Maleisch-Nederlandsch woordenboek
i '• j\^ I. batay een platte klomp of koek tusscben twee evenwijdig loopende vlak- ten, van eene zekere dikte in verhouding tot de grond vlak te, zoo als bv.: een baksteen; tegel; gebakken vloersteen; b. timab, een schuitje tin; b. lllin, een koek was; ba toe b., baksteen; atap b., tegeldak; tegel; ber- bata, baksteen, enz. hebbende zijn; g^ttah b., gom (g^ttah p^rtj^) in bata's. IL, bata-Sy aarzelend; in twijfel of men iets zal doen of laten; aarzelende enz.; het aarzelende enz., als hoed,; het aarzelend enz. zijn; k^bata-bitaan , aarzeling. ^ jo batoe, steen; erts; gewicht; gebeente; b. pĕra|^« zilver-erts; b. bata, z. bata L; b. tj^rmin, moskovisch glas; b. ambar, z. ambar L; b. b^landa, kristal (geen dia- mant); b. (ëlar, soort van zwarte steen, die, op den beet eener vergiftige slang of van een ander beest gelegd, het vergift uit de wond trekt en daarop blijft kleven; 'b. (niet batoel^) kapal^, de steen van het hoofd, d. i. de>hersenpan (de verwarring met batoe Ij: is algemeen in op Java afgeschreven handschriften, en 'wordt verklaard door 't jav. batoV» T.); kapal^ b., stijfkop; b. bcëjoeng, geld, dat men in een' pot met geneeskrachtig water gooit en de geneesheer later in den zak steekt; b. datjing, gewicht voor eene unster; b. hitam tijada ber- sanding, zwarte steen zonder kanten, noemt men iemand, die tegen niets opziet; soms voegt men er nog bij: tijad^ m^mïleh padan; b. h^rsirSiO^,sponsachtige steen, 12* «CL>1> 180 ^\, d. i. met veel poriën en gaten; b. ka il, zinklood aan een' hengel; ook 1). la do eng; I). tirabangan, gewicht, dat bij Uwegen gcbmikt wordt; b. gïling, steen, waarop niet een' anderen, cylindervormigen steen, specerijen, bladeren en dergelijke fijn ge- wreven worden; I). latei, /clip in sec: b. b^rdaoen, naam van een klein rotsachtig eilandje (tökong) onder Riouw (komt in pantoens voor): m^l^ttak b., den sfeen, waarmede de landen afgeslepen worden, even op de tanden van de bruid (die nog niet gehuwd is geweest) zetten ^ eenc ceremonie behoorende tot de bruiloftsplcchtigheden, (het afslijpen der tanden heeft na voltrekking van het huwelijk , naar goedvinden plaats) ; batoe röboh, puin van steenen; m^mbatoe röboh| verscheiden feesten te gelijk vieren, bv. een huwelijksfeest, een besnijdenisfeest, een feest ter gelegenheid van hel steken van oorgaten en anderen; b. 'akal, onzinnige verb. van Ji'y; — *kajoe b., een hard hout van de blumea lacera K. — [P.] ; — membatoe, de hoedanigheid van een^ steen vertoonen, zooals bv. boonen, die niet 'gaar — , vruchten, die niet murw willen worden; — batoe-2, ook Marïjoh, naam van een boegineesch rijkje op Celebes; batoe ba- liara, naam eener plaats op de noordoost kust van Sumatra. ■^dJo bati, jav., = laba. — [L.; B.]. ^ *J>o batoer, jav., = t^man. — [L.; B.]; hiiier' drager; lastdrager, — [L. bew.]; slaaf: bediende: ondergeschikte. — [C.]. io, batir-2, knopachtig versiersel van goud, veelal op de tiï;li-2 eener kris aangebracht. / amÖo batas, grens: grensscheiding (jav. wat^s, T.): dijkjes in de akkers, inz. in de natte rijstvelden; opgehoogd tuinbed; luembatas, van een grensscheiding voorzien: begrenzen; pembatasan, begrenzing; ba- tas-2, opgehoogd tuinbed, mj\y I* batang;, de stam van planten; voorts een ólassificeercnd woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal langwerpig ronde voorwerpen uitdrukt; niembatang^, het houten geraamte van een groot staatsie- kussen beklceden. — b. kajoe, boomstam; b. aJQr, rivier; als de naam van de rivier daarbij genoemd is, valt het woord aj^r weg; bv. b. kapöêwas, de rivier Kapwwas, — b. lëher, de hals; b. töëboh, hel lichaam; persoon; b. böêroeli:, rotte stam; naam eener zeer vergiftige kleine slang, niet langer dan een pink, grijsacbtig rood; m^ngadji b.^ bij het leeren lezen van den koran leeren lezen, door den hardop lezenden onderwijzer de woorden na te spreken. Daarna komt eerst het spellen.— *^k 181 ^ l^alani d<£W9 b., twee stuks schrijfpennen; b^rbatangk^n kajoe jang k^ras, van een gewas een' stam van hard hout Rebben; pefiibatang^, wie hel houten geraamte van een groot staatsie-kussen bekleedt; pembi- tanjan, bekleeding ens. «II., jav., uitlegging; verklaring. — [C.]. # III., jav., dood lichaam, — [C.]. -)(- «.Vo^ hitoenS'2, ccne soort vaa schelp- visch. — [M.]. (, o VV% I., membatak, rooven; nemen bij plundering. II. naam van een' volk in het noordelijk gedeelte van Sumatra. III. = dj^lai. L Q_VV> batoek, hoest; het hoesten; b. k§- ring, drooge hoest; ter ing hoest; p^mbatoek, wat doet hoesten. ^i^ Q VV^. balok k^lapa, balav., klap- perdop. — [B.] ; jav., vgl. onder baloe (T.). {^^£>j>0 batik, soort van schilderwerk op lijnwaad, waarvan de witte plekken verkregen worden door de lijnwaad daar met heele was te bestrijken; zoodanig geschilderde lijnwaad; h. bang (bang verk. van abang, rood), soort van rood schil- derwerk op lijnwaad; zoodanig geschilderde lijnwaad; membatik, ap die wijze beschil- deren; pembatik, batikschilder. Jó o batll (Tamil, T.), schaal, zonder voet, • dienende, inz. vroeger, om er uit te drinken of water (bv. badv^ater) te schep- pen, primitief van eene kokosnoot-schil, later ook van metaal en van verschillende grootle. — Wanneer men met de ba til naar de badplaats gaat, >dan doet men daarin de benoodigdheden voor het baden; b. b^landja, schaal van metaal, grooter dan de gewone ba til, waarin de huwelij ksgift overgebracht wordt; sampan b., gewone sloep; V^kih., metalen of houten blad met een' voet, waarop de ba til staat. r 3' o batam, naam vaneen aanzienlijk eiland onder Lingga-Riouw. y-.o o batiu, titel voor gewestelijke hoofden in het voormalig rijk Djohor (thans Lingga en Singapoera), staande onder den örang kaja en boven de p^Bgöêloc's, waarvan zij gewoonlijk eenigen onder zich hebben (lamp. rijk, vgl. ^/ijj/, T.). ^ iSLi w batiü, men. uitspraak van b^rteh. — *[T.]. ^t/J»V> bital, = bantai. — [L.]