VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
| : C°) De Redacteur betuigt den gender voor dit dichtftukje zijgen wels:e nendem dank; terwijl hij vertrouwt, door deszclfs onverwijlde plazés het publiek meer nog, dan den maker, te wgrpligten. l \ ra Ë DE INWIJDING DER LUTHERSCHE HERT, eea Zoo; broeders t juichten, danken wijz Ons- heugt het bange noodgerij , Toen ’%t vuur dit oord genaakte, En, als vergramd op zulk een dak, Waar °c vuur van haat of nijd niet blaákte', Het, als een ftroom dên dijk , doorbrak, Foen zonk het davrend neér in °c Qof; En ’t Godgewijde Tempelhof ` Begroef zich ir zijn wanden , Die Zelfs de vlam, hoe fel zij beet En °t hechtst metal deed gloeifen , branden, Niet uit hun gaste ffandplaacs reer. : De muir bleef als een rotsklomp’ ftaán, En wees het, als een grafnaald , aaa „ Wat fchat er lag begraven: | Wij zwierven bij den bouwval rond, En zochten troost om *t hart te laven y Zod als de ziel daaf eertijds vond, Vergeefs |. . t Was aktig, doodsch en naf ~ Toen bergden wij, met droef gebaar „. Een gruis der kopren biaders „ Kan ’t flil herdenken toegewijd; Zoo als men van het lijk eens vaders Nog een verdorde haarlok fnijdt, Wij zwierven... Neemi de liefde glom , Met onuitdoofbaar vuur , alom , En bood ons hulpbetoouing y En de eedle volgling van Calvijn Ruimt, Luthers kroost ten dienst, eeh woning y Waar zij in Christus broeders zijn, - De liefde glom! Dat meldt deez’ wijk , ‚„Wetr opgebouwd door arm en rijk, Na zulk een woeste fchenning.: | Schonk de overvloed zijn’ gouden fchat, De nooddruft gaf den enklen penning „ Dien ze aan ’t gebrek ontwoekerd had, De lefde gloeit! Dat meldt dit uur p Nu zoo veel zielen dezen muur, Met dankbre vreugde, nadren p G5ò BĲ DE INWIJDING DÈR LUTHERSCHE KERK En, welk een fpoor hun treden rigt, Toch met ons in dit huis vergsdren , Waar Jezus’ leer ten grondflag ligt. -o Heilige verdraagzaamheid ! De glanfen, die gij van u fpreidt, Verheldren deze wanden; Meer hartlijk dankt deez’ kerkgemeent’, Nu zij, wier outers elders branden , Met haar zich in dien dank vereent, Gij hoort, o God! deez’ blijden drom U loven in Uw heiligdom | Voor al Uw milde gaven 5 „Voor 't werkend meêlij’, uitgeftrooid Yn ’e' hart van zoo veel Christenbraven, En voor deez’ kerk, in U voltooid, Hoe blinkt haar top weêr onverdoofd, Gelijk een baak aan *t havenhoofd, Die zeeman hoedt voor °t dwalen ! t - . Hoe fonkelt baat albast gewelf, Als ftortte zich een vloed van ftralen Tot in den náche der graven zelv’! Verhoed ; o eeuwge Toeverlaat ! Dat ooit deez’ kerk , ons pronkfiefaad j Weêr moet in vlammen fmoren 5 ‚Maar bovenal, o God ! verhoed „ Dat immer in haar heitge koren “ Vernieleud vuur: der tweedragt woed’! ` Wij fleunen, Vader! op Uw trouw. ‘ Door U geftut, zal dit gebouw Een reeks van Eeuwen prijken; En, waar de twist ooit zegepraalt , De vtede Gods: zal hier niet wijken, Waar zoo veel liefde en eendragt ftraalt, Kniel, kniel den, dankbaar huisgezin! En ’t ‘galm’ van vit uw tempeltin: „ Gods zorg zal eeuwig duren !” Wie dat gelooft, wordt nooit ten fpotw Wij fteunen niet op hechte muren ; Maar onze vaste burg is God, | Ge TIMNE | DR SCHILDER RN DE KUNSTKENNERe- or DE SCHILDER EN DE KUÄSTKENNEL. Een vermaard fchilder , die minder belangs- dan roemshalvé arbeidde, had eene fchilderij vervaardigd , voorftellende deu Krijgsgod Mars. Een kunstkenner, wiens oordeel over hete zelve hij verzocht, zeide hem openhartig, dat hem het ge- heel niet beviel; dat het ftuk te gekunfteld was, of liever g dat hjj in beezelve de kunst nieë genoegzaam had weten té verbergen. De fchilder bleef niet in gebreke, zijn werk té verdedigen ; terwijl de kenner hem vruchteloos, door nadere bewijzen van het gezegde, poogde te overtuigen. Thans trad een jeugdig wijshoofd binnen, die, zoodra hij de fchid- derij flecbts in de verte had gezien, uitriep: „ Heerlijk t » Verwonderlijkt Ziedaar het meesterftuk der {childerlkunst t°” — „Gij meent alzoo , Mijnheer, dat ik wèl geflaagd ben ?”— „ Voorzeker; en die het tegendeel mogten beweren, zijm- » ezels.” — „Vindt gij dan geene gebreken in het ftuk p’ — p Op mijne eer, geene! Ach, welk een voetf welk eena ø» Velkomenheid in de uitdrukking der nagels ! Het is Mars s zelf ; hij fpreekc! Welk eere kunst! welk een rijkdom ia „‚ dien helm, indat fchild, in deze ganfche wapenrusting $"'— Dezé loffpraak deed den fchilder. blozen, en opende hem de oogen; en, den kunstkenner verlegen aanziende, -fprak bijz „ Thans, mijn vriend, gevoel en erken ik de gegronde „heid uwer kriciekf” — Naauwelijks was de jonge Heer heengegaan; of hij wischte zijnen Mars uit, en maakte zich gereed, eenen anderen te beginnen, | Kunftenaarst Dichters! Schrijvers! wie gij ook zijn waogt y indien uwe werken den kenners niet behagen, is zulks alreeds een: kwaad voorteeken ; maar ‚indien zij nog daarenboven den lof der zotten wegdragen, deugen zij ftellig niet, LODEWIJK XVIII EN ZUN MINISTER VAN BINNENLANDSCHE | ZAKEN, D. Graaf pe *** fnuift , maar vergat wel eens, een’ (choo- nen zakdoek mede te nemen bij zijn verfchijnen aan het Hof. Wijlen de Koning, hem op zekeren dag gehoor ver- leen@nde, bemerkte deze onwelvoegelijkheid , en, om zulks zijner Excellentie te doen gevoelen, fchelde hij, en zeide 69ì Lopewyk XVIII EN Zijn MiNiéTed. làgchende tot den Kamerdienaar: „ Geef een’ fchoonen zik: ‚doek aan mijnen Minister!” — Monfeigneur bedekte zijn fpijt met een’ pijnlĳĳken glimläch: hij häd wel lust , om box te worden; maar een Hoveling wordt niet ligt boos op eener Koning, ihzondetheid” wânneer ef eene portefbuilie mède ge moeid kan Zijn, Zoo VERDRIJFT MEN DEN TÚD TE Parijs ! H. Modefpel „thans te Parijs ìn de falons in zwang jis— hoch Zoston, noeh whist, noch zelfs /écarté , maar — ten zeer onnoozel kinderfpelletje; het linten/pel. Elke perfood des gezelfchaps neemt een lint, en houde dit aan her emde wast. De andere eiden bevinden zich , vereenigd, in de hant van hem, die het fpèl beftuurt , ea Zich gevolgelijk in b€ midden van den kring geplaatst ziet, Wanneer men ne boot roepen: zrek? moet men loslaten, en trekken, wannes er geroepen wordt: laat los! Elk, die