Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
DES VADERLANDS. 841 om niet kon handelen, en, wilde men de zaak voortzetten, men eene conferentie beleggen moest, waar ook Ambassadeurs van den Keizer en van den Koning van Frankrijk nevens die van Spanje en onzen Staat verschenen. Dit denkbeeld werd door den Heer v’axpz 1684— 1689, niet verworpen; integendeel, hij meende, dat Spanje daartoe genegen zou zijn: zelfs · noemde hij Oosterhout, in ’s Prinsen Baronnie van Breda, als eene geschikte plaats om zamen te komen. Van deze uitkomst der vijfde conferentie, die men spoedig, onder vernieuwd protest van Friesland, door eene zesde zou laten volgen, werd den Fran- schen Ambassadeurs mededeeling gedaan 1, en bovendien kregen dezen in de eerste dagen van de volgende maand Januarij (1636) een antwoord op hunne propositie. De Staten erkenden daarbij wat hunne Republiek aan ивтрвік den Grooten en aan LODEWIJK, die zijnen vader ook in zijne toegenegenheid te onswaarts was opgevolgd, verschuldigd was. Hoe zeer zij van hunnen kant Frankrijks vriendschap еп ’s Konings roem en voorspoed zochten, was uit daden gebleken. Dus vonden zij het vreemd, dat de Am- bassadeurs de conferenties van hunnen Griffier muscu op grond van onderhandsche mede- deelingen ten kwade wilden duiden. Die conferenties hadden tot niets anders gestrekt, dan om, zoo mogelijk, te leiden tot een algemeen verdrag, hetwelk door Frankrijk altijd verlangd was en in ons Traktaat met deze Mogendheid als het doel van den oorlog was voor- gesteld. Bovendien was den Gezanten van al het voorgevallene mededeeling gedaan- еп verklaard, dat de Staten aan Don maatino р’ лхре hadden te kennen gegeven, hoe zij niet. zonder Frankrijk konden onderhandelen. Om hierop antwoord te bekomen en tegelijk over de uitwisseling der gevangenen te water en over zekere schending der onzijdigheid op de grenzen van Holland en Brabant te spreken, hadden zij besloten, hunnen Griffier met de eerste gelegenheid weder naar Turnhout te zenden. Wat er verhaald werd van trouwelooze bedoelingen der Staten, moest aan uitstrooisels van kwalijkgezinden worden geweten, die wantrouwen tusschen Frankrijk en ons wilden zaaijen. Op dezen grond verzochten zij op hunne beurt mededeeling van hetgeen er te Rome en elders ter be- vordering van eenen algemeenen vrede voorviel, Met dit antwoord namen de Ambassadeurs in geenen-deele genoegen, gelijk bleek uit eene nieuwe propositie, welke zij den 7den Januarij in de Vergadering van Hun Hoog Mogenden hielden. Na eene vrij bitse vermelding, dat zij lang op een antwoord Antwoord op het vertoog der Fransche Gezan- ten. Nieuw vertoog dezer Gezanten. hadden moeten wachten, gaven zij onbewimpeld te kennen, dat de Staten hun voor- kwamen voor het heen en weder trekken van den Griffier naar Turnhout een voorwend- sel te zoeken. Zij namen kwalijk, dat men de beteekenis, door hen aan die onderhan- delingen gehecht, vreemd vond: immers was er niemand zelfs onder de leden der Sta- ten, die niet erkennen moest, dat daarmede den Koning aanstoot, en hun zelven rechtmatige grond tot beklag gegeven was. Voorts had het antwoord hunne bezorgd- 1 Resol. Stat.-Gen. 15 Dec. 1685. З Jan. 1636. Resol. Holl. 15, 16 Dec. 1635. ІШ Deen 4 Sruk. 106 842 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1634 — heid veeleer vermeerderd, dan verminderd: want nu zagen 25, dat de Heer muscu krachtens een besluit der geheele Vergadering en niet bloot door het bedrijf van enkele leden den vijand op nieuw zou spreken, en zij dus де zamensprekingen zouden voortzet- ten, niettegenstaande zij nu wisten, dat de Koning zich daardoor beleedigd gevoelde. Der- halve verzochten de Ambassadeurs dringend, dat de Vergadering hun hare bedoeling wilde verklaren, en zoo deze oprecht was (gelijk zij in het belang der Staten zelven hoopten), wilde zorgen, dat de schijn niet met de daad streed , door die gevaarlijke onderhandelingen af te breken, of ten minste te schorsen totdat zij °з Konings oordeel over deze kennelijke inbreuk op het traktaat zouden vernomen hebben. Wat der Staten in den vorm van сепе beleefde vraag ingekleed verwijt wegens de onderhandelingen te Rome betrof, zoo zwoeren zij, dat daar noch elders iets was voorgevallen, strijdig met °з Konings woord, hetwelk zijne Majesteit stipter hield, dan de Staten het hunne. Toch kon het . kwaad hersteld worden, zoo de Staten dadelijk de onderhandelingen afbraken, waarvan zij de verzekering verwachtten., Waren de Staten dadelijk voor deze taal geweken, zij zouden den schijn op zich ge- laden hebben, alsof zij de rechtmatigheid der daarin vervatte beschuldiging erkenden. ` Dus besloten zij, bij den eenmaal aangenomen toon te volharden 1. Zij deden zulks bij een wederantwoord op het antwoord der Fransche Gezanten. Met leedwezen, zeiden zij, hadden zij vernomen, dat dezen, in plaats van met hun bescheid genoegen te ne- men, een nadere verklaring vorderden. Dus verklaarden zij dan, dat de boodschap, aan muscu naar Turnhout medegegeven, in overeenstemming was met het antwoord, dat onze Ambassadeur te Parijs, den 19den December, van ’s Konings wege ontvangen had. Bij gevolg hoopten zij, dat hunne Excellentiën even goede gedachten van hen zouden heb- ben, als zij van den Koning, en niet zouden toegeven aan inbeeldingen en voorstellin- gen, hun van ter zijde ter oore gekomen, waartoe Han Hoog Mogenden geene aanlei- ding gegeven hadden, daar zij de trouw, aan hunne bondgenooten verschuldigd, nim- mer uit het oog hadden verloren. Zulke verwijten strekten niet om den vijand minder sterk te maken en tot rede te brengen. Een geschikter middel daartoe was het, eenen nieuwen gemeenschappelijken krijgslocht te beramen, waartoe zij bereid waren. — Bij de overgifte van dit antwoord gaven de Heren van KUILENBURG en NOORDWIJK te kennen, dat de Staten gaarne zien zouden, dat er iemand van wege den Koning van Frankrijk met muscu naar Turnhout ging 9, De onderhan. De aangekondigde reize van den Griffier had voortgang, doch zij leidde tot een vol- delingen met den strekt afbreken van deze verstandhouding. Den 114% Januari te 7; Hertogenbosch aan- vijand afgebro- ken, gekomen, vond hy aldaar den trompetter van den vijand niet, dien hi verwachtte om 1 Resol. Stat.