. Vn I, badja, staal; ook besï b. II. mest; hel bemesten; membadja, bemes- ten. *1II. loebereidsel van metaal, vermoe- delijk met spiesglas vermengd, dienende om ^ 182 do tanden zwart te maken , waartoe op Su- luatra voornamelijk gebrande olie gebruikt wordt. — [R.]; eene empy reumatische olie, verkregen door het verbranden van den bast en den dop der kokosnoot, om de tanden zwart te verven. — [C.]. — z. g^M*aiig. \> badjoe, kleedingsluk ^ dat het bovenlijf ^ bedekt, van zeer verschillenden snit; baalje; b. k^mëdja^ hetnd; b. kcêroeng, nauwaansluitend buis met mouwen en ecnc opening, groot genoeg om er het hoofd door te steken; b. bf^lah dad^, baatje, dat op de borst open is; b. da lam, onderhuis, dat op het bloote lichaam gedragen wordt, en welks uiteinde in de broek gaat; b. s^rödj9, waterlelie-baat je, d. i. een baatje met een' geplooiden halskraag; b. rantai, kettingpantser; b. tQk<£wa, nauwaansluitend buis dat, bij wijze van hemd, door mannen en vrouwen op het bloole lijf gedragen wordt; b. b^sl, harnas; b. niQskat, baatje van Maskat, soort van borstrok; b. pökok, vest zonder mouwen, als ware het zonder takken; b. bajah, vest met korte mouwen, tot hoven den elleboog, oorspronkelijk voor dooden; b. pësak ^nnam, buis met zes geeren, twee op de hoogte van iedere heup en ééne aan iedere voorslip, waardoor die twee slippen over elkander slaan; — «b. kadjari, lang gewaad van zijden stof, dat tot over de knieën afhangt. — [R.] ; — « b. soeltaui, een rok met gladde mouwen tot aan de hand toe. — [R.]; vgl. jav. (T.); — «b. b^rsajap, baatje met vleugels^ d. i. een wambuis of kiel, met lange, wijde, ne- derhangende mouwen, oorspr. eene dracht der Arabiei*en. — [L.]. o badji, keg; wig; badJi-iS, naam van een' ^.' niet eetbaren zoutwater-visch, die van zijn' kegachtigen vorm zijn' naam heeft. jiLfi^O I- badjan;, soort van boozen geest, die de gedaante van eene moensang heeft, als eene kat mauwt en inz. de zwan- gere vrouwen verontrust; gQlang b., arm- ^ ringen voor kleine kinderen, gewoonlijk van zijden garen^ ter bezwering van dien geesL — «rangga b., volgens jav. verhalen naam van 't hoofd der spooken, geesten, enz. en onder Doerga staande (T.). II. zwaluwstaart, bij timmerlieden en schrijnwerkers; stelten. »111. dwerg; dwergachtig. — [C.]; Jav. (T.); badjangr-badjang;— batav., 1" een klein doornachtig oQkruid. De doornen hechten zich aan de kleeren, die er door aangeraakt worden. — [H.] ; 2° vezels van eenen gras- boom. — [B.]. ^ m ^-^ Vn badjiiig:, batav. (uit 't jav., T.), eekhoorn. — [B.]. o^-s^y^ I. badlak, ploeg; Itet ploegen; lu^mbadja^, ploegen; mata b.. t^^ * * CS*-\4 185 J-«* ploegschaar; ploegijzer: tljang b., ploegijzer- heen; soeugkal b., slr ijkbord aan een* ploeg; — verdere onderdeelen zijn: ga n dar b., kókot b., rantai b., bantal b., k^- mddi b. — z. tadja^. * II. zeeroover, — [L. bew.]; lees: badjag als in 'l jav. (T.). III., singap., effen (rappen, bv. den grond. dX:^o badjik, alleen in kfbidjikan. LiX^V) z. badjag II. ^ , KS^ O badjoel , jong ran een kaaiman. — [R.] ; jav., een aligator, — [G.]. .•^^Vj badjan (zelden), beter badjana — skr. bhadjana >-, val. .o badjan, naam van een' maleiscben volkstam op het noordelijk gedeelte der oostkust van Borneo en de westkust van Celebes en de daarlusschen gelegen eilanden, die zich met de voortbrengselen der zee geneert en ook wel kleinen zeeroof drijft (vgl. bat. badjo, T.); bintang b., of ook alleen bailjau, de sterren der Badjau, d. i. de kaapsche wolken. Wanneer zij duidelijk zichtbaar zijn, beschouwt men dit als een teeken, dat er geen storm ophanden is. Op zoodanigen tijd verliet, onder de regeering van den sultan 3Iahmoed Sjah I (1497-li(l3), een gedeelte der bevolking van het eiland Galang, in de nabijheid van Riouw, hare woonstede en begaf zich naar de kusten van noordwestelijk Celebes en noordoostelijk Borneo en de daartusschen en benoorden daarvan gelegen eilanden, waar zij thans, onder den naam van Badjau, leven. Die naam is hen door de Boegineezen gegeven en zou zooveel als iuc. lieteekenen (vlg. mak. bajo, T.). Ao bat|a — skr. wa tj a — , mematja, lezen; ^^ opzeggen; m^mbatja p^rmaiuan, root* uitspanning lezen. *--i-0 batjl, soort van dissel. — TL.!. — z. /X» * 6 • ,0 bat) ar, van de tong of den mond •• • rad; snateiend; hei radde enz., als hoed.; hel rad enz. zijn; radheid. •x- «.^o batjaiqr, ba tav., zekere mangga- soort, /xiarrfen-mangga — mangi- feta foelida. — [B.]; vgl. ambatjaiig, matjang en m^mbatjang (T.). è?-' V • bafjak, van planten verdron- ken , zooals door te veel regen. — [R.]; kebatjakkan, batav., = telatjappan, Ie stei'k hegoiett of bewalerd, bv. van tuin- ge wassen. — [H.]. batjok, batav. (uit 't jav., T.), hakken; houwen; kappen. — [B.]. kC^O batjoel, alles verdragend; sulachtig; blood; wie alles verdragettd enz. is; sul; bloodaard; hel alles verdragend enz. zijn^ t • 184 c?jU :0 ba^in* noar visch ttinkend: het naar visch slinkend zijn; vischslank (vgl. jav., T.). ^Vifc^O, ar., plur. Jl^ , gierig; vrekkig; in- halig; een gierige enz.; in 't mal. ook DOg: hei gierige enz,, als hoed.; hel gierig enz. zijn; gierigheid: vrekkigheid; inhaligheid. (^V> I. badar, Daam van een' eetbaren jo^^ zoiilwater-visch. o / (3o f pers., wind) alleen in jU ïlj, boven rfc» wiW, en »^lj»;ij» heneden den voind. '4>\j badi, betooverende ol verderfelijke in- vloed, die van iets uitgaat, bv. van een* tijger dien men ziet, van een' giHboom waaronder men doorgaat^ van het speeksel van een dollen hond; van eene handeling die men verricht heeft; hel aanstekende principium eener ziektestof (vgl. sund. kabadi. T.); membadl, een betoovcrenden of verderfelijken invloed uitoefenen. ^\j of f^Chi ar., de woestijn bewonend: no- • ** ^ madisch; woestijnbewofter; noinade. o ^ ^ ^ ^^\^ of ^Ob, pers., atnandel. I ^/AO, ar., (smst. van l^ en l-^J^) met hoffelijkheid. — z. echter ^^^m y (T.). ■»1 **J^o badoet, jav., potsenmaker; hof^ nar. — [K.]; hansworst. — [C.]; naast baujol, batav., de komiek in de iul. schouwspelen. — [B.]. IL vesb. van .Jo of .Jo. *III. van eene handeling, die men op hel oog heeft geen gevolg nemend; niet doorgaand. — [R.]. o^ O baaangr, soort van ronde wan. — z. ^ njiroe. ö^b I- badoengf of bali b.