VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Wioive Munsterfche firieven behelzendc do zeldiaaie Gefcbiedenisfen der Freulens van HooheHhuifeft oa Armenbeavel , 3 deelen gf. XO40 bL a is ft. ia flaats van 54 ft ^ \ SchaU overdemisdaden en derxdver Dooidftr» ftn grool aou bL a 9 ft« ia plaata taa ta L |r« 0^ By J. VAN W A I. R E, Jioclcycrkoopcr ^ cn Drukker van de Hollcnidfchc Mciatfchap- py dcr IFcetcufchappen cn haarcn Oc- commijclttn l^ak tt Haarlem ; )fyn de navolgcndc Werken gedrukt cn te bckbmcn! A A (C. C. H. vANDEii) XXf Predikarien over\;?rviptF-. ouwlcf wtrpen , uici ccnu Voorrcc^-len over Je P^e- uikuyze daarin gehouden. 4*0. . / a • 14 - «— 'uver den aart en natuur dcs Gcfteds, in XXXJI Bcdcftoi^den , 2. druk ^to. uitverkogt. / 4 - : • Hoofdoogmerken van Chri$tus , by vterfcheidcji voorvaliL'u ui iicc Duaiig'jlic* 8vo. uitverk. / i - 12 - — IV Predikaiien over de Inwyding der Lutjier- Ichc Kerk , Ecrfte Avoiidmaal enz. tc Schiedam, 2vo. uitverkogt. . . . / : - 12 - dc Menfch als Gods Beeld befchouwd , en bet cinde, uaaartoc hy crefchilct is voorgofteld inXXXlll Zcdekundige Verh'a;ideli!i{;cn, 8vo, / 3 - ; - K Y Vii^ECK , Regeis vair verdandig en (lichtlyk Predi- ken , met ecne Voorrccden yan C. C. H. vander , eiiZ. Sto • . • / : - II - ^.Tm^rking^n over Jen Tegenwoordi^en Staat van Oeene- marke , Rusland en Z\;i itfcrland. . / a - 6- - Ba.stek. Natuurkundige Uiffpanningen , behelzende Waarnsemingen over eenige Zeo-Planten en Zce-Ijw fcden , benevens derzelver Zaadhuisjts en Eijernesren 2 deeien met platen. 4fc. . • / 6 - : - — Het zeivc Werk met platen 9 naar het Leeven ge^ coultfurd , 2 deeien 4^0. . • / 14 • Jo - B ASTER I Optiscula Subjfciv* tfr. 4to. Zynde het zelldt U'eik in het Laiyn /tot dezclfde Pryzen. B«»'oE (J. C. ) HandiiMding tot dt Befchouwiug van den iSierrenliexDel ) 2 ilukk:u met plaren. ivo. f s 10 * A hoon BoDt (J. C.) Swna en BeweegiDg dct Planeeten > voor hci Jaar 1777. ^v: . . / 1 - ^ — Bainw (G. W.vAN Oosten »e) Discurjw Md Tf^. /Il^ft. •rff PatfiA Pmsftate. 8rt. . . / : - — BucQUOY (J. DK) Reizc na de liJien, met plat. 4^0. . WaicrvaerelJ bcfclioun/il , ^to. Ben NETS CB.) Godsdienfiige Christen in zyn BJnncki — mer , a declen me: platen , . ^ 3 . 4 — Edelwald, Gefchiedenis van ccn Vcrlcorcn Zoon 9 in ^vo. . • . • f a - 6 — Haarlem (de Stad ) cu kwre Gefchiedenisfen , doo^ Mr. G. !V. van OosUn de Jiruin , 1. Dcel , met plaaren ^ in folio. . . . / 4 - 10 — idem op «root papier^ . / 7 - : — - — — ( Prifilfglcn en Handv, van) /•/. / 9 - 10 — idem op Groot p?'.picr. • / 16 - : — ' — — ^ — ( Keurcn en Ordonnanti van ) foU / 7 - : idem op Groot papier. • / 10 - : — de 4 Vervolgen tot 1786 incl. foL f .4 • : idem op Groot papier . / ^ * ^""^ Hess C J. J.) Leevcn vtn den Groot flcn en Besicn allcc Menfchen J is as, s dee.en 6 ftukken. %vo, / 7 - 4 Gefchiedenisfen der Aposteien van Jefus , 2 deeleli 4ftukken, 8w. . . ' . /5 - 17 - Leven, Daden en Lotgevallen, 2 ftukk. / 1 - 10 - — Leerredenen over de HandeJingen der Aposteien , 1. deel a (lukken, 810. . • / 2 - : - 2 deels 1. ftuk op de Pers. KooLAARs Qjujfr E.) Gedichtcn, 2vo. / I - 10 - Lawgendyk (P.) Dichtkuudige Werken, 4:0, comi. plcet. • • . / 22 • : • De Graaven van Holland , in Jaardichren be- fchreeven, met derzelvcr Af beeldingen , 200 als die op 't RaacJhuis te Haarlem zyn, adeelen 4:0. / 6 - : - idem op Giooi papier* , / 9 - 2 • Willem de Ei^rde. 4to. . f i - i ^ de Stad Klcef en haare Gezondhcidsbron , met loGezigten , 4^0. . . . / 2 - 16 • — Levensloopder Aartsvaderen, pi. %vo.f i • 4 • LicNHARo en Geertruid, ecn Hoek voor het Volk , %vo. . . . / I • 1^ , Magazyn C Hollands) metdeStukken daar toe behob- rende , 2 deelen Sr:). . . f q * 12 • Michael IS (ID.) Mofaisch Recht , of de Ziel der ■ Wetten van Mofes , enz. 6 dcelcn , en het By voeg- fel, ivo . • . / 10 - 15 Milter . MlUK* MaaDdelykfcho Tui^ocfTcninfreii, iim<)en 14. DriJk uit het EngCiSch' renaald J mei ccne InJcidiug ofwde Kruittkunde , door Dr. J. Boner , met piitien, t». uitYcrk.ogi. . . . f 1 ' 16 Kjeic (P. mo over de Indiaanfchc Poklcen , uit^;e-^ fecven door i!e Uolinndfche Maatfchappy der WcotcTi- fchappen * tv$. . . . / : - 5^ ScHMiD (If.) de bcfchouwing vin hei Wacreidgcftel gemaklyk gemaakr, tcr terkryg'inpe contr algeineer.c kcnnisfe der grootc Werken van God , Hn. / 1 - i6 Slabbkr C M.) Natuurkmdige Verlusiigircun , b^;- hcliende JVlicroscopifche Waarneemingcn vijp. fn-cn Uiilandfchc W.itcr- cn Land-Diercn , met dc Afbccl- dmpen naar het LeeTen gckleurd , 18 ftukjcs , in 4;^. ievlerftukje iS ftuitcrs, Compleet . / 14 - : idem op Groot papier. 4 / 1 6 • 4 — Het gcheele Werk compl. de Afbeeldfcls luvt Omberkleur gcdrukt in 4C0. . , /6 - : I idem op Groot papier. . . / g - • ' Spinniksr(A.) Leerzaame Zi^nebeelden , 3 deelcn mtiplaaien, 4t§. . . , / 3. Tetlbrs Godgelccrd Oenootfchip, t dcelen / ap - 9 — Tweede-Cenootfchap, 6 flukken- / 24 - 13 Terhawdeumciii -Tan de HoUandfche Maatfchappye der Wcetcnfchappcn , ena. XXV dcelen 2vo. / 113 - 18 Het beredeoeerd Register der XII deelen. f s • : N J5. Hei Derde en de volgends Deelcn ryn alle afzonder^ ^ hk te bekomen ; 00k de Prjsvraagen over by^^ondtre OntUrwerpen y wet daar toe gejcbikte Tytelblaaden ^ . naamlyk : Vyf Verhandelingen over.de Opvoedlng der Kinderen ran de Heeren Formey , Hulsbof , Cbaseiain , vander Palm , cn ♦ •. . . . f 5 ' 5 Vicr Ferbmdeliugen oyer het Gebruikmaaken ran de On^ kUTide vaoanderen, door de Heeren de Fosly Frank cn Fonmy. . . . / 2 • 10 J^rie Verlfrndelingen over de konst van Waarneemen doDr dc Heeren Carrml 9 Senehier tn de Vos. f A - Jo Drie Verhvidelingsn over den prond , aanwas , bloei , en onderhoudine van Hollands Koophandel, doorde Hee- ren van den Htfuvel , Ro^gs en Zillejen. / ; - : Drie VerlandeUngen over de Voort planting van den Chris- teU ken Godsdienst, door de Heeren Ho/jleds , Volleii^ h'.j'^J^n cn van Nuts Kiinkcnb:rg. % / i - 1 6 A a Ega N G E L '}F E R ^£ LBTTfiRBN, RONSTF.K £N WEETENSCHAPPBN^ liETRERKELVK. I ■■ ■ ■■ ■ - 1 IRKING DER ORSCHIEDKUNl>E , OM ONS HEIT TE DOEN VESTEN OP DE GODLYKE VOOR- NIGHEID 9 DOOR VEiiLR