VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Moet er nu tusfchen beiden eene keuze gedaan worden, zoo zal die zich ongetwijfeld ter gunfte van het laatst omfchrevene bepalen ; waarom? omdat toch het oog ook iets hebben wil. Zijn er niet van oudsher muzijkftuk- ken en toonen, tot aanduiding of opwekking van eene treurige, en geheel anderfoortige tot aanduiding of op- wekking van eene vrolijke gemoedsftemming geweest ? Had niet de kleeding van Priesters iets ernftigs ; die van DECOR UM, 319 tegtsoefenende perfonen iets deftigs; die van krijgslieden iets touts; die van danfers en danferesfen iets luchtigs en vrolijks ? Welvoegelijk en allezins gepast is zulk eene onderfcheiding. Of zou het niet algemeene afkeu- ring verwekken, indien op eene bruiloft klaagtoonen gebezigd wierden, of bij plegtige gelegenheden vrolijke cadanfen, offchoon in beide gevallen de woorden in over- eenftemming met de bedoelde zaken mogten zijn? Wat toch zou men zeggen van den Kanfelredenaar, die ons in de kleeding van een’ Veldoverfte de waarheden van de Godsdienst zou onder het oog brengen, of eenige plaatfen van het zachtmoedig Evangelie uitleggen ? wat van den Regter, die, gekleed als Pierrot of Arlequin, een doodvonnis , of de veroordeeling van een’ zijner na- tuurgenooten tot jarenlange gevangenisftraf, durfde uit- fpreken ? wat , eindelijk , van den danfer, die met man- tel en bef, of met een’ langen, wijden tabbaard, of van het hoofd tot de voeten in een ijzeren harnas beflo- ten, fpringen en pirowëtteren zou? — Ongepast, on- voegzaam , ftrijdig tegen alle decorum , noemde voorze- ker elk, orde en overeenttemming van uitwendigen fchijn en inwendig gevoel liefhebbend mensch , zulke averegt- fche handelwijzen. Wel nu dan; geeft men mij toe, dat harmonie tus- fchen het zinnelijke en geestelijke voedfel fchenkt aan ‘smenfchen edelst deel, terwijl tegenftrijdigheden tus- fchen het uitwendig vertoon en het inwendig gevoel dat edelst deel beleedigen en pijnlijk aandoên, zoo vlei ik mij, dat men in het algemeen ook met mij eers zal we- zen, wanneer ik beweer , dat het wenfchelijk zijn zou, ieder enkel mensch bij alle gelegenheden te zien bijdra- gen tot het vormen van een uitwendig, met de onder- flelde of voort te brengene geestelijke gewaarwordingen van alle aanwezigen overeenttemmend geheel. Dat zulks niet altijd plaats heeft, is de aanleidende oorzaak van dit mijn fchrijven; en wil men weten, bij welke bij- zondere gelegenheid het gebrek aan decorwm mij trof en x2 320 DECORUM. noopte deze poging tot verbetering te wagen, men leze wat hier volgt. ~ In het verleden voorjaar, en wel op den 24 Maart 1839, tegenwoordig zijnde bij de viering van het H. Avondmaal , in de kerk van de Vereenigde Doopsgezinde Gemeente te Amflerdam , verbaasde mij het onderfcheid in de uitwendige houding der vrouwenfchaar , voor zoo veel derzelver kleeding aangaat, met dergelijke houding, in evengemeld opzigt, in vroegeren tijd, ik meen in het begin dezer eeuw, wanneer ik ook wel eens toezag, wanneer genoemde plegtigheid bij dezelfde Gemeente on- derhouden werd. Ditmaal zag ik niet alleen de deftige zwarte japonnen zoodanig, bij zeer vele vrouwen, door veelkleurige of fchitterend roode /hawls overdekt „ dat men naauwelijks gewaar werd, dat genoemde perfonen toch waarlijk in het zwart gekleed waren, maar ik ont- dekte er meer dan eene in het gekleurd. Laat nu dit bruin of paars gewaad eene douillette geweest zijn, het bedekte dan toch geheel de mogelijk zwarte japon, over welke het aangetrokken was, en de perfoon /cheen althans niet in het zwart te wezen. Behalve dit ver- fchil met hetgeen oudtijds in zwang plagt te zijn , toen men niet anders dan eene algemeene zwarte tint over de aanzittende zusteren zag uitgefpreìd , was er een ander, zeer in het oog vallend; dit betrof de kapfels of hoofd- bedekfels. Eertijds waren het mutfen van wit gaas of andere dergelijke ftoffaadje , fomtijds wel met een fierlijk gevormd doorfehijnend zwart kapje overdekt, fomtijds ook zonder dat kapje, doch altijd mutfen , kerkmutfen, zoo als men die noemde, om aan te duiden, dat ze van een zedig, eenvoudig fatfoen waren , bij ftatige gelegen- heden pasfende, en niets ter opluistering hadden , dan eenig lint van eene niet opzigtige kleur. Nu waren het, op enkele uitzonderingen na, hoeden, hoeden gelijk men die op de wandeling of in den fchouwburg dragen zou, hoeden van allerlei kleuren, met linten , ftrikken , bloe- men, pluimen gefierd, fommige fimaakvol, andere gè- heel fmakeloos , dikwijls van eene met de kleur van de DECORUM. 321 fhapl of douillette geheel ftrijdige tint. Het algemeen overzigt der vrouwenfchaar bood op deze wijze niets , een’ ernftigen indruk wekkende, aan, en was buiten alle harmonie met het plegtfítatige en hoogernttige der feestviering. Wel verre is het van mij, te willen beweren, ja zelfs te onderftellen, dat de gemoedsftemming der vrouwelijke feestgenooten dezen keer minder goed, minder ernftig , minder overeenkomftig met de vereischten van onze re- delijke Godsdienst geweest zij, dan die in vroegere ja- ren bij ftemmiger kleedij plagt te wezen ; alleen het de- corum is hetgeen ik bedoel, en dit was ongetwijfeld veel minder ín acht genomen bij deze laatfte dan bij vroegere gelegenheden, en het oog, dat toeh ook iets hebben wil, werd niet voldaan en bragt geenszins aan de ziel dat woedfel toe, hetwelk alleen door de overeen- ftemming van het uitwendige met het inwendige , van het zinnelijke met het geestelijke , gefmaakt kan worden. Van de mannen heb ik geheel niet gefproken , omdat zij nagenoeg allen of in het zwart gekleed waren , of zulke donkerkleurige jasfen aan hadden, dat men die niet van zwart kon onderfcheiden, gelijk de hedendaag- fche mode medebrengt. Maar indien die mode nog ware ‚gelijk voorheen, toen roode, grijze, vrij licht groene rokken, en verfchillende lichte kleuren voor jasfen, in