Reis door Noord Amerika
en gedekt met witte cederplanljcn. De meeden waren egter van hout, en de fcheuren gevuld met klei. De fchoorftenen hadden ner- gens klappen , waarvan men hier niet weet. De ovens waren gemeenlyk op enigen afftand van de huizen gcmetfcld, en waren fomtyds overdekt , fomtyds niet. De velden Honden ten dele met Boekweit, die nog niet gemaid was, ten dele met Mais, ten dele met Weit, die eerll gezaid was , en ten dele lagen zy braak. De Wyngaarden klommen tot op de toppen van verfcheidene bomen , en hingen 'er aan beide zyden af. An- deren waren bedekt van den vyfbladigen klimop , (*) die ook zeer hoog opklom. De Smilax laurifvlia was altyd by den Idimop, en wond zig met denzelven te gelyk om de bomen. De bladen van den klimop wa- ren ten dezen t)'de meeft roodagtig, dog die van den Wyngaard waren nog groen. De bomen die met deze gewallèn omv.'onden waren ver- toonden zig van verre even gelyk die waarom by ons de Hop walh Wal- noot- en kaftanjebomen kwamen overal voor, en waren vol van vrugten. De l^erfimon was ook menigA^uldig langs de wegen en in de bofichen. Zyne vrugten , nog niet bevroren zynde, waren nog niet eetbaar, dogzy waren overvloedig. Op eenigen affland \'an l^tlmingion trok ik o\'er ene brug , die over een klein riviertje legt , het welk zig noordwaards in de Dellaivare ftort. Voor eiken perfoon en zyn paard betaalt men hier twee pence. Ik kwam tegens den middag te fi'^ilmtrigton aan. Wil- WiLiMiNGTON is een klein Steedqe omtrent dertig £»^. mylen zuidwefl; miniton, van Philadclpbia. Het wierd in 't jaar 1733. aangelegd. Een deel daar\'an ftaat op den grond van de 'Zweed fcbe Kerk, welke jaarl3'ks daarvoor enige inkomllen trekt, waaruit de Predikant zyn jaargeld heeft, en het overige wordt tot iets anders befleed. De huizen zyn van fteen, en xien 'er wel genoeg uit; dog zy Haan niet digt by malkan- der. Tuïïchen beiden zyn grote open vlekken. De Quakers hebben hier ene Vergaderplaats. De Zweedjche Kerk, waarvan ftraks nader, ftaat ene halve Eng. myl buiten de Stad. De Pailory is met de Kerk onder het zelve dak. Ene kleine Rivier , genoemd C/7;7/?/wa-,è/7/ , loopt voorby de plaats , en valt drie mylen lager in de Dellaware. IMen wrl dat ze in ftaat is de zwaarfte fchepen tot voor de Stad te brengen. Zy is by haren uitloop in åc Dellaware het ondiepft, en nogchans heeft ze daar twee en enen hab'en vadem waters. Dog hoger op is zy tot vier vadem diep. Dus kunnen de grootfte fchepen met hunne la- ding by den vloed voor de Stad komen. Voor Wiimlngton ziet men zeer duidelyk een groot deel der Dellaware en de fchepen die 'er op zeilen. Aan beide zyden van de Chrijiina-kill., van de fchans af tot haren uitloop in de Dellaware, leggen lage weilanden, die veel hoi (*) Heä.(ra quinquefolia Linn. Sp.Pl. W I L M I N G T o N. 174S. 71 hoi opleveren. De Stad dryic enen ïir.nmerkelyken handel, en zou grorcr wezen, indien Pbiladdphia en Newcajlle^ twee Steden die ou- der zyn, hfiax van twee kanten niei zo na waren. De Schans op de Chriftina-kill wierd dezen zomer cerll opge- worpen , op de tyding dat de Fratifcbe en Sp.i -.njche Viybuiters voor- nemens waren de Rivier optezeilen, en ene landing te ondernemen. Zy ilaat op de zelve plaats waar de Zweden lumne Schans hadden. By 't opwei-pen dezer vcrlterking vond men een ftuk Ziveedfche zil- vermunt. Men vereerde het my. Op de ene zyde ftonden de wa- penen van het huis van fFafa^ met hec omfchrift, Christina D. G. De, Re. Sue. en daarnevens het jaargetal 1633. Op de onderfte zyde las men de woorden, Moneta Nova Regni Suec. Ten zel- vcn tyde ontdekte men ook ene menigte van oud yzeren huisraad. De Schans beflaat uit een plankwerk mee enen aarden wal van bui- ten. Het kruidmagazyn is een Iknen verwulf. By het opwerpen de- zer Schans waren de Quakers , wier beginfels allen kryg afkeuren , even zo yverig aan 't werk als de overigen. De vrees van zig ieder ogen- blik aangetaft te zien had allo gemoederen ingenomen. Velen van hun maakten zwarigheid hunne handen aan het werk te flaan , dog bevorder- den het door geld te fchieten , en bezorgden alles wat 'or nodig was. Den 5. Oftober was het myn voornemen de Dellaivare overtefteken Venrek. en my naar New Jerfey te begeven, om dat geweft te zien. Maai- al- zo 'er geen veer was keerde ik weer te rug naar Pbiladelphia. Ik volg- de gedeeltelyk den groten weg , en gedeeltelyk dwaalde ik wat be- zyden af, om des te beter het land te lereu kennen , en waarnemin- gen te doen. Heï Turkjch koorn was op verfcheiden' plaatfen gezaid. Op fom- M-Js. migen had men de ftclen een weinig onder de airen afgelheden , ge- droogd en op fmalle dog hoge flapels gelegd , om 's winters, tot voer voor het vee te dienen. Hec ondcide gedeelte van den ileel had ook bladeren , maar dewyl die gemeenlyk van zelven drogen , gebruikt men die niet, om dat 'er al de kragt uit is. Dog het bovenllc fnydt men tcrwyl het nog