VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
In deezer voege, Burgers! zou ik de zedige fchoonheden van honderden Voorredens, ten bewyze myner ftelling, kunnen aanvoeren. Maar ik ftap hier van af, om myn Brief niet te, lang te doen worden, en ten einde de Perfoonen „ die ik voorhad te pryzen, zich niet beledigd vinden in het teere gevoelig gedeche tt geen: het onderwerp wyus gefchryfs uit- MEREN Ik DER ZEDIGHEID. 39 Ik kan egter van dit myn geliefd onderwerp niet afftappen, zonder het aasje van mynen lof ook in de fchaal te leggen van onze hedendaagfche Tooneelftuk-Schryvers. Vroegere Mannen, in dat vak onledig , waren een hoop Trotsaarts. Zy hielden hunne Werken eenige jaaren onder zich, eer zy konden befluicen die in ’t licht te geevèên, Zy verander- den ,-verfchikten , krabden uit, voegden by; en waarom dit alles? Opdat het ftuk te vollediger mogt te voorfchyn ko» men, de aandagt des Volks meer waardig weezen, en ook de dagen der Naakomelingfchap bereiken. De grondflag van dit alles, des mag men zich verzekerd houden, was hunne trotsheid , het tegenovergeftelde van die Zedigheid welke met zo kennelyke trekken in hunne naakomelingen heden ten dage doorftraalt. Onze tegenwoordige Vernuften hebben te veel hoogagting voor het tegenwoordig geflacht, verlangen te zeer om ’t zelve vermaak en genoegen te verfchaffen, dan dat zy hun arbeid tot het derde of vierde geflacht hunner Nanee- ven wenfchen uit te breiden. Zy vernoegen zich nederig met de goedkeuring hunner Tydgenooten. - Wilde ik afdaalen om voorbeelden uit het gemeene leeven by te brengen, ten bewyze van deeze onder ons aangroeiens de Deugd — {preeken van de blos op de kaaken , op het hooren ecner pligtpleeging van de fterke en ernftige betuigingen, dat ze onverdiend zyn de veelvuldige verklaaringen van onbekwaamheid, om dat geen te volvoeren „ t welk ons daaglyks werk is de pederigheid , waar mede Heeren van veel verdienften zich vervoegen by Dames van groote middelen 5 en de heuschheid der laatstgemelde , om die nederige verdienften te beloonen met haare Perfoon en Middelen — — de opregtheid , het wantrouwen, met welke verzoeken om byftaud gedaan worden dan ik zou myn Brief tot eene ongewoone lengte uitbreiden. Dezelve is mis: fchien reeds te lang. Ik zal derhalven befluiten met u en uwe Leezers geluk te wenfchen, dat zy leeven in eene Eeuw die zich zo zeer onderfcheidt in deeze beminnelyke Deugd. Ik durf niet zeggen dat ik zelve een zedig en nederig Man ben: want dit zou rechtftreekfche trotsheid weezen ; maar ik ben, wanneer ik hun ontmoet, een BEWONDERAAR VAN ZEDIGE LIEDENe EEDE TEE ETH VOLE ELNAG SER OENE Ten ZILIM EN SELEN A (Eene Oosterfche Vertelling.) i de hoogstvermaaklyke Valei van Ærlin, aan den ooster- oever van de Rivier Aysha, woonden ZILIM ER SELENA. C 4 Hun 4d ZILIM EN SELENA, Hun nederig verblyf ftondt , eenzaam , op een ryzenden. grond; een hooggetopt bosch befchuite °t zelve voor guure winden, eri eene klaare ttroom kronkelde door de Valei beneden. Huis: lyk ongenoegen bezogt nimmer deeze woouing des Vredes, en Jatoufy, de vergiftigfter van Huwlyksgeluk , tradt nooit over hunnen dorpel, De tyd deezer Egtgenooten zweefde weg op vlugge vleugelen; want Onfchuld met Genoegen, haare gerroùe= we gezellinne, opende, met den morgen, de deur des huizes 5 terwyl uit den hemel nedergedaalde Wetltevredenheid die alle avonden floot. De uitzigten van dit Paar bepaalden zich toe voorwerpen binnen hun bereik; geene teleurftellingen verbit- terden overzulks het genot. Klein was het getal hunner Vrienden, doch zy waren opregt; middelmaatig waren hunne bezittingen, doch hunne verlangens daar aan geëvenredigd. SayMaL,, die in den derden Hemel woont, aan wien de Be- fchermgeesten , die over de kinderen der Menfchen de waget houden , gehoorzaamheid bewyzen, riep tot zich de Befcherm- geest PHYLA, en fprak s» PAYLA ! het gelukkig Paar, ’t „ welk in de Valei van Ar/in woont, in 't welk voor gevaar » te befchuten gy uwen wellust vindt, moet fcheiden, Het „ is zo beftemd. [aast u na beneden, en leen hun uwe one „s zigtbaare onderfteuning tot fchraaging van hunne Deugd, ‚‚ Welhaast nadert hun de hand der verdrukking.” PHYLA voerde daar op hem dit woord te gemoete : ,„ Ó SuymĮmaL! Ik „ ken uwe magt op aarde; want gy moet den wil des Hemels s, volbrengen. Siaa my egter toe te fpreeken voor dit gezegend ‚‚ Pear. Ô Suymar! fcheid he:zelve niet! Hunne zielen zyn za- „ mengeftrengeld als de Wynftok om den Olm: hun te fcheiden ‚‚ ware voor hun erger dan de dood!" — SuymaL hervatte: 3: Zwyg ô PHYLA! gy weet niet wat gy vraagt, ’s Hemels weg „s is-altoos regivaardig. Laagere Geesten zien, gelyk de Stere » velingen , over welke zy de wagt houden , de dingen „ flegts duisterlyk. Aardsch geluk is veeltyds gevaarlyk. We- ‚> derfpoed is de eenige waare toe siteen der deugd, Indien het s Paar, voor ’t welk gy pleit, deugdzaam is, gelyk zy fchy- s‚ nen, hunne dagen mogen vermenigvuldigd, en hun geluk ə» nog grooter worden. De groote befchikking der dingen „ vordert hunne fcheiding. Indien zy, met heilige aandagt, om » byftand aanhouden, onderfchraag hunne Deugd.” — PHyLa boog zich op het diepfte, en vertrok. De Keizer van het Oosten voerde in deeze dagen kryg te- gen zyne Vyanden. Op den twintigften dag der derde Maan verfcheen 'er een Bode aan de vrcedzaame wooning van ZILIM, met dit woord in den monde: ,, De Vyanden van den grooten ‚, Koning zyn tegen hem