Reis door Noord Amerika
Wetten, De Vergadering is gewoon de oude wetten te overzien, en des noods nieuwen te maken. Ook regelt zy den loop van 't geld, en andere zakeii daar toe betrekkelyk. Want men moet aanmerken dat ieder van de Volkplantingen onafhanglyk van de anderen is, en hare eigene munt en eigene vi^etten heeft; zo dat zy als een land op zig zelf beftaande kan worden aangezien» Hiervan daan komt het dat iu oorlogstyden de zaken vry langzaam, ongeregeld en flap worden be- ftierd; want de Provincies zyn niet alleen fomtyds oneens, ma^ de inzigten der Gouverneurs en der Vergaderingen van de byzondere ge- wellen zyn ook dikwyls flrydende; zo dat het ligt gebeurt, dat, ter- vvyl men twifl: over het geen beft en het befte koop zoude zyn in 't voeren van den oorlog, de vyand kans heeft de ene plaats na de Oorlo- andere wegtcnemen. Ook is het dikwyls gebeurd, dat, terwyl de gen. ene Provincie door den vyand geplaagd werd , de anderen ftil en werkeloos zaten , als of haar dit alles niets aanging. Somtyds duurde het twee of drie jaren eer zy het eens waren of men ene Volkplan- ting die aangetaft werd onderfteunen zoude, en het is gebeurd dat bet befluit viel van neen. .^elfs zyn 'er voorbeelden van Provincies, die , niet alleen onzydig bleven in enen ki7g tuftchen ene andere Pro- vincie en enen uitheemfchen vyand , maai' die zelfs voortgingen wen aanmerkelyken handel met den vyand te drj'ven. Door deze verdeeldheden hebben de Franfchen in Kanada y die aiaar een hand vol volks in vergelyking van de Engelfchen in Ame- rika waren, gelegenheid gehad merkelyke voordelen op de laatften te behalen. Want uit het getal en de magt der Engelfchen oordelende zoude men zeggen, dat het hun ligt vallen moeft de Franfchen 'm Amerika te overmeefteren. (*} Staat- Evenwel is het ene zaak van groot belang voor de kroon van En- kundige geland^ dat deze Volkplantingen zo na aan een land onder het beftier aanmer- van Frankryk gelegen zyn als Kanada. Daar is reden van te den- '""S« ken dat het den Koning nok ernft was om de Franfchen daar uir- tejagen. De Engelfche Volkplantingen zyn zo magtig geworden dal zy met Groot Brittanje zelf om den voorrang dingen. Om dan het evenvwgt van den handel naar den kant van het Ryk c^ den duur te doon over- ~ (*) Dit is ook gebeurd door de betere vereniging en de pngrngeii der Vollc- plantingen , onderfteiind door de raagt van Groot Brittnnfe zelf; zo dat Kanada overweldigd en door den iaatften vrede geheel aan de Engelfcben afgeftaan Is. F, NEW YORK. Ï748. 115 overflaan, en ter bereiking \'an veiTcheiden andere oogmerken, is hec verbeden, Handwerken 'm Jmerika aanteleggen; goud of zilvcrmynen te zoeken, ten zy men het gevonden goud of zilver regelregtnaar Engeland zendc ; op enige plaats handel te diyven die niet onder 't gebied van Grooi Brittanje üzatj enige zekere plaatfen maar uitgenomen : en vreem- de fchepen mogen niet in de Jmerikaanfche havens komen. Deze en diergelyke bepalingen maken dat de Amerikaanfche Engel f ch en minder liefde voor hun oorfpronglyk Vaderland krygen , en deze onvcrfchillig- heid wordt vergroot door de menigte van vreemdelingen , als Duit febers , Hollanders en Franfchen^ die hier geveftigd zyn. Voeg hierby dat ve- le menfchen noit te vreden zyn met het gene zy bezitten , hoe aanzien- lyk dat ook zy , altyd meerder willende winnen , en naar verandering ha- kende ; en dat hunne al te gi'ote vryheid en weelde hen tot onhan- digheid brengt. Engelschen , zelfs die uit Europa herwaards overgekomen waren, hebben my verteld , dat binnen dertig of vyftig jaar de Volkplantingen in Amerika magt genoeg hebben zullen om enen (laat op zig zelven te maken , en volkomen onafhanglyk van Oud Engeland te zyn. Maar ge- lyk de gehele kuft open legt, en de binnenlanden door de Franfchen ontruft worden , dwingen deze gevaarlykc vyanden in oorlogstyden de Volkplantingen hare verbindteniOèn met haar Vaderland te onderhouden. De Engelfche Regering heeft derhalven ene genoegzame reden van de Frunfchen in Kanada als het gefchikdle middel aantczien om de Volk- plantingen by haren pligt te houden. Maar ik ben reeds te ver van myn Huk afgedwaald; ik keer dcrhalven weder naar Neiv Tork. De afwyking der Naald is in die Stad door Philip M^ell^ eerften In- Afwy- gcnieur van New Tork, in het jaar 1686. bevonden 8. gr. 45. «?