VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
naar de wyze der Griekfehe Kerke. Dezelve werd daar aller, eerst vastgefteld door woLODIMER, in den Jaare 987. Onder de Re- geering van Czaar FEDOR IWANOWITZ , werden de Metropolitaanen van Rusland geördend , door de Patriarchen van Conffantinopolé, Jeremias , Patriarch van Conffantinopole kwam, in den Jaare 1588, te Moskow, en wyde jop Patriarch van geheel Rusland, 7ints dee: zen tyd werden de Patriarchen van Rusland, door de Bisfchoppen van het eigen Land ingewyd;dan , volgens sTRAHLEMBERG , ontvingen zy nog de bevestiging van den Con/fantinopolitaanfchen Patriarch , tot den tyd van den Patriarch NICON, die de eere dit juk van on- derwerping affchudde. , . P Voornaamiyk verfchilt de, Griekfche Kerk van de Roomfche in de volgende ftukken, De Grieken bedienen den Doop by indompeling „ de Roomfcben by befprenging de laatften vieren het Avondmaal met ongereezen „de eerften met gereezen Brood ,en houden ’t ook onder de beide Tekenen. De Roomfchen gelooven, dat de Heilige Geest van den Vader en. den: Zoon voortkomt, de Rus/en dat de Heilige Geest van den Vader door den Zoon uitgaat. De ziftery der fchool- » fche Godgeleerdheid heeft, tusfchen deeze twee Stellingen , een groot verfchiil gemaakt , waar uit veele twisten gereezen zyn. Des niettegen- Staande bebben verfcheide der Kerkvaderen dikmaals beide deeze. preekwyzen gebezigd. In de Kerk van Reme wordt de Paus, vol: gens 't-Gadlyk Regt, voor den eerften Bisfchop erkend, en is als zodanig het middelpunt van de Eenigheid der Kerke. De Rusfen Remmen "e Pausfen oppermagt niet toe 5 en in hunne Catechismus Veroordeslen zy her gevoelen der Roomschgezinden wegens bet Va- Bern ge. gek ` REIST gevuur; miar zy gelooven , dat de zodanigen, dié in zonden Gergen, giet altoos verdoemd zyn; doch zelf van de grootfte misdaaden kun- pen ontheven worden , door de gebeden en aalmoesfen voor de dooden gedaan. Deeze Catechismus dringt zeer fterk op het geeven van liefdegaven aan de Kerk, om in de andere Wereld gelukkig te worden. Door middel deezer Leere verrykte de Rusfijche Geestlyke beid zich zeer, toen de yver der eerfte Christenen nog blaakte, Czaar Peter de I fchafte de Patriarchen in Rusland af, en frelde, Sn den Jaare 1719, een fteeds duurend Synode in hunne plaats. Dit beftaat uit een Voordicter, eene bediening, welke de Czaar voor zich zelven behieldt; een Onder - Voorzitter, welk ampt een Aard- bisfchop waarneemt; zes Raadslieden , die Bisfchoppen zyn; en zes Archimandriten of Abren. De Synode is gehouden alle zaaken van gewigt dan den Keizer in den Raad voor te ftellen, werwaards zy zich in een lichaam vervoegen ; en kun plaats neemen beneden de Raadsheeren, De Rusfifche Geestlykbesd is in twee rangen verdeeld, Monniken naamlyk en Reguliere Priesters. Alle de Monniken in Rusland zya van de Orde van St. Bafilius , wiens inftellingen zy volgen, Zy lee- ven in gemeenfchap. Het itaat hun niet vry vleesch te eeten, èn dus leeven zy geheel van visch, eijeren en melkfpyzen, Dan deeze foort van fpyzen moeten zy dok lasten aan in de Vasten, en een geheel Jaar door op Maandag, Woensdag en Saturdag. | De hoogfte rang der Geestlykheid, beftaamde air Aardsbisfchop- pen „Bisfchoppen , en Archimandriten of Abten, wordt uit de Me, niken gekoozen ; zo dat zy allen gehouden zyn den Regel der Orde vim St, Bafilius te volgen, Maar de Archimandriten zyn de eenige dader de hooge Kerklyke Perfoonen „die in Getneenfchappen leeven, welke alle aan de Aardsbisfchoppen en Bisfchoppen onderworpen Sen, — De Priesters kunnen de waardigheden van hoogere Geeste - Iyken niet bekleeden 3 zy zyn allen getrouwd, Zy moeten eene Maagd trouwen voor dat ze gewyd worden ; maar mogen de Mis siet ‘doen , wanneer zy "e hagts te vooren met hunne Vrouwe gemetr Schap gehad hebben. Als zy Weduwnaars wordef, en hunne Kinders iiet langer kunnen onderhouden, treeden zy doorgaans in de Orde der Monniken, l Al de rykdom der Rusfifche Geestiykbeid is verdeeld onder de ‘Bisfchoppen en Monniken. ‚ De Bisfohoppen worden door het Synode benoemd; doch de be- gtoeming. moet van ’s Lands Overheid de bekragtiging ontvangen. De Bisfthoppen: begeeven de Abdyen, en alie de Ampren der age Geestlyken ; zy kunnen, zo wel als de Abten, worden afgezet, en hangen te eenemaal van "e Bisfchops welgevallen af. Deeze verre gtande ondergefchiktheid geeft den Bisfchoppen te veel magts ovet de mindere Geestlykheid : de Monniken ep Priesters zyh ver hooger gen. te merken , danals zo veele flagven, On VAN DEN GODSDIENST. DER RUSSEN, 878 Ogkunde , Dronkenfehap en Wellust zyn de heetfchende gebreken onder de Geestiyken in Rusland. De Bisfchoppen en Priesters zyn min dan de overigen aan de Vroutven overgegeeven ; de eerften ui hoofde huns ouderdoms , de laatftken om dat zy Wyven hebben; doch zy gaan zich zo veel te meer in den drank te buiten. Zy maaken hun wyn uit planten, eenige droogeryen en brandewyn, Zy hebben Bier, en eene foort van Mede, voornaamiyk beftaande uit bet vogt,'twelk in den beginne des Zomers uit den Berkenboom zypert. Hun meest geliefde drank is Brandewyn, en nog een drank , den zy Crematum noemen, en zo fterk is, dat ik, voor de eerfte. mal daar van drinkende, dagt fterkwater gedronken te hebben: het tok dermaate in myn mond dat ik niet (preeken kon noch fpuwen 3 ik befloot terftond noit weder Crematum te drinken. | Een der Kerkvoogden, in andere opzigten , een aangenaam Mar, verzogt