VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
EÑ Vertaling van ene Vertaling, offchoon het ftukje en wel geheel onvertaald had kunnen blyven, zonder sa | ì Ae VAN KOTZEBUE, LOTGEVALLEN MYNS VADERS,- 251- verlies voor bet publiek, De naam. van KOTZEBUE, en da zonderlinze inval , waaraan het zynen oorfprong te danken heeft, wekken toch opmerkzaamheid. Korzenur fprak eens met zekeren vriend over eindrymen , en wilde meer uitge- firektheid geven aan dat geestig tpel; en uit twaalf woorden s die zyn vriend hem opgaf, is deze Roman geboren, De fa menhang der denkbeelden is doorgaans wel gevonden, en het optel geestig genoeg; dan, dit is ook de énige waarde van dit frukje, waaruit waarlyk niets te leren is. Wy zullen het beloop der gefchiedenis opgeven : de twaalf apgegevene woor- den zullen: onzen Lezer duidelyk genoeg in 't oog vallen 5 het zyn de tytels van even zo vele Hoofdítukken. De Grootmoeder van den man, die ons hier bericht doet, hoe het kwam dat hy geboren werd, bewoog haren man tot ene reis naar Italien; zy had de zotheid van den Vefuvius te beklimmen, fchoon zy hoog zwanger was, —- deed een Bistred, en beviel op den vuuRsPUwENDEN BERG van zynen vader, Het kind moet gedoopt worden ; dus wordt DE PRIES. Te: geroepen, en asn dezen wordt het ook ter opvoeding toevertrouwd, De jonge knaap fpeelde eens in °t veld; EEN GONZENDE KEVERVLIEG, die hy naloopt, helpt hem aan het éwalen; en zo raakt hy in de handen van enen rover, Twee jaren daarna bekwam hy zyne vryheid weder ; toevallig ontmoet hem een man, die met vreemde dieren rondieisde, en by deze werd hy oppasfer van een STRUISVOGEL, Hy. ontliep zyn meester, en HET ONWEDER deed hem een fchuil- plaats zoeken in ere jagers-hut; hier vond. hy enen opzich- ter van DE MYNEN, die hem met zich nam. Deze Heer s die zyne moeder zeer van naby gekend had, hield den jon- geling by zich; doch -zyne huishoudíter zag voor haar daar Weinig voordeel in, en bewerkte, dat hy , omdat hy aan gene fpoken geloofde , „weder optrekken moest, Een ge- icht: pe oceäan , maakte hein bekend aan het Hof; en hy Werd opzichter van 's Prinfen Diergaarde. Dan twee Hot- mes hielden zich door hem beledigd ; en toen dus EEN WoLr eens een paar Spaaníche fchapen had opgegeten, ges mikte hy achter de grendels. Hy brak ner Loop uit bet taam van den kerker „ fchreef daarmede op deze Dames een lofdicht, en dit bezorgde bem zyne vryheid wederom. Kort op had hy het geluk van den opzichter der Myneu te fedden uit de handen van de zoons van bovengemelde huis- houdfter,. die pe LAFHARTIGHEID hadden, van den ouden Man aan te vallen; en deze man ontdekt hem nu , dat hy eigentlyk zyn vader is. Deze wordt ziek en een gefprek Over DE ger, waardoor” de zieke gramftorig wordt, befpoes digt Zyn dood. Nu was hy ryk; en de dochter van den Priester , die hem had opgevoed., ontbrak alleen nog maar, an zyn geluk. Haar vader, onfchuldig gevangen gezer, hed een 252 Ae VAN KOTZEBUE, LOTGEVALLEN MYNS VADERS, ` éen van zyne rechters omgekocht , door de opoffering der eer: van zyne dochter te beloven , maar was, zonder woord te houden , met haar gevlucht : DE OMKOPING veroorzaakte alzo, dat deze gelieven elkanderen onverwacht wedervon- den. ,, Het is aldus, (zo eindigt dit boekje) dat in het men- p fchelyk leeven , het eene voorval het andere opvolgd; s, het is dikwyls van eene zaak, in oogenfchyn het alleron- ‚, betekenendst, dat onze geheele beftemming afhangt. Had ‚ myne grootmoeder niet op den top van eene vuur/puwende s berg gebaard , myn vader zou het geluk niet gehad heb- „ ben, van door eenen wyzen en onbefproken priester op- „„ gevoed te zyn. digemeene Kerkelyke Gefchiedenis der Christenen » door YSBRAND VAN HAMELSVELD. Jde Deel, Met Plaa- ten. Te Haarlem, by F. Bohn, 1800, Za gr. 8yo. 448 bl. aa onze Leezers overgeweezen te hebben tot onze Beoordeeling van den aanvang deezes Werks (*) s mgen wy zeggen, dat de Schryver den eigenften pry- zenswaardigen voet houdt. Schoot ons toen geene plaatse ruimte over , om uit de Gefchiedenis zelve iets mede te deelen, thans zullen wy dit kunnen doen , naa de opgave van den hoofdinhoud deezes Tweeden Deels. etzelve vangt aan met het Tweede Boek, bevatten. de het Tweede Tydperk, van den dood van JOANNES, den laatften der Apostelen, tot aan de Regeering van den Keizer KONSTANTYN, in het begin der vierde Eeu- we. Het is in zeven Hoofdftukken onderfcheiden , waare van de Opfchriften zyn: CI) Gefchiedenis der Christen nen, onder de Regeering van Keizer TRAJANUS — (L) Onder de Regeering van den Keizer ÆLIUS ADRIA NUS — (HI) Onder de Regeering van den Keizer AN- Tonnus Pius — (IV) Onder de Regeering van Kei- Zer MARCUS AURELIUS, den Wysgeer — (V) Onder de Regeering van COMMODUS tot aan die van SEVE- RUS — (VI) Onder den Keizer severus en zyne Op- volgers tot ALEXANDER. —— Het (VID brengt de Gefchiedenis der Christenen, van de Vervolging door ere hi tot de Vervolging onder preius, en des- zelfs dood, Het blykt uit deeze opgave des laatften Hoofdftuks, dat dit Tydperk met dit Deel niet is afgewerkt. Nog veel meldenswaardigs in *t zelve valt ’er te vermelden ; » doch, opdat de dikte der Boekdeelen van ae Dn . chie- (*) Zie onze Vaderl, Letteroaf, voor *t Jaar 1800; bl. ss5. ETT, 18CI. NO, 7. T 254 LY. VAN HAMELSVELD fchiedenis geëvenredigd blyve , maake het verhaal der Vervolginge onder den Keizer pecius ook een einde aan dit Deel,” fchryft onze Gelchiedboeker. Hoe kort VAN HAMELSVELD dè Leerftellingen der Guoftiken ook behandele, zal dit gedeelte