VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Nu vertoont ons de Herfst, daar hy synen dorren voet op det vruchbaaren grond. der Aardryks zet de verwelking der groei- jende Waereld; Bloemen. Ooft, ja alles, kwynt: — NU zien wy de Wandelwegen alöm met afgevallene Bladen, als be Zaaid; terwyl Bosfchen — en Velden, van alte kanten, eeu treurig , woest en doods, gelaat fchynen aan te trekken „daar ver woesting alles zedervelt. ‘ ‘ He ~. DE HERFST, 498 - Het sangeuaame , het blyde; gezang van het lief‘ Gevogelte vers taat ons nu; zy vlugten — verwijderen zich van ons, en wor. den, door den Aanbiddelyken Bezorger van alles wat is, op eene allerbyzonderfte wyze bewaard , tot dat de sangensame verkwike' Kelyke Lente weder te voorfchyn komt. De Zon geeft nu geene andere dan korte dagen, en de wogets ge nachten werpen de verdikte dampen op’ het Aardryk aédert. Welk eene aanbiddenswaardige byaouderbeid in de fchikking der Saizoeuen van Hem, die, door zyne ontzagiyke Almagt, de vruchtbaarheid doet zweêven in de dalen: — — Hoe heeft elk Jaargetyde zyne uitmuntenheden m— het is Jehova, die deeze orde, ——— deeze weergadelooze fchikkiug, zoo yk gyne vereischten geeft: —— Zjne is de aarde en alle e volheid; Hy is het die het Jaar met zyne goedheid boer: gee- vende aan den. Akker en het Zaad de volkomene vereischten om vrugten voort te brengen , en aan den Landman de nodige kunde om de Gronden te bebowwen,en de Graanen te behande. ten. Hy fchikt hunne zenuwen en fpieren tot den ver. eischten arbeid, daar zy én het zweet hunnes aanfe bug Brood eeten! met {maak en tot verzadiging. Zy bevinden, dat God zich niet onbetuigd aan hun heeft getaaten maar hun, integendeel, zoo veele weldaaden bewezen , zoo veel goed gedaan -- heeft van den emel, geevende hun den aangenaamen, den ver- kwiklyken, regen als zy dien behoefden : — Ja, door middel van het wisfelen der Saizoenen , en het genieten van vruchtbaare tyden, hunne harten vervullende met (ze en vroe held : Dat onze mond dan Godes lof —— onze tong ehova’s roem vermelden; want —— van Hem, en door Hem, werkrygt elk Joargery zyn beurt 3 leerende ons, door zyne onna- gaanbaare fchikkingen, boe de tyd ailes ter nederflaat, hoe ak les, op den wenk van Hem, die alles regeert, weder tòt niet keert: — Ja, weldaadige: Natuur ,'t zy gy kwynt of bloeit == . * zy de Lente Zephirs blaast, of de Herfsswind but dert , gy gy leert ons, hoe wy eens tot ftof zullen wee derkeeren’, om naar onze vernietiging, juichende op ce Ttaan. 22 Sept. J. D. V. ZEDELYKE BEDENKINGEN. N iets word oħs door de geduurige bevinding onweérfprekely- ker geleerd, dan, dat "e menfchen aardsch geluk zeer onbe- ftendig , aan dulzend en duizend wisfelvalligheden onderhevig , is. Het geringfte toeval kan verbazende veranderingen in het zelve te wege brengen; kan veroorzaken, dat, de fundamenten ónzes geluks weggerukt zynde , bet zelve op eenmaal moet instorten., — De 496 ZEDELYKE BEDENKINGEN, De Goederen dezer Wereld maken zich vaak vleugelen, en wilk gen zo (chielyk van ons, ja dikwils veel fchielyker , dan zy ges komen zyn. Ea fchoon de zorg der Stervelingen zich geftadig uit- _ legt „om die té bejagen of te behouden, met voocby zien vaat van. het allergewigtig{te, hun eeuwig behoud, kan men echter, met al zyn woelen; met al zyn arbeid, met al zyn (laven , het geluk niet terug heuden, wanneer het den mensch gaat verlaten, , _ Is het onze Godsdienst, gegrond op de Rede en op de (pen baring, is het onze Godsdienst niet, welke op zo bondig bee wyst, 30 allerovertuigendst leert, dat Etende en Schald altyd elkanderen verzellen ? Waar fchuld is, daar vind men elendes Vóór de fchuld wierd er e elende gekend. De geheele Na- tuur is maar eerst veranderd, verkeerd en bedorven , toen de wise neiging van den mensch aendig, verkeerd en bedorven, wierd.— Daaruit is al de verkeerdheid in de natuur der dingen afgedaald en voortgekomen. —= Het is de Ondeugd, de Zonde, die op het gefchapene zo heilloos een invloed heeft, dat al het Schepzel te zamen onder den zwaren zondenlast moet zugten. — Onze Godsdienst leert ons, dat geluk en onfchuld, even gelyk fcheld en elende, altyd elkanderen volgen, te zanren band aan hand gean. — — Onmatigheid, losbandigheid en weltustigheid worden opgevolgd, dadelyk vervangen, door duizend jammeren, die ok het leven verdrietig, zoms den Lyder wanhoopig , maken „en heg eindelyk in de uiterfte elende ftorten. De woelige mec van vermaak veranderen dra în treurige rampen ; waartegen de deugd ten gevolge heeft een ftil, gerust en lang leven; wan: dé Godzaligbeid is voor alles nut, hebbende de belofte van dit ¢2 het toekomende leven. , Deze Wereld heeft gene goederen, die beftendig op de? daar kunnen vergenoegen. — Het zyn goederen van cese gi? natuur , welke de begeerten der ziele vervullen kunnen. —= Aan deze zyde van het graf is alles onvolmaakt en onbeftendigs maar , wanneer de mensch aan de overzyde van gekomen is, dan landt hy aan in de Gewesten, waar gene ve dering meer plaats grypt; dan ftapt by over in het Ryk def ftendigheid, en laat het land van onrust en on volmaaktheid 16% zich. DE NACHT De Godheid roept , door haar gedugte magt, De Duisternis, en °t word op aarde Nacht, Laus Deo, Salus Popule» D Dag is ten einde, — de Avond komt, "rt gee woel begeeft de ftraaten, == de Zon is met alle haare heerlykheid genaderd, tot aan het Westen : Jehova roept de Duisternis, en het wordt op aarde nacht. Nu treedt de fchamele daglooner zyne wooning inom te ruse ten van zynen arbeid, zyne Ega ontvangt hem met blyde fchap, en zyn Kroost dartelt om hem heenen : welk eene wyze fchikking van den onderhouder der Natuur, daar hy den Dag {chikte om te arbeiden , beftemde hy den Nacht, opdat onze vermoeide lighaamen zouden rusten, ——— [s nu de Dag fchoon, die ons, door het licht der Zonne, alle de uitfteekende byzonderheden van het Heeläl doet aanfchouwen! de Nacht is niet