Beschryving van's Graven-hage
Ende werde daerby gefeyt, dat het was gedaen op een prouve , en dat niemant voor die reyfe daer over mogte clagen, men foude in toecomende tyd alles met goede kennifTe redreflcren, Mer es evenwel de voorfz quote van den Hage te mets verhoogt ftiliwygende, in voegen dat fy nii een jaer of anderhalf geleden ge- quotiieert zyn geweell tot ontrent op den xvjen pennink van alle de Steden van HoJlant. IVaerdeur die van de voorfz, Colkgien en Magijirwten ged'wongen zyn ge'jveeji binnen den tyd van anderhalve jaer op haere prlve geloove foo hier en daer deur middelen van ver/chejde voorloopers en corratiers van finant'ie op inter eji van meer als xi i j. ten bonder t in V jaer te lichten, en ten behoeve van de Staeten te furneren over de vyf en veertich diiyfent ponden, daer voor en Jy nog verbonden Jyn. Daer \ an foo wel die van de voorfz Collegien als Magiftraeten , en elk van henluyden in folidum^ diedeCrediteurs gelieft heeft uyt hen alien te verkiezen, benodigt fyn geweefl, veel en vcrfcheide obligatien in hun pri\ e naem te ondertekenen , die fy tuiTchen an- dere perfoonen in rechte commende, zelfs fouden moeten verclae- ren ufufair te wefen. 't Welk commende tot kennide van d'een en dander oorfaeke heeft gegeven, datter wel twintig van de ryklle familien in denHa- ghe hen onthoudende, van daer zyn vertrockcn, en dat de huyfen, dacrinne dezelve hen plagen te onderhouden, nu bewoont werden van Uytheemfche, die uyt Brabant, Vlaenderen ofte andere plaet- fen ( /< ) Hierop kan nagezien werden 't geen wy in 'f eerfle dee! 1 1 1. Hooftfiuk pag. 99. aengaende deze verfterkinge van den Hage hebben aangetekent. (c) Deze brand ontflond in de Flamhigftraat , en was zoo fcl, door dien al- daar verfcheide Timmerkiiden en Schrynwerkers woonden , dat de ganfchc ftraat met het Oofbelyk gedeelte van 't St. Elizabeths Kloojicr , 't welk digc daur- by flond , in 'c korc door den vlam verteert wierd , zonder dat dezelve kondc gefbuit werden , waardoor c'e eigenaars dier hiiizen ook tefFens liunne meube- len en huisraad verloorcn ; dog door wat oorzaak en op wat tyd dcs jaars die gefchiet zy , hebben wy nergens aangetekent gevonden ; maar wel dat door dir zwaar verlies en fchade een groot gedceke van den grond der afgebrande hui- zen nog eenige jaeren onbetimmert is gebleven. Zie Relokitie van Holkind van den 6. Mei 1589. waarby de eigenaars vrydoni van verpondinge voor eenige jaaren wierd vergiint. //. 'Deel Fff 426 PRIVILEGIEN, OCTROYEN, enz. fen verjaegt 7,ynde, nict gcdifponeert enzyn, omme dacr eenigc groote iublidie at tc rrecken. SoodntdenHage gelien cs in corten tyd van zyn oude en gewoen- lykc habitantcn gefp lieert te vverden. Wane loo dikvvils als 'er al penningen werden gerepartitieert , 200 vv-erden zoo wel die van de voorfz Collcgien als Magillracten van den Hage tclke reyle belait die penningen van heure quote op haer patticulier geloove op interell te foeken en op te brengen ofte men vville wat men met henluyden te doene hadde. l'',nde dit alles henl. ongehoort ende fonder yemande van henl, over de voorfz quotilatien te roepen. Soo dat (als 't fchynt) foo dikwilsals 'er eenige Steden doleren- de, ccnig afilag van haere quote hebben vercregen,'t zelve Itilfwy- gende gcdrukt" es op die a an den Hage, die in de Vergaderinge van de btaeten geen acces nog defenfeur en iiadden. Invougen dat die van den Hage jcgenswoordig gezet zyn op ge- lyke quote mit fommige van de aldergrootltc en fommige Coopltc- dcn, die vyf of fes mael foo veel incommens en tienmael meer ha- bitant en hebben dan den Ilage. Zonder dat men op de clagten, devvclke die van den Hage tel- kens reyfe, zoo by monde als by geichrifte doende waren, eenig- zints vvilde voorzien, Dan vvert^en telken met fchoone woorden gepaeyt, dat de nood van den Lande zoo groot was , dat men voor die reyfe promptclvk m )elie Itirr erenyegelyk daer hy opgellclt was, men zoude ter nae- fter byecnkomite van de Stacten ( p allcs goede ordre Itellen. '//U'x dat men ^]{QmcX. pro forma (als 't Ichynt ) allomme rafport heeft genomen in de Stede^i , op wat quote die van den Hage be- hooren te liaen. '/ondcrdat 'crycts na gevolgfes, mcr heeft men tegens henl. als weiende de fwakile meer rigeur vvillen plegen, dan tegen yemand andcrs. Want al is 't, dattet kennelyk genocch es, datter fommige Ste- den in langen tyt haere quote nict ten vollen hebben opgebragt. Dat ook andcre Steden in plaetfe van gelde, haer contingent dik- wils acn waeren hebben gefurneert, apparentlyk tot groote fchade van 't Land en proffyt van den geene die de levcringe hebben ge- daen. Zoo heeft men nochtans van die van den Hage het uytterite in barren gelde vvillen hebben. Zulx dar nadien in C^c^tober lxxxv. lellleden ofte daerontrent die \an den Hage ongehoort gequotileert warcn op ontrent twee- mael negcn duyient ponden, die zy hoops ftoots op hacrluyder par- ticulier geloof zouden moeten lichten en furneren, d'een helft ten Comptoirc van den Ontfanger Generael Cornel'ts fan Mjero^, en d'andcre helft in handcn van die van de Admiraliteit. Soo is 't gcbeurt, dat hoe wel die van den Hage voor die reyfe wel hchoort hadden vry te gaen , in leguard , dat zy op verfcheyde voovgacnde contributien te veel en buyten rcdcncn hadden moeten furneren, daervan henl. redrellement v\as belooft, fy van den Hage niet vviilende