VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Staat van dit Eiland , int Jaar 1700, en in °t Jaar 1762, wanneer het weder door de Engelfchen genomen werdi Bepaalingen ten voordeele der Franfche Inwoonderen, Etr- fe maatregelen van het Engelsch Gouvernement. Eisch van de Kroon om eene Belasting van-4t per cento op de uitgevoerde Waaren te shad edenen voor en zwaarig- n tegen die maatregels. Beflisfing van `s Konings Oppers majefleit over dit belangryk gefchilftuk. Bepaaling omtrens zommige Stellingen , door den Lord Opperregter by die gelen enheid aangevoerd. Gebeurtenisfen op de Volkplantinge zel- ve, Koninglyke bevelen ten voordeele van de Roomsch Ca. tholyke Perfoonen, die by het Verdrag zich overgegeeven hadden. ` Inwendige oneentgheden. Verdediglooze toeftand. Inval der Franfchen in 1779.: Dappere verdediging der Bezetting. Onvoorwaardelyke Overgaaf. stelen engs té- gch- de` Engelfche. Planters en hunne Schuldeifchers.uitge- "i iE- 378 BRYAN EDWARDS oefende Herfel daaromtrent van wegens het Franfche Hof gegeeven. Grenada weder aan Groot-Brittanje te rug gc- eeven by den Vrede van 1783. Tegenwoordige Staat der Poltplanting » met opzigt tot de Bebouwing, Voortbrenge zels en uitgevoerde Waaren, Gouvernement en Bevolking. s Grenada werd ontdekt door, en ontving zynen naam van, CHRISTOPHORUS COLUMBUS, op zyne derde Reis, in ’t Jaar 1498. Hy vondt het in ’t bezit van een tal- k en ftrydbaar Volk; het blykt niet dat de Spanjaar- en ’er ooit cenige Vastigheid op poogden op te richten. Zy hadden een grooter prys op het Vasteland op °t oog, en ‘er verliep een eeuw eer de andere Natien van Euro- pa de landen der nieuwe waereld befchouwden, als zoda- nig , dat ’er elk, wien het lustte, bezit van kon neemen, zonder eenige agt te flaan op de oorfpronglyke bezitters. Dus bleeven de*Caraiben van Grenada in eene gelukkige duisterheid tot het Jaar 1650, wanneer de gierigheid en eerzucht van eenen rustloozen man hun aan de verwoes- tiog opofferde.” , , an hoe veel en hoe deerlyken lotwisfel dit Eiland zich voortaan blootgefteld vondt, kan de opgegeevene Inhoud uitwyzen. Met voldoening zal men dezelve leezen, niet om de zaak der menschheid, die hier zo dikwyls gefchon- den en vertrapt wordt; maat om Be recht billyke en gepast tusfchengevlogte aanmerkingen des Schryvers, die, niet flaafsch aan de dwinglandíche maatregelen van Engeland gehegt, dezelve zo wel in. hun als in anderen laakt, met eene heufche onpartydigheid. Schoone gedagten, dit ftuk betreffende, ontmoeten wy allerwegen, ter befchaaminge van de hier ingevoerde Dwinglandy. Burgerlyke en Godsdienftige V heid worden fteeds door den Heer EDWARDS moedig verdedigd. „ °t Is, fchryft hy, onder andere, zeker een verkeerd en gedrochtlyk voorftel, by het eerfte inzien, te zeggen, dat een be- paald Monarch, in een vryen Staat, eenig gedeelte van de bezittingen van zulk een Staat op. cene willekeurige en éénhoo E oana mag beftuuren.” —— „ Edele en verlichte verttanden kunnen tegenwoordig niet gemaklyk inftemmen met de leer, dat eene verkleefdheid aan louter befpiegelende veipnen » in het ftuk van geloof, cenig getrouw onderdaan behoort te berooven van den dienst van zyn land (anderzins daar toe recht hebbende) of uitfluiten van die eer en onderfcheidingen , welker uitdeeling de vryheid der wetten aan. den Souverain heeft toegekende GESCHIED. DER WEST-INDIEN, 179 De Befchryving des Eilands Grenada zelve, en vàn den Handel, befluit dit zeer leezenswaardig Deel. Lotgevallen van Lidorie , eene zinfpeelende Romaneske Chronyk. Uit het Fransch vertaald, II Deelen, Met Plaaten, Te Leyden, by J. van Thoir, 1795. In 8yo. te famen 342 bl. f eeze Roman, in den fmaak eener Riddergefchiedenis van de Middel -eeuw gefchreeven , laat zich in de daad niet on- aangenaam leezeu; de Characters, daar in gefchetst, zyn niet kwalyk getroffen, en fteeken door hun Contrast fterk by el- kander af; de zede- en menechkuodige aanmerkingen van den Schryver, met eene milde hand geftrooid, maaken dit Werkt zo belangryk en nuttig, dat het daarom dubbel verdient gelee- Fs te worden. Doch wy twyfcien, of het hoofddoel van den Schryver, gelyk de Vertaalfter (want aan de Overzetting heeft een Vrouwelyke hand gewerkt) in de Voorrede zegt, wil be- wyzen, dat de veranderingen, die men ten aanzien van den Adel en de Geestelykheid in Frankryk gemaakt heeft, hem niee gevallen : cen minften wy hebben dit Werkje geleezen , en Steeds naar dit oogmerk gezogt, doch uiet gevenden; of het byvoegzel , dat men op de laatfte bl. van 't tweede Deel vindt, moest, als de Toepasfing eenér Fabel, dit oogmerk aan- duiden: „, Daar blyft my , zegt de Schryver, nu niets meer overig, dan by de gebeden van den goeden Kappelaan , enz. de myne te voegen: want wy moeten de flegte Vryheeren ver- achten; maar over de goeden moeten wy de Zegeningen des Hemels affineeken, dewy! de eerften een geesfel der Aarde zyn, en de anderen ’er het geluk en de vertroostingen over uitbrei. den. | +» Even zo is het met de Geestlykheid, Indien ‘er zi zZulken onder konden bevinden als DOBLAR, zouden zy voör- werpen van fchande en verfoeijing zyn: maar men moet ver- trouwen, dat ‘er nimmer zulke waren.” (dit was zeer te wen. fchen.) ,, Maar dat men er integendeel veelen vind gelyk de goede Kappelaan rosrouE, en deeze zyn de eer der Geest- Iykheid, en de ftichting der Wer: ld.” Algemeene Aanmerkingen, naar ’t ons voorkomt, die geen byzonderen afkeer of oogmerk aanduiden, maar Waarheden, die niemand ooit ontkend heeft, behelzen; mooglyk heeft de Vertaalfter "s Schryvers doel naar haar eigen hart beoordeeld, to KABEL , OF DE DANEBAARE VOEDSTERLING, eeze Roman, die zeer wel, en zelfs op eenen, geestigen l trant, gefchreeven is, vertoont ons eenen braven jonge» ling , die, door zyne Ouders, die hy al vroeg verloor, tot het Predikambt gefchikt , door zynen Oour en Voogd naar de Hooge- fchool gezonden werd, en aldaar in het eerst zich met de borst op de ftudien toeleidde , doch door de verleidingen van eene ligte vaardige en eerlooze Vrouw tot eenen ongeoorloofden minnehane del verlokt, en ten deerlyken val gebragt werd, — Tydig noch- thans werd hy, door toedoen van een braaf Meisje, de Dogter van zynen Hospes, welke hem eene tedere vriendíchap toe- droeg , met behulp van den Profesfor THERON , wiens meesigeache te en beminde Leerling hy voorheen was, gered. KareL verliet de Academie, en, by zynen Oom, den Heer BRAAF, te huis gee komen zynde, zond deeze hem, met zyne bewilliging, (daar by nu tot het Predikambt, waar toe hy uit den aart , en uit hoofde van gemoedszwaarigheden, zelf geene genegenheid had, onbevoegd geworden was) naar Frankfort aan de Main,om den Koophandel te leeren; gyne natuurlyke braafheid en werkzaas me inborst deeden hem ras daar in groote vorderingen maaken , en verwierven hem de achting van zynen Patroon en Meester: hy keerde eindelyk in zyn Vaderland terug, daar hy met de Dogter van zynen Oom huwde, en, den Koophandel verlaa= tende, zich op het Land nederzette, en zich in den Landbouw bezig hield en bevlytigde. Uit deeze opgave zal de Leezer zien, dat men hier geene zogenaamde Romaneske of veel gerugt maakende voorvallen zał ontmoeten: ’t is een Burgerlyke Roman, en hy bepaalt zich duf meest tot het geen in ’t Burgerlyk leven dikwils oorkomte Wy hebben flegts ééne aanmerking op den kel. ‚ of °t Opfchrift de Dankbaare Voedfterling; wy hadden verwagt, dat dit Charaêter door het ganfche ftuk zoude heerfchen, doch vonden, toen wy reeds meer dan de helft deszelven hadden doorgeleezen, niets van belang, dat aan hetzelve beantwoordde, en wy hebben 'er tot aan her einde niets anders van gezien, dan dat KAREL zynen Voogd, die, ongelukkig geworden, de bezitting van zynen Pupil, om zich te redden, aantastte, daar over niet ter verantwoording riep , en zyne Dogter, op welke. hy vóór zyne reis naar Duitschland reeds verliefd was trouwde. rj byvoegzel had dus wel agterwege gelaaten kunnen wor- Elle AL GE MEE N E VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. f De Heerfchappy van Jefus Christus, en de toekomende \Herflelling van het Koningryk aan Israël, in ecnige Leerredenen over Luc. I. 32°, 33. en Hand, I. 4-7. onderzogt en verklaard, door G. BONNET, Profesfor en Academie - Prediker te Utrecht. -Te Utrecht, by W. van Vzerworst, 1795. {n gr. 8yo. 227 bl. Pe BONNET fchreef en predikte zommige deezer Leerredenen in den jaare 1794, » in de zorglyke, » de- treurige, de akelige omftandigheden, waarin een a groot gedeelte van Europa zich bevondt;” die menig eenen met een bekommerd hart deeden vraagen: … wat zal 'er worden van vastgeftelde Regeeringen? wat zal s er worden van den Christelyken Godsdienst?” BONNET, de gegrondheid dier bekommertdheid erkennende, „, was 5 er ooit een tijd (vraagt hy, op zyne beurt) waarin de „ leer der zaligheid, door het Euangelie aan ons geopen- -a baard, zoo listig en op zoo veelerlei wyze ondermynd ? 5, was ‘er ooit een tyd, waarin de Euangelieleer, ook $s zelfs van veelen, die nog Christenen willen heeten, s zoo heftig beftreeden wierd, als in de dagen, die wy s beleeven? — — was ’er ooit een tyd, zedert de beves- ss tiging van ons Gemeenebest , waarin de uitzichten, met „ betrekking tot onze burgerlyke voorregten, onzen vre- „ de, onze vryheid en veiligheid , zoo donker, zoo be= „ kommerlyk waren, als nu?” —- Ter gerustttelling van hun, die dus bekommerd zyn over den toeftand van Kerk en Vaderland „ bepaalt hy zich thans, „ Hem nader tè s leeren kennen, aan wien God de Vader de regeering … van Weereld en Kerk heeft toevertrouwd.” Ter bereikinge van dit oogmerk wordt, in de eerfte Leertede, de Text, door eenige algemeene ophelderende aanmerkingen, verklaard. Daarop volgt, in de tweede Leerrede, het antwoord op eenige Vraagen: „ hoe hebben s Wy JESUS, Maria’s Zoon, in hoedaanigheid als Koning, s te befchouwen? — In welk eenen zij wordt zyre - LETT. 1796. NO, Se N 39 heer- 182 i © GBONNET SC 4 „» heerfchappy tot JACOBS HUIS bepaald? —- Kunnen „en moeten wy JESUS, in zyne Koninglyke heerfchappy „over Jacobs huis, aanmerken, als eenen OPVOLGER „ van DAVID, als eenen ERFGENAAM van zynen żroon?? Naar zyne Godlyke Natuur. konde aan Jetus de troon Davids niet gegeeven worden, omdat, zegt BONNET , hy zelve, de waarachtige, de eeuwige, de onveraniderlyke God zynde, uit kragt der fcheppinge, met den Vader, de Opperheer van alles is. Aan zyne menfchelyke natuur, derhalven, moet hier gedagt worden: indiervoegen, even- wel, dat Jefus als Godmensch, uit hoofde der vereeni- ginge zyner menfchelyke met de Godlyke natuur, zulk eene magts majefteit en heerlykheid, heeft kunnen er- langen. ringe ve baate, uit kragt van welke David moet aange- merkt worden, niet flegts als een gewoon tydlyk Vorst, ' maar als een Onderkoning van Jehova, als zittende op den zroon van Israels God, als een Stedehouder van den Ko» ning der Koningen, die, in de uitoefening der hem aan- bevolen pligten, moest werkzaam zyn tot heil der Israeli- zifche Kerke, in den ftraks gemelden ruimen zin geno- men. , Zoo is Jefus Koning; en hier fn aan zynen Voot- „ ganger gelyk, dat hy heerscht in den naam zynes Va- » ders, gelyk David, als Onderkoning , heerschte in o, den naam van Israëls God. — Ja maar ook, zoo is „ Jefus, in het zelfde Godsryk, waarlyk de Opvolger a» van David, de Erfgenaam van zynen troon” Met twee gevolgtrekkingen wordt deeze Leerrede befloten ; zy zyn: s ’Er is, behalven Gods algemeene Voorzienigheid over s het menschdom, eene meer byzondere Godsregeering, > tot weezenlyk, tot eeuwig heil van Stervelingen.” En: „ deeze Godsregeering, waar van wy de voordeelen ge- s, nieten, is aan Jefus Christus toevertrouwd.” | “Ondanks de