VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
18 ung, 1784. Berg, doch veel grooter, door den Heer nerscHeLr voorheen dikwyls waargenomen; doch dceze twee kleine waren nooit te vooren, op die plaats, ontdekt; en dus ook nier afgebeeld in de tekening, welke hy zelve gemaakt hadt van dit gedeel- te der Маапе , vóór die waarneeming. Deeze byzonderheid heeft de Heer HERSCHELL ту zeer verpligtend laaten toeko- men, by eenen Вгіеуе, gedagtekend den achtften van Маў deezes Jaars, 1784. , Je Н. DE MAGELLAY. LEEVENSGEVALLEN EN CHARACTER VAN DEN HEER JOHN PRINGLE , Bart, Prefident van de Koninglyke Maat- Jchappy der Weetenfchappen te Londen , enz. enz. (Vervolg en Slot van bl. 496.) е afgeleefde PRINGLE , їп Londen wedergekeerd, voel de zich*eenigzins beter. Ну fchiep groot genoegen їп zyne Vrienden te Londen te bezoeken, en werd doer bun met de hartlykfte toegenegenheid ontvangen. Zyne Zon- dagavond-gezelfchappen werden, vereerd met de tegen- woordigheid van veele aanzienlyke Mannen; en, op de andere avonden van de weck, hadt hy het vermaak een paar uuren te flyten met zyne Vrienden, in een gezelfchap, t geen reeds zints langen tyd ftand gehouden hadt, en nu vergaderde by Mr. wATsoN, Drogist in ’t Strand. PriNGLE’s verbintenis aan dit gezelfchap, en zyn geftadig bywoonen van "rt zelve, maakte, op °t laatst, ееп zyner voornaamfte geneugten uit. De morgen-uuren’ befleedde hy meest in Vrienden te gaan zien en te ontvangen: dik- wyls hadt hy een klein uitgekoozen gezelfchap ‚°з middags, by zich te eeten-op zyne kamers, in Kings-ftreet , St. Fa- mesf quart. Al dien tyd namen zyne kragten af, met eene fchielyk- heid, die zynen Vrienden alle hoop benam, dat hy hun . lang zou byblyven. "e Maandags avonds , den veertienden van January MDCCLXXXII, op het gezelfchap ten huize van LEEVENSGEVALLEN EN CHARACTER VAN JOUN PRINGLE. 537 уап WATSON zynde, kreeg hy een toeval, van het welk һу niet herftelde. Dr. ѕломревѕ bragt hem thuis, voor deezen’ hadt hy de hoogte agting, op deezen ftelde hy met rede het onbepaaldst vertrouwen. Deeze Arts paste hem met onvermoeiden vlyt ор; doch de Geneeskunde boodt geen middelen van herftel aan: hy (iert den vol- enden Vrydag, den achttienden ‚іп het vyf- en zeventig- йе jaar zyns ouderdoms : het berigt van zynen dood werd overal ontvangen op eene wyze, die toonde , welk eene hoogagting men zyne groote verdienften toedroeg. Op den zevenden van February, werd hy in St. James Kerk begraaven , met groote ftaatlykheid, onder °t geleide zyner aanzienlyke en agtbaare Vrienden. Ten blyke van de eerbied voor zyne gedagtenisfe , verfcheenen alle de Le- den van het College der Geneesheeren te Edinburg, by hunne eerfte zamenkomst, na zyn overlydeù , in zwaaren Touw. Door de Geneeskunst langen tyd te beoefe- nen, hadt hy aanzienlyke middelen overgegaard: over wel- ke hy eene zeer voorzigtige en gepaste befchikking maak- te. Het grootfte gedeelte zyner nalaatenfchap befprak ћу, gelyk. zulks redelyk en natuurlyk was, aan zynen waard, en Neef en Erfgenaam, Sir JAMES PRINGLE van Stichel art, dien hy ook tot Uitvoerder van zynen laatften Wil aanftelde. Doch de geheele nalaatenfchap kwam hem niet terftond in handen: want eene fom, 20 ik meen, van ze- yen honderd Ponden °з jaars, was Беста tot jaargelden , die, by het fterven der benoemden, aan zynen Erfgenaam vervielen. Hier door gaf de overleden PRINGLE een be- wys van agting en genegenheid , voor verfcheide zyner Bloedverwanten en Vrienden. ` Het voortreffelyk Character van JOHN PRINGLE , en als oefenend Geneesheer, en als Schryver over Geneeskundi- e onderwerpen, is zo wel bekend en zo algemeen er- end, dat het geheel noodloos 15, daar over uit weiden. In het waarncemen van zyn Bernep, wás hy geenzins in- haalig; zich, by verfcheide gelegenheden gereed Бегоопеп- де, om, zonder. geldbeoogende inzigten, anderen met zy- nen raad te dienen. De Geestneiging van PRINGLE leidde hem voornaam- lyk ор, tot liefde voor де Weetenfchappen , die hy op en hegten grond van Ondervinding deedt rusten. Ten opzigte van de Wysbegeerte in °t algemeen, was hy zo’ afkeerig van °t befpiegelende, door geene Proefneemingen onderfchraagd, als hy zulks was ten aanziene van de Ge- Oo 4 пееѕ- "ën, 538 LEEVENSGEVALLEN EN CIIARACTER neeskunde in ’ byzonder. Lord sacon was zyn geliefd- fte Schryver; en aan de wyze van nafpeuring, door dien grooten Man aangepreezen, hieldt hy zich beftendig. Die het Character zyus Verftands zynde , zal het niemand · vreemd dunken, dat PLATO hem niet behaagde, In ° bat, ite Tydperk zyns leevens, floeg hy geen agt altoos voor Bovennatuurkundige Onderzoekingen; fchoon eenigen zy- ner hoogstgeagtfte Vrienden zich daar aan overgaven , met zeer verfchillende inzigten, verkoos hy niet tot de Studien van zyne jeugd weder te keeren, maar hieldt zich te wrede met de gevoelens , toen gevormd. Ik wil voor myne Leezers niet verbergen , dat PRINGLE niet veel fmaaks vondt іп de Dichtkunst. Zelfs Коп de on- fterflyke strAKESPEARE hem miet behaagen , althans hy waste zeer gevoelig voor de gebreken in dien beroemden Dichter, om hem eene voeglyke maate van agting toe te draagen. ---— In тупе jeugd hadt hy de