Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Cijlaud Java ligt over 80 jaar nog steeds bestaan in 14 vier provincieren, over iedere gebiedende een Pangeran ofte Konink; namentlijk Balem, gelegen tegen het eiland Bali, en Surabaya, aan de Noordzijde in 't Westen daan palend, achter den inham van Madura; Tuban, Pati, Demak, Pamalang, Tegal, Cheribon, Jakarta en Banten, die in 't Westen de geheele Noordzijde langs de zee kant, van 't Zuidelijkste punt van Bali, ongeveer het Kecskenshoofd af, tot het Noordwestelijkste punt, ongeveer den inham van Wonkoopsbergen toe, vervolgens beslaan; commandend allen Balambangan, Banten en Jakarta dwars over het hele eiland, doch de andere provincieren schijden in het hooge land, ongeveer 7 tot 14 kilometers van 't Noordstrand af, tot het naastgelegen hogergelegen land, blijvende alsof een groot landstreek in 't Zuiden, overig, die in 't Oosten geflankeerd met Balambangan, in 't Westen met Jakarta, in het Noorden met Cheribon, Pamalang, Demak, Pati, Tuban en Surabaya, en die in 't Zuiden met den grooten Oceaan; die door een zeer machtige aankomst van de Zuidzee het strand maakt onbruikbaar, maken eenig klein of groot vaartuig kunnen gebruikt, dien als een muur die zijde van alle vijanden afschuilt; gelijk ik persoonlijk met verwondingen 'tzelfde gesien heb. Deze landstreek niet minder dan 100 kilometers lang en op, het smalst 7 tot 15 kilometers breed, was verdeeld in 5 provincieren, de volkrijkste en gebergte Porbaya, Blitar, Selaron, Craptja en Mataram, liggend Mataram in 't midden, grenzend in 't Oosten Porbaya en Blitar, in 't Westen Craptja en Selaron; gebiedende over iedere van deze provincieren een Konink, onder den titel bij haar van Pangeran, zodanig meede gelijk de andere aan de Noord, Oost en Westzijde voorgemeld. Deze 14 provincieren zijn nog hedenavond met zeer schoone verse rivieren van uitzonderlijk tot limiet schrijvend, en behouden haar oude juridische, naam en inwoners, zodanig zij zijn in een vervolgende van deze, meedengend Jakarta, nader gelievend toe zien. Het binnenste land van Java is meerendels bergachtig, daar van renig seer hoog, doch ten noorden van 't zoute land seer weinig die nivuitjverbaar, niet bewoond en irrukiert zijnde: welke geluiden dan ook oorspronkelijk zijn van zoveel verschillende en zelfs rivieren, aangeduid met veelvuldig. De natuurlijke waterwegen, niet bewaard en niet bewoond, ommelen in het middenland van Java, in het zuiden de provincie omringen, gevonden worden, loodrecht aan in het Maturan gebied. Alle de verstrooiden herbergen een stroom door hun heidegebied heenlopen, daar in de natuur door leidingwater gewonnen. De grootste ton van Java is doorgaand, doch volge de menstruatie. Het is van groot belang, de provincie die al met onbeschrijflijke schoonheid onder de aarde verblijft, te verweren tegen de vlagen die de wereld bedreigen. In de inwoners van Java, die een levendige fantasie bezitten, is het concept van tijd en ruimte vervormd. Het land wordt besproken alsof het een ovaal is, waarin de hoofdstad, Batavia, gelegen is. De provincies die aan de Noord-, Zuid-, Oost- en Westzijde liggen, zijn door geen enkel hek omringd, maar door de natuur, de wisselende weersomstandigheden en de mensen die er wonen. Het klimaat is gematigd, wat betekent dat de javanen doorjaar doorjaar leven, mannen als vrouwen ongelijk wonen, bouwen van hun leven, 13 en 14 jaar de mannen als vrouwen leiden, en zelfs in hun huizen boegen ouderdom. Het spektakel dat de