Het mikroskoop, deszelfs gebruik, geschiedenis en tegenwoordige toestand
De beide prismen zij n , dan in buizen besloten , op de'wijze afgebeeld in PI. IX. fig. 6, waarvan de eene in de ope- ning der voorwerptafel past, lerwijl de andere op bet ocu- lair wordt gezet. Deze bandelwij?e beeft eebter bet gebrek- kige , dat daardoor bet gezigtsveld zeer klein wordt. Beter is daarom die van Cbevalier (5), die bet bovenste Nicol- scbe prisma in de buis van bet mikroskoop brengt , en wel onmiddelijk boven b'^'t objectief. In dit geval moet ecbler de polarisateur zoo zijn ingerigt^ dat deze kan worden rond- gedraaid. Daar dit nu altijd eenigzins lastiger is dan eene omdraaijing van bet oculair , zoo is bet mij verkieslijk voor- gekomen den middenvveg in te slaan , en bet analysercnd (1) Philos. Magas. V. p. 321. IX. p. 288. (2) Aldus genaamd naar den uUvinder William Piinol van Edinburgh. (3) I. c. p. 7[i. POLAlllSEUEiNl) MIKIVOSUOOP VAN AMICI. oGO" prisma vlak onder hct oculair le plaatscn , iu dier voege , dal dc buis, welke bet prisma bevat, sluit in bet benedensle gedeello der oculairbuis. Bezigt men dan tamelijk groole prismen, dan wordt bet geziglsveld hierdoor vveinig verkleind. Die, waarvan ik raij bedien, en welke door E. Wencke- bach te Amsterdam zijn vervaardigd, bebben den builen- gewoon grooten doormeler van 16 millim. 458. Voor bet groote meerendeel der onderzoekingen , waarbij gepolariseerd lichl gevorderd wordt, kan men met twee zulke prismen, die tijdelijk gebruikt en weder verwij- derd worden, geheel volslaan, Er komen eebter sommige gevallcn voor, waarbij een vollediger ingerigte loeslel gevor- derd wordt, en daartoe is die beslerad, welken Amici se- dert 1850 heeft gebruikt, boewel hij eersl voor weinige jaren beschreven is (1). Deze is afgebeeld op PI. IX. fig. 7. Acht of tien glazen platen gevat in een raam ah dienen oni eenen bundel gepolariseerd licbl lerug le kaatsen. l)it raam is beweeglijk om eene borizontalc as, en voorzien van eenen verdeelden cirkel c,* de glasoppervlakle onlvangt bet licbl des hemels, of van eene lamp, door middel van eenen spiegel d, die onder eenen gepasten bellingshoek ge- plaatst wordt. Op den trommel e bevindt zich een verdeelde cirkel /’, welke in eene horizontale rigting kan draaijen ; de verdeeling in graden dient om bet azimuth van bet hellingsvlak aan te wijzen, in verhouding tot bet oorspronkelijke polarisalievlak. Twee stijlen, vastgeheebt aan den ring dragen de voor- werplafel welke zicb om eene horizontale as h beweegt. (1) Anno.1. de Chim, et de Phijs, 1814. 3™' ler. XII. p. 111. III. 24 570 VEIU-ICHTINOSTOF.STELI.EN. Do Icr zijde goplaalste cirkel i dient voor hot melon van hare helling eu van den liock , waaronder de gepolariseerde slraal de bcnedenvlakle van liet voorwerp trefl; en, opdat ook het vlak van inval ten opzigle van hel voorwerp veran- derlijk zoude zijn, heefl de voorwerptafel bovendien eene draaijende hewcgjng in haar eigen viak. Als analysateur dient hier een rhomboeder van kalkspaath r , geplaalst boven hot mikroskoop p. De mikroskoopbnis kan om hare as draaijen, en een daaraan bevestigde wijzer toont op den cirkel I den hoek aau , welke de hoofdsnede van den rhomboeder rnaakt met het oorspronkelijk polarisatievlak. De gerande knop m dient om het mikroskoop op den ver- cischlen afsland te brengen van het voorwerp , dat op eene glazen plaat op de voorwerptafel wordl gelegd. De kalk- spaath - rhomboeder slaat vast, en bevindt zich tiisschen het buitenste oogglas en het punt, waar zich al de bondels van paralcllc siralen kruisen, die nil het mikroskoop komen. Bij hunnen doorgang door den kalkspaath, verdeelen zich de siralen, en er ontslaan twee vereenigingspunlen. Benrtelings het oog boven elk van deze brengende, ziet men het veld verlicht , hetzij door de stralen , die op de gewone , of de zoodanige, die op de buitengevvone wijze gebroken zijn. Ten dien einde bedekt een jnelaalplaatje, voorzien van een klein uilsteeksel 9, en beweegbaar om eene spil, do boven- vlakle des rhomboeders. Het heeft eene opening juist groot genoeg, om naar willekeur een der beide beelden door te laten. Indien men de waarnemingen des avonds verrigt, en daarbij de vlam eener kaars of lamp bezigt, welke weiuig uitgebreidheid heeft, dan brengt men in den trommel e eene groote lens, waardoor bet gehcele veld verlicht wordt. POI.ARISEREND MIKIIOSIIOOP VAN AMICI. .^71 Om proeven te neinen met circulair - gepolariseerd licht , plaatst men in den trommel liet bekendc paralellepipedum van Fresnel; dit is gesleld op eenen cirkel, die horizon - taal beweegbaar en aan den omtrek verdeeld is, ten einde bet azimuth der totale reflectie in verhouding tot bet po- larisatievlak te meten. Het licbt, dat in bet prisma wordt teruggekaatst , neemt slechts de hclft in van het gezigtsveld, de andere helft blijft verlicht door de slralen , die niet cir- culair gepolariseerd zijn, hetgeen veroorlooft om op hetzelfde oogenblik, en terwijl zij , als het ware, onderling in aanra- king zijn, de versehillende kleuren vvaar le nemen, die de werking van het paralellepipedum doet ontstaan. Om dit werktuig nog bruikbaarder te maken, en inzon- derheid ook geschikt voor waarneming bij zeer schuins in- vallende stralen , heeft Amici er nog een twecde objectief , stcrker dan het eersle, bijgevoegd, hetwclk zich bevindt aan het uiteinde van de buis w, die over de eersle p kan wor- deu geschoven, en waardoor het mikroskoop tevens pankra- tisch is gewordeu. Eindelijk, ten einde het licht, dat door den bundel glazen platen ah teruggekaatst wordt, sterk convergerend te maken, wordt in de opening der voorvverptafel een kort buisjc ge- plaatst, bevattende een slelsel van bolle lenzen, en op de bovenste daarvan het voorwerp gelegd. 