfs het hart me ontbreekt om weg te vluchten. Rosaura. Zie, is 't geen toortslicht, wat van ver, Als kwijnend schijnsel, als een bleeke ster Daar flikkert in onmachtig beven. En, weigrend gloed en stralenglans te geven, De donkre burgt met twijfelachtig licht Nog duisterder doet schijnen voor 't gezicht? Zoo is ^t. En bij dien flauwen schijn Kan 't oog (hoe groot ook de afstand moge zijn) Een somber kerkerhol ontdekken, Dat hier een levend lijk tot graf moet strekken. Want zie, (wat ijslijke angst vervult Me opnieuw !) een mensch in dierenhuid gehuld. Dwaalt bij dat scheemrend spookliclit rond En sleept zijn boeien ramlend langs den grond. De vlucht wordt mij belet. Vertoeven Wij hier, om 't weemoedvol verhaal des droeven Te ervaren van terzij. SiGiSMOND {van binnen). Rampzaal'ge die ik ben ! Wee over mij ! Hij treedt naar luiten, gehuld in een dierenhuid ; een lange keten is om zijn midden en aan zijne voeten bevestigd. Rosaura en Claroen houden zich op een afstand, terwijl SiGiSMOND de volgende regelen uitspreekt. SiGISMOlSD. Doe mij weten, God des Hemels! Die mij oordeelt, onverhoord, 84 HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. "Wat vergrijp ik heb bedreven jegens U, door mijn' geboort? Doch wat vrage ik ? 'k Werd geboren ! en in 't enkele woord: Ik ben! Heb ik 't misdrijf uitgesproken, waar ik mij aan schuldig ken. , Uw gerechtigheid is billijk, J billijk is uw hoog gericht, Daar des menschen grootste misdaad in 't GEBOREN worden ligt. Echter, Hemel, leer mij kennen, niet slechts wat ik 't aanzijn wijt, Maar, of 'k meer U heb beleedigd, daar Ge wreeder mij kastijdt. Werden andren niet geboren? of — vervolgt die schuld ook hen — Wat is 't voorrecht hun beschoren, waarvan ik 't genot niet ken? Ook de vogel wordt; en nauwlijks tooit hem schoonheids rijkste pracht Als een bontgepluimde bloeme, als gevleugelden smaragd, Of hij klept met snelle wieken door het wijde ruim der lucht. Moederzorg en vreugd vergetend van het nest, dat hij ontvlucht. Ik, met hooger geest dan hij, Ik, helaas, ben minder vrij! Ook de luipaard wordt; en nauwlijks is 't gevlekt gewaad zijn deel. Is hij sterrenbeeld op aarde, (dank zij H godlijk kunstpenseel), Of — des menschen waardig leerling, monster van 't onzalig woud — Stormt hij rond in al zijn woede, op zijn klauw en spierkracht stout: HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. 85 Hem 't instinkt — de rede mij — Toch, helaas, ben 'k minder vrij! Ook de stomme visch kent wording, uitgebroeid in wier en slijk; Nauwlijks scheert hij 't zilvren stroomnat, een gevinde boot gelijk, Of hij peilt aan alle zijden 't rijk, dat hem in 't aanzijn riep, En doorklieft de onmeetbre ruimte van het kille waterdiep : Vrijer wil, o mensch, hebt gij, Toch, helaas, ben 'k minder vrij ! Ook de bergstroom wordt ; en nauwlijks glijdt hij af in 't bloemrijk dal, Als een zilvren slang zich kronklend, vrijheid minnende overal, Cf hij heft den lof der velden in een statig murmlen aan. En met majesteit vervolgt hij zijn verbreede waterbaan: Mist hij 't leven — wat is 't mij? Ik, helaas, ben minder vrij ! 'k Voel een Etna in mij gloeien bij zoo duldelooze smart; 'k Kon de borst mij openrijten, stukken scheuren van mijn hart! Wat gericht, wat wet, wat reden dorst, met redelijken schijn, Aan den mensch 't genot ontzeggen, 't voorrecht. God, van vrij te zijn? Schonkt ge, o Hemel, schonkt ge 't niet Vogel, roofdier, visch en vliet ? KOSAURA. Wat schrik en deernis wekt ' zijn klagen, Bij zooveel smarte en ongenaê! 86 HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. SiGISMOND. "Wat stem verneem ik ; wie dorst wagen . .. Zijt gij 't Clotaldo? Claroen {tot Kosaüra). Zeg maar ja ! EOSAURA. Neen, maar een droeve slaat u ga, Die, in dit kil gebergt verloren, Uw sombre weeklacht aan moest hooren. SiGISMOND. Dan zijt ge een kind des doods! Gij zult De kennis van mijn weenioedsvlagen Niet tot mijn schande met u dragen. {Hij grijpt haar met woede aan). Werd u mijn zielsgeheim onthuld: Om *i aan uw boezem weer te ontrukken, Scheurt u mijn leeuwenarm in stukken. Claroen. Maar ik ben doof; geen enkel woord Heb ik van heel uw preek gehoord. Rosaura {knielend). Werd u een meuschlijk hart geschonken, Zoo werp ik me aan uw voeten neer, En gij, gij schenkt mij 't leven weer ! SiGISMOND. Wat stem, o God ! Nog nimmer klonken Er toonen mij in 't oor, zoo zoet. {Hij heft haar op). HET LEVEN EEN DROOM. DAG J. 87 Eijs op ; UW beê heeft mijn gemoed, Uw blik miJD wrokkend hart verteederd. Uw deemoed mij voor u vernederd. Wie zijt gij, spreek ! Dit kerkerslot Hield heel de wereld mij verborgen, En was van 's levens vroegsten morgen Mijn wieg en graf kuil — gruwzaam lot! En mag ik ook in 't aanzijn roemen, (Indien men dit bestaan kan noemen) 't Bleef me alles even vreemd ; voor mij Bestond alleen de woestenij, "Waar, door de ellende, voortgedreven, Ik d' oorsprong vloekeu moet van 't leven, Een ademend skelet gelijk, Ach, een bezielde uit 't doodenrijk ! Ook mocht ik niemand hier aanschouwen, Geen sterv'ling wat ik dacht vertrouwen, Dan d' enkele hier, die door mijn leed Bewogen, soms mij kondschap deed, Yan aarde en hemel. Ja, verschrikken, En afschuw spreke er uit uw blikken. Als gij me een menschlijk monster noemt. Ik ben door 't ijslijkst lot gedoemd, Een mensch te schijnen onder dieren, Een dier, dat menschenleden sieren ; Al mocht ik ook, bij dat gewiciit Yan jamren, als ik had te torsen, De wetten van den staat doorvorschen, Door 't heir der vog'leii voorgelicht En 't reedloos roofdier onderricht; Al mocht ik zelfs, hier neergezeten, De baan der schoone sterren meten. — ■ Nog eens, wie zijt gij ? Antwoord mij. Trots al dien jammerlast kunt gij De woede mijner smart verzachten, Gij, milder blik van mij verwachten. 