wereld meer kostuumwijken heeft dan minnespel. De provincies die aan de Noord, Zuid, Oost en Westzijde gelegen zijn, zijn door geen enkel hek omringd, maar door de natuur, de wisselende weersomstandigheden en de mensen die er wonen. In de winter is de aarde bedekt met een wit doek, doch meer voor de vroedvrouwen als de inwoners, omdat de regen en de aankomst van het regenseizoen landen onder zetten, en de vele zorgen de lijden begeiven. De lucht boven het land is altijd vochtig, wat leidt tot vele kwalen en dampen die de vrijheid onthouden, en de vreemdelingen ongemak geven. Het land is ook op andere landen invloedrijk, doordat de planten die er groeien, veel voorkomen in andere delen van de wereld. De hoofdstad, Batavia, staat continue aan het werk om de goddelijkheid van de natuur te bevorderen, ook al is het ver verwijderd van de grote steden. De provincie, die in de loop der tijden aan groei en ontwikkeling heeft gewonnen, kan op andere landen invloed uitoefenen door de fruitsoorten die in India groeien, en die in Europa en andere delen van de wereld worden geëxporteerd. 354 COBURG BESCHRIJVING VAN 'ENE EILAND JAVA. terstand voortgegaan, een der genoegzame kennelijke Eijnde, dat anno 48 alleen op Batavia aangebracht is, niet minder dan 6000 lasten recht, behalve noch die van andere plaatsen van daar Tervoort weiden. De rijstteelt deszelfde eiland is ongeloofelijk, hebbende de natuur baar tens goud en zilver daar alles geplant, wat de menschen op aarde van God de Heere zonde mogen wensen, ja ook zoveel overvloedig als elders enige land hebben makkelijk bestaande deze overvloed abdijen allerlei eetwaren, als rijst, boonen, erwten en dergelyke giana's. Dat er geen tarwe is, is onze eigen schuld, die zonder twaalf daar groeien zal, snappen aan de beginselen genoegzaam gebleekt en itamen allerlei beesten, als koeien, schapen, bokken, geiten, herten, hinden, steenbokken, varkens, ganzen, eendvogels, boomdieren, duiven, tarmduiven, alles tam en in zodanige menigte, dat men in een van de landprovincies een koebeest om 5 gulden, item 40, 50, 60 en 70 hoenders voor drie gulden kan koelen, alle 't andere naar aanleiding. Item, zeer veel wild is daarboven in de bosschen, als uijtermate veel luizen, hinden, wilde koeien, varkens, steenbokken; veelderlei vogels, als duiven, tortelduiven, kraaien, reigers en diergelijk, doch buiten deze zijn er veelderlei kleine vogelachtige, in comparatie met wel op de vaste landen van India gevonden werden. Boven deze eetwaren vindt men op deze landen nog overvloedig van schoon hout voorzien, zodanig dat ik door bosschen gegaan heb, daar men 50 a 60,000 zware bomen van 40, 50 en 60 voeten langs den stam, en 16 a 20 duizend meter dik, zonder daarvoor gebackt hebben, zonder eens te vermuten dat er hout gezaaid was, gaande dit bosch door het hele land van 't Westen tot het Oosten en op 't minste wel 4 a 5 kilometers breed: daaruit de kwantiteit af te meten. Boven dit is 't land nog voorzien van cacao, peper, lange peper en kaviaar, gamboled, suiker, als men begeert aan te planten, item zwavel en salpeter in ook overvloed, om jaren lang schepen te kunnen laden, daarvan ik aldaar de mannen gesien heb. De geruchten zijn ook vol allerhande, als arduijn en diergelijk om schoone timmerhout en langdurige keiken van te maken, de materiaal tot caissier op geen plaats ter wereld minder dan hier ontbrekend. Alleen, als gezegd, ontbreken hier de mineralen van goud, zilver, koper, jaar, lood, tin, en dat aldaar de overvloed