groen is. De dalen tuïïchen de bergen hebben meefl allen beekjes , dog die I,and=- zyn niet breed , en wagens en paarden ryden 'er gemakkelyk door. douwe. Het water is zelden meer dan zes duim diep. De bladeren van de meelle bomen waren nog volkomen groen, ge- Het loof. lyk die van den Eik , den Kaflanjeboom , de zwarte Walnoten , de Hikory, den Tulp- en Saïïafrasboom. De twee laatite foorten vond men menTg\'uldig op de zyden van kleine bofchjes op de heuvelen , op de braaklanden , by de hagen en op de wegen. De Perlimon had eok nog zyn loof, fchoon Ibmmigen het al kwyc waren. De bla- den ■ 7^ P E N S V L V A N I E. den van de Jmerikaanfche Braam waren thans byna geheel rood , hoewel zy op fommige fti^iiken nog een levendig groen hadden. De Kornoelje had reeds ook al een mengfel van bruine en bleke blade- ren. Het blad van den Roden Ahorn was gantfch rood. Cbiches- Ik zetcede myne reis \'oorc tot Chichefter^ een Vlek op de Della- ?""■ ivare, waar een Veer is. Hier worden alle jai-en verfcheiden kleine vaartuigen op den koop getimmerd. Men laadt hier ook veel yzer in , dat uit een yzerwerk komt wat hoger op gelegen. kanoos. Kanoos zyn fchuiten uit een enkeld lluk houts gemaalct , en wor- den het meell van de Landlieden op de Dellaivare en kleine rivie- ren gebruikt. Ten dien einde hok men enen dikken ftam uit ; de Rode of Witte Ceder, de Kaftanje , de Wjtte Eik en de Tulpboom worden hier toe het meeO: genomen; maar den Witten en Roden Ce- der houdt men voor het belt , om dat dat hout ligt dryft en wel twin- tig jaren duurt. Dog van dezen is de Rode Ceder nog de befte. Kanoos van Kaftanjenhout gemaakt duren ook vry lang. Dog die van den V<''itten Eik zyn nauwlyks langer dan zes jaar goed , en zinken te diep. De Liquidamhar (^'"^ is zwaar genoeg , dog niet goed om Kanoos te maken , vermits hy 't water indrinkt. Die van Tulpebo- menhout gemaakt zyn duren nauwlyks zo lang als die van wit Eiken- hout. De grootte der Kanoos is verfchillend volgens het gebruik dat men 'er van wil maken. Zy kunnen zes menfchen voeren, die even- wel heel ftil op den grond zitten moeten, om niet om te flaan. De Ziveden in Penfylvanie en New Jcrfey hebben geen andere fchui- ten om mede naar PhUadelphia te gaan , het welk zy gemeenlyk twee- rn lal 's weeks op de marktdagen doen, fchoon zy verfcheiden' mylen van de Stad afwonen, en fomt^'ds zware ftormen ontmoeten. Egter hoort men niet dat 'er zo veel ongelukken gebeuren , als men van zulk een vaartuig verwagten zou. Daar wordt veel voorzigtigheid toe \'cr- eifcht om ze te regeren als het hard wait , want zy zyn fmal , rond van onderen zonder kiel, en flaan dus gemakkelyk om. Om die re- den waagt men het met lang op de DellawaKe te blyven als de wind wat fterk opfl:eekt, maar zoekt het land. Tuin- j3e gemene Tuinkers (*) waft op vele plaatfen op de wegen naar ^'^^^' Cbkhefter , en komt , naar alle gedagten voon , uit de zaden die uit de tuinen hierom heen weg gevoerd worden. IJraam. De Jmerikaanfche Braam is hier in overvloed. Als men een land onbebouwd laat leggen, is deze plant ene van de eerften die opkomt; zelfs heb ik ze gezien op landen die alle jaren omgeploegd en bezaid wier- (*) Liquidamhar Styracifina LlNN, ■Cti) Najiiirtiim horten/e. PENSYLVANIE. 1748. 73 wierden. Waar zy eens gewoneld heeft , kan men ze nie: ligt uic- roeyen. Een ilraik fchiet dikwyls vier vadem van den wortel aflangs de aarde voort, maakt dan een nieuwen wortel, zo dat, als men enen ftruik uittrekt, men aan deszelfs beide eindcns wortels vindt. Op eni- ge oude akkers, die lang verzuimd zyn, waren zo vele ftruiken van dit foort , dat het zeer moeilyk en gevaarlyk was 'er op te wandelen. De bellen worden gegeten en zyn goed als ze ryp zyn. IVIen maakt 'er ook enen wyn van , gelyk ik al gezegd heb. Zy dienen tot niets anders. Den 6. Oftober zagen wy veel van het Chenopodium anthelm'mti' Worm- cnm op den groten weg waflen , ook op den oever der Rivier , maar '^'^■"'^^• voond op deze plaatfcn in een los zand. De Engelfchen noemden het IVormzaad (*) of Jcrufakmeik. (f) Het ruikt onaangenaam. In Pen- fylvanie en New Jerfey geeft men het zaad den kinderen tegens de womien , en hec is hiertoe uitmuntend. De plant walt daar in 't wild. Rondom Chichefler vindt men vele tuinen , die vol zj^n van Appel- Boom- bomen , welker takken onder 't gewigt der vrugten buigen. De mees- ä^^rden. ten zyn winterappelen , en derhalven waren ze nog geheel zuur. Elke Landhoeve en boerdery heeft haren tuin. Zy waren tamelyk uitge- ftrekt, en verfchaften den eigenaar het gehele jaar door groten onder- ftand in de huishouding. Ik was dikwyls verwonderd over de fchran- dere behandeling der Inwoonders van dit Land, Zo dra hebben zy niet een ftuk gronds gekoft, dat nog woeft legt, of zy zorgen jon- ge Appelbomen te hebben en een tuin te maken. Dan gaan zy aan het bouwen van een huis , en dan bearbeiden zy den grond om dien te bezayen. Zy weten dat de bomen enige jaren van noden hebben voor dat ze vrugt dragen , en daarom planten zy die het eerft. Ik zag naby de huizen molens , raderen en andere werktuigen om de appelen te periïen , om 'er ven'olgcns Cyder vzn te maken. Van Chichefler reisde ik voort naar Philadelphia. De Eiken wa- Weg van ren de talrykfte van alle de bomen in de boftchen. Dog daar waren Cbickes-- 'er verfcheiden foorten van , allen verfchillende van de Europifchen. De □!