Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
Die Darmspira hat etwa 18 Windungen. Der Oesophagus ist ziemlich kurz, so wie auch der Enddarm. Der letzte Teil desselben ist mit einem breiten Flügelmuskel an der Haut befestigt. Der Spindelmuskel tritt nicht aus der Darmspira heraus, welche also nicht am hinteren Körperende befestigt ist. Die Segmentalorgane münden zwischen dem 5'" und Am Längs- bündel, sind vorn breit angeschwollen und für die Hälfte ihrer Länge mit mesenterialem Band an der Haut befestigt. Die Fortpflanzungsorgane als gekräuseltes Band an der Basis der ventralen Rüsselretraktoren. Ein Exemplar erhielt ich vom Dr. J. Brock, der mehrere dieser Tiere in der Bai von Ambon sammelte. Liste DER von MIR rw »NATUURKUNDIG TisDschrirt voor NEDER- LANDSCH Jeng" Bd. 41—45 (1881-1885) BESCHRIEBENEN a m bech — jm re. ee PN с SE GEPHYREËN AUS DEM MALAYISCHEN ARCHIPEL. Sipunculus indicus (Peters) 4 Mitteilung (Bd. 45) pg. 475. robustus (KEFERSTEIN) » » pg. 482. edulis (Lamarck) 2' Mitt. (Bd. 41) pg. 148, 4'e Mitt. (Bd. 45) pg. 484. — —— —— cumanensis (KEFERSTEIN) 4" Mitt. (Bd. 45) pg. 486. billitonensis (n. sp.) » » . 487. Phascolosoma prioki (n. sp.) 2* » (Bd. 41) pg. 152. ———— ~ abnormis (n. sp.) 4° » (Bd.45) pg. 515. Aspidosiphon fuscus (n. sp.) 15е (Bd.41) pg. 86. steenstrupii (Dirsine) 4° > » pg. 489. fenuis (n. sp.) > » » pg. 491. levis (n. sp.) » > » pg. 495. —— — — raus (n. sp.) » » » ро. 495. exilis (n. sp.) » » » ро. 497. gigas (n. sp.) 5° » (Bd.45)pg. 59. 4* » (Bd. 45) pg. 475. Cloeosiphon javanicum (n. sp.) (Echinosiphon aspergillum (QuaTR.)) 5° Mitt (Bd. 43) pg. 26. 4'* Mitt. (Bd. 45) pg. 475. . Phymosoma (Phascolosoma) nigritorquatum (n. sp.) 2* Mit- teilung (Bd. 41) pg. 151. ( —) falcidentatum (n. sp.) 2* Mit- teilung (Bd. 41) pg. 150. spengeli (n. sp.) 4' Mitt. (Bd.45) pg. 498. dentigerum (Sgt. A np Man) » » » pg. 500. duplicigranulatum (n.sp.) > > » pg. 501. Dendrostoma signifer (Ser. & ре Man.) SELENKA. Die Sipunculiden, pg. 86. Die zahlreichen Exemplare, welche ich von dieser Art sowohl bei Billiton als auf den Tausend Inseln sammelte, stimmen genau mit deu von SereNKA und DE Man beschriebenen überein. Die Haken am Rüssel fehlen bei allen Exemplaren, welche ich besitze. Die Segmentalorgane sind sehr verschieden lang, zu- weilen so lang wie der ganze Körper, zuweilen nur !/з der Körperlänge. Am Vorderende derselben kommt ein kleiner Trichter vor. Phascolosoma abnormis (n. sp.) Der Kórper ist 6 Cm. lang und etwa 10 mal so lang als breit. Der Rüssel war leider abgebrochen, ist aber wohl ziemlich lang gewesen. Die Haut ist mit zahlreichen unregel- mässig angeordneten Papillen besetzt. Nur am vordern dorsalen Teil des Kórpers sind diese Papillen dunkel bráunlich gefarbt. Am ganzen übrigen Körper sind sie weisslich , auch am hinteren Kórperende, wo sie aber dichter gehäuft sind. Die Papillen sind in der Mitte mit deutlicher Öffnung versehen, um welche zuerst einige kleinen leicht gefärbten Pláttchen vorkommen , dann ein breites Band von grösseren und dunkler gefarbten (Taf. IV, Fig. 4). Die Papillen sind aber nicht scharf von der Umgebung abgegrenzt, da die Plattchen nach dem Rande zu allmáhlich weiter aus einander rücken. Die Papillen sind in viereckigen Räumen eingeschlossen, welche von braun pigmen- tierten Streifen in der Kórperhaut umgrenzt werden. Wie die Haken und Papillen im Rüssel sich verhalten, war durch das vollstándige Fehlen desselben nicht mehr zu ermitteln. Die Muskulatur ist wenig kraftig und nicht in Strünge gesondert. Nur an der hinteren Kórperspitze ist ein Anfang einer Sonde- rung in Stränge zu erkennen. Die Rüsselretraktoren entsprin- gen im hinteren Körperdrittel (Taf. IV, Fig. 5). Die ventralen sind kräftiger und etwa ?/, Cm. weiter nach hinten an der Haut befestigt. Die Darmspira liegt ganz im hintern Körper- drittel, fängt an mit einem Oesophogus, welcher eine weite Schlinge macht, ehe er in die Darmspira übergeht. Der Spindel- muskel tritt hinten aus der Spira heraus und ist am hinteren Körperpole an der Haut befestigt. Der Enddarm ist sehr lang und mündet an die Grenze des vordern Kórperdrittels , wo er mittelst eines Flügelmuskels befestigt ist. Auf gleicher Hóhe münden auch die 514 Segmentalorgane, welche mit der vordern Hälfte an der Haut mittelst eines mesenterialen Bandes befestigt sind. Vorn sind sie angeschwollen. Eine Öffnung oder ein Trichter scheint zu fehlen. Sehr merkwürdig ist das Vorkommen eines zweiten Schlauches am vordern angeschwollenen Teil des linken Seg- mentalorgaus (Taf. IV, Fig. 5 s). Es ist dies wohl ein Rest eines zweiten Paares Segmentalorgane. Das rudimentare Organ hat etwa ein Drittel der Länge der andern. Das Lumen ist sehr eng, und ohne Zweifel ist das Organ ausser Funktion getreten. Die Fortpflanzungsorgane kommen als ein deutliches gekräuseltes Band an der Basis der ventralen Retraktoren vor. TAFEL I. Sipunculus indicus. (Peters) Nat. Grösse. Vordere Hälfte des 5. indicus vor der Rückenseite а | og TTE тШ > REN aufgeschnitten. r _Rüsselretractoren. n Bauchner- ` venstrang. a After. s Segmentalorgane. e End- darm. d Darm. 2 «€ d v^ RK, ES £t 44° [T МЛ i» Ds 4 Ce 3 Ze 4% d, €  indicus aufgeschnitten. d Darm. n Nervenstrang. m Verbindungsmuskeln am hinteren Darmende. S. indicus. Querschnitt durch die Haut des Vorder- kórpers. c Cuticula. e Epithelium. cf Cutis. dr Zwei- zellige Drüse. dr’ Vielzellige Drüse, p Pigment- haufen. rm Ringmuskellager. /m Längsmuskellager. Querschnitt durch die Haut des Eichels des S. indicus. Bezeichnung wie in Fig. 2. ne Nervenendigung. S. indicus. Zweizellige Drüse aus der Haut. . Be- zeichnung wie oben. S. indicus. Nervenendigung und vielzellige Drüse aus dem Eichel. Bezeichnung wie oben. n Nerven. S. indicus. Querschnitt durch eine Rüsselpapille. Bezeichnung wie oben. S. indicus. Längsschnitt durch eine Rüsselpapille. Bezeichnung wie oben. ENEE E, NO SER NET S. robustus. Querschnitt durch die Haut des Kórpers. | Bezeichnung wie oben. т Integumentalhöhle. ei Eier, — und dazwischen Haufen von Blutkórperchen. S. robustus. Querschnitt durch die Haut des Eichels. Bezeichnung wie oben. Р a Ce pe Bye OE TRA Ngo РЕР Ыы A Age Eeen E ТУРД — j D БЕД BRERERABMBDSSE ^ JAR Anns) / L4 X ИСЭ 00 Y 4^ E ER M Ò d > M N 28а 99805038: 25000 >= = EM a e atr — 255 ores а А are e 7 HR - ELLEELLE EE DX Fig. | Ру. pæ TAFEL Ш. . Sipunculus billitonensis (n, sp.) Anatomie. n» Bauch- Ne " e e u o e strang. sp Spindelmuskel. b Befestiger. rt Rüssel- retractoren (dorsale) rt’ Rüsselretractoren (ventrale). r Enddarm. d Divertikel. s Segmentalorgane. S. billitonensis. Trichter am Vorderende der Seg- mentalorgane. Phymosoma spengeli (n. sp.) Eine Hautpapille vom Mittelkórper. Phymosoma duplicigranulatum (n. sp.) Zwei verschie- dene Hautpapillen vom Mittelkórper. Hornzähnchen von Aspidosiphon steenstrupii (Diesine). Basis desselben. vr TO Haken von dem Rüssel von Aspidosiphon tenuis. (n. sp-) Haken von dem Rüssel von A. levis. (n. sp.) Haken von dem Rüssel von Aspidosiphon ravus (n. sp.) Hornzähnchen von der Rüsselbasis von Aspidosiphon ravus (n. sp.) Haken von dem Rüssel von Aspidosiphon exilis (n. sp.) Hornzähnchen von der Rüsselbasis von Aspidosiphon S exilis (n. sp.) MAN | Д ае n ET Pb SI ed Ead LUE EE En Zar P fan T SS == SE Bee Keeser gai at b9 m "PT > TAFEL IV. Phymosoma lacteum. Das Tier von der Rückenseite aufgeschnitten. e Enddarm. s Segmentalorgane. r Ven- - trale Retractor. r'Dorsale Retractor. d Darm. d’ Aus der Spira austretende Darmschlinge, welche, an die Haut befestigt ist. n Bauchnervenstrang. Phymosoma diaphanis (n. sp. Das Tier von der | Rückenseite aufgeschnitten. s Segmentalorgane. r Re- tractoren. n Nervenstrang. Phascolosoma abnormis (n. sp.) Das Tier von der | Rückenseite aufgeschnitten. n Nervenstrang. eEnd- | darm. s Segmentalorgane. 7 Retractoren. . Hautpapille von Phascolosoma abnormis. Phymosoma maculatum. Nat. Gr. Haken aus dem Rüssel von Phymosoma maculatum (n. sp.) » roi k > » spengeli (n. sp-) a, : duplicigranulatum | (n. sp.) » > жо инр > microdontoton (В. sp.) » EK ^ кис, » lacteum (n. 8р.) | » ж » s » » diaphanis (п. sp) _ Phymosoma lacteum. Trichter am Vorderende des * Segmentalorgans. Der Afterring mit Kalkstacheln von Cloeosiphon ja T vanicum. | o NETT Ez PIE Du Il NE РОД TAF.IV ч X E EE N ^E Se © > SE са C.PH: SLUITER AD. NAT. DEL mmt nu ee mc з > 517 pelma ( » psaron (n. sp.) microdontoton (n. sp.) lacteum (n. sp.) diaphanes (n. sp.) maculatum (n. sp.) pg. 55. Sternaspis spinosa (n.  » zte 8 — asser (бет. & ре Man) Ar Mitt. (Bd. 45) pg. 505. pg. 515. Mitteilung VERSLAG EEN ONDERZOEK VAN DEN VULKAAN MERAPI OP JAVA IN JULI 1885. DOOR A. STOOP. Ingenieur bij het Mijnwezen. (Met een kaartje). Den 27sten Juli 1885 reisde ik over Ampel naar Seloh. Te Ampel werd bericht ontvangen van den Resident van Soeracarta omtrent veranderingen, die aan den zuidelijken kraterrand waren waargenomen, terwijl van dien kant her- haaldelijk vuur zou zijn gezien. Deze waarnemingen door den heer F. Roorpa van EusiNGA, beheerder van de onderneming Gemampir gerapporteerd, gaven den Resident van Soeracarta aanleiding om verslaggever in overweging te geven den vulkaan van de Z. O. zijde te be- klimmen. Aangezien belangrijke veranderingen in den krater zich zeker ook van de noordzijde kenbaar zullen maken en ik van dien kant het spoedigst den krater bereiken kon, besloot ik mijn weg te vervolgen en eerst van uit Seloh de bestijging te ondernemen. Deze bestijging, den 28" Juli uitgevoerd, leverde niets bijzonders op: alles werd onveranderd aangetroffen , de prop was noch gedaald, noch gerezen. 519 De zuidelijke helft van den krater kan niet van uit Seloh bereikt worden, aangezien zoowel naar oost als naar west een steile afgrond het omloopen van den krater onmogelijk maakt; ik moest dus besluiten naar Solo af te dalen en den berg opnieuw van uit de onderneming »Kepoerow”, d. i. van Z. Z. O. ten Zuiden te beklimmen. Van Kepoerow werd te paard de hoogst gelegen dessa Bali ranté bereikt (naar schatting 2500 voet), alwaar overnacht moest worden om den volgenden dag, den 1% Augustus, de reis te voet voort te zetten. Van af Bali ranté volgt men tot aan den krater toe den loop van het Wörö-ravijn met zijn vertakkingen langs een weg, die misschien wat na- luurschoon aangaat zijn wederga op Java niet heeft, althans alles wat ik tot nog toe te zien kreeg verre overtrof. Aanvankelijk voert het pad over een paar palen afstands langs den westelijken rand van de Word, doch daalt dan in het ravijn af om zich verder voort te zetten op een lang smal eiland, dat door twee armen van de Wörö omvat wordt. Dit eiland rijst met bijna loodrechte wanden + 700 voet hoog uit de Wörö op, eerst met een aanzienlijke kruinbreedte. waar nog de overblijfselen van verlaten koffietuinen onder het hoog geboomte te vinden zijn, doch daarna als een zeer scherpe kam, zoo smal, dat zij bijna onbegaanbaar zou zijn, indien niet de plantengroei de afgronden aan beide zijden aan het oog onttrok. Is men aldus op ongeveer 5000 voet hoogte gekomen, dan wordt het eiland op nieuw breeder, maar het pad, dat nu door oerbosch loopt, tevens buitengewoon steil, tot 50° helling toe. Naar beide zijden zien wij de min of meer begroeide wanden van de Wörö nog vele honderden voeten boven ons uitsteken, den oostelijken uit een enkelen kolossalen lavastroom op- ` gebouwd, den westelijken daarentegen een afwisseling van lava- stroomen en losse vulkanische uitwerpselen vertoonende. Naar boven toe wordt het ravijn afgesloten door den woesten en geheel kalen kraterkegel, volgens Junsuunn een der steilsten van Java. 520 De plantengroei, die van af 6000 voet bijna uitsluitend uit acacia-boomen bestaat, loopt nog tot + 500 voet op, alwaar besloten werd te overnachten met den kraterkegel voor ons. Den volgenden dag (2 Aug.) beklom ik den krater, die zoo steil is, dat men alleen op handen en voeten kruipende verder komen kan. Wat dien dag werd waargenomen en opgemeten, zal men terugvinden op de gedeeltelijk als schets bewerkte krater- kaart, die aan dit rapport is toegevoegd. Daaruit blijkt, dat de prop excentrisch in den krater ge- legen is en wel dichter bij den zuidelijken dan bij den noor- delijen kraterrand. De prop heeft van de zuidzijde een geheel overeenkomstig aanzien als van den noordkant; haar bovenrand vormt zeer nabij een cirkel van 290 M. diameter, terwijl haar wanden aanvankelijk