minder voortrefiyk. Hoe bevogtigt des Nachts de dauw het Aardryk; dat des daags, door de hitte der Zon, als verdroogd icheeu. — Hoe heerlyk — hoe Majestueus, is de befchouwing der Maan en Sterren , die God bereid heeft: welk een aantal Hemelfche lighaamen! en hoe verlustigt zich de befchou- wer van Gods groote Werken, in alle die Hemelfche Won, deren. Hoe befteedt dus de Sterrekundige den Nacht nute tig, en tot voordeel; daar, helaas! andere Schepfelen den- zelven zoo jammerlyk misbruiken. — Hoe komen nu de baldaadige — de,in Weelde, als verdronken Schepe felen, ten tooneele. Zy wandelen in de duisternis, haae ten het licht, om dat hunne werken boos zyn: de dron- keníchap , de toomlooze losbandigheid , fpeelt in den duis- teren Nacht haaren ral: Ziel en lighaam wordt bedorven: daar eene naafleep van onheilen alle die ontugtigheden ten gevolge hebben, — Welke verkeerdheden , voor MENG. 1791. NO. 18. Ll . ver. 498 DE NACHT. verftandige Wezens! hoe vergeeten zy de heerlyke cinden van den ht. ' Dan, =— genoeg hier van. Nuttiger zullen de vol- gende befchouwingen zyn. Is de Nacht gefchikt, om te rusten, opdat wy, door den Slaap, met nieuwe kragten zouden doordrongen wor- den; dien balzemenden Sldap, die —— zoo lang wy denm- zelven, behoorlyk, en overeenkomftig met het oogmerk onzes wyzen Scheppers, gebruikerf, eene weldaad , voor ons is; fchoon hy, even als de heilzaamfte Artfeny , door het misbruik, in doodlyk gift verandert, — dat wy dan den Nacht gebruiken, tot dat heerlyke einde, waartoe dezelve door den wyzen Schepper gefchikt is; en ‘niet misbruiken, door te veel, of te weinig, flaapen. , ` | Een onmaatig genooten Slaap is voor ónzen geest, zoo wel als voor deszelfs wooning , het lighaam , gst ge vaarlyk „ =——=- gelyk de maatige Slaap voedfel en verfter- king voor het lighaam is. De onmaatig genooten Slaap vere zwäkt de zenuwen; eene, daardoor veroorzaakte, al te fterke , uitwaasfeming berooft het lighaam van de beste fappen; eene traagheid en flapheid verfpreidt zich over alle onze leden; en — daar Ziel en lighaam zoo nauw aan elkanderen verbonden zyn, zoo lydt, by een onmaati- gen Slaap, dit ons edelst deel niet minder; lusteloosheid en mismoedigheid benevelen langzaamerhand onzen Geest , mmm verhinderen deszelfs werkzaamheid , en maaken ons eindelyk voor de-bezigheden, gelyk ook voor de pligten des gezelligen levens , geheel onvaätbaar. —= De ver- beeldingskragt en het geheugen verdwynen 5 — de bron van denken en overweegén verdroogt, en — de hoogge- adelde Mensch daalt, tot den laagften ong der Schepfe len, neder. ` 9 Maar niet minder treurig ‘zyn de gevolgen van den ver- waarloosden , of al te korten , Blann, —— En ook tot dit gebrek vervallen veelen. Door eenen, anders, roem- waardigen yver, voor de Weetenfchappen aangevuurd , ont- trekken zommigen, om hunnen geest, door naarftig om derhoud, voedfel te verfchaffen , hun lighaam de nodige fust, verdryven , door opwakkerende dranken, den Slaap, En laaten zich, door den valfchen waan, misleiden, van zich by Dag deeze fchade té zulfer vergoeden. Dan — heide, van den Nacht den Dag, en van den Dag den Nacht maaken , is fchadelyk , en ftrydt met het oogmerk DE NACHT. 499 én einde, waartoe de Slaap gefchikt is. De duisternis en ftilte des Nachts nodigen ons ter fluimeringe , gelyk het licht en gewoel des Dags ons daaruit opwekken. Wenscht gy dan vrolyk en gelukkig te leeven „ gebruikt den Nacht, tot dat einde, waartoe hy verordend is: vlied alle misbruik van den heilzaamen Slaap : dank, zoo dike / werf gy u in deszelfs armen nedervlydt, den liefderyken Schenker deezer weldaad ; en — doordrongen van de gedagten , dat de Morgenftond dikwerf eenen ryken zegen met zich voert,moet ook — alle onmaatig genooten Slaap u, als der menschheid ontëerend, toefchyuen. Dan, — de Nacht , waarin ons vermoeide lighaam naar rust zoekt , moet ous telkens aan het tydftip doen denken, waarin wy eens in het graf zullen rusten. Geen middel, om den Mensch immer waakzaam te houden, en ze doen zorgen dat hy nooit van de regte baan afwyke, is heilzaamer , dan het denken , aan Dood en Eeuwigheid. = leder, ten einde hellende Dag, zegge ons, dat ook dra de avond onzes levens zal naderen ; ~=- dat het Bed, waarop wy ons ter ruste uederliggen, ligtlyk ons Krank- en Sterfbed kan worden, —— Zoo min wy dere halven den Slaap behoeven te vreezen, fchoon hy ous de bewustheid var ons zelven ontneeme , zoo min moet ons de Dood verfchriklyk zyn; en zelfs dit nog veel minder: want of wy van den Slaap, in wiens armen wy ons des Nachts nederliggen, weder ontwaaken zullen, is geheel onzeker; maar dat , = wanneer het lighaam in de flui- mering des doods wegzinkt , de geest dan, ter onfterfen Iykheid, ontwaakt —= is ontwyfelbaar. Beveelen wy ons dan, by elken naderenden Nacht, aan ‘onzen algemeenen Vader, loovende hem tevens, met vroe lyke dankbaare harten , voor alles, wat hy ons den vere loopenen Dag, wederom, ter onderhoudinge en verkwike kinge onzes levens, heeft gefchonken; zoo beantwoorden wy hierin ook —— aan het groote oogmerk onzer be- ftemming : zoo zullen wy eens onze fterftyke lighaamen onfterflyk zien worden, aan de andere zyde van het graf: waar geen Nacht, kommer, of moeite zyn zal; en God alle traanen van onze oogen zal afwisfehen. Laaten dan deeze befchouwingen van den Nacht u waar- lyk heilzaam zyn: dat zy u , heden , en dikwerf in het toekomftige , de gedachte aan uwe fterflykheid, en aan uwe onfterflykheid , herinneren! ——— En gy, — Vader van ons Wegen, in wiens hand alle anas dagen zyn, Ee 2 e soo DE NACHT. die ook weet, hoe kort, of hoe lang, derzelver fchakel voor ieder onzer zal weezen, geeft ons, by het einde van ieder voorbygegaanen, en — voor Eeuwig onher roepelyken , Dag , een dankbaar harte, dat gy ons, noch, in deeze Sterflykheid bewaard hebt; opdat wy ons voor de Onfterflykheid zouden voorbereiden ; fchenk ons dare toe, door uwe