/». kiiii; der tv. Maar in 1723. was zy maar 7. gr. 10. min. volgens de waarne- '^^^''^• mingen van den Gouverneur Burnet. Waaruit wy belliaten mogen, dat in agtendertig jaren de Naald omtrent i. gr, en 25. min. dat is om- n'ent 2. min. ieder jaar, nader aan het ware noorden komt. De Heer Alexander , een man van veel kennis in de Starre- en Wiskunde , ver- zekerde my uit verfcheiden waarnemingen, dat in het jaar 1750. den ï8. September de afwyking gerekend wierd te zyn 6. gr. 22. min. Daar zyn twee Drukkeryen in de Stad; en alle week komen 'er Eh- Drukke- gelfche koeranten uit, die het nieuws van de gehele wereld bevatten. rycn. De winter is hier veel geftrenger dan in Penfylvanie, en byna zo Winters, hard als in fommige delen van Zweden., dog hy duurt niet zo lang alsby ons ; de lente begint hier woeg en de herfll laat. Des Zomers is de hette onmatig. De meloenen zyn op het open veld reeds ryp in 't be- gin van Auguilus, daar wy ze onder glazen en op hete bedden nauwlyks op dien tyd tot rypheid brengen kunnen. Ik kan de koude van den winter P 2 nieï 11(5 N E W Y O R K. niet juift bepalen , zyndc dlc de waarnemingen gemaakt volgens Ther- mometers die in huis hingen , en die de buitcnlugt niet aanraken kont. De fneeuw blyft enige maanden leggen ; en men bedient zig hier van fleden, gelyk in Zweden, dog men maakt ze wat te groot. De Rivier Ht'.dfon is omtrent aan haren mond ene Eng. myl breed. Het ver- fchil tuflchen het hooglte en 't laagfle water is daar tiiflchen de zes en zeven voet. Met water is zeer brak ; en met dat al blyft het ys daar niet alleen ene , maar dikwyls vcrlcheiden maanden zitten. Het is fomtyds meer dan twee voet dik. Mug- De Muggen zyn hier dikwyls zeer laftig. Zy komen met het hoi naar g-"' de Stad, dat op de lage landen gewonnen wordt, die geheel en al van het zoute water doortrokken zyn ; of volgen het vee , als het 's avonds t'huis komt- Ik heb in my zelvcn en in anderen ondervonden hoe zeer Wnter- ^^^ kleine gedierte iemant in enen nagt mismaken kan. De watermeloc- mcloc- K<?«, die men digt by Stad aankweekt, groeyen zeer weelderig. Zyzyn Jieii. uitmuntend en beter dan ergens anders in Noord Amerika, , fchoon zy op 't openveld geplant worden, en zonder op een warm bed gellaan te hebben. Ik zag in September 1750. ene watermeloen aan het huis van den Gouverneur Clinton , die 47. Eng. ponden woog , en by enen Koopman alhier ene die 42. pond zwaar was. Egter hield men deze twee voor onder de grootften te behoren die men hier kon aantreffen. ^ In 't jaar 1 7 1 o. reisden van hier vyf Koningen , anders Sachems , van ■cbems. ^^ Iroquoizen naar Engeland, om Konmgin Anna tot een verbond met hun tegens de Franfchen te bewegen. Ikzalmy niet ophouden met hunne namen, kleding, het onthaal dat zy aan het Hof kregen , hun- ne gefprekken met de Koningin ; dit alles is uit andere boeken bekend. De Koningen of Sachems der Wilden liebben gemeenlyk geen groter gezag over hun dan een Schout in zjci gebied , en veeltyds nog minder. Op myne reizen door hun Land had ik noit gelegenheid myne opwag- ting by enen dezer Sachems te gaan maken , want die Heren kwamen onvCTZogt uit eigen beweging het eerfi: aan myn verblyf, op hoop van een glas brandowyns of twee te krygen , daar zy boven alles veel werks van maken. liollan- De eerlle Volkplanters in- New Tork waren de Hollanders. Wan- ders te neer de Stad en haar regtsgebied door de Engeljcben ingenomen , en in Nciii vciTuiling tegens Suriname by den vrede afgeftaan werd , bleef het den ^'^^^' ouden Inge-:etencn vry te Kew Tork te blyven en alle de voorregten en vryheden te genieten , die zy van te voren bezeten hadden , of met alle hunne goederen te vertrekken. De raeeilcn verkozen het eerftc; en dit is de reden dat het grootfte getal van de Ligezetcncn dezer Stad en Pro- vincie Hollanders zyn, die, byzonderlyk de oude heden, nog hun- ïiq moedertaal Ipreken, fchoon. zy allengskens hunue zeden beginnen te,- ver- N E W Y O K K. 1748, 117 veranderen, vooral in de Stad en daar digc by, want de jonge lieden fpreken meeft Engelfch , gaan in de Engelfch^ kerk , en zouden het zelfs kwalyk nemen , als men ze Hollanders en niet Engelfcbcn noem- de. Schoon de Provincie van Nezv Tork lang voor Penfylvanie door ]\^^^ Europer s is bewoond geweeft, is egter die laatlle Provincie veel meer Tork bevolkt. Men kan dit niet toefcbry ven aan de natuur van den grond , "'ii-dcr want die is te Ncu; 7'ork zeer goed , maar zie hier wat men wil dat de | ^^ reden hier van is. Onder de Regering van Koningin yJnna , omtrent het fyi^nj^J^ jaar 1709. kwamen vele Diiitfckers herwaards en verwierven land om zig neertczetten. Na dat zy hier enigen tyd gewoond , huizen en ker- ken gebouwd, en koomlandcn en weiden aangelegd hadden, wierden -hunne vryheden verkort , en men ontzette ze , onder verfehillendc voor- levens, van een gedeelte hunner bezittingen. Dit maakte hen gaande. Zy keerden ten laatllen geweld met geweld, en floegen de zulkcn die hen van hun eigendom beroven wilden. Dog de Regering nam dit zo euvel op, dat de yverigflen uit de Duit febers by den kop gevat, hard gehandeld en zwaar geftraft werden. Dit verbitterde de overigen zo zeer, dat de meellcn hunne huizen en goederen verlieten , en naar Perifytvanie weken , waar zy zeer wel ontvangen wierden , en ene aanzienlyke uitge- ftrekthcid lands verwierpen , nevens vele voorregten , die altyd duren jnoellen. Hiermede niet voldaan , fchreven zy aan hunne nabellaanden en vrienden