overeenkomst, welke BONNET: aldus tus” fch:n vAvip en jesus ftelt, hadt er, evenwel , tusfchen hen een zeer groot verfchil plaats. Dit wyst hy aan in de derde en vierde Leerrede:; … Waar toe moest Jefus s Christus, als Middelaar, Koning zyn, — - Wanneer, en op welk eene wyze, is hy tot die hooge waardigheid s» Op” LEERREDENEN, 133 s opgeklommen? — Hoe heeft hy zyñe Koninglyke waar-. „> digheid dus verre uitgeoeffend ; oeffent hy ze nog he» s» den, en zal ze verder uitoeffenen? —— Hoe lang zal - » hy dus ng zyn?” pe Nu volgen vyf Leerredenen ovet Hand. I: 4-7. Naar gewoonte worden , in de vyfde Leerrede, vs. 4 en uitvoerig verklaard., en zegt aldaar de Hoogleeraar , {prees kende over de woorden: Gy zult met den H. Geest ge- doopt worden: „ Gy weet, Toehoorders, en het wordt s» Us by de behandeling der twintigfte afdeeling in het » uitmuntend Heidelbergs Onderwys, opzettelyk bewee- ə» Zen, dat de H. Geest, met den Wader en den Zoon, s» waarachtig en eeuwig God is, de oorzaak van alle Ze- s» delyke volmaaktheid in redelyke fchepzelen, van waare © s Wysheid en heiligheid: de werkende oorzaak, van be- s keering, van els van liefde Gods en des naasten, — » Ja maar ook, in byzondere tydsomftandigheden, en » tot Aeilzaame oogmerken, de almagtige oorzaak van » gansch buitengewoone gaven: hoedanige. wy, onder an= deren, van Paulus-opgeteld vinden, 1 Cor, XII. » Met dien Geest, nu, gedoopt te worden, zegt. (met ss toefpeeling op den Waterdoop ,) dien Geest, in zyne » gaven, te ontvangen; en wel op ‘eene overvloedige ~ » wys; waar van de eigenlyke Doop „ zoo als die bw » indompeling gefchiedde, een gepast, een veelbeduidend, s teeken was,” In -eene: volgende’ Leerrede, over vs. 6 en 7, ftaat de Hoogleeraar inzonderheid ftil op de vraag der Discipelen : Meere, zult gy in deezen tyd aan Israel het Koningryk weder oprechten. Hy verwerpt het gevoc- len, volgens °t welk hier een aardsch, zegepraalend Ko- ninkryk zou bedoeld worden, naardien het hem niet waarfchynlyk dunkt, dat -de Apostelen, naa eenen om- gang van 40 dagen met hunnen Meester, geduurende welke hy met hun hadt gefproken over de dingen , die het Koningryk van God aangaan —— en hun verfland hadt geopend, zodat zy de Schriften verftonden, als nog hunne voorgaande grove .dwaalingen zouden - vasthouden. Ook behaagt den Hoogleeraar niet de opvatting, volgens welke de Apostelen eeniglyk dagten aan een geest/yk Ko- sningryk, aan de Christen Kerk, zo alsdie uit Jooden „ niet alleen zou beftaan , maar ook uit Heidenen, die » tot de Jooden zouden worden toegevoegd, en dus, met s» hun, een geestelyk Israël zouden uitmaaken:’ omdat, Zegt BONNET 5, de Apostelen wel wisten, waar toe zy 2 » EC 184 G. BONNET - j geroepen waren, te weeten, om grondleggers van Fofus „ Kerk te zyn; en dat ze, daartoe, binnen weinig da- » gen, den H.-G. zouden ontvangen.” Beter behaagt den Heere BONNET het gevoelen djer ir en » die » de fpreekwys, het Koningryk aan Israël weder oprig- 2 ten, in een meer eigen/yken zin verftaan, en zich voor- » ftellen, dat waarlyk de Joodfche natie, nu, door de » ganfche weereld, verfpreid, eens zulk eene verandering > zal ondergaan, dat men zal kunnen zeggen, s, de ver- s, hoogde Heiland, de tegenbeeldige David, heeft het sə Koningryk, aan Israël, wederom opgerigt.” De Hoogleeraar, bezeffende, hoe hy, in de behande- ling zyner textwoorden „ omtrent de toekoomende lotge- vallen des Joodfchen Volks, iets als zeker hadt onder- fteld, °t geen van geagte Uitleggers als onzeker wordt aangezien , treedt, in de volgende Leerrede, ter nadere. ontwikkelinge van zyn gevoelen, De volgende Vraagen werden aldaar, ter beantwoordinge, geopperd: „ Zal de s» Joodfche natie, die nu nog het eaei van onzen. »» Godlyken Zaligmaaker verwerpt, eens tot hem bekeerd » worden ?” —— „ Zal ’er een tyd komen, dat het zich s, bekeerend Israël wederkeert naar- het land Kanaan, » om dat wederom erflyk te bezitten ?” —— … Zal, aan. „ het derwaards wedergekeerd. Israël, het Koningryk we- „ derom opgerigt, de meer. byzondere Godsregeering her- s fteld worden?” Nad iets gezegd te hebben over de belangrykheid en nuttigheid. van dit onderzoek, treedt BONNET nader ter zaake; aanmerkende, tot beter vers {tand van zyne meening, dat de Vraag niet bedoelt, cf er, van tyd tot tyd, Jooden zyn overgegaan tot het Christendom? of dit nog gefchiede, en in °t vervolg nog meer kan gefchieden? Maar, „ofer, in het laatfte der dagen, eene Volksbekeering- der Jooden te wagten zy 2” moetende, daarenboven, door Fooden worden verftaan, niet alleen die door de Romeinen uit hun Land zyn ver- dreven , maar ook de nakomelingen van die veele duizen- den, uit de tien Stammen, en zelf uit gen en Benja- min, die, naa de Asfyrifche en de Babylonifche gevan- genis, in verftrooijing gebleven hs: De eerfte Vraag, zal de Joodfche natie eens tot den Heere bekeerd worden, wordt met ja beantwoord, en, onder andere, dg tot bewys aangevoerd de Voor- fpelling by Jeremia XXX: 22-24, XXXI: 1. alwaar de woorden, ter zelver tyd (naamlyk, in °t Jaatfle der das gen) LEERRÈDENEN. | x85 gen) fpreekt de Heere, zal ik allen geflachten Israëls tot genen God zyn, en zy zullen my tot een Volk zyn, op eene andere gebeurtenis zouden kunnen worden thuis ge- ragt. De plaats Rom. XI: 25-27. wordt tot het zelfde oogmerk aangevoerd. Wat het middel aangaat, waar- door het thans verharde É saamgaan tot het geloof in den nu verfmaaden Jefus zal overgaan, is BONNET van oor- deel, dat by de herttelling des Joodfchen Volks, even als van ouds, gantsch buitengewoone dingen zullen plaats hebben. —- Omtrent de Vraag, of ‘er deden zy voor de verwagting des Joodfchen Volks, dat het, ten eeni- en tyde, als een onderfcheiden Volk, na Kanaan weder-. keeren, en hetzelve in bezit zal neemen ? is de Hoogleeraar van oordeel, dat 'er „ zeer veele Godfpraaken zyn s » waarop die verwagting rust.” Eer hy die Godfpraa- ken aanvoert, ontmoeten wy eene aanmerking, welke ze kerlyk „by veelen; vreemd zal luiden: „, Zullen de Jooden » (íchryft BONNET) eens wederkeeren naar Kanaan, als s bun pe land, dan moet het, oorfpronglyk, hun ei- s gen ertfland, geduurende alle de eeuwen van hunne bal- » lingfchap , gebleven zyn. » fteld worden,” wydt de Hoogl. zyne laatfte Leertede, Te regt wordt hier vooraf de Vraag geopperd, hoe de - Joodfche Natie, overal verfpreid, zal byeengebragt wor- den, om van Kanaan bezit te neemen? hoe zy zich van een land, nu reeds zints meer dan 6oo Jaaren in de han- den der Turken, zal kunnen meester maaken? Niet vreemd fchynt de Hoogl. van de gedagte, dat de geloo- vige Heidenen zelve, met alle bereidvaardigheid, ter be- vorderinge van de zaak der Jooden, hun daar toe de hand zullen leenen. Voorts verklaart zich de Heer BON- NET voor de bevestigende zyde der bovengemelde Vraa- ge. Het eertyds vrugtbaar, maar nu onvrugtbaar, Kanaan , zegt hy, zal verzoend, de vloek daar van worden wegge- nomen , om plaats te maaken voor buitengemeene vrugt- baarheid. Aangenaame Verblyfplaatzen, Steden en Dor- pen, zullen, van nieuws, het land bedekken. Jerufa- A:-m zal herbouwd worden, „, op dat voornaamlyk in die „ Hoofdftad des ganfchen Lands de naam van Ifraëls , God wederom plegtig vereerd worde ;” in dier voe- gen, egters » dat die plegtige vereering van lfraëls » God, overeenkomftig den waaren aart van het Euange- „ lie der vervulling, zal zyn ingerigt.” — „ Op dat -s God aldaar, onder zyn Volk, met de kennelykfte be- s, wyzen van zyne genadige, zyne zegenende, tegenwoor- ss digheid, woone, en van het laate nageflacht Abrahams, ys zynes Vriends, plegtig vereerd, gediend, verheerlykt s worde.” -Zullende, daarenboven, ook het burgerlyk beftuur eene niet minder blykbaare Godsregeering zyn, dan-onder den ouden dag, met dit onderfcheid, dat Je- Juss als Davids Opvolger, in den naam zyns Vaders, wel over alle de bekeerden van de gantfche aarde, doch allerblykbaarst over Jacobs nageflagt, het gebied zal voeten. [ Zodanig is het hoofdbeloop der zaaken, in deeze Leer- redenen behandeld. De Hoogl. zelve geeft genoeg te kennen, dat zyne ftellingen- dikmaals-aan tegenfpraak onderhevig zyn. Inzonderheid geldt zulks, onzes bedun- kens, omtrent verfcheide Schriftuurtexten; welke ten Pewyze en als gronden worden aangevoerd. Doch, voor- ziende dat ze te wyd zouden uitdyen, onthouden wy ons van het opperen van tegenbedenkingen en. aanmer- kingen. Die lust heeft, leeze en oordeelé, Leer- D. C. VAN VOORST; LEERREDENEN. 187 Leerredenen en Bidflond over den XXV Pfulm, door DIRK CORNELIS VAN VOORST, Predikant te Lei- derdorp. Te Leyden, by J. Meerburg, 1795. In gr. 8vo. 276 bl, U: tweederlei oogpunt kan dit Gefchrift van den Eerw. VAN VOORST befchouwd worden: deels, als eene naar gelange den aart des Plans uitvoerige en oordeel. kundige Verklaaring van den vyf-en-twintigften Pfalm ; deels, als eene Verzameling van Zedekundige Verhan- delingen of Opwekkingen , ftrekkende ter bemoedigin- ge van de zodanigen, welke, in dagen van tegenfpoed en lyden, eene hooger dan menfchelyke hulp behoeven. Tot narigt voor onze Leezers, wat zy, behalven het Schriftuurverklaarende , in deezen boaist kunnen vinden, zullen wy ons de moeite des overfchryvens van de titels der Leerredenen getroosten. Met Gebed de ware Toevlucht. voor een dankbaar en heilbegerig Mensch, vs. 1. Het Ver- trouwen op God beyrydt van Schaamte, vs. 2. Trouweloos heid omtrent den Eyenmensch baart Schaamte, vs. 3. De ware begeerte om God , in zyne daden, recht te kennen, vs. 4. Gods verklaringen de zekere waarborgen voor het onwankelbare van ons vertrouwen op God, vs. 5. De bese te uitwerking van het befchouwen van ons Pary gedrags vs. 6, 7. De zalige vrucht van Gods Goedheid en Recht vaardigheid voor den Mensch, vs. 8, 9. De dankbare gelovige,door fchuld verflagene en Heilbegerige Avondmaal- SUNS» Vs. 10, II. De vreefe Gods des Christens grootfle elangsy NS. 12, 13. God openbaart zyne Geheimen aan zj- ne Vrienden, vs. 14. Het Gebed is onaffcheidelyk van het vertrouwen op God, vs. 15, 16. De grootfle nood maakt het Gebed te noodzakelyker, vs. 17, 18 „ Ig. De verlena ging van ons leven eene begerelyke zaak, vs. 20. Oprechte Godzaligheid baart vertroosting en zegen, vs. 21; De bes naauwde toeftand van ons Vaderland, vs. 22. Een twee- voudig nut kan alzo het aandagtig doorleezen van dit Gefchrift aanbrengen. De beeft van Bybelkennisfe kan daar door worden opgeleid tot het rechte verftand van dit voortreffelyk Lied. De gemoedelyke Christen kan ’er door onderrigt of gefterkt worden in kennis van Waarheden, die naar de K ra ana Zyn, ter Dev tosd 4 i ie 188 D.C. VAN VOORST, LEERREDENEN, diginge van zyn gemoed met de onaangenaame lotgeval. len deezes tydlyken leevens, en ter verfterkinge van zy- ne uitzigten op een beter, een ongeftoord genot van ge. noegen en vrede. Als zodanig pryzen wy deeze Leerre- denen den belangneemenden aan. Te zeer beviel ons de volgende pas/age, in de Leerrede op het Avondmaal, dan dat wy, tot een ftaal van VAN VOoRST’s fchryfwyze, dezel- ve niet zouden overneemen. Mogten alle Leeraars van het Euangelie des Vredes en der Vertroostinge eveneens zind zyn! Aangemerkt hebbende, dat in den geheelen Bybel van troost wordt gefproken, en dat ons in denzel. ven nergens aanleiding wordt gegeeven om menfchen van God af te fchrikken, en van zyne Inftellingen te doen vlugten , leidt van VooRrsT daar uit dit gevolg af: » Dierhalven past het genen Leeraar van dat Euangelium, ə» t welk enkel goddelyke liefde ademt, den mensch har- ə» de denkbeelden van de Godheid in te boefemen. = » Het betaamt hem in °t geheel niet den fchuldigen en s» door fchuld verflagenen Zondaar met fchrik en angst ss voor dien God, met welken hy te