VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Buiten deze voordeelen, hebben de Levensverzekering nog, in sommige omstandigheden, een bijzonder nut. Personen, die in een Ambt of Kostwinning treden, waartoe een dadelijk uitgezet van Geld, om zodanig bedrijf uit te oefenen, vereist wordt, en zelfs die som niet bezitten, trachten doorgaans dit Kapitaal van meer vermogenden ter leen te bekomen. Doch de teruggave van dit geld is altijd bezwarend, als men van zijn inkomen levensmoeten wanneer de Geldgevers van de teruggave hun uitgeleende penningen niet zeker zijn, is de uitlening op lospeutige grond moeilijk bij hen te bekomen, daar de Debiteur kan komen te sterven, voor dat hij uit zijn jaarlijkse verdiensten zijn schuld heeft afgedaan. Maar door een verzekering op het Leven van de Debiteur wordt deze zwarigheid volkomen uit de weg geroemd: de Geldgever is volmaakt zeker, dat hij, bij het overlijden van de Schuldenaar, zijn gedaan voorzet van de Societeit terug zal ontvangen: de Debiteur hoeft ook alleen te zorgen voor de jaarlijkse betaling der Premie of toelag: is hij buitendien in staat de aflossing te doen, wordt de Politie zijn eigendom, hij kan dezelfde alsdan verkopen aan de Societeit of aan een ander, of, zoo hij verkiest jaarlijks de premie te blijven betalen, de verzekerde som aan zijn Huisgezin boven zijn andere bezittingen nalaten. Die zich bij deze Societeit wil laten verzekeren, is gehouden voldoende bewijzen in te leveren van den ouderdom, de gezondheid en de omstandigheden van de persoon, op wiens Leven de Verzekering gedaan wordt. Deze geschiedenis gewoonlijk voor één Jaar, en indien men verkiest, nadien tijd, de verzekering te laten voorts lopen, is men verpligt, nieuwe bewijzen van gezondheid over te leggen. Om alle onaangenaamheden hieruit ontstaande te voorkomen, kan men zich voor een bepaald getal jaren doen verzeketen, en vooraf de premie betalen, of voor een vaste jaarlijkse premie gedurende die jaren accorderen; men behoeft dan maar eens, bij het begin der verzekering, bewijs van gezondheid te geven. De Assurantieën kunnen ook voor het gehele Leven, tegen betaling van een vaste jaarlijke premie, worden genomen; en in dit geval wordt het gezondheidsbewijs maar eens, bij het begin der zaak, gevorderd, en de Sociëteit is mitsdien gehouden, de premie altijd tegen de jaarlijkse betaling van eens vastgestelde Premie te blijven loopen, hoe dan ook de gezondheid van den verzekerden ook in ’t vervolg zijn moge. Tot hiertoe heeft men alleen van de eigenlijk gezegde Levensverzekeringen gefproken; doch dit is niet het enige vak, waarin de Contractanten, die men met de Sociëteit kan aanvangen, algemeen nuttig kunnen zijn. Bij het aangaan van Huwelijken, vooral onder dezulken, die weinig vermogen bezitten, komt de gedachte aan de opvoeding van kinderen, die uit zoodanige Huwelijken mogen voortvloeien, dikwijks in bedenking. Vooral is het denkbeeld van het verlies van een Man, of Vader, die een Weduwe en Kinderen kan nalaten, erg boogschrikking. Zich met weinig te moeten behelzen, is beklagelijk; maar van anderen te moeten afhanken, valt dubbeld zwaar; en als men, bij het aangaan van een Huwelijk, zoodanigen ongelukkigen staat van Vrouw of Kinderen kan voorkomen, is het van het grootste belang, die gelegenheid waar te nemen. Men kan te dien einde, bij het aangaan van een Huwelijk, tegen een zekere contributie, bij deze Sociëteit de zekerheid verkrijgen, dat, indien men bij achterlaten Kinderen mag nalaten, elk van die kinderen, tot op een bepaalden ouderdom, een jaarlijks Inkomen zal genieten, waarvoor het een goede opvoeding zal kunnen ontvangen, en tot een nuttig lid der Maatschappij gevormd worden. Insgelijks kan men bij de Sociëteit, tegen betaling van een toelage, de zekerheid koopen van een bepaald Kapitaal, door haar aan alle kinderen, die men in huwelijk verwekken mag, uit te keeren op zoodanigen leeftijd, als men vooraf bepaald zal hebben, ten einde aan die kinderen, op. DE eene VAN LEVENSVERZEKERINGEN. EENE onkostbare wijze, een Huwelijksgoed, of een, kapitaal tot onderneming van een Beroep of Kostwinning, te schenken. Eindelijk neemt ook de Sociëteit Gelden op Lijfrenten, en zulks op zeer verschillende wijzen naar mate dat het belang van die genen, welke verkiezen mogten hun fondsen bij haar te plaatsen, zulks medebrengt. Deze manier van Geldbelegging, welke genoeg hier te land is, is in 't bijzonder aan te prijzen voor hun die een Kapitaal buiten bereik van alle nadeelige omstandigheden laten, en daarvan, gedurende hun leven, een beschaamde Intrest willen trekken. Buitendien kan het aankoopen van Lijfrenten bij deze Sociëteit ook in vele gevallen nuttig zijn. Erfgenamen van Boedels, met jaarlijkse Legaten en Uitkeeringen bezwaard, kunnen wanneer zij die jaarlijkse giften bij de Sociëteit voor een in eens te betalende som afkoopen, spoediger kunnen tot een afrekening van zaken, waarvan men de verdeling, buiten zodanige voorziening, nog vele jaren had moeten uitstellen. Wanneer men aan anderen enige Giften, of een jaarlijksch Inkomen wilt toeleggen, geschiedt zulks gemakkelijk, door voor de zoo-danigen, bij deze Sociëteit een Lijfrente aan te kopen; en zij, die, na hunnen dood, aan een of meerder personeen een Pensioen of jaarlijkse Gift willen na laten, kunnen, door bij deze Sociëteit dit Inkomen aan die genoten te laten verzekeren, hun oogmerk bereiken, zonder de afrekening hunner nalatenschap moeilijk te maken, of hunne Erfgenamen of Kinderen met die uitkeeringen te bezwaren. De Lijfrenten behoeven niet terstond in te gaan en jaarlijks betaald te worden, gelijk