-Gen. 2, 3, 4, 7 Jan. 1636. arrseua, IL, bl. 320—322. 2 мтзвил, Пр. 322, 323. Resol. Stat.-Gen. 9 Jan. 1636. DES VADERLANDS, 845 hem veilig naar Turnhout te geleiden. Dus zond hij eenen bode derwaarts om te ver- nemen, of er een misverstand had plaats gegrepen. Daar het antwoord uitbleef, паш hij de terugreis aan. Doch op de Maas voor Almkerk ontmoette hij den kapitein WITTENHORST, die gelast was hem een paspoort over te brengen en daarbij het verzoek te voegen om den 24sten der maand te Turnhout te komen, Twee dagen te voren was MUSCH weder te °з Hertogenbosch, waar wirrennonst bij hem kwam met de vraag, of hij eene procuratie had in behoorlijken vorm, Een en ander deed den Griffier beseffen, dat de vijand uitstel zocht en hem eene beschaming bereidde. Dit willende verhoeden en den vijand met gelijke munt wenschende te betalen, begjverde Һ zich Don mantin D’ АХРЕ voor niet te Turnhout te doen komen. Dit gelukte hem. Den 74 Februari kwam Don martin aldaar aan, maar hij vond er eenen brief van Hun Hoog Mogenden waarin te lezen stond, dat, zoo hij van behoorlijke procuratie voorzien was en bereid om in vereeniging met Frankrijk te handelen, de Griffier in persoon zou verschijnen, zonder dat het aan deze zijde aan de procuratie zou haperen. Hierop moest hij zich in ronde en duidelijke woorden verklaren. Deze stap werd gevolgd door een verzoek van Don maatin aan den Griffier om te Turnhout te verschijnen, waar hij tot den 9den . Februarij op hem wachten zou. Doch muscx, die niets anders gezocht had dan voldoe- ning te bekomen voor de onheusche bejegening, maar ten slotte toch nog naar Turnhout zou gegaan zijn, gaf op herhaalden last van Hun Hoog Mogenden aan de uitnoodiging. geen gehoor; integendeel, hij begaf zich naar °з Gravenhage, waar hij den 104е0 rap- port deed. Reeds te voren waren de Fransche Ambassadeurs van dezen afloop der zaak, zeer tot hun genoegen, onderricht 1. De Fransche ministers te Parijs, hoezeer steeds ongerust wegens die zamensprekin- gen van den Griffier met den Spanjaard, hadden alle ontevredenheid ontveinsd. Doch toen het half Februarij werd, еп men aldaar nog niets vernam van het afbreken der onderhandelingen, begonnen die Staatsdienaren onzen Ambassadeur in het oog loopend terughoudend’ te bejegenen, en men mat te Parijs den tegenstand, door Friesland en Groningen tegen de onderhandelingen geboden, breed uit, om het onverantwoorde- lijke der geheele zaak te doen uitkomen? MazaAam’s verblijf te Parijs werd gerekt in afwachting van hetgeen men uit Holland zou hooren; bevestigde zich dat de Staten- Generaal vrede maakten, dan meende de Gezant van den Paus kans te hebben om in zijne pogingen tot algemeene bevrediging te slagen 3. Geen wonder, dat de tijding, і Resol. Stat.-Gen. 10 Febr. 1636. Resol. Holl. 13 Febr. 1636. Secr. Resol. 4, 6 Febr. 1636. aitsema П, p. 323, 324. 2 Resol. Stat.-Gen. 5 Febr. 1636. " з Dépéches van rauw, van 17 Jan., | еп 15 Febr. 1636, en (in de Secr, Resol.) Пербсһе van 25 Jan. 1636. 106* 1634— 1039. 1634— 1689. 846 ALGEMEENE GESCHIEDENIS de mededeeling, dat de vijand voorhad, dezen Staat en Frankrijk in den aanstaanden zomer te bespringen; dat hij wel tusschen de 20 en 25,000 paarden te velde zou brengen, en den tijd niet.zou verspillen met het beleg van de eene of andere siad, maar zou pogen te dringen tot het ingewand en merg van den Staat. — Dit bracht de Heren van Holland tot nadenken. Zij besloten de Gedeputeerden tegen de volgende week naderen last bij hunne principalen te doen inwinnen, en intusschen degenen, die met de be- taling van het buitengewone krijgsvolk belast waren, voorloopig tegemoet te komen. Een ding was er, dat de Staten van Holland kon bewegen, aan het verlangen van den Prins gehoor te geven. Dit, namelijk dat Frankrijk terugkwam van het denkbeeld, dat het zich, nu het in openbaren oorlog met Spanje geraakt was, ontslagen kon rekenen van het subsidie, hetwelk het ons vroeger betaald had. Ging Frankrijk weder tot die beta- ling over, dan werden onze oorlogskosten aanmerkelijk verminderd, en men kon aan de ingezetenen te gemoet voeren, dat de Franschen, die bij de voortzetting van den oorlog het grootste belang hadden, daarvan ook voor een goed deel de kosten betaalden. Was er nu Frankrijk inderdaad zoo veel aan gelegen, dat wij geenen vrede of bestand sloten, zoo moest deze Mogendheid tot het hervatten van de betaling van een subsidie overgaan. Werkelijk kwam er weldra een nieuw verdrag, waarbij een subsidie bedongen werd, tot stand, еп men moet het er voor houden, dat de Prins den ernstigen tegenstand van Holland ervarende, van stonden aan den Franschen beduid zal hebben, dat hunne Regering tot dat offer zou hebben te komen. Doch zoo spoedig kon deze zaak niet beklonken zijn, en de onderhandelingen tusschen den Prins en de Hollandsche Gecom- mitleerden hielden aan. Zijne Excellentie bleef denzelfden eisch doen; alleenlijk ver- zekerde hij, stiplelijk te zullen laten monsteren еп de Kapiteins in dit opzicht aan hunne verplichting te zullen doen houden. Van hunne zijde poogden de Hollandsche Gecom- mittéerden bij voortduring den Prins van »zulk eenen hoogen en bezwaarlyken eisch” terug te brengen, en denzelven te matigen in verhouding tot het vermogen des lands. Maar ook nu liet Zijne Excellentie niets van de gedane aanvrage vallen: veel beter was het, zeide hij ditmaal, den Staat een zwaar offer te vergen, dan hem voor den vijand open te stellen: deed men dit laatste, dan baatte geene bezuiniging noch voorzichtig beleid: zoo uitgeput was de Provincie Holland niet, of zij was nog machtig genoeg om de zaken gaande te houden voor den korten tijd, binnen welken God Almachtig eene andere uitkomst zou geven em den vijand andere taal zou leeren spreken. Na deze en andere even nadrukkelijke vermaningen haperde het nog slechts aan de toestemming van enkele Leden van Holland, die bezwaar zagen in de heffing der middelen, waar- mede, оок behalve alle mogelijke subsidie van Frankrijk, de legerkosten zouden dienen gedekt te worden. Die Leden zou de Prins op verzoek der door hem overgehaalde meerderheid bij zich ontbieden, om hen tot de vereischte consenten te bewegen, ten einde den Staat, »die zoo veel goeds en bloeds gekost had,” tegen het geweld des vijands DES VADERLANDS, . 