Handboek der pharmakognosie
IJzer-groenkleurende looistof, met kalk verbonden 2,7 » Bruine , gomachtige extractiefstof . 2,7 » Inuline (weinig). Zouten. Houtvezel. Sï. Swictenia. Swietenie • XVI. 8. 1. Swietenia febrifuga l. [roxb. Soymida febrifugaAD. dejuss. Swie- tenia Soymida dunc ] In Oost-Indië. — Mq. 44. — Levert den Soymidcibast. Cortex Soymidae. Breede stukken van eenige voeten lengte, uitwendig roodachtig-grijs , van scheuren voorzien, dikwijls met vlekken bedekt, onder de opperhuid bruin¬ rood, op de ondervlakte glad en vuilrood. Op de breuk ontwaart men den dunnen, taaijen bast. Reuk zwak specerij ig ; smaak bitter, balsamisch en zamentrekkend- 54. MALPIGHINAE. MALPIGHINEËN. Familien : A c e r i n e a e. E r y t h r o x y 1 e a e. Rhizoboleae* Tropaeo- leae. Coriarieae. Malpigh iacea e. Hippocastaneae. Sa pin¬ da ceae. 134. MALPIGHIACEAE. Malpig hiaceën. a. Byrsonima. Btjrsonim.e. X. 3. I • Byrsonime crassifolia de e- M a 1 p i g h i a c r a s s i f ol i a et M. o u r e 1 1 a 33 546 MALP1GHIACEAE. AUBL. Op de bergen en savanen van Guiana en Cayenne, waarschijnlijk den Levert zeer Alkornoquebast , Cortex Alcornoque s. Chabarro, die volgens virky van Bowdichia virgilioidcs kunth — d. V. II. 612. Mq. 248 — en volgens poiret van Alchornea latifolia svv. — d. V. II. 612. Mq. 78 — zou afkomstig zijn. Platte, gootvormige of zamengcrolde stukken van eenige duimen tot 1 J/a voet lengte, 1 tot 3 duim breedte en 1 tot 6 lijn dikte. De oppervlakte deels grijs, deels zwarlaclitig. De schors , die in dikte verschilt , is kurkachtig» roestkleurig , laat zich fijnwrijven, bestaat meestal uit verscheidene, minstens uit twee lichtere en donkerdere lagen en is door vrij regelmatige dwarse barsten, die tot op den bast doordringen en 2 tol 4 lijn van elkander af staan , in ringen verdeeld , die weder in de lengte wel eenigzins onregel¬ matig maar toch zoodanig gebarsten zijn , dat de stukken van builen een leerlingvormig aanzien hebben. De bast betrekkelijk dik , bruinrood , kor¬ relig , hard , op de breuk korrelig. Het splint betrekkelijk dun , vuilgeel , uit fijne vezels, die zich op de ondervlakte gedeeltelijk hebben los gemaakt, zamengesteld en daardoor vezelig op de breuk. Gewoonlijk is de schors af¬ gesneden , zoodat er alleen nog enkele deelen van zijn overgebleven en de stukken zich uitwendig als zeer oneffen voordoen. Reuk muffig; smaak za- mentrckkend-bilter. Zijne infusie reageert niet zuur, wordt door ijzervitriool bruinachlig-groen gekleurd , door salpeterzuur kwikzilveroxydule wit neer- geploft, door loodsuiker zwak geopaliseerd en dooreen aftreksel van gal¬ noten in grijze vlokken zwak gepraecipileerd. Bevat volgens BILTZ : Alchornine • • Looistof met een kalkzout Gomachtige exlractiefstof Zetmeel en zuur kalkzout ' ( ïgh.) 1,15 14,27 33,74 Slikstüfhoudende zelfstandig. Harsachlige stof . 1,67 Houtvezel en verlies . • . 47,71 GEIGER : Roodbruine, smakelooze hars. 4,11 Eigenaardige looistof . . .1,11 Looistof en biltere stof. . . 7,50 Exlractiefbezinksel .... 0,44 Gomachtig extract met kalkzout. 1 ,56 Bittere gclciaardige slof . . 3,00 Houtvezel . 75,78 Het hier volgens biltz opgegeven alchornine werd later door anderen voor een gckrystallisecrd vet verklaard en door eenigen ook in 't geheel niet in dezen bast gevonden. Intusschen is het eindelijk door frenzel er uit verkregen en zoodanig beschreven , dat het eene eigenaardige indiffe¬ rente stof schijnt te zijn, hoewel omtrent den aard hiervan nadere inlich¬ tingen noodig zijn. HIPPOCASTANEAE. 547 Verwisselingen: Cortex Alcornoque jamaicensis. Cortex Fa- ratodo. Cortex Quercus- Cortex Sebipirac. China alba. China flava. China nova Brasilien sis. 135. HIPPOCASTANEAE. K astan j eboomen. a. Aesculus. Paar den- Kastanje. VII. I. 1. Aesculus Hippocastanum l. In Noord-Indië en Fersië. Wordt bij ons veelvuldig gekweekt. — d.Y. II. 604. Mq. 43. F. B. S. I. 308. — Levert a. P aarden- Kastan jebast. Cortex Hippocastani. De in het voorjaar ingczamelde bast van dunne takken. De opperhuid is dun, aschklcurig . vrij glad en laat gemakkelijk los. Op haar volgt ecne groene, na het droogen groenachtig-bruine , dunne , buigzame schors en hierop een witte, gedroogd gedachtige, taaije , vezelige bast. Reuk¬ loos. Smaak zamentrekkend-biller. Bevat volgens PELLETIER en CXVENTOü: OLLENROTH .* Dü MENIL : Groene vette olie. Looistof . . .8,0 Harde hars. Extractiefstof Galnotenzuur (?) Gom .... 6,8 Houtvezel . . 77,4 Verlies . . . 0,6 raab heeft er later eenc kleurloozc, eigenaardige indifferente stof, het aesculine in ontdekt, hetgeen men later ook polychrome , enallachrome , hicolorine en weêrschijnstof genoemd heeft. Roodbruine hars. Roodc kleurstof. Gele kleurstof. Eigenaardige looistof. Gom. Vrij zuur. 7,2 Looistof. Extractiefstof (looi — slofhoudend. Bittere extractiefstof. Houtvezel. .. 6,4 18,0 10,9 3,1 65,0 b. P aarden-Kastanjes. Castaneae equinae. De rijpe zaden, welke geroost als een surrogaat van koiïij worden gebruikt. Zij zijn rondachtig, zoo groot als eetbare kastanjes, bruin, glanzend en bevatten in hun lederachtig, dun bekleedsel eene dikke, digte, witte kern van zoelachtigen en wrang-bitteren smaak. Hierin vond VOGELSANG .* Vette, bittere olie . . 4,2 Zetmeel . 18,3 Gom . 10,4 Kleefstof . 16,7 Water . 50,0 Verlies . 0,4 HERMBSTaDT: Vette olie.. Zetmeel .. Gom . .. Eiwit . .. Extractiefstof . 1,40 . 35,42 . 13,05 . 18,92 . 11,45 Meelaardige vezelstof. . 20,14 548 SAPINDACEAE. — RHAMNEAE. Men verwissele deze niet rnet de lot voedsel dienende eetbare kastanjes, welke de zaadkernen zijn van Castanea vesca górtn. (Fagus Casta- nea l.), die in Zuid-Europa te huis behoort. 136. SAPINDACEAE. Sapindaceën. a. Paullinia. Paullinie. VIII. 3. 