Maleisch-hollandsch woordenboek
JouJ tëmikei, watermeloen, eucumis sp. Jjuui' tamjll, Arab. weifelen, besluiteloos zijn. 3 toen y titel van den Bandahara en den Tëmënggoeng en van hunne afstammelingen. Pertoenan, allen die dien titel dragen; bij feestelijke gelegenheden dragen zij met hun zestienen de rijkssieraden en hebben dan ieder een sangga 2 achter zich. U^judS' tanbit, Arab. plantsoen, d^sjb tinta, Port. = dawat, inkt. W^Jtf tënat, verdrukking lijden, leed uit- staan. e^JJJ toentoet, het najagen, nastreven; eischen, vorderen: menoentoet hoetang, schuld vorderen, menoentoet perdjandjijan , de vervulling eener belofte eischen, m. kamatijan orang , iemands dood wreken, EH.; m. bela, bloedwraak oefenen. Toentoetan, doelwit. )JxXi tantëra, Skr. tantra, leger. Ook bala tantëra. sdijj tentang (ook ëntang) , de juiste richting, de juiste plaats; betreffende, rakende; juist: tentang përkara itoe, wat die zaak betreft; kënalah tentang kapalanja; ditepi laut tentang gredja ing gris sëkarang ini, juist daar waar tegen- woordig de Eng. kerk is ; memeriksa tentang mana ada beting, de juiste plaats opzoeken waar zich een zandbank bevindt; tentang mana roemahnja, wat is de juiste plaats waar zijn huis staat. Apabila bertentangan matahari dengan boemi danboelan, wanneer de zon op één lijn staat met de aarde en de maan; doedoek bertentangan dengan boekitj op ééne lijn, tegenover, zóó dat men die in het gezicht heeft. Menentang, iets in het oog krijgen; m. mata, in de oogen zien; tarten, uitdagen. 9tX& tinting; meninting, iets, bijv. rijst, op een schuin gehouden wan schudden , opdat het grove zich van het fijne afscheide ; bërtinting ook : schuddend, van den gang: bërdjalan bertinting. ftJUji toentoeng, een soort van zeesohildpad; de punt van een kris: maka toentoeng këris itoepoen patahlah sebab tërtikam ditoelang. 'iXi toentoen, Jav.? mënoentoen, aan de hand leiden. Yrg. pimpin. *iX> tëntoe, vast, bepaald, zeker: orang jang tentoe y vaste menschen voor iets; tijada tentoe orang menoenggoe, omdat er geen bepaald persoon de wacht gehouden had. Menëntoekan, een vaste bestemming geven; iets uitmaken; m. kira 2 , een rekening sluiten; afrekenen. ft^Jü tan dj o eng, voorgebergte, hoek, kaap; ook in rivieren; tëmpat tandjoengan, een vooruit- stekend punt bijv., om een brug te slaan; naam <*5U> s<*ub 89 van een boom met welriekende gele bloemen en .eetbare vruehtjes , die bij voorkeur op tandjoengs groeit, mimusops elengi? £^iï toendjang, de worteltjes van woeker- planten; luchtwortels ; bertjerantjangan toendjang dalam soengei; ija djatoeh betoel tertikam ditoen- djang, Abd. stoppels? randjau's? £^iS toendjoeng, Jav.? waterlelie , waar- van witte, roode, blaauwe en rozeroode. Yrg. sarodja, taratei. ^j^aj t andjak; lajar tandjak, een zeil van den vorm van een trapezium. Zie ook het Aan- hangsel. (j^iS tindjak = endjak. (j^iS tocndjoek, het wijzen, aantoonen, laten zien: djari toendjoek, wijsvinger; menoen- djoek djalan, den weg wijzen; menoendjoek kabra- nian, blijken van moed geven; menoendjoekkan moeka, zijn gezicht laten zien, zich vertoonen, zijn opwachting maken. Menoendjoekkan wordt dik- wijls verwisseld met mengoendjoekkan, zie oendjoek. Pertoendjoek, aanwij zing, vingerwij zing , vermaning. fc^vA; tindjoe, vuist: kadoewa boedak itoe diadoenja bertindjoe, deed hij boksen. kS^X> tin dj au: menindjan, scherp naar iets zien, uitzien vaneen kijkplaats (penindjau), gluren door een reet. )SiS tanda, merk, zichtbaar teeken , teeken , bewijs; tanda tangan, handteekcning; ondertee- kend stuk (voor soerat tanda tangan); tanda mata, geschenk tot aandenken, teeken waaraan men zien kan dat iemand nog leeft, doorgaans tanda hajat; vrg. ook tj 'andoer. Pertanda, scherp- rechter; tolgaarder; omroeper. )SiS tënda, zonnetent op schepen; hemel van een ledekant. )siS toenda, het boegseren, op sleeptouw nemen; vischangel aan een kail toenda, een lijn die achter het schip sleept; toenda laut, zeevisch- angel. . Si3 tandoer? ikat pinggang tandoer batoeng 2 , Abd. een gordel bezet met batoeng 2 -üchelipen. i/»SiS tandoes of tandas, braak, onbe- bouwd: nageri itoepoen teranglah saperti padang tandoes. (KuSi'i ten das, I. mestput, sekreetput. II. menendas, den kop afslaan. Yrg. Jav. endas , kop. (shSx'ï tin das, het plat drukken, dood drukken of knijpen, van ongedierte. jrSxi tandang, in eens, alles bij elkaar, bijv. djoewal tandang , in eens alles te gelijk ver- koopen; koeta. tandang, een kotta waar veel men - schen bij elkaar komen, die druk bezocht wordt. Ber tandang, bezoeken, ergens zoo eens heengaan : sahaja bertandang 2 sahadja kernari; penganten itoe bertandang karoemah mentoewanja, Abd.; dibawa bertandang , op bezoek meegenomen worden. è>Si" tanding; menanding, tegen iets over- stellen, vergelijken; ook bieden: ditandingnja boewat djamboe itoe doewa sadoeivit. &SJ4 tëndang ; menendang , met het onderste van den voet schoppen, bijv. een bal. £siS toendoeng, het wegjagen, weg- drijven: orang ber djalan bertoendoeng 2 kasana kam ar i 2 , de menschen naar alle kanten wegdu- wende , Abd. (jSis tandak * Jav. op zijn Javaansch dansen. ijSiï tandoek , hoorn: koetjing bertandoek, belanda bersoenat , baharoe dibajarnja oewang itoe, dat is ons: als de kalveren op het ijs dansen, of met St. Juttemis. (jSXÏ tindik; bertindik, gaten in de ooren booren, om er versiersels in te dragen. (JSiï toendoek, omlaag zien, zie tengadah; het hoofd laten hangen, met gebogen hoofd staan te denken; bukken; zich onderwerpen (ook me- noendoekkan diri); menoendoekkan tengkoek 7 den nek buigen. ,)t\)ö tandil , een soort van vorstelijken bode, C; opziener, bootsmansmaat. ^SXi tandan, een tros vruchten , zooals van pisang (zie sis ir) , druiven, kokosnoten, enz. *sxi tandoe, draagstoel met een hangmat of bank. Ook tandoewan. Yrg. bembaran. xSiï tindah, verward door elkaar; iets, dat men zelf niet doen wil, aan een ander over- laten, L. xSiS tindih, dicht op elkaar, gedrongen, opeengedrongen, bijv. staan of zitten; opeenge- 12 90 SA^> ^■i hoopt; in gesloten gelederen; het op of tegen iets drukken ; menindih ook : in 't naauw brengen , dwingen. ajuü> tocnclah, zie toenda. AJb tënang, kalm, bedaard, van water: ajar itoe terlaloe tenang , saperti ajar dalamdoe- lang. Zie senang. &jui tënoeng, het in gedachte staren ; staren in de toekomst; het verborgene ontdekken ; orang petenoeng , een die met de zwarte kunst omgaat. Vrg. renoeng, menoeng. yJ tënoen, het weven; t enoenan, weefsel; weefgetouw: orang doedoek bertenoen kaïn; kaïn tĕnoenan dar at, binnenlandseh