Roman Van Walewein
De oorsprong dier meeste namen veiUaart meestal de uitdrukking zelve. Hoe men aan den bijnaam Fba- staart ( Trant dat is Voataert) kon komen, zou op verschillende wijzen te Terklaren zijn. Als een vooi^ beeld Terwijs ik naar het verhaal in den XeA. i^, III. c 4. VS. 185—276. .^hyGoogle IV. KRITIEK yXTH HET GEDICHT. Op het gelieele gebied der Mul. letterkunde is er wellicht geen stuk van eenigen omraDg, dat zoo zeer als de Toman van Waleweïu den naam verdient van kimstprodnkL 't Is misschien veel gewaagd dit te beweeren van «en rtmian , die beboort tot eene klasse die door erns- tige beoordeelaars niet gonstig is gekarakteriseerd. Zoo zegt b. V. Edelstand du HérU(l): »I1 n*y i dans I'inspiration des romans de la Table-Ronde rien de sérieax ni d'élevé; la fantaisïe s'; joae dans des aventores sans significaüon et sans but ; elle j abose -d'un merveiUeux frivole qui ne se rattacbe par an- cnn lien aux croyances da peaple, et Ia corraptjon des moeojs s*y manifeste avec un cynisme trop naïf poor ne pas être l'invention de qnelques imagina- tions profondément dépravées." Hoeveel waars er "Ook in dit oordeel ligge opgesloten, bet is te bard. In Duitschland heeft men dezen fabelkring ook niet van de gnnstigste zgde voorgesteld, maar tocb mia- -der hevig beoordeeld. Zoo b. v. Gervinos. Bg ^1) la Marl d* Garin, PrifiM, |i. 1 hyGoogle KftiTiEK VAN U£T GEDICHT. 143 noemt (1) de Artar - romans in het algemeen ueïne Böhe langweiliger Gesclüchten ohne Yerbindung, ofanc inoere Bedeutong; wenn nur etwas Menes vou dem allen Arthar, oder etwu Altes von eiuem neuen Bit tenmanne erzühlt wird, so ist Alles gat. Keio Schlnss einer Begelienheit, kein Schlnss des Ganzen, kein fefr- selndes Eii'eigniss , keine kleinste Intrigae » keine Len denscliafl, keio Ceiiibl, weder im Dichter noch in seinen GeschÖpfen, kein Kld, keine Sprache, kein Lehen, und selhst wo der Tortrag lebhaft gescfaü- dert sein soll, ia jeneo scbnellen Frag- and Antwort- stöcken, dia in diesen Zeiten een lieblingamiuck der Poëten sind, selbst da kein Xicben." Als v{| die schets voor waarh^d aannemen in het algemeen (2), dan zullen wij den roman vanWalevein eene oitzondeting zien maken op den gewonen rcgeL Wanneer wy onbevooroordeeld dit gedicht beschoor wen, zollen wij zelft moeten eriLennen dat bet aan ai de eischen der kunst vt^oet; dat de Torm beant woordt aan den inbond } dat in de koac«ptie «enbeid heerscht , niet die langgeroemde eenheid van tyd en plaats waarover de kritiek den staf heeft gebroken^ maar eenheid van gedachte; tei-wijt de , beUagstelIing van den lezer voortdorend klinuoeod wordt gaande gehouden door bet Tcrhaal van aiAcdt gewaagder avontaren die den held tot z^n doel moeten bren- gen; en eindel^k door bet konflikt van bartstochten dat hem boven de meeste kunatfigwr» der middel- {1) Getchieku der Diutach. Dichtung I', 261—62. (9) Terg. BebUr San -KnLe, Bil ^trthur - fagri , S. t hyGoogle 144 ROHAN TAN WAL£W£IN. eenirea Terheit. De middelen die daartoe gebezigd worden mogen al ia mindere mate die werking op ons bebben, ja zij mogen ons een glintlacb op de lippen brengen , zij waren berekend voor bet pobliek waarvooize bestemd waren, zg wortelden in de xsf den van den tijd. Als koning Artnr met zgne helden na bet middag- maal in zgne feestbal zat Hebbensi wonder groot vernomen. En dit zal ons niet vreemd voorkomen, daar w^ we- ten dat men aan Artois bof zóó gewend was Treem' de dingen te zien, dat men meestal niet aan tafel giog Toor dat zich een aTontnor bad opgedaan. Zie de bewijsplaatsen daarvoor hierboven bh 94 — 96 b^e- bracht. Waarin bestond na bg deze gelegenheid bet won- der? Zij zagen Een scaec ten veinstren in comen Ende breide hem neder nptïe aerde. Dat schaakbord was zeer prachtig, uit elpenbeen ver- vaardigd, met goud en zilver ingelegd en met edele ateenen veiaerd, die Waren wel ghewaerlike Beter dan al Aerturs rike. Toen alle aanwezigen bet goed bezien hadden Hettien hieft up, ende es gbevaren Weder dane bet cpiam te voren. Artnr was getroffen door de schoonheid van bet stnk «n tevens door de zonderlinge omstandigheid die het hen voor een oogenblik bad laten aanschouwen. Hen quam hier sonder redene niet hyGoogle KRITIEK VAN H£T GEDICHT. 145 besluit hij dan ook, en dit noopt hem tot de belof- te, dat hfj die wilde opzitten en het schaakspel terug brengen , 's konings kroon en land na diens dood zon beërven.' Temgl allen aarzelen onderneemt Walewrin het aTentunr, eo zijne lotgevallen op dien tocht ma- ken het onderwerp des gedicfats nit. Toot den kritisclien beschouwer doet zich al spoe- dig de Traag op: is die wonderbare verschgning van dat schaakbord een middel der knust waard, eo ïs dat bord zelf interessant genoeg om de moeite en het trotseren der gevaren te wetügen die Walewein daar- voor bestaat ? Voor oQs moge die vraag ontkennend te beantwoor- den, schijnen, maar in de middeneeuwen liepen er verschillende oorzaken samen om door die verschg- ning de aandacht ten hoogste te spannen; en bij den adel die dit gedicht hoorde voorlezen, kon zeker voor Walewein geen ander gevoel oprijzen dan dat van hooge belangsteUing en bewondering, toen hg alles waagde om een zoo kostbaar stok meester te worden. Wg zouden eenen onjuisten maatstaf bezigen zoo ■wij de litterarische prodnkten van vroeger tijd wilden beoordeelen naar onze hedendaagsche begrippen, naar onze beschaving. Wg