Geographie van Nederlandsch-Indië
R. Preanger Regentschappen. H. Tjiandjoer. Reg. Tjian- djoer , Bandoeng , Soemedang , Limbangan (h. Garoet ; vormt met het voorg. (Sene afd.), Soekapoera (h. Manoen- djaja) 36. A. R. Buitenzorg. H. gn. (ook Bogor) met paleis van den Gouverneur-Generaal en Gouv.-plantentuin. Reg. gn. en demangschappen Djasinga, Paroeng, Tjibinoeng, Tjibaroesa. R. Batavia. II. Batavia , de hoofdstad van al onze be- zittingen. (Over de 60,000 inwoners, vvaarvan ruim 16,000 Chinezen en 3000 Europeanen). Ommelanden : Westcr- kwartier (h. Tangerang), Zuider-kwartier (h. Meester-Cor- lielis) , Ooster-kwartier (met het vorige vereenigd : h. Bekasi). A. R. Krawang. II. Poerwakarta. Reg. gn. met de par- ticulieren landen Tjiasem en Pamanoekan enz. R. Tjerebon. H. gn. (kratons der oude vorsten, graf van den Apostel van den Islam , Ibn-Maulana , te Goenoeng- djati). Reg. Tjerebon, Indramajoe, Madjalengka, Koeningan, Galoe (h. Tjiamis; Kavvali, oudheden). R. Tegal. H. gn. Reg. Tegal , Brebes, Pamalang. R. Pekalongan. II. gn. Reg. Pekalongan, Batang. (Oud- heden op het Dieng-gebergte.) R. Banjoemas. II. gn. Reg. Banjoemas , Poerwokertd , Poerbolinggd, Bandjar- negara , Tjelatjap (h. gn. belangrijkste haven aan de Zuidkusl; oudheden op den Dieng). R. Bagelen . H. Poerworedjo (kamp. Kedong-kebo). Reg. \ Digitized by Google 88 Poeworedjd , Koetd-ardjo (met grotten-tempels), Keboemen, Karang-anjar (met hct vorige dene afd. Gombong, Ft. Gen. Cochius) , Ambal, Ledok (h. Wonosdbd). R. Kedoe. II. Magelang. Keg. Magelang (ruines van Bd- rdboedoer, Moendoet enz.). R. Samarang. II. gn. met de citadel Prins van Oranje. Reg. Samarang, Salaliga (Oengaran, badplaats, Ambarawa met de hoofdvesting Willem I.), Demak (beroemde moskee), Grobogan (h. Poerwodadi; met bet voorg. eene afd. Seld, eigendom van den Soesoehoenan , met vorstelijke graven. Mendang-Kamoelan , mines), Kendal. R. Djapara . II. Pati. Reg. Pali , Koedoes , Djapara , Djewana. De Vorstenlanden zijn de R. Soerakarta , het leenrijk van den Soesoehoenan van Soerakarta , benevens het grondgebied van den van dczen onafhankelijken prins Mangkoe-negoro. Grondbezit heefl ons Gouvernement er niet, wel voordeclen van den opbrengst der belastingen, verpachtingen , zoutver- koop en vogelnestjes. II. gn. (Ook Sold. Ft. Vastenburg. Kraton van den Javaanschen vorst, kerk, schouwburg enz.) Landschappen Padjang (Bojolali en Klaten , beide met een ft. Karlosoero, vorige b. des rijks vuor de scheiding in tweeen), en Soekowati-koelon en S. Wetan (d. i. W. en 0. Soekawali). Zij worden bestuurd door Boepati’s, met den titel van Toemenggoeng , van Sockaxvati, Klaten, Kartasoera, Bojolali, Am pel en Gagatan, die onder den Raden-adipati, rijksbc- stierdcr, slaan ; voor zoo vcr zij namelijk door den Soesoehoe- nan niet weder in leen gegeven zijn aan leden zijner familie of aan Mangkoe-negara in eigendom toebehooren; en do R. Djokjdkarta (Jav. Jogjokertd) het leenrijk van den Sultan van Djokjdkarta, benevens het grondgebied van de onafhankelijke prinsen Pakoe-alam en IVdtd-prodjd, en het gouvernements-district Nangoelan. II. gn (Ook Djogjo. Kraton en \v at erka steel. Fori.) Landschappen Mataram (Imdgiri, gemeenschappelijke begraafplaats der vorslen van Soerakarta , Digitized by Google 80 en Djokjdkarta ; Pasargede , oude h. van het vroeger ver- eenigde rijk. Op de grenzen van Soerakarta , de mines van Prambanan) en Goenoeng-Kidoel (Rongkop met vogelnest- klippen). Het bestuur geschiedt door inlaudsche regenten met den titel van Tocmenggoeng, ten getale van acht. R. Rembang. If. gn. Reg. Rembang (Lasem, scheepstim- werf) , Toeban, Bddjdnegord, Bloro. H. Madioen. II. gn. Reg. Madioen, Magetan (beh. bij het vorige), Ngawi (Ft. Gen. van den Bosch), Poerwddadi (met bet vorige eene aid.), Pdnorogo, Soemorotd (met het vorige eene afd.). A. R. Pafjitan. H. gn. Reg. Patjitan (Panggoel, belang- rijke slapelplaals aan de gn. baai). R. Kediri. H. gn. Reg. Kediri, INfgrowo (h. Toeloeng- agoeng), Trengalek (met het vor. eene afdeeling), Berbek, Blitar. R. Soerabaja. H. gn., met de citadel Prins Hendrik; circa 1)000 imv. Reg. Soerabaja, Gresik (graf van den eer- sten verkondigcr van het Mohammedanisme, Malik -Ibrahim), Sidajoe, Lamongan (met de beide vorige eene afd.), Modjd- kertd (mines van Mddjopahil) , Sido-ardjo , (sluis van R. Pasoeroean. H. gn. Reg. Pasoeroean, Bangil, Malang, (mines van Singdsari; het Tenger-gcbergle met den vulk. Bromd, de zoogenaamde Zandzee en de Tengereezen). R. Prdbdlinggo. H. gn. Reg. Probolinggo. R. liesoeki. 11. gn. Reg. Besoeki, Panarockan (h. Pradjc- kan) , Bondowoso. A. R. Banjoewangi. H. gn. Reg. Banjoewangi. § 102. Omliggende eilanden: Aan de Noordkust: Madoera, met. nog twee inlandsche vorslen, de Panembahans van Madoera en Soemenap, die in eene dergelijke betrekking tot het gouverncment staan, als de vorsten van Solo en Djokjo. Het is tegenwoordig eene residence met h. Pame- kasan: afd. Madoera, h. Bangkalan, afd. Soemenap, h. gn. Digitized by Google 90 Het eiland is, wat den grond betreft, gehcel overeen- komende met de slechts door een naauw vaarwater daar- van gescheiden IXoordkust van Java. — Bij Madoera behooren de Soeinenapsche en de Kangeansche eilanden. — Bawean, uitmakende eene afd. van de R. Soerabaja, h. Sangkapoera; — de Karimon-Djawa-eilanden, behoorende tot Djapara, met een posthouder op het gn. hoofd-eiland ; — een aantal eilanden in de baai van Batavia, waarvan On - rust, met scheepstimmerwerf , het