Il consolato del mare : nel quale si comprendono tutti gli statuti, & ordini, disposti da gli antichi per ogni cosa di mercantia, & di navigare. Cosi à beneficio di marinari, come di mercanti, & patroni di nave = Het consulaat van de zee : waar in begreepen zyn alle de keuren, en ordonnantien by de Ouden gemaakt ... : nieulyks uyt het Italiaans in het Nederduyts vertaalt en doorgaans na het origineel Catalaans verbetert ... en met een nieuw register voorsien
II. Maar in gevalle de gemelde Schipper van 't groote Schip, ae-Ahde^ welke belooft fai hebben het kleyn Scheepje tefleepen, eenigloon, -chipperhy^ of dienfl daar voor fai genieten , of genooten hebben , is de Schipper ^^^^J J^^_ van het groote Schip, gelijk mede de laading van gemelde groote mg loon Schip verbonden , by aldien gemelde Scheepje , waar van hy eenig van'tkky^- loon, of dienft fai hebben genooten, komt te blijven in'tgeheel,^jJ^^^^Ì of ten deele, al de fchaade te vergoeden, die het kleyn Scheepje, ij^j^, "" waar van hy eenige dienft , of loon fai hebben getrokken , overkomt, pond pondsgelijk^ ten waare gemelde Schipper van't groote Schip, dièwelke de voorfchreeve dienft of loon fai hébben genooten , voor, of na , of terwijl hy gemelde dienft van gemelde Schipper van 't kley- ne Scheepje , die bevreeft was , quam te genieten , akkordeerde , of geakkordeert fai zijn , dar, indien het eenig ongemak by geval mogt overkomen, hy , nog het Schip, * ( ;?<?^ ) jets dat daar in is , ful- len gehouden zijn eenige vergoeding te doen. Door ongeval moet men verftaan , dat hy genootfaakt geweeft is gemelde kleyne Schee- pje te veriaaten door ftorm , door geweld van Zeeroovers, of door geweld van Vyanden , of quaad Volk. En fo gemelde Schipper van het groote Schip , dewelke de voorfchreeve dienft of loon fai hebben * genooten, feggenfal, ofgefegtfalhebben, gelijk boven is gefegt^. Ilo IL CONSOLATO DEL MARE. " naue:^ che il detto [alarlo^ O^ fervk'to haura havuto , dirk , ò haveffe detto come difopra è detto ^ con il detto patron di navilio^ che la det^ ta paura hanra^ il patron della naue^ -ne la naue^ né niente ^ che nel^ la naue f^jfe^ non fono tenuti di reftituire per la ragione difopra detta -, ^' poiché con il detto patron del navilio^^ ilquale il duetto falario , è ferviti 0 li haveà dato ^ ò li è tenuto di dare ^ (ò) have s fi accordate^ quando il detto falario ^ ò fervitio hehhe ^ ò dipoi^ ò innanzd. III. Imperò ogni patron di naue^ h di navilio fi guardi^ O^ fi deh- ha guardare cenando accordo^ ò promefa farà con alcuno , ò con alcu- ni^ fia^ che il detto patron della naue non hahbi^ falario^ ò fervitio j ò che ne h abbia ^ che^ fé il detto patrone della naue faro, la detta pro" mejfa fenzjt licentia^ C^ volontà de"" mercanti^ che nella naue faranno^ o robba ci metteranno , ò har anno mejjo , fé cafo alcuno ci intervenijfe ^ li detti mercanti non fono di niente tenuti anzÀ : fé li detti mercanti danno , ò ingiuria , o fiondo ne patiranno ^ alcuno per la detta pro" mesfione-y che 'detto patrone della naue haurk fatta ^ è farà con alcuno^ ò con alcuni fenz.a licentia , C^ voluntk de detti mercanti , il detto pa- tron della naue è tenuto di tutto reflituire ^ fé la naue ne dovere ejfer venduta , è ancora li beni del detto patrone della naue , fé trovati fa- ranno. Et per la ragione difopra detta fu fatto quefto capitolo, e A p. xeni. Del cafo di getto. I L patrone della naue è tenuto che non getti , né facci gettare per infinérr' ^ che il mercante habbia gettato alcuna e o fa , O^ dopo può fare gettare fine a falv amento. Et in quel punto può raccordo fcrtverelo ferivano tanto quan- to fé fu^e in urrà. Et il patrone ci debbe mettere per tanto quanto vale la metk della hav^. CAP. HET CONSULAA T VANDE ZEE. 121 tegen de Schipper van 't kleyn Scheepje 5 die bevreeft was,- is de Schipper, nog het Schip, nog jetwes datin'tfelve fai hebben ge- * weeft, eenige vergoeding fchuldig, om redenen boven gemeld > en omdathy met gemelde Schipperivan 't Ideyn Scheepje, die hem gemelde dienft, of loon gegeeven heeft, of gehouden was te gee- ven, geakkordeert falweefen, terwijl hy gemelde loon, of dienft quam te genieten, of voor, of na. III. Dog alle Schippers moeten omfigtigzijn, en wel voor haar Deneene Gen in het aangaan van eenig akkoord , of belofte met een , of meer ^^^^P?^^ perfoonen : want fo wanneer gemelde Schipper de voorfchreeve be- ^Inmder lofte fai doen, fonder verlof, en bewilliging der Koopluyden, ^ïq. niet beUo- t'Scheepzijn, of die eenig goed daar in komen te laade'n, of gelaa- '^^'^7^'^^^^^ den fullenhebben,.zijn gemelde Koopluyden, het zy gemelde Schip- ^^^S^J'. per eenige dienft, of loon daarvoor fai hebben, of niet, incas van iCöö///ry.