Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 2 Van het jaar 900 tot 1581 na Christus
Evenwel werd de kracht der aantijging aanmerkehjk verminderd, door dat onze kopie mede door de Engelsche gemachtigden in Indië was geteekend. Hoe het zij, deze zaak hield de onderhandelaars meer dan ééne zitting bezig. De Engelsche kooplieden, dat is de ver- tegenwoordigers der Engelsche Compagnie, werden eindelijk binnengeroepen, en dezen gingen bi het bepleiten hunner beweringen zoo woest en ruw te werk, dat de onzen niet verkozen te antwoorden voordat die kooplieden weg waren. Toen verklaarde EDMONDS, een der leden van den Raad, ten einde onze gronden te ontzenuwen, dat het spreken of zwijgen der Engelschen in de Oost niet veel afdeed: » want uw Generaal KOEN, zeide hij, windt hen aldaar om zijne vingers, zoodat zij hun recht niet durven laten gelden en alles doen, wat hij verlangt." Voorts wilde g»wowp»s de onzen doen gevoelen, dat zij eigenlijk onbescheiden waren. »Gij moet bedenken, zeide hij, dat gi de Grootsten van het Rijk met deze nietige zaken bezig houdt. Zulks is de eer van zulke aanzienlijke Heren te na. Ook schijnt het wel, dat gij geen einde zoekt, omdat gij intusschen uw voordeel doet met ons geld.” — Omstreeks dezen tijd gebeurde onzen Gezanten voor het eerst, wat zij later nog meermalen zouden ondervinden. Op weg naar Whitehall werd hun aangezegd, dat zij wel weder terug konden keren, want dat de Heren van den Raad de bestelde bijeenkomst niet konden bijwonen. Toen CARON zich ditmaal deswegens op hun verzoek in den Raad zou beklagen, vond hj niemand in de Raadkamer: alleen den Secretaris cauvenr sprak hij, en deze kwam er vooruit, dat de Heren in de conferentiën geen lust hadden en blijde waren als er wat tusschen beide kwam. Ook suckincuam wachtte onze Gezanten niet af, toen zij zich in persoon over die bejegening wilden beklagen. Niettemin lieten zij zich welgevallen (den 7den Juni) weder ter bijeenkomst te verschijnen, en de zaak werd gevonden, — MÀ doordien de onzen aanboden, de schepen, wier teruggave gevorderd werd, den Engel- naar vindt met schen af te koopen. Zoo moesten wij telkens toegeven. zijnen op deonzen E behaalden bait Intusschen had er in de haven van Leith in Schotland eene ontmoeting plaats, waarbij E a leats het Goevernement van Koning sacosus de rechten der onzijdigheid in het belang onzer DES VADERLANDS, 745 ee | tegenpartij verkrachtte. De Admiraal navrarn had twee schepen van Ostende, die eeni- gen onzer landslieden op zee met prijsverklaring hunner goederen gevangen genomen hadden, tot zoo diep in die haven vervolgd, dat de kogels van zijn geschut in de stad waren gevlogen. Toch had hij zijn doel niet beteikt; want de Schotsche Overheid had de Ostendenaars in hare bescherming genomen. Haurarn, in persoon aan wal gekomen, was met alle onderscheiding bejegend, maar men had hem de uitlevering der gevan- genen en hunner goederen geweigerd. Dus leende een onzijdig Vorst zijn land tot wijk- plaats voor onzen vijand en tot bergplaats voor den op ons behaalden buit. Kon onze tegenpartij daarop rekenen, dan was onze blokkade van de Vlaamsche kust nagenoeg krachteloos gemaakt. Dus kregen onze Gezanten in last over het gebeurde bij den Koning te klagen. Evenwel, het ontslag der gevangenen werd niet gereedelijk verkre- gen. Integendeel de Koning deed den onzen hevige verwijten over het gedrag van onzen Vlootvoogd, en op andere punten der Engelsche kusten zagen zich de Spanjaar- den daarna op nieuw tegen de onzen beschermd. Toen de Ambassadeurs den Koning wilden doen gevoelen, dat hij zelf wegens zijne macht op zee er het grootste belang bij had, dat de Spanjaarden den zeehandel niet verstoorden, antwoordde hij: » Wat? gi zijt wijd en zijd meesters van de zee; gij doet, wat gij wilt; gij belet mijn eigen onderdanen op mijne kusten te visschen, en wilt niet, dat daar een woord over gespro- ken worde. Carreror schrijft mij, dat, zoo ik u het recht van te visschen betwistte, gij zulks als een oorlogsverklaring zoudt aanmerken. Wat het ontslag der gevangenen van Leith aangaat, ik kan deswegens met de Spanjaarden niet in oorlog komen 2.” Reeds was er, sedert het laatste punt van verschil door de toegefelijkheid der onzen vereffend was, weder meer dan eene maand verloopen, gedurende welken tijd de ver- tegenwoordigers der beide Compagniën over de teruggave van het over en weder geno- mene gehandeld hadden. Zij konden het ten slotte niet eens worden omtrent de taxatie van zekere goederen. 1621— 1625. 744 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1621— . sen verlangen zou bevredigd worden: want als het onzen Gezanten soms ernst scheen te — zijn, voor goed een einde aan de vernederende bejegening, die zij wedervoeren, te maken, staakten de Engelschen schijnbaar hunne onredelijkheid. Zij wilden de onzen te Londen houden, want ook de Koning had alle reden om eene oorlog met onze Re- publiek te duchten. Zij zou in zijn Rijk bij een groot deel des volks hooge afkeuring gevonden hebben, en hij, gewoon de eischen der Spanjaarden te matigen door de. bedreiging dat hij zich nader met ons zou verbinden, zou dit wapen zich uit de hand hebben zien vallen, — Doch hoe kort duurde dan zulk een gehuichelde toenadering! Reeds op de eerste bijeenkomst nadat de Lord-Tresorier een voorslag tot bemiddeling gedaan had, verscheurde deze hooge staatsdienaar, in toorn ontstoken, het ontwerp, naar aanleiding van zijn eigen voorslag opgesteld, met den uitroep: » geen woord meer! wij weten onzen tijd beter te besteden.” — Thans was het zoo ver gekomen, dat onze Gezanten verwachtten, nu althans door hunne Soevereinen terug geroepen te zullen In weerwilvan worden. Toch gebeurde dit niet. Op hun bericht, bij expressen bode naar ’s Hage seh — gezonden, kregen zij een plan terug, hoe zij de onderhandelingen weder zouden heb- A Aj ben aan te knopen en onder welke voorwaarden tot een scheiden te komen. Dit plan eri verkreeg hunne volle toestemming evenmin, als het in Holland die van de Bewind- hebbers der Oost-Indische Compagnie had verworven. Doch des bekreunde zich de Prins en die leden