Reis door Noord Amerika
Gedurende byna de gehele lente was het 's morgens by het opkomen Weder der zon ftil en goed weder. Om agt uren begon het tamelyk hard te gcdinen- wayen, en dit duurde den gantfchen dag tot zonsondergang, wanneer ^'^ '•^'^ het weder voor den gehelen nagt ftil wierd. Dit was de gewone ftaat ■'-^'"^' van 't weder. Dog fomtyds ftormde het twee of drie dagen zonder op- houden. Op den middag woei het gemeenlyk het hardft. Maar ge- meenlyk ging het zo als 't volgt met den wind. Te zes uren des mor- gens ftil. Te zeven uur een zoete koelte uit het weften, die om agt uur •wat fterker wierd, om elf uren nog fterker, maar om vier uren na den middag niet fterker dan zy te agt uren in den morgen was. Dus nam de wind af tot dat het geheel ftil was als de zon onderging. De win- den waren dit voorjaar gemeenlyk weft. Dd 2 Men (*) Convallaria. CI2 N E W J E R S E Y. Voorte- Men verhaalde my dat het een zeer zeker teken was van flegt wieder, keu. als by 't ondergaan der zon zig v^rolken aan den wefter gezigteinder ver-' tonen; en als die wolken binnen 't uur onder den horizon zinken zal het den volgenden dag regenen , al is het 's morgens helder en moi weer. Maar als de wolken in 't zuidweften aan den horizon gezien worden by ■'t ondergaan der zon , en zy een weinig later oprj'zen , kan men den volgenden dag goed weer verwagten. IDen 20. Maart voorfpelde een oude Zweed verandering van weder, omdat het zo ftil was ; want als het verfcheiden' dagen hard gewaid heeft en 'er volgt ftUte op, zegt men dat 'er regen , fneuw, of andere veranr dering in 't weder zal voorvallen. Bloeycn- Den a i . Maart zag men. dat de Rode Ahorn en de yimerikaanfche de bo- Qim begonnen te bloeyen , fonïmige Olmen ftonden reeds in vollen "^'^"- bloei. Den 24. Maart ging ik tamelyk ver in 't veld wandelen om naar bloeyende planten te zoeken. Dog ter oorzake van de betrokkene lugt en de zware regens die 'er gevallen waren, was 'er niets voort- gekomen. De bladen begonnen nu tamelyk groen te worden. De planten, waarvan ik boven gewaagde, ftonden nu in bloei. De ^mmone hepatica ftond nu. te bloeyen. Zy was overvloedige I)e Zwede» noemden z& Blauwe bloem. Zy willen 'er geen ge- bruik van te maken. Gebrek Geen van alle de akkers , waarop ik heden wandelde , had' floten-, aan flo- fchoon die 'er wel nodig waren. Dog men volgde hier de Engel- ten. j-f-ijg rnanier van geen' floten om de koomvelden te graven, zonder daar op te letten of zy. die ook. nodig hadden. Een gevolg hiervan was, dat de laatfte regens grote ftukken van bezaid land hadden vreg- gefpoeld. Daar waren gene greppels tuflchen de akkers , uitgenomen een zeer fmalle langs de betuiningen, die geheel met Sumach en braambeflèftruiken overwafl!en was, zo dat het vee daar weinig of geen voedfel konde vinden. De akkers waren naar broad caft ,. gelyk het de Engelfchen noemen , of in ftukken van zes ellen breed , en door voren van malkander gefcheiden , aangelegd.. Deze akkers waren gelyk ,, en in 't midden niet hoger dan rondom. Infekten, Een foort van worm, Melo'é MajaJis, kroop op de hoge plaatfen. De Antiopa Kapel vloog in de boflchen.. Dit. was ds eerfte ka- pel die ik dit jaar zag. De Euphrojyne behoorde tot de zeldzame kapellen. De andere In- fekten ,. die ik dien en de volgende dagen befchreven heb , zal ik by ene andere gelegenheid doen kennen, In 't vervolg zal ik maar van die fpre- ken, die om enige byzonderheid merkwaardig zyn. IToifta- JDe Hoiftapels waren hiermeeftop de ^•ave<^^fwys gemaakt, dat yels. is 5 R A K o o N. 1749. 2ï3 is, op de wys van enen korten dikken kegel, zonder enig dekfel \'ïin bo- ven. Als men hoi van doen had fiieed men 'er wat af, met een zeker foort van mes. Egter hadden vele lieden , byzondcr orallreeks Phila- delpbia , hoillapels met een dak 'er over , dat zy konden doen ryzen ea dalen. Drgt by den gi"ond lagen enige balken waarop het hoi lag, ont dat de lugt 'er vry mogt door fpelen. En die holbergen waren zo ge- bouwd dat het hoi een vadem of twee boven den grond lag, op enen vloer van planken, waai- onder het vee in den winter liaan kon, als het zeer flegt weder was, hoewel, gelyk ik gezegd heb, velen hun vee al- tyd in 't veld lieten. Onder dezen vloer waren rondom wanden van plan- ken, die egter zo veel ruimte tuflchen beiden hadden dat 'er de lugc vry kon door fpelen. Den 27. Maart ging ik naar den ouden Nills Gujlaffon^ met in- De zigt om van hem een berigt te krygen aangaande den vorigen toe- '-''•"'^s-- ftand der Zweden 'hier te lande. Het land waar door ik reed was '■"'■'^'■' van den zelven aard als ik reeds overal gezien had in dit werelddeel. Het was gefchakeerd met heuvels en dalen; de eerflen beitaande uit ene bleke lleenkleurige aarde , zamengefteld grotendeels uit een fyn. zand , vermengd met wat zwarte tuinaarde. Ik zag nog bergen nog ftenen , uitgenomen enige fteentjes niet groter dan een duifei , leg- gende op de heuvels , en gemeenlyk beftaande uit enen witten quarts , die van buiten raeeft glad was. Door de dalen liepen enige beekjes met helder water , welker bodem met zulke witte keyen bedekt waä als ik reeds befchreven heb. Nu en dan zag ik enen poel in de laagtens. De Landhoeven lagen vry wyd uit malkander , gemeenlyk. van alle kanten met koornakkers omringd. Op de meeden dezer ak- kers waren nog de ftorapen der bomen over , die men voorheen geveld had , een bewys dat het land nog niet lang bebouwd was^ zynde veertig of vyftig jaar geleden nog geheel en al mee hout be- dekt gewecfl:. Ieder Landman woonde hier op zig zelven op zyneii eigenen gTond, gemeenlyk van dien van zynen nabuuur door bos- fchen van hoge bomen afgefcheiden , waaronder