VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Jk gaf hem hier op te kennen, hoe hy ten minften zag , dateen Engelschman zich zyner zaake aantrok , ер voor hem was, Ik voegde ‘er verfcheide aangenaame vooruitzigten nevens van gebeurtenisfen , die de Britten met de Cor ficaanen 3n oorlog en koophandel zouden kunnen vereenigen, en C 4 be ep 4o HET CHARACTER beftlireef de tedere vriendfchap en hoogagting waar mede de edelmoedige Engeljcben , de dappere Corficaanen zouden bejegenen. Dus doende leenigde ik zyne geffrengheid omtrent dit (uk ` шупе vrolyke denkbeelden deeden zyne fomberheid van geest verdwynen. s, Herinnert gy u, zeide һу, dat an kleine volk in Aha, TC geen gevaar liep om door den. en grooten Koning van Syrie onderdrukt te worden ‚ en ə zich eindelyk tot de, Romeinen keerde; еп hoe de Romei- ss Nen, met den edelmoedigen geest van een groot еп vry. »› Volk, niet willende dulden, dat die groote Koning een as klein Volk zou verdelgen, een verbond met het zelve ə, aangingen ”?” ?—- Hy maakte geene aanmerkingen op die gefchiedenis; ° was gereed te zien, dat hy zinfpeelde op zyn Volk еп de Engeljchen. Ik verzuimde den Generaal te vraagen welk een klein Volk, іп de door hem aangehaalie ` gefchiedenis , bedoeld werd, Ik zogt, naa myne aankomst in Engeland, іп verfcheide Boeken om die gefchiedenis te vinden , doch te vergeefsch. Waarom ik, in een myner Brieven аап RAOLI, de vryheid nam om te verzoeken dat hy my dezelve aanwees. Hier op kreeg ik berigt, det het kleine Volk, bet Foodfcbe Volk was „еп dat de gefchiedenis "іп verfcheide oude Schryvers voorkwam; doch dat ik des zelve nauwkeurigst en kragtigst verhaald zou vinden in het VIIIe Hoofdfluk van bet ifte Boek der Macchabeen : dit Boek „fchoon niet aangenomen onder de regelmaatige Boes ken der Proteftanten , wordt nogthans, door alle Geleer- den , voor eene geloofwaardige en egte gefchiedenis gehoue den. Ik heb paorr’s begunttigde gefchiedenis met veel ge- noegen geleezen, in verfcheide opzigten kan dezelve op Groot Brittanje en Corfica worden toegepast ; ze wordt op een verheven trant befchreeven, en verfchaft een keurlyk voorbeeld van ’t aangaan eens verbondse | Рло1л.„ merkte аап, ,, dat een Man, die de edelmoedige ps drift voor °t Vaderland in zyn boezem wilde kweeken , ‚> niet al te vecl moest redenkavelen, De Marfchalk van ve Saxe redenkavelde , en bragt de wapens van Frankryk in »» TE hart van Duitschland, zyn eigen land. Ik handel vol ө» gens °t bezef van pligt, niet volgens redenkaveling. Es ө» delmoedige gevoelens en hebbclykheden zyn boven Phi- ›› lofoophifche redenkavelingen verheeven , die niet zo ps fterk zyn en geduurig veranderen. Indien alle de Hoog- ps leeraars van Europa met elkander сепсе maatfchappy uit» ep Maakten, zou dit, buiten twyfel, cenę zeer. eerpaardige ° 39 magte D VAN PASCAL PAOLI. Ai ` en mafehappy weezen , en wy zouden ’er de beste lesfen a in de Zedekunde hooren. Nogthans geloot ik, dat men an meer weezenlyke deugd zou vinden іп de maatfchappy a, Van eenige Boeren uit een klein dorpje in °t midden van ээ dit Eikad. meen moeten geweest hebben. Ор myne vraage, hoe ic- mand, met zodanige verheevene inzigten vervuld , eeniger- maate zich hadt kunnen fchikken naar de ‚niets beduidende pligwkeegingen еп laffe gefprekken, die hy, te Napels zyn- de, zeker hadt moeten bywoonen en aanhooren? was zyn antwoord. „, О dit kon ik zeer wel fchikken. Men hield ‚> Шу voor iemant van eenen zonderlingen aart. Ik praatte, an ik boertte ‚ ik lachte en was zeer vrolyk ; maar gaf my an вой aan het (ре! over. Ik kwam en ging als ft my be- » haagde De vrolykheid , die my aanttaat, тост van zelve » Komen en ongemaakt weezen, Ek kan die gedrongene en vermaaken niet lang dulden”, Schoon PAOLI bedaard, еп ten vollen meester van zich zelven is, heeft hy eene buitengemeene maate van lceven- digheid. Wanneer hy zich niet ongefteld , of afgemat bee vindt, zit hy noit ‚ dan aan tafel onder’ eeten. Geduurig із Бу in beweeging. Ну verhaalde my, dat de leevendig- heid van зуп geest zodanig was , dat hy niet langer dan пеп minuuten agter elkander kon ftudeeren; „, anders is s her als of myn hoofd breekt : myne vlugge gedagten kan s ik niet met eigen hand op * papier brengen; ouder °t e Íchryven ontvlieden ze my. Ik roep den Abt GUELFUCCI. „ Kom fchielyk , vat myne denkbeelden , en hy fchryft ze op. Рлогл heeft een geheugen gelyk dat van THEMISTOCLES: waat my werd verzekerd , dat hy de naamen van meest alle menfchen op het Eiland kent, hunne characters en hunne oaftandigheden weet. Zyn geheugen, als een Geleerd man aangemerkt „is niet min verwonderlyk. Geen gering gedeel- те der beste oude Schryveren kent hy van buiten , en heeft de gelukkige bekwaamheid om ze, recht ter {nede , te pasfe te brengen , ’t geen maar zeldzaam gevonden wordt. Deeze bekwaamheid hebbe men niet altoos voor pedantery te hou- den; de gelegenheden Бу. welke РАО er zich van ween te N 5 Ca an | . HET CHARACTER: bedienen , toonen het tegendeel. Ik heb gehoord hoe hy de ` lotgevallen van een der oude Staaten ophaalde met een klem van taal en eene vaardigheid , die duidelyk aanweezen hoe hy meester was van het onderwerp, en volkomen kundig van alle де roerzels en