zich vergist, geeft «es pand. — Zoo verdrijft men te Parijs den tijd! TREFFELIJKE AFWIJZING VAN ÉEN DEL 4 Engelfche' Officieren, in garfniZoeti liggende in éené „terfche (tad, kregen onlangs,verfchil, met betrekking tot eenige Dames. Dés volgenden daags zond een van heo den anderen een cartel, hetwelk in dezérvoege doot partij bé &ntwoord werd : ee » Mijnheer! Ik acht mij gelukkig, als getůigeñ váa mijter moed , te kunnen oproepen de Officieren en foldaten, welke mijn gedrag te Vittoria, Touloufe en Waterloo hebben gezien, Gij kunt, zoo u dit behaagt, mijne weigenng van uwe uit- daging ruchtbaar maken. en pogen, mij van lafhartigbeid re doen verdenken; ik ben in gemoede overtuigd, dat ni u zal gelooven, Het onderwerp, waarover wij iú (wist ge- taakc zijn, was eene beuzeling, Het bloed vari een’ (aldaar behoort gefpaard te worden voor een edeler doel, De liefde is blind, dé wraak lasg, en de fmaak grillig. Het Dvä, bo vendien, begunftigt veelal déh behendigftén „ niet den regt waardigften. Men behoort dus te denken, dat moord, hot zeer ook vergoelijkt door eene valfche verklaring van è Eer, niettemin moord blijft „ én om wraak fchreeuwt,” CANNING TE PARIS, Ma verhaalt, dat de Heer CANNING, thans te Paris zich bevindehde, bij hetcbezóeken van de Kamer der Afgč vaardigden aldaar , droogweg zeide , dat te Landen de Kemer der Gemeenten beter (meer) verlicht ist No, XLI Meng. bl. 627, rég. 3 V, ó. hezo men Tan KATE MENGELWERK. VOORLEZING OVER DEN HEILZAMEN INVLOBD DES CURISTENDOMS OP DE GEWIGTIGSTE BELANGEN DER MENSCHHEIDe Door ` Kia A. ELBERT'S; të Deyentér. W; allen, M. V. ‚ dragen , met tallooze anderen, dä haam van Christenen ;, en welligt zouden velen zich niet weinig gebelgd toonen, indien men. hun in goeden ernst Wilde verzekeren , dat zij den naam; dien zij dragen , alə les behalve waardig ‚zijn, Het is {ntusfghen, om een Chris ten te wezen., geettszins genoeg, dat men een Christen, heete, de godsdien(tige vergaderingen der Christenen mei de bijwone, de Christelijke plegtigheden viere, en zich, dus voor de wereld ais een Christen vertoone, Het is deze ongelukkige;waan , welke veleh van het ware Chris- tendom jammerlik verwijderd į en in de flavernij van onè kunde, bijgeloof en ondeugd voortdarend gekluisterd houdt, Om in waarheid een Christen té wezen, mocs ten wij de leer van het Christendom duidelijk kennen , aan desaelfs hoofdzaak van geheeler harte verkleefd zijn 4 deszelfs voorfchriften getrouw beoefenen, geheel van deszelfs grboten en goeden geest zijn doordrongen. En is deze nu waarlijk de benijdenswagrdige gefteldheid van ale len, die zich Christenen noemen? Befeffen allen hun ges - luk, van onder.de prediking van het Evangelie te mogen leven ? Zijn allen het Christeisdom uit overtuiging toeges daan? Indien dit zoo ware, zouden wij dan wel zoo veel betreurenswaardige onkunde, zoo veel wanzedelijk be> drijf , zoo veel troostelooze onzekerheid, zco veel ons loochenbaar ongeluk onder de belijders van Jezus befpeu« ren? Voorwaar, het is er nog verre af, dat allen , die onder de verkondiging des Christendoms leven , de hoos MENGELWé 1826, NOs 15 La 694 OVER DEN HEILZAMEN INVLOED DES CHRISTENDOMS ge, nooit volprezene waardij van hetzelve met over. twigwg. zouden gevoelen: en met lewendig gevoel erken nen! En het kan dus geenszins overtollig zijn, dat men zijne Medechristenen van tijd tot tijd bij de grootheid van hun geluk, van onder den weldadigen invloed des Chris- tendoms te (taan , met alten nadruk bepale, Wanneer ik u dan, M. V., te dezer ure, over den heilzamen in- vloed des Christendoms op de gewigtigfle belangen der menschheid het een en ander zal doen opmerken , moge het onderwerp. niet in (taat zijn, om u door nieuwheid iè bekoren , het zal echter niet nalaten, u door zijn belang té treffen, en daarin vinde dan ook mijne keuze van het zelve eene genoegzame verdediging ! De gewigugfte belangen der menschheid zijn ongetwij- feld deze: I, Godsdienftige verlichting. IE Zedelijke ver. Betering. III. Ware vertroosting. En op deze oefende en oefent het Christendom fteeds den heilzaamften invloed, Vergunt mij uwe gereede en deelnemende aandacht, bij de nadere ontwikkeling dezer drie gewigtige bijzonder- heden. - | I. Het Christendom oefende en oefent mog feeds den heilzaamflen invloed op de' godsdienftige verlichting der menschheid. — Vóór deszelfs prediking onder de men fchen leefden de bewoners der Heidenfehe wereld in de diepfte onkunde aangaande de gewigtigfte belangen van den mensch. De kennis van het hoogfte en beste Wezen was fchier geheel verloren; en de voorwerpen , aan wek ke men godsdienftigen eerbied bewees p warerf doorgaans van de foort dier lage, aflfchuwelijke wezens, aan weke ieder eerlijk , regtfchapen mensch zicht diep zoude febè men, om in een’ enkelen trek te gelijken. En even zo% ‚groot was ook de onkunde aangaande de middelen , oft de gunst der Godheid te verwerven. Eene menigte vañ kinderachtige plegtigheden „ nietsbeteekenende gebruiken, ja wreede menfchenoffers keurde het domme bijgeloof noe dig, om de wraak van fchrikkeliĳk vwertoornde Goden, over gepleegde misdrijven , te ftillen, Hoe verward , hoe donker waren niet de begrippen aangaande 's menfchaì OP DE GEWIGTIGSTE BRLANÖEN DER MENSCHHBID: 695 toekomftige , eeuwige beftemming ! Velen hádden van eene voortduring na den dood geëne de tinite bewustheid 3 en gelijk hus leven met dát der dieren niet weinig over- eerikomst had; zoo verlieten zij ook deze aarde met de dierlijkfte ongevoeligheid. En bij hen, die nog eenig denkbeeld hadden van een voortdurend beftaan na dén dood, waren twijfelarij en bijgeloof, vaak op de noodlot- tige wijze vereenigd. — „ Maaf mtisfchien was het met de kennis der toenmalige geleerden beter gefteld,”” — Ik wil niet ontkennen , dat er hier en daar een enkele wijze was, die in ftilte met het bijgeloof den draak {ták , én voor zichzelven eene betere denkwijze volgde. Hoe zelde zaam, echter, vond men de zoodanigen; hoe weinige BOCRATESSEN en PLATO's. leverde de Heidenfche wereld op !