VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
cert men my hier te gemoete, „ dat zy gefteld. zyn om tot voorbeelden aan de geheele wereld te ftrekken.” Ik vraag, waar van? En antwoordt, dat zy voorbeelden moeten weezen van alles wat waarlyk deugdzaam, lof- waardig en regt is; —— maar niet van Geestdryvery en Bygeloof; niet van een flreng, grommig en zemelknoopend gedrag; niet van droef- en zwaargeestigheid; niet van een trotfche en verfmaadende afzondering van de wereld ; niet van een der wyze en goede Voorzienigheid bedillend ge- drag in het verfmaaden van de genietingen der ZLeevens- aangenaamheden en verkwikkingen, welke GoD gunstryk den bewoonderen deezer aarde toereikt. —— Want deeze dingen zyn zo verre van gedeelten der waare Godsvrugc Uit te maaken, dat ze veeleer den naam van het tegen- Hh 3 | overe 418 BEDENKINGEN OVER DE PLIGTEN overgeftelde mogen draagen —— waare Godsvrugt be. ftaat grootendeels in het volbrengen der Zamenleevings- deugden, en haare wegen worden door saLomo befchree. ven als wegên van lieflykheid, en hy“ noemt alle haare pa- den paden des Vredes *), Vergùn “hiet nog by te voegen, °t geen zeer dik- wyls te paste kan komen, dat, indien gy-eenig ongunítig vooroordeel of begrip tegen uwen Leeraar hebt opgevat, het uw pligt is de ʻeerite gelegenheid waar te neemen, oms’in een vry en openhartig onderhoud over dit onder- werp, dat vooroordeel of begrip weg te neemen, en niet toe te laaten, dat het zich westige en opgroeije, en daar door zo diep inwortele, dat het onwitrooybaar worde, == Misfchien kan het geval eene uitlegging krygen, die ge- heel voldoet ; of althans de oorzaak van kwaalykneeming zeer verzagt. Doch, wat hier van ook zyn moge, het is een lydig onregt, het Character eens Leeraars aangedaan, hem niet in de gelegenheid te ftellen om zich zelven van blaam ‘te zuiveren; of vooroordeelen tegen hem te behouden en aan te kweeken, zonder verzekerd te weezen van dere zelver wel- of kwaalyk- gegrondheid. — Volgde men dien zelfden regel ten opzigte van de menfchen in °t alge- meen , die men ten nadeele van eens Leeraars Character zo ligt aanneemt, dan zou, de erg- en kwaad- denken- heid der wereld in aanmerking genomen zynde, als mede hoe gereedlyk men mistast en overhelt om ten kwaade te duiden, algemeene tweedragt,en onderling leed berokkenen, onvermydelyk weezen. De laatfte raadgeeving , welke ik ten deezen opzigte voor te en heb, (die misfchien meer van een enkel ha we an ftrikt a en van een Godsdienftigen aart is,) beftaat hier in, dat de Leden eener Christen - Ge- meente hunnen Leeraar, zo min mogelyk, betrekken in hunne byzondere gefchillen en oncenigheden, of hem tot Scheidsman en Regter inroepen; ten einde hy zyne ag- ting niet verlieze by de eene of andere der twistende Partyen ; en daar door zyne nuttigheid over het geheel verlooren gaa, Dat zy liever, in dit geval, de zaak brengen voor andere Vrienden, die misfchien gelyke bee kwaamheden hebben, om in netelige en duistere gevallen van dien aart te beflisfen, en minder gevaar loopen van -~ aane . (*) SerEyK., IIl: 17» . DER EUANGELIE- BEDIENAAREN, ENZ, 419 aanftoot te geeven. —— Doch, indien gevallen van dee- zen aart onder de kennisneeming van den Leeraar moeten komen , vordert de algemeene regtvaardigheid , dat het hem vergund zy met volmaakte vryheid te oordeelen, zo als de billykheid der zaake hem toefchynt te vorderen ; en dat zich niemand belge over °t geen hy oordeelt een regtmaatige uitwyzing des gêvals te weezen. k heb geoordeeld van deeze byzonderheid bepaald te moeten gewaagen ; dewyl ik weet, dat zulks fomtyds enverzoenlyke verdeeldheden heeft veroorzaakt 5 en ’t is, in de daad, zeer eigenaartig, een ryke fpringwelle van tweedragt, Maar, indien een Leeraar mishandeld of ver- wolgd wordt, uit deezen of anderen hoofde, is het de plig: der Gemeente hem te verdeedigen, zyne eer en braaf- eid te handhaaven. Het is alleronedelmoedigst, allerlaagst, hem in zulk een geval te verlaaten (wanneer hy lyden moet om het onlosmaaklyk aankleeven van de zaak der waarheid en der eerlykheid), welk ook het charaâer en de magt zyns verdrukkers moge weezen. Zulk een laage verraadelyke toegeeflykheid in de zodanigen, die de Leer- aar regt hadt om te verwagten dat zyne Vrienden zouden weezen en handhaavers zyner on/chuld, kan hem niet ale leen buiten ftaat ftellen, om, ten tyde van zulk een on- gelukkigen en onverdienden zamenloop van hem be- nadeelende oorzaaken, van dienst te zyn; maar ook zyne nuttigheid, voor het toekomende, grootendeels wegs neemen. | l BEDENKINGEN OVER DE MOGELYKHEID VAN DE GEHEELE UITROEIJING DER KINDERZIEKTE. Getrokken uit eene Verhandeling over die ftoffe van C. G. GRUNER, Hoog- leeraar te Jena. e Gefchiedkunde en de Analogie pleiten voor de mo» elykheid eener geheele vernietiging der Kinderpok- jes. ledere aanfteekende ziekteftoffe kan , onder zekere voorwaarden, afgekeerd worden, zo men maar de. mid- delen, die tot zodanig een oogmerk dienen moeten, wil aanwenden. De meer of min gemaklyke demping van. zodanig een kwaad bepaalt, ten deezen opzichte, niets. Volksziekten , wier is kennelyk gelegen is in En 420 BEDENKINGEN OVER DE UITROEIJING befinettende ziekteftoffe , kunnen verminderd en eindelyk geheel verdelgd worden, wanneer men het aanvoeren van zomig een vergift, op de best gefchiktfte wyze, ver- indert, De magenta ved is eene aloude Oosterfche Ziekte; ge- duurende de Middeleeuwen woedde dezelve met geen mindere hevigheid in het Westen, voornaamelyk na