en tuflchen door merv egter te paard , en zelfs met een rytuig, ryden kon, zynde de grond zeer effen. Hier en daar lagen omgewaide bomen, fommigen met wor- tel en al uitgerukt, anderen flegts midden doorgebroken. Opfom- mige oorden vond ik ook grote ftreken waar jong hout ftond ,, van' twintig, dertig, veertig jaar. Deze ftreken,. zeide men my, hadden voorheen den Wilden tot planteryen gediend. Ik zag nog gene te- kens dat de bladen uitkwamen, nog vond enige bloem in de bos- fchen. De koude winden , die enige dagen gewald hadden , hadden alles te rug gezet. De boflchen beftonden voornamelyk uic verfchei- ^n' foorcen van Eilien en Hikories. De poelen waren vol van deJ^ D d 3 .10- fii4 N ï: W J E R S E Y. roden Ahorn, die nu in bloei ftond, waardoor zy van verre zig ge- heel rood vertoonden. Oude De oude Zweed, dien ik kwam bezoeken, fcheen nog frifch en {laat van levendig, en kon wandelen met een flok; dog hy klaagde dat hy in 't Land, ^jg laatlle jaren pynen in den rug en de leden gevoeld had, en zyne voeten niec warm houden kon dan by het vuur. Hy kon, zeide hy, den flaat van hei land zig zeer wel herinneren ten tyde dat hec •de Hollanders bezaten, en in welken toeftand het was voor de aan- komfl: der Engelfchen. Hy deed 'er by , dat hy veel houts naar Fhiladelphia gevoerd had, in den tyd toen het gebouwd werd. Het heugde hem ook dat 'er een groot bofch ftond op de plaats waar nu die flad ftaat. Zyn Vader was een van die Zweden geweeft die uit hun Vaderland herwaards overgekomen waren om dit land te be- volken. Hy gaf my de volgende berigten op de vragen die ik hem deed. Van Van waar kregen de eerfte Zweden hun vee? De oude man zeide, dac waar de hy een kind zynde had horen vertellen dat zy hunne paarden , koei- Ztüerfew jgj^^ fchapen, varkens, ganzen en enden hadden medegebragt. In 't "ekre'^en ^^"^^ ^^^ ^^"^ S^"-^ ^^^^" ' '^^S ^^ vermeerderden fterk in 't vervolg. hebb(jn. Maryland , New Tork , Nieuw Engeland , en Virginie , waren , zeide hy, eerder van Europer s bevolkt geweeft dan deze ftreek; dog hy wift niet of de Zweden enig vee uit die Provincies gekregen - hadden, uitgenomen uit New York, Zo veel hy zig kon te binnen brengen, hadden zy reeds in zyne kindfchheid enen tamelyken voor- raad van vee. De varkens waren in dien tyd zo fterk vermenigvul- digd , dat zy wild in de boflchen liepen , en men genoodzaakt was ze te fchieten , als men ze eten wilde. Ook bragt hy zig te bin- nen dat de paarden op fommige plaatfen in de boflchen liepen, dog hy kon niet zeggen of enig vee wild geworden was. Het vee , meen- de hy , wierd nog even zo zwaar als toen hy een kind was , onderfteld zynde dat het eten genoeg kreeg. In zyne jeugd was het voeder zeer overvloedig. Ene koe gaf toen zo veel melk als nu drie of vier , dog zy kreeg ook toen meer en beter voer dan nu drie of vier krygen , en , zo als de oude man zeide, is 'er nu des zomers bedroefd weinig gras. Van Van waar kregen de Engelfchen in Penfylvanie en New Jerfy hun waar deyeep w^^ antwoord was, dat zy het voornamelyk van de Zweden en Engel- fjälländers koften die daar woonden, en een klein getal bragten zy me- ^"* de. De gedaante van het vee , en het eenparige getuigenis der EngeU fchen alhier, beveftigden het zeggen van den ouden man. Kooin Hoe kwamen de Zweden hier aan hun koom en hunne vrugten 1 De «n vrug-gryzaard zeide , dat hy dikwyls gehoord had dat zy allerhande foorten ^*"* van granen, van moeskruiden en vrugten mede gebragt hadden, want, zo R A K o o N. i74<;. 215 zo ver het hem heugde, hadden zy altyd overvloed gehad van weit, rog- ge , haver en garft. Zy brouwden toen al hun bier van garfteiT- mout , en het bier was goed en kragtig. Ooic hadden zy reeds ketels om brandew^n te ftoken , die zy des noods zulken leenden die 'er genen hadden. In 't eerft moeften zy Mais van de Wilden kopen, zo wel om te eten als om te zayen ; maar enige jaren later breidden zy hunne Maisplanteryen zo ver uit, dat de Wilden die van hun kopen moeften. Ook verzekerde my de oude man, dat de Wilden ^ toen de Zweden zig hier het eerft nederzettedcn , veel vernuftiger en werkzamer wa- ren dan nu. Li zync jeugd hadden de Zweden enen goeden voor- raad van goede witte kool. Ook was 'er oven'loed van Winter- kool, die 's winters ook op 't veld bleef. Nog waren ze wel voor- zien van knollen , die men 's winters in gaten onder den grond bewaar- de. Dog hy vond die wys van bewaren niet goed , want als zy daar te lang in lagen wierden zy voos. Hy vond beter ze, na ene wyl, na dat ze gegraven waren , in de opene lugt te hebben gelegen , op enen hoop op 't veld te goyen, met ftroo toe te dekken, en aarde boven op het ftroo te leggen. Op deze wys houdt men ze nu den winter over, en zy worden niet voos. De Wilden waren 'er zeer gretig naar,- en noemden ze fomtyds Hopnis, en fomtyds Katnis. Ook kweekten de Zweden in zyne jeugd gele wortelen. Onder de ooftbomen behoorden de Appelbomen ; dog zy waren niet menigvuldig, alleen fommigen had- den lileine boomgaardtjes. Niemant maakte toen Cyder, want die is eerft naderhand in 't gebruik gekomen.. Kerflèbomen w^aren 'er reeds in» overvloed, toen hy nog een jonge was, ende Perfikebomen waren 'er toen in groter menigte dan nu ; de Zweden maakten 'er bier van. Hy kon niet zeggen hoe zy aan de Pei-fikebomen kwamen.