manqueren in 't goede devoir ; foo veel te vveeg ge- bragt VAN 'sG R A V E N-H AGE. 417 bragt hebben , dat zy op 't particulier geloove van fommige op inte- reit en obligatie als vooren gecregen hebben de fomme van negen duyfent guldens ecns. Daervan zy de eene helft ten Comptoire van den voornoemden Cornelis van Myerop en de andere helft aen die van de Admiraliteit gefurneert hebben gehad ; Onder exprefl'e proteilatie, dat zy fullineerden voor als nog dacr mede meer dan te volftaen , ende dat niet en twyfielden als men met henl. in conferentie wilde comen op haere doleantie , en 't geene andere Steden gefurneert hadden , als dan bevonden zal wor- den, dat fy van djn liage niet dan te veel opgebragt hebben. Kn hoewel 't zelve in redelykheyt niet en behoorde gerefufeert te werden. Immers dat die van den Hage niet gehouden en zyn in die Rac- den van der Admiraliteit, wel min dat dezelve van der Admirali- teit eenig recht hebben bekomen , om by wegen van daedelyke executie lets tegens die van den Hage te beginnen. Soo fchynt nochtans, dat ettelyken tyd naer dat het Gouverne- ment van den Lande mitte adminiftratie van der jutlitie en Policie geltelt was in handen van fyne Excellentie van Leycejire , de voorn : van der Admiraliteit hen vervordert hebben op haer eygen naem en auftoriteit diverfche burgers van den Hage en Suppoollen van den Hove binnen Rotterdam en T)elft te doen arrefteren ende in arrefl te houden voor die betalinge van 't geene fy fuilineeren henluyden aen de voorfz, negen duyfent guldens te onthipken. Doende dezelve aldaar feer exceflivelyk in de herbergen teeren, in alien Ichyn als of het vrybuyters goed waere geweeft. Doende mede eenige van dien , die fy feyden hen ontweeken te zyn , by henluyder pretenfe Advocaet-Fifcael innedagen binnen Rotterdam voor haere pretenfe Vierfchaere, omme aldaerte verant- wooi den op fulken eyfch , als dezelve Fifcael op henluyden foude willen nemen. Alhoewel dezelve van de Admiraliteit daertoe geene jurifdiftie, macht noch auftoriteit en hebben, mer in gelyke faeken te houden fyn voor prive perfoonen , en daerom gebruykende Souverainetc, als te weten, executerende feytelyk die geene die met henl. niet gecontradeert hebben , gehoort noch gecondemneert en zyn , hen- zelven te bcdenken hebben , hoe zy 't zelve in rechten fouden con- nen excuferen» Want behalven dat men niet en gelooft, dat die voorn. van de Admiraliteit ten tyde van de voorfz arrellen eenigen eed hadden gedaen aen den voornoemden HeereGouvcrneur ofte aen myn Heerc den Admirael van der Zee, Grave Maiirits van Najfau, daervan alle heure jurifdiclie dependeert. Dat zy noch min eenige lettercn Executorialeverworven hebben, uyt kragte van dewelke fy haer pretenfe executie hadden mogen doen. Zoo en zouden fy doch evenwel ook , hebbende gevvoonlyke exe- cutorialen, geene Rechters connen wefen in haere eygezaeke, noch mogen transgrelFcren den Ityle en gebruyke in zodanige executie na regten geintroduceert. II. T>eeL Fff t Want 428 PRIVILEGIEN, OCTROYEN, enz. "VTant immers notoir es, dat zy geene kennifle, jurifdieSie ofte auftoriteit en hebben over eeruge Landlaeten van Holland in civile zaeken, niet concernerendc het fait van de navigatie. Dacrby is ook notoir dat men om dusdanige contributien, die non a Singulis iiec in capites mcr in 't gros vvorden gceyicht van ee- nich Corpus ofte gemeente, niet en mach arrelleien eenige parti- culiere perfoonen , ingezetenen onder 't voorfz. Corpus ofte ge- meente, die welke onmogelyk es tot diergelyke zaekcn te reme- dieren, en ook na rechten lender exprelleltipulacie daertoenietver- bonden en zyn. Mer moeten om diergelyke zaeken alleenlyk gegyfelt en aenge- houden werden die Magillraet van den Vlecke die in gebreken es haere quote tefurneren, nt fci licet toedio carceris ad conferendum com- peUantnr. Sonder dat daer tegens doet, dat die van de Admiraliteit fullen mogen zeggen, laft gehad te hebben van de Staeten, om de voorlz arreilen te mogen doen. Soo ook die Staeten zelve zedert het overdragen van 't Gouver- nement en adminiltratie van de Jultitie geen rechters en hebben mo- gen vvefen in heure eyge zaeken , mer ook zelfs executorie zouden moeten verw erven van fyne Excellentie, Ende dezelve executorie hebbende, zouden die niet mogen ge- bruyken anders dan als naer rechte, zonder die van den Hage te mogen aflubjefteren die Vierfchare en proceduurcn van die van de Admiraliteit enveel mia dezelve vander Admiraliteit mogen authori- feeren, omme van de Ityle van procedeeren in defen gecollumeert te mogen wycken, en hun pretenle agterwezen micter daed aen Jan, Pietcr, Pouv. els, ingezetenen van den Hage te verhaelen. Waeroinme zoo de difierenten uyt zaeke voorfz gerezen ge- keert zyn aen U myn Ileeren Arbiters, geeligeert uytten Raed van Staeten neflens zyne Excellentie den Gouverneur Generael Concluderen daeromme die voornoemde van den Hoogen en Provincialen Kaden en die van de Rekeninge in Holland, mitsga- ders die Magillraeten van den Hage, dat die van den Hage voorts aen ongemolelleert zullcn blyven van alle repartitien en con- tributien, die over de befloten Steden en niet over den platten lan- de iullen werden geheven, mer dat die van den Hage fullen wor- dcn getrafteert als andere ten platten Lande en in opene Vlccken gezeten. Ende indien henluyden 't zelve zulx niet en zoude mo- gen