dryfveeren , die de verfcheidene uit- komften hadden voortgebragt. Ik hoorde hem ook een bree- de naamlyst opgeeven van de uitmuntendfte. Mannen der oudheid: hunne Charaêters ‚ die hy befchreef , waren kort, kragtig , en juist getroffen. Het moeit nry dat het vuur , waar miede hy, in zodanige gelegenheden, (prak, my dermaate verbysterde , dat ik alleen zynde , my zyn gezegdens niet genoegzaam kon herinneren „ от ze op te tekenen. Op my- ne aanmerking , dat hy de tyden der Oudheid beleefde , was zyn wederwoord. „ Een Jongeling , die de zaaden van roem an № луп hart zoekt te planten , moet geene hedendaagfche „> Memoires; maar de fchriften van PLUTARCHUS en TITUS an LIVIUS leezen ”. | Ik heb gezien dat hy, als in verrukking „ werd орреїоо» сп, en uitborst іп fpreuken van eene edele vervoering. ‘wee voorvallen herinner ik my: ’teerfte, , Welk een 4, denkbeeld! dat duizenden erkennen hun geluk aan u ver- ə fchuldigd te weezen ”’! — Op eenen andren tyd, zich in een houding zettende als of hv den hoogen berg ‚ den berg des Roems, voor zich zag, zeide hy, na boven wyzende. ə» Derwaards ftreef ik — en indien ik bezwyk , ik zal ten ə» minften zo hoog gevorderd weezen”’; wyzende tot ор eene merklyke hoogte. Ik waagde het eens op den trant der Vrygeesten te Гргее- Кеп ; ор datik door een zo uitmuntend Leermeester te vas- ter їп goede beginzelen mogt bevestigd worden. Ik fprak met kleinagting van zedelyke aandoeningen; ik beweerde - dat het Geweeten eene 105(е en onzekere regelmaat was dat er nauwlyks eene ondeugd gevonden wierd, of men zou menfchen daar aan {chuldig aantreffen , die egter des geene knaaging gevoelden. — — Doch hy antwoordde. „э Daar is geen mensch , die geen afkeer heeft van eenige a ondeugd. Verfcheide deugden en ondeugden maaken s Verfchillende indrukken ор onderfcheide menfchen ; maar s» de deugd, in ’t afgetrokkene befchouwd, is het voedzel an onzer harten ”. | Over de Godlyke Voorzienigheid handelende, zeide hy tot my met dien ernst, welke in iemand doorftraalt, als hy fterk verlangt geloofd te worden. „y Ik zeg u, op myn ae woord van ecr, dat ік my vastlyk verzekerd hou, da . | p GAD had VAN PASCAL PAOLI 4% Ze Сор tusfchen beiden komt от Corfiea de vryheid te vers в» leenen. Een verdrukt volk , gelyk de Corfscaanen , is bui- wn ten twyfel een voorwerp van den Godlyken befand, an Wanneer wy ons in de allerzorglykfte en neteligite ome a ftandigheden bevonden „ heb ik noit den тоса opgegee« „> ven,vertrouwende op de Godlyke Voorzienigheid” | — \k bast er op in. Waarom de Voorzienigheid dan niet eerder tusichen beiden gekomen was? Пу gaf my daar ор, gien edele, deftige en Godvrugtige houding, dit ant- woord. s, Om dat cops wegen ondoorgrondlyk zyn. Ik „ 2anbid hem in ’t geen hy gedaan heeft. Ik cerbied hem „ in't geen hy niet gedaan heeft ”. Gedaurende het beftuur van РАО zyn’er in Corfica weis nig wetten opgefteld, Ну maakte gewag van eene, dic hy zeer kragtig gevonden hadt om den wraakzugtigen geest der Corficaanen te leenigen. Onder de Eilanders vondt een aller, (сук foort van wraak plaats, Wenderta traverfa gea heeten. Hier in beftaande , dat, wanneer een Man cenige belediging ontvangen hadt, en hy geene bekwaame gelegen- heid kon vinden om zich op zyn vyand, in perfoon, te wreeken, hy zyn wraaklust koeide aan сеп van Te vyands Naastbeftaanden. Een zo barbaarsch gebruik was oorzaak van ontelbaare doodflagen. Paort weetende, dat de Corf- свален allertederst waren op het punt van cer ‚maakte eene wet, waar by hy vastítelde, dat deeze foort van wraak у niet alleen met den dood zou geftraft worden , gelyk сей gemeene moord ; maar de gedagtenis van den Wreeker zou ўоог 21‹005 , door een gedenkteken vau oneere , overblyven. Ook hadt hy uitgewerkt, dat die zelfde ftraf zor aangedaan worden aan allen meineedigen , of die еспе bevreedigine , eens gemaakt, fchonden. Door decze zo verwoestende ей nadeelige drift tot wraak te keer te gaan , hadt hy , cene ane dere drift daar tegen doende aanwerken, de wraakzugtige Се аалев tot eene vergeeflyke gefteltenisfe gebragt, ев hy verzekerde my, dat zy nu allen, ten volion, overtuigd Waren van de billykheid diér wet. Paort, fchoon noit zeer gemeenzaam , bezit eene onbe- dwongene wyze van verkeering. Dit is een kenmerk van een weezenlyk groot character. De afgezonderdheid van ’ emeen en trotschheid , die eenigen onzer hedendaagfche lieden zich aanmaatigen ,ontftaat daar uit, dat de Adel пи, in vergelyking van ° geen dezelve voorheen was, bye Kans alleen іп naam beftaat, Voorheen leefden de Eddllies gen, als Vorften, ор bunge Landgoederen , іп eene gaste en me vrye ga HET CHARACTER vrye grootheid, zy waren menfíchen van vermogen, ieder hunner kon eenige honderden van onderhoorigen te velde brengen. Toen gedroegen zv zich ongemaakt, en waren voor elk te (ргеекеп. Doch de meeste Edellieden van den tegenwoordigen tyd zyn dermaate bezorgd om een vertoon te maaken van eene waardigheid , die zy weeten , het onder- zoek niet te kunnen doorftaan , dat zy fchrikken jemand іп hunne nabyheid toe telaaten. Paorr gedraagt zich zo niet. Zy die rondsom hem zyn, verfchynen , te aller uuren, in zyn vertrek, zy wekken hem ор, helpen hem kleeden , en doen alles zonder fchroom