Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
I Jzrr nclieru dr brvolking naauw te krnnm , en ik brn nirt 142 vreemd van het gevoelen , dat bet prachtige snijwerk , waarmede zij eenige lumner gereedschappen weten te versieren , met een enkel , vroeger ingeruild mes vervaardigd is. Plaatsen , waar ijzer gesmeed wordt , of blaasbalgen of houte- kolen werden niet aangetroflen , terwijl liunne bijlen van hoogst primitieven vonn uit eene groensteensoort 1 (amorphe groensteen) gekapt zijn. Waar dit gestecnte aangetroflen wordt, konwegens gemis aan tolken niet veraoineu wordeu. En daarom viel ook aan het bckomen van elke vcrdere inlichting niet te denken. Het geognostische onderzoek langs een gedeelte der Zuidwest- en Noordoostkusten van Nieuw Guinea lieeft dus geleid , wat den rijkdoin aan ontginbare mineralen aanbetreft, behalve dat men lieeft leeren kennen, waaruit de kustlanden bestaan, tot het re- sultaat, dat op de meest zuidwestelijkc bezochte plaats, kolen van jeugdigen ouderdom ontdekt zijn, dat op de noordoostelijk be- zochte plaats gesteenten, met die in Zuid-Australie gevonden overeenkomende , aangetroflen zijn, zonder dat daarin direct ertsen van voor de praktijk eenige waarde ontdekt zijn. Maar men bedenke , hoe betrekkelijk weinig diep men het land in heeft kunnen trekken, — hoe vele schatten de uitgestrekte hooge gebergtcn van Arfak, Cycloop en andere van mindcre hoogte, kunnen bevatten, — hoe betrekkelijk kleine afstanden op deze beidc kusten onderzocht zijn — wat er in die honderde en lionderde vierkante Deutsche mijlen vasten grond, tusschen deze kusten in gelegen, niet weggelegd kan zijn, — dan be- schouw ik het met onmogelijk , ofschoon het tot de pia vota vooreerst kan behooren, dat de woorden van Lord Stanley in the House of Lords den 8 den Maart 1846 over Australia in zijne speech geuit, ook op Nieuw Guinea toepasselijk kunnen worden: immense mineral wealth has been opened in South-Australia. 1 Elke eigcnschap, die van dit gestcentc in ecu gcacht mineralogiach werk door utij opgcteekcnd is gevonden, is toepasselyk op doze bijlen. Its invariable colour is between the leek and pistache green tbe facture displacing sometime* a blackish green, sometimes a leek green. Its pu«te has a waxy lustre: its struc- ture is amorphoris, the facture is somewhat splinter}' and uneven: the shape of the fragments irregular. It has a dull sound , when struck with the hammer. Dit gesteente wordt ook veel in Zuid-Australie aangetrotfeu. 143 Eene opgave der op deze reize verzamelde mineralen en kool- soorten gaat als bijlage Letter M 3 hiernevens. De voorwerpen zelve zijn aan de Commissie voor Nieuw Guinea aangeboden , welke besluit, om bij de indiening van het rapport aan denGou- verneur der Moluksche eilanden, deze regtstreeks aan den Gou- verneur-Generaal aan te bieden. Het Lid der Commissie voor Nieuw Guinea , («?. g) D r . J. H. Croockewit Hz. Gezien : de Commissie voor Nieuw Guinea, {w. g) van der Goes. // Roijer. // Beckman. Bjjlage Letter M s. Inventaris der MINERALEN, verzameld op do Zuidwest-, de Noord-enOostkustenvanNienw- Guinea , door Dr. J. H. Croockewit Hz. W SPECIFICATIE. WAAB. GEVONDEN. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 28* 29 30 31 32 33 34 Zandsteen Kalksteen , met ijzeroxyde vermengd .. Kalksteen Kalksteen .. Conchilie , in den kalksteen ingesloten. Kalksteen Druipsteen Zandsteen Zandsteen Vette blaauwe klei Blaauwe klei , met zand vermengd , onder No. 10 gelegen Conglomeraat zuidpunt van Poeloe Lakahia Bruinkool der plaats A n n tf B n it it C n n n D it it ti F it it n G it it it H Thonijzersteen uit blaauwe klei. . .. Kalksteen Koraalsteen In No. 22 ingesloten schelp Gesteente (plutonisch) Koraal Kalksteen Kalksteen Mica schiefer Chloriet schiefer Quartz Thonijzersteen Quartz conglomeraat Bergkristal • Quartzgesteente (calcidone) Agaat Beitel van amorphe groensteen . . .. Oeloe der Karoefa-rivier. Karoefa-rivier. grot van Kaimani. waterplaats Kaimani als boven.  idem.  Hct Lid der Commissie voor Nieuw Guinea, (#. g.) Dr. J. H. Croockewit , Hz. Gezien , de commissie voor Nieuw Guinea: (w. g.) van der Goes. ROIJER. Beckman. Dr. J. H. Croockewit, Hz. n BtfUge, Ltlttr T. BERIOTEN OMTREXT DORE1I, HARE BEWONEKS EN DIE DER OMSTREKEN. Gelijk door den hecr O. P. do Bruijn Kopa in lijne »Bijdra~ jfrn tot de kennia der Noord- en Oostkusteti van Nieuw-Uuiii<sT tn dm ernrten jaaiyanjr van het Natuurkundi^ Tijdschrift van Xederlandsch Indie is medejjedeeld , litfjren in de haven van I)o- reh twee eilandeii, aldnar Man>inanu eu Xo*<ma)>i penoemd. I^aaUtyeme Id eiland, het klehwte der lieide, Invt eehter Meosina|>i, is onbewoond, met oj^und tfrixxmite en kreii|ielhout bewa.sM'11 , en iierft zijn onUtaan te datikeu aan eerie koraa]oj>heffin^. I>e inwoner* van Ikireh Ixyraven hier eeniire liunner doodeii. en van zoodanijr f?raf« tlat aldaar gelijk is aan die van Moiim- nania en Dorrh , wonlt ala hijhtffe loiter V V erne door den heer von Rosenberg genuukte tcekeniiur hierhij overgelegd. I let andere eiland heet met M an* i mama maar Mana*wari, hetgeen beteekent , *het eiland met het nitte zand." ()ok dit t» erne koraalo|iheflitig , en het binnetiate gedeelte, het w elk eenifrzin* iikit verheven ligt dan de *>tranden, i» voor den aan- Icy van tuinen, tot aanplaiiting van aard- en booinvruehten beter pesirhikt, soodat era gederlte dier gmnden daartoe, en voor de trelt van rij*t, door de hrwoner* van de wnige op dit eiland aanwezige Lani|jong ben ut turd wonlt, even al* de inlander* van Dorrh aldaar <>ok cenige aan|ilantiniren hehben. ()verigrn» i.