VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
ragt, als in deezen weder een nieuw daadlyk blyk > van zyn Republicainisme en zo loflyken yver voor ə eene welgeregelde Burgerwapening hebbende ‘gegeeven, „» welke hy, {choon in Militairen dienst, reeds zedert den „ Jaare 1783, in zyne vrymoedige Schriften in * alge- » meen openlyk heeft aan den dag gelegd, en door zyne »» werkzaamheden in Friesland in het gepasfeerde jaar „> byzonderlyk getoond.” ‚ | Voorts vleit zich de Commisfie, „ door de onverwyl« ə de uitgave van het geen in het Reglement voor ‘de 2» ftaande Armée van het Gemeenebest, by het Come » mitté tot de Algemeene Zaaken van het Bondgenoot- » fchap te Lande gearrefteerd, voor den Burgerwapen: > handel gefchikt en onontbeerelyk voorkomt, zo met „ betrekking tot de Fufeliers als Jaagers, ten deezen aan „> de oogmerken der. Algemeene Vergadering voldaan , en „ de Nationaale Gewapende Burgermagt in ftaat getteld „ te hebben, om overal op gelyke wyze werkzaam te » kunnen zyn, terwyl zy betrekkelyk de groote Manceu- a vres voor halve Brigades, en wat des meer zy, als » minder algemeen te pasfe komende, tot befpaaring van „ Onkosten voor de Burgeryen, heeft begreepen , zulks „>te kunnen agterwege laaten , en vermeent zich dien- » aangaande gerustlyk te kunnen verlaaten op den Naar- «> iever van zodanige Commandanten, die in het onmid- » delyk geval zullen zyn, zich daar in te moeten be- , kwaamen , dat deeze zich daar toe zodanige verdere „en uitgebreider Werken wel zullen aanfchaffen, als „ ten dienfte der Armée van het Gemeenebest voorhan- „» den zyn, en ‘er gemaklyk; hoe zeer tot meerdere kos- » ten, kunnen bekomen worden.” | Elf Plaaten dienen tot Opheldering, met eene Bylaage, de Signalen van Advertisfement, en die van het. Comman- _ do, in Nooten voordraagende. Hier mede oordeelen wy van deeze Handleiding, voor geen Uittrekzel vatbaar, ge- noeg ter bekendmaaking gezegd te hebben, Nn 3 OO Ba gro BATAVUS Baravus aan zyne Landgenooten, ter gelegenheid dat eene nieuwe Conflitutie voor het Volk van Nederland werd vervaardigd. Te Amfterdam, by M. Schalekamp. In gr. 8yo. 32 bl. d is gewigtige We hg van het vervaardigen eener EL Nieuwe Conftitutie voor het Volk van Nederland, ontbreekt het niet aan de zodanigen, die zich genoopt vinden om hunne Landgenooten des te onderhouden. On- der deezen treedt ook BATAVUS té voorfchyn, met de ter nederttelling van deeze twee waarheden: s» Het algemeen welzyn Aet oogmerk zynde, om welk te s» bereiken de Burgerlyke Maatfchappy is ingefteld, en » de Regeering het middel, waar door dit oogmerk moet s» bereikt en bevorderd worden, zo volgen daar uit dee- a ze twee onbetwistbaare waarheden.. » I. Eerstlyk, dat de Maatfchappy is het groot li- . Chaam, ten welks beste de byzondere Leden, welke a, met de zorg der Regeeringe zyn belast, verpligt zyn s, te werken. … Il. Ten anderen, dat men eenmaal duidelyk bepaa- , len en verklaaren moet, op welk een grondflag het al- » gemeen weizyn rust, en langs welke wegen hetzelve $ bias n en bevestigt moet worden , op dat als dan w even duidelyk kan blyken, hoedanig de aart en de » werkzaamheid. der Regeering moet worden ingericht, > om aan het doel van haare inftelling te kunnen be- s antwoorden.” | De ontwikkeling deezer twee waarheden maakt den ir- houd uit van dit Boeksken. In °t welk men niet kan ontkennen dat goede zaaken voorkomen; doch, onzes in- ziens» ook zodanige ftellingen, die niet best met el- kander ftrooken: by voorbeeld. Onder de wegen langs welke het «algemeen welzyn te wege gebragt en be- vestigd wordt, telt BATAVUS (Bl. 7.) Niemand van s openbaare voordeelen of eereposten in de Maatfchap- » py uit te fluiten, dan de zodanigen, die door na- tuurlyke gebreken voor dezelve ongefchikt, of door „ een zedeloos gedrag bun regt daar op verbeurd heb- s ben.” —— Dan in de optelling der vereischten in de Perfoonen, tot de lant ea der Regeeringe gefchikt, telt hy » zodanige onafhanglykheid , dat zy, uit hunne Rn Raf 3 €i» AAN ZYNE LANDGENOOTEN. « . SIE » eigene middelen, derzelver beftaan kunnen vinden” (bl. 9.) Immers is het zeer mogelyk, en door de on- dervinding vaak beweezen, dat veelen het eerstgemelde vereischte bezitten , {choon zy het laatfte derven. Dan het blykt, dat BATAVUS „ van den kant der menigte” verhindering vreest aan de beantwoording van de oog- merken van de inftelling der Regeering. Wolksgezindheid is zyn zwak niet, zo men dit een zwak moet noemen.. Pryslyk is, voor ’t overige, zyn voordragt van het aane belang der Goede Zeden, In de middelen, tot invoering en inftandhouding van dezelve ftrekkende, komt, als iets byzonders, voor, „ dat men, by het ontwerpen der nieu- … we Conftitutie voor het Nederlandfche Volk, niet als s» leen in het Wetboek goede inrichtingen, ter verbe- » tering van den zedelyken toeftand der Natie, moet „» maaken , maar ook daadlyk de gefchikte perfoonen s laaten benoemen, en aanftellen, wier eigenlyk werk s» het zyn moet te waaken en zorg te draagen, dat de- » zelve wel onderhouden en nagekomen worden: want »„» met de pek, aangenomen beginzels van Vry- » heid en Gelykheid, en daar uit volgende geduurige » verwisfeling van Perfoonen , die de openbaare zaa- » ken, als Vertegenwoordigers van het Volk, voor eœ- „nen korten tyd waarneemen, en dan weder in den » kring der Burgeren te rug keeren, heeft de Regeering » te veel van haare voorige achtbaarheid verlooren, om » zelve in alle gevallen dit noodzaaklyk werk te kunnen a waarneemen.” | Voor deezer aanftelling meent BATAVUS grond te vin- den in de gebeurtenisfen van den dag: en verledigt zich vervolgens ‚om die Magt wat nader te bepaalen, welke, naar zyne voordragt, „ altoos geheel onderfcheiden moet z ‘se van de wetgeevende, uitvoerende en