88 HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. Gij, vergen dat mijn luistrend oor Uw stem met mindre ontzetting hoor ! Bij iedren blik voel ik ontwaken Een ongekende ontroering die, Hoe meer ik u in de oogen zie, Naar nieuwe blikken mij doet haken. Onleschbre dorst, verbeeld ik mij, Is in mijn smachtend oog te lezen; En, mocht een dronk mij doodlijk wezen, Ik drink, ik drink, wat de uitkomst zij, En wil al stervend mij verzaden In uwe blikken. Wat kan 't schaden, Nu reeds de aanschouwing mij de smart Nabij voert van 't gebroken hart, En ik onmooglijk kan bevroeden Wat mij het niet-zien baren zal? Ü, jamren baarde 't zonder tal, Een eeuwig onverkoelbaar woeden, Een niet te stillen razernij — Ja, erger dan de dood waar 't mij ! Al grijnsde 't graf dan voor mijn oogen, 'k Heb d'eisch van 't noodlot overwogen: Want, wanhoop 't leven toe te staan Is Hoop den dood doen ondergaan ! Rosaura. Met schrik vervuld door u te aanschouwen. Ontzet bij 't liooren van uw klacht. Mis ik tot spreken alle kracht En durf ik oor noch oog vertrouwen. 'k Erken slechts, dat op dezen dag Des Hemels gunst mij troost bereidde, Toen zij mijn schreden herwaarts leidde — Zoo 't al vertroosting heeten mag Voor 't lijdend hart, een mensch te ontwaren Wien bittrer smarten nog bezwaren. HET LEVEJN EEN DROOM. DAG I. 89 Zie, van een wijze wordt vermeld. Dat hij, aan de armoe prijs gegeven, De kruiden zoeken moest op 't veld. Tot onderhoud van 't droevig leven. „Wie, sprak hij met verslagen blik. Kent meer de ellende en 't leed dan ik ?" Toen zag hij om, en hij ontwaarde. Als antwoord op zijn weeklacht, dat Een andre wijze struik en blad, Door hem versmaad, bijeen vergaarde. Zoo sleepte ook ik van oord tot oord. Mijn lot beweeuend, 't leven voort; En toeu 'k de klacht had aangeheven : „Was immer eenig mensch op aard Met grooter jammerlast bezwaard ?'' Moest gij mij ^t troostrijk antwoord geven ; Want u vernemend wendde ik 't oog, En 't was me, alsof mijn bitter lijden U oorzaak zijn kon tot verblijden. Bij 't Doodlot dat u nederboog. ]Nu dan — indien wellicht mijn smarte Den troost u storten kan in 't harte. Zoo luister toe en neem het deel, Dat mij te zwaar is om te dragen. Ik ben .... Cloïaldo (in den slottoren). Wachters van dit bergslot, op ! Zijt ge lafaards of aan "'t slapen. Daar ge twee den toegang liet, Die den kerker binnen dringen EOSAURA. Nieuwe ontroering moet ik vreezen. 90 HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. SiGISMOND. 't Is Clotaldo, mijn bewaker. Neemt mijn rampspoed nooit een eind! Clotaldo (m den slottoren), ISTadertj nadert ! Geeft toch acht ! En voorkomt hun tegen weer; Grijpt ze, grijpt ze, of houwt ze neer! Soldaten (m den slottoren). Op, verraad! Claroen. Eilieve, wachters ! Die ons hier den toegang liet, Als ge ons kiezen laat, is 't zeker Wel zoo maklijk ons te grijpen. (Clotaldo treedt op met een j^istool in de hand^ gevolgd door soldaten, die het gelaat bij het opkomen bedekken). Clotaldo {tot de soldaten). Doet de maskers voor ^t gelaat, Want het is voor alles noodig. Dat zoo lang wij hier vertoeven, Niemand een van ons herkent. Claroen. Zou 't een maskerade worden? Clotaldo. Gij die hier, als waart ge onwetend, Yan dit elk verboden oord Perk en grens hebt overschreden Tegen 't hoog bevel des Konings, Die gebood, dat niemand ooit Wagc 't wonder te onderzooken, HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. 91 Hier in 't rotsgebergt verborgen, — Geeft de waapnen op en 't leven, Of dit barsch pistool, deze adder Van metaal, zal 't doodlijk gif Van een tweetal kogels spuwen, "Wier ontzagbre donderknal 't Luchtgewelf doordavren zal. SiGISMOND. Vóór gij, tiranniek gebieder! Hen beleedigt of hen kwelt, Zal mijn leven 't offer worden Van dees boeien der ellend. Want, bij God ! hoe ook geketend, 'k Zal mij zelf met hand en tand Tusschen deze steenrots wanden Trachten te verscheuren, voor Ik hun ongeluk zou dulden. Ik hun smaad beweenen zou ! Clotaldo. Zoo ge weet, waarom uw rampen, Sigismond, zoo bitter zijn, Dat ge zelfs naar 's Hemels wetten Sterven moest voor uw geboorte; Zoo ge weet, dat deze boeien Uw vermeetle razernij Tot een teugel moeten strekken. Tot een slagboom die ze stuit ^ Waarom dan die grootspraak? {Tot de soldaten). Voert Hem terug in d' engen kerker, Grendelt alle deuren. 92 HÉT LEVEN EEN DROOM. DAG I. SiGiSMOND {terwijl men hem wegvoert). Hemel ! Gij hebt welgedaan, de vrijheid Mij te ontnemen ; anders waar' Ik een Titan u geworden, Die om 't schittrend zonkristal Te verbrijslen, op den rotsgrond Berg en bergen van graniet Staaplen zou met reuzenwoede. ClOïALDO. Licht, om 't staaplen voor te komen, Moet ge zooveel rampen dulden. {Men voert Sigismond in den toren tenig en sluit de poort). EOSAURA {tot ClOTALDO). Daar ik zie, dat u de fierheid Zoo beleedigt, ware "'t dwaasheid 't Leven u niet af te smeeken, Dat u nedrig valt te voet. Mocht ik deernis in u wekken ! Want de strengheid waar' te groot, Zoo noch trots noch nedrigheid In uw oog genade vond. Claroen. En zoo nedrigheid noch trots U beweegt — de personages. Die in 't oud mysterie-spel Duizendmaal het hart bewogen — Zoo wil ik, noch trotsch noch nedrig, Maar als tusschen beide helften Ingesperd, u kortaf smeeken. Dat ge ons hulp en bijstand geeft. het leven een droom. dag i. 93 Clotaldo. Holla! Soldaten. Heer en hoofd! Clotaldo. De waapnen Beide ontnomen, en 't gelaat Hun geblinddoekt, daar zij 't oord 'Noch den weg herkennen mogen Bii 't vertrek. Eos AURA. > Ziehier mijn zwaard! Want aan u, aan u alleen Mag het afgeleverd worden, Daar gij 't hoofd zijt van de krijgsmacht Hier bijeen, en 't aan geen mindre Waardigheid zich mag vertrouwen, Claroen. 't Mijne is zoo, dat men 't kan geven Aan den minste zelfs. Pak aan! (^HiJ geeft zijn zwaard aan een der soldaten), Rosaura, Als ik sterven moet, zoo laat ik, In 't vertrouwen op die gunst, U een pand, welks waarde zich Naar den eig'naar slechts laat schatten, Die er eens zich mede omgordde. Ik bezweer u 'i te bewareu ; Want schoon ik 't geheim niet ken, 94 HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. 