- Hoe verre was het er daarenboven van af, dat de betere denkbeelden der wijsgeeren volkomen zuir ver, met de waarheid overdenkomftig.zouden geweest zijn! De God der Epicuristen leefde in het vadzig genot. eener werkelooze rust, liet zich aan de wereld en de mene fchen fchier niets gelegen liggen , en leverde geen’ enke» len trek op tot het beeld van den algemeenen Menfchen» vader. Het hoogfte Wezen der zoo [trenge Stoicijnen was zelve aan den dwang van het blinde noodlot onders worpen , en althans geer voorwerp dier zedelijke danke baarheid, welke een der heilige grondbeginfelen is var ware Christelijke deugd, 2> De betere begrippen, welke die wijsgeeren van den Godsdienst meenden te hebben ; bepaalden zich alleen tot hunne fcholen, gingen nimmer tot de denkwijze des volks over, werden maar alleen dan jongelingen , die ván goeden huize waren, ingeboëzemd > èn voor de natie in heb gemeen-met den digten Nuljer der geheimhouding bedekt. En hoe verwârd en twijfelt achtig waren nog niet de wijsgeerige leerftelfels deze mannen ; hoe onzeker omtrent de onfteefelijkheid der ziel en wie kan zelfs een’ sOCHA TES zien ftervén ‚ zonder hem de kennis- van het Evangelie toe te wenfchen? — De godsdienstleer der Grieken en Romeinénlag bij de wijse reéren onder den digt opeengepakten dront van fpitsvins Z 2% * 696 ` OVER DEN HEILZAMEN INVLOED DE CHRISTENDÒSÉ äfge onderzoekingen en haarkloverijen verborgen ; terwil de priesters en dichters haar , door tallooze overleverin- gen en belagchelijke fabelen, fchier geheel onkenbaar had: den geuraakt: — In de Jood/che wereld bleef de Priester aan het zinnelijke hangen , had de Schriftgeleerde den fleu- tel der kennis verloren, kende de fchare den geest der wet niet; had de Farizeêr het gebod Gods krachteloos gemaakt door eigene inzetting, koesterde de Sadduceif de hoogstgevaarlijke dwaling: „ Laat ons eten, laat ons drinken ; morgen fterven wij!’ Terwijl de geheele natie, met zeer weinige uitzonderingen , het‘hoofd vol had van eenen Mesfias , die aan alle de zinnelijke verf wachtingen y aan alle de aardsgezinde wenfchen varr vleefchelijke Fr- raëlieten de hoogte voldoening zom bezorger, — Hoe groot was toen de duisterheid , die de aarde , de donker- heid, die de volken overdekte! De menfchelijke geest, die nimmer ftilftaat, maar gedurig naar vermeerdering var kennis , deugd en gelukzaligheid ftréeft, zou zich war- fchijnlijk , in latere tijden, ook zonder de hulp van het Ehristendom , meer en meer hebben ontwikkeld, err der waarheid nader zijn gekomen. HM. Zedelijke verbetering behoort niet minder, dan godsdienftige verlichting , tot de gewigtigfte belangen der menschheid; wat zeg ik? de laatfte heeft zonder de eere (te weinige of geheel geene waarde, kan haren roem, ja zelfs haren naam niet ftaande houden. En ook op deze llergewigtigfte aangelegenheid van ons gelacht verfpreidt jet Christendom den weldadigften invloed, — De zede- ijke befchaving en veredeling van den menfchetijken geest s zeker, naar de uitfpraak der wijzen van alle eeuwen „ en onmisbaar beftanddeel van zijn geluk; en de natie , ij welke wij geene of flechts zeer flaauwe fporen daars ran aantreffen , ftaat zeker nog op den laggften trap dier mtwikkeling , tot welke de menschheid van haren Scheps ver den aanleg en de beftemming ontving. Bij de be- oemdite volken des Heidendoms, in oud- Griekenland. n Rome, was de befchaving ‘zeker rot eene aanmerken 698 OVER DEN HEILZAMEN INVLOED DES CHRISTENDONS lijke hoogte geklommen; de kunften en wetenfchappen vonden daar kweekfcholen en beoefenaars , en Arhene & leen kon zich, te dien opzigte , beroemen op mannen, daor de latere eeuwen met hooge bewondering befchouwd, eri als leermeesters en kunstregters geëerbiedigd, De wis geeren , dichters en geletterde lieden onder die-oude w! ken hadden zeker ook eene befchaafde leefwijze, ontdsaù van die ruwe en onbefchofte zeden, welke de onkend: en barbaarschheid altijd en overal vergezellen. Met be Wondering en vreugde zien wij waarlijk edele en goot moedige beginfelen in hunne denk- em handelwijze doo Ftraten , en juichen de zegepraal hunner deugd over d l gere driften der zinnelijkheid en de verfoeijelike ingevingen der baatzucht van geheeler harte toe. Dan, 200 wij alls {met een onpartijdig oog gadeflaan, zullen wij ook tevens nder dezen zoo wel ruwheid als befchaafdheid, zoo wel woestheid en wreedheid als zachtheid van zeden; 200 wel dronkenfchap als matigheid , zoo wel kg barzucht als verhevene edelmoedigheid vinden, De grootte leema" der zedekunde waren niet zelden de ijverigfte verdedigers en lofredenaars der beestachtigfte , fehandelijkfte bedri ven, welke zij niet alleen met mond en pen, maar 0° ‘fet hun eigen voorbeeld, bij hunne leerlingen et hangers bevorderden, En de goede beginfelen, welke 2 predikten, bepaalden zich alleen tot den enge oe hunner fcholenz buiten dezelven heerschte, onder groote menigte des volks, benevens de buitenipors” afgoderij en het domfte bijgeloof , de grootfte onbelhaaf heid en het akeligfte zedebederf. De vaderlandslief, welke bij alle oude volken zoo fterk werkte @ : lijk veel goeds ftichtte, was echter te magteloos, 0 geheel verbasterde zedelijke natuur der menfchen t e vormen en te veredelen, Bij de toenemende verbaster"! der zeden verhief ook de heerschzucht het hoofd, 0" roofde volk bij volk de duurgefchatte vrijheid, © menschheld voor gekroonde wangedrogten knielen, D5 der vaderlandsliefde den laatften, doodelijken dag 1! 