zommigen ver- veelen 5 dan was het noodig, ‘er dit van te melden, am tot het befluit te komen: „, Hoe zeer de door ons tot hier toe befchreeven Dwaalleeraars zich den naam van Christenen aanmaatigden, echter is het, uit verge- l ng van bunne gevoelens met de Heilige Schriften je hristenen , openbaar , dat zy eigenlyk met de Christenen niets gemeen hadden, maar als op zichzelven ftaande Gezindheden moeten worden aangemerkt.” Ten aanziene van de Verweerfchriften der Christe- nen vinden wy deeze welgepaste algemeene aanmer. king: ss Deeze (de Verweerfchriften van QUADRA- TUS En ARISTIDES) waren de eerfte, ons bekende, proeven van Verweerfchrifwen der Christenen , welke van nu af aan vermenigvuldigden, gelyk wy zien zullen, en, aan de Keizers en aanzienlyke lieden aangeboden, dienden om hun een beter denkbeeld te geeven van het Christendom. De kundige opftellers derzelven legden zich byzonder toe, om de lasteringen der Heidenen te wederleggen, en de deugdzaamheid der Christenen aan te wyzen, benevens de voortreflykheid van derzelver Gods. dienst boven den Heidenfchen. Die, welke onze tyden bereikt hebben, zyn voor ons dierbaare ftukken , uit welke ‘wy de gefteldheid van de Christenen dier vroege tyden, in veele byzonderheden, kunnen opmaaken: het is waar , dat deeze verdeedigers van het Christendom zich, doorgaans, fterker betoonen in hunne tegenwerpin- gen tegen de Heidenen, dan in opgeklaarde denkbeelden omtrent den inhoud der Leere van jesus en zyne Apos- telen; ook zyn hunne uitdrukkingen, nopens de Zeden der Christenen , nu en dan niet vry van grootfpraak, maar nogthans niet tegen de waarheid, gelyk uit de overeenftemming der Gefchiedenis blykt; zo als zy dan ook ongemeenen dienst aan de Christenen beweezen, en de waarheid van hunnen Godsdienst in het licht ge fteld hebben.” _ VAN HAMELSVELD betoont zich zeer omzigtig , in de bewyzen voor het Christendom {choon ten eenigen tyde gangbaare munt, als geldig aan te neemen : ’t geen hy zeer juist omtrent de veel gerugts gemaakt oet KERKELYKE GESCHIEDENIS, 255 bende Sibillynfche Verzen aanmerkt, kan ‘er, onder veele andere „ ten bewyze van ftrekken. Ongemeen breedvoerig is onze Gefchiedboeker over IRENEUS; dan hy befchouwt deezen Kerkvader, gelyk ook de anderen , niet alleen van zyne voordecligfie, maar ook van zyne zwakfte zyde. ’s Mans duistere fchryfwyze heeft aanleiding gegeeven tot het denkbeeld, dat men by dien Kerkvader het gebruik des Kinder- djs vermeld. vindt; doch VAN HAMELSVELD toont, de plaats, daarvoor bygebragt , aanhaalende , hoe ’er dit niet in gelegen is; befluitende: …„ Men moet, dere halven, erkennen, dat ’er, vóór TERTULLIANUS, gee- ne duidelyke gefchiedkundige berigten zyn van het ge- bruik, om ook Kinderen te doopen, onder de Christe- gen Ter prane van den Twist over het Paaschfeest vermeldt onze Gefchiedfchryver: „, Deeze gebeurtenis is darom ook merkwaardig , om dat zy ons een recht denkbeeld geeft van de byeenkomften der ondertcheide- ne Christely ke Gemeenten, in Kerkelyke Vergaderingen, die zy met een Grieksch woord euvodos, Synode, noem- den, om over haare algemeene belangen te raadpleegen 5 welke ten deezen tyde gehouden werden , en kort daar na zoo fterk vermenigvuidigden. Zo lang de Christenen nog weinig in getal waren, hadden de byzondere Ge- meenten weinige, ten minften geene iep gemeen- fchap met malkanderen 5 doch in getal en aanzien toe-' neemende, werd het noodzaaklyk, dat zy, daar zy toch dezelfde belangen hadden, en door het zelfde Geloof vereenigd waren , door afgevaardigden famen kwamen, en onderling beraadflaagden. Wy hebben, behalven de Vergadering te Jerufalem ten tyde der Apostelen ge- houden, ‘er geene voorbeelden van ontmoet, dan één in het Jaar 125 , in Sicilie, in de zaak van HERACLEON, en vervolgens anderen „ by gelegenheid van de fcheu- ring der Montanisten ; maar by gelegenheid. van den twist over het Paftha zien wy ‘er verfcheiden, in ver- fcheiden gewesten , byeenkomen. Voorbeelden van al- gemeene Kerkvergaderingen (Concilien) heeft men niet, voor dat de Keizers van het Romeinfche Ryk den Christe- lyken Godsdienst omhelsd hadden. Evenwel, deeze Ge- westelyke Kerkvergaderingen deelden, door brieven, aan malkanderen den uitflag hunner raadpleegingen mede. Men vaardigde naa dezelve de Bis/choppen der byzon- dere Gemeenten af , nu gs dan echter ook eenen of ra 2 e- 256 Y. VAN HAMELSVELD deren uit de Oudften, of Oule lingen ; doch wy vin den niet, dat andere Leden-der Gemeenten daar toe ge- bruikt werden. Deeze byzonderheid deed het aanzien der Bisfchoppen fpoedig ryzen, welke, in deeze Verga- deringen , in naam van hunne Gemeenten fpraken ea handelden; en dewyl de Bisfchoppen uit één Gewest in de Hoofdftad van dat Gewest (Metropolis) byeen kwi men, werd fomtyds aan den Oudften deezer Bisfchop- pen, maar doorgaans aan den Bisfchop dier Hoofdftad , de eere toegeftaan om in de vergadering voor te zitten ; waar door foortgelyke Bisfchoppen ( Metropolitaanen) fpoedig zekere foort van waardigheid boven de andere Bisfchoppen , die tot hier toe gelyk geftaan hadden , bekwamen, of zich aanmaatigden, die ook , in °t vere volg door de benaaming van Aartsbisfchop is uit t. = Op deeze wyze vormde zich , allengs, in de Christe. lyke Kerk, een ftelzel van Hiërarchie ‚of Geestelyke Res mn A uit in het eerst nuttige en goede inrichtingen; och by welke men zich al te veel verliet op de Gods- vrucht eù kunde der Bisfchoppen, welke zich echter esp menschlyke driften van hoogmoed, party- chap, en