VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
I» deze twee Stukken worden, benevens het Boek vin Daniel , de twaelf laetite Prophetifche Boeken , gewoone lyk, om derzelver kleinheid, in vergelyking met de voo» rigen, de Boeken der kleine Propheten' genoemd, afgee handeld, en dus voltrekt de Hoogleeraer hier mede zynert Bybelarbeid, zo veel de Boeken des Ouden Testaments betreft: die, daer hy fteeds in dezelfde werkzaemheid is voortgevaren, en niets verzuimd heeft, om het zyne ter ophelderinge by te brengen, veelshands zyne nuttigheid kan hebben. ' Zie hier, om "er nog ene byzonder- heid uit mede te deelen, zyne opmerkingen, wegens het wonderdadige gevat met Jona, Hoofdft. I. 17. vergel. met lI. IO. - ' Het gefchiedverhhel H. I. 17. geeft natuurlyk aenlei- ding tot drie vragen: welk een vísch is het geweest, die Jona heeft ingeflokt? Is dé Propheet levend of dood , in t ingewand van den visch, geweest? Was dit wondere werk der Godlyke wysheid betamende? ` ` pos I. Rakende het eerfte, tekent hy aen, dat het woord xto, Matth. XII. 40. een walyisch vertolkt , ons niet bea aelt tot een walvisch, maer ook gebruikt wordt van al- erhande groote zeegedrochten; hoedanigen de zee wel oplevert . die groot genoeg zyn, om een geheelen mensch ù te flokken 5: waertoe de walvisch zeker te eng van IV. DEEL. Ne ALG. LETT. NỌ. 9e N - keel 170 J. VAN NUYS KLINKENBERG keel is; des men dan nog eer om een Cachelot zoude denken, die ene zeer wyde keel heeft.. II. Met betrekking tot het tweede is hy van oordeel, dat Jona verdronken , en, toen hy dood was, door den grooten visch , ingezwolgen zy ; waerop hy, ten derden dage, door God opgewekt, en van den visch, op het drooge , uit efpoogen wierd. | Hier toe leid hem de befchouwing van Jona, als een voorbeeld van Christus, in zyne opftanding , volgens Matth. XII. 4o. als zynde hy hier van, in dit geval, een levendiger voorbeeld , dan, wanneer hy, volgens de andere onderftelling , levend, in de ingewanden van den visch, gebleven zy.. In het laetfte geval is de af beel- ding niet dan zeer gebrekkig: maer is Jona verdronken, dood door den visch ingellokt , en door een wonderwerk opgewekt, dan is hy, in alles, een zeer volledig voor beeld van Christus geweest, in deszelfs dood, begr ving en opftanding. Daerby komt, gelyk ons de Hoogleeraer, ter dezer laetze, niet ten onregte herinnert, dat de wonderwer en niet, zonder noodzake , vermenigvuldigd moeten worden. … Maer, zegt hy, volgens ons begrip, heeft "er, in het gehele geval van JONA , maer één eenig wonderwerk plaets gehad. Het was zeer natuurlijk, dat joNA, in zee geworpen , verdronken , en , door cenen groten visch, ingeflokt zij. "Er was maer één enig wonder nodig, om den doden jona op te wekken, Volgens het ge- wone begrip ondertusfchen, dat jona door den visch levendig ingezwolgen, en, in zijne ingewanden, levendig gebleven zij, was 'er eene aeneenfchakeling van geduu- rige wonderen nodig, om den Propheet, niet alleen in de diepte der zee, maer ook binnen de ingewanden van den visch, bij het leven te bewaren, er toe was, elken oogenblik, een nieuw en herhaeld wonder nodig. s» Wijders beroepen wij ons op den inhoud van het danklied, Kap. II. Dit danklied heeft de Propheet uit- gefproken, na dat hij, door den visch , op het droge, was uitgefpogen. — Hiertoe leidt ons de geheele in- houd. Verícheidene uitdrukkingen flaen op den voorle- denen tid. De betuigingen van verhoring, verlosfing en dankbaerheid, kan de Propheet niet hebben uitgeboe- zemd, voor dat hij. uit de ingewanden van den visch, verlost was. === Uit deu inhoud nu van dit. danken Ee VERKLARING VAN DEN BIJBEL: ` i^t blijkt het duidelijk, dat jona niet levendig , in den visch verkeerd hebbe , maer in het water gefmoord zij, eer hij door den visch werd ingezwolgen. Hij fpreekt geen en» kel woord: van zijne overdenkingen en benauwdheden , in . de ingewanden van den visch, maer alleen van de be pauwdheden en doodsangften, met welke hij in de diepte der zee worftelde, Kap. II. 3, à: 6. De woorden vari den Propheet, tot den HEER , Kap. II. 6. gij hebt mijn leven uit het verdery opgevoerd , beteekenen zeer natuure lijk: Gij hebt mij uit den Daer des doods opgewekt. „ Drie bedenkingen zijn ‘er evenwel, tegen ons bea grip, welke vrij wat fchijn hebben. I. s, De eerfte is, dat JoNA , tot den HEER Zijnen God, gebeden hebbe, uit des visfchen ingewanden, Kap. IL. 1, hij moet derhalven, zegt men, in het ingewand van deri visch, geleefd hebben Dan dit gebed moet be- fchouwd worden, gelijk wij reeds hebben opgemerkt, als een danklied, het welk jona heeft uitgefproken, na dae hij, ten derden dage opgewekt zijnde, door den visch was uitgefpogen. Dit leert ons, gelijk wij reeds gezegd hebben, de gantíche inhoud van dat gebed. Ook is het zeer onwaerichinlik, dat jona, wanneer hij levendig vere keerd had, in de ingewanden van dien visch, in dien be. nauwden kerker, een welgeregeld gebed zou hebben kun- nen uitfpreken. Wij vertalen daerom de woorden van Kap. Il. r. Jona bad tot den HEER zijnen God, pra TEN het ingewand yan den visch, na dat hij namelijk daer uit verlost was. Op dezen grond nemen wij ook de woorden van Kap. II. 10, in den meer dan volmaekten tijd: De HEER op HAD g^ proken , tot den visch, en hij HAD jONA uitgefpouwd , op het droge, | 2. ,, Door deze laetfte. aenmerking vervalt ook aer ftonds de tweede bedenking, dat dit gebed Kap. II. in orde van tijd geplaetst worde, voor het verhael van jos -Nas verlosfing, Kap. II. 10. ! | 3. , De derde bedenking ontleent men, uit Kap. IL Jona zeide: ik