Leerredenen
Gij erkent dien eisch als noodzakelijk en als gegrond in onze eigene zedelijke natuur, maar gij wiltweten, of gij reeds dier hoogere geboorte deel- achtig zijt gev^orden? Tot zulk een onderzoek is noodig het kenmerkte weten, v^aaraan wlj den wedergeborene erkennen. Er zijn menschen, die 76 hier afgaan op allerlei duistere gewaarwoinluigea, op zeker onbestemd en onbeschrijfelijk gevoel, dat zich in sommige oogenblikken des levens van hen meester niaakt. Anderen weten ons te verhalen van hunne vrome ondervindingen , zelfs van eene geheime innerlijke Godsstem, die hen verzekerd heeft, dat zij behooren tot de uitverkorenen en begenadigden des Heeren. Eene derde soort \vaant zich in het bezit van den sleutel der eenig ware kennis, en ziet daarby op broederSy die andere begrippen volgen, als uit de hoogte, met medelijden neder. M. HI ik wil hier niets te kort doen aan het ware en christelijke, dat zich bij sommigcn in menige uiling van het vrooni gevoel opcnbaart; ik \vil o6k niemand uwer laken 9 die in de opvalting der \vaarheid prijsstelt op hetgeen in zijne oogen de \vare uitdrukking voor het christelijk geloof is. Maar laat ons^ op vroom gevoel en eene juiste opvatting der waarheid prijs- stellende^ nimmcr uit het oog verliezen, dat het eene ware kenmerk der wedcrgcboorte in onzc h e i 1 i g- making gelegen is. Gelijk de \vind aan zijn geluid gekend wordt, zoo kent racu den \vedergcI)orene aan de vruchlcn des geestcs, en dczc zijn, volgens deSchrift^ liefde, blijdschap, vrcde, geloof, matigheid i). Dus is de in ci^en oog rcgtzin- Gal. V: 22. 77 nige, die zijnen broeder liefdeloos veroordeelt, geen kind des geestes, hij mist de hoogere geboorte; waiit de vrucht des geestes is liefde. Dus is ook hij , die het wezen der godsdienst stelt in het ver- toonen van een droevig gelaat, of die, steeds wre- velig en ontevrcden, mort en klaagt en alles be- schouwt van zijne donkere zijde, de ware uit God geboren Christen niet; want de vracht des geestes is blijdschap. Dus is de twistgierige» haat- dragende en onverzoenlijke niet wedergeboren;want de vrucht des geestes is vrede en zachtmoe- digheid. Dus is de ongeloovige, de man, die in den dag des voorspoeds niet aan God denkt, en in den dag van onspoed zijn vertrouwen niet stelt op zijne vaderlijke liefde, niet uit God geboren, want de vrucht des geestes is g el o o f. Dus mist ook de onmatige, wien het slechts te doen is om zinnelijk genot, de geboorte, van welke jezus spreekt, want de vrucht des geestes is matigheid. Toeh.! een iegelijk beproeve hieraan zich zelven. Niet tevreden met een uiterlijk goed gedrag naar de wereld, vrage elk, uit welke beginselen hij handelt, en zie v^el toe, of hij ook somtijds iets goedsverrigt,nog enkel uit vleeschelijke beweegredenen. Wel onzeri indien alzoo de hoogere geboorte van onzen inwendigen mensch zich openbaartin zulkevruchten,waaraande v^ereld zal bekennen, dat v^ij kinderen van God zijn. 78 Of zouden wij naar die eer niet streven? Heeft niet die hoogere geboorte» welke jbzus eischt, de grootste waarde? Maakt zij niet eerst den waTeB adel van den mensch uit, en staat de wedergeborene niet zooveei hooger dan het overige menschdom^als de geest boven het vleesch verheven is? Waar is de adeldom, die boogt op oudheid en aanzien van geslacht, maar nog met nigodemus zulk eene af kontist naar het vleesch zou willen in de schaal leggen tegen die hoogere geboorte, die ons, in plaats van op be- roemde voorouders, doet roemen op onze hooge, goddelijke afkomst, op onze aanneming tot kinderen van God? Wie is er, die aardschen rijkdom zon viilien ruilen tegen de schatten , welke mot noch roeat verteren; vfie, die het genot van aardsche vreugde gelijk zou steiien met de eer en de zaligheid van bur- ger te wezen in het koningrljk der hemelen? Wei VLVfer dan, arraen naar de v^ereld! want aardsche armoede verhindert u niet, om deel te verkrijgen aan den geestelijken rijkdom der kinderen vanGodI Wel uwer, die niet kunt bogen op eene geboorte uit wijdberoemde voorouders, want ook de uwe kan zij v^ezen die hoogere geboorte, die niet uit vleesch, maar uit geest is, en 's menschen waren adel uitmaakt. Wel uwer, eenvoudigen en ongeleer* deni v^ant jezus zegt u, dat, vv^aar geleerde nigode- MussEN nog dikv^erf vragen moeten: »hoekunnendeze 79 dingen geschiedenP" op het gebied der godsdienst, niet zelden aan kinderkens geopenbaard wordt^ wat Yoor den wijze en Terstandige Terborgen bleef ^). Gelyk de wind blaasl, waarhenen hij wil, en zijne uitwerkselen tot geene bijzondere plaats of hemel- streek beperkl zijn, zoo is ook de geestelijke ge- boorte en wasdom des menschen niet gebcmden aan onze afkomst of eenig uiterlijk voorregt, waarin uch op aarde de een boven den ander verheugen mag. Wat hier de meeste, ja alleen blijvende waardy heeft, dat is toegankelyk voor alien. Waar de wereld roem op draagt, het gaat voorby als eene 8chadaw. De geslachtsadel, waarop nigodb- Mus als ABRAHAMS zoon zich Terhief, is Toorbijge- gaan, en het wordt niet meer, gelijk toen, tot eene eer gerekend uit dat geslacht gesproten te zijn. Zoo gaat het met alle tijdelijke Toorregten. StreTen wi} daarom naar hetgeen eeawig is en blijvende waarde beeft. Zoo eerst znllen ook onze aardsche ▼oorr^ten, onze geboorte, onze rijkdom, onze ge- leerdheid» ons aanzien naar de wereld, beanlwoor- den en dienstbaar worden aan het groote doel, de komsi van Crods koningrijk op aarde. Br. en Z.I wanneer wij u yermanen, te slreven ') MaUh. XI: 25. 