my zyne Boekery te gaan zien, en wees my terftond den weg derwaards. Ik volgde hem, zeer nieuwsgierig om te weeten , welke Boeken hy hadt, hy bragt my in een gebouw te midden van den tuin opgeregt, Wy kwamen in eene zeer nette en welverlichte gaandery , verfcheide nisfen, vaneen voet vierkant , waren in de wand gemaakt, De Kerkvoogd opende de deurtjes van dezelve , en îk zag dat "er vaatjes in tonden, Deeze vaatjes , met veelerlei fterke dran- ken gevuld, en met ys omzet, maakten de Boekery uit, Hy hadt een zeer vermaakiyk kamertje boven deeze foort van Yskelder gebouwd, Ik heb in gezelfchap Priesters, doch inzonderheid Monniken , zo dronken gezien, dat ze weg gebragt ‘moesten worden; ieder deftig Mensch moest zich fchaamen over hunne gebaaren en gefprekken, Men ontmoet dikwyls Geestlyken op (ag, die niet in ftaat zyn om na bun huis te wandelen,. Niemand hebbe ‚nogthans , uit deeze flegte ftashjes , het denkbeeld van de geheele Rusfifche Geesthykheid op te maaken. Op myne reize heb ik bekwaame Kerklyken aangetroffen , en onopfpraaklyk van zeden ; hier onder moet ik eenige Archimandriten en Priesters van Tobolsky tellen, aan welken de Aardsbisfthop een slieruitfteekendst voorbeeld in dit opzigt gaf. Deeze Kerkvoogd hade niet veel kennis van zaken , dan die zyn Ampt rechtftreeks betroffen; maar om zyn ze- delyk chars&er geheel te volmaaken , fcheen "er alleen aan te ont breeken, een berer geregelde yver. ` De Rusffche Adel neemt noit het Priesteriyk kleed aan ‚zo det e geen middelftast gevonden wordt in het lichaam der Geestiykheid , geheel zamengefteld uit Lieden van gemeene afkomst, of uit kinde» ren der Priestereu „die dikmêals de ongebondenfte zyn: weshalven de Onkunde en de verdorvenheid der Geestiyken in Rusland natuurlyk daar uit voortvleeien, dat zy geene beginzels*van opvoeding.ont- vangen hebben. Hun magt was alleen gevaarlyk in den tyd der eerfte Kerke; dewy! zy zoen een berer zamen gevoegd lichaim uitmaakten , en ber geheele Volk toen vervuld was met yyer, dien men tegen- woordig nergens agstreft dan onger de laagfte foort des Volks. Tee H A l 278 ` CL SWERIGD 0 GE Het gemeene Volk-is tot geestdryvens :toe ` ingenomen met -den Griekfchen Godsdienst. . En deeze verregaande ‘ingenomenheid ver- meerdert, naar maate men verder van de Hoofdftad verwydert; doch dit eigenfte Volk is zo'weinig bedreeven in den Godsdienst , dat het zich verbeelde , alle de pligten daar van waar te neemen ; wanneer zy eenige uitwendige plegtigheden onderhouden , en boven al de. Vasten met de grootfte ftriktheid vieren. Wat:het overige bereft, teeven zy ongebonden en pleegen allertei misdryven. De Zedelykheid is min te vinden onder de Rusfen, dan onder hunne Meiden/che na. buuren. De denkbeelden der Rusf/en wegens den Chrissiyken Gods dienst zyn zo zeldzaam , dat het fchynt of die Godsdienst , uit eigen aart zo wel gefchikt, om de goede orde en het geluk der zamenlee vinge hervoort te brengen , enkel geftrekt hebbe om dit Volk fnoc- der en boozer te maaken. Een Moordenaar ; gevangen , veroordeeld, en in zyn te regtftelling ondervraagd zynde, of hy de Vasten we gehouden hadt, ftondt op die vraage zo verbaasd als de opregtfie Mensch zou gedaan hebben , indien men zyne .eerlylsheid :hadt in twyfel getrokken: by antwoordde terftond mec veel hevigheid, dat hy niet flegt genoeg was om de pligten van zynen Godsdienst te ver- waarloozen. Deeze Man was, egter, het hoofd eener bende Soot, rooveren , en wanneer zy eenige reizigers aantroffen ,ftondt hy gereed- lyk al den.buit af aan zyne medemakkers, indien zy hem deeze ot gelukkige flagtoffers leevend overleverden. Hy kleedde ze eerst uit, en bondt ze, zonder zich deb kunne te bekreunen, naakt «aan een boom; opende de borst digeby het hart, en zoop het bloed, ' Hy betuigde groot vermaak te vinden in het zien wringen en draaijen dier elendigen. Dit geval, fchoon het bykans ongelooflyk {chyne, is my door eenige Rus/en verhaald. ` Voorbeelden van zo fchriklyk eene natuur ontmoet men zelden in Rusland: Ik heb dit alleen op- gehaald om te toonen dat, in dir Land, "er min zorg. gedraagen wordt ‚om de zeden des Volks door den Godsdienst te vormen , dan om hun te verpligten tot het waarneemen: van zekere. plegtigheden , die de zeden der menfchen niet altoos verbeteren = `: Men heeft in Rusland weinig Scheuringen in de Griekfche Kerke ‘gehad , °t geen men mogelyk aan de onkunde der Geestlykheid moet toefchryven. De Aanhang der. Razholnikd is. de oänige, die, zints de Twaalfde Eeuwe , tot deezen tyd'toe , heeft Gand gehouden. Deeze Scheurmaakers hebben noch Priesters, noch Kerkesi, zy houden hunne Vergaderingen in gemeene huizen. : Zy leeven vreedzaam „ als. Droe. ders, in hunne vlekken of buurten, en vetmyden alle gemeesfchap met de Rusfen, wier bedorven zeden hunne „Maatíchappy' zeiden ontrusten. Zy zyn zeer onkundig, en houden ber vo eene groots zonde driemaalen Aallelujach te herhaalen „waarom zy “took maat twee keeren doen. . De Bisfchoppen vaw Raslond geeven den: zegen met den voorften en middelften vinger ; maar de Ragho/niki wijlen dat die alleen met drie andere. vingeren moer uigefpraoken worden: Zy gouden-niet dulden dat-cep. Priester , die Brandewyn gedronkei bad» Le VAN DEN GODSDIENST: DER RUSSEN, 223. den Doop bediende. De wreede vervolgingen , welke zy-van-de Rys- fen hebben moeten lyden, hebben hun tot dien tap van dweepery opgevoerd , dat zy het geoorlofd houden zich zelven , uit liefde tot aus CHRISTUS, te dooden: volgens dit beginzel hebben zy ‚ten tyde van vervolginge ‚in één huis vergaderd. zynde, daar in den brand ge- ftooken , wanneer, zy deerlyk:in de vlammen omkwamen. Ik werd te Fopolsky van de. waarheid dier gebeurtenisfe , door de Heeren VOLTAIRE en STRAHLEMBERG. verhaald , verzekerd, en ftond. verbaasd , dat de Geestlykheid , daar door niet tot zagter maaregelen in het bandhgyen van den Godsdienst gebragt wierd.. Goedertieren- beid wordt owersl in het Ewangelie aangepreezen; en onze heilige. Godsdienst is niet van eenen dwingelandfchen of wreeden aart; komt alleszins overeen met de zedelyke en undige westen ; leeraart ons onze Broeders te beminnen als Kinders van denzelfden son , en maakt ons waare Christenen , en teffens goede leden van den Burgerftaat. Meer dan honderd duizend Huisgezinuen zyn door de Vervolging ` uit Rusland gedrgeven „en hebben hunne toevlugt genomen tot de Tartaaren - de dood vyanden der Rus/en. De overgebleevene’Huise gezinnen diens Aanhangs zyn hardpekkiger geworden ,;en eren de zodanigen , die in de pynigingen. omkwamen als-Martelears. Zekere Vrouw inzonderheid , (want de Dweepery fchynt by die Sexe het hoogst'te ryzen , ) praalt onder de Heiligen van deezen Aanhang boe ven aan. Befchuldigd 7ynde.dat zy hes teken van het Kruis met drie, vingeren maakte, werd zy tot den dood vergordeeld, en terwyl men haar. na de firáfplaats voerde, volhardde zy mer het Valk van haare faprt aan te zetten, om flandvastig by het geloof hunner Voorvaderen te blyven volharden ; en , niettegenftaande zy geduurig (lagen kreeg, hief. zy fteeds de handen ten hemel , en maakte mert drie vingeren het, teken van het Kruis. , WM `. Czaar PETER de I gaf de uitdruklykfte. bevele dat de Aanhang der Razboiniki niet moest vervolgd werden , en maakte „door. eenige. weinige voorbeelden van ftrengheid , de Kerkvoogden tot waare. Christenen en goede Burgess, Naa aynen. dood namen de vervolgin= gen, onder zyne Opvolgers , weder eenen aanvang. -a E Ik fprak zomtyds met den Aardsbisfchop en de Abten over deezen Ongelukkigen Aanhang. Op zekeren tyd vroeg ìk een hunner, boer. tende, of deeze Scheurmaakers , die flegts twee maalen Maljelujach zeiden, in de Hel of in het Vagevuur. zouden komen; want dat ze in. den Hemel niet zouden geraaken was buiten gefchil ? fly gloeide van toom, en zyne, dreigende oogen, gaven genoeg te kennen wat ant- woord ik zou bekomen. „ Wy hebben , /priak by , geen Vagevuur als in uwe. Rgomfche Kerk, zy worden volftrekt verdoemd” ! Hy kon van gramfchap niet meer fpreeken , en {choon hy, in andere opzigzen. een goed Man,en uit, den aart genegen was de elendigen te- helpen , zou, hy het mogelyk voor een verdienstlyk werk gehouden hebben, indien, by my op dat eigen oogenblik hadt kunnen vernietigen. : - Onder de Heiligen in Rus/and G naast At, JVicolgas , St. Andries, | e l ie 474 , WI K die, wáar op zy lèr meeste vérrrouwen fellen. Zyhe eerkieëgn zy te Novogorod. De Priesters zeggen , dat, wanneer de Griekfthe en de Reomfche Kerken van elkander fcheidden, deeze Heilig ter zee van Rome ging en zich {cheep gaf op een Moolenfieen. Zyn riem wa een riet ‚’t welk verfteende op `t oogenblik als de Moolenfteen in be- weeging geraakte. Zyn goed kwam hem naa in eene foort van Koffer, die mede op de wateren dobberde , hier in waren, nasr ’t gevoelen des Aardsbisfchops van Zodolsky , eenige cieraaden der Kerke. Deezd groote Jeke Heilig landde, ten laadtte, naa eenen langen tog; ‚we ogorod aan, waar zyn Koffer eenige dagen naa hem kwam. Hy bood toen een Visfer iets san voor den eerften trek , deeze , met het danbod wel in zyn fchik, flogg den koop toe; dech waneer hy, in ftede van Visch, een Koffeg `t net zag, merkte be dien voor den Zanen aan, Cn, nas veelvuldige twistredenen, wetd de zaak voor ‘t Geregt gebragt. De Heilig gaf, ten bewyze dat de Koffer hem toe kwam, eene Je van de goederen daar in begreepen 3 deeze by het Openen , daar in gevonden wordende , werd de Koffer hem toegewee: zen. St. Andries ging te Novogorod woonen, waar hy (Get, en de eer van een Heilig verkreeg. Naar de vertelling der Rus/en worden 2yne overblyfzels, de Moolenfteen, en de Koffer, nog te gemeldet plaatze gevonden , en doen, e zints dien tyd , wondereris weshalven het Volk van alie kanten derwaards komt vloeiem om bedevaarten te doen, — Ik zag te Parys een Archimandriet , die zich ten vollen verzekerd hieldt van de waarheid van alle deeze gebeurtenisfen. Eens verzogt ik den Aardsblefchop van Zobokky, dat hy my de Rusfifche Heiligen wilde optellen :hy noemde "er flegts weinigen op» ‘er byvoegende: „ dat de flegte gewoonte om geld na Rome te zen den , om Heiligen te maaken, by hun niet in gebruik was; en dat men, ih Rusland, de zodanigen voor Heiligen erkende, die het Synode daar voor verklaard, en de Keizerin die verkisaring bekragtigd hadt. Zo dikmaals ik by dien Kerkvoogd was, wilde hy met my over den Godsdienst fpreeken, en byzonder van den Paus, Hy oordeelde het zeer vreemd, dat zyne Heiligheid het Sacrament ontving , zittende in denen Armftoel. Ik ontkende dit eerst; doch wanneer hy "er. op aat- drong , verklaarende, dat een Rus het gezien hadt by de inwyding van den laatften Paus, verzekerde ik hem, om in geen langer gefcbit te aken, dat de Paus kreupel was. Deeze Aardsbisfchop hadt zo weinig zin in de Starrekunde als gee pegenheid voor den Paus, Op het hooren fpreeken vande boweoging , ER VAN DEN GODEDWEDET: DER RUSSEN. 