1. Paullinia sorbilis martiüs- In Brazilië. — Levert ,het Guarana. Gu arana. De rijpe zaden, van hunne bekleedselen ontdaan, in de zongedroogd, tot poeder gewreven, met water tot een deeg gekneed, tot pijpen, ballen enz. gevormd en nogmaals in de zon of in den rook der hutten gedroogd. Het guarana is zwart-, grijs- of chocoladebruin , vrij hard, tamelijk effen op de breuk, zwak glanzend. Binnen in vertoonen zich enkele ingeknede korrels, die met eene fijne, glanzende, zwarte schil omgeven zijn. Het zwelt in water op, riekt eigenaardig, niet ongelijk aan oud zuur brood en smaakt zamentrekkend en zacht bitter. Soort, gew- = 1 ,294 tot 1 ,355. Bevat volgens trommsdorff : Guaranine 4,0 Groene, vette olie. 3,5 Oliehars. 2,5 Looistof met zouten van potasch en ammonia. 40,0 Gom en zetmeel . 16,0 Houtvezel, die eene zouthoudende asch geeft. 34,0 Het hier vermeld guaranine is, zoo als later door berthemot en bëchastelus voldoende bewezen is , niets anders dan caffeïne. 55. TRICOCCAE. DRIEHOKKIGEN. Familien: Stack housieae. Bruniaceae. Pittosporeae. Celas- trineae. Hippocrateaceae. Empetreae. Staph yleaceae. Aqui- foliaceae. Rhamneae. Euphorbiaceae. 137. RHAMNEAE. Wee g doornig en. a. Zizyphus. Jujubenboom • V. 1. 1. Zizyphus vulgaris lamarck. R hamnu s Z i z y ph u s l. [Zizyphus sativa desf.] In Noord-Afrika. In Zuid-Europa gekweekt en verwil¬ derd. — Mq. 56. — Levert de RHAMNEAE. 549 Spaansche ol’ Fransche Borstbessen of Jujubes. Jujubae Gallicae. De rijpe vruchten. — Langwerpig-ronde , besachtige steenvruchten ; onge¬ veer 1 duim lang en i/a duim dik , aan beide uiteinden afgeplat, glad, glanzend,1 rood. Bij het droogen worden zij zeer rimpelig en bruinachtig- rood. Onder de buitenste dunne en barstige schil bevindt zich een week, sappig-meelachtig , witachlig vleesch van eenen slijmerigen en aangenaam zoeten smaak. Hierin ligt een groot, langwerpig, gespitst, ruw, hard zaad, waarin zich meestal slechts ééne gladde , platte, bruine, olieachtig- bittere kern bevindt. Bevatten in het vleesch: suiker, slijm, enz. 2. Zizypus Lotus lamarck. Rhamnus Lotus l. In Noord-Afrika. — Levert de Italiaansche Bo7nstbessen of Jujubes. Jujubae Italicae. De rijpe vruchten. Zij zijn rondachtig, ongeveer J/2 duim lang, minder zoet, van eene meer ledcrachtige schil voorzien, doch overigens niet wezenlijk van de Fransche jujubes onderscheiden. fc. Rh amnus. Weegdoorn. V. 1. I. Rhamnus Frangula l. Zeer algemeen in vochtige bosschen van Duitsch- land. Ook in Nederland. — d. V. II. 621- Mq- 56- F. B • S. I. 200. F . B. III. 232. — Levert den Vuilboombast. Cortex Rhamni Frangulae. De bast van middelmatig dikke takken , van de buitenste schorssub- stantie ontdaan, waarom men hem gewoonlijk Cortex Frangulae interior noemt. De uitwendige schorszelfstandigheid donkerbruin, op de buitenzijde dof, glad, aschgraauw, spaarzaam met geelwitte wratten bezet. De zich hieronder bevindende en eigenlijk gebruikelijke bast na het droogen donkergeel , eenigzins vezelig , taai , op de ondervlakte glad , onaangenaam van reuk , onaangenaam , bitter, eenigzins scherp van smaak en het speeksel geel kleurend. — Bevat volgens gerber : Aelherische olie) / sporen Blaauwzuur. •) Was. .... 0,50 Chlorophyllum . 1,75 Slijmsuiker . . 0,60 Scherp-bittere extractiefst. met phyteumacolIa| Appelzure en zoutzure kalkaarde. . . .) Gele harsachtige kleurstof ...... Veranderde kleurstof. .. Gom met potasch- en kalkzouten 4,60 8,00 2,70 8,50 550 Eiwit . .. . 1,86 Gom . • • . 14,50 Houtvezel.. . 26,60 Verlies. .. . 3,40 RHAMNEAE. Extractiefstof met suiker . 4, SO Extractiefslof , met potasch uitgetrokken. . 7,50 Ülmineaardige stof . 11,00 Appelzure kalk- en bitteraarde .... 2,00 Phosphorzure kalk- en aluinaarde . . . 2,10 De graauwe asch der houtvezel , die 1,5 bedroeg, bestond uit: kool-, zwavel- en phosphorzuren kalk , chlorkalcium , aluinaarde , koolzure bitteraarde , ijzeroxyde , mangaanoxyde , kiezelaarde. 2. Rhamnus cathartica l. Bijna door geheel Duitschland aan bosch- kanten en onder kreupelhout. Ook in Nederland. — d. V. II. 620. Mq. 55. P. II. 870. F. B. S. I. 200. F. B. III. 163. — Levert a. Kruisdoornbast. Cortex Rhamni catharticae. De bast van 3- tot 4jarige takken. De opperhuid grijsbruin , glad, dof, niet zeer wrattig. De schorszelfstandigheid dun , groenachtig- bruin , eenigzins vezelig. De bast uit hoogst fijne, witte, zeer taaije vezels en eene bruine mergsubstantie zamcngesteld , waardoor de ondervlakte bruin, witgestreept, glad, na het droogen vezelig is. Reuk zwak onaangenaam, smaak bitter, aanhoudend scherp en krabbend. Is nog niet chemisch onderzocht. b. Kniisdoornbeziën . Baccae Rhamni catharticae s. Spinae cervinae. De rijpe, in September ingeznmclde vruchten. — Rondachtige bessen ter grootte van erwten ; glad, glanzend, zwartachtig, sappig , vierhokkig, onaangenaam van reuk. Aan den top vertoont zich een klein overblijfsel des stempels. Van onderen zijn zij voorzien van eenen draadvormigen , ge- kromden steel , die eenige lijnen lang is en digt onder de bes een schild- vormig overschot van den kelk draagt. Inwendig bevindt zich een zwart¬ groen, bij het droogen bruin wordend vleesch en in ieder hok een bruin, kraakbeenig zaad. Hel daaruit geperst sap wordt door loogen geel en door zuren rood. — Bij het droogen worden zij rimpelig en door 4 overlangsche sleuven bijna vierhoekig. Reukloos. Smaak zoelachlig, onaangenaam, bitter. De onrijpe bessen zijn groen en bevatten een geelgroen, saprijk merg. Het hieruit geperst sap, hetgeen door loogen groen wordt, levert, na met aluin, krijt, polasch of magnesia vermengd en uitgedampt te zijn, hel sapgroen of blaasgroen (S u ccu s v i r i d is) , hetgeen als groene kleur¬ stof gebruikt wordt- De rijpe bessen dienen , zoo als reeds op bl- 460 AQUIFOLÏACEAE. 