der Staten, welke deze besogne in handen hadden, niet. Zij brach- ten de Compagnie onder het oog, dat men in deze omstandigheden niet lichtvaardig te werk mocht gaan, en voor Engeland buigen moest. Hoe het zij, de Gezanten gaven gevolg aan hetgeen hun in de eerste plaats gelast waste doen: zij vraagden weder gehoor bij den Koning, en den 174 Augustus werden zij op Windsor ontvangen. Hunne mededeeling aangaande den staat der onderhandelingen erlangde geen gunstig oor. Integendeel, de Koning verklaarde thans, dat zij het ongeluk hadden, dat al de leden van den Raad over hen klaagden, als die zich niet wilden schikken, en dat zij niets anders dan goede en vele woorden gaven zonder tot een besluit te komen. — De gedurige zinspeling op de vele woorden en de redevoeringen van) onze, Ge- zanten bewijst, dat de Engelsche Heren zich tegen de welbespraaktheid van eenen AERSSEN niet opgewassen gevoelden. Bovendien sprak deze, vroeger Ambassadeur in Frankrijk, de Fransche taal met het grootst mogelijk gemak, terwijl de Engelsche Heren met deze taal veel moeite hadden: de President wawpEvirrE gebruikte niet zelden den Heer BrAUrrEvU als tolk. — Na die zinspeling gaf de Koning te kennen, dat, ver- langde men van hem, dat hij de verschillen overeen zou brengen, gelijk hij in 1619 gedaan had, hij dit verzoek moest afslaan, daar het hem ditmaal niet mogelijk was zonder advies van zijnen Raad te werk te gaan. — Zoo zou hij zich dan ook door zijne met zoo veel grootspraak over zijn onbeperkt gezag gegeven belofte betreffende den Zwarten Leeuw niet gebonden rekenen, als buiten zijnen Raad door hem afgelegd. — DES VADERLANDS. 745 Wat hij doen kon, dus ging hij voort, was dit, dat hij binnen veertien dagen zijnen vollen Raad zou bijeenroepen om de onzen hunne zaken tegenover hem te hooren be- pleiten. — Na deze mededeeling maakte de Koning, als om te doen gevoelen, dat wij, hetzij bij als rechter of als bemiddelaar zou optreden, geen toegenegen gehoor bij hem vinden zouden, zich tot het orgaan van de gewone klachten over het stelsel van uitzuigen, dat de Nederlanders in de Oost-Indién tegen de Engelschen toepasten. Ons volk, zeide hij, was onheusch en barbaarsch: men zou hen goede manieren leeren. Weder had hij nieuwe klachten aangaande rooverijen, door de onzen tegen de zijnen gepleegd. — Met meer grond konden wij klagen, daar de commandeur Lam, met de laatste schepen uit Indië gekomen, het bericht had medegebracht, dat de Engelschen zich in die kwartieren zeer kwelziek en moedwillig gedroegen, zoodat de onzen kwalijk weg met hen wisten, en meer op hunne hoede moesten zijn tegen de Engelschen, dan tegen de Spanjaarden 1. — Eñ daarna haalde Zijne Majesteit de zaak van Banda op. De inwoners dier eilanden, zeide hij, hadden zich onder zijn gebied begeven, en waren zoo wel zijne onderdanen als de ingezetenen van eenig ander zijner Rijken. En die onderdanen hadden wij verdreven, weggevoerd, vermoord; de Engelschen, die er waren, hadden wij levend aan lijken vastgebonden en in zee geworpen. — Dit was eene onwaarheid, zoo als bij behoorlijk onderzoek voor de Engelschen elven overtuigend bleek. Er had zich een drietal Engelsclten op Banda bevonden, en dezen had men gewaarschuwd het eiland te verlaten, vóórdat onze krijgsoperatien begonnen. Zij waren daar gebleven, zelfs hadden zij de inboorlingen van het geschut voorzien, waarvan het eerste schot door een Engelschman was losgebrand; maar gesneuveld was er geen. Die krijgsonderneming nu was noodig geworden, omdat de bevolking, door Engelschen opgeruid, tegen het gezag van onzen Goeverneur en den Raad van defensie, waarin Engelschen zitting hadden, in opstand was gekomen. Men had van de ingezetenen een opdracht van de soevereiniteit aan den Koning van Groot-Britannië weten te verkrijgen ; maar deze mocht niet gelden, omdat zij geschied was na de invoering van het Traktaat van vereeniging, hetwelk ons bij het bezit van datgene wat wij bezaten, handhaafde. — Alsof hij niet reeds genoeg grieven tegen ons had opgehaald, zoo bracht de Koning op nieuw de zaak van Groenland en het gedrag onzer walvischvaarders aldaar ter sprake. De schadevergoeding, door ons beloofd, hadden wij niet gegeven. — Deze grieve was niet geheel uit de. lucht gegrepen. Immers hadden onze vroegere Gezanten in den zomer van 1619 in de haast van hunne afreize zonder tegenspraak den eisch vernomen, om binnen drie maanden alles terug te geven, wat door onze walvischvaarders aan de Engelschen ontnomen was ?, Maar hadden wij die teruggave niet geweigerd, wij had- 1 Resol. Stat.-Gen. 20 Julij, 1622. 2 Zie hiervoor bl. 277, en het sedert uitgegeven Rapport van het Gezantschap naar Engeland in 1619 (Berigten v. h. hist. Gen. te Utrecht, II Serie, II Deel, 2% Stuk, bl. 274). III Deer. 3 Srvx. 94 1621— 1625. Verraderlijke handelwijze der Engelechen op Banda, Schadevergoc- ding door de En- gelsche Groen- landsche Com- paguie geëischt. 746 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1621— ` den ze nog veel minder beloofd. — Daarmede was de reeks van klachten, die de Koning m tegen ons had, niet gesloten. Dien morgen nog had hij uit Schotland bericht, dat een Nederlandsch scheepskapitein met zijn oorlogschip een Schotsch schip met soldaten, op deugdelijke commissie voor den Graaf van ARGYLE gelicht , had aangerand, en de manschap aan land had gejaagd. — Dit bericht zal wel overeenkomstig de waarheid geweest zijn. Immers hadden de Staten-Generaal reeds sinds lang de lichtingen in het oog, die er in Schotland en Ierland voor de Spanjaarden in België plaats hadden, . en niet tevreden den Koning te verzoeken, die wervingen te verbieden, hadden Hun Hoog Mogenden aan hunne zeeofficieren den last gegeven op die soldaten, wanneer zij den overtocht waagden, jacht te maken 1. — Op al ’s Konings klachten antwoordden de Gezanten bondig: alleen van het bedrijf van dien scheepskapitein verklaarden zij nog Onderhoud niet onderricht te zijn. En daarna hingen zij, volgens hunnen laatsten last, den Koning pa His eee een tafereel op van den tegenwoordigen hagchelijken toestand onzer Republiek, en welk rim ze