VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
lyk ontftoken door het vooruitzicht op die eer en dat aenzien , welk de rykdommen verzellen, " Men merke, eer wy dit Artykel fluiten, hier met den Heer Hume nog aen, welk een t'zamenloop van omftan= digheden er, met het afloopen dier vyftiende eeuwe plaets had , welke den weg baende tot zeer groote ver- anderingen. Het ontdekken van Amerika, het bevaren der Oostindien , breidde den handel uit, vermeerderde de handwerken en konften, en had een uitgebreiden in- vloed op veler levensmanier en handelwyze. Der Turken overmeestering van Conftantinopolen verdreef de Grieken; hunne vlucht deed de Geleerdheid herleven, en de Letter- kunde bloeien, in een aenzienlyk gedeelte van Europa; te meer daer ze door °t uitvinden der Drukkuníte krache tig onderfteund werd. De ontdekking van ’t buskruid en deszelfs werking veranderde de geheele Krygskunde. Hier by kwamen magtige veranderingen in 't ftuk van den Gods- dienst, die den Kerk- en Burgerftaet byna alomme beroere den. ,, Dus werd 'er, zegt de Heer Hume, in dit wae- relddeel , een gantfíche ommekeer in de men(chelyke zaken te weeg gebragt, en de men{chen raekten , trapswyze , in dien toeftand , met opzicht tot den koophandel, de kon- ften, wetenífchappen, regeringswys, ftaetkunde en aen- kweeking in welke zy federt gebleven zyn, Van dat tyd- beftek af derhalven, begint het gewoon en aengenaemst gedeelte der nedendaegíche jaerboeken ; zekerheit heeft plaets in alle de aenmerklykíte , ja zelfs in de geringíte ge- deeltens van het historifche verhael; eene groote veríchei- ep. 542 TAFEREEL denheit van gebeurtenisfen, door den druk bewaerd , fteld den Gedenkíchryver in (aer om de gevallen welke hy ver- haeld, uit te kiezen en te vercieren ; en vermits elk geval betrekking heeft op onze tegenwoordige zeden en omítan- digheden, ontmoet men yder oogenblik , het gantfche ver- hael door, leerzame onderrichtingen. Al wie, derhalven, zich bevlytigd om, met moeilykheit, onderzoekingen te doen naer gevallen van vroeger eeuwen , heeft de nieuwse gierigheit ten doelwit; een pryslyke daed waerlyk, maer piet noodzaeklyk ter verkryging van kundigheit in alge- meene zaken, of kennis eener burgerlyke regering. ^ Tafereel van Natuur en Konst, grootdeels naar bet En- gel/cbe fus Vyfde Deel. Te Amfterdam by P. Meijer 1770. In oiavo 334 bladzyden. | Et vyfde Deel dezer Verzameling van 't merkwaerdig- [ | fte, dat Natuur en Konst in de voornaemíte Gewes- ten vertoont, leid ons in 't Koningryk Zweden, en t Kei- zerryk Moscovie; als mede ter dier gelegenheid in °t Ruse fisch Tartarye , voorts in Siberie , Samojedie , Rusfisch Lapland , en eindelyk op Nova Sembla. De byzonderheden dezer Noordlyke Landftreken, die de nieuwsgierigheid en opmerkzaemheid boven al trekken, worden hier op ene dergelyke wyze, als die van andere Gewesten, in de voo- rige Deelen , ontvouwd 5 °t welk veler.leeslust, in ver- fchillenden fmaek , overvloedig voedzel verlenen kan. —— Om 'er iers van die natuur uit mede te deelen, zullen wy, ten aenzien van Zweden , overnemen het geen hier gemeld word van de Meiren en wel byzonder van zeker Meir in Zweden , dat den naem van het Wetter- of Vettermeir draegt ; en in vele opzichten zo merkwaerdig is, dat het ene by- zondere befchouwing verdiene. an Dit Meir fcheid Oost- en West-Gothland van elkan» deren, zynde van het noorden naar het zuiden meer dan tagtig mylen lang, en in het midden omtrent agtien mylen breed. Het water van dit Meir is zeer helder, en in fom- mige plaatfen is het zo diep dat men met eene lyn van drie honderd vademen geen grond heeft kunnen peilen, Voor het grootíte gedeelte is het vry van rotfen en heeft maar weinige eilanden, welker voornaamfte Vifingfoe is, het welk in het midden des Meirs ligt, Dikwils wordt het door ftormen beroerd, en fomtyds zo fchielyk dat de op- per- GU 0l m ug VAN NATUUR EN KONST. 52$ pervlakte onftuimig begint te worden , eer men nog het minfte windje merkt, zo dat de oorzaak uit den grond der wateren. fchynt voort te komen; Het is niet ongemeen dat de fchuiten in een- gedeelte van het Meir door eenen ftorm geflingerd worden, terwyl zy een weinig verder in ` eene volmaakte kalmte blyven. Dat zulke uitbarftingen eú beroeringen der wateren door onderaardfche winden ver, oorzaakt worden , fchynt uit verfcheidene verfchynfelen te blyken; want onmiddelyk voor eenen ftorm en terwyl de lúgt nog helder is , merkt men in het Meir een geraas , gelyk aan dat van den donder’, het welk Dr. HEARNE ons verhaalt dikwyls zelf gehoord te hebben, zynde het zelve altyd door eeneu ftorm gevolgd geworden. Dit merken de inwooners van Vifingfoe meer dan anderen , die. aan het Meir woonen ; want in die ftreek des eilands , waar: uit de wind des anderen daags waaijen zal, hoôren zy een verward gerugt, niet ongelyk aan den flag van een afge- ftooken {tuk gefchut ; en. wanneer men dit in ’t oosten hoort , dan. volet gemeenlyk regen en hagel. Eenige luiden hebben ook opgemerkt dat, terwyl het water zeer bedaard. was, eene groote menigte van kleine wolken , hier en dáar uit den grond van het Meir als zo veele pylen opkomende „ zich in de lugt vereenigden , en regen verwekken , waar uit duidelyk blykt dat dit voornaamlyk aan onderaardíche. winden is toe te fchryven. Aan zulke winden , gepaard — met die welke van boven komen, moogen wy ongetwyf= feld de fchielyke ontdooijing van ber ys in de lente toe- fchryven , het welk in het eene oogenblik fterk genoeg voor paarden en fleden is ; en in het volgende gebroken