gewoone rech- > terlyke, Magt der Natie; weshalven de Perfoonen met ə» dezelve bekleed nimmer eenigen anderen post, tot het = openbaar beftuur behoorende, mogen waarneemen.” Verder ontvouwt BATAVUS het werk deezer Magt, en hoe dezelve in werking zal gebragt en onderhouden wor- den. Dit behandeld, en op zyne wyze fmaaklyk ge- maakt, hebbende, vindt hy zich natuurlyk geleid op de kosibaarheid deezer Inrichting, en op het bezwaar, al weder op de fchouders der Natie te brengen, om voor het onderhoud van ruim honderd Perfoonen, die hier toe noodig zouden weezen, te moeten zorgen, Dan hier op Nn 4 ant- 512 BATAVUS AAN ZYNE LANDGENOOTEN. antwoordt hy: ‚‚ In de daad, wy erkennen de dg s» heid deezer bedenking, in de tegenwoordige bekrom- s» pene omftandigheid van ’s Lands kasfe, Maar, Mede- s», burgers! indien al het geen dat wy tot hier toe ver- » handeld hebben op gronden van waarheid fteunt, in- » dien het geluk der Burgerlyke zamenleeving in de daad s afhangt van de bewaaring en in ftandhouding der goe- » de Zeden; dan vraagen wy, of eene uitgave van drie s» of vier tonnen Gouds, ’s jaarlyks door het Volk van s» Nederland te doen, zo regtftreeks ftrekkende ter be- s Vordering van deszelfs dierbaarfte belangen, een wee- a, zenlyke ried bern zou moeten zyn om eene zo nood- ə» zaaklyke inrichting van zaaken, als wy tot hier toe s» hebben willen aanpryzen, en door welke alleen onze . tegenwoordige ongelukkige omftandigheden ten goeden s, veranderd, en wy en onze kinderen, by vervolg van » tyden, voor de gewoone Onheilen. eener Democratifche, „> Regeering beveiligt, en tot het gelukkigfte Volk des , Aardbodems gemaakt zuilen kunnen worden, te doen s, agterblyven ?’ | Dit wel het byzonderfte zynde, ’*t geen ons in dit Boeksken is voorgekomen, hebben wy vermeend het te moeten aanftippen. Aanmerkingen, tegenbedenkingen , daar op te maaken, loopt buiten ons vak, Volledige Verzameling van alle Stukken, betreffende de Affcheiding der Kerk van den Staat, door de Natio- naal Vergadering, reprefenteerende het Volk van Ne- derland, Met eene Voorrede, door C. ROGGE. Te Ley- den, by D. du Mortier en Zoon, 1796. Zn gr. 8yo. Behalven de Voorrede, 423 bl, y” het Aanbelang deezer Verzameling fchryft de Bur- | ger ROGGE, die zich, ten aanziene van het Onder- werp daar in behandeld, meermaalen in gefchriften hoo: ren liet, niet te veel, als hy, de pen van Voorredenaar voerende, verklaart: . Hoe zeer de Dagverhaalsn van de Handelingen der Nattonaale Vergadering over het al- gemeen met eene graagte ontvangen en geleezen worden, die aan derzelver gewigtigen inhoud eń goede uitvoering beantwoordt, en dus eene byzondere uitgaave van eeni- ge ftukken uit dezelven minder noodzaaklyk moge fchy- nen, echter gelooven. wy, dat de ftukken , welke my . ; et VOLLEDIGE VERZAMELING, ENZ: ` 513 bet publiek ter leezinge aangeboden worden , hieromtrent uitzondering verdienen. Verfpreid in zeer veele bladen, en gemengd onder andere ftukken , waar in ieder niet evenveel belang ftelt, moest dit natuurlyk by veelen, die dezelven op hunne regte waarde weeten te fchatten, den wensch doen geboren worden, om dezelven afzonderlyk te kunnen bekomen. - * ẹ» Wy verwachten dus niet, dat veelen, om dat zy reeds alles, wat in dit Boekdeel bevat is, in de Dag- bladen hebben geleezen, deeze Verzameling, als iets over- tolligs , ongeopend zullen laaten liggen. In tegendeel, wy vertrouwen, dat zy dezelve eene bedaarde en bedachte zaame herleezing zullen waardig keuren, en by de waar- digfte gedenkftukken tot roem van onze Natie eene. plaats zullen vergunnen. Thans wordt hun het genoegen aans geboden om alle de Advyzen achter elkanderen af te lee- zen, met elkanderen te vergelyken, en, als in den Prefi- diaalen Stoel, den byzonderen geest van ieder Lid, en tevens den algemeenen geest der Vergaderinge, daar uit op te maaken — en eindelyk zelve te beflisfchen. = Het gewigt van het onderwerp, en de wyze, waar op het behandêld is, verdient zekerlyk zodanig eene by- zondere opmerking. Het betreft toch niets minder dan een belang, by veelen dierbaarder dan het leeven, en waar voor niet zelden OTe sn en bygeloof, door ftaat- kunde opgehitst en aangevuurd, den arm des eenvoudie gen gewapend, en hem het harnars aangegord heeft, om voor hetzelve even vuurig en moedig , als voor haard- ftede en bezittingen, te ftryden. …, De bevoorregting van ééne Kerk , met uitfluiting: van alle andere, was, reeds federt byna twee Eeuwen s een gedeelte van de Nederlandfche Staatsgefteltenis. Dit gebouw tot in zyne grondvesten omver te haalen, kon men van geene enkele penneftreek verwagten. Het ver- diende de bedaardíte , en bedagtzaamfte, overweeging. En, zo ooit; hier in hebben de Leden der Nationaale Vergadering de keuze, op hen gevallen, volkomen ge- regtvaardigd , daar zy dit teder en kiesch onderwerp , ‘waar in zeker ieder hunner perfoonlyk het hoogfte be- Jang ftelde, met eene onzydigheid , gemaatigdheid, voor- zigtigheid en wysheid, behandeld hebben, die hunnen - verlichten geest, hunne ag Staatkunde, even zeer als hunnen eerbied voor den Godsdienst, de grootfte eer 514, VOLLEDIGE VERZAMELING) ENZ. * aandoet. Wy zeggen dan niet te veel, wanneer wy ver: zekeren, dat zy zich, doer deezen hunnen loflyken ar- beid, eenen onverganglyken Eerzuil gefticht hebben, die hunnen roem tot de laatere naakomelingichap zal over- brengen, en den Nationaalen tyd nimmer waardiger be- fteed hebben, dan aan dit belangryk onderwerp.” Niet vreemd dat de Burger ROGGE, die zich betrek- kelyk dit Onderwerp meermaalen ín ’t openbaar uit- liet, deeze gelegenheid waarneemt om zyne denkbeel- den des betreffen e in deeze Voorreden nader te ontwiks keten. Wy pryzen het naagaan zyner Gevoelens aan, voor ons ter overneeminge te breed, en