Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
Loo liep de zending van Graaf саһмзік af. Het is duidelijk dat, zoo hij van vrede- plannen met Spanje en van aansluiting aan zekere partij in Frankrijk heeft durven reppen, hij geen geopende ooren heeft gevonden. Wegens den onvriendschappelijken afloop der Ambassade begon sommetspiyx te duchten, dat Engeland en Spanje, die, meende hij, het onderling eens waren, ons alsnu buiten den vrede gesloten zouden 1 Hij poogde dit recht te staven in een geschrift, dat in het Secrete Register werd nedergelegd. Airsema geeft er (1, 704) den inhoud van op. 2 Resol. Stat.-Gen. 9, 11, 14, 15, 17, 18, 20, 21, 22, 23, 24 Mei, 1628. DES VADERLANDS, 301 houden. Doch пор gaf suckinanam zijn denkbeeld niet op. Alleenlijk trachtte hij langs 1627 я : 1680. , _. Пе voorslag houding, door middel van den Agent слагктом, met den Prins, Ма de terugroeping van Engeland om : onzen Staat in van den Ambassadeur CARLETON, zegl VAN DER CAPELLEN in zijne Gedenkschriften 1, eenen vrede met . А | Д l oe . . .. . S; , 4 t deed de Koning van Engeland door zijnen Resident in den Haag Zijne Excellentie aan- begrijpen, afge- wezen. slinksche wegen in Nederland zijn doel te bereiken, en wel door geheime verstand- zeggen, dat hij verscheidene malen’ door den Koning van Spanje was aangezocht om van vrede te handelen: eindelijk had hij zich daarioe laten vinden, en in het traktaat had hij de Vereenigde Nederlanden mede besloten. Hij begeerde, dat Zijne Excellentie dit nog geheim wilde houden. Doch de Prins antwoordde, dat de Koning volgens de alliantie, die er tusschen hem en ons bestond, niet in onderhandeling met Spanje ver- mocht te treden, veel min iets van onzentwege te bepalen, en dat hij (бе Prins) eene zoo gewichlige zaak niet geheim kon houden. Ook deelde hij ze dadelijk aan de Ge- committeerden der Staten mede. Zoo stiet Engeland het hoofd bij onzen Staat en bij den Prins. Niets was zoo geschikt om de Engelschgezinde partij te verzwakken, dan hetgeen nu uitkwam, dat de vrede met Spanje aan het uiteinde lag van den weg, dien men gezamenlijk met die Mogend- heid zou bewandelen. Slechts enkelen hier te lande zullen het in die mate met de raadslagen der staatkunde van eenen BUCKINGHAM eens geweest zijn, dat zij verdrag met Spanje onder Engelands beschermheerschap zouden begeerd hebben. Met denzelfden slag vielen de plannen ‘in duigen, die senora mag hebben gekoesterd. Wat hij beoogd en aangevangen hebben mag om de Noordelijke gewesten meer te win- pen, dan te overwinnen, had de Spaansche Regering laten begaan, omdat het de her- eeniging der Nederlanden in de hand werkte, welke 2) zelve, alleenlijk өр .еепе an- dere wijze, verlangde tot stand te brengen. Maar nu de Noord-Nederlanders zich tegen- over de stappen van Engeland zoo halsstarrig betoonden, en het Spaansch bewind alle gedachte aan vrede ter zijde meende te moeten stellen, Коп de toeleg van srinoLa ge- vaarlijk worden. Men hield hem in Spanje, waar hij zich heen had begeven, terug; men verweet hem daar, dat hij den Koning op ongehoorde kosten gejaagd had om Breda machtig te worden, en zich had laten misleiden door de hoop, dat hij slechts zulk een gewichtig punt had te winnen om, door geheime verstandhouding met invloedrijke per- sonen of met eene machtige partij, Holland onder zekere voorwaarden den Koning te doen toevallen. Men gaf hem ook de schuld van het verlies van Grol, eeneslad, van wier ge- wicht bij hoog had opgegeven, toen hij ze in 1606 bemachtigd had, en die hij nu nict scheen te tellen. Іп één woord, зРХОТА was in ongenade gevallen, en menigeen dacht hem reeds hetzelfde lot toe, hetwelk men vermoedde, dat de Spaansche bewindslieden vroe- ger om gelijke redenen ranma hadden doen ondergaan. * Verscheidene Spaansche Land- "11, bl. 472, 473. 2 A. v. D. CAPELLEN, I, bi. 474. 502 ALGEMEENE GESCHIEDENIS EET 1627— voogden, die hart hadden gekregen voor de Nederlandsche nationaliteit, zijn de slachtof- 1080. fers geworden van de staatkunde der Spanjaarden іп hunne worsteling met het noorde- lijk gedeelte der Nederlanden. ӨрілоҺһА was één van die. Twee jaren later kwam hij in Пайе, па een roemeloozen strijd, die zijn Italiaansch hart moest grieven, mismoedig en uitgeput te sterven. Inderdaad de Nederlanders wilden van geenen vrede met Spanje weten, en begrijpende, dat de handhaving hunner overmacht op zee en der onaantastbaarheid van hun grondgebied een volstrekt vercischte was om van den vijand geene voorwaarden te behoeven aan te nemen, onder welken vorm of door wiens bemiddeling zij dan ook mochten worden aangeboden, zoo namen zij het moedig besluit om, al stonden zij ook alleen, жа! op- offeringen het ook kosten mocht, hunne scheepsmacht sterk te houden en hunne gren- zen, bepaaldelijk tegen elke aanranding van Spanjes bondgenooten, de Keizerschen, krachtdadig te verdedigen. Middelen amn- Toen in October, 1627, de vraag of men de ongerepartieerde Compagnién nu al of а te pien niet afdanken zou, ter sprake kwam, паш men in aanmerking, dat de toestand van den, Duitschland zoodanig was, dat de geheele » Papistische Ligue” wel op ons zou kunnen afkomen, еп, op een paar Compagnién па, besloot men die troepen in dienst te houden. De Prins betoonde zich zeer bezorgd voor de verzwakking van het leger hier te lande: de Staat, zoo redeneerde hij, had slechts de keus tusschen twee partijen, of de oorlog op alle punten gaande te houden, of zich met den vijand te verdragen: tot het cen nu zoowel als tot het ander was eene sterke krijgsmacht noodig, die des noods meer dan bloot verdedigender wijze handelen kon Ì: zoo hij een verdrag sloot, wenschte hij zulks te doen aan het hoofd van een leger, in staat om voorwaarden te stellen voor zich zel- ven en daardoor