weefsel. jyXi tanoer, Arab. bakoven, oven; ook tanoeran. Ji to& 9 verkorting van itoe, bijv. patik toe, patik of sahaja toewan toe, ik, uw dienaar. ïy toewa, oud, in allerlei beteekenissen, zooals, behalve de gewone, door endoor rijp, van vruchten ; goed gaar gekookt of gebakken ; sterk , van dranken; voldragen; donker van kleuren. Orang toewa, een oudste,, een hoofd (ook wel zonder orang) ; orang toewa 2 , oude lui, ondors. Emas toewa, donker, d. i. fijn goud, in tan toewa, een diamant van zuiver water. Mentoewa, schoonvader of schoonmoeder, ook maratoewa. Paratoeiva , de oudsten , de hoofden. Zie ook oeiva en oewak I. u),uj tawaroed, Arab. briefwisseling, cor- respondentie. fvs)t* tawartch, Arab. meerv. vanp\>,U. Jïy tawafl, Arab. sneuvelen in den hei- ligen oorlog. jly toewala, Port. toalha, handdoek, servet. J)y toewalan == soewalang, C. ujy toeba, naam van een plant, behoo- rende tot de menispermaeeae , waarvan het wor- telsap gebruikt wordt om te bedwelmen, inzon- derheid de visschen, ten einde die gemakkelijk te kunnen vangen, menoeba ikan. «bjj tobat, Arab. berouw, bekeering; ver- andering van gedrag; God zegene ons! ver- bazend ! ySyi toebir, de diepte waar het strand bij eb niet droog loopt. <JOÓ tob ab ; menobah, planten met wortel en al uitrukken, K. (vrg. mengobah). <JüJ toeboeh, het ligchaam: njawa dan toeboeh; saloeroeh toeboehnja, over het geheele ligchaam; bekaf toeboch, zie bekos; nama toeboehnja , zijn eigen naam; jang empoenja toeboeh (of badari), de persoon die het aangaat; apatah daja kita lagi y karma j. e. t. (Ton Tedja, op wie de vorst verliefd was) tijada HdZa akan kita, HT. ; bersa- toeboeh — beradoe dengan, van vorsten. f^ci}* toebei 2 ; diper toebei 2 , bij herhaling gedaan worden, HT., bijv. bipertoebei 2 nja tikam, gotjoh enz. CL^y toet, Arab. moerbezie. J«J toet oer, spreken, praten , Jceuvelen = berkata 2 : bertoetoer dengan temannja ; samoeivanja habis ditoetoeri. Jav.? In het Jav.: aan iemand zeggen of meedeelen. ( suy toe toep, al wat dient om te sluiten (vrg. toedoeng), deksel; het sluiten, toemaken, dekken; achterhoede van een leger; t. djenang , een platte balk om de uiteinden van de dakbalken te bedekken; toetoep moeioet, hou je mond; sata- hoen toetoep, een vol jaar, = genap, HA. Ter- toetoep , dicht , dicht geslagen , bijv. van een deur ; menoetoepkan pintoe; pintoe itoe menoetoepkan dirinja, sluit zich van zelf. (jZ*ï toetoek = toemboek, het fijn stam- pen, M. Vrg. titik II. Jüy toetoeii = tebang , het vellen van boomen. *&*y toedjoe, richting, doel, bedoeling, wit; menoedjoe, zijn koers nemen, gaan naar; naar; ergens heen loopen of op uitkomen, van een weg; iets bedoelen, van woorden; uitrichten, van geneesmiddelen. Setoedjoe, overeenstemmen; eens- gezind zijn. Berdjalan menoedjoe matahari mati f naar het westen; perkataannja tijada setoedjoe (of bersetoedjoean) dengan kahendaknja ; apabila setoedjoe obatnja y zoo dit het juiste middel is; orangnja terlaloe amat kasih dan setoedjoe bera- djakan baginda, zij waren eensgezind onder 's vorsten bestuur; menoedjoekan orang sesat, een verdwaalde op den reohten weg brengen. *?-y s* 91 £^y toedjoeh , zeven-,toedjoeh belas, tengah toedjoeh poeloeh, zeventien; vijf en zestig. ^ff^y tauhid, Arab. als één erkennen; de éénheid van Allah. ?óJs toeding 9 I. stomp toeloopend , van ge- slepen werktuigen, beitels, messen enz. zooals bijv. eeu koubeitel in tegenoverstelling van een timmer- mansbeitel. II. het aanwijzen met den vinger, bijv. den schuldige, Pt)y toedoeng, alles wat dient om te be- dekken (vrg. toetoep): deksel, dekkleed; zonne- hoed; sluijer; t. hidang, een dekkleed over de t. semberip, zijnde een koperen deksel over de t. sadji (zie sadji); toedoeng pintoe, de deur als be- dekking van de deuropening. Toedoeng prijoek een soort van visch, C. (j£j> todak, de zwaardvisch. sJj toecloeli toeding. eu)«y taurat, Arab. de wet van Mozes. CL;,y toeroet, het op elkander volgen volgens; menoeroet , volgen; meedoen; gehoorzamen: m. nama, naar den naam van, bijv. iemand noemen m. masgroel, medebedroefd ; menoeroeti, iemand navolgen; menoeroetkan kapal, een schip sturen, het roer doen volgen; dipetoeroet, achtervolgd worden. Toeroetan, petoer oetan, voorbeeld; naar 't voorbeeld, zooals; angin toeroetan, gunstige wind; bertoeroet 2 , toeroet 2 an, achtereenvolgens, achtereen; aanhoudend. ij**\i toeris, insnijding, insnijden , C. Vrg. toelis. Yrg. Aanh. op tor es. /uj.y toeroes, paaltje of staak om iets, zooals planten, aan vast te binden; steunpilaar. <*—*]}> toerap = terap. (j%£ torak, de klos waarop het garen is bij het weven. {j\£ torik, kras, kerf, met een mes of met de nagels of met een pen. w/jJ tawarroek, Arab. op de dij zitten. <jty> toeroen, omlaag; naar beneden gaan of komen; dalen; ondergaan van de sterren; af- stijgen van boor dj aan wal gaan, of ook andersom zoo de verhouding van boord en wal anders is; tomen van een bui, opkomen van den wind; toeroen dart pada takta keradjadn , afstand doen van de regering ; toeroen werna , verkleuren , door het wasschen; toeroen harga, verminderen van den prijs; hak penoeroenan, afvoerrecht. Toeroen temoeroen, van geslacht tot geslacht; afstammeling. (^Sjj^ toeri, I. een soort van boom, agati grandiflora, waarvan de bladeren voor groente en medicijn gebruikt worden. II. = kastoeri in tikoes toeri. (juyJ toe was, hefboom voor de totebel. Zie tangkoel. ^wjy toesoek, het met iets fijns en pun- tigs in of door iets steken, zooals met een naald of met een draad door de naald; toesoek kondei, een haarnaald; menoesoek ook aansporen, aansto- ken van twist. Yrg. tjoetjoek, dat meer voor in- steken gebruikt wordt. ë o tong , een vat: tong minjak, menggoeling tong. Ons ton? f J> toe wang, het gieten, schenken; besi toeivangan , gegoten ijzer; ditoeivangi timah, ge- soldeerd worden; menoewangkan minoeman kamoe- loet orang , iemand drinken in den mond gieten, zooals een vorst als bewijs van genegenheid , HT. Vrg. soewap. Toewang 2 , een soort van bamboe- zen blaas-instrument ; dat een geluid geeft als de taiva 2. *c*ï t o eng au, een soort van schadelijk insect. ^AjLy t au flik, Arab. hulp van God. u_jy top ; prahoe top , een soort van inlandsch handelsvaartuig, dat nagenoeg geheel op Euro- peescho wijs opgetuigd is. 4iy toepang, de houten stutten, waarop in een sampan de katjangmat rust; tijang toepang, fokkemast, lajar toepang, fokzeil. £jy topeng, Jav. mom, masker. ftjij topong, kegel; kegel vorm. Jy toepei, de eekhoorn; t. djindjing, t. nanding of nandoeng, soorten daarvan; een klein roofdiertje dat veel op een eekhoorn gelijkt, de tupaja, het spitseekhorentje. Toepei 2 , klampen aan een mast of een boom om tegen op te klimmen. ^Jy toewak, palmwijn. .