wordt., Het vreemd gerommel der. wateren , het welk deeze losbarfting voorgaat , waarfchuwt de reizigers om zieh , zo goed als zy kunnen , te redden; doch zy , die dan op een grooten afítand van het land zyn „moeten nood« . wendig verdrinken , of op ysíchorsfen dryven , tot dat zy eenige hulp vinden ; en (het geen nog gevaarlyker is) dike wyls zinkt het ys met den fninften wind naar den grond. - » De geweldiglyk ftroomende wateren , welke in dit Meir worden opgemerkt , zyn ook zeer verbaazend , dewyl zy. regtftreeks tegen.de winden en golven aauloopen, en dus den visfchéren groote moeite veroorzaaken. Hier uit: befluit men, zo welals uit de onbepeilbaare diepte en on- deraardíche winden ,dat het onder den grond gemeenfchap heeft met een ander Meir, Venner genoemd, zynde om- trent veertig mylen westelyker; en dit fchynt bevestigd te worden door verfcheidene draaikolken , die tusfchen deeze, . IN DEEL, N. LET Te NO. 12, Nn Mei- en ` TAFEREEL Meireg jn liggen, twee van welken gepeild en van eene ote diepte bevonden zyn. Het geen dit gevoelen ver- der aanneemelyk maakt, is dat de wateren , zonder eenige zigtbaare oorzaak, geduurende eenige jaaren toeneemen, en in de volgende jaaren weder afneemen , gelyk eenige Liefhebbers der natuurkunde hebben waargenomen. wn Niet ver van het meir Vetter is eene bron de Hon- gerige of Profeetifche Bron genoemd, om dat zy (gelyk men verhaalt) altyd overvloed van wateren heeft , behalven wanneer ’er in het volgende jaar gebrek aan koorn zyn zal. Zy ligt in eene vallei, in het midden van zandige heuve- len; en heeft deeze byzonderheid, dat ze in eenen regen- agtigen zomer gemeenlyk droog is, daar zy in drooge Zos mers den weg naar Vadftein fomtyds doet onderloopen, In den jaare 1685, het welk een zeer nat jaar geweest is, was deeze Bron geheel uitgedroogd; maar in den volgen- den zomer, welke zo regenagtig niet was, merkte men, dat hare wateren toenamen; in den zeer droogen zomer van het jaar 1705 ,toen geene der nabuurige bronnen water hadden , was het in deeze in overvloed ”, Voorts vinden we hier ook nog aengetekend ; ,, dat men, op den afítand van eenige weinige mylen van Got- tenburg , eene rivier heeft, die uit het meir Venner voort- komt, welke van eene verbaazende [teilte in eenen diepen put valt , een vreeslyk geraas maakt , en met zulk een eweld neder(tort, dat groote masten, die de rivier naar ottenburg toe afdryven , dikwils , indien zy door den val van het water aan een der einden getroffen worden, zo diep onder het water bedolven worden, dat zy fomtyds in eene halve uur of meer tyds niet weder boven komen. Men heeft veele poogingen gedaan, om de diepte van het gat, waar in de rivier hrer valt, te vinden , maar tot heden toe heeft men den grond nog niet kunnen ontdekken”. Op het mededéelen van deze byzonderheid der Natuure in Zweden; zal't niet oneigen zyn wyders nog gewag te maken van ene byzonderheid der Koníte in Rusland s °t . welk.ons het oog doet vestigen op het bericht, dat hier gegeven word , wegens het merkwaerdig fteenen Kanaal by Kroonffad, dat inderdaed een Meesterftuk der Konfte te noemen IS,. an Aan dit Kanaal werd reeds , tem tyde van keizer Peter den Hien, in den jaare 1719, een begin gemaakt; hy deed zwaare Deenen dammen en muuren in de zee ophaalen, die egter de woede der golven niet konden doorftaan , maar van tyd tot tyd ao doorboord werden, dat zy aan VAN NATUUR EN KONST. geg verfcheidene plaatfen omvielen, waar door het Kanaal vol water liep. In den jaare 1734, onder de regeering van keizerinne Anna, deed men zyn best om deeze fchade weder te herftellen ; men droeg het opzigt over dit werk op aan den generaal baron van Luberas; doch de keizerin in den jaare 1740, eer het Kanaal voltooid was, overly= dende , werd deeze groote onderneeming eerst in het elfde jaar van de regeeringe der keizerinne Elizabeth ten einde gebragt. Het werk , door haar op nieuw aan den gemelden generaal opgedraagen zynde, werd door dien grooten in- genieur zo ver gebragt, dat het Kanaal op den yden van Augustus des jaars 1752, in de tegenwoordigheid der keie zerinne, niet flegts werd ingewyd, maar dat zy 'er ook zelve eigenhandig het water inliet, door middel van eea hefboom , die „uit hoofde van zyne langte , zulk eene even- sedigheid met de zwaarte had, dat het gewigt der fluis- deure door eene kragt van tien pond geopend kón wors den , waar door de fluis in den tyd van 24 uuren met water vervuld was. Aan den mond van dit berugte Kanaal ftaan twee vierkante piramiden , die 45 voeten en 4 duimen hoog zyn. Rondom derzelver voetítuk is een traliewerk , groen en graauw gefchilderd , zynde zeventien voeten lang en vieren een halven voet hoog, waar op yzerverwige ko- gels geplaatst zyn. De grondlaag onder het voetítuk is tien voeten breed, vier voeten en zo veele duimen hoog , en als bleekroode marmerfteenen gefchilderd. TEt groote doelwit van dit Tooneelftuk is, de Dwe- pery in Gen ván derzelver haetlykfte gevolgen ‚op "t. affchuwlykíte af te malen, dat hier tót den hoogften top gebragt werd. Mahomet ; zich meester willende maaken ‚van Mekka , ‘heeft , door zyne gewaende Godlyke zen- ding, zo ‘veel invloeds op den braven Seil, dat hy hem doe gehoorzamen aen den affchuwlvken last , van den deugdzamen Zopir , Stedehouder in Mecca, op ene vere raderlyke 'wyze: om *t leven te brengen: ook is de teer- hartige Palmire dermate ingenomen met het gezag van Mabomet, dat zy Zei verfterke, in de uitvoering van een wanbedryf, °t welk haer harte wraekt. Mahomet fpoort 'er dien Jongeling daer