voor de onafhankelijkheid van het Land. — De petitie van oorlog, die tegen het einde van November (1627) werd ingediend, drong de verplichting om met moed en ernst pp de handhaving van den Staat des Lands te letten, met de opmerking aan, dat »geheel het Christenrijk, ja hemel en aarde tot een aanmerkelijke verandering schenen te neigen, die op de verdrukking der ware Christelijke Religie uit moest loopen, ten ware de almachtige God, die alles regeert, zulks genadig afwendde 2.” — Verre der- halve van eenige troepen af te danken, werd in Maart 1628 besloten, 10,000 man voet- volk voor zes maanden nieuw aan te nemen 8, Mits de andere Provinciën zich aan de bekostiging der scheepsmacht niet onttrokken en haar aandeel droegen in de hoogbenoo- digde twee millioen, op nieuw aangevraagd tot de uitrusting van schepen, om de Vlaam- sche kust te bewaken en van Noorwegen tot Bayonne toe te kruisen *, was Holland ! Resol. Stat.-Gen. 26 Oct. 1627. Resol. Holl. 16 Oct.; 9 Nov. 1627. 2 Resol. Stat.-Gen. 29 Nov. 1627. 3 Resol. Stat.-Gen. 14 Maart, 1628. 3 Resol, Stat.-Gen. 13, 16 Кот.; 16, 18 Dec. 1627. 6 Jan. 1628. Resol. Ной. 17 Dec. 1627.. DES VADEREANDS. 505 ----- — — — eee steeds bereid, door het verstrekken van gereede gelden elken aanvang eener ontbinding der krijgsmacht te verhoeden 1, Deze Provincie moest voorgaan, zoo de andere zouden volgen. Dus getroostte zij zich een jaarlijksch te kort van 3 millioen 2, waarin voor- zien moest worden. De Gecommitteerde Raden der Provincie klaagden, dat zekere pos- ten niet langer onbetaald konden blijven: men liep met de ordonnanties der Provincie te koop, en de Vergadering der Staten van Holland, betuigden zij, was voor de nako- melingschap niet verantwoord, zoo zij dezen bloeijenden Staat te schande lieten komen. De Vergadering verlangde niet door tijdelijke maatregelen, maar door invoering van ge- wone blijvende middelen in den nood te voorzien: want, verklaarde zij, de oorlog was blijvend, еп dat moesten de middelen ook zijn 3. Maar door het goede voorbeeld van Holland lieten de Provinciën zich niet genoegzaam tot gelijke slandvastigheid bewegen; zij schenen alweder door mondeling voorgedragen redenen overgehaald te moeten worden. Op ‘voorstel van Holland zouden zij tegen het voorjaar van 1628 allen weder bezonden worden <, In Gelderland was men ег op bedacht om vermindering der quote in de gewone lasten der Unie te verzoeken 5, Utrecht maakte nog voorwaarden, alvorens zij in den geld- nood der Admiraliteiten hielp voorzien 6. Friesland had hare consenten van 1627 op het einde van dit jaar nog niet ingeleverd 7, en tusschen de Stad Groningen en Ommelanden hield de oneenigheid nog steeds aan, hetgeen niet anders dan tot verachtering der consen- - ten kon strekken 8. Maar haar verzuim verontschuldigden de Provinciën vooral door op de houding van Zeeland te wijzen 9: werd deze gewijzigd, dan zouden ook zij bereid bevonden worden 10, — Dus was het van de dringendste noodzakelijkheid de maatregelen toe 16 passen, die menten aanzien dier Provincie beraamd had. Reeds in het majaar van 1627 zou zij al weder bezonden worden; doch het scheen moeijelijk personen te vinden, tot die taak ge- neigd 11, Eindelijk werd in het midden van November met Zijne Excellentie Graaf ernst t Resol. Stat.-Gen. 31 Dec. 1627. Resol. Holl. 22 Dec. 1627. 7 Maart, 1628. 2 Resol. Holl. 10 Dec. 1627. 3 Resol. Holl. 25 Febr.; 20 April, 1628. Resol. Holt. 1628. p. 350. 4 Resol. Stat.-Gen. 29 Febr.; 27 April , 1628. 5 vip. CareLLEN, Г, p. 438, 439, 446, 447. 6 Resol. Stat.-Gen. 11 Maart, 1628. 2 Resol. Stat.-Gen. 28 Dec. 1627. Eerst in Febr. kwamen Frieslands consenten іп (Resol. Stat.—Gen, 2 Febr. 1628). : з Vergel. hiervoor, hl. 216. Resol. Stat.-Gen. 28 Oct.; 16 Хоу.; 2, 4 Dec. 1627. 26 April; 16, 18, 19 Mei, 1628, 9 Zie over Zeeland, hiervoor, bl, 214. 10 Resol. Slat.-Gen. 15 Nov. 1027. 6 Mei, 1628. 11 Resol. Stat.-Gen. 8, 10, 13, 14 Sept. 1627. Resol. Holl. 8, 13 Sept, 1627-- 1630. 1627— 1680. +» 504 ALGEMEENE GESCHIEDENIS — —— castum еп den Raad van State beraadslaagd wat ten aanzien van Zeeland te doen, en be- slolen, de Staten dezer Provincie te verzoeken, binnen 14 dagen eene vergadering uit te schrijven, welke de Staten-Generaal van zins waren door eene aanzienlijke Deputalie te Deputatie naar doen bijwonen. Benoemd daarloe werden de Heren VAN SCHAGEN en HARTEVELD, bij welken Zeeland, om deze Provincie tot de vervulling harer 7; verplichtingen te bewegen. de Raad van State twee zijner medeleden voegen zou. Doch zaRTEVELD verontschuldigde ch, en nu ging de Heer van SCHAGEN alleen met de Heren VAN DER LINGEN en vet- DRIEL uit den Raad 1, Deze Gedeputeerden kwamen met gunstige berichten aangaande de bereidvaardighéid der Provincie terug, en weldra leverde Zeeland zijne consenten in over het jaar 1627 en tevens die óver 1626, welke nog altijd achter waren gebleven 7. De tijd was voorbij, dat Holland bij haren Zeeuwschen bondgenoot langer weifeling in het beleid der zaken kon toelaten. De slappe behartiging van de bezetting der Vlaamsche kust was het middel geweest, waardoor het in- en uitloopen der Spaansche schepen mogelijk was gemaakt: daarom had men aan eenen Luitenant-Admiraal van Zeeland (van porr) het opperbevel over de scheepsmacht in die wateren gelaten; doch thans begon men te spreken van een onderzoek naar de gedragingen van dien vlootvoogd. Trouwens dit werd aan Zijne Excellentie overgelaten. Maar van nu aan zou /folland, op verzoek der Staten-Generaal, een aanzienlijk en moedig man tot Luitenant- Admiraal aanstellen, en bovendien nog drie Vice-Admiraals of Commandeurs onder hem 8, en Zeeland zelf trad in deze denkbeelden. Men hoorde van deze Provincie weder eene openhartige taal, die tevens zooveel als een