Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
I)e afctand was daartoe te gmot, en door het digte bo*ch, dat de ocver* van de vooruitliggende baai bezoomde, moc*t waarnrhijnlijk een weg gekapt wonlen, indien niet moeraasm alien doortogt op dat punt beletten. Maar 9 ook daar gcnadcnl , bleef het hoocrst twijfelarhtig , hoe mm van den uiteMen binnenoever dicr baai de vcr daarvan v?r- wijderde, in hct water gcbouwde, kamjxmg zou bcrciken, »*>- dat otn al dczc en andere mlenen van een bezoek naar de hier brdoclde baai , over land , inoest wonlen afgezien. En aan eencn togt derwaarU* met aloejien over zee, wa.« nog minder te denken bij de onbe kendheid van den ataand , waarop hare mond»ftg van die der Hum bold tsbaai is verwijderd. 7 98 Het bezoeken en opnemen dier baai, waarvan wij hieronder nog nader zullen gewagen , moest dus , ook in het belang der on- derzoekingen in de Humboldtsbaai , ter zijde worden gesteld. Van het punt echter, waar men de bezochte baai voor zich ziet liggen , heeft men tevens een prachtig gezigt op de toppen van den Cycloop, waarvan de hoogste ver boven het gebeigte van denzelfden naam uitsteekt. Tot aan de spits, met opgaand geboomte bewassen, vertoont deze berg zicht meesttijds in wolken gehuld , nu en dan zijne kruin boven dien drijvenden nevelzee verheflendeendaardoorvoor het begoocheld oog eene verdubbelde hoogte vertoonende. Na nog een eindwegs te zijn gedaald en de landstreek in noordelijke en zuidelijke rigtingen te hebben onderzocht, besloot het reisgezelschap tot den terugtogt, wel voldaan over de uit- muntende gezigtspunten op deze wandeling aangetroflen , maar, teleurgesteld in de verwachting , hier of daar kampongs of en- kele huizen te zullen aantreflen. Ook weinig sporen van bebouwing van den grond werden op dezen togt gezien , en dezelfde armoede aan bloemen , bloeijende heesters , lianen en vogelen , welke men aan de stranden had on- dervonden, werd ook waargenomen bij dezen uitstap, van wel- ken men met het vallen van den avond aan boord der Etna te- rugkeerde. Op den 30 sten Junij werd het westelijk gedeelte de baai be- zocht , waarin twee kampongs werden gevonden , zonder dat he* is mogen gelukken de namen daarvan te vernemen. Eene dier kampongs ligt noordwestwaartsvanhetvoorgebergte, dat de westelijke monding der baai omsluit. De andere, in het midden van het westelijke gedeelte der baai aan de zuidzijde van een klein , niet ver uit den vasten wal gele- gen eilandje , met hetwelk die kampong even als de negorij Wa- wah door bruggen gemeenschap heeft. Beide deze kampongs zijn niet groot, doch elk is van eenen tempel voorzien, in bouworde gelijk aan die van de kampongs der binnenbaai, doch minder groot. Het gedrag der schepelingen bij het ruilen van levensmiddelen aan boord der Etna, zoowel als de ook in die kampongs bekend geworden bezoeken in de negorijen der binnenbaai, en de daar- bij stipt in acht genomen orde liadden het vertrouwen in de blanken reeds z66 zeer doen toenemen, dat in beide deopgemelde kampongs het bezoeken der huizen en tempels werd toegelaten. ( 99 t Men venrijderde echter de vrouwen uit dc besorht wor- * ilende huizen, en deze hnndelwijze verried nog eenig wantrou- ^ wm by deae Papoea's, die overigens ttismheii de heeren van het i geselj*rhap , de matrozen en soldaten oitbevreead rondatapten en k bunne pijlen en bogen in de huizen of op de praauwen lieten t Doth ook deze laat>te blijken van want rou wen vielen w«g by de beioeken der kainjKmgs in de binnenbaai op den 1**» en £*• Julij. De heer van der Goes begaf sich toon alleen in eene ongewa- pende tloep met Javaansche matrozen derwaartu en werd zoowel in de teui|>eli4 ala in de mee*te huizen toegelaten, en het gelukte hem de vrouwen minder schuw te doen zijn, die, uitgelokt en genu-tgesteld door eenige gesohenken in koraJen en chiUen lijn- wadett, van iieverlede vertrouwelijker werden en eindelijk van ^alle zijdeu kwamen tocloopen, om van de giften haar decl te bekomen. Maar bij bet laatste, op den 3*™ Julij, afgelegde bezoek, ver- dween alle schroom geheel en maakte plaats voor bewijzen van hartelijkheid en genegenheid , beiden van manncn en vrouwen jcjren* de bezoekers. Ten einde van oiu aanwezen in de Humboldt*haai vooreenigen tijd een aaiidenken achter te laten, bealoten wij in de groot.*te dei kampong* , die genaamd Tobaildi , aan de noordwestzijde van de binnenbaai, eene Nederlambche vlag uit te reiken en te jo- gen , de bevolking dier kajnjjong te bewegen , die van het dak d« trm|ieU te doen wapjieren. Ondank* dat de sloep, waarmede men zich denraarts begaf, in tcfretteteUiug met die der bride vorige dagen, met Europesche matroien bemand en het ge*eL*rliap talrijk was, werd zij reeds bij de nadering aan de meeste huizen dier kampong aangcroe|ien om daar stil te liggen. Men lette evenwel de vaart door tot aan het tempelgebouw , en torn men daar op het met nibonglatten bcyloerde, op palen in het water ru>tende, voorplein vih gr*tapt, werdeu de bezoe- kcrs al ran door een overgroot aatital mannen omringd. terwijl op eenigen aiVtami de vrouwen en inei.*jt*s, vuor enom de huizen, oietiw*gic»ng rondhlikteii naar de Uzorkrr*. Uitgenoodigd om op dat voorplein neer te hurken, bood het op eenen kleinen aktand, op emeu s»teen zittende hoofd dezer kampong, den bezoekers gerookten viach en cewge klapperooten 7*. 