benevens toe aen, oder voorwending dat deze euveldaed hem Palmire, naer beider wensch, als Echtgenoot ten deele ‘zal doen vallen, Intusfchen bedoelt Mabomet niets minder dan dit laetfte 3 als die Palmire, met den vuurigften trek voor zich zelven begeert; en beflooten heeft Sei, voor de uitvoering van dit haetlyk bevel, doodlyk te vergiftigen ; terwyl hy weet, dat Seid en Pal-. mire de eigen kinderen van Zopir zyn; — Dit éenvoudig verflag, dunkt ons, moet ieders hart reeds met een afgru- wenden fchrik aendoen; hoe veel te meer dan moet zulks plaets hebben , wanneer dit Stuk, naer vereisch , op °t le- vendigfte ten Toonele vertoond word, en alles in de uit- komst famenloopt, om de haetlykheid daer var in °t volle _ dag- ` TREURSPEL. $22 daglicht te zetten, — De Heer de Voltaire heeft dit one derwerp, recht gefchikt voor zyne pen , op de treffend(te wyze. hitgevoerd; en, fchoon de Historie geheel verdicht Zy, er niets in voorgefteld , dan 't geen de ondervinding maer al te duidelyk geleerd heeft, dat gebeurlyk is, daer Huichelary den Scepter zwaeit „en het Dygeloof een blinde Gehoorzaemheid oefent, — | *Er zyn ons twee Nederduitfche dichtkundige navo]gin- gen van dit Tooneelftuk ter hand gekomen; waer van het eerfte bovengenoemde gefchikt is voor den Haegfchen, en *t laetíte voor den Amíterdamfchen Schouwburg. Een iè- der die ze onbevooroordeeld met elkanderen vergelykt, zal wel dra bemerken , dat de laetíte, fchoon de eerfte geenzins verwerplyk zy , en de poogingen van "t Kunstge- nootíchap aenmoediging verdienen , beter dan die eerfte , in acht heeft genomen , de krachtige denkens. Van hier met elk, die in des Hemels wondere wegen Zyn eigen brein en oog ftcutmoedig raad durft pleegen, Wie denken durft is niet gevormd voor myne Leer’, Gehoorzaam my, en zwyg; dit is alleen uwe eer. Weet gy wel wie ik ben, en op wat plaats, Ontiarde!. Ik u het hoog bevel, my voorgelegd, verklaarde ? . Ze Mecca, fchoon het nu in dienst der Afgoôn kwyn’, Nochtans ‘het Vaderland vàn 't Oostersch Volk moet zyn 5 Dit Tempelchoor der aard’ myn wet zal moeten hooren, ` De Hemel my tot Vorst en Priester heeft verkooren; ^ Weet gy daar de oorzaak van, hoe hoog uw reden klimm'? Dit Mecca Is de wieg en ’t graf van Ibrahim. 7 fachoorzaame Ibrahiin, elks eerbied overwaardig, ~ Verbande zelfs natuur, en ftond by *t outer vaardig, Op "t allerftrengst gebod, ter flagting van zyn’ Zoons En nu ik u, benoemd ter wraak van ’s Hemels hoon, *t Bloed afeisch , t welk uw hand voor hem alleen moet plengen , Durft nog uw weiflend hart, dat vonnis niet volbrengen! Men vergelyke hier mede dit gedeelte van deze Rol, zo als het zelve door het Kunstgenootíchap word voorgedra- ^. gen, dat Mahomet dus doet {preeken. ... …. DE =- 7 Nn 3 Ver. ` | i | | mM 538 MAHOMET Vermeetde! fchroomt gy dien ontzinden Dwingeland? Zult gy bedenken, gy! en heilig(chendig wezen? Verr van my, zulke die ftoutmoedig zyn, die vreefen, Hun oordeel vellen, en uit eigene oogen zien | Wie overweegen en my wederftand durft bién, Js niet gebooren om myn Wetten te betrachten. In flilte en ootmoed hebt ge alleen uw’ roem te wachten, _ Spreek! Weet gy wien ik ben? Weet gy, in welk een’ Oord Gy, uit myn mond, den wil des Hemels hebr gehoord? Zoo, ondanks Mekka in zyn dwaeling blyft gezeeten ? Die Stadt het Vaderlarfd der Volken word geheeten; Haer Waereld Tempel aen myn Wet is toegezegt 2 Het Koningryk der Aerde aen my is toegelegd, En ik gefchaepen ben tot aller Volkren Voorfpraek; ` ` Zoo Mekka heilig is, fpreek: weet of kend gy d'oorzaek? d’ Aertsvader Ibrahim zag hier het levenslicht ; Hier rust zyn heilige Asch in "t prachtig Grafgeftigt. Die Ibrahim, wiens hand , gehoorzaem "e Hoogftens Wetten, Het flagtmes op den ftrot van zynen Zoon dorst zetten, Verfmoorde om Hem de ftem des bloeds, by 't brandaláert Eu als men Zynen hoon door U, gansch zonderbaer , Wil wreeken! wy het bloed, Hem toegekend, U vergen; En gy verkooren zyt, durft gy ons weiflend tergen! - Dit ftaeltje zy genoeg ter vergelykinge, Zie hier nog, hoe de Heer Hartfen- den ftryd tusfchen de Menschlyk heid en *t Bygeloof in 't gemoed van Sed uitdrukt, daer Seid , zyne Palmire ontmoet hebbende , in een gefprek met haer aldus vervolgt. * verlicht me ín deeze duisternis; Verklaar my "t ftreng bevel, dat me onbegryplyk is. Waaröm verkoos men my? Is Mahomet onmiddlyk De Tolk dan van een’ last, zo wreed als onáfbiddlyk? PALMIRE, Beef, eer gy dien bepeinst. Hy ziet tot in ons bart Hy flaat myn traanen gade en weet ons beider fmart. ' Al wie hem vreest ftaat in des Hemels gunst te vaster. Dit 's alles wat ik weet. De twyfling is een laster. De Godsdienst , dien hy ’t Volk met zo veel ftoutheid leert, Is zekerlyk de waare, om dat hy triomfeert. SEÏD. Zo is °t, nadien gy hem omhelst met ziel en zinnen, Maar myn verbaasdheid kan de twyfling niet verwinnen, Waaróm de Hemel, die menschlievend is en goed,. Van my het plengen eischt van dierbaar menfchenbloed, ` Men twyfling, ik beken °t, myn twyfling is misdaadig. *'k Weet dat een priester fleeds zyn offer ongenadig e | | "TREURSPEL. sei - En zonder wroeging treft} dat Zopir is gedoemd, En ik om hem ter dood te brengen ben benoemd, *t Was Mahomets bevel, en ’t voegde my te zwygen, ‘k Scheen, om des Hemels toorn te dienen, moed te kry, a zelfs zyn Vyand wierd door my reeds afgewacht: aar mogelyk weérhield me eene andere Oppermagt. Ten minfte, toen my die rampzaalge kwam voor aogen , Had ftraks myn tempeldienst op my veel min vermogen, Vergeefs drong my de pligt tot d opgelegden moord: De menschlykheid wierd in myn fiddrend hart verhoord. Maar. ., met wat toom, met welk een teérheid , die my fmartte, Verweet my Mahomet de zwakheid van myn harte! - Met wat gezag, met welk een kracht en majefteie ' — Nerhardde zyne ftem myn teêrgevoeligheid ! Wat is de Kerkdienst ftiaf! Hoe doet zyn magt ons beeven? . *k Gevoelde ftraks de woede in myn gemoed herleeven, 'k Ben echter zwak, Palmire! en voor den moord bevreesd, De deernis dryft op nieuw die woede uit mynen geest. Myn zinnen zyn verward, eu doen my alles vreezen, Ik moet een moorder of een heiligfchenner weezen. ... Neen , neen. 