zwang waren, en men had de mannen in dezer voege bij dezelfde gelegenheid gekleed gezien. ,.... ik vraag u, Vrouwen! zou zoodanig een gebrek aan decorum u niet geftuit, u geene klagten over de ongepastheid van zulk eene vertooning in den mond gelegd hebben? — Mij dunkt waarlijk ja! — Welaan dan gij, die on- gaarne zulk een’ aanftoot zoudt lijden, geeft zelve foort- gelijken aanftoot niet; gij doet het inderdaad; gij, wier uitwendig vertoon zoo grooten invloed heeft op de ge- moederen dergenen, die u aanfchouwen5 gij, wier taak onder anderen is, alwat zacht, alwat overeenftemmend , alwat harmonieus is te bevorderen! Wat gij zonder erg doet, wat gij doet met het denkbeeld: „mijn uitwendig 322 DECCRUM. aanzien is van geen belang, mits flechts mijn hart rein, mijne gemoedsftemming ernftig en heilig zij,” — gij han- delt ligt hierin verkeerd. In den grond der zaak hebt gij gelijk , en waart of bleeft gij alleen, geen kwaad zou uit uw zondigen tegen het decorum kunnen voortvloeijen ; maar dewijl gij u omringd van eene menigte uwer na- tuurgenooten bevindt en bevinden moet , betaamt het u, de tijdsgelegenheid te bedenken en te vermijden ook zelfs den fchijn..... ik wil niet zeggen des kwaads, (zoo als de bedoelde fchriftuurplaats , 2 Zhesfal. V: 22, fluit) maar van hetgeen onwelvoegelijk kan geheeten worden , en een’ vreemde, met uwe zedelijke waarde min beken- de, die, de kerk intredende, de Tafel des Heeren toe- bereid zag, de gedachte zou kunnen inboezemen: „men fchijnt hier weinig werk te maken van overeenftemming tusfchen uitwendig voorkomen en inwendig gevoel; men fchijnt hier te vergeten, dat de toebereide maaltijd inge- fteld is ter gedachtenisviering van den dood des Heeren ; men fchijnt het hoogernftige uit het oog te verliezen, met eenige ligtzinnigheid te werk te gaan, en de voeg- zame fomberheid bij dit plegtítatig bedrijf moedwillig te veronachtzamen,” Het betaamt u allen te zamen, en elke uwer in het afgetrokkene, te zorgen, dat zelfs bij hen , die uwe innerlijke waarde kennen en eerbiedigen en alles goeds gaarne van u gelooven willen, geene gedachten oprijzen als bij voorbeeld deze: „ Hoe jammer , dat de hier tegenwoordige, voorzeker welgeftemde vrouwen, hare magt, om tot de algemeene goede ftemming bij te dragen, niet gebruiken! dat zij den invloed van het zinnelijk aanfchouwen op de gewaarwordingen der ziel niet gedenken; dat zij, bij eene gelegenheid als deze, doen , wat zij, omgekeerd, zeer zeker niet doen zou- den, wanneer het zaak ware van de viering van eenig wereldsch feest!’ — Op eene bruiloft toch, of op eene vrolijke partij, zoudt gij wel zorgen, dat de in uw gemoed opgewekte blijdfchap zich naar buiten deed kennen , niet enkel door uw gelaat, maar ook door uwen dos , zoodat het oogmerk van uw te zamen zijn dadelijk DECORUM. 323 bleek uit een overzigt van uwe kleedij. Wi flaat niet met opmerkzame blikken de gevoelige bewegingen van het kruidje roer mij niet en andere fenfitiye planten gade? Menig bezoeker van een’ uitge- ftrekten plantentuin zoekt daarnaar bij voorkeur, ver- maakt zich met het telkens aanraken der teedere blaad- jens, en maakt de omringenden op hunne plotfelinge flui- ting opmerkzaam. Hetgene men opzoekt en met welgevallen gadeflaat keurt men niet af, en snconfeguent zou het wezen, in 324 LOF DER LIGTGERAAKTHEID. menfchen af te keuren, wat Ons in onbezielde planter behaagt. Vreemd is het mij dan ook altijd voorgekomen , dat men gewoon is de Ligtgeraaktheid, indien al niet onder de ftellige ondeugden , althans onder de beklagelijke ver- keerdheden en dwalingen te rangfchikken , en het wordt tijd, aan dit vooroordeel perk te (tellen. Gereedelijk gevoelt men , dat hier de rede niet flechts İs van dat zelfgevoel, hetwelk algemeen als betamelijk wordt aangemerkt, en dat geene kwaadwillige krenking vari onze eer en dierbaarfte belangen toelaat, maar in- zonderheid van die /usceptibiliteit , welke den teederge- voeligen, in eik woord, in iederen blik en in elke be- weging dergenen , met welke hij in aanraking komt, ja foms evenzeer in hun zwijgen en niet handelen , eene beleediging , eene krenking doet vinden. Deze Ligtgeraaktheid nu komt mij voor, het individu tot eer, der Maatfchappij tot veelzijdig voordeel te ftrekken, Wie is wel meer veracht en inderdaad verachtelijker , dan een ongevoelig mensch ? Zelfs voor den grooten boos- wieht wordt ons medelijden opgewekt, zoodra wij flechts één fprank van menfchelijk gevoel in hem ontwa- ren; het gemis daarvan doet ons hem, als eenen ver- ftokten verworpeling, aan zichzelven en zijn lot over- laten. Is Ongevoeligheid alzoo eene afgrijfelijke ondeugd, de Gevoeligheid is de daartegen overftaande beminnelijke deugd; het beminnelijke’ en bewonderenswaardige eener deugd ‘neemt toe naarmate van hare meerdere ontwikke- ling en verfijning} de Ligtgeraaktheid , welke wij te regt verdedigen , is de hoogfte graad van Gevoeligheid; im- mers noemt men hem of haar, die er mede begaafd is, ten uiterfle gevoelig; en zouden wij dan iemand, bij wien eene deugd zich in de hoogfte mate ontwikkeld heeft, laken en ontwijken? Neen, prijzen en zoeken wij den zoodanige veeleer ! Want dit verdient hij, niet flechts om zijne eigene LOF DER LIGTGERAAKTHEID. 