847 te handhaven. Nogmaals zouden де lastgevers geraadpleegd worden en de dagvaart ging 1634— uiteen, vóórdat іп 7 Prinsen verlangen was bewilligd 1. In de nieuwe zitting, па 1039, Paschen geopend, maakte dezelfde zaak een hoofdonderwerp der beraadslaging uit. De inleiding tot de punten van beschrijving hield in, dat, naar ’s Prinsen oordeel, het behoud van den Staat in die mate op het spel stond, dat » ten deze tijde mogelijk diende ge- maakt te worden, wat voor dezen onmogelijk had geschenen.” Toch kwam men ook op deze dagvaart niet tot een besluit. Verontwaardigd over een scherp plakaat, buiten kennis hunner Vergadering tegen de Meijerij van den Bosch uitgevaardigd, toonden de Staten van Holland zich ook op het stuk van de krijgsmacht, bijzonder naijverig op hun gezag ?. Toen was het dat de president der Staten-Generaal in roerende taal der Ver- gadering mededeelde, hoe de Prins klaagde, dat hij wel zag, dat eenige Provinciën Landdagen hielden en beraadslaagden, maar dat er niets tot stand kwam: zoodanig eene onverschilligheid bi het aanstaande gevaar had hij nog nimmer beleefd: anders kon hij niet oordeelen, dan dat God de Heer Zijne hand had, opgeheven en deze Landen met eene groote straf, zoo’ niet met den volslagen ondergang bedreigde, ten ware Hij ons de genade deed, dat wij alsnog opwaakten еп ons als trouwe patriotten bevlijtigden. Hij voor zich, voegde hij er hij, was, hoewel hij den moed niet wenschte op te geven noch in zijnen Цуег te verflaauwen, niettemin zoo moede geworden van klagen, vermanen en waarschuwen, dat hij niet meer kon en, om zoo te spreken, tot wanhoop gebracht. was. — Toch was de maand Junij daar, voordat de Staten van Holland tot het besluit kwamen om de troepen aan te houden, mits op de middelen tot betaling eerstdaags Eindelijk ziet zou werden geresolveerd en er orde zou worden gesteld op de eerlijke en stipte monste- Holland van dat ring 3. Toen, namelijk, was het subsidieverdrag met Frankrijk zoo goed als beklonken, al | was het ook, dat Holland, opdat men niet te spoedig tot het орепеп van den veldtocht zou behoeven over te gaan, nog een tijd lang tegenhield, dat de zaak haar beslag kreeg. Was het verleenen van eene geldelijke toelage het beste middel om Holland tot het onverminderd aanhouden van het leger te bewegen, een even geschikt middel om afzonder- lijke onderhandelingen tusschen onzen Staat en den vijand te verhoeden nam Frankrijk te baat. Het bestond hierin, dat er eene bijeenkomst der oorlogvoerende Mogendheden beraamd werd tot bevordering van den algemeenen vrede, waar ook onze Staat vertegenwoordigd zou zijn. Aanvankelijk was het Frankrijk geraden geweest, tegenover onzen Staat allen schijn , alsof het de door °з Pausen Staatsdienaar wAzARIN geopperde plannen van bevrediging ernstig 1 Resol. Holl. 28, 29 Febr.; 5, 7, 11, 12, 18 Maart, 1636. 2 Resol. Holl. 11 April, 1636. 3 Resol. Holl. 1636, р. 368. 15, 16, 17, 18 April; 3 Junij, 1636. Resol. Stat.-Gen. 8, 19 April, 1636. | 1634 1689, 848 ALGEMEENE GESCHIEDENIS onderhandelingen met Spanje gewettigd hebben. Nog den eersten Februari (1656) schreef pauw uit Parijs, dat de Maarschalk р?еѕтвёкѕ te Rome zou verklaren, dat de Koning Voornementot geen gunstigen uitslag aan de pogingen tot algemeene bevrediging beloofde 1. Later, eene bijeenkomst tot bewerking van toen Frankrijk voorkomen wilde, dat wij de afgebrokene onderhandelingen weder aan- eenen algemeenen knoopten, schreef pauw, dat de Koning geene andere stad als de plaats der bijeenkomst vrede. | tot de onderhandelingen over den algemeenen vrede aangewezen wilde zien, dan Keulen of Luik: deze toch lagen dichter bij ons land, dan de door mazaarn voorgeslagen plaatsen Trente, Constanz, Augsburg of Spiers. Voor het overige zag men te Parijs niet in, dat zulke onderhandelingen tot een gewenschten uitslag zouden leiden, zoolang men den vijand niet beter onder de oogen had gezien 3. Dit wilde zeggen, dat Frankrijk zich in allen gevalle niet zonder onze medewerking tot de onderhandelingen zou laten vinden, en dat zij volstrekt niet als een voorwendsel om den oorlog slapper te voeren mochten gebruikt worden. Eepjge dagen daarna kon onze Gezant reeds melden, dat volgens het bericht van °з Pausen Nuncius de Spanjaarden verklaard hadden bereid te zijn hunne Gemachtigden te zenden tot eene bijeenkomst met den Koning en zijne bond- genooten, strekkende tot eenen algemeenen vrede; zij hadden benoemd den Hertog тап ALCALA, Don FRANCISCO DE МЕІОЗ, en den Vice-Kanselier van Milaan. De Keizer had reeds vroeger den Bisschop van Würzburg, den Graaf FUGGER, en den Baron vox KURZ aangewezen $. Op eene audientie, den 30%" April bij de Staten-Generaal beko- men, deelde craanack hetzelfde mede, en hij voegde er bij, dat de Koning den Span- jaarden tegemoet gevoerd had, dat hij onveranderlijk bleef bij zijn voornemen om zich niet van zijne bondgenooten te scheiden. Dadelijk op het ontvangen dezer mede- deeling, meenden de Staten, duchtende dat, nu de Keizer en Spanje hunnen Gezanten alleen als bondgenooten van Frankrijk toegang gunden, zij bij die algemeene bijeen- komst eene ondergeschikte rol zouden spelen, tot СНАҺТАСЕ de vraag te moeten richten of ieder aldaar voor zijne eigene belangen zou kunnen spreken, handelen en besluiten. De Gezant antwoordde met een volmondig, ja! Toch waren de Staten op de zaak nog niet gerust, Zij antwoordden den 4%а Mei (1656), dat zij hoopten dat de bijeenkomst zoo spoedig mogelijk, en wel reeds in de maand Julij zou plaats hebben, en dat zij - niet in gebreke zouden blijven, hunne Gemachtigden naar de stad te zenden, фе daar- toe zou aangewezen worden: Xanten of Keulen zonden zij zich laten welgevallen, maar liefst zagen zij, volgens eene overeenkomst reeds in 1654 met zijne Majesteit getroffen, Utrecht gekozen, als zijnde eene ruime en groote stad, in het midden van bun Land gelegen. Bij het overhandigen van dit antwoord voegden zij de ronde verklaring, dat | Dépéche van 1 Febr. 1636. 