goedheid, elken Nacht eenen maatigen Slaap, die ons verfterken, en verkwikken kan. — Geef, dat niet eenmaal de laatfte fluimering ons ontydig verras fe! — Daartoe helpe ons uwe Vaderlyke eid! Het zy wo. V.. WAÄRNEEMING VAN EENE ZEER VEROUDERDE ZENUW ` ZIEKTE , VERGEZELD DOOR BYZONDERE TOEVALLEN EN VREEMDE VERSCHYNZELEN , DOCH BINDELYK GEHEELENAL HERSTELD. Door CASP. RENSING, Med. Door , te Amfterdam. D'r deeze Ziekte van eenen zeer langen duur, en mt hevige toevallen vergezeld geweest, maar, eindelyk, evenwel gelukkig herfteld is, oordeelde ik het niet op dienftig, om derzelver Gefchiedenis , benevens myne daanin gehoudene Geneeswyze aan het Publiek mede te deelen, eensdeels , om zodanige Lyders of Lyderesfen, die dit mogten leezen, te bemoedigen , door, gan hun te COL zien, dat, hoe zwaar, moeielyk en langduurig ook gt Krankheid weezen moge, zy echter daarom aan de mo gelyke geneezing nimmer moeten wanhoopen; ten ren, om myne Kunstgenooten, wier geduld, by het be handelen van zoortgelyke Ziekten, ook niet zelden te kort {chiet, aan te toonen, dat, wanneer men eene op gronden -fteunende geneeswyze , by aanhoudenheid, doot- zet , zonder zich aan de tusfchenbeide komende t al te veel te ftooren, en men dezelve teffens gepaard dot gaan met overtuigende redenen , gefchikt naar het Chr rater en de kennis van den Lyder, men daardoor beste in ftaat gefteld word, om zoortgelyke ongemakken (indien dezelve te geneezen zyn ,) gelukkig te boven P komen. Van dit laatfte Middel heb ik my, niet alleen 1 dit, maar ook in veele andere gevallen, dikwyls moetet bedienen , om de , uit de Ziekte zelve en derzelver 2 WAARNEEMING WEGENS EENE VREEMDE ZENUWZIEKTE. Sot daurigheid , meest altoos ontftaande moedeloosheid, wel- ke zomtyds zeer naa aan wanhoop grenst, weg te nee- men, en de Lyderesfe tot het aanhoudend gebruik maaken der voorgefchrevene, veeläl zeer onaangenaame , Genees- middelen, te beweegen. Daar Mei, van H ,.., wier Ziekte ik befchryf, my wel het genoegen heeft willen geeven , om zelve een, Ge- {chied-verhaal van haare voorige ongefteldheden , die tal- en leerryk zyn , em waaruit, ten laatften, haare Zenuw- ziekte ontítaan is , te befchryven, zal ik het zelve voor- af laaten gaan, en alsdan de daarby vereischt wordende Ophelderingen en Geneeswyze laaten volgen. an Deeze Perfaon was, in haare vroege jeugd, zeer aan- ss doenlyk van geftel , maar, voor "tr overige, vlug en aa Vrolyk, mager en rank van, postuur , en, behalven dik- an Wyls Neusbloeden,en nu en dan een fterken Doorloop, ə, Tedelyk gezond ; alleen by zwaare fchrikken , of harde an behandelingen , die, uit hoofde van eene al te ftrenge an Opvoedinge , dikwyls voorvielen , wel eens aan Stuip- as trekkingen onderhevig; ook heeft zy eenigen tyd onder an de Nagtwandelaaren behoord, doch dit alles vóór den 9, Ouderdom van 9 à ro jaaren ; van dien tyd, tot circa an haar 17de jaar, behalven dikwyls Keelziekte , en twee- en maal Pleuris, anders tamelyk gezond , doch zeer ma- ‚9 ger; na dien tyd niet ziekelyk , behalven zwaare kramp- an agtige pynen by het komen der Maandelykfche Zuive- s ringen. s, Omtrend 22 Jaar oud zynde, is zy gehuwd; heeft 16 an Maanden daarna een Kind ter wereld gebragt, en 15 a Maanden daarna een tweede; en dit ruim één Jaar ge- an Zoogd. Zeer kort hierop ten derdemaal Zwanger zyn- an de, openbaarde zig , met de 3 Maanden, de Vloed, əs En duurde 6 Weeken , dan eens zo geweldig dat zy a geheel niet geroerd kon worden , en dan weder, by ss tusíchenpoozen, minder, zoodat zy even op kon zyn, s, tot eindelyk een Miskraam, van een tweeling, volgde 5 a drie dagen daarna hield de vloeijing geheel op; wanneer an Zy , hoewel zeer zwak zynde, in Ae noodzaaklykheid ss was om over huis te moeten gaan, en dagelyks vr ss fterke bezigheden te verrigten , die haar zeer moeily/ sẹ Vielen; vier Weeken dus voort gefukkeld hebbende , an kreeg. zy de Koorts , die telkens om den anderen dag an kwam, met hevige benaauwdheden en plaatzelyke pyn. 3 So WAARNEEMING vn in de linkerzyde van den Buik , verzeld van geweldige an braakingen, die altoos zo lang danhielden, tót de kou- an de van de Koorts over was; geduurende deezen tyd waren de Maandftonden ongeregeld , zofntyds om de veertien dagen of drie weeken ; deeze toeftand duurde byna een half Jaar; de Kina, in menigte, en op aller- lei manieren gebruikt, fcheen meer nadeel dan voordeel an te deen; toen eindelyk de Zieke haar trek involgde , s, en zuurachtige Dranken , enkel Groenten , x s Aalbesfen en dergelyke , gebruikte ‚ Verminderde de an Koorts, de Maandelykfche Zuiveringen-kwarnen geregel- an der, en zy wierd, over °t geheel, wat beter; een Jaar əs naderhapd bragt zy weer een Kind ter wereld, zoogde a het zelve 6 Maanden, wanneer het aan geweldige Stui pen ftierf; de overvloed van Zog noodzaakte haar op- droogende Pleisters op de borst, en Matrasjes onder de armen, te leggen , dan dit fcheen zulke geweldige Hoofdpyn te weeg te brengen, dat zy refolveerde alle opdrootende Middelen agterwege te baten ; het Zog an verminderde dus wel, maar ging niet weg , en de Hoofd- an pyn bleef voortduuren, tot zy zich korten tyd hierna, ae op nieuws, Zwanger bevond; in de dragt minderde de s» Hoofdpyn , maar zy was, na de derde Maand, zeer am gekweld met krampagtige pyu in het Lyf, en een zwak- heid in de Lendenen , die haar over beide zyden kwa- iyk deeden gaan; na de geboorte van dit Kind, (dat zeer kloek en gezond fcheen, maar aan geweldige Stuipen onderhevig was) kwam de vorige Hoofdpyn weer; zy zoogde het Kind, had altoos haare Zuiveringen zeer fterk , en de Hoofdpyn duurde zelden langer dan een halven dag, doch kwam dikwyls ; dit Kind, elf Maan- an den oud zynde, ftierf insgelyks aan Stuipen 5 om- s trent deezen tyd vermeerderde de Hoofdpyn zeer (ert, kwam korter op elkander, en duurde , dikwyls , verfchet- den etmaalen , zonder tusfchenpoozing; deeze zonderlinge wn Hoofdpyn kwam meest, op één oogenblik , in de fte hevigheid, en ftelde de Patient buiten (taat, niet ab leen om iets te doen, maar zelfs, om op de been te am blyven, te eeten, te flaapen, of bekoorlyk te denken, an Zomtyds ook om te drinken , uit hoofde van de fpan- ning in de keel; de pyn bepaalde zich meest, of aaa de eene, of aan de andere, zyde des Hoofds , en een an zeer kleine plek midden op de Herzenen ; het Hoofd an in de kusfens te leggen was haar niet mogelyk; als zy aa EF 39 39 399 2% 99 29 39 VU 39 99 33 Y WEGENS RENE. VREEMDE ZENUWZIEKTE. 