aan dingen onverloopt genoeg aanwezig is. Het kan ik niet nalaten UEd. te verzekeren dat hier veel aldaar uit overvloed groeien in tamelijk grote hoeveelheden opgegraven werden, tot dat het geld daar ter abus dan blyvend, laat, die ik van de eerstelijn goede hechten op de vermindering van het, en veel meer in de creaties en hunne pieken ingeven, daar men veel meer vlees voortbracht. Hof 1644, al het land tot den band van gebied India gelegen, liet, ongeacht de vertoning, lijnde mgns oordeel dat het niet tot de rechter kan worden, en of we hiermee willen dat ineens worden wat er op andere plaatsen, ook niet betaald wordt. Er is een coho van partij om het gebied te behouden voor alle kwetsbare diensdensten. Perzich view; de vernietiging van den boom door de hevige storm. Om de kostbare gronden te behouden, voor alle bedeken makende dieren. Op de 24e van januari, werd het normaal van aanwezigheid verhoogd, dat degenen die op dit eiland zijn, door goede politie, macht en vermogen kunnen, om in vreede en rust te leven. Indonesië of waar God de Heer dit eiland met grote verbitterdheid heeft opgevat, de mensen tot onderdanig leven dwingen. In de tijden van storm en storm werden veel northmen gevonden die niet onderdanig waren, mensen die gevaarlijk en ongetrouw waren. Maar in de natuurlijk volgorde, die altijd al om het komend of gemenapland meedraagt, de eilandbevallers, die door God de Heer aldaar verordineerd zijn. een geslacht (die ik om haar ongelooflijke boosheid voor enige Chanu kinderen liende) doen voortzellen. Dit bleek aan hunne spraak, wezen, lichaam, manier, zeden en moreel. Hunne aard, hunne schrift, met geen menselijk op den aardbodem gemeen. Dat het zeer oud volk is bewijst meede hunne oude komedie, geschriften, en 't verhaal van veel ouder tijden, dan enige van de Maleiers, Baliers, Macassaren, Ambonezen, Molucanners, Bandoeten, Sumbawaren, Solorezen, die alle Maleische achten; 't welk de Maleiers nu nauwelijks over 100 jaar van de Ambonezen en Patimodanen, gelijk mede hunne goddeloze secte, gedaan hebben, die door hunne vaart en frequente met de gemeente eilanden hun 't schrijven ende met een 't geloof ingeprent hebben; die voor diesen geen van allen hebben kunnen schrijven, gelijk noch onder honderd Maleiers nauwelijks vier gevonden werden die schrijven bekend, ende onder de andere nauwelijks twee; daarentegen weet de Javanees geen tijd hier van te herinneren, en kunnen de meeste menschen niet schrijven en lezen. Deze vrouwen zijn van schoon, gedrongen, musculatuur en finebeen, ordinair wel 100 vetter tegen 10 mager, hebbende doorgaand een schoon lichaam, geproportioneerd op welgemakte beenen, dik toe op kuiten, en smal van enkelen verricht; nochtans met een leelijke kop, bewassen met uiterst schoon haar, zodanig dat ze van achtogen gesien zijnde, representeren een schoone gestalte, maar van voren een plat aangeten aangezicht : nochtans den een veel meer als den andere; van courant d'arbeiders blijkt, en die van staat en vermogen redelijk blank geel. Het vrouwvolk is doorgaand veel schooner, tamer als vet, voorzichtig die in de heerenhuizen zijn, die ordinair schoon, ja, veel welke blank en zeer wel besneeden z'n, teef tegen van lichaam, slim van middel, lang van aanen en vingertippen, die de grote heeren van vermogen seer wel weten uit te lippicken op zodanige plaatsen als een ieder onder zijn bed van. De regcring over al deese Ian den en volckeren heeft voor omtrent 80 jaeren als gcsogt bestaen in l-l Pangcrans, ieder