Repo een slag geheel Europa door onzen val te wachten stond. Vier legers tastten ons aan. a Verlaten waren wij van al onze oude vrienden en bondgenooten. Onze vijanden hadden Duitschland ten onder gebracht, en in Frankrijk burgeroorlog weten te verwekken. De vijand was niet in zichzelf verdeeld en alles liep hem mede. Dus was zijn macht ver- dubbeld en niemand kon ons helpen, dan Zijne Majesteit alleen. — » Wat wilt gij, dat ik doe?” zeide de Koning op deze ernstige voorstelling. De onzen antwoordden onbe- wimpeld: » Wij wenschen, dat gij de verdere uitbreiding van Spanjes grootheid tegen- gaat, en ons tegen hare verdrukking beschermt” — »Om wat reden zou ik dat doen?? — hernam de Koning koel genoeg. — » Om reden van staat, om dezelfde reden, waarom uwe voorgangster en vroeger Uwe Majesteit zelve zulks gedaan heeft,” antwoordden de onzen. — »Gij zoudt wel willen," zeide daarop de Koning weder, »dat ik met Spanje in oorlog geraakte en mijn verbond met die Mogendheid verbrake. Dat wil en dat zal ik niet. Wat zou 't wezen? Ik wil mij niet bederven. Ik weet in wat staat ik dit Rijk, in de oorlog gewikkeld, gevonden heb. Ik heb geen geld, zelfs om te leven. Waar wou ik het vandaan halen? De Kerken van Frankrijk roepen om bijstand. Ik moet mijn schoonzoon en mijn arme dochter onderhouden.” — En hiermede gaf hij een andere wending aan het gesprek, alleenlijk voegde hij er nog bij, dat hij in geen oorlog begeerde te komen, noch traktaten te breken, met ons noch met Spanje. Vóór het Bestand had hij met ons gehandeld; dat Bestand was nu ten einde; en nog- maals vraagde hij, waar vandaan wij begeerden dat hij de middelen halen zou. En de onzen antwoordden ten slotte: » Door God zijt gij in vrede gesteld om het evenwicht in de Christenheid te bewaren: daartoe zijt gij machtiger in volk en ter zee, dan eenig ander Koning.” — Doch zacozvs hield zich alsof hij de Gezanten niet begreep. Toch verstond 1 Resol. Stat.-Gen. 9, 10 Febr, ; 6 Junij, 1622. DES VADERLANDS. 747 hij hun verlangen, dat hij om aan volk en aan een vloot te komen, de hand zou reiken aan de oppositie in zijn Parlement. Immers zeide hij te duchten, dat in tegen- spoed de Gemeente wel wanhopige middelen kon aangrijpen zonder op het Gezag te letten. Dus verklaarde hij bang te zijn, dat de volkspartij hem zou overvleugelen. Werkelijk heeft zij het zijnen zoon gedaan; doch had de vader thans moed genoeg gehad, menschelijker wijs gesproken, had hij zijn volk eene omwenteling en zijnen zoon een geweldigen dood bespaard.. Eerst den 64" September vervulde de Koning zijne belofte om de onzen tegenover zijnen Raad zelf te hooren, De bijeenkomst, die te Windsor plaats had en waarbij de Prins van Wales tegenwoordig was, leidde tot geene uitkomst. Onze Gezanten ver- klaarden zich geneigd de genomen goederen op den door de Engelschen verlangden voet terug te geven, mits men ons den Zwarten Leeuw op denzelfden voet teruggaf. Nu kwam er aanmerking op ons recht om dat schip terug te bekomen: de Koning scheen zijn gegeven woord vergeten te zijn, en toen hij daaraan herinnerd was, begon hy zich warm te maken, en te klagen, dat zijne onderdanen geruïneerd werden. De onzen hernamen daarop, dat de Nederlandsche kooplieden evenzeer zouden kunnen klagen, daar zij meer dan acht millioenen op interest hadden opgenomen. » Dat zou het geval niet zijn," zeide daarop de Tresorier, » zoo gij u bij den koophandel hadt bepaald’ en de Koning: » gij speelt de rol van veroveraars.” Echter stonden de Engel- schen toe, dat de Zwarte Leeuw getaxeerd zou worden naar denzelfden maatstaf, dien zij ten aanzien van de hun door ons terug te geven goederen toegepast wenschten te zien, mits wij aan Zijne Majesteit de bepaling overlieten, of wij de teruggave van dat schip als een recht mochten eischen, of als een gunst hadden te verwachten. De onzen namen zulks aan en verbonden zich daarbij om al vast eene som voor het door ons verschul- digde te betalen, ten einde, wanneer het juiste bedrag, na bericht, in Oost-Indië in te winnen, bekend zou zijn, het ontbrekende daarbij te voegen of het te veel betaalde daarvan af te trekken. Tot de behandeling van de zaak van Banda was de Koning thans. ongezind: zij zou zonder hem voor de gewone Commissarissen uit den Raad gebracht worden. Hier konden de Engelschen geen zweem van recht doen gelden; maar ons gunden zij het onze niet, en waar zij ons recht niet erkenden, meenden zij dat zij konden doordrijven, wat zij begeerden. Bij eene van de hierover gehouden conferenties ver- klaarde de Tresorier, in zijnen toorn, ronduit, dat de Engelschen met het traktaat van vereeniging bedrogen waren, want dat het tot niets diende, dan om hun de handen te binden: ware dat traktaat er niet, zoo zouden zij ons wel op eene andere manier ge- tachtigd hebben. Dat de onzen deze verklaring beleedigend noemden voor den Koning, die het traktaat zelf gemaakt had, en onlijdelijk voor ons, die geene bedriegers waren, aalte niet veel. De Goeverneur van de Engelsche Compagnie gaf ten overvloede te 94 * 1621— 1625. Bijeenkomst op Windsor. 1621— 1625. 748 ALGEMEENE GESCHIEDENIS kennen, dat hij gaarne alle eischen wilde laten varen, als wij het traktaat te niet wil- den laten gaan. Toen de onzen alsnu de Engelsche Heren op een ander onderwerp wilden brengen met de klacht, dat zij reeds tien maanden in Engeland waren opgehou- den, voerde de Tresorier hun te gemoet: » zijt gij hier tien maanden geweest, zoo zult gij hier nog wel tien jaren blijven, als gij eenig recht van soevereiniteit in de Oost- Indién wilt laten gelden.” Dit alles moesten onze Gezanten zich laten welgevallen, zonder de onderhandelingen te mogen afbreken. Hun last uit den Haag noopte hen daartoe. Wel hield onze Oost-Indische Compagnie zich standvastig, maar de Staten- Generaal en de Prins verboden den Gezanten op nieuw hun recht en eer staande te houden. De laatste verklaring der Oost-Indische Compagnie, waarbij zij zich ongezind verklaard had, om hare middelen tegen recht weg te geven, en voor haar geld de onmin van de Engel- schen af te laten koopen, kwam Hun Hoog Mogenden en zijner Excellentie te