doen heeft, te ver- s vullen. Gelyk de Bedienaar van het Euangelium dit » nooit vermag te doen, kan hy het niet verantwoorden, » wanneer hy zulks by het houden van het Avondmaal ə» Wilde doen. Ook vooral dan moet hy van vrede, van s troost fpreken, en den Zondaar toeroepen, dat ’er by s» den Here veel vergeving is: op dat hy bewogen worde, » al had hy ’er nog nooit te voren enig belang in gefteld, » met zyne fchuld de vergeving te fmeken. Daar toe s» moet een Leeraar, by het Avondmaal-houden , den Zon. s daar opwekken. Ja! vooral moet hy elk, wiens hart hem by aanvang en voortgang aanklaagt, dat hy tegen s» den Here zynen God en Weldoener. zeer gezondigd ə» heeft, lokken en nodigen om — uit kracht van Gods s menfchenliefde in het zenden van zynen Zoon geo s penbaard. — tot die goddelyke liefde de toevlucht s te nemen.” Es Over. de i J- HINLÓPEN , OVERDENKINGEN. 189 Overdenkingen van” JACOBUS HINLOPEN, Predikant te Utrecht, over het Nut, hetwelk WY, tot onze Verootmoe- diging en Verbetering , uit ons Oordeel over anderen, . trekken konnen, over Lukas XV: 7, 1 Petr. IL: 2, 3, en Lukas Vl: 39, 40. Te Utrecht, by W. van Yzer- worst, 1795. Jn gr. 8yo. 69 bl. V ier Overdenkingen bevat dit bondeltje , aan den voet des Titels met No. 2. geteekend : een bewys van des Burgers HINLOPEN’s voorneeme@n, om, van tyd tot d, vrugten van zyne pen, van gelyke grootte, in de aereld te zenden. De eerfte Overdenking, in den vorm eener Verhandelinge gegoten, voert tot Opfchrift: Over het nut, hetwelk wy, tot onze verootmoediging en verbete- ring, uit ons oordeel over anderen, trekken konnen; eene leezenswaardige Verhandeling, toonende dat de Eerw. HIN- LÓPEN in de kennis van het meníchelyk hart niet onbe- dreven is, en die veele nutte regels bevat ter bevorde- ringe van de zedelyke Zelf kennisfe. De blyd/chap in den hemel, over eenen Zondaar, die zich bekeert — de voor- treffelykheid der kennisfe des Evangeliums , onder de be- naaming van redelyke onvervalschte Melk voorgedraagen — het gevaar en het nadeel van het par van eenen blin- den door eenen anderen blinden: deeze zyn de onderwer- pen der drie volgende Overdenkingen, naar aanleiding der opgemelde Schriftuurtexten, welke hier oordeelkundig ver- klaard, en ten bedoelden oogmerke worden aangevoerd, =- ftigtelyk en gemoedelyk. voor alle de-zodanigen, wel- ke in de gewoone leiding van des Eerw. HINLÓPEN's ge- dagten genoegen neemen > en dit getal zal niet gering zyn, onder de zulken, die gemoedelyke Godsvrugt, ge- gehn met eene vlytige beoefening van de pligten der dzaligheid, Regtvaardigheid en Maatigheid , op Euan- gelifche gronden, en uit eerbied voor den Zaligmaaker , als de. hoofdbedoelíng van den Christlyken Godsdienst aanmerken. | fa | ee J. N.5 dte 160 P. MUNNIKHUIZEN i Antwoord op de Vraag van TEYLER’s Godgeleerd Genoote fchap : Zyn 'er goede gronden, om Gode Hartstogten (of Aandoeningen) toetefchryven , enz. ingeleverd door «FRANS MUNNIKHUIZEN, Emeritus Predikant der Lu- therfche Gemeente te Schiedam. Te Amflerdam, by A. Mens Jansz., 1796. In gr. 4to. 87 bl, e Titel geeft genoeg te kennen, waartoe deeze Verhan- „deling gediend hebbe. Het is den Lief hebberen der Weetenfchappen bekend, dat door het loffelyk Genoot- {chap van TEYLER het voorige jaar een bundel van drie Verhandelingen is uitgegeeven , behelzende de Antwoor- den op bovengemelde Vraag. MUNNIKHUIZEN beklaagt zig over het ongeluk, zyn toegezonden Antwoord we- dervaaren, van zo weinig aan de daartoe geftelde Keur- meesters behaagd te hebben, dat zy hetzelve niet waar- dig gekeurd hebben, om eene plaats te bekleeden onder ‘hunne gedrukte Werken, veel min om met eenen Eerpen- sing bekroond tel!worden. Hy dagt, gelyk in een korte Voorreden gemeld wordt, zyn oordeel op te fchorten , tot dat de bekroonde Verhandelingen door. den druk be- kend gemaakt wierden. Na onpartydig leezen en herlec- zen, bleef hy nog by zyn begrip, dat zyn Antwoord een minder verachtelyke en gunttigere behandeling verdiend hadt. Dan hy wilde zig niet op zyn eigen oordeel ver- Jaaten, weetende, dat een Auteyr doorgaans al te zeer met zyn eigen Werk is ingenomen, en befloot dus, door eene openlyke uitgaave, zyne oplosfing van voorgemeld Vraag- ftuk aan de onpartydige geleerde Wereld ter befcheiden Beoordeeling en Vergelyking aan te bieden ; betuigende ten laatften, dat hy te veel tyd en vlyt aan deeze Ver- handeling heeft te keste gelegd, dan dat hy op zig kan verkrygen, om die te verfcheuren of te verbranden. De Eerw. MUNNIKHUIZEN' beroept zig dan nu van de Regtbank van TEYLER op die van ’t geleerd publiek , om te beflisfen, of zyne Verhandeling mede een plaats in den uitgegeeven bundel hadt behooren te hebben, en of zy met goud of zilver hadt moeten bekroond worden. Veelen der sn Regters kunnen met een ftil- zwygende uitfpraak beftaan; doch van Recenfenten, die zig toch zelven tot het Ame van Keurmeesters verhef- fen) zal de Auteur eene beflisfende uitfpraak vorderen. y ANTWOORD OP EENE VRAAG, TOI Wy gaan dus, volgens verzoek des Uitgeevers, over tot vergelyken en beoordeelen, en moeten ten dien einde de Leezers herinneren, dat dit boekdeel des Genootfchaps uit drie Verhandelingen beftaaf. De twee meest uit een loopende Antwoorden zyn van HULSHOFF en van VAN HEMERT. Volgens den eerften, „is God gevoelig „, aangedaan over de zonde van elk redelyk fchepfel, »» zodanig, dat dit, op zigzelve befchouwd, Gods Ge- » lukzaligheid moest ftooren: doch dit misnoegen wordt » weggenomen, door het uitdeelen van zo veel ftraf, als » er gezondigd is, op welke wyze zig deeze twee de- ə ftrueeren, en het evenwigt herfteld wordt, zo dat God » geheel met zig zelven voldaan is” Volgens den laat- ften Verhandelaar, is God geheel niet onderhevig aan » eenige aandoening. ’Er-is in ’t volmaakte Wezen » geene afwisfeling van aandoeningen, daar alles