•, "j"^*- varkens liepen nu in grote troepen in de eikebolTchen , om de eikels pijia.' te zoeken. Elk varken heeft een driekantig houten juk om den hals , om het te beletten door de tuinen en heiningen te dringen. Dit is de reden dat men de heiningen zeer ligt en gemakkelyk om op te ne- men maakt , zo dat 'er ook weinig hoiit toe nodig is. In de eiker boflchcn ziet men ene menigte van Eekhoorns , ten dele op den grond lopende , en ten dele van den enen tak op den anderen Ipringende. Om dezen tyd azen zy mecft op de Eikels. K Bku« (*) fformjeed Q\) Jsrufalm O.ü. . ■ • ^jf. PENSYLVANIE. Beuken zag ik zeer weinig, dog die 'er waren zyn juift de zelvcn als. de Europ'ifchen^ ISlicren. Ik weet niet enige andere dan de Zivarte Mier in Amerika gezien te- hebben. Zy waren zo zwart als kolen en van twederlei foort, ibmmi- gen zeer klein, gelyk de kleinften by ons, en anderen van de grootte van onze gemene Roodbruinen. Ik had tot nog toe gene hoogtens ontdekt die- haai' toe nellen dienden , maar alleen 'er enigen zien lopen. In andere oorden van Amerika heb ik andere foorten van Meren gezien, gelyk ik op zyn' plaats zal aantekenen. Hagen. Het gemene Ligujirum diende op vele plaatfèn voor hagen om de akkers en boomgaarden. Ook zag ik op deze reis 'er gene anderen als van LiguITrum , Ichoon men wel wifl dat de doornen daar beter toe zyn. De Liguftrumhagen worden zeer digt ; dog by gebrek van doornen ke- ren zy de varkens en het ander vee niet wel. En als 'er eens een gat in is, duurt het ene goede wyl eer dat weer toe is. Chejïer. ^^ ^^"^ middag kwam ik door Chejier , een klein vlek aan de Della- ivare, in de welke daar ene kleine rivier, die door het vlek heen loopt,, zig uitftort. Over deze was ene kleine brug. De huizen liaan hier en daar verllroid. De meeften zyn van fteen en twee verdiepingen hoog , eeigen ook van hout. Hier is ene kerk en ene marktplaats. , . . De Weit was hier al overal in den grond. Op fommige plaatfèn was '■"■' zy al fchoon opgekomen , zynde reeds vier weken gezaid geweefl. De akkers lagen meefl: op zyn Engel f ch zonder grappen , maar met water^ voren vier of zes voet van malkander. Op de akkers zag men grote ftompen van omgehouwen bomen , een teken dat dit land eerft onlangs tot bouwland gemaakt was. De wortels der bomen liepen hier meefl: langs den grond , gaande niet diep in. Dit had ik gelegenheid op verfcheiden plaatfèn optemerken. Zelden vond ik enen wortel die boven enen halven voet in den grond gegaan was , fchoon de aarde hier zeer los was. Yzer Omtrent twee Eng. mylen van Chefier reden \wy ene Yzcrhuc voor- by. Zy kwam twee broeders toe. De oer wordt egter hier niet gegra- ven, maar wel dertig of veertig raylen verder gebroken , gefmoken, en vervolgens herwaards gevoerd. De blaasbalgen waren meefl van leder, en, zo wel als de hamer en de vuurplaats, in vergelykihg met de onzen, vry klein. Alles ging door middel van 'c water. Het y^er werd hier tot ftaven gefmeed. Ik merkte op deze reis , en naderhand zag ik het zelve dikwj'ls , dat de paarden veel van appelen houden. Zy verkozen ze \'er boven het friflche gras, als men ze in enen boomgaard, daar afgevallen appelen h- ■gen , lopen liet. Dog men hieldze hun niet zeer dicnflig. En behal- ven dat , dit vosdfel valt wat duur.. Df. NEW JERSEY. 1748 >5 De Roodbloemige Ahorn (^*) is hier overvloedig, vooral in moeras- Ge- fige gi-onden. Uic zyn houc maakt men borden , fpinnewielen , rollen, boouite. voeten voor doelen en ledikanten , en ander huisraad. Met den bad verwt men linnen en wol donker blauw. Ten dien einde kookt men dien in water, en doet wat koperroods , diergelyk de hoede- en fchoen- makers gebruiken , in den ketel , voor dat 'er de ftof in komt. Ook maakt men 'er enen goeden zwarten inkt van. Als men in 't voorjaar in den boom hakt, zo loopt 'er een zoet fap uit, gelyk als uit onze Berken. Dit fap gebruikt men hier niet, maar in Kanada kookt men 'er fyroop €n fuiker uit. Hier vindt men ene verfcheidenheid van dezen boom wel- ken men den Bonten Ahorn noemt , (f) om dat zyn hout van binnen ge- ipikkeld is. Men gebmikt het veel tot allerlei fchrynwcrk , en men zoekt het geen 'er van gemaalvt is boven al ander werk. Het wordt veel duur- der betaald dan het geen uit Walnoten of wilde Kerfebomenhout (§) gemaakt is. Dog het koftbaarfte huisraad is het geen van Bont Zwart IValnotenhout gemaakt wordt, want dit is over 't algemeen zeldzaam. De Bonte Ahorn wordt ook