onverdraagzaamheid lieten vervoeren; terwyl zy zich aanmaatigden, om de uitfpraken van deeze hun- ne Vergaderingen, en derzelver Befluiten, die zy Cano- nes (Regels of Voorfchriften) noemden, aan de Christe nen op te dringen, als in den naam van God, en onder den invloed van den Heiligen Geest, genomen , en dus onfeilbaar en geweeten-verbindend, en zulks niet alleen met betrekking tot zaaken, betreffende den uitwendigen Eerdienst, en het geen men in zynen handel en wandel hadt waar te neemen ; maar ook met betrekking tot de re, wanneer daaromtrent twisten ontftonden , wat - men, te gelooven hadt,” Te eigenaartig hier by voegende, om het niet te vermelden , is , °t geen onze Kerklyke Gefchiedfchry- ver aantekent, over de benaaming van Ordo, de Or- de der Leeraaren, en die van Plebs, “of het Volk, am de overige gegeeven; dan wy moeten, als zeer toelich tende , geheel overneemen, wat hy van eene ander benaaming van onderfcheiding , by TERTULLIANU het eerst voorkomende, en waarfchynlyk in diens tyd eerst opgekomen , vermeldt; eene benaaming, die nog grooter misbruiken in't vervolg voortbragt, „te weeten de benaaming van Crus en Clerici , om de Leeraaren, Opzienders en Bedienaaren der Gemeen- te, KERKELYKE GESCHIEDENIS. ` `- _ 257 te, die men ook Geestelykheid of Geestelyken genoemd heeft, en Laici, om de overige Christenen , nader- hand ok Wereldlyken genoemd, te betekenen, mm Clerus berekent , m het Grieksch, een erfdeel y erf= bezitting, eene benaaming, met welke in het Oude Tesa tament, in de vertaaling der LXX, dikwyls het Ifraëli- tifcthe Volk als een eigendomlyk Volk van God werd aangeduid, in welken zin PpeTRUS de Apostel ze o de Christenen toepast (1 Peru: V: 3); byzonder wer- den de Priesters en Leviten, als aan God gewyd , Gods Erfdeel, gelyk God hun erfdeel of bezitting, genoemd, En in deezen zin is de Christelyke Geestelykheid, mis- Schien wel op hun eigen voorgang, Clerus en Che: rici Ap genoemd. ftelde , die, tevens Maagd, haare kinderen met de hei- lige melk, dat is het Kinderlyk woord, voedt (}), maag ook de Kerk nevens den Vader, den Zoon en Heiligen Geest , noemde, gelyk TERTULLIANUS (4) » by ge. legenheid zyner verklaaring van de aanípraak in het gebed des Heeren, Onze Vader, enz. „ ein be » Wordt hier in den Vader de Zoon aangeroepen. Zoo » zegt hy: Ik en de Vader zyn één. Zelfs wordt de » Moeder, de Kerk, niet voorbygegaan, nademaal de » Moeder in den Vader en den Zoon herkend wordt , s OVCE (© „Dat van dit woord ons woord Klerken afftamt, is bekend; doch in eene geheel andere betekenis , welke haas ren oorfprong vindt in die tyden ; in welke alle weeten» fchap, zelfs de fchryfkunst, genoegzaam alleen by de Geeste. lyken gevonden werd.” ip CLEMENS ALEXANDR, Padeg. Lib. I. C. 6. 1) De Oratore, C. 2, T3 258 Y. VAN HAMELSVELD, KERKELYKE GESCH. » over welke ook de naam des Vaders en des Zoons s» beftaat (*).” Is het wel te verwonderen, dat zulke verwarde en duistere begrippen en taal, in vervolg va tyd, zoo veel verwarring in het Leerftuk , aangaande de Kerk, gebracht hebben?” Onze Gefchiedfchryver toont alzins, niet blind te weezen omtrent de Gebreken der Kerkvaderen ; hy brengt ze den Leezeren zo wel als hume goede hoed:- ae se onder ’t ooge 5.’ welk wy , liet ons beftek zulks toe, met zyne welgepaste aanmerkingen over de Zedeleer der Kerkvaderen zouden kunnen ftaaven. Wy ontmoeten ín deeze Kerkelyke Gefchiedenis, ge Iyk'zulks onvermydelyk is, veele kleinigheden en beu- zelingen ; doch ze worden als zodanig behandeld, en zomtyds op eene leerzaame wyze toegelicht; gelyk wy zouden kunnen toonen, met de Historie van URSULA met elfduizend Maagden, alsmede die der Zeven Slaa- Pers, en dergelyke. | _ VAN HAMELSVELD maakt Aantekeningen, haalt Ge- tuigenisfen aan , doch doet het beide met eene fpaar- zaamheid en beknoptheid , welke te pryzen zyn. Met genoegen hebben wy gezien het vonvon gebruik , door hem gemaakt van de MNoodige Op ingen tot MOSHEIM’s Kerklyke Gefchiedenis. (*) »» De qua conflat et patris et filii nomen. Ik beken, geen zin aan deeze.woorden te kunnen hechten.” pr vrage € ammam, - - $ pe d - k p — f - pear „ . -x n E - 3 r ed 4 ~ » oad + + hg ad N r Pe » EDOTA ee A ea m tn - db r » D on - edru -~ . n am i 1 -a f r baT Ta p E bd = -xp , « - o De js + > eoe "Tá haf of zi a ~ Het Genootfchap Christo Sacrum binnen Delft. Te Ley. ' den, by J. van Thoir, 1807. Zn gr. 8vo. 30 bl. ES geheel nieuw verfchynfel aan den Nederlandfchen Kerkhemel ! Eenige Godsdienftige menfchen , wel meenende aankleevers van het Christendom, doch niet te vreede, zoo °t fchynt, met de wyze van openbaaren en a ma, i A Se eerdienst onder de Christenen, hebben zich, binnen Delft, tot een afzonderlyk gezel fchap, dat zy Het Genootfchap Christo Sacrum noemen, vereenigd. Hieromtrent wordt ons, in dit Stukjen, een leezenswaardig Bericht, op een inneemenden toon, me- degedeeld. Vooraf gaat eene lieftaalige, en, zo men uit woorden oordeelen mag, in den echten geest vaa het Christendom geftemde Aanfpraak van de bes ers enn ag E nn a HET GENOOTSCHAP CHRISTO SACRUM. 