'k Weet toch, dat dit gulden zwaard Een verborgen macht bewaart; En daarop alleen vertrouwend, Kwam 'k naar Polen af, om mij Over bittren smaad te wreken. Clotaldo {ter zijde en het zwaard beschouwend). HeiPge Hemel! Wat ontwaar ik? Tot wat hoogte stijgt inijn kommer. Mijn verwarring en mijn angst. En de kwelling van mijn twijfel ! (Tot Eosaura). Spreek, wie schonk het u? EOSAURA. Een vrouw. Clotaldo. En haar naam? Eosaura. Dien moet ik zwijgen, 't Is mijn plicht! Clotaldo. Hoe kunt gij weten, Hoe besluiten, dat dit zwaard Een geheim verborgen houdt? Rosaura. Die 't mij afstond, sprak: „Naar Polen Zij uw tocht; en iedre kunstgreep, Alle zorg en overleg Wendt gij aan, om 't oog der Edelen En der Grooten op u-zelf HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. 95 En dit wapentuig te vesten ; Want ik weet dat een van hen Gunst en bijstand u zal leen en. Doch, daar hij reeds dood kan zijn. Moet ik u zijn naam verzwijgen". Clotaldo (ter zijde). Hemel, sta mij bij ! Wat hoor ik ? Neen, ik kan 't mij niet verklaren. Of deze uitkomst ijdel droombeeld Of de volle waarheid zij. Dit is 't zwaard, dat 'k eenmaal naliet Aan de schoone Violante Als een pand, dat hij die 't droeg En ^t mij bracht, een liefdrijk vader In mij vinden zou, en ik Een beminnend zoon in hem. W^at dan vange ik aan, helaas! In zoo schroomlijke verwarring, Nu de brenger, voor bescherming. Zich zijn dood heeft meegebracht? Want veroordeeld tot" den dood. Ligt hij aan mijn voet. Wat kommer. Wat verwarring overkomt mij, Wat een wreede noodlotswisliug! Ach, dit is mijn zoon. De teeknen Eoepen 't luid mij toe met de inspraak Yan mijn hart, dat aan mijn boezem Eustloos klopt om hem te aanschouwen \ Dat de vleuglen klept en, machtloos Om het kerkerslot te breken. Even als gevangnen handelt, Die, het straatgerucht vernemend. Naar 't getralied venster klautren. Dus, van 't geen gebeurt onzeker, Hoort mijn hart het luid gerucht 96 HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. En verheft zich tot mijn oogen. Die des boezems vensters zijn, Waar 't een uitweg vindt door tranen. "Wat te doen? Ai, help mij, Hemel! Wat te doen? — Zoo 'k hem den Koning Overlever, voer ik, wee mij ! Hem den dood in d'arm; terwijl Mij de leenmansplicht verbiedt, Hem aan 's vorsten oog te onttrekken. Eigenliefde aan de eene zijde, Dienaarstrouw aan d'andren kant Worstlen in mij. — Maar wat twijfel! Geldt niet trouw aan 'sKonings dienst Meer dan 't leven, meer dan de eere ? Leef dan de eerste — en valle de andre ! Bovendien, moest ik zoo even Uit zijn mond ervaren, dat Hij ontvangen hoon kwam wreken : Een gehoonde is 't kind der schande; Van mijn edel bloed vervreemd. Kan 't mijn zoon — mijn zoon niet zíjn! Maar wat zeg ik? Zoo een onheil Hem verraste, waar geen sterv'ling Zich voor hoeden kan, daar de eer Yan zoo broze stof is, dat Zelfs een blik haar kan doen wankien. Haar een ademtocht bezoedelt. Wat vermag hij meer, wat meer. Van zijn kant zijn adel toonend, Dan, trots allerlei gevaar, Hier 't verloorne weer te zoeken ? 't Is mijn zoon — mijn bloed is 't zijne. Daar zoo groóte moed hem siert! Tusschen d' een en d' andren twijfel, Kies ik 't passendst midden dan Hoor den Koning te gaan melden : HET LEVEN EEN DROOM. DAG T. 97 „'t Is mijn zoon — hem treíF' de dood!" Licht verwerft diezelfde trouw Mijner eer voor hem genade; En zoo ik hem 't leven red, Zal 'k hem bijstaan in het wreken Van zijn hoon. Doch zoo de koning EMjft volharden in zijn strengheid En hem dooden laat — hij sterve Zonder kennis te verkrijgen, Dat ik-zelf zijn vader ben. — {Tot EosAURA en Claroen). Tolgt mij beiden, vreemdelingen ! Waant niet, dat u lotgenooten In het ongeluk ontbreken; Wa^it in zulk een gruwbren twijfel Tusschen dood en leven, weet ik INiet, wat zwaarder is te dragen! (Allen af). 98 HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. II. Eet plein voor het JconinMijk slot. Krijg smuzieJc. Van de eene zijde komt Astolfo op met soldaten, van de andere zijde prinses Estrella met hare hofdames ^)^ Astolfo. Bij 't gezicht dier heldre stralen, als kometen zacht in gloed. Heffen trom en schelle horen, Stioommuziek en vogelkoren U vereend den blijden groet. Jublend bij uw englenschoonheid, in verrukking altemaal. Komen ze u met de aard verzoenen Als gevleugelde klaroenen, Of als voglen van metaal. Dus begroet als koninginne, jonkvrouw, u 't musketgeknal, 't Yogienkoor u als Aurora, 't Eijk der bloemen u als Flora, Als Minerva 't krijgsgeschal. "Want gij zijt, den nacht braveerend, eene Aurore in vreugdegloed, riora op het veld van vrede, Pallas in den oorlog mede, " Koningin van mijn gemoed. 1) De lezer merke op dat de naam Estrella ster bcteekcnt. HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. 99 Estrella. Zijn die woorden af te meten ^ naar de daden, die men ziet, Dan is 't kwalijk zoo te spreken, dan voegt u die vleitaal niet. Daar dees prachende oorlogsmacht Ze alle waarde ontneemt en kracht. Durf ik fier die macht braveeren, toch zijn al die hoflijkheên Met de stroefheid van uw handlen niet te rijmen, naar ik meen. Of bemerkt gij 't niet? Onedel, onverschoonbaar is die daad, (Enkel aan Sireenen eigen, moordlust voedende en verraad) "Vleitaal voeren in den mond. Waar de toeleg dood verkondt. ASTOLPO. Slecht zijt ge onderricht, Estrella, Daar gij aan mijn hoflijkheid Geen geloof hecht; doch vergun mij Dat ik u mijn zaak bepleit. Polens Yorst, Johan de Derde, Liet bij 't sterven land en kroon Aan Basilius, zijn zoon. En een tweetal dochters, die Onze moeders zijn. Doch zie, Meldde ik meer dan noodig is 't Baarde u licht vermoeienis, 'k Zal dus kort zijn. Clorilene, Eens uw moeder, maar die thans, 't Hoofd omstraald met starreglans, Troont in 't rijk van rust en vrede. 100 HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. Was van beiden de oudste en liet U als dochter haar gebied. Eecislnda was de tweede, En die sclioone als vrome vrouw (Spare God haar op mijn bede!) Is mijn moeder, door den trouw Eig'nares van Moskau's kroon, Die mij toevalt als haar zoon. Thans iets anders overwogen! Yorst Basilius ervaart, Hoe de tijd ook hem niet spaart, Hem, door d'ouderdom gebogen; En daar at zijn levenstijd Meer de studie was gewijd Dan de b"efde en gunst der vrouwen. Derft hij, weduwnaar, een zoon; Waarom gij en ik zijn kroon, Beide als erfgoed ges beschouwen. 