VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
voor het wezen , eene bedriegelyke verteoning voor de zaak zelve ‚nemen. Het is ‘er zeer verre van daan, dat wy Altyd het beste kiezen soak bedriegen wy ons niet zelden, met voor het beste aan te zien en te houden, ’t geen zulks inderdaad niet is, — Onder alle de verfchillende Schep: zelen dezes Aardkloots zyn ontegenzeggelyk de Menfchen de redelykften. Dat fchoon , dat kostelyk kleinood, de Rede, °t geen wel aangelegd ons de regte waarde der dim gen leert kennen, bezitten wy nog, Maar wy dragen ook tevens een bedorven Vieesch om,in welke de Rede , bello- ten , veelal ten eenemaal fchier verduisterd en belet word, om den Mensch ten dienfte te ftaan, Onze haršstogten, onze menigvuldige Begeerlykheden , worden g ig be ftreden, of door de zienelyke dingen geweldig aangevog- ten, en de uitkomst dezes ftryds valt dikwerf ten onzen nadeele nit; onze driften, aldus overmeesterd, {pannen dan zamen met de uiterlyke voorwerpen , en eindelyk word de kragt'onzer Rede ten eenenmgale overwonnen. —— Onze Redenering , aldus bedorven zynde, Delt alles in *t. werk, wend alle pogingen aan,om het weinige vermogen „dat'er van de Rede nog mogte avergebleven zyn, die zich nu en dan eens opwerpt, om tegenftand te bieden, van al haar vermogen te berooven, om haar ten eenemaal te ontzenu- wen. Op deze wyze ward dat groote licht dan in oan , 2’ ed rr" `. WOORDEN 800D. `i:. 432 boezem veelal nitgebluscht , of ten: minften ten grooten deele van zyn fchynzel beroofd. | ‚ Eene tweede reden , waarom men de weereld „en de dn, gen dezer weereld , zo vaak met moeite , met weerzin ver laat, is te vinden in de vaauwe betrekking, welke wy op onze Bloedverwanten hebben; deze maakt den Doed ver» fchrikkelyk , deze doet den Mensch naar het leven haken, en-met groote , zeer groote, tegenheid fterven. — Hoe bezwarelyk valt ons dikwils het verlies van eenen waarden Vriend of Blaedverwant; even op die zelfde wyze moet het hun ook hard vallen, ons te verlaten. —+#'Een fter- vende Vader, die met veel zorgen , met veel kommer voor zyne dierbare Huisvrouw en geliefde Kinderen ‚de onwaare deerbare Panden zyner Huwelyks-liefde , de kost won, en hun het beftaan bezorgde, bedenkt zieltogende, dat zy, daar hy van hun afgerukt (taat te worden, van eenen Bee fchermer, van eenen getrouwen Huisvader en Bezorger verftooken zullen zyn, en ligtyk gevaar konnen loopen, van in armoede , in kommer , met jammerlyke elenden, te moeten worftelen, === Voor zulk eenen moet de Dood verfchrikkelyk , ja zeer gevreeëd zyn. Desgelyks ook voor eene liefderyke Moeder , wanneer zy om haar Zuigeling denkt, die, aan hare Borften gezoogd, van deszelfs na» tourlyk voedzel, door den ontydigen dood der Moeder , beroofd zal worden. =- Dan, dan valt het fcheiden hards dan is de dood verfchrikkelyk ; dan, wanneer zo eene (ters vende Moeder, in de taatfte oogenblikken hares levens, haar teder pand voor °t jongst aanfchouwd , dat eerlang moederloos , ontbloot van hulp, aan eene booze en vere leidende weereld word overgelaten, en helaas; .…... Een goed Kristen ,’t is waar, zou met eene geruste gelatenheid in alle dezen op de Voorzienigheid kunnen vertrouwen 5 dog des menfchen vermogen , te zwak zynde, moet het vaak aan de overheerfchiende hartstogten gewonnen geven, Zie daar twee voorname reder, die zo dikmaals veroore zaaken , dat de Mensch , jazelfs een goed Kristen, met eene geweldige vrees en angstvalligheid voor den Dood is aan» gedaan. —=— Zo worden wy, maar al te veelvuldig , dôor onze driften overmeesterd-$ terwyl verkeerde driften ons. onze ware belangens uit het oog- doen verliezen, en al te dikwils aanzetten, om in tegendeel dingen na te jagen van geringere waarde , ja van oneindig minder aanbelang. ` —A Onze dierlyke Driften hebben op onze harter onbedenkelyk veel vermogen; en dewyl sy haren grond Íchynen ‘te heb: , i5 | en 439 OVER DE ALGEMEENE. ANGSTVALLIGHEID ben- in, de Natuür zelve , zo doen zy niet zelden dat geen, het welk in het zedelyk beftaan van den Mensch natuurlyk is , wyken voor °t geen met opzigt tot zyn dertek Leven natuurlyk is; en uit dien hoofde volgt men ligtlyk zyne driften en begeerlykheden vrylyk „zonder eenige de minfte befchroomdheid , op. ‚ Hier by zou men nog eene andere reden kunnen vot- gen, die zeer natuurlyk uit de laatstgemelde (chynt voort te vloeijen; namentlyk de zwakheid van ’s Menfchen ver- trouwen in vele gevallen , op de Godlyke Genade en Barm- bartigheid. — Deg de meeste Kristenen is het geloove veelal als eeu Mostertzaad , deeg) het op ieder ogenblik, by de geringfte onaangename omftandigheden , fchynt te bezwyken. -Maar weinigen bezitten die vaste, die onwan- kelbare zekerheid , welke hen als eene Rots, in °t midden van de barning en woede der baren, onbewegelyk vast doet (aan: die hun vertrouwen: niet last wankelen , zelfs in ’t aanzien van den Dood, fchoon hy hen aanvalle met alle zyne verfchrikkingen. — Der meesten geloof is in tegendeel een zeer zwak — cen wankelbaar geloof, Geen Kristen zal immer twyfaten , zelfs zal hy niet de aller ge- singíte twyfel faan „aan eenen Daat na dit leven „aan eenen beftendigen , aan eenen eeuwigduurenden {taat der Ziele hier. nemaals, He zal volmondig toeftemmen,, en met zya bt , art TTE KE A T \ GK" ` NOOR.DEN DOOD, © =. 439 hart die. belydehis orhhêlzen, dat zulk eem ftaat, ten aanr ziene der Gezaligden:,- gevolgd moet worden van einder Jooze Volmaaktheden - die men te vergeefs in dit leven ‚zou poogen:te:bejagen.