volgen, (als fy wel verhoopen van ja) dat in zulken gevalle die van den Hage, volgende haere Privilegie, verclaert zullen wor- den te mogen volUaen, mits opbrengendeeen lxxiiij. deel ofte anders zoo in redelykheyt bcvonden zal worden, te behooren, en daerinne henlieden valideren fal 't geene bevonden zal worden, dat zy voor dato van defen te veel en boven haere redclyke quote op- gebragt hebben , mits dat in alien gevalle die van de voorfz Colle- gien van Radcn en Rekeninge van diergelyke zaken zullcn blyven ongemolelleert, en mogen volftaen , mits opbrcngende elcx na fa- cultcit van zyne goederen, zoo dikwils als 'er capitals impofitien ge- neralyken over Holland gedaen zullcn moeten werden. Ende \n gevalle VAN 'sG R A V E N-H AGE. 429 gevalle de Heeren Staeten van Holland dc arreften en executien by- die van de Admiraliteit gedaen, vvillen verantvvoorden (als mcnniet en gelooft ; ) dat in zulken gevalle zyl. gecondemneert zullen wor- den de vooifz. prerenfe arreilen en executien loi Rotterdam, Delft ^ en ciders geattenteert en begonll, cofteloos en I'chadeloosaf tcdoen. Ende indien zy de voorfz arrelten niet en willen vcrantwoordeii, dat in fulken gevalle die van den Hage dien aengacnde haer aflie fal biyvcn gerelerveert tegens die voornocmde van der Admiraliteit en anderen , zoo zy te rade zullen werden. Geextraheert uit het derde Regiller van Brievenvan cnaandenHove/o/. 146 L I X. UITSPRAKE van zyne Excdlentie Maurits van Naflau , en Kaaden neffens hem als Arbiters. ALSOO die van den Hoogen en Provincialen Raden, dieLuy- j^g^ den van de Rekeninge in Hollant, mitsgaders de Burgemeelters en Regierders van den Ilage, Requiranten ter eenre; ende de Ed. Heeren Staeten van den Lande van Hollant ter andere zyde ; by heurluyder aften van Submiflie beyde in dato den achtften dezer maend Augulli if 8(5. eyndelyk gefubmitteert en gebleven hebben aen zyne Excellentie en Arbiters ondergefchreven , die decifie van de queftien nopende de betalingen van verfcheyde repartitien en quotifatien, daerop den Hage neffens andere Steden van Holland, zoo by zyne Princelyke Excellentie ho. memo., als by de Staeten voornoemt zyn geilelt en gequotifeert tot den laetften December ifSf. incluys, mitsgaders de arrellen, gyfelingen en executien ter cauie van dien gedaen. SOO IS 'T, dat fyne Excellentie en de voorfz Arbiters uyt cragte van de voorfz fubmiffien deurzien enge- let hebbende op al 't geen by partyen hinc inde tot jultificatie van fyne intentie overgelevert is gev^'eeit, en voorts overgevvogen heb- bende alle 't geen hem in defen zoude mogen moveeren : hebben verclaert, gearbitreert en uytgefprooken , verclaeren, arbitrerencn uyifpreken by defen , dat die Requiranten , boven 't geene fy op de voorfz repartitien betaelt hebben , (daerinne begrepen twee decla- ratien d'een van Logys-g^ld, end andere van Itallagien, 't zamcn bcdragende 2,971. ponden, vier fchell. vier grn., en boven 't geene vorder cevonden zal worden te behooren,totbetalinge te flrekken, nog opbrengen en betalen fullen vier duyfent ponden te xl. grn. 't pond, in handen van de Heeren Staeten ofte haere Gecommitteer- den binnen den tyd van veertien dagen , en dat die voorlz Requi- ranten daermede zullen mogen volitaen. Verclaeren voorts die arrellen, gyfelingen en executien, zoo tot Rotterdam, Delft als anders op den Suppoolten en den ingezetenen van den Hagequalyk en t' onrecht gedaen. Verklaeren voorts dat defe uytfpraeke of verklaeringe niemant van purc) en in toekomcnde tyden zal prejudi- cieren; referverende zyne Excellentie en andere Arbiters de inter- pretatie van de duyllerheyt die uyt dezcn zoude mogcn reyfen en Fffi op- 430 PRIVILEGIEM, OCTROYEN, enz. opkomen. Aldus gedaen en elks van parthyen cen dabbelt gej»e- ven, by zyne Exceilentie en Arbiters getekent op den negenden Augulli des jaers vyftien hondert fes en tagtig. Ende was ondercekent, MAURICE DE NASSAU. ADRIAEN van der MYLE, CORN. NARDENUS. P. VOS. Geextrahecrt uit het Regifler der Refolutien van Holland, pag. 321. L X. OCTROY voor die van den Hagc , o?n een der den Burge- meefier te mogen hehhen. j^pi. DIERIDDFRSCHAP, EDFLEN en GEDEPUTEERDEN van de Steden van Hollandt en Weflvriellandc , reprefenterendedeStae- ten vanden ielvenLande, doen tewetene, dat all'oo BaiJliu, Hurge- mcederen en Regeerders van den Vlecke van den Hage ons verthoont hebben, dat defelve Vlecke in den jaere vyftien hondert negen en wfrig by denConink, naar voorgaende advysvan den Stadhouder, Prefident en Raeden van Hollant, Zeelantcn Vriellant uyt gewich- tige redenen geoclroyeert en geaccordeert is geweeft.- Dat van als doen voertaen jaerlyx boven't getal vanSchepcnen, die aldaer t-.lc- ken jaere geftelt vvorden , twee Burgemeeilers van de notabelftenby den geenen die de VV^et aldaer vernieu wen , zouden worden geor- donnecrt; Volgende welken tot nog toe twee Burgemeeilers in officio binnen den Hage geweell waeren .