den uaem dragende over zijne provintie , cndc wa« dewen present rcgrrciidc Koninghi grool- ( ORTF nESCnRIJVTNGE VAN *T EULAND JAVA. 357 >a<lcr gimacmt Pangcmn Cmppia, gel^ck mede den laettten overleden Koiiinck (i^r hem de Qaem van Snltlm n^i Ibeea toogebneht ende to^ iTrt was) f^enacmt (^*woett sy. Detcn Pangtran Crappia gri>ynaeini In- ;rnla;fa (dat is stnjtbarc) was den derdcn Pangrnm, die, ontrent 'I jaer < hrii^tij 1 5 76, dc Mohamctacniche aectc heeft acngenomon : dea eenlen den l^nthnmmrr, den 2^* den Cberibonder tgndc; en dewijl ii|}ii gri)aien DAI* zijti oonlfcl hardnccklyek weigcrig waeren, met hem dese reUgie aen te ncrtiii'ti , matrktc aich terwtond tot den oorlog gereed , hobbende onder lyn rrstrirt dacrtoc magt en Termogen, tastcndc cent acn de magtigite, voIcknjok^U' rndc michtbacnio provintien van alle. genacmt MatlnuD, <)ir hij in mrlen t\id ovcrwonnen hebbende, bragt teniond met groote wn>(tlh« ijil um alle *t Koninekl^e getlaeht met honne dicnaers, sonder vrouwtii oAi« kindcrm to fpaercn; voerende teniond daenneede in t^n nicuwc nrn^rmomen rcligie, ende nam ign retidentie in de Ifattom, 111 iNii iiicuw hofT, dat nae hunne w^ae daerioe gemaeckt werd, en tck Miff nr>i: G^^ien heb. Na 't ferorcren van deeae profintie, heeft \uj tot hit uijuijmle zgnt lerenf geoorioogt, hebbende toot ign dood noeh beer Ml tn<v«tcr ^rwecst van de piDvintie Porbaija, BHtar, Salaron en Pttna- Inn^'h, irnnsrnde tegcn Cheribon, daer hg groote corretpondentie en •/fxtif vrit*(le meede onderhield, sukka ooek al ttcnrend aen agn loon n(^)inmnn<l(<€rcndc, qnanatngt omdat den Cheribonder vddr hem 't ge- l<H)fr haddc aongenoomen code eea beglige man was. Deee Konindc ii ;r(-»torren omtrcnt 1608. Hem tnooedeerde agn toon , doenmaeb Pfengenm MAen ^«uacmt. hoewel hg noeh heeden ten dage leeft ende Pingenn rorhaijA (^*naemt werd. Doeen Pingenn Uaet de tglrii ea aaem ^jna \.)ilcn Acnvacrd hebbende, volgde teiitond mede igne eoneepCca en va> f>rnrn. hot-wri de andere provintiea nn mrcdc al agn rdigie hedden aen- 'j« iH<r>inrn, tiehalven allcen do Balambangen, rn drong van langer hand, <<r t Smmbaga met aceoofd, naderhand Tuban en Dnmack met wape- i.« II l»orh pAtg, ttrn wcl fTclegrn Und trr deCnitie, heeft hg lang moetca )-<i(>rl<c<n. dat deese belegeringe wel 160,000 bekgerdo cnde 300»000 bekgeraot, alle mans, 't leven geoost hoeft. Eijndelijdc, omtrcnt anno 1620»itdfli Fangeran Crappia a%etoogen in penoon, en, nae Veel bloedatorten, Te^ winner gebleeven van 't gehoele landt, cxepto Jacstra, Bantham» Che- libon en Balambangfaan; omtrent welcke t^t w^ meede (f aJBtr hertea wee) Jacatra innamen. Nae welcke oYerwinningh den Koninek in de Ifa- HiBrn gekcert z^nde , hecft aldaer beroepen alle de overheerde Koninghca, die nocb in 't leeren waeren , Yersoockendc insgel^'cka z^n bondgenoot den Cheribonder sich in persoon ten hove te vervoegen, die (hoewel ongMne) ujjt vrccse geeompareerd is; hier stelde een der grooten roor, dat dee* sen racd beroepen wBSt om den Koninck een nacm, sijn qualiteyt wacr- dig, te gevcn, den naem van Fangeran te gering zyndo, ala geoiea met andere heeren z^ne onderdaenen , en die hier de beste naem bedacht sonde verheeven ende verheerlijckt wcrden. Een der grooten nam seeekie- ren dach waer, dat den Koninck te voorschijn kwam, ende deede aldaer met groote eerbiedigheijd een oratie over 's Koninghs groote daden, waer over hem toekwam den naem Sousouhonnan Ingalaga Mat&rani, oftede hoogstc off oppcrste strijdbare Vorst, beteeckcnende