^ fchaade, nergens ingehouden: ja isfelfs gemelde Schipper gehou- cUn, den , fo 't faake was dat gemelde Koopluyden eenigfints benadeelt of verongelijkt waren, of eenige fchaade hadden geleeden by de voor- fchreeve belofte, die gemelde Schipper fai hebben gedaan, of aan- gegaan, meteen, of meer perfoonen , fonder verlof, en toeftaan van gemelde Koopluyden, allesfints vergoeding te doenj al moft het Schip daarom verkoft worden , en felfs de goederen van gemelde Schipper , fo die agterhaalt fullen worden. En om de boven gemel- de rede is dit Kapittel gemaakt. K A P. XCIII. Van H werpen, E En Schipper moet niet werpen , of doen werpen, voor dat de Koopman jets fai hebben geworpen : en daar na kan hy doen werpen fo veel als tot behoudenis van 't Schip noodig is. En op dat moment kan de Schrijver het akkoord fo wel aantekenen , als of hy aan land was. En de Schipper moet daar in contribueeren voorde iialve waarde van 't Schip. KAP. til IL CONSOLATO DEL mare: C A P. XCIV, Di robba gettata. TUtta la rohba^ che fark gettata di nave^ ònavitìo^ f er cattivo tempo ^ ò per paura ài navilii armati , àehha ejfere contata per foldo , Cr per lira di tutta la robba : C^ la nave j o nanjilio debba pagare in quello getto per la metk di quello^ che vale. C A P. XCV. In che modo fi debba contare la robba gittata. LA nave , h navilìo , che getterà robba , come difopra è detto , fi debbe contare in que fio modo \ cioè , che [e getterà innanzi che fia mei^o viaggio^ doue habbia andare ^ debba ejfere contata^ come cofiav* in quel loco , doue fi partì la nave , h navilio 5 O^ fie haurk pajfato mez.0 viaggio , debba ejfere contata come valera, in quel loco , doue la nave^ ò navilio f ark porto 'y la detta mere anti a gettata a quella .^ che ri- mafia farà, C A P. XCVI. Come debba efier pagata robba gettata. SE alcuno patrone di nave ^ ò navilio haurk caricato il fuo navilio di robba di mercanti^ per andare a fc arie are in altro loco^ ilquale locoy fark accordato tra il patrone della nave ^ 0 navilio y O^ gli mer- canti , O^ andando in quel viaggio , interverrk cafo di ventura , che fer cattivo tempo , q per navilii armati de i nimici , ò qual fi vuole altra ventura^ lui haurk a gettare di quella robba ^ che porterà ^ una quan- tità-y quando il patrone della nave,^ 0 del navilio fark gionto in quel- lo loco^ nelquale doveua fc arie are con la nave^ Q col navilio ^ O^ con quella robba , che rimafia fark , il patrone della nave debba fare in que- llo modo : che innanzi che lui confegni niente di quella robba , che re- fi aurata fark "^ qué* mercanti^ che la debbono ricevere^ ò di chi fark ^ lui debbe 5 O" può ritenere k fé tanta di quella robba 5 che refi aurata farky ^ u4 (aan.) fïET CONSULAAT VANDE ZEE. 125 KAP. XCIV. Van geworj^e goed. Lhetgoed, dat uyt het Schip geworpen word door ftorm, of u. Jk. ^oor vreefe voor vyandelijke Schepen , moet gerekent wor- den over degeheele laadmg pond ponds gelijk > en het Schip moet in dat werpen contribueeren voor de helft van 't geen het waardig is. KA P. XCV. Hoe het geworpe goed moet gerekent worden. ALs het Schip goed komt te werpen , gelijk boven gefegtis^ moet het aldus gerekent worden > als het werpt binnen de helftvandereys, moet het gerekent worden, fb als het gekoft heeft terplaatfe, daar het Schip is afgevaaren j en als het gekomen is bo- ven de helft van de reys , moet het gerekent worden , fo als het gel- den fai ter plaatfe, werwaarts het Schip gedeftineert wasj het voorfz. geworpe goed, over het geen, dat gefalveert fai zijn. KAP. XCVL Hoe het geworpe goed moet betaalt worden, E En Schipper hebbende fijn Schip gelaaden met Koopmans goe- deren, om tcgaanloffen op eenandere plaats, dewelke tulTen de Schipper, en Koopluyden fai vafl gefteld zijn , en onder weeg het ongeluk krijgende, dat hy genootfaakt word door ftorm , of door vyandelijke Schepen , of door eenig ander toeval , een gedeelte van fijn laading te werpen , moet , na dat met fijn Schip , en reileerende goederen gekomen fai zijn ter gedellineerder plaatfe der ontlaadinge, in dier voegen handelen j dathy ( voor en aleer hy yets van het over gebleevcgoed * (^j^^^) die Koopluyden , daar het cognofcement aan houd , of die eygenaars daar van zijn , komt uyt te leveren) fo veel van de over gebleeve goederen , en dewelke hy van een yder der Koopluyden op fijn bodem gevoert fai hebben, moet , en vermag onder hem te houden, als genoeg fai zijn voor hem, envoordeavary Q^a die 114 '^^ CONSOLATO DEL MARE. fark 5 e che lui haurà fonato col fuo navi Ho di ciafcuno mercante , che gli fia baflante^y ^ che li bafii a quello getto ^ che fatto ^ fara^ €r ancora piu^ percioche al patrone , né alli mercanti , ài chi [ara. quella rohha , che farà mtata , non pò f a tornare à danno , né a perdita , né a ingiuria , percioche ajfai ci perde ciafcuno: ancora più ^ accioche loro non havesfino andare dietro a quelli mercanti^ né a pregare quelli , di chi quella