niet veel gevonden. Ook vindt men 'er wier buitenfte gemarmeld is, dog het binnenite niet. Om die reden hakt men diep in den boom , eer men hem laat vallen , ten einde te ont- dekken of hy van binnen wel geaderd is. Des avonds kwam ik te Pbiladelphia. Den volgenden ogtend , R^^is naar zynde den 7. Odlober, zettede ik de Dellatuare in een fchuit over. ^'^'^ Hier was ik in New Jersey. Men betaalt vier pence voor 't over- f^^-^^^' varen van ieder perfoon. Het Land is hier geheel anders gefteld als in Penfylvanie. De Infekten en planten, welken ik dezen dag ont- dekte, denk ik in een ander werk te befchryven. Mf.n zou miiTchien denken dat op enen zo mageren grond als die yx^oi, van Netv Jerfey is niets wallen moeft. Evenwel ftond 'er de Mais baar- ongemeen wel. Wy zagen 'er gantfche velden van. De aarde was heid. van dat foort waarin de Tabak byzondcrlyk wel tiert, dog lang zo vet niet. De ftelen van de Mais waren gcmeenlyk agt voeten hoog. Zy waren vol van bladen. Men had de Mais als naar gewoonte, op ryen in vierkante vakken geplant, zo dat 'er ene opening van vyf voet en zes duim tuflchen ieder kleine hoogte was, waarop zy ftond , zo wel in de lengte als in de breedte. Uit elke hoogte kwa- men drie of vier ftelen te voorfchyn. Men had ze hier nog niet tot voer van 't vee gefheden. Elke fteel droeg tot vier airen toe, die ^root en vol van koom waren. Noit had men zulk enen zandigen K 2 grond (•) Acer ruhrum. (t) Curled Mapple by de Engelfcben. <^) Prunus yirginlitia Likn. Sp. PI. "76 NEW JERSEY. PENSYLVANIE. grond beter kunnen gebruiken. Op andere phwLfen was de aarde tufTchen de Mais omgeploegd om Rogge te zaijen , zo dat, als het lurkfch koorn gemaid is, de Rogge op het veld ftaan blyft. Afpcr- Wy zagen veel jifperftes in ene loflè aarde en op onbebouwde fit^s. zandvelden vvaflen. Zy llonden ook veel tufTchen de Mais, en wa- ren vol van beiïèn. Dog ik kan niet zeggen of de zaden door den wind uit de naburige tuinen derv/aards gebragt waren. Maar dit is zeker, dat ik ze op andere plaatfen in ylmerika in het wild heb zien wallen. Worm- Het Wormzaad is ook menigvuldig op de wegen, op enen zan- kiuid. digen grond, gelyk dien vlak over het Veer van Philadelphia. Ik heb gezegd dat men dit den kinderen tegens de wormen ingeeft. Dit gefchiedt aldus. Men legt het in brandewyn, neemt het 'er een uur daarna weer uit. Iaat het drogen, en geeft het dan de kinderen in mee wat zoet gemaakt bier, of eenigen anderen drank. Sommigen roemden de uitwerking van dit middel zeer, als dodende de wormen. Dog anderen waren van oordeel dat zy 'er van vermeerderden.. Maar by ondervinding weet ik dat het zeer heilzaam geweefl: is. Porfe- De Porfelein waft hier in 'c wild overvloedig, in de blote lugtige kin, aarde tufichen de Mais in. Zy kruipt daar langs den gi'ond, en ha- re ftelen zyn vry dik en fappig , fchoon het kwalyk te begrypen was hoe zy in zo droog ene aarde haar voedfel kreeg. INIen ziet ze ook in menigte in dat zelve foort van aarde op andere plaatfen in dit Land waflèn. Spnan- De Bidens hipinnata^ Q) by de Engelfchen Q) Spaanfche Netels (5 ^^' genoemd, waft hier en daar, omtrent de landhuizen , op de wegen, by de tuinen , en langs de hagen. Zy bloeide ten dele nog ; dog de mees- te planten waren haren bloeifem al kwyt. Als het zaad ryp is wordt het zeer onaangenaam op zulke plaatfen te gaan daar zy ftaat,- vermits het. aan de kleren blyft zitten en die zwart maakt, en het is moeilyk die vlak- ken 'er uit te krygen. Elk zaadtje heeft drie doorns op zyn fpits, en. elke doorn heeft ook vele kleine omgebogene hoeken, waardoor het aan de klederen kleeft. In de bolTchen , en langs de heggen kropen hier en daar enige enkelde kleine rode Mieren , (§) wier fprieten zo lang waren als hunne lichamen. TUlaåd- Tegens den avond keerden wy weer naar Philadelphia. j>bi.i. Op de kuft van Penfylvanie vindt men zeer veel fchone Oefiers. Men begon nu ze te Philadelphia te koop te brengen. Zy worden gehou- den zo goed te zyn als de New Torkfcheti , van de welken ik hierna by- 2ondcrlyk fpreken zal. My fchcen het egter, dat de laatften groteren-. Ick^- (*) By TouRNEFORT. (f) Spaiiijch Needies. Q) Formica rubra , antenna longUudm corporis, Linn.. Faun, Su.. iels. P II I L A D E L P II I A. 1-48. j-^ ïelderder zyn. Men merkt aan , dat zy goed worden tegens den tyd das de hete koortlcn beginnen optehouden. Daar reden menlchen met gant- fche karren vol oefters langs de ftraten, fchreuvvdcn die te koop, daar ~ het anders hier iets zeldzaams is waren langs de deuren te koop te zien veilen; dog te Londen is dit gemeen. Men eet hier den mees- ten tyd de Oeïlers op gloeijcnde kolen gebraden, tot dat de fchel- pen een weinig opengaan, en dan eet men den oeiler met wit tar- wenbrood met boter belmeerd. Voorheen brandde men kalk uit de fchelpen, dog thans heeft men ene betere ftot' daartoe. Men wees my enige huizen in de Stad die met