VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Zyn Vader verpligt zynde den Prins van SALERNO te ver- ezellen іп eene Ambasfade na Keizer KAREL den У, om Drogen се. doen tegen het opregten eener Inquifitie te Napels, betrouwde de zorg van zyu Zoon ‚ toen drie jaas ten oud, aan Angeluzza, een тап van groote geleerdheid y die men zegt dat hem reeds in dien tederen ouderdom de Grammatica begon te leeren; op zyn vier jaaren werdt hy naar ’t Collegie der Jefuiten gezonden, en op zyn zevet - was hy der Griek{che en Latynfche Taalen kundig. In дея zelfden ouderdom vertelt men „ dat hy openbaare redevoes tingen gemaakt heeft, en eenige Digtítukken opgefteld 4 waar in niets kinderagtigs was , nog ten opzigte van de gedagten , nog ten opzigte der uitdrukkingen. De Prins van Salerno flaagde in zvne Ambasfade naar wensch; maar de Onderkoning van Napels ,door wien het ontwerp om de Inquifitie te Napels ор te regten, gefineed was 3 kd VAN TORQUATO TASSO. ` 229 was, vatte zulk eene bittere gevoeligheid гереп hem ор, wegens het verydelen van dat project, dat hy den Keizer tegen dien Prins opzettede , waar door dezelve genood- zaakt werdt, zig naar Rome te begeeven. Bernard Tasfo volgde hem derwaarcs,en nam zyn Zoon Torquato mede, De Prins werdt met alle zyne Aanhangelingen , ftraks na deszelfs vertrek ‚ voor oproerig en vyand van den Staat ver- klaard , en onze Torquato, fchoon toen nog niet boven de jaarén oud , werdt mede in die verklaaring Бертеереп. Op жуй twaalf baren ging hy van Rome na Mantua, al- waar zvn Vader in dienst van den Hartog Gulielmo Gonzago was getreeden ; Hy hadt toen zyne kennis іп de Griekíche én Latyefche taalen volmaakt. Hy was wel bedreeven іп de Rbhetorica en Digtkunde , en een meester іп de Zedekun. de van ARISTOTELES: ООК hadt hy de lesfen van MAURITIO CATANEO met eene byzondere opmerking beoefend ‚ еп eerbiedde Dezen als eenen tweeden Vader. Hy werdt kort daar na aan de Univerfiteit van Padua gee zonden ‚ еп gaf in zyn 18de jaar zyn Rinabdo.wit , een Digtfluk gefchreven naar het. Plan der Odysfée van Hone- RUS. Dit verfpreidde zyn roem door geheel Italië, maar mishaagde grootelyks aan zyn Vader, welke voorzag , dat het hem van voordeeliger-ftudiën zoude aftrekken , en daar- om zig tot zynen Zoon na Padua begaf, om den zelven te befiraffen ‚ dat hy zig zo verre aan de Wysgeerte en de Digtkonst overgaf, hy gebruikte verfcheide harde uitdruk- kingen , welke Tas/o aanhoorde met een geduld en eene eid, die den toorn van den ouden man nog meer gaande maakten. „, Van wat nut, zeide hy, zal die Phi- s» lofophie voor u wezen „daar gy u zelven zo zeer ор ver- „ heft. Dezelve heeft my bekwaam gemaakt, antwoordde » Tasfo, om de hardheid uwer beftraffingen gelykmoedig aan te hooren ”. Hy vertrok kort daar op na Bologne, op verzoek van de Stad en het Collegie , maar keerde in korten tyd na Padua weder , op den aandrang van Scipio Gonzaga , die tot Hoofd of Prins verkoren was van de Academie , welke in deze ftad was opgeregt onder den naam van Ætberei, Hy wierd tot een Lid уап deze Maatfchappy уегкогеп, еп пат den naam van Pentito aan. ` l Hy was пи in zyn twintigfte jaar, en zig zelven geheel- ук overgeevende aan de Poëzy en Philafophie , werdt һу welhaast een meester in beiden. Zyne Philofophie ba . - е 580 LEVENSBESCHRYVING de zyn Digt-ader ongebonden, еп zyne Poëzy verhinderde zyne Wysgeerte ftreng en hard te worden. Geduurende deze afzondering maakte hy het ontwerp van zyn verlost Jerufalem, vondt het beloop der Historie „ fchikte de deelen „еп bepaalde. zig om het aan het huis van Este op te дгаареп, maar of hy dit aan Alpbonfo den Ilden den laatften Hartog van Ferrare, of aan zyn Broeder, den Cardinaal Luigi, wien hy alreeds zyn Rinaldo hadt toege- weld, doen zoude, ftondt by hem nog in twyffel. Door beide Broeders gedrongen om by hen te Ferrara te koo- men, еп te bleven, bewilligde hy daar in. De Hartog gaf hem een vertrek in zyn Pâleis , alwaar hy gerust leef- de, еп zyn Werk vervorderde , 't welk hy zig nu bepaald hadt aan den Hartog op te draagen , en ’t welk door zyne Patroonen werdt uitgegeeven , boek voor boek ‚naar maate hy dezelve afgemaakt hadt. De Hartog , naar maate de roem van onzen jongen Digter aangroeide, meer verlan- gende om hem by zyn Рег(ооп te houden, en te vestigen , maakte een ontwerp om hem voordeelig uit te huwelyken , maar hy ontweek alle voorftellingen van dien aart. - Als hy omtrent zeven-en twintig jaar oud was, deedt hy een reis na Vrankryk, met den Kardinaal, des Hartogen Broeder , welke derwaards ging met het karakter van Paus- felyk Legaat; hier ontving hy zeer onderfcheidende eerbe- wyzingen van Carel den 1Xden dien {nooden Vorst, welke naderhand die afgrysfelyke flagting beging , onder den naam van At, Bartholomeus dag niet dan al te veel bekend , en waar door zyn Geheugenis voor eeuwig zal gefchandvlekt en gevloekt worden by alle die eenige beginzelen van men- fchen-liefde hebben. Uit Vrankryk keerde hy met den Kardinaat het volgend jaar na Ferrara te rug , en gaf eene Pastoraale Comedie uit, Amintas geheeten; dezelve werdt met eene algemeene goedkeuring ontvangen als een meesterftuk in zyn foort ; en zy is het Origineel van twee fraaije Copyen, die ‘er na- derhand onder den naam Pastor fido , (de getrouwe Harder) en van Filli di Sciro, van gemaakt zyn. In het dertigfte jaar van zyn ouderdom eindigde hy -zyn verlost Ferufalem,en het geheele Werk werdt nu te faamen herdrukt, en gelykelyk uitgegeeven. De uitflag was ver- wonderlyk; het wierdt in ’t Latyn, Fransch, Spaansch , en zelfs in de Oosterfche Taalen overgezet, byna zo dra het verfcheen. , | Maar VAN TORQUATO. TASS® 181 ‘Maar het was Tasfo's noodlot ongelukkig te worden van het oogenblik af, dat hy het toppunt van zyn roem bes klommen hadt. Zeer kort па dat be zen Jerufalem. hade vitgegeeven verloor hy zyn Vader, welke (tierf re Ostia зап de Do, bet Gouvernement van:wélke: plaats hem gegec« ven was door den Hartog van” Mantua. Zyn Jerufalem werdt aangetast door eene menigte: onkundige maar verme- tele en fcherpe Bedillers , welke dit heerlyk Digtftuk: bene- den de (aamenflanzingen van рист en BOYARDO ftelden sen de trouwloosheid van een Vriend haalde hem nog ‘grooter verdrietelykheden op den hals. 2,06, Deze vriend was een Edelman van Ferrara , aan wien Тај onvoorzigtiglyk eenige onderhandelingen vaneen zeer tedere natuur „betreffende zyn Patroon, деп Hartog, by wien hy woonde, hadt toevertrouwd. Als dit geheim uitlekte, verwett Tasfo aan zynen vriend deszelfs onbe- fcheidenheid en verraad „en dit verwyt-werdt met zo veele hevigheid beantwoord , dat Tasfo., door zyn toorn y vervoerd werdt hem te flaan. Hier op volgde ftraks een uicdaaging , en de Partyen kwamen op ; en raakten handgemeen ; maar terwyl het gevegt aan den gang was , kwamen er drie broes ders op van. Tas/o's party, die aleng te gelyk op hem аап» vielen. Тахо verweerde zig zo wel, dat hy ‘er twee van kwetfte „en zyn grond tegen de anderen bewaarde , tot dat er eenige menfchen toefchooten, die hen fcheidden. Dit maakte een groot gerugtete Ferrara, alwaar niets anders gefprooken werdt, dan van de dapperheid van Tas/o „en het werdt een foort van fpreekwoord „ „„ dat Tag met zyn » pen en zwaard alle andere menfchen overtrof”. - . ) Con 1% penna ё con la Spada Nesfun val quanto . Torquato. De Hartog dit gefchil gehoord hebbende verbande de Broe» ders uit zyne Staaten, en verklaarde hunne goederen vera beurd ; aangefpoord еп verbitterd niet minder door. het onderwerp des gefchils , дап door de lage manier , waar op zy Jade hadden aangetast; maar gelyk de zaak der twist zelve ook zyn Perfoon betrof ;en-derhalvan zyne gevoelig heid noodwendig ook tegen Jace moest gáande maaken , floot hy dezen in de gevangenis: op , onder voorwendzei van hem daar door voor de verdere aanvallen zyner ууап» den te beveiligen, ` , d EE Tasfo vondt middel uit zyn Arrest te ontkoomen , па 1. DEEL, MENGELW. NO. 4» N d 182 LEVENSBESCHRYVING daar in omtrent ecn jaar te bebben.dóargëbragt, en zynde nu ‘vier-en-dertig јаагеп oud:, ging hy zig te Turin verfchui= ken „ akwaar hy egter ras gekend werdt, en aangepreezeu zanden Hartog van Savoijen „die hem verfcheide blyken. van agting en genegenheid toonde; „maar Tas/o vreezende „ dat de Hartog van Ferrara hem magt opeifchen om зап hem weder overs: leverd te worden, en dat de Hartog van Sa- voyen in zulk.een geval eer verkiezen zoude іп dat verzoek te bewilligen ‚ dan de vriendfchap wan dien Prins te verlie» zen vertrok íchielyk na Rome, geheel alleen, en zonder genoegzaame voorzorgen. of .toebereïdzelen voor zulk eeng r Ну kwam egter veilig te Rome, alwaar hy regelregt na zyn vriend Mauritio Cataneo ging, die hem met veele vrien- delykheid ontving , terwyl de geheele ftad zig fcheen te verheugen іп de tegenwoordigheid van zulk een ongemeen Perfoon. ` Hy ontving de bezoeken van Princen ` Kardinaa- len, Prelaaten , en alle Geleerden in °t algemeen. Maar on- geduldig om langer in ballingfchap te leeven „en verlangen- de om naar zyn Vaderland te rug te keeren , en уп Zuster Cornelia, die te Sarento woorde, te gaan zien, verliet hy zekeren avond zyn Vriend Cutaneo in Шке, zonder ec- nig affcheid van hem te neemen, of hem op eenigerhande wyze van zyn voorneemen te onderrigten , en te voet op yeis gaande kwam hy dien eigen nagt nog aan de bergen жалі Welatri, alwaar hy zyn intrek nam by eenige Schaap- herders. Den volgenden dag zyn kleed. Hv begaf zig aanftands na het huis zyner Zuster , eene We- duwe, met twee Zoons, maar die thans beiden afwezig avaren y zo dat als hy aankwam, гу, niemand dan eenige vrouweiyke bedienden by zig hadt. Hy: gaf vooreen bood: Shop van haar Broeder aan haar te hebben „en toegelaten zynde haar te fpreeken, gaf hy haar een brief over, welken ћу tot dot oogmerk gefchreeven hadt. Deze brief berigtte һайт, dat zyn leven іп groot gevaar was, en hy Байг haat in denzelven at haar vermogen en invloed te willen gebrui- ket, om kem de bemiddeling van eenig Perfoon van aan- zien en in gunst te bezorgen „waar door zynė ongenade by den Hartog mogt weggenoomen worden, gedraagende zig 2, К с.т ver -r ГА ‚VAN TORQUATO TASSO. 