het wederkeeren der Kruisvaarders. Met dat alles hebben de Leproozenhuizen, en de andere ten dien einde genomene maatregelen, om de aangeftokenen geheelenal van de Ge- zonden af te fcheiden, zo veel uitgewerkt, dat thans byna geene waare Melaatfchen meer gevonden worden, en die, welke ’er voor gaan, doorgaans aan andere min kwaad- aartide huidziekten zukkelen. Toen zich, in onze dagen, deeze ziekte, denkelyk op nieuw ‘uit het Oosten aange- bragt, te Martigues vernieuwde, beperkte men de alleen- leevende aangeftokenen in hunne wooningen; men ver- baod hen het huwelyk, om dat deeze kwaal zich door de voortteeling vermenigvuldigt ; de overigen , die verda waren van befmet te zyn, wierden in het Leproozenhuis plaatst, en dus wierd eat het verder voortlaopen en fchriklyke kwaale verhinderd, De Pest is de tweede hoofdkwaal, die, van de oudfte tyden af, door mededeeling van zyn vergift, de grootfte verwoestingen onder het menschdom heeft aangerigt. Deeze ziekte tast alle menfchen , zonder onderfcheid , aan; zy is zeer befmetlyk en moorddaadig ; haare fmete ftoffe deelt zich gemaklyk aan allerleye ftoffen, kleederen en eetwaaren, mede 5 zy kan daar mede vervoerd wor- den, en zy behoudt haare befmettende hoedanigheden geduuréndé een zeer langen tyd. Met dat alles is deeze ziekte in onze Gewesten uitgeroeid, door de menigvuldige verftandige inftellingen , waar door het medevoeren der befmetting uit het Oosten zo bezwaârlyk wordt ge- maakt. En waarom zou men, door gelykzoortige midde- len , de uitbreiding van het Pokvergift niet kunnen vere hinderen ? l ii De Geneesheeren, die, vooral uit liefde voor de Inen- ting, gelyk MARET, de uitroeijing onmogelyk achten, brengen hier tegen in, dat de Kinderpokken geneeslyk zyn; dat zy niet fteeds alomme heerfchen; dat ’er, ten ergften gerekend , flegts een vierde gedeelte der aangeftokenen omkomt, enz. Zulke redene@ringen betekenen weinig: doch er zyn npg meerdere zwaarigheden, in. den aart van het DER KINDERZIEKTE. 42l het Pokvergift zelven gelegen. „, Het Pokvergift (zegt » MARET) hecht zich vast aan alle lichaamen die het ‚‚ kan bereiken, aan het vuil linnen, alle linnen, wollen » En zyden kleederen, enz.; insgelyks aan leder, papier, s» vruchten en andere voedzelen. Het zelfde vergift ver- s» mengt zich met het water , den wyn en alle andere ə» dranken. Het onthoudt zich maanden lang in de lucht, s zonder dat het verandering ondergaat; terwyl het bee » fmettend vermogen, zo het niet te veel aan de lucht is » blootgefteld, ten minften een jaar lang kan duuren, en s» jaaren lang, wanneer het naauwkeurig wordt opgefloo= » ten, Dit vergift is verder van een vasten aart; wan- s» neer hetzelve is opgedroogd „is het, noch door het 9 enen noch door den fynften reuk, kenbaar. De aane » Iteekende kracht is zo ontzettend, dat een onzichtbaar s» deeltje eener zodanige (toffe, tot het op nieuw voort- » brengen deezer kwaale, voldoende is, en dat men op » deeze wyze het vergift van het eene einde der Wereld s» tot het andere kan overbrengen.” Is deeze {childery in allen deele waarachtig, zo is de vraag: welke ziekte verdient het ernftigst opzicht der Politie , en derzelver krachtdaadigfte poogingen om eene volkomene uitroeijing te bewerken; de Pest of de Kins. derziekte? Zy, die dit, ten opzichte der laatstgemelde kwaal, onmogelyk achten, komen nu verder voor den dag met de geweldige zwaarigheden in de uitvoering; als daar zyn: de ongefchiktheid des menschdoms, om zich te onderwerpen aan de burgerlyke inftellingen , die tot zodanig een oogmerk vereischt worden; gebrek aan doorzicht en overtuiging ; iden in de uitvoering der genomene maatregelen; teleurítelling door het niet vol- komen bereiken van °t zei aa oogmerk ; flapheid in. het uitvoeren van het gebodene; nalaatigheid of onwil- ligheid der nabuuren , om gelykzoortige voorzatgen te neemen, enz. Op dezelfde wyze redeneerde men ook, toen de eerfte proeven genomen wierden om het voort- loopen der Pestziekte te bepaalen, en nogthans heeft men het, door ftandvastig aanhouden, zo verre gebragt, dat. dan deeze befmetlyke kwaale paal en perk gefteld is. Edoch zal in deezen iets heilzaams verricht worden , dan moeten de Vorften, en de Uitvoerende Magten der Gemeenebesten , zich vereenigen, om alle maatregelen , die tot uitroeijing eener zo geweldige kwaal kunnen ftrek- Hh 5 ken A22 BEDENKINGEN OVER DE UITROEIJING ken, alomme, en zonder eenige uitzondering, ten HEE Joan, uit te voeren; wanneer zulks geenzins onmogelyk fchynt, De middelen, die het best gefchikt fchynen om de begeerde vernietiging der Kinderziekte te wege te bren- gen, zyn de volgende. Vooreerst: De verhindering van allen Omgang en Koophandel met de befmette Plaatzen, Deeze voorzorg is zeer uitvoerbaar; en indien dezelve van den beginne aan met behoorlyken yver in het oo wordt gehouden, zal het verfpreiden van het Pokvergift zeer bezwaarlyk , zo niet geheel onmogelyk , gemaakt worden, Indien eenmaal de Beftuurers van Gewesten en Steden konden goedvinden aan alle hunne nabuuren ken- nis te geeven van het uitbreeken deezer ziekte; indien iedere Overigheid de Ingezetenen tot deelneeming aan dee- zen maatregel verplichtte; indien ieder Dorp door zyn& Wagts zorgen liet, dat niemand , van zodanig een aati- geftoken plaats komende, aldaar wierd toegelaaten ; indien icder burger, in wiens huis de Pokjes mogten ontftaan Zyn» zich vrywilliglyk onthield van alle niet volftrekt noodzaaklyke verkeering met andere menfchen, —— ZOU men reeds eene groote