^ rijk op den ^^ zuidelijken hoek van het eiland Bali. #11. (jav. badoiig, 1.)^ borstplaat; ring- kraag. — [L.]; buikband; buikgordel. — Anderen hebhen verkeerdelijk: borstplaat; ringliraag: ringplnat. — [R.]; naam eener soort van massieven riugkraag of hals- kraag. — [fi.]. L ^^sU badak, neushoorn; tjöêla b., hel hoorn van den neushoorn; lid ah b. {neushomiUong) , naam der cactusachtige ge- wassen, inz. van den cochenille-cactus; — *b. ga dj ah, neushoorn, mei één hoorn; b. k^rbau, neushoorn, tnet twee hoorns. — [L.]. ^C^^cio badèk, batav., elen; eene groffe uitdrukking, van iemand waarop men boos is. — [H.]; jav. badog^ van verslindende hoela's ol andere monsters. — [S.J; in 't bal. heeft ba dog dezelfde betee- kenis als te Üalavia (T.). (ITjU 18S n K^ Cy^ badik , soorl van kleinen dolk met ééne snede. ^Vj !• badani, roode plekken op het lichaam; le^ra {uielaatschUeid) in het eerste stadium. — z. kosta.' r o y <- II. Z. ^)jl>. #.tc)w badan, uilspr. van ^^Jo. / CcJo badal, hevige storm; typhon, *C ^t^w badc, gissen; raden, — [U.]; ver- onder slellen; vermoeden; toekomst. — [C] ; jav. (T.). iV> I. bara, gloeiende hooi; gloeiende asch; perbara&n , gereedschap, waarin men gloeiende kolen doet: stoof, komfoor. II. z. bahara. ♦ III., bara-29 goedhartig. — [R.]; 't is al wel, dat. ... — [B.]. iV) I- baroe, naam van een' boom — hibiscus tiliaccus — van het hout waarvan houtskool voor buskruid, en van den bast waarvan touw gemaakt wordt; soorlen: b. laoet, niet ver van het strand; van het hout maakt men geweerladen; — *b. tjina, bijvoet (plant) — artemisia — . — [R.]; — *h. la n dak, abel- moschus mutabilis; b. gcënoeug, paritium simile. — [C.]. — bóéng^ b., naam van een' eetbaren zoutwater-visch ; daoen b., naam van een eetbaren zoutwater-visch; baroe-i3, naam van een' eetbaren zoutwater-visch. II. z. baharoe. iV>, bari-IS, naam eener soort van kleine, geelachtig witte vliegen, die zich in me- nigte op vruchten of gistende stoffen zet. ZJ yO hir$itj westen; westenwind; bui, inz. zware, uit het westen; swaar weder in 't algemeen ; b. tQ4)pat, het rechte wes- ten; b. laoet, noordwesten; b. b. laoet, westnoordwesten; b. daj^, zuidwesten; b. b. daja, westzuidwesten; b. dikauan dja- roem pandjang, west. ten zuiden; b. di- kanan djaroem pandak, west half zuid; b. dikiri djaroem pandjang, west ten noorden; h. dikiri djaroem pandak, west half noord; sökoug b., schoor, ter verster- king van het dak legen zware winden. — barat-S, naam van een' eetbaren zout- water-visch, die echter eerst gevild moet worden. ZJ \ w baroet, windsel; zwachtel [voorn, voor den buik]; bij kleine kindcien komt de baroet boven de lampin; b. gantoeng, borstlap, die om den hals en het middel vastgebonden wordt, de -óto van Batavia; membaroet, omwinden; omzwach- telen. *i i\j, ar., uitkomend en buiten verschijnend; y vooruitstekend; in de gramm., van het pronomen in het verbum door den uitgang aangeduid, bv. c^J^, gij hebt geschreven, waar het pron. gij door den uitgang uj u"X 186 6^ is aangeduid of uitkomt; uitkomende ens.t pronomen in hel verbum, door den uitgang aangeduid. > v^ iV> baroes, Baros, beroemd door hare kamfer; ka poer b., kamfer van B. ( J^ y^ ^- I^Sris, rij; reeks; krijgsvolk; troe- pen; klankteeken; b. dijatas, het boven-klankteeken, d. i. de «Ksfui, het klank- teeken voor a, a en ^; b. dihédapan of b. didapan, het voor-klankteekefi, d. i. de ju^y het klankteeken voor de oe en o; b. dibawah, het beneden-klankteeken, d. i. de j»^, het klankteeken voor i en e; b. mati^ het dood-teeken (niet doode teeken), d. i. de f\^ of ^i)^, teeken boven een' me- deklinker, aanduidende dat hij geen klinker heeft, dus eene syllabe sluit, of, zoo als de Mal. zich uitdrukt « gedood wordt (di- bcênoh); membaris, van krijgsvolk exercee- reti; drillen; pembaris, wie doet exerceeren; exerceermeester; drilmeester. «IL, baris-2, kleine vliegjes, die men op vruchten vindt. — [L.]. — z. bari-2. / vu \ o barès, batav. uit 't bal., rij met geld, roijaal (T.). &V> baranjf, goed-, ding; iets; wie ook; wal ook; eenig (quelque); vóór getallen: 300 wat; partikel, gevende een' wensch te kennen; b. sijapa, wie ook; b. ap?, wat ook: dan b. s^bagainja, eti al dergelijke; barangkal^, op wellcen tijd ook, d. i. wel- licht; b. ö ra lig, iemand wie ook; iemand zonder rang of stand; een gewoon, alle- daagsvh, onverschillig persoon; iedereen; Jan en alleman; b. tl ga, zoo wat drie; b. disampaik^n siërat ïni k^.pada, moge deze brief bezorgd worden aat\; sebaranif, iets yewoons; iets alledaagsch; iets onverschilligs; iets gemeens. — Kan gew. als adj. vertaald worden: gewoon; alledaagsch; onvet*schillig ; gemeen; barang^-IS, gew. met een ontkennings- woord, bcêkan b., het is niets gemeens. ^ p . V> baring, batav., gezamenlijk; te ge- lijker tijd. — [B.]; uit 't jav. of bal. (T.). * C- \0 I. barony, naam eener soort vau krabben. — [L. bew.]. «IL, en baröi4[:an, batav., monsterpop j waarmede men bij feestelijke gelegenheden op straat loopt. — [B.]; uit 't jav. of bal. (T.). * III., barongf-^, hut; tent; kraam; huisje in de rijstvelden, van afgekapte takken ge- maakt. — [L.]; beter baroeng-S [vgl. l>at, mak., en 't jav.waroeng]; wordt ook uit ne- derigheid van zijn eigen huis gebezigd, zoo men legen een voornaam persoon spreekt (T.). c, Aj I., uiembaringr, liggen enz.; berbariiig:, bezig zijn met liggen; perb&ringau , 'W»«fl^ (het liggen); neder ligging ; p?m- birüijpin, ligplaats; leger. u JUi^U 187 «* >• II., men., schram: lidieeken (T.). jWCi i \j baraiifkali — snitr. van barang: en kali — , o]) welken lijd ook, d. i. wellicht. — vlg. onder ba rang (T.). 1,^3 iV>, barlk-S, aderen van ecne andere dan de grondkleur, zooals in som- mige houtsoorten > op gemarmerd papier en dergelijke; li. têlor m^rliah, vlakken, als op de eieren van de m^rbah (zekere vogel), d. i. gemarmerd; berbarik-)S, van gekleurde aderen voorzien zijn; geaderd zijn; ka in b., gewaterde stof. ..« iO baran, moerassig hoog boschT mei bij afwisseling drooge en natte plek- ken; babi b., soort van wilde varkens, die zich daar ophouden. M # \o baro (lees j.U, T.), w. sum.