zullen m onrechtvaardige ooi^ deelvellingen vervallen als wij de zeden en gebrui- ken, het kinderlgke volksgeloof der middeneeawen daarbg niet in rekening brengen. De goden van Uo- mems ea de wonderen zijner onderwereld hebben ge- nade gevonden, in onze oogen, waarom zouden w$ alleen medelijdend glimlachen bij de wonderen en too^ verkrachten der middeneeowscbe romantiek ? hyGoogle 146 ROHAM TAN WALEWEIN. Bat nu ia ons gedicht dat scbaakbord de aandacht moest spannen is natuurlgk. Het scliaakspel was de lieTelingsuitspanning van den adel: het schaakspelen behoorde onder de zeven probitates(l), het was de heal en troost (2) in de eenzaamheid op de kasteelen, en zóó was men er mee ingenomen , dat Petras Da- mianm (3) terecht «preekt Tan de scaohorum furiae. De schaakborden en - spelen waren dan ook met de grootste pracht versierd. Zoo vindt men in een offi-. <üeel stuk van 132D vermeld: »Item unum scacarinm de jaspide et calsidonio", en in den roman de Troïes heet het: A un scachier d'or et dargent Jue. In bet Halunögi getiteld: Brenddwyd Rhonabwy (de droom van Rhonabwy (4),) leest men: 9) And the red ^outh brought the chess for Arthur and Owain; g«ldan pieoes and hoard of ailver," en in den Pcr- ceval wordt gewaagd tbb een schaakbord, »d'or fin peint de riches couleurs; les |aons d'or poli» d*£me- rand«fi et de robis" (5). Die i^kdom der scbaakboi-den zou evenwel niet gMko^gzaam geweest aijn om aan dat wat in 't b^in van ons gedicht voorkomt zoo groote waarde te geretL Het geloof aan tooverij en zwarte knnat, in de (I) Terg. Eoffmaiin, fferat Belg. III. p. ISO. (*) Era mi vAt^nt b^ Da Cisgs i, t. teacH uogtlMald tegt; k dua id4Tfl zwbiliaiii tcMliu Indvrvt pro aolatia,*^ (Z) Bij Dn Cuge I. I. (4) By Lidf Giieil, The JHaUnogion pmt. T, p. 4flS. (B) Thiod. de li TillcBtiqBf , Gmfet p^Hbtirfi de ta ffrttagntS^UI. hyGoogle KBIIICK TAN BET GIDiCaT. 147 middeDaeirwea zoe alfeniecn , (1) had ook dit geliefde spel in fantastische nevelen gebuid, en bij een aan* tal scbr^ven vinden irij gewag gemaakt van scbaak- spelen die van zelf zich over 't bord bevogen. In bet ' Mabinogi Tan Peredtur ( de grondtype Tan den Farcivel) lezen wij naar Lady Gaest's yeitaling : (2) » And Ferednr bdield a dietsboard in l^e bal] , and tbe chessmen were plajing against eo^ otber, by themaelvea." Dat scbaakspel bdioorde reeds lot de oodite Wal^ Uscbe orerlevertngen •. b(* werd genoemd onder de dertien kostbaarheden van Brittanje die Hciiijn met zich in 't grof naan (3). ^t dea Feredur ging het (1) Zia 1>. T. Tellhiii, I. B. Cf aS~S7, aa Tc^d$k X/Muogiim, 2, 379 en toot»! 3, 176. -, _ _ (2) TKe Mabiiugim, 2, MB. Terg. Mui K. 383. Zia ook da la TiUraarqué , Ctmltt populairtt da meteiu Britont . 2 , 200. (3) Zij wordsn bg Lady 6mut 1. 1. 4 , SS4 , sur een oud BS. op* genoeBd. Het waiea : 1. > Dymwya the •word of Khyddatok Haal| if av; >>•■ dit* il euHpt lümielf , it IiiitiI IbIo ■ Aaae &<>■ tlia eiDii lo ths ppial , aad •Il wko atked it reouTcd it; bal Iwcauie of tUi gtaftrij all alivuBl it: aad llieTetors w» hs ciUed fibydderok Bael, 9. The buket ut Gwydduo Garanhir; il food lor ooa man «ere pat üto it, «baa opcnad il voiJd be foiud te coataiB food lor ou knidied, Z, Tlie bon of firu fialed; wbal liqaoi aoeiei iraa daóred wai tonmi tbemn. 4. The obaiiot of Horgaa HwynTavit wkoeter aal in it wooU b« imBcdlatBlj «heisKMTBi bs wiabed. 5. Tbe baltei ef Cljdno EiddTn , «bick wu in a (Uple belov tbs feet of bij bed; and whalarsr boiM ba «iabcd fat in it, ka vonU £>d it iben. e. The knife of Uawfrodded Farcbiwg) «èick «ould isr*a looi and tweatjr Boa at Mcat ail at oooe. 7. Tbe eaaldion of Tjnia|i if maat wen pat in it to bot] toi a i»- 10* hyGoogle 148 ROMAN \Ali WALEWEIN.: over in Chresüens de Troies omwerking (1) ; en ook in ■ den roman van Loncdot komt zoodanig toover- bord Toor, 2. B. ts. 18391 (1. D. bl. 123). Ze- ker toovenaar Maecte een rike scaecspel, Tan goude , van selvere gemaect , Dat noït mïnsce soe wel geraect ' £n maecte van enegen stene : Ende dat scaecbert bier int gemene, Dat wel dusent marct was werd. Ënde als bi van beiden was bewerd Hi bracbt der joncfrouwen na dien , £nde bat dat sijt sonde beaien; (Ende si waren alsoe geset, Alsmen daer soude spelen met , ) Ende seide bare dat si name Die side, die baer best bequame; wkrd il «ovld atiei be botled , bul if mcat nerf put in il fai ■ briTC ■niB il wonld It boiled foitbvith, 8. The nhettlone at Tndwil Tadclud; if ifae iword ot ■ brite atn wcre ihirpcBcd iheraon, ind any one «ere woondcd therewilli , Iie wonld be «ure to die, bnt i( il vere ibat of ■ coward tbal wn thai- peied DD it , be wonld be none the worge. ff. Tlie (imeDt at P*d*ra Beiirndd: if ■ min of gentle lirlb pnl it on , il auiied hem well , bal if ■ cIihtI it wonld nat fit hin, 10, 11. Tbe pan and tbe pUller of Khe^njdd Tigolh«isi wh«l CTm food wat reqoired wai fonad therein. U. Tbe cbHiboard ot Gwenddalen; wben the men were plaeed npoa il, iher wonld play ot tbem>elTei. The cheiiboard wal of gold, tui tbe mei of aÜTer. IS. Tbe maulle of Irtfani ; wboioSTei waa bonsalh it conld lee ererj Ibing , while na one eonld nee bim," (1) De la Tilleuarqnf, 1. 