zo aaneenges Ichakeld, dat ze niet wel eene ftukswyze opgave toelaa- ten. Om egter iets ’er uit te ontleenen, ’t geen op zich- zelven ftaat, en aller aandagt verdient; dit iets behelst eene Aanmerking op het Rapport, door LUBLINK de Jon- ge, en de verdere benoemde Commisfie, op het Voor- ftel van den Burger Reprefentant PLQOS VAN AMSTEL, uitgebragt. „ Uit de Stelling, dat ’er geen bevoorregte Kerk meer zal zyn, leidt de Spreeker dit gevolg af; dat dan cok daadiyk de Tra@ementen der Kerklyken ophouden, en daar door zeventien honderd Huisgezinnen tot den Bedelzak ge- bragt zullen worden. Zekerlyk de Tratementen der Ge- reformeerde Predikanten houden dan op, maar in welken zin? Voor zo verre de. Kerklyken die ALS LANDS AMBTE- NAAREN tit 's Lands ALGEMEENE KAS ontfangen. In dit punt alleen zit toch de ongelykheid. Zy worden be- zoldigd als Lands dmbtenaaren, en de overige Kerklyke Perfoonen ziet; zy worden bezoldigd wit die Kas, welke het algemeene goed der Natie is, de overigen siet, — Maar door die ophouding der Traêtementen worden nog niet Zot den Bedelzak gebragt, Want als dan bly de vraage Pi dn, „ hebben die Gemeenten Fondfen aan haar als Hervormden vermaakt ? Deeze is geheel ju- . ridicg. Hier in beflischt het beginfel der Gelykheid niets. Maar wordt dit pleit ten hunnen voordeele uitgeweezen; dan, zegt de Gelykheid, beheeren de Disfenters hunne ei- ene Fondfen , dit regt komt ook den Hervormden toe. De beheering hier van door het Beftuur is nog een over- blyfzel van de voormaalige vereeniging van Kerk en Staat. Vraagt men verder, hoe gehandeld met de Geestlyke Goederen van Katholyken afkomftig ? Hier in beflischt de Gelykheid siers, Toen de Staat dezelve aanfloeg , "e X VOLLEDIGE VERZAMELING, ENZ? 515 deù zy Nationaal — — hy maakte van dezelven gebruik, “ten voordeele van de Nationaale Kerk. — - Welk ge~ bruik ’er nu, daar die Nationaale Kerk niet meer gekend wordt, van gemaakt moet worden, kan alleen eene wyze Staatkunde bepaalen. Vraagt men eindelyk , kunnen de Kerklyken, zo zy door deeze fchikkingen nadeel lyden, geene aanfpraak maaken op fchadeloosftelling, ftaan zy in geen contrat met het Beftuur , op de publieke trouw wi jrk —— Deeze vraage is weder geheel Juridicq s en kan behoudens het beginzel der zuiverfte Gelykheid ten hunnen voordeele uitgeweezen worden (*). -» ` a Hoe zeer veele der zwaarigheden, door den Rappor- teur tegen het Voorffel aangevoerd , wanneer hetzelve uit dit oogpunt befchouwd wordt, van zelve wegvallen, erkennen wy nogthans, dat ‘er nog meer overblyven, die geen uitzigt openen, dat deeze gewigtige zaak, ftaande het Intermediair Befluur der Nationaale Verga- dering, zal kunnen afgedaan worden.” — — — » Doch onder de opgetelde zwaarigheden komt ons echter eene voor,die ons van minder gewigt toefchynt dan de Rapporteur hier aan hecht. Hy zegt: 77 wat betrekking zal elke byzondere Gemeente, onder het algemeen beftier ge~ bragt, r tot, welk gebruik maaken van — de Akade» mien? Van deezen althans moeten wy vraagen, hoe zal het gaan met het Godsdienflig Onderwys der verfcheiden Ge- zindten, op ééne en dezelfde Hogefchoole? Of zuilen voor dezelven afzonderlyken gefticht worden? ‚ Zouden Profesforen en Studenten van verfchillende Godsdienftige Belydenis niet vreedzaam in dezelfde Stad met elkander kunnen leeven ? Hoe verdraagen zich dan de Predikanten en Pastoors ? Waar zyn die Geftichten 2 Waar toe zyn zy noodig? Waar toe worden zy, die ’er zyn, nog gebruikt? Zeker niet om ’er dagelyks Fheologiefche Lesfen te houden. +y'oen wy deezen vreemden Tytel zagen, dachten wy, dat, l daar, alle Fabelachtige en Poëtifche fitien ter zyde ge- dteld, PromerHEUus voor een voorzichtig Man en Onderwyzef zyner Tydgenooten, by de Schryveren, gehouden word, dit de rede van de benaaming van dit Werksken,'t welk de bevore dering der Fraaije Letteren, in ons Vaderland, ten oogmerk heeft, zyn zoude; doch wy lazen , in ’t Voorbericht, eene andere rede. ,, PROMErHEUs. flaat er, roofde, volgends de Griekfche fabat, het vuur uit den Hemel, en bezielde daar mede zyn werkftuk, Het vuur der Vreemden ontftak ook, by den Uitgeever deezer bladen, de begeerte om het in zya Vaderland over te brengen,” enz, — Dan, dit daargelaaten. — Dit Ws KAMP, PROMETHBUSe * Sif Sman Dit Sruk bevat de eerfteliagen van een Werkje, reeds vóór. drie jaaren ondernomen ; doch, door den toenmaaligen toeftand des Vaderlands geftremd, nu als eene proeve in °t licht gegeeven: hetzelve is onder vier Hoofd-tytels gebragt; te weeten, I. van Godsdienst, Philofophie, en Zedekunde, Il. van het Vaderland, Ill, Gefchiedenis en Wereldkennis, en IV. Mera gelwerk. Het eerte behelst alleen eene zeer leezenswaare dige Verhandeling over het waar Geluk, waarin word aange= weezen , dat hetzelve alleen in eenen welberedeneerden Gods» dienst, of hartelyke vereering des hoogten Weezens, te vins den zy, Deeze is overgenomen uit de Melanges Piilofopligues van FORMEYe In de tweede Hoofd - Afdeeling , hef Vader. Jand. worden ons gegeeven: 1.) De Werlosfing ‚een Vaderlandsch Dichtftuk , vol vuurs,en behelzende eene van agteren opgemaakte Voorfpelling aan Nederlands geweezen Stadhouder. 2.) Een oorfpronglyk Stukje, onder den tytel ,. Aet genadig Rechter dyk Vonnis, of de gebroren Hondepoet. Een treflyk tafereel, hoe verr een Kontuglyke Jagrhoud, die eenen mensch aanvalt ea byt, gefteld word, by eenen Adelyken Bedienden en eenen afhangelyken Regter, boven een mensch, die ter zyner verweering eenen hond het been aan frukken flaat. 