VOORBEELDEN OPGSHELDERD (*). nomen uic Dr priesi ley's Lectures on Hijlory.) chiedcnis ftrekt om dc Gevoelcns der Deugd ii ?rkcn , door de verfcheidenhcid van gczigtpun- in dezclve hct beleid der Godlykc Voorzienig- ont , en de Iiand van god , in *t beloop dcif :e zaaken , aanwysr. Want zckcr , allcs wat ons hct denkbeeld van het Godlyk Weezen irt en , 't zy in 't doelcinde , 't zy in de midde- Dotc Gebdirtcnisfen , moet de zaak van Deugd .cnjst bevoordeelen. m blykbaar , dat de Wereld ecn Bejluurder of beeft , ^Is dat dezelve eenen Maaker gehad ST'ant niemand doer iets zonder eenig oogmerk^ bcdocliilg, om 'er eenig gebruik van te maakcn* coop is gefchikt om gebruikt te worden tot Dnderfcliciden van wyd afgelegene voorwcrpen^ g zelve om dc dingen op een bepaalder afftand \ befchouwen. En buiten alien twyfel zvn 2n de IFercld tot het een of ander eincfe ge- laal hct zelfde Weezen , 't gcen de groQtftd akte , de kleinde desgelyks voortbragt , alld dc van het zelfde (lelzel , dient elk ding, zelfd IS het geringfte tocfchynt , tot zeker einde^ ize Zaligmaaker mogt zcggen, dat zonder dcri xzen Hcmeljchcn Vadcr gcen Muschja of aard6 If at if IJcje dient ten vervolgb van het onlangs gep!to(W vers. Zie IKdc Decl, Meng • bl. 3^1^ L, MENGELW. NO. 2* D DE STREUING \^aU , en dut de ITalrtn onzes hoofds alle setcld zyn. Efl gclyk 'cT iiiets gmaakt is , zo gebturt \r ook nicts, bufrcn dc Kennis, Mchikking, of de Toclaating van god. lets , dcrhalven , wordt 'er beoogd , zo wcl in alles wat gcbcurt , als in elk ding dat gemaaki is. Doch hct oog- nicrk is in gcringc zaakcn zo zigtbaar nict, als in grootcr en treilcndcr. Schoon , dcrhalven , dc hand van god wanrlyk is in allcs wat gcbcurt, cn in dcGclchieuboeken Itaat opgctekend , wordt onzc anndagt llerkcr gctrokken om dczclvc tc zicn cn tc erkcnncn in dc groote Gebeur- tcnisfcn , bovcnal,wanneer zc (land grypcn op ccne wyze voor uns onvcrwagt. Hoc kunncn wy nalaaten den vinger van god tc er- kcnncn, wanncer wy zicn, dat groote en gewigtigc Ge- bcurtcnislen tc wcge gcbragt wordcn , door fchynbaar "bcuzclagtigc cn nictigc niiddclcn , of door middelen , die wcinig of geenc bcirekking hebbcn tot hct cindc ; als wanncer onzc Koning jacobits en beide de Parlements- Huizcn voor verdclging bewaard blecvcn , door een Brit , dien ccn Zamcnzweerder gczondcn hadt , met cog* mcrk , om iin der Lcden van het Ilooger-lluis , zyn byzondcren Vriend, te behouden? Wie zou zich vcrbccld hebbcn , dat de begcerte van iiENDRiK DEN VllI , om van zync Egtgcnoote gcfchci- den te wordcn, dc Hervorraing in Engeiand zou te wc- ge gcbragt hebbcn ? ^ De Oninfchiklykhcid van een i^orittgccsch l^ricstcr, die nict wilde w^kcn voor ccn vaa 's Konings Ofiicicrcn in Japan ; en dc hardnekkigheid der Jefuitcn^ in hct wcigcren der ovcrgave van ccn Huis, hnn door ccn Edelman gefchonken , 't wclk dicns Zoon tc rug vordcrde , vcroorzaaktc de uitdcl«;ing van deil Roomsch-Caiholyken Godsdienst in dat Land. Doch 't gecn \ mccst van alien dc hand der Voorzie- nigheid vertoont , als medc dc zwak- cn kortzigtigheid