in Nciv Tork , en raadden hen van , zo zy oit naar Ameri- ka dagten ^ overtekomen , niet naar New Tork te gaan , waar de rege- ring niet deugde. Deze raad had zulk enen invloed, dat de Duit febers^ waarvan 'er in 't vervolg een zeer groot getal naar Amerika gingen , al- tyd Netu Tork vermydden , en allen zig naar Penfylvanie begaven. Somtyds gebeurde het dat zy gedwongen waren met fcliepen naar New Tork gefchikt over te komen, dog zy waren nauwlyks daar aangeland, of zy haaftten zig naar Penfylvanie te gaan, in 't aanzien van alle deln- woonders van New Tork. Dog 'er kan nog ene twcde oorzaak gegeven worden van het gebrek aan volk in Nexv Tork. Toen de Hollanders by den vrede met Enge- land de vryheid kregen van alle hunne voorregten zonder de minfle be^ paling te blyven genieten , nam ieder van hun een zeer groot (luk lands in bezit, en vericheidenen van de hoofden der niagtigile huisgezinnen maakten zig meefter van ene uitgcflrektheid lands, die groot genoeg zou gewc'eil: zyn voor een. geheel kerspel. En daar de meeilen van hun zeer ryk waren, bewoog hen de nyd dien zy jegens de Eviafcben hadden, om hunne landen niet dan rot enen buiteniporigen pns aan dezelven te willen verkopen , het welk hunne nakomelingen lliptelyk zyn nage- volgd. Dus hebben de Engelfchen en andere Vreemdelingen weinig aan- P 3. moe?- Ii3 P E N S Y L V A N I E, Vertrek van A eow TtTÄinaar Pbiladsl- phiu. Appelen vroeger ryp ni Fenf'jl- vanie dan in New Tork, Polecat. mocdigiiig om zig hier nedertezettcn. Integendeel hebben zy in de an- dere Provinciën gelegenheid genoeg om landerycn beter koop te kry- gen , en met groter veiligheid voor hun zelven. Dus is het geen won- der dat zo vele delen van New Tork onbebouwd leggen en naar woelle- nyen gelyken. Dit voorbeeld toont aan hoe zeer een misüag in de re- gering de bevolking benadelen kan. Den 3. November gingen wy omtrent den middag weder van New Tork op reis , en onzen togt vervolgende kwamen wy den 5. te Philaddphia aan. In den omtrek dier Stad had het volk al ene maand geleden hun- nen Cyder gemaakt, waaiToe zy genoodzaakt waren omdat de appe- len zo ryp waren dat zy afvielen. IMaar op onze reis door Neio Tork zagen wy de menichen daar eerlt aan bezig. Dit is een dui- delyk bewys dat de appelen in Penfyhanie eerder ryp worden dan in New Tork; maar of dit van den grond, of van de groter hette in Penfyhanie^ of van ene andere oorzaak komt, kan ik niet zeg- gen. Dog het zo vroeg maken van den Cyder heeft geen het min- fte voordeel in; integendeel, de ondervinding heeft geleerd dat het beter is hem later in 'c jaar te maken, wordende de grote hette ge- houden de gifling te beletten. Daar is een viervoetig dier zeer gemeen, niet alleen in Penfyl- vanie , maar ook in andere geweften van Zuid en Noord Amerika , by de Engelfchen Polecat (*) genoemd. In New Tork noemen zy het gemeenlyk Skunk. De Zweden heten het Fiskatte, om zynen vreeflyken Itank. De Franfchen in Kanada geven het den naam van het Jiinkend dier of het Duivelskind. Qf) Enigen heten het ook Pe- kati. De Heer Catesby (§) lieefc het befchreven , en naar het le- ven afgebeeld. Dit dier gelykt veel naar den Marter , is omtrent van dezelve grootte en gemeenlyk zwart. Op den rug heeft het ene ftreep die in de langte loopt, en twee anderen op ieder zyde', die met de eerde gelykwydig lopen. Somtyds, dog zeer zelden, ziet men 'er die geheel wit zyn. Op onze terugreis naar Philadelphia zagen \vy 'er een dat door de honden doodgebeten was. En naderhand had ik vele gele- genheden van het te zien, en van zyne eigenfchappen te horen fpreken. Het houdt zyne jongen zo wel in holle bomen als in gaten onder den gTond. Het klimt zeer vlug op de bomen , is een groot vyand van 't gevogelte , breekt de eijeren en vreet de kiekens op, en als het in een hoen- derhok kan komen vernielt het al wat 'er in is. Dit (*) Dat is Bunfem, (f) Bete pmnte. Enfant du Didble. (§) Nat. Hijl. of Carol. vol. 2. p. 62. tab. 62. onderden naam van P»- toriiis AmericanusfinmUi LlN^',(EUS nozïüth&t Fiverra putmut. P M I L A D E L P H I A. 1748. w) Dit dier hecfc ene eigcnfchap waardoor het vooral bekend is. Wan- Zvn neer het door inenfchen of honden vervolgd wordt, loopt het zo Ibuk» fchielyk als het kan weg, of kloutert op enen boom, maar als het zo bezet is dat het niet ontihappen kan , verdedigt het zig met zyn pis. Sommigen denken dat het dit doet met zynca ilaart te bcpificn , en dan denzelven zo fchielyk en met zo veel kragt te flingeren dut de pis naar alle kanten 'er uitvliegt; maar andei-en zyn van mening: dat het zyn pis zonder het behdp van den flaart zo ver zenden kan. Voor my ik vind het eerlle het waarichynlykil ; want fommigc ge- loofwaardige lieden hebben my verzekerd dat, fchoon zy meer dan agttien voet van het dier afftonden, hunne aangezigten geheel en al nat geworden zyn. Zjai pis heeft zulk enen llank dat 'er niets by kan vergeleken