'verftikte alle gevoel van menfchelijken. adeldom @ DE DE GEWIGTIGSTE DELANGÊN DER MENSEHHE in. 695 de, en al, wát het oog aanfchouwde , was fläaf of dwin) geland ! == Intusfchen was de Fóodfche natie, toën onze Heer in de wereld verfcheen „ reeds eeuwen in het bezit tener treffelijke. wetgeving geweest,en onder háár hadden Goddelijke zedeleeraars, een SAMUEÊL, EÊh DAVID, een SALOMO EN JESAIA, het meest gewenschte 1 cht Over. de Mozaifche wetten verfpréid. Dán , de géfchie» denis der Zsraëlieton moge niet ten eenemalé arm wezéi àin voorbeelden van grooté mannen , regtfchâpené Zonen van den verhevehefi- ABRAHAMS Zij moge trotsch: wet zen op eenen jJozer, wiens deugd de ftrengfte proef Zegevierend doorftond; zij mogé zich verheffen op eentú Mozes, die liever verkoos, met het volk Gods kwatijk gehandeld te worden, dan voor eënen tijd de genieting der zonde te hebben; -zij beroeme zich óp eenen sa- MUËL, die groot was, beide bij yerova en bij dé menfchen 5; zij wijze ons in pAvIiD, Bij al wat hem be- zoedelde , een gevoelig mensch, eeh warm vriend, eën grootmoedig vijand, eén voortreffelijk worst, een dich- ter, die zijne lier nimmer ontheiligde , en een: Godsver- eerder, die den eernaam van Man naar Gods hart ver- diënde, aan; zij vertoone ons vooral onder hare laterè fieraden , die ons met hare diepe fchande verzoenen , eenen DANIËL , wiens wijsheid eenen NEBDUKADNEZAR verbaasde, wiens moedige taal eenen BRLSAZAR ten tweeden male deed verbleeken , wien de vaderlandslief- de, onder alle wisfelingen van het lot, zoo eigen bleef als de ademhaling , en wiens geloof den muil der leeuwen floot; - maar alle deze helden der deugd , wier groot- heid onze ongeloovigen zouden bewonderen , zoo hunne gefchiedenis flechts niet met eene Goddelijke Openbaring in verband ftond, fchened als lichten, in het midden van een krom en verdraaid geflachte , dat niet minder zij- ne fchandvlekken dan zijne fieraden , niet minder zijne be- dervers dan zijne weldoeners , niet minder zijne fchand- Jongens dan zijne eerbiedigers der kuischheid , niet minder zijne ACHABS EN MANASSES dan zijne JOS APATS CH Hisxia’s opleverde, En bij de komst van Je zus 4 700 OVER DEN HEILZAMEN INVLOED DES CHRISTENDOM) had men het zedelijk licht , dat de vaderen weleer had bẹ fchenen, reeds lange in duisternisfe veranderd, gaf men der offeranden den voorrang boven de goede trouw en de barmhartigheid, De algemeene menfchenliefde was eet vraagftuk geworden; de ouderliefde moest voor de ten» pelbegiftiging zwichten; met den eed fpeelde de dubbel ginnigheid haar verachtelijk. googhelfpel. De Faris maakte zijne gedenkcedels breed en de zoomen zijner kle deren groot;-doch beminde tevens de voorgeftoehen in de Synagogen en de vooraanzittingen bij de maaltijden, terwijl zijn hoogmoed zich ftreelend kitelde , wanne hij zich van de menfchen hoorde noemen: Rabbi, Reb bi ! ja hij liet voor zich trompetten , wanneer hij aalmoe zen deed, mismaakte zijn aangezigt, wanneer hij vastte, bad op de hoeken der ftraten, -deed alle zijne werken om van de menfchen gezien te worden, en voltooide zije ne boosheid door de huizen der weduwen op te een, onder den fchijn van lange gebeden te doen, De zedeleer der Sadduecërs „zoo zij er al eene mogen gehad hebben, was ligt, gedwee , toegevend , op berekeningen V0 het eigenbelang, niet op godsdienftige beginfelen, en VOO niet op de groote leer.der onfterfelijkheid gegrond. pe treurenswaardig voorzeker de natie , wier Overheden ¢ Godsdienstleeraars tot een dezer beide aanhangen behoor den: hare hoogfte, d. i. hare godsdien(tige €n zedelijn: belangen werden jammerlijk verwaarloosd; zij zonk lech dieper in onkunde en ondeugd weg, en werd fpoedig Mè voor die geduchte omkeering van haren kerk- €n burger ftaat , welke zulk eenen beflisfenden invloed had op bë lot harer volgende geflachten, en voor de wereldvol zoo rijk is in geduchte, doch heilzame lesíęne ~ was dan de treurige gefteldheid der zedelijke wereld vól bijna achttien eeuwen, En wat zou er, in dien akelig Î toeftand, van het menschdom geworden zijn , 200 ™ ie gehoonde, miskende, verloochende Vader der melched» van zijnen hoogen troon, in liefde op hetzelve ha dergezien, en ‚dien grooten zedelijken Redder gezon” ? wiens lof, fchoon het bekoorlijk onderwerp dep vere PP DE GEWIGTIGSTE BELANGEN DER MENSCHHEID. 791 pigde gezangen van ftofbewoners en Hemellingen , eeu- wig onvolprezen blijft? De koesterende ftralen van deze gonne der geregtigheid gaven aan het, bijna verftorven, zedelijk gevoel weder een nieuw leven, wekten doodelijk fluimerende menfchelijke krachten op, en heríchiepen de zedelijke wereld van een’ woesten bajert in een bekoorlijk paradijs. De leer ván jezus CurisTUuS heeft dat náauw en heilzaam verband tusfchen de Zedeleer en den Godsdienst, dat bij Joden en Heidenen fchier ten eenemale was vernietigd , en zonder hetwelk de Zedekun- de haren grondflag en-de Godsdienst zijne waarde mist , weder gelakkig herfteld, In het Christendom is alles even gunftig voor de deugd, alles even doodelijk voor de zon- de. voelt zich’ de menfchelijke natuur te zwak , om de roe» ping tot heerlijkheid en deugd te volgen, dan belooft ons het Christendom eenen hoogeren bijftand , die niet won- derdadig aan hem , die lijdelijk en tragelijk op denzelven wacht, maar op het ootmoedig kinderlijk gebed , met ge- trouwe aanwending van reeds ontvangene krachten ver- eenigd , genadig wordt gefchonken 5; dan wijst het ons op eenen Hemelfchen Vader „die gereed is,om goede gą- ven, om den Heiligen Geest te geven aan allen , welke Hem darom bidden, En dat deze leer niet, gelijk zoo yo2 OVER DEN HEILZAMEN INVLOED DES CHRISTENDOM vele menfchelijke leerftelfels , flechts blodte hefpiegeling zij, maar op de beoefening hoogst weldadig werkt, be wijzen, als zoo vele onwederfprekelijke daadzaken, de verbazende , zegenrijke veranderingen , welke de Christe: lijke leer, door zoo vele wentelende eeuwen , in deu g- heelen toeftand des menschdoms heeft voortgebragt. De oorlogen, bs V, ; in vorige eeuwen zoo wreed, worden, van tijd tot tijd, met meerdere menfchelijkheid gevoerd; de regten: van het vrouwelijk geflacht , bij zoo vele vob ken fchandelijk vertrapt , en zelfs bij de oude Zsraëliekn piet altijd naar behooren geëerbiedigd , heeft het Chris tendom bij zijne belijders: herfteld ; de flavernij, zoo ont: eerend. voor de menschheid, zoo verwoestend voor dè zeden, weleer zoo algemeen , is in alle landen, waar het Christendom werkelijk zijnen zetel vestigde, voor altoos afgeíçhaft; de kunften en wetenfchappen „ te voren doof den ftroom der barbaarschheid fchier geheel verzwolgen; zijn door het Christendom uit hare onverdiende vergerel- heid gered, met de zedelijkheid in verband gebragt, € tot een nooit bereikt aanzien verheven; de menichet liefde, in deweeuwen vóór curisTus zoo