Maleisch-hollandsch woordenboek
Jax»w sëntoel , een soort van bloem, fl ani- ma peregrina? JLLw santan, kokosmelk; fijn gehakte en met toeba-n&t besprenkelde vischjes om voor aas te dienen. Jüuw santoen, ongeveer hetzelfde als sopan , w. m. z., waarmede het meestal verbonden is. XXXm soentoeh ; bërsoentoeh, ntenjoentoeh, iets aanraken: djangan ntenjoentoeh kitab itoe; inz. een vrouw aanraken: ija allahi ënghau ani- bil hiranja njawakoe, dahoeloe dart pada disoen- toeh olïh soewamikoe akandakoe; mënjoentoehkan kaki, den voet stooten. /AWfc^JUw santosa , onbevreesd voor gevaar, op zijn gemak, in vrede (Skr. santoêa). ^jJ^SjXm santijasa , zie nëtijasa. j?\Asm sandja , de avondschemering, het avondrood (Skr. sandja); sandjakala, de schemer- tijd, zamenstelling van sandja en hola. Ci^I^Oaw sandjata , wapenen (vgr. Skr. sadjdja, gewapend). JlX^Owj sandjakala, zie sandja. ^Omj soendjam = sëdjam. ifc^uUj slndjoeh, afplukken, afscheuren \ M. ÓsXm sanda — sahajanda, zie sahaja. tXx*w sënda , grap, scherts; bër sënda ber~ goerau. yóX* sëndawa, salpeter (Skr. sandawa). CDiXXau sëndat ? naauw : prigi jang amat sëndat M. .Aam» sandar, stut; leunen, steunen: doe- doek bërsandar. Sandaran , voetstuk , enz. Sandar mënjandar, tegen elkander aan leunen. Menjan- darkan, tegen iets aanzetten, bijv. een stok tegen den wand. .c\iwj sindir, bedekt, van woorden, zinspe- lend; pantoen of përkataan sindir spotdicht, zin- speling, bespotting, ook sindir an. ).ÓJ*>j sandëra , of sandëran, een pand; pandeling? Qj&jj4j sëndëroeng, een soort van week- dier, dat zich tot een bal kan zamentrekken en dan ook wel eens daarvoor gebezigd wordt. (jj&J+H sëndërik , een soort van dolk? ^ywt\Juw soendoes , Perz. (ook soen- doesO, brocade; met bloemen geborduurd. jró>J*u sandang, draagband, schouderriem , bandelier, sjerp; het daaraan dragen , het tegen of op den schouder dragen, bijv. van het rijks- zwaard: maka pëdang itoe dipersanddngkannja diatas bahoenja. Sajap sandang, zeker tooisel van den vorst, bestaande in twee over de borst gekruiste bandelieren met vleugelachtige uiteinden. jf&A*u sanding ; bër sanding, naast elkan- der zitten. 9SXm sandoeng , zich stooten aan iets dat op weg ligt : tërsandoeng kakinja pada toe- boeh Laksamana; de trede van een weefstoel. Zie ook karap. Sandoengan, de tressen of lussen van passement in een rijtuig, om de armen door te steken. Sërandoeng, over iets struikelen. Zie ook het Aanhangsel. £ad ^J) ] !T 35 9t\.W sendeng , schuin, op één oor staan, van hoofdbedekkingen. £i>J*w slndang , grenswacht. S«xLj sindoeng , kniebalken, kromhou- ten, M. £&x»* soendang , een soort van groote kris of van klewang in den vorm van een kris. £&>+» sëndoek , scheplepel; mënjëndoek , oplepelen, opscheppen. Ook soedoek, w. m. z. jJA.Uj sandal ; mënjandal, uitlichten, in- zonderheid een wapen uit de scheede: sandalkan akoe këris Ton Bidja Soera . . . maka kata T. B. S.: kasandalan akoe olih Djawa ini, SM. jjAXw sindll, twee aan twee, bij zang of dans, M. Op Riouw niet bekend. ^ósX^ soendal , ontuchtige vrouw; boenga soendal malam, polyanthes tuberosa. (J<XUw s on dol 9 voorover naar den grond gebogen; mënjondol, van hoornvee, met de horens opnemen om iets omhoog te werpen. jW*t sëndoe, norsch, knorrig. (jdjósXvj sëndoedoek, een soort van heester, waarvan de bladeren voor zeep gebruikt worden en waarvan de vruchten op die der kara- moenting gelijken. ^JÓwj sendi. gewricht, geleding (Skr. sandhi): per arakan gading bërsëndi 2 kan poewalam. ^SVAju* sëndiri, zie diri. &Am» senang, tevreden, welbehagelijk; met gemak te doen, van zaken: anak' r itoe senang dari mënangis , is weer bedaard geworden. <x£slLu sënanggih , zie sëlangin. r {j-'^ sënak, (Arab. sanak?) drukking of weeheid op de maag, zoo als die veroorzaakt wordt door een stomp of bloedverlies: menoem- boek dadanja maka ijapoen kasënak 2 an\ maka ijapoen sënak darahnja laloe rebah. CJjU», Pers. sang, steen. ^JUw sc nam , I. zeegroen, kopergroen, M. II. gymnastische oefeningen, C. /AwUiiiMj sënantijasa, zie nëtjasa. <üJu» sënoenoeh, onbetamelijk. Zie ook het Aanhangsel. Ju» sëni, dun, klein, min: soewarajang sëni, een fijn stemmetje; maka djadi sëni,tingginjasa- djëngkal. Ajar sent, zie op ajar en in het Aanhangsel. JixXw sënikei; tangga sënikei, een soort van noodtrap of stormladder. Yrg. sigei. .aa*j sënin , zie isnen. jXx^t senjor , Port. senhor, seigneur. u^ftAAwj sënjap , stil, doodstil, gewoonlijk verbonden met soenji. *a1*j sënjoem; ter sënjoem, glimlagchen; djangankan tertawa, ter sënjoem poen tidak. Aiiyjuu» sënjampang, juist van pas, juist op het oogenblik. Ook sapënjampang. )y* soewa % bërsoewa = bërtëmoe, bij iemand komen; bërsoeivakan , bij elkander bren- gen, bijv. twee vechthanen. uu)yw soewatoe, (zameng. satoe) één; sasoewatoe, ieder; iets, het een of ander; sëgala sasoewatoe, alle dingen; barang soewatoe* zie ba- rang. Bërsoewatoe, één zijn met iemand of iets; mèmpërsoewatoekan , tot één maken, tot één brengen. Zamengesteld uit sa en watoe = batoe. ^=*-Lwj soewadji, een broek, dat is een touw met twee oogen, dat men slaat om lasten die men wil ophijschen en door welke oogen men dan de haak van het hijschtouw steekt. .Uwj soewara, geluid, stem (Skr. swara). Zie ook het Aanhangsel. P.Lwj soewarang = soewalang. ie,}***» soewari = kasoeivari. cj»)y* soewasa, klokkemetaal = kangsa, (het Skr. soewa' sa, van een goeden klank) welk woord later niet meer verstaan zijnde, nog slechts gebruikt is om een kostbaar metaal aanteduiden, dat naast goud gesteld en voor een soort van koper gehouden werd (van daar tëmbaga soewasa) , zoodat men er spinsbek en dergelijke van ge- maakt heeft. Ikan soewasa, zekere kleine, wei- smakende zeevisch. JLu)yw soewasani, Skr soewasani, wel- kom! eig. een goede zete! -c)^Aw soewangl, nachtspook,booze geest: tëmpat soewangi, boeroeng soewangi, nachtuil, nachtraaf. Zie soewang. <^J)y» sewaka; bërseivaka, zich als iemands dienaar onder zijne bescherming stellen (Skr. sewaka, dienstbaar). * S6 J>: ry+è t>y* ^Jiy* soewal , Arab. vraagt bersoewal of bersoewal djawab, redetwisten. ijïy* soewala, een soort van tripang. l-J&j]*» soewalap , een soort van vaartuig. &)yM soewalang , bijennest, honigraat, die aan de boomen hangt. Aiy* soewanii, Skr. swami echtgenoot, man, in deftigen stijl. Bersoewamikan , iemand tot man hebben, getrouwd zijn, met een man; een vrouw uithuwen. jijt» soeboer , welig, frisch, zoo als plan- ten of kinderen. &ƒ*» soebang , een soort van oorsieraad in den vorm van een dun langwerpig klosje; soebang lontar , een soebang bestaande in een opgerold lontarblad, tatal, nipisnja saperti ker- tas, digoeloeng saperti soebang. (JJy*> soebik; menjoebik, met een stift uitwerken, bij het graveeren; zie tjoengkil. j^m» soebl 