Taalkunde beoefend, en flocg dezelve, na ze eenigen гуа te hebben Іаагеп rusten, weder ter hand, ten miníten іп zo verre, dat hy poogde еспе naauwkeuriger kennis van de Griekfche Taal te verkry- gen, waarfchynlyk met oogmerk, om het Nieuwe Testament beter te kunnen verftaan. De Franfche Taal was by hem zeer geliefd, еп men wil, dat hy zeer gefteld was op voL- тата Е°6 oordeelkundige Schriften. Ное zeer dit ftrekke tot eer van zyn Smaak, zullen wy niet beflisfen. Welk eene maate van juistheid er moge gevonden worden, іп de waare neemingen van dien vermaarden Fran/chen Schryver, om- trent eenige onderwerpen der Oordeelkunde , Mevr. MON- TAGUE heeft brecdvoerig beweezen, dat hy eene taak , waar- toe hy niet was opgegroeid, aanvaardde, als hy het onder- nam de verdienften van SHAKESPEARE te bepaalen. Prin- GLE verzuimde, te midden zyner veelvuldige bezigheden, de beoefening zyner Moederfpraake, in geenen deele. Zulks hieldr hy voor eene zaak уап zo veel gewigts, dat hy zich veel moeite gaf, ten opzigte van den Styl zyner Opftellen; ” en men kan niet lochenen, dat hy uitmunt, in klaarheid, ‘netheid, en eigenaartigheid van uitdrukkingen. | Hoewel hy niet ор de Dichtkunst gefteld ware, was hy een groot Liefhebber уап eene daar aan zeer naauw ver- wante Kunst, de Muzyk. Niet alleen betoonde hy zich сеп Bewonderaar уап weluitgevoerde Muzykftukken , hy fpeelde zelve op een weeklyks Concert, ’t geen eenige Hee- ren te Edinburg gaven. Behalven cene volyverige bevlytiging op Geneeskundige en VAN JOHN PRINGLE. 539 en Wysgeerige Weetenfchappen, fchikte PRINGLE, mr laatíte gedeelte zyns leevens, veeltyds tot het beoefenen der Godgeleerdheid. Deeze was by hem een geliefd en aangelegen onderwerp. Hy hieldt dikwyls Bbriefwistelin= gen met den beroemden Hoogleeraar MICHAËLIs , over Gode geleerde Onderwerpen; deeze Hoogleeraar fchreef hem ee- ' nige Brieven, over DANIËLS Voorzegging, van de LXX Weeken, die PRINGLE waardig oordeelde, in zyn Land het licht te. doen zien. Ну nam de moeite en kosten der Uitgave op zich, en in ’t Jaar MDCCLXXIII, kwamen zy uit, onder den volgenden Tytel: JOANNIS DAVIDIS Ml- CHAËLis, Prof. Ordin. Fhilof. @& Soc. Reg. Scient. Goet- tingenfis College, Epistole, de LXX Hebdomadibus Danie- lis, ad D. JOANNEM PRINGLE, Baroneitum: primo priva- ит misfe ‚nunc vero utriusque confenfu publice edite , 8vo (*). Hy was desgelyks een naarftig en aanhoudend Leezer van Leerredenen, die een zo hoogfchatbaar gedeelte van de Schriften der Engelfchen uitmaaken. · Wenden wy het oog op het Zedelyk Character van PRINGLE , wy zullen bevinden ‚dat Braafheid de heerfchen= - de trek daarvan uitmaake : door dit beginzel werd hy een- paarig gedreeven in al zynen wandel. Allen, die hem kenden, zullen mer éénpaarige (temmen betuigen, dat ’er nooit eerlyker Man: beftondt. — — Even zeer muntte hy uit in Soberheid., Hy verhaalde аап Mr. JAMES BOSWELL 3 dat hy nimmer door drank bevangen geweest was: meu zal moeten tocftemmen, dat zulks een zeer pryzerswaar- dige proeve oplevert van zyne* Voorzigtigheid, daar hy vhnis en buitenslands met zo veelerlei gezelfchap verkecrd hadt. `. In "e ftuk van Vriendfchap , was PRINGLE vuurig en ftandvastig. De Vriendíchapsverbintenisfen door hem , in zyne Jeugd , te Edinburg aangegaan, duurden onafgebroo- Кеп, tot dat de dood dezelve deedt eindigen; zy werden gaande gehouden , door geregelde Briefwisfeling, еп de goede dienften, welke het hem mogelyk was, hun te be- wyzen. Wat PRINGLF’s uitwendig voorkomen en gedrag betreft, hy betoonde zeer veel oplettenheids op de zodanigen , die hy met zyne vriendfchap en agting vereerde, en omtrent de Vreemdelingen, die met goede Brieven van aanpryzing -~ by (*) Nicnor’s Biographcal and Literary Anecdotes of WILLIAM BOWYER, р. 446, 447. бот. | ` Oo 5 549 LEEVENSCEYALLEN BN CHARACTER by hem kwamen. Buitenlanders, in °t byzonder, hadden alle reden om voldaan te zyn over de moeite , welke hy zich gaf, om hun alle beleefdheden te bewyzen. Zom- tyds, nogthans, hade hy iets (troefs en agterhoudens ia zyn gedrag, ’t welk naar koclheid zweemde; en dit was het geval, wanneer hy geen volkomen genoegen fchepte іп de Регѓоовсп, by hem gebragt, of die hy in gezelfchap aantrof. Zyn bezef van Braafheid gehengde niet die val- fche en fchynbaare beleefdheid aan te neemen, die allen op één voct behandelt „en , hoe onderícheiden ook іл war- re verdientten , uiterlyk dezelfde herdykheid betoont. Hy was verheeven boven de laagheid, om betuigingen van hoogagting te doen, zonder die weezenlyk in zyne ziel te gevoelen. | Dr. jòunson heeft in "rt Leeven van pore aangemerkt, dat die Dichter, als hy noodig hadt re flaapen, in gezel- fchap zat te dutten; en dat hy eens aan zyn eigen tafel in flaap vicl, terwyl de Prins van wales over de Dicht- kunst (prak, Princre hadt die zelfde zwakheid, bovenal in ’t laatst zyns leevens. Hier over zullen wy ons mia verwonderen, als wy bedenken, dat hy veele jaaren zeer gebrekkig ер, сп nauwlyks dénen nagt daorbraet, in welken hy niet verfcheide uuren wakker lag. т Zal noodig weezen, op het Godsdienftig Charaâer Van PRINGLE, Wat breeder І te ftaans dewyl her de heerfchende geaartheid deezer Eeuwe