- In zyn jonger jaren waren de Wilden overal door het land vei-fpreid; De IJ^d- zy woonden tuflchen de Zweden in. Hy fprak van Zw^ie» die door hun ^<•'"• omgebragt waren, en hy noemde twee zyner Landslieden die zy gevild hadden. Ook ftalen zy enige kinderen van de Zweden , van de welken men noit weer gehoord heeft. Eens kwamen zy en verfloegen enige Zweden, van de welken zy de harfl^npannen mede namen. By die ge- legenheid trokken zy een klein meisje het vel van 't hoofd af, en zouden "t hebben omgebragt , indien zy juift niet enen boot met Zweden op zig hadden zien aankomen , het welk hen bewoog de vlugt te nemen. Het meisje kwam op , dog kreeg noit weer hair op 't hoofd. f. evens- De Awerikanen hadden op verfcheidcii' plaatfen kleine velden raei ^•^" Hf^i^ Maïs. Voor de aankomfl: der Zweden hadden zy gene anderen dan fte- '^'^'^ '^ ' nen bylen, gelyk ik reeds heb aangetekend. Zy planteden maar weinig Mais, en leefden meeil: van de jagc, en het grootfte deel van den zomer waren de wortelen, waarvan wy boven gewaagden, hun voomaamfte voedfel. Zy hadden geen vee tot den akkerbouw, en moeflen dus alles met eigen' handen doen. De Mais bewaarden zy 's winters in holen on- der den grond , dog zelden een vadem diep ; onder de Mais en op zyde hgen zy brede ftukken van boomballen , zo dat daar hec koom geheel binnen 'm lag. Het Andropogon bicorne, een foort van gras, dat hier overvloedig wafl:, en dat de Engelfche?} Indiaanfch gras en de Zwe* den fVilskt gras noemen , vervulde hec gebrek van ballen. Met dit gras bedekten zy de Mais in het hol, en over die alles heen deden zy ene ge- noegzame hoeveelheid van aarde. De Mais bleef zeer goed in deze ga- ten, en elke Amerikaan had zj'ne onderaarfche magazynen waar zyn voorraad veilig was, hoe ver hy zelf ook weg reisde. Na dat de Zws- den appel- en perfikebomen geplant hadden , kwamen de IFilden, en vooral de Vrouwlieden , de vrugten dikwyls ftelen ; dog als de Zweden 2e kregen , gaven zy hun een goed pak flagen , ontnamen hun het geflo- kne, en dikwyls nog daarenboven hunne klederen. Zo gebeurde hec Gok dat toen de Zweden ene menigte varkens bekomen hadden, en die overal door de boflchen liepen , de ïVilden die ftilletjes doodden en zig '■er op vergaftten. Dog daar waren ook enige Wilden die vai'kens van cle Zweden koften, welken zy leerden hen gelyk honden natelopen, ea als zy van de ene plaats naar de andere verhuisden , hadden zy hunne varkens in hun gevolg. Zy kregen ten laatften van dit vee zulke menig- te , dat zy ze den Zweden voor ene kleinigheid overdeden. De Ameri- kanen hielden zeer veel van melk , en 't was een onthaal als de Zweden hun melk voorzetteden. Hy wandelde eens met enen Wilden , en zy ontmoetten ene roodbonce üapg. De Zweed zogc een ftok om ze te doden, dog de V/iUeman fmeek- R A K o o N. 174,9. a 17 fmeekte hem dat niet te doen , dewyl de ilang zyn God was. Misfchien zoude de Zweed het dier niet gedood -hebben , maar horende dat het de Godheid van de Jmerikaan was floeg, hy het dood , in 't byzyn van den Huilden , zeggende , " om dat gy de flang aanbidt , agt ik my „ verpligt ze te doden". Somtyds kwamen de y^»;fr/A'«»*«, indeZw^f^- fcbe kerken , l:oorden den godsdienll aan , en gingen weer heen. Eens dat on- ze Zweed te kerk was , en niet mede zong om dat hy geen boek by zig had , floeg hem een Amerikaan , dien hywel kende ^ op de Ichoiider , enzeidc , waar om zingt gy niet mede , 7'antanta , tantanta, tantania'i Opeenan- der tyd kwam'er een in de Zweed fche kerk te Rakoon , en na een wyl rond ge- keken en geluifterdte hebben , zeide hy , ho ! veelgepraat en gezwets , maat- geen brandewyn of cyder , en daarmede ging hy heen ; want hier moet men aanmerken , dat als de Wilden ene rcdenvoering tot hunne makkers houden , om ze tot den oorlog aantezettcn, zy gewoon zyn buitcnfporig te zuipen. Toen de Zweden overkwamen koften zy zo veel lands als zy wilden byna voor niets. Voor een rtuk pei, of diergelyks , konden zyeenfluk gronds krygen dat tegenwoordig meer dan honderd ponden ft. zou waard wezen. Als zy een rtuk lands koften, wierd 'er gemeenlyk een koop- brief gemaakt ; en fchoon geen åox' Wilden lezen of fchryven kon , krab- belden zy evenwel hun teken onder aan. De Vader van den ouden JSilh Gujlaffon koft een ftuk lands van de Amerikanen van New Jerfey. Zodra het papier opgemaakt was on de Wilden het tekenen zouden , te- kende een van hun, wiens naam enen Bever betekende, enen Bever, een ander tekende een pyl en boog , en een derde enen berg , in plaats van hnnne namen. Zy maakten hunne kanoos uit dikke bomen , die zy door 't vuur uitholden, gelyk reeds gemeld is. Omtrent het weder was de oude man van gevoelen, dat het byna Hot Wc het zelve federt dien tyd was gebleven ; dat 'er nu zo veel ftonnen ko- dur. men als voorheen; dat do zomers nu foratyds heter, fomtyds koelder zyn dan voor dezen; dat de winters al even lang en koud zyn als in zy- ne jeugd , en dat 'er dikwyls ruim zo veel fneuw valt als in de verlede- ne tyden. -Dog hy dagt dat 'er geen winter in koude by dien van 1697. halen kondc ; want toen hg de Dellaware zo dik met ys , dat hy 'er ver- fcheiden geladen' wagens met hoi overbragt naar Chriftina , en dat men ze zelfs nog lager met flcdcn konde overryden. Hy wift niet dat 'er oic enig vee dood gevroren was , uitgenomen in later tyden enig mager vee en dat gene ftallen had. Ook regent het des zomers nog meer nog min- der dan het plegt, uitgenomen dat in de laatfte jaren de zomers wat di'oog geweeft zyn. Ook kon hy gene vermindering befpeuren in de wateren van rivieren , poelen en plalïèn. Hy gaf het als ene bekende raak op, dat men overal byna in 't graven van putten oeftcrfchelpen diep in de aarde vond. E e Hsr fiiS N E W J E R S E Y. Knort- Hv meende ook dac de afgaande koorcfen voorheen even gemeen eng6- Iciu %veldig geweefl: zyn als nu , dog dac zy zo gemeen niet fchencn om dat 'er minder menfchen waren. Hy had die koorts al gehad eer hy nog volvvafTen was. Hy kreeg ze in den zomer, en hield ze tot het einde