-Dan , met betrekking, tot zich zel. ven, durft hy zich dikwils zo groot een geluk niet belo- _ ven. ~t- Wanneer menu hier nevens plaatst eenen Daat van eindeloos Ongeluk , van eeuwige Verdoemenis ; kan het niet wel anders zyn, aangezien de dingen nimmer fter- -ker affteken , dan wanneer zy nevens elkanderen geplaatst “worden, dan, zeg ik, kan "tr niet wel anders zyn, of de gedagten des Doods jagen al menigmalen de angstvalligfte vrees en bekommering ten bangen boezem in, Het onder= fcheid. dier twee Staten is, te groot, om geene aandoenin- ‚gen op het gemoed te maken ; terwyl al de verfcheidenheid van voorwerpen, die naast elkanderen Gain , ongetwyfeld terftond in ’t gezigt moet lpopene -in zulke omftandighe- ‚den nu js de Dood „gelyk hy in de Heilige Schrift te regt den, naam draagt; een Koning der verfchrikkinge….—— Zal het nu, pa dit alles „nog wel bezwaarlyk te begrypen zyn,. dat het getal der zulken klein, , ja zeer gering muet wezen, wier vertronwen zo onwankelbaar , zo onwrikbaar, wier Geloof zo:levendig is, dat zy kunnen Zeggen ; A al dood, de God my zelfs, zou ik daerom niet hopen ”? °t Is ze- kerlyk, dit bezeffende , niet te verwonderen , dat er maar weinigen zyn, die met een vrolyk hart, met een reik hale zend verlangen , de jongfte tonden, de alleruiterfte ogen» blikken hunnes levens , te gemgete zien, en met den Ou- den Simeon kunnen betuigen: „nu laat gy Heer uwen Dienstknegt gaan in vrede ngar uw woord ; want myne, oogen hebben uwe zaligheid gezien”; of met eenen Pau- lus wenfchen: ,, om ontbonden te worden „en met God te leven, als aynde zulks verre het beste”. Het getal zule ker meníchen , wier betuigingen met al die, hartelykheid , met al dat vertrouwen, als van eenen Simeon en Paulus gedaan worden , is ongetwyfeld klein. Ondertusfchen zyn "er nogtans voorbeelden van men{chen, die den tyd van hun verfcheien met vreugde te gemoete „zagen ,. die den „Dood met opene armen omhelsden ; die met het vastfte vere trouwen „met de onwankelbaarfte zekerheid , en tevens op de onverfchrokkenfte wyze de Eeuwigheid inftapten; die al juichende ftorven, verzekerd zynde, dat zy zouden vere zadigd worden. met eeuwige vreugde , met eindelooze blyd- ‘Schap, zo dra zy den eeuwigen Daod(laap hadden. aange- vangen; en na het ontwaken , beiden. naar. Zielen Lichaam e 449 OVER DE ALGBMEERE' ANGSTVALLICHEID met zulke goederen zouden verzadigd worden ; -— die- nooit oogên gezien, nooit ooren. gehoord hebben, noch immer in Te menfchen harte gyn opgeklommen”. se De Dood veter Martelaren zou hier van cer bevestiginge: kunnen (trek- ken, behalven dat et ook buiten,dezen nog andere voor- beelden voor händen zyn, Maar hoe klein. zal het geral der zulken wezen, tegens die geenen te rekenen, welke den tyd ‘van hun verfchelen met vrees , met zeer veele angstvallige bekommeringen, te gemoete zien? dat wam ktlend Geloof. is en blyft by vele Kristenen tot aan het einde hunnes levens, fchoon er ook anders gronds genoeg van vertrouwen voor hun zyn moge. — Velen blyven zeer zwak, en kinderen, in het Gelooves en hoe zeer zy behoorden op de Goedheid ‚op de Barmhartigheid Gods te vertrouwen, zo is het zelve by de meesten echter al te los, om, zonder angst of vrees, den Dood kloekmoedig tegen, en onder het Gezigt te treden. Zo lang men. deze Jevens-vyand nog op eenen zekeren afftand van zich be- - fchouwd , fchynt het geloof levendig, en het vertrouwen nog al vry vast; ten minten men twyfeld geenzins , of die ftelling is waaragtig, dat er voor den Vromen een ftaat van onbedenkelyke, van eeuwige Zaligheid zyn zal. Maar, wanneer men dezen Vyand nader komt, als dan word men veelal aah alle kanten met zeer vele twyfelingen en angst- walligheden omringd; dan word de Ziel benauwd; en van rontfomme aangevogten, van alle kanten met geweld be fprongen , door twyfelmoedige bekommeringen ; en men begint , met opzigt tot zieh zelven, te vreezen „of men wel op goeden grond ‚ met genoegzame zekerheid , dat Heil kan te gemoete zien$of men zich dien gelakftaat der Vro- ‚men wel zo vast beloven kan : of men niet veel eer reden heeft, om dien gedugten overgang van het Leven in de eindelooze Eeuwigheid te vreezen; of men-niet eer reden heeft om zich het erge voor te (tellen „dan zich met eene bedriegelyke hope te vleien, wegens een geluk , dat zyn deel niet zyn zal, — Dan, dan begint men voor dien Koning der verfchrikkieg veelal te beven! — En voor- waar, wie zal konnen ontkennen, dat de Dood, in zulk ‘een gezigt geplaatst, akelig en ontzaggelyk is? Wanneer een onderwerp van ons zeer begeerd, van alle kanten met zeer vele onzekerheden omgeven is, kan het onmogelyk dien levendigen indruk op het gemoed maken, den als of wy het zelve Klaar voor oogen’ hadden ; niet omwonden met die wolken of dikke novelon, welken het dea vaor t. a. gee l e we ke e ann en ed — mm H Cer REN t WOORDEN: pop e > AE gezigt bedekken. fratuuriyk wezen., dat ons het tydelyk leven te rekken veel aangenamer toefehynt, dan het zelve te eindigen. Laten wy , ten befluite, dit alles nog bekragtigen e door de overweging van de bekrompen kennis, die mer heeft van de Gelukzaligheden na dit Leven. In het al: gemeen weet men wel, dat zy oneindig. alle aardfche Ged lukzaligheden. zullen overtreffen 3 dat het een zeer uitned miend -eeuwig gewigte van Zalfgheden zyn zal; maar de; wyl wy eindig, en in dit Leven van zo