Reis door Noord Amerika
Zy drinken veel meer thee des morgens en des namiddags dan de Mans, wier bezigheden hun den tyd niet laten van lang aan de theetafel te zit¬ ten. Behaiven dat, de Engelfcbe Mans geven weinig om thee , maar houden meer van een kom punch. Als de Engelfcbe Vrouwen thee drinken gieten zy ze niet in de fchoteltjes, maar gebruiken ze zo heet als zy kunnen uit het kopje. De wilde Vrouwlieden volgen ze daarin na. Integendeel, die Wilden, wier tanden wk. en gaaf zyn eten of drinken nok iets warm. Ik vroeg verfcheiden van de oude Zweden of hunne Ouders en Lands¬ lieden hier ook hunne tanden zo vroeg verloren hadden , dog zy zeiden van neen. Bengt Jon, de Kerkeraad van Philadelphia , verzekerde my, dat zyn vader op zyn zeventigde jaar perfikedenen en noten met zyn tan¬ den kraken kon , en dit zal tegenwoordig niemant hier op die jaren on¬ dernemen-. Dit beveiligt het geen ik gezegd heb, want in, dien tyd was het gebruik der thee in Noord Amerika onbekend. Gene ziekte is hier ge meender dan die welke de Engelfcben Fever and ague noemen , ene koude koorts, die of ene alledaagfche , andere- of derd'edaagfche is. Dog het gebeurt dikwyls dat iemant , die ene derde- daagfche koortsgehad heeft, en ze ene week is kwyc geweell,ene alledaag¬ fche in de plaats krygt, en als die weg is, na enigen tyd, weder door ene derdedaagfche wordt aangetall. De koorts begint gemeenlyk op het laatft van Augudus of het begin van September, en duurt den herlll en den winter over tot aan de lente , wanneer zy geheel verdwynt.. De Vreemdelingen worden ’er gemeenlyk het eerde of het twede jaar na hunne aankomd van sangetad , en veel derker dan de Inboorlingen , zo dat zy ’er fomtyds aan derven. Maar als zy ’er de eerde maal door- jkomen, zyn zy ’er gemeenlyk het twede jaar, en fomtyds altyd vry van. Men zegt hier in ’t gemeen dat de Vreemdelingen de koorts kry- gen om zig aan de lugt te gewennen. De Inboorlingen van Europijche fcfkomd hebben op fpmmigen plaatfen alle jaren een aanval van koorts. I *57 R A K O O N. 1748. dog fommigen zyn ’er fpoedig van af, daar anderen zes maanden lang daaraan fukkelen, en enigen zelfs tot hunnen dood toe. De IVildeit zyn ’er ook aan onderhevig , dog zo fterk niet als de Europeanen. Geen ouderdom is ’er van bevryd ; waar deze koorts heerfcht ziet men ’ergry- zaards en kinderen in de wieg, dikwyls niet boven de drie weken oud, van geplaagd. Dezen herflt was zy hier veel fterker dan naar gewoonte. Zy maakt de menfchen zo bleek als doden en fchrikkelyk zwak , dog laat hun nogthans toe in de tuflchentyden hunne bezigheden waartenemen. Het is zonderling, dat er alle jaren fommige {treken zyn daar de koorts regeert , en anderen daar niemant ’er van weet. Ook zyn ’er plaatfen waar men ’er voorheen niets van plegt te weten, dog daar zy nugemeen- der begint te worden. Vele oude lieden verzekerden eenltemmig dat de koorts noit zo hevig en aanhoudend was geweeft toen zy kinderen wa¬ ren als nu.. Dog anderen , ook ruim zo oud als de eerften , waren van gedagte dat de koorts voorheen naar evenredigheid der Inwoonders wel zo algemeen en zo fterk ge weeft was, dog dat men in dien tyd, toen ’er veel minder menfchen waren, en de planteryen zo ver van malkande- ren lagen , daar zo veel agt niet op had kunnen nemen ; zo dat het waarfchynlyk is, dat de uitwerkingen der koorts altyd omtrent gelyk geweeft zyn. Het is moeilyk de ware oorzaken dezer ziekte te bepalen; daai'oorza fchynen ’er verfcheiden’ te zyn, en die niet altyd dezelven; fomtyds,ken. en ik denk gemeenlyk , lopen ’er verfcheiden t zamen.. Ik heb ’èr Ge¬ neeskundigen over onderhouden, en zie hier wat zy er van dagten. Sommigen meenden dat de gefteldheid van de lugt in dit land oor¬ zaak is van deze koorts, dog de meeften beweren dat zy veroorzaakt wordt door de ftaande en rottende wateren ^ en dit fchynt de onder¬ vinding te bekragtigen. Want men heelt opgemerkt, dat zulken die in de nabnurfchap van moeraden en poelen wonen , of op zulke plaat¬ fen waar men een ftaand en ftinkend water vindt, genoegzaam ieder jaar de koorts krygen, en ’er veel iigter dan anderen van worden aange- taft. En dit gebeurt voomaamiyk in een jaargetydc, dat de wate¬ ren, door de onmatige hette het meeft uitwaaiïèmen , en de lugt met kwade dampen vervullen. Ook is de koorts zeer fterk op alle lage plaatfen , en waar tweemaal in de vierentwintig uren het zeewater met het ty opkomt , en zig met het zoete water vermengt.