gewoonlijk geschept moet, men kan de zelve ook doen uitstellen zolang als men verkiest, en zij, wien het conventieert enige jaren met de ontvangst van hun Renten te wachten, genieten daarna zo veel te aanzelijkheden van de Sociëteit. Op deze wijze kan men voor een behoorlijk en onbezorgd bestaan in zijn ouderdom zorgen, indien men van zijn jaarlijkse winsten een gedeelte afzonderdert, en hetzelve bij de Sociëteit belegt, om daarvan een jaarlijksch inkomen te trekken, wanneer men, door ouderdom of ongelukken, onder stand moet noodig hebben. Om zodanige oogmerken zo veel mogelijk te bevredigen, kan men, naar men verkiest, aankopen, ene Lijfrente of een Stuk Actie bij de Sociëteit, om zo da van de Intresten van de Lijfrente, of het Dividend van de Actie, een jaarlijksch inkomen te hebben. Gemoed te komen, verbindt zich de Sociëteit, om te genieten van een geringe jaarlijkse toelage, aanzienlijke inkomsten te verschaffen aan de zoodanigen, die, gedurende hun ouderdom, een gerust en onbezorgd leven willen leiden. Natuurlijk zijn deze inkomsten aanzienlijker, naar mate dat men jaarlijks meer van zijn verdiensten kan afzonderen, en op een meer gevorderde leeftijd de vruchten zijner spaarzaamheid begint te plukken. Zoo kan een mensch van 20 jaren, die uit zijn verdiensten elke dag een flits spaart, van zijn 55e jaar af, een jaarlijkse inkomsten van 100 Gulden van deze Sociëteit trekken. Een mensch van 50 jaren geniet, door dezelfde opslag van diegenen die elke dag een flits spaart, een inkomen van 100 Gulden, op zijn 60e jaar te beginnen. Wil men nog 5 jaren later, of op zijn 65e jaar, eerst beginnen te trekken, kan men jaarlijks eens zoo veel, of 200 Gulden, ontvangen. Hiermee vermeent men, verschillende wijzigingen der werkzaamheden en nuttige uitvloeiselen van de instelling der Hollandse Sociëteit van Levensverzekeringen nader aan het Publiek aangeboden te hebben; terwijl het al te uitgebreid zijn zoude "alle derzelver trekkingen aan te tonen" ja zelfs wordt dit als onmogelijk beschouwd, daar de verschillende standen, waarin zich de Leden der Sociëteit bevinden, ook te veel verschillende wijzigingen vorderen, om alles te kunnen voordragen zodanig, dat de Sociëteit zich al omstandigheden, zoo veel mogelijk, tracht te schikken. Indien de wel denkende meer en meer worden aangemoedigd, zich de instelling der Sociëteit naar hunne bijzondere belangen ten nutte te maken, dan zullen ongetwijfeld de gevolgen wederzijds voordeelig zijn, en het Bestuur zal deszelfs zorgen niet alleen beloond zien door den bloei en voorzpoed van het Etablissement zelf, maar tevens door de bewustheid van deze hoogst nuttige Instelling het eerst in dit Koningrijk te hebben daargebracht op een wijze, die geschaald is om er de meeste voordeelen van te trekken, en die bij onze Landgeesten tot voor geheel onbekend was. Wanneer ik voor mijzelf zou schrijven, beperk ik mij zeker de moeite en het verdriet, dewijl mij deze bezigheid veel zal herinneren, dat mij schaamrood zal doen worden. Dat anderen een voorbeeld aan mij nemen, en, wanneer sommigen zich in gelijke gevallen met mij bevinden, dat zij zich dan trachten te redden! Wellicht zal men mijne onderneming berispen, en zeggen, dat het woeste leven van een jong mensch te weten, een zaak is van weinig belang. Het kan zijn, dat men waarheid spreekt: ik denk er, echter, anders over. Naar mijn gering verstand oordeelende, geloof ik, dat met de waarheid overeenkomende verhalen van gepleegde misstappen, en daaruit voortgevloeide rampzale gevolgen, de jeugd tot leering kunnen strekken, en haar bij tijds doen zien, welk een baan zij te bewandelen heeft, om een poel van ongelukken te vermijden. Wanneer ik zulke verhalen vóór mijn Akademietijd had mogen lezen, ik was voorzeker niet, die ik nu ben, maar waarschijnlijk die, welke ik wezen kon. Misschien zegt men ook, dat het lezen van het woeste Studentenleven den een of anderen jonge mensch kan bekoren. Maar zou dat waar kunnen zijn? Wanneer een jong mensch leest of hoort, dat iemand, door stelen rijk geworden, gevangen genomen en met de dood gestraf is, en zijnerijkdommen hem dus niets baaten; zou dat jonge mensch op die wijze zich willen verrijken? Als een jong mensch leest, dat ik eenige jaren op de Akademie de tijd met spelen, drinken, ligumissen enz. heb doorgebracht; dat ik niets geleerd, mijn vermogen verteerd, mijne gezondheid verknald, mij ellendig, hulpeloos gemaakt heb; zou er dan iemand kunnen gevonden worden, wien de lust bekroop om mijn voorbeeld te volgen? Waarlijk, het zou een vreemd mensch zijn, die daartoe in staat was! Ik ben geboren te A. in het jaar ... Ik was de eerste vrucht van mijn ouders huwelijk, en werd dus weldra, bij het opgroeien, door allen aangebeden. Waardoor weet ik niet, maar het is zeker dat ik de lieveling van mijn ouders was. Mijn vader was een voornaam koopman. Toen ik geboren werd, was hij vijftig jaar oud, en mijn moeder was zijn tweede vrouw. Met zijn eerste had hij tien jaren geleefd, doch bij haar geen kinderen verwekt. Toen ik tien jaar oud was, gaf men mij een Gouverneur. Met hem wilde mijn vader het werk van mijn voeding deelen, en onder hunne handen zoude ik tot geleerde opgeleid worden. Gedurende de eerste vier weken ging alles goed, maar weldra werd het mij te lastig, geestig onder Gouverneurs handen te zijn. Hij was voor mij te streng en gaf zich zoveel moeite en zorg om mij het een en ander te doen begrijpen, dat ik op niets anders bedacht was, dan om een zoo ondragelijk juk van mijn hals te schuiven. Het was mij in het geheel niet naar den zin, dat hij zoo zeer in achting bij mijn vader was. Ik