voornaamste , en de Duizend- eilanden , meer noordwaarts ; P 8n Pandjang , bij Bantam, en een aantal meer. In straat Soenda: het Prinseneiland of Panitan, door de Prinsenstraat van Bantam’s kust , die bier de Meeuwenbaai vormt, gescheiden; Krakatoea, met een uitgebluschten vul- kaan; Dwars-in-den-weg, midden in het naauwste gedeelte van Straat Soenda. Aan de Zuidkust: behalve vele kleine aan de Zuidkust van Bantam en de oostelijke rcsidenlieu: Noesa-Kambangan, behoorende tot Banjoemas, een rotsaebtig eiland , slechts door eene zeer naauwc straat en een ondiep zeewater, de Segara- anakkan, van dc afd. Tjelatjap gescheiden. III. Sumatra. § 105. Het eiland Sumatra ligt tusschen ruim 5§° N.B. en 6° Z.B. en ruim 95° en 106° O.L. met eene rigting van genoegzaam N.W. en Z.O. De oppervlaktc van bet eiland wordt op nagenoeg 7828 vierk g. m. berekend. De grootste lengte is ongeveer 250 vierk. m. , de grootste breedte, op de boogte van Tjingko, 55, en de geringste, op die van Langkat, 20 g. m. Het eiland heeft eene vrij regelmatig langwerpige gedaante, en is in zijne grootste lengte, van Atjin-hoofd tot de Vlakke-hoek, door een gebergte door- sneden, dat aan de eene, de Westzijde, digt langs de kust loopt, maar van de Oostkust door uitgestrekte vlakten, 01 vooral ten Zuiden van 1 \ u N.B. , gescheiden is. Daardoor heeft ook de Oostkust eene veel onregelmatiger strekking dan de Westkust. Aan deze zijde vormen, tusschen het eiland Riah en den Hock van Indrapoera, de Hock van Singkil en Oedjoeng-tocwa een drietal inhammen, en loopt de kust overigens belrekkelijk zonder belangrijke bogten voort. Doeh aan de Oostkust, die tot de Diamantpunt veeleer eene noordelijke is, laten zich minstens vier dergelijkc inhammen aanwijzen, waarvan er een wel de golf van Indragiri mogt beelen. De eerste is daar, waar de rivier Rokan in zee valt. De twcede bevat de Siaksche eilanden Rangkalis , Pan- tjoer, Padangi en Rantau en de mondingen dcr Rivieren van Siak en van Kampar. In den derden inham of golf vallen de Rivieren van Indragiri en van Djambi en liggen slechts enkele eilanden aan de monding der Rivier van Indragiri. De vierde eindelijk ontvangt de wateren van de Banjoe-asin en de Moesi of Rivier van Paleinbang. De genoemde rivieren, die op de Banjoe-asin na alien in het gebergte ontspringen , zijn tevens de aanzienlijkste van het eiland. § 104. Van het gebergte, dat het eiland doorsnijdt, kan men nog pas een derde gedeelte als eeuigzins bekend bcschouwen. Ten Noorden van het Gouvernement van Sumatra’s Westkust is het nog volstrekt onbckend , en ten Zuiden van dat gewest nog lang niet naauwkeurig onderzocht. De Pick van Indrapoera wordt meestal voor den hoogsten berg dcs eilands gebouden en in dat geval op ruim 1 1 000 voet hoogte geschat, doch andere opgaven geven hem niet veel meer dan 8000 voet. Naast daaraan zouden een paar bergen in Atjih en dan de Goenoeng- Dempo in Paleinbang volgen. In het meer bekende ge- deelte van de bergketen, die eene gemiddelde hoogte hecft van 5000 voet, bereiken de Singgalang, Ophir en Merapi alle drie bijna juist 0000 voet hoogte. — Under de hoog- landcn van Sumatra mogcn dat van Toba , op ongeveer 4000 , en <jat van Agam van 2700 voet hoogte genoernd worden. Digitized b y Google § 105. Sumatra wordt door verscheidene volkstammen bewoond. Van deze zijn de Maleijers en de Bataks do bc- langrijkste, die beide het Gouvcrnement der Westkust en de daaraan grenzende oostelijke landstreken bewoncn, genen in het Zuiden, dezcn in het Noorden, en beiden ook nog in de verder in die rigting liggende landstreken. Behalve deze heeft men in Palembang en Bengkoelen de Redjangs en de Pasoemahs en in het Zuiden de Lampongs. In hoe ver de bewoners van zuidelijk Sumatra tot verschillende en op zich zelf staande stammen behooren is nog niet uitgemaakt 36. § 1 06. Sumatra staat voor de helft onder het onmiddellijk gezag van het IVederlandsche Gouvernement. Die helft he vat vier gewesten, het Gouvernement van Sumatra's Westkust, Bengkoelen, Palembang en de Lampongsche districten. Van de andere helft komt de souvereiniteit over Djamhi , Indragiri en Siak, volgens contracten met de Sultans gesloten, aan Nederland toe. De eerstgenoemdc Staat wordt hij Palem- hang gerekend , de beide andere hij de resident ie Kiouw. Het overige gedeelte is onafhankelijk. I. GOUVERNEMENT VAN SUMATRA’S WESTKUST. § 107. Dit Gouvernement strekt zich langs den Indischen Oceaan van ruim 2° N.B. tot ruim 2" Z B. uit. De kust vomit bier de schoone baaijen van Tapanoeli , van Ajar- hangis en nog enkele ten Zuiden van Padang. Zij is nicest al vlak en moerassig, maar op enkele plaatsen hoog en steil. Het gebergte, dat van den Loeboe-raja in het Noorden tot de Pick van Indrapoera in het Zuiden in eene regie iijn doorloopt en slechts hier en daar met hare takken bet strand raakt, bestaat uit verschillende ketens, die aan elkander cvenwijdig Ioopen. In de eerste , van bet strand af gerekend, verheflen zich de hoogste toppen, zoo als de Scrct-berapi , de Kalaboe, de Ophir, de Singgalang met den Merapi en de Talang of Soelasi. Slechts den Kalaboe vind ik niet als vulkaan vermeld, doch ook de andere zijn op den Merapi en den Talang na uitgedoofd. Het gedeelte be- oosten Padang draagt in de benedenlanden den naam van Goenoeng Melintang, d. i. dwarsketen, een naam die ook elders voorkomt. In het noordelijk gedeelte van het Gouvernemenl loopl er ten Oosten van dat gebergte een ander , doch lager, evemvijdig naast, waardoor