80 naar die hoogere zedelijke geboorte, die niet uit vleesch maar uit geest^ niet uit de aarde maar van boven, niet uit den zinnelijken mensch, maar uit God is: lieil onzer, die dan niet met een mco- DEMUs behoeven te vragen naar het middel, waar- door zulk eene geboorte des geestes kan tot stand komen. Wat hij had behooren te weten uit de schriften des Ouden Yerbonds^ die van den Chris- tus en zijn rijk geprofeteerd hebben, dat weten vsrij veel duidelijker uit de schriften, die ons den Christus voorstellen in zijne v^erkelijke verschijning als stichter van het Godsrijk. Gelakkig, vne hem, den uit God geboren Zoon hij uitnemendheid, leer- de kennen, hem die, ofschoon hij op koninklijke afkomst naar het vleesch zou hebben kunnen roem dragen, den eernaam van Zoon Gods boven dien van Zoon Davids gcsteld en daarom een kruishout boven een troon verkozen heeft. Br. en Z.I willen ook wij derhalve dier hoogere geboorte, door jEzus geeischt, declachtig worden, dan zlj ons jEzus zelf de bron, vvaaruit dat ware leven voor ons ontspringe. Wie in hem gelooft, stroomen des levenden walers zullen uit zijn binnenste vloeijeni), de geest des levens, die in christus is, zal wonen in alien, die als ranken met hem, >) Joh. VII : 38. 81 den waren wijnstok9 zijn vereenigd »). Wie den Heer aanhangt, die wordl iin geest met hem 2) ; en indien hij, Gods Heilige, ons vieesch en bloed deelachlig gewecst is, het was oin ons, in gemeen- scbap met bem, zijn goddelijk leven en zijnen geest deelacbtig te doen \yorden. Dien guristus dan ge- zocht. Ziet tocb, zöö licf bad 6od de wereld, dat Hij zijn Eeniggeboreu Zoon gegeven beeft, opdat een iegelijk, die in bem gelooft, bet eeuwigc leven zou bebben ^), dat leven, dat nooit vergaat, bet leven, waarvan bet beginsel niet vleescb maar geest isl Dit is bet, wat jezus eiscbt; en wat bij eiscbt, dat geeft bij ook aan alien 4), die door het geloof in hem zich laven aan de bron, \yelke hij voor 't menschdom op aarde deed ontspringen. Komt dan, dat levende water met vollc teugen ge- dronken; met zijne kracbt onzen inwendigen mensch versterkti Waar jezus in ons woning maakt, daar moet de zonde \yijken. O, zij ons dan ghbistus het leven, bij ons licht, ons levensbrood en onzo kracbt in leven en in sterven; bij bet eenige fondament, waarop bet gebouvv onzer boop worde opgelrokkeni Dan zal de oude mensch in ons ») Joh. XV: 1 verv. ») 1 Cor. VI: 17. ») Joh. III: 16. •) Joh. X: 28. 82 worden afgelegd en de nieuwe mensch sleeds krachtiger in ons verrijzen, loldat eens, geve God, de kroon der reglvaardigheid, die hem siert, ook het deel worde van ons en alien, die zijne verschijning hebben iief gehad. amen! IV. DE ZEGEPRAAL DER GODSDIENST. V>/W -A.' *vnA/ LEEBKEDE OVER JOHANNES XIX: 30^ JOHANNES XIX: 30^ Het is volbraffL Ik zai wel niet vele vsroordcu behoeven om mtj \an Uwe christelijke aandacht en uwe belangstelliog le verzekeren, bij de overweging van dit kort maar veelbeteekenend gezegde. Het is een \voord van jEzuSy een laatste woord van hem^ die ons lief had, het \voord, dat aan zijne lippen ontvloeide op het oogenblik, waarin hij , onder de grievendste smart bezvvijkende, zijne ziel beval aan den Yader. »Het is volbragt!" O zalige triomfkreet der alles over- winnende liefdel O blijdste heilmaar, die, van Golgo- tba's heuveltop voortgeplant van geslacht tot gesiacht, nog het laatste nakroost als eene hemelstem in de ooren zal ruischeni B. en Z.I die raet mij in deze weken van heilige overdenking den Heer op den weg des lij- dens als van slap tot stap zijtgevolgd.enhet »vrede 86 door het bloed des kruises" inogt liooren weärkliu- ken in u\y binnenste, wij heeten u welkom aan deze plaats der aanbidding! Het is de dag des Hee- ren, de laatste, die in dit jaar aan de beschouwing van den lijdenden christus onder ons wordt toege- wijd. OI wiens gemoed zou niet gestemd zijn tot de heiligste aandacht, wien het hart niet klop- pen van hoog gevoel bij de gedachte aan hetgeen die groote lijder ook voor het eeuwig heil onzer zielen volbragt heeft? Komt, hoort dan met christe- lijke belangstellingy wanneer ik u het kruiswoordy »het is volbragt** ga voorstellen als rijk in betee- kenis, als geregtvaardigd door de uitkomst, als beslissend voor jezus goddelijke groot- heid, als heiligend voor aller hart en le- ven. — Almaglige GodI Zie op ons neder in ont- ferming, opdat de indruk van het kruis uws Zoons door uv^c genade duurzaam aan ons gezegend worde! amen. Uel is volbragt! Voor niemand onzer zal het ten eenen- male een raadsel wezen wat die vvroorden in den mond van den stervenden Heiland beteekenen. Het is ZOO, op zich zelf beschouv^d, zou dit gezegde ge- acht kunnen vvrorden de bewustheid uit te drukken van den stervende, die zich verblijdl, dat zijn lij* den met den dood is geeindigd. Maar zulk eenc vcr- 87 klariug is le flaauw en bebocA ler uaau\veruootl we- derleggiDg. Dit, zegt gij, kan de ziu iiiet zlju van het groote woord, waariiiede dc Zoon van God zijn werk op aarde heefl besloteu! Anderen