259 ders van het Genootfchap aan hunne Medechristenen , waarin zy ook, tot voorkoming of wegneeming van na- deelige vermoedens , ronduit verklaaren, geene de min- fte betrekking te hebben tot eenige Gezeljchappen, Ver. zamnelingen van Christenen, Socteteiten, Kruisgenootfchap- pen, enz. daar of elders plaats hebbende, en elk waar- £chouwen, om niets, hoe ook gendamd , dat op den naam van “ Genootfchap mogt uitgegeeven zyn, of nog zend ijn worden , voor echt té erkennen, ten zy bet door bekende handteekeningen geftaafd is (*). Dit nieuwe Genootfchap (welk deszelfs aanving vam el gn zeventienhonderd zeven-en-negentig rekent) houdt zich aan geene byzondere Gezindte verbonden , maar zou gaarne zien, dat alle fcheuringen en verdeeld. heden onder de Christenen ophielden. Het heeft ten oogmerke , om, zoo wel uit de verfchillende Kerkge- nootfchappen , als uit zoo veele fchuilhoeken en plaat- zen, waar menfchen zich bevinden, die nooit in de Kerk van Christus zyn ingelyfd , of, ingelyfd zynde, anders den openbaaren Godsdienst veronachtzaamen, al- le diegeenen uit te nodigen en te verzamelen, die , onder de baniere van Jefus, en Jefus alleen, op de vaste belydenis der grondwaarheden, en inlyving in het Christendom, eenen plechtftatigen Eerdienst, onder de tederfte liefde des naasten, begeerig zyn te vieren, en wenscht alzoo nayvrig mede te werken tot de vereeni- ging dier Belyders van het Christendom, die het in de hoofdzaak eens zyn , maar onderfcheidene uitéénloopen- de wegen inflaan , om met hun, tot één algemeen Ge- nootfchap verzameld, in kracht, de gemeenfchap der Heiligen uit te oefenen, en alle, ééns Broods en ééns Wyns, aan dezelfde Tafel des Heeren, deelachtig te worden, Ü Echter fchynen zy van hun, aan welken zy de hand van Broede:fchap aanbieden, zeker foort van Geloofs- belydenis te verlangen, die wy, om ons verflag des te vollediger te maaken, wel de moeite willen neemen hiet ter neder te fchryven. Zy is deze: „, Men moet sı waarachtig gelooven, dat ieder mensch zondig is en » bedorven, geheel onbekwaam, om zich uit dish toer » ftan (*) En wel door J. H. ONDERDEWYNGAART CANZIUS, Of L. Je VAR DER COLFF, T4 269 MET GENOOTSCHAP CHRISTO SACRUM, » ftand te redden ; dat God, hoezeer alle hoogstmogely- „ ke goedheid en barmhartigheid bezittende, om » Rechtvaardigheids wille, de ftraf der zonde eischt ; dat, » het ganfche bedorven Menschdom ontoereikend » hier aan te voldoen, de Verlosfer JESUS CHRESTU? » Éénmaal tusfchen trad, om deze verdiende ftraffen op s Zich te nemen, ene daad, welke Hy alléén vermogt, » als zynde God en Mensch; dat zy, die, zodanig, in a Hem, en zyne genoegdoening , gelovende , boetvaar- 3 dig zyne tusfchenkomst inroepen en aannemen, daad- aa l verlost worden ; terwyl, door de verhoging van » dien Middelaar, de H. Geest in hun werkt het ge- » loof en de bekering , zodat zondaars, alléén door de » omhelzing dezer tusfchenkomst, en de bewerking van «den H. et bedoelt, zeggen zy, alleen te beftaan als eene (& meenfchap, welke het te doen is, om. haare Leden, als deelgenooten van hetzelfde geluk, hun in het Bumps HET GENOOTSCHA? CHRISTO SACRUM. sőr door den weg des heils, van God voorgefteid, te veree= nigen, de waare Godsvereering te bevorderen, en zui- vere Euangelifche deugden en plichten te leeren. Het t dus aan niemand der Leden naar eenige byzon- dere Godgeleerde begrippen, of naar het famenftel zy- nes Kerkgenootfchaps, omdat het Genootfchap niemand Leden, als Lid eener Gezindte , erkent. Het Vérgt dus niemand de aflegging zyner gevoelens om- trent deze of gene leerftellige gefchillen, die meer tot de Schoolfche Godgeleerdheid, dan tot den Godsdienst ien, af. Het vordert alleen, dat zy in de Godde- lykheid en heilleer des Bybels gelooven, zoo als die , voornaamelyk door Jefus Christus en zyne Apostelen , is geöpenbaard , en door geene fpitsvindige menfche- lyke Wysgeerte vervormd , gewyzigd of verdraaid is, Wy rekenen ons niet bevoegd, om ons oordeel over deze, in haar foort, geheel nieuwe onderneeming te zeggen. Wat men ook, of op de byzondere leer- begrippen, die de Leden van °t Genootfchap Christe Sacrum voor grondwaarheden van ’t Christendom fchy- nen te houden, of op de wyze van eerdienst , door hun vastgefteld, moge aan te merken hebben; aan, ’t goed oogmerk van deze lieden, om Godsdienst, en wel Christelyken Godsdienst, op de eerbiedigfte en ge- meennuttigfte wyze, ter bereiking van ’t doel hunner beftemming , met warme harten onderling te beöefenen, valt, dunkt ons, niet te twyfelen, Voorts willen wy driftige yveraars tegen al wat nieuw en vreemd is, aan “gezegde van Gamaliël erinneren: Houdt af van deze menfchen, en laat ze gaan: want indien deze raad „ of dit werk, uit menfchen is, zoo zal het gebroken worden, Maar indien het uit God iss zoo kunt gy dat niet brec- ken, opdat gy niet misfchien gevonden wordt, ook tegen God te ffryden, Handel. der App. V: 38, 39. Het Leer- en Troostryke van Jefus Lyden, Eene Leer. reden over Hebr. Ml: 17, 18, door Dr. W. F. BUFNA- GEL. Uit het Hoogduitsch vertaald. Te Utrecht, by de Wed. J. van Terveen en Zoon, 1lor. Zn gr. 8vo, 31 bl. e beroemde HUFNAGEL, voormaals Hoogleeraar te Erlangen, befchouwt, in deze weldoordachte Leer- rede, waarby de woorden uit Hebr, IJ: 17, 18, CJe/us T5 moest , t 62 W. F. HUFNAGEL, LEERREDENe moest, in alles, den broederen gelyk worden , opdat Hy een barmhartig en getrouw Hoogepriester zou zyn, inde dingen, die by God te doen waren, om de zonden ds Volks te verzoenen. Want in het geen Hy, zelf verzocht zynde, geleden heeft, kan Hy den genen , die verzocht worden, te hulp komen») ten grondflage gelegd worden, het lyden onzes Heeren uit een zeer belangryk oog: punt, als vol leering en troost voor lydenden. Wy kunnen ’er uit leeren, dat lyden en fmarten be- hooren tot de welvaart van het geheele menfchelyke eflacht, en tot het geluk van ieder byzonder mensch, oezeer dan ook ons zinlyk gevoel daarvan ĉen afkeer hebben , daartegen