Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
In het engelsche weekblad »Nature” vindt men in den laatsten tijd herhaaldelijk melding gemaakt van de vorderingen, die in Japan ор het gebied der aardbevingsstudie gemaakt worden, en het is dezer dagen, uit de toezending van een num- mer van het aldaar te dier zake uitgegeven tijdschrift aan de | Koninklijke Natuurkundige Vereeniging te Batavia, gebleken, dat er sedert 1880, onder voorzitterschap van J. Harrorı en 4 ` E d P | | | | Е Е Е 27 met Professor Jons Миле als vice-president, eene vereeniging bestaat onder den naam van »/he Seismological Society of Japan". Het ontvangen boekwerk is het tweede deel (Juli tot December 1880) van de verhandelingen dier maatschappij, die onder den naam van Transactions het licht zien. De tegelijker tijd ontvangen brochure, getiteld: » Suggestions for the systematic observation of earthquakes by Jour Мих,” is de eerste en zeer welkome handleiding, over het ook voor den mijningenieur in Nederlandsch-Indië zeer belangrijke onderwerp, die mij bekend wordt. Het zal vermoedelijk nauwelijks melding behoeven, dat het einddoel der seismologie van zuiver practischen aard is, zoodat die wetenschap niets minder beoogt dan de tijdige waarschuwing van maderend gevaar en de kennis van de betrekkelijke hoe- grootheid van dat gevaar. De groote menigte, getroffen door sommige dagbladberichten omtrent het practisch пті, dat nu reeds van den observatie- post op den Vesuvius getrokken schijnt de worden — immers wij vinden meermalen in couranten melding gemaakt van waarschuwende of geruststellende wenken , die van Prof. PALMIERI aan de bevolking van door den vulkaan bedreigde plaatsen zouden zijn uitgegaan — is vermoedelijk van meening, dat de studie van het vulkanisme en van de door haar veroor- zaakte aardbevingen reeds even ver gevorderd is, als die der weerkennis in de meteorologie, en stelt zich een seismologisch observatorium vermoedelijk voor als het middelpunt van sein- posten, waarmee het telegraphisch verbonden is, en waardoor aan de bewoners der bedreigde punten telkens verwittigd wordt , hetgeen de seismologische barometer te vreezen of te ver- trouwen geeft. Het is echter duidelijk dat dergelijke practische resultaten niet eer kunnen verkregen worden, dan nadat de wetten, die het natuurverschijnsel beheerschen, genoegzaam, dat is althans in de hoofdtrekken, bekend zijn. Zoodanige kennis kan niet anders dan door scherpzinnige waarneming verkregen worden, 28 en hoe ver `$ menschen vernuft ook gaan moge, zeker is hel niet, dat volledige waarneming, gepaard aan volledige elemen- taire kennis, tot de ontdekking van de wet of wetten , die eenig verschijnsel of zekere som van verschijnselen te voorschijn brengt, leiden moet. Zelfs dan, wanneer alle gegevens verzameld zijn, die ver- eischt worden om er een wet uit af te leiden, dan nog kan het zeer lang aan het menschelijk genie ontbreken, dat in staat is den weg te vinden, die tot eene bevredigende oplos- sing leidt. Uit hetgeen ik in staat ben mee te deelen zal genoegzaam blijken, dat het voor het oogenblik nog voornamelijk het streven is om door vlijtige waarneming der aardbevingselfecten op daarvoor ingerichte, zeer gevoelige en registreerende instru- menten, en met toepassing van al het bekende uit de ` mechanica omtrent het ontstaan en de voortplanting van trillingsgolven in vaste lichamen, te geraken tot de kennis der natuurkrachten, die aardbeving in het algemeen, en daarmede in verband, vulkanische uitbarsting en zeebeving ten gevolge hebben. Dat er echter nu reeds onder de beoefenaars dezer wetenschap gevonden worden, die van meening zijn, dat een goedgekozen stelsel van waarnemingsposten voldoende te achten is, om de daarmee beheerschte landstreek tijdig bij naderend gevaar van nut te zijn, zal uit hetgeen ik zal mededeelen blijken. Ik stel mij voor om eerst uit het tijdschrift »Nature” al het voornaamste mede te deelen, wat er omtrent de laatste aardbeving van Ischia, in verband tot natuurlijke voorteekens en seismologische verschijnselen , meest belangrijks in voorkomt , om daaruit af te leiden in hoeverre het nauwkeurig letten op uitwendige natuurverschijnselen, in landstreken, die veelvuldig door aardbevingen geteisterd worden , en de dienst van naburige aardbevings-observatie-inrichtingen, den bewoners van Ischia van nut zijn geweest, of althans van werkelijk nut hadden kunnen zijn. | iid ыы ien ¿Sas se 29 Ik zal daarop laten volgen de ontwikkeling eener theorie van den Japanschen professor Maxe, omtrent het te ver- wachten nut van de waarneming, door middel van uiterst gevoelige instrumenten, de »microseismometers", van de uiterst kleine en vooral statige of zeer langzaam voortgaande plooiingen en golvingen, waarvan de korst der aarde, volgens waargenomen periodieke en geheel plaatselijke afwijkingen van de vertikaal onderhevig blijkt te zijn, en waarvan wij de openbaarmaking weder aan het tijdschrift » Nature” verschul- digd zijn. Na eene daarop volgende korte beschrijving van de voornaamste der door Mirre beschreven seismologische instrumenten, zal ik ten slotte de questie behandelen in hoe- verre de invoering in Nederlandsch-Indié van geregelde seismo- logische waarnemingen, met daartoe geschikte instrumenten, practisch mogelijk te achten is, en welke belangrijke uitkomsten voor de wetenschap, welk nut voor de menschheid van zoo- danige waarneming te verwachten is. In No. 718 van Aature, jaargang 1885, komt een kort bericht van de aardbeving van Ischia voor, waaruit men ver- neemt, dat de zware schok in den avond van 28 Juli omstreeks half tien uur heeft plaats gehad: voorts dat er meer dan een schok gevoeld is, en dat er ook nog den 51sten beweging is waargenomen. De Vesuvius was in werking. Volgens een dagblad zou gelijktijdig aardbeving gevoeld zijn in Wiesbaden. De vulkaan Еротео op Ischia heeft sedert 1502 niet gewerkt. In het volgende nummer, zijnde 719, meldt een artikel over Ischia het volgende, dat, volgens de Daily News, aan het belangrijkste gedeelte uit het verslag van Prof. pe Rossi ont- leend zou zijn. »Verscheiden dagen voor den 25” en 28% Juli toonden de »microseismische instrumenten te Rocca di Papa en de daarmee „verbonden microphonen te Rome een sterke vermeerdering van 50 »onderaardsche werkzaamheid aan. De aardbeving, die den 25en „Juli te Cosenza en te Catanzora gevoeld werd, schijnt door deze aanwijzingen voorspeld te zijn, maar het aanhouden der »onrust, zelfs met toenemende kracht, toonde duidelijk de „nadering van eene nieuwe dynamische uitwerking aan. De »wetenschap kon echter het topographische punt , hetwelk door »zoodanige uitwerking bedreigd werd, nog niet saanwijzen, „omdat er geen voldoend aantal observatoriums voorhanden »waren, en ze juist daar ontbraken, waar de gevolgen der »onderaardsche krachten zooals gebleken is het meest te »vreezen zijn. »Uit de dagelijksehe waarnemingen der enkele, door Halte nl ui alki TERRE EE » verspreide, waarnemingspunten kon slechts afgeleid worden, | »dat de seismische werkdadigheid zich in het zuidelijk gedeelte »van het schiereiland ophoopte. De aardbeving van Zaterdag, эйеп 28sten Juli, werd neergeschreven door de seismographen »van Rome, Velletri en Ceccana te 9" 50’ n. m. met langzame »golving van Noord naar Zuid en van Oost naar West. De | „overige instrumenten, die de korte plotselinge bewegingen van | »den bodem registreeren, bleven in rust. Voor zoo ver als | „thans uit de waarnemingen valt af te leiden, was deze aard- »beving een getrouwe maar uitgebreide herhaling van die | svan 4 Maart 1881 en van de daaraan laatst voorafgegane, | »de voorspellingen en opmerkingen van toen bevestigend. »»Het is te betreuren” — zegt pi Rossi in zijn verslag — » dal »»miju advies tot het instellen van geregelde observaties toen »»niet gevolgd is geworden, daar zij ongetwijfeld voor de gewel — »»dige catastrophe gewaarschuwd zouden hebben. »»Ik gaf dat advies niet alleen onmiddellijk na de aardbeving »»van 4 Maart 1881, maar ook bij mijn bezoek aan Napels | »»tijdens het Meteorologisch congres. »»In verband daarmede verzocht ik, in naam van het obser- »»vatorium, een der voornaamste badhouders van Ischia, om | »»althans dagelijks aanteekening te houden van de temperatuur | »»van het thermische water (de heete bronnen) en van den | 51 »»toestand der fumarolen (de natuurlijke openingen, waaruit »»stoom en rook ontsnappen). Verandering in de temperatuur van »»warme minerale bronnen, zoodra die eene zekere grens »»overschrijdt, is een der zekerste teekenen van een onderaard- »»schen storm, en zoodanige afwijking is dan ook te Casamicciola »»altijd opgemerkt geworden, zelfs zonder hulp van weten- „schappelijke waarnemingen. De opdroging van welputten, »»onderaardsche donder en lichte golvingen van den bodem zijn »»ook dezen keer, even als steeds te voren, aan de aardbeving »» voorafgegaan, waaruit kan worden afgeleid , welke belangrijke »»aanwijzingen verkregen zouden zijn door de gevoelige seismi- »»sehe instrumenten, van de mierophoon en telephoon, als wij »»die ter beschikking hadden gehad. Dat mijn raad niet is »»opgevolgd, is alleen aan de door zelfzucht veroorzaakte vrees ^»toe te schrijven, dat de minste waarschuwing van een obser- »»vatiepost, te Casamicciola de vlucht der talrijke badgasten ten »»gevolge zou hebben gehad. Dit valsche denkbeeld is zoo over- »»wegend, zelfs bij de meest beschaafde inwoners, dat aan- »»teekeningen omtrent onbeduidende verschijnsels meermalen »»slechts onder de meeste reserve en eerst zeer laat tot mij »»gekomen zijn." " En verder volgens the Standard: „Prof. PALMIERI constateert, dat al de latere schokken van » Ischia. gelijktijdig (instantanously) geregistreerd zijn geworden „доог de seismische instrumenten аап het observatorium op эйеп Vesuvius. | »Vrijdag morgen gaven ze teekenen van belangrijke onder- »aardsche verstoring. De Vesuvius was betrekkelijk krachtig „werkzaam, maar de vrees, dat zieh onmiddellijk boven »Terro del Greco een krater zou openen, schijnt ongegrond »te zijn. »Van Ischia naar Napels terugkeerende reizigers zagen in shet rooken van den Vesuvius een goed teeken, en meenden ^den veiligheidsklep voldoende geopend. Ross: en andere »waarnemers, die met Parmırrı op dit punt verschillen, voor- сл Le »spellen niets minder dan de wederopening van den vulkaan » Еротео of van een nieuwen krater op Ischia. „Verklaringen van ter zake ondervraagde en te Napels ver- „pleegde gekwetsten steunen zeer sterk de meening, dat er „reeds twee à drie dagen te voren teekenen van gevaar aan- »wezig zijn geweest, doch waarvan de bespreking en verbrei- „то, om geen alarm te veroorzaken , juist gedurende een zeer „winstgevend gedeelte van het badsaisoen, onderdrukt zijn „geworden. »De advokaat Jeremia Тахті van Antria, die tot de ernstig „gekwetsten behoort, verhaalde aan den correspondent van »fhe Standard dat hij naar Ischia was gegaan om er voor »rheumatisme de baden te gebruiken. Het bronwater, dat er | »voor gebezigd wordt, ontspringt den bodem zoo heet, dat er ` »bij het gebruik van een bad, tot afkoeling, een vierde gedeelte | »koud water aan toegevoegd moet worden; maar twee dagen | »voor het onheil was de temperatuur van het bronwater 700 „gestegen, dat het onmogelijk werd bevonden