'k Ben niet gevormd tot een’ gehaaten moord. see. Maar hoe!.... ‘tIs my geboón, en 'k gaf daar toe myn woord, ’k Schrei nog van woede en {marte om d' eed, my afgewrongen , ’k Ben als een mensch, die, by een ftorm in zee gefprongen , Met doodsgevaar zich aan een ebbe of vloed vertrouwt, Die zyn’ verflaauwden wil nu voortdryft dan weérhoud. Bepaal myn vlotte drift; verfterk myn flappe handen. De aendoeningen der Menschlykheid en die van ’t Bye geloof tevens worden hier eigenaertig in vollen nadru voorgefteld , dat alleszins in de rollen van Palmire en Sei zeer natuurlyk in fr oog gehouden werd; tot dat zy Zopir als hunnen Vader, na dat hem ene doodlyke wonde was toegebragt, leeren kennen, en de onmenschlyke fchelmes ry yan Mabomet , tot zyne fchande, ten duidlykfte doore rale. | - l De Heer DE vot TAtRE door zich zelven afzefcbildert. Uit bet Fransch vertaalt, Te Leid. by LH van Damme 1770. Bebejieen de Voorreden 304 bladzyden in oQavo, - Qu dezen Tytel geeft men hier ene verzameling van gemeene zame Brieven, door den Heer de Voltaire , aen verícheideg.. perfoonen gezonden, met enige nevensgaende aenmerkingen van d Uitgever. Ze zyn betreklyk tot velen der lotgevallen, en inzonderkei tot edyke Schriften van dien beroemden Schryver. De seamerking es zo DE VOLTAIRS DOOR ZICH ZELVEN AFGESCHILDERT, des Uitgevers zyn veel àl vart dief aert, dat ze hem: vertoonett, als iemand die den Heer de Voltaire niet zeer gunttig is; in hoe verre men zich op hem kan verlaten, dat zyne aenmerkingen gegrònd, en plie de hier medegedeelde Brieven waerlyk van dien Heer zyn , kon. nen wy niet bepalen. - Dan, wat hier van ook zy „ alls voor goede munt aengenomen wordende , konnen wy den Lezers niet veel nuts uit het doorbladeren dezer Brieven belooven, Alles wat men, rakende 's Mans character , uit deze Brieven kan opmáken, Stelt hem over ’t geheel niet zeer achtenswaerdig voor; °t geen 'er ens in gemeld word met opzicht tot zyne Schriften , is van geen wezenlyk aenbelang ; en in vele gevallen laet men ons meer in * onzekere, dan men ons licht geeft. AMELIA of bet Ongelukkig Huwelyk. Uit bet Fransch vertaald. Te Amfi. by de Erven de Wed. J. vs Egmont. In o@avo 78 bladz. * AMelià is ene ongelukkige , door de Eerzucht harer Ouderen opgeofferd aen een Man van ouden Adel ,. die niets edels in’t hart had mer afwyzing van een waerlyk Edelen, die flechts te kort Schoot in ouderdom van Adel, maer anders den eerstgemelden int alles overtrof. De ongelukkige gevolgen dezer dwaze keuze worden hier levendig ontvouwd , ten fplegel van alle zodanige Ouderen , die verleid zouden: konnen worden, om hunne Kinderen, op ene onbe zonnen wyze, aen de rampzalige uitwerkingen Van een gedwongen Huwelyk bloot te ftellen. Æcht en omftandig verbaal, wegens bet voorgevallene binnen Smirna, van den sde tot den 28/le July 1770. By bet naderen der Rusfifche en veroveren der Turk[cbe Vlooten, Te Amfi. by J. ten Houten, 22 bladzyden in groot odavo. ER bericht eenftemmig met de tyding der Nieuwspapieren , waer wit men kan afnemen , dat de Christenen in °t algemeen , en die van onze Natie in °t byzonder , zich , geduurende dien red, re Smirna „ jn zeer benaeuwde omftandigheden bevonden hebben; niet zo zeer ger zake van de Beftierderen der Stad, als wel uit hoofde van 't bale - dadige Gemeen, dat naeuwlyks te beteugelen was. Brief ever bet Amfteldamfthe Schouwburg, by gelegenheid dat de- . Zelve zeer prachtig verbouwd is. 8 blads. in groot eftavo. I y En laf Schimpíchrift , dat niets uitdoet ,omtrent een onderwerp, dat tot nog door de Liefhebbers van 't Schouwburg veríchil- lend befchouwd word. l 4 -~ E AM ZE DUR E VADERLANDSCHE ` LETTER-OEFENINGEN. Oplosfing der getallen van Daniël, en der Openbaaringe van yobannes, Als mede Oplosfing der Gezigten wan Daniël , enevens den Droom wan Nebucadnezar, of de Schets der drie volgende Gezigten van Daniël. Waar by gevoegd is bet naby zynde duizendjaarig Ryk van Cbristus en daar op vole end Ryk des Vaders, ofte bet toekomende Paradys op Aarde, Naar en Propbeetifcben zin uit bet XX, XXIen XXII Hoofdftuk van "t Boék der Openbaaringe ; opgebelderd door J- PH. PETRI, Euang. Gereformeerd Predikant te Seckbacb, in bet Graaf/cbap Hanau. Uit bet Hoogduitsch vertaald, Te Amft. by M. de Bruyn. In groot octavo 176 bladz, O iemand, door 't woord Oplosfing, aen ’t hoofd van L den Tytel geplaetst, in den waen gebragt word , dat hy in dit Stukje ene gegronde verklaring der hier bedoelde Godipraken ftaet te ontmoeten , zal hy zich in ’t doorbla- deren van °t zelve grootlyks te leur gefteld vinden. Op zyn best genomen geeft het hem ene gisfende ontknooping van een raedzel , niet bondiger dan die, welke veele ande- ren voor onzen Autheur reeds hebben durven wagen. Hy zal "er, 't is waer, hier en daer byzondere bedenkingen in — befpeuren , die hem nieuw voorkomen ; maer dat hy Zeg iets bondigs van dien aert in zal ontdekken, durven wy hem niet toezeggen z alzo ons het een en ’t