worden , omtrent gelyk, dog veel llerker, als hec Geranium Kohertianum van Linn.iïus. Wanneer men omtrent hem komt als hy zyn' ftank laat ruiken kan men enigen tyd nauwlyks adem halen, en het is of men Hikken zou. Heeft men het onge- hik de pis in het oog te krygen, zo loopt men gevaar dat te ver- liezen. Vele honden, die op de jagt den Polecat yverig vervolgen, lopen weg zodra zy nat gemaakt worden ; evenwel als zy van 't regte ras zyn, zullen zy 't niet opgeven, voor dat ze hem gevangen en dood- gebeten hebben; dog^ zy zyn genoodzaakt nu en dan hunne neuzen in den grond te fteken om adem te fcheppen. Een kleed, dat door dit dier is nat gemaakt, behoudt den ftank meer dan ene maand, ten zy men het vierentwintig uren onder var- fche aarde leggen late, want dan gaat 'er de reuk grotendeels af Als men de pis op zyne handen of het aangezigt gekregen heeft , wi7ft men die ook met lofle aarde , en fommigen hebben hiuine handen een uur lang ia den grond gehouden. Wasfchen helpt zo fchielyk niet. Een zeker Man van aanzien, door den Polecat nat gemaakt, ftonk za fchrikke- lyk , dat , toen hy in huis kwam , de menfchen 'er uidiepen , of hem den ingang weigerden. Honden , die op de jagt der folecattengewQefk zyn, ftinken enige dagen daarna nog zo dat men ze in huis niet verdragen kan. Te Pbiladelphia zag ik eens op enen marktdag enen hoop volks met ftenen naar enen hond goyen, die waaifchynlyk hec ongeluk gehad had van dit dier te na gekomen te zyn. De Reizi- gers worden dikwyls in de boflchen van dien reuk gekweld, zo dat men fomtyds den neus moet toehouden. Als de wind van de plaats komt daar de Polecat geweeft is , by nagt of in grote ftilte , is de dank des te geweldiger. In den winter van 174$^. kwam een Polecat ^ gelokt door de» reuli van een dood lam , digt by een huis daar ik dien nagt fliep» Ds honden liet dier tcrflond nazetcende, gebruikte het zyne gewoon- ir i;o P E N S v L v A N I E. lyke wapenen om zig van hun te ontdaan. Het gelukte; de hon- den hadden genen lud: hunne jagt te vervolgen. Hy maakte zulk een frank, dat, fchoon ik op enigen afibnd 'er van daan was, ik 'er byna van flikte, en het vee vond hem ook zo onaangenaam dat het begon te bulken. AUeng.skens verdween hy egter. Tegens het ein- de van dat jaar kwam een dezer dieren in onzen kelder, dog men vernam genen flank , want dien geeft hy niet van zig ten zy in nood. De Keukenmeid evenwel merkte enige dagen agter malkander dat 'er van het vleefch gegeten was, en, denkende dat het de kat gedaan had, flopte zy de toegangen toe. Maar den volgenden nagt wierd zy wakker van een yiïelyk geweld in den kelder. Zy ging 'er naar toe, en, fchoon het donker was, zag zy een dier met twee glinfte- rende ogen, die als vuur fchenen te branden. Zy greep egter moed, en floeg het dood. Dog toen het beefl regt benauwd begon te wor- den , vervulde het den kelder met enen zo afTchuwelyken reuk , dat niet alleen de Meid gedurende enige dagen 'er ziek van was , maar dat ook brood, vleefch en andere eetwaren, die in den kelder Honden , 'er zo van doordrongen werden , dat men het alles weg werpen moefi:. Uit een voorval dat een myner kennidèn te New Tork had, maak ik op, dat de Polecat of niet altyd zeer fchuw is, of dat hy zeer fterk fla- pen moet. Deze Man, op enen zomeravond in de fchcmering uit het bofch komende, meende dat hy ene plant voor zig zag ftaan, en, die willende afplukken , wierd hy op eenmaal van den Polecat bepilT: , die op den grond zat en zynen ftaart om hoog hield. Dit had den Man doen denken dat het ene plant was. Hy had vele moeite zig van dien geur te ontdoen. ^Malc ge- Schoon deze dieren zo onaangenaam een gezelfchap kunnen zyn, maakt, plegen dog fomtyds de Engelfchen, Zweden, Franjehen en Wilden ze te temmen. Zy volgen dan hunne Meefters gelyk als honden , en bedie- nen zig' noit van hunne wapenen , ten zy men ze flaat of bang maakt. De Wilden eten hem. Maar wanneer zy hem de huid aftrekken , fny- den zy 'er de blaas uit , om voortekomen dat het vleefch een kwaden 2vn fmaak kryge. Ik heb ook Engelfchen en Franfchen gefpi-oken, die vlccich. verzekerden 'er van gegeten te hebben , en dat het niet kwalyk fmaakte'. Zy vergeleken het by 't vleefch van een fpeenvarkentje. De Europers De huid. gebruiken de huid, die grof en langhairig is, niet, maar de Wilden be- ' reiden ze , latende 'er het hair aan , en maken 'er tabaksbeurzen van , die zy voor het lyf dragen. Byzon- Den 6. November tegen den avond ging ik naar het landgoed van den derhedcn \\qqx Bartram. Ik vend iemant by hem die in Karolina woonde , en aangaan- jj^y verlcheiden' byzonderheden aangaande dat Land mededeelde , vvaar- \tna°' ^^"^ ^ '*^^ enigen ga gewagen. Teer. P H I L A D E L P II I A. 1748. 