1. p. SM. — In bel NS. inpl. fran^, V. 490, de U Bibl. Nation. t Parii, f, 140 i>. t%. hyGooglc KRITiM TIN HET GEDICHT. U9 Want n moester spelea mede. Die joncfrouwe .seide tier stede : » Jegen wïen daer spelen nu ? £n sal niet wesen jegea a ; Want gine connes niet jegen nti." -^ y> Speelt beste dat gi cont ," sprac hi , «Want gine snit dit spel Nembermeer connen spelen soe wel , Gine snit inden hoec s^n gemat." - Tirst d^si verstont dat , Si trac ene vinde Tort alse honde Om te wetene «at wesen sonde. Dar spranc ene vinde tot thant , Datter nieman toe ne dede hant ; Ende alsi des wart geware. Dat tspel spelde jegen hare Sonder ander belpe , si p^nde sere Sohtilike te speelue Tortmere, Alse die geme weten woude Wat inden daer af comen sonde f Want si conste aïaoe yele Ende meer dan ieman van dien speleï Maer sine conste soe wel niet dat Sine was in dien hoec gemat. Ende alsgt hadde benen wel , ^ seide dat wel gemaect was t<peL I.aQcelot was de eenige die zijne partij Termocht te winnen : men bncbt hem het schaakspel , Ende hi besacht wel , Dat scakier ende dat KaecBpel, hyGoogle 160 SOMAN TAN WALEWBIK. Bedie si waren aerr riJtc Ende genradit subtillile, Ende hi setts te poente bede Die guldine ende die selTcriiie mede, Alai te rechte soudeai weiem; finde hi trad TCn-irert na deriea Int begin die selverine Tinne, Die bider ctming^nnen: stonl, met ünne. Ende aisi getrect hadde alioe^ Die vinde an dander side qonn vort dof f Ende te met dat bi vort trac a^ >pdr Sacb bi dmdcT spel ipelea alsoe wel. Alsi hadde g^peelt mot vinnen Ginc bi diet ridder» Ivegiilnen Sjin spel , ende nut rocken toe , Ende speelde soe knge dde , Bat bi met ere yinden tien tidc Dat spel matte in dander nde. Hen ziet dus, de begeerte naer Eoodanig toover- scbaak laat zicb wettigen, en het klinkt on* al min- der bevreemdend als w^ Walewein de ongeboordste aventaren zien beltasn om zich ia het hoit te stel- len van zoo pi-achtig een knastgewrocht. Maar d&t gevoel zal tot sympathie overgaan, als wij ons herin- neren dat in die tochten van onzen held eett hoo- ger beginsel is gesymboliseerd. Flichtbesef voert Wa- lewein in den zadel: den innigen wensch van zijnen koning en leenheer te bevredigm, ztoh op te offerea voor z^n bloedrerwdut en weldoener, voor het hoofd ■Vim zyn geslacht, iledMt wat In zijne borst opwelt., hyGoogle EBlIiEK TAN B£T GEDICHT. 151 ÜMf het ridderlijk hegii^ van eer, hadden alle un- wezigen om strijd zich moeten opmaken; maar zQ zwegen op 'skonings roepstem, en dit trof Wtleirein. Hi scaemde hem als hï dit hoort Satter niemeu iras soghcdaen Dia dat belof dunte aneTaen Tan sinen here den conino. En daarom zireert onze held dat hg zich van de eervolle taak zal kirijten , hetgeen volmaakt paat in Walevehu karakter , vrant behalve zljoe andere deugden Hi was goet riddre in allen kere, £nde getrouwe sinen here(l). JJvorena verder te gaan , sal het niet ongepast zijn stil te staan bij de overige toovermiddelen in onzen roman gebruikt. Zoo de middeneeuwen in het algemeen geloof hecht- ten aan tooverij, ook in de letterkunde speelt zg eene groote rol, en vooral in de Artursage (2), waar z^ in de hand gewerkt werd door de druidische my- thologie en het christelijke mysticisme der graalhisto- rie. En dat men het voor iets meer hield dan poëti- sche fikties blykt ons uit Telthem, die zich met de meeste naïveteit voorstelt historie te schreven, als hy ons van de wondeen van Artor verhaalt, die koning Ëduard opspoort (3). De Artarromans io het algemeen weriten mder op de fantasie dan op het gevoel. De Lancelot is vol van wonderen, en uit dea Fei-guut herinnert men (1) Lanal. 2. B. ti. «43. (S) Tirg. SetiiBiu, Oeick. der Deminktti DkMvns , I', SM. ' (3) S. B, C*p. 8S~34. hyGoogle >62 ROMAN TAN WAU^WEIN. zich het wUte achild (vs, 3107), de zonderling ver- dedigde kapel (1), de fontein die oogenUikkelijk ge- Deest (ts. 3063). De. wonderhoren uit den Iwein is . mede genoegzaam hekend (2). — Ja zoo verre ging de belangstelling in wonderbare verhalen , dat som- mige romans, als de Farthonopeiu , de tooverg tot den grondslag des geheelen gedichts maken. De fantasüsche verschijniDgeit zullen ons dns niet vreemd dunken in onzen roman; en evenmin als wij aanstoot nemen aan het zonderlinge schaakbord, waar^ van wij spraken, «allen wij om verbazen over het wonderbed dat de zwaarste wonden geneest als - men er slechts een uur op nederligt ( vs. 900 ) , of den (1) ZS «oidt lenlcdigd door ccn anthoiiuit, t*. ïtSS: Dior Toirai •tont een doipei gtoet : Die dorp» wai Tin metile GhemiecL , ende bi bilt Tin lUlc Enen hamer in line lunt, eni. ^o iMit atea aak in dén Laacekt, 3. B. Tl. 26007 (S. D.M. 181): Vaut TOT die porte , vetet dtn , Stien IWM TTeitelLke moleelns man , Die altoai demsi ende ilaeB , Datier uienuo, in mach gacn , Hine bedde meer dan goet geral ; Dat do«t Bet tiiTarien al, (9). Die horen lehynt da prototjEB te lyn 'an dien nit den Fergunl , Tl. 440, ent., niarTia gcene eigenschap wordt genoemd, loodit hel Tteend B^ leb^nen dat daaraan loo groole waard* gebecbl nordt. laTlocd T*n den I»*in [ ekev. au Iaob ) ü bnitmdtan merkbaar aan 4b penooB Tin Lnnelte, die alt bekend wordl Toorgeileld. Dat die roman Tan Iwein Teel opgang maakte, ichijnt men nit Lanc. 3, 1S169 ^ti D. M> 123) te mogen ppmaken, waar men hett dat tgn leenir <nd* lectmt w». Grooter isTloed echter oefende op. den Ferguut de roman t«b Per- i;eeal «it , die er, iral het begin , en ook munige andere détaili, ^n- fut, in DB^Tolgd ia. .^hyGoogle KRITIEK TAN HEI GEDICHT. 