ander meer eng willekeurige , dan ene welberedeneerde ontvouwing aen de : hand geeft. Van die natuur is onder anderen zyn voor- (el. wegens de fpreekwyze, Openb. XXI. 1. en de zee was niet meers’t welk wy , ter zake van deszelfs byzonderheid , den Lezer zulle mededeelen, —— Onder de melding van een nieuwen Hemel, en ene nieuwe Aerde, word in dat vers geen uitdrukkelyk gewag gemaekt van ene nieuwe Zee, maer er word gezegd, en de Zee was niet meer; waer om» trent de Eerwaerde Petri de volgende aenmerking op ’t papier gebragt heeft. vn Dewyl van de Zee niet gezegd wordt, dat ze nieuw geworden is, gelyk Hemel en Aarde; zoo is het toch on- gerymd , gelyk BURNET in Tbeoria facra Telluris, in dat gevoelen geweest is , te ftellen , dat op de eerfte Paradyfche IV. DEEL. N. LETT. NO. 13e Qo Aar- $42 ~ Je PH, PETRI Aarde geen Zee zoude geweest zyn; want zulks freit te- en de duidelyke letter van de fchepping. Wanneer men Zee heare onftuimigheid en tegenwoordige verílindewe wildheid ontneemt, en dezelve ter vernieuwing jn han ruste Delt, naar de gefteldheid des nieuwen Hemels o der nieuwe Aarde : En dat ook als dan de Zee met het antfche fchepfel niet meer te zugten nog zich te wreeken adt, wegens de ydelheid en boosheid der Menfchen ; zoo goude die verklaaring meer overeenkomftig fcnynen te we- zen met den nieuwen Hemel en de nieuwe Aarde. Doch om dat van de Zee „op eene zeer byzondere wyze , gezegd wordt: ende de Zee en was niet meer; zoo zal de letter nog bp wat verders wyzen , dan op de vernieuwing van Hemel, Aarde en Zee te gelyk. Indien men het hoofdoogmerk Godts , in 't fcheppen van dien nieuwen Hemel , en die hieuwe Aarde in "t ooge hieldt , dat het zelve in zynen hemelfchen zegen , geduurende de duizend baren, en ver- der, byzonderlyk op het Heirleger der Heiligen en de ge- liefde Stad doele ; zco zoude men daar door geleid worden tot die Zee, welke ten dien tyde niet meer is, noch moet. Abraham hadt reéds de belofte van *t gantfche Land Canaän , eer Godt de fteden Sodom en Gomorra omkeer- de ; doch Abraham en zynen Zaade is het fchoonfte en este deel des Lands , door de omkeering van Sodom , zy. nen beloofden Erfgenaamen ontvallen, Eenige Schryvers maaken het Doode Meer , waar in Sodom en Gomorra ver- zonken is, roo Italiaanfche mylen lang a En 20 breed. En die het op *t kleinfte befchryven , ftellen het op 6o mylen in de lengte en 1s in de breedte; zoo dat de gantfche Op- pervlakte 720 Italiaanfche, datis 144 Duitfche mylen be- dragen zoude. In vergelykinge van de Zuster Jerufalem en de Zuster Samaria, mogt wel het gantfche derde deel van *t Land Canaän, door den ondergang der Zuster Sodom , in de Doode Zee veranderd zyn. Dit gantfche land van Sodom zal geen Zee meer zyn ten tyde der duizend Jaaren , of ten tyde van den nieuwen Hemel en de nieuwe Aarde, Het zal weder te voorfchyn komen, en de vrugtbaare en waterryke Hof des Heeren worden 5 op dat Abraham en zyne Erfgenaamen het gautíche Land der belofte mogen bezitten. De letter van Godts belofte is zoo klaar, dat dezelve niet kan tegengefproken worden. Ar uwe zusters ; Sodom ende baare docbteren zullen wederkeeren tot baaren voo- rigen flaat ; mitsgaders Samaria , ende baare docbteren , zullen wederkeeren tot baaren voorigen flaat , zult gy ook , ende que , | C , \ OVER OPENBAARINGE XX ~=” XXII, 513, ` Goobteren, wederkeeren tot uwen voorigen Daat, Ezech. XVI, 55. Wanneer men geene andere gezonde uitlegging voor dit Propheetifche woord wist} zoo zoude het zelve eene. verlosfing der Sodomiten , die in hunge zonden ten ondere. gegaan zyn , uit hun Vagevuur fchynen aan te duiden. En. dan moest men , haat zulk eene uitlegging, den boozen S&amaritaanen, en den Godloozen, die te Jerufalem geftor- ven zyn, een gelyk recht toeleggen ; dewyl zy even zo wel als Sedom zullen wederkeeren (tot hunnen voorigen ftaat.) Jerufalem en Samaria zullen wederkeeren in ° laatfte der dagen, zoo ook Sodom; niet door Meníchen , die uit het Vagevuur, of zelfs uit de Helle komen3 maar van de ' 144000, welke Cap. VII: uit de twaalf Stammen Israëls verzegeld worden , en by den val van Babylon ; Cap. XIV4 et Lam gevolgd zullen zyn op den berg Sion, waar door sraëls volheid de rykdom der Heidenen worden zal , Roms e I2. Want dit Sion; welk in dien laatíten tyd deeze bittere en jammerlyke klagte, over zyne lange gevangenis * en duisternis, zal opheffens De HEERE beeft my verlaa« ten: ende de HEERE beeft myner vergeeten; aan dit Sion was ook lang te vooren, Jez. XLIX. 14 —=go. die troost van den Heere verkondigd; Kan ook eene vrouwe enze Noch zullen de kinderen , daar van gy beroofd waart, zeggen woor uwe ooren : De plaatfe is my te naauwe , wykt my „dat (E qwoonen mag. Om deeze naauwe ruimte te vergrooten, zal Godt „ter eere zyner heerlykheid , het Sodomitifche Laud s dat ten tyde van Abraham een waterryke Hof des Heeren was, en hem onder de belofte van ’t ganfche Land mede toegezegd , uit de Doode Zee doen te yoorfchyn komen ", De Nieuwe Reiziger of Befcbryoing van de Oude en Nieutse Wereld, uit bet Fransch vanden Abt Dr LA Pon TE. VIlifte Deel , hebelzende in zich, Lapland, Ysland , Groenland , de Hud[ons Baai, bet Eiland Terre Neuve, en de omliggende Landen en Acadie. Te Dordr. by A. Blusfé en Zoon, In groot oëbavo 320 bladzyden, ON hebben wy, van het Zevende Deel deezes - Werks, onzen Leezeren verflag gegeeven (*). Van Rusland gaat onze Nieuwe Reiziger na Lapland , en be- fchryft het zelve in de twee eeríte Brieven deezes, Deets OO Zie JV. Vad Letter Def y D, 1fle $t bl. idjo j ul. O 2 L 