2 Depéche van 11 April, 1636. 3 Secr, Resol. fol. 413. DES VADERLANDS, - 849 aaa zij het vaste besluit genomen hadden om bij de beraamde bijeenkomst yoor hunne ne eigene belangen op te komen, en met name, daar de Koning van Frankrijk zich vroe- ger wel als den beschermer der Katholieken binnen hun gebied had gedragen, geene voorslagen hoegenaamd te kunnen aanhooren, laat staan dan aannemen, de godsdienst en wat daarmede zamenhing betreffende 1, Ten aanzien van de plaats der zamenkomst vernam men nader van pauw uit Parijs, dat Utrecht om verscheidene redenen tegenspraak zou vinden; maar dat ’s Konings Italiaansche bondgenooten en bovendien de Zweedsche Rijkskanselier, die in persoon wenschte te verschijnen, Keulen verkozen ?, Doch verre daar van daan, dat het Frankrijk met zulke voorstellingen van onderhan- delingen over een algemeenen vrede, aan welke wij zouden deelnemen, ernst zou geweest zijn, zou het onzen Staat gaarne in den algemeenen oorlog getrokken hebben en ons aan zijne zijde den Keizer hebben doen bevechten, met welken wij nog steeds onzijdig- | heid onderhielden еп wenschten te blijven onderhouden. De Prins had als drangreden tot het onverminderd aanhouden des legers de aannade- ring der Keizerschen gebruikt, en niet zonder grond, Onze commandanten te Orsoy беталгтап bot- sing met de Kei- zerschen door de bevelhebbers en soldaten des Keizers, ® en zij kregen een antwoord, in overeenstemming Onzen ontweken, en te Wesel vraagden reeds van January af aan, hoe zich te gedragen tegenover de met der Staten stelregel om zoo lang mogelijk de stiptste onzijdigheid in acht te nemen. In de maand Maart nu liet de Landgraaf van Hessen, die na reeds het besluit genomen - te hebben om zich aan den oorlog te onttrekken, * weder te velde was verschenen, de Staten-Generaal vragen, of hij ingeval van vijandelijkheden van de zijde der Keizerschen op hunnen bijstand mocht rekenen, en de Koning van Frankrijk ondersteunde zijn verzoek 5, Hadden de Staten dit ingewilligd, 2) zouden zich in eenen oorlog met den Keizer gewikkeld gezien hebben; 6 maar- zij dachten daaraan zoo weinig, dat CHABNACE nog in Julij kon klagen, dat zijn aanzoek ten behoeve van den Landgraaf onbeantwoord was gebleven 7. Den 8#e Junij (1656) werd den Staten-Generaal een 1 Resol. Stat.-Gen. 30 April; 2, 4 Mei, 1636. Arrseua, II, р. 325. 2 Brief van Pauw v. d. 20 Mei, 1636, in de Secr. Res. 3 Resol. Stat.-Gen. 17, 18, 25, 28, 30 Jan.; 25, 29 Febr. 1636. 4 Resol. Stat.-Gen. 17 Dec. 1635. 5 Resol. Stul.-Gen. 26, 30 Maart; 17 Mei, 1636. Resol. Holl. 29 April, 1636. 6 Inden winter zond de Landgraaf herwaarts eenen Afgevaardigde sicoLaas sixtinus (Resol. Stat Сеп. 29 Jan.; 5, 8 Febr. 1636). Reeds in het voorjaar van 1635 had hij Fr. v. ТудЗЗЕВНОНЯ om bijstand naar de Staten gezonden, doch zijnen wensch niet verkregen (Resol. Stat.-Gen. 11, 24, 30 April; 1, 4 Mei 1635). 7 Memorie van cHaRNACÉ v. 12 Jalij 1636, in Secr. Resol. Ш Deer. 4 Sruk. 107 1684-- 1639. Reize van ҒОР- 850 ALGEMEENE GESCHIEDENIS daar Hermenstein of Ehrenbreitstein zeer benaauwd begon te worden, om in vereeni- ging met de Hessen en anderen dit kasteel te ontzetten. De Staten verontschuldigden zich op grond van de ongelegenheden van het oogenblik, en toen cmarnack in Augustus daaraanvolgende verzocht, dat uit onze bezetting van Maastricht een sterk convooi mocht worden afgezonden om levensmiddelen naar Ehrenbreitstein te voeren, sloegen de Staten ook dit verzoek op grond van de onuitvoerlijkheid der zaak beleefdelgjk af 2. De voornaamste grond zal wel geweest zijn, dat deze daad als eene schennis der onzij- digheid tegenover het Duitsche Кук zou uitgelegd zijn geworden. Om te beter verzekerd te zijn, dat ook de Keizer de onzijdigheid zou ontzien, hadden de Staten hunnen Resident bij de Hansesteden іп den zomer van dit jaar eene PrUsaITsEMAnaar zending naar het Keizerlijke Hof opgedragen. Vermits er echter geene rechtstreeksche het Keizerlijke Hof. diplomatieke betrekking kon bestaan tusschen onzen Staat en een Hof, dat zijn wettig bestaan niet erkende, zoo ging die zending door onder den schijn eener reize, om bij- zondere belangen door den Resident ondernomen. Reeds in het najaar van 1654 had AITSEMA verzocht eene reize te mogen doen naar het Hof van den Keizer ter zake eener rechtsvordering, die hij voor dat Hof had, en wel op zijn eigene kosten. Het was hem toegestaan, * en voorzeker zal hij den geheimen last hebben mede gekregen om de belangen van onzen Staat, waar hij kon, door vertrouwelijke mededeelingen en voorzichtige nasporingen te bevorderen. Althans men besloot, als hij van °з Keizers Hof terug zou zijn, hem herwaarts te laten komen 3. De zaak veroorzaakte dan ook op- spraak. Bepaaldelijk zij, die eene onvoorwaardelijke aansluiting aan Frankrijk dreven, en gaarne zouden gezien hebben, dat wij, om Frankrijk te wille te zijn, niet geschroomd hadden, ten gevolge van de pas met dit Rijk gesloten alliantie, met den Keizer te bre- ken, vonden veel op arrsema’s tocht naar Weenen aan te merken. Wij vinden er een spoor van in eenen brief van sommerspisx aan den Prins, waar hij schrijft: «ІК zend aan Uwe Excellentie het bericht, dat ik ontvangen heb van de gedragingen van arrsews en van de ongelukkige keuze, die de Staat gedaan heeft, toen hij zulk eenen Minister . gebruikte 4.” Vooral toen men vernam, dat de Keizer hem vrij-baanderheer des Rijks gemaakt had, ging de kreet op, dat hij voorzeker beter den Keizer, dan onzen Staat gediend had. In Junij, 1655, herwaarts gekomen, moest hij zich op deze geruchten verantwoorden, maar vooral verslag doen van hetgeen hij voor onzen Staat belangrijks in Duitschland vernomen en verricht mocht hebben. De Staten verleenden hem acte, 1 Resol. Stat.-Gen. 8 Junij; 11, 12 Aug. 1636. Arrsema 11, Ы. 317. 2 Resol. Stat.