Reis door Noord Amerika
was'ons 4ea s-.wéde^ t^eit, én ,dén'4. enj. wö'Ti^goed.'' Wy be- Tmden ons den 5. op 40. vraden 3. wtnute» i^to1)fderhre»die va iu9« fchal 53. «»54- pa^ i^ifi va» LonJt», .:..-;- BnutvCN -ås golven die- met den- wüid ybórtgöigen , ónonoetao- vy er den. 4, en,^. die uit bec'^^lltdfrêflef^kvllånietf, he^weft deKinii- téin aannwttté^-èt^'tekteh-vmt éiién vöCHFbyz]üden''ftoim£ narden. 2rfäwelfer hoek inde mbuüHèhap^,--' ''• ■■ -' ^' > -I-i .' r. ■ Drai 8. Septémbet wartti ^öp- d&- ihogfë Afl»'3«.!gf. a4.'»((ftri iV. en omtfent 65. ^. if. iktt Leitden: Wy ononoenao iiiec tame-. lyken «nnd de zvmrfte gölven^c^wy-op dèn- gintfcben togt hadden , WaartBt de fUpitdhópnüalue^'dat hier ^üAeMing wezen móeH' tus- Ähcn dét Ó»M» en åe :émkrikaän{iht*ZedAiKUmi'i èqikoiTjdaaiaatr y Google DE ZEE TÜSSCHEN- EUROPA 'Eïji ARffiEäKA. 1748. 5 Dem 9;. wierden wy gewaar dat e^ {ótomige pkatfeivde kleur van *t Kleur water, dat toi nog toe van een donker blauw geweeft was, wat bleker ™" '^ wierd. Somiyds o-oiFen wy lange dog fmalle ftrepen aan, omtrent van rj*^^^'"' twaatf of veertien vademen in de.breedce, waar het water beJder groen , en daardoor van Jiet overige geheel ijtn^rfclipiden was. Mea ichryfc dit toe aan. 4iec zand der zee (^ aan een zeker wier. Den 1 3. ontdekten wy mei ftilte een zeil , dat wy voor enen Spaa^ebt» Vrybuitec hielden, dus wy niet weinig in angft waren; dog wy z^n bet zelve Schip enige da^a na ons te PbiladtJfbia aankomen, hebbende het Scheepsvolk vw hetzelve de zelve vzees Toor ons -als wy voor hun gehad. ■ Kapitew Lawson , die den meeften rj'd van de reis- het bei om IFet tiekte had moeten houdeq, zeide ons dat wy niet ver van ^«wrrta Schip' konden wezen j dog de Stuunnan was van ene andere mening , en' '^^''t. men veniam' dén volenden dag des avcmds nog geen Landvan de. groie maft ; ook vond nien ge«n grond op d« diepte van verfcheidea vademen. Dus moeft bet de K3{>icein opgeven. Wy vervolgden dan ' des nagts langzaam onze reis. Om drie uien des morgens beval de Kapitein bet lood ujnewerpeo,, en de maaoos riep ten eerften tien vadem, ^maxOp- etin geweldig, gefctweuw aan boord tmtftood.. Da Smurman peilde zetf, dan den dan veerden vadem, maar hoe hy ge- meten hedt weet ik niet, want een ogent^ nadat hy veertien '««• dem geroepen had lliet het Schip, en daarop kreeg het agtermalkandec BC^ vier zeer bevige ftoten. De onAeltenis was onbeTchryflyk. Hec was na 's-moigens.onihalf vyf,, 't was nog donker, fchoon de maaneen. wein^ ligt gä Daar . wirea meer dan tagtig menfchen aan boord , ea wy haddsa maar ctaen boot. jGelskkiglyk gereten wy weder los.. Wy WenddeAt eD:CMitkwanien< dus- het gevaar. Toen het dag wierdzagea wy bot nifle. LatidvattAMBRiKA voor ons. De kuil zieL *er witagdg^ uiti is la^, en vrat hoger op met dennebomen bedekte Wy wierdea gewav dat de bank, waarop wygeftocen hadden, v]akoveT\4rkadü in Mmr^imd h%, .op 37. jr, 50. aui^^ A!;, omtrent ene kleine Zvtedr: ^« ~ myt vande: kuft>. .. ■ W» vo^jäen. dcilraft vaa Müryldnd-, die wy fteeds in- 't gezigpy^jp.. hiddeo; d^ Kaa^f BiHiopen dieo avond niet kunnende bereiken^ daar korad in wy enen loots dbgten iuen^mca, k^uif^i.wy den gandcËen m^Ameri- voor de 'Bat vau Dellaware^ Wy verwi^tten regen, om dat hec^*- 30 dcmka* wasy maar na den ondetgat^ der Zon viel 'er alleen een. wmie' daiiw, ,xo dat onze kledcr^, zo- tkI als enige boeken, die 1 Scheepsn^ op 't ddt bad laten leggêa, zp nat wierden: als of 'ec «ue£ i^ ^^Qien w. D» Emlfebtn vocifp«UeQ bieruiL m £*f'- A 3 ../***■ y Google • 6 BAIDELLAWARE. hud ene zware hitte voot den vt^enden dag, en cËii zeide de Kapi- tein* hsd ook plaats in Jmêrika. CeKuff. I)en 14. zetteden wy met eenen gnnftlgen •vfitA onze reis voort; w; badden aan bakboMd altyd land. De Kuft was laag en beddct met een frn wk zand. Dieper tandwaards ia was het vol van desne- bomen. Om balf agt des moigens kwam de loois am boord « die van zelven van Kaap Hi»lopeH gekomen nas. Dit is een uitftek landi ten weflen der Bai van Dellawarb, waarop een Dorp I^ Het bnd behoort hier geheel tm. Pensylvaivib , dc^ bet geen tea ooften de Bal is tot New Jersbv. Van Kaap HMoftn tot Pbi- tadtlpbia rekent men honderd en vyftig Engetfib* mylen , dog van den mond der Dellaware af maar negendg. Wy flaken de Bai over* hebbende nu vier en dan etT vadem warers. Hkr le^en vericfaeidett banken, waarop menig Schip verongelukt is. Scbeeps- De Oever was larulwaaids in met fchone Bmkd bedekt , en dr P""?