VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
vende, haare oogen gaan door die gefcheurde gewelven „die opge- propt waren met brokken en Iyken. Een Spook gekeetend, en bedekt met bloed y nadert , gaat te rug , komt fchielyk weder; zy kennen malkanderen op het zelfde ogenblik, en geeven. een gil van verwondering... .. „ Hoe! zye gy Waldemar"? — … Zvt gy °t ongelukkige Wilde”? Hunne armen ftrengelen zig, hunne aangezig. ten kleeven op malkander , hunne traanen vermengen zig... Ach ik ben zonder twyffel onfchuldig voor uwe dogen, dewyl ik u weder zie. — Ja, gy zyt het, maar de Hemel en de Aarde hebben zig, geduurende een jaar, vereenigd om u te verdrukken. Uw hart bett my over, en ik zal vernoegd fterven. gy zult leeven 5 gy alleen kunt by my de plaats van den tederften der Broederen vervullen, misfchien hem doen vergeeten:... Hoor; de Koning heeft bet vonnis nog niet geveld over de Regtbankt , welke u veroordeeld heeft; maar hy wil u zien , en gy zyt vry van dit oogenblik : laaten wy uit dezen verfchriklyken afgrond gaan , waar de onfchuld heeft gezegt, waar de misdaad zelf te zwaar geftraft wordt; dewyl de ftraf langer duurt dan de wroegingen en het op- regtst berouw; laaten wy ons voor de voeten van den Vorst gaan werpen; ik zal kem niet voor u fmeeken-, om dar by regtvaardig is ; maar ik zal hem vertederen voor dic ongelukkigen. Zo ik het gewigt hunner ongelukken konde verminderen , zoudt gy er my zonder (wg, fel om agten, en alle myne vorige misdaaden zouden herffeld zyn ”, Zonder tusfchentyd uit de diepfte wanhoop tot de. overmaat van Geluk over te gaan; zyne Ziel in `t zelfde oogenblik door verdriet te voelen bernypen , en geopend te worden voor de zag'e indrukzelen van vreugd; op den kant van "rent, te gelyk het licht, eene Mine nares, en de deugd weder te krygen, is een van de geweldige Staa- ten, welke de Mensch maar eens in zyn leven kan beproeven, en waar van het diepe indrukzel niet uitgewischt wordt, dan wanneer hy niet meer is. De Dalécarlier gedrukt, om zo te fpreeken, doorde. overmaat van zyn geluk, ademde nauwlyks , nam alles, wat hy zag , voor een fchoonen droom , en vreesde van wakker te worden. — Wat de ongelukkigen aangaat, waar van dat geheiligd Paar omringd Was , een zo teder tooneel hadt hen ongevoelig ontwapend 5 zo dra zy eenige hoop kreegen van hun noodlot te veranderen, kree» gen zy-wroegingen, en van toen af wierden zy menfchen, De Z5 Gy, terven! Neen: san DE DALZCARLER, De Vorst , welke toen in Zweeden regeerde , was die Carel de XIJ, waar van de deugden en ondeugden eveneens gefchikt waren om het Menfchelyk geflagt te verwonderen, die niet leefde dan on te ftryden, en liever de Troonen van Europa wilde doen waggelen, den in vrede op den zynen regeeren. ` Die Prins beminde de regtvasrdigheid , maar hy handhaafde die dikwyis met alle de woestheid van een Oorlogsman , en dan deed de ftraf der misdaaden misfchien meer kwaad dan de ftraffeloosheid zoude gedaan hebben. Wameer hy de onregtvaardige veroordeeling van den Dalécarlier geboord hadt, fpoorde hem zyne eerfte beweeging van verontwaar. diging san, om alle deszelfs Regters in de Myn van Coperberit te doen opfluiten: dat wreede regt was den Oppermagtigen Heerfcher waardig ‚die in’t vervolg san den Raad van Stockholm fchreef; „dat hy hen zyn Laars zoude zenden om te regeeren ”. … Geduurende die voorvallen Gert Carel de XII. De Koningin ULRIKA, welke hem opvolgde , vernoegde zig met het vonnis van den Raad tegen den Dalécarlier te vernietigen , en deedt den onwaardigen Onder- fchout in de gevangenis oplluisen, waar uit de Wilde getrdkken was geweest; den onwaardigen Onderfchout, welke meer dan zyn Moor- denaar mogt geoordeeld worden te zyn, dewyl hy zyn Lasteraar en valfche Betigter geweest was. , Die Vorftin verzagtte ook , op de aandrang der tederhartige Waldemar, de gevangenis van de Slaaven in Coperberit. Zy be greep ‚dat zy, door zwaar voor den Staat te werken , eenige oogen- blikken onbiliykheids jegens denzelven boetten, zy liet hen zelfs een gelukkigen toekomenden tyd in het verfchiet vgoruit zien, zo zy baare genade verdienden; en door aan die Misdadigers te toonen, dat het Vaderland nog voor hun beftondt, gelukte het haar daar Pa- triotten van te maaken, Alles flaagde naar den zin vaa den Wilden; hy {maakte het geluk van onder een wyze regeering te leeven, by maakte zig Vrienden van alle gevoelige Luiden „welke zyne ongelukken kenden ; hy ftondt door eeuwige banden aan de tedere Waldemar verbonden te worden ; maar zyne deugd was niet genoeg beproefd; en die Held , der eerfte ` eeuwen van de Waereld waardig, was nog niet aan "t laatfte bedryf van °t aandoenlyk Treurfpel , waar van zyn geluk de ontbinding moest zyn. | Die onwaardige Onderfchout , welke door zyne onregtvaardigheid eegst de ongelukken van den Regtvaardigen, en daar na zyne eigen hadt uitgewerkt, was de loopbaan van de groote misdaaden nog niet ten einde; overtuigd, dat de Dalecarlier, in wiens plaats hy kwam, bet-werktuig van zyn verderf was, fmeedde hy, voor dat hy in Co perberit kwam , de haatlykíte wraak, welke men bedenken kan. De groote misdaaden worden altemets daor de gewoone driften ontworpen ; maar het zyn niet dan de groote driften welke die uit- voeren. De Zweedin hadt voor den Onderfchout die geweldige ver- voeringen van liefde niet, welke dikwils tot de felfte wraak aanzetten , en dezelve dikwils verontfchuldigen ; het belang , de gewoonte en ' die geheime overeenkomst, die tusfchen twee medepligtigen van het- zelfde complot wêrkt , waren de eenige banden, welke die