544 DE NIEUWE REIZIGER. Verder komt hy in Noorwegen , en neemt de woonunfie byzonderheden van dat Ryk tot het onderwerp va den derden Brief ; in den vierden befchryft hy Ysland ; de twee volgende loopen over Groenland ; Hud/ons Baai wordt medta twee Brieven begreepen; de daar aan volgende behelst ea berigt van Terre Neuve en de omliggende Landen; en & befchryving van Acadie maakt het onderwerp van den ba, ften Brief uit. De groote verfcheidenheid van ftoffen , die, natuurlyk, in een werk van deezen aart, voorkomt, geeft ons overe vloedige gelegenheid, om ,uit elk Deel, verandering van Proeven op te leveren. Voor tegenwoordig bepaalen wy ons om *t een en ander van de Toveryen , die in deeze Noordftbe Gewesten , nog zeer in zwang gaan, te vermel den, Van de ziekten der Laplanderen fpreekende, bat de Abt DE LA PORTE zich dus hooren. ,, Zomtyds neemen zy hunnen toevlugt tot de toveryën ; want, onder een volk dat in de plompfte onkunde gedompelt is, fpeelt de Duivel altoos een groote rol. Het is alleen in de lan- den, in welke de meníchen denken en overwegen , dat de tovery geen agting of gezag heeft. De Laplanders waanen zig zeer bekwaam te zyn „en beroemen zig dat zy over de winden befchikken, onweders verwekken, verlooren zat ken wedervinden, en een gelukkige jagt verfchaffen kon- nen, en het gebrek van hunne wapenen vergoeden. Te vergeefs hebben de Koningen van Zweeden verfcheide ge- ftrenge arresten tegen deze gewaande duivelskonftenaryen pe even , en verfcheide als Tovenaars doen ftraffen, zy ebben nooit de genei heid van dit volk voor de verlei- dende en veragtelyke konst der tovery en waarzeggery konnen vernietigen. Een geheimzinnige trommel, die met werfcheide beeldfpraakige figuuren verfiert, en met de werk- tuigen behangen is, om de gewoone uitwerkzelen der te- . Nery voort te brengen , is het voornaamfte inftrument waar van zig een Tovenaar bediend, Hy houd hem eerst by Ze vuur, om het vel te fpannen, ’t geen door de warmte in- krimpt. Vervolgens knielt hy neder, en doed de omítan- ders zulks mede doen. Hy trommelt hier na zagtjes; een sonde kring befchryvende , en eenige woorden uitfpreee kende; langzamerhand verdubbelt hy zyne flagen , en ver- heft zyn (tem; zyne haairen ryzen op ;zyne oogen worden woest; zyn gelaat ontfteekt; hy fchreeuwt ; beweegt zig fterk; word verwoed, en valt eindelyk met het aangezigt tegen de aide , en blyft Sonder beweging leggen. -War ; - 7 ned S DE NIEUWE REIZIGER, « 545 meer de aandoeningen voorby zyn, zoo ftaat hy met eene gemaakte gerustheid op, en openbaart aan de aaníchou- wers wat hy van den Duivel verftaan heeft. s» Dit Volk gelooft blindelings alles wat deze bedriegers verhaalen. Zy dugten vooral zekere betovering die zy de Gan noemen, en waar aan zy de noodlottigfte gevolgen toefchryven. Deze beftaat uit een klein balletje, dat de grootte van een noot heeft, en van het zagtfte haair vau eenig Dier gemaakt is, het dood alle de genen die het aan- raaken. Het word van de eene plaats naar de andere ge- zonden, en rold met zo veel fnelheid dat men het niet bemerkt, dan alleen door een kleine blaauwe ftreep, die het op zyn weg agter laat. Wanneer het in het voorbygaan een levendig fchepzel aanraakt, zoo brengt het aanítonds zyne uitwerkzelen voort , gelyk mede op den perfoon aan wien het gerigt is. Een ieder die fchielyk fterft, werd gehouden door een van deze balletjes aangeraakt te zyn; wanneer die genen, aan wien het gezonden word bekwaa- mer als zyn vyand is, zoo zend hy hem het aanftonds te Tug , zonder dat het hem aangeroerd heeft; en deze laatíte fterft dezelve dood die hy voor zyn party bereid had. Het js voornaamentlyk onder de Deeníche Laplanders, dat de Gan in gebruik is. Zy hebben mede een groote zwarte Kat, aan welke zy alle hunne geheimen openbaaren , en in alle gewigtige zaaken raadplegen, die hier in beftaan, of zy op de jagt of op de vischvangst moeten gaan , van woonplaats veranderen „enz. Zy gelvoven,dat de Duivel, onder de gedaante van dit dier, hen zynen wil, door ee= nige tekens, openbaart. | an Thans zyn alle Laplanders [verftaa de Zweedfche} ge- doopt; maar ik durf niet verzekeren dat zy Christenen zyn, om dat zy by deezen Godsdienst zo veele byzondere aan- biddingen en bygeloovige gewoontens voegen. De Tovery fchynt een wezentlyk ftuk van hun geloof te zyn, Vere mits derzelver oogmerk is in hunne moeijelykheden te vere ` ligten ‚zoo heeft zy met hunne elenden een aanvang genoa men en zig vereeuwigt", — Schoon grooten eerbied - voor de Zweedfche Predikanten hebbende, blyven zy aan hunne bygeloovige gewoontens verknogt, en ftyfzinnig in het doen van hunne toveryen. Zy nemen alles met de uiteríte nauwkeurigheid waar, dat hun door de Predikan- ten voorgefchreeven word, mits men hun toeftaat , dat zy den Duivel aanbidden , en hunne toveryen tegens hunne wyanden oefenen mogen. Een man die zyn Rendier op Oo 3 Seen, $46 DE NIEUWE REIZIGER. geen zondag melken zál , brengt den geheelen dag door oih zyn zwarte Kat raad te pleegen: een andere die geen kaš op een vasten dag zou eeten, drinkt zig met brandewn dronken ter eere van zynen Afgod. Een Laplander zou my den Tovenaar van zyne land ftreeken laaten zien, ,, Hy bragt my in eene elendige hut, die met oude vodden bekleed was, hy zeide my dat dit de wooning van den Tovenaar was, Hoe nu! zeide ik tot hem, vergeld de Duivel, die gy als de meester der ryk- dommen, en den uitdeeler der fchatten befchouwt, zyne dienaars en gunftelingen zoo flegt? Maar, zonder my aan te hooren , trad hy in de hut, en haalde de gewaande