^" Loots zo wel als de Stuurman, die te PbilédtipbU geboren was, ver- " * . zekerden, dat bet land hierom heen vol is van het ftfaoonfte Sdieeps- timmerhout. De Engtlfiben , vooral de Koelieden , laten in deze Volkphndngen zeer veel Schepen bouwen. Dit gcTcÜedc gcmeehlyk des Vrmten» zo dat de Schepen mee bet Voorjaar in Zee kunoeit gaan. De Dtl~ ' Een weinig na den mJdd^ kwamen wy am den mond der Deüo' v-'urt. tivare , daar wd drie mylen iireed, dc^ <Ue boe lamer boe fmallet wordt, zo dat zy voor ?bilad«lpbiA «wwlyki fxaE^eifcht myl breed- te heeft. Zy ontt^ringt veel ho^a landwaards in. Het land wa> laag, en op den Oever met zw{ve Eiken en andere Bomen bedekc Tmcben de Boflchen vertoonden »g Akkers, Lattdboeven, en Wet* den voorzien van vee. Hier en daar ilonden Hölbe^ciL De wioA voerde ons van het flrand enen aangenanen reiA ooe ^ ontfilaa nii! het gemaide gras en andere kruiden. Ntvxa- Wv zeilden viy diep in den nagc åt Rivier «p, en voeten by bet fi^* vallen van den avond voorby NrweaJIle ^ ene kkfne Stad, op. da weflelyken Oever der Dellawart Zy is de ouAle Stad van bet a^ hele Land , en is door de HtHéuders aangel^d. Zy beeft nAtoer Ismdef dan Pbrlai^lphis , fchoon zy boven die phacs vele voorde- len heeft , waar onder dit geen vm de nJnften is , dat de Rhier voor laar zelden toevrieft , daar rig voor PbHäddpbia eDcea Wiit- tfcr het Ys vatect , zo dat 'er de Scheepvaart vow raige weken èoos afeelntAen wordt, f/bat rondora Pbikdtlfbia is het Umd „ zeer lleA bebouwd, en de meefle waren vfietöi daar te zamen. ttMtkfc ^^ HsHanders drongen z^ hier int «y* in, ten lyde óax, het Land bczitteis. iitHitn nog toekwam. Het geli&te-bcn den Ztvedt» allengskens den voce y Google DE DBLLAWARE. rw«. 7 vött ce ligm. Het Icmm xelê t« <nen ^wn^cen krjig , mariti dt ihiUmiers den zegen behadden. Dog hiBioe vreugd was vaa kornm Amjt ^ wmt enige jaren <laEiraan namen him de En^tlftben bet Land woer a£ Wy wierpen het anker een weinig later. ' - Dim 15. Sepc voeren wy «I ha&T deo aroom op. Het Land ym Ci-fltr. un ba'dede Oerers byna ovenl jbewoond, dog de Landboeven la- gen aoxjgrk wyd Tan iBalkandcr. Om agc ucea des mngens zeilden Vy voortjy Cbtfter , ene kleine Stad op den weftel^en Oevtf der Rivier. De Smurnma wees ons ^ 4e plaatièn aan waar nc^ Zvu- dm woondeB- ËDtDQLtK kwamen vy om tien uren te Pbiïsieïpbia^ na tuflchen PbiladtU Gntv^atd en déae |)taats nc^ niet een en veert^ volle dagen onder- piiia» weg geweefl «e zjp. Onze reis werd voor zeer gelukkig gehouden, want men tuengt anders in dra Winter dikwyls veertien , ja n^;eii- tien en neer weken, in den overtogt door. Wy hadden weinig flor- nen en ved fdioon woder gehad. Kapitein Lsw/o» verklaarde het noit zo gezim te hebben. De Zee Üoeg nott over de kajuit heen * ca de venften bteven skyd apen. Verfcheiden DidtCehtrsy die aan hoofå. waren , fliepen op het <dek. En KafMtein L*vf9tt*t vrienden lykhcid , ^e hy niet groter aan enen bloei^rriend had kunocn beto- nen, 'vermeerderde my seer het nngcnane van de reis. Wv hadden op reis vericbeiden aanmerkingen gemaakt rakende de Natwn- Natuurlyke HHtorie. (*) Wy zagen den 16. en 17. Aug. een foort l^""*'"?* Tan Zeewier, Fucui h^ Ljnnaüs, dat veel geleek naar ene rift-^^f^ nyens, zo dik als een vuift^ en wit van kleur. Digt by uioterika en il de ^mtribumjtbe Gelf <iamioatsa wy den «i. Scpt. nog ver- fcbdden foonen van wierr een van welke foorten het Scheepsvolk Xtttwüd noemde. Een ander zag 'er uit als een fnoer poKlcn, ea «en «nder wis wit, omtreffi een voet lang, fmal, overal even breed en regt. Van den 34. Ai^ tot den 1 1. Sept. zagen wy geen ander wier, dm bet geen gemeenlyk 6A|^t»«rgenoemd wordt, (**J om datmea veronderftek du iiet tik de Golf van fitrida komt. Anderen noe- men het Ssr^azê, en LinnjSVs Fucus natans. De fteel is zeer ■eder, rondagiig hoekig, van sen donker groen; hét heeft verfchddea takken , en i^er nk heefi vele blaäepen flauide op ene ly , zeer dim, getand, eo ene of andertnlve lyn breed, zo dat zy veel gelyken ■aar £ bladen van het Tskmdfeb mos ; de kleur is geelagdg groen. Dtt (*) In de ffHgditUfcbe Uitgaaf vindt men <£e aanmeriungen hier en daar vcnpreid. Wy hebben, op bet voetfpoor van deo fingegïim Vennalder, het fevocshrker Kcdagt. dezelve biei bv malkander te gevea. C*V Cvlf-wiel . * yGoogle t DE ZEE TUSSCHEM EUAoPA ói AKIEtUKA De ?nigt heeft ved gelykems nair de önrype 'Jenevertes , is nod, - groenagdg geel, ^ad van buiten, en trad onder de bladen op karm fieelijes van twee of åne lynen lengte; (Kider ieder blad zyn van en [QE drie beden; ik ze^ 'er nou meer a&n. Sommige beflèn waren klein, en docffgefneden zynde geheel bol, en beHoqdm aUeea uit ene duiine Ichil. Dit fcheen de plant des te bekwamer te inskui om i^:*t water K dryven. De bladeroi worden aan 't einde der takken al finaUer ea foialler. De bovenfte zyde is g^d, de beneden ^de beeft ribbai ; (O en hier vindt men dimne-^worteltjes , twee ,- drie of vier lynen lai^. Men zeide my dat dit Golftrier, gedroeg en tot poeder geftoten , ba- rende Vrouwen gegeven wierd. Ook bediende men 'er zig van in koorden; d(^ waarom en op welke wyze , kon ik niet te weten kó- men. Wat meer zuidwaards is de Zee (^ foramige phaden vele m]dea ver geheel van dit Zeegras bedekt. Veel kleine, gepunm booms en , Hooniwier vindt men op dit gewas; en zelden ontmoet raea 'er ene rifl Tan waarin niet enige kleine garnaal of een klein krabje , by Li»- MjSUS Cancer minutus., gevonden worde. Ik vet^adeide 'er ^t van de laatften en diie van de eerilen , en' zettede ze in een glas mee water. De gamaaltjes bewegen zig zo gauw als alen , nmdom in 't glas, maar fointyds langzaam en hielden zig ftil cp den grond <^ tt>n den kant van *t-g!as. Wanneer '«r een der klenie krabj» by: fcwara, namen zy Tiet by de voorfte pooqesjdooddsn het,- en aten 'i o^. De- zen vennydden daarom hunne vyanden. De krahges geleken vèei naaf •de garnalen; zy zwommen altyd op ene zyde, de zyden en dé ftaan rig beurtelings bevregende. Zy konden hunne TOorpocen in åea. mond ftrfcen ; de fprieten