twee be, ` dorven harten vereenigden; zy waren eer vrienden dan minnaars ; zo men den eerwaardigen naam van vriendfchap mag ontheiligen met dien aan veragtelyke menfchen te geeven, die eenen Wyzen zauden hebben doen walgen van de keurigfte en zinlykfte vermaaken , zo hy die met hen hadt moeten deelen. En De Dalecarlier {prak van °t Geluk welke hy ging fmaaken , en jr welk hy wilde doen fmaaken aan alles wat hem omringde; de Zwee, _ din hoorde hem met ontroering aan ; de Menfchelykheid deedt haare ftem aan haar harte hooren ; zy beefde reeds van zig al te wel ge- wrooken te zien. De Hemel, zeide de Filofoof , heeft my tot het hoogfte geluk geleid , door alie de wegen welke "kr my natuurlyk van verwyderen moesten; ik heb den bitteren kelk van ongeluk tot den bodem toe uitgedronken; voor eerst heeft myn hart, gebooren om te beminnen, zich nooit kunnen uitftorten in den boezem van die geene welke my het leven gaf,” Hoe leeft uw Moeder niet Weer ? = aa Zy heeft nooit voor my geleefd; de wreede zogt door myn dood de fchande van myne geboorte te bedekken , zy bragt my in een bosch en liet my over aan de zorgen eener Beerin welke minder wreed was dan zy.” … De ontroering groeide yder oogen blik in de ziel der Zweedin, haar gelaat nam beurtelings alle de vere ` anderingen der hartstogten aan. Eene onwillige beweeging deedt haar wel haast de hand leggen op den beker waar in het vergif was: ;, Ant- woord my, zeide zy met drift: in welk bosch wierdt gy gebragt? ” mm wm In dat °t welk aan °t noorden van Dalecarlie grenst. ik wilde u by uwe geboorte doen vergaan „en ik ging. heden u ver. geeven, om uwen Vader te wreeken..... De behoeftigheid , de zwakheid, en de gewoonte der misdaaden hebben die op myn hoofd uitgeltort ; myne verfchrikkelyke wroegingen beginnen u te wreeken; laat aan myn verfcheurd geweten de zorg van myne ftraf over: wees gelukkig, ik zal wel haast niet meer zyn; ik zal my zelven … .. maar ach! dit is een nieuwe misdaad, nooit kan deze van myn dood voor my de misdaad van geleefd te hebben boeten.” De Dalecarlier redeneerde al te wel om niet te oordeelen dat alle de banden , welke hem aan moordaadige ouders verbonden , gebroo- ken waren; dat de erkenteuis dieníten , en geen moorden veronder. stelde, en dat hy meer verpligt was aan de Beerin, welke hem ge- zoogd, dan aan de moeder, die hem in het bosch nedergelegd hadu Maar in dat verfchriklyk oogenblik, week zyne Wysbegeerte voor Spe natuurlyke gevoeligheid ; hy hefte de Zweedin weder op; a leef, zeide hy, leef zo gy weder tot de deugd ‘keert, zo myn geluk het uwe wordt, is alles herfteld, en gy zyt myne Moeder”. Ondertusfchen was het heldhaftige gedenkteken , "rt welk de Wilde aan de Natuur oprigtte , maar half geëindigd; by wierdt zonder op- houden vervolgd door het beeld van een Vader, die door hem iu de fchande van de elende en in de geweldige fchokken der wanhoop leefde; hy nam het befluit van zig voor de voeten van Waldemar te gaan werpen. — s, Waarde helft van my zelven ”, fprak hy tot haar, _ dezen avond moest ik in uwe armen het hoogte geluk fmaaken; maar myn Ziel geniet alle zyne gerustbeid nog niet, en ‘er is nog eene offerhande die ik moet doeh om u te verdienen, Hy, die my het leven gegeven heeft, zugt in myn plaats in den afgrond van Co- perberit: ik weet dar het noodlot deel heeft in myne geboorte , en dat de auteur van myn leven ‚door een aanflag op myn leven te mas ken, de banden der Natuur voor my gebrooken heeft; maar de he- mel heeft hem genoeg geftraft met hem aan zig zelven over te laaten. Ik zal tot hem gaan. Ik zal hem de Natuurlyke,en in zyn hart meer verbasterde dan vernietigde gevoelens te binnen brengen, en zo het my gelukt om er een Mensch van te maaken, zal hy misfchien wax- dig zyn van myn Vader te weezen ”, — Waldemar antwoord- de mer hem te omhelzen , het huwelyk wierdt uitgefteld , en de twee Minnaars agtten er malkanderen te meer om. De sedere Waldemar ging ten eerften de genade van de Koningin voor den Onderfchout affmeeken: het was die Prinfes vleijen haat gelegenheden te vertoonen, om haare weldadigheid te oefenen; zy ftondt haar de genade van dien ongelukkigen toe , en zy wilde "er zelf niet voor bedankt zyn. —- „ Ik bedoelde niet”, zeide zy: „ hem veroordeelende , dan de verdrukte onfchuld te wreeken; dewyl zyn leven u dierbaer isa dat hy dan vry zy; hem wedergeevende aan den Staat en aan de order vaa Buger, doe ik niets dan °t geen ik moet: | daar- DE” DALECARLIER, — 328 daarenboven alle de" misdaaden tegens * Vaderland zyn uitgewischt: dewy! by de Vader van Waldemar gaat worden”. ' De Dalécarlier, gefterkt door den Vrybrfef, welke de genade van den Onderfchout bevatte , ging op "rt oogenblik naar de Myn van Copêrberit. Dat geheime voorgevoel, daar het tooneel zo. wel ge- bruik van weet: te maaken , werkte niet in de Ziel van een Vader , on- waardig vanvulk een Zoon te hebben; hy zag in den Wilden niee dan een Barbaar, die de ongelukken van een Vyand, waar over hy gezegepraald hadt, kwam befchimpen ; zyne oogen tintelen eensklaps van ’t vuur ‘van ‘Wanhoop; de gal van zyn: Ziel gaat over tot in zyn mond; hy:trekt, met een dreigend geweld ‚aan de keten welke hem in de gevangenis gekluisterd hielde: de Filofoof ziet zyn oogmerk ; en hem: bedagrdetyk zyn degen toewerpende: „ ftoot toe” , zeide hy „ ik ben uw Zoon stk zal myn: Vader erkennen aan de Gecken welke hy my gaat toebrengen; hy moer den boezem verfcheuren welken de wilde’ Dieren ‘geëerbiedigd hebben in de bosfchen van Dakécarlie ”, =_ De Onderfchout was niet met ene wreede Ziel gebooren 