100 ten geschenke aan , hetwelk door een wedergeschenk in parangs werd beantwoord. Toen werd zoo goed mogelijk het doel der komst aan. de ver- zamelde menigte bekend gemaakt, en de ten dien einde mede- gebragte Nederlandsche vlag ontrold. Een kreet van verbazing en vergenoegen ging uit den vensa- melden volkshoop op. Iedereen wilde zich beijveren om den matrozen behulpzaam te zijn in het verkrijgen van eenen langen bamboes , om de vlag daaraan te bevestigen; en, toen zulks geschied was, roldeneenige jonge mannen deze om den stok, met een behendigheid en over- leg , welke van hun doorzigt getoigde , waarna zij met de vlag in den tempel gingen, om langs het dakgewelf naar boven en aldiu naar buiten te worden gebragt. Daarmede zoo veiTe gevorderd , dat de vlag voor de opening was , van waar zij uit het dak , naar buiten zou kunnen worden* gestoken, werden al de bezoekers verzocht in den tempel te komen. Binnengetreden , moesten alien op de bevloering zitten; men wees naar boven op de voor de opening in het dak gebragtevlag en naauwelijks was zij naar buiten gestoken en ontrold , of een twintigtal zich in den tempel bevindende Papoea's, alien mannen naar gissing tusschen twintig en vijfentwintigjarenoud, bragten de in den tempel bewaard wordende bamboezen fluiten, welke zij daartoe reeds vooraf in de hand hadden genomen , aan den mond en begonnen daarop met alle kraclit te blazen, evenwel elk voor zich niets dan den toon voortbrengende , terwijl zij tevens op de maat dier muzijk dansten , of beter gezegd trappelden , daar zij hunne voeten wel opligtten, maar ze niet van de plaats bragten. Zulks werd tot vier malen, met korte tusschenpoozen , hep- haald, en daarmede was de plegtigheid geeindigd, welke, hoe schijnbaar weinig van beteekenis, evenwel van groote belangstel- ling in de uitreiking en ontrolling der Nederlandsche vlag ge- tuigt, indicn men in aanmerking neemt, dat tot daartoe bij alle bezoeken in de verschillende tempels strengelijk verboden was geworden, om op die fluiten to blazen; de Papoea's zelfs ongaarne zagcn, dat de bezoekende personen die instrumenten , waarvan in iedcren tempel verscheidene exemplaren van allerlei grootte en dikte voorhanden zijn, in handen namen en zij steeds door tee- kenen en gebaren liadden doen begrijpen , dat het volstrekt niefc geoorloofd was, daaroj) geluiden voort te brengen. Het blazen daarop bij het uitsteken der Nederlandsche kleuren 101 en het trappelen of dansen daarbij door jonge mannen, alien Tan bijna gelijken leeflijd, is alzoo eene vereering, in verband staande met dc godadienstigc begripj>en of de eeralienst dozer Pfcpoea's, en getuigt van den hoogen prija, vclken zij aan het •chenken deaer vlag hechtten. Het ontbrak dan ook geenazina aan vricndachapebewijzen bij de venrolgens in verachillende huizen afgelegde bezoeken. De vrouwen verdrongen rich om dc heeren van het gezelachap, otn koralen en lappen chitskatoen te ontvangen , en , toen men eindelijk de kainjxmg verliet , bond men ieder der heeren , om den j*>ls van de regterhand, ten teeken van vriendarhap en ver- broedering, eenige mnalle zeer lange halmen van eene welriekende gnu*oort, waarmede deze inlanders rich dagelijka versieren. Vooraf liadden deze Papocns , op het vernemen van het tegen den volgenden morgen be|iaalde vertrek der Etna, bij de betui- gingrn van hun leedwezen deawege, herhaaldclijk de vraag ge- daati , of en wanncer wij terug louden keeren , voor dit laat*te als Ujdsbepaling een zeker grtal maanden aangevende; en toen de bezoekera de veneekcring gaven , dat zij (of vel anderen in hunne plaate) binnen een jaar zouden wederkeeren, legde ieder- rrii daaniver de mecat ondubbelzinnige blijken van vreugde aan den dag. IV heeren van der Goes en Croockewit hebben zich deze toe- zegging veroorloofd , omdat zij , even ala de beide anderc mede- ondorteekenaren van dit verslag het hoogat wenachelijk arhtten, dat de Nederlandach Indiache Kegering de aangeknoopte betrek- kingrn onderhoudt met de zoo talrijke bevolking der Humboldtit- haai, die zonder ovenlrijving op ruim vijf duizend zielen kan wonirn gearhat, zoomede die tot de bewoner* der nabij gelegen kuHen en baaijen uitbreidt, om eene ve>tiging van het Xeder- landarhe gezag in die ftreken op duadanige wijze Ungzamerliand voor te bereiden en daarmede deze nijvere, achrandere en welge- nnde bevolking , in latere tijden , tot die meenlere otitwikkeling en bear.having te brengen t waarvoor zij allezina vatbaar mag wor- den gracht Hoogftt voldaan over dit laatate bezoek en het betreurende , dat de leeftogt aan boord der Ktna geen Linger verblijf gedoogde, had dea morgena ten negen ure van den vierden Julij het ver- trek van ojigemeld atoomarhip plaata; hebliende het harWhip Atie Atul Bane berrida den tweeden daar te voren de Hum- boidtabaai met regaireekache baafemming naar Amboina verlaten. 102 Vele praauwen der Papoea's, meer dan anders in den vroegeo morgen in de baai gekomen , waren reeds vroegtijdig rondom het schip; en toen eindelijk het anker geligt was, de raderen van het stoomschip zich langzaam in beweging stelden , en de Etna statig over de door den landwind zacht bewogen baren der Hum- boldtsbaai heengleed , hieven al de bij den achtersteven verza- melde Papoea's , staande in hunne praauw.en , een luid klaagge- sclirei aan , dat uit enkele klanken bestond en tot drie malen herhaald werd. Onmiddellijk daarop liet de kommanderende officier van Zij- ner Majesteits stoomschip Etna door de ten dien einde naar het halfdek gekomen ekwipaadje een driewerf //hoerah" als weder- groet aan de Papoea's, aanheflen. Twee kanonschoten, van stuur- en bakboordzijdegelost, beslo- ten dezen afscheidsgroet en weldra was de Etna buiten de baai en uit het gezigt der ons, zoo lang zij konden, nastarende Pa- poea's , die ons elfdaagsch verblijf voorzeker lang in herinnering zullen houden en dat, wij zijn daarvan verzekerd, aan latere bezoeken van Nederlandsche schepen een goed onthaal en de beste verstandhouding met deze kinderen der Natuur waarborgt Ook wij achten het bezoek in de Humboldtsbaai niet het minst belangrijke gedeelte onzer zending en, zoo wij het betreu- ren, dat het ons niet mogelijk is geweest voor de wetenschap al datgene bekend te maken , wat hier te ontdekken valt , wij ver- meenen echter met vertrouwen te mogen zeggen , over dit ge- deelte van Nieuw Guinea's Noordkust