lezen in die \voorden, en zeker niel meer regt, de uitdrukking van bet reioe gevireten, dat in de ure des doods zonder eenig zelfverwijt op de afgelegde levensbaan terugziel, en voor God en menscben verklaarl, zijne taak op aarde te bebben afgedaan. Dit klinkt reeds boo- ger M. H.I Zoo spreekt dan de deugdzame,die, niei van bet minste pligtverzuim zicb bewust, metreine zelfvoldoening zijne ziele beveelt aan God! Zoo kon ook PAULUS eens in zijne mate roemen, dat zijne taak volbragt vvas, toen bij uit zijnen kerker aan timotheus betuigde: »ik beb den goeden strijd gestreden, ik beb den loop geeindigd, ik beb bet geloof bebouden ^)" Maar ook deze beteekenis, boe verbeven en den stervenden Godszoon v^aardig, voldoet nog niet gebeel. Neen, wij booren bier niel enkel de uitdrukking van een rein gevveten, dat zicb be- wust is 9 in alles aan roeping en pligt getrouvv gc- weest te zijn : jezus spreekt bier aan bet kruis niets minder uit dan de overtuiging, dat bet doel zijns levens, de vestiging der vsrare godsdienst, en door baar de verlossing en zaligbeid van bet nicnscbdom, M 2 Tim. IV: 7. i 88 luet zijnen dood bereikt is. Of kan er, vragen wij, eenc minder krachtige beteekenis aan het kruiswoord »het is Yolbragt" gebecht worden, wanneer wlj het verklaren uit de ziel van hem, die nog den Yoor- gaanden nacht, reeds met het oog op dat kruis, het triomfwoord had doen hooren: »ik heh de werdd overwonnen i)/' die in zijn laatst en allerheiligst ge- bed Yoor God verklaarde: »ikhebyoleindigdhetwerk dat Gij mij te doen gegeven hebt >)/' en aan het avondmaal de overtuiging uitsprak, dat in zijn bloed de godsdienst van het Nieuwe Verbond was gesticht *) ? Wat anders, vragen wij, kan in dien mond de nit- roep »het is volbragt" beteekenen, dan dat in spijt der wereld het doel zijns levens bereikt en het Gods- plan uitgevoerd is, dat, door de profeten aangekon- digd en onder de vroegere bedeeling voorbereid, eens door den Messias verwezenlljkt zou worden? Ziedaar, naar onze overtuiging, de eenig ware verklaring van dit gevvigtige kruisv^oord. Zij vindt haren grond in eene juiste \vaardering van 's Heilands laatste gesprek- ken, en wordt daarenboven aanbevolen door den Evangelist johannes, die, zelf bij het kruis tegen- woordig, die onvergetelijke vvoorden had opgevan- geu uit den mond van zijnen goddelijken meester. ») Joh. XVI: 33. *) Joh. XVII: 4. -) Matth. XXVI: 28. * 89 joHA.fxNEs berigt ons, dat jezus dit groote woord uit« spraky »wetende dat nu alles volbragt was, wat vereischt werd om Gods raad, uitgedrukt in depro- fetiscbe schriften, te vervuUen »)/' Had de Schrift geprofeteerd van een Nieuw Verbond, waarbij Gods vergevende liefde aan een afvallig menscbengeslacht zoa verheerlijkt worden; van een verbond, waarbij Gods wet niet meer, gelijk voorbeen, als eene uit- vvendig gebiedende magt tegen over den mensch op steenen tafelen, maar in de barten der menscben, zou gescbreven staan ^), jezus is zicb bewust, dat beilige verbond der genade en des geestes tot stand gebragt en met zijn dood de kroon gezet te bebben op bet groote werk9 vv^aaraan bij zijn leven gewijd bad. Gij boort de verklaring van bet tekstwoord uit den mond van johannes. »Het is volbragt/' ziedaar de zegekreet der liefde, die de wereld . verlaat , in bet vast vertrouwen: mljne taak is afgewerkt, de Godsdienst zegepraalt, de menscbbeid is bebouden. Het is volbragt! Welk een stout en verbeven woord, M. H.! Wat kracbt van overtuiging, vvaarmeÄ de sler- vende jezus de aarde beeft verlaten! Te opmerkelijker wordt die taal, wanneer wij overvsregen, boe zij se- Joh. XIX: 28. O Jer.. XXXI: 31—34. 90 dert meer dau achttien eeuwenydoor de uitkomst volkomen geregtvaardigd is. jEzus stelt zich Yoor eene godsdienst te slicbten , die het gansche menscbelijk geslacbt, als 66ne kudde on- der iin berder, zouverbroedereni), eene godsdienst, die den knagenden tand des tljds verduren en de poor- ten der bel trotseren zou 2). Het mosterdzaad, door bem gestrooidy moest de boom worden, wiens tak- ken zicb zouden uitbreiden over de ganscbe aarde <), en de Geest, die in bem was, bet zuurdeeg zijn, dat eens de ganscbe maatscbapplj zou doorlrek- keu ^). Dit bedoelde jezus. Toeb.I bet is gebeurd. Acbttien eeawen zijn verloopen. bet werk9 door je- zus gesticbt, blljft voortdiiren tot op den dag van beden. De godsdienst van den Nazarener is de gods- dienst geworden der ganscbe bescbaafde wereld, en bet \voord, dat eens op Golgotba gesproken werd» is vervuld. JEZUS volbragt zljne taak en sticbttc eene godsdienst voor de wereld, eene godsdienst^ die de boogste en bei- ligste beboeflen van bet menscbelijk bart volkomen heeft bevredigd. »Wat moeten wij docn om zalig te worden?'* ziedaar bet vraagstuk uit den boezera van O Joh. X: 16. ^) Matth. XVI: 18. ') Matth. XIII: 31. 32. -) Matth. XIII: 33. 