Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Doch waarom het comptoir ten achteren is, is ligt uit alle de gepleegde fraudes, het hoog in rekening brengen aller las- ten en diergelijke dingen meer te begrijpen. Het Opperhoofil brengt Koely-loon voor het verwerken van de peper op, terwijl de matrozen op hun wolf liggen en de Mooren een groote stal met koe- en hartebeesten oppassen. Tk heb deze onnutte rijsteeters willen medenemen, maar eia- delijk geresolveerd hen te laten blijven continueren , mils voort- aan het Opperhoofd niets voor Koely-loon in rekening brenge. Dat het comptoir ten achteren is, heeft nog een andere rs- den, dat is, dat de Besidenten niets voor hun meester, maar allea voor haar willen doen. Van Suchtelen was een eerlijk man, maar ontbloot van die kwaliteiten die een negotieerende Resident noodzakelijker wijze moet hebben; zijnde veel verder door het zitten in de boeken een Peripateticus als een koop- man , en dit is de reden , waarom er zoo weinig van waarde in een gewest, daar alles met een goede winst van de hand wel, omgezet is. Te Lintelo verstaat wel de negotie , maar heeft den ganscben tijd daar van een gocd gebruik gemaakt ten zijnen behoeve. Wat nu aangaat de overige dienaren, daar valt op hun ge- drag niets als alles goeds te zeggcn en heb om die reden en om het goed succes mijner onderneming, op verzoek van den Koning en Kroonprius den van den beginne, dat deze logie opgerigt is, aldaar dienstdoende boekhouder Duthon een braaf, eerlijk en deugdzaam man, voor zijne bekwaamheid, als ook omdat hij met deze verandering aldaar zeer noodzakelijk al DOCK JUHANNK8 ANDK1B8 PARATICIMI. 253 zijii, tot tweede van het oomptoir, den sergeant de Leau , die tans met mij ovenraard, in stede van den op Rottij gesnen- velde vaandrig Wegener tot vaandrig, den provisioneele ad- !«istrnt Ijaurinson, die al sedeK het jaar 1751 met/ 14: — alilaar als zoodanig gefuiigeerd had, tot absoluut adsistent met /' :^4 : — den onderroeester Specht , in atede van den aan mijn hiH^Til overlcdenc tot opper- en in zijn plaata een soldaat tot ondormeefitcr , mitsgadere den sergeant van Laar aan de penne- dien9t. en eindelijk den in anno {Munato tot soldaat gedegra- decnle aiisiastent Broawer met zijn getoond goed comportement gedurcnde de reis en bekwaamheid in den zeedienst tot onder- stuurman , met / 22: — op hoop van U Hoog Edelhedens gun- 9tige approbatie aangesteld, den provisioneele corporaal Hmm, met / 14: — bevestigd en den soldaat Voogd en tamboer Mil- lios zoodanig in gagie verhoogd, als de dewn Sab ]>. 8. ver- lellendc lijst aantoond. Dusverre met de beschrijving van bet noodzakelijkate gevor* derd zijnde, diende ik nog wel ieta aangaande de tot nog toe kwalijk beschrevene gesteldheid dexes grooten eilands, deswlb magt, breedte, lengte, vruchtbaarheid , rijkdom, lucht, rege- ring, zeden, religie en hoedanigheid van derzelver inwoonden te beschrijvcn, doch tijd noch gezondheid laat zulks voor te- genwoordig niet toe, zai dierhalve dat tot ik het project, om hetzelve volkomen te vermeesteren , zal maken en aan U Hoog Uelhedens met eerbied opdragen, beaparen, in een volkomen hoop en vertrouwen, dat U H. Edelh. mij tot welstand der E. Comp«. en hare dierbare briangen tot het corresponderen met de Indische Vontten zal gelicven te qualificcren en bijaldien ik U Iloog Edelhedens dierbare gnnst beb verdiend, mij die, voor mij en mijn gevolg en inzonderheid voor mijnen Secretaria Van Solms, die allc die commisaien met mij in die fnnctie ten genoegen heeft waargenomen en zich als een braaf, eerlijk en deogdzaam man gedragen en om mij in dien dienat te volgen, zijne heart als Onderkoopman reeda tweemaal door zijoe ab- vntie heeft venaimd, goedganstiglijk te willen aeoorderen. 254 EERBIEDIGST RAPPORT DOOR J. A. PA&AVICINI. mitsgaders mij te dedommageren van mijne zware kofiten en te laten Yoldoen de geschenken die ik genoodzaakt ben geweest te doen, om des te beter in mijn commissie te reossereDy ge- lijk U Hoog Edelheden doidelijk bij dezen Sub Litt. K * ver- zellende verklaring van den Onderkoopman Bingholm en den Secretaris voormeld, die zoo wel het sorteren derzelve^ als ook bij de uitdeeling telkens zijn present geweest en de daarbij gevoegde lijst en onkost-rekening zal kunnen ontwaren. Want het zoude gansch niet met de billijkheid overeenkomen, dat ik bij zulke lastige, moeilijke en gevaarlijke oommissien, met het verlies van mijne gezondheid, ook mijn klein annoedje ver- loor en de geringe vrucht eener bediening, daar ik zoo lang na gewenscht heb, bovendien nog opoffere. Tewijl ik dezen hiermede eindigende de Eer heb U Hoog Edelheden te verzekeren dat mijne trouw, hoogachtingj nederig respect en hooge veneratie voor U Hoog Edelhe- den illustre personen, niet als met mijn leven een eisde zal nemen en dat ik altoos zal zijn en blijven. (Onderstond) Excellentie Hoog Edele, Hoog Adit- bare en wijdgebiedende Heeren en Wel Edele Heeren. {Lager stond) U Hoog Edelhedens alleronderdanigste en ootmoedigste Dienaar, ( Was geteekend) J. A. paravicini. (Ter zijde stond) In het schip Osdorp, zeilende op graden Zuider Breed te den gsten November A^ 1756. I De yerschillende bijlagen zijn niet opgenomen , omdat iq liter lalien dienen tot zamenstelliDg van een stuk betrekkelijk dit onderweip. K R T V E R Z I G T VAK ftl INRIOTINO DE8 BINNENLANDBCHEIf BE8TUURA , EK VAN I)E WETTEN, OEWOONTBN KM OfSTELLINGSN IN DE AFDEELINO OMMELANDEN VAN BENKOELEN •. 1^. Inrigting van het InUndsch Restaur. a, I>(' titeU der hoofdcn, hunne vcrhouding tot elkander f-n tot h untie anakh hoea*9. Ik* afdrding Omroelandrn van Brnkoelen bestaat uit de na- vol^nde distrikten: 1. Socngei I^emauw. ^. Orloc' lienkoeloe. \\. tScHUgei lUin, verdreld in dr onderdintrikten : So(*ngei I tarn. Ii4'mbah Selapan. Proatin doea bias di darat en Pmatm doea bla» tepi aijer. 