551 gezegd is, ter bereiding van het schijtgeel. Het sap der (onrijpe?) bessen bevat volgens hübert : Cathartine. Azijnzuur. Appeizuur. Suiker. Groene kleurstof, die door zuren rood wordt. Gomachtige stof, die bij de gisting van het sap verdwijnt. Het cathartine , eene roodachtig-gele massa, wordt voor identisch ge¬ houden met het cytisine en cathartine , welke door peschier en jacque- min in Anagyris foetida, Cytisus alpinus, Coronilla varia en door lassaigne en feneulle in de sennebladen zijn ontdekt. Dit ca¬ thartine is waarschijnlijk dezelfde eigenaardige indifferente stof, als later door FLEURY in deze bessen ontdekt en rhamnine genoemd is. Verwisselingen: de bessen van Rhamnus Frangula en Ligustrum vulgare. 3. Rhamnus infectoria l. In Zuid-Europa. — Mq. 55. — « Levert de Geelbessen. Grana Avenionensia s. Lycii Gallici. De rijpe vochten, de graines d’Avignon der Franschen. — Drie- of vierhoekige bessen ter grootte van peperkorrels, vuil donkergroengeel , zeer bitter en wrang van smaak. Eene analyse van chevreul heeft tot geene bepaalde resultaten geleid. 138. AQUIFOLÏACEAE. /"Fa t erhladig en. a. II ex. Hulst. IV. 1. 1. Ilex Aquifolium l. In vele landen van Europa. — Mq. 56. F. B. S. I. HG. F. B. VIII. 627. — Levert de Hulstbladen. Folia Ilicis Aquifolii. De bladen; altijdgroen, gestccld , eirond, gespitst, golfvorrnig gebo¬ gen , aan den rand stekelig, lederachlig, glanzend. Zij zijn reukloos en smaken onaangenaam , wrang-bitter. Bevatten volgens lassaigne : llicine. Bladgroen. Gom. Vezel. Wasaardig vet. Gele kleurstof. Chlorpotassium. Potasch- en kalkzouten met appel-, zwavel- en phosphorzuur. Van het Meine, eene bruingele , doorschijnende, gekryslalliseerde zelf¬ standigheid, verkrijgt men volgens deschamps, die het ontdekte, 1 once 7 drachmen en 18 grein uit 2 pond drooge bladen. 552 EUPHORBÏACEAE. 2. Ilex paraguayensis lambert. Ilex Mate st. hilaire. In Paraguay en de provincie St. Paul in Brazilië. — Levert de Paraguay- of Zuidzee-Thee. Herba Apalagines s. Thea de Paraguay. Langwerpig-ronde , vuilgeelgroene , even als een grof poeder verbrok¬ kelde bladen, vermengd met vele fijnere en grovere stengels. Reuk zwak balsamisch. Smaak eigenaardig , bitter. Volgens kerst worden er van Paraguay jaarlijks omstreeks 200,000 arroba’s (ä 30 pond), ten bedrage van 1 V* millioen rheïn. guld. [—f2, 700,000 Ned.] uitgevoerd. Men noemthaar Mate of Matte en vindt die uit Paraguay aangenamer, dan die uit Brazilië. He Amerikanen drinken haar zeer gaarne en schrijven haar bedwelmende en tot den krijg opwekkende werkingen toe. De infusie, die men er met water uit bereidt , wordt , nadat men er citroensap en gebrande suiker heeft bij gevoegd, door koperen, zilveren of gouden pijpen, die aan het eene einde van eenen bal , waarin zich kleine gaatjes bevinden , voorzien zijn , opgezogen. — Deze thee bevat , volgens het onderzoek van sten- hoüse , dezelfde plantenbasis , als in de kofïij, thee en het guarana bevat is , namelijk caffeine , iets zeer merkwaardigs , dewijl gezegde sloffen tot gansch verschillende familiën belmoren. 139. EUPHORBÏACEAE. Wolfsmelkachtigen. Bestanddeelen : aetherische oliën ; harsen ; kaoutchouk ; vette oliën ; crotonzuur ; eigenaardige stoffen: cascarilline ; kleurstoffen; blaauwzuur ; manihotzuur ? Afdeelingen: Buxeae . Phyllantheae. A caly pheae. Hippoma- neae. Ricineae. Euphorbieae. 1 . Acaly p lie ae. Acalypheën. st. Mcrcurialis. Bingelkruid. IX. 2. 1. Mercurialis annua l. Veelvuldig in Duitschland , in tuinen, wijn¬ bergen, enz- Ook in Nederland. — d. V. II. 613. Mq. 248. P. II. 314. F. B. S. I. 708. F. B. III. 195. — Levert het Bingelkruid. Herba Mercurialis. De geheele bloeijende plant. — De wortel dun, penvormig en getakt-vezelig. De stengel opgerigt, 1 tot l*/a voet hoog, armvormig getakt, hoekig, geleed , en aan de leden gezwollen , onbehaard , groen. De bladen te- EUPHORBIACEAE. M oo3 genovergesteld , lijn, gesteeld , eirond-langwerpig of lancetvormig, ge¬ spitst , sterk geaderd , onbehaard , aan den rand gekarteld en kort gewimperd. De bloemen klein , bleek geelachlig-groen ; de mannelijke zijn ineenge¬ drongen en vormen langgestceldc , tegenoverstaande, afgebrokene aren in de oksels der bladen ; de vrouwelijke slaan eenzaam of paarsgewijs korlgesteeld in de bladoksels. — Men moet dit kruid snel droogen , opdat het niet blaauwgrocn worde. Reuk onaangenaam. Smaak kruidachtig , on¬ aangenaam , zoutig , ccnigzins scherp en bitter. Bevat volgens feneulle : Aetherische olie (spoor). Bladgroen. Pektinzuur. Bruine kleurstof. Appelzure potasch. Appelzure kalkaarde. Zuringzure kalkaarde. Purgerende biltere cxtracticfstof. Vet. Gom. Eiwit. Vezel. In de asch vond hij gewone zouten. Van de aetherische olie verkreeg LECANU 18 grein uit 100 pond versch kruid. Deze plant bevat waarschijn¬ lijk den zoogenaamden kleurloozcn indigo (isatenoxydule) of eenc over¬ eenkomstige slof. De eigenaardige blaauwgroene kleur, welke het kruid bij drooging in de lucht verkrijgt, vooral wanneer dezelve langzaam ge¬ schiedt , pleit althans voor deze meening. Verwisselingen : Mercurialis perennis. Farietaria officinalis. Impatiens Noli tangere. Atriplex patulum. Chenopodium album. 2. Mercurialis perennis l. Hier en daar in rotsachlige en schaduwrijke bosschen van Duilschland- — d. V. II. 613. Mq. 248. — Levert het Bosch-BingelkruicL Herba Mercurialis montanae. De geheele bloeijende plant. Is van de Mercurialis annua onder¬ scheiden door eenen voortdurenden kruipenden wortel, door eenen rond- achtigen , eenvoudiger! , fijnharigen , meestal lageren en van onderen bladloozen stengel en door gezaagde en kortbehaarde bladen. 2. Ricineac. Ricineën. ». Janipha. Janiphe ■ XVI. 8. of XXI. 9. 1. Janipha Manihot kunth. Jatropha Manihot l. In West-Indië en Zuid-Amerika. — Mq. 246. P. II. 310. — Heeft eenen dikken , knolligen wortel , die dikwijls 30 pond weegt Hieruit bereidt men, door hem in versehen toestand te schillen, fijnte— wrijven en in een fijn rieten vlechtwerk uiüepersen : EüPeORBIACEAE. 