riep uit mijne benauwdheid tot den MEER, en hij antwoordde mij: uit den buik dds grays fehreide ik , en gij hoorde mijne fem. Het een en ander, zegt men, heeft niet kunnen gefchieden, wanneer jona verdronken is, en dood in den buik van den visch verkeerd heeft. — — Wij antwoorden, dat Jena hier eene befchriiving geve, var’ zijne bemauwdheden, toem hij, in de diepte, met de. angften van den dood, worftelde „ eer hij door . A en 175 Je VAN NUYS KLINKENBERG = den visch werd ingezwolgen. Toen had hij zekerlijk ee- ne zeer grote benauwdheid. Door den buik des gravi be- doelt hij de diepte der zee. De meer antwoordde hem, dat is, onzes erachtens, de HE&R verzekerde hem, door gene verborgéne infpraek , van zijne aenftaende opwek- ing.. lil. ,, Op de hetfte vrage, was dit wonderwerk der Godlijke wijsheid betamende? kan men gegrond een be- vestigend antwoord geven; nadien ‘er wijze en gewich- tige redenen voor dit" wonderwerk waren, zodat het zelve alleszins Gode betamelijk zij. », De alleen wijze God eeft het zo befchikt, dat de dode JONA, tot aen den derden dag, in den buik van den visch, was opgefloten, op dat dusdoende het drie- daegfche verblijv van CHRISTUS, in het grav, eigenaertig zou worden afgebeeld. Het wonderwerk der op- wekking van Jona, zo dat hij, door den visch, leven- dig op het droge wierd uitgefpogen, had zeer gewichtige éinden, deels ten aenzienevan den Propheet zelven, deels met opzicht op de fchepelingen, deels met betrekking tot de inwoneren van Ninive. 1. ,, De Propheet zelvs werd dus doende krachtdadig bemocdigd, tegen de zwarigheden, met welke zijn gezant- fchap gepaerd ging, en tegen de vrees van vervolging en mishandeling, welke hij, uit hoofde zijner boetprediking, van de Niniviten te duchten had. 2. „ De fcheepslieden konden, uit het zonderlinge ver- fchijnfel, dat de zee terftond bedaerdc, zo dra jona was „overboord geworpen, onbetwistbaer leren, dat de God van Israël, welken jona hun had bekend gemackt, de Beftuurer van het gantsch Heelal zij. 3- sn Voor de Niniviten was dit wonderwerk een over- tuigend bewijs, voor de Godlijke zending van jona. Het kan zijn, dat cenige van de fchepelingen, nu ‘onderricht omtrent den Godlijken last, met welken jona naer Ni- nive gezonden was, derwaerds gereisd en digenis ge- geven hebben, van het gene zij, omtrent den Propheet, verricht hadden. Hoe htt zij, dit wonderwerk is zeker- lijk, op de eene of andere wijs, aen de Niniviten bekend geworden, kelijk de Heer Jesus duidelijk te kennen geeft, wanneer hij zegt, dat jona den Niniviten tot een tecken " Matth. XII. Luc. XL” laets aengaet, daer de visch, volgens Kap. uitgefpogen heeft, 't was zekerlyk niet ad ie \ `~ VERKLARING VAN DEN BIJBEL. > tg Ninive, 't welk niet aen de Middellandfche zee, maer aen den Tigris lag. Veeleer heeft men; gelyk de Hoog- leeraer gist, hier te denken aen ene kust van de Mid- " dellandfche zee, en mogelyk wel niet verre van Joppe, daer hij te fcheep gegaen was, of verder. het zy aen den Phenicifchen , Tyrifchen of Cilicifchen oever: alwaer men, twee uuren noordwaerts van Alexandrette , de rots- ver- toont, alwaer de visch geltrand. zou zyn. Leerredenen van den Heer j. B. BossUET , in zyn leven Bis- fchop van Meaux , Raadsheer des Konings in zyne Kaadsyergaderingen en Ordinaris in zynen Staatsraad , enz. enz. Drie Deelen. Uit het Fransch vertaalt: het eerfle door een Genootfchap Godgelecrden , en de swee ` laatflen door den Eerwaarden Heer R. BROUWER, Roomsch Priester en Pastoor tot Noorden. Te dofier, dam, by F. J. van Tetroode. 1788. In octavo, p de afgifte van het eerfte Deel dezer Lecrredenen, in het jaer 1285, hebben wy van dezelven gewag gemaekt, als zeer wel ingericht ter bevorderinge van de Godzaligheid Ki waer toe de Bisfchop ook alle de ui- terlyke plegtigheden en gebruiken der Kerke, als buiten dit inzicht van gene wezenlyke waerde, ten ernfítigíte aengewend wil hebben. Zyn gemoedlyke en vuurige aendrang hiertoe maekt , dat ook deze twee latere Dee- len , even als het voorige, met ene verftandelyke op- wekkende tichting doorbladerd en overwogen kunnen worden. De hoofdonderwerpen, hierin behandeld , zyn de volgende: Fezus Christus, als een voorwerp yan Et- gernis. De Godlijke oorfprong van den Godsdienst. De ontvangenis der Heilige Maegd , en °t gebruik dezer Lee- re. —- Ter dier gelegenheid kant zich dc Bisfchop ook wel byzonder, tegen het fchandelyke misbruik , dat men maer al te veel van het aenroepen der Heiligen in 't al- gemeen, en van Maria in 't byzonder, met enige daer- toe behoorende plegtigheden maekt, waer van onzen Lezeren een {tael zuilen mededeelen, om hun de denk- wyze van den Bisfchop deswegens enigzins te doen op- merken. vol Ole / (*) Zie Alg, Pad, Lo, D. bL 320. 