VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
den Vloed, moeten bereiken, еп, met den onvermoeiden yver van еепеп рымвсотоз, Zich oefenen,eer hy het zich zou kun- nen ouderwinden, (noodheid fchandelyk, en bedrog firafwaar- de te noemen. h luister na de onfaalbaare ftem der ondervinding. Het Hart van veelen, die weinig werks van onderzoek gemaake hebben, vloeit over van Liefde en Goeddaadigheid, terwyl de dtepdelvende nafpeurder ongevoelig blyft; hoe veele jeugdige emoederen vertoonen zich geheel medelyden, terwyl bejaars en koel, verhard en ftreng blyven. By de onbefchaafdfte Vol’ ken, in de ruwfte eeuwen, ontmoeten wy de fterkfte trekken van Zedelykheid. „ Ô OSCAR, (prak de Koning van Morven 3 a» doet de fterken in wapenen bukken, doch fpaar de zwak. » ken. Wees een geweldige ftroom tegen de vyanden uws » Volks; doch, gelyk na een zagten wind, die het gras des ? | s» Velds ‚ 458 GEDAGTEN OVER EELANGLOOZÉ ОР ONBAAYZOEKENDE DEUGD. „ Velds doet golven, jegens die uwe hulp verzoeken. ` Zodae ›› nig een was TREMNOR, zodanig een was TRETHAL , Zodanig. ‚у, ееп is PINGAL geweest. Myn arm (текте zich uit tot be. ээ fcherming der beledigden;en de zwakkeri rustten veilig ag- an ter den blixenr van myn ftaal 1’ с | Vergun my nog eene andere aanmerking in “Е midden te brengen, Wy hebben geene bewustheid altoos van deezen voortgang des Verftands, van die onderfcheide en zamengeftel. de werkingen, om de gevolgen van zekere hoedanigheden, op het welvaaren van anderen of het welvaaren van byzondere. ‚perlbonen, te vergelyken, еп alle die andere gevolgtrekkingen op te maaken, die, overeenkomftig uwe ftelling , het gevoel van de lof-, of.laakwaardigheid der bedryven moet voorgaan. Ik werd ze nooit gewaar. Zeer vreemd, indedaad, dat dit alles in myn gemoed zou omgaan , zonder dat ik des eenige kennis droeg. —= Gy zegt, „ het is de kragt der Hebbelyk- a heid.” —— Ik heb hooren beweeren. ‚‚ Ое Ziel, éénmaal an zekere befluiten gevormd hebbende, handelt , by alle vol. gende gelegenheden, overeenkomftig met dezelve, zonder. alle de deelen van het bewys, ’t geen haar tot dat befluit bragt, weder door te loopen; of, indien de Ziel dit doet , het gefchiedt door hebbelykheid, met zulk eene (nelheid , ‚‚ dat het der waarneeming ontfnappe. Wanneer iemand ор » zeker fpeeltuig leert fpeelen, is һу, in den aanvang, ver- »› pligt, op elke beweeging zyner vingeren byzonder te leta an теп, by elken zet of ftreek deeze of geene: beweeging be- paald te willen; doeh dit alles wordt, wanneer hy eenige ,› bedreevenheid in де fpeelkunst ver en hebbe, noodloos. „ Hy begeert eenig Muzykfítuk te “fpeelen, еп zyne vingers an beweegen zich, als °t ware, zonder eenig onderfcheid te s» maaken.” — De ophelderende gelykenis ís aartig gevon- den; doch gaat gelukkig zeer kreupel. De geoefende Speel- der vergeet nimmer den tyd, toen Һу: der kunst onkundig was, hy vergeet nimmer hoe veel moeite die kundigheid hem kastte. 15 dit het geval van 't Zedelvk Gevoel? Wy kumen ons geen tyd herinneren , zelfs niet де vroegte tydperken van ons Бећаап, еет het Redelyk Vermogen eenige fterkte verkree- en hadt, of de ontwaarwording van Zedelyke Schoonheid, of anftalligheid, trof ons met daar aan beantwoordende aandoe- ningen. · Wy kunnen ons geen tyd voor den geest haalen, wanneer het vermogen, om de menschlyke bedryven te be- oordeelen, ons eenigen arbeid kostte, + * +, т. , 29 39 ээ EUMENES. ZON DERLINGB ZELPMOORD VAN BEN SLAAF. 459 Ee | ZONDERLINGE ZELEMOORD VAN EEN SLAAF. (Оі Ramsay's Esfay on the Т yeatment of Siaves. (*).) Eer Slaaf, очАзнт geheeten, was in 't Huis van zyn Heer opgebragt,.en diens Speelmakker van zyne kindsheid af ge- weest. Veels: goede hoedanigheden bezittende, werd by, door gynen Heer, tot Opziender over de Slaaven aangefteld, wan- neer deeze by: erfenis de Plantadie ten deele viel, Ну bes hietdt voor zynen Heer de tedere genegenheid, welke hy in ‘жупе kindsheid voor zynen Speelmakker gevoeld hadt: en het Ontzag , ‘t.welk de betrekking van zyn Heer Бет inboezeni- de, werd. -verzagt door de Liefde, die de Herdenking aan hun- пе kinderlyke gemeenzaamheid.,in zyn hart, leevendig hieldt. ‘Hy hadt geen belang, onderlcheiden van dat zyns Heeren: en, ‘in diens afweexen, verdubbelde hy zyn oppasfenden vlyt, ten eine de zaaken hier by niets mogten lyden. Met één „woord, ‚ «hier was de tederfte en nogthans fterkfte, en oogfchynlyk on- verbreekbaarfte band, die Heer еп Slaaf kon.te zamen bine den. … , , DABchoon de Heer genoegzaam kon oordeelen, wanneer һу -wel gediend werd, en gereed was, om die hùn post naar eisch waarnamen te beloonen, betoonde hy zich onvergeef= Jyk „ als er iets misdreeven werd; en wanneer ‘er flegts eene hynbaare rede wan verdenking was, liet hy te gereed voor=" wordeel de plaats van bewys bekleeden. Quasar kon zich, tot en: уйп zyn Heer, niet verontí{chuldigen van iets gedaan te bebben, губі met den Tugtregel, ор de Plantadie ges àruiklyk, en. werd gedreigd met de fchandelyke. Graffe van ge- geesfeld te warden ; hy kende zyn. Heer al te wel, om te Ewvfelen eau: het. valvoeren-der:gedreigde ftraffe. Wf Een. Neger die manlyke jaaren bereikt heeft , zonder eene eigenlyk gezegde, geesfeling te ondergaan, gelyk dit