waren in geidiirige beweging, 's Moi^ens daaraan vond ik alle de krabben opgegeten van de ^nalen- Als deze.laatften op den' grcmd van 't glas waren, , kwamen zy dikwyls, m« ene bCwö-. ging gelykdie vanene Wateriuis of deJ^edura vwiLinnäus, in een c^enblik boven op het water. In 't zwemAien bewogpa zy.al hm poten ^gt by een, en zodra zy die fttl hielden zonken zy. De over- gebleven garnalen bewaarde ik m fterk water, en 't verlies van myn kr^jes werd haaft geboet door anderen , cHe tncn^.menigvuldig in de Boden van 't Zeewier vind. Ik wys den Lezer naar een ander Werk , dat ik voor heb nictegeven, waar ik deze Dieren nauwkeuriger befchry- ven zal. Op fommige plaatfen zagen wy ene krab zo groot als ene vuift , welke zwmn 'door de gefhdige beweging van hare poteQ , di« zy zodra nïet ftil hield of het Dier begon ie zinken. Eens zag ik enen ^ten kreeft, zwemmendenop de oppervlakce van het water. Siublitrs. Wy vffliden «feie foorten van de Medu/a van Liwnäus, by de (i) Ntniilmsitudinakt. y Google DE ZEE TÜSSCHEN EUROPA eh AMERKA. 1748. 9 Engelfcben Bluhbers genaamd. De eorfte is de Medufa jiurita \ zy is rond, purperagrig, opent zi% gelyk een zak, waar, als ware het, drie witte kringen binnen in zyn; hare grootte verfchilc van een tot ze» duimen nnddellytis. Zy hebben die (tekende en brandende eigenfchap niet die de andere Medufa bezitten , gelyk by voorbeeld die welken men op de Kuil van Noorwegen en' in den Oceaan vindt. Dezen voe- den wy voomamelyk in het Kanaal «1 de Bai van Biskayt. Na meer dan de helft van den Oceaan ie zyn dooi^lopet^ ont' moetten wy een and^ foort van Blubbers, bekend onder 't Zeevolk by den naam van het Spaanfcbe of Partugeefcbe Oorlogfchip. Zy aen 'er uit als ene grote blaas, of als de longen van een Beeft, plat op bei- de de zyden, omtrent zes duim over *c Ürais, (cAoon pmperrood van kleur; en u^nneer men ze met de blote hand aanraakt veroorzaken zy ene grotn* bran^ng dan enige andere Medufe. Zy worden dikwyls van de golven het onderfte boven gekeerd , éog regten zig in een ogenblik weer op , met het fpitfe eind naar boven. In de jtMerikaa»(cbè Golf zagen wy behalven dit nog een ander foon , bet n^elk het Zeevolk genen anderen naam gaf cbn dien van Blubber, Het was van de grootte van een tinnen bord, bruin in 't mid- den. De rand was ligter van kJeur, en in ene gedurige t>ewi^;Ing, Den 30. Aug. zag ik in den Oceaan een ftuk houts dryven geheel De Gaa- bedekt met å& Ganzemoffel^ de Lepas anatifera van Linn.cus (•) zemos- . In 't Kanaal zag ik in \ gczigt van 't Eiland Wigbt verfcheiden wioe *^'* . Kapellen, zeer gelyk aan de Koolkapel, de Papilie brajjicée van Lin- NJEüs. Ey ^i^n noit zitten , en wy verwmiderden ons dac zy zig 20 ver van land waagden. Sommige gemene Vliegen bleven in onze kajuic de gdide reis over Vliegen. in 't leven; en gevolg^yk kan men niet befliflèn d£ dit foorc ook oot- fpronglyk aan Jiaerika eigen , dan doOT de Europeanen derwaards ' medegebragt is. Den Delpbinus ^Pbotétna van Linhaos, bf de Zedieden hec Bruin- Zeevarktn geheren, ('t) coicmoetten wy eerft in hec Kanaal ^ en vet' viflclicn. ' vólgém (*) Zieife Uïtgfzogte f^erbandtUnem. s> D. bt 576* / - ' - {+) De Italianen noemen dezen VJfch Porcopejcty waarvan daan de £fK gfiljcben Porpeffe , en de Duitfcbers Purpoifen gemaaltt hebben.' ibe 'meefle volken van Europa noemen hem Zeezieyn. In de Duitfcbe Zee heet hy Scbwein, by.de Hollanders Zeevjrken ot Brumvifcb; by de Zweden, De- nen en Noorwegers , Mar/uin , waarvan de Franfcben Marfsuin ^ematkt hebben. De Tnanders noemen hem Suinbual , dac is Ztioynaaiviicb. I)e SHavmifcbe volken zeggen Swinia Morskaya. Of deze algemene , benaming daar van daan koint dat hy in 'tzand der Zee wroet om Zandwormeii en an- der aas te vinden gelyk het Varken , dan om dat byzg fpekagdg is y is onzeker. F, ... a y Google ie DE ZES TÜSSCHEN EUROPA m MffiRKA- Ttdgeiu overal aan deze zyde de jfxtrts ^ maar voorby- die Eilanden ziec men hem zeiden , tot dat men op de Kuft van jimtrika komt , daar wy hem in den mcmd ågt IkHttmart 'isenigvuldig zt^m. Zy ver- Icbynen alcyd io Tcholen, zoouyds meer dan honderd fcerk, ,Zy zwem- Dten zeer Inel ; en fchoot zy veel lang} bet Sdi^ zwommen , als had- den ze venoaak in 'i bnülIclKii vtn bec mmr tegens het Sdiip, y»- dwenen zy m een ogenbUli daarna. Zy hebben de lei^ van viet toe agt voeten; hun fooet gelykt naar de &ep van een Gans; de buik is wie Somcyds ^rii^en ze vier voet in de ho^;ie en van vier xm t^ voec in de bngte uit het water; maar hva geUaas toooc dot bun dk moeite koO. De Matroze tragtten dänj^ n ve^eefs. bun van den bo^ met ten hapoep ce oeSèn» dog bun puwighetd was groi» dan de buidig- beid van 't bootsvolk. De Bot- Een ander Vifth va» het foon der ZeevariMns, (*) w^k«) wy »i*B«/«. ooonoeosn, worde by de EiÊgt^ebr Matrozen Mottktiófe genoemd » en zwemt in grote fdiofea. nlea doodt hem dikwyl& met den har- poen, en eet bem. Hy is ftKntyds ruim t^malf voet lang. Van ge- daante in wys van znemmen i^ly^t hy zeer naar hcc Zeevarkeiu Men ^Aidc ze ovóai, van het Kanmd itf toe is jÊmtrits loe;. Andere ëneet Walnfth. zagen wy op erajgen aflhnd water ^uiaem laÓcbeD. ' Eek grote lU volgde het Sidböp enen konen tyd,. en was f^ietyk tttt het gezigc, aonder dat wy m ftaat