^eene roode apensoort. — [N,]; verkeerde uitspraak van j^ (T.). A \\j>» barau-IS, naam van een' vogeU die gaarne geluiden nabootst, weshalve men hem leert praten; naam van een' eetbaren zoetwater-visch. ]$ iO barak, kwaadaardige wit stoken bloed- zweer; ontsteking; b. sïsip, bloedzweer, die zich onder de ribben verbergt; b. tija- rap, bloedzweer, die zich naar binnen ontlast: b. b!r, kleine venijnige barah aan den rand van den anus (soort van aambeien); b. batoe, harde bloedzweer^ die langen tijd noodig heeft om open te breken; b. sisik, bloedzweer, op de plaats waarvan na de genezing buidafsch il veringen ontstaan; b. ^mpaiig, bloedzweer op de binnenzijde van de borst; b. dslar, langwer- pige bloedzweer in de liezen; — «b. aiigin, de gloed der winden, zooals die in de gloeien- de wocslijiien waaien. — [R. (Had. Hab.)]; — «b. batang, een langwerpig gezwel, als een slok. — [L.] ; — * b. bcênj i ^ een gezwel in de zijde (schijnt de pleuris te zijn). — [Div.]. 2$ io baroeh, men.^= bawah; nan di ba- ro eli, wat onder gelegen is, *t zuid- waarts gelegetie (T.). ]$ iO barok, droge grond aan den voet van een' berg, heuvel of eene p^matang. 2$ io bareb, schuld die men maakt, door geld te leenen of op crediet te koopen. Het staat gew. ter versterking na öêtai^. / C 1 o barai, naam van een eetbaar zout- waler-schelpdier, met vezelachtige poolen. / C io» pers., een epitheton Gods, dat ook y wel eens aan koningen en vorsten toegekend wordt. \o> pers., alleen in jIj^»***, tooverij spelend, d. i. toovenaar. 188 &nU ii;f. jb enjl}, ar., plur. jj^, ^)^ «sn jjj havik; valk. 1 ) \o, pers., markt; cene mal. vcrb. is pasar (zeer te betwijfelen, daar ile pers. z. niet s. maar dj. in H mal. wordt, T.). lO I. bast, opgeld, posit. of negal.; dus ook disconto; rabat; wal men hoven de maal of berekenmg neemt, bv. van stoiFen, voor het inkrimpen, op eene liegrooting, voor onvoorziene uitgaven. II. gistend; goor; garstig; duf; tot bederf overgaand; van eene vrouw uit hare se/Mam- deelefi stinkend; het gistende enz,, als hoed.; het gistend enz. zijn; 'jjisting; goorheid; garstigheid; dufheid. *1II., balav. (jav.), een etensschaal (jav. ook besi). — [T.]; schotel. — [B.]. iV> baslt, verb. van lajuijJtjj^. ^^v«u I- basir, verb. van juia! t jox:. * IL, w. sum., alhoorend, dus eig. alleen eene eigenschap der Godheid. — [N.]; is de uitspr. van juw (T.). jjLgg o I' bisoeiigf , soort van vat van bladeren, in den vorm van een groot peperhuis, ter berging van rauwe sago. II. puntige uitspruitsels uit de wortels van hoornen, die in moerassen of aan lage stranden groeien, zoo als bv. de p^r^ppat — # men. de wortels van een zeker licht en zacht hout, die voor steelen (van balijoeng's bv.) en dobbers gebruikt worden (T.). III. vier-enAwintigtal; berbasoenp, in vier- en4wintigtallen zijn. , VauO bisal, ziekelijke gezwollenheid (zucht), ten gevolge van ziekten; b. api, de roos; b. augin, gezwollenheid zonder ont- sleking. y ^.w(Swo plur. van iL*U. JIJLaajO (nial- basinah), ar., plur. ^^1^, groote grove zak. JU O basau, hard en krakend bij het kauwen (niet melig, malsch orzacht),zooalsbY. cene komkommer, een rauwe aardappel; het harde enz., als hoed.; het hard enz, zijn. Jt^o basali, nat; vochtig; van de aalmoezen van anderen levefid, even als eene plant door l>evochtiging door den regen; nat van bloed, d. i. gewond door zijne wederpartij (vgl. onder ^),T.); natheid; vochtigheid; — nati (namelijk van bloed) roept de eene van twee schermenden, wanneer hij den andere een' houw enz. heeft toegebracht of had kunnen toebrengen; basahan, wal bestemd is, om nat gemaakt te worden; wal men alle dagen gebruikt; vat) personen wie gedurig in de nabijheid van den vorst of ander voornaam persoon is; wordt ia de Xm\i 189 /''■ y vernederende taal gezegd van iets , dat men aan een' vorst enz. ten gebruike aanbiedt; kaïn b.y badkleedje, cJUaj o , meinbasoh , wasschen ; bisöhan , wat gewasschen is of moet worden; pem- basoh, wie wascht; wasscher; gereedschap en vloeistof ter wassching; aj^r p. mcbli^, wa- ter om het gezicht te wasschen; p. laugan, betaling voor een werk, waardoor de handen geacht worden bezoedeld te zijn, bv. voor het ter dood brengen van iemand; p. mOc- loet, iets om den mond (e wasschen; iets pour la bonne bouche; c/e^^er/; p. bal ai of p. niĕdj9, proceskosten, ■^/-.^gO basai, ziekelijk bleek. — [C.]. / / Vjio en ax^b, ar. (turk. l£U paga)^ plnr. *• *• i>» «• ^ CL^t^Uü en ci^ltb, titel, die in Turkije aan hooge civiele en militaire ambtenaren gegeven wordt; gouverneur eener provincie; m pasje (pascha, pacha). IlJUjyO e» CL^l^UG plur. van UG. y y y LUi^Uj^Ij z. CL^lib. / / cS(JjgU Z. U.G. / / dCXAOw (mal. badli'ah), ar.> plur. ^t^ , lichte vleeschwond, waarbij wel bloed te voorschijn komt, maar niet vloeit. / V^V> batal — verb. van JUb>. IV • / kI^o» ar., plur. JJfl^, ijdel; teniet; vcrgeefsch; ^ ijdele enz,; jok; leugen; onrecht; in 't mal. ook nog: het ijdel enz, zijn; ijdel* heid, y /•h^Oj ar., plur. ^^^, inwendig; verbor* gen; inwendige enz.; wie het inwendige •der dingen kent, doordringt, d. i. God; nafakah jaug b., de geheime behoeften (eener vrouw), d. i. de bijslaap van den man. y p \j of ^U , ar., plur. ïUj en ^JjJü , begeerlijk; ^ de maat overschrijdend; onrechtvaardig; afpersend; afpersei^; dwingeland; oproerma- ker; muiter, — z. ^G- \u y . CiU (mal. jc^G)» ar., tyrannisch; rebellisch; tyran; rebel. — ^' f}i' i^v^V) banyat, onverwijld; spoedig; het onverwijld enz. zijn; ineinbaiigfalken, onverwijld enz. doen zijn {maken); bespoedi- gen; verhaasten. — «bangret, batav.^ gestreng; haastig; ruw. — [B.]; jav. (T.). ^ ,£iO I. hiDg9LTi onzuiver van smaak of retik, zooals bv. water, dat in een onrein vat is bewaard geweest; stinkend, zooals eene vuile goot; hel onzuivere enz., als hoed.; het onzuiver enz. zijn; onzuiverheid van smaak of reuk; stank, zooals eene vuile goot. *II. tieren; razen; luidruchtig zijn. — [L. bew.]. 'A 190 ^ J^\> banjfor, Jialav. (uil 'l sund., T.), ondeugend. — [B.]