£y toekar, het ruilen, verwisselen; ver- 92 U**f oh* planten; veranderen, van den wind; afwijken van zijn oorsprokelijken vorm; aflossen , van een wacht; verdraaijen van woorden: bertoekar obat danpeloe- roe, kruid en lood met elkander wisselen. /ujy toekas, het beschuldigen , betichten : hatnba toekari istrinja dengan zina. 4> J toekang, iemand die knap en ervaren is in het omgaan met iets, werkman, ambachts- man: terlaloe masjhoer istri marhoem moeda itoe, baik roepanja , tijadalah bandingnja didalam tanah Djohor itoe, lagi toekang: en zij was een knappe werkster (t. w. aan het weefgetouw). Toekang besi, smid, t. soesoe, melkboer, t. tangkap ikan, vis- scher, t. bohong, t. tjoeri, leugenaar, dief; t. pasar , knecht voor boodschappen op de pasar. Aan boord van schepen is de toekang agoeng , met den toekang kanan en t. kiri (toekangs voor stuurboord en bakboord) onder zich , het hoofd van de matrozen en staat zelf weer onder den djoeroe batoe en den maHm. 'j&ji toekoeng, kaalgeschoren, van het hoofdhaar, inz. van vrouwen; een groote klip boven water , kale rots , rotsachtig of hoog eiland : toekoeng poelau, kleine en groote eilanden ; groep eilanden die bij elkaar behooren. Orang kajat.p., de zeven hoofden van de onder Lingga behoorende eilanden en eilandengroepen vanTambilan, Soebi, Djemadja, Sërasan, Siantan, Boewang-orang en Poelau-laut. Yrg. pokeng. (j&£ toekak, een soort van zweer of puist; een diep lidteeken (vrg. paroet). (jpy toekok; menoekok, slaan, kloppen; ook slaan met geld , geld ergens op zetten : ditoe- koknja lagi enam ringgit; tijada penoekoknja lagi, Abd. £$y tökek, een soort van hagedis, de gekko, platy dactylus guttatus. uJoy töekap = toengkap. ijèy ta wakkoel, Arab. vertrouwen. (Jiy toekal , streng , kluwen. tjSji toekoel, hamer; harde druk, ver- drukking: dirasaïnja tapak ioekoel Belanda,HA. Js^s toekam, stok, knods. é£jï toekah: ijaitoe saperti sapoetangan jang dipakei olih penganten perampoewan, Abd. <wy toekoeh, het hout waarin het roer draait; de koker waar de mast in staat: menoekoeh kemoedi, het roer vastmaken. Yrg. tegoeh. /j^i»j> toegas, taak, bepaald gedeelte van een werk; bertoegas, op taak werken. Qi^i toegang, een soort van fazant. £.£*■> togok, boom zonder takken, ligchaam zonder armen of beenen: maka ija poen berdiri dengan tijada bertangan dan toeboehnja itoe saperti togok, SR. .iji toegon; menoegon, naar een doel werpen. Phioegon , dat waarmee men bij het letjik- en aloeng-sipel werpt. Ajï toel, een soort van beweegbaren beugel om de riemen in te leggen bij het roeijen, Aji toe wil, spaak, hefboom, koevoet; ber- toewtl, met een spaak oplichten; een moeijelijk werk te doen hebben. C^Jy toelat, de dag na overmorgen. , jh,\êJ toells, hot teekenen, schilderen, bor- duren van figuren; menoelissoerat, een briefschrijven (ook wel eens menjoerat toelisan) : kain bertoelis madoe memantjar, geborduurd met het patroon ge- naamd madoe memantjar. Djoeroe toelis , schrijver. /wJy toeloes , trouw; hati toeloes dan iklas, een trouw en oprecht hart; menoeloeskan hati pada berboewat kabaktijan , trouw zijn in het ver- vullen van zijn godsdienstplichten. oio toelang, been, gebeente: toelang manis = t. paha, het dijbeen; toelang moeda, kraak- been; t. kering, droog been; het scheenbeen; toe- lang daoen, de nerf van het blad; toelang dajoeng , de steel van de riem ; bertoetoerlah dengan kahen- daknja , lidahnja tijada bertoelang , zij spraken naar hun begeerte, hun tong was los. Toelang 2 -, een soort van boom. aLj toeloeng, hulp, bijstand: kalau bolih toewan menoeloeng dija, ber toeloeng sedikit; sahaja minta toeloeng kahidoepan, ik verzoek u mij aan een bestaan te helpen; mentjari ajar menoeloeng api, om bij den brand te helpen. />iy toelak, het terugkaatsen ; afstooten, wegstooten; afweren; afwijzen, verbannen, afzet- ten uit een betrekking; aftrekken, bij het reke- nen; voortduwen, van een schuit: toelak bara, J cV Jpf 93 ballast in een schip; menoelakkan bara, de kolen van een vuur dat uitgebrand heeft uit elkaar doen om de heete asch over te houden, HA; toéldk bahoe = kankal, w. m. z. ; toelak sendjata, schat- ting om de vijandelijkheden af te koopen. Ber- toelahj vertrekken , van wal steken. Ook djoelak. fjiyi toeloek, dat waarmee men iets con- fronteert, = bandingan; mënoeloek gantang dan tjoepak dan datjing , maten en weegschalen ijken. (j,\jï tolok, ons tolk. Jy tolan, vriend, makker; het wordt dik- wijls verbonden met handei, dat een dergelijke beteekenis heeft. Afgeleid van het Hindost. tol, gezelschap , gemeenschap. Jy toelen, Jav., echt: emas toélen echt goud. *Sy toelah 9 (Arab. toeivalat) ongeluk als vergelding voor een ongeoorloofde daad ; vloek van hoog verheven personen , door wie oneerbiedig te bejegenen men zich in het ongeluk stort: toelah batoe, toelah batang , de toelah valle op de steen, op den boomstam! uitroep om de toelah van zich af te wenden, die men zich door het noemen van den naam van hoog verheven personen op den hals gehaald heeft. Dezelfde beteekenis heeft het herhaalde vergiffenis vragen bij hel; aanspreken van zulk een persoon. Katoelahan , door de toelah getroffen. <x!y tolih; menolih, geheel omzien. Zie ook elih. Jy toell, doof. r Jy toeliB, band om een kris voor het afzakken te bewaren. *y torn, ons toom; maka ditomkannja sna- pang itoe kadadanja, hij bond zijn geweer met een bandelier voor zijn borst? Abd. *y toewam , het duivelbannen : pergi men- tjarikan obat berdjenis 2 , lam diminoem, lain disapoe përoet, lain diboewat toenam, HA.; in- drukken, inwrijven: ditoewamnja segala toeboehnja dengan haboe panas, Abd. *y toema, luis, ongedierte: orang makan toema, een scheldwoord voor de Javanen. L^'oy toemit, hiel: toewitnja aaperti telor boeroeng ; ook het dikke ondereind van een zwaard- Bcheede. /Mfc*>y toemls , een soort van gestoofde groenten met garnalen en Spaansche peper. /jw.