't Leven viel, beweerdet gij, U ten deel van de oudste zuster; Echtei*, schonk de jongste 't mij, Hooger recht, voorwaar, berust er Tn hot feit, drt ^\ als man Op den voorraug bogen kan. Yan uw meening en de mijne Deden we onzen oom verslag, En daar hij ons wil vereenen. Zijn wij beiden hier verschenen Op bepaalde plaats en dag. Snel van Moskau opgetogen. Gaf ik aan zijn wensch gehoor. 'k Kom dus niet het land beroeren. Niet, om krijg met u te voeren: Daarin toch waart gij mij voor. O, gaf Amors goden wijsheid. Dat der volken profecij. HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. lOl Steeds zoo zeker, werd bewaarheid In 't verbond van u en mij! Zag men u hier Koninginne, Koningin — maar van mijn ziel! En zoo dan de kroon van Polen Door mijn oom ten deel u viel: Uw triomf waar' wis volkomen. Onbeperkt de heerschappij, Die mijn liefde u schonk op mij! Estrella. Bij zoo ed'le hoflijkheden Toort mijn hart geen minder deugd : 't Waar' mij dus een ware vreugd. Zoo 'k ten troon mij zag verheven, Om den schepter u te geven; Schoon mijn liefde twijfelt, of Ondank niet haar loon zou wezen, "Want, wat ge ook beloven dorst, 't Wordt weersproken, moet ik vreezen, Door — die beeltnis aan uw borst. {Trompetgeschal). ASTOLFO. 'k Kon dien twijfel licht genezen. Waar' de tijd mij toegestaan, 't Luid geschal toch kondigt aan, Dat het parlement vergadert. En de grijze Koning nadert. (Tromyeroffel. Be oude Koning Basilius treedt met zijn gevolg op). Estrella [den Koning begroetende). Wijze Thales! 102 HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. ASTOLFO. Schrandre Euklides I Estrella. Die bij zonnen, AsTOLFO. Die bij sterren, Estrella. Heerschappij voert, AsTOLFO. Uw verblijf houdt, Estrella. En haar banen, AsTOLFO. En haar lichtspoor Estrella. Kunt beschrijven, AsTOLFO. Meet en teekent — Estrella. Duld, dat ik in stille ontroering Astolfo. Duld, dat ik in geestvervoering Estrella. Uwen stam ten klimop zij, HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. ,103 ASTOLFO. Aan uw voet mij nedervlij. Basiliüs. Snelt mij, neef en nicht, in de armen ! Weest verzekerd, dat ik geenen, Nu gij hartlijk en getrouw Op mijn wenschen zijt verschenen, Meerdre of mindre in recht beschouw, Ooit tot droefheid stemmen zou. Nu dan, daar de hooge jaren, Ik beken 't, mij zeer bezwaren. Bid ik, dat uw luistreud oor Wat ik meld met aandacht hoor; 't Zal u wis verwondring baren. — Zie, gij weet, geeft ernstig acht, Mijn beminde neef en nichte, Zeer doorluchtig hof van Polen, Dienaars, vrienden en verwanten! Zie, gij weet, dat ''k op de wereld D'eernaam van Geleerde mij Door mijn kennis heb verworven. Daar, de macht des tijds braveerend, Mij Timanthe's kunstpenseel En de beitel van Lysippe Over heel den aardkring prijzen Als Basiliüs den Groóte. Ea gij weet, de hoogre Wiskunst Is de wetenschap, die ik "'t Meest beoefen, 't meest bemin ; Want door haar dwing ik den tijd, En door haar ruk 't gerucht Beiden ambt en roeping af. Dagelijks ons meer te leereii. Zie ik toch der eeuwen toekomst 104 HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. En haar wisling voor mijn oogen In de teeknen mijner taaflen, Zoo ontneem 'k den tijd het voorrecht. Wat 'k reeds meldde te oper baren. Zie, die blanke melkwegkreitsen, Die kristallen baldakijnen. Door den gloed der zon bestraald, En door 't spoor der maan gescheiden; Gindsche diamanten bollen. Die doorzichtige gewelven. Met het sterrenheir versierd, En bemaald met hemelteeknen. Die zijn mijner levensjaren Hoogste studie, 't Zijn de boeken. Waar, op diamanten bladeren En op vellen van zafier; Waar, met duid'lijke karakters En met gulden schrift, de Hemel 't Menschlijk lot in nederschrijft, 't Zij dan treurig of weldadig. 'k Lees dat alles met een vlugheid, Dat ik ook hun snelste. vlucht Langs hun banen en hun wegen Met het geestesoog kan volgen. Had den Hemel 't slechts behaagd Dat — voor mijn vernuft zijn schriften Tot verklaarder dienen mocht, En hun bladren dorst ontcijfren — Eeeds mijn leven de eerste som Yan zijn gramschap had gekweteu, En het treurspel, dat mijn deel werd, Daarmee reeds geëindigd ware; Want des rampspoeds zonen wordt Zelfs verdienste tot een dolk. Daar, wien 't weten jammer baart, Ach, zijn eigen moorder is! HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. 105 Ik kan 't zeggen ; en nog beter Zeggen 't u mijn lotgevallen, Toor wier deerniswaard verhaal 'k Andermaal uw aandacht vraag. EosALiE, mijn gade, baarde Mij een ongelukkig kind, Welks seboorte aan 't firmament "Wonderteeknen deed verschijnen. Voor hem 't levend graf des lichaams (Want geboorte en sterven zijn Hier verwant op aard) aan 't schooue Licht des daags te voorschijn bracht> Zag zijn moeder onophoud'lijk In 't verbijstrend zinsverrukken Yan haar droomen, dat een monster In den vorm eens menschen zich Wrev'lig aan haar schoot ontwrong, En bezoedeld met haar bloed, Als de mensch geworden adder Dezer eeuw, den dood haar gaf. Met den dag van haar ontbinding We^d wat was voorzegd, vervuld; Want het onheilspellend teeken Toont zich bijna nimmer leugen. Dus verscheen zijn horoskoop Bij het uur van zijn geboorte : Grimmig en in bloedig gloeien Ging de zon met onze maan Een gedachten tweestrijd aan. De aarde scheidde ze als een bolwerk Eu voorkwam nog d'ergsten stoot, Toen de godd'lijke lantaarnen In haar vollen lichtgloed kampten. 't Was de schriklijkste verduistring , 't Was de grootste, die de zon, Sedert zij den dood des Heeren 106 HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. Als met bloed beweende, heeft Ondergaan; waarom onze aarde, In een stroom van vuur gedompeld, Waande dat de stond genaakte Yan haar jongsten stervenssnik. Duistre nacht omving de heemlen ; Steenen regenden de wolken; Stroomen schenen bloedrivieren; Tempels en paleizen beefden. In die waanzinkoorts der zon, In die razernij der woede, Werd mij Sigismond geboren, Die, zijn waren aard voorspellend, 't Moederbed tot doodsbed maakte. En door 't gruwelfeit verkondde: „Ik ben mensch, en vang dus aan, Weldaan af te doen met snoodheid.