5 de behoefte , Bet belang , de zwakheid hadden hem.van misdaad tot misdaad vervoerd, maar hy. was nog niet laag by redeneering , nog een Schelm by Systema. De Edelmoedigheid van zyn: Zoon was een ftrùê] van licht, tvelke hem zyne dwaalingen deedt befpeu- ren. Hy' ging mer fchrik agter uit, Mg zyne handen op zyne oogen, als of hy de duisternis van dat akelig verblyf vermeerderen wilde 3 en zig. met afgebrookene fnikken, wendende naar den Held, wiens gezigt hy niet verdreagen. Het ongelyk verzeld niet dan de misdaad, antwoordde de Zoon ; ge- loof my, uwe Ziel was niet gemaakt om laag te zyn; zy zoude het worden zo zy wanhoopte van zig weder op te heffen. De fchuldige, die wroegingen hadt, was noit een Schelm; en fchoon gy uwe da- gen in misdaäden heb doorgebragt,zo gy nu aan de Menfchetykheid en °t Vaderland de laátfte zugten van uw leven toewydt,dan is alles herfteld. Hoe zoudt gy ‘my regtvaardigen ?- Ach ik zag my noit zo misdaadjg; ach! Laat my die oogen, zo onwaardig van zig tot u te verheffen , naar het ftof nederflaan, Ik wenschte dat myne gevangenis, nog diger by ’r Aspum -der Aarde was , om "er my te verbergen, voor ’t-Heelal , en voor -my zelven ! De Taart waar ih-ik.n zie, wischt,uwe.euveldaaden beter uit dan de ydele {raffen der, men(chen ; De Natuur en 't Vaderland zyn gelykelyk vol: daai D 846 bekio? daan. Zie hier uwe gesde welke ik u koet sántieemgeri; wees vry; en dat ik moge zeggen: de val myus Vaders heeft niet gediend, dan om meer kragt aan zyne Deugd te geeven , en by zoude minde groot geworden zyn, zo hy altyd regtwaardig geweest was”! De Onderfchout hieldt lang een ftilzwyger , welfpreekender dan de uitdrukkingen van de levendigfte erkentenis ; hy amhelsde de knien van den Dalécarlier, hy befproeide die met zyne egenen ; maat eensklaps met fierheid weder opftaande, drukte hy de band van den Fildfoof, en zeide hem: „ een nieuwe dag verlicht my; ik gevoel my waardig van u eens myn Zoon te noemen ; gy zuk niet bloozes van myn Weldoener geweest te zyn, ik durf sarineemen cen nieuwe loopbaan te beginnen, en de dagen , welke ik zal gebruiken om u ns te volgen ‚zullen misíchien iets toebrengen om die dagen , welke ik ten uwen verderve gebruikt heb, uit te wisfchen”. De Onderfchout, zig vry ziende „haastte zig „om zig door wettige banden met de Zweedin te verbinden. De Dalécariier voldaan hebber- de san de Natuur „vloog weder naar de liefde, — „6 Waldemar” geide hy: „ zig in haare armen werpende, ik heb eindelyk een Va- derland , een Vader en een Vrouw , ik ben de gelukkigfie der men- fchen; ik ben een Mensch ”. Welhaast voltrokken zy hunne gelukkige vereeniging; zyne Ouders kwamen hunne beloften na,zy hielden zig fteeds By die deugdzame gevoelens, welke hy in hen hadt doen gebooren worden , en ftierven eenige jaaren daar ma met een opregten agtervolgd berouw. Wx hem zelven belangt, hy nam het ampt °t geen hem, weinige digen na zyn buwelyk , wierdt opgedraagen , met erkentenis aan , en heeft het altoos met eene voorbeeldelyke eertykheid en naauwkeurigheid waargenoomen. Hy geniet met zyne Waldemar en eenige benrialyke - Kinderen, waardige Spruiten van zulke voortrefiyke Ouderen , een hoogen en gezegenden ouderdom ; hy heeft weinig van zig doen fpreeken, om dat hy zig fteeds tot zyn ampt bepaalde, en zig alle grootheid en hof bedieningen oatrokkeu heeft , ftellende , boven alien anderen luister, zyn grootíten roem in het karakter van een Mensch te syn. ° C. . BERIGT VAN DE HOLLANDSCHE MAATSCHAPPY DEN WEETENSCHAPPEN TE HAARLEM, | IR de Vergaderinge van de Holtandfche Maatfchappye der Wee: tenfchappen ‚opgericht te HAARLEM „aldaar gehouden den or May 1771, zyn overwoogen de Antwoorden, ingekomen op de Vrasge, Welken zyn de beste Middelen om Vaarwaters te verdiepen, bt 2 J VAN DE HOLL, MAATSCH, DER WEETENSCite 322 xy de ondiepten gekoomen zyn door Verzandingen , Kledjen , Skikken ofte anderfints? opgegeeven in het Jaar 1769, om ze te beantwoor- den voor het Jaar i771. Dan, hoe zeer de Maatfchappy erkenne, dat daat. onder verfcheidenen zyn, dewelken getuigenis draagen van de kundigheid hunner -Schryveren , oordeelde zy nogtans, dat aan géén van die allen door haar de prys kon toegeweezen worden, om dat zy allen in zeker opzicht de Vraag niet voldeeden. By allen mist men ten opzichte der ftroomende Rivieren de noodige onderfchei- ding van zoodaanige ondiepten , dewelken , uit boofde van de na- tuurlyke gefteldheid der Rivieren, al of niet verplaatsbaar zyn. Som- ` migen der Schryveren bepaaleu zich, in bet opgeeven der Middelen tot wegneeminge van de Ondiepten, alleen aan ééne foort daarvan , zonder gade te (oan de gevallëh, in dewelken anderen te verkiezen, ofte daarby te voegen zyn zouden; en zonder de middelen aan: de hand geeven, om de gemaakte Geul of diepte te behouden, Sommi- gen bepaalen zich alleen tot ftroomende Rivieren, anderen tot ftil- flaande Vearwateten, En eenigen. hebben te weinig met de Pra&tycq geraadpleegd , voorflaande niet alleen Müddeleg, die enkel op "Theo, rie rusten, maas zelfs op zeodanige Theorie, det men groote reden heeft om te duchten , dat zy , in het werk gefteld , onvoldoende zouden bevonden worden. Om alle deeze redenen heeft de Maatfchappy geoordeeld, deeze Vraag nog eens te moeten opgeeven, met verzoek om op de voar- gemelde herinneringen by het antwoorden te letten ; en die Antwoore den voor. het Jaar 1773. haar te doen toekoomen, zullende zy nog- tans de reeds ingekoomene Antwoorden mede in aanmerking neemen tot den prys 5 en Byvoeg{íels tot, of Verbeteringen in dezelven , met genoegen