vele ‘onvolmaakte heden 'otnringd zyn , moeten Wy , gevraagd wordende wat zal dan die groote Zaligheid uitmaken ? antwoors dens voorwaar ons verftand kan ze niet bevatten, ons eindig vernuft kan ze-niet bezeffen , en mèt één woord? wy weten het niet. , Dit weten wy (zegt de Apostel)” dat wy kinderen Gods zyns dog het is ons nog niet geo: eribaard wat wy zy zuilen. Maar wy weten: dat als Piy zal geopenbaafd zyn, wy Hem -zullen gelyk wezen ; wast wy zullen Hem zien, gelyk Hy is.” Wist die verlichte , en van God zo zeer geliefde Apostel, zo weis ig van den eeuwigen Gelukftaat na dit Leven ; hoe veel te minder zullen wy er van wetën , die zulk eene groote e zuik eene buitengewoohe Verlichting als deze Apostel e nimmet zyn deelagtig. geweest , noch nimmer indit Lee ven kunnen deelagtig worde. `. ‘ “Dit mange? eener genoegzame kennisfe dier Zaligheden verdooft, in eene zekere mate, in ons het vuur, dat veel leveridigef brahden zou,konden wy eene bevatting , eene jaiste bevatting, hebben vari het oneindige, — Dit ge- brek van kundigheden verwekt dus al dikmalen groote’ twyfelingeh in de Ziel, om dat zy de zaken eenigzins fchynt te omkleeden met onwaarfcehynelykheld; hier door geraakt ons geloof vaak aan °t wankelen , ons vertrou- wen aan °t waggelen , en °t maakt ons ongerust , bekom- merd en verlègen ; meer twyfelagtig dan vertrouwende doet het ns met veel bêangbtheid, met fchrik , met ‘eene zeer: grdòte” vrees dit Leven: verlaten, — En- zulks ig ve ook 4 442 OVER DE ALGEMEENE: ANGSTV,’ VOOR DEN DOOD, ook niet anders, Man een natuúrtyk gevolg van Veorwere pen, die ver buiten het gezigt geplaatst zyn. ‚ Wanneer wy nu alle deze-pgemoemde Reden eens met elkanderen verenigen , en. Se, dug zamen genomen, vot- gen, by. die algemeene vrees, welke de Alwyze Schep per in alle zyne Schepzelen: gelegd heeft voar dea Dood, die vrees om het Leven te verliezen , en de algemeene neiging, die, hen alle pogingen doet aanwenden, om het . zelve te behouden, te verlengen, en. te befchermen te- gens alles wat het zelve leed zqy-kunneg aandoen} wat- neer Wy „ zeg ik, indiervgege te. werk gaan, zullen wy voorwaar overtuigende reden genoeg ontdekken, om te kunnen begrypen , dat de, Vreeze des Doods allen men- fchen fchier eigen moet zyn,en hoe °t dierhalven gansch niet vreemd kunne voorkomen „dat bykans‘ alle Menfchen, en zelfs dezulken , die na den Dood eenen gelukkigen Staat te gemoet zien, natuurlyk beangst en bevreest zyn- de voor den Dood, eenen afkeer van den Dood hebben, en miet dan met weêrzin fteryen, Ga Ve De Ge , . BEN CASE EENE BREWK: MEE VERZWEERING. ` 44g EENE BREUK, TOT VERZWEERING OVERGEGAAN, WAAR IN HET GEDARMTE DOORBOORD BEVONDEN WERDT , EN WAAR UIT. VEELE WORMEN KWAMEN a ZONDER OPERATIE GENEEZEN. Door den Heer case, Meester Chirurgyn, enz. te Ca- hors en Quercy. Zin Vrouw in deeze Stad, genaamd. Cambouri, om- ` trent ‚zes.en dertig Daten oud, mager en droog van getteldheid, bloedryk, galagtig en ligt toornig, hadt geen andere dan, de gewoone toevallen der zwangerheid onder= vonden, tot dat haar, op eenen avond, na dat zy gegee« ten en zich zeer gramftoorig hadt gemaakt, een moeilyke braaking overkwam , welke zy geloofde te ontftaan uit een ` gebreklyke verteering der ípyze, welke zy van tyd te tyd onderhevig was geweeet. Zy zogt zich, in deezen (taat, te verligten door dezelfde middelen welken haar, in gelye ke omftandigheden, van nut waren geweest, doch te vere geefs; want in plaats van verligting welke zy verwagtte werdt het erger; en zy braakte drekftoffen-uit, als in hef- tige kolyken , met fpanning en ongevoeligheid van den on- derbuik. . Agt dagen bleef zy in deezen ftaat, zonder hul- pe te verdoéken. Als zy my hadt laaten roepen, vond ik een fterke en volle puls, de buik hard, pynlyk en gefpane nen, zy hadt in drie dagen geen afgang gehad, en braakte geftadig drekftoffen. Dit deedt my denken, dat haare toee vallen , welken zy aan, een kwaade fpysverteering toee fchreef, een andere oorzaak hadden. En hier in bedroog ik my niet; want na veel ondervraaging beleed zy, federt het overval , in, de Desch een’ dikte gekreegen te heb- ben, waar in zy zeide een groote brand te voelen; dan voorheen had zy noit iet van zulk een gezwel gehad.. Hier op onderzogt ik de plaatfe , met alle naauwkeu- righeid , en vond een aanmerklyk gezwel met ontftee- king, met gevoel van een reeds uitgeftort vogt 3 en het deel betastende werd ik baarblykelyk eenig geruisch ge- waar, als van gekneld pergament , waarom ik. met reden meende te vermoeden, ‘dat dit gezwel veroorzaakt wierdt door eene verplaatfing der deelen welken in. den buik vlottende zyn , doch nu gewurgd een darmbreuk maak- ten , de waare oorzaak van de opgemelde toevallen. Ik > ` a l ftel- e Ba O7 dass ftelde, tot redding, te werk aderlaatingen, klisteren en andere middelen, in zulke gevallen gebruiklyk : als, Don, vingen op dèn buik, welke zeef gefpannen was, én pop en op het gezwel, benevens een’ leefregel tegen Sa Ing, verzagtend en in zodanige gevallen te pas komende, Deeze dingen maatigden de braaking , deeden den buik minder gefpannen en gevoelig worden , verzagtten het ge zwel, en veranderden deszelfs roosagtige kleur. Men ging voort met deeze behandelings de Lyders ` braakte maar vyf maalen in vyftien outen, en (ep byu den geheelen nagt; maar hoe groot was haare verwonde ring, toen zy ontwaakende bevondt dat zy als in ae dreef ! Haar in deezen (taat ziende ,ftelde