- Dan aMoo de dagelyx- fche voorvallende faeken, befoingnes en afFairen van den llage foo in 't vervolch van haerl. faecken aan ons ofte onfe Gecommitteerde Raden, aan den Hoogen, Provincialen Rade, den Luyden vande Rckeningen ende andei lints, dagelycx fulcx vermeerderen , dat het ommogelyk was, foo tot dienlle van den Lande als die van den Hage vooinoemt, defelve by twee Burgemeelteren te doen vvaer- nemen en bedienen, byfonder foo wanncer eene van dezelve Bur- gemeeilers abfent, liek ofte in lyn nootelycke particuliere affaires fal wefen geoccupeert, in welken gevalle de faeken van den Hage moeilen blyven verachtert en werden gepofponeert tot grooten na- deele van den zclven Vlecke. En gemerkt binnen d'andere Steden, om gelj'ke redenen de nombren van de Burgemecfters waren ge- augmenteert, de Supplianren verfogcen, dat wy, regard nemende op 't gunt voorfz is, haerluyder voornoemde Odroy louden willen amplieren, enhenluyden vergunnen en accorderen, dat in de plaet- Ic van tw ee, drie Burgemeefferen fullen worden geordonneert ; SOO IS 'T, dat wy de faeke voorfz overgemerkt, en daerop gezienheb- bende 't voorfz Oclroy, ende voorts aenmerkende, dat een derde Eurgemecltcr 00k van wegen de Vroetlchappen van den Hagewtrt verlogt, u) t onfer rechter wetenfcap en volcomen audoriteit, tot vor- VA N 'sG R A V E N H A G E. Op te pleyke ilont , Ter Ordonnantie van de Staeten > en was getekent, C. DE RECHTERE. Uythangende befegelt met een groot rooden waflchen zegele aen een dubbeldc ilaerte. Geextraheert uit het derde Mcmoriaelb. van Hanneman/o/. 171. en geregiftr. in 't francyne Regifter , beriiflende ter Kamere van Burgcmeefheren van 'sGra- venhage/&/. 214. als mede in 't Regifter van de Refolutien van Holland, bcgin- nende met January 1591. en eindigende den 16. Novemb. pag. 117. LX. *. Geene Honden by dagc nog nngte in den Dorpe van Scheve- linge los en ongekoppelt te laaten loopen^ gedimrcnde den tyd van het droogen van den f^ifch. MAURITS gebooren Prince van Orangien, Grave van Naf- is'?: fau &c: Marquis van der Veere en Vlillingen, Heere van St. Vyt, Doesburch , der Stad Grave en van den Lande van Kuyk, (Sec. Gouvcrneur, Capiteyn Generaal en Adn^irael, mitsgaders den Pre- fident code Raden over Holland, Zeeland ende Vrielland ; Den eerilen Deurwacrder van de Camere van den Rade hier opverfogt," Saluyt; Alfoo wy door Schout, Burgemcelleren enRegierders van den Hage verwittigt zyn, en ook ons is gebleeken, dat verfchcy- clc 432 PRIVILEGIEN, OCTROYEN, enz. de pcrfoonen op clen Dorpe van Scheveninge woonachtig, zyn houJcnde eenige honden, zoo W int-honden als andere, die fy- luyden los en ongekoppclt aldaer laeten loopen, deweike overzulx opecten en vernielen de VilVchen van de goede luyden, die lyluy- den in de droogtuynen aldaer hcbl^en bangende, waer door defel- ve goede luyden, foo grootelykx beichadigt worden , dat ook ge- fchapeii is 't voorlz Dorpe van Schcvcn'ingei^ komen tot ruineen be- derrtenilfe, SOO IS T, dat wy omme daerinne te voorzien en verhoeden de fchaden van den voorfz, Dorpe en de Ingefetenen van dien, gcordonneert en geitatueert hebben, ordonneren enltatueren mitsdelen, dat eenen yegelyken, die aldaer eenige honden, 't zy wat honden 't zclve zouden mogen wefen, zullen willen houden, gehouden fullen fyn , dczdve honden, geduurende den tyt van het droogen van de Vilch, des daechs twee 't famen te koppelen, op pccne wiens honden anders bevonden fullen werden , verbeuren fal voor.ieder bond (es Carolus guldens, 't appliceren een derdendeel ten behoeve van den aanbrcngcr ende twee andere deelen ten pro- fyte van den Houtveller van Holland , ofte anderen Officier , die by preventie de executiedaervan doen fal, ende te betaelcn by den eygenaer ofte bewaerder van defelve honden, tot optie van den Houtveftcr ofte anderen OfHcier. Verbiedende voorts eenen yege- lyken eenige honden des nagts los te laeten , maer de zelve vaft te houden , te bew^aeren en op te lluyten binnen hacre huyfen ofte lootfen, in zulkcr voegen, dat dezelve honden gcen fchadc in eeni- ge droogtuynen ofte droogplaetzen en mogen doen , op pcene van tien Carolus guldens, te appliceren als vooren , en fullen daeren bo- ven de eygenaers , bonders ofte bewaerders van dezelve honden ge- houden wefen te betaelen de fchade, die dezelve by dage ofte by nagte gedaen fullen hebben , gevcnde confent en authoriferende mits defen eenen yegelyken, die eenige honden by nachte bekomen fullen in hunne droogtuynen, defelve vryelyk ende fonder iet te verbeuren doot te flaen, in welken gevalle den eygenaer van den bond vry zal zyn van de voorfz boete ; gelyk mede eenen yegely- ken toegelaten wort, doot te flaen de honden by daghe ofte by nachte ongekoppelt loopende, wiens Meelters ofte bewaerders niet bckent fullen lyn. Gcrc2;ifi:recrt in 't dcrde Mcmoriaelb. van Hanneman , /<//. 261. en gedrukt in 't Hollands Placcaet-boek , \)ag. 155. LXI. VAN'sGRAVE N-H AGE. 433 LXr. O C T R O O I voor die van den Hage om agt oftlen duifend mldens te mogen ligten ten dienjlc en tot ondcrhoud vanden ftaat van den Hagc, mits dat van nu voortaan de extraordi- naris , even ah de ordmaris rekeningen van de Trcforie ten overjlaan van Comfnijjariffen gehoort en gejlooten zullen iverden. Den 21. November i5'94. OP bet verfoek van Schout, Burgemeefteren en Regeerders van den Hage aan de Heeren Stacten van Holland en Weltvriefland ge- daan, omme op renten te mogen ligten, te loflen den penning lef- tien of veerthien ter fomme van agt ofte thicn duyfent ponden van XL. grooten, ten aenfien van haere veragteringe , zoo uyt zaeke van de verpondinge en anderzints ; daer op by de Staeten verfogt was het advys van den Prefident en Kaden van Holland, ende die hen van meeninge waeren te conformeren. DE GECOMMITTEERDE RADEN vande