- Des zo¬ mers wordt men, over zulke plaatfen reizende, dikwyls gedwongen zyne neusgaten toetehouden,. uit hoofde van den. ftank, dien de ver¬ menging van het zoete met het zoute water voortbrengt. Om deze reden worden de menfchen te Penns-neck , en te Salem in New Jer* fey , waar de grond de gezegde eigenfchappen heeft, jaarlyks veeL fterker door de koorts geplaagd, dan die op hoger gronden wonend V 3 tor- i58 NEW J E R S E Y. Indien iemant wonende op hoge landen, waar men vry is van de koorts, naar de lager landen trekt, kan hy wel ftaat maken van alle jaren op den gewonen tyd de koorts te krygen zo lang hy daar blyft wonen. Menfchen, die de frifchfte kleur hadden, uit de hoger lan¬ den naar de lagere verhuizende, en daar enen tyd lang blyvende ver¬ toeven, hebben alle hunne kleur verloren, en zyn zo bleek gewor¬ den als doden. Dit kan egter de enige oorzaak van de koorts niet wezen, want ik ben in lage landen geweeft, daar veel flaande wate¬ ren waren , waar de menfchen zeiden zelden van de koorts gekweld te worden ; dog deze plaatfen lagen twee of drie graden meer noord- waards. Anderen waren van gevoelen dat het onvoorzigtig en onmatig eten van vrugten zeer veel de oorzaak was van deze koorts. Dit heeft byzon- derlyk plaats omtrent de Europeanen die eerlt overkomen , en nog niet aan de lugt en de vrugten van Amerika, gewend zyn , want zy die hier geboren zyn kunnen ’er meer van verdragen , en zyn egter niet geheel vry van de kwade gevolgen der onmatigheid. Ik heb hierover vele En - gelfchen en Duitfchers uit eigen’ ondervinging horen fp reken. Zy be¬ kenden het dikwyls beproefd te hebben , dat als zy eens of tweemaal nugteren van een watermeloen aten zy verzekerd konden wezen van bin¬ nen weinige dagen ene koude koorts te hebben. En het is merkwaar¬ dig het geen de Franfchen in Kanada my vertelden , dat de koortfen daar minder gemeen waren , fchoon men daar niet minder watermeloenen ge¬ bruikte dan in de Engelfche Volkplantingen, en dat men noit opgemerkt had dat zy koorts veroorzaakten ; maar dat wanneer men in ’t hete van den zomer by de Illinoizen komt , een Amerikaanfcb volk , dat op de zelve breedte met Penfylvanie en New Jerfey woont , zy geen wa¬ termeloenen eten konden zonder de aanvallen ener koude koorts te be- fpeuren , en dat de Wilden hen ook waarfchuwden van zo gevaarlyk ene vrugt niet te eten. Doet ons dit niet denken dat de groter trap van hette in Penfylvanie en het Land der Illinoizen , beiden vyf of zes graden zui- delyker dan Kanada gelegen , die vrugt gevaarlyker maakt ? In de Engelfche Volkplantingen heeft ieder Boer watermeloenen , die men on¬ der ’t hoyen gebruikt , of gedurende het werken in den oogfl: , wanneer het volk niets in de maag heeft , om zig in de hette te verkoelen , ge- lyk deze fappige vrugt zeer frifch is. Ook eet men hier in den zomer zeer veel meloenen , komkommers, kawoerden , fquashes , moerbeziën, appelen, perfiken, kerffen, en ander ooft, al het welk ook het zyne doet ter bevordering der koorts. Dog dat de levenswys hier zeer veel aan toebrengt , kan men beflui- ten uit de eenparige berigten van oude lieden aangaande de tyden hun¬ ner kindfchheid, volgens welke berigten de menfchen in die tyden aan zo J59 R A K O O N. 1748. zo vele ongemakken niet onderhevig en zelden ziek waren. Alle de oude Zweden verklaarden , dat hunne Landslieden die zig hier het eerft nederzetteden enen hogen ouderdom bereikten , en dat hunne kinderen omtrent tot die zelve jaren kwamen; dog dat de kleinkinderen en de kleinkleinkinderen den ouderdom van hunne voorouders niet hadden be¬ reikt , en zo gezond en fterk op ver na niet ge weeft waren. Dog de Zweden leefden hier in ’t begin zeer matig. Zy waren te arm om bran- dewyn en rum te kopen , die zy ook zelven niet ftookten. Egter hadden zy fomtyds een goed fterk bier. Zy wiften ook genen cyder te maken , die nu zo gemeen in ’t Land is. Koffi , thee , chokolaat , waaruit zelfs nu het Landvolk ten dele zyn ontbyt maakt , waren onbekend. De meeften hadden noit fuiker of ■punch geproefd. De thee , die men nu hier drinkt, is of zeer verlegen, of met allerlei kruiden vermengd, zo dat zy nauwlyks meer den naam van thee verdient; gevolgelyk kan zy niet dan ene kwade uitwerking op zulken doen die dezelve in menigte gebruiken ; behalven dat zy niet miflèn kan van de ingewanden te ver- llappen, daar zy ’s morgens en ’s namiddags byna kokend heet gedron¬ ken wordt. De Wilden , afkomelingen van de oorfpronglyke bewoon- ders dezes Lands , verftrekken tot een bewys van het geen ik zegge. ’T is bekend dat hunne voorouders, ten tyde van de aankomft der Eu¬ ropeanen , zeer oud wierden ; ’t was niets vreemds van ’er lieden onder te vinden die boven de honderd jaar waren. Zy leefden fober, en dron¬ ken niets dan water. Brandewyn , rum , wyn , en andere fterke dranken waren hun onbekend. Dog federt dat de Chrijlenen hun die dranken hebben leren drinken , en zy ze zo aangenaam gevonden hebben , berei¬ ken zulken die hunne luften niet kunnen tegengaan niet de helft van de jaren hunner voorvaderen. EiNDELYK,daar waren ’er die beweerden , dat het uitroeyen van zo vele welruikende planten , waarmede op de aankomft der Europeanen de boftchen vol waren , dog die het vee thans vernield heeft , kon worden aangezien als ene van de grote oorzaken van de voortgangen der