der volgende lente, en dus omtrent een jaar, dog zonder dat zy hem belettede binnens of buitens huis zyn werk te doen. Maar de horftont- ftekingen waren ver na zo gemeen niet als nu. In 't algemeen wa- ren de menfchen in dien tji-d zeer gezond. Enige jaren geleden had zyn gezigt zo afgenomen dat hy een bril had moeten gebruiken. Daarop overviel hem ene koorts, die- zo geweldig was dat hy vreesde niet optekomen. Egcer herllelde hy, kreeg nieuwe kragten, en was naderhand ia Haat zonder bril te le- zen. ^'ori^e D^ huizen die de Ziveden in *t ecrft bouwden waren zeer flegt.. Levens- i^g^ gehele huis beftond uit ene kleine kamer, de deur was zo laag: Z^^xeden. ^^^ "^^" bukken moeft om 'er door te gaan. By gebrek van glas moeften zy zig behelpen met gaten in den wand , daar een hou- ten fchuif voor was. Zy vonden geen mos , of ten minden geen; dat bekwaam was om 'de reten in de wanden te floppen. Dus wa- ren zy genoodzaakt dezelven met klei. van binnen en van buiten te bepleifteren. De fchoorftenen wierden in enen hoek gemaakt van grauwen fteen , of op plaarfèn daar geen fteen te vinden was maar- alleen van klei. De bakovens waren ook in de kamer. Voor de. aankomft der Engelfchen hadden de Zweden flallen voor. hun vee , dog naderhand lieten zy ook na die te maken.. Ivlcdiiio:. Voor dac de Engelfchen zig hier nederzetteden konden dë Zweden zo veel klederen Hiet krygen als zy van noden hadden , en moeden zig behelpen zo goed als zy konden^ De mans droegen veften en kouflèn van vellen. Hoeden waren niet in gebruik, en men droeg kleine tjiutfen van voren met kleppen.. De fchoenen maakten zy zelven , want' fommigen hadden geleerd hec leder te bereiden en fchoe- nen met hakken te maken ; maar zulken die geen fchoenmakers van ambagt waren, namen de lengte van hunne voeten, en naiden daarna hec ledeF aan een, fchikkende een ftuk voor de zool, een voor de agterihikken , en een voor het bovenfte. Ook zaiden zy vlas en weefden linnen. Hennip hadden zy niet, dog zy bedienden zig van vlas of wilden hennip om vifchwant te maken. De Vrouwen gingen in jakken en rokken van vellen. De bedden , uitgenomen de lakens,. waren van beeftehuiden, als van beren, wolven en diergelyken. .Spyzen. Koffi, thee, chokolaat, hier nu zo gemeen in 't gebruik, waren, toen onbekend; Hec ontbyt was brood en boter, en ander voed- R A K 0 0 N. 1749. 219 zaam eten. Suiker en fyroop hebben zy zo lang hem heugde ge- noeg gehad, en de rum vvas voorheen beter koop dan nu. Urr het berigt dat my de oude Gujiaffon gaf maakte ik op , dat Gcbruï men hier voor de aankomfl: der Engelfchen de gebruiken van Zweden lifii, volgde , dog fedcrt zyn allcngskens de Engelfche gewoontcns ook by de Zwe- den doorgedrongen. Toen hy nog een kind was , waren 'er twee Zweed- fche fmids, die bylcn, meden, feiflèn, en ander werk op iy[iZweedJcb maakten , en hun werk vvas fcherper dan hier nu kan gevonden worden. De bylen nu in 't gebruik zyn op de Engelfche wys gemaakt, breed van yzer en met enen fmallen fteel. De meefte Zweden maakten gebruik van baden gemeenlyk alle zaterdagen, Zy vierden de kersmis met aller- hande fpelen en geregten van eten en drinken , volgens de gewoonte van Zweden-^ dit alles is nu mecft buiten gebruik. In de jeugd van den ou- den man maakte men hier een byzonder foort \'an karren of wagens. Zy zaagden dikke ftukken van Liquidambar y en gebruikten 'er twee tot voor- en twee tot agteiTaden. INIet deze wagens reden zy hun hout naar huis. In hunne flcden is weinig verandering gekomen. Timmer- hout en ftammen wia-den naar huis gefleept. Zy bakten, even alsnog, grote broden, dog hadden zelden bifchuit. De Engelfchen hebben by hunne aankomfl den Zweden zeer aanzien- lyke ftreken lands tot enen geringen prys afgekoft. Zyn VaSer verkoft aan de Engelfchen voor een varken , ene koe en honderd kawoerden , een ftuk lands dat nu wel driehonderd pond waard is. Met opzigt tot het afnemen van vifch en gevogelte was de oude man volkomen van het zelve gevoelen dat ik reeds opgegeven heb. Dusda- nig een berigt .gaf hy my aangaande den ouden toeftand der Zweden hier te lande. Dk Orkanen zyn hier fomtyds zeer geweldig, en rukken zware bc- Oorka- men uit den grond. Zy lopen fomtyds als in zekere regte Ih-eken. Waar "cii. zy vallen werpen zy alle de bomen omver, zo dat het 'er uitziet als of -de bofTchen met opzet waren geveld , dog vlak daar naad ftaan de bomen onbefchadigd. Zulk ene plaats is my aangewezen geworden. Het is zeer gevaarlyk in de bofTchen te zyn waar een orkaan woedt, want de bomen vallen zo plotslings, dat men den tyd niet heeft zig te bergen. De Penfylvanifche Abeel ilond nu in vollen bloei. Dog vertoonde al zo weinig nog zyn blad als het overige geboomte. Een oude Landman berigtte dat men gemeenlyk voor ene mate ge- Vru^r- zaide Rogge twintig maten terug ontving, en dertig van de Garft Maar baarheid dan raoell de grond wel bereid wezen. De Weit gaf omtrent zo veel des weerom als de Rogge. De grond was een mengfel van klei, zand enS^^"*^^' zwarte aarde. Tegens den avond keerde ik van den ouden NilU Qufiaffon naar huis. E e 2 Den a20 N E W J E R S E Y. Zwarte D^N 28. Maart vond ik enen zwarten Kever (*) met een vyfhoekij; Kever, eivormig fchild , enen dikken ftompen hoorn , en een bultig li- chaam. Deze is een van het dikfle Ibort dat men hier vindt. Ik vond hier en daar gaten op de hoogtens zo wyd dat ik 'er myn vinger in ftc- ken kon. Als ik ze opgroef vond ik altyd deze kevers onder in leggen , omffent vyf duimen diep. Somtyds. waren 'er korte witagtige wormen in, omtrent zo dik als een vinger, leggende nevens den kcvei'; mis- fchien is het het zelve dier. Ook waren 'er nog andere