275 .. des Asidkioots, werd hy altoos gramftoorig. Hy taalde datt tegen plaatzen der Heilige Schrift aan, welke hy voorgaf uit de Brieven van deg H. Panlíss te ontleenen , fchoon ilk noit eenige uitdrukking in de Schriften van dien Apostel cntmoette , welke de beweeging der Aarde rondsom de Zon tegenfpreekt. Ik bragt daar op echige Starrekundige waarheden in °t midden; meer, oppen deeze onderwerpen, was de Kerkvoogd altoos een Ketter, Schoon de Priesters in Resland , door hanne, onkunde onbekwaam zyn om anderen tot hunne belydenis over te halen, hebben zy , nogthans, de dwaasheid , om elk een te willen bekeeren. By een dier Kerkvoogder ter maaktyd zynde , kreeg hy het , naa ryklyk gedronken te hebben, in den zin om myn- Knegt, die Lursbersch wis, en my voor Kok en Tolk diende, fchoon in beide opzigten zeer gemeen , tot het omhetzen van de Leer der Griekfohe Kerke te béweegen. Zo. rs de Kerkvoogd zyne aanfprask geelidigd hade, antwoordde de Knegt, die dit euvel opnam, „ dateen Zutberaan ruim Zo goed was ds een Scheurmaaker”. De Ketkvoogd greep terflond na een tafel- bord ‚en zou dit den Ketter nat hoofd gefmeeten hebben , indier ik niet was tusfchen beiden gekomen, hem tevens verltinareride , hoe ik noit in de Schriftuur geleezen hadt, dat de Apostels gewoon waren de lieden den hals te breeken, om dus burne zaligheid te bewêtken. Ik Zondt miyn Knegt weg om te eeten, eñ eenige glaasjés maakten ous in °t kort weder, goede Vrienden. - ' De Kerken in het Awsfisch Ryk zyn flegt gebouwd, doorgaans vry duister en gering verclerd, Men heeft ‘er wel veet Schilderyen in „ doch zy orkbreeken tekenitig en kleur: ze zeg alle boven elkander geplaatst tegen den wand der Kerke., Het Koor is in °t midder , gelyk in de tneeste orer Kerken; doch met dit onderfcheid , dét alle de Plegtigheden , binten het Koor veier, miet voor aller oog gefchiedert. Dit is eene gebeiligde plaats in welke de Priesters alleen ingdan; de deur is doorgaans gelloosen, én worde flegts voor wéinig minuuten geopend, of om den zegen te geeven, of eenigen anderen ptegtigen dienst te verrigten , of by ket doen van groote plegrigheden, die- buiten het Koor gefchieden. DO ' Te dier gelegenheden wordt de Aardsbisfthop voorgegdin door zyne Kerkiyken , wier kleeding vry gtootsch is. Hun hair'en baafd los hangende , geeft hun een eetwaardîg voorkomen. Zy fthikken zich in de nauwkeurige orde , en met de diepfte ftilzwrygenheid, in een kalven cirkel aan: elke zyde van de deursen fchynen geheel e ai gét - de plegtigheid itigenomen. Eindelyk verfthynr de Asrdsbisfchop in °t midden zyner Geestiykheid, met den myter op °t hoofd en den ftaf inde hand, Zomtyds heeft hy geen dier beide tekenen vari waardig. heid, mear den kandelaar gier drie armen In de hand, vereièrd met Waschkaarsfen , ef met Overblyfzels béhángen, en geeft daar mede den zegen. Deeze ftaatiykheid is zo oritzaglyk voor het volk, dat, indien "er de minfte opfchuddisg in de Kerk is, gelykt zulks menig masl jn de Rus/ifcbe Kerken gebeurt, alies fil wordt, zo ras de deu. TER H \ s76 ` .. BERTET.: - J ren open gean; en-de vergaderde Gemeente wagt , met den diepften gerbied, op het gezigt dat hun maar zelden ten deel valt. In de openbaare Plegtigheden der Griekf/che Kerke „beftaat de dienst voornaamtyk in de Bedryven , deeze hebben eenen grooten invloed op het Volk ; doch zy worden belechiyk als men ze verhaalt Ik heb de plegtigheid van het Heilig Avondmaal bygewoond. Apostel Petrus werd verbeeldt door een dikke verte Monnik , die misfchien aan deeze plegtigheden zo weinig gewoon was als hy dom en zot fcheen. De Aardsbisfchop daar en tegen hadt eene zeer goede houding , en eene leevendigkeid welke zynen yver kragtig uitdrukte, De voeten van Elf Monniken gewasfen hebbende, vervoegde hy zig tot den H. Petrus. Terftond rees er een hevig verfchil „’t welk ik niet kon verftaan „de. wyl de Kerkveogd aan een zyfter mouwen een vierkant {tuk ftofs hadt hangen , met bellen omzet, die een groot geluid maakten. Maar men kon ligt bemerken, uit de verlegenheid en het neerflagtig gezigt van den Monnik, die Petrus verbeeldde, dat hy niet zeer op het twistre: denen was afgerigt. Hy geraakte eindelyk geheel van ’t ftuk af „door dien de omftaaders in lachen uitborften; om dit te ftuiten waren zy genoodzaakt zyne voeten fchielyk te „waafen „de Aardsbisfchop deedt een Vertopg over de Nederigheid, en ging weg. - Kinders van vyf of zes maanden worden, in de Griek/che Kerk, aan de cafel des Avondmaals gebragt. Ik zag hier van een voorbeeld te Tobolsky ; een klein Kind werd uit den flaap opgenamen „om deeze plegtigheid by te woonen ; het gaf , doot fchreeuwen , duidelyk genoeg te kennen, dat het liever daar van wilde verfchoond gebleeven zyn; dan, desniettegenftaande gaven zy aan ’t zelve het Bondteken; doch het zweeg niet voor dat de Moeder het liet zuigen. - Paaschdag is in Rusland een dag van bezoek, gelyk de Nieuw- jaarsdag in Frankryk. Door myne onkunde van de gewoonten des Lands ergerde ik, tegen myn wil, eenige Rusfen. "o Morgens be zig zyude mat eenige Starrekundige uicrekeningen, bemerkte ik niet dat ‘er een Rus in myne kamer kwam, Om my niet te ftooren, zo ik vermoed, hadt hy zich naast myevervoegd; doch ongelukkig voor ons beiden: want fchielyk opftaande om myn kamer over te wandelen ,-ftieten wy zo fterk tegen elkander aan, dat hy agter over op den vloer taimelde,en ik op een koffer neer kwam. Schoon ik even ‚zeer verfteld ftondt over dien val als verwonderd dat ik een vreemdeling in myne kamer zag, rees ik op om hem vergiffenis te vraagen. Ik {trekte myn hand uit kem verzoekende te gaan zitten; hy bood my zyne hand mede aan, en gaf my te gelyk een Ei over. Dit maakte my verlegen, daar ik nog niet ten vollen: van mya val „bekomen was ; daarenboven wist ik niet wat hem. te antwoorden: want hy praatte tegen my al dien tyd als tegen iemand , die zyne fpraake verftondt. Ik boog my geftadig en poogde hem. door al- lerlei tekenen te beduiden, hoe zeer ik hem verpligt was voor zya beleefdheid , tot hy in °t einde met blykbaar misnoegen vertrok. Ik zou weder aan myn werk gaan, wanneer een andere Rus jamas . e: VAN DEN GODSDIENST -.BER RUSSEN. 