-Gen. 16 Sept. 1634. 3 Resol. Stat.-Gen. 19 Mei; 10 Junij, 1635. 4 Archiv. de la М. d’Or. р. 76. Uit arrsema, p. 204, kan men afleiden, dat зоммвгявик het be- richt, waarvan hij spreekt, door wense, keizerlijk Commissaris te Hamburg, had bekomen. DES VADERLANDS. 851 “С dat zij, wat er ongunstigs van hem uitgestrooid was, onwaar hadden bevonden. Еп duidelijk toonden zij, dat zij hem hunne zaken gaarne bleven toevertrouwen, door hem te belasten met de taak om dezen Staat bij de ophanden zijnde Vergadering van den Neder-Saksischen Kreits te vertegenwoordigen !, Reeds in Mei (1655) had de kanselier OXENTJERNA, na een bezoek aan het Fransche Hof, in ons Land gekomen en in de vergadering der Staten-Generaal verschenen, Hun Hoog Mogenden bekend gemaakt, dat de vertegenwoordigers van dien Kreits eerlang te Brunswijk ? bijeen zouden komen 5. Hier had de Zweedsche Rijks-Kanselier het voornemen om in persoon tegenwoordig te zijn en- den verslapten moed tot ondersteuning der Zweden en tot bestrijding van den Keizer en zijnen aanhang te trachten te verlevendigen. Hadden de Staten volgens oxen- TJERNAS verzoek opzettelijk eenen Afgevaardigde naar den te beschrijven Neder-Saksi- schen Kreitsdag gezonden, iets waartoe aanvankelijk het voornemen bestond %, zoo zouden zij voor het oog van Europa het voorkomen hebben aangenomen alsof zij nevens Frankrijk, hetwelk mede eene aanzienlijke Ambassade naar Brunswijk zenden zou, in de Duitsche zaken partij kozen. Dit nu wilden zij vermijden, en zoo zij alsnu aan AITSEMA , die gewoonlijk in Duitschland resideerde en vroeger bij WALLENSTEIN еп TILLY еп пор onlangs bij den Keizer zaken verricht had, den last opdroegen om den Kreitsdag by te wonen had zulks de strekking om, zonder ten aanzien van de Zweedsche of Evangeli- sche partij in Duitschland volslagen onverschilligheid te toonen, de onzijdigheid. ten opzichte van den Keizer en de Ligue in acht te nemen. Niet te Brunswijk, maar te Magdeburg, en later dan aanvankelijk beraamd was, had de Kreitsdag plaats, en АТТЗЕМА vertegenwoordigde er onzen Staat. Frankrijk zond er den Markies pz crAUMONT, die op de reize derwaarts den Haag aandeed 5. Daar reeds vroeg in het jaar 1636 de aanwezigheid der Keizerschen op onze grenzen ons met meer gevaren dan ooit bedreigde, werd op nieuw goed gevonden, eenen afge- vaardigde tot den Keizer te zenden, om zoo mogelijk te voorkomen, dat zijne Majesteit onzen vijand met hulptroepen bijsprong, en althans te bewerken dat de onzijdigheid tusschen hem en ons bewaard bleef. Niet gaarne zou eenig hier te lande wonend Staatsman die taak hebben op zich genomen: immers kon de zoodanige zeker zijn zich daarmede den blaam en den haat dergenen op den hals te halen, die ten gevalle van 1 Resol. Stat.-Gen. 29 Junij; 24 Jolij, 1635. Arrsema, р. 294, 312. 2 Ook Nordhausen en Göttingen werden genoemd. 3 Resol. Stat.-Gen. 9 April; 23, 24, 26, 28 Mei, 1635. 4 De Heer CORNELIS VAN BEVEREN van Strevelshoek werd daartoe bestemd, 5 aitsema, II, p. 292—295. Resol. Stat.-Gen. 29, 31 Mei; 1, 5, 6 Junij; 2, 18, 19, 20, 25 Julij; 4, 22 Aug.; 11, 22, 25 Sept. 1635. Resol, Holl. 12, 13, 17, 20 Julij; 25 Sept. 1635. 107 * 1634 — 1639. Hij vertegen- woordigt de Sta- ten op den Neder- SaksischenK reits- dag. 1034— 1639. Hij volvoert 852 ALGEMEENE GESCHIEDENIS de alliantie met Frankrijk ook den Keizer de oorlog verklaard zouden hebben willen zien. Dus was de Resident arrsema weder de man, wien men deze zending toever- andermaal беле trouwde. Men ontbood hem met brieven van den 5%а Januarij (1636), onder voorwend- en zending bij Keizer. sel dat men bericht verlangde omtrent de tegenwoordige bedoelingen en gezindheid der Hansesteden. Doch het ware doel werd spoedig bekend, en de zaak vond zoovetl tegenwerking, dat er brieven afgingen, waarin arrsema gelast werd niet hier te komen, maar zich paar den Kreitsdag te Luneburg te begeven. Op advies van den Prins werden die brieven uit Amsterdam teruggehaald, en de Resident met de grootste geheimhouding met de bewuste taak belast. Ditmaal kreeg hij geloofsbrieven van de Staten en den Prins van Oranje aan den Keizer en den Koning van Hongarije naar Weenen mede. Hij moest het Hof aldaar verzekeren van de gezindheid der Staten om de onzijdigheid eerlijk te houden, op grond daarvan bevelen van den Keizer uitlok- ken aan zijne bevelhebbers op onze grenzen tot stiple nakoming van die onzijdigheid, en vòorts trachten te bewerken, dat Zijne Majesteit zijne legers geheel en al van onze frontieren terugtrok. Tegen acte van den Keizer, dat hj voortaan de vijanden van dezen Staat niet meer zou bijstaan, mocht de Afgevaardigde onder gelijke acte beloven, dat ook wij de vijanden des Keizers en des Rijks langer niet ondersteunen zouden. Wanneer voorts de Keizer geene Spanjaarden ор °з Rijks bodem toeliet, zouden ook wij dien bodem door onze troepen doen ontzien. Eindelijk moest hj zoeken te vernemen, of het niet onaangenaam zou zijn, dat er een blijvend Resident van dezen Staat bij den Keizer werd aangesteld op denzelfden voet als de Rest- dent van Venetië daar verkeerde. Van de Koningin van Boheme kregen Hun Hoog Mogenden bij deze gelegenheid het verzoek dat zij hunnen Afgevaardigde zouden gelie- ven te gelasten al het mogelijke te doen tot herstel van het Keurpaltsische Huis. Zij werd tot dit verzoek bewogen door de gedachte, dat zoo de Heer airsema van hare be- ‚langen in het geheel niet repte, de Keizer zou moeten meenen, dat de Staten-Generaal zelven de zaak der kinderen van den ongelukkigen razpenm V opgaven. In het bij- zonder belang van den Prins van Oranje moest arrsema te weten trachten te komen, of, zoo zijne Excellentie verzocht bij erfenis over zijne goederen in Duitschland te mogen beschikken en door den Keizer als opperleenheer met het Graafschap en Kleefsche leen Meurs beleend te worden, Zijne Majesteit hem zulks zou toestaan 1. DES VADERLANDS, 855 S L ġa zijne begeerte om die te bewijzen, wanneer het den Keizer behagen mocht, hem met 1634— zijne bevelen te vereeren 1. 