. / xM^Do baiigroes, batav. ait 't sund., «ittaV vooral van een varken (T.). ^ «jDo baiig:aii8:, w. sum., naam van het ge- luid der schelleljes, die men den paarden om den lials bindt. — [N.]. ^ f k&o I* banjpil, batav., verstopt, opgestopl in het lichaam, — [C.]. « II. (bal. koppig als bv. een niudlieest, dal niet voort v\ril, T.) or beiijpil (Iml. mdetigend van kinderen, T.), batav.. Oost- Indisch doof. — [H.]. -^f J^o I- baiig^ol, naam van een slaapverwek- kend kruid. — [L.] ; hardhoorend. — [L liew.]; misschien 't bal. bongo I, rfoo/(T.). -X-^.JDo bati(piB, w. sum., eieren van in- secten. — [N.] — men. uitspr. van b^r^ngngan (T.). /« J^O I- hingoen f Bich oprichten, hetzij met het geheele lijf, of alleen met het bovenlijf; opstaan; van wolken xich aan den gezichteinder verheffen; opstaande stelling; postuur; gestalte; beloop (van een vaartuig); bouworde; fatsoen; uitkomst; ; m^mbiogoen» zich oprichten enz.; oprichten; overeind zetten; m^mbangoen bahi^r?, een vaartuig op stapel zetten; nu n^gvï^eenesiad (Richten; mpmhiaigĕbnli voor iemand of iets (dir. obj.) opslaan, bv. voor zijn paard, voor zijne verborgen schatten, om er naar te zien; bingo^nan, ojjstand; stand; postuur; fatsoen; wat zich boven iets anders verheft; gebouw; torentje of stellage op iets anders, bv. op een bastion, een huis, een' boom, om er de wacht in te doen of te schieten ; bangoen-S» torefttfe of stellage op iets anders, bv. op een bastion, een huis, een' boom, om er de wacht in te doen of te schieten (z. m^rtjoe en balai madat). * II. bloedgeld, bij wijze van schadeloos- stelling, aan de bloedverwanten van een vermoorde te betalen. — [M.]. 4^0 bangan, naam eener soort van reiger — ciconia capellala — ; soorten: *b. b^roe en b. celar. — [R.]. /^ii^O bangaiy verlaten, zoo als bv. een huis, een dorp, een begonnen werk, waarom men niets meer geeft; van eene vrouw geen belang inboezemend; zitten gebleven; niet gewild [een vaatje zuur bier]; verlatene enz.; het verlaten enz. zijn. — z. b^ngkalai. L, V o I. bapa (in godsdienstige geschriften , bik. en pcêzie, en ook in de beleefde taal en een' gekuischten stijl) =s Ub; — «w. 8i»m., Uevelingsnaani, dien men aan de kinderen geeft, en soms ook aan minderen, uu 191 /y die men gaarne mag lijden, even als wij wel tegen de kinderen vadertje en moe- dertje zeggen. — [N.]. yjïo bap4, minder gebr. bapak [minder gekuischt dan hapa] , bij verk. U en pak, in de troetel taal en als aanspreek woord tol bapang gewijzigd, vader: aanspreek- woord jegens oude mannen; Iroetelnaam voor kleine jongetjes. — De Mal. bezigt in de wandeling^ tot eene niet te bepalen grens, verder in de vorstelijke famiüën dan bij den geringen man, bapd van iedereen, die een' graad minder, dan deze of diens echtgenoot, van een* gemeenschappelljken oorsprong verwijderd is. — Zeer gebruikelijk is bet ook, een' man, inz. van de mindere klasse of in de gemeenzame taaU aan te spreken of aan te duiden door bapfi, in genitief-ver- houding met bet nom. pr. van zijn oudste kind of van een van zijne kinderen , dat zich van de anderen door bet een of ander onderscheidt. — z. Ij en ajah; b. b^lalang, vader van Be la lang: b. saudar^, vaders of moeders broeder: oom; b. tüëh^, tcĕw^ of, gemeenzaam, cêwa, vaders of moeders oudere of oudste broeder; b. möêda of, ge- meenzaam, cëda, vaders of moeders jongere of jongste broeder; b. boengsoe of, ge- meenzaam, bcësoeensiB, vaders of moeders jongste broeder, b. k^tjil of, gemeenzaam. tjik, ^^ en -»-, het voorgaande; b. t^i^- ngab of, gemeenzaam, ngah, vaders of moeders middelste broeder van drie broeders of drie broeders en zusters: b. alang, het voorgaande; b. toeiiggal of, gemeenzaam, oeuggal, vaders of moeders eenige broeder \ b. m^ntiiĕwa = m^ntöêwa laki-^; b. salab m^ndjadi, vader ^ doch verkeerd ge- boren, d. i. oom van vaders kant; b. tïri, stiefvader: mk bap&, moeder en vader; ouders: — *JjLaj bapanda, p^l., vader, jegens minderen, die men eeren wil. «Jb I- bapang: z. bij UU. * II. horstplaat, die een bode of oppasser van de eene of andere autoriteit draagt; plaatje; mednille. — [R.]; jav. (T.). z. UI). / -jJVs I. bapai (laai der ra'ijab), vader. — z. UI». *II. vergankelijk. — [L.]. L, *i\^ of ^b, ar., plur. ^'b, overblijvend; ^ overschietend; voortdurend; eeuwig; overblijfsel; overschot; rest; albaki, de overblijvende enz., inz. de eeuwige bij uit- nemendheid d. i. God; ^jUl) Jju:, dienaar van den eeuwige. — Mal. verb. zijn: bal^ï en bakï. 5 O bal^ir^ ar., rijk aan goederen en kennis; eefi rijke enz. y j;u 192 /^ / ,10*0, ar., van den grond zich met planten bedekkend; groen wordend; van het voeder bladeren of twijgen schietend; van een' jongeling het eerste dons op de wangen /crijgend: grond, die zich mei planten bedekt enz.; voeder, dat bladeren of twijgen schiet; jongeling^ wiens wangen zich met het eerste dons bedekken; groenteverkooper ; ooftverkoo- per; naam van een ruw, dom en kwaadspre- kend man« die tot een spreekwoord geworden is, en van daar in 't mal. nog: wie niet wel met zijne naasten leeft; twist zoeker. •• ■ ^ II. en ^U z. jU. / / •• • dtob (mal. bakijali), ar. — fem. van jU (z. a.) ; — voorts soms als nom. v. van Jüf het overblijven; hel overschieten; het voortduren; voortduring; duur. y /^ /.^a3w plur. van jb. ^^\\s I. baka, van menschen en dieren oorsprong; afkomst; stam; geslacht; slag; ras; erfelijke aard; p^njakit b., erfelijke ziekte; m^nimboelk^n b., door zijne han- delingen zijne afkomst laten zien (verraden); tijadai m^mbcewang b.^ zijne afkomst niet verloochenen. — indoe I|: b., naam aan de Bataks op de west-kust van Sumatra gegeven, vooral in tegenwoordigheid van Mohamedanen, die van bataksche afkomst zijn (T.). * II. klierziekte — sa^ofula — . — [C.]. C.i3 o I. baki — verb. ned. — bakje; pre- / senteerblad. * IL, batav.