325 voortreffelijkheid , maar ook om de genoegens en voor- deelen, die hij der menfchelijke zamenleving aanbrengt. Wat kan meer,eentoonig en vervelend bedacht wor- den, dan een huisgezin of eene familie, (gelukkig zijn ze niet talrijk!) waar eene volftrekte eenftemmigheid , een volkomen begrijpen en toeftemmen van aller goede bedoelingen heerscht? Zulk een gezin of familie heeft al het eentoonige van een uurwerk, zonder er het nut van aan te brengen. Echter, dat die flaperige eenftem- migheid door de ftellige ondeireden van een of meer der leden verftoord zou worden, dit heeft te veel gevaar in, dan dat ik het wenfchelijk zou durven noemen. Neen, de deugd der Ligtgeraaktheid is het, die er ons van verlosfen kan, Stoffeer het tafereel, dat gij u van gezin of familie maakt, met eeù of twee ligtgeraakte figuren; een huisvader of eene huismoeder, een zoon of eene dochter, een broeder of eene zuster, een neef of eene nicht, — terftond verkrijgt gij overal licht en bruin, leven en beweging; uw tafereel wordt hoogst interesfant, Trachten wij zulks met een voorbeeld op te helderen. — „ Een allerbraafst gezin, de van B**s,”’ — „Ja, jammer maar, dat de oudfte zoon PIETER en zijne zuster je T J E zoo ligtgeraakt zijn.” — In het geheel niet jammer} juist zij zijn het, die zoo- veel goeds in huis ftichten. Beide moeten als glas be- handeld worden, ’t is waar; maar juist- daardoor oefe- hen zich dan ook de overige huisgenooten in dic loffe- lijke omzigtigheid in fpreken en handelen , in die infchik- kelijke toegevendheid, welke hart en verftand beide zoozeer tot eere verftrekken. Wie wordt niet verftoord op den lomperd, die iedereen tegen het lijf loopt en op de teenen trapt? De huisgenooten nu van PIETER EN JETJE VAN B*, geoefend in het ontzien van deze, die zoo ligt wanen op de teenen getrapt te wor- den, zullen zich wel wachten iemand anders te be- leedigen. Naauwlettende opmerkzaamheid is een der zekerfte middelen tot bevordering onzer menfchenkennis. In het 326 LOF DER LIGTGERAAKTHEID. huis van van B* worden de opmerkingen reeds in den vroegen morgen aangevangen. Alles ziet naar de ka- merdeur, om te weten, of PIETER en JETJE niet met het verkeerde been ten bedde zijn uitgeftapt; zoo ja, de fympathie der blikken uit ftilzwijgend het: „tis weêr mis !”’; het binnensmonds gebrom van den eerf{ten, het wasfenbeeldig zwijgen der laatfte, fpoort aan tot menschwaardig nadenken, wat thans weder de oorzaak der befpeurde gemelijkheid wezen moge, Bij de eerfte voegzame gelegenheid wordt hierover raad gehouden ; na eenig over en weder fpreken is men het eens, dat de jongtte zuster, den vorigen avond, broeder PIE TER, naar diens meening, in zijne deftige houding heeft nage- bootst, en dat de huisvader iets van een neuswijs meisje verteld heeft, hetwelk door Jufvrouw JETJE als een ‚zet op haar is aangemerkt. Zulk een onderzoek naar oorzaken en gevolgen is eene theoretifche oêfening, die tegen de gewone ontbijt-praatjes in een volkomen een- ftemmig huisgezin ruim kan opwegen; en het gewone refultaat dier conferentie :. „ laat het maar loopen!” behelst een fchat van levenswijsheid, waarlijk goedkoop genoeg voor een paar toegefnaauwde woorden van pre- TER €n een- zuur gezigt van JE TJE ingeruild, Wij zouden te breedvoerig worden, indien wij de gedragingen van dit gezin, omtrent zijne zoo gevoelige leden , gedurende een’ geheelen dag, of op den duur , wilden nagaan , en daarbij aantoonen , hoe ook de dienst- boden daardoor in onderwerping worden geoefend, uit vrees van zich het misnoegen der jongelieden op den hals te halen. Liever willen wij den kring verruimen , en zoo kort mogelijk eenige voordeelen opfommen , door hunne Ligtgeraaktheid aan anderen, ja fomtijds aan de geheele Maatfchappij , verfchaft. Jufvrouw yr ryr, door hare fekfe tot meer beperk- ten kring dan haar broeder bepaald, kan zeker niet zoo algemeen ten goede werken, als wij ftraks van dezen zien zullen. Nogtans verheugt het ons reeds dadelijk , dat haar trouwe Arts, indien zij niet zoo ligtgeraakt LOF DER LIGTGERAAKTIEID. 327. ware, ettelijke guldens jaarlijks minder verdienen zou. Want de vapeurs, het koortfig gevoel, en wat haar meer moge overvallen, wanneer zij zich beleedigd acht , vereifchen niet zelden zijne dadelijke hulp, waardoor ook de Artfenijmenger zijn befcheiden deel erlangt. In den kring harer jeugdige vriendinnen wordt door- gaans niet veel gewigtigs behandeld; de gefprekken , hoewel onberispelijk, zijn daar doorgaans luchtig en fchertfend. Maar hare tegenwoordigheid ftemt tot meer- deren ernst, tot oefening in die ftemmige bedachtzaam- ` heid,- maar al te weinig aan jonge Dames eigen ; want daar zij doorgaans de fcherts op zich toepast, wordt dat kinderachtig fchertfen en lagchen weldra verbannen, en maakt voor deftige troniën plaats. Schenkt zij eenmaal hand en hart aan eenen echtge- noot, welk benijdenswaardig geluk toeft niet dezen ! Dagelijks zal hij de teedergevoeligheid zijner wederhelft bewonderen; dagelijks nieuwe aanleiding vinden, om haar zijne onbaatzuchtige liefde te betoonen, wanneer hij, door herhaalde betuigingen „ door honderde kleine tegemoetkomingen , door talrijke lieve gefchenken en verrasfingen , pleisters op de wonden leggen moet, haar gevoelig en ligtgeraakt hart door een’ niet vriendelijk genoeg gekeurden blik, door een niet zacht genoeg uit- gefproken woord, door het onberaden afflaan van eenig verzoek toegebragt. En dan die lieve, die fchilderach- tige tooneeltjes van verzoening, van wier treffende be- koorlijkheid: zich altijd eenftemmige echtgenooten geen denkbeeld vormen kunnen ! Keeren wij tot pie TER weder. Daar wij hem reeds als jongeling onder zijne huisgenooten aanfchouwd heb- ben, zullen wij hem nu in wat verder gevorderden leef- tijd gadeflaan. Hij is eenen werkkring , met zijnen ftand en opvoeding overeenkomftig , ingetreden. De minder gevoelige is, in elke betrekking, aan velerlei laagheden blootgefteld, het verdragen waarvan hem tot fchande verftrekt. Pre rer duldt laagheden noch beleedigin= gen; de minfte vermoede krenking van zijne eer vordert 328 LOF DER LIGTGERAAKTHEID. vergoeding. Een bloedig tweegevecht, door hem ge- vorderd, geeft, terwijl het hem die vergoeding ver- fchaft, de fchoonfte ftof tot belangrijke algemeene ge- fprekken , tot belangwekkende verhalen, die het lezend publiek de haren te berge doen rijzen, — en welke an- dere verhalen wekken thans wel algemeener belang ! — of tot een regtsgeding , waarmede fommige dagbladen ganfche kolommen vullen kunnen. Hij treedt als fchrijver op 5 een verwaten