1999. Ор deze wijze handelden de Staten en de Prins пе! alleen in strijd met de strekking van de Fransche Alliantie en met de begeerte van hare vurige voorstanders, maar ook met de belangen en wenschen van де Zweden en hunne partij in Duitschland. Hoe het zij, niet door met de Zweden in het Duitsche Rijk gemeene zaak te maken, bevorderden wij het behoud dier natie, maar door het weder uitbarsten van den oorlog tusschen haar en Polen, zoo veel in ons was, te beletten. Het eerste zou ons, daar het ons blijkbaar tot eene inspanning, boven ons vermogen, zou geleid hebben, wellicht buiten staat gesteld hebben om ons zelven, laat staan dan anderen, te redden; het andere was in overeenstem- ming met eene voorzichtige staatkunde en te raadzamer, omdat het behoud van den vrede tusschen Polen en Zweden eene levensvraag was voor onzen handel op de Oostzee. De Gezanten, tot wier afzending naar Danzig ter bevordering van de vernieuwing van den wapenstilstand tusschen Zweden en Polen, eindelijk besloten was 2, vertrokken den 5Фа Mei, 1655. Het waren de Heren ROCHUS van DEN HONAERT, Raadsheer in den Zending near Hoogen Raad, Axparss sicker, Burgemeester van Amsterdam, en JOACHIM ANDREAE, —— — На Raad in het Hof van Friesland 3. Den 1942 Mei kwamen zij te Danzig aan. Kort te rede pochen voren was daar de Heer CLAUDE pE мизии8, Baron p'avaux, aangekomen, om van wege Frankrijk de onderhandelingen bij te wonen. Ook afgevaardigden van den Keurvorst. van Brandenburg waren tot hetzelfde doel te Danzig tegenwöordig. — In den vorigen winter waren de onderhandelingen tusschen Zweden en Polen eenen tijd lang in het stadje Holland in Pruisen gevoerd, doch ten gevalle der Zweedschen, die nadere vol- macht behoefden, afgebroken, om alsnu den 2ásten Mei (1638) te Stumsdorf hervat te worden. De kans op het behoud van den vrede stond niet gunstig, weshalve de goede diensten der bemiddelaars zeer te pas zouden komen. Dezen zouden gezamenlijk te Marienburg hun verblijf houden. Om daar tijdig tegenwoordig te zijn, moesten onze, Gezanten van het voornemen afzien om alvorens den Koning van Polen te gaan be- groeten, wien zij, mits verzekerd, dat zij de eer zouden ontvangen, die Hun Hoog Mogenden toekwam, in last hadden met zijne troonsbeklimming, van welke hij de Staten kennis gegeven had *, geluk te wenschen. Met p'avaux te Marienburg aangekomen, 1 Airsema II, p. 323, 312—315. Resol. Stat.-Gen. 3, 17, 18, 21 Jan.; 6, 9 Febr. 1636. Resol. Holl. 26 Febr. 1636. 2 Zie hierboven, bl. 801, 802. з Van DEN ноклєвт werd eerst benoemd, toen de Heer Braumoxr, pensionaris van Rotterdam, zich verontschuldigd had. De Gedeputeerden van Gelderland en Zeeland protesteerden er tegen, dat bij de keuze der Gezanten hunne Provinciën waren voorbijgegaan, terwijl toch niet Holland, maar de Generaliteit de kosten zoa betalen, 4 Zie hierboven, bl. 661. 1624-- ` 1039. 85% ALGEMEENE GESCHIEDENIS vonden zij aldaar den Engelschen Gezant сковсв pnovucias, wien de Heer corpos, Engelsch Agent te Danzig, ter zijde stond. Gedurende de onderhandelingen hielden zich onze Gezanten naauw aan den Franschen Ambassadeur aangesloten; de Branden- burgsche, daarentegen, over de weinige beleefdheid van wier eersten Commissaris, den Markgraaf sicisuunn de onzen zich te beklagen hadden, stonden den Engelschen Gezant ter zijde. — De Poolsche Gemachtigden waren sacoBus zanzicKk, Bisschop van Kulm, Rijkskanselier, en cHRIstopHORUS RADZIVIL, Hertog te Bierze; de Zweedsche, peravs BRAHE, Graaf van Wisinburg, HERMAN WRANGEL, Veldmaarschalk, Acnarrus АХЕШ, Rijksraad, JOHANNES OXENSTJERN, Geheimraad, JOHANNES МСОПЕШ van Ahausen, Secre- taris der Koningin; de Brandenburgsche, behalve srcismorp, Markgraaf van Brandenburg, HANS GEORG VAN SANCHEN, Kanselier, BERNARD VAN KONIGSECK, GEORG VAN RAUSKEN, PIETER BERCHMANN ЕП JOHAN VAN HURENBERG. In den aanvang had de zaak der procuratie der Poolsche Gemachtigden zwarigheid, vermits de Koning zich daarin Koning van Polen en Zweden noemde. Deze moejelgk- heid werd dus uit den weg geruimd, dat de Zweedschen dien titel toelieten, mits de andere partij hunner Koningin toestond, zich Koningin der Zweden, Gothen, Wenden “en Grootvorstin van Finland te noemen, terwijl de beide partijen bij acte verklaarden, dat 2) die vergunning gaven elk behoudens haar eigen recht. Пе Brandenburgsche Gemachtigden waren de eersten die eenige punten stelden, welke den grondslag eener overeenkomst tusschen de beide partijen konden opleveren. Zij kwamen hierop neder. De Zweden zouden den Koning van Polen als hunnen Koning erkennen, waartegen den Zweden toegestaan zou worden eene algemeene amnestie van al het vroeger voorgevallene еп het behoud van hunne voorrechten en Rijkswetten; ook zou Koning vLADISLAUS niet in persoon in Zweden komen, maar daar door Rijksraden regeren, terwijl na zijnen dood CHRISTINA, die tot zoo lang het gebied over een Hertogdom, haar door vraprsraus ver- Jeend, zou voeren, hem op den Zweedschen troon zou opvolgen, om na haar overlijden den - Zweden de vrije keuze eens Konings te laten. Bovendien zouden de broeders en zusters van den Koning van Polen hersteld worden in hetgeen hun in Lijfland en Pruisen ontnomen was, en schadeloosstelling worden gegeven aan al degenen, die zich de be- taling van een ongewettigd tolgeld hadden moeten getroosten. Doch, kon Koning vra- pisLaus bewogen worden van de Kroon van Zweden afstand te doen, dan zou hi Lijf- land en Esthland bekomen en het uitzicht van па cunisrina’s dood tot erfelijk Koning van Zweden gekozen te worden, mits hij zijnen zoon derwaarts zond om in de godsdienst en zeden der Zweden te worden opgevoed, en deze Prins nevens de Kroon van hun land geene andere Kroon aannam. In geval Koningin cunistina trouwde, zou dil moeten geschieden met eenen Vorst, met Polen bevriend, en hare kinderen en die van VLADISLATS zouden onderling huwen. Voorts zouden Lijfland en Pruisen aan de Kroon Polen terug- gegeven worden. — De Nederlandsche Gemachtigden stelden in de hoofdzaak voor, dat,. DES VADERLANDS. 