bekrompe en partijdig, heeft het Christendom tot alle de bewoners dezer aarde uitgeftrekt. Doch waar zoude ík eindigen, zoo ik in mijn bekoorlijk onderwerp verder wilde witweiden? Het gezegde zij genoeg, om u ten volle te overtuigen, dat wij het Chrise tendom met het hoogfte regt vereeren , als eene leer der waarheid, die naar de godzaligheid is, in de hope des eeuwigen levens. | l ` IL En dit leidt mij das -als bij de hand tot mijne derde en laatfte bijzonderheid; zij ís deze: Het Christene , dem oefende en oefent fog fteeds den heilzaamften in- vloed op 'e menfchen ware vertroosting. — Verfchifende rampen zijn aan het lot der menschheid op deze aarde onaffcheidelijk verbonden, en behoören mede tot de voor- waarden, op welke wij het levenslicht hebben ontvane gen. Aan tegenfpoeden van zeer onderfcheiden” aard is de mensch, gederende alle de tijdperken van zijn beftaan op deze aarde, onderworpen; en ook het meest fchitte- rend levensgeluk is vaak dán het naast bij zijnen val, wanneer deszelfs (tand het onbewegelijkst fchijnt, Vech vuldig zijn de oorzaken, welke het menfchelijk leven kunnen verbitteren, het menfchelijk geluk hier beneden met vernietiging kunnen bedreigen. Hier zijn huisva- ders en huismoeders, wier vorige welvaart, buiten hun- ne fehuld, door bange behoefte werd vervangen , wien een noodlottige brand, geduchte watervloed, of andere ongevallen, door geene mentchelijke wijsheid te voor- zien of af te wenden, tot den armoedigften toeftand bragten. Anderen bleven in het bezit van veeljarigen overvloed, of konden zich zelfs verheugen in klimmen- den Zegen; maar, te midden van welvaart en levensge- not, werden hunne harten aan veel gevoeliger zijden ge- troffen, door het zielverfcheurend verlies van geliefde panden in grooteren rouw gedompeld, dan anderen bij het verlies van al hunne aardfche bezittingen, Deze man zag zijne teederbeminde wederhelft, gene vrouw” haren hooggefchatten echtgenoot, deze vader en moeder zagen hanne dierbare zonen en dochteren , anderen den vriend 704 OVER DEN HEILZAMEN INVLOED DES CHRISTENDOMS of de vriendinne van hun hart naar het fomber graf henen dragen. En er is, dagrenboven, nog zoo veel an der leed, dat wij ons door eigene onvoorzigtigheid, zwakheden, misflagen en ondeugden berokkenen; nog zulk een onoverzienbaar heir van namelooze rampen, welke de gouddorst des geldgierigen, de eerzucht des hoogmoedigen, de verkwisting des onmatigen, de be- geerte des wellustigen, de woede des wfaakgierigen, d wreedheid des bloeddorftigen en de heerschzucht des veroveraars op deze aarde fticht, Uit duizende beklemde boezems ftijgen dagelijks bange zuchten over geleden on- regt, over de woedende driften der boosheid, over gè roofde onfchuld, over ontheiligde huwelijksbanden, over verftoorden huisfelijken vrede, over ontaarde kinderen, over vernielde welvaart, over vernietigde gelukzaligheid tot den troon des Menfchenvaders op, En wat zal nù den duldeloos lijdenden met zijn bitter lot verzoenen, wat zal hem aan den afgrond der vertwijfeling ontruk- ken, wat zal aan zijnen jammerlijk geflingerdén geest bet evenwigt en de kalmte wedergeven? Zal dit gefchieden door de overtuiging, dat alles naar eene blinde noodza kelijkheid gebeurt, aan welke men zich willens of on willens moet onderwerpen? Of zal hij vertroosting Vil den in de gedachte aan een onvermijdelijk geval, datalles in zijne geweldige, onwederftaanbare vaart medefleept, en, zonder eenige bewustheid of mededoogen, over bet lot van wijzen en dwazen, deugdzamen en booze, Godsvereerders en heiligfchenners , menfehenvrienden € dwingelanden beflist? Maar welk een’ rampzaligen troost levert dit verfchrikkelijk denkbeeld voor den menfchelì- ken geest op! Geeft dit wel eene andere gedaante a21 ons lijden ? ‘Toont ons dit in hetzelve wel eenige de minfte bedoeling? — Zoodanig, echter, was de rampzalig? troost, welken de Heidenfche wijsgeerte, die alles 242 het noodlot onderwierp, den ongelukkigen overliet. Ge heel anders was het te dien opzigte bij de Foden gefteld, Hun jeHova wasde magtige, wijze en goedertierete Regeerder der wereld, die de duisternis(e en het licht, ` 6Ë DE GEWICTIÓSTE BELANGEN DER MEÑSCHHEÍD. 764 den vrede en het kwaad fchiep, die de menfchenkinderen niet van harte plaagde of bedroefde; die in de woonttede zijner heiligheid een Man was der weduwen en een Va- der der weezen , die rijk en arm maakte, vernederde en verhoogde, die de tranen der verdrukten telde en hùn tegt deed; die den hongerigen brood gaf, die de gevan- genen losmaakte, die de oogen der blinden opênde, dié de gebogenen oprigtte, die de braven beminde, die de vreemdelingen bewaarde, den wees en de weduwe (taande hield, maar den weg der goddeloozen omkeerde, er wiens trouw ‘eeuwig was , alsde hemelen, Waar , grootsch en fchoon waren voorzeker deze denkbeelden „en in (taat $ om het hevigfte fmartgevoel te verzachten; Maar deze groote uitwerking hadden zij alleen bij de zoodanigen , die; wel verre vam aan het uiterlijke der Mozaifche in- ftellingen te blijven hangen, geheel van den verhevenen geest dezer Goddelijke leer doordrongen waren: En dezt getal was onder Zsraël , door alle tijden heen, zeer klein. Deze beginfeten waren fchier geheel vreemd aan het gros des zinnelijken volks, dat in zijnen Jenova meestal een’ bekrompenen en partijdigen Volksgod zag, én Hem veelmeer in zijne vreesverwekkende dan bemin nelijke eigenfchappen kende. En ten tijde van JEZUS was de Pood/che Godsdienstleer door zoo vele menfchcà lijke bijvoegfelen verdonkerd, dat zij niet minder haar vertroostend vermogen voor den rampfpoedigen , dan ha» ren vruchtbaren iùvloed op de beoefening had verloren: ‚ En tegen de vreeze des doods hadden de Heidenen geene ‚ vertroostingen , welke den ftervenden met het onvermijs delijk fterftot voldoende konden bevredigen: de: een pres dikte de iĳsfelijke leer der vernietiging; een ander twijd felde aan de onfterfelijkheid der ziel; en aller, zoo ver- warde en onzekere denkbeelden, aangaande eenen toes komftigen ftaat, konden den dood wel een afzigtig ge~ laat, maar geene vertroostende gedaante bijzetten. De