op eens » in Hem tegenwoordig is. God befchouwt dus al het » gefchapene in eens en in verband, weet de eindelyke ə» titkomften; waarin Hy ten vollen berust.” — — Mise fchien loopen deeze gevoelens niet zo verre uit elkan- deren, als zulks in den eerften opflag fchyne. Doch wy kunnen ons daarover nu niet uitlaaten. °t Gevoelen van den eerften Verhandelaar, JELGERSMA, wiens Verhande- ling door °t Genootíchap met den Gouden Medallie be- kroond is,is meer gefchikt naar het algemeen Gevoel, of Senfus communis, minder bepaald, en laat zig minder tot eene enkele Klaare flelling te rug brengen. Na deeze herinnering komen wy tot de Verhandeling, die voor ons _ ligt. — Na iets over Hartstochten in ’t algemeen ge- zegd te hebben, gaat de Schryver over, te bewyzen, dat God niet onverfehillig of een ledig aanfchouwer zyner Werken is, en befluit dus , dat Aandoeningen of Hartstochten. heeft; ontleenende zyne bewysredenen uit ` de H. S., uit de natuur van God, en de si er der Wereld. Het Antwoord op de voornaame Vraag, of deeze Hartstochten geen nadeeligen invloed hebben op Gods Gelukzaligheid, zoekt hy in Gods hoogfte gelukzaligheid, voortfpruitende uit de befchouwing van zyne Volmaaktheid; welke gelukzaligheid dus geheel onaf hangelyk is van de fchepfelen en derzelver bedryven. Hy vergelykt hierin CS 94.) den Allerhoogften met een verftandig en goed- hartig Koning, die zyne onderdaanen wyze wetten heeft gegeeven , welke echter van een groot deel zyner on- derdaanen veracht worden, Het is natuurlyk, rt en chry- 192 CF MUNNIKHUIZEN Schryver, dat de rampen der ongehoorzaamen zyn ge- voelig hart moeten treffen, en hy over hunne ongehoor- zaamheid verbolgen zal worden; doch de Koning kan zyne hartstochten van vreugde en toorn uitlaaten, zon- der dat zyne gelukzaligheid daarby eenig voordeel beko- sne of nadeel lyde, — Het komt ons voor, dat hier- mede de zaak niet gered is, want het moest buiten twy- fel de vreugde en gelukzaligheid (welke tach beftaat in de fom der aangenaame gewaarwordingen) des Konings vergrooten , wanneer hy minder behoefde te ftraffen, en ‘er meerder heil van zyne onderdaanen genoten werdt, Dan de Schryver {chynt dit ook zelve gevoeld te heb- ben, komt ten minften naderhand tot de Ca Vraag, die hy, bladz. 58, dus voorftelt; … Schoon God het = a goede niet behoeft te beminnen, noch het kwaade te 3, fchuuwen, uit hoofde van Eigenbelang; moet het Hem „> echter niet ein » dat zo veel goeds in de wereld 5 achterwege blyft, en zo veele van zyne fchepfelen s» met de bittertte rampen te worftelen hebben?” De Auteur: maakt veele voorbereidende Aanmerkingen, eer hy tòt de eigenlyke oplosfing overgaat, als dat deeze wereld volkomen naar zyn zin en genoegen heeft ingerigt, en ‘er by gevolg nooit iets kan gebeuren, dat Hem ftof tot weezenlyk misnoegen zou kunnen geeven, ‚of zyne gelukzaligheid ftooren, terwyl Hem zyne Wer- ken van eeuwigheid bekend zyn. Maar de eigenlyke op- losfing van deeze zwaarigheid zoekt de Auteur in de ftel- ling, dat God weet, dat alles eindelyk zal te regt, en ook de Godloozen tot eene gevestigde gelukzaligheid zullen komen, — — Hy heeft dus een byzonder Hoofd- deel gefchikt tot het onderzoek over de duurzaamheid der helfche ftraffen, en acht, dat op goede, zo natuur- Iyke als Bybelfche, gronden kan getoond worden, dat ‘er een einde van ftraffen en eene eindelyke gelukzalig- heid zal plaats hebben, Hy oordeelt deeze leer zo wel ge~ ftaafd in een uitgewerkt ituk, door P. VAN HEMERT 3 in het Jaar 1786, uit het Engelsch vertaald, dat hy het onnoodig acht daarover uit te weiden, vergenoegende zig met zig daarop te beroepen. ANTWOORD OP EENE VRAAG, 193 js ba a beproefd hadt,” (dit vergeefs fchynt oñs hier zeer kwaalyk geplaatst: weet de Alweetende de uit- komften dan niet vooruit?) „ wederom geheel vernietin » gen, dan hen een aanweezen laaten behouden, dat hen » Eeuwig tot een last en kwelling moet verftrekken? Of ə veel meer, zou Hy wel immer zulke weezens hebben >» kunnen fcheppen,”’ enz.? —— Volgens deeze veronder- ftelling gaat by , in de laatfte plaats, tot-de oplosfing over. Straffen heeft by den. Auteur een dubbeld oogmerk. God ftraft, om dat Hy regtvaardig is, doch tevens ter ver- betering. In het ‘hevigfte zynêr verbolgenheid blyft Hy altoos even bedaard; en zyne grootfte toorn belet Hem niet, zodanige, tegen welke Hy regtvaardig ontftoken is, nogthans als zyne fchepfelen, … die nog eens wyzer ftaan s» te worden,” te blyven beminnen. Aldus meent onze Schryver, dat Gods wreekende Geregtigheid geene ftraffen uitoefent , dan met inzigt om te verbeteren; en de on- aangenaamheid, die uit het ftraffen voortfpruit , wordt „ zyns achtens, rykelyk overtroffen door het ftreelend voor- uitzigt, (naar meníchelyke wyze van fpreeken) van de heilryke uitwerking, Bg TE Setra Ee Zie hier den korten inhoud! — De Leezer kan hieruit eenigermaate opmaaken, waarin deeze Verhandeling met de voorige inftemme, waarin verfchille.. De veronderttelling ter Cid zal den meesten niet aanneemelyk voorkomen. Indien wy konden gisfen, is misfchien den Beoordeelaas ren de Verhandeling aldaar zwak voorgekomen, daar zy juist fterkst hadt moeten zyn dewyl de voornaame oplos« fing berust op de veronderftelling van de eindelyke Geluk: zaligheid aller. menfchen ; achtende het ligtelyk onvoldoende _ zig daarin op een ander gefchrift te beroepen. Doch de Auteur heeft zekerlyk gedagt, niet te behoeven over te fchryven, °t geen door anderen gezegd is. Anderszins wykt zyne Verhandeling daarin wan de bekroonden af, dat zy de oplosfing elders zoekt dan deeze. En als zodanig hadt men haar mede een plaats kunnen inruimen, te meer, daar het Genootfchap niet voor de gevoelens der Auteuren, ‘volgens deszelfs herhaalde verklaaring inftaat; en zul len ’er ligt zyn, díe dit voor de eenigst mogelyke oplos- fing houden, en haar wel