VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Omtrent deezen tyd beviel de Egtgenoote van den jongen BEVIL van eene Dogter, die ter minne befteld werd by een der Vrouwen van de nabuurige Boeren , die op eene Landhoee ve van haaren Grootvader woonde. Weinig maanden daar na werd de Oude Heer , wiens gezondheid zeerafnam, te paar- de zittende , door eene duizeling , op ‘t-omverwagtst , bevan- gen; deeze noodzaakte zyne knegten hem in het eerfte huis , by ’t welke zy kwamen , te brengen, en dit was de eigen boe- renwooning in welke zyn Zoons Kind te minne lag; de zui- „geling zat toen op de knië vaneen’ man, die zyn best deedt ‚om het, Kind een weinig melks te geeven. Wanneer de oude -BEVIL tot zich zelven kwam, was het eerfte voorwerp, * ‘welk zyne aandagttrok , ditkleine Kind, °t welk hy bemerk- te dat er doodlyk uitzag en bykans ftierf, Hy beduidde deg armen Man, dat alles wat hy aan het Kind deedt vrugtloos was: want dat het een Minne moest hebben; de Man ante woordde dat hy zeer voor °t leeven van het Kind vreesde; doch dat zyne Vrouw, die ’t zelve zoogde , aan de Koorts lag, dat zy haar zog verlooren , en hy een boodeaan de Oue ders gezonden had om hun daar van te verwittigen , die nog niet weder gekomen was. … Het gevaar.fchynt groot , ver- p> Volgde de Oude Heer , kan er geene Vrouw. gevonden wor- „ den? ——m mm VOOR VA'Le 18 a den? het gaat my aan het hart, om ’ in deezen ftaat te a Zien.” — Het zouts nog vry meer aan bet bart gaan , zeide de zieke Vrouw die te bedde lag,en het alles hadt aangehoord als gywist wiens Kind bet was? — ,, Wiens Kind is het dan?” vroeg de Oude Heer met drift — Helaas! myn Heer , prak de, Boer, ik zou bet ts niet bebben durven vertellen: deg ik weet dat vw Zoon zonder uee toefkemming trouwde: maar nu myn wy zoveel gezegd beeft , moet ik u onderrigten dat bet de Dogter is van og" Zoon! ——— De Vader bleef eenige oogenblikken , fpraakloos , maar tot zich zelven komende , zag hy het Kind met tederheid aan, zeggende. » Uherwaards dryft, uw Kind hadt onderftand noodig , ik s Verzorgde dien aan ’t zelve; indien het tyds genoeg ge- ‚> daanis zal ik dit werk niet onvoltooyd taaten , ik zou geen. s leeven hebben willen behouden om hetzelve aan rampen » En onheilen bloot te ftellen, Gaa heen , BEVIL ! uwe Dog, ` „ter zal myne Dogter weezen : laat haar by my brengen: s breng uwe Vrouw ook mede; zie van deezen dag af dat » gedeelte van het Kasteel, °t welk uwe Moeder pleeg te „gebruiken , aan als úw eigen, en laat ik u allen daar vin- » den, wanneer ik deezen avond t’ huis kom. Ik heb het » Teeds te lang :aitgefteld myn gedrag omtrent u te veran- » dereng het voorheen gebeurde is vergeeten. Vaar wel, ik » zal binnen kort weder komen. ” —- BeviL , die nog op zyn kniën lag, kon alleen zynen teerhartigen Vader bedan- ` , en 9 WW 188 EEN TREFFEND EN LEERZAAM, VOORVAL. ken, door desaelfs handen met zyne traanen te befptoeijen ; hy bleef in die geftalte tot dat zyn Vader was heen gegaan. . ` Dier op keerde hy te rug na de Boerenwooning , bragt het Kind na het Kasteel, en liet het daar by des Tuinmans Vrouw, terwyl hy de Moeder ging onderrigten van de gelukkige vere andering ín hunne omftandigheden. — Be vir vloog, met zy- ne dierbeminde AMANDA in aller yl na het Kasteel: doch, wanneer zy aan ’t zelve naderden , kwam, in Dede van de vro- lyke verwelkoming,welke zy verwagt haddensen waar van het denkbeeld hun dermaate geftreeld hadt, hun eene knegt te emoëte , hun berigtende, dat de Oude BrviL door eene roerte overvallen, en door dezelve fchielyk weggerukt was, — Hoe zwaar en hardgrievend trof deeze flag den ongelukkigen Beva! En, tot verzwaaring deezes onheils, hadt zyn Vader een Testament gemaakt; waat in hy alle gyne bezittingen aan zynen tweeden Zoon naliet, (eer een klein Jaargeld voor den Oudften befchikt hebbende. Be hadt voorgenomen deeze {chikking te veranderen ; doch in het volvoeren hier van was hy door den dood belet, en hier deor werd dit jonge Paar bykans in de uiterfte armoede gedompeld. Gevolg hier van was, de dood van BBVIL, die, niet in (taat om zo zwaaren fchok uit te (aan, noch om eene Vrouw, welke hy tederlyk beminde, tot eenen behoef. tigen Daat gebragt, en een hulploos Kind aan de fchrik- lykheden der behoefte bloot gefteld te zien , naa eenige maanden kwynens, den geest gaf —— (tervende als een martelaar van zyne eigene onbedagtzaamheid en van zyns Vaders ongedweën aart! | De Weduwe overleefde hem niet langs en hunne ge- ringe bezittingen , byeengevoegd, konden nauw ftrekken , om het overblyfzel hunner ongelukkige liefde in een Klooster te plaatzen: waar in zy mogelyk nog leeft, tot verwyt haarer Ouderen , die haar blootftelden aan een lece ven met zo gering eene maate van geluk vergezeld, - Ziet daar een treffend en leerzaam voorval, zonder eenige bycieraaden, naar waarheid voorgefteld. Ik bet Uwen beftendigen Leezer. BENEVOL US: mmm ne E HENGEL E ER K, TOT FRAAYE LEIIEREN: KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN BETREKKELYK, REDENVOERING OVER DEN PLIGT DER RYKEN. , Door WILLIAM ENFIELD. l Ik weet Overvloed te bebben. " PAULUS, Philipp. IV. t2. (Lt: in de daad, was de H. paurus, die met waarheid , ten zynen epzigte, de bovengeplaatfte woorden , „… Ik weet Overvloed te hebben, ” kon gebrui- ken en zulks opregt verklaaren! Ter eere van de Christenheid , voor TC belang des Menschdoms ware het te wenfchen , dat allen, die overvloed hadden, dezelfa de taal konden voeren, Wy zouden dan niet zien , dat zy, die voorgeeven leerlingen te zyn van hem, ,, die Zagtmoedig en nederig van harten was, èn de dingen die ` boven zyn te bedenken, ” op hunne arme Broeders een fmaadlyk en veragtend oog neder floegen , en zich verhieven wegens hunnen overvloedigen Rykdom , als of zy dagten hier altoos te zullen leeven en geen verderf te zullen on- dergaan,’ —— Wy zouden dan niet zien, dat zy de zege- ningen der Voorzienigheid , hun ten vermâake en voordeeg- le gefchonken , doorbragten, misbruikten, en met voeten traden, door brooddronkenheid, onmaatigheid en over- daad, —- Wy zouden dan niet zien, dat de hongerenden en verlegenen, (magtende , ftonden te wagten aan de deure des overvloeds, en, eindelyk, weggezonden, zonder de, kruimpjes , die van de tafel vielen , te mogen gebeuren , — dat eerlyke vlytigheid geboogen ging onder den knellenden last der verdrukkinge, —— en nederige zedige verdienften in vergetelnis begraaven, zonder belooning, zonder aane moediging , zonder onderhoud. —- Zulke droeve en hart- roerende tooneelen als deeze zouden niet langer ons gezigt aandoen, indien de gelukkige kunst, welke de Christlyke Godsdienst leeraart, en welke de groote Apostel geleerd hadt, algemeen in *t werk gefteld wierden, indien zy, die door den Hemel met Rykdommen gezegend zyn, ,, wisten Overvloed te hebben, 2 . , ' Ve DEEL. MENGELW. Q0. 