een dal ontstaat van aanmerkc- lijke lengte, dat de afdeelingen Angkola en Mandating der residentie Tapanoeli vormt, en dat door de Rivier van Angkola en de Batang-Gadis doorstroomd wordt. Tot Ran vormt dit laatslgenoemde gebergte de grenzen onzer bezit- tingen, bepaalt dan verder onder den naam van Boekit- Gedang de vallei der Soempoer en later , nogmaals langs de grenzen, die der Sinamang (of Sinamoe). In het Zuiden ligt het land tot de Piek van Indrapoera toe naar het Oosten open. I)c zoogenaamde Padangsche Bovenlanden verdienen dus veeleer den naam van Siaksche, Kamparschc en Kwantansche Bovenlanden ; de natuurlijke afvoer der producten van bier is oost-, niet westwaarts. § 108. Tot de meest belangrijke rivieren in dit Gouver- nement behooren: vooreerst, die in den Indischcn Oceaan stroomen, de Rivier van Singkil , die van Loemoet, die in de baai van Tapanoeli, en de Batang-Toroe, die dwars door de Bataklanden loopt en dan ten Zuiden dier baai in zee valt; de Batang-Gadis, die de Rivier van Angkola opneemt en als Singkoean in zee valt; de Batang- Natal, langs welke er gemeenschap met de bovenlanden bestaat, de B. Masang, die de Rivier van Alahan-pandjang of Bondjol opneemt en ten Zuiden van Paseman in zee valt; de Aneh, beroemd door de zoogenaamde Kloof, door welke de weg van Padang naar de Bovenlanden been ligt ; zij valt in zee ten Noor- den van gemelde plaats; en eindelijk de Rivier van Indra- poera, die een aanzienlijk stroomgebied heeft in vergelijking van verreweg de meeste der tallooze wateren, die van het gebergte afvloeijen. — Vervolgens. die naar de Oostkust vloeijen : de Soempoer , die eersl noordwaarts tot Hau loopt en zich vervolgens oostwaarts wendt , waar zij over de grenzen den naam Hokan-kiri krijgt, die zich met de Rokan-kanan vereenigende de groote rivier van dien naam vormt; de Kampar-kanan , die als Mahi hct noorde- lijke gedeelte der residentie Padangsche- bovenlanden van water voorziet en later met de Kampar-kiri de Rivier van Kampar vormt; de Kwantan, welke in diezelfde residentie ontstaat nit de vereeniging van de Sinamoe en de Oembi- lin : de Sinamoe komt uit het Noorden en neemt regts de Rivier van Agam op ; de Oembilin loopt uit het meer van Singkarah en ontvangt links de rivier van Tanah-datar. Ten vierde eindelijk, in het Zuiden, verscheidene takken van de Djambi -rivier. Van de meeren, die men in dit gewest aantreft, zijn de grootste die van Menindjau en van Singkarah , waar- . schijnlijk beide, zeker het eerstgenoemdc , van vulkanischen oorsprong. § 109. Verdeeling. I. Afdeeling Pa dang , met de hoofdplaats Padang , residentie van den Gouverneur en met een Ass.-Resident, in eene schoone vlakte aan de Ajar- Padang, ten Zuiden van welke zich een bergrug uitstrekt, zijnde een zijtak van den G. Melintang, waarvan de 1000 voet hooge top Boekit-batoe-bersoerat heet, en ten Noorden van den Apenberg of ook Boekit-Padang , die de stad van de reede afscheidt. De kust is van hier tot het Zuiden van Pa'inan, de hoofdplaats der Zuidelijke -afdeeling, zcer schilderachtig door het gebergte dat zich langs haar uit- strekt ; verder op word! zij weder even vlak als noordwaarts tot Priaman. Een aantal hooge en lage eilandjes omzoo- men haar en men vindt er verscheidene baaijen , waarvan de Setan-baai, in het landschap Troesan, de grootste en schoonste is. Meer zuidelijk liggen de baaijen van Salida en Tjingko, twee plaatsen uit de geschiedenis der Com- 95 pagnie bekend, dc eerste vooral door de mislukte goud- exploitatie met Duitsche mijnwerkcrs , die daar in de vorige eeuw beproefd is. De streek ten Zuiden van bet eiland (Poelau) Tjingko tot Ajarhadji draagt den naam van Sapoeloeh-boewah-ban- dar, d. i. de tien havens, waarvan door het genoemde Ajarhadji gescheiden is Indrapoera, het incest zuidelijke gewest van het gouvernement, eertijds van vrij vvat helang, tegenwoordig vervallen. De lioofdplaats ligt ecn eind ver van het strand af. De benedenlanden bestaan uit moerassen en wildernissen, doch de bovenlanden schijnen vrij wel be- bouwd te zijn. Afdeeling en Ass.-Residentie Priaman met gelijknamige hoofdpiaats en de zeeplaatsen Tikoe en Oelakan. Afdeeling en Ass.-Residentie Ajarbangis en Ran. De gelijkn. hoofdpiaats ligt aan eene schoone en veilige baai aan de gn. rivier. Distr. Ran , met gn. hoofdpiaats , waarbij het Ft. Amerongen, en niet ver van de rivier Soempoer; Loeboe-Sikeping, met gn. hoofdpiaats, digt bij de bronnen dierzelfde rivier; Ophir-districten , hoofdpiaats Paseman, aan de monding dcr gn. rivier. Klein- Paseman of Kenali in de gcschiedenis door ecu hardnekkigen opstand en verdediging in dc laatste held der vorige eeuw beroemd. § 110. II. Residentie Padangsche bovenlanden. Zoo- wel om den mijnbouw als om den landbouw is deze residentie hoogst belangrijk. De cultures, die ondcr Gouver- nements toezigt slaan, zijn die der rijst en der koflie. Behalve deze levert het land veel cassia of wilde kaneel, en is de gambir-cultuur in de afd. Liina-Poeloeh van be- lang. Tabak wordl ook in eenige hoeveelheid uitgevoerd; minder suiker en peper. Afdeeling Again. Hoofdpl. der residentie Ft. de Kock (Boekit-tinggi) ; district Danau en Matoea; distr. VII Loe- rah’s en VIII Kotta's 37 , met Soengei-poea ; distr. Bondjol met Bondjol of Kotta-Gen.Cochius , beroemd door dc verovering Digitized by Google op de Padries in Aug. 1837; distr. Batipoe en X Kotta’s, hoofdpl. Padang-pandjang, aan den ingang der Kloof. Afdeeling Tanah-datar , de kern van het oude rijk van Menangkabau, eenc landstreek die in het Noorden aan de hellingen van de bergen Merapi en Sago en den Tan- djoeng-Alam, die beidc verbindt, gelegen is en uit hoogst vruchtbare vlakten bestaat. Van de bergen des lands is er een, ten Z.