Infekten in. die gaten, als veldkrekels, fpinnen en anderen. Deze kever rook volko- men als het Trifolium melilotus carulea. Hy was geheel bedekt met. lang-werpigfonde en bleke myten, (f) Zyn poten waren al zo dik als die van den Millkever. (§) Een an- I-'^N 4. Api'il vloog 'er overal langs het veld een Cicmdeï» of ligt- di.r. gevende Kever, met een goudgroenen kop, lyf en poten, ertt)lauwgroe- nen buik. Hy is zeer gemeen in Noord Amerika , en fchynt ene vcr- fcheidenheid te zyn van de Cicindela cawpefiris. Een foort van Watermuggen (**) huppelden in menigte op ': water,, dat niet fterk afliep. Ook zagen vvy enen pekzwarten Wateckever {]]) zwemmen. Veran- Omtrent zedig jaar geleden was dit Land byna geheeF met gro-- deling in j^ zware bomen bedekt en de poelen waren vol \raters. Dog wei- c UI aat j^jgg andere oorden hebben zo fchielyke verandering ondergaan als dit. Lands Lond. De bosfchen zyn op de meefte plaatfen omgehakt, de poelen door afleidingen droog gemaakt, het land is bebouwd, en in koomak- kers, weilanden, en diergelyken veranderd. Dus fchynt het dat ene zo fchielyke verandering ook invloed op het weder hebben moet. Ik onderzogt deze zaak by de oude lieden, die alle deze veranderin- gen gezien hadden; en zy gaven my dit eenparig berigt. en liet De winter kwam voorheen vroeger dan tegenwoordig, De Heer \\cder. Jfaac Norris , een ryk koopman , die veel deel had in de beftiering va» Penfylvanie , bekragtigde dit met ene byzonderheid. Zyn va- der, een van de eerfl:e Engelfche Kooplieden in dit Land, had lang opgemerkt , dat de Della'ware in zyne jeugd gemeenlyk half Novem- ber O. S. reeds toelag, zo dat de Kooplieden hunne fchepen voor dien tyd de Rivier moeiien doen afzeilen, uit vrees van 'er te moe- ten overy/interen. Tegenwoordig raakt zy niet toe dan ene maand later. Ook (*) Dit fchynt de Scarabaus Ccirolhius van. Linn^us Syfi. Nat. p. 545.. te zyn. Ply is gemeen in New Tork, New jferfey, Pén/ylvank, Mary- land en Karolina. {:{) jicarU {,$) SiaruMis Jlercgrarius, i"*^ Cimexlacujlris. Ctt) A.V- tiscus piceus. R A K o o N, 17^49, aai CöK fncuvv'dc het veel vroeger voor dezen dan nu. Dog het \ve^ der was ook meer Ibndvallig, en als het eens begon te vriezen duur- de het gemccnlyk tot het einde van Februari of tot in Maart O. S. wanneer het gemccnlyk begon warm te worden. Tegenwoordig is het warm den dag dikwyls na de gefb-engftc koude, en fomtyds ver- andert het weder verfcheiden malen op enen dag. De mecfte oude lieden waren van mening, dat de lente tcgcu';- woordig veel later aankwam dan voorheen, en dat het nu veel kou- der was in 't laatll van Februari en in de gehele maand van Mai dan in hunne jeugd, toen reeds in 't laatft van Februari het land al zo groen was als nu in 't laatft van Maart en 't begin van April O. Sv De Ztveckn zeiden toen , Pafk bitida , Pafk fent , altid Gras , ,; Paafchen vroeg, Paafchen laat, altyd gras." Maar mifichien kan men op deze w^s verklaren, hoe hec komt dat die oude lieden zig verbeeldden dat toen alles vroeger aankwam. Het vee was toen z<» talryk niet als nu , en de bofichcn waren vol van gras , dat tot een mans lengte groeide. Tegenwoordig wordt hec gras, dat maar een jaar duurt, alle jaren door het gedurige weiden van het vee vernield: Nu was het wanrichynlyk dit maar een jaar durend gras dac vroeg in de Lente groen was , en dit nu weg zynde moet de menfchen doen den- ken dat alles voordezen vroeger aankwam dan tegenwoordig. Ook zou hec, volgens hun zeggen, voorheen meer geregend heb- ben dan tegenwoordig, vooral in den herfll, wanneer het dikwyls bezwaarlyk was van wegen dö regenvlagen het hoi en 't koorn bin- nen te brengen. Enigen van de laatfte jaren zyn zeer droog geweelh Evenwel waren fommigen van mening dat het tegenwoordig al zo veel' regende als voorheen. Dog alle de oude lieden Hemden daarin overeen , dat in hunne jeugd hec weer zo veranderlyk niet was als nu ; want nu i* hec gehele jaar door de ene dag zeer heet en dè volgende dikwyls zeer koud. Veeityds verandert her verfcheiden' malen op enen dag, zo dat, wanneer het 's morgens vry warm is geweeil, de wind om tien uur noordwefl: is en koude aanbrengt, en dikwyls is het dan kort na den middag weder warm. En deze veranderlykheid van het weder, denkt men, is oor- zaak dac de menfchen tegenswoordig niet zo gezond meer zyn als worheen» Hierin waren zy 't allen eens, dat de winter tuflchen 1 697. en 1 698. Koude de koudfte was geweeft, dien zy oit gevoeld hadden. vvintcr. Den 7. April ftonden de Sanguinaria Canadenfis, hier de 5/ö^^- Blocyeii- wo/-/f/ genoemd , om dat de wortel groot, rood, en doorgefneden zyn- de pi;iii- de gelyk onze rode beet is, en de Epigaa repens, die fommigen den t"^"* Kruipenden Groadlaurier noemen , op 't bloeyen. De cerlle wies in ene vette aarde , de andere op wat minder gronden. De Laurtts teJIivaJis, by ibmmigen hier Spice-ivood geheten, begon E c 3 ook £22 N E W j ,E ,R S _E Y. ook te bloej'en, dog de bladen kwamen nog niet uk. Ily vorderde ene natte aarde in de bofTchen. WiUe Het Jpocynum Cannabinum of het Hennip der IVilden , gelyk het Leiinip. dé Zweden noemden, wies menigvuldig op verlopen koornakkers, in de bodclicn, op de hoogtens, en opcne plaatfen. De //^zW^ä bedien- den zig van dat gewas gclyk de Europeanen zig van het Hennip doen , want men kan den fteel gemakkelyk tot draden maken. Toen de Wil' den nog onder de Zweden in Penfylvanie en New Jerfey woonden , maakten zy 'er touwen van, welken de Zweden van hun koften, en tot tomen en vifchnetten gebruikten. Gemeenlyk kregen zy 'er ne- gen vaèm van voor een brood. Velen van de Europers kopen nog van dat touw, om dat het zo duurzaam is. Nog