5. P Wei 199 REDENVOERING Weinigen worden ‘er, misfchien , gevonden die rederig heid en zedigheid genoeg bezitten, om te denken dat zy onbedreeven zyn in deeze kunst, of te vermoeden , dat, indien zy in een aanzienlyker en ruimer (taat gefteld wa- . yen, niet bekwaam zouden weezen om zich daar in op eene voeglyke wyze te-vertuonen, en de pligten daar aan verbonden met roem en gelukkig te volvoeren. En wy zul- len, zo ik vertrouw, zelden iemand aantreffen, die niet gaarne zyne Deugd op deeze proeve zou gefteld zien , of dezelve met eenig wantrouwen aan een gelukkig flaagen onderneemen.. “ Is,egter , verre van eene zo gemaklyke zaak te weezen als men In 't algemeen denkt, onze onfchuld te bewaaren te midden van de verzoekingen des Voorfpoeds , en. in eeu verheeven Leevensftand te beantwoorden, aan alle de ci fchen van Eer, Goedertierenheid, Deugd em Godsdienst. Onze Zaligmaaker heeft ons eene allerleevendigfte fchets gegeeven van de zwaarigheden, welke een ftaat van gemak en overvloed vergezellen, en ons voor oogen gefteld de uiterfte zorgvuldigheid en behoedzaamheid noodig in zulke Omftandigheden aan te wenden, zeggende: 't Is ligter voor een Kemel te gaan door het oog eener naalde, dan voor een Ryken om in te gaan in het Koningryk der Heme- De TË — Zy, derhalven, die door de guastryke hand er Voorzienigheid, niet alleen het noodige deezes leevens bezitten, maar in ftaat zyn om zich de gemakken en ge- peugten der Wereld te verzorgen , en die , volgens hunnen rang, welke dezelve ook zyn moge, in Overvloed hunge en doorbrengen; (want zy allen mogen gezegd worden a Overvloed te hebben "3 zullen my wel willen vergunnen hus te herinneren, op welk eene wyze zy zich in °t mid- en des Overvloeds moeten gedraagen. In de eerfte plaatze zullen zy, ,, die weeten Overvloed te hebben, * niet toelaaten, dat de aanwas van hun ver- mogen hum met Hoogmoed, en zelfgenoegzaamheid vere = vulle, noch zich hooger agten dan zy behooren te doeg. e % Is een kenmerk van een laage veragtlyke ziel, dat een Man zich boven maate verheffe wegens de vermeerde= ring zyner middelen , als of weezenlyke verdienfte ftondt, in de menigte gouds of zilwvers, en, als of het voorfpoedig gelukken in zyne zaaken een vast blyk ware van de byzondere goedkeuring en gunfte des Hemels. Een verftandig Man weet, en een braaf Man gevoelt — dat, hoe zeer hy ook gevleid , gevierd en gelireeld worde door. D e ennn on ee re en aaa ZűOe i OVER DEN PLIGT DER RYKEN, ZE die van hem afhangen — hoe groatlyks zyn zwierige toe. _ ` ffel, en prachtig vertoon, het oog der menigte verblinde, en hem tot het voorwerp hunner verwonderinge en toejui- chinge maake — - hy geene weezenlyke verdienfte heeft, dan die in zyn hart huisvest, en hem onverminderd zou be blyven, {choon hy van al dien fchitterenden ommeflag ante bloot en in °t flegt{te gewaad gekleed ware — dat, by die weinigen, welke de zaaken onbevooroordeeld befchous wen, — waor zyne eigene onpartydige overweegingen — en by den regtwaardigen Regter der Menfchen Kinde, ten, alle deeze uitwendigheden van weelde en wereldiyké - grootheid, s, minder zyn dan niet, en ydelheid. ” Hy ziet | hoe, ten opsigte van de eere en fchatten deezer aarde, » allen het zelfde wedervaart, zo den Regtvaardigen als den Onregtvaardigen. ” Indien hy „ diensvalgens, „ in rykdom tgeneemt, en de eere van zyn huis groot wordt, verheft hy er zich uiet op , noch verbeeldt zich iets te zyn ; daar hy niets is.” Hy draagt alle de cieraaden van deezen verheeven {taat met eene zedige bevalligheid, en verciect ge met het edelst pronkjuweel °t welk zelf een Koning luisa ter kan hbyzetten — de Nederigheid. dÉ Ten anderen , zy , die weeten (\vervlned te hebben , „ zul len nief toelaaten dat hun Vaorfpoed hunne genegenhedert te zeer gan de Wereld vasthegr, of hun te hoage verwag tingen van de gelukzaligheden, daar uit voortfpruiteùde 3 doen yarmen. Wanneer hunne Rykdommen vermeerderen zullen zy daar op het hart niet (tellen, noch tat het Gaug? zeggen gy zyt myne hoop, of tot het fyn Goud, gy zyt myn vertrouwen. — Niets is er waar van wy veelvuidigef en overtuigender bewyzen hebben, dan van de ongenoeg= zaamheid der Rykdommen om ons gelukkig te maaken. Wy zien dagelyks, dat de hezittingen deezer Wereld de kaan gende zorgen niet kunnen verdryven, af de pynen des. lie Chaams verzagten, of een verllaggen geest opbeuren. — Niet zelden ontmoeten wy voorbeelden dat zy, die zich het yverigst betoand.hebben , en "tr gelukkigst geflaagd zyn; in het bejaagen van Rykdom, fchielyk beroofd worden van hunne djerbeminde en hooggefchatte bezittingen. Ea wy zyn volkomen verzekerd, dat, hoe. vaorfpoedig wy aok geweest zyn in het winnen of bewaaren der Schatten , de dag, op welken wy dezelve zullen moeten agterlaaten ; met {nelle fchreeden nadert. % Is, derhalven , zo wel eene les der Wysheid als der Godsvrugt, dat zy, die-ryk zyn naar deeze Wereld , niet moeten vertrouwen ap de onge 2 > ige e o REDENVORRING digheid des Rykdoms, maar op den Leevenden cop, die ons alle dingen ryklyk verleent om te genieten, ” Verder zullen zy, ,, die weeten Overvloed te hebben,” zorg draagen om de Zegeningèn der Voorzienigheid met maatigheid en