Reis door Noord Amerika
Des mollens daar aan befpeurde ik ene fierke jeukte aan myn' oogle- den en lËar rondom , zo dat ik nauwlyks 'er de handen van afhou- den'konde. Dog het verdween toen ik de c^en enigen tyd met y»- koud water gewaflchen had. Myn' oogleden waren egter den gehelen dag nog ftyf.' T^en den avond voelde ik de jeukte een weinigje; dog den vdgeiiden moigen, toen ik wakker wierd , had ik de jeukte weer zo fterk als den eeriien d^. Ik gebruikte het zelve middel 'er tegen. Evenwel hield het byna ene geheele week aan; myne ogen waren zeer rood en de leden byna onbeweeglyk. 'Het ongemak ging daarna ge- heel over. Ik ftreek naderhand ene menigte van het fap om myn' hand, zo dat het 'er dik op zat. Drie dagen d^ma kwamen 'er kleine blaas- jes op te voorfchyn , dog zy verdwenen fpoedig zcffider nadeel te heb* ben gedaan. Meer heb ik van de werkingen van dit w^Hiderlyke ge- E 3 wat (•) A!m« raitiAuu LmN. Spec. H. yGoogle 38 PENSYLVANIE. ' was niet ondervontkn , en ook geen verlangen gehad om *er raeer proeven mede ce doen. Dit had ik beproefd dat het zyne kragc op my oeffênen konde wanneer ik zweette. Ik heb noit gehoord dat iemanc van dit vergift geftomn is. De py- nen gaan gemeenlyk na enige dagen over. De l^ilden waren voorheen gewoon hunne ÏRuiten van dïi houc te maken « om dat het zo groot een merg heeft. Enigen verzekerden dat een middel tegens de uitwer- kingen van dit hout is, daarvan wat tot kolen te branden, en die met fpek gemengd op de gezwoUene plaatfen te le^en. Sommigen zeiden het zelve beproefd k hebben. Op enige plaatfen roeit men den boom vlytig uit, op dat zyn veigift de arbeidslieden niet hindere. Dclfïlof- ^^ ^^^^ Äen dag verfcheidene ftukken uit het Ryk der Delffieffen^ fen, die in het land verzaraeid waren , ten gefchenke. De volgenden zyn de aanmerkelykfte. Het eerfte was een wit en gantfch doorfchynend Berg- kryftal. (•) Diergelyk vindt men veel in Penfylvanie in vèrfcheiden foor- ten van fteen, byzonderlyk in den ligtgrauwen kalkfteen. De (hikken zyn meeft van de dikte en langte van den pink , en fomtyds volmaakt doorfchynend. Dog ik heb 'er ook gekregen die omtrent een voet lang en zo dik waren als het been van een middelmatig man. Zy waren zo doorfchynend niet als de kleinen. De Teerlingfcbe Pyrites Cf) van den Biflchop Browallius wasvan een zeer regelmatig beloop, dog de grootte vfss onderfcheiden, virant in enigen waren de zyden maar een vierde van een duim , en in de grote- ■ ren waren zy twee volle duimen. Sommigen warenzeer^Iinfterend, zo Bat men zien kon dat zy mt ene zwavelige ftof beftonden. Maar in an- deren glom maar ene der zyden, en de anderen waren donker bruin. Dog de meeften van deze JVÏarkafieten hadden die kleur op alle hare zyden. Als men ze aan ftukken floeg vond men 'er den zuiveren Pyrites 'm. Men vindt ze hier digt by de Stad Laneafier^ dikwyls boven den grond. Maar gemeenlyk ontmoet men ze in 't graven van putten of anderfins, ^ , op de diepte van agt en meer voeten. De Heer Hefftl'ms bezat ver- ' fcheiden' ftukken van dit foort van ftenen, waarvan hy zig in zyn werk bediende. Eerft brandde hy ze, ftampte ze dan tot poeder, en wreef ze vervolgens nog fynder op de gemene manier; en dit verfchafteheiti - ene fchone roodagdge bruine kleur. ZWAR- (*) UiVnm Cbryfli^lüs mofitatja Linn. Syft. Nat. Cbryflaltusbexaganat peltucida ■, non colorata. Wallek. Mineral. Crj/Ia//iu moniona , colourlefs ayflaJ. FoRsTER's-Inirod. to Mineralogy p. 13. (t) Pyrites cubicut. Marcbafita JrexaedrictB ujjilartf. Waller. Mine- fTal. p. 211. Pyrites cryftalUmt Linn. Syft. Nat. Marcafitx vel cr^uili *fyTitaceii MarcaCtes. FoasTER'a Introd. to Mineral p. 39. y Google P H,r L A D E L P H I A. 174S. 39 Zwakte KeUlenen worden hier ook , dc^ zeldzaam gevonden. Maar Marmer. het land leven meer dan een fooit van Marmer ; byzonderlyk vindt men op den aflland van enige £»;. mylen van Philadtlpbia een wie Marmer « met bleekgrauwe blauwe vlakken. Dit Marmer laat zig wel bewerken, fchoon het niet van het fynfte foon is. Men houwt 'er grafzerken , ta- fek, fchoorfteenmantels en deurramen, vloerilenen, en diergelyke din- gen uic. Ene menigte van deze waar wordt naar verfcheiden oorden in ^mtrika verzonden. Het Mariegtos (•) vindt men hier op verfcheiden plawfen; en fom- Maska- mige ftukken 'er van zyn tamelyk groot, en zo fchoon als het Rusfijcbe vijcb zyn kan. Ik heb 'er enigen gezien die een halvee! en.meer langwa- S'"** ren; en ik bezit *er die by'ha negen duimen lang en even zo breed zj'n. De Zwedett gebnükten dit natuurlyke glas by hunne eerlle aankomt in de venfters. Een ligt grauwe en d^ Kalkfiten^ waaruit menenen goeden kalk Kalk- brandt, legt op verfcheiden plaatfen. Enige ftukken daarvan zyn zo vol ^o- van een fyn doorfchynend bei^ryftal, dat de halve fteen byna daaruit beftaat. Bebalvcn dit brandt men langs de zeekuften nog ene grote me- nigte van kolk uit oellcrfchelpen, en 's winters brengt men ze hier naar toe. Deze iaadle kalk is zo goed niet tKn te metfclen als de lleenkalk , dc^ beter om wittepleifteren. « Steenkolen heeft