asnueemen. Zy ftelt vervolgens voor tot eene vrRAAGE om ze mede te beant- woorden voor het begin van het Jaar 1773: Daar het ‘door de ondervindinge bekend is, dat "er uit de Natuure lyke Gefteldheid en andere omftandighedender Rivieren van ons Va- derland , voornaamlyk van den Neder Rhyn of Lek, zekere gebreken noodzaakelyk voortvloeijen , waar door aan den eenen kant derzelver Kanaalen , tusfchen dezelfde of foortgelyke Dyken beflooten , te eeniger tyd onbekwaam zouden kunnen worden, om, behoudens de veiligheid der aanpaalende Landen, dezelfde hoeveelheid Waters af te brengen; en aan den anderen kant de Dyken in buitengewoone gevallen, zoo van. Ysdammen als anderfints, in gevaar gebragt wor- den van te bezwyken;zo word gevraagd: Kunnen die gebreken zel- ven , of ook derzelver gevolgen door andere middelen , dan door Afleidingen , voorgekomen worden ?zo ja, welken zyn dan die mid. delen ? — maar „indien één of meer Afleidingen de eenigfle middee len zyn mogten , waar door zoodanig oogmerk op eene duurzaame wyze bereikt kan worden , zyn dezelven, naar de gelegenheid der ` Lan- ar 328 BERIGT Landen, moogelyk ? zo ja ; waar , en op welke ayze moeten zy dan gemaakt worden „en kunnen zy veilig ondernoomen worden , zonder de vaarbaarbeid der Rivieren te benaadeelen? Men onderftelt by deeze Vraage , dat door het (luiten der Bywegen langs den Boven-Rhyn, als het eere en Naruurlykíte Middel, niet alleen de vaarbaarheid der Rivieren bovenwaarts behouden , maar ook tevens een geregelde verdeeling tusfchen de Takken te weeg gebragt zal worden; des men by bet antwoorden der bavengemelde Vraage niet noodig hebbe, in aanmerking te neemen, die buicengewoone . hoeveelheid van Water , welke mew fints eenige Raten door het openliggen der Bywegen, op den Neder- Rhyn en Ysfel, ondervon den heeft. : Voorts verwagt de Maatfchappy , Bat de Schryvers de Middelen of Projeften , dic zy by bunge Antwoorden mogten voorflaan, ce- nigfints uitvoerig , des noods met byvoeging van eene beraaminge der kosten , daartoe noodig, zullen gelieven voor te tellen. En, naadien de Maatfchappy alle gelegenheid en tyd tor het be- antwoorden haarer Vmagen gaarne wil geeven, heeft zy beflooten, | dien tyd voor het vervolg een jaar te verlangen, en tot dar einde op de gewoone voorwaarden ter beantwoordinge voor primo Ja- nuary 1774. voor te ftellen de Vraag: Welke is de Grond van Hollands Koopbandel, van zynen ‘aanwasch en bloei? Welke or- zaaken en toevallen bebhen dien tot beden toe aan veranderin- gen en verval blootgefteld ? . Welke Middelen zyn best ge febikt en gemakdykst te vinden, om denzelven in zyne tegenwaar- dige gefteldbeid te bewaaren, zyne verbetering te beunrderen ‚en den boogften trap van volkomenbeid te doen bereiken? De Vraag , in het Jaar 1770. door haar opgegeeven. om ze te beantwoorden voor het begin van het Jaar 1772, is: Welken zjn de Ziekten onder de Menfchen,die uit de natuurlyke Gefleidbeid ` wan oñs Vaderland voortvloeijen? Hoe kan men:zich tegen dezel- ` wen behoeden , en door welke Middelen kunnen zy-geneezen wor- den ? ` d. De prys, gefteld op ieder van de Vier bovengenoemde Vraagen voor den geenen, die haars oordeels dezelve best beantwoord heeft, js eene Goude Medaille, op den gewoonen Stempel der Maat- fchappye geflaagen, met den naam van den Schryver, en het jaar: tal op den rand. a De Antwoorden op de Vraagen moeten niet met den eigen naan der Schryveren, nogte met meldinge van hunne Woonplaatfe, maat met eene Zinfpreuke, getekend, en met eeu verzegeld Billet, het welke dezelfde Zinfpreuk tot opfchrift heeft, waarin des Schryvers naam en adres gemeld zyn, aan C. C. H. VAN DER AA, Secret ris deezer Maatfchappye, zeer leesbaar gefchreeven , in bet Neder- duitsch, Fransch ofte Latyn, FRÄNCO gezonden worden. D g ` YAN DE MOLL. MAATSCH, DERWEBTERSCH. — 329 De Maatfchappy vreest, dat zy door het juist bepaalen van, de grootte der Antwöorden, die zy verwagt, ligt den Schryveren de gé- legenheid beneemen zoude van het noodige te melden. ` Nochtans moet zy verklaaren, dat het haar zeer aangénaam zal zyn, wanneer de Schryvers hunge Antwoorden, zoo veel mogelyk is, bekorten, door alles daar van af te laaten, °t geen nier volftrekt tot de hoofd, zaake. die zy vraagt, bekoort.. _ Ieder eenen , wig hy ook weezen mag, Dat yry, na den prys te dingen, uitgezonderd hen, die in eenig opzicht Leden van deeze Maatfchappye zyn. Ook zal het den geenen , dewelke den prys be- haalen zal, niet vry Dun gyne Verhandeling, waarop hem de prys 13 toegeweezen , het zy in het geheel ofte ten deele; het zy apart ofte by eenig ander werk, te doen drukken, zonder de toeftemming van deeze Maatfchappye daar toe verkreegen te hebben. Op den g; May 1771 zyn by de Holl, Maarfch. der Weetenfch. aangefteld tot Direâeuren, de Heeren Mr. jacos por , Schepen en Raad der Stad Amflerdam Sc. Sc. Mr. DANIEL RADERMACHER , Heer van Nieuwerkerke , Oudraad der Stad Middelburg, Bewindhebber deg Oost-Jnd, Comp. ter Ka. ` mer Zeeland Èe. EC. | , tot Leden, de Heeren Mr. LE MARQUIS DE ST. SIMON, Mr. FREDRICK ADOLPH VAN DER MARCK, J. U. D. ën Prof. op de booge Schoole te Groningen. | FRBDERICUS BERNARDUS ALBINUS CN EDUARD SANDIFORT , Dooren en Profesforen in de Medicynen op de hooge Schoole te Leiden. ENGELBERTUS MATTHEUS ENGELBERTS, Bedienaar des H. Eùang. te Hoorn. ALEXANDER PETRUS NAHUIS, MAXIMILIAAN JACOB DE MAN en JOH. FRED, CLOSSIUS , Do&òren in de Medicynen te Hoorn, Nymegen en Ss Hage, ` ` En PYBO STEENSTRA, Phiof. Doëor , Leâor in de Wis- Zee- Vaart. en Sterrekunde Be, Ge, te Amfterdam. V. DEEL. MNGELW, NQ. 7. Aa WAAR- WAARNEEMINGEN omtrent de | LUGTS-GESTELDHEID , WEDER en WIND, te AMSTELDíÁ, in May 1771. poor ANTONIUS WILHELMUS SCHAAF; Med. Dog, L Barometer. Therm. , Winds Streek. Wede, | D.”s morg. smidd. °sav.