fier voor, en onzen Gezanten te Londen werd nader bericht, dat de Staten-Generaal de houding van de Bewindhebbers der Compagnie niet goedkeurden. Het eenige wat onze Gezanten in deze omstandigheden doen konden, was al weder tot den Koning hunne toevlucht te nemen en hem op nieuw gehoor te verzoeken. Immers kon het hun geene voldoende genoegdoening geven, dat enkele Engelsche Heren zelven betuigden, dat zij niet naar behoeren behandeld werden, en men hun de eer niet bewees, die hun als Ambassadeurs toekwam. — Op de audientie, hun den 2bsten September verleend, klaagden zij den Koning, hoe men zich over het traktaat van vereeniging had uitgelaten, en vraagden zij, hoe men nu, als de Engelschen zulke gevoelens koesterden, iets met hen kon uit- richten. De Koning verlangde te weten, wie uit zijnen Raad zich dus had uitgelaten, en de onzen zagen zich gedwongen den Tresorier te noemen. Hierop vraagde de Koning, wat wij dan wilden dat hij doen zou, en de onzen verzochten, dat hij zich zou ver- Beraadslaging ledigen om ook de zaak van Banda door de partijen te hooren bepleiten. Dadelijk was vóór den Koning over de zaak van Banda. zijne Majesteit daartoe bereid, en werd de Raad binnengeroepen. Nadat de Koning zelf in de aldus vereenigde Vergadering de zienswijze der Engelschen over de bewuste zaak bepleit had, trachtten de onzen hem te overtuigen door het voorlezen van de resolutie van den Raad van defensie, waaruit bleek, dat de onderneming naar Banda mede door de Engelsche leden van dien Raad verordend was. Dit vernemende, zeide de Markgraaf van HAMILTON ronduit: »als dat zoo is, dan hebben de Engelschen ongelijk” Zulks stemden thans allen en zijne Majesteit zelve toe. Alleen de Tresorier had eene tegen- werping,: doch de Koning zette hem, en wel eenigzins bits, terecht. Niettemin kwam de Koning nu zelf voor den dag met redeneringen, die weder schenen te ontzenuwen wat men toegegeven had: het betrof de sterkte der macht, die de Engelschen te Lor- thor (op Banda) gehad hadden. »Hoe,” veroorloofde zich alstoen Lord pemsxoxe te zeggen, »hoe? er zijn maar drie Engelschen geweest, en zou men daar compagniën of regimenten van willen maken? Het ware beter, dat men daarvan zweeg.” Bucxixc- DES VADERLANDS. | 749 HAM vraagde nog, hoe veel soldaten wij aldaar op ons fort Nassau hadden, en op het antwoord, dat wij er wel tweehonderd hadden, zeide hij: » dat lijkt meer naar een for- teres." Gedurende deze woordenwisseling toonde de Prins van Wales, dat hij de rede- nen der onzen billijkte, ‘daar hij hen herhaaldelijk toeknikte. Ten slotte verklaarde de Koning, dat, behoudens het vraagstuk der soevereiniteit, hetwelk, zeide hij, na twee of drie jaren tegelijk met dat betreffende de forten, die de Engelschen in de Oost- Indiën zouden mogen bouwen !, behandeld zou worden, de zaken op Banda mochten blijven, zoo als het traktaat het medebracht. — Voor het scheiden deden de onzen den Koning nog eene mededeeling. Zij betrof de oprichting der West-Indische Compagnie, als het geschiktste middel door ons aangegrepen om, nu Spanje op het vaste land van Europa de handen ruim had, deze Mogendheid in hare Amerikaansche Koloniën aan te tasten. Op last van de Staten-Generaal stelden zij zijner Majesteit de vraag voor, of hij en zijne onderdanen ook van deze onze onderneming in hun voordeel gebruik wil- den maken, opdat, zoo God de Heer onze pogingen zegende; tijdig alle misverstanden mochten voorkomen worden. Zoo onze Gezanten thans verwachtten, weldra, na de zaken tot een dragelijk. slot ge- bracht te hebben, naar huis te kunnen terugkeren, hoe grievend werden zij teleurge- steld! Den 26**» September werden zij bij eenen brief van den Raad opgeeischt om in onderhandeling te treden op de walvischvaart, en den Engelschen met het betalen van 20,000 pond sterling voldoening ie geven volgens hetgeen waartoe men zich, heette het, in 1619 verbonden had. Zoo bleek men duidelijk hen te willen dwingen. Boven- dien werd alles wat tot nog loe in de Oost-Indische zaken bepaald was, weldra weder op losse schroeven gezet of omvergeworpen. Eerst kwam men aan met eenen eisch van vergoeding van schade en interest voor den tijd, dat de teruggave van ’tgeen wij ver- schuldigd waren was achtergebleven. De onzen beweerden hierop, dat zoodanige ver- goeding niet te pas kwam, omdat wij met de teruggave niet gezegd konden worden ach- 1 Zie hiervoor, bl. 272. 1621— 1625. Eisch van ver- goeding van scha- de en interest. 1621-— 1625. 750 ALGEMEENE GESCHIEDENIS tergebleven te zijn, daar vóór de beslissing, eerst thans gevallen volgens den in het traktaat aangewezen weg, de verplichüng tot teruggave niet uitgemaakt kon zijn. Om voorts de Engelschen te doen gevoelen, dat zulke eischen van hunne zijde, van de onze slechts nieuwe eischen, en dat wel rechtmatiger dan de hunne, uitlokten , vorderden thans onze Gezanten teruggave van de helft der kosten, die wij aan de bezetling van het vijandelijk gezinde Bantam hadden besteed, waardoor wel de handel der Engelschen mede gebaat was geworden, maar waaraan dezen nog voor geen penning hadden toege- bracht. Wilden de Engelschen de kosten niet mede dragen, dan behoorden zij ook van den handel op Bantam af te zien. De Tresorier weigerde kort en goed, tot deze zaak over te gaan. Men verlangde ons tot teruggave van schade en interest te dwin- gen, en alweder zou de Koning deze vraag moeten oplossen. In afwachting van het gehoor wilde men de onzen thans op de zaak der walvischvaart hooren; maar zij ver- klaarden hunnen tijd daaraan niet te mogen besteden: als de Indische zaken waren afge- handeld, moesten zij huiswaarts: reeds, zeiden zij, was er in ons land ontevredenheid ontstaan over hun lang wegblijven. Doch bij al hunne haast werden zij eerst den Ss October op Hamptoncourt ontvangen. De Koning wist alstoen niets beter dan voor te slaan, de beantwoording der vraag aangaande de verplichting tot het betalen van schade en interest uit te stellen, totdat de onderhandeling over de teruggave zelve zou afgeloo- pen zijn. Dit hoorden de onzen met verbazing: was dan, zoo vraagden zij, die zaak nog niet