121- Teer , Pek en Ryfl: zyn de voornaamfle voortbrcngfels van dat gewed. Vooit- De grond is zeer zandig, en dus vvailèn 'er vele pyn- en dennebomen , bvcng- waaruit men de Teer maakt. Men neemt daar gemeenlyk zulke bomen I^J-^; toe die van zelven dood gegaan zyn. Men weet daar niet, gelyk in Ooft Bothnie , de bomen tot het Teerbranden op zulk ene wys te ge- bruiken, dat men 'er den bafi: op ene, en fomtyds aan verfcheiden' zy- den , eeril afTchik. Op fommige plaatfen in Karolina neemt men hier toe ook de takken. Het branden en koken gefchiedt, gelyk my de man het bcfchreef, op de zelve v^rys als in Finland. De Pek wordt uit de Teer op deze wys gemaakt. Men graaft enen kuil, en befmeert dien van binnen met klei, hier giöt men de Teer in , en maakt 'er een vuur rondom , dat men brandende houdt tot dat de Teer de ftevigheidvan de Pek verkre- gen heeft. Daar wierden in Noord Amerika twee foorten van Teer gemaakt. Het ecrfte is de gemene Teer, dezelve daar ik zo even van gefproken heb, en die uit de ftammeh , de takken en de wortelen van zulke dennebomen gemaakt wordt, die al van zelven fterk uitgedroogd wa- ren , het welk in dit Land de gebruiklykile wys is. Het andere foort maakt men dus. Men fchilt de bomen aan enen kant en laat ze zo een J£iar ilaan , gedurende het welk de hard uit de fcheuren voor den dag komt. Dan velt men den boom , en brandt hem tot Teer. En dit iS de Groene Teer ; niet dat zy groen van kleur is , want de beide foor- ten hebben byna dezelve kleur, maar omdat zy uit groene bomen ge- maakt wordt, daar men de gemene Teer uit dorre bomen brandt. Het branden gefchiedt even als in Finland. Men gebruikt alleen de zoge- naamde Zwarte Dennen , want de Witten zyn hier niet goed toe. Daar- entegen zyn zy voor maften en planten uitmuntend. De gi'oene Teer is duurder dan de gemene. Men klaagt reeds overal dat deDennebosfchèn op deze wys geheel vernield worden. De Ryft wordt in Karolina llerk geplant. Zy flaagt hetbedopmoe- Ryd. raflige gronden, die onder water gezet kunnen worden, en rypt daar het vroegft. Waar men zulk enen grond niet vinden kan moet men enen drogen nemen , dog daar is de Ryfl zo goed niet. De grond moet noic gemifl: worden. In Karolina wordt de Ryft in het midden van April ge- zaid en is ryp in September. Men plant ze op ryen gelyk de erwten , en moet omtrent vyftien duim tufTchen de ryen open laten. Zo dra de plant opkomt zet men 't land onder water. Dit bevordert niet alleen het groeyen van de Ryft, maar doodt ook al het onkruid, zo dat 'er niet be- hoeft gewied te worden. Het llroo van de Ryfl: wordt voor een uit- muntend voedfel voor het vee gehouden , dat het ook gaam eet. De Ryft vereifcht ene hete lugftreek, en daarom wil zy in Virginie niet op- nemen , en nog minder in Penfylvanie ; de winters zyn in die gewcften Q te 162 P E N S Y L V A N I E. te koud en de zomers te kort. JMcn weet in Karolina niet hoe van de Ryfl: ^rrak te maken. Zuid Karolina brengt de meerte Ryrt , en JSoord Karolina de meerte Teer voort. Gener- De zelve iMan verhaalde ook, dat hy ondor in enen put vele oeftcr- iciialeii fchclpen ge\'ondcn had , wel zeventig Eng. ni}lcn van de zee en vier van lil den gj^g rivier. Zy lagen op ene diepte van veertien voeten. Het water ^ ^" van den put was brakagtig, dog dat van de rivier zoet. By het zetteii van enen zaagmolen , anderhalve myl van ene rivier , had hy eerfl: zand , en toen klei gevonden , die vol zat van oellerfchalcn. Daar onder \'ond hy vele fneppen van zeevogels, zo als hy ze noemde, die al geheel ver- fteend waren. Dit zyn vermoedelyk Glojfopetra geweefl:. \'offt:n Men vindt in de Engel fche Volkplantingen twee foorten van Fojfcn, het ene grauw en het andere ros. !^Iaar in 't vervolg zal ik nog van an- Grauwe deren fprcken, die men fomtyds in Kanada verneemt. Degramve Vos- Volicn, fen heeft men hier altyd. Zy zyn in Penfylvanie en de zuidelyke Pro- vinciën gemeen, maar vry zeldzaam indenoordelyken, waarom de Fran- fcben in Kanada ze Firgmifche VoJJ'cn noemen. Zy doen geen kwaad aan de lammeren , maar roven het gevogelte weg als zy maar kunnei^t. Egter fchynt men ze niet voor een zeer fchadelyk dier te houden , want 'er ftaat gene beloning op het doden derzeh'en. De Hoedemakers zoe- ken hunne vellen flerk , en gebruiken het hair. Ook voert men 'er kle- deren mede. Het vet gebriükt men tegens allerlei pyn in deleden. INIen wil dat zy zo hard niet lopen kunnen als de roflèn. Zy worden fomtj-ds tam gemaakt, dog men houdt ze altyd vaft gebonden. De Heer Ca - TESBV heeft dit foort van Vollen befchreven en met zyne kleuren natuur- lyk afgebeeld» (*} Een van deze vellen koften in Penfyhanie twee fchellingen en zes pence, Rosfe De Roflè VofTen zyn hier fchaarfch , en volkomen de zelve mee de Vosièn. Europifchen, De Heer Bartram en verfcheiden anderen verzekerden my, dat, volgens het algemene getuigenis der Wilden^ dit foort voor Q de aankomll: der Europeanen hier niet bekend geweefl: is. Maar aan- fpron'^. gaande de wys waarop zy hier gekomen zyn heb ik twederlei berigt. De Heer Bartram heeft van de Inlanders gehoord, dat deze Voflcn niet lang na de aankoraft der Europers ., kort na enen zeer kouden winter, waarin de gehele zee noordwaards aan toege\'roren was , het cerfl: ver- fchenen. Waaruit men wilde opmaken dat zy miflchien uit Gi-oenland of de noordelyke delen van Jfm of Eumpa over het ys gekomen waren. Dog de Heer Evans en anderen verzekerden my , dat het volgende be-" rigt daarvan ook gegeven wierd. Een ryk Heer uit Nieuiv Engeland ^ die een groot liefhebber van 't jagen was , bragt een groot getal Vos- fên C*J Nat, Hifi. ofCarol. Vol. 2. p. 7S.. tab. 7^- P H I L A D E L P II I A. 1748. 