opgeftaan, en alle de Magten van het „ Oosten rusten zich ten kryge toe. Hoor, zim ! gord bet > Zwaard aan uwe heupe, en verlaat „deeze Valei der ftille „» Iuse ; dit bevselt de groote Koning!” — Ziri boog zich i ter ZILIM EN SELEN As 41 ter aarde; zeggende: „ ’sHlemels wil gefchiede! ô Myne sere. ‚Na! dierstbeminde van myne Ziel! Ik zie uwe on:roeringe „ Uwe heldere oogen ftaan met een wolk van droefeniste over- „trokken. Uw boezemleed gaat reeds alle uitdrukking te bo- „ ven. Maar, ô myn Schoone! laaten wy, daor onze klagten , „ die goede Voorzienigheid, aan welke wy zo veel geluks te » denken hebben, niet beledigen; die Voorzienigheid , welker „ bevelen onherroeplyk , en wier bedeelingen voorzeker regt- » vaardig zyn!” E De bekoorlyke serena viel hem om den hals, en fpraakloos in zyne armen, Hy kuschte de traanen van haare doodbleeke kaaken-, en bezigde al de taal der tederfte Liefde om haar. boezemleed te verzagten; maar al zyne tederheid diende fegts om haare treurigheid, wegens zyn heenengaan, te vermeerdes ren, en háaren angst over zyne behoudenis te vergrooten. He- laas! zy zonk als leevenioos op een zetel neder. ZIiLIM, door wanhoop vêrvoerd, riep de getrouwe Slavinnen tot haaren byftand. Zy zagen haare geliefde Meestresfe niet bleek, be- weegloos, zitten, of zy baadden zich in traanen van opregte deelneeming; want zy aanbaden haar van wegen haare algemee« ne goeddaadigheid en de zagte behandeling, by aanhouden, van haar ondervonden, Zy deeden wat zy konden, om haar weder tot zichzelve te brengen; dan, niettegenftaande alle haare poogingen, verliep ’er een langvallend uur, eer zy haar tot zichzelve konden brengen. — In ’t einde begon de we- derkeerende zon haars leevens weder heen te breeken door de donkere wolken welke dezelve bedekt hadden —- zy floeg de oogen open zy zag haaren dierbaaren ZILIM , met de oogen ten Hemel geflaagen , dankende voor haare wederkeering ten leeven, SELzNA rees op van haaren zetel, greep zyn regter hand, zeggende: „, Ô, Myn tedergeliefde ziLim ! de wegen des He- » mèls zyn altoos regt; ze zyn het met de daad. Ik heb een » Íchoonen Hemelfchen Geest gezien 5 deeze noemde zich onze » Befcherm- Engel. Hy fprak, ’t is als of ik hem nog hoor: » » SELENA! wees getroost: UW ZILIM zal wederkeeren , en »» gy zult wederom gelukkig zyn in elkanders omhelzingen 3 » » maar bedenk, ô bedenk, dat gy uwen Schepper niet be- » » ledigt door wantrouwen aan zyne Magt, en belofte om de » s Deugdzaamen te befchermen.’ —— ô, Beminde myner » Ziele, wy zullen elkander wederzien ! een! neen! ik » wil door myne klagten geen vloek over ons beiden haalen, » Vertrek, myn dierbaare ziLīim. Het is de wil des Almagti- » gen, en ik ben des getroost.” — Zirtm vatte het woord » Myne altoos geliefde serena, uwe woorden doen myne ziel » meer herleeven dan de morgendaauw. des Hemels de van » dorst hygevde Natuur. Ja, wy zullen elkander wederzien „in vrede en duurzaam geluksgenot. De Faam verkondigde met duizend monden het nieuws der Overwinninge door ’t geheele land. SeLewa hoorde die juich- ftemme, en beefde. , Ô Zirim !” {prak zy, ,, Hoe! geen kund- », fchap van ziLIM? Geen tyding dat ziLiMm leeft? — Eeuwie » ge God! — Wees bedaard, myn kloppend hart!” — Zy zweeg, en opende haare lippen niet tot zonncondergang. Haare oogen floeg zy vaak en vaak ten hemel met ftille verzugtingen, — Zy ging ter ruste. De Slaap, de eenige Vriend der Ongelukkigen , bragt eindelyk haare angst- en kommervolte ziel in eene aange-- naame ongevoeligheid, Toen de morgenftond aanbrak, rees zy op, boog zich ter aarde, hief de handen ten hemel, en boes zemde deeze Bede uit : a, Ô, Groot en eeuwig Weezen ! „ Schepper en Onderhouder der geheele Wereld! Gy, magtige „ Vader, gaaft my hect leeven , en Gy, Gy alleen, kunt my „ gelukkig maaken. Ontvang, ô God der waarheid ! myne ne- » derige , myne onvolmaakte , dankerkentenisfe, voor alle zege- »„» hingen over my uitgeftort; en Ô! beziel mynen geest mec „ gevoelens u hoogstwelgevallig, en meest voegende aan een „ fchepzel, ’ geen Gy allergunstrykst met rede begaafd hebte » Ô Almagtige! Indien immer uwe geringe Dienaaresfe genade » gevonden heeft in uwe oogen , bewaar, bewaar myn ZILIM! » Geef hem aan my weder, en, ten tyde dat zulks met uw ‚… welbehaagen overeenkomt, Vrede aan het Menschdom! ” Op deezen trant badt de engelagtige Schoone, en haare gebeden werden op de vleugelen van den Seraph na boven gevoerd, Zy wandelde toen, met een vasten tred, voort; want een welovertuigd geloof op de Hemelfche Voorzienigheid deedc haare kaaken gloeijen; Godsdienst verlichtte haare ziel, en alles was van binnen vrede, Zo wandelt de lieve Herderin door het veld, geheel bedaard , geens kwaads vreezende; wanneer, op het onverwagtst, de lugt betrekt, en een onverwagte florm breekt mer geweld over haar hoofd uit. SELENA zag den a Q- ZILIM EN SELEN Ae 43 Bode, en las, uit diens gelaad, het fchriklyk nieuws. Inde cene hand droeg hy den welbekenden Tulband, en in de andere her Zwaard van ZILIM. s Spreek! ” riep Zy, sẹ myn ZILIM is „ piet meer. » Ja, edele Vreemdeling, gy hebt een gevoel in my verwekt, „tgeen my doet wenfchen u gelukkig te maaken, My dunkt ik » lees in uw gelaad een teder hart. — Zeg , hebt gy ooit bemind?” ` ZILIM, gelyk iemand die een Engel ziet, of droomt dien te zien (want sARCAsTA was bovengemeen fchoon) ftondt eenigen tyd van verbaasdhejd ftom, Hy zag om, en twyfelde of hy Zyne zinnen gelooven mogt. In ’t einde antwoorde hy: ,, Schoo- » ne Sterveling! of fchoone Geest! want dus eene agt ik u te „ weezen , my dunkt gy fpreekt van vryheid, Eene edele he- » melfche magt heeft myne gebeden verhoord, en gelukkig u » gezonden om een Slaaf te verlosfen.” Zy kwam toen nader by ziLIM, en greep zyn hand; vestte toen haar wellustig oog op hem , zette zich neder, en zeide: „Ja, gy zult, binnen » kort, vry weezen!” Zy ligtte zyn hand op, en drukte die aan haare lippen. ZiLim beefde, en was geheel verwondering. Zy flelde alle vrouwlyke kunftenaryen te werk om hem tot haaren wil te brengen. 