erkentenis was van vroeger ongelijk. In Maart (1628), namelijk, verscheen eene Zeeuwsche Deputatie met het verzoek, dat, om aan de schaden, door de Duinkerkers toegebracht, paal en perk te stellen, de schepen van Holland onder een goed Hoofd in zee mochten gebracht worden: ten hunnent, zeiden de Afgevaardigden, had men voor de uitrusting van een goed aantal schepen gezorgd. Inderdaad het was noodig genoeg, of verhaalden de Zeeuwsche Gedeputeerden niet zelven, dat de Duinkerkers meester van de zee geworden waren; dat zij al de schepen roofden, die ze ontmoetten; dat, terwijl zij te voren de onzen ontrluchtten, het thans de onzen waren, die hen ontweken? Ook, voegden zij er bij, werd de gemeente in Zeeland, die hare schepen verloor, ongeduldig en begon te spreken »met vreemde en ongehoorde termen.” — Hetzij de gemeente van vrede met den vijand begon te spre- ken, hetzij ze hare Overheden van neiging tot verdrag beschuldigde, altijd bleek uit deze mededeeling, dat de regenten van „Zeeland die neiging wilden te keer gaan 1 Resol. Slat.-Gen. 16, 22, 20, 28 Nov. 1627. 14 Maart, 1628. Resol. Holl, 17 Dec. 1627. 2 Resol. Stat.-Gen. 13, 28 Dec. 1627. Resol. Holl. 14 Dec. 1627. 3 Resol. Stat.-Gen. 18 Nov.; 31 Dec. 1627. DES VADERLANDS. 505 of dien blaam шей langer wilden verdienen 1, — Maar om krachtdadig tegen de 1627— Duinkerkers op te treden, zou de voetspoeling weder hersteld dienen te worden ?; doch 1020, de Hollandsche en Zeeuwsche gevangenen te Duinkerken klaagden, dat теп dreigde не recht der tien van hen tegen éénen Brabander of Vlaming te zullen ombrengen, als dat recht niet CPCI". | werd afgeschaft, en te Rotterdam gebeurde het, dat de matrozen van een oorlogschip, meer іп onbruik, dat zeilree lag, weigerden in zee te gaan, zoo zij tot de uitoefening van dat recht ver- plicht werden. In Mei veroverde de Commandeur quasr een Duinkerker, en verleende de bemanning kwartier om redenen, die de Staten voldoende achtten. Over het algemeen zag men het beste bootsvolk den eed tot de voetspoeling weigeren, hetgeen veroorzaakte, dat de oorlogschepen zich met het slechtste volk moesten behelpen. Alzoo moest in deze zaak op nieuw raad geschaft worden, en de Admiraliteiten, de Prins en de Staten-Ge- neraal hadden de stoutmoedigheid niet om de voetspoeling vol te houden. Zij besloten, doch zonder dadelijke toestemming van Holland, de West-Indische Compagnie te ver- zoeken, de gevangenen, die zij maken zou, hetzij Spanjaarden of anderen, herwaarts te zenden om onzen vijand met gelijke bedreiging, als die hij onzen gevangenen gedaan had en die hij reeds begon te volvoeren, te kunnen beantwoorden 8, Dat. de goede voornemens ter betere beveiliging van de zee niet krachtiger uitgevoerd werden,’ en dat men dan ook van ровр het bevelhebberschap liet behouden , schijnt daaraan te moeten worden toegeschreven, dat en de Oost-Indische Compagnie , ten einde hare іе huis verwachte rijk beladen schepen veilig binnen te brengen, een Пеша! schepen behoefde en van de Staten verkreeg *, en vooral dat de West-Indische Compagnie een goed deel der krachten verslond, welke het land tot- uitrusting en bemanning eener groote scheepsmacht beschikbaar had 5. Die Maatschappij in hare groote plannen te beperken zou onraadzaam geweesl zijn. Integendeel, zij was steeds het voornaamste oorlogswerktuig. Liet men haar ten koste der Spanjaarden en Portugezen in Zuid-Amerika veroveringen en buit maken, dan was dit het sprekendst bewijs, dat men geene ooren had tot verdrag, en tevens het beste middel om het Land, door zijn aandeel aan dien buit i Resol. Stat.-Gen. 11 Maart, 1628. Resol. Holl. 11, 12 Maart, 1628. v. р. capetten, bl. 457, 458. Holl. 20 April, 1628. Resol. Slat.-Gen. 18, 20 April, 1628). Res. Stat.-Gen. 20 April; 1 Mei, 1628. 2 Це over de voetspoeling , hiervoor, bl. 167—169, 238. 3 Безді. Stat.-Gen. 22, 28 Maart; 3, 21 April; 1, 10, 12, 30 Mei; 1 Jalij, 1628. Resol. Holl. 13 April. 1628. Hiermede was де voetspoeling zoo goed als opgegeven. Later leest men dan ook, dat een Duinkerker zich overgaf onder voorwaarde dat het volk in handen van de Justitie zou overgeleverd worden (Resol. Stat.-Gen. 8 Mei, 1628). * Resol. Stai.-Gen. 15, 20 Mei, 1628. 5 Resol. Holl. 13 April 1628. ІП Deen. 4 Ѕток. 59 306 ALGEMEENE GESCHIEDENIS instandhouding van het krediet van den Staat getroosite, en hem anderdeels in staat te stellen met die opofferingen voort te gaan. Hoe het zij, de veiligheid op zee liet steeds veel te Plannen, in wenschen over, zoo zelfs dat de Regering van Amsterdam aan de Staten-Generaal en rf dam a den Prins kwam aanbieden tien of twaalf oorlogschepen uit te rusten en te bemannen. eene eigen scheepsmacht de veiligheid op zee instructie te voorzien, slechts onder goedkeuring van Hun Hoog Mogenden en van den Stadhouder, еп het beheer der op haar krediet ten laste van ’t Land te negoliëren pen- ningen verlangde zij geheel onder haar gezag te houden. Dit aanbod werd door de Staten beantwoord met uitbundigen lof wegens de zorg der Regering van Amsterdam, maar tevens met het verzoek dat men eenige wijziging in het plan geliefde le brengen, len einde geene onregelmatigheden іп ’s Lands financiën te weeg gebracht mochten wor- Zij wenschte daarbij het recht te bekomen om de officieren te benoemen en van hunne den 1. Geen wonder, het aanbod strekte ver: het scheen tot de oprichting van eene Stedelijke scheepsmacht te kunnen leiden. Later nog droegen de Staten van Holland aan de zeesteden dezer Provincie de taak op, om tot de beveiliging der zeevaart maatrege- len te nemen, en dat zonder de Collegién der Admiraliteit daarvan te verwitligen. De Staten-Generaal echter zorgden, dat niets beraamd werd buiten de Gedeputeerden der Admiraliteit 3. Nog bedenkelijker voor het