in het bad te gaan, ` »alvorens het met veel meer koud water was aangelengd.” Als afkomstig van Dr. JonssroN Lavis te Napels wordt het volgende іп »Nature” medegedeeld: „Het eiland /schia is van de vroegste tijden af al te wel bekend »als door aardbevingen en zelfs door vulkanische uitbarstingen ` »bezocht. In 1827 vernielde een schok het grootste gedeelte van » Casamicciola, een gedeelte van Lacco Ameno, en bracht veel schade | sloe aan Barano en Forio. In 1881 wierp een met den vorigen, „overeenkomstige schok een aantal huizen neer en beschadigde | эйе overige. De tegenwoordige had plaats omstreeks half tien sin den avond van Zaterdag den 28sten Juli en bewerkte de „totale vernieling van de geheele stad, het grootste gedeelte »van Lacco Ameno en een groot gedeelte van Forio, Fentano sen Barano. Zeer opmerkelijk is het dat het getroffen opper- | »vlak telkens op geheel overeenkomstige wijze getroffen is | *geworden, zoodat de beschrijving van de aardbeving van 1827 ` | j ] | | | 1 | Ё oT ша »van CovELLI, van die van 1881 van den berichtgever en van ^de tegenwoordige alle dezelfde zijn. Het eenige verschil geldt »de intensiteit. «Пе schok, die de groote vernieling teweegbracht, wordt »geschat 15 seconden te hebben geduurd, maar, afgaande op „hetgeen door sommige getuigen verricht is geworden in den »lijd tusschen de eerste en laatste gewaarwording en op den „gedurende de beweging doorloopen afstand. is 50 seconden »waarschijnlijk dichter bij de waarheid. »In de korte mededeeling der aardbeving van 4 Maart 1881, »heh ik aangetoond, dat het middelpunt van den getroffen »kring (mesoseismische area) of van de seismische vertikaal »binnen Casamicciola gelegen is, een punt van betrekkelijk „gelijke ligging ten opzichte van Epomeo , als Montagnone , Monte »Rotaro, Cremate en verschillende andere zijdelingsche kegels. „En bovendien, dat de aardbeving tot die klasse van beweging „der aardkorst behoorde, welke aan eene vulkanische uitbarsting »op de plaats zelve voorafgaat, even als de schok, die in 65 n. „Chr. de heropening van den Vesuvius en die der reeks van »schokken, die eenige jaren geleden het ontstaan der Monte » Nuovo zijn voorafgegaan. s Prof. Supp, Ногвнтох en ik zijn nog bezig aan een verslag „der laatste aardbeving, maar hebben nu reeds de volgende » belangrijke feiten opgemerkt: »1. dat de kring der verwoesting zeer klein is; »2. dat de hoek van inval (de hellingshoek van de richting »van den schok) snel afneemt met den afstand tot het „seismisch middelpunt; »5. dat het brandpunt (focus of haard) dus dicht nabij het „oppervlak gelegen is: sen 4. dat er een tweede seismische vertikaal voorkomt te » Fontano.” Dat men hier wel degelijk met de werking van een vulkaan en niet, zoo als Parwrenr meent, met inwendige grondafstorting te doen heeft, vindt Jouxsros Lavis bevestigd in het uitslaan УЕ abe van vlammen tusschen de puinhoopen en in twee belangrijke aardstortingen aan de helling van den Еротео. De conclusie van dezen geleerde is, dat in vervolg van tijd nieuwe en nog heviger schokken te verwachten zijn en wel op onderling kortere tijdsafstanden, naarmate het oogenblik der definitieve eruptie nader komt. en nog, dat het eiland Ischia thans de uitnemendste gelegenheid aanbiedt om, door seismische waarnemingen op verschillende punten van het eiland, het geheele verloop te bestudeeren der verschijnselen, die zich gedurende de toenadering van het vulkanisch brand- punt tot het oppervlak nog voor de definitieve uitbarsting zullen voordoen. In nummer 720 wordt onder het opschrift » Ischia Earthquake het volgende aangetroffen : »In de wijk of buurt Gurgitello te Casamicciola was op »Zondag morgen (22 Juli?) een lichte schok van aardbeving »gevoeld, die tot die plek bepaald bleef en geen schade aan- „richtte. Dit is juist op het punt alwaar de aardbeving van »28 Juli de grootste vernieling heeft aangericht. Er wordt „meegedeeld dat in de helling van den Ерітео een scheur „ontstaan zou zijn van 1 kilometer lengte bij 50 kilometer „diepte 1), De rook der fumaroli aan den top van den berg »іѕ veel verminderd. Er is door de Academie van weten- schappen te Napels eene commissie benoemd om den telluri- »schen toestand van Jschia te onderzoeken. De volgende mededeeling уап den Times is belangrijk. „Blijkens een tweede rapport van Prof. Міснеһе STEPHANO D! ` »Rossı, Chef van het centraal geodynamisch observatorium te » Rome aan den Minister van Landbouw, omtrent de verschijn- „selen der aardbeving van /зема, schijnt het dat ег, niet alleen „op het eiland zelf eenige dagen te voren zeer bepaalde waar- »schuwende verschijnselen zijn waargenomen, maar dat ook op shet schiereiland overeenkomstige vermanende teekens veelvuldig 1) 30 K. M. diepte moet vermoedelijk zijn: 30 decimeters breedte. den ace isd РЭР? Tm eR Ee Sé генін а» рі ақы сарабы ka nn тасыды ven wijd verspreid zijn geweest. Op het eiland werd de „temperatuur van de warme bronnen veel hooger, en nam de »hevigheid der fumaroli van de Montecito sterk toe. Deze » verschijnselen vertoonden zich 8 dagen voor het onheil. Omtrent „dit punt zijn de vertrouwbare berichten. die professor n1 Rossi „ontving, overvloedig. Er is minder eenstemmigheid in de „beweringen omtrent het dalen en schaars worden van het „drinkwater in de putten, dat aan de aardbeving zou zijn » voorafgegaan, maar het is bepaald bewezen , dat er , gedurende seen periode уап 14 dagen voor den 28sten Juli, bijna dagelijks »lichte schokken van aardbeving zijn gevoeld en onderaardsch „gerommel is gehoord. Geheel overeenkomstige verschijnselen "zijn aan de aardbevingen van 1828, 1851 еп 1881 voorafge- »gaan