5 e Ja 4-4 ZILIM EN SELENA, De Geest PHyLA zag, en fchrikte voor de uitkomst. Helaas! welke deugd was in (taat zulk eene betoverende Schoonheid te wederftaan? Wat wonder, indien zriLiM, voor een oogenblik, zyne heilige geloften vergeeten hadı? — Maar PHYLA fchreef op den wand den naam Selena, Zruim hief zyne oogen op, en las de van goud blinkende letters. Hier op hieldt hy de oogen gevestigd ; rees overeinde, en zeide : „, Gaa heen, „ gaa heen, trouwlaoze Schoonheid! Wie gy zyt weet ik niet. „ Genoeg, ik weet dat gy de myne niet zyt.” Zy rees over- einde , metal de woede , die immer den boezem van eene te leur geftelde Vrouwe deedt zwellen. » Laage Slaaf!” riep zy uit, , dit uur zal uw laatfte uur weezen !” Za als zy dit woord fprak , Roof de Koning BARossa de tent in, vatte haar by de. keel, en ftootte den ponjaard in haar harte —— „Sterf, fnoode!” riep hy uit. „Ik heb uwe trouwloosheid s». gehoord, en ik ben nu gewrooken, Gy gevangene, hadt gy gee ‚‚ boor gegeeven aan haare aanzoeken, aan dit Staal zou uw „» hart tot fchede geftrekt hebben.” Naauwlyks hadt hy de tent verlaaten, of ’er werd een krygse gefchrei door de geheele Legerplaats gehoord. Musraruna hadt middel gevonden, om met tien duizend uitgeleezene Mannen het Leger des Vyands te overrompelen. Hy drong, zonder vegenftand, door tot de tent van Koning Barossa, die zich door den vyand niet omringd vondt, of hy viel in zyn eigen Zwaard, en zyn dood maakte een einde aan den Oorlog. Nu klom PiwLa ten hemel, en riep den geest van SHYMAL aan. Hy zegende den grooten God, dat ZILIM en SELENA zich zyner befcherming verdiend gemaakt hadden, — „ Gy ziet,” fprak SHYMAL,,, dat de Voorzienigheid altoos den Menfchen ge- „„ nadig is. De wooniug , waar het Paar, over 't welk gy waakte „ woonde, ís, in dien tusfchentyd, door eene aardbeeving inges zwolgen. Hier uit ziet gy, dat hunne verplaatzing van daar „ genade was; zy waren anderzins onder de puinhoopen be- , graaven geweest. Daarenboven was het beftemd, dat de „ Oorlog door het Oosten zou woeden, tot ftraffe der over- treedingen, tot dat de geloovigfte en deugdzaamfte Perfvon „ Op aarde om den Vrede zou bidden. Dat Gebed zondt sz- „ LENA onlangs ten Hemel op, en de Oosterfche Wereld is met „ den Vrede gezegend, Indien zivrm zyne Huwlykstrouw vere „ geeten hadt, was hy zeker omgekomen; en, indien seLENA's „ Geloof ware bezweeken , haar Gebed was nimmer verhoord » geworden. Zy zullen nu elkander weder ontmoeten , „ hunne dagen zullen verlengd worden, en zy zullen zo veel „ Geluks fmaaken als met het lot der Stervelingen beftaan- „ baar is,” | | — NABERIGT. De pooging van H. J. N., om iets by te,draagen ten nutte van het Menschdom , is loflyk ; doch het opgegeeven Middel is te wél bekend, om het nader gemeen te. maaken, MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTEREN, KONSTEN EN WEETEN-. SCHAPPEN, BETREKKELYK. me ALGEMEENE BESCHOUWING VAN DE NATUURLY* KE, ZEDELYK: EN EUANGELISCHE BLYKBAAR- HEDEN VOOR GEN TOEKOMEND LEEVEN, EN EEN STAAT VAN VERGELDING ÍN T ZELVE. (Uit het Engelsch van den Eerw. seiLBY PorTEUS, DDe en Bisfchop van Londen.) (Wervolg en Slot van bl. 6.) Volken der Wereld, het geloof in een ander Lee- ven fterk en algemeen ingedrukt geweest is in de ge- moederen des gemeenen Volks. — Wy hebben getoond, dat wy, behalven deeze natuurlyke indrukken, door het wel aanwenden van ons redelyk vermogen en het vraag- ftuk aandagtig uit onderfcheide gezigtpunten te befchou- wen, een groot aantal vermoedelvke bewyzen ter ftaavin- e van dezelfde waarheid konden bybrengen. Op eeze gronden zou iemand veelligt natuurlyk befluiten, dat alle de beroemde Wyzen der Oudheid, die verftan- dige, geleerde en agtenswaardige, Mannen, die de Fraaije Letteren en de Wysbegeerte beminden, met zo veel roems en geluks koesterden, die de Lichten en Voorgangers; de ers en Wetgeevers, der Meidonfche Wereld was ren, onder de Heidenen de eerfte zouden geweest zyn om het denkbeeld eener Toekomttige Vergelding te omhelzen; dat zy klaarder zagen en nadruklyker gevoelden het ver- eenigd getuigenis van Natuur en Rede voor deeze waar- eid, dan anderen; dat zy de groove denkbeelden der menigte, en de door dezelve gekoesterde dwaalingen, be- fchaafden en te regt bragten ; dat zy de verkeerd- en dwaasheden, waar mede de vercieringen der Dichteren en de bygeloovigheden des Volks de weezenlyke gevoelens der Natuur bedorven en overlaaden hadden, wegnamen; en dat zy, door, in hunne Schriften, een klaare, met MENG, 1798. NO, 2, [ D zich. t W” hebben getoond, dat, in alle Eeuwen en by alle 46 BESCHOUWING VAN DE BLYKBAARHEDEN zichzelve beftaanbaare, redelyke en geregelde , ontvouwing van deeze groote waarheid over te leveren, die voor altoos bevestigden in de gemoederen der menfchen, tot een Artykel van het Volksgeloof en een grondftelling van de