« het eiland durt met kreupelhout en o|nraande boo men bewajwn , rn bevat under deze laat~*te, omlank* de M'hraal- heid van den bixlein , eenifp* gurde houtaoorten \<»or hui>-, en welligt ook voor m-hee|»bouw. l>r op de weMxijde van dit eiland grlegen kampong liert 10 146 Mansinama en heeft haren naain wel eens aan het geheele eiland doen geven. Zij bestaat uit 14 liuizen , gebouwd geheel over- eenkomstig aan die van Doreh , en wordt bestuurd door eenen hoekom en eenen Singadji , die hunne aanstelling van wege den Sultan van Tidore moeten erlangen. De tegenwoordige hoekom, genaamd Sapopi, is een der weinige hoofden dezer streken, die niet alleen over de bevolking zijner negorij eenig gezag heeft, maar die ook elders, tot zelfs bij de woeste volken van de Wandammenbaai, geeerbiedigd wordt. Zijne bedrevenheid in de Maleische en verscliillende Papoeasche talen, welke op de kusten en eilanden der Geelvinksbaai gespro- ken worden; de sluwheid van zijn karakter en de persoonlijke moed , waarvan hij op jongeren leeftijd in oorlogen en bij stroop- togten lieeft doen bhjken , hebben hem een vermaardheid en in- vloed gegeven, waarvan hij ter bereiking zijner oogmerken goed gebruik weet te maken, doch welke hij ook, tegen belooning, ten behoeve van het Nederlandsch Indisch Gouvernement dienst- baar zal stellen, wanneer men ze zal inroepen. Op Doreh liggen vijf kampongs ; beginnende van het oosten naar het westen, den naam dragende van Ambobriday Kwawie Rasamboric Rodi Makwari. De eerste, tweede en vijfde dier kampongs tellen ieder 4; de derde 2 , de vierde 6 huizen ; te zamen alzoo 20 huizen en mits- dien 13 minder dan in 1850 , tijdens het bezoek dezer kust door Zijner Maje-teits schoener Circd. De oorzaak van deze vermindering is gelegen in de verhuizing van vele gezinnen van Doreh naar Ambirbaken ; ten gevolge van een mislukten rijstoogst ter eerstgenielde plaatse in 1857. Der- gelijke verhuizingen zijn echter niet zeldzaam en de uitgeweke- nen keeren ras terug , wanneer op de plaats liunner nienwe ves- tiging gebrek aan voedingsmiddelen ontstaat. Bij dergelijke uitwijkingen nemen zij van de te verlatene hui- zen datgene mede, wat zij in hun nieuw vestigingsoord kunnen benuttigen en laten het overige ter slooping aan chin tijd over. Longiitbi is gcene kampong of negorij op Doreli , maar de naam tier beidc kampongs Ambobriday en Kwawi te zamen. Die naam wordt echter door de Papoea's uitgesproken als Rom- of 147 Roemfabe, vermits zij de letter I niet kunnen uitspreken, maar daarvoor immer de letter r in de plaats stellen. De hoofden van de vijf bovengenoemde kampongs van Doreh dragen den titel van korano of radja, kapitein laut, majoor, soeroehan en djoedau en voeren ieder over eene der kampongs het gezag , hetwelk nog steeds van den Sultan van Tidore wordt ont- leend, doch, sedert dat deze kusten niet meer periodiek door de hongivloot der Tidorezen worden bezocht, bijna tot niet ver- vallen is. Omtrent de woningen der bewoners van Doreh en Mansinama moet nog worden opgemerkt, dat bijna bij iedere woning, ter zijde van de brug, toegang tot het grootere huis gevende, een klein gebouwtje is opgetrokken ; in bouw en vorm aan het groote geheel gelijk, maar sleclits uit een vertrek bestaande. In zoodanig klein gebouwtje houden de weduwen van vroeger het groote huis bewoond hebbende mannen met hare kinderen verblijf; en, daar in elke woning verscheidene gezinnen hunnen intrek hebben , is het niet vreemd , somwijlen twee of drie we- duwen in de voorzegde kleine huisjes met hare kinderen te zien verblijven. Het tatoueren is bij deze strandbewoners slechts als sieraad in gebruik. De figuren, welke zij zich op de huid doen prikken, hebben geene beteekenis, en wordt daarmede volstrekt gecn rouw aangeduid. Als teeken van rouw, bezigen zij dunne rot- tingbanden, - welke zij voor een hunner ouders of een echtgenoot, om den hals dragen ; van kinderen en broeder , zuster of andere bloedverwant , om den arm. De vlakken , welke zij zicli op de huid naar willekeur op borst of armen branden, zijn teekens van gedane reizen over zee, zoodat men aan ieder Papoea van Doreh of Mansinama zien kan, hoevele zeereizen hij heeft gedaan. De pijlen, bogen en lanzen, welke deze inlanders bezigen, worden in den regel niet door hen vervaardigd. Daartoe zijn zij te vadsig. Zij ruilen ze in , meerendeels van de bevolkingen van Jobie en Aropin> die in het vervaardigen daarvan veel bedre- venheid bezitten. Met boog en pijlen schieten zij tamehjk ver en vrij juist. Bij eene daarvan genomen proef, op 100 voet afstand, troften vele pijlen de schijf en de overige pijlen snorden meest alle de schijf rakelings voorbij. De vadsigheid, of liever gezegd luiheid, der inwoners van 10* 148 Doreh en Mansinama, is ook een hinderpaal tegen alien vddar- beid , welken de mannen geheel aan de vrouwen en meisjes over- laton , die zulks nog boven den huisarbeid verrigten moeten , en niet zelden, met een zuigeling op den rug, in limine tuinea arbeiden. Allecn liet vellen van kreupelhout en opgaande boo- inen ; het verbranden van zoodanig geveld hout en liet ompagge- ren van den aan te leggen tuin, verrigten de mannen. Intusschen mag niet uit het oog worden verloren , dat deze strandbewoners slechts zeer weinig den landbouw beoefenen, en het meerended liunner rijst, aard- en boomvruchten van den Arfak van Aijam- bori of van Amberbakin tegen andere goederen inruilen. Het is misschien aan deze opdragt van den veldarbeid , het lialen van brandliout en het torschen van andere zware lasten, te danken, dat de vrouwen niet meer dan twee kinderen willen baren en, na de geboorte van haren ecrsteling, geen tweedekind ter wercld