gaarne de wòornaamftte plaats ` hadden ingeruimd. -De meesten worden toch door opinies gonone Voorts is ons voorgekomen, dat de Verhan- deling. wel famenhangend , en op eene duidelyke maniet is opgefteld. . - g 4 aari PS Hand- Kd 194 J- B. VAN WINTERSHOVENS, HANDDOEK, Handboek voor Liefhebbers van vreemde Plantzoenen en Tuiniers, of Aanleiding tot de kennisfe van alle lj- en ` Uitlandfche Boomen en Heesters; welke by ons in de opene Lucht kunnen gekweekt worden. Naar de nieuwfle her iet uit het Hoogduitsch famengefteld door J. B. VAN WINTERSHOVEN. Te Utrecht, by G. T. van Padden- _ burg en Zoon, 1795. In gr. 8vo. 580 bl : aar de fmaak voor het aanleggen. van zogenoemde D Engelfche of Chineefche Tuinen en Bosfchen, van Amerikaanfche en andere Boomen en Heesters, ook hier te Lande algemeener werd, wakkerde zulks den Schryver van dit Werk aan, om den onderneemers van dergelyke beplantingen, in het bepaalen hunner keuze ter aanleg- ing van dergelyke Tuinen, zo wel als den Boomkwee- Pers en andere Liefhebbers, door het uitgeeven van een gefchikt Handboek behulpzaam te zyn. — - Dan, veel. vuldige zwaarigheden in het ontwerpen van een eigen opftel ondervindende , had hy dit plan byna geheel ge- ftaakt, tot dat hem zodanig een Werk uit Duitsch- land toegezonden werd, het geen hy zo volledig en tot ‘zyn oogmerk- gefchikt vondt, dat hy het befluit nam , om van hetzelve eene Vertaaling te onderneemen, vooral toen een Hoogleeraar in de Kruidkunde, dien hy daar- over raadpleegde, van gevoelen was, dat zulk eene Ovetzetting, met de nodige vermeerderingen en verande- ringen ten opzichte van onze Luchtftreek, van veel nut voor de Nederlandíche Beoefenaars der Kruidkunde zou kunnen zyn. Met dit oordeel van den opgemelden Hoogleeraar moe- ' ten wy volkomen inftemmen, en hebben, by het door- bladen van dit Handboek, hetzelve. volkomen gefchikt gevonden tot het doeleinde, °t welk de Burger van WINTERSHOVEN zich met die Vertaaling had voorge- fteld, terwyl tevens de verfchillende byvoegzels en ver. beteringen; door den Overzetter aan hetzelve bygebragt, de waarde dezer Nederduitfche uitgave aanmerklyk bo- ven het oorfpronkelyke vermeerderd hebben ; waar onder ook geen geringe verdientte heeft het vierledig Register van Engelíche, Franfche, Hoog- en Nederduitfche be- naamingen der Plant- en Boomfoorten ‚ die in dit Hand- boek worden voorgedraagen, Vern \ J: F. MARTINET, VERHAND.EN WAARNEEM: 199 Verhandelingen en Waarneemingen over de Natuurlyke Historie meerendeels van ons Vaderland, door JOHAN- NES FLORENTIUS MARTINET , Meester der Vrye Kon- fien, Dođ&or in de Wysbegeerte, Lid van de Holland- fehe, Zeeuwfche en Gelderfche , Maatfchappyen der Wee- tenfchappen te Haarlem, Rotterdam en Arnhem, en Predikant te Zutphen. Met Plaaten. Te Amfterdam, by J. Allart, 1795. In gr. 8yo. 452 bl T3 de dat de Haarlemfche Maatfchappy der Wee- pj een in vollen bloei en kragt was, en men zich bevlytigde op het aanwinnen van werkzaame Leden, en niet, gelyk vervolgens niet zelden gefchiedde, om Łe- den tot andere einden aan te werven, hoedanige de Naam- lysten den Menfchenkenner aanwyzen — ten dien ty- de, fchryf ik, droegen de uitgekomene Verhandelingen, fcheon zeer ongelyk van waardy, en niet altoos met de wereischte kieschheid of onpartydigheid. gekoozen, blyk van noesten yver om der Geleerde Wereld, en byzonder den Vaderlande, nuttig te zyn. Onder de werkzaame Leden deedt zich uitmunten de door zynen weelvuldigen fchryfarbeid bekende, en veel muts gefticht hebbende , MARTINET , Onlangs ten einde van zyn welbefteed Leeven gekomen (*). Deel by Deel leverde, of een enkel, of meer Stukken op van Erne a neemingen, bovenal de Natuurlyke Historie van ons Va- derland, die zo nuttige als noodzaaklyke tak , betreffen- de; en, waren zy niet alle even gewigtig, t geen het onmogelyke zou gevergd weezen, alle hadden zy gewigts genoeg om plaats te vinden in eene Verzameling als die der Werken van de Haarlemfche Maatfchappye. | ‚’% Schryvers dood, en dat de Maatfchappy niet meer te wagten heeft van hem, die *t geen hy dagt met voordeel te kunnen fcienken' niet in zyn Lesfenaar bewaarde, heeft de Bezitters van de Verhandelingen der Hollandfche Maat= fehappy te Haarlem, of althans één hunner, bewoogen, om. inéén Boekdeel te verzamelen, wat deeze vlytige Waar- nee- (*) Deeze verdienstvolle Man overleedt den 4 Aug. 1795» te Ámflerdam , in het 67 jaar zyns Ouderdoms, aan de gevol &n eener Beroerte. l 196 Je Fe MARTINET, VERHAND. EN WAARNEEM, neemer en arbeidzaame Schryver, van- tyd tot tyd, der Hollandfche Maatfchappye verfchaft heeft. Zie hier de Lyst der Stukken. Ne “Antwoord aan de Hollandfche Maatfchappy van Wee. tenfchappen, te Haarlem; op haate Vraage: Wat iser zot nù toe over de Natuurlyke Historie van ons Vaderland gefchreeven? wat ontbreekt er nog aan? en welk is de pied Wyze s vi de gemelde Gefchiedenis zou dimen efchreeven te worden? — Met dèn Prys eener Zilveren edaille bekroond. Ld 10 Waärneemìng van drië foorten van Witte Hemelboogen.\ Wearneeming van een byzonder Luchtverfehynzel , in I . pe: i ` nimni van een Witten Hemelgordel, Proeven over den Nieuwen Landbouw. E lot men “Verbaazende Uitwerkzels van een Onwelrs-in 1768. — - Beñ Orkaan yan 1770, en ongewoorte Luchtverfchynsels in 1771. | AN | £ Befchryying van een eig Bot, van een Windeij van een Uitwas aan den Tak van een’ Eikenboom, en yan blaauwe Aarde, AA Waarneeming van het Goud dan den Rhyn, = "O Verhandeling over het Wier der Zuiderzee. 