heerfchende Wysbegeerte maakten. — Dit, zeg ik, was eigenaartig van hun te verwagten; en hadden zy dit gedaan, ’er zou zich eenige grond apdoen, om te bewee- ren, dat men geen verder licht, ten aanziene van dit on- derwerp, noodig hadt. Maar wat is, met de daad, het geval? Leest de Schrif- ten vat deeze oude Wysgeeren, ten opzigte van eene Toekomende Vergelding, en (met zeer weinig uitzonde- ringen) ziet gy daarin niets dan verlegenheid, verwarring, onbeftaanbaarheid en tegenfpreeking. Op de eene blad- zyde vindt gy, dat zy met eene fchynbaare voldoening uitweiden over de bewysredenen, toen in °t algemeen by- gebragt voor de Onfterflykheid der Ziele, en een Staat van Belooning, hier naamaals te wagten; dat zy de onder- fcheide zwaarigheden , daar tegen ingebragt, met veel fcherpzinnigheids oplosten, die waarheid met vèel ver- nufts en kunsts omkleedden , met al de fraaiheden der welfpreekenheid voorftelden , hunne volkomene toeftem- ming daar aan te verftaan gaven, en verklaarden, dat niets hun die genoeglyke overtuiging zou ontrooven, of ontzetten van dit vermaak hunner ziele, —- Op eene andere bladzyde vinden wy het gelaad der dingen geheel veranderd... Zy wederfpreeken meest alles wat zy voor- geftaan hadden. Zy twyfelen, zy dobberen , zy wanhoo- en, zy gelooven niet (*). Zy lachen en fpotten met de olksbegrippen van toekomftige Belooningen en Straffen 5 maar zy geeven niets redelykers en meer voldoende in plaats. Ja, ’t geen nog zeldzaamer is, fchoon zy allen erkenden, dat het geloof in eenen Toekomenden Staat, en eene Belooning in denzelven, een algemeen beginzel ke a. (*) Nefcio quo modo, dum lego, asfentior; cum pofui librum € mecum ipfe de immortalitate animi cepi cogitare , asfenfio omnis illa dabitur. Tuft. Queft. Lib. L. c. 11. En wederom: Dubitans , circumfpeĝans, hafitans multa adverfq revertens (*) tanquam ratio in mari immenfo nofira vehitur Oratio, cap. 30. Eertie allerleevendigfte fchildery van de dobberende onzekerheid hunner zielen, teu aanziene van dit voorwerp. (*) Reverens DAVIS. VOOR EEN TOEKOMEND LEEVEN, ENZ; 47 Natuure was; dat hier in geheel het Menschdom zamen- ftemde; fchynen nogthans veelen alle moeite aangewend te hebben, om deeze ftem der Natuurte in hun gemoed te fmooren-, en als eene overwinning van aanbelang ge- rekend te hebben, die denkbeelden van een Toekomend Oordeel , welke zy, in fpyt van zichzelven, in hun- nen boezem. voelden opwellen , te onder te bren- Wat zullen wy nu zeggen van dít opmerkenswaardi ` verfchynzel in de gefchiedenis van het merschlyk hard Kan ‘er met mogelykheid een fterker bewys weezen, dat Wysbegeerte, a t Wysbegeerte, (gelyk men dezelve meid kea noemt,) die men heden ten dage dikwyls te vooríchyn doet treeden als eene Mededingfter met de Openbaaring , over °t algemeen geheel buiten ftaat was om de Menfchen te brengen tot de erkentenis van eene der eenvoudigfte, gewigtigfte en redelykfte , waarheden van. den Natuurlyken Godsdienst ; dat dezelve, in ftede van de inboezemingen: der Natuure te onderfchraagen, en de lesfen der Rede te bekragtigen, deeze verwarde, en geene tegenging; en dat eenigen van de grootfte en geleerdfte Mannen der Oudheid ten. vollen bewaarheid- hebben de befchryving, van hun in de Heilige Bladeren gegeeven ; dat zy, zich witgeevende voor Wyzen, dwaas geworden wa- ren (t). Schoon boven de rest des Menschdoms verhe- ven in Wysgeerige en Letterkundige vorderingen, daal- den zy menigmaal, in eenige gewigtige ftukken van Gods- dienftige kundigheid, beneden het peil des gemeenen Volks. Met één woord, zy wederftreefden het gemeen menfchenverftand, en kwamen, door valfche a begrippen, zo verre, dat ze waarheden miskenden, welke Wy zu zien, en die het gros des Menschdoms toen zag, dàt overeenkomftigst waren met de natuurlyke gevoelens van ’s menfchen hart. Het was: derhalven, hoogst voeglyk , het was onvermy- delyk noodig, dat cop, in eene zaak van dat aanbelang, tusfchenbeiden tradt 5 dat de Openbaaring kwam, om Na- tuur en Rede te onderfchraagen, tot de oorfpronglyke ` kragt te herftellen, uit de handen der valschlyk zo ir” (*) Zie vrei. Georg. IL. v. 490. Lucretius Lib, I, v. 80e & Lib. II. v. 37, & Tufcul. Queft. Lib, l.c. ars Rom., I: 22, (t) Rom. 1: 22 Da 43 BESCHOUWING VAN DE BLYKBAARHEDEN de WWeetenfchap (*) te redden, die in °t ftuk van den Godsdienst doorgaans het Menschdom met wval/che over- leggingen bedroogen heeft (t) en de zodanigen, die, hun eigen gezond verftand volgende, den rechten weg zouden opgeflaagen zyn, daar van afbragt. e waarheid is, (maar deeze waarheid heeft de Vry- denker altoos noode toegeftemd) dat het Christendom, in de daad , zeer veel heeft toegebragt tot dien gevorder- den ftaat, en het gunttig gezigtpunt, waarin de Natuur- lyke Godsdienst ons tegenwoordig te vooren komt; en veelen hunner, die het gezag der Zuangelieleere verfmaad- den, zyn, door de ontdekkingen daar in gedaan, wyzer ge- - worden, misfchien zonder zulks te weeten, zeker zonder het te willen erkennen. ‚In het tegenwoordige geval inzonderheid, heeft het Licht der. Openbaaring eene klaarheid verfpreid op het wyd verfchiet aan de andere zyde van het graf; dit brengt ons onder °t ooge, en doet ons meer onderfcheiden zien — zien ook aan het oog der Rede — eene menigte van anders duistere plekken , voor het ongewapend oog der Rede onzigtbaar. Hier uit ontftaat het wyd verfchil tus- fchen de redenkavelingen der Ouden en Hedendaagfchen over