gezag des Lands was een plan van de Am- sterdamsche Kooplieden tot oprichting van eene Kamer van Assurantie, die 50 of 60 oorlogschepen bestendig in zee zou hebben, om de door haar verzekerde schepen te geleiden, en de zee ten eenenmale, veilig te houden 3, Ondernemingen Іп het jaar 1626 was pret mer den 21% Mei aan het hoofd eener vloot van negen en plannen der groote schepen еп vijf jachten onder zeil gegaan, om zich met den Generaal вопъв- Compagnie. | жү HENDRIKS te vereenigen, waarna men tegen de grootste macht van Spanje ruim bestand zou wezen. Hij meende dezen vlootvoogd op de hoogte van Guadeloupe te vin- den; doch vernam, dat hij overleden was. Na dit verlies was de manschap zijner vloot tol volslagen wanorde vervallen, en, het langer zwalken op zee moede, naar huis te- ruggekeerd. Zonder deze scheepsmacht kon per Hern niets van belang uitvoeren <. Na eenigen tijd aan de Afrikaansche kust te hebben verloefd, stevende hij weder naar Bra- жив. Althans hij schreef den 27sten Maart, 1627, uit Bahia, dat hij aldaar verschei- dene schepen veroverd had: vier, met 2500 kisten suiker beladen, zond hij naar Holland op; vier hield hij er bij zich; de overige verbrandde hij 5. De geringe voorspoed der laatste uitrustingen 6 ontmoedigde de Compagnie in geenen 1 Resol. Stat.-Gen. 4, 5, 12 Junij, 1628. 2 Resol. Stat.-Gen. 7, 12 Oct. 1628. 3 Үү, D. CAPELLEN, 1, 476, Legatie іп Frankr. 1628 fol. г. 203. 4 Airsema, I, Ы, 653, 554 6 Resol. Stat.-Gen. 20 Julij, 1627. 6 Zie hiervoor, Ы. 171—171. DES VADERLANDS. 307 -O Ån ÜÜ deele. Zij hield zich overtuigd, dat in die oorden een goede slag te slaan zou zijn, 1087-- еп rustte zich reeds in het najaar тап 1627 tot eene nieuwe onderneming uit 1. Piet ных was de man, wien men de uitvoering zou toevertrouwen. Vóór den winter van het laatstgenoemde jaar was hij hier terug; hij verscheen den 59 November, begeleid door eenige Bewindhebbers der Compagnie voor de Staten-Generaal, om verslag te doen van zijne reis en van twee gelukkige krijgsbedrijven, door hem in de Bahia verricht. Met een gouden keten еп met eenen penning van hetzelfde metaal werd hij begiftigd 2. Het plan was, twee aanzienlijke vloten in zee te brengen, eene van 56 schepen tegen het voorjaar, еп nog eene van 45 schepen tegen het najaar van 1628, wier uitrusting te zamen ongeveer 4 millioen kosten zou. De Compagnie verzocht door de Staten on- dersteund te worden tot de eersie vloot met soldij voor 1500 man soldaten, gedurende 10 maanden, en tot de tweede met het onderhoud van 4200 man voor twaalf maanden, de 1500 man der eerste uitrusting, die tegen het najaar te huis zouden zijn gekomen, daaronder begrepen. Bovendien verlangde de Maatschappij twee schepen ter vergoeding van de winst, die zij had kunnen doen met de uitlevering van hare gevangenen, welke zij aan den Slaat had afgestaan. — Het was op de verovering der Spaansche zilvervloot gémunt 3, De Staten van Holland gaven spoedig vergunning tot bevordering van het voornemen der Compagnie *, De Staat was aan de Compagnie nog drie ton gouds schuldig 5 en dat subsidie zou in mindering dezer schuld verstrekken. Пе Slatpn-Ge- neraal draalden langer met de bewilliging, en stonden ten laatste slechts het onderhoud van 1200 man voor negen maanden toe, waarmede de Compagnie genoegen nam, daar zij zich ten slotte 401 ééne uitrusting, tegen den zomer te bewerkstelligen, bepaalde. Die uitrusting zou nu uit 56 of 57 schepen bestaan, voorzien van 800 stuk geschuts en 4000 matrozen. Den 15den April stelden eenige Gedeputeerden der Wesl-Indische Compagnie de vlootvoogden PIET HEIN еп HENDRIK CORNELISZOON LONCQ aan de Slaten voor, in wier handen zij, de eerste als Generaal, de tweede als Admiraal, den ver- eischten eed aflegden 6. Zoo sterk gewapend hier te lande en zoo besloten om onze tegenpartij in Amerika afbreuk te doen, moesten wij op vijandelijkheden, bepaaldelijk van Spanjes bondge- noot, den Keizer, verdacht wezen. Dat wij zulks waren, bleek uit meer dan éénen maatregel, in het voorjaar van 1628 genomen. Dat de Prins vermoedde, dat er in dit jaar, 1628, op onze grenzen te strijden zou Уоогьеноед. те е e е hd idd vallen, blijkt uit de vermaningen, door hem gericht tot de officieren der Fransche qe, and op onze: Oostelijke grenzen. 1 Resol. Stat.-Gen. 8 Oct. 1627. 2 Resol. Stat.-Gen. 5 Nov. 1627. 3 Resol. Stat.-Gen. 11, 16, 19 Nov. 1627. 4 Resol. Holl. 22 Dec. 1627. 5 Resol. Holl. 1627, bl. 237; 1628, Ы. 350. 6 Resol. Stat.-Gen. 29 Febr.; 27, 28, 31 Maart; 13 April, 1628. Resol. Holl. 3 Maart, 1628. 29% 1627-- 1630. 508 ALGEMEENE GESCHIEDENIS TTT troepen in onze dienst, zich toen met verlof in Frankrijk bevindende, en wien hij be- val tegen den eersten Mei alhier terug te zijn, gelijk mede uit zijne bemoeijing om de in die regimenten ontstane leemten met nieuw volk uit Frankrijk aan te vullen 1. In het begin van de maand April werd де Geldersche IJsel nader opgenomen ter beantwoording der vraag welke werken tot verzekering van het Land tegen de overkomst van den vijand op de Veluwe dienden gemaakt te worden. In het midden derzelfde maand werd eene schipbrug, geschut en ander krijgsmaterieel naar onze Oostelijke grenzen gezonden 3. Ook zorgden de Staten, dat de Keurvorst van Brandenburg getrouw bleef aan datgene waar- ‚toe hij zich bij traktaat jegens ons verplicht had 8 en zich niet ten gevalle van den Keizer ontwapende. Reeds in den zomer van 1627 gaven de Stenden van het Land van Kleef hun verlangen te kennen, dat hunne ingezetenen van de oorlogsbelasting ontheven en hunne Steden door de garnizoenen ontruimd mochten worden. De Keur- vorstelijk-Brandenburgsche Raden verzochten alstoen Hun Hoog Mogenden:te zorgen, dat die Steden hare verplichtingen zouden nakomen *, Maar in het begin