9 het stuitbeen. CL?kA*j soewlt, zie op ëlang. j*y» sotor, koepel, lusthuisje; zolder, bo- venverdieping. Ook loting. ftjkw gotong, inktvisch, sepia. Zie ook pompong. Jjm» soetan, verbastering van het Arab. soeltan. ^^-y» soedjl, I. een soort van gist of griesmeel, dat men zoowel in deeg doet, als aan kleine kinderen in den mond stopt. II. borduursel: bersoedji dengan boen ga; sa- poetangan bersoedji. Skr. soetji, naald. tcf-y» soetji, (Skr. Soetji), zuiver, blank, rein, vlekkeloos; oprecht: soetji dari pada tjemar. Zie ook tjoetji. )Jj«j soeda, voetangel onder den grond. Zie ook seroeda. .iJyw soedara, broeder of zuster; broe- derskinderen (anders soedara sapoepoe); ook be- naming van vriendschap; s. andjing, stiefbroe- ders en zusters; s, sadjalan djadi, broeders of zusters van dezelfde moeder. Skr. sodara, van dezelfde ouders, = sagarba. S)óy» soedagar , het Perz. saudagar, koopman. Vrg. dagang. oJyu soedoet, hoek, punt, bijv. van het oog, van een doek. PuLm» soedang, hulsel of scheede van de bloemkolf der palmen. Ook seloedang. cJfJSwj soedip , een houten rijstlepel zoo lang als de benedenarm; groote houten spatel. ^Jjyjj soedoek, eetlepel; soort van schop; soort van wapen: bila soedoek, zelfmoord door middel van een soedoek; soedoek ati, het onder- ste deel van het borstbeen; daoen soedoek 2 , een soort van cactus, waarvan de bladeren tegen oorpijn gebruikt worden; mĕnjoedoek, oplepelen, zoo als watervogels met den bek, wegscheppen van vuil, enz. Zie ook sendoek. r^dyu soedoc 2 , een soort van plant, eu- phorbia nereifolia. &U(3yM soedoewajah 9 een soort van geneesmiddel uit het plantenrijk. ^Jtwj soedi, I. genegen zijn, gelieven te doen: djika soedi toewan pakei; tanda toewan soedi mendjadi hamba kapadanja. II. (Skr. soeddhi) het zuiveren, louteren, essayeren, van goud. .yw soewar, lichtsein, sein bij nacht: mhnbri soewar, lichtseinen geven. c^> , *aw soerat , geschrift ; brief (voluit soerat kiriman)-, batoe ber soerat, steen met inscriptie; soerat kater angan, verklaring; pas; soerat tan- da tangan, schriftelijk bewijs , onderteekend stuk; soerat sapoetjoek, één brief; menoelis soerat, mengarang s., een brief schrijven, opstellen. Soe- ratan, het geschrevene. Yrg. toelis en hoeroef. CL>,y*> soeroet , ebbe; vallen van het water; achteruitgaan, retireeren van een leger; gerak soeroet, zie op gerak. P.*>w sorong, het vooritschuiven, weg- schuiven, toeschuiven; menjorong tjarana; me- njorong prahoe, in het water schuiven, te water brengen, SM.; menjorong damei, vrede aanbieden, SM.; orang mengantoek disorongkan bantal; pipi ter sorong 2 , wangen met vooruitstekende jukbeen- deren. Sorongan, ook : geld dat men iemand toestopt om wat van hem gedaan te krijgen. Penjorong , achterste gedeelte van een schip ; tijang penjorong, bezaansmast. ' ojr* Ir» 37 {js^ soerak, gejuich, geschreeuw; vreug- dekreet; krijgsgeschreeuw: terkedjoet sĕbab disoer a- kinja itoe. Ook wel gespeld soeivarak , vrg. soeivara. (jj^ soeroek; mĕnjoeroek, ergens indu- wen, instoppen, instouwen. Soeroekan, plaats waar men inkruipt, bijv. om zich te verbergen. CSjj^ soewarga, soerga, de hemel als de verblijfplaats der zaligen. ijv^j soeram , verbleekt van glans. ^,^wj soeren, een soort van boom, die bruikbaar timmerhout levert. 5»yw soerau , kleine kapel; bidvertrek. /^ Xjyu soeroeh, bevel, last, boodschap. Menjoeroeh, gelasten, laten doen: menjoeroeh ka-pasar, naar de markt sturen, menjoeroeh minttty laten vragen; sedekala engkau disoer oeh- nja djoega, djika dengan dimikijan djoega soeroeh menjoeroeh, matilah hamba. Menjoeroehkan, een last of als last geven aan iemand; iemand met een last, als zijn soeroehan, heenzenden; ook aanstellen, met volgend akan of djadi, waartoe, bijv. menjoeroehkan akan penglima. Soeroehan, bevel; gezant. Pesoeroeh en penjoeroeh, bood- schapper; last: dengan penjoeroeh, op last. *jr soeroli ? een soort van boom. {.Sjy*» soerei, het met de handen in het haar of in de vederen van een vogel kraauwelen; het hoofdhaar van den Sultan, den Kroonprins en den Onderkoning. i^Sj^ soeri, zie permeisoeri. ^fawj sore 9 Jav. = petang : kembang sore ook boenga wektoe } mir abuis jalappa. Jjwm soerijan , sergeant. ^^NAwjwj soesoet, verminderen, slinken, bijv. groenten onder het koken; vermageren, verdorren, bij kleine gedeelten afnemen van een schuld. Yrg. soeroet. *AwjA*i soesoer, rand, boord; sasoesoer tem- bakau, een tabakspruim, die bij de sirih gebruik! wordt en waarmede men van tijd tot tijd langs de lippen strijkt om het sirihspoeg aftevegen; soesoer hari, borduursel aan randen van meubels, enz; soesoer galoer, de linie van iemands geslacht. Menjoesoer, langs, bijv. ber- djalan of berlajar menjoesoer pantel. Soesoeran tangga, de leuning van een trap. Gw. is oesoer. «AjjjAw soesang, bok of kromhout beneden aan den mast, waarin men de opgerolde zeilen, boomen, haken enz. legt. è*j^> soesoeng of soesang , luchtspron- gen maken, M., vrg. soengsang; boenga soesoeng, tabernaemontana coronaria: vrg. soesoen. u-Sawjwj soesoep , het onder iets kruipen, doorkruipen , wegkruipen; splinter onder het vel of de nagels; soesoep-sasap , zich bukkende of wringende ergens in, onder of door werken of sluipen; overal onder wegkruipen, zooals bijv. muizen in een brandend huis. Mĕnjoesoepkan iets ergens onder steken. (j+»*>* soesoek, het steken; pen; soesoek sang goei, een soort van Jiaarpen. Menjoesoek, kota, een kotta aanleggen. Zie soesoeh. (J^jyw soesoel = soesoer. Menjoesoel angin, tegen den wind opzeilen. 4 y*tv*» soesoen , op elkander gestapeld, op of over elkander; boenga soesoen, dubbele bloe- men; dzatnja tijada ber soesoen, zijn wezen is één, met niets meer er boven, op of bij, niet zamengesteld ; ber soesoen , ook: met plooijen, zoo- als de borst van een overhemd; menjoesoenkan perkataan, woorden op elkander stapelen. *>>j^j soesoe , de borsten en, met of ook zonder ajar er voor, melk; s. koeboeng , een soort van gezwel onder de okselen; mata soesoe, tepel; da- poer soesoe, de borst. Soedara soesoewan, of ook sasocsoewan, zoogbroeder. Menjoesoewi, zogen; menjoesoekan, te zuigen geven. Pesoesoe, ook een • bijnaam van den wortel van bengkoeivang. <w*w soesah, zorg, moeite, last, het te- genovergestelde van senang, zoo als bijv. in menjoesahkan kasĕnangan kita. Gw. is oesah. <Xaw*wj soesoeh, haak: soesoeh ajam, hane- spoor, soesoeh (en penjoesoeh) prahoe, de hooge voor- of achtersteven van sommige inlandsche vaartuigen. èy* soewang, tusschen beiden in, half en half; soewang 2 koekoe, van water, laauw, zoo warm, dat men er gemakkelijk de nagels in kan houden; soewang 2 marah, een beetje boos; tijada soewang 2 , niet gemakkelijk, bijv. tali jang tiga 38 O-CjM* $r lembar ini tasoewang 2 poetoes. Ook