koort- fen. De menigte dezer bloemen verfpreidde alle morgens en avonden enen lieflyken geur in de bolTchen. Het is derhalven niet vreemd te denken , dat daardoor de fchadelykheid der rottige uitwaaftèmingen ge¬ matigd werd, zo dat zy zo gevaarlyk in dien tyd niet waren. Verscheiden’ geneesmiddelen worden tegens deze kwaal aangewend. Midde- De Kina was voorheen een onfeilbaar middel , dog tegenswoordig doet len daar zy altyd die uitwerking niet, fchoon men ze hier voor zuiver en onver- teSen« valfcht bekomt. Vele lieden befchuldigden dit middel van iets kwaads in het lichaam agter te laten. Dog men heeft gemeenlyk ondervonden , dat als de Kina goed was en terftonds in ’t begin der koorts gebruikt wierd , eer het lichaam verzwakt was , zy de koorts altyd verdreef, zo dat / *$o NEW JERSEY. dat de huiveringen niet weder kwamen , en men gene pynen nog zwaarte in de leden overhield. Maar als de kwaal was ingeworteld en de Lyders llerk verflapt had , of dat zy natuurlyk zwak waren , verliet hen de koorts wel op ’t gebruik der Kina , dog keerde een veertien dagen daarna we¬ der , en dwong hen ze op nieuws te gebruiken ; waarvan het gevolg dik- wyls was pyn en ftyf heid in de leden en fomtyds in de ingewanden > waardoor zy belet wierden te gaan , welke pyn hun vele jaren bybleef, en dikwyls tot den dood toe. Deze kwade uitwerking wordt gedeeke- lyk aan den koortsbak , dien men hier zelden onvervalfcht bekomt , en gedeeltelyk aan de onvoorzigtigheid der Lyders onder ’t gebruiken van denzeiven toegefchrcven. Een van myne kenniflen was zeer ervaren in ’t verdryven van de koorts door de Kina, welke hy gaf zodra de koorts zig in ’t lichaam vakgezet had. Dog voor dat hy ze gebruikte nam hy een zweetmiddel , dewyl hy dit zeer heilzaam gevonden had. En gelykhier de koorts veeltyds van dien aard is dat zy niet doet zweten , zelfs niet in hare hette , moed men door andere middelen de uitwaallèming bevorde¬ ren. Ten dien einde nam de Lyder het middel op den dag van de huive¬ ring en moed dien avond zonder eten zyn. Den volgenden morgen moed hy in ’t warme bed blyven , veel thee drinken , en wel coegedekt zyn , om derk te kunnen uitwaakèmen. Dus bleef hy tot dat het zwe¬ ten ophield , verliet dan het bed in ene warme kamer , wafchte het li¬ chaam met bloed- lauw water, om het te zuiveren van de vuiligheid door het zweten veroorzaakt, ten einde die de poren niet mogte verkoppen. De Lyder wierd daarop afgeveegd, en nam eindelyk de Kina verfcheiden* malen op den zelven dag in. Dit wierd twee of drie malen herhaald , óp de dagen na dat de zieke de koorts gehad had , en zy verliet hem ge- meenlyk zonder weder te komen, en zonder dat hy ’er in 't vervolg bleek van zag. De fchors van den wortel des Tulpebooms (*) op de wysder Kina genomen heeft fomtyds de zelve uitwerking. Sommige menfehen fchillen de wortels van den Kornoeijeboom , (f) en geven de fchil den zieken in. Verfcheidenen, die door de Kina niet geholpen wierden, zyn door dit middel genezen, ik heb cok menfehen gezien die geholpen waren door zwavel fyn gekampt , met fuiker ver¬ mengd, alle avonden voor dat zy naar bed gingen , en alle qgtenden voor dat ze opkonden , te gebruiken. Dit deden zy drie of vier malen in den tukchentyd dat zy van de koorts vry waren , en namen ’er telkens wat warmen drank op, om de poeder te doen zakken. Dog fommigen von¬ den hier geen baat by. Anderen namen den gelen bak van den perfikeboom, byzonderlyk dien van den wortel , en kookten hem in water, tot dat ’er de helft van ver- O Liriodendron Tulipifera Linn. (f) Cornus Jiorida ♦ Linn. R A K O O N. 1748. vervlogen was. Hiervan nam de zieke eiken morgen een wynglas voï voor dat hy iets gegeten had. Deze drank heeft enen onaangenamen fmaak , en trekt den mond by een gelyk aluin ; dog hy had vele men- fchen te Rakoon geholpen, die andere middelen te vergeefs gebruikt hadden. Weder anderen kookten de bladen der Potent illa reptans , of der Potentilla Canadenfis , in water, en dronken ’er van voor dat de huive¬ ring aankwam ; en het is bekend dat ’er velen door geholpen zyn. De Bewoonders van den droom Mahawk , zo wel Amerikanen als Europers, (lampen den wortel van het Geum rivale. Deze poeder wordt van fommigen in water gekookt tot dat het afkookfel vry derk is; an¬ deren gieten ’er maar koud water op, en laten ’t enen dag over liaan; enigen mengen ze met brandewyn. Van dit middel moet de Lyder een glas vol nugteren nemen op zynen vryen dag. Men verzekerde dat dit een der zekerde middelen was , en de Kina overtrof. Die genen welken digt by de yzermynen woonden betuigden zelden of noit door deze koorts te worden aangetad ; dog wanneer zy ze eg- ter hadden , dronken zy het water uit bronnen die uit de yzermynen komen , en enen derken daalfmaak hebben. Dit middel verzekerden ze my onfeilbaar te zyn. Anderen, die niet digt by zulke bronnen woon¬ den , trokken ’er voor enige dagen naar