Tobasche spraakkunst : in dienst en op kosten van het Nederlandsch Bijbelgenootschap
De term werkwoerd is dns vr^j wat beter dan dat z^iweord. — ^ De verbinding van Ma, als een persoon in 't algemeen voorstellende (bl. 124), met een atamw., om 't actief uit te drukken, ia dns vedbeteekenend, terwijl 'tw^allen van dat woordje of de verandering er van in 't passief een bew^a ia, dat 't paaaief in de Habjische talen niet als werkwoord wordt opgevat; waarom het dan ook in zyDe vorming een substantief, zg het ook formeel, vordert. Als termen zQn ook agens (subject van 't actief) en patiena (subject van 't passief) meer in overeenstem- ming met Ae-ceuiuaal aangenomen termen aoiief en paeeief. * T7it de door 't . werkwoord verbeeldde handeling ia ook te verklaren 't gebruik van tar in 't paa- aief, daar bet oorspronkemk 't zelfde woordje is als het in 't Kawi ala negatie ge- bezigde woordje, dat nog overgebleven is io 't Bataviaach-Mal. Urada, dat tar 4- ada {er zijn) ia; immera ook in de zustertalen wordt niei door een verbinding uitgedrukt van een negatie met een werkw., dat er oijn beteekent; b. v. Ui-ori f \ (Malagasisch) uit 4H^ m ari (er zijfi); üjada (Mal.) uit /» / en éida (er zffn): * Vgl. noot op bl. 203. * Vgl. bl. 61 onder in de Aant. In plaats van far (vgl. tijarap in pi v. 't minder vaak voorkomende iarharap). S87 imdadou0 nit uuU + Mnff O ^^^h "*^^ (^0 ut «m * + ht; iajtk ' (Sond. en Kawi) uit ié + aja (er tyn), enz. Uit 't verseliülend geVrnik rsn <ri in 't Ma- lagasKBcli kan men zien, hoe een woordje, dat een negatie aiidrakt^oonpronkemk 't selfde kan zjyn ale dat, 'twelk in *t paeaief optreedt, want Ui wordt er ook ge- bezigd vdor een herhaald substantief, om een voorwerp aan te dniden, gel^kend op *tgeen dat snbatantief voorstelt; b. v. iti-ulun-Mluna (wat op een 4luna of mensch gelakt, een beeld), tH-zanak-ednaka (wat op een gdnaka of kind geltjkt, een pop). Verder wordt tsi voor een herhaald telwoord geplaatst, om het te dis- tribneeren; b. v. Ut-rua-rna {ieder twee) '. Zoo men hiermede *t gebmik van im' in T. en M. om een hoedanigheid verminderd voor te stellen ($ 115), en dat van ih' in D, om een getal te distribueeren (U. 169) vergelijkt, dan is er niet meer aan te twQfelen, dat tar of een zQner b^vormen nu eens als negatie dan weder bQ de vorming van 't passief optreedt, 't Sund. bezigt ii = tar in 't Bat. en iar in 't Mal.; b. V. iipagvt == iarpagut (Mal.)- In 't Kawi heeft men ta in een i)a8sief: b. V. totjap {ta 4- *ttjap\ vermeld worden. Dat nu ta of te wegens de plaats in de derde lettergreep van achteren, die het wegens de twee-lettergrepigheid der meeste stamw. komt te beslaan, door een r, die naar een vaste klankmaat in 't Tag. en Bisaj. g is ^, in sommige talen gesloten \m geworden, om een verschil van betee- kenis aan te brengen, is geheel in overeenstemming met mar uit ma (bl. 126) ; immers de taal neemt zoo vaak tot een klankwet de toevlngt, om een onderscheid van beteekenis te kennen te geven (zie bl. 77 en § 10, 6). Oor- spronkel^k was ha slechts een demonstratief woord, dat heden nn eens aan- wakend voornaamw. is., zoo als in 't Men. (tibi, deite, dit) en Jav. (zie bl. 125), dan weder een praepozitie van rlgting (naar, vgl. Mal. ka, en 5 73), even als tu in itu (Mal.) voornaamwoord is, maar in T. en M. praepozitie. Zulke demonstratieve wooïdjes hebben een versehillende beteekenis alleen door latere toepassing verkregen; van daar na^ als relatief voornaamwoord (5 149) en pro- /" ^ Biykens mada {ma + ada). Dit ma is = 't Jav. * In 't Alfoersch van de Miaahasa is iija en in 't Makassaarsch tefa vetatief. In 't Makassaarsch taq; b. v. taq ttüu {ieder drie). In 't Tag. tig; b. v. tigied (ieder een). Men lette er op, dat io deze taal i vaak i in een znstertaal vertegenwoordigt {isd == dea in 't Mal.). * Tag. en Bis. mag (voorh.) = mar of «er (D.), en mi (Malagasy). 3SS nomiiiAal aaaheektael ($ 151); mu oi.mm tb feirtiff vootaw. üi 't Svi.» •!• onbepaald Toomaamwoord in 'i Maleiteh «b Batakack (in am») eb ab ptono- aunaal aanhaetoel in 't Hakaananck (bl. 6S; ^mm.); <^ ab voomaBrafwwd in H., D. en in 't KaL» rebtief Toomaamwoord in 't Ifal. (f«^, U. 7S, ^Mtf .), pronominaal aanlieelitael in 't Jar. {e in pbab ran ^); ^ ab ptatpoaitfe ia M. en T.» ab aanwr^aend Toomaamwoord in D. (iiü), ab dcueMtratieve uitroeping in T. {imdi, vgl. oudi in M.), enz. Alle pronominale weovden a^n êbchb ge* baargelnideny die ab natnorkrcten onbepaald si|n, en eent bttr een Yaatere be* teékenb bebben gekregen. — >— Dat de oorspronkdijke pracpoaities eigenli)k da* nonatratiere woor^jea a||n, blijkt onder anderen tutk vat 't g«bmik Tan 't voorb. i», dat in 't-Men. eren ab in 't Mal. ook naar ab piraepozitie beteekent, met decelfde beteekenb ab m in T. en If . ($ 190, 4^) b. ▼. in kapaUmg ^ (Men., ffUtérm) ran patêMf (im dêm mÜkU^f iegên den mond^ dmtUr ran den dag). } 148. E. Oübepaaide voomaamwoordm worden dikwgls versirêgen, soodat men slecbts een actief werkwoord gebruikt, waarbij een onbepaald sub^ ject te denken is; b. t. margulut di kutanami (aanhaling op bl. 195), men kerft iwiti t» mze kuta; ygl. bl. 156 boven, en verder alhier