robbafusfi , che fora refi aurata. \. Et quello getto debba effere contato , come che getterà y Cr il patrone della nave , ò del navi Ho è tenuto metterci per la metà , cioè , prr la metà di quello^ che varrà la nave^ ò navilio. Ancora più , fé il patrone della nave dimanderà tutto il nolo della robba gettata , come di quella^ chejara rejìaurata , gli debbe effere pagato , come fé tutta la robba fujfe falvata : C^ il patrone della nave , o del navilio è tenuto mettere in quello getto , che fatto forra , per tutto quello nolo , che riceverà , ^per foldo , C^ per lira , come farà quella robba ^ che farà refi aurata : per qual ragione ì percioche- il patron haura'havuto nolo della gettata ^ come della falvata j CT" é ragione^ poiché lui vuol nolo tanto- della robba gettata , coryie di quella ^ che farà re- fi aurata^ che lui ci agiuti a rifare: C^'fer le ragioni fopr adette fi debba pa- care tutto il nolo in detto getto. Imperò fé il patron non dimanderà ^ ne ha* 'ura nolo^ fé non della robba , che refi aurata farà , di quel nolo tale ii pa- tron della naue non è tenuto mettere parte al getto , che affai ci perde , poi- ché per de tutto quel nolo della robba ^ che farà gettata. i Sinra : e ancora pih ] C a T A L. que li bajie a aqjitll get ^ qui f et fera y e encara a. inoli mes ( dat hem genoeg zy voor het werpen , datter gedaan fai zijn , en voor- nog veel meer) fiet boven het 8i. Kap. z Per foldo y e per Lira'] fiet Monfi. Clairac fur les Coutum. e les Us de la Mer p. i f. GAP. CXVlï. La cerimonia , che fi debbe fare in cafo di getto. NAve 5 ò navilio , che correrà , ò fofi erra. fortuna di cattivo tempo , fé lo patrone della nave^ ò del navilio vede , ò conofce , che lor fono in ventura , cr conditione di perder fi , fé loro non gettano- , il patron della naue debba dire , C^ mantfefiare a tutti li mercanti ( & ) in prefentia del nocchiero^ <Cr' di tutti quelli^ che nella nave faranno^ dicmd,o 5 , Signori mercanti, fé noi non gettiamo, fiamo a grande ventura , 6c con^ ditione di perdere le pcrfone, Scia robba, 6<:ognicora,cheèqui> 6c fé voi altri Signori mercanti volete, che gettamo, con la volontà di Dio potremo fìiluare le perfone , êc grande parte della robba.: . Se f e nei HET CONSULAAT VANDE ZEE. rif die der gevallen is 3 ' {eri) felfs voor nog vry meer, op dat de Schippery nog deKoopluyden , v/elkers goed geworpen fai zijn, geen hin- der 5 fchaade of nadeel daar by fouden hebben : terwiji dog een yegelijk genoeg daar by infchiet : en daarinboven , op dat fy niet ge- nooti'aakt fouden weefen die Koopluydên^ welkers goed gefalveert fai zijn 5 na te loopen, of te bidden. I. En die avary moet gerekent worden na beloop van 't geen, dat^^^. -^^ geworpen isy en de Schipper moet daar in contribueeren de helft, %yfatiooni dat is , de halve waarde van 't Schip. Voorts fo de Schipper fai eyf- desichip- Ichen degeheele vragt, fovan'tgeworpegoed, alsvan'rgeen d-Mp^^^ïnde gefalveert fai zijn, moet hem die voldaan worden, alsof al het goed ^^^^S.^" gefalveert was , En de Schipper moet in de avary , die der gevallen ^^u-^.. fai zijn, contribueeren voor all de vragt , die hy fai ontfangen , * pen- ning pennings gelijk, in dier voegen, als het goed, dat gefüveert fai - zijn. Om wat rede? om dat de Schipper fo wel vragt geniet, van hetgeworpe goed, als van'tgelalveerde. En het is redelijk ^ ter- v/ijl hy fo wel vragt vorderd van 't geworpen , als van het gefalveer- de goed, dat hy de fchaade helpt draagen. En om de boven gemel- de rede moet all het vragt-geld in de voorfz. avavye contribuee- ren. Maar by aldien de Schipper geen vragt fai vorderen , of genie- t-en, als alleen van 't gefalveerde goed , behoeft de Schipper van=: deefe fodaanige vragt in de avary niet te contribueeren : nademaal hy genoeg daar by infchiet,. terwijl hy al de vragt veri ie ft van het goed , dat geworpen is. K A P. XCVII. Van de folennïteyten dïe men moet pleegen ïn ^t werpen,. ALs het Schip van ftorm beloopen word , en in prijkel is , moet deSchipper, alshyfiet, dat fe in nood zijn, en ligtelijk fouden konnen vergaan, indien men niet refolveerde te werpen, in 't by wee- fen van de Stuurman, en van alle de geene, die aan boord zijn, de Koopluyden allen aanfeggen , cnverflag doen, feggendej Meeren Koofluyden , indien vjy niet ^verpen , hof en wy ten uytterfie gevaar" van lijf^ en goed^ en alles ^ wat- hier is ^ te ver Lisfin -j en indien gy- lieden HeerenKoofluyden verfiaat dat wy ftdlen werpen ^ konnen wy met' Gods huif ons lijf ^ en een gr oot^ gedeelte der goederen behouden-, enfo%i^y niet w.erpen , is het gefchaapen , dat wj met al het gceifullen (plijven:- Q 3 ^ö^^ is2« IL CONSOLATO DEL MARE. Se fé noi non gettiamo, fiamo a ventura, Scconditione di perdere noi medefmi , 6c tutta la robba -, er fé li mercanti fi accorderanno del gettare ^ tutti ^ ò la più parte-, allhora loro pojfono gettare. Imperò T uno de mercanti j fé tutti non pojfano , debba cominciare a gettare : Cr dipoiche il mercante , ò mercanti hawr anno gettato qualche coja , dipoi può gittare^ è far gettare il patrone della nave per infino a falvamento > in quel cafo^ C^ in quel ponto può il ferivano l'accordo firivere , come fé la naue teneffe proif- fi in terra : Cr fé il ferivano non potejfi fcrivere , li marinari pojfono far tefiimonio di tutte le concordia <Cr promiffioni^ che fufflno fatte fi'a il p atro* ne della naue Cr li mercanti , poiché il ferivano non hauerk potuto fcrivere al cartolario ^ percioche fi-aude nijfuna nonpojfa ejfere infra il patrone^ Cr i mercanti dèlie concordie ^ ^ promiffioni ^ che fi a loro faranno fatte. Et fé per sventura nella naue non ci faranno mercanti ^^ in quel cafo , O* in quel ponto 't il patrone della naue debbe ^ O"^ può ejfer mercante j O^ quel, che lui farà ^ debbelo fare con configlio del nochiero ^ Cr de compagni^ Cr di tutto lo communale della naue : O^ fé lui lo f ark con configlto di tutti quelli^ che difopra fon detti ^ e il detto patrone della nane f ark gettare ^ deb" ha ejfer ^ tanto per fermo , come fé tutti li mercanti cifujftno,, ò in tamo^ : come fé tutta la robba f us fi del patron della naue. I. Et il patron è tenuto mettere^ in quel getto^ per quél , che valera lame" ita della naue^ Cr li mercanti , di chi quella robba farà ^ non debbono con* itraftar in quel getto j * per quella ragion^ che difopra -è detta ^ far a fatto: Cr quello getto fi debba pagar per foldo , C^ per lira , in quel m^do , che la robba fark gettata. Et fu fatto perciò quefio capitolo^ che il patrone della nave , o del navilto può effer mercante in quel cafo , O^ in quel ponto , che .wer cadami non ci faranno : che fé il patrone della nave non haveffi poter in quel cafo di effer mere adante , le più volte fi perderiano le perfine , Cr' la naue ^ Cr le mercadantie : Cr* per quefio debbe ^ €r può ejfere il patrone .della nave mercadante in quel cafo ^ che li mere adanti non ci faranno. Et vale più gettar una quantità di robba ^ che fé perde (fino le perfine j la naue^ .cr tuttala robba. . • I Tanto] Catal. tengut (jjehoude.) CAP. HET CONSULAAT VANDE ZEE. iir So dan alle de Koopluyden , of het meerder gedeelte fuUen verilaan, dat fy werpen , konnen fy werpen : maar moet een van de Koopluy- den 5 indien fy allen niet konnen , een begin maaken van te werpen : en na dat een, of meer Koopluyden jets Tullen geworpen hebben, kan de Schipper werpen, of doen werpen, fo veel als tot haar be- houdenis fai llrekken, In welk geval , en op welke flond de Schrij- ver het verdrag kan aanteekenen, alsof het Schip aan land lag j en fo de Schrijver niet kan fchrijven, konnen de Schipgefellen getuy- genis geeven van alle akkoorden , en beloften tuflen de Schipper , en Koopluyden aangegaan : mitsdien de Schrijver in 't boek niet heeft konnen fchrijven, om alfoo alle bedrog tuffen de Schipper, en Koop- luyden , omtrenthet verdrag, en belofte met den ander aangegaan , te weeren. En fo 't faake was datter geen Koopluyden t'Scheep zijn, , in dat geval , en op die ftond kan , en moet de Schipper voor Koop- man ageeren , en het geen hy doen fai , moet hy doen met raad van > de Stuurman , en Reders , en van all het Volk van 't Schip. En in ge- valle hy fulks doet met raad van alle de geenen , die boven gefegt zijn,:, en de Schipper doet v/erpen, moethet 'van waarden zijn, alsof al de Koopluyden tegenwoordig waren, en all het goed des Schippers ey ge was ge weeft. I. En de Schipper moet in die avary contribueeren voor de halve waarde van fijn Schip -, en de Koopluyden , welkers goed het fai zijn, moeten figtegens dat werpen *(hei tveli() om redenen boven gemeld,, gefchied fai zijn, niet aan kanten. En dat werpen moet vergoed wor- den pond ponds gelijk, naar beloop der goederen, die geworpen zijn. En daarom is dit Kapittel gemaakt , op dat de Schipper voor Koopman fou konnen ageeren in dat geval , en op àÌQ ftond , als 'er geen Koopluyden by der hand zijn,. Want byaldien deSchipper 'm fodaanig een geval demagt niet had om voor Koopman te ageeren,- fouden de menfchen fomtijts met Schip , en goed verloor en gaan : en daarom mag , en moet de Schipper in dat geval , als 'er geen Koop- luyden tegenwoordig zijn , voor Koopman ageeren. En het is be- ter een gedeelte der goederen te werpen , als de menfchen, met Schip, en goed te laaten verlooren gaan. KAP: Hit IL CONSOLATO DEL MARE. . . C A P. XCVIIL Di manifeftar robba allo ferivano. MErcami debbano manifeflar la robba allo ferivano , quando la naue haurk fatto veU , fi niente ci hauranno wejfo , che non fusfi fcritto. Et fi (i troverà alcuna eofa^ che loro non have ffino manifefato^ loro debbono pagar il maggior nolo , multiplicando per camerata , che nella detta naue fi j?aghi-y perciò come di nafiofto (che) rhauranno meffa. Et fi per ventura loro non la havejfino manifeflata , quando la naue havesfi fatto vela -y fi fi getterà,^ ò fi bagnerà^ è fi perderà ^ non li faranno tenuti refiituire ^ poiché •wanifefiata non Vhauranno, C A P. XCIX. Di entrar nel porto. ]!