** Ik, mijn wetenschap doorvorschend, Zag in haar, gelijk in alles. Dat die Sigismond zou zijn De vermetelste der menschen, De allerwreedste der monarchen, De godtergendste der Vorsten, Die zijn rijk eens in partijtwist En in tweedracht werpen zou; Die 't tot kweekplaats van verraad. Tot der ondeugd school zou maken; Die, vervoerd door al zijn woeden, Tusschen wandaad en verbijstring. Op mijn nek den voet zou zetten, Zoodat ik mij, als verwonnen, In het stof zou moeten buigen, En mijn grijze baard en lokken (God, met schaamte roep ik 't uit!) Vloerkleed voor zijn voetzool zijn ! Wie liecht geen geloof aan 't jammer. HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. 107 Aan dát jammer, 'twelk de kennis, Waar zijn eigenliefde heendrijft, Hem voor de oogen opeo baart? Ik nu sloeg geloof aan 't noodlot, Dat des zieners blik voorspelde In de ontzettendste aller teeknen, Ah van groóte jamren zwanger, En 'k besloot den woestling, die Mij geboren was, te kerkeren, Om te zien, of niet de wijze 't Dreigend sterrenspel kan keeren. Men verbreidde, dat de Prins Doodgeboren was. üit voorzorg "Was een burgtslot reeds gebouwd In het diepst der steenrotskloven "Van 't gebergte, waar het zonlicht INauwlijks zich een weg kan banen. Daar de ontzaglijke obelisken ledren toegang 't schier beletten. Elke strenge strafbepaling, Die bij openbaar edict Inhield, dat geen stervling zich In 't verboden perk mocht wagen Yan het bergslot, had haar grond In hetgene ik u vermeldde. Daar slijt Sigismond zijn leven, Arm, ellendig en geketend; Daar heeft niemand dan Clotaldo, Hem aanschouwd, gediend, gesproken. Deze, de een'ge die getuige Van zijn bitter leven was, Heeft hem in de wetenschappen Eu in 't katholiek geloof Onderricht. — Een drietal zaken Zij nu wel bedacht. Vooreerst, Acht ik. Polen, u zoo hoog, 108 HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. Dat ik gaarne u zou bevrijden Yan de heerschappij eens Konings, Die als dwingland u verdrukt, Daar 't geen edel Vorst zou zijn, Die zijn vaderland en rijk Zulk een ramp ten prooi zou laten. Yerder moet men overwegen. Of het Christendeugd betaamt, Aan mijn bloed het recht te ontnemen, Dat èn Gods èn 's menschen uitspraak Eenmaal hem heeft toegekend; Daar geen enkle wet veroorlooft. Dat, om aüdren te behoeden "Voor den dwingland en tiran, Ik dit zelf mag zijn, zoo "'t ware^ Dat ik, om 't vergrijp te keeren Yan mijn zoon (gewaanden dwingland) Me aan 't vergrijp zou schuldig maken. Eindlijk merke men ten derde, Hoe 't een dwaling kon geweest zijn, Dus lichtvaardig voort te gaan Op het spoor der lotsvoorspelling. ."Want hoewel de neiging hem Tot den afgrond, had veroordeeld, Was de val nog geenszins zeker, Wijl gewis 't balsturigst lot, En de onstuimigste der tochten, En 't ongunstigste gesternte Wel den wil kan doen ontwaken. Maar den wil nog geenszins dwingt. Dus al weiñende overwegend, Tusschen 't eene en 't ander zwevend. Kwam ik een bemidd'liug nader, Die u licht verbazen zal. Morgen plaats ik Sigismond — (Dit, zoo weet gij, is zijn naam) HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. 109 Zonder dat hij zicli bewust is Uw regent, mijn zoon te zijn — Op mijn troon, mijn koningszefel. Kort en goed, in mijn bewind, U ten lieerscher en gebieder, Wien gij allen onderdanig Uw gehoorzaamheid zult zweren. Drieërlei is 't doel, door mij Dus beoogd en samenstemmend Met 't gemelde drietal zaken. Eerstlijk. Zoo mijn zoon zich wijs. Goedig en omzichtig toont Eü het noodlot logenstraft, Dat zooveel hem legt ten laste, Zult ge een Yorst in hem bezitten Yan nature u aangewezen, Ook al zij 't een zoon der bergen. En een nagebuur der dieren. Maar, indien hij — dit is 't tweede, Trots, vermetel en onstuimig, '\^ reed en met gevierden teugel 't Teld van zijne boosheid nfrent, Dan zal ik, weleer meewarig. Met mijn duren plicht verzoend zijn, En als onverwonnen Koning Daadlijk hem 't bewind ontnemen. En de tweede kerkerstraf Is geen wreedheid, ma-xr kastijding. En ten derde. Is nu de Prins Werklijk als ik u verhaalde, 'k Zal dan, trouwe troonvasallen, Ir de liefde, die 'k u toedraag, Andre heerschers u bestemmen. Meer mijn kroon en schepter waardig, Namelijk, mijn neef en nicht, Eeide kindreu mijner zusters. lio HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. Dezen, door den trouw vereeuigd, En door zulk een heilgen baud Beider erfrecht samensmeltend, Kroont het lot dan naar verdienste. Dit beveel ik u als Koning; Dit verzoek ik u als vader; Dit schrijf ik u voor als wijze ; Dit bepaal ik u als grijsaard. En, daar Spanje's Séneca Zeide, dat een Koning steeds Yan zijn rijk de slaaf moet zijn. Smeek ik u als slaaf dit af. ASTOLFO. Zoo het antwoord mij betaamt Als dengeen, die werklijk hier, 't Meest belang heeft bij 't gehoorde, Yraag ik in den naam van allen, Dat hier Sigismond verschijn e, "Want uw zoon te zijn beslist hier. Allen, TA] ons onze Yorst gegeven, Dien we als Koning van u sraeeken ! Basilius. Deze liefde en trouw, vasallen, Doen mijn dank en achting rijzen. Yolgt nu beide steunpilaren Yan mijn rijk naar hun paleis. Morgen zult ge uw Yorst aanschouwen. Allen. Leef Basilius de Groóte ! {VUgezonderd de Koning treden allen af, Astolfo en Estrella begeleidend). HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. 111 Clotaldo treedt ojo, Rosaura en Claroen voor den Koning brengende. Clotaldo. Mag ik spreken? Basiliüs. Ha, Clotaldo, Welkom, welkom zijt ge mij ! Clotaldo. Zoo ik, aan uw voet gebogen, Anders zeker waar van 't welkom. Ditmaal breekt, grootmoedig Yorst Í 't Treung en verbolgen noodlot Alle voorrecht van de wet En 't gebruik der oude zeden. Basilius. Wat ontroert u? Clotaldo. Heer, een onheil j, Dat mij plotslings heeft getroJïen, Toen ik wanen dorst, dat mij Yrede en vreugde ontmoeten zouden, Basilius. Terder toch! Clotaldo. Dees schoone jongling; Is, vermetel of gedachtloos, Tot het bergslot doorgedrongen. Waar hij ook den Prins gezien heeft. En die jongling is .... lia HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. Bastlius. Clotaldo, Wees getroost ! 