24* TOESTEI.LEN. EN IIULPMIDDEEEN TOT OPNKJIING EN VASTIIOUDING DEU VOORWERPEN. ' ♦ 4S9. Een groot gedeelle van bet aimamentarium mi- croscopicum bestaat uit de kleine werktuigen , welke tot deze afdeeling bebooren. Hot getal dergene , die sedert den \ aanvang der mikroskopiscbe onderzoekingen zijn uitgedacbt, of onder gevvijzigde soms ook verbeterde vormen vervaar- digd , is inderdaad zeer aanzienlijk , en getuigt eensdeels voor bet vernuft der uitvinders, anderdeels voor de tel- kens op nieiiw gevoelde beboefte, om gepaste middelcn te vinden, ten einde de voorwerpen in zulk eenen toestand te brengen, dat zij gemakkelijk door bet mikroskoop waarneem- baar zijn. De oudste waarnemers maaklen vooral een veelviildig ge- bi'uik van inicaplaatjes (1), Met een weinig was of terpentbijn werden de voorwerpen bierop vastgekleefd of ook wel lusscben twee zulke plaatjes beslolen. Zoo bezigde men reeds op bet laatst der 17''° eeuw de van eenige openingen voorziene bou- ten of beenen scbuitjes, waarin de voorwerpen tusscben raica- plaaljes, door een koperen ringetje zamengedrukt, bevat waren. Bij Bon annus (2) vindt men deze afgebeeld (z. PI. IV. (1) Zie liny gens in Mem. de I’ Acad, de Paris. 1678. XI. p. 608. (2) Micrographia curiosa. p. 27. SCIIUIFJES. SCHUIFTANGETJES. VOUKJES. NAALDEN. DIERDOOSJES. 373 fig. 2) geheel in denzelfden vorm als zij tot voor korlen tijd algemeen gebruikelijk waren, alhoewel later de micaplaatjes nieestal door holle glazen plaaljes vervangcn werden. Hart- zoeker (1) wendde bij zijn vroeger (bl. 47) beschreven enkelvoudig mikroskoop een koperen raampjc (PI. IV. fig. 12) aan, beslaande uit twee door eene scharnier vereenigde belf- ten , op welker langwerpig vierkante openingen strooken mica geplakt waren. Weldra bedacht men ook andere kleine werktuigen, be- slemd tot vasthouding der voorwerpen. Zoo treft men reeds bij de mikroskopen van Cuno (PI. I. fig. 9), maar vooral bij die van Johannes Musschenbroek (PI. I. fig. 10) eenen vrij aanzienlijken voorraad daarvan aan , als : kleine schuiftangetjes (fig. 9/r) om voorwerpen tusschen te knij- pen, in eene spilse pnnt uitloopende naalden (fig. 9 m en fig. 10/^’), kleine vorkjes (fig. 9Z en fig. lOZ)), dergelijke werktuigen met stompe spitsen (fig. IOjB en C). Maar vooral zijn bet de in fig. 10 in H, E en G afgebeelde werktuigen, die voor de vindingrijkheid van Musschenbroek getuigen, H dicnde voor bet vasthouden van schuifjes.met voorwerpen, of van glazen platen, die door de veer I vastgeklemd wer- den; G is een kleine toestel geschikt om een glazen buisje ef vast te houden, waarbij ik echter moet doen opmerken, dat reeds Leeuwenhoek van glazen buisjes voor bet onderzoek van vochtcn had gebruik gemaakt; E eindelijk stelt een busje of doosje voor, met twee glazen plaatjes, het eene hoi en het andere vlak, om levende dieren tusschen te besluiten; het is de animal life box in haren eenvoudig- sten vorm. Later vinden wij deze met uitzondering van den (1) Essay de Dioptrique, 1694. p. 176. 574 TOESTELLEN TOT VASTlIOlTilNO Ottt VOORWEttEEN. steel, lerug bij bet zaraengesleld mikroskoop van Culpeper cn Scarlet, terwijl zij eerst in onzcn tijd eenige verbele- ringeo heeft oudergaan. Op raad van Lister gaf namelijk Tulley aan dit dier- doosje den vorm, welke in doorsnede is afgebeeld op PI. VII. tig. 14; ab is een koperen plaatje van nagenoeg gelijke grootte als do gevvoonlijk gebruikte glazen voorwerpplaatjes. In bet midden is eene opening, en daarbovcn een kort buisje gesloten door een rood vlak glazen plaatje ii. Ora dit buisje past, op de wijze van een deksellje, een tweede, dat inede door een vlak glaspjaatje oo gesloten is. Goring (1) bragt daaraan eene kleine inaar niet onbe- Jangrijke verbetering aan. Hij liet namelijk de beide glas- plaatjes walerdigt vastliecbten in bunne bolten, en tevens een klein gaatje drillen (z. PI. VI. fig. AB) nabij den rand van bet buitenste buisje. Op die wijze kan bet dierdoosje ook voor waterdicren vvorden gebruikt, terwijl bet gaatje dicnt om de lucbt te laten ontsnappen. Voor in de lucbt levende dieren voegde hij er een tweede dekseltje (fig. AC) bij, even als bet vorige gemaakt, maar van meerder kleine openingeo voorzien. In 1851 heeft Varley (2) nog eene veranderiug in deze kleine werktuigen gemaakt, waardoor zij voor bet onderzoek van in bet water levende dieren merkelijk gescbikter ziju ge- vvorden, en waarin hij thans door alle vervaardigers van mikroskopen in Engeland wordt nagevolgd. In fig. 10 cn 10' PI. VII is ab de platte koperen plaat, met bet korle buisje, dat bet voorwerpplaatje c dpagt; dit rust ecbter niet oniniddelijk op den buitenrand, maar op eenen naar binnen (1/ Blicr. III. ed. p. 57. (2] Transact, of the Soc. of Arts. XLVIII. DIEKDOOSJES V. MUSSCHENBR. , TULLEY , GORING , VAREEY , POWELE. 375 spiingenden ring (/, zoodat er eene cirkelvonnige groove t open blijft. Het dekseltje f met de dunne glasplaat e glijdt over het binnenste buisje, even als in de vroegere dierdoos- jes. Hot verschil met dezen bestaat derbalve alleen daarin , dal bet glasschijfje c, hetwelk als voorwerpplaat dient , niet met het buisje in aanraking is. Eon waterdroppel hierop gebragt zijnde blijft daarom enkel door de capillarileit tus- schen de beide glasplaaljes , cn men kan bet deksellje ge- heel ronddraaijen , zonder dat het vocht wegvloeit. Later heeft Powell hierin nog eene verbetering aange- bragt, daarin bestaande, dat het dekplaatje verwisseld kan worden. Hiertoe is (z. PI. VII. fig. 12) het tot deksel die- nende buisje uit twee stukken vervaardigd. Het onderste gedeelte d heeft van boven eenen rand, voorzien van eenen scbroefdraad o,- hierop wordt het ronde dekplaatje e gelegd, eu dit nu bevestigd door er den ring h over been te schroe- ven; c duidt ook hier het voorwerpplaatje aan, i de cir- kelvormige groeve. Ten slotte moge hier ook eene onlangs door Pouchet medegedeelde handelwijze worden vermeld, wclkc eigenlijk, als behoorende lot de kleine praktische kunstgrepen, hare plaals moest viuden in het tweede Deel van dit werk. Zij dient om zeer kleine waterdieren b. v. infusorien , in be- perkte ruiraten le brengen, zoodat hunne bewegingen bij de waarneming niet te hinderlijk zijn. Pouchet (1) raadt daar- loe aan een klein lapje neteldoek in den droppel te leggen, waarin zulke diertjes bevat zijn; bedekt men dit dan met een gewoon dekplaatje, dan is het duidelijk, dat elke maas van het dock als het ware een klein dierdoosje wordt. (1) Compt. rendus. 