weinig, doch daarna zeer steil (53° à 60?) naar den loodrechten inwendigen kraterwand toehellen. Hoe het er boven op de prop uitziet, is een vraag, die misschien nooit zal worden opgelost; zij moet of een zwak naar westen hellend plateau vertoonen òf wel zij heeft naar haar centrum toe een kegelvormige verzakking, welke laatste vorm het best overeenstemt met de wijze, waarop ik mij de prop ontstaan denk, door het afstorten namelijk der krater- wanden (zie verslag Mei en Juli 1884) (). Ten gevolge van de excentrische ligging der prop in den krater is aan de zuid- zijde de aansluiting van de prop aan de kraterwanden (zaklijn) 30 à 40 meter hooger gelegen, dan aan de noordzijde. De kraterwanden bestaan evenals dit aan de noordzijde het geval is, geheel uit vaste lava, die aan de buitenhelling op vele plaatsen door een laag asch is bedekt. Klaarblijkelijk werd de eruptie van 1872 met een slijkeruptie besloten, ten gevolge waarvan zich op de aschlagen een dun hard korstje heeft gevormd. Het ontbreken van dit korstje is een crite- (!) Het verslag van Juli 1884 is te vinden in dit Tijdschrift, Deel XLIV. blz. 177. Rep. égen, EE Me Ee. en? 521 rium voor veranderingen, die sinds 1872 hebben plaats gehad. Wij vinden naar het oosten een laag punt naar den kraterrand toegekeerd, waar de middelste arm van de Wörö zijn oor- sprong neemt. Merkwaardig is het te zien hoe aldaar een massieve dam van lava, 50 M. lang, + 20 M. hoog en slechts 8 M. dik het Wóró-raviju van het binnenste des kraters gescheiden houdt. Naar het Z. Z. W. vinden wij op nieuw een laag punt, dat zich eerst na 1872 heeft gevormd en zelfs, volgens eenstemmige berichten der bewoners van den zuidelijken Merapi-voet, nog slechts een paar maanden oud is. Die instorting moet op rekening van de Djoerang Kali koening gesteld worden, die evenals alle andere naar zuid wijzende ravijnen, de neiging heeft om door afbrokkeling haar oorsprong steeds meer maar boven toe te verplaatsen. De afbrokkelingen doen een groote hoeveelheid steenen en zaud in de ravijnen storten, en bij den eersten regenmoesson worden die losse producten geheel of grootendeels naar lagere streken getransporteerd. De instortingen, die aan den oorsprong der Kali koening plaats grepen, hebben den kraterrand zoodanig verlaagd, dat de zaklijn is verdwenen en de steenen van de prop in het ravijn rollen, evenals dit in de Belongkeng-kloof het geval is. Nabij den oorsprong der Kali koening komt een бо! aantal solfataren te voorschijn. De Djoerang Gendal, die zuiver zuid gelegen is en zich, voor zoover ik na kan gaan, ‘ten slotte in de Kali opak stort, is langs de kraterhelling gemeten nog slechts 175 M. van den kraterrand verwijderd; vermoedelijk zal ook deze spoedig aanleiding ge- ven tot een afbrokkeling en verlaging van den kraterrand. Van de Djoerang Wörö eindelijk, die met drie armen ont- springt, wijst de westelijkste naar Z, Z. 0.; van beneden ge- zien is het een donker gat, dat voortdurend grooter wordt. Het is langs de berghelling gemeten nog 745 M. van den krater- rand verwijderd. 522 De middelste arm der Wärö loopt tot aan den kraterrand op en is nog, zooals reeds werd opgemerkt, door een lava- dam van 8 M. dikte van de inwendige kraterruimte gescheiden ; de derde oostelijkste arm eindelijk ontspringt op deaschvlakte — | (Aloon-Aloon) tusschen den ouden en den nieuwen kraterrand. E Opmerkelijk is het, dat zoowel aan den oorsprong der Dj. Gendal als aan het begin van den westelijksten arm der Wörö solfataren te voorschijn komen. Overigens rookte de vulkaan betrekkelijk weinig, terwijl het inwendige van den krater zoodanig was, dat er geen sprake kan zijn van vuurverschijnselen. Indien dan ook de prop niet zeer belangrijk rijst dreigt van dien kant geen gevaar. Mocht echter zulk een rijzing intreden, dan zal, ten gevolge van den zijdelingschen druk door de prop of de lava, die daar- onder is, uitgeoefend, de kans bestaan, dat een deel van den kraterrand naar buiten weg wordt gedrukt en het schijnt mij niet twijfelachtig, dat de zuidelijke rand daarvoor het eerst in aanmerking komt. 1 Intusschen is het ook van belang om na te gaan wat het gevolg | is van de afbrokkelingen, die tegenwoordig aan de zuidzijde 1 van den merapi-krater plaats vinden en waarvan de bewijzen о. a. gevonden worden in de groote massa’s steenen en zand, — die aan den oorsprong der ravijnen liggen opgehoopt. : Volgen wij daartoe den loop van een der rivieren met haar 1 affluenten , bijv. van de Word. | 1 Bezuiden den spoorwegdam van Solo naar Djocja vinden 4 wij, dat in hoofdzaak zand wordt afgevoerd en alle rivieren _ een sterke neiging vertoonen om hare bedding op te hoogen. : Van daar een herhaalde verlegging van hare bedding onder : achterlating van een onvruchtbare strook van enkel zand. Komen wij eenige palen noordelijk van den spoorweg- | dam, dan nemen de steenen toe, niet alleen in de rivier- 1 bedding, maar ook in de daaraan grenzende gronden. Die _ steenen worden hoe langer hoe menigvuldiger en grooter, - 525 naarmate men klimt, terwijl het zand minder wordt. Ook hier heeft een voortdurende verlegging der rivierbeddingen plaats en alleen reeds van de Wóró kan ik drie oude bed- dingen herkennen, strooken van honderden meters breed, die zich als geheel onvruchtbare steenstroomen tusschen de dessa's en bebouwde velden heen kronkelen. Niet alleen dat die oude rivierbeddingen zijn opgevuld, de steenen hoopten zich zelfs op tot dammen, die breede strooken land aan beide zijden der rivierbedding bedekten en verwoestten. Zijn wij nu tot + 1200 voet geklommen, dan worden de groote steenen weer zeldzamer om ten slotte geheel te verdwij- nen; slechts kleinere steenen blijven over. De rivierbeddingen veranderen in ravijnen, waarin een neiging tot uitschuring bestaat in plaats van ophooging en verlegging. Boven 5 à 4000 voet accentueeren zich deze verschijnselen hoe langer hoe meer en de zeer diepe ravijnen worden slechts door harde lavabanken op hun bodem voor verder uitschuren bewaard. Wij zien nu echter de steenen, die in de wanden der ravijnen opgesloten liggen, op nieuw grooter worden , maar zij vertoonen zich hoekig en met scherpe kanten in tegenoverstelling met