gefchiktheid te genieten, —- De Almagtige heeft de tafel der Natuure voor ons niet toegerigt , op dat wy aan dezelve zouden zitten als TANTALUS, fteeds eene begeerte in ons opwekkende zonder ons verlof te geeven om ‘er van te mogen proeven. ,, Hy maakt onze tafel niet tot een’ ftrik,” door de middelen ter voldoening ons in handen te geeven, enkel om te beproeven of wy ‘er ons van kunnen onthouden. Onze wyze en goedgunftige Va- der kan zich derwyze niet gedraagen; en verre zy het van ens, zyne Aflttmmelingen, hem die dwaasheid ten laste te leggen! Wat onze Maaker ons fchenkt mogen wy — wat zeg ik mogen wy? —— behooren wy te genieten, De geneugten, welke elk voorwerp , elk fchepzel rondsom ons „ ons kan verfchaffen, te maaken, is overeenkomftig met den wil van hem, die ze ons fchonk. —- Maar laaten wy fteeds bedenken, dat het onze wyshelft en belang, en evolglyk ook onze pligt is , de aandrift van lust en dierly- e neiging niet blindeling op te volgen; maar ons Redelyk Vermogen te gebruiken om ons te beftuuren tot zulk een gebruik van de gemakken en vermaaken deezes leevens, als dezelve , over °t geheel genomen , ons ten nreesten voor- deele kunnen ftrekken. voorzigtigheid zouden hebben mogen {maaken, en zich in onuitkomelyke zwaarigheden gedompeld, Zy die botvie- ren BH mmm Ze A Vi OVER DEN PLIGT DER RYKEN, 193 ren aan deéze belachlyke en fchadelyke gefteltenisfe , zyn zo verre van de kunst om Overvloed te bezitten geleerd te hebben, als de zodanigen die de zegeningen des Hemels misbruiken en hunne middelen in overdaad, dronkeníchap en ontugt doorbrengen. — Maar de Man, — die weet O- vervloed te hebben, * zal deeze dwaalinge zorgvuldig vere myden, en zyn Overvloed in zulker voege aanwenden als ftrekt om zynen geest te verleevendigen, en hem gefchikt te maaken tot de pligten en geneugten der Zamenleevinge — hem magtig en geneegen doen zyn om een behoorelyk gedeelte zyner middelen tot liefdegaaven te befteeden — en hem aanzetten om te hartgrondiger dankzeggingen op te offeren aan den Oorfprong alles goeds , voor zyne gunstbee tooningen. En door deeze middelen, zal hy uit zyne bee zittingen de -vermaàken der zinnen — der zamenleevinge — der Goedertierenheid —- en der Godsvrugt genieten. Laaten wy nu verder befchouwen welke pligten zy ,, die weeten Overvloed te hebben ,” moeten betragten omtrent het Opperweezen, oa den Vader der ligten van wien alle goede gaven en volmaakte giften nederdaalen. ” d Het bezef, Dr welk de overhand boven alle andere aana doeningen behoort te hebben in de harten der geenen die Overvloed genieten , is Godsdienftige Dankerkentenis. De armfte en elendigfte onder de Kinderen der Menfchen vim, den genoegzaamen grond tot Dankbaarheid aan cope. Hoe hoogstredelyk is het, diensvolgens , dat zy , die niet alleen de noodwendigheden, maar ook de gemakken en vermaae ken des leevens, in veel voller maate dan duizenden hunner medefchepzelen, bezitten, ook uitmunten in Liefde en Dankbaarheid aan den Oorfprong van alle hunne genietine gen. De geringfte opmerking moet ons overtuigen, dat wy niets hebben of wy hebben het ontvangen ——— dat, indien wy van onze Broederen onderfcheiden zyn, het cop is , die ons van hun onderfcheide , — en dat voortreflyker genietingen ook grooter dankbetooningen en hoogklinkender vreugdezangen vorderen. Wanneer wy dus de byzone / dere en kragtige drangreden tot Dankbaarheid aan GOD}. welke een {taat van Overvloed aan de hand geeft, na- gaan, zullen wy natuurlyker wyze de fchitterendfte voore beelden van Godsvrugt verwagten , onder lieden van den hoogften rang en het eerfte aanzien naar deeze Wereld, En nogthans, hoe veelvuldig wederfpreekt eene droeve Onder- Vinding deeze allerredelykfte verwagting ! Hoe dikwyls zien Wy, an dat de Menfchen, wanneer zy geëeten hebben eg | P 3 Vele 194 S REDENVOERING verzadigd zyn, Wafneer zy huizen gebouwd hebben en daar in woonen, den cop, die hun gemaakt heeft, vérgee- ten en den rotsfteen huns heils verfmaaden! ” Hoe metig- werf verzaaken zy , die ten dage des noods hunne gebeden tot den Almagtigen in den hooge opzonden, hunnen Uit. helper in den tyd des voorfpoeds! — Indien wy de oor zaaken nafpenren waarom de fchuld van Goâsdienftige Dankerkentenisfe, welke wy zo ongetwyfeld gehouden zyn te betaalen , en welks afdoening zo natuurlyk en gemakiyk valt voor een rechtfchaapen en Godsdienftig gemoed, zo dikmaals onbetaald gelaaten wordt doór Menfchen van wel: ken wy het eerst en mêest zouden verwagten, zullen, wy bevinden, dat hoogmoed, waan , onoplettenheid , de Zorg en wellusten deezes leevens aile zamenloopen , om dít be- fchreienswaardig uitwerkzel voort te brengen, De verzoe- kingen tot het vergeeten van cop , ‘welke een’ Voorfpoedia n leevensftand omringen, zyn, waarlyk, zo tatryk en k , dat zy , die kloekmoedigheid en braafheid genoeg hebben om ze te wederftaan, en in dien ftaat een behoore- yk gevoel van de Voorzienigheid en het Godtyk beftaur te bewaaren, met het hoogfte regt, verklaard mogen worden, an te weeten Overvloed te hebben, " Desgelyks vordert de Godsvrugt dat zy , die zich in voorfpoedige omftandigheden gefteld vinden, zich zelven aanmerken als Dienstknegten , van cop met uitmuntende Talenten befchonken „waar van zy rekenfchap zullen moe- ten geeven , en dus verpligt zyn te handelen als getrouwe Rentmeesters der veelvuldige gaven zyner Voorzienigheid. ec ’%t Is de wyze fchikking des Hemels , dat niemand voor zich zelven alleen behoort te leeven , maar dat elk, in zyne byzondere-omftandigheden , zyn deel moet toeleg- gen ten algemeenen welftand, Zy , derhalven , aan welke de OPPERZEGENAAR een groot deel van de goederen dee- zes leevens gefchonken heeft , hebben te bedenken , dat zy verantwoordelyk zyn aan hunnen HEER, wegens "tr geen hy hun heeft toevertrouwd: en dat zy, op geenen grond altoos , zyne gunst en góedkeuring kunnen verwâgten , indien zy deeze Talenten alleen ten hunnen eigen gebrwike aanwenden. —— Indien zy verwaarloozen zich te bevlyti- gef ten dienfte hunner