|momi.av. (org, midd, Top, (Gefteldb, Z See See Si ae ‘129. 9$ 29. 10 |29. 10475551Z OZ OZ 2—10 —iI$ 30. o 51,56 50 330, 1430. 2 — 2 Als? 49| Z 4| — i — O ëlo 51/6455 Ze zo mm je 8461/78/69 ge B BL — Bf — 6878|68 Z O ` LEE DE 6468|60] W 1o — gf — 1o |—1o} 6469/63] O Hij ir Je ie 6367|62) W Iglo |! — —j|— iI 6059|55 N W 13,30. O 30. O |30. C 158/65/58 W 14— of — ofj— 05 5667|59] O I5 29. 114 5868|64 | *y16 17 — 84} BA Dë 66,73 18'——10o$ 30. o |30. O# 53,59 1939. ej I |= a (5562|53 N O 20 — If Ijj I |5762155 | Sr I| 29. —— GQ 63 BilóriZ O óa) . Z SIIN W 29. IO E | — i Fe O (5866|53 Ww Sj O Lesen zs 2 6061|48 Z W aj 3 ke 3 |— la CG IN, W SA 2 | IJ 1 5965/58; W 25|- — O [2911529 I0} dl _ 26j29. 10 |— 9 10 66/82/66 |Z. W o7— 9$ — —|— 8468/7666 | Z 28 SE I |30. 14 5662,56| W * 929|30. — o |29. IO 60/7461 Z O 30/29. Bag, 6$- — 8 ó4rossl Z ko A wm ch „Zil 11 30. oäieg, 11 eenz zg WtNWeNZ W Hoogfte Barometer d. 30. 3 ") | Laagfte Barometer d. 29. 6$ middelb. d. 29. Tof Hoogfte Thermometer gr. 85 . | Laagfte Thermometer gr. 47 j middel. gr. 66 * e Den, 7 ’snamiddags ten 4 uuren 80 graaden, * B Den 8 ’snamiddags ten 4 uuren 81 graaden, * y Den 16 ’snamiddags ten 4 uuren 85 graaden, * & Den 19 ’snamiddags ten A uuren 81 graaden. MENG ELE ER K; TOT PRAAIE LEÎTEREN , KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN 3 BETREKKELYK, ` , EES -y MARCUS ANTONINUS EEN VERVOLGER DER CHRISTENEN; : Aan de Heeren Schryoeren der Nieuwe Vaderlandfobe. - Letteroefeningen. 2 ene MYNE HEEREN! | ‚TK ‘neem de vryheid op UL. deeze Vertaaling toe té - fchikken: Uw Mengelwerk is eene bekwaame Verzae melplsats voor (tukjes van deezen aart, die, te klein zeg om äfzonderlyk uitgegeeven, en te nuttig om den Neder= ländfchèn Leezer onthouden te worden: De Vefhandeling is opg®fteld door den uitmuntenden en geleerden oordeel- kuridigen Mr. MOYLE , en behelst , behalven de groote. hoofdzaak daar in bedoeld , vérfcheide byzonderheden; dienftig ter ophelderinge van dit Tydperk der Kerklyke ` Geftbiedenisfen, en die ik my verzekerd hou dat door, vee= len uwer weetgierige Voorftanderen mèt genoegen zullerf geleezen worden.: Dewyl het geheel te lang is om het op éenmaal, in uw Werk in te gien, kunt gy het, gevoeg- lyk,- be elk Voorftel , affcheiden, of daar ií naar goedvins den handelen, Ik heb de eer van my te mogen tekenen; ` ‚ UL, Begunftiger. Le Se 2 Om te bewyzen , dat MARCUS ANTONINUS een ergo ger der Christenen was 3 zal ik de drie volgende Voorftellen, betoogen. Voor . I. Dat hy een bygeloóvig Yveraar was voor zyn eigen Godsdienst , en Gett Begunftiger der Christenen, Ten. `. D, Dat de ervolging werd voortgezet, met zyne Kens, nis en Toeflemming, Enten ` Ren Ilf, Dat dezelve op zynen Last en Bevelfchriften ges, fchiedde. SZ, o7 1. Dat by een bygeloovig Yoeraar was vodr zyn eigen Gods- att, En geen ®egunfliger der Christenen. ` EN S. 1. De bygeloovige gehegtheidvan MARCUS. ANTONINUS V. DEEL, MENGELW., NO, 8, -Bb an se 3t. ANTONINUS aan zyn’ eigen Godsdienst blykt, uit het geheel beloop zy- her Schriften ; die vol zyn van den diepften eerbied en hoogagting voor zyne eigene Goden. Het zou tyd kwisten weezen , voorbeelden van zo duidelyk eene zaak by te brengen. En een Hetden, als JULIANUS ‚zou hem niet voor den Held zyrier Cefèrs verkoozen, en zyne Godsvrugt je- gens de Goden tot het witfchitterend gedeelte zeng cha- _ raêers gemaakt hebben, indien hy zich eenigzins gunftig aan de Christenen betoond hadt. De nauwlettende zorge en keurigheid , waar mede hy zyne post waarnam, terwyl hy een der Saliers of Dansfers (a) was, ftrekt tot een an- der bewys van zynen yver OR MARCELLINUS befchryft hem als Godsdienftig tot bygeloovigheid toes en de Beide gen van zyn eigen tyd konden niet nalasten hem uit te lachen, van wegens het groot getal der offerhanden , die hy offerde (eJ. En pio brengt bert by als een treffend be- wys voor zyne Godsdienftigheid, dat hy zelf op Ongeluk. kige Dagen sin zyn eigen huis „den Goden offrhanden toe bragt (d). Eer ander blyk voor zyne Heidenfche Godsdiene ighid mogen wy ontleenen uit het character van zynen ader ANTONINUS, Wiens yver en Godsvrugt door alle de Gefchiedfchryvers dier tyden hemelhoog gepreezen wordt, die hem, uit dien hoofde , vergelyken met NUMA , den eer- ften Grondvester van hunnen Godsdienst (e). En pausa» NIAS, die er het best getuigenis van kan draagen; dewyt by onder zyne Regeering bloeide, verzekert ons dat hy den naam van prus aannam , van wegen zynen uitmuntenden yver in den dienst der Goden (f). Naardemaal marcus ANTONINUS zich het voorbeeld zyns Vaders voorftelde, als de baak en * rigtfnoer in alle zyne Staatkundige en Godsdienftige verrigtingen (8), en hem zo dikmaals pryst, wegens deszelfs Godsvrugt in het aankleeven van den vast- gefeiden Godsdienst zyns Lands, en afkeer van nieuwig- he- Gei Leben, waren de Bewaarders van de Ancila ‚of de Twaalf Schilden, in den Tempel van mars opgehangen. Zy kreegen hun. nen mam van het densfen in het jaarlykfgpe Feest, ingefteld ter ge- dagtenisfe van het wonderdaadig Schild, } welk Numa voorgaf uit den hemel gevallen te weezen. éi b) Carrrousnus, Cap. 3. Ce) MARcaLrinus XXV. A Excerpta Valeftana p. 721. | €) Sutpas in Antonino, CAPITOLINUS in Pio d? 13- umo mg 9 ERZ. ’. (f) Lib. VIIL p 526. (g) La VL C. 33. Ed, casus. D tei YERVotGRÄ ben Geiistenen. dai heden in den Godsdienst