Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
Om half één landden wij eindelijk aan den Legon Moto, RK der inhammen der kust ten N. van den Legon Lele. 1 Aan de landingsplaats vonden wij een eenvoudigen pondok | met een balé-balé van bamboe, bedekt met kenanga-schors en 1 een dakje van nipa-atap. |- Пе pondok ligt ten NNO. van P. Batoe aan de reeds ge. noemde golf, 1 De berg Moto rijst hier onmiddellijk, met een helling уай | 20°—25°, steil opwaarts, en laat slechts een zeer smalle horizon- tale strandstrook over. De Koenoeng-Moto is het hoogste punt van den bergrug van gelijken naam. Hij heeft veel gelijkenis | met den reeds beschreven G. Kendera, wat vorm en hoogte van den kam aangaat. 1 Nauwelijks was ik hier gezeten, of een der beide inlanders. 3 die ik dadelijk had uitgezonden om planten te zoeken, kwam terug met het lakonieke bericht, dat hij twee ver giftige slangen gedood had. Aanvankelijk sloeg ik geen geloof aan een in mijt | ooren zoo onmogelijk klinkend. bericht, doch naderhand gal. ik hem spottend order mij die beide slangen toch eens te laten zien. In een oogwenk kwam de man terug met twee nog hall levende Oeler-doedak-krawang (1), elk met den kop tusschen een gespleten stokje geklemd. Toen ik die beide slangen zag, welke zoo in een oogenblik in mijn onmiddellijke nabijheid | waren gevangen, bekroop mij onwillekeurig een onaangenaam gevoel. Want waarlijk, dat was geen verkwikkend vooruit zicht voor de beklimming, daar de weg steeds door een der D gelijk bosch gebaand moest worden. Zoo begonnen wij te één ure te klauteren. m Zie ай. IV (Zoölogie) van dit Verslag. 59 Een tijd lang volgden wij een betreden voetpad, omdat hier de plaats was, waar mijn gids sedert eenigen tijd oesoeks en dajongs (dakribben en roeiriemen) liet kappen. Overal zag men dan ook langs het voetpad de stronken van manggissan- (Calophyllum spec.) en bintanggor-boomen (Calophylluin spectabile Br.“) welke beide boomsoorten, met de soms voor huisbouw- kundige doeleinden gevelde semedang, hier zeer algemeen zijn. Andere hier veelvuldig groeiende houtsoorten, zooals de zoo- genaamde gondorijo, kajoe-endog-endogan worden niet of hoogst zelden geveld, daar het hout weinig waarde moet bezitten, Nabij deze aankapplaats vond ik thans nog zeldzaam een enkelen ouden volwassen manggissan, bintanggor of semedang ; trouwens Trysmann (1) zeide reeds in 1854, dat de meeste strandbosschen sterk uitgekapt zijn wat kostbare timmerhout- soorten betreft. Mijne begeleiders uitten dan ook meestal een vreugdekreet hij het ontdekken van een volwassen manggissan- of semedang-hoom. Andere hoomen komen hier echter, zooals ik reeds zeide, in groot aantal nog voor, en uitwendig heeft het bosch dus schijnbaar niets geleden. Behalve de reeds genoemde soorten , komen hier о. m. ook voor: de roko-roko, gondang (Ficus), mangga, enz. Om 2 uur reeds hadden wij den top, welke ongeveer 574 meter hoog is, bereikt. Over den geheelen weg vindt men dezelfde gesteenten, met de breede witte kwartsaderen, als overal elders op het hoofdeiland. Hoekige brokstukken melkkwarts vindt men hier bs ook veel over den bodem verspreid. Overal wordt hier langs de helling, waar het naakte moedergesteente niet aan de oppervlakte treedt, een uitnemend vruchtbare aardlaag aan- getroffen, en een rijke inlander heeft dan ook het plan opgevat 0). Zie Твузмахх, Verslag van een botanische reis naar Oost-Java, Ka- ‚ rimon-Java en Bali-boleling in 1854. om hier het volgende jaar een proef te nemen met boschon ginning, om later djagoeng, ketela, enz. te planten ; een feit, dat zeer toegejuicht verdient te worden. Immers, behalve o de kleine zuidwestpunt, vindt men elders, op het ruim 1 geographische mijl groote hoofdeiland, thans niets dan bosschen. Op den top van den G. Moto bestaat de vegetatie bijna ge heel uit bintanggor-boompjes, ter dikte van 3—10 e. М. Zware boomen worden hier niet aangetroffen. Dergelijke jonge bine tanggor-boompjes, die alle zeer slank opgegroeid zijn, w den ook veel voor kleinere oesoeks gezocht en voor dit d veel gekapt. In den namiddag werd de terugreis aangenomen langs den- zelfden weg. Thans deed ik nog eenige peilingen in den Lego Lele, omdat mij door den djaksa medegedeeld was geworden. dat deze inham veel dieper zou ingesneden zijn, dan op marinekaart aangeduid staat, hetgeen mij bleek juist te zi Van de Legon 146 naar huis gaande voeren wij 200 die langs den wal, dat de rotsige oevers en hun vegetatie zich duidelijk aan het oog vertoonden. Hier groeiden : Pandan (Pandanus). Njamplong (Calophyllum). Waroe (Hibiscus). Bangku (Rhizophoreae). ge AN хэн Kelapang (Terminalia). Op de bijna naakte rotsen van 0. Poeduk groeiden | | len Pandan-boompjes met gaboesan (Scaevola) en sling (Pemphis). ' Om half acht 7 avonds arriveerde ik eindelijk in de + December. Dezen dag wilde ik de eilanden Sintok; Ten) ES en Ае gaan bezoeken. Onder weg naar Sintok deden wij de 0. Kemloko aan, й waar slijpsteenen (batoe yossok) gevonden worden, zoo als № 61 op de kruisboot reeds een paar in een mandje had zien lig- gen, Men verzekerde mij, dat overal elders op deze eilanden deze steensoort ontbreekt. Inderdaad heb ik dit gesteente verder nergens in dezen archipel kunnen vinden. Hier rijst het gebergte, evenals aan den Legon Moto, tamelijk steil uit de zee, еп worden dezelfde, met breede kwartsaderen doorzette gesteenten gevonden als op den G. Moto: hier worden er echter talrijke fijne glimmerplaatjes in aangetroffen (zie col- lectie G.). Westwaarts langs het strand wandelend, kwamen wij aan een ontblooting van kleischiefers. Jammer genoeg echter was die ontblooting zeer klein, en de hoop om ook hooger op, aan de helling, ontblootingen van dit gesteente te vinden, zeer gering, omdat, voor zoover ik kon nagaan. daar overal dezelfde gesteenten voorkomen als ten oosten van de kleischiefer-ontblooting aan het strand (1), Een 100-tal me- ter verder westwaarts vond ik aan het strand eene recente breccie, bestaande uit brokstukken van witten kwarts en kwartsiet, verbonden door een cement van bruinijzererts (N°. 