123 fen uit Europa over, en liet ze op zyn landgoed lopen, op dat hy het vermaak van de Voflèjagt mogt konncn nemen. (*_) Dit zou reeds in het begin gebeurd zyn dat Nieuw Engeland door de Europeanen be- volkt werd. \''an die Voflèn zouden alle de Rode Vollen , die 'er zjti , afkomilig wezen. Zy worden nu onder de fchadelyke dieren gerekend, want zy vergenoegen zig niet , gelyk de Grauwen , met gevogelte , maar vreten zelfs de lammeren op. Om deze reden is 'er in Penfylvanie ene beloning van twee ichellingen beloofd aan hem die enen ouden , en van ene fchclling aan hem die enen jongen vos doodt. In de andere Provincies is het zelve valtgefteld. Hun vel wordt zeer gezogt en is even zo duur als dat van de Grauwe Vollen. Daar zyn hier twee verfchcidenheden van ïVolven , die egter van 'Wolven, het zelve foort fchynen te zyn, fommigen zyn geelagtigofhelder grauw, en de anderen zwart of donkerbruin. De oude Zweden verhaalden dac in hunne kindfchheid , en nog meer by de aankomll hunner vaderen , 'er oiitzaglyk vele wolven in het land waren, en dat men alle nagten hun gehuil hoorde. Ook verfcheurden zy dikwyls fchapen, varkens en an- der klein vee. Omtrent den tyd dat de Zweden en de Engelfchen zig Kinder- hier neder gezet hadden , wierden ook de Wilden van de kinderziekte 2"^''^'^*^ aangetail:, ene kwaal die zy van de Europeanen overerfden, en waarvan fym^^ zy van te voren niets willen. Vele honderden (lierven 'er van , en de meefle Wilden van het toen zogenaamde Nieuw Zweden kwamen 'er door om. Op dien tyd kwamen de Woh'en , gelokt door den flank van zo vele lyken , in zulke menigte te voorfchyn , dat zy alle die lyken ver- flonden , en zelfs de anne zieke menfchen in hunne hutten aantallten , zo dat he: klein getal dat nog gezond was genoeg te doen had met ze Q 2 weg- (*) Geen van deze berigten is voldoende, en daarom ben ik van oordeel, dat deze Roflc Vosien oorlpronglyk uit Afia zyn gekomen , vvaarfchynlyk vait Kavifcbalka , waar dit foort gemeen is ; dog dat dit al lang geleden gebeurd is, en dat zy zig dus allengskens in Amerika verfpreid hebben. Misfchien is het waar dat å^^ Wilden ze noit vernomen hebben voordat zig de Europén hier nederzetteden ; dog dit kan daarvandaan gekomen zyn dat zy van te vo- ren geen gebruik van derzelver vellen wiOen te maken. Dog toen die begon- nen gezogt te Vv'orden, leiden zy 'er zig op toe om 'erop te jagen, en, daar zy ze van te voren weinig gezien hadden , hielden zy ze voor iets nieuws. Het geen dit nog bekragtigt is, dat toen de RuJJen onderden KommandeurZ?s- ïing op de WeÜkuIT: van Amerika landden, zy vyf Ilosfe vosien zagen , die zo mak waren dat zy in 't gelieel niet bang voor menicben fchenen, 'Nu dit zou zeer wel te begrypen zyn , als wy ons voorfielleii dat zy gedurende verfchei- den' gcflagten op ene plaats geweeft zyn, waar zy door niemant gefloord wier- den. Dog het zou niet wel te begrypen zyn, als wy ze at'komlïig veronder- üellcn uit een Land waar vele Inwoonders zyn , gelyk als omlhreeks Kam- fcbatka 5 en daar zy gewoon waren gejaagd te worden, F. 124 PENSYLVANIE. Wilde Stieren. wegcejagen. Maar fedcrt dien tyd zyn ze verdwenen, zo dat men ze zelden ziet , en het gebeurt weinig dat zy enig kwaad doen. Dit fcliryic men daaraan toe , dat liet land nu beter bebouwd wordt , en dat men "er velen van doodt. Maar hoger op in 't Land , waar htet zo wel niet be- bouwd wordt , zyn ze nog overvloedig. Op de kuften van Penfyivanie en New Jet fey bly ven de fchapen 's nagts over in 't veld, zonder das men voor de Wolven vreefl:. Egter is 'er ene beloning beloofd van twin- tig fchellingen in Penfyivanie en van dertig in Neiu Jerfey , aan hem die enen doden Wolf levert, en hy behoudt. daarenboven het vel. Daarzyii voorbeelden dat deze Wolven zo mak als honden gemaakt zyn. De wilde Stieren houden zig voomaamlyk in de bofichen van Karo- lina op. De Inwtjondei-s jagen 'er veeltyds op, en zouten het vleefch in , gelyk gemeen oflbvleefch , en geven het hunnen Diendboden te eten. Dog de huid is van weinig nut, hebbende te wy de poren om ze tot fchoe- nen te gebruiken. De arme menfchen egter flapen op deze huiden in plaats van bedden. Plaaten. Het Fi i cum filament ofum ^ (*) wordt in Karolina overvloedig gevon- den. De Inwoonders gebruiken het als llroo in de bedden, en tot op- fchik voor