maken de Amerika- nen ander lynwaad van dit hennip. Op myne reis door het Land der Jroquoizen zag ik 'er de vrouwlieden aan werken. Zy gebruikten gene fpinnewielen , maar draiden op haar blote lyf 'er draden en (han- gen uit, die zy rood, geel, zwart of anders verwden, en maakten daar vervolgens hare flotfen vry konffig van. De plant fchiet van jaar tot jaar uit den wortel op , en behoeft dus niet jaarlyks op nieuws gezaid te worden. Uit den fteel en den wortel komt een wit melkagtig lap , dat enigfins vergiftig is. Somtyds beftaat het vifchwant der Amerikanen al- leen uit dit hennip. Dog de Europeanen weet ik niet dat 'er tegen- woordig gebruik van maken. De Ty- Flax , en ook Cat-tail, noemde men ene plant die in bayen , rivie- pba lm- ren en diepe draikolken waft. (*) Men vlegt de bladen t'zamen en maakt jdla, 'gj. kranflèa van, die men tuflchen de manen en den hals der paarden hangt , om voortekoraen dat de hals van den toom gefchaafd worde. Ook maakte men 'er ftoelzittingen van. Voorheen gebruikten de Zwe- den het katoen dat om het zaad zit in plaats van veders in de bedden ; dog het gaar na enigen tyd tot klompen in malkander zitten, en om deze reden is men 'er van afgefcheiden. Ik fpreek niet van het nut dezer plant in de Geneeskonft , het welk ik den artfen overlate. De Gar' ^^'^ ^^o" ^^" Look, zeer gelykende naar dat het welk in Zwe- licL den alleen in de boflchen op de hoogtens waft, gi-oeit hier byna op alle de koornakkers in overvloed. De Engelfchen noemen het Gav' lick. (t) Als de koeyen 'er van aten was haar boter en melk zo fterk, dat men ze nauwlyks eten kon. Somtyds verkoft men op de markt te Philadelpbia van die boter, die oneetbaar was van wegens ha- C*) Typha latifolia Linn. Ct^ yillium arvenfe , odore gram, capitulis bulbofis rubentibus. Gronov. Flora Virgin. 37. Het fdiynt het AUlim Canadenfe , fcapo nitJo tereti,fo- iiis lijiearibus , capitulo bulbifero van Li:>iN. Sp« PI. te zyn» F. R A K O O N. 1745;, 2-3 Jiaren Herken fmaak. Om die reden belet men de mclkkoeycn op landen te grazen daar de Garlick veel wad. Ook krygc het vlecfch der beellen enen onverdraaglyken fmaak als zy 'er des zomers veel van eten. De Garlick komt vroeg in 't voorjaar aan. De paarden proeven 'er noit van. Het zoude myn Dagregifter al te zeer doen uitdyen indien ik den I'^en rm- t)'d wilde aantekenen wanneer alle de wilde planten in dit Land dcrWerk bloeyen, wanneer zy ryp worden, en welke gronden zy vereifchen^'^''''^'^''' en diergelyken. Ook zou dit velen myner Lezers weinig fmaken. Om deze reden bewaar ik dat alles voot een ander Werk, waarin ik alle de gewalTen van Noord Amerika befchryven zal; in dit Werk zal ' ik alleen van zulke bomen en gewaflèn fpreken, die om enige byzon^ dbrfieid merkwaardig zyn. E.1NDE VAN HET EERSTE DEEL- REIS DOOR NOORD AMERIKA TW E D E DEEL, J\ Å .^ i vi ..•^ i. REIS DOOR NO O R D AMERIKA, GEDAAN DOOR DEN HEER PIETER KALM, ProfefTor in de Huishoudingskonfl op de Hoge School te Aobo , en Medelid der Koninglyice Zweedfchc Maatfchappy der Wetentthappen. Vercierd met Koperen Platen. r^JS D E D E E L. Te U T K E c H T. By J. VAN SCHOONHOVEN en Comp^ E N G. VAN denBRINK Jansz. MDCCLXXII» VOORREDEN VANDEN VERTALER, Zie hier liet Twede Deel der Reize van den Heer Kalm, volgens belofte het Eerste ten Ipoedig- ften volgende. Dit Deel bevat des Reizigers opmer- kingen federt den 12. April 1749. tot in Oktober van dat jaar toe, gedurende welken tyd hy A^^zc; J^^fiy* Penfylvanie , New Tork en Kanada , bezogt heeft , trekkende door New Terfey en New Tork langs de Rivier Hudfon naar Jlbany, en van daar, door ene vry woefte landftreek henen , naar Montreal en Que* bec in Kanada, yftVii geweft toen nog in de magt der Franfchen was. Dit is alles wat wy tot nog toe den Neder Duitfchen Lezer van deze fchone Reisbefchryving kunnen me- dedelen. Schoon de Heer Kalm tot de maand Fe- bruari van het jaar 1753. in Amerika vertoefde, ge- durende wellcen tyd van veertien maanden hy nog ve- le togten in dat werelddeel gedaan heeft , gelyk men uit onze Voorreden voor het Eerfie Deel geplaatfl zien kan, is 'er, zo veel wy bewufl: zyn, nog niets aangaande het overige van zyne Reis in 't lifft gege- ven. Zeer verlangen wy naar de gelegenheid om het zelve onzen Landsgenoten te kunnen mededelen , en zul- VOORREDE N. zullen zo dra ons die gegeven wordt , met alle vly t en nauwkeurigheid, onze pogingen aanwenden, om de liefhebberen in ftaat te (lellen de uitmuntende aan- merkingen van onzen wysgerigen Reiziger, over een land gemaakt dat zo zeer de aandagt van het gemeen tot zig getrokken heeft, en *t welk nog zo onvol- maakt befchreven is , in onze taal te leren kennen* Ondertuflchen , al kwam het vervolg dezer Reisbe- fchryving noit in *c ligt , blyft het werk zo ver het nu uitgegeven is altyd een werk op zig zelf geheel» en verdient de aanmerking van alle kenders en lief- hebbers der Natuurlyke Hiftorie zo wel als van fraye en nuttige Reisbefchryvingen. Wy eindigen deze Voorreden met den Lezer te verzoeken vande Drukfouten^ die, in weerwil van alle aangewende moeite , der nauwkeurigheid van hem die de Proeven heeft nagezien ontfnapt zyn , goedgunftiglyk te willen verfchonen , en de drie vol^ genden, die in 't Eerfte Deel van belang zyn over- gebleven, dus te verbeteren. Bladzyde 14. Regel 32. wordt de le^^ng van Philadelpbia gefield op ^ hreedte van 29. gr. en omtrent 50. min. N. , lees daarvoor 0p de breedte va» 3p. gr. en omtrent 50. min. N. Op bladz. 3ï. reg. 32. ftaat naa{i aan de hrugy lees daarvoor fiaaft aan de kai. Op bladz. 