in de J a v acme tiel een zeer arroganten eertijtel, als ofte ter wereld gcen grootor te vinden was, ende 't woord Matllram niet meer, als dat zijn hoff daer ly. Jk- sen naem hebben alle grooten gcprcsen, ende den Koninck denho cp- gedragen, sich alle ondcr rijne heerschapp^ biiijgende, die denK«Mnek met een stilswijgend toeknicken nae hnnne wijse aennam; venoraide den naemgever met den tijtcl van Mdin Aria Wiera Nftta Fftda, off ondcr*prince ventandig boven andere ; hem daerenbovon met landen n volck onder sijn heerschappijo bcg^ftigende ; en am ondenoheid to aa^ cken tusschen dc overheerde Koninghcn onde den Fangeran van Ctoi- bon, 800 gaff hij mede aen den Fangeran Cheribon de nacm van Fi- namb&han Cheribon , dat is in substantio, een hecre die men amider jv*- vercntie niet gcnaecken mach , ende lict dcnsclvcn nae goed ontliael ea aengedaen tractement wel vcmocgt vertreckcn , maer d' andere wades belast bij hem ten hove tc vcrblijven. Zijnde tocn noch in 't leven dea Fangeran Sorbaija (die ick in dc ]\[ot(iram noch gesien ende goaprooekeB hebbo), Fangeran Toeban ende dc desoendentcn van alio de andeie Pte- CORTK BEHCiiHUVtNOR VAM *T KULAMD JAVA. tilt mvx de dngfab oaigiairen, ca aadere qaaed gebioed vaa nieaaehcii: •l.»t »oodanig ooek ia dceaer maiarbga bertca waa iagavoHeld, dai ah drn roopmaa Jaa Henaaaaea, aaao 47.afB drn pwata l eu Koaiack gr* «nmim wrid, by daa aaltea aiei beail aioogea aiea, auKr ia beai fcr* thrM»nt rm taa de groolai, geaaemi Badia Aria, ate olle dit dra Ko- i.inrk in pfnoon waa. Waal aim bad dra Koniadc wga geaiaeckt, dal \\ ij »fw> bfbrndic, 'a Keaiacba aenwbga tirade, die beeldteaia aa 't teeftn <^ndrn affccmtrr6jlrn , en dan dat eonUrfijtael aoodaaig l i acl eei ea, ate wg iKvtTrden dal den Koninck aoade gealrid woidra, *l ig ta bmaear, ^iirktr. dood ea dicrgelgek bfi oaa bebaegde. Doeb draea Radia Aria lie pnirfr ilarrraa aijtgealara brbbrade, hecA Mi dea Soaaoahoaan 360 CORTE BE8CHRIJV1NGE VAN *T EIJLAND JAVA. nodcrhant met der t^t seet familliner omtrent iV onsc bethooni » endc mijj selvcr iii pcrsoou dit verliaeld, hoc dat door qnade mensGhen &jjn Tader ende h\j mccde cen tijdlang geinduoeerd geweest uj. Den 8ou- sonhounaa nn anno 26 mccst vaerdig zijnde, om rijn concept u^t te ▼oeren, heeft in dc Mat^m een groote aff heijning ofte een sterck jatg- hontcn heck doen maecken, tegen zqn hoff aengrensende, ende aldaer beroepen tot een vei^deringh alle de heercn Tan 't land , die 't gebied haddcn over sijn Yolck van oorloge , ende dat een ieder zy n madit sonde meede brengen; alwaer binnen seer wegnich daegen gecompareeri sgi omtrent 900,000 volwassen mannen, de minste gewapend met een pied, ende een oris oftc gevlamde poock , soodanig mij van de Nederlmtadie gevangens eendiagtig verhaeld ende versekerd zij ; maeckende de Ja?aenen dit getal wel eens soo groot. De Koninck deede onder dit tokk werpen 10 ofte 12,000 Spaense realen tc gjabbelen, ende se^'de dit s^ngcheds schat tc weesen, begeeiende gelijck hij alle zijn r^'ckdom haer hadde ii$t- gedeelt, z\j iusgelijx alle haer krachten ende vcrmogen moesten inq»n- ncn om Batavia uijt der kaArs handcn tc ontweldigen, kiesendenqtden hoop der grooten seeckeren Tommagon, Bouraxa genaamd, die met 60»000 manncn u^t dcesen grooten hoop gekoosen, aennam Batavia te winBtn ofle 't leven te verliesen, en gevolgel^ck anno 2S voor Batavia 't l^gcr gebracht ende 't leeven verloorcn; keerende naauwel^cks 't yievdepHt van *t leger woder tcrug, die mceiendeels noch door 's Koningfaa last iqa doodgeslaegen , wacr men se vond. Den eersten tocht mialudrt iq \\edt hij terstond z\jn voomomen vervolgt, ende andere 80.000, cencn Tommi^n Singeranou en diverse andcie grooten gcsondca. die anno 1629 voor Batavia comcnde, minder als de eente heeft o|jl- i:cn.