'k Beken, het had mij Op een andren dag verdroten ; Doch ik heb 't geheim vernietigd. En hij mag dus veilig weten, "Wat ik zelf heb meegedeeld. Tolg mij spoedig, want ik moet Yelerlei u toevertrouwen, En in veel wacht ik uw dienst, Daar ge zelf, 'k verzeker 't u, ^t Werktuig zijn zult van 't gewichtigst, Wat ter wereld ooit gezien werd. En opdat ge niet zult vreezen. Dat 'k uw zorgeloosheid straffe, Schenk ik uw gevangneu vrijheid. (4/). Clotaldo. Leef, grootmoedig Yorst, voor eeuwen! {ter zijde). Gunstig, Hemel! keerde 't lot; Doch, dat hij mijn zoon is, zal ik, Tsiu ik 'i mijden kan, niet melden. {tot EosAURA en Claroen). Treemde pelgrims, gij zijt vrij ! EoSAURA. ^k Zal u dankbaar steeds gedenken! Claroen. 'k Zal u dankbaar steeds — [ter zijde) verwenschen ! HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. 113 't Kijmt wel niet, maar onder vrienden, Moet men dat zoo nauw niet nemen. EOSAURA. 't Leven hebt ge mij geschonken, En ben ik het u verschuldigd, 'k Zal u eeuwig toebehooren En uw slaaf zijn. Clotaldo. 't ís geen leven, Wat ik u geschonken heb. Daar toch een rechtschapen man, Zoo de schand hem drukt, niet leeft. Zijt ge niet hierheen gekomen, Om geleden hoon te wreken, Naar ge zelf mij hebt gemeld? 'k Zeg dus nogmaals, 'k heb u 't leven Niet geschonken, daar ge 't hier Nog in geenen deel bezit. 't Eerloos leven is geen leven ! [ter zijde). Dat hem dit tot wrake ontsteke. Eos AURA. Ik beken 't, ik derf het steeds, Ook al zij 't van u ontvangen. Doch ik zal door 't vuur der wrake Zoo in gloed mijn eer doen schittren, Dat mijn leven te een'ger tijd, Worstlend, spottend met gevaren, Uwe gift zal mogen schijnen. Clotaldo. Neem den blanken degen weder, 114 HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. Dieu gij droegt; ik weet dat hij, Met uws vijands bloe.d gekleurd, "Wel in staat is u te wrekeu. A/Tant een zwaard, dat mij behoorde (Mij, zoo zeg ik, slechts den tijd Dat ik 't in mijn macht bezat) Zal u wreken ! IIOSAUIIA. ïn uw naam Gord ik mij op nieuw daarmede, 'k Zweer mijn wraak op dezen degen. Ook al waar mijns vijands macht Nog veel grooter. Clotaldo. Is hij machtig? EüSAURA. Zoozeer, dat ik 't u moet zwijgen; Niet, omdat ik aan uw wijsheid Grooter niet zou toevertrouwen, Maar opdat het gunstbetoon, Dat 'k bewonder in uw goedheid, Zich niet tegen mij zal keeren. Clotaldo. 't Spreken zou mij beter stemmen, Daar mij anders wordt belet Hulp en vrijheid toe te breugen. {i!,er zijde). O, dat ik dien vijand kende! lio&AUllA. Nu, opdat gij niet zult denken. HET LEVEN EEN DKOÜM. DAG I. 115 Dat ik UW vertrouwen minacht, Weet, mijn tegenstander is Geen geringre dan Astolfo, Moskau's Hertog! CloïalDü {ter zijde). Wat ontroering Overstelpt mij! 't Zichtbre is mij Ernstiger dan 't ingebeelde. Dieper nog 't geheim doorvorscht! [tot üosaura). Zoo ge in Moskau zijt geboreu, Heeft uw wettig landsheer toch U bezwaarlijk kunnen hoonen. Keer, keer naar uw vaderland ; 13lusch den gloed van uwen toorn. Die u vallen doet. IIOSAURA. Ik weet, Dat, al waar"* hij ook mijn vorst; Hij mij hoonen kon. Clotaldo. Neen, zeg ik, Zelfs al sloeg zijn hand vermetel U in 't aangezicht ! (Ai, Hemel !) KoSiURA. Grooter hoon is mij geschied. Clotaldo. Zeg het mij! Gij kunt niets ergers MeldeUj dan 'k mij kan verbeelden. 116 HET LEVEN EEN DROOM. DAG I. EOSAURA. 'k Zal 't dan melden. Maar ik weet niet. Met wat eerbied ^k u aanschouw, Met wat innigheid 'k u huldig. Met wat achting 'k u bewonder, Daar ik aarzel u te zeggen, Dat dit kleed mij als vermomming Slechts omhult, en mij doet schijnen^ Wat ik niet ben. Oordeel thans, Zoo ik niet ben wat ik schijn, En AsTOLFO trouw wil zweren Aan Estrella, of hij werklijk Mij geen schande en hoon kon aandoen? 'k Heb genoeg gezegd. Vaarwel! {Af met Claroen). Cloïaldo. Toef nog; hoor mij aan; verwijl! — Wat verwarrend labyrint Zie ik om mij, waar de rede Zelfs den draad niet van kan vinden ! Mij is de eer op 't diepst gekrenkt. En de vijand is zoo machtig! Ik vasal — en zij een vrouw ! Hemel, help me een uitweg vinden! Kunt Gij 't zelfs? Ik weet het niet, Daar in d'afgrond van verwarring 't Firmament mij schrik verkondigt. En heel de aard verbijstring baart! {m- TWEEDE DAG. {Zaal in het JconinJclijk paleis), Be Koning en Clotaldo treden ojj. Clotaldo. Alles is naar uw bevelen In het werk gesteld. Basilius. Yertel mij, Hoe het is geschied, Clotaldo. Clotaldo. 't Is te weeg gebracht, mijn Vorst Í Met den liefelij ken drank. Die op uw bevel bereid werd Uit een mengsel, dat de kracht Veler kruiden samenvatte, Wier beheerscheud alvermogen, Wier geheimnisvolle werking Zoo den menschelijken geest Stoort, verlamt en overweldigt. Dat de mensch een levend lijk Schijnt te zijn en, vastgekluisterd 118 HET LEVlíN tíEN DROOM. DAG II. In de boeien van den slaap, Denkkracht en bewustzijn mist. Noodloos is 't te redekavelen, Of dit werklijk mooglijk zij, Daar zoo vaak, doorluchtig Vorst! Ons de ervaring 't heeft bewezen, En geneeskunst ongetwijfeld Van natuurlijke geheimen Is vervuld, en plant noch dier, Noch gesteente is aan te wijzen, Dat niet een bepaalde kracht Houdt besloten. Zoo de boosheid Van de menschlijke natuur Duizend soorten kan bereiden Van een doodlijk gif — voorzeker Moet, bij matiging der krachten, Waar 't venijn den dood kan baren, Ook een gif aanwezig zijn. Dat in diepen slaap doet zinken! Allen twijfel nu, of de uitkomst Mooglijk zij, ter zijde stellend. Daar èn rede èn blijkbaarheid 't Als bewezen reeds verkonden, Trad ik werklijk met den slaapdrank, Uit papaver, bilzenkruid En uit opium getrokken, D'engen kerker binnen van SiGisMOND. 