117, reg. 23. Ihat vrienden m New Tork, lees vrienden m Duitfchland. DER INTEKENA RE N. Af: (V Aaljl CMejuffr. de Wed. . . . van) in'sHage. jilalmes (...) Te Rotterdam groot ,Papier. Abbekerktnmp {Florus) Borgenieefter en Raad der Stad Hoorn. Abrahams QiV.') Boekverkoper te Middel- borg , 2 Exemplaren. A. K. Alphen {Mr. D. van)Griffier der Stad Leyd. Alphen QMr. Hieronymus van) te Uti'echt. Avink jFunior( Theodorus. ) Baalde (5.7. ) Boekverkoper te Amflerdam io Exempi. Baalde (Pieter')onå Schepen der Stad Rott. Baaien (I.') te DoTÓTecht. Baerfiecher C • • . ) Boekverkooper te Cleef, 2 Exempi. Baerfelman {Marcellus) S. Min, Cand. te Amflerdam. Barels QL M.) J. U. D. te Amflerdam. Beerthuyzen (H,) te Utrecht. Beeft ( P. van ) te Dordrecht. Bergman (Cornelis) Boekv. te Amfterdami Biejterbos ( Jan )Mr. Beeldhouwer te Amil, Billborg (C. F.) te Amflerdam. Bleeker QDaniel) te Amflerdam. Bles C-3^») Heere van Moergeftel te 's Bofch.' BluJJé en Zoon (.Ab.) Boekvs. te Dordrecht. Boddaerd (P.) M. D..Oud Raad der Stad Vlillingen en Lid van verfcheide Geleerde Genoodlchappen enz. te Uüxcht. Bogaard (...) te Leyden. Bogaerd (Hermanus van dm) Cooptnan te Leyden, Bois Hoolewerf Q I/aak du") Oud Schepen en Raad der Stad Alckmaar. Bokkenberg (Johannes) te Amflerdam. Boldil.) Boekv. te Groningen , 4 Exempi. Bolte (Gerrit) te Deventer. Bo7n (G.) Boekverkoper te Amflerdam, Bmn (A.) ProfeflbrM?d.et Aoat.tcAmfl. Boom {Mejuffr. Catharina) Ccb. van Dru- nea te Middelburg. Boonen {Mr. D.)Borgem . der Stad Harderw. Boreel Jansz. (Jl-fr. Jacoh) Raaden Advoct. Fis':aal in dc'Admiraliteittq Amfterd. Bafch (Jä,n) Boekv. te Haänjem , 3 Exempi. Bojch ('facobus') Doekverkop. tcRotterdam. Bofch (7an Servaas) Boekverk. te Utrecht. BofchiJ. C.ï«n)Boekv. te Utr. 10 Exempi. Bofch (TV. vanden) te Amflerdam. Bofch (Reyer van den) te Amflerdam. Bofch (Dirkvanden) te Yflelfteyn. Bosvelt (Mr. . . . ) in 'sHage. Braam ( P. van ) Boekverkoper te Dord- recht, 2 Exemplaren. Braäearius (^Abraham) Notaris te Amflcrd. Brakenburgh (Albert) te Alckmaar. Brink ( Rudolph Arend ten) Predicant te , Amflerdam. Brink is.nsz. (^G. van den) Boekverkoper te Utrecht 17 Exempi. voor verfcheiden. Brink ( ^an van den ) Horólogiemakcr tft , Parys. • Broes (P.) Predicant te Amflerd;im. Broes ( Anthony') te Amflerdam. Bronckhorfi '< IMx. Adr{aanvan)Raad in de Vrocdlciiap der Stad ÜU'ècht. Brughman (^Johannes) Clerq in de Stada Bank van Leeningc in'sHage. 5nMK (7. rfe) te Dordrecht. Bruyn (Petrus de) Apot'.ieker te Utrecht. 5rMyrei'M.rfs^Bockv.teAin(lerd.7Exenip. Bruyn C^oris) te Am fierdam. Buma ( IVybe) te -Sneek. Burgh { L van der) Boekv. te Amflerdam, Bufi-h(^L.) Makelaar i(; Amfterdain, Cambier (Mr. Jacob) Kanonikin'tCapittcl van St. Pieter te Utrecht. Ca- LYST DER INTEKENAREN. Capelien {de Hoog Wel Geboorm Heer R. J. Baron van der) Heer van de Marlch en Lashmer jLid der Edelen en Ridderfchap des Graanchaps Zutphen. Chajlelain ( Mr. C. P. ) te Leyden, beft Pa- pier, Cleef (_Pieter van) Boekverkoper in 'sHage 3 Lxempl. Cocq iComelius) Med. Candid. te Leyden. Conradi {Petrus') Boekverk. teAmfterdam. Corbach (T. S. van) te Arafterdam. Corbelyn iThomas') Boekverk. teVlifllngen. Cofter (P.) Secretaris van Tilborg en Goirle. Craeyvanger (Crijliaan Engelhert) te Am- (lerdam. Cramer {Hendrik Willem) Coopman te Arafterdam. Cramer { I. H. ) Boekverkoper te Bremen. Daalen (N.van) Boekverkoper in 'sHage 3 Exemplaren. Dahlberg ( C. G. ) te Arafterdam , beft Pap. D.imnie {Pieter van) Direfteur van het ZecuwfcheGenootfchap der Wetenfchap- pen te Vliffuigen , Lid van de Koninglyke Gotringfche Maatfchappy der Weten- Icbappen » als mede van å& Keurvorftelyke Maatfchappy der Wetenfchappen in Sax- en , te Amfterdam. Damme (1. H.van) Boekverkoper te Leydea 2 Exemplaren. Dedel {jfanHudde)^OTgeineeReï'm 'sHage. Demter (F. . . ) Boekverkoper te Anjftier- dam , 4 Exemplaren. Diekn {Mt^W.L B. van) te Utrecht. Does (Adriaan van der') Capitein ter Zee teo dienfte dezer Landen. Dokkum (Ä. v.) Predicant der Doopsgezin- de Gemeente te Huyzen. Dominicus {Dignus) Secretaris te Ycrfike. Doomick QM. van) Lid der Gefwoore Ge- meente der Stad Deventer. Domjeiffer (/. 5.) Hoog en NederdtuTche Boekverkoper in'sH^e, 2 Exemplaren. Vreyhaupt ( C. /.)J. U. Stud..te Amfterdam. Drunen (J. 1. van") Lid van het Zeeuwfche Genootfchap der Wetenfchappen teVlis* fingen en Predicant te 'sBofch. Diifart (H.)Heere van J^Joordgouwe Secre- taris &c. teOoltgensplaar» Dumas { ) te Alpheiiv Duwen (De Hoog Wel GeboorenHeerD. van) ordinaris Gedeputeerde der Staaten van Overyffel en Regeerend Borgemeefter te Deventer. Duvelaar { Mr. Abraham ) Vryheer van Duiubeek, Gedeputeerde tcrProvintiaale Reekenkamer des Graaflykheids van Zee- land we?ens Middelborg , Bewindhebber der VVeft-Indilche Compagnie ter Kamer Zeeland. Dykijanvan^ teAmfterdam, D. W. V. M. Te Dordreclit. Eck(I. y^.)l'redicanf te Amfterdam. Eelde (Mr. K. M. van) te Utrecht. Eichhorn {A.) Boekverkoper te Amfterdam, Endt (.Ary van der) te Rotterdam. Engelbert {E. M.) Predicant te Hoom. Engelb»rts(G fl.) te Amfterdam. Entrop CP'1') Boekv. te Amfterd. 4 Exempv Effen {Joh. Luiscius van) Courant . te Delft, Eys { I. P. van) Rcffcerend Sclicjien der Stad 'sBolbh. Faille {Cornelis de ta) Coopman in *sHage. Falmoutk ( . . . , >te Utrecht. Feith {Wli;Rhynvis) te Zwolle. Focking Jimioi {Cornelis) teAmfterdam, Fouw {Leonard de) Notaris en Procureur te- Goes. Floryn Math. {facol) te Rotterdam en Ex- aminateur der Zee Officieren by 't Ed, Mog. Col. terAdmiraliteitaande Maaze^. Franeke {Andries Pieter) te Middelburg. Gadllard (7oAawnw> Boekverkoper in 'sHa- ge, 3 Exemplaren. GartmaniH.) Boekverkoper te Amfterdam, Gildemeefier (Mr. Daniel) te Amfterdam, GilliJJen {Pieter) Boekverkoper te iVIiddel- burg , 6 Exemplaren, Golius(Adriaan) S. S.Th. Snid.te Utrecht, Goor {A. van) Boekverkoper te Amfterdam,. Gorcum. { ) Raad in de Vroedfchapen Borgemeefter te Woerden.. Gorter (Davidde)Med. Docl.Oud ProfTeflbp en Geweeze Lyf-Artz van haare Ruskei- zerlyke Majefteit&c. &c. te Wyck. Crenieryerindut Noviret {Mr. David) Sche- pen en Raad te Middelborg. Groenewold (y^.) J5oekverk. te Groningen, Gronovius {Mr.Laurentius Theodorus) Raad. eo Schepen der ftad Leyden jbeftpapier,,. Gu.