1849. XXVIII. N». 3, 576 TOESTFLI.EN TOT VASTIIOUDING DEll VOOUWERrEN. 460. Reeds vermeldden wij de sclmiflangeljes van Cuno en van Musschenbroek. In 1702 voegde Wilson bij een zijner cnkelvoudigc raikroskopen (PI. 1. fig. 14) een lan- gelje, dat lot op onzen tijd in gebruik is gebicven, en nit twee veerende blaadjes /cbestaat, die door drukking op twee van knopjes voorziene pennetjes van elkander verwijderd worden, wanneer men er eenig voorwerp tusschen wil vast- klemraen. Ook Joblol bedacht verscheidene tangetjes , die lot bet- zelfde doel beslemd waren, docb minder algemeen in ge- bruik kvvamen. Zij zijn afgebeeld op Pi. IV. fig. A abed en e; de vvijze, vvaarop zij werden aangewend, blijkt daar- uit genoegzaam duidelijk. Zoowel deze als bet Wilsonscbe tangetje bevonden zicb aan bet eene einde van eenen sto- len draad, die in een koperen kokerlje verschuifbaar was, Icrwijl Wilson bet andere uiteinde voorzag van een ivoren scbijfje, dat aan de eene zijde wit, aan de andere zwart was, voor bet daarop plaatsen van voorwerpen van onder- sebeidene kleur. Gebeel dergelijke tangetjes worden nog bij vele onzer be dendaagsebe mikroskopen gevoegd. Bij anderen is bet scbijfje weggelaten, of, gelijk bij bet op PI. VIII. fig. 14 afge- beelde bij een engelsch mikroskoop behoorend tangetje, vervangen door een vierkant koperen bakje a met kurk op- gevuld, waarop dan met eene speld kurken of kartonnen scbijfjes met daarop bevesligde voorwerpen kunnen vastge- sloken worden. Eenen gesebikten vorm bezit ook bet door Oberbauser naar bet voorsebrift van Strauss Durckbeim (1), onder (1) Traite jn'utiquc , I. p. 136. TANGETJES V. WILSON, JOBLOT , DUUCKHEIM. TOESTEL V. LAUBEIST. 577 (leu naam van microphoro d bascule, vervaaidigde tangetjc. Het is afgebeeld op PI. VII. fig. 1 5 ; door op liet achter- einde a van hot bovenste blaadje te diukken, opent het zicb, nadal men vooraf de schroef I heefl losgedraaid. Tot deze zelfde afdeeling kan ook een kleine toestel van Laurent w’orden gebragt (PI. VII. fig. 17), wrelke be- paaldelijk bestemd is voor het onderzoek der ontvvikkeling van mollusken - eijeren , maar ook met kleine wijzigingen voor andere dergelijke doeleinden kan worden dienstbaar gemaakt. Ilij bestaat uit een vierkant koperen bakje met eenen glazen bodem. In een der wanden is eene opening , waarin een koperen cylinderlje kan ronddraaijen , dat van voren door- boord is, om er een koperdraad in te kunnen steken, die dubbel genomen en zoodanig gewonden is, dat er op zekere afstanden openiugen overblijven , w'aarin dan de eijeren ge- legd worden, welker ontwikkeling op verschillende punlen men nu door oradraaijing van het koperdraad in het met water gevnlde bakje kan gadeslaan. 461. Vele voorwerpen nioeten gedurende bet onderzoek voor drukking door het dekplaatje beschut worden, of vor- deren, wanneer zij in het een of ander vocht zullen be- waard worden, eene holte om hen op te nemen. Eerlijds bezigde men daartoe ronde of langwerpig vierkanle glasplaat- jes , waarin eene of meerdere komvormige holten geslepen waren. Thans echter geeft men teregt de voorkeur aan bakjcs, waarvan de bodem door een vlak glasplaatje gevormd wordt. In het tweede deel bl. 124 en volg. , zijn eenige bandelwijzen aangcgeven, om zulke bakjes uit caoutchouc, gutta-percha of glaslrookjes te vervaardigen , met behulp cener uit gutta-percha, schellak en tcrpculhiju zamengestelde 578 TOESTELLKN TOT VASTHOUBING DEll VOOUWERPEN. lijm. Hicr Icr plaatso willen wij nog oenige daartoc slrek- koiido handelwijzeu vermcldcn, die door andcren zijn aan* bevolen. Het is vooral in Engelaud, dal men tich in den laalsten lijd veel moeite heeft gegeven, om zulke bakjes, — aldaar onder den naain van cellen bekend, — op ecne doelmatige wijze in te riglen, cn zij zijn in allcrlei vorraen bij de vcr‘ vaardigers van inikroskopen aldaar verkrijgbaar. Zij worden daargesteld of: 1“ door in een vlak glasplaatje eene opening le drillen, welke handelwijze de beste is om zeer ondiepe bakjes tc maken, devviji men daarloe zelfs het dunne glas voor dekplaaljes kan aanwenden ; 2' door ringen te snijden van ronde, vierkanle of elliptisclie glazen buizen, en 5° door ringen van eenen dergelijken vorm te gieten. Het is waar- schijnlijk dat, wanneer, gelijk te vvachten is^ het bewaren en verzamelen van mikroskopische praeparalen meer en meer algcmeen wordt, zulke gegoten glasringen weldra overal voor weinig geld te bekomen zullen zijn. Darker heeft er eenen vorm aan gegeven, die voor zeer vele gevallen allergeschiktst is. Fig. \^A PI. VIII stelt zulk eenen glasring van boven gezien voor, B in doorsnede, C is de doorsnede van den rand alleen. Het vlakke gedeelte d van den rand dient om er het dekplaatje op le leggen, lerwijl de groove g verhin- dert, dat het overlollige lutum naar het praeparaal vloeit. Om zulke ringen op glasplaatjes te bevesligen, gebruikt men legenwoordig in Engeland bij voorkeur de door Jef- fery voor eenige jaren uitgevouden en voor verschillcnde technische doeleinden in het groot vervaardigde zeelijm {ma- rine glue), eene zelfslandigheid beslaande uit een mengsel van schellak, caoutchouc cn kolenleer. Er komeu van dcze zeelijm nog verschillcnde soorlcn in den handcl voor, doch BAKJES, CELLEN, ZEELIJ.M. 570 volgens Quekett is voor mikroskopisch gebruik diegcoe de beste, welke gcraerkt is met GK4. Om daarmede glasrin- gen te bevesligen, wordt de zeelijm in dunne reepen ge- sneden op bet glas gelegd, en verwarmd lot zij begint te koken. Quekett beveelt hiervoor een klein tafeJlje van ijzerblik aan, rustende op vier pootjes, en waaronder eene alkohollamp wordt geplaatst. Op de gesmolten zeelijm wordt dan de ring gelegd , en met een slukje vlak bout vast- gedrukt. Vervolgens wordt bet glasplaatje met den ring van bet tafeltje genomen, en, na eenige bekoeling, de over- tollige zeelijm met een klein beiteltje weggekrabt. Om bet bakje geheel schoon te maken , giet men er een weinig van eene slappe potascb-oplossing of wijngeest in, krabt de laatstc overblijfselen van de zeelijm weg met een wigvormig toe- gesneden stukje bout, en spoelt bet eindelijk uit met water. Bij eigen beproeving is mij gebleken, dat deze zeelijm werkelijk zeer gesebikt is tot bet bier bedoelde oogmerk, docb dat’ ter vervaardiging van glasbakjes, op de Dl. II. bl. 127 beschreven manier, de gutta-percbalijni de voor- keur verdient, omdat deze gemakkelijker vloeibaar is, en daarom beter tusschen de voegen indringl. Ook beb ik mij in den laatsten lijd dikwerf biertoe van den op bl. 3S5 vermelden goudgrond bediend, welke, wel is waar, langzamer droogt,;^doch geeno aanwending van warmte vordert, en voor bet minst even goed afsluit, als de beide genoemdc lijm- soorten. 