brengen, voordat het eerste eenen 3 of 4jarigen ouder- dom lieeft bereikt en mitsdien minder zorgen vereischt. Wordt eene vrouw voor dicn tijd zwanger, dan drijft zij de vrucht afen doet dat ook later, na de geboorte van haar tweedekind. Hoogst zeldzaam vindt men derhalve, onder deze bevolkingen, moeders met drie kinderen, en dergelijke liandelingen , gevoegd bij de voortdurendc oorlogen , waarin deze strandbewoners met anderen zijn gewikkeld, welke immer op mcnschenroof of moord uitloopen, zijn zoovele beletselcn tegen wne vermeerdering van de bevol- king, waartoe anders het gezonde klimaat aUezins de getegen- lieid opcnstclt. Overigens mag, behalve de hierbovcn opgcsomde bezigheden der vrouwen, van hoar niet over het hoofd gezien worden het vervaardigen van potten en pannen voor huissclijk gebruik en voor den handel met de omringende bergbewoners , uit klei- of leemaarde, welke in de nabijheid der kampongs van Doreh wor- den uitgcgraven. Zij gaan daarmede met tamelijk veel vaardigheid te work en bezigen daartoe allecn een ronden steen , op het strand van het Arfakgcbcrgtc in menigtc gevonden wordende, en dient om den bolvorm te verkrijgen; mitsgaders platte stukken hout van verschillendc diktc en grootte, om de klei op den ronden steen uit te kloppcn. Zij draaijen en kloppen de kleiaarde 100 lang in limine handen rond , tot de pan of pot den gewenschten vorm licc^ft. Voor Miijwcrk liebben de mannen eene bepaalde voorliefde en f belialve de waarlijk sierlijk uitgesneden liguren op de stevens 149 hunner praauwcn, snijden zij ook regelmatig en fraai iofwerk o|> de tnerste voorwcrpen, welke zij bezigen, zooahi: tie blokken, waarop zij, in vervanging van een kux*en, dea narhtn het hoofcl irr ru>te leggen; do atelen hunner haarkammen; dej*tukken hout, waannede de vrouwrn jxHten en pannen kloppen, en meer an- dereit. Ai zoodanig Miijwerk maken zij met de punt van een trolemmertne* , en het verdient inderdaad bewondering, hoi* deze onhrsichaafde inlanders, met dergelijk instrument, in lift hardste hout, iidke fraaije en n*gelmatige figuren weten te bewerken. lift zijn liewijzen voor hun onuitptittelijk geduld en van huune vatbaarheid voor de beoefeniug van kunaten, bij meerdere be- pr having. Srheqizinnigheid kan hun bovendien niet worden ontzegd, en, Itorzeer zij niet in de mogelijkheid zijn, hun denkvennogen te ontwikkele n , u het eveuwel opinerken.HWaardig , hoe rterk hun grheugen is, en hoe jui>t zij belangrijke feiten of gel>eurt«*nb^'n weten U- onthouden , of wel ze ter bewaring aan hunne nakome- lingen overbrengen. Kene zekere mate van tdtiwheid ligt almede in hun karakter, rn in liet dnjven van handel weten zij mw*>U % rlijk jartij te trek- ken van de omstandigheden en hunne warcn, naar gelang der inwrdere of mindere conctirrentie , in prij* te verhoogen. lift zout in bij hen niet bekeud, althans niet in gehrtuk , en IxTigrn zy , in vervanging daarvan , of zeewater om daarin hunne *agopp (papula) te koken ; of verbranden de door de zee op hunue »trmnden aanges|x>elde boomen , waarvan de alsdan voort- komende aach hun tot surrogaat van zout ver>trekt I'almwijn (sagueer) is hier aluiede onbekend, daar de boom, waaruit dit vocht getapt wordt, hier niet waM; doch daarentegen tap|>m zij het vocht van den klap|>erhfx>m door de bloc-torn* of tr >nijden , en aan deu «itengel vorvolgrn* l>ainboezen te bin den , waann het zirh dan ontlaat<*ndo voeht druipt en , na none mating Xr he bben ondergaan , 'even gee»tnjk i.* al* >agueer. Zij zijn daar- van even groote lief bobber* , al* zij den arak eu andere Merkt drank en beuiinnen. KimMijk moot nog worden venneld, dat de»laven dozer >t rand - brmoner* zicli daartii van limine lijf hrrren ouderxhridrn . dat zij lirt hoofdhaar zoo k(»rt afgt*Mit*deti dragi'ti, al* wan* het gv*rho- rrn, en rr zorg tegrn grdragrn wordt, fiat het nuunier eentgi* nnrmen»wraardigr lengtr verknjgt. Hrhalve de door de heeren (Htow en Gentler in hun grachnft 150 //Kort overzigt van het land en volk o]> de Noordooefti Nieuw Guinea ," onder het hoofd * dood en begrafenis" bed dans , liebben deze inlanders nog eenen dans , dien aj m naam van // Wor" bestempelen , en waarvan de heer de Kops insgelijks melding maakt als eene soort van krijgsda eene overwinning. Het is echter niet overbodig voorgd dezen dans nog eens taeer uitvoerig liier te beschrijven, ze nu nabij gezien geworden is. Allen zijn daarbij gewapend met pijlen en bogen of km hunne gekroesde haren steken de vederen van den witten fa (eatela) , ten teeken van hen , die ze dragen , van het vera rooven van zoovele menschen, als zij dergelijke vederen haar gestoken hebben. De gehuwden dragen op den regterschouder, langa di afhangende, een groot geel geworden blad van deneenofa boom, en versclieidenen mjiken zich bij dergelijken dans 1 zigt en de borst met houtskool zwart en teekenen vervolga strepen daarop, hetgeen de zoodanigen een woest en aft voorkomen geeft. De dansers, mannen, vrouwen en kinderen, plaatsen twee rijen met hunne wapens in de hand. Voorop gaat d bejaarde als voordanser; achterhem volgen,twee aan twee, ongewapende mannen met tifa's, die met de hand daarop en de lange rij , waar tussehen hier en daar de kinderen zi deeld , wordt door de vronwen insgelijks twee aan twee gi Aldus vormen zij eenen kring, buigen het bovenlijf eei voorover en bewegen de voeten , even alsof zij zeer hard '. doch maken daarbij zulke kleine passen, dat alien slechts voorwaarts komen. Hun luid geschreeuw, dat den dans vergczelt en uit nil enkele klanken bestaat, wordt voorafgegaan en afgewisseli een lierliaald sterk sissend geluid, gelijkelijk