in l\ Als onbepaalde yoomaamwoordén bezigt men : 1®. kalakj dat eigentlqk iemand of mm amder beteekent (vgl. V^db.); b. y. tmang dida kalak, opdai het door niemand geeien worde (opdat men het niet sie). Dit zelfde woord bezigt men ook met htieer^ paneief om een eenvoudig paetief nit te drakken <| 100); b. v. dfëdi iUk ma dida naeida, ^a ièana indang dida kalak (Ib., bl. 21), ifooékd zij een iUk zagen ^ maar z^ teerd niet gefien* Om bepaaldelijk iMumdf andere nit te drokken, zegt men kalak na maba; b. r. $0 iung adóng kalak na- muba ia êon^ er kaa kier niemand anders gekomen z^n ({ 86). Dat dit woord , bepaald door een aanwijzend voomaamw., meervondige beteekenis beeft ($ 141, I 4''., en § 140, 3^), en verder in M. als derde persoon meervond gebezigd wordt (bl. 205), behoeft hier slechts her- innerd te worden. Op te merken is echter, dat isen kalak ab sub- ject bij H actief slechts in algemeene 8preekwij)Een en wel in tegenstd- ling van iba (4®.) bezigt, en dns niet met ons men kan gelijk stellen. Wil men, 't actief gebruikende, 't subject onbepaald yoorstellen, dan veizwqgt men het (zie bov. in de }) of bezigt addng (bl. WiJêanm.) met een door na omschreven actief-verbaal tnbat., waarbij na ook wegg«- ' Vgl. iakapun fAig., giiiertn) ran hapun{laat op den dag). S89 laten kan worden; b. r. unang adónp na mamida^ opdat er nut t«, die het ^te^ {opdat niemand het zie); indaug adóng vMttsarihon panganoM (aanh. op h\. 108 boven). a. Ook wordt AalaJSi róói dgennamen geplaatst, wanneer men een individu noemt als 't hoofd of den voornaamste van anderen, die met hem z^n, als 't zg y' aan hem ondergeschikt, of wel omdat h^ onder hen de oudste is; h. v. ro ma halak iutoan farengga hulu (Ib., bl. 202), T. P. B. hcam met de zQnen (met zeven van zijn onderdanen); irkt ni halak êi-djova/ta , de moeder van Dj. en zijne jongere broeders of zuster», daar Bj. de oudste zoon was, naar wien zijn moe- der haren naam, Nan-djonahüy droeg. Maar al had !>}. geen broeders of zusters, — in 't verh^ waarvan h\j de held is, wordt er direct geen gewag van ge- maakt, — dan zoude Tuilak toch gebezigd worden, om beleefdheidshalve de moe- der van J)j. aan te duiden, zoodat ina ni halak H-djonaha gelijk staat met tMA^/a nasida (§ 151 4^.), daar men, van icmand's verwanten sprekende, gaarne den persoon meervoudig uitdrukt; 't geen met een eigennaam niet anders dan door halak geschieden kan. Verder bezigt men halak onmiddeiyk na 't eerste passief als agens, wanneer deze een te langen naam heeft, en dus ma of do (f 165) te ver van 't praedikaat zoude komen te staan. De eigennaam wordt dan nader- hand achteraan geplaatst, daar reeds door halak aan den. regel (§ 102, 2°,) voldaan is; b. v. di-pangan halak ma nan-rudang bulu begu, het werd door Me- y^ vrouw B. B. opgegeten. 2*". deha wordt even als halak gebruikt, maar i$ meer in 't Dairisch sub-Tob. in zwang; b. v. di-takko deèa, het iê door iet/tand of door den een óf den afidar gestolen. De eigentlijke beteckenie is een onbepaald Mein gedeelte; b. v. l^an deha dainang i amanguddy beg^Hg Moeder mêt iets er van. Oom/ Met een actief beteeken t het sommigen, D. bezigt het liever dan kalak; b. v, ku-dapU tja djumpa djëbak m deba, ik vond hem of haar door een djebak van iemand gevangen; i-bërkat deba (Ib., bl. 124, r. 6 V. o.J, toen men zich de vederen had uitgetrokken; phiokor ni deba idi (Ib., bl. 119, r. 8 v. o.), gij hebt een ander^s koopprijs (wat een ander of iemand er voor betaald heeft) niet teruggegeven; sëndi nari mo, asa i-bMoh deba harga tinaruh manuk si-sëlup bëras (Ib., bl. 120, o.), van daar is het, dat men weet, dat de prijs van een kippen-ei één solup is. Ook bezigt men al- hier sintërëm (bl. 242, en aanhaling boven op bl. 190). 8"^. ètnu (§ 147 JmU.) wordt met 't voorh. si (§ 152) zeer dikwijls gebezigd, om «disn naam van een persoon onbepaald of oningevuld te 240 laten. We kunnen het met N.N, otDmgea wedergefen: Op iets, dat men niet noemen kan of wil, wijst men met hokka^ dat ook van een ongenoemd persoon wordt gezegd; b. v. hohka nengan o», dtU ding y/^ van onlangs of die persoon van onlange. 4^. Ha, waarvan de eigen tl^ke beteekenis lichaam of ikheid schijnt te zijn ($ 145), wordt in een algemeen er zin dan halak gebezigd: ter- w^l haUk den spreker zelf uitsluit, en de overige personen onbepaald voorstelt, sluit iba den spreker in, en wel op die w^'ze, dat hij zich als iemand voorstelt, die in een toestand verkeert, waarin ieder an- der kan verkeeren; van daar in spreekwoorden in tegenstelling van hdUik (I**.); b. V. halak mangan eihodak^ iba hona gotana, iemand of een ander eet sihodak maar je-zelf wordt getaald door de (scherpe) gom er van (een ander heeft de voordeelen, maar je zelf delast); wo^ (^'flw- har ni baby at tung di hagasan huta pe iba so, sai ro do % mangdlap iba (Ib., bl. 92, r. 10 v. o.), indien men de door 't lot bestemde schotel is van een tijger^ al blyf je ook binnen de huta, hi§ komt je toch halen (in de daarop aldaar volgende regelen wordt hita gebezigd); ningon sinonduk niba (} 8) asa djadi pahusoan, geen ander dan je man mag ondervraagd worden; barang na las do daging nüa tnarbulusatton », om te weten of je warm wordt , zoo je het omdoet, Verder beagt men gaarne iba, waar men 't medelijden wil opwekken met de bedoeling tevens, dat zijn toestand zoodanig is, dat de aangesprokene, in denzelfden toestand verkeerende, ook op medelijden aanspraak heeft of zoude kunnen ma- y'^ ken; b. v. w^ hebben varkens noch kippen <ft'-^a^» ji70^«»i5a (Ib., bl. 208, r. 4 V. o.)