en alle qndete zaaken (4) volgt y onlochenbaar , dat hy op dezelfde beginzels te werk ging y en eenen gelyken yver betoonde voot den Heidenfcben Bers dienst, Om dit bewys fterker aan te dringen, zou ik kune nen bybrengen zyne bekende ligtgeloovigheid ;en bygeloof in andere zaaken„ hoe hy de Cbaldeen raadpleegde Gi en geloof floeg aan de Godfpraaken van ALEXANDER den Bee drieger , waar van ik elders gefprooken heb zyne meening dat de droomen van de Goden kwamen , en hoe. hy de eneezing zyner kwaale aan een derzelveh toefthreef Ce, y welke lyst van dwaasheden ik nog een groot aantal ane, dere zou kunnen voegen, zo groot een Man onwaardig A en welke toonen, dat het heerlykst vernaft, en de beste. bekwaamheden niet beftand zyn, tegen het overdwingend. geweld van gewoonte en opvoedings | IE Lë Zyne veragting van; en haat tegen de Christenheid is blykbaar uit zyne Werken. In ’t begin zyns Boeks be- lacht hy de Duivelbanners , en die voorgdven wonderdaaden tedoen (d). En niemand kan twyfeleu of deeze aänmer-, king is voornaamlyk, zo niet eeniglyk ; ingerigt tegen de Christenen , die uitftaken door hun wonder werkend ver- mogen om de Duivels, uit te werpen. Het is bekend hoe "eg in de eerfte Christen Kerke een byzondere Orde van Mannen. Was tot dit werk gefchikt, die ANTONINUs als bedriegers en kwakzalvers befchryft , gelyk Luciants in zyne Philo: Deier, en ULPIANUS in de Digesta gedaan heeft (De Walk. eene veragtlyke afbeelding van de Christerien heeft hy ge- geeven Çf), wanneer hy hun befchryft als een hoop dwaas. zen en Geestdryvers, die hun leeven, uit enkele hardnek= kigheid , verfiaaden ? —- Om de kragt van dit bewys te ontzenuwen y merkt gy aan (g) dat ANTeNINUs met deezé. plaats het oog alleen heeft op de Ketters, die tegen dert handel der Recbtzinnigen, zieh aan den marteldood bloog flelden , met een” yver zonder verltand, Ter beantwoore. dinge hier van heb ik verfcheide voorbeelden van mme (4) Kata ed wajid, Í, 13. pode Eeindëneg, id, 5) Caerroumus C 19. ei Arron Lib. IX, C. ars Lë L i d) Id. Lib. L C. 3, (e) Lib. L t 83: C. ke , f) ANTON Lib. XI. C. 3. , d 5 ot. (z) [Men merke hier, en is é vervolg o, dat deeze Serbe: deling Briefswyze gefchreeven is en den Eerw, zino, Vicuis vat Topsbam:) ` | l a, bbs. 434 l M. ANTONINUG lige Martelaaren onder de Recbtzinnigen bygebragt s by welken Kier nog eenige zal voegen van de Derde- Eeuwe, wanneer de onbedagtzaame yver voor den Marteldood be- on af te neemen, ORIGINES ftreefde, zegt EUSEBIUS , ern- ig na de kroone des Marteldoms onder severus , fchoon ly dezelve niet verkreeg (a). Dezelfde Gefchiedfchryvers levérén ons eenige voorbeelden op van vrywillige Marte- Jaars onder Dectus en VALERIANUS (b); en zelf in de Vier- de Eeuw begon de oude geest des Marteldoms by de Gbristenen te herleeven , ten tyde der vervolginge van nio- CLETIANUS. In gloriofa certamina ruebatur , men liep om d tot bet roemryk lyden, zegt SULPICIUS SEVERUS (f). n EUSEBIUS heeft de gedagtenis bewaard van veele Recht- zinnigen, die hun: leeven -vrywillig opofferden (d). Het eenigst voorbeeld °t geen ik, in de geheele oudheid, kan vinden van eenen vrywilligen Martelaar-onder de Ketters, is dat van, eenen Marciontet, die ondef vaLerranus leedt Ce), °t welk zeer dient tot ftaaving myner ‘vêrklaaring van CLEMENS ALEXANDRINUS , Ín de aanmefkingen op uwe Aantekeningen. Dit (tuk is onwederleggelyk zeker. —_—— Wat het andere gedeelte uwer veronderftellinge betreft, Ik bad uit jusTiNus en anderen getoond „ dat de Ketters verre waren van op den Marteldood gefteld te zyn : dit kan ik nu bevestigen door het uitdrukkelyk gezag van ire- NEUS (f) , die verklaart dat het ondergaan des Martel doods tegen de beginzelen der Ketteren ftreedt; ep dat, | van den eerften ootfprong des Christendom: af, tot den tyd waar in hy fchreef , onder de Regeering van coMMopus. yiaamiyk, niet meer dan twee of drie hunner. eoor hunnen Godsdienst geleeden hadden $ dir getuigenis is onwraak- baar, en Boot uw geheele bewys om ver. Maar wat zou het voor uwe zaak dienen , indien ik toeftemde dat het ftout en roekloos lyden der Ketteren , ANTONINUS tot de gemelde aanmerking gelegenheid'gaf; want het is duidelyk dat hy dezelve op alle Christenen , zónder onderfcheid , toe- past , en gevolglyk het zelfde denkbeeld vormde van de | Ket Lei Buerg Kerklyke Gefebted. VI Boek 2 Hoofdft. K Aldaar Boek VI. Hoopit 41. en VI ra. 3 Kerklyke Historie, II Boek Hoofd. 47. | (d) Kerkiyke Gefeb. VIIL 9. De Martyr Paleft. Cap. IEI. IV. IX t. Çe) Eoenps Kerk). Gefch, VIL 12. e, (7) Pag. 361. Ed, GRABE. L` 1 d Q EEN VERVOEGER DER CHRISTENEN. say Ketters 3 en de; Rechtzinhigen , % weik alles is wat ik beweer l , eo ao Ka De afkeer , dien.ANTONINUS van de Christenen hadt, wordt bevestigd door het getuigenis der Christen Schryve- fen, JusTiNus voegt hem , in zyn eerfte Verdeediging’, altoos by zynen Vader ANTONINUS PIUS , als een Haater der Christenen, en ATHENAGORAS verklaart van hem, dat hy íchrikte op het hooren van hun enkelen naam (a), Vast gaat het, dat hy, van zyne vroegfte jeugd af, een Derk vooroordeel tegen de Christenen hadt ingezoogen , zo door het voorbeeld en de Lesfen van zynen Vader, (wiens gë- voelen van onzen Godsdienst te overbekend is uit JUSTI- Nus den Martelaar) „ en door zyne opvoeding onder zo veele Voogden , die vyanden waren van het Christendom, DioeNgTUS , gelyk zyne Werken uitwyzen (b) ‘droeg zorg om hem vroeg vaoroordeelen tegen de Christenen in teboezemen. APOLLONIUS, zyn Leermeester in de Wys- begeerte , was niet alleen een Haater ,. maar een Vervolger