of vrees; zy weeten egter hoe zeer veel zy beneden hem zyn „еп verliezen, zyne weezèn- lyke grootheid kennende, nimmer de hoogagting aan hem verfchuldigd. Hoewel men ligtlyk toegang tot hem krygt, wordt er nogthans nauwkeurige zorge gedraagen tegen allen toeleg ор het leeven van dat uitmuntend Opperhoofd , door de Genueefen , die dikwyls, met ftaatkundige oogmerken , zich aan moord fchuldig gemaakt hebben ; en zeer veel zouden winnen door PAOLI om hals te brengen. Een zeker getal foldaaten houdt geduurig rondsom hem de wagt, еп, tot nog zekerder oppasfers, heeft hy eenige getrouwe Cor fscaan- Jcbe honden. Van deezen flaapen er vyf of zes in zyn ka- тег, en ook eenigen aan de buitenzyde van zyn kamer- deur. Hy behandelt deeze dieren met alle minzaamheid „еп ze zyn zeer op hem gefteld , zy kennen alle гупе gunftelin= gen en oppasfers. Wanneer eenig perfoon het durfde ondere neemen om, in den nagt, tot den Generaal te naderen , zy zouden hem terftond іп ftukken Icheuren, Eens met dien beroemden Man van moed (preekende , maakte hy eene zeer juiste onderfcheiding tusfchen moed , die uit eene mvedige gefteltenis of uit redenkaveling ge- booren wordt. ,, THOMAS MORE , zeide һу, zou waarfchyn- as lyk niet zo moedig een bres beklommen hebben als een „э Sergeant ‚ die noit om den dood gedagt heeft ; doch ə deeze zou de bedaardheid van THOMAS MORE op een ə» fchavot niet hebben kunnen vertoonen”, Теп aanziere van dit onderwerp vertelde hy my eene aanmerklyke gee fchiedenis, in den laatften oortog in Дайе voorgevallen. Geduurende de belegering van Tortona, geboodt de Bevel- hebber van het leger, tgeen voor de Stad lag , cAREW cen dersch Officier in Napel/cben dienst , om „ тес zvn onderhoo- rige тап(сһар, na eenen byzonderen post te gaan. Dit bevel gegeeven hebbende, fluisterde hy CARE W In; Sie eer VAN PASCAL PAOLL 45 Heer ik weet ву zyt een dapper man, ik beb u daarom op deg, zen post geftels ; ik zeg u, in vertrouwen ,’t is ееп gewisfe dood voor u alien, ik plaats и daar ‚ op dat de vyand eene myn, die beneden ui, doen fpringen. Carew boog zich voor het Legerhoofd ‚ en voerde zyne krygsknegten na de aange- weezene plaats. Hier ftondt hy met een onbezweeken moed, ea geroepen hebbende dat hem wyn zou gegeeven worden, zeide hy, dien drinkende, bet welweezen van al- las de dapper in den kryg fneuvelen. Gelukkig ging op dien tyd Tortona by verdrag over, en CAREW ontkwam ° ge- гаг; naa de heerlykíte gelegenheid gehad te hebben om ten zeldzaam voorbeeld van onbezweeken moed te toonen. Met vermaak verhaal ik dit geval °t geen zo zeer tot eere ftrekt van een Heer uit dat Volk „ор °t welke dikmaals zeer ongunftige aanmerkingen gemaakt worden door de zulken , wier haat zy geheel niet verdiend hebben. Wat ook de ruwe onbefchoftheid , wat ook de begrimmende jaloersheid moge zeggen , welke (сһітр en fmaadreden afgeeven , de deren zyn, op °t vaste land, altoos zeer hoog geagt ge- weest, en zullen altoos zeer hoog geagt worden, Ik beb my moeten verwonderen over de agtbaarheid van paaLr's perfoon onder de Corfscaanen. 't Gebeurde dat eene groote menigte , met drift en woede, tot hem zogt te nade- ren, en als met geweld in zyne kamer wilde dringen, zo dat de lyfwagt te vergeefsch hun poogde te rug te zetten 5 maar toen hy, op ftrengen toon , hun toeriep: voor tegen- аё verleen ik geen geboor } zweegen zy terftond ftil en eten af, | ‚ Ор ееп agtermiddag gaf hy ons eene keurige verhandee ling over de kunst des oorlogs der Ouden. Hy merkte on- der anderen ор, dat de Ouden van weinig toerusting hiel- den, tgeen ze zeer eigenaartig den naam van-imftedimentg paven, terwyl men hedendaagsch zich met zo zwaaren last ezwaart „ dat 50,000 onzer krygsknegten zo veel toerus- togs noodig hebben als eertyds genoeg gerekend wierd voor alle de legers des Room/chen Ryks. Ook was het, ` 2705 agtens , goed, dat de foldaaten zwaar gewapend gin- gen; dewyl zulks (trekte om hun hard en fterk te maaken: hy merkte op dat de Romeinen de wapenrusting hunner krygslieden verligtende , zy ook zwakker en lafhartige wierden. Spreekende over verfcheide leevensftanden . gefchikt voor ten Man van vernuft en opvoeding, ftelde ik hem de be- ining van buitenlandsch Minister voor. Dit dagt hem ее- М 46 :HET CHARACTER ` eene aangenaame bezigheid voor een Man van bekwarmhes den, gedurende eenige jaaren van °t leeven, ,, [lemand irt ae dien post gefteld zynde, zeide hy, zal ongevoelig уога a, deren in de kennis van de menschlyke natuur en zeden 4 5, hy zal met de Sraatkundigen van Europa gemeenzaant ‚> worden ; en telkens , wanneer hy aan zyn Hof weder vere as fchynt, bevordering erlangen. Zodanig een Man moet ae nauwkeurig , oplettend , niette driftig of te zeer op pragt 5, gefteld weezen. Ну mag zyn eigen gevoelen voordraa= 5 gen; doch dit behoort met alle zedigheid te gefchiedene an Die thuis het roer in handen hebben , willen ftuuren ”, ‚. Hy merkte aan dat het groottte geluk niet in roem , maar in goedheid gelegen was; dat PENN іп zyne Americaanfcbe Volkplanting , waar hy eene geruste en welvergenoegde Maatíchappy hadt opgeregt, gelukkiger was dan ALEXANe DER DE GROVT , паа de verwoesting van veele duizenden, toen hy Tbebe bemagtigde. ре gelchiedenis