en zijne bevolking een tot nogtoe onbekend licht te hebben verspreid en voor latere reuri- gers den weg te hebben gebaand , welke tot volkomen kennis van dit land en volk zal leiden. Omstreeks des middags ten een ure kwam de Etna in het ge- zigt eener baai , waarvan de monding omtrent zes mijl van die der Humboldtsbaai verwijderd en op eene schetskaart der Noord- kust van Nieuw Guinea des heeren Deighton, voorheen gezag- voerder van het Indisch koopvaardijselup Rcmbang, niet aange- teekend is. Die baai moet dezelfde zijn , welke bij het hicrvoren vermdde bezoek in het binnenland der Humboldtsbaai, op den fcO 8 ** 1 * Jo- nij , gezien was , en er werd mitbdien besloten , derwaarts af te houden ; de ligging van die liajii te bepalen en , zoo veel de ge- legenheid zulks zou toelaten , met het stoomschip of met eene sloep daarin te stevenen , om van de inwendige gesteldheid dier 103 baai en Tin hare bevolking eenig narigt in to winnen, en daar- na, too spoedig mogelijk, de rcis naar Doreh en Atnboina voori te Eetten. Afgehouden en omatreeks drie nre genaderd xijnde voor de naar ginning een halve mijl breede voor de monding de«er naar het nrheen pnuhtige baai, welke aan de oostzijde een tamelijk hoog, kiodregt uit ice oprijxend rotagebergte tot grenn heeft , waarvan de bruin mode kleur nterk afsteekt bij het blaauw dca waters en het groen der op den achtergrond verrijiende en met geboomte bewasnen kruinen van het Cycloo|>-gebergte ; had rich inmiddela op dit gebergte en binnen in do baai een onweder Kamengepakt , dat eemt het binnennte grdeeltc en vervolgens de monding der baai aan onxe verUngende blikken onttrok. Yerblindende blikaemntralen doorkliefden de lueht en werden door ware donderelagen onmidellijk aehtervolgd ; hevige wind en aware regenn gingen daarmede gepaard , en , vermits het under duMlantge om>tandigheden ondoenlijk wan, eenig onderxoek hoe- genaamd in te ntellen ; gebrek aan tijd door den geringen voor- raad loeftogt niet vergunde, tot den volirenden morgen te dier plaatM* te vertocven, moent tot het voortzetten der rein worden be>loten : niet zonder leedgevoel over deze teleu retelling, maar trvrnn niet aonder voor het dik zamen]>akken van het onweder, de sekerheid te hebben verkregen» dat deze baai rich van het noordwenten naar het zuidoonten uitntrekt en werkelijk dezelfde in, aU die welke den 21)"** Junij van de hoogten aan de west- zijde der Hum bold te baai was gezien. De rein werd alzoo vervolgd en dea middag!i van den 7*** Julij, oinntreckn twaalf tire, liet Zijnrr Majenteitn ntoomnehip Ktna , andennaal het anker vallen in de haven van Doreh ; zonder dat verier ieta merkwaardigs van den togt derwaaris kan wonlen medegedeeld , daar de koerclijn te ver uit den wul wan, om daar- van iet» duklelijk of met juintheid te kunnen ondemeheideii. Het waterruim wertl te Doreh aangevuld, waarmede men in den avond van den achfcten gereed was, en in den vniegrn morgrn van den lH^ Julij werd de tenigrein naar Amboina aangevangen. Alvorens Doreh en Nieuw (2uinea*ti Xonrdkunt vaarwel tezeg- gen , moeten wij hier m»g mededeelen ♦ dat het la!urdtiri|»e ver- blyf ter eemtgemelde plaatM* on« in tie gelegenheid heeft g»>t«*ld van de voornaainnte aldaar voorkoiwnde deugdzame rn voor hui>- en nebeepabouw gnchikte hotifroorten , de Maleinrhe of beter ge* 104 zegd Ambonsche namen te leeren kennen , waarvan op de ak bijlage Letter HH hieraan geannexeerde nota is melding ge- maakt. Behalve deze zijn er evenwel nog eenige houtsoorten tot voor- zegde einden insgelijks dienstbaar, doch waarvan wij geene namen kunnen opgeven; en het hiervorens reeds door ons aangegeven gemis aan genoegzame botanische kennis bij ons alien, is een hindeq)aal geweest, om van deze en der bovenvermelde boom- soorten de wetenschappelijke benamingen te kunnen opgeven. Van de overige natuurlijke voortbrengselen van den grond kan, behalve het reeds daaromtrent vermelde, nog worden ge- zegd, dat Nieuw Guinea's Noordkust, even als de Zuidwestkust, geene metalen bezit; altans dat daarvan nergens eenig spoor is kunnen worden ontdekt; terwijl hetresultaatderinineralogischeen geologische onderzoekingen des heeren Croockewit op de Noord- kust is opgenomen aan het slot der hiervoren bereids geciteerde bijlage Letter M. Omtrent de weersgesteldheid , getijen, stroomen enz., zijn ge- durende ons aanwezen op Nieuw Guinea's Noordkust van den Istcn Mei tot en met den 10 deu Julij de volgende waarnemingen gedaan. Niettegenstaande het voile der Oostmoesson , ondervonden wij vrij geregeld land- en zeewind, en schijnt het dat, binnen de drie mijlen altans, de mousson onder den wal niet doorwaait; welligt brengt het hooge gebergte, onmiddellijk op de Noordkust aan zee grenzende, hierin eenige stoornis te weeg. De weersgesteldheid was zeer variabel, en men kan hier de oostmoesson bezwaarlijk met den naam van drooge moesson be- stempelen, daar wij nagenoeg dagelijks regenbuijen ondervonden. Vooral ook hadden wij eenige malen zware onweders, welke buijen steeds met sterke windvlagen vergezeld gingen. Te Doreh was de hitte 'smorgens, v66r het doorkomen van den zeewind, soms ondragelijk; teekenende de thermometer alsdan, in de schaduw, 96° Fahrenheit In de Humboldtsbaai daarent^en hebben wij slechts 92°, als maximum, waargenomen. De stroomen langs de kust trokken geregeld om de West, regelende zich in kraclit grootendcels naar den meerderen ofmin- deren wind, varierende van drie tot acht mijl per etmaaL Volgens naauwkeurige , aan eene peilschaal gedane, observa- tien, was te Doreh twee dagen na voile en nieuwe maan, ten 105 7° 10' 'smorgena, hoog water en bedroeg het verval 6} voet. In dc Humboldtsbaai daarentegen slechts een vemchil van vijf voet De miswijzing der komj*uwcn bleek om de Oont apoedig toe te netnen ; bedragende die volgen* gemiddelde van vele obaervatien te Dorrh 1° 50' en in de Humboldtabaai 4° .10' Noordoontering. I)e gftondhcidjtoestand gednrende laabttgemeld tijdvak i.