22—25 G). | Om 1 uur in den middag landden wij op de kust van P. Sintok. Overal is dit thans omgeven door een cirkelvormig rif, waarvan slechts hier en daar enkele deelen (als smalle strooken) even boven water zichtbaar zijn. Deze ring ligt op een hon- derdtal meters van het strand, en bestaat meestal uit ordeloos door elkaar liggende koraalblokken ter grootte van een kinder- hoofd. De levende koralen worden aan de buitenzijde hiervan gevonden. Binnen den ring op de kandasstrook komen slechts enkele levende koralen voor. Het geheele eiland bestaat uit karang- en schelpzand. Klippen van oudere gesteenten, zooals ор P. Mendjangan-besar, ontbreken hier. Ten oosten van het eiland ligt een uitgestrekte , steeds droge gossong (bank), welke door een (bij hoog water overstroomde) karangzandstrook met het eiland verbonden 1, maar, voor — () Vergelijk afd. V § 1 van dit Verslag. и. 62 het oogenblik, naar het schijnt nog van alle vegetatie on bloot is. | "d Op P. Sintok mam ik de volgende plantensoorten waar: Tjemara (Casuarina’, 1 _ Katang (Convolvulus', Sroeni (Wollastonia), Bidara-laut (Zizyphus), See ?), _ Djati-pasir (Cordia? , Waroe (-betoel) (Hibiscus', Gaboesan Scaevola), Patehan (Euphorbiaceae), Iwak-iwakan (Pyxipoma). Njamplong Calophyllum', Waroe-laut (Thespesia), _ Krandang (Mucuna), Besi-besi (Intsia?) | Stinggi Pemphis’, Sawo (Mimusops), Tjoekilan (......... 75 Riboet (......... 2) _ Ketapang (Terminalia), Dadap-laut (Erythrina), Tjondang ( "р Loko-loko (. . ), Klimosodo (Cordia), Manireh (...:::9), Tikoesan (Spinifex ^), Bajem-doeri (Amaranthus), Koetok (Papilionaceae). Vogels waren hier, evenals op de andere koraaleila geringer in soorten dan in aantal, te weten: : B. tjetettet (Muscicapideae), B. dengkek (Alcedines), В. blekok (Ardeola), 65 В. tjirbombok (....... ?), В. baha (Haliaétus leucogaster Gou»). Het eiland Sintok is zoo goed als geheel met kalapatuinen bedekt: het is geheel van koraalvorming en vlak en ligt onge- veer 0,5 M. boven zee. Andere gesteenten worden er niet gevonden. Aan de westzijde van het eiland zag ik verscheidene ont- wortelde kalapaboomen, die reeds ten deele in zee gevallen waren. — Ook van andere waren de wortels reeds grootendeels ontbloot door de zware golven en den sterken stroom, die men hier gedurende den westmoesson heeft. In dit tijdperk zoude, volgens den eigenaar van een der tuinen, aan de west- zijde van het eiland elk jaar een strook gronds, ter breedte van eenige voeten, met de daarop staande kalapaboomen door de zee verzwolgen worden. In den oostmoesson echter wordt , aan de oostkust van het eiland, door golven en wind, een belangrijke strook gronds wederom daaraan toegevoegd. Dit is trouwens een verschijnsel, dat, volgens Dana, op alle koraal-eilanden waargenomen wordt (8): Om twee uur gingen wij met een flinken NW. bries zuid- waarts en kwamen om drie uur op P. Tengah. — Dit kleine vlakke koraal-eiland, welks oppervlakte wederom nauwelijks een halven meter boven zee ligt, is geheel met kokospalmen bedekt. Van de oorspronkelijke vegetatie zijn hier alleen aan de kust eenige resten waar te nemen, welke echter uit dezelfde soorten bestaan als op P. Sintok- — P. Ketjil, waar ik ten 4 ure aankwam, vertoonde wat de flora en fauna betreft, weinig merkwaardigs, en onderscheidde zich in deze niet van de beide vorige eilanden. P. Ketjil toch is ook geheel van koraalvorming, zonder andere gesteenten, en de oorspronkelijke vegetatie is door koedoe еп kalapa verdrongen. Op al deze, en de reeds vroeger beschreven koraal- eilanden, als P. Mendjangan-besar , “P. Mendjangan-ketjil , — (1) DANA. Corals and Coral islands. Р. Njamok, enz. vindt de kalapaboom zijn uitgezocht klimaat, tiert er dau ook welig, en brengt zeer groo bijzonder smakelijke vruchten voort (meest kalapa-hidjoe)- uitvoer van kalapanooten naar Java is belangrijk te noeme (Ше afd. HI $ 2 van dit Verslag). Y. Des avonds te zeven uur was ik terug bij mijn gasthee in de »negri”. 5 December. Im den nacht en de eerste morgenuren ¥ het verschrikkelijk uit het NW. en de eene stortbui vo de andere. Aan vertrekken, met een sampan, was geen de ken, en zoo bleef ik dan te huis om mijn herbarium ordenen. Daar de ingelegde planten boven vuur gedroogd moesten wo den, kostte dit veel moeite en tijd. Den geheelen dag z mijn huisjongen bij het vaur op te passen. — Doch ongelukki vloog desniettegenstaande een gedeelte van het herbarium 1 brand. 6 December. Hevige wind en regen waren oorzaak , dat heden eerst om 10 uur konden vertrekken. Thans liet roeien naar den Legon Njamplongan om van daar uit den Pasarehan te beklimmen. | Daar wij eerst te twee uur in den middag aldaar a kwamen en de regen heviger geworden was, besloot ik € voudig hier te overnachten en liet ik de inlanders een pi kappen naar. den top van den lagen, nabij gelegen, G. Mample om dan den volgenden dag, over dien top en den G. Alang-alang den G. Pasarehan te beklimmen. | 7 December. Om 6 nur in den morgen begaf ik mij 2 6 man op weg en weldra was de lop van den G. Njamplo bereikt. | Terwijl het bosch, waardoor de weg steeds voerde, zee veel overeenkomst vertoonde met dat, hetwelk de helling va den G. Moto bedekt (zie boven), troffen wij hier joch: п, een boom aan, welken W elders nog niet gevonden hadden ‚ en die door de eigenaardigheid 65 van zijn voorkomen, en het groot aantal, waarin hij hier gevonden wordt, een bijzondere vermelding verdient. Het was de pohon gelam (Melaleuca) , welks bast іп dezen archi- pel uitsluitend gebezigd wordt voor het breeuwen van vaartuigen. De boompjes hadden hier meestal een hoogte van ongevèer 5—5 meter, bij een middellijn van ongeveer 10 c. М. De stam is zuiver cilindervormig, recht, beneden zonder takken, en deze geheel wit (als een berkenboom in Europa), waardoor men gelam-boomen reeds van verre gewakkelijk onderkennen kan. De bergrug, welke van hier in zuidelijke richting naar den G. Alang-alang, en van dezen laatste in ongeveer westelijke richting naar den 0. Gelam voortgaat, is bijna uitsluitend met dit geboomte bedekt. Elders op deze eilanden komt het niet, of in elk geval slechts hoogst zeldzaam, voor. Op de koraal- eilanden wordt de pohon gelam nooit aangetroffen (1). Hier op dezen top hadden wij een ontmoeting met een landak (stekelvarken), welk beest zoo weinig schuw was, dat het weinig gescheeld had of een mijner begeleiders had het met zijn golok (kapmes) gedood. Behalve een paar Muscicapidae ontmoette ik hier geene vogels. De door mij verzamelde ge- steenten N°. 