de afgeronde lavablokken, die wij beneden aantroffen; het zijn dus steenen, die daar gebracht zijn door de erupties en die niet door het water zijn aangevoerd. Eerst nabij den oorsprong der ravijnen, daar waar men de uitstortingen nadert, vindt men ook groote scherpe steenbrokken en zand op hun bedding verspreid. : Het regenwater, dikwijls tot banjers aangezwollen , schuurde dus in de bovenhelling van den vulkaan diepe ravijnen uit, waar langs de steenen en het zand , die door latere uitbarstingen Werden toegevoerd, zich naar beneden bewogen. Deze beweging zette zich tot op den vlakken voet voort en eerst daar, waar de helling van het terrein gering werd , kwa- men de steenen tot rust, terwijl het zand een eind verder werd medegevoerd en bij een nog geringer verval van den bodem afgezet werd. 524 Wij komen hierdoor tot het besluit, dat de zuidelijke Merapi- voet, met name de strook tusschen Klatten en Prambanan in hoofdzaak zijn ontstaan te danken heeft aan de voortdurende ophooging en dien ten gevolge verlegging der rivierbeddingen De vermindering der vrije doorstroomingsopeningen onder ver- scheidene spoorwegbruggen moet daarom als een normaal ver- schijnsel in die streek worden opgevat, dat zich na iedere eruptie van den Merapi en na zware afstortingen als nu aan den kraterkegel zijn waargenomen, herhalen en vermenigvul- digen zal. Zelfs lijdt het m. i. geen twijfel, dat het op den duur onmogelijk blijken zal, de rivieren binnen hare oude beddingen te behouden. Het zal van belang zijn om gedurende den aanstaanden West- moesson waar te nemen of de afstortingen, nabij den krater ontstaan, tot een zichtbaar meerderen afvoer van zand en steenen door de correspondeerende rivieren aanleiding geven zal. SAMARANG 8 Augustus 1885. Fiquratiewe Bets audeat d haalen von den MOER A PL op cae Juli 1885, | LEGENDA а. Prop vermoedelijk kegeloormig, verzakt naar het midden. | b. recente instorting van den kraterrand. ` = c. hoogste punt kraterrand. ШИ ie uns. n ber yd | e e solfataren. TOREM j * T3 steenen van de горе. OPROEPING AAN ALLE VOGELKENNERS EN VOGELLIEFHEBBERS IN NEDERLANSCH-INDIE. In de laatste decennién is door de ornithologen in Europa meer dan vroeger de aandacht gevestigd geworden op de ver- schijnselen, die zich bij de jaarlijksehe migratién in de vogel- wereld voordoen. De eerste, die daartoe den aanstoot gaf, was de Baron DE Setys-Lonecuamps, toen hij in de werken der Académie royale de Belgique (Tome XXI des Mémoires) een stuk publieeerde, dat den titel droeg: » Observations sur les phénomènes périodi- ques du régne animal et particuliérement sur les migrations. des oiseaux en Belgique de 1841 à 1846". In die eerste publicatie werden reeds de resultaten vermeld van een aantal observatiestations, zich uitstrekkende over Engeland, Holland, België, Frankrijk, Zwitserland en Italië. Later, in 1855, maakte Dr. A. von Mippenporrr zich in ge- lijken zin verdienstelijk ten opzichte van berichten over het trekken van vogels in het uitgestrekte Russische rijk. Ook Duitschland bleef niet ten achteren, want in de jaar- lijksche algemeerie vergadering der Duitsche ornithologische Vereeniging in Brunswijk (1874) werd op voorstel van Dr. A. Веснехоуу besloten een aantal observatiestations op te richten en jaarlijks regelmatig berichten omtrent de resultaten openbaar te maken, 526 Kort daarop ontstonden in Engeland een Committee for the migration of birds en in Oostenrijk-Hongarije een Comité für ornithologische Beobachtungsstationen, terwijl die beweging op ornithologisch gebied zich ook verder in Denemarken en de Vereenigde Staten van Noord-Amerika uitstrekte. De bovenbedoelde vereenigingen hadden dus een werkkring, die, al was dan ook het doel overal nagenoeg hetzelfde, tot iedere landstreek beperkt was. Onderling stonden zij niet in verband, totdat op initiatief van de bekende ornithologen Dr. R. Brasms, en Dr. б. von Hayek, gesteund door het protectoraat van Z. Н. den Aartshertog RunoLr van OosTENRUK, het eerste internationale ornithologisch congres plaats had. Dit geschiedde in April 1884 te Weenen. De derde sectie van dit congres, onder praesidium van Dr. Brasıus voornoemd, stelde toen voor middelen аап te wenden om een permanent INTERNATIONAAL ornithologisch comilé tot stand te brengen, waartoe den 10%" April door de gezamen- lijke leden van het congres besloten werd. Het doel van dit Comité is niet alleen gegevens te ver- zamelen en te bewerken over migratie-verschijnselen, maar omvat ook al het wetenswaardige dat de vogelwereld buiten- dien aanbiedt. Daartoe moeten over de geheele aarde ornitho- logische waarnemingen verricht worden en wel naar eenzelfde schema. Tot grondslag daarvan behooren de Oostenrijks- Hongaarsche en Duitsche instructies te dienen. De observatién uit de verschillende Staten worden dan eenmaal 's jaars voor publicatie in dezelfde systematische orde bewerkt , met in achtneming van gelijke wetenschappelijke terminologie. Nog gedurende het congres werd besloten zoo mogelijk iederen Staat in het internationale comité te vertegenwoordigen en het voorloopig samen te stellen uit de volgende ornithologen. ‚Argentijnsche republiek. Dr. Н. Вовмеѕтев...... te Buenos-Ayres. Australie (ЇЧ. Z. Wallis). E. P. Ramsay........... » Sydney. België B^. pe Sgt vs-Loccnawps » Lüttich. DE A Dosis... » Brussel. PREM CT utres Brasilie... ua. nun Britsch-Indie Chili Denemarken Duitschland Frankrijk **52288 s+ 22252248971 ünekenland....... «ics <<. Groot Brittannié......... Italié tresors ee « эззаза онно а ..n.............. lewis Oostenrijk- Hottie: Portugal Rusland "оэ «тзт» те зз зе MAAS ERR? Servié, Dr; . Capt. BLACKISTON DXX Vereenigde Staten = Noord- Amer ika * + жее ES TOO meee eee з …ereeneree „ne | t 1 t] + 527 B". Canvaruo-Bonazs.... Prof. D. G. A. ANDERSON. J. Gerson DA CUNHA... R. A. Риплррг..... Prof. Dr. Chr. F. Lütken. E. F. vos HomMEYER.... Hofr. Dr. A. В. Meier. Dr.R. Beasts. ern Prof. A. MILNE-EDWARDS Dr. E. OUSTALET.. Dr. Tu. КЕДР: e Dr. J. A. HanviE-Bnows. Јона Tu. M. Kermope....... Dr. H.. H Gienio..