91 het menschelijk geslacht sedert eeuweu opgere- zen, en waarvoor men het antwoord vruchteloos gezocht had. Wat wonder, M. H.I Het stand- puDt, waarop men stond^ was veskeerd, omdat in het schepseU niet in God, de grond der zaligheid gezocht werd.' Maar ziet, wat in uiemands hartwas opgeklommen, jezus komt, en den vermoeide en be- laste wordt verkondigd, niet wat de mensch doen moet, maar wat God, de Almagtige, tot zijne zalig- heid gedaan heeft. Wat ons in jezus van God en onze heerlijke bestemming werd geopenbaard hield proef, de eeuwen door, tot op den dag van heden. Geen wijze na hem is het gelukt om hooger op te klimmen tot God en dieper in te dringen in de na- tuur . en de behoeften van bet menschelijk hart. Wat later afweek, wat niet in zijnen geest ge- dacht vsrerd, kvvram op, maar om ook als een morgendauw voor de stralen der immer rijzende zon te verdwijnen. Beroemt u vrij op uvsre stelsels, wijzen der aarde! Ze zijn ondergegaan, om plaats te maken voor nieuwe leeringen, die weder op hare beurt door andere zijn vervangen. Het Christendom alleen hieki stand, en waar het door ongeloof of bijgeloof een tijdlang werd verdrongen , herrees het straks, om met verjongde kracht en vernieuwden luisler te voorschijn te treden op het tooneel der wereld. Vraagt gij naar het geheim, waardoor de godsdienst van jbzus in 92 onderscheidiiig van ai het overige heeft sland gehou- den en uit haren aard moet voortgaan de wereldte overwinnen: het bestaat hierin, dat het Chris tendoni niet enkel eene leer^ maar boven alles eene kracht van 6od is tot zaligheid voor alien die gelooven. Ver- diepe zich de menschelijke v^ijsheid in bespiegelingen over het vv^ezen van 6od, jezus leert niet slechts wie 6od is, maar wekt ook den geest, die het »Abba Vader'' met vrijheid en zelfstandigheid doet we6rklinken in het binnenste heiligdom onzer har- tcn. Predike de wijsgeer eene zedeleer even rein als verheven, zict, hij moge het goddelijk gebod in MTOorden uitspreken of in schrift stellen, jezus alleen was in staat de \vet te schrijven in het door zij- uen Geest yernieuwd en vvredergeboren hart> de deugd niet slechts te leeren, maar, in het le- ven te vervvrezenlijken. Ik bewijs u de onster- felljkheid der ziel, roept de wijsgeer; maar je- zus geeft ons het ecuwige leven, en metdenHeili- gen Geest, die van hem uitgaat, het pand der on- sterfelljkhcid in onszelven. »Het is volbragt/' klinkt het straks van het kruis de wereld door, en de gansche gemeente der geloovigen, in hcinel en op aarde, zegt Ainen! De v^ereld is venvonnen, de Godsdienst zegepraalt. Is dat ZOO M. H.! Werd de overtuiging, door jezus aan het kruis ontboezemd, door de uitkomst volkomen geregtvaardigd , hoe beslissend is dit kruiswoord dan niet voor de goddelijke grootheid van JEZUS I JEZUS volbragt een blijvend werk. Vele groole geesten zag de wereld in den loop der eeuwen op- treden. Maar, hoe groot ook, hun werk bepaalde 94 zick voor het grootst gedeelte tot hun eigen volk en het land hunner inwoning; en de hoogste eer hun beschoren bestond hierin, dat de nakomeling- schap heeft yoortgebouwd op hetgeen döor h^n was begonnen. Hoog staan zij aangeschreven in onze schatting, die edelen en braven, die de krachten van hunnen geest gewijd hebben aan het geluk der menschheid. Hoog rijzen daar voor onzen geest een MozESy als de schepper van een nieuw leven onder het volk dat hem geboren zag worden; hoog een DAVID en anderen» ook op het gebied der ongewyde geschiedenis , wier groote geest de rijkste bronnen van staatkundige welvaart of van godsdienstige be- schaving voor hun volk heeft geopend. Maar als \¥ij dezulken groot noemen, dan nemen wii tevens den tijd in aanmerking, waarin zij leefden. Groot, zeg- gen wij, waren zij voor hunnen Iceftijd, en onregt zouden wij plegen, wanneer wij hunne verdiensten wilden afmeten naar de behoeften van onzen tijd en den trap van beschaving, waartoe het menschdom in later tijd is gevorderd. Zoo is het niet met jbzus. Wat hij volbragl, hield proef, de eeuwen door, en opent ook nog, na eene reeks van eeuwen, de rijkste bron van geestelijk leven en van godsdienstige ontvsrikkeling. Niet uit aanmerking van den tijd, waarin hij leefde, is jezus groot te noemen, alsof een later eeuw het zou kun- nen wagen, om met oppermagtig gezag over hera de 9 ;> vierscliaar le spannen. Neen, jezus alleen is groot, omdat hijy wel verre van door het nageslacht te worden overtrofTen, inlegendeel alle volgende tij- den door het alvermogen van zijnen geest be- lieerscht. Nog staat wat hij volbragt heeft hoog verheven boven ai wat in den loop der eeu- wen door het menschelijk verstand werd gele- verd. Nog is hij, die in de schooI van ghristus gevormd en met zijn Geest bezield is, de beste burger, de trouwstc vriend, de besteregent,deYoor- treffeIijkste opvoeder. Zelfs de miskenning, waaraan het Christendom ten alien tijde. bloot stond en die het nog heden ten dage bij velen ondervindl, wat anders bevvijst zij dan de verhevenheid eener gods- dienst, tot wier hoogte slechts hij zich verhefTen kan, die, zooais jezus het zegt, uit 6od en uit de w aa rh ei d is, en, met den regten zin voor het hei- lige en goddelijke toegerust, in staat is de stemder waarheid te hooren *)? Toeh. ! wat groote geest, die zulk een werk voor alle eeu\ven kon stichten! Het Christendom staat daar nog als eene stad op een berg, waarop het oog van ai wat mensch heet ge- rigt is. En ziet, die godsdienst, die tot den dag van heden het zout der aarde is gebleven, zij heeft haren grond in de persoonlijkheid van je- ') Joh. XIX: 37. 