zich verzetten e: Ook hebben zyne fmarten de heerfchende vooroordeelen, tegen het lyden en de fmarten, het krachtdadigst wederlegd. De- ze vooroordeelen zyn, dat men lydt, wanneer men de gevolgen van tegen de wet ftrydige handelingen zwaar gevoelt en ondervindt; dat God de Iydenden wel, door minder fmartlyke middelen, tot hun geluk leiden, of, ten minften, hun lyden van eene andere natuur kon op- leggen ; dat flechts zy alleen dezen last des lydens draa- en moeten, en dat ‘er eene ongelyke en onbillyke uit- eeling van het lyden plaats heeft. Voorts kunnen ly- denden uit het lyden van Jefus leeren, zich betaamlyk te gedraagen, in hun eigen lyden. De hoofdtrekken van het hoogst betaamlyk gedrag van Jefus in zyn lyden zyn, volkomene onderwerping onder de Goddelyke be- fchikkingen, zyne eigene fterkte in het lyden, of zyne roote deugd in alleen te lyden , en zyne voorzichtig- Beid in het lyden te ontwyken, en heldenmoed , wanneer zyn plicht ’er hem toe riep. | Dit leerryke van Jefus lyden is reeds, uit deszelfs eigen aart, gefchikt voor lydenden , om ’er zich te troosten. De Redenaar leert hen echter nog daaren- boven eenen tweevoudigen troost, welken het lyden væ Jefus aanwyst, behartigen, te weeten het gebed to God, en de ondervinding, dat het lyden dan fpoedig eindigt, wanneer het op het hoogfte is. y befluiten deze aankondiging met den wensch vat den Nederlandfchen Vertaaler, dien wy den onzen mi ken: dat de Leeraars van den fchoonen Godsdiet van Jefus zich meer naar dezen nuttigen leertrant 9 en fchikken, en dat, door de uitgave dezer Leerreds et weezenlyk heil van veele Christenen nadrukkeyk bevorderd worde. Ik S. HESZ, LYKREDEN OP J. C. LAVATER. 263 | Lykreden, gehouden Zondag den aden January 1801 in de St, Pieters Kerk, te Zurich, door SALOMON HESZ, Diakonus; over Openbaaringen XIV: 13. ter gedach=. ženit van je C. LAVATER. Benevens de Dichtfluk- ken, door LAVATER, op zyn Sterfbed gedileerd. Uit Ša Hoogduitsch, Te Haarlem , by A. Loosjes, Pz. 1öor. {n gr. Övo. 40 bl S HESZ, de Lykredenaar over LAVATER , die, op den * tweeden dag des eerften Jaars deezer Eeuwe ge» ftorven, den vyfden begraaven werd, mogt flegts één dag tot het opftellen deezer Lykreden, ’sdaags vóór ’s Over- leedenen Begraafnis uitgefprooken, betteeden. — H hadt de onverpligte vriendlykheid, om dezelve aan den Uitgeever van deeze Nederduitfche Vertaaling te doen toe- komen, die ook niet verwyld heeft met dezelve zynen Laadgenooten ter hand te ftellen; — zynen Landgenoo- ten, onder welken zo veele bewonderaars van den hier ge- dagten Zurich/chen Leeraar gevonden worden,en die zeker deeze korte Lykreden met genoegen zullen ontvangen. Dezelve draagt, te midden van alle blyken der verhaas- ting in het opttellen, bewys van ’s Predikers hartlyke deel- neeming in de Naagedagtenis des door hem gefchetften Mans: treffend zyn de gedeelten, waarin hy, als °t wa- IE, LAVATER zelve tot de Gemeente doet fpreeken ; fterk zyn de Charattertrekken deezes zonderling vuu- tigen, arbeidzaamen, Vaderlandlievenden en Godsdienfti- en Mans. … De Vertaaler belooft , ín het Voorbericht, Pinnen weinige weeken, BURKLY’s Bloemen op het Graf van LAVATER, hem door HESZ ij oem in het licht te zullen zenden. — Zo als wy dit fchryven , ontvan- gen se aeg Stukje, en geeven ‘er daarom onver- wyld berigt van. Bloemen op het Graf van Jj. C. LAVATER, door J. H. BURKLY. Te Haarlem, by A. Loosjes, Pz, dn gr. 8vo. 74 bl. D: fchakeering deezer Bloemen beftaat uit LAVA- TER’S Zickbed. —- Verflag van de drie laatíte Leevensweeken , door ’sMans Schoonzoon GEORG werd ER. RE idd =. esar B ain 77 - - ea rd EE + f ') EA è 1) l 264 J: H. BURKLY NER, =— Kleine Gedichte van LAVATER: Aan -eene lang lydende Zuster, den 13 Nov. 1800. Op het einde van een zwaare Lydensweek, den 15 Dec, diens jaars, Gedichten, door hem voorgezegd, op den 28 en 31 Dec, 1800, — LAVATER's Zwaanenzang, of, Zurich by den aanvang der Negentiende Eeuw, gewyd aan de Zurich fehe Jeugd , door het Gezelfchap der Muzykzaal. — LAVATER's Dood. — Ontleeding van LAVATER. — LA- VATER's Profetie aan zyn Vaderland ; . een Dichtftuk, door hem dertig jaaren geleden gemaakt, — Begraave- nis van LAVATER. — Laps Gedenkteken voor LAvan TER. — Gedachten onder het Beeld van LAVATER. — Aanfpraak , aan de Gemeente van de St. Pieters Kerk, voor de keuze van eenen Leeraar, door J. K. NUSCHE- LER. — Aanfpraak aan de St. Pieters Kerkgemeente te Zurich, by de bevordering van den Diaconus s. HESZ tot de Leeraarsplaats, van Do&or HIRZEL , JT. ~— Liefde van LAVATER voor zyne Gemeente. — Schets van zyne Werkzaamheid, Welfpreekendheid, Hulpvaardigheid “en Patriotismus. i. Deeze. afzonderlyke Stukjes, deels van LAVATER Zel- ven, deels van zyne Hoogagters en Vrienden, zyn van zeer onderfcheiden aart, doch ftrekken alle om ons LA- VATER te doen kennen , te doen bewonderen. Niet vreemd , dat de toon zomwylen zo hoog klinkt; niet vreemd, dat elk der geenen, die zich, in meer algemee- ne of byzondere gevallen , over hem uitlaaten, als ’t ware verlegen {taat, om , met woordenkleuren, een Character , zo zonderling als uitfteekend , te fchetzen. Veel zou ’er uit over te neemen vallen; doch wy be» paalen ons tot het vermelden van eene byzonderheid, vooreerst 's Mans leevenseinde betreffende, Bekend is de wonde, hem door een Franfchen Grenadier, op den 26 Sept. 1799 , toegebragt (*). De vierhonderd drie-en- zestig dagen, meest dagen van fimert en lyden, door hem zints beleefd , bragt hy door in onvermoeide werkzaam. heden, tot