STAE- TEN, gezien het advys vanden voornoemden Prclident en Rae- den vanden 14. November laeflleden, daar by dezelve, omme re- denen daerinne geroert, conienteren in het verzoek van de Sup- plianten, mits dat voortaen de extraor dinar is rekeningen van die van den Hage gehoort en gejlooten zullen worden voor een Commijfaris vanden voornoemden Hove , ende van de Kamer van de Rekeninge , ge- lyk als het zelfde gefcbicd in baarltiyder ordinaris Rekeningen ; daer- inne Burgemeefteren van den Hage verklaart hebben-, egeene fwarig- heyd te konnen maeken, als wel te vrede zynde, dat de voorlz ex- traordmafis Rekeningen mede met goede kennille gedaan wdrdci hebben geordonneert, dat die van den Hage van vvegen de Staeten daar op behoorlyke brieven van Odroy verleent fullen werden. De RIDHERSCHAP, EDELEN en STEDEN van HOLLAND en WEST V RIESL AND, reprefenterende de Stacten van denfelven Lande; Allen den genen die defen jcgen- woordigcn lullen zicn ofte hooren lefen, Saluyt. Alfoo Schout, Burgemeefteren en Regeerders vanden Hage ons te kennen gege- venhebhen, dat by flote van rekeningen foo van de coUeden van de verpondingen aldaer, als 00k vande Servicie enLogys-gelden vande foldaeten ende vrouwen, mitsgaders over de interellen vandepen- ningen, die tot laften van die van den Hage op particuliere obliga- •tien, by de Supplianten gelicht hebben moeten worden, zyluyden verachtert zyn , en te kort komen ontrent elf duyfend Caroli gul- dens; ende alfoo fylieden egeene middelen en hadden, omme de- reive lalten aftedoen, en die van den Hage ondienllig zoude zyn, met fwaere interellen gechargeert te blyven ; ende ten aenfien fy Supplianten niet en vermogen het Corpus van den Hage met eenige //. 'Deel. Ggg renten 434 PRIVILEGIEN, OCTROYEN, enz. renten by opncminge van penningen te befvvaeren , verfoekende daarommc onien Odroy, Confcnt en Authorifatie, omme op ren- ten tc mogcn lichten de fomme van agt of tien duyfent Caioli gul- dens, terlollinge tegensden penning fefthien of vecrtien tot dienltc en onderhoud van den ilaet vanden Hage. SOO IS 'T , dat wy de zaekc voornr. overgemerkt enhier op gehad het advis van denPrefi* dent en Raden over Holland, Zealand en Vrielland, uyt onfer rech- ter wetenlchap , volkomen magt en authoritcit de Supplianten al- hier gegunt , geoftroyeert en geauthorifecrt hebben , gunnen , oc- troyeren en authorifeeren by defen tot lalle van die van den Hage voornt- op renten te mogen ligten de fomme van agt of thien duy- fent Caroli guldens, lelollen dezelve renten tegens den penning zef- thien of veerthien, daartoe de Supplianten bequamelykll zullenkon- nen geraeken , tnits dat 'van nu I'oortaan de extraor dinar is rekeningen van die vanden Hage mede gehoort en gejloten zullen warden ten over- Jiaen van een Commiffaris van den voorn. Hove en 'vande Kamer van Rekeningen , gelyk het zelve van haerlieder ordinaris rekeningen van Threfanrie ; tot welken eynde deze aldaer mede fal worden geregif- treert , het wclk gedaen zynde lallen en ordonneren wy eenen ye- gelyken dien het zelve aengaen mach, de Supplianten het inhouden van defe onfe brieven van Oftroy te laeten genieten ende gebruyken zonder hen daerinne te doen ofte laeten gefchieden eenige verhin- deringe ter contrarie. Gedaen in den Hage onder onfen zegel hier aen gehangen den een en twintiglten November duyfent vyfhondert vier en negentig. Was geparapheert , J. VAN OLDENBARNEVELT,Vt. Onderflond , Ter Ordonnantie van de Staeten. getekent. C. DE RECHTERE. Geextrahcert uit het Regifter der Refolutien van haer Edele Groot Mog: be- ginnende met den 12. Januarii en eindigendc den 29. Decemb: duyfent vyf- hondert vier en negentig pag: 489. LXII. O C T R O O I aan die van dm Hage , om hunne Paarde- inarkt tc mogen verleggen na den tiitgank van den vrydom van de Valkenburgfche Paardemarkt. De RIDDERSCHAP, EDELEN en STEDEN van 1597- HOLLAND &c- Alioo Bailliu , Schout, Burgemeelleren, Sche- pencn en Rcgeerders van 'sGravenhage ons te kennen gegeven heb- ben, VAN 's G R A V E N - H A G E. 435 ben, dat wylen Ho i\fog. Ilertog Willem -van Beyer en-, Grave van Holland &c. ontrent den jaere a an vcertien hondert ende fcs, den Vlccke van den Hage gegunt en gegcven hadde een \rye Jaermarkt van Paerden , Beellen en andere goederen alle jaers ingaendc age dagen voor Meydach en gednerende vcerthien dagen. Ende dat het zelfde Odroy en de W'eekmarkt door veranderinge van tyden in non-obfervantie gekomen was, foo hadden de Remonitranten 't felfde aen ons in den jaere vyftien hondert ccn en tachtich vertoont ende geobtineert nieuw Octroy den agtlten Januarii vyftien hondert een en tachtig; dan alfoo by expeiieniie bevonden werd, dat de voorfz tyd geheel onbequaem was en ongelegcn, omme alhier ee- nige Paerden en P)eelten tcr markt te brengcn, en zulks 't felfde Odroy genoegf'aem voor die van den Haghe was infrudueus , ver- foekende daeromme, dat ons gclieve den voornocmden tyd van acht dagen voor Meydach en gcduerende veerthien dagen te ver- leggcn tot acht dagen na de Paerdemarkt van V^alkenbiirch, daerby egeene Steden nog Dorpen louden vvcfen verkort ; SOO IS'T, dat vvy de laeke voorlz overgemcrkt, den Supplianten voornoemt gegunt, geconfenteert en geoftroyeert hebben , gunncn, confente- ren en oc^troyeren by defen, dat fyluyden de voornoemde jaerlyk- fche Paerdemarkt , henluyden van oudts als vooren