VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
By onze terugkomst wagtte ons de Scliouwburg op. Men vertoonde ‘er zaïre, gevolgd van een aartig Ballet. Het Treur- (pel werd redelyk uitgevoerd, fchoun, over ’t algemeen, de Ace teurs te verre van de na.uur afwecken, door te veelvuldige gesten, en door te aandoen'yk te willen fpeeien. Die de rol van Orosmane fpcelde, was een Lyfknegt des Graaven, en zyn eerfte Dansfer. aa zich doorftooken te hebben, viel by zeer onbefchoft neer en bezeerde zyn arm. De Graaf neemt de Landsgewoonuten zeer (tipt in agt. Zyne Acteurs en Actrices zyn, zo veel mogelyk, gekleed naar de mode des lands en der eeuwe, waar in de Perfoonen, die zy verbeelden, geleefd hebben. De Avondmaaltyd was zeer vrolyk. De jonge Zangeresfen, door haaren gryzen ANACREON aangemoedigd, vermaakten ons tot middernagt. In de daad, men moet zich verwonderen over den tyd dien zy bet uithouden, over de kragt haarer longen, en de vaardigheid en buigzaamheid haarer ftemmen. Men ver- haalde ons een ftaaltje harer bekwaamheid, 't welk u ongeloof- lyk zal voorkomen. Onder de veelvuldige vertooningen, waar op de Graaf den Koning van PRUISSEN te Raswalde, eenige jaaren geleden, wilde onthaalen, was een Watervermaak,’s avonds, op ecn geillumineerd kanaal. De Zangeresfen moesten Water, D Å. nymphen . en eenige Jongelingen Tritons , verbeelden, en , zingende,. hct vaartuig, 't welk den Koning voerde, door ’t water trek- ken. Geen van allen kon zwemmen. Zy moesten het leeren in den koiten tyd, die nog voor handen was. Men kleedde ze uit, en voorzag hun van blaazen en kurken; het bovenlyf bleef bloot, aan hun middel werden Vischftaarten van kurk en leder b 4 Ee: åse LEEVENSWYZE gebonden. Het hair hing in groote krullen over de fchouders té wappsen. In 't eerst fchriten zy; doch welhaast gewenden zy dermate aan dit element, dat zy, naa eenige herhaalde,!esfen, Zwomin-n, fprongen, (pcelden, en den lof van FrrperiK zongen als rechte Water-nymplien en Tritons, die al hun leeven in ‘t wa: ter gefleeten hadden. De tweede dag was voor ons even aangenaam als de cerfte, Wy gingen de Hereinitagien, de Gro:ten, de Gedenkzuilen, de Watervsilen, in de groote tuinen des Graafs verfpreid, bezigti- gen. De Gedenktekens, de Standbeelden en de Groupen zjn gemaakt van een mengzel van Gyps, Potaarde en Zavelaarde, " wk. nea de kunstbewerking, gelykt naar een zandigen fteen, van we, len het de hardheid heeft. | Naa den eeten hrlden wy een Watervermeak in eens menigte frazije Gondeis en Berken. De Gaonlelie:s waren als Jurken en „Penétiaaren gekleed; eene menigte Miuzykanten vergezelde de vaarende party. Het Kanaal, waar op wy voeren, loopt door de tuinen, en heeft de langte van eenige mylen. De veranderende verfchieten, welke wy op dien tocht zagen, gaven ons groot ver- maak. Voornsamlyk werden wy ge:roffen door een kleine Stad, welker Huizen en Paleizen niet hooger zyn dan tien voeten. De Poorten, de Muuren, de Bruggen, de Markten, de Tempels zyn naar evenredigheid. Toen de Koning van pruissen Roswalde met zyn bezoek vereerde, was deeze Stad, in ‘t miniatuur, Lilffus geheeten, bewoond door meer dan honderd kinderen, die elk hun- ne taak hadden: deeze waren Soidaaten, geene Handwerkslieden ên Kunftenaers, anderen Priesters, Rechtsgeleerden en Overheden. De Stad werd belegerd door een Reus , die dezelve tot het uiterfte bragt, doch vloodt, zo ras de Koning verfcheen. De Liliputiaane Ómringden den Koaning als hunnen Verlosfer, en zogten hem huo. ne erkentenis op allerlei wyze te betoonen. Eenigen, met groaeé paruiken ap, deeden voor hen aanfpraaken, kleine Authbcurs boo. den hem Boeken aan, geëvenredigd aan hunne geftalte: de Lili- utifche Schoenmaakers namen de maat van 's Konings Laarzen. D Kinderen fpeelden hunne rollen, weeaerlek ., tot got vermaak van den Vorst, die er van gewcagt, in cen Brief, aad den Graaf nopiz, in verzen gefchreeven, welke dus aanvangt: O fingulier Hodiz, vous qui ne pour la cour. Avez fui jeune encor ce dangereùx fejour, Libre des prijugés qui trompent le vulgaire. Nat gelange wv vorderden, ontdekten wy hier boomlaaneú en verwonderlyke doorzigten, daar Gothifche gebouwen, ginds heerlyke Romeinfche Ruïnen, verder op, tuinen, en muradien van oude Kasteelen, of (chroomlyk overhangende rotzen. Allé deeze vertooningen zyn gewrogten der Schilder- en Vergezigt- kunde, en het zou veel werks in hebben, de bedriegery van be; VAR DEN GRAAF MODIZ. ' teg rder te brengen. Zy verbergen Gebouwen, gefchikt tot: rustplaatzen. De Graaf, die dezelve Lusthuizen noemt, er ondericheidende naamen aan toegevoegd, ais het Lust- an Oostenryk, van Brunswyk, van Saxen, van Pruisfen, by het Pruisfifche is cen overheerlyke Waterval. Door van een fuis, {tort het karaal op door kunst gemaakte ‚en valt met gera.s in cene valei. Dit is een overheerlijk Neuwlyss zagen wy om, ef wy bevonden os op ecne vlakte , omringd met kleine heuveltjes en boschjes. Dee- oone vlakte was deels vervuld met Herders en Herderin= ie op ecn herderlyk muzyk denften. Men ho. rde allerleë igen. In rt verfchiet zag men Herders en Kudden, uer ns dit leverde cen recht Arcadisch ve:toon op. aerderlyke Feest eisdigde met eene Ofle.ande aan Pan. De Arie MARIAMNE, omringd door een (oer Vestaalfche en, in zuiver wit gewaad. mct rovzen bekranst, vertoon- driestere-fe. Alles, wat zy fprak, fcheen baar ingcgeeven. n van wierook verhieven zich boven iet Altaar , een choor- an Priesteresfen