schemerlicht, vrg. soewangi. C^NÊy* soengoet, lange haren op de bovenlip, knevels, voelhorens: harimau binatang jang bersoengoet; bersoengoet 2 , in den baard brommen. *£*>** soeiigar* zeer verwaand, erg hoog- moedig. (Jiy*> soengoel = soegoel. ^]*" soengei, rivier; anak soengei, ri- viertje; pëngoeloe anak soengei jang ta'aloek ka- Madjapahit. c-Jjm* soewap, een hap; fooi, waarmee men iemand omkoopt: makan soewap, zich laten omkoopen; satoe soewapnja poen tijada tjoekoep, niet genoeg voor een mondvol maar. Maka Malajoe makan itoe mënjoewap dengan tangan, maar de Maleijers eten met de handen (in tegenoverstelling van de Chineezen). Bersoewap 2 an , van gelieven: elkander hapjes rijst of sirih in den mond ste- ken. Gw. oewap. Zie ook het Aanhangsel. £Jjjj*w sopak, I. witte vlekken op de huid, zoo als van ziekte of bij het vee. II. splijten, klieven. C. Op Riouwniet bekend. ijïy" »opan 5 ingetogen, zedig, respectueus. ^J>y» soepel, sepoy, Bengaleesch soldaat. Q^ SOewak, inham van een rivier. L-J^mw soeka , Skr. soekha 7 I. genoegen, vreugde, plezier; verheugd; tevreden zijn met iets, ergens genoegen meê nemen; op iemand ge- steld zijn; masing 2 dengan soekanji* ieder naar •zijn eigen genoegen; tanda kasoekaan, een bewijs van tevredenheid; bersoeka 2 an, te zamen plezier hebben; tijada disoekai orang , niet bemind wor- den door de menschen; menjoekakan ati, het hart verheugen; pënjoeka ati, wat het hart verheugt. II. Jav.; menjoekakan , geven, = membrikan. III. soka, zie angsoka. \^Sj»i soekat, I. een inhoudsmaat; het meten daarmee: disoer oehnja soekat dengan gan- tang, SM. Soekatan dan timbangan, maten en gewichten. H. begeeren, verlangen; onder voorwaarde, mits, tenzij, niet voordat: soekat koetjajarkan namanja beharoelah poewas hatikoe. £*>** soekar, moeijelijk: pëkërdjadn jang soekar, boekit jang soekar, nam. om te beklim- men. Kasoekaran, moeijelijke omstandigheden. j*£y» sokong (ook songkong) schuine paal, stut, schraag; tang ga sokong, hout met in- keepingen om ergens op te klimmen; lajar so- kong, een soort van zeil. t £y» soekoen , de broodboom ; s. kapas en s. bidji (ook koeloer) soorten daarvan. *£y* soekoe, vierde; tijada bolih dipetjah (van een munt gesproken) dengan tiga soekoe dan satëngahnja dan sasoekoenja ; soekoe djam , een kwartier; soekoe ook: een volkstam: saboewah soekoe. Pësoekoeivan , de Mohammedaansche bewo- ners der eilanden van het rijk Lingga, daar zij in soekoe* s onderscheiden zijn. LLf*.w soga , een soort van roode plant- aardige verfstof, gebruikt voor het verwen van kleedjes: kain soga, gebatikde kleedjes, die met soga rood geverwd zijn. Jfyw soegar ; mënjoegar, het hoofdhaar met de vingers kammen, in orde schikken. Yrg. tjëgar, soerei. Q,iy*4 soegoel , bedroefd , is verbasterd uit het Arab. masjgroel. Jfy*» soegl , het schoonmaken der tanden met een daartoe geschikte soort van hout, kajoe pësoegi, op de wijs der Arabieren, ook: uitpeu- teren van de tanden, van een lampenpit enz. Het is het Arab. sauk. A^mj soela , Skr. scëla, een puntige paal; het empaleeren; ook: kruisigen. Soeladn, empa- leerpaal; kruis. Menjoélakan, empaleeren; kruisigen. tj^J*wj soelit , ongeveer gelijk aan soekar, waarmede het vaak verbonden wordt. Orang soelit, een moeijelijk te genaken persoon, zoo ook djalan jang soelit, een moeijelijke weg, roesija jang soelit, een moeijelijk raadsel. Jyw soeloer , spiraalsgewijs om iets heen kronkelen, zoo als slangen, slingerplanten, bijv. lada soeloer, enz.; plaatsvervanger. Soeloer 2 an, slingerplanten, kruipplanten. Vrg. oeloer eridjoeloer, aiyw soelang, I. mënjoelang, overreiken, van een beker met geestrijken drank; dronken maken: disoelangnja radja itoe. Bersoélang 2 an ,' F Cr" 5Lw» 39 elkander over en weer den beker toereiken. Gw. oélang , w. m. z. II. aanzetsel van rook of walm, roet; telaga soelang, het schoorsteentje boven een lamp, stookpijp, enz. j&y»* soeling, Jav. = seroeling. ii^Mj soeloeng , eerste, voornaamste: anak soeloeng, eerstgeborene (ook emboeng); ajar soe- loeng , het eerste water uit een wel of put; soe- loeng berboewah, voor het eerst vrucht dragen. e-ft^Mj soelap, I. goochelarij, tooverij; toekang soelapan, goochelaar. Vrg. silap, en het Aanhangsel op soenglap. II. = soesoen, bijv. daoen sirih bersoelap, op elkander gelegde sirihbladeren. ^Lwj solik, opschik ; persolik , eenmodegek. &J*Mj soelah , kaal; kaalkop: tijada haram memakei ramboet (valsch haar) pad-a kapala jang soélah; lada soelah, witte peper. aLmj soeloeh, toorts, fakkel, lichtje om bij te lichten; verspieder, spion. Menjoeloeh, ook bijv. van de maan: tjahjanja saperti menjoeloeh radja berlajar itoe, HP. Penjoeloeh, iemand die met een groote fakkel vischt, op wier licht de visch afkomt (bij de Orang-laut heet die mandjoeng); ook verspieder en een die, terwijl de bewoners slapen, ergens komt steelen. Main soeloeh, een soort van zwaardgevecht. J*wj soeli 9 zie gandasoeli. Uoyw soema, een soort van traanachtig smakenden zeevisch. j^ojwj soeitioer, Jav. = perigi. 5y*» soeh, levenswarmte, eigen warmte. 8*wj soewah = pernah, immer, ooit, ge- woonlijk bij een ontkenning of vraag. Jb*Aw soehi, streng, hard, M. i^y** soewei, Eng. sway: tolt soewei, hijschtouw. i^'^ yjyjj soewtta . Skr. soehita, als onder- geschikte onder een ander staan, in iemands dienst zijn. Vrg. sewaka. j>yw soenji (Skr. Söênja, ledig), onbewoond, onbezocht door menschen; doodstil, waar alle geluiden zwijgen; zonder iets zijn of plaats heb- ben: soenjilah pengadapan, soenjilah boenji soe- wara\ dzat tijada soenji dari pada gif at Ber soenji , afgezonderd, alleen; radja itoe pergi ber soenji dirinja berboewat 'ibadat. Kasoenjijan, eenzaamheid. -.v^aw sahadja , I. slechts, maar, alleen- lijk, ook aan het begin van zinnen, ongeveer = melainkan. Bersahadja 2 , zoo maar, eenvoudig: menjamboet soerat dengan bersahadja 2 f zonder plichtplegingen ; anak toewan jang ber sahadja , die geen ambten bekleeden; këris jang ber saha- dja 2 , een eenvoudige kris ; masakan ija maoe kembali bersahadja 2 ; bersahadja 2 kah atau dengan parentahkah? II. opzet: mati dengan disahadjanja, door voorbedachte moord; tijada dengan sahadja, niet met opzet; akoe sahadjakan memboenoeh dija. In de HA. altijd sengadja in den zin van met opzet, expres. SiV^Au saharah, een soort van groote pro- visiekist voor rijst enz. Yrg. sara I en Skr. sangMra, verzameling. ^l^wj § aha ja , slaaf: memardahikankan sahaja, een slaaf vrijmaken; beleefd, voorn, van den eersten persoon, uw dienaar, ik, wij , ook: saja toewan, saja datoékj enz. Sahajanda 7 zamengetr. sanda, ik, 's "Vorsten slaaf. +Y" saham , Arab. aandeel in de buit. 