153 piachtigeo boom in dea lusthof van Ysabele (va. 3605 vJg. ) ; den betooverden Boges , die in een tos veranderd is; de gloeiende rivier die de barcht van koning l^santyn omringt, of het beroemde zwaard met de twee ringen, dat b^na menscbelijk verstand beelï. Ik sal hier niet bij al deze voorwerpen stil staan: afzonderlgke aanteekeningen zullen daarover inlichting geven ; het zal evenwel noodig zijn bier reeds aan te merken , dat het zwaard met de twee ringen ia een aantal verhalen eene groote rol speelt, en dus zeËr geschikt was om eene belangrijke plaats ia ons verhaal in te nemen (verg. de aant. op vs. 1265). Zoo al die wonderbaarlijke verhalen in onzen ro- man zgn opgenraneo^ 't schijnt evenwel dat de dich- ter niet geheel en al van hunne bestaanbaarheid overtuigd was. Yan waar ancfórs de nachtere aan- meriiing vs. 894 , die zeker beter achterwege geble- ven ware. Walewein onderneemt dan den tocht, de quetUy gelyk het meestal in den Lancelot heet, en die zoo als in de meeste Arturromans hët interess^te van het verbaal uitmaakt. Zoo als in de meeste Artarronum* zeggenwe, want de atgemeene vorm en zekere 8te> reotjpe vooryaUen zjjn aan allen gemeen. . » Schon hier," zegt Gervia«s(l), en ik maak zijne woorden tot de mi^ne , » wil ich aofmerk^am machen , . dass es höehst kindisch und unverstandig ware , wenn wir alle diese Züge , - die aich so oft wiederbolen and so oft behandelt wurden, als blosse Copien nnd müssigQ (1) Gttckkhti dir BeiUtelun OklUung , I>, 255 ea 357, hyGoogle 154 ROMAN TAN WALEWEIM. Geaclüchtchen uuehea wollten; Tielmehr ist alles Aeiu- serliche der Scenerie gewiss Ton der H;ftliologie and den HürclieD der Briten ans Urzeiten her liebling»- aiBterie der N&tion, and alles iras aufdleianereNsttir 'des Uenschen geht [ea daartoe behoort de zucht aaar tochten en aventaren] , ist aiis dem herrschenden Oeilte jeaer Jahrhunderte za erklüren." -~- «lirende lUuer sind die Secle dieser Dichtungen, and nach • dem ohen angegehenen Gesichtsptinkte sieht jeder von selhst ein^ wie dies mit dem Geiste des Zeitalters zu- sammenhangt. ' ' Guizot heeft, dunkt mij, die oeigÏDg' naar tochten en aTentoren joitt ge^raktenseerd , als hij haar doet voortvloeien uit den geïsoleerden toestand van den adel op zijne kasteelen. »Le premier trait," zegt hü(l)* »de la situation de la noblesse est l'isolemuit. A ancune époqne pent-ètre, dans Thistoire d'ancone société, on n'en rencoatre on pareil. Prenez Ie régime patriarcel, les peuples qm se sont formés dans les plaines de l'Asïe occideutBle; prenez les peuples no- mades f les tribus de pasteurs ; prenez les tribus ger- maines; assistez i la naïasance de la société grec^e OU de la société romaine; transportez-Toas^aa milien des hourgs qui sant derenus Athènes, sar les sept collioes dont la population a fortné Kome ; partout Toos trouverez les hommes infiniment plus rappn^ chés, hien plus & portee d'agir les ans sar les aatres, c'est-i'dire de se civüiser. Jamais la molécole so- (!) Bistoir» de la CiviUtatian tn Frantt, ri, Didiei Tp». III. p. »7. hyGoo^lc ERITUX TAN HET GEOlCflT. lU cwle primitive a'a été aïnsi isolée , aintt sépuée des aacras molécuks cemblables ; jamab la diitance ik'a ét^ li grande enlre ka éléments esaentids et BÜspleft^ de h soóété. A ce premier trait» i. riaolemeat da ch&Umi et de ges habitants, se joignait l'omveté^ une (üsWité aar- goliiic. X« pcmesseur du chftteaa n'avait rien & üixCf Tien d'obligé, ïien de régulier. ChezlesantRs peuples, it leur origine, dans lei claues mpértèuiea mAme, les hommes oot été occapés, Unlót paz les B&ires publiqaes^ tantót par des Tapports (réqaaiU et de dJTCTS genits avec lea iaoiiUes voisiDes. On ne les yoit jamais entbaiTasaés de remplir leor temps^ de nitiifaire lenz activté: iel ils coldvent et font -n- ■ loir de grandes terzes ; 14 ils condoisent de graad* trottpeftax; aillcn» ils dusaemt ponr vivze; en nn iBOt, üa ont nne actirité obligée. J)ans l'intécieiir dn cb&teaa , Ie propriétaire n'a rien k faire ; ce n'est pas lui qoi fiüt yalói aes champs; il n6 cliasse poioc pout Uk QOtaniture; il n'a pwnt d'actïvité poHtitfae, pmnc d'aclÏTilé iodostrielle d'aacon genre; jamais oa. n'a Tu xut tel loisiT dan» nn tel isolement. I<ei hommes ne peuvent Tester dans une sïtaattcn samblahle; ils y mourraient d'impatience et d'ennoi. Le propriétaire da chiteau n'a penaé qu'k en sortir. Ënfermé Ik quand il le fallait absolument ponr sa. süreté on soa indépendance, il eit bU£, ansn sou- Tent qu'il 1'a pu , chercher aa debois ce qni lui inaa- quüt, la société, l'actiTité, La vie des possesseuis de^ fieis s'est pawée snr les grands c^emins, daas les «veotnres. Cette longue série de conrses, de piltges,. hyGoogle U6 ROMAN \AH WALEWËIN. de guenes, qni caractérise Ie moyen-ftgfc, a été , en grande partie, l'effet da genre de l'liabitation feoda- le, et de la ntuation matérielle au miHea de laqaelle ses mattres élaient places. Us out cberché partout Ie mouvement soctal qu'ils ne trouvaient pas dans lear intérieur. Tous BTeE Tu dans une foale d'oavrages, d'horri- bles tablauz de la vie que menaient les possessenrs de fiefs i cette éqoque. Ges ubleaux ont étiË Gonrent tracés par une msin ennemie , dans on dessein parlial. A tont prendre, cependant, je ne crois pas qu'ils soieot exBgérés. Les éyéoements hisioricpes d'une part, et les monnments contemporains de l'autre, at- tectem (jm telle fut en efiet, pendant a«sez losgtemps, la tie feodale , la vie des s^gneors. Parmi les monoments