waren te bepalen tot welk- Iocht: hj behomxk. Die was de en^ Vi^ van bet kraakbenige gd1f^,dien wy zagenk Vaw het Beenagt^ zagen wy *er velen aan. ^ïdfche zyde der ^z$- ris-, dog genen aan deze ^de dier Eilanden^ Enen z^;en wy' op etó^ gen afflmd die zeer ^ooc wa& De Matrozea noemdm heói jiibf MTf bet is de Sctmbtr Sbytauis vtatttmjEVs^ De Dol- Ds Dalpbim. der EMgiycheii is, de Dtrado der j^»rfif|«zm en de- yUfl. Ctrypbans HifpitrU van Linnaus. Hy is omtrent mee en een balven voet Su^, by den kt^ zesi duiam dft en 4ie dunt toted. Hy~ wofdc van åm. kop naaz denfiaart toe aao finaldcr, mar zyn ditcK over 't km» andeibalven , en 2^ breedte pas enen duim is. Digt by 't hoofd is Irr van een fchoon ätveiagdg ^oea , maar by den ilaart donker Uainr. De buik is vit, Ibm^ gemengd meceendoi^er g^L Ot> dfr (*) De Hee^EALH vendd :% zskalyk »b hv den JJöubn^t, den Sotttl- •tur, tot hecgefli^ der SruinviircbeB bienst. Hy heefi. gesii tanden, selyk- «Ue die totdat geflagt behoren hebben. Ëtiaethdveii hoon hy cnder de Wal- vüTchen van het e«lle of tandeloze Ibon. Zie Peivn&nt*s Bfiiüb Ztfüg^ vol. 3. p. 40. Miflchien zou tutu hen gpvoeglyk noemen de " '' y Google DE ZEE TUSSaiEN EUROPA »AA^RKA.i74jB. Xf de zyden vindt men enige ronde ligt Iffuiiie vlakken.- Hy heeft fles, en niet zeven vinnen , gelyk men dagt; twee op de boift, twee aan den buik, ene a^ den fban flrekk«ide tot aan den aars, en ene langi den gehelen mg van een frai Uauw. Hunne bew^ing m hec wa- ter digt by het Schip was niet fnel , en gaf gelegenheid ze met den harpoen of mee een angel , waar men een (luk ingewand , eep Ideia ViTchje, of enen vli^enden Vifch, aan deed, te vai^en. Db vlugtnie Fiftb is hun vootnaamile voedlèl; en de vrees voor tien Deïpbin dwingt dien zyn natuurlyk element ce verlaten , en ia de lugt zyne veiligheid te zoeken. De Deraio fpringt fomtyds een vadem hoog uit het wkkt , en houdt veel van by stukken houcs of tonnen, die in zee dryven, te zwemmen. Men kookt of fruit bem, en eet hem met boter , wanneer hy lamelyk go^ , dog wat droc^ Tan fmaak is. In den buik van enen dezer villcben vonden wy verfcheidea andere viflchen , byzQnderlyk een vifch OHratitn geheten , die nog leefde , moetende het ogenblik Ce swea eeril ii^ezwolgen zyn. Hy bad blauwe ogen, en wai twee duim lang. Nc^ vonden wy 'er een ander klein vifchje, een zeldzaam zeeinfekc, en en«i. vhegenden vifch in. Alle dezen « nog niet veneerd en geheel onbefi^udigd zynde, heb ik in fterk water bewaard. D& Flisgtnde vijcb , Exocettus vettens by LinnjBUS , zwemt al- VIie»f tyd by grote fcholen , fomtyds van meer dan hcmdeid (hiks , allen te ^^ Vis- gelyk uit bet watef opvii^nde , wanneer zy doOT andere viflchen, "^^^^ inzondo-heid den Dtiphin gejaagd wcmlen. Zy verheffen dg wel een vadem boog uit het ivattr, wanneer zy van het hoo^ van eea golf afvli^ra; en men zegt dat ze fomtyds op het dek der Schepen vallen. De grocKfte aflland dien zy in de ti^ blyvcn is een goede fiiaphaanfchoot, en dien doen zy af in minder dan ene halve mkxut. Ik vond dat zy altyd tegens den wind in vl(^en; en fchoon my bier üi het bootsvolk tegenfprak,. bewerende dat ty in aUeriiande ftrekfcin- gen hunne vlugt nameti , wierd ik in myne menii^ beveft^ dow ds ondervinding gedurende de gantfcbe reis. Wv zagen msgelyks dai vifch genoemd Bomt» , Stomhtr PeUmys pe J?#- by LwNJEUS. Zy zwommen ook in fcholen , j^ makende op klei- '"'*'• ' ne vUlchen, wdke j^ een geluid in 't water maakte als dat van enen -waterval , vermits zy als in een lichaam op een gednxigen zwemmen. Dc^ zy hielden z^ altyd btutm- *t bereSc van het hiapora, Urr die Dieren welken t^ 't land en in 't water leven ■, ontmoet- ten wy tvreemalen ene Scbilpid. Zy war» belden omtïeni twee voec- in de middellyn. ' Vogels ziet men ^enoe^ in dd Jtïantiftbê. Zh^ tam aSttder Zee- Vogels. du LaDdra§di* fis Db yGoogle I» DE ZEE TÜSSCHEN EUROPA in AMERIKA De Stormverkondiger , hy åt Engil/cBen Petrel, by LinnäUS Prt- ciJlaria Petagtea ; verzelde ons van hec Kanaal af toi in Jmerika^ Gantfche vlugten van dezelven waren geftadig rondom het Schip, voor al daar de Zee , door het Schip gefiieden , ene gelyke oppervlakte maakte ; alwaar zy fchenen ne« le vallen , hoewel ze altyd aan 'c vliegen bleven. Zy pikken op alles wat buiten boord valt , of beky- ken het ten minllen. Kleine vifchjes fchynen hun voomaamfle voed- fel te wezen. By dag maken zy geen geluid , maar fchreuwen des nagts geweld^. Men houdt ze voor voratodens van ftorm , dus het bootsvolk hun gezelfchap niet gaarne heeft en ze Hekfen noemt ; maar men ziet ze niet minder t^ fchowi weder als- anders, zonder dat *er ftorm opvolgt. *T kwam ray voor , en mei> zei(te my dat het ook zo was , dat vj fomtyds 1m^ dan -een half uur onder wa- ter bleven. Zy gelyken naar Zwaluwen; en ,'i iras als of zy iets van in opperWakte des waters oppikten. De Sbearwater der Engelfcbtn^ by Linnjeus Procellaria Puffi- nuSj is een andere Zeevogel , dien wy overal op onze reis zagen van. het. Kanaal af tot op de Kuft van jfmerika. Hy heeft de grootte en gedaante byna van een Zeemeuw of een End.. De rug is bruin. Hy heeft gemeenlyk om den hals een witten ring. Zyn vlugi is zoa- derling en kngzaara». Wy zagen diüdelyk fommigen van deze- vogels op vifchazen. Den