4. Andelas Soenj^ei Kroe. 5. Lima Roea Rada, afgr^cheiden van de Ommelanden door hrt Kongkeisrhe, en 6. Urt grondgebied van Sil^r. ' \}tic »lukken ujo ingeiondcn <laoff den hcct Mr. H. D. Lerjitoln .Noffnaii. \t BaU^ia, aan wien xij warvQ let band gr»lcld door dm brrr Mr ¥ Til. Pahud, Aft»ltlrnl-R»i<lrnl iran Boilmtorf , die te anlvangrn h«d «4n lirn llrrr Abrff, vruefrr Kominir* KaUtow det fr B«iik<irleii lli4ii« V-rrrtaii* Art re»id<*iilir Palrinlaan^ IV (VIII ) IJi 256 KORT OVERZIGT VAN DE APDEELING Deze distriktcMi on oiulerdistrikten zijn wederom verdceld in merga's, bestaande uit ecriige bij clkander gelcgen doessoeiis met derzelver talangs, terwiji echter in- het Socngei-Itamsche, alhoewcl dczelfdc verdecling bestaat , de benaming van mcrga niet bekend is. De heerschende landaard en dc door de bovolking gesproken wordcnde taal zijn drieerlei, als: het B.edjangsch in Soengei Lcmauw en Oeloe Bcnkocloe, het Lembahsch in Soengei Itam, behalve dat de bevolking van Proatin XII di darat, welke van een bijzonderen stam, Boclang genaamd, afkomsiig is, een tongval heeft gcheel van het Lembahsch afwijkende; en het Seraweisch in Andelas Soengei Kroe en Lima Boea Bada, terwiji alleen op de passers of strandplaatsen het Maleisch gesproken wordt. In de distrikten Soengei Lemauw met Oeloe Benkoeloe en Soengei Itam zijn do regonten, welke tcr hoofdplaats lesi- deren, met het hoogste gezag bckleed; onder hen staan, in cerstgcnoemd distrikt, een distriktshoofd , hetwelk te Pondok Klapa zijn verblijf houdt , en in heide laatstgenoemde in elk een distriktshoofd titulair. Andelas Soengei Kroe en Lima Boea Bada, waarvan dit laatste distrikt bij crfrcgt toekomonde aan den Pangeran van Selubar, staan voorloopig en tot nadere regeling onder de be- velcii van een W^. distriktslioofd , te Tandjoeng Aoer gevestigd. Eindelijk is aan don zoo oven gcnoemden Pangeran het ge- zag opgcdragon ovo^ dc vier passars van Selfl)ar. De min- dere hoofden in dc verschillcnde distrikten en onderdistriktcn volgen elkander, van den hoogston rang af te beginnen, op, als volgt : De merga-lioofdcn , in Soongoi Lomauw on Oeloe Benkoeloe, volgens de Rodjangsche instollingon , pasira's, en in Andela? Soengei Kroe on Lima Booa Bada, volgens de adat Serawei, chalipa's genoemcl. Onder deze chalipa's en passira's staan de pembarab's, welke, bij ontstentonis van oon m(Tga-hoofd, als zoodanig optrcden. UMMBLANOKN VAN bSNKOELKN. 257 III S(Niigi*i lUm zijii liet i\v |if*nibanib*8, die liet geiiig ovrr tt'iiifre bij i'lkander jc^lcgen dorpeii en gehuchtisn uitoeffnen. Aan hrt hoofd cencr doesoen 9tjuit dc proatin. I)r cluilipa*!! of de pasire*!!, en de pcnibarabs hebben elk hun vip'U cl<M*»oen, in weike zij dan tevens alu proatin ftin- L'ert'n. Ook voeren uj, op enkde aitzondcringen na, gelijk b. v. i\v rhali|ia van Andelaa 8oengci Kroe, die ab Pangeran wordt gititulc>crd, denzelfdcn titel als dc Proatina, en wel dien van Depaii, waaraan dan nog willekcurige bijnamen worden toe- frevoegd, 8om9 naar aanlciding van de bijzondere geaardheid (if hoedanighcden van den persoon, of ook vaak allcen weg- ^*2)clu)i)ken • omdat de ecu of andcre btjnaam den sollicitant ala !«cho()n en verhcven in de ooren klinkt en hem lecr begeer- lijk voorkomt. Kenige dier bijnamen wonien hieronder opgenoemd: de ko- iiiiiklijke steunpilaar van bet heelal : de inatandhouder der we- n*id: de vervanger op bet aardrijk; de doorlochtige opperlieer iJe> rijk»: de bt*schernK*r dea Unda.de beatuorder van bet volk, \.in de maag^chap; de vonU*Iijke juweel; de glana dea Undi*: lie hoogailelijke vorst, magtig ala bet geachut: de koninklijke tijL'er, leeuw, enz. enz. |)e Maieistche tek»t in: Kadja Tiang AUm: Hangkoe I>oe- Ilia: (ianti Ikiemi, Sri Raiija Negri, Panetap lioera Kbaom; lUuija InUn; Tjaija Negri: Kadja Lilla Rangaawan, Radja Matjan, Singo, enz. cm, iK/e Mergi- en l>oe{ioen-b')ofden worden door dc bevolking verkozen, onder nadere bekracbiiging van bet gouv«, waarbij ibvlan tevenii de door ben te voeren titel en eemaam worden liepaald. Klk de^er booiUen beeft t«ec volgelingen: een pamangkoe vi\ een panggavra; de pamangkoe, looveel ala zijn adjankt. en /tin vervanger bij afwezigbeid ; de panggawa, njn bode. Aan bet hoofd eener passer ataat de daloe of radja penghoe* i(rf^. met Zijn lM*ide volgelingen, den pamangkoe en den peng- ♦19 258 KORT ovp:rzigt van de afdeeling hoeloc mocda. Dc datoes zijn zelfstandifjc hoofden, onmiddelijk onder de bcvclcn van het gouvernement , door hetwelk zij, voor zoo ver die dcr vier passers van Selebar aangaat, bezol- digd worden. Op deze onderscheidcn inlandsche hoofden rust de taak, om do algemeone orde te handliuveii, het regt hunner anakh boea*8 voor te staan, steeds in overernstemming met hen te hande- len, vooral wat zaken aangaat , de adat betreffende, in welke geen hoofd verandering mag brengen, dan in overleg met de geheele bevolking eens distrikts, op dat de goede verstandhon- ding der hoofden met hun anakh boea's niet verbroken worde: voorts om in kleine gcschillen van politioneleu of civielen aard te beslissen, en, met betrekking tot kriminele zaken, voor- loopige verhooren in te stellen en daarvan, door tasschenkomat der hoogst geplaatste hoofden, aan den controleur verslag in te dienen. /;. De ondcrscheiden raden der hoofden, derzclver inrigting, de hoegroothcid der zaken, in welke zij bevoegd zijn te beslissen, de hoegrootlieid der proceskosten en op te leggen boeteii, en derzelvcr verdceling. Ten einde eenig gescliil te onderzoeken en af te haudelen, roept het respekticve hoofd zijn mindere hoofden bij een, en doet alsdan, in overleg met dozen uitspraak. Dc versclullonde radon , welke dusdamg in grootere en klei- nere civiele en kriminele zaken rogt spreken, worden hier on- der, tor meordere orde van don hoogsten te beginneOy op- genoemd. a. De raad der hoofden in de Ommelanden van Benkoelen. Doze doet uitsluitend uitspraak in zaken van kriminelen aard, en wel in zoo verre als de hoogst op te leggen straffen zich bepalen tot dwangarboid niet laiiger dan gedurende ^^n jaar; terwijl de van wege de politie op te leggen straffen zich beperken tot die, welke bcdoeld wordon bij art. 28 der bcpalingen ter regeling van oenige onderworiwn van strafwetgeving, welke eoiio dadoliiko voorzioninjr voroisohen. Misdaden , die een o\imi:lam>k\ van hkkkoklkn. 259 /.I ar«l« re *»traf vi*ri'i>rh**!i, ilaii tic hirr Imivcii virmeWe , bc'lioo- nil tot <1(* kofn)N*tc*iiti(* van cJrti |)an^n'niii9nuul. VoorU benlint dv raail drr llfxifclm in j»chulflvorderiniren en alle civiclc gf- -rhiniii. dif ecu hulracf van J bi) — to bovrn gaan. I)r liitlon van drjwn raad zijn: I)<* Kontroleur Prmident. Ik* li<'{rrnt van SiwngH liomauw en (>fl(H' lWnko<»lfM» , . , \ Jieden. \)v It4i:cnt van Sornjrri Itam Hot di?«tnkt^ho<ifd van SocMigei lA*maiiw I>o Datoo van p»!MT Bonkoelon. Hot diMtrikt.