zommigen, ` by goed geluk, теп deele valt, inzonderheid als zy door genie ge bekwaamheid boven hunne Medceflaaven uitfteeken , is ‚ roots- op: de gladheid van zyn huid, door geen geesfclflagen geteisterd en hy zou meer moeite doen om zulk eene geesfe. Фор te ontgaan, dan veelen van ons laagfte (oort van volk, om de. galg. te ontkomen. ’t 15 niet де! ігаат, dat сеп anders ‘Zeer gefchikte Neger zichzelven. doodlyk wonde, om dat een Opziender ‘hem, wegens een beuzeling of uit grilligheid, ee Ee ~, а haas (*у Voor’ dt’ waarheid: van dit gevat, -faat de Berw, RAMSAY Їп: deg hy het leeft hoorcn verhaalen donr сеп Vriend van den Пеёг, dicn bet Overkwam , in diens Wegenwoordigheid., en dees bekragtigde het gr. zm toeftenynigg. , d А һ ` А „' ‚ ‚` ‚ 5 а t і 460 "ZONDERLINGE ZELFMOORD flaagen, of met de geesfelzweep gedreigd hebbe, warmeer by oordeelt het niet te verdienen. QuasHt vreesde voor deeze wonde aan gyne Eer, en maakte ongemerkt weg te komen , “om dezelve te ontgaan. Is niet ongewoon , dat Slaaven, die verwanten gekastyd te zullen worden, wegens eenig misdryf, of uit hoofde van de opvatting huns Heeren, па eenen of deren "Ven van hunnen Meester zich vervoegen , en Һет verzoeken ,dat һу hun thuis brenge en Middelaar zy. Dit beeft men zo nuig gevonden, dat Menschlievende Heeren zich verheugen ore zulk eene tusfehen(praake , en heimlyk dezelve bewerken, om de noodzaaklykheid te vermyden van beugelingen freng te Фтаҝеп ; het Zou anderzins onvoorzigtig gehandeld weszen , con opgemerkte misflag ongeftraft te laaten doorgaan: doer dit middel wordt het gezag én de tugt bewaard , zonder tot ftresg- heid te komen. e ee ging, dechalven , heen ; beleo- ten hebbende zich te ehuiteis, en зуп huid de bewaaren, tot hy gelegenheid vondt om een Voorfpraak te verwerven. Hy verborg zich in de Neger-hutten van zyn Heer, en zyne Мейейзатеп waren te eerlyk, en hadden te veel go- negenheid voor hem, om den Heer de (ehuilplaats deezes weg- loopenen te ontdekken. Indedaad , het is nauwlyks moge- yk, in eenig geval,den eonen Slaaf tegen den ander te doen getuigen, zo veel meer eerlykheids bezitten zy dan de Eure- eaanen van ееп laage afkomst, over °t algemeen. > De volgende dag was een Vreugdedag: dewyl eo Mee, ters Neef wmeerderjaarig geworden was. Quasmr hoopte is dien vreugdetyd een gunftigen luim aan te treffen; doch eet hy zyn oogmerk kon volvoeren; mishien juist als hy шр от iemands tusfchenfpraak te zoeken, ontmoette br zyn Heer onverwagt, in ’t veld wandelende. Qvasut, hem ontdekken de, теме het op de vlugt; de Heer, een vlug en fterk Man рет agter na. dont fteulkelde, zo als de Heer жуп haal uitftrekte om hem te grypen… Zy vielen belden, en wosftel. den. Quasm was desgelyks een fterk Karel ‚on zyn. drift тепе hem Кэрт by. Eindelyk, na veel worftelens , waar in nu de een dan de ander boven lag, kreeg opapt de oveshänd, ping op zyn Heer, die nu buiten adem was, zitten , en hiel m Onder. Op ‘t oogenblik dat de Heer dus onmagtig lag, haalt quasHt een (cherp mes uit de zak, en terwyd de ande wol fchriks den teek verwagtte, fprak de Slaaf hem toet ө Myn Heer, van een Kind af w met u voed ; ses Myn H Kind af werd ik oed э» Jongen zynde, was ik vw Speelmakkers ik heb u als э» Zelven bemind; uw belang te bevorderen was myn eenig e Oogmerk; ik ben onfchuldig аай ’t geen, waar van gy my э, verdenkt ; was ik fchuldig geweest, myne verknogtheid aas e H mogt voor my gepleit hebben. hans hebt my vw veroordeeld tot eene ftraf, van welke ik altoos-de band, Ф VAN EEN SLAAF. 461 e lyke merktekens zou hebben moeten draagen ; fangs deezen ` weg Кап tk dezelve alleen ontgaan 1” ——— Deeze woorden gefprooken hebbende, haalde hy vit al zyn magt het mes door i eigen keel, en viel dood neder op zyn’ Heer, die be- riekt met dit bloed oprees. . , ` | | DE HALFGESCHOOREN ACTBUS, L" GRAND reisde met LA THORILLIERE; de laatfte hadt ziek, uit hoofde eener ongefteldheid, in eenige dagen niet laaten fcheeren. Omftreeks » Zag LA THORILLIERE ееп Kasteel,. bewoond door eene Dame, welke hy voorheen kende. Hy ber in den zin haar te gaan zien; LE GRAND kon, wat hy ook mogt doen, hem niet afbrengen van dit opzet, еп be- ` weegen om de reis te vervorderen. LA THORILLIRAE ftapte af in een Herberg, en vroeg om een Barbier: deeze werd о жор, terwyl de Aâeur fchpon linnen kreeg. LE GRAND wilde hern deezen gril betaald жепеп, onderrigtte den Barbier welk een roi be moest fpeelen , en gaf deezen een fteekpenning. — Ter- wyl hy bezig was met LA THORILLIERE te fcheeren , vroeg La GRAND ‚ vw of ‘er niet veel Struikroovers daar omftreeks waren p”? De Barbier antwoordde, met de uiterfte bedaardheid : Zeer veel } doch het za) haast gedaan weezen. Ik heb, (zeide һу, al voore - fcheerende) eergisteren "e vier gegeesfeld en gebrandmerkt, giste. een ‘er drie opgehangen; mergen moet ik er een radbraaken. …, Hy hadt geen tyd één enkel woord meer te (preeken. La TMORILLIEME „Һет voor den Beul houdende , е den knaap van „zich, en klom met een halfgefchooren Baard op-’t Rytuig. Le ‚ GRAND verhaalde niet, voor dat zy te Parys gekamen waren, ‘welk een trek hy hem gefpoeld hadt.. \ D Wem. LUCHTSGESTELDHEID тв AMSTERDAM, AUGUSTI, ry, Ber: Th: Wind. Ber: Th: Wind 1wolkig zb, 1 a'helder а. betr. iets Re jo. helder berr. [—— bet, |z.b.zw.wolken wl, zw. D.B.R. ме. wolken ` ` lo, helder je == [wolk Ы ! ` {= dr ber iest. GES vele, Ki А ` —1 Deg er I geh, . 