fchelpkalk gemetfcld waren. De muren hadden de eigenlchap van twee of drie dagen voor dat men regenagtig weder krygt, vogtig te worden, zo dat 'er tamelyk grote droppels aan hangen. Dus dienden zy voor Hygrometers. (*) Over het zelve ongemak klaagden vele menfchen die in huizen gewoond hadden met fchelpkalk gemetfeld. Erwten worden 'er in Penjylvanie niet veel gezaid , fchoon voor- Erwten- heen, volgens het geen enige bejaarde Zweden ons verhaalden, ie- der Boer een veld met erwten plegt te hebben. Even zo is het ook in Neiv Jerfey en het zuidelyke van Neio Tork. Maai" in het noor- der gedeelte van Neiv Tork, of omtrent yllbany , en in alle de ge- decltens van Kanada, die door de Franfchen bewoond worden, zait men 'er veel van, en zy flagen ongemeen wel. Alleen is men door een klein gekorven diertje in de eerltgenoemde Landfchappen genood- Wov- zaakt geworden, zo nuttig een gewas niet meer te kweken. Voor- "i'^" i» heen was dit diertje weinig bekend. Het paart in den zomer, om- "-'^ ■^^'^^" trent den tyd van het bloeijen der erwten, en legt dan een eitje in *""" byna iedere kleine erwt. Als de erwten ryp zyn , zoude men van bui- ten niet zeggen dat 'er wormen in zitten, dog men vindt ze als men de erwten doorfnydt. De worm blyft den gehelen winter en een deel van de lente over in de erwt als men hem laat begaan , en eec al het binnenfte op, zo dat 'er weinig meer dan de fchil overblyft. Ten laatften verandert de worm in een fchaalagtig infekt , kmipt door een gat , dat hy zelf maakt , uit de erwt , en vliegt weg , om naar nieuwe erwte- landen te zoeken, ten einde daar te paren en zyn geflagt voorttezetten. Dit fchadelyk gedierte heeft zig uit Penfjlvame naar het Noorden Oor- K 3 uit- 'j^roiig daarvan,, (*) Gclyk de Oefterfchelpen een dierlyk voortbrengfel van de zee zyn , en dcrzelvcr holtcns vol van deeltjes van zeewater, vervliegt wel Iict nat, dofiher zout blyft over. Als nu de fchelp verbrand en de kalk gebliiicht wordt, "ver- mL-ngt zig het zout met den kalk, en hoe droog ook het geen niet zulkcnkalk gemetfeld is wordt , trekken egtcr altyd de zoutdeeltjes de vogu'gheid. der lugt: van, en veroorzaken het zweten der muren,. E,. 78 P E N S Y L V A N I E. uitgebrcicl ; want Neiu Tork , waar het nu menigvuldig is , wierd 'ef voor twaalfofvyfcien jaren niet van geplaagd, en voordien tyd teelde men erwten in overvloed zonder het minile belet. jMaar allengskens wierden deze kleine vyanden zo menigvuldig, dat men van het zaijen van erwten inoefl afzien. Men klaagde hierover op vele plaatfen. De Boeren rond- om Jlbany hadden thans het genoegen dat hunne erwten nog VTy warea van dit Infekt , maar vrezen 'er altj'd voor, dewyl het ieder jaar nader aan die ftreek komt. Ik weet niet of dit diertje in Europa voortkomen zou ; en ik zou den- ken dat onze Zweed fche winters het doden zouden, hoe diep het ook in de erwt zitce. Maar in New Tork is het dikwyls al zo koud, en eg- ter vermeerdert het daai' ieder jaar , en nadert allengskens hoe meer het Noorden. Ik was op het punt van enigen van dit ongedierte in Euro^ pa over te brengen zonder het te weten. Op myn vertrek uit Amerika nam ik enige erwten mede naar Europa in een papier, welken 'er ge- heel frifch en groen uitzagen. Maar toen ik het papier den i. Augus- tus 1751. te Stokholm opende, vond ik al de erwten hol, en zag 'er de toppen der Infekten uickylcen. Sommigen kropen 'er al uit, dog ik haaflte iny om hen te beletten zig te verfpreiden. (*) Ik beken , dat , toen ik ze het eerfl zag , ik 'er meer van fchrikte dan indien ik enen ad- der gezien had, want ik belèfte op eens al de fchade welke myn lieve Vaderland 'er vsn gehad zou hebben, indien maar twee of drie van de- ze fchadclyke diertjes ontkomen waren. De nakomelingen van verlchei- dcn huisgezinnen , ja zelfs van gehele volken , zouden reden gehad heb- ben, my te verwenfchen, ais de oorzaak van zo zwaar enen ramp. Ik zond 'er Naderhand enigen, dog wel bewaai'd, aan den Graaf Tessin en den Ridder Linn/eus , regelyk met een berigt van hunne fchadelykheid. De laatfte dier rwee Heren heeft 'er reeds ene befchryving van gegeven in ene Akademifche Verhandeling, onder hem verdedigd, (f) Hy noemt ,ze daar den Bruchus van Noord jimerika. (§^ Het was iets zonder- lings (*) Hoe zorgvuklig oók de Heer Kalm ware om dit gedierte het verfpreiden te beletten , verzekert ons egter de Heer Linn.tjus in zyn ^y_/ï. Nat. dat cte zuidelyke delen van Europa alreeds 'er van belmet zyn, Scopoli Iprcekt 'er van onder zyne InJeSta, Carniolica p. 63. en Geoffroy heeft 'er in zyne Lt- fèaes de Paris Vol. i. p. 267. t. 4. t. 9. ene afbeelding van gegeven. F. ' Q) Disf. de Noxa InfeSfortm. Amoen. Acad. Vol. 3. p. 347. {§) Briicbus America Jepientrimalis. \n zyn Syft. Nat. noeint hy hem Brucbtis Piji, of de Erwtkever; en zegt dat de Gracula Quiscula of de Pur- piedaw van Catescy dit gedierte vernielt; en dat men nu bemerkt, hoe