9G zus. Wat ook veranderd zij in den loop der eeu- wen, wat nieuwe denkbeelden in den mensche- lijken geest, op bet gebied van wetenschap of slaatkunde, het vrocger bestaande verdrongen heb- ben, wat jezus volbragt, heeft stand gehouden, de Godsdiensty door hem gesticht, is gebleven. Eene godsdienst voor de gansche wereld te stichlen, de bron te wezeu, waaruit leven en zaligheid voor het menschdom tot in het laatste nageslacht zal ontsprin- gen, ziedaar, wat reeds alleen genoeg is, om jezus ais een gansch eenige te doen schitteren in de ge- schiedenis der menschheid; maar hooger stijgt onze bewondering, wanneer wij bedenken, dat jezus die reuzentaak volbragt heeft in den kortstmo- gelijken tijd. Daar treedt hij op na zijnen pleg- tigen doop, voi geestdrift voor de h(»oge taak die hera wacht. Wie wenscht den man van Nazareth geen leven toe, lang genoeg om zoo groot en ge- wigtig eene taak te volbrengen? IJdele vervvachting! Naauvvelijks heeft hij zijne taak aangevangen, of hij v\rordt in den schoonsten werkkring gevveld- dadig gestuit, en het krachtigste leven plotselijk uitgebluscht in den bloei der mannelijke jaren. Het is gedaan met zijne zaak, roept de wereld. Weg is onze verwachting, is dc wceklagt van alle braven, die op den Reddcr Israels gehoopt hadden. Toeh.! waar de boosheid jiibell en de godsvrucht 97 op Golgotha vertwijfelt^ o wonder in Gods zedelijke scheppingi jezus verkondigt van het kruis de zege* praal der godsdienst^ en na eene kortstondige werk- zaamheid van naauwelijks drie jaren, wordt de kroon gezet op een arbeid^ tot wiens voltooijing, ook bij ge^ Iijken aanleg en gelijke geestkracht, naar roensche^ Iijke berekening^ een gansche leeftijd niet toerei- kend scheen. Zoo kort als de tijd was9 hem tot zulk eene taak geschonken^ zoo gering waren de hulp^ middelen^ waartoe hij zich beperkt zag. Men ziet hem optreden zonder uiterlijke heerlijkheid of gedaante. Wacht gij voor jezus medewerking van Israöls geleerden, achi zelfs een ificoDEMts ver- staat hem niet. Wacht gij haar van het volk^ het virordt getrokken door de uitwendige bexvij^en zijner goddelijke magt, maar niet door de innertijke groot- heid en goddelijke heerlijkheid van zijn vsrezen. Gij wijst ons op het twaalftal der getrouwen. Wie zijn het^ vragen yvij, die mannen^ van wier beleid de stervende jezus de zegepraal zijner taak moet venvachtenP Eenvoudige Galile^rs^ mannen, die nog in kinderlljken eenvoud van een aardsch Mes- siasrijk droomen en van een zitten aan zijne reg- ter- en linkechand in zijn koningrijk i). Het zijn ») Matth. XX: 21. 98 discipelen, die in de ure des gevaars de vliigt ne- men i), en bij deu dood des Meesters straks in yer- twijfeling uitroepen: »wij hoopten, dat hi) het was, die Israel verlossen zou >).'' Neen, noch op de wijzen onder Israöl, noch op het volk, noch op de apostelen , zoo als zij toen nog waren , kon jbzus de verwachting bouwen van de zegepraal zijner zaak. Wat hij in het leven riep » volbragt hlj als met schep- pend vermogen, bij volslagen gebrek aan medewer- king. Dit niet alleen M. H.I De taak, hem opgelegd, had jEzus te volbrengen, niet slechts verstokan van alle uiterlijke hulp, maar ook, in spijt van den zwaarsten tegenstand. De hoofden des volks zijn vaneengescheurd door partyschap, maar om zich straks in dit äöne punt te verbroederen, devervrer- ping van den man, wien6 strenge deugd de werd[dling venvenscht en van wiens invloed eene trotsche priesterschaar vermindering van eigen magt en gezag onder het volk heeft te duchten. Maar geen tegenstand, hoe groot» schrikt hem af. Hij gaat voort te zegenen, ai is ook vloek en vervolging zijn loon. Hij gaat het land door goeddoende, predi- kende het koningrijk Gods van vlek tot viek , van Ga- ») Matth. XXVI: 56. Joh. XVI: 32. ») Luc. XXIV: 21. 99 lika lut» Samaria door, naar Jhidea. StraJ^s wordt die hoofdstad getiuge zqner werkzaain}3u9id. Maar 4e tegenstand ^ii^t veld en verdul^belt. (iisl en venraad vereenigen zich tegen den goddelijken. held , die met geene aardjsche wapeaen den strijd voert. Toeh.In^ie beeft Eiet op het denkbeeldP een w^erregleiyke mcM)rd, een schandpaal i& het eind vau een, le- ven» dat zulke schooae vrucbten voor het meiiscb- dom beloofde. Wie9 vragen wlj^ had meer reden^ dan jEzus, om, naar de gewone berekening van den loop der meoscbelijke dingen, in dieomstandigbeden.aan de misbikking van zljn pian te gelooven? En ech- ter hij staat pai. Wat tegenstand de wereld biede, niets doet bem.wankelen in het geloof datdewaar- heid zegepralen en het koningrijk der hemelen zou gesticht worden. Zelfs het krius, dat zijner zaak vernietiging schijnt te spdien, is in zijn oog de eenig zekere weg tot zijne verhooging al$. Koiung yan het Godsrijk, en het bloed, op Golgotba ver- goten y i& hem het zaad, waaruil Gods kerk zal Ofurij- zen voor alle tijden en geslacbten i). Groot noemt gij hem , wiens onpeilbare geest dat alles omvattend pian kon ontvverpen, groot en god- delijk, die in staat was het teu uitvoer te bren- l^en^ maar aanbiddelijker en grooter wordt iszus in O Joh. XII: 24. 