men nog in Penfylvanie niet gevonden. Men be- Steenk©- weert ze ^;ter verder landwmds in onder de fFilden gezien te hebben, 'en. Daarentegen worden zy bc^er op naar 'i noorden omtrent Kaap Bre- ton (t) in overvloed gevonden. Sommige Vrouwen maken W^yn uit enigen van de vrugten des lands. Wjn Daartoe wordöi gewoonlyk de rode en witte Aalbellèn gebruikt, die men zeer overvloedig heeft. Een oude Zeeman , die dikwyls in Neiu- foundUnd geweeft is, verhaalde dat de rode aalbeflèn daar in menigte in 't wild waflèn. Ook perll men wyn uit Aardbeflèn, die zeer talryk in de boITchen zyn , dog wat zuurder dan de Zwi^dfcben, Nog gebruikt men daartoe de jlmtrikaanfebt Braam, (§) die overal op de koom- velden in zo grote menigte als by ons de dälelen waft, en zeer aange- ("5 Of Moskevifcb gloi f Mica membranacea hyLiy^i. Syfl. Nat. V. 3, p. 58. Mica membranace i fellucidiffima flexiUs a/ta, by Wallerius Min. p. 120. Fitrum Rutbenicumt vitrum Maria by Fokster Intr. 10 Min. p. 18. <t) Dit is beveiligd geworden federt dat Kaap Breton 'm de liaiuicn der £«- ttifibtn is. Men ze^ dat de beddingen der Kolen het gamfche Eiland doo> jopen ; zo dat men hiervan daan enen groten overvtóed zou kunnen krygea» indien de Regering het oorbaar agtte ze te laten graven, f. ($) RiMi occideatolis Idmt, ^ , y Google io PENSYLVANIE. naam is. In MaryUnd wordt ook een wyn gemaakt uit de wilde Dnü- ven , die daar de bosfchen voortbrengen. Eindeïyk gebruikt men Mcr ook Kersfen en Brambozen toe , die men vlytig aankweekt. De Wyn dien zy geven b fchoon. Ik behoef niet te befchryven hoe men den Aalbes- fewyn maakt; die konll verllaac men ia Zweden zelfs beur dan in ^w;- rika. Ligut- ^ Het gemene Ligujiram waft tuflchen het lagehout. Dogikkanniec trum. ' bepalen of het een inlandfch gewas, dan of het uit Engelaad ovqt^- br^, en door het verftroijen van het zaad door de vogels gemeen ge- worden is. De meefte fchuttingen en heiningen om tuinen en akkers zyn hier van planken en palen. Dog fommigen , bedagt op het fparen van het hout, hebben hier en daar begonnen hagen te planten, en hier toe nemen zy 't Liguftrum , dat zy op ene daartoe opgeworpene hoogte zetten. De grond is hier klei, met wat zand vermengd, en dus tamelylc ligt. De %uftrumhagen zyn alleen hier goed daar het vee zeer tam is, want de varkens moeten hier allen een driekanrig juk dragen, en 't an- dere vee is zeer mak. Maar als zy gewoon waren door de heiningen doortebreken, zouden hagen van dit foort weihig baten. Digt by Pbi- ladeiphia mogen gene varkens los lopen. Bomen, Des namiddags van den ci. Sepc. reed ik, met den Koopman Pettr Koek, geboortig van Kar Iskre» 'm. Zweden, naar zyn* landhoeve , om- trent negen Eng. raylen van de Stad noordweflwaards. De liomen wa- ren allen van het foort die hunne bladeren verwiflèlen ; ik ontdekte niet enen enigen denne- of pynboom; fchpon de weg aan beide zyden door bosfchen loopt. De merite bomen waren Eiken , van verfcheiden foor- ten , waanuflchen cgter Kaftanjebomen , Walnoot- Kornoelje- Appel- bomen, Hickory, Braaraftruiken , en diergelyke gevonden werden. De grond begon hier wat heuvelagtig te worden. Dan reden wy ene hoog- te op en dan weer af, en zo vervolgens. Beigen en grote (lenen trof- fen wy niet aan, en het hout was van onderen dun en de grond zo vlak, dat w^ ver van ons afzien en tuflchen de bomen doorryden konden, want daar waren geen ftruwellen. Op fommtge plaatfen , daar de grond oj^egraven was, en ook hier en daar bbven opj lagen van die kleine glinderende ftenen, waarvan men hier de huizen bouwt. Jk denk ze in 't vervolg te befchryven. Lands- \^ki verder in het bofch gevorderd zynde, zagen wy_gemeenlyk klei- ne Hukken' lands, vraar men het hout weggehakt, en ene landhoeve of weide aangelegd had. De landhoeven waren voor een gedeelte zstt fchoon, en dikwyk gir^ 'er ene laan van.den groten weg naartoe. De huizen waren allen van dien fteen, waarvan wy zo even fpraken. Ieder Land- ,; man , zelfs de geringfte Daghuurder, heeft om zyne woning enen boom- ' gaard van appelen, kerslen, perfiken, kallanjcs, walnoten, en andere fcho- yGoogle PHILADELPHIA. 1748. 41 fchone vnigten. Daar tuflcben zag men ook wynbanken. In de dalen ftroomde heldere beekjes. De akkers waren meeÜ gemald, alleen ftond '« nog wat iWtfiV , anders Turifcb *oor»,en Boekweit. DeMaiswierd meeft, in groter of kleiner hoeveelheid, digtby de hoeven gevonden; wies frïfch , van zes tot tien voeten hoog, en had boven aan kleine groe- ne blaadtjes. Boekweit was 'er ook op vele plaatfen gezaid,en zy was ook op fommigen al ryp. In *c vervolg zal ik van deo aard en bet ge* bruik dezer gewaflen breder handelen. ■ ' NAzes£»^.mylenvergeredentezynkwainenwyteG(r«(i»/oïDH. Deze q Stad heeftnniareneftraac,dogisbynatwee£)!g. mylenlang. Zy wordtvoor man- *t grootfte deel bewoond door Z)Hf//irj&frj,(nevaniyd tot tyd overkomen, tovm. en zjg hier neer zetten, om dat zy bier zulkenevryheidgenietcnalszybe- zwaarlyk eigensindewereldvindenzouden. Zyzyn meeft allen handwerks- lieden , en maken alles in zulke menigte en volkomenheid , dat dit