277 die, door zyrt: waggelenden gang, duidelyk toonde dat de Vasten vit was, Hy kwam na my toe-om my-te omhelzen ; doch daar hy fterk ne Brandewyn ftonk, zogt ik de uitademing zyns wonds te ontwy- ken , maar dit was ondoenlyk: Deeze Man gaf my desgelyks een Ei oves, Hier op begon ik genoeg van, deeze gewoonte te begry- pen, om hem het Ei zo even van den ander ontvangen, weder aan te bieden. Hy fcheen, egter, niet voldaan , en. verliet my. Wat my zelve betreft ik vond zo weinig (maak in deeze twee bezoe- ken, dat ik terftond myne deur toefloot , om de komst van een derden te beleren, en floeg er twee {pykers in dewyl ik geen grendels hadt, — Weinig waren daar naa bemerkte ik dat dit een dag van Bezoek en Pligtpleeging was. De Mannen gaan "e morgens na elkanders huis, en zeggen , daar in treedende „jesus CHRISTUS is opgeftaan , ” het ante woord is „ Ja, hy is opgeftaan,” Hier op omhelzen zy elkander , gee- ven elk den ander Eieren, en drinken een goeden teug Brandewyn. Vermids ik my niet naar alle deeze gebruiken gefchikt hadt, bemerkte ik waarom de Kalen, die my dien morgen een bezoek gegeeven had- den, niet wel voldaan waren. Het moeide my te meer; daar ik hun met eenige glafen Brandewyn zeer te vrede zou hebben laaten vertrek- ken. Behalven dit, was ik zeer oplettend om my naar de gewoonten des Lands te {chikken, zonder-welke weorzorge iemand zich by elk aanftootlyk ; maakt. | i o De mamiddag wordt befteedt in de Vrouwen te bezoeken, die ook bezoeken by elkander afleggen, De Mannen vergezellen haar doorgaans. Zy fcheppen op deezen dag een groot vermaak in dit uitgaan , daar zy op andere. ryden als aan haar huis gekluisterd zyn: de Mannen beftee- den den ganfchen dag met drinken. De kamer, in welke men de Gag- ren verwagte, is op 't (choonst- vercierd. Aan ‘t einde is eene foort van aanregtstafel. in de gedaante van een altaar, waar op de beste vaten , Schotels ` mesfen en vorken, vlesfen en kandelaars, enz. op verfcheide plankjes ffaan en jn de keurigfte orde geplaatst zyn. Int midden van 't vertrek ftaat een gedekte tafel, voorzien met lekkernyen. By ber teeden in de kamer plaatst elk zich op de banken, die rondsom de tafel ftaan , eerst de Vrouwen en daar naa de Mannen. Daar op komt de Vrouw van den huize, met de grootfte deftigheid, en kuscht, zonder een enkel woord te fpreeken, het geheele gezelfchap. Wan- neer deere pligrpleeging gedaan ís , gaan de Mannen in een ander ver- trek, en de Vrouwen worden in °t eerfte alleen gelaaten. In dit ver- trek ftaat ook een gedekte tafel met lekkernyen. De Man van den duize onthaalt zyn Gasten: in deeze kamer, terwyl de. Vrouw dit zelfe de werk-in de andere waarneemt. Eenige Reizigers hebben verhaald , dat de Vrouwen hier te Lande fterk Brandewyn zuipen; doch ik heb bet niet gezien. Zy fchonken elkander Koffy, eene foorf van flegt Bieren Thee, en fchynen van die dranken meer beleefdheidshalven dan Uit verkiezing te drinken, Het is dus niet gelegen met de Mannen, die meest allen ‚naa drie of vier bezoeken te hebben afgelegd , drone ken zyn; waat zo ras de Gasten ziuen, komt de Huisheer me ea s dE chenk- 278 BEN PRAAIJE PLAATS fchenkbord , waat op eenige glafen met Brandewys of andere iterken drank ftaan. Elken Gast biedt hy ze eenige keeren aan, en het zou een groote hoon weezen niet met hem te drinken. ‘Naderhand komt Ser eene foort van Mede en Koffy te voorfchya, by wylen weder Bran- dewyn; en men moet noodwendig van alle die dranken proeven, en ` eenige lekkernyen nuttigen. Het bezoek duurt doorgaans een baf uur, wanneer de Mannen zich weder na het vertrek der Vrouwen be- eeven , daar aficheid genomen hebbende , gaat het gan{che gezelfchap en naasten buurman bezoeken, Op deeze wyze wordt de geheeledag befteedt in rondloopen en drinken. „ Ik heb vyftig jaar geleefd en veele vermaaken genooten : maar ik heb geene zo duurzaam zo zuiver zo liefelyk gefmaakt als die , welk myn hart, onder °t zagre jok van den Godsdienst gebogen , gezogt en ge- vonden heeft in de betragting der pligten, welke zy voorfchryft; die verklasre ik in een goed geweeten:: Ik heb vyftig jaar geleefd, en ik heb veele verdriedykheden en tegenfpoeden beproefd, maar ik heb. nergens zo veel licht in de duisternis „zo veele opbeuringen , zo veel fterkte , Elke wezenlyke vertroostingen ig de rampen aangetroffen als die welke de Godsdienst my verfchaft heeft ; dit verklaar ik met een opregt gemoed, Ik heb vyftig Wé geleefd, en ík ben meer dan eens voor de poof- ten-des doods geweest, en ik heb bevonden, dat ‘erniets dan de Godg- diens: de Godsdienst alleen is, die ons over de vrees des doods kan doen zegeprsaleg, dat "er nies, volftrekt niets is, dan het geloof in onzen