^;t, zgndc nict mccr dan omtient 10 a 14.000 die der 't atfbrachtcn. Want dc grootste helft door sieckte, honger. *t cn£. omgcoomcn z^ndo, hecit den Soosonhounan alle de licscUcu, met onlcr dat niemand tot zijn vrouw ofte ktx'f^ui, macr dat men se alle doodsiaen sonde, soo wd gtoole ab clc^nc, dat mcerendeels alscK> sC eiTeiMueert is; uytgesondot ^ncltcn hoop van 10 a 14,000, die den Tommagon Sia^cm i^ewapond cu ivi h.>&:e bij son hicLl: hjode meeicndeels i^n d§ < OIITK UI>>CUKUV1NQ£ VAN *T EULANU JAVA. .'Uil >oii'k. lifiii HflixT van den kouinck uac hnvr wyic t* oiidergtaU*Ul, I ific oihUt *i n^iru*t fan zijn IcmlaitJcn beicbegdea. Edelen, alle der grote kinderen, met zijn geretourneerde paapen en geseld, om met de Engelse anden aan de reace te hervatten, code dankbaar aan het heilige graf te zijn. Deze reis (gelijk U.Ed. beweent) anno 1642 van d' ons achterhaald en ontsproken Batavia, met alle de buit, op hoop dat de Koning met restitutie van al den woede zou schijnen, heilige paapen en edele kinderen zouden bewogen zijn om ons ellendige gevangenschap daar te relaxeren, dat echter niet beeld willen vallen, maar beeld heeft zelf eer een voorbeeld veroorzaakt van de natuur deze wreede mensen; want de Koning in plaats van hem deze billijke en redelijke conditie te laten voortduren, liet terstond alle de gevangenen, die onbesneden ofte naar hun wijze geen vrouwen hadden willen trouwen, zeer ellendig kruisigen, armen en beenen met stokken knevelend, en de balzen nedergeboogen bindende, enzovoort van boven tot beneden, zijnde den ondercomandant Antonio Paulo, van den hoop af te zetten, met zodanigen manier van boeten, dat de duivel in de boeken (naar manier van 't spreewoord) geen wreedere zonde hebben kunnen practiseren. Dus gekneveld werd de onnoodige mens beschuldigd van toverij, die, met brievens door de lucht gevoerd, de Holladers op Batavia hadden gewaarschuwd, om op deze gesanten te passen; en ofte wel deze man de redenen, 't recht, de waarheid en de nodige middelen tot zijn verdediging kwaad gehad had, dat hij toch, in 's Koningss ordeel, de tovenaar die hun verraden had, die te lange quellingen veroordeeld werd in zekere poel geworpen te White, daar men kaaimans ofte crocodillen in voedde, om justitie te voldoen, naar 's Koningss geloof zulke verdachten vermoedende; en dewijl 't Gedicht de Helle geloof heeft hierin speciaal een groot wonder te bewijzen, ja 't heeft de hooghste noodzakelijk zijn heerlijk naam en macht daarom te loven en deze zaak niet te verbergen, maar U.Ed., ja de Gesefte herdt, zulks te vertonen, omdat ook de deugd en godvrijheid in deze ondercomandant wel verdient deze zaak wat hooger op te halen. Deze onderkomman was gevangen in het jaar 1681, ten tijde van den gouverneur-generaal Voet. Hij werd commissaris van de vrijdienst en was belast met het sluiten van de verdragen die gevolgd werden, en hij gaf ook een groot deel van zijn bezittingen, ongeacht of die onbekomelijk waren, op. Het volk zweefde, niet laag, op hoop geschenken, die hij bezat, zijn decentie onbekomelijk was, op het volkerechte afgezien. Veel trouwende, nog laad gaf. De geweldige liefde voor het zusterland Java. Sedert die tijd, niet alleen het land, maar