deed dus mijn best om hem in een kwade reuk te brengen; maar dat was te vergeefs. Daarna (telde ik alles in het werk om hem te plagen, en tegen mij in het hart aan te jagen. Ik bedierde zijn kleederen, boeken, papieren, etc. Maar ook daarmede vorderde ik niets, vermits hij alle mogelijke geduld met mij oefende. Ik bracht het eindelijk zoo ver, dat hij niet langer zwijgen kon, en toen wierde de poppen aan het dansen. Ik kreeg geducht flagen; dan dit deed mijn verbittering tegen hem vermeerderen. Mijn vader was voor enkele dagen uit de stad, en zou den volgenden dag terug komen. Ik liep het huis uit, en niemand was in staat mij weer huiswaarts te krijgen. Ik sliep die nacht bij een van mijn kennissen en ging des anderen dagen mijn vader te gemoed, ten einde mijn Gouverneur te voorkomen. Hoe schrikten mijn vader, toen hij mij meer dan twee uren van al gemoed alleen ontmoette! Ik stond stil, toen ik hem zag, en barstte een vloed van tranen los. Ik verzocht dus, dat hij, zoo niet tot overmorgen, ten minste tot morgen blijven mocht. "Alles," zei mijn vader, "wit ik voor u doen, maar dit kan ik niet toelaten. Ik zou met de moordenaar van mijn zoon nog een dag onder één en hetzelfde dak wonen? Neen! geen uur langer! Hier is zijn geld; breng hem dat, en laat hem zorgen van dadelijk te verwaken." Ik ging dadelijk bij de Heer R. "Hier," zei ik, "is uw geld, en mijn vader beveelt u onmiddellijk zijn huis te verlaten. Ha! Ha! Dat is juist zo als het behoort! Nu ondervindt u de beloning van uw behaandelings van eergisteren. Ziet u wel, hoe onverstandig u deed, met mij ten onrechte een domme jongen te noemen? Ik ben nu vrij knapper geweest dan jij." — De Heer R. zweeg, en vertrok weinige uren daarna. Ik zou een heel boekdeel kunnen schrijven, wanneer ik alles melden wilde, wat ik met mijn Gouverneurs aangevangen heb, als zij mij te lastig werden; dan ik rekenschap hierover tolleig. Het zij genoeg, als ik zeg, dat ik in de zeven jaren zes Gouverneurs gehad heb, de laatste was een man naar mijn hart. Hij was, wat ik ook uitvoerde, over mij te vreden, wat ik voornam te doen, was wel: ik ging mijn weg, en hij ging zijnen weg. Was ik soms niet opgeruimd, dan vertelde hij mij allerlei aardige grappen van zijn studententijd. Wij waren dag en nacht samen, Ik kon zonder hem, en hij zonder mij, zóó het scheen, niet leven; en mijn vader was daarmede zoo zeer in zijn schik, dat hij alles aanwendde ons die goede overeenstemming te bevorderen. Hij was hartelijk verheugd, eindelijk iemand gevonden te hebben, die zóó wel met zijn lieveling wist om te gaan. Het is te verwonderen, dat ouders zo blind kunnen zijn, uit liefde voor hun kinderen, Allen, die met mijn Gouverneur omgang hadden, kenden hem door en door, en mijn vader kende hem het minste. Op mijn zestiende jaar maakte mijn Gouverneur mij met de geheimen der liefde bekend. Reeds tevoren gevoelde ik een onweerstaanbare trek tot de schoone geslachtsklasse. Niet gemakkelijk kon ik een jong meisje, dat er maar eenigszins wel uitzag, ongemoeid laten voorbijgaan. Het werd tijd dat ik de Akademie zou bezoeken. Mijn vader overleed langen tijd, zowel met zichzelf als met mijn Gouverneur en mij, op welke Akademie ik studeer zou. Na veel overleg werd er bepaald, dat ik mij naar S*** zou begeven. Weldra was alles in gereedheid, en de dag der afreis vastgesteld, van dag tot dag werd mijn vader meer en meer bedroefd, en toen het uur van scheiden eindelijk daar was, vergeet ik nooit het oogenblik, waarop mijn vader zich van mij losrukte. Wij kwamen, mijn Gouverneur en ik, behouden te S*** aan. Door de Heer H. onderricht zijnde, hoe mij in mijn nieuwe stand te gedragen, smaakte ik vele duur gekochte genegenheden; trouwens ik moet bekennen dat ik een groot voorstan der was van zijne spreuk: Ede, bibe, post mortem nulla voluptas! dit was als in zijn mond belegd. Ik teekende op verschillende Colleges in; dan, daar ik er zeer weinig begreep, nam ik voor, en volvoerde dat voornemen getrouwelijk, van er nimmermeer te komen. Mijn vader moest telkens geld overzenden, hetwelk altijd op de legerlijkste wijze doorgebracht werd. Ik kreeg eindelijk lust tot spelen, en toen was het met de studie geheel en al gedaan. Geen flucht gezelligheid, geen gevaarlijk en zeden bedervend huis bleef door mij onbezocht. Ik leidde, in den uitgezette zin des woords, het vreemdste leven. Mijn grootste vermaak vond in mij den grootsten lach te hooren noemen. Of hoe diep vernederde ik mezelf door mijn verachtelijke driften, geen achten dagen lang bleef ik in een huis, was er een bevallige vrouw, dochter of dienstmaagd, dan trachtte ik over dezelve te zegepralen, en was dit mijn doel bereikt, dan verliet ik haar, en huurde elders kamers; en hierin werd ik door het spel begonnen, want ik won veel geld. Een hele half jaar zou ik vervloeken, die dit leest | Een hele half jaar leefde ik met een moeder en twee dochters, zonder dat zij zich van elkander gewaar werden, in den gemeenzaamsten omgang. Sfagen. Om enige denkbeeld van het voorstel te geven, zal ik er het navolgende, dat mij nog in de gedachten is, van mededeelen: De aarde is rond. De Egyptenaren maalden de eeuwigheid af met een fluitje, dat de wereld in de mond had, welke afbeeldt dus de gedaante van een kring, en alzoo, gezien de toehoorder is de wereld een eeuwigheid af gesneden. Een cirkel heeft begin noch einde; men ziet hoe men wil, nimmer zal men dat vinden, en alzoo heeft de wereld geen begin. Waar kan men dus het begin of het einde van Gods liefde vinden? Waar gij gaat, waar gij staat, waar gij zijt, waar gij ligt, wat gij eet, wat gij drinkt, wat