^hoofd titulair van ()i*loe Ik*nkocloe^Plant5vrrvan- n«t distrikt>li(Mird-titnlair van Sorngei lUm )gende liodon. Hot \Vd. di?«trikt5)iot>rd van Andolas Scwniroi Kme) , , , , ^ (AdviM-n li- on i^inm iMxa Jiida ] \h' 1 angoran van CMsloimr J ]h' K ilio Korhan ll<M>fd FrioMor. tA'U !«chrijvor bij do Ommolandon Sokrotariji. Do advi!MTt*ndo lodon hobben allr(*n ritting bij liel lerogt- ^taan van ondir bun golacd wrton^ndc pemonen. Hij do7on raad kan een iedcr rcgt verkrijgon zondcr proct»- kfi^ton . dan alloen in hot grval . dat in zake in appcl bet- /x'Ifdo vdnnii* wordt uitgrsproken . alu door den nad der min- dort* h(X)fden bij den cfrsten aanleg des proceif, ala vmnneer do ap{iellant grkondomnoord zal worden, andermaal de proces* kfwton tr b<*Ulen. I)e vrrdc<*ling der door den raad op it leggen boeten, heeft in vcdgonder voege plaaU: AU e(*n onderhoonge van de adviiierende Irden rercgt fUat, nordt dc opgelogde boetc , bet bedrag van fib, — nict te bo- von gaando, a^grdragen in baar geheel aan bet retpectiere b^Kifd. torwijl bij aldien dcielve meer dan gemelde Mmi be* dnAisX . do hclft in do kaa van den mad wordt gestort. deveiko iiarlijl!" vonloi'ld wonit . nU volgt : 2(50 KORT OVEUZIGT VAN DE AFDEELIXG Aan den llegent van Soeiigei Lemauw en Oeloe Beiikoeloe . j^. Aan den Regent van Socngei Itam ■^. Aan het distriktshoofd van Soengei Lemauw ^, Aan den Datoe van passer Benkoelen ^. Aan den Iloofdpriester ^. De plaatsvervangende leden ontvangen , naar mate van het getal malen , dat zij zitting hadden , respektievelijk hun aandeel van het lid, hetwelk door hen is vervangen geworden. b. De raden, die in overtrcdingen der adat en kleine civiele geschillen en politiezaken regtspreken, zijn: lo. De raden der Kegenten, in welke dezen presddereu, en de distrikts- , marga- en doessoerihoofden leden zijn , en verder de voornamen en oadsten der doessoens, welke voor- heen, onder de titels van Anakh Dalam, Badja-depatie , enz. zich als hoofden opwierpen , doch welke ongeregeldheid heeft opgehouden ; terwijl zij als nu alleen hun stem nog hebben in den raad. De proceskosten (bcjo) door dezon , als ook door de straki^ nog te noemen kleinere raden , te vorderen , bedragen 5 pCt ; alhoewel intusschen van deze bepaling dikwijls afwijkingen plaats vinden , die mocijelijk zijn tegen ti^ gaan ; zoo worden b. V. ook nog in geschillen, buiten scliuldvordcringcn , pro- ceskosten opgelegd aan beide partijen, tail-maas genoemd. Do raden der Regent^jn kunnen beslissen in zaken van schuldvorderingen en geschillen tot goen hooger bedrag dan / 50. — en beboeten tot en met/ 10. — De verdeeling der boeten en proceskosten is als volgt; In Socngei Lemauw en Oeloe Benkoeloc, 1 deel aan den llegent , die daarvan i aan de beide distriktshoofden afstaat ; en 1 deel aan de pasirahs, pembarabs en proatins gelijkelijk yet' deeld, terwijl alleen het hoofd, wiens anakh boea teregt staat, ongeveer het dubbel aandeel der overige leden bekomt. In 8oengei Itam, 1 deel aan den R<'gent, on 1 deol aan dv jKMnbarabs. wolke elk do helft gevrn aan dv onder hen staandr UMMELANDEN VAN UENKOKLEN. 261 |)riMliii>. ilir w<Hlcrom ctii antulrcl nan hmi |iainangk(M'!« uf- Allrcii (l<' Itthii. (lif zittinfT hcbbcn, krijgeti gclijk bij dt Midtr op iv tMH'mvAi radt'ii , avw a:iiidri*l. 2^'. IK- di»tnkt>hiK)fdin houdeii hun raad huiteii dc hcxifd jilaal.** lk*nk(M?lcii . vn veelal handeleii zij, bij hun inspecticrei /('ii d(M>r dc Oi'lot*, zakfn, die* dan ook gewoonlijk door be latit:lit bbendcn tot Imii koms^t in de doesoc^n wordon uitgt*tftcld pi latxlijk nf, n\» wannet*r zij UrvcM^gd zijn tc beslihacn in ge ^<)iill(*n tot, en tc bebocten met hctzelfde l>cdrag aU de lie L'tiiliMi , t*T\njl, wanneer bij hun tijdelijk verblijf te Henkoc Icn. iziVvu buitcn de kom|M*tentic van een roergahooid, voor lull worden {^M'bragt, zij gehouden zijn, die voor den mad der Ui'pnten le brengen. 3". IK* ra*ul rener luerga bei«li»t in zaken tot/ 20,— en mag geen lioogere boetc opieggen , dan van y f>. —. 4^. F^en proatin inaakt et*n Ziiak Ixneden de iwtm van/ lU. — met zijn volgrlmgen en anakh boea*a uit , en mag adjn onder- hciorige tot en met een l)edrag van /5. — U*lK>eten, Hij dew kleiiie raihMi be>tjiat geen va^te venieeling dcr boc- teii en prc»ce>k<M<tcn : gi!Woonlijk ontvangt de president 66n tleel , en de grzamenlijkc ItJcn bet andere, of ook wel , wen If veil leden zitting htbbi*n . de president [ en dc Icdcn J weike liat>ti-n nog weder naar vcrkiezing den oudiftcn der doi'Micn een aandeel in die gelden d(K>n heblien ; temijl altijd de prottin, nK-nn anakh Ixxa de boete vcrlK*urt, of de pnxxsko^iien be- taalt , op hi t grootste aandeel aatispraak maakt. I)e rdtul tc Tandjocng Aoer \9 op dciuu:iCden voci gtvihond, ab die dcr liegcnten, met kleinc wijaging slechta, tenriji de wrdeehng der boeten gilijkelijk, zonder ondenicheid van den rang der /jtting liebbende Ijedcn , plaatu vindi. Ik' Fangemn van ^elcbar homlt zijn raad roi't de vicr on. (iiT hem ^taande datcNn: hij )H»li»t in griMrhilleti tot erne aom van f \0 en iM'Uirt met h(M)gt*r, dan m4*t dat if*lfd«* brdrmg. IK Ihh trii I fj proceT^ko^ten dei*ll hij gelijkriijk met de datnr». 262 KORT OVERZIGT VAX DE AFDEELING welke laatsten een aandcel aan hun pamcngkocs en penghoeloe moeda's geven. EIke sukkumbant van eenc aitspraak dcr Begenten of miu- derc hoofden kan appelleren, en zich daartoe onmiddelijk wen- den tot den kontroleur, wclke alsdan, zulks noodig achtende, de zaak voor den raad der Iloofden brengt. Buiten appel ech- ter ontvangt de kontroleur alleenlijk klagteu door tusschen- komst van het hoogst over den aanklager gestclde hoofd, teiizij intusschcn de klagte tcgen dat lioofd zelf gerigt ware. c. Verpligting dcr ingezetenen jegens hun hoofden, ook met betrekking tot hun dienstbaarheid. De algemeenc verpligtingen der ingezetenen jegens hnn hoofden bcstaan daarin, dat zij hen behoorlijk in hun waar- digheid erkennen, hen met den hun toekomenden eerbied be- jegenen en in de docsoen ontvangen, en hun alsdan voeding en huisvesting verschaffen , bij hun rondreizen of ter gelegen- heid van feesten zich in hun gevolg begeven, hun kennis ge- ven van aan tc gane huwelijken, op hun oproepingen verschij- nen , hun berigt breiigen van misdrijven of zaken, die de goede rust en orde kunncn bedrcigen. Zij zijn verpligt,op hun lasst^dc docsoen