14, geh. nage BR, 3 Ke Bzw. wolkenRb. ! l Ы Bom м юю нью — R. H. wein, wolken Bb, 5 | 1 Bvunuaa Н E S 1 D кю ююююююрюмюм ei belder betr. Ze betre H —— о. held. i A mij Re =: «2'0, helder і 1 ‹ rr ЫЕ ЕЗ БЫ а helder —. < 4'o.helder 29. кт а) э——— Ber, den ў'зшФ. б u. 28.7.0 Den ia ismo. аши ешо. bels The den 2'sav. IL u61. о 4— ii u 69h. а u. 56 *s mid. 50 7—12 u53% 27—11 0.52 "вау. 582 JIE и, 48. ës те. 4.0.474. зам ифо, Sak, и. 54 Ор den 11 was zeer byzouder, dat de warmte 20 gr. klom, terwyl de wind yit Вес оті H MENGELE WERK, TOT FRAAYE, LETTEREN,KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN Г | BETREKKELYK, BESPIEGELING VAN GOD, AL9 SCHEPPER. _ (Vervolg en Slot van Bladz. 419.) “hans is de vyfde dag ten einde. — De zesde, de laatfte dag der Schepping begint аап te breken, nadat de duistere nagt is voorby gegaan. Gen dag, — voorwaar een groote dag; een dag waarop men kan zeggen dat de grond gelegd is tot alle, tot de zondere іо айе, gebeurtenisfen‘op dezen Aardkloot; voar zo verre „hes deze dag is, op welken God den Mensch gemaakt heeft. ———- Dan, eer Бу dit uicmuntend{te zyner onder- maanfche Schepzelen voortbragt, fchiep hy nog een: тіп- der foort. van Wezens, mede gefchikt om de Aarde te bewoonen. Zyn bevel luidde aldus. „, De aarde brenge ээ levende Zielen voort, naar hunnen ааг; Vee, kruipend , en wild Gedierte der aarde, naar zynen aart.” ——- groote Schepper deed dit alles met een. woord fprekens op die wyze voorkomen , en het zelve befchouwende „ zag Hy, „, dat het goed was.” | ‚ Ziet daar een talloos, heir van Gedierte vertoont zich van ftonden aan, zo dra de Almagtige (preekt, op het Aardryk. Al wat: zich in het veld, їп holen, їп wouden of wildernisfen onthoud, met één woord, welk edierte het ook zy, het komt op het Aardryk te voor Een van de kleinfte Made, van het onzigtbaarfte Dier- tje, dat, dont, гупе ounagaanbare kleinheid , aan het bloot obg ontfnapt , tot den grooten Oliphaut en foortge- Iyken , ontvangt op dezen dag zyn beftaan. —— Van fton- den aan, op het bevel des grooten Scheppers, ronkt al aanftonds het nyvere Bytje wyd en туа door de lugt, om op de geurige bloempjes te azen, en daar. uit den zoeten. honing te zamelen. —= Eene bende van vliegende Infece ten maakt alom een ruifchend geluid; — vliegt door de dunne lugt, zet zich hier en daar op kruid of bloem, onagtzaam neer; — Fyst,na een oogenblik rustens, weer ep, еп fnort, en vliegt met verbazende {nelheid door de VI. DELL. MEN GELW. RO, 11. Ir NN Е lugt. 464 ` BESPIEGELIKG ` lugt, — Hier bezoeken de witte en bruingefpikkelde Kapélletjes de jeugdige Veldbloempjes en vliegen al wap. perende ginds en herwaards,van Kruid op kruid en bloem op bloem; terwyl de vrolyke Veld-krekel onder де jeugdi- ge grasfcheutjes rusteloos zit te zingen. — Hier hup- к het dartel Сене door den ier beemd, mrs aar ligt het zagtaartig Lam gerust op het jeugdig gras neder , raast: der Wolf „ zonder de minfte vrees, — — Gints fpringt het fpeelziek Konyntje door het veld, ver- fchuilt zich tin het digte woud, of verbergt zich in zyne WW oning. - - De Haas durft zich gerust з де bosfchen ор гуп leger nederleggen , id, gelyk in latere dagen, van door de ten ontrust, of door de fnelle Hazewin- sullen worden, — — De gladde Melkkoe dige beemden; en °t moedig: Paard draaft nakten. - Noch veld, noch bosch, indend. gedierte. Wolf is niet зг is een zagtaartig Lam gelyks de Beer noch тооба; de moedige Leeuw jaagt vuddieren, door zyn ysfelyk gebrul, geen aans еп de Slang ís handelbaar, догпбе эг zynen vergiftigen fteker vrezen. © - _ ct Aardryk, p het bevel des Oncindigen ‘Scheppers, àllerlcie foort van Vee, kruipend en wild Ge- ‘diere; elk naar zynen aart; voort; en die allen ontvingen te gelyk het zegenend uitdrukkelyk bevel, — van te was- ээ Én en te vermenigvaldigen.” — — б Aanbiddelyk We- zen, dat aan alle dingen het beftaan gefchonken hebt! — ‘Hoe vele , ‘hoe menigvuldig vele туп tog uwe Werken; — ze zyn tot verbazing vermenigvuldigd! — Wie kan derzelver aantal opzommen; — en wie moet zich by der- zelver overpeinzing niet verwonderen! — Wie moet U. niet geftadig loven, б Allerhoogften, en uitroepen, Gy ‘hebt alles met de grootfte wysheid gemaakt „ en voortge- ‘bragt!. g ` Als nu het Aardryk van Gras en kruid, van Planten en ‘heesters, van Bosch en boomen, rykelyk voorzien was; als de wateren krielderr van Visch; de lugt wemelde van ‘allerlei Gevogelte „en allerlei foort van Vee ; kruipend еп wild Gedierte over. den Aardbodem verfpreid was, toen ont- braken ‘er op het Aardryk alleen nog maar Redemagtige „Wezens, om aan dat alles deel re hebben, om des Schep- pers grootmagtige daden op onzen Aard- en Waterbol met z П i VAN. GOD 5 ALS SCHEPPER, 465 verwondering te vermelden; ~. Dit deed den Almagti- gen, ziënde dat alles goed. was, en aad ene hoogwyze doeleindens juist beantwoordde; dhdus:? in бею hoogen He- mel (ртекеп. Het ‘enige Schepzel іп гупе foort. Gene gelykzoore tige Wezens 215 Hy is, zyn er aanwezig, — Hy ftaat alleen; do de enigfte Mensch op aarde, - Hoe luisterryk fchitteren hier de aanbiddelykfte volmaakt- heden des Scheppers uit! — In. dit Schepzel, in dit Pronks Kuk, verenigen zich zamen, leven, beweging, verftand, wil en. oordeel! — De Almagtige blaast in hem eene leven- de ziele , tenen onftoffelyken , eenen onfterfelyken geest , dio redelyk werkzaam is; die denkbeelden vormt, fchéid еп zaa menvoegt; die, uit de vergelyking van denkbeelden, wete tige gevolgen trekt. Benen onbefmetten geest, vol- maakt uit de ‘handeh dee Makers gekomen. С Tot 7005 ver ‘heeft дееп voorwerp meer vórwondering kunnen verwekken; .