van ALEXAN- DER kwam hem duister en twyfelagtig voor : want zynd enderhoorige Bevelhebbers, die zyn ryk verdeelden , waren al te yverig іп de weer om zyn leeven en daaden te vermel- den „еп wilden hem, wat het ook kostte, by de naakomes lingfchap haatlvk maaken. Den laacften dag, dien ik by pAor т doorbragt, fcheert my ten hoogften dierbaar. Ну kwam my, toen ik gereed Bond om van hem af te fcheiden , hog grooter nog bemine nelyker voor dan oit. *s Avonds voor туп vertrek, ges beurde er eene kleinigheid , doch die my de inneemendheid zyas Charaéters vertoonde. Wanneer de Кпестѕ het nages regt opbragten, liet een hunner een fchotel met поогеп. vallen. In (ee van gramfttoorig te worden over iets , dat de knaap.niet kon helpen , zeide paorr glimplachende. ‚Geen an zwaarigheid ” „ en zich tot my wendende, ,, Myn Heer əs dit is ееп goed teken voor u: Tempus est fpafgere nuces, an ['t Is tyd om nooten te (trooijen.} Dit ’s een Huwelyks > voorteken „ gy moet na uw Laud gaan om daar еспе a, Schoone, die u aanftaat, te trouwen, ik zal blyde wees a Zen als ik hoor , dat gy gelukkig geflaagd луг”. Dit was eene adartige zinfpeeling op de Romeinfche gee woonte , om op de Bruiloft nooten te ftrooijen , waar vant DAMON, by VIRGILIUS, zingt, , Morfe, novas incide faces, tibi ducitur ито". Sparge marite nuces: tibi deferit Hesperus Омот. А e Jng- VAN PASCAL PAOLI ` 42 „ Say nieuwe tortfen Море, uw Bruid zoekt geen verlengen. „ De fpeelnoots komen om de lieffte u thuis te brengen, „Stoy nooten; de avondítar wil om u ondergaan. VONDEL, Waneer ik, ten laatíten, PAOLI vroeg, of ik met mo- gelvideid , in eenig ftuk, hem myne diensfvaardigheid en vercbuldigde beleefdheid kon toonen ? gaf hy ten ant- woord: ‚у Gedenk altoos dat ik uw Vriend ben, en fchry£ „ ny.” Ik verklaarde hem te hoopen , dat, wanneer hy ay met een brief vereerde , hy niet alleen als Bevelhebber der Corficaanen „ maar als een Philofooph en een Мап van Јепегеп zou fchryven; hy vatte my by de hand , zeggende: „ Als een Vriend,” —- Ik durf uit myne byzondere. aantekeningen niet in °t openbaar brengen , de aandoenin- en, die my, by dit fcheiden, vervulden; ik zou, moge- hk: al te zeer vervoerd en met hem ingenomen {chynen. nam affcheid van pAorLr met tegenzin en ontroerenis, niet zonder hoope van hem eens weder te zullen zien. Door zo van пабу dit verheeven character te hebben lee- теп kennen , zyn myne begrippen , wegens de waardigheid der menschlyke natuur, verhevener geworden; terwyl ik, door eene foort van hoogopwellende drift ‚їп myn boezem een edelaartig vuur voel branden om uit te munten en nut- üg te weezen, naar gelange van myne bekwaamheden en de omftandigheden , waar in ik my geplaatst vind. En ik „zoude voorts al myn leeven ontflaagen zyn van flaaffche vrees in de tegenwoordigheid van aanzienlyke Mannen 5 want waar zal ik oit iemand grooter aantreffen dan PAOLI. KASS + б. WAAR: WAARNEEMINGEN omtrent de LUGTS-GESTELDHEID , WEDER еп WIND, tC AMSTELDÁM a in Maart 1768. Winds Streek. 'smorg.'s midd, rop, | Barometer. Therm. D.\smorg. 'smidd, °00.то.ті.ао, W IW Z У Ве. Керер, N WiHeld.wolk. NO N W |Bet. Sneeu. N O |Mist. Held. Ot bert, 129 9499,10 |29. sols2|46 SL 19 1 44146\37|—— N W 3130. 2 130. 37|30. 5 |26|31127|№ dk 4 ke |— 34 134138 |3IN W |N W s|— |— |— |341401321МО IN О 61— Ass 3 |—— 3 (37 [41 fj | 7 — |— är 2 |34135 |33|——— |— SL o — ip [38до № |— ) 91— 1|—2{4|— 3 137143137 МҮ INW IN WiHeld. Sne. 101— 4 — 44 — 5 30139 |32| O JO |O [— 11— Aker 3 — 24134142 |30 W INO N Wine Done, 12| 1 la о|— о |42144383 NW NW |—— Вес. l 13'29. 11 29.10 |29. 8#141|43|44 М |— | W |— Reg. — 1 t H 14 84 — 9 |— 8 394443 W IW Z WS weg 15 7 i— Géi ó 471462 W ZW | W Stormig. 16|— Ami zo. ої KM auNW INW N Wiwind held, 17:30. о 30. О 29.11 |41|52]46 ZW |ZW Z W Вее. 18|2д.11 \— 130. 4 |46140 38j W N | М fHeld. Betr. 1930. 4 — 3 — 1 [4046|43 NW INW IN Wi aol о 29.10 ‚29. 71145150 46| W W Z W Вег, Кему, | | 30. 151424131 NW 22'30. & 30. 4$—— 5 29135 29N O s3} 5 |— |— 33137143136 N W 2.2 2. © NNOiReg. Held. NO |Вес. — AR put 4 4 е — м NW 251—3 |— 3 1— 3 |42151(41. | a6 — |— 3 — 3114351 ло, O 27 — Zh |— 3 |4о0!45|40——|М O |—— Ве. MI, a8 — 24 — 2 |— 2 40149 39OtN! O О Mist. H. M. 29 — 2 | == 21141153141 N O NO —— 30 — 24 — 2% 40444: N | N KE Вет. zi —— je 2 c 3 140'45°39 NO МО me Hoogte Barometer d. 30, 5D , Laagte Barometer d. 29. 6) middeld. d. 29. 11% Hoogte Tbermometer gr. 53 | ` Laagte Thermometer gr. 26 J middelb. gr. 39+ „+ HEN G ELW ERK, TOT FBAATE LETTEREN , KONSTEN EN WEETENSCHAPTEN | BETREKKELIK, NIEUW GEDAGTEN OVER HET EILAND МЕТЕ,» WAAR DE APOSTEL PAULUS SCHIPBREUK LEEDTe Door den Heere je BRYANT (*). sf \Een ondienst „ Zo wy hóoperì , zullen wy ongen » Leezereri in ° algemeen doen, en 20пітісеп hun- „ner zeker ееп aangenaam Stukje opleveren ‚ tnet den » voornaamen inhoud eener Verhandelinge van den Heer » BRYANT, over het Eiland Melite , waar de н. PAULUS » fthipbreuk leedt, mede te deelen. Het is, zo ver wy » Weeten, eene geheel nieuwe gedagte, еп 5 Schryvers „ Tedenen fchynen vry voldoende.” plaats, waar Apostel PAULUS ftrandde, te bepáds len, verbeeldt zich iemand ligt , heeft niet veel zwaarigs heid in , nademaal ons duidelyk verhaald wordt, dat Zy, ma