is, om °t geen den grooten roem van eenig Mensch uitmaakt „als eene zwak- beid. re verguizen. De beginzels van Godsvrugt en Deugd , hem vroeg, door eene gezette opvoeding ingeboezemd, verlooren nooit haaren invloed op zyn leevensgedrag in * algemeen. Niet te min werd, toen hy buitens lands zwierf, zyn Geloof in de Christlyke Openbaaring zo ver те aan Tt wankelen gebragt, dat by, сеп dien opzigte „eeg Twyfelaar, zo geen volflaagen Deist, wierd. Maar het was de aart van PRISGLE niet, (Ш te blyven zitten in zy- ne twyfelingen еп zwaarigheden, omtrent ееп onderwerp van dat aanbelang. Hy was een te groot Liefhebber van de Waarheid, om den Godsdienst niet te neemen tot het (uk zyner ernítigfte nafpeuringen. Verfmaadde hy her „cen ingewikkeld Geloovige te weezen, hy was even afkeerig van een ingewikkeld Ongeloovige te zyn: ° welk het ge- val is eener groote meniste , die het Chris'endum met zo weinig kunde, en zo weinig onderzaek „verwerpen , als. de` kraukhoofdigfte Bygeloovigen , de ongerymd{te ftelzels out uit- VAN уык PRINGLE. 54 uitgedagt , omhelzen, De uit zynér nafpeuringe was eene volkomene overtuiging van den Hemelfchen Oorfprong , · en het Godlyk Gezag, der Euangelie-Leere, De blykbaar-. heid der Openbaaringe oordeelde hy bondig, op goeden ond rustende , en van zulk een aart, dat ze zyne vuurig- fe erkentenis vorderde. PrincLe’s geleerde en andere УегЫп(ерівіеп waren zo veelvuldig, dat wy het ous niet kunnen onderwinden ze op te tellen. Van zyne Kennisfen in Engeland, zou het zeer moeilyk vallen een Verflag te реетеп. Ondernamen wy het, het zou een groot aantal bevatten van de waardigfte en uit- fteekendfte Characters , іп alle takken van Geleerdheid. Zy- ne verkeering bepaalde zich piet tot Geneeskundigen, fchoon deeze wel de grootfte was, zy ftrekte zich uit tot veele Lieden van rang еп verdienften. % Is onmo- gelyk, regt te doen aan PRINGLE’s verbintenisfen met Bui- tenlanderen. Niemand, die eenigen {maak voor Wysgeeri- ge Weetenfchappen bezat, en Engeland bezagt, of hy werd PRINGLE aangepreezen „ en onderhieldt de gemaakte kennis. Daarenboven hadt hy briefwisfeling met veele Wysgeeren en Geneeskundigen van den eerften rang, die hy nimmer ge- zien hadt. Daar dit het Character „en deeze de Voortreflykheid was, van JOHN PRINGLE, verdiende hy onder de Gedenkwaardi- ge Perfoonen, in de Abtdy van West-minfter , gerekend te worden. Overeenkomftig hier mede , heeft men , onder het opzigt en op kosten van zyn Neef en Erfgenaam , een Ge- denkteken te zyner Eere opgeet, Mr. NOLLEKENs heeft het vervaardigd , ep er is een Engelsch Opfchrift op ge- aatst. ` i ' Indien теп beflooten hadt, er een Latynsch ор te zet- ten, was ot een voor handen , door een Beer van den eerften {maak in dit (ruk, * geen buiten twyfel den voorrang zou géhad hebben. Wy zullen het hier plaats geeven , en dit Berigt der Leevensgevallen van het Character van PRINGLE, met dit fraaije gedagtenis-gedenkteken ‚ befluie ten. | М 5. Viri egregii JOANNIS PRINGLE Baronetti ` Quem exercitus Brittannigus Celfisfima’ Wallie Principisfa „Regina ferenisfima - Hr 542 LEEVENSGEVALLEN EN CHARACTER VAN JOHN PRINGLE, Ipfius denique Regis Majeftas Medicum fibi comprobavit. Experientisfimum, (agacem, ftrepuum: Quem, ftudiis academicis florentem , Edinburgenfes olim fui In cathedra discipline ethicæ dicata Adhuc Juvenem collozarunt : Quem poftea, state de fcientia provetum, Primum perhonorifico ornavit ргетіо, Deinde ad fummam араа fe dignitatem evexit Societas Regia Londinenfise Qualis fuerit medendi artifex , Quali rerum comprehenfione præditus , Materiam fuam multiplicem Quam fcienter explicuerit & illuftraverit Scripta Viri doftisfimi teftentur Рег Europam omnem disfeminata , Nec foris minus quam domi nota. Qua autem fide & integritate Aert, Quam veri tenax & inimicus fraudi , Quam conftans Supremi Numinis cultor, li, quibuscum vixit, Testes funto. Excesfit eviti, &c. Ee UITTREKSEL VAN EENE REIZE , DOOR DE CAPITEINS СООК, CLERKE EN GORE, NA DEN STILLEN OCEAAN, IN DE JAAREN MDCCLXXVI[ , MDCCLXXVII , MDCCLXXVIII, МОССІ ХХІХ" EN МОССІХХХ; MET DE SCHEPEN de Refolution вм Disco, ` very , OM ONTDEKKINGEN IN HET NOOR- DER HALFROND TE DOEN, (Vervolg van bl. 410.) (Geduurende Capitein соок?з overtocht ‚ na het Eiland Mangeea, hadden de twee medegenomene jonge Nieuw- Lee- ни м ih ыссы. — - та йыны ` UITTREKZEL EENER REIZE VAN САРТ. COOK , ENZ. 543 Zeelanders een hartlyk berouw over den gedaanen Gap: onmiddelyk na dat zy hun eigen Land uit het gezigt verloo- ren hadden , fcheen de Zeeziekte eene geheele wending aan hunne gedagten te geeven. Al de zorgzagtende bemoediging , hun gefchonken, betekende luttel. Zy weenden als zy al- leen of by anderen waren: en maakten van hunne klagten eene foort van. Zang, die, zo verre wy de meening der woorden konden gisfen, tot lof ftrekte van hun Land en Volk, van °t welk zy zich, vaor altoos, gefcheiden reken- ken. Zulks duurde eenige dagen, tot hunne Zeeziekte af- nam, en de hartstogten eenigzins aan ’t bedaaren geraakten. De vlaagen van klagten werden allengskens minder,en hiel- den, eindelyk , geheel en al op. Hun Land en Vrienden vergaten zy allengskens, en zy (сһеепеп zo zeer verknogt aan hunne nieuwe kennisfen , als of av onder hun gebooren waren. Het Eiland Mangeea , (door de Inboorelingen dus gehee- gen) ligt op de Zuiderbreedte van 21°. 