Farizeërs onder de Joden , met hunne belagchelijke zielss verhuizing en andere ongerijmde begrippen aangaande den ftaat des doods, en de Sadduceërs, met hun Heidensch 706 OVER DEN HEILZAMEN INVLOED DES CHRISTENDOMS fielfel van vernietiging bij het fterven , hadden de flaauwe fchemering van de leer ‘der onfierfelijkheid, welke den bacht der vaderen onder dë oude Bedeeling bij poozen had verlicht, weder tén eenemale verdonkerd, en den dsraëliet beroofd vån zijn’ (tok en ftaf, die hém moesten vertroosten in het dal der fehaduwe des doods; — 0; welke dikkė duistefnis zoù er derhalve op de uitkomst onzer lotgevallen rustén , hoe troosteloos zouden wij lijden, hoe wanhopig zouden onze tranen daarhenen vloeien , hoe magteloos zouden wij ons, met verbetené woede; onder den druk buigen, indien het licht des Christendoms niet over ons ware opgegaan! En hoe faadfelachtig zou ons het leven , hoe onnalpeurlijk onze beftemming , hoe verfchrikkelijk het fterven geweest zün, zoo het Christendom ons geene onfterfeiijkhieid, geen eeuwig leven predikte! Mer elke fchrede de vernietiging te naderen , geheel onzeker aangaande zijn toekomftig lot dit leven te verlaten, welk een treurig leven, welk een akelig fterven! Hoe zeer geraakt de mensch daarbì piet in verzoeking, om den dieren hun lot te benijden , die het tegenwoordige ongeltoord kunnen genieten, en - Ónbewust zĳn van het toekomende! — Gezegend zij òns dan weder de Fichtvolle leer van het Evangelie , welke óns bronnen van vertroosting heeft geopend, die nimmer Worden uitgeput, en tot welke wij allen , wijzen en cen- voudigen , aanzienlijken en geringen, rijken en armen, gelukkigen en ramp{poedigen, wij allen, die nu of voor het toekomende troost behoeven, den vrijen toegang heb? ben! In het geloof aan eénen wijzen en goedertierened Wereldregeerder , aan eenen Hemelfchen Vader , die oñs allen, als zijne kinderen, bemint, ‚verzorgt , geleidt langmoedig verdraagt, genadig vergeeft, nimmer vat harte bedroeft, zonder wien geen muschje op de aarde; geen haar van ons hoofd valt, wiens wil het niet is, dat de minfte onzer verloren ga; — in dit zoo waar ef zoo zielverheffend geloof vinden wij de ontwikkeling, de opheldering van ons geheele lot , verkwikking voor onzen ; paar troost fmachtenden geest3 enj hoe ook door dé OP DE GEWIGTIGSTE BELANGEN DER MENSCHHEID. den , zullen worden afgedroogd — wat zeg ik? in ges juich zullen veranderd zijn. Ja, lijder! waar ge ook fchuilt „blijf aan uw’ God gelooven; Nog oogenblikken flechts, en ’t voorhang gaat naar boven: Dan ziet ge in elken traan, hier ooit door u geftort, Een parel aan de kroon, die u gefchonken wordt, NADER ONDERZOEK , OMTRENT DÊ OVERLEVERING WEGENS PAUSIN JOANNA, TE ONREGT VOOR WAAR GEHOUDEN IN DE LATERE MIDDELEEUWEN. Wérvoig van bl. 6554) Ï. O: POLONUS, dan GERVASIUS, de fteltèr geweest zij van het verhaal „dat in de fchrifien des eerst- genoemden gelezen wordt „laten wij liefst onbeflist , en ges ven toe, dat hetzelve , gelijk mén wil, van de hand zú des Biechtvaders van Paus NICOLAAS HË, Die nam intusfchen heeft te dezen bij ons weinig of geen gezag, alzoo het nergens blijkt, of hij de overlevering , doot hem als zoodanig geboekt ; voor waar gehouden , ik laat ftaan dezelve aan eenigen toets onderworpen heeft. Te huidigen dage vermeent men wel, dat vroegere Schrijvers gewaagd hebben van JoANNA; en vooral uit MARIA NUS SCOTUS eN SIGEBERT VAN GEMBEOURS worden bepaalde gezegden, die op haar doelen zouden, te berde gebragt. Poronus evenwel, offehaon voot hem. de toegang openftond tot de Paufelijke boekerij, be roept zich op geenerlei getuigenis van oudere dagteeke ning, ter flaving van zoo ongemeene en openbare gebeur | tenisfen , als, naar zijne opgave, vierhonderd jaren be vorons zouden zijn voorgevalieï, Zijn flilzwijgen vel NADER ONDERZOEK , OMTRENT PAUSIN JOANNA., 709 Ouder gezag werpt dus een ongunftig vermoeden op de echtheid der plaatfen „die thans uit genoemde tweetal! Schrij- vers worden aangevoerd. Of wil men het daarvoor ge- houden hebben, dat pPoroNnus, met de uitdrukking , gelijk beweerd wordt, aan het hoofd van zijn berigt, iets meer heeft willen aanduiden, dan een loopend gerucht in zijnen leeftijd; zoo blijft het nogtans tegtmatig , te befluiten, dat hij nergens, ook niet in den MARIANUS scoTüus, eenê,ftellige verzekering wegens JOANNA gevonden heeft. i Men fchijnt derhalve de overlevering , haar aangaande , gelijk dezelve in het onderhavig verhaal voor ons ligt , wel niet onder de legenden , wonderberigten , en die me- nigerlei fprookjes der Roomfche Kerk ‚of van de Middel- eeuwen, die hare eigene ongerijmdheid medebrengen „ te moeten rangfchikken; dán toch hierin (taat dezelve met dezen gelijk, dat PoLoNus, zonder eenig aloud en geloofwaardig getuigenis, en wel, na-verloop van Eeu» wen, dit in omloop zijnde Volksverhaal in zijne Kronijk heeft opgenomen, Verre ook is het daarvan af, dat de inhoud van het reeds medegedeelde ftuk die blijken van waarheid drage , welke eenigzins , zoo wij meenen , den toets van het gezond verftand zouden kunnen doorftaan , of bij onzijdigen voor overtuigend te houden zijn. Reeds in den aanvang der oorkonde verraadt po Lo- Nus eenigen twijfel, of JOANNES ANOLUS, dan wel, „gelijk elders gezegd wordt, BE N ED I ĊTUS HI; ; LEO IV zij opgevolgd.” Verfchil van meeningen was dus hierover nog in zijnen tijd, of vond hij in oudere ftukken; doch waarom hij van dezen verfchille , of: van dat gevoelen afga , wordt niet vermeld, ~ Weinig verder lezen wij, dat de Pawfin , onder gezeg- den naam te Rome nu verblijvende; met algemeene flem- men „of eenpariglijk, tot Paus gekozen wierd, Maar zonderling genoeg is het wederom , dat , volgens AN Aŝ- TASIUS, den Boekbewaarder, die een tijdgenoot ge- weest is van BENEDICTUS III, deze „ onmiddellijk na den dood van LEO IV, met algemeene flemmen y ra MENGELW: 1826, NOs 154 Aaa. 210 NADER ONDERZOEK, OMTRENT DE OVERLEVERING „ tot Paus is benoemd geworden.” Beider narigten toh laten zich bezwaarlijk vereenigen , ook zoo men het woord onmiddellijk niet drukt in de aangehaalde plaats uit Anas TASIUS., Want dat eene zoo