eénigen tyd ор de Adriatifche Zee gezworven te hebben, Endelyk op het Eiland Melite fchipbreuk leeden. De vraag valt alleen, welke Zee den naam van de Adrigtifcbe droeg „ en welk апа, уап bovengemelden naam, іп die Zee Кац gevonden worden. De Adriaifche Zee is die breede Golf, welke tusfchert Jalie en het oude Шугіе gelegen is, en tot deezen dag -dien zelfden naam voert. at het Eiland betreft , daar was er ееп in die Zee, Melite geheeten „ ей otider dien naam bekend by de beste Aardryksbefchryvers. Dit be- wyst de Heer BRYANT met eene onwraakbaare baarblyklyk- held, en geeft eene korte befchryving van het Eiland, om het vooroordeel, ontftaande uit eene veronderftelde duts- ` terheid daaromtrent , weg te neemen. _ Verder merkt hy aan, dat het ftuk buiten gefchil zou ge- ld weezen door de danwyzing van ’t vermelde Eilând in de Adriatifcbe Zee , was het niet dat een Eiland van ded Zelt, d Obfervat fons and Inquiries relating to various Parts of ancient шору, | U, DELL, MENGEL W. NO. 2, р 58. NIEUWE GEDACTEN elfden naam „ op merklyken а апа, in de Africaanfche: ee gelegen, hier eenige zwaarigheid veroorzaakte. °t Al- gemeen heerfchend denkbeeld is geweest dat Melite , nu: Malta geheeten, de plaats was van °ѕ Apostels fchipbreuks en de inboorelingen van dit Eiland hebben eene oude оует- levering, om dit denkbeeld te ftaaven. Hoe algemeen er- kend dit moge zyn, zegt onze Schryver, my dunkt het kan ten vollen beweezen worden, dat de Gefchiedíchryver LU- KAS dit Eiland niet bedoelt. Hier in verfchil ik van GRO- TIUS , CLUVERIUS, BEZA,, BENTLEY ӨП BOCHART dien keurigen , onvermöeiden еп geleerden Man. Nademaal de н. Lucas uitdruklyk zegt , dat het Eiland „ ор °t welke pauruS ftrandde „ gelegen was in de Adriatâ= Jebe Zee, moet Malta , indien йс de plaats is, door hem beoogd „ een Eiland van de Adriatifcbe Zee weezen. Um" zelve hief voor te doen doorgaan heeft socar t veel werks gemaakt 5 doch de ‘Schryver deezer Verhandelinge toont ,. na alle de bewyzen van dien Geleerden bygebragt' te heb- ben, in № breede, door de getuigenisfen van Schryveren , die of tydgenooten van de Apostelen geweest „ of weinige jaaren voor of na hun geleefd hebben ‚ dat de Adriatijcbe Zee begreepen was in de groote Пугі/сђе Golf, en zich noit verder uitftrekte. STRABO іп ?ї byzonder, die’erzo groot eene uitgeftrektheid aan toefchryft als iemand, bepaalt de- zelve tusíchen twee vaste perken, omtrent welke men niet misfén Кап, zeggende ‚. dat ze gelegen was tusfchen Italie еп het tegenòvergelegene vaste land. Waar heeft дап, vraagt onze Schryver, pAuLus fchipbreuk geleden ? Ze- kerlyk tasfchen Дайе en Jilyrie, de tegenovergelegene vas- te kust. Wordt nu Malta daar gevonden ? Neen , veel verder, in een Zee, die. geene gemeenfchap heeft met dee- ze kusten. Maaf *t andere Melite, daar SCYLAX, AGA- THEMERUS, PLINIUS en anderen van fpreeken , ligt їп de Adriatifchbe Zee, overeenkomftig met °5 Apostels be- тїбї; derhalve is het Zilyrisch Melite het Eiland door dien - H. Schryver bedoeld, ` Als eene omftandigheid , die deeze ftelling van den Heer BRYANT bekragtigt, brengt hy by het getuigenis van LU- KAS, die de inwoonders Barbaaren noemt. Eene Бепаа- ming, die hy toont dat niet past op de inwoonders van het Eiland Melite іп de Africaan/che Zee , maar voegt aan die van het lilyrisch Melite. —— Hy voegt’er nevens, tot verde- re ftaaving van zyn nieuw denkbeeld „ dat, volgens het verhaal der һеделдаар е Reizigers, op Malta geene АС | r OVER HET EILAND MELITË. si ders huishouden ; weshalven dit de plaats nietkan weezen , waar de Apostel zodanig cen beest onbefchadigd van zyne hend fthudde. Dusdanize tukken op te helderen , zegt de Heer BRYANT; moge zom: izen kleinigheden van weinig belang „еп derope merking о, waardig fchyhen; doch, myns agtens „ is het bepale ғаз eenig ftuk , ’t geen ons іп de Н. Bladeren voorkort, van gewigt, Wy zien, de heilige Waarheden nafperrende , geduurig nieuwe blykbaarheden: een nieuw Ec vertoont zich, en hèldert ook andere zaaken , zo be- peld niet beoogd „ merklyk op. Het verfchilt niet van waar het komt „ °t is altoos aangenaam voor een onderzoek- kvend en ernftig gemoed, en moet , in ’t einde, nuttig: weezen. °t Onderzoek na de geringfte byzonderheid , de opheldering van ’t geringfte (ак rekt tot bevestiging van ’t geheele. Dergelyk een voordeel zal ontftaan uit het кеп ik hier wegens het Eiland Melite heb voorgedraagens Leezer zal opmerken „ dat de Zeën, van welke ik ge=. {ргоокеп heb, met de Landen, die ’er om gelegen zyn еп tot Kusten ftrekken , tevens met veranderingen , door den tyd voorgevallen , hier klaarder еп naauwkeuriger vermeld worden dan anders gedaan is. Uit dergelyk een onderzoek kan ook blyken , welk eene (тезге proeve de heilige Gefchiedenis konne doorftaan; zy ‚in dit opzigt, voor geene gefchiedenis te wyken 3 en ‘tis, in dit flag van nafpeuringen , zeer a@ngenaam te ontdekken, hoe „ door van buiten aankomende blykbaarhe- den, geftaafd wordt, dat de zaaken noodwendig in diere voege zich hebben moeten toedraagen als ze verhaald wora den. — Het dient wyders om de ligt- ёп bygeloovig= heid der Room/cbe Kerke aan den dag te leggen, еп tetoo= nen op welk eenen zwakken grond haar geloof