contemponins , je tous ren- verrai i trois seulement , k ' mon avis les plas frap- pants, et qui donnent 1'idée la plus exacte de l'état de la sodété i cette époque: i". L'Histoire de Ziouis Ie Qros , per 1'al^é Suger ; 2°, la vie de Gvibert de Sogent , par loi-mème; 3°. FHistoire etscUsiaatique et civile de Normandie, par Ordéric Tital. Toas ncorrez IA A-quel point la vie des possesseors de fiefs, se passait hors de chez eus, tout emplojée en bri- gandages, en coütses, en gnerres, en désordres de tout genre. Consultez les évènements au lien des monamenti. Celoi qai a étonné tous les historiens, les ci-oisades, se présente d'abord i la praisée. Croyez-vons que les crobades eussent été possibles cbez un peuple qni q'e&t pas été acÉoutiXRié, dressé de longue main A hyGoogle KRITIEK TAN H£T GEDICHT. 157 cette TÏe errante , avantureiue ? Au XU* siècle , les croisades u'ont pas été^ 4 beaacoup ptès, aosn sïn- gnlières qu'elles nous Ie paral&sent. La vie des pos- sesseurs de üets était, sauf Ie pieux motif, nue codT' se, une croisade continuelle dans lenr pays. lis sont alles plus loiu, et pour d'autres causesj voili Ia gran- de différence. Su reste, ils ne sont pas sortïs de leurs habitudes; ils n'ont pas essentiellement changé leur fa90n de TiTre. ConceTrait-on aujourd'bai nn peuple de propriétaires qui tout d'un coup se dépla- fSt, aliaudonn&t ses propriétés , ses families, pour al- ler, saus une nécessité absolue, chercher ailleurs de telles arentures? Bien de pareil n'efit été possible , si la irie quotidienne des possesseurs de fieis n'e&t été, pour ainsi. dire, un avant go^it des croisades^ s'ils ne se fussent 'trouvés tont prëts pour de telles expédiüons. Ainsi, soit que tous consultiez les monuments ou les ^Tènements^ TOus verrez que Ie besoin d'aller chetcher hors de chez soi 1'activité , 1'amnsement , dominait la société feodale i cette époque, et qu'il tenait en grande parUe, pamü d'autres causes, sux drconstai^ ces matérielles au milieu des qnelles . vivaieiit les po*- sesseurs dé fiefs." Bit zg genoeg om den zin te verklaren die zicli bij geheel den adel openbaarde voor de aventoren der dolende ridders. — Walewein is intusschen van Karlioeu vertrokken, en irij hebben aan te toonen dat er in he^ verbaal van sijaen tocht eenheid beerscht, dat het verhasi eeu afgerond geheel vormt, én dat de belangstelling des legers klimmend wordt gaande gehouden. hyGoogle 158 KOHiN TAN WALEVTOff. Niet io alle Artar-comat» heanchi dije «enbeid. De F«fguiit h. T. «telt zicli geen hooËddoel: de bcjd ras 4ieii rointn trekt uit om zeker aTentuur te volbren- gen, en op dieo tocht maakt hjj keriüs toet Galiene: dat siAijnt aanleiding te geyen tot ^ns epiaode, maar al Toortlezende is meu verbaaad die episode tot faoofd- tafreel T<in dien romtn te zie» nitdjen. Id den Walet>r«iD daarentegen ihsUiat alle ewabi- ren een enkd doel: het acliaakbord dat gezocht wontt is de alpha en omega des verlmals, en als het Wa- Jlew«in gelokt dit zi}acn oaa. te kuu^n aanbiadea ie 4e roman geëindigd. £r kcsnen episoden in toot, die eene aaagename afirisseliag geren xandier de een- bod te veiMarai $ zy zijn biütendien niet miipJaatit in het kader, irant zy dienen om het karakter tw den h^ des gedichts in zijne gelieele Tcndieideiibeid te doen uitkomen. Zoo het geheel eene jaeckroon is Toor de troaw aan den ieenfae^ Terschnldigd , de episoiie van bet geJeende paard (<ia. ISfil vlgg.) zoo- wel ab die Tan het gerecht met Hestor (va. 96S9 vJ^g>) «f de herr^ding der jmik&Dnw uit de handen der voo&idders (ts. 3676), zij stellen de TeisdulleBde nuances in bet licht van die edelmoedigheid die WJ»- leirein horen idleB des eemaam T&n die ioqf^ee heeft -doen Tcrwerren. Eene enkele keer wordt tegen 4ie eenheid geeaii- djgd door bet invlediten van hors-d' oeuTies, als h. t. , hetgeen men 3eest vs. 1087 — 1128; maar dat die plaats iraaisdiyDlijk een inlapsel is» hd ik in de aantee- kentng op die regels aaogeirezen* — ~ Men zon mis- schien ook de Traag kunnen doen , a£ de eente epi- hyGoogle KRITUiK TAN HEI GEDICHT. 139 sode, Waleweins gevecht met den lintworm behel- xeade (ts. '317), niet mede als een hors-d'oenvre is aan te merken ? Als men die plaats vei^elijkt met anderen, waar Walewein evenzeer tegen monsters strijdt, dan ziet men dat daar altijd een doel was^ namelijk de bevrijding des lands van eea verwoestend ondier. Zoo b. v. Lanc. 3, cap. 45, of 2, 46616.. Is onze episode alleen eene doellooze herinnering aan dergeifjke verhalen ? Ik kan zulks ^ iet beamen. Wa^ lewein ziet het scaec eene spleet van een berg bin- nen zweven: hg trekt het na — en de opening sluit zidi achter hem. Die berg staat hier niet zonder re- den; die onderaai-dsche krocht is als het ware de in' gang tot eene andere wonderwereld, die voor den ge- wonen menscb gesloten blijft , maar die üch voor den held opent. Hij staat bier op de grenzen van wer- kelykheid en fantasie , die niet worden overschred^i zonder dat men met hinderpalen te kampen heeft, ledere tooverwereld wordt door een drask bewaakt(]), en zoo de dichter het monster al niet aanduidt als den wachter van den drempel , de geheele aanleg toont evenwel dat dit zgn doel was; en juiet daardoor neemt hij een hooger standpunt in de kunst in. He gewone wereld wordt achter Walewein gesloten, en als hïj met zyn paard in de onbekende diepte springt (ts. 709) belanden zij in het wondei-land. In plaats dus van overtollig te zijn bereidt juist deze episode ons voor op al hetgeen zal volgen. (l) Zoo bewult ook een diuk of lintiriniD bel [ooTirtahild ia don Forgnnt, en dat moniler voidl dooi den beid *rjjeiiiB<kt , tie aldair T>. 