uitgemaakt? Wat hadden zg dan tot dusverre in Engeland uitgevoerd? Dadelijk bleek dat de Engelschen nog niet alles vermeld hadden, wat zij zich teruggegeren wenschten te zien, daar de Tresorier teruggave vorderde van hetgeen de Engelschen op Banda was ontnomen. — Hoe onbillijk was deze eisch! Immers konden de Engelschen aldaar geen goed in bijzonder eigendom bezitten. Wat daar verworven werd was gemeen goed van de beide Compagnién en moest in de bij het traktaat bepaalde portiën verdeeld worden. Toen hierover eene woordenwisseling ontstond, gaf de Koning te kennen, dat wij de zaak elders zouden behandelen: thans was hij moede, De onzen zeiden daarop, dat uit hetgeen in zijne tegenwoordigheid voorviel, genoegzaam bleek, wat wij van eene onderhandeling in zijn afwezen te verwachten hadden. Zij mochten hem geene aanleiding geven om hen met opspraak en openlijk onverrichter zake te laten vertrekken, noch hem de gelegenheid bieden om met de breuk der ten minste in schijn bestaande vriendschap de gunst van Spanje te koopen. Dus spraken ij woorden van inschikkelijkheid en het gevolg was, dat er twee dagen later weder een bijeenkomst te Hamptoncourt zou plaats hebben. Voordat echter deze vergadering DES VADERLANDS. e 751 scheidde, had er nog een voor de onzen alleronaangenaamst tooneel plaats: de vertegen- E woordigers van de deelhebbers aan de ter walvischvangst varende Groenlandsche Com- pagnie werden binnengelaten en smeekten den Koning op hunne knieén om recht tegen ons. Zijne Majesteit vermaande de onzen daarop hun gegeven woord gestand te doen. En alsof dit nog niet genoeg ware, zoo zeide hij nieuwe klachten tegen ons uit Indië ontvangen te hebben. Gelukkig konden de onzen daarop dadelijk antwoorden, dat men ook in Nederland van daar tijdingen had, en dat die tot vrij wat zwaarder klachten stof gaven, te weten, dat de Engelschen de Bantammers van Jacatra hadden opgeruid om onze stad in den brand te steken en den Goeverneur te vermoorden: de schuldigen hadden hunne misdaad bekend, en deze bekentenis, den Engelschen voorge- lezen, had geen tegenspraak gevonden. In de volgende vergadering te Hamptoncourt, den 10de October gehouden, oordeelden de onzen het raadzaam om in te willigen, dat wij een derde zouden teruggeven van hetgeen wij den Engelschen op Banda heetten ontnomen te hebben. Dus zouden wij aan zamenzweerders tegen ons gezag goederen teruggeven, die zij niet rechtmatig be- zelen hadden. Doch zelfs deze inwilliging vond men nog niet groot genoeg: men vorderde geen derde, maar al de goederen terug. Intusschen scheen de staatkundige toestand eene wijziging ten goede te ondergaan. Invloed van Toen de Keurvorst van de Palts van den strijd had afgezien, had sacosvus zich gevleid, ee dat de Keizer alsnu tot eene verzoening met hem zou komen en zijne ondernemingen a = tegen hem niet zou voortzetten, ja, dat het verdrag tot teruggave van de Palts, door de Infante zsAsELLA te Brussel met RICHARD WESTON ontworpen, alsnu tot uitvoering zou komen. In plaats daarvan, was Heidelberg dat door de Engelschen in naam van den Keurvorst bezet was, door mur belegerd en omstreeks het midden van September ingenomen. De inneming van Mannheim volgde. De Engelschen trokken af uit de Palts. Slechts in Frankenthal hielden zij zich nog een tijd lang staande. Zelfs nu was het geduld van sacoBus niet ten einde. Nog wist men hem te paaijen met de verzekering, dat de Keizer eerst alles afgenomen moest hebben, wilde hij alles terug | kunnen geven. Onderhandelingen schenen ook thans weder tot het doel te zullen leiden. Tegen het begin van October echter berichtte Lord cmicHEsTER, die in het voorjaar naar Duitschland gezonden was !, dat er van al die onderhandelingen niets te hopen was: de eischen waren buitensporig en men leidde hem om den tuin. Tegelijk heette het, stelde de Paus aan Engeland voorwaarden; hij eischte, dat de oudste zoon van den Keurvorst, ’s Konings schoonzoon, in de Roomsche godsdienst opgevoed zou worden, en de geestelijke goederen in Engeland aan de Roomsche Kerk zouden worden teruggege- ven ?, Nu ging het toch te ver. Zelfs de Raad was thans van oordeel, dat aldus ! Resol. Stat.-Gen. 19 Mei, 1622. 2 v. D. CAPELLEN t. a. pl. bl. 89, 90. 1621— 1625. 752 ALGEMEENE GESCHIEDENIS S schande en gevaar over het Land gebracht werd. Alzoo scheen dan de Koning thans geen wapengeweld te zullen ontzien om den Keizer in de Palts te bestrijden, en den Gees- telijken der Episkopale Kerk liet hij toe te. prediken wat hij vroeger verboden had, dat de Paus de Antichrist was. Reeds schreven onze Gezanten in brieven van den 14de October, dat de Koning een kloek besluit had genomen om den Koning van Bohemen te doen herstellen, en ook de Raadpensionaris pux had dergelijk bericht, hetwelk hij echter onder het zegel der geheimhouding aan de Staten-Generaal mededeelde 1. — Maar de toestand onzer Gezanten in Engeland werd met dat alles nog niet aanmerkelijk gebaat. Het eenige wat zij gunstigers ondervonden, was, dat de gemachtigden van de Engelsche Compagnie, die met de Gedeputeerden van onze Compagnie middelerwijl over zekere punten van de restitutie handelden, de vermaning kregen, dat zij geene onrede- lijke eischen moesten doen. Voor ’toverige vorderden zij zelven geen stap en werd de afdoening der zaken in geenen deele bespoedigd. Zij begonnen te begrijpen, dat men hen thans terughield om zoo veel als tot gijzelaars te dienen ten einde Spanje daar te brengen, waar men het hebben wilde. In plaats van te erkennen dat de zaak van Keizer en Paus één was met die van Spanje, begreep men in Engeland de uitbreiding en meerdere zelfstandigheid van Oostenrijks macht in Duitschland en het bondgenoot: schap van dit Huis met den Paus als een middel te kunnen gebruiken om Spanje be- hoedzaam te maken. Wilde purrepus IV zich eindelijk oprecht en eerlijk met Engeland vereenigen, hij zou er wel bij varen. Stond hij het huwelijk toe van zijne zuster met den Prins van Wales, dan kon deze Infante na den dood harer tante, of wellicht reeds vroeger, de Nederlanden ten bruidschat bekomen, en de Noordelijke Provinciën, midde- lerwijl de oorlog moede geworden, zouden niet weigeren, haren Protestantschen echt- genoot als heer te erkennen. Prins mavarrs zou tegen de verwezenlijking van zulke plannen geen ernstig bezwaar in den weg leggen: het bleek, hoe hij tegen wil en dank den oorlog voerde; hij was vroeg oud, en hij, zoo wel als zijn broeder, onge- huwd. Buiten de toestemming van Spanje den Keizer tot redelijkheid te nopen ging niet aan zonder de parlementsgezinden en ultragereformeerden te ontboeijen: slechts als men 1 Resol. Stat.