en Herderen floot de ofluiplegtighcid. De vindt veel genoegen in zulk flag van Feescen, en fpeclt dik- selve de rol van Priester. Niets was treffender dan dien rt traanen te zien ttorten, als de Priesteres deeze woorden 'Er zal cen tyd komen, waar op Arcadie, Roswalde, en HODIZ niet meer zyn zullen. (*) Zeden en Geb.uiken der Oude Germaanen en hu:ner Drut- hynen een fterken indruk op zyne verbeelding gemaakt te Lk De heuvels, die du .Arcatifche vlakte omringen, zyn d met Tempelen, in °t digtst van C boomgewas, met ver- atzen der Dreiden; en 'cr is in deeze bosfchen geen done eek, of dezeive is toegewyd aan eenige Germaanfche God- aaen verbeeldingskragt werkt op alles. Dit befpeurt men vreemde mengelingen van Tt gewyde en ongewyde, van het sen droevige, van hei ernftige en het beuzelagtige. Dus, rbeeld, ziet men, digt by het Theater, eene duistere plaats, m cer zyden is een open Graf met een Kruis. Lieden, die gegaan zyn, op Goeden Vrydag, Lebben ons verzekerd , at Die tel is rekomen, Po Graaf uenz beeft ze roiänëen tot die maze vim, mar d? naasen, om dene. uit te beucen , overleefd, uns van Preisen hestr hem te Vas. cens wylplaats verzorgde Hy mit enee getrouwe Auen En zeuor vermaakncemirgen, geko- cen Ku, ` uer aal de ferien van den Stesa nem niet toelicten > andore wsze te reinen. De Korra tach hem, ils een oud Vriend, Cn, ved guca hus Ke CH en Echomanr, genoegzaam om hear te Klee, dut hy zvn Mezik houdt en zyne Herderfpelen geeft. In ge ner is byevakiso, te mien Van zyne Steenhwaalv, onde: bet Yanu Di LK LU Lani eg 454 LEEVENSWYZE VAN DEN GRAAF HODIZ. dat men geen aandvenlyker vertooning kan befchouwen. De bee: te Zangeresfen, met loshangende bairen, omringden het Graf, voorover geboogen, en in eene geftalte den diepften rouw vertoo- nende; zy zingen een allertreftendst Miferere, onderfteund dove cenige verborgene en dof slinkende {peeltuigen. zs Avonds woonden wy eene klugtige Jtaliaanfche Opera , getyteld Pancrazio en Jjabells, de Muzyk was van den Heer prr- TERS. 7e werd heerlyk gefpeeld en gezongen. Een Jagtparty van Diana, in een klein aangenaam bosch, op welke cene der ABrices de rol der Godinne fpeelde, de andere voor Nympken van haaren ftoet, eene Illuminutie van alle de tui men, en een fchcepftryd op `t Kanaal, zouden de vermaaken ge, weest zyn, waar op men ons den volgenden dag onthaalde, in- dien onze zaaken toegelaaten hadden, langer te biyven by deezen zonderlingen Grysaart, die zyne Gasten in de tyden der Tovergo. dinnen overbrengt. Ik ben, enz. DE OMKOOPBAARE REOTER. (Lettres édifsantes EP curieufes) Twee Grieken hragten eene zaak voor den Cadi of Stadsregter. Een der Partyen hadt papieren en befcheiden in zyn voordeel; en hy bepleitte zyn ftuk met alle welfpreekenheid , die bewustheid van Regt en Belang kunnen inboezemen; de Omftanders geloofden dst hy Party tot zwygen gedwongen hadt, en veroordeelden de- zelve reeds in ’t harte. — Dan deeze verfcheen met een ver- trouwend gelaad, als zeker van te zullen zegepraalen. In ftede van bewysftukken mede te brengen, hadt hy in zyne hand eene rol wit Papier. Toen de eerfte uitgefprooken en alles bygebragt hadt, tradt hy nader, cn, zonder tyd met redenvoeren te fpillen, terftond tot de zaak. Aan den Cadi het Papier, met gouden ftukken gevuld, toereikende, fprak hy: Myn Heer, alles wat myne Party gezegd heeft , is valsch; zie hier het bewys door getuigen, ik bid u zelve ze te onderzoeken. De Cadi ontving het Papicr, ontrolde t zelve, en de Sequinen geteld hebbende, voerde hy den eerften te gemoet: Myn Friend, uwe redenen zyn goed: doch deeze Man heeft veertig Getuigen van eene beproefde egtheid , die tegen u ver klaaren. Ik moet u vrroordeelen, ten minflen, in gevalle gy geent zo goede, en in zulk een aantal bybrengt. Deeze het vermogen, of den wil, niet hebbende, om veertig Sequinen te (chenken, moest het pleit verliezen. oP OP EN AEN 'S LANDS HELDEN, as OP EN AEN 'S LANDS HELDEN. Voldappre ZOUTMAN doet, op hoog bevel, de vloot, Met Batoos heldenkroost bemand, het anker ligten. ` De moed der Braven groeit, by ’t groeijen van den nood. Hoe zwaer weegt op elks ziel t gewigt der burgerpligten{ Elk golfje, dat de kiel verwydert van het ftrand, Elk zuchtje van den wind, fchynt tot hun hart te fpreken: Zie hier het tydsgewricht, om °t kwynend Vaderland, Het hoonen van 'sl.ands vlag, op ’t Britsch gefpuis, te wreeken. De Held ftaert op den vloed, en waent een fchildery Van 't hemeltergend woên van Albion te ontdekken; Hier ziet hy 't (chenden der verdrukte zeevaerdy’, Daer kan de moord van Krul zyn tuurende aendacht wekken; Hier ziet hy ’t roov'ren rot, van tr vuigfte hoofd geleid, Door fchreeuwende overmagt , ons ’t weêrlous West ontrukken, En, doof voor 't luid geklag der deugd, der menschlykheid, Den moorddolk in de borst van zyne broedren drukken; Daer ziet hy rt land verwoest, in ftuivend puin verkeerd, Het regt der volken, ’t regt des oorlogs zelfs vertreden, En de onderdrukte fchaer , door plonderzucht verheerd, Op ‘t wreedst ten doel gefteld aen fnoode uitfpco:igheden. Hoe 45 OP EN AEN ‘SLANDS HELDEN. Hoe gist zyn bloed, verhit door dit tafreel van wee!. Terwyl zyn oog nog glocit van woede op dic barbaren, Ontdekt het hunne vloot; de lucht wefrgalmt hoezee, De fiere vreugdetoon van Neêrlands waterfcharen. ‘s Lands wakkre Vleotvoogd, door geen overmagt vertzaegd, Beveelt zyn volk den ftryd; by wil den Brit doen blyken, Dat Neerland helden, in zyn vryen