fchrede gedaan hebben tot uit- roeijing van dit verderflyk kwaad , zonder eenige buitene gewoone moeite of kosten, Het tweede middel is sen Cordon aan de Grenzen dier Plaatzen, van welke de Pokjes zouden kunnen worden aan- gebragt. Doorgaans openbaaren zy zich op eene enkele plaats. De Regeering van zodanig een Stad of Do zou dus haare burgers behooren te waarfchuwen, om zic in geene verkeering of handel met de nabuuren in te Jaaten, en teffens kennis dienen te geeven, aan de na- buurige Rechtsgebieden , van het ontftaan der ziekte, Deeze behoorden dan daarentegen de naar hen leidende toegangen meer dan naar gewoonte tè bezetten, en nie- mand, die van zodanig eene plaats komt, het zy Inwoo- ner, het zy Reiziger, door te laateh. Ras zou dit vuren gaans in de rondte bekend zyn, en elk noodzaaken op zyne hoede te zyn. meerder gewigt zou zyn, hoe te handelen, zo de befinet- ting inviel ten tyde van den Oogst? In zulke gevallen had men maar alleen het loflyk voorbeeld te volgen van den overleden Graaf VAN KÖSTRITZ , die, zo ras zich de Roodeloop ergens, op een zyner Dorpen, open- baarde , zodanig eene plaats deed affluiten , en het werk van den Oogst verrichten, door de nabuuren. Dit had ten gevolge , dat de laatften doorgaans van de bee fmetting vry bleeven; terwyl de Zieken gerust wiers den gefteld wegens het bezorgen van hun toekomftigen ' nooddruft. , | Het laatfte middel ís eene zoort van Quarantaine, dat is eene twintig- of liever veertigdaagfche afzondering der anderzins reeds geneezene Lyders van de Gezonden, na dat teffens alle elders befchreevene reinigingsmiddelen zyn in het werk gefteld. De grond deezes gebods ligt in de mogelykheid van het verbreiden der befmetting, wanneer de geneezenen zich, zonder eenige eh weder onder de algemeene zamenleeving vermengen. Die zich ’ | aan 424 OVER DE UITROEIJING DER KINDERZIEKTE. d aan de eerstgenoemde voorzorgen onderworpen heeft, kay dit laatfte bèvel ook nog wel in acht neemen. Aanmerkingen van den Redaäcur, Daar het Pokvergift in alle linnen en wollen kleede- ren, gelyk ook in de bedden, door middel van de etter, indringt, en, dus bewaard wordende, zich, na verloop van veele jaaren, weder kan openbaaren, zonder dat men de waare oorzaak der plotzelyk herbooren Epidemie kan ontdekken, zal tot het voorgeftelde oogmerk niets dienfti- ger zyn, dan dat de Regeering der plaats, in ieder huis, na het afloopen der ziekte, daar een allernaauwkeurigst onderzoek naar laate doen, om alles, het geen niet on- betwistbaar door wasfchen en zwavelen kan worden ge- reinigd , onder een weltrekkenden fchoorfteen te doen verbranden, en allen verkoop van befmette bedden , enz. onder zwaare ftraffen doe verbieden. Dergelyke maatregelen behoorden in een wel ingerichten Burger- ftaat ook genomen te wdtden omtrent de nagelaaten bed- den en kleederen, niet alleen van menfchen die door andere koortzige befmetlyke ‘ziekten zyn omgekömen , sand ook van hen die door de Feering, enz, zyn weg= erukt. > r Daar ook uit eenige voorbeelden fchynt te blyken, dat de Lyken der aan Pokjes geftorvene perfoonen hun vergift jaaren lang in eene welgeflootene doodkist by zich behouden, en dat het onverhoeds openen eener zodanige kist, zelfs na verloop van twintig jaaren, aanleiding kan geeven tot eene vernieuwde Epidemie, — zal, tot het bedoelde oogmerk , de uitroeijing der Kinderziekte., ‘ook noodig zyn deeze Lyken in zeer dun verganglyk hout te kisten, ze op eene afzonderlyke plaats ter aarde te beftellen, en te gebieden, dat zodanig een graf niet, dan na verloop van by voorbeeld vyftig jaaren, moge geq. pend worden, | ZON- VOORVAL MET EENIGE BYENZWERMEN. 425 ZONDERLING EN GEDUCHT VOORVAL MET EENIGE BYENZWERMEN. i E” Voerman van Roermonde op de Stad *s Bosch , de Veih genaamd, reed, op den 25 July 17698, met zyne Vrachtkar ; met drie ftevige Paarden, voor elkans= der gefpannén , by het Dorp Myl, aan de grenzen van Peeland, buiten het territoir deezer Republiek, gelegen, langs eene zogenaamde Byenhall; eene plaats, waar ver- fcheide Korven met Byen naast elkander ftaan. Eenige Byen von uit die Korven, en plaatíteh zich op een der voor de Kar gefpannen Paarden. De Voerman ver- joeg die Byen , en doodde ‘et eenige van. Wel ras vereenigden zich alle de Byen der naastftaande Korven, en vielen met zodanig geweld op de drie Paarden, den Voerman, en eeh ruw-hairigen Hond, die naast de Kar liep, aan, dat, binnen korten tyd, een der Paarden, door de fteeken van een dikken drom Byen, op de plaats zelve doodbleef , en de twee andere Paarden kort daar- na mede geftorven zyn; terwyl insgelyks de Hond, door het fteeken der Byen dik opgezwollen , geftorven is. De Voerman trachtte wel, door allerlei middelen, den drom Byen, die op hem aanviel, van zyn aangezicht en handen, al loopende , af te weerenh , en wierd daarin door eenige lieden, met takken van boomen gewapend, geholpefi; maar ook deeze, óp hunne beurt door de Byen vervolgd, moesten de vlucht neemen: de Voerman, in- tusfchen , gelukkig in een huis geraakt , was zodanig door de Byen geftoken , dat hy niet buiten levensgevaar geweest is. Nien | Zie daar een Zotiderling Voorval, ’t welk ik gemeend heb Ul. te moeten mededeelen, ten einde hetzelve, tot waarfchuwing, aan °t Publiek bekend te maaken. —— Het komt my niet onwaarfchynlyk voor, dat onder de weinige Byer, welke zich, by het begin der gebeurtenis, op een der Paárden geplaatst hadden, en die door den Voerman gedood zyn , eene Moederbye of eene zoge- naamde Koningin, of