-O. van den Merapi, bij Toerawan , belangrijk oni de menigte ijzererts, die bij bevat, van waar bij den naam van IJzerberg gckregcn beeft. — Hoofdpl. Ft. v. d. Capellen (Batoe-sangkar). Marapalam , bekend door eenc nederlaag — in April 1823 — en eerie overwinning der onzen — Augustus 1831. — Priangan , eigenlijk Priangan- dadang-pandjang , vroeger de residentie der vorsten van Menangkabau en welks inlandsch hoofd ook thans nog den voorrang geniet boven de andere hoofden van Tanah-datar. Behalve een paar warme bronnen vindt men er nog een stecn met eerie inscriptie. Niet ver van daar, aan den weg naar de hoofdplaats, is eene dergelijke antiquiteit, de batoe- bertikam , d. w. z. «de doorstoken stecn », en zijn er nog andere oude steenen en graven, digt. bij de hoofdplaats. — Pagerrocjocng , residentie van den laatsten vorst van Menangkabau. Men vindt er insgelijks eenige oude steenen, waarop uitvoerige inscripties voorkomen en in de nabijheid de graven dier vorsten. Soeroewaso, residentie van een zijtak van bet regerende vorstenhuis, ook nog met een paar beschreven steenen. — Distr. XX Kotta’s, hoofdplaats Singkarah; distr. Lintau en Bocwah, hoofdpl. Lintau; distr Kotta-toedjoe, hoofdpl. Sidjoengdjocng. Tot die districten behooren verder ook de zuidoostelijke grenslanden der resi- dentie, Silago en de XII Kotta’s, het. eerste met eene zeer geringe, arme, doch goedaardige bevolking, slecht bebouwd , maar rijk aan goud , even als bet andere, waar de bevol- king grooter is, maar vooral uit vreemdelingen bestaat, die er goud komen zoeken. 97 Afdeeling Lima-poeloeh of L Kotta's , een uilnemend vruchtbare streek, 12a 1400 voet hoog, door de Sinamoe en hare takken doorstroomd en van alle kanten door bergen ingesloten, door welke in bet Z.-VV. de rivier van Agam bij Padangtero heenbreekt en in het Noorden door de kloof van Arau een uitweg bestaat, terwijl in het Z.-O. de kom zich vernaauwt tot een langwerpig dal, waarin Alaban en verder de tot Tanah-datar gerekende dislricten Lintau en Boewah gelegen zijn. De Boekit-boengsoe ligt v6dr de noordelijke grensbergen, die uit zandsteen beslaan; de zuidelijke zijn kalkbergen, waarin, even als in de noorde- lijke Agamsche bergen , veel grotten gevonden worden. — Pajakombo, hoofdpl. Districten Alaban en Poeadatar (eig. Kotta-lawas) beide met gn. hoofdplaatsen. Afdeeling XIII en IX Kotlas bet eigenlijke goudland der residentie , waarvan het zuid-oostelijk gedeelte « als een goudveld kan bescbouwd worden ». Ilet goud wordt er meest uit mijnen gewonnen , maar ook uit rivierzand gewasschen. Die mijnen zijn er particular eigendom, maar worden op contraclen door vreemdelingen bewerkt. — Solok , hoofdplaats. Distr. Soepajong en Siroekan , hoofdpl. Soepa- jong. Distr. Alahanpandjang, hoofdplaats. gn. D. Soengei- pagoe, hoofdplaats Pasir-talang. § 111. De inwoners der opgenoemde gewesten zijn Maleijers, die echter, als in velerlei opzigten , doch voor- namelijk door het gebruik van een eigenaardig taaldialect, van de andere Maleijers van den Archipel , dat zijn die oorspronkelijk zijn van het Maleische schicreiland , onder- scheiden , beter Sumatraansehe of Menangkabausche Malei- jers genoemd worden. Hun type schijnt over het alge- meen niet van de gewone type der Oost-Indische volken te verschillen. Hen, die van Java komen, treft doorgaans de stroefheid en onafhankelijkheid van bun karakter, die zich uit bun maatschappelijken toestand voldoende verklaren laat. Onder de Maleijers van de drie eerstgenoemde afdee- 7 Digitized by Google 08 lingen der Padangschc bovenlanden heerscht zeer veel weelde, geheel anders dan op Java. Gouden versierselen en zijden klecding zijn geenszins zeldzaam. Hunne kleeding bestaat in een korten of langen broek, een sarong cn een doek, dien zij of als mantel om bet bovenlijf slaan, of om den hals knoopen , of om bet midden dragen , waarbij nog dikwijls een baadje komt , dat van voren open is en korte oflange mouwen heeft. Om bet boofd dragen zij een doek, dien zij dUa noenien. De vrouwen dragen een enkelen of dubbelen sarong; in bet laatste geval zbd, dal de bovenste iets korter is dan de onderste, en daar dat kleedingstuk naauw en aan de eene zijde open is, zoodat de heup er vaak tusschen door ziglbaar wordt, tevens zoo, dat de bovenste dan met een die opene zijde bedekt. Getrouwde vrouwen dragen een baadje en een doek over de schouders of ook wel zoo, dat hals en boofd beiden er door bedekt zijn. Meestal eehter gaan zij bloots boofds of hebben doe- ken op bet boofd , die , soms tot een ganschen stapel toe , plat gevouwen daarop gelegd zijn. In het haar dragen zij kammen, dikwijls van massief goud. De stof hunner klee- dingstukken is gewoonlijk katoen, dikwijls zijde. De kleu- ren zijn donkerblaauw , rood , oranje , geel of bruin ; meest effen, soms gestreept. De vrouwen dragen houten schijven of rolleljes palmblad in de ooren om de gaten groot te maken, die zij dan soms met kostbare hangijzers versieren. Ook dragen de rijken zware gouden armbanden en ringen en de mannen gouden buikplaten. De daken zijn met aren-ve zels bedekt. Het huisraad is zeer eenvoudig en bestaat nit matten , matrasscn enz. Porceleinen schotels vindt men er veel als pronkstukken. Die huizen