554 a. Tapiokka Tapiocka s. Tapiocca. Het fijne zetmeel , dat uit het uitgeperst sap bezinkt , behoorlijk af- gewasschen en óf op de gewone wijze , óf op heete platen gedroogd wordt. In het eerste geval verkrijgt men de fijne witte melige tapiokka , die de grootste overeenkomst heeft met arrow-root en in de plaats hiervan dik¬ wijls in den handel zou voorkomen. Door het droogen op heete platen verkrijgt men onregelmatige korrelige stukjes , welke men korrelige ta¬ piokka noemt. Is gedeeltelijk in koud water oplosbaar; de oplossing wordt door jodium blaauw. Met water onder een mikroskoop ziet men verbrokkelde zetmeelkorrels en ook geheele , welke met die der melige tapiokka overeenkomen. Gewoonlijk zijn zij rond of wrijfsteenvormig, van eenen duidelijken navel voorzien ; soms zijn de wrijfstcenvormige aan de eene zijde afgerond , en dikwijls zijn ook in de plaats der effene vlakte twee vlakten voorhanden, die in eenen stompen hoek zamenko- men. De door ringen omgevene navel springt siervormig open. De ta¬ piokka wordt door koking met water geleiachtig , doorschijnend en slijmerig. b. Mandiokka s. Mandiocca s. Manjok s. Cassava. Het vaster gedeelte, dat in het rieten vlechtwerk bij de uilpersing is overgebleven , en door sterke uitdrooging van het vergiftige sap bevrijd en gepulveriseerd is- Hierdoor verkrijgt men cassava- of manjokmeel , hetgeen onder gestadig omroeren op heete platen van ijzer of kleiaarde verhit zijnde , totdat het begint optezvvellen , de mandiokka en het cas- savebrood levert; de eerste in den vorm van onregelmatige , rondachtige, hoekige , harde , witte of gedachtige korrels van oenen meligen reuk en smaak , en het laatste in dien van koekvormige massa’s. Het uit den wortel geperst en geklaard sap is in giften van Va drachme voor volwassene menschen doodelijk. Het bevat volgens henry : Blaauwzuur , of een beginsel waaruit het ontstaan kan. Manihotzuur , met bitteraarde verbonden. Azijnzuur. Phosphorzuren kalk , overblijfselen van zetmeel en kleefstof- Bitter, scherp, in water en alkohol oplosbaar beginsel. Gistbare suiker met bruine zelfstandigheid. ïi. Crozophora. Krozophore. XXI. 5. 1. Crozophora tinctoria ad. de jussieu. Croton tinctorium l. Aan de zeekusten der Middellandsche zee- — d. V. II. 611* Mq- 245. P. II* 314- — Levert de EUPHORBIACEAE. 855 Blaauwe Kleur lappen. (Tournesol). Bezetta coerulea. Linnen lappen , welke met de blaauwe kleurstof dezer plant geverwd worden. — Men doopt linnen lappen in het uit deze plant geperst sap en hangt hen , wanneer zij hierin eene groene kleur verkregen hebben en weder droog zijn geworden , in houten vaten op, op wier bodem zich kalk bevindt, welke door urine wordt vochtig gehouden. De blaauwe kleur welke zij dan aannemen , wordt ongetwijfeld door den invloed der am¬ monia , welke zich uit de urine ontwikkelt , voortgebragt. e. Aleurites. Dubbelnoot. XXL 8- of XVI. 10. 1. Aleurites laccifera willd. Cr o ton lacciferum l. Op de Moluk¬ ken. — D. V. 11.611. Mq. 245.— De jonge takken dezer plant zijn op zekere tijden geheel met de Lak- schildluis , Coccus Lacca kerr, bedekt, zoodat dientengevolge de takken en dikwijls geheele boomen afsterven. De bevruchte wijfjes zuigen zich namelijk aan de schors vast en doorboren haar , waarna zij met het uit de opening vloeijend en verhard harssap als met eene cel omgeven worden. In deze cel zwellen zij tot eene blaas op, welke met eene schoone roode vloeistof gevuld is , waarin later 20 lot 30 cijeren of maskers ge¬ vonden worden. Nadat deze de vloeistof verteerd hebben , doorboren zij hunne omhulsels en vliegen zij weg. Dezelfde verschijnselen verwekt de lakschildluis ook op de takken van Croton aroma ticus, Butea f rondosa, Ficus religiosa, F. indica, F- beng alensi. s, Zizy- phus Ju juba. Acacia cineraria, A c. glauca, Shorea Jala, enz, Inlusschen schijnen deze cellen niet van al deze planten , voornamelijk niet van de F i c u s-soorten , ter verkrijging van het lak te kunnen ingezameld en gebruikt worden. — De met gezegde omhulsels bedekte takken van Al eurites lacc ifera vormen het a. S tok lak. Lacca in r a m u 1 i s s. b a c u 1 i s. De takken zijn geheel of gedeeltelijk met de bruinroodachtig-gele om¬ hulsels, even als met eene gerimpeld-bullige schors, omgeven. In de cellen der omhulsels vindt men zwartachtige en wille ligchaampjes, waarvan de eersten nog gedeeltelijk met cijeren gevulde vrouwelijke omhulsels zijn en de laatsten overblijfselen der civliesjes schijnen te zijn. [Meerdere bij¬ zonderheden aangaande het sloklak vindt men in Tijdschrift ter bevordering van Nijverheid enz. II. bl. 211 en in Pharm. Centralbl • 1848, N°. 3*2.] — Worden de omhulsels van de takken afgeklopt en grof gestampt , dan vormen zij he? 556 EUPHORBIACEAE. ß- Korr eil ah. Lacca in granis. Datgene , wat in den handel voorkomt , is echter van het coccusrood door koking met eene zwakke oplossing van koolzure soda in mindere of meerdere mate ontdaan . om zulks voor andere oogmerken te gebruiken. — In het korrel lak vonden JOHN : Hars ...... 66,65 Lakstof ..... . 16,70 Coccuskleurstof. O ff o • Sy L O Extract ..... . 3,92 Stoklakzuur .... . 0,62 Chiline (insektenvliezen) , 2,08 Wasaardig vet . .. . 1,67 Sloklakzure potasch. Zwavelzure potasch. . > 1,0-4 Chlorpotassium. Beenaarde] Zand en aarde . .. . 