boezem, draegt; Hy komt, hy ziet, valt gen, en doet den vyand wyken: Den trotíchen vyand, die op nieuw zyn fchand verfpreidt, Door 't martlend ontuig, dat zyn fulferfpuwers braken ; Een gruweldaed ten fchand' der teedre menschlykheid, Waer geen Barbaren zeifs zich ooit acn fchuldig maken. Nacuw keert 's Lands heldenftoet in 't dankend Vaderland, Of Neerlinds edle Vorst tracht elk zyn gunst te toonen, En fiert der dappren kruin, aen Leeuwendael verpand, Nog nat van heldenzweet, met gouden ftevenkroonen. Zie daer, myn Landgenoot, wat volk Batavie teelt; Zie daer, hoe de edle moed beloond wordt in dees ftreeken, Wat fpoorflag voor een hart, dat ware grootheid rech) Bataven, toont uw aert, helpt Neêrlands glorie wreeken, Ontwaekt, vliegt zeewaerd aen, ontrukt het ftael de fcheé, Valt aen, floot toe, verwint, jaegt Englands magt uit zee. JP. VH. MENGELWERK, TOTFRAAYE LETTEREN,KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN BETREKKELYK. meng f AANMERKINGEN OVER DEN OORSPRONG DER AFGODERY. He is bekend, dat de vermaarde HUME, die, als Wys- geer en Gefchiedíchryver, zulk eenen uitgebreiden, en in de laat(te hoedanigheid welverdienden ; lof verworven heeft, van gedagte was, dat de eerfte Godsdienst der men- fchen het Veelgodendom en de Afgodery geweest is (*). En, zeker , indien men mogt onderftellen , dat de vroegfte men- (chen, aan hun zelven overgelaaten , zich eenen Godsdienst hadden moeten vormen, zou zyn gevoelen zeer waarfchyn= lyk zyn. Het denkbeeld van Geesten , dat is, van wezens begaald met verftand en kragten, is algemeen, en den mensch natuurlyk. Alle beweeging wordt door ongeoeffen= de menfchen aan Geesten toegefchreeven; het begrip eener louter werktuigkundige beweeging is alleen de vrugt eener beoeffende natuurkunde. Wanneer nu de menfchen, in de vroege tyden der onweetendheid, niets weetende van eenen Schepper van ’t Heelal, en één eenig Opperwezen, den oorfprong van alles wat beftaat, Zon, Maan en Starren zig zagen beweegen, was het voor hun zeer natuurlyk, zig te verbeelden, dat deze heerlyke lichaamen bezield moesten zyn. Gelyk nu de-mensch uit zyne natuur geneigd is, voor al het geen hem verheven , heerlyk en weldaadig voor- komt, eerbied en liefde te gevoelen; en zig ter verwerving van hulp en onderftand tot zulke voorwerpen te keeren , was het aanbidden dier Geesten, welken men onderftelde die hemelbollen te bewoonen, een zeer natuurlyke ftap van den menschlyken geest. Humr redeneerde eenigzins anders; doch zyne redence- ring komt op het zelfde uit. Het fcheen hem toe, dat de ` menfchen zig ecrst laage en geringe denkbeelden hebben moeten maaken van de verhevene Wezens, voor dat zy in Daat waren, opteklimmen"tot het denkbeeld van het vol- | maak- (®) In zyne Four Disfertations. DL DEEL. MENGELW. NO. II. Li / 458 AANMERKINGEN maakte Wezens even gelyk zy eerst hutten hebben moeten bewoonen, cer zy geleerd hadden paleizen te bouwen. Deze gronden zyn allerfterkst, wanneer wy, in plaats van de gefchiedenisten raadtepleegén, onze eigene harsfen- Schimmen voor wezenlyke gebeurtenisfen houden, en het menschdom befchouwen, niet zo als het met de daad ge- {teld is geweest, maar zo als wy goedvinden het ons vour- teftellen. Humr beroept zig, ‘tis waar, op de gefchiede- nisfen , welken het veelgodendom vertoonen als het vroegfte zamenttel van Godsdienst. Doch wy hebben eene zeer oude gefchiedenis „die van Moses naamlyk , welke ons cen geheel ander denkbeeld geeft: en het ftaat dan ten minften nog tusfchen ons en HUMR uittemaaken , welke van die gefchie- denisfen , die van den Joodfchen,of die der door hem aange- haalde Heidenfche Schryveren , de geloofwaardigfte is. Voor ons, behalven zo veele gronden , welken wy voor de waar- heid der Christelyke en Joodfche openbaaring kunnen by- brengen, fchynt het ons allerwaarfchynlykst toe, dat, overeenkomftig het verhaal van Moses, God den cerften menfchen , zodra zy uit zyne hand gekomen waren, zie zal hebben geopenbaard , ten minften, in zo verre hun toeftand in dien tyd zulks tot hun geluk vorderde, Den certen mensch te vooronderftellen als volkomen aan zig zelven overgelaaten , voor zig moetende zorgen , CH van de reste of verkeerde aanwending zyner aangeborene krag- ten zyn behoud of verderf moetende afwagten , fchynt ons toe aller ongerymdst te zyn. De mensch, uit de handen des Scheppers komende, was, op zig zelven befchouwd, het elendigfte fchepzel, van een jong geboren kind alleen door de ftevigheid zyner ledemaaten onderfcheiden5 alleen begaafd met het vermogen der reden; nog zonder werklyke begrippen, zonder ervarenheid, zonder andere werktuige dan zyne leden. Veel behoeftiger dan het minfte dier , welks angeborene driften het zyn voedfel, zynen vyand , zyne ver- dediging , doen kennen, gaat de mensch den leeuw even rustig als het fchaap te gemoet, treedt even onbekommerd den fnellen ftroom in, als hy op de aarde gaat; en om zy- nen eerften honger te ftillen, plukt hy den fcheerling of een heilzaam kruid, naar dat hem °t geval leidt. Zo heeft, ongetwyfleld, de Schepper zyn werk niet bloot gefteld aan eene waarfchynlyke vernieling reeds by zyne eerfte geboor- te. Maar zoude de Opperfte Wyshcid en Goedheid niet zo veel voor ’s menfchen zeedlyk welzyn , als voor zyn lichaam- lyk behoud, gezorgd, en hem, by zyne Schepping, ook niet OVER DEN OORSPRONG DER AFGODERY. 