Verlosfer, 'r welk onze ontroerde ziel, beevende op de aan- nadering van de eeuwigheid, kan verfterken ; niets dat onze geweetens , door de herinnering enzer overtreedingen geprangd, bevredigen, en ons in (ear Zellen kan om de Wereld met gerustheid te verlaaren dan de Godsdjeust; dit verklaar ik voor den alweetenden God. » Zo deze verkleariug van uwen Meester en Vriend van eenig ge- wigt by u is, myne'mwaarde Discipelen , bezweer ik u, van u dezelve te herinneren wanneer verwaater Sophisten , verdwaalde Waanwyzen n de dierthaare waarheden der H. S. els veragtelyk en beuzelegrig zog» ken vaor te draagen, en de bedriegelyke konftenaryen van den Esprit» Bet weeken om u ww heilig geloof, dat is te zeggen uwe geruscheid , uwe veiligheid , uw- geluk , in tyd en eeuwigheid te ontrukken, Nooit worde onder u een Losbandige, nooit een Vrygeest ge- vonden, die den (po dryve met den besten Godsdienst, en het bes, te der Boeken. - ` ` vw Het bene der Boeken? Ja! Eerbiedigt altoos de H. Schrift; zy Alleen kan uw waaragtig geluk , zelfs op deze Wereld , bevorderen , en zo wasragtig als. ‘ereen Gad is, zal zy uw geluk in het toekoamend leven uitmaaken, Veragt dan de verftandelooze Sposternyen der yer- bliade Vyamden: e het Euangelium grootmoedig; alle hunne laste- ringen galen niet beleven, dat dit woord der Waarheid , ‘r welk zy zonder onderzoek befchimpen , niet het woord blyve van den levendi- God. % , ` gen | Dus fprak de Heer ceLterT voor eene talryke vergadering van Stu- denten. Welk eene indruk moest zulk eene verklaaring niet op den: Geest ener Toehoorderen en Leerlingen maaken! Eene verklaaring gedaan door een Leek, en een Man van de Wereld, die ongetwyfeld een der fragifte vernuften zyner eeuwe was. ===» Ik verheug my, dat zyne Maralifcbe Vorlefungen door eene zeer bekwaame bend in ’t Nederduitsch taan uirgegeeven te worden, WAAR. Ke WAARNEEMINGEN 5 omtrent de LUGTS-GESTELDHEID , WEDER en WIND, te AMSTELDAM, in April 1771. | | Door ANTONIUS WILHELMUS SCHAAF, Med. Dof | | `- Barometer. i Therm. Winds Streek. D.?’s morg. ‘smidd, *sav. mo.mi.av.'smorg’ smidd. "reg 130. 3 130. 24130. 2434143134 N ON O al if — 1 be o} 35/4338 0 TO IN Of -g|— 0 = o |— o 40|46|41 N tWN t ON GO Ben, gi =i oFege (rk 39/4439] W |. W |W t egen. slag. rok 29 of — 94 39/5143 Z W |Z W |Z W |Betr, Held, m e A, O 30. 14414336N W) N IN O |= Reg, ao, 2 Le 2 |— o 34/38/33) O JO t NO t Raa, He, '8l29: 11429. 10429. 1o 33/42/37 — | O IN O Helder. — gf — 10 lm — 36/46/37 —- — | O0 tel 11 30. O '30. I 39/4437 N ON O IN O (Betr. Hei, 1130. I — I ~ PPSF N jam |= (Helder. raleg.rikeg. 10 |29. 9 4014958 O iZ OZ: O |—— at ait a 39/49 40| W | We |W | ame 14— to ke 9 |— 7 434844 Z WIZ WIZ W [Wol Reg. Is 34 — db —— 13 em N Wi N .|Baijig Sn. Ibm 7 — Ó jm —l3334 3e NW Z WNW | — IJ 8$'— rr |30. 1438|43 3E |N W je Hel, Wolk, 1830, 2430. 3 |— 3 40/4538 N O N O |N O [Ber Hel ro 1 — o$ — 0} 3233 AT — Ei mn eet? Spil of o$ — o 434645 :W | W | W ]— gij o = o Iess 47504 NW N WIJN W fa Hed i à2l29. 11 29. 9429. 84451595117 WIZ W |Z W. Helder sie | dj 8 Jee 8 ke 8 50/5547 —— Reg. Held, 24 — —— 74 44481537] W |. Wij Held Reg 25'— 7 Ie 9 jl 42484 N WIN WIN Jm 263d.-of3o. 1430. 3 43/4744! No IN eWN t WlBerr, Held, 27 — Zj 3 la 2 44158 46N WINW N.W Helder, ef ©- 29. IE'129.10 50/58482 OIZ O Z O |Betr. He 2929. okk 9 | — 8 465545) O O j O |W.H.W. - 30 — 3 bes 8 |= 9 435547 ZE Oje | IR, H Wol L- A8 al , Hoogfte Barometer d, 30. 34 } , s.. Laagfte Barometer d. 29. 3$ jJ middelb.d, 29. 9$ Hoogfte Thermometer: gr. 59.) KS MK Laagfte Thermometer gr. 28 ) middcib. gr. 43$ D ’ d mmm É i MENGELWER K, TOT FRAAYE LETTEREN, KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN . , BETKEKKELYK, VERHANDELING OVER DE BESTENDIGE OPEENVOLGENDE VORDERING DER WERELD MET DEN TYD. (Uit bet Engelsch.) See ! where Truth fits on Rigbt's eternal bafe, Whilst Time fecures tbe lustre of ber face: Sbe fcorns tbe fuperficial Dres of Pride Nor books a tbougbt tbas fbe would woisch to bide, Yd, Ouderdom, en Opmerking, doen wonderen in de Wereld. Zy vertoonen fteeds, aan het oplettend, 00g } eene nieuwe {chepping der dingen; en deeze zyn waarheden in verfcheide op een volgende gedaanten, ’t zy wy dezelve aanmerken als lesfen der Deugd, tot verbete- ring van ons Zedelyk Gedrag , of als nuttigheden en cierage den des Leevens , door het ontdekken van Kunften en Wees tenfchappen, Volgens onze bepaalde denkbeelden gefprooken, chent de GODHEID , wanneer dezelve befloot het Menschdom voort te brengen, alleen van deeze twee zaaken te hebben kune nen kiezen: dat ze, naamlyk, de Menfíchen , of eene zee kere ondergefchikte maat van geluk toedeelde, met een vermogen om tot hooger trappen van heil op te klimmen, of bun, op één maal, de hoogstmogelyke gelukzaligheid verleende, —- Dit laatíte is, waarfchyn}yk, het eigenst ftuk , °t geen alleen de zodanigen , die niet vergenoegd zyn met bunnen tegenwoordigen ftaat ‚,wenfchen: doch , indien wy 'er onze aandagt op willen vestigen, zullen wy , misfchien\, bevinden , dat het een onmogelyk geval is: want het (chent tene tegenzeggelykheid in te fluiten , dat de Almagt zelve ee- nen ftelligen trap van geluk, hoe groot ook, de grootste mogelyke zou maaken, ‘Tusfchen het geen oneindig is, en het naaste daar aan, moet fteeds eene onafmeetelyke ruim- te Overblyven, welke altoos plaats zal laaten voor de vere onderftelling om verder en verder te gaan , zonder immer tot een bepaald