Phaéton Mtberens van LiNNiEus, anders den Keerkringyogel ^ zagen wy het eerft omtrent den 50. gr. N. en 49. of 50, gr. ten toefi^ van Ledden, Hy is van gedaante als een Meeuw , en heeft twee lan- ge vederen in zyn ftaart, die hem genoeg vän alle andere v(^ls on- derkennen doen. Hy vliegt dikwyis zeer hoog. De gemene Meitw » by Ltsthexs Larm canus , zagen wy qi d» hoogte van Ierland. De iC«z w«/«w, by Linn^us ^»«■»(ï, fchoon vtzi donkerder vaa kleur dan de gemene, vonden wy menigviüdig zodra wy op 41, gr^ N. tn 47. gr. ttn iveften Londen waren. Somtyds waren het troe- pen van «lige honderden , wauran. er enigen op het Schip kwamen ^tten. ■ ' ht «te Jmerikaanfche Grff z^en wy enen Zeev<%et d^ by hec Sdhip , dien 't bootsvolk een Zeehen noemde. Landvootls ziet men nu en dan, en fomtyds zeer ver van land,. 20 dat raöi dikwyis moeite heeft te begrypen hoe zy zo ver komen. Deti 18. Aug. kwam 'er eea vogelqe o^ 't Schip iitten, gelykendfe volmaaktelyk ene Mtes, by Linn^us Parus major. Den 4« Sept vk^ai *er enige Landvogéls rondom het Schip, ^^ i^ $trandz,-walimên t by LmKMJi HiruMdiaes ri£arfie , zeergelykzyn. - I Zy y Google DE ZEE. TUSSCHEN EUROPA en AMERIKA! 1748. 13 2y kwamen fomtyds op de zeilen arten. Op 'den hig.wrmtn ze grys- bruin , op de borft wit, de {ban was een weinig verdeeld. Een zware Kgenbui dreef ze van ons van daan. Den 2. Sept. zwcaf ene ÄWalnw regens den avond rodom het Schip, en kwam fomwylen op de maft zit- ten. Zy fcheen zeer vennoeid te zyn. Enige malen kivajn zy oan d« Tenfters der kajuit, ab zogt'zy daar.hare ooevlugc Deü 10. Sept. zettede zig eeft grore vogel , dien viy voor een Uit hielden , op onze zeilen. Hec zelve deed ook een klein vogeltje. Den 12. kwam 'o-een Boom/t)egt op ons wmt zitten. Zyn rugwas grauw gefpiWteld. Een andere landvogel uit het molTchengeflagt kwant ook ene toevlugt by ons zoeken. ÏM het JCaaaai en in den Octaan za^n wy desnagtshet water iigt,Zeevuur» geven, vooral daar het in beweging werd ^bragt; fomtyds zwom een: enkelde vonk meer dan een gehde minuut lang voor dacze verdween. Men net dit het meeft gedurende of kort na eiten ftomr uit het noorden-* Dikwyls is de zee.als ware het vol vuurs; en deze blinkende vonköi^et- ten zig niet zelden tegens de maften of de zeilen. Somtyds heeft dit ligc niet de gedaante van vwiken, maar gelykt eer naar h« Ügt dat verrot hout geeft. (*) I ,. Het ^heemitoattr , dat onzen .voorraad van varfch water uitmaakte wordt gehouden -voor h« befte dat jiien hebben kan, In eiken tOTineiï opgeflpten wordt het fchielyk een weinig ftinkaide en bezmkt,. dog die- kwade rêuk gaat 'er fchielyk af, wanneer men het in grote fcenen krui- ken twee uren lang in de open lugt laat ftaan. Dikwyls vatten de cïam- pen welken uit' een ton konien', die lang toegeweeft is, vuur, als'ereen kaars by komt wanneer men. de:ttHi opent; en bat TheeOiswater wonte geagt dit meer te hebben dan enig ander, fchoon my geaegd wierd dw; ' het met alle antler waar even eeiis is. ' . > . i . .■ ■ Maar om (tea draad van het verhaal weer optevattea .ZoAawyV Vervolg anker voor Pbiladelpbia hadden gefmeten, kwamei velen vandëin-^^" ^^^ woonders aan boord, om te horen of *er oc* brieven voor hun waren- P^f^*^^' '!k ging met den Kapitein aan den waL Eer hy 't boord verliet, beval hy den Onderftuurman ftrikcelyk, van genender Duhfehe Ylugtéhneen: naar land de laten:gaan, voor hyzyne viagt, of «16, of iemant an& Toorhem, betaald, ofdar hem iemancgekoft-had.. ;' BV myn veitrek van / ondeH had ik brrevenvan voorfchryvihg gekre- BrieveB gen van de Heren ^iraiwa» Sfoidit^^ .Ptter CoNlH/oit^ Dofior'Mtt-''^^"'°°^~ tbeil en anderen aan hunne Vrienden alhier* Dia was het my iigr ken- '*^'"^^" ' , B 3 nis-""^^ - (•) Merover; kan pen nazien dc: VTltgrngtt rtrbêttaelinom U. ö. Bk 4<(5. en.D. j. bi. io6..eg355p .:.,,; , , edbyGoogle 14 . . P E N S Y L V A N I E nlflèn te maken. De Heer Benjamin Franklin, san wien Pet^jïvanlt voor hare welvaart , en de geleerde wereld voor zync nieuwe CM^kiön- gen ki de Elektriciteit, zo ^te verplig^k^ hebben ^ Wasdeeerfte<fien}y bekend deed woides. Hy gaf my alle ncxUge onderrigtingea, en b6* wees my alle mc^elyke dienftea. r^ Ik ^gi veigezeld van den Heer Jakob Bengt fan •, een lid van de* Lands- Zweidfcbtn Kerkentad, en den Schilder Gafiavut Hiffeiini^ om de Sellelte. Stad en het land te zien. Ik 'bevond my io ene nieuwe wereld. Waar Ik op den grond myne t^en äo^ vond ik planten die ä niet kende. Waaneer ik enen boom zag , moeft ik blyvea ftaan, en vra- gen hoe hy heette. De eerlte plant die myn ogen trof was een jI»- dropogon-, of een foort van gras; tm hei gras is dar ftuk der Kruid- kunde waarin ik altyd bet grooifie vermaak vcmd. Ik fchrikte als tk beda^ dat ik zo veel nieuwe en onbekende faikken:d^ Namurlyke Hiftorie in oider biengcn. moeft. In 'c eerfc bez^ ik alleen de piaa- ten , zonder hei te wageo my in e^ oami^ceuriger mderzodt in a laten. Ik nam by een Winkelier, åie een ^nater was, myn intrek. Sc ontmoette åaar in huis goede en eerlyke menfchen, gelyk my de mee»> ^n van die fekte .fchenen te zyn. Ik had hier, nevens mytien Jiing- _0remi kamer, ligr, bed, cppafiii^ en <bienital eten, indien wy wü* den , voor iwinc^ fobeUingen , naar den loop van 't Penfylvanifcb geld , in de week. Kkar brand , waict^d en wyn , moeft buiten dat betaald wenden. Befchrv- ^^ * verder myne reis verbale, wü ik ene korte belchryvmg ge- vin^ vaii ven van de Siad PbUadelpbia\ van de welke ik in 't vervolg äk* Pbiiadet- wyh gewagen zal. pbi* FwLADELPHiA , de hoofdflad van PEN9n.VANEe , een Landfcbap dst vDorbeeti een ^1 van Nieuw Zwuen xmniaakie, is ene der voor- noamlle. Aederi Tan-'Nooits Amekira., en na^ Bafien de grootfte.