'k Dwaalde een wijle Op 't gebied der wetenschappen Met hem rond, wier kennis hij Door de zwijgende natuur. Berg en Hemel, had verworven, Tn wier wondervoUe school Hij de lessen had ontvangen Van het veld- en luchtgediert. Om zijn geest meer te verheffen HET LEVEN EEN DROOM. DAG II. 119 Tot het doel van 't grootscli ontwerp, Dat ge voorhebt, richtte ik de aandacht, Onder 't spreken, op de snelheid Van den koninklijken arend, Die, de sfeer des winds verachtend, Opwaarts zweefde tot de hoogre Luchtgewesten van ñet vuur, Als gewiekte straal des bliksems, Als ontketende komeet. Die zoo trotsche vlucht verheffend. Riep ik: Gij zijt waarlijk Koning Aller vog'len; dies is 't billijk, Dat ze u boven allen kiezen. — 't Was genoeg om hem te ontvonken, Daar hij, zoo van majesteit Spraak mocht zijn, door ware fierheid En door eerzucht wordt bezield. Inderdaad, tot grootsche ontwerpen Drijft, ontvlamt en zet het bloed Steeds hem aan. Hij sprak aldus* ,,Hoe, der vog'len republiek. Zoo onrustig, telt zoovelen, Die gehoorzaamheid nog zweren! Ja, dit overwegend, vind Ik weer troost in de ongelukken ; Want zoo 'k ook den minste mij Onderwerp, ik doe 't door dwang slechts. Daar ik nimmer mij vrijwillig "Voor een ander buigen zoude!" Toen ik dus hem zag ontvlamd. Bij 't steeds wederkeerend denkbeeld Van zijn smarten, reikte ik hem 't Kruidenmengsel toe, en nauwlijks Vloot het vocht hem uit den beker In het binnenst, of zijn krachten Weken voor den slaap, terwijl 120 HET LEVEN EEN DROOM. DAG IT. 't Koude zweet zijn leden dekte En door de adren drong, zoodat, Als 'k niet wist dat 't schijndood ware. Ik voorzeker aan zijn leven Twijflen moest. De lieden kwamen Nu nabij, aan wie gij d' uitslag Van de proef had toevertrouwd. En hem op een draagbaar plaatsend, Voerden zij hem naar 't paleis, Waar de majesteit en luister. Die zijn afkomst waardig is, Voor de ontvangst alreê hem wachtten. Men omringt hem in uw slaapzaal. Waar, zoodra de tooverdrank • Zijne werking heeft verloren, Elk hem dienen zal, mijn Vorst ! Als u zelf. Dus luidde uw orde. Maar, zoo u gehoorzaam zijn Als verdienste is toe te reeknen Eu een loon wacht, bid ik u, (O, vergeef mij 't onderwinden !) Mij te zeggen, wat ge voorhebt Door aldus uw Sigismond Hier naar uw paleis te voeren. Basilitjs. Zeer begrijpelijk is de twijfel. Dien ge voedt; en 'k wil, ClotaldoÍ U alleen dien gaarn verklaren. De invloed van zijn boos gesternte Dreigde Sigismond, mijn zoon, Naar ge weet, met duizend rampen En met duizend treurtooneelen. 'k Wil nu nagaan, of de Hemel, Die onmooglijk leugen kondigt En ons bovendien zoovele HET LEVEN EEN DROOM. DAG II. i2l Teeknen van zijn woestheid gaf In de wreedheid van zijn aard. Zich ten minste niet wat matigt. Zich verzacht en, overwonnen Door beleid en wakkerheid, 't Al herroept, daar toch de wijze Macht uitoefent op de sterren. Dit beproevend voerde ik hem Hier terug, waardoor hij wete, Dat hij is mijn zoon, en toone Wat de neiging van zijn geest is. Zoo hij grootsch haar overwint. Zal hij heerschen ; toont hij echter Zich een woestaard en een dwingeland : 'k Doem hem dan weer tot zijn boeien. Maar, zoo zult ge thans licht vragen, Hoe toch was het voor die proef Noodig, hem op deze wijze In den slaap hierheen te voeren? 'k Wil ook hierin u voldoen En op alles antwoord geven. Zoo hij heden zich bewust is Van mijn zoon te zijn, en morgen Zich op nieuw weer tot de ellende En de boeien ziet verwezen, Moet hij zeker naar zijn aard Zich der wanhoop overgeven; Want, eens wetend wie hij is, Wat vertroosting rest dan nog? Doch, nu heb ik voor 't gevaar Nog een uitweg vrij gelaten. Als men zegt, dat 'tgeen hij zag. Slechts gedroomd was. Dus verkrijgt men Door het proefstuk tweeërlei : Allereerst, zijn ware neiging. Want, ontwaakt, vertoont hij wis 12^ HET LEVEN EEN DROOM. DAG TI. Wat zijn denken is en waan ; En ten tweede nog, zijn troost, Want, ofschoon hij heden zich Ziet gehoorzaamd, en vervolgens Tot zijn kerker wederkeert, Kan hij meenen, dat hij droomde. Zulk een waan is ook zoo kwaad niet, Daar, Clotalde, op deze wereld Al wat leven heeft, slechts droomt. Clotaldo. 't Zou me aan geen bewijzen falen, Om te toonen, dat ge dwaalt; Doch de zaak is niet te keeren, En, naar alle teeknen melden, Schijnt het, dat hij is ontwaakt, En tot ons zijn schreden richt. Basilius. Ik nu, wensch mij te verwijdren ; Gij, begroet hem als zijn leidsman. En de velerlei verwarring. Die zijn zinnen moet ontstemmen, Klaart gij op . door 't licht der waarheid. Clotaldo. Gij vergunt mij dan, in 't kort, Alles hem te melden? Basilius. Ja, Want de ware toedracht kennend. Kan hij, van 't gevaar bewust. Te eer wellicht zich zelf bedwingen. (Af). HET LEVKÍÍ EEN DROOM. DAG II. 1'^3 (Claroen treedt op). Claroen . [ter zijde). Zoo, ik ben er! 't Had wat íd 't Kost me twee paar ribbestooteii Van dien rooden helbardier, Die 't livrei zijn baard mag danken. Nu kan 'k zien, lioe 't hier al toegaat; Want er zijn geen beter vensters Dan dezulke, die een mensch In zijn bovenkamer draagt, Zonder aan de geldkas te offren, Daar men slechts bij alle feesten Onverhinderd, onbeschaamd Heel bedaard heeft rond te kijken. Clotaldo (ter zijde). Ha, daar is Claroe?«í, de dienstknecht Yan die arme. God ! van haar, Die als ongeluksbodinne Mijne schaud naar Polen bracht. {luid). Hé, wat nieuws, Claroen? Claroen. Wat nieuws? Wel, Mijnheer! dat uwe goedheid, Vast besloten om Rosaura's Smaad te wreken, haar beduid heeft Vrouwenkleedren aan te trekken.. Clotaldo. Juist zoo ; om den schijn te mijden Van lichtzinnigheid. 124 het leven een droom. dag ii. Claroen. Wat nieuws? Wel, dat zij, van naam verwisleud. Zich uw nichtje noemt, en heden Zooveel eer zich ziet bedeeld. Dat ze als hofjonkvrouw geplaatst is Bij de zonderlinge Estrella. Clotaldo. Ha, voortreflijk! 