en professor pr Rossi doet met nadruk uitkomen, dat, ^waren er, overeenkomstig zijn raad, na de aardbeving van »1881 op /schia observatieposten opgericht, en waren hem de »sedert den 20sten te voren waargenomen waarschuwende ver- »schijnselen medegedeeld geworden, hij niet zou geaarzeld »hebben, op het dreigend gevaar eener geweldige seismische „verstoring attent te maken. » Terwijl de vermelde verschijnselen te Ischia plaats hadden, „maar niel naar Лоте werden bericht, en uit gebrek aan „voldoende aanleiding niet eens plaatselijk werden aangeteekend , „werd gelijktijdig op het nabijgelegen land meer dan gewone „onderaardsche werking door de instrumenten aangewezen. Die „werkzaamheid, ofschoon ongelijk voor verschillende plaatsen, „bleek gemiddeld eene regelmatig stijgende te zijn. Op ver- „schillende plaatsen werden zelfs lichte schokken van aardbeving „gevoeld. Den 25sten Juli werden aan de Solfatara van Albano зіп de uitgewerkte vulkanen aan de zuidzijde der Romaansche Campagna geluiden waargenomen, zooals die vroeger nimmer „gehoord waren. Op denzelfden dag trof een aardbeving, die »van Cosenza, Cotanzaro en Calabrië. SA „Vrijdag, den 27sten, was het sissend of fluitend geluid »van den Solfatara van Albano zoo sterk, dat het volk er het. 56 »zwavelwater voor de zieken niet van daan durfde te halen. „Gelijktijdig registreerden de seismometers te Pesaro sterke »slingering. „Ор den Vesuvius werden in den avond van den 27sten „schokken gevoeld met toenemende hevigheid. Er waren schok- „ken te Latera op de Cominische vulkanen, en schokken te „Perugia. In den namiddag van den 28sten werd eene ver- »nieuwing der werkzaamheid te Pesaro en te Fernio aange- »wezen: in het kort, gedurende die kalme achtermiddag toonden »de waarnemingen een algemeene onderaardsche verstoring , die »zich over de geheele Umbria, het district van Viterbo en de » Marca uitstrekte. Пе richting van deze ver reikende bewegingen was overal „gelijk aan die te Casamicciola, namelijk van Noord naar Zuid »en van Oost naar West. Ter zelfder tijd, alzoo in den »morgen van den 28sten, onderging de voorname zwavelbron „nabij Tivoli eene aanmerkelijke vermindering van debiet, terwijl „gelijktijdig de ontwikkeling van koolzuurgas sterk vermeer- derde. Geregelde waarnemingen wezen een daling van het „putwater, voor den 28 Juli, en eene rijzing na dien datum aan »te Bologna, te Pisonello, nabij Piacenza en te Rome. Deze „feiten zetten vrij wat waarschijnlijkheid bij aan de vertrouw- »baarheid van hen, die hetzelfde op /schia meenen waargenomen »te hebben. Zondag morgen, den 29en. was het anders zeer »koele water der zwavelbron van Albano kokend heet. Не vinnig verband tusschen de verschijnselen op het schiereiland sen de ramp, die Ischia trof, is meer dan duidelijk, en hun »dynamo-vulkanisch karakter sluit het denkbeeld aan eene „eenvoudige lokale verzakking van den bodem ten eenen »male uit." Nog volgt in No. 721 een brief van Papre Denza , Directeur van het observatorium te Moncalieri, aan den Bisschop van Ischia, handelende over pr Rossr’s aandringen op de oprich- ting van een observatorium te Ischia, waarin het volgende voorkomt. 57 „Professor PALMIERI resumeert zijne beschouwingen over de „aardbeving van Ischia als volgt: »Een beperkte en middel- »»malige aardbeving veroorzaakte een zeer groot onheil. De »»voortdurende uitslijting van den bodem door de heete bronnen »»іѕ voldoende om de geweldige ramp te verklaren, waarvan »»het effect nog verergerd is geworden door de slechte con- »»structie der woningen. Sommige, die reeds in 1881 beschadigd »»zijn geworden, zijn onhersteld gebleven. »»De aardbeving van den 28% Juli zal veel meer in herinnering »»blijven wegens het geweldig verlies aan menschenlevens en aan »»eigendom, dan wegens haar seismologische belangrijkheid.” No. 725 bevat den volgenden Zen brief van H. J. Зонхзтох Lavis over Ischia. | „Sinds mijn vorigen brief heb ik den meesten tijd aan eene „inspectie van de uitwerkselen der aardbeving besteed, en „ofschoon er nog een en ander aan een nauwkeurig onderzoek „onderworpen blijft, vermeen ik toch met de algemeene feiten »bekend te zijn. „Het juiste oogenblik der aardbeving is niet bekend, maar „schijnt е^ te 9% 25’ 75 avonds te zijn geweest, althans wanneer „de schok, die op dat tijdstip te Napels en op den Vesuvius »is geregistreerd, dezelfde als die te (assamicciola is geweest. „Zooals reeds in Nature vermeld is geworden, is de schok »voorafgegaan door een algemeene seismische onrust in het »zuiden van Europa. | »Op het eiland zelf ontvingen wij de meest met elkaar in „tegenspraak staande inlichtingen omtrent waarschuwende tee- »kenen en verschijnselen. Een persoon verzekert zijn horloge, vaan een spijker opgehangen, twee malen te voren te hebben »zien slingeren. De bewering, dat het bronwater van Gurgetella »reeds eenige dagen te voren veel heeter was dan gewoonlijk , »is van weinig waarde bij het gemis van thermometer aflezin- »gen, vooral sinds het bekend is, dat de gewone variaties in »temperatuur er tot 20° €. bedragen, en dat de temperatuur 58 »van het water er meermalen tot 40° is gestegen. Zoo is mij „ook een warme bron bij Bagnoli, nabij Napels bekend , waar- »van het water in temperatuur afwisselt tusschen 15? en 56°. Пе belangrijkste mededeeling van Шеп aard scheen mij vervat sin het volgende: »De syndicus van Serrara Tontano (een stad »»in het zuiden van het eiland) telegrafeerde aan den Minister »»ler Openbare werken, dat aldaar een spleet ontstaan was | »»van een kilometer lengte, bij dertig meter breedte en van »»onbekende diepte.” „Dit gelezen hebbende begaf ik mij onmiddellijk