eenig ander groot petfonage uit eene der Bakone, geweest ży, wier dood, door haare kinderen of onderhoorigen, op zo eene verfchriklyke wy- ze gewrooken is. In den Haag, B. DONKER CURTIUS. den 30 July 1798, pr 426 AANMERKINGEN , Cad ann jan i MA à gn A Hr NEP l AANMERKINGEN OVER DE LANDENGTE VAN SUEZ, EN OVER DE MOGELYKHEID VAN DE VEREENIGING DER ROODE EN MIDDELLANDSCHE ZEEËN: (Uit het Fransch.) ro men immer de vereeniging der Roode Zee met dé Middellandfche konde te wege brengen, zou, in zeke- ren zin, de gedaante der Wereld veranderen, China et Frankryk zouden, als °t ware, nabuuren worden. Men zou het noodlot dier barbaarfche Eeuwen beklaagen, ges duurende welke de Europeaanen, die naar Afie wilden reizen , verpligt waren rondom Africa te zeilen. En Frankryk zou bloeijen door de vernietiging van den En- gelfchen Koophandel , die dan noodwendig ten gronde zou gaan. Om zich een denkbeeld te maaken van het gewigtig verfchil tusfchen de beide wegen, om uit Europa, ter zee; naar de Indiën te reizen, behoeft men alleen in aanmer- king te neemen, dat de Schepen doorgaans binnen veer- “tien of twintig dagen van Marfeille naar Alexandrie kun- nen zeilen, Dat de goederen van daar binnen den tyd van vier dagen naar Cairo kunnen worden overgevoerds Dat de reis van Cairo naar Suez insgelyks in drie dagen kan worden volbragt. Dat men, eindelyk, doorgaans; vooral geduurende de goede Mausfons, van Suez naar Su- ratte in dertig of vyf en dertig dagen kan zeilen. Zo dat het, langs deezen weg, niet onmogelyk zou zyn, een brief van Parys naar Suratte in vyftig dagen tyds te be- zorgen. Ondertusfchen valt hier wederom tegen aan té merken; dat de terugreize niet zo gemaklyk is 5 dewyl men, geduurende den meesten tyd des jaars, op die reis ze, met tegenwinden te kampen heeft, Dan geduurende het Voorjaar en den Herfst ontbreekt het ook niet aan nftige winden, die de vaart van de Straat van Babel- andel naar Suez zeer doenlyk maaken; waarom ook de Turken en Arabieren, die zeer flegte Zeelieden zyn, deeze reis nimmer in andere jaargetyden onderneemen. Wanneer nu de Handel langs deezen weg eenmaal behoorlyk ge- vestigd is, zal het niet bezwaarlyk vallen, de tyden van den gefchikten Mousfon tot de terugreizen naauwkeuriger te bepaalen, en de reizen daar naar te fchikken, cox ki OVER DE LANDENGTE VAN SUEZ. … 427 walt hieromtrent aan te merken , dat de Roode Zee, var de Straat tot aan Suez, overal eene wydte heeft van veertig mylen, en dat niet alleen de Europeaanen beter Zeelieden zyn, dan de Arabieren; maar dat hunne Schee pen ook oneindig beter by den wind zeilen. Zo dat dee- ze terugreize, op minder gefchikte tyden, wel voor de Oosterlingen , maar geenzins voor de Europeaanen, on- doenlyk zoude zyn; te meer daar zy in dit geval altoog de vloeden te baat hebben, en geduurende de ebben kune nen voor anker liggen. De tegenwoordige omftandigheden hebben in Europa de aloude Vraag doen herbooren worden, of het niet moge- Iyk zou zyn, de Landengte van Suez door te graaven, en daar door langs een niet weinig verkorten weg naar de Oost- Indiën te vaaren. De beroemde nuFFoN heeft omtrent dit gewigtig onder- werp eene Een medegedeeld, die onderzogt dient te worden. y is naamelyk van gevoelen, dat de Middel« landfche Zee veel laager ligt» dan het waterpas der Rooe de Zee en des Oceaans. Aanftonds valt in het oog , dat niets meerder ftrydt tegen de wetten der Natuurkunde en der Waterwerktuigkunde , dan twee Zeeën te onderftel. ‘len, die met elkanderen gemeenfchap hebben, en echtet van een verfchillend waterpas zouden zyn. BUFFON aeoe zyn gevoelen, ‘voornaamelyk, op den loop des rooms in de Straat van Gibraltar, door welken het water, vari het Westen naar het Oosten, naar binnen wordt ge- voerd; welk verfchynzel, zyns erachtens, genoegzaam is ; om te bewyzen, dat het water in den Oceaan hooger ftaat dan in de Middellandfche Zee, en dat het bed van den Oceaan in die Zee hellende afloopt. De redeneering van den Heer DE BUFFON is voorzes ker zeer toepasfelyk op Rivieren, om dat men weet s dat in dezelve altoos eene helling van het bedde plaats moet hebben; doch ten opzichte der Zeeën bewyst zo. danig eene gevolgtrekking te veel. Want, wanneer men dus ten opzichte der Zeeën wilde redekavelen , zou daar uit volgen, dat dezelve nergens waterpas zyn; om dat men in dezelve, overal, tegen elkander inloopende ftroo- men vindt, op kleine afftanden, ’Er beftaat geene Zee- engte, of ’er loopt een zeer duidelyke ftroom : dus zou dan volgen; dat alle Zeeën, die door eene Straat, of Zee- engte, van elkander gefcheiden zyn, een verfchillend wa- _ terpas hebben, Mogelyk zal hier op iemand nn j s 428 | AANMERKINGEN de ftroóm loopt in de Zeeëngten gewoonlyk van het Oos- ten naar het Westen, en dus in dezelfde rigting met den algemeenen loop der wateren; gevolglyk zyn deeze ftroo- men uitwerkzels van de algemeene wetten der beweeging, Maar de ftroom loopt, in de Straat van Gibraltar, van het Westen naar het Oosten; dus moet hier eene andere oorzaak plaats hebben. Ondertusfchen volgt daar uit niet, dat die juist in eene meerdere of mindere helling der beddingen moet beftaan3 dewyl ’er een zo groot aan- tal gelykzoortige, fteeds naar het Oosten loopende ftroomen wordt gevonden, dat deeze redeneering te veel zou bewyzen. Het door den Heer ne BUFFON onderfteld verfchil van waterpas doet hem befluiten , dat het doorgraaven der Zeeëngte van Suez mogelyk gevaarlyk zou zyn. Dit zou waat kunnen weezen, indien zyne bygebragte rede- nen voor dit onderfcheid van waterpas op een genoegzaa- men grond fteunden, waar aan y zeer twyfelen. De be- wyzen, welke deeze beroemde Wysgeer voor zyn gevoelen bybrengt, zyn: 1°. Dat de Roode Zee een tak is van den grooten Oceaan; dewyl in deeze Zee vloeden ebbe plaats grypt, en dit water dus deel heeft aan de alge- meene groote beweegingen der wateren. 