gij ook doet, overal, overal ziet gij Gods liefde. Daar de wereld geen einde of begin heeft, is ook Gods liefde zonder einde of begin. Wanneer de wereld een lichaam ware, zou dezelfde kunnen gemeten worden; meerwel daar Gods liefde, evenals de wereld, geen lichaam is, zoo volgt daaruit, dat ook Gods liefde onmetelijk is. Zulks is ook daaruit te bewijzen, dat, gelijk de aarde niet kan gemeten worden, en echter een lichaam is, dezelfde toch meetbaar is, want zij heeft de rondte van een cirkel, en dus moet Gods liefde nog onmetelijker zijn, daar die on-lichamelijk is, en zoo bezwaarlijk kan gemeten worden. Bij aldien nu Gods liefde niet onmetelijk ware, had zij dan mogelijk kunnen zijn, dat God een onmetelijke aarde had kunnen scheppen? Waar anders dan Gods Liefde kan alles doen leven en zweven, zitten en liggen, gaan en staan. "Staan? Verheugt u des, mijn geliefde! Zingt en danst, en zijt van den morgen tot den avond, en van den avond tot den morgen vrolijk; want Gods liefde is onmetelijk!" Ik kwam bij mijn vader, Hij ontving mij met die liefde "en zorg, welke hij mij voorheen betoond had, en verhaalde mij de reden, waarom hij mij zoo ernstig geschreven had van thuis te komen. Een Predikant namelijk in de nabuurschap was zeer ziek, en zou denkelijk binnen kort sterven, en diens plaats kwam mijn vader zeer geschikt voor, om aldaar het eerste predikwerk te beginnen. Ik bad bij mijn Gouverneur, den Heer H. (die even te voren mij verlaten had, en naar zijn geboorteland terug gereisd was) alle de voorbereidende wetenschappen geleerd, en moest dus in de twee jaren, die ik te S*** had doorgebracht, en, volgens mijn herhaald schrijven, niet anders dan den geheelen tijd geërgerd had, de noodzakelijke bekwaamheden hebben opgedaan, om het beroep, waartoe ik bestemd was, te kunnen aanvaarden." AANDOENLIJK GESCHIEDENIS. "Rom. Hoe: wes jk te: moede! Ik zag geen mogelijkheid om het examen af te leggen; want in de twee jaren, die ik aan de jeugd kad doorgebracht, was ik geen tienmaal op de school geweest, en van mijn Gouverneur had ik niets goed geleerd. Toen ik mij een weinig hersteld had, keek ik mijn vader voor ogen, dat ik nog niet veel jaren bereikt had, en hij mij dus: nog veel te vroeg toegelaten om zulk een gewichtig ambt te genaaven; ook had ik nog niet alles geleerd, wat daartoe noodzakelijk was, enz. Mijn vader verzekerde mij, dat alles wel zou schikken, ik moest maar goed moed houden, en hem voor het overige lareren zorgen. Eindelijk begon mijn vader van het preken. Hij kuste mij, toen hij vernam dat ik daartoe alles in gereedheid gebracht had. Wat was die goede man verheugd! „God zij geloofd!” zei hij uit, „ik geniet de zaligste genoegens, die een mensch op aarde zich kan maken!” Hij sprak die woorden met zoo veel gevoel uit, dat ik een vloed van tranen voordeed, en bijna verloren was. Des avonds na den eten verlangde mijn vader mijna preek te zien, bevend gaf ik hem die preek, wendde mijn vermoeidheid voor, en begaf mij te bed. Welk een nacht ik doorbracht, laat zich niet beschrijven. Ik zocht de slaap, maar die was verre af. Alle mijn zonden kwamen mij voor den geest, ik gevoelde de knagen van mijn geweten, en verwenschte het oogenblik van mijn geboorte! Groote God! Den beste vader zoo te bedriegen! Ik bleep den geheelen nacht flapeloos liggen, stond zeer vroeg op, liep naar buiten, en dwalde, als een krankzinnig mensch, nu hier dan daar. Ik nam eindelijk het besluit, van nu af aan alle vlijt aan te wenden, zwoor naar God mijn gedrag te zullen veranderen, viel op mijn knieën, en bad Hem om lust en kracht, en zo een en andere. Toen ik thuis en aan het ontbijt kwam, zag ik dat mijn vader mij met een treurige grimslach ontving. Mijn vader sprak niet, en ik zat als van den donder getroffen, in mijn angst vroeg ik, of ik hem ook in het een of ander beleedigd had? Hij zag mij met tranen in de oogen aan, en wees op mijn preek, die voor hem lag." Ik wierp mij neder op mijne knieën 'Ik hoor bevend uit: "Beste vader! kunt gij mij vergeven? Ik erken mijne misdaden! Ik heb nog niets geleerd; ik ken niets, en heb de tijd op de legerlijke wijze doorgebracht." Overvol van schrik en droefheid, verliet mijn vader de kamer en ik ging dadelijk het huis uit, huurde een rijtuig, en reisde daarmede naar S***. Van daar schreef ik aan mijn vader, en verzocht hem, op de aandoenlijkste wijze, om vergeving, terwijl ik hem alles openhartig meldde, en beterchap beloofde. Na verloop van eenigen tijd antwoordde hij mij, zoals een bedrogen vader antwoorden kan, en meldde mij dat hij zich zeer ziek bevond. Het was mij nu ernst te vinden dat ik vorderingen maakte, schreef zulks aan mijn vader; doch hij scheen weinig acht op dit bericht te geven. Ik werd daardoor echter niet afgeschrikt, maar zette mijne studie des te ijveriger voort. In het midden van dat alles ontving ik de wrevelige tijding, dat mijn vader gevaarlijk ziek was, en verlangde mij te zien. Ik ijlde naar huis, maar mijn vader was niet meer. Wat dit overval op mij uitwerkte, kan ik niet melden, ik was een wanhopend, toen mijn broeder mij de oorzaak van zijn dood noemde. Sinds mijn vertrek had mijn vader geen genoeglijk oogenblik meer beleefd, en deed bijna niets anders dan zuchten en weenen. De dood van mijn vader berustende te hebben, was een verfchurende gedachte, ik bleef dus niet weinige dagen te A., vertrok, zodra mijne zaken met mijne Voogden geregeld waren, weer naar S***, en trachtte daar mijn treurigheid te verstonen; ik slaagde daar in, doch helaas! tot mijn bederf: ik geraakte, even als te "goren, aan het schandelijke leven. Niets was er dat ik niet om