503 gen moest, was top een Plankje, of tegen eeu hou- 5 d Schot en %* eenige Middel, dat noch eens pr yer- ag ligti on. aangewend worden , was , om het Hoofd 8 door hen tek Mensch, tusfchen de beide handen, zó an {terk mogelyk a: tẹ drukken en vast te houden; de aan- aa Vallen duurden van tyd tot tyd langer, en lieten, als ze aa vdorby waren, groote vermoeidheid en dikwyls duizelig- » heid na; verfcheiden Doctoren en Profesforen (*), heb- aa ben, op veelerhande wyzen, getragt , dit ongemak te ezen, doch ’t fcheen te hardnekkig om ergens naar ste. luisteren ; uitwendig verwarmende en opdroogende sn Middelen deeden nadeel, en inwendige zogenaamde Zee aa nuwverfterkende waren vrugteloos; eene nieuwe Zwane vw gerheid maakte geen verandering in het ongemak ; cen se zeer kundig en menschlievend Geneesheer (t), daar zy e in °t begin van haare Dragt kennis aan kreeg, gaf zig ss onbelchryflyk veel moeite om haar, doch, in ’t eerst, zonder eenige vrugt; eindelyk fchreef hy een zeer zon- vw derlingen Drank voor ; wanneer dezelve gebruikt zou wore » den ging de Zieke op de grond zitten op kusfens, om zich voor vallen te beveiligen , gebruikte dan een half a theekopje. van deezen Drauk , en was daarop in weinig aw minuuten in een ftaat van dronkenfchap, zo, dat men s haar zou hebben kunnen wegdraagen, en zy, meesttyds, salle bewustheid verloor; dit duurde korter of langer’, a» naar maate zy , vóór het gebruik , beter of erger geweest s Was; dit Middel (§) wierd tweemaal daags gebruikt, en em de Patiente vleide zich eenige verligting, ten minften iń aw de hevigheid van. de Pyn, te befpeuren; maar ongeluk- » kig ftierf de braave Geneesheer, eer men, met grond; sw iets van de uitwerking deezes Dranks wecten kon, Dé am Patiente , nu op °t laatst van haare Zwangerheid zyndd, s Verkoos geen ander Doctor, en gebruikte geene Medicy-= p» hen; de Hooldpyn bleef als te vooren : haare kort hiero s volgende Verlosfing was zeer moeijelyk, het Kind kloek » En gezond op °t voorkomen; doch, als voorheen, aan » Stuipen onderhevig; meu gaf haar den raad om dit Kind s» niet verder te zoogen, om des Kinds wil; het wierd se dus, vyf Weeken oud zynde, van de Borst genomen 2. ($) Waarfchyalyk een aftgekzel We de Flares Arnicee 4 504 WAARNEEMING a 23 399 99 d 9? A9 en ftierf met het half Jaar; geduurende dien tyd bleef der Moeder meegtal in denzelfden ftaat , zonder bepaald re me- dicineeren; doch van tyd tot tyd verergerde de Hoofd- pyn zodanig, en duurde zo veele dagen aaneen, dat ‘er weer hulp gezogt wierd, en dat wel by verfcheide kun- dige Doétoren , doch alles vergeefs; een Miskraam , die in ’t volgende Jaar voorviel, en haar doodlyk zwak maak- te, verminderde in geenen deele het ongemak , zoo mir als het gebruik der Ezelinnemelk, die men haar, uit hoofde der verregaande zwakheid, voorfchreef , en een Jaar lang liet continueeren. WEGENS EISE VREEMDE 'ZENUWZIEKTE. òg: sy dat zy eiidelyk , warihoppende om odit herftelë te gulten sẹ Worden , voornam niets {néer aan haare Ziekte te: p doen; im déezen toeftand zynde, im den ouderdem van an Circa zeven-en-dertig Jaar , dwotigen haar eenige Bekenden p nog cenmaal- met een- Doctor over haar geval te: reade an pleégen ` tegen haar ziti, en flegts om genoegen te'geew s ven, {ptak zy "er over,’in de zekere verwagting dat an. deete Mán geen Hist zou hebben ai zulk een fataale ep s; verbroddelde historie "zen tyd’ en moeite Te beftees ss den; maar'deeze is , hoe otivétwagt „ echter „in Gods, en Hand, het middel tot haire volkomene herftelling geweest.” ` Dus verte de Lyderesf, "7 - De doorgaänds , en zomtyds twee of drie reizen "a daags , wederkeerende toevallen waren, "toen men my daar over raadpleegde ; dusdanig: Zelden: of nooit ontdekte zy eeni- ge voorafgaande tekenên, dat dezelye” ftonden ‘te volgen „ dan wel eerst op het laatfte der Ziékte , wanneer ’er doors: gaans: eene fchynbaare afgetrökkenhieid-: van l gedagten ‚ zame wylen droefgeestigheid ‚ook ‘wel Geng éerte onwillige ge= maakte vrolykheid, vooraf ging. ` dien ‘de ‘toevallen ge- ring ware, datt wierd, Het Hoofd, de dogén, ‘neus, Hip- pen, armen en beenen geweldig heen en weder getrokken „ het lichaatn -verdraaid in allerleie richtmgen,‘en het-ein- digde, na een of twee uuren geduurd ‘te hebbên', met eene korte Haauwte, zwaar zugten, en dikwils zeér: aan- doenlyk ‘Tiutlen. Waren dezelve integendeel zwaar, dan duur ze zomtyds een halven, of geheelen, dag of nacht, en zelfs wel 24 uuren agter een; by den aanval viel zy plotzeling , dan ‘eens în deeze, dan weder in eene andere, richting, neder; zomtyds bleef zy ook. wel eens zittende „liggende of (taande, zo als zy zich by den-aanval van den paroxrysmus bevond ; op: den eenen tyd raakten alle of een gedeelte der ledemaaten in de geweldigfte convulfive beweegingen, op een anderen tyd was een gedeelte derzel- ve, of allen, geheel ftyf;s dikwyls kwam ’er eene vry langduurende Tetanus , Hondskramp, by, ook kon zy by. wylen met opene oogen niets ziens niet zelden gebeurde het dat zy op het onverwagtst uit eene'diepe faauwte, uit eene liggende politie, overeind fprong, en de kamer met eene groote nelheid rondliep, en, onder de armen vast gehouden wordende, floeg zy zomtyds, even als een Voltigeerder, drie of vier reizen met de beenen"'over haar l 5 hoofd, zob , - WAARNEEMING , ° hoofd, „en, zo lang de aanval