459 niet de eerfte begrippen van zeedlykheid gefchonken, en hem geleerd hebben, van waar hy oorfpronglyk was ? Het is dan ten hoogtten waarichynlyk , dat God, by de fchepping van den mensch, hem ook eene openbaaring , ġe- fchikt naar. zynen toeftand, gefchonken heeft. En, dit is het juist wat ons Moses leert, die ons den eerften mensch vertoont, als het eenige Opperwezen voor zynen Schepper erkennende, van het zelve wetten ontvangende, en het vereerende. Op zig zelf genomen , en zonder eenig opzigt op het gewyde gezag des Joodíchen Gefchiedfchryvers , is dan zyn verhaal geloofwaardiger, dan dat der Schryveren , waar op zig HUME beroept; en daar is alle grond om te gelooven, dat de dienst van het eenige volmaakte Opper- wezen, en niet de Afgodery , de vrocgfte Godsdienst van het menschdom geweest zy. | Maar is dat zo; hebben de eerfte menfchen den waaren God gekend en gediend, hoe zyn dan zyne nakomelingen tot zulk een verval gekomen, van hunnen Schepper te ver- geeten en zig ingebeelde wezens tot Goden te maaken? Immers zullen, zou men zeggen, de Vaders hunne Kinde- ren dat groote beginfel van allen Godsdienst hebben mede- gedeeld: hoe heeft het menschdom dit dan kunnen verlie- zen? , Bedriegen wy ons niet, dan is het denkbeeld van een Opperst Wezen , eene hoogfte Godheid , lang bewaard geblee- vens fchoon men naderhand begonnen hebbe mindere Goden daar nevens te dienen; en het was niet, dan by de aller- woestfte en onkundigfte Volken, dat, na een verloop van veele eeuwen, het denkbeeld eener opperfte Godheid geheel is verloren geraakt. | De Ileidentche Wysgeeren niet alleen , in Griekenland en Rome, hebben eenen Opperften God erkend; de oude Egyptenaars fchynen, onder den naam van Ftah of Knef, den alles fcheppenden en onderhoudenden Geest aangebeden te hebben , fchoon zy hem naderhand Offris, Ifis en andere Godheden , hebben toegevoegd. De Chang Ti der oude Chineezen komt, in hun heilig boek, Chouking genaamd, - voor, als de Geest die onderhoudt, regeert , ftraffen en be- looningen uitdeelt. ,, in den Védam (*) een heilig boek aa der Indiaanen , welks oorfprong , mooglyk, aan den tyd s» van Noachs geflagt reikt, vindt men, onder alle de ove- , aa TISE (*) Jerusarrm Betracht, über die vornehmften Wahrheiten der Religion, JI. Th. Men behoeft maar eene geringe maat van oplettendheid te hebben, om optemerken, dat "er een groot onderfcheid is, tusfchen de geesten der menfchen en der dieren, en zelfs tusfchen die der onderfcheidene dieren. Wanneer men van de mosfel begint, en langs het gekorvene, den visch, den vogel, den hond, den aap, tot den mensch opklimt, komt men natuurlyk tot het denkbeeld van cene opklimming van geesten. En ontdekken wy op deze aarde zulk eeng opklimming van geesten, wy worden zeer na- tuurlyk tot het vermoeden gebragt, dat de menschtyke gecst de hoogfte volmaaktheid niet bereikt, maar dat ’er nog geesten boven hem zyn, die hem in verftand en ver- mogen overtreften. : on en Maan trekken, met reden, °s menfchen opmerk- zaamhcid tot zig. Vooral de Zon. Haar glans, haare be- wecging, haar weldaadige invloed, vervullen hem met eer- bied en verbaasdhcid. Niets heerlykers, grootfcher, ziet hy in de geheele natuur. Hy kan haaren loop niet anders dan als wilkeurig aanzien; van aantrekkende , middelpunt- zoekende of fchuwende kragten heeft hy geen denkbeeld. Menfchen en dieren beweegen- zig wilkeurig; waarom dan niet ook dit heerlyke geftarnte. Daarby, de Zon fchynt hem eeuwig te zyn; niemand heeft haar begin gezien; haar glaus fchynt onuitputbaar;s elken morgen verrvst zy op nieuw met vollen luister; de gantfche natuur juicht haar, als °t ware, te gemoet; zy verbreidt overal blydíchap en leeven. Wat een heerlyk, wat een weldaadig wezen! Zou ' het geenen invloed hebben op ons geluk? Zou het geen dienaar wezen van de opperfte Godheid, om den mensch gelukkig te maaken? Schynt de natuur dit niet, met de duidlykfte woorden, te leeren ? , , Zo OVER DEN OORSPRONG DER AFGODERY,. 46I Zo dra men zo verre gekomen was, van de Zon als. eenen Geest, van wiens invloed het geluk des menichen afhing, te befchouwen, was ver maar één {tap verder noo- dig, om de Maan, om de overige Starren, vooral de Dwaalftarren , ook als zo veele Godheden te befchouwen , wel van eene zo veel mindere waardigheid, als haar glans en invloed voor dien der Zonne wyken 5; maar nogthans als weldaadige en bezielde wezens , die eerbied en lietde waar- dig zyn. Maar eerbied en liefde , afwagting van voorfpoed en geluk van eenig wezen, tot eenen hoogen trap gevoerd , wat zyn die anders dan Aanbidding en Godsdienst. De ierigaard, die zyn geluk van zyn geld verwagt; die niets Gent? te vreezen te hebben, als hy maar {chatten bezit; die de rykdommen boven alles zoekt, om dat hy ze als de onfeilbaare middelen tot zyn welwezen befchouwt5 is een afgodendienaar, even en. om dezelfde reden als het de Hei- den is, die zyn geluk afwagt van een beeld, dat zyne eigene hand gemaakt heeft. Dat wezen, waar in de mensch zyn hoogfte vertrouwen ftelt, waar by hy zyn hoogfte goed zoekt, is zyn God. o Wanneer men cens zo verre is gekomen, van het bcftaan eener meerderheid van Goden te gelooven; zo dra de Zon, de Maan, de Starren voor verhevene geesten erkend zyn 3 is "er geen gegronde rede om het getal der Goden te be- aalen, en "er geenen te onderftellen over al, waar men ragten ziet oefenen, van de welken men zig geene reden weet te geeven: en dit is het geval alle oogenblikken by ongeoeffende verftanden. De wind, die ‘geweldige uitwer- kingen doet , zonder. dat de