rust. Een misverftand , "© geen het eene Eiland voor °t andere , van den zelfden naam , heeft doen neemen , geeft уос tot ver- fcheide bedriegeryen, alle gevolgen van die eene dwaaling ! еп die door de Geestlykheid als hoogeerbiedenswaardige Waarheden worden voorgedraagen. Dit hebben de Uitgee- vers van het Nieuwe Testament te Rheims inzonderheid ge- daan; als die, het niet genoeg agtende den Leezeren eene gebreklyke vertaaling van de gemeene Latynfche leezing te even, ‘er de Legenden der Kerke , tot eene verdere ver- astering , byvoegden, Van het Eiland Malta fpreekendes tgeen zy Mitylene noemen , maaken zy deeze aanmerking: Dit Eiland (nu Malta) is de zetel van de Rhodifche Ridders; 3 . $2 NIEUWE GEDACTEN OVER HET EILAND МПЕТЕ. de inwoonders bebben eene zonderlinge boogagting voor den н. PAULUS, aan wien de Hoofdkerk , °5 Bisfebops zetel, niet al- leen, maar ook bet gebeele Eiland is toegewyd ; bet volk ver- toont ook nog aan de vreemdelingen de plaats van °з Apostels gevangenis , en andere gedenktekens van de wonderen door bem verrigt. En elders: Malta beeft tot deezen dag toe de blyken van Apostel PAULUS zegen. Ор eene andere plaats, fpree- kende van de Adder, die om Te Apostels hand flingerde „ maaken zy deeze aantekening, ja, °t Christen volk gelooft, dot op deezen dag toe ‚-dat, op bet gebed van PAULUS, bet Eiland voor altoos van vergiftige Adders verlost is , zo dat de kinders, zints dien tyd, daar met de Slangen fpeelen. De bedevaardgangers neemen оок dagelyks fleentjes mede uit de plaats, waar vrauLUs zich ontbieldt, waar van zy verzeke- ren dat de zodanigen, die „ іп daar omfbreeks gelegene Lan- den , door venynige dieren gebeeten worden ‚ de geneezing era langen: dit middel draagt den naam van ST. PAULUS gena- de, ——— In deezer voege hebben zy goedgevonden: hee Woord уап cop met de overleveringen van теп(сһер te overlaaden , even of de Schriftuur den behoorlyken invloed niet zou hebben, zo dezelve niet opgecierd ware met Lee genden en verdichtzelen. Dat Malta geene vergiftige die- ren huisvest moet niet toegefchreeven worden aan den ze- gen van Apostel PAuLus , die "er nimmer voet aan land zette; maar аап den aart des Eilands, ’t geen aan dit flag van dieren geene voegzaame fchuilplaats geeft: want het ligt laag, en beftaat uit zagte witte rots, met zeer weinig aarde overdekt. Ik geloof dat. Malta oorfpronglyk onge- Schikt is om Slangen, Adders , of dergelyk gedierte ten verblyfplaatfe te ftrekken. En fchoon de inwoonders de hand van PUBLIUS laaten zien, de plaats van PAULUS lan- ding , gevangenisfe, еп den pylaar van dien Apostel aan- wyzen, egter denk ik, dat het vry vast gaa, dat PUBLIUS noch PAULUS daar immer geweest zyn; еп, indien de laatst- gemelde daar geweest is, heeft hy het voorverhaalde wonder, ten opzigte van de Adders , niet kunnen verrig- ten, of hy moest eerst een ander wonder gewrogt hebben, om dat gedierte daar te brengen. “PROEVE | PROEVE OVER DE VERDRAÂCZAAMHEID. ge nge PROEVE OVER DE VERDRAAGZAAMHEID. (Ой bet Engelsch.) Aan de Heeren Schryveren der Nieuwe Vaderlandfche Letteroefeningen. YNE HEEREN. a, JE heb reden te over om vast te ftellen, dat gy voor de Verdraagzaamheid , in het Stuk van den Gods- dienst, zyt. Veel із er, veel wordt er over gefchree= „ тез; dan het kan, wanneer het wel gedaan wordt, niet „te veel gefchieden: dit heeft my doen befluiten om het „ volgende korte, doch, myns bedunkens, fraije ftukje , „ Over dat onderwerp , te vertaalen, en het u te laaten » toekomen , met verzoek om аап °t zelve een plaatsje in » uw Mengeiwerk in te ruimen. Ik ben Mme Heeren! э p U Dw. Dre Е. Je Het alleredelst gevoelen, dat ’smenfchen Ziel kan ver- wallen, is eene algemeene goedwilligheid jegens alle men- Íched, Zodanig eene Zielsgefteltenis voert den mensch ten hoogen toppunte van volmaaktheid , zynde deeze eene navolging der Godlyke goedheid, welke zich over en in al het gefchaapene vertoont. In de zedelyke wereld is zo wel tene aantrekking van zielen , als die der lichaamen in de ftof= ` (ke gevonden wordt; en gelyk de lichaamen in eene gerc- gelde orde blyven „door de onderlinge werking van middel- punt zoekende en middelpunt vliedende kragten ‚zo wordt deinwendige goede gefteltenis van ziel best bewaard , door еспе gepaste maatiging van Eigenliefde en algemeene Goed- willigheid, Schoon de menfchen nauw аап een verbonden туп, door de banden der natuure en byzondere verbinte- тыеп, verfchillen zy nochthans dikwyis, uit hoofde van Onderfcheidene bevattingen en gebruiken. Van alle T wisten zyn іе, welke den Godsdienst betref- fen, vergezeld van de meeste drift en heftigheid. Stroo- men menfchenbloed wierden er vergooten wegens het aan- of verwaarloozen van byzondere Godsdienftige itel- zls. Elk aandoenlyk hart, elk hart, dat de menschlykheid , 3 niet WW PROEVE niet heeft uitgefchud , moet beeven en zidderen op ’t lee- zen van de verhaalen der fchriklyke pynigingen, die door bygeloovigen , op hunne begrippen onveranderlyk gefteld „ zo dat ze geen de minfte afwyking konden dulden , ande- ren wierden aangedaan. Zelf menfchen van de nauwgezetfte deugd еп de voorbeeldlykfte vroomheid , vonden zich , door yver in gefchillen over den Godsdienst, vervoerd buiten de