'iyY» sahwah, Arab. steenen bankje, drievoet. -M» si, praefix om eigennamen te vormen , bijv. si-pandjang,si-pendek, si-penjadap, en zoo ooksi-apa. -Aw si ja, voeg tusschen steenen; menjija, de voegen aanstrijken, voegen. Zie ook les. r L < wi stil» 2 * ijdel, onnut; nonsens, onzin; niets zijn, niets meer zijn, bijv. van gestorvenen. ^Uaw sijarah, Arab. planeet. <UuU*w sijasah, Arab. straf, ligchaamsdwang, met nadruk onderzoek doen. uJUwj sijapa, wie (zie si)? wie ook: tijada sijapa } niemand; tegoer sijapa ofsapa, iemand toe- spreken, zoo als de Maleijers, d. i. vragen wie hij is, van waar hij komt en waar hij heen gaat: toewan sijapa (of apakah nama toewan, of si- apa nama toewan) , darimana toewandatang , toe- wan hendak kamana. Menjapa, iemand beleefd toespreken; werda! roepen. 40 «^oIAm» S»A**> 4^>U»m syamang, een soort van groote aap met langen staart , hylobates leuciscus; een soort vaïi plant. Jou» sftbar, zie ambang II. juuw siboer, kokosdop met steel, om wa- ter te scheppen. (jty» siboek , drukte, levendigheid: rnaka dalam Malaka poen terlaloe siboek pada hari itoe, karma tiga empat poeloeh kapal berlajar sakali goes , HA. {j^sXtM sijat ; menjijat, horizontale lappen •afsnijden, zoo als bijv. van vleesch voor biefstuk, visch om te droogen enz. Clr^-W» §ita, dagvaarden. Ons zitting. ij^Xw si toe , daar, ginds; als dan; disitoe disiniy overal. Ju*w setan = sjaitan: zie ook het Aan- hangsel. ^lu*w sltak, een klein zakje, M. «XWj said , Arab. Heer, titel voor fatsoen- lijke Arabieren, eig. titel van hen die geacht worden tot de afstammelingen van Mohammed te behooren. rt^JUw sida 2 , de gesnedenen, eunuchen aan een oostersch hof. A Pi\Am» sldang , I. vergadering: djoetn'at, artinja sidang. H. = si-dang, zie dang. (JSxm si dik; mmjidik, onderzoek doen naar; opzoeken; nazoeken: disidikHnja moeka orcmg, hij onderzocht alle gezichten (om iemand te vinden). Selidïk, overal na- zoeken. ^S^i^ sldet; menjidei, droogen zonder onmiddellijke blootstelling aan hette. Zie ook sadeip salei. •juj salr, Arab. strooptocht. JUw Sijoer, wordt verbonden met simpang, w. m. z. Sijoer 2 , een soort van olieachtige, be- dwelmende vrucht. C1j>jum sirat , smalle rand, zoo als van het vleesch tegen de nagels of tegen de tanden, of ook aan een kleed. Siratan, tusschenruimte tus- sohen de tanden of tusschen de klaauwen van dieren. CLJJUw seret, sleep van een kleed; terse- retj sleepen; menjeret, meeslepen. Zie ook serak, sirat en irit. Pjuj serang, wijd uit elkander, van de mazen van een net of vlechtwerk; opgespalkt, van de oogen. c juj seroeng scheef, schuins, bijv. een regel schrifts of de rand van een kleed. S~Uu siring , doorzij gen, filtreeren; siringan, een filtreermachine. Zie ook tapis. u-JjAaw sirap, I. houten dakpan. H. Jav. slaapmiddel. <*Jm^» strip , vinnen , vinstralen. (jjX*u serak , I. door elkaar over den grond liggen: maka diboekakanjapeti 2 dianibünjabarang berapa ada, dan kain badjoe semoewanja diserak- kannja 1 HA. II. een soort van uil en van schildpad? >wWj stram; menjiram, besproeijen, be- gieten; bersiram, zich bij het baden als ander- zins het ligchaam door middel van een schepper met water begieten; van vorsten ook = man- di, baden. jj-Aaw seroen, passement; berseroen be- nang emas. • .juj sero , een in het water door middel van staketsels van rotting afgesloten ruimte, om visch te vangen; dat toestel zelf. S.juj serail, helder van kleur, bijv. van kleedjes, inzonderheid, naar het schijnt, helder roocL, vrg. merah. (Is het ook helder, in den zin van nog slechts rood geverfd, aangezien, welke ook de kleur zij dien men aan een kleedje geven wil, men begint met het met ambalan rood te verwen? Zie de Bruijn Kops, Schets van den Riouw-Lingga archipel). 8JUw sirih, betel; sirih-pruim, bestaande uit betelnoot, kalk en gambir of derg, in een be- telblad gewikkeld: makansirih 7 een sirih-pruimpje nemen. Sirih sakapoer, zie kapoer. Oewang sirih, geld voor sirih, fooitje; zakgeld, wij zou- den zeggen: geld voor sigaren; sirih lelat, klaar- gemaakte sirihbladeren, die het bruidspaar bij den plechtigen omgang worden nagedragen; si- rih j>inang f naam van een boete voor het won- /imJUm lH?* 41 den van iemand. Sirih boewah, chavica siriboa, een met den betel overeenkomende plant ; waar- van de vrucht tot hetzelfde doel gebezigd wordt als de sirih-pruim. "Wilde sirih, sirih hoetan, heet ook bakïk. /w,Am» sesa, (Skr. hia), overschot, over- geschoten brokken van een maal, of in het al- gemeen, bijv. jang sesa boenoeh itoe, de overge- blevene uit dien moord. /m>Ami sislr, kam; zeker deel van een weef- getouw; weverskam (zie ook geroek); pisang sa- sisir (ook p. sasikat), een bos, d. i. een deel of een stuk van een tros (tandan), pisang. Boenga si- sir, eensoort van bloem. Sisiran, een bos pisang. v_ju1ami slsip , ingestoken , tusschen ge- stoken, bijv. een kris in den gordel: laloe disi- sipnja mana 2 jang tiris itoe, zij herstelden de lekke plaatsen (in het dak), t. w. door het tus- schensteken van nieuwe atap; tampin disisipnja dengan rotan, het zakje werd met (fijn gespleten) rotting dicht geregen. Yrg. soesoep. ^wj^wj slslk, schubben van dieren en plan- ten ; schildpadschaal , het schildpad en ook wel de schildpad. Menjisik, dè bast van een tak met een mes afschillen. kAwJUw slsoe; bersisoe, de tanden polijsten. Het wordt op Riouw niet verstaan. w^juw slsl, zijde, kant: sisi jang kaemasan, de vergulde zijde, d. i. de rechterzijde van een vorst; disisi, ter zijde van, bezijden; ook: langs, bijv. maka ija berdjalan disisi pantei. ftjuw sijang, I. licht, daglicht; dag: sijang dan malam', haripoen sijang, het werd dag. Me- njijang , menjijangi, lichten van een bosch, er een weg door aanleggen (vrg. terang); schoon van onkruid maken. Ber sijang , schoonmaken van groenten, van visch, enz. Dit laatste zal wel ver- basterd zijn uit beresi'an van resik (zuiver, schoon). II. zie paoet. £jy*> sijoeng , Jav. = taring. liajuw sin ga, Skr. sinha, leeuw. \^Jj»» sin git , naar de eene zijde over- hellen: djoeng itoepoen singit, akan terbalik la- koenja, HP. Menjingitkan kapal, een schip op zij halen om te repareeren. < ajuw sijap, klaar, gereed zijn voor iets: satelah sijaplah samoewanja itoe, maka segala peti itoepoen dimoewatkan kakapal. Ber sijap, alles klaar hebben, klaar zijn; menjijapkan, klaar maken. Daoen sijap 2 , een soort van ge- neeskrachtige bladeren. L^Jum» sipat, het Arab. gif at, w. .m. z. lijnen, afmeting; regel, lijn; regel schrift; tali sipat, timmermanslijn; menjipatkan, afmeten; bajang 2 sama sipat dengan agalnja, de schaduw heeft dezelfde afmeting, d. i. is even lang als het voorwerp zelf. C^nAAaw sipoet, algemeene naam der een- schalige schelpdieren; s. tjongkak of s. belandja Siam, kaurischelpjes; s.boelan, een bruingevlekte hoorn; s. pandjang, een zeer lange hoorn; s. timba, een opgeblazen hoorn, als