462. Eene afzonderlijke paragraaf vorderen de verschil- lende toestelleu, die uitgedaebt zijn ter waarneraing van den bloedsomloop der dicren. Hot eerste werkluig, dat biertoe bestemd was, is door 380 TOESTELLEN TOT VASTIIOUDING OER VOORWERPEN. Leeuwenhoek vervaardigd (1), Het bestond (z. PI. I. fig- 6) uit eene aan beide uiteinden rcgthoekig omgebogen zilveren of koperen plaat a, in welker omgebogen gedeel- ten Z> en c de ronde openingen e en i waren aangebragt, bestemd ter opneming eener glazcn buis, die dan door de veeren ?* en d werd vaslgeklemd. In deze glazen buis be- yond zich water en een klein yischje, met de vinnen of den slaart zoodanig geplaalst, dat men er den bloedsomloop in koa waarnemen. De lens, die, even als bij alle Leeu- wenhoeksche mikroskopen, tusschen twee plaaljes (fig. 7) beslolen was, werd dan voor de buis gesleld, door middel van de regtopslaande plaat _(/, die door de beide scbroeven hh op het gcdeelle c bevesligd was, en waaraan de lensplaat door de schroef f werdt vastgemaakt. Leeuwenhoek heeft verscheidene van deze toeslellen vervaardigd, want op den catalogus zijner mikroskopen (z. bl. 41 noot) worden er niet minder dan acht zilveren en vier koperen vermeld. Bij het mikroskoop van Marshall (z. PI. IV. fig. b) werd de visch gelegd op de glazen voorwerpplaat c?, en zijn lig- chaam vervolgens, met vrijlating van den staart, bedekt met eene gootvormig gebogen looden plaat, leu einde het weg- springen te beletten en de bewegingen te matigen. Waarschijnlijk heeft de vorm dezer plaat aanleiding gege* ven tot de vervaardiging van de koperen vischpan (PI. IV. fig. 7^), die eenigen tijd later door Culpeper en Scarlet bij bun mikroskoop gevoegd werd, en zeer lang in gcbruik is gebleven. Zij wordt gevormd door een gootvormig gebogen langwerpige koperen plaat, aan het eene uitcindc iets smal- ler dan aan het andere, cn voorzien van eene opening a. (1) Sendhricven ; Miasivc \an 12 JanuariJ 1689. TOESTELLEN tot WAARNEMING VAN DEN BLOEDSOMLOOP. 381 om er de slaart boveo tc leggen, tcrwijl dan het ligchaam van den visch en de plaat beide door een breed lint eenige / malen worden omgeven, en bet dier aldus lot rust gedwongen. Voor de waarneining van den bloedsomloop in het zwera- vlies van den kikvorsch, bezigde Alexander Stuart (1) te Londen in 1744 een raam, dat cchler incer bepaalde- lijk bestemd was om bij het zonmikroskoop te worden ge- bruikt, en waarop het dier met banden en speldcn beves- ligd werd, Ook Hendrik Hen voegde bij zijne mikroskopen een daartoe bestemd langwerpig vierkant uit koperblik vervaar- digd raam, voorzien van twee breede dwarsstrooken en een aantal kleine openingen langs den rand , ter bevestiging der banden of draden, waarmede bet dier werd uilgestrekt. Nagenoeg biermede overeenkomend , docb van bout ver- vaardigd, is de toestel voor de waarneming des bloedsom- loops in den kikvorsch door R. Wagner uitgedaebt, en door J. Vogel (2) besebreven. De kikvorschplaat, welke Powell en Ross tegenwoordig bij hunne mikroskopen voegen, is afgebeeld op PI. V. fig. 10. Zij is van koper vervaardigd , ongeveer IS centira. lang en 6 cenlim. breed. Aan bet eene einde is eene opening b gesloten met eene glazen plaat. Hierop wordt de pool ge- legd. Rondom deze opening zijn vier of meer kleine knop- jes geplaatst, bestemd om er de draden om te slaan, waar- mede de teenen worden uitgespreid. De kikvorsch wordt dan , met uitzondering van eeneu der achlerpooten , in een klein linnen zakje gebragt, waarvan de opening door eene (1) Zie Baker, Ilct mikroshoop gemalikolijk gomaakt, p. 135. (2) jinlcitung zum Gohrauch des Mikroskopes , Leipzig 1841. p. 69. 589 TOBSTELLEN TOT VASTIIOIIOING DEE VOOEWERPEN. schuif kail toegehaald wordcn, terwiji do band, welke daai- toc dicnt, onder door de beido iets boven do plaat uitslc- kende strookjes dd wordt gesloken, cn de uiteinden vervol- gens vaslgestrikt. Overigens zijn reeds in hot twoede Dcct bl. 161 en volg. , de handelvvijzen aangegeven , om , met behulp van glazen en kurken platen , eenige spelden enzv. , alle zulke toestel- len ontbeerlijk te maken. 465. Om den omloop in de cellen der Chara- en Nitella- soorten te zien, heeft Varley den in PI. VIII. fig. 10 af- gebeelden flesch- of buishouder uitgedacht. Deze bestaat nit eene korte buis abed van ongeveer 5 centim. in doormeter en 5 centim. lengle, van binnen, met uitzondering van twee tegen elkander overstaande openingen, geheel met zwart laken bekleed. Onder de onderste opening is eene naamvere buis e, welke eene spiraalveer bevat, die van onderen beves- tigd is, en van boven tegen een gebogen plaatje drnkt. Ecn jengdig gedeelte der plant wordt nu gebragt in bet cylindrisebe van eenen wijden mond voorziene fleschje fig. 1 1 , dat met water gevuld is, en, met behulp van een glasstrookje a en twee kurken slukjes b en c, in de nabijheid van den wand geplaatst; daarop wordt bet fleschje toegekurkt , cn in de buis abed geschoven, waarin bet nagenoeg past, en door de spi- raalveer vast wordt gchouden, doch zoo dat men bet nog gemakkelijk ronddraaijen en versebuiven kan. Deze kleine toestel kan werkclijk van eenig nut zijn, wanneer men onderzoekingen over den omloop in de, cellen der walcrplanlen , cn over hunne ontwikkeling , gedurende eenige dagen wcnschl voort te zellcn, Hij beeft cebter lrt*t nadeel , dat men door eene gebogen glasoppcrvlakle en ge- TOKSTEU.EN VOGU DE WAAUNEM1N6 DEK CELSAPHOTAT1E. 583 volglijk minder sclierp ziet; bovcndien is liij slechts bij ge- ringe vergrootingen aanwendbaar , omdat hct objcctief niet digt gcnoeg bij liet voorwerp kan gebragt vvoidcn. Over hct algeraeen verdienl daarom eene anderc inrigling, mede van Varley afkomstig, do voorkeur, die echter op hare beurt het gcbrek heefl van alleen bij een horizontaal gesteld inikroskoop te kunnen worden gebezigd. Zij is af- gebeeld op PI. IX- fig. 9; defg is eene plaat van tamelijk dik glas; hierop worden met een mengsei van pik en was drie glasslrookjes i en I bevestigd, en daarop de uit dim glas beslaaude dekplaat welke smaller dan de plaat defg is. Deze laatsle kan dan nog, tot meer gemak bij het ge- bruik, met canadabalsem op eene langcre glasplaat abed worden geplakt. Men heeft aldiis een naauw glazen bakje, waarin nu het water met de te onderzoeken voorwerpen : chara of andere waterplanten , polypen, larven van waterin' seklen enzv. , kan worden gebragt (1). Smith cn Beck hebben in dit glasbakje nog eene kleine doch nutlige verandering gemaakt. Zij plaatsen namelijk daarin (z. PI. IX. fig. 8 in doorsnede) eene glasplaat ab in de rigting der diagonaal. Het gevolg hiervan is, dat de voor- (1) Eet zal niet ondienstig zijn hier ter plaatse nog de handehvijze te vernielden , ■waarvan ik niij gewooiilijk bedien , om vochten in zulke naauwe ruimten te gieten. Daartoe neme men eene glazen strook, -van Tier of Tijf millim, breedte en eene genoegzame lengte, om, wanneer zij op den bodem der holte rust, die men wenscht te Tullen, er nog twee of drie centim.#boveii uit to steken; bovendieii meet zij genonicn zijn van glas, dat merkelijk dunner is dan de wijdte der holte. Giet men dan met eenige voorzigtigheid het vocht op het buiten de opening uitstekend gedeelle der glazen strook, dan Tolgt het de oppervlakte hiervan tot aan den bodem der holte, en verdringt allengs de naar boven ontwijkende lucht. Men kan op die wijze zonder moeite ruimten vullen, die niet meer dan drie of twee millim. en zelfs nog minder wijd zijn. 584 TOESTELLEN TOT VASTIIOUDING DER VOORVVEItPEN. worpou zwaardcr dan water zijnde naar benedea zinken , ca nu, lusschen de diagonale glasplaat cri de dekplaat besloten zijnde, \au zelve digl bij de oppervlakte der laatsle koraea le liggen. Bovendien is deze plaat beweeglijk, en kan men dus de vooraf ingebragte voorwerpen daannede naar voren brengen, en in die bonding bevestigen door raiddel van kleine slukjes kurk tusschen den bodem van bet bakje en de bin- nenste piaat. 404. Er is geene klasse van mikroskopiscbe werktuigen, waarbij de vindingrijkbeid zoowel van gebruikers als van ver- vaardigers vrucblbaarder geweest is, dan bij die, welke be- slemd zijn om de voorwerpen aan eene gelijkmalige drnk- king te onderwerpen , en deze naar willekeur te maligen of le versterken. Het gclal dier drukwerktuigen of compres- soria is zelfs zoo groot, dat ik den moed niet beb ben alien uilvoerig te bescbrijven, en zulks te minder daar zij door de eenvoudige vroeger (z. Dl. II. bl. loO) bescbreven ban- delwijze scbier in alle gevallen ontbeerlijk gemaakt worden. Daar ecbter op mij als gescbiedscbrijver de verpligling rust, om in het overzigt van den vroegeren en tegenwoor- digen toestand der bij het mikroskopisch onderzoek gebezigde werktuigen ook de zoodanige te vermelden, wier nut aan velen twijfelachtig kan toeschijnen, zoo wil ik bier ook de verscbillende drukwerktuigen optellen, welke sedert bet laatst der vorige eeuw in gebruik zijn geweest, en grootendeels nog zijn, mij ecbter bepalende voor eene iets omstandiger be- scbrijving en afbeelding, bij die, welke in bet cen of ander opzigt deze uitzondering boven andere scbijnen te verdiencn. De opmerking, dat sommigc dierlijke dcelen, zoo als vet, hersenen , enzv. zich eerst dan duidelijk vertoonen , wannecr COMPUESSORIA VAN fJORZE , ElIRENBERG , SCIIIEK , PURKINJE. 585 zij tusschen twee glasplaatjes ccnigziris zamengeperst zijn, dagleekent reeds van Robert Hooke, en is dus schier zoo oud als bet mikroskopisch onderzock. Later was men ook veelal gewoou in dergelijke gevallen eene ligte drukking nit te oefenen , betzij alleen door de zwaarte van bet dekplaalje of met bebulp der band. De cerste, die biervoor een werktuiglijk middel uildacbt, was Goeze, die in 1782 twee drukwerktuigen besebreef (1). Het eerste was zeer eenvoudig , bestaande uit twee glazen scbijfjes, waaivan bet eene zicb bevond op den bodem van een bouten kokerlje, terwijl bet andere daarin meer of min- der diep geseboven werd. Het tweede werkluig was zamen- gestelder en van koper vervaardigd. De beweegbarc glas- plaat werd bier, door middel cener sebroef, naar de vastlig- gende bewogen , terwijl beide platen door eene veer van cl- kander werden verwijderd gebouden. In 1831 gaf Ebrenberg (2) een tot betzelfde doel be- sterad werktuig aan. Naar zijne aanwijzing vervaardigde Sebiek een corapressorium , bestaande uit twee gesicpen glas- platen, zoodanig in twee van sebroefwindingen voorzieue ringen gevat, dat zij door de rouddraaijing der sebroef al nader en nader tot elkander komen , terwijl bierbij de rond- draaijing van bet bovensle glasplaatje verbinderd wordt door twee inkervingen aan den rand, vvaarin twee kleinc stijitjes passen, die aan den ondersten ring bevestigd zijn. Veel zamengestelder van maaksel, docb overigens op bet- zelfde beginscl berustende , is bet compressorium in 1854 (1) Vcrsuch eincr Naturgeschichto der Eingeweidewurmer. 