paalen der Rede en betaamlykheid ; aangezet door het vuur der party{chappen , wenschten zy het verderf en be- werkten den ondergang hunner beste vrienden , die °t on- geluk hadden om in ftukken van befpiegeling met hun te verfchillen, Zy mogen door het voorwenazel van liefde tot de Waarheid hun gedrag zoeken te verdeedigen ; doch laaten zy bedenken, dat de liefde аап de waarheid niet be- hoort opgeofferd te worden, "e Menfchen vrye Ziel wil een dwang, geen geweld dulden, de weg van Rede: en vertuiging is de eenige langs welken zy zich laat leiden. In afgeperfte toc{temming fteekt ook geene verdienfte. De Redeneerkunde van het zwaard is zeer, bedrieglyk, Kan het den Vader der genade welbehaagelyk: weezen „ даг zyne redelyke fchepzels vermoord, en, als °t ware, tot zynen dienst gedrongen worden? Neen. Hy zal niets aanneemen dan сепе угуе Ziel hem opgedraagen. De burgerlyke Over- heid moge wanbedryven ftraffen , het geweetenis угу, de regten van ’t zelve onfchendbaar. Geen menschlyke regt- bank kan rekeníchap van de overleggingen des harten ei- {сһеп ; ’t Godlyk Weezen alleen heeft het regt om de Бат; ten te onderzoeken , еп de nieren te beproeven. Vervolging woedt en woelt tegen zich zelve: de opregte Martelaar , door de vlammen der aangeftooke houtmyt om- ringd, kan eene veilige toevlugt vinden in het heiligdom zyner ziele, ongenaakbaar voor de doldriftigheid der ge- weldenaaren en den verdwaasden yver des gepeupels5; hy zal, als een Phenix, uit zyne asfche herryzen , еп de dag- registers der vermaardheid zullen zynen naam vereeuwigen. Wanneer hy, aan handen en voeten gekluisterd, op den grond ligt uitgeftrekt, Кап hy inwendige vryheid genieten , en in ’t midden van de akelige duisterheid der gevangenis- ‚ fe, zal hy de heldere (traalen der waarheid zien flikkeren. _ О, zwaard der Vervolginge , keert in uwe fcheede , rust, en roest, daar! dat geen meer flagtoffers uw wreeden bloed, dorst voeden ! dat het menschdom door den band des vre- des vereenigd blyve ! Сееп dwaalingen in ’t verftand zyn te veroordeelen , als zy met есп eerlyk hart gepaard gaan, еп ше ‘OVER DE VERDRAAGZAAMHEID. 38 ' giet voortkomen uit hardnekkig vooroordeel en een moedwil- üg opzet om van anderen te verfchillen. Misfchien zal men hier op inbrengen , dat opregtheid en eerlykheid van hart ‚ in dit geval , niets betekent : naardemaal iemand, ten valfchen Godsdienst aankleevende , evenwel opegt kaa weezen. Dan eene behoorelyke befchouwing der osciadige Goedheid zal ons doen befluiten dat, in alle eeuwen, onder alle volken, onder alle aanhangen, de 20- danga, die opregte liefhebbers en zoekers der waarheid zyn „genade zullen vinden voor den Godlyken reg- moel, fchoon zy dwaalden. Minzaame infchiklykheid zal tr plaats hebben omtrent de vooroordeelen der opvoeding , ea de bepaaldheid der verftandige vermogens. Сор kent de zwakheden der menschlyke natuure „en verwagt geene Eu- gelagtige volmaaktheid. De opregte man mag derhalven зуе Ziel in vrede bezitten, zonder in zyne rust geftoord te worden of anderen teftooren. Zedelyke deugd is het voor- naamfte, ’t geen van ons geeischt wordt іп den {ааг der beproevinge , en om die te betragten ftaan alle menfchen k; ор de heirbaan der deugd kan de Herder, met zyn’ ‚ zowel als de Koning, met zyn’fchepter, voortftree. ven: terwyl de Kunde en gefleepenheid omtrent afgetrokke- зе en duistere gefchilftukken, maar voor weinigen gefchikt is. Onder elk volk heerscht eene zekere wyze van denken, gehandhaafd en befchermd door de burgerlyke Overheid: wa Regtzinnig is in °t eene Land, gaat voor Kettery in een афет; doch "с oog der welverlichte Rede ziet een on- deuzend even voor de fnoodfte Kettery aan , en houdt eenen deugdzaamen wandel voor de beste Regtzinnigheid. Gop is geen aanneemer des perfoons , noch de Go p$van eenige byzondere Kerk , veel min van еспе byzondere ge- zindbeid in een Kerk. Hy bepaalt zyne zegeningen en wel- daaden niet aan cenige weinige gunftelingen , alle fchepzels deelen in zyne goedheid, fchoon op ongelyke wyzen. Ну бе”: oneindig ruim tot zynen Tempel heeft, hoort de op- кт gebeden van alle volken, geflachten en tongen. kan niet voorby hier in opmerkinge te neemen , welke verkeerde begrippen eenigen omtrent den Godsdienst koes- teren 5 zy oordeelen het voldoende een goed zedcelyk Ice- ven te leiden „ opregt met hunne medemenfchen te hande. len; doch zelden of noit vertoonen zy eenig blyk van Godsdienftige eerbewyzing aan den Schepper des heelals. openbaare eerdienst is ondertusfchen ecn noodwendig teken van de hulde , die wy den Koning der Koningen , en | р A | Heer TE 56 PROEVE Heer der Heeren bewyzen ; ееп welgefteld gemoed karz geen vermaaklyker bezigheid vinden dan het toebrengen van dankofferanden aan de gunstrvke en alles fchenkende Voorzienigheid, еп het affmeeken van de befcherming der Almagt, aren ‘er geen tyden tot den Godsdienst be- paald , het menschdom zou welhaast in beestagtigheid ont- aarten. De Inftelling van den Sabbath , enkel їп een ftaat- kundig licht befchouwd, is zeer te pryzen, еп wonderlyk gelchikt om ’t bezef van Godsdienst en Deugd onder de menfchen te bewaaren. — Wat ook eenigen mogen zeg- gen wegens de duidelykheid van de wet der Natuure , zal