2°. Dat de Mid. dellandfche Zee in haaren boezem den Nyl ontvangt, die ha: loopt aan den Westelyken oever der Roode Zee, en Egypte, welks oppervlakte ongemeen laag ligt, doorloopt. at de laatíte hewysrede aangaat, fchynt het ons toe, dat men uit den evenwydigen loop! des Nyls aan den oever der Roode Zee geenerlei gevolg tot de ligging van de bedding dier Zee kan trekken; Hen de reden van den afloop des Nylwaters niet moet gezogt worden in den laagliggenden grond van Neder- Egypte, maar in den hooger liggenden grond van Opper-Egypte, en nog meer in het hoog Gebergte van Nubie en Abysfinie, waaruit deeze Rivier ontf{pringt. Ten opzichte der eerfte redeneering van den Heer pe BUFFON kan men hem zeer gevoegelyk toeftaan , dat de Roode Zee een gelyk waterpas heeft met den Oceaan, vooral dat het bezwaarlyk valt te begrypen, dat de eene Zee een ander waterpas zoude hebben, dan de andere, Doch wy kunnen de door hem daar uit getrokkene gevolgen niet toeftaan; dat, naamelyk, door het doorgraaven der Landëngte, de boorden der Middellandfche Zee zouden overftroomd worden. Noch ook zyne verdere gevolguer. ing: B ng: OVER DE LANDENGTE VAN SUEZ. 429 king: dat, zo men al niet het hoogere waterpas .der Roode Zee wilde erkennen, men echter zou moeten toe- ftaan;: dat de eb en vloed ; die in de Roode Zee zeer ‚ kennelyk Zyn na de doorgraaving der Lai dêngte insgelyks zeer kennelyke beweegingeh in de Middellandfche Zee zouden doen ontftaan , en dat om die rede de.hoeveel- heid van water aldaar ten fterkften zou vermeerderen, Ondertusfchen meenen wy, dat hier veelligt hetzelfde zou gebeuren als in de Straat van Gibraltar, alwaar fteeds het water van den Oceaan binnenloopt; zonder verandering in het waterpas te maaken; _ Indien de Middellandíche Zee, in de daad ; van een _ laager waterpas is dan de Oceaan, moet ’er eene onbe- kende Natuurkundige rede zyn, die zulks veroorzaakt 5 by voorbeeld onderaardfche gemeenfchaplyke kanaalen met andere Zeeën. Doch wanneer ’er zodanige werkoors zaaken beftaan, die eene nadeelige uitwerking van het b Gibraltar inftrootmend water verhinderen , zullen dezelve oo wel toereikende zyn om dat meerdere water te bergen 4 * geen, door eene vecl engere: doorgraaving by Suez, aldaar zou kunnen binnenloopen: | Dan, indien ’er ooit een ernttig befluit genomen wierd, om de mogelykheid van de van der beide Zeeën; door middel eener doorgraaving, te beproeven, zal men zekerlyk, in de eerfte plaats,- moeten beginnen met den grond, die tusfchen de beide Zeeën gelegen is, te water- pasfen. Ontdekte men nu doot deezen weg een onderfcheid van waterpas, °t welk eenige bedenking zou kunnen baa- ren, dan waren de gevolgen daar van nog altoos te wee- ren, door het aanleggen van een of meer zwaare fchut- fluizen. | | Wat nu de verdere zwaarigheden aangaat, die tegen het beproeven deezer giel albe kunnen bygebragt worden; als daar zyn: het verzamelen van water in een zo heet, uitgedroogd, Land; het graaven eener graft door beweegbaar zand, °t geen dit gedeelte van Egypte als tot een Zandzee maakt, die mogelyk by den eerften ftorm het kanaal weder vullen zoude, enz..— daar over zullen wy op eene andere keer handelen. Deeze Vraagftukken verdienen een afzonderlyk onderzoek , en kunnen niet res uit de Waarneemingen der Reizigers beoordeeld wor: ens MENG, 1798, No, ii; ii Br 450 BYZONDERHEDEN BYZONDERHEDEN; DEN EERW: WILLIAM CHILLING- WORTH BETREFFENDE: ne (Ontleend uit The Miftellaneous Works bf EDWARD GIB- BON, Esq.) ILLIAM CHILLINGWORTH, M. A. CHiLLINGWORTH’s nieuw Geloof was gebouwd op het beginzel, dat de Bybel, in zaaken van den Godsdienst, onze éénige Regter , en ’s Menfchen Rede de éénipe Uit- legger is. Met zeer veel fchranderheids beweert hy dit beginzel, als het Grondbeginzel van den Godsdienst eens Proteítants: Een Boek, ’t- geen, naa de Godgeleerden te Oxford verbaasd te hebben, nog geagt wordt voor de bondigfte verdeediging van de zaak der Proteftanten. De Geleerdheid, de Braaf heid, de nieuwe Verdienften van CHILLINGWORTH geregtigden hem tot bevorderingen 5 maar de Slaaf hadt zyne ketenen verbrooken , en hoe meer hy overwoog , hoe minder hy genegen was de XXXIX Artykelen te onderfchryven, In een byzonderen Brieve verklaart hy, met al de kragt van taal hem eigen, dat hy ze niet kon onderfchryven, zonder zyn eigen ver- doemenis te ondertekenen, en dat, indien hy immer van dit onwrikbaar befluit te rug kwam, hy zynen Vrien- den vryheid gáf om hem voor een Gek of een Atheist te houden. een Dewyl de Brief, in welken hy dit vermeldt, zonder Dag- eer te- WEGENS WILLIAM CHILLINGWORTH. 