183 verder aan den brenger zelven wegens die byzonderheden ; welke zy meer verlangen mogt te weeten. : De Dame vroeg hem aanftonds па die byzonderheden, met al део ernst en ongerustheid van eene opregte en tee dere liefde; en һу deedt haar zulk een roerend verflag van zyne vercierde ongelukken, dat zy van haar zelve raakte en in flauwte viel. Tas/ò was gevoelig getroffen door dit outwyffelbaar bewys van haare · genegenheid, en hy bee klaagde zig dat hy zo verre gegaan was in гупе beproeving. Toen begon hy haar te vertroosten , en allengs haare vree- ze te verminderen , waar na hy zig zelven langzaam еп by trappen ontdekte. | Als zy van haare verwondering wat ‘herkoomen was , be- tuigde hy haar, dat hy niets meer verlangde , dan by haar, geheel onbekend, te bleven: zy antwoordde , dat zy niets meer verlangde , dan hem genoegen te geeven, en zig паар gyne verkiezingen te fchikken , en zendende om hadre kine deren „еп eenigen van haare naaste bloedverwanten ‚ werdt het onder hen vastgefteld , dat hy: voor een’ verren Neef zou doorgaan, die van Bergamo tot Napels was gegaan, om daar eenige byzondere belangen te vereffenen, en van ` Napels zig na Sarento hadt begeven , om hadr een bezoek te geeven , en zig eenige dagen bv haar ор tehouden. - Het blykt egter , dat „wat ook Tabfe by zyne Zuster mogt voorwenden , hy niets minder beminde of bedoelde, dan onbekend еп іп het duistere by zyne Zuster te leeven 5 want hy nam danùftonds maatregels om дупе verzoening met den Hartog te bewerken: hy fchreef ten dien. einde verfcheide maalen san hem, aan de Hartogin ‘van Ferrara, zyne Gemalin , en aan de ‘Hartogin van Urbino еп de Prin- ` ces Leonóra van Ke, гупе Zusters, die by hem haar vere Муғ hielden. Ну zegt zelf ín een brief aan den Hartog van ise, dat Re geen antwoord өр eenigen dezer brievett kreeg behalven van de Princes Leonoru , die Пеш betuigde: dat zy hem geen dienst konde doen; hy vertrok egter wel haast na Ferrard „en de Schryver van zyn leven maakt сеепё waarigheid te verzekeren ‚ dat dit op raad van gemelde Princes gefchiedde. А , De Hartog ontving hem met veel uitwendige bewyzet van gerroegen ‚en gaf hem nieuwe blyken van zyne agting , Baar weigerde die papieren van hem, welken hy їп beflag hadt genoomen , te herftellen , ° welk opdertustchen het groot oogmerk was, dat Tas/o bedoelde. De Hartog ver- maande Һеш alleenlyk ееп (НІ et gerust leven te leiden H . a 2 284 LEVENSBESCHRYVING zig niet té bemoeijen , met of niduwe Digtítukken te fchhry- ven , of dezulken , die hy gefchreeven hadt, te verbeteren. Hier overklaagt Тао in een anderen brief aan den Hartog уап Urbino; waar іп hy zig dus uitdrukt. ‚‚ Hy (Alpbon/o , an de Hartog van Ferrarg) tragu:my tot een onwaardigen s» Deferteur van den Parnas te:maaken ‚ еп dat roemryk ээ Verblyf der Zanggodinnen te doen verwisfelen voor de э» tuinen van Epicurus, voor toneelen van vermaak, on- an bekend aan VIRGILIUS -CATULLUS HORATIUS , zelfs эз LUCRETIUS”. Lo. | | . „Dog welke vermaaken Tasfo ook mogt а аап van die, welke hem door Alpbonfo wierden aangebaden, het is zee ker „dat hy anderen zogt te genieten ‚welke. hem die Vorst njet vergunnen wilde. Hy fchynt eenige ontwerpen, en ‘zelfs onderneemingen op de Princes Leonora, welke hy in уег(сһеібепе zyner Vaarzen geroemd hadt, gemaakt te hebben; de Hartog verboodt en weigerde hem derhalven allen toegang tot haar Perfaan „ en tot die der andere Prin- сеѕ(еп , maar. hoedanige ook des Hartogs vermoedens we- zen mogten, hy onttrok Zasfo zyne beicherming nog niet. Het is égter waarlçhynlyk:, dat Tasfo, na het verbod van de Princesfen te mogen zien, hem eenige verdere ftof tot ongenoegen ten dezen оргісте gaf , want de volgende zaak у die wy. van hem һөогеп ; is dat hy andermaal van Ferrara vertrok, laatende. alle zyne boeken en papieren agterwege s wegens, de alléruiterfte. vrees van des Hartogs booglte on- genade. Ну zogt gerst een wykplaats by den Prins Guiliel- mo Gonzagote Mantua, maar. hy vondt denzelven afgeleefd „ en weinig geneigd om hem zyne befcheuming te vergunnen. Vincentio Gonzago , zyn Zoon , was hem meer genegen ‚ maar hy was te jong. Tas/o derhalven vlood eerst па Padua, en vervolgens na Venetie; maar іп geduurigen, angst leevende van aan den Hartog van, Farrara overgeleverd te, zullen worden , vervoegde hy zig tọt den Hartog van Urbino dese zelfs Schoonbroeder, om zyne goede. dienften aan te wen- den, dat hy nog eens weder by zyn ouden Weldoener en Befchermer їп gunst mogt aangenoomen worden. De Hartog van Urbino toonde hem groote vriendelyke heid , en hem waarfchynlyk eenige openingen gegeeven hebbende , welke de omftandigheden aan Тоҳо gunftig dee- den voorkoomen , fchoon dezelve niet een volkomen goe- den шар voortbragten ‚ raadde aan Tasfo , zig voor de voeten van den Hartog te gaan. werpen „en zig aan deszelfs genade over te Seegen, Tas/o, die nu omtrent vyf-en-der- - ug Lë WAN TORQUATO FASSO, #5 tig jaar oud was; volgde dien, raad, en begaf zig ten ge- melden’ einde na Ferrara ,’ maar de Hartog geloovende, of; veinzende te gelooven , dat zyn kwaad gedrag uit eene efteldheid in zyn hoofd voortkwam, deedt hem nauw. opfluiten in het Hospitaal van St. Anna. Tasfo bragt aller туне Vrienden in beweging, om zyn ‘ontflag uit deze ge-f vangenis by den Hartog uit te werken ; maar de Hartog, antwoordde hen fteeds keeltjes, dat