einde te geraaken. Weshalven de eenige Ve DEEL, MENGELW, NO. 7e X weg, 8e VERHANDELING weg, dien onze weldaadige scHrpper kan in(laan „ om het grootfte geluk zynen Schepzelen mede te deelen, hier in gelegen was, dat by "er geene paglen aan zette; maar ans vergunde om van den eenen trap der Waarheid tot den an- deren op te klimmen, van de eene maate van Volmaaktheid tot de andere voort te gaan, in. eenen eindloozen Voort- gang. Hadt de copuneip ons eene bepaalde en vastgeftelde maat van Gelukzaligheid gefchonken , en tevens verftands enoeg verleend om te zien dat "er hooger trappen van Ge- lukzaligheid waren, wy zouden by zulk eene fchikking van zaaken verlooren hebben. Brengt men in ’t midden , hoe wy, eens toegeftaan zyn- de dat wy ons in een ftaat van Vordering tot. het. opperst Geluk bevonden, in een hooger rang onder de voortbreng- zelen van cop zouden hebben kunnen geplaatst geworden zyn: Hier op dient ten antwoord , dat, waren wy een rang hooger gefteld, wy dezelfde rede tot klaagen zouden heb- ben, dat wy ons niet nog hooger bevonden , als wy-nu mée- nen te hebben over. onzen tegenwoordigen Baar, In de daad, indien wy geplaatst moesten worden in ce- gen Daat van Zedelykheid , dat is zodanig een Haat, in welken wy bekwaam zyn, door onze eigene keuze, de Bewerkers te worden: van ons eigen Geluk of Ongeluk, In zodanig een beftel der zaaken , als tegenwoordig: fand grypt e fchynt eenigermaate noodzaaklyk, dat de evenaar bykans Sek hangt. Zo dat ier geen groot geweld op den wil gefchiedt, of dezelve meer tot de eene dan tot de andére zyde över- flaat. —— Alles wat men in dusdanig een gefteldheid der dingen kan verlangen, is, dat de maate van het Goede zo duidelyk die van het Kwaade te boven gaat, dat wy. alle re- den hebben om dit gevolg te trekken. — De copreio hadt met ons te fcheppen ten oogmerke ons Gelukkig te mar ken.” — En, wanneer het verder blyke, dat dit Geluk, var dag tot dag, grooter wordt, door de ontdekking der veelvuldige gewigtige waarheden , welke het verlogp des Tyds uit de duisterheid hervoortbreugt, hebben wy het heerlykst bewys , ’t welk wy uit de Zamenftemming der dine gen kunnen opmaaken , dat zulks altoos zal volduuren. Dit ewys wordt zeer bekragtigd door de neiging, die elk-in zynen boezem gevoelt, om fteeds voorwaards te gaan; door de trek tot toekomend Geluk en het haaken na een Geluk- zaligheid, die nog buiten ons bereik is; eene neiging , een trek , zeker onzer Natuure niet ingedrukt, om ons te leur ‚ te Rellen en te bedriegen. oW . ‚Vege OVER DE VORDÈRING DER WERELD > ENZ. 287 ` Weeteris, ‘äle van gisteren Zyn, kunner zich flegts zeer onvolittakte’ denkbeelden. vormen, van zulke wyduitge- ftrekte oogmerken als die der Eenwigheid, Niettegenftaan- de bet voorfregt, waar op wy zo zeer roemen , van het vootedeneé te’ konnen herinnereh ; en tot in ‘het toeko: mende door te dringen, is alles „ wat wy klaar en dui. delyk orderkenfren:, begreepen in dat klein beftek , °t geen ons „ op het tegenwoordig. oogenblik, onder 1 oog valt; één toôneel'‘mogelyk , of een:nog kleinder gedeelte vit ` het grote “Pobneeifpel , waar in alfe Menfchen fpeélen, te voorfehyn 'tregdert en agter de fchermen gaan: en het maakt- gtt werfchil altoos, of de eene Mensch in dat toontel eeri langer rol hebbe dan ten ander; naardemaal zy beide ‘ket zo fchielyk zullen verlaaten , om in het volgend te'treeden. En wy moeten het flotbedryf afwag- ten om te Ziën of er eene naauwkeurige evenredigheid in ber fpel iè waargenomen dan niet. ` Genoeg voor ons is het, “als wy intusfchen, uit het reeds gefpeelde, kun- ten deeten:, wat Ter: waarfchynlyk ftaat te volgen; indien wy vooruit kentten zien hoe het Bok zich zal ontwikke. len, en, met waarfchrynlykheid , gisfen , wat de eindelyke vieflag zal weezen;- * tooo o OO cer wy’ uit de ‘reeds gefpeelde deelen in ftaat zyn op te maaken , dat alles rekt ‘om, door Tyd en Opmerá king „de dingén beter te Ontdekken : mogen wy wel voldaan daar 'in berusten eh veilig befluiten , dat de zaaken altoos dien zefden toop zuilen behouden; dat de Wereld, zints de wroegfte tyder, die tot onze kennis gekomen zyn „ fteeds In een’ Staat van Vordering gewéest hebbe en no is, ten ‘aanziene van elke byzonderheid , die kan ftrekken óm onze Natuur te verheffen of te veredelen; dat dezel. ve nusin ate die betrekkingen, beter is dan ooit te voos fen, etr gevolgiyk , dat het algemeen aangenomen denks beeld; p, SR of Deugd, en daar mede het Geluk, als of de Kunffett en Wetenfchappen , met één woord alles wat: - Rrekt or dit teeven waarde en bevalfigheid by te zetten,. zins lang in verval geraakt zy , ” valsch'en beuzelage Ig is, | Trene der vóornaamfte redenen om dit verkeerde denka beeld ingdng te doen krygen, fchynt ontleend uit de on- getrouse vergélyking, welke men doorgaans maakt, tus- fcherf tegenwoordige Deugden en Ondeugden , en die van Vroegeren tyde. — Hooren wy niet van meer Ondeug- den, die nu gepleegd worden e dan in Voorgaande dagen, s en 234 VERHANDELING en van minder Deugdzaame bedryven? is eene vraage die elk gereedlyk doen zal. En hier uit trekt men veelligt dit gevolg an dat, overzulks, de Zeden der Men(chben baar- . blyklyk in een ftaat van verbastering zyn. ” — Indien de Wereld fteeds Vorderingen tot Volmaaktheid gedaan hadt , hoe is het dan mogelyk, dat de. Menfchen die voordeelen zouden over *t hoofd zien, en ’er toe komen om te denken en te zeggen , dat dezelve , van dag tot dag, flegter