pnervarene zynen oorfprong kan ontdekken , wordt dan een geest, die met geweld blaast , en over de geheele aarde vliegt: een Æolus wordt geboren. De blixemen, die in de lugt flikkeren, boomen treffen , menfchen en dieren dooden, zyn de wapenen eens Gods, die in de wolken woont, en heerfchappy over de lugt vor, een Jupiter. Maar wordt de lugt door eenen God be- woond , waarom ook niet de zee? waarom ook niet de ri- vieren? Men neemt eenen Neptunus en Najades aan. Maar de velden zullen ook niet zonder Godheden wezen , indien hemel, zee en rivieren de hunnen hebben: dan komt een, Pan met de Fauni en Nymfen te voorfchyn. Op deeze wyze - wordt de wereld vervuld met Goden , welke teder een ge- deelte derzelve onder hun bewind hebben. Dus geloofde men aan Goden der bergen, der wouden, der velden, der {troomeu , der zeeën, der lust alles was vol Godheden „ | 1 3 ta 462 AANMERKINGEN ` ` en alles , wat gefchiedde , was derzelver: gewrogt. Zelerc Jandftreeken wierden geagt te (aan onder de befcherming van zekere Goden, terwyl weder anderen, andere Goden hadden. Wyders viel het ligt, van groote Mannen, wel- doeners van °t ménschdom, in hun leeven bemind en ge- Ecrbiedigd , door hunne verhevenheid van geest reeds bo- ven °t menschlyke,te vermoeden, dat zy, na hunnen dood tot nog verhevener ftand geklommen, ook invloed verkree- gen over de wereld. Men vindt duizende voorbeelden van vergoodingen by de oude Schryvers; en dit maakte eeue nieuwe byzondere bronwel van Afgodery. Maar beftonden ‘er Goden , zy moesten naar den mensch gelyken. Alleen verhevener, volmaakter, fterker , dan wy, verfchilden zy in niets van ons, dan in de onfterfiykheid. Door opklimming van min volmaakte tot volmaakrere we- zens, kwam de mensch tot het denkbeeld der Goden, van wier natuur hy zig geen ander denkbeeld vormen kon, dan het geen uit zyne natuur ontleend was. Dus fchreef hy hun zyne eigene geestneigingen toe. Even als de menfchen, waren zy vatbaar voor haat en liefde; even als de mentchen, wraakzugtig en partydig. Zelfs het verfchil der geflagten wordt door het ruwe heidendom zvnen Godheden toege- fchreeven. Van hier Goden en Godinnen. Men agtte het niet ftrydig met het aangenomen zamenftel , huwlvken en voortteclingen , ja, wat meer js, ontrouwheden , en echt- breuk , den Goden aantetichten. Oneenigheden , vyand- fchappen , wierden den Goden toegekend. Alle de zwakke- den der menfchen onderftelde men in de Goden , in zo verre zelfs, dat verftandige heidenen, gelyk een sENF.CA „de God- geleerdheid van hunnen tyd voor allerfchadelykst hielden, aar zy van de Goden dingen leerden , welken een allergruw- Iykst voorbeeld aan de menfchen gaven. Met zulke denkbeelden voorzien, kon het niet anders wezen, of de onkundige menigte moest de gunst haarer Goden op dezelfde wyze zoeken, als zv die der Grooten ouder de menfchen zogten, Wat was dan natuurlyker, den dat men hun de edcelfte offeranden bragt, en dat men coor den Goden eene gedeelte aantebieden van die goede: ren, welken men als eene weldaad van hunne hand bet fchouwde , zyne dankbaarheid tragtte uittedrukken; des te meer, daar wy, uit het agtbaare verhaal van moses , grond hebben, te gelooven , dat op die wyze reeds de cerfte men- fchen , vóór hun verval tot Afgoderv , het eenige Opperwe- zen vereerd hadden ? Nog meer. Daar men de Goden voor wraak- OVER DEN OORSPRONG DER AFGODERY. 463 , wraakgierig hield, even gelyk wy menfchen, moest men, wanneer men dagt ze vertoornd te hebben, poogen, hen door offeranden te verzoenen. Hiër van daan, in ’t hei- dendom de zoenofferanden, zelfs die gruwlyke plegtighe- den, waarby men der natuure het fchriklykfte geweld deed, en menfchen, ja zelfs zyne eigene kinderen „flagttc, als ware er geen vermogender middel om eene beleedigde Godheid te verzoenen, dan het allerwaardfte pand, °t welk men bc- zat, haar opteofleren. Of het Zoenoffer uit dit begintel voort- gefprooten, en uit het Heidendom in de Joodfche Kerkpleg- tigheden overgegaan, dan recds door de Aardsvaders in den dienst des waaren Gods gebruikt is, doet hier weinig ter zaak. Het laatfte is my, egter, geenzins ongeloof baar, dewyl een zocnofler, wel begreepen, eene zeer treflyke godsdienstplegtigheid zyn kan; niet, om het Opperwezen daar door tot het vergeeven der zonden te beweegen, of by het zelve tot eene voldoening voor begaane overtreedinge te verftrekken 5 (nists dat van buiten komt kan by God iets vermogen, die zig alleen bepaalt, volgens de voorfchriften tyner eeuwige wysheid „en van zyn ouveranderlyk befluic :) maar om den zondigen mensch zyne fchuld aftebeelden , an, in hete lydende ofler hem doende zien, wat hy zoude moeten lyden, was God niet genegen tot genade, in zv gemoed berouw over zyne zonden, en een voorneemen ot verbetering , voorttebrengen; Doch dit in °t voorbygaan. Je Goden, welke men vereren wilde op cene wyze, naar ie begrippen van ruwe menfchen gefchikt, wien men cter- lieren flagten wilde, moesten vaste, en aan hunnen dienst rewyde , dienaars hebben, welken de plegtigheden verrig- er, en de altaaren bedienen mogten. Weldra werden lezen de vertrouwden der Goden’, wien zy byzonderlyk ge- eiligd waren. Om zig den geheimen omgang derzelven vaardig te maaken, moesten dezen zig aan byzondere rei- gingen , onthoudingen „en de allermocilykfle opofferingen , mderwerpen. En, om dit ter dezer gelegenheid aantemer= en, wie weet, of de oorfprong der befnydenis, by de deyptfche priesters in gebruik, niet