85% ёш in geval de Koning van Polen bewogen kon worden om van de Kroon van Zweden ten behoeve van cHaistrna en hare afstammelingen afstand te doen, de Zweden van hunnen kant hem niet alleen hunne veroveringen in Lijfland en Pruisen zouden teruggeven, maar ook de wet, bij welke wijlen Koning sicismunp en zijne nakomelingen van de Kroon buitengesloten waren, zouden intrekken. De voorslag van den Engelschen Ge- machligde was den Koning van Polen veel gunstiger dan den Zweden. Hij, de Gezant van eenen Vorst, die weldra door zijne onderdanen ter dood veroordeeld zou worden, meende, dat de Zweden voor de afzwering van Koning siciswunp, eene ergernis door geen Christenvorst te dulden, eene schitterende voldoening schuldig waren. Toen de partijen met deze voorslagen bekend gemaakt waren, klaagden beiden, 2004815: wel te verwachten was, dat hun recht of belang niet genoeg in aanmerking was ge- nomen; maar de Zweden toonden zich vooral geraakt en voortvarend. Voorzeker hadden zij nieuwen moed geschept uit de berichten van een nieuw verbond tusschen de Staten en Frankrijk en van den beraamden gemeenschappelijken krijgstocht, welke berichten door onze Gezanten waren medegebracht. Zoo vorderden zij dan van de Poolsche Commis- sarissen eene ronde verklaring, of de Koning onbewimpeld afstand wilde doen, of niet: zonder dat hadden zij hier niets meer te verrichten en konden wel vertrekken; doch kwam Zijne Majesteit daartoe, dan zou er gehandeld kunnen worden over de teruggave van Pruisen, mits zij op hunne beurt teruggave van oorlogskosten bekwamen. Lijfland verklaarden zij niet te kunnen afstaan, als voor Zweden onmisbaar, De Poolschen daarentegen verlangden, dat, zoo hun Koning van de Kroon van Zweden afstand zou doen, bepaald diende te worden, wat hij daarvoor zou erlangen: want wat Lijfland en Pruisen betrof, de teruggave dezer Landen kwam der Republiek Polen, niet den persoon des Konings ten goede. Dat de Zweedschen, die beweerden, dat Koning staiswunp recht- matig van den troon vervallen was verklaard, daartoe niet gemakkelijk verstaan zouden, was te verwachten. Trouwens, zij bleven, voordat zij op eenige inwilliging uitzicht gaven, er op aandringen dat vLanrsLaus bepaaldelijk afstand deed. Den tid, dien de Poolschen herhaaldelijk behoefden om naderen last van hun Hof te bekomen, maakten de onzen zich ten nutte om over andere gewichtige belangen 1634— 1639. 836 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ° te spreken. Zoo drongen zij bij de Zweedschen op regeling van de tollen aan. Hier 1689. ondersteunde hen de Engelsche Gezant; doch deze ging veel verder, verklarende, dat zijn Koning, zoo hij in deze zaak niet verkreeg, wat hij verlangde, tot geweldig 1634 — verzet zou overgaan. Over iels gansch anders sprak de Heer van рех HONAERT? met Prins RADZIVIL, die, Protestant zijnde, zich met meer vertrouwen uitte, en van zijnen Plan van een Koning getuigde dat hij niet zoo Roomschgezind was, als men wel meende. Het be- huwelijk tusschen vof een huwelijk tusschen den Koning van Polen еп de oudste dochter van wijlen den den Koning van Polen же ex Koning van Bohemen. De Nederlandsche Raadsheer, hoezeer van geen bepaalden last Palts. betreffende deze zaak voorzien, had over dat onderwerp met den Prins van Oranje en met de Koningin van Bohemen gesproken en beloofde gaarne dienstbaar te willen zijn aan de bevordering „eener verbindtenis, die door wat er Protestansch in Polen was over- gebleven, zoo zeer gewenscht werd. Ten einde de onderhandelingen niet door de halsstarrigheid der Zweedschen te laten afbreken, kwamen de Poolschen, op aanzoek van de Nederlandsche Gezanten, tot het opstellen van eenige nadere punten, die zij aan de bescheidenheid der onzen toevertrouwden. De voornaamste dier punten hielden in, dat de Koning iot afstand te bewegen zou zijn, zoo de Zweden hem dadelijk daarop tot hunnen Koning verkozen, met dien verstande, dat zij eenen van zijne zonen, van zijn zevende jaar af in Zweden naar de godsdienst еп zeden van dit Rijk op te voeden, tot hunnen Vorst zouden bestemmen, terwijl in- tusschen de Koning zelf door zijnen broeder сазімін als Stadhouder onder de Zweden vertegenwoordigd en Koningin сивізтіла door hem aan eene eervolle beslemming ge- holpen zou worden. Hiertegen brachten de Zweedschen in, dat zoo doende de afstand bloot denkbeeldig zou zijn. Die Punten derhalve ter zijde stellende, kwamen de be- bemiddelaars overeen om de zaak tot hare eenvoudigste uitdrukking te brengen en de vraag te stellen, of de Koning van Polen tegen Lijfland en Pruisen, zonder verdere voorwaarden, van den troon van Zweden afstand wilde doen, en of de Zweden alsdan geneigd zouden zijn, die beide Provinciën terug te geven. De Polen maakten zwarig- heid om op dezen voor hen onaannemelijken voorslag huns Meesters gevoelen in te win- nen, en de Zweden herhaalden, dat hun verboden was, de teruggave van Lijfland toe te slaan, en voegden er ditmaal bij, dat zoo de Palen dan den oorlog wilden, zij, al moes- ten zij daartoe ook geheel Duitschland ruimen, hunne geheele macht in Pruisen zouden zamentrekken, om hun het hoofd te bieden. — Nu kon alleen de voorloopige verlenging yan den wapenstilstand, die na weinige dagen ten cinde zou loopen, het dadelijk her- vatten der vijandelijkheden verhoeden. Middelerwijl was de Koning van Polen te Thors gekomen, en de Gezanten zouden hem aldaar gaan begroeten en de gelegenheid ge- bruiken om met hem over de geheele zaak te spreken. De onzen werden te Thorn met alle mogelijke eerbewijzingen ontvangen. Toen zij na de plechtige openbare audiëntie een bijzonder en vertrouwelijk gehoor hij den Koning zouden bekomen, werd hun een DES VADERLANDS. 