100 onze oogen, wanneer wij bedenken, hoe van dien strijd, ten bloede toe gevoerd, liefde de hef- boom en de kracbt was. jezus sterft, maar zijn dood is niet die van den martelaar, die zich op- offert voor een geliefkoosd denkbeeld, of voor het bezit des bemels. jezus legt het leven af, omdat hy weet, dat^ naar Gods raad en voorkennis, zljn bloed de prijs moet zijn.vvaarvoorhetmenschelijkgeslacht zal worden vrijgekocht uit de slavernij van dwa- ling en zonde. Staat het in zijne keus, om öf te- rug te treden, öf de zaligheid van ons geslacht te koopen met zijn bloed , hij kiest het laatste, om- dat hij menschen liefheeft; en waar het hunne za- ligheid geldt, neemt hij het kruis op, gereed omaan een moordhout de groote taak hem opgelegd tevol- tooijen. Wat kostelijk oiTer, dat jezus ook aan het heil van onze zielen gebragt heeft I Getuig het Geth- semanöl dat zijne tranen vloeijen en met zijn bloed- zweet uwen grond gedrenkt zaagtl Getuig het Gol- gothal dat zijn angstkreet: »mijn GodI mijn GodI waarom verlaat gij mij," van zijne lippen hoordet! Waar zag men eene liefde, heiliger in beginsel, grooter in omvang, sterker in vermogen, en meer geadeld door de meest belangelooze zucht om men- schen te behoudenf Christenen! erkent het: onzedier- baarste voorregten, die wij door het geloof bezitten, de vergeving onzer zonden, onze hope voor de toekomst , 101 elke vrucht des Heiligen Geestes in ons gemoed ter on- zer vertroostiDg en heiliging, a! wat wij zijn en worden zullen, het is ai te maal de vrucht van het kruis, waar- aan eens de liefde bare hoogste kracht betoond, bare scboonste zegepraal gevierd beeft. B. en Z.I ja wij zijn duor gekocbt. Niet voor goud of zilver^ maar ten prijze van bet dierbaar bloed van Gods Zoon , zijn wij verlost uit onzen ijdelen wandell De straf die op hem was bragt ons vrede, en ais wij staren op zijn kruis, dan juicht bet cbristelijk geloof: hij beeft ons lief gebad tot den einde; wij zijn verlost, maar 't beeft zijn bloed gekost. Stond, wat jezus aan het kruis volbragt in regtstreekscbe betrekking ook tot onze zaligheid, hoe heiligend wordt dan de uitroep: »'t is volbragt," voor aller bart en leven! Heeft JEZUS zijne taak volbragt, B. en Z.I vreest dan niet, dat bet Cbristendom immer door menschelijke magt zou kunnen ondermijnd of vernietigd v^orden. Het is ZOO, veel zien wij in onzen tijd gebeuren, viraarbij ons de vrees zou kunnen om bet bart slaan , van ons allerdierbaarst geloof te zien aangerand en onze kroon ons te zien rooven. — Hier verbeft zich bet ongeloof , dat in boogmoedigen waan den Gbris- tus Gods veracbt, dien het nooit in zijne groot- beid leerde kennen: däir spannen bijgeloof en 102 priedterHsi humte krachten in^ om het licM^ door jszus op den kandelaar geplaatstt , wed€r uit *te doo- ven en te doen plaats maken vocfr een afg^eefd en bezoedeld zamenstel van menschelijke le^tingen, tnet de leus: ik geloof omdät liet ongerijntd is. !En, wat nog de meeste bekommering verwekt^blj vdlm, helalis! ook onder hen, die^ichHervormdennoemäi, bij groote gehechtheid aan leerstellige Vormen^ geen christelijk geloof in het hari, geene l^ginselen va^ godsvrucht en zedelijkheid, geene gemeenschap des Heiligen Geestes^ door wien een taulus zrjnen ti- MOTHEus vermaande het dierbaar pand liem tochrer- trouwd te bewaren *). Wij leven in een tijd van onverschilligheid, in een tijd^datstoffeltjkevirdväart, geld en goed, bij velen als bet hoog^e bescliomvd wordt, waarnaar de mensch heeft te streven. Wat zal er van de godsdienst worden, vraagt menig angstvallig hart, bij het zien instorten van het bol- werk van zedelijkheid en tronw, waardoor het voor- geslacht eens groot werd. B. en Z.l het zij vei*re, dat ik alle vrees zou veroordeelen, maar toch ge- voel ik vrijmoedigheid, öm, met het oog op '6ol- gotha, u toe te roepen: kleingeloovigen , Vreest nieti Het Ghristendom, dat eens in het bloed des kruises werd gegrondvest, is gebleken magtiger ») 2 Tim. I; 14. 103 te zijD dan de geest der wereld. Daarom, niei gevreesd voor den ondergang van eene godsdienst, wier eeawigen duur de Christus Gods voorspeld heeft. Wat jbzus sticbtte^ is als het buis op eene sterarots, als de schat, dien moi noch roest kan verteren, als het zuurdeeg, dat onwe£rstaan- baar yoortwerkt, als het fundament, waarop wel hoiit, stoppelen en stroo kunnen gebouwd worden, maar dat zelf onomstootelijk en vast is. B. en Z.! strijden wlj om in te gaan, laat ons het pand ons toeYertrouwd bewarral God zal zorgen voar bel zijne. OHRisTus heeft gesproken van het kruis: »H is Tdbragt!" Heeft JEZus zijne taak \olbragt, dan mag ook de beroawbebbende zondaar op hem als zijnen redder bqien. Het is zoo, het geweten, met zondenschuld bezwaard, maakt het ons dikwerf zwaar, om met vrtjmoedigfaeid ons Yertrouwen te stellen op de god- delijke liefde. God, zoo vlekkeloos rein, wij zoo bevlekt met zondeni hoe zullen wij ontvlieden, hoe eene zaligheid beärven, die voor den rdnen van hart is weggelegdP Den v\^erelddienaar moge het ligt välien, om bij het gevoel van eigene verkeerdheid, het gev^eten met valsche overleggingen en met de gedachte aan de goedheid en de genade van God in slaap te vsriegeni Maar de ernstig denkende Christen heeft oogenblik- ken, v^aarin hem het hart niet ruim is, v\raarin hcui ^ 104 de grond van zljn geloof dreigt te ontzinken, waarin het schijnty aisof het licht vau Gods genade zich voor het oog zijner ziele terugtrekt. B. en Z.I vreest nieti Er leeft een ghristus, die het kleingeloovig bart ondersteunty wiens kracht inzwakheid wordt volbragt; die, ais wij uilroepen: HeerI wij vergaan, ons de hand reikt. Ziet, wanneer ons dan immer de moed dreigt te ontzinken, wanneer alles om ons henen nacht schijnt, denkt dan, dat hij volbragt, alles volbragt heeft wat noodig was, om ook uwe zie- Ien. van het verderf te redden. God is liefde. Dat staat geschreven op het kruis, en het is zoo, hoe noode het met schuld beladen hart die waarheid ook geloove. De 6ine o£ferande der gehoorzaam- heid, door jezus op Golgotha voltooid, heeft voor den boetvaardige en geloovige de vergeving der zon- den mogelijk gemaakt. 