*)J toemoes. met het aangezicht tegen den grond: djatoehlah ija tertoemoes kabatoe 7 di- toemoeskannja moekanja kapasir, Abd. Vrg. dje- roemoes. A^y toemang, alleen over gelaten; een stomp van een boomstam: toemang Stam tempat bertanak itoepoen toemboeh, SM.; toemang mĕnoe- rnang, elkaar in den steek laten. Vrg. toenggoeL jircji tomong, een soort van korte draai- bassen; vrg. lila. «*>y toenian, een soort van visch, L. yc£ toemöe = temoe. ^y toewan, heer, meester; mijnheer; voorn, van den 2 ' :i pers. onder fatsoenlijke lieden en zoowel van mannen als vrouwen; ook de fatsoenlijke man noemt zijn vrouw zoo. Toeivan poetri, prinses; toewan besar, opperste gebieder, inzonderheid de Gouverneur-generaal, doch ook wel ieder gouverneur en resident. Jang dipertoewan, titel van de sul- tans en onderkoningen, ook onderscheiden door besar en moeda en verkort tot jamtoewan. Per- toeioanan = pertoenan, zie op toen. Toewankoe wordt gebruikt bij het aanspreken van hoogge- plaatste personen, jegens wie men in den eer- sten persoon patik gebruikt. Zie ook toehan. L/"iy toenas, uitbotsel, uitspruitsel van planten. ioy toenang, I. tooverachtig , bovenna- tuurlijk: ditembak dengan peloeroe toenang. II. hu welijkso vereenkomst; toenangan, ver- loofd, een verloofde; bertoenangan , verloofd zijn. 4.iy toenam, lont van kokosnootvezels, yy toenoe = bakar: panas bagei ditoenoe. -^y toenel, kontant: membajar toenei. Verbastering van o_is op vertooning. *y toe wan, geluk, voorspoed; bertoewah , betoewahj door geen onheil kunnen getroffen worden , bijv. een schip dat niet vergaan kan; onkwetsbaar. Jby toehoer, droogte daar het water op blijft staan en niet in weg zakt; ondiepte; opper- vlakkig, van het verstand; kapoer toehoer, onge- bluschte kalk; menoehoerkan kapal, het schip op een droogte laten loopen. Vrg. tjetek. 94 U»ï ,&%.> & £&>}* tohok, een soort van werpspies aan een touw, L. {J>ib J tohol , een ijzeren hamer. ^#2>%J toehaii, de Heer, het Opperwezen. Zie ook toewan. v_5*y toewei, een soort van schelpdier? mĕnoewei, de rij staren met een soort van mesje, penoetvei, een voor een afsnijden. <b tab = entah, w. m. z. ^Jl^' tĕhadi = tadi uJ.y tebarap = tijarap. ylyi' teh-ko , Chin. theepot. Ook tehkowan. (J»a1^j tablil , Arab., zeggen: la ïlalx Ma Allah, er is geen God dan Allah! liyi tabiia, grootheid, heerlijkheid; doedoek bertahna, breed zitten met uitgestrekte armen en beenen, op zijn gemak zitten. JUü tijada, (zamengest. uit ta en ada) , er niet zijn, niet bestaan; onbestaanbaar zijn; niet: dapat tijada, zie dapat. Katijadaan: akoe me- nangis sebab katijadaan andkkoe, omdat ik geen kinderen heb, of, omdat mijn kinderen er niet zijn. c_ 5. Lu tijarap, voorover; voorover val- len; menijarapi orang, zich voorover op iemand werpen. L_^\X> tiba, I. aangekomen, bijv. kapal soedah tiba , salamat tiba. Tiba 2 , onverwachts , zonder dat men het vermoedde. II. tiba lajar, de zijvlakken van het dak in de breedte. *xxi te bar, het met een zwaai uitwerpen van een werpnet. Vrg. taboer. .xxï tiban ( Jav. gw. tiba) , de hoeveelheid die boven het betaalde nog er boven op komt. -Xy titar, het zich snel heen en weer be- wegen? mhiitar~kan dirinja, melilalcan kerisnja tertitar. Vrg. kitar. JU.V tltfr, het rumoer maken ten teeken van onraad; menitir gendanq. Titiran, een soort van ratel voor vogelverschrikker. Katitiran, een soort van duif, cólumba malaccensis. ^jUj titik, I. druipen; een druppel; een punt, diakritische punt, op een letter: titik oedjan; ajar satitik; titiklah ajar matanja ; bertepi emas dititik, met een gespikkeld gouden rand; soerat tjap (gedrukte schrift) int tijada dapat dibatja orang Melajoe sebab kabanjakan titik. II. kloppen f slaan: dititiknja segala sendihija dengan kajoe pemoekoel. Vrg. toetoek. <Lui tl tab, vorstelijk bevel; zeggen , van een vorst; mendjoewal titah, zie djoewal. Menitahkan, hooger stijl voor menjoeroehkan , w. m. z.; ook menitahkan mënjoeroeh , dititahkan soeroeh. 'juJ titi, het over iets smals heen gaan; meniti dahan kajoe , langs de takken loopen. Titijan, brug; tïheralih, draaibrug. ^\ki tedja, (Skr. glans, vuurgloed) de roode gloed die zich bij den avond over den hemel ver- spreid, het avondrood: kaloeivar tjahaja sapërti tedja bësarnja. .óx> tldoer, slapen. Pënidoer, slaapmiddel; slaapkop. (J&XJü tidak, neen, niet. Yrg. tijada ejita. Jang ada diti dakkan dan jang tidak diadakan; dipërtidak, voor niet geteld worden. jö tir, kasteel, in het schaakspel. /awjJÜ tiris, lek; lekken, doorsijpelen. (a*ju tiroes, dun en spits toeloopend, bijv. de kin, de vingers, de pooten, bijv. van een dwerghert. gjiï teroek, een stok met een ijzeren punt om visch te steken: habislah ikan dihoeloe ini samoeivanja diteroek orang, Abd. Ook een soort van snip. aju tiram, oester. • jjj tiroe, het nadoen, nabootsen. ^fXi tiri, stief-, in bapak tiri, stiefvader, ëmak tiri, anak tiri, soedara tiri. ^.jo tirei, Tam. gordijnen, ook këlamboe (deze gew. van doek en dan tirei matten valgordij- nen). Melaboehkan tirei , de gordijnen laten vallen. •ju en L3*hy teari, Perz. van goed ras, van paarden. ,u>jj tis, Arab. geitebok. qjS tijang, paal, stijl; kapal tiga tijang , een driemaster; tijang bandeira, de vlaggestok; tijang batoe f een pilaar. Satijang bëlah, de ge- deeltelijke betaling eener huwelij ksschuld. öju tijoeng , een spreeuw ; t. batoe , U bela- &> e^ 95 tjan, t. mas, verschillende soorten daarvan, de laatste is de béo. Zie ook mina. <ïa.> teug, Chin. lantaarn. In deze gebruikt men olie, in de tanglong een kaars. ^öAj tengok, het ergens naar zien, het bezien, bekijken, opnemen; mënengok oentoeng , waarzeggen, kaartleggen. A .. c_ aaj tijap, doorgaans verdubbeld, tijap?, ieder, elk; telkens ; ook satijap: satijap hari — tijap 2 hari, ieder en dag; tijap 2 sëgala, tijap 2 soewatoe, tijap 2 saorang , allen , ieder , iedereen. Yrg. masing. { — aA.> ti joep, het blazen van den wind; mënijoep , mënijoepkan , blazen , wegblazen , op een blaasinstrument spelen. Tijoep 2 , een soort van boom met zwaar hout. C^aa-* teplt : mënepit , opleggen , opplakken , van een pleister. /wiLo tipis , dun, fijn, bijv. de lippen, kleêren, enz. Ook nipis, mipis, mimpis. ^üaj tepak , een langwerpig vierkant doosje met deksel, meestal van tilcar pandan , voorsinh, tabak enz. Te pak 2 , een soort van zeevisch, Abd. ^jiLy tepik , zamengekneede vierkante koek: tembdkau satepik; ditepiknja roti itoe sampei nipis , Abd. (J^iüJ tepoek, verlamd: tepoek lest, geheel verlamd. jüxi tipoe, list, bedrog: tipoe daja, tipoe hikmat përang ; menipoe orang, iemand door stree- ken bedriegen. PL—Co tl ka 2 , kluwen: bënang satika 2. j£jj tikar , mat : tilcar bantal , mat en kussen , d. i. het noodige om te slapen; tikar haloes = tikar sëmbahjang , een bidmatje; tikar pandan, een matje van pandanus-bladeren ; tikar patjar, of t. patjar 2 , een soort van matje met donker- roode figuren. /jwXjJ tikas; mërikas, brullen. /w*£jü tikoes , rat , muis ; t. boesoek of t. toeri , muskusrat; t. padi, een soort van veldmuis, die de kinderen in strikken vangen en opeten ; t. am- bang