hier te zoeken iss n, of God, ten einde de Israëlieten als priesters aan hem, Is °t ware, geheiligd, aau zynen dienst alleen te verbin- en, op dat zy niet minder geheiligd mosten fchynen dan € Egyptifche geestlyken , die plegtigheid niet op zyn volk eeft willen overbrengen. Dan wy laaten de beflisfing hier an den Geleerden over. De zinlyke mensch moest verder zyne Goden voor oogen 14 hehe &64 AANMERKINGEN hebben; zy zyn hem niet altyd zigtbaar. Hy maakt zig des beelden van hun , welken de priesters aan de Godheid, woor dewelke zy gefchikt zyn, wyden 5; om dus te maaken, dat de God altyd by dat beeld tegenwoordig. blyve. Het beeld wordt naar den inval en de bekwaamheid des maakers vervaardigd ; een Teen, een blok, een vogelklaauw , eene veder, is veelen een God. De mensch heeft eene wooning van nooden. Weldra ftigtte men zynen God een huis, vooral by grootere volk- Stammen, die eene vaste woonplaats hadden. De priesters waren de wagters der tempelen , waar zy byzonderlyk den omgang hunner Goden genooten, en van derzelver voor- neemens en gezindheden onderrigt wierden. Weinige mem- fchen hebben eerlykheid genoeg, om zig ten hunnen voor- decle niet van de domheid des volks te bedienen. De magt der priesters, de vertrouwden der Goden, was hun te vlei- jend; hun invloed op het volk te ftreelend ; om hen niet te verleiden, tot het maaken van een misbruik van de algc- meene dwaaling. Daar benevens maakt het bygeloof dik- wyls den mensch, ter goeder trouwe, tot een bedrieger. Mooglyk verbeeldden fommigen der priesters zig , eenen we- zenlyken omgang met de geesten te hebben sf houdende hunne eigene dweepagtige inbeeldingen voor infpraaken hunner Godheid, De onkundige, en natuurlyk vreesagtige , mensch , alles vol van geesten agtende, verbeeldt zig -overal eenen God te ontdekken; alles is een bewys van den toorn of het wek gevallen eener Godheid; de priester alleen weet het uitte leggen. De droom is by hem ecne duistere waarfchuuwing rent Godheid; en daar is eene geheime en hooggeëerde konst by den Godstolk , om dien uitteleggen. De mensch haakt naar de kennis des toekomenden. Wat hem gebeuren zal, is het grootfte voorwerp zynes weetlusts. Zouden dan de Goden, hunnen vertrouwlingen het tocko- mende niet openbaaren? Offeranden , kastydingen , vasten, bezweeringen, zyn de middelen, welke de priesters ax- wenden om de Goden te beweegen tot openbaaring van het verborgene. Hiervan daan, de godfpraaken, toveryen, vervoeringen , ftuiptrekkingen; ten deele inbeelding ter goe- der trouwe, maar meest bedrog van priesterfchaaren , die haar aanzien en vermogen grondvesten op de blindheid en het bygeloof der menigte. - Daaglyks bejegeut den mensch goed en kwaad, geluk en VS OVER DEN OORSPRONG DER AFGODERY. _ © 465 ongeluk. Alles komt van de Goden. Maar het kwaad, het ongeluk, kan van geene goede Goden voortkomen 3 vooral niet, als men, na ze vertoornd te hebben , zig pleg- tig wederom met hun verzoend heeft. Daar moeten dan booze wezens zyn, die vermaak hebben in de menfchen te plaagen, even gelyk "er menfchen zyn van cene kwaadaar- tige inborst. Deezen, vooral, moest men tragten zig tot vrienden te maaken. Eene goede God laat zig ligtlyk be- vredigen;s maar een booze eischt veel meer: en cenen zo- danigen ten gevalle, werden veeltyds de allerwreedfte en gruwlykfte plegtigheden verrigt. © De zinlyke ruwe mensch heeft weinig, of geen, begrip van eene zeedlyke volmaaktheid. Alle zyne gedagten fpee- len flegts op het lichaamlyke. Ook niet anders dan lichaam- ke zegeningen bidt de heiden van zyne Goden af. Nie- mand komt, zegt PETRONIUS, tot de: Goden, om geestlyke gaaven van hun aftefmecken; eer hy nog de deur van jr Ca- pitolium bereikt heeft, belooft de een aan de daar aangebe- dene Godheid reeds het rykfte offer, als zy den dood eens ryken bloedvriends wil verhaasten; de ander, als zy hem eenen fchat doet vinden; een derde, al: zy hem eene groote winst laat doen. En cicero merkt aan, dat de meniche iu ’t algemeen denken, dat zy hunne tydtyke goederen van de Goden hebben; doch niemard, zegt hy heeft noit ge- dagt, dat hy de deugd van hun ontvangen heeft; en dat met regt, de deugd is ons eigen werk. Zo vindt men in den Heidenfchen Godsdienst wel feesten , fchouwfpelen , geloften en offeranden voorsetchreeven, om de Goden tot eene gun- itige befcherming ot verzoening over te haalen; maar wci- nige of geene beweeggronden tot een waarlyk deugdzaam teeven. Dit is de natuurlyke gang, dien de menschlyke geest, aan zig zelven gelaaten, neemen zoude, en dien hy, onge- twyffeld , genomen heeft, toen eene algemeene woestheid en verwildering van zeden, uit de verftrooijimng van °t mefsch- dom, en de nondzaaklykheid eener armoedige en moeilvke leevenswyze„ geboren, de overhand gekregen had. Toen werd het Opperwezen allengskens vergeeten. Eerst voegde men het Ondergoden toe; naderhand verloor men het ge- heel uit de gedagten; of, zo men het niet geheel vergat, men agtte het te verheven, om zig met de regeering der wereld te bemoeïjen , of om de aanbiddingen der menfchen te ontvangen. Men vervoegde zig dan tot de Ondergodens even als men zig in cen uitgetrek: ryk mcer aan de "ar | d O> 466 AANMERKINGEN OVER DEN OORSPRONG DRR AFGODERY. koningen en Staatsdienaars, dan aan den Vorst zelven ver- voegt; en dat alleen om aardiche zegeningen. Op deze wy- ze werd alle waare godsvrugt, en tevens de beste beweeg- grond ter deugd, verloren. Goden genoeg, roept