naar Serrara | sen daar werden mij door den syndicus diens beide berichtgevers | vals gidsen ter beschikking gesteld. Na een klim van 515 uur | »langs de bijna onbegaanbare wanden van den Еротео bereikten ` »wij de noordelijke helling van Lacco Ameno, met de twee | »landverschuivingen, die ik 56 uren na den schok bezocht en — »gephotographeerd had. „De scheuren waren gelijk aan die van alle grondafstortingen; | ver was geen damp of gas meer te bespeuren, waarvan het ` aanwezen kort na de aardbeving wel is aan te nemen , althans ` „gemakkelijk verklaard wordt. De localiteit behoort tot hei 5 „gebied der oude fumarolen van Monte Cito, alwaar honderden ` „jaren geleden aluin werd gefabriceerd. «Пе rots is er zeer ontleed door ontsnapping van zure — „dampen, en er was niets meer dan de aardbeving noodig, om | „er eene alstorsting in te doen ontstaan. Door die afstorting ` »werd een groot oppervlak vochtig en heet tuf blootgelegd, — "dat ongetwijfeld gedurende eenigen tijd damp zal hebben | „afgegeven. ‚In geen enkel opzicht bleek het courantenbericht juist J »niet zeer overdreven te zijn. »Noch de grootte, noch localiteit, noch het karakter der — »scheuren werd accoord bevonden. Ik heb met veel zorg alle »piekken bezocht, alwaar het ontstaan van scheuren vergnder- - ! »steld was geworden, maar na dagen achtereen gebrek te »hebben geleden aan beschutting, aan slaap еп aan ander | 29 „voedsel als slecht brood en verrotte kaas, na ons van zons- „opgang tot zonsondergang die ongemakken bij een zeer heeten »Napolitaanschen zomer te hebben getroost, alles met het doel »om ook maar het minste bewijs te vinden van voorhanden „vulkanische werking, moest ik mijne pogingen opgeven zonder »het minste succes te hebben behaald. Mijn vriend Professor ӘР. Franco van Napels deelde mijne vermoeienissen, teleur- "stelling en ergenis. Het karakter der aardbeving voor vul- »kanisch houdende, was mij elk bevestigend verschijnsel hoogst » welkom geweest. „Door isoseismische lijnen over de getroffen districten te „trekken zien wij ze een elliptischen vorm aannemen , waarvan „бе lange assen nabij Oost — West gericht zijn". Bij dit bericht is een kaartje gevoegd, het eiland Ischia voorstellende ор 1/80000. Met 5 gestippelde ellipsvormige isoseismische lijnen worden er de area’s op aangewezen, als: binnen de kleinste, а, van totale verwoesting, tusschen a en b de zwakste gebouwen ingestort en alle overige zwaar bescha- digd: binnen b en c zware scheuring De vierde area, alwaar de huizen slechts licht gescheurd zijn, valt voor het noorde- lijke gedeelte geheel in zee, bevat overigens het geheele eiland , voor zoo ver het niet tot de drie andere area’s behoort. „Opmerkelijk is het" — zegt Lavis verder — »dat de huizen saan het strand of aan de landingsplaats (of the marinas) veel „minder geleden hebben dan andere in hunne onmiddellijke „nabijheid en zelfs minder dan sommige verder van de seismische „vertikaal verwijderde. Dit moet zonder twijfel daaraan worden „toegeschreven, dat ze op zeezand gefundeerd zijn, hetwelk , »wegens de losheid zijner deeltjes, als matras dienst doet en de »aardgolving absorbeert. Hetzelfde effect was waar te nemen saan alle gebouwen in de vlakten en valleibodems op alluviale »tuf en asch gelegen, terwijl de vernieling der huizen, die op »rotsen gebouwd waren, geweldig is, zoodat de welbekende »parabel hier-dus is omgekeerd. »Eene zorgzame toetsing van waargenomen azimuthen en 40 »hoeken van inval, leidt tot aanduiding van een plat lang- »werpig (spits dubbel-wigvormig) focus , nagenoeg vertikaal, vrij »nauwkeurig volgens de kleine as der elliptische isoseismische ` »lijnen gericht, en dat zich in een rechte lijn uitstrekt van » Fontana, ten westen langs Menella tot aan de golf van Lacco. e Het vlak van deze scheur is vermoedelijk nagenoeg vertikaal met „eene geringe dieping naar het oosten; hare vernielende werking »schijnt het grootst in het midden harer lengte te zijn » geweest. „Het opmerkelijke feit, in 1881 door mij geconstateerd, dat эйе schok te Fontana even als te Menella vertikaal is geweest, »vind ik thans herhaald. Ook bij deze gelegenheid zijn de »huizen van Fontana alle zóó gescheurd, als alleen door een »vertikalen schok te verklaren is, maar behalve deze scheuren »verloont er zich nog een ander stelsel, dat op eene golfbe- , »weging duidt, die onder een zeer flauwen hoek van het noorden »naar het zuiden is gericht geweest. Te A. Nicola is een gedeelte »van het altaar in dezelfde richting omgestort, en tusschen „heide plaatsen is een rots gescheurd en naar het zuiden » geworpen. »Dat de Vesuvius ter naëwernood deel паш aan de уе »van Ischia is nog geen bewijs tegen tlen vulkanischen oorsprong »van het verschijnsel. Veronderstellende, dat de vulkanische „stof, beneden een groot gedeelte van Zuid-Europa uitgebreid, „доог een golfbeweging is aangedaan, zoo is het zeer wel „mogelijk, dat die beweging de meeste vulkanische uitwegen „slechts weinig aandoet, en toch sterk genoeg is om op eene „enkele plaats de vergrooting van een voorhanden scheur te „doen ontstaan. In eene voorlezing, laatstelijk door mij te » London voor het Geologisch Genootschap gehouden, heb ik „trachten aan te toonen, dat het ontploffend geweld van de „lava veroorzaakt wordt door de assimilatie of oplossing van »water, dat haar van de watervoerende lagen op haar weg uit de „diepte naar het oppervlak wordt tegemoet gevoerd. Onder » die omstandigheden kunnen meia geweldige verschijnsels E 41 „plaats hebben, zonder dat er andere naburige vulkanische „uitwegen merkbaar door behoeven aangedaan le worden, en „daaraan ligt dezelfde oorzaak ten