- want híer in dit klein Бейек vere- nigen zich alle. de wonderen‘ der ganfche gefchapenheid ; al- Le de wonderen van des Scheppers Alvermogen en Wys- heid. — Dat аш alle tongen den lof des Grooten Schep- pers vermelden’, vertellen tot aan de einden der Aarde! — Dat alles wat looVen ‘kan zich Yeréaige, om de eer van ту» nen Maker te verkondigen! —- ‘Maakt Hem.groot gy He- melen, eh gy Inwooners der boven Gewesten , pryst zynen naam, іп het vermélden zyner daden; en. verwondert u КЫ 12 OVEr. пеп aart.: — -466. BESPIEGELING over des Makers verdere wyze fchikking omtrent dezen eerten Mensch !—- Hy plaatfte hem terftond in eenen {Schoonen , eenen verruklyken Lusthof , dien Hy, van al- les, wat hem. nuttig, verkwikkelyk en aangenaam kon, ryklyk voorzien had. Daarin itelde Hy hem als Heer en Vorst over al het gefchapene, aan wien alles onderdanig moet zyn. —- Ten dien cinde beveelt de Alwyze Schepper alle levende ziele, alle levend sen zich bewegend ep- zel, al het Gedierte des Velds , en 'т Gevogelte des He- mels tot Hem te komen, op dat elk van hun zynen naam ontvangen zoude ; zo als. best overeenkwam met deszelfs aart en natuur, Het Gedierte gehoorzaamt , het nadert, als in onderwerping aan den Mensch, om van hem een naam te ontvangen; en hy benoemt elk hunner naas zy- Paar aan paar verichynen zy voor hem, elk is vergezeld van zyne Gade. Maar helaas! voor zichzelven mist de Mensch alleen zulk eene Gade. waking bejegenen zoude „ligt gerust op het jeugdig Aard- ryk in het malfche groen, denkelyk onder eenen koelen lommer, neder, En de Here God neemt in dien Шаар eene van deszelfs ribben, waar van de plaats met vleesch werd toegetloten„ en bouwt daar van eene Vrou- е. De Mensch, uit zynen (laap ontwakende , ziet іп aet rond om zich benen. ——• Dam welk eene verwone dering „welk eene verbaasdheid, grypt hem aan! — door eene onuitfprekelyke vreugd vervoerd, — roept hy uit: „ deze is ditmaal been van myne benen, en vleesch van en myn vleesch!” Hy ziet een Mensch, een We- zen van gelyke beweging, als hy zelve is! Er Haat een Mensch, voor zyn ontwaakt , dog verbaasd, ge- 2197! Eene Vrouw, uit den Мап genomen , word hem gefchanken tot eene hulpe, welke tegen hem over is; — die het gebrek vervulde, dat пор by bem plaats had. Die alles voor hem op aarde was, wat hy van 2у- nen Schepper Коп begeren; en die hy boven alles, wat op aarde was, zou aankleven en waarderen, Zie daar nu een paar Menfehen op het Aardryk; — gefchikt om het Menschdom op het zelve voort te plan= теп, ——— Ben paar Menfchen, door God als in één оодеп» VAN GOD, ALS SCHEPPER. 467 eogenblik voortgebragt, іп dien Папа en volkomenheid , waartoe anders enige jaren vereischt worden. Een. Paar Menfchen, gefteld іп den fchoonften Lusthof, om aldaar alle .aardfche zaligheden te (maken: —— om aldaar te leven іп de blakendífte gunst уап den grooten Schep-. рег; — om aldaar zich geftadig te verwonderen over de daden des Allerhoogiten, over de groote werken Gods ; —— om hunnen Maker te dienen, te vrezen у еп te eer- biedigen; —— om Hem te looven, in de grootheid zyner Goedertierenheid , in de fterkte zyner Март, en het voor- trefiyke zyner Wysheid. Zie daar een paar Men- fchen op de Aarde, in den gelukkigften ftaat, dien men. zich verbeelden kan; daar zy, als bezitters van het gee fchapene ‚ееп onbetwistbaar beftuur over het zelve voeren 5 terwyl ze eene gemeenzame verkering hebben, met den God, den Albeftuurder van Hemel en Aarde! Zie daar twee Getuigen, om de wonderen des Allerhoog{ten te vermelden, te vertellen aan hunne Kinderen еп Kinds- kinderen, tot in het late nageflagt: — om onder het zel- ve te verbreiden de grootmagtige daden des Oneindigen Scheppers; de peillooze diepte zyner Wysheid , het onbeperkte zyner Almagt, en het oneindige zyner Goed- willigheid, om allen zynen Schepzelen, dan inzonderheid zynen redelyken Schepzelen , wel te doen. ô Zalig! ô Allergelukkigst Paar! — Levende іп de gemeenzaam- heid, en delende in alle de gunften van uwen God , uwen grooten Maker! Levende in de blank(te onfchuld „ zonder leed of fmart te kennen; —- zonder eenige kuna- ging of wroeging van het geweten onderworpen te zyn, in eene volkomen bewustheid, dat alle uwe daden en be- _ dryven Gode aangenaam zyn; als inftemmende met zyne. heilige wetten en bevelen! — ô Gelukkig ‘Paar! met den hoogften lust en de vuurigfte begeerte bezield, om den wil van uwen grooten Schepper te eerbiedigen en te be- тгарсеп! —— bedeeld met een onbeneveld verftand en oor- deel, om de zaken op hare regte waarde, op haren juis- ten prys te Dellen: en te gelyk voorzien met eenen op- regten wil, om in alle gedagten, woorden en werken te leven naar het