der Cbristenbeid (e), En FRONTO, die hem in de Rederyke kunte onderwees , ftelde dat vinnig fmaadfchrift tegen de Christenen op , waar in hy hun befchuldigt met die fnoade misdryven , welke de kwaadaartigheid der Heidenen hun “ten laste leide (d); Deeze Perfoonen: bleef Antoninus gek negenheid toedraagen , en ftelde Ter zyn betrouwėn op‘, naa dat hy tot den Throon kwam, en vermeldt hun met lof in alle zyne Werken. Keizer geworden zynde , betoon- de hy eene byzondere hoogagtiug voor APOLLONIUS , en woonde dikwyls zyne lesfen by (e), Fronto bevorderde hy tot het Landsbeftuur van Brittanje (f) , en tot het Burgermeesterfchap (g). Dit levert een fpreekend bewys op, dat hy noit de Christenen beguaftigde; want anderzinë zouden zyne gemeenzaamfte bogzemvrienden en gunftelin= pen zich noit voor hunne openlyke vyanden verklaard ebben. e) CAPITOL, c. 3. (f) EumeNt Panegyr. Ge 53e LO Avsonu Panegyr. 6. ug Sali Ed. A d ` (9 P, 7. Oxf. Edite (b) Lib. 1. c. 3. a ` Wo ANTOMENDS et zeer onwaarfchyniyk is, dat zuk een Liefhebber en hoogagter der Wysgeeren , gezweore Vyanden der Christenheid , oit eenige agting voor onzen Godsdienst kon hebben, l §. 4. Het eenig bewys door u bygebragt, om hem als een Begunftiger der Christenen te doen voorkomen , is zyn Brief aan de Aigemene Staatsvergadering van Afie. In myne anmerkingen heb ik verfcheide I'ydrekenkundige zwaarig- eden tegen de egtheid van dit Bevelfchrift opgegeeven, en ik hoopte, dat gy de oude zwaarigheden zonde hebben beantwoord eer gy nieuwe begeerde. Maar ik verlang zo Zeer om een einde aan dit ge{chil te maaken, dat ik daar om e OP uw verzoek „het nog eens zal beproeven om deeze zaak in een zo belder daglicht te zetten, als mogelyk is, om u tot myn gevoelen over te haalen. —— Het is een zeer ongunftig teken voor de egtheid van dit Bevelfchrift; dat de oude Schryvers niet overeenftemmen „ tot welk een Keizer °t zelve behoort. Het Affchrift van jusTinus, en alle de andere Gefchiedíchryvers , uitgezonderd de Alexan- e Kronyk, fchryven het aan ANTONINUS PIUS toe, zo doet ook eUsEBIUS (a) „fchoon de tytel in zyn Affchrift het duidelyk aan marcus ANTONINUS toeëigent; welk laatfte genkbeeld door alle hedendaagfche Oordeelkundigen ge volgd, en aok verre het waarfchynlykst is. Het groot ver {chil njet alleen in den Tytel, maar ook in het Bevelfchrift zelve, tusfchen de twee Afichriften van EusRBIUS en jus TINUS , kan niet verantwoord of goed gemaakt worden, Misfchien zult gy zeggen , dat de Lastbrief eerst in 't La fyn uitgegeeven zynde , (gelyk moet weezen zal dezelve voor egt gaan, ) deeze Afichriften enkel verfchillende ver- taalingen van het oorfpronglyke zyn. Dit zou vry veel klemmen, indien ze alleen in woorden en niet in den zia van elkander weeken, Doch daar zy, in zo veele weezen: lyke ftukken , verfchillen , en verfcheide volzinnen van *t gene ontbreeken, die in ’t andere gevonden worden, kan dit antwoord de zwaarigheid niet ontknoopen a Of eeng bondige rede geeven voor verfchillen van die aangelegen- heid. Daarenboven verdient het onze opmerking , dat ege h |. voorouder! än. E Fet Peer on Eer ` fchoon beide de Affchriften, en wel inzonderheid dat van JPSTINUS, vervaardigd waren van eene onkundige hand, En gefchreeven in zulk (legt en barbaarsch Grieksch, ze | d Gei Ers Kerkh Gefib, IVB Hoofd. dat ze oorfpronglyk Grieksch ‚en ‚by gevolge , valsch zyn; „want elk weet dat het Grieksch in deeze dagen de taal niet was der Regtsgeleerden en van bet Hof, — Ik had bye kans vergeeten aan te merken, dat, niet tegenftaande. het onderfcheid deezer Lastbrieven, in ‘eenige vry gewigtige onftandigheden ‚ nogthans uit de gelykheid in de groote hoofdzaak , byzonder in het ftellen der voorwaarden , daar ze niet volkomen gelyk zyn ‚de Oordeelkundigen met regt beflooten hebben dat het geen twee verfchillende Laste brieven , maar verfchillende. Uitgaven van denzelfden Laste brief zyn. Het valt bezwaarlyk, op zulk een afltand van dien tyd als wy beleeven, te bepaalen welk van beide heg. oorfpronglyke is; doch naardemaal het, volgens eene doon gaande waarneeming, vast gaa, dat de oudíte bedriegeryen altoos de lompfte zyn, komt het my zeer naastdenkeiyk voor, dat de Uitgave aan het Verdeedigfehrift van JusT Nus gehegt (hoewel niet door JusTINUS zelve , ) het oudfte is. Waarfchynlyk kwam het, in ’t vervolg van tyd, in handen van lieden, die het voor een al te angefchikte en te ruwe bedriegery hielden om ze der wereld op te drin- gen, Ser daarom eene voegiyker gedaante aan gaven, en e nieuwe uitgave van vervaardigden, door EUSEBIUS, in ene Kerklyke Gefebiedenisfen nagelaaten, welke de aan- neemelykfte van de twee is, fchoon er genoeg in over- ` bleef, om den Oordeelkundigen ftoffe tot wederfpraak te verfchaffen. ` d ` Le, Het verfchil deezer Lastbrieven , met de andere omftandigheden , loopt zeer fterk aan tegen de egtheid van deezen Lastbrief ; maar het bewys ontleend uit het fti- - zwygen van alle de Schryvers dier tyden betoogt zulks ‘volkomen. Is het mogelyk, dat zo heerlyk een getuigenis. de aanmerking van alte Schryvers dier Eeuwe zou ontglipt weezen ? Kon een Lastbrief openigk te Epbejen, gelyk men wil, gegeeven , verborgen zyn voor de Verdeedigers van den Chrisslyken Godsdienst in dien tyd? Het is beuzelagtig te Dellen, dat JUSTINUS en ATHENAGORAS in hunne Ver- deedigfchrifven aan MARCUS ANTONINUS overgehandigd , — naa het opeubaarmaaken van deezen Lastbrief, zo veel EEK Bb 4 _ moeie neee geer weng E, "RE "zs LN. . `" "` Me ANTONINUS moeite zouden hebben aangewend om de Christgeloowiges, van de befchuldiging der