^ het ophouden der menstrua bij vrouwen van gevorderden leeftijd. — [B.] ; uit 't bal. (T.). III. z. Jfb. •X- A u O bakaa en ^10 bekaa, w. sum.,=: Juib harapir. — [N.]; moet wezen jl^, bakaó; dus onder ^l/, kaó (T.). ^^^;^ O I- bakat, de onstuimige golven, ontslaande door de stuiting van een, door eenige kracht bewogen water tegen een ander, zooals bv. bij de ontmoeting van eb en \loed, tegen een' hevigen wind, of tegen een vast lichaam, bv. eene klip, vaartuig of dergelijke; haroes*pön b. k^pada p^rahoe kit^i, en de stroom klotste onstuimig tegen ons vaartuig. II. voorkomen of gesteldheid, eene gebeur- tenis voorspellend; voor teeken; voorbode; h. angin, voorkomen der wolken, dat wind voorspelt; b. djanggoet, het zachte dons in het aangezicht van jongelingen, dat den toekomstigen baard voorspelt ; b. k^toembö- han, de voorboden der kinderpokken. «III. volgestopt; geheel vol. — [C,]. ^ V> !• bikar, liet brandeti; het verbranden; X .^u 193 jri> het blaken: hel roosten; het bakken zonder vet, bv. brood; niembakar, branden enz,; baloe Ih. baksteen: m^mbakar haiti, hart- zeer veroorzaken: kebAkaran, brandschade geleden hebbende zijn, II. verb. van r^^K ^ *J> O baker en b^ker, melk, door koken gestremd. — [CJ. ij Vj bSkoenjf , naam eener soort van wa- terlelie — crinum asiaticum — die in menigte langs den zoom van rivieren en meeren groeit en deze laatste soms gebeel opvult; soorten: b. ^mas; b. përak; b. soewasa: b. pantai, groeiende aan lage zeest randen; daoen b., soort van rietgras. L Q^ \j bakoep , rerAeraii bolrond^ zooalsbv. een ellipspïdisch segment, loodrecht op de groolc as^ of de helft van den dop eener kokosnoot, overdwars doorgesneden; van het aangezicht en het bovenste van handen en voeten stei^k ziekelijk opgezet; het verheven bolronde enz., als hoed.; het verheven bolrond enz, zijn, — z. s^mboeb en tj^mboeng. i^ o ^ V% bakak, alleen in kaïn b., soort van rood of blauw geruite stof voor kleedjes (kam), zak- en, hoofddoeken. L^ X3 \^ bakik, naam eener soort van sireh, waarvan de vruchten gekauwd wor- den. HAL.-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEL I. \JS o I- bakal, wat iets moet warden; de tmwe stof tot iets; ruwe vorm tot iets; membakal, deti rtiwen vorm van iets nemen (z. b^kkal); b. röêmah, ftoMw^^o/"- fen voor een huis; b. radja, wie vorst moet worden; de aangewezen of vermoedelijke troonopvolger; b. manoesïja, menschelijke embryo; — * b. kawïn, iemand die nog niet getrouwd is, maar wil trouwen en ook reeds verloofd is. — [L. bew.]; bi- kalk^n — smtr. van bakal en akan — waarmede iets gedaan moet worden: wat bestemd is voor iets; wat goed is voor iets; b. diböêwang, bestemd, om gebannen of rerstooten te worden, *II., w. sum., z. bangkar. — [N.]. \jj o bakoel, mand; korf; b. gïlg, gekke mandj d. i. eene mand met deksel, op éene bijzonder moeielijke wijze (waarvan denaam) van pandan-bladen (z. paudan) gevlochU^n, dienende, vóór de invoering van kisten, koflers en andere bergmiddelen, in stede daarvan, inz. ter berging van kost- baarheden , kleederen en andere dingen van waarde; tembakoel, voor t^rbakoel, iets, dat gedwongen is (wiens natuur het is), de hoedanigheid eener mand te vertoonen; naam van een' eetbaren zoutwater-visch , met een' dikken, slompen kop, dien men bij eene mand vergeleken heeft. 13 /1* IM J^ ^ >«5 O bakam, eene soort van robijn. — ^ *[L.]. ^3 V> bakan, naam van een' Iiooni, die aan de stranden en de mondingen van rivieren groeil en zeer goed brandhout levert; b. soewas^, soort met rood bout; (êlar b., naam eener slang, die zich op de boomen van dien naam opboudt. Zij ziet over dag niet en gaal, even als de uilen, 'snacbts op voedsel uit. •jt Ci5 O bajoe, naam van een' l)oom — gneium gnemon (Lin.) — uit welks bast garen of touwwerk gemaakt wordt. — [R.; C.]. •* ^ \^^yS o bayat, naam eener palmsoort. — [C.j; misscbien 't bat. bagot, de êaguweer-palm. — [T.] y^ O I. bayoer, ,van menseben en dieren van buifengewone lengte en evenredige dikte i hel van buitengewone lengte enz. zijn. — z. djagoer. *II., w. sum., eene boomsoort , 'die goed timmerbout oplevert. — [N.]. / }èèS O bSjfas, van levende wezens grof van leden: sterk gespierd; robuust; stevig; vierkant; van een werk grof van proportien; van den wind stevig en gestadig; het sterk enz. zijn; grofheid van leden: gespierdheid; robuustheid; stevigheid. f jkM5 o ba|fOes, inooi; schomi: fraai: mooi- heid; schoonlieid; fraaiheid. — *ba- fftsan, batav., de mazelen. — [B.]. -H-. V^ O bagfal, de bloemstengel van de kokosnoot. — [R.]. i^ttS o bagan, ruwe schets; ontwerp', platte grond; de omtrekken [inz. van gebou- wen of tijdelijke rust- of verblijfplaatsen, zooals bv. een bivouak]; de sporen van ge- « sloopte gebouwen of tijdelijke rust- of ver- blijfplaatsen; tijdelijke rust- of verblijfplaats: halte; pleisterplaats; bivouak; iiifmbagan, ruw schetsen; omtrekken van iels afbakenen: ontwerpen; berbag^n, zich op eene tijdelijke rust- of verblijfplaats etiz. bevindende zijn; ziek daar ophoudende zijn: een bivouak op- slaan; big^anaii, wal ruw geschetst efiz. is; ruwe schets; ontwerp; afbakening; peniba- g^an, wie ruw schelst enz.; ontwerper; peiiibilig;auan , het ruw schetsen; ofUwerping; afbakening. j. y^O I. bayai (uit'tTamil,T.), onderdeel; soort; aard; klasse; wijze; s^bagai pcBl^, wijders; voorts; zoo ook; bdgai-2 p^.rmiinan, soorten van verlustigingen ; berbag^i, soorten hebbende zijn; b. dcëwa, twee soorten hebbetide zijn; membag^ken, doen mei iels al wal men verkiest; al naar welgevallen behandelen; pelbag^ (tnet huid en haar uit 't TamiU T.), vpor perbag^ai o^. 195 ^^ *^ (dat echter niet voorkomt^ T.), verscheiden^ heid; allerlei soorten; sebag^ti even als; zooals hel hehoofH; (er dege; duchtig; ja Dg s^bagaiiija ïtoe.. dergelijke; dan barang s^bagaiiiJQ, en dergelijke; en zoo voorts; ni^mtBkoel s^bagai pcëkoel, ter dege afrosseti, II. gelijk als; als o/'(— z. L); b. mana, by smtr. ba ga i ma n^, hoedanig; op welke wijze: b. Iiii^ bij smtr. b^gtni, op deze wijze: b. iloe, bij smtr. b^giloe^ op die wijze:higtLÏken — smtr. van bagai akan — als of; b. b^ndak gïl^, als of hij krank- zinnig wilde worden. \\^ I. bala — skr. bala en wala — , krijgs» inachl; leger; volk; b. t^nt^r^ of bala- t^nt^ra, pleon. smtr.^ leger, II. verb. van L. *III. (porl. bailar, T.),batav., c/an^en. — [B.]