gewell bin- nen kon weinig meeruit£«jr/tfWzal behoeven te trekken. De huizen wa- ren meefl allen van den glinflerenden fteen gebouwd , die naar den kant van Pbiladtlpbia overal gevonden wordt , dc^ anders zeldzamer is. Sommigen warea evenwel van gebakken ftenen. De meeften waren van nvee verdiepingen, anderen n(^ hc^r. De daken waren met plankra van den witten Ceikr befchoten. Van gedaante geleken zy naar de da- ken in Zwtde», maar de hoeken die zy boven aan maakrcn vraren of fcberp, of regt, of ftomp, naar mare ay mm of min boog waren. Ge- deekeiyk maakren zy enen halven agihoek oS enoi halven cwaalfhoek uit. Sommige daken waren zo gemaakt dat men 'er op kon gam wandelen , tiebbende ene leuning rondom. Ook hadden fommigen balkons, vraar -van men op ftraat zien kon. De venfters, zelfe omho^, hadden luiken, leder huis had enen fchonen tuin. De Stad heeft drie kerken , ene Lu- tberfebe , ene Hervormde , en ene ^aaierkirk. Zy was zo volk- ryk dat de ftraten v» volk grimmelden. Ook hebben hier de Mea- mtnieteH hunne vergaderplaats. Den 33. na den godsdiepft by gewoond te hebben, brogt ik den dag door in het gezelfchap van de voomaamlle lieden der Stad, die hier lang gewoond hadden , by wie ik naar de byzonderheden der plaats vernam. De Heer Koek had enen fi^ijen put vlak by zyn landhuis, die uit Putten, enen zandheuvel komt, en water geno^ vericbafi voor ene kleine beek. Over dezen put had by uit den glinfterenden flsen een ge- bouw doen maken, g^chikt om eetwaroi re bewaren. In de beek zelve, die langs het huis heen liep, flondcn kruiken en aardenvaten vol melk, welke zig in 't koude water by de ^T«e zomer bette zeer goed houdt Ik vond in 't vervolg nc^ me» gebouwen boven putten, gefchikt om fpyzen te bewaren. Byna alle de beioingea <»n de ko<HSveIden ea de weiden waren Hcinin» F _ hier gen. yGoogle 4* P E N S Y L V A ■ N I E. hier overal tan planken in de langte geflagen. Maar op ene plaats vond ilt ene haag, die meeü van liguikum waf. De heiningen wa- ren niet gemaalic gelyk de onzen. Men had palen genomen van vier tot zes voeten langte, daar vier ef vyf gawn in geboord, zo dat 'er een tuflchcnwydte overbleef van twee voeeea erf meer. Zulk een paal doet den dienft van twee of drie by oas. De pal^n (tonden op ene ry in den grond, op twee of drie vadem aflhnds. In de gacen lagen de dwarsplanken, die negen duim of een voet breed waren, en boven nutlkander tot dè hoogte vao denpaalUgen. Dus zag 'er zulk ene fchutdng van verre uit , als onze heiningen om de Schapen in' te fluiten. Ook waren k - niet digter als die , want zy dienden al- leen voor koeijen , paarden en fchapen. De variteos worden om-- Areeks Philadelpbia digc by de hoeven gehouden, en daarom be- lioeven de tuiningen niet digter te zyn. Men gebruikte daarvoor ge- meenlyk kaft^enhout, om dat dat zeer lang duun, en ene fchutting. daarvan kan dertig jaren en meer ftaan.. Dog waar men dat hout. niet krygen kon , bediende men z^ van eikei^out. Van alle foor- een duurt het rode oederenhuit het tanglle. Htt meelle daarvan: wordt hier gekoft, want digt by Pbiladelpbia waft 'er niet genoeg, van.. Evenwel zyn 'er rondemi iå& Stad vele tuinen van gemaakt. Krand- Hkt befte brandhout dat hier x-ak is de Hikory» e«i loort van: liüut. Walnoot. Het, geeft enen fterken gloed. Dog om te oratuinoj deiigt het niet, om (tot het in de open Ii^ gauw varot. »Daarna volgen in deugd om te branden de witte en zwarte Eik. Men zou denken dat te Pbiladelpbia, rondom Bi bos&hen gelegen,, hec hout goed koop wezm moet , maar het t^ndeel is waar. Dit komt daarvandaan, dat het hoge bout, 't welk om de Stad ftaat^ aan ver- zni^ende menfcbeB toebehoort , die om geen geld verlegen zyn. ■ Zel& laten zy zo veel niet vallen als voor bun eigen gebruik ver- ciTchc w<»dt,. zo veel te minder zullen zy bet anderen vei^opra. Zy fparen de bomen voor het toekomende, watueei mifl(±den bet hout »og duurder worden zal. Evenwel verkopen zy het aan fcbrynwer-- lers, rademakeis, en dieigelyke kaülenaars, die 'er rykelyk voor be- talen. M«i gaf toen voor enen ftapel Hikcffyhoui, iran agt voce lang en vier hoog, agtcien Schellingen, Penfylttanifcb grfd. Voor zuUc » enen ftapel van eikenhout betialde men 'er maar twaalf. Die ge-- nen, lUe houc kt markt bragcen,. waren boeren die ver af woonden.. Men klaagde overal dat de brand zo veel duurder was dan voorheen.. £n hiervan zeide men de ooraak R wezen, dat de Stad zelve in kor- xen tyd zo aanzienlyk toegenomen was , (ht zy thans vier of zesmaal gro> teren volkryker is dan veïe menfchen in hunne kindfchheid ze hadden ge- ^en. Voorts zyn 'er veel tegelbakkeryen aai^Ie^gd, die veel boutss^i^- Qi» y Google P TT I L A D E L P H I A. 1748. 