duurde, heen zy in het allerminfte niet vermoeid te worden. ` 5 In de zwaarfte toevallen wierd zy dikwyls heel bedaard „ begon te redeneeren „en wel meestal over de gewigtigfte One rwerpen , Wysgeerige „ Natuurkundige , Godgeleerde „ ook wel Genees ige; maar nooit die haar eigen omftan- digheden, maar wel die andere Lyders, betroffen „en dat ale les met zulk eene nauwkeurigheid, fyaheid van vernuft en, gezond oordeel , dat. iemand, van haaren toeftand niet on _ igt, geene de minfte Dë opvaren zonde , of anders âenken, dan dat zy, ep den tyd, het volle gebruik van haare zielsvermogens had; zomtyds zette zy zich om te fchryven , fchreef geheele bladryden vol met wel aanéenge- fchakelde redengeringen ; doch altyd met eene groote driften … meer dan gewoone groote letteren,. Niets. was haar op zulk een wd aangenaamer, dan met ve veel te vertellen; doch hield ‘zy als ed Va? CH, een mênigte thee te gebruiken; iere: bul te , als ook de onweder are. geneigdheid om te loo pen, verzekerde zy dat geheel tegen haare verkiezing wa- ren, maar dat zy die moest ; voorts was zy op dien tyd altoos zeer vriendelyk , byzonder gulbartig, zo dat zy alles wat zy had, tot zelfs de cieraaden en kleederen, tot haar lyf behoorende , wilde weggeven 3 zy vreesde om iemand, wie het ook was, te beledigen, en liet zich in alles gezeggen, maar vooral was zy alsdan zeer coura- ieus; hiervan (trekke het volgende voorval ten bewyzes y haar kennis zynde, was zy altyd ten uiterften vrees- achtig voor het appliceeren vau een fontanel, dien ik haar meer dan eens had aangeraader; maar op z keren tyd we der in een zodanig toeval zynde, herringerde zy zich daar. aan, © WEGENS BENE VREEMDE-ZENOWZIEKTE.' %09 aan, en wil -fuist. op een tyd dat een zeker Heelmeester zich ten myrren kuize bevond; uit eige beweeging verzogt zy my , indien ik het nog nuttig voor haar. ` Om deeze Gefchiedenis niet, tot last myner Leezers , nog verder uit te breidet, zal ik eene menigte Anecdoten , die voor den Wysgeer weetenswaardig zouden kunnen zyn, te- rug houden, en cot myne gehoudene Geneeswyze over- an. We eerfte indicatie, die by my in aanmerking kwam, was om de al te groote prikkelbaarhefd van haare Zenuwen te verminderen ; waartoe in het byzonder vereischt wierd , ee ge fille en van aile zorgen en onaangenaame ontmoetingen be- vryde leefwyze; een ván veel gewoel en geraas ontheven flaapvertrek ` een haar aangenaam en onderhoudend ezel- fk Widder So WAARNEEMING WEGENS BENE VREEMDE ZENOWLIEKTT, fchaps ligt “verteerbaar voedzel, en eindelyk geneèsm delen ,. die de zeer fcherpe en te dunne voehten eet merhand verbeterden. - i oi tie an alle enaam amp- en illende middelen konde ik „in den beginne datik haard vencezing onderran’ solftreke geen gebruik maaken, om. dat dezelve altyd de toevallen verhaastten , vermenigvuldigden en zelf aanmerke- dyk verzwaarden ; ik. liet haar dus alleen de afkookzels van verzagtende Kruiden , Houten en Wortelen in zo groot eene hoeveelheid gebruiken, als, zonder de werking der maag bederven , eenigzins mogelyk was.. Hiermede-een geruimen tyd aangehouden, en de goede uitwerking daarvan, door het afnemen der open en Spanningen ontdekt hebbende, beproefde ik in de tweede plaats de ophooping der vochten in het hoofd te vermin deren, en aan de rondzwervende fcherpe ftoffen eene bee kwaeame ontlasting te verfchaffen , waartoe ik my eerst van een fontanel, en. daarna, met vrucht, van de Bois de Garou , bediende; na, op: deeze wyze, nog omtrent een jaar lang voorgegaan te hebben, vorderde haare zeer vét- zwakte gefteldheid verfterkende middelen, en toen ko ik met vrucht van de Valeriana ,- het Opium en ander Zenuwverlterkende middelen , gebruik. en, welke de „gewenschte uitwerking hadden. , eu laatften beflaot ik met een vry langduurig gebruik van het Extr. Cort. Peruy., de Gom. Galbamm en Li- mat. Martis te jaaten maaken. .… Door welke middelen, gevoegd by den voorgemelden leef- regel, ik het genoegen gehad hebbe, om deeze Liest: fchoon ’er den tyd van byna vier jaaren tot de geneeziof vereischt geworden is, zo ten vollen te herftellen, Zy, daar er zedert reeds volle elf jaaren verloopen Zi nooit eenig ongemak , na de voorige toevallen zweemenc.: weder ondervonden heeft, em thans eene goede gezon heid geniet. Aanmerkelyk is hierby nog, dat, zo lang NM over haar gepractizeerd hebbe, de Menftrua altyd A zyn geweest, en dat, toen dezelve met haar 5} Jas begonnen op te houden, door eene herhaalde Aderlaating, ahe de daar vit mogelyke nadeelen afgeweerd zyn, 380° de dat de opening „ door de Bois de Garou gemaakt, nè omtrest drie jaaren, van eene goede ujtwerkin gewe, zyn, in weêrwil van. alle daarop gelegde prik lende delen, gefloten is, zonder eenig ongemak te veroorzaakt Amfterdam, 1 October 1791. d'H D, WW PROEVEN WEGENS WET BEVRIEGEN VAN KWIKSILVER. 509- “PROEVEN WEGENS HET BEVRIEZEN VAN KWIKZILVER 3 “TE PETERSBURG GENOMEN,’ DOOR Dr. GUTHRIE, Artz van het Keizerlyk Cadetten Corps. COntleend uit de Travels into Poland, Rusfia. Zweden and Deni mark, by WILLIAM COXE, M. A F. R. S. Vol. IL ten? D: Heer JOSEPH' ADAM BRAUN , Hoogleeraar op de Kei- zerlyke Academie der. Weetenfchappen te Petersburg , ontdekte, in Wintermaand des Jaars MDCCLIX, dat de Kwik tot een vast Lichaam kon gebragt worden , door mid- del eener Kunst-koude (+), en zints dien tyd heeft men waargenomen, dat de Kwik , by ftrenge Winters, in de Noordlyke Gewesten, zo van de Oude als van de Nieuwe Wereld, bevroos. Deeze Bevriezing van het Kwikzilver , door de Natuurly= ke Koude des Dampkrings, doet de kennis van dit Vriese punt een ftuk van groote aangelegenheid worden , en voor de Natuurlyke Historie van de Aarde en van den Mensch: naardemaal wy door het bepaalen van den Graad van Kous de, noodig om dit verfchynzel te doen gebooren worden , in ftaat zullen weezen, om op te maaken den weezenlyken, Graad van Koude in de Gewesten naby de Poolen , en ge- volglyk van het vermogen der Dieren om "er wederftand aan te bieden, | Tot zeer onlangs waren onze begrippen over dat Ondere werp zeer verward en dwaalend, De Proeven en Waarneee ‘ mine (*) By den Drukker deezes, Je YNTEMA, ziet thans een ge- deelte van dit Derde Deel het licht, onder den Tytel van: Be. fchouwing der Maatfchappy en Zeden in Poolen, Rusland, Zwee. den , Deenemarken , enz. Vlllfte Deel: ten vervolge der VII Deel- tjes, in welke de vroegere Reize van dien Heer waren uitge- geeven. Het Stukje, ’t welk wy hier onzen Leezeren aanbieden, maakt een gedeelte uit van een Berigt, wegens de Bevriezing van Kwikzilver , "t geen uitvoeriger, ín het Negende Deel der Nederduitfche Uitgave , eerlang zal voor- komen. (t) De Verhandeling diens Hoogleeraars, voorgeleezen in de Vergadering van de Peterburgfche Maatfchappy der Weetenfthap- pen, in September des Jaars 1760, is, vertaald, te viaden, in de Uitgezogte Verhandelingen, by HoUTTUYN, Vide D. bl, 74 , enz, 510 PROEVEN WEGENS HEP BEVETEEEN mingen van de bekwaamfte Natuurkundigen , in verfcheide deelen van Europa en America, dienden alleen ten byzonde- ren gebruike van de Natuurlyke Historie en de Natuurkun. dé, door aan het Kwikzilver eene plaats te geeven onder de Homerbaare Metaalen, en te betoogen, "er niets weezenlyk vloeïbaars is in deszelfs natuur; maar dat dit Metaal, van alle Metaalen , het Metaal is, °t welk met een minderen Graad van, Hette, dan alle andere, fmekt. Maar tot nog toe was de Wysgeer niet onderrigt, hoe veel Daat hy kon maaken op een Kwik-Thermometer, ten ganziene van het bepaalen van de Koude det eken; dewyl de beweegingen van het Kwikzilver , deeze Proeven , zeer ongeregeld (cheenen in de laagfte Graaden op de Schaal, vallende op een oogenblik verfcheide Graaden , en, naa dat het beneden zeker punt gedaald was, fchielyk in den bol:wegkromp , en daardoor aantoonde , (indien men eenig gevolg uit dit daalen kon trekken) dat de Dieren, in de Noordlykfte Gewesten, de werking der Koude eenige honderd Graaden beneden het Vriespunt van water konden verdraagen. — Deeze veronderftelling fchokte het ge- loof veeler Wysgeeren, en verwekte by hun eene fterke be- geerte om de zaak grondiger te onderzoeken. Diensvolgens verlangde de Koninglyke Maatfchappy te Londen, dat haare Leden, in de Pooteewesten woonende, hunne aandagt zouden vestigen op het bepaalen van bet Pant der Bevriezing van Kwikzilver , en aan te tekenen, de Ne- derdaaling van de Kwik in den: Thermometer , van het Vriespunt des Waters af, tot het Vriesgunt des Kwikzil- vers, om daardoor een naauwkeuriger begrip te vormen van de weezenlyke Zamentrekking deezes Metaals. —— Doch het is flegts korten tyd geleden, dat ‘er licht verfpreid wierd over dit Onderwerp, door een reeks Waarneemingen, op xt verzoek der Koningiyke Societeit , gedaan door Heer HUTCHINS, Gouverneur van Hudfons Baay, die uitfteeken- de onderrigtingen kreeg van den Heer cAVENDpIsH en Dr. BLACK , Hoogleeraar in de Scheidkunde op de Hooge School te Edinburg. Die onderrigtingen, en de toeftel ter Proef- neeminge in Londen, tot dat einde vervaardigd, ftelden den Gouverneur HUTCHINS in ftaat, om te ontdekken , dat de fchielyke en groote Daaling, welke plaats heeft in de laage Graaden op den Thermometer, als dezelve aan (ren: ge Koude is blootgefteld , voortkomt uit de Inkrimping vaa het Metaal in den bevroozen ftaat, em de geregeldheid en juistheid van de Inkrimping , terwyl het vioeibaar blyít, in - o. VAN KWIEZILVER . nr" St 3e minst niet aandoet, «===. Dit groote (uk werd voor- glaamlyk verzekerd door middel van een Thermometer, met Sterkwater gevuld, welke bevonden werd zo fchielyk niet te bevgiezen als de Kwik- Thermometer ;en daardoor aanwees den Graad van Koude, voortgsbragt door zyn koudevere wekkend mengzel , toen de Kwik-Thesmometer ophieldt dien af te meeten; de Kwik reeds een vast lichaam geworden de. Vom te bewyzen dat de Nederdaaling van de Kwik, in dem Thermometer, ontftondt uit dit nieuw ontdekte beginzel , te weeten de Ínkrimping van dit Metaal door de vorst, en om te beproeven of zuiver Kwikzilver eene grootere maate van Koude noodig hadt den vervalschte Kwik, deed ik de volgende Proeven met de hier aangeweezen foorten van Kwike zilver. i b -` 1. Kreeg ik van den Heer WINTERBERGER , een beroemd Chymist te Petersburg, de zuiverfte Kwik, by de Chy» ~ misten: bekend ; naamlyk van Calomel , gezuiverd door Vylzel van Staal, —— 2. Van Dr. PALLAS ooripronglyke Kwik, gehaald uit een Myn, waarin geen ander Metaal evonden werd dan een weinig Yzer. —— 3. Gewoone Barometer. Kwik, my verfchaft door den Heer MORGAN, een Engelsch Opticus te Petersburg, zo als hy dezelve uit Engeland ontvangen hadt o zyne Inftrumenten mede te vullen, ——= A, Zes drachmas gemeene Kwik, welke ik vervalschte, door ‘er een vierde van een grein Plaat- Zilver in te ontbinden. ` . ' Ik verzorgde my ook eenige Thermometers, zeer net “en juist gemaakt, door den Heer MORGAN, gevuld. met dezelfde gezuiverde Kwik, No. 1. bepaald tot het doen deezer Proefneemingen; als ook een met dubbel overgen haalden Wyngeest, gedistelleerd door den Heer WINTER- BERGER. | De Toeftel, in deeze Proefneemingen gebruikt ‚ my aan de hand gegeeven door mynen geleerden Vriend Dr. BLACK , verfchilt van die, door den Gouverneur HUTCHINS ge- bruikt, daarin, dat dezelve eenvoudiger is, en hierdoor de Kwik, geduurende de Bevriezing , gemaklyker kan wore den waargenomen. Dezelye beftaat (zie de nevensgaande Afbeelding ,) uit een halfpints Glas C, omwonden met ruwe flanél , en gevuld met opbruifchende Salpetergeest en Sneeuw om de Kunstkoude te verwekken; een glazen Buis B van omtrent een halve duim diameter, in zich hebbende eene kleine hoeveelheid Kwikzilver om te laaren C- Sta PROEVEN WECENS HET BEVRIEZEN bevriezen ; in: deeze Buis is geftooken een Thermometer A, zodanig dat de Bol bedolven is in de Kwik, doch een gedeelte