- Zy 1^ geno^zaam in 't midden der Engelfebe Volkphnringen, op de breecbs van 39^ gr, ' en 'omtrenc 5e. min. N. en. åe lengte van 75- i*"* ^'fi *■** Lelden. Deze Stad werd in deo Jare 1683. of zo ala anderen willen 1682^ door den bekenden ^uaktr Willluu Pen beceerfl aangel^d, die dit gsndcbe Land van Kranng Ka$el den IL van Engeland ten g^fchenk . verkreeg, nadien Zvuden van .zyn «egt op het zdve had a%efban. Zy moeft, volgens Pens ontwerp op een pont Jeggen, dat de Ri- , vieren Dellaivare en SkilkuU by hare t'zanKnvoeging maken , in ene vierkante gedaante, en twee Engeljche mylen lang en ene breed zyn. De oolëydc möeft t^ehs- de J>ellaw*rt eii de weftzyde te- gens de SkMiiili geraakc hebben. Mea had we^elyk op beide de yGoogle T H t h A T> % X f n ^ JSi ^48. n Riviaen begonrien le bouwen. Agc' boofi^ffip * teder xwBt Eng^ mylen lang , eo zeftien dwarsfiraten , elke van ene myl , werdea ■^eftoken , allen -lyntegc , en zeer breed. - De oord wog toeti genoegzaam ene volkomeoe woellenyy bedekt met zware bofTcben, en hoorde- dtie Z-weidfcbe Broeders, SvetKfen genoemd, toe, die *er z^ hadden neéi^zet. Zy veriieceB met legenzin de plaats we- gens faaze vocHxlel^e lening. Dog öp 't 1&^ bewpog Pia-^j huti loe , ^ hon £*^ n^n v&^r tweenu»! zo veel gronds gaf dm ^zy bewoond hadden. ^ 't VerVoÜg heeft P«h zelf , en zyne opvol- gen m hem, den gegevetMQ. grond meikelyk in^kort,. onder vooige- ven dat ås Svtmfns zig meer toegeëigend badden , åaa bun was toe- Mun.' voor zulk ene natgefbekte plaats , ab de Stad volgetis hec, ODCwcEp wezen macft> was bet ünmogelyk een genoegzaaia geial van IngsieteBen te- vinden. Het ontwëtp delven van op de Sk»ikiU te boalren iriexd ter 2yde gelegd , coc dat 'a beter kans zoude zya em hec te vervullen, en men boowde aliee» langade i)r/^wAr<. Deze Ririex , die bngs de «od^de der Stad llrootnt, brei^ haren handel grofK ■voocdeet toe , en ntaokc een fchoon gezigt. De huizen die reeds tan^ de SkiMiS^hownå vraren » wierden aUengsken» nur de DtÜammr* verpbatft. De Snd 1^ i» aaat xeer asra^nwoea oord , *an 't wKxdem. ax het aüden lat^ het water. Zy is iets- meer dan ene Etig. myl lang » en op ftmmlgo plaatfen eoe halve myL of iets neer breed. De gnnid is gelyk, en beibat uit zaaå gemeld met een weinig Uek De ondcxvioding heeft getoond dat de lugf hior zeer Ds fliatcit ^n n^ämat^ * frü» «rt de meeft^ vyft%: £vg, voe- K» breed. jértb^rtH n zes-Sn «eftt^, sa Markttjirett , vralke de »oomaarafte ftra* i* , wbb de. atailu: geipuden wordt^ bpina b«iderd voe-- ten breed. Al de Itraten zyn lynregt, en m^en te zamen ragte hoeken op de fiiy* dingen, uitgenomen twee, £e naaft aan 't watet-zyn. Sommigen zyn be&Bat t anderen niet , ea dit fcbynt minder noodzakelyk om ckt dé grond zandig is, en dus het wuer inn^kt» Dog in de' meetfen is 'ér een beftraring naaft de huizen van gelykeftenen, volgens Engeircb gebruik",, een vadem, en fomtyds meer, breed, mef pnlen op&n-aflhnd-van drie «f vier vadem afgezet.. Op- dé Seenen gaui de voe^angei», rytuigcn en gaarden moetta. middea op åt itont l^veir. ' Onder de daken kpengo- yGooglc iS P & N Ö Y L V A N I E. : ten met pypen daarami, zo dat de menfchen diê lafigï de ftnatgaan, bj regen of 't finelten der flieeuw niet kunnen bedropen worden. De Hui- ^^ huizen geven een goed aanzier., zyn gemeenlyk enige verdiepingeii zen. hoog, en van gebakken of gehouwen ftenen gebouwd; dog de eerftea wolden hei meeft gebruikt, en worden even buicen de Stad en zeerwd ^bakken. De gehouwen fteen , dien men voor andere huizen 'gebezigd faeeft, wordt; in menigte in bet Lahd gevonden, isjigcce bearb^en, ^i heeft de goede eigenfch^ vioi in nat weder het vogtniecaancetrekken.(*^ . Men brandt hier ov«äl enen zeer goeden kalk om te metfelen. De huizen zyn met planken gedekt. Het hout neeemt men vin een boom dien de Zwede» den fVitten Jtneverboom^ en èt Engelfcbenåen ' IFitten Ceder, noemen. (§) De moeraflên waren 'er vooriirën verf van , ^éog tegeflwoordg zyn deze bomen tneeft gekapt , en men heeft nog C nieuwen geplant, (t) Het hout is zeer ligt^^rot oietzodraalsiinder in dit Lfuid, maar duurt e«i 's mentbfaen laven lang, en is daarom uitmuntend voor de daken. Ook bezwaart bek de muren nieL Dog ve- len bêgiimen te vrezen,, dat men met den tyd deze daken zal aanzien al> zynde de Stad zeer nadelig, om dat, dezelven zo 1^ zynde, de mee> ftemuren ook' zeer ligt zyn opgemetfeld , en dat hout nu begint te ontbrdien, zo dat men in 't toekomende genoodzaakt wezen zal get^k temaken van zwaarder ftolTen, pannen, <» iets dieigelyks,- welke zwaar-» te tle muren nietzidlen kunnen dr^en. Om deze léden hebbeareeds velen fedcrt enigen tyd begonnen z^ van pannen te bedieóen. . , Ondbr. de openbare gebouwen zullen wy eerft fpreken van de Ker- ken , waarvan *er verfcheidenen zyn , want God wordt hier op