17’. en зог". 53. Oosterlengte. Capitein соок houdt het, volgens het uiter- yk voorkomen , voor een fchoon Eiland, in (taat, om alle de noodwendigheden op te leveren; en begroot het op om- trent vyf mylen іп den omtrek. Doch hy vondt het ondoen- dyk, daar aan land te gaan, en geen ankergrond voor лупе Schepen: die gedeelten van de kust, welke hy onderzogt , waren gedekt door een ry koraal-totzen, еп, buiten dezelve in de Zee, van een onpeilbaare diepte; en een vervaarlyke branding brak met geweld tegen den oever of de rotzen daar rondsom. Е Vroeg іп den morgen , ор den дегі еп van February , zag men verfcheide Inboorelingen op een zandige plaats, al- Jen gewapend met lange Speeren en Stokken,die ze met drei- gende tekens in де lugt zwanaijden; of, gelyk anderen dit ver- klaarden , met eene uituoodigende houding. De meesten waren naakt, uitgenómen eene foort van gordel от de len- denen geflaagen, die dat gedeelte des lichaams dekte. Doch eenigen hadden een" Kleed van verfchillende kleuren, wit, geftreept of geblokt om de fchouderen gellaagen: meest al- Jen hadden zy een. witten tulband, of anderen eene foort van kegelvormige hooge müts. Zy waren taankleurig ; over эг algemeen van eene middelbaare grootte, doch rustig en aan den dikken kant naast. Ten deezen tyde, werd een kleine Canoe, met groote fpoed, uit het diepst van de kreek in Zee gebragt; één man эст zich in vervoegende, Пак van land, als ten oogmerk | eb- Su UITTREKZEL EENER REISE hebbende, om na ’t Schip te rotijen: doch zyn moed be- aweek, hy keerde terug, fchoon de Capitein te verftaan gaf, dat һу wel zou ontvangen worden: kort hier op, ging een ander by hem in de Сапое,еп zy roeiden beiden na het Schip. Zy hielden op , als fchroomende te nade- ren, tot dat omal, die hun іп het Otaheitisch aanfprak , eenigermaate huune vrees verbande. Zy kwamen toen na | genoeg, dat men ecermige koraalen en naalden , op een (buk outs gebonden , in de Canoe kon werpen. Zy fcheenen befchroomd’ om deeze dingen aan te raaken , en lagen het Пик houts by zich neder, zonder het bindzel los te maaken. Dit kon digt uit bygeloof ontftaan : want omar verhaalde ons, dat, wanneer zy zagen hoe wy hun iets ten gefchenke gaven , iets eischten voor hun zATOOA of God. Hy vroeg hun ook, misfchien ongepast genoeg, of zy ooit menfchen-vleesch aten? waar op zy ееп one- kennend antwoord.gaven ; met een houding, die veront- waardiging en afkeer aanduidde, Een hunner, MOUROOA geheeten , gevraagd hoe hy aan een lidtelten іп zyn voor- hoofd kwam? verklaarde dat dit het overblyfzel was eener wonde, bekomen іп een gevegt, met het volk van eeu Eiland , Noord-Oostwaards gelegen, " geen: hun zomtyds beftookte. Vervolgens hielden zy een touw vast, doch durfden het niet waagen aan boord te klimmen; zy vet- telden омат, dat hunne Landgenooten huu daar tegen ge- waarfchuwd , en bevolen hadden te vraagen, van waar het Schip kwam, en hoe de Schipper heette? _Mourooa was een wakker karel, doch niet zeer groot. Zyne weezenstrekken waren niet ongevallig ‚ en gyn aart fcheen daarmede volmaakt te ftrooken : waat hy maakte verfcheide grappige gebaaren, die ten teken van goedaar tigheid en geestigheid ftrekten; ook eenige andere , welke van eene ernftiger beduidenis fcheenen ; hy uitte eenige woorden met eene Godsdienftige houding, eer hy het waag de het touw aan te vatten; hiermede beval hy zich waar- fchynlyk aan de hoede ven eenige Godheid. Zyne Кеш was bykans degelfde met die der Zuidiykfte Kuropeaanen, Zyn Medgezel zag er zo wel niet uit. Beiden hadden zy zwaar recht hair, gir Zwart van kleur, op de kruin des hoofds met een (uk (toffe zamengebonden. Zy агоерей gordels , gemaakt van de Morus Papyriferu, op dezelfde wyze als de andere Eilander , in deezen Oceaan. De- zelve waren geglansd , even als die der Inwoorderen уап de Friendly Lilanden; doch de (luier om с Aoofd was wit, 5°- VAN САРТ. СООК, ENZ. 845 die, welke wy op Otaheite ontmoetten. Zy hade den eene foort van voetzoolen, om hunne voeten te bes fchutten tegen де ruwe koraalrotzen. Hunne baarden was ten lang, en de .bianenkánt hunner armen, van de hon, ders tot den elleboog ; en eenige andere lichaamsdeelen , waren geprikt of zatoosd, naar de муғе van de meest ab ke de Eilanderen in de Zuidzee. De oorlel was doors boord, of liever opgefpleeten, en wel tot zulk een leng- te, dat een hunner daar сеп mes in (tak, en het dus met zich droeg, zy deeden "et ook de koraalen in, welke wy hun gaven; die zelfde perfoon hadt twee gefleepen paarii fehulpen in éen. bosch menfchenhair ‚ los in сепи ћлепрен з om, zyn hals hangen. — — De-Canoe, in welke zy Куа» s was niet meer dan tien voeten lang en zeer nauw ; doch fterk en net gebpuwd. Op het voorfte gedeelte w: een platboord, ’t geen uititak, om het inftorten des was ters te beletten. ` Omtrent tien uuren, ging de Capitein in een Boot, om + de diepte aan °t ftrand te peilen, Hy was niet van bootd eftooken, of de twee Mannen in de Canoe roeiden na em toe, еп ор zyde gekomen