43 - lunden. Ook is het land meer bebouwd, zo dat 'er gehele boflchen om- gehakt zyn, om 'er koomvelden en landhoeven van temaken. Dieland- Soeven vernielen ook veel houts. Eindelyk, 'er zyn verfcheiden yzer- hutren o[^er^, en dezen zyn in gedurigen arbeid. Men maakte hier uit op , dat het hout met den tyd te Pbiladelpbia zeer duur worden moeft. De Wyn van hraamhefféti ^ die zeer aangenaam is, wordt op deze Uraara- wys gemaakt. Men pérft het fap uit de beflèn, en vergadert dat in een bede- vat. By ene kan daarvan doet men ene kan waters, en mengt het wel. wyn. Men doet 'er dan drie pond bruine fuiker by , en laat het zo enigen t>'d Haan. De drank is dan goed. Ifyn van kersjen maakt men op de- zelve manier; alleen moet men oppalïen dat de flenen onder 't persfen niet mede gebroken worden, want zy geven den Wyn enen kwaden fmaak. Uit ■ de ptrjiken maakt men brandeviyn op deze wys. Men Perfike- fiiydt de vrugt in twee (hikken en goit doi fteen weg. De Hukken 1^ brand»- men in een vat , en laat ze 'er drie of vier weken in , zo dai zy regt aan ^^^^ 'c verrotten zyn. Dan doet men ze in de difteleerketel , en ftookt'erden brandewyn uit, die daartia nog eens ovei^hääld wordt. Dog men kan hem genen lieden van enen fynen fmaak voorzetten, maar hy is goed ge- noeg voor het werkvolk. Op dezelve wys maakt men brandewyn lüt appelen. Hiertoe neemt men vooral zulken , die a^evallen zyn voor dat ze volkomen ryp waren. De Jlmerikaanfcbe Nagtfcbaduv/ (*) waft by de landhoeven , op de jv^rt- wegen, in de hagen, de boflchen, en in 't open veld hier en liar, io /cfca- overvloed.' Overal door *t gehele Land vindt men ze rykelyk. De mees- dwa. ten hadden zeer fchone bezien, die aan trollen groeiden, en 'et zeerwd uitzagen, fchoon zy niet eetbaw Zyn. Dog fommigen wm«i n<^ ecrd hl Woei. Op fommigeplafltfcn,als in de hagen en by de huizen, klim- men zy tot twee vadem hoogte. Maar in 't veld blyven ze altyd langi dog ik kon nei^ns meriten dat 'er het vee van gegeten had. Een Duit- feber, zynde een fiiikeibakker, verfraaide my, dat de verwers de worte- len 'er van veigaderden , en 'er ene rode verw uit trokken. Men vindt hier verfcheiden' fomten van Etkboorns. De kleinen (i") g^jp worden veel m koljen gezet , om dat ze zeer aardig zyn , dog zy wor- hoorns. den noic geheel mak. De groten (_%) doen den landlieden veel fchadö «p de akkers, voomamelyk in de nrais. Zy klouteten t^ten de fielen Fa der (•) Vbyflacca decandra. Linn. Syd. Nat. (t) Croundtquiml f by de Engel/cbm; Sciurus firiatut byLiNN. Sj*!!. Nat. ($) Scivnu cinereüs Lont. Syfl. Nac yGoogle 44 PENSYLVANIE. der tnais op, byten de airenaan fhdcken, en eten maar alleen de loflê en zoete kem, die in hèt midden zit. Dikwyls komen zy met enige hem- derdan op zulk een veld, en dan kunnen zy in enen nagt den gantfchen oogft vernielen. Om deze reden is ieder in i)/dr}'/<3ff2 verpllgt 'sjaars , vier eekhooras te brengen, die men den kopaflhydc, welken de Opzigtet behoudt, om bedrog voor te komen. Op andere plaacfen krygt men voor eiken gefchoten eekhoorn twee pence. Hun vleefch wordt gegeten ea voor lekkemy gehouden. Pe huid wordt verkoft, dog niet veel ■ gpi^ De eekhoorns zyn hierde voomamifte fpys der ratel- en andere (lan- gen. Ook was het een sügemeengevoelenhierteliinde, datwanneer deratel- fkng, op den grond legende, hare ogen op enen eekhoorn geveftigd. hield , deze daardoor als betoverd wierd, en , fchoon hy op de bovenlte takken van enen boom zat, langzamerhand naar beneden komen en der flange in den mond fpringen zou. Dan likt de flang het diertje 't gehele lyf, en maakt het door haar fpeekfel geheel nat, op dat bet haar des K gemaklyker door de keel glljen mogt. Dit geda^ zynde zwe^ zy in eens den gehelen eekboom door. Na zulk een. maal 1«^ de fla^ als. dood te ruden. De Kak- ^^"^ viervoet^ dier, dat de Heer Linnjeus 'm ånF^handelingender koon of Kottinglyke Ataatfebappy der ff^etenjcbappin onder den naam van Lang- He/pan. gefiaarten Beer (*) befchreven heeft, noemt msxiVäst Rakkom^ Het wordt veel gevonden, en vernielt veel hoenders. Men jaagt bet met honden , wanneer het op enen boom gewoon is te kloute- len; in welk gev^ iemanc het na klimt, en hét van de takken af- . fchudt, zo. dat bec van de honden wordt doodgebeten. Het vleefcli ,wordi, als. ene goede fpys, gegeten. Het beöi der roede gebruikt 'men voor talKikslloppers. De noedemakers maken hoeden van bet hair , welken byna zo. goed zyn als de beveihoeden. Den ftaart draagc men 's vnnters om den hals, en is dus ook iets waard. De Rakkoon. wordt ook veel van de flai^n g^ten^ Hopen ËNice Engelfchett verzekerden dat by de Rivier PoUmack 'm Vir- van iiw> ene grote menigte van Oefterfcbelpea gtvoaden wordt, en dat ^ Schel- 'ér zel& gantfche bei^n van gezien hadeten. De plaats zou twee pen. £„g^ mylen van zee af zyn. De eigenaar der zelver brandt 'er kalk iüt.De beddingen dezer fcüelpen zyn twee vadem, en meerdiep. Zulke bopen van fchelpen bedt men ook op andere plaatfen , byzonderlyk ia New Tork, by 't graven gevond<;n; en op ene zekere plaats, vele my- leo van zee, was men op ene fchrikkelyke menigte van fchelpen, tea dele van oeflers, tm dele van andere zeedieren, gekomen. Sommigen- war ') Ur/tu eauda elmgata, in de Vtrhand, van 1747* ^V» *'»*»' iö ** NüU sS! y Google PHILADELPHIA. 1748. 