dit onderwerp: an hier die kragt, die klaarheid, dat beflisfende, * geen zich opdoet in deeze; terwyl ver- wardheid, zwakheid en onzekerheid , geene kenmerkt. Hier van kan geene andere waarfchynlyke reden gegeeven wor- den, dan dat de Meidenfche Wysgeer niets dan de Wys- heid deezer Wereld hadt, om hem ter Leidsvrouwe te die- nen by de nafpeuringen van eenen Toekomenden Staat; terwyl de Christen, en zelfs de Deistifche Wysgeer, tot het onderzoek toetreedt met eene ziel, vervuld met die denkbeelden, welke eene vroegtydige kennis aan de Open- baaring ongemerkt hem inboezemde, Een weg te ontdek- ken die ons geheel onbekend is, met behulp van een zwak en twyfelagtig licht, is eene zaak geheel verfchil- lende van dien weg weder op te fpeuren by dat zelfde licht, naa dat wy dien eens op vollen dag befchouwd hebben. Het eerfte is het geval der Ouden, het laattte H der Hedendaagfchen , ten aanziene van een Toekomend - geven. * - Maar, (*) 1 Tim. VI: 20. (H) Coros:. II: 8. VOOR EEN TOEKOMEND LEEVEN, ENZ, 49 Maar, behalven het voordeel , van de Openbaaring, ten dien opzigte ontleend, zyn ’er andere voordeelen van de uiterfte aangelegenheid. welke de Euangelieleer, het Leen ven en de Onfterflykheid aan ’t licht brengende, veroor- zaakt; en aan blykbaarheden, daar door verleend, eene oneindige meerderheid geeft boven die van den Natuur- Iyken Godsdienst. i De voornaamfte zyn: Vooreerst, de Zekerheid en het Gezag dier Bewyzen. —- Ten anderen, derzelver Eenvou- digheid en Klaarheid. — Ten derden, de Aart en Duur- zaamheid der Belooningen. 1. Wat de Zekerheid en het Gezag dier Bewyzen aanbelangt. Naa allen mogelyk voordeel aan de Natuur- lyke Blykbaarheden voor eenen Toekomenden Staat by- gezet te hebben, moet men belyden, dat ze niet hooger opklimmen dan tot groote waarfchynlykheid. Zy kunnen die betoogbaare zekerheid en vergewisfing van deeze groo- te waarheid niet verfchaffen, welke weezenlyk noodig is tot algeheele voldoening en gerustftelling der ziele, in een zo belangryk ftuk, en om deeze Leer tót een beweeg- middel te doen worden , kragtig genoeg om invloed te hebben op het harte en het gedrag des Menschdoms. Geen van deeze uitwerkzelen kon Natuur en Rede (hoe algemeen zy het geloof in een Toekomend Bettaan ver- fpreid hadden) in de Heidenfche Wereld te wege bren- en. De Schriften hunner Wysgeeren, en de Volkszeden, ewyzen dit ten vollên en onlochenbaar. Aan het Euan- gelie alleen hebben wy dank te weeten de geheele op- ruiming van allen twyfel en onzekerheid, ten aanziene van dit ftuk; dit heeft hoop in vertrouwen herfchaapen, en enkel Befpiegelend Begrip in een leevend en kragtig Beginzel. van Werkzaamheid hervormd. Het is blyk- baar, dat niets minder dan eene uitdruklyke Openbaaring van OD zelve dit kon doen.: Hy, die ons eerst in weezen bragt, kon alleen ons voldingend befcheid geeven , hoe lang hetzelve zal duuren, en op welk eene wyze hier over, naa onzen tydlyken dood, zal befchikt wor- den. Dit berigt heeft Hy ons in de Heilige Bladeren gefchonken , en ’t zelve gegeeven. in zulke eenvoudige, duidelyke en ontzaglyke, bewoordingen, dat ze de over- tuiging moeten te wege brengen by elk onbevooroôr- deeld verftand, en den diepften, en tevens kragtigst wer- kenden, indruk agterlaaten op elk welgefteld hart. 2. Een ander voordeel, °t welk wy van het Euange- s D 3 hes Ei So BESCHOUWING VAN DE BLYKBAARHEDEN lie, ten deezen opzigte , ontleenen, is de Zenvoudigheid en Klaarheid der Bewyzen. Geen gering gedeelte van die pe ite) voor eenen Toekomenden Staat, welke de Rede verfchaft, vorderen eene groote maate van aan- dagt en nadenken, en zyn -dus beter gefchikt voor Men- fchen van eenen wysgeerigen geest, dan voor het gros des Menschdoms, die noch tydruimte, noch neiging ‚noch bekwaamheid, bezitten, om zich :tot en te Aa P en afge- trokkene nafpeuringen te verledigen, omtrent dit of eenig ander aangelegen onderwerp. aar de bewyzen in het Euangclie stb (en dank zy GODE dat ze zo zyn!) van eenen geheel anderen aart. Het ftelt ons voor, de Vere klaaringen van cop zelve, ., dat 'er een Opftanding der s» Dooden zal weezen , zo der ehh en als der on- s» regtvaardigen; dat cop eenen Dag beftemd heeft, op ə» welken hy.den Aardbodem in regtmaatigheid zal oor- » deelen ; dat wy allen zullen moeten verfchynen voor den ə» Regterftoel van cuarisTus; dat elk zal ontvangen naar » dat hy in dit lichaam gedaan heeft , °t zy goed, °t zy s» kwaad (*).” —— Om ons te overtuigen, niet alleen van de mogelykheid, maar van de zekerheid , eener zoda- nige gebeurtenisfe , beroept zich het Euangelie op ge- beurde zaaken 5 ‘het toont ons, dat carrsrus zelve uit » den doode is opgewekt, en de eerfteling geworden der » geenen die ontflaapen zyn.” Het ftelt ons dien jesus voor in een nog veel heerlyker gezigtpunt; het verbeeldt hem „ als komende op de wolken des Hemels, met groo- » te magt en heerlykheid, om de wereld te oordeelen, ‚> De bazuine flaat , en de Dooden , klein en groot , worden ə, opgewekt, en voor hem vergaderd (welk eene ontzet- » tende en verbaazende vertooning!) alle de Volken der s» Aarde; hy fcheidt ze van elkander als een Herder de » Schaapen van de Bokken fcheidt. De Boeken worden » geopend, en hy oordeelt hun naar dat in die Boeken ə» gefchreeven is; naar hunne werken: de boozen gaan in » de eeuwige Pynen ; maar de regtvaardigen in het eeu- a» wige Leewen (f).” Dit zyn geene diepzinnige en afgetrokkene befpiegelin- gen, buiten