3.) Het derde Stuk in dit Vak is overgenomen uit het Fransch van IMBERT, en genaamd de Edelman en de Mandemaaker , en toont aan, hoe veel cen arm man, gewoon aan behoefe en gebrek, die, om zyn fchraale nootdruft te verkrygen, eeni nucig handwerk geleerd heeft en geöefend , vooruit heeft boven den in weelde en overvloed opgevoeden en geleeft hebbenden Edelman, die geene andere verdienften bezit, dan die hem zyne- Ouders gaven ; wanneer zy beiden in eenen ftaat gebragt wòrden, waarin zy alleen op en van zich zelven beftaan moeten. 4.) Het laatfte, dat ons hier voorkomt, is Aeg Voorneemen geheeten, en in rymlooze Verfen gefleld. Over den inhoud oordeele de Leezer, uit deeze flotregels: ii „ Neen! °k zal geen ketens draagenș ~- „» Ik leef of {terve vry; » Hy, die niet vreest te (terven , d. „ Vreest ook de ketens niet,” In de derde Hoofd- Afdeeling, Gefchiedenis en Wereldkennts bekleedt de eerfte plaats Ogier van Denemarken, ontleend uit scHILLERS Neueste Thalia. De Zoon van ocer was omge- bragt door KARLOMAN, den Zoon van Keizer KAREL, geby« maamd de Groote. Dé gelukkige uitg vau een beflechtend er voor Frankryk gewigtig Tweegevegt tegen den Reus BRUHIER , op. °t welk kAreL den prys fchynt gefteld te hebben van aaa den Overwinnaar, OGIER Zynen KARLOMAN te zullen overleveren , brengt hem denzelven in handen; doch, OGIER zyn Zwaard reeds. ge EJ 518 W. KAMP, PROMRTHEUS getrokken hebbende, en de toegevloeide menigte op °t ov blik den doodelyken flag verwagtende, werpt osier het Zwaard weg, en fchenkt den Keizer zynen Zoon weder. Dic geval word in een Toneelftuk treffend voorgedraagen. Her 2de, behelzende een Reistogt op den Vefivius, en het 3de, eene Reize naar de Ysvalei van Montanverd, zyn mede bei. den overgenomen uit sCAILLERS Neueste Thalia , zyn in eenen fchoonên ftyl gefchreeven , en draagen aile kenmerken van naauwkeurigheid' en waarheid, — Het vierde Vak be- helst Mengelwerk , en daarin komt eerst voor een Vers in fymlooze Hexameiers, gevolgd naar °t Franfche van FLORIAN, genaamd Sophronimus; een Liefdensgeval, keurig in den trant der Ouden gefchreeven, Het volgend Stukje, de Ko- wingin der Liefde en de zwarte Zusters, is ook uit SCHILLeRs Neueste Thalia, en behelst eene Tovergefchiedenis, die wat langwylig is, en- zo -plotsling word afgebrooken, dat men over de uitkomst derzelve niet kan oordeelen ; mogelyk word dit Stuk, in een volgend Deeltje, -agtervolgd. Drie Verfen: Zucht eens Winnaars naar de Lente. Aan den naar de- Lente verlangenden Minnaar; en aam Dorinde, op een gefchenk van Koufcbanden , worden opgegeeven als oor- fpronglyke Stukjes, aan welke men -den lof van Dichterlyk niet kan weigeren. Kindelyk word dit Stuk beflooten met eene Anecdote: De Dame en het Vischwyfs die wy, om het naive, hier laaten volgen: DE DAME EN HET VISCHWYF. s» Toen de beroemde mrnaseav, in April 1791, begraaven wierd, was de trein, die zyn lyk volgde, zo groot, dat dee zelve drie uuren lang duurde, Eene Dame, die zich onder de toezieners bevond , klaagde over het ftof, dat in menigte oprees; „de Burgerraad,” fprak ze, had vooraf de ftraaten met water moeten laaten begieten.” Eene Poisfarde, die on« der den hoop ftond, antwoordde: De Burgerraad heeft op onze traanen gerekend.” D Indien , gelyk de Verzamelaar in ’t Voorbericht belooft n dit Werk word agtervolgd, zal hetzelve, des twyfelen wy niet, indien het foortgelyke welgefchreevene Stukken behelst, niet malaaten zyne Leezers te vinden, Het Speâatoriaal Tooneel, Negende Deel. Te Rotterdam, j de Wed, J. P. van Heel, 1796. Zn 8yo. 251 bl. D' Deel behelst vier Toneelftukjes, tot Nafpeleu ge. fchikt. Het eerte, dat uit twee bedryven beftaat, draagt den titel; De Bediende van twee Heeren, en heeft alleen dit tot ie zyn HET SPECTATORIAAL TOONERL, 519 gyn voordeel , dat hetzelve grappig is, en zeer lach. vere wekkende zyn moet by de vertooning , uit hoofde van de verwarring, die 'er in plaats heeft. Een vreemde knegt vers huurt zich aan twee Heeren, die hy al zo min kent als zy hem; de een deezer is een Dame, die zich in mans. klee» deren vermomd heeft, om haaren, uit hoofde van manflag vlugtenden, minnaâr op te zoeken; de andere is juist dees minnaar zelf. Daar nu Truffaldino (zo heet de bediende) ver- fcheide bevelen van en boedfchappen voor ieder deezer ont- vangt, alleen met. byvoeging , aan uwen Heer , doet en be- ftelt hy alles voor en aan den verkeerden, en dit maakt, dat eindelyk de gelieveu zich leeren kennen, Verder kunnen wy er geen Zedelyke waarde aan toekennen, om dat *er niets, dat eenige byzondere Zedelyke Les- zelfs fchynt te bedoelen , in voorkomt. „ Het volgend ftukje , genaamd Ligtzinnig= heiden Goedhartigheid, overtreft het voorige, in Zedekunde, Een verkwistende Zoon had, door zyne buitenfpoorige ver- reeringen, zynen, jegens hem, al te goeden Vader in dert rond geholpen, die daar te boven van zyne bediening, als Social by eenen Graaf, die zich vertekend had, beroofd ; en, nu dood arm, aan de onmenfchelyke vervolgingen van eenen Woekeraar blootgefteld, was, —- De Zoon, van de Academie te huis komende, ontdekt de kommerlyke omftandig= heden zyns Vaders: door berouw, getroffen, befluit hy diense te neenien als- Soldaat, en vervoegt zieh by eenen Kapitein „ die hem vyandig was, eischt twee honderd kroonen, de fom waar door hy zyn Vader voor de Gevangenis bevryden kong de Kapitein, wel blyde, dat hy zynen Vyand, op deeze wy- ze, onder zynen ftok konde krygen, geeft hem dit Handgeld. Maar, uit hem verneemende dat hy dit deed uit Kinderliefde word hy door de edelmoedigheid van den Zoon dermaate ge- troffen, dat hy hem ontflaat, her Handgeld fchenkt , als zynen Vriend omhelst, en tevens de bezorging van den ouden man op zich neemt, en deezen voor zynen Vader aanneemt. — De twee hatte‘ Toneelfpelen, de Huwiyks- Proef en de Huwlykfe Pergelding geheeten, zyn van één alloy, en fchetzen leerzaam de dwaasheid der Jalouzye, die zo verre gaat, dat een man, die zyne Huisvrouw hooger dan alle andere {chat, de zot- heid heeft, om de