3 kd 174 Je Be BOSSUET Volgens zyn Leertrant heeft men, gelyk wy maer &énen God hebben, zo ook maer doen algemeenen Mid. delaar te erkennen, die ons door zyn bloed verlost heeft: en uit dien hoofde moet God in Jezus Christus het be in en ’t einde van den Eerdienst zyn, dien men aen de . Maegd en de Heiligen bewyst; en men moet hun voor. beeld navolgen , om hun te behagen, en hunne befcher- ming te genieten. Dan, deze denkbeelden verliezen ve- len geheel uit het oog: men bid de Heiligen niet zo zeer om onderítand , tegen alle zonden en ongeregeldheden, als wel om hunne hulp in de bezorging van waereldfche belangen; ja, vleeschgezinde menfchen bedenken deswe- gens ene list, waerover zich de Bisfchop vol vpurs dus ` uitlaet : an Geen hoop hebbende, God in hunne belangens over te haalen , meenen zy de heilige Maagd en de Gelukza- ligen gemakkelyker te kunnen beweegen, en in hunne be geertens te doen toeftemmen, door vleitaal en loftuitin- en, of met hun door herhaalde gebeden lastig te val- en. Denkt niet dat ik by vergrooting fpreek : wy han- delen met de Heiligen, als waren zy onze gelyken , die wy ons laaten voorftaan gemakkelyk te kunnen overha- len door cenige ftipte gebeden, en door een vlytig eer- bewys ; en wy merken niet aan dat het gelukzalige meníchen zyn , die, gelyk navip zegt: (*) ,,ingegaan zyn in de kragtdadigheden des HEgEREN:;" dat is, in de be: langens zyner Heerlykheid, in de neigingen zyner regt- yaardigheid en ieyerzugt tegen de zondaaren, zo wel als in die zyner goedheid en barmhartighceid.. » Zullen dan, o cop! d'ondankbaare menfchen uwe goddelyke weldaaden altyd misbruiken, zullen zy dan al- toos zo verblind zyn, van hunne kwaalen door de hul middelen zelve te verergeren ? Welke is immers die Godsvrugt tot de heilige Maagd, die men de Christenen ziet beoefenen ? Zy fchryven zig wetten voor en volgen ze na; zy leggen zig verpligtingen op, en volbrengen ze met naauwkeurigheid. Ondertusíchen verägten zy die, die God hun oplegd, en overtreeden zonder fchroom de hei- ligte zyner wetten ; waardig inderdaad dier vrecfelyke vloek , die God door zynen Profeet uitfpreekt : ,, Wee u, uw eigen wil word in uwe vastendagen gevonden.’ Daarom zegt de HEBR: ,, Ik heb een afkeer van het euk- €5 Pf. LXX 16. LEERREDENEN. 175 reukwerk; Myne ziel haat... uwe hoogtyden... het valt my lastig dat ik ze verdraage." Laboravi Justinens, (2 En inderdaad welk een Godsdienst! Wy meenen alles voor de heilige Maagd gedaan te hebben, wanneer wy haare heerlykheid verheven hebben boven alle Chooren der Engelen , en haare heiligheid tot het ogenblik haarer Ontfangenis. Ik prys uw icver, myne Broeders , en ik weet dat haar waardigheid alle uwe egri pen zeer over- treft. Maar, indien de Erffmet u zo affchuwelyk is, dat gy dezelve in de heilige Maagd niet kunt dulden, waar- om beftryd gy niet in uzelve de gierigheid, de eerzucht, de wellust, die er droevige overblyfzels van zyn? De eene is, ongerust, om dat hy zyn Roofenkrans en andere geregelde gebeden niet volbragt heeft: de andere is angse tig, wanneer cenige Aye Marias ontbreeken. Ik misprys het niet, verre zy 't van my, my behaagd , in de oeffe- ning der Godvrugt, eene godsdienftige naauwkeurigheid. Maar , wie zoude het niet ondraagelyk vinden , dat geen van beide zwaarigheid maakt, dagelyks eenige der god- delyke geboden te overtreden, en zonder fchroom de heie ligite pligten des Christendoms te verwaarloozeu? Elen- dig bedrog, waarmede de vyand van 't menfchelyk ge- flagt ons verblind! Het beginzel van Godsdienst, te diep in "e menfchen hert geprent, niet kunnende uitrukken, maakt hy van het zelve, niet eene waare oeffening , maar een gevaarlyk tydverdryf, op dat wy, door dien fchyn bedrogen , zouden meenen, door eenige geringe naauw- keurigheden , aan de wezenlykíte pligten van den Gods- dienst te hebben voldaan. Houd. op Christenen, u te laaten misleiden. Stierd uwe gebeden tot de H. Maagd, ik moedig ’er u toe aan. Zy zal u verfterken in de be- kooringen, zy zal de zuiverheid, zo nodig, u verwer- ven; zy zal de bruiloftswyn voor u verkrygen, dat is of de liefde in al uw gedrag, of een nodigen moed in. uwe neêrflagtigheden. Maar hoort wat zy op de bruiloft van Cana zegt tot de gene voor wie zy gebeden heeft: s» Al wat hy u zeggen zal, doet het." Quodcumque dixe- rit vobis facite. (1) Ik heb voor u gefproken, ik heb voor u gebeden; maar doet het geen hy u zeggen zal: het is op deeze voorwaarde dat gy de wonderbaare uit- werkingen myner gebeden zult ondervinden. Ik zeg u dan, OO Jef. LVIIL 3. L 13. di Ct) Joan. II. e, A , DW "98 176 Je Be BOSSUET, LEERREDENEN. dan, myne Broeders, hoopt alles van MARIA; indien gy ebieden, en dit is het middel, dat zy zelve u voor- chryft." De verdere Leerredenen, in het tweede Deel , gaan over de noodzaak/ykheid der Boetvaardigheid, de waare bekec- fing, en hebben ten onderwerp de gehejmenis der geboor- te van onzen Zaligmaker: waarop in het derde Deel een vyftal van Leerredenen volgt over de geheimenis der bee Jnydenisfe onzes Zaligmakers, en verder ene Leerreden op de heilige Kindsheid van onzen Verlosfer, en ene over de kenmerken der twee Verbonden van MOSES en CHRISTUS. In de volgende Leerredenen handelt de Disfchop inzonder- heid, over de Boetvaardigheid en Communie; de vermen- ging van het goede en kwaade , mitsgaders de afzondering der Rechtvaardige yan de Godloofe ; de waardigheid der Ar- men in de Kerk, en den plicht der Ryken te humyaards; de nutsigheid yan het Lyden, de voordeelen der Godlyke Wetten. en laatstlyk de Boetvaardigheid; welke hy, by gelegenheid der vieringe van een Jubelfeest, ten fterkfte aandringt, uit de overweging van de aanhoudendheid der Godlyke Genade, die echter op ene halftarrige verfma- ding ten einde ftaat te loopen; bet welk hy onder ande- ren In dezer voege uitdrukt: ,, Het is reeds lang dat gy an met God twist, wie van beide het zal winnen,gy niet en zondigen, of hy niet vergeeven; uwe boosheid beftryd > zyne goedheid; eindelyk zal hy u de overwinning las- en ten. O fchriklyke en doodlyke overwinning! Waar an door wy, zyne barmhartigheid ten einde gebragt heb, vn bende, onvermydelyk in de handen van zyne geflren- » ge Rechtvaardigheid zullen vallen,” : Jis vast voorneemen hebt alles te doen, wat jesus u zal ` Tweetal Leerredenen door F. SERRURIER, Predikant te . Amfteldam. Te Amfcidam, by J. Wesfing Wz. en D, ` en Jj. Tol, 1788, Je gr. 8vo, 152 bladz. D: eerfte dezer Leerredenen heeft zyn Eerwaerde uit- gefproken, by zync intrede als Leeraer in de Gemeente te Amfterdam, wanneer hy, naer aenleiding der overwe- inge der predikinge van Philippus të Samaria, volgens Hand. Vlll, 5, zich inzonderheid bepaelde tot het ont- vouwen van Aet voorname werk eens Dienaers van het Ww ki F. SERRURIER, TWEETAL LEERREDENEN. 