26 G. komen bijna geheel overeen met die van den G. Moto. Ook hier vindt men de typische, breede melk- kwartsaderen in het gesteente. Om 9 uur waren wij op den 6. Alang-alang, welke top een weinig hooger is dan de vorige. Verder valt hier echter niet veel op te merken. — Deze top toch ligt zeer nabij den vorigen, en vertoont nagenoeg hetzelfde gesteente en denzelfden plan- tengroei. Hier verzamelde ik een paar fraaie varens, welke ik elders op deze eilanden nog niet had aangetroffen. Van hieruit voerde verder het door ons gekapte pad over den breeden rug naar den G. Pasarehan, — Tegen 11 uur werd — M9 (1) Vergelijk deel III. $ 1 van dit Verslag. 66 het hoogste punt van den stompen G. Pasarehan bereikt. Hier groeien een paar riboeng-palmen(Areca nibung Marr. 7), ter hoogte van een 25 M., en verheffen zich boven het omringende | geboomte, dat hier wederom veel overeenkomst heeft met het bosch van den G. Moto. | Ook hier trof ik hetzelfde, met witte kwartsaderen doorzette gesteente aan (n°. 29 G.), dat wij reeds op talrijke punten van het hoofdeiland opgemerkt hebben. De gesteenten, welke ik dezen dag had waargenomen, ver- toonden meest alle een min of meer laagsgewijzen bouw, en schenen mij toe alleen uit meer of min grove kwartskorrels te bestaan, zonder glimmer en zonder veldspaat. Bovendien nam ik weder op vele plaatsen belangrijke tot 1 d. M. dikke | kwarlsaderen waar. і Van jonge eruptieve gesteenten ontdekte ik nergens een spoor | 8 December. Om 8 uur vertrokken de Heer S. en ik «0 eenige matrozen en patengans naar P. Genting. De wind was | 200 verbazend sterk, dat aan geen zeilen met het hier gebruike: | lijke, rechthoekige, 4-5 М. lange, en 2 M. breede zeil ie denken viel. Er werd een zoogenaamde /ajer-tenong , ER klein vierkant zeil (1—2,5 M. in het kwadraat) gespannen. | Jammer, dat voortdurend de regen in dikke druppels viel. en ons het uitzien belette. | Ор P. Genting kwamen wij reeds tegen half elf aan. Hier verzamelde ik о. ш. de volgende planten: . 1 Singkil (....?), 4 Immer (Euphorbiaceae) , d Toetoep (Rottlera) , Anggrong (Urticaceae), 1 Wadang (Pterospermum), | Djambon (2... 2), Gondang (Ficus), | Rotan (Calamus? soms 10—15 М. lang), 1 Poele (Alstonia) , | | | ри (Papilionaceae 9), M Girang (Lea), Tjemara (Casuarina) , Djangkang (Sterculiaceae ?), Ketapang (Terminalia) , Njamplong (Calophyllum), Klimosodo (Cordia) , Bangka (Rhizophoreae) , Walangan (Pterospermum ?), Ojot-toebak (МШейа?), Katang (Convolvulus), Iwak-iwakan (Pyxipoma), Patean (Euphorbiaceae) , Roempoet-ranggitan (....... .. Sroeni Wollastonia), Doedok (Aegiceras?), Stinggi |Pemphis), Bakoeng Pancratium), Tjondang (.........?), Boetoen (Barringtonia), Lagoendi (Vitex), Kapal-kapal (Hernandia). Gaboesan (Scaevola), Verder in het wild: Ingas (Gluta , Rempelas (Ficus), Pare (Cucurbitaceae), Mritjanan (Piperaceae), Pandan-doeri (Pandanus), Tikoesan (Spinifex?), Maniran (Euphorbiaceae). Volgens mijn waarneming ontbreken op dit eiland totaal de volgende boomsoorten : Djati (Tectona), Roko-roko (Rhodamnia °) , Manggissan (Calophyllum) , Bintanggor (Calophyllum), Koeda-koeda (Spathodea) , Riboeng (Areca). Wij namen onzen intrek in de woning van den kapal welke er voor een inlandsch huis zeer netjes uitzag. Er waren zelfs twee ledikanten met klamboe’s. — Op geen der | andere Kleine eilanden, zelfs niet op Parang, waar ook een kapala doekoehan woont, hadden wij zulk schitterend w | gehad. De stortregen verhinderde ons echter voorloopig uit te gaan. — Eerst tegen 4 uur kon ik een tochtje langs de kust onderne- men in een djockoeng , vervaardigd van djangkang- (Sterculia) | hout. Behalve de gewone strandvegetatie, als stinggi, warde. waroe-laut , dadap , gaboesan, bangka, enz. trof ik hier overal | een klimmende Papilionacee aan met fraaie geelgroene bloem- trossen en groote zwarte peulen. — Van deze plant verzamelde - ik, hehalve herbarium-materiaal, een aanval rijpe zaden. De strook gronds, waarop de woning van den kapala | gelegen is, bestaat uit koraalzand en is geheel vlak. Leer nabij ten oosten van zijne woning vindt men een rawa, | welke in den oostmoesson droog is, doch gedurende den westmoesson eene verzamelplaats van krokodillen is. Ч De cultuurgewassen verdienen hier eene bijzondere be- ! schouwing. | Kalapa en koedoe worden met pisang-radju , pelem, bamboe- djawa, b. woeloeh en б. apoes hier aangekweekt. Bamboe belon, die men op Parang vindt, ontbreekt daarentegen. Verder groeien hier djagoeng , ketela , assem , nanas, kates, gadoeng, һайт. djeroek-nipis en бобе x Behalve pisang, vindt men al deze cultuurgewassen op de vlakke koraalzandgronden. Vreemd genoeg heeft men We nog geen pogingen aangewend om rasoela К. (пра М. Nip. fruticosa L.) te cultiveeren , alhoewel hiervoor seg eg 69 in overvloed voorhanden zijn. Alleen zorgeloosheid is hiervan oorzaak, daar de bibit gemakkelijk te bekomen is van de rantjak bij de negri en van den Legon Moto of Kamoedjan, alwaar thans enkele exemplaren toevallig zijn heen gebracht. Het ontbreken van groote nipa-aanplantingen op deze eilanden (want de enkele boompjes, die in de rantjak, ten noorden van de negri, aangetroffen worden, verdienen dezen naam niet) niettegenstaande daarvoor passende gronden in overvloed ge- vonden worden, verwondert des te meer, wanneer men ziet, dat de meeste- daken met nzpa-atap van Java gedekt zijn. Alang-alang wordt op de Karimon-eilanden weinig hiervoor gebezigd, waarschijnlijk omdat groote alang-alang-velden hier 200 goed als geheel ontbreken. Verlaten cultuurvelden worden hier, op de meeste plaatsen, weder door wildhoutbosch ingenomen. Zulke plaatsen vindt men aan den Legon Moto en op P. Kamoedjan, in de nabijheid van de pondok-passang bij de Kamoedjan-haai, die ik op de kaart aangeduid heb. De inlanders, intusschen door mij uitgezonden, om zaden van ipil te zoeken, kwamen, helaas, onverrichter zake terug. 9 December. Om 6 uur vertrok ik met den kapala en een patengan in een sampan, om het eiland rond te wandelen. Steeds toch is men door de vegetatie op vele plaatsen ge- dwongen, om den tocht, langs het strand, te voet aangevangen, verder per sampan of djoekoeng voort te zetten, wil men niet de kans loopen om zich de voeten te verwonden aan de scherpe karangstukken, die door de golven van den levenden rifrand afgescheurd en op het strand geworpen zijn. Elk nieuweling _ in zulke streken doet deze ondervinding meestal eerst op, door op onaangename wijze in aanraking te komen met de in het fijne zand van de kandasstrook (+) verscholen liggende karangtakjes. Wij voeren eerst in noordelijke richting langs de westkust NOE: een (Ú. Het Jav. woord Kandas beteekent ondiepte (Үвккрь, Jav. Nederd. Woordenb.). Zie hierboven. 