zy, in plaats van се poogen de vryheid van een ‘Mensch in deze ongelukkige: gefteldheid van harfenen luit te. werken , denzelven. tie- ver vermaanen moesten, om zig geduldig aan het gebruik van zodanige hulpmiddelen te onderwerpen „als dienftig, voor hem geoordeeld wierden. > °.. .. an Тао was thans zekerlyk niet: wei by °t hoofd , maar Ip koomt ‘er op зап, of dit als een oorzaak of lievef rede, бап als een gevolg en uitwerkzel van zyn opfluiting bes fchouwd moet worden. Ну voelde dat hy eenigt onge- fteldheid hadt, en hy geloofde de oorzaak daar van boven. natuurlyk te ; hy verbeeldde zig ‚dat hy door een Боо” zen Geest dig omringd wierdt , welke onophoudelvk bezig was zyne boeken en papieren in de war te brengen z tot welke verbeelding ondertusfchen de ftreeken , welke zyne oppasfers hem geduurig fpeelden , ligtelyk. voet geca ven konden. , e a a C Hy bleef des niettemin de tusíchenfpraak van alle, Стоо- ten en Magtigen in Teatie „ tot de welken hy middel vinden konde „ гупе Smeekfchriften te doen toekoomen , ernftig verzoeken; byzonderlyk die van den Keizer en den Paus; dog zonder uitwerking. Maar het gebeurde, па dat hy zes ven jaar gevangen was geweest, dat zyn jongen Vriend Viacenstio Gonzago , die toen Vorst van. Mantua was , dewyl zyn Vader Gulielmo was overleeden , met andere groote Perfonaadjes na Ferrara ging, om de feesten en publieke Vreugdebedryven by te woonen , welke by gelegenheid des huwelyks van CÆSAR VAN ESTE met VIRGINIA DE MEDICIS ven werden. Jincentio onderfcheidde zig zeer іп de idderlyke oeffeningen en Tournoijen, welke in deze da- gen gebruikelyk waren „еп voordeel willende doen met den roem , welken hy hier door-behaalde , drong hy Alpbon/o zo ernftig om Tasfo in vryheid te (еен „.даг Deze daar ten kaften in bewilligde, en Vincentio'nam hem met zig na Mantua , zynde hy toen in het twee-en-veertigfte jaar zyns doms, N 3 | Ну 15 LEVENSBESCHRYVING Hy leefde te Afantua omtrent een jaar in groote gunst by den Vorst, еп їп al deg luister en overvloed , welken de genegenheid van groote. Prinfén medebrengen; maar де {аат van af hankelykheid verveelde hem , hoe pragtig en wellustig dezelve anders wezen mogt, еп. te dier oorzaake befloot hy na Napels te gaan , en te poogen om zyner Moe- der Weduwen -goederen , of -Douarie „ welke door zyne loedverwanten in: beflag genoomen waten, toen hy met zyn Vader Bernardo іп ballingfchap ging, weder te bekoo- men. Met dit oogmerk maakte hy brieven van voorfchry- ving aan den Onderkoning te krygen, en zyn affcheid van den Hertog van Mantua genoomen hebbende, vertrok hy ` eerst na Bergamo , alwaar hy eenigen tyd verbleef , en van daar reisde hy verder na Napels.. Te: Napels ftelde hy aanftonds een Proces aan, ter vere - kryging van zyn regt, en verdeelde zyn tyd tusfchen de vervolging van dat Proces en zyne Studiën, Hier werdt hy van den jongen Graaf vah PALENO verzogt , om een vertrek in zyn Paleis te willen saanneemen. Гао bewil- Боде daar in, maar deze fchikking was niet aangenaam aan den Vader van den Graaf ,.de Prins van сомса, ter oor- zaake van Tasf/o's vorige verknogtheid aan de famitie van Salerno, tusíchen welke. en Cenca eene erfelyk vyandfchap plaats hadt; Тао befloot derhalven eerlang om niet flegts et Paleis van дёп Graaf, maar!zelfs Napels te verlaaten , én begaf zig na Bifaccio met eenen GIOVANNI BATISTA MAN= . $о; met welken hy cen zeer nauwe vriendfchap maakte. + Te Bífaccio leefde hy zeer gerust met aynen vriend Man- a tot aan de aankomst van den winter, als wanneer hy na Napels te rug keerde, alwaar де шар. van zyn Pro- tes zyne gedagten geftadig bezig, en hem in onzekere heid hieldt. "Тао ‚die nu inizyn vvf-en-veertiefte jaar was, {сееп aan Manfo, terwyl zy te faamen te Brifaccio leefden , onderhee vig te zyn aan eene droefgeestigheid, welke zeer zondere Hinge uitwerkfelen hadt. Manfo (prak hem daar verfcheide maalen over, en Fas/o vertelde hem, dat hv een gemeen- taamen geest hadt , met welken hv dikwils en vryelyk fprak : Man/o befchouwde of behandelde dit als een her- fenfchim, maar Тағ/о verzekerde hem fteeds-dat het wea genlyk ware, еп hem berigtende , dat de Geest den volgen- den dag zou by hem koomen, еп met hem fpreeken , noo- digde hy Man/o om zig by humne Converfutie te, laaten yin- - аһ t — VAN TORQUATO TARIQ; . 29у den, {Мало ват. dit aan en kwam op het bepiatde: wart hy zag , dat Tas/o гупе oogen met grooten ernst еп 492 trokkenheid ор. ееп zeker venfter vestigde, en vervolgens dat hy eenigen tyd beweegenloos bleef. Ну riep hem verk. Icheide by zyn. naam ; Jain gaf geen antwoord , maat riep eindelyk met veel hevigheid uit. ‚‚ Daar is де vriendelyke n Geest, die met my koomt fpreeken; zie rop, en geloof nu, dat het waar is, wat ik u gezegd bebbe.” Ana ek op ‚ maar zag, niet zander verwondering , dat ’er niets was , dan de zonueftraalen , die door een reet van het vep- {ет fcheenea. Hy was juist op het-punt om te vraagen , waarde gemeenzaame Geest was, als: Годо uem voorkwam door zyn gefprek, het welk hy met veel ernst hieldt met eenig ingebeeld wezen, dat hy zig. verbeeldde voor hem te hebben: dan eens ftelde hy het zelve eenige. vraagen voor , дап