/ patrone della nave , ò dèi navilio npn può , né debbe entrar nel portai finz.a volontà di mercanti , O^ fi ci entrara^ che il mercante f us fi dubi' tofo di alcuna cofa 5 tutto il danno , che havesfi il mercante , li debba re- fiituire la naue , e quefio debba firivere ti ferivano , ancor che la naue non haveffe proiffo in terra : imparo fi il patron della naue haveua alcun b i fogno ^ debbalo dir a"* mercanti*, che lui non può navigare, che di exarcia ha dibifogno, ò infortire, ò acconciare: €r alhora il mercante debba en- trare in porto , con quefio , che il nochiero per fuo giuramento , C^ li mari" nari ci hanno confentito. Imperò fi alcuno Cor fiale ^ ò galere ci far k , che fa" 'Cejfi f aura al mercante^ il patrone della naue non ci può entrar finT^a volontà di mercanti. Et fi il mercante ^ ò piglierk fopra di fi ^ òche non h abbia rijguardoj Cr dica , io non voglio entrar in porto, il danno ^ ^h^fi" ■gutra, , il mercante è tenuto di rifare. GAP. HET CONSULAAT VANDE ZEE np K A P. XCVIIL Van 't goed by de Schrijver aan te geeven. DE Koopluydcn zijnfchuldig, als het Schip onder zeyl is, het goed by deSchrijver aan te geeven , fo fy jets t'Scheep gebragt hebben, dat niet aangeteekenc is 5 en als*er eenig goed bevonden j — ; -j.,..j gebragt hebben. Enalsfy gegeeveti hebben , toen het Schip t'zeyl ging, falmenhaar, byal dien het geworpen, of nat geworden, otvermift fai zijn, geen ver- goeding fchuldjg weefeni overmits fy 't niet fuUen hebben aange- geeven. D KAP. XCIX. Van een Haave aan te doen. ESchipperkan, nog moet geen Haave aan doen , buytencon« fent der Koopluyden : en fo ny fulks doet , onaangcfien dat de Koopman bedugt is voor ongemak, moet het Schip al defchaade, die de Koopman komt te lijden , vergoeden \ en de Schrijver moet daar aanieekening van houden , fchoon dat het Schip niet aan land is. Maar indien de Schipper jets van nooden heeft, moet hy tegen de Koopluyden feggen \ dat hy niet vaaren k^n^ dat hy takeling van noo- den heeft , dat het Schip van nieuws moet vaorfen , ofgekalfaat worden^ en dan moet de Koopman inloopen , mits dat de Stuurman en Eoots- gefellenhetfelve met Eede beveiligen. Maar fodcreenRoover, of Galey op de Kufl: was, daar de Koopman voor bedugt is, kan de Schipper niet binnen loopen, fonder confent van de Koopluyden. En fo de Koopman, fulks of voor fijn rifico neemt, of in de wind flaat, en f egt, ik,v:ilgeen Haave aandoen , is de Koopman gehou- den de fchaad e , die daar van komt, te vergoeden. R KAP. ïjo IL CONSOLATO DEL MARK GAP. C. Di promefla di mercante al patrone. TUno raccordò , che il mercante prometterà al patrone , è hifogno che gli attenda , foiche allo cartolario fark mejfo. Poniamo , che il mer^ carne haurafatto carta "^ al cartolario fujfi fcritto , // mercante gli debba tutto attendere. * Ce il mercante prometterà al patrone della nane camerate ^ poniamo^ che il mercante fujfe nella nane , ò difuora , O^ non potrà mettere le carne* rate , h che non li bacino gli danari^ di tante camerate^ quante lipromefe^ di tante gli haurk a dare nolo^ metta , ò non metta di quello , che promefi fo hauerkper cantaro, * O (of.) *£(en.) GAP. CI. Del mercante , che vorrà fcaricar la robba della nave. SE la maggior parte di mercanti [caricano , fopr adetto mercante può fa^i" care^ è non pagar nulla : O^ fi il patrone della nane non è pagato ^ non gli può domandar niente : * ma gli è obligato ajfettargli per un tanto tempo di caricare , O^ portare robba , O^ riportarla , quejlo fi intende della mer^ cantia , O^ robba del fopr adetto mercante, * Lo S€ìVjor~\ {de Schipper) liet boven het 78. en onder het 105. Kapittel. C A P. CII. Di mercanti > che vorrano difcaricar parte delle mer- cantìe. NA'ue , ò navilio , che anderk in viaggio , C^per ventura la più. parte di mercanti , ò della robha vorranno fiaricare^^ Cr fare porto 5 doue che fior 710 in quello loco 5 doue il detto viaggio fark incominciamento 5 * che li mer^ canti pojfono fcarlcare '^ maggior parte della robba , Cr il patrone dellanaue popi forzar * T altra parte j cioè la minor parte ^ che non vorranno fi aricare^ I Che li] L, quelli Cat AL. quels. * Aquelia (dat.) ■^ Ds defiarregar'] (om te omiaaden. } HET CONSULAAT V ANDE ZEE. 151 K A P. C. Van belofte des Koof mans aan de Schifar. 