een emmer; s. belitoeng, een zeeslak; s. lintah, de gewone boomslak; s. serei, de kleine huisslak; 8. gen- dang, een lange en smalle hoorn; s. batoe, s. la- da, s. lada doeri, s, poetri, s. hoetan, een ci- troengele hoorn; s. binga, een zeer groote en schoone hoorn; s. hinei, een fraai rood en wit gevlamd horentje; s. koeng, een groote getande hoorn; s. beledoe, een geelachtige hoorn enpaarsch aan den kant; s. apsïl, een geribde hoorn; s. ka- tim, een soort van alikruikje; s. rangkik mata datjing, een fraai wit en zwart gevlekte hoorn; s. belang sawah, eenigzins anders geteekend dan de voorgaande; s. hantoe laut, een groote fraai bruingevlekte hoorn, die de inlanders in zuur leggen om hem geheel als paarlmoer te maken; s. babi laut, een getande hoorn; s. gonggong djan~ tan, s. g. betina, s. g. boegis, drie soorten van gevlekte en getande hoorns; s. bidji korma, als een hoorn als een dadelpit; s. boewah tanah, een geribde mosselschelp. tjju*M sepak, trap met de voeten, slag met de pooten achter of op zij uit, Sepak raga, een soort van balspel (main sepak), waarbij men elkander met de voeten een teenen bal, boewah raga, toeslaat. ryLuw slpoe 2 , zeer beschaamd? maloe ter" sipoe 2 dan gemitar segala anggotanja, HP. ^Wj syak, arm, behoeftig; de mindere 6 42 C^jUi ^ bedienden van de moskeeën. Of is dit woord alleen Mĕnangkabauseh? (J^M^j sika; disika = disana, in sjairs. i^vCuu sfkat, kam; egge; pisang saslkat = p. sasisir, zie sisir. u-i&Uu sikap, ligchamelijke gestalte, fi- guur,, taille; aangenomen houding, postuur; wei- gemaakt; memboewang sikapnja, zijn figuur goed doen uitkomen; terlaloe manis Laksamana mem- boewang sikapnja itoe; sikapnja bagei dewa of saperti singa jang amat galak; terlaloe sikap maharadja itoe doedoek diatas si:igasana; Ver si- kap saperti akan terbanglah roepanja; ook: ber- sikap dirinja , zich in postuur stellen; badjoe sikap: terkadang memakei tjara melajoe saperti radja? memakei keris dan berkain soengkit dan berbadjoe sikap dan bersapoetangan telepoek, HA. ^Cakw slkoe , rechthoek ; de arm in dien vorm gebogen; sikoenja terikat, met de ellebogen of de armen op den rug gebonden; sikoe keloe- wang, een soort van kapsel; sikoe 2 , een timmer- mans rechthoek; de kniehouten van een schip. &£xm sikah; roepijah sikah, sic c a-roepij. JjUw sigar, I. een kostbaar bewerkte, breede hoofdband, door een bruidegom in plaats van den hoofddoek gedragen. II. Jav. = belah. Jom» sigi, I. een soort van harshoudende boom; een fakkel daarvan. II. rnenjigi, graveren van kleine dingen. Jouw si gei, dwarshoutje in een paal of mast om er in te kunnen klimmen ; zulk een paal heet dan tijang of tangga sigei (zie ook senikei en toepefi); een soort van schelp met vijf punten, zoo als een ster. Menjigei: indahnja tidah da- pat disigei, hare schoonheid was onberispelijk (eig. onbereikbaar, even als de kruin van een boom, waar met geen tijang sigei is inteklimmen). (^jUw sU&l; ongelukkig in zijn ondernemin- gen; onheilspellend; boeroeng hantoe itoe moe- kanjasijal; sijal dangkalan, zeer ongelukkig. Zie ook het Aanhangsel. Jju» sijoel; bersijoel, fluiten met den mond of van vogels of van een stoomfluit, enz.; botroeng sijoelj naam van een klein vogeltje. i <jj*h slla, I. (Skr. Stla, ordentelijkheid, wel- gemanierdheid); bersila, op de meest welvoege- lijke wijze zitten, te weten met de beenen krui- selings onder het ligchaam, en bij de mannen met de knieën geheel, bij de vrouwen met die niet geheel, tegen den grond (vrg. oendjoer); bersila pinggang? djika dihadap niantri djangan engkau bĕrsila pinggang? Sila tangan, met de handen in den schoot (over elkaar gekruist?) II. silakan, het behage u, wees zoo goed: silakanlah toewan doedoek, s. toewan kombali, waarop hetzelfde woord in het antwoord herhaald wordt: silakan! ja, zoo als gij wenscht! — Dipersilakan (actief: menjïlakan, ber silakan), uitgenoodigd worden, ook bijv. toewan Raffles minta silakan Tengkoe kaselat, eig. verzoekt dat het U, T., behage te komen te Singapore, HA. U^sIaajj silat, schermen: silat Kling dan silat Tjina; bersilatkan kaki tangannja, met ar- men en beenen schermen. «Luw silang, een St. Andreas kruis, twee houten schuins over elkander, vrg. serandang ; streepen, striemen, dwars over elkander: maka soewang mĕmboekakan belakangnja ada bersilang bekas rotan. uJiLuj sllap; silap mata, oogverblinding, goochelarij. Yrg. soelap. Menjilap, bloemwerk of bloemranden om schrift teekenen. ^Uw silak; menjilak, ontblooten, een deksel van iets aflichten, een wapen uit de scheede trekken. J-Uj sllam, het meest donkere gedeelte van den nacht, één unr na middernacht; het donker verleden (in sjairs). Yrg. sinar. jlxw slloe, verblind door heflicht , de oogen niet kunnende opslaan; beschaamd (in sjairs). r<xJuuj silah 2 , verbastering van het Arab. silsilah. <xLuj silih; menjilih, herstellen, vergoeden, zoo als een verlies, een schade, door iets anders in de plaats te geven. *jU; sijam , Siam; boenga Sijant of b. Tongking, per gularia odoratissima. e^sf*£*» Sijambat? een muizenval? HA. ~jy** semait, bederf, schade; kasemanan, &*Ami L^ 43 bedorven, verongelukt, bijv. een kooksel; overge- ërfd, van een ziekte. <UAwj se ma h 9 bezweringsoffer , offer om kwade geesten enz. afteweren. .juw sen , cent. Amj sint , hier; disini, hier; thans. ..ixw sinar, lichtstraal: smar matahari, disinari hoélan; dageraad, dag; ook: dari sinar sampei kasïlam\ silam ini sinarnja sabtoe y de dag die op dezen nacht volgt is Zaturdag; schittering: her sinar gigi, bij het lagchen een rij schitte- rende tanden laten zien. Sinar an, iets schitte- rends, bijv. een schitterend haarsieraad. ujuj sewa, huur, geld voor huur; membri sewa, seivakan, te huur geven, verhuren; menje- wa, huren, te huur nemen. Ljuj sijowa, zekere snel heen en weer vliegende roofvogel. j*x»j se war (ook sewaj, een soort van eensnijdige dolk, M. Op Riouw niet bekend. ^JjAm» se wak, een soort van rood, kasoem- ba-rood. -<fc-Uj sijoeman, helder, goed bij zinnen; nuchter, bedaard, ingetogen (= sopan); tot zich zelf komen uit een flaauwte of een roes; weer bij zinnen komen; obat sijoeman, het tegenover- gestelde van een slaapdrank, obat bihaus. ^jM seiija, in waarheid, waarlijk. U" *L£ Sfam , Arab. Syrië. -?l& j§jabl 9 Perz. hemd. Sw£ sjah, Perz. vorst. Sjahbandar , haven- meester. «& sjar , Arab. slecht, slechtaard. hJ» sjarbat , Arab. sorbet. \djm sjarat , Arab. conditie; voorschrift, regel; stelling. ?j& Sjara' , Arab. goddelijke wet. *j& sjar ah, Arab. begeerte, lust. (Xsü^ sjari'a, Arab. recht, wet. uJU«A sjarif , Arab. titel van adel, inz. van de afstammelingen van Mohammed. 