43I tekening is, kunnen wy het getal der weeken of maan- den niet bepaalen, welke verliepen tusfchen deezen fterk verklaarden afkeer, en ’t geen wy nog heden in het Register te Salisbury leezen: Ego, GULIELMUS CHIL= LINGWORTH » omnibus hifce Articulis, @ fingulis in iisdem contentis , volens & ex animo fubfcribo, &@ cenfum meum iisdem prabeo, 20 die Julii 1638, dat is, ‚Ik, WILLIAM 2» CHILLINGWORTH , Onderfchryf vrywillig, van geheeler » harte, alle deeze Artykelen, in °t algemeen, en elk in » °t byzonder, en geef ‘er myne toeftemming aan, den 20 3 gely 1638.” , aar de Kanfelier en Prebendaris van Sarum week wel- haast af van zyne eigene onderfchryving. Het Leerftuk van de Drieëenheid dieper onderzoekende, vondt hy ; noch in de Schriftuur, noch in de vroegtte Kerkvaders, fteuns genoeg om zyn Regtzinnig Geloof te onderfchraagen , en hy kon zich niet wederhouden te verklaaren, „ dat » de Leer van ARIUS, of eene Waarheid, of althans geene „ verdoemlyke Kettery , was.” —- Van deezen tusfchen- ftand daalde hy af tot het omhelzen van de Leer der Sociniaanen ; en, indien wy geloof mogen flaan aan eene twyfelagtige Historie en een algemeen aangenomen ge- voelen , eindigden zyne pr voortgezette nafpeurin- gen in eene Wysgeerige Onverfchilligheid (*). j e a (e) (+) De Heer cisson neemt al te ligt een laster aan, welke tegen deezen grooten en braaven Man uitgeftrooid werd door de Bygeloovigen der voorgaande Eeuwe, dat CHILLING- worTH in een Wysgeerig Ongeloof zou zyn blyven hangen, welk, naar alle waarfchynlykheid, zo loflyk niet was in zyn denkbeeld, als in dar van Mr. crBaon. De befchuldigingen van Bygeloovigen als volwigtig aan te neemen voegt eenen Wys- geer weinig. in het vak def redenkunde, kan hetzelve nooit eenig nadeel ly- den door de uitlaching van deszelfs Tegenftanderen, hunne zy» delingfche of meer openbaare aanvallen. Í —— IETS TER GEDACHTENIS VAN DEN RINTELNSCHEN HOOGLEERAAR J. M. HASSENCAMP, DOOR DES- ZELFS AMBTGENOOT L. WACHLER. —— Ver- meerderd uit eene KORTE LEEVENSBESCHRX- VING VAN DEN AFGESTORVENEN 9 DOOR HEMZELVEN VERVAARDIGD ÍN 1792: en 6 Oktober, namiddags ten 3 uuren. ftorf JOHAN MATTHÆUS HASSENCAMP , Confiftortaalraad en Pro- fesfor in de Weljprekendheid, Mathefis en Oosterfche Taa- len, in den ouderdom van 54 jaarsri, a maanden en § dagen; en man van zeldzaame eenheid en vastheid van karater, merkwaardig als mensch, als geleerde , en in zyn werkkring. Hy bleef zich in rustelooze werkzaam- heid , die hem op eene byzondere wys eigen was, tot in de laatfte oogenblikken ven zyn by uitneemendheid werkzaam leeven, volkomen gelyk, en zag nog, een kwartier vóór dat zynhe oogen gebroken werden, met merkelyke infpanning de brieven en paketten na, die met de post moesten verzonden worden; Hy had nooit le: dige uuren. Zyn Dagboek , ryk in origineele invallen , ftrekt ten bewyze van de buitengemeene uitgeftrektheid zyner kundigheden, en van de groote kunst, die hy bė- zat, om ieder oogenblik nuttig te befteeden, en in den eigenlykften zin te leeven 5 zelfs in Vriendelyke byeeü- kom- IETS TER GEDACHTENIS VAN HASSENCAMP, ` 433 komften verloor zyn geest nimmer de gewoone veer- kracht, ook daaf was hy altyd in werking, en wist aan de gefprekken , ook, in zeer gemengde gezelfchappen.;, altyd leevendigheid en aangelegenheid te geeven. Hy was een voorbeeldig beminnaar van orde, zonder welke het hem ook nn et yy zou geweest zyn, zoo veel af te doen, als hy werkelyk gedaan heeft, en dar wel in zaa- ken , die veelal zoo wyd en breed verfchilden. Zyne groote waereld- en menfchen- kennis, die hy zich door geduurig reizen had eigen gemaakt, was duidelyk te bee merken in de zeldzaame fcherpzinnigheid, waarmede hy de menfchen, aa, derzelver goede en kwaade zyde, wist te leeren kennen, en in de geheimfte ontwerpen in te. drine gen ; in de nooit veronachtzaamde begaafdheid, om over zich zelven te heerfchen, en minder te fchynen, dan te zyn; in de bedrevenheid , om de wenfchen der geenen, die hem dierbaar waren, te gemoet- en dikwyls ook voor- te komen; en in de en: bien waarmede hy zulken, die van hem verfchilden , en °t geen naar zwakheid ge- leek, wist te verdraagen. Hy was bezield met een hoogen trap van gevoel voor waare vriendfchap; weinige dagen vóór zyn dood glin- fterien hem nog de traanen in zyne oogen, terwyl hy de woorden van SCHILLER uitfprak ; | Wem der grosfe wurf gelungen, Eines freundes freund zu feyn, Desniettemin was hy met zyne vriendfchap karig , het een zich uit de overige heerfchende trekken van zyn aracter zeer wel laat verklaaren, en maar door kleine zielen , die allemans vrienden zyn, en nimmer*een waa ren vriend gehad hebben, kan misduid worden.. De rykdom van kundigheden , die hy bezat, liep elk, die hem kende, altyd in °t oog 5 hy zelf was ’er fteeds op uit, om dezelven uit te breiden en te verbeteren. Liet by eenige geleerde oefeningen, waaraan hy te voren over- gegeeven was, vaaren, gelyk meermaalen zyn geval ge- weest is , dan ging hy altyd te raade met de berekening van het nut, welk hy ’er voor de. waereld en voor zich zelven uit kon trekken; Eri hoe veel prys hy ook op 1 3 ge- ~ 434 IETS TER GEDACHTENIS geleerdheid ftelde, de betrekking, waarin hy ftond als mensch , had altyd den voorrang. Hy had een goeden fmaak , en was zoo juist in het oordeelen over zaaken, dat zoo wel zyne tegenparty, als zyne vrienden, by rty- ere overweeging, niet konden nalaaten hem by te tre: n. In zyne Schriften bleven echter altyd nog fpooren “overig van het tydperk, waarin hy opgevoed en gevormd was; de arm waarin alles te voorfchyn kwam, droeg: duidelyke kenmerken van de eerfte fchemering van licht, dat over onze Vaderlandfche Literatuur op- egaan is. Menigvuldige ontydige invallen-en nevenge- chten , waarvan hy te rykelyk voorzien vas , om ze geheel te kunnên onderdrukken , en gebrek aan genoeg- zaame naauwkeurigheid en gepastheid van uitdrukkingen, a men in ’t-gene, dat hy gefchreven heeft, met recht er spen. ‘Als Godgeleerdé dacht hy helder en waarlyk opge- klaard; maar was geheel afkeerig , om anderen zyne