en fnooder wordt? In welk een licht moeten wy deeze Verbeteringen befchouwen, die zo verre zyn van onder de algemeene opmerking te vallen , dat ze zich piet duidelyk genoeg vertoonen, om eene gevolgtrekking tegen te gaan, die de veronderftelling van het daadlyk beftaan dier Vorderingen geheel en al loochent ? Dit moge met eenigen fchyn gezegd worden ; dan wy zullen , op eene ryper overweeging van het (tuk , mis- fchien, bevinden, dat dusdanig eene redenkaveling enkel op deezen grondílag fteune. Wy gevoelen de uitwerking der thans heerfchende Ondeugden en Gebreken, en diens- volgens verwekken zy in ons fterke aandoeningep van ver- ontwaardiging} terwyl wy , door die van vroegere Eeu- wen, geen fchade of hinder lydende , dezelve , zonder zo geweldige, of, met geene aandoening, befchouwen, als . ons in.geenen deele raakende. Niemand denke deeze ftelling genoegzaam te wederleg- e met aan te: voeren, „dat wy, te dier zelfde oorzas- e, ook de tegenwoordige Deugden , welker gezegende en heilryke uitwerkzels wy gevoelen , op hooger prys . fchatten dan die van ouden tyde.” Deeden wy dit dan zouden wy met effene fchaalen Deugd en Ondeugd op- weegen. Maar, ongelukkig, is het voorftel , ,, dat wy fter- ker aangedaan worden door °t geen wy zien en gevoelen, dan door °t geen wy leezen, of waar van wy hooren ”, ak leen in zeker opzigt-waarheid , gelyk wy duidelyk zu, len bevinden door aandagtig te letten op den verfchiller den indruk, dien Deugd en Ondeugd maaken op onze aandoeningen. - | ` Bedryven, die ons (merten , doen ons fterker aan „ wan neer ze in onzen tyd en in ons eigen Land gefchieden , dan wanneer zy langer geleden of in Nabuurige gewes. ten voorgevallen zyn, Daar door hebben wy kennis van verfcheide geringe omftandigheden , die ftrekken om on- zen affchrik te vergrooten; doch die van te weinig ge- wigts zya om in de Gefchiedenisfen breedvoerig befchree- ali dateen chien EC e M ) OVER DE VORDERING DÉR' WERELD, ENZ. fe ven of ie de verhaalen , tot de minfte toe, vermeld te worden 3 déeze geeven ons alleen het ruw beloop van het gebeurde. Doch het gaat geenzins door, dat geval- len van een beter aart ons op de zelfde wyze aandoen, Ten opzigte van de thans in zwang gaande Ondeugden vreezen wy voor onze Vrieùden , voor onze Bloedeer, wanten „ voor ons zelven. En daar naauwlyks iemand er belang in ftelt om derzelver haatlyke hoedanigheid te verzagten , uitgenbomen de Daaders alleen en hunne Me- deftanders , voor wien de verdeediging dikwyls gevaarlyk is, en altoos weinig kan betekenen, krygen zy geene ver- zagting in ’t-geheel dan die de Tyd daar aan toebrengt, welke doorgvans eenige der flegtfte omftandigheden , zeer veel toebrengende om ze haatlyker te maaken , gitwischt. Ook begint het Volk, wamneer het gevaar voorby en ge- weeken is, de dingen bedaarder in te zien en infchiklyk- heden te gebruiken; tot, in ’% einde, de allerleelykfte en fzigtigite misdaaden, die fchriklyke trekken verliezen „ en een agter en goëlyker gedaante aanneemen.' ` In deezer voege is het geenzins- gelegen. met Deugd- zame verrigtingen: gelyk de Ondeugden; door tegene woordig te zyn, te fterkér aandoen , zo kômen ons de Deugden, in’ die zelfde omftandigheid , min treffend voor. Het is eene reeds oude maar niet genoeg gade geflaage aanmerking s Dat de Deugd, in ftede van ons grooter Vermaak te verfchaffen naar maate ze ons nader onder °t oog komt, eene zonderlinge eigenfchap heeft om het ge- zigt van den onmiddelyken Befchouwer, te kwetzen; en naauwiyks immer in haars volkomene Schoonheid en Vol- maaktheid gezien wordt, dan door de middelftoffe der Ge- fchiedenisfe.” Deeze geeft "er eene geltalte en effenbeid: an, die de tydgenooten, door de fchinftering, welke de Deugd veroorzaakt, niet zo wel kunnen befchouwen. Desgelyks komt de ged, en duizend andere omf{tandig- heden, als Partyfchappen en Familieverbintenisfen , tus- fchen beiden , en beletten ons om eenen nog leevenden Man van verdienften op zyne rechte waarde te chatten: doch, wanneer hy deeze Wereld verlaaten heeft, îs de fterk(te hinderpaal‘, die zynen Mededinger na grootheid în den weg flondt, weggenomen en om vergoeding te doen voor die apverhoudende en (hang toegekende eere, welke zy- ne verdienften. met segt vorderden , is men -yverig in de weere om rolf°meer dan der verdtendeh lof aan zyne na- gedagtenis :toe.te: voegen; Anzonderheld dan, wanneer zy , 3 90- 286 O- SERBANDELING > -> > hoope kunnen foheppen , van, door. dit middel, de Siche der zodanigen , die nog leeven , en naa hent, het zelfde fpoor van vermaardheid opflaan , te kunnen vermişderen, Een geheel andere -gedaante moet dus de zaak krygen, als de Öefchiedenis de eer des overledenen onder de vieu- gelen haarer befcherminge neemt. Deeze, maar maate zy langer tyd, naa den dood eens grooten Mans gefchree- ven wordt , is te meer ontheven van die tegenípraak en roem onttrekking, welke- zyneeer bezwalkte toen hy nog leefde. Deeze vlekken, die van te naby bezien, den war ren luister verdoofden , verdwynen , in dien nieuwen fand, allengskens, tot ‘er, in °t einde niets meer overblyve dan het fchoon en beminnenswaardig.afbeeldzel zyner Deugd, Dr geen ons altoos leevendig-moet treffen , wanneer men % zelve in ’t rechte licht befchouwt. En heeft dit afbeeld- zel verder het geluk om in de handen eens Dichters te vallen , zo krygt: het alle de bevalligheden , die ’er cen nog flikkerender luister aan byzetten ; en de fynfte trek. 