0,62 Door zamensmelting van het door kleurstof bevrijde korreliak, verkrijgt UNVERDORBEN I Alphahars van het gomlak. Bctahars van het gomlak. Gammahars van het gomlak. Dcltahars van het gomlak. Epsilonhars van het gomlak. Coccusvet. Oliezuur. Margarinzuur. Was. Lakstof. Extractieve kleurstof, bovengemelde uitkoking van zijne oen het y. Klom plak. Lacca in pl a cent is s. in massis- Het komt voor in den vorm van bruine of zwartachtig-bruine , ronde of ovale koeken, wier doorsnede ongeveer 27a duim bedraagt. Schel- of Tafellak. Lacca in tabu lis- Dit zou uit het uitgekookt korreliak verkregen worden , door het in eenen langwerpigen katoenen zak boven een open vuur te verhitten , het daarin gesmoltene hars uiltedrukken , op banaanbladen te laten vloeijen , en hiertusschen lot dunne platen uitlepersen. In de zak blijven onrein¬ heden, lakstof, enz. over. Naarde wijze, waarop zulks geschiedt en naar gelang der meer of mindere volledige voorafgegane verwijdering der kleurstof, verkrijgt men verschillende produkten , waardoor de talrijke, in kleur’ doorschijnenheid , enz. afwisselende schellaksoortcn ontstaan , welke de handel uit Siam , Laos, Assam, Pegu , Sumatra en China ons toevoert. — Volgens HATCiiETT bevat de Stoklak : Korreliak: Schellak: Hars . . 68,0 88,5 90,5 Kleurstof. 10,0 2,5 0,5 EUPHORBIACEAE. 557 Was .. 6,0 4,5 4,0 Kleefstof. 5,5 2,0 2,8 Onreinheden 6,5 — — Verlies. 4,0 2,5 1,8 In den jongsten tijd is de schellakmassa ook in den vorm van lange , geheel ronde , gladde pijpen, die 1 vinger dik en dikker waren, in den han¬ del gekomen- d. Sip hon ia Kaoutchouk . XVI. 8. 1. Siphonia dastica pebsoon. Jatropha el as ti ca l- Hevea Guia- nensis aublet. — In Brazilië en Guiana- — d. V. II. 61 3. Mq. 247. — Levert de Kaoutchouk. Caoutchouc s. Resina elastica. Het ingedroogd melksap van dezen boom.— Het melksap wordt zoo dik¬ wijls over steenen vormen van willekeurige gedaante gestreken en daarna iedere keer boven vuur , hetgeen men uit de vruchten van Atalea speci- osa stookt, gedroogd, tot dat het buitenst gedeelte de verlangde dikte heeft. Op deze wijze ontslaan alle vormen, waarin de bruine kaoutchouk voorkomt , en die dus al de vaste bestanddeelcn des melksaps ondereenge- mengd bevatten moeten. De kaoutchouk van dezen boom beet in den handel Amerikaans ehe kaoutchouk. Die kaoutchouk, welke in bijna witte of geelachtige , dikke , groote platen zeldzamer voorkomt en den naairi van spekgom draagt, schijnt het niet boven vuur ingedroogd en dus hier¬ door niet bruin gerookt melksap te zijn. Hoewel eigenlijk deze plant inzonderheid veel kaoutchouk bevat en tot hare bereiding gebruikt wordt , bezitten echter ook nog vele andere planten in hare melksappen kaoutchouk en dikwijls zooveel , dat men zich 'ter bereiding hiervan, even goed van baar bedienen kan. Deze planten be¬ lmoren voornamelijk tot deEuphorbiaceae, Urticineae, Contor- t a e en Lobeliaceae, zoo als : G a s t i 1 1 e j a elastica, H i p p o m a n e M a n c i n e 1 1 a , S a p i u m aucuparium, Commiphora Madagasca- riensis, Mithridatea quadrifida, Mabea Piriri, Omphalea d i a n d r a , II u r a c r e p i t a n s , E x c o e c a r i a A g a 1 1 o c h a , E u p h o r- bia punicea, E. picta. — Cecropia pcltata, Artocarpus in- tegrifolia, Bagassa guianensis, Ficus elastica, F. indica, F. toxicaria , F. Rad ul a , F. religiosa,Brosimum Al i cast rum. — Collo p hora utilis, Urceola elastica, Vahea gummifera Asclepias syriaca, Pa cour ia guianensis, Apocynum can- 558 ELPHÖRBi ACEAE. nabinum. — Lobelia Caoutchouc, enz. Het is intusscben niet bebend , dat men ergens deze planten daartoe gebruikt, of, indien zulks al geschieden mögt, welke kaoutchouk van den handel daarvan afstamt en welke dezer planten haar levert. In een uit Zuid-Amerika naar Engeland overgebragt melksap , hetgeen ter bereiding van kaoutchouk diende, vond faraday : Kaoutchouk . 31,70 Was en bittere stof . 7,13 In water, doch niet in alkohol oplosbare stof 2,90 Eiwit . . 1,90 Water, azijnzuur en zouten . 56,37 Uit de onderzoekingen welke clamor-marquart en esenbeck omtrent het sap van Ficus clastica in het werk stelden, schijnt te volgen, dat de planten aanvankelijk viscine bevallen en dat zich dit langzamerhand jn de planten in kaoutchouk verandert. — De beschrijving der physische en chemische eigenschappen der zoo algemeen bekende kaoutchouk , blijft, even als die harer uitgebreide en hoogst belangrijke aanwending , aan de scheikunde opgedragen. e. Croton. Kroton of Kankerbloem. XXI. 8. 1. Croton Elutcria swartz. C. E 1 c uth er i a wright. Clutia Elute- ria L. (*) Op Jamaika en de Bahama-eilanden in Wesl-Indië. — D. V. II. 608. Mq. 243. P. 1!. 296. — Levert den Kaskar illebast. Cortex Cascarillae s. Eluteriae. Onregelmatige stukken van 1 tot 6 duim lengte en y4 tot 1 lijndikte; opgerold , zamengerold , ingerold of gootvormig , somwijlen plat en om- gebogen , herhaaldelijk gebroken , digt , zwaar , broos ; op de breuk glad , dof of slechts zwak glanzend. De opperhuid scheidt er zich ge- makkclijk van af, en ontbreekt hierdoor dikwijls op enkele plaatsen. Zij bezit overlangsche en dwarse barsten , is wilachtig , grijswit of grijs en meestal onregelmatig met zwarte vlekken bedekt, welke uit de volgende korstmossen bestaan** Verucaria nitida, V. pun ctiformis , V. || planorbis, Graph is scripta, Gr. Cascarillae, Ar tb on ia polymorpha , Asterisca labyrinthica en Trypethelium Spren¬ gel i i. De schors bruin of roodachlig- bruin , van onderen glad , en somtijds j nog van kleine, aanhangende , geelwitte houlsplintcrs voorzien ; vanboven verloonen zich de omtrekken en overlangsche barsten van de daarop gelegene epidermis. Beuk , inzonderheid bij wrijving of verwarming , aangenaam (*) De laatste synonymie wordt door de meeste botanici betwijfeld. C. EÜPHORBIACEAE. 559 specerijig. Smaak sterk en onaangcnaam-bitter , scherp, specerijachtig. Zijne infusie wordt door een aftreksel van galnoten niet veranderd en door ijzcrchloride slechts een weinig donkerder gekleurd. — Een pond levert ongeveer once extract. — (Behalve deze gewone kaskarillc van den handel beschrijven guibourt en martiny nog meerdere kasknrillc-soorlen , w'elke gedeeltelijk slechts verschillende vormen dezer echte kaska rille schij¬ nen te zijn. (*) ) Deze bast bevat volgens eene oudere analyse van trommsdorff. 1,6 Bruine, balsamische , zwak bittere hars. 15,1 65,6 Gom met bittere stof en chlorpolassium. 