гупе, ftapte MOUROOA "et in over, zonder des gevraagd te zyn, en zonder eenig marren. Terwyl men dus bezig was, om aan land te komen , Ct geen men ondoenlyk vondt , zonder gevaar te loopen om de Boot vol water te krygen, of dat dezelve aan ftuke ken ег ,) vervoegde zich een groot getal Inwoonderen op het rif, allen op de bovengemelde wyze gewapend, Jourooa , waarfchyrilyk denkende , dat dit Krygbeduidend voorkomen het landen verhinderde, beval hun heenen te gean. Naardemaal veelen zyn bevel gehoorzaamden, oor- deelden wy, dat hy ecn Man van eenig aanzien en gezag moest weezen. Zo groot was de nieuwsgierigheid” van veelen , dat zy па de Boot toe zwommen „еп onbefchroomd aan % boord zich vast hielden. ’t Viel zeer bezwaar lyk, hun jet buiten te houden, еп nog moeilyt 7 Jetten, dat zy alles, wat los lag, niet тейепате! peer zy, in *ї einde, ontdekten , dat de Boot na wederkeerde, fprongen zy "er allen af; alleen b ROOA zitten, en ging, fchoon de vrees op zyn leezen was, mede na boord. Het Vee en andere nieuwe voorwerpen deeden hem zo fterk niet aan', als men zou hebben mogen verwagten: doch hy fcheen zeer vol ongerustheid, en, wanneer het chip, 546 UITTREKZEL EENER REIZE Schip, zo als hy aan boord kwam, van land afwendde, groeide zyne ongerustheid aan. Na een kort verblyf, be- val de Capitein, dat een Boot hem landwaards zou bren- gen. Als hy de kajuit uittradt; ftronkelde hy over een der Geiten. Zyne nieuwsgierigheid kreeg op dit oogenblik de overhand op zyne vrees; у ftondt itil, bezag het Diar, en vroeg OMAI, welk ееп Vogel het was? De Boot һеш digt by de branding gebragt hebbende ‚ fprong hy in Zee, en zwom na land. Hy was "et niet aangekomen, of eene menigte zyner Landgenooten omringden hem, als brandende van еепе om te verneemen, wat hy mogt gezien heb- ben. ras de Boot wedergekeerd. was, maakte de Capi- tein 2011; om Noordwaards te ftevenen (*). ` Op den eerften April, kreeg Capitein соок een Eiland in % oog, bykans van het zelfde voorkomen , en dezelfde uit- gellrektheid, als Mangeea, еп ten zelfde tyde, ontdekte ‘men een ander, veel kleinder, over den boeg. Het eerfte , gelyk wy naderhand vernamen , werd , door de Bewoonders, Waseeo genaamd. Het ligt op de Zuiderbreedte van 20°. 1°. en Oosterlengte van 201°. 54. " Zelve fcheen een fchoon tand, uit hoogten en vlakten beftaande,en met groente van verfcheidencrlei kleuren bedekt. Den volgenden dag werden er twee Boots uitgezonden , om artkergrind en landing-plaars te zoeken. Intusfchen kwamen de Inboorelingen in Canoes de twee Schepen zien, en fchecnen geheel ontheven van de zo zigtbaare be- fchroomdheid der Mangeeaërs. Gefchenken werden weder- zyds gegeeven en ontvangen. By een deezer bezoeken, hieven de Inboorélingen, als zy digt by ’t Schip naderden, eenige toonen aan, by wyze van Choorgezangen C een Б шь (*) De Inboorelingen van Mangeea groeten, even als de Nieuw-Zeelanders, de Vreemdelingen, door de neuzen tegen elkander te voegen: zy doen ‘er nogthans by, het vatten van de band des реҳіоопѕ, die zy eenige beleefdheid willen bewv- zen, en wryven dezelve vry fterk tegen hun neus еп mond, De Inwòonders van Palaos , Nieuw Philippine, of liever van de Carojine-Eiianden „op een а апа van 1500 mylen van Mangees Belegen, hebben, volgens den Schryver der Lettres Edifiantes Ё? Curieufes, dezelfde wyze van groeten. С ’t Is opmerkenswaardig, op welke wyd van een gelegene Ytanden, deeze wyze van Vreemdelingen te ontvangen, plaats vpt. Раоил.о, die, inden Jaare 1710, van Manilla zeilde, n de Palgos-Zilanden te ontdekken, werd daar in diervoege utmost. hunner rees op,en gaf den toon by elke herhaaling. Toen zy dit gezang geëindigd hadden , kwamen zy- ор, en vroe- gen na het Opperhoofd, Naa het geeven van eenige ge- fchenken werden zy in de Kajuit, en andere aeelen van het Schip, gebragt. Eenige voorwerpen fcheenen hun met verbaasdheid te vervullen : doch op niets vestigden zy eene bepaalde aandagu Zy fchroomden naby de Koeijen en Paarden te komen $. en konden , zo °t fcheen , geen denkbeeld van deeze Dieren vormen. Maar de Schaapen en de Geiten overfchreeden de grenzen hunner denkbeel- den niet: zy gaven ons te kennen, dat zy wisten dat het Vogels waren. °t Zal bykans ongelooftyk voorkomen, dat menschlyke onkunde ooit zo groot een misflag begaan kan: dewyl Ter geene de minfte gelykheid is tusíchen ееп Schaap of Geit, en eenig Gevleugeld Dier; maar dit Volk fcheen geen kennis te hebben van eenige andere Landdie= теп, dan van Zwynen, Honden en Vogelen. De Schan- pen en Geiten konden zy zien,dat Schepzels waren , zeer verfchillende van de twee eerstgemelden; zy beflooten daar om „ даг ze tot de laatstgenoemde moesten behooren, van welke zy wisten ‚ dat eene groote verfcheidenheid van foorten is. ` Het Volk, in dien Canoe, verfchilde weinig van de Inwoonders van Mangeea. Om den hals droegen zy eeni- e cieraaden van gewasfen gemaakt. Hunne ooren waren oorboord ; doch niet gefpleeten ; de beenen waren geprikt van de knie tot de hiel, waar door het fcheen of zy eene {бог van laarzen droegen. Luitenant соке keerde , jn den naamiddag , met de twee Boots weder, en hadt dezelfde hinderpaalen, om te ankc= ren en te