ecn voor- naam Schryver uit, (*) maar nergens waare godvrugt, welke de menfchen, tot overwinning hunner ongeregelde drif- ten, tot regitfchapenheid en waare deugd voeren konde. Want, waar geen allerhoogst en van de wereld onderfcheicen zeedlyk wezen, waar geene fchepping, waar geene wyze in- zigten, by de inrigting der wereld, geene alles regeerende wyze Voorzienigheid, en geene verder dan dit leeven gaande hoogere fchikking van den mensch, bekena is, daar kan ook onmooglyk waare Godvrugt wezen. Het veelgodendom kan tot geene zeedlyke volmaaktheid leiden; veeleer leidt het er den mensch verder van af; en daar is geene ondeugd, welke in het zelve, niet haare byzondere verdeediging , een nieuw voedfel en beweeggronden,vindt. En, zeker, in deezen zin is het allerwaaragtigst, dat de Heidenen , in weerwil van de menigte hunner gewaande Goden, gelyk een Apostel zegt, zonder God in de wereld zyn. 0. 0. (*) JerusaLem Betr. II. Th. 21. WAARNEEMING , WEGENS EENE HEVIGE MAAGPYN , DOOR - HET UITBRAAKEN VAN VREEMDE LICHAAMEN GENEE- ZEN. Door Mr. -GUILLAUME FILS, Licentié en Médecine de la faculté de Befancon, refidant d Susfey en Franche-Comté. (Journal de Medecine, Avril, 1781.) [rte jaar 1778, kwam de Dogter van zeker werkman te Susfey my raad vraagen, wegens een maagpyn, waar- mede zy, geduurende één maand, onophoudelyk was gee kweld. Dit Meisje was vier- en dertig jaaren oud , en voor ’t overige van eene gezonde Lichaamsgefteldheid ; zy werkte dagelyks op het land, en was dus aan vecle vere moeijingen en lugtsveranderingen blootgefteld. Ik was van gedagten, dat de maagpyn hierdoor was veroorzaakt ges worden „en gaf haar, ingevolge van dien „den raad , zig ce- nl WAARNEEMING WEGENS EENE HRVIGE MAAGPYN. 467 nigen tyd van allen zwaaren arbeid te onthouden „en fchrecf haar cen ditet voor, die ik oordeelde de beste te zyn, om de vogten, zo noodig tot de fpysverteering, te verbete- ren, Deeze voorzorg was ten Eecnemaal nutteloos, en de maagpynen wierden, van tyd tot tyd, heviger. Eenige aanwyzingen deeden my befluiten , haar een zagt Laxecr- middel te geven; dan ook dit voldeed niet aan de verwag- ting. Ik vond my dierhalven genoodzaakt, tot de pynftil- lende en verzastende middelen over te gaans; dan de uit- werking daarvan was niet beter. Na dat de pynen , geduu- rende eenige maanden, door eene gepaste doot en genees- middelen dezelfde waren gebleeven, verheften zig dezelve ensklaps tot eene aanmerkelyke graad, vergezeld van hee- e {panningen omtrent de maag , brandende hette , kramp- ige trekkingen en aandoeningen, door den geheelen On- derbuik , en geftadige neiging tot braakingen, met tus- fchenkomende flauwten. De pols was klein, fchielvk en ingetrokken. Ik deed de Lydereste aderlaaten , liet haar de Voetbaden gebruiken, en, onder andere verzagtende mid- delen , ook de huy, en dunne foupe van Poylet drinken; doch alles was vrugteloos. De: omftandigheden wierden van tyd tot tyd gevaarlyker, en alles kondigde den aan- naderenden dood van deeze ongelukkige aan, Py dit dreigende gevaar, herinnerde ik my aan de ftelre- gel van CELSUS, cn ik was van gedagten, dat het beter was, een onzeker middel te waagen, dan de Lyderesfe aan eenen onvermydelyken dood over te geevens en Der haar diensvolgens anderhalf grein Braakwynfteen met cen kopje Thee inneemen. Myne verwondering was niet gering, teen ik zag, dat zy , onder het braaken , drie vreemde , een weinig platte, Liichaamen loosde, die yder twee duimen breed, en omtrent vier of vyf duimen lang waren. Zy waren t'zamen gefteld, van een glad fterk vlies, % welk een wit melkagtie vogt bevatte; noch de vliezen, noch het vogt, had eenigen reuk. Ik konde myne nieuwsgierigheid in het nader onderzoek deczer Lichaamen niet voldoen , vermits de Ouders van de Lyderesfe my dezelve onder de handen wegnamen. Ik liet vervolgens de Lyderesfe vier grein Theriac-Celeste , met een aftrekfel van de Lindebloemen gebruiken. De Toecvallen hielden op ftaande voet op, cn zy iep en A 468 WAARNEEMING WEGENS EENE HEVIGE MAAGFYN. den nagt daaraanvolgende , voor de eerfte reis, wederom zeer gerust. Dit meisje herftelde binnen korten tyd, cn was in ftaat haaren gewoonen arbeid wederom te ver- rigten. NATUURLYKE HISTORIE VAN DEN WITSTAART. (Volgens den Heer DE BUFFON.) x D: WITSTAART , in °t Grieksch, Ona3x, in °t Latyn, Vitiflora, in °t Italiaansch, Culo bianco, in ’t Kn elsch, White-tail, in ’t Fransch, Motteux Cul-blanc, A t Zweedsch, Stensguetta , is zeer gemcen in Frankryk, en onthoudt zich op eerstbebouwde landen; hy volgt de voore van den ploeg om de opgedolven wormpjes te zoe- ken; opvliegende, komt hy niet hoog, maar fcheert langs den grond een korte en fnelle vlugt; ontdekkende in het voortvliegen het witte gedeelte zyns agterlyfs, eene hou- ding, welke hem van alle andere Vogelen onderfcheidt , en waarom de Jaagers hem Witgat noemen. Dikwyls treft men ze aan op braakliggende landen; zy vliegen van (een op fteen, en zy fchynen de haagen en het houtgewas te vermyden, althans zy zitten meer op aardhoopen dan op takken, | De Witflaart 18 grooter dan het Zwartkapje, cn veel ` hooger op de pooten. De buik is wit, van dezelfde kleur zyn de boven- en beneden-dekveeren van den Staart, en bykans de helft zyner vederen, die zwarte punten hebben, Deeze zetten zich overeinde wanneer hy vliegt, waaruit een zonderling vertoon, °t welk hy maakt, ontttaat. . De vleugels van het Mannetje zyn zwart, met roswitte ran- den; de rug is fchoon grauw, naar °t blauwe trekkende, welk grauw zich uitftrekt tot het witte onderlyf; cen zwar- te plek neemt een aanvang van den hoek des beks, loopt onder °t oog doer, en ftrekt zich tot het oor uit. Een witte ftrcep ciest het voorhoofd, En loopt over de oogen heen. Het Wyfje heeft die plek en ftreep niet. Ren ros- agtig grauw is het heerfchende in de Pluimadie van het Wyfje op alle plaatzen , waar het grauw , naar ’t blauwe treka kende , by het Mannetje gevonden wordt; de vleugels zya eer bruin dan zwart, en breed geboord; over ’t algemeen gelykt het meer naar °t Wyfje van het Zwartkapje dan naar d zjn UH _NATUURLYKE HISTORIE VAN DEN WITSTAART. 