Godverzaakerye , en andére ge- meene lasteringen , te ontheffen , indien de Keizer, in een zo ftaatiyk een Bevelfchrift , hun des ontfchuldigd hadt, sTATIANUS en THEOPHILUS gaan deezen Lastbrief met ftil- Zwygen voarby; en wy mogen , met rede, het zelfde den- ken van de oud Voorvegters der Cbristenbeid, onder de Regeering deezes Keizers „ MILTIADES , APOLLINARIS en BARDESANES , aangezien EUSEBIUS zich, op hun getuige- nis, in dit geval, niet beroept. Hy heeft, *t is waar „ het getuigenis van MELITO bygebragt; doch hier in begaat hy duidelyk een misflag , gelyk varrsrus te recht opmerkt, Metro gewaagt van eenige Bevelfchriften , door ANTo NINUS PIUS, aan de Grieken in Europa gezonden ; maar zegt niets van een Lastbrief aan de Staatsvergadering in Afhe, door een der Antonynen gefchreeven ; en daar hy zo seele Bevelfchriften onder voorgaande Regeeringe , ter be- gunftiging der Christenen gegeeven, aanhaalt, ts het niet edelyk te ftellen , dat hy in een Verdeedigfchrift aan marr US ANTONINUS , zulk een aanmerkenswaardigen Lastbrief zou overgeflaagen hebben , was dezelve ten zynen tyde voorhanden geweest. §. 6. De bygebragte aanmerkingen oordeelde ik noodig te maaken , voor dat ik tot myne Tydrekenkundige bewyzen kwam, tot welke ik nu overgaa. Het opfíchrift van den Lastbrief in rusmarus , Ct welk door de Oordeelkuudigen «voor het waare gehouden wordt), draagt de Jaartekening wan het eerfte faar van MARCUS ANTONINUS , ’t welk gy toe- ftemt. Nu is het zeker dat ANTONINUS , toen hy den T'hroon beklom, zyn Broeder verus tot Ryksgenoot verklaarde; æn dan moest deeze Lastbrief op beider naam uitgegee- ven weezen , indien dezelve egt ware. Ook hadt ANTONI 'nus den bynaam van Armenier, die mede in ’t hoofd des „Lastbriefs praalt, niet aangenomen voor het derde Jaar zyner Regeeringe, gelyk de Gedenkpenningen uitwyzen: want hy hadt zyne overwinningen in drmente niet behaald ‘voor dat Jaar. Pact , om deeze zwaarigheden , welker gewigt hy wel bemerkte, te ontgaan, verandert de Jaarte- kening van Gemeensman ten XV maale in XXV , 't welk ‚overeenkomt met het negende jaar zyner Regeeringe , waar in zyn Broeder verus ftierf, Maar dit is eene willekeurige verandering, door geen handíchrift onderfteund : ook zal. dezelve geen (teek kunnen houden: want , indien het Be- velfchriff voor den dood van vanus is uitgegeeven.„ zal N , DY EEN VERVOLGER. BER CHRISTENEN. 999 myn eere bewys zo Rerk tegen het negende jaar- zyner Regeeringe als zegen het eerfte klemmen s. indien na den dood van vaRus is de zwaarigheid ruim zo groot; want hoe draagt hy dan hier den bynaam van drmenier : daar wy uit CAPITOLINUS (4) weeten dat hy naa den dood Van VE» Rus dien van Germanier voerde, en alle anderen liet vaa- ren? De Bisfchop Pearson „door eenen vreemden mishag, de jaaren van: Gemeensman met die van de Keizerlyke Waar- he? verwarrende - brengt de jaartekening\van den Lastbrief op het vyftiende Jaar zyner Regeeringe ; doch _ dit kan nqgit waar weezen, niet alleen om de rede hier en in myne Verdeediging (b) bygebragt ; maar ook om dat de bynaam van Germanier niet geleezen wordt in -het hoofd ‚ ER. Op alle Gedenkpenningen van dat Jaar voor- omt, E 3, De voorgaande en nog aanhoudende Aardbeevingen in a waar-van in het Bevelfchrift gefprooken wordt, lee- veren een ander tydmerk op, ’t welk niet overeenge- bragt kan worden. met een der bovengemelde jaartekenin- gen. Door de voorgaande Aardheevingen heeft de Schryver , ongetwyfeld, het oog op de groote Aardbeeving, die ten tyde van ANTONINUS PIUS , in dat Landfíchep , zo deerlyke ` verwoestingen aapnrigtte (c). En men heeft geen berigten van eenige andere Aardbeeving in dat gedeelte van Afe onp der MARCUS ANTONINUS, dan van die eene geweldige, wel- ` ke Smyrna in gen puinhoop veranderde, en alle de Gefchiede fchryvers van deeze tyden tot den laat(ten tyd zyner Ree Beeringe brengen. PAUsANIAs, die in het veertiende Jaar Van MARCUS ANTONINUS fchreef (d), befchryft Smyrna als een bloeijende.Stad , en vermeldt daar niets van °t geen de- zelve door eene Aardbeeving zou geleeden hebben. Pat o- STRATUS Delt deeze Aardbeeving , naa het vertrek van ANp TONINUS na Afe, in het vyftiende Jaar zyner Regeerin- Be (e); en nio (f) brengt dezelve tot den tyd zyns laarfteu togts tegen de Sqrmaaten , in het achtiende Jaar zvner Heer- Schappye. Eusgarus bepaalt dezelve in zyne Kronyk „en dus vinden: wy °t mede in de Alexandryafcbe , tot MN gend Jaar.. Hoe wel deeze herigten mer het Bevelfchri pvereenftemmen laat ik u oordeelen, Indien gy in (taat zyt ee ‘ om Lei Cap. 18, … (B) Ars. IV. $e 4 | eN Ce) Caprror. in Ant. Pio c. o, PAUSANAs. Lib. VIII. p. 526. Zut mg- P 799 (d p 287, KOR Aristide, p. 579 Cf) P. Bi = B b 5 , NNN 49. M. ANTONINUS om alle deeze valfche jaartekeningen over éen te brengen; met de andere ftrydigheden , niet noodig te herhaalen , laat ik u de vryheid om °t zelve voor egt te houden. Maar ik hoop gy zult den knoop niet aan (tukken hakken, in ftede van denzelven los te maaken, gelyk eenigen gedaân heb- ` ben ‚die „zonder eenig bewys , het Opfchrift als valsch vere werpen, fchoon zy den Lastbrief voor egt houden, als of ik , volgens denzelfden regel, het geheel en al niet als valsch mogt verwerpen: daar het gezag voor het Opfchrift en den Lastbrief op een en den zelfden grond fteunen; want het Opfchrift komt ons voor in elk Handfchrift °t welk van den Lastbrief nog voor handen is, $. 8. Ik zal nu voortgaan om den inhoud van het Bevel- fchrift zelve te overweegen, gelyk het ons voorkomt in beide de Affchriften van jusTinus en EUusEsIuS. 