ik woor „de opt hing te vergrooten, om een vryer uitloop aan de etterigt ftoffe te verfchaffen , het gene zy niet wilde toeftaan. moest my vergenoegen met infpuitingen van Wond-midde ` Jen , welken de zwakheden, die haar overvielen, niet bee ` letteden; ook bleef de buik gefpannen, niet tegenftaande de Wond dagelyks wel etterde, doch een ftinkende reuk gaf. Wanneer, op den derden dag, de drekftoffen met de etter uit de Wonde kwamen, was de opening geftopt door jet, °t welk ik eerst dagt een ftukje van het vetvlies te we- zen ‚dan, tot myne verwondering „een leevende worm was, agt en een halve duim lang; vervolgens liepen de drek: Doten uit de wonde, onder de etter gemengd; dit deed! my niet langer twyfelen aan eene verbreeking van de rk: ken van het gedarmte; mynen fonde willende inbrengen, werd ik nog drie andere leevende wormen gewaar, va byna dezelfde lengte als de eerfte „en deezen werden ge volgd van eenige korrels van een appel welken de Lyde res den vorigen dag gegeeten hadt. ‚ In deeze omftandigheid raad ingenomen hebbende , meer de ik niets beters te kunnen doen , dan eene operatie, on het doorboorde gedarmte te geneezen; doch de Lydert ftelde zich hier volftrekt tegen, zeggende, liever te wil len fterven dan een enkele infhyding toe te laaten. A myne voorflagen verydeld ziende , moest ik my houdt by het doen van infpuitingen , pappen aan te leggen , kli teren te laaten zetten, waar by ik eenige wond-middelet voegde, en een behoorlyken levensregel. Ik zag de Li deres van dag tot dag, en alle dagen eenige wormen d de opening koomen.: Dan, hoe groot was myne verg” noeging, daar ik niets anders verwagtte dan deeze vrou“ ellendig te zien fterven, wanneer ik, in weinige dagers EENE BREUK MET VERZWEERING, 445 de Wórmen zag verdwynen (vyf en twintig waren "er uit- gekomen) en zelfs ook de drekftoffen, door den ge- ‘woonen weg afgaan; en de opening begon zichtbaar te flui- ten! Doch deeze ftilftand was niet van langen duur; want, agt dagen hierna, brak het lidteeken, het welk zich -hadt begonnen te vormen , weder open „en de etter en drekftof= fen liepen weder uit de opening; dit deedt my; niet zonder reden, vreezen voor een pypzweer te deezer plaatíe. Ik had echter met een zagte behandeling , zondert yzeren Zon- der vuur, en een naauwkeurig gevolgde levensregel, het geluk van de wond te zien fluiten, en met de natuur mede te werken om de drekftoffen den gewoonen weg te doen neemen. De Lyderes heeft na den 15 Juny (1770) geene wonde meer gehad; zonder wederkomst van eenig kwaad toeval, en geniet, fchoon zes maanden zwanger zynde , een volmaakte gezondheid, ZOG VAN EEN ROOZEN-KLEUR, UIT DE EENE BORST LEKe. KENDE VAN EEN VERSCH VERLOSTE KRAAMVROUW. Door den Heer vicer , Meester Chirurgyn te Saintes, Ekere Dame, in deeze Stad, Zeven en twintig jaaren oud van zeer gezonde ouders gebooren , én zelve zeer gezond en wel gefteld „beviel den 18 September (1770) van haar derde kind. Deeze laatfte verlosfing was niet minder voorlpóedig dan de voorgaánden. De kraamvrouw hadt geene zog-koortfe gehad, en het zog liep, veertien dagen lang, in overvloed uit de borften, na welken red het gene uit de regter borst lekte, fchielyk van kleur veranderde, dat is te zeggen , het maakte op de doeken , waar op het viel, een hooge roozen-kleur. Deeze uitvloeijing uit de regter borst duurde’ zeven dagen, terwyl het zog uit de andere borst zyn natuurlyke kleur behieldt. Men kan, naar myn oordeel, dit verfchynzel niet toefchryven aan onderhevige heid van, opftyging; de Juffrouw was altyd volkomen gee zond ook niet aan eenige ongefteldheid in het bloed, vere kreegen of aangeërfd; ten minften, ik heb niets gezien ’ welk my aanleiding gaf ditte vermoeden. De vrolykheid van geest, een gezonde kleur, goed aanzien, met één woord, alles gaf een zeer gelukkige gemaatigdheid te ken- pen. Wat'is toch de oorzaak van zulk een zeldzaam vere fchynzel? Waarom was het de ééne borst alleen eigen? V. DEEL. MENGELW. NO, IO. ` Kk BRIEF an6 BRIEF. , B RIEF , GAN DEN EERWAARDEN HEERE C. NOZEMAN OC) > aan `" de Schryvers der Ne Vuderlandftbe Letteroefeningen. MYN HEBREN! IN maer is my iets minder in den zin gekomen , dan den vermaerden en kundigen Schryver der Natuurlyke His- torie van Holland , Dottor J. LE FRANCQ VAN BEBKHEN , Cr- door te hebben willen beleedigep; en om welke re: den by my eene foort van Oorlogsverklaeringe doe , be- tuig ik, zelfs niet te kunnen gisten, , | Op zyn eerften aanval tegen my (f) „heb ik een volftrekt ftiilzwygen gehouden, en my niet opzettelyk willen vere weeren; dehkende dat myne onderteekénffpreuk:, hiert quod bomini non fit indagabile &e. , dor geen verftandig mensch alzoo volftrekt algemeen en orbepaeld verftaen of opgevat is, dat alles in bet Heelal, en boe ook gaemds voor den nietigen menfche naefpeurlyk door werklaerd geworden is. De woorden van Philemon , zoo als zy uit het Florilegium van STOBZUS by my overgenomen zyn, kunnen, teg zy men et geweld aen pleege', even. zoo weinig in zulk eenen volftrekten zio genomen wor den, als die van den wyzen Prediker, °t geene dat eg, weest is °t zelve zal "er zyn, én bet gedhe dat er gedaen is . % zelve zal fer gedaen worden , zoo dat er niets nieuws és onder de Zonne («); of ook als die van den Apostel, zoo iemant meent iet te zyn, daer by niets is, die bedriegt zig zelf in zyn gemoed (1); of ook als die andere, Jk ben in geen ding minder geweest dan de uitneemendfte