vereerende keuze, e roeping tot die hooge kerkelijke waardigheid , op een twee- tal mannen, elkander opgevolgd , en waarvan de eefe een vreemdeling, te Rome gevallen is, zal naauwelijks demand voor waar houden, Was derhalve een dier Schrije weren op den dwaalweg, dan mogen wij vastftellen, dt het getuigenis van POLONUS,opgewogen tegen het ou dere van eenen tijdgenoot, te ligt zal bevonden worden. Maar zoo fchuiit ler in zijn verhaal een misflag, die het kenmerk draagt van ecn los gerucht, of min getrou we overlevering, waarbij men waar en onwaar dooreen vermengde, en van JOANNES ANGL US aanteekende, wat bij de verkiezing van BENEDICTUS Ill te huis behoort. Nog mogen wij niet af van op te merken , dat in geheel dit verlag, wegens de benoeming der Paufn, geen enkel woord gewaagd wordt, noch van de Keizäe lijke goedkeuring, noch waarom dezelve of niiet verlangd , of achtergebleven zij. Intusfchen weten wij uit de plaats bj ANASTASIUS, reeds door ons aangeduid, dat toen. maals de Paufelijke aanftelling ter bekrachtiging opgezon- den werd naar den wereldlijken Oppervorst, Het is wel ‘zoo, Zulk een bewijs van onderdanigheid werd aanftoo- telijker våpr de Hierarchen , naar gelange hunne magt en heerschzucht zich uitbreidde en hooger fteeg; ook ge- raakte hetzelve hierdoor tegen het laatst der IXde Eeuwe allengs in onbruik, ja hield men zich daarvan op het einde geheel ontflagen. Alhoewel wij nu onbeflist laten, wanneer de naam van JOANNES ANGLUS ter bane gebragt is, vermeenen wij nogtatis uit dit geheel verzwij- gen der hulde aan den Keizer bij PoroNnus te MOSER opmaken „dat in het Volksverhaal, zoo als het daar ligt» fpoor gevonden wordt van eenen zeer laten oorfproB5 der overlevering, wanneer men het voormalig eerbetoon aan den Wereldvorst-te Rome reeds te eenemaal vergelen was. Betere oplosfing ten minfte wegens dit verzuimt WEGENS PAUSIN JOANNA: 71I 4 gouden wij buiten {taat zijn te geven; fchoon bij dezelve de geloof waardigheid dezer gefchiedenis moet lijden. Trou- wens, naar gelange wij onzen toets voortzetten , naden- ken over hetgene wij in de oorkonde lezen wegens het lot en levenseinde der Paufin, en fprekende kenmerken ` van waarheid hier zoeken , ontmoeten wij veel duisters, - veel verwards, hetgene ons nu dezen, dan genen trek voor den geest roept uit vIRGILI US’ fchoone befchrije Ving der Faam (*) , van welke desgelijks An TONIDES gezongen heeft (t): i » Zij woont op onze brug, in zoo weel ftraatgerucht , » Dat zelden nader grenst aan waarheid dan aan logen, » Op'tfpoorder Faam , die zelv’ bedriegt of wordt bedrogen.” | De namen toch van beide de hoofdperfonen des verhaals zijn verzwegen; en even weinig is de ouderdom aangeduid ` der Paufin, noch bij hare verheffing op den Apostoli- fchen zetel, noch bij het einde van haar leven. Daar moge nu eene /chijnbare onbeflaanbaarheid overblijven , die ons buiten {taat (telt, den fluier van geheimzinnigheid Op te ligten of weg te nemen , die deze gefchiedenis dekt. Het misleidend gerucht, voorwaar te'ligtvaardig door POLoNus geboekt , de Faam, die wij ons onwillekeu- rig hierbij voorftellen , bekreunde zich hieraan niet, In het hart der Middeleeuwen is het haar gelukt, eenen uit- heemfchen , eenen vermomden Geestelijke, zonder rang of titel, van geboorte noch aanzien, op grond alleen Van zijne vermaardheid en kernis, en grooten dunk van deszelfs zedelijkheid, ten Paufelijken zetel op te voe- ren, gelijk men opdischt met eenparigheid van ftemmen, ja zulks bovendien in weerwil van het verval der weten- fchappen en van eene toen heerfchende losbandigheid. Zij Verheelt tevens de jaren dier vrouwe ; en, daar men zich wel eene Paufin kan voorftellen in de kracht des levens ; vindt dat ontzettend uiteinde, welk zij haar ver- der toedicht, bij eene fpotzieke wereld gereeden ingang. C*) Aen. Lib, IV. vse 173. CH) IJftroom, B. L Aaa a ia NADER ONDERZOEK , OMTRENT DE OVERLEVERING Ook-wij erkennen het , daar is geene onmogelijkheid in het eene of andére dier zonderlinge lotgevallen van joan NES ANGLUS, indien men dezelve ftukswijze nagaat; dan haauwelijks voegt men alle te zamen, of het verhaal, dat zulk eene opeenftapeling van onwaar fchijnhijkheden bevat, verdient, zoo wij althans oordeelen zouden, ter zijde gelegd te worden. Íntusfchen nog fteřket klemt dit belluit ; indien men zich tot dieper onderzoek, en eene nadere ontleding der overlevering, wil inlaten. In het: ontluiken van hare jeugd was Joanna, gelijk men haar nu gewoon is te noemen, het ouderlijke “huis in mansgewaad ontvlus: met hareh minnaar, leeft zij gemeenzaam met dezen ‚of opfprakelijk , misfchien voorbeeldeloos , eerst te ther, daarna te Rome! Maar naauweliĳks ziet de onbekende, maar geleerde en vrome Geestelijke zich, als door eene tooverroede , den Opperpriesterlijken mijter op het hoofd gezet, of zij duizelt van weelde, bezwijkt weldra voor de verleiding van haren vriend, en vergeet, na verloop van ruim een tweetal jaren, derwijze al hare kennis, be- oefening en ervarenheid , dat zij, met mindere bedacht- zaamheid, dan doorgaans der fekfe eigen is, ja met & hoogfte onbefchaamdheid of ligtvaardigheid „ zich bloot: geve aan de uiterfte fchande, en inftorte in het gapend graf. - Wij onthouden ons van aanmerkingen, om niet al te wijdloopig te worden , of de kieschheid te kwetfen. Ge- noeg, velen der Lezers van zoo veel ongemeens cn won- __derbaars herinneren zich, met ons, een welbekend zeg gen van HORATIUS} en ons vloeit hierbij onwilleker- rig ter penne uit: zulks moge een kloosterling gelooven, == een kloosterling uit de Middeleeuwen verdicht hebben; bij de wereld- en menschkundigen verdient het kwalijk eenen glimlach. Doch laat ons vervolgen. Vreemd doet het ‚zich wederom voor, dat, na zulk eene ontzettend gebeurtenis te Rome, en bij dien plegtigen en treurig eindigenden ‘optogt, de overlevering niet gewage van ver bolgenheid : der Geestelijken, losbarftende volkswoed:, WBSGENS BAUSIN JOANNA, 713 verwarringen , opfchuddirigen ‚ of wel van uitgefchrevena vaste en boetdagen,s tot zuivering van den Apostoli. fchen ftoel van zulk eene {mete Trouwens wij vinden