boelan, de spitsrat, gymnura Rafüesii; t. moendoek, een soort van groote huisrat. *£jü tikam, iets puntigs om mee te steken; menikam, steken, zoo als met een kris; eenkris- steek geven , dood steken ; ra } jat përtikaman . ge- wapenden, soldaten. ,£aj> tike, Jav. een balletje toebereide opium, zooveel als er in een pijp gaat. Ook een soort van aardakers ? i XaS' tiga , drie ; tigablas , dertien , tëngah tiga poeloeh, vijfentwintig. Katiga, tiga 2 , alle drie, katiganja, met hun drieën; jang katiga, de derde; sapërtiga. een derde. <Jj3 tila — bekas. Ons tijl? Jüü teloer, gebrekkig uitspreken van som- mige letters , zoo als kinderen en vreemdelingen dat doen : tijada bolih ija mënjëboet ra sëbab teloernja. kIxi teling , scheef, hellend, bijv. van het hoofd. ^jJUV tilik, het strak aanzien, aandachtig letten op iets, hetzij uit genegenheid, of om er het een of ander in te willen zien en dat op de een of andere wijs uit te leggen, of om er op te influenceeren , bijv. met een kwaad oog aanzien: tilik Allah, de gunst van Allah; mënilik, aan- zien, genegen zijn (m. moeka ', iemand goed wil- len); voorteekens ergens uit opmaken: pandei mënilik. Vrg. buik II. Juu tilam, een slaapmatras: beradoe diatas Ulam; ditaroehnja Ulam temp at tidoer ; diangkatnja kadtas Ulam jarig kaëmasan; dihamparkan tilam, dilaboehkan tirei. Deftig voor tikar ? Ia: telan , een soort van kleine aardwor- men; een aalachtige visch. y^f!> timoer, het Oosten: timoer laut, Noord- oosten. sk^xï timang , het op en neer gooijen van iets dat men op de beide handen heeft, bijy. een kind of een lans (mënimang 2 lëmbing); het op en neergaan van de tanden bij het zien van iets lek- kers, watertanden; het iemand lekker, plezierig maken, door vriendelijke woorden. Timang 2 an, gemeenzame naam: saorang laki 2 bernama Radja Ahmad, timang 2 annja Radja-bësar-moeda ; anak radja itoe dinamaï Radja AU, timang 2 annja Radja-këtjil-bësar ; voorts: speelpop, geliefde: ditimangkan akan këradjacin, als meest geliefde zoon bestemd worden voor den troon, SM. 4 r- jJ timoen (ook mantimoen en hantimoeri), komkommer; timoen tikoes, augurk. 96 ***> 2oW &vX> timah, Skr. Üwra, tin en ook wel lood en zink, onderscheiden als timah poetih, tin, timah itam, lood, timah sari, zink (dit laat- ste om de zoogenaamde zinkbloemen). jtf tl jan , buik; mandi tijan, de buik baden, een plechtigheid die bij de Malei) ers plaats heeft op de helft der zwangerschap. &Xx> tenoeng, een platronde bak of doos met deksel, meestal van bamboe. gXfj tenoek, de tapir. /1« yXi tl was , het iets niet doen kunnen ; het onbedreven zijn in iets: baharoe hendakkoe minoem, maka bertanja poela engkau kapadakoe; baharoe soedah koeminoem ajar doewa tigategoek, maka kaupegangkan poela tangankoe, soedah itoe kan lepaskan; kemoedijan poela koeminoem ajar itoe; beloem poewas dahagakoe, maka tijadalah kaubri minoem lagi, tijap 2 akoe minoem ajar itoe kau bri tiwas, EH. ; hambapoen sangat hendak ber goeroe akan ilmoe pendjoerit itoe , karena hamba kaempat ini sangatlah tiwasnja pada ilmoe itoeKÜ. ; het onderdoen voor iemand, door hem overwonnen worden: maka radja itoe tiwas djoega olih Radja Indra; hampir tiivas perangnja; djika akoe tiivas dart pada Sri Barna; gevoel van onvormogen en leed daarover : hé soedarakoe , segala tiwas dan haroehara dan sakit hati hilangkan dari pada hatimoe. Afgeleid uit ta en was van koeivasa. «<fcAJ tijoeman ; pohon tijoeman, boomen van het eiland Tijoeman , d. z. p. hambalau, die daar veel groeijen. <LÓ teh, thee: ajar teh, gezette thee. 2Ui tijan, Arab. de woestijn van Arabië: padang tijah, een woestijn. oli tsabit, Arab. vast, onbeweeglijk. <LoU' tsabltah, Arab. een vaste ster. Ju tsanl, Arab. de tweede. v£^A> tsabat, Arab. vastheid. C^duu tsa lab 9 Arab. vos. öJu tsikah, Arab. trouw. (JaJ tslkal, Arab. gewicht, zwaarte. UX tsalatsa , Arab., Mal. sela sa: hari selasa, Dingsdag. C^lï tsoeloetsa 9 Arab. een derde. ^Ob tsaladj , Arab. sneeuw. aÏ tsoema, Arab. vervolgens. L-^uj tsawab, Arab. belooning. Cl^UJ' tsawabit, Arab. meerv. van tsa- bitah. C^oU- djabat, het in de handen nemen, aanvatten; berdjabat tangan, de hand geven, eig. iemands vlak tegen elkaar gelegde handen tusschen de zijne houden; mendjabat dajoeng, de hand aan de riemen slaan ; mendjabat kĕradjaan , de regeering aanvaarden. Djabatan, bediening, ambt. .«ól^ djaboeng. een soort van lijm uit afval van gambir enz. vervaardigd en voor aller- lei doeleinden gebruikt. <fcL>- djatoeh, neerkomen, vallen; terecht komen, belanden: djika tjokmarnja roentoeh dan djatoeh kaataskoe, valt en neerkomt op mij; bijar djatoeh terletak, djangan djatoeh terentak , (als men valt) laat men dan trachten ordentlijk neer te komen en niet zich zoo maar laten vallen ; ook fig. djatoek sakit, tomber malade; djatoeh har ga, de prijs daalt; kedei soedah djatoeh, de winkel is fout; djatoeh hati akan perampoewan itoe, verslingerd raken; djatoeh mata, het oog valt, raakt toevallig gevestigd op en zoo ook dja- toeh kasihlah akan dija, hij werd op haar verliefd; djatoeh mati kadalam hati, van woorden: ingang vinden en beklijven in het hart; kalau bagitoe djatoehnja, als het zóó neerkomt, die wending neemt; kapal itoe djatoeh kabawah angin, viel beneden den wind; djalan itoe betoel djatoeh di- tengah kampoeng, kwam juist uit in het midden van de kampong; barang dimanapoen akoe djatoeh, waar ik ook beland; apakah djatoehnja kapada kita, hoe raakt, hoe bestaat hij ons; kalau sara- toes saringgit, djatoeh sabidji satoe sen y als hon- derd een dollar zjjn, dan komt een stuk neer op een cent. Mendjatoehkan hoekoem, een vonnis vellen; mendjatoehkan dirinja, zich neerwerpen; ^ 1 ^Jl^ 07 zich verslingeren; mendjatoehkannageri, den val ver- oorzaken van een stad, bijv. Singapoera m. Malaka. jW djati, Jav.? echt, waar: orang Melajoe djati, een geboren Maleij er. Kajoe djati, djatihout. —-1&- dj adj &;berdjada, mendjada, met goed aan de huizen rondgaan om te verkoopen. Yrg. djadjah. C^%a-la- djadjat, nagemaakt, onecht. *^u>- dj adj ar, I. rij, permatatigadjadjar; in één rij met iets, gelijk van rang; berdjadjaran , in rijen. Ook djedjer en zie ook bandjar. II. (beter djëdjar ?) aanheffen , van een verhaal : maka djadjarlah perkataan = terseboetlah. <X^Aj>- dj adj all ; djadjahan, provincie, af- hankelijk gewest. Mendjadjah = mendjedjak ? Vrg. djadja. -*t>U>- djadam, een zwart extract van aloë, dat ook als geneesmiddel gebruikt wordt; Japan- sche sakki. ^jla- djadi, worden; geworden zijn; iets zijn; geboren worden ; ontstaan; groeijen; opstaan; geschieden; gedijen, gelukken; doorgaan; zoodat, en