landen, gevonden, als te Mangeea. Doch, de- wyl de Inboorelingen zich zeer vriendelyk betaond had- den, en eene maate van misnoegen lieten blyken, als zy ontdekten dat de Scheepslieden in: hunne pooging om te landen. mislukten, was Мг. соке van denkbeeld, dat һу, met behulp van omai, die best het verzoek Ков voorftel= len, hun zou kunnen overhaalen om buiten de branding aan de Boots den voorraad te brengen, welke zy meest behoefden, inzonderheid boombladeren, tot voedzel voor * Vee. Diensvolgens werd Mr. соке ’s-anderen daags "a mor- gens ten tien uuren met drie Boots afgevaardigd om de proef te neemen. Twee der Inboorelingen , die aan boord geweest waren, vergezelden hem, еп omal ging als Tolk VI. DEEL, MENGELW, NO. 12. Pp | mes 548 ` ULITTREKZEL ERNER REIZE mede. Om alles waar te neemen, en hun den noodigen byftand te bieden, hieldt Capitein соок het zo digt aaa land als met de voorzigtigheid beftaanbaar was. Ну wist ester, dat het rif een fcheiding maakte tusíchen hem en zyne gelande Vrienden, en hun zo verre buiten zyne bee fcherming (telde „als of de halve omtrek des aardkloots tus- fchen hun beiden geweest ware, Doch de Eilanders wis ten dit waarfchynlyk zo goed niet als hy. Ínmiddels dien- den de bezoeken der Inboorelingen aan boord der Д em zyne bezorgdheid voor 2упе gelande Vrienden te ver" minderen. Eindelyk, hadt hy, kort vóór ’t ondergaan der zonne, het genoegen, dat de Boots van land faken, Aau boord gekomen, vernam hy dat Мг, сове, омат, Mr. Ane DERSON en Мг. BURNEY, alleen aan land geweest waren. Mr. ANDERSON’s befchryving. van de verrigtingen ‚ op diea dag, verdienen in °t geheel vermeld te worden.. Wy roeiden, fchryft Mr. ANDERSON , na een fmallen zandigen oever, en ankerden driehonderd voeten van het rif af, °t- geen zich. zo verre, of een weinig verder van het ftrand af, uittrekt. Verfcheide der Inboorelingen zwow- men па ons toe, Cocusnooten brengende; en омат, met hunne Landgenooten , die by ons in de Boot zaten, gaven te verftaan, dat wy. gaarne aan land gouden willen weezen, Kort darrop kwamen twee Canoes na ons toe; еп om de Eilanders te meer vertrouwen in ons te doen (ellen, be- flooten wy ongewapend heen te gaan, en het te waagen of wy wel ontvangen dan {legt behandeld zouden worden. Onze Geleiders , de beweeging der branding aandagtig gaade flaande , landden Mr. BURNEY еп ік, іе in de eer- fte Canoe zaten , behouden op het rif. Een Eilander hieldẹ elk'onzer vast, zeker met oagmerk om ons te om deríteunen in het gaan over de ruwe rotzen, tot den oe- ver, waar verfcheide anderen ons te gemoet kwamen; houdende de groene takken, уап eene foort van Mimofa, in hunne handen, en groetten Ons door hunne neuzen op de onze te zetten. Mr. GORE en омат landden met de tweede Canoe, · , Een groote menigte volks fchoolde zamen , vol van de uitgeftrekfte nieuwsgierigheid om ons te zien : en zou ons in het voortgaan verhinderd hebben, hadden niet eenigen, die met gezag bekleed fcheeneu, flagen ondef de hoop uitgedeeld, om hun ruimte te doen maaken. Wy werden gebragt па. een bau van Cocus-Palmboomen, en naderden welhaast еей aantal mannen, in twee теўеп gefchaard, met. “VAN САРТ. СООК, ENZ. 849 met knodfén gewapend ‚ Welke -zy op hunne fchouders hielden , op dezelfde wyze als. wy een fhaphaan. Naa eenigen туй wandelens tusfchen deezen, vonden wy een Perfoon , die een Opperhoofd fcheen , zittende ор den grond , met de beenen kruislings over elkander, zichzel- ven verkoelende met een driehoekigen waaijer , gemaakt van het blad eens Cocuspalmbooms, met een glad handvatzel van zwart hout, aan een der hoeken. In zyne ooren Da, ken lange fchoon roode veeren, vòorwaards uit. Doch hy hadt geen ander kenmerk of cieraad, % geen hem vn de rest des Volks onderfcheidde, {choon zy allen. met de uiterfte vaardigheid , hem gehoorzaamden. Ну hadt uit eigen aart, of nam te deezer gelegenheid , een ernst- haftig, fchoon geen (reng gelaad азап, еп wy werden vere zogt door eenige lieden, die van аапліеп fcheenen , hem „ zo als hy zat, te groeten. Wy gingen voort door de géfchaarde lieden met knod- fen, en kwamen by een tweeden Opperhoofd ; vercierd als het voorgaande, en zich desgelyks waaijende. еее Man (Пак uit ín grootte en zwaarlyvigheid, fchoon naar’ oogenfchyn miet meer dan dertig jaaren oud. Ор dezelfde wyze werden wy geleid tot een derde Opperhoofd ; hy fcheen ouder dan de twee voorigen, en, fchoon zo vet niet als de eerte, wás hy groot van ftatuur. Hy zat mede, en was opgefchikt met roode veeren ; naa hem, even als de twee andere Oppêrhoofden, gegroet "te hebben, werden door hem verzogt te gaan nederzittens wy wilden die gaarne doen, zeer vermoeid door het даап, en de groote hette, die wy uit te ftaan hadden, door dé groote menigte die ans van naby omringde. Binnen weinig minuuten kréeg het volk last zich vh daar te verwyderen; еп wy zagen; ор den а апа van negentig voeten , twintig jonge Vrouwsperfoonen , -als: de : Opper- hoofden met roode vederen opgecierd, en danfende naaf den toon van een langzaam en ernftig air, door hun alle gezongen. Wy reezen op,en gingen nader om ze te zien 3 zy voeren voort met danfen , zonder op ons eenige agt te flaan. Zy fcheenen