nu bewoont de Maleijer met zijne moeder en zusters, wier kinderen , wanneer zij getrouwd zijn, bij haar blijven, terwijl hare mannen in het huis als vreemden beschouwd worden. Bij overlijden erven de neven of nichten de familie-eigendommen en de gronden van oom of tante; de bezittingen die geen poesaka , d. w. z. die gedurende het huwelijk verkregen zijn , vervallen aan de neven of nichten slechts voor de helft en de andere helft komt aan de overlevende vrouw of man; doch de huizen gaan alleen over op de vrouwen. De kinderen erven van de moeder. Zijn er geen neven en nichten , dan erven de broeders en zusters. Worden de huizen door den aanwas der familie te klein, dan worden er telkens nieuwe roe- wangs , dat zijn vakken tusschen vier van de stijlen waarop een huis rust, bijgebouwd. Zelden zijn er meer dan tien, doch ook wel eens dertig zulke roewangs ; bedraagt het aantal zooveel, dan worden er nieuwe huizen gebouwd. Behalve die huizen en de zonderlinge wijze van erven, die zelfs de Koran niet heeft kunnen verdringen, is ook de verdeeling der Maleijers altijd als iets eigenaardigs be- schouwd. Ze zijn namelijk in de landen, die vroeger het 100 rijk van Menangkabau uitmaakten, in twee groote afdeelin- gen verdeeld, laras (uitgesproken tare) geheeten , die den naarn dragen van Kotta-pilihan en Boditjenjago , en die beide wcder in een groot aantal soekoe s of stammen ver- deeld zijn. Ieder Maleijer weet tot welke der beide laras’ zijne soekoe behoort. I)e leden der soekoes mogen niet in hunne eigene soekoe trouwen; zij zijn wijd en zijd verspreid en worden in elke kotta, waar zij wonen, ieder soekoe door een eigen opperhoofd, Pangoeloe-soekoe , die steeds uit eene bepaalde familie gekozen wordt, bestuurd, terwijl dan de kotta zelf door een raad bestuurd wordt, die uit alle pangoeloes der afzonderlijke soekoes, Pangoeloe-rapat , zainengesteld is, en aan wier hoofd een Pangoeloe-kapala staat. Geen maleisch hoofd heeft meer regten dan ieder ander soekoe-lid of anak-boewah, noch eenige onderschei- dingsteekens. Over de dislricten zijn Kapala-laras’ aange- steld, die soms den titel van toewangkoe voeren. In ieder soekoe eindelijk zijn nog weder een aantal familiehoofden , Pangoeloe-kampong of beter Pangoeloe-boewah-peroet, om kleine geschillen af te doen. i\og eene opmerkelijke gewoonte mag hierbij gevoegd worden, die het strafregt betreft. Bij boeten heeft name- lijk een merkwaardig ontduiken — als zoodanig wordt het namelijk voorgesleld — van de adat plaats. Te weten, van de sommen, die door deze bepaald zijn, wordt slechts het tweede, kleinere, gedeelte als boete opgelegd, zoodat bij- voorbeeld bij een vonnis, zoo als dit dikwijls voorkomt, tot betaling van 1 tail (/* 16) en 1 pao (f 4), slechts f 4 gevorderd wordt. Evenzoo bij doodvonnissen, die men gaarne door het Gouvernement in die van verbanning veranderd ziet. De Maleijers hebben veel handelsgeest. Zij trekken het geheele land door om hunnen handel te drijven en maken wel bij voorkeur van de wegen gebruik, die de loop der rivieren hun aanbiedt, maar zien toch ook, waar deze ontbreken, niet tegen de meest ontoegankelijke wegen op. 101 Waar gemunt geld ontbreekt is stofgoud een gewoon ruil- middel. § 112. III. R. Tapanoeli (eig. Tepian-oelie). De voor- naamste landschappen, waaruit deze residentie bestaat, zyn, van het Noorden af , de volgende : Da'iri , eene vlakke streek , waar de rivier van Singkil doorheenloopt , met eene Bataksche bevolking : Singkil en Baroes zijn er de aanzienlijkste handel- plaatsen. Peper is er het hoofdproduct. Oostelijk van daar wonen de echte Bataks, de Toba’s, dat zijn die, bij welkehet nog de gewoonte is, dat de mannen oorversierselen dragen. Die naam is de eigenlijke, nationale naam van de Bataks, terwijl » het woord Batak, dat, in dien zin gebruikt, van onzekere beteekenis is, als scheldwoord door de Mohammedaansche Bataks gebezigd en zelfs op Christenen en Chineezen toege- past wordt. De Toba’s noemen alien, die westelijk wonen, Da'iri. In dat Toba, doch eigenlijk nog niet in het regie, want de inwoners noemen ook daar nog de meer oostelijke, ons geheel onbekende stammen, eerst Toba, ligt het meer van Toba, aek-daho , d. i. « het verre water » door de kust- bewoners gehceten. Het land daar is meestal hoogland, vooral rijk aan weiden en goede paarden. Meer zuidelijk, aan de kust, ligt het eigenlijke Tapanoeli, waar, aan de uitstekende baai van dien naam, de hoofdplaats der resi- dentie, Siboga, gelegen is. Daarop volgt Klein-Toba, zoo als de vallei van de Beneden-Batang-Toroe of het aan zee grenzend noordelijk gedeelte van Angkola genoemd wordt. Hooger op, noordwaarts, loopt die rivier door de laud- schappen Sigopoelan en Silindoeng. Ten Oosten van deze landschappen ligt Dolok, d. i. het gebergte, te weten het plateau van Sipirok, en meer zuidelijk, langs de kust, Natal en binnenslands Angkola en Mandating. Ten Zuiden van Angkola wordt het land niet meer tot de eigenlijke Batak- landen gerekeud; de wel is waar oorspronkelijk Bataksche bevolking is er tot den Islam overgegaan, dat is, gelijk het heet, Maleisch geworden. In Natal, althans op de kust- Digitized by Google plaalsen, is de J>cvoiking groolcndecls Malpisch. — De schoonc vallei van Angkola cn Mandating wordt aan dc grenzcn van Klein -Mandating naauwcr, waar de rivier Gadis, djc het land in cene noordwaartsche rigting door- stroomt, uit cen bergland komt, dat daar, waar hare bronncn liggen, Oeloe geheeten wordt. In bet