Apostelen, boewel ik niets en ben. ($) | Het heeft niettemin den Heere LE FRANCQ VAN BERKHEY kunnen gelusten, my, om het gebruik der gemelde Spreu ke to befchouwen, en aen zyne Leezeren te vertoonen d i in (*) Op verzoek van den Eerw. Heer C. NOZEMAN , hebben wy niet kuunen weigeren deezen Brief in ons Mengelwerk plaats te geeven. (F) Naruurl, Historie van Holl. Ide Deels, 2de Stuk. bl. 794. Gol Pred. La ° (1) Gal. VI. 3. '(S)'2'Kor. XIL 11. a wf bats Ommee sch =a bd VAN Ç. NOZEMÂN. Bij Ap bet deer ongunftig daglicht van eenen gants Vertete- len en Verwaenden, Wel verre van zulke woorden, Nibil est guod bomini non fit indagabile &c., tot Zinfpreuk tege, bruiken, wil hy , eerbiediger jegens God, de Zedigheid. in acht neemen, en liever den vinger op den mond leggen! . Dit in der tyd orgemerkt hebbende laten voorbygaen 5. heb ik, naer °t fchynt , den Heer LE PRANCQ even daer. door vrypostiger gemacht in my andermael aen te lie». gen, en; zelfs zonder oorzraeke, te beleedigen. Niet anders dan Loffelyk dacht ik wegens hem , toen ik in myn Antwoord op de Vrage der Hollandfche Maet-- fchappye , Dada, 40 eh 41 , fchreef & „en eindelyk de Antwoorden e ZnO van W. VAN HAAZEN, als by uicftees kenheid, van J. LE FRANCQ VAN BERKHEY5 — in welk laetfte Antwoord iets opzettelyks voorkomt (doch het welk daernae door — PALLAS is beoordeeld geworden), betreffende de Korstmaekende Poel van Rackanje ”. Niet treedende in het gefchil „ welk daer over tusfchen. die twee heeren uie(taende was, gebruikte ik met voor« dacht geene meerdere woorden. Ik liet het by enkel i$ beoordesld berustens terwyl ik aen LE FRANCQ's goed ge- voelen jegens my met zoo weinige reden twyffelde, als. hy bed om het. wyne jegens zig te verdenken; inzonder- heid ook, daer ik hem nog op op bladze 33 van het ges zegde Antwoord met Lof vermeld had, Zeer kwalyk echter moet ik aen hem buiten myn weeten, verdiend hebben, dat hy my wederom , en ondanks die loffelyke meldingen zymes naems, aenvalt, in het jongst uitgegeeven: Stuk zyner Natuurlyke Historie van Holland, op bladz. 6/9, daer ik'met de uiterfte bevreemding zie, dat hy my onwaerschtiglyk , uit gebrek beide aen -aordeel cn befcheidenheid, voordraëgt als eenen die hem , met het, woord opsettelyk , befchaldigde van Bedrog of Eigenzinnige denkbeelden. ` es Ls Hy houdt dat waord opzettalyk voor eene meesteragtige. sitdrukking ; door dewelke ik hem zou hebben. willen ver- oordeelen (*). En nu; nae dat hy zig tegens de beoordeee ling van den Heere parzas wegens de Tuffteenige Ome. karsting in het meertje van Rackanje breedvoerig verdedigd. heeft, nu zal bet bem een Eere zyn, indien ik zyne Verhane deling over die Verfteening gunfhiger beoordeelé ; als welke Verhandeling door my , volgens zyne opvatting , voor cene ff © E ig- C°) Nat, Hist. van Holland, KL 1017. | Kk a 448 BRIEF Mistasting , en dat nog wel mer de al te barde uitdrukkinge van Opzettelykbeid was afgekeurd geworden. (*) Waer toch, beer Doftor! is oit die afkeuring door my gefchied? On- redelyk, zegt hy, was het, bem te verdenken , en vooral van pzettelykbeid te befchuldigen (+). De misdaad van Opzette- bykbeid ken ik niet genoeg, en waer ter plaetfe în myn Ant- «woord , of in eenig ander gefchrifte eene befchuldiging van Opzestelykbeid ten laste van den Heere LE FRANCQ VAN BERKHEY zy ingebragt, betuig ik niet te weeten. Volgens dien Schryver moet zy fchuilen in de woorden hier voor reeds aengehaeld, — by uitfteekendheid van J. LE FRANCQ VAN BERKHEY , in welk laetíte Antwoord iets opzet- Zelyks voorkomt betreffende de Korstmaekende Poel van Rackapje,” Dan, ik zou my zeer bedriegen, wanneer ie- mand, onzer taele kundig, daer in zelfs een zweemfel van eenige zoodanige Befcbuldiging’ of Veroordeelinge vinden kon. Het woord opzettelyk is door my in geenen ongewoonen zin gebezigd , maer in den zeer bekenden , om ‘er eenvou- diglyk mede uit te drukken, dat de Heer LE FRANCQ zig ; bepaeldelyk, in dat Antwoord toe gezet, en ‘er zig met overleg en in bedaerdheid van geest op uitgelegd had, om over de Korstmaekende Poel te Rackanje, als over een gants zonderling Verfchynfel , welks behandeling bekoord tot de Natuurlyke Historie van ons Land, te fchryven. Heeft dan , vraegde ik my zelve meermaelen, myn Heer LE FRANCQ myn Antwoord aen de Hollandfche Maetfchap- pye met zulk eene verblindheid en vooringenomenheid doorleezen, dat hem niet ééns , uit veelmaels , de goede zin en meening; waer in ik hee woord epzettelyk gebruikt heb, in de oogen heeft geftraeld ? Waer heb ik my van hetzelve oit bediend, om Bedrog of Eigenzinnigbeid aen te duiden? dy In dat Antwoord had de Natuurlyke Historiefchryver wan Holland duidelyk kunnen zien, op bladz. 9, dat ik de voorgeftelde Vraeg der Hollandfche Maetfchappye bepael- de , tot alleenlyk die Schryvers en Schriften — dewel- ken opzettelyk over dit of dat gedeelte van de Natuur lyke Historie onzes Lands handelen”; en, dat het werk van A. TREMBLEY Onder de Schriften moet geteld worden die over een gedeelte van onzes Lands Natuurlyke Historie met bl, 1006. TN déi Nat. Hist. van Holland. bl. 1018. 1019 VAN C.. NOZEMAN. 449 ef Set zyb gelchreeven”. Even zoo komt ,, opzettelyk en gebeel” wederom voor op bladz. so, en — met opzet en bepaeldelyk ”, bladz. rt, Heb ik den Heer LE FRANCQ door die uitdrukkinge beleedigd , dan heeft zyn tegene ` fchryver, de Heer PALLAS, dezelfde reden, om tegen my verbitterd te zyn; want in zyn geval gebruik ik het eigen „woord, aa met opzet”; en kort daer nae nog eens, op de- zelfde bladz, 29, zeg ik, even opzettelijk”. Wederom vindt men dat, bladz. 