70 Hier trof ik meest siinggi (Pemphis) met waroe-betoel Hibiscus“ en singkil aan. Slechts verstrooid tusschen deze zag ik угорі (Wollastonia?) еп bangka (Rhizophora). : Aan de noordpunt, 0. Batoe-lor genaamd, vindt men eenige klippen van een zwarten fijnkorreligen bazalt (Ne. 44 G.). Deze klippen verheffen zich landwaarts in tot een kleinen heuvel | van een paar meters hoogte, (stellig niet hooger dan 5 meter), welke dadelijk een geheel anderen plantengroei vertoont. Hooge djangkang (Sterculia foetida L.) en manireh-boomen met katang-poetih K. (Convolvulus) treft men hier veel aan. | Om vergissing te voorkomen moet ik hier echter opmerken, | dat de katang-poetih en de djangkang eveneens op koraalzand- gronden gevonden worden, en dus volstrekt niet als kenmer- | kend voor dezen bodem beschouwd mogen worden. De stompe 0. Batoe-lor gaat ongemerkt over in de lage vlakke, aanvankelijk uit koraalzand bestaande, oostkust. Hier. trof ik, behalve de gewone vegetatie, fraaie bloeiende exem- plaren aan van bintaro (Cerbera Odallum GAERTN.), bala-bala (Tournefortia argentea L.) en kapal-kapal (Hernandia sonora | | welke laatste door zijn eigenaardige vruchten dadelijk de aandacht trekt, vooral wanneer de wind door dit geboomte ` speelt en een vreemd dof geluid voortbrengt, hetgeen veroor- zaakt wordt door het tegen elkaar slaan van de vruchten. Verder waren hier dadap, waroe-laut en gaboesan zeer alge ` meen, zoomede een Ipomoea-soort n. |. de I. pes caprae ` L. Op eenigen afstand van het strand neemt men enkele hooge | iptl-hoomen waar. Deze uitnemende houtsoort, welke volgens | berichten van inlanders op Java moet ontbreken , komt, behalve | op Parang, op dit eiland nog їп enkele weinige exemplaret ` voor. Geen enkele boom draagt echter thans meer vruchte | Hiervan toch heb ik mij zelf overtuigd. Op de oorzaak werd | reeds vroeger gewezen. Op P. Parang worden nog enkel ` levende boomen gevonden, en op deze vestig ik mijn hoop. De | шепууе posthouder der Karimon-djawa-eilanden, de Heer Brout | | heeft mij beloofd moeite te zullen doe : 1 n, mij vruchten of rijp? 71 zaden van wil toe te zenden. De ipil is een 50 meter hooge boom, met zuilvormigen stam, welke eerst op een 15—20 М. boven den bodem de eerste takvorming vertoont. De middellijn, op borsthoogte, bedroeg bij de meeste exemplaren meer dan 1 meter. De schors is fijn en lichtgrijs. Meer zuidwaarts werd de kust steeds rotsachtiger en de horizontale koraalzandstrook smaller. Aan den oostelij- ken voet van den G. Nampoe eindelijk begint een steile 1—2 meter hooge kustwand van donkeren bazalt (N°. 45 en 47 G.), welke zich voortzet van af den landhoek van gelijken naam tot aan de zuidpunt van het eiland, de 0. Веюе. Deze rotsen vormen drie 10—15 М. hooge bergen, die geheel met dicht fraai bosch bedekt zijn. Hier vindt men hoofdzakelijk de hooge, thans vrucht dra- gende djangkang-boomen, welke bij voorkeur op P. Genting voor het maken van djoekoengs gebezigd worden. Verder ver- scheidene andere boomen, zooals: Poele (Alstonia), Manireh ( . 47 Djati-pasir (Cordia), Sintollong (.....?), Dadap-laut (Erythrina), Waroe-betoel (Hibiscus), Ketapang (Terminalia). De eerstgenoemde boomsoort komt meer landwaartsin voor dan de overige vijf. — Verder wordt hier zeer algemeen een gezellig groeiende kruidachtige varensoort gevonden. Hier zag ik eenige vogels als: Blekok (Ardeola?), Trinil (Tringae) , Dengkek (Alcedines.) Bidara-laut (Carpophaga bicolor бош), Wedi-wedi (Columbae) , en een paar Macropygiae. Toen wij de 0. Betoel voorbij waren en ons in noordelijke 72 richting langs de westkust huiswaarts begaven, had ik gele | genheid even de nabij gelegen koraal-eilandjes P. Sroeni en P. Sambangan aan te doen. Beide zijn geheel uit koraalzand ` opgebouwd, vlak, weder ongeveer 0,5 meter hoog, en geheel ` met kokospalm-aanplantingen bedekt. Wat de overgebleven vegetatie betreft, zoo bestaan slechts zeer geringe verschillen met de flora van het noordelijke koraalzand-gedeelte van P. Gent Hier worden gevonden: Tjemara (Casuarina), Waroe-laut (Thespesia), Waroe-betoel (Hibiscus), Stinggt (Pemphis) , Djati-pasir (Cordia), Boetoen (Barringtonia), Bala-bala (Tournefortia), enz. Alleen verdient opgemerkt te worden, dat А pa- pa ще nandia), bintaro (Gerbera) en ipil hier ontbreken. Aan de zuidwestkust van P. Genting wordt een breede | | strook bangka (Rhizophora) gevonden, welke met hedoedak M. : | (Sonneratia) ‘en walang-gade (Bruguiera) lage, ontoegankelijke, Í [ dichte wouden vormen. — Meer noordwaarts ontmoetten wij dezelfde strandvegetatie als onmiddellijk nabij de woning van den kapala. 3 Na mijn terugkomst ordende ik even het ver zamelde , waat- | onder een vrucht van pohon manireh ter grootte уаћ een kin- derhoofd, vele bloem- en vruchtdragende exemplaren vat | planten, waarvan ik tot nu toe slechts de bladeren had kunnen verzamelen, benevens fraaie poreuze, roodbruine bazalt val den bergrug in het zuiden van Genting (№. 46 G). De bergen van dit eiland, 5 in aantal, vormen een reeks. van zuid naar noord; daarvan liggen er 4 zeer nabij elkaar in de zuidhelft van het eiland. De vijfde, de С. Batoe-lot | | ligt aan de noordpunt van P. Genting, van de vorige door de vlakke koraalstrook gescheiden. De naam Genting is dan ( * voor dit eiland zeer juist gekozen (zie later). Naar het nij 75 toeschijnt, zijn de hergen van P. Genting alle uit jong eruptief- gesteente opgebouwd (N°. 44 tot 49 G... Met leedwezen nam ik afscheid van dit interessante eiland. Doch de tijd. drong, en reeds was door het woeste weder één dag zoo goed als verloren gegaan. Zoo besloten wij dan tegen half elf te vertrekken naar de negri. Wij zouden echter eerst nog even P. Koendoel en Р. Tjendikian aandoen. Het eerst arriveerden wij op P. Koendoel. Met een inlander klauterde ik tegen de steile, ordeloos over elkaar liggende , ge- heel naakte rotsblokken op. Een kleine varensoort, met leder- achtige bladeren, vormde, met een schrale grassoort, en een paar exemplaren van een-tengere kruipende Gucurbitacee , de eenige vegetatie van dit dorre eiland In een verholen hoekje tusschen de kleischiefer- en kwartsietblokken (N°. 