toe , als zy de koorts hadden , om het water te drinken , dat hen gemeenlyk hielp. Ik heb boven reeds aangemerkt, dat faly met cicroenfap zeer heilzaam tegens de koorts bevonden is* Dog men had opgemerkt dat een middel dat den een hielp dikwyls kragteloos op den ander is. Borstontstekingen (*) zyn ook ene ziekte waardoor men hier dik- Bordont- wyls wordt aangetall. Velen van de oude Zweden vertelden my dat zy dekin- in hunne jeugd ’er weinig van gehoord hadden , dog dat deze ziekte nu §en* zo gemeen was dat zy jaarlyks vele menfehen weglleepte. Maar men heeft opgemerkt dat zy in fommige jaren zo kwaadaardig niet is als in an¬ deren , wanneer zy de meelle Lyders doodt. Ook is zy llerker op de ene dan op de andere plaats. In den herfft van 1728. fleepte zy vele menfehen weg te Penm-neck , ene plaats beneden Rakoon , digter aan de Dellaware , waar vele Zwe¬ den waren gevelligd. De meelten Zweden llierven ’er van , fchoon zy zeer talryk waren. Dit heeft gemaakt dat hunne kleine kinderen , die overbleven , met de kinderen der Engelfchen opgroeyende , hunne moe¬ dertaal vergeten hebben , zo dat ’er weinigen zyn die nu het Zweed fch verflaan. Sedert dien tyd heeft deze ziekte jaarlyks wel enige menfehen X c© (*) Pleuritis. i62 N. E W JERSEY. te Penns-neck om hals geholpen, dog in geen groot getal. Zy fcheen, als ware het, te ruften, tot in den herfft van dit jaar 1748. wanneer zy op nieuw yftelyk begon te woeden. Iedere week ftierven er van zes tot tien ou. Ie menfchenaan. Het was ene ware Pleuritis, maar zy had de¬ ze byzonderheid , dat zy met ene grote zwelling onder den ftrot en den hals en met ene belemmerde doorzwelging begon. Sommigen hielden ze voor aanftekend. Enigen verklaarden in goeden ernft dat als zy in ene familie kwam , zy , niet alleen die in ’t zelve huis woonden, maar ook zulken van de familie aangreep die ’er ver van daan hun verblyf hiel¬ den. Velen zyn ’er te Penns - neck geweeft , die * zonder dat zy hunne zieke bloedvrienden bezogt hadden , de ziekte gekregen hebben , en ’er aan geftorven zyn. Ik wil de waarheid hiervan niet betwiften , dog vind het gevolg niet gegrond. De ziekte woedde het meeft in November.. Egter ftierven ’er enige oude lieden den volgenden winter aan. Dog de kinderen liepen ’er tamelyk vry van.. De Geneeskundigen vonden zig in. deze ziekte zeer verlegen. Oorza- Het is bezwaarlyk de oorzaken van zo geweldige ziektens juift te be¬ ken. palen. Een oude Engelfche Heelmeefter fprak ’er dus over. Men drinkt hier in den zomer veel punch en andere hete dranken, waardoor het bloed verdikt en de aderen in ’t middenrif (*) opgezet worden. Tegen ’t einde van October en ’t begin van November wordt het weder veran- derlyk, zo dat het op den zelven dag nu heet dan weder koud is. Als de menfchen by dit veranderlyke weder veel in de lugt zyn krygen zy dit ongemak. Ook is het zeker dat de lugt het ene jaar ongezonder is dan het andere, het welk van de hette en andere omftandigheden afhangt, en dit doet veel tot deze ziekte. Het is aanmerkelyk dat ’er in ’t jaar 1728. en 1748., toen ’er zo vele menfchen te Penns-neck ftierven, te Rakoon weinig doden waren , fchoon beide de plaatfen digt by malkan¬ der leggen, en dezelve lugt en grondsgefteldheid hebben. Maar Penns weck legt zeer laag, en Rakoon tamelyk hoog. Te Penn's neck woont men tuflchen poelen en moeralfen , waarin het water ftaat te rotten ; het Is ’er vol van bomen , die den wind afkeren. Ook wordt het water te Penns neck niet voor zo goed gehouden als te Rakoon , fchoon ’er geen pnderfcheid is in den fmaak. Het wordt daarenboven in fommige kleine ftroompjes brakagtig, als de Dellaware by den vloed opzet en ’er in komt. Op de oevers van deze ftroompjes wonen vele Zweden, en gebruiken ’er het water van. Philadel- Den 3. December 1748. vertrok ik weder naar Philadelfhia , phia. waar ik nog dien avond aankwam. Wilde de boiïchen vindt men overvloed van yerfcheiden’ foorten van druiven. wil- (*} Diaphragma^ PHILADELPHIA. 1748. 163 Wilde Druiven. Een foort , aanmerkelyk door zyne grootte , wad in de poelen , en wordt zeer gezogt van den Rakoon. Deze druif worde van de Engelfchen Voffedruif (*) anders Poeldruif , geheten. Zy zyn niet aangenaam van fmaak, en de Inwoonders eten ze zelden, dog wel een klein foort van druif, die op enen drogen grond groeit. Men gebruikt ze in den herfll rauw. Zy zyn aangenaam, een roeng- fel van zoet en zuur. Sommigen drogen ze, en bakken ze in taarten, of zetten ze droog voor. Voorheen maakten ’er de Zweden enen tamelyk goeden wyn van ; dog hier zyn zy van uitgefcheiden. Eni¬ ge Engelfchen evenwel perflen ’er nog enen lieflyken drank uit, dien zy my verzekerden zo goed te wezen als de belle Franfche wyn, en lang te duren. Om dezen wyn te maken, verzamelt men de druiven van den si. Wyn September af tot den 1 1 . November toe , dat is als zy beginnen ryp te worden. Men moet ze fnyden by