zoo gebeurde het dat (in deze beteekenissen wordt ook mendjadi gebruikt): djadi toeivah , oud worden , ija djadi orang toewah , hij is een orang- toewah; apa djadi hal kita, wat zal er van ons worden ; emas djadi , bewerkt goud of afval van goud hier en daar bij de bewerking opgedolven; djadilah ook = soedahlah, voldoende zijn. Men- djadikan kerdja, iets bedenken om te doen. Kadja- dijan, het ontstaan enz.; schepsel, wezen. Aa- dj ara , een groote boor; didjaranja saroeng keris itoe, hij boorde die krisschede uit. P.l»- djarang, zeldzaam, schaarsch; ijl, wijd van elkander; spaarzaam, weinig: kain dja- rang, los geweven stof, ajak dj ar ang, grove zeef, ramboet djarang, dun haar, mhiaboet djarang , dun zaaien. Mendjarangkan gigi , de tanden op zij uitvijlen. P.W dj ar ing, een groot net. ^J,U»- dj arak, I. een soort van boom, rici- nus communis; djarak pagar, een soort die voor heggen gebruikt wordt en waarvan de vruchten vergiftig zijn; djarak tjina en dj. benggala, de soort die de kastorolie levert. II. = djaoeh, vrg. djarang: djaoehnja antara I. orang jang menembak itoe adalah kira 2 delapan de pa sahadja djaraknja. Ber 'djarak , op een afstand gaan ; afstand doen , scheiden , verlaten. Yrg. sarak. * Aa- djaram, zie djeram. *A^- djaroem , naald; wijzer van een uur- werk; kompasnaald; djaroem tjatoek, borduur- priem; lobang djaroem, het oog van een naald; lijang djaroem, een gaatje met een naald geprikt. Djaroem* , een soort van heesters met kleine roode bladeren van een prikkelenden smaak en die in de geneeskunde gebruikt worden. 8. L>- djarah, I. mendjarah, rooven, zich meester van iets maken; djarahan, buit. II. half volwassen, half rijp. III. uitspeuren met de oogen: dajang berdiri sakoeliling arah, mata ta-bolih hendak mendjarah. Yrg. I. ^c Aa- djarl , vinger: iboe djari, duim , anak djari, vingers, djari kaki, teenen; djari manis, de ringvinger, djari hantoe, de middelste vinger' (ook dj. mati, of is dit de vierde vinger?) djari ampei, zie ampel. Sadjari, een vingerbreedte. <JO,la- djariah, Arab. (eig. loopster), be- diende, knecht. ^Ajla- djasa , (Skr. jdsa, arbeid, inspanning) dienst aan een meerdere ; nuttig werk ; verdienste : berboewat djasa kapada toewannja; ber ólih djasa; hendak berdjasa, zich verdienstelijk willen maken. Cl^c^ djangat, het door iets heenhalen, bijv. rotan tusschen de pendjangat , dat zjjn twee mesjes , om hem schoon te maken ; best djangat , ijzer met gaatjes om ijzerdraad door te trekken. ^JuLa» djangak , straatroof. .Hla- djangan, dat niet, bij verbieden; soepaja djangan, opdat niet: djanganlah, laat dat ! toch niet ! djangan tijada , laat toch zeker ! djangan dikata lagi, om niet meer te spreken van; onuitsprekelijk; masoekkah akoe, atau dja- ngankah, zal ik binnenkomen of niet P Djangankan, laat staan: djangankan tertawa, tersenjoem poen tidak, laat staan dat hij gelagchen zou hebben, hij glimlachte zelfs niet. tó'la- djapoeh, Jav. = kerisi. <*lJla- djaka, Jav.P =.boedjang; berdjaka, als jongen dienstbaar zijd. 13 98 /u>jU»- MikiU- djakas, een soort van plant, waar- van men matten maakt. dJUw djaga, het waken, wakker zijn; wak- ker worden; waakzaam zijn, de wacht houden; berdjaga 2 , ook : nacht en dag feest vieren, Mln- djagakan, op iets passen, ergens voor waken (zie ook hang oen). CL^jU»- djagat, Skr. wereld. &M*- djagoeng, Turksehe tarwe, mais. Djagoeng linting, een soort van oliebollen. JiU- djagal, het in het klein verkoopen uit een winkel. MI&- djala, een werpnet; djala rambang, een donderbus, die even als een draaibus op een voetstuk staat; djala koetei, een soort van maan- vormige koekjes met gehakt kippenvleesch. Djala 2 , allerlei soorten van kunstmatig of natuurlijk net- werk, zoo als een net voor vruchtboomen , een soort van franjes voor bedgordijnen, netvlies enz. JU>- dj al ar, het kruipen: binatang jang mendjalar, kruipende dieren; pendjalaran, een stok waarbij een plant opklimt. JU*, dj al ir, het vloeijen. Pendjaliran, goot. Vrg. alir, JUw djaloer, klein bootje, kleiner dan een kolik; elders een soort van handelspraauw met twee masten. /uJU*- djalis, Arab. zittende, gezeten. Ook »1L&- djalang, verwilderd: kerbau djalang , wilde karbouwen; perampoewan djalang, gemeene vrouwen. Ma*, dj al ing, een soort van vischnet^/aZ-m?). ^ild- djalak, een soort van vechthaan, T. trillen, C. Jl». djalan, weg, pad; gang, handelwijs; middel; gelegenheid voor iets; aard, bijv. djalan bahasa, aard der taal, djalan boewah mangis, aard van de mangis. Djalan pergi datang , gewoon pad; sapandjang djalan, den geheelen weg langs; ook van den tijd: al door, steeds; mĕmbijajakan pada djalan Allah, uitgeven voor liefdadige doel- einden. Berdjalan, loopen, gaan (pantas ber dja- lan, hard, vlug loopen; berdjalan timpang, mank gaan); op weg zjjn, op reis zijn; te voet gaan, in tegenoverstelling van berkoeda, doch ook ber- djalan koeda, te paard gaan. Mendjalankan per- kara, zaken doen marcheren, beredderen; en zoo ook mendjalankan harta benda orang, iemands nalatenschap beredderen; mendjalankan boenga, de interest laten doorloopen, interest op interest zetten. Mendjalani, begaan; bereizen; betrachten van geboden. JU»- djalin, het omwinden van iets, bijv. het einde eener lans, met rotan, touw enz. JUs. djaloe, hanespoor. Jla- dj all, 1.=: rotan: tikar djali, rottingmat. II. Eng. jolly: ^->tf tè. jolly-boat, een jol. III. Arab. terdjali, uitstekend. . ö^Us- djami , Arab. algemeen, alomvattend. fk*\s- djamang, voorhoofdplaat ter versie- ring gedragen. ycUs- djamoc, vreemde bezoeker, gast. Berdjamoe, gasten hebben, feest vieren: berdja- moe makan of mendjamoe makan, eten voorzetten, ten eten noodigen. Mendjamoeï, mendjamoekan , iemand op iets onthalen, iets aan iemand voor- zetten. Perdjamoewan , ook gastvrijheid. ..oUs. djamoer, schimmel; beschimmeld. <L*Us. djamah , het aanraken, betasten. Van hier djeramah. <jl^- djana, Skr. djand, geboorteplaats. Ikan djana? een soort van visch. C^JIj»- djanib, Arab. zijde: zie ujU^-. ^jLs- djanik, zie op ringgit. X»- djawa, Java; asam djawa, tamarinde; randa djawa, gierst; boenga djawa, naam van een bloemdragende heester, quamoclit vulgaris. CL?