Recenfent, (lomperd , betweter, duister- ling, enz. in de taal der belcedigde Autcuren) vermeer zich, eenige aanmerkingen op zijn werk te maken ; eene fchitterende Antikritieck doet alles van PIETER B* fpreken, en fchenkt het Publiek de gelegenheid tot ver- gelijken, wikken en wegen van gevoelens , eene tot op- fcherping van het vernuft en vermeerdering van kundig- heden zoo onwaardeerbare oefening. Dan, hierbij be- paalt het algemeen voordeel zich welligt niet. Pre T ER of een zijner vrienden, billijk met hem verftoord, ftelt zich aan het hoofd van een nieuw Tijdfchrift , onpartij- diger, bondiger, fmaakvoller enz. dan al de tot hiertoe beftaande , en voorziet daardoor in eene „dringende en tot hiertoe onvervulde behoefte van het befchaafd Publiek ,” — of althans der beurs van zichzelven of van den Uitgever. Wij zijn er op verre na nog niet. Onze fijngevoelige jonge man zoekt, in de volle overtuiging zijner zeld- zame bekwaamheden, tot eenig eervol en voordeelig ambt te geraken. Zijne pogingen mislukken, en, ter- wijl de flaperige pAlegmaticus zìch daarin fchikken , en tevreden wezen zou met in eene minder fchitterende loop- baan nuttig voor zich en andéren te wezen, wordt PIETER Oppofant , valt lage en hooge Befturen open- lijk met vinnigheid aan, verwerft zich een’ geduchten aanhang , doet den Staat op zijne grondvesten fchokken, bewerkt welligt eene Omwenteling. Aan zijne Ligtge- raaktheid heeft dan tijdgenoot en nageflacht nieuwe, fchitterende bladen in ’s Lands gefchiedrollen te dan- ken; zijne Ligtgeraaktheid wekt het Volk uit die cen- zelvige tevredenheid met het beftaande, uit die flaperige En * LOF DER LIGTGERAAKTHEID, 329 gerustheid, die de Natiën ontzenuwt. Het vuur des opflands flaat naar elders over, — de Wereld verkrijgt, ten gevolge van den fchok , door hem gegeven, eene nieuwe gedaante, — en wat is wel fchooner , dan het nieuwe! Alzoo — — — — Ik zocht een flot voor mijn Vertoog , maar kon er niet opkomen. Daaraan heeft de Lezer die, aan de te regt beroemde Engelfche Aumoristen ontleende — — — — te danken, waarin men hen gemakkelijker dan in hun humor kan evenaren. GEVAARLIJK GEZIGTSBEDROG. Benatve het gezigtsbedrog, dat ik waarnam en ook door anderen opgemerkt is in den Tunnel , tusfchen Leu- ven en Tienen of Tirlemont , beftaat er een ander, het- welk van belang is onder de aandacht te brengen , daar, waar ijzeren wegen ingevoerd worden , en reizigers langs die baan er de noodlottige flagtoffers van zouden kun- nen worden , wanneer zij, door eene of andere onvoor- zigtigheid, een’ val van het Convooi mogten doen, terwijl het reeds de vereischte fnelheid verkregen heeft. Het bedoeld gezigtsbedrog beftaat hierin , dat de vallende en natuurlijk draaijende perfoon , wanneer hij den grond raakt, uit hoofde van de beweging, die zijn ligchaam op het rijtuig aangenomen heeft, het Convooi aan de andere zijde van zich gelooft, anders ziet, dan waar het‘ werkelijk is, en dus, in plaats van zich onbewe- gelijk te houden, of, zich bewegende, het te ontwij- ken, naar hetzelve toewerkt. Aldus laat het zich ver- klaren, dat de Heer Le vr, die in den afgeloopen win- ter van het Convooi, dat van Brusfel vertrok , afviel, Omdat hij een pak belangrijke papieren, dat hem ont- Vallen was, wilde redden, zijne beide beenen verbrij- zeld zag door het Convooi, nadat reeds vier wagens hem voorbijgefneld waren; waaruit volgt, dat, indien hij zich ftilgehouden had, hij er met den val, den fchrik 330 GEVAARLIJK GEZIGTSBEDROG. en welligt eene ligte kneuzing afgekomen zou zijn, ter- wijl nu de gelijktijdige afzetting der beide beenen zijnen dood binnen weinig tijds ten gevolge had. Ook een Garde , die zijne hand op deze wijze verloor , verklaart, dat hij meende het Convooi aan de andere zijde te zien , en, het dus willende ontwijken, juist zijne hand onder een der wielen ftak. Dit gezigtsbedrog is welligt beter te verklaren, dan dat in den Twnnel; doch hier is de rede niet van ver- klaren, maar van voorkomen van het noodlottig ge- volg, hetwelk is 1°. om met alle voorzigtigheid op den ijzeren weg te reizen — de meeste, ja bijna alle ongelukken zijn in België aan de onvoorzigtigheid der reizigers te wijten — maar ook, 2°. zich dit gezigts- bedrog diep in te prenten, om, in geval van nood, het noodlottig gevolg voor te komen! Mogen ook deze regelen, geplaatst in een veelgelezen Tijdfchrift, en die, om der menschheid wille, door alle Tijdíchriften zonder letterdieverij zouden kunnen overgenomen wor- den , medewerken, om zulke heillooze gevolgen voor te komen , dan zou het doel bereikt zijn van 8 April, 1839. A. GOEDKOOP, Pred, te Gent. HERINNERINGEN AAN EEN’ TIENDAAGSCHEN REISTOGT LANGS DEN RIJN, IN SEPTEMBER 1838, Wervolg van bl. 300.) Gi weet reeds, hoe wij uit het logement aan boord kwa- men. Wij zouden dan nu voor °t eerst in Duitschland eens met de ftoomboot varen, Alvorens echter op dezelve te gaan, betaalden wij voor de eerfte kajuit aan het kantoor der Maatfchappij onze 15 Thaler, Zoo veel? zegt gij: ja, wijl wij eene zoogenaamde perfonal-Karte namen, die het regt geeft, om tegen cen rabat van een vierde der vracht, op welken tijd men wil, met de vaartuigen derzeif- de onderneming ook de terugreize te doen, Voornemens HERINNERINGEN AAN EEN’ REISTOGT LANGS DEN RIJN. 331 zijnde op de heenreis alles te bezigtigen, ten einde op den bij ons bepaalden tijd, rectd vid, zonder oponthoud door uitftappen ter regter- of ter linkerzijde, van Maintz den Rijn af weêr naar Gelderland te varen; zoo konden we dit nitgewonnen ftuivertje zeer aardig tot het genot van andere verlustigingen befteden: offchoon die fpaarpenning daardoor al aanftonds genoegzaam weêr verloren ging, dat we van Bonn tot Königswinter, en vervolgens van Bieberich tot Maintz, zoo als ge ftraks vernemen zult, geen gebruik van den toom gemaakt hebben, Wij vonden onze boot met al- lerlei reizigers gevuld. Drie