Zuiden cp Zuid-westen vindt men vele goudmijnen. Ook meer noor- delijk, lot in Angkola, vindt men goud, doch alleen dc mijnen van Mandating worden ontgonneu. Ilet aantal van deze wordt geschat op bij de tachtig, bebalvc nog dc goudvvasscherijen. Met dat al behooren kamfer, die van Natal uitgevoerd wordt, benzoe, damar en rotting tot de voornaamste handelsproducten. Afd. Ommelanden van Siboga, hoofdplaats Loemoet. — Afd. Natal, hoofdplaats gelijkn. Afd. Mandating en Angkola, bet eerste met de hoofdplaats fort Elout, bet andere met de hoofdplaats Tobing. — Daartoe behooren in het Zuid- westen Klein-Manda'iling , ten Oosten van den Melintang , hoofdplaats Kotta-nopan , en Pakantan ten Noorden van den Kelaboe, hoofdplaats Kotta-polak. — In bet oostclijk gedeelte dezer afdeeling woont nog ecne oorspronkclijke bevolking, de Orang-Loeboe , die, volgens bun bewcrcn, in vroeger tijden door oorlogen uit bet Zuiden verdrevcn zijn, met wclks inwoners zij, blijkens bunne taal, verwant zijn. Zij staan nog op cen zeer Iagcn trap van beschaving — Afd. Baroes, hoofdplaats gelijkn. Tapoes en Sorkam, kleine handelplaatsjes. Afd. Singkil, hoofdplaats gelijkn. § 115. De Balaks, die vcrmoedclijk bet grootslc gededte van noordelijk Sumatra bevolken en aan de Oostkust al- thans tot ver in het Noorden even goed gevonden worden als aan dc Weslkust in onze bezittingen , — zoodat alloos nog verreweg bet grootste gedeelte van dat volk ons gebeel onbekend is — de Bataks waren al in Marco Polo's tijd (ofschoon deze dien naam niet nocmt) bij geruchte als men- scheneters bekend 3s . Waar de invloed van het Nederlandsche * » i 1 , , » * 105 Gouvernement het verhinderen kan heeft deze gewoonte thans niet meerplaats, doch bij de Bataks, die buiten dien invloed leven , worden de ter dood Yeroordeelden , zoo als bijv. krijgs- gevangenen en verspieders , nog steeds , hetzij levend , of nadat zij eerst ter dood gebragt zijn, verteerd. Hoe ruw men deze gewoonte ook achten mag, toch is in vroeger tijd ook onder dit volk de Hindoesche invloed doorgedron- gen, gelijk hunne taal en godsdienst veelvuldig bewijzen. In dien tijd is ook de Bataksche monarchic ontstaan, waar~ van nog cen schaduw aanwezig is in den Vorst van Bakara aan het meer van Toba, die nog hedcn onder den verbas- terden Hindoeschen titel van Si-singa-mangaradja eene soort van goddelijke eer geniet, in zoover de Bataks zijn zegen af bidden voor den oogst; maar anders schijnen zij niet veel van hem te wcten. Dc Heer van der Tuuk, de eenige Europeaan die hem bezocht en die het gevaar van opge- gcten te worden ook maar ter naauwernood ontkomen is, verbaalt, dat men het er voor houdt, dat hij haar op de tong heefl en varkens- noch hondevleesch eet. De tegen- vvoordigc Vorst cchter houdt beide soorten van dicren , maar zcide hun vleesch niet te lusten , en hij hield zoo veel mogclijk den rnond gesloten om de tong niet te Iaten zicn. Overigens schijnt het al of niet eten van varkens • of hon- devleesch voor den Batak het hoofdverschil uit te maken tusschen hunne godsdienst en die der Maleijers of die van allc andersdenkenden , zoodat die sage van den Vorst van Bakara misschien ook op cen vroeger Hindoeisme ziet. II. DENGKQELEN (bANGKA-OF.LOE). § 114. Dit gevvest bestaat uit eene zeer smallc strook lands tusschen de hergen, hier Boekit-harisan geheeten, en de Indische zee, die zich over eene lenglc van niet veel minder dan het gouvernement der Westkust van even hc- noorden de rivier Mandjoela tot den Vlakken-hoek uitstrekt. Digitized by Google 104 De ceuige goede haven aan de kust is dc Poeloe-baai, ten Zuiden van de hoofdplaats. Eene groote inenigte kleine riviertjes loopen van het gebergte in zee. Sommige dringen door het gebergte heen, waaronder de rivier van Manna, die op den berg Dempo ontspringt 39 . — De delfstoffelijke rijkdom van den grond is nog weinig of in ’t geheel niet bekend. Rijst en peper zijn de voornaamste cultures, doch het gewest is nog achterlijk in zijnc productie. De gainbir en notenmuscaatcultuur is er ook niet van groot belang. § 115. Verdeeling. De assist.-residentie Bengkoelen bestaat uit Bengkoelen en Ommelanden en de Buitenposten. Het meest in het Noorden ligt de Afdeeling Moko-Moko, waarvan de inlandsche regent nog den titel van Sultan voert. ’t Was vroeger een deel van het Rijk van Indra- poera. De bevolking is Maleisch, althans voor een deel, indien de vreemde Maleijers , die zich aan het strand geves- tigd hebben, met de inlandsche bevolking niet stamverwant zijn. De volgende afdeeling, Lais, even als de vorige met gelijkn. hoofdplaats, wordt bewoond door Redjangs, zoo als ook de Ommelanden van Bengkoelen, die daarop volgen. Ilier ligt de hoofdplaats der assist.