schoon tc maken, de wcgen in belioorlijken staat te brengen, bruggen en vlottcn daar te stcllen, hun in het be- werken hunner ladangs en het bouwcn hunner huizen , als an- derzinsy behulpzaam tc zijn en verdere kleine billijke dicnsten te praestcrcn. Voorts hebbcn de ingezetenen de vergunning van hun hoofd noodig tot het openen van spelen en vieren van feesten ; tot het omkappen van bosschen voor aan te leggen la- dangs; tot het vertrek uit de docsoen als waartoe, zoo eenopgeze- tene zich naar een docsoen in lietzelfde distrikt wil begeven, hij al- leenlijk een mondeling vcrlof van zijn doesoenhoofd noodig heeft, doch wanneer hij buiten het distrikt wil reizen, zal hij gehouden zijn een certifikaat aan den llegcnt of het distriktshoofd, en, in gcval van vertrek naar ecu andcre afdeeling , een pas bij den kon- troleur aan tc vragen, terwijl in gcen geval een opgessctene zijn docsoen vcrlaten zal, dan wanneer zijn ladang en tuin in behoor- OMMKLANbKN VAN IlKXKOKLKX. 2r»3 lijkcfi ^ta;^l vcrkcrmi, liij tr<*fii Kclitildrii ImmTI , ii<k:Ii mv{ irtnaiid III ^I'M'liil litrt, h«»tHcIk mi vciorafjraaiiclo afdtKMijiig vi-rcisi'lil • I'll lii) vo<>rt5 grondij^'r n'4lenen v(K>r zijn vrrtn-k kaii opcrfvrii. </. lift dfxir lion op !<• bnMijrrii kontiiigrnt in jiadic? eiiz. Dr iM'Vdlking is iiii*t virpli^rt aaii liuii licHtfdi'ii pilic of au- di rr arlikflcii k())«tel(M>ii U* li*v<*n»ii. I. Dr v<H)nleeloii drr hoofilcii (a^il) m«*t iM'trckkiiii: tot do liaiidcl.Hartikrh-ii, dinir dv iiigi'SM'lciicii uit dt» b<i!».-c!irn al.'* and(*r/.iii> \Trkn*geii vw dv virdrriiiig oiidrrling dicr asil. IX* n'gi'liiig op dc voonltrlni, wrike dr hoofdcMi van di» li.iiidt Ihartikrlcn uit de lM>5»chrii vrrkrrgi*n, grnirten, is 3U*«t phnkkig, vn Iwi duarointnmt v.i>tge»ti'ldc lN*|)a.iIt xich alkcii tot lu't volgciide: In StN'nirei ]/*mauw rn Oelot* Ik^nk(K'lo<* wordt van balkfn , plutikrn vn rottnn on;^evrrr 10 p(*t., en voor liirt aanlrggcii \.iii vvn ladang of wi>iah/4 U-taaM: de v<*rtlrc-lii»g dirr a>il, cMik botMiga pa|Mn, Ixienga padir , vur, gtMifH*iml, i> iVn d«'( ! aaii dcMi K<*gfnt, en een drel aan den de|Kitii'. (uider mii'ii^ gtlii'd het IkwcH !M»rt*Hrt. In S(M*ngii Itam >ionlt van 1 |iikol damar /O.fiO, en viwir M-n aan te leggen ladang/2 iMlaald. en dit wel, in y.ijn gc- heel, aan het re«pi*ctieve doc2fO«*nlioofd. In AndeUtf Soengei Kroc* en IJma Hm*a Bada, i;* de ahil \:%»i» gotild van olif4nti»tanden en va^ op lij |»('t. en uegin.H het aanleggeii van een ladang/2, en uordt dezi'lve gelijkelijk ver- dt*fld onder het W*^. distrikthoofd, den chalipa en den pnutiii. Van gambir of karret wordt gren aail betaald. Vail de karlxiuv djaUngan en nandjongan, gevangen in brt gebied van den Ri*gt*nt van Smngci liemauw en Ochii* IVn- koelcM*. komt | aan d<*]sr. en \ aan het doesoenhoofcl mil £ijn \olgelingen: in Socngri Itam [ aan den Regent en J aan de {lemharahd en proatitt4i: in Andelaa Sorngri Kroe en IJma IkN-a liada, venhrh*n di* cliali|ia*9 dezelve onderling met hnii |Hni- liamlK^. in in het gebied van den Paiigeran van Seller Im • hoon*n w uit*»lui(eiHl aan dat luM»fd. 264 KOUT OVEKZIGT VAN DE AFDEELING (J, VcTcleeliiig der door liot gouvernement aan de IiooFden toegekende peper procenfco's. Dc vcrdccliiig der pikolgelden vaii gelcverde zwarte peper cinder dc inlandsche hoofden, heeft in de volgende orde plaats. Tn Soengci Lemauw en Oeloe Benkoeloe: Regent 14 d*. Distriktshoofd 9| „ pai$ira 8^ ,, pembarab 8 ,, proatin 20 » pamangkoc 7 „ panggawa 5 „ In Soengci Itam: Regent 14 „ pembarab 12 „ proatin 34 ,, pamangkoe 7 „ panggawa 5 ,, In Andclas Soengci Kroe: \\\ l)istrikts=lioofd 13 „ clialipa 12 ,, |)crnbarab 10 „ proatin 25 „ j)amangkoc 7 „ panggawa 5 „ In Lima l^ooa l^nda: pangcran van Sclcbar of dc chalipa in naam . 20 „ pembarab 15 „ proatin 25 „ pamangkoe 7 „ ])anggawa 5 ,, 2". De instellingen bij, (;n dc gcvolgen van hot huwelijk. nok met bctrekking tot den bruidschat, als: ' n. |)joLM]jncr ngot-ng OMMELANDEN VAX nKNKOCLLN. 2iu} r. l>j(N*(lj(H*r krtjil atouu kuhfinjakRii. #/. St*man(io bcmdat. *. Sernando halik djoen*ij. / Adnt nrang amhil anak. I)r wijzo van lift aangaan van huwelijken ih vrnK'hillcnd in dr ondcr:icheidrn dKHtrikton, volgtrw dc lU'djantpsche , li<*mlmh- mIic vn Serawi'ijschr iniftellingrn. IV al^f'ineenc lM*|>aliiigen ointrt*nt lic*t huwcdijk zijn, dat. trouwt irmand met botaling dcr djocdjoer, mTike, naar gflang van den i^tand van hct meifjjc*, dat hi) zicli kie»t, in djoedjcNr ;»i:fH»ng, tcnga en kctjil wordt ondentcheidcn . hel mcijyc zijn < i;rendom wonit, en de ouders gvvn aanKpmak meer cip hel- /a\\'v. kunnen doen gelden, dnn alliM'nlijk bij .nlecht grdrag van i\v 7-ijde den echtgene»olj«, en ojKlal in dergelijke gevallen dr hl(H-dvrrwant<'n dcr cchtgencioli; hun klagtcn zuHen kunnen in- brengcn bij dc hoofden. daart'K* dient de talic kiwlo, een ire- dfeltc n.l. van den bruidsihat. hetwelk nict vcildaan wfirdt. Hijaldien (^*nit? man huwt volgen!« de in5telling nemando. in bij verpbgt bij xijn vnmu te gaan wcmen, en beeft geen roagt (»ver haar bij de serijando lieradut en Jtcmando balik djoereij. >iaarbij eeii antaran wordl lK*taabl, heeft bij. volgens eer^lg**- iim^mie, gebjke regten np kindert*n en g(>fden*n, vnlgrns laatM- irt-nfM'mde instelling, maet alleen een kind, ook al mj dit bet iM-nige verwekte kind, bij zijn dcxxl. aan zijn naa»tl)e»taanden wonlrn afgestaan: bij de semando jang tida atouw bcbHn Ik.t.i- dat fKik wel scmaxido tahamhil anak of adat orang ambil anak gencM'md, wordt gwn antaran b(*taald, of wel ecn gcringe aom naar verkiexing/ en kan de man vnlstrckt gecn rrgten doen gilden op kinderen of goederrn. Dij deze algcmerne instellingen nu op hct nluitcn van hu- webjken , komen vele plaatsclijke wijzingen , waanran de voor- naams^te hieronder volgrn. In Sc«»ngei Ix^mauw rn Orliic l)i*nkoebic, hedraagt de djiN- f\ywT J 1 r»(> . ziiowel voor d«ichlerK van hoofden . al» kimlrrt*n d«'^ '2CA] KOUT OVEUZIGT VAN 1)E AFDEELING volks, alhenlijk mvX (lit oiidcrsclieifl , dat do wang paiio(»roc- iiai\ (('(Ml gcdeelto dor djocdjocr, hf^twelk voldaan moet wor- d(*n, alvorens de man zijii vrouw uit liaar doesoen met zich v()(Tt) bcdraagt voor: atiak pasira f iS „ pembarab „ 24 „ proalin „ 12 „ orang kabaiijakan „ 4 en de ialin k()(»l() is vastcrostcld voor: anak j)asira o]) „ 20 ,, ])cmbarab of proatiii ,, 15 ,. oraiig kctjil „ 10 IWialvo dc djocdjocr wordt nog, al naarmate van don stand van lu;t iiiciisje, aan do oudcrs van Iielzelve aangeboden eeu kris met pronksclicde , lans met zilveren versierselen , kostbare kleedingstukken cnz. Brengt hot meisje goederen van waarde niede ten hu\v(dijk, zoo wordt door den man daarvoor nog bo- veiulien de (lnbb(^le waarde betaalil. Als een luiwelijk gesloteii wordt volgens de instelling semando beradiit, bedraaiift de aniaran voor: anak pro.itin / 12 „ orang k(»tjil „ 10 benevens een geit mrt rijst en ((H'behooren voor een tc hou- den leestmaal. Bij eclitsclieiding of overlijden komt de nalatcn- sehap aan de kinderen, welke naar de zijde der moedcr over- gaan: Mas het linwelijk kinderloos. zoo heeft de man , of deszelfs naastbestaanden, mede aanspraak op de nagelaten goederen. Hij de si'mando balik djoereij Ixnlraagt de antamny24, als- niedi* een geit. rijst enz. : man en vrouw hebben gelijkc reg- fen i^v di* iroedereii. en A\at de kinderen aanMan^rt . zoo moet .dtijd. bij strriLrev.d i^i' s(lui(b*n::. et'n kind naar de doessoeii OMMKLANDKN VAN IIRNKOELKN. 2«i7 7.1)1 N \a(l(Ts trruixgaaii, ten rimlr aU ^tamholl(l(•r van zijn jfr- >l.i( hi op to trrcU'ii. l^ij lie adut amhil aiiak lu^taat gfM*n antaran. en isi het dieu- tniu'i'volire do vrouw, die haren man wetten Melt. III S<H»njrei Itam beittaat jreiMi adat djiMMljiXT, en worden rillt'«n huwelijken aaiigepian vnli^^'iis de itKntidiing !«*mando. Hij de itemnndo Kadja R;tdja, ook nel m^mando lieradat ge- iHMmd (en het is uiU^luitend hij dez(* dat het vien^n cenrr him* htntr is viToorhHifd) iMHlraairt in de Praatin doca hla2» di dirat <)i* antaran /HO met kri.n enz., en in I/emba, Scla]»an, alwaar de hruidsrhat iran jrencx-md wordt, «h'ehts/12, mitjigadcni een karlniuw. rij.^t enz., ter fee.stviering. Hij scheiding of over- lijtir?! hehlw-n heide partijen gelijke regten. |)e ndat amhil anak komt met die iiu*^telling in 8ocngci I/cmauw overeen. In Andrhus ScxMigei K roe en Ijma IWa Ihda, bodraagt de dj<H*(ijcMr ago<'ng /ItiO, l>eneveni{ irn krii», enz , tcrwiji de talir kiK»h> is vanti^'Meld op / 20. Volgrn.H de adat djcMulj(HT t<*nga. waardoor men in dczc di*- triktrfi lietzelfde \ei>taat. aL« door de adat iiemando jang be- ndut, mK't/70 lM*t!iald worJen, aUrocslc c< n kris van waardc. Hij iU'Av in^telling i?* gct*n ttlii* ko<do in gebniik. I)e vrouw \(ilL't h:iar man. of hlijft in haar doe>o<*n, al ntar zuiksi van te vop'ii is overt eii^'cknmi n; ov«rigt rij* hebhen U'iilen gelijke n^Men op kinderen en g(M\leren. IV djcM'djiMr ketjil atouu kabanjakan komt overeen met de >4'mando lu&hk djcK-reij en iM-dnagt / 20, Ik* man moet zich in dr d(M*M)en zijiier vrouw veMigeii en, bij zijn overiijden, kan altij4l minsteiLs cVn zijin r telgen dcMir zijn nalH*9tmaiulen wor- den terug geei>eht. Op de vier pa«5ers van St'b^Mir zijn. even aU op strafid* plaatM'ii in h* t algemeen, uit«luitind de instelling icmmiido jaiig iM-radat en de adat onng ambil anak in gebniik, dr brnidM'hat is ahlaar onbepaaki, en wordt omtn*nt het bedrag \ .11 di«i/«*l\«!i d«N»r partijen nanr verkiezing overeenirrkomeii. :^i)S KOUT OVEKZIGT VAN T>E AFDEELING 3°. Wettcn v.u straflen in zaki;n van misdrijf als: (L Moord. Op liet misdrijf van moord staat dc doodstraf. Dezelve kan i;chter wordcn afgekocht door betaling der bangoen of tebocs njawa (bloedgeld) aan de farailiebetrekkingen dcs vermoorden, VAX eenc boete aan den Raad der hoofdcn, benevens een kar- bouw, rijst en verdere ingredienten voor een te houden ver- zoeningsfecst (basoe tana bocmie of tepoeng boemi). De bangoen bedraagt in Soengei Lemauw en Ocloc Iknkoeloe, wegens moord gepleegd aan een pasira in funktie zijnde / 500, buiten funktic. ./ 300, pembarab „ „ „ . . „ 300 , „ „ „ 200, proatin „ „ „. . ,. 200, „ „ „ 160, (*n aan iemand uit de volksklasse „ liJO. llet bedrag der bangoen wordt, na aftrek der kapala ba- ngoen, ten bedrage van / 40, welke aan de hoofden toekomt. aan de aanverwanten dcs vermoorden uitbetaakl. In Soengei Itam is de bangoen vastgcsteld op /1 60, bene- vi'iis eene boete van /40 aan de inlandsclie hoofden. Kindclijk in Andelas Soengei Kroe, Lima Boea Bada en S('lel)ar, bedraagt cKze'lve 88 reaiil, 8 gulden, 8 sockoe, 8 talie, 8 wang, 8 tantjie en 8 kcping: en de boete/40. Is, in een dezer laatstgenoemdc distrikten, de moord ge- pleegd aan eon hoofd, dan moot, naar gelang van den rang van dai hoofd, de moordenaar met een i\ twee zijner betrek- kingen slaven worden van deszelfs naastbestaanden , dan wel het dubbel of drievoud der bangoen aan hen uitbetalen. b. Verwonding. Verwonding, welke verminking ten gevolge hceft , wordt gc- straft met de tepoeng (sniartegeld) , welke gelijk is aan het halve bedrag der bangoen ; benevens een geit voor het verzoeningsmaal. Bij verwonding van minderen aard, worden het smartegeld (als^dan ])ah:\mpas genoemd) en de boete, naarmatc der dicpte 'Ml iLrcvaarlijklieid vnn do wondo, d^mr den liaad bepnald. DMMELANDKN VAN BENKOKLEN. HV^ Ur to)MM'ng M*tn>iar, HmartrgrUI wrgniji o))7^tti*lijk tocbit'ii- ir< II van eon xlag of Kt(M)t, zonder dat zulks evenwcl geptanl trait nirt bUM^I^torton , mag niet rnvmr bedragcii, dan ern 9oin \.in /1(). Urwijl dikwerf c*cni^lijk de aanbioding van dc sine. :11k a^n t«*krn van veraocning wordt aangcmerki. •*. DiofMnl. Op dirfiftal. ook vtTdicfstal , in de straf g«iti*Id van de dub- Mr vrrjrocding der ontvre«»mde goedcrcn, alnmede een geld- ImmIi* nan de boofden , waanan de hoegrooth<*id afliangt van ver- liiftindc of verzwarende omstandighedcn. la de nrhuldige, na ommekoin.Ht van ern maand, in gcbrcke :;rbleven, d(* hem wegens moord. verwonding of diebUl o|>- irele;:de vergtH^ingen en boeUMi tc betalen. en zijn zijn naast- l»c>taa:idfn of de lievolking der merga, waartiie hi) bi*hoort. on^'enegen hem bij te stian, eoo wordt dc straf veranderd in die van duangarbeid en wel v(K>r eike /50 et»n jaar. r/. Koof. r. Aanramling en afzetting op den pubHeken Heg,doorMi |>er!«<»on, of wel in gewajHUide benden gepleegd. /* nrand.Htichting. Misiadigen*. die zi^h heblien 5chuldig gemaakt aan roof of aatirandiiig op den openbaren weg, dan nel aan brandstichting , uonirn, even alu dieven en moordenaan* , wier boetestraf in die \aM dw:i!i;:arb(id vf>or mur dan cVn jaar is vrrand* ni , aan den jKinp'ian>niail overgelevinl ♦ om door dezcn volgenn 'ngouver- nementj* wetten te worden gtMrafl. limndHtiehting, nii*t met voorU^achten rade gcplcTgd, doch (»nt>taan t4*n gevolge van onvoorzigtigheid , wordt gestraf) met ?