trouw zyner Echtgenoote op de Proef te stellen, en niet daa tot zyne fchande en befchaaming van die grillen geneezen word. De Britten , aangeklaagd voor de Vierfchaar der Natien. Lierzang. In gr. 8vo. 17 Dh e Maaker van dit Vers, °t welk men den naam van Dich. D terjyk niet.wel geheel kan weigeren , toont in hetzelve zyne yer- gu ‚DE BRITTEN AANGEKLAAGD. verregâarde en regtmaatige afkeerigheid tegen de Britfche Na- tie, hoe dikwerf ook genoemd onze Bond- en Geloofsge. nooten. Hy ftapeit de cene mishandeling, door ‘hen den Nederlanderen aangedaan, op de andere, en roept, na die op. telling , de Natien op ter vounisvelling. » Beflist nu, Volken deezer aarde ! Ô. Spreekt nu vry uw vonnis uit! Daar waarheid alles openbaarde, Zo fpreeke uw affchrik overluid:..,, Ò Toetst nu Neêrlands bittere (bitt're) klagten 3 Zelfs aan barbaarfche voorgeflachten, Aan eeuwen van een’ vroeg'ren tyd: = Ontrolt hier vry d’historieblaaden , Waar vindt gy meer zulke euveldaaden? Ja, oordeelt! zo gy billyk zyt.... …” Jammer is het maar, dat de Natien niet zo gereed zyn om te vonnisfen, als de Dichter om te befchuldigen, Zulke pas pieren wapenen mogen (teeken; maar zy ontwapenen of be: ` fchadigen niet. Zo zy ergends goed voor zyn, is't alleen, om zommigen , die nog al gunftig over de Engelfchen den- ken, (en zo zyn 'er, niet. tot roem zeker van onze Natie, nog al veelen, helaas!) de oogen te openen, en hen tot na- denken te brengen, -== 't geen zeker wenfchelyk zyn zoude! AL GE ME E N È- VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN, J. D. Mrcuaërrs Nietwe Overzetting des Ouden Testa: ments, met Aanmerkingen voor Ongeleerden. In hét Nederduitsch overgebragt. Achttiende Deel, Behelzende de Profeetfie en de Klaagliederen van JEREMIA. Te vrei by A. Blusfé en Zoon, 1796. In gr. Svo. 420 Öl. `. M” dankbetuiging aan den Nederduitfchen Vertaalér ; ontvangèn wy hier mede de voortzetting van deh Onsiris en nutten arbeid des doorluchtigen MICHAËLIS. Verre boven onzen lof verheven, behoeft de Kidder- lyke Hoogleeraar onze loffpraak niet. Als een offer onzer hoogagtinge , hebben wy, meer dan ééns, hem dien wierook toegezwaaid. Zonder verdere uitweidinge, treeden wy, daarom, ftraks ter zaake, om, volgens ge- woonte, eenige ftaalen van ’s Mans wyze van behandes linge voor te draagen. Wy verkiezen daar toe een ges deelte des drieëntwintigften Hoofdftuks. Ziet hier de Overzetting der acht eerfte Verzen, nevens de daar op flaande Aanmerkingen, I » Wee u, gy herders, die myne Kudde op éen s dwaalweg brengt, en verftrooit, fpreekt Jehova. Ì 2 … Daarom zegt Jehova, de God van Ifraël, tot de __« herders, die zyn volk weiden: gy hebt mythe kudde y Vels vs. 1.] ss By Aerders moeten wy hier niet volgens hét ge, bruik onzer taal aan Predikers en bedienaars der Kerk denken 4 maar aan Regeerders en Overheden van het volk, van dèn Ko. ming te beginnen. Deze Koningen en.hunne Raaden warén daaräan fchuldig, dat het Joodfche volk verftrpoid wierd, de- wyl zy het door herhaalde .-weder{pannigheden voor Nebucad- nezar in de daad onmogelyk maakten, het volk in hun Tand te laaten y en”ook anderszins door verwaarloozing van hè recht het volk verftrooiden , dat is, noodzaakten, kun va- derland te fchuuwen,” ai - LETT. 1796; NO. Ige- = -> -o Oo » be ` 522 Je D. MICHAËLIS „ verftrooid en uit elkander gejaagd, gy hebt geen „ toezigt op haar genomen, maar ik zal op uwe boos- 3 » heid acht flaan, en u ftraffen, fpreekt Jehova. 1 Ik ik „> zal de overblyfzelen myner kudde uit alle de lan- „den, waarin ik ze verftrooid heb, verzamelen, en „ dezelve in hunne weide te ru brengen, daar zul- 4 » len zy vermeerderen en vrugtbaar zyn, } en ik zal „ hun herders geeven, die ze weiden zullen, zy zul- „ len zonder vrees en in volle veiligheid zyn, en daar 5 » zullen geene fchaapen meêr vermist worden, l ’Er is | s» een ‘vs. 4] » Sorobabel, Jofua de hoogepriester, Ezra, Nehes mia, ‘die Mactiabeefche helden, welke het volk weder vrye heid en onäfhangelykheid bezorgden.” vs. 5.] » Ik weet deze plaats niet anders dan van Christus te verkiaaren. Men overweege zelf, hoe de Profeet den grooten perfoon befchryft, welken by belooft : hy is velgens hem 1) een Koning, en wel 2) uit het huis van David, doch zo, dat 3) men hem volgens Cap. XXII: 30. niet onder de nakomelingen van Jojakim en Jechonia verwagten kan, zoo beide plaatzen van eene en dezelfde voorzegging elkanderen niet zuilen tegenfpreken; 4) by kan eerst na de wederkeering vit Babel verwagt worden , en derhalven geen van de toen leevenden zyn, want de Profeet had, en dat juist onder dien Koning, in wiens jaaren van regeering onze voorzegging valt, voorzegd , dat de Babylonifche dienstbaarheid 7o jaaren duns ren zoude. Cap. XXV: 12, 13. „ Zedekia, wiens naam anders met, Jehova onze gerechtigheid, eene gelykheid heeft, kan derhalven de beloofde Koning ze. kerlyk niet zyn. Deze leefde in het begin der Babylonifche ballingfchap, en onder hem wierd Jerufalem gea vollen ver- woest: zyn charaĝer, gelyk de Profeet hem zelf affchetst „ js in °t geheel het gewenschte niet, dat hier befchreeven wordt. Hy wierd door zyne zonden, meinëedigheid, en on- gelukkige buigzaamheid, welke flechte raadgeevers misbruike ten, de oorzaak van den volkomen ondergang des Joodfchen ‚ Staats, en van de volkomen verdryving der Jooden uit hum land, | ' „„ Noch ook Sorobabel, die naa de Babylonifche ballingfch leefde. Deze is nimmer Koning, maar enkel een lage Stad- houder van een Perfifchen Koning over een taen nog klein en armoedig volk geweest, op verre na niet eens gezien , als eenigen tyd naa hem Nehemia, de mondfchenker van déi Perfifchen Koning; en daarënbowen was hy nog een nakome- ling van Jojakim, „ Noch ook eindelyk die grooten en-pryswaardigen, welke eerst