3107: hyGoogle 160 ROMAN VAN WALEWEIN. Haar behalTe de eenheid munt ons gedicht u!t door de irijze waarop het allengskens de aandacht meer spant en de belangstelling in hooger mate wekt. Eerst door het aventuui' ingewikkelder te maken en liet einddoel met meer beletselen te versperren. In het wonderkasteel wordt onzen held het schaak be- loofd zoo hij den vorst van het wonderland het zwaard brengt met de twee ringen, dat een toovei^ zwaard is met l^zondere krachten toegerost. Hij langt eindel^k aan'bi) koning Amorijs, den beülter van het zwaard , die het hem wil afstaan nuts de lid- der 'hem de schoone Isabele brenge, die bewaard wordt in het onwinbare kasteel Bavenstene, dat door twaalf muren met even zooveel grachten omgeven is en door een machtig leger wordt verdedigd. Toen eindelijk Walewein ook die schier onoverkomel^ke zwarigheid is te boven gekomen doet zich een nieuw geval voor, dat bijzonder voor de aesthetiscbe waarde ^an ons gedicht pleit: het konflikt namel^k van nei- ging en plicht. Plichtbesef toch had Walewein het aveatuur doen ondernemen ; troaw aan zijn leenheer, liefde voor zijn oom dwongen hem dat ten einde te brengen. Als nu de laatste hinderpaal overwonnen schijnt, als hij zich by de maagd bevindt die het middel zal zgu Om hem het schaakspel te doen verwerven en dos zgn gegeven woord gestand te doen, ontstaat in zijne borst de' hevigste kamp. De bekoorlykheden tsq ïsabele betooveren hem en hij wordt van eene herige liefde tot haar ontgloeid, terwijl zij wederkeerig plot- selings eene levendige neiging voor hem opvat. hyGoogle ERinm VAN HET GEDICHT. IBl Hen stelle zich efchter niet voor dat de dichter ■van den Walewein op zoo hoog een standpunt stond> dat hg ran al het dramatische van dien toestand par- tg heefï getrokken gelijk wij dst soadea wenschen. Het t^endeel is waar: hg heeft den knoop meer ge- Toeld dan aangednld. Hg laat ons den ziel&strgd Tan Egnen held meer raden of gissen dan dat hg er wei^ van maakt dien te heschrgren. Ma de Tolstandige plastische gewoonte , verhaalt niet de dichter ons wat Walewein gevoelde toen hij door Assantgn was gevangen g»i(Huen en hij diens dochter Toor 't eerst geeieu had, maar een monoloog van den gevangene maakt ons daarmede bekend, als hij » Ga- de ende onser Vroawen " zgn leed Uaagt. Die klacht (vfi. 7689 — ^7733) is vol leven en vuurt de gloeiende liefde die hg voor Isabele heeft opgevat straalt er in ieder vers van door; maar nei^ns gewaagt hg van zgne verplichting jegens Artur , neigens schemert do gedachte door, dat hg, zooze in zgne macht komt, haar dep. koning Amorijs ia 't gemoet moest voeren om het tooverzwaard te verdienen. Integendeel, zóó heeft de hartstocht hem verbgsterd, dat hij Amfvgs en zgit oom te gader vergeet; dat hij, in den zwij- mel van 't genot dat zgne vurige verbeelding (1) hem VDortoovert (vs, 7708 — 9) , xich voorstelt dat liefde VA Isabele hem zijn tocht heeft doen ondernemen -, eene liefde die hg sints lang reeds in zgne borst had rondgedragen, als 't hem scheen (vs. 7711). Als hg de borcht van Aasantijn met zgne geliefde (1) Heg tttrkti dn b^ otaiCB beid ia in looitsclgk gsTst het ipèl n hyGoogle 162 ROMAN VAN WALEWEIN. • verlaten heeft, laat bg wel het voomemeu doorsche- meren naar koning Wonder te trekken, maax het schaakspel komt hem daarbij zelik niet in de gedach- 'te; 't is alleen om den vos Roges yap. zijne dieren- huid te verlossen. — Eerst toen hg «ene nieuwe hin- derpaal was te boven gekomen, toen ook mifscfaien de eerste drift van den hartstocht bekoeld was(l), sch^nt hij eenigzins tot bezinning te komen. Immers h^ slaat io twijfel werwaarts zgne schreden te rich- ten, en eerst toen schynt het schrikbeeld van den koning Amorijs voor zyne ziel op te r^zen (2) : Daer so moet hi emmer varen , Wl^t een dure eed verbindt hem er Isabele heen te brengen: op die voorwaarde alleea had hy hem het kostbare woqdeizwaard gegeveji — en dat h^d hg verloren 1 Nn .eerst noen^ hy haar dien naam > thans voor de «trs^ mfial nuakc hij hw^ bekend niet de overeen- komst die h^ had aangedaan , met het lof dat fiaar wacht* Oq jonkfironw wprdt daarop natnurl^k zoo ontsteld, dat BÜ verklaart zich eer het leven te zullep ncanen (vs. 9425) dan den vreemd^ kpqing toe te behooren. Zoo de dichter al niets zegt van Walewein;; hou- ding of gelaat bj) dit tooneel , 't is evenw^ ^wd^l^lt dut h^ een jnoeielyken kamp heeft, en 4at die fdohtr (1) Wen ictgnt dit dsirail ts mogtn opmskcB dal bg ti. 03B4 Tig, lubels o» lijii p«rd lohgnl Ie Tergelen , hetgeen hart dia ook op era ng biti aotwooid via hatr te >tMia kost ( Tt. 039 ), (a) ffïl er al niet lnQBen kan lau de plaaliins eeoa dshbelpnaU! Vctiobnif het Tin ti. 0400 lot 10 , ■• de tocht naar imor^> heen >1- tgd ia ijn plam fd^an. hyGoogle KRITIEK TAN HET GEDICHT. Ui baar werd in de uitdrükkit^ van z^ gelaat Zijn tweestrijd blijkt ods, daar hij zoowel zichzelveii als Isabele laoet herionereii det een plechtige eed hem bond, d&t hij zijae riddereer en zijne mannelijke trouw rerpand had. — Dat die storm zichtbaar werd mogenwe misschien 'opmaken uit haar woorden (rs. 9426) Owi! ende hoe aoudijt ghetemen! waaruit