ry- pere inzichten op te dringen, en nam, uit zucht voor de rust zyner medemenfchen , eene beminnenswaardige be- fcheidenheid in acht, wanneer hy zelfs op de vrymoc- digfte wyze zyne gedachten uitte. Hy verfoeide allen eest van partydigheid en fchoolfche onverdraagzaam- eid, en wilde zich nimmer in gefchillen over woorden inlaaten. Wanneer hy iets van die natuur ontdekte, kon hy zelden zyn misnoegen Ira verbergen. Met de op- rechtfte hoogachting van liberale Godgeleerden, en de warmfte erkentenis Van hunne verdienften voor de zede- Iykheid en menfehelyke gelukzaligheid, oordeelde hy, at de voorzichtigheid en omftandigheden van den tyd aanraadden, om in zaaken , die de Godgeleerdheid en den Godsdienst betreffen , een middelweg te houden , en den toon in de Annalen der Thcologifchen Litteratur daarnaar fteeds in te richten, alhoewel hem deswegens, van veele „kanten, van tyd tot tyd zeer bittere, en dikwyls waarlyk beleedigende, verwytingen gedaan zyn. Met dit door hem aangelegd Tydíchrift had hy zeer veel op, en had al lang fchikkingen gemaakt, om het ook na zyn dood te doen voortzetten, het geen hy ook werkelyk vaan den ondergefchrevenen, die het nu onafgebroken laat voort- gaan, heeft opgedraagen. De kracht der overtuigingen , die by den Vereeuwig- den hadden postgevat, zyn bevestigd door de rust, waar- mede hy zyne langzaame ontbinding te gemoet zag ; door de "VAN HASSENCAMP. 435 de bedachtzaamheid, om voor zyne dchtergelaatene Fami- lieen Vrienden te zorgen; door het groot lang dat hy, altyd aan zich zelven gelyk, ten laatften toe bleef ftel- len aan alles, wat beflisfend is voor het geluk en onge- luk der menschheid; en door de wyze overgegeevenheid en pneri naÂ, waarmede hy zich over den dood en den toekom igen ftaat uitdrukte. . Die Zalige! zyn dorst naar waarheid en licht is ge- ' ftild. Elk , die gevoel heeft van menfchenwaarde en grootheid van ziel, zal zyn aandenken eeren, zyn naam met achting uitfpreeken, en tegen de verachting. en ver- kleining van onbeduidende menfchen , die zwak genoeg zyn, om alleen op zwakheden te letten, en zeldzaame waarlyk {chitterende hoedanigheden van den voortreflyk- ften aart over het hoofd te zien, met warmte weeten te verdedigen. 5 En | LUDWIG WACHLER, ` Rinteln Profesfar der Theologie, Redaâeur den 8ften Oĝober der Annalen der Theol. Liter, ` 1797. | en Kerkgefchiedenis, ap Eenige Byzonderheden uit de Leevensberichten van J, Me HASSENCAMP , door hem zelven befchreven. ‚Deze waarlyk uitmuntende Man zag te Marburg het teevensticht, Zyn Vader, een Koopman en medelid van den Raad derzelver Stad, wierd hem reeds in zyn vyfde Har ontrukt. Van de vroegfte jeugd af had hy eene on- weerftaanelyke neiging tot letteroefeningen, en legde de eerfte gronden tot den hoogen graad van kundigheden , die hy zich vervolgends heeft eigen gemaakt, aan de School te Marburg, voornaamelyk onder het verftandig opzicht en dé wyzè leiding van Profesfor DIEL , een voortreffelyk Schoolleeraar , wiens gedachtenis HASSEN- CAMP, in deze Leevensberichten, met een leevendig ge- voel van dankbaarheid, roemt, In 1760 begon hy de Academifche Lesfen in zyne Va- derftad by te woonen, daar toen door J. W. SCHROEDER in de Griekfche en Oosterfche Taalen, door corng en SPANGENBERG in de Philofophie en Mathefis, en door GEIGER €En HAAS in de Algemeene en byzondere Staaten- en Kerkgefchiedenis onderwys werd gegeeven. Niet al- leen in de Mathefis, maar ook in zyne geheele wyze van li 4 den- 436 IETS TER GEDACHTENIS denken , verklaarde de Vereeuwigde zeer ‘veel aan den Hoogleerâar SPANGENBERG , een werkdaadig Christen y en in menigerlei opzichten eerwaardig man, eenig in zyn foort, tot wien hy altyd-den vryen toegang had, en die hein ook naderhand, in weerwil van verfcheidenheid. van gevoelens, tot zyn dood toe met zyne vertrouwelyke, vriendfchap vereerde, verfchul.iigd te weezen. Ter des zer tyd werd hy ook in de Welfiaanfche Philofophie, die toen aldaar nog den boventoon had, ingewyd. Waar: aan hy naderhand, toen hy zag, dat ze geenzins die waarde had, welke men ’er aan toefchreef, en die groo= tendeels neerkwam op verklaaringen van woorden, fyne onderfcheidingen, en denkbeeldige, meestal geheel willes keurige, bepaalingen, die geén reëllen grondflag , hoe ook enaamd, hebben, evenwel dat groot nut toekende, dat jonge lieden, door derzelver beoefening, geregeld, fcherp- zinnig en grondig kunnen leeren denken, hoewel hy, ook tot dat einde, verre weg de voorkeur gaf aan de Mathefis. Zyn verblyf aan de Hoogefchool te Marburg werd niet weir nìg veraangenaamd door het nuttig verkeer, dat hy daar had, met geleerde tydgenooten, waaronder hy ook den beroemden Amfterdamfchen Hoogleeraar WETTENBACH mogt tellen. x | Û De oude Prof, WYTTENBACH , KRAFT €n DUYSING maakten toen âldaar de Theologìfche Faculteit uit, wier Lesfen HASSENCAMP, na eenige jaaren zich alleen met de Taalen, Mathefis, en andere voorbereidende weetenfchap- pen, opgehouden te hebben,.nu ook begon.by te woo- ven. De geleerde Mannen hadden hunne groote ver- dienften. Hy rekende echter nog meer te danken te hebs ben aan den Hoogleeraar ROBERT, die tegen het einde. wan zyne Academifche ftudien derwaarts. kwam , en hem met raad en daad , tot nadere vorming van zyne wyze van denken en werken, en tot verkryging van grondige kennis in de Godgeleerdheid, van den meesten, dienst geweest is, | | In 1765 kwam hy allereerst als Schryver te voorfchyn. van eene Commentatio philologico-critica, de Pentateucho LXX Interpretum Graco, non ex Hebrao, fed Samaritano, iextd converfù, die hy , onder Voorzitting van Profesfor SCHROEDER ; opeplyk geh „Het gevoelen, door. hem in dat Strydfchrift vaorgeftaan, vond toen, vry wat tegenfpraak. Naderhand hebben de beraemdfte mannen, EICHHORN, DATHE ĉn anderen, ’er hunne goedkeuring | | Ì | aan VAN HASSENCAMP. 