O. TESTAMENT, - 543 s een tyd aanftaande, fpreekt Jehova, waarin ik Da- ss Vid een rechtvaardigen tak zal laaten opwasfen5 » daar zal een Koning met wysheid regeeren, en recht 6 ‚en gerechtigheid handhaaven: 1 in zyne dagen en id s net éerst Veldöverften , daarop Vorften, eiïndelyk Koningen wa< ren, en van den Priester Matthathias afltamden, en welken wy zomwylen by malkanderen Machabeën noemen 3 noch ook de grootfte onder hun , van welken Jeremia elders fchynt voorzegd te hebben, fohannes Hyrkanus : want zy zyn allen hiet uit het huis van David, maar ftammen van Aäron af. >, Daar blyft ons dan niemand overig, dan de groote Koning ùit het huis van David , dien eeen naa de wederkee= ring van Babel verwagtten , de Mesfias. Of op hem moet deze voorzegging zien, of zy is valsch,” | l ‚vs 6.) het land van Juda vry worden.) „ Woordelyk : zal Judea verlost worden, Daar wordt van het land van Juda, en niet van het volk ván Juda gefproken, het geen ik des te „nodiger vond om aan te merken, dewyl men gemeenlyk by Luthers [en de Nederduifche] overzetting aan het volk der Jooden aenkt, en dan wel, om het Vers eene uitlegging ta geeven, niet aan eigenlyke, maar aan zo gezegde geestelyke, Jooden: de Hebreeuwfche fpraakkunde ftrydc hier tegen, en Zo lang men deze leezing niet verändert, kan ’er niet wel anders, dan van het land, gefproken worden. ə, By deze belofte zal by veelen eene zwaarigheid ontftaan s dewyl ten tyde van Christus Judea niets minder dan vfy ge- worden, omtrent één menfchelyke leeftyd uaa hem Jerufalem en de ganfcbe Staat der Jooden door Titus Vespafianus ver- nietigd, en het volk over den geheelen aardbodem verftrooid is, in welke verftroojing het zig nu reeds, niet 7o, mâaf 1700, jaaren bevindt. Het geen ik van deze zaak denk, zal men uit de aanmerkingen op Deut. XXX: 6o. en Pf. LXXI: 8. afneemen. Ik geloof volftrekt, dat de Jooden ten eenigen tyde, wanneer zy zig tot Christus bekeeren , na Palestina zullen wederkeeren , en dit land als een onäfhangelyk bloe- jend en magtig volk bewoonen, Ik verbeelde my in ’t ge- heel niet, dat Christus dan op eene zigtbaare wyze onder hen regeeren zal: maar gelyk wy hunnen (taat in hect Oude Ver« bond eene Godsregeering noemen, zo zou deze toekomende vrye en gelukkige ftaat, waarin zy geenen fterfelyken Koning hebben, maar Christus voor hunnen Koniug erkennen zouden, éene Christus- regeering kunnen heeten, | Jehova onze gerechtigheid.) , Het is te veel, wanneer men uit dezen naam bewyzen wil, dat hy, die denzelven draagt „ Jehova, derhalven de waare Dn zy. Zedekia, de naam pie | | | OA TAST Ia l 4 g4 Je D. MICHAËCLIS _ het land van Juda vry worden,en Ifraël zeker woo- „ nens en dit is de naam, dien men hem geeven zalz den laatften Joodfchen Koning, betekent ook , Fehova myne gerechtigheid, maar daaruit befluit niemand, dat zyn vader hem voor God gehouden heeft, Zo zal ook beneden, T XXXIII: 15, Jerufalem denzelfden nieuwen naam krygen, Jehova onze gerechtigheid: Exod, XVII: 15 noemde Mofes eenen altaar, Fehova myne banier en Gideon, Rechteren Vl: 24, een ande- ren altaar, Jehova zekerheid, zonder daarom akaar of (tad voor Jehova uit te geeven. Men moet hier twee zeer verfchillende dingen onderfcheiden : wanneer de Mesfias, gelyk in den roden Plm, regtftreeks Jehova heet; en wanneer hy een naam draagt, waarvan Jehova een deel is, gelyk by ons iemand Godlieb , Godfchalk, Godfried, heeten kan. Her eerfte bewyst zyne Goddetyke natuur; het laatfte niet. Het is mogelyk , dat Jeremia by het uitfpreeken dezer voorzegging dagt, de Ko- ning, waarvan ik voorzegge, zal Jehova en onze gerechtigheid zyn, want în den rreden Pfalm wordt de Mesfias, gelyk ik geloof, wezenlyk Jehova genoemd: maar het is mogelyk , dat hy daar verder niets by dagt, dan, Jehova is onze gerechtig: heid, dan was Jehova een gedeelte der ftelling, en niet de uaam van den perfoon. Deze ftelling kan daarënboven nog meêr dan éénerlei betekenis hebben, by voorb. Jehova is de eorzaak onzer gerechtigheid, — — Pehova heeft ons gerechte vaardigd, en ons de zonden vergeeven, — — Jehova heeft vecht en gerechtigheid weder onder ons herfteld, — — Jehova en zyne wetten zyn ons recht en onze gerechtigheid: jaa men zou zelfs de Hebreeuwfche letters anders kunnen uitfpreeken, wanneer men van de foodfche punten afging, Jehova heeft ons gerechtvaardigd, of, gelyk eenige Ouden gedaan bebben, 7e- hova rechtvaardigd ons! „ Men moet derhalven op deze uitfpraak geene geloofsleeren bouwen. Zy moeten uit andere plaatzen beweezen worden, maar niet uit deze, Ik onderneem in ’t geheel niet, uit dè veele boven opgegeeven verklaaringen van den naam, ik zal niet zeggen, voor myne Lezers, maar flegts voor my zelven, ééne te verkiezen; en ik beken oprecht, dat zy my allen even goed zyn; het geen betekent, dat de betekenis van den naam geheel onzeker voor my is. Hy behoort tot die enkele plaatzen van den Bybel, welke de ouderdom verduis- terd heeft: ten tyde van Jeremia was hy daarom niet duister, dewyl wy hem niet vertaan, want toen kon een ieder uit het leevendig gebruik der taal weeten, wat men daarby dagt, wanneer men iemand den naam gaf, Felova myne , of. onze gerechtigheid : voor ons is er niets dan de enkele afleiding van den naam overig gebleeven, en die is dubbelzinnig.” ` ` ©. TESTAMENT, ` 825 Ps Fehova onzé gerechtigheid. IL CAron. XXXVI: 23. ‚ | - „In den tyd tusfchen Alexander den Grooten, en Antiochus ‚ Epiphanes, breidden zig de Jooden in het Egyptifche Ryk zeer uit, en vonden veele gunst. Dit.kon wel reeds aanteiding gee geeven. hebben, ‚dat veele Heidenen tot dezen éénigen verftan- digen Godsdienst, welke flegts éénen God erkent, overkwa- men, waarvan wy er eenigen tyd daarvan een: zeer groote mer nige aantreffen. - ERE Me E ` =s Van den