grondslag, waarom soms »van twee zeer na bij elkander gelegen kraters de eene in „geweldige uitbarsting en de andere in betrekkelijke rust kan » verkeeren. »Waarom zou dan ook eene mislukte poging tot uitbarsting зор zeker punt den toestand eener naburige werkende krater „ernstig aandoen of verstoren? »Aan geen der plekken, die ik aan de kust van het eiland »bezocht heb, was eenig teeken van niveau-verandering te „bespeuren, evenmin werd eenig succes verkregen op mijne „pogingen om ergens daling van den bodem te constateeren. »Er is beweerd, dat de zee zich van de kust verwijderd zou: „hebben, maar ik heb het niet bevestigd gevonden. Als een »stoomer, die op de zee voer anker lag, den schok gevoeld heeft, dan zal het een gevolg zijn geweest van de beroering „van het water ten gevolge der aardbeving. »Zoo ver mijne informaties reiken, heeft het eerste teeken »van onrust bestaan in een verwijderd geluid, als door een „wagen veroorzaakt, bijna onmiddellijk vergezeld van trilling, „еп daarop gevolgd door een vreeselijke ontploffing, overgaande »in een aantal knallen. De meeste menschen, buiten de meso- »seismische area geplaatst, voelden den vertikalen schok vóór de „golvende of zijdelingsche beweging, en zulks in overeenstem- »ming met het welbekende verschijnsel, van bij een mijnont- »ploffing allereerst door den directen stoot en onmiddellijk daarna »door de van het seismisch middelpunt aan het oppervlak der vaarde uitgaande golven getroffen te worden. Daarentegen namen »zij, die zich binnen den genoemden kring bevonden , den stoot en »de knallen waar op hetzelfde oogenblik dat de muren instortten , „en voor dat een poging om te vluchten gedaan kon worden. »Het schijnt dus dat de voortplanting der geluidsgolven sneller „geschiedt dan van de grondgolven, ofschoon het verschil te „gering is om te worden opgemerkt op korten afstand van het - 42 „focus. Ма de verwoesting zijn nog de volgende schokken » waargenomen : » Juli 29, 1885, lichte schok in den morgen »Augustus 1, » , lichte schokken 5" 10' n. m. An DU n. un. » en 11" 15’ n. m о ы ж, > gehok 2 90 3 » » 5, » , zwaardere schok te 1" 15’ of Qu 15 » » 8, s. , lichte schok te 10" 40’ v » De эке» van het eiland, кеден aan de ver 1 „gevorderde geologische bekendheid, die er van voorhanden is, | ven de geringe uitbreiding van het getroffen oppervlak doen ` „Ischia bij uitnemendheid geschikt zijn voor het doen van „waarnemingen. Hetgeen daartoe vereischt wordt is een aantal »seismographen, verspreid over het eiland, en geschikt om het | »azimuth, den hoek van inval of de moleculaire snelheid mel: эйеп juisten tijd van elke beweging te registreeren. Zij zouden | »over twee cirkels verdeeld moeten worden, rondom de seis- »mische vertikaal. Elk uur behoort de temperatuur der heete ` »bronnen en fumarolen waargenomen te worden, еп 700. „ook zou het noodig zijn een inrichting te maken tot het эшейеп, zoo wel van het debiet der bronnen, als van de »spanning van het gas der fumarolen. Nuttig zou het zijt, | »om aan deze waarnemingen ook nog microseismische te ver- „binden. Waarneming omtrent verandering in de hoogte der. »zee, en dan in vergelijking met Napels, is mede van belang »te achten. De voorname uitgaaf zou die aan instrumenten zijn. „Ше in kelders of groeven geplaatst kunnen worden, uitge- | „houwen in de tuf, waarvan er honderden, op het eiland voor- | »һапйеп, voor niets of nagenoeg niets te krijgen zouden zijn. „Aldus toegerust zou men de ware natuur der schokken „kunnen bestudeeren, de nadering van het focus naar het „oppervlak kunnen volgen, en nauwkeurig kunneu nagaan of ser aan eenig waarschuwend teeken als voorlooper van aard- „beving vertrouwen te hechten is. „Ik zou allen, die geneigd zijn tot weldoen, wenschen te MEM o 45 ^overtuigen" — eindigt de briefschrijver — »dat geld aan dit „doel ten koste gelegd, vrij wat beter besteed zou zijn, dan vaan het weder opbouwen en voor een volgend onheil gereed »maken van gemetselde woningen.” Slaan wij thans een terugblik op de omtrent de aardbeving van Ischia vermelde feiten, dan zien wij, dat men in de naaste omgeving van het tooneel des onheils in den aanvang vrij wel van meening is geweest, dat de catastrophe door waarschuwende verschijnsels is vooraf gegaan, en dat daarbij de sterke verhooging van de temperatuur van het warme bron- en badwater alleen ruim voldoende was, om den scherpzinnigen bewoner, die het opmerkte, of bij meer rucht- baarheid alle belangstellende beoefenaars van het vulkanisme de overtuiging te schenken, dat eene, voor den bewoner gevaarlijke uiting van het onderaardsch smeltproces spoedig ophanden was. Immers, was Prof. pr Rossr tijdig met deze verschijnselen bekend geweest, hij zou niet geaarzeld hebben, om in verband met de door de seismografen op het schiereiland aangewezen vermeerderde vulkanische onrust, Ischia met het dreigend gevaar bekend te maken. Bij nader onderzoek blijkt het echter overtuigend aan Тонхвтох Lavis, den man, die tegenover Professor Parnıerı het vulkanisch karakter der /schia-aardbeving volhoudt, dat de verschijnselen, die gezegd worden het onheil te hebben aan- gekondigd, en daarbij in de eerste en voornaamste plaats de verheffing van temperatuur van het bronwater, er niet tot de tijden van aardbeving beperkt, maar van zeer gewonen aard zijn, dat dus de wisseling in die temperatuur een ten eenen- male onvoldoende aanleiding is om den bewoner op naderend gevaar bedacht te doen zijn. Bedroeg die temperatuurverhooging dezen keer buitengewoon veel? Men weet het niet, maar professor ш Ross: verklaart dat verhooging van temperatuur van het water van warme 44 natuurlijke