een ieder , die immer de menfchen en de menschlyke zaa- ken zag , 20 als ze waarlyk zyn ‚moeten bekennen , dat een vastgeftelde Godsdienst noodig is tot het welzyn van ееп" „Burgérftaat. Elk braaf man zal, uit deezen hoofde, den Godsdienst zyns lands met eerbied en ontzag bejegenen. De vrede en rust дег Maatfchappye behoort byzonder in ’t oog gehouden te worden, door lieden die zich aan enkele befpiegeling overgeevende , maar al te gereed denkbeeldige plans van hervorming ontwerpen, die nimmer ter uitvoer unnen gebragt worden. Eene algemeene Verdraagzaam- heid moest ’er plaats hebben , onder opregte leden van alle belydenisfen; die tevens Ше en geruste leden der Maat, {сһарруе zyn. Mogelyk zegt iemand ‚ dat dusdanig een grondregel vera warring in den Staat zou verwekken. Maar zullen eenige regels , eenige verbintenisfen „ °t verfchil van gevoelens kunnen voorkomen , en beletten. De menfchen zullen, in fpyt van alle Kerklyke vastftellingen , voor zich zelven den- ken en oordeelen. Hunne tongen mogen naar tydsgelegen= heid fpreeken , doch hun hart zal ’er tegen ор komen. En welk een wreedheid is het een opregt man te dwingen om zich anders uit te drukken, dan hy denkt. De deur ter gemeenfchappe van elke Kerk des lands moest zo ruim weezen als mogelyk, еп de zwaarigheden van ’t gewisfe behoorden altoos met tederheid behandeld ta worden : °t is best niet te fterk te (aan op afgetrokkene еп verborgene leerftellingen , waar omtrent men 20 ligt in de eene of andere dwaaling valt: de algemeene beginzels van den Godsdienst moesten als Geloofsartykelen worden voor- efteld. М Уап alle Godsdienften , op den geheelen aardbodem, is de Christlyke de uitmuntendfte , zynde deeze een kort en nauwkeurig begrip van de waare Wysbegeerte pen een уо. | maakt OVER DE VERDRAAGZAAMIIEID. zy waakt rigtfnoer voor den mensch. CHaisrus bewees zyne Godlyke zending door eene menigte opénbaare wonderdaa- den, en zyn onzondig leeven, vol van alle deugden, ver- сегде zyne Leer. Hy verfcheen als een Leeraar der gereg- tigheid , by dong na geen aanzien, hy zogt geen rykdom- men. Hyging bet land door goeddoende aan allen , tevens de lichaamiyke ongemakken, еп de kwaalen der Zielen genee- zende. Zo groot was de goedaartigheid van den Zaligmaas ker ær wereld „ dat hy de liefde tot het onderfcheidend Кезек van zynen Godsdienst ftelde. Hier aan zullen zy мез да: gy myne leerlingen zyt, indien gy Liefde bebt tot Het lydt geen tegenfpraak , dat de Christenen grootlyks ontaard en verbasterd zyn van de Eenvoudigheid der Buan- gelieleere. De Godsdienst wordt nu aangemerkt als ееп itelzel, gefchikt om eerzugt te voeden en gierigheid te vol- doen. Zo ras de Christlyke Godsdienst den Godsdienst van den Keizer wierd „en fteun kreeg aan den wereldlyken агт, nam de verbastering een’ aanvang „еп de Christenen begon- nen, op hunne beurt, te vervolgen. Toen donderden de Kerkvergaderingen vervloekingen over en tegen elkander uit; toen zag men de Ketters aan den wereldlyken arm overleveren ; toen wierden de martelvuuren ontftooken, Kan men gelooven dat het Euangelie des Vredes, elende еп verwoesting op aarde zou brengen! О wonderbaare bee dorvenheid der menschlyke natuure ! , Vertandige menfchen zullen altoos onderfcheid maaken tusíchen een ftelzel zelve, en waar toe het uit eigen aart flrekt, en het misbruik °t welk daar van gemaakt wordt. De noodzaaktyke en aangelegene Waarheden , worden, in de Heilige Bladeren , duidelyk geopenbaard: duistere en moeilyke plaatfen behelzen niets ter zaligheid noodzaaklyk ; mogen oordeelkundig behandeld ‚ maar moeten nim- Der als kenmerken van Regtzinnigheid aangevoerd worden. Het was te wenfchen , dat allen, die zich Christenen noe- men, in ééne Kerk den Godsdienst handhaafden, dat het ééne Kudde was еп één Herder. Теп dien einde moet de een den ander infchikken en toegeeven. Alle Christlyke gtmeenfchappen ftemmen over een in de grondwaarheden ; waarom verfchillen zy dan, ten.opzigte van min aangclen gene ftukken? — De hoofdoorzaak van hun verfchil berust ш де grootschheid en trotschheid der hoofden van byzon- dere Aanhangen , die noodwendig dat aanzien „ dat gezag , t welk zy ‚ de verdeeldheid Пад houdende, bezitten, by d . 5 © S ` PAJON de vereeniging zouden verliezen ‚еп ongemerkt іп de groo. te menigte doorgaan. Geene dwangmiddels moeten tot deeze vereeniging ge- bruikt worden , gemaatigdheid en infchiklykheid behooren dit uitte werken. Geweld maakt veinsaards , overtuiging alleen kan waare belyders verwekken. Geen een bevel wordt ?ег in °t Euangelie gevonden ,’t geen de heerfchappy over de geweetens der menfchen aan iemand toeftaat. Het Christlyk Geloof zal nimmer, in de oorfpronglyke Eenvou- digheid, beleden worden , zonder de handhaaving van de menschlyke vryheid, het buiten fluiten van alle menschly- ke ftellingen ‚еп hetenkel aankleeven van die Leerftukken „ welke de wereld leeren :сор in geest en їп waarbeid te deer, Laaten wy onze gemoederên opheffen ; en de vuurigfte ge- beden der Godheid opdraagen ‚ fmeekende, dat hy allen menfchen genadig zy, en allen die op den weg der dwaa- ling wandelen of bedroogen worden „ор den weg der waar= heid brenge. BRIEF van den Heer PAJON , OVER DE ZIEKTEN VAN DE BORST. 