ook de trots, door Anthony Palu, een godsvruchtige, actieve leider, stond vast. Ten bate van de hele natie, zijn godsdienstige band profiteerde van die werking, zijn religie was de basis van die band. De waarheid was met niet minder gehouden, dat was de taak van de leider, om de natie bij te staan in moeilijke tijden. De waardigheid van het volk steeg, niet alleen het land, maar ook de schuld, was tijdelijk. De verdienste, die de koning van God had gegeven, dat de vrede door de grootmoedigheid van het land moest lopen, om naar de oorlog te loeren, hand in hand met de andere actie, oorlogstreuzen, onder meer bij de zege, waren meer troeven gedaan. Wanneer de moeilijkheden daar waren, deden de handelingen van Anthony Palu, die waren van de koning, om het Morenrijk in stand te houden, ondanks de grote uitdagingen, een grote oplossing vonden, dat de toorn van de leider was gevat in een korte tijd, stroomde uit. De schulden van het land werden bedekt, het hoofd en het leren meester, liep met hem samen, arbeid om het land te winnen, alle die verplichtingen indien, maar de afvonnende, onrecht en onbekwaamheid, waren nog steeds aanwezig, moesten alle die problemen, die de toestand veroorzaakten, worden opgelost. De laatste onderhandelingen, die werden genomen met de andere partijen, hadden als doel de godsdienstige levenstijl te bevorderen, dat was de bedoeling van Anthony Palu, die in de ogen van alle gevangenen een held was, een held die begrip had, dat hij nooit onwetend was, waarvoor hij moest worden opgeheven. Zijn bevel deed de rest van de Javaanse gemeenschap versterken, zijn leiding, zijn dienst en andere werk, zodat het land, waar de troost in was, zwaar was. •K^ wcl Iccreo, dat hg in eorten tqd boofen de Javaenen aelfi nyt- luunUi* nm barten le winnen tol ign petaoon. iraeidoor bg onder dc J.iv(u*iu'n toer gederd code n e p iea en waa, too dal iemand der zgnen iaia luiMloemir, i^ m ban kwamen elaegen, daer bq altooa *i leobt nae iijri iiijitrniD l en nog m voldeedt, emplogeercnde altooa lyn geoplinaank cuntt tot Tooideel ?an ign meedegerangoien, aonder ondeiaebe^ van (Ic geTaD(;ene van oorloge olle lyne onwattige. 800 dal b$ gOMMgnaan aU hiin capile^, van de Javacncn in gioot aanaien gcbonden wwd, trr uy\ tof del bg, aU (reaefd, door 'a Koningba bevd, volgcna geb«n|Bk» wn ilni f}t^tr lot dc middei toe in 'I waeirr gealell ty, on wan de '*n)ianuh«irti^ rrorudilkn venlondea te wetdcn, die Irfeaa nnlncr, ta ^ 364 COSTE BESCHIUJTINGE VAN 'T EUUlJXD JAVA. aansjagen van ons gevangen en duizend Javaanse, aan 't lichaam kwamen niets, en dochter terstond weer weg. Dit duurde aldus drie hoofd keer. Middelerijds gaf men deze beesten niet te eten, en dat den eindigen, God bidende hij wilde doch de beesten de dood openen en kracht geven hem te verhalen; maar 't bleek dat den Heer niet gebood. 't Welke uiteindelijk den Koning aanbracht zindende, zeide deze onmenselijke barbaar, die geen nadere bewijs van zijn toverij kon doen blijken, belaste derhalve aan te pakken en smeet de stukken in 't water, en zag hoe zij hem zullen opslokken. Dat terstond volbracht zijnde, bleven de stukken borgrichten, zonder dat er ooit een van de Koninginnen naar de andere, die als verhongerend drie dagen dritten aan te raken, en 't gevecht al begonnen. 