het bereik van gemeene bevatting gelegen, % ya (*) Harper. Ct) Marru. XXIV: 30, 1 Come XV: 52, OPENB. XX: 1% Matr. XXV: 32, 46, : VOOR EEN TOEKOMEND LEEVEN, ENZ. SI Zyn eenvoudige gebeurde zaaken, en plegtige yerzekerins gen van het hoogfie gezag, ipreekende met gelyke kragt tot alle rangen van meníchen, en door derzelver eenvoudig- heid en waardigheid niet min gefchikt naar de vatbaar- heid der ongeletterden, dan naar de verhevenfte bevattin- en der Geleerden. Van hier, dat, deeze Godlyke Waar- eden den „Armen zo wel als den Ryken gepredikt zynde, (eene omftandigheid byzonder eigen aan het Euangelie, en daarom vermeld als een van deszelfs kenmerkende byzonderheden (*),) aan de nederigfte Leerlingen van CRISTUS veel klaarder denkbeelden , veel juister begrip- pen, van eenen Toekomenden Staat eej zyn, dan men aantrof in alle de wydberoemde Schoolen der Wysbe- geerte, te Athene, of in Rome, 3. Maar ’er is nog een ander punt, en dat van het al- leruiterfte belang, met betrekking tot eenen Toekomenden Staat, waarin de oneindige meerderheid van de Open- baaring, boven het Redeslicht , allerzigtbaarst doorftraalt, En dit is de Natuur en Duurzaamheid der toegezegde Beloningen. Het eeríte, waar toe de Rede kan voorgeeven te komen, is, te bewyzen, dat wy het Graf zullen overleeven; dat wy zullen beftaan in eene andere wereld ; dat daar de Boozen, naar maate hunner wanverdienften, zullen ge- ftraft, en de Goeden met zulk eene maate van geluk be- loond worden, als hunne deugden en hun lyden hier op deeze wereld met regt mogen verwagten, Dit is alles wat noodig is, om de wegen van Gom, ten opzigte van het Menschdom , te regtvaardigen; en derhalven kan onze Retes onze natuurlyke Verwagting , niet verder gaan. — n de daad, de beste en verftandigfte Wysgeeren gingen by lange na zo verre niet, Eenigen hunner, fchoon zy in het beftaan der Ziele naa den dood geloofden, ontkenden nogthans dat dezelve voor altoos beftaan zou (}). —- Anderen erkenden het eeuwigduurend voortbeftaan der Ziele; doch ftonden niet toe, dat dezelve in een ftaat van Belooning of Straffe overging. Zy veronderftel- den, dat de Ziel zou opgelost worden in den Ee (*) Marru. Xl: 15. (H) Stoici diu manfuros aiunt animos, femper negant, Fufcul. Queft. Lib. Lc. 51. D 4 g2 BESCHOUWING VAN DE BLYKBAARHEDEN Geest, van welken dezelve oorfpronglyk ontleend was. — En zelfs onder de zodanigen, die eene Toekomende Ver- lding erkenden , beweerden veelen, dat de Straffen al- een eeuwig waren , en de Belooningen van eenen tydiy- ken aart (*). | En, in de daad, men moet toeftaan, dat ’er geene beginzels zyn in den Natuurlyken Godsdienst, welke ons eenigen grond tot hoope geeven op eenen Staat van Geiuk- zaligheid hier naamaals, onvermengd en volmaakt in zyne foort, boven alles wat wy begrypen kunnen groot, en eindes loos in duurzaamheid. — Uit de Openbaaring alleen leeren wy,dat de Belooningen der Regtvaardigen zodanig zullen weezen, „, dat Go, voor eeuwig de traanen van hunne s, oogen zal afwisfchen; dat er geen Dood meer zyn zal, » geen zorg, moeite of geklag; dat Hy hun zal geeven ss heerlykheid, eere en onverderflykheid; dat zy ten eeu- s» wigen Leeven zuilen ingaan, en in de vreugde van s hunnen Heer ; dat in zyne tegenwoordigheid verzadi- s» ging is van vreugde, en ’er lieflykheden, voor eeuwig, » aan zyne Cau gevonden worden ; dat het oog s niet gezien, het oor niet ende heeft, en het nim- s» mer in der Menfchen gedagten is opgeklommen, dat » geen, °t welk cop bereid heeft den geenen, die Hem » liefhebben (}).” In deeze en andere getuigenisfen der Heilige Bladeren van denzelfden aart krygen wy de uitdruklyke verzekering 3 dat en ons Beftaan, en ons Geluk, in den Toekomenden Staat, in den volften en uitgeftrektften zin van dat woord, eeuwigduurend zullen weezen. Dit is iets, °t welk niemand, dan cop zelve, kon belooven , of, beloofd hebbende, vervullen. Dit is meer dan de uitgebreidfte fchrander- heid der Menschlyke Rede kon ontdekken — - meer dan de volmaaktíte Menschlyke Deugd kon eifchen. Het Eeuwige Leeven wordt, daarom, in de Heilige Bladeren, fteeds, en met regt, voorgedraagen als eene Gift, eene vrye Gift, van GOD, door jesus CHRISTUS ({) 5 en, al „ware het uit dien hoofde alleen, zo mogt met waarheid ger (*) Div. Leg. Vol. II. p. 199. (t) Opens. VIE: 27. Rom, II: 7, Marrn. XXV: 21, 36, Psalm XVI: ir. 1Cor. II g, | (4) Rou. V: 18. VI: 23 VOOR EEN TOEKOMEND LEEVEN, ENZ. 53 gezegd worden, „dat cop het Leeven en de Onverderf- 5 der aan het licht gebragt heeft door jesus CHRIS- TUS Che Mer dan, bid ik u, ten befluite, op,- het verfchil tus- fchen de Wysheid der Menfthen en de Wysheid die van bo- ven is. De eertte, gelyk gy zo even gezien hebt in het voorbeeld der oude Wysgeeren , doet, door haare valfche verfyningen , geweld aan ODE der weezenlykfte waar- heden van den Godsdienst, aan de klaarfte beginzelen van Natuur en Rede. De laatfte vertterkt, verbetert en vol- maakt, dezelve. Dit hebben wy getoond dat het geval is in één der gewigtigfte Leerftellingen 3 dit zouden wy kunnen toonen in meer andere. Onze Godlyke Mees- ter is, in alle opzigten, en bovenal in °t geen wy nu eenigen tyd ten voorwerpe onzer befpiegeling gehad heb- ben, de weg, de waarheid en het leeven (t). En, wan- neer wy in verzoeking komen om deezen Hemelfchen Leidsman te verlaaten , en heen te gaan tot de Wysbe: geerte of tot eenigen anderen Leeraar, hebben wy het antwoord voor ons