> wegens onze armoede. In dit voorbeeld ligt tevens een zacht verwijt opgesloten over de onbill^kheid bij arme lieden op een vleesclunaal onthaald te willen worden. Van daar ook bezigt men iba on geheel als voornaamwoord eerste persoon, wanneer men klagender wijs spreekt; b. v. attk ast do rohana mamida iba onnarapar, misschien heefi hij medelijden met dezen iemand, die honger lijdt (Wie weet, of hij geen medelijden heeft, zoo hij mij, zijn evenmensch, honger ziet lijden). ^ M. wijkt niet af; b. ▼. di-Ugi iba, nmr daó, hoe meer je er naar kijkt, dei y ie verder gaat hij (raadsel op 't oor). B. bezigt diris b. v. malot iifadi ni-alo kata ëmpuug ni tUri (Ib., bl. 83, r. 8), men mag 't zeggen van zijn heer niet wederstreven; muda laue diri i lamhung knla^ktila nart ni^bmoaikèn panganèn mo tuhu kuta-ktda (Ib., 220, / 241 r. 3), MO we van ongê verwanten gaan, worde voor de verwanten een wuuA wer- keUji genomen (we moeten onse Terwanten een afteheidamaal geven, loo we ze gaan verlaten). 5^. na lebén (bl. 91» c.) wordt als adjectief gebezigd, om Tan iets on- bepaald, in tegenstelling van iets» dat reeds genoemd of bekend is, te spreken i b. t. huta na lebdn, een andere Auta, de overige of andere huta*s (( 97). Als substantief bepaalt men het door 't pronomin. aanh. sel na en verder door 't aanwijjzende voornaamwoord t; b. v. na leban- na i (Ib., bl. 69, r. 15 v. o.), de anderen of de overigen. Naast na Uhén bezigt men na deha en na déba nart; waaruit men opmaken kan, dat na lebdn ook uit 't Dairisch kan z^n, en zijn klemtoon aan den gerekten klinker in de laatste lettergreep van 'tDairisohe woord heeft te danken (zie D. hieronder). Ons een ander , waar het op verschil doelt, is na pnUk; b. v. hauma ni napuUk (Ib., bl. 285, m.), eenandet^s akker; e^an dalan na pidik (Ib., bl. 154, o.), langs een anderen weg. M. bezigt na hahk =: na pulii, D. bezigt ti'deban; b. v. i-lagahilÊn kalak ei-deban (Ib., bl. 71, r. 5), im- degedeéld door anderen (door anderen oververteld); èuwak H-d^an (Ib., bl. 140, r. 8), andere vruchten ; mago bakin H-debmt (lb„ bl. 145, m.), door anderen van kant gemaakt. 6". een ander, als substantief, drukt men door kalak (1®.) uit, maar als adject., waar het op een onbepaald in tegenstelling van een bepaald of reeds besproken voorwerp ziet, moet men het met na soda m»«/uit- f drukken ; b. v. iulangna na soda musé, een andere oom van kern, 't Bepaalde / de andere is na soda nari (vgl. { 187); b. v. tidangna na soda nari, z^n andere oom, De met barang gevormde onbep. voornw. zie bl. 284. F. Het relatieve voornaamwoord is na. Het maakt adjectieven van { 149. werkw: (§ 42), telw. (§ 137), en leidt verder adjectieve zinsneden in, terwijl het ook met 't act. subst. maakt (§ 126). Verschillende adjectieve zinsneden kunnen, door dat na voorafgegaan, op elkander volgen, zon- der door een conjunctie verbonden te worden; b. v. t ma boru^oru, na Au'djalaMy nappuna (§ 8) ugtMan, na djuppa hiia », dat is de vrouw, die ik zoek, en die de bezitster ie van de goederen die wjj gevonden kebben, a. Daar nan (aooi op bl. 220) v66t r èa l vaak na gesdireven wordt, is het y niet onnoodig, hierop, ter voorkoming van verwarring, de aandacht te vestigen. /^ D. bezigt 't voorhecbtsd' H in plaats van na; b. ▼. manak si^m^pakanku •// 242 uü =» uum»k na finahaUi. £Ut neemt dikwijle nog een aeoskUnk aaa, voor«l vddr een woojrd^ det uit niet meer dw twee lettergrepen be«t»at> K v. Hniêtem = na torop. Deze neasklank hoort bij 't woord, en niet b^ 't ▼oorbeohteel (bl. 41, III), zoodat men ii (== na) -|- Htërëm (= matorop) moet scheiden; zoo ook sin^ffëluA = na mangoluy en das H 4- enggHuh {=^- mangolu). Zelden ^y^ gaat de i van 't voorh. v66t een woord verloren; b. v. s^nggo plèra {si -f ^inggo en pera). Andere vodrbeelden van *t gebrnik van si zijn; bijakat si-mangan anakmu idi, de tijger, die Vwen zoon heeft opgegeten; lijahat si-Mpangan anak t I »» radja idi (Ib., bl. 159, m.), de tijg er y die den zoon van den vorst heeft opge- geten (vgl. ook Ib., bl. 106, r. 15 v. 6.); hijahat si-mangankën anakmu idi (Ib., bl. 160, b.), de tijger, die XTw zoon' heef t opgegeten. 2oo de praepozitie i volgt, wordt tnsschen deze en *t voorhecfatsel si een » Ingeschoven; b. v. ti-ni- y djampdlên idi (si-n-i, enz.) = na di djappalan i. § 150. Omtrent H gebruik van » a is op te merken: 33-i ^"- ^®* ^^^o ^^^^ ^ïs object (een viei'de naamval of accusativus) optreden, noch ook een praepozitie voor zich hebben (van daar § 115, 1?0;. terwijl hf* i^wdkka plaat«.»jpemt (} 66. 