'k Kan haar eere Nu voor eigen reekning nemen. Claroen. Nieuws? Wel, dat ze nu blijft hopen, Dat gelegenheid en tijd U zal nopen haar te wreken. Clotaldo. Wijze omzichtigheid is dit, Want de tijd moet zeker komen, Diit die zaken zich verklaren. Claroen. Nieuws? Wel, dat ze als Koninginue Wordt gediend, gevierd, onthaald, Daar men meent, dat zij uw nicht is. Nieuws? Dat ik^ met haar gekomen. Nu schier sterven moet van honger, En zich geen om mij bekommert Of bedenkt, dat ik Claroen ben, En ^ als zoo'n klaroen trompet — 't Hoe en 't wat den Torst kan melden En Astolfo en Estrella. AVant, in ernst, Claroen en dienaar Zijn twee zaken, die het moeilijk HET LEVEN EEN DROOM. DAG II. 125 Met geheimen kunnen vinden. Zoo nu 't zwijgen me in den steek laat, Zou 't wel kunnen, dat op mij 't Spreekwoord eens werd toegepast : „Geen klaroen maakt meer lawaai Dan die blaast bij 't haaugekraai !'' Clotaldo. Uwe klacht is zeer gegrond. 'k Zal haar ook gehoor verleenen, En intusschen dient ge mij. Claroen. Zie, daar laat de Prins zich zien! (Muziek en gezang. Sigismond treedt in zichtbare ver- wondering op, omringd van dienaren, die hem Mee- ding stiiMen toereiken.) Sigismond. Help mij Hemel! 'Wat aanschouw ik? God, doe 't raadsel mij verstaan Blijf ik kalm in mijn verbazing, schriklijk valt de twijfel me aan. Ik in sierlijke paleizen? Ik in 't zijden prachtgewaad ? Ik omringd van zooveel dienaars, fier op vorstengunst en staat? Ik op koninklijke peluw, uit den slaap in H eind ontwaakt? Ik te midden van die menigt, die me als slavenstoet genaakt? Is 't een droom? Maar dat is logen! l¿tí HET LEVEN EEN DROOM. DAG II. 'k waak, ik denk, ik voel mij vrij 1 Ben ik 8igismond? Voorzeker! Hemel, ach, ontraadsel 't mij ; Zeg mij, wat toch in die sluimriug mijn verbeelding heeft ontroerd? En w^at wonder mij, gevangue, naar dit lustoord heeft gevoerd? Maar het zij zoo. Wat bekommert zulk een twijfel mij 't gemoed? 'k Laat hun dienst mij welgevallen; wat er komen moge is goed. Eerste Dienaar {ter zijde). Wat somberheid! Het doet mij schroomen. Tweede Dienaar, Maar wien van ons zou 't anders gaan. Indien hem dit ware overkomen ? Claroen. Wel, mij! - Tweede Dienaar. 'JVeed toe en spreek hem aan. Eerste Dienaar {tot Sigismond). De zangers staan gereed en wachten Op uw bevel. iSlGISMOND. Geen zang meer, neen! Tweede Dienaar. Daar gij ons wat ontstemd schijnt, trachtten We Ü op te beuren, Vorst! HET LEVEN EEN DROOM. DAG II. l5¿7 81GISMOND. Ga heeu ! In zulke kwijnende gezangen Is geen verheffing voor mijn geest; Slechts krijgsmuziek is mijn verlangen En wapenklank mijn Inst geweest. Clo.taldo ipj) SiGisMOND toetredende).. Ik smeek uw Hoogheid om verschooning. Als ik uw hand kus, machtig Heer ! Nu mij, als eerste in dienstbetooning. Uw hoog bevel verstrekt tot eer. ¡SiGisMOND {ter zijde). Cloïaldo is 't ! Wat hulde en eerbied Van hem, die in dat gruwzaam oord Steeds onmeêdogend op mij neerziet ! Wat lot^v^erwisling, ongehoord ! Clotaldo. Verwarring (wie zou 't niet gelooven!) Stort bij zoo plotsiinge ommekeer U in een zee van twijfel neer, En moet u rede en denkkracht rooven. 13och ik, indien het mooglijk zij, Zal 't licht der waarheid, lang verholen, U weer ontdekken. Weet dat gij Hier de erfgenaam van 'i machtig Polen En Kroonprins zijt! Eu zoo uw staat U steeds verborgen is gebleven, ^t W^as om aan de eischen toe te geven Van 't dreigend lot, dat in zijn haat Aan 't rijk een duizend ongelukken Voorspelde, indien na 's Konings dood Men 't vorstelijke kroonkleinood 128 HET LEVEN EEN DROOM. DAG II. Op UW doorluchtig hoofd zou drukken. Yertrouwend, dat uw toeverzicht Der sten'en gramschap zal bezweren, (Daar 't mooglijk is haar af te keereu, Zoo wakkre moed de schreden richt) Heeft men den toren u ont dragen, En u naar dit paleis gebracht, Terwijl de slaap met dubble kracht U in zijn boeien had geslagen. En nu, verbeid op dezen stond Mijn koninklijken Heer uw vader, Om meer te weten, Stgismond ! SiGISMOND. Laaghartig booswicht, gij verrader! Wat rest mij, dat ik weten moet, Ik, eindlijk van mijn afkomst zeker. Dan hoe mij voor te doen als wreker, In al mijn macht en toornegloed ? • Wat snood verraad dorst gij niet plegen, En jegens mij èn 't vaderland, Door me aan mij-zelf, geboorte en stand Dus vreemd te laten! Hoe, 't is tegen Èn rede èn recht! Clotaldo [ter zijde). Wie staat mij bij ! SiGISMOND. De wet hebt gij gemaakt tot logen, Den Vorst door huicheltaal bedrogen; Een kwellend wreedaard waart ge mij ! Dies zal bij zooveel bittre plagen Ik zelf, de Vorst, de wet van 't land Ter dood u doemen door mijn hand! {Hij wil Clotaldo aanvallen). HET LEVEN EEN DROOM. DAG II. 129 Tweede dienaar. Gebieder ! SiGISMOND. Zwijg! Laat niemand wagen Mijn drift te breidlen ! IJdel is Uw poging! Durft ge mij weerstreven, Bij God, gij boet het met uw leven. Gij gaat het venster uit, gewis ! Tweede Dienaar. Clotaldo, vlucht ! Clotaldo. Helaas verblinde! Die in uw trots voor niemand schroomt, Onwetend dat ge droomt, slechts droomt! (4/)- Tweede Dienaar. Maar overweeg. . .. SiGISMOND. Vanhier, ontzinde ! Tweede Dienaar. Yoor 's Vorsten eisch boog hij zich neer. SiGISMOND. Waar 't onrecht geldt, moet dienstbetooning Haar hulp zelfs weigrsn aan den Koning. Was ik zijn Prins niet evenzeer? HET LEVEN EEN DROOM. DAG II. Tweede Dienaar. Het voegt toch hèm niet te overwegen, Of 't wèl of kwalijk was gedaan. SiGISMOND. Yermeetle, hoe, wat vangt gij aan? Yerwacht nw loon, of stil gezwegen! Claroen {tot den Dienaar). Yoortreflijk sprak de Prins, voorwaar; Maar gij deedt kwalijk, bij mijn leven! Tweede Dienaar. Wie heeft die vrijheid u gegeven? Claroen. Zoo ongevraagd nam ik ze maar. SiGISMOND. Wie zijt gij, spreek! Claroen. Bemoeial heet ik. 'k Ben 't hoofd van heel de narrenbent. En sta hier overal bekend Als de eerste Jan Kijk-uit, dat weet ik. SiGISMOND. Gij lijkt van alles mij het meest, Wat ik als nieuw hier heb gevonden. Claroen. 'k Ben, Vorst! van alle Sigismonden Een groot vereerder steeds geweest. HET LEVEN EEN DROOM. DAG II. 131 l^AsTOLFO treedt ojo). ASTOLFO. De dag zij duizendmaal geprezen, Waarop ge, o Prins ! voor ons gezicht Als zon van Polen zijt verrezen, pm met uw glans en godlijk licht En lust en leven allerwegen Te wekken in 't " gezegend rijk ; Nu gij, aan 's Hemels zon gelijk, Den schoot der bergen zijt ontstegen. 