de onderrigting te volgen van een Man, die hun voorzong, еп. te kennen gaf welk eene бе» weeging zy moesten maaken.: Zy veranderden niet van plaats, gelyk wy in °t danfen doen: en, fchoon haare’ voeten niet in rust waren, beftond de beweeging meer in. _ het -zeer vaardig beweegen haarer vingeren; ten zelfden ty- de hielden zy de handen eenigzins voorwaards geftrekt , | | Рр a dize 550 UITTREKZEL ERNER REIZE digt by het aangezigt, en klapten ze nu en dan eens 22- men. Haare beweegingen en toonen (temden dermaate za- men, dat zy allen blyk gaven уап wel op de zang- en danskunst afgerigt te weezen, en, naar allen fchyn, waren zy tot deeze plegtigheid afgezonderd : naardemaal weinigen, van die wy onder de menigte zagen, deeze Dans- en geresfen in fchoonheid evenaarden. Over ’t algemeen wa- ren zy eer dik dan tenger; zwart hair hing golvend langs haar hals ; het vel was olyfkleurig:. De weezenstrekken waren voller dan wy in Schoonheden verlangen, en zy ge- leeken zeer op elkander: de oogen waren git zwart , en el- ke houding was vol bevalligheid en zedigheid , eigen aan de Sexe in alle werelddeelen ; doch hier misfchien te zigt- baarder, waar de Natuur ons haare voortbrengzels in de grootfte volkomenbeid vertoonde, door gewoonte niet ver- basterd in gevoel, en door kunst niet bedwongen in de wyze om dat gevoel aan te duiden. Haar geftalte was welgemaakt, haare leden waren welgevormd : мапе, ver- mids haare Kleeding alleen beftondt in een (uk ftoffe, om den middel vastgemaakt , en nauwlyks tot de kuieën neder- hangende, konden wy by veele alle deelen zien. Deeze dans was niet geëindigd, of wy hoorden een geraas als of eenige paarden galoppeerende op ons aankwamen : omzien- de, zagen wy het Volk, met knodfen gewapend ; daar, zo als wy veronderftelden, ontbooden om оп$ te onthaa- len op het aanfchouwen van hunne wyze van vegten. Zy deeden het; de eene party zette de andere , die vlugt- Naardemaal wy oordeelden, dat de plegtigheid , om by de Opperhoofden ingeleid te worden, nu geëindigd was, begonnen wy om te zien: na Mr. GORE еп OAI, еп, fchoon de zamengevloeide hoop volks ons bykans alle be- weeging belette, ontdekten wy, dat zy aankwamen , even zeer belemmerd door het volk ‘als wy geweest waren, en op dezelfde wyze by de drie Opperhoofden ingeleid. Elk deczes wagtte een gefchenk, en Mr. core gat hun zulke dingen als hy, ten dien einde, van boord hadt mede ge- nomen. Dier op deedt hy омат, als zyn Tolk, de Op- perhoofden berigt geeven van ons oogmerk met aan land te komen : doch hy kreeg ten antwoord, dat hy. tot den volgenden dag moest wagten, еп dan hebben zou ’t geen hy behoefde. Zy fcheenen nu eenige moeite te doen om ons van elkander afgefcheiden te houden. Meer dan één uur vond VAN САРТ. СООК, ENZ. ser Ж my van myne Vrienden afgezonderd; еп тоёп ik het Opperlhoofd , waar һу ik zat, te kennen gaf j dat ik omar verlangde te fpreeken, floeg hy dit verzoek plataf. Ten zelfden tyde bemerkte ik, dat het Volk verfcheide (nuiste- ryen, die ik in myn zak had, begon te fteelen; hier over by- het Opperhoofd klaagende , regtvaardigde hy dit gedrag - 2упег Onderdaanen. Uit deeze omftandigheden begon ik te vreezen, dat 2y ten oogmerke hadden ons by hun op te houden. Zy fcheenen , in de daad , niet woest genoeg van aart, om voor de veiligheid van onze perfoonen bedugt te weezen; dan ‘het was nogthans eene kwellende gedagte, dat wy gevaar liepen om door huune nieuwsgierigheid opge- houden te worden. In deezen toeftand verzogt ik iets te mogen eeten. Zy bragten my eenige Cocusnooten , Brood- vrugt , еп eene foort van zuure pudding werd my door eene Vrouw. aangeboden. Als ik klaagde over de hette, veroorzaakt door de menigte van omítanders „hadt het Ор» perhoofd de beleefdheid om zelve my te bewaaijen, en gaf my een klein (ше van de {toffe , die hy om zyn middel ‚ geflaagen hadt. | | Mr. Burney gekomen тупае ter plaatze, waar ik my bevond, gaf ік hem myne vermoedens te kennen : en, om te beproeven of ze wel gegrond waren , poogden wy na den oever te gaans doch werden, omtrent half weg zyn- de, tegen gehouden, en bevolen ons ter plaatze , waar wy geweest waren; te vervoegen. ` Te rug gekeerd , vonden wy OMAI , die foortgelyken kommer voedde: doch hy hadt, naar zyne verbeelding, nog eene bykomende rede van be- vreesdheid: want hy hadt waargenomen, dat zy, in den grond, een gat gedolven hadden tot gen ‘oven, welke zy thans ftookten: voor dit bedryf kon hy geene andere rede bedenken, dan dat zy ons meenden ге, braaden en op te eeten , gelyk de Nieuw-Zeelanders gewoon waren met Vreemdelirigen te handelen. Ну ging zo verre dat hy het vroeg; hier op ftonden zy grootlyks verfteld , en vroegen , ор hunne beurt, of dit by ons de gewoonte was? Mr. BURNEY еп ik waren misnoegd over deeze vraag door OMAI gedaan: als die veronderftelde dat. wy iets zadanigs van hun vermoedden; en hun geheel gedrag , ten onzen opzigte ‚ geen zweemzel van zulk eene wreedheid ople- verde. r EK Op deeze wyze werden wy het grootfte gedeelte van den * dag opgehouden; nu eens te zamen, dan eens elk alleen тупае ; doch altoos omringd door eene menigte van Men- Pp 3 fchen, 553 UITTREKZEL EENER REIZE