2^), 2% 5#t \ wordt vóór een biiwpord <^ adverhi((le bepaling , die in een a^jectie^i^. zinsnede voorkomt» faeraaald; zoodat er soms twee aiject. zinsneden onmiddelijk (zonder conjunctie) op elkander knnnen velgen., terwijl de laatste de eerste adverbiaal (als bijwoord) bepaalt; b. v. y hor as ni utte «, na pajak, na di toru i, gemelde ciiroenvruckten , die lagen (en) die owcfer waren, d. i. de citroen vruchten, die onder (b^* woord) lagen; na ni-duda na di losung i\ de ingrediënten die gestampt zijn (en) die in de losung zijn^ d. i. de ingrediënten, die in de losung (adverbiale bepaling) gestampt zijn; ise Ko na malleték-leték na di hagasan lombang «, wie zij 't gij, die gedurig een kletterend geluid maakt (en) die in den af- grond is, d. i. wie zijt gij, die daar in den afgrond (adverbiale bepaling) gedurig klettert; sopo.na di djappalan na bolak, hogasnasida mödom na rappon Tiahana i (Ib., bl. 80, b.), de sopo die op de uitgestrekte weide was, en alwaar hij sliep, die te zamen met zijn ouderen broeder was, d. i. de sopo óp de uitgestrekte weide, waarin hij te zamen met zijn' ou- deren broeder (adverbiale bepaling) had geslapen ; asa tumorop. do M- ta na lao i na mangihuUon au na tu kuta ni datulang (Ib., bl. 5, r. 6), ^epdét, Rieden t&ir^lc$r È^i, dit gaai en dié m9 naar d^ kuta mn Q^tn voigt^ d. L om imj; naar de Jmêa van Oom , ie fodge» (Aif^hUi» l}epaUi2g); nun^ eongon na mtula au na inidak neifa» Mdamwm m (al* da&r r. lé v. o.)> ik hen g^jfk die besckaamd ut terug ie keerm wm deee uiieder huia, d. i. ik beo al9 't ware beschaamd, wndai ik van deze fdie* der huia ternffkeeren moei (adterbiak bijein); lao ma nanda mandapoU horu-horu na tadinff na di eopo na di djappalan na bolah i (Ib., bl. 82^ mi), ^if gingen de vrouwen op toeken ^ die in de »opó op de uiigeHrekte vlaMe aohter gebleven of aehier gelaten waren, 2oo als men ziet, komt in een adject, zinsnede 't bijtr. of de ad?erb. bepaling achter 't werkw. te ataan. Skchts in weinige uitdrukkingen, en wel in dezulke, die tegenover el- kander gesteld worden, staat 't bijw., verkort zonder praepoz. (§ 111), vooraan; b. v. na djólo tuhu {die eerder of H eerst is geboren, van een be- paald getal person.) tegenover napudi tubu (die later oVt laatst geboren is). 3**. Als genitivus kan na optreden, maar dan wordt 't subject van de adjectieve zinsnede meestal te gelijk door 't pronominale aanhechtsel na bepaald^ b. v. na imharu üloma (die nieuw is zijn kleed), wiens kleed nieuw is; Aalak na tubu anakna barang boruna; iemand, wietis zoon of wel dochter geboren is. Voorbeelden zonder 't pronominaal aanhecht- sel zijfl; na 60 hn^oto gowar, m sa ku4anda rupa, wiens naam ik niet weety en wiensi voorkomen ik mei^kên; panondur na putik huta, defeestbe- zoekers, wier hüta een mdére is (van een andere huta herkomaiige fee'«ibêzoekevs)j asu na bara djabui (zie Wdb. onder ^abut). D. bezigt op dezelfde wijze ti-djae-kuta (= na pulik huta). - '^.i^ó&tilaiwowdenvas/i iijd wordt na geplaatst, om den tijd als i^fir^trekeik' te bet^ekenen; b; t^' nahkin (§ &), «^rai:« (verleden), maar ' ajohtn {f^ahst .^ de ' toekamat); na .bodari, gisterejè avond ^ maar te- dari (vmt. avond éie nog kom<3n móet); na bomgin^ den gepasseérden na<M^\m^t barhgi»y van nscki'. Zet ruien achter zulk een met .na za- men gesteld ha^w . nog- • 't' étanwij zendfi voorn w . / , dmr w<^dt de t^d als langer «vdfsireJfea* te zijn« er daor .aangeduid; b. v. nakkintn (bl. 66, Aanm: .1 .on^^)^ emige 'oog'enkUkipengdeden; Ha èomgin i, verleden naoAt (eèu: gofarvpachten geledeïi, iha otkear nigM); naüowarisada i (§ 157). YtUvdanr'oökjdat eei^ véitttrjskeDi dag noemende bijjitfoarden met.'t voorb. pgi e&ofe]^ri&«iCKnyiittle aaiik na Q 6d) eog voorefgegaan' worden door na en tévèna idonr i be|^aald moeten 'Wof den; b. v. napoMmna «, drie da^- gen ge^edenj^ na.pacpgina «, vier degen geleden. -^-^ Ook plaatst men »a. v^h éen biJDA, doê fjl» bi|wQoni optreedt vanr tijd, en dien wij ffiéti/^e» )zpaél!^ moeteu inkiden^ .de zinsnede tevens met i afislui- téiidèj teiivijJk 'i subjeot ia. die zinsnede voorop rnoeH staan; b. v. juw- 244 gan boras ni pool tea hU'SumM, au na loo tu baiak torn i, na manffaUUui hudjur i {TmH van 8. M» en 2>. Z>., bl. 17, r. 2), eet tan den banaan- boom y dien ik geplant heby toen ik om de lane ie zoeken naar de onderwe^ réld ging; nasida na maraakkap na di ulun-dolok s, toen g^ op die berg» hoogte de afepraak maakten; boU ma sakkapta na k^dn di ulun^dolok, kita na maUandfa i, aldus was onse afspraak vroeger op de berghoogte , toen wy vracht^ droegen; mnbaen na hu-dok hatakkt nakkintn ho na ma- ridi (§ 8), daarom sprak ik dat woord eenige oogenblikken geleden^ toen g^ aan H baden waart. a. De by woorden van een verstreken t(jd, reeds na vóór zich hebbende, doet men soms als adjectief na een substantief optreden door hen met een aanw^- zend voornaamwoord te bepalen; b. v. dalanna nenganon i, zijn onlangiche weg (den weg, dien hfj onlangs gegaan was), maar panurbuon nattoari, *t verbranden van 't op den akker gevelde hont, dat gisteren plaats had, In naitowari soda tja (yoor-eergisteren) is tja slechts een verlengd t (vgl. bl. 56, Aanm. 3). 5**. Om een sdnsnede als substantief te doen optreden , zoodat wij / liet met datyCiofniK een werkwoord als weten ^ enz., hebben weder te geven; b. v. indadong di-pabowa na nung djwppasa hudjur iy h^ vertelde met, dat hij de lans had kunnen vinden (waarin na nung djuppam Kudiwr i het subject is van indadong di-pabowa); di si ma ta-boto, na tubuanak- «jVt,^. 