% met uitaondering van de bovenvennelde , *]ioedig gekeerde, beginjr- Irii van algemeene ziekte , in den regel bijzonder gunytig geweest en, toen het bark^hip Atie AtuI Ikrie op den twmlen Julij do Humboldtabnai verliet, om nnar Amboina te vertrekken, wan onder de zkh daar aan boord bevindende 130 koppen slechtu «Vn zieke, en Zijner Majesteita tttoomschip Etna vertrok, op den °>* daaraanvolgende , uit de haven van Jk>reh met niet meet dan drie zieken op een gelijk getal koppen ala het bovengemelde ; en op de beide schej>eii was gfen dier zieken ernntig ongivtrld , terwijl gedurende de geheelc rei* fdechU een sterfgeval («*n in- Undone soldaat) heeft plaat* gehad. Yoorta wordt in voldoening aan artikel 2 onzer inrtrurtie ala Injlaire I/iter II hierbij aangeboden, eene nota bevattende »be- 'whouwingen nojieiw den !*taatkundigen toe^tand der ondenirhei- »drne deelen van Nietiw Guinea, zoo wel met betrekking tot •den Regeringavorm, al$ ten aanzirn van de verhouding onderling #tot de Molukarhe Vorsten en tot het Xederland*h Indterhe ^ifouvernementr tenrijl wij al verder not? mwten te kennen grven, dat, hoeieer by artikel S dier instructie het verknjgen van tnliehtingen omtrent de taal der bewoners van Xieuw (i uinea on* i* opgedragen , wij daaraan , voor zooveel de ZuidweMktft en HumboldtKbaai betreft, niet hebben kunnen voldoen. Het kortdtondig verblijf op de mee*te plaateen en Av mindrre aanrakingen met vele der bevolkingm van de Zuidwe>tku.«t bebben alle pogingen daartoe verijdrld. Kn te Dorrh sou het on.« welligt niet beter zijn gegaan , in- dien niet de zendeling (htow wrlwillend hail toegeataan , wne door hem, gedurende zijn bijna driejarig verblijf te Doreh, \rr- vaaniigde woordenlijrt der Myfoorsche, te Ikireh en op Maa«i- naina gmproken wordende, taal af t<* »ehrijven, waarvan de Ma- Ifurhe teki«t in het IIc»lbuiclnc'h overgebragt en de a]phabrtL<«ehe rmngvrhikking door den heer Croorkewit gemaakt w. I)rze woordenlijitt wordt al* bijlage letter KK mifrdien hier- nevena aangeboden. 106 En eindelijk voegen wij als bijlage Letter LL hiernevens, het verslag des heeren Roijer omtrent liet nautische gedcelte onzer geheele reis en der bezochte wateren en kusten; het resultaat zijner waarnemingen ten dienaanzien, en dat, in zijngeheel, eene kopie is van de door hem gemaakte opmerkingen , overgelegd hij het Hydrografisch Rapport aan den kommandant der zeemagt Er blijft ons nog te vermelden over, dat wij , bij onze eerste komst te Doreh , den zendeling Gcisler, op het eiland Manaswari met zijnen ambtgenoot Ottow verblijf houdende , lijdende vonden aan eene vreesselijke wond aan het linkerbecn; het gevolg zijner mensclilievende j>ogingen om de schipbreukelingen van het Ham- burger koopvaardijschip Posa, uit de handen der woeste inlanders van de bogt van Wandammen (Zuidwestelijk gedeelte der Geel- vinksbaai) te redden; welke wonde door gebrek aan geneeskun- dige hulp zoodanig was toegenomen, dat er, toen wij te Doreh aankwamen, gevaar voor liet behoud van het been bestoutL De zorgvuldige verplcging van den officier van gezondheid van Zijner Majesteits stoomschip Etna stuitte evenwel spoedig den voortgang dier wonde; maar zijn afwezen gedurende onze reis naar de Humboldtsbaai liad des lijders toestand op nieuw x66 verergerd , dat er bij onzen terugkecr op Doreh nog meer gevaar dan vroeger, voor het behoud van liet geheele been bestoni De krauke was bovendien uitgeput door de gcleden smarten en hem in dien toestand achter en zonder geneeskundige verple- ging aan eenen ^vissen dood over te laten , ware meer dan on- mensehelijk gewcest. Hoe weinig ruimte de Etna ook over had, besloot de kom- manderende officier van dien bodem, des ondanks, den heer Geisler naar iVmboina mede te nemcn, t^n einde daar, zijne voor een zoo edc;l docl vcrloren gezondheid en krachten te kunnen herkrijgen en volkomcn te licrstellen. Na eenen vooi-spoctligen overtogt van vier etmalen, liet Zijner Majestcits stoomschip Etna in den morgen van den 13 d1511 Julij het anker vallcn ter reede van iVmboina , na eene afwezigheid van een honderd zestien dagen , alwaar ook het barkschip Atie Atul Barie den 21 slnn diuiraiuivolgende arriv(*erde. De Commissie voor Nieuw Guinea. (to. g.) van der Goes. // Roijer. '/ Heckman. // f) r Croockewit. B#k*e Lrftar A. KORTE BESCHRIJVINU VAN HET KILANI) ADIE EN VAN DESZELFS BEWONER8. Het eiland Adie of Wezel-iiland i* frelejren op den vierden irraad Zutderbreedte en ltt#| jrraad ( kfeterlengte van Urrenrtrk en *trekt rich over eene lenjrte van + ackl mijlen van (V»t- zuidrxvt naar het Wevtnoordwesten uit, en heeft niet veel meer dan 1 1 mijl breedte. I let i* eene koraalnukv<a en over xijn geheele uit^ertrektheid laaff, met eenige weiniga tiitxonderingen op KMiuuige punten aan de oevere, waar de koraalrotaeti xieh onitrent 100 voet lioven het srevlak verheflen. Van uit het iee*trand loojien hier en daar i*malle voetpaden , het eiland in vemehillende rifrtingen doorkruiM-nde. l*np* die |aden rijst het hiniien.