Medefchepzelen , naar mèate van de bekwaamheden en gelegenheden , welke hunne grootere middelen en hooger leevensftand hun verfchaffen. Het is een grondregel der billykheid; ,,dat van hun , aán wien veel gegeeven is, ook veel geëischt worde”, == Dan het by- , zon- OVER DEN PLIGT DER RVKEN, 295 wonder gebruik, "tr welk zy, die Overvloed hebben, moe- ten maaken van het geen bun ís toevertrouwd , zal duide- Iyker blyken , wanneer wy hunnen pligt ten opzigte van hunne Medemenfchen in overweeginge neemen. Zy ‚ die weeten overvloed te hebben ”, zullen zich buiten twyfel wagten voor een trots , hoonend en onder- drukkend gedrag omtrent hunne Minderen. Hoogmoed en Onkunde mogen zomtyds den Ryken en Grooten doen ver- geeten, welk eene algemeene betrekking "er plaats heeft, tusfchen Mensch en Meusch , daar zy allen dénen Vader heb- bensen hen aanzetten om hunne arme Broeders met (maad en veragting aan te zien, als of zy weezens waren van een minderen rang. Ja, hunne gemoederen kunnen zo gansch enal verdraaid en verdorven , zo te eenemaal van alten gevoel van Menschlykheid en Medelyden ontbloot zyn ==- dat zy bekwaam worden om die lasten te verzwaaren , wef- ke de natuur hun leert te verminderen, en zo ver mogelyk weg te weeren. Doch dusdanig eene gefteltenis en gedrag Trekt tot een ontwyfelbaar bewys, of dat een Man uit een armen en laagen leevensftand tot rykdom en hoogheid is opgeklommen , overeenkomftig met welken hy zich niet ` weet te gedraagen — of dat hy gebukt gaat onder het dwangjak van die laage en zelfzoekende driften, welke fchandvlekken zyn van den verheewen rang, in welken hy werd gebooren, —— Allen, die waare grootheid van Ziel bezitten, zullen aile Menfchen aanmerken als van natuure aan hen gelyk , en bezeffen , dat een arm Man zo veel ware goedheid des harten en ceugd konne bezitten, en zo hoog geagt wgpzen by den OPPERHEER 5 ,, die niet naar t aanzien , ‘maar een regtvuardig oordeel oordeelt” , als zy die het grootfte vertoon in de wereld maaken. —— Zy zul- len zo verre zyn van den armen en nooddrufiigen te verag- ten, dat zy, in tegendeel, alles wat hun mogelyk is, zul- len aanwenden om deszelfs toeftand draagelyk en gemaklyk te maken, doot ene zagtaartige , beleefde en goedertierne bejegening, Zy zullen zich niet alleen wagten eenig mise bruik te maaken vaa hunne Magt, om hunne minderen te beledigen ; maar vermaak fcheppen in het aanwenden huns overvloeds , tot opbeuring en byftand der verleegenen en behoeftigen. - | Wanneer wy niet verder zien dan ons eigen belang , en alleen onderzoeken, wat het voorsigtigst en voordeeligst gebruik is der Rykdommen, zullen wy bevinden ,-dat nie- mand … weet: Overvloed te de ” dan by die dezelse A aane 396 REDENVOERING aanwendt ten besten zyner Medemenfclien, m Ten be- wyze hier van mogen wy ons beroepen op de ondervinding van den Menschlievenden en Medelydenden. Gy , wier harten en handen altoos geopend zyn tot werken. van Lief- de en Goedertierenheid , die zuinigheid en voorzigtigheid gebruikt als helpfters ter goeddaadigheid, zegt — of het vermaak , °t geen gy gevoeld hebt, wanneer gy den armen en behoeftigen verkwikt,en vertroost, van uw huis liet heenen gaan — wanneer gy het duister verblyf van íchaa- mele behoefte en ftilzwygenden kommer Opzogt, en daar rechtydigen en ongevraagden onderftand verleende —— wanneer gy door een tederhartig medelyden bewoogen, edelmoedigen byftand boodt aan Meníchen , in onvermyd- baare rampfpoeden ingewikkeld —— wanneer gy iets toe- bragt tot onderfteuning en aanmoediging van éerlyke ny- verheid — of wanneer gy de zaak der beledigden en onder- drukten, der Vaderloozen en der Weduwen u aangetrok= ken en verdeedigd hebt. —= Zegt „of het vermaak °t welk gy, in het verrigten van deeze.en dergelyke liefdedaaden gevoelde , niet oneindig voortrefiyker was dan alle de ge- noegdoeningen van eerzugt en hoogmoed, van weelde en dartelheid , van wellust en overdaad? Heeft het volbrengen van menschlievende en edelmoedige verrigtingen uwe har- ten niet vervuld met een onuitfpreekelyk genoegen , en de ftreelendfte voldoening? — Ja, mogen wy ons, verder , niet beroepen op den Man , die zich laat leiden door baatzoee kende en geldgierige beginzelen „en over °t algemeen blind- is voor de rampfpoeden,en doof op de klagten zyns Naas- ten, of, wanneer medelyden en liefde ter vlugt zyn hart beroerd, en hem aangezet heeft tot een ongemeen bedryf van edelmoedigheid , hy niet beter over zich zelven vol daan was — of hy dien dag, dus van andere dagen on- - | derfcheiden, niet genoeglyker doorbragt —=- dan de ove» rige zeng leevens ? ‚Verbeeldt u uzelven ontbloot van alle uwe tegenwoor- dige bezittingen, en tot een’ ftaat van afhanglykheid , ge- brek en elende gebragt , welke overdenkingen , welke aanmerkingen zoudt gy wenfchen op te wekken in Men- {chen van voordeeliger omftandigheden? Zouden het niet deeze of dergelyke weezen. en , gaarne mededeelende , voor u zelven een fchat tot een goed fundament voor het toekomende weg leggende, op dat gy het eeuwig leeven mogt beërven ” ! Zoudt gy het niet voor een onuitfpreekelyk geluk rekenen , een reeks van liefdedaaden en goedertierenheden , door u op aarde aan uwe Medemenfchen beweezen te zien aan ’t licht brene. en, en te hooren goedkeuren door uwen Regter, en u aar op toegelaaten tot de eeuwigduurende woonfteden der Regtvaardigens „, die rusten van hunnen arbeid, en wier werken hun navolgen ”. — Indien gy dan overe vloed hebt , geeft mildelyk , zo zult gy eenen goeden fchat voor het toekomende wegleggen. In’t kort de geheele hoofdfom van onzen pligt,in een Daat van overvloed, komt hier op uit; dat wy nederig, maatig en bedaard zyn — niet vertrouwen op de onge digheid des Rykdoms ~=» dezelve met dankbaarheid, als gaven van den hemel , ontvangen, en aanwenden , als talen- ten, door den Opperheer aan onze zorge toevertrouwd — dat wy aflaaten van hoogmoed, onregtvaardigheid , onder- drukking , en ons vermaaken in alle goede dienften te be- wyzen die wy kunnen. — Indien wy