<hadeverg(>e<ling, beboeting en het ten maaltijd ncxidigrn van t\v hoofden en de opgrz«»t4»nen van het dorp. »;. Ontueht. Op het In'tlrijf van ontueht (fiahandjingan) ataat, in do di»- thiten Soengei licmauw, ()(>loe I)enkoeloe en Soengci Itam. ecu Uxti-^traf van /20, voor elk der ovrrtreden, en in Andrlas S»»iiif«i KrtM\ Lima IW>ra Ibda en Si^l^fbar van/28, terwiji "210 KORT OVERZIGT VAN DE AFDEEI.ING ENZ. hovi'iidiori partijen gehouilon zijn , onder verpligtiiig teveiis van den man, om aan de ouders van het door hem ontcerde mei^jc of dor weduwc een bchoorlijke antaran te betalen , in het huwe- lijk tc tredcn; alsmede, ter algeheele reiniging der doesoen van de op liaar klcvende smet, een karbouw te slagten, en dc hoofden en ingezetenen ten maaltijd te noodigen. "VVeigert de vrouw den mcdepligtigen man bekend te stel- Icn, zoo vervalt zij in de betaling der dubbele boete. Ii. Overspel. Overspel (orang dapat sala di dalam belaki) wordt met den dood gestraft, onder vrijlating nogtans aan de schuldigen, zich van deze straf vrij te koopen door betaling, voor ieder ban- ner, eener geldboete gelijk aan de bangoen. i. Verkrachting. Uc straf op verkrachting (orang mocatie prampoean dengan kras) bcstaat in een boete, gelijk aan het halve bedrag der bangoen of tcboes njawa. OVEKZIGT DER ZKDEK RN OEWOONTKN EN IN- STELLINGBN IN HE \FDRELING LaIS IN GEBRUIK. De in»Urlliiigeti be»Uan in hacUt R^djang Aropat PeUx^lai. 1^. Inrigting van hct inlandach beMtaar. I)e afderling Ijais is vrrdceld in zcven diatricten, genaamd Scranpri, Brntoenan, Aver Padang, Iddn, A?er Besie, Palic en Kcrkap. In ieder der districtm zijn aun hct hoofd getiteld cheb, on- dcr den Utrl van Pembarahjt, en zoo ook in voor ieder doesoen aan het hoofd gest^ld een chef met den titel van depatie. IVrc hoofden zijn, volgcns aangenomen gebruik. gemag- tigd om alle klcine gcschillen aU anderzinU in hunnc res- peciicvc does^oons voorkomende af tc doen, hij voorbeeld hui*- houdelijke en anderc zakcn, waarop slechU eene boete gevteld is van /lO niet te bovengaande, hct instcllcn van voorloopig onderzoek in criminele zaken en voortu hf*t handhaven van rust, orde en goede politic, in hunne respective docsoens. Ingeval echter partijen in dc uit«praak door hen grnomen geen genocgen mogten ncmen, abdan is bet de gewoonte, dat dergehjke zakcn voor den raad der hoofden te lois worden ge- bragt, die, na partijen te hebben gehoord, eene definitieve be- slissing neemt. a. I)e titels der hoofden, hunnc verhouding tot elkander en tot hunne anak boea's. De titi*U zijn leer verBchilleiid en worden naar eigen ver- kiezing door de hoofden bij eventuele benoemingen aangeno- men, onder anderen het hoold te Auer Gading, die den titel vocrt van Pasirah Batoe. IV. (VIII). 20 272 KORT OVERZIGT VAN 1)E AFDEELING De vijf Pembarabs of districts-hoofden respectievelijk onder de titels van: Radja Kalipa Radja Moeda Penbarab Soeka kompenie Radja Malio Bagindo Krontjong en nog de hoofden, de titels voerendc van depatie Radja Pasirah en depatie Pembarab Radja Boedjang. De verhouding tot elkander kan gezegd worden gelijk en op een goeden voet te zijn, cehter tot hunne ondergeschikten zou zulks in den regel anders dienen te zijn, hetgeen hier het gcval niet is, wegens hunne soms naamverwantschap tot elkander, waardoor veelal de versclmldigde eerbied der onder- danen tegenover hunne hoofden wordt uit het oog verloien, en omgekeerd ook met betrckking tot het ontzag der hoofden tegenover hunne onderdaneu. De verpligtingcn der ingezetenen jegens hunne hoofden zijn geene anderc, dan de strikte opvolging der bevelen, wanneer zulks geldt het belang van land en volk. De voordeelen der hoofden (asil) tot de handelsartikelen door dc ingezetenen uit de bosschen, als padie enz., bestaan hier niet, alleen ontvangen de hoofden de van wege het Gouvemement vastgestelde procentos voor door hen en hunne ondergeschik- ten geleverde peper ; zij genieten onder anderen 72 duiten voor een pikel zwarte peper, waarvan toekomt: aan de depaties 50 duiten , y, ,, Pamangkoes 15 ,, „ „ Panggawas 7 „ of te zamen uitmakende 72 duiten voor een pikel paper. 2^. De iustellingen bij en de gevolgen des huwelijksy ook met betrekking tot den bruidschat. BiJ de hier in gebruik zijnde instclliugen , als: b. v. de OMMELANDKN VAN BRNKORLEN. 273 <!i ri!j<M r A^'oeiijr. in clc min verpligt, vooral de anak peroba- nili.H, aU bruidjiclmt te levi*rt*n cene iiom van/ 220, daarente* ^n\ hij dv djociijocr tcnga i9 dc man, wanncer hij een anak dcpatii* is. vrrpligt als bruidnchat tc bcUlen eene som van/ 208. Hi) do djocdjoer kabanjakan <*cnc som van/ 190, en voorU hij do M'mando lierhailat slrchta / 24 , mrt bijvoeging van ccn bok (»f prit. IK* in>to1lin{r nemando tida brrhadat is dat de man geen aiitaran (hruidsrhat) geefl, vi\ wordt hij, als een gevolg daar- van, verpligt. zijne vrouw overal te voigen , wenraarts zij ralka mo fjli vrrkirzen, ])e itistelling itemando balik djoerai verpligi het meiqe of dm jongf'ling naar vaders Kijde over tc gaan. .>. I>c» jitraffen in aken van roiadrijf. (f. In gevallen van moord. wanneer zolka bewczen is, worden d(* Mraflf'Ti, hirr bepaald tot dc betaling van het zoogcnaamde afki»opj:(ld (Ifengoen Njawa), gestcld op 100 realen met boveii- dien nog renc boctc van 50 realen, hctgeen Tepocng Koemie gi'no<»md wordt, Hij onvcrmogen worden dc miadadigers met dc processale Ktukken en getoigen naar de hooCdplaaU Benkoelcn opgexon- den. om daar voor den Pangerangsraad , volgens de wettclijke bepalingen, tc worden gevonniad en teregt gestcld. h. Wrvonding wordt beoordeeld en de straflen daarop be- paald naar evenredigheid der meerderc of mindere grootc diepte en gevaarlijkheid der wonden, b. v. is dc wood groot of ge- vmarlijk Pampas, dan valt er een boetc op van 50 realen van mindrrc beduidenis, rjjnde slechts 6J realen. r. Ingeval van diefntal en veedic&tal worden dc schnldigen beboet met /40, met vergoeding van het dubbele der waarde van het gestolen goed, terwijl «ij bij onvennogcn, even als in de gcvallt*n van moord, worden teregt gestcld voor den Pan- gerang^raad te Ifenkoelen. J. Roof idem als voren. e. Ingeval van aanranding en afiietting op den pubUeken 