de paarden. Het vee houdt 'er veel van. Ook is het goed om in te pakken. Het Spartium fcoparium (f) wies in den tuin van den Heer Bar- tram , uit zaad dat hy uit Engeland gekregen had. Hy zeide , dat hy 'er verfcheiden' planten van had gehad , dog dat ze van de koude gcflor- ven waren. Evenwel waft het in Zweden in het wild. Ook had die Heer enige Truffels, (§) die hy uit enen zandigen grond in New Jerfey gekregen had, w^aar zy overvloedig zyn. Hy vertoonde ze aan zynen Vriend uit Karolina , en vroeg hem of zy de Tukkahoo der Wilden waren. Dog deze zeide van neen , en voegde 'er by , dat , fchoon de Truffels in Karolina zeer gemeen waren , hy ze egter noit an- ders dan in melk tegens den buikloop had zien- gebruiken. Maar van de tukkahoo gaf hy ons de volgende beichryving. Zy wafl: in vele poelen en moerafTèn in menigte. De varkens wroeten bare wortels op. De Wilden in Karolina zoeken ze ook op, terwyl zy door de bosfchen zwerven , drogen ze in de zon , malen ze , en bakken 'er brood van. Zo lang de wortel nog varfch is heeft hy enen brandigen en wrangen fniaak , dog die gaat 'er by het drogen af. Naar deze eigenfchappen te oorde- len , zou het de Arum Firginianum (**) zyn. Na den maakyd keerde ik weder naar de Stad. Ve- (*) Een foort van Marentak, of liy2:cvva=; op de bomen. (f) tiNN. Sp. PI. p. 709. (<5) Lycop.rdon Tuber Liyi7<. (♦*) LiNN. Sp pi. p. 966. ^'ergelyk laier mede wat in 't vervolg van de Tabim eu lukab zal gezegd wordcij. Truffels. Tukka- èoo. P H I L A D E L P II I A. 1748. Ï25 Vele Engeljchen en Zweden houden hier Byen , die hun jaarlyks ccn Bycn, tamelyk voordeel aanbrengen. Zy flagen hier zeer wel. Het wafch worde het meeft aan de Kooplieden verkoir, dog de honig gebruiken de Eigenaars zelven. In 't algemeen wierd 'er vaftgeflcld dat de gemene Byen voor de aankomfl: der Europeanen niet in Noovd Amerika bekend waren , maar dat de Engelfcken ze het eerll hebben medegcbragt. Ook verklaren de IFilden dat hunne ouders noit enige byen , 't zy in de bos- fchen , 't zy ergens anders gezien hebben , voor dat de Europeanen hier enigen tyd geveiligd waren geweeft. Ook hebben zy 'er genen anderen naam voor dan die van de Engeljcbe Flieg. Tegenswoordig T-yn zy zeer menigvuldig in het Land. Egter heeft men opgemerkt dat de Byen, wanneer zy zwenncn , zig altyd naar het zuiden en noit naai het noor- den verfpreiden. Het fchynt dat zy de landen de laatik ilreek uit gele- gen zo goed niet vinden voor haar geitel. Zy kunnen 't in Kanada niet houden , en fterven daar allen des winters. Het fcheen my toe dat zy in Amerika wat kleinder waren dan in Zweden. Tot nog toe heeit men ze niet in de bosfcben aan genen kant de Blauwe Bergen gevonden ^ het welk my in de gedagre bevefligt dat zy hier onlangs eeril zyn overge- bragt. Door iemant wierd aan den Heer Bartram verhaald, dat hy op zyne reizen in de boflchen een ander Ibort van Byen gevonden had , die , in plaats van den honig en het wafch in huisjes verdeeld te houden , die beiden onder een vermengd in enen zak by zig droegen. Dog dit bc- rigt vereifcht opheldering en bekragtiging. Alle de oude lieden in Amerika geboren , die ik over deze zaak on- Vcrm'n- derhield, il;emden hierin overeen, dat 'er tegenswoordig op ver na zo dermg veel eetbaar gevogelte niet was als voorheen toen zy kinderen waren , en ^00.^* dat deze vermindering zigtbaar was. Zy zeiden zelfs , dat zy reeds 'er ^ hunne ouders over hadden horen klagen , in wier jonge jaren de bayen , rivieren , en poelen van iallerhande watervogels , als ganzen , enden , en diergelyken , vol waren. Dog tegenswoordig ziet men 'er fomtyds niet enen enkelden vogel op. Voor zellig af zeventig jaar_ kon een enig man wel tagtig enden op enen morgen ichieten , en thans ftaat men dik- wyls te vergeefs op te paden dat 'er een enige kome. Een negentig- jarige Zweed verzekerde my, dat hy in zyne jeugd eens drieentwintig- enden in enen fchoot gedood had. Zulk een geluk zal thans niemant hebben ; en men moet dikwyls enen gantfchen dag lopen om 'er twee of drie te zien. De ICi"aaiivogels (*} kwamen in dien tyd by honderdea Q a iQ (•) Tocn Kapitein Amadas , de c-crfte Engelfcbman die oit in Nncrd Amz' rika landde , voet ann land zcrte , vloo^ 'er , om zyne eigene woorden re ge- bruiken , 7.1;/,^ een troep tivanen, weeft alleji il'/J , op, onder zulk een ge- febreuw , dat bet door den ni-eergalm verdubbeld r.ynde s-eleek als of 'er tem gebed leger van menjcben bard op fchrewwde.