gereed, in dat edel en treffend ant- woord van PETRUS tot jesus: Heere! tot wien zullen wy eenen gaan? Gy hebt de woorden des Eeuwigen Leevens, en wy hebben geloofd, en zyn verzekerd, dat gy de CHRISTUS zyt, de Zoon des leevenden GODS (1). (*) 2 Tim. I: 10. (t) Joan. XVI: 6. (4) VI: 69. a a e a e e a e GEDACHTEN VAN J. G. EICHHORN, OVER DE JAARGE- TALLEN IN DE GESCHIEDENIS DER AARTSVADE- i REN VÓÓR DEN ZONDVLOED. D: onlangs in dit Maandwerk (*) geplaatfte Bedenkin- gen, over den hoogen ouderdom der Aartsvaderen vóór den Zondvloed, hebben ons erinnerd aan de hiervan merkelyk verfchillende gedachten van den vermaarden EICHHORN , over de jaargetallen in de gen der arts- ü (*) Alg. Vaderl, Letteroef. des voorigen Jaars, Mengelw. ‚ 313e ' D 5 54 GEDACHTEN VAN J. G. EICHHORN. Aartsvaderen vóór den Zondvloed; die wy ¿om des te rui» mer {tof tot nadenking over dit onderwerp aan onze Va- derlandfche Leezers te leveren, uit het Hoogduitsch ver- Aep ».Op de voornoemde Bedenkingen willen laaten volgen, yo w % # Het is niet te denken , dat de eerfte menfchen aane ftonds naar Maan- of Zonne-jaaren gerekend hebben, en dat, in de oudfte verhaalen van de allervroegfte ty- den , door het Hebreeuwfche woord , het geen anders doorgaans voor een jaar gebruikt wordt , zoodanige tyd- maat gemeend is, Maar de Opfteller van die oude berich- ten, die tot ons zyn overgekomen, of wel derzelver Ver- zamelaar, die ‘er Chronologifche aanteekeningen, of tyd- bepaalingen, bygevoegd heeft, moet reeds aan eigentlyke jaaren gedacht hebben; want | I. Daar anders alles, in de eerfte Hoofdftukken van Genefis , door korte byvoegfels verklaard wordt, mogt men ook hier een wenk verwacht hebben, dat men de jaaren toen anders rekende, ’t geen immers een zaak van ‘t uiterfte gewigt was, die over de gefchiedenis van dien tyd zeer veel licht kon verfpreiden, 2. Terwyl wy evenwel hieromtrent niets gemeld vin- den , ftrekt dit ten bewyze, dat zoo min aan den eerften Opfteller, als aan den Verzamelaar, de opgave der jaaren pal: erge moet voorgekomen zyn, en dat zy aan niets anders, dan aan jaaren van twaalf maanden, gedacht heb- De laatfte moet toch ten minften na Jofef geleefd hebben. 3. Dat hun het verbaazend getal van jaaren niet og- gelooflyk voorkwam, is ligt te begrypen, dewyl men in laatere tyden veelal de vroegere bewondert, en aan de narichten daaromtrent des te eerder geloof geeft, hoe wonderbaarer zy ook zyn mogen, en hoe meer De van ’t geen in onzen leeftyd gewoon is, afwyken. Het is ook aan laatere tyden eigen, de vroegere zoo veel mos gelyk te verheffen. AN 4. Eindelyk, daar men in de opgave van de levensjaa- ren der Aartsvaderen , en daarop volgende geflachten , eene merkelyke afdaaling in den fteeds afneemenden ou- derdom befpeurt , zoo ont(taat hieruit des te meer twy- feling omtrent de gefchiedkundige zekerheid der kt en Ena BEDACHTEN VAN Js G. EICHHORN. 55 kende berichten ; ook gefteld zynde, dat men de waare tydmaat der zoogenaamde jaaren, in verfchillende tyden, ontdekt heeft, , ’Er is in de geheele Chronologie van de oudfte tyden zeer veel onzekerheid. ’t Is onmogelyk, dat wy naauw- keurige en genoegzaam zekere berichten omtrent de ge- tallen en de jaaren zouden hebben, eer men nog den tyd geregeld begon te rekenen. ’t Zal dan wel om ’t even zyn, of men door die zoogenaamde jaaren kortere perio- den van maanden, of eigentlyke jaaren, verftaa ; want de meg) waarheid kunnen wy toch niet te weeten ko- men (*). Wil men de tydrekening tot aan Adam toe, als den eerten mensch, met wien de tyd begon, laaten opklim- men, dan zullen de zwaarigheden zich opeenhoopen. In de kinderjaaren van het menfchelyke geflacht telde men ia 2t geheel niet, of, zoo men reeds tellen konde, zeker niet zyne levensjaaren of leeftyden. Men had daartoe noch aanleiding , noch behoefte. De oude van dagen, die zyn Jeven zat was ‚mag zyn afgelegd leven overdacht heb- ben ; doch niet naar jaargetyden, maar naar de merk- waardigfte lotgevallen, die hy gehad heeft, en die aan geen gaargenpchan verbonden waren. Zoo veel hy ’er zich nog van kon erinneren, zoo veel genoegen zal hy daaruit getrokken hebben. k Men zal gereedelyk toeftaan , dat men althans naar de jaaren:van Adam flechts heeft kunnen raaden. Maar wie is in ftaat, ten aanzien der geflachten, die op de eerfte menfchen allernaast gevolgd zijn, een zekerer be- aekening van den tyd te maaken ? Het eerte geflache kon zyn ouderdom niet weeten, ten zy de eerfte mensch, of het eesfte menfchenpaar, by de geboorte hunner kin- deren, aanftonds de tyden naar zekere maat berekend „ ‘en denzelven daarvan een TRAAN bericht medege- geeld hebbe. Hoe is dit te vermoeden, zelfs by het daarop gevolgde geflacht? Wat kon ‘er hun aanleiding toe geeven, en welk belang konden zy ’er in zien, om orug tydsbepaaling omtrent hunnen leeftyd te beraa- men? Ten minften moéten zulke tydsbepaalingen , by” ‚ 2. (*) Het is echter der moeite wel waardig, om de meeste Waarfchynelykheid met alle naauwkeurigheid te berekenen, en alzoo aan de waarheid, zoo na mogelyk, te komen. (RedaÂ.) 