velerhande wyzen gediend. Dfe Engelfebe Kerk ilaat in 't Hocwden der Stad, een weinig van de markt af. Zy is de fraifle van allen. Zy heefi aien kleinen toren, die niet veei zeggen wit, waarin ene klok hangt omte liiyen by kerktydof begrafenifièn. Ook heeft zy een uurwerk. .'Dit gebouw , genoemd Cbrifi Cburc&t wierd gelKgt omtrent het laafl der voo^;aandeeuw,dog * (* ) Dk is niet tA te wysgeri; uitgedrukt. Geen.fteen ada. het vogt uit de lup tot zig, ten zy bezwangerd met zoutdeeltjes. Maai als de (leen kouder is dan de lugt, verdikt hy het vocht van de Ligt op zyn oppervlafitc Depoor- agtige (lenen florpi;n het vogt terllonds in , maar zy (Re gcflotener zyn , ge- lullet marmer, behouden 't op hun oppeivlAte, tot dat het door uitwoaslè- Biing verdwynt. F. - ( § ) Oupresfut ibyoidet Unn. ( t } Evenwel gehnlikt tnen nu , mea dan. twint^ jaar na dat dit gefchrevea iSf dit hom in Pmfylvanitt en heeft Vergenoeg vati. om het naai de IVeJl /»- ^cbt Eilanden uittevoeieo. F. Kerken. y Google P H ï L A D 'E -L P H 1 Ä. 'i748. (Jt. is onlangs herbouwd en verbetePd. Zy heeft tWee fteÄkäntén /'die hori' jaargeld grotendeels uit Engelsnd krygen. De Zweedfcbt Kerk, anders de Kerk vw fFeekaeko, Haat in *t ziü- den der Stad, genocKaam buiten dezelve, aan de Rivier, *t welk hare legg^g de aangenaanme van al de Kerken maakt. Ik zal 'er breder van Inindelen wanneer ik van de Zweden hier woonagtig Iftreken zal. De Duitfcbe Luibtrfcbe Kerk ftaat aan het noordweften der Stad.' By "tnyn aankomft in Amerika had zy een klein torentje; dog het zelve gebouwd zynde voor dat de muren van de Kerk volkomen droog waren, bronnen ^e te zakken, zo dat men den toren in den herfll van bet jaar 1750. moeft afbreken. Omtrent dien tyd kreeg de gemeente een frai 0^1 uit Duitjcbland. Zy heeft maar enen Predikant , die den enen zondag in de Lütbèrfibe Kerk te Germantown, en den anderen te Pbiladtlpbia preekt. De «erfte Predikant der Ltitberfcben alhier iras ae'Hea Afttbltnèerg', die in 't Jaar 1743. den grond voor deze Kerk gelegd beeft, ên federt van d^r naar ene andere gemeente geroe- pen zynde , opgevo^ Is door den Heer Brunbolz , van Sleeswyi geboor- tig, die hier nog ftaaL Beiden zyn zy van HalU in Saxe herwtuurds ge- aonden, en hebben, door huftne byzondere -gaven van ftigielyk te pre- ken veel nuts gedaan.- Kon voor dat deze Kefk gebouwd was, hadden de Duit febers genen Predikant voor hun zelvai, zo dat åe Ztpeed/ebê Predikant , de Heer Dylandsr , te f^étkaeko voor hun predikte. Na «ynen dood in 174 1. fcbreven zy mar Duit fcbhnd om een Predikant. Deze gemeente is thans zeer. talryk , zo dat alle zondagen de Kerk zeer vol is. Zy heeft twee koren , dc^ geen Sakriftie. Voor den altaar wordt niet gezongen y maar alles gelezen. De Ouäe Presbyteriasnfcbi Kerk k niet ver van de maritt op ziiidzy- de van Marketfireet. -Zf heeft ene middelmatige grootte-,-'en is ge- bouwd in 't jaar 17Ó4. gelyk het opfèhrift in den gevel aan denoordzyde aantoont. Het dak is vui buiten een halve cirkel, of maakt len miAften enen halven zeshoek. Het gebouw zelf ftaat noord en zuid, wamde Presbyterianen zien 'er niet op, gelyk anderen, naar welke windftreek hunne Kerken gebouwd zyn. - De Nüwuse Presbyteriaanfcbe Ktrk wierd in 't -jaar 1750. in' hec noordweften der Stad, door de iogenaamde Nieuwverligte» (•) ge-' houwd. Deze Nieuwverligten zyn menfchen, dieuitverlcheid^Gods- dienften leeriingen geworden zyn van den welbekenden Whttefield, die in de jaren 1739. en 1740. en naderhand wederom in 1744. en 1745.' genoegzasm alle de Engelfcbt Volkplantingen doorreisd. Zyne wol-. ■ fpre- f*J Neixdigbti^ - yGoot^lc tf P E N 5 y L v A N I E : Qnekendheid, zyn cng»nene yvery en andere gaven, maakten, dachy ^wyls, vooral in de twee eoile jaren, agt, ja .zelfs Ewindgduizend täeboorders, in 't open vdd had. Zyn üuagt .met zyn reizen was geld vooc een Weediuis te verzamelen , dac in Georgit zou worden o|^er^;t. Hy kreeg dikwyls op ene reis zevent^ ponden Sttriings by een; zelfe verzamelde hy by twee predikaóen, ^e hy in ^jaar 1740. op enen zon- d^ deed , honderd en vyftig pond. De aanhangelit^en van dezen man , nii de Nieusiverligten gehete,, zyn tegenwocmüg ene fekte van Pres- byteriantn. Want fdioon Pf^bittfitli e^nlyk een Geeftelyke van de Engtlfcbe Kerk was, week hy allengskens af van derzelver leer; eti, ia \ jaar 1 744. te Bofitn zynde aangekomen , zintmihe hy zo lai^ met de Vrtshyteriamn , tot dat hy zetf hiuitie gevoelens aannam. H^bitefield wss geen groot ^twil^, en kon dus docM' deze doorflepene lieden ge* leid worden waar zy hem hebben wilden. Dit verooczaakte ook dat ge- durende zyn laatlle verblyf in jimerika ityn' toehoorders zo cabyk niet waren als de eerfte maat. De NïHiwturl^ttM bouwdeti het eerft ia 1741. een groot htus in 't wefl)» der Stad, om den Godsdienft daarin' waartenemen. Dog alzo zy na bet vertrek van ffHiitefieli onder malkatt- der in fchairing goaaksn , behalven om b<^ andere redenen , wierd hec gebouw in hetjaar i75o>BandeS(advericoft>entoteenrchoolgerch^ De Hieuwverligun bouwdoo toen ene Kerk , die ik de Nieuwe Pinsbjte- riaanftbt genoemd hebt. Vow dm ooftelykeit gevel zyn. de vdflende woorden in *i Latyn in vergulde leotts k lezen , Preiiyieriaanfebe Kerk » mder Godizegen in *tjaar