2./f6 ^^ i dohot na sowada, alsdan weten wij, qf ome zoon geboren wordt o/ '^* ^ ^ niet (dan zullen wij te weten komen , of ons een zoon geboren zal wor- den); asa hU'boto na di4ejan di au dohot naaowada^ opdat ik wete, qf hij het mij geeft of met; tandé na djwnolo autu son, het hkU^ldtaar, dat ik herwaarta eerder gekomen ben (§ 36). In deze gevallen wórdt na ook wel, doch niet vaak, verzwegen; b. v. a«a di-boto mago hudjur i, opdat hij wete^ dat de lans verloren is. Men ziet dos, dat na een* zinsnede tot substantief maakt, om ak subject van een passie te kun- nen optreden. Yan daar kan een praepozitie door na coiganctie wor- deli, op dezelfde w^ze. als wij door midddl van dat een praepozitie ^ een zinsnede doen beheer8ehen< (vgL b» v« sedert zijn dood mei sedert dat h^ dood m); b. v. di-baen na hu-^egédo ho djoü-djod, omdat door mij gehoord is gij roepende (omdat ik U hoosde roepen); 'tgeeai tnen letterL vertalen kan met door (bl. 158) 4^ door mij is gehoord: gij roepende,. Dikwijls wordt de reden of aanleiding, 4ië wi| door een adverèiaim bij* zin uitdrukken, door een attributieve zbisnede vervangen, ^ die 't sub* stantief of als substantief optredend, voornaamwoord bèpisialt, dat bij / 245 ons in den adverbialen bijzin, maar in 't Bat. in den hoofdzin op- treedt; h. \. laa »i roha ninaUa on do i éU au na dung mulak êyan dala- non, het is de blydschap van m^'n moeder hier over m^^ die reeds terugge^ keerd ben van een groote reis, d. i. het is de bl^dschap van m^n moeder, omdat ik van een groote reis teruggekeerd ben. 6°. In uitnoodigende zinnen wordt na achter 't subject geplaatst, en dan Yolgt 't werkwoord, door een aanw^zend voornaamwoord bepaald; b. V. toU ma hOa na marhddn on, laat ons nu ($ 144) H eedverdrag slui^ ten (letterlijk : komi laai ons zijn, die H eedverdrag sluiten deze); nandn ma hita na mardalan i, nu m^gen toy zijn, die reizen (iaat ons nu op reis. gaan); beta ma hita na tumopot Jputta i, dat tvjj te zamengaan, die bezoe- I h ken onzen grootvader (laat ons te zamen onzen grootvader bezoeken 1). 7^ Voor anggo (§ 165) zet men na, om op de benaming van een kleine hoeveelheid of op een werkw., dat een kleine beweging voor- stelt, den nadruk te leggen, met 't doel een ontkenning te versterken; b. V. indadong marsilip nanggo sa-otik, zij verschilden niet, zelfs een wei" y/^ nig; nanggo humutik indadong oio, zelf zich eventjes bewegen M-de hei niet, Dit nanggo bezigt men ook om een conditionelen bijzin in te leiden, waarin men over iets met een toon van min- of geringachting spreekt, met de bedoeling, dat men er niet tegen opziet, of bet slechts als een kleinigheid beschouwt, en dan volgt een hoofdzin, die nega- tief-interrogatief is; b. v. nanggo ihurhón hu-boen mangaramhas, indd nunga maribak i (Ib., bl. 93, r. 7 v. o.), zoo ik slechts deze mijn staart y aanwend om op dat net te slaan, is het dan niet reeds verscheurd? d. i. ik behoef slechts met deze mijn staart er op te slaan om het in flarden te scheuren; nanggo sadari sogot, indd mulak do i (Ib*, bl. 18, o.), zoo slechts de dag van morgen er is, is dat dan niet teruggekomen? d. i. mor- gen reeds zal wat gij verloren hebt door ü terug gewonnen worden ; nanggo oppuita oppun^ -radja si-homang ta-topot, indd dapot do i pidong na maló marhata-hata (Ib., bl. 78, r. 14 v. o.), zoo we slechts onzen heer den Heer Vorst H opzoeken, zal dat dan niet verkregen worden, een vogel die spreken kan? Slechts zelden is de hoofdzin affirmatief; b. v. nanggo sap-ponggol ari au di-hvhu, nunga dapot, zoo hij mij slechts gedurende een stuk van den dag belegert, ben ik reeds gevangen , d. i. ik ben zoo weer- loos tegenover hem , dat hij mij niet eens een geheelen dag behoeft te belegeren om mij in zijn niacht te kragen. Aldos te spellen op de aangehaalde plaats (vgl. n. op bl. 220). ^^ 11 / 246 a. Men kan ook, in plants van fumg$o vdor *t woord, pe (§ 165) achter aan plaatsen; b. ▼. hmmmt^ pe towaia^ hêt èewoo^ tiek se^ê niet evenijêt'; *ada pe iowada saUung % nA inangajak, met één Ulfi van die eattumg^ê was er, die y eervolgde (die een omen, van kans op wraak te hebben, opleverde); tukff ipot pe soda êowada da/pot bubuna, eelfi niet één kakkerlak werd door eijnfitik gevan- gen (h$ kon met i^jft ftiik niets hoegenaamd vangen). M. beiigt hagi (vgl. bl. 284) = nanggo; b. v. taratna ulang kami pieik y hagi umgiièung, mitê wff niet verspild worden, z^s éen (mits zelfs niet een onaer omkome). Overigens als in T.; b. v. tangkUnng pe ngadadéng lading be (lb., bl. 231, o.), er blerf zelfi niet een over, D. bezigt g^am y66t of aehter het woord: b. v. maiot nenge sadagijan idak piduk dëiëi Hnatang datat, eeffk niet éen meer Mag kij vogel» en kUméieren; pidjuwal kami, nina, rijar gijam eipulnh (Ib., bl. 273, o.), leen om, eegt kij, realen al was ket maar tien, 8^. Voor een door 't inhechtael um gevormdeu comparatief geplaatst, maakt na een superlatief; b. v.