56 GEDACHTEN VAN J. G. EICHHORN. aldien zy in de vroegfte tyden van het menschdom plaats gehad hebben, om verwarringen voor te komėn, wel zeer in ’t kleine, b. v. volgens een vierde gedeelte van een jaar, gegaan zyn. Ware het niet onder ons met onze politieke en burgerlyke inrichtingen zoo gelegen, dat het hoognoodig zy, om de levensjaaren te weeten, en fomtyds zelfs zeer naauwkeurig te weeten, hoe veelen zouden ook nu nog hunnen waaren. ouderdom niet wee- ten , hoeveel belang zy ‘er ook by hebben? En desniet- ‘temin weeten veelen nog niet eens naauwkeurig, hoe oud zy zyn. Hoe mag het ‘er dan toch wel, eer men Kerkenboeken had, en, als men tot de Aartsvaders wil opklimmen, in dien vroegen leeftyd, uitgezien hebben ? Het blyft dan in ons oog waarfchynelyker, dat de leef- tyd der Aartsvaderen maar ongeveer van de laatere wae“ reld bepaald is , zonder dat men daaruit eene zekere be- rekening van jaaren kan opmaaken. Deze berekening wierd van meer belang, toen men in het Oosten behaa- gen begon te fcheppen in oude geflachtregisters. Nu vond men zich verlegen , terwyl men de onafgebrokene opvolging der geflachten niet meer wist. De gaapingen wierden door lange levensperioden, aan fommige Stam- vaders toegefchreeven, aangevuld, en wyl eenige derzel- ven zeer vroeg geleefd hadden , moesten deze opgaven, zelfs van den hoogften ouderdom, minder aanftootelyk fchynen. Men bleef dit een tydlang voor waarfchyne. ‘Iyk houden, dewyl ’er anders veel te weinig jaaren kon- den te rug geteld worden. Het begint ons nu wel on- waarfchynelyk te worden ; maar daartegen moeten wy altoos bedenken , dat, hoe meer geflachten uitgevallen waren, des te langer leeftyd aan de Patriarchen moest gegeeven worden. Men richtte zich daarby wel min of meer naar oude overleveringen, waaraan echter de Chro- ` nologifche naauwkeurigheid ontbrak. Methufalah zal zeer oud, ouder dan andere menfchen, geworden zyn. Maar het is eene andere vraag, of hy juist 969 jaaren geleefd heeft. Neemt men eindelyk nog de verwarringen in áan- merking, die by de opgaven van getallen van ouds, door de verandering der fchryfwyze en andere oorzaaken , moe- ten ontítaan zyn, dan geeven wy de hoop geheel op, om eene zekere tydrekening van de vroegtte eeuwen te ver- krygen, en daarnaar den ouderdom der waereld te. kun- nen bepaalen. Waarom het ons ook in °t geheel niet vreemd moet voorkomen, dat zich by eene naauwe be- N IC GEDACHTEN VAN J: G. EICHHORN. 57 rekening des tyds, volgens de opgegeevene jaarge- tallen in Genefis , zwaarigheden opdoen, waaruit de grootfte fcherpzinnigheid zich niet gemakkelyk weet te redden. mm e a e a — ed “NIEUWE WAARNEEMINGEN AANGAANDE HET NUT- . TIG GEBRUIK VAN DUIVELSDREK, MET OSSEGAL VEREENIGD, TEGEN HET MAAGZUUR. Door den Heer Zergraad BUCHOLTZ, te Weimar. TE ik in handen kreeg de Verhandeling van den Heer Hofraad RICHTER over het Maagzuur, te vin- den in het Eerfte Deel zyner Geneeskundige en Heelkun- dige Waarneemingen , was my dezelve zeer welkom , dewyl my nog eenige lieden bekend waren, die de ge- woone middelen, door den Heer RICHTER insgelyks te vergeefsch voorgefchreeven , zonder vrucht hadden ge- bruikt; en welke ik my vleide thans met het nieuwlings voorgefteld middel uit den Duivelsdrek en Osfegal te zullen kunnen geneezen. … De eerfte, wien ik het genoemde middel gaf, was een Geleerde, oud tusfchen de dertig en veertig jaaren, be- hebd met alle die toevallen, welke door RICHTER in het -vyftiende hoofddeel van het gemelde werk worden opge- teld ; den Vitusdans uitgezonderd. Met het aankomen van zyn toeval wierd hy namelyk gewaar eene fterke angst voor het hart, gepaard met benaauwende naar bo: ven werkende winden; brandend zuur, pyn in het voor- hoofd , misfelykheid, en op het laatst met het uitbraaken van een vocht zo zuur, dat het hem de tanden ftomp deed worden; waardoor ook alles, wat hy nuttigde, een zuuren fmaak fcheen te hebben. Zo ras hy de aannade- ring van het toeval befpeurde, durfde hy geen wyn, hoe- genaamd , gebruiken, dewyl het kwaad dan zeer fpoedig de overhand nam. ‘ In den beginne liet ik hem het volgend middel, % geen eenige verlichting bezorgde, gebruiken: Be Extr. Abfynth. Pont. Ol. Tartar. per Delig. ÂÂ Zij. Ag. Menth. Piperit, Ziv. Spir, Nitr. Dulc. zj. S. Driemaal ’s daags een “Eetlepel vol, en daarenbo- _ ven 58: HET NUTTIG GEBRUIK VAN DUIVELSDKEK, ENZ. hid ’ avonds een opgehoopten Theelepel vol Witte Mag- nefia. Voorts ried ik den Lyder aan, het gebruik van vleesch fpyzen, en verbood hem daarentegen de moeskruiden erm _ vruchten. | Naauwlyks had ik intusfchen de voortreffelyke Vera handeling van den Heer RICHTER geleezens; of ik befloat het aangepreezen middel by myn Lyder te gebruiken. Dan daar dezelve fteeds hardlyvig was, oordeelde ik het best, by de overige middelen wat Rhabarber te voegen 5 te weeten het poeder van het echte Rheum Palmatum y welke plant ik zelve in myn tuin bouwe, en waarvan iR de wortelen uit den grond neeme, na dat zy den ouder- dom van vyf jaaren bereikt hebben. Hierom fchreef ik myn Lyder het volgende voor: | Be Ale Fat. Opt. _ Fell. Taur. Pur. Pulv. Rhei Palmat. 44 Zg. M. F. Pil. 87. lij, | S. Om ’s morgens vroeg, en ’s avonds, tien Pillen van in te neemen. - Naauwlyks had de Lyder deeze Pillen een tydlang gebruikt , of hy vond zyn toeftand ongemeen veel verbe- terd, De zuure fmaak verdween geheel en al; de druk- king op het hartkolkje keerde niet weder, en de hardheid van den ftoelgang wierd aanmerkelyk veel minder. Eer« lang kon hy wederom , zonder eenig ongemak, vruchten en moeskruiden, en ook een weinig wyn, gebruiken. Door aan te houden met het middel, verdweenen de aans vallen zyner kwaale, van welke maar alleenlyk dit over- bleef, dat hy door maagzuur wierd gekweld, zo hy zich eens in het drinken van Rinfchen wyn te buiten ging. 