1^ Lle belofte, dewelke de Koopman aan de Schipper doet, moet /Tl hy nakomen , mits datdefelve in'tScheeps-boek aangeteekent zy. Neemt dat de Koopman eengefchrift daar van gemaakt had, * {of) dat het in 't Scheeps-boek gefchreeven flond , fo is de Koopman hem gehouden alles te prefteeren. "^{E-n) fo de Koopman den Schipper eenige quintaalen fai toegefegt hebben, 'tzydat de Koopman in 't Schip fai zijn,ofniet,endenietin ftaatisom die quintaalen te leveren, of dat hy geen geldgenoeg had, is hy denfelve gehouden, voor fo veel quintaalen , als hy belooft had , vragt te betaalen , het zy hy jets van dat geen laad , of niet laad , het welk hy by de quintaal belooft had. K A P. CL Va?i een Koopman dïe fijn goed fai willen ontlaaden. A Là het meerder gedeelte der Koopluyden fai ontlaaden , kan de bovengemelde Koopman ontlaaden, fonder jets te geeven: en fo de Schipper nog onbetaald isjkan defelve hem niets afvorderenj maar * {de Schifper) moet hem fekere vaile tijd uy t te wagten , om het goed overteneemen, enintelaaden, en te voeren, teweetendeKoop- manfchappen 5 en waaren van de voornoemde Koopman.. KAP. ClI. Van Koopluyden ^ dewelke een gedeelte der goederen willen ontlaaden, H Et Schip reysvaardig zijnde, foby geval het meerder gedeelte der Koopluyden 3 of die 't meefte goed t' Scheep hebben, fui- icn willen ontlaaden , en t'huys blijven , terwijl fy nog zijn ter plaat- fe , daar de voorfz. reys fai geflpoten zijn , * konnen die Koopluyden, dewelke het meefte goed t'Scheep hebben, ontlaaden: en kan de Schipper het ander gedeelte, te weeten het minder gedeelte, dat niet fai willen ontlaaden, dwingen ''{om) infgèUjks ^{te ontlaaden) -^ Ri en 132 IL CONSOLATO DEL MARE/ Cr haver tutto il noie : C^ fé il patrone della nane haurk fatto gratta di quello nolo a detti mercanti , che hauranno ^caricata la maggior parte , che egli debba fare gratta del nolo all'altra parte , Cr per quello pretto , Cr in quello modo' di quei primi ftano pojìi tutti li altri mercanti. Et de marinari deue cavar di falari Ioìo in quel modo^ che la naue farà gratia del nolo. GAP. CHI. Di patrone , che haurà afpettato il mercante. SE non huur a, pagato il nolo al patrone , quando Vhaurx affettato in qud tempo 5 c'haurk con lui accordato * il mercante debba caricare la fua rob' ha^ C^fi non la vorrà, caricare -, debba pagar tutto il nolo al detto patrone, ' "^ Que hajen bones novjs (tot dar hy goede tijding kreeg) fìet boven het i o i . Kapittel. GAP. CIV. Il mercante deue preftar al patrone in cafo di neceffità. ANcora è tenuto il mercante al patrone della nave , che fé il mercante hauerk denari ^ C^ che fitffino in loco^ che il patrone della nave hauejfe hifogno di exarcie^ ò alcuna cofa^ che nec£(faria fujfe alla naue , il mefcan" te gli debba predare in quel modo , che il mchiero , ((sr gli altri mercanti cognofceranno ^ che debbia fare , c^ per tal ragione tutti li compagni , 0^ prejìatori^ che in la naue ^ " ^ ^^^ compagni , ò li predatori trouasftno alcu" no hHomoj che prefìa>sfi , il f opr adetto mercante non è tenuto di niente a loro predare,. "*" Seran, fedeventots ohligar al dìtmercctder. E f lo Senyor de la nati (fullen zljn, moeten fig alien ten behoeven van gemelde Koopman verbinden. En Code Schipper.^ c i^p. cv. Come il mercante deue preftar al patron per fpaciamento di naue. SE il patrone della nave ha bi fogno di denari > e non ne trova ^ come di" [opra è detto ,^ C^ che fuffino in loco Jìerilcj O" che quelli danari haves' fi dibifogno per f^acciamento della naue^ <^ fi gH detti marcami non hanno denariy HET CONSULAAT VANDE. ZER 133 en- fijn volkome vragt genieten. En fo de Sch ipper, nopende de vragt, de hand ligt met gemelde Koopluyden, die het meerder gedeelte fallenontlaaden hebben^ moethy ook de hand ligten met het ander gedeelte> en voor defelve prijs, en op defelve manier , alsdeeerfle Koopluyden 2;ijn ontflagen , moeten ook de andere Koopluyden ont- flagen v/orden. En fo veel, als het Schip de hand ligt metdevragt,. moet hy de BootfgefcUen van haar huur afkorten. K A P. CHI. Van een Schi£^er ^ die den Kooiman [al hebben gewagti. SO hy den Schipper de vragt niet betaalt fai hebben , als defelve hem' gewagt heeft ter befprokener tijd , ^ {tot dat hj goede tijdmg kreeg 5) is de Koopman gehouden fijn goe d afte laaden s en indien hy 't niet fai willen laadenjmocthy den Schipper de geheele vragt betalen.. KAP. eiv. • T>e Koopman Is gehouden den Schipper j in cos van noodjy met geld by tejiaan^, OOk is de Koopman den Schipper gehouden, by aldien de Koopman geld by hem heeft 5 en fy elders zijn, daar de Schip- per takehng , of jets anders ten dienfte van 't Schip van noode heeft , dat de Koopman hem geld moet by fetten yin dier voegen , als^ de Stuurman, en andere Koopluyden fullen verdaan te behooren.*^ endaar voor moeten alle de Reders , en Bodcmers die t' Scheep * (z.