-residentie , Bengkoelen , met het fort Marlborough, eene stad, die door de groote kos- ten, die de Engelschen er in der tijd aan besteed hebben, aan wie het land tot 1824 toe behoort heeft, eene zeer fraaije plaats geworden is. Als haven is zij minder goed gelegen, in zoover de schepen op eenigen afstand van daar, bij het Ratten-eiland, ter reede mocten komen. Ten Zuiden van de Ommelanden liggen de afd. Seloema, hoofdplaats Tallo; Manna, h. gn. 5 Kauer, hoofdplaats Bintoehan , en Kroe, h. gn. In de beide laatste afdeelingen wonen Lam- pongs, in Seloema, Manna en Selebar, het zuidelijk gedeelte der Ommelanden , wonen de Serawei’s , die blijkbaar een stam van de Pasoemahs zijn, welke, even als de Redjangs, uit het gebergte, van Palembangsch grondgebied, naar deze kusten zijn afgezakt. Digitized by Google 1 05 III. PALEMBANG. § 116. Dc rcsidentic Palembang, in het Westen berg- achtig, waar zij aan Bengkoelen grenst, in het Oosten laag en met uitgestrekte alluviale vlakten, is geographisch bepaald als het stroomgehied van de Moesi, de grootste rivier van Sumatra. Het noordelijk gedeelte van het bergland schijnt, tot den Dempo , uit ten minste twee evenwijdige ketens te hestaan, waarvan de incest oostelijke alleen door de Moesi, die er op den Boekit-Ocloe- Moesi ontspringt, doorgebroken wordt, terwijl de zijtakken van die rivier aan hare oostelijke helling ontspringen. In dat gedeelte wonen de Redjangs. Ten Zuiden van deze wonen de stammen der Pasoemahs , in een bergland, dat zeker nog onbekender is dan het vorige. Nog zuidelijker, waar men de grenzen der Lam- pongsche distrieten nadert en de reeds Lampongsche be- volking meer onder onzen invloed staat, is rondom een aanzienlijk meer, eenvoudig als Ranau , d. i. het meer, bekend, een welvarende streek, gelegen, waar vooral de tabakscultuur goed schijnt te slagen. § 117. Palembang, de hoofdplaats en eenige handelplaats van dit gewest, ligt, 15 geogr. mijlen van de monding, aan de Moesi, langs wier beide oevers zij zich 5 Eng. mijlen ver uitstrekt, en waarop de bevolking voor een groot deel op vlotten woont. De bevolking bedroeg 1°. Januarij 1855 ruim 41,800 zielen, van welke een groote 4000 Chineezen en Arabiercn, die hier niet, zoo als elders, hun afzonder- lijke kampongs, d. i. wijken, hebben. I)e inlandsche be- volking is grootendeels van Javaansche afkomst en is verder uit vreemdelingen van Voor-Indie en de Oostkust van Sumatra zamengesteld , zoodat zij geheel verschilt van die der bin- nenlanden, waar de bewoners der hoofdstad nog steeds Javanen genoemd worden. Ook de voorname, vroeger de hoftaal , moet. Javaansch , doch met vele inlandsche woorden Digitized by Google vermengd zijn. De huizen dcr Palembangcrs zijn goed ge- bouwd , hetzij van planken of van bamboos. Bijzondere gebouwen vindt men op de hoofdplaats geen anderc , dan het fort, dat vroeger de kraton der Sultans was, en de moskee, eene der fraaiste in Indie, met cen honderd voet hoogen minaret, een lompen achtkanten toren. Verder verdienen de vorstelijke begraafplaatsen vermelding, die het Gouvernement thans onderhouden moet, om ze niet geheel le laten vervallen. Het zijn steenen gebouwen, met zwarc muren, waarin de graven zich bevinden. — De inwoners dcr hoofdstad staan bckcnd als lustig van aard, liefhebbers van spelen, twistziek cn niet wcrkzaam. Velen leven van den handel met de binnenlanden cn reizen ook wel het land door om in de dorpen als goud- en zilvcr- of ijzer- smeden, in welke vakken zij uitmunten, werk tc zoeken. Behalve rijst zijn rotting en ruwe katoen — de lievelings- cultuur der inlanders — de artikelen, die van daar het meest worden aangebragt; verder bcnzoc, dainar, gomelas- liek, gutta-percha, tabak, was, peper, drake nbloed cn stofgoud. Dit laatste vindt men in het direct gebied van Palembang zeer weinig: het komt van de Djambische grens- landen. De Palembangsche vrouwen zijn als borduursters en kantwerksters beroemd. — De h. Palembang wordt voor zeer gezond gehouden, hetgeen men daaraan toeschrijft, dat de cb en vloed er zich nog verlooncn, hetgeen gunstig op de miasmen, die zich uit het moerassige terrein ontwikkelen, zou werken. § 118. De kennis der binnenlanden van de resident ie staat die der hoofdstad zeer achter. De hoofdtakken, die de Moesi opneemt, zijn de Kikim r. , de Klingi 1. met de Bliti, de Lakitan 1., de Rawas 1., de Lematang r. en, digt bij de hoofdplaats, de Ogan r. en de Kemering r. Beneden de hoofdplaats vormt zc een net van takken cn valt met drie rnonden in zee, waarvan de noordelijksle , naar een zeeplaatsje Soensang geheeten , de voornaamste 107 * is. — De division der residentie nu dragon meestal naar deze hoofdrivicren hare narnen. Zij zijn op hare heurt in districten of marga’s verdeeld — hptzelfde woprd,. dat bij de Lainpongers , de Pasoemahs en even zoo bij de Bataks stam beteokent — onder inlandschc hoofden met den titel van Pasirah, die de dorpshoofden , Proatin — een titel, die geheel overeenkomt met dien van Orang-kaja, dien wij in het Oosten van den Arch i pel terug vinden — onder zich hebben. Ook bij de Redjangs heeten de dprpshoofden zoo. Tebing-tinggi, de zetel van een assist.-resident , aan de Moesi , bij de grenzen van het Redjangsche landsehap Ampat- lawang. Lahat, aan de Lematang, digt bij het landsehap Pasoemah-lebar. Moewara-roepit, aan de Rawas. Moewara- bliti, ter plaatse waar de Bliti in de Klingi valt. Batoc- radja , aan de Boven-Ogan. Moewara-doea , aan de Boven- Kemering, niet ver van het meer Ranan. § 111). Tot de residentie Palembang wordt ook Djainbi gerekend, waarvan het bestuur wel is waar nog aan den Sultan blijft overgelaten, die bij versehillendc contracten de souvereiniteit van zijn land aan Nederland opdroeg, doch met een Nederlandschen politieken agent nevens hem. — Van het land, dat door de rivier van Djambi en hare tak- ken doorsneden is, is volstrekt niels bekend. In de boven- landen is onder de verschillende stammen, wier namen men opgegeven vindt, de nicest merkwaardige die der Korintji’s, die door den goudhandel , welk metaal die streken vrij overvloedig schijnen to bevatten en dat zij naar Padang, Indrapoera en Moko-Moko ter markt brengen of althans plagten te brengen, een vrij aanzienlijken trap van welvaart mocten