geproefd liet, en was weer de eerste in het plegen van onbevredigenden. Lezer! Jeugdige menschen, houdt u in uw jeugdige jaren, opdat het u in eenen meer gevorderden leeftijd niet zwaar als mij, want ik draag, helaas! de fysieke folteringen met mij om. SPAN- SPANDAW, SPANDA W: A man's true merit is not hard to find; But each man's secret standard in his mind. è POPE. H... SPANDAW, Gij, die de eer der Vrouwea ~ ’ Zoo schoon en treffend hebt gehaald , Wilt ge ons uw scherpe lier onthullen , Wijl u dat gloeiend kunstvuur valt, Dat BILDERDIJK zoo grootsch door prijken ===s Dat alles voor zijn' gloed doet wijken ? , Doch heb daarom geen' klaagzang aan, En werp het speeltuig niet aan de wilgen: Wij zien den eik voor stormen bukken,’ _Waar 't nog der veldbloem mag getakken, Hoe teeder, overeind te staan, Ga voort! Met zoo veel roems begonnen, Verlaat men dus het strijdperk niet. ~ De lauwer blinkt me is half gewonnen, Wen vlijt der poging bijstand biedt. Toen voor plots vlugt had paal noch perken, Klapte ook de Gele Zwaan haar vlerken, Wier zangton nog weergalmde aan 't IJ; Wier heerlijk lied, Bellone aan banden, Bellone nog doet knarsetanden, Nog echoot aan de verste stranden ; Ja, de Echo zier is melodij! Het licht der Maan moet zich verbergen, Spant Phoebus zijn' roofspoor aan ; Doch zonder de eer zijn stand te tergen s Doet Phoebus haar niet ondergaan. Toen Marlyas zijn trots moest boeten, Heeft hij, gewoon in vlees te wroeten, Te recht dit met zijn huid betaald, Blijf, SPANPWA in uw loop volharden; Wijk rechts noch links van 't spoor der Barden , En trap dan eerst uw lier tot stukken, Als de echt Bataviaanse toon u faalt, Hij, die der Goden gunsten bedelt, Om ambrozijn hun hulde doet, Wordt, hoe door kunstroem ook veredeld, Niet meer verwarmd door de echte gloed. 525- Hier 826 SPANDAW. Hier moet ons hart bloed in de adren zwelt Hier moeten wij naar 't ouderlijk fnellen, Waarop nog 't offer heilig blaakt | Ja vrij door 't ruim te spreken, Laat laf in 't aangezicht van vleijen y ` En waardeer roem van valtchen schijnen s= „ Zie daar, 't geen Dichters edel maakt! Is waar, een krans van eerbelaan, Laurel voor Apollo vergaren, Zou, sPANDA! grootsch uw kruin verfieren, Reeds in mijn oog een lauwer waardig. Dan, dikwerker, als de mindere Goden Jupiter hun heilige offers boden, Vond hij aan het gewijde een fijn gevoel. Grijp, sPANDAW! roer verrukt de fakkien, Laat BILDERDIJK uw oog ontvaren, Nauw kan een FEITH hem evenaren, En Gij, Gij volgt met reuzentred. Ontleend uit Js TURNBULL's Voyage. Bekend is het, dat de Bewoners der Zuidzee-Eilanden elkaar vaak beoorlogen. Op dit oorlogstooneel verschenen, ten tijde van de Heer TURNBULL’s verblijf, twee Opperhoofden der Wilden van een geheel tegenovergesteld gedrag en beiden zeer opmerkenswaardig, De een, TAMAMAMA, fluitnot schenkend, kundig en bleekende van eerzucht, die door geweld bijna alle de Societeit-Eilanden aan zich onderworpen had; de ander het Opperhoofd van Aftoway, door zijn gelukkige mededinger onttroond, schoon zijn moed en goede hoedanigheden een minder rampzalig lot verdiend hadden, De laatstgenoemde had zich, met een groot gedeelte zijner Onderdanen, verzameld naar een Eiland, ’t geen hem nog toebehoorde, doch waar hij wachtte welhaast door zijn Vijand te zullen overvallen worden. Daar hij buiten staat was om aan de meerderlijke macht zijns vijands te kunnen bieden, had hij het bevel genomen, ook dat Eiland te verlaten, Reeds had hij, met behulp van enkele Europese, een vaartuig gebouwd, op welk hij zich met zijn volk zou inschepen, om, op een ver verwijderd afstand, de aanvaller te zoeken, op welk hij dacht voor de vervolgingen van TAMAHAMA beveiligd te zullen zijn. De geringe kunde, welke die ongelukkigen van de zeevaart hadden, konden geen gelukkigen uitslag van dit bestaan beloven; maar de begeerte om een verdelgenden vijand te ontvluchten en zich niet te scheiden van een Opperhoofd hun zeedierbaar, deed hun de ogen fluiten voor de gevaren, waar welke zij zich bloot gaven. Niets evenaarde de verknochtheid, welke zij voor hem hadden en betoonden, dan De Heer TURNBULL verhaalt er het volgende voorbeeld van, aan zijn Schip gebeurd. Dit Opperhoofd bevond zich bij ons aan boord, Een sterke optekende wind had ons in de nacht genoodzaakt zee te kiezen, en zover van het Eiland verwijderd, dat wij ’t zelve uit het gezicht verloren; wij hadden twee etmalen werk, eer wij weer op onze oude ligplaats bij het Eiland konden komen. Wanneer wij een Canoe zagen naderen, kreeg het Opperhoofd het in de zin om zich te verbergen, en beval een der zijnen, met ons aan boord, de naderenden toe te roepen, dat wij niet aan, zijnen Vijand hadden overgeleverd, Wanneer men hun, toegeroepen had, “dat het Opperhoofd een. te bekomen van alle de omstandigheden van dit ongelukkige evals, PRA i E wat l g s» Het Opperhoofd, dat zich in de kajuit des Kapiteins, verborgen had, ziende welke een werking die tijding op de zijnen baarde, kon in ’t einde het niet langer uithouden. Hij verscheen op het dek, en bestraft „op een vriendelijke wijze, de Eilanders, dat zij ons in zul keur geoordeeld hadden tot het plegen van dus een verraad. De Eilanders, hun Opperhoofd wederziend, vogen van het uiterst hartzeer tot de luidruchtigste vreugdebetooningen over. Maar de eerste indruk, welke de tijding op hen gemaakt had, was zoo sterk, dat zij hun geliefde Opperhoofd baden, zich onverwijld aan land te begeven, om zich niet weer blootgesteld te vinden aan de geweldige klap op ons schip was overgekomen bij de verwijdering van het eiland, — Hij bevoliogde in hun verzoek, en nam afscheid van ons, met