êoda ma buicat na umbalgana i, één worde door Ü genomen, de grootste er van; na di ioru i na tumabo (bl. 123). § 161. G. De pronominale aanhechtsels (§ 20, II.) hebben niet alleen de beteekenis van bezittelijke voornaamwoorden, maar staan ook dik- wijls dafir, waar "wij een praepozitie met een persoonlijk voornaamw. zouden gebruiken (§ 140*). Zg staan verder in plaats van de praepozitie ni en een persoonlijk voornaam w., zoodat men niet ni au, ni hoy enz. kan zeggen (§ 150, S"".). , De pronominale aanhechtaeU zijn: 1**. hu (in plaats van aw, § 140). Na woorden, op een klinker uit- gaande, wordt een gelijkslachiige neosklank ingeschoven; b. v. ang- gikku (§ 12), mijn Jongere broeder (van een manspersoon), mijne jongere zuêter (van een vrouwspersoon); maeiasarku (§ 75). M. bezigt b\| verwantschapstermen in 't Noorden baberehu, ibotoku (Ib., bl. 41, m.) en laeku, niettegenstaande men bij andere woorden, die op een klinker uitgaan, ook een neosklank insehoift. Echter bezigt men tuUangku = dainlang (* 152). D. is geheel in overeenstemming met T.; b. v. anggingku. 2^. mu (in plaats van ho)j en slechts m achter woorden, die op een y klinker uitgaan; b. v. tukkotmu, uw stok; anggim (§ 20, II.)), uw jon- gere broeder (jegens een man), uw jongere zueter (jegens een vrouw). 247 — Dat cïe aanhechtsels Au en mu hun klioker voor aanwijzende voor- ^^ Pv j£€ naamw. verliezen, is boven (J 8, «.) reeds gezegd. f « ^ ^- M. en D. hebben nooit m; b. v. anggimu. D. bezigt ia de hbs. 9ndu; b. v. anggindu. 3". na (in plaats van ibana); b. v. anggina, zijn jongere broeder ^ hare jongere zuster, Dit aanhechtsel wordt ook achter eien woord geplaatst, om er een substantief van te maken, waarmede men uit- roepetider wijs zyn verbazing te kennen geeft over den graad, dieneen hoedanigheid of toestand, aan een voorwerp waai^enomen, bereikt heeft; b. v. dengganna, de schoonheid er van! hoe fraai in het! oi hoe schoon is hij of zij!; pandena^ hoe bekwaam is hij! wat heeft hjj het ver gdnragt! pogosna, hoe arm is hij! Men kan natuurlijk ook de praepoz. ni met een substantief er achter bezigen; b. v. doge rara ni bibir ni ba- jdn (Wdb. onder doge). 't Aanhechtsel heeft echter niet altijd de beteekenis van een derden persoon, en moet vaak opgevat worden als slechts te dienen tot het maken van een substantief, dat een toestand voorstelt, waarover men zich klagend er wijs of met medelijden uit- laat; b. V. porsukna i di-ahap ho (dié ellende er van wordt door U ge- voeld), welk een ellende wordt door Ü uitgestaan! ijalé tondikku aut na mangolu damang tijan dija ma songon on porsukna di-baen kalak^ O m^n tondi! zoo Vader leefde , van waar zoude de eUende, door de lie- den, verwekt, gelijk dit zijn? d. i. O tondi! zoo Vader nog leefde, hoe zoude het mogelijk zijn, dat men mij deze ellende liet doorstaan! di-baen porsukna do hn-ahap^ omdat ik onuitstaanbaar veel lijd! ijalé sumangot ni damdng porsukna on hu-ahap, O geest van Vader! welk een ellende sta ik nu uit! En zoo is ook ngalutna een uitroeping van medelijden {hoe jammer is hei^ dat enz.). Met de praepozitie tu wordt zulk een door na bepaald substantief verder als praedikaat ge- bezigd, om aan te duiden, dat het subject meer en meer in zekeren toestand zal geraken; b. v. tu pogosna do ho (Ib., bl. 318, o.), gij zult armer en armer worden (gij zult meer en meer in armoede vervallen); / tu gabena, rijker en rijker worden; tu dapotna, meer en meer van iets H slagtoffer werden (zich méér en meer in 't verderf werken), maar ook naar H gevonden worden van iets gaan (^ 36) d. i. het aan 't toeval over- laten, of men aan de kost zal komen; nung metmét indd tu balgana do t, molO' na balga i tu tuwana do a, zij hij klein, wordt hij dan niet groot? en is hij groot (volwassen), dan wordt hij oud; na metmet tu 11* / 248 balgana, na godang tu iwoana, kinderen worden vohoatsen, en vol- wassenen worden oud, In uitdrukkiDgen, die in een toon van ironie of minachting worden uitgeroepen, plaatst men voor zulk een substantief nog na om het als praedikaat te doen optreden; b. v. 4^. ta (in plaats van hita). Achter woorden, op een klinker oit- ^ gaande, vordert het een gelijkslachtigeiMnettsklank; b. v. anggitta I ^ G ^^)* ^'^^ jongere broeder of ome jongere zuster; tukkotta, onze stok. Men bezigt dit aanhechtsel achter verwantschapstermen zoowel in plaats van hu als in plaats van mu. Dit is volstrekt noodzakelgk bg ina, ama en apa, daar 't gebruik van am>dm of apdm, en indm slechts aan ouders jegens kinderen geoorloofd is (zie de aanhaling in 't Wdb. onder tuwalang)^ want zij zijn de laatste woorden van afsnaau wende spreekwijzen als bij ons '<je grootje's, je moer's" enz., als men sp^tig iemand toednwt, dat hg een dwaasheid heeft gezegd, of iets, dat men niet gelooven wil. Bij s^ndere verwantschapstermen is het de gewoonte zooveel mogelijk mu of m te vermeden, en door ta te vervangen, maar daar dit ev«n goed op den spreker als op den aangesprokene kan slaan, zoo plaatst men, om niet duister te worden, vaak er nog een ander voornaamwoord achter. Om het op den aangesprokene te / 249 doen slaan, bezigt men er nog hamü of hamuna bij; b. v. inaUa hamü of inaUa hamuna (Ib., bl. 297, r. 1 v. o.), Uw moeder; amatta hamé of amatta hamuna ^ Uw vader. Zoo de spreker