droog weder , nadat de dauw weg is. Zy worden afgeveegd. Een groot vat Haat ’er gereed , waar¬ in of fyroop of brandewyn geweell is. Dit maakt men wel fchoon, (laat ’er enen der bodems uit, en plaatll het op ene bekwame wys op (lukken houts in den kelder , of in een warm vertrek omtrent twee voet boven den grond. De druiven worden in het vat gedaan , en , als zy wat gezonken zyn , doet men ’er drie of vier dagen daaraan weder nieuwen by. Een man gaat ’er met blote voeten in , en treedt de druiven. In omtrent een half uur is ’er het fap al uit. Dan keert de man de onderden boven , treedt ze nog een kwartier $ en dit is genoeg om ’er het goede vogt uit te krygen ; want langer te treden zou ook de onrype druiven doen breken , en den wyn enen kwaden fmaak geven. Dan dekt men het vat toe met een digt dekfel , of met twee dekfels als men genen kelder heeft , of het weder zeer koud is. Dus laat men het vogt giden, en in de volgende vier of vyf da¬ gen werkt het zeer derk. Zodra het giden ophoudt wordt ’er een gat gemaakt omtrent zes duim van den bodem , en men tapt wat van het vogt ’er uit , tweemaal iederen dag. Zodra dat klaar en bezonken is, laat men het vogt over in een kleinder vat. Van twintig boden druiven krygt men omtrenr twintig gallons fap. Het kleine vat blyft dil daan , en de mod gid voor de twede reis ; en dan is het noodza- kelyk dat het vat geheel vol zy. De fchuim , die zig boven aan het fponsgat zat , moet ’er afgenomen , en het vat gedurig weder opge¬ vuld worden. Dit duurt tot omtrent Kersmis , en dan mag men het vaatje doppen , op het laatde is de wyn in Februari gereed en ge¬ botteld. Ook heeft men hier de gewoonte enige rype druiven in een X 2 vat O Foxgrapes* i6 4 PENSYLVANIE. vat te werpen om ’er azyn van te maken , die zeer goed is. Velen, maakten van deze druiven enen brandewyn , die enen aangenamen fmaak heeft , dog die egter nog lieflyker is als ’er wat mifpelen onder zym I Iet hout van deze wyngaarden is van geen gebruik , voor dokken is het te buigzaam. Als men in den dam houwt , komt ’er binnen kort een witte fmakeloze hard voor den dag. Men plant ze in vele tuinen om de prielen met hun groot blad te dekken. Als hier, in Mai en. Juni , de wyngaarden bloeyen , geven de bloemen enen dcrken dog. zeer lieflyken en verfriflchenden reuk, die zig zelfs op enen groten af- ftand vernemen doet. Om dien tyd in de boflchen komende kan men. uit derzelver reuk bemerken dat ’er wyngaarden zyn. Hoe dreng ook de winters zyn , doen zy egter den wyngaard niet aan.. Elke druif is. omtrent zo groot als ene erwt, dog wat meer zuidwaards hebben zy. de grootte van ene gemene razyn, en enen aangenaarpen fmaak.. Bin¬ nen in het land maken zy gedurende een deel van den herfd het voor- naamde voedfel voor de Beren uit , die op de bomen klouteren om, de druiven te plukken. Men meent , dat als de wilde druiven’ zorg¬ vuldig aangekweekt en behandeld wierden zy groter en beter zyn; zouden. Voorte- Ik zal hier van twee voortekens aangaande het weder gewagen , waar kens ra- aan men hier veel geloofs doeg. Sommigen wilden kunnen voorzeggen kende dat de aandaande winter niet zeer gedreng zoude zyn ,. om dat zy in lut we- wiide ganzen en andere trekvogels naar het zuiden hadden zien vliegen , die kort daar aan terug gekomen , en in groten getale noord- waards gevlogen waren. Inderdaad de volgende winter is een van de gematigdden geweelL, Enige lieden voorzeiden den 5. December, dat wy voor dén avond van den 6. regen hebben zouden. De reden van deze voorzegging was, dat dezen morgen by het ryzen der zon zy uit hunne venders alles zeer duidelyk aan de overzyde der Rivier had kunnen zien,, zo dat. alles veel. nader by dan gewoonlyk fcheen te zyn , en dat dit gemeenlyk een te¬ ken van regen was. De voorfpelling wierd ook tamelyk juid ver¬ vuld. Het Voor de aankomd der Europeanen hadden dé Wilden gene kennis yzer den aan het yzer, fchoon dat zeer overvloedig in hun land valt. Evenwel w^en zy enigermate zig van het koper te bedienen. Enige Hollan- kend. ders bewaarden nog de overlevering, dat hunne Voorouders, by hun nederzetten te New Tork , vele Amerikanen ontmoet hadden,, dié ko? Dog niet peren. tabakspypen hadden , en die hun door tekens te kennen gaven , V°J dat zy ze in de nabuurfchap kregen. Naderhand werd de fchone ko¬ per myn ontdekt die op Second River tuflchen Elizabeth-town en New Xork is- By het graven in deze myn vond men gaten waaruit enig ko* per t PHILADELPHIA. 1748. 