bronnen boven het gewone maximum, een der zekerste bewijzen is, dat een onderaardsche storm op handen is. In het land der seismologen en nog wel op een punt in de onmiddellijke nabijheid van Napels, de bakermat dier jonge wetenschap, zijn de observatieposten door den vijand verrast | geworden, en hebben hun practisch nut gemist. | Mag dit echter, zooals wij voor ons aannemen , niet geweten worden aan de waakzaamheid of goede inrichting dier posten, ` maar alleen aan den te grooten afstand tot het punt van | gevaar, en aan hun onvoldoend aantal, dan volgt hier al | dadelijk uit, dat een enkel seismologisch observatorium, even als een enkele bliksemafleider, slechts voor een zeer klein | gebied dienen kan, en dat hierin een groot bezwaar ligt opgesloten tegen hun practisch nut, zoolang ze in een | vulkanisch gebied niet even algemeen verspreid en even ge- makkelijk te lezen zijn, als de gewone meteorologische instru- menten, die, in bijna ieders gebruik zijnde, door combinatie | van vele waarnemingen het middel aan de hand geven, om | op elke kort ophanden zijnde verandering van weer te zijn | voorbereid. oO Hoe hoog echter de eischen zijn, die door een voornaam ` ‚voorstander der seismologie, den Japanschen professor Јонх Muse, aan de waarnemingen en aan de gevoeligheid der instrumenten gesteld worden, zal blijken uit een opstel van dien geleerde, ` getiteld: »Earth pulsations”, dat wij met eenige bekorling ` uit No. 720 van »Nature” overnemen. „Reeds jaren geleden is door philosofen de kwestie geopperd ` „of het oppervlak der aarde in werkelijkheid zoo onbewegelijk vis, als het dat in den regel schijnt te zijn. Met de plotselinge ` „en heftige beweging, die wij aardbeving uoemen , is de mensch »van de vroegste tijden af vertrouwd geweest, en de oorzaak »van dit verschijnsel is steeds een rijke bron van bespiegeling „geweest.  bewegingen in weinige »jaren laatstelijk zeer vermeerderd, еп zoo zijn wij tot de „overtuiging gekomen, dat deze natuurlijke trillingen aan het „oppervlak der aarde op eene geheel verschillende wijze wordt „voortgeplant, fals à priori op grond onzer kennis van veer- »krachtige vaste lichamen verwacht mocht worden. Eene andere orde van aardsche beweging, die in de handen van »Тімотко Вевтилл van Florence, М. J. pi Rossi van Rome еп vandere italiaansche onderzoekers laatstelijk bijzonder de aan- »dacht hebben getrokken, zijn de trillingen der aarde (earth- » tremors). „Uit de gedurende de laatste 10 jaren genomen observaties „schijnt te blijken, dat de bodem van Шай16 in een voortduren- „den staat van lichte trilling verkeert, zelfs in de districten, ver verwijderd van vulkanische midden- of uitgangspunten. „Wegens de zeer geringe amplitude der beweging zijn ze vechter slechts voor zeer gevoelige instrumenten merkbaar. » George en Horace Darwin hebben in verband met hunne proeven „omtrent storing in de zwaartekracht, tengevolge van de aantrekking der maan, aangetoond, dat dezelfde toestand van »beweging eigen is aan den bodem van Engeland. Overeen- „komstige waarnemingen in Japan hebben er tot gelijke uit- „komsten geleid, еп zoo is het zeer waarschijnlijk, naarmate „бе waarnemingen zich verder zullen uitbreiden, dat het ten »slotte blijken zal, dat het oppervlak der geheele aarde in een „dergelijken toestand van gedurige rustverstoring verkeert. „Behalve deze onbeduidende bewegingen, die aan de opmer- »king van den gewonen waarnemer ontgaan , wegens de gering- »heid harer uitwijking, zijn er op theoretischen grond nog „bewegingen van den bodem aan te nemen, die aan onze »opmerking өпісіпсеп, wegens de langzame gelijkmatigheid , den »langen duur der uitwijking. Uit gebrek aan een beter woord »zal ik deze aardpolsslagen of aardpulsaties noemen. GEORGE „Darwin heeft in zijn laatste verslag aan de Britsche Vereeniging »aangetoond, dat dergelijke bewegingen het gevolg kunnen zijn 46 »van verandering in barometerstand. Eene stijging van den „barometer over een zeker oppervlak staat gelijk met eene „belasting van datzelfde oppervlak met zeker gewicht, tengevolge »waarvan het eene indrukking ondergaat. Valt de barometer »dan wordt die belasting weggenomen en de bodem herneemt „tengevolge zijner elastisiteit den vorigen stand. Кеп zoodanige „daling en rijzing vormt een enkele pulsatie. »In de veronderstelling, dat de aardkorst bijzonder stijf is. »zou de zinking van Australië, bij een rijzing іп barometerstand »van een Eng. duim, over haar geheele oppervlakte twee tot „drie duimen bedragen. „De getijen, die tweemaal daags onze kusten belasten, ver- „oorzaken eene overeenkomstige daling en rijzing van het „getroffen land. Volgens Darwın’s berekening zou dit effect »voor de kusten van den Atlantische Oceaan niet minder dan »5 duim bedragen. Deze bewegingen van den bodem gaan „gepaard met kleine veranderingen van helling van het opper- „vlak, zoodat een aan een vast punt opgehangen schietlood »niet met hetzelfde punt van den bodem in aanwijzing blijft. »In het kort, de belastingen van verschillenden aard, die »wij weten, dat door natuurlijke oorzaken , gedeelten der aarde „beurtelings belasten en ontlasten, veroorzaken eene langzame »regelmatige pulsatie. Dat dergelijke bewegingen in de aard- »korst herhaaldelijk door afwijking van de vertikaal waar- „genomen zijn geworden, valt wel niet te betwijfelen. ‚De waargenomen uitwijkingen zijn echter zoo groot, dal »men ze moeielijk alleen aan de straks genoemde oorzaken »kan toeschrijven. In plaats van de oorzaak van het verschil ^buiten de aarde te willen zoeken, zal men wellicht met meer »succes het inwendig bedrijf onzer planeet te hulp hebben te »roepen. De