blijkt dat Walewein alles behalre op stel> ligen , TBSten toon gesproken had. Trouwens zóó weifelde hij , dat hij zich spoedig liet overhalen tot de befofte Also gfai wilt also saslt weses. ËD toen hy het zwaard met de ringen had terug gor vonden > scheeën zyn beslait genomen: zij zoa de s'^-. ne bleven, want met dat zwaard kon hg haar inlos- sen (9454). Als hij eindelijk te RaTeastene koont, verneemt bij dea kooings dood. De engel der vei> schrikking Is de deus ex machina die den knoop door- hakt en den ridder met den dichter uit dea moeïe- lijken toestand redt. Terwondert het ons dat dit een- voudig middel is te baat genomen t^dens de kuuls^' heid der kunst? Geenzins: zoo wij thans al van den kunstvoaar eisclie» dat hg moeiel^khedeo HJtkAko' 6m die glanvgk («boven te komen, w^ sullen het den dioht^D van den roman» de Gauvain niet tot'zbnde toerekenen dat het vertrouwen op zgne krachten hem begee£t als hg de worstelingen z^bs helds- mt de stoffer l^ke wer^d op het gebied der aedelykbeid moest ovei*- brengen. Phy^ke beletsels te boven te komen, dat begreep de 13' eeuw, dat verstond haar zoon, onze hyGoogle 184 ROMAN VAN WALEWEIN. dicliter} maar verder.... Laat ons hem niet te streng Tent^ten dat hg ran zgnen tijd was! Wat ons meer verwondert, ia dat Waleweïn op het hooi-en van Amorijs dood niet in luide jnbeltoonen uitbreekt. De door het geheele gedicht zoo lerende en levendige figuur schijnt hier koud en onbezield. Amorijs is dood , zegt h^ tot Isabele , hij die nw min- naar zou geweest zgn, waar 't naar zgn wil gegaan! Haar juist in die weinige woorden ligt het bew^ van hoe zweren last Waleirein zich ontslagen reen- de. Wel had hij het zwaard, dat hij kon temmeren, en zoo de maagd voor zich behouden j maar Amorgs was een machtig koning en hij beminde Isabele vorig,. zon hg haar hebben afgestaan? Ging de eerlgke held, die zgn woord kwam inwisselen, misschien niet eene smartelgke en ranadel^ke gevangenis te gemoet, en zon hij wellicht niet moeten zien dat zij 'die hg boven alles beminde in de armen rustte van een an- der?... Bie martelende onzekerheid, dien str^d, dien angst was hij te boven, want Amorijs was dood. Dat enkele woord zei meer dan luide jnbeltoonen: 't was de eerste , de eenig_ m»^elijke. natnurlijke kreet van het losgebarsten gevoel. Zoo vatte ook Isabele zijne woorden op, want zg vos door dezelfde vrees gekweld geweest: haar had deselfde onzekeiheid gedrukt, en thans nu de nood voorhg, het gevaar geweken is, thans' eerst mag 9si} haren geliefde doen zien dat zij den dood zon veAo- Kn hebhen boven de schande. Al had hij haar in zg- ne macht gehad, »hen waerre niet toe comen.*' Zoo de dichter al met geen enkel woord gewaagt hyGoogle KRITIEX TAN HET GEDICHT. >65 Tan den glaiu die daarbij nit '■ ridders ot^en itrul» de , zoo fag niet uitdrukkel^ zegt dat zgn gelut ver- iheerlgkt tras, het blgkt dnidel^ geno^ nit het uic* iroord der jonkfroair. Baar dit erenirel van zelf een soioberder irending lud geiKHiien, zoekt Walewein haar eene afleiding te geven; van daar zgne plotaelin* ge wending: kom 't zal ons goed zijn nn het kas- teel binnen te gaan! Uit dit alles bl^kt duidelijk dat de dichter den in> nerlgken str^d zijns helds wel gevoeld heeft, zoo hg er al te vluchtig overheen is gegleden. Dat Wa- lewein de verzoeking niet weerstaat is zoo mensche- Igk en ligt zoo in zgn natnnrlgk karakter, dat wi} 't hem gaarne vei^even. De dichter laat er hem ech- ter nog TOOT boeten. Isabels- wordt hem ontroofd en alleen ten koste van zgn hloed krggt hg haar temg; cene zware belegering heefï hij door te staan en eerst na herhaalden kamp komt hg die laatste hinderpaal te boven. Eindelgk krggt de vos bg koning Wonder zgne menschelgke gedaante terug, en Walewein wisselt bet zwaard met de twee ringen ia tegen het schaakspel, dat al zijne aventoren heeft nitgelokt, en dat weldra door hem in 't bezit wordt gesteld van koning Ar- tnr, aan wiena hof de hoofdperson^ Tan het verhaal te samen komen om met een waardig feest den ro- man te besluiten. Het hoofddenkbeeld van het gedicht, de dramati- sche eenheid daarvan, komt in volle mate den dich^ ter toe ; maar kan men dit ook zeggen Tan de inklee- ding? In geenen deele. Gewoonlyk beroepen zich de hyGoogle 166 ROMAN TAN WAL£W£IN. fomansclir^vers op de traditie, de verbalen van jon- glears enz. Zoo zegt, b. v. Qirestiens de Troies in lijnen Erec{l), dat hij A trait d'an conté d'arenture Uae moalt bele conjointnre. Zoo ook ia den romoTis- de la Charrette (2) : Cbt bl com 11 contes aficbe. De roman van Cligès scbijnt hierop eene uitzondering ie maken en geiraagt van eene geschrevene bron (3) : Cctte estoire trovons" escrite , Que conter vos vuil et retraire, En nn des lirres de l'aumaire Mon seignor Saint-Père i Bianvez: De \k fa 11 contes estrez Qnl tesmoigne l'estoïre k voire : Ponr ce fet-ele mialz 4 croire. Men zie voorts over de gewoonlijke bronnen der ro- mans Dr, Ferd. Wolf,' Ueber die LaiSf Sequensen und Leiche, S. 175, Onze dichter schgnt zijn werk nit verschillende bronnen gekompileerd te hebben, althans wat de epi- soden betreft: men vergelijke de aanteekeningen op VS. 1087, 1351, 3676, 8806. Dat daar niet eene orale traditie, maar geschreven bronnen gebrnikt wer- den, U^kt genoegzaam uit de woordelijke overeen' komst. De dichter heeft evenwel bg het invlechten dier stokken talent en kracht getoond; want gelgk wij zagen, nergens breken zg de eenheid van bet (1) Ladj Gasat, Tht Alaü^mam llt, 178. (2) «S. de U Bib). N>l. i Firii, Fond» de GiBgé, 73, f". !St>. (3) In betisJMe HS. f». 