tyd der Machabeën af. kreeg de Joodfche.Gods-- dienst door zyne overwinningen een geheel nieuwen luister. De Edómiten namen hem, (dezen eigenlyk wel daor dwang „) en. dewyl ‘hun Johannes Hyrkanus.naa de verövêring van huu land. voorlêide ,-hetzelve of te-ruimen, of- zig-te lasgen be- fnyden „.ook de befnyding aan: desgelyks. deeden , ook onder denzelfden Johannes Hyrkanus de Itureërs , en waarfchynlyk onder den Jaod(chen Koning re aok de Moabiten., yf . ' i 00 3 OE L g6 J. De MICHAËLIS sẹ allerlei vreemde Volken zullen zig om Jehova's namme 29 ofephus verhaalt iu het Xlllde boek der Oudheden, Hoofdftuk V. $ 4, dat de Jooden onder de Moabitifche Steden, welke hy noemt, Pella verwoest hebben, dewyl baare Inwoonders de poenae gebruiken niet hadden willen aanneemen; de Inwoon- ers der overige, door de Jooden verwoeste, Moabitifche Ste- den moetea ze derhalven aangenomen hebben. Doch andefen deeden dit ook zonder dwang, en op eenige plaatzen klom de Joodfche Godsdienst tot op den throon. ‚‚ Het gelukkig Arabiën had reeds vóórde geboorte van Chris- tus, gelyk men meerendeels gelooft , (doch dit is niet zeker) reeds ten tyde van Johannes Hyrkanus, Koning van den-Jood- fchen Godsdienst, dit is, niet gelyk eenigen het zig voorge- fteld hebben, gebooren Jooden , maar gebooren Arabiërs, die den Godsdiénst ‘hadden aangenomen; en deze Gödsdienst was ook in dit land zo magtig , dat, wanneer hy. zomwylen den throoù verloor, hy denzelven een ander keer weder kon veröveren: hy moet zekerlyk lang , vóór dat hy tot den throon klom, in ’ land uitgebreid geweest zyn. Het Perreïsch Arabiën heeft ook Joodfche Koningen gehad : die Aretas , wiens Sradhouder te Damaskus Paulus wilde laaten vast neemen, Il Cors XI: 32, was Naar alle waarfchynlykheid een Jood ‘van Godsdienst Aziz, een Koning van Emesfa, liet zig befnyden, eigenlyk wel niet uit eene Godsdienftige beweeging , maar om mer de fchoone Drufilla te trouwen : intusfcheu , hy liet zig befij- den, en wierd een Jood. In het eigenlyk zo genoemd. Asfy- riën , of Adiabene, was de Joodfche Godsdienst omtrent in dien tyd , wanneer Jefùs leefde, eerst in het Serrail van den Koning Monobazus gedrongen , en Helena wierd eene yverige Joodin; haar Zoon, Izates, volgde zyn Vader Monobazus in de re- geering, nam niet flegts den Joodfchen Godsdienst aan , maar Jiet zig ook, -tegen al her zeggen” vin den Jood Ananias, die over de befnydenis omtrent zo dagt, als Paulus, befnyden, en bleef des niet te min Koning. | me ‚In Egypten waren veel Joodengenooten, zelfs ook in °t bin» venfte van. Africa, de Kamerling der Koningia Kandace, dat is, der Koningin van. Meroë.. In: Romen waren de Jooden ten tyde van Cicero reeds zo magtig , dat hy eens in eene reden voering zeide, dat hy thans zagt wilde fpreeken, dewyt het tegen de fooden was , die zo veel aanhangers hadden : en hunne aankomelingen vermeerderden. daar zodanig, dat 'er, om die zaak te ftuiten., onder Tiberius, in het rode jaar van Chris- tus, 4ooovan dien aart na Sardinien gezonden wierden, om daar tegen de-roovers te degten, en zo mer goed fatoen om te komen. …… - es z c a ` „ In de Handelingen der Apostelen vinden wy- niet flegts en- kele zo genoemde Godvrugtige. heidenen, dat is, anr | en ©. TESTAMENT. -y » wil daar heen- vergaderen, en niet verder de gedagten > Van hun boos hart volgen.” Re ' ANICI- i den Joodfchen Godsdienst geloofden, doch zonder zig te laaten befnyden, Cap. VI: 5. X: 2,7. XVI: 14. XVIIL: 7, maar ook hier en daar in de Steden meerdere, die te gelyk in de Synagoge der Jooden kwamen, doch niet allen befneeden zyn, Cap. Il: tro, zyn reeds onder die geenen, welke te Jerufalem by de uitftorting van den Heiligen Geest tegenwoordig zyn, aankomelingen , of Joodengenooten. Te Antiochiën in Pifi« dien waren in de Synagoge buiten de Jooden godvrugtigen tegenwoordig , en toehoorders van Paulus, Cap. XIII: 16, 26, 43. Eenigen dezer gaven hem gehoor, maar niet allen, gelyk wy uit vs. 50. zien; inzonderheid komen hier voornaame godvrugtige vrouwsperfoonen voor, die ten gevalle der foo: den eene vervolging tegen hen verwekken. Cap. XVI: 4, vindt Paulus in de Synagoge te Thesfalonica eene groote me» nigte van godvrugtige Grieken, en onder deze andermaal. niet weinige van de voornaamfte vrouwsperfoonen der Stad ; zelfs te Athenen zyn Cap. XVIL: 17, godvrugtigen , die van de ooden onderfcheiden worden. Het fchynt, derhalven , dat de oodfche Godsdienst inzonderheid onder het andere geflacht zeer in gebruik was: en dit verfchynzel vertoonde zig nog duidelyker te Damascus , want daar waren, volgens het verhaal van Jofephus, byna alle Vrouwen van den Joodfchen Gods- dienst, hoewel haare Mannen heidenen waren. De zaak is verftaanbaar: noch de fchrik voor de befnydenis, welke eenige Jooden den nieuwbekeerden geftadig wilden opdringen, noch ook andere opzigten wegens net ambt, en veele daarby voor- komende heidenfche gebruiken en eeden, wederhielden het an- dere geflacht, en by de groote in ’t oog loopende dwaasheid van het heidendom moest de éénige, met het gezond verftand overeenftemmende , Godsdienst, welke in geene meerdere Goden ee dan de Wysgeer tot de fchepping der. Waereld.