van Novem- ber van dat jaar lieten diezelfde Raden weten, dat, vermits de middelen tot onderhoud der troepen hoe langs hoe meer afnamen, 2) de Compagnie ruiters van den Overste VAN GENT zouden verminderen tot 60 paarden onder eenen Luitenant, en de Compagnie van den Ridmeester von QUAADE VON ZOPPENBROCK zouden afdanken. De Staten schre- ven de Brandenburgsche Overheden te Emmerik aan, dat zij, zonder voorafgaand ge- meen overleg, aan dat voornemen geen gevolg mochten geven, als strijdig met de allian- tie; maar zij kregen ten antwoord, dat de vermindering der eene en de afdanking der andere Compagnie geschieden moest, op grond van het uitdrukkelijk bevel van den Keurvorst 5. Hun Hoog Mogenden lieten het echter hierbij niet berusten. Was de be- krompenheid der geldmiddelen, schreven zij, de oorzaak dier handelwijze, zoo zouden zij niet alleen de Compagnién, bij de alliantte bedongen, maar meer andere onderhouden, mits men hen de contributien liet invorderen, uit welke die troepen betaald moesten worden. Tegelijkerlijd namen zij maatregelen om de aangevangen verzwakking van de Compagnie van VAN GENT tegen te gaan, ten einde te verhoeden, dat de stad Soest, waar zij in bezetting lag, door geene andere troepen mocht overrompeld worden. Zij ontboden Gedeputeerden van de Brandenburgsche Raden naar 7: Gravenhage, verzoekende, dat men intusschen de afdanking zou opschorten. In het begin van Maart verscheen er een 1 Rapport van soumeLspusks legatie in Frankrijk, 1628. 2 Resol. Stat.-Gen. 4, 17 April, 1628. Resol. Holl. 20 April, 1628. з Zie hiervoor, D. Ш. St, Ш, bl. 711—714. 4 Resol. Stat.-Gen. 6, 20 Julij, 1627. 6 Resol. Stat.-Gen. З Nov.; 30 Dec. 1627. 20, 28 Jan. 1628. Toen ter tijd trad cupistiaan vox HeEIuBAcH als Brandenburgsch zaakgelastigde te ’s:Gravenhage op. De Heer vAn RUMEN was іп Januarij overleden (Resol. Stat.-Gen. 29 Јар, 1628. Arrseua, 601.) DES VADERLANDS. 509 Afgevaardigde, met name JOHAN DIEDERICH VAN Aan. Maar de Staten moesten zelven ondervinden, dat de fondsen, uit welke zij de Brandenburgsche troepen meenden te betalen, zoo licht niet te heffen waren. Gebruik makende van de obligatie, die zij van den Keurvorst in handen hadden, ten bedrage eener som van 226,962 gulden aan in- teresten van het kapitaal van 248,000 gulden, hetwelk hij schuldig bleef, stelden zich de Staten voor, in de Guliksche Landen door hunne eigene soldaten de oorlogsbelas- ting te laten invorderen, onder voorgeven, dat zulks strekte om hunne voorschotten terug te bekomen. Reeds waren er twee Guliksche edellieden gevangen binnen ’s Hage gebracht, als gijzelaars ter verzekering der gevorderde opbrengst. Maar de Vorst van Palts-Neuburg kwam tegen dat voornemen op, eerst іп bescheiden bewoordingen, maar weldra met bedreiging, dat, zoo de Staten zijne onschuldige onderdanen lieten bloeden voor de bijzondere geldschuld van den Keurvorst, hij zich bij zijne vrienden еп bond- genooten, en bepaaldelijk bij den Keizer en het Rijk, zou beklagen. Zoo doende zouden de Staten den Keizer eene aanleiding hebben gegeven om zich verder op hunne grenzen uit te breiden, en te weeg gebracht hebben wat zij vermijden wilden. Ook verleenden zij uitstel van de executie, met welke de Landen van Gulik en Berg bedreigd waren 1, Maar, in allen gevalle, hunne stelling binnen Soest en hun gezag in het Graafschap - Mark wilden zij handhaven. Toen er een regiment keizerlijke troepen te Erwitte in de buurt van Soest gekomen was 2, en daardoor de toevoer van levensmiddelen naar de garnizoenen van Soest en Lünen, ja de mogelijkheid om de oorlogsbelasting in de landen van Mark, Berg en Ravensberg in te vorderen, scheen afgesneden te zullen worden, begrepen de Staten, door de Brandenburgsche Overheden zelven aangezocht, raad te moeten schaffen. 2 In de Resol. der Stat.-Gen. (3 April, 1628) staat, dat het regiment van den Overste Еду/ТТЕ in het Graafschap Mark in de Soestsche buurt was komen logeren; doch dit is waarschijnlijk aan een verkeerd verstaan der mededeeling van den Brandenburgschen zaakgelastigde van amn te wijten. Erwitte is een plaatsje oostelijk van Soest en in de onmiddellijke nabijheid dezer stad gelegen. a 1627 — 1630. 310 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Wat er aan hunne zorg te kort schoot, zou van cent zelf vergoeden door op naam van den” Keurvorst alle benoodigdheden te innen: alleenlijk hoopte men dat deze Vorst zijne eer lief genoeg zou hebben om het nict op dien Overste te laten aankomen 1. — Doch zoo 1627— sterkte teruggebrachte ruiters in sland еп op het behoorlijke getal te houden. 630. de Staten op де onafhankelijkheid van den Keurvorst rekenden, vergisten zij zich groo- telijks. Hij beklaagde zich over het besluit der Staten om de ruiters van den door hem ontslagen van Gent op de been te houden, als over een onlijdelijke inbreuk ор zijn soeverein recht. Maar wel bevroedende, dat dit de manier niet was om de Slaten terug te houden van handelingen, die zijne zaak niet anders dan bij den Keizer bederven Moeijelijke toe- konden, liet hij den Heer van рев Aum in de maand Julij (1628) eene vertrouwelijke stand van den Keurvorst van Brandenburg, mededeeling doen, om Hun Hoog Mogenden te doen beseffen, hoe hagchelijk zijn 106- stand was. Ten gevolge van de herhaalde klachten der Guliksche en Bergsche Stenden еп der Kleefsche Geestelijkheid, tegen hem bij het Keizerlijke Hof ingebracht, dreigde de Keizer hem met den Rijksban, hetgeen hem op het verlies van al zijne Janden te staan zou kunnen komen. От nu de pogingen, door hem aangewend ten einde dit oordeel te bezweren, niet verijdeld te zien, verzocht hij de Staten, de maatregelen te staken, die zij tot executie der genoemde landen voorhadden: hij zelf had reeds alle brandschatting tegen Gulik en Berg verboden en de gestrengheid tegen de Roomschen gematigd. — Dus zouden dan de Gereformeerden, die onder het Palts-Neuburgsche Bewind stonden, zich moeten blijven getroosten, wat zij in een verloog aan де Staten- Generaal eene gruwelijke tirannie noemden: van meer dan 70 kerken waren de predi- kanten verjaagd, еп de scholen afgeschaft; te Gulik en te Wezel was, tegen de сар!