on- voorzigtig het ^^eweeft is dien vogel in Penfyhanie , A^etu Jerfey, en Nieuw Eneeland uitteVoeijcn , dewyl ene menigte van wormen die deze vogel plegt te wminden thans de weilanden vernielen. F, ^ P H I L A D E L P II I A. r^^r,. ;<) tings dat 'er niet ene erwt in het papier gevonden wicrd die niet was op- gegeten. Wanneer men in Penfylvanie erwten zait van buiten in liet Land ge- bragt, zj'H die gemeenlylt het eerite jaar van dit gedierte vry, maar het twedc komt het 'er al in. Het is zeer-te wenfchen,dat de fchepen uic New Tork en Penfylvanie dit Inlekt niet in Europa zullen overbren- gen.. Men ziet hier uit wat een veragtelyk gering Infekt vermag, en dan de fludic van het Huishoudelyke en van de eigcnfchappen der Gckorve- nen niet moet befchouwd worden als maar cnkeld tydvei'dryf en ene nut- teloze bezigheid. {*) De o-pkli'inmende Sumach of Rhus rtsidicans is een firuik of boom , Rhus ra- die zeer overvloedig in dit Land voortkomt, en heeft dit met den klim- ^^"'^«J- op (t) gemeen, dat hy niet groeit zonder enig lleun rel te hebben, het zy enen boom, enen muur, of ene heg. Ik heb hem tot op de hoog- ften der grote bomen zien klimmen. Zyne takken fchotcn overal kleine worteltjes, die zig op den boom hegtten, en, als ware het, 'er indron- gen. Als men den Ham af houwt komt 'er een bleek bruin fap uit, van enen onaangenamen reuk. Dit fap is zo fcherp, dat, als men 'er mede op lymvaat letters of vlakken maakt, die 'er niet uitgaan , maar des te zwarter worden hoe meer men het linnen wafcht. De kinderen plegen met dit fap hunne namen op het linnen te tekenen. Als men 'er mede op papier fehryft, zo gaan de letters noit uic, maar worden hoe langer hoe zwarter. Dit gewas heeft de zelve kwade hoedanigheden als de Vergifthoom , Yergif- dien ik boven befchreven heb, van fchadclyk te zyn voor Ibmmige men- ^'Sl^'^'''» fchen en niet voor anderen ; dog de Vergiftboom heeft een fterlcer ver- gift. Evenwel heb ik menfchen gezien die al zo ilerlc opzwellen van dezen boom. Ik weet ook twee Zufters , waarvan de ene dit gewas be^ handelen kon zonder het minfte ongemak , fchoon de andere ten eerften de uitwaallèmingen 'er van gevoelde , zodra zy omtrent op den afïïand van ene el den boom naderde , en zelfs als zy op ene plaats ftond waar de wind over den boom henen naar toe woei. Dog op my had dit foorc van Sumach noit enige kragt , fchoon ik 'er meer als honderd proeven , zelfs met de zwaarfte ftammen, mede genomen heb, en bet lap zelfs eens in myn oog fprong , zonder my enig letfel te doen. De huid van de hand van een ander menfch , welke ik zeer nat met dit fap gemaakt had , wierd weinig uren daarna zo hard als leder , en vervelde de volgen- de dagen zo fterk , dat het was als of 'er gantfche fchalen van afvielen. Dei* _C*) Als men de erwt voor dat 'ze gezaid wordt in loog van knlkwatcr eu^ cnis ontbonden Roitekruid legt, wordt de worm cüe 'er in zit gcdootL F^ Ct) Hed&ra arborea, 8o P E N S Y L V A N I E. De bos- Den i o, OJlober des morgens vroeg verzelde ik den Heer Kock naar k-ben en ^,]^ Landgoed , het welk omtrent negen Eng. mylen noordwaards van I-'biladelphici kgt. Schoon de boflchen 'van Pefi/yhame vele Eiken leveren, en men 'er meerder foorten van vindt dan meer naar het Noorden , bouwt men hier egter zo veel fchepen niet als in de noordelyke Landfchappen, byzonderlyk in Nieuw Engeland. De ondervinding heeft geleerd dat hoe meerder het hout naar het Noorden waft het des te duurzamei- is, en dat de deugd afneemt naar mate men de warmte nadert. Ook is het zeker dat de bomen in het zuiden fchielyker groeijen ,*en dikker kringen maken dan in het Noorden. Daarenboven , die in 't Zuiden wafTen hebben grover fapbuizcn voor den omloop der vogten. Om deze reden bouwt men zo veel Ichepen in Penfylvanie niet alsin Nieuw Engeland , fchoon meerder dan in Firginie en Maryland. In Karolina bouwt men 'er geen in 't geheel, en men laat ze daar uit Nieuw Engeland komen. Die men hier , zelfs uit de befte Eiken timmert , duren nauwlyks meer dan tien of ten hoogiten twaalf jaren , en dan zyn zy zo vergaan dat niemant 'er mede in zee durft fteken. Daar komen (chippers uit Engeland in y4- rnerika om daar fchepen te doen bouwen. De meeften gaan naar A'/Vaw E.ngelatid , de noordelykfte Provincie ; en zo zy al met fchepen naar PbiLadelphia gefchikt overkomen , gaan zy egter gemeenlyk van daar naar Nieuw Engeland. De Spanjaards in de Wefl Indien , wil men , dat hunne fchepen van een byzonder foort van Ceders bouwen , die heiland zjT) tegens het water en de veiTotting ; dog dit foort vindt men niet in de Engelfche Volkplantingen. Hier zyn meer dan negen verfchillende foortcn van Eiken , dog geen van die is zo goed als het ene foort dat wy in Zwe- den hebben. Óm deze reden kof! een fchip van £«ro/>/ytó veel meer dan een van Amerikaanfcb Eikenhout. Beet, Velen, die zig hier op het tuinieren toeleiden, hadden , verfcheiden