2 en 5 G.). vond ik nog één dwergachtigen kalapaboom (Cocos) en een 1 voet hoogen dadap-doerie (Erythrina), welke beide, volgens mijn begeleiders, reeds een ouderdom van vele jaren bereikt moesten hebben, doch steeds even klein bleven. Wel worden hier, beneden aan de rotsen in de branding, vele levende koraal- soorten gevonden, doch de vlakke kandasstrook, welke alle overige eilanden omgeeft, ontbreekt. De reden hiervan is mij niet bekend. Wellicht is de groote hardheid van dit gesteente, dat met den bamer zeer moeilijk te verbrijzelen is, een der factoren, welke de vorming van deze horizontale strook in den weg staan. Ik herinner hier aan hetgeen Dana in zijn werk: Corals and Coral-Islands op pag. 197 mededeelt over de vorming van zulke strooken, welke hij kenschetschend „е shore-shelf” noemt. Daar ik, met het oog op ons kleine vaartuigje en de hooge zee, bij ons vertrek mijn aneroid niet had medegenomen, kon ik de hoogte van het eiland niet meten, en moest ik mij tevre- den stellen met eene ruwe schatting. Naar ik meen zal de hoogte hoven zee van P. Goendoel ongeveer 30 meter bedra- 74 gen. — Het eiland bestaat geheel uit kwartsieten en klei. schiefers met witte kwartsgangen. | Voor P. Tjendikian bleef nu niet veel tijd over, wilden wij nog dezen avond de negri bereiken. Ik stelde mij daarom tevreden met een wandeling langs het zuiderstrand en door een gedeelte van het binnenste van het eiland. Daar hier de cultuur (vooral koedoe) alle oorspronkelijke vegetatie heeft doen verdwijnen, en de resten langs de kust geene bijzondere ver schillen opleverden met de flora van de meeste andere koraal eilanden, vertrokken wij spoedig huiswaarts. Voordat wij afscheid nemen van P. Tjendikian moet ik nog aanteekenen, dat wij hier weder een typisch koraal-eiland voor ons hebben, vlak, hoogstens 0,5 М. boven zee en geheel uil. fijn, wit karang- en schelpzand bestaande, dat, tot een diepte van eenige centimeters, door humusdeelen een grauwwitle kleur heeft verkregen. | Toen wij ons ten zuidoosten van P. Tengah bevonden, wet den wij plotseling door zulk een storm overvallen, dat er ter nauwernood tijd was om het zeil te strijken (hier meer e | der oprollen). : Gelukkig bevonden wij ons nabij de kust van Kamoedjan en stuurden recht hierop aan. Wij besloten ons naar de kleine pondok aan de Kamoedjan-baai te begeven, om daar te over I nachten. | 10 December. Hoewel wij ons voor dag en dauw OH weg begaven, bereikten wij eerst om half één de negri, ат 1 wij steeds met sterken tegenwind te kampen hadden. | Door dit oponthoud en de aanhoudende regens hadden wit collecties natuurlijk zeer veel geleden. : Op de negri teruggekeerd, hield ik mij verder onledig met het etiquetteeren en ordenen van het verzamelde. d Dezen avond ontving ik bericht, dat, wilde ik spoedig in Djapara aankomen, ik het beste deed met nog een dag | Ч wachten, daar de zee te onstuimig en de wind te sterk was. 11 December. Daar de kruisboot toch nog niet vertrekken 75 kon, gebruikte ik dezen dag om eene exeursie te maken naar het kleine djati-bosch, dat zich aan den zuidwestelijken voet van den @. Gendera bevindt. Den naam Gendera (verbastering van bendera = vlag) heeft deze berg gekregen, doordat, naar hetgeen oude inlanders mij mededeelden, hier op den top, in vroeger tijden (tijdens het Engelsche tusschenbestuur) een wachthuis met een vlag geplaatst was. Toenmaals waren aldaar steeds een paar wakers aangesteld, op den uitkijk naar rooversprauwen. In dien tijd en zelfs nog in de jaren 1840—1850 hadden de bewoners dezer eilanden zeer veel te lijden van zeeroovers. Wellicht zijn de zoogenaamde Kramat, heilige graven, op P. Parang en op P. Kamoedjan (0. а. aan den Legon klowak) uit dezen tijd afkomstig en bevatten zij misschien niet anders dan de lijken van in den strijd tegen de zeeroovers gesneuvelden, misschien wel van de zeeroovers zelf. En nu gaat de vrome eilandbewoner naar deze graven om te offeren, veronderstellende, dat hier een heilige rust. Hoewel de tocht slechts enkele uren duurde, waren de resultaten zeer loouend. Van vele plantensoorten verkreeg ik bloeiende of vruchtdragende exemplaren, welke in mijn her- barium tot nu toe slecht vertegenwoordigd waren. Zoo vond ik thans bloeiende hadem-hati- en bintanggor-boomen. Verder verzamelde ik de vruchten van roko-roko (Rhodamnia) en van den wilden nootmuskaatboom , palak (Myristica), en vond ik aan den voet van den G. Gendera eenige varens, waar- onder een fructificeerende, zeer fraaie, klimmende soort, welke langs den weg bij het inlandsche kerkhof in heggen en in het struikgewas in groot aantal voorkomt. Verder ontmoette ik hier vele andere bekende planten, Waarvan de verschillende species waarschijnlijk met de Javaan- sche indentisch zullen blijken te zijn. — Ik wil mij echter voor- zichtigheidshalve tot het genus bepalen. Algemeen waren hier: Klinoe (Grewia) , Gelap (Clerodendron), Wiroe (Licuala), Manggissan (Calophyllum). Laban Vitex) Senggani (Melastoma, echter niet de in de residentie Djapan zeer algemeen voorkomende M. polyanthum Br.) Deze plante vormden kleine struikboschjes rondom de tuinen van de negri Van het inlandsche kerkhof, alwaar een paar groote djoewi boomen gevonden worden, voert ons een smal voetpad don | heesterboschjes, die bijna geheel uit de zooeven genoemde Me lastoma bestaan. 