437 aan gegeeven. Het vervolg van deze fchoone Verhande- ling is naderhand door hem te Rinteln, in de vorm van Programmata, aan de geleerde waereld medegedeeld. In het voorjaar van 1766 wierd hy by de Theol. Fa. culteit te Marburg onder het getal der Candidaten aan- genomen, En nu reisde gi van daar over Casfel, daar hy alle merkwaardigheden bezichtigde , en zich ook an- dermaal liet examineren, naar Gortingen. Daar hoorde hy MICHAËLIS, WALCH, MULLER , LESS, KÆSTNER, HELL- MAN en HEYNE , en maakte zich ondertusfchen de ryke boekery, een der fchoontte cieraaden van geheel Duitsch- land, en alwat in dien omtrek, ook voor de Natuurlyke Historie, van aangelegenheid is, ten nutte, In 1767 liet hy Anmerkungen uber die lezten paragras phen des Hrn Hofrath micnaëLis Einleitung in die Gott- liche Schriften des Neuen Bundes drukken, waarin de vooronderftelling van MICHAËLIs, dat de oude Syrifche Kerk verfcheiden boeken van het N. T., en wel byzon- der ook de Openbaaring van Johannes, niet voor kanos nyk gehouden heeft, werd tegengefproken. Prof. N. BAR- KEY heeft ‘er eene Nederd, Vertaaling van in ’t licht ge- geeven: Bewys, dat het kanonyk gezag der àvriheyógeva, dat is van Jacobus, Petrus tweede, Joannes tweede en derde, en Judas Brieven, mitsgaders der Openbaringen van Fo- annes, van de oude Syrifche Kerk wel degelyk erkend is, tegen de aanmerkingen van den Heere j. D. MICHAËLIs. Middelburg 1770. | | Nu was zyne gezondheid door veel zitten en ftudeeren, en andere omftandigheden, in een wankelenden ttaat, die hem Gottingen deed, verlaaten, en tot het befluit bragt, om door eene groote reis de herftelling derzelve te be. roeven. Deze merkwaardige reis door een gedeelte van. uitschland, Holland, Engeland en Frankryk , heeft , vol- gens ’s Mans eigen aanteekeningen , voor hem epoche gemaakt. Zy diende niet alleen ten voordeele van zyne ezondheid , maar verfchafte hem de fchoonfte gelegen- eid, om zyne tot hiertoe, zoo hy zelf zegt, nog bekrom- pene begrippen en naauw beperkte kundigheden meer te ontwikkelen en verder uit te breiden. Nu las hy niet meer in doode boeken; maar het groote leevendige boek der waereld, van natuur en konst, werd voor hem geo- pend, waarin hy zegt vlytig, en ook, dewyl hy daartoe tamelyk wel voorbereid was, niet zonder nut, geleezen te hebben, pen nn li 5 Den 433 IETS TER GEDACHTENIS Den meesten tyd bragt hy in Engeland door, keerde, na omtrent een jaar uitlandig geweest te zyn, in 1768 naar Marburg te rug, en begon daar Voorleezingen te houden. Maar kort daarna werd hy tot Profesfor in de Mathefis en Oosterfche Taalen te Rinteln beroepen, ’t geen hy ook aannam, en tegen Michaëlis derwaarts reisde, | Nu ving hy zyne Leerplaats aan met eene openbaare Redevoering de eximia peregrinationum eruditarum utili- bate, G de modo eas rete inflitwendt , en fchreef terzel- ver tyd kurze gefchichte der bemuhungen, die meereslange zu erfinden. Hy had op reis gelegenheid gehad, hierom: trent nader onderricht te bekomen. In 1774 is van dit Stukjen eene tweede uitgave in ’t licht verfchenen. Omtrent dien tyd nam hy ‘ook deel aan verfcheidene Maandfchriften, Bibliotheeken, en geleerde Nieuwspapie- ren. Dit gaf ook aanleiding tot de uitgave van verfchei. dene kleine Stukjens, die onder de hand te uitvoerig voor eene recenfie wierden. Zoo ont{tonden zyne Ærin. nerungen gegen die vom Herrn Dr. KENNICOTT Aerausge- gebene Aninerkungen uber 1 Sam. VI: 19. (Obfervations on i Sam. VI: 19.) werin desfen neue auflofung der hier vorkommenden Schwierigkeiten gepruft, widerlegt, und eine andere an deren flelle gefezt wird. Francf. und Leipz. 1770. Dit gefchrift is ook door Bankev in ’t Nederd. vertaald uitgegeeven 1771. ’Er is ook eene Engelfche Overzetting van voorhanden. Hieruit ontftond eene vrien- delyke pennettryd met den Jenafchen Prof. in de Oosters fche Taalen, Bonn, die daartegen fchreef eene Unterfiza chung der bisher befonders von BOCHART und Dr. KENNI- corr gegebenen erklarung uber 1 Sam. VL: 19. wobey at gleich cine richtigere bewiefen wird. Waarop HASSENCAMP antwoordde in een Sendfchreiben an Hrn. Profesfor BOHN, die felle 1 Sam. VI: 19. besreffend, Ook hebben nog ans dere Geleerden voor en tegen dit Stukjen gefchreven. Aan foortgelyke aanleiding is ook zyn Verfuch einer zeen erklarung der fiebenzig wochen Daniels, 1772. (voor- naamelyk ingericht tegen de verklaaring van MICHAËLIS) deszelfs oorfprong fchuldig, Alsmede der entdekte wahre urf rung der alte Bibeluberfttzungen ; die in ihr voriges nichis verferzte Tychfenfche erdichtungen., und der gerettcte Samaritanifche text, von einem eben fo warmen freunde der achten, als abgefagten feinde alles afterkritik. Min- den 1775. Het deed hem naderhand leed, zich. P dit atst- VAN HASSENCAMP, 439 Taatstgenoemde Schrift eenige harde uitdrukkingen in drift te hebben laaten ontvallen, waarvan hy zelfs, hoewel hy anders in de zaak zelve meende het recht aan zyne zyde gehad te hebben , en hoezeer ook TYCHSEN, gewoon aan onvriendelyke bejegeningen van verdienftelyke mannen, minder rede fcheen te hebben , om iets dergelyks euvel te neemen, in zyne Leevensberichten eene openbaare be- kentenis van leedweezen heeft afgelegd. 