45 waren van oordeel, dat de fFiUtti daar voorheen gewoond, en defchel- pen der ocflers, die ze gebruikt ha^en, op zulke hopen hadden geftne^ ten. Dog anderen konden niec begrypen , waarom die in ene zo ver- bazende menigte alleen op ene plaats zouden weggeworpen wezen. Allen flemden daarin over een, dat de fFilden van dit land goed- De ïf'^il- aardige menfchen zyn, indien zy niet worden beledigd. Niemant houdtrfen. getrouwer zyn woord dan zy. Wanneer vreeradeUngen , die hunnebond- genoten zyn , onifer hen komen , betonen zy hiui meer goedheid en gro- tere dienllvaardigheid,dan zy van hunne eigene tand^enocen verwagten kunne. De Heer Koek vertüalde my> ten bcwyze hunner opregtheid^ het volgende geval. Een Engtlfcb Koopman voor twee jaar onder de Huilden reizende, om handel te -dry ven, wierd daar dood geflageo, zon- der dat men wift van wien. Maar byna een geheel jaar daarna ontdek- ten de Wilde» wje het uit hun gedaan had. Ten eerilen grepen zy den üKKHdenar ; bonden hem de handen op den rug, en zonden hem onder een geleide naar Pbiladtlfbia aan den Gouverneur. Zy hadden, üe-' tenzyzeggert, enenboos^vign, diezulkeenftuk aanenenf^^fZ/cAmnabe* gaan had, niet langer voor hunnen Landsman kunnen erkennen, en wil- den ook niets meer met hem te doen hebben; dog gaven hem den Gou- verneur oter, om hem volgens de Eagtlfcbe wetten naar verdienfte te ftraffèn. De moordenaar werd daarop » Pbiladelfbia gehangen. Hunne natuurlyke fcherpzinnigbeid blykt uit het volgde, betweltw, lay vele menfchen verzekerd hebben waar te zyn.. Wanneer zy afgpvaar- „atuuf, digden naar de Engtlfeht Volkplantingen zenden., om ©verzaken vaniyke vcr- gewigt met den Gouverneur te handelen , gaan zy , zo dra zy tot zyn mogeiis. gehoor gekomen zyn, &p den grond zitten, en boren zyne voorflagen met aandagt aan , die fomtyds een tamelyk groot getal uitmaken. Zy hebben maar een flokje in de hand, en maken daar met een mes enige tekens op, zonder verder iets optefchryven. Maar wanneer zy denviä- genden dag wederkomen , om hun antwoord op de gedane voorQagen te geven, beantwoorden zy den Gouverneur ieder punt, in die order waar- in by ze hun voorgefteld heeft, zonder 'er een overteflaan, of van de order aftewyken, en dat alles zo nauwkeurig, als of zy 'er een fchrifte- lyk opfiel van gehad hadden. De Heer Sieidom verhaalde my nog een voorval, dat my zeer veel genoegen gaf* Hy had te New Tork onder andere PFilden eeneerwaar^ mg oud man in eoc berbei^ gevonden. Deze een weinig door den drank, verheugd liet ag in een gefprek met SUidorn in , en beroemde zig En- gilfcb te kunnen fpreken en lezen* Shtdorn vroeg bem daarop verlof kern ene vraag te doen, het welk de oude man geredelyk toeftond. Hjf vroeg hem toen of hy wel wift wie zig het «rft had laten befnyden. De ^Tzaard antwoordde ten eerften., F»d«r Jhrabam. Toen F 3 ira> yGoogle 46 P E N S Y L "V A T^ I E. verzogt Tiy ook'ene vraag te mogen doen. Skidom bewilligde, en de nwas, "wie de eerfte Quaker geweell ^ras." SUidorn aocwoord- t de een dezen, en de ander genen daarvoor hielden. "Neen," zcide de oude flimme gaft , " Mordecbai was de eerfte Quaker ^ «rant " hy wilde den hoed voor fiflman niet afiiemen." Velen van de nog Htidenfcbe feilden wonien gezegd ene verwarde kennis van denzond- ' vloed te hebben , dog men vindt ze by allen niet, gelyk ik zdf onder- vonden heb. Reuzen. Daar waren hier menfcheti die zig voorvaft overtuigd hielden, dac 'er eertyds Reuzen in deze landen moeften gewoond heläen, en zy ga- ven deze redenen op voor dat gevoelen. Voor enige jaren had men in 't delven een graf gevonden , waarin m«ifchebeender«i van eiK cmtzag- lyke grootte lagen. Het fcheenbeen alleen zou omtrent vierdöi, en het dybeen ook zo veel voeten lang geweeft zyn De taiden waren naar evenredigheid geweeft. Dog meerder wierden *er niet gevonden. Lie- Beende- jen , die de <>ideedkunde verftmiden en die benen gezien hadden , ver- '''^"* zekerden dat ze van menfchen waren. Een van de tanden wierd naar Hamburg aai enen Verzamelaar van natuurlyke zeldzaaniheden gezon- . . den. Onder de If^ilden^ die in de nabuurfchap , daar deze gebeentens gevonden zyn, wonen, was een oudze^en, ^t daar omftreeks aan ene Rivier een zeer grom en fierk man in overoude tyden zig opgehou-- den had, die de raenlchen, die over' den ftroom wilden , op 2ynen rug door hec water plegt te dragen, en, fchoon het zea- diepwas, het doof waadde. Elk gaf hem voor dezen dienft wat IVfeis of enige veilen. Op ■ deze wys won hy den koft, en fpeelde voor veerman van dezen ihoom. yjg De grond is hier meert zand, hierendaar meer of min met klei ver- grotid. mengd. Het zand ende klei z^ beiden van ene blehe fteenkleur. Op 't uiterlyke fchynt de aarde niet zeer vet te xyn. Dit befcragtigen oc* de inwoonders. Wanneer een akker drie jaren aan een met het zelve' foon van koom bezaid wordt, brengt her niets vm belang op, indien het niet wel gcraift wordt of een jaarJiraak leggen blyft. Dog de mift is hier bezwaarlyk te krygen. Om die reden laat men het liever onbe- bouwd. In dien tufUchentyd bewaft het met allerlei planten en kruiden, en de landman bebouwt een veld dat enigai tyd braak gel^n heeft, of kieft van den nog onbebouwd leenden grond ene tueuwe ftreek om te bearbeiden. In beide gevallen kan hy zig enen goeden oogft belo- ven. Deze handdwys (laagt hi» zeer wel, want de aarde islugtig, , zo dat ze gemakkelyk kan omgeploegd worden, en ieder landman hedt gemeenlyk ene grote ruimte in eigendom. De gewoonte , die men hier heeft, van het vee de winters over in 't land te laten lopen> maakt dat men niet veel mift winiten kan. Vee Al bet vee dat men bier kwe^t is ooripronglyk uk Em-epa. D* mi- y Google PHILADELPHIA. 