algemene betuigingen van erkentenis voor het ongeluk hem aangedaan. — In de canoe getreden, verzoeker hij ons, dat wij het gebeurde aan onze landgenoten zouden vermelden, Dit doenende, voer hij nader wat, i l DE TWEE HONIGBIJEN. DE TWEE HONIGBIJEN. Eene Fabel, OP eenen schoonen morgenstond, in het beste van Bloes maand, vlogen twee Honigbijen uit, om honing te verzamelen, De een was verstandig en matig, de andere onbedacht en gulzig. Welhaast kwamen zij in eenen tuin vol geurige planten en kruiden. Zij onthaalden beiden zich eenigen tijd op de veelvuldige lekkernijen, welke de tuin hun aanbood, De een belaaide zich, bij tussentijds pauzes, met voorraad, om dien, tegen den winter, in den Bijenkorf te brengen ; de andere vloog van bloem op bloem, zonder op iets te denken dan op het tegenwoordig genot. In ’t einde vonden zij eene ruime kruik, met reeds vervaardigde honing gevuld, hangend aan den tak van een perzikboom. Alleruitlokkingst gezicht! De bedachtloze Epicureïsche Bij kroop, niet luisterende naar de raadgevingen zijns medegenoten, diep ter kruik in, en gaf zich over aan alle de genoegens der voldoening van zinnelijken lust. De verstandige onbeinvloedde er even in met alle behoedzaamheid; dan, voor vrezen duchtende, vloog hij weer naar de bloemen, waar hij, door het gematigd genot van den voorraad, dien dezelve schonk, zich waar genoeg had. Het beste van den dag vervulde zich, ging hij tot zijn medegenoten, om dien te vragen tot het wederkeeren naar den korf; dan hij vond dezen door den honing geheel overdekt, even zeer buiten staat om te genieten als om weg te vliegen. Met bezwaarde vleugels, met verwarde poten, en geheel machteloos, kon hij niets meer doen dan zijn lotgenoot vaarwel zeggen, en de laatste vermogens bezielden, om deze waarschuwing mee te delen, dat, hoewel het genot des vaders het smakelijkste des levens vormt, een onbedwingbare geneigdheid des genots onvermijdelijke rampen naar zich toe trekt. | | (Vervolg en flots van bl. 494.) Om van andere Groote Mannen te spreken: Met recht zien wij op DESCARTES, die wijdberoemde Man; niet alleen als op de grootste Wijsgeer en Wiskundige die ooit tot op heden verre is gekomen, maar ook als een Groof Man. Dit is, omdat hij, door de uitgebreidheid en kracht van zijn geest, en een bestendig diep denken, de grootste hindernissen overwon, om de mensch de kunst van redeneren te leeren, niet alleen in de Natuurlijke Wijsbegeerte, maar ook in alle andere Zaken. Ik bewonder hem niet zozeer wegens zijn ontdekkingen in de wetenschappen, als dat hij andere mensen; die na hem kwamen, in staat stelde om ontdekkingen te doen; onvergelijkelijk veel nuttiger dan die hijzelf deed. Ten einde rechtmatig te oordelen over zijn grote verscheidenheid macht, moeten wij alleen in rekening nemen het groot. aantal van onderwerpen, waarover hij nauwkeuriger en met een hogere mate van waarachtigheid sprak, de mate van vordering, waarin hij de Wiskunde en Natuurlijke Wijsbegeerte van, en waarin hij dezelfde liet, Hij schonk de wereld in twintig jaren tijds een waarschijnlijke kennis van meer zaken in de Natuurlijke Wijsbegeerte; dan de navolgers van PLATO, ARISTOTELES en EPICURUS in tweeduizend jaren. Dan de grote zaak is dezen Wijsgeer verbetering in de kunst van redeneren: Vóór DESCARTES redeneren de menschen, zelden met enige fijnheid, dat is bij gevolgtrekking. De onderafdelingen van onze kundigheden hadden nauwelijks enige verband met elkaar, zodat zij, eenmaal te spreken, een wassende chaos vormden. Er zijn verschillende soorten van natuurlijke waarschijnlijkheid; ja er zijn onderafdelingen van dezelfde soort. Vóór den tijd van DESCARTES verwarren wij de verschillende soorten en verschillende trappen van natuurlijke waarschijnlijkheid; en die verwarring was de bron van dwalingen en valschelijke redeneringen. Men vond een grote menigte van grote sprekers, maar geen enkele bondige beoogers. De Wiskundigen waren bijna de enigen, die een denkbeeld hadden van bewijs en beargumenteren. Vóór hem was het begrip van een bewijs of gevoel van een juist gevolg in zaken, die alleen voor het waarschijnlijke vatbaar zijn; dit begrip, het welke een zo groot onderverschil teweegen tusken een man van bekwaamheid, werd schaars gevonden. Duistere, dubbelzinnige en valschelijke voorstellen werden voor beginfelen aangenomen, ja men leidde verkeerde gevolgen af uit juiste matige beginfelen. Daarenboven wij verwarden die zekerheid, welke uit natuurlijke waarschijnlijkheid ontstaat, met de zekerheid, hervoortekomende uit de goddelijke wijsheid op. dezelfde wijze te oordelen; waarbij kwam, dat de vooroordeelen, in onze jeugdige jaren ingezogen, ons toevoegen zeker en blijkbare beginfelen te zijn. Wij wandelden in het donker, niet langs een rechte lijn op den weg der waarheid, maar in kringen, en zelfs in zeer nauwe kringen. Dagelijks ziet men menschen, die hunne uiterste pogen aanwenden, om anderen te overtreffen in ’t geen ommigen beuzelingen zouden noemen, doch waaraan niet weinig moeite vast is, schoon zij van weinig belang zijn. voor het geluk hunner Land of des Menschdoms. Zij schijnen geen ander doel te hebben, dan te wedijveren: in vernuft, geestigheid en geleerdheid. Maar zij letten niet op de onnoodzaamheid van hun bedrijf; of geen zeker eén mangel aan oordeel verraa Want zou een mensch, eer hij zich in dusdanigen strijd inwikkelt, niet beter doen, wel te wikken en te wegen de keuze der onderwerpen, waarop hij tijd en vlijt besteedt? Behoorde hij, niet aan het vangen met de keuze van een onderwerp, het welk een belangrijke stof voor iemand verfchaft, om het geluk zijner