1782. (2) Ahhandl. d. Berl. Academic 1331. p. 4G. — Die Infusionsthier- ehen, Voorredc p. XVII. 58G TOP.STm.KN TOT VASTHOrOlNG I)E» VOOUWOIil'KN. door Puikinje bcschreven (1), vvaaraan later , zoowel door hem als door Valentin (2), nog ecnige verbeteringen wer- den aangebragl. Dat, hetwelk door Savi (3) in 1841 be- sebreven werd, is eene wijziging van betzelfde werkfuig, zoo als mede bet in 184S door Pacini (4) beschrevene. Dit laatste munt echler in verscheidenc opziglen boven bet oorsproukelijke Purkinjesebe compressorium iiit, vooral daardoor dat de glasplaatjes gemakkelijk kunnen verwisseld worden , terwijl bun vorm toclaat er , lijdens bet onderzoek van eenig voorwerp , verschillende reagentien tusschen le la- ten vloeijen. Ik heb er daaroin op PI. VII fig. 9 eene afbeelding van gegeven. Het beslaat uit twee ringen (z. fig. 9^), die over elkan- der schroeven, De buitenste ring a is bevesligd op eene schijf hb met eene groote opening, welke als grondvlakte voor het werkluig dient. De binnenste ring a' is verceuigd met eene andere doorboorde docb kleinere schijf c, door welke om te draaijen de binnenste ring , door middel der daarin gesneden schroef, rijst of daalt. Op de schijf c rust eene andere plaat {d in A cn B)^ desgelijks doorboord, welke volstrekt geene draaijendc be- weging heeft, maar alleen de rijzing of daling voIgt door de omschroeving van den ring veroorzaakt. Hierloe is deze plaat voorzien van twee aanbangsels [ee i?), welke langs twee zuilijes pp glijden. Twee kicine haaksgewijs omgebO' (1) l)e omstanclige beschrijving en afbeelding is Ic vinden in Miiller’s Archiv. 1834 p. 385. Purkinje zegt daarin, dat hij dit werktuig reeds acht jaren \roeger in gebruik had gehad. (2) Repertoriwn III. p. 31. (S) Atti del Congresso Scientiftco di Pirence 1841. p. 341. (4) JSuovi Aiinali delle Sciensc Naturali di Bologna. Kov. 184!>. COMPRESSOniA VAN SAVI , PACINI , I.ISTEP,. 387 gen slrookjes ii (in A ^ B m C) dienen om cen der beide glasplaatjes, eu wel hel ondcrste {f in C), vast te houden. Het bovenste glasplaatje (</ in C) is onbeweeglijk , en wordt gedragen door de beide ziiilljes, op vvier bovenvlaktc het rust, en daarop bevestigd wordt door de klemscbroeveu vv (.4 en C). Door den rand van den ring c in de ecne of in de andere rigting te doen draaijen, rijst of daall bet oudersle glasplaatje , en nadert het langzaain tot of verwij- dert zich van het bovenste plaatje. Beide plaatjes hebben den gewonen langvverpig vierkanlen vorm van voorwerpplaaljes, en, daar zij gekruisd over clkan^ der liggen, is het zeer geinakkelijk er eenig vocht capillair tusschen te doen opzuigen. Behalve de beide groolere zuiltjes, die voor de geleiding der beweging van de schijf d dienen, zijn, op gelijken afstand van dezc, nog twee andere kieiuere'' zuiltjes 1 1 (*4) geplaalst. Deze zijn alleen bestemd, om als steunpunten te dienen, wan- neer men met eene naald of andcr werktuig eeuige verande- ring aan het voorwerp wil maken. Ook kunnen zij gebruikt worden ter bevestiging van eenig levend dier, of om de ge- isoleerde pooleinden eencr galvanische batterij te dragon. Uit deze beschrijving blijkt, dat dit werktuig, behalve als compressorium , ook nog met vrucht tot menig amler doel- einde kan gebruikt worden, en als zoodanig inderdaad tot de nutlige hulpwerktuigen bij het mikroskopisch onderzoek kan gerekeud worden te behooren. Meer of min daarmede overeenkomende , doch bij groolere eenvoudigheid merkelijk minder bruikbaar, is het compresso- rium van Lister door Smith vervaardigd (1). Hier zijn 25* (1) Quekett, 1. c. p. 121. 388 TOrSTEI.LF.N TOT VASTIIOI DING DFR VOOnWEnf'EN. beitle glasplaleu bewecglijk; zij wordcn tegen elkandcr aan- gedrukl door de kraclit van twee spiraalveren , loopende om twee zuiltjes, die voor de geleiding dienen eener ko- peren plaat, drukkende tegen bet bovensle glasplaalje, ler- wijl bet onderste, door omdraaijing van eenen ring, welke om een binnenste buisje geschroefd is, naar boven gebragt wordt. Alle de tot bierloc genoemde drnkwerkluigen komen daarin overeen , dat de bevveging, die de drukkipg moot voorlbren- gen , gesebiedt door de ronddraaijing van cenen ring, welke van eenen scbroefdraad voorzien is, in dier voegc dat bet voorwerp altijd in de as der draaijing ligt. Anders is bet bij eene Iweede klasse dezer werktuigen , waarbij de drukkende kraebt op eenigen afstand ter zijde van bet voorwerp werkl, en waar deze niet door eenen ring, maar door eene dunne mikromelerschroef wordt le weeg gebragt. Het voordeel dezer inrigling bestaat hoofdza- kelijk daarin 5 dat de band, die de sebroef doet omdraaijeu, aldus op eenen merkelijk grooleren afstand van bet voorwerp en van bet objeclief verwijderd blijft. Het eersle compressorium , met zulk eene zijdelingscbe sebroefbeweging, werd in 1856 door Sebiek vervaardigd (1), en is afgebeeld op PI. VII. fig. 7. Op eene langwerpig vierkante koperen plaal a a bevindt zich in bet midden een rond glazen scbijfje, dat iets boven de oppervlakle uitpuilt. Een Iweede scbijfje o van duuner glas is gevat in eenen ling, welke, tusseben twee regt tegen elkandcr overstaande spillcn ii, beweeglijk is opgebangen in eenen beugcl , die (1) Ehrenberg’* Infusionsthierchcn. Voorrede p. XVII. COMPU. V. SCHIEK, OBEllHaUSEll, DUJAUDIN, AMICI , C’UATllEf AGES. 58‘J verboudon is met een hefboompje p, hetwelk zich om eene as bij T draait, en aan zijn ander uileinde cene schroef q heeft, welke iels scbuins is goplaalst, en in bet buiten de piaal uilslekend sink v ronddraait. Het is duidelijk, dat men door deze scbroef het hefboompje kan doen rijzen en dalen, en daarmede tevens eene raeerdere of mindere druk- king aan het andere einde uitoefenen , lerwiji de wijze , waarop aldaar de ring, met het daarin gevalte glasplaalje, is o'pgehaugen, maakt, dat dit laalste altijd evenwijdig met het onderliggende blijft. Ten einde gemakkelijk een voorwerp op het ondersle glasplaalje le kunnen brengen , kan het sink w, met het daarmede verbonden hefboompje , ter zijde worden gedraaid. — De prijs van dit compressorium is 6 Thl. (/’10,S6). Oberhauser vervaardigt compressoria, die daarmede na- genoeg geheel overeenkomen; alleenlijk is de schroef niet van boveu maar van onderen aangebragt. Eene wezenlijke ver- belering beslaat echler daarin dat het bovensle glasplaalje zoodanig gevat is, dat het gemakkelijk met een nieuw kan verwisseld worden , wanneer het gebroken of beschadigd is. Op zijne prijscourant is het genoleerd tegen 20 francs (/’9,b2.) Dujardin (1) en Amici (2) hebben beide getrachl, het Schieksche compressorium tc vereenvoudigen , door vvegla- ting van den ring met het bovensle dekplaatje, doch zijn daarin niet gclukkig gevvecst, want de aldus uitgeoefende drukking kan onraogelijk gelijkraalig genoeg op alle punten zijn. Beler was het denkbeeld van Quatrefages (3), om het zoo in riglen, dat het kan worden omgekeerd, ten einde het voorwerp ook aan de tegenovergeslelde zijde le kunnen be- (1) Manuel, p. 36. (2) Mohl’s Mikrographio , p. 129. (3) I'Instilut 1811 , Ko. 386. 