469 zyn eigen Mannetje; de Jongen gelyken volkomen op den Vader en de Moeder tot zy drie weeken oud zyn, wannecr ze beginnen te vliegen. Scherp aan de punt en breed aan ‘t grondftuk, is de bek van den Witftaart, dit maakt hem zeer bekwaam om Infeéten, welke hy naloopt, of liever, op welke hy met kleine fprongen aanvalt, te vatten en in te flingeren. Hy is bykans altoos op den grond; heft hy zich op, °t is om van de eene aardhoop op de andere te vliegen, met een korte en laage vlugt; zonder immer in de bos- fchen te komen, en ooit hooger te rusten dan op laage haagen en klein kreupelhout. Zittende wippelt hy, den {taart op en neder, en laat zyn dof geluid, titred , titred , hooren, °t welk hem misfchten den naam van Vi- trec of Fitrec heeft doen krygen}; zo dikwyls hy weg- vliegt fchvnt hy zeer onderfcheiden, en met een fterker ften de klanken far, far, far, far, uit te drukken, deeze beide toonen {laat hy op eene verhaastte wyze. De Witftaart nestelt onder graszooden en aardhoopen, in nieuw ontgonne landen, en onder fteenen in braaklig- gende; ook bedient hy zich van verlaate konynenholen, en muurgaten; het nest, met veel zorgvuldigheids ge- maakt, beftaat van buiten uit mosch of zagt kruid , van binnen uit hair en vederen; het is opmerkenswaardig van wegen eene foort van dekzel, daar boven geplaatst, en vastgehegt aan den fteen of den aardhoop , onder welken het nest vervaardigd is. Doorgaans vindt men er vyf of zes eitjes in, blauwagtig wit, met een kring doffer blauw gan °t dikfte einde. Een Wyfje, onder °t broeden gevat, was van onderen geheel zonder veeren, °t welk fterkbroe- dende Vogelen meer gebeurt; het Mannetje, fterk gezet op het zorgvuldig Wyfje, brengt het, terwyl het broedt, mie- ren, vliegen, enz. het onthoudt zich omtrent het nest. Als "er iemant voorbygaat, laopt of vliegt het derwaards, met kleine tusfchenpoozingen; is hy ver genoeg weg, dan vliegt de Witftaart in °t rond, en komt weder by ’t nest. De Jongen ziet men in °t midden van Mai; want de Wit- flaarten komen, met de eerfte fchoone dagen, op °t einde van Maart , aan 3 doch volgt ‘er vorst , naa hunne aankomst, dan fneeven zy in groote menigte. Veelvuldig zyn ze in Lotharingen; bovenal in °t bergagtig gedeelte; ze zvn zeer gemeen in Bourgonje en Bugen, doch in Brie ontdekt men ze alleen op °t einde des Zomers; doorgaans hebben hooge landen , de vlakten in °t gebergte, en drooge plaatzen by un 470 NATUURLYKE HISTORIE VAN DEN WITSTAART. hun de voorkeuze. Op de duinen in Susfer worden ze, met den aanvang des Herfsts , in grooten getale gevangen; wanneer ze vet en goed om te eeten zyn. | In Augustus en September keeren zy alle te rugge, en men ziet er op °t einde van de laatstgemelde maand geen meer. Zy trekken by kleine benden heen; voor °t overige minnen zy de eenzaamheid zeer, en leeven in geene an- dere Maatfchappye, dan die van °t Mannetje en CC Wyfje. De Witflaart heeft groote Vleugels, en fchoon wy net zien dat hy veel gebruik maakt van dit vermogen om te vliegen, bedient hy ’er zich des te beter van op zyne toch- ten, en zomtyds in eene groote maate; want hy behoort onder het klein getal van Vogelen, die gemeen zyn aan Europa en het Zuiden van Afia; hy wordt in Bengale ge- vonden, en, in Europa, van Italie af tot in Zweeden toe. Eenige Verfcheidenheden treft men by deeze Vogelen aan; die meer en min byzonders hebben. DE HERFSTMORGEN,. (Uit het Hoogduitsch van s. GESZNER.) D: vroege morgenzon klom reeds agter den berg op, en verkondigde den fchoonften der herfstdagen , teen Mi- con uit zyne hut te voorfchyn tradt. Reeds ftraalde de zon door het purpergeftreepte, groen en geel gemengeld, loof, dat door zagte morgenwindjes bewogen werdt. De hemel was helder. De daauw lag, gelyk eene zee, in ’t dal; de hoogtte heuvels reezen er, met hunne rookende hutten , als Eilanden boven uit, en ftonden, in hun ryk-gekoleurd herfst-fieraad, in den glans der zonne. Geel en purper, weinig nog groen, prykten de boomen , belaaden met rype vrugten,in de fchoonfte mengeling. In vrolyke verrukking overzag Micon het veruitgeftrekt oord; hoorde het bly ge- loei der kudde; de naby en veräfrollende toonen der her- ders-fluiten, en het ftreelend gezang der vogelen , die zich nu hoog in de lucht verhieven, en weldra diep ìn het be daauwde dal zich verlooren, Verbaasd ftond hy dus lang. Eindelyk nam hy, bezield door hemelsch vermogen, de lier van den wand, en zong: Mogt ik, o Goden! mogt ik myne verrukking, mynen an DE HERFST MORGEN. 471 ‘dank u waardig zingen. Alles, alles prykt in rype fchoon= heid; alles verleent ons een vollen zegen; bewondering en vreugde heerscht alöm 5 van de boomen en van den wyn- ftok lacht de zegen des jaars {choon , fchoon is het gant- fche oord, ‘in den heerlykften tooi van den Herfst. 