84 r\ hyGoogle KRITIEK VAN HET GfiDIGUT. t67 verhsal, steeds blijven het vemerStlen die ia het ge- kozen kader passen en het hoöfdwetk niet orerladen. of drukken. Tot diisTerre wat de aanleg, het inwendige betreft: dians nog het een en ander orer het uiterlijke, den Torm waarin de feiten gekleed zijn. Het valt niet te ontkennen, dat ons gedicht, wat de konceptie betreft, eene kunstvaardige hand Tei>- raadt ; en wanneer wij niet te veel aan vooroordeelen hechten, zullen w^ die zonder veel moeite in de diktie wederrinden. Het is hier vooral noodig onze nieuwere kunstprodrukten niet tot toetssteen te ne- men , want het element dat aan de middeleeuwsche poëzie in het algemeen eigen is, dat er een hg- zonder waas over werpt , ontbreekt hii de nieawerea geheel: de naïveteit. En als Gervinas terecht n-aagt (1) » oh der Mangel an Maivetat nicht ein nothwendiger Begléiter aller nenen Poeae ist, die von dem Gedan- ken überall beherscht wird," dan ligt daarin tevens eene klacht over dat verlies, die volmondig beaamd zal worden door* ieder die gevoel en open zin heeft voor eenvoudig schoon. Men verwarre na die naïveteit niet m.et kleorlooze dorheid; het tegendeel is waar. Dat niet »von dran Gedanken heherrscht" zijn geeft eene warmte, eene aktualiteit, aan ons gedicht b. v. , die men in onze he- dendaagsche redenerende verhalen niet alt^d vindt; want men kan tnsschen de middeneeawsche en nieu- were 8chri}vers dezelfde paralel trekken die St. Mare (1) Gachicil* d«T Deulachttt DühtuKg' ''> I^- hyGoogle 16» BOMAN TAN WALEWEIN. Gitnrdtn (1) tnaschen deze en de ftnüeken trekt: » Les ancietu chercbent snrtout 4 peiadre, les modemes k expli^oer; lés ancieiis s'adressent k rimngimtion , les modemes i la nüsoo." Vandaar dan ook dat er ia de middeneenwsche gedichten, zoo als ook in het onze, meer handeliiig dan beschrgring plaats heeft ^ en dat hq de laatste niet meer wordt geschilderd dan noodig is. WU men een voorbeeld, ik kies de be- schryving Tan den morgenstond, die men ts. 8521 leest: Twedcr Tras soete ende scone , Die sonne verbaerde anden trone. Joliselike an die marghenstonde Menich Tt^helïjn dat begonde Daer ónghen met wel soeten lade; Bedanwet weren bome end crude Tot dien dat die sonne np qnam;. Plastischer en eenvoudiger tevens kan het niet: de zon gaat op, de vogels ontwaken, en begroeten den dag met zoet gekweel: de daaaw die boom en stmik bepaereld had trekt weg. Er wordt niet gesproken van den indmk dien dat op Walewein of zgne tocht- genoten moest maken, de lezer of hoorder moge xich dat voorstellen: er wordt niet geredeneerd, al- jbeen geschilderd. Die beknoptheid in de schildering, die alleen bet oppervlakkige, het zinnelijk waar te nemen schetst, heefl echter het nadeel dat daardoor alle beschrgvin- gen van natunxtooneelen of personen eenvormig wori den en als op één en hetzelfde type gekalkeerd. (1) CoKTi dt LUtiratort Dramatigut , ei. Clirpnitier I, 82. hyGoogle KRITIEK TAN H£T GEDICHT. 169 Wat de eerste betreft, 't is immer evea als in de aangehaalde plaata: Togelen ziugea, bloem en kruid bloeit. Zpo b. r. Beatr. 329 : Een foreest Daer die Tt^le hadden feest. Si maecten soe groet ^escal, Dabnent hoerde over al: Elc sanv na der naturen sine. Daer stonden scone bloemkine Qp dat groene velt ontplokea , Die scone waren end suete roken. Die locht was claer ende scone. Daer stonden vele rechte bome, Die ghelovert waren rike; Zoo ook Lanc 3,22S01 (2. D. bl. 163), Int for«est Hi horde yanden vogle die lade; Dié roeke vanden soeten cmde. Dies daer rele was int wout , Makelde sine herte bont. Zoo in den aanvang van de meeste bo^en van den limborch, en waar niet al. Zoo gaat het ook met persoonsbeschrijvingen, die elkander op een haar na gelijken. Ziehier het ideaal van een schoon jonkman volgens ons gedicht, vs. 1403: Over die scoudere was hi breet. Die nuese haddi scone ende recht, Sijn voorhooft breet ende slecht: Die oghen addi scone ende grawe, Brone ende slichte winbrawen, ; S^n baer kersp ende blont, hyGoogle !70 ROMAN VAN WALEWEIN. Den hals mewit ende ront: Sine lier bloeiden als ene röse, Sija adem ne rooc niet ghebose; Die tande [addij wit ende clene, Scooare ne «eb nieman ghenê. Hi was omtrent die middel smal: In sinen kin stOnt een dal. Hi was Tnltnaect Tan allen Udeü. Men vergelijke daaitnede nu andere beschriJTingen en men sal iederen trek terug vinden. 'Ziehier b, v. bet portret Tan Parthonopens uit den roman Tan dien naam (1. D. bl. 20): Od 90 ert beaus tl desmesnre; Nus bom n'o't oncjues tel figore: Gevels ot si beans et si blois , Com il en fust alés i cois. ■ Le front ot blane plus que n'est lis, Qui de blan^or a si grant pris; Les sorciols a noirs et voltis, Delgies et grailles et traiUs; Les iols a gros, vairs el riana, Bien envoislés et souprendans ; Bele face a, blance et roslne, Longe et traitice, et clere et fine; Le n^s a droit, bien fait et bel: N*a «ju'amender el damoisel. Bouce a peüte, grosse levrate, Toute alumée, vermellette; Les dens avoit blans et menns, Moult bien assis et bien véus; Basse a Ie bouce k bien baislerj hyGooglc ' KRITIEK TAN HET GEDICHT. 171 Si a Ie col lonc et ptenier, Basses espaules et bras drois,' Blances les nains et lons les dois, Le pis espès, et gens les flans. 