bereikt hebben. In hun gebied ligt een groot meer, waaruit men incent, dat de hoofdtak der rivier van Djambi ontspringt. — Beneden de genoemde hoofdplaats, maar nog op eenigen afstand van de monding der rivier , ligt Moewara-kornpei , de havenplaats voor het land. Digitized by Google 108 IV. LAMPONGSCHE DISTRICTED. § 120. In ruimer zin verstaat men onder Tanah-Lampoeng het gedeelte van Sumatra ten Zuiden van de rivieren van Padang-goetji ten Westen en de Mesoedji, die deze distric- ten van Palembang scheidt, ten Oosten, maar het westelijk en noord- westelijk gedeelte van die landstreek behooren tegen- woordig bij Bengkoelen en hij Palembang , zoodat de residenlie slechts het zuid-oostelijk gedeelte des eilands beslaat. Van Bengkoelen is zij gescheiden door den Boekit-Sawah , eene voortzetting van den Boekit-barisan of Bengkoelensehe berg- keten, maar of zij daarom eene voortzetting van de groote boofdketen is, kan door onze onbekendheid met deze niet wel met zekerheid gezegd worden, en wordt zelfs twijfel- achtig door den aard der bergen in deze provincic, vermits men de keten, die tusschen de beidebaaijen, die van Semangka ten Westen en de Lampong-baai ten Oosten , in Straat Soenda uitloopt en die de hoogste toppen bevat , waaronder de Keizerspiek (ongeveer 7000 voet) de hoogste is, eerder daarvoor zou aanzien. Ook nemen van deze de grootere rivieren des lands, de Toelang-bawang, Sepoetih en Se- kampong, haren oorsprong. Aan den uithoek van het incest oostelijke der drie punten, waarin Sumatra bier eindigt, ligt de Badja-basa (4000 voet) aan het naauwste gedeelte van Straat Soenda, vroeger waarschijnlijk een eiland. Tus- schen de beide bergketens in het Westen loopt de Semangka met hare takken in de gelijknamige baai. — Rijst , katoen , koffie en thee zijn de voorname cultures. — Teloekbetoeng , hoofdplaats der residentie en der genoemde afdeeling, aan de Lampong-baai. Afdeeling Sekampong, hoofdplaats Natal. Afdeeling Sepoetih, hoofdplaats Tarabangi. Afdeeling Toe- lang-bawang, hoofdplaats Menggala. Afdeeling Boemi-agoeng, hoofdplaats gelijkn. aan de Toelang-bawang, even als de vorige; Semangka, hoofdplaats Borne, aan de Semangka baai. Digitized by Google 109 J 121. Benoorden Djambi is aan de Oostkust van Sumatra van bet meeste belang bet rijk van Siak. ’t Is van de Padangsche Bovenlanden door eene onafhankelijke land- streek gescheiden en verdeeld in bet eigenlijke rijk , onder bet onmiddellijk bestuur van den Sultan, ter wiens hoofd- plaats Siak een assist.-resident gevestigd is , die zijne be- velen van den resident van lliouw ontvangt , — en de onder- hoorigheden, te welen de vier eilanden, boven in § 105 genoemd en Boepat, een aantal kustplaatsjes benoorden de boofdplaats, en nog een paar in de binnenlanden , die alien of onder een Prins van den bloede, of onder andere hoofden staan, wier trouw in de meeste staatjes meer dan verdacbt is. Siak beslaat daardoor evenwel, althans in naam, eene kustlengte van niet geringer uitgestreklheid dan die van bet Gouv. der Westkusl en langs genoegzaam de gebeele lengte van de Straat van Malaka. Van dat aantal plaatsjes (sommige met slechts honderd invvoners) aan de Oostkust zijn de voornaamste-, van bet Zuiden af: Bilab, Paneh, Asahan, Batoe-baroe, Bedageh, Serdang en Tamian, dal aan Atjib grenst; die in de binnenlanden liggen aan de Tapoeng, een boofdtak der Siak-rivier. In het Noorden van Siak beslaat de binnenlandscbe be- volking voor het grootsle gedeelte uit heidensche Bataks en hebben de overheerscbende mobammedaanscbe Maleijers zich slechts aan de mondingen der rivieren ne^rgezet. Zuidelij- ker zal de kern der binnenlandsche bevolking — die bier en daar aan den bovenloop der hoofdrivieren zelfs vrij aan- zienlijk wezen inoet — vvel overeenkomen met die , welke men in de Padangsche bovenlanden aantreft. De handel hceft in eig. Siak nog niet veel te beteekenen ; bet belangrijkst in dat opzigt is de /roeZ>oe£-v isscherij te Boekit-batoe aan de Brouvverstraat of Selat-Djati (§ 67). Meer naar het Noorden toe brengt bet land rotting , sago en drakenbloed voort, en nog noordelijker wordt veel werk gemaakt van de pepercultuur , zoodat de haven- i Digitized by Google HO plaatsjes aldaar wel eens de oostelijke peperhavens genoemd zijn. § 122. Poelau-lawan , naar de rivier ook Kampar gehee- len, is een rijkje dat tegenwoordig onafhankelijk is van het vorige , maar door een lid van het Siaksche vorstenhuis geregeerd en als broederslaat van dat rijk beschouwd wordt. Het ligt ten Zuiden van Siak. Eene dergelijke verhouding bestaat er misschien ook tussehen Indragiri en Kwantan en bestond er vroeger tussehen Palembang en Pasoemah. — Kwantan ligt aan de Boven-Indragiri en grenst aan onze bezittingen. Er moeten bier merkwaardige overblijfselen gevonden worden uit den tijd dat de Hindoes in de binnen- landen gevestigd waren, zoo als trouwens ook nog elders op dit eiland buiten onze bezittingen , zoo als in het Noor- den in de bovenlanden van Bila, het vroeger Ned. gewest Padang-lawas, het geval is — Indragiri, waarvan eveninin als van die andere staatjes iels belangrijks valt mede te deelen, scheidt Siak van Djambi en is maar een leenrijk van den Sultan van Lingga. Nog zuidelijker dan de Rivier van Indragiri valt de Reteh in zee, waar een gewest ligt, ineer onmiddelijk onder het gezag van den Sultan van Lingga staaiule, dat door de steenkolen, die men er heeft laten zoeken , meer de aandacht van het Gouverneinent ge- trokken heeft. 