To- venaar over om myn bezoek te ontvangen. Deze kwam my te gemoet, gaf my de hand, en verzogt my tot ftil- zwygen, 't geen ik hem beloofde , waar op hy zéide dat wy hem volgen zouden, Hy gêleide ons op een heuvel, en verzogt ons te wagten, tot dat hy zyn trommel gezogt had, die hy onder de ftruiken verbotgen had. | Dit inftru- ment geleek veel eer naar een cymbaal, wáar van het vel maar aan eene zyde is , of nàar het ronde gedeelte van een luith, om deszelfs eironde gedaante, en:houte rug. De eerfte ongerustheid van den ‘Tovenaar was, om te wetten of wy brandewyn by ons, hadden. Men had my onder- rigt, zelfs voor dat ik in Lapland kwam, dat dit vogt ab toos de Tovery voor moest gaan; hier om had ik 'er een vles vol van mede genomen , die ik hem aanbood , en waar van hy twee derde gedeeltens uitdronk. Vervolgens deed hy alle de buitenfpoorigheden , die zy in diergelyke geval- len gewoon zyn; hjer na zag hy ons fterk aan, my en myn medgezel, hy kondigde hem een overvloedige vischvangst en my eene gelukkige reis aan. Ik vroeg hem vervolgens verfcheide zaaken, die my in perfoon betroffen, als, by voorbeeld, wat myn geboorte-land was? Of ik gehuwt of ongehuwt was? Of ik lang gereisd hadt en nog lang zou reizen ? Maar dit was een rots gevraagt, zyn konst was ten mynen opzigte uitgeput , zyn Duivel had hem niets meer geopenbaard als hy my gezegd had. Hy ftond op, en ik gaf hem , op raad van myn gastheer, een kroon, waar mede hy vergenoegder fcheen , als ik redenen had om over zyne voorfpellingen te zyn”. . Wy zullen hier by voegen ’t geene onze Nieuwe Rei giger van de Windverkoopery , een aanmerklyken tak vat den Toverhandel , aantekent. ,, Na dat wy eenige de gen op de Yszee gevaaren hadden, wierden wy onde . DE: NIEUWE. REIZIORR. SM de Poolskring, doot eene kalmte overvallen, waar doör het Scheepavolk ontrust wierd. Eenige geloofden dat de ‘bewoonders van de nabuurige zeekust, even als de. Sa- mojeden , het vermogen bezaten om over de winden te gebieden, en 'er koophandel mede te dryven. De Kapi- tein zondt, `t zy uit nieuwsgierigheid of toegevendheid,, de chaloup naar land, met order om een goeden voor- raad van wind te koopen; want wy hadden dezelven zeer moodig. Men begaf zig naar het eeríte dorp, en vroeg maar de voornaamíte Tovenaar, Deze man £eide dat zyn vermogen zig niet tot Ysland uitftrekte , wanneer hy ver. átond dat wy daar na toe wilden, maar alleen tot de laate fte Kaap van Noorwegen. Onze afgezondene oordeelden. dat zo wanneer wy deze Kaap fpoedig bereiken: konden, dit een groot voordeel voor ons zou zyn , hierom noo» digden zy den Tovenaar om zich: mede naar ons Schip te begeven. Hy floot de Koop met den Kapitein, eg be» loofde dat wy.welras een.gunftige wind hebben zouden. ‚Hy hegte-aan de mast yan het Schip eem ftrook wolle of, waar:in hy drie knoopen leide; en beval ons de -tweede , en zelfs de derde los te maaken; wanneer de eerfte geene gewenschte uitwetking deed. . Men gaf hem tot vergelding een pond Tabak en eenige ftukjes Geld, zen hy keerde, zeer voldaan , met zyn klein vaartuig te rug, waar mede hy gekomen was. ud | an Weinig tyd na zyn vertrek, maakte de Kapitein de erte knoop los, overeenkomftig met zyne onderrigtin- gen; en eenige meenden te ontdekken, dat de wind ons gunttig begon te worden; maar hy deed ons wel ras een andere koers neemen ; en de Kapitein ontítrikte de tweede knoop. De wind fcheen hier op zyn eeríte ftreek aan te nemen, en bleef dus tot dat wy op de plaats gekomen -waren die de Tovenaar had aangewezen. Maar wanneer :wy de Kaap voorby gezeilt waren , zoo wilde men dat de wind begon te verflauwen3 de Kapitein maakte hier op de : derde knoop los ; de wind ftak als toen met zo veel geweld op» dat wy een hevige (torm ondergingen; °t geen door ‚eenige als een regtvaardige.ftraf over onzen heichen ‚koophandel befchouwt wierd, ‘Wy waren niet ver van de kust van Noorwegen verwydért , wanneer wy op een rots .ftieten. Hierop dagten wy alle onmisbaar om te komen; en een ieder nam tot gebeden zynen toevlugt. Maar door een ongemeen geluk, voerde de ongeftuimige zee een golf aan, die het (chip deed ryzen, wanteer hot op her punt TM Qo 4 | ond za DE NIEUWE REIZIGER. ftond om verbryzelt te worden. Eindelyk bedaark de ftorms en vermits hy ons op de hoogte van Dronthein Ae oude Hooftítad van Noorwegen, gevoerd had, zo belle ten om hier aan te landen. „ Gy zult my ongetwyffelt vraagen , Mevrouw , wat ik over dit gewaande bovennatuurlyk vermogen denke, X geen zig de Noordíche volken over de hoofdftoffe aan- maatigen? Gy moet niet twyfelen, dat het zelve, gelyk- vormig aan alle andere foorten van toveryën zyn gronde flag op de bedriegers heeft , of op de behendigheid om het gemeen te verblinden. Zy die zig hier op toeleg- gen , beftuderen de veranderingen van het weder, en door een reeks van waarneemingen, (tellen zy zig in Staat om deze veranderingen , verfcheide dagen van te voren te konnen voorzien. Hierom nemen zy in agt, wanneer zy dit foort van Koophandel dryven, van den -koop niet te fluiten , dan wanneer zy zekere teekenen waar worden , dat de wind ras zal beginnen te waai- jen, om welke men ben vraagt. Onze gewaande Tove- naar zeide dat zyn vermogen zig niet verder als tot een zekere plaats uitttrekte „om dat zyne waarneemingen we- zenlyk niet verder als dezelve gingen; en zo hy meer had willen beloven , zo zou hy gevaar geloopen hebben om zyn. crediet te verliezen, om dat hy geen zekerheden had van de winden, die aan gene zyde van de kaap waaijen. Deze kundigheid word alleen