«l^- djawat = djabat, bijv. ber djawat tangan, van worstelaars, berdjaivat papan = berpegang. Pendjawat, een die aan het hof met zeker ambt belast is, bijv. p. sentapan, p.poeivan. Djaivatan, zulk een ambt; het hanteeren: dira- sanja tijada baik djawatannja tjokmar itoe, E.H. 8jU^ djaoeh, ver, verte; dari djaoeh, van verre; in de verte; djaoeh malam, ver, diep, in den nacht; djaoeh pemandangan, diep van inzicht; djaoehlah: dat zij verre! didjaoehkan Allah, Allah verhoede het! uTj^ ijpy^ djawl; bahasa djawi, de Maleisohe taal; mëndjaivïkan, in het Maleisen vertalen. Loeban djawi, benzoë. Anah djawi pëkan, kinde- ren van Maleische vrouwen bij Bengaleezen of Klingaleezen. Djawi is een Arabisch bijvoeglijk- naamw. van Djaiva , Java , inzonderheid als naam van Sumatra. »1*. dj ah « Perz. waardigheid grootheid. C^J&l»- djahat, slecht, kwaad: orang dja- hat, kwaad volk, enz. dieven en roovers, in tegen- overstelling van orang baik, eerlijke ; fatsoenlijke lieden; koeda djahat, een paard met kuren; ta- nah djahat, onvruchtbaar land; roepa djahat, een leelijke gedaante; dengan djahat, kwaadschiks. Kadjahatan, onheil: do'a kadjahatan, vloek. i^v&ls^ djahit, het naaijen, hetzij van lin- nen met de naald, of van andere stoffen met pennen; mĕndjahit tindih kasih, twee naden of zoomen plat op elkaar naaijen; m. lilitoebi, twee naden boven aan elkaar rondnaaijen; m. sober ang soengei, overshandsnaaijen; m. bërkija, losjes stik- ken, rijgen met een stiksteek ; m. djĕloedjoer , rijgen met den gewonen rijgsteek. (j£>U* djahll, Arab. dom, onwetend. Jul&Uw djahllijah, Arab. onwetendheid; zanian djahllijah, de tijd der onwetendheid, d. i. de tijd vóór Mohammed. Jfcl^ djaliaii (ook adjahan,) de naam van den loengkang -visch als hij groot gewor- den is. ^W djaja, Skr. overwinning. «jU*- djaïr, Arab. onbillijk, gewelddadig. «Ad» djaïï, Arab. wettig, geoorloofd. (JvAsw djail 9 Jav.? nijd, wangunst. <^*s>- djab, tot een geheel vereenigd, bijv. de rijsjes van een bezem; van één gevoelen. L^s»» djlb, Eng. jib, kluiverzeil. .Ud- djab ar, Arab. machtig, alvermogend. C^j^ dj ë bat 9 civet: soetji djebat djika tijada banjak roema 2 moesang dalamnja; merna- kei djebat karena nedjis. Djëbat 2 an, reukwerk, muskuszalf. *as* djabarj^jcpJ) algebra. £*£*■ djëbang, een soort van buffellederen schilden. £>*>&- djëbak., hèt stokje in een kooi, waarop de vogel zit; vogelknip. (dxa- djlblah , Arab. natuurlijke aanleg, wezen. JUsw djoebah, Arab. tabbaard. ^.^s- djedjak, tred, stap, trap; mënoeroet djedjak, het spoor volgen; mëngilang djedjak, het spoor uitwisschen. Ber -djedjak, grond onder de voeten hebben; bërdiri djedjak, op den grond staan, recht op staan; kakinja tijada ber djedjak ; hart berdjedjak tanah, de dag dat een kind voor het eerst op den grond staat ; bërdjalanlah saperti tijada berdjedjak diboemi rasanja, hij ging als of hij den grond niet aanraakte. Mëndjëdjak, trap- pen; vertrappen; ramboêtnja m. bahoe, het haar raakte hare schouders; mendjedjakkan kaki, den voet neerzetten. Yan hier djeredjak. ö^a^ dj ë dj ang; vièndjedjang , met moeite ergens doorheen dringen. In het Jav. beteekent djedjel propvol. j&s^*- djëdjënang, zie djënang. ö^ v ^\^ djedjambang? staatsiebank voor bruid en bruidegom? J^us*- djaliad, Arab. ontkenning. *J^\2>- djahim, Arab. hel. tio^/ss- djadld, Arab. nieuw, ongebruikt. ^ dj ar , zie oedjar. Ijd)j2>- djëradik, een soort van gebak, M. ^ct^- djërangau, een soort van plantaar- dig geneesmiddel. &*>)a djëramah; mëndjëramah, pakken, beethouden, vasthouden, = bërpegang 2 an. Gw. is djamah. <*)+&■ djërami 9 de inwendige draden der nangka-vrucht ; ruigte, struiken in de rivier of aan haar kanten. CJuta*- djërawat, uitslag, vurigheid in het aangezicht : djërawat pënoeh dimoekanja. Abd. Yrg. sertyawan. /jjj.L^ djëraocs, vlug in het opstaan, groeten enz.; vlug van bewegingen, lenig van ligchaam. 4->t*- «U»*»**? Arab. schurft. CU-s*. dj ë rat, strik, werpstrik of net voor visschen en vogels: mëmasang djërat, menahan 100 ^ uLU*. djerat, strikken spannen of zetten; dj er at tempo- rong, een strik met een klapperdop om kippen mee te vangen. CU*^- «Ijërlt; mendjerit, schreeuwen, gillen van menschen en sommige dieren, zoo als van varkens en paarden, doch niet van ezels. ƒ&-ƒ>- djirdjir, Arab. boonen. £>&-a djërëdjak, de stijlen van een huis. Grw. is djedjak. £a djërang; mëndjerang , te vuur zetten om te kooken. 9-a dj ë ring 9 een soort van boom met stinkende vruchten, die met sambal bij de rijst worden gegeten. fr?*- djëroeng, bukken, met het hoofd voor over gaan, L; ikan djëroeng, een soort van grooten haai. &£j»- djërangkang, uitsteken, door het vel heen zichtbaar zijn, van beenderen. J^ö- djëroek, citroen; djeroeh manis, chinaasappel. C^Ot^ djërklt, dwergachtig. &>ƒ>- djërkah, snaauw, graauw, bijv. van een tijger. Ja. djërëlei, beweging als die der gol- ven; tedjerlei, waggelen, zwieren. +J&. djëram, I. (ook djaram) het neer- vallen van water; mëndjëramkan, betten, met water nat houden; mendjërami, ook fig. overstel- pen, bijv. met spiesen. Djëram 2 , platte oliekoek- jes met gaatjes even als een roostertje, waardoor het water wegloopt. II. een soort van boom met ligt hout. ^*X*a djërlinbat; tërdjërimbat , tegen iets, bijv. een deur, kast, tafel, aanstooten of loopen. 4x<-a- djërlmblng , een soort van plant, bidens sp. ^jjLc^wdjërampak , éen soort van vaartuig. {J»<js- djërëmal, een soort van vischfuik, belat, maar met netten in plaats van rottingen staketsels. -<y>- djërëman. Eng. german: nagëri djërman, Duitschland. - f&y>- djërënang, drakenbloed, ook wel kemĕnjan merah genoemd. foj»- djërënih, helder, doorschijnend, van water, glas; zuiver, oprecht, van het hart. fyf*- djëroeboeng, de strooijen tent op een boot. y*-)f*~ djëroedjoe, de gewone distel. In het huis, waar een kraamvrouw is, opgehan- gen, dient hij om de penanggaVs -van haar ver- wijderd te houden, die er aan zouden blijven vastzitten. C^'Oju^- djëroemat , het stoppen met de naald. mw./oj.^ djëroemoes, voorover ; tërdjëroe- moes t voorovergevallen. Yrg. toemoes. ..jojj?- djoeroeman , een wildzwijnshol , G. Pendjoeroeman , koppelaarster. KA djërihj komt voor verbonden met lëlah , zeer vermoeid. C^Ot^- djëriat, het garnalen vangen met een soort van fijn rottingen vlechtwerk. •j-2*. djëriau, gespleten bamboes voor vloe- ren en beschotten. Zie pëloepoeh, dat op Riouw niet verstaan wordt. Mendjeriau, de atap met rotting op%et dak binden. -*!»