7 Hier bevindt zich het djatibosch, dat oorspronkelijk wel licht 10 bahoe groot was. Thans echter worden nog slech een paar bahoe gevonden, afgezien van de enkele halfdoo | exemplaren, die hier en daar in dicht laag wildhoutbost | verstrooid staan. Het geheel heeft een treurig aanzien. Flinke rechte zware stammen worden niet gevonden en sching hier nimmer geweest te zijn; anders toch moest met. stronken nog vinden. " Hoogere en zwaardere boomen dan van 10—15 М. en 20 Ш. hoogstens 50 c. M. ontbreken hier. 4 Meestal is de top van den boom dood en is deze zelf krou en vol takken laag bij den grond. Waarschijnlijk zijn hier de grondsoort en de zeewind de hoofdoorzaken van het slechlt gedijen der djatiboomen. | Dit bosch is het overblijfsel van een aanplant, welke mot aangelegd geweest zijn onder Micnarowsky, den сег. posthouder dezer eilanden. Naar het mij toeschijnt heeft е | djati, welke ор P. Kumoedjan in voorkomt, een gezonder aanzien. Wil men op deze eila E | aanplantingen van boomsoorten aanleggen, dan verdienen hi wellicht, boven djati, ipil, bintanggor, me ggissan, enz. de voo — | Doch voorloopig kan hiervan moeilijk sprake zijn en Í het wenschelijker zijn voor de welvaart dezer eilanden, d naar middelen worde omgezien, om boschdeelen, in elk ge de lager gelegene, in akkers te veranderen. E In de rantjak, welke ten noorden de negri begrensa mati 77 groeien, behalve de troetjoek (Delivaria ilicifolia Juss.) , doedok (Myrsineae) en bangka (Rhizophora), een hooge kruidvarensoort en enkele nipa-boomen. Bij mijn afscheidsbezoek aan den djaksa vernam ik enkele interessante gegevens aangaande de geschiedenis dezer eilanden, welke ik hier wil meedeelen. Toen ongeveer een eeuw geleden het hoofdeiland nog geheel met bosch bedekt was en de horizontale strook, waar thans de negri gevonden wordt, met 746 inwoners in 179 huizen (8), nog niets dan een woest strandmoeras was, bevolkt door talrijke krokodillen, bestond er reeds een nederzetting op het eiland P. Mendjangan-besar. Alle andere eilanden waren eveneens nog onbewoond. De Mendjanganeezen hielden zich toenmaals uit- sluitend bezig met de vischvangst en met den uitvoer van tripang (Holothuridae) en schildpad (penjoe-betoel). Landbouw werd weinig of niet bedreven. Later toen de Heer MicnaLowsky met het bestuur dezer eilanden belast werd, werd de grondslag gelegd voor de stichting van de tegenwoordige negri. Met dwangarbeiders werd het moeras in een bewoonbare streek veranderd. Wegen werden aangelegd, en tjemara-, аззет-, djamboe- en manggaboomen erlangs geplant. Deze fraaie, breede. thans door hooge boomen omzoomde, wegen dragen zeer veel bij tot den aangenamen indruk, welke dit nette dorp op ieder nieuw aangekomene maakt. Daarna trok zich de bevolking van Mendjangan, wegens gevaar van zeeroovers, terug naar de nabij de »Pantjoeran” gelegen gronden (op P. Karimon-djawa). _ Het veelvuldig voorkomen van vergiftige slangen maakte echter deze omgeving zóó onveilig, dat langzamerhand de bevolking zich op de nieuw ontgonnen, uit karangzand bestaande strook, nederzette. ` Het bleek toch, dat dáár geene, of hoogst zeldzaam, vergiftige slangen voorkwamen. Daarop werd de tegenwoor- ——— (4) Zie Mr. Метмак in Tijdschr. voor Taal-Land-en Volkenkunde van 1885. 78 dige fraaie woning van den Posthouder gebouwd op den , Benteng nabij het verlaten Portugeesche (1) fort. || De eerste van alle kalapa-aanplantingen is die op P. 1 djangan-besar geweest, welke aangelegd werd door den Hew MicuaLowsky, en welke bezitting nu van posthouder tot post) houder overgaat. Van wanneer de ontginningen op de andere eilanden, zooals P. Klejang , P. Boeroeng, enz. dateeren, ismi onbekend gebleven. Alleen vernam ik, dat de lage bosschei | op P. Kamoedjan. nabij de baai van dien naam, vroeger akkeri waren, waar padi-gaga en djagoeng met kalapa en hoede geteeld werden door een Arabier. Na diens dood (voor ” dertigtal jaren ongeveer) werden deze velden weder verlaten 12 December. Heden avond zou de kruisboot onder zeil ga om dan tegen den volgenden morgen іп Djapara aan te komet Doch er kwam zulk een woeste wind met stortregens opzetten: dat aan uitzeilen niet te denken viel. || 15 December. Ook dezen dag wilde de djoeragan wegen het noodweer niet uitzeilen. Eerst des nachts om 5 u werd, op mijn uitdrukkelijken last, het anker Ww e zetten wij, onder een zeer sterken noordwesten wind, kW. naar Java. || 14 December. In de кететіні was ег zeer weinig Tegen den avond echter kwam de wind opzetten en des wakkerde tot zulk een storm uit het noordwesten aan, Т d wij zeer nabij Djapara den boeg moesten wenden, om IT ten noorden van de ankerplaats op de kust te worden geworben Om half zeven passeerden wij gelukkig het door een kus” omringde eiland Mandelika (alwaar thans een vuurtoren en stevenden verder oostwaarts. | 15 December. Toen ik dezen morgen om 5 uur op pot kwam, vernam ik, dat wij ons nog in het ondiepe Ч? water ten oosten van Oedjong Boegel bevonden. Om 7 uur was er wind genoeg om de reis te vervolg? () In de stad Djapara en aan de noordkust dezer residentie, nabij ded | | Metawar, worden eveneens Portugeesche forten gevonden.. | | | 3 | | 79 en werd naar de reede koers gezet. Jammer maar, dat de djoeragan onze boot om 5 uur in den namiddag op een on- diepte (van slib) vastzette en daarna mij lakoniek mededeelde , dat er geen kans was om vóór middernacht (met hoogwater) weder los te geraken en binnen te komen. Onmiddellijk gaf. ik hierop last de kleine sloep te bemannen en liet mij toen naar den vasten wal pagaaien. Op vele honderden meters van den vasten wal is het water hier 266 ondiep, door aanslibbing van de kali Djoewana, dat zelfs onze kleine sloep verscheidene malen bleef vastzitten op de modderbanken. De groote delta’s vertoonden een zeer eenvoudigen planten- groei, hoewel alles dicht met struikgewas bedekt was (hoofd- zakelijk Rhizophoreae met Aegiceras-soorten, Avicennia offici- nalis en Delivaria ilicifolia). Om 5 uur stapte ik aan den »Boom” te Djoewana aan wal en begaf mij naar Pati, waar ik nog denzelfden avond aankwam. ІШІ BOTANIE. (Collectie В.) S 1. Aanteekeningen over het nut van eenige planten, door de bewoners der Karimon-djawa-eilanden daaraan toegeschreven. 1. Djati К. (1) (Tectona grandis L.). 4 Komt voor op: P. Karimon-djawa, ten noorden van de neg, aan de zuidwestpunt van het eiland (een dertigtal ja en geleden hier ingevoerd) en op P. Kamoedjan, in het noordoos | ten bij den Legon Kamoedjan (eveneens aangeplant); ontbreekt | verder op alle eilanden totaal, niettegenstaande het geen zel 1 zaamheid is, dat djatibalken van Java hier aangespoeld мог | den. Opmerkelijk is verder, dat hoewel de djatiboomen op | beide eilanden reeds sedert verscheidene jaren vruchten draget и toch op geen der overige 25 eilanden (ook niet op die, welke | eilanden gelegen zijn, en waar dus zonder twijfel soms zaden | aangedreven zullen zijn) djatiplanten worden aangetroffen . Over | de djaticultuur op deze eilanden vergelijke men afd. H k dit Verslag. 