deeze regels nauw- eurig waarneemen en betragten , mogen wy de taal des Apostels de onze maaken. ,, Ik weet overvloed te hebben”, En, wanneer wy hier namaals geroepen worden om re- kenfchap te geeven van het geen ons werd toevertrouwd , zullen wy dit heuchlyk vonnis van goedkeuring ontvangen. » Komt gy goede en getrouwe Dienstknegten! gaat in de Vreugde van uwen HEER ”| P 5 ON 198 ONDERZOEK ONDERZOEK OP DE WET DBR NATOURBE EN DE VERPLIG= TINGEN DAAR UIT VOORTVLOEIENDE.. (Uis bet Engelsch.) Anneer wy op den Mensch en zynen Dier agt pee- ven ‚moeten wy hem uit twee onderfcheide gezigt- punten befchouwen. Voor eetst op zich zelven in eenzaamheid, en in den zuivéren natuurftaat. —- Ten tweeden , als met zyne Medefchepzelen in eene Maatfchap- Dy leevende. De eerfte is eene befpiegelende en denkbeel- dige Daat z; de tweede weezenlyk en daadlyk beftaande., De tene is enkel mogelyk , de ander wordt met de daad ge- ‘wonden. Alle de beroemde Schryvers, die over de Wet der Ma tuure gefchreeven hebben, welke uit deeze twee Staaten hervoortkomt, gaven zich veel moeite om den oorfprong der Maatfchappyen te ontdekken , en hadden, nogthans, fleeds voor oogen, °t geen zy zo verre gingen zoeken, De Mensch in den ftaat der Zamenleevinge is in zyn oatugrte, ken Daat: en , indien ‘er, ergens op aarde, Menfíchen ge- vonden worden, die in volmaakte eenzaamheid teeven, °t is op den oorfprong van dien {taat , dat zy hunne geleerde nafpeuringen moeten te werk ftellen ; en wel om deeze redens Liefde, het heerfchend beginzel van fr Tleelal, en van alles wat in °t Heelal is, bezielt alle weezens met eene na- tuurlyke trek om zich te vereenigen. De Vogels, die in de lugt zweeven , de Dieren , die de aarde bewoonen , de Visfchen , die in de wateren zwemmen , leeven aile in eene foort van Maatfchappy , welke werten heeft, gefchikt naar hunne natuure en behoeften. Vogels, Beesten en Vise fhen verzamelen zich op *t aannaderen van gevaar : de Bijen ftaan elkander by als de good dringt, en een taan op een Boerenwerf zal de Hen van een anderen Haan vere deedigen. ’t Is alleen genoeg het oppervlak der Natuure s mag ik zo fpreeken, te befchouwen, om overtuigd te wor- den, dat het denkbeeld van eigendom plaats heeft onder alfe Dieren; dit eigendom is het noodwendig en onvermy-= delyk gevolg van de Eigenliefde, van de begeerte tot be- ftaan en geluk , natuurlyk eigen aan alle Weezens die be- ftaan en bezef hebben. — Laaten wy,om dit te bekorten „ ‘tot den Mensch wederkéeren , en hem aanmerken als in EE OP DE WET DER NATUUR, ENZ. 199 eent volllaigene eenzaamheid, Zal de eerfte vraag niet vållen, hoe kwam hy daar? Is zyn beftaan zelve geen be- wys vàn eene voorgaande Maatfchappy? Doch laaten wy hem weder befchouwen als volftrekt aan niemand verbon- den, indien zulks mogelyk is, én zonder eenig opzigt op zynen oorfprong , zal hy niet geduurig eene natuurlyke aandrift gevoelen om zyne foort voort te planten? Zal hy niet, zonder ophouden , eene gezellinne zoeken om dien Just te boeten ? En indien hy er eene vindt, hebben wy dan hét beginzel niet eener Maatífchappye ?. | Maar laaten wy verder gaan. In welken ftaat komt dit ter wereld? Zonder °t minfte vere mogen gin in zyne behoeften te voorzien - zouhet niet, op’t oogenblik der geboorte verlooren gaan, indien de Natuur zynen Ouderen geene liefde tot hun kroost ingeboezemd, en eene neiging gegeeven hadt, om °t zelve te voeden en op te kweeken? De Stigter der Natuure heeft de Moeder melk gefchonken tot voedzel des Kinds, en kragt aan den Vader, om beide de Moeder en het Kind te befchermen en onderhoud te verfchaffen. Zyn dit geene handtastlyke be- Wyzen van de volftrekte noodzaaklykheid der Maatfchape pye? Doch van deezen zelfden Vader en Moeder worden verfcheide Kinders gebooren, en deeze maaken een Huis, gezin uit. Deeze Kinders fchenken hunnen Ouderen, wan- neer zy tot hooge jaaren opklimmen, ’ zelfde °t geen zy in hunne jeugd van hun ontvingen; zy verdeedigen hun tegen ongelyken, en verzorgen hun de noodwendigheden des leevens, wanneer de kragt hun begeeven heeft. Is deeze ingefchaape Liefde, deeze verbintenis, of, wilt gy het een Inflint heeten , welke Menfchen en Dieren tot hunne afkomst hebben, iets °t welk geene overweeging verdient? Tragten de kleinfte van de gevederde bende, die door de lugt de Roofvogels volgen , welke hun van humne Jongen beroofd hebben, niet, met gevaar van hun eigen keven, de gemiste Jongen weder te krygen; en deeze Vo- gels, die ongeftoord blyven zitten of zich in hunne nesten verfchuilen , wanneer een Roofvogel "er voorby vliegt met andere Jongen van dezelfde foort in zyne klaauwen , iets °t geen men op ’t Land dagelyks ziet , deeze Vogels,zeg ik, toonen zy niet, dat de eigendom eene natuurlyke en onaf- . - fcheidelyke eigenfchap is van ’t beftaan van elk weezen ? Roept de Moeder, te dier gelegenheid , niet uit; bet is myn Kind? amen Is de Mensch anders gevormd? Is hy gebooren | zon= 200 ONDERZOEK zonder liefde , zonder eigenbelang ? Heeft de Natuur niets te doen met het vormen van Maatífchappyen ? — Belach- Iyke Uitvinders van Wonderfpreuken! zult gy noit na de em der Nátuure luisteren? Wanneer zich een Huisgezin in gebrek aan noodige leevensbehoeften bevindt, of met eenig gevaar gedreigd wordt, in beide deeze gevallen zoekt het hulp by eenig nabuurig Gezin „deeze Gezinnen worden door dit middel vereenigd , Liefde volbrengt het overige; door Liefde wordt een groot getal Gezinnen byeenge voegd. —— Hier zien wy den oorfprong van alle Maatfchappyen. Maat de Maatíchappyen hebben Wetten noodig , welke ontftaan uit den aart en de betrekking der dingen. Het denkbeeld eener Maatíchappye fluit , derhalven , dat van eigendom en wetten in : want zich eene Maatíchappy voor te Dellen zonder eigendom , zonder natuurlyke Wetten, js eene enkele harsíenfchim , eene onmogelykheid. Zie daar dan ook den oor{prong der Natuurwetten. Wy mogen , overzulks , zeggen , dat "er eerst natuurlyke Wetten zyn voor een Mensch, die in volkome eenzaame heid