. Jo baloe, weduwnaar of weduwe door den dood van den anderen echtgenoot (z. djan- da); m^mbilöÈï, van den eenen echtgenoot: den andere als weduwenaar behandelen, d. i. van hem zeggen, dat hij weldra baloe van den eerste (van hem verlost) zal zijn, — eene uitdrukking van gramschap. jO !• bally naam van een eiland beoosten Java. * II. meerkat; aap. — [R.]; denkelijk de naam van Soegriwa's broeder (T.). * III. maat, waarmede de granen gemeten worden. Te P^lembang houdt de rijst- bali 60 kali en zijn 80 een köjan. — [R.]. / / ^O, pers., hoven. — Alleen in obïU. ^2^^ O I-i membaloet, met iets omgeven^ bv. met een' lap, een windsel, stroo, papier enz.; omwik/celen; inwikkelen; eene wond verbinden; m^mbaloet dirinja, zich met iels omgeven enz.; van eene rups zich inspinnen, zich tot eene pop maken; bilCêtan, wat met iets omgeven enz. is; p^mbaloet, wie met iets omgeeft enz.; wat tot omgeven gebruikt wordt: windsel. II. van de oogen gezwellen van het schreien; het gezwollene enz., als hoed. ; het gezwollen enz. zijn; gezwollenheid van het schreien; keb&lo^tan, van de oogen gezwollenheid van het schreien. Mi y c^ J \j balar, albino-wit (van menschen en dieren); albino; het albino-witte, als m hoed.; witte vlakken, voorn, aan handen én voeten (huidziekte); kebilaran, albino- witheid. Jol. baloer, in de zon gedroogd vleesch; ongelooide huid van een dier. 13' (J^k 196 ^b *II. opzwelling van een' slag, — [C.]; tuchtiging; straf, — [M.]. *III. = habloer, batav., kristal — [B.]. wmJVj. membalas, vergelden; vergoeden; heloonen; beantwoorden; membalas d^ndam, zich wreken; membilasl, iemand vergelden enz,; berbalas-3, ook: elkander vergeldende enz. zijn; bilasan, vergelding; vergoeding; belooning; beantwoording —; waarmede vergolden enz. is of wordt: vergel- ding; vergoeding; belooning; loon; antwoord; penibalas, vergelder; vergoeder; belooner—; waarmede vergolden enz. is of wordl: vergelding enz, / JiJ\j, ar., tot een gewenscht aoel gekomen; huwbaar; mondig; volwassen; tol een gewenscht doel gekomene enz,; in 't mal. ook nog het huwbaar enz. zijn; huwbaarheid; geslacht srijpheid; mondigheid; vaneen' bond (reu) zegt men, dat hij ba lir is, wanneer bij, bij bel wateren, voor bel eerst een been oplicbl: kebAlïran, huwbaarheid; mon- digheid, iJV> I- balaiig, soorl van sampan mei één mast. II. flesch, groot of klein; kruik, *III., jav., werpen; gooien; smijteti, wegslingeren. — [C.]. *1V., batav., nit 't bal., jav. waking, 5;?rmMaan; b. sang it (jav.walang sartgit). zeker stinkend gevleugeld insect, dal op de padi aasl. — [T.]. ^ ij\^ baleiig:, met den voet voort schoppen; het voetbal-spel, — [O.]- iJV> I. baloen?:, kam van een' haan; h, ajam, hanekam; ook de bloem van dien naam; b. seraga (z. cJ)j), een volle kroonachtige hanekam; b. kcëlit, stuk boomschors, dat men soms in bet boul vindt, terwijl de boom van buiten gaaf is, en dat wel iets van een' hanekam heefl. Men beschouwt de baloeng kcélit in het een of ander gereedschap als een ongelukkig leeken, en van daar ook een' boom mei die abnormalileit als een' ongelukkigen boom. *II., jav., been; knook. [L.]. l iJ\j I. balingf hel voortdurend vertikaal in de rondte draaien, zooals bv. de wieken van een' windmolen; het voortdurend buitelen; niembaling:, voortdurend vertikaal in de rondte draaien enz. — *baiiig:-2, weerhaan; windwijzer, — [L. bew.]. *II. ongelukkig in het spel. — [L.]. Jl[i 197 (^^ *in. werpen; gooien; voori slingeren, — [C.]; z. balang III. L,,^ Qj U 1. balak, naam van een' boom, die tot niets gebruikt wordt. II. of balok — verb. ned. — balk. L Qj\^ I. balok z. balaj: II. Cl II. — verb. van cAi — naam eener soort van mal. liandelsvaartuigen^ zonder dandan en met een' groolen buik, om veel te kunnen laden, thans nagenoeg niet meer in gebruik; — bij onze oude schrijvers baloor (T.). L^ xjU balik, keerzijde; rug zijde; hei legen- overgeslelde; hel omgekeerde; tegendeel; membalik, zich omkeeren; terugkeeren; otn- keeren; omwenden; omdraaien; verdraaien; bal ik adap, naam van een boompje, welks bladeren van boven en van onderen hetzelfde voorkomen hebl)en en welks wortels in de geneeskunde gebruikt worden; b. angin, naam van een' boom, welks bladeren in de geneeskunde gebruikt worden; b. soem- poeh, naam van een' heester, welks bladeren in de geneeskunde gebruikt worden; b. dari pad^ b^rdjalan, van de wandeling terugkeeren; dibalik b^nda^ig^, Ae^ moe/ omgekeerd worden; dibalik göênoeng, aan gene zijde van den berg; dibalik pintoe, achter de cfet^r; ' d^ugngan baliknj^ of pad^ baliknja, in tegendeel; b^rbalik mata, de oogen omdraaiende zijn, d. i. oogluikende zijn; de oogen verdraaiende zijn; pöêtar b., het zijne woorden verdraaien; hel er om heen draaien; bölak-balik (z. ü^^,\ fiu eens zoo en dan weder anders spreketi; zijne woorden verdraaien; kebalik, omgekeerd enz. geworden zijn, *CiXl\j boeg:, balav., = ^^ — [B.]. c\AJL-> en JÓli — smst. van l-j en *11) — , bij God (bij het doen van een' eed of eeiie plechtige verzekering). Jo I- balam, naam eener soort van wilde ^ duif. — *b. tambaga, eene kleine roode duif, die zeer moedig in het vechten is. — [N.]. II. naam van een' struik, van de takken waarvan vogelhutten gemaakt worden. III. onduidelijk en flauw zichtbaar^ uit- hoofde van den verren afstand, gebrek aan licht ('s ochtends en 's avonds) of de heiig- heid van de lucht; hel otiduidelijk enz. zijn; onduidelijk beeld van iels, bv. van een eiland. •K- wjo baloein, w. sum., oprollen; opvouwen; ^ iets dal opgerold is; ko dik am bang saleibar al^m, dibaloem sabaloem koekoe, itidien men hem (den kain) uit- spreidde, zoude hij hel geheele land bedekken^ opgerold is hij een rolletje (zoo groot) als een nagel (y^n den vinger). — [N.]; gewoonlijk ba- loen; verder leze men koq in plaats van ko. J^ 198 J^ lèhdr in plaats van leibai*, alam in plaats van al^m; vgl. lamp. baloen, lijkkleed of kleed in 't algemeen^ als men in toorn spreekt (T.). -x-^*fJo balan, batav. — badannja b. — hij heeft striemeth op zijn lichaam, ontstaan bv. door klappen met een rotan. — [H.]; uit 't bal. (T.). /•Jo I* baloen, lot zich zelven gekomen uil den toestand van bezetenheid of inspiratie: hel tol zich zelven gekomen zijn enz. «Il.y b. bid ai, fiaar binnen slaan, gelijk bv. de kinderpokken. — [L.]; b. s^mbah, zekere visch, spookjes genaamd — man- « tes. — [R.]