ja- ren ondervonden dat die Rode Beet ^ welke voortkwam uit zaad van 'New Jork gekomen, zeer zoet en aangenaam wierd, dog dat zy alle jaar verminderde als zy uit zaad hier gewonnen werd gekweekt. Men moeft dan ieder jaar zo veel zaad uit New Tork doen komen als men van noden had. Ook heeft men opgemerkt , dat gewaflèn uit E7tgelfch zaad voortkomende veel beter zyn , dan die uit zaad in /^me- rika gewonnen worden gekweekt. ïladys, In den tuin van den Heer Koek was ene Radys (^*) in de loflè aar- de zo groot geworden, dat zy zeven duimen middellyns had. Ieder verzekerde dat het iets" zeldzaams was ze hier zo dik te zien. Het gewas, (*j dat gemeenlyk B at at as genoemd wordt, heet men hier *) Rapbanus major ohlongus. £*) Convolvulus radice tuberofa efcuknta. G E R M A N T o W N. 1748. 81 hier Bermudifche Potatoes. Aanzienlyken en gcmenen planten ze in hunne tuinen. Dit gefchiedc op dezelve wys als met de gemene Po'- tatoes. Sommigen zetten ze op bedden. De grond moet een meng- fel zyn uit zand en aarde , niet te vet nog te mager. Men fnydt , als men ze planten zal , de wortelen , gelyk by de andere Potatoes , in kleine flulvljen , zo nogthans dat men een uitbotfel of twee aan iedere plant late. Hunne kleur is gemeenlyk rood van buiten , dog van bin- nen geel. Zy zyn gemeenlyk groter dan de gemene Potatoes. De fmaak is zoet en aangenaam , zynde , naar myn gevoelen , de andere Potatoes , de Artisjokken , en zelfs alle andere bekende wortels daarin met hun niet te vergelyken. Zy fmelten genoegzaam in den mond. Het is niet lang geleden dat zy hier geplant zyn. Men maakt ze ge- reed gelyk de andere Potatoes , en eet ze met dezclven of alleen. Zy groeijen hier zeer fchielyk en zeer wel ; maer het moeilykfte is ze den winter over goed te houden , want zy kunnen nog tegens fterke koude, fterke hette, nog vogtigheid. Om die rifden bewaart men ze 's winters in kaften met zand op ene warme plaats. In Penfylvanie , daar men gene klappen in de fchoorflenen heeft, zet men ze in ene zandkafl: op enigen afïland van het vuur, waar zy veilig zyn voor de vorfl: en te grote hette. 'T is nier genoeg ze in droog zand in den kelder te leggen , gelyk gemeenlyk gefchiedt met de gemene Potatoes. De vogtigheid der kelders zou door het zand heen dringen en ze doen rotten. Het zou waarfchynlyk in Ziveden wel te doen zyn , van ze in warme vertrekken den winter over te houden. Maar de zwarig- heid is maar alleen hoe men ze zal overbrengen. By myn vertrek uit Amerika, nam ik 'er een goed getal van mede , en droeg 'er alle niogelyke zorg voor. Dog wy hadden enen zwarcn ftorm op zee , waardoor het fchip zo befchadigd wierd , dat het flerk water in kreeg , zo dat onze klederen , bedden en ander goed zo nat waren dat wy ze uitwringen kondai. Dus was het geen v/onder dat myn' Potatoes ver- i-otteden. Dog dewyl ze nu in Portugal , Spanje , en zelfs in Enge- land aangekweekt worden , zal het niet bezwaarlyk zyn ze in Zweden ook te krygen. De drank, welken de Spanjaards in hunne jimeri- kaanfche bezittingen uit het fap dezer Potatoes maken , is niet in ge- bruik in Penfylvanie (*). De Heer Koek heeft enen Papiermolen op een klein beekje, daar Papicn allerlei grof papier gemaakt wordt. Zy wordt 's jaars voor vyftig pond ft. Penfylvanifch geld verpagt. Dit jaar , wierd my verteld , waren de Appelen fchaarfcher dan schaarich. '■ liciil van naar Appelen, (*) De HeerMiLLER befchryft dezen drank in zyn Tuinmans IFoordeboek, ■i:>rn.kïhctwooïdConvolvuhs. Suort 17. en iS. L 8a P E N S y L V A N I E. naar gewoonte , het welk door de aanhoudende droogte in de maand van Mai veroorzaakt was, die de bloeifems had doen \'erwelken. De hit- te was zo fterk geweefl: dat zy de planten en het gras op het veld verbrand had. Het Polytrichiim commune , een foorc van mos , wafl: overvloedig in lage en vogtige Weilanden tufichen de boiïchen, en bedekt ze op vele plaatfen, gelyk ons mos in Zweden doet. Ook was het gemeen op de hoogtens. Land- De Landbouw was hieromflreeks in enen (Tcgren toeftand. Wan- bouw, neer iemant een ftuk lands koopt, het geen miflTchien noit is bebouwd geweefl: , hakt hy een gedeelte van het hout omver , haalt de wor- tels uit den grond ,, beploegc dien , zait 'er koom in , en heeft de eerfte reis enen overvloedigen oogil. Dog dat zelve land verfcheiden jaren agter een bebouv/d wordende, moet het noodzakelyk zyne vmgtbaar- heid verliezen. Men laat het dan braak leggen , en ontgint een ander-- ftuk. Op deze wys gaat men voort tot dat men zyne geheele be- zitting in koomlanden veranderd heeft , en put dus den grond uit.. Dan komt men weer tot het eerfte ftuk lands, dat zig nu volkomen: verhaald heeft, bebouwt het, zo lang het iets geven v;il, en gaat daai"- na weder aan een ander. Gebrek y{p^ jg \y^Q^ onmogelyk veel mifl: te winnen , ora dat men gewoon aani\]ui. .