18,7 De plantenbasis , die brandes er later in meende gevonden te hebben, heeft zich niet bevestigd , daar hij althans volgens eene nieuwe analyse van DUVAL de volgende beslanddeelen bevat: Acthcrische olie Houtvezel .. Cascarilline. Hars. Zetmeel. Gom. Het hier vermeld Pektinzuur. Looizuur. Chlorpotassium. Kalkzout. Roode kleurstof. Houtvezel. Aetherische olie. Was. Eiwit. Vet. cascarilline vormt kleurlooze , mikroskopische , zeer bitter smakende, onzijdige krystallen, en ligt ongetwijfeld met de aethe¬ rische olie ten grondslag aan dc specifieke w'erkingen van dezen bast. Verwisselingen : Cortex Copalchi. 2. Croton Pseudochina schlechtenbal. In Mexiko. — d. V. II. 610. Mq. 244. P. 11.312. — Levert den C opalc hibast of Mexikaansche Bitter bast. Cortex Copalchi s. Copalke. De Quina b 1 an ca der Mexikanern — Kwam in 1817 naar Hamburg. — (*) Zoo beschreef ook o. a. iioll voor eenigen tijd eenen valsehen kaskarillebast op de volgende wijze : Hij komt voor in opgerolde stukken van i vinger dikte en daar¬ boven , is uitwendig geelachtig grijs , bezit wel overlangsche doch geene dwarse barsten en is dikwijls meteen korstmos b dekt , hetgeen op Vérrucaria nitida gelijkt. Onder de epidermis is de kleur aan die van den echten vrij gelijk , slechts is de op¬ pen lakte eenigzins ruwer. De binnenvlakte is donker grijsbruin en de breuk minder glad. Op de dwarse doorsnede ziet men door een vergrootglas van de binnenzijde naar de opperhuid fijne, donkerbruine, glanzende en witte geslingerde strepen gaan. Overigens is de buitenste lichtere zelfstandigheid niet scherp begrensd. Bij den ech¬ ten zijn de fijne strepen veel onduidelijker en is de uitwendige zelfstandigheid door eene gnjsaehtig-witte streep scherp van de binnenste begrensd. De smaak komt over¬ een met die t van den echten, doch is onaangenamer aromatisch. De werking der meeste reagentiën levert geen verschil op; doch eene oplossing van loodsuiker geeft met dezen eenen donkerbruinen , met den echten daarentegen eenen bruinachtig- gelen neèrslag. — In allen gevalle beschouwt hot.l hem toch als van eene Croton- soort afkomstig. C. 560 EUPHORBIACEAE. Gesiotene of opgerolde pijpen van 1 voet lengte, wier opperhuid, die dikwijls ontbreekt, geclachlig-aschgraauw of roodachtig -bruin is, gemak¬ kelijk loslaat , en onregelmatige , vrij diepe overlangsche sleuven bezit. De schorsbast is betrekkelijk dik , vrij vast , kurkachlig , en vertoont op de fijnkorrelige breuk eene zwakke bruine laag. De bast op de breuk ve¬ zelig, van onderen vuil roodbruin. Reuk zwak specerijig. Smaak niet on¬ aangenaam bitter, prikkelend. Bevat volgens bbandes: 1,0 8,3 8,7 Groene hars. Halfhars. Eiwit • Appelzuren kalk 3,3 Zuringzuren kalk 4,1 Aetherische olie * „. \ 6,2 Verlies . . .f Planlenvezel. . 18,0 Bittere extractiefslof met appelzurc zouten. 1 3,3 Bruine, smakelooze extractiefstof ... 3,3 Scherpe, specerijachtige weekhars . . 6,3 Vast vet met groene hars . 1,1 Was met appelzure kalkaarde .... 0,7 Lijmachtige, stikslofhoudendezelfstandigh. 33,3 Phosphorzure kalkaarde . 1,4 Zwavel- en zoutzure zouten .... 0,7 3. Croton Pavana hamilton. In Ava en Noord-westelijk Bengalen- - M Q. 245. P. II. 288. — 4. Croton Tiglium lamarck. Overal in Bengalen. — d. V. II. 610. Mq. 245. P. II. 287. — Beide boomen, die ook in China, op Amboina , Java , enz. gekweekt worden , leveren de P urgeer korrels. Grana Tiglii s. Tiglia s. Tilli. De rijpe zaden. Zij zijn eirond-langwerpig , aan beide uiteinden stomp, ongeveer 2 tot 27a lijn breed en 3 tot 4 lijn lang, van eenen weinig uitspringenden naad en op iedere zijde van 2 zich overkruisende , zwakke lijnen voorzien. Hunne schil is dun, broos, als ’t ware bestoven , groen- achlig- of bruinachtig-geel of zw^artachtig - grijs , donker gevlekt, smakeloos. Zij omgeeft eene geelachtig-witte , reuklooze kern, die aanvankelijk zacht olieachtig , doch later aanhoudend en brandend-scherp en krabbend smaakt, en bij verwarming eenen scherpen damp verspreidt, welke prikkelend en ontstekend op het gezigt en de oogen w'erkt , hetgeen van een zeer vlugtig vet zuur, het crotonzuur, afhangt. De schillen bedragen volgens pelletier en caventou 33,3 (volgens NiMMo 36) en de kernen 66,7 (volgens nimmo 64) procent. In de kernen vonden pelletier en caventou : Gele, dikke , vette olie — 50 proc. Gom. Eiwit. Houtvezel. Ni mm o : Scherp, harsacht. beginsel m. zuur 27,5 Vette, zachte olie .... 32,5 Meelachtige stof ..... 40,0 EUPHORBIACEAE. 56t Vet . . 0,35 Was . . 0,30 Gom . . 1,17 Gummoine 9,00 Kleefstof 2,00 Eiwit . 0,31 Water . 22,50 Aeth. olie spoor (Overschot 1,40) In de geheele zaden vond brandes: Vette olie met crotonzuur en crotonine . . 17,00 Crotonzuur crotonine met kleurstof . . . 0,32 Bruingele , in aether onoplosbare hars . . 1,00  Zaadbekleedsel en houtvezel der kern. . . 39,00 Verhard eiwit . 0,70 De olie , welke door uïtpersing uit dit zaad verkregen en onder den naam van crolonolie , Oleum Crotonis, gebruikt wordt , bestaat volgens NiMMO uit 55 proc. zachte vette olie en 45 proc. scherp , harsachtig be¬ ginsel , waaraan dulk den naam van tigline wil geven. Andere resultaten verkregen pelletier en caventou bij het onderzoek der door alkohol uit de kernen uitgetrokkene vette olie, waarvan zij 50 proc. verkregen. Het gelukte hen er een hoogst scherp zuur uit aftescheiden , hetgeen reeds bij eenigc graden boven 0° gasvormig wordt. Er bestaat veel grond, om aan- tenemen, dat dit reeds vooraf in de kernen aanwezig is. Zij noemden het jatrophazuur (dewijl zij de zaden verkeerdelijk van Jatropha Curcas atleidden) , welke naam later te regt door brandes in dien van crotonzuur veranderd is. Het crotonine echter, waarvan deze spreekt , is naderhand nog door niemand teruggevonden. Verwisselingen: de zaden van Ricinus communis, J atroph a Cu r- nas, Euphorbium Lathyris- f. Ricinus. Wonderboom. XXI. 9. 1. Ricinus communis l. Vaderland onbepaald. In O.- en W.