- LYST DEi\ INTEKENAREN. CwrmCC.iVOBockverkoperteAmfterdr.ro. Cuillod (Berncrdus) te Amfterdani. Haakman (haak) te Arafterdam. Hagen {Nicolaas vänder) te Goes. Habelius (Augujlinus Segius) te Haarlem. HaJm Qohan David) Med. Doft. en Pro- feflbr te Utredit , belt papier , Harreveld (E. van) Boekverk. te Amfterd. Hemeryk {Jan) te Zierikzee. Hennert (Dr. Johannes Fredericus) Mathef. & Aftronom. Profcffor te Utrecht. Henskes(H^.) KMouik van Oud Munftertc utrecht, beft papier. Heuvel (Mr. Hendrik Hermanus van den) Griffier in den Ed. Hove van Utrecht. Hey (l^. D.) /Joebe {Johannes) te Amllerdam. Hoevenaar ( Adüph Adriaan) te Rotterdam. Holswilders (G.) te Amfierdam. Hooft (Jacobus) te Haarlem. Houten {Jan fen)Boekverkop. te Amfterd. Houttuyn (de Erven van F.) Boekverkoper te Amflerdam , 2 Exeniphren, Hovendaal {Martinus}te Rotterdam. Hovy { Lodewyk) te Amfterdam. Hubert {Herman) Predicant te Amfierdam. Huifingh { Lübbartus ) Boekverkoper te Groningen, 12 Exemplaren. Huydecoper {Wille})!) te Utrecht. Huysman {jfacobus) Boekverkoper te Goes. Huyjieen{l. van) te Amersfoort. Huyzer {I. C. de) Konft Graveur te Amfterd. Jong {P. de) Droflaard van Vlierden en Se- cretaris te Vechel. Jordens (C. A.) Lid der Gefwoore Gemeen- te der Stad Deventer. JoJfe(B»7ijamin)Stnds Chirurgyn teHaarl. Kaecks (naak) te Deventer. Kanter en Zoon (Jacohus de) Boekverko- pers te Zierikzee 5 Exemplaaren. Kappelhoff (I.) Med. Doft. te Amfterdam. Kelderman (Abraham) te Utrecht. Kemenaar(G.)eeTiic Commies in het Poft- Comptoir te Rotterdam. Kemink {Dirk) Boekdrukker te Utrecht. Kemink {Hermarmus Hendrikus) te Utrecht» Kerkhoven {Conftant van den) Predicant t'e Poortegaal. Keyzer {Francais de) Raad der Stacf Goes, Keyzer (H) Boekv. te Amlterd. 3 ExempU Kleynhoff (Crifliaav) Hcere van Enfpyck Borgeuiedtcr &l:. te Cuyiemborg. Klinkenberg {I. van Nuys) A. L. M. Phü. Drift, f n Predicant te fc-inraenes Buytend. Klockner (l. C.) Med. Doft: te Amfterdam. Klopman (H.) l^redicantteTer Aa. Klos {Johs. van der) Boekverkoper teGoiida. Koek (li'ilh.) PrL'dicant tePapendrechr. Koopman ( Wynand ) Fabriqueur en Koop- man te Utrecht. Koper fmit (iTa/jsaruj) Makelaar te Amfterd. Kroe (A. van der) Boekverkoper te Amfierd. Kroe {A. van der) • (voor een ander.) Kruyff{ Fr.</e)Boekv. te Auifierd. 6 Exemp. Kuipers (G.) te Dordrecht. Lafrens (.Jnhannes)te Amfterdam- Lambrechtfen (Mr. Anthony Pieter) Heer van Ritnem Borgemeeftcr en L, C. van Sonsbeeck, Penfionaris der Stad Vliirmgcii voor de Bibliotheek der Stad Vlifling. belt pap. Lange (Mr. Bonaventura de) Raad in de Vroedfchap en Regeerend Schepen der Stad Gouda. Lansher gen {Arend) te Amflerdam, Landtmeter (Henricus) 4 Exempl. LeermondiP. H. van) teGond.n. Leescollegie in WaOTningen, Leesgezelfchap te I-loorn. Leesgezelfchap onderde Zinfpreuk Lufi tot Wetenfchap, te Dordrecht. Leesgezelfchap onder de Directie van J. C. van Hemert te Middelburg. Leesgezelfchap , Concordia te Hoorn. Leesgezelfchap te Heusden. Lever (Cornelis ) te Amfterdam, Lexraven (Gabriel) te Amflerdam. Leyden (De Hoog Wel Geb. Heer Baron van) van Weftbarendrecht »Generaal Ma- joor van de Cavaiierie. Leyden{Pieter Baronvan)UeeT(i van Nieuw- land f Ciedeputeerde in de Raad van Staat. LiendertC. . . tjan) te Rotterdam. Linzen (Joan Chrijloph ) Koopm. te Amller. Loncq (jl.) Planter te Demerary. Lofel (^.>Boekverk. te Rotterd, sExempl, Louwaard {Jacobus)te Goes, Lubeley (Hendrik) te Amfterdam. Alaagh en Zoon ( Mejuffr. ds JVed. J. ) Boekverkopers te Alckmaar. Maan LYST DER INTEKENAREN. Maan {Reynoud) Notaris te Zierikzee beft pap. Manen {Arie ïan) Hovenier te Moniiic- kendani. Marinijfen (Mr. Johannes') Rebenmeefter der Pro vintie Zeeland en Schepen en Raad te Veere. Marmé (I. W.) Stempelfnyder vanHuime Ed. Mog. Muntte Utrecht. Marre {Evert de) Regent van 't Oude zyds Huyszittenhuvs te Amfterdam. Manens {Jan Hendrik) Koopmaan te Amlterd. M. D. W. Meeling (.Pieter) Notaris te Amfterdam. Meer^ {Abraham van der) Koopman te Maasfluis. Meefter {lV.de) Borgemeefter der Stad Har- derwyk. . ' Meflre (Mr. Philippus Matthias) Borge- meefter in 'i>Hage, ■Metzedelaar {Johannes) ApothèliQr te Rot- terdam , belt pan. Me uien ( PVillem van der') Regent van 't Ou- de zydsHuyszittcnhuys te Amfterdam. Meyijan Frederik de) Raad m de Vroed- fchap der Stad Alckmaar. Meyer [Pieter) Boekverkoper te Amfterd. Meyer {/Idam) Uoekverkopcr te Amfterd. Meyer (Wdlem) Apotliecar te Amfterdam. M. K. te Goes. Moehring [P.H. G-"i!flK)HoogvorfteI.Ari. halt Zerbtifche Hofraad Lytmedicus en Phyficus van het Landjevern. Moeleman (l.H.) Boekverkoper te Aarnh. Morlives van der Noot (^are) in 's Wage. Monde [G. van ^r)Apothccar te Amfterd. MiMman Willemfz [Wigbold) Predicant in 'sHage. Mulder [Jan) te Amfterdam. .Munnicks (Mr. Gerard) Raad Ordinarls in den Ed. Kamcrc van Jullitie te Vianeu en Kanonjk ten Dom te Utrecht. .Mnyden (Mr. Steven Jacob van]'^:aåw.ås. Vroedlchapdcr Stad Utrecht. Mnyden ( JV. van) Predicant der Reraoii- Itrantcn te. Lcydcu, Myblberg {George Cbarlevan)LmKï\. CoU. Nagel (Hewin^j te Amfterdam. Nes (Jan Pieter van) Rentmeeftcr van de Hceren Edelen en Ridderfchappen te Utrecht Nielo {F. J.) Koopman t€ Amfterdam. - N. M. C. N. N. te Amfterdam. 