beantwoordde hy дезеіте op. zulk еспе aartige en vermaakelyke manier , en met zulk eenverheffingven vers andering van ftem, dat Manila geen zin-hadt om dit af te breeken. Het Ё prek gindigde ten Jaatften daor het on» derftelde vertrek van den Geest , wanneer Zusfo , zig vot 2уц vriend wendende, vroeg, of гупе twyffelingen nu wegge- роошеп waren ‚én of hy nu geloofde `t geen ћу hem ре zegd hadt; waarop Manfo geen antwoord gaf, zynde zò verwonderd over des mans ontftelde: verbeelding , dat hy het verder gefprek over dit ontwerp ontweek, с Tasfo , bemerkende ‘dat zyn Proces гор zo fchielyk miet ten einde іоореп zoude , ging van Napels na Rome, alwaar by zig omtrent gen jaar ophieldg, in blaakende gunst by Paus sixTus-den Vden. Vervolgens ging hy па Florence op het dringend verzoek van FERDINANDO ‚ Groot-Hertog vañ леп „ die Kardinaal te Rome geweest was, als Tasfo daar de евге reize zyn verblyf hieldt. : Я Nadat hy ook te Florence omtrent een jaar hadt doosges bragt keerde hy na Napels te rug, neemende Romie іп zyn weg, en dewyl de oude Prins van Conca toen overleden was, nam hy thans een vertrek in °t Paleis van den jongen Graaf. van Paleno , die zynen Vader opvolgde „еп hier hieldt by zig met zyn verlost Jerufalem te corrigeeren of liever een шепи Werk op te ftellen, ч welk hy het GEWONNEN of VEROVERD JERUSALEM noemde. De jonge Prins van Conca, weetende hoe dikwils Tacho тупе vrienden was ont- loopen zonder hen ге waarfchouwen , en zeer begeerig zyn- de om zo wel den Poëet als zyn werk te bewaaren , deedt. 4 еш о + А E e 765 LEVENSBESCHRY GING hem: nekfwkeurig nagaan, ’t welk Tasfo bemerkende ‚had hy daar geen genoegen in: hy vondt wel haast middel om deze toezigt te loor te ftellen „еп zig na zynen vriend Man- Je te begeeven, alwaar ћу zig, fchoon op een goeden voet met den Prins van Conca blyvende , eenigen tyd ophieldt. · : Lyn gewonnen Ferufaiem was het verloste Ferufalem ver- anderd „ of liever. van nieuws af gefchreeven, met een oog» merk om de berispingen der Critieken voor té koomen door zig aan hunne regelen te onderwerpen, en omtrent dezen tyd, zynde nu in het agt-en уееггір(їе jaar van zyn ouder- dom, gaf hy dit nieuw en doorwerkt (оК uit: maar het - diende alleenlyk om ге toonen, dat de Critieken ongelyk hadden, want het werdt met veel minder goedkeuring ont- wangen ‚dan дас, waar іп hy zig zelven onbefchroomd hadt overgegeeven aan al de Entbufsasmus van zyn Geest, en in korten tyd was ditlaatfte werk geheel vergeeten, Men zegt, dat hy een derde verbetering van zyn Gedigt on- dernam , faamgefteld gedeeltelyl; uit het verloste „ en ge- deeltelyk uit һе gewonnen Jerufalem ; maar dit heeft hy nooit voltooid. 2 , ‘Kort na de uitgave van. zyn gewonnen Jerufalem , volgde HIPPOLITO ALDOBRANDINI aan Sixtus den Vden in de Pause felyke waardigheid ор, onder den naam van CLEMENS den Шеп, en zyn twee Nèeven CYNTHIO en PIETRO AL- DOBRANDINI werden Cardinaals gemaakt. Cyntbio, die een gront voorftander was van Geleerdheid en vernuft , en Tas- fa gekend hadt, toen deze de laatíte reis zig te Rome hadt opgehouden, bewoog hem nog eens om zyne afzondering те. Napels te verlaaten, en by hem in deze Stad te koomen teeven. d d Тад maakte zig dan weder gereed tot den reis / maar gelyk de grenzen van den kerkelyken ftaat thans zeer ons weikig waren door ftruikroovers, was het gebruikelyk , dat verfcheiden Reizigers zig faamenvoegden , als zy derwaards trekkerrmmoesten , om doer hun meerder getal en onderlin- ge buip bonne gemeene veiligheid te bezorgen. Тао ver voegde zig derhalven by:eene dezer maatfchappyën, maar als zy.in.’t gezigt kwamen van Mola, een kleine Stad na- by Gaeta , kreegen zy berigt, dat SCIARRA , ееп berugt ka-. houden wierden door de Bandieten. Maar de kapitein iarra , hoorende dat Tasfo een van het gezelfchap dier Rei- zigers was, zondt hem een Bode, om hem te verzekeren „ dat hy veilig reizen konde, en boudt zig aan hem te gelei» den werwaards hy begeerde. Tasfo liet hem bedanken , еп nam zyne aanbieding niet aan; misfchien niet geloo- · vende, dat men zig op het woord van zulk een man veie lig verlaaten konde, maar Sciarra zondt сеп tweede Bode met berigt „dat hy zynenthalven zyn volk zou doen айтеК+ ken en de wegen vry laaten ; hy ‘deedt zo inderdaad, en Таў , гупе reis yervolgende ‚kwam veilig te Rome „alwaar By gunstiglyk verwelkoomd werdt „niet flegts door de beide dinaalen, maar ook door hun Oom den Paus zelven. Hier bleef hy tot in zyn vyftigfte jaar, еп zyndetoen weder moede van zyne omftandigheden, en hegeerig om ‚zyn Proces te, vervolgen „verzogt en verkreeg hy vryheid om eens weder na Napels te mogen gaan, alwaar hy zyn intrek nam by de Benediâtyner Monniken, іп * klooster van St, Severin. De Cardinaal Cyntbio vondt ертег middel om hem weder na, Rome te Wi te гоереп , naeene korte afwezigheid van даат; hy verwierf van den Paus om hem de eer aan te doen, van in х openbaar en plegtig met de Lauwer-kroon in het Capi- zool befchonken te worden, Hy vertrok van Napels om deze eer te gaan ontvangen’ met een voorgevoel , dat hy nooit weder derwaards te rug keeren zoude; еп hy hieldt zig, іп zyn reis ‚ ор by het klooster van den berg