welbehagen des grooten Gods. ô Zalige — ô Allergelukkigfte тоеПапа! -— Den groo- ten Schepper, den oneindigen God te hebben tot zynen grootften Vriend, en Weldoener; — in de blankfte, en volmaaktfte onfchuld te leven; en alzo ook te delen ia de blakendfte liefde van гупеп oneindig goedguaftigen Ма- i3 er 463 BESPIEGELING VAN°6OD, ALS SCHEPPER. ker? — ô Zalige toeltand! deelgenoten te zyn van de ons eindige Godlyke liefde, en met onuitfprekelyke goeder- tierenheden, enafgebroken , dag en парх omringd te wor- еп. H Zie daar nu het werk der Schepping met enige flauwe trekken gefchetst ! ‘Welk eene Majefteit is de uwe , д God! welk een onbegrypelyk Wegen zyt Gy, ô Euwi- ge Schepper? — Wy zyn enkel niets by U te agten. - lyne befpiegelingen verlenen flegts eenige flauwe trekken uwer grootheid; myn vermogen gaat niet verder; ook kan zelfs de hekwaamfte der Stervelingen, het onein- dige uwer grootheid niet bevatten! In zes dagen hebt Gy dat-groote werk der Schepping volbragt ; — de Mensch was het laatfte Pronkftuk uwer ‘Almagtige vine geren; - - goed, volmaakt goed en opregt uit de handen -zynes Makers gekomen; — gelukkig, volmaakt gelukkig , in den ftand waar in hy geplaatst was! Ziet daar nu, geëerde Lezers, onze befpiegelingen om- trent het Scheppingswerk, en den volmaakten gelukftaat van het eerfte paar Menfchen. Indien dezelve verder voortzetten, zouden wy al ras dit gelukkig paar , door eigen moedwil van dien gelukkigften ааг verfteken „ tot den allerjammerlykften ‚ den deerniswaardig{ten „toeftand vervallen zien. Dan, voor tegenwoordig wil ik liever my- ne Befpiegelingen ftaken; veelligt zal ik, zo God my lust en gezondheid fchenkt, in’ vervolg van туй „деп Mensch nog wel eens nader befchouwen, zo in den Daat van bee proeving, als in dien van verkeerdheid. с. у. р. с. mm ne VERHAAL VAN DE KONSTOEWERKING, EN GELUKKIGEN UITSLAG, DER DOORSNEDE VAN DE SCHAAMBEENDEREN ; gedaan in "e Gravenhage , door den zeer Ervaren Heere A с, DAMEN, ?; Lands en Stads Нее en roedmeester , den зо October, 1783; Medegedeeld aan de Heeren Schryveren der Algemeene Va- derlandfche Letteroefeningen , DOOR PETRUS CAMPER. =~ "de over lange, hadt de Heer DAMEN my verzogt , om t verhaal van de Doorfnede der Schaambeenderen , aart е VERHAAL BENER DOORSNEDE DER SCHAAMDEEND. 469 de Huisvfouwe van Casper Stols gedaan, UWE. toe te zenden: ook zou ik dit daadelyk in het werk gefteld heb- ben, was ik niet, tegen wil en dank , daarin door verfchei- dene gewigtige omftandigheden ‚ verhinderd geworden. De tyd nu zo lang yerloopen zynde , heb ik intusfchen nodig geoordeeld, om, als ik іа den Haag gekomen zoude zyn, de gevolgen daarvan zelf te onderzoeken, ten einde niet al- leen het naar. waarheid opgeftelde verhaal, van den Heere DAMEN „ maar teffens den ийа daarvan , zo als dic деп 23 Juny, van dit jaar, en dus agt maanden na de Konstbe= werking , door de Heerén VAN DE LAAR, DAMEN еп Шу, ` op een onbevooroordeeld onderzóek, zyn bevonden, aan onze Landsgenooten te konnen mededeelen: by deeze ge- legenheid beloove ik teffens het verflag van twee dergelyke Konstbewerkingen , іп den jaare 1779 „ door den zeer егуз» теп en kundigen Stads Heelmeester van Z. Bommel , Jor. VAN MUNSTER, gedaan, te zullen mededeelen: ‘ook deeze zou ` ik eerder uitgegeeven hebben, indien zy niet verfcheidene epheldetingen, zedert ingekomen, vereischten. Dan, aangezien deeze Letteroefeningen , niet alleen door Mannen , maar ook door veele van onze fchrandere Vrou- wen, wet {maak еп vrugt geleezen worden, die, tegens baare verwagting, de ongelukken voor haar geflacht be~» {ешё , leezende , niet zonder rede verfchrikken zouden aan zulke bittere moeijelykheden onderhevig te zyn, en teffens vreezen zouden om Moeders te worden ‚ even als of het kraambedde „ wet dergelyke fchroomelyke toevallen , zeer dikwyls verzeld wierdt; zo heb ik nodig geoordeeld , hier vooraf by te moeten voegen, °t geene ik reeds in het Vde Deel van de Verhandeiingen „der Koningl. Academie der Heel. konst te Parys, pag. 736, aangetoond hebbe, naamlyk; dat de Natuurlyke Verlosfingen ‚in Amfterdam , gemeenlyk tot de moeijelyke ftaan , als 175 tot 1: en, dat er van die moeijelyke zeer veele niet alleen, maar verre weg de mees- te т de konftige hand van bekwaame lieden gelukkig worden gered, offchoon bet my onmogelyk geweest is, daar мап „іп ons Land, de juiste evenredigheid te bepaalen, Myne weldenkende Landsvrouwen zullen ondertusfchen ope gebeurd konnen worden , оог de zeer пете Waarneemins gen te Londen, in het Kraamhuis van West-Munfier , door den beroemden Geneesheer еп Vroedmeester BLAUD, in de Philofoph. Tran/aë. Vol. LXXI.. Part. о. No. оо, р. 355, medegedeeld ; omtrent 1897 Geboortes , naamlyk 5 waarván 1792 allernatuurlykst , en Moers 6g wel tegennatuurlyk ‚ was . 