-Indië, als¬ mede in Afrika gekweekt en in de landen aan de Middellandsche Zee ver¬ wilderd. — D. V. II. 616. Mq. 246. P- 11.298. — Variëteiten , door kwee- king ontstaan: Ricinus in er mis; R. ar ma tu s; R. africanus; R. viridis; R. und u latus; R. macrophy llus , enz. In de vrucht, die eene driehokkige doosvrucht is, bevinden zich drie zaden, bekend onder den naam van Ricinus zaad. Seinen Kicini s. Cataputiae majoris. Ellipsvormige, eenigzins platgedrukte zaden; dikwijls van een propje strophiolum) voorzien, glad, glanzend, witgrijs en met bruine strepen en 36 562 EUPHORBIACEAE. vlekken sierlijk gemarmerd. De schil, die dun, hard en broos is , omgeeft eene dikke , witte , olieachtige kern , welke met een melkwit vliesje bekleed is , geenen reuk bezit, zacht olieachtig en later eenigzins krabbend smaakt en met water gewreven eene emulsie vormt. Men onderscheidt verschillende, van de variëteiten der plant afhankelijke soorten , voornamelijk de 2 volgende : a. Amerikaanse h ricinuszaad. Semen Ricini vulgaris. Is ongeveer 2 tot 3 lijn dik, 3 tot 4 lijn breed en 8 lijn lang. ß. Fransch ricinuszaad. Semen Ricini vulgaris minoris. Komt over ’t algemeen met het vorige zeer overeen , doch is kleiner, ongeveer 1 tot 1 4/2 lijn dik , 2 tot 3 lijn breed en 3 tot 4 lijn lang , bleeker en minder gemarmerd. — De ricinuszaden bevatten volgens geiger in de Kernen : Vette olie. .... 46,19 Gom . 2,40 Eiwit . 0,50 Zetmeel en plantenvezel. 20,00 Water ...... 7,09 - 76,18 Schillen : Bruine smakelooze hars met bitter extract. . 1,91 Gom . 1,91 Vezel . 20,00 - 23,82 j 100 Verwisselingen : de zaden van Croton Tiglium, Jatropha Cu rcas en Euphorbia Lathyris. g. Jatropha. Braakboom. XVI. 8. of XXL 9. 1. Jatropha Curcas l. In Kuba en Nieuw-Granada. — Mq. 246. P. II. 313. — Levert het Groote Ricinus zaad. Semen Ricini majoris. / Zwartbruine zaden; met lichtbruine strepen en stippen gemarmerd , dof, ongeveer 3 lijn dik , 31/* tot 4 lijn breed en 7 tot 10 lijn lang. Hunne schil / omgeeft eene witte, olieachtigc kern, die reukloos is, aanvankelijk zacht en later aanhoudend scherp en krabbend smaakt en hoogst drastisch-pur- EUPHQRBIACEAE. 563 gerende, braakwekkende en zelfs doodelijke werkingen uitoefent. Bevat vol¬ gens SOUBEIRAN : Scherpe weekhars. Zoete stof en gom. Olie- en margarinzuur. Vrij appelzuur. Vette olie. Gluten. Door deze resultaten zijn de werkingen niet naar eisch opgehelderd. Een naauwkeuriger onderzoek van dit zaad zal misschien voldoendere uitkomsten opleveren. 3. Euphorbieae. Euphorbieè'n. a. Euphorbia. Wolfsmelk. XXI. 1. of XI. 3. 1. Euphorbia Lathyris l. [Esula major riv. Cataputia minor LOBEL. Tithymalus Lathyris scop-] In Zuid-Europa* — Mq. 249. P. II. 313. — Levert de Kleine Spring- of P urgeerkorrels . Semen Cataputiae minoris. De rijpe zaden. Rondachtig-eirond ; ter grootte van peperkorrels, aan den top afgestompt , eenigzins ruw , bruin en zwart gevlekt , fijn netsgewijs gesleufd en van onderen van een beweegbaar knopje voor¬ zien. De dunne, harde schil omgeeft ecne witachtige, olieachtige, reuk- looze , aanvankelijk zacht en later aanhoudend krabbend smakende kern. Bevatten volgens soubeiran dezelfde bestanddeelen , als de vorige zaden , doch meer scherpe hars- 2. Euphorbia antiquorum l. In Aegypte , Arabic en Oost-Indie. — - Mq. 249. P. II. 308. — 3. Euphorbia officinarum l. In Aegypte, Aethiopië , enz. — d. V. II. 617 (?) Mq. 249. P. 11.308.— 4- Euphorbia canariensis l. Op de Kanarische eilanden. — Mq. 248. P. II. 306. — Deze drie planten , voornamelijk de laatste , leveren het Euphorbium. Euphorbium. Gummi s. Resina Euphorbii. Het melksap , hetgeen uit de met doornen bezette planten uitgevloeid en daarop ingedroogd is. — Onregelmatige stukken , die de grootte eener linze tot die eener boon bezitten; druipsteenvormig-rondachtig-hoekig, van 2 , 3 en meer gaten voorzien, geelachtig of bruinachtig-geel , dof en be¬ stoven, barstig, ondoorschijnend, vermengd met veel afval, punten van doornen , soms ook met drichokkigc doosvruchten en dikke , 3- of 4kan - 564 RUTA CE AE. tige stukken van stengels, die aan de kanten met doornen zijn bezet. Het is reukloos. Zijne smaak is aanvankelijk niet merkbaar, doch wordt later brandend en aanhoudend scherp. Zijn stof verwekt gevaarlijk niezen. Riekt bij verhitting aangenaam, smelt, ontvlamt en verbrandt met eene lichte roetgevende vlam. Is zoowel in water, als in alkohol slechts ge¬ deeltelijk oplosbaar. Bevat volgens BRANDES : braconnot: PELLETIER : LAULET : MÜ.TLMANN : Hars. . 43,77 37,0 60,8 64,0 54,0 Cerine ..... Myricine .... . 13,70) • 1,23 ; 19,0 14,4 — 14,0 Kaoutchouk. • 4,84 — — — 3,2 Arabine .... . — — — 23,3 — Bassorine .... . — — 2,0 — — Appelzure potasch. . 4,90 2,0 1,8 — 2,0 Appelzure kalkaarde . 18,82  — pelletier vond er ook aetherische olie in . — BÜCHNER en HERBERGER beschouwen de hars als eene zoutaardige verbinding van eene basische hars ( euphorbine ) en eene zure hars , welke BERZELIUS alpha- en betahars des euphorbiums noemt , en rose heeft er nog eene derde krystalliseer- bare, indifferente hars uit afgescheiden, die eerzelïus met den naam van gammahars des euphorbiums bestempeld heeft. [Emblica officinalis G. , waarover reeds op bl. 522 gesproken is, behoort mede tot deze familie.] 56. TERERINTÏÏACEAE. TERPEN TUN GE WAS SE IV. Familien: Ochnaceae. Connaraceae. Xanthoxyleae. Rutaceae. ,> Diosmeae- Simarubeae. Zygophyll eae. Aurantieae. Juglan- i deae. Cassuvieae. Amyrideae. 140. RUTACEAE. Wij nruitig en. a. Ruta. Ruit of Wijnruit. X. 1. 1. Ruta graveolens l. Ruta hortensis lamarck. In Noord-Afrika , Alexandrië , Mauritanië, Zuid-Europa. In tuinen. — d. V. II. 636- M Q. 51. P. 1 1 . 