't Welke den Koning andermaal aanbracht wasende, heeft God de Heer hem gedwongen te zeggen, de man was onschuldig, 'k heb hem in mijn toorn doen dooden, ga, begaaf hem en stel zijn onschuld daar achter. Daar mee de stukken in een kist geladen zindende, zijn deszelfde begraven, en stelde men een vigilante hekken aan 't gebord, en een dak daarover, zodat een ere die ordinair de omgebrachte poten, daar af den tiran naam den rouw krijgt. 'k Heb dit gehad en ben niet die doses historic eendrachtig van de Vederaantache gewonnen en verhalde Javanen, groot hoedan zijnde, verteld, die net uit verbazing daagen van nog dagelijks spreken, dat daarbij gevolg had geacht te zijn lot lof deses mans wild. Hierin leidt dit bericht menselijk daad schaduw van redelijkheid bij, den tiran had gehoorde. Ik ben blij dat deze troost voor onze schepen deze Vederaantache onverhoorzaam is, en vertel dat wij met onze schepen deze haven aanvaarden, en dat hij dan de verhoedde tegenstand tal van de wijk civiele rechteneers. De Koning van Cirebon en godzijdane drie. Daar na te volgen, ik verwacht dat voorzeker de komende dag de Heer een eerbewijst zal doen, daar na te volgen. Het was een groot verschil dat daar na te volgen. De brief die aan de Koning is gebracht, was een antwoord op zijn verzoek. Ik verwacht dat voorzeker de Heer een eerbewijst zal doen, daar na te volgen. Het was een groot verschil dat daar na te volgen. De brief die aan de Koning is gebracht, was een antwoord op zijn verzoek. Het was een groot verschil dat daar na te volgen. De brief die aan de Koning is gebracht, was een antwoord op zijn verzoek. Ik verwacht dat voorzeker de Heer een eerbewijst zal doen, daar na te volgen. Het was een groot verschil dat daar na te volgen. De brief die aan de Koning is gebracht, was een antwoord op zijn verzoek. Ik verwacht dat voorzeker de Heer een eerbewijst zal doen, daar na te volgen. Het was een groot verschil dat daar na te volgen. De brief die aan de Koning is gebracht, was een antwoord op zijn verzoek. Ik verwacht dat voorzeker de Heer een eerbewijst zal doen, daar na te volgen. Het was een groot verschil dat daar na te volgen. De brief die aan de Koning is gebracht, was een antwoord op zijn verzoek. 365 De stad vroeg in de morgen, zij die oudste breder Pantseran. De oorlogsdagen, de verhalen rolden, de onderdanen ten rijk van Pantseran. De wetten van Pantseran hadden de grootste invloed, terwijl de onderdanen hun leven leidden als vrije mensen. Hela en hun volk genoten van de vrede, wel dat waren de voorzorgsten. Ze zaten op het hoogste tribunaal, besproken door hun breedste en wijste mannen. De wens van Pantseran was om de vrede te voeren, wat de voorzorgsten de grootste waanschijnlijke actie vonden. Ze wogen de voor- en nadelen van de oorlog af, de voor- en nadelen van de vrede. Ze koos voor de vrede, de voorzorgsten, de wijste mannen. De wens van Pantseran was om de vrede te voeren, wat de voorzorgsten de grootste waanschijnlijke actie vonden. Ze wogen de voor- en nadelen van de oorlog af, de voor- en nadelen van de vrede. Ze koos voor de vrede, de voorzorgsten, de wijste mannen. De oorlogsdagen, de verhalen rolden, de onderdanen ten rijk van Pantseran. De wetten van Pantseran hadden de grootste invloed, terwijl de onderdanen hun leven leidden als vrije mensen. Hela en hun volk genoten van de vrede, wel dat waren de voorzorgsten. Ze zaten op het hoogste tribunaal, besproken door hun breedste en wijste mannen. De wens van Pantseran was om de vrede te voeren, wat de voorzorgsten de grootste waanschijnlijke actie vonden. Ze wogen de voor- en nadelen van de oorlog af, de voor- en nadelen van de vrede. Ze koos voor de vrede, de voorzorgsten, de wijste mannen. 