door een klein getal lieden bezeten , welke voorgeven dat zy er even , als een koop- waar, over befchikken konnen. Door deze loosheid , voe- zen zy een zeker foort van gezag over hunne nabuuren, en doen zig een zeker foort van fchatting, door de vreem- delingen betaalen. Hunne gewaande Tovery heeft dus niets dat eenige verwondering baaren kan , [dan] in een land 't geen met de duisterheden der onweetenheid bedekt is; en deze buitenfpoorigheden verdwynen niet, dan naar maate dat de rede en de wysbegeerte voortgangen maaken. ” Van de Tovenaars en Toveresfen in Groenland meldt onze Schryver 't volgende. „, De wyzen van dit land, ‚dat is te zeggen de Tovenaars zyn's volks Godfpraaken ; maar de denkbeelden, die deze van de Godheid hebben, zyn alzoo buitenfpoorig als die van * overige van het volk. Zy geeven aan het Opperweezen duizend verfchik lende gedaantens, zy plaatzen het dan eens in den Hee mel, dan weder op de Aarde of onder het water. Een leder die na de waardigheid ivan Tovenaar Daat moet zich DE NIEUWE. REIZIGER. 449 zich op een zekeren afftand in een woest veld begeven. Hier. zoekt hy een groote fteen , zet er zich op neder en roept het geestlyk Weezen. Dit komt aanftonts by hem; em deszelfs komst verfchrikt de Kandidaat in dier- voegen ,' dat hy. ter aarde valt en zonder kennis blyft ` leggen. Wanneer hy. weder tot zig zelfs komt, zo keert hy naar zyne woonipg te rug, en word voor een man gehouden , die met wysheid vervuld is. Zyne geleerde id beftaat hier in, dat hy woorden over de zieken uite {preekt , dat hy met de geesten fpreekt, het toekomende woorzegt, en de ligtgeloovigheid van dit onkundige en plompe volk bedriegt. Men befchouwt de oude Vroue wen „die dit beroep willen oeffenen, voor zeer boosaar- tige Schepzelen; 'er openbaart zich eene nationale woede wanneer een van die oude Toveresfen moet geftraft wore den, die, zo als men hier gelooft, de lieden door haare Tovery doen omkomen. Wanneer dit (oort van Vroue wen overtuigt zyn’, dat zy tegen iemand het vermogen van haare kunst gebruikt hebben, zoo word de algemeen ne woede opgewekt , en men brengt haar zonder eenig amedelyden om. ——- Wanneer een zieke een Tovenaar raadpleegt, zoo legt deze hem op den rug en maakt een koord om zyn hoofd vast. Hy ligt het een weinig op met de koord tot aich te trekken, en laat het weder nee dervallen, onder het aanroepén van den gemeenzaamen geest. Wanneer het hoofd zwaar is, en zich met moeite laat opheffen, zo is dit een teken van fterven; maar wane neer het gemaklyk de bewegingen van de koord volgt, zoo verzekert men dat de zieke herftellen zal. Wanneer iemand , terwyl de Tovenaar zyne bezweringen doet, een onbefcheide wind ontfnapt, zoo gelooft dit volk dat dit een doodelyke fchigt is, die onmisbaar de zieke, de Tovenaar , en de Duivel zelfs dooden zal. —— Eene Vrouw rekent zich vereert, wanneer een Angekkok dus noemt men de Geleerde, Tovenaars, of Propheten van dit land, by haar flapen wil. De Mannen zelfs, wel ver- re van dit tot fchande te rekenen, zyn de eerfte die hun om deze uitfteekende gunst verzoeken , en zoo zy haar door hunne gebeden niet verwerven konnen, zoo koopen zy ze door gefchenken om, vooral wanrteer zy geen kine deren hebben. Zy gelooven dat die genen die hier door gebooren worden, gelukkiger en deugdzaamer als de an» dere zyn. Oo 5 | ME sx - MELANIE : Meane , of de rampzalige Kloosterdwang, Treurfpa. Ga ^. volgt na bet Franfcbe van den Heere DE LA HARPE, Ae bet Kunstgenoobfchap , onder de Zònfpreuks Kunst word door arbeid verkreegen. Te Leyden , gedrukt voor bet Kunstgenootfchap 1770. Bebaloen bet Weoorbericht in e tavo 56 bladzyden. Ne jonge Dochter in Parys , door hare Famille gedwon- gen, om *t Kloosterleven te aenvaerden , daer door overgeflagen tot ene wanhoopige zelfsmoord, is in korte woorden de jammerlyke gefchiedenis, die gelegenheid ge- geven heeft, tot het t'zamenftellen van dit Tooneelftuk; waer in de haetlykheid van den Klaosterdwang met de le- vendigfte verwen word afgemaeld. Het beloop van dit dreuripel ‚ in drie Bedryven verdeeld, is gansch natuur- lyk. Het eerfte Bedryf ontvouwt ons wel inzonderheid den deerniswaerdigen toeftand van Melanie, in ’t vooruit Zicht van dien moodlottigen dag, wanneer ze, van haren eerlyken én getrouwen Minnaer Monval afziende , zich aen °t Klooster zal moeten verbinden, ten wille van ha ren Vader de Faublas; die haer tot den Geestelyken ftaet dwingt, om zynen Zoon Melcour met te meer luister in de Waereld te doen pralen. 1n die omftandigheden echter blyft "er nog ene flaeuwe flikkering vari hoop over , of de Vader ook van zynen geweldigen eisch mogte afftaen. Dan het tweede Bedryf toont, dat noch redenen.noch fmekin- gen in ftaet zyn hem te bewegen, om van zyn haetlyk oogwit af te zien. Waer op het derde Bedryf ons het deere łyk volg hier van onder "t oog brengt, daar 't doodlyk vergit de levensgeesten van Melanie overmeestert. De on- dergefchikte Toonelen ontvouwen de hier toe behoorende byzonderheden eigenaertig , en Dellen ons de hoofdcharac- ters op ene alleszins treffende wyze voor. Ook is het Kunste enootfchap in de Nederduitfche navolging niet ongeluke | kig geflaegd. Men leze ter proeve hier van het volgende onderhoud van den Vader met de Dochter, als hy haer de onverzetlykheid zyns oogmerks verklaert. Dit gefprek word, in 't Tooneelftuk zelve , hier en daer afgebroken , door tusfchenkomende invallen, zo van de Moeder als van ‘den Minnaer; doch wy hebben dezelven in dezen achtere wege gelaten , zo ver ’t zonder zinftoringe kon gefchie. 