Land- en Genooten, en mogelijk van volgende Geslachten te be- Voor de rest, heb ik de hoop niet verzekerd. Anderen hebben, met grote begaafdheid en aan Borde van goede proeven, houdende pogingen, verbazingend grote zwarigheden overwonnen, doch alleen om ruime middelen te ver- zaamelen, en groot te zijn, ten minste in toegang des Gemen dat alleen over der menschen Grootheid Ordelt, naar den rijkdom, dien zij bezitten, of de ere- posten, welke zij bekleeden. Dan, nadat deze hoogmoedigen zich enkel tot het voldoen van hun eigen belang bepalen, en hunne beweegreden noch groot, noch prijswaardig, noch deugdzaam was, is het geen wonder, dat rechtmatige oordeel aar hem niet onder de Groote Mannen rangschikken, hoewel hunne bekwaam- heden en het gelukkig slagen hunner pogingen hun de rijkste inkomsten en de aanzienlijkste standplattel bezorgden. In tegendeel, braaf menschen zien op hun neder als lage zielen; die alleen bedoelden een hoogen rang te beklimmen, zonder de hoedanigheden zich eigen te maken, noodig om die post te bekleeden; zij lieten de ware eer varen, om naar een schaduw te grijpen, zolang hun ontbrak begrip van het hoofddoel. Geschiedschrijvers brengen ons een heerlijke voorstelling van die zeer kleine lieden, die dwaarschelijk hoge bedieningen hadden, en waardigheden door een zeer laakbaar gedrag verkregen, daartoe lage vleierijen, fiche daden en lasterlijke taal bezigende. Zij hadden ten doel aanzien, zij doorworstelden grote moeilijkheden, door eerbare maar onedele beweegredens genoodzien. Zou, bij voorbeeld, enig mensch den minsten lof geven aan SEJANUS of TIGELLINUS, Staatsdienaars in het grootste Rijk, dat ooit bestond? Zij kwamen, in de daad, grote zwaarigheden te boven met veel verstand en arbeid, of om de plaats van eerste Staatsdienaar en Gunsteling te verkrijgen, of zich daar in te staan te houden. Maar denken zij dit, door een eerbare beweegreden aangedreven? En welke groote daden voerden zij uit ten beste des Rijks, na zich tot die eerstvolgende verheven te hebben? Wij hellen gereedelijk over om vergelijkingen te maken tussen mensen van dezelfde hand en hetzelfde beroep: eenigen munten boven anderen uit, door het te boven streven van groote moeilijkheden; zij zijn groot in hun vak: zoo spreken wij van een groot Dichter, van een groot Redenaar, eert een groot geleerde, een groot Geneesheer, een groot Sterrenkundige, een groot Bouwkundige, een groot Eervolgder, een groot Beeldhouwer enz., dewijl zij grote moeilijkheden te boven streven, door hunnen armoed, door hun vernuft, en een uitgelezen rang verwierven onder lieden van hetzelfde beroep. "Dan de titel van een Groot Man komt alleen toe aan." Mensen van verstand in twee soorten van belangrijke beroepen. — De eerste van deze beroepen betreft een grote vermeerdering van het geluk van het Mensendom in ’t algemeen. Van deze soort is het beroep der bespiekende mannen, die er hun werk van maken, om die kring van menselijke wetenschappen uit te breiden, welke het meest dienen tot geluk van het mensendom, en vele waarheden te bewijzen van uitgebreide nuttigheid voor de maatschappij in ’t algemeen. In het beroep der bespiekende mannen, die belangrijke waarheden opsporen, kan een man, met een groot vernuft begiftigd, en door aanhoudend denken, verre boven zijn niet onbeduidende mededingers uitsteken, en een Groot Man worden, zonder dat hij een groot inkomen bezit, of enige openbare ambten bekleedt. De andere soort van beroepen zijn die der zoodanigen, welke meer op het werkdadige dan op het bespiekende zich toeleggen. Het betreft een grote vermeerdering van geluk, niet voor het Mensendom in ’t algemeen, maar voor een bijzonder Volk. Van deze soort is het bekleeden van hooge Overheidsplakken wanneer zij, door eerzucht aangestoken, en van leegheid afgeleid, hun jeugdige jaren, in stede van diezelfde in ijdele verlusting door te brengen, bescheiden in arbeid, en zich welgedragen, tot dat zij de noodige kracht bekomen hebben, om het roer des Lands- of Staatsbestuur in vaste vuist te klemmen. — Van deze soort is de bezigheid der Staatsdienaren, Legerhoofden, en ondergeschikte Overheidspersonen; dewijl zij, in het waarnemen deze beroepsbezigheden, in staat zijn aan hun Volk gewag te maken van de diensten te doen, door het wel aanwenden hunner bekwaamheden. Evenzo nu, als mannen van een bespiekeldenden aanleg zich van anderen kunnen onderscheiden door de grote en uitgestrekte nuttigheid hunner ontdekkingen, zo kunnen ook zij, wier beroep mede brengt die ontdekkingen in directe werking te brengen, zich grootelijk van anderen onderscheiden door de directe voordeelen, welke zij hun Vaderland verschaffen; Koning onder Koningen, Staatsdienaren onder Staatsdienaren, enz. In dat men al zij door gemeene drijfveren in hunne werkzaamheden worden aangestoken, zijn zij enkel beroemde of vermaarde mannen. In tegendeel, zijn de beginselen, waaruit zij handelen, eerlijk en braaf, en de zegeningen, daaruit voortvloeijend, belangrijk, dan overtreffen zij dezen wijd en verre zij zijn Groot: Mannen. Zaam gedrag in dit lang verloop van jaren, of door belangrijke schikkingen, of door grote voordeelen, behaald op de vijanden zijns volks. Dit is hetgene waarlijk een Groot Man vormt. Hoe groter, hoe duurzamer en uitgebreider het goede is, des te meer moeite hem zulks koste, des te meer onderscheidt hij zich onder de Groote Mannen. Hieruit is het openbaar, dat, indien Hendrik de IV, Koning van Frankrijk, zijn bekend plan, om een algemeen en bestendigen Vrede onder de Christen-volker daar te stellen, volvoerd had, hij de grootste aller zegeningen, niet alleen aan