177 Euangelium, om naemlyk Christus te prediken; en de wyze op welke hy zulks behoort te verrichten, — In de tweede viert hy de vreugderyke gedachtenis van zy- nen vyf-en-twintigjarigen dienst in deze Gemeente; by welke gelegenheid hy aenvanglyk doet zien, hoe Paulus, naer luid van 1 Cor. VL 11-15, de Corinthers trachtte te overreden van zyne ongeveinsde. toegenegenheid en blakende zucht tot hunnen welftand, en °t 'er op toelei, om, in wederkeerige vergelding, hunne gene enheid tot zich uit te lokken en te vermeerderen. Op de overden- king hiervan laet zyn Eerwaerde gepast volgen ene be- fchouwing der gezindheid, welke tusfchen Leeraers en Gemeenten plaets behoort te hebben, zal het wel gaen, en zullen hunne wederzydfche belangen bevorderd wor- den: waertoe wederzydíche liefde en den Leeraer en de Gemeente moet bezielen. En van deze met oor- deel behandelde onderwerpen maekt de Eerwaerde Serru- rier telkens een gefchikt en leerzacm gebruik, met betrek- king tot zyne byzondere omftandigheden, Leerreden over Joan. V. 35. Ter gedachtenis van wijlen den Wel Eerw, zeer gel. Heere LOUIS SERRURIER, Pre- dikant te Arnhem , door deszelfs Vriend en Ambtgenoot , AHASUERUS VAN DEN BERG. Te Arnhem, by J. Ny- hoff en W. Troost, 1789. Behalven de Opdragt enz, 58 bladz. in gr. 8yo. H“ getuigenis door Jezus van Joannes den Dooper gegeven, mitsgaders zyn oordeel over lret gedrag der Jooden, omtrent dien uitmuntenden Leeraer, en des- zelfs leer, Hy was eene brandende en lichtende kaerze, en hebt ulieden voor eenen korten tyd in zyn licht willen ver- eugen, word in deze Leerreden op ene beknopte wyze voldoende ontvouwd. En de Eerwaerde van den Berg bedient ‘er zich eigenaertig van als ene toeleiding tot eng gedachtenisreden van zynen Vriend en Ambtgenoot L. Ser- rurier; welke in den bloei zyns levens, in den ouderdom van ruim 34 jaren, na flegts ongeveer zeven jaren zyn dienstwerk als Leeraer in de Arnhemfche gemeente waer- enomen te hebben, het tydlyke met het eeuwige verwis- de. Het character van dezen overleden Leeracr, die den roem van geleerd, deugdzaem en alleszins volyverig 5 | 19 r ùa 178 . “A VAN DEN BERG, LEERREDEN in zynen arbeid geweest te zyn, wegg n heeft, word hier op ene treffende wyze, zonder opgelmukte vleitael , met ene natuurlyke ongedwongen voordragt, treffend ge- fchetst; en ’t overige der Leerreden behelst een wel in- ericht voorftel ter onderzoekinge van 't gebruik, °t welk Ze Gemeente van zynen dienst gemaekt heeft; met ene opbeurende troostreden voor hun, die zich over het ver- Vies van dezen hunnen hooggeagten en geliefden Leeraer beklagen. Behalven de Opdracht dezer Leerreden aen Ze Mans Weduwe, in welke de Eerwaerde van den Berg haer troostryk aenmoedigt tot een aenhoudend ge- laten gedrag, is 'er nog bygevoegd ene aenfpraek van den door "e Mans dood verrasten en fterk aengedanen E. M. Post aen deze zyne Vriendin ; welke hy, in haren toeftand , dien hy met een medelydend gevoel afmaelt,terwyl hy het voortreflyke van zynen overleden Vriend nadruklyk opmerkt „ door zyne troosttael tracht op te beuren, om, te mid- den harer droefheid, haer zelve en haer kroost Gode aen te bevelen, en onwankelbaer op hem te vertrouwen. „ Mij zal," zegt hy ten befluite, „ Mij zal zijne ge- an dachtenis eeuwig dierbaar zijn. Nog dikwijls zal ik , mij zijn gelaat, zijnen geest, voor mijne ziel herroe- an pen, zijnen ijver , zijne bedrijven nadenken; — wee- a moedig de plaats aanzien die hij ledig liet, en (Gren , op het graf daar hij rust, daar zijn zwak, zijn s vernederd lichaam gezaaid is tot onfterfelijkheid en an Kragt. En meer nog zal ik mij een zijner laat- , fte lesfen gedurig herinneren: en — tellen mijne da- on gen. — Dit deed hij, en een vroege dood verraste , hem niet,” De Godsdienflige. Te Leyden by A. en j. Honkoop, 1788. In gr. 8yo. 141 lads. Ere verzameling van Godvruchtige overdenkingen, die ten onderwerp hebben, de Natuur , de Waereld , den Dag des Heeren en het Zeit: Onderzoek, welken met ene opwekkende (tichting gélezen, en met vrucht ter daed- lyke betrachtinge werkftellig gemaekt kunnen worden 3 waer van de volgende befpiegelingen , rakende de onze. kerheid van ons leven, in dezen ter proeve kunnen ftrekse en. | » Steunt toch niet op uw leven, daar het ze vol on- ZC- DR GODSDIENGTIGR4 179 zekerheid is. ———- Men fpreekt van toekomende dagen wat zegge ik! van weeken, maanden en jaaren; en ach wie verzekert ons dat het volgende oogenblik niet het laatfte onzer ademhaaling zijn zal? Wij draagen lad ijs in onze handen, °t welk, hoe vaster het gehou. den wordt, hoe eer het begint te fmelten. En wat toch zijn de fteunpijlaaren van ons leven? Zijn deeze Ge- zondheid? Frisfche Jeugd of Sterkte ? Ach! wat is Gezondheid ? Zij is eene ligt verwelkbaare Bloem (4): zij is eene ontftooke toorts, die, bij iedere beweeging van de lucht, kan uitgebluscht worden. En wat is Sterk- te? Wat anders -dan een teedere bloesfem, welke menigmaal verwelkt in het volfte van zijn fchoonheid — dikwijls verzengd of verdroogd , eer hij nog afvalt. ———« Het Leven is een droom ! Den langstleevenden , ja eeuwen achter een geleefd hebbenden fterveling, kwam het als zo veel oogenblikken