- Prof. Gr. Тн. SALVADORI. ÜORDEAUX жава see A. G. VoRDERMAN Dr. Fr. Potten Dr. №. L. BULLER ic Dr. R. COLLETT . V. Rirter von Tscuust. Dr. J. von Maparasz... Prof. Sp. Brusina....... J. V. Barsoza pu BOCAGE. "att PALMEN. "t n Dr. E. Coues EV Terre ee езе з» s оз» Dr. C. Hart MERRIAM... te Calcutta. » Bombay. » Santiago. » Koppenhagen, » Stolp. » Dresden, » Brunswijk. » Parijs. » Athene. » Larbert. » Great Cotes. » Ramsay. » Florence. » Turijn. » Batavia. » Scheveningen. . » Wellington. » Christiania. » Schmidhoffen. » Buda-Pesth. » Agram. » Lissabon. » Tiftis. . » Petersburg. » Petersburg. e Belgrado. » New York. » Washington. Gr. Tee Tuorr....... Prof. Dr. V. Fatio Dr. GiRTANNER ....... » un 528 Tot President werd verkozen Dr. R. Brasrus te Brunswijk en tot Secretaris Dr. б. von Hayek te Weenen, terwijl Z. Н. de Kroon- prins Ropotr van Oostenrijk welwillend het protectoraat op zich nam. Bij het tot stand komen van het comité had men zich het recht tot coóptatie voorbehouden. Door daarvan later gebruik te maken zijn nog in enkele landen nieuwe leden bijgevoegd en thans bovendien de volgende Staten vertegenwoordigd. Bolivia. — Borneo (Noord). (A. Everett, in Papas.) — Britsch- Guyana. — Canada. — Congo-Staat. — Cuba. — Finnland. — Guatamala. — Helgoland. — Jamaica. — Kaapland. — Kleine-An- tillen. — Korea. — Nieuw-Caledonié. — Oost-Siberie. — Peru. — Perzië. — Philippijnen (Don Ses. Vrpar v Soren, te Manilla.) — Portorico. — Queensland (F. SrAicEn in Brisbane.) — Rumenié. — Spanje. — Vereenigde Staten van Venezuela. — Zuid-Australie. Zoo zijn nu nagenoeg alle Staten in het internationale comité vertegenwoordigd en zullen er binnen kort resulta- ten worden gepubliceerd die in zekeren zin een onderlingen wetenschappelijken wedstrijd moeten in het leven roepen. Ook Nederlandsch-Indié zal daarin zekerlijk niet achterlijk wenschen te blijven, te meer daar het veld van biologische observatiën omtrent onze Indische vogelsoorten nagenoeg braak ligt en het waarnemen van natuurverschijnselen tot een wetenschappelijk doel geheel in den geest ligt van de meesten onzer landgenooten, getuige o. a. het sucees waarmede over den ganschen archipel de regenwaarnemingen geschieden. Het is dan ook daarom, dat ik met vast vertrouwen op eene goede ontvangst een beroep doe op alle vogelkenners en vogel- liefhebbers in ons gebied verspreid, om te willen medewerken tot het verzamelen van gegevens omtrent de vogelwereld in hunne onmiddellijke omgeving, en mij die ter gelegener tijd , 200 eenigszins mogelijk, vóór het einde der jaars te willen toezen- den. Door de publicatie daarvan zal dan niet alleen de kennis onzer Indische avifauna verrijkt worden, maar ook zullen wij 529 toonen in wetenschappelijken zin niet ten achteren te staan bij de bewoners der vroeger genoemde landstreken. Ten einde nu de belangstellenden in staat te stellen, kennis te nemen van de hoofdpunten waarop het internationale co- mité de aandacht wenscht gevestigd te zien, laat ik die hier- onder volgen. De bedoelingen van het comité zijn hier en daar nader toegelicht. Vooraf echter iets anders. In ornithologisch-geografischen zin wordt het werelddeel, waarvan wij den Z. O. uithoek bewonen, in twee zeer verschil- lende deelen gesplitst, t. w. het Palaéarctische en het Oostersche gebied. De lijn, die beide deelen scheidt, begint aan de kust bij de monden van den Indus, volgt den loop van deze rivier en gaat verder benoorden het Himalaya-gebergte om, tot in zuidelijk China waar zij tot aan de kust reikt, iets benoorden Formosa. Alleen het gedeelte van Azië ’s vasteland, dat beoosten en bezui- den de pasgenoemde grens ligt, heet Oostersch, al het overige is Palaéaretisch. Het laatste is verreweg het meest uitgebreide doch in zoölogischen zin het minst bedeelde en onderscheidt zich 9. a. daardoor dat europeesche typen van vogels de overhand hebben. Tot het oostersch gebied behooren nog, behalve het Z. O. deel van het vasteland, de volgende eilanden of eilandengroepen : Ceylon , Andaman- en Nicobaren archipel. Sumatra, Java, Madura , Bali, Borneo, Philippijnen-archipel en Formosa, benevens de tusschenliggende kleinere eilanden. Warzacr verdeelt het oostersch gebied van Azië in een Cey- loneesch, Indisch, Indo-Chineesch en Indo-Maleisch ondergebied , tene verdeeling, die niet alleen op het voorkomen van typische Vogelgenera, maar ook op dat van dergelijke geslachten onder de zoogdieren en insecten moet berusten. Het Indo-Maleische ondergebied, waarvan alle eilanden door tene ondiepe zee van minder dan 100 vademen van het Aziatische 3% 530 vasteland gescheiden is, grenst in straat Lombok en straat Makassar aan het Australisch gewest. In zoölogischen zin is dus onze archipel in twee deelen gesplitst, waarvan het meest westelijke (uit de pas genoemde eilanden bestaande) nog tot Malayazië behoort, terwijl Lombok en de overige kleine Soenda-eilanden, zoomede Celebes en alles wat beoosten ligt een meer Australisch karakter dragen. Vooral op het gebied van vogelgeslachten is het verschil in aard der fauna tusschen die twee laatste deelen zeer kennelijk. Door migratie nu vinden er, wanneer de winter in het Noordelijk halfrond invalt, niet alleen vogels uit het Palaéarctische gebied (Japan, Korea, Noord-China, Tartarije) tijdelijk in onzen archipel eene verblijfplaats, maar ook is dit het geval bij verandering van moessons, met vogelsoorten uit andere gedeelten van het oostersch gebied. Voorbeelden van het eerste zien wij in de boerenzwaluw, Hirundo gutturalis, die in Japan, Korea en Noord-China nestelt, en de snipsoorten Gallinago scolopacina en Gallinago stenura, in de menigvuldige strandloopers, ruiters, en plevieren, terwijl voor het tweede geval de Gallierex cristata (ajam-ajaman), de Chineesche parra, Hydrophasianus chirurgus (blekèk boelan-boelan), de goudsnip, Rhynchea bengalensis (blekek kembang), en de zwaluwsnip, Glareola orientalis , knnnen aangehaald worden. Juiste gegevens omtrent den trek der vogels in dezen archipel behooren nog tot de desiderata, zoodat het met recht te ver- wachten is, dat goede waarnemingen hierover veel licht zullen verspreiden. Het spreekt van zelf, dat die observaties echter dan eerst waar- de hebben, wanneer zij getrouw en nauwkeurig zijn verricht, terwijl het bovendien onontbeerlijk is, dat iedere rapporteur slechts datgene noteere , wat hij zelf gezien of gecontroleerd heeft. De rapporten der medewerkers zullen onder hun naam en verantwoordelijkheid gepubliceerd worden. Ik laat thans hieronder volgen de vertaling der hoofdpunten 551 van de boven bedoelde instructie, verrijt met eenige vragen die locale waarde hebben. De beantwoording (zooveel doenlijk) door hen, die tot het algemeene doel wenschen mede te werken, zal door het comité op hoogen prijs worden gesteld. I. Grenzen der observatiestations. Geef de grenzen op en de uitgestrektheid van uw observatie- slation, zoo mogelijk tegelijk met beknopte topografische aan- leekeningen omtrent de localiteit. II. Over het voorkomen van vogels. 