%te ^edeelte van Adie totom- rtreek* 50 voet boven de op}M*rvlakte der lee, waarna de frrond oveml nafrenoeff deaelfde hoopte behoudt, Het binnenland u» tot aan het s<**trand ovenil dipt hewai*efi met kreti|>elhoiit, waar tifeirhen hier en daar eenipe optjaande bnomen worden aanprtroflen , meestal wild hout, doch ook de brood boom (wiekon) , en klapfierboomen zijn mede hier en daar ver»prrid en tieren welip. Met uitzondering van etikele plekken van gerinjren omvang, i» het prheele eiland onbebnuwd . en vertoont het nieta dan eene wiMemm: een prvoljr van de weinipe humu*, die den koraahrrond beilekt. Alleen op die plaatten, waar eene dikkere laap teelaanie de ontwikkelinp van aware hoomeu heeft toepelaten, aijn dexe hory en krarhtvol. Rivieren. beken of xelb kreeken vindt men mrpem! , en de op- jrwtein Gregory** Gida door den MoJuWhen Arrhtpel, iLa Adir 108 overvloed van rivieren en zoet water aanbiedt, is mitsdien onjuist, want de eilanders voorzien zicli van drinkwater nit daartoe ge- graven pntten , en dit water is meer of min brak. Even aim is de natuur alhier aan bloemen of bloeijende hee»- tergewassen, welke, op enkele uitzonderingen na, nergens op Adie worden aangetroffen. Vele vogelen werden in liet binnenland gezien , waaronder witte kakatoeas , woudduiven .van de soort , in de Molukken onder den naam van koemkoem bekend , en andere. Van de viervoetige dieren zijn op Adie geene andere, danwilde varkens; terwijl onder de kruipende alleen slangen zijn opgegeven. Kippen en eenden treft men niet aan op Adie , en honden vindt men er zeer enkele. Behalve karetscliildpad en tripang, welke evenwel niet in aan- zienlijke hoeveelheden worden gevischt, bestaan rondom Adie, op de daarbij liggende Waardenburgs-eilanden , eenige parelban- ken , door de bewoners van Adie niet bevischt wordende , daar zij alleen bij lage waterstandcn , op de koraaLiffen naar parelschel- pen zoeken, uit welken hoofde zij ook niet dan zeer kleine paar- len in den liandel brengen. Het eiland is schaars bevolkt. Men geeft het aantal zielen op als 200 te bedragen, maar het is voorgekomen, dat dit cijfernog te groot is. Kampongs in den waren zin des woords vindt men op Adie niet. De eenige vcrzameling van liuizen is op de Noordkust, ter plaatse waar Zijner Majesteits stoomschip Etna ten anker heeft gelegen ; zij bestaat uit slechts vijf huizen , als kampong den naam van Mangawitoe dragende. Overigens bouwt ieder gezin zijne woning , waar liij het gocdvindt ; meestal in de nabijheid van een door lien ontgonnen stuk grond , of wel aan den zeckani Alle liuizen zijn op palen, ter hoogte van 3 & 4 voet boven den grond , gebouwd , van ruw hout of boomstammen te zamen- gesteld en voorzien van wanden uit aancengeregen klapper- of sago-bladen (atap) , of wel uit boombast vervaardigd. De vloer in die woningen is van gespletcn en aanecngeregen bamboes of van boomscliors ; de daken zijn met atappen of aan- ecngeregen klapperbladen gedekt, liggende over bamboes of dunne boomstammen, welke door zwaaidere balken van ruw hout worden geschraagd. Eene ladder van 3 of 4 treden geeft den toegang tot dezc liuizen , welke voor en achter eene opening hebben , de plaats van 109 deur bekleedende, doch xonder dat dexe kan worden gcsloten. Door dexe openingen of deuren komt men in een gang, waarmen aan erne xijde cen of twee vertrekken heeft De wanden dier vertrekken xijn niet hooger dan omtrent S voet, loodat men daarover iu de afgeschoten niimte den kan. Brntaat de woning uit twee kamertjes, dan is daartusachen over de lengte van het huis een smalle gang, ter naauwernood ▼an 2 voet breedte, aan beide xijden vooraen Tan eene opening, welke voor toegang tot de vertrekjea dient ()ok aan die gang- aijden is de afrchutting of wand der vertrekjea niet meer dan 8 voet hoog. Ieder vertrekje, hetwelk tusschen 40 en 60 voet in het vier- kant naar de groottc van het huia afwisselt, is door een gexin bewoond. In sommige ligt op den grontl eene gewone katjang-mat op den vloer. In een der hoeken xijn eenige uteeneii o|>ge*taj>eld , om daarop vuur te utoken tot het hereidrn van npijxen. Ilrt voedsel der bewoners van Adie beytaat uit sago, welke xij van de Alfoeren van Karoefa op de va*te ktut van Nieuw Guinea inruileti ; voorts uit aardvruchteii al* obie , kladdie , laboe en een weinig djagong, mit*gadeni uit viarh; terwijl xij voor boom* vruchten niets dan pisang, kU)>}>ers en de broodvrucht (s«oekon) hrxittrn. 8uikerriet teelen xij imtgelijk* , maar in geringe Ikmv veeihetd. l>e wapenen dexcr eilanden* beMaan, belialve in eenige weinige slerhte geweren, uit boog en [>ijlen en lansen. I)e bogen xijn vervaardigd van gwpleteu bamboos of van veerkrachtig hout , ter lengte van 4 & 5 voet I)r pees i* van rotting of van xoogenaamde tali oeUn, en de pijlen xijn van bamboes, met punten van hard hout, gescheq>te vu4*hgraten of wel ook door de bamboexen punt in het vuur te branden en daarna te scherpeiL 81eeht* enkele pijlen hebben weerhaken aan de punt I>e lan^en xijn van dunne lomboexen of van ligt hout, ter lengte van 8 & 10 voet met pelijkMiortige punten als de pijlen der bogrn. Knkele larnvn xijn van ijieren punten voorxien. (iewooiite of onvei>chilliglieid xijn oorxaken , dat dexe eilander* de voorxrgde wa|>enen met xelf vervaardigen , maar die op de varte ku»t van Nieuw Guinea in de Kamranlaai trgen het «rn of ander voortbrengael van den grond of tegen van Cerammers ingekochte handelsartikden inruiloL 110 De bezigheden der bewoners van Adie bestaan hoofdeakdijk dan ook slechts in bet kweeken van de bovengenoemde aard- vruchten op daartoe ompaggerde stukken grond, in Let bin- nenste gedeelte van het eiland. Hunne spijzen eten zij gekookt, waartoe zij zich van ijzeren pannen bedienen, of wel de minvennogenden van aarden potten, welke op de vaste kust van Nieuw Guinea worden ingeruild m aldaar, voornamelijk in de Kamraobaai, worden vervaardigd. Geheel onvermogenden koken hunne spijzen in bamboezen. Yoorts gaan de mannen van tijd tot tijd ter vischvangst, hetzij op zee in kleine praauwen, wanrieer zij den visch haiw jjoeneren met elgers, welke zij van de bewoners van Argoeni en Kapauw op de vaste kust van Nieuw Guinea inruilen. Meesttijds echter visschen zij slechts bij lage waterstanden op de droog gevallen koraalriflen , die Adie omringen. De praauwen, waarvan zij zich ter vischvangst langs dekust van Adie of op de Waardenburgs-eilanden bedienen, sojn me&- rendeels klein, van uitgeholde boomstammen vervaardigd, voor- zien van vlerken en meest alle niet meer dan 4 of hoogstem 6 personen kunnende bevatten. Die praauwen loopen voor en achter