- djoez, Arab. gedeelte, inz. een van de 30 waarin de Koran verdeeld is. ^}^ djaza, Arab. vergelding, belooning. *y>- djazam, Arab. afgedaan, eindbesluit; het teeken c. djazirah, Arab. eiland. djëngat = boeloe roema, dons. djasad, Arab. ligchaam. <_5*tW^- djasadi, Arab. ligchamelijk. +»+2»- djlsim, Arab. ligchaam. »^ dj ing (ook ë dj Ing): maïn dj ing, een soort van spel, waarbij een rij van sintoelc- vruchten wordt opgezet, die met een bal (hëdoel) moeten worden omvergeworpen. as*, djoeng (ook ë djoeng), jonk, Chi- neesch vaartuig. ijjx*. dj en gok , het hoofd buigende ergens in of door zien. Yrg. tenqok. <JLXst&- djangka, I. de ruimte tusschen de beenen van een passer ; een afgemeten hoegrootheid of tijd; vastgestelde maat, prijs enz; passer; hoerang dari djangka, beneden de maat; oedjan lebih dari ^'^fiA- *3Jl&- 101 djangkanja, meer regen dan gewoonlijk. Zie ook djangkah. II. = sangha. V^\£&^- djangk.it, I. het aanhangen , aan- kleven, van reuk; besmettelijk zijn, van ziekten; het afgeven, afdrukken, van inkt op papier; het overslaan vaft den vlam op iets anders; ook: djikalau Jcita naik kaatas sapohon manggis itoe, bolih kita mëndjangkit 2 sakira 2 doewa tiga meil djaoehnja, dëmikijanlah rapat pohonnja, HA. II. Zie djoengkat. C^Xaj>- djëngkit; mëndjëngkit , den staart in de hoogte steken, zoo als de honden. Yrg. djëngking. ^*£s*. djingkit; djingkit 2 an en ook ter- djingkit 2 , al hinkende; bërsëdjingkit, op de teen en, voorzichtig loopen. C^£iid- djoengkat 9 I. wippen, bijv. van een ophaalbrug; djoengkat-djangkit , wippen op een wip , zoo als de kinderen doen. Zie ook het Aanh. op djoengat. II. een hoornen kam. e>.&^ djoengkit; djoengkit 2 an 1 hobbe- lig, oneffen, opgewipt, van de vloer. X&&- djëngkir? = djoengoer. £j(&&~ djënkëring, het roodvonk. (JjjCsu^- djangkrik, Jav. = tjangkrik. tt&a^- djëngking, Jav. =toengging. Yrg, djëngkit. Kala-djëngking , zie kala III. £££s- djongkang, I. nederliggen, van beesten: vrg. djëngking. II. djongkang -dj angkit = djoengkat-djangkit. ii&i^ djoengkoeng, schuitje, bootje; ook timah sadjoengkoeng , een schuitje tin. ^j.Ca^- djongkok; doedoek bërdjongkok, hurken. JXasw djëngkal, een span, de helft van een hasta; djëngkal kodok, span tusschen duim en wijsvinger (M.); hoelat djëngkal, een soort van stinkend insect. (JX£s>- djëngkoel, een soort van boom, die een onaangenamen reuk verspreidt. Sass- djëngkau, het rijken naar iets waar men niet bij kan: awan didjëngkaunja dengan tangan. Yrg. tjapei. ->^&> djangkoetjl , een soort van zang- vogel. &Cft»- djangkah, schrede, stap; zie djangka. J^tó- djangki, een soort van mand, die op den rug gedragen wordt. uLUL>- djangga, het verhemelte. <JLXsa djingga , oranjekleurig; djingga mes- ri, een soort van brij van rijstemeel en kokosmelk in den wasem van kokend water gaar gestoomd en met stroop gegeten. C^s&iö^ djanggoet, I. baard, sik; djang- goet monjet, een fijne soort van agar-agar. Zie ook het Aanhangsel. II. aan den grond, niet drijvend. III. grazen, van dieren. jCsL»- djengger, Jav. hanekam, djengger hajam; ook de bloem, die wij zoo noemen. £££«*- djinggang, dun van middel. tJXa^- djanggal, gebrekkig, tegen den regel, bijv. van schrift, versmaat; mëndjanggal- kan agama, de godsdienst verbasteren. ïi.èjs^ djënggëla, eenzame zwerver, Skr. djanggala, woest, eenzaam, van waar het Eng. junggle. ( Ca», djanggl = zenggi. e:^ djëpit = sëpit: didjepitnja dengan sëpitnja , SR. ib»- djëpoen, Japan; boenga djëpoen, de oleander. \ V L-^^- djika, indien; of (lihatlah djjika, zie of, enz.); wat aangaat; djika bëlom, v$6r dat, djika sëgëra, zoodra, djika sekalipoen, indien zelf, ofschoon, zoo al. Zie djikalau, kalau. Jliow djikalau, is djika met het Arab. lau verbonden, dat hetzelfde beteekent. J^. dj el, Eng. jail, gevangenis. (Jj>- djalla, Arab. groot, uitstekend zijn. l^jJI^ djëlata = lata I. K. j&ls- djëlatang, brandnetel, daoen gatal. iCjOlU^ djeladri, Skr. djaladhard, zee, oceaan. &>}U*. djëlapang, graanzolder, graanschuur. jjla*. djalal, Arab. grootheid, majesteit. jJlaw. djllid, Arab. lederen band; boekdeel. Zie ook djilit. 102 (J^ <^ /JW.I3- djëlas, Arab. geëindigd, gearran- geerd, in orde gebracht, het Eng. settled: ber- djelas kira 2 , een rekening afrekenen, mendjelaskan salisih, een geschil beëindigen. «ia* djëlang, het wachten, verbeiden, zijn opwachting maken: soerat ini mendjelang Toe- wankoe, is gericht aan Uwe Hoogheid; mendje- lang sijang hart, mendjelang akan habis; even voorafgaan: mendjelang sahari boelan, de dag vóór den eersten der maand. Het woord is op de Westkust van Sumatra voor mengadap in gebruik. iils*. djëltng, ziende zijn, kunnen zien, niet blind zijn: mana matanja jang diboetakan Allah itoe djelinglah; mendjeling dengan ikoer matanja , met den hoek van het oog aanzien , d. i. een schuinschen blik werpen, van ter zijde aan- zien; berdjalan mendjeling* , naar alle kanten ziende voortgaan. (jl^. djëlak; soedah djelaklah ija, tijada bolih termakan lagi; djelak soedah matakoe me- mandang, Abd. vermoeid door inspanning? +)j>- djëlma , (Skr. djanma, geboorte, oor- sprong); mendjelnia, zich incarneeren in een an- der. Kadjelmafin, pendjelmaiin, gedaanteverwisse- ling, zielsverhuizing. &LjLi>~ djalëmpah, door elkaar verstrooid liggen, bijv. gedooden op een slagveld. £wi.». djëloentoeng, een soort van he- vigen graad van schurft. Tig. djeloetoeng. jtlxi^ dj elan tik = belatik. soJl^ djeloetoeng, een soort van boom die timmerhout voor den huisbouw levert ; dj. kar- bau, een andere soort, waarvan de bladeren als netels branden. Hetz. woord als djëloentoeng. ^löw djëloek, I. beschadigd, grof, van verglaasd aardewerk en porselein. II. laag en wijd, bijv. tong djeloek, een lage en wijde ton, ronde bad- of waterkuip. ♦^l^- djaloedjoer, losjes rijgen, M. j.^id- djaloeroe, de veeren uittrekken, plukken, van vogels, M. <ds»- djëleh, den tong uitsteken, zooals do honden of als een patiënt. IÓjs*. djëloeh, een soort van boom, waarvan de hars tegen poeroe gebruikt wordt. Jb*~ djëlel, I. (ook handjelei en kedeleï), een soort van gierst, waarvan de soort djelei batoe geheeten de zoogenaamde Jobstranen le- vert. II. Port. galei. /amaJl^. djëlls, (verbastering van het Arab. madjli ? ) lief. {Jai^. djalll, Arab. groot, uitstekend. +&~ djam, Perz. *L>- (glas, beker, spiegel) uurglas, klok; uur tij ds: sadjam lamanja. +&- djoem, vooruit! voort! tegen het vee gebruikt, C. t>l v rs- djamad, Arab. droog, dorstig, van den grond. ^$01.^ djoemadi ; dj. elawal, naam van de 5 ] % dj. elakir , naam van de 6 !c maand van het Arab. jaar. iclyïs. djama at, Arab. bijeenkomst, ge- zelschap. jl*^- dj ë m al a = koemala; dj a mal, Arab. fraaiheid. •l^^y^jiëniawa, trotsch, verwaand, M. ; verlangen, begeeren, C. ^^.yS*. djëmba, een maat van 2 vademen? JU^ djëmba tan, brug, bruggehoofd. &1U V ^- djënbalang, een soort van spook. ^Z^x^s*. djamboet = ramboet, doch alleen van dat der schaamdeelen göbruikt. r**-*- djambar^ een soort van padi, L. of van rijstgerecht, M. -a v ^ djëmbar, Jav.? = lebar, breed, ruim, uitgestrekt. 