geaccordeert, voortaen jaerlyks fallen mogen houden na den uytgank van de vry- domme van de Paerdemarkt van die van Valckenburch , met gelyke vry- dommen voor den tyd van veerthien dagen, als henluyden by voor- gaende Odroy is geaccordeert, mits dat dezelve Paerde-en Beelte- markt gehouden fal vvorden ter geordonneerde plaetfe en defe mede in de Camere van Rekeninge fullcn werden geregiilreert. Ontbie- den daeromme en bevelen onfen Stadhoudcr, Prefident en andere Luyden van onfen Raede en Rekeninge in Holland , den Bailliu en Schout van den Haghe ende alien andercn onfen Oliicieren, Rech- teren, Julticieren en onderfaeten van vvat qualitcit ofte conditie die zyn, dat fy den voornoemden Supplianten de voorfz vrye jaer- markt als vooren doen laeten en gedogen , ruftelyk , vredelyk en volkomelyk genieten en gebruyken, fonder hen daerinne te doen otte te laeten geichieden eenich hinder, letiel ofte moeyeniile ter contrarie. Des t'oirconde hebben wy onfen grooten zegel hieraen gehangen. Gege\en in 'sGravenhage voornoemt den vyitiendea Martii in 't jaer ons Hceren X Vc. zeven en tnegentich. Geextraheert uit het Regifier der Refilutien van haer Ed. Groot Mog. beginnende den 4. Januarii en eindigende den 30. Deccinb. 1597. pag- io8- en gcdrukt in 't HoUandJch Placcaetboek pag. 241. Aanmcrkinge. Dewyl wy in 't eerfte dcel dezer onzer Befchryvinge gcenc gelegendheid Iiebben gehad , om van de Haagfche KermifTcn of Jaarmarkcen te knnnen fpre- ken , gcmerkt ons de tyd als doen te kort was , en dat zig noopende den oor- fpronk , bcnaminge en tyd-vcrwiflelinge der gemelde KermilTen opdoen ver- fcheide omflandigheden , die ons zeer diiifler en verwart voorkomen, zoo heb- 436 PRIVILEGIEN, OCTROYEN, enz. ben ^7 goedgedagt alhier by wyze van aanmerkinge op te geven al 't geen ons daarvan is ontmocc. Dae aihier in voorige tyden twee vrye Jaarmarkten zyn geweeft, de eene op de Meilige Kruisdagen in de maand Mei ,en de andere op Sinte Catliarinen- dag in November , duurende dezelve Markten agt dagen voor en agt dagen na de voorfz. Heilige dagen, en zulks elke Jaarmarkc den tyd van veercien dagen, is klaar en diiidelyk te zien uit hec Ottrooi , by Koning Philips aan die van den Hage gegeven den 22. Janiiarii 1561. hier vooren te vinden onder No. xux. , hoewel ons van derzelver inilellinge geen Pri^'ilegicn , Oitrooyen of andere Voorrcgt-brieven zyn bejegent. Wei is waar, dat de Magiftraat van den Ha- ge by haar Verfoekfchrift in den jaare 1581- aan de Staaten van Holland over- gegcven , om wederom te hcbben eene vrye Jaarmarkt , als na ouder gevvoon- te, ter nederftelt, dat die van den Hage by Hertog IVilkm van Beyeren denzef- den van dien naam ontrent den jaare veerthien hondert en zes zouden begun- ftigt zyn geweeft met een vrye Jaarmarkt van Paarden, Beeftenen andere goe- deren , die alle jaar zoiide hebben ingegaan agt dagen voor Meidag en geduurf veenhien agter een volgende dagen ; welke tyd met de eerftgemelde Jaar-markt , die op de H. Kruifdagcn in Mei alhier wierde geviert , wel fchynt over een te komen , om dat op den dcrden dag van de gemelde maand de dag der Kruis- vindmge werdende geftelt , gevolgelyk dezelve ook binnen die veertien Kruis- dagen is begreepen geweeft , zoo zoude daaruit wel volgen , dat die van den Hage met de eerfte Jaarmarkt zouden zyn begu'nftigt geweeft , dog geenzints , datze twee Jaarmarkten op verfcheide tyden des jaars zouden hebben gehad. Ten ware men onderftelde , dat die van den Hage by het meergemelde Privi- Icgie ^'an Hertog fVillein van Beyeren , of" bv een ander afzonderlyk Oftrooi , 'c zy by den zelven of door eenen laateren Graaf aen hen verleent , mede met een tweede Jaarmarkt w^el bevoorregt zynde geweeft , maar oordeelende , dat docn ter tyd twee Jaarmarkten voor de geringheid hunner plaatze niet voordeelig zouden wezen , van de laatfte op St. Catharinadag in November , den tyd der Magiftraats veranderinge , als tot hun oogmerk niet dienende, by hunne re- quefte geen gewag hebben willen maaken. Hoe 't ook zy , zeker is 't , dat in den beginne der voorgaande eeuw , en zelfs kort na 't verleggen van de Jaarmarkc van Mei in September na den uit- gang der vrydommen van de Valkenburgfche Paardemarkt , egter twee Jaar- markten alhier in den Hage zyn geweeft, de eerfte in Mei en de laatfte in September , die de Bamis-kermis wierd genoemt , 't geen wy niet wel weeten t'huis te brengen. Want de Jaarmarkt' in Mei liadden die van den Hage van Hertog JVUhn en de vernieuwinge daarvan , vermits dezelve t'eenemaal was vcrloopen , in 158 1. by Oftrooi van de Staeten van Holland op den naam van Koning IhVips, als Graave van Holland, verworven. Dog deze te vroeg in 't vocrjaer komende, wanneer de tyd geheel onbequaam en ongelegen was, om alhier eenige paarden en beeften ter markt te brengen , en zulks voor hen van geen nut of dienft zynde, hadden dezelve ingevolge van een nader Oftroy in 1597. vcrlegt en gebragt in September; waardoor gevolgelyk, onzes oordeels , de Mei-kermis ganfchen al wierde vernietigt, blyvende mitsdien alleen de laatft- gemelde in September. Niettcmin werd van een Mei-kermis gefproken in het 50. artikel van de Ordonnancie op de Schutterye van den 15. Maart 161 7. dat het eerfte Maanjchiit zal uigaan veertien dagen na Meye-Kermis , en artl. 52. van dezelve Ordonnantie, dat alle Meye-kermh-tyden op alzidken dag, als by de Magi- ftraat zal iverden geordonneert , en den Schutters by publicatie gedenunchieert , by alle de Hchutterye H^apenfchouw zal ivei'den gedaan , enz. Waaruit dan klaarlyk te zien is , dat 'er na hec verleggen van de voorfz Haagfche Mei-Kermis in September , egter nog een Mei-kermis of Jaarmarkt is gebleven. Van de Kermis in Sep- tember \'ind men verfcheide Pubiicatien aangaande den vaften dag , waarop de- zelve haaren aanvang zoude nemen. En dewy! daerinne by de Almanakmakers veeltyds wierde gemift, ,, Soo deden Schout, Burgemeefters en Regierders -„ van 'sGraveii-Hage by publicatie van den 4. Septemb. 