'jSfJU sjar ik , Arab. deelgenoot. *£>♦£ sjarikah, Arab. deelgenootschap, compagnieschap. Ja£ sjatar , Arab. zijde, bladzijde. ^Lk^ sj airand j, Perz. schaakspel. ^Ua& sja'ban , Arab. naam van de 8e maand van het Mohammedaansche jaar. jSi£> sja'ir , Arab. poëzij, gedicht. *aawj sja'ïr 9 Arab. garst. (J>»M> sjoe#roel, Arab. bezigheid, drukte; angst, zorg. feXsuL sjoefa'ah 9 Arab. voorspraak, tus- schenkomst. Xssi^j sjafakat , Arab. medelijden. L-£>£ Sjak , twijfel, vermoeden; menaroeh sjak, besluiteloos zijn; bevreesd, ongerust zijn. j*££> sjoekoer, dank, dankbaarheid, door- gaans alleen jegens God. /u>.^ sjamas , Arab. de zon. cLw**£ sjamsijah, Arab.; tahoen sj. zonnejaar. jA&a£ sjamsjir, Perz. zwaard; bajonet; zie sangkoer. i))y» sjawal, Arab. naam van de 10e maand van het Mohammedaansche jaar. &>1^aai sjahadah , Arab. getuigenis: ka- limat sj. de geloofsformule der Mohammedanen; djari sj. de voorste vinger. .jJui^i. sjahbandar , Perz. zie sjah. ^)ó^m sjahdan, verder, voorts. jY& sjahar, Arab., meerY.sjoehoer, maand. Xj^u sjohrah, Arab. roem, faam. iL^Ê sjahwah, Arab. begeerte, lust. Sx^i sjahld, Arab. geloofsgetuige, mar- telaar. j£v^£ sjeich , Arab. titel van waardigheid: oudste, seigneur; titel van hen die geacht wor- den tot de afstammelingen van de vrienden van den Profeet te behooren. ^Uajk/£ sjeitan, Arab. satan, duivel. -*£ sjaj , Arab., meerv. asjja, ding, zaak. 44 > jj» 0° jU? ^aboen, Arab. zeep; wit, van steen- goed; pinggan saboen, een witte schotel; orang saboen, albino (vrg. balar, andari). Lj^sd-Lo i^ahib, Arab. heer, meester; £a- hiboeHMkajat = Jamt/ ëmpoenja tjeritëra, de auteur van het verhaal. (jjJUö ^adik, Arab. waarachtig, oprecht, rechtvaardig. ^vx^ö ^oeboeh , Arab. de dageraad; sem- bahjang g. het morgengebed. jKó «^abar, Arab. geduld; berusting, ge- duldige onthouding. ^Uxo <£oebjan, Arab. meerv. van gabjj, jongen, knaap. as^ ^adja', Arab. poëzie. -suö ^ali , Arab. geldig , bijv. van een getuige; volkomen, vol, van een getal; verwezenlijkt; van effect. £j\s\sa ^ahabat ^ Arab. vriend; bërgaha- 0* bat, ook vriendschap sluiten. ikks^o ^ohbat, Arab. vriendschap; vriend. tes^c ^ihnt , Arab. volkomen welstand, geheel welvarend. £axs\.o ^ahifah, Arab. bladzijde; brief. jó>*6 ^adar, Arab. borst; begin; voorzit- terschap. <JO.***ö ^adarijah, Arab. een soort van vest, zoo als de hadjis dragen. &ió»o fëdëkah, Arab. gadakat } aalmoe- zen, godsdienstig feest; sëdëkah koeboer, begra- fenisfeesten. (jJ&e $adlk , Arab. oprecht, oprecht vriend. -a»-Ltf ^oerahi, Arab. flesch met een langen hals. imm9yo $araf , Arab. flectie; Hlrnoe'ggaraf ', spraakkunst. jXs^c ^aHrier, Arab. klein, gering. u^u? ^af, Arab. rij, rang. <_ju?liu0 ^afa^af, = Arab, gaf gaf = rata. &&*e ^Ifat, Arab. hoedanigheid, attribuut, eigenschap. Zie ook sipat. jLc $afar, Arab. naam van de 2e maand van het Mohammedaansche jaar. ^Jl^ ^aflj , Arab., vrouw. hsi,e c af ij ah, zuiver, rein, oprecht. üita «^alat, Arab. gebed, formuliergebed; salawatkan, het formulier gebed opzeggen. j*c ^alla , zie *aL*. _ %c ^alah, Arab. vroomheid, braafheid. +s*La ^alla Allah alaihl wasalla- ma, G-od zegene hem en geve hem vrede! de formule die men bij het noemen van Mohammed's naam pleegt uittespeken. CJÏ^Ls ^alawat , Arab. meerv. van galah. L-^aLo «jalib , Arab. kruis. +*y& ^anilm 9 Arab. zuiver, onvermengd. ^-Ay* $awab , Arab. de juiste waarheid. \m^yo ^oef 9 Arab. wol. L-J^ dlarab , Arab. slag; verslaan. &x*o dloeboe 9 Arab. hyaena. ^swi tfloha, Arab., de tijd tusschen het 3e en 4e gebed, omstreeks 10 uur. tjlpé dlaroerah, Arab. dwang, geweld. uJLksisè dia If 9 Arab. zwak, broos. ÜJLö dlalalah , Arab. dwaling. &o»£ dlammah , Arab. het klankteeken '. h 4j^Uo tabak, Arab. presenteerblad, milieu. ^cUb ta'oen , Arab. pestilentie, inz. de cholera. <teUo ta'ah, Arab. gehoorzaamheid; vrpome verrichting. JbUö tahir , Arab. zuiver , onbesmet. v— ftjUö taij, Arab. ronde, wacht, nachtwacht. (JuJs iabal, Arab. trom, ketel trom, die in- zonderheid bij de inhuldiging van een vorst ge- bruikt wordt; ber stram tabal, het baden vóór de inhuldiging; ditabalkan, ingehuldigd worden. l~*x& ^ac 45 Lj^OAb iablb 9 Arab. geneeskundige, arts; geneeskundige kennis; bahasa tabïb, taal der artsen, d. i. zulk een, waarin de ziekten en medicijnen met andere namen genoemd worden. ^rxxjö iabi'ah, Arab. natuurlijke aard, karakter, constitutie» t— j>jL taraf 9 Arab. rand, omtrek, grenzen. d\s£o ta'am 9 Arab. eten, gerecht, maal. ^jf ïL talak , Arab. echtscheiding. &&1L ial ah 9 Arab. = roepa. &.Ad tama% Arab. gierigheid; begeerlijkheid. <s)jb tawaf, Arab. een omgang doen, inz. om de Kaba. ^jb toeba 9 Arab. geluk, gelukzaligheid. ^jUys toefan, typhon, orkaan. ijjb taul , Arab. langdurig. jXa tair 9 Arab. vogel ; wuftheid. b Jlö f lalim , Arab. dwingeland , tyran. Jblö flahir 9 Arab. uitwendig, openlijk; geboren worden. (JJb f lil 9 Arab. schaduw. jj^d floehoer, Arab. middag; wektoetloe- hoer, tijd van het middaggebed. t ósAc abid 9 Arab. godsdienstig, vroom, goed. 8t)U adat 9 Arab. gewoonte, gebruik; wet op gewoonte gegrond. Meng'adatkan, tot ge- woonte maken; m. isti'adat, de gewoonten kracht van wet geven. Ad\c adil 9 Arab. rechtvaardig. gJïXc asjlk, Arab. verliefd; zeer begeerig. JuiU afijah, Arab. gezondheid; herstel, beterschap. djjfx. akibah 9 Arab. einde, afloop. JLc alam, Arab. wereld, heelal; 'alamMe- nangkabau, het rijk van M.; empat 'alam,, ver- korte uitdrukking voor empat pendjoeroe 'alam, de vier hoeken der wereld, de geheele wereld; tiga 'alam, de bovenwereld, de wereld der men- schen en de benedenwereld, d. i. het heelal. Jlc alim 9 Arab. geleerd. Jlc ali 9 Arab. hoog, verheven. <xiilc alijah, Arab. verhevenheid. *lc ara , meerv. 'awam, Arab. jaar. M£ animali, Arab. menigte; algemeen. ^^^J*U aib , Arab. defect: zie ook L~**£. u\xc ibad, Arab. meerv. van 'abdi. 'ióiXc ibadab, Arab. godsdienst, eeredienst, hulde. %j[\c ibarat, Arab. uitlegging, verklaring; uitdrukking voor iets; zinspeling, bedoeling; me- ngambil ibarat, begrijpen; tot gelijkenis, tot voorbeeld, nemen ook m. Jcijas dan ibarat. Sxc abdi, Arab. 'abd, slaaf. L^^ls^c ad j aib , Arab. meerv. van 'adji- bah, wonder; verwonderlijk; zich verwonderen. L r ^»c adjab, Arab. = heiran. ^u: 'adjam, Arab. Perzië. k\)Sc adalaU? Arab. rechtvaardigheid. 'ijl&c adawali, Arab. vijandschap. hc)&c adamat, = kjac. l^jï&c adzab 9 Arab. = siksa^ straf, ellende. j&c oedzoer, Arab. excuus, wettige ver-, hindering; zwak, afgeleefd. Zie 'aradl. {J*j£ arasj , Arab. troon. (jöjC aradl, Arab. toeval; verhindering; onwettige verhindering? Yrg. sanghah en 'oedzoer. £jC arak = arak II. (jGtflC- aroedl , Arab. poëzie. Lc azza , Arab. uitstekend, uitmuntend. ïyc izzah , Arab. grootheid , heerlijkheid ; jang izzah , Hunne Hoogheden , van den Sultan en den Kroonprins; membri izzah dan hormat, eer bewijzen. Ji£ azal 9 Arab. ontslag, zie ma' zoel. pic azlr 9 Arab. edel, verheven. é\c azaiu 9 Arab. voornemen, plan. <X*jic azlmat , Arab. zie djimat. jCwjx askar, Arab. leger. s \JLc isJ a 9 Arab. het begin van den avond. g&c 'isjlk , Arab. liefde. h^ac a^abah 9 Arab. spier. .,vrr a^ar 9 Arab. achtermiddag. y^r adlaoe 9 Arab. lid., gewricht. 