fraaije rijtuigen ftonden voor- op, waarin zich van tijd tot tijd de lieden van het gevolg der Engelfche eigenaars, die in het paveljoen hunne refiden- tie hadden, plaatften; terwijl wij overige heeren en dames van de eerfte kajuit zaten, ftonden, liepen, dronken, rook- ten, uitkeken, praatten, en het genoegen fchier op ieders aangezigt te lezen was, Waarlijk eene allerlieffte reismanier met een zoo fraai en gemakkelijk ingerigt vaartuig als onze ` Agrippina was; en al die heerlijke geneugten der Rýn- ftoomvaart van Keulen tot Maintz en vice verfa, aan wel. ker herinnering de volgende bladen grootendeels zullen zijn toegewijd, hadden we voor f 27! Ja, het is toch- maar zoo, mijn Vriend! dat — welke ook de verhouding van den tegenwoordigen {tand der hoogere wetenfchappen en der ze. delijkheid tot dien van vroegeren tijd wezen moge, (waar- over wij wel eens zamen een ernftig woord gewisfeld heb- ben) — de toepasfing der uickomften van de wis- en natuur- kundige ftudiën op mechaniek en industrie, en de daardoor bewerkte bevordering in het gemeen van ftoffelijke belangen en maatfchappelijke genoegens, in onze dagen reuzenfchre- den voorwaarts gedâan hebben. Een reisje bij voorb., als dat, ’t welk ik u verhaal, waartoe onze voorouders niet dan na veel wikkens en wegens befloten, en waarover zij een boekdeel befchreven zouden hebben, wordt thans door elk, die over een weinig tijds en gelds befchikken kan, met meer gemak en minder zorg volbragt, dan iemand heeft, die met den beurtman van Harlingen (ontzettender gedachte- nis!) naar Amfterdam overvaart. Twee dingen flechts, de warme damp en trilling in het vaartuig , zijn leelijke bezwa- ten, Zal men ook deze nog eens geheel te boven komen — gelijk op de nieuwfte der booten, waarmeê wij voeren, werkelijk, door veranderde drukking der machine, in het 333 _HERINNERINGEN AAN EEN’ REISTOGT laatstgenoemde opzigt reeds eenige verbetering aangebragt was: — of moeten zij, als proeve der onvolkomenheid van alle menfchelijk werk, aanwezig blijven? Dit een en ander dan is fomtijds wel eens lastig, als men beneden is, en vooral, wanneer men daar fchrijven wil, Maar onder omftandigheden, als waarin wij ons bevonden, deert dat alles niet: het dek was onze verblijfplaats, waar- van wij ons niet dan op het fchafc-uur en tot enkele andere oogmerken verwijderden, Ja, ook het middagmaal zelfs wordt bij zeer warm weder onder de tent op het achterdek gebruikt. Dat wandelen nu en ftaan en nederzitten op zulk een Dampffchiff — hoe zonderling, dat de rijke Duitfche taal, even als de armere Franfche, geen zelfftandig naam- woord heeft, om het Nederduitfche en Engelfche floom en fleam uit te drukken! — is eene bron van onophoudelijk, afwisfelend genot, na aftrek zelfs van de natuurbefchou- wing, waartoe het aanleiding geeft, en waarvan ik , na Bosn achter den rug te hebben, u meer verhalen zal, wijl daar het in Holland ongekende Goddelijk fchoone eerst regt een’ aanvang neemt. teits - Hoogleeraar, in kennis te komen. Gij weet van HE- GEL en zijne philofophie meer dan ik: o, waart gij hier aan boord geweest, gij hadt eenen Hegeliaan in levenden lijve voor u zien ftaan, en ligt niet eerder met redetwisten opge- houden, vóór gij te Bonn dan wal ftaptet. Zoo durfde noch , wilde ik het nu niet aanleggen, maar heb mij met mijnen man over den ftaat der godgeleerdheid en wijsbegeerte meer historisch en uitvragend onderhouden, en over PAULUS, DAUB, ULLMANN, UMBREIT en anderen, berigten, voor mij zeer wetenswaardig , ingewonnen. De Heer Kapr p toch, ook als Schtijver bekend, is, na te Erlangen Hoogleeraar in de wijsbegeerte geweest te zijn, ten gevolge van een rijk huwelijk, vandaar naar Heidelberg getogen, waar hij nu een ambteloos leven leidt, maar met de gemelde beroemde man. nen in velerlei aanraking (taat. [k vond in hem en zijne echt- genoote een paar regt hupfíche.en met vele gezellige deugden begaafde menfchen, Hoe ik hem een paar dagen later te Maintz wedervond, zult gij beneden zien, En nu, Amicisfime! nu galmt gij zeker nog eens, even als op het Groninger oud - ftudenten - feest, en laatftelijk bij het Jubilé te Utrecht, fchoon dan minder luide, toch een hartelijk /ö/ uit, daar ik u verkondige: wij hebben Bonna Rhenana voor ons, treden met een van werlangen kloppend hart de ftad der geleerden, zoo als gisteren en eergisteren die der kooplieden en kunftenaars, binnen, en worden, door vele lange ftraten, eindelijk in het Hóte/ de Trèves, op de groote markt gelegen, eu uiterlijk veel naar ons Keulfche Hof gelijkende, gebragt, waar eene mijner eerfte vragen is naar FREYTAG, NITzscH enz. De lieftalige Madam SIMROCK, die ons te rede ftond, wist van den eenen Hoog- leeraar niet veel ‘af, noch ook of de andere in de ftad was; Prof. prLeEeK was heden haar huis nog voorbij gegaan: en zoo ging zij, toen ik die fnaar flechts aangeroerd had, het ganfche perfoneel der Protestantfche theologifche faculteit langs, met zoo veel kennis en belangftelling, dat ik de vrij- heid nam te vragen, of zij ook tot de Evangelifchen behoor- de. Neen, zij was Roomsch; maar haar Gasthof werd door MENGELW. 