-Gen. 18 Oct. 1622. 2 RANKE, Engl. Gesch. B. 11. S. 50. DES VADERLANDS. 755 Spanje aan de belangen der Hervormden dienstbaar maakte, kon men die partij mees- ter blijven. Niemand besefte dat alles beter dan suckiwemaw: slechts door het welgeluk- ken dier denkbeelden kon zijn val verhoed worden, en weldra was hij bereid door een. meesterljken slag, zoo hem docht, de voltrekking van het Spaansche huwelijk te ver- zekeren. Men begrijpt, hoe belangrijk het in deze omstandigheden schijnen moest den bekwaamsten Staatsman der Nederlanden, als het ware, onder de hand te hebben, en het middel te bezitten om Spanje door het voortdurend verblijf van buitengewone Nederlandsche Gezanten in Engeland in den waan te brengen, dat men door hen de Republiek zou kunnen brengen tot al wat men wilde. Aerssen scheen, wegens zijne vroegere gedragingen in Frankrijk, juist de man om op de kronkelpaden van zulk eene staatkunde mede te gaan. Maar gelukkig voor de zelfstandigheid van ons Vaderland, hij was de man daartoe niet meer. De dood van oLpENBARNEVELT, door hem bewerkt, had voor hem en voor al degenen, die de omwenteling van 1618 hadden doorgedreven, den pas naar Spanje ten eeuwige dage afgesneden. Al moest hij het met zijn leven bekoopen, zich schuldig maken aan eenen gruwel, waarvan de verden- king alleen genoeg was geweest om hem den edelen Advokaat in handen te leveren, dat was eene onmogelijkheid geworden. OLDENBARNEVELTS geweldige dood deed, wat steeds zijn leven gedaan had, hij redde Nederlands onafhankelijkheid en de zaak van de vrijheid der wereld. Ware hij ten gevolge van ouderdom of natuurlijken dood afge- treden, zijne opvolgers zouden niet door zulke onverbrekelijke banden verplicht zijn geweest om zijn werk voort te zetten. — Niet dat er veel kans was op de verwezenlij- king van BUCKINGHAMS plannen: de raadslieden van purrrepvs IV begrepen, dat zoo zij dien weg insloegen, zij gevaar liepen eenen toestand in het aanzijn te roepen, die de Nederlanden aan het overwicht der Noordelijke Provinciën prijs zou geven, en het gezag van Spanje en het Katholicisme in die gewesten voor altijd ten behoeve van dat van Engeland en van het Protestanlisme te niet zou doen gaan. SommeLsDIJK , fijner staatsman dan de Engelschen, heeft voorzeker ingezien, dat Spanje zich niet zou laten overhalen. Maar niettemin was het een onschatbare zegen, dat hij elke staatkunde, waarbij eene toenadering met die Mogendheid in aanmerking kwam, als de pest moest schuwen. Want eene toetreding tot suckincuams denkbeelden zou het land, zoo niet aan Spanje, dan toch zeker aan Engeland, voor onze onafhankelijkheid naauwelijks minder gevaarlijk, hebben overgeleverd; zij zou ons het bondgenootschap van Frankrijk onherstelbaar hebben doen verbeuren, om ons aan Engeland op genade over te geven. Dus was het voor sommeLspijk in dit tijdsgewricht volstrekt noodzakelijk, al de verwachtin- gen, die de gunsteling van den Engelschen Koning op hem zou hebben kunnen bouwen, af te snijden, en door een spoedig vertrek tevens aan de valsche en onteerende houding van hem zelven en zijne medegezanten een einde te maken. Diensvolgens wendde hij zich thans rechtstreeks tot BUCKINGHAM zelven, en verzocht de Staten te gelijker tijd, dat zij twee III Deen. 3 Sruk. . 9% 1621 — 1625. Houding van AERSSEN bij de politieke plennen van BUCKINGHAM. 1631— 1623. 194 ALGEMEENE GESCHIEDENIS EE M MEUS IE MD E MERE ICERCIM MMC IM MEE NES MU Oe oorlogschepen op de Theems zouden zenden om hem met zijne ambtgenooten en de Gedepu- teerden der Oost-Indische Compagnie af te halen. Een bezoek, den Markgraaf gebracht, en waarbij onze Gezanten hem verzochten te bewerken, dat zij nog een laatst gehoor erlangen mochten om aan de overgebleven punten van verschil een einde te maken en hun afscheid te bekomen, scheen tot niets te zullen leiden, al had muckmGHAm ook de verzekering gegeven, dat hij noch Spanjaard noch Franschman was, maar een trouw dienaar van Zijne Majesteit, en bereid ons zijne vriendschap te betoonen. Dus schreef men hem eenen brief. Hunne toegefelijkheid, verklaarden daarin de Gezanten, weil in Holland gelaakt door al wie slechts ’s Lands recht en belang in aanmerking namen: zij, daarentegen, hadden het gewicht van ’s Koning vriendschap in deze tijds- omstandigheden doen gelden. Wanneer de staat van zaken het voor de dienst van Zijne Majesteit wenschelijk mocht doen achten, dat men aan hunne Meesters openingen deed van meer vertrouwelijken aard, dan verzekerden zij, zouden Hun Hoog Mogenden hoogst geneigd zijn de grootheid des Konings te bevorderen, en bereid om al zijne bemoeijingen te ondersteunen tot herstel van den Koning van Bohemen en andere on- dernemingen, Zijner Majesteit waardig. Maar, voegden zij er bij, zij hoopten niet, dat voor dit onzeker geval de Koning hen nog langer in Engeland zou houden, daar het doel langs andere wegen even goed kon bereikt worden. Dus begrepen zij, dat de overgebleven punten van verschil dadelijk moesten uitgemaakt worden, opdat bg de te verwachten nadere aansluiting tusschen de beide Landen niets storends tusschen beide mocht komen. — Op deze wijze wezen de Gezanten alle vertrouwelijke openingen, die men aan hunne personen mocht wenschen te doen, ten stelligste af, maar lieten tegelijkertijd de waarschijnlijkheid doorstralen, dat de Staten er ooren naar zouden Posinged om hebben. Was dit laatste slechts een voorwendsel, of zouden zij wezenlijk gemeend hebben, in ons Vaderland de gemoederen dat de Staten geneigd zouden bevonden worden om »de grootheid des Konings,” zoo tot vrede stemmen. te als BUCKINGHAM die begreep, te dienen, en hem bij de »andere ondernemingen,” die dezelfde staatsman beraamde, te ondersteunen? Zeker gaat het, dat het in dezen tijd niet aan pogingen ontbrak om op de Staten-Generaal en het volk te werken en het verlangen naar vrede levendig te maken. Van dien aard en strekking was ongetwij- feld een gerucht, hetwelk in deze dagen, en wel uit Engeland en door middel van onze Gezanten aldaar, verspreid en door den Prins aan de Staten gemeld werd, aan- gaande eene geduchte Spaansche armade, die reeds op de Engelsche kust te Plymouth en onder het eiland Wight zou zijn aangekomen 1, Er zweefde een zonderling duister over de bedoelingen, welke aan die vloot werden toegeschreven. Zij was, heette het, naar Rochelle of naar Nederland bestemd. Naar Rochelle? Zoo was zij wellicht tot on- dersteuning van de Hugenoten uitgerust. Was dit zoo, waarom ons dan niet met æ 1 Resol. Stal.