voortgebragt i slagen op de eentoonige tifa's: welk gesis zij te weeg bi door met de tong tegendetandentcstooten, en, ofschoonsl niet ongelijk is aan het blazen van eene slang. De voordanser maakt daarbij allerlei vreemde sprongen ; die wijze houdt de dans zoo lang aan , als de dansers daart< gevoelen of vermoeidheid hen tot rusten nooj)t. Ter gelegenheid, dat zoodanige dans op Mansinama do< lOOtal inlanders werd uitgevoerd, vervaardigde de heer voi zenberg de als bijlage Letter QQ hiernevens gevoegde afbei 151 burte van &n dier dangers, zoodanijr al* het hoofd met allerlei rselen bont jtetooid was. ,1 Verder woitlt in het laatat#emeld pestchrift, onder het hoofd ti #Onder*cheidene feestvermakelijkheden der Pa|ioeair noi? melding i- gcmaakt Tan het op Doreh aanwezige en op hrt eiland Mansinama 5, bestaan hebbende gemrenUkui* , bij de Pu|>oecuj den naain dra- «* gende van "Koem anmf , inunew pelijk hrt daar heet Omtrrnt de wij*e van ophouw van derpelijke huueen wonlt « verder in dat geaehriA ineldin^ getnaakt, doch over inwendige p tnrigtinir, uiteriijk aanzien en herkomst het tftilzwijjren bewaanl. ,. VenniU soodanijr gebouw eehter eenig in eijne aoort w, zoo f m het niet onbelangrijk voorpekomen , deiyelijk huia te be*rhrij- ns , en <lat#cne mede te deelen , wat nopen* den oorspronjr is vcrnomen. Vooraf moet intusschen worden opffemerkt, dat de benaminj? 'fmneentehuuT, welke doet dcnken aan een raadhuia of irebouw, waann de belangen der jcemeente, inyorij of kamjong brhan- deld worden , minder juist U. I)e Mhrijvers van het *Kort overri#t~ hebl>en dan ook nu er- krnd, dat juj den waxen tin van het woonl "gemeentehui** met brbnen |£rweten, maar daannedr hebtien willen aandwden, een pebouw f dat door en voor rrkeniiu; der gezainentlijke bewoners van de negorij (gemeente) wonlt oj^etrokken. In dien lin is het dus veeleer een »gemeen£ehap|*elijk huis", «lorh inderdaad is het wn soort van teni|iel of jrebouw , ^f wijd aan de nafrrdachteuis en o|yeru/t ter vereerinic der stamvadereti van het tej?etiwoordi{r op Dorrli en Mansituuna ifeventigd f?t*larht. l)e naam van *Roem aram" schijnt cent- ver bartering van het woord "Roemslam" of "Islam", vennits, pelijk sou rven ** £*• arffd, de Papocma van l)oreh en outotrvken den letter r voor den letter / uitepreken. 'RocbT beteekeut in de taal der Papoea's »htnV en de bij- voefrinjr *>lanT of "Main" mag worden gehouden, of als deaan- dniding eener navolfrinjf van de tetn|>eL« der mahoinedanrn , wi*Ike enkeje Pt|« m*'* bij beioeken op Ternate en Tidore ahbar ht-hben jmuen ; of als cYite Ixypotting van de tot hiertoe ij<lele |jOfrmgen drr tkkwijb naar Nieuw (iumruw noordku>t, door den Sultan van Tidore jrr&Hiden , printers van het I»lam^mus« om pmrlirirti oodrr de Pa|>oea*i» te maken. Hoe dit nj, leker is het, <Ut ofM-hoon de » Ko<-m>Uin*" in grrorn deele den vonn der vierkanU* maitomedaan^'hr temped 152 hceft, dcversierselen van de oostelijke en westelijkc uiteinden, en hct tweede dakje of dc verhevenheid op het midden van het ge- bouw opgerigt , met de op het eerste staande versiereelen , eeni- gennate aan een mohamedaansclien temj)el doen denken, en dat, aangezien volgens de heeren Ottow en Geisler, de vestiging der Papoea's op Doreh en Mansinama niet liooger klimt dan 150 jaren , het te veronderstcllen is , dat de naam van //Boem slam" met de opgemeldc vcrsierselen ontstaan zijn , na de , reeds in de vo- rige ecuw aangevangen pogingen der Tidorezcn, oin de hier be- doeldc strandvolken , de leer van Mahomed te doen omhelzen. Tlians overgaande tot de beschrijving van ltet in- en uitwen- dige van liet gebouw in kwcstie , wordt hier mcdegedeeld , dat het , in tegenstelling met de woningen der Papoea's , welke alle in de strekking van het zeestrand naar de zee en mitsdien op Doreh van liet noorden naar het zniden zijn gebouwd , langs het zeestrand van liet oosten naar liet westen oj)gerigt is. Hct rust op 24 palen, waarover ruwe boomtakken als dwars- balken zijn gelegd , over welke weder rnwe bamboezen heen lig- gen , meerendeels niet vastgebonden , en somwijlen tamelijk ver van elkander vcrwijderd , zoodat hct loopen in dit gebouw moeijc- lijk en niet zondcr gevaar is. Dezc bevloering, om ze zoo eens te noemen , ligt dric voet verheven boven het zecvlak , bij hoogen waterstand. De wanden van het gebouw zijn van atap, ter hoogte van 2| voet en daarboven is het dak , rustende op boomtakken en bam- boezen, met atappen gedekt: hebbendc in het midden boven de bevloering eene hoogte van zes voet. Het dak hceft , van buitcn gezien , den vorm van eene praauw met hoog oploopendc voor- en achterstevens , en , over de geheele lengte, zijn op de nok driehockigc figuren van nipabladeren te zamengevoegd en met dc punt naar boven gekeerd , geplaatst In het midden van het dak is over eene lengte van 10 voet een tweede dakje of verhevenheid van 4 voet hoogte boven het door- loopende dak, op welks midden eene door eene groote ronde schijf van nij)abladcren gedekte punt is bevestigd. Deze verhe- venheid of tweede dak heet kingin ; terwijl eene ronde schijf als de 0])gemelde nog op ieder der verheven uiteinden van het dak, van den voor- en achtcrgevel aangobrngt is. Dc geheele lengte van liet gebouw , tusschen de beide uitein- den , is 85 voet , wnarvan 64 voet omwand zijn , met openingen aan de oost- en westzi jde , welke echter door de dwarsbalken van 153 hrt dakgrveif 166 laag zijn , dat men niet dan kruipendr daar- door kan komrn. I)e brcwlte van het gebouw w over degeheele hiigtr 1H vort In hrt midden van het gebouw ligt, van voor tot achter, een dikke balk , op hrt boveneinde nicer of min naar