-noodig ad, en uit haar bewyzen kan, éénen, veele goedkeuring winden. | | » De belofte is derhalven rykelyk vervuld,en °t is gansch niét noodig, haare vervulling met grooten dwang eerst onder het Nieuwe Verbond te zoeken omtrent ‘een tyd, die ‘hiertoe niet past, dewyl de [fraëliten niet meêr in hun land weonden, maar op nieuw verftrooid wierden. M“ verdienden lof gewaagden wy, onlangs, van de | Nieuwe Leerredenen des Eerw. VAN roo. Vol- maakt gelyk aan zichzelven, verfchynt, van nieuws, de agtenswaardige Man, in den thans afgegeeven bondel, en verdient, als zodanig, andermaal onze loffpraak, Meer dan eens, in vroegere dagen, bedroefden wy ons, daar onze Nederlandfche Leeraars in duizenden vertaalde en piet vertaalde buitenlandfche. Kerkelyke Redevoeringen zo fraaije Modellen voor oogen hadden, dat dezelve zo weinige naavolgers vonden, Voor de onpartydigen en opmerkenden fchuilen de oorzaaken daarvan geenzins in het duister. Met de nieuwe orde der dingen , on- langs daargefteld, zyn die oorzaaken , grootdeels, va evallen. Onder den invloed eener redelyke verlich- tinge, en onder fehut en fcherm van Godsdienftige Vry- heid , zullen verftandige Leeraars het hunne bydraagen, om, zo by monde als in gefchrift , meer redelyke en emaatigde denkbeelden enten den Christlyken Gods- Aienst te verfpreiden, en algemeen te doen veld winnen, Den Burger VAN Loo befchouwen wy, ter bereikinge van dat wenfchelyk doel, als een zeer dienftig middel. Daar van kan ten bewyze dienen de thans afgegeeven bondel., Dezelve bevat tien: Leerredenen , die de vel. ende Opfchriften draagen: Het Onderwys der. afwisfelende Dear con: _ Onze Tegenfpoeden zyn Vaderlyke Kas- Zydingen. — Het bedoelde Nut van Gods Vaderlyke Kas- dingen. — Opwekking tot flandvastige Volharding in fh Leere. des Christendoms, — Befchouwing van den Dood. —= De Aankondiging van Fezus. Geboorte aan eent- ge Herders. — Elymas en Paulús, aan het Hof van Sergius Paulus, - Tegen de Wraakzugt. — De Voor- fJboed der Godlozen. —— De Opperheerfchappy van den verhoogden Heiland, ii Naar gewoonte zullen wy, hier en daar, iets ter proce ve voprdraagen, In de vierde Leerrede, naa dat VAN zoo de hoofdtrekken der Standvastigheid in het Chris- tendom had verméld , waarfchuwt hy zyne Toehoorders, om de Standvastigheid. niet te verwarren miet Shores, ` ANAR ER Ke ES. ia NIEUWE LEERREDENEN. 529 heid , niet gelyk te ftellen met ligtgeloovige onderwer- ping ‘aan eenig menfchelyk gezag. Die haatlyke on- deugden worden aldus door hem befchreven. „ Ziet,” zegt. hy, »» den flyfhoofdigen man, die blyft by het- een hy van het Christendom geleerd heeft, — Hy. lyft eigenlyk niet by het Christendom, maar by de party, die hy heeft aangenomen. En waarom? Het is uit onkunde, of uit eene trotfche inbeelding van zyn ai wysheid, of uit traagheid, die hem van de moeite afkeerig maakt, welke aan het onderzoeken der waar- heid is verbonden. . Zyn grondregel is — — … wat een- » maal waarheid is, moet altoos waarheid blyven” — en waarom zou hy dan op nieuws zyn aangenomen leer- begrip overzien , onderzoeken , met andere leerftelfels vergelyken 2? Dat het egte, het:reine, Christendom al- leen in zyn aangenomen ftelfel is te vinden, is im- mers uitgemaakt , en hieruit volgt natuurlyk , dat alles, wat daarmede. niet. ftrookt , onwaar , eene dwaling is, Hy ftrekt dit niet alleen uit tot de leer zelve, in alle kleine, fyngefponnen, fchoolfche byzonderheden, maar dikwyls.ook:tot de bewyzen. Wat hy. gelooft, moet ook: bewezen worden, als by het bewyst, of het is flegt bewezen. Hy neemt zoo min een nieuw bewys aan,. als hy een. oud verwerpt. In alles blyft hy ftip- telyk by hetgeen hy geleerd heeft; jammer is het maar , dat hy ‘hierin alleen tewerkgaat volgens een. vooroor deel, °t. welk hem niet zelden onverdraagfaam maakt omtrend ‘andersdenkenden.” | De ligtgeloovige wordt aldus gekenmerkt. … De by- gelovige of ligtgelovige — hy verdient beide deze nas men —-~ vereerer van het menfthelyk gezag, gaat ook volgens andere. grondbeginfelen. te werk. — Uitge- maakt is het by hem, dat de Christelyke leer „, waar, Goddelyk is; dat-de vorm, waarin hy haar kent „ de beste is; dat alle byzondere leerftukken , die daartoe. van zyne kerkgemeente worden gerekend, ‘er waarlyk toe behooren. En op wat grond neemt deze gelovige man dit voor, waarheid aan ? Heeft hy de Christelyke leer onderzogt, en de kragt der waarheid laten beflisfen 2 Heeft hy het leerbegrip zyner Kerk Te en aan- gromen op gronden van klaarblykelykheid? Niets min« IT, dan dit: hy heeft dit, in de jeugd, van zyne ou- ders en leermeesters gehoord ; honderd verftandige en Ee Q o 5 ge $30 J. VAN LOO gte' menfchen verzekeren dit; het is in grooté en ine kerkvergaderingen zoo geleerd en vastgefteld; wi kan denken, dat alle deze menfchen zouden hebben ge- dwaald ? Dat zou even zoo vermetel zyn, als zig op zyn eigen oordeel te verlaten, en deze bepalingen tegen te preken. Neen —— hetgeen in zyne jeugd, en voor zoo veele jaren, waarheid is geweest, zal wel waarheid zyn en blyven. —- Ziet.daar de gronden van zyn ge loof. Ellendige gronden! hy weet eigenlyk niet, wat hy gelooft, en waarom hy het gelooft. Zyne zoogenaamde overtuiging is louter eene blinde toeftemming aan de be- rippen» de bepalingen, van anderen, Hadden die an- ers gedagt, anders gefchreven, en had men hem daar- mede in zyne jeugd bekend. gemaakt, hy zou ook anders denken. Ellendige overtuiging! zy kan hem, ja, manne» lyk, vast, onbeweegbaar zelfs in zyne begrippen maken, maar wie, die weet, wat -de Christelyke ftandvastigheid in het geloof is, zal ‘er deze Ferag voor houden 2” Aangaande den toeftand der Herderen, wien de eerfte aa ing van ’s Heilands geboorte wierd ‚ 'zie ier, hac VAN. LOO. zich lenzelven voorftelt. » Het is thans nacht, maar de vrome herders waken voor hun vee. Eene ftatelyke donkerheid heerscht overal ~—— het fterrenheir praalt met tille majefteit -aan -den wyden Hemel, en ftort fprakelozen eerhied uit in hun- nen geest. Zy gevoelen de oneindige Grootheid Gods, die zoo majestueus op het, zwygend. gelaat des Hemels en der Aarde is afgedrukt. Van het getal, de groot- heid, de orde, den famenhang, dier duizenden Zonnen en Waerelden, welke boven hunne hoofden, als vuur- vonken, fchitteren, weten zy niets, en toch — zy we- ten, zy gevoelen genoeg, om met David uitter as é Heer !. 