Casfino, от zyne Godsdienftigheid aan de Overblyfzelen ( Кейш ` ` te bewyzen, voor wien hy eer Hebbende het kerk-feest in deze derde hy.zyn weg na Rome, al зааг 1595 aankwam, zynde тоет ren oud. Hy wierdt by zyrt-in fcheide Prelaaten еп Perfoonen door twee Kardinaalen tot den vriendelyk kompliment maakte э» al zo veel eer Zouden doén a ээ ftondt te ontvangen , als de L ээ maals anderen gekroond waren , аап dezelve hadden toe-, s gebragt,” Aanftonds werden de orders gegeeven; onr ' 5 niet зда LEVENSBESCHRYVING wiet flegts d Capitool, maar ook de voornaamfte de Procesfie ftondt ge- houden te м maar Taya, "te daor een hébbely geest, of een heimelyk evoel van n eener ziekte, welke hy vreesde > gaf te kennen, dat al. Ie deze рга igteloos zouden zyn ; en als men һе! 2, E welk door eenen, Bloedverwa TASSO ‚voor deze gele. genheid gemaakt was, antwoordde hy daaróp met bet vol- gende Vaars van SENECA. 7. Magnifica verba mors propè admota excutit. ` ` „» De ophanden гупе dood zal deze verheven loffpraas ” » ken bellisen P Het gebeurde inderdaad , dat „terwyl men na goed Weger wagtte om de Plegtigheid te vieren, de Kardinaal, Сула ziek werdt, en dat, eer dezelve volkoomenì herfteld was, Та zelve door eene ziekte wer hoon hy niet meer dan één-en-vyftig jaar dën eg- ter еп zyne ongelukken hadden 1 ig en zwakheden van den ouderdom у ‚nu Ver- fterkt in zyne meening, dat zyn erlangde hy na het Klooster van St. омир worden, n men voerde hem, ingevolge diè toets van en Kardinaal Cyntbio.derwaar oor den Prior en de Broederen van die о te tedér- Verfcheide Geneesmiddelen werden hem 1 vooffchriften der beste Geneesheeren van 1, шааг zonder nut, en dewyl’creen gewel- гупе ziekte kwam, die men zegt, dat hy hadt door het onvoorzigtig eeten van melk, des Paufen Lyfmedicus , en Tasfo's ba m te verltaan, dat zyn Jaatfte uur naderde. it berigt met groote gelaatenheid, en Ri- levendige tederheid omhelzende , bedank- „voor het zelve. Ну floeg toen de oogen ёд boezemde een korte bede tot God uit; _ ` heen zyn gemoed en hart van alle aard- fche voorwerpen los te zyn. Hy wierdt door de broederen na de kapel van.’ klooster gebragt, alwaar hy °t Н. Sacra- ` wgl ` ` ment u VAN TORQUATO TAS90, I9 fen, begon һу te gliplagchen a еп antwoordde, „‚ dat, э wat het eerite betrof, i laatfte Olyfel, en des Paufen zegen , die hem door den Kardinaal Cysibio gebragt werdt ; zynde dit een gunst , welke op deze wyze nooit , dan aan Perfoonen van den rang, bewezen was geworden. Tusfo was gevoelig wegens die eer, сп erkende dit met groote nedrigheid еп devotie. „ Dit , zeide hy , is de kroon , welke ik ге. a Rome kom ontvangen. | · De Kardinaal vroeg hem of hy niet eenige andere fchike hadt voor te draagen, om door de overblyvenden te worden; waarop. hy verzogt,.dat alle de Co- ра zyner werken mogten. opgehaald en verbrand worden begreep wel, zeide hy, ‘dat паагдісп dezelve menig- vuldig en allerwegen verfpreid waren , dit moeijelyk zoude wezen, maar hy hoopte niet onmoogelyk. „In dit vreemd verzoek, , waatfin men -nauwlyks іп. ftaat-is te bepaalen of Nedrigheid of Verwaandheid de overhand hadt, volbardde hy met zo veel ernst, dat de Kardinaal, niet gezind hem in het tegenwoordig Tydsgewrigt ongenoegen te geeven zyn weigering , hem in zulke termen antwoordde, als bem tot de verwagting bragten, of fcheenen te bren- gn, dat men daar aan zou poogen ге voldoen. Tas/o toen Kardinaal verzoekende om hem te verlaaten, nam De- Be zyn aficheid van hem met {таапеп in zyne oogen , en ће hem met zyn Biegtvader, en eenigen der kloosterbroc- deren, Hy leefde tot in het midden: van den naastvolgen- den dag den ssften April, zynde het feest van St. Markus, ей voelende toen, dat zyn einde aankwam, omhelsde hy ' зуп Crucifix onder het uiten уап; деле woorden, In manus tuas Domine —— maar hy ftierf eer hy de fpreuk — com- endo animam meam —— kon ten einde brengen; hy wierdt . J s: en {96 LEVENSBESCHRYÚING VAN TORQUATO TASSO. den zelfden dvond zonder ftaatie , volgens zyn bégeérte , begraaven in de kerk van ST. ONUPHRIUS , en zyn lighaam met een eenvoudigen fteen bedekt. · De Kardinaal Cyntbio, wien hy tot zyn Erfgenaam hadt aangêfteld , betuigde: al- toos een voorneemen om hem eene Tombe ор te regtén $ dog fchoon һу verfcheide jaaren па deszelfs overlyder Jeefde; ftierf hy egter eer hy dit voorneemen ‘we maakte. Te б „ | | W Moie aan wien Т2;/0 hiets dan zyn Potfrtrait hadt nae gelaater ‚ tien jaarèn na deszelfs everlyden- by zyn graf koomende ‚ ftondt wel verwonderd, van zelfs, naam niet op den fteen te vinden „en wilde zig-dde moeite ёп Коё ten getroosten , om hem een Graf- Tombe op te regten, maar men wilde het hem niet vergunnen; hy verkreeg eg- ter zo veel „dat de woorden, HIC JACET TORQUATUS TAS- SUS op, den fteen ; die zyn graf bedekte , gegraveerd , wiers деп. Eindelyk is ‘er іп de kerk daar hy begraaven was, gen ftatelyk Gedenkgraf opgeregt door den: Kardinaal Bo=* NIFACIO BEVILACQUA ‚ van eege dóorlugtige -familie van Ferrara. с . tee `: Hy was dun maar welgemaakt ; zyne gedaante ftday maar bleek; Zyn hoofdhair was van een kastanje bruine kleur, zyn báart-wat lichter , dik en deit: zyn voorhoofd was vierkant ‘en hoog; zyn hoofd breed, en het voorfte gedeelte уап het zelve, op °t laatst van zyn leven , kaal. yn winkbrauwen waren donker , zyn& oogen {chitterende, van eene helder blauwe kleur; zyn neus breed, zyne lip- pen dun, туйе tanden regelmaatig en wit; zyn nek wel : geproportioneerd; zyn borst vol, zyne fchouders breed, ` en alle zyne leden meer fyn dan vleefchig. Zyn ftem was fterk, helder èn deftig. Hy fprak met overleg , en gemeene lyk herhaalde hy zyne laatfte woorden. Hy lagte zelden, en nooit overthaatig. Ну was -zeer Ъейуеуёп in de Lig- haams-oeffeningen. In zyne redevoeringen gebruikte hy weinig gebaarden, en behaagde meer door de fehoonhé en kragt van zyn taal, ‘dan door de bevalligheden- van zy gesten of uitfpraak, WW ' Zyne fchriften maaken het overtollig ont wan de natuurs lyke gaven van zynen geest te ЃргееКећ ; maar men zegt van hem, dat er nooit. een nederiger Distfpel , een Gods. dienftiger vernuft, of сеп beminlyker man geweest is. БУ © ТҰР» TWEE BRIEVEN VAN DEN BARON DE BIELFELD. 194 ré € TWEE BRIEVEN VAN DEN BARON DE BIELFELD. D DE eerfte.deezer Brieven aan den Heer HAGUEDORN , эз te Hamburg , gefchreeven en gëdägrckend Londen wn 28 April 1741, geeft een berigt van der Ifcben Zee- magt. De tweede, in het zelfde jaar, den І May, uit dezelfde Stad, зап den Heer JoRDAN , te Berlyn gezon- s den „ behelst eenige aanmerkingen over de Hoogefchoo- » len in Engeland. -- ` | Е Г Me fchiet te binnen, dat ik, op zekeren tyd, met een Oostenr yker van Engeland fpreekende „dit uit zyn mond hoor- de. „ Асһ, шуп Heer „ik zou gaarne, dat Land eens wil- „len zien; magr Zou men ‘er niet over land kunnea ko- » men”? Ik gef hem te verftaan , dat het eeh Eiland was. ээ Dit, gaf hy ten antwoord , dit wist ik , voorwaar , wel; an maar ik dagt dat men met een grooten, een zeer grooten ,. з omweg neemende „ wel een weg zou vinden от dere ээ Waardste gaan. Indien de Keizer LEoPoLD nog leefde, э» hy zou Ter ras komen”. — Ik kon my niet wederhou» den van om. 2упе onkunde te lachen, еп had veel werks om Бет te doen begrypen wat een Eiland wan, en hoe een Jand, van alle zyden door Ir water omringd , bewoond kon луп door een zeer. befchaafd, gelukkig en magtig Volk , жек ор, © nauwst met; de andere’ Volken, op °t vaste Land, verbonden was. Иде daad het is een Dok St welk de groot{te verwondering moet verwekken, als men de by- kans wonderdoende uitwerkzels der Scheepsvaard niet weet; hoe Engeland „ош zo te fpreeken „уап {chatten overs vloeit , alle de voortbreugzels van de wereld bezit, in zich zeven „alles іп de grootfte volmaaktheid, en zo verbaazen- den invloed heeft op de Staatszaaken іп Zurapa. 2 Horatius , dien ik zo hoog ч wegens zyne wyze van uitdrukken „еп zomtyds zo laag {chat om de zaaken de hy bybrengt, HORATIUS, zeg ік, heeft geen recht denkbeeld gehad van Tt oneindig nut der -Zeevaardye voor °t mensch- ш, wanneer hy in zyn. Lierdicht aan ’t Schip „'t geen упа» CILIUS na Atbeenen voerde „de eerfte Uitvinders der Scheeps- vaart Scheldt. Ik wil den Dichteren vergunnen om zom- ~tyds „op °t Altaar van APOLLO , de gezonde Redeneerkunde. ор te offeren ; maar hun geen vryheid geeven om volítrekt valfche denkbeelden, met het glimmend vernis der Dicht- kunde overfireeken , uit te venten. Zy brengen „dit doende . | ееп 194 . . TWEE ВВТЕУКИ een leelyke geblankette Vrouw -in de wereld, en zoeken door ’t kunftig blanketzel minnaars aan te lokken. Hadt HORATIUS een: inwoonder van Groet-Brittanfe geweest , hadt hy de Zeemagt der кл ееп gezien, hy zou "er van ge- z hebben: waat. duar is- geen grooter geen heerlyker uitvinding dan de. Zeevaardy , die tusfchen de inwòenders der Eilanden en wan het vaste Land eene gemaklyke gee meeufchap opregt , die ten grond(lage {trekt van allen koop- handel, die de winden tet paarden -neemt en de ftarren tet gidzen gebruikt, en lus, ткег vlottende voorraadfchuuren , de Zeën doorkruist om elk Volk te brengen, °t geën aan ’ zelve anthteekt. De Anpelfchen: en aridere Eilandbewoone ders zyn meer. зап de Zeevaardye verfehuldigd , dan de Volken van % vaste Lang, Deeze is voor hun in ’t eerst een moöodzaaklyk dewaad geweest; doch met den tyd een beginzel van hunne: grootheid geworden. De Zee, die hun omringt , is tegenwoordig de broh Kerner rykdommen , door middel уап de бее: Sher da de Engelfeben hunne vlooten na de 'verafgelegenfte deelen der Wereld zenden om hunne opgerigte handelplaatfen te befchermen , door dit zelfde middel:doen zy dikwyłs Europa naar hunnen zin han» delen , zich gedugt maakeride bf andere Mogendheden. ’t Is over zulks niet te bevreemden, dat de zee het ele- ment der Engelfchen geworden is. De Zeemagt en wat daat toe behoort ziet men daar ook tot een toppunt van vol- komenheid gebragt, ° welk de verbeelding te bowen gaat, От: my hier van ееп rechtmaatig denkbeéld te vormen heb ik een togtie na Chatham gaan doen, hier heb ik de Maga- zyns , de. Hootwerven , en een gedeelte der Engelfche vloot befchouwd. Voorzien met een aanpryzings-brief van deg Afmiraal NORRIS heeft men my alle beleefdheden bewee- п. өп alles getoond wat myne nieuwsgierigheid verlang» de te zien. Ik werd aan boord gebragt van den Royal Sot- verain , cen Oorlogíchip van honderd ftukken kanon. Nim- mer-heb ik een Paleis met zo veel vermaak befchouwd , nimmer zag łk een Paleis °t geen my toefcheen beter gė- ftoffeerd te weezen. Пе groote Kajuit van den Admíirgal, de trotfche galerei daar agter , de eetzaal, het vertrek tot den Godsdienst. gefchikt ‚ де wapenkamer, de kamertjes tot dienst der Officieren , de verblyfplaatfen der Soldaaten - en Matroozen, allés maakte myne verwondering gaandes maar boven al ftond ík verfteld toen ik „aan land komende, ор de Kanten te Chatbam, de Magazynen aanfchouwde s , waar in alle de behoeftens еп noodwendigheden gereed la- gen VAN DEN BARON DE:BIELSELD. 