de beide zijden srhuina atioo|x*nde bekapt , op welke hier en daar , even al* op de dwarabalken van het dak , mannelijke en vrouwelijke figuren , in ronjunetie en in liggende houding, niw zijn uitgelxnteld , roer*t alle ter grootte van 2 of 2 J voet lengte; terwijl voorta nog op nikele dwarshalken krokodillen en *langen zijn geberldhouwd. Al deie figuren hebben geeue herkom*t, en dienen slechtA tot verfraaijing (?) van het gebouw, doch aan twer der jialen btnnen het gebouw, welke de dwar*balkrn van liet dak nehra- gen , zijn mannelijke korwaar* gehonden , ter grootte ieder van mini 2 voet , en init*dien veel grooter datr men ze in de ge- wone woonhuizrn aantrefl. I>eie bride bcelden rtrllen voorvaderen der PapoeaV van Doreh voor, uit den tijd, toen zij nog te Myfore verblijf hidden, en heHen Kairi en Sawari. Aan de weatxijde van het gebouw buiten de omwanding liggrn twee ruw uit vrn stuk hout gel*»itelde lx<elden , ieder king 1 voet en voon»tellende een man en eene vrouw in eonjunctir , met on- evenredig grootc geakwhtaleelen. Ik» aang<*zigten dezrr beelden zijn met rood, wit en zwart bcsrhilderd rn alle deelen van het ltgrhaam, waarop bij den uien*rh haar wai*t, zijn ter vervanging daanran met draden van den saguerqialm (goemoetoe-draden) belegd. I let hoofd den mans ia hw op den romp gesdeld, en in den nek door een acharnier zoYxlanig <kiarnan beve^tigd . dat men , met behulp van een aangrbragt touw, het naar welgrvallen oprigten of in ligBende houding op het aangezigt der vrouw doen vail en kan. Arhtrr den man, die de l>erneii onnatuurlijk voornit in de rigting van het bovenlijf uitge>trekt herft, ligt een vrouwelijk kind, ter lengte van 1) voet met het aangezigt naar boven gr- krrrd , op den nig en herft zijne beenen tegen het dikkr aeh- terdeel van het mannelijk lieeld gepkiafet. Volgro* de overlevehng is dit kind ver>toord op den man, die zijn %*ader vooMelt , <lat het zijnr mordrr Ijrkent , omdat hrt lure hidp nog niet genoegzaam kan ontlteren , om vrnlrrr bn>r- drf> of zuj»trp» hij zirh te zien. (Men Ir-x houmc in verliaud htrnnrdr hrtgrm hiervorm ia grzrgd noprn* zwangerr vrouwrn.j 154 Achter het kind is een houten bak, ter lengte van 16 duim, ter breedte op het midden van 8 duim en ter dieptc van 6 duim, naar de beide uiteinden smal toeloopende. Deze bak is gevuld met schoon water, en dient den hier ver- blijf lioudenden , om het hoofdhaar nat te maken. Aan de oostzijde van het gebouw , buiten de omwanclen , liggen insgelijks twee beelden , in alles gelijk aan de zoo even beschreven man en vrouw. Het kind is echter daar niet bij , maar de water- bak is mede aangebragt. De namen van deze beide laatstgenoemde beelden zijn : de man: Rimbori. de vrouw: Tanindi. en die aan de westzijde: de man: Korombobi. de vrouw : Saribi , en het kind: Nandawi. De palen onder het gebouw stellen meest alJe mannelijke of vrouwelijke figuren voor, met onevenredig groote schaamdeeleo. Het gelieel uitgewerkte ligcliaam dier beelden heeft eenehoogte van ruim 3 voet. De mannen hebben meest alien den regterarm in eene dreigende houding uitgestrekt en den linker Langs het lijf hangende. De vrouwen houden de regterhand voor het schaamdeel, op eenige duimen afstands daarvan, uitgestrekt; terwijl delinkerann langs het lijf afhangt. De namen dezer beelden zijn de volgende, beginnende van de oostzijde , met de twee rijen palen langs de zuidzijde van het ge- bouw , voortgaande naar het westen ; en vervolgens in gelijke rigting, de twee rijen palen langs do noordzijde: Mansami (man). Rindi (vrouw). Mandafi (een krokodil). Kaspoei (man). Sawari (man). Sawapi (kaaiman). Samfari (man met een zwaard in de regterhand). Dresi (vrouw). Korombobi (man). Een paal zonder figuur. Simbeni (vrouw). Een visch, den naam dragende van Wanaaij. 155 Rekooij (man). Isirindi (vrouw). Sawenii (man met erne laiw in de regterhand). Ken |nm1 zonder figuur. Kowini (vrouw). Eene tdang, den naam dragende van Kaydosira. Janmoiki (man). Een juia] rondor figuur. Simbooij (vrouw met 8 beenon). >ien |iaal souder figuur. • Ambranoki (kaaiman). Een paal zonder figuur. Opmerkeltjk is ht-t , dat al deze beelden acherp vooruitjttekende neuzen hebben, niettegenntaaude zoodanige neuzen don Papoea'a drier streken niet eigen zijn. Yoorta zijn de hoofden over het jilgrmeen veel to groot en de beenen te klein en te dun. Xoj>ena de herkouwt of den ooreprong van dit gebouw en van die beelden zeggen de inwoneni van Doreh, dat deze laat*te, immern voor zooveel zij mannen of vrouwen voorstrllen , limine fttamvade- mi zijn, die van Mjrfore naar de kiuten van Doreh zijn verhuutd , en dat de voorMHling van krokodillen , slangen en viwhen grschiedt, ten aandenken van M>mmigen hunner voorouderen , die van deae dieren afstammen. Nader onderzoek heeft evenwel geleid t*»t de kennui, dat dit grbouw in verband i»taat tot de fabel, welke oiutrent de afkomst der bewouen* van Doreh en Mam«inama onder hen vernpreid i««, en waarvan de heeren Ottow en Gebder in hun Ijoven aangeliaald grschrift, onder het hoofd *llu»torie en Fabelen" mededreling hebben gedaan , bij het verliaal van den ouden man , die door de morgenater (Sampan) met eenen wouderrtok begiftigd , daarmode tie %ier negorijen van My fore in het leven riep. Ilij dat verhaal in echter nietti medegedeeld over het verdere lot van dien man, zijn vrouw en zoon, na het ontitaan der vier voorzegde negorijen uit even zoovele huizen op My fore. lletgwu tlaaromtrvut tliana ter kennisse L« gekomen , lioudt in , dat de voorzegde oude f voor de wording der vier Myfoor- fche negorijen hcrjongde man, met zijne vrouw en zoon, zonder verdere nakomelingen