1748. 47 åf^iidem hadden nolt enig vee ; en n<^ geven zy *er niet om. Ook ver- •ardt het vee hier allengskens, en worde kietner. De oflèn, paarden ^ ichapen en varkena zyn in Engeland groter ; en 't zyn dezen evenwel die herwaards zyn overgebragr. Het eerfte geflagt neeint een weinig af, en het derde of vierde is reeds van die groone welke hier het vee gemeen- lyk heefi. De lugtsgefleldhekl, de grond ea het voedzel zullen hier elk bet 2yne te zamen toe doen. Het is ook aannierkelyk, bet geen men eenparig van de Inboorlingen \'roeg'> äes Lands zegt, mmelyk dat zy gemeenlyk eerder tot hunne rype jaren O'^'E* komen, eerder verftand krygen, dog o(A eerder oud worden, dan in l'^.''^ ^^ Europa. Het is hier niet zeldzaam kleine kinderen te zien , die op de ^m^' gedane vragen zo levendige en aardige antwoorden weten te geven, dat ' tnen W niet geoo^ over kan verwonderd Ibtan, ja zo als of zy oude maifchen waren. Dog zy komen noit tot de jaren waartoe de Euro- ptatu» wel geraken. En 'er is hier geen voorbeeld dat een inboorling ctgdg of negmtig jaar bereikt heeft. Dog & Ipreek alleen van zulken die uit Europa oorfprooglyk zyn; want de fFUden^ of de eerlle in- woonders van het land, worden dikwyls zeer oud. Maar dit is tegen- woordig onder hen ook zeldzamer dan voor dezen. Men kan het fterk brandewyn drii^cen, dat zy van de Euro/namen geleerd hebben , als ene bocrtdoorzak hier van aanmerkeD.. Die. in Europa geboren zynde, z^ hier bedei^zet hebben, bereiken ook gemeenlyk h(^ere jaren, dan die van Europifcbe Ouders hier te lande geboren zyn. In den laatften oor- tog heeft men ook ondervonden, dat de-menfchen in Amerika gebo- Kn zo wel de ongemakken van den oorlog, by belegeringen- en lange tenten, niet uithouden als die uit Europa komen, maar 'va menigo: fter- ven. Zy kunnen zig aan gene vreerade iugiffreek gewennen. De Vrou- wen houden hier 0^ vroeger op te baren als in Europa ,. na haar veer- tjgfte of vyfenveertigfte jaar zyn zy gemeenlyk niet meer vrugtbaar, en Minmigen reeds na haar den^jle. Ik vernam naar de oorzaak hiervan^ dc^ men wift 'er de ware niet van aamewy^n. Enigen fchieven dit toe ' aan den overvloed dien men hier heeft Anderen aan deonbeflendigheid van het weder, gelovende dat 'er bczwaarlyk een land in de wereld te vinden is daar het weder ap denzelven dag zo dikwyls verandert als hier. Op de zwaarftc hette volgt fomcydsbinnen weinige uren ene gevoelige koude; Ja, het weder veranden den zeken dag dikwyls vier, vyf en zesmalen^ Met de bomen is het hier even eens als met de menfchen gelegen, ^^ j^ De Schepen van jtnurüasMfcb hout gebouwd zyn ni« te ver- bomen, gelyken met die welken in Europa getimmerd worden. Dit er> kent men eenpar^. Een fchip hier gebouwd dei^ niet veel meer zo dra 't een jaar of twaalf oud is ; en vindt men 'er een ou- dCE du «^ bruikbaar is , zo word bet voor een wonder gehouden. Het y Google 4S P E N S Y L V A N I E. Het is niec gemakkelyk de reden hiervan uinevinden. En^en gaven de (chuld hier van aan het houc , enderen aan de manier van boU' wen, om dat men rig hier meeil van nieuw gehakt hout bedient, dat DOg niet vdkomen droog is. Ik denk dat beide deze oorzaken t^za- menlopen , wmt ik vond eikebomen , die op zyn beft twaaU" jaroi gehakt waren geweeft, welken met enen barden l^ overtrokken wa- ren , onder den welken het hout t^na verrot en tot een meel ge- worden was , zo dat men 't tufTcben de vingers tot poeder wryvea kon. Hoe tang daarent^en duren onze eikrä Hammen niet eer zy vermohnen? Des avonds keerden wy naar Pbiïadeipbia terug. Hazen. Hazen zyn *er eigenlyk tn dit .land met , maar wel een foort van * dieren, die tuflchen onze Hazen en de Konynen een middelfoort zyn, en in de kool- en raaplanden ene fchrikkelyke verwoeftii^ aanr^;ten. Waaiom Velen hebben zig verwonderd, dat de planten, die uit Ncord Amt- vele rika naar Europa gevoerd en daar geplant worden , grorendeels zo planten \^^ bloeijen , en zelden rype vrugten voortbrengen voor dat de vojrft !"" ^^ ze overvalt, daar het uit de Reisfaelchryvingen lakend is, dat in Pen- bloüijen. fylvanit , en nog meer in Nein Tork , in Nieuvi Engeland en in Kanada , de winters wel zo geflreng als in Zweden , en gellrenger dan in 't Europifeb Engeland zyn. Het wierd my door verfcheiden ver- ftandige lieden opgäegd die te onderzoeken ; maar in plaats van te antwoorden, wü ik hier enige aanmerkingen opgeven, die ik over de lugiibeek en de gewaflèn van Noord Amerika gemaakt heb , en het myncn Lezer overUten zelf daar gevolgen uinetrdtken. Het is waar , dat de winter ifi Fenfylvante, en nog meer « de nooMelyker Landfcbappen , al zo geftréng als in Zweden , en by- gevolg veel kouder d^ tn Engeland en de zuidelyker landen van Eu- ropa is. Ik vond dat in Penfylvanii , het welk nog meer dan twin- tig graden zuidelyker legt dan verfcheiden l^idfchappen VMi Zweden^ de Tbenoomecer van den Heer Celsius des winters tot op 24. gr. onder het punt van vorft viel ; en die winter was , zo als men my verzekerde , nie; buitengewoon koud. Dit konde ik daaruit ook o^ maken , dat jde Dellaware , ten tyde ik daar was, niet zo fterk toe- vroor dat men 'er te PbiUdelpbia over ryden kon, het welk dik- wyls genoeg gebcurc Als men nu de breedte van de Rivier over- weegt, en dat het gewoonlyk vetfcfafl van eb en vloed daar agt voe- ten bedraagt , zal men ligt belèffèn , dat 'er een geftrenge voril ver- eifcbt moet w<»:den om de Dellaware met zo fterk een ys te be- dekken. Dog het is te gelyk waar , dat, zo de flrinrers hier fomtyds bard xyn , zy niet lang duren. Men lüa zeggen dat zy in Ptnfylvanie zelden y Google PHILADELPHIA. 1748. 49 zelden meer dan twee maanden , en fomtyds niet boven ene maand aanhouden ; want hec is iets zeer ongewoons als zy drie maanden du- ren , en dan 'wordt het ' in de Koeranten als iets byzonders aangete- kend. Digter by den Pool zyn de winters wat langer , en in de Noordelyklïe delen zullen zy onze Zwtedfcbtn in lengte niets toe- geven. De waamefflingen aangaande hec weder , die ik in myn ver- blyf in Amerika dagelyks voor alle maanden gemaakt heb, en die ik hier agter zal invoegen, zullen hier meer ligcs omtrent geven. Des zomers is de hitte bier doorgaans zWaar en aanhoudend. Ik beken dat ik den Thermometer te Aoho byna zo hoog heb zien ry- zcn als in Penfylvanie^ dog dit onderfcheid was 'er in , dat, zo de Thermometer van Celsius in Finland in twee of drie jaren miflchien eens tot den 30. gr. boven het vriespunt ryft, dezelve niet alleen in Penlylvanie , maar ook ül New York , te Albany, en in een groot deel van Kanad*, mceft dagelyks, drie maanden lang, tot dien graad, zo nog niet hoger, ftj'gL Te Pbiladelphia is hy in de zomers, die ik daar heb dooigebragt, twee of driemaal tot 36. gr. geftegen. Men kan dan ze^;en ^t in Penfyïvanie een groot deel van April , Mai , en de volgende maanden tot Oftober toe, aan de maanden van Juni en Juli in Zweden gelyk zyn. Ene zo flerke en aanhoudende het» moet noodzakelyk grote uitwerkingen voonbrengen. Aan deze door- dringende en langdurige warmte moet men het ook toefchryven dac de gemene meloenen , de watermeloenen , en de pompoenen van ve- lerlei foorten op het open veld gezaid worden , en zonder enige be- dekking of glazen in Juli volkomen ryp zyn , dac de kerflèn ie Phi- ladelphia den <l$. A(ki reeds goed zyn, en dat men dikwyls in Peth fylvanie de weit in 't midden van Juli mäit. De gancfche maand van September , en de halve maand van Oc- lober, of wel geheel Oftober, maken in Petifylvante het aangenaam- fte jaaigetyde uit. De vroegere zomermaanden zyn al te beet. De- zen zyn gelyk in warmte aan onzen Juli en half Auguftos. Ook ihan in September de meefïe gewaden in den hdiea bloei, en velen beginnen al diep in die maand "ëerft ce bloeyen. En ik twyffel niet of dit onvei^elyke jaaigetyde, geholpen door enen helderen hemel en enen mariglyk warmen zonnefchyn, doet hier veel toe. Maar. fchoon de gewaflèn zo laat eerft beginnen , krygen zy dc^ hunne volkomen- heid voor dat het grootfte deel van O^ober verlopen is. Dog waar- om ze zo laat in den herftt eerft voortkomen , is iets dac ik niet kan beantwoorden , en vraag veel liever , waarom bloeyen de Centauren Jacta, de Gentiana^ de Jmarella en het Centaureutn van Linnjeus in Zweden eerft op het laatft van den zomer ? Waarom venonen G ... het yGOQgk 50 PENSYLVANIE. het Leverkruid, (*) de vioDer, (f) het Dapbne Mezereim, en an- dere planten zig reeds in de lente in allen haren luifter? Het heeft den- Schepper van alle dingen behaagd de zaak dus vaft te (tellen. Wat Weder het te Pbiladeipbia in die maanden is, kiuinen myne waarne- mingen aanwyzen. Ik heb omtrent dezelven alk zorgvuldigheid aange- wend, en, zoveel ik kon, vermyd, den.ThermoBiecer op zulke plaat- fen te hangen , waar hem de zonneiiralen of lynregt of door weerom- kaacfing verwarmen konden. Daar zyn nog in Penfylva»is onder de wilde gewaflèn' enigen , die- niet alle jaren hun zaad tot rypheid brengen voor dat de koude invalt.. Hiertoe behoren enige fborcen van de Genliana, van Afierti en ande- ren. Dog de wysheid des Scheppers heeft het een naar het ander ge- fdiikt. Byna alle die gewaflên welken de eigenfchap hebben van zo laat hunne bloemen voort te brengen zyn ovtrklyvendt , (§) ofzulkei» die by gebrek van zaad door uicfpruitfels kunnen voongeplaiu worden. Veelllgt kan men egter van deze vertraging in de plaram ene natuur- lyke oorzaak opgeven. Voor dat de Europeanen herwaanfc kwamen werd hei Land door wilde volken bewoond , die geen of weinig land bebouwden , 6og zig voomamelyk van de jagt en. de viflfcbery geneer- den. De boHHien wierden dan niet aai^eraakt ; alleen verteerde het vuur, by toeval in de wouden oncftokcn, 'e» een gedeelte vm. Ook. vonden de eerfte hier aanlandende Europeanen al het land met zware bofTchen bedekt. Hieruit volgt, dat, als men de grote bomen,, en de gewaflfen die in of aan 't WMer (laan, uiraonden, de overigen merai- deels enige duizend jaren lang m de fchaduw , onder of tufichen 't geboomte hebben moeten groeyen , en dit maakt dat zy nacuurtyk tot die behoren welken bofchryke en fchaduwagtige oorden vereifchen. Nu. laten de bomen hier in den herfll hunne Uaderen in zulk ene me- nigte vallen, dat zy den grond onder zig vier of vyf duim dik be- dekken. Dit loof blyft tot diep in den volgenden zomer leM;en eer het veigoat. Het moet dan de planten, die onder het zelve wai^,zeer venr^jen.