1. Welke vogelsoorten bewonen de streek uwer vestiging en onder welke inlandsche namen zijn zij daar bekend? (Bij de beantwoording van het laatste gedeelte dier vraag diene men tevens de taal of het dialect te noemen. zoo mede op te geven welke spelling men volgt. Zoo zal b. v. een Duitsch Waarnemer de Maleische transcriptie van »vogel" als burung schrijven, terwijl een Hollander dit als boeroeng doet en een Franschman daarvoor bouroung zal zetten). Het verdient echter aanbeveling de inlandsche namen door ontwikkelde inlanders le doen voorschrijven. _ 2. Welke soorten zijn u bekend, als in die streek gedurende het gansche jaar voor te komen (standvogels)? | 3. Welke soorten verhuizen naar gelang van de jaargetijden (trekvogels)? | 4°. Welke soorten worden slechts even opgemerkt in den trek- lijd, die dus uwe streek passeeren , zonder daar langen tijd te ver- Wijlen (doortrekkende vogels)? 5°. Welke soorten nestelen in uwe stations en trekken daarna bij verandering van jaargetijde of bij andere omstandigheden weg? 552 6°. Welke soorten vertoonen zich slechts wanneer de winter voor het noordelijk halfrond intreedt? (Zoo zijn te Batavia als zoodanig met zekerheid bekend: de meeste Tringae (strandloopers), Totani (ruiters), Charadrii (ple- vieren) verder: de boerenzwaluw (Hirundo gutturalis); de bruine ibis (Falcinellus igneus); de watersnip (Gallinago scolopacina) ; de javaansche snip (Gallinago stenura); de zwaluwsnip (Glareola orientalis); de ajam-ajaman (Gallicrex cristata); de Chineesche parra (Hydrophasianus chirurgus) ; NB. Bij nauwkeurige observatie zullen nog meer soorten blijken slechts gedurende dien tijd Java te bezoeken.) 7°. Welke soorten vertoonen zich te uwent gedurende den regenmoesson, en wanneer valt die periode op de plaats uwer vestiging in? 8°. Welke soorten hebben zich toevalligerwijze in uwe omgeving vertoond en waaraan schrijft gij dit toe? (Zoo moet eens een Lestris-soort, behoorende tot een geslacht van zeemeeuwen, dat nooit rondom Java aangetroffen wordt, door een storm afgedwaald, op den Salak (west-Java) gevangen zijn. MusscugNsRoEK observeerde op de noordkust van Celebes eens twee gieren, vogels die nooit oostelijker voorkomen als Nipaul en Bengalen.) 8. Welke soorten zijn in uwe omgeving zeldzaam, weinig overvloedig of talrijk? 9. Welke soorten hebt gij leeren kennen als bewonende de oorspronkelijke bosschen der bergtoppen; welke worden in gecultiveerde streken hoofdzakelijk aan de woudgrens aange- troffen en welke bewonen de heete laaglanden? 10. Welke soorten bewonen liefst de kampongs, welke de 955 rawah’s of sawah’s, welke het zeestrand, welke de binnen- landsche meren, welke de tegalan’s of de droge rijstvelden en welke de bosschen der laaglanden? 11. Hebt gij ook bemerkt, dat soorten , die vroeger algemeen waren, zeldzamer geworden zijn of omgekeerd; of wel, dat eene soort overvloediger werd terwijl tegelijkertijd eene an- dere soort neiging vertoonde de localiteit te verlaten? Zoo ja; waaraan schrijft gij dit toe? 12. Zijn er algemeen voorkomende soorten (rijstvogels , mus- schen, spreeuwvogels, zwaluwen, etc.) die op uwe standplaats niet aangetroffen worden? Waaraan schrijft gij , in casu , dit toe? 15. 16. Welke vogels acht gij nuttig voor den landbouw, welke schadelijk en waarom? 17. Naar beweerd wordt zijn de musschen (Passer 554 montanus) op Java en eenige andere eilanden van den archipel door de Hollanders ingevoerd (*). Het is een bekend feit dat zij op Java enkel in groote steden worden aangetroffen of wel in binnenplaatsen waar Europeesch verkeer plaats heeft, terwijl zij in vele volkrijke dessa's geheel mankeeren. Het is van belang dat het comité eene opgave krijgt van de plaatsen in den archipel waar musschen worden aangetroffen, zoo ook van die waar zij ontbreken. 18. In den laatsten tijd is het aantal kamervogels, uit Australié afkomstig, op Java belangrijk toegenomen , door dien de stoomers van de Queensland-line steeds Tandjong-Priok aandoen en deze schepen gewoonlijk op hunne huisreis rijkelijk voorzien zijn van. levende Australische vogels. Het is niet onmogelijk dat enkele Australische vogelsoorten na uit hunne kooien ontsnapt te zijn hier op Java zullen blijven voortbestaan. Is u daarvan iets bekend? (Te Batavia zijn reeds vele Australische grasparkietjes op dergelijke manier ontsnapt en te Meester Cornelis werd onlangs een exemplaar van de fraai gekuifde duif Phaps lophotes, gevangen, dat door een Australischen stoomer aangebracht was. 19. Berichten en waarnemingen omtrent de zwaluwsoorten , die eetbare nestjes bouwen, zijn van hoog belang. Tot dusverre is er met zekerheid slechts ééne soort bekend de Collocalia fuciphaga (Tuns) die eene uitgebreide geographi- sche verbreiding heeft. Zij wordt aangetroffen in Voor-Indië, Siam, Cochin-China, Andaman-eilanden, Nilgheries, langs de kust- van Malabar, in Darjeeling, Assem, Boekan, Sikim, Ceylon, Malakka en nagenoeg den geheelen Maleischen archipel Er bestaat vermoeden dat ook andere nog niet bekende soor- ten eetbare netjes houwen. Toezending van exemplaren desnoods op spiritus aan het adres van ondergetekende kan tot de oplossing dier kwestie bijdragen. (^) Zie hierover Natuurk, Tijdsch. Ned. Indië Deel XLII pag. 83. 