590 TOESTELLEN TOT VASTIIOUDING DER VOORWERPEN. schouwen, Het is eigenlijk ecn aldus vcrbclcrd Schieksch comprcssoriuni , hetvvelk in fig. 7 is afgebeeld; nnnn zijn vier korle regtopslaandc stijltjes, waarop bet werkluig rust, wannecr men het omgekeerd op de voorwerptafel legt. Ober- bauser vervaardigt zulke compressoria voor 50 francs. Mede in de hoofdpunten met bet Schieksche overeenko- mend is dat van Yeatcs (1). Dit heeft ecbler Iiet voordeel eener gemakkelijke vervvisseling van dekplaatjes van allerlei dikte. Ook vvordt bier de beweging geleid door drie holle zuilijes op den bovensten ring, vvaarin drie stijltjes, op den ondersicn geplaatst, passen. Eene rneer verschillende zamenstelling heeft bet compres- sorium van Wallach (2). Het beslaat (z. PI. VII. fig. 11 (5)) nit twee gelijkvormige en even groote koperen platen a en b; aan het eene einde ongeveer de helft smaller dan aan het andere. In het breedere uiteinde zijn de ronde glasplaten p m q gevat, in dier voege dat beiden iets beneden de op- pervlakte van het koper uitpuilen. Voor de beweging dient eene veer m en eene schroef n‘ de eerste drijft de beide platen van elkander af, de tweede dient om hen nader lot elkander le brengen. De beweging wordt geleid door het korte zuiltje /c, waarvan het dimnere gedeelte in eene ope- ning i der bovenste plaat glijdt; bovendien dient hierloe nog hcl stijltje i, hetwelk past in eene schuius binnenwaarts springcnde inkerving der bovenplaat. Wordt de schroef hoog genoeg omgedraaid, dan komt de ondersle oppervlakle de- ft) Microsc. Journ. 1842. II. p. 44, alwaar het werktuig met zijne •verschillende deelen is afgebeeld. (2) Stilling und Wallach, Bau dos Nervensy steins 1813 p. 46. (3) Deze afheelding is gemaakt naar ecn door E. Wenckebach te Amsterdam vervaardigd werktuig. COJIPR. V. YEATES, WALLACH, BISSCHOFF , TIIURET. MlttR. ROLLER. 591 zer plaat boven den top van bet zuiltje k en van bet stijitje en zij kan dan ter zijdc worden gedraaid. Wanneer dit coinpressoriuin good vervaardigd is, dan is de daarmede uitgeoefende drukking zeer geregeld en gelijk- nialig. Oin bet ecbter nog bruikbaarder te inaken, zoude bet zoodauig inoeten worden gewijzigd, dat bet dekplaatje gemakkelijk verwisselbaar is. Bebalve de reeds genoeraden, bebben nog Bisschoff (1), Maissiat en. T buret (2) eigene tot hetzelfde doel be* stemde werkluigen uitgedacbt, doch de reeds vermelde zul- len voldoende zijn ter reglvaardiging van de woorden in den aanvang dezer paragraaf. 465. Er zijn nog twee werktuigen, welke bier moeten verineld worden. Het eerste is de mikroskopische roller^ door M a n d 1 (5) uitgedacbt , en bestemd ora voorwerpen in het gezigtsveld te doen rollen , ten einde opvolgend bunne ver- schillende oppervlakten aan het oog aan te bieden, iets dat voor de herkenuing van den vorm van vele kleine ligcbaampjes, zoo als kristallen, araylumkorrels, bloedschijfjes enzv. inder- daad van gewigt is. Intusschen kan men eene inrigting tot zulk eene werktuiglijke bewegiug zeer goed raissen, daar het in de meeste gevallen voldoende is het dekplaatje met het hecht van een scbalpel te verschuiven , terwijl , wanneer tevens eene regeling der drukking gevorderd wordt, de in Dl. II. bl. 157 medegedeelde handelwijze volkomen aan het doel beantwoordt. (1) Slrauas Uurckheiin Traite d’anat. comp. I. p. 87. (2) Vermeld op de prijscourant van Obcrhiiuser voor den prijs van 35 francs. (3) I'liiititut 1838. ?fo. 231. 592 TOESTEILEN TOT YASTllOI'DlfiG OER VOORWERPEN. Hot tweedc liier bcdoolde werktuig is onlangs door Ludwig Pick, hooglecraar le Marburg, aangegeven (1). Men kan bet cenen mikroskopischen spanner noemen. Deszelfs maak- sel is zecr eenvoiidig. A en B fig. 8 PI. VII zijn twee kope- ren plaaljes van de grooUe van gewonc voorwerpplaaljes. B is aan de beide uiteinden a enaiets dikker dan in bet midden; aldaar is eene ronde opening, met eenen regtopstaanden ring c. Dcze past juist in de opening 0 van bet andere plaatje, hetwelk vlak is, maar overigens in groolte met bet eersle overeenkoml. Wil men nu eenig weefsel uitspannen, dan wordt dil ge- bragt op de opening van den ring c, zoodat een gedeelte over den rand bangt. Bedekt men bet dan met bet tweede plaatje, dan kan men, door dit meer of minder aan te druk- ken , bet weefsel ook meer of minder sterk uitspannen. Werkelijk irioet dit kleine werktuigje als een zeer nutlig bulpmiddel bij bet onderzoek van vele dierlijke wecfsels be- sebouwd worden. Het maaksel van verschillende vliezen, van bindweefsel , van elastieke banden enzv. laat zicb daar- door beter dan op eenige andere wijze waarnemen, gelijk ik dit uit eigene ondervinding bevestigen kan. Nuttig is het van zulke spanners er rneerdere bij de hand te bebben met rin- gen van verscbillendeu doormeter, van 5 tot 10 millimeters. 466. Eindelijk fen slotte moeten bier de middelen ge- noemd worden , welke dienen , om de glazen voorwerpplafen of sebuifjes vast te klemraen. H a r t s 0 e k e r (verg. bl. 47) was de eerste , die bij bet enkelvoudig mikroskoop daartoe twee plaatjes bezigde, welke door eene spiraalvecr legeu elkander aan werden gedrukt (1) ill lil Id ’s Archiv iur Anat, v. Phys. 184'J. IIf(. It. p. 151. MlKROStt, SPANNER. SPIRAALVEERTOESTEI.. Kl.EMVEEilTOESTEI,. 