hy den ouderdom van negen-en-vyftig jaaren bereikte. De berigtgeever der Ontleedin van , LAVA: TER merkt op : „ De algemeene goedwillige Mee- » hing; (*) Zie, wegens het Verhaal deswegen, en de eerfte Leere de van Lavater naa die Gebeurtenis , onze Letteroef. woor 't Jaar 1800, 1 D, bl, 363. _ SLOEMEN OP HET GRAF VAN J. C. LAVATER, 268 n» ning; MA! onze lieve LAVATER hadt nog veele Jaaren, s en 20 veel Goeds kunnen fiichten, indien hem niet dat s ongeluk getroffen hadt, is, helaas ! ongegrond. Het » is een bedroefde Troost, maar egter cen Troost, dat » de algemeen beminde LavATER , ook zonder dat On- „geluk, zynen Ouderdom niet veel hooger gebragt s Zou hebben.” Niemand, deeze befchryving leezende, zal des twyfelen. Voorts kunnen wy niet onvermeld laaten het Gedenk- teken voor LAVATER door Lips, die zints een geruimen een eweest was, om zyne dankbaarheid aan de agtenisfe van zynen Vriend te betoonen, als Zurich en gansch Duitschland den dood van dien grooten Man beweenen zou. Hy vervaardigde eene Tekening , voor de Weduwe van LavarTER gefchikt ; en zyn Graveer. zer maakte dit Gedenkteken, op den dag van ’s Mans betraferisfe , voor allen verkrygbaar; gelyk ook dit kuostttuk met algemeene dankbaarheid werd aangeno- men. Lars zelve geeft 'er ons deeze Verklaaring van; en het ituk wyst uit, dat hy een kweekeling was van LAVATER ‚ den Vriend der Kunften en Kunttenaaren. Deeze Verklaaring komt hier op neder: , De Grafzuil s» verheft zich uit een donker, den Weemoed gehei- »ligd, Cypresfenbosch. Het hoofdvoorwerp is het „Beeld van LAVATER, met eenen Laurierkrans bedekt, n die hem als Dichter toekomt. Boven hem zweeft een » Eikenkrans, als het Teken der belooning van eenen „ Verdienstlyken Bürger, en Vriend des Vaderlands, „ Uit denzelven komt een Licht voort, zinfpeelende op a LAVATER’s groot Vvoorlichtend Voorbeeld, De aan „, den voet van de Grafzuil zittende Vrouwlyke figuur s verbeeldt de Stad Zurich, welke met haare Kinde- » Ten, in ftilzwygend nadenken verlooren, het verlies » van LAVATER beweent. De tegen haar overftaande „ gevleugelde Jongeling is de Genius des Doods, die » Op een omgekeerde fakkel leunt, waarmede hy het s» uitgebluschte aardfche Leevenslicht aanduidt. Hy . wendt zich tot den met verwondering opzienden »» Knaap, die in den fchoot der Moeder ligt, en wyst sn op de troostende Zinnebeelden van Herleeven, en van „ Eeuwigheid. Deeze aangeduid door een Rups, die uit a» haar hulfel, als een Vlinder, te voorfchyn komt $ „ gene door een Slang, die een cirkel vormt. De boven „de Gedenkzuil uit de wolken nederdaalende twee ra 13 = 266 Je H. BURKLY, BLOEMEN. i melfche Geniën wyzen derwaards,waar de opgeklaar- i de Geest in het aanfchouwen van God leeft. Zy s, houden eene Sterrenkroon na den Hemel, om den » blymoedigen Belyder van den Christlyken Godsdienst s» te beloonen, die nu niet meer de Waereld , maar den a» Hemel toebehoort. De piramidaale fpits der Grafzuil » betekent in Allegorie den eeuwigen Duur en Onver- » woestbaarheid.”” Eindelyk vermelden wy, met hartlyke toeftemming , eenige Dichtregelen ten flotte, die niet van Zwitzer- fechen, maar, zo wy gelooven, van Bataaffchen oor- {prong zyn. Elk eedle, nooit voor.'t groote en goede ftomp of koel, Stort by deez’ heilige asch een traan van rein gevoel. Groot Sterfling, aan deeze aarde en aard{chen ramp ontheven, Lavater! zo bereid tot een verheerlykt leeven , Onfterfijk mm zalig thans in uitgebreider kring, Uw graf ontvange een bloempje ook van een’ Vreemdeling, Die in uw’ grootheid durft op de eer der menschheid roemen, Jaa juicht, dat hy een mensch, als u, mag broeder noemen; Een mensch , aan eigenbaat noch daage drift verknocht, Die voor zichzelven niets, voor andren alles zocht, Een edel Christen, jaa, een Engel op deeze aarde; In zyne zwakheên zelfs, als broeder, ons van waarde; Nu wacht hy ons om hoog, vol reine broedermin ; Zyn geest, die ons nog troost, voere ons dien heilftaat ir. Onderzoek en Beantwoording der Vrage; of het raad. zaam is, om Misdadigers door Geestelyken tot den Dood te laaten voorbereiden , en naar de Strafplaass yer- gezellen? Naar het Hoogduitsch van G. S. STEIN- BART. Te dAmfteldam, by Je R. Poster, 18or. An gr. 8vo. 56 bl, D: Francforter Hoogleeraar STEINBART, wien ’t, fe- dert lang, geenzins aan vrymoedigheid heeft ontbro- ken, om verjaarde en vry algemeen aangenomene begrip- pa tegen te fpreeken, is van oordeel, dat het oud ge- ruik, om misdaadigers door Geestelyken naar de ftrzf- pa te doen vergezellen, van geen het minfte nut voot e ziel van den misdaadiger zyn kan. ’t Is nu te laat, om hem, zo hy ’er buiten dat niet toe voorbereid Ae C. $. STEINLART, ONDERZOEK, 267 door zoodanige hulpmiddelen , tot waare verbetering te brengen. Hem door een aanhoudend toefpreeken meer aoed tegen den dood in te boezemen, dit behoort, zy- mes echtens , niet te gefchieden. Hy moet thans on- dergaan, t geen zyne daaden verdienen, en, door Zy- nen verbroken en beangften geest, eenen heilzaamen Schrik in anderen verwekken. Hierby komt, dat het onvoegzaam is, om Geestelyken onder de beulsknechten en dienaaren op het fchavot te zien 5 zoo als dan ook verfcheiden hunner meer doodsangst daarby uitftaan , dan de veroordeelde zelf , en niet zelden, door fchrik en omtteltenis , hunne gezondheid voor een gedeelte ’er by kwyt raaken, De waardy der fchielyke bekeeringen van misdaadigers, waarvan men foms zoo veel opgeeft, is ook, naar de juiste aanmerking van den Schryver , zeer onzeker. Men grondt dezelve veelal