555 20. Berichten over de verspreiding der loophoenderen , Mega- podir, in dezen Archipel behooren eveneens tot de desiderata. Hun verblijf is beperkt tot Australié, enkele eilanden van den stillen Oceaan, Timor, Flores, Adonare, Celebes en de Philippijnen, terwijl ééne soort de Megapodius cumingii (Du.uw) op Laboean (Borneo) aangetroffen is en één soort geheel en al bewesten den Archipel op de Nicobaren. Voor onzen archipel is hunne westelijke grens Flores en Celebes. Intusschen werden indertijd te Soemenep (Madoera) gezouten zoogenaamde maleo-eieren aangebracht, van het eiland Kangean afkomstig. Het is dus niet onwaarschijnlijk dat ook in den Kangean-archipel loophoenders worden aangetroffen. Indien dit het geval mocht zijn, wordt op het bezit der vogelhuid en der uitgeblazen eieren prijs gesteld. 21. De Nicobarenduif, Calloenas nicobarica (bij SCHLEGEL soms ` Goura nicobarica genoemd), heeft eene eigenaardige verspreiding. Zij is waargenomen op de Nicobar- en Andaman eilanden , op de eilandjes rondom Banka en Billiton, in de Philippijnen, en de Halmaheira-groep op Misool, Salwattie en in de Geel- vinks-baai op Nieuw Guinea, zoo ook op Kangean. Tot dusverre werd zij nooit op de groote Soenda-eilanden aangetroffen. Gegevens over de verspreiding dier duif, die door hare groene verlengde puntige halsvederen, die met een goudglans voorzien zijn, in het oog vali, zijn zeer wetenswaardig. HE Verschijnselen van den trek. Ten opzichte van den trek der vogels dient geobserveerd te worden : 1°. dag en uur van de eerste verschijning ; 29. » >» an a het aankomen van den hoofdtroep ; бого ы Зы ail alios nom » der achterblijvers ; 556 4°. dag en uur van het begin van het eerste vertrek; Be, »  trekvogels, die in het najaar aangekomen zijn, hebt gij kort na hunne aankomst een terug- trekken waargenomen en waaraan schrijft gij dit toe? Namen alle individu's van de soort er aan deel of slechts een gedeelte hunner? Wanneer kwamen zij terug en onder welke weers- gesteldheid ? (Het is voor Europa bekend, dat zwaluwen soms te vroeg in het voorjaar terugkomen, en dat dan velen, ingeval zij niet terugtrekken, bij late vorsten hun leven er bij inschieten. Een dergelijke reden tot terugtrekken is voor dezen archipel niet wel denkbaar, maar toch zoude het niet onmogelijk zijn, dat hevige vulkanische erupties of uitgebreide aschregens tot eene dergelijke afwijking in den trek aanleiding gaven.) 8. «Wat, is de richting van den trek der vogels in het algemeen en van enkele soorten in het bijzonder? Zoo ook op welk uur van den dag of den nacht trekken zij? 9. Het weder en de richting van den wind op het oogen- blik der observatie en voor een ongewonen trek, ook op- gaven hieromtrent van voorafgegane en volgende dagen. 10. Welke soorten volgen de windrichting en welke vliegen tegen den wind op? 11. Welke plaatsen zijn in uwe omgeving voor enkele trekvogels gewild als rustplaatsen? Verschillen die ook naar gelang der jaargetijden en waaraan schrijft gij de preferentie van de eene of andere plaats toe? (Zoo zal de boerenzwaluw , bij hare aankomst uit het noorden, ieder jaar te Batavia in grooten getale uitrusten op de vooruit- springende lijsten van hooge gebouwen , zoo als het stadhuis, het 557 paleis te Weltevreden en de woning van den Gouverneur- Generaal te Rijswijk.) 12. Hebt gij ook opgemerkt, dat de mannetjes of wijfjes, de jongen en de ouden van zekere soorten afzonderlijk trekken ` of wel gezamenlijk ? 15. Welke soorten vertoonen zich bij hunne aankomst als alleen trekkende, welke paarsgewijze, welke in vluchten of in groote massa’s? 14. Welke soorten zijn in uwe omgeving inheemsch gewor- den of zijn verdwenen (eventueel wanneer ?) en waaraan schrijft gij dit toe? 15. Wordt de richting van den trek ten uwent bepaald door den loop eener groote rivier, door bergketenen, door valleijen of door richting en strekking van eilandgroepen? 16. Welke soorten vermijden bij hun trek hindernissen zoo als hooge bergketenen en welke vliegen daaroverheen & 17. Voor de trekvogels, die , uit het Noorden komende, zuid- waarts vliegen, zijn Java en de kleine Soenda-eilanden het uiterste land. Is u iets bekend , dat trekvogels over die eilanden heen in zuidelijke richting doorvliegen? Zoo ja, hebt gij dan ook opgemerkt, dat zij terugkwamen en wanneer? _ (Dergelijke observaties zijn enkel te maken aan de zuidkust van die eilanden, en, wegens de afwezigheid van Europeesche vestigingen, alleen beperkt tot de volgende plaatsen op Java: Tjilatjap, Patjitan en Panggoel. Ook zouden desbetreffende waarnemingen toevalligerwijze gedaan kunnen worden op sche- pen, die zich bezuiden de bedoelde eilanden bevinden.) IV. Over het broeien. 1. Hoe dikwijls broeien de vogels, die gij hebt waargenomen ? 2. Wanneer hebt gij de nesten aangetroflen en hoeveel eieren hielden zij in? 558 (Er wordt hier herinnerd, dat bij het vinden van een nest de identiteit van den vogel, die het opbouwde, van het hoogste gewicht is. Het is dus ook hier noodig , dat men zelf waarneme en zich niet alleen verlate op inlandsche berichten, in geval kinderen vogelnestjes aanbrengen.) - 5. In welke tusschenpoozen worden de eieren van eenzelfde broedsel gelegd ? 4. Hoe lang duurde het broeien? Nam ook het mannetje daaraan deel en wanneer werd het door het wijfje afgelost? 5. Hebt gij soms opgemerkt of jonge vogels anders gekleurde of anders gevormde eieren leggen dan de ouderen? 6. Welke soorten maken gebruik van een zelfde nest voor een tweede broedsel in hetzelfde jaar of in het volgende, en welke bouwen steeds een nieuw ? 7. Welke plaatsen worden door zekere soorten bij voor- keur uitgekozen tot den opbouw van hun nest, op welke hoogte bevinden zich de nesten en waaruit zijn zij samengesteld ? (Voorbeelden van uitmuntende beschrijvingen van nesten en eieren van Javaansche vogels treft men aan in het Natuur- kundig Tijdschrift voor Ned.-Indie Deel XXII, pag. 1. en volgende. Zij zijn van de hand van Dr. Bernstein, die zich door deze en andere zoölogische onderzoekingen in Europa naam heeft ge- maakt.) 8. Bij welke soorten hebt gij een verschil bemerkt in de keuze van de plaatsing van het nest en in de bestanddeelen waaruit het is opgebouwd, in vergelijking van hetgeen bij die- zelfde soorten gewoonlijk waargenomen wordt en waaraan schrijft gij die afwijking toe? (Zoo komt het dikwerf voor, dat musschen (Passer montanus), die hier op Batavia in of nabij de hospitalen nestelen, wegge- worpen plukselwieken tot den opbouw van hun nest bezigen.) 