voor. ————» "t Is een Wa- terbel,.die ongevoelig verdwijnt, ———- °t Vliegt fneller als een fnelvliegende Arend, tuk op roof. t Gaat door als een Weeversfpoel (4). Voorbij als een fchadu- we (c). as Wij bewoonen” (zegt een fchrandere Ooster- ling) ,, leeme huizen , welker grondflag in het ftof is” (2). ss Wij worden verbrijzeld door de motten (e), van den s» morgen tot den avond worden wij verbrijzeld.” Zonder dat men er acht op geeft vergaan onze dagen (f). De Mensch , hoe vast hij flat, fs niets! Het is maar een ftip, ’t welk wij leeven , ja nog minder dan. ecn ftip (g)! Hoe gezwind draait de Weeversfpoel , die ons doodkleed weeft! Wij weeten nict, hoe ras ons eene ziekte kan overvallen eene vérdriete- lijke fmarte ons folteren, en beide kunnen zij fnellijk uit- loopen op onze eindelijke ontflooping. — — Wij wande- len, o ontroerende gedachte ! wij wandelen aan den oever van Dood , Opftanding en Oordeel! Och gingen wij, als wijze Maagden, met onze lendenen opgefchort , met onze lampen voorzien en ontítooken, in cen Daat van. geduurige bereidwilligheid , wachtende op de komst des hemelfchen Bruidegoms ! Maar zijt gij, gelijk dee- ze Maagden , op uwe hoede, tegen dat geducht aannade- rend tijdftip ? Bekommert gij uzelven om alles te- gen Ca) Fob XIV. 2. Pf. CII. 15. (b) Fob Vil. 6. Cc) 1 Chron. XX!X. 18 td) Fob IV. 19. (e) Fob XIII. 33. (f) Pf. XC. 9. (gj Dit i$ in navolging van Seneca. 380 DB GODSDIENSTIGE. + gen zijne komst in gereedheid te brengen? — o Neen! Een Ojevaar aan den Hemel weet zijn gezetten tiid: een Tortelduive , een Kraan en Zwaluwe neemen den tijd hunner aankomfte waar (h): de jongskens van deeze Vogelen befeffen zelfs de volftrekte noodzaakli:kheid om het land van hunne geboorte te verlaaten , en zich op reis te begeeven , om zachter Gewesten op te zoeken. De Mieren hebben geen Geleider of Overften geen Opzichter of Ambtman — geen Gebieder of Heerfcher >. en nogthans bereiden zij hun brood in den Zomer, en vergaderen haare fpijze in den Oogst (Ç). Maar gij hebt deeze allen, en echter verwaarloost gij den tijd der bezoe- kinge ! Gij hebt het nooit dwaalend woorp van GOD, Om u te geleiden! Zijn altijd waakend Oog -om op u te.zien: Zijn hoog bevel tot uwe beftuu- ring en opwekking! en, ondanks dit alles , bezielt u een onvergeeflijke onverfchilligheid , daar alle mogelijke vlijt, ter uwer behoudenisfe, volftrekt moest aangewend worden. | Wordt uw geheugen wakker door deeze erinneringen ? Scherpt uw Geweten zijnen prikkel? ô! Alte lang hebt gij uwen rug gekeerd naar de hemelfche Landfítree- ken, en van de Gewesten der eindelooze Gelukzaligheid uwe treeden verwijderd! Bepaal u niet langer aan het Tijdelijke ! Waardeer de Waereld als een en- kele Stip, bij het Rijk der Eeuwigheid, en verhef u tot de Bron en Oorfprong aller Wezens! Buig u oot- moedig voor zijne aanbidlijke Goedheid ! Open uw - mond, al is het met afgebroken {nikken, en fmeek: ,, Al- 9 vermogende God! weerhoud mij van het naarjagen der Schaduwen en fchimmen! Doe mij, Ô Volzalige! an u alleen aankleeven! Leer mij, door uwe genade, dem s, Weg bewandelen , naar het Koningrijk van Immanuël, den Zoon van uwe liefde! — — Mogten, na maate mijner aannadering , deszelfs fchatten zich openen voor mijn gezicht! Alle deszelfs heerlijkheden fchitte- ren in mijne oogen! - mogten mij -eenige geuren 2 toewaasfemen van de allerliefelijk(te vreugdebergen en > nemelfche ftranden! — — Maar vooral, ô gij ccu- wige Geest! beadem mijne ziel, door uwe overtuigende _ en vertroostende invloeden ! Houdt nooit op in » mijne zeilen te blaazen, en mijnen voordgang fpoed te »» Bc (b) jer VIII. Ze CO) Spr. VI 4» 8. DE GODSDIENSTIGE. Or , geeven , tot dat ik aankoome , in het zalige Gewest, an €n den Koning; den Koning van genade en heerlijkheid , an in alle zijne omuitfpreekelijke Schoonheid , aanfchouwen » mag GER , x an Uwe hoope zij geduurig op den leevendigen God, die u alle dingen rijklijk verleent om te genieten, en legt u zelven, tot eenen fchat, een goed fondament, tegen het toekomende , op dat glj het eeuwig leven verkrijgen moogt (A! De jonge Leeuwen, rijke en magtige men- Íchen lijden armoede; maar dje den Heere vreezen hebben ` een gebrek aan eenig goed! God, de Algenoegzaame „ chenkt hen niet maar alleen het noodige, die genade , waardoor het harte ‘verfterkt wordt (m); maar ook het overvloedige, waardoor de ziel als met {meer en vettig- heid verzadigd wordt, en haare Schatkamers vervuld wore den, met duurachti goed en gerechtigheid (7) ! ,; Ô Dierbaare Zaligheid! Welk eene blijmoedigheid bea zielt mij! --— Welk een verrukkend vooruitgezicht! — Welk een rijk Erfdeel! ——— — Laat de Aarde vergaans laaten vlammende hemelbollen .nedervallen , en deeze Wac- reld verwoesten; opgetoogen verheft de Ziel en beurt zich op uit de Wrakken ; juichende befchouwt zij haar gewin ` in die verwoesting; ja ontvliegt haaren Kerker; wordt op Engelen wieken ten. Hemel gedragen, eń verkrijgt het ein- de des Geloofs, de Zaligheid! Wiens nieren verlangen niet in zijnen fchoot? Wie wescht niet, en zegt: mijne ziele fterve den dood van zoo eenen ? ò Dood! zou ik geen vreugd gevoelen, door aan u te denken? a ja! wij vallen; maar taan wederom op! Wij ont- fpringen onze kluisters, ‘en vestigen’ ons in die Waereld, waar het bloeijende Eden voor onze oogen verwelkt! mmm De Dood fchenkt ons meerder dan in Eden verlooren werdt! , Ach! wanneer zal ik geheel aan de IJdel« heid, de Ellende en den Dood fterven ? Wanneer zal ik yoor eeuwig leeven? — — Want die den wille Gods doet blijft, en zijne verlustigingen blijven tot in dé eeuwigheid (o)! ` Lem Ck) Fef. XXXIII. 