spits toe, en hebben goene hoog uitstekende voor- of achterstevens. De grootere praauwen zijn insgelijks uit boomen vervaardigd en kunnen tot 16 personen bevatten. Deze praauwen hebbem een mast met een katjang-zeil. In alle praauwen worden eenige steenen gelegd, om daarop hunne spijzen te bereiden gedurende de zeereis. De roeijers zitten alien binnen boord en soheppen met kleine riemen , waannede zy tamelijk vlug het vaartuig weten over zee te brengen. Met de jagt houden zij zich niet onledig : indien de wilde varkens door de ompaggeringen hunner tuinen dringen, dan zetten zij strikken uit , om ze te vangen en te dooden , doch ver- volgen ze niet met pijl en boog. De handel der bewoners van Adie wordt voor een gedeelte gedreven met Cerammers, die met de westmousson komen en met het begin van de oostmousson huiswaarts keeren. Deze handelaren brengen sarongs, doeken, wit en gebloemd katoen, koperdraad, parangs, aarden kommen enschotels, ijzeren pannen, tabak en kruid ten verkoop mede. Een en ander wordt ingeruild tegen karetschildpad , tripang en paarlen, als voortbreng- Ill ■«4en van Adie en de be noorden van daar gelegen Urine onbe- woonde Waardenburga-eilanden ; benevena tegen wildr muakaat- noten, maaooi en paradijsvogelen , welke de Urn-oner* van Adie vau de in het binnenland van Nieuw Guinea wonende Alfueren , tijdms bet aanweseu der (Jeramache handeUreu, gaan opkoopen, in railing tegen eeti groot gedeelte der door laatatgemelden aan- gebragte goederen. I>e tri|xing en karefechildpad wonlen echter niet door de Adiecre in voorraad gevangen ; maar, eerst bij het aanwesen der Cerainache handelaren en na het ontvangwi van voorsrhotten in goederen op de te leveren koopwarcn, houden aij zich ouledig met bet viaachen van karet en tri|>aiig. Ouder de betigheden der Adieero moet ook nog worden ver- meid, dat et*nige weinigeu hunner atnedru aijn; ten minute vond de luitenant ter aure 2 C klasse, liogaard, van Zijtier Majesteita tft(jom»chi|> Etna, bij het aan wal stap)>en op de Xoonloo*tku»t van Adie, ter gelegenheid zijner opname van hrt daarvoor liggend rtf, — in eene hut eeue gebrekkige suikUe, immera wanneerdese tuc*t<*l om eenig ijier te vmedeu, dien naam verdient Een oven wan er niet, maar het vuur, uit hout en houUkolen te zainengcateld , brandde op den grond c*n werd opgewekt door c^ii hoog.*t ecuvoudigen blaaabalg, gelijk men dese bij mlaniUche »moden op Java, Sumatra en elders aantreft Maar het aanbrcld van een der ijzeren ktn*eublokken van de metaalaaten van de in lvi7 op de Luci|*ra'is gestrande atoomboot Willcm 1; vermoe- uVlijk door Cerammen iu der tijd ojigvviacht en hcrwaart* ten vcrkoop overgebragt. Al ware het tdechts om deze bijaonderheid , it het niet onbe- langhjk voorgekomeu van de oudcnrerpelijke atinedenj melding te moeteu tuakeu. lie mannen van Adie gaan geheel naakt met bedekking der «:tiaamdeelt*u door ecu lap kaioen , welken aij va&t maken aan een dun touw of koord om dt- heu|>en gebonden , tuaachen de beeuen doorhaleu, eu aan heUrlfde touw of kooni aehti*r weder va*t- maken. Tot verdere bedekking beogeii aij dan nog eeu vier- katiten Up katoeu , ter leugte en breedte van omtrent 1 1 voct , wt'lke aij, in het opgeuield touw of koord gt^token, vuur het ligt haam hebU*n liatigrn. lies** aehaain bedekking draagt den naam van tjidako. Eiikrlt'ii dnigeu ook een tjidako van uitgi^lagrii boomschorm. Lfc«e be»taal uit ecu t k ii vingcreu btmlcu baud, gewondenom 112 de heupen, van waar uit voor het ligchaam een even breede band tusschen de beenen acliter door den heupband ingestoken wordt en het einde daarvan alsdan, ter lengte van 1 h \ voet, langs het achterdeel des ligchaams naar beneden afhangt; terwijl tot verdere bedekking en tot sieraad tevens een, insgelijks van uitgeslagen boomschors vervaardigde band , edocli ter breedte van 4 &5vingeren, van uit den heupband voor het ligchaam tot op de knieen nederhangt. Meest alle mannen dragen om den bovenarm een twee vingeren breeden band van fijngevlochten rotting, welke reeds in jeugdigen leeftijd daarom wordt gelegd en mitsdien bij de volwassenen z66 knellend is , dat het vleesch onder en boven dien band omkrult. Nieuw zijn dergelijke banden met roode en zwarte figuren ge- vlochten , doch door ouderdom verkrijgen ze eene gelijke zwarte morsige kleur. Enkelen dragen in de ooren kleine zilveren ringen , welke zij van Ceramsche handelaren of wel op Argoeni of Kapauw , waar zij door Macassaarsche en andere handelaren aangebragt worden, tegen voortbrengsclen van den grond of der zee inruilen. Som- migen dragen om den benedenarm een wijden ring , ter breedte van een halven duim, nit groote zeeschelpen vervaardigd, en meer of min sierlijk regelmatig boogsgewijze besneden. Tatoueren is bij hen niet algemeen in gebruik. Het hoofdhaar dragen de mannen kort geknipt. Het is zwart, sterk gekruld en wolachtig. De hoofden dragen een doek om het hoofd, terwijl enkele inlanders tot sieraad een paradijsvogel in een dun om het hoofd geslagenen doek steken. Op de voorzegde gewoonte maken de hoofden van Adie eene uitzondering. Zij kleeden zich, immers wanneer vreemdelingen hun eiland bezoeken, in lange bonten ofchitsenkabaaijen, waar- over sommigcn nog een kort zwart katoenen buis dragen; voorte gekleurde katoenen broeken en witte hoofddoeken, welke zij niet onbevallig in den vorm van ecnehooge muts om het hoofd winden. De vrouwen kleeden zich met eene sarong, om de heupen zamengebonden. Versierselen om armen of in de ooren bezigen zij niet , en het hoofdhaar dragen zij langs drie afscheidingen op de kruin, in korte vlechten gebonden, terwijl het achterhoofdhaar kort afgeknipt is. Jongens en meisjes loopen tot den huwbaren leeftijd geheel naakt. De huidziekte, bekend onder den inlandschen naam van Car 113 scado , eene soort van schurft , is tamelijk algemeen onder de be- woners van Adie, een