waarnemingen leeren ons, dat de mieroseismische »bewegingen bij lagen barometerstand zeer merkbaar zijn. „Tot toelichting van hetgeen dit zeggen wil, stelle men zich эйе aarde voor als een stoomketel, en de plek, die wij er van _ »innemen als een los sluitend deksel of klep, dan zal vermin- ET TERRE Perm ~ -4 „dering van uitwendige drukking sterker opkoken in het "inwendige ten gevolge hebben, en het daarmee gepaard gaand „trillen zal van bet inwendige naar het uitwendige worden »overgeplant. »Aannemende, dat eene dergelijke werking plaats vindt , zoo »volgt er uit, dat deze extra-ontwikkeling van gasvormige stof »beneden de aardkorst zich in eene vermeerderde drukking van „binnen naar buiten zou uiten, en dus in eene neiging tot „opheffen van den bodem. Deze verklaring voor de grootere vactiviteit van den microseismometer bij lagen barometerstand »aannemende, zoo is dan dit instrument als een barometer aan »te merken ten opzichte der variaties in de inwendige spanning »van onze planeet. » Vermindering van uitwendige en vermeerdering van inwen- „dige spanning werken in gelijke richting, namelijk tot ver- „heffing van de aardkorst. „Deze verklaring van toenemende uiting der aardtrillingen »(tremors) die, zoo wij meenen, van M. pr Ross: afstamt, »wordt hier alleen aangevoerd als eene wellicht waarschijnlijkste » hypothese. | »Het is ons bekend hoe zwavel, die met water onder „afsluiting van lucht is samengesmolten, dat water bij vermin- „dering der door afsluiting verkregen drukking in den vorm »van stoom uitstoot. Evenzoo zien wij stoom ontsnappen uit »de lavastroomen, en weten hoe het in de steenkolen opgesloten »gas ruimer uitvloeit bij vermindering van barometerstand: »zoo ook zijn er wellen, waarvan de waterstand met den »barometerstand afwisselt. De vraag, die voor de hand ligt, ^is: zijn dergelijke rijzingen en dalingen proefondervindelijk „aangetoond ? „Ofschoon sommige der bewijzen, die herhaaldelijk voor het „bestaan van zoodanige beweging in de aardkorst zijn aange- »voerd, elk afzonderlijk niet voldoende zijn bevonden, zoo stoonen ze toch, allen te zamen genomen, het werkelijk »bestaan aan van een dergelijk pulsatorisch verschijnsel. 48 »Zoowel waarnemers in Japan als in Italië meenen voor deze »soort van beweging, in voornamelijk vertikale richting, het „kenmerk te hebben gezien іп eene kleine uitwijking van den »slinger in eene bepaalde richting en het langs denzelfden weg sen na zeker tijdsverloop terugkeeren tot het oorspronkelijk »voetpunt, in eene uitwijking dus van den slinger, maar’ van seen geheel ander karakter dan eene slingering. »Teekenen van verplaatsing van de vertikaal van meer ‚gewicht dan de vermelde zijn die, waargenomen door »BrnrELLI, Rossi, Graaf Marvasie en andere italiaansche waar- „nemers, die, de aardsche trillingen bespiedende, zoo veel tijd „besteed hebben om de uiterst kleine trillingen van de wijzer- »staafjes van zeer delicate slingers met het microscoop te „volgen. Als uitkomst der waarnemingen wordt ons mee- „gedeeld, dat het punt, waarlangs de wijzers trillen veranderlijk vis. Deze verplaatsingen van het voetslingerpunt geschieden in »verschillende azimuthen en zij schijnen in verband te slaan »met variaties in den barometerstand. Uit dit verschijnsel en »uit het feit, dat men bij een aantal dezer instrumenten, die „verschillend binnen zekeren kring waren opgesteld, hetzelfde „verschijnsel waarnam, schijnt besloten te mogen worden, dat »de oorzaak geene plaatselijke verandering van temperatuur, »van vochtigheid en in het algemeen van uitwendigen aard kan »zijn. M. S. pr Rossı hecht vooral gewicht aan deze opmerking, »vooral met betrekking tot zijn mieroseismograaf, waarbij »slingers van zeer ongelijke lengte aanwijzingen gaven van ‚gelijk karakter. Пе richting, waarin deze verheffingen van den bodem plaats ` „hebben, en die zich zoowel in seismische als in mieroseis- „mische bewegingen te kennen geven, zijn volgens verklaring „уап pi Rossi afhankelijk van zekere lijnen van verschuiving. „De luchtbel van eene zeer gevoelig niveau door het micros- | „соор gezien, verandert van plaats met de meteorologische veran- „deringen ` sommige verplaatsingen echter stemmen overeen met »of duren even lang als een gelijktijdige mieroseismische storm. — ——————Á терүүнүн е ВЕЧЕ edn ыы dn a +9 » Wij zien hierin een nieuw argument voor de verandering in niveau, gedurende mieroseismische onrust. „Meer dadelijk bewijs van het bestaan van hodempulsaties. „die te langzaam zijn om direct te worden bespeurd, wordt „afgeleid uit verschijnselen bij zware aardbevingen. „Met zekerheid weten wij uit de seismische diagrammen „omtrent aardbeving. hetzij die door de natuur, dan wel „kunstmatig door een dynamietmijn veroorzaakt wordt, dat de „periode der slingering afneemt met toenemenden afstand tot het „uitgangspunt van den schok, en ten tweede, dat de periode der "slingering eveneens afneemt voor een zelfde punt met het uit- „sterven van den schok. Als voorbeelden dezer verschijnselen »wensch ik te verwijzen naar mijne verhandeling in deel IV der » Transactions of the Seismological Society of Japan, getiteld »» Systematic Observation of Earthquakes." „Uit een diagram der verstoring op 1 Maart 1882 werd „afgeleid, dat de trilling bij den aanvang van den schok eene „snelheid had van 5, omstreeks het midden van 1.1 en aan het »eind van 0.46 slingeringen per seconde. De heen en weer »gaande beweging van den bodem was dus in den beginne 6 maal »zoo snel als tegen het eind van den schok. Zeer waarschijnlijk „werd de periode nog kleiner, maar was zij niet waarneembaar „wegens de langzaamheid der beweging. 