fchen, die, niet voldaan met ons te bekyken:, dikwyis vet- zogten, dat wy "teen en ander deel onzer leden zouden ontblooten; het gezigt/hier van baarde doorgaans een al- gemeen gemompel van verwondering. Zy lieten, hy die gelegenheden, nier па, am өрге zakken te befteelen , ein- delyk nam een hunner een kleine Bajonet van Mr. Gorg, die in een fchede op zyne zyde hing. Men maakte dit het Opperhoofd ‘bekend , die voorgaf, eenige perfoonen af te vaardigen, om het. verloorene te zoekén. Doch, naar ` alle waarfchynlykheid, hielp hy den dief; want kort daar op werd OMAI, op dezelfde wyze, een dolk ontvreemd, {сһооп hy dien тег terftond miste. | Of zy eenige tekens van misnoegen in ons befpeurden , of dat ту, uit eigen beweeging, hunne zinnebeelden van Vriendfchap herhaalden, als wy ons verlangen om heen te ‚gaan, te kennen gaven , Кап ik niet zeggen: maar ay brag- ten ons toen eenige. groene takken, en de enden in den rond fteekende ; verzogten zy „бас wy,zittende, die zou- ‚деп vasthouden. Op myn aanftaan om te vertrekken, ga- ven zy te kennen,dat wy moesten vertoeven „еп met hun eeten. Kort daar op, zagen wy een jong Zwyn па den oven: brengen, die gereed gemaakt en geftookt was: dit deeds de vrees уап oMAr, van ‘er zelve іп geftooken te zullen worden, wyken: en ons denken, dat het tot ons onthaal zou dienen. Het Opperhoofd beloofde ook eenig volk te. zullen zenden, om woedzel voor ons Vee te be gorgens’ doch het was nist, voor laat іп den namiddag, dat wy hun met een weinig na onze Booten zagen toe- ‘Ondertusfchen beftonde Mr. Bevindende, dat het eenige middel, om eege betere be- jegening te ontmoeten, beftondt in volflaagene onderwer- ping aa} hun wil te toohen,.gingen wy weder na de plaats, door ons: verlaatep. Zy beloofden ons nu, dat wy ееп. Canoe zouden krygen, от ons'na onze Boots te btengen „na dat wy de maaltyd , voor ons. gereed gemaakt, genuttigd hadden. | С Dienbvolgens deedt het tweede Opperhoofd., hier boven befehreeven, zichzelven gezet hebbende op: een: laagen breeden (toel, van: zwartastig: bard hout, redelyk glad ge- maakt, by zich nederzitten ; de menigte beveelende, есп ruimen kring, rondsom ons te fluiten. "Er werd eene groo- te menigte Cocus-nooten adngebragt; en, kort daar ор, eene’ genoegzaame voorraad toegemaakte Weegbreebladen „ om twaalf рехоопеп te voeden. Een tuk van ‘het. jonge gebraaden Zwyn werd .уоог een ieder onzer .gezet, en avy werden verzogt hier: van te еегёп. De: vermoeienis van dien dág verzwakte onzen eetlust; еп, fchoon wy icts gebruikten, om hun genoegen te geeven, was het zonder onszelven te voldoen.. : : 7 к ‚‚ Vermids de zon ег. ter kimme daalde, verklaarden wy, dat het onze tyd was om: па bootd te gaan. Dit ftemden zy toe: en zonden {trandwaards het overfehot der gereed- gemaakte fpyze, op dat wy dezelve na °t Schip zouden medenéensen. „Wy vonden een Canoe gereen ,.om ons na опе Boots te brengen; °t geen ае Inboorelingen deeden met dezelfde voorzigtigheids. als toen zy ons afhaatden. Zy voere aan de Boots, imet.den verzamelden voorratd van de gezegde fpyze. Wy roeiden па de Schepen, zeer wel іп onzen:fchik, dat wy ons verlost vonden uit de handen. van zo.lastige Meesters. ‚7 ‚о, Wy hebben gezien hoe ostar deeze landing bywoonde, als Tolk vas, г. GORE, еп misfchieir was @іс de ‘cenige dienst niet; welken hy deezen dag verrigtee. ` De Inboo- relingen deeden. hem eehe menigte van vraagen ; betreffen- de ons Volk, anze Schepen; ons Land, en de: Wape- nen, by ons in gebruik : en, volgens het Мегас door ` ‘hem deswegen aan Capitein ‘cook gedaan, waren: ғупе antwoordden zeer vergrootend geweest. Өй and. vertelde hy hun, hadt Schepen zo groot als hun Eiland ; aan derzel- ver boord waren Oorlogsyerkruigen a (dus befchreef hv Р 4 ons 554 UITTREKZEL ERNER REIZE ons Gefchut) zo wyd, dat verfcheide perfoonen "er in konden zitten; en dat één derzelven genoeg was, om met één fchot, he geheele Eiland te verdelgen. Dit deede hun vraagen na die werktuigen, aan de Schepen van Ca- pitein соок. Hy zeide, dat, fchoon ze klein waren , in vergelyking met de van hem befchreevene, zy nogthans , hoe klein ook, zeer gemaklyk, van dien afltand , op wel- ke zich de Schepen van Trond bevonden, het Eiland kom den verwoesten, en alle zielen op °t zelve dooden. Zy vroegen, op welk eene wyze dit kon gefchieden. Omar verklaarde dit zo goed als hem mogelyk was. Gelukkig hadt hy eenige kardoefen in zyn zak. Deeze haalde hy - теп voorfchyn; de kogels en het buskruid , om dezelve af te fchieten, werden vertoond, en om het gebrekkige zy- ner befchryvinge aan te vullen, bediende hy zich van de zinnen der aanfchouweren. De menigte was, gelyk boven vermeld is, in een wyden ronden kring geplaatst, Zulks verleende омлї een bekwaam tooneel , om zyn (ре! te “vertoonen. Їп ’t milden van dien kring, fchikte омат de kleine hoeveelheid van .Patroonen op den grond , en ftak ze aan met een (tuk houts uit den oven, De fíchie- lyke opbranding , de luide flag , de gemengde rook en vlam, vervulde de geheele Vergadering met verbaasdheid. De Wateooërs . Iden niet langer aan het vervaarivk vermogen onzer wapenen, en Поереп toen geloof, aan аЬ les wat omar gezegd hadt. 