1630. alien en eenen »> yegelyken weeten , dac de aanftaande Haagfche Kermis zal wefen den twee en VAN 'sG R A V E N-H A G E. 457 „ en twintigflen dezer maand September , en dat van nu voortaan altoos de „ Haagfche BamifTe KermifTen ziillen ingaan den eerften Sondag voor St. Mi- j,' chiel en de Paerdemarkten altoos dingsdag daaraan , wefende den derden dag „ van de KermifTc. Welkc tyd zeer Itipt is overeenkomende met den tyd van het Feefl der jaerlykfche inwydiuge der Haagfche kerke, zoo als wy in 'c cerfte deel dezer Befchryvinge bkdzyde 353. hcbben opgegeven. En derhalven zal Jiet dan kortelyk te onderzoeken ftaan , waaruit deze laatfl- gemelde Mei-kermis haaren oorfpronk heeft genomen. Wy bekennen , dat 'er in zekere Deduftie over Dijferentlak Poinflcn in vcrfrhe'nle Criminck zaakcn tii[fcben het Hof en den Hage , aan Gcamimhtccrden van haar Ed. (hr,ot Mogende in den jaave 1663. overgcgeven, te vinden agter het Ampel Berigt van den zelven Hove van den jaare 1707. onder de Bylaage J. pag. 124. ter nedcr geftelt wert, dat in voorige tyden twee byzondere KcrmiJJen alhier zyn gcuiccjl , dc ecne in Mei en de andere in October , zynde die in Mei quam, de Hi f -Kermis genoemt , ende die in October, de Haagfche Kermis. En ais men nagaat waarop deze ftellinge haaren grondflag heeft , zoo zal men bevinden , dat dezelve cenig en allecn ruft op een Memorie van den Droll van den Hove in der tyd (tot bewys van de voorgemekle ftel- linge daaragter geplaatft pag. 153.) waarby hy voorgeeft, ,, dat alhier noch „ by menfchen geheugen zouden zyn geweefb twee KermilTen des jaars , waar „ van de eene wierd gehouden in 't begin van Mei, genaamt de Ilofkermis, „ en d'andere in de Maand Oftober of Bamis, genaamt de Haagfche Kermis ; ,, zonder iets verders tot bekragtinge van zyn voorfz zeggen by te brengen. Wy willen hem niet tegenfpreken daarin , dat 'er gcen twee Kermiffen op twee by- zondere tyden des jaars en dat zelfs na het verleggen van de Mei-Kermis aan den Hage vergunt, alhier zoiiden zyn geweeft, want dat hebben wy hiervoo- ren reets klaar aangetoont , maar dat de eerfte in der daad de Hof-kermis zoude zyn geweefl, konnen wy, zonder nader bewys, niet toeftaan, ten minfi;en niet bcgrypen. Voor eerfl , om dat 'er buiten de voorfz Memorie van den Drofl: , en de zoo even aangehaaldc Deduclie in geen authcntyk fliik of befcheid , van zodanigen Hof-kermis het minfbe gewagword gemaakt of zelfs de bloote benaa- minge gevonden. En zekerlyk zoude ons , die zoo veel diiizende adlens en pergameene brieven, den Hage rakcnde, hebben gezien , doorlezen en on- derzogt , en zoo veele Regifbers nagellagen , ten minften wel het een of t'ander daarvan ergers zyn ontmoet. Maar ten anderen , om dat het ook buiten alle waarfchynelykheid is, zoo men flegts let op den oorfpronk der KermilTen in 't algemeen. Nu zoude men derhalven moeten onderzoeken , of 'er wel ooit zodanig Feed ten aanzien van de Hof-kapel , zynde de Parochiekerk der Edelcn , Suppooften en Hovelingen , is ingeflelt en bekent gewceft. Het eenigite , dat wy ten dien opzigte hebben ontdekt , is , dat de Dceken en Kapitulaarcn van de vomj'z ka- pel gewoon waren alle jaaren eenen ommcgang te doen met de doorne kroon , en ook op de Kruysdagen ; welke tivee ommegangen zy alleen buyten den omtrek van 't Hof vermogten te doen. En van deze laaifle plegtighcid zoude men dan eigentlyk den oorfpronk der Hof-kermis moeten alk-iden. Maar zoo men dit eens toellond , zo is daar- tegens onbegrypelyk; eerlt hoe dat Hertog JVillem van Beyercn by zynen brieve van den jaare 1406 aen die van dju Hage juifl op of binnen dezelve dagen een Jaarmarkt heeft willen vcrgunnen; en dat ook de Heeren Staaten van Hol- land in den jaare 1581. indien die van den Hove als toen nog in 't bezit wa- ren, van hun Feed der kcrk-inwydinge of zoo genaamdc Hof-kermis ter gc- woonelyker tyd in de Kruysdagen te houden , fchoon alle de Roomfch - Kerkc- lyke piegtigheden door het invoeren der gezuiverden Godsdienil hier te Lande C aa ^ warcn 438 PRIVILEGIEN, OCTROYEN, enz. waren te niete gedacn , egter aan de Magiftraac van den Hage vernieuwinge van de voorfz Jaarmarkc , na dat die t'cenemaal was verloopcn , weder op den zclven tvd, als haar voorhccn by 'c O6trooi van Hertog iVUkin was veigunt, hebben goedgevonden toe te llaan en te accorderen , zonder die op eenen an- deren tyd te verleggen , als naderhand op 't verzock \'an die van den Hage , cm rede bovcn ^^e^Tlelt , is gefchiet. Maar ten tweeden, zou heeft Keizer Kardhy placcaate van den 17. Januarii des jaars vyftien honderd een en dcrtig volgens den loope van den Hove alle Feeften en Kermiflen binnen den Lande van Holland afgefchaft , en geordon- neert dat dezelve voortaan in