14 ‚ теп, 470 VERHAAL EENER DOORSNEDE теп, maar eene gelukkige uitkomst hadden; dat van de overige agt, inzonderheid, de vermindering van het hoofd vereischt hadden, om met behoud der Moeders veñost te konnen worden; zo evenwel, dat eenige zamenloopende toevalligheden , voornaamlyk „de oorzaak waren: want twee van die ongelukkige Moeders kraamden naderhand zeer ` voorfpoedig; de derde baarde een klein en zwak Kind 3 de vierde verloste op de zevende maand , zonder kwetzing van het Kind nodig te hebben, offchoon het Kind zelve in de 476105018 (Нет. Van de overige vier wordt niets me 8° Waameemingen , van dien sart, moeten de zwakke Kun- ne overtuigen, dat die foort van Konstbewerkingen , in haare omítandigheden niet minder 'akelig voor den Heck, meester , dan voor de ongelukkige Moeders , zeldzaam zyn, en meest al plaats hebben by.zulke Vrouwen, wel- kers lighaam zeer kwalyk gevormd is , vooral, wanneer al vroeg іп de Kindfche jaaren, de ruggraat, door eene algemeene zwakheid krom, en de heupenbeenderen diep ingedrukt, zyn geworden. н De oude Geneesheeren hebben wel еег, от dat de waar- de van de Kinderen, wegens het recht der Ouders, niet geteld wierdt , zodra de verlosfing moeijelyk bevonden wierdt, de Kinderen ‘vernield, en by ftukken afgehaald, gelyk by с. CELsUs gezien kan worden. De zeden der Volkeren , door den Christelyken Godsdienst naderhand verbeterd en verzagt geworden zynde, gaven vervolgens gelegenheid, dat ook de Heelmeesters hunne vlyt aanwendden, om Moeder en Kind beide te behou- den. De Keyzerlyke Snede, hoe gevaarlyk ook voor de Moeder, wierdt daartoe als het eenige middel voorgefteld , en in deeze verlichte Eeuwe de Doorfnede van het zagte Kraakbeen , tusfchen: de Schaambeenderen gelegen, om, even als de Natuur dikwyls door rekkinge der banden doet, het beenig bekken der Vrouwen zo te verwyderen , dat het Kind levendig geboren, еп de Moeder teffens bee waard wierde. De onfterfelyke Dr. sIGAULT gaf daartoe het eere denkbeeld, ’t welke ik, getroffen door haare nuttigheid, voortzette , еп op levendige Dieren met een elukkigen uitflag in het werk (telde, gelyk aan alle onze pdgenoeten genoeg bekend is, uit mynen Brief over dit onderwerp ‚aan den met recht.beroemden Amfterdamfchen Heelmeester VAN GESSCHER gefchreeven, en niet minder uit alle de tegenfchriften „ deels uit onkunde, deels uit af- 505, \ - DER SCHAAMREENDEREN, ` ` rt gunst, en meest al uit bedilzucht , gefchreeven. Daar het de plicht van alien was, aangezien de ondervinding de mogelykheid van die Konstbewerking in zommige gevallen bevestigde, om haar met alle vlyt te volmaaken, en ber gebrekkige zodanig te verbeteren, dat zy met meerder те- kerbeid, en met meerder voordeel, konde geoefend wor- den, tot nut der ongelukkige Moeders, tot voordeel der Kinderen, en tot troost der Huisvaders. De konst van - Steenfnyden is niet in den korten loop van vyftien jaa- ren, maar van veele Eeuwen tot die volkomenheid ‘ge- ° bragt, waar mede zy thans verrigt wordt. Hoe eenvou- dig, en hoe zeker, is de Inënting der Kinderpokjes niet langzaamerhand gemaakt? De Franíche, de пресе ‚de Floogduitfehe, en уоог-. al onze Nederlandíche Geneesheeren, еп onder die meest- al zalke, welke geene de minfte ondervindinge hadden, hebben , met ongemeenen yver „deeze nieuwe manier als verfchrikkelyk afgefchilderd , zonder beter in de plaats voor te ftellen. De Londenfche Geneesheer en Vroedmeester , sBoRNE „ beeft, in zyne Е:/ау on laborious parturition, їп which the divifien of the fymphyfis pubis is particularly confidered, in den jaare 1783 uitgegeeven, deeze bewerking uit ver- wonderlyke grondbeginzels tegengefprooken; ook geloof ik dat een yder dit zou moeten doen , wanneer hy even als de Heer osBoRNE oordeelde, dat een Kind nie Moc- ders lighaam te vermoorden , ooch pynelyk voor het Kind А Boch: Bartgrievend voor de Moeder ,:noch êen wezenlyk verlies voor de Maatfchappye zynde, in vernaauwde bek. kens geoorloofd was: wy denken "er geheel zo niet over, en weeten daarenboven , by ondervinding, dat de Moeders wel degelyk haare vrugt zo groot eene liefde toedraagen ; van zonder aanzien van fmert of gevaar, alles te willen ondergaan, indien zy flegts een levendig Kind verkrygen ` ‘konnen. De Huisvrouwe van Casper Stols, die edel- moedige en roemwaarde Moeder , welke het onderwerp van het volgend verhaal is, betoonde dit op de doorflaard- Йе wyze. Dikwyls heeft my de ondervindinge geleerd, ‚ dat de baarende Vrouwen, welke ik in ‘moeijelyke geval- len byftond', allen moed en bedaardheid verlooren, en troosteloos waren, als zy vernamen dat haar Kind daod was. By de armíte Vrouwen zelve, heb ik dit verfchei- denemaálen waargenomen ; ‚zo diep is de liefde tot de 15 Кіл- KI VERNAAL EENER DOORSNEDE s Kinderen, door den Voorzienigen Schepper, in het һап der Vrouwen ingefchapen ! ‚ ‚Dan, hoe zeer ik die wyze van redeneeren by den Heere оѕвокме afkeure, kan ik niet dan met lof melding maaken van zyne allernuttigite Waarneemingen, omtrent de jaiste grootte der bekkens, langs welke Kinders keen, dig konnen geboren worden, en vooral omtrent die vers naauwde bekkens, welke de vermindering van het Kinds- hoofd noodwendig vereifchen: ook verdient deeze zoue * uitmuntende manier van aanpryzing, van zodra het den Heelmeester bekend is, dat het Kind om die reden niet levendig geboren Кап worden , en men noch de Keizerlyke- ; noch de Schaambeenderen-fnede wil beproeven ‚ aanftonds het hoofd te openen, dat is eer de vergeeflche poogingen van Moeder еп Kind, de tedere Lyfmoeder zodanig kneu- zen, dat men eindelyk, tot den haak te vergeefsch zyne toevlugt neemende, beide te gelyk ziet fneuvelen. Zyne manier