46 t^Uac P t^üac 'oetarik , Arab. de planeet Mer- curius. &oiac allamat , Arab. grootheid, grootsch- heid. +uac a#Ilm , Arab. groot, hevig; grootsch. \j^jj&c Ifrlt , Arab. bboze geest. óslc akad, Arab. overeenkomst; behartigen. V-^lSc 'okab , Arab. arend. iJm akal 9 Arab. verstand, beleid, raad; middel dat men beraamt, list; apa akal, immers. ^£AA£ aklk 9 Arab. carneool, agaatsteen. <XiuJLc akikah , Arab.; hari berakikat, de dag, waarop aan de kinderen voor het eerst het haar wordt afgeschoren? tui.Cc akas , Arab. omkeering, het tegeno- vergestelde; dsngan akas, integendeel. s tc ala , Arab. hoog verheven. JLolc alamat, Arab. kenteeken, kenmerk, herkenningsteeken , bewijs; vaandel; schietschijf; alamat soerat, adres van een brief; brief met een adres; alamatkan, adresseeren. <Üx ilah, Arab. tegenspoed, ongeval. -Ie alam 9 Arab. standaard, nationale kleuren. *Jx Umoe 9 Arab. wetenschap. s [*lc oelama , Arab. de oelema's, de wijzen: meerv. van 'alim. Jx ala, Arab. op, over, volgens; ''ala kedar- nja, naar zijn stand. Jl£ all Arab. = pahalawan. CUaU 'alaik en *&lc alalkoem , Arab. verbonden met es- salam; vrede zij U! — u lieden! &dc alaihl , Arab. over hem. j^c oemoer, Arab. leven, levenstijd; duur. ÏjAsC oemrah , Arab. de onvolledige bede- vaart, in tegenoverstelling van hadj, de volledige. (J**c amal , Arab. werk, goed werk: ker- dja 'amal, goede werken doen; ''amal kabadjikan, weldaden doen. x 'an ? Arab. = dart pada. *jlic inajah, Arab. ondersteuning, hulp. jux. anbar, amber. ÓJ£. 'inda, Arab. bij. «*aA£ oen^oer , Arab. element. <jLc awan, Arab. helper, medestander. 'i]*c oerat 9 zie oerat II. Lc 'ajjar^ Arab. straatslijper, gaauwdief; J ook == saki. L r ^A£ 'aib, Arab. gebrek; ligchaamsge- brek; schande: membri 'aib, ten toon stellen, aan de kaak stellen. .\c ain, Arab. oog. L-^JU tfralib, Arab. overwinnaar; de over- hand hebben, hevig zijn, van een hartstocht; pada gralibnja, meestal. L-^oli: #ralb, Arab. verdwijnen, niet voorhanden zijn. Zie ook U-^Jk-c. jyxc fifroeboer, Arab. talmen, aarzelen. L-J^c fiTroerab, Arab.een soort van vaartuig. L^oi urarib, Arab. vreemd, vreemdeling. Ook voor ''karïb, intiem. Jw*£ #rasal, Arab. reiniging, wassching. jjki #rafoer, Arab. veel vergeven, van Allah. *ïc Ifrolam , Arab. jongeling. i^^Xt «/ralab, Arab. overwinning. ÏAt f/ralabah, Arab. ingenomenheid; droefheid, bedroefd. Ui: <r/ralat, Arab. dwaling, vergissing. j_o\r. 4/roeloef, Arab. zie koeloep. It «yrali, I. Arab. rijk, overvloed? IÏ. galei. /uAjIc </ralijas, galjas, een soort van groot e galeijen. ^^^xt #raib9 Arab. het verborgene, de toekomst: elgraib Hnda Allah! 'iyXc #r air all, Arab. ijver, ijverzucht, eer- zucht; opgewondenheid. &lx£ fifrilab, Arab. nachtelijke aanval. t ëlx nganga, open, van den mond of een c^£l£ Ai 47 deur; ternganga 2 , met open mond, bijv. staan te kijken. \j^cxc ngangoet, mijmeren, suffen; mom- melen. Ook mangoet. PXc ngaroeng; mengaroeng, grommen, knorren, zoo als de honden. (— ilc il ga pa = mengapa. *j\.£ ngaoem = aoem, w. m. z. 9-yi ngërang; menger ang , stenen, zuch- ten, kreunen. èJL n ge ram = geram. fjj'c ngeran, boos, spijtig zijn. Ook me- ngeran. {.SjZ ngëri, huiveren, ijzen, bevreesd zijn; huiveringwekkend, vreeselij k. y\l ngeloe, hoofdpijn. ft^c il ge mam, verschrikt zijn, M. <x£ ngali — tengah, bijv. in pa-ngah. Zie pak. ftjki: ngejoeng, het miaauwen van een kat. Jo£ nglloe, wreed, stroef, eggig, zoo als de tanden na het gebruik van iets zuurs. (-3 <XsoU fatihali, Arab. de eerste soera van den Koran. -*» Xi farlsij 9 Arab. een Perziaan; Perzisch. tfXi farlk, Arab. onderscheidend. ^wjli faslk, Arab. zondig, slecht. «jli f aöl, Arab. goed voorteeken ; bezwerings- formulier. Üc^jU faïdah, Arab. nut, voordeel; dat waarom men iets doet; de bedoeling ergens van. <fcsöi f at all, Arab. het klankteeken -. <UÜ fi tnah, Arab. lasterlijke betichting; kwaadstoking. ^Ji fetwa, Arab. rechterlijke uitspraak; uitspraak in 't algemeen; goede raad. ys\i fadjar, Arab. morgenrood, dageraad. &*u)J frasah, Arab. gelaat; ilmoe ƒ. ge- laatkunde; psychologie, karakter kunde; voor- wetenschap. — „J faradj, Arab. de geslachtsdeelen. /AwjJÜ ftrdaus, Arab. het Paradijs. ^ji farlsij, = ^j»j\j. ^a^i farsandj, Perz. farsang, afstands- maat van 6.7 kilometer. {jOj* faradl, Arab. plicht, godsdienstplicht. ^•>y farangl, Frankisch, Europeaansch. ^Uji firman, Arab. goddelijke of vorste- lijke last of woord. ^ji foeroen, Arab. oven. )óJ fada, Arab. loskoopen, losprijs betalen. Jw*23 facal, Arab. hoofdstuk, artikel. ^u^a3 faclh , Arab. welsprekend. <£su*ai faclhah, Arab. welsprekendheid. ^Jy&* fatfloell, Arab. bemoeijal; mempa- loelikan, zich bemoeijen met iets. <X*ö3 ficllali, Arab. zilver. <fcsu*a3 facfllhah, Arab. schandelijkheid, iets schandelijks. Xjk* fitrali , Arab. zekere opbrengst aan rijst, die na het einde der Tasten aan de priesters gegeven wordt. jyhs foetoer , Arab. de Vasten eindigen. (Js&s fa al, Arab. meerv. f o 1 al en af al, daad, werk. (Ja^j fa 'il , Arab. daad. iiüb fakat = moewafakat. ♦AA3 fakir, Arab. bedelmonnik. JUA3 faklli , Arab. rechtsgeleerde. jij llklr , Arab. = pikir. jy& foekoer, Arab.; tepoekoer , diep na- denkend. ijïi foelano, Arab. een zekere = anoe. ^Ui fa na, Arab. broos, vergankelijk; nageri jang pana, de aarde; het aardsche leven. t>)^i foewad , Arab. hart, gemoed. d^J faham , Arab. kennis, verstand; ter sa- lah faham, verkeerd verstaan. -3 fi Arab. = di. j»-Jki firoez, Perz. overwinnend. *\)j*i firoezah , een turkoos. i'U patoet, passend, in physieken, lo- 48 f JU Jli gischen en morelen zin: terlaloe patoet lakoenja, zeer geschikt van gedrag; koerang patoet itoe, dat is ongepast, niet voegzaam; patoetlah ija akan soewami anakkoe, hij is geschikt voor man van mijn kind; apa patoet akan lakt 2 ini, wat verdient deze man? patoetlah ija mati, hij moet sterven, of ook: het is natuurlijk, het sprak van zelf, dat hij stierf; berdjoewal dengan tijada pa- toet har ga, onder de waarde verkoopen; boenjinja patoet sakali dengan tarinja, harmonieert, stemt goed bij. Dengan sapatoetnja, zoo als het be- hoort. Mematoet, overeenbrengen , doen harmo- nieeren; arrangeeren, opschikken. JU patar, zie kikir. £&\3 patlng , stompe beitel , koubeitel , steen- houwersbeitel. ftj'U patoeng, I. beeld, afbeeldsel, van hout of iets anders. II. zie het Aanhangsel. 