1 De flora van het djatibosch op Karimon-djawa is arm T 1 die vormen, welke er op den vasten wal van Java bijna ker merkend voor zijn en die met recht de djatibosch-flora genoemd worden. | 0) | De letter K. achter de “yeas namen beteekent: op de Ка! ino | djawa-eilanden aldus genoem | 81 Vergelijken wij nu de Йога der djatibosschen, zooals wij deze opgeteekend vinden in: De djatibosschen op Java door den Inspecteur van het Boschwezen in Nederlandsch-Indié J. W. H. Cordes” met de planten, welke wij hier in het door cul- tuur ontstane djatibosch aantreffen, dan zien wij spoedig , dat bijna al die tvpische vormen ontbreken. Zoo worden hier теі gevonden de volgende in bovenbedoeld werk opgenoemde planten: Walikoekoen J. (Schoutenia ovata Ковти.), Ploso J. (Butea frondosa Вохв.), Kesambi J. (Schleichera trijuga Wun. Sempoe J. (Dillenia aurea Su.), Pilang J. (Acacia leucophloea Wırn.), Sengon J. (Albizia stipulata Вехтн.). Weroe J. (Albizia procera Вехтн.), Kot J. (Acacia spec.), Klampis J. (Acacia tomentosa УУлла.), Pong J. (Dichrostachys cinerea Wiaur & Авх.), Talok J. (Grewia inaequalis Br), Dalingsem J. (Blackwellia tomentosa Укхт.), Woengoe J. (Lagerstroemia reginae Вохв.), Kendajakan J. (Piliostigma acidum Вемтн.). Trenggoeli J. (Cassia fistula L.), Temoe J. (Curcuma spec. div.). Koentji J. (Kaempferia spec. div.), Tepoes J. (Elettaria spee. div.), Bamban J. (Maranta dichotoma WIL.) Patjing J. (Costus speciosus Вмитн.), Angkreh J. (Phrynium spec.), Lempoejang J. (Zingiber amaricans B.). Opo-opo J. (1) (Flemingia congesta Вохв.). Kelepang J. (Cassia alata L.), Sogo-loenteng J. (Abrus melanospermus Нк.), Telang J. (Clitorea terneatea L.). enz. 5 D (1) Wel wordt hier айрап J., de Flemingia strobilifera, gevonden. Al deze planten zijn door mij, zonder uitzondering, aan. getroffen in de djatibosschen van de residentie Djapara, en het mag dus zeer merkwaardig genoemd worden, dat geen enkele dezer planten op de Aarimon-djawa-eilanden in het djati- bosch aangetroffen wordt. Bovenstaande soorten ontbreken zelfs in deu geheelen Karimon-djawa-archipel. Hoogstwaat- schijnlijk staat dit in verband met de minder gunstige stand- plaats (bodem en klimaat) voor de planten, welke gewoonlijk den djatiboom in den natuurstaat vergezellen, zoodat deze streken ook voor den djatiboom zelf geen gunstige groei plaatsen bezitten. Want men kan toch moeilijk aannemen, dat niet nu en dan enkele zaden dezer planten, van het nabij gelegen Djapara, door vogels, wind, enz. naar deze eilanden zouden getransporteerd zijn geworden. En daarom kan het ook geen verwondering baren, dat men thans zulke treurige resultaten ziet van de indertijd aangelegde im aanplanten. 2. Klinoe К. (Grewia Blumei Hassk.) : Komt voor op: Р. Karimon-djawa en Р. Kamoedjan. Elders | nergens aangetroffen. Van deze houtsoort wordt alleen brand- hout gemaakt op deze eilanden. 1 5. Mamplong К. (Calophyllum mophyllum L.) у Komt voor op: P. Karimon- -djawa, P. Хангай: Р: Parang, | P. Gentings, ent.: niet op P. Batoe en P. Goendoel. Vooral ge. bruikt voor djoekoeng (vaartuigen uit een uitgeholden boomstam gemaakt) en gadings (knie-houten) voor sampans en prauwen. Uit de vruchten wordt soms lampolie getrokken: dit ми vooral op P. Genting en P. Parang. Л 4. Laban K. (Vitex pubescens Nam. 7. 5 Komt voor op: P. Karimon-djawa, Р. Kamoedjan en P. Genling. Boom. Het hout is zeer gezocht voor stijlen . huis raad, enz. | 5. Waroe-lant (Thespesia macrophylla Br.) | Komt voor op: P. Karimon-djawa, Р. Sintok, Р. Parang en verder op alle overige eilanden, behalve op Р. 7А 85 en P. Batoe. Boom. Het hout dient voor gadings van sampans еп prauwen, soms ook voor lansstokken. De schors wordt niet, zooals die van de waroe-betoel. voor touw gebezigd. 6. [ри K. (Intsia? Pterocarpus?). homt voor op: P. Genting en P. Parang. Hooge boom. Het hout is uitmuntend van qualiteit voor de meest ver- schillende doeleinden. Vooral voor planken, kasten, tafels, enz. uitnemend geschikt. Voor prauwen is het hout echter minder doelmatig, omdat het nog al veel te lijden moet hebben van den paalworm (oelar-laut). Door rajaps echter zou het hout niet, of hoogst zelden, aangetast worden. De ри is de fraaiste houtsoort van deze eilanden en zou in deugdzaamheid voor het djatihout nauwelijks behoeven onder te doen. Op Java wordt het gezegd te ontbreken; op geen der overige eilanden komt deze boom voor. Zie verder afd. H van dit Verslag. De boom gelijkt eenigszins op sono J. (Pterocarpus indica W.), doch heeft andere bladeren en ander hout. | 7. Ingas К. (Gluta Benghas L.) Komt voor ор: Р. Karimon-djawa, Р. Sintok, Р. Kamoedjan en P. Матов. Elders niet waargenomen. Boom. Het hout wordt hier veelvuldig voor blandars en midangans (dwarsbalken) gebezigd. Het wordt echter spoedig door rajaps aangetast en wordt daarom nooit voor stijlen gebruikt. 8. Roro-roko К. Rhodamnia Nageli Мю.) Komt voor op: P. Karimon-djawa, P. Kamoedjan. Lage boom. Wordt hier bijna uitsluitend voor stijlen gebezigd; verder ook voor doode paggers. De rijpe vruchten worden rauw genuttigd om den aangenamen, eenigszins rinschen smaak. 9. Marmosodo К. of Klimosodo K. of Krimosodo К. (Cordia subcordata Lan.). Komt voor ор: P. Karimon-djawa, Р. Kamoedjan, enz. langs de kusten. Wordt in het binnenland nimmer aangetrol- 84 fen. Op alle eilanden, behalve op Р. Goendoel en P. Ba Lage boom. Het fraaie zwart gevlamde hout is vooral voor stoelen en tafels zeer gezocht. De bladeren worden soms, | gebrek aan sirih-bladeren (Chavica Betle Мю.) gebruikt bijhe sirih-kauwen. 10. Tjoekilan К. (Schmiedelia). E Kom! voor op: P. kKarimon-djawa, P. Kamoedjan, P. tang, enz.: op P. Goendoel en P. Batoe niet. Lage boom. lle hout dient alleen voor scheeden van goloks (kapmessen) # krissen, soms ook voor wandelstokken. : Komt voor ор: P. Karimon-djawa: ontbreekt op alle ove eilanden. Lage boom. Het gebruik van het hout is veelzijdig. Voor planken en bij huisbouw zeer gezocht, wanneer grat afmetingen vereischt worden. Het wordt echter spoedig doof witte mieren aangetast. 3 12. болдог до К. (Bouea Gondaria Br.) Komt voor op: P. Karimon-djawa, elders nergens. Bom Het hout wordt soms gebruikt voor huisraad en huishou. ` = DM echter niet zeer duurzaam zijn. | Djambon К. (Vaccinium?) 