-Gen. 16, 18, 19, 20, 23, 24, 27, 28, 29, 31 Oct. 1622. DES VADERLANDS. 155 mn CE S MESS Spanje verzoend, liever dan die scheepsmacht ons op den hals gehaald? Want tegelijk scheen er grond van vrees te bestaan, dat de vloot de rivier van Embden zou opstevenen en aldaar landingstroepen zou afzetten, om een inval in de Provincién Groningen en Friesland te doen, in Overijsel door te dringen en ons van onze zwakste zijde aan te tasten, terwijl onze legermacht op onze zuidelijke grenzen vertoefde. Reeds werden die van Embden vermaand, op de verdediging hunner stad bedacht te zijn, en de Prins uitgenoodigd de krijgsmacht in Friesland en Groningen te versterken. Den 19den October deelde de Regering van Amsterdam aan de Staten-Generaal een schrijven mede, haar van »eenen liefhebber der gemeene zaak” uit Antwerpen toegezonden, volgens hetwelk in het begin dier maand eene vloot van 28 galjoenen onder DON FERDINAND DE TOLEDO uit Lissabon vertrokken was met over de zesduizend man: alle Duitsche (dat is Nederlandsche) Engelsche en Fransche loodsen had men geprest. Men meende, dat het op Embden of op ons land gemunt was. Een tweede groote armade wachtte in den mond van de Straat van Gibraltar, — en de slotsom was, dat »een goede peys te wenschen was.” Dat zulk een raad door eenen welgezinde aan de Stad Amsterdam kon heeten gegeven te zijn en geschikt kon worden geacht om aan de Staten-Generaal te worden medegedeeld, was wel een bewijs, dat het denkbeeld van vrede reeds veel in- gang had gevonden en niet meer ongerijmd of misdadig gerekend werd. Tegelijker tijd kwam de verjaagde Koning van Bohemen weder in den Haag 1. Ook deze terugkomst was voor eene tweeledige verklaring vatbaar. Moest zij doen denken, dat hij zijn bond- genootschap met onze Republiek niet meer behoefde of niet meer verkoos te ontveinzen ? In het eerste geval scheen zij te bewijzen, dat zijne vriendschap met ons hem niet meer zoo kwalijk zou genomen worden; in het andere geval, dat hij weder met open vizier tot herstel in zijne erflanden ten strijde zou trekken. Zoo men bij den invloed van zulke dubbelzinnige berichten en gebeurtenissen, wel geschikt om alle vastheid van besluit te verlammen, den indruk voegt, dien de onophoudelifke aanvragen om geld maken moesten, dan is het wonder dat de volharding op dit tijdstip niet is te kort ge- schoten. Maar de Ontvanger-Generaal klaagde over volslagen geldgebrek en gemis aan krediet *. De Propositie van den Raad van State tot de Consenten voor het jaar 16235 verlangde eene som van tusschen de 14 en 15 millioenen om den oorlog vol te houden 5. En 1 Resol. Stat.-Gen. 19 Oct. 1622. 2 Resol. Stat.-Gen. 26 Oct. 1622. 3 Resol. Stat.-Gen. 17, 19, 21, 22, 27, 28 Oct. 1622. 4 Resol. Stat.-Gen. 17, 19, 26 Oct. 1622. 5 Resol. Stat.-Gen. 20 Oct. 1022. 95 * 1621— 1626. 706 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1 s dit zou alleen nog maar strekken voor het leger te lande. Wat zou bovendien de vloot ` niet kosten? Dat de convooijen en licenten tot haar onderhoud niet voldoende zouden zin, verklaarde de Raad van State ronduit, en de aanhoudende berichten van die Spaansche armade maakten reeds dadelijk kostbare voorzieningen om en bij het Goerec- sche Gat noodzakelijk, en maakten, dat de schepen, die op de Maas zeilree lagen ter zoutvaart, welke thans onder de West-Indische Compagnie begrepen was, hier niet van daan konden. Niettemin men volhardde. Weldra hoorde men niets naders van de Spaansche armade; ook vernam men in plaats van aangekondigde krijgsondernemingen, mede bestemd om schrik aan te jagen, slechts van ziekte en muitzucht in sprroLas leger 1. Evenmin als het Spanje ernst kon zijn zich met Engelands voorstellen van algemeene bevrediging in te laten, evenmin konden het Bewind en de Regering van Amsterdam, naal het gebeurde vóór en in 1618, de verantwoordelijkheid op zich laden om handelingen aan te gaan, die eene poging tot verzoening met Spanje in het ver- schiet zouden vertoonen. Voor het dragen van al de lasten, gevorderd door de oorlog op leven en dood, door het Land zonder bondgenoot te voeren, zou Holland: bekwaam bevonden worden. Nevens den brief leverden onze Gezanten sucxiwaHAM eenen staat over der nog uit te maken vragen. Tevens traden zij daarbij in eene nadere uiteenzetting van de zaak van Bantam. Het was er om te doen geweest, den handel aldaar beter te verzekeren. Den Pangerang had men gepoogd door zachte middelen tot rede te brengen. Doeh zulks had niet gebaat. Dus had de Raad van defensie besloten, de plaats te kanonneren en te blokkeren. De Engelschen hadden die onderneming noodig gekeurd, ja er mede schepen heengezonden; maar weldra hadden zij die schepen terug ontboden om ze el- ders heen te zenden. — Dit was hun toeleg: krijgsondernemingen goed te keuren, maar er ons alleen voor te laten opkomen, om, wanneer wij eene nederlaag lijden. mochten, daarvan gebruik te maken ten einde onze macht te fnuiken. De tien schepen, welke zij volgens het traktaat, nevens onze tien schepen, ter voortdurende verdediging der gemeen- schappelijke belangen leveren moesten, werden dan ook in geenen deele door hen be- schikbaar gesteld. Die versterking intusschen was het eenige voordeel, dat wij bij het traktaat hadden. Maar wij konden- ons het gemis daarvan getroosten, mits de Engelschen dan ook van hun aandeel aan de voordeelen van den. handel verkozen af te zien. De Gezanten Op den dag zelven, dat de brief aan BucKINGEAM verzonden was, ondervonden onze sk eee Gezanten, hoe weinig de houding, die zij aangenomen hadden, behaagde. Ten be- bejegening. stemden tijde, te twee uren, waren zij op de plaats der conferentie tegenwoordig. Zij wachtten tot half vijf uren, en er verscheen niemand. Eindelijk kwamen er twee of ‘drie Heren met verontschuldigingen. Nu ging het dan toch te ver. Zeven dagen, 1 Resol. Stat.