559 9. Treft men in uwe localiteit vogels aan, die in groote kolonién nestelen; bij voorbeeld reigers, zwaluwen, manjar's? Zoo ja’, waar vindt men die en uit hoeveel paren ongeveer bestaat zulk een broedkolonie? Is er vermeerdering of ver- mindering in aantal te bespeuren in den loop der jaren? V. Biologische waarnemingen van verschillenden aard. Verschillende gegevens omtrent de levenswijze der vogels, over het ruien, hun voedsel, hun zang, over het nut of het nadeel, dat zij stichten, zullen zeer welkom zijn, mits zij op nauwkeurige observaties berusten. De hierboven gestelde vragen zullen de meeste personen, die vreemd zijn aan ornithologische waarnemingen , mogelijk eenigs-. zins gecompliceerd toeschijnen; doch zij hebben ten doel de attentie te vestigen op alles wat wetenswaardig geacht wordt. Om nu goede resultaten te krijgen, zullen er op de meest verschillende plaatsen van den archipel waarnemingen moeten geschieden. Alle vogelkenners of liefhebbers, die daartoe wenschen mede te werken, worden beleefdelijk uitgenoodigd daarvan reeds vooraf kennis te willen geven aan ondergeteekende (adres: Stadsgeneesheer Batavia). Het zal voor velen voorzeker moeielijkheden opleveren, den wetenschappelijken naam eener geobserveerde vogelsoort met zekerheid te bepalen, daar uitgebreide werken zoo als Ten- Minck’s Planches coloriées oiseaux, Jervon’s Birds of India of SaLvAponr's Ornithologie van Papoeazië en de Molukken slechts in een uiterst beperkt aantal in Indié voorhanden zijn, doch de meer populaire werken van wijlen Prof. Scuueser, die bij hunne samenstelling bijzondere aandacht schonk aan de fauna dezer gewesten, kunnen daarvoor in de plaats treden. Als zoodanig citeer ik: De Dierentuin, Natura artis magistra , van Prof Н. Sentrort en zijne Handleiding tot de beoefening der Dierkunde ten gebruike bij den cursus der Koninklijke Militaire Akademie te Breda, met Atlas. Dit laatste werk vooral 540 is in Indié nog al verspreid, doordien het vroeger gewoonlijk in bezit was van officieren van het Indische leger, die hunne militaire opleiding aan de bovengenoemde Academie genoten. Ingeval er echter eenigen twijfel bestaat omtrent den richtigen wetenschappelijken naam, verklaart schrijver dezes zich vol- gaarne bereid, de vogelsoorten voor de waarnemers te determi- neeren. Daartoe zal het niet noodig zijn den gedooden vogel in . optima forma te prepareeren. Het is alleen voldoende dat men voorzichtig de huid afstroope en die in den rook of de zonnewarmte droge. Het is mij reeds meermalen voorgekomen, dat ik vogel- huiden, op dergelijke wijze behandeld, uit verschillende deelen van den archipel tot determinatie kreeg en steeds met goed succes. Ten slotte wordt bekend gesteld , dat het Bestunr der Konink- lijke Natuurkundige Vereeniging in Ned. Indië mede wil werken tot het grootsche doel en zich bereid heeft verklaard de resul- taten der waarnemingen in het door haar uitgegeven tijdschrift te publiceeren. Baravıa, 5 Januari 1886. Voor het permanente internationale ornithologische Comité De gedelegeerde, A. G. VORDERMAN. VERSLAG VAN DE WERKZAAMHEDEN EN DEN TOESTAND DER KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING NEDERLANSCH-INDIE OVER HET JAAR 1884. Dr. €. L. VAN DER BURG. De algemeen in Ned. Indie gevoelde finantieele druk in het afgeloopen jaar toonde ook zijn uitwerking op onze vereeniging : immers, telde zij op 1 Januari 1885 een aantal van 599 leden , dat getal daalde tot 1 Januari 1884 tot 566. In het geheel moesten om verschillende redenen, maar vooral door een- voudig bedanken, 56 personen van de ledenlijst worden af- gevoerd, terwijl er maar 25 als lid toetraden. Van de dirigeerende leden vertrok de Heer Herca, naar een andere standplaats en werd dus afgevoerd , terwijl de Heeren Н. J. Harpeman en Dr. F. Н. Baver op nieuw als dirigeerende leden optraden. De Heeren J. J. Poortman, Dr. S. Fıcke, R. D. M. Verseex en Dr. M. Treue werden tot dirigeerende leden 542 benoemd. De Heer Poortman verving den Heer Herınca als Secretaris. Onder de correspondeerende leden betreurden wij het ver- lies door den dood van de Heeren Dr. Н. Scureser en J. P. Dumas. De heeren Professoren M. S. pe Rossi te Rome, J. Миле te Tokio en Dr. Husreent te Utrecht werden tot correspondeerende leden benoemd. Het weder optreden van den Heer Bauer en de benoeming van de Heeren Verserk en 'Твкїв als dirigeerende leden had- den plaats ten gevolge van eene wijziging van art. 4 van het Reglement, die door de algemeene vergadering op den 18 De- cember 1884 werd aangenomen, en waardoor ook leden buiten Balavia tot dirigeerende leden kunnen worden benoemd. De snellere middelen van vervoer maakten eene dergelijke wijziging noodig en wenschelijk, In diezelfde algemeene vergadering werd bepaald, dat in art. 11 van het Reglement zou ver- vallen de zinsnede: »De aftredende president en vice-pre- sident zijn gedurende een jaar niet verkiesbaar voor de be- trekking, die zij bekleed hebben". De bibliotheek ondergaat voortdurend belangrijke uitbreiding , waarvan de halfjaarlijksehe opgaven in het Tijdschrift het bewijs leveren. Door de goede zorgen van Dr. SLUITER zag een nieuwe calalogus het licht, die gemakkelijker dan de vorigen voor het gebruik is gemaakt door het aannemen van meer rubrieken. Het Museum vermeerderde in omvang door geschenken van de Heeren Jentink, BREITENSTEIN en J. van Houten, maar voor- ` al door de belangrijke verzameling lagere zeedieren van den Heer Suen, Eenige spinnen, die, volgens verklaring van den Directeur van het Museum wel konden gemist wor- den, zijn afgestaan aan den Heer Tu, Workman, vice-president van de Belfast Society. Op nieuw werd aan de Regeering een verzoekschrift in- gediend om eene kleine maandelijksche subsidie tot op- richting en onderhoud van een aquarium. Aan het einde B45 van het jaar was daarop nog geen antwoord ontvangen. De Regeering bepaalde, dat voortaan de regenwaarnemingen aan onze vereeniging zullen worden toegezonden. De commissie voor de oprichting van een monument ter eere van den Heer Tryssmann bestelde een eenvoudig gedenk- teeken in Europa; dat was echter bij nel einde van het jaar nog niet aangekomen. 