hier een tweetal gevolgen aangeteekend , die te meer op- merking verdienen , dewijl men ‘zwijgt van hetgene zich , onzes inziens, bij eene ongekunftelde opgave der waar- heid liet verwachten. Dan, ter zake, Bij haren jongften qptogt in plegtige ftaatfie begaf zich, gelijk men meldt, de Paufin van St. Pieter naar het Lateraan; „en de » H. Vader (vervolgt het verhaal) mijdt altoos dien weg 5 » terwijl van fommigen vastelijk geloofd wordt , dat zulks » bijkame wegens ergernis aan dat voorval.” De daad- zaak betwisten wij niet; maar dẹ reden, waarom, viere honderd jaren na de gebeurtenis zelve, die keuze van eenen anderen kerkweg* des Paufen door- fommige drij- vers aan ergernis werd toegefcheven, is blijkbaar meer gewaagd , dan zeker. Die avertuiging, behalve dat zij toen niet eens algemeen was, of doör ROLONUS ronduit bekrachtigd werd , kan evenzeer ontftaan zijn nadat het gerucht wegens de Paufin zich verfpreid had , als wel na de gebeurtenis, die men los heen onderftelt en aanneemt, dat Eeuwen bevorens voorviel, Andere en menigerlei weinig opgemerkte aanleidingen laten zich althans denken, die, evenzeer als hetgene /ommigen geloofden , den Paus konden doen befluiten , van den’ gewonen weg af te wijken, wanneer hij dezen minder voor zich ge= fchikt vond bij den aanwas van pralerij en hooffchen luister. Wij toeven hierbij niet; want toch op eenen, zoo kennelijk losfen , grond bouwt niemand veilig, Trouwens, hoezeer de bijzonderheid wegens den weg van JOANNA, waarop zij ftierf , in de oorkonde is uit- eengezet, meer dan eenig ander deel des verhaals breeds voerig opgeteekend , men treft hier weder eene onnaauws keurigheid aan, die, volgens de waarneming van BL ON+ DEL, niet ftrookt met der Pausfen verblijf nabij het La- teraan. in de IXde Eeuw. Afgezanten van vreemde Mogendheden onthielden zich toenmaals op. het Vati- kaan , nabij de Pieterskerk, waar zich in volgende Feus, 914 NADER ONDERZOEK, OMTRENT DE OVERLEVERING wen de Hierarchen te Rome zetelden. Van toen af, niet bevorens , ging de optogt des H. Vaders van $. Pieter naar het Lateraan: en ziet hier dan eene tweede proeve, die te getuigen fchijnt, dat de overlevering geenen toets kan doorftaan, maar een zamenftel is vaa lateren dag, nadat de Pausfen het Vatikaan alreeds be- trokken hadden. In het voorbijgaan moeten wij te dezer gelegenheid, en op gezag van POLONUS, dat meer is, die vreemde ligtgeloovigheid van Schrijvers uit volgende Eeuwen nog doen in het oog vallen, die verzekeren , dat ter plaat, waar JOANNA ftierf, of begraven lag, een Gedenk- teeken was opgerigt, om te getuigen van dien gruwel Want , daarlatende, wat al, of niet, vervolgens mogt gefticht zijn, is het voor ons oogmerk genoeg, te wè ten, dat in de XlIllde Eeuw geen naald, of Been, ef beeld, aldaar aanwezig was, waaraan poLonNus het graf van JOANNA erkennen mogt, dat hem flechts bij een mondelijk narigt werd aangeduid, maar voor het overige zich op geenerlei wijze onderfcheidde. Einde- lijk, dat de naam van JOANNES ANGLUS niet voor „kome op de rol der Pausfen , laat zich wel eenigermatè zoo verklaren , gelijk men in de oorkonde bij ProLonus leest, en mits men hare waarheid eerst aanneme. Wi, ‚ nogtans, die deze gefchiedenis wederfpreken, en ge heel verwerpen, dat er. tus{chen Leo IV en BENE- picTus II een wettig ingekozen Paus, ruim #veé jaren, het Kerkbeftuur in handen had; wij hebben voor het gemis van dien naam op de echte ftukken van bet Vatikaan eene betere reden, Want hoe kan men oo genoemd, of op de rolle gebragt hebben, die als Pez himmer eenig beftaan had? Ja, dit ons gevoelen on- vangt te meerder klem en aandrang daardoor, dat, eem ftemmig met de openbare papieren , waarop ons POLO Nus voornamelijk het oog fchijnt gehad te hebben , evei- zeer in alle de fchriften en opftellen van geletterde Man- nen, uit die vroegere Eeuwen ons overgebleven , een gai ftilzwijgen heerscht wegens de Paufin en hare anders z0 WEGENS PAUSIN JOANNA. onlangs verloste kraamvrouwen,. De genoemde Genees- heer geeft eerst een verflag omtrent de gefchiedenis dezer zi6 TWEE WAARNEMINGEN. < kunstbewerking ; uit welk gedeelte van zijn uitgegeven {tuk wij ons zullen vergenoegen met het uittrekfel eener aanhaling van LIB Avrus wiens werk in 1615, en dus vroeger dan de proefnemingen van LOW ER en DE- NIS, is uitgegeven: „ Stel u voor een gezond en fterk jong mensch, die een bloedrijk’ en volfappig geftel heeft, en. een ander, met een mager, zwak en uitgeput lig- ‘chaam, wien naauwelijks een’ ademtogt rest 3 dan zal de heelmeester twee zilvêren: buisjes, diè op elkander pas- fen , aan derzelver einde tegèn de bloedvaten leggen , dr- wijze , dat het flagaderlijk bloed van den fterken jongeling gefpoten worde in de ader van den lijder; door welke vermenging van bloed hij bij hem de natuurlijke warst en het levensbeginfel weder zal opwekken , en den kwi- nenden toeftand, in welken hij vervallen was , verdrijven.” Men ftelt zich thans,door deze kunstbewerking , meer bepaald ten doel,om fterke bloedvloeijingen te herftellen „ die op het puht zijn om doodelijk ‘te worden, In dusda- nig geval komt het er inzonderheid op aan, om het juis- te oogenblik te leeren kennen, wanneer hetzelve nood- zakelijk moet worden aangewend. “Wat de voorbeelden betreft , door den Geneesheer w A L LER vermeld, men kan zich naaywelijks de mogelijkheid van minder te de- zen aanzien aan bedenking onderhevige omftandigheden voorftellen : de. beide lijderesfen bevonden zich in zuk eenen ftaat van zwakte, die gen onfeilbare voorbode was van den dood; en, toen de fterkst prikkelende middelen zonder eenig gevolg gebleven waren , verbeterde haar toe- ftand dadelijk door het aanwenden van het middel van overtapping, en liet hare herftelling niets te wenfehen over. Ziehier eenige bijzonderheden, Eene zwakke en flijmachtige vrouw had, na hare verlosfing , eene fterke Aemorrhagia;, Fen half uur ma de. geboorte van het kind verfpreidde zich eene looden doodskletsr over hare wangen en lippen; hare ademhaling was langzaam, de pols onderdrukt en fomtijds niet voel baar, en haar geheele voorkomen als dat van een ljk. 