-Gen. 8, 10, 12, 14 October; 3 Nov. 1622. DES VADERLANDS. 197 Fe a aA a a M COD MCN C REND? KRIMI IM a ee A zeiden de onzen , waren er al weder verloopen, zonder dat er iets verricht was. Zulk eene bejegening hadden zij meer ondervonden, en met geduld verduurd; maar thans was het hun onmogelijk ze langer te verdragen, zonder te verklaren, dat zij geene sollicitanten noch particuliere personen waren, maar ambassadeurs, die niet zoo verach- telijk behoorden behandeld te worden. Zij wisten niet, hoe zij zoo iets voor hunne lastgevers zouden kunnen verantwoorden. Hadden de Commissarissen geen tijd, welnu, dan moest men andere Commissarissen stellen, die wel tijd hadden. Zij waren nu hier bijna een rond jaar en hadden slechts door telkens toe te geven wat kunnen gedaan krijgen. Er was nu niets meer van eenig belang te verhandelen over. Dus waren zij besloten, de Heren van den Raad niet meer lastig te vallen, maar hun afscheid van Zijne Majesteit te vorderen en hunne Excellentiën ieder in het bijzonder te gaan bedanken , zonder dat zij eenigen grond hadden om zich een welwillender onthaal te beloven, dan hun van den aanvang aan was ten deel gevallen. En hiermede keerden zij zeer mis- noegd naar hunne woning. ° i Hoe verontwaardigd zich de Gezanten ook getoond hadden, twee dagen daarna na- men zij de verontschuldigingen aan, hun door eenen Secretaris van den Raad gedaan , met de belofte dat men thans stipter zou wezen. Zij hadden ingezien, dat zij door den Prins en de Leden van de Staten, die hem ter beoordeeling dezer zaak ter zijde ston- den, veeleer wegens te groole fierheid, dan wegens te groote inschikkelijkheid zouden gewraakt worden en verzochten dat hetgeen zij gezegd hadden aan billijk ongeduld zou geweten worden. De eerste nu gehouden bijeenkomst gaf weder de blijken van die inschikkelijkheid tegenover allerlei nieuwe eischen van teruggave van, zoo ’t heette, door ons bij de ver- deeling van zekere baten achtergehouden goederen: in die mate, dat de aanwezige vertegenwoordigers onzer Oost-Indische Compagnie verklaren moesten, het goed van an- deren niet weg te mogen schenken. De behandeling van de zaak van Bantam werd door den Tresorier met zijne gewone onbeschoftheid afgesneden. Bij de volgende bij- eenkomst kon die staatsambtenaar intusschen niet beletten, dat de Engelschen de bil- lijkheid van het beweren der onzen aangaande deze zaak toegaven. — Intusschen hadden de Gezanten op hun verzoek, reeds den 15dea October den Koning ge- daan, dat hij eenen dag zou bepalen om de hem overgelaten punten af te doen en hun dan hun afscheid te geven, een uitstellend antwoord gekregen. Maar wat gebeurt er nu weder? Hun Secretaris nuranens kwam den 27%en met het bericht, dat hij den Koning zelf had gesproken, die hem gezegd had, dat hij de Gezanten zondag, den 50*te, te Royston zou wachten. Zijne Majesteit was in een bijzonder goede luim geweest. Hij had de handelwijze van zijnen Raad ten hoogste gelaakt, en gezegd, dat hij de Heren deswegens bestraft had. Ja! hij had muremens met het zwaard van den kapitein der lijfwacht ridder geslagen. Met zulk een jammerlijke vertooning meende sacosvs onze 1621— 1625 De Koning geeft een blijk van toenadering. 1621— . Gezanten weder zachter te stemmen, opdat de oorlog het gevolg niet zijn mocht van 1625. 758 ALGEMEENE GESCHIEDENIS de beleedigingen, die hun wedervoeren. Op de audientie werden ook de vertegenwoordigers der Engelsche Compagnie toege- laten, om over de teruggave der goederen te handelen, die wij op Banda, heette het, den Engelschen ontnomen hadden. Daarbij ging het ruw toe. » Bij God!" zeiden se en ABBOT, »wij hebben vrienden en kunnen niet verdragen, dat men onze goederen verbeurd verklaart.” De onzen verzochten hen, wat meer ontzag voor zijne Majesteit te toonen, en betuigden hunne verwondering, dat zij in zijne tegenwoordigheid durf- den zeggen, wat zij tegenover hunne Overheid niet zouden durven denken. Zoo kwam men weder geen stap verder. Na het vertrek der kooplieden gaf de Koning ie kennen, ‘dat de onzen wel konden merken ‚ hoe hij steeds genegen was om de geschillen bij te leggen. Intusschen ontkende hij gezegd te hebben, dat de Zwarte Leeuw in zijn ge- heel teruggegeven kon worden: een deel, dat was wat anders. Onze Gezanten herin- nerden den Koning, aan zijn plechtig woord, waarvan zij aanteekening gehouden en bericht naar den Haag gezonden hadden, en in weerwil van ’s Konings ontkenning hielden zij vol. Nu wilde hij de zaak van den Zwarten Leeuw en van de vergoeding van schade en interest ter zijner beslissing houden, en de verdere vragen, » koopmans- zaken, die hij niet verstond,’ aan zijnen Raad opdragen bij eenen brief, die hun heu- gen zou, opdat zij de zaken onpartijdig zouden afhandelen, of hij zou geen Koning zijn. »Ik weet wel," voegde hij er toen bij, »dat zij slecht hebben gehandeld en u opgehouden: hoezeer zij groote zaken te doen gehad hebben voor u en mij mede. Maar ik bid u, wijt het mij niet. Ik heb er geen schuld aan. Wilt het mij niet kwalijk nemen: het zal niet meer gebeuren: nog dezen avond zal ik hen mijn gevoelen laten weten. Ik wil dat er een einde aan de zaken kome: maakt gij slechts het reglement Men vordert gereed.” — » Het reglement?” zeiden de onzen en verklaarden, dat er geen regle- het opstellen van een reglement tot ment te maken viel: in alles was door het Traktaat voorzien. » Neen,” zeide de Ko- amplistie van het ning | » mijn Raad zegt, dat er wel een noodig is om alle geschillen voor te komen." Traktaat. 