17. (D) 1 Tim. VI. 17——19. (m) Heb. XII 9. (n): Pf. LXIIL 6. Spr. VIII. 1821. (o) 1 Joh. IL 17 132 DE GODSDIENSTIGE. Leeft hier Zoo, als ge zult verlangen; Geleefd te hebben, als ge flerft. . De goed'ren, die gij hier verwerft, *t Gefchenk van "e meníchen hand ontvangen, Niets , dat u ftervend vreugde biedt; - Die goed'ren zijn uw goed'ren niet (*).” (*) Daaglijkfche verkeering met God. II D. pag. 174. Handelingen van het Genootfchap , onder de Zinfpreuk!: Servandis Civibus. Alde Deel , ade Stuk, Te Am. flerdam, by P. Conradi. 1788. In gr. 8yo. 491 blads. e-twee Verhandelingen, in dit Boekdeel voorkomen- de, zyn op denzelfden leest gefchoeid als de twee yoorgaande, over het zelfde onderwerp. (*) De Verhan- deling van den Heer "rennt kómt ons voor met oordeel en practfche kennis gefchreven te zyn, terwyl de Heer FOLKERSMA, in zyne Verhandeling , met weinig oordeel en met eene verveelende wydloopigheid , alles byéén ge- flansd heeft , wat hem maar eenigzins in zyn kraám fcheen te pas te komen, Hiervan zouden wy ten me- nigte bewyzen kunnen, bybrengen ; dan wy oordeelen zulks onnoodig , en verwyzen den verftandigen Leezer flegts tot de ecr//e Afdeeling , welke honderd- en zeventig bladzyden beílaat , en welke niets behelst , dan eene nuttelooze optelling van die zelfftandigheden , die tot de keuken en kelder behooren , en die in alle Materiae Medicae te vinden zyn, en waar onder veele , die men thans ap goede gronden verworpen heeft. —- Het Gendotfchap houde het ons ten goede, wanneer wy van oordeel zyn , dat deeze laatíte Verhandeling , zonder eenig nadeel, wel ongedrukt had kunnen blyven. —— Ten minften wy zou- den niet zo gereedelyk met het Genootfchap durven be- weeren , dat. dezelve doorwrocht zy , en dat ‘er eenige belangryke Waarneemingen in voorkómen, ` Gi Zie Nieuwe Algem. Faderl. Letteroef. IIL D. I St. bl. 336. M. Je ZUIDHOF , REKENKUNDIG MENGELWERK. 183 Rekenkundig Mengelwerk , door MARTEN JELLEN ZUIDHOF , Correspondeerend Lid van de Mathemati/che | Genoot- fchappen te Hamburg en Amfterdam; Leermeester in de Wiskunde , Muzyk en Hoogduitfche Taal te Groningen. Te Groningen, by L. Huyfingh. 1289. Im gr. 8yo. 112 bladz. | pD" Mengelwerk bevat 1) eenige voorbeelden van Exa- mens voor Sçhoolmeesters, e) eenige uitgelezene Voorftellen , 3) de Juliaan/che Periode , en d nog eenige voorftellen tot oefening: wordende vooräfgegaan door eene yoortede , en eene ¿yst van alle de thans in leven zyn- dé Leden van het Hamburger Genootfchap der Mathema- tifche Wetenfchappen: welke laatfte den lezer weinig nut aanbrengt, om dat veele dier leden hem onbekend zyn , doch wier mededeeling den Autheur echter, door de wetten van dat Genootfchap , geboden is. Het was geenzins het oogmerk van den Autheur, om, ten opzichte van het cor//c gedeelte dezes Werks, eene juiste bepaaling van het Zxamen eens School- of Reken- meesters te maaken: neen , hy wilde alleen onkundige Exa- minatoren, of „Gemeenten, die dit werk moeten verrich- ten , eenige handleiding geeven , om dit op eene ge- fchikte wyze te SEH, of het opgeeven van Een tamelyk getal Voorílellen; en daar onder zulke Voorftele ln, die, hoe nuttig en gepast zy ook den kundigen fchynen , zodanige Kxaminatoren echter als wonderen moeten voorkomen; voorál, wanneer zy algebraïsch zyn: of zulk eene opgave, zeggen wy, voor foortgelyke on- kundigen eene hahnditding moge heeten , kunnen wy nog niet gelooven; nadien ze, ondanks dezelve, over de kunst nog niet anders kunnen oordeelen , dan. als de blinden óver de kleuren. : , | Wat de uitgelezen Voorftellen aanbelangt, deze zyn meest van M. WILKENS, H. FRIESENBORG , en andere Oostfriefthe Autheuren , ontleend , em worden in dit Mer» gciwerk voornamenlyk medegedeeld, 1) om hen te Em. den eene nagedachtnis te fächten, nadien hunne Werken uitverkogt en byna in vergetellieid fchynen te zyn; 2) om ze uit de oude’ Gostftiefche taal, met verbetering van eenige feilen en de bygevoegde Antwoorden, in het Ne- derduitsch te hebben 3 en ten 5): daar door in ons Vader- 184 M. Je ZUIDHOF land meer bekend te doen worden, eu ten 4) aldaar tot Modellen der oudheid te verftrekken om in de nieuwe Voorítellen, aan den eenen kant, het overtollige der ou- den te leeren myden; en aan den anderen kant, ook niet al te zeer tot het werkelooze over te flaan. Welke laat- fte eigenfchap , men zeker niet al te veel moet bezitten, om het volgend voorftel , en anderen van dien aart, uit te werken. „ lemand begeert te weeten, wanncer het Pa/chen zyn gal, in den Jaare, als de Zonnecirkel, van Christus ge- boorte af, radix Tetradecakismyriochiliodyacofioenneacon- tagonalis uit 233549122 maal omgeloopen heeft ; en de Zonnecirkel juist de fom der beide waare hecatonigonaal- wortelen uit x5. — gät, + 7x., t LAT, — 56 x — 60 bedraagt ; insgelyks , wanneer men de naaste nieuwe Maan na Pafchen zal hebben, alles naar den ouden fiyl ?" Zulk een Voorítel zou mogelyk, in de Examens, geene mindere proeve van Spe/kuaae dan van Rekenkunde ople- veren. Behoeft. men zich nog te verwonderen, dat cen der Tydgenooten van dien Autheur eerlyk genoeg was, om zyn werk een Stelkunflig doolhof (Labyrinthus Al- gebrae) te noemen? — In het derde gedeelte dezes Werks. vindt men ver- fcheidene Voorftellen , raakende het. bekende tydperk, welëer door JosEPH SCALIGER , Hoogleeraar te Leyden, uitgevonden, Het gewoone Zonnejasr, 365 dagen 5 uuren en 49 minuuten inhoudende , doch door JULIUS CESAR op 365; dag bepaald zynde, zo verkrygt men de zoge- naamde Juliaan/che