2005 Waarneeming van eene Oogziekte van cené Familie op het Eiland Wieringen. eid CSO ASV Verhandeling over het Grond-ys. 23 nutava Pte neon yan een Onwelr en eene Hoos „in 1780. i) Van alle deeze Stukken hebben wy, in onze Paderi: Letteroef., by het uitkomen der Deelen van het Werk der Maatfchappye, meer of min breedvoerig verflag daan; te meer, daar de Stukken uit MARTINET’s pen ge- wloeid voor ons iets bekoorlyks hadden. OT 4 Alle deeze Stukken ín eenen Bundel verzameld zien, moet den Vaderlander, op dien tak van Westenl. fchap gefteld, behaaglyk weezen ; en is het een aan Toevoegzel- voor alle Bezitters van ’s Mans re en fterk gezogte, en vlytig geleezene, erken, i (EX È Emi EMILE, VAN Je J- ROUSSEAU. ag Emile, of Verhandeling over de Opvoeding, van JAN JAQUES ROUSSEAU » Burger van Geneve, Uit het Fransch, Met Aantekeningen yan RESEWITZ, EHLERS, VILLAUME,) TRAPP, CAMPE, STUVE č HEUSINGER , uit het Hoogduitsch vertaald. ijle Stuk. Te Campen, by J; A, de Chalmot, 1790. {n gr. 8vo. ` ea » ke regen end té Amflerdam hadt, in den Jaare 1762 , by Staaten van Holland een O&roy ver- kreegen om het hier aangeduide Werk des Geneeffchen Burgers te mogen drukken, uitgeeven en verkoopen. Dan dit verworven Voorregt werd, wanneer de fchadelykè aart en verderflyke EEE deezes Werks te huhner kennisfe gekomen was, niet alleen ingetrokken 5 maar ook het vêrkoopen van ’t zelve alleszins op ’t ftetkfte ver- boden. Een lot, °t welk dit Werk in verfcheide Landen reeds hadt moeten ondergaan, inzonderheid in Frankryk; te Parys was het ten vuure gedoemd.” Dit vinden wy omtrent hetzelve aangetekend in de Vaderlandfthe Histo- rie, ten onmiddelyken Vervolge op WAGENAAR's Vader- landfche Historie, XXIII D. bl. 218. nen Zulks zou misfchiën doen denken , dat eene Vertaaling van dat eigenfte verboden Werk in °t licht te geeven het gevolg ware van de tegenwoordige Vryheid- der Druk- perfe; doch de Jaartekening op den Tytel, 17go, toont, dat het, in een ander Tydperk, hier het licht aanfchouw- de, — Bevreemding moge dit baaren; doch deeze zal verdwynen als wy de gedaante, onder welke het te voor- {chyn tradt, in opmerking neemen. °_°“ “0 In het Voorberigt, waar-wy» te onzer verwondering, niets van dit Verbod gewaagd vinden, meldt ons ‘de Ver- taaler, „ dat dit oorfpronglyk Werk vañ der Geneeffchen Wysgeer voor den gemeenen of niet diep genoeg denkendén Leezer genoegzaam nutloos, indien niet zelfs voor velen fchadelyk bleef, ter ‘oofzaake dàt mien zyne meening niet zelden verkeerd begreep, en het daar beneven niet ont kend.kan worden, dat, onder éen Tchat van fchoone Vont- Schriften, ook ‘eenige gebreken ‘fchuilen, mitsgaders vee- le denkbeelden en omftandigheden, die eene nadere’ op- heldering vereifchen”””” * 5e Mee aT ‚ Int nabuurig Duitschland trok dit Werk, naar aanduiding ges Voorberigt-Schryvers ‚de aandägt van eenige verftandige LETT, 1796. NO. 5. Men vindt onder ieder Aantekening den naam van haa- ten Opfteller geplaatst, en, zo ’er meer Naamen zyn, geeft zulks te kennen, dat de verdere Ondertekenaars volkomen van ’t zelfde gevoelen zyn als de eerst onder- getekenden, | i De op den tytel gemelde Naamen deezer Aantekenaa- ren kundigen ons Mannen aan, wier Schriftett, zo over de Opvoeding als andere - Onderwerpen, in Deitschland zeer beroemd en geagt zyn ; te weeten: RESEWITZ, Abt te Kloosterbergen ; EHLERS, Hoogleeraar te Kiel; - VILLAUME; Hoogleeraar te Berlyn; TRAPP, Hoogleeraar te Trittau, by Hamburg; CAMPE, Brunswyk- Lunenburg- fehe en Anhalt- Desfaufche School- en Opvoedings- Raad 4 STUVE, Reêtor te Nieuw-ruppin, CN HEUSINGER , van wel- ken laatften geene byzöndere Waardigheid vermeld wordt. Zeer gepast en oordeelkundig vinden: wy eene alge- meene Aanmerking van EHLERS EN RESEWITZ , tot welke zy en andere hunner Medeaantekenaaren dikwyls A kk we- | \ VAN Ji Jh ROUSSEAU `- 199 wederkeeren. … De fraaije ftyl van ROUSSEAU fleept den Leezer gemeenlyk in dier voege voort, dat hy tot geen ftilftaan en nadenken komen kan. De uitwerking, welke zeer veele plaatzen van.RoUssEAU’s Werken by opper- vlakkige Leezers voortbrengen , beftaat derhalven zeer ligt in het vormen van begrippen, waarin waarheid en dwaaling zich zo fijn vereenigen, dat de eigenlyke ge- volgtrekking niet zelden den fchyn van waarheid aans neemt, fchoon zy eene in de daad even zo groote als ge- vaarlyke dwaaling is” —— Om hier tegen qe Leezers van de Emile op de hoede te doen zyn; ftrekken de Aanmerkingen der Hoogduitjche Geleerden. De veelvuldigheid derzelven maakt het leezen eenigs zins lastig: men wordt telkens ftil gehouden, en verliest den draad des oorfpronglyken Schryvers, en moet dien weder zoeken. Best zou men derhalven doen met twee- maalen de Æile te leezen, eens zonder, vervolgens mets de Aantekeningen. Alle zyn ze ondertusfchen niet van eenen wederleggenden, foms van een: ophelderenden en bevestigenden, aart. — Het heeft ons eenigermaate ge- fmert, dat in de wederfpreekende Aantekeningen eenige eene duisterheid andere eene dorheid hebben, die by het flikkerende en leevendige van RroussEAU’s betoverenden ftyl dermaate affteekt, dat veelen den Text boven de Aantekening zullen kiezen. Voorbeelden hiervan zyn te menigvuldig om aan te flippen, Dit zeker kan niet zeer dienen, om, is ‘er op zodanige plaatzen iets verkeerds en fchadelyks, °t zelve te regt te brengen of af te weeren. Desgelyks kan de veelvuldigheid en uitgettrektheid wel eenigen hinder aj pe aan het oogmerk der Aantekes ningen zelve; eene veelvuldigheid, die no vermeerderd wordt wanneer de Nederduitfche Vertaaler foms eene Aans tekening op Aaântekening maakt. Ook dan, wanneer de eene Aantekenaar op eens anders Aantekening de zyne maakt, en oordeelt … dat ie bs waarde Vriend den » Autheur onregt aandoet.” Meestal nogthans fteinmen Zy. overeen , en verfterken elkander. Schoon deeze veel- vuldigheid en dit tegen elkander aanloopen der Aanteke- ning:Schryveren voor. zommigen hinder baate, zal het ati- gelegerheid verfchaffen tot nadenken, vergelyken en beoordeelen, en dan eene keuze te doen; | RoussEAu’s veelvuldige Aanvallen op de Ínrigtingen der Burgerlyke PARADE hoedanig ze gefteld zyn > A 2 ent 200 EMILE, VAN J: J, ROUSSEAU. 