- tulatiën, de Gereformeerde godsdienstoefening verboden. Dit was niet te keren zonder maatregelen van wedervergelding tegen de Roomschen onder het Brandenburgsche Bewind; maar nu de Keurvorst zulke maatregelen niet durfde toepassen, hadden de Roomschen het spel gewonnen. De Staten beantwoordden de mededeeling van den Ampirhan var DER AER niet anders dan door te verklaren, dat zij bij het besluit tot uitstel der executie zouden blijven 8. ` Staat van zaken In dezen stand van zaken was het den Staten geraden voorzichtig te werk te gaan, 7 ed. Oost-Fries- bepaaldelijk in Oost-Friesland, ten einde den Keizerschen zoo min mogelijk aanleiding te geven om de nog als bestaande aangenomen onzijdigheid voor geschonden te houden 2. Dus ontrieden zij Graaf квмзт casimm zich in persoon naar Embden te begeven, еп verklaarden het verbod van toevoer aan de Keizerschen in dat Graafschap aldus, dat 1 Resol. Stat.-Gen. 4, 6, 20 April; 5, 12, 13, 28 Mei, 1628. 2 Resol. Stat.-Gen. 29 Mei; 24 Junij; 11, 18, 19, 29 Julij; 2 Aug., 1628. 3 Zie over den staat van zaken in Oost-Friesland, hiervoor, Ы. 261—264. DES VADERLANDS, 511 | men аап dien toevoer uit het Munstersche еп uit andere onzijdige plaatsen in Duitsch- land geene belemmering in den weg moest leggen. Maar de eischen onzer tegenpartijders werden al stouter. Zij bezetten, in de laatste dagen van het jaar 1627, het Huis te Griet met drie Compagnién, en begeerden toevoer uit Embden. De ingezetenen dezer stad waren gezind zulks te weigeren en bezetten eenige plaatsjes in de buurt, benevens het eilandje Nesserland, tegenover hunne stad gelegen. De troepen, daartoe vereischt, werden vervangen door Nederlandsche Compagnién, van Graaf каизт слямгв gezonden. Doch de Graaf van Anholt ontzag zich niet al die macht, binnen en rondom Embden vereenigd, te tarten, door uit naam des Keizers te vorderen, dat de stad Embden door hare eigene en de Nederlandsche soldaten ontruimd werd, om zijn volk in te nemen. Ten einde geen te grooten aanstoot te geven, vonden de Staten goed, dat men de dorpen rondom de stad voor de Keizerschen ruimde, alleenlijk Nesserland niet. Met al die voorzorg schenen toch de vijandelijkheden niet te vermijden te zullen wezen. De Keizerlijke troepen vermeerderden gedurig en begonnen reeds te schieten op de schepen, die naar Lieroord voeren. Ор grond hiervan verordenden de Staten, dat die schepen voorzien zouden worden van соптооі om ze te verdedigen tegen al wie ze zou willen aanbalen of beschadigen. Toevoer van mondbehoeften uit Embden zou geweigerd worden , ten einde te verhoeden, dat aldaar gebrek ontstond, en onze beambten zouden de Keizerschen, die zich om te stroopen over onze grenzen waagden, dadelijk doen dood slaan en niet gevangen nemen om, als zij gevangen waren, deswegens niet in geschil te geraken. Wat er voor het overige vijandelijks tegen de Keizerschen gepleegd werd, mocht den schijn niet hebben van onzen kant te komen. Zoo mochten de Staten wel lijden, dat er kapers tegen hen uitgerust werden, mits men daartoe brieven nam van den Koning van Denemarken 1, Акноіт klaagde dan ook weldra, dat de soldaten van het Embdensche garnizoen, onder voorwendsel van in de dienst des Konings van Dene- marken te zijn, zich allerlei vijandelijkheden veroorloofden 2% Evenwel wenschten de Staten zich niet bij voortduring te onthouden van den maatregel om allen toevoer over Eems, Wezer, Rijn en IJsel te verbieden, ten einde de Keizerschen tot den aftocht - uit Oost-Friesland te nopen. Zij deden het onder voorwendsel van vrees voor duurte in hun land, en het aantal hunner oorlogschepen op de Eems werd vermeerderd en ook de Jahde bezet 3. Tevens kwamen zij in rechtstreeksche briefwisseling met den Generaal titty. Ditmaal verzocht hij zelf, dat het Nederlandsche krijgsvolk Embderland voor ’s Keizers troepen zou ruimen, die aldaar de winterkwartieren behoorden te be- 1 Resol. Stat.-Gen. 3, 4, 5, 11, 13, 14, 15, 18, 22, 23 Jan.; 20 Maart; 1 April, 1628. 2 Resol. Stat.-Gen. 13 Maart, 1628. 3 Resol. Stat-Gen. 25, 31 Jan.; 3, 21, 24 Febr.; 13 Maart, 1628. 1027-- 1680. «+ EEEE i wennen en БЕН к. ж. В НЕ 22: Е tis БЕРГЕН НЫ Е 34% HIER: 1 bet = вв. | - ——- “ SPREE See eee аа PRPS ж 4% пинин: ЕН ЕП PE TE +a rE rs > + и + на + + „44. 4-4 ++ > DES VADERLANDS, 515 | inzichten van sommige Mogendheden пор zoo onzeker, dat het voor de Duitsche Ligue en den Keizer de geschikte tijd niet was om door te tasten. Spanje was alsnog de bondgenoot van Frankrijk, en Frankrijk prikkelde den naijver van Beijeren; Engeland, van den anderen kant, onderhandelde met Spanje en hoopte ons Land in den beoogden vrede- begrepen te zien. Zoo zal het dan van verschillende zijden niet aan vertoogen ontbroken hebben om den Keizer te doen begrijpen, dat hij door te groote voortvarend- heid lichtelijk alles zou kunnen bederven en het vredewerk in duigen werpen, hetwelk zooveel schoons voor het Katholicisme beloofde. Maar al hadden de raadslagen der Mogendheden den Keizer de overschrijding onzer grenzen niet belet, de Nederlanders waren op alle punten zoo zeer op hunne hoede, dat naauwelijks een vijand vertrouwen kon, zoo hij een aanslag waagde, anders dan met schande van de onderneming af te zullen komen. De Friezen en Groningers bepaal- delijk hadden met hunnen Stadhouder een plan van verdediging beraamd, voornamelijk in een stelsel van fortificatiën