van de Pyp: de Buis en de Thermometer fis gefchikt,' plaatst men in het bovengemelde Glas, ’t geen het vorstverwekkend mengzel bevat. EERSTE PROEVE. Op den twee-en-twintigften van De- cember des Jaars MDCCLXXXIV, op een ftillen en hel deren avond, wanneer de Thermometer van REAUMUR op 17 Graaden beneden o ftondt, deed ik, naa myn Toeftel op het Voorplein , (waar ik myne Proeven nam,) op een afel, twee uurên te vooren, te hebben laaten brengen, op dat dezelve eene gelyke gefteldheid met de Lugt des Dampkrings mogt krygen, een weinig van het zuivere Kwikzilver, No. 1. in de Glazen Buis, en een Thermo- meter , gevuld met dezelfde gezuiverde Kwik daarin ge- daan hebbende, zodanig dat deszelfs Bel overdekt was met de Kwik in de Buis, plaatfte ik deezen in het Glas, ge- vuld met het Kunstkoude verwekkend mengzel, en zette, naa zes minuuten wagtens, denzelven in een tweede Glas, met hetzelfde mengzel gevuld; in vier minuuten werd de Kwik vast, en toen ik den Thermometer ’er uithaalde , met de bevroozen Kwik den Bol omvangende, in de ge- daante van een vasten Cylinder, ftandt dezelve op 32% Graad beneden o. Nogthans, ontdekkénde, dat ‘er een weinig nog vloeibaare Kwik in de Buis bleef, berplaatfte ik oumiddelyk den Thermometer, met de Kwik aan den Bol hangende, en in weinig minuuten rees de Kwik om- trent een halven Graad; wanneer ik den Thermometer, voor de tweede keer uithaalende, de Kwik geheel gefmol- ten en den Bol ‘er geheel van bevryd zag. Deeze Droe, we toonde beflisfend, dat het Vriespunt van zuivere Kwik is op 32; Graad beneden o van deezen Thermometer: want dewyl Ter een weinig Kwik nog vloeibaar bleef in de Buis , (chent er alleen genoegzaame Koude voortgebragt te weezen om dezelve te doen bevriezen, en vermids op het klimmen van een halven Graad de Kwik vloeibaar werd, {chynt het Vriespunt naauwkeurig bepaald. . TWEEDE PROEVE. Op den pegenden van January, des Jaars MDCCLXXXV, tusfchen zes en zeven uuren "e avonds , deed ik de volgeúde Proefneemingen, in te- genweordigheid van de Heeren EPiNus en Corp, Ik zet- te den Kwik- Thermometer, by de laatfte Proeve gebruikt, in een gedeelte van de gezuiverde Kwik No. r., en plaat- fte denzelven in het Kunstkoude verwekkend mengel _ VAN KWIKZILVER. 313 De Thermometer zakte langzaam tot 32! Graad , en bleef "er eenigen tyd ftaan, terwyl wy zagen dat de Kwik in de Buis aan de zyden daarvan bevroos, zo dat dezele ve een bekleedzel verwekte gelyk aan dat van het Plaatzile ver in de Leyd/che Vies; denzelven overbrengende in een tweede Glas, met een Koudeverwekkend mengzel , viel de Thermometer in minuuten tot 36 Graaden; waarop de Thermometer {taan bleef zo lang het mengzel denzelven om- ringde, …— Zeer opmerkenswaardig was in deeze Proeve , dat de Kwik in den Thermometer nog vloeibaar was, fchoon deszelfs Bol bevroozen zat in de Kwik in de Buis: want het Inftrument omkeerende, liep de Kwik uit den Bol in de pe —= Hier hebben wy eene Proeve, dat Kwik sf Graad kan verkoeld worden beneden het Vriespunt van Kwik , zonder een vast lichaam te worden. . DERDE PROEVE met Oorfpronglyke Kwik, —= Naar demaal men onlangs beweerd heeft, dat een Thermometer, gevuld met dubbelovergehaalden Wyngeest, beter gefchikt is om het Vriespunt van Kwik te bepaalen, dan een, gevuld met hetzelfde Metaal: dewyl deeze de Bevriezing langer we- derftaat, dompelde ik den Thermometer , met Wyngeest gevuld , in de Buis , waarin Lët bronger Kwik ges daan was, Den Toeftel in het Glas met het bevriezend mengzel voor vyf minuuten gezet, en in een tweede Glas overgebragt hebbende, daalde de Wyngeest in den Thermo- meter tot op 32: Graaden. Wy onderzo de Kwik, en vonden dezelve bevroozen, fchoon de Wyngeest vloeibaar bleef, en de Thermometer op dezelfde hoogte ftondt; niet alleen terwyl de Toeftel in het koude mengzel vertoefde, maar zelfs, naa dat ik denzelven in eene warme Kamer bragt, en ep dezelfde hoogte bleef, tot dat een groot gedeelte van den Bol des Thermometers ontbloot was door het fmelten van het bevroozen Kwikzilver, °t geen by druppen in een Glas viel. | VIERDE PROEVE op Gemeene Barometer- Kwik, «== De Kwik- Thermometer, in de eerfte Proeve gebruikt , werd in deeze Kwik geftooken, en geplaatst in het Glas met het verkoudend mengzel, en, naa vyf minuuten ver- blyvens, in een tweede Glas overgebragt a waar de Ther- mometer, in vier minuuten , tot 38 Graden daalde, en (aan bleef, … Hier vertoonde zich ’t zelfde. vreemde verfchynzel als in de Tweede Proeve, in eene meerdere maate; te weeten, dat de Kwik, tot st Graad verkoeld MENG. 1791. NO. I2. Mm was \ sis PROEVEN WEOPNS HET SEVRIEZEN was beneden het: Vriespunt van Kwikzäver op deezer Thermometer, zonder een vast Lichaam te worden. Vvrpe proeve met dezelfde Kwik. — Ik ligt ce weinig van deeze Gemeene Barometer -Kwik bevrezen , gonder daar een Thermometer in te zetten, om de Hamer- baarheid en foortgelyke Zwaarte te onderzoeken: ik plette het Kwikzilver met den Hamer, het kan derhalven den Ha- mer verdraagen; het zonk in vloeiende Kwik, ’t welk uit- wyst, dat het, bevriezende, zeer inkrimpt, werfchillende jm deere byzonderheid van gemeen Ys, °t welk zich uitzet en in °t Water dryft. ZRSDE PROEVE Op Kwik vermengd met Tin, — De Wyngeest- Thermometer werdt in deeze Kwik geftooken , en ftoudt op 32 Graaden, toen de Kwik rondsom den Bol bevroozen was. ZEVENDE PROEVE op Gezuiverde Kwik. ——— Deeza Proeve nam ik op den tienden van January MDCCLXXXV , (zy was de herhaaling eener voorige Proeve,) in de teger oordigheid der Hoogleeraaren PALLAS, FERBER en Heeren. ik dompelde den Wyugeest - Thermometer in een gedeelte Gezuiverde Kwik van den Heer WINTERBERGER en dezelve daalde tot 32 Graaden onder o, terwyl de Kwik bevroos, en de Thermometer die hoogte hieldt naa dat de Kwik in een vast Lichaam veranderd was , zo lang dezelve Dann bleef in het Koudeverwekkend mengzel; Ik aam toen den Thermometer uit de Buig