zijn Onderdanen, maar ook aan alle Christen-volker zou verzekerd hebben, en, bij noodwendige gevolgen, aan alle de Volken der wereld, — een weldaad, waarin alle toen levende en volgende geslachten gouden gedeeld hebben in volgende eeuwen, — een weldaad, die in zich vervat eene ontheffing van alle oorlogshandelingen, en het genot van alle zegeningen, welke noodwendig voortvloeien uit eenen algemeenen en bestendigen Vrede; hij zou boven alle vergelijking de Grootste Man zijn, die ooit is bestaan of ooit zal bestaan. Het straalt elk in het oog, dat zulk een weldaad oneindig de weldaden overtreft, voor welke de Republiek van Rome dank aan haar verfchuldigd was, dewijl zij grote voordeelen alleen aan zijn Vaderland bewaarde, en daarftestelijk ten koste van nabuurvolken, en geen vergelijkende middelen naliet om burger-oorlogen met de Republiek te weren; terwijl Hendrik de Grote, door zijn ontwerp, zijn Rijk door alle volgende eeuwen bewaard zou hebben voor allen, binnen- en buitenlandse volken, zonder enig nadeel voor andere Volken, niet alleen van de gevaren, maar ook van de wezenlijke rampen aller mogelijke oorlogen. — Hem komt de eree toe van de gewigtigste uitvinding, welke ooit op het tooneel der wereld te voorzien trad, dan de voortzetting dier onderneming bewaart de Voorzienigheid mogelijk voor een lateren Weldoener des Menschdoms. Karl de Grote, door de veelvuldige oorlogen, welke hij voerde, en het welgelukken zijn ondernemingen, eene roemrijke Regering; ja hij kwam grote moeilijkheden te boven, door zijn uitgestrekte bekwaamheden en moed. Hij staat daardoor zeer uit onder de Koningen en Keizers, die hem voorgingen, als die hem volgden. KAREL DE V heeft, 't is waar, door de verschillen, het voor den, welke hij te boven kwam, den titel van een roemrijk Keizer verworven; hij mag in die zin met recht gezien worden als een groote genaamd worden: maar tussen die eertitel en de naam van een Groot Man, dat is, van een Weldoener des Menschdoms in 't algemeen en van zijn Onderdanen, is nog een groote kloof. Ten grootste onheil van zijn Nabuurvolken en Onderdanen, wist hij niet, hoe noodzakelijk het voor hem was "ten doel de eertitel van een Groot Man te verwerven, meer beeldende billijkheid en weldadigheid uit te oefenen, — beïrdendere te streven naar de bevordering van het algemene welzijn, — Ja, wie de levensgeschiedenis van die Keizer leest, ontdekt ten klaarste, dat hij weinig interesse bezat voor de belangen van zijn Onderdanen, en dat hij nimmer bestaan zou hebben zoveel en zoveel grote zwarigheden te boven te wortelen, ware hij aangedreven geworden door geen ander roerend gevoel, dan de roem om zijn Onderdanen veel heil te aan Europa eenen langen Vrede te bezorgen. Het is geen verheven staat, het is geen uitgebreide macht die een Groot Man maken. Keizers, Koningen, Staatslieden, kunnen zeer algemene, zeer gemeene Menschen wezen, ondanks hun groot vermogen. Getuige NERO, getuige POMPEIUS! En hieruit volgt, dat de enige regel, volgens welke wij over de mensen moeten oordelen, altijd en onveranderlijk is, een groot verlangen naar het algemene welzijn; dat is, de edele drijfveer van alle hervorming ondernemingen; de grote voordeelen voor het algemeen, de gevolgen van hun gerechtelijke ondernemingen; en eindelijk het te boven komen van de hinderpalen, welke zij ontmoeten, 't geen ten toon strekt van hunne grote bekwaamheden, van hun moed en beïrdende egards. Zonder deze voorwaarden mogen zij schitterende voorbeeldingen maken; maar er steekt geen eerlijkheid in, en gevolgens daaraan geen prijzenswaardigs. Het volk neemt dikwijks een valse edelgestelde voor een echt; maar zal EPAMINONDAS naast ALEXANDER, SCIPIO naast CATER, TRAJANUS naast KAREL DEN V, dat is, brengt de ware diamant bij de nagemaakte; dat zelfde gezicht zal het onderscheid ontdekken, en aan de ware de voorkeur geven. Menschen. De zoodarigen, van welken wij boven gesproken hebben, waren gereed om zich te onderscheiden door het geluk van anderen te vergrooten; zij dongen naar roem, maar het was een roem, hoogst heilzaam voor hun Vaderland. Zij stonden naar dien roem, welke ten algemeenen beste strekt, den enigen die onze hoogachting en bewondering verdient; en hoe meer zij zich velden betoonden op hun roem, hoe meer zij verdienden geacht en geprezen te worden. Niet oneigen is het, hier aan te merken, dat iemand kan uitblinken in eenige kunst of ambacht, zonder een beroemd man te zijn. Iemand kan beroemd zijn in de muziek; maar men zal nimmer zeggen, dat hij een beroemd man is; want hij arbeidde alleen om zijn fortuin te maken: in zijn beroep is niets uitblinkends, of van dien aard, dat die man grote diensten aan zijn Vaderland doet. Er is, derhalve, een grote afstand tussen een man, beroemd in een beroep in zichzelf niet roemrijk, en een beroemd man in een beroep dat met de daad roemvol is, door de diensten, welke het der maatschappij toebrengt. Er is, daarom, ook een groot onderscheid tussen een beroemd Man en een groot Man. Een Groot Man is altijd beroemd; maar een beroemd Man is niet altijd groot. En wanneer wij de zaak rechtmatig wegen, zal blijken, dat, in ons allemaal. alle tijden en eeuwen, verstandigén geen andere begrijpt en koesterden, zoo omtrent de ware grootheden der Mannen als het verschil tussen een beroemd en een groot Mans | BR | EETE b + é , > fr s r p n i s = è irt E, r # ka EEN GENEES-, NATUUR - ZEDEKUNDIG VOORVAL , WAAR- “GENOMEN IN HET MILITAIRE HOSPITAAL TE LUBECK, DOOR M. MOUSSAUX y GEWOOND GENEESHEER VAN HET GROOTE LEGER , EN MEDEGEDEELD DOOR M. DESGENETTES, IN HET JOURNAAL DE MEDICINE, TOM. 32, N. 14I. 1808. 