595 (z. fig. 4. PI. I). Bonannus (verg. bl. 153) bezigde hel- zelfde middel bij bet zamengeslcld raikroskoop. Culpeper en Scarlet voegden bij bet bunne eenen dergelijkeii toeslel in fig. 1C PI. ? IV algebeeld , doch welke naar willekeur in de opening der voorwerplafel geplaalsl of daaruit verwijderd kon worden. Een gcbrek bierin was bet getal van drie slijitjes voor de geleiding der beweeglijke middelsle plaat, daar aldus de plaatjes of scbuifjes inoeije- lijker in bet midden werden gehouden. Cuff verbeterdc dit, eu sedert werd deze springveertoeslel door Martin, Adams, enzv. betzij op de in fig. 11 A PI. IV afge- beelde wijze vervaardigd, of de beide zijstukken vervangen door vier slijitjes, betgeen naluurlijk even goed aan bet oog- merk voldoet. Op die wijze Ircfl men dozen kleinen loestel nog bij de oudere mikroskopcn van Pritchard aan. Later beeft men ccbler vrij algcmeen aan een andcr mid- del de voorkeur gegeven , betwclk in den ruweren vorm bet eerst door Bran der (verg. bl. 131) bij zijne mikroskopen gebruikt werd. Deze namelijk bevesligde op de voorwerpta- fel eene boefijzervormige veer, waardoor dan de voorwerp- plalen werden vastgeklemd. Dellebarre (z. PI. V. fig. ^ppp) volgde hem bierin na. In laleren lijd beeft men deze iurig- ling veel verbeterd , door de veer te bevestigen op twee stijl- Ijes, die in twee openingcn van de voorwerptafel passen, en bierdoor glijden in twee daaronder geplaatste naauwe buisjes. Ook beeft men , in plaals van den boefijzervorm , er eene regtboekige gcdaante aan gegeven. Doze inrigting komt onder anderen voor bij de mikroskopen van Amici (PI. VI. fig. \uv)^ doch werd reeds aangetrolfen bij de mikrosko- pen van Jones (z. PI. V. fig. \mn)^ en is sedert bij de cngcische makers algcmeen in gebruik geblevcn. 594 TOESTt'LI.EN TOT VASTHOUDING UEK VOOttWEnPEN. Eeno nog cenvoudigcre , en in zcker opzigt doelmaligere liandelwijze is die van Chevalier, die (z. PI. VI. fig. 5) alleen gebruik maakl van twee veerende strookjes koperblik, elk aan een rond slijllje p bevestigd, dat in eene ope- ning der vooi'werptafel past, en daarin kan ronddraaijen. Op die wijze kunnen plaatjes van verscbillende lengle wor- vastgeklemd, en de veeren tevens gemakkelijk ter zijde ge- draaid of verwijderd worden, wanneer men de voorwerpta- fel gebeel vrij verlangt. Ook Brunner voorziet zijne mi- kroskopen van eenen dergelijken klemtoestel ; desgelijks wordt bij aangetroffen bij de oudere Oberhausersche, doch nict bij de nieuwere werktuigen van dien maker. TOtSTELLEN TOT WERKTllGLUKE BEWEGING DER MIKROSKOPISCIIE VOORWERPEN IN HET GEZIGTSVELD. 467. ileeds zeer vrocg hebbeo sommigen de beboefte gevoeld, ora de raioder vaste beweging der band door werk- tuiglijke raiddelen te vervangen, De gevorderde rigting der beweging van de voorwerpen in l»et gezigtsveld is tweederlei, naraelijk df eene regtlijnige of eene draaijende. Beidc worden reeds aangetroffen bij bet in 1716 door Her tel vervaardigde en vroeger (bl. 139) bescbreven raikroskoop (PI. IV. lig. 6). Hierbij was ecbter alleen gezorgd voor eene regtlijnige beweging in eene enkele rigting, ferwijl, indien een voor- werp bij opvolging al deszelfs deelen in de as van bet mi- kroskoop zal vertoonen, er noodzakelijk eene tweede, welke regthoekig op de eerste werkt, bij gevorderd wordt. Het eerste raikroskoop, waarbij raen zulk eene diagonale beweging door middcl van twee sebroeven aantreft, is dat van den bertog de Cbaulness, door bem in 1767 bescbreven (1). Deze sebroe- ven dienden levens als raikrometers , en wij zullen er dus in bet volgende boofdstuk op moeten terugkomen ^ alsraede op eenen dergelijkcn toestel van Benjamin Martin, door dezen (1) Memoires de I’academie 1767 p. 413. <— Eene afzonderlijke be- schrijving is uitgckomen oniler den titcl van: Description d’un micros- cope et de plusieurs micrometres. Paris 1768. 59G rOliSTELLliiN TtU WEIlKTLlGLlJlit 15E\S LGING DER VOORWEUPEX, eenigc jaren later vcrvaardigd en bij zijn zaraeugesleld ini- kroskoop gevoegd. Ook Tiedemann (1) voorzag zijne wcrktuigen van cene afzondeilijke door twee schrocvcii beweegbarc voorwerplafcl. Men ziel dcrhalve, dal reeds lang v66r Franc nhofer, die door veleu als den eersten gcnoeind wordl, die zulks zoude gedaan hebben, dc kunslraalige beweging der voor- werpen in gebruik is gewcesl. Zijne inrigling, alsmcde die, waarvan Amici zijne borizonlale mikroskopen voorzag, kwa- men geheel mel de vroegere overeeu. Allen besloudeu nit oene vierkante slede, welke, door twee om 90° van ellcandcr verwijderde schroeven , in de zwaluwstaartvormige groeven van een daarvoor bestemd raam werd bewogen. Ook laler is deze inrigling nog lang in gebruik gebleven. Eeue verbelering is er echtcr aan geraaakt door Oberhiiu- ser, daarin bestaande, dal de doode gang der schroeven, die, zoo zij ook al uiet van den aauvang af aanwezig is , loch allengs bij een veelvuldig gebruik ontstaat, wordl weggenomeu door de drukking eener veer, in verbaud werkende met eenen hel’boom. Zijne bevveegbare voorwerplafcl , welke echter slechts op verlangen bij zijn mikroskoop gevoegd wordl, is afgebeeld op PI. IX. fig. 12; aa! zijn de beide schroeven, welke de plaat d in beweging brengen. Deze is roud ler plaatse waar zij tegen de veer v en bet hefboompje r aandrukt , terwijl de daartegenover liggende kanten reglhoekig zijn, om in de groeven der sluk- ken cc' te kunneii been en weder glijden. Het is duidelijk , dat de beweging , bebalve door eene schroef, ook door een rondsel geschieden kan. Ilet laalsle is dan ook door Schick daartoe gebezigd, en de af bedding in (1) Kriinilz Emyclopuedie XC. p. 309. BKVVEF.GBARE VOORWtnPTAFI-r. V. OBERlliillSm , TVRREU. , VARI.EY. 597 fig. 10 is voldoende, om de wijze, waarop hij dil docl bc- reikt beeft, te do^n kennen. Beide soorten van beweging kunnen ochler ook vercenigd woiden , en dit is op de meest volkomene wijze gedaan door Tyrrell (1). Bij zijne bewccgbare voorwerplafel (z. PI, IX. fig. 11} zijn de beide knoppen a en Z» , door welker rond- draaijing men de voorwerplafel in alle rigtingen doet bewe- gen , op dezelfde as geplaatst, zoodat men schier te gelijker tijd beiden met dezelfde hand kan vasthonden. De bewe- ging in de eene rigling geschiedt door eene schroef, in de andere door een rondsel. 