165 per gehaald was, en enige werktuigen, waarvan de Amerikanen waar- fchynlyk zig bediend hadden om het metaal voor hunne pypen te kry- gen». Zulke gaten in de bergen zyn ook op fommige plaatfen van Pen- fyhanie , te weten beneden Newcaflle zeewaards aam, gevonden, en geven altyd te kennen dat ’er koperens in te vinden is. Sommigen heb¬ ben zig verbeeld, dat de Spanjaards ^ na' de ontdekking van Mexiko , langs de kuft van Noord Amerika gezeild , en nu en dan aan land ge¬ treden zyn, om te zien of ’er ook enig goud of zilver zoude te vinden wezen , en dat die milTchien deze gaten in de bergen gemaakt hebben. Maar, als men al veronderftelt dat zy dus langs de kult gevaren zyn , konden zy onmogelyk ten eerden de kopermynen vinden , en hielden zig waarfchynlyk niet op met dit erts , daar zy meer goud en zilver zog- cen. Het is dan genoegzaam zeker dat de Amerikanen deze gaten ge¬ graven hebben- Of zoude men durven vermoeden, dat de oude No¬ ren , lang voor de ontdekking van Colombus, hier .aangeland zyn, en deze koperaderen gevonden hebben , toen zy naar het 'voortrejfelyke Wynland (*) voeren , waarvan onze oude overlevering , Sagor ge¬ noemd , fpreekt , welk JVynland ongetwyffeld Noord Amerika was ? Dog hieromtrent zal ik in ’t vervolg gelegenheid hebben , myne gedag- ten beter te uiten. Het is aanmerkelyk dat overal, daar men onlangs diergelyke gaten in de bergen gevonden heeft , welken duidelyk gezien kunnen worden van menfchen gegraven te zyn, dezelven met veel aar¬ de bedekt waren , als of men ze voor de vreemden verborgen had wil¬ len houden. Op langdurige reizen gebeurt het fomwylen dat het Bootsvolk enen Vergifti* Vifch vangt dien niemant kent , dog , alzo zy meeft gretig naar vifch sp Vis - zyn , maken zy zelden zwarigheid ’er van te eten, fchoon dit veeltyds te Jehen.. ' veel gewaagd is, want fomtyds worden ’er wel vergiftige viflchen ge¬ vangen. Dog men heeft ene manier om dezelven te kennen, gelyk my verfcheiden’ Schippers gezegd hebben, met, als de onbekende vifch ge¬ kookt wordt , een zilveren knoop , of een ander (luk zilvers, in den ketel te leggen, dit gantfch zwart zal worden als de vifch vergiftig is, maar zo niet, verandert het zilver niets. Dit beweerden, fommigen zel- ven ondervonden te hebben, (f) X 3- De (*) Zie hier over het zeldzame dog opmerkelyke werk getiteld Torf^eï Mijloria Vinlandice antiquce 9 feu partis Americce Septentrionaiis. Hafiiice 9, 1715. in 4°. F. (t) Deze proef door middel van het zilver genomen vereifcht dat het af- kookfel van den vifch zo flerk zy dat het als^een ontbindvogt op het zilver werken konne. Maar daar kunnen vergiften wezen die op het zilver niet wer¬ ken en nogthans dodelyk zyn voor den raenfch,. Het voorzigtigfte zou by ge¬ volg J 1 66 / PENSYLVANÏE» Rbode De Heer Franklin en verfcheiden’ andere Heren verhaalden my, dat Island een ryke Amerikaan , die Heer van Rhode Island geweeft was, hee voor ene Zclve voor ene bril aan de Engelfchen verkoft had. Dat Eiland is groot kolt'.C1" SenoeS voor een §eheel Vorftendom, en maakt een byzonder Gouver» nement uit. Deze Amerikaan wilt de brillen naar waardy te fchatten; want inderdaad, indien zy zo gemakkelyk niet te krygen waren, zou¬ den zy uit hoofde van haar nuttig gebruik niet minder gelden dan de diamanten. Dien ft- De Dienflboden , die men in de Engelfche Noord Amerika anfchs boden. Volkplantingen gebruikt, zyn of vryen of Haven, en deeerften zyn nog twederhanden. Vryc Zulken die volftrekt vry zyn dienen by het jaar , en kunnen wan- boden neer w^en hunncn dienft verlaten, dog wanneer zy dat binnens tyds doen lopen zy gevaar hun loon, dat vry aanmerkelyk is, te ver¬ liezen. Een knegt, die wat bekwaamheden heeft , wint tuftchen de zeftien en de twintig ponden Penfylvanifche munt , dog op het land niet zo veel. Ene Meid wint agt of tien pond in ’t jaar. Behalven hun loon hebben deze Dienflboden den koft , dog moeten zig van kle¬ deren voorzien. Krygen zy enig ftuk goeds, zy moeten ’er hunne He¬ ren voor danken. Strvings Het twede foort van vrye Dienftlieden beftaat uit menfehen die jaar- lyks uit Daitfchland , Engeland en andere landen overkomen. Dezen zyn alle jaren zeer talryk , oud en jong , van beide fexen ; fommigen vlieden de verdrukking waaronder zy zugteden ; anderen zyn uit hun va¬ derland om den Godsdienft verdreven ; dog meeft allen zyn zy arm , en hebben geen geld genoeg om hunne vragt te betalen , die tuftchen de zes en de agt pond voor ieder is , en om die te vinden maken zy een be¬ ding met den Schipper , dat zy zig voor enige jaren zullen laten verko¬ pen als zy zullen zyn aangekomen. In dat geval betaalt hy die ze koopt de vragt voor hun. Dog dikwyls zyn het oude menfehen die overko¬ men , en dezen verkopen hunne kinderen , die dan voor hun zelven en voor hunne ouderen dienen moeten. Ook zyn ’er die een deel van de vragt betalen , en voor het overige zig voor enen korten tyd laten ver¬ kopen. Hieruit blykt, dat de prys der arme vreemdelingen in Noord Amerika niet gelyk is, en dat de een langer dient dan de ander. Als hun tyd uit is , krygen zy een nieuw pak klederen en nog enige an¬ dere dingen van hunne Heren ; die ook verpligt zyn hen te kleden en te onderhouden gedurende den tyd van den dienft. Velen van de Duit - volg wezen van enen luft tegen te gaan die zo noodlottig zou kunnen zyn , niet alleen voor enigen uit het Scheepsvolk maar voor het gehele Schip zelfs » door het van zo vele nodige handen te beroven» F» PHÏLADELPHIA. 