1 се) voor ор: Р. Karimon-djawa еп Р. Kamoedjan. Elle nergens | waargenomen. Lage boom. Het hout dient SI voor oesoeks (daksparren), doch meestal alleen voor фи. | (brandhout), dat in stukken van één el gekapt, en di naar Semarang, Tegal, enz. wordt uitgevoerd. Bij | tripangvisseherij worden verder veel djambon-hout-fakkes | gebezigd. 14. Manggissan K. (Calophyllum dasypodum Мю.) | Komt voor op: P. Karimon-djawa. Ontbreekt verder op " | overige eilanden geheel. Fraaie boom, met slanken lf f migen stam (20 M. hoogte). Roeiriemen worden uitslaitend Y? dit hout vervaardigd. Met het oog hierop wordt elk jaar ё groot aantal stammen geveld en zijn slanke, hooge boomen vele plaatsen aan de kust van het hoofdeiland reeds vrij schaars 85 geworden. — Kleine boomen treft men hier echter aller wegen nog in grooten getale aan. 15. Laboe-laboe К. (.......?). Komt voor op: P. Karimon-djawa. Elders uiet waargenomen. Boom. Voor planken van prauwen en huizen wordt het hout soms gebezigd. 16. Gelam K. (Melaleuca L.: M. minor мин vel nova Spec.). Komt voor op: Р. Karimon-djtwa. Ontbreekt verder op alle eilanden. Lage boom. De schors (het meest waardvolle gedeelte van dezen boom) wordt uitsluitend gebezigd voor het breeuwen van sampans en prauwen en wordt soms, hoewel niet in groote hoeveelheden, uitgevoerd naar Java , vooral naar Diapara, waar deze boom niet zoo algemeen is als op enkele deelen van het hoofdeiland (zie verder afd. И. van dit Verslag. Een der door mij verzamelde gelam-soorten is wellicht de bekende М. Cajuputi Roxs. Door de minder volledige be- schrijving in Mique. was hieromtrent voorloopig geen genoeg- zame zekerheid te krijgen. Over het nut, zie verder Finer, pag. 105. Іп Bischor Greverink wordt de Melaleuca minor Змин, niet besproken. 17. Hadem-hati К. (Acronychia arborea Br.) Komt voor op: het Hoofdeiland. Verder door mij nergens waargenomen. Boom. Het hout heeft alleen als kodjor (zie №. 15) eenige waarde. 18. Sintok К. (Tetranthera hypoleuca Мю)? Komt voor op: P. Karimon-djawa P. Kamoedjan P. Sintok. Ellers niet. Boom. Het hout dient alleen als brandhout. 19. Bintanggor К. (Calophyllum spectabile Мир). komt voor ор: Р. Karimon-djawa, doch ontbreekt op de overige eilanden, met uitzondering van enkele exemplaren op Kamoedjan, Boom. Zeer algemeen op het hoofdeiland. Het hout is bijzonder gezocht voor daksparren (oesoek). Jaarlijks heeft hiervan een belangrijke uitvoer naar Semarang, Tegal, Cheribon, enz. plaats. De prijs bedraagt dan f 12,50 86 de 1000 stuks, geleverd op den vasten wal van Java (tit verder § 2). 20. Wedoessan К. (........?) Komt voor op: Р. им en Р. Kamoedjan. boom. Het hout dient alleen voor zeer dunne daksparren ( dikte van 1 —5 е. М. middellijn met de schors). J ?) Komt voor op: P. Karimon-djawa en P. Kamoedjan. Elden niet waargenomen. Boom. Voor paggers en wandelstokken soms het hout gebezigd. Verder gebruik is hier onbekend. 22. Palak К. (Myristica spec.) à Komt voor op: P. Karimon-djawa. Ontbreekt op de over ‘eilanden. Gebruik wordt van het hout, enz. niet zemaa De vruchten missen de geur, welke men aan de gecultiveë pala-soorten waarneemt. 25. Lempeni (К. Climacandra obovata Mio)? komt voor op: P. Karimon-djawa , P. Катое ап, enz. N op P. Goendoel en Р. Batoe. Lage boom. Het hout hé alleen eenige waarde als Aodjor. De rijpe, zoet smake vruchten worden rauw genuttigd. 24. Koeda-koeda К. (Spathodea Rheedii Br). Komt voor op: P. Karimon-djawa. Verder op geen en eiland. Boom. Uit het lichte, wit gekleurde hout wor algemeen de drijvers vervaardigd voor djarings (vischnet zie afd. IV. van dit Rapport). 25. Kapal-kapıl К. (Hernandia sonora L.) Komt voor op: P. Karimon-djawa , P. Genting, enz. Vel ontbreekt de kapal-kapal-boom op P. Tengah, P. Ketjil P. Tjemara-besar. Boom. Uit den stam worden drijfhouten v vischnetten gemaakt. Dit hout moet beter weerstand kunnen! | den aan den vernielenden invloed van het zeewater, dan vorige soort, en is daarom meer gezocht dan de Spatho 27. Ojot-toebak К. (Milletia У) Коти voor op: Р. Kar -djawa en P. Genting. Elders nergens У“ genomen. Slingerplant met doornloozen. houtachtigen stens : 87 De wortels en stengels worden murw geslagen eu dan in hel water geworpen, waarop de zich in de nabijheid bevindende visschen spoedig bedwelmd worden. Vooral voor de vangst van ikan-lele K. wordt deze soort van toebak benevens een andere. uit Celebes ingevoerde soort, algemeen gebezigd. 29. Dadap-laut К. РарШопасеае“. Komt voor op: P. Karimon-djawa , P. Genting, Р. Kamoedjan eu enkele andere eilanden. Boom. 55. Djangkang К. = Kepok K. (Sterculia foetida L.) Kom! voor op: P. Parang, P. Genting, P. Karimon-djawa en P. Njamok. Ontbreekt elders in dezen archipel. Hooge boom. Uit den stam worden veelvuldig djoekoengs gemaakt. 56. Kalapa K. (Cocos nucifera L.) Komt voor op: alle eilanden van dezen archipel met uil- zondering van P. Batoe. Op Р. Goendoel zelfs groeit één klapperboom. De Кара eu de koedoe К. (Morinda citrifolia L.) zijn thans de belangrijkste caltuurgewassen van dezen archipel. De laatste om de bekende roode kleurstof. welke daaruit verkregen wordt. 57. Assem K. (Tamarindus indica L.) Komi voor op: P. Karimon-djawa, P. Parang, P. Genting P. Kamoedjan, P. Sintok: Elders niet waargenomen. Boom. Gebruik als op Java. 49. Djamboe-kloetok K. (Psidium Guajava L.) Komt voor op: P. Karimon-djawa P. Kamoedjan, P. Sintok en op de meeste andere koraal-eilanden. De rijpe vruchten worden rauw gegeten. ' 54. Riboeng К. (Areca spinosa van HasskLT ') Кот! voor op: P. Karimon-djawa. Elders niet waargenomen. Uit het hout worden spijkers voor vaartuigen gemaakt. Deze palmsoort is door mij alleen aangetroffen geworden op het hoofdeiland; daar echter wordt de riboeug gevonden van het oppervlak der zee af tot op den top van den ongeveer 1000 voet hoogen G. Pasarehan. Tot mijn leedwezen zijn de bloe- men en vruchten, ten gevolge van hel ongunstige weder, voor | 88 ; | mijn verzameling уемотеп gegaan en hierdoor is de -— van den naam onzeker. | 55. Ketapang К. (Terminalia Catappa |.) Komt voor op: P. Karimon-djawa, P. Genting en op de — overige koraal-eilanden. De rijpe vruchten worden rauw gegeten. | 56. Djarak merah К. (Ricinus communis L. var. rubra). | Komt voor op: P. Karimon-djawa P. Kamoedjan. Elders niet waargenomen. Uit de vruchten wordt lampolie getrokken. 