om als het hoofd geopend is, niet dan na verloop van 36 uuren, de verlosfing te beproeven, is indedaad uitnees mend: binnen dien tyd, immers , persfen de weën het ver, minderde hoofd dikwyls zelve voort , en de bykomende lucht doet de beenderen van het geopende hoofd, door bes derf, zo fterk vermurwen, dat het door eene ongeloofelys ke kleine opening naderhand gebragt kan worden. Op dee- ze wyze verloste hy eene ELIZABETH SRERWOOD , welkers bekken over dwars 14 duim, en van het Schaam- tot het Heiligbeen flegts 3 duim wyd was. lbid p. 75. Hy (elt in het algemeen , dat een bekken , naauwer dan 3 duimen, geen levendig Kind kan doorlaaten; en dat in сеп afltand van het Schaam- en Heiligbeen van ai duimen, de vermindering van het hoofd, de Keizerlyke- , of Schaam- been-fnede vereischt worde; of dat beide Moeder еп Kind noodzaaklyk fterven. Ibid р. до, 31. ` Ik kan nogthans niet voorby te moeten melden , dat ik wei- nig te vrede ben over zyne behandeling , omtrent туше ‚ voorftelling tot die nieuwe Kanstbewerking. Hy heeft my- nen Brief met geene oplettendheid geleezen, en zig угупе- den veroorlonfd , waar over ik hem door eenen Brief on- derhouden hebhes еп waarmede hy geen erg bedoelt meent te hebben, zo als my vervolgens door zynen en mynea Vriend, den Heere F. simmons ‚ is bevestigd geworden. Deeze- Voorreden fcheen my vereischt te worden, om onze Landslieden van beider geflacht, en inzonderheid de Hleelmeesters , het gewigt van het volgend verhaal, my woor- --DER-SCHAAMBEENDEREN. , | 473. woordelyk door den Heere pamen medegedeeld , met meerder oplettenheid te doen Ьелейеп. E amam. wi че Verhaal van de Konsthewerking , en gelukkigen “Лар der Doorfnede van de Schaambeenderen , gedaan door j. С. DAs , MEN, °5 Lancs en Stads Heel- en Wroedmeester ‚ in "у Hage, den оо Оборег, 1783;. Door veele Konstgenooten , zoo van hier als elders , wierd ik geduurig aangezogt, om aan hun te doen toe- komen een omf{tandig еп naauwkeurig bericht van de Door- fnyding der Schaambeenderen „door my аап de Huisvrouw, van Casper Stols, Zilverfinitsknegt, in den Haage woon- agtig, op den гойеп October des voorleeden Jaars 1783 verigt ; mitsgaders van derzelver gevolgen en goeden шар. | ' Dan „aangezien de bezigheden, die myne practyk my da- gelyks veríchaft, my geen tyd genoeg overlieten om een ieder deswegen afzonderlyk te fchryven,was het gefchikt fte middel om aan het verlangen van veelen te gelyk te kunnen voldoen , een beknopt en zaakelyk verhaal van de waare gefchaapenheid „ de omftandigheden , еп van de wyze ор welke deeze Konstbewerking door my verrigt is, zoo wel als yan den allergewenschten uitflag derzelver , door den druk gemeen te maaken ; of fchoon ik hier in, tegens myne gedagten , door verfcheidene tusfchenkomen- de bezigheden, verhinderd ben geworden. ‚ Hoe zeer ik my de kortheid voorgefteld hebbe, vinde ik my egter verpligt, alvorens tot het verhaal der verrigte Konstbewerking zelve over te gaan , vooraf сеп kort ver- Пар te doen van de twee allermoeielykfte baaringen, wel- ke deze Vrouw te vooren gehad heeft, in welke beide gevallen de doode vrugt , met gevaar van haar leven, door my heeft moeten afgehaald worden; hier door zal een ieder volkomen іп {taat gefteld worden , om met meer- deren grond te kunnen oordeelen, over de waare redenens welke my , zoo wel als die kundige en beroemde Man- nen, die over dit moeielyk geval te voren niet alleen ger raadpleegd zyn geworden, niaar by de Konsthewerking zelve de hand gebooden hebben, tot de onderneeming уап deze nieuwe Konstbewerking bewogen hebben,en te gelyk over derzelver gepastheid. | , - Het was op den 17den April, 1781, als ik, des naa- ‚ wid. 474 VERHAAL ERNER DOORSNEDE middags ten zes outen, geroepen wierd by de Vrouw van bovengemelden Casper Stols , dewelke men my zeide jn arbeid te zyn, en door de Vroedvrouw niet geholpen te kunnen worden. De Vroedvrouw verhaalde my , als ik daar gekomen was, dat het water, vroegtydig afgelopen zynde, de Arm van het Kind zig voordeed, gelyk ik by myne onderzoe- king bevond. "Er fcheen dus ‘niets anders te doen dan het Kind te keeren, en by de voeten af te haalen, Zoo dra de Vrouw ten dien einde bekwaamelyk ge- plaatst was , poogde ik de keering van het Kind te be- werken : dan ik bemerkte ras, dat het bekken zeer eng en de hand moeielyk naar binnen te brengen was; ik had nogthans het genoegen van de keering fpoedig volbragt, en de voeten gebooren te hebben; maar by her doorhaa- len van het Kinds даат, wierd ik een zeer grooten te- enftand gewaar, welke ‘vermeerderde , naarmaate ik het Daaf nader tot den ingang van het kleine bekken bragt, zoo dat ik op het laatst niets meer kande vorderen. De Armen wierden door my nederwaards , en geheel vry emaakt, dog welke kragt ik ook aanwendde om het Kinds loofd in de holte van het kleine bekkon te brengen , was alles te vergeefs; zoo dat ik, geene Kragt meer op den Hals van het Kind durvende doen, de tang van Leet aanlag , indiervoegen als zyn Ed. my geleerd hadt, en befchreeven is in de Schets der geheele Verloskunde , door den kundigen Heer VAN DE LAAR, Med. Поб. , in het licht gegeeven. parag. 