leeft; maar deeze Wetten zyn alleen denkbeeldig en beftaan in befpiegeling, zy zyn van geen gebruiks dewyl ze niet kunnen worden toegepast. Verder, dat ’er natuur- lyke Wetten voor den Mensch zyn ‚als leevende, volgens zynen natuurlyken ftaat, in eene Maatfchappye. Deeze Wetten der Natuure beftaan met de daad, en kunnen dae gelyks toegepast worden. °t Is egter van belang de befpie- gelende Werten za wel te kennen als de weezenlyke ;aan- gemerkt de beginzels der laatstgemelde, veel al, op de eerstgenoemde gebouwd zyn. De verzameling van alle deeze Wetten , en de Pligten daar uit voortkomende, be- noemt men met den algemeenen naam van de Wet der Natuure, welke wy nu, zo kort ons mogelyk is, zullen open leggen. Misfchien herhaalen wy , naar zommiger gedagten , te dikwyls, dat de Liefde het beginzel is aller dingen ,en ge- volglyk ook van de Wet der Natuure, ,, Befchouwt deg Mensch en zyne Wetten, zegt de Dichter, het is genoeg. - Gop zelve heeft ons het middel verfchaft , om óns alle Pligten jegens den Naasten te doen kennen , door te zeg- gen: Bemint bem. Daar nu de Liefde niet alleen beftaat in een hartdoortintelend genoegen, veroorzaakt door de be- ‘fchouwing van de volmaaktheden eens voorwerps; maar ook in een ernítig verlangen om dat voorwerp te bezitten, of, ren minften de toegenegenheid van ’t zelve te onswaards op OP DE WET DER NATUUR, ENZ, gor op te wekken , zo volgt , dat alle Liefde eenige Pligten veronderftelt , welke volbragt moeten worden door hem, die bemint. Naardemaal dan een Mensch zich niet moet, of liever niet kan ont{laan van de Liefde tot cop, tot Zich zelven , en zyne Medefchepzelen „fpreekt het van > zelf, dat hy pligten te volbrengen’ heeft jegens cop, Zich zelven, en den Naasten, als leevende in den ftaat der Na- tuure; en voorts omtrent cop, Zich zelven, en Anderen, als leevende in eene Maatíchappy. En deeze zyn pligten , de de kennis van de Wet der Natuure ons in de natuur- lyke orde uitlegt; naa dat zy de voorafgaande nafpeuringe heeft te werk gefteld, over de menschiyke daaden in ’t al- gemeen , en de vermogens der Menfchen , om ze te vol- rengen 5 als het verftand en ’t geweeten ; twyfeling , dwaae ling, te bovenkomelyke en ontebovenkomelyke onkundes de natuur van goed en kwaad; de gefchiktheid der zintui- gen en de driften ; vrywillige en gedwonge daaden; de toerekening der daaden, dat wil zeggen, in hoe verre de Daader moge aangemerkt worden, als de bewerker zyner daaden „en in hoe verre hy daar voor verantwoording hut, dig is ; wegens de nalaatigheid , de natuur der wetten, regtvaardigheid en billykheid ; de ftraffen in ’t algemeen 5 de natuur, de maat en de evenredigheid van derzelver bye zondere eigeníchappen. Aanmerkingen die alte ftrekken , om niet alleen de waare meening der uitdrukkingen te bee paalen , en , zo veel mogelyk is, alle dubbelzinnigheid voor te komen , maar ook om de voorwerpen zelve op te helde- ren, en, door dit middel, de gemoederen voor te bereiden om evenmaatige en rechte denkbeelden te verkrygen van de Pligten, door de wet der Natuure opgelegd. Geen Mensch wordt, op deeze Wereld, in een’ Daat van volftrekte vryheid gebooren. Elke Wet heeft haare Plige ten , en elke Pligt neemt een gedeelte onzer natuurlyke vryheid weg. De Wet der Natuure bepaalt, derhalven , hoe veel daar van den Mensch overblyve. Voor eerst , in den {taat der zuivere Natuure 5 en, ten tweede, in den ftaat der Maatfchappye, waar in hy leeft, waar door hem nieuwe natuurlyke Pligten worden opgelegd. Wy moeten hier, egter, de Pligten , welke voortkomen uit de Wet der Natuure, niet verwarren met de Zedelyke Pligten , en ‚om deeze onderfcheiding duidelyker te maaken, is het noodig aan te merken , dat alle de Pligten des Menschdoms ge- bragt kunnen worden tot drie foorten. —- Die van de eerite (oort, welker waarneeming van eene volftrekte ver- plige 202 ONDERZOEK pligting is, zyn onze Broeders niet te vermóorden, te be- taalen of weder te geeven wat wy van hun ontvangen of eleend hebben &c. Deeze komen voort uit de Wet der Nacuure ‚ en kunnen door de handhaaving des openbaaren regts aangedrongen worden, — Die van de tweede, wel- ker waarneeming van eene vermengde verpligting is , zyn naacftig te weezen in het verzorgen van den onderftand voor onze gezinnen, dankbaarheid te betoonen voor ante vange weldaaden , weldaadig , gemaatigd te żyn en derge- lyke. Deeze worden uit de Zedelykheid ontleend , en een Mensch, in de Maatíchappy zyne dagen doorbrengende, - kan tot het waarneemen daar. van verpligt worden; doch . niet met denzelfden dwang, ~~ Die van de derde foort, welker verpligting onvolmaakt en voorwaardlyk is, zyn zich edelmoedig en mild te gedraagen , overeenkomftig met onzen ftaat te leeven , toegeevend te zyn omtrent on- ze fchuldenaaren en foortgelyke. Deeze worden afgeleid uit eene min ftrenge Zedekunde, uit algemeene ftaatkunde, aangenoome denkbeelden, en byzondere Volksgebruiken; ` dan tot dezelve kan niemand verbonden worden door openbaar gezag. Het is ten hoogften noodig dit wel in ’t opg te houden, en te letten op deeze weezenlyke onderf{cheiding in het boefenen der weeteníchappen, die deeze ogfenende Wys- egeerte uitmaaken , ten einde wy deeze volftrekte Pligten, welke uit de Wet der Natuure voortkomen , niet vermer- gen met de noodzaaklyke Pligten , die uit ftrikte Zedekun. de onthaan , en de enkel nutte Pligten, die uit verdrag, ` aangenoome zeden , denkbeelden en gebruiken voortko- men. De Mensch is een (chepzel , °t welk zyn beftaan asn coD | verfchuldigd is, dat van hem afhangt , en door zynen Schep: per gefchikt is om in eene Maatfchappy te leeven; de Wet der Natuure leert hem desgelyks , in welk eene maate hy gehouden is te gehoorzaamen „ niet alleen aan ’ licht def ede ; maar ook aan de Godlyke Wet , aangemerkt hy over- tuigd moet weezen, dat dezelve in de daad van cop her- voortkomt; en de Burgerlyke Wetten, door eenen wett gen Opperbeftuurder voorgefchreeven. Alle de yplftrekte Pligten des Menschdoms ontleenen , derhalven , hunnen ot: fprong , uit bet licht der Rede, uit de Openbaaring, of uit e Burgerlyke Wet; en de kunde van de Wet der Natuure wyst de eindpaalen aan. * Is daor de beoefening van de Wet zelve , Ki d Mensc OP DE WET DER NATUUR, ENZ. 29 Mensch de bysonderheden teert van elk deezer velftrekte Pligten omtrent het Opperweezeu, omtrent zich Zelven, en den Naasten.: niet alleen in dien Daat, in welken hy de grootst mogelyke vryheid geniet; maar ook in den {taat der Maatfchappye met zyne Medemenfchen : een Gaar hen zo natuurlyk. En, naardemaal hy, zo lang hy op deeze aarde leeft, zich omringd vindt van eene menigte andere. weezens., bezielde en onbezielde, welke de Schepper daar ` geplaatst heeft „en onderhoudt tot onderftand van het alge= meene Stelzel , volgens de oogmerken der oneindige Wyss heid, is het blykbaar, dat de Mensch desgelyks volmaakte of oovolkomene Pligten heeft waarte neemen , omtrent ale’ le deeze andere Schepzelen ; Pligten , welke de Wet der Na- tuure hem. aantoont, en de noodzaaklykheid van wier vere pligting zy ten vollen bewyst. TWEE OAGUITPUILINGEN OF TEGENNATUURLYKE VER- CROOTINGEN VAN DEN BOL VAN HET 00G. Door den Heer MARCRAN, Oculist. (Uit bet Fransch.) -- E Dogter van den Heer ouezer te Sqint-Lo, tien jaaren oud, hadt een byblyvende Oogontfteeking op beide ‘oogen , welke zo zeer toenam, dat ‘er het regter 00g geheel door bedorven en zo mismaakt wierdt, door Ongemeene grootte welke het ongevoelig hadt gekree- gen, dat het veele lynen buiten het oog uitpuilde, en door de oogleeden niet meer kon bedekt worden. Het linker oog hadt dit niet, en was nog van natuur- lyke groottes doch de geftadige vloeijingen, welken het t, en de menigvuldige traanen, welken ’er over rol, den, hadden vlekken, (albugo) op het doorzichtig hoorn- vlies gemaakt, waar door het gezicht van dit laatfte mer- lyk was verminderd. | Na het onderzoek van de oogen van dit kind, maakte my gereed om het regter oog te opereeren , en gyne grootte te verminderen. Ik maakte een feck en een halve fneede in het door- zichtig hoornvlies, met een werktuig waar van het blad DI gelyk is aan dat van een lancet in een hegt vastge- Ui; ik genug de punt aaar den oogappel, en Det haar | . oor 204 MARCHAN door tot in het glasagtig lichaam, om de celletjes aan ftukken te fnyden , en den uitloop van een gedeelte van dat vogt te bevorderen. Deeze Operatie werdt verrigt in het byzyn van den Heer simon Meester Chirurgyn van de gemelde ftad. De verbanden zyn zeer eenvoudig geweest. Ik leidde op het oog een drukdoek natgemaakt in water, waar by Ik een vierde Brandewyn gemengd had. Den tweeden dag opende Ik het oog van de Lyderes, waar aan zy weinig yn gevoeld hadt. Ik bezag de plaatíe waar ik myne in- fayding had gemaakt , en bevond dat ze reeds wederom geheeld was. Ik deed in dit oog vallen eenige druppen ván een vogt zamengefteld uit witte Wyn, Aloë en Cro cus metallorum. De oogleden liet Ik betten met twaalf druppen Extra van Saturnus, met een glas water ver- mengd. Ik verzuimde geene middelen om de zwelling en toevloeijingen , welken dikwils op dit deel vielen , te belet- ten. De huis-baden, ’smorgens en 'savonds gebruikt, de hui, welke Ik buikopenend maakte ;en de poeders van pisfebedden, werden gegeeven. Door deeze en de gemelde plaatsmiddelen herftelde Ik dit oog tot de natuurlyke grootte van het andere, waar van het gezicht zeer verminderd was, gelyk Ik reeds gee zegd hebbe door de vlekken, welken byna geheel ver- dweenen zyn,door een herhaald gebruik , driemaal op een dag, van het bovengemelde vogt,telken reize drie drup- pen, met eenige tusíchenpoozing tusfchen den eerften , tweeden en derden drup. Met deeze eenvoudige behandeling verdreef Ik de gee zegde grootte van het eene , en het gezicht van het ap, | dere oog werdt zo verre herlteld , dat de Lyderes de kleinfte voorwerpen zeer gemaklyk kon onderfcheiden. In December van het jaar 1767, had Ik gelegenbeid , te Utrecht, een jonge Dogter met naame Perfide Flam- mette, van veertien jaaren, te behandelen , die federt haa- re geboorte een zeer groote uitpuiling hadt van het reg- ter oog, welke haar zeer misftondt: het was viermaal zo groot als het natuurlyk gezond oog. Ik opereerde haar en ftak myn inftrument naar het buitenfte zydelyke deel van het oog,de punt drukkende in het binnenfte van den bol ; "tr welk gelegenheid gaf tot een aanmerklyken uit loop van de vogten welken er in vervat waren. Het glas- agtig lichaam was zo vloeibaar geworden als het waterig vogte Het kristallyn viel met het glasagtig vogt_uit, en , l was TWEE “OOGUITPUICINGEN,. gag wis:zeer verduisterd, en zoi hard dat het de: drukking van de vingers genoegzaam wederftond. OO NÀ deeze opening van den bol was het oog. zeer inge- krompen. ‘Ik leidde er een drukdoek:op , bevogtigd in was ter. van-Kaásjes -bliaden , waar by Ik eenige druppen Beate dewyn gemengd had; Den volgenden nagt onsítondt "eg eenige bloeding; welke my re meer verwonderde „ er: onder tde: Operatië geen’ bloedftorting was gefchied. Zy was miët swaar, evenwel zo:det ze de .drukdòeken en het verband : hadt nargemaakt en dit gebeurde _hog twee of driemaalen. Ik fchreef deeze bloeding alleen: toe aai de kwetzing van de middenpunts flagader van: deg bol, te meer oni dat er eenige klonten gemaakt. waren , - welken hard. warens zo dat “er een gedeelte van was: gee bleven binnen. den bol, en. het ander uitgeloopen door - de gemaakte opèning. Ik hield:aan met. het opleggen vaŭ drukdoeken in water van Althea bevogrigd „benevens kleiv ne. dunne :wiekén , met het Ung. Bafdicon en roade:Pre. Cipitaa befmeefd, om ‘déeze tegeunatuurlyke gtaotte no meet te doen flinken. Geduurende de eerfte dagen va het verband , :warer de oogleden zeer gezwolleù en onts ftoken.. Hier op. volgde een ryklyke verettering; en:het oog en. de oogleden krompen geheel in , tegen. don dera tigften dags zo dat, de bol bykans-een derde kleiner ges woiden ¿ynde den het natuufiyke; dit my gelegenhéid gaf tot inzetting van een glazen oog, ’t welk:de gedaans te , beweeging: emmda:kleur. hadt’ tan het natruriyk oog. 3 de $ d d e a t g b -o NÁTUOURLYKEHİSTORIRE VAN:DEN OTTER. … 7: V r3 epod earo te tr vn VF oa „ "o ` (volgens: BUFHOR,) En id ` "e A e d P Y YO nonl ' e. et Otter wordt door de Grickeri Benders, doorde Ear. . tynen ktis „:Lytra;, :Eutrisen ook Lutris geheeà en; de Iwliaanen noemen hem Ledra, Lodriag Loutras de Franíciwis:: Loutre yde Spanjaarden Nutria; de Duit-: ichers: Fischotter; de: Zweeden: Ritter. 