1839. No. 7. Y 33% - HERINNERINGEN AAN EEN)’ REISTOGT vele Protêstantfche. geestelijken bezocht, gelijk er op dit oogenblik’ vier afgevaardigden der Koblentzer Synode zich in de zaal tot het Abendesfen begeven zouden, Een hunner, voegde zij er bij, is inzonderheid een geleerd en refpectabel man: zal ik u met hem in kennis brengen? Dit aanbod met welgevallen aannemende, ging ik echter eerst op den draf, om de Hooggeleerde Heeren op te zoeken; waarbij mijn wa- terheld , die van het theologifche niet vreemd is, en mijne ontmoeting met die lichten van Duitschland wet eens wilde „bijwonen, mij gaarne vergezelde. Wat hadt gi, liefhebber der Duitfche literatuur en godgeleerdheid, gij, man der the- ologifche Studien und Kritiken, er intusfchen niet voor gege- ven, dat gij met mij den Redacteur en een paar medeärbei- ders van dit ons geliefde tijdchrift hadt mogen zien en fpre- ken! — Met Nirzscu, die gelukkig juist van de groote Kerkvergadering te Koblentz weder t° huis was, zaten wij een halfuur regt vertrouwelijk te zamen op de kanapé. Hij ging van ’t geen hem nu het naast aan °t hart lag uit, den kerke- lijken toeftand van Westfalen en de Rijn-provincie, de be» langen van welke beide groote rijks-districten door eene ver- gadering van 75 afgevaardigde leeraars en hoogleeraars nu gedurende ettelijke dagen, op de om de drie jaren gehouden wordende Provinciale Synode, behandeld waren, Hier hing de geleerde man een tafereel op van de moeijelijkheden, die de onderlinge betrekking van Staat en Kerk, das Eingreifen, waarover hij zich bezwaarde, van den eerften op de laatfte, en dan daarenboven de overeenbrenging der zeer uiteenloo- pende belangen en behoeften der beide, thans onder één kerkbeftuur vereenigde gewesten, hadden opgeleverd, Ver- volgens tot andere zaken, die hij dachr, dat mij belang in- boezemden , overgaande, en ook met kieschheid naar het doel en de uitgeftrektheid onzer reis zich informerende, vroeg hij mer eenigen nadruk, of wij ook niet Heidelberg zouden op- zoeken? Op het ontkennend antwoord was het dadelijk we- der: „ Es würde Ihnen anders vielleicht Freude gemacht ha- ben den Herrn ULLMANN zw fehen Met geestdrift dit beaamd hebbende, werd ik niet weinig verrast, den Profes- for te hooren zeggen: „ Ick werde das Vergnügen haben Sie mit Ihm in Kenntnisf zu fetzen.” Zoo gezegd, zoo ge- daan, Uit een ander vertrek trad de man, dien ik nevens den Bonnfchen Oriëntalist FREYTAG, welke, helaas! af- wezig was, en den Heidélbergfchen uvmDREIT, misfchien LANGS DEN RIJN. 335 het liefst van allen op mijnen weg wenschte te ontmoeten, met zijnen gastheer te voorfchijn, en maakte, na eenige oogen- blikken met gefpannen verwachting door ons verbeid geweest te zijn, op.mij eenen indruk, zeer verfchillende van °t geen ik mij voorgefteld had, Ik zag in den Auteur van die Sünd- hfigkeit Jefu , Gregorius Nazianzenus der Theolog , das Leben Wesfels, en andere heerlijke geestvruchten, een klein en on- aanzienlijk man van een teeder ligchaamsgefte!, maar wiens vurige blikken vorfchend, doch uiterst minzaam, door zijnen bril op mij afftraalden, De gewone’ onderwerpen bij dusda- nige gelegenheid werden geregeld afgehandeld. Vernemende, dat ik in Vriesland t° huis hoorde, vroeg men met belang- telling naar de theologifche Faculteit van het naburig Gro- ningen; eene vraag, die mij vervolgens bij de godgeleerden telkens weder voorkwam, Ik wenschte wel, dat gij gehoord hadt, hoe NrTzsCcun, met zijne, uit de fludiën, uit zijnen bundel. Akademifche gefchriften, en van elders, u bekende fcherpzinnigheid, over den ftaat der theologifche wetenfchap bij ons , bijzonder der dogmatiek, uitweidde , en vrijelijk aane grande de betrekkelijke hoogte, waarop zij thans ftaat, over de pogingen van fommige Godgeleerden uit den laatften tijd, om in den geest van SCHLEIERMACHER naar de volma- king voort te ftreven, en van anderen daarentegen, om zich, althans fchijnbaar,. aan het kergebrachte te houden, zijn in- dividueel oordeel uicfprak. Maar niet minder opmerkelijk was in miju, oog de ftille aandacht, waarmede ULLMANN, zonder eenig teeken van goedkeuring, deze redekaveling aan- hoorde, flechts onbewegelijk den fpreker aanftärende, Ik wil in dezen, gedrukt aan ute zenden brief, de perfoonlijk bj nirzscu bekenden onzer Hoogleeraren niet noemen , over wie hij zich in. het genoemde opzigt anders, dan ik gewenscht, had, uitliet. Ook hierover handelen wij, als het onder ons ter fprake komt, wel eens nader. Genoeg, ik dacht bij de aangehoorde gefprekken: ne Jupiter quidem ome nibus! en vond in het gemeen daarin eene bijdrage tot ftaving van de door u, meer dan eens met weêrzin voor mijne ooren uitgefproken waarheid: de Duitfchers befchouwen den geest en. gang van onze, godgeleerde ftudiën, die geheel mer het, nationaal karakter overeenftemt, en ook in andere van onze bemoeijingen en bedrijven, zoo in het letterkundige als maat- fchappelijke „ valt op te merken, in een gansch ander licht, dan wij. zelve; en: zijn er doorgaans zeer verre af van daar» Y2 336 HERINNERINGEN AAN EEN’ REISTOGT aan met ons de benamingen: wijze gematigdheid, gepast eclecticisme, bedachtzaam vasthouden van het beproefde ot- de, met vrijzinnige gebruikmaking van den tijdelijken voort- gang in de wetenfchappen, toe te kennen. Doch, dem feie wie es wolle; de indruk, dien het belangrijke bezoek bij mij verwekte, was over ’t geheel aangenaam en weldadig voor geest en hart. De praktifche zin der Duitfche Godgeleerden, nevens hunne voorkomende gemeenzaamheid en vertrouwe- lijkheid, trokken mij zeer aan. NitTzscH is een welge- maakt en welbefpraakt man, wiens uiterlijk eerbied afdwingt, en zoo ongeveer is als ik mij, ik kan niet regt zeggen waar- om, volgens zijne fchriften. Mijn adfiftent bij de Profesforale audiëntiën Zoodffe ons daar- heen! Ook dat heb ik bij mijnen kruistogt op deze vreem- de kusten geleerd, hoe belangrijk het zij, fteeds een oog ín * zeil te houden, en te zien, welken koers men nemen moet. Wat heeft toch ieder mensch, in de gevallen, dienst van zijne kennis en de hebbelijkheden, die zijn beroep hem eigen maakt! Dat ondervond ik ‘sanderendaags vooral bij- den fchoonen toer, alstoen door ons gemaakt, die gewis niet ` zoo doelmatig ingerigt geworden en zoo volkomen naar ôn- zen wensch zou afgeloopen zijn, had niet mijn broeder, als erváren reiziger, uit ál de plannen, ons door velen opgegt- ven, eene gepaste keuze gedaan, die terftond mijne goed- keuring wegdroeg. Wij vonden toch in ons Trierfche Hof, waar wij des avonds te half 10 terugkwamen, onderfcheide- ne wegwijzers voor de pelgrimaadje naar den Drachenfels en LANGS DEN RIJN, … 337 de overige heerlijke punten, die wij bezoeken