879. — Levert de DIOSMEAE. sr»5 Wijnruit. Herba Rutae hortensis. De bladen, in Mei en Junij vóór den bloeitijd ingezameld. Zij zijn onbehaard, blaauwachtig-grocn , klierachtig, 3voudig zamengcsteld-gevind ; de blaadjes omgekeerd-eirond en stomp. Reuk eigenaardig , sterk, balsa¬ misch. Smaak specerijig, bitter, scherp. Bevatten volgens mühl: Eiwit. Extractiefstof. Groene , weeke hars. Vrij appelzuur. Geelgroene, aelherische olie — 0,25 proc. Stikstofhoudende , door looizuur neêrplofbare stof. Zwartgrijze gom. Eigenaardig zetmeel. Later heeft weiss er eene eigenaardige bleekgele, reuk- en smakelooze zelfstandigheid in gevonden en deze rutine genoemd ; volgens BORNTRäoER echter verhoudt zij zich als een zuur, waarom deze haar dan ook met den naam van rutinzuur bestempelde. Verwisselingen : Asplenium Ruta muraria. 141. DIOSMEAE. Diosmeen. Bestanddeelen : aelherische oliën; eigenaardige indifferente stoffen; cus- parine , esenbeckine , diosmine? chinovazuur- Afdeelingen : Diosmeae. Dictamneae. Cusparieae. Pilocar- peae. B or onieae. 1. Diosmeae. Diosmeen. a. Dio sma. Godcngeur • V. 1. 1. Diosma crenata l. Diosma odorata de cand. Kaap de Goede Hoop. — D. V. 11.630. Mq. 40. P. II. 883. — 2. Diosma serratifolia vent. Kaap de goede Hoop. — d. V. II. 631. Mq- 49. P. II. 883 (als Barosma serratifolia willd.). — ■ De bladen van heideplanten zijn afzonderlijk of ondereengemengd sinds 1824 bij ons als geneesmiddel ingevoerd onder den naam van Bucco- of Buchubladen . Folia Bucco s. Buchu. De bladen van Diosma crenata zijn korlgesteeld , omgekeerd-eirond- langwcrpig, 10 tot 12 lijn lang en 3 tot 4 lijn breed, stomp gezaagd , onbehaard, doorschijncnd-gestippeld , van boven donker geelgroen, glan¬ zend, van onderen lichter en dof, zeer ligt breekbaar. Reuk sterk, eigenaardig, ruit- en kamferachtig. Smaak stekend, pcpermuntachlig, zwak bitter. — De bladen der Diosma serratifolia onderscheiden zich slechts door hunnen vorm ; zij zijn namelijk lijn-lancelvormig, langer en gezaagd. — Bevatten volgens brandes : 566 DIOSMEAE. Aetherische olie. 0,88 Diosmine .. 3,78 Halfhars. 2,34 Groene hars. 4,77* Bruine kleurstof • 1,56 Gom . •. 12,71 Vezel . . .. 45,00 Water . . .. 12,94 1,47 Verhard eiwit . 0,58 Stikstofhoudende zelfstandigheid .... 2,42 Appelzuur en stikstofhoudende zelfst . . 1,56 Bassorine met zuringzure en phosphorzure kalkaarde . 4,53 Phosphor-, zwavel- en appelz- kalkaarde. 1,60 Zwavel- en phosphorzure kalkaarde 1 Zwavelzure potasch en chlorpotassium ) Hel hier vermelde diosmine is eene problematische stof. Intusschen schijnt LÄNDERER er eene stof uit verkregen te hebben, die dezen naam verdient, daar hij uit eene alkohol-tinctuur der bladen kleine krys- tallen zag bezinken, die eenen bitteren smaak bezaten, doch overigens niet door hem zijn onderzocht. [De bladen van vele andere gewassen dragen op de Kaap den naam van Bucco , zoo als die van Diosma betulina, D. pulchella, D. hirsuta, D. ericoides, Empleurum serrulatum, van Adenan- dra-, Agathosma-, Co le o n e m a-soorten , enz. en kunnen dus allen tot verwisseling aanleiding geven.] 2. D ictamneae. Dictamneën. a. Dictamnus. Esschenkruid. X. 1. ♦ 1. Dictamnus albus l. In bosschen en bergachtige streken van Zuid- Europa* In tuinen. — d. V. II- 634. Mq. 51. P. II. 890 (als D. F raxinella LiNN’. (?) )• — Levert den Witte Eschw ortet. Radix Dictamni albi. De van de kern gescheidene schors des wortels, die zich bij het droo- gen oprolt. — Pijpvormige stukken , die omstreeks 1 vinger dik, ongeveer 1 vinger lang en korter zijn. De schors zelve ongeveer 1 lijn dik , vuil¬ wit of bleek geelachtig, los, sponzig. Riekt in versehen toestand sterk, onaangenaam, vies, in droogen bijna in het geheel niet. Smaakt versch bitter, scherp, bijna specerijachtig, droog slijmerig-bitter. Is door her- berger (Buchn. Repert. XLVIII, 1.) scheikundig onderzocht , doch zonder bepaalde resultaten. 3. Cusparieae. Cusparieën. a. Galipea. Galipea. V. 5. 1. Galipea officinalis Hancock. In de bosschen rondom de Orinoco in Columbië. — Mq. 50. P. II. 885. — Levert den ' i DIOSMEAE. 567 Angusturabast. Cortex Angustiirae. De bast der oudere en jongere takken. — Werd vroeger van Galipca rusparia st. uil. (Cusparia febrifuga humb. Bonplandia trifo- liatawiLLD. , Bon plan dia anglist ura spreng. Galipea febrifuga de c. Angostura cuspare röm. et schult.) — d. V. IT. 632 — afgeleid , welke boom echter, zoo als Hancock in 1826 heeft aangetoond, de moe¬ derplant niet is. — Bijna platte of eenigzins gootvormige stukken van Va tot 1 lijn dikte , v2 tot 2 duim breedte en 2 tot 6 duim lengte ; dikwerf omgebogen , hard, droog en met zeker gedruisch brekend. De buitenvlakte dof, on¬ effen, soms wratachtig, melig, vuilgeel, op enkele plaatsen donkerder bruinachtig, zelfs, ofschoon zelden, zwartachtig. Men vindt er de vol¬ gende korstmossen op : Verrucaria thelena, V. glauca, Ope- grapha hepatica, Tripethelium Sprengelii, enz. Dwarse barsten ziet men er zeiden op. De ondervlakte dof, glad, bruinachtig- of rood- achtig-geel. De bast is geel- of roodachtig-bruin , op de breuk effen , eenigzins harsglanzcnd. Reuk eenigzins muffig. Smaak specerijachtig, bitter, later scherp. Zijne verzadigde infusie is lichtroodbruin , wordt bij verdun¬ ning geel , en geeft de volgende door winckler opgegevene reactiën , welke met die der infusie van den bast der Strychnos nux vomica (bl. 342) vergeleken zijn. Angustura vera: Angustura spur ia: Potasch .. Looistof. IJ raak wijnsteen Donkerder kleuring en zwakke troebeling. Witgele neerslag. Sterke, bleekbruinachtig-gele troebeling. Yerhooging der kleur zonder troebeling. Witgele neerslag. Geene verandering. Dierlijke lijm Zwavelzuur. Jodiumzuur. IJzerchloride. Sublimaat .. Loodazijn .. Geene verandering. Geene verandering. Bruinroode kleuring. Sterke, roodbruine troebeling. Sterke, bleek bruinachtig-gele troebeling. Bruinachtig-gele neerslag. Geene verandering. Geene verandering. Geene verandering. Donker bruinachtig- grocne kleuring. Naauwelijks merkbare troebeling. Bleekgroenachtig - gele neerslag. 