des Heren 1750. gefiigt^ De Onä* Duitfcbe Hervormde Kerk ftaat in bet wennoordwefter deel van de Stad , en gelykt veel naar de Kerit in. Ladugaordstande te Stekbolm^ 2y is m^niet geheel af, fcboon 'eralverfcheidenjuendicnft fti gedaan is. Deze Duitfcbers gingen by 't leven van den Heer Dylan* 1^ m de Z-ttteedffbe Kerk. D^ toen, na den dpod van (Ken Heer, dfe iMber/cben enen Predikant uit Duit/eblaad komen Ueeai, maxkKa de Hervormden ook toeftel om 'er een van Derårtcbt te (»tbieden , en de eetfte dien men hm aond was de Heer Slaugbter, dien ik daar by myn aankomft cmtmoette. Maar deze had in \ jaar 1750. het on- genoeg, dtt een Uider Pre<Skanc, die veuwlings uit Holland aange- komen vras, zig, doOT tJ(t, zo by een gedeelKder Gemeente wift inw" dringen, dat meer dan de helft *er van gewonnen werd. De cwce Pre- kers betwiftten malkander^ veclcheklen z<»idag»idenf^edikfloeI. Mm. verinalt, dat de katf^ekomene eens des zaterdags avonds reeds op ftoet ging , en 'er .den gannchen nagt op bleef. De anda dus vooigekomen zynde, geraakte de beide partyen hani^meen, en klopten malkander wakker u, ten algemeoen ^>octe ea nx eig^emis der gehele Stad. De- yGoogle P H I t A D È L '^P H ï Ä. 1748. 4» zaak kwam vocH- den Magillraai, die ze un voordele van den Heer JTAnjgj^ ter mcwees. De Nieuwe Hervormde Kerk vrierd met ver vin de Oude ge^ bouwd door de aanh^ngelingen van den leatft gekomenen Fn^ker, nadat ^ in het ongelyk gdmd waren. Egter mll deze het 9) ver te brengen, dat genoegzaam het gantfebe gehoor van zyneo tegenr- ftrever veiHep. De Quakers hebben twee kerken of zogenoemde P'ergaderplsatfen , (**) de ene op de markt , en de aodere m het noorden der Stad. mm vmdt hlo-, volgens 't gebruik van den mcnfchen, nog altaar, nog prediHloel, Tiog enig andor Kerkfientad* maar alleen zitplaatièn en enige armUakers. Zy veraamelea ^ riken zondag driemalen , en behalven dat nog ieder week en maaod ap zdos ^den. Ik zal m 't vervdg breder van hun ffvekeo. De IVederdopert komen te zamen m bn noordcl^ j^edeehe dir Stad. De Roemsgeanden beottteo t^e» het nridwdten etn ttme^k groot huis, <^ vm binnen frat verfierd [9, en een ovgri heeft. De Aanhangers des Graven van Zinzendarfy «iden Htmbmtters^ hebben een huis in het noordm der Stad gehouid , snaa zy hi bet Iheg Duitfcb en 't Bngelfch dienft piegten te doen , rfet alleen twee of drin* maal ieder zondag, maar ook etken avond' tn de week ali het cknker was. Dog' in den winter van 1750. werden- zy genoodaakc van hutaw avondbyeenkomHen af te lattn, door en^ dartele jongens, dfe bun ver- fcheiden malen kwamen (loren, door uit een donkeren hoek, by 't Sos van elk vers, mei een werkm% dat het geluid van een Koekoek maakt, waarmede de kinderen ^woon zyn te (p^en, nift een geweld onder W zingen ie maken, dat de Gemeeftie fthrftkdyk geii^;erd wsid . ■ Dik van de EngelfcJtt ^erk, de Nieutoverlitten^ ås ^«ktn'tm de Duitftbe Hervormden hebben teder honne b^na^JaimD buiten de Stad, en niet by hunne Kerken, fthoon de eerften foaqrdB wd eens ene uitzondering hier van nadien. De anderen begntwcn op hB»i ne Kerkhoven, en de HembMtters waar zynuar kooncn. DeZtur^ ten worden op ene zekere ^xam buiten de Stad begnim. Ik ga nu over om van de over^ openbare gebouwen te gewagen. Andere ïi&t Stadhuis, tS bet huis voor de Ve^aderingen der Provincie, legt C^nba. fn het wefien der Stad , is een fcboon g^ouw, dat het grootfie üeraad f^ ^^ van de Stad uitmat Het beeft enen toren met ene klok. in hec '*""'''• zelve komen de Afgevaardigden van hec geweft grascnlyk in Oéko> ber t'zamen, of wel dikwy^,.kidien het de nood verelfebc» om ovev C« TtaU (•3 Meeting, y Google ütf P E N S v . L v A N I E. 't rfgemene welzyn raad te plegen» en hunoe kleine ParlemïnM ■ of Ryksdagen te houden. Hier overzien zy de oude wetten, en maken d^ oocK^s menwen. Terzyde van dit gebouw ibatåe Bafke>yy.åiem\ia3.T i'^42. eerft is aangelegd geworden, volgen^ een beftek van den Heer Franklin. De- ze bewoog eerft de vennogendfte lieden van de Stad om veertig Schellin- gen voor een begin te geven , en vervolgens jaorlyks tien Schellingen , om allerhande föorKn van boeken te kopen. De bitekeiiaars hebben het r^ de boeken te gthruiken. Anderen nw^n ze ook voor enen zeke- ren tyd lenen, dog moeten een onderpand geven, èn's weeks agt^^»- « voor itofilio, zes voor een quarto, en vier'feHce voor een kleinder boek betalen. Zodra de tyd ; dat men een boek houden mag ora is, moet het 'er weder zyn, of men wordt beboet. Hét geld, dar op deze wysLwerZameld, wordt, ts gelihiktom deri Btblietèeearius te betalen en nieuwe boeken k kopen. Daar is reeds ene fnüjeVeizamchng van iiitr munwnde werken, meeft Etfgelfcben , veriiheiden Fratifchetten Latyn- fchetty .dog wein^en in andere ólen. De Intekenaars hadden de beleefd- heid van aa^ BibliotbecArius te bevelen my , zo lang ik hier zyn zoude, »11e de. boeken te len?n, die ik begeren zou, zonder am'g geld 'er vook te: nemeo. JDe. Boek^ f^pnd open alle zaterdagen 'snamiddags van vier toe , a^ uren.:' Behdlven dö bpeke» >« 'e' ene ruime verzameling van naipiir- lyke zeldzaamheden en van. w>skundige en natuurkundige, werktuigen. Verfcheiden andere kleine boekeryen zyn 'er in de Stad aangelegd, op den zelvén, of byna den zelven voet als deze. 