gevolg liuimer onreinheid en van het ba- den in zee. Het voorkomen dezer inlanders is kloek. Zij zijn van mid- dehnatige gestalte, meest alien goedgespierd en hebben regelma- tige gelaatstrekken , een hoog docli smal voorhoofd, zwarte sprc^ kende oogen , gewelfde zware wenkbraauwen , niet te platten , ve- len zelfs een vooruitstekenden , neus met breede vleugcls , dikke lippen en enkelen onder hen hagelwitte tanden, welke regelmatig in den mond staan en niet afgevijld zijn. De meesten echter hebben door het gebruik van siri en kalk, waaraan zij zeer ver- slaafd zijn, de witheid der tanden verloren. De mannen hebben meest alien eenen korten gekroesden zwa- ren baard en knevels. Ouderen van dagen met witte haren, zijn onder hen niet gezien , hetgeen tot het vermoeden leidt , dat zij geen hoogen ouderdom bereiken. De kleur dezer eilanders is donkerbruin, doch niet zoo don- ker als die der bewoners van den vasten wal van Nieuw Guinea, hetgeen bij het verschil hunner gelaatstrekken met de eigenlijke Papoea's tot de veronderstelling leidt, dat de eerste bewoners van Adie van oostelijk Ceram of de daarbij gelegen eilanden her- komstig zijn, en later zich met de volken der vaste kust van Nieuw Guinea hebben vermengd. Het geheele eiland staat onder het gezag van een door den Sultan van Tidore aangestelden radja, die in naam ook het ge- zag voert over een gedeelte der Zuidwestkust van Nieuw Guinea van Kamrao tot Tandjong Baik, met inbegrip van het eiland Karas. De radja van Adie houdt wel zijn verblijf op dat eiland, edoch niet bij de eenige veizameling van huizen op de Noordkust, maar op omstreeks een halve mijl meer oostwaarts aan het strand, op eene plaats genaamd Tawassie. Zijne woning is grooter, dan die van de overige inlanders en gedeeltelijk met planken bescho- ten, doch overigens ook in twee vertrekken verdeeld, waarvan slechts een door den radja en zijn gezin, het andere door bloed- verwanten van hem wordt benuttigd. Het gezag van den radja is, even als dat der minderehoofden, van weinig beteekenis , waartoe de afzondering, waarin de meeste eilanders wonen, veel bijdraagt. Onder den radja van Adie zijn nog eenige mindere hoofden , insgelijks door den Sultan van Tidore aangesteld, te weten: 8 114 ecu kapitein laut twee kapiteins een majoor eii een sahada. Ointrcnt de zedcn eii gcwoonten dczer eilanders heeft het kortstondige aanwezen voor Adie niet tocgelatcu, vele bijzonder- heden te vcmcincn. Het ingestelde onderzoek heeft evenwel ge- leid tot de kennis, dat vele Adieers, ten minste in naam, hetls- lamismus hebbeu omhclsd, en dat als een gevolg daarvan, ook in verband tot limine vroegere gcwoonten, de veelwijverij onder hen geoorloofd is. Heeft een jongeling of man het voornemen om een meisje tot vrouw te nemen, dan wendt hij zich daartoe tot hare ouders, of, zoo deze overleden zijn, tot hare oudere bloedverwanten , en doet het verzoek vergezeld gaan van geschenken , be&taande in katoe- nen lijnwaden, ijzeren pannen, aarden koinnien en schotels; en, zoo de aanstaande bruidegom vennogend is, met bijvoeging van een of meer slaven. Zeldzaam wordt het verzoek, wanncer de geschenken naar het vermogen des mans genocgzaam worden geschat, geweigerd, en de jonge man haalt zijne bruid af, terwijl hij zijn huwelijk viert door het geven van een feest, dat, naar gelang van den rijkdom des echtgenoots , een dag , eon etmaal of twee dagen duurt, en waarop, behalve de ouders en naaste bloedverwanten der echtelingen , meer of mindere vrienden genoodigd worden. Sago, vmchten, sagueer en toeak, welke zij nit den nipa- palm of uit klappenioten bereiden, worden daarbij aangeboden, en het slaan op eene tifa vergezelt het eentoonig gezang en ge- schreeuw. Deze tifa's worden van uitgeholde stukken liout gemaakt. Gre- woonlijk hebben zij eene leugte van 1 J a 2 voet ; eene doorsnede aan het boveneinde van 1 a 1 J voet , aan de onderzijde mee^tal iets minder doorsnede en open. ' Hot boveneinde is bespannen met een geitenvel, dat de Adieers van Ceramsche handelaren in- ruilcn. Door daarop met een stok of ecu btuk hout te slaan , verkiijgt men een geluid, niet ongelijk aan dat van een hou- ten trom. Dit instrument, indien men liet dien naam wil geven, is bij de meeste eilandbewoners in den Indischen Archipel in gebruik, en op Adie het eenige, dat hun tot muzijk client. Na liet huwelijk, hetwelk bij gemis van nialiomedaanschc pries- Bfelagt, I««tcr K BERKJTEN OMTREXT I)E HEVOLKING IN I)E BOOT VAX KAIMAXI OP XIEUW GUINEA'S ZUIDWESTKUST. Ofuchoon de hieronder volgondo medodoolinjron ho|Kuldolijk in do U^t van Kaimani aujtt inp'woiinon , kau hot daarbij vor- tnrldr nopen* do zodon on p»hniikon dor liowonen* van die Mrr- Lrn nordon b<*ohou«d , ah* moerendooL** van tooju^iiifr to zijn ook op do bovolkin^ dor Kamraobaai, van kaa|» van don IIo.tIi tot Tandjon^r Sinora, mittgador* op dio dor S|joolman!d>aai , zoo- mol voor hon, dio zioh nabij do Mrnndoii ophondon, aN voor hon , dio h** ^olioiyto howonon , vortnit* hot uit ilo iiiiro-Aonnon UTurton i> gobloken, dat do zodon on ffowoonton dor zooironaam- do Alfoeron of beiybewoiirr* in dozo »*trokon woinii? of nit'tn vo*x*hilloti van hon , dio nwor nabij do Brandon vorblijf houtlon. IK* l\i|*>ou!i van Kainiani zijn tniddolnutig van goMalto, dooh ovor Iiot alfmneon good ifo**piord on knw htv >1. I)o klour van hunno huid i> donkerbruin ; hot hoofdliaar zwart , wollig on ?4ork pokrooad. IK» moo>to man n on hobbon oon golijk^Mirtiiron haard aU hot hoofdliaar mot vrij ztraro kriovol*, on Hujdon drzi 1 . ovon :\U don Kurd, om wangoti on kin, tor lontrto van I llijnland.M'hondtiimaf. Hot hoofdhaar dragon nunnon on v mum on niot laiiiror dan *J a I Rijnbndxho duiinon , on kridlon hot dan in olk.mdor. Sommigo man n on laton hot haar grooijon , on makoti aMan daar- %an, op hot \oor>to godoolto van hot hor >fd , korto v!orhton # *Hkc zij, of om hot hoofd logui-n . of *ol ovon :d*» op K .inn fa Unir* drio M'hoidingon tot op do kruin zatiioiivoosron. IK* vrou- «m orhtor vloohton hot haar niot. IK- goUabtrokkcn van nuuinrn on vroumm zijn rrgolmattg , 116 komst van de oorspronkelijke bewoners, dan van de vaste kust van Nieuw Guinea. Zware misdrijven zijn schier onbekend onder de Adieers. Kleine overtredingen , twisten of ligte verwondingen , ten gevolge van twist , worden naar gelang der meerdere of mindere belang- rijklieid der overtrading , door den radja alleen, dan wel bijge- staan door zijne mindere hoofden, onderzocht en afgedaan door het opleggen eener boete in goederen , ten behoeve van de be- leedigde party. In het mogelijke geval van het plegen van zware misdrijven wordt de zaak wel voorloopig onderzocht, doch wacht de beslissing en uitspraak daaromtrent op de komst van eenen der Tidoresche prinsen op Adie, wanneer deze, nam ens den Sultan van Tidore, dat eiland bezoeken. In oorlogen dooden zij de gevangenen of Snellen ze den kop niet, maar nemen de overwonnenen gevangen. Deze geven zij tegen losprijzen, welke de overwinnaar be- paalt, aan de bloedverwanten of betrekkingen der gevangenen terug. Komen deze hen niet lossen , dan verkoopt de overwin- naar de gevangenen aan anderen , of behoudt hen voor zich zelven , en worden zij dan, even als bij koop, als slaven beschouwd, doch goed behandeld. Zij maken in den oorlog van geene andere wapenen dan de hiervoren gemelde pijlen, bogen en lansen gebruik. De pijlen of lansen te vergiftigcn is hun evenwel onbekend Enkelen bedienen zieh ook van klewangs (kleine zwaarden) in den oorlog, welke zij van Cerammers inruilen. Vuurwapenen zijn nog slechis weinig bij deze inlanders in gebruik. Het lid der Commissie van Nieuw Guinea, belast met de leiding. (w. g) van der Goes. Gezien: de Commissie voor Nieuw Guinea. (w. g) Roijer // Beckman. // D r . J. 11. Croockewit. 118 bij ouderen van dagen scherp geteekend; liet voorhoofd is hoog, maar smal; de wenkbraauwen dik en gocd gewclfd; en hunne zwarte oogen zijn sprekend, duiden schranderlieid aan en zij zien dengene , die met lien spreekt , vri jraoedig in het gelaat De neus is tamelijk scherp vooruitstekende met breede vleugels; de lippen zijn dik; de tanden regelmatig, helder wit van kleur; en de kin een weinig puntig. Enkele mannen hebben borst, armen en beenen sterk met liaar begroeid, hetgeen hen een eenigzins ruw aanzien geeft, waarmede echter lmnne goede geaardheid niet overeenstemt. Over het algemeen zijn de mannen fraaijer van gelaatstrekken, dan de vrouwen, en de gehuwden met kinderen onder deze laatsten zijn verre van schoon te noemen. De mannen gaan gelieel naakt, met een bedeksel der schaam- deelen (de tjidako) uit een stuk katoen of een stuk gestagen boomschors bestaandc , met een vierkant lapje aan een band of koord voor het lijf nederhangende , en voor de andere helft tns- sclien de beenen doorgestoken en boven het achterdeel des lig- cliaams weder door het voorzegd koordje gestoken. Sominige mannen dragen om den benedenarm een uit zeeschel- pen niet onsierlijk met figuren besneden ring, dien zij in liunne jeugd om den arm doen en bij het uitzetten der ledematen op lateren leeftijd niet meer kunnen afleggen. Eenigen huimer dra- gen ook ringen van dik koperdraad, insgelijks om den arm. Om den bovenarm hebben de ineestc mannen en vrouwen een van fijn rotting of bladeren gevlochten, zeer sterk knellenden band , ter breedte van H 2 duim , welke nicuw zijnde met fi- guren is beteekend, doch later* gelieel zwart wordt en dan waarlijk niet gezegd kan worden, tot sieraad meer te strekken. Dergelijke banden dragen enkele mannen ook om het been boven de kuit. In de ooren hebben vele mannen kleine zilveren ringen. Zij, die deze niet bezitten, steken door de oorlellen kleine stukken koperdraad of hard hout. Vrouwen bezigen dergelijke versierselen niet Koralcn om den hals zijn bij deze inlanders zeldzaam en de bij die van Karoefa gebruikelijke talisman is hier onbekend. De meeste mannen t&toueren zich het voorhooid, en mannen en vrouwen branden zich met een stuk hout onregebnatige figuren op borst, buik en armen, hetgeen zij een sieraad noemen. 119 Kindoron ran boidorloi grelaoht loojion tot hun S** jaar jro- hool tuakt on lopifon Hun do tjidako nan. l)o vrouwon, wannoor f.ij in hot void nan dm arboid f.ijn, dragrn nirb* andor* dan cm tjidako, gohool golijk nan dio dor man n on , of wol nog met mi viorkanton lap op hot aohtordool do* liphaanu nodorluingondo. In hunno woninjrm ochtor, m wannoor vn i omdon haar l>o3oo- kon, dnufon aij oono anroiu?, wrlko do moitgos bovon, do jjo- huvdon Imodon don booxotn va>tmakon. Van hot Jtoor Mork uitstokon vnn hot dikkor aohtordool dos littchaam*, hot wol k bij moor zuidolijko volkon vnn Niouw (itiinoa i* waanronomon , i«*, bij do bowonor* van Knimnni, Karoofa on do Anrooiiibani o\or hot nliromoon niot* wnnrgonomon. I>o vooding*iiiiddolon doxor inlnndor* bo*tAan uit aanlvruohton, al» tibio, kladdio m labor; voortu uit ctjaprmf? on sa^o, wolko InaMo atij van (Vrammon* of wol van de bovolkinir van do lioirt %.m I«ukahia kooj»on; rich,* voor zoovoel do laat>ton botroft , mot praauwon dorwaart* bopovondo. Do voorwydo aanlvruohton , al- modo djapong, pi.^ntr on atiikorriot kwookon zij f.olf, of liovor, doon zulks do vrouwon , dio al don void- on htiistrboid vorrisrtiii on mnr bovondion, wnnnoor do vmohton gtmoid of iroplukt moo- ton vordon, daarmoilo bolaft zijn, on mot swaro vmchton boladon, io naar harr wonin^fon drafjon. Ho mannon hondm fioh sdooht* mot do jairt on do viwhorij nnlftlur. Wildo varkons drijvon xij op mot kloino, jrladhariiro hondon mot j»pit-*o ooron , on irhioton dan , wannoor wi varkon in do ongto * godrovon , hot mot hunno pijlon , of >tokon hot mot Un«on dood. Hot opkwookon van varkona is« bij hon niot in ifobruik. 