Periode van 7980 Jaaren , wanneer men 28 Jaaren, of een volkomen Zonnencirkel, verme- nigvuldigt met 19, een volkomen AMaanerncirkel, en het komend gctal.met 15, of de zogenaamde Roomíche 1n- di&ic: welke Periode hier door verfcheidene voorbeelden wordt toegepast. Wordende het Werk zelve, door eeni- ge Voorítellen uit Hoogduitfche Autheuren , en van den hryver zelve, befloten. — : Eene lyst van Drukfeilen , welke in des Schryvers rekenkundige byzonderheden „ (voorheën door ons beoor- deeld (*)) zyn ingeflopen, en welken zekerlyk den nawer- kers vry wat moeite te vergeefs gekost hebben; heeft ons opmerkzaam gemaakt, ep zeker foort van vlyery, die men by geene Wiskunftenaaren zou, verwagt hebben. l TE Door 2 (*) Ale Vader). Let. D. LR ano, ,, jo: | mT REKENKUNDIG MBNGELWERK. DL Door aan onze gewoone letters 2, b, c, enz., bepaalde getallen , 1, 2, 3, enz. "Io te flaan , en daar dan me- de, volgens de gewoone rekenwyze, de zogenaamde vier Spetién te bewerken : heeft de Autheur ook in zeker voorftel (*) begeert : dat men vaneybhcdwlgg pdbilbcimxpzec x af zou trekken; Den grooten Wiskonflenaar ; wanneer ‘er „ruoldus Bastiaan Strabbe zoude overblyven. ance is het, dat men hier eerst den grooten W'iskonftenaar af moet trekken , wil men een’ goeden zin bekomen : en men daar te boven, tegen het oogmerk aan, den mau dus doende vernederd, nadien men den grooten Miskonflenaar met Arnoldus Bastiaan Strabbe Vereenigende , een brabbelwoord zal verkryger, s ophion ing kan uitfpreeken. Wanneer zal men eens ophouden des menfcben eedlen geest, met zodanige kunstítukjes , te verpynen,, die geheel geen, ten minften zeer weinig, nut kunnen hebben ? (*) Rekenh. Byzonderheden, bladz. 125. H Wysgeerige Befpiegelingen over de Grieken, door Mr. DE pauw. Uit het Fransch vertaald, in twee Deelen Eerfe Decl, te Deventer , by L. Leemhotst , 1788. Bo» halyen de Woorreden', 445 blads. In 8yo. De Heer pe Pauw zal , doot zyne voorhéên uitgeges ven Werken, by een gocd gedeelte onzer Leezeren reeds meer of min bekend zyn. In dezelve vertoont hy zich doorgaaris als eed màn van uitgeftrekte beleezenheid , van eene vlugge verbeeldinge , van-een, fchrander doot, zicht, en recht bekwaam , om, door eenen aangenaamen Íchryftrant, de gemoedeéren ih te neemeri , en te leiden naar zyn welgevallen. Of zyne gedachten en voorftellina gen, by een naapwkeurig onderzoek , de proef van een gezond oordeel altoos kunnen dooeftaah, is eene vraag welke wy hartelyk wenschten. even zeer tot zyn Voordee te kumen beantwoorden. Dikwyls'heeft men opgemerkt, dat zelden alle zielsvermageris in eenig mensch eenen even hoogen trap van volkomenheid bereiken. Daar de verbeelding zeer leevendig en werkzaam is , zal zy het oordeel wel eens voorby loopen , en zich de zaaken voor ftellen , niet zo‘als zy waarlyk zyn , maar zo als zy moes- ten weezen , om met haare vooraf aangenomen denkbeel- IV. DERL. N. ALG, LETT. NO. 5. O den 186 DE PAUW N den te ftrooken , en aan haare bedoclingen te beantwoor- den. Men meent dan klaar en duidelyk dingen te zien, welker geheele beftaanlykheid fomtyds twyffelachtig is, en welke, ten besten genomen, van alle kanten omringd en bedekt zyn met ondoordringbaare nevelen. Wy dur ven niet verzekeren, dat de Heer DE PAUW van dit ge- brek volkomen vry is, en de begeerte tot het zonderlin- ge fchynt hem wel eens te vervoeren buiten de paalen van het waare en redelyke. Hy heeft dit gemeen met veele anderen. De zucht tot kennis , tot, eigen onder- gock , em tot onderrichting van den evenmensch , hoe loflyk in zichzelve, kan wel eens ontaarten en overflaan tot eene gevaarlyke drift , om overal iets nieuws , iets dat niemand’ té vooren ooit bedacht had, te willen zien of zoggen. Die drift heeft , misfcniet , ruim zo veel aanleiding gegeven tot verícheidenc ftelhingen van fommi- gc hedendaagfche zogénaamde Wysgeeren , als eenige an- ere oorzaak. In ftukken van befpiegelinge , zal men mogelyk zeggen, valt'het juíst zo bezwaarlyk niet voor lemand , die met cene leevendige verbeeldingskratht be- gaafd is , icts vreemds uit te denken , wanneer hy niet zeer naauwkeurig onderzoekt , of het geene hy voordraagt den toets der waarheid kan doorftáan. Moeilyker fchynt het te moeten zyn , iets nieuws te brengen in het ver- haalen van gebeurde zaaken, welke men niet anders kent dan uit de befchryvingen der Ouden ; befchryvingen , welke door duizenden voor ons gelezen en overwogen zyn. Maar ook hier kan men zich wel, ongegronde ver- beeldingen vormen 5 tot ftaaving derzelve uit enkele ge- zegden der oude Schryveren veel meer trekken dan zy bedoelden , aan, het ‚geene zy alleen by eene byzondere gelegenheid zeiden , eene algemeene toepasfing geeven; vergrootende uitdrukkingen van Redenaars of Dichters in eenen letterlyken zin opvatten ; de ftellingen , of verrich- tingen , van éénen , of weinigen, aanmerken als de heer- fchende gevoelens en doorgaande handelwyze eener ge- heele Natie. Eene kwalyk beftuurde verbeelding is dik- wyls alleen genoeg om dit alles te bewerken ; en hoe veel meer zal het gebeuren , wanneer die verbeelding nog aangeftookt wordt door eerzucht , voordeelige gedachten van zichzelven , en begeerte om zich van anderen te on- derfcheiden. De -zamengevoegde werking van alle deeze oorzaaken fchynt:den Heer pr pauw meermaalen van het rechte {poor te hebben gedrongen, en gemaakt „dat { jÀ ' gnen , / e 1 WYSCEERIGE BESPIEGRLINGEN OVER DE GRIEKEN. 