op eene wil- lekeurige uitlegging van het geval van den moordenaar aan % kruis. Íntusfchen gaat, door den ophef, dien men dikwyls van bet zalig affterven van de grootfte booswichten maakt, en door de vertooning van gerust- heid en kalmte, waarmede men de zoodanigen, op grond van de zaligfpreekingen der Geestelyken, wel eens de doodftraf ziet ondergaan, de geheele indruk, welken Openbaare ftrafoefeningen, tot affchrik der misdadigers, en tot inftandhouding der algemeene veiligheid, op het volk hebben moesten, verloren.. Elk Richter, die het onmiddelyk opzicht over de ge- vangenisfen heeft, behoorde, in allen gevalle, de Gees. telyken, wanneer zy tot gevangenen toegelaaten worden, te laaten belooven, dat zy in de gevangenis aan de mis- daadigen geene weltevreedenheid, by het gn pen der ftraffe, zuilen inboezemen. Met die bepaaling wi! STEIN- BART de bezoeken der Leeraars by kwaaddoenders, in de pevangenisfen, niet afgefchaft hebben. Hy zondert al- ten eenige gevallen uit, waarin hy meent, dat de Ove- rigħeid, om grootere onheilen voor te komen , beter doet, wanneer Zy, door onverwylde ftrafoefeningen, en het weigeren van alle vertroostende toefpraak der Leeraars, aanwasfende wanorders of dweeperyen ftuit. In andere en gewoone gevallen pryst hy integendeel zoodanige be- zoeken aan , op aanneemelyke gronden , die wy aan de overweeging van allen, die over dit onderwerp nog eeni- ge inlichting begeeren, aanbeveelen. Pras. 268 . PROEVE VAN BETRAGTINGEN, , Proeve van ag: Seg Le Betragtingen , wit het Ryk der Natuur, enn der Voorzienigheid. Ten nutte van ieder Christen Huisgezin. Te Leyden, by J, van Thoir, r180. ln gr. 8vo. 58 bl, D: Schryver van deze Proeve van er gg Betrach tingen , voor eenigen tyd afgezonderd van de moeie- Iykfte bezigheden, kon niet befluiten, een volflagen niets te worden. En, ondertusfchen, voegt hy ’er, dit gezegd hebbende, in °t Voorbericht, by, wat ben ik meer? Het is Gods goedheid, 's Vaders welbehagen, die my lust gaf, om het hoogfte goed te zoeken, Hy doet een pooging , om by de Christen huisgezinnen zyner Landgenooten nuttig te weezen, en is gereed» om, zo deze pta, be- valt, voort te gaan met de uitgave, en wel geregeld met de eerfte maand in het aanftaande jaar te beginnen , wan- neer hy ons ook zyn naam zal melden. Hy ziet evenwel niet hoog by deze zyne lettervrucht op. Myne beste werken, zegt hy, 4 liefdevolle Genade ! gyn niets, maar gy kunt zegen en wasdom geeven aan det hout des wynfloks. Amen, Deze Proeve behelst elf Betrachtingen , gefchikt voor de elf eerfte dagen van Augustus (*). De eerfte bevat een zeker foort van Inleiding. De overige onderwerpen zyn: de Oogst, de Hondsdagen, de Slaap, de Deelbaar- deid der Stoffe, de Hoedanigheid der Infeĝen , Vergelyking der Zintuigen, het Onweder, de Grasvelden, de Nadeelen door het Gedierte veroorzaakt , de Verfcheidenheid der Couleuren. . Wy wilden niet gaarne , door onze berisping van de wyze van bewerking van deze voor eene eerfte proeve gekozene ftoffen, (die welligt fommigen wat fchraal en oppervlakkig zal toefchynen) aan de bereiking van ’t wel- meenend oogmerk van den Schryver eenige hindernis toebrengen, en liever ons oordeel zoo lan fchorten, tot dat deze ons nog niet genoeg beken e Wynftok, tens regt aan ’t wasfen geraakt zynde, goed hout zl gefchoten, en rype vruchten voortgebragt hebben. (*) Hoe komt het toch, dat in den vooraan geplaatften Io koud maar van tien gemeld wordt? wid Prie DIBBETZ EN ONTYD; OVER DE, KOEPOKKEN. 269 Proeven en Waarneemingen over de Inenting der Koe, pokken, (Cowpox) (Vaccine) tot heden in onderfcheî- dence Landen yan Europa in het werk gefteld. Byeen- gebragt en met Aanmerkingen vermeerderd door R. DIB- BETZ en C. G. ONTYD, Pradlizeerende Geneesheeren in den Haag, In den Haage, by Je C. Leeuwettyn, 1800. dn gr. 8vo. 62 bl. D" ftukje, in °t laatst des voorleden jaars in het licht gegeeven, bevat een kort verflag der tot dien iyd toe genomene proeven over de Inenting der Koepokken, vergezeld en gevolgd door gegronde en ESE p Ep pi aanmerkingen. De meeste in dit ftukje voorkomende ree ftrekken niet weinig tot aanpryzing deezer eilzaame en niet gevaarlyke konstbewerking ; terwyl de weinige minder gunttige uitkomften ongetwyffeld zyn toe te fchryven aan de toen nog niet genoegzaam be- kende valfche Koepokken „ wier eigenfchappen en ken- merken door den beroemden, Groninger Hoogleeraar THOMASSEN A THUESSINK Onlangs zo at zyn bee Schreeven. Treffende is een ten flotte dienend uittrek- zel uit een brief van den Geneesheer MAGIMEL , ge- plaatst in den Moniteur van den ao November 1800, van den volgenden inhoud: … — … © ẹ Een onzer Landgenooten, die ‚de Kinderziekte nog niet gehad had, wilde zich-de Koepokken doen inenten: Ongelukkig valt hem een blad van den Moniteur in han- den, °t welk een Brief bevatte tegen dit behoedmiddel, Hy wierd ’er afkeerig van, krygt de natuurlyke- Kin- derpokjes , en fterft. Het was een Jongman, ongemeen fterk van lichaam , van een zeer goed zedelyk gedrag, en zeer geacht: meer dan tweeduizend perfoonen heb- ben zyne lykftatie gevolgd, … -~ s» Dit voorval heeft alle twyffelachtigen bewoogen , om zich de Koepokken te laaten inenten :. wy zyn reeds meer dan agthonderd; de toevallen zyn altoos dezelfde 5 de uitkomst is altoos dezelfde p: enz,” t LRTT. 1801. NO. Je y Waapa 270 P.J. VAN MAANEN, WAARNEMING, uarneming van drie met Koepok-floffe ingeônte en fte door de natuurlyke Kinderpokjes befmess: Kinderen , door P. j. VAN MAANEN, M. D. Hoog leeraar