20 » 276 KOUT OVEKZIGT VAN DE AFDEELING De breeder en zuster van den pangerang, of wel diens kin- deren, krijgen den titel van Radin, en diens neven den titel van Badja. De zoon, waarop het erfregt eener merga valt, heeft den titel van Badja Kapitein. Over het algemeen wordt de titel van Badja gegeven aau alle personen, welke in eenige verwantschap staan met een der hoofden ; ook wordt hij wel door hen geschonken aan oudsten eener groote familie of soekoe. a 3. Soekoe. In deze afdeeling bestaan dus Mergahoofden met den titel van Pangerang en dalm, doessoenshoofden of proatin met den titel van Badien, Tommongong, Krea-depatie , Badja. Soekoe's oudste en eerste eener doessoen met of zonder titel, doch niet hooger als Badja en Badin. a 4. Pengawa Lima. Ten tijde dat de Engelschen dit landschap veroverden, bestond eene merga, welke zeer zwaar bevolkt was, daarbij immer in onmin met het Bestuur. Ten einde hunne magt te verzwak- ken of uit politieke maatregclen werd zij verdeeld in vijf hoof- den, welke gezaraenlijk die merga hebben bestuurd en daar- door den naam erlangd van Pengawa lima. Die hoofden hebben in den raad der hoofden cen gelijke magt, als de andere mar- gahoofden, doch voeren geen titel van Pangerang of dalm. De titel van Badin en Krea of Badja is slechts hun vergund. a 5. Jmbihi. W^. Distriktslioofden. Op enkelde plaatsen, waar twee of meerdcre doessoens zijn vereenigd en op verwijderdc distantie van het mergahoofd, be- staat gewooiilijk een gemagtigde of waarnemend mergahoofd. Die ])ersonen hebben den titel van Imbihie krea, ook wel pange- rang, doch zijn en blijven ondergeschikt aan het mergahoofd. Wijders bestaat er eene Maleische volk planting met andere vreemdelingen en handelaren , welke zich hebben gevestigd on- der (Ic horde van hot bestuur op dc hoofdplaats. Zij heb- KOKT OVKKZIGT van de inrigtino dim BINNENLAN1>jH:1IKN BEbTUt'UH, EN VAN DE WETTBN , (iKWfH)NTEN EN 1N8TELL1NGEN IN DB AFDEELING K U O E. 1«>. Inn^iiig van het inlandMrh Ik-citaur. a. I>c titeU der hoofden, hunne vcrhouding tot elkandtr, en tot hunnc anak boca. Hij hrt bc'volkt worden der verscliillende land«trrkcn in deie af(i<i*ling »chijnt*n de hoofdcn dier Ktaminen geene titel voor huntii* nmirrn gehad te hrblien. l)e oudsite der eer»t gekorocne (amilie was dc cerate of hoold- |M'nioon van den geventigden stam in een landachap (merga) en verkrrcg daardctor cK)k renigemuite de auprematic over de an- dire (fUmnien, wcike zicii later aldmar veMigden. Waaniit is (»nt»|iroten de oon^prong van diverw doemoena in eenc marga, en maanioor men in ataat ia gewerst hun atam niivcr tot Im (ien toe te Ix'houden, en cr tegenwciordig nog verachiUeiide atam- mrn in eene merga limtaan. Ijater meerder in aanraking ge- konien zijnde met anderc volkcn. zoo achijnt de oodate van eenen ytam, de wn vroeger de andere later, titcla van regc- rende vor^ten bekomen te hebben en dicna hecrachappij te lijn c rkend. (1 1. Mergahoofden. I>e clud^te van den eervt geveatigden atam, ala de aaprematie liebbende over de anderc Uter in die merga gmrestigde itam- men« eriangdcn den titel van pangcrang of dalm, of hoofd eener merga. a 2. IVoatins. I)e oudste der later gcvcftigdc atammen krrgcn naar gclang \an hunne afMamming, bloedvenrantvcliap , etc. den titel van krra. tomroongong. depati, proatin of Iniofd ecner doeiaKicn. 276 KOUT OVERZIGT VAN DE AFDEELING De broedcT en zuster van den pangerang, of wel dicns kin- deren, krijgen den titel van Kadin, en diens neven den titel van Badja. De zoon, waarop liet erfregt eener mcrga valt, heeft den titel van Badja Kapitein. Over liet algeraeen wordt do titel van Badja gegeven aau alle personen, welke in eenigc verwantscliap staan met een der hoofden ; ook wordt hi j wel door hen geschonken aan ondsten eener grootc farailie of soekoe. a 3. Soekoe. In (ieze afdeeling bestaan dus Mergahoofdcn met den titel van Pangerang en dalm , doessoenshoofden of i)roatin met den titel van Badicn, Tommongong, Krea-depatie , Badja. Soekoe's oudste en ecrste eener doessoen met of zonder titel, doch niet hooger als Badja en Badin. a 4. Pengawa Lima. Ten tijde dat de Engelschen dit landschap veroverden, bestoiid eenc merga, welke zeer zwaar bevolkt was, daarbij immer in onmin met liet Bcstuur. Ten einde hunne magt te vcrzwak- ken of uit politickc maatregclen werd zij verdeeld in vijf hoof- den , welke gezaracnlijk die merga hebben bestuurd en daar* door den naara erlaiigd van Pengawa lima. Die hoofden hebben in den raad der hoofden een gelijkc magt, als de andere mar- gahoofden, doch voeien gecn titel van Pangerang of dalm. De titel van Badin en Kroa of Badja is slechts hun vergund. a 5. Imbihi. AV<J. Distriktshoofdcn. Op enkelde plaatseii, waar tw«e of meerclere doessoens zijn vereenigd en o]) verwijderdc distantie van het mergalioofd, be- slaat gewoonlijk een gemagtigde of waarnemend mergahoofd. Die ])ersonen hebben den titel van Imbihie krea, ook wel pange- rang, doch zijn en blijvon ondergeschikt aan liet mergahoofd. Wijdcrs bc^jtaat or eene ]\Ialcische volkplanting met andere vreemdelingen en handelarcn , welke zich hebben gevestigd on- rliT (le hnvdc van h< ( bcstuur op do hoofdplaals, Zij heb- OMMKLANDEN VAN RRNKOELEN. 277 Ik'ii irevorinil twee passer?, dc cene tc Kroe en de andere tc PcM-l«)C' I'o!«ang, icder onder het opzigt Tan ecnen Datoe, zijnde lot dicns a5!(istentic toegevoegd wn Peroangkoe, een Pcnghoeloe mofda. Dfu* volgen, ieder naar hunne afkomst, hnnne zedcn vn gcwoontiMi, tcrwiji cen peritoon met den naam van Sockoe vail iviivT nutii* hunne belangcn voorstaat. <i Ti. Vrrhouding dcT hoofden tot hunne bevolking. (Irene andere verhouding dcr hoofden tot de bevolking be- >taiit cr, dan die weike kunnen mede brengen de trappen van blordvenrantsciuip; uijdera regrlt alien xich naar de heeracbende iri>tellingf*n en van ouds her aangenomene gewoonten. Ingevolge dat b<*9ta4in er in dcze afdeeling ter besliadng van aUerlei mkrn : a 7. l>cM*jw)ennidcn. Za^lenge^teld nit de 8ockocs en oudsten der doestoen, rt 8. Hoofden of roergaraden. Ik*i(taandi! uit de proatins en hoofd der marga. a iK Ilaad der pai^mT tc Kroe. iW^tannde uit den datoe of hoofd dcr paai>er met de aoekoes dtr vrrMrhillende natien. C'ompetentie. l)eze raden lM*^li5s<•n siechts die zakcn , welke betrekking heblxn op overtrt dingen van kleinen aard , en nken van alge- nM*en bi'lan?, hun n*iiM)rt lietrefTende. a 10. (ircKtte Kaad of die der Hoofden te Kroe. lU'j«taande uit d«* mf*r*rahoofclen , de penggawa lima's, de da- tiM! der |)aK^*r, het Iioofd der kampongdalani (aU grifBer en Jaksa), lien prie^ter en den amhtenaar, belai<t met het geiag te Kroe. Dezi' raad bei*lii«t allerlei zaken, voorvallcnde onder het gc- Lied van Kn>e. <i 11. iVmangkoes. Wiidem worden de hoofden geawisteeid in hunne jerking dfMir iKTMinen. gekozen uit de bevolking. welke den litel er* Inii«fen van prmanirkoi* en met gfirdkeuring van liet llestuur itf'reyit en aangenomen worden. 