met den Bot ir de Kwik be- groten, en hing denzelven aan éen fpyker in de o Lugt; het Metaal {molt allengskens in druppen „en de Wyn- geest bleef op dezelfde hoogte , tot dat het grootíte gedeelte ontdooid was. Wy eindigden deeze Proeve, door met den Wyngeest- Thermometer te onderzoeken, welk eene mae van Koude zou ontftaan , door een nieuw Koudeverwekkend mengzel 5 deeze bleek juist ag Graaden beneden o te weezen. Uit alle deeze Proefneemingen hel ik over tot het befluit , dat het vriespunt van Kwik is op ge Graaden beneden o op REAUMUR'S ['hermometer,of 40 Op FAHRENHEIT’S , en dat Gemeene Kwik niet bevriest met een minder Graad van Koude dan Gezuiverde. ACHTSTE PROEVE. Den eerften Feb MDCCLXXXV, hadden wy een gunítige Koude van 15 Graaden tot deg Proefneeming, en warea voorzien van Gezuiverde Kwik, "tweemaalen overgehaald wee at Mkali, door den Heer WIN VAN KWIKzILvkù. . OË: WINTERBERGER ; eene toebereiding, welke men wilde dap eene grootere maate van Koude kon uitftaan dan de andere snaar wy bevonden dat dezelve bevroos in twee en een halv minuut, juist op 32 Graaden ván Reraumur’s Kwik-Thermoe meter van het eerfte Glâs met het Koudeverwekkend meng- bel, en vaù alle de andere foorten niet verfchilde dan van de volgende. _ NEGENDE PROEVE. — Kwik , gezuiverd tet Antimo- hy, bevroos ; in twee onderfcheide Proefneemingen , op so Graaden met een Wyngeest= Thermometer, en in eend met een Kwik - Thermometer op 32 Graaden; zo dat "er daadlylk in deeze bereiding eene gefchiktheid blyke, om met een minderen Graad van Koude, dan de ándere, te bevriezen3 doch ftaat aan te merken dat dezelve een lelyke zwarte kleur; en een traage beweeging, heeft. ` ` | l - Tienpe proeve; De Heer coxe , begeerig zynde om de hamerbaarheid van de Kwik, gezuiverd met Alkali, die een zeer fchitterend en vloeibaar voorkomen hadt, te beproeven , liet ik eene hoeveelheid daarvan in eene Buis bevriezen, ten zelfden tyde den Hamer verkoelende in het koudmaakend mengzel, zo dat dezelve een zelfder Graad van Koude hadt met de bevroozen Kwik; het Yzet bewaarende voor de werking van het Zalpeterzuur, doot middel van een glazen Cylinder. Deeze Kwik verdroeg verfcheide flagen van den kouden Hamer, en werd plat ge- klopt gelyk een looden kogel. , , | ELFDE PROEVE. Ik deed zes drachmas Gemeene Kwik 3 vermengd met twaalfmaal zo veel Plaatzilver als in de zesde Proeve, bevriezen; maar zelfs deeze hoeveelheid van verd menging, die de Kwik bykans in een Amalgama hervormde } tmaakte dezelve niet gefehikt om te bevriezen , met eene kou- de minder dan van 32 Graaden op den Thermometer van REAUMUR. _ , Den zestienden van February O. S. =——=» Eene Koude van 24 Graaden fchorfk deezen morgen, zeer onverwagt, zo Zeer laat in het Saifoen , gelegenheid tot eene andere Proefneeming, my aan de hánd gegeeven door een fchran- der Vriend, den Heer romme , om het punt der Bevriezing van onzuivêr Kwikzilver in nog klaarder dag te etten. Ik nam de Proeve omtrent den middag, toen de Koude, in de fchaduw, 4 Graaden wás afgenomen. ‚ De Heer Romme merkte op „dat het Kwikzilver veel meer Bismuth dan Tin aanneemt, zonder verlies van vlodibaar- . Mm a3 heid zi PROEVEN WEGENS HET BEVRIEZEN heid of kleur; en naardemaal Bismuth een Metaal is, veel meer in gebruik om de Kwik te vervalfchen, en ’er zeer moeilyk van te fcheiden, dagt hy, dat zulk een mengzel allergefchiktst was tot eene Proeve om de zaak uit te maz- ken. Ik bereidde daarvan een Amalgama, zo dik, dat het een glas verzilverde gelyk een Spiegel, door er enkel over- heen te loopen, en er zo vast aan kleefde, dat het zonder fchraapen daar niet van afging. Maar het Vriespunt van deeze zeer onzuivere Kwik was het zelfde als in de andere gevallen ; naamlyk 32 Graaden op den Kwik- Thermometer van REAUMUR. De Wyngeest- Thermometer, gebruikt om de koude van het vorstverwekkend mengzel te beproeven, viel, tot myne verwondering, niet laager, dan de andere Thermometer, gedompeld in de Kwik, naar gewoonte in de Buis gedaan. Hier mede eindigden myne Proeven voor dit Saifoen, en, my dunkt, ik ben geregtigd om "er de volgende (tellingen uit af te leiden. Dat het Vriespunt van Kwikzilver is 32 Graaden benedett d op den Thermometer van REAUMUR. Dat ’er geen onderfcheid is in het punt van Bevriezing van gezuiverde of gemeene Kwik, uitgenomen eene toebe- reiding met Antimony, welke met een minderen Grad van Koude, dan alle andere bovengemelde, fchynt te be- " vriezen. Dat, in zommige omftandigheden , de Kwik beneden bet Vriespunt kan verkoeld worden, zonder de vloei d te verliezen, zelfs tot vyf en een halven Graad, het gedeelte, waarin de Bol van den Thermometer ge dompeld is, een vast Lichaam wordt. Dat in deeze Proefneemingen niets voorkomt om de getrouwheid van den Kwik-Thermometer, als een nau eurig Werktuig tot het afmeeten der Graaden van Hete, van het punt van Kookend Water af tot dat der Bevit zing van Kwikzilver, in twyfel te trekken; maar dat men uit de beweegingen des Kwik- Thermometers, beneden dit unt, niets kan befluiten, dewyl zy afhangen van de Im rimping des Metaals in een vasten (taat: welke 20 rd dig onderfcheiden moet worden van ’t geen plaats zo lang het de vloeibaarheid behoudt, en dat wer de denkbeelden, welke men gevormd heeft van de Koud in de bewoonde Poolgewesten en het verbaazend vermo” gen der Dieren om dezelve te wederftaan , dwaaling® » Toeftel tot het doen bevriezen van Kwikzilver. ep ari a> Bens Bett tene P Ei D d . a rh t eg ,. ' A , e N ` vi ta t D $ A 4 a a , t ti L NW ' denn Wm + un H VAN KWIKZILVER. — Sip +): dewyl men die ontleend heeft van de buitengee ae des Kwikzilvers in den Thermometer, wel» ke wy nu weeten , dat hervoortkomt uit de zamentrek. ` king van de Kwik in een bevroozen ftaat, en niet uit zulk eene buitengewoone maate van Koude, die, hadt dezelve plaats gegreepen, het geheele zamenftel van geöre ganifeerde Lichaamen moest vernield hebben. 