193 gen om ten allen oogenblikken een megtige vloot te kun- nen toerusten. De verfcheidenheid , de overvloed, en de volkomenheid van alle die krygsbehoeftens trokken myne aandagt even zeer als de goede fchikking , die in alles доог» ftraalde. Elke zaak was „от 20 te fpreeken , voor de hand. Het maakzel der Engel/chbe fcheepen heeft daarenboven iets vlugs еп.їгауѕ boven. dat van andere Volken , men ge- voelt een inwendig genoegen als men die gebouwen op °t water ziet. °t Zal niet noodig туп U te bewyzen, dat аё Zeevaardy en de vlyt der Engelfcben in alle foorten van handwerken en kunften de ziel uitmaakt van den verbaas zenden handel dien zy дгууеп; dit blykt terftond van zel. ves maar men Кап zich zo gemaklyk niet verbeelden , tot welk een toppuat zy деп. koophandel, en den geest des koopmanfchaps opvoeren. Alle de vermaaken zyn hier in koophandel veranderd , en de koophandel zelve in ver- maak. Ik vind een uitfteekend genoegen іп de handwerken хе gaan zien „en de volmaaktheid, die daar in ‘heerscht , op te merken; ten dien einde :doorwandel ik de ftraaten van Londen, en gaa іп бе winkels, die туа aan туй (аап, ik ftaa verbaasd over de verfcheidenheid der voortbrerigzelen van vernuft en noesten arbeid. Geen Sehouwburg, geen partv van plaifier įs er die my zo zeer verlustigt. Men zot aich met rede verwonderen, hoe- ale de- Kooplieden , die hier hunne winkels hebben , de kost kunnen winnen, in- Фс men niet in opmerking nam hoe reene handeldryvend isgezin van ’t andere leeft „de Kruidehtet heeft den- glas- blaazer noodig, en de glasblaazer den kruidenier enz, Een welgeregelde Burgerftaat is ееп kunftig zamengefteld werke Wig, en de zamenvoeging van alle de raderen , die den al- meenen handel doeh omgaan, verdient onze opmerking. Mischien {chryf ik :den. eenen tyd of dén. anderen-eene Proeve om ze te.ontdekken. Ik verzamel hier veel (offe tot dosdanig ееп. werk „en real een feestdag voor my wee= sen, als ik by шупе te rug- komst, in Duitschland, U die Onder °t ооё mag breùgen,‚:om my уай uwen raad te be- dienen іп ч uitkiezen- van ° beste. In afwagting van dat gelukkig: oogenblik ,. op °t welke ik u zal zien, heb ik -dė eer om meer dan iemand te Zyn, enz. d } we ' e „ М P] e Wë . |] ed TWEE» BIE МЕЕ BRIEVEN TWEEDE BRIEF. Waarde Vriendt ү vind my niet al te breed іп (ааг om. uwe nieuwsgies righeid „ten opzigte van de Hoogefchoolen in Engeland , te voldoen. Myne. bezigheden їй dit Ryk zyn van dien aart , dat ze’ my ‚niet toelagten lang genoeg uit Londen te gaan іп de Hoogefehoolen te bezoeken , en gy wect men moet met eigen oogen dit Пар van zaaken befchouwen , en ze met herhaalde opmerking overweegen, zal men "er iets seer van'zeggen dan al de wereld weet. —— ’t Is waar ik ben, op myne eerfte reis na Engeland, een keer na Өх» fort geweest, waar ik Brieven van vootíchryving hadt aam ееп vermaard Hoogleeraar , van °t Christus Collegie; deeze Heer hadt niet alleen de beleefdheid om my alles te laaten zien.wat’er , op die Hoogefchool , aanmerkenswaardigs was, maar. ook van ту Бу шуп vertrék een zeer heerlyk. Boek te vereeren ,’t welk ten tytel heeft Охота llluftrara ‚іп Folio , met veel koperen plaaten vercierd. Dit Werk geeft u ееп volkomene befchryving van Osxfort ; van de Stigting der Hoogefchoole te dier Stede , van de onderfcheidene Calle- ien die er toe behooren, уап: de fchikking in ieder Col- egie , van de openbaar: en byzondere lesfen , van de groo- te openbaare Leerzaal, de Ontleedkamer, de Drukkerye „ de Boekekamers , van de verfchillende Kleederen der Hoog- leeraaren en der Studenten , van de Artfenv-tuin „en ‚in één woord „уап alle de ftigtingen in die beroemde Stad. gemaakt tot onderwys van de [tudeerende Jongelingíchap. ‚. Men meet toeftemmen , dat alle de Inzettingen, zo veel de menschlykheid toelaat , der volmaaktheid zeer.naby ko- men ‚.еп dat het een Jongeling aan natuurlyke vermogens moet mangelen ; indien ћу, met zodanige. hulpmiddelen y als hem hier worden aangebooden, іп die: foort van wec- ‹епіспар, waar op hy zich uitlegt, niet bekwaam wordt, Geen my boven alles te Oxfort behaagt, is, dat alle de Studenten, gelyk ze behooren, weezenlyk Togati zyn „dat is, gekleed met een zwarten mantel , die hun beroep aan- wyst; de Lords zyn alleen onderfcheiden door een gouden kwast waar mede hun vierkante muts vercierd is , ook draagt. geen der Studenten een degen, en zy hebben allen hun ver- lyf en eetplaats іп onderfcheidene kweekfchoolen, onder % beftuur уап bekwaame en voorzigtige Hoogleeraars. 