in de Genees-, Ontleed-, Heel. an Vroedkunde aan de Bataaffche Academie te Harderwyek. Te Har. derwyck, by J. van Kasieel, 1801. An gr. 8vo. 36 bl eeze kleine Verhandeling bevat het verhaal van D drie Inentingen van Koepokken, met dit gevolg in het werk gefteld, dat 'er geen volkomen echte Koepok- ken gebooren wierden, en de Kinderen, welke deeze konstbewerking hadden ondergaan , naderhand door de natuurlyke Kinderziekte wierden aangetast. Zo het fchynt, had de ftoffe, waarmede deeze Inentingen ge- daan waren, alle goede vereischten, en geene dier ge- breken, welke doorgaans valfche Koepokken voortbren gen. Daar intusfchen uit het geheel ep genoeg: zaam blykt, dat deeze Koepokken geenzins de echte, maar valfche zyn geweest, die geen de minfte voorbe- hoedende „kragt tegen de waare Kinderpokies bezitten, zo Spreekt van zelven, dat uit deeze gebeurtenisfen geen het minst gevolg tegen het nut der waare Koepoks- inenting kan worden afgeleid. Voorts is het opverklaar- baare, ’t gn de Hoogleeraar in deeze gevallen, voor- naamelyk in dat van No. 3, meent te vinden, mogelyk minder, dan zyn Ed. ya h te oordeelen, dewyl hy den Patient, van wien de ftoffe ter inenting genomen was, zelve niet gezien heeft,en de zekerheid wan de echtheid der Koepokken van dien Lyder, en der goede behande. ling der e zelve, alleen fteunt op het getuigenis van een nog zeer jongen Geneesheer, Eindelyk zou de Hoog. leeraar wél gedaan hebben, met den titel van fchrift eenigzins anders in te richten, dewyl men uit gdenzelven niet kan zien, dat de hier befchreewene Koe pokken geen waare Koepokken zyn geweest; ’t geen denzelven zeer gefchikt maakt tot het geeven van cen geheel verkeerden indruk by den Oppervlakkigen Lee Zer, e BRIEVEN, ENZ, OVER DE KOEPOKKEN 87 Verzameling van Brieven en Waarneemingen , naih A pe drie tot hiet toe in het licht gegeevene Stuk- jes over de Koepokken bevatten een aantal van buiten- en binnenlandsche waarneemingen , tot bevesti- ging van het gewigtig nut, 't geen men uit het alge. - meen in gebruik brengen van de inenting der van ge. vaar ontblootte Koepokken te wagten hebbe , tot de volkomene uitroeijing der zo gevaarlyke en ie esn Kinderziekte, Voorts vindt men hier de oplosfing van een aantal tegenwerpingen , gelyk ook de bondi wederlepging van een onlangs uitgegeeven ftukje, in `t welk beweerd wordt, dat de Koepokziekte dezelfde is met die , welke hier te lande bekend is onder den naam van de Blaar; eene ongefteldheid, wier mededee- ling niet genoegzaam is tot weering der echte Kinder- ziekte, Onder anderen komt ook in het tweede ftukje een nauwkeurig bericht voor, aangaande den dood van een Kind van den Burger GOUPRIL BUSONI, in de Amfterdamfche Courant van den 26 Maart laatstleden vangekondigd, als aan de Vaccine overleeden, van dea volgenden fah - oud; Exiraĝ uit een Brief van Parys, 10 Apri? 180r. Myn Heer en Waarde Vriend! » Op den ontvangst van UEd. zeef geëerden Brief beb ik my dire& begeeven ten huize van den Heer GOUPRIL BUSONI, en aldaar vernomen, dat die Heer effectief een kind had verlooren, eenige dagen na dat hy hetzelve had laaten vaccineeten , maar teffens, dat men verre af was, van dat toeval aan de Vaccine toe te fchryven: “want het kind is niet geftorven aan eene allerkwaadaartigfte Kinderziekte, door de inenting ver= oorzaakt, mds i de Courant zegt, maar aan de gevol- gen van een kwaadaartig humeur; welke het zedert deszelfs geboorte in het hoofd had, en welk dan op ten gedeelte, dan op een mjer viel. Het fcbynt, n i 2 Pai Â7ì BRIEVEN, ENZ, OVER DE KOEPOKKEN,” dit humeur had moeten afleiden, alvoorens tot de Inen- ting ‘over te gaan; en het is mogelyk, dat door de Inenting dit humeur aan het B haan geraakt zynde, het kind daar door verftikt ís. it is ten minften de opi. nie van de Ouders; Door, enz. Men trekt daar uit alleen de confequentie ‚ dat men geene zieke kinderen moet laaten vaccineeren. Ter zelver tyd, als het over- Jeden kind de Inenting heeft ondergaan, heeft de Heer GOUPRIL BUSONI zyn ander kind, en nog drie kinderen van zyne vrienden, ten zynen huize laaten inenten, en de vier laatstgenoemde zyn :daar alle zeer wel van afgekomen. , Het toeval van het kind van den Heer coven, BUSONI is het eenigfte, waar van men kennis heeft. De Vaccine neemt hier dagelyks meer aan; in alle wy- ken zyn Etablisfementen,waar men zich voor niet kan laaten Vaccineeren. Dezelfde Etablisfementen zyn in onze Provincie-Steden 3 en indien dit voortgaat, zal binnen weinig jaaren de Kinderziekte in het vergeet- boek geraaken.” Wy hoopen, dat een genoegzaame aftrek, en eene verdere uitbreiding der zo heilzaame inenting der Koe- pokken ook hier te lande, de kundige Verzamelaars deezer leezenswaardige Stukjes zal aanmoedigen, om hunnen nuttigen arbeid verder voort te zetten. Brieven over Italie, in het Jaar 1785, door den Heer DU PATY, în leeven Voorzitter van het Parlement te Bourdeaux , benevens eene Lofreden op den Schryver; uit het Fransch vertaald, door JAN TEN BRINK, Refor der < Latynfche Schoole te Harderwyk. II Deelen. Te Leyden, by D. du Mortier en Zoon. {n ramo. Te famen gyi b E ebben de Burgers FEITH en KANTELAAR zich in den lof des Tapen Werks uitgelaaten (*), wy hebben desgelyks,door een en ander uit hetzelve in ops Mengelwerk over te neemen, ’t zelve zydelings aange- preezen. Wel te recht merkt de Vertaaler van het geheel, TEN BRINK » (*\ Bydragen ter bevordering der fchoone Kunflen en Wee Benfchappen , uitgegeeven door R. FEITH On Je KANTA AAR) lIi St. bl. 331—393. 