^ ^^j. ^^^ ^ zomer en winter, dag en nagt , altyd in 't veld te laten. Maar wanneer het land enige jaren braak legt groeit 'er velerhande on- kruid op, en dit zet 'er zig zo vaft op, dat 'er een geruime tyd ver- eifcht wordt om het uitteroej'^en. Dit is ook de reden dat 'er altyd-' zo veel onkruids tuflchen het koom ftaat. De grote vrugtbaarheid van den grond , die by de aankomft der Europeanen noic bebouwd ge- weefl: was, deed hen den Landbouw op deze wj's veronagtzamen, waar- in velen nog blyven voortgaan. Maar dezen bedenken niet ,, dat als de o-rond geheel en al uitgeput is, 'er een lange tyd en veel arbeids no- dig is om dien weder in Ibat te brengen; vooral in deze gewefl:en,, die alle zomers door de hitte zo worden uitgedroogd. De grond der- koomlanden befl:ond uit ene dunne laag van. tuinaarde , zeer ver- mengd met een foort van fl:eenkleurige klei ^ en vele deelqes van ge- broken glinfl:erende aarde. Deze laatfl:e kwam vandefl:enen, die men hier overal op de diepte van een voet vindt. Deze ftulvjes deden den grond glinfl:eren , als 'er de zon op fcheen. Glinfie- Byna alle de huizen hier omtrent waren van dien üeen of van ge- rende bakken' fl:een , dog de eerfl:e was gemeenden In Germ.intoivn, dat ftecn. twee Eng. raylen lang is, zag men geen ander muurwerk dan vmv dien fleen. Maar daar zyn 'er verfcheiden foorten van. Somtyds bc- ftond hy uit enen zwarten of go'zen glimmer , lopenden met golven* de. G E R M A N T o W N. 1748. 83 de aderen , die hier en daar tuflchen de kromcens met enen gryzen, loflèn en fynen kalklleen opgevuld waren , welke ligc kon aan Hukken gewreven worden. Sommige doorfchynende deeltjes van Quarcs waren 'er door verfpreid. Dog het glinikrzand maakte het grootfle deel van dien fteen uit. Hy was vry gemakkelyk te bewerken , en kon mee yzcren gerecdfchap in allerlei gedaantens gehouwen worden. Maar fomcyds beftond hy uit enen zwarten glimmer met fyne korrels, enen witten fynen zandlleen , en enige Quartskorrels , zo dat de verfchci- dene delen wel door malkander gemengd waren. Somtyds vertoonden zig ook brede flrepen van den witten kalkfteen , zonder enig ver- mcngfel van glimmer , dog meert waren zy (lerk vermengd , en van ene gryze kleur. Eindelyk vindt men 'er op enige plaatfen die uit geheel fyne en zwarte glimmerftukken en enen grauwen , loflèn en zeer fynen kalkfleen t'zamengefteld zyn. Dezen waren ook gemakkelyk te bewerken. Deze vcrfcheidenheden van flenen vindt men gemeenlyk by malkan- der. Men trof ze byna overal aan als men een weinig diep groef, dog niet in gelyke menigte en van gelyke deugd. Ook waren ze niet allen even ligt uit den grond te krygen. Als iemant dan een huis wilde bouwen , vorfchte hy eerft naar waar hy den beften ilcen kon vinden. Men vindt dien zo wel op de akkers als op onbebouwde vel- den , op ene diepte van twee tot zes voeten. De ftukken zyn meer of min groot. Sommigen hielden van agt tot tien voeten in de läng- re , twee in de breedte , en enen in de dikte. Anderen waren veel groter , dog ook enigen kleinder. Zy lagen hier by beddingen op malkander , van omtrent een voet elk bed in de dikte. De langte en breedte waren verfchillend , dog gemeenlyk zo als ik gezegd heb. Men moell meeft drie of vier voet diep zyn eer men de eerfle laag vond. De lollè grond boven de lagen is vol van kleine flukjes van dezen fleen. Deze grond is de fteenkleurige aarde , die hier algemeen is , en uit zand en klei beftaat, fchoon 'er het zand de overhand heeft. De lofTe fiukkcn glimmer, die zo fterk in het zand glinflieren , fchy- nen van den ileen onder den grond afgebroken te zyn. Men moet aanmerken , dat als men dezen fteen tot metlèlen ge- Gebruik bruikt men de platte zyde naar buiten keert. Maar de Henen zyn daarvan, dikwyls ongelyk aan alle kanten , en dan maakt men ze gelyk, dat 4igt te doen is. Dog evenwel blyven ze ongelyk in dikte, en kun- nen zo net niet op een gevoegd worden als gebakken' ftenen. Ook breken 'er wel {lukken af als men ze bewerkt , en laten openingen in het buiienfte van den muur. Men vult die met kleine (lukken fteens en kalk , en overpleiftert ze , zo dat het niet kan gezien worden , ten minilen niet pp enigen afftand. Eindelyk , fineren zy op de buiten- L z kan- S4 P E N S Y L V A N I E. kanten der muren kruisgewys lopende ftrepcn van kalk , zo dat men zeggen zoude dat de muren uit even groten ftenen beftonden , en dac die witte ftrepen de voegen der ftenen waren. Het binnenfte van de muren wordt glad gemaakt en gewit. Men heeft niet gemerkt dat dit foort van fteen het vogt uit de lugt aantrekt. In Philadelphia en daaromftrecks zyn vele huizen op die wys gebouwd. De Huizen zyn gemeenlyk op de Engelfcbe wys gemetfeld. Daffen. Een der Zwarten van den Heer Koek vertoonde my een vel van enen Das, (*) dien hy gedood had, en ik zag 'er uit dat de Amerikaan- fche Das de zelve met den Zweedfchen is. Men noemt hem hier Aardvarken, ("f) De Skul- Tegens den avond keerde ik naar Philadelphia terug. Den 1 2.. 