3 de Poolen W'ydra ; en de Savoijzarden Jeu, „rt ee . De Otter- behoort onder de Verflindende Dieren ; doch is. meer op Visch daa op Vleesch: gefteld; zelden verlaat hy de oevers van Meerèn en Rivieren, en. vesfdindt zomtyds den Vischinde gyyers. Hij. is bekwaandertpeswemmendan eenig - Va DEEL, MENGELW, NO. 5» Q an so6 …NATUUSLYKE. MISTORIE ander. Dier, en gaat daar in zelf den Benc? te boven; dee ze laatstgemelde.heeft alleen de agterpootem: gevtiesd ; daer: zo wet de voor. als de agterpooten van den Otur vliesd zyn: hy zwemt bykana zo fnel ala hy loopt. De Oner onthoude zich ‘hiet aan Zee gelyk de Bever; maar meest in versch water, de Rivieren ver op en afzwemmen» wieg: Dikmaals blyft hy vr langen tyd geheet ouder tet water; doch komt eindelyk ‘weder boven om adem te ba, len. Eigenlyk gefprooken is de Otter geen Dier van beb gedet leeven, dat is ; cen Dier *t geen even goed in * water als in de lugt zich kan onthouden5 niet gefchikt zynde om in de eerstgenoemde hoofdftoffe te leegent daar by omtrent op dezelfde wyge als de Landdieren adem. Daalt; zyne onbekwaamheid om het lang onder water’ wit te hasden blykt ten vollen daar uit „dar „ wanneer hy den Visch nazettende,in reenen fuiken vervalt , hy verdrenkt; gd tyds genoeg gehad hebbende, om door het ftukken en der teenen zich een open weg te bannen, =m. Hy eeft tanden gelyk die van een Bontfem; doch grootet en erker naar evenredigheid zyns lichaams.’ By gebrek am Fisch, Kikvorfchen, Watdrrosten , of ander hem geliefd ‘woedzel ; eet hy den bast der Boomen aan den veaterkant, ef ook het teder eerst uitfpruitend gras in't Voorjaer; de koude fchroomt hy even min: ais bet. nat, ' Het Wyfje is ritzig in dem Winter en: brengt baare jon gen. voort in Maatt , het getal der jongen ‘Is doorgaans drie of vier. De jange Otters zien “er veel lsebpher uit den de oude. De kop is wanfchaapen, de ooren ftaan laag, de oogen zyn. klein en bedekt, en donker van opflag, de beweeging zylings , de geheele gedsante onedel, en een geluid > t welk. enkel werktuigiyk voorkamt , eu zy alle oogenblikken herhaalen , fchynt een allerdomst Schepzel aan te duiden 3 nogthans wordt de Otter met den tyd fchrander, ten minften afgerigt genoeg om t “voordeel jagt te maaken op de Pisfdbés. eú dezelve te vangen, die ,. wat het Iottnéi barreft , verre woor de andere Dieren moeten wyken. Wat ik Ser wan weet beier hier in, dat de Otters geen byzondere werbiyfplasts voor zich vervaardigen, maat hat eerfte hol ’c welk zich voordoet , aan den wortel van Populieren, Wilgen, ep de (plesten det Koten, eiis A det zy de jongen. werpen op legers van dusse tsk- jes en gras gemaakt; dat men in hunne holen Vischkop- pen en Vischgrasten vindt; dat zy dikmaals van verblijd veranderen ; dat zy, Da het verloop van zes wes- A of twee. maanden de. jongen. met zich neemen Jaren aitgaan z dat de zodanige „als men ondernomen um te maaken, poogingen deeden om te byten zelf toen E sog melk kreegen „en nog niet in Raat waren om Visch te esten; dat ze, binden weinig degen, tammer wierden , mishien om dat ze zich in cenen zieklyken en zwakkan ftat bevonden3 datzy, wel verre van gemaklyk aan een tam leeven te aen , ftierven, als. men ze. daar toe opbragt; dat,eimdelyk,de Otter natuurlyk wild en wreed is, eù in een vyver even eens te werk gaat als de Bont- lain een Hoenderbok, veel visch, dien by niet kan o gës dood byt, en ‘er flegts één enkelden in zyn b meae neemt. De ` ` Het hair van den Otter valt zelden uit; zyn wintervagt is oegshans bruinder en. wordt duurder verkogt dan die hem des Zomers dekt,en-levert goed Bontwerk uit, Zyn Visesch is eerkmar, doch heeft een Vischímaak of liever het (maakt grondig. Zya hol ftinkt van de rottende overe bifelis ep Nisch, en hy ze heeft een kwaaden rk, . + D í ^ I e, ` , ` H D EA, Dit dic lastte niet ongegrond door den Heer otmen by- d kg biykt uit eeu Berigt van den Heer jowan Low Med. pp de Koúipglyke Hoagefchool te Lungen in Schanen , mer degedeeld aan de Academie der Weetenfchappen ze Stokbolm, over de Kunst om de Ossers. leevendig te pangen, tam te maaken, en zo af te rigten dat zy Visch aanbrengen, Zie de Uitge, Perb: by HOUTTUIN, II Deel. bladze 61.) o ge ER en Sch BRIEF VAN BONNET De Honden maaken gaarne jagt op den Oster, er has Ten dien: gemaklyk ‘op , wanneer hy ver van zyn Hol caf is; doch als ze hem aantasten, verdeedigt hy zich „ en ber wreedlyk, ja zomtyds met zulk een geweid dat hy de pooten verbrysfelt ‚en gedood moet worden „om den Hond te redden. De Bever, nogthans, die geen fterk Dier is; jaagt den Orter , en ftaat hem niet toe te woonen ter plaat ze, waar by zich onthoudt. E - Deeze foort van Dieren , zonder dat ze ‘zeer talryk is, entmoet men door gansch Europa, van Zweeden tot Napels, len men treft haar desgelyks aan, in Noord. America, Zy was -wel bekend by de Grieken, en wordt, waarfchynlyk , où -der alie gemaatigde lugtítreeken gevonden , boven al op «waterryke plaatzen: want de Otter kan in geen brandende “zândwoestynen, of dorre wildernisfen woonen , desgelyks -vermydt hy onvischryke rivieren, en die-zeer veel bevas ‘ren worden. lk geloof niet dot de Otter in zeer heete -Landftreeken voorkomt : want de Fiya of Carigueibeju , dien men den Otter van Brazil genaamd heeft, en aok. ge, ‘gien wordt te Cayenne , fchynt wel eene foort van Otter te „weezen , doch van de onze verfchillende; terwyl de Otter ‘van. Noorde America in. alle opzigten naar die van Eeape ‘gelykt, uitgenomen dat de vagt zwarter en fchounder is ‚dan die der Zweed/che en Moskovifche Otters. 