278 KOUT OVERZIGT VAN DE AFDEELING 6. Verpligtingen der ingezeteneu jegens hunne hoofileu, ook met betrekking tot hunne dienstbaarheid. Op verzoek en met onderlinge overeenstemming, assisteert de bevolking hunne hoofden in allerhande zaken; er bestaan daaromtrent heerschende gebruiken, doch niet zoodanigdat het als eene verpligting kan worden aaugenomen. Zelfs in zaken , het Gouvernement betreffende, aangaande kultu« res, bouwen, aanleggen van wegen, ontginningen, etc. etc. en veran- dering van wetten , wordt eerst besproken, overwogen en in uitvoer gebragt, nadat de goedkeuring der bevolking daarop erlangd is. c. Het door hun op te brengen contingent en padi, enz. Geene contingent in padie of rijst wordt door de bevolking geleverd, doch assisteert het hoofd bij het bewerken, schoon- houden, oogsten van ladangs of sawah's. Een contingent in padie of rijst wordt geleverd aan den Mahomedaanschen priester (djekat genaamd), doch is aan geen bepaalde hoeveelheid onderworpen en kan slechts worden be- schouwd als eene sedeka (cadcau), waarom ook de priester is opgelegd het nagaan der rijstkultuur onder het opzigt en in overeenstemming met het hoofd der merga. d. J3e voordeelen der hoofden (asil) ook met betrekking tot de handelsartikelcn door de ingezctcnen uit de bosschen als anderzints verkregen , en de onderlinge verdeeling der asil. De asil bcstaat uit ^ der waarde van het product. Hier is bleclits in zwang dezelve te heffen op dimmer en gom-elastiek , te betalen door de verkoopers. Die op Gouvcrnements-productcn wordt voldaan door het Gouvernement. Do verdeeling is over het algemeen J voor het mcrgahoofd, ^ voor de proutins. 2o. De instellingon bij en de gevolgcn des huwelijks, ook met betrekking tot den bruidschat. De oude Lampongsclie instellingen heerschen omtrent het huwclijk en Iciden alle tot het dod, het uitsterven van een gcslacht voor te komen, en zoovcel mogelijk door dat middel ill aanzirn te brengen vu tc vcrmecrderon. ommi:lam>k.\ van hknkoelev. 279 Tdt dal cinde hccfl men iiigevotnl dc adat djiNHijocr rn die van sumundo, wclke wcder ieder afeondcrlijke bcpalingen en ^f bruikcn mcdebrcngL l)v algemeenc regclingen voor ten huwelijk aan te gaan njn d<- volgcndc: 2 (I. Oudrrdom. (leen huwelijk mag wonlen aangegaan, zonder dat aan de Afahomedaanschf instrlling de bennijdenia en Lampoiigache adat IWtindie in voldaan ; bij de laatatgenoemde plegtighekU waarbij het tflagten van een karbouw, of wcl geit plaata vindt, word! hepaald de mijze van huwelijk, welke die mei^jea zullen mogen aangaan ; degeen die zich dan aan het ontvoereA Tan het mdaje Mrhuldig maakt, wordt, buiten de daarop bepaalde siraf, genoopi tot de volbrenging der bepaling te dicr tijde vastgerteld. 2 6. Adat Ik'tindic. Va^u mt'iFJe ontvocrd of wel zwanger wordende, zoiider dat voldaan is aan de adat betindie. welke brataat in het maken van ern gat voor den oorring (Moembing) en bet«ckent dat bet meiyje huwl>a.nr is, vcrvalt in de daarop beiiaalde straffen. 2 #•. Tanda. h>n huwbaar nicisjr, een jongeling volgendc lender weten van ban* oudrrs, imxft acblerlaten een bcwijs in geld en bcataat in / 2. — h /3. — , welke verborgrn moct rijn ter pUatae, waar de &laappiaata is ten hui^e van het meiije. Niet daar- aan vold(N*nde in men strafbaar; dexe adat brengt van xelve iij(M^joi*r mede, »>o cr geene andcre bepaling omtrent b<rt meiaje be^taat. 2 d. Adat DjcKxIjoer. l)e oudeni van den jongeUng en het roeiaje komen onderling ovrn-rn tilt bet huwelijk hunncr kinderen en de bnereelbeid van <len te voldornen bruiditcbat : daarna worden de bewijzen van ovtrerukonwt ondcr getuigrn gewisnc^ld: kort of wel lang na« dat dat engagement ia aangegaan , wonit tot bet huwelijk over- fTt^^aan . »• intijdn zi*lb nadat het meiaje in het huia van haren aao*lu.indr r«*« tl lang vertotfd beeft. I let verbreken ran bel 280 KOKT OVERZIGT VAN DE AFDEELIXG engagement heeft ten gevolge de teruggave dcr bewijzen en liet verdubbelcn der waarde door dengeen die daaraan schul- dig is. 2 e. Kawin. Hot huwelijk vindt plaats volgens de Mahoniedaanscbe inge- vocrde wijze. 3. Bruidschat. ])e hoeveelheid van den bruidschat is onbepaald en regelt zich naar die barer moeder. 4. Aanspraak. Eon meisje, gedjoedjoer zijnde, wordt beschouwd als niet meer tot bet buisgezin te bebooren en verliest liare regten. Als weduwe is zij voogdesse over hare kinderen onder toe- voorzigt van de aanverwanten van haren man. 5. Scheiding. Bij scheiding verblijft het regt op de kinderen aan den man; wat de vrouw heeft medegebragt, neemt zij met adch: daarna wordt de bruidschat leruggegeven, doch voor ieder kind eene vergoeding gegeven van tien reaal of /20 gulden. Buitendien wordt van den bruidschat terug gehouden de adat bli pakcij , bli kiloe en bli ])agentangen djaga djaga. De 2 eerste adats bestaan in goederen of deszelfs waarde, terwijl het laatste bepaald is op vijf reaal. 6. Adat Palankaan. Een jongcre zuster eerder uitgehuwelijkt wordende dan eene oudere, zoo wordt eene vergoeding van een stel kleederen aan den bruidcgora opgelcgd ten voordccle van de oudere zuster. 7. Oepa Batin. IVij bet vertrek van een meisje uit de docssoen, wordt van den bruidschat tien gulden geschonkcn aan het hoofd als eene vergoeding. '2. Djocdjoer Agoeng (Ratoc). Alhier genaamd bet nemen van eene Ilatoe of de dochter vnn r»Mi mcrgahoofd rn vindt slcchts plaats onder dc Ti)ks$(c en voornaamstc der nicrtriihoofdrn. DMMKLANDEN VAN tlENKOKLEK. 281 Grenr Ix'paiing bestaat er omtrent dc hoegTtx>thc*id der djoe* (IjfXT, dorh hij mag iiiet boogcr t^tij^n dan / 200 reaal. l)c goedert^n, welke eenc Katoc medebrengt, heed bijkans de- /rlfde woAfdc. Ik' l)etaling geacliiedt zeldcn in ecns rn gebcuri het dik- mijIm dut klriiikindrrrn nog die achuld afd(N*n. 