1748. 1 67 Duitfchers brengen gelds genoeg mede om hunne vragt te betalen , dog willen zig liever laten verkopen , met inzigt om gedurende hun¬ nen dienlt de taal en het land te leren kennen , om des te beter te weten wat zy zullen aanvangen als zy hunne vryheid zullen bekomen hebben. Zulke Dienlllieden worden, boven alle anderen gezogt ,, om dat zy niet zo duur zyn als de zwarte Haven , die wel eens zo veel kollen ; en de knegts en meiden die zig by ’t jaar verhuren zyn ook te duur, daar dezen nog kwalyk de helft kollen, want men geeft gemeen- lyk viertien pond 11. De Zwarten maken het derde foort van Dienlllieden uit. Dezen zyn Zwets in enen zekeren zin Haven , want als eens een Zwart gekoft is , is hy ten. de Haaf van den koper zo lang hy leeft, ten zy deze hem aan een ander overdoet of vry maakt. Egter heeft de Heer het regt niet zy- nen Haaf om enige misdaad om te brengen, dog moet het der Rege¬ ring overlaten volgens de wetten met hem te handelen. Voorheen bragt men de Zwarten uit Afrika , en byna ieder kolt ze, die vermo¬ gen daartoe had.. De Quakers alleen maakten zwarigheid Haven te houden , dog zyn niet meer zo kiefch , en houden ’er nu zo velen als* de anderen.. Evenwel agten velen het hebben van Haven llrydig met het Chrijlendom. Ook zyn ’er te Philadefhia verfcheiden’ vrye Zwarten , die ’t geluk gehad hebben van enen yverigen Quaker tot Heer te krygen , die hun hunne vryheid fchonk , na dat zy hem enige jaren ge¬ trouw gediend hadden. Tegenwoordig brengt men weinig Zwarten meer uit Afrika , want zy hebben zig hier zeer vermenigvuldigd. Zy huwen op deze wys. Als men mans en vrouwen in zyne flaverny heeft, laat men ze t’zamen trouwen , en dan zyn de kinderen ook de Haven van de Heren hun¬ ner ouders. Maar heeft men enen zwarten knegt , die genegenheid heeft voor de flavin van een ander , zo hindert men hem daarin niet , '. dog i<58 PENSYL VANIE* dog men heeft ’er geen voordeel van , want de kinderen komen den •Heer der flavin toe ; dus is het voordelig flavinnen te hebben. Een Heer die zynen flaaf ombrengt is des doods fchuldig; dog ’er is geen voor¬ beeld dat ’er een Blanke om deze oorzaak ter dood gebragt is. Enige jaren geleden had een Heer zynen Haaf gedood; zyne vrienden, en de Regering zelve raadden hem heimelyk het Land te verlaten , kunnen¬ de anders niet nalaten van hem in hegtenis te nemen , en dan was ’er gene hoop van hem te redden. Men ging zo zagt met hem te werk, op dat de Zwarten het genoegen niet mogten hebben van enen Heer ter dood te zien brengen om het doden van zynen Haaf, uit vreze dat dit hen tot allerlei gevaarlyke aanflagen mogt aanmoedigen, De Zwarten , die tegenwoordig van buiten inkomen, worden niet meer uit Afrika gehaald., gelyk ik reeds heb aangemerkt, maar uit de Amerikaanfche Eilanden, werwaards zy oorfpronglyk uit hun Land zyn overgevoerd; want men heeft ondervonden, dat als men de Zwarten onmiddelyk uit Afrika naar deze noordelyke geweflen overvoert , zy zo gezond niet blyven, als wanneer zy trapsgewyze van lugt verande¬ ren, en eerlt uit Afrika naar de We ft Indien , en van daar naar Noord Amerika vervoerd worden. Men heeft dikwyls ondervonden dat de Zwarten de koude niet zo wel kunnen verdragen als de Blanken , want fchoon de laatften niets van de koude weten, verliezen ’er de eer- ften dikwyls de tonen en vingers door. Ook is ’er nog een onder- fcheid tuiïchen hun in dit opzigt, want die regelregt uit Afrika ko¬ men kunnen de koude zo wel niet verdragen als zulken die hier ge¬ boren of hier lang geweeft: zyn ; de vorft doet ligt de handen en voeten aan der genen die zo eerffc uit Afrika komen, of veroorzaakt hun ge¬ weldige pynen in de leden, fchoon zy die hier lang geweeft zyn ’er niets van weten. De prys der Zwarte flaven verfchilt naar mate van hunnen ouder¬ dom , hunne gezondheid , en bekwaamheden. Een volwaftèn Zwart kort van veertig tot honderd ponden Penfjhanifch geld. Zelfs zyn ’er voorbeelden dat zy meer dan tweehonderd ponden gegolden heb¬ ben. Een jonge of een meisje van twee of drie jaar kan kwalyk ge- kofc ï> H I L A D E L P IH I A. 1748, 169 Loft worden voor minder dan agt of veertien pond. Niet alleen de Quakers , maar ook anderen , maken fomtyds hunne zwarte (laven vry. Dit gefchiedt aldus. Als een Heer enen getrouwen Zwart heeft , die hem goede dienden heeft gedaan , geeft hy hem dikwyls zyne vryheid als de Heer derft. Dog dit is kodbaar, want men is dan verpligt zorg te dragen voor hec onderhoud van den vry gegevenen wanneer hy oud is , op dat de noodzakelykheid hem niet tot kwaad doen brenge , of hy tot eens anders lade kome , want deze vrygelatene Zwarten worden gemeenlyk zeer lui en onverfchillig. Dog de kinderen , die een vrygelaten daaf gedurende zyne daverny geteeld