zijn eigen verwant bedoelt, zet men er nami (5**.) of hami achter; b. y. inaUanami of inatta kami, mijn moeder; amattanami of am>aU(^ hami, mijn vader. Zoo het verband X duidelijk genoeg is, of(zoo/menlfbeleefd spreken wil, dat men *t voor- / hechtsel da (§ 152, 1^.) niet gebruikt, dan kan men nami of hami weg- laten (zie een voorbeeld boven, bl. 205). Men zegt echter ook, om ta op zich-zelf te doen slaan, omschr^j vender wijze: amMta na di au (Ib., bl. 40, r. 17), onze vader ^ die aan mij ie (mijn vader). Dit ge- bruik van ta is verder ook toegepast geworden op den derden persoon ; van daar inaUa naeida (zjjn moeder) y waarnaast men ook inaUanda /^ vindt. Noemt men den derden persoon, zoodat men geen voornaamw. bezigen kan, dan bezigt men hala^ voor den eigennaam (§ 148, 1**. a, onder). Van iemand's vrouw mag men djolmaita niet zeggen , omdat ta ook op den spreker slaan kan ; men bezigt dan uit beleefdheid omschrij- vende uitdrukkingen als tuwan^oru^ pardihuta en pardiruma (§ 124) met mu of muna^ ^al naar mate zijn verwantschapsbetrekking tot den aangesprokene. M. bezigt amantamuju (6*^.) = amatta hamu; inania ni halam of inania ni hdbtht (bl. 225) =i inatta natida. Men kan ook een verwftntBefaapsnaam eerst met ta en dan met m» herhalen; h^y^amanta amamu=iamantamui^'u. In noord- M. heeft men ook inantc[ ho. Voorts wordt hier van ta nit beleefdheid een ruimer gebruik gemaakt, zoodat men ook van zijn huis enz. bagasta bezigt. D. bezigt êi'këna mos (bl. 157) en përdinmah (= pardiruma, enz.), en le- vert overigens niets opmerkel^ks op. 5**. nami (in plaats van hami); b. v. hutanami, onze huta, 6^. muna (in plaats van hamü of hamuna); b. v. hutamunat uwlieder of uw huta (hl 2U, 6^). M. bezigt mttju of munju, D. bezigt Hdene, een vorm die denkelijk met 't aanh. na {Aani. hieronder) nit endu verbreed is, en de klinkers ?an iene (bl. 224, Aant.) heeft gekregen. Aant. Zoo men muju of munju met muna vergelekt, dan komt men tot 't besluit, dat beiden zamengesteld z^n ait mu en een ander pronominaal aanhecht- sel; daar na nog derde persoon is, zoo is het niet onwaarsch^nlijk, dat nju otju (dat iju uit te spreken is) ook een voornaamwoord is van den derden persoon , 250 « en das een klankvariatie vau nja of ya (Mal., in H Men. injck), die op denzelfden grondslag iHst als die der boven op bl. 125 aangehaalde voornaamwoorden. In 't Alfoersch van de Minaham heeffc men mijo * als aanhechtsel van den tweeden persoon meervond, en in 't Tag. ki^ó als voornaamwoord tweede persoon meer- vond, terw^l men in *t Malagasy iu als aanwijzend voornaamwoord heeft (bl. 228, boven), 't Yersehil van gebroik doet hier niets ter zake, zoo als blQkt nit du in (6ndu, odé en nit nu (aanh. tweede persoon enkelv. Makassaarsch ; relatief voornaamwoord in 't Sond., waar het ook anu is) en tmu. Be klinker u w^jst in 't algemeen op 't afgelegene, zoodat hQ even goed op den tweeden persoon kan toe- gepast worden, aU op een verw^derd pnnt in den afstand, en verder op 't on- bekende. De stam ju of nju oorspronkel^k slechts een gebaargeloid zgnde, waar- van de beteekenis eerst later vastgesteld werd, kan men daarom even goed als een klankvariatie van nu {Janm. bl. 68) opvatten ; zoodat k^ifu (Tag.), waar- naast Itamó, = Aamu is, als men let op ( 80 III en Aant, op bl. 29. 7**. naaida blijft onveranderd, behalve soms in het in 4**. vermelde geval (bl. 249). M. bezigt ui kdUm of ni halahi; een bew^s, dat het haiant en zgn bijvorm als substantief (gemelde wiensche») opvat (zie in de $). D. bezigt na ook als meervond (vgl. bl. 223). 8**. sa bezigt men : a. in plaats van ibana bij 't tweede passief ($ 109), en achter swada (aüeen); b. v. êoëadasat hij of z^ aUeen, Dat hier m gelijk ibana is, blijkt uit saêadau (§ 8), ik alleen, en uit 't geen M. er voor bezigt (§ 189). b. in plaats van na achter een herhaald telwoord, dat adverbiaal optreedt, en al de er door aangeduide voorwerpen zamenvat; b. v. êmta-dutoaUa (beiden), dat naast duwa-dwoana in gebruik is. Verder bezigt men het b^ 't telwoord sa-luhtU (bl. 269, c); b. v. sa-luhvtsa naast sa-luhutna; en verder in balitsa naast balina (zie Wdb. balC), Zoo als men ziet, vordert het een gelijkslachtigen neusklank voor zich na woorden, die op een klinker uitgaan. * Het veriest z\jn m even als mai (= nami, van kai = Aami) aehter woor- den, die niet op een klinker uitgaan; 't geen wel een bewQs is, dat mijo van al de naar mate van den sluiter van 't woord voorkomende vormen Ujo, nijo, enz. de oorspronkelijkste is. De verwisseling van io met i^u is daidel^k genoeg (bl. 17, VII). 