zijn overleden ; doeh de eer>tgemelde voor zijnen dood , en bij de toen reeib plaattf geliad hebbende vermeer- denng der bewonera %*an de vier eer>te Myfoor*rlir huizen, welke de bijbouwing van meerdere woningen inJinddela txiodzakelijk 156 had gemaakt, bevolen lieeft, dat men ter hcrinnering aan de wonderbare wording dezer Myfoorsche stammen, bij elk van hen steeds een door alien te bouwen, maar ledigstaand huis moest daarstellen , waarin hct voorgeslacht of de stamvaders door bed- den in herinnering of aandenken gehouden worden , alsmede dat alle jongens, die door hunne ouders nog aan geen meisje ver- loofd zijn , tot aan hunne verloving dergelijk huis bij den nacht raoeten bewakcn. In opvolging van dat bevel zijn de onder den naam Roemslam bekende huizen ook te Doreh en te Mansinama opgerigt, waar- van het laatste, in 1857 ingestort, eerlang weder herbouwd zal worden , en van het eerste eene door den heer von Rozenberg vervaardigde teekening als bijlage Letter RR hiernevens wordt gevoegd. Nopens de ontuclitigheid der beeldengalerij zijn echter geene ophclderingen kunnen worden verkregen, en de overlevering daar- omtrent is een onder weinigen bekend geheim, hetwelk de be- zitters , kortcn tijd vodr liun overlijdeu , wanneer zij hun einde voelen naderen, aan hunnen oudsten zoon mededeelen. limners in dien geest liet zich een der hoofden van Doreh, de soerohan van Kwawi uit, toen liij ter zakewerdondervraagd, en, hoezeer liij over deze onbescheidenheid dadelijk berouw scheen te gevoelen , door te zeggen , toen liij tot verdere opheldering werd uitgenoodigd , //dat liij niets wist,'' is echter die mededee- ling genoegzaain, om het bestaan van een gehehn ten aanzien der beeldengalerij te kunnen aannemen. Eindelijk mag niet onopgemerkt worden gelaten, dat, hoezeer de in het verliaal der heeren Ottow en Geisler met den naam van Ninggoi besteinpcldc vrouw niet onder de beeldeu van het ge- bouw in kwestie voorkomt, echter het als morgenster daarin ge- personifieerde wezcn, onder den naam van Sampari, door een der voornaamste beelden onder liet huis wordt vertegenwoordigd , en daarmede het verband tusschen de fabcl en den oorsprong van hct gebouw eenigennate wordt bevestigd. Blijvc ook in hct voorafgaande veel duisters, hetwelk eerstdan zal worden opgehclderd , wauncer vcrlichting en beschaving onder de Papoea's van Doreli en Mansinama zullen zijn verspreid, — het weinige, dat omtrent dit gclx)uw aan liet licht is kunnen geraken, is der vermelding genoegzaain waardig voorgekomen , om ter verspreiding van inoenler licht over de zeden dezer inlan- ders hier te worden medegedeeld. 157 Op ruim «n uur gaans afetand in hot binnmiand t Urn oostra van I)oreh , ligt de kampong Ayambori. In haar nabijheid is de landstreek grootrndeels van o|igaand geboomte gezuiverd, door drn »urra»ieveii aanleg van tuinen voor aanplantingen van rij*t, gierst en aard- en boomvruehten , welke hi or door dp bijxondcre vruchtbaarheid van drn grond zeer welig tieren. Even als elders in dest* streken , wordt de eeiiH beplaiite tuin of omjaggering het volgrnde jaar verlaten en blijft de grond gedurende eenigrn tijd braak liggrn, waarna zr van het inmiddels ojigeschoteii krettpel- hout gezuiverd en andermaal bezaaid en be|/x>t wo nit. Tiuochen deze tuinen zijn de huizeti ten gi*tale van Sgebouwd, welke de voorzegde kani|M>ng uitmaken. Zij zijn op a&tanden van 5 a 10 minuteii van elkander gelegen en runten op pa- ten, of liever op boomtakken, wier groot aantal genoegzame »trvigheid aanbirdt, om het gebouw en zijne U'Woner* te dragt-ti. Van enkelc dezer huizen is de l>evloering 20 voet boven deu Uvanen grond verheven: anderen daarentegen zijn minder hoog, doch beiieden 12 voet is er gren aanget rotten. Op de bovengenoeQide |Kilen of takken zijn over de breedtr. van het huts andere takken gelegd, welke aUdwarshall ken die- n«*n. Met rotting aan de *»teun|>ulen va>tgvlioiidrn , rti.«t daarop in dv Irngtr de bevloering, uit los naas»t elkander liggende gr- «plri«*ii bamboezrn, dunnere boomtakken of sinalle nibonglattrii btvtaande, hetgerii het loopen daarover moeijelijk en niet zorider ge- vaar doet zijn : te meer , omdat die bevloeriiu? nit*t is vastgebondeii. l)e wanden di*zer wonmgeit zijn trr hoogte van <U i vwt Imvt'ii de bevloering, van boomsrhor* , t<*geii bainljoezen !*tijlen of ImotnLakken beve?»tigd. Op die stijlen ru»t het d.ik , op gi*- buidten van ruwe boomtakken , welke over de hrtf <dte van het gebouw nog geairhraagd worden door dikkere takken of bamhoe- «en. IV bedekking van het dak is van atap|M»n, in M>mmige votiingen evenwel zoo slerht. <bt men er over.il de lucht door hern kan zien. l)e onvenehilhirheid dezrr inlanders is zoo groot, <lat zij eri>t dan, waiitieer alles vergaan in, er aan denkeii om het dekbr- kleuUrl te vemieuwen. I>e Irngte dezrr huizm varieert van .10 tot 00 voet bij erne brmlte van 10 tot 21 voet. In het midden i«, over de geherlc l<t igte van het gelxuiw , een gang van i tot voet brmlte , waarin dr torgangrn tot de vrrtrckken zijn aangrbragt : van welke ver- 158 trekken of learners het aantal in de groote huizen acht,indeklei- nere slechts vier bedraagt. Aan de voorzijde hebben deze huizen alle eene kleine gaanderjj, waaruit men een vrij uitzigt over den omtrek heeft, en aan de achterzijde is, voor de eenige opening, welke, de deur vervan- gende, den toegang tot het gebouw geeft, in schuinsche rigting, een boomstam geplaatst, waarin op 1| a 2 voet afstands van d- kander inkappingen zijn gemaakt, om er den voet op te aetteo en op die wijze uit of in de woning te klimmen. Er behoort echter eene zekere mate van