106 ie zitten op mijn troon.'' Christenen! het oog op Golgotha gerigtl »flet is yolbragt/' Ziedaar de zege- kreet, waaniie£ de heiligste lijder eens beoul vM ztjne eeawige heerlijklieid beeft genomeDl Zoo td het ook met ons zijn. Vreugd na kruis, tieeiii|kheid na lijdenl Eens komi de dag, waarop ook ome aardsche taak, hoe moeitevol, zai yolbragt z^ti, en zijy die met ghristus op aarde streden, metfaem daarboven beerscben zuUen. Wenscht glj dat, M. H.f Slaat dan Bog eais ket oog op den stervenden Verlosser. »Het is volbragt/' ZOO sprak in bem de bewustbeid» het werk Yoleis- digd te bebben, dat de Vader bem te doen had ge- geven. Dat werk ^as de sticbting yan het Godsiijk. B. en Z.l die taak zij, in de kracht en aan de band van GHBiSTus, ook de onze. Wai bij volbragt heoft, moeten ook wij met en door bem in onze mate lee- ren volbrengen, en naar zijn voorbeeld ook zelven leven en strijden, ja, waar het noodig is, o(rik lijden voor de waarb€id. Toen grristus aan het kruis de zegepraal van bet Godsrijk uitriep, toen beeft b^ ook op ons gerekend. Hij zegepraalt over de wereld , niet dlMiu, maar met en door zijne geloovigen. Wij zijn liet, die bij als zijne medebeerschers op het gebied van vvaarbeid en deugd verkoren beeft, om eens als Koning en Hoofd ztjner triomferende kerk, uiet de magt der waarhcid bet heelal te bebeerschen. 107 O 'heerlljk eu zaiig voofregtl Hrj de Eeniggeborene , wt| zijne liroeders; hij het Hoofd, wij de leden; hij Hoogepriester en Koning, wij priesters en koningen niet hem; hij de Zoon, wij Gods geliefde kinderen! Heflige hand, die ons aan guristus verbindt, om ons te doen worden wat hij is, ons te teeren vol- breingen, wat hij eens heeft volbragt, ons te sieren met de kroon die hij venvorven heeft door zijn bloed! Werke dan elk in zijnen kring met getrouwheid aan de uitbreiding van het koningrijk der hemelen. Een leder van ons heeft een v^erkkring, waarin hij elk uur, elk oogenblik van zijn leven voor het Gods- rijk werken en voor de menschheid ten zegen kan zijn. Ook een ieder onzer onlving van God zijn talent, om er winst mede te doen en te v\roekeren. Gelukkig het volk, dat, met den geest en dc begin- selen van ghristus doortrokken, in alles zoekt te vol- brengen, wat God gebiedt en vsrat met onze waarde als menschen en verlosten door Gods Zoon overeenstenit! Komtl zweren v\rij dan ivo\iw aan onzen grooten Mees- ter! Dat nienwe geloften van getrouvvheid ons verbin- den aan den Heer, die ons liefhad,opdat zijn Geest in ons vvrone en ons in staat stelle tot ai v\rat hem vsrel- behagelijk en goed is. Hoe veel er dan ook verzuimd werd, en hoe gebrekkig ook ons \verk zij, het gc- weten zal ons in onze jongste ure de getuigenis geven: wij hebben niet vergeefs geleefd, onze arbeid 108 is niet Ijdel geweest in den Heer, ook wij bragten, ai was het slechts e^n enkden sleen aan tot dea bouw des grooten tempels, wiens uiterste hoduteeii cHRiSTus is. O heilig woord > het is volbragt I** Godde- lijke CHBisTus I ja , gij alleen kondt zoo in voilen na- drok sprekeni Maar, wat wij dan ook te kort ko- men, hemelsche LeidsmanI o leer ons u te Tolgen, naar uw beeld ons te vormen, en sterk in u^ ak Uwe vedosten 9 de wereld te overtuigen, dat uwe kracht in zwakheid volbragt wordt! amkn. V. DE CHRISTELIJKE KERK TEGENOVER DE WERELD. >/V\iWWVW LEERREDE OVER JOHANNES XVI: 8—11. i m in het bloed des kruises gegrond, verrees voor ^swe- relds oog, om het zout der aarde te worden voor alle volgende geslachten. De christelljke kerkl welk een naam, M. H., de kerk, die, op het Pinksterfeest vertegenwoordigd door de apostelen en eerste vol- gers van den Heer, het ligchaam uitmaakt, waarvan hij het Hoofd is, en waarin zljn geest, de Geest der waarheid» leeft en werkt, als het beginsel eener steeds voortgaande ontwikkeling. Wat ai vragen doen zich hier niet op en verdringen zich schier voor onzen geest, ten aanzien van de bestemming dier kerk, hare verhouding tot de wereld, en de uit^ komsten, die zij eens zal opleveren voor het rijk Gods en de zaak der menschheidi Wel onzer, die ons verheugen mogen in het licht, dat de ge- • schiedenis ook in dit opzigt voor ons deed opgaan, en die alzoo de »toekomende dingen'' reeds ge- deeltelijk aanschouwen mogen, wier openbaring de Heer in den laatsten nacht zijns levens voor zijne apostelen nog om wijze redenen terughield <). Komt, verlustigen wij ons te zamen ook dit- niaal in de beschouwing der groote werken Gods. Dat zij ons onze verhevene roeping levendig voor oogen stelle, en hij het wisselen der aardsche din- gen met goed vertrouwen de toekomst doe verbeiden. O Joh. XVI: 12, 13. 