- Daarby berooft het ze van die weinige zooneftralen, wel- ken 't geboomte nog doorlaat. Deze omftandigheïhïn t'zamengenomen loaken dac de gewalTen veel later bloeyen , dan zy anders doen zou- den. En zou men niet ze^n kwinen, dat zy op deze wys de heb- belykheid aangenomen hebben van zo laat voort te komen, zo dat zy nu aien lai^ai tyd nodig hebben om zig te gewennen Qioediger te groeyen? (*) Anemene Hepatka. Linn. FI^Succ (■|-) J'iola martia Linn. FL Su^ (;$) Ptrmnts. y Google PHILADELPHIA. 1748. 51 Den 14. Sept. bragten wy door mefplwittn te veczamelen, en de Äeldzaamllen in het Kruidboek te leggen. Den 25. fchonk my de Heer HeffiUut een klein ftuk verfteend Ver- hout, dat men hier in den grond gevonden had. Het was vier dui- fieend men lang, enen duim breed, en drie lynen dik. Men kon zeer duide- '"^ut. lyk zien dat het voorheen hout geweelè was, want daar men het glad gemaakt had kon men alle de langwerpige draden onderkennen, zo dat het fcheen een glad gefncden Huk eiken bout ce wezen. Het was een ftuk van enen groteren brok. Men hidd het hier voor een (luk Ä- ' kory. Ik kreeg naderhand van «nderen meer daar van. De Heer Ltf- ttih Evans veriiaaWe my, dat men op de grenzen van Firgiuit in den grond een groot blok van verfteenden Hikory gevonden had , \vaaraaji men de fchors n<^ onderkennen konde , die egter ook fteen gewor- den was. ^ De Heer John Martram is een Engeljebman die omtrent vier Eag. De Heet mylcn van PbiUde^bia op het land woont. Hy is zeer ervaren ra J-Bar- de Natuurkunde en de Natuurlyke Hiftorie , en fthynt voor die ira"»- wetcnfchappen regt geboren te zyn. In zyne jeugd heeft hy gene ge- legenheid gehad van regelmatig te fluderen. Maar door zyne vlyt en enen onvermoeiden arbeid is hy, zondec vreemde wegwyzing, zover . in het Latyn gekomen , dat hy al de boeken in die raal lezen en ver- ftaan kan , ïelft die waarin men veel kruidkundige konftwoorden vindt. Hy heeft gedurende verfcbeiden jaren dan naar het ene nu naar het andere gewed van Jmerika gereiÖ , alleen met inzigt om alleriei weinig bekende planren re verzamelen. Hy heeft 'er foramigén van in zynen tuin geplant, en vete zaden of friflche worrels aaar En^t~ land gezonden. Men is hem voor de kennis aan verfcheiden' der zeld- Kiamfte gewaflèn verpllgt, die hyhet ecrft gevonden heeft. .Dpg men kan hem van tra^heid en naladgheid befchuidigen , daar hy verzuiind heeft zyne velerhande en a^merkelyke waarnemingen c^ 't papier t« brengen. Zyne vrienden te Londen verzegen hem eens bun een, kort begrip zyner reizen toe te zenden, en zy waren, 't Is waar, met eert goed oogmerk , dog met geen genoegzame omzigtigheid , zeer haaftig om het aigedwongene ban^chrift ter drul^ra ie bf^oi^en. Daardoor benadeelden, zy den Man dierkelyk. Krant, daar fay niet houdt van het geen hy weet aantetekenen , vond men zyn werk mager in nieuwe Ontdekkingen. D(^ men zou hem groot ongelyk doen hem hiernaar te beoordelen. Hy heeft in dat werk niet het duizendfle deel van het ' geen hy weet, vooral aangaande Noord Jmeriki , gezet. Ik ben hem zeer verpligt; vrant hy bezat de pryslyke dgeirfcbap van het gecnhy wift anderen wel te willen roededelen. Ik wilde van hem gewagen, op dat men my niet mc^ kouten verwytea« dat ä. qiy zeJven had G 2 'wi- yGoogle 5» PEJ^SYLVANIE. ' willen toeeigenen het geen ik van hem geleerd heb , en zyncn naam verzwygen. Moflè- In de Ideiputten, ten noordweften der Stad, waaruit men aarde voor Itn* de tegelbakkcry haalt en die thans vol water ftonden , wierden vele MolTelen gevonden. Zy fchenen daar door den vloed, langs een beek- je dat in de putten komt , heen gevoerd te zyn , want deze putten zyn maar onlangs gemaakt. Somtyds gaan de arme jongens uic de Stad in het water om de mofTelen te zoeken , waar voor zy kopers genoeg vinden, alzo zy voor ene lekkemy gehouden worden. De Cratagus crus galli van Linn^eüs is een foort van Hagcdoom, «n wordt , aan fommige oorden daar men de regte Hagedoom niet heeft , voor hagen gebruikt. De befTen zyn rood , en hebben de grootte, den fmaak en de gedaante als onze hagedoombeflèn. Dog deze boom Ichynt niet de befte hagen te geven , want hy was zyn blad al kwyc, fchoon de andere bomen ïiog allen groen waren. An- ders heeft hy ontzaglyk lange doornen , van wel twee of drie duim. Men maakte 'er een gering gebruik van. ledere bes- heeft twee korrels.. 