bedrevenheid of eene dagelijkacbe gewoonte toe , om langs zoodanigen weg in of uit het huis te geraken. Deze vertrekken ontvangen geen ander licht en lucht, dan door de naden dcr omwanding, welke niet overal juist aan elkander sluitende zijn ; voorts door de gaten in het dak en door de bevloering. Meest elk vertrek is van een stookplaats voorzien. De meer gegoeden hebben intusschen twee vertrekken , waarvan alsdan het eene tot stook- en verblijfplaats der kinderen ingerigt is; het andere dient tot slaapvertrek der echtelingen. Hebben deze slechts 6en vertrek ter hunner beschikking , dan slaapt het geheele gesrin daarin bij elkander. Slaven behooren daartoe evenwel niet, daar de bergbewoners geene gevangenen maken, maar, ingeval van oorlog , hen , die in honne handen vallen , den kop afslaan of Snellen. Het huisraad in de vertrekken bestaat uit eenige weinige aar- den potten en pannen, welke van de strandbewoners van Doreh, in railing tegen producten van den grond, worden gekochi Ook de wapenen der mannen worden daar geborgen; terwijl verder nog daarin gevonden wordt eenig matwerk, om daarop teslapen, of te zitten, van de ook elders op Nieuw Guinea aangetroflTen soort, en bekend onder den naain van //Kokoya." Dit matwerk wordt door de vrouwen vervaardigd en is, met het boven om- schrcvene, het eenige, wat men vindt in deze vertrekjes, wier oppervlaktc sleclits weinige vierkante voeten bedraagt De wapenen dezer inlanders bestaan uitpijlen, bogen en lansen en parangs (hakmessen). Deze laaiste worden meestal door han- delaren in de op Nieuw Guinea's Wcstkust gclegen baaivanMac Cluwer aangebragt, en zijn vervaardigd op Tomboekoo (Celebes Oostkust), waar zeer goode wapensmeden gevonden worden. Uit de Mac Cluwersbaai komen zij door tusschenkomst derbewoners 159 Tin het binnenland bij railing naar Nieuw Guinea's Noordkust. De pylen lijn van rottang of hainboe* , ter lengte van tt tot 5 voet met pun ten van gtaeherpte bamborc, hanl houtofeasuaris- bernderen, doch zonder weerhaken. l)e l>ogen zijn van bamlioes of buigzaam liout met eene j)Oos van rotting, en de lansen van hanl hout vervaardigd met gescherpte punten, voorzien van kleine wrerhaken , waarvan men cle regebnatigheid , bij het gebrekkige der werktuigen dezer inlanders, meestal uit een (zoogenaamd) boademraermes bestaande, moet hewonderen. Yandergelijkulan!«en is erne af bedding vervaardigd op de als hijlage letter LU aan bet rapport der Commissie geheclite teekeuing. De mannen dezer bcvolking houden zieh met niet veel andere brxig, dan met de jagt en het verruilen hunner tuin- en Ixxwi- vruchten tegen andere bonoodigdheden , welke de strand lx*woner* van Doreh bun aanbrengen en ondcr wier overheersching zij ecni- granate staan. De vrouweu verrigten , be halve den hu tsar be id , al de lieaigheden in de tuinen. llet aauleggen daarvan, (bit lie- staat in het omvellen en verbranden van het boom- en Iieester- prevail op de ccne of andere plaats, welke men wil beplanten, — gesichiedt echter vooraf door de mannen ; even als deze den aid us trhoon gemaakten grond omjjaggeren. Het zaaijen en oogsten geschiedt daarna door de vrouwen, die in het laatate geval met zwarc lasten huiswaarta keeren. I let dragen geschiedt in op den rug hangende zakken, waarvan de draagband, een touw, voor het voorhoofd geiegd wordt Wanneer men de vrouwen, aomwijlen in zwangeren toestand, aldus brladen ziet, moet men zich verwonderen over de lasten, welke tij kunnen torschen. De zakken, waarvan hicr sprake is, zijn venraardigd uit veaclen van boomsrhors , welke even als die van den genemoeboom tot flraden berekl, gevloeJitcn worden en dan em strvig netwerk vormen. De aanplantingen dezer inlanders bestaaii uit rijst,gierst, klad- die en pisang; welke aard- en boomvniriiten ten derle strekken tot voedsri, ten deeJe bij ruiling tegen andere goederen van de hand worden gezet, (>ok sago strekt hun tot voedsel , wanneer dear op Doreh van het eiland Run of elders uit de Urelvinks- baai wordt aangebragt. Als dierlijk voodsel nuttigen zij var- krnsvleesch , boachkatten (koes«oe-koeejoe), rasuaris en andere vo- KeJrn. Het cerate rooken zij en dnjveti met een gedeelte daarvan irt!igrlijks handel met de Papoea's van Doreh en andere xtreken. Zout gebruikeo iij, evenmin als de strand bewoners van Doreh, 160 bij hunnc spijzeu; doch zij voorzien daarin eenigermate door van de laatstgemelden in te ruilen de houtascli, welke dez^verkrij- gcn uit het verbranden van door de zee aangespoeld wordende en mitsdien van zeewater doortrokken boomen. De gestalte dezer binneidandsche Papoea's is kloeker, dan die der strandbewoners, en hunne kleur is een weinig donkerder brain. Het hoofdhaar is zwart, wollig en sterk krullend, doch wordt korter afgesneden , en slechts enkelen hunner dragen den kain , dien de strandvolkcn in het haar steken, waaraan zij alsdan geene veeren of lappen binden , gelijk te Doreh. Hebben zij echter een vijaud verslagen, dan dragen zij ook de veder van een witten kakatoea, even als de strandbewoners van Doreh, in het haar en voegen later, voor ieder verslagen vijand, een nieuwe veder daarbij. Het voorhoofd is hoog, maar smal; de oogen zwart en tamelijk sprekend; de wenkbraauwen dik en gewelfd; de neus breed en eenigzins plat, en de lippen dik. In het regteroor dragen zij meestal eenig koraalversiersel , of wel een ring van koper- draad; in het linkeroor daarentegen steken zij een inlandsche sigaar (roko). AVeinige mannen dragen baard en knevels, maar de meesten zijn getatoueerd op de borst en annen, en sommigen ook op het voorhoofd. Om de annen dragen zij ringen van zeesclielpen , koperdraad of ook