bestaande, tot welks uitvoering de Staten: bereid waren middelen en soldaten te verstrekken 1. En, voorts, іп het Noorden was nog geen vrede gemaakt: van die zijde derhalve waren de Keizerschen nog niet verzekerd. Integendeel de Nederlanders hielden den tegenstand van Denemarken steeds gaande ?. In November (1627) was LAURENS REAEL in het geheim afgevaardigd om den Koning van Denemar- ken ecn paar duizend Nederlandsche soldaten ter verzekering van de Sont tegen de mo- gelijke aanslagen van WALLENSTEIN te gaan aanbieden en den waren staat van zaken in het Deensche Rijk op te nemen 9. De Staten van Holland hadden reeds dadelijk, zon- der dat men vooraf ’s- Konings gevoelen vernomen had, krijgsvolk naar Elseneur gezon- den willen hebben. Zij waren ernstig beducht voor de plannen van WALLENSTEIN, wiens sloute geest de Oostzee-Provinciën, in vereeniging met de Hansesteden en met mede- werking van Spanje, groot wilde maken door de middelen, waardoor Holland groot was geworden, ten einde alzoo Holland te overvleugelen en te vernietigen. — Снвізтіл Ал IV ontving en hoorde den afgevaardigde beleefdelijk, maar sloeg het aanbod af, verklarende dat hij, hoezeer door Engeland in den steek gelaten *, echter genoegzaam in staat was om met zijn eigen volk de Sont te beschermen. De Koning wist wel, dat het tot de verdediging van de Sont niet komen zou. Reeds was hij met den Keizer aan het on- derhandelen, en derhalve had hij het middel in handen om des noods aan de vijande- ` t Resol. Stat.-Gen. 20, 28 April; 4 Mei, 1628. 2 Zie hiervoor, bladz. 261. 3 Resol. Slat.-Gen. 1 Febr. 1628. Arrseaa, 1, 715—720. Пе habile persoon іп de Resol. г, Ной. (9 Nov. 1627) bedoeld, is voorzeker L. ВЕЛЕГ. 4 Toen cars (in 1627) in Engeland vertoefde, was kanel I met het subsidie , aan Denemarken beloofd, reeds drie millioen ten achter. Ш Dert. 4 тик. 40 1627— 1630. Zending van LAURENS REAEL naar Denemar- Кеп. 514 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ll --...................---.-..----2л2л.л.-------------------.--.| 1627-- lijkheden een einde te maken. -- Op de terugreize leed het oorlogschip van kapitein MOONS, waarmede REAEL gekomen was еп terugvoer, ор de Jutsche kust schipbreuk. Hij en de gansche bemanning redden zich het leven, maar vervielen onder de Keizer- lijke troepen, die daar ter plaatse gelegerd waren. Men merkte spoedig, dat onze Ge- zant geen alledaagsch persoon was, en toen men vernam, dat hij van den Koning van Denemarken kwam en vroeger Goeverneur-Generaal in Indië geweest was, vermoedde men wonderveel van hetgeen hij daar had uitgericht: men nam hem gevangen en in weerwil der verloogen van de Staten, door AITSEMA le Hamburg ingebracht, tegen eene handelwijze, Ше in strijd was met de tot nog toe bestaande onzijdigheid, zond men hem op naar Praag en Weenen, ten einde zijne loslating des te langer te kunnen uit- stellen: want intusschen hoopte men de uitvoering der gevreesde plannen, bij ontstente- nis van zijnen persoon, te verijdelen. De Staten lieten het verder niet aan pogingen ontbreken om zijne bevrijding te bevorderen. 74) schreven over de zaak aan war- LENSTEIN, еп magtigden arrsema door goede vrienden te Weenen zijn ontslag uit de gevangenschap te bewerken 1. Eerst toen de vrede tusschen den Keizer en den Koning van Denemarken voldongen was, werd hij ontslagen. Al moest men nu ook деп gevolge van CHRISTIAANS antwoord van де bezelting der Sont met Nederlandsche troepen afzien, in de monden van de Elbe en de andere rivie- ren verlangden de Staten hun gezag te doen gelden; want, al ontbrak het den Keizer- schen nagenoeg aan schepen, men was niet zeker van de gezindheid der Hansesteden, die niet van harte met de Denen medewerkten en deels door de gebiedende taal, deels door de verleidelijke voorstellingen der Keizerlijke bevelhebbers en afgevaardigden lich- Bij voortduring telijk tot zamenspanning tegen onze belangen overgehaald konden worden. Dus liet Баева де nen op men bij voortduring eenige oorlogschepen op de Elbe; vatte het denkbeeld ор om door de Zie. brieven den Deenschen Rijksraad den plicht der verdediging van het land ор het hart te drukken, en trachtte vooral zich met den Zweedschen Resident tot wering van het- geen de vijand in de Oostzee op het oog had, te verstaan. Aan geene maatregelen liet men het ontbreken ‘om den Koning van Denemarken in het bezit van Glückstadt te handhaven, іп overeenslemming met de beden, door 75 Konings toenmaligen Resident JOSIAS VAN VOSBERGEN ? te ’s Gravenhage tot de Staten gericht. Het was hoog noodig, dat zij de hand van die stad niet aftrokken: de toestand aldaar was ongunstig, en er diende in voorzien te worden, dat de gelden, uit Nederland verstrekt, ten volle tot die einden aangewend werden, tot welke zij zoo hoog noodig waren. - 1 Arrsexa, l, Ы. 716. Resol. Stat.-Gen. 29 Jan.; 5, 6 April; 9 Julij, 1628. 2 Lie aitsema, 1; bl. 651. Resol. Stat-Gen. 24 Aug. 1627. In Junij 1628 schijnen de Staten nog aan vospencexs bevoegdheid te twijfelen (Resol. Stat.