115 De christeiijke kerk tegenover (lewcreld, ziedaar het ondenverp, waarmede ik uwe aandacht thans ga bezighouden. Mogt ons geloof er door ver- sterkt en onze geestdrift aangevuurd worden voor de zaak van hem, wiens naam wij dragen, wiens godsdienst wij belijden, opdat wij, voi des geloof s en des H. Geestes, medearbeiders worden mogen van God en zijnen Zoon, ter bevordering van hetheilder menschheid, voor wier behoud de groote Herder der schapen op aarde leed en in den hemel v\raakt I amen. Vraagt gij, M. H.! hoe het opgegeven onderwerp zamenhangt met den tekst, waarin jezus wel van de werkzaamheid des H. Geestes, maar niet van zijne kerk schijnt te spreken, dan zal u dit duidelijk worden, wanneer wij den inhoud dier woorden aandachtig overvsregen. Gij kent de belofte, waar- me* de Heer, reeds in het 14*^® hoofdstuk, in het uur der scheiding, zijne discipelen vertroostte. Hij zelf stond de aarde te verlaten, maar God zou hun in zijne plaats een anderen trooster, een an- deren leidsman schenken op hunnen levensv\reg. Dien anderen leidsman, die zijne plaats op aarde vervangen zou, noemt jezus den Geest der voaar- heid i). Dat was een woord van rijke vertroosting ») 1 Joh. XIV: 17. 114 voor de discipelen. Zou toch, na het vertrek des Meesters, de mond der waarheid zich niet meer als voorheen ter hanner leering openen, een booger en onvervreemdbaar goed zoa h un geschonken wor- den in dien Geest, die op het gebied der gods- dienst steeds verder heu zou voortleiden en het ondenvijSy van jezus genoten, in ai zijne verheven- heid en waarheid doen verstaan. Op diezelfde belofte komt jezus terug in de woor- den, die onzen tekst voorafgaan, om zijne leer- lingen de hooge waarde er van te beter te doen inzien. Van het oogenblik toch, dat hij zou op- houden persoonlijk onder hen te verkeeren, zou- den zij zelven, die hoogste vraagbaak missende, en nu niet langer door het gezag van 'sMeesters woord geleid, eerst regt zelfstandig worden, en zou er voor hen een nieuw tijdperk van ontwikkeling zich openen. Daarom i>\Yas het hun nut, dat jezus been- ging/' De persoonlijke tegenwoordigheid des Mees- ters en zijn dagelijksche omgang, hoe nuttig en nood- zakelijk in de dagen hunner eerste vorming, zouden verder eene belemmering geworden zljn voor hunne hoogere ontwikkeling. Gelljk voor het kind> naar Gods verordeningy de dag aanbreekt, vvaarop het, aan het ouderlijk toezigt, het ouderlijk ondervvijs, den ouderlijken raad onltrokken, vrij en zelfstandig optreedt, zoo zou ook de apostelschaar, dan, als de lll> uiond der waarheid uiet meer tot hen zou spreken, eerst regt geschikt worden, om, in het bezit van den Geestder waarheid, zich verder te ontwikkelen. Doch niet alleen Toor de apostelen zou die Geest een springader worden van kennis en van leven, de vruchten van dien Geest zouden zich uitstrekken ook tot de gansche v\rereld. Gekomen zijnde, zegt jezus in den tekst, zou Hij de wereld overtuigen van zonde, van geregtigheid en van oordeeL Vraagt gij, hoe de Geest der waarheid dit doen zou: indeeersleplaats^ door de prediking en de gezamentlijke werkzaamfaeid der apostelen, in wie de Geest des Meesters zou leven en werken op de wereld. Maar wie gevoelt niet, M. H.l zoo wij hier ook ai in de eerste plaats aan de apostelen te denken hebben, dat de werk- zaamheid des H. Geestes niet tot het tvv^aalftal der uitverkorenen beperkt was. Hoe gering was toch in omvang wat onder de leiding des Geestes door toedoen der apostelen tot stand kwam, vergele- ken met betgeen diezelfde Geest, sedert de vesti- ging des Christendoms, gev\rrocht heefl en uitvverken zal tot aan den afloop der.eeuwenl Wat jezus hier zegt, is onverstaanbaar, indien vv^ij de belofte des H. Geestes niet aannierken, ais in de personen der apostelen, de eerste vertegenwoordigers van het Godsrijk, tot de gansche kerk der geloovigen gesproken. Wat uit den aard der zaak volgt, wordt door 116 de verklaring, die jbzus aan zijne eigene woor- den geeft, tot zekerheid verheven. Het komen van jEZus, dat met de belofle des Geestes wordt verwis- seld, zou niet alleen tot de apostelen zich uitstrek- ken, maar ook tot alien die hem liefhadden i), en wat hij voor zijne bijzondere leerlingen bad en hun beloofde, dat bad hij daarna ook uitdrukkelijk voor alien, die door hun woord in hem gelooven zouden *). Doch waarloe meer bewijzen? Het Pinksterfeest ver- rees daar op nieuw voor onze dankbare herinnering als blijvende getuige voor de vervulling der groole profelie, dat God in de laatsle dagen van zijnen Geest zou uitstorten, nict over eenige bevoorregten, maar over alle vleesch 3), en strekt ons tot be- wijs, dat JEZUS zijne kerk gesticht heeft, om met den Geest der vvaarhcid voortdurend te werken op het menschelijk geslacht. Als jEzus derhalve de werkzaamheid en de bestem- ming des H. Geestes in onzen tekst beschrijft, dan heeft hij het oog op zijne kerk en hare bestemming ten aan- zien van de wereld. Die wereld mogt hem haten en reeds gereed staan een kruis op te riglen, om zijne zaak voor altijd te vernietigen; maar de kerk, die uit het bloed des kruises zou verrijzen, zij zou, als |draagster van zijn Geest, de wereld, die hem geloof wei- Joh. XIV: 18, 23. «) Joh. XVII: 20. ») Hand. II: 16. Jo€l II: 28—32; III: 1 verv. 