4jM'U patoek, het pikken van vogels; het bijten van slangen. Pëlatoek, de specht. Zie ook tjatoek en pagoet, en het Aanhangsel op sbsbl. CL&U patik , I. onderdaan, slaaf; ik, wan- neer men tot vorsten spreekt. Zie ook toewan. II. zie het Aanhangsel. boU pataka^ (Skf. pdtaka, zonde, misdaad) ongeluk dat iemand overkomt. Gewoonlijk ver- bonden met mala, malapataka, welk mala ook Skr. is en een dergelijke beteekenis heeft. (JJU patil, smalle dissel met het ijzer overlangs. Zie blioeng en rinibas. Patilan, de bewerking daarmee, bedisseling. (JoU patoel, een soort van mand. 3UU patala, (Skr. patala) de zeven gewes- ten onder de aarde , de onderwereld. Men vindt ook wel patala langit, de zeven gewesten des hemels. jjUpatam, Tam. een soort van voorhoofdsie- raad, bestaande uit een bloem van juweelen. <tfU patall, I. geknakt, afgebroken; bre- ken, afbreken, in stukken breken: ada Jang pe- djah kepalanja , ada jang patah léhernja ; patah kakinja , met geknakte pooten , ook van het knik- ken der knieën van vermoeidheid, even als patah pinggang van vermoeidheid in den mg van het dragen. Het wordt ook gebruikt in zamengestelde telwoorden bij kata, woord: sapatah kata 7 een enkel woord, of ook, zonder kata, berkabarlah doewa tiga patah , hij sprak twee , drie woorden ; en bij lentik, de vingers laten knappen: tangan- nja poen lentik saratoes patah. Patah kemoedi en p. toelang, soorten van planten: emüia sonchifo- lia en euphorbia tirocalli. II. pematah, voorschrift, les (Jav. patah, toe- gewezen, van werk). ilüli patili, Jav. titel van een minister of eersten dienaar. JU pati, het fijnste bestandeel van iets, wat door uitpersing, afkooking, verdamping enz. verkregen wordt: extract, essens, quintessens, en van daar, van meelhoudende stoffen, zetmeel: pati oebi, cassave-meel , pati sagoe, pati nioer. Ook het allereerste sirih-speeksel. éj^U padjak, pacht. Ü>t*~U padjal, geslagen, v.an metalen, in tegenoverstelling van gegoten. Yrg. tempawan. vj^s>-U patjet, kleine springende bloed- zuigers. •sM patjar: p. ajar, de gewone tuinbal- samine; p. koekoe, boom met witte zeer welrie- kende bloemen, waarvan de bladeren gebruikt worden om de nagels rood te verwen (==i?. tjina? lawsonia alba); tikar patjar y zie tikar. (j^-u patjak, spit, braadspit. cJoJi' patjel = patik. Bahasa patjél = bósó krömó op Java. Ikan patjel, de parang 2 visch, als hij groot is (zie parang). (J.^U patjoel , Jav. = tjangkoél. ^n-U patjoe, spoor, prikkel; mematjoe koeda, het paard de sporen geven. -r>-U patjel 9 een soort van fijne aarde, wellicht krijtaarde, als geneesmiddel inwendig gebruikt en ter insmeering der lijken voor de begrafenis. t>U pa da., I. genoegzaam, voldoende zijn; tevreden zijn. Soeltan Iskandar itoe tijada me- madakan dirinja dengan karadjadn sekalian alam ini; kain itoe memadaï menoetoep kadoewanja; djanganlah toewankoe terpadaï dengan dija. Vrg. padan. s© ó\i s# M II. voeten (Skr. id.). Sri pada, de heilige voeten , t. w. van den Vorst , d. i. de Vorst. (CjjU padëri, het Port. padre, priester: naam eener geestelijke secte op Sumatra. ëi>U padang, lboomlooze vlakte, het tegeno- verg. van hoetan: hoetan mendjadi saperti padang*, saperti roempoet dipadang banjaknja. Padang tijah, een woestijn, eig. die van Arabië; padang temoe, de vlakte, waar alle menschen na den dood elkaar ontmoeten , de vlakte des doods ; padang angin, een vlakte, waar niets dan wind is, fig. voor een vervallen stad; padang peper a- ngan, slagveld. CSctö padoeka (Skr. padoeka, schoen, muil) , benaming van den Vorst en ook wel van andere hoog verheven versonen; ook sri padoeka. *l>U padam, I. uitgebluscht, van licht of vuur, en ook fig. van het leven, den toorn, enz.; padam api y palita soedah terpadam; padamkan dija djangan kalihatan lagi, dood hem enz.; serta titik peloeh, padam (werd afgeveegd?) pe- ïoehnja, saperti mandüah peloehnja, HA. II. een soort van edelsteente, hyacinth; me* rah padam moekanja saperti boenga dalima of saperti api bernjala, hoog rood van toorn. <jc>l$ padan, passend, evenredig; partuur: ajam ini boekan padan dengan itoe, deze haan is geen partuur voor dien. Vrg. pada. jd\3 padoe, vast, gedegen: emas padoe, gedegen goud ; boekannja saperti arang kita Me- lajoe , melainkan samoewanja arang itoe padoe. — Emas padoe wordt ook verklaard door gekeurd goud. Memadoekan: m. pikiran sahingga men- djadi satoe, HA. gedachten, gevoelens, overeen of tot een brengen. ^jU padi, de rijstplant, rijst, orym sati- va; oebi padi, ntfoer padi^ kleine soort van oebi en van kokosnoot. r.U para?, zoldertje, vliering; rek, bor- denrek. Zie ook het Aanhangsel. CJ»,U parlt, gracht, omwalling; vaart; kuil, mijn, groeve. Berparit, ook: gegroefd, ge- gleufd. k£j>«ü» paroet, I. lid teeken; schram; ook schandvlek. Vrg. II en toekak. II. rasp: koelit toeboehnja saperti paroet, zoo ruw als een rasp. (/"/£ paras > gelaat = moeka, vooral van vorsten; soms ook gedaante. Memaras, glad af- snijden; glad afstrijken, bijv. een gevulde in- houdsmaat met een rol of stok. P.U parang, hakmes, houwer in 't alge- meen, bijv. parang lading, parang potong; slag met een parang; p. mondok, korte, breede pa* rang; p. latoek f een soort van houwer, waaraan menschenhaar bevestigd is, zoo als de Daj akkers dien gebruiken; saperti parang mata doewa, spr. dubbeltongig zijn. Memarang, ook: dooden met een parang; memarangkan toélisan, een schrift met één streek vernietigen, er een streep door- halen. Parang 2 , een soort van platvisch, zoo genoemd omdat hij op een parang gelijkt; nog klein heet hij oedel, en zeer groot, patjel. / P»U> paring, een soort van plant, mimosa fiyj paroeng, een soort van slangvormige kris met vele bochten. (jXi parak, tusschen; memarakkan , een plaats tusschen beide laten, C. Op Riouw niet verstaan. {jjlS par ik; memarik, aansteken, aanma- ken, bijv. een vuur: sijapa memarik api dalam taman ini, EH. Op Riouw niet verstaan (?). ^j.U» par au, nokbalk. Vrg. perahan. j ,\i I. par au , schor, heesch; soewaranjujang merdoe mendjadi parau. II. paraus, de longen; de zwemblaas van een visch. III. par©, zie saparo. SjU parali, I. (ook para) diep gapen, van een wond. II. zekere inhoudsmaat van een halven pikoél. Op Riouw niet bekend. s«U paroeh, de bek van een vogel. Memo- roeh 1 pikken, oppikken, zoo als de vogels. i_5*jU pari , I. een soort van visch, de rog; kajoe pari, een soort van boom, die olie levert. II. pari: boewah p>, dobbelsteenen; boewang p. , dobbelen. 7 so r ,u P y*X» pasar, Perz. markt, weekmarkt: be- gint hart beloem ada pasar, karma 'adat disini petang sahadja ada pasar; marktplaats. Zie ook pekan. y*A5 pasir, zand, ook in navolging van het ^Hollandsen voor zandbank, bijv. pasir Siboe, het Siboe-zand. Kajoe pasir, een soort van week, wit hout; iboe pasir, een grove zandkorrel, een klein steentje in het zand: batoe ketjil 2 besarnja saperti iboe pasir. 