-Gen. 10, 13 Junij, 1628). DES VADERLANDS. ` 515 Dat de Keizerlijke Bevelhebbers zich tegen de bezetting der Elbe door onze scheeps- macht en tegen de ondersteuning van Glücksiadt verzetten zouden , liet zich verwachten. ТалҰ deed het door met die van Hamburg maatregelen ter handhaving der onzijdigheid te ontwerpen, uit welke volgen zou, dat er aan de Elbe of op het Krautsand geen forten werden aangelegd, noch op die rivier oorlogschepen gehouden, noch versterking van krijgsvolk derwaarts gezonden. Hierdoor echter lieten de Staten zich niet afschrik- ken: zij maakten hunne toetreding tot die bepalingen afhankelijk van twee voorwaar- den, dat de Koningen van Groot-Britannië en van Denemarken ze mede goed zouden vinden, en dat er zekerheid zou gegeven worden, dat er geen Spaansche of Keizersche oorlogschepen ор de Elbe of van daar in de Noordzee zouden komen. En intusschen vermeerderden zij hunne scheepsmdcht op de Elbe aanmerkelijk. Er werden drie sche- pen heengezonden, wel te verstaan boven het getal dergene, die er reeds waren, en commissie van den Koning van Denemarken gegeven aan zes van onze scheepskapiteins op de Elbe, om voortaan, hoezeer blijvende in onze soldij, op naam van dien Koning te dienen. Stade, dat aan de zorg der Engelschen was toeverlrouwd, ging verloren ; maar Glücksladt vermocht het nog.te houden ten gevolge der trouwe toezending van levensmiddelen en krijgsbehoeften door de Staten, en van het geld door de bemoeijing der Regering van Amsterdam geleverd, wier krediet de noodige voorschotten op het subsidie verschafte 1. Het aanzoek om bijstand in krijgsvolk werd afgeslagen, doch in 1 Resol. Stat.-Gen. 14, 15, 18, 20, 21, 22, 25, 28, 29 Jan.; 1, 2, 4, 14, 17 Febr.; 24, 27 Maart; 1, 15, 16 April; 3, 8, 27 Mei; 3, 4 Junij; 3, 4 Oct.; 29 Nov. 1628. Resol. Holl. 7 Maart, 1628. Martis van pen menes, kwam als Koninklijk Deensche Krijgscommissaris herwaarts om den nood der Deensche steden op de Elbe kenbaar te maken. Bovendien was hier in dien tijd ’s Konings Secretaris FERDINAND GUNTHER. Deze klaagde over den toevoer, door onze kooplie- den aan de Keizerschen in Jutland en Holstein verstrekt. De Staten vaardigden daartegen eene waarschuwing uit (Resol. Stat.-Gen. 21 Maart; 8 Mei, 1628). Ook verzocht cuxtuer ratificatie van het traktaat van 1625, of anders teruggave van ’s Konings ratificatie (Resol. Stat.-Gen. 27 Apr. 1628). De Administrator van Magdeburg vertoefde in ’t voorjaar van 1628 mede hier te lande: hij woonde te Leiden (Resol. Stat.-Gen. 7 April; 3, 15 Junij, 1628) en verkeerde in zeer be- krompen omstandigheden (Resol. Holl. 19 Dec. 1628). Ook de Markgraaf van Baden-Durlach schijnt in dezen zelfden tijd in den Haag geweest te zijn. Men had het oog ор hem om, bij- aldien de Keizer tot vijandelijkheden tegen ons mocht overgaan, hem aan het hoofd eener bende Duitschland in te zenden. Intusschen kreeg de Markgraaf de Compagnie, vroeger gecommandeerd door den Engelschen kapitein вліғосв, die wegens eene taak, hem door kaneL I opgedragen, ge- dwongen was geworden van zijn commandement afstand te doen. De Markgraaf kreeg de Com- pagnie niet bij benoeming, maar als vroeger ten aanzien van den Hertog van Weimar geschied was, als gift ten bewijze van der Staten сп ’s Prinsen gunst (v. р. сарымен, I, 452. Resol. Holl. 30, 31 Maart, 1628). 40* 1627-- 1630. 1627— 1630. 516 ALGEMEENE GESCHIEDENIS | bedekten vorm herhaald. De Engelsche troepen, namelijk, waren uit Stade afgetrok- ken onder de belofte, dat zij den Koning van Denemarken in het eerste halfjaar niet zouden dienen. Diensvolgens waren zij uit die streken verwijderd en hier te lande aan- gekomen. Nu dan was het verzoek, dat de Staten een aantal van 450 Duitschers, welke met die troepen uit Stade herwaarts gekomen waren, in dienst zouden riemen, en daar- entegen een gelijk getal soldaten aan Koning canisrraan afslaan. Doch ook in dezen vorm verlangden de Staten „ ор °з Prinsen advies, geene manschappen naar Glückstadt over te zenden. Liever zag de Prins die 450 man onder de nieuwe lichting hier te lande dienst - nemen; maar, blijkens het verslag later vernomen, waren die Duitschers ten eenenmale verloopen. Ten slotte werd op raad van Zijne Excellentie de Koning van Engeland verzocht, ten spoedigste in plaats zijner nu afgetrokken onderdanen, andere twee dui- zend man naar Glückstadt en Crempe te zenden, en te vergunnen, dat de ten onzent aangekomen Engelschen en Schotten onder onze Engelsche en Schotsche regimenten verdeeld werden 1, De Deensche Intusschen kregen de Staten in Julij (1628) bij monde van den Heer. PALLE roser- Gezant PALLE ROSENCRANZ te °з Hage. CRANZ de eerste rechtstreeksche mededeeling, dat de Koning aan het onderhandelen was over vrede. Daartoe aangezocht, had hij, hoezeer, zeide de Gezant, den vijand mis- trouwend, toch de voorwaarden willen weten. Zoodra hij ze vernomen had, zou hij ze aan de Staten mededeelen. Intusschen verzocht hij, dat wij thans, volgens vroeger aanbod, boven het gewone subsidie duizend musketiers, en ter vervanging van de uit Stade vertrokken Engelschen, andere troepen naar de Elbe, en schepen naar de Sont zouden zenden om aldaar te dienen, alsof zij °з Konings schepen waren. Het scheen duidelijk, dat de Koning dit een en ander slechts verlangde om den vijand te kunnen verklaren, dat hij zich met voortgezetten, ja vermeerderden bijstand vleide, en om alzoo betere voorwaarden te bedingen. Hoe het zij, Hun Hoog Mogenden, wilden niet aan hun vroeger gegeven aanbod gehouden wezen, vermits, zeiden zij, de omstandigheden sedert veranderd waren en zij verre van troepen te kunnen missen, zelven nieuwe troepen hadden moeten lichten. Ook van hetgeen de Koning verder verlangde, verontschuldig- den zij zich; slechts sloegen zij het verzoek om schepen in de Хол niet volstrektelijk af. Het zou gevaarlijk geweest zijn, eenen Koning, die straks vrede met den vijand stond te maken en zich door schoone aanbiedingen men wist niet waartoe kon laten overhalen, eenige troepen toe te verlrouwen en tevens onze bedreigde stelling te ver- zwakken. Met dit antwoord echter nam ROSENCRANz geenszins genoegen. Hij beriep zich op de alliantie, die er tusschen zijnen Meester en de Staten bestond. Van hunne nieuw gelichte manschappen konden zij, zoo verklaarde hij, gemakkelijk eenige duizend missen; ' Resol. Stat. Gen. 20, 31 Mei, 1028. De Schotten, een derde van het getal uitmakende, werden in de maand Janij door de Staten gecasseerd (Resol Stat.-Gen. 12 Junij, 1623). 