wilden. Met onze ftraks vermelde Pfarrern, de H. H. ESSLER te Ca- pelle bij Crefeld, TERMEULEN uit den omtrek van Meurs, en maass te Esfen, onderhield ik mij intusfchen over fy- nodale onderwerpen (gij herinnert u, dat ook zij kersvers van Koblentz kwamen), en over andere, ons ambt en land bedreffende, Aan eerstgenoemden heb ik de. Nederlandfche Schrijvers over den Heidelberger Katechismus uit de laatfte tijden op een briefje moeten geven. Nadat zij zich vroeg ter ruste begeven hadden, wikkelde ik mij dieper in het ge- fprek met eenen in algemeene kennis uitmuntenden koopman van Elberfeld, die, met Holland, dat hij meer dan eens be- reisd had, zeer ingenomen, zich verheugde, wegens het bombardement van Antwerpen, den ftaat onzer West - Indifche koloniën, en andere zaken de Marine betreffende, van eenen ooggetuige eenige nadere bijzonderheden te mogen“ vernemen, ln genoegelijke herinneringen aan het dezen dag geziene en gehoorde fliepen wij in, met het uitzigt, dat de volgende nog rijker zijn zou aan wetenfchappelijk en vooral natuur- en kunstgenot. Ten einde zoo veel mogelijk op denzelven af te doen, gingen wij, reeds tegen 8 ure in den ochtend van den 13 Sept., de Univerfiteitsgebouwen doorloopen, welker ruime gehoorzalen , de 4u/a inzonderheid, voor Akademifche plegtigheden beftemd, uitnemend voor het oogmerk gefchikt zijn, en aan het grootfche van den ganfchen aanleg en de inrigting alhier beantwoorden, Vooral boeit in laatstgenoem- de lokaal elks reizigers aandacht het vermaarde viertal tafe- teelen in fresco , de vijf Faculteiten voorftellende, — de wis- en natuurkundige toch zijn met die der letterkunde en be- fchouwende wijsbegeerte op ééne fchilderij vereenigd. dingrijke als fmaakvolle bewerking en ordonnantie dezer beeld. tenisfen van de verlichters der menschheid en voorgangers in MINER VA's koor,ook op niet-geleerden werkt, zoo zeg ik u in ’t voorbijgaan, dat mijn broeder met niet meer ingefpan- nenheid naar DE RUYTER's afbeelding of die van den ver- maardíten zeeflag had kunnen ftaan te-kijken; zoodat ik, die zoo zeer wenschte, om, vóór het verlaten van de ftad, ook de bepaalde vifite bij Prof, Breek af te doen, hem nog uit zijne mijmering wekken moest. Wij vonden den als uit- legger, met name van het Nieuwe Verbond, bij u hoogge- waardeerden man in zijn boekvertrek, en hadden reden, om ons ook over het half uur, voor deze kennismaking van on- zen kostbaren tijd afgeknepen, bijzonder te verheugen. De op het Akademifche zwarte-bord door mij gelezene aankon- diging van zijne over een paar Boeken ‚des Ouden Testaments in dezen winter-curfus te houden coltegiën gaf ons ge- reede aanleiding, om over onderwerpen, tot deszelfs uitleg- kunde betrekkelijk, uit te weiden. Nach weehfelfeitiger Emp- fehlung namen wij, uicftekend over den minzamen Hoog- leeraar, gelijk over ons ganfche verblijf te- Bonn, voldaan, van hem en daarna van de ftad affcheid, die wij twel weder- zien, maar niet weêr intreden zouden. In de gemakkelijke opene kales, die onze hupfche SIM- rock befteld heeft, wordt tegen half 10 door ons plaats genomen, onder begunftiging alweêr van uicftekend fraai we- der, om ons met dezelve langs de voornaâmfte punten tot aan Rolandseck te laten brengen, Door den heerlijken Hof- garten en de Poppelsdorfer Allée gaat het alzoo regelregt naar het ftatige flot Clemensruhe. Hier afgeftapt, om ons op het rijke Mufeum van natuurlijke historie en mineralogie te vergasten. Het was ons wezenlijk goed, geene Männer vomi Fache te zijn; anders hadden we hier tabernakelen willen bouwen, en veel van hetgeen nog vóór ons lag er bij inge- LANGS DEN RIJN, 339 fchoten, Inderdaad het is verwonderlijk te zien, hoe eene Univerfiteit, die flechts twintig jaren telt, reeds tot zulk een’ bloei en uitgebreidheid, in het materiëel zoowel alshet. perfoneel, is aangewasfen. De landsvadertijke zorg der re- gering, om op dit westelijke punt des Koningrijks weten- fchappen, tetteren en kunften derzelver weldadigen invloed over de maatfchappij te doen verfpreiden, blinkt in alle dee- len uit, en dwingt de loffpraak, ook van meer bevoegde beoordeelaars, dan uw vriend is, af. Wie in de uitgeftrekte zalen van dit voormalig vorftelijk kasteel met eenen weet- — gierigen geest tusfchen de fchatten der natuur, die daar ten. toon gefpreid liggen, henenwandelt, zal gewis in die niet bet kortst vertoeven, welke met dem hoogklinkenden naam van Saal der urweltlichen Verfteinerungen ons werd aange- duid, en waarin wij dan ook het genoegen hadden, de been- deren van den Mammouth en andere vermoedelijke overblijf. felen der voorwereld van nabij gade te flaan, In delfftoffen , is overigens ook de omtrek van Bonn, ingevolge den aard van zijnen bodem, bijzonder rijk; geen wonder dus, dat de mineralogifche verzameling bier zeer aanzienlijk is. Twee vertrekken hielden ons door derzelver kunftige verfiering op- getogen, Wij zagen er namelijk cascades en andere toonee- len der natuur, geheel uit zeldzame en fchoone fteenfoorten Zamengefteld, aan de muren aangebragt, die daar wonder- volle, heerlijke wanden vormden. — Doch laat ik, aan mijn oorfpronkelijk plan getrouw, in de mededeeling van al- wat gij ook hier en daar in het lieve vaderland op grootere of kleinere Schaal aanfchouwdet, fpaarzaam zijn, om u, het- geen noch Holland noch Gelderland bezitten, door de kracht der verbeelding, thans te zien te geven. Het eerfte is de Kreuzberg ; dan volgen de Godesberg , Rolandseck en de Dra- chenfels, mét al de op dezen weg gelegene Paradijsachtige landíchappen. Nu is het dan eerst regt: Arrige aures, Pam- philel en terwijl gij ons in dien Goddelijken tempel der na- tuar ziet rondvoeren, voel dan het fnijdende contrast , dat de bevrozen riefche bodem, waarop ik deze beelden van het verledene voor u fchets, met den verheven’ grond , toen door mij betreden, en de balfemende luchten, daar ingea- demd, oplevert. Van