31e „, opzettelyk daer toe aengelegd, bladz, 375 en, s opzêttelyk flukjen” , bladz, 38. Heer LE FRANCQ VAN BERKHEY had uit dit zoo ge- duurig herhaeld gebruik der uitdrukKingen in myn voor- fchreeven Antwoord zopneklaer kunnen en behooren te zien, dat ik niets tèr wereld minder voorhadde , dan hem met dezelve, als met eene harde of meesteragtige uitdruk- linge, te boonen, te befcbuldigen, of te veroordeelen. Tot het wettiglyk gebruiken nu van de woorden , ,, met opzet, en opzetteljk”, in deezen goeden zin, geeft myne Moedertgel my het volkomenst recht, Wilde alde Heer Le FRANCQ in myn meergemeld „Antwoord den zin over’ hoofd zien, welke overal aen, die. woorden duidelyk bleek ge- hecht te- moeten worden, met één opf(lag. den van zyne ` ` HOOGSTRATEN'S En KILIANUS Woordenboeken had hy de on- gegrondheid zyner kwaedneemendheid kunnen ontdekken. Met opzet”, vertaelde dé eerstgenoemde, de induftria == deditâ operâ s- compaêlò &c,, ook Confilio en Con/uliÂ operá. Opzet (waer van opzettelyk, even als van gemak, gemake kelyk, enze) noemde de ander WVeurneemingbe, en hy vere tolkte het door Propofitum, inceptum, decretum , flatutum, infbitutuns , foopus , intentio:'En hy zegt dat ,, met. opzet en wille” „ betekent ex induftria, —- ftudio, confultòd, ca gitat , — animo deliberato aliquid facere. Hoe komt hier dan eenig denkbeeld te pas van Bedrog of Eigenzinnigheid ? en kan deeze beide zekerlyk ook met opzet en in eenig opzettelyk gefchrift vertoonen en pleegens gelyk het fommi- gen Leezeren kan toefchynen dat de Heer Lr FRANCQ in dit gedeelte van zyn Boek gedaen beet maer zeer verre is het er van daen, dat de meergemelde woorden, op zi zelven genomen, oit eenige verdenking of betichting van die Fouten te kennen geeven. Zoo kwalyk gegrond en redenloos dan deeze gants op- verdiende aenval tegen my is, zoo verkeerdelyk heeft pok dezelfde Heer Le FRANCQ geoordeeld, dat ik reeds. Kk 3 het 450 , ARIEPF het Eerfte Deel van zyne NVatuuripke Historie van Foland in handen had, toen ik myn bovengemeld Antwoord op de Wase der Hollasdícho Məaetíchappye gefchreeven heb. , Hy had er, zegt hy, een ionerlyk genoegen van, „dat by de guoftige doorblaedering van zyre aengevangene befcbry- ving uit eenige aengebaelde fhaelsjes däer Ap mogt hefpeuren®; en hy haelt, tot bewys ,. op den zand de 37fte bladzyde van myn Antwoord aen, o k zou hier kunnen vraegen „hoe het kan famengaen , dat de Heer LE FRANCQ VAN BERKHRY my aenzie voor een man die hem van Bedrog en Eigenzisnigbeid van denkbeelden -hardelyk en meesteragtig befchuidigde en veroordeelde ; en, niettemin, dat hy uit dat zelfde Antwoord met inner- lyk genoegen eene gunfbige doorbladering van zyne-befchry- vinge befpeurde? Liever wil ik hem gezegd hebben, dat de geheele periode , op bladz. 37 Mynes Antwoords, van veel laeter datum. is dan al het overige opftel , en dan de verzending zelfs van myne verhandelinge; en dat ik, toen ik dezelve fchreef en naor Haerlem afvaerdigde , niets gezien had van zyne Natuurlyke Historie van Hol Een geruimen tyd daer nae kwam my dezelve eerst ter hands en die periode , welke door hem :is aengehaeld „ is nage werk; ftaende hierom ook , -volgens order van de Mact- fchappye , afzonderlyk tusfchen twee haekjes gedrukt, Wanneer by gevolg myn Heer. LE PrRANCQ uit die.periode reden nam te beflaiten, dat ik zyn Berfte Deel reeds door- bladerd had, toen ik myn Antwoord opftelde, tastte hy geweldiglyk mis, door kennelyk verzuim van noedige op- jettendheid ; en was, overzulke, die des te graosere verwen- gering, die hy ons vertelt, zeer ohgegrond, dat ik, met myne uitdrukking van opzettebyk , łets' hem befchuldigende ‘ep veroordeelende bad gefchreeven. Rott. den 14den van | July 1771. Zie hier den letterlyken Inhoud van den Brief van den Eer- waarden Hee NOZEMAN , dien wy niet rgadaaam geoor- deeld hebben te plaatzen voor.denzelven onder het oog van den Heer LE FRANCQ VAN. BERKHRY gebragt te heb- ben; en deze heeft ons verzogt, hoofdzaaklyk, het vole ` gende uit zynen naam openlyk te melden, © ` `< +- "r Niet tegenttaande in den Brief van den Berm, Heer wg, EEMAN eenige zeer fcherpe giedrukkingen., (als, by voore beeld, die, adt gebrek beide aen oordeel en- befabeidanbeid 5) voorkomen: en ik my niet gefbooten beb asn: hen wodrd: ape zettelyk , als woord , maar zo als het in den Samerherg:voor komt ;in den zin, die het zelve heeft, met de berekkibg , in welke het zelve laat, toc bet oordeel van den Dees vate LAS , waar ih p myns oordeels, niet sluiter cene opkereelyke ftreek lag opgeflootens zal ík hierap egter niet aandringen. … — Niet tegenttaande dit alles, en met vaorbygaan van verdere verdrietolyke zintwisten en woordepvittery, ver Klaar ik opemiyk ten vollen vergenoegd te zyn, met de oi, - dere opheldering der uicdrukkinge , die my dubbelzinnig was woorgekomeo. Zyn Eerssaarden wérder bedaakënde:, voor de tofiykheid;, met welke zyn Eerwaarde- myo naam heeft gelieven te melden, betuig ik van harte te wenfchen, door eene goede verftandhouding , eenig nader licht van hem tcerlangen, door Sr mededeelen.zyner beroemde kundigheden inde Natuuriyke Historie, en wel byzonder in die der Voge- ten vaa ons Vaderland ; dewyl wy beiden het nut van it Vader. land , tot een dierbaar onderwerp onzer poogiogen , houden, Oestgeest 