- F. ia5 P E N S Y L V A N I E. in 't voorjaar over, dog tegenwoordig maar weinig. De wilde Kalkoe- nen en de Patryzen waren voorheen met grote troepen in de 'bofTchen. Maar tegenwoordig is men moede van 't lopen eer men enen enkeldcn vogel kan doen opllaan. Het is niet moeilyk de reden van deze vermindering uittevinden. Voor de aankomlT: der Europeanen was het land onbebouwd en vol z^vare bos- Ichen. De weinige Wilden^ die hier woonden, ftoorden de vogels zel- den. Zy dreven genen handel onder zig. Zy kenden nog yzer, nog buskruid. Het honderdite gedeelte van de vogels , die toen daar zo me- nigvuldig waren , was overvloedig om het klein getal Inwoonders te voe- den. En wanneer men daarby bedenkt hoe veel tyds zy belleden moes- ten om hunne kleine Maislanden te bebouwen , om te viflchen , om op bevers , herten , beren , en ander wild te jagen , zal men ligt begrypen dat zy weinig om het Horen van 't gevogelte denken konden. Maar fe- dert de aankomfi: van zo vele Europetinen zyn de zaken geheel veranderd. Het land is wel bevolkt, het gevogelte is gedeeltelyk gedood, gedeelte- lyk verjaagd : in de lente worden de eyeren , en de oude en de jonge vo- gels zonder onderfcheid , weggenomen , dewyl 'er gene fchikkingen ge- maakt zyn die zulks beletten. En zo 'er al gemaakt waren , zou de geeft van vryheid, die hier fterk heerlcht, dezelven weinig doen in agt ne- men. Maar fchoon het eetbaar gevogelte zeer verminderd is, zyn 'er anderen did eer vermeerderd zyn. Dit kan men eigenlyk het meell zeg- gen van een foort van Kraycn , by de Engelfchen Zwarte Vogels (*) en by de Zweden Maisdieven genoemd. Ook hebben zig de Eekhoorns zeer vennenigvuldigd , welken zo wel als de evengenoemde vogel op Mais azen , of ten minften 'er zeer op gefteld zyn. Naar mate nu de bevolking toeneemt , vermeerdert de bouw van de Mais ; gevolglyk wordt het voedfel van dit gedierte vermenigvuldigd. Voeg hierby, dat men het zelve zelden eet , en dus niet hindert zig te vermenigvuldigen. Ook zyn 'er nog andere vogels welken men niet eet , die tegenwoordig byna al zo talryk zyn als zy voor de aankomft der Europeanen waren. De klagten ',over 't vemiinderen van het eetbare gevogelte waren doorgantfch Noord Amerika gemeen. En van Oude lieden hadden met den vifch even het zelve als met het gevo- ^^}\ gelte zien gebeuren. In hunne jeugd waren de bayen , rivieren , en ^^ ^ ^' poelen zo vol van vifch dat men in enen trek 's morgens vroeg gedaan zo veel ving als een paard flepen kon. Maar tegenwoordig zyn de za- ken geheel veranderd ; men vifcht dikwyls met al zyn want enen gant- fchen nagt voor genoegzaam niets. De oorzaken van deze verminde- ring (*) BlackUrds , eigenlyk Shining lirds , glinftcrcnde vogels. F. Linn.e- us noemt dezen vogel Cracula Quiscula, P I-I I L A D E L P II I A. 1748. 127 ring in den vifch zyn gedeeltelyk dezelven tils die van de vermindering van het gevogelte , vifTchende men nu geduriger en op mccrderlwnde wyzcn dan cc voren. De talryke molens op de beekjes en rivieren brengen hier toe ook iets by , want men heeft opgemerkt dat de \'i(ch de rivieren op- zwemt om zyne kuit in IHUe wateren te fchieten , en dat als hy werken ontmoet die zynen voortgang lluiteu , hy terug keert en nimmer we- derkomt. Dit verzekerde my een ryk man van Bofton. In een zeker water van zyn' vader plcgt men des winters en byna ook den gehelen zo- mer door een zeker Iborc \-an Haringen te vangen , dog fedcrt dat men enen molen op dat water gezet had , waren zy niet meer te beipeurcn. Dus klaagde men hier o\'cral o\'er 't verlopen van den viich. Het zel- ve zeiden fommige oude lieden ook van de Oeflcrs te New Tork\ wanc fchoon die daar fteeds in ene aanmerkelyke menigte gevangen worden, en zy zo vet en lekker zyn als men ze wenfchen kan, zeggen alle de oellerx'angers dat zy grotclyks alle jai'en verminderen. De waarfchynlyk- fle reden hiervan is liet onophoudelyke vangen van dezelven. De Heer Franklin verhaalde niy dat in den oord van Niemo Enge- 'W'aarne- land^ daar zyn vader gewoond had, twee rivieren in zee vielen, waar- niingcn van in de ene zeer veel haring gevangen wierd en in de andere niet een. ^^'np'sn- Egter waren de plaatfen daai- deze rivieren zig in zee Hortten niet ver ^,j'[-^'[™ van malkander. Men had opgemerkt , dat, wanneer de haring in de lente kwam ora zyne kuit te fchieten, hy altyd de ene en noit de ande- re rivier opzwom. Dit deed den ouden Heer Franklin luil krygen te beproeven of hy niet zou kunnen maken dat zy ook in de andere kwa- men. Pvlet dit inzigt zettede hy zyn' netten uit toen zy kwamen om op te zwemmen en ving 'er enigen. Hy nam 'er de kuit uit, en bragt die zorgvuldig in de andere rivier over. De kuit kwam uit, en federt heefc men veel meer haringen alle jaren in dat water gevangen dan in het an- der, en dit blyft nog zo. Dit geeft aanleiding om te denken, dat de vifch altyd gaarne daar zyn kuit fchiet waar hy zelf is uitgebroeid, en waar hy het eerfl; in 't water komt, als ware hy aan die plaatfen ge- wend. De volgende waarneming is ook opmerkenswaard. Niemant heeft voorheen gehoord dat men by Kaap Hinlopen kabeljauwen ving; men ving ze altyd aan den mond der Dellaware , dog tegenwoordig zyn zy op de eerftgenoemde plaats menigvuldig. En hieruit zou men kun- nen opmaken , dat de vifch ook dikwyls uit eigen' beweging van ver* blyf verandert. 