1$ men , onder veele fraaie aanmerkingen en fchrandere waars neemingen , ook cene menigte vau onverdedigbaare ftel- lingen , van gewrongen uitleggingen van oudeSchryveren, aantreft, welke , in verfcheidene opzichten , zyn Werk ruim zo veel naar eene fraai úitgedachte Roman, als naaf eene weezenlyke be(chryving van het oude Griekenland, doen gelyken. Jammer is.dit in.een Werk over een za fchoon onderwerp. , Wysgecrige Befpiegelingen over een Volk , het geen , £o veel ons bekend is , allereerst dé Wiysgeerte, Kunften eu Weetenfchappen , tot eenen hoo- gen trap van volmaaktheid heeft opgevoerd ; een Volk, welks Werken. in vervolg van.tyd zo veel toegebrast hebben tot befchaaving van geheel Europa ; dat zo zeer uitmuntte door zyne ftaatkundige inrichtingen , zyne Wet- ten, zyne Krygskunde; J//ysgeerige Befpiegelingen , ovet zulk een Volk gefchreven, door eenen man van kundig+. heid en gezond oordeel, met bezadigd overleg, met be- daarde liefde tot de waarheid , en gemaatigde begeertg om de oorzaaken der verfchynfelen te vinden daar zy kunnen opgefpoord worden , mer bezeffinge en erkente- nisfe, dat, in veele gevallen , dit ,-na verloop van z9 veele eeuwen , onmogelyk is , zouden een allerbelangrykst Werk kunnen. , De Romeinen alleen hebben hen kunnen beteugelen; an tn in dezen vonden die geduchte ftruikroovers andere . (truikroovers, waar voor zy moesten bukken.” ——— De Thesfaliers, altoos onder elkander verdeeld , ,, had- „ den het hoofd vol van hunnen adel, en dachten nim- „> mer aan hunne onweetendheid. De landbouw was by ,. hen een verachtelyk beroep: . . . . men befchouwde ‚ zelfs de fraaie kunften als handwerken, welke ftrek- „ ten om het aanzien der geflachten, en den roem der > natie, te bezwalken." De Arkadiers ,, hebben ,, mede niets van belang kunnen uitvoeren , om het licht a» in Griekenland fpoediger te doen opdaagen. . . .. as Een onvruchtbaare, bergachtige en tbt den landbouw a, ongefchik:e grond noodzaakte hen den herderlyken lee- a, Vensttand te aanvaarden, welke nergens ter wereld 3, voor de befchaaving , en de beoefening der kunften , voordeelig is geweest, dewyl dezelve ontaardt in een an zwervend en lui leeven , "t welk weinige begeerten , en behoeften mede brengt. Argos , Korinthen, an Sicyon , Rhodus, Egina ,.en andere eilanden van den aa Archipel . . . bragten het ver in fommige kunften , an welke blootelyk tot vermaak dienen, zo als de Beeld- an houwkunst en Schilderkunst (1): maar Athenen al- aa leen had fchoolen voor de" Wysbegeerte > en konde an OOk alleen dezelven in ftand houden, enz. De Schryver verklaart , dat deeze redenen hem bewo- gen hebben , zyne aandacht meer byzonder te vestigen op de Athenienfers , dan op de overige Grieken, en geeft in de volgende woorden bericht van zyn oogmerk: ,, Ik an zal de deugden van dit volk aan den dag leggen, zon- » der de gebreken van hetzelve te bedekken: want myn > oogmerk is niet eene verzameling van Griekfehe Oüd- ss heden te maaken, zo als ieder verzamelaar kan doen; > maar een aaneengefchakeld en beredeneerd werk te gee- », Ven, vry van alles wat wonderbaar is-, en waarin de an Zaä- (1) De Schryver had hier toch wel mogen erkennen, dat de Rhodiërs groote meesters waren in de Zeevaart , en dat meg hun het eerfte zamenftel van zeerechten heeft te danken, WYSCRERIGE BESPIEGELINGEN ÓVRR DE GRIEKEN. 199 on zaaken nasuwkeurig onderzocht worden, voor dat zy „in den rang der gefchiedkundige waarheden worden » toegelaaten. ` Of hy altoos hierin zyn woord gehouden hebbe, zullen wy nader zien. De eerfte Afdeeling , om tot het Werk zelve over te ` gaan , heeft tot opfchrift : Over de Ashenienfers , en de eerfte Paragraaph behelst Algemeene Aanmerkingen over dat Volk. Deeze Aanmerkingen zyn flechts twee in ge- tal; de ééne betreft den {maak der Athenienfers voor het landleeven , waarvan in het vervolg meermaalen wordt efproken; de andere:is , dat , onder dit Volk , de lichaam- yke fchoonheid meer den jongelingen dan cer jonge doch- teren was ten deel gevallen. Dy deeze gelegenheid geeft de Schryver terítond een ftaaltje van de vryheid, welke hy zich aanmaatigt, of liever van de onnaauwkeurigheid,. aan welke hy zich fchuldig maakt, in het aanhaalen der Ouden. Schoon dit verfchynzel , (leezen wy.) ook in > fommige nabuurige ftreeken zichtbaar plaats had, ver- an Zekert AESCIilINES echter , dat het fchoonite in de ove- a, rige Grieken niet kon haalen by het fchooníte der Athe- s, nienfers (*).” Ondertusfchen zegt de gemelde Rede- naar, ter aangehaalde plaatze, niets anders, dan dat ec- nige jongelingen , van welken hy fprcekt, ,, de fchoón- s ften waren niet alleen der Atheenfche baegeren, maar ae ook der Grieken.” Hoe veel verfchilt dit! Volgens de aanhaaling van den Heere pe Pauw , hadt het eerder moeten Zyn, niet alleen der overige Grieken , maar zelfs der Atheenfche burgeren. En ongelukkiglyk zegt de Re- denaar juist het tegendeel. In de tweede Para- graa h, bl. 4, vinden wy eene Befchryving van diticae e drichoekige gedaante des lands; de bergachtige onef- fenheid van den grond 5 de van het gebergte ftroomende rivieren en afftortende watervallen; het gevoelen van PLA- TO, aangaande de veranderingen , welke het land eertyds door watervloeden ondergaan had , welk gevoelen de Schryver niet verwerpt; de meerdere vruchtbaarheid van deszelfs Noordelykfte gedeelte 5 het gebrek aan hout, grootendeels ontítaan uit het bewerken der zilvermynen 5 gefchiktheid van den grond tot de Veehoedery ; des- zelfs ongefchiktheid tot den Landbouw, welke met zwaa- _ reonkosten eenigzins verbeterd werd (2) ; de onafhan- (*) AESCHINES, contra Timarchum, pag. 158. Eaît. Reisk, (2) Men zoude over de sore éen van DEMOSTHENES , wel. 