alle Steden, Dorpen en Vryhedcn gelykelyk alle jaar in September des Sonnendags na St. Mattheusdag , voor den tyd van drie tiagen , zouden gehouden worden op verbeurte van zekere boete daar by geflelt : 't wclk de gemelde Vorft niet hccft gedaan , dan na dat hv , gelyk hy zelf by 't voorfz Placcaat getuigt , daar toe alvuarms hadde doen kj'chryvcn de Staaten en Officieren van den zelven Lai.de , en daarop mgenomen derzeher advys, mitsgadcrs van die van zyncn Rade aldaer ; 't geen dan 00k ongetwj ffelt mede een van de rcdenen is geweeil , dat de voorfz Jaarmarkt van den Hage in de maand Mei was ver- loopen. En derhalven is het niet te vermoeden , dat de Heeren van 't Kapittel van den Hove , zoo zy al zodanigen Jaarlykfch Feeft van kerkinwydinge in de Maand Mei hebben gehad, het zelve zouden hebben blyven behouden; veel min dat die van den Raade Provinciaal , na het vernietigen van het meergemel- de Kapittel en ziilks na het invoeren der Reformatie hier te Lande , hunne Hof-Kermis, weder op nieuw, eigener authoriteit (want wy vindcn niet,dacze daar toe by eenig Voorregt-brief zyn geo6lroyeert geworden , ) zouden hebben ingevoert, fchoon die al tot de gcdaante van een Jaarmarkt was verandert. En zoo de voorfz Mei-Kermis al eens de Hof-kermis mogte zyn geweeft , zoo is het daarenbo\'en nog onbegrypelyk , dat die van den Hage op dtzelve den Wa- penfchouw hunner Schutterye liever hebben willen doen , dan op hunne eige Kermis in September. 'tis ook van geen de minfte kragt, dat men de Hof-kermis daaruit zou- de willen alleiden , dat de kraanim , fpulkn , enz. ter zdver tyd op de geannexeerde Graqffelykheids grand, en ten tyde van de Haagfche Kermis in OhoLer op die onder het Gercgte van den Hage is behoorende , zouden hebben geftaan , zoo als men by de meer- gemelde Dediiftie tragt te beweeren; gemerkt dat haar EJ. Groot Mogende by het verleenen van het Oftrooi in den jaare vyftien honderd een en tagtig aan die van den Hage wel hebben toegeflaan hunne Jaar- en Par.rde-markt weder te mogen vieren, agt dagen voor Mei en geduurende den i;\l van veerticn agter- eenvolgende dagen , maar ook ceffens wel exprefielyk hebben gelafl, ,, dM de ,, zelvc zoiide mpetcn werden gehouden tot zidlen plaatze , als de Stadhouder den zelven ,, binnen den voorfz I'lekke van den Hage of den bedryvcn van dicn ter minjle fchade van „ de plant agien en verhindcringe van de pajfagicn aldaar alderbcquaanielykjl zoude or domic- „ ren nf doen ordonneren. Waaruit klaarlyk blykt, dat het aan de Magiftraat van den Hage niet heeft gellaan , om de kraamen , fpullen , enz. te flellen of te doen flellen, daar zy wilde, maar eenig en alleen aan den Stadhouder. En 't is ons ook niet bekent, dat dezelve ooit meer op 'sHaags grond zyn geplaatfl geweefl; , dan in Mei des jaars zeftien honderd zeven en veertig , wanneer met gocdvinden van de Ed. Mog. Heeren van den Hove en Burgemeefteren van den Hage , uit confidcr'atie van de groote droefheid van 't Hof van sj'H.e Hooghcid Prins Fre- derik-Hendrik , over defzelfs dood die den 14. Maart was voorgevallen , de kraa- men , fpullen , enz. geordonneert zyn te ftaan op de Princegragt en elders. Waarover egter eenige gefchillen zyn gerezen , die als doen ter uitfpraake van haar Ed. Groot Mog. zyn gebragt geworden ; uitwyzens de navolgende Publi- cacie van de Magiflraat van den Hage, welke wy goed gevonden hebben om rede alhier by te ichryven. „ A L S O O noopende het flellen van de kraemen eenige differenten zyn „ ontftaen tuffchen den Hove van Holland en de Magiftraat van 's Gravenhage, „ daar\'aii op de klagte van de voorfz Magiflraat de kenniffe en dcciiie is aen- „ genomcn by de Ed. Groot Mog. Heeren Staetcn van Hollant als Souveray- ., nen n VAN 'sG R A V E N-H A G E, 4I9 „ nen dezer Landen , dewelke cot dien eynde alreede by appoinftemente van „ dato den xvjen. dezcr loopende maand hebben verzogt en gecommitteert „ eenige Lcdcn van haer Ed. Groot Mog. Vergaderinge , die over de voorfz „ differenten den Prefidenc en Raden van den Hove en de Magiflraet fouden ,, hooren en vereenigen , ware het doenlyk , en foo niet , haer Ed. Groot Mog. „ te dienen van rapport en advys , omme 't zelve gehoort , vcrder gedifpo- „ neert te werden , als bevonden zoude werden te behooren : S O O I S 'T , „ dat Schout , Burgemeefteren , Schepenen en Regierders van 'sGravenhage by „ defen alien Buytenluyden , die contrarie de Publicatie op den 12. defer maent Mey op defe gepafTeerdc KermifTe op het Buyten-Hof zyn blyven ftaen , per- mitteert en toeftaet onverhindert te mogen vertrekken , mits dat zy haere naemen en woonplaetfe ziillen hebben bekent te maeken aen den Commifla- ris ofte Toeziender van de Schuyten en Schepen uytvaerende uyt de Haeg- fche fpeuye alhier , gertaemt Adriaen Hendrikfz Wortel ; en dit alles onver- „ mindert de boeten en breuken by de voorfz Publicatie geftatueert. Aldus „ gedaen ter Camere van Burgemeefteren van 'sGravenhage in dato den 17. •, Mey 1647. en ten zelven dage van de Peuye gepubliceert , by my (was getekent) G. GRASWINKEL. De Publicatie van den 12. Mei 1647., in deze Vermelt , is gedrukt te vin- den in 't Bellwn Jiirldicum, of Oorlog der Advocaaten fag. 183- en 184. als mede agter het Ampel Berigt van den Hove Bylaage H. H. 2. lo. pag. 248: 249. in folio, mitsgaders agter de Provifionele Ordre van den 27. Septemb. 1614. 