de Mufea dan, den Botanifchen tuin en andere Aka- demifche inftellingen te Poppelsdorf ons met een triste defide- rium verwijderd hebbende, werden we door onzen koetfier bij fteilten opgereden, die in den eerften opflag met rijtuig ongenaakbaar fchenen. Het ging nu den weg naar den Kreuz- berg op; een onwaardeerbaar ridje, dat elk oogenblik de prachtigfte gezigten in de laagte, vooral op het meer en meer achteruit wijkende Bonn, opleverde, Maar dan de berg zelf! Hoe fchilder ik u het panorama van den toren der kerk, die aldaar op den hoogften top als in de lucht fchijat te zweven? Ik waag er mij niet aan, Liever terftond afge- ftegen, en nog eens in het oude heiligdom, ja onder het- zelve rondgefnuffeld, Er onder? Och ja; want daar liggen de verdroogde ligchamen der klooster-monniken, een ganfche grafkelder vol, met de nagels der vingeren bij voorb. nog gansch gaaf en ongefchonden; fchoon ze federt onheugelijke tijden daar bijgezet zijn, en de Franfchen ook dit verblijf der dooden geenszins ontzien hebben. Ja, het kwam mi voor , dat deze mumiën beter bewaard zijn gebleven dan die te Wieuwert, althans dan her rif van ANNA MARIA SCHUUR- MA Ns, dat ik daar, volgens des kosters geloofwaardige (!) ver- zekering, met mijne handen heb omhoog geheven. Het was LANGS DEN RIJN. 341 mij aangenaam, dit tweede ftaal der natuurbijzonderheid, waardoor zoowel die oude Labbadisten als deze geestelijke broeders, zónder andere middelen dan alleen de eigenaardige gefteldheid der lucht in deze kelders, voor verrotting be- waard blijven, in oogenfchouw te hebben genomen, Om het derde, in een adellijk graf te Bremen, naar ik meen, aan- wezig, zal ik nu geene reize meer maken. Het tooneel heeft bovendien ook zoo iets akeligs, dat de merkwaardig- heid van hetzelve alleen in ftaat is, om den afkeer er van te overwinnen. Eene dame, die nevens ander gezelfchap gelijktijdig met ons in de duistere fpelonk rondwaarde, moest zich verwijderen, om niet in onmagt te vallen, In het kerkje zelf moeten met meer ander vooral worden bezigtigd de 30 heilige marmeren trappen, op iederen van welke zich eene reliquie bevindt, en die door de devootfte Roomschgezinden niet dan met de knieën betreden worden, Een paar jonge heeren naast mij bij de uitlegging van een en ander ziende meesmuilen, vernam ik, dat zij Bonnfche ftudenten waren; doch op mijne vraag naar iets, dat ieder Protestantsch kwee- keling dier Hoogefchool wel weten moest, betuigden zij bonne onkunde; waaruit ik een befluit trok tot het ongeloof van befchaafde Katholieken omtrent hetgeen de goede koster ons opdischte, Vervolgens ging onze weg over het dorp Kesfenich, langs den fchilderachtigen tuin van den Profesfor in de natuurkun- dige wetenfchappen, coLpruss. De Hoogleeraren toch houden in de verrukkelijke omftreken van Poppelsdorf, zoo- velen zij daartoe bij magte zijn, hun zomerverblijf, en ge- ‚ven, gedurende het fchoone faizoen, in de Mufeums, of in hunne woningen in dat dorp de kollegiën, Kan men het be- ter uitdenken? Wat hebben Prof. corLpruss en andere Collega's daar telkens eene opwekkende wandeling! Einde- lijk kwamen wij door Friesdorf, waar belangrijke aluin-berg- Werken zijn, van welke wij zeggen moesten: franseant cum ceteris! verwijl overal langs den weg de rijpe pruimen, de Peren en appelen, en dan weder wijnftokken, als voor den greep des reizigers hingen, — bij Godesberg, omtrent anderhalf Uur van Bonn, aan, Veel hadden wij reeds gezien en ge- noten; maar nu zou het, volgens aller eenparig en voor- Waar niet door onze eigene bevinding gelogenftraft getuige- nis, eerst regt beginnen, Aan het trotfche gebouw, dat cene fmaakvolle inrigting en elegante meubilering met eene hoogst 342 HERINNERINGEN AAN EEN’ REISTOGT gelukkige ligging zoodanig in zich vereenigt, dat zelfs B, (door deze letter zal ik in °t vervolg, kortheidshalve, mij- nen broeder, als ik van hem fpreke, aanduiden) zich uit vier werelddeelen geen zoo heerlijk logement kon herinne- ren, ftapten wij af, tastten gretig naar de Amflerdamfche Handelsbladen, die ons hier voor het eerst eens weêr voor- kwamen, en gingen, na de tafel in de onafzienbare zaal te hebben zien aanregten en onszelven wat verfterkt te hebben, terftond op de wandeling. e.. esoo « POEGA non quotannis nascitur; anders zaagt gij thans, in plaats van prozaïfche herinnerin- gen, vast een carmen in laudem Rheni, of iets dergelijks , in de Letteroefeningen; maar gelukkig nog, dat ik APEL- LES vermaning flechts in zoo ver vergeten heb, dat ik u deze regelen door het kahaal van dit keurige Tijdfchrift heb durven toezenden. (Het vervolg hierna.) DE AFGESNEDEN KEEL. Wervolg en flot van bl. 309.) D. Raadsheer GiLMmouRr fcheen door het gemelde verhaal verbaasd en zelfs, meer dan men had kunnen verwachten, door hetzelve ontroerd te zijn en, oogenblikkelijk een aan- teekenboekje vol fchrift en cijfers uit den zak halenhde, door- liep hij het met gretige blikken, en zeide vervolgens tot HA- LIDAY: „ De dagteekening, welke gij zegt die der ge- beurtenis te zijn, komt juistovereen met ceneandere, welke een foortgelijk voorval betreft, waarbij ik zelf betrokken ben ; maar de omftandigheden der beide verhalen zijn zoo verfchil- lend, dat mij niets anders overblijft, dan te gelooven. óf dat gij u vergist, óf dat gij deze overeenkomst hebt uitge- dacht, om andere misdadigers aan bet oog des regts te ont- , trekken, HALIDAY verzekerde hem, dat geenerhande zoo- danige beweegreden hem aandreef, en volhardde ten’ plegtigfte in hetgeen hij gezegd had. Hierop nam de Raadsheer hem met zich naar den kerker van To/booth, alwaar beide eene geheime zamenkomst met den veroordeelden hadden. Bij de- zelve befchuldigde nALIDAY den Heer LINDSAY, in des- zelfs tegenwoordigheid, van moord , begaan op eene plaats en tijd, welke hij met juistheid aangaf; maar de aangeklaag- de ontkende het hem te laste gelegde met veel hoogheid. 