17 Aug. 177 1e Je LE FRANCQ VAN BERKHEY. Kk4 zie beid um denkbeelden te hebben willen veroor- ` H 452 KENIGE BYZONDERHEDEN DE en neen aem ee EENIGE BYZONDERHEDEN OMTRENT DE VORDERINGEN VAN ROELOF: van ZETTEN. Schoolmeester te Rhenoy in Gelderland in de KUNSTEN EN WETENS CHAPPEN. Non facile emergunt , quorum Virtutibus obftas Res angufla domi. ‘ En blyke, dat ‘er ook in ons Land zulken fchuilen e die het ver in de Kunften en Weetenfchappen zou- den brengen ‚indien zy daar toe edelmoedige Bevorderaars vonden L of door ruimer omftandigheden begunftigd wa- -ren5 doch thans geheel onbekend blyven, en hunne talen- ‘ten weinig ten algemeenen nutte befteeden kunnen , zullen -we den Leezer het volgende Vaderlandfche: voorbeeld voordraagen. ROELOF YAN ZETTEN Zag, in den jaare 1725, het eerfte daglicht in een Dorp van Gelderland, Zoelen geheeten , ge- Jegen naby de Stad Tbiel. Zyn Vader, geen Man van mid- delen zynde , doch een braaf en viytig Schoenmaaker; vondt zich deeze eenige Zoon , na dat hy, grooter ge- „worden , hadt leeren Jee zen, fchryven enz. verpligt zyne ‘Ouders , met zynen arbeid mr zelfde Ambagt tot zyn agt- tiende jaar by te aan, Zyne Moeder, zedert lang ‚in haa- ren Zoon iets gezien hebbende, dat hem „gelyk zy hoopte, verder dan tot een gemeenen Schoenmaakers knegt zou ` kunnen brengen, nam toen de vryheid van zich te vervoe- “gen by wylen den Hoog Ed. Gebooren Heer, den Baron ‚ PIECK, Heer van zZORLEN enz. en te verzoeken, dat haar Zoon tot knegt van den jongen Baron, in dat aanzienlyk Huis , mogt aangenoomen worden. De aangebooren wek daadigheid van gemelden Edelman beantwoordde „ ten eet, ften, aan den wensch der goede Moeder; Roelof verliet Zens Vaders winkel, en toog de livery van een Geldersch Edelman aan, die, des winters zyn verblyf in ’s Hage hou- dende , zorg droeg , dat zyn knegt in het fchryven , cyffe- ren „en de kennis van den Godsdienst, ten tyde van ledige puren, verderen voortgang maakte; tot dat hy meer dan gemeen bekwaam geoordeeld werdt, om openbaare bely- a l [3 ge PT VAN ROELOF :VAN ZETTEN. 455 dehis oan de Hervormde Leere te doen, Tien jaaren lang diende hy zynen Heer met alle getrouwheid en vlyt, wane neer het Schoolmeesters-ampt van Rhenoy, een klein dorp in de Betuwe , gelegen naby Asperen en Leerdam „open viel: welk Ampt hem werdt aangebooden, uit hoofde hy daar toe geene onbekwaame talenten hadt, en zeer voorbeeldig van leven was. Ñan Zetten nam dien aanbod, fchoon niet gefterkt door eene nadrukkelyke aanpryzing, uit oorzaake van den geringen loon , egter met blydíchap aan , in ’t jaar 1752, en heeft daar, federt dien tyd tot heden toe , de Kerk-en Schooldienften met eene voorbeeldige wakkere heid en vlyt waargenoomen, en zich byzonder door zyn gedrag veraangenaamd aan vier Predikanten, welke hy in dien. tyd aldaar gekend heeft. Het Qasrtier van Nymegen , verkoos hem daàr toe aan- Ttonds , waar toe dat der Veluwe mede zou overgegaan zyn, indien dat van Zutphen ook daar toe hadt gelieven over te hellen. Dan deeze aarzeling veroorzaakte, dat hy de be- doelde belooningen , op zyren waarlyk ongemeenen yver en noesten arbeid , niet zag volgen; naar welken hy egter Traakte , om zich tot grooter dingen in (aart te ftellen >: waar toe zyn Tra&tement van nog geen honderd geen fi door eene byzondere vrye gift van den Hoog Ed, Geboo- ren Baron PIECK VAN ZOELEN, thans Kamerheer by Zyue Doort. Hoogheid, ’sjsarlyks vermeerderd , niet toerefkte. Door deezen ongelukkigen uitflag zag hy zich dan geuood- zrakt, piet willende zyne bedieming verlaaten„ en tot deg Adelyken Huize van ZOELEN wederketren , `t geen men hem Bleef aanbieden , een klein Ruivertje te winnen, zou hy de kost hebben, met het maaken van Zonnewyzers 3 wyl de Stuurmanskúûnst , het Italiaansctt Boekhouden, en zyne andere kundigheden, hem daar geen duit tet verder beftaan uitleverden, Weldra waren de rondom gelegen Kerken , en Hoven van aanzienlyke Lieden met zyne Taahe Zonnewyzers, naar eiks (maak gemaakt, voorzien s doch toen hielden ook de inkomften , welke die Kunst bem bezorgde, geheel op: des hy befloot , om zieh bekend te -maaken in Helland, en aldaar de gunst der Liefhebberen te gewinnen , eenen te vervaardigen , waar uit men van zyne handigheid en bekwaamheid in dat flag van zaaken kon oordeelen. Hy ftelde dan eenen toe, die hem alleen aan bouwftoffen byna honderd gafden kostte, en verkegt dien aan den Wel Ed. Geftr. Heer ag jonc , Hees en Spanbroek, in Noóordbolland ; welke dat Kuastituk , waar in * Mans genie ten duidelykfte doorftraalt, op zyne Buiten» plaats, in °t gemelde Dorp ,' zal laaten plaatzen. Dt Dee ze Zonnewyzer is eene Macide in gedaante ven een agtkantigen toren 5 heeft eene hoogte van 5 voetens en eenen omtrek beneden van 64 duimen, zaamengefteid: uit So koperen Plaateri , die met de andere koperen Cirkels 6o ponden weegen, en door 429 fchroeven van rood koper ‚vast gezet zyn ; voorts heeft dezelve 48 Plaaten van beed, tot lofwerk met % Graveeryzer uitgewerkt, waar ven Bag, “migen verguld zyn , anderen hemielsblaaúw geverwd , op vergulde gronden liggen , naar dat ze zich bp "rt voors deeligfte aan het oog vertoonen. Rondom deese Muchine heeft hy drie en zestig ver/chiilende Zanter: Dës: ` ) `. a m e menen? am R a VAN RORLOF VAN ZETTEN, 495 Om een dutáelyker demkbeeld van dit Kunstftuk tå gee- ven, zuilen wy hier nog eene nadere befchryving lanten volgen , en met den grondflag beginnen. Hy