278. Hier door mede niets kunnende uitwerken , en voor de Vrouw’ vreezende ‚ moest ik eindelyk myne toevlugt neemen tot den Haak, waar door ik de Verlosfing volbragt, met zulk een gelukkig gevolg, dat de Kraamvrouw behouden wierd, en binnen korten туа herftelde, De benaauwende omftandigheden , welke ik ondervonden hadd-, verpligtten my reeds in dien tyd, de Vrouw te kennen te geeven van altyd moeielyk te zullen baaren ; haar teffens verzoekende , іп gevalle zy zig ter eeniger tyd we- der zwanger mogt bevinden , my tydig te willen doen roepen. И Zig naderhand weder zwanger bevindende , wierd zy ge raaden een andere Vroedvrouw te gebruiken , onderftellen de, fchoon zonder grond , dat de eerfte haar pligt niet be- hoorlyk hadt waargenomen ‚ еп gen ander haar beter helpen Zo: ` DER SCHAAMBEENDEREN. 475 zoude; waar toe zy zig liet overhaalon zonder my "er iets van te zeggen. Deze tweede Vroedvrouw, geheel onkundig zynde van de waare oorzaaken der voorgaande moeielyke kraam „ wierd, op den tweeden September 1782, des ogtens om- treas vyf uuren, geroepen; zy bevond de Vrouw in ar- beid; de plaatzing van het Kind kwam haar natuurlyk voor, de wateren liepen kort naa haare komst weg, en zy wierd het [ioofd van het Kind duidelyk gewaar.. De hevigheid der weeën, beneffens de kragten, die de Vrouw aanwendden om haar Kind yoort te perfen , deeden de Vroedvrouw hoopen op eene gelukkige Verlosling: tot in den naamiddag wagtte zy echter te vergeefs alle de pogingen van de milde Natuur af; dan bemeikende, dat de kragten, minderden , еп de weeën ophielden , wierd myne hulp op nieuw verzogt.. -Het was des naamiddags omtrent zes uuren van den tweeden September 1782,als ік ру deze Vrouw kwam; ik.wierd niet weinig aangedaan als ik haar herkende, my herinnerende de moeielykheid уап haare eerfte Verlosfing. De Vroedvrouw gaf my van alles een naauwkenrig ver- Пар, en ‘door dien ik my de voorgaande omftandigheden der Lyderesfe nog levendig konde te binnen brengen ‚ be- greep ik ras de oorzaak van deze moeielykheid. Ik vond my voorloopig verpligt de Kraamvrouw еп haare Vrienden, de zwaarwigtigheid vau het geval voos te (tel. len, en hoe ik gaarne zien zoude, dat men den raad van eenige andere lieden уап de Konst, beneffens dien van haaren gewoonen Geneesheer, den Heere HASSEL MAN Med. Do. innam, voor ik eenige poogingen tot haare wverlosfing in het. werk (telde, БЕ . Dit gereedlyk toegeftaan гупе, verzogt ik de Heeren HASSEL MAN Med, Doctor, en MUIL MAN, beneffens den Heer Prof. HUYBERS,,die zig met my aldaar ten half agt yuren bevonder 7 ` Kraamvrouw voordroeg haar eerfte УегіоБбпр o zaad geevende het doen pubis, of van de Doorf naa hier over mer elkan ben beflooten wy, de maal natuurlyk was, en in den bovenrand уар Е gen, en door dezelve \ 476- VERHAAL EENER DOORSEEOE ‚ ware het Hoofd vry te maaken ‚еп ор іе wyze de Verlosfing te volbrengen. Ik tragtte eerst de forceps aan te leggen , volgens de lesfen van den beroemden Lerret ; dog dit was volttnekt onmoogelyk:, toen beproefde ik zulks opde wyze уап Smellie , welke my gelukte ; dog toen de foreeps welaangelegd was, konde ik niets uitrigten, niet tegenftaande ik veel kragts oeffende, zoo dat de eege Lepel der kromme tang van Levret gehee! еп al verboogen wierd. - l ik haalde dus de forceps te rug, en bragt vervolgens den hefboom уат wylen den- beroemden Heelmeester Boom onder langs het fchaambeen in, om daarmede het kinds hoofd in de holte van het bekken te brengen, maar alles bleef onverzettelyk , terwyl-de Vrouw veel {merte leedt. Alle deze beproevingen vrugteloos‘ afgelopen zynde, be- flooten wy om het kinds hoofd te verkleinen, waar toe wy ons te erder bepaalden „ naar dien het kind meer dan waar- fchynelyk reeds dood was. Ik opende dan het hoefd, en naa het geledigd te heb- ben, drukte ik het zelve zoo veel doenlyk te faamen, en Kai: een ftompen haak by het groote gat van het agter- oofd, аап welke ik met de eene hand trok , terwyl ik de andere om den hals van het kind geplaatst had , en op deze wyze-bragt ik het kind , naa een zeer grooten tegenftand van het Lyf of Romp gehad te hebben , eindelyk-naa buiten: de Verlosfing wierdt vervolgens geheel volbragt en de moe- der na behooren bezorgd, welke, fchoon veel geleeden te Hebben; nogtans zeer gelukkig ten tweeden maale van haar Kraambedde herfteldes · - ENEE. 1 By deze tweede Verlosfing had ‘ik nog meerder licht ge- kreegen omtrent de waare naauwte van het Bekken , en was daardoor by my zelve geheel еп al overtuigd geworden, dat het: by deze Vrouw ееп volftrekte onmoogelyk was, om gen Кіпа van negen maanden dragts, hoe klein het dan оок mogt zyn, natuurlyk of door konst „levendig te doen gebooren worden; waarom ik my andermaal verpligt meer- de aam: deze Kraamvrouw op het ernftige ‘het gevaar te toeten voordraagen, waarin zy telkens zyn zoude, wan neer zy zig zwanger bevondt,en de volftrektfte onmoogt- Tykheid’ om by haar zonder eene Konstbewerking eene le- vendige vrugt te doen gebóoren worden у ook beval ik haar, ter gelyker tyd, emftig, om in gevalle zy des niet tegen- ftaande weder zwanger -mogt wordèn, my voor al tydig mis- te-geeven „op dat ік dan vooraf met eenige Konste ` EP: PA rt DER SCHAAMBEENDEREN,; — 477? ‘genóoten alles zou kunnen Ьёгаашеп wat tot haare volledige Verlosfing te doen ftond. 