ìjrty. fig ten behoeven ^an gemelde Koe f man verhinden. En in gevalle dat (k Schipper) of Reders , of Bodemers jemant vinden , die haar geld fai verichieten , is gemelde Koopman niet fchuldig aan haar te leenen.. KAP. CV. Hoe de Koopman deii Schipper geld moet verftrekken j^, tot bevordering van de rejs, AT wS de Schipper geld van noden heeft , en het niet kan bekomen, gelijk boven is gefegt, endathy aaneenwoeftlandis, en die penningen noodig heeft tot bevordering van de reys, en gemelde- R 3 Koop- 134 IL CONSOLATO DEL MARE. denari <y loro debbano vendere delle lor mere amie per j^acciare la naue^ er nejfHno. predatore , ne compagno non pojfono dir niente , né contra^ flore , infino , che quei mercanti peno pagati j [alno che gli {alari d^ marinari: imperoche è da intendere ', *il mercante veda^ cr conofca^ che quello , che lui preflirk , fia per ^acciamento della nane , <Cr w- cejfario nella nave* t ^ (dau) C AP. CVL Come il mercante deue preftar vettovaglia alla nave. IL mercante è tenuto , che fé lui ha vettovaglia ♦ manchi a i marinari , è ad altri , che nella nane fajfero , lui la debba mettere in comune , O^ il patrone della nave la debba partire per tutti comunalmente , O" il mercante non [e ne può ritenere piti , che uri altro huomo. Et quando il patron della naue farà in alcun loco di poter haver vettovaglia , il mercante li può di" mandare tutto quello 5 che gli hauranno tolto , C?^ il patrone è tenuto di rc^ flttuirlo, "^ E la vimdtt ( endc vidalie. ) GAP. cyii. Di anchora , ò exarcia lafciata , ò renunciata à i mer- canti. I Mere ami fono tenuti^ che fé il patrone della nave vorrà furgere in cofla, ò in porto 5 0 in altro loco , doueft dubita^ Cr* que flo faccia con volontà , <^ confentimento de'' mercanti , O^ fé gli mercanti Vorranno <i <Cr ilpatro* ne della naue renuntierk^ che^ fé Ancora ^ ò ejfarcie rimanere , gli detti mercanti debbano tutto pagare , poiché il patrone , ò huomo tenente fuo loco renunciato haver a. Ancora pik ^ fono tenuti^ che fé navCy ò'navilio lajferk anchora^ in un capo^ 0 in altro loco > doue faranno forte ^ C^ le laveran- no con volontà, de mercanti , fen pagati di comune per tutta la robba della naue *il corpo della natie non paghi niente j <^ fé loeier a f er paura di na- vilii * E (en.) HET CONSULAAT VANDE ZÉÈ. lyf Koopluyden geen geld hebben 5 moeten fy van haar Koopmanfchap verkoopen , om het Schip daar meê voort te helpen : fonder dat een Bademer, of Reder jets te feggen, ofte vorderen heeft, voor en al- eer die Koopluy den van haar agterwefen voldaan zijn : uy tgefondert de Bootfgefellen voor haar loon > met dien verftande nogthans, ^ (dat) die Koopman moet ilen* en weeten, dat het geen hy fai komea te verfchietcn , zy tot bevordering van de reys , en tot Scheeps nood- druft. KAP. CVI. Hoe de Koopman het Schip viBalie moet byfettefL. DE Koopman is gehouden , indien hy van montkoft voorfien is,. * {en) de Bootfgefellen , of anderen in het Schip " {manthefi) ge- brek hebben , het felve in 't gemeen te geeven , en de Schipper moet het felve aan alle in *t gemeen omdeelen,- en de Koopman kan niet meer voor hem felve houden , als een ander menfch. En als de Schip» per aan een plaats komt , daar hy montico fl kan krijgen , kan de Koopman weder eylTchen al hetgeen van hem defelve f\l hebbcm ontfangen 3 en de Schipper is fchuldig dat te rellitueeren. KAF. CVII. Van eefi anker ^ of touw dat verlaaten is\, of voor re- kening der Koopluyden word verlaaten. DE Koopluyden zijn gehouden (in gevalle de Schipper fig na ee- nigeKuft, ofHaave, ofandere plaats fai willen begeeven, daar hy voor ongemak vreeft , en fulks doen fai met toeftaan , en bewilli- ging der Koopluyden, enfelfsop der Koopluyden begeerte, terwijl de Schipper protefteert van fchaade) by aldien hy een anker , of an- der gereetfchap komt te verliefen, dat gemelde Koopluyden alles moeten vergoeden 5 overmits de Schipper, ofdiegeen, die in def- felfs plaats als Schipper commandeert , geprotefteert fai hebben. Nog meer , ly zijn gehouden , dat by aldien het Schip een anker aan een Kaap , 01 andere plaats , daar fy ten anker geweeft zijn , komt te ■ laaten, met bewilliging der Koopluyden , hét felve nyt de geheele laading te vergoeden , fonder dat het corpus van ^t Schip jets daar toe geeft : en fo herword verlaaten uy t vreefe voor yyandelijke Schepen, ; moet: t^é IL CONSOLATO DEL MARE. viiii arnfkti^ fia pagata di comune f er tutta la rohba ^ Cr la naue fi dehha metter la met a di quello , che valera,. Et fé lafcera barca , ò hmmini in alcun luaco con volontà de'' mercanti^ la rohba de'' mercanti paghi la barca ^ Cr faccia la^efa de gli huomini infin^oue la naue hark fatto porto , O^ il corpo, della naue non paghi niente, C A P. CVIIL Di barca lafciata. SE nuvty ò navilio tirerk barca ^ Cr empierà ^ O^ la tirerà piena j efgi mercanti vorranno^ che la Ufi ino andare , la barca fia lafciata , CT" pa* 2fta per tutta la robba , Cr il corpi della naue non paghi niente : Cr fi fi rompe lo capo finzA