begon eerst met een ronden agtkantigen fterken yzeren beugel, voot- zien met agt voeten , waar op de geheele Machtene-moest ftaan , toe te ftelten. Hiet aan hegtte hy eene ftevige eike plank , waar op het werk zou rusten. Boven deeze eerfte verdieping van agt Plaaten , bragt hy agt andere koperen Plaaten hooger op; in dier voege ge- fteld, dat ze de hoeken der agt onderften geheel affnee- den; vertoonende agt andere Zennewyzers, met vergulde fliften op een wit veld, met zwarte ftraalen , en vergulde vur-letters op een blaauwen grond , de hoeken werden wederom , gelyk die der voorigen gevuld met doorlugtig verguld lofwerk: dus hadt men zestien Zonnewyzers: bene. den. Boven dit tweede agttal Plaaten bedagt hy een agt- kantig Kapwerk , archyfswyze geboogen, verguld, en met blaauw lofwerk belegd. Dit Kapwerk kroonde hy met een rooten ronden Bol, voorzien met 32 platte kanten, bee nde uit zo veele aan een gefoudeerde koperen Plaatjes 5 vertoonende ieder eenen Zonnewyzer , gefchikt voor 34 byzondere Landfehappen , als Groenland , Rusland, Poten; Engeland, Frankryk, Spanje y Portugal, de Kaap de Goede D . f . oop s ` D #46. EENIGE BYZONDERH. VAN R. VAN ZETTEN. Heop; China, Japan, Palestina, enz. zynde elk deezer 33 Zennewyzers getekend, met den naam van ’t Landíchap, waar voor dezelve diende; en belegd met kleuren en ver- guldzel zo als de voorigen. Dus zag men tot hier toe agt- en veertig Zonnewyzers, Boven deezen ronden bol maakte hy eene agtkantige (pits, hol uitgewerkt, eindigende aan “ bovenfte des yzeren ftafs, die in °t midden deezer Me Gbiene ftondt; welke {pits mede blaauw geverwd, en met verguld lofwerk belegd werdt. Op deeze {pits plaatfte hy eindelyk eene doorluchtige Hemelfpheer van 14 duimen diameter , met veertien Zonnewyzers, zo dat men in ’t ge- heel drie-en: zestig Zonnewyzers aan dit Stuk telde, Aan deeze Spheer wrogt hy alle de kringen en boogen , die de Starrekundigen daar aan uitgedagt hebben; als den Kat, noëtiaal, Meridiaan, Topbeog, Poolskringen , Zodiac, Bok-en Kreefts-keerkringen , enz. De Zonnewyzers , die hy op deeze kringen maakte, gaf hy eene fchulpswyze gedaante, en fchroefde die van buiten daar op vast; zo dat de fraai- heid der Spheer behouden bleef, en door de 14 Zonnewy- zers, met kleuren gelyk de voorigen , vermeerderd werdt. Om deeze Macbiene onbefchadigd te vervoeren; of de- zelve "e Winters in den Tuin tegen het Weder te bedek- ken ; maakte hy eene houten kas , waar in men ze kon zetten , met twee ooren ter zyden ; waar door men een paar draagftokken kon fteeken , om ze elders te brengen. De ongeloofiyke arbeid, welke aan ° vervaardigen van dit fraaie Stuk geweest was, is de oorzaak, dat hy, by de Liefhebbers onbekend zynde , en niet weetende, of e een tweede begeerd zou werden , niet meer dan.dit eenige van dat foort tot nu toe gemaakt heeft. De genie, en han digheid des Mans, die nooit iets van dien ‘aart geleerd, en ` egter °t geheele Werk met eigen hand gemaakt heeft „-doet ons bejammeren , dat hy op een afgelegen Dorp woont; geene aanmoediging ontvangt , of gelegenheid heeft om voordeel met zyne kundigheden te doen, en die ten alge meenen nutte te befteeden. De waarheid.der bovengemel- de Latyníche Spreuke is ter onzer [merte maar alte zeer in deezen Man bevestigd : des we het billyk geoordeeld hebben deezen weg in te laan, om hem, waar °t mogelyk, bekender te maaken. Liefhebbers, die gezind zyn hem de behulpzaame hand te bieden, door hem werk te verfchaf- fen, kunnen hem over Leerdam befchryven, en gemeenlyk komt by ‘sjaarlyks in de maand May te Amfterdam.- WM, BEKNOPT BERIT DER REG. VAN RUSLAND. dy BEKNOPT BERIGT DER REGEERINGE VAN RUSLAND. Van den Jaare DCCCLXI tot MDCCLXVII. (Getrokken uit Abbé D'AUrEROCHES Voyage en Siberte,) Olgens de Rusfifcbe Jaarboeken is dat Koningryk , zints den Jaare 861 tot den Jaare 1596, beheerscht door eene opeenvolging van Prinfen , Groot Hertogen of Czaars van ’t zelfde Geflacht. De eerfte deezer Ryksbeftuurderen was RURICH, de laatíte FEDOR IWANOWICH. Staande den tyd van meer dan zevenhonderd Jaaren zyn de Oudfte Zoons, zonder eenigen twist, met hunne jongere Broedee ren of hunne Onderdaanen , elkander opgevolgd. Zo lang en ongeftoord eene Erfopvolging zou íchynen aan te dui- den , dat Rusland toen een vrye Staat was: maar dÉ zelfde Jaarboeken , en alle Gefchiedfchryvers verzekeren ons , dat dir Volk altoos door oppermagtige Vorften geregeerd wierd. FEDOR IWANOWICH ftierf in den Jaare 1596, geene Kinders nalaatende. Eenige Gefchiedfchryvers beweeren dat hy, ale mede zyne Dogter , met vergift van kant gehol- pen is, door BORIS GOBONOW, zyn Staatsdienaar en Gun-: fteling. De Prinfes ftierf voor haaren Vader. Boris cono- Now groot gezag gekreegen hebbende, onder de regeering van Czaar FEDOR , deedt den jongen DEMETRIUS, wettigen Erfgenaame der kroone, in den Jaare 1597, te UgÂcz , om hals brengen: en maakte daarop den Moordenaar van wien hy zich bediend hadt, van kant. Het kasteel van Uglicz werd, op zyn bevel, omzet en eenige Inwoonders van de Stad gedood , ten einde hy door dit bedryf onfchuldig mogt. fchynen , en een doorfteekend bewys geeven van zyne vera kleefdheid aan het Koninglyk Huis. Deeze geweldige Dwingeland liet het hier by niet berusten; hy vervolgde ook , onder allerlei voorwendzels , alle de Vorften , die eenigen eisch op den Throon konden hebben, als mede alle Amptenaars aan hun verbonden ; dus , misdaad op mise. 