we] van dunnc rotting. Sommigen liebben om den boven- ann nog eenen band van gevlocliten rotting ofbiezen, terbreedte van een Rijnlandschen duim, bijna gelijk aan dien der Papoea's op de Zuidwestkust van Nieuw Guinea ; even als daar met figuren beschilderd , doch niet zoo diep knellend als bij de laatstgemelden. Om den pols van de linkerhand dragen ook deze inlanders, even als de strandbewoners, een band van fijn gevlocliten rotting ter breedtc van 3 & 4 duim voor het schieten met pijl en boog. De kleeding dezer inlanders is voor mannen en vrouwen een uit geslagene boomschors vervaardigde tjidako. Enkelen bezigen ook, ter bedekking der schaamdeelen , eenlapkatoen, en sommige vrouwen maken gcbruik van eene om de heupen gestagen sarong. Kinderen van bciderle kuime, tot hun &** of 10 do jaar, loopen geheel naakt. De onder den naara van cascado elders aangetrofTen liuidziekte is ook hier jilgemeen verspreid, waartoe lumne onreinheid en het gebrek aan stroomend water veol bijdragen; doch voor deze, evemnin als voor amlere zickten, zijn hun eenige afdoende ge- neesmiddelen bekend. Wonden bedekken zij somwijlen met boom- 161 • bladeren , of begpuwen ze met speebiel van sine ; inaar, als een bewijs huiwer hardvochtigheid en onvenschillighcid , mag dienen , dat , bij een bcsock op Ayambori , eene jonge vrouw gezicn werd , dragende een suigeling op den rug on hebbende erne ga|>etide bloedeude wonde van nicer dan 2 duiin lengte, op het dikkcre grdcrlte der dij, waarop zich verscheidene vliegen hadden ge- plaaUt, maar desniettegenataandc bcstoeg zij even gem&kkelijk en viug eene hoogte, als deerde haar niet*. Ondanks den ruwen aard dezer Papoea's, heerscht ook bij hen ved ledelijkheid. Echtbreuk en ovcrsjjel zijn bijna onbekend , en maagdenachennis heeft hoogxt zeldzaam plaaU en geeft alsdan tot groote veeten aanleiding , welke niet dan door een huwelijk , of eene zware boete in goederen, door den schenner kunnen wor- den verzoend,** ()ver*j>el eindigt altijd met den dood der achul- dige vrouw en eene bijna onverzoenlijke veete jegens* haren me- depligtige. Somtijds is het vermoeden van oversj>cl alleen ge- noegzaam, om dc verdachte vrouw het leven te doen verliezen. Even ala bij de strandbewonent, wortlen de kinderen op hun S« of 10* jaar door dc wederzijd.sche oudem met elkander verloofd , wan- neer partijen over den braidachat f aandeouden»vanhetvrouwelijke kind te betalen, met elkander zijn overecngekomen. Van dat tijdstip af , verlaat het verloofde meisje het huis harer ouders nimmer Bonder liare moeder en vermijdt zorgvtddig aile ont- moeting met haren aaiustaanden echtgenoot of diem* mannelijke bloedverwmnteiL Ileeft het meisjc den huwbaren leeflijd bereikt, en zijn bij den jongrlmg de beguuelen van eenen board zigtbaar geworden , dan wordt het huwelijk gesloten, hetgeen in de tegenwoordigheid der wederzijddche ouder* en bloedverwanten , in het hub der braid, geachiedt door het broken van een gebraden pisang in twee gelijke deeleu , door den vader der bruid , of bij dierm over- lijden door een der mannelijke bloedverwanten , en het toereiken aan bruid of bruidegom van de twee stukken, welke zij <>j*Hen, elkander de liand toereiken en daarmede het huwelijk abgwdoten benctiouweii ; kunnende de echt daarua alleen door den dood van era der cciitelingen worden ontbonden. Ofrchoon het den man geoorloofd w, twee vrouwen te huwen, gebeurt zulku evenwel hoog*t zeldzaam , daar de twee vrouwen neh nimmer met elkaar verctaan en beider aanwrzen in het- srlfde hui* een nimmer etndigende bron van twwten en verhten w. Even ak bij de «trandvolken van Doreh en Manainama, geven 11 162 dczc Papoea's hunne kinderen bij de geboorte eenen naam , wd- ke op lateren leeftijd door een anderen vervangen wordt. Ook Wj hen is het dan nict geoorloofd , den betrokken persoon bij da afgenomen of afgelegden naam te noemen. Godsdienst bestaat bij dezc inlanders niet. Enkelen hnnner hebben door aanhuwelijking met de Papoea's van Doreh de ge- woonte aangenomen , om hunne afgestorvenen in herinnering te houden door de op Dorch gebruikelijke kleine beeldjes , aldaar bekend onder den naam van *Korwaar"; maar de meesten hmmcr aanbidden of vereeren niet. Zij gelooven , dat de ziel des afgestor- vene tcrugkeert van den man in zijn 1 oudsten zoon , van dc vrouw in hare oudste dochter. Hunne dooden begraven zij in de aarde , ter diepte Tan 2 of 8 voet, in de nabijheid hunner woningen. Zij wikkelen hen in cene mat, buigen de dijen tegen den buik, zoodat het ligchaam meer of min eene zittende liouding verkrijgt,doch begraven den doode niettemin zoodanig, dat hctaangezigtnaarbovengekeeidia Het lijk blijft aldus ingewikkeld twee dagen in de woning des afgestorvenen ; en , zijn er een of meer der bloedverwantea afwezig, dan gcschiedt de begraving niet, voor dat alien te- gcnwoordig zijn , al zoude zulks weken moeten worden uitgesteM on het inmiddels tot verrotting overgegane lijk een ondragdij- ken stank verspreiden. Na den dood wordt de overlcdene gedurende twee dagen ea nachten bcwccnd , indien men het geschrecuw der om het lijk geschaarde personen aldus wil noemen. Heeft de begraving ab- dan nog niet plaats , dan houdt echter het geween op , en at de begrafcnis wordt er gedurende twee dagen , in het huia des afgestorvene , door al zijne bloedverwanten gegeten. Het graf wordt aangeduid door in een langwerpig random hetzclve, eenige stokken of bamboezen te steken, later worden kladdie of suikkerriet daarop geplant, om den overledene, des verkiezende, tot voedsel of verkwikking tegtrek- ken. De levenden oogsten en nuttigen evenwel de vmchten dezer aanplantingen. 