lafiiarla andare , che non fujfi volontà de marcami , li mercanti non fi ano tenuti niente k pagare.. C A P. CIX. Di getto fatto in abfentia de i mercanti. SE alcuno patrone di nave , ò di navilio haurk caricata la fua na." ve^ ò il pio navilio in alcuno loco^ ^fi fi andò furto in altro locoj ^ in quello medefmo , doue haurk caricato , Cr tutti li mercanti faranno in terra , cr nella nave , è navilio non ei farà alcuno rimafio , fi non il patrone della naue con li marinari j fi in quello loco verranno na* vili armati de inimici ^ ò fi metterk fortuna di mare di fubito , chel patrone della nave , ò del navilio non potrà far montar in nave li meT" vantij per qualunque di quefie conditioni di fopra dette ^ il patrone del- la nave, ò del navilio fi haurk a partire^ Cr. li mercanti rimar anno in terra , fi al patrone della nave , ò del navilio accaderk gettare 5 ò fuffi , che gettaffi per paura di quei vavili armati , accio che meglio pojfa fuggire y Cr che meglio fi pojfa da loro difendere j ò fujfi che for^ tunx di mare il faccia gettare , per qualunque delle conditioni difopra det- te^ che lui getti ^ ò facci gettare^ ,vale tanto ^ come fi tutti li mercanti x:i fuffino. In que fio modo impero <y che quello , che lui f ark ^ che lo f accia oon 1 Stando furto'] (gearriveert , ten nnker gekomen zijnde) de Spanjaarden, en Prancen Teggen fnrgir , van [urgere , Naves enim furgere videntur mm ex alto mari tenam propinquant. HE.T CONSULAAT VANDE ZEE. 157 moet het uyt al de laading worden vergoed, enhet Schip moet daar in contribueeren voor de helft van 't geen, het waardig fai zijn; eti in gevalle hy de Boot, of het Volk, met goedvinden derKoopliiy- den elders komt te laaten , moet het Koopmans goed de Boot beta'a- len , en de onkoftcn doen voor het Volk , tot dat het weder fai geko- men zijn ter plaatfe, daar het Schip was afgevaaren; en 't corpus yan 't Schip geeft niet met al. KAP. CVIII. Van een verlaate Boot, SO hetSchipeenBootagternaileept, en defelve vol water zijnde vooit trekt , en de Koopluyden fullcn verftaan da t menfe laat vaa- ren, moet de Boot verlaaten worden , en betaalt uyt de gemeenc laa- ding, fonder dat het corpus van het Schip jets daar toe geeft : en fo het touw breekt, fonder dat fe verlaaten word, en fonder dat fui ks jder Koopluyden meening was geweeft , zijn de Koopluyden daar V4X)r in het minfl niet gehouden. KAP. CIX. Van het werden j in afweefen der Koopiuyden gedaan, ALs een Schipper fijn Schip elders fai hebben gelaaden, en ter- wijl hy ten anker legt op defelve plaats, daar hy de laading heeft ingenomen , .of op een andere plaats , en all de Koopluyden aan land zijn , en niemant t' Scheep is als de Schipper , en Schipgefellen , al- daar vyandelijke Schepen komen, of fchielijk een onweer ontllaat, {o dat de Schipper de Koopluyden niet kan doen aan boord komen , om welke , der bovenftaande redenen, den Schipper genootfaakt fai zijn afte fleeken , en de Koopluyden aan land te laaten , indien de Schip- per het ongeluk treft , dat hy genootfaakt word te werpen , of dat hy reets geworpen had , uyt vreefe voor d ie vyandelijke Schepen , om te beter te konnen vlugten , en fig te beter tegen defelven te befcher- men, of dat deonftuymigheyd vandcZee hem had doen werpen, om welk-e, der bovenftaande redenen, hy fai werpen, oflaten werpen, is 't van waarde, niet anders, als of all de Koopluyden tegenwoor- dig waren ge weeft j fonogthans dathy, hetgeen hy komt te doen, S doe 138 IL CONSOLATO DEL MARE. €on conftglio , cr con volontà di tutto il communale della nave , ò del na-^ villo j er ancora il fcrivanno debba fcriver e tutti gli f atti , che fi faranno inprefentia di tutto il communale della nave , 0 del navtlio. * fé il feriva^ m in quella hora , ò in quel f omo non fotiffe fcrivere , dehbalo fcriver in* continente che la nave , ò navilio tegnera proijfo in terra "^ : cr fi per ven» tura il ferivano farà rimafto in terra con quei mercanti , Cr nella nave , ò navilio havejfi alcuno fervitore di quei mercanti , il patrone della nave , è del navilio debba fare congregare * tutta la compagnia della naue , c^ quei fervitori de mercanti , ^y^ con tutti tenere con figlio , C?" il patrone della 7tave^ ò del navilio debba dire^ ò far dire inprefentia di quei fervitori ^ ay^ di tutto il commune della narve tante volte i patti ^^ che lui con loro farà -y che ogni uno fi ne pò f a ricordare^ percioche come il patrone della nave fi rifion^ trerk con quei mercanti^ che rimafii faranno , non cipoffa ejfire alcuno cori'- trafio^ né alcuni di quelli , liqualt nel conftglio furono , mn poffino dire^ che lui non haveua intifo , né lo haveua per fina dimandato. Et fi il patron della nave^ è del navilio farà ^ come difopra è detto ^ debba bavere valore^ come fi tutti i mercanti crfusftno fiati ^ ò la maggior parte. 