. * III. slaan; ranselen; rossen. — [C.]. *IV. z. bij baloem. ' %I O balan, naam van een' boom, met fraai geel hout; soorten: b. bcênga; b. batoe; b, t^lor. o f y /^ ^\j bal®! en ^U (bèloei)bij spelen, waarbij hij wint, die het speeltuig (ei, noot of dergelijke) van zijne tegenpartij met het zijne op eene zekere wijze breekt: gelijk op, door het breken aan weerskanten; het gelijk op zijn. J(j\j, m^mbalall, redetwisten; iels in te brengen hebben tegen iets, bv. tegen een bevel. ^«Xjo baloeh (spr. ba loei), w. sum., =: balóëi. — [N.]; de spelling is een merkwaardigheid (T.). <Xjo baloh, hol lichaam (ketel) van alle tromachtige instrumenten. /^O I*» membalai, met onverschilligheid behandelen; zijn' gang laten gaan; aan zich zelven ovefHateti. II. balai, open gebouw, waar de vorst in 't openbaar verschijnt, bestaande uit twee estraden: de s^ri b., de middelste en verhevenste, voor den vorst en de voi*stelijke hoofden en verwanten, en de p^sĕban^ de lagere, die dé eerste als een breede gang omgeeft en den mindere hoofden (links) en den geestelijken (rechts) tot zitplaats dient; b. k^mbang, kleine b. tusschen de ingangspoort en het paleis, hetzij recht in 't front, of op zijde; b. madat, bedekte loods boven het water, door eene brug met den wal verbonden, dienende tot wachttorentje of uitkijk, zoo genaamd, omdat voor die wacht opium- rookers genomen worden, die 's nachts niet slapen. Daar worden ook de alTuiten van de batterij en ander gerei der vaartuigen bewaard ( — z. m^rtjoe en bangoen-2). — b. m^rjam of b. p^uggantoeug ni^rjam, bedekte alleenstaande loods boven water, waarin de batterij der vaartuigen opgehan- gen wordt; b. k^tjil, vroeger kleine b. J^ 199 ^ builen de asian^, waar de i^mm^ng^goeng zaken onderzocht of de bijeengeroepen be- volking eerst in oogenschouw nam; b. lintaug^ kleine b. vóór de woning van den regeerenden vorst, staande loodrecht op het front. Alleen de regeerende vorst inag een b. liutaug hebben; b. d^rm^, open gebouw, waar de armen gespijzigd worden; b. g^ndang, b. voor de nöbat^ de officieele muziek; b. roeug« b., die met de smalle zijde aan de voorgallerij van de vorstelijke woning verbonden is; ikan I)., naam van een' eetbaren isoutwater- visch; pebalai, voor p^rbalai, estrade op den linker vleugel van het hoofdgebouw van vorsten, tegenover dep^ntas, dienende tot zitplaats voor de vrouwen. III. balé-d, ba tav., bank: breede f*ust' bank, — [B.]. . Jo baloel, z. v^jSU. / -•Oo birai — oorspr. chin. — soort van vermicel of macaroni, met vleesch, garnalen en groenten. c y /.tV>. pers., bezitter; heer; bewaker; Aj^htn \h, bewaker der wereld, een bijnaam der pers. koningen. üJoo* pers., wollen stoffen; mal. verb. is banat. •v^i o !•• m^mbiinat , slaan; kloppen; beuken. II. z. cijUL. o o banir, wortel-uitwassen aan sommige boomen, zooals de kanari, kompas, k^randji en anderen, die, gelijk dikke planken, naar boven toe smaller wordende, tot eene zekere hoogte tegen den stam op slaan; deel (gew. zijn er 12), waaruit eene öêtas van een net (djaring) bestaat. o o banoer, men. spelling en uitspraak van b^noewa, b. v., ^j^ ƒ b = ^j yj (T). ij\j banaitff, grool in zijn soort. — Alleen in de volgende samenstellingen: döêkoe ft b., de groote d&koe (vrucht); pcêpoet b., de groote pëpoet (zoutwaler-visch); sïpoet b., de groote sipoet (schelpdier). jiuJ o baninff, naam eener groote soort van land-schildpad. -x-x^iio banon, jav., gebakken steen; muur daarvan, — [C.]. ^ ) y^^ banijöÈl, naam van een' vogel. — [M.]; banjoel (C). 4. O I. baoe, minder goed bahoe, reuk; geur; lucht; m^ntjijoem baoenj^, ruiken; de lucht van iets opsnuiven; bfrbaoe, reuk hebbende zijn; ruikende zijn; Sfbaoe, iemand van denzelfden reuk, d. i. van het' zelfde slag; seb&öÈ wan, aan elkander gewend. «II. ban, w. sum.9 = mau, willen. — [N.]. 3^. 200 6^ -5>r o en ba wak 9 meiubawa, brengen; weg- brengen; bijbrengen; aanhalen, bv. een citaat; medevoei'en; medenemen; bij zich dragen; bij zich hebben; een gezang, eene redevoering en dergelijke voordragen, — Kan, als er een v. op volgt, door gaan ver- taald wrorden; in^mbaw^ niandi, tldor, ma kan, djalan, gaan baden, slapen, eten, loopen; ni. ïoU (fatsoenlijk), de stonden hebben; ni. dirïnja, zich ergens naar toe begeven; zich onder de beschet^iing van iemand begeven; ni. k^pad^ tnaut, van eene ziekte naar den dood voeren, d. i. doodelijk zijn; in. k^pada, ook: lol iels overhalen; m. k^rëia, een* wagen mennen; m. lari, mei iets wegloopen; mei zich weg^ voeren; schaken; biwaftn, wal gebracht enz. is of moet gorden — ; zooveel als iemand kan aanbrengen: dracht of vracht, in dien zin; Pfinbawa, wie of wal brengt enz.; brenger; wegbrenger; bijbreng er; aanhaler; medevoer- der; voordragende; p^mbiwaaii, breng ing; wegbrenging; bijbrenging; aanhaling; me- devoering; voordracht; wal iemand kan wegbrengen; vracht, in dien zin. ^ ^V> I. bawat, praal; staatsie [?]. — Alleen in pajoeug b., groote staatsie-zon- nescherm met onderscheidende teekens. *II. overhellen; overhangen; naar beneden hangen; tali bAwatan, bras (raar.). — [L. bew.; C.]. i A o baoer , van eene plank onregelmatig gekromd, d. i. aan den eenen kant naar binnen^ aan den anderen kant naar buiten, zooals sommige planken opzettelijk gemaakt worden, bv. voor den scheepsbouw; het onregelmatig gekromd enz, zijn; tjampoer b., het ten zeerste met iets gemengd zijn; membaoerken, onregelmatig , gekromd etiz. doen zijn (maken); onregelmatig kromfnen, — ^ ) ^ '' "^^^'^^i naam van een' visch. — [L; C] ; men. uitspraak van J^b ? (T.). *II. de knoop of knop van *t hecht of den greep eener kris, die dicht aan 't lemmet is. — [L.]; vgl. .^) II. (T.). ö ^V> baoeng^, naam van een' eetbaren zoet- ^^ water-visch; djanggoet b., de baard van dien visch; roempoet dj. b., naam eener plant, die als groente gegeten wordt. 