251 c. in plaats vau i, als substantief, en object van een actief, vooral van werkwoorden met 't voorhechtsel /^a en 't aanfaecbtsel Ao», of den b^vorm (met 't inbechtsel urn) van de werkwoorden met 't voorbechtsel mang ($ 63); b. v. an^go dalan n^degeon mnang ho humoUOt aupepatn- duhoisa, wat betreft den te heganen weg, bekommer % er niet over, ik gal hem aanwezen; inganan ni sombaan i pe au patuduhotsa (Ib., bl. 6, on- der), ook de woonplaaie van den sombaon^ ik zal haar aanwijzen; doli'doli na tumakkoeay een jongeling ia het, die het geilen heeft; adoppurba ma hita lumcpatsa, met *t gelaat naar *t Oosten toegekeerd moeten wy zyn, hem (den haan) loslatende (in het gevecht). In nappunasa ($ 8) is 't aanhechtsel afgestorven ; van daar kan men ook nappunasa * sopón (Ib., ^^^^\ bl. 11, r. 2 V. o.), die deze sopo bezit (de eigenaar van deze sopo) zeggen. M. Alhier kan 't aanhechtsel ook op een meervoud yan objeeten slaan; voor- beelden van 't gebruik «ijn: ise pabowahon? bajo on pabowéua, wie heeft het verteld? deze persoon heeft het verteld; antjogot hambeng i ma 4jolo ho marma- htmtja, morgen moet gij de geiten eens hoeden (Ib., bl. 148, m.). Over 't alge- meen wordt hier van *t aanh. ruimer gebruik gemaakt, zoodat men ook manffo- Ugisa aantreft; vgl. § 102. D. maakt er nog ruimer gebruik van dan M., en besigt bet selfs na praepo- zities of aldus optredende woorden; b. ▼. tergoniar ngo ^ méndèngkohkht sora surak ni ktdomaha ena déiët midahsa mènggoné^ei (Ib., bl. 209, m.; vgl. ook a&daar, bl. 137, m.), hij «as namentl^i ontsteld, hoorends *t gejuich van deze iaUmaha, en ziende hem zich ten strijde toerusten; tja, nina, si-pêiënakèn pa» nganênku tipat na-sa-dêkahna rëbaksa idi aku mendedah (bl., bl. 198, h.), zij zoude steeds, zeide zij, myn eten bezorgen, zoo lang ik bij haar was om op bare kinderen te passen; bagidi ningku mëngkusosa (Ib., bl. 202, m. en 205.), aldus, zeide ik, hem ondervragende; ningku mendokkèntja (Ib., bl. 207, o.), eeide ik hem aansprekende (tot hem); na-sa-sumanffon si-ketan^a (bl. 89, o), al de su- wtangots, é^e eusn zijn kant waren (die hem betroffen, d. i. al de geesten, die hem in den bloede bestonden). Zelfis is mahantja er in gebruik = umbaen na (bl. 244, 5°.); b. V. kasa mo i-suwani kono baairmu alé rik asa mahantja gu- tut dëkët si-debanna ena (Ib., bl. 205 m.), waarom plantet gij uwe basirs o ri- grasl zoodat ook in rep en roer kwamen deze andere personen? mahantja da- pet bijahai idi (Ib , bl. 159, m.), wat veroorzaken kan, dat de tijger gevangen appuna is nit 't Mal. ampuuja overgenomen (bl. 29, onder). 252 wordt. In plaats van nappuna of nappunata bezigt men si-dasa, waarran de afleiding mQ geheel doister is. Zonderling is daarentegen iërina = ia- iuAuisa; hier is «a in plaats van sa gebezigd, om het van iërUa, =: sudaaa ($ 110), te onderscheiden. Ook bfj telwoorden betigt men na; b. v. piiu-piiuna (aüé Mwen). § 151* Zoo er een nevengedelde bepaling (appozitie) op een voornaamwoord volgt, dan bezigt men in plaats van een pronominaal aanfaechtael een voornaamwoord door de praepozitie ni (J 159) ingeleid; b. v. torior ni ntmda na iólu, de dam van hen, die drie zijn (de dans van hen drieën). Dit geschiedt ook wanneer zulk een bepaling uit een aan- w^zend voornaamwoord bestaat, dat om op de plaats te w^zen, gebe- zigd wordt; b. V. tmdi ni hita on (de tondi van ons, die hier z^n); vgl. bl. 159, Aanm, 2. Ook de aanwijzende voomaamio» moeten, zoo z^ als substantief optreden , door de praepozitie ni ingeleid wor- den; b. V. horunt (§ 8), de dochter van dien (diens dochter); boru ni on f de dochter van dezen. { 152. H. De pronominale voorhechtède zijn : 1^. da. Het wordt in plaats van 't aanhechtsel hu gebezigd bij sub- stantieven, die een verwante aanduiden, dien men wegens ouderdom met eerbied moet bejegenen. Eindigt 't substantief op een klinker , dan sluit men het met een ng; b. v. damang (§ 8), mijn vader ^ Vader {ama)\ dainang^ mjjn moeder , Moeder {ina); dahahang^ m^ oudere broe- der. Broeder (zoo een man spreekt), mijn oudere zuder. Zuster (zoo een vrouw spreekt) van haha; daoppung, mijn grootvader of -moeder {oppu); datukmg, mijn oom van moeder*ê kant komt Van tulang. damang, dainang en daoppung worden ook als voornaamwoord tweede pers. gebezigd (§ 140, 2*.). . Bij de zamengestelde verwantschaps- termen, waarin ama en ina 'teerste lid is, kan het voorhechtsel weg- bleven; men zegt damang-uda naast amang-uda, damak-tutoa naast amak-tuwa, damang-horu naast amang-boru, terwijl men in plaats van dainang-uda zelfs nang-uda kan bezigen. jilted bezigt men nam- boru (§ 11, b), mijne moei, mijne schoonmoeder van een vrouw (Ib., bl. 175, r. 14), eii nooii dainang-boru : even zoo nat-tulang , waarnaast ook nak'Mang (} 11, b.). Naast naUuwa oi nak-tuwa (§ 11, b.) heeft men dainak'tuwa. Oök parumaeu, en de anders in den vocatief (§ 98) gebe- zigde verkorting maen, kan men zonder 't aanhechtsel hu bezigen in den zin van mijn schoondochter. Naast dahahang-boru heeft men ha- 268 kang-boru. Van apa vindt men geen dapang, misschien wel omdat het uit D. is overgenomen ; men zegt dan apa of apakku ^ = damang, / doch zeer zelden (een voorbeeld Ib., bi. 7). De voeatief apéng wordt al- ^ t^d in tegenstelling van amdng door een kind jegens z^*n vader, of ie- mand, die als zoodanig beschouwd wordt, als b. v. vader's broeder, en nooit even als amdng ook jegens een zoon, knaap of iemand anders uit beleefdheid gebezigd. In den vocatief valt het voorh. weg($ 98). M. besigt itdangku = datuUmg (bl. 246) , terwQl een der ouders si-hutet met de beteekenis van mijn doehter (Ib., bl. 95, r. 16 v. o.) tn ti-unijok mt^ ^ie van mt^ toon (Ib., bl. 144, r. 4, 145, r. 8, 180, r. 17 ▼. o.) gewoon is te bezigen. 