heeft, blyven alle fla- ven , fchoon hun vader vry is. Maar zulken die zy vry zynde krygen zyn ook vry. De Zwarten worden in Noord Amerika veel zagter behandeld en beter onderhouden dan in de We ft Indien. Zy krygen even zo goed voedfel als de Diendboden, en genieten in alles dn zelve voordelen, uitgenomen dat*zy genoodzaakt zyn al hun leven diend- baar te blyven , en anders niets winnen dan het geen hun hunne Meeders uit goedheid fchenken. Dog zy worden ook ten kode hun¬ ner Heren gekleed. In tegendeel worden zy in de Wed Indien , en vooral in de Spaanfche Eilanden , zeer wreed behandeld. Dus kan men hier enen Zwart geen zwaarder bedreiging doen dan van hem naar de We ft Indien te zenden , indien hy niet beter oppad. Ook heeft men veeltyds ondervonden , dat , als men omtrent dit volk te toege¬ vend is, zy zo koppig worden dat zy niet meer willen doen dan hun gelud; zo dat ’er ene drikte tugt vereifcht wordt , indien men ’er wel van zal gediend worden. In ’t jaar 1620. werden ’er enige Zwarten in een Hoïïandfch Schip Eerde overgebragt, en in Firginie koft men ’er twintig van. Dezen houdt f™1* men voor de eerden die herwaards kwamen. Toen de Amerikanen , die in dien tyd hier veel talryker waren , dit zwarte goed voor ’t eerll zagen , hielden zy ze voor Duivels , en noemden ze om die reden lan¬ gen tyd Manitto , het welk zo wel een Duivel als God betekent. Eni¬ gen tyd te voren , toen zy het eerd een Europifch Schip zagen , dag- ten zy dat God zelf in het Schip moed wezen. Dit heb ik van Amerikanen zelfs , die het van hunne Voorouders gehoord had¬ den. Om die reden fcheen hun de aankomd der Zwarten alles in wanorder gebragt te hebben. Dog federt hebben zy zo ongundig niet meer van de Zwarten gedagt, want thans wonen verfcheiden’ Zwar¬ ten onder hun ; en ik zelf heb gezien dat zy en de Amerikanen fom¬ tyds onder malkander huwen. De Zwarten zyn thans over de honderd en dertig jaar in dit Land He geweed, en de winters zyn ’er, vooral in Nieuw Engeland en New f™ar~ Tork , al zo gedreng als in Zweden. Ik onderzogt dan nauwkeurig- vvorden Y lyk/ PENSYLVANÏE. *170 noit blank» lyk of men niet gemerkt had dat de koude enigen invloed op de kleur der Zwarten had gehad, zo dat het derde of vierde geflagt zo zwart niet was als hunne voorouders. Dog het algemene antwoord was, dat men geen het minde onderfcheid in de kleur befpeuren kon, en dat een Zwart hier geboren uit Ouders die ook in dit land geboren waren , en welker ouders van vaders en moeders zyde ook zwart in de¬ ze geweden waren geboren , tot het derde of vierde geflagt op waards*, in ’t minde van kleur niet verfchilde van de Zwarten die lynregt uit Afrika kwamen. Hieruit befloten ’er velen , dat geen Zwart of zyn nageflagt oit van kleur verandert, hoe lang zy ook in een koud land wonen. Dog de vermenging van enen blanken met ene zwartin , of van enen zwarten met ene blanke vrouw, heeft ene andere uitwerking. Om derhalven te verhinderen dat ’er zo onaangename vermengingen gefchiedden tuüchen de Blanken en de Zwarten , en dat de laatden- een al te groot denkbeeld van zig zelven mogten krygen- ten nadele van hunne Meeders , wierd my gezegd , dat ’er ene wet was die de huwdyken tuüchen de Blanken en de Zwarten verbood, en dat wel onder dooddraf , en dat de Geedelyke die zodanige trouwplegtigheid verrigten mogt van zyn ampt zou ontzet worden. Dat evenwel de Blanken en de Zwarten zig vermengen , blykt uit de vermengde.- kleur der kinderen die ’er fomtyds geboren worden.. Meed Het is zeer te bejammeren dat de Heren van deze zwarte däven in? nog Hei- de rneedc Engelfche Volkplantingen zo weinig zorg hebben voor der- zelver geedelyke welvaart ,, en ze in hunne heidenfche onkunde laten voortleven. Daar zyn ’er die met alle magt hunne Zwarten verhinde¬ ren zouden van zig in den Chrifielyken Godsdicnd te doen onderwy- zen , ten dele om dat zy het voor ene fchande zouden houden dat zy enen geedelyken broeder onder zo veragtelyk ëen volk hadden,, ten de¬ le vermits zy zig verbeelden, dat zy dan dezelven zo hard niet meer zouden kunnen behandelen, en eindelyk uit vreze dat zy te trots wor¬ den zouden , als zy zig zelven op gelyken voet met hunne Heren in het geedelyke zagen. Daar zyn verfcheiden gefchriften waar m beweerd wordt , dat de. Zwarten in Zuid Amerika een vergift hebben , waarmede zy malkander om hals helpen,, fchoon de uitwerking niet fchielyk volgt, maar eerd lang na het innemen van het gift befpeurd wordt. De zelve gevaarlyke kond is onder de Zwarten in Noord Amerika bekend , gelyk de onder¬ vinding geleerd heeft. Egter zyn ’er weinig die het geheim weten , en die kennen ook het middel daartegen. Om die reden wanneer een Zwart zig vergeven voelt , en enen vyand kan bedenken die hem het vergift miüchien gegeven heeft, gaat hy naar hem toe , en zoekt hem door gebeden en gefchenken te. bewegen om hem van het ver- gift dciien. Vergift onder hun. 