857 Ы Ен ылы нын ы НЕ ыы, wenk gegeven, dat het Zijne Majesteit aangenaam zou zijn, zoo 24 van zijn huwelijk met de Prinses van Bohemen reppen wilden. Vooraf gaf Koning vrAnisLAus genoeg- zaam te verstaan, dat hij tot een onvoorwaardelijken afstand zou kunnen komen, mits - de Zweden het banvonnis tegen zijn geslacht, zoo niet herriepen, dan toch als ongeschied beschouwden, en dus niet op straf van Majesteitsschennis hem of eenen zijner nazaten van de verkiezing tot hunnen troon uitsloten. De verdere onderhandelingen tusschen de partijen en de bemiddelaars zouden vooreerst le Riesenborg 1 plaats hebben, aangezien Marienburg volgens overeenkomst aan de Zweden moest overgeleverd worden. Hier vond de Heer АхрвЕАЕ zich verplicht een 1684 — 1639, De Heer an- DREAE bepleit den ernstig beklag tegen den Markgraaf van Brandenburg in te brengen. Met den Engel- soor rang onzer schen Ambassadeur den achtsten Julij in de kerk gekomen, moest onze Gezant onder- Gezanten boven dien van Bran- vinden, dat genen eene plaats aan de rechter zijde van den Markgraaf werd aangewe- denburg, > zen, maar voor hem geene ruimte aan denzelfden kant open bleef. Dus zag hij zich genoodzaakt beneden den Vorst plaats te nemen; doch hij deed dit niet dan na uitvoerig protest, dat aan de Gezanten van Hun Hoog Mogenden de rang boven de Keurvorsten toekwam, vermits onze Staat eene soevereine Republiek was, die niemand dan God Almachtig alleen boven zich erkende, terwijl de Keurvorsten het Rijk en den Keizer moesten huldigen; weshalve ook de Koningen en andere Mogendheden de Gezanten der Keurvorsten niet met die van onzen Staat gelijk stelden. De Markgraaf beantwoordde hem, zeggende, dat zoo hij het onzen Gezant niet kwalijk nam, dat hij den last zijner Meesters volgde, deze het hem ook niet kwalijk moest nemen, dat hij volgens zijne instructie handelde, die hem verbood aan de Gezanten van onzen Staat den voorrang 1 Tusschen Marienburg еп Marienwerder. Ш Deer 4 Зток. 108 1684— 1689. 858 ALGEMEENE GESCHIEDENIS нанын енен ы ыы te gunnen. Een Keurvorst, voegde hij er bij, kon niet beneden een Soeverein geplaatst worden, vermits hij Keizers maakte, en Hun Hoog Mogenden behoorden zich geenen rang aan te matigen boven dezulken, die hen aan de soevereiniteit hadden geholpen. Op dit laatste, verklaarde onze Gezant, had hij veel te antwoorden, maar hij vond wijselijk geraden, dit voor deze reize niet te doen, om niet persoonlijk te worden en niet het een of ander te zeggen, dat naar een verwijt zweemde. — Bij de eerstvolgende bijeen- komst met де Poolschen verklaarden de onzen, dat 2), geene voldoening bekomende, niet meer tegelijk met de Brandenburgsche Gezanten zouden kunnen beraadslagen, en zoo dezen den Koning van Polen aangenamer waren, dan zij, dat zij zich dan тап verdere tusschenkomst onthouden en weder: naar hun vaderland vertrekken zouden. De Poolsche Kanselier antwoordde op deze mededeeling, dat de Keurvorst zijne tusschen- komst had aangeboden en Zijne Majesteit die niet had willen afslaan; voorts dat hij wist, dat de Keurvorst een vazal zijns Konings was. mapziviL voegde er bij, dat onze tus- schenkomst vooral noodig was: daarop had Zijne Majesteit voornamelijk zijne hoop ge- vestigd, daar de Engelsche Ambassadeur den Zweedschen gansch niet aangenaam was, en de Brandenburgschen geenen invloed hadden en niet onzijdig waren. Hoe oprecht ook de Koning van Polen den vrede begeerde, toch bleven zijne Gezanten slaan op de teruggave van Lijfland. Deze intusschen, begrepen de bemiddelaars, zouden ре bemidde- de Zweedschen nimmer toestaan. Op dien grond achtten zij het streven om een verdrag here atollen zich van altijddurenden vrede tusschen de partijen tot stand te brengen, van nu aan, eene doel, een bestand ten wanhopige poging, en vatten het denkbeeld ор om dan ten minste een langdurig Bestand te bewerken. Hiertoe ging men over, zoodra het bleek, dat de Zweden niet ongeneigd waren daartoe mede te werken, en in afwachting van den last, dien de Poolschen alsnu zouden bekomen, begaven onze Gezanten zich weder naar Marienburg om zich dichter bij de Zweedsche onderhandelaars te bevinden. Voor een wapenstilstand van 50 jaren, hadden de Zweden verklaard, zouden zij dadelijk al de plaatsen in Pruisen, door hen bezet, teruggeven, mits de Koning van Polen middelerwijl zich onthield van het voeren van den Ше! van Koning van Zweden. Ko- ning VLADISLAUS, hoe ongaarne ook zijne hoop op het sluiten van een eeuwigdurenden vrede teleurgesteld ziende, liet toe, dat zijne Gezanten over een bestand handelden, doch niet langer dan van 10 of 12 jaren, en mits teruggave, niet van Pruisen alleen, maar bovendien van eene landstreek aan de Koerlandsche zijde van de Duna gelegen, doch onder Lijfland behoorende, en dat wel om Lijfland niet geheel en al op te ge- . ven. Dezen voorslag namen de Zweedschen zeer euvel op, en bewerende dat men met hen den spot scheen te drijven, verklaarden zij het er voor te houden, dat де onder- handelingen waren afgebroken, en gaven te kennen dat 28 van zins waren te vertrekken. Evenwel, nadat de onzen hun uit het verbaal der vorige onderhandelingen bewezen hadden, dat Koning ausraar лооъг zich inschikkelijker betoond had, dan zij, en да! DES VADERLANDS, | 859 E die Vorst tegen den afstand тап sicismunn Lijfland zou teruggegeven hebben 1, kwamen 1634— zij op hun besluit terug, en lieten blijken dat zij de onderhandelingen niet voor afge- 1459. broken gehouden wilden hebben. Hierop namen de onzen aan bij de Poolschen op verlenging van den voorgestelden duur van tijd, al was het dan ook niet tot het getal van 50 jaren, aan te dringen; maar zij weigerden, den hun onbillijk dunkenden ес, dat vrapisraus den titel van Koning van Zweden zou afleggen, over te brengen. Nu liet zich beter uitslag verwachten, aangezien aan den eenen kant de Zweden aan hunne partij dien blooten titel wel schenen te zullen gunnen en zij zich wel met een korter bestand schenen te willen vergenoegen, en van de andere zijde de komst van den Zweed- schen Veldoverste sacopus pz LA GARDIE te Elbing, aan het hoofd van versche troepen, den Koning van Polen voor de gevolgen van den afloop van het nog eenige dagen voort- durend vorige bestand moest doen vreezen, zoo men elkander te voren niet eenigermate verstond. Met deze hoop waren de onzen tot het bereiken van het gewenschte doel zoo р; bestaat goede ijverig en voortvarend in de weer, dat zij den naijver van den Franschen Gezant gaande 1000» да =i dit maakten. Hierdoor lieten zij zich evenwel niet tot verslapping verleiden, terwijl hunne reiken. 