der Menfchcn , zyn de groote Gebenrtenisfen , te wege gcbragt tegcn hct oogmcrk der Perfooncn , die 'cr de voomaamfle bewerkers van warcn , en door de eigenft^ middelen, wclke men te werk ftelde, om een tegenoveiw geftelden uitflag tc docn ftand grypen. In dcczer voege heeft dc Vervolging altoos het miadel gewcest, om dc» vervolgden Godsdienst tc bcvordcren ; in :!o' vcrrc, dat het een fprcckwoord gewordeji is : ,, Het Bloed der „ Martelaarcn is hct Zaad der Kerke.*' In dcczer voe- ge zyn Aihtm^ Laccdemon^ Carthago, Komc^ en vecle ■ an- DkR GESCHiEDRUNl)e4 St aUdcreiStaaten , door hun eigen voorfpocd ten {in^ondc ge- pan. Philips dr II was , door zVne onvcrdraagbaare wdrukking, de Veroorzaaker van de Vryheid der iSfe- dtrkndcn. Dusdnnig een gcvolg zag men menigmaal van de overgedreevcue drift der B -ozen. De Raad van lime werd d^fls behouden, doordicn Catilina liet tc* ten des moords te vroeg gaf. Met welk eene voldoening leest iemand, die liet oog tot de Godlykc Voorzienigheid opheft , by machiavel^ dit BOKGiA zyne maatrcgels zo wel genomen hadt , cm , ma den dood zyns Vadcrs, meestcx van Rotne cn dert Jcheclen Kerklyken Stant te worden ; doch dat hem on- fflogdyk was te voorzicn , dat hy op den oever des do(Ki$ zou gebragt weczcn, ten zclfdcn tydc, dat zyn Vadcr alexandrr het Icevcn eindigde ! Bciden werden ly vergifiigd op een gastmaal , door een misflag des Schcnkers 9 die hun den Wyn toediendc , gefchikt onl hunnc vyandcn het Jecvcn te verkorten, 't Is geenc ongewoone zaak in de Gerchiedcnis def VtK)Tz\en\gheid , (?at Lieden , bekend voor Mannen vaa bckwaaraheid, daaroni in *t duister bleevcn, terwyl an- deren , ingevolgc van hunne fchynbaare nietsbeduiden* held , bevordenng erlangden. Indien Augustus in 't ecrst eenige bckwaamhcid vertoond hadt als een Staats* man of een Veldheer , indien hy 9 by den aanvang ^ ee* nigc grootheid van zicl of moeabetoon .hadt laaten door- ftmlen , zou hy waarfchynlyk nooit aan 't hoofd dei Kwuinfchen Ryks gepraald hebben. Terwyl cicero eit ANTONius , op hnnne bcurt , een fpeelbal van hem zog- ten te maaken , deeden zy , fchoon des onbewtist , zy- ne magt en invloed aangroeijen , ten koste van hunf^e eigene. Met dit cog befcliouwd , is het zecr ondcrhoudend en nuttig , te ovcrwccgen , hoe de arbeid , de magt , en wcrkzaamheden der Menfchen cn Volken , gewend is tot oogmerken , geheel verfchillcnde van 't geen zy oor* Ipronglyk dagten of beoogden : als dat de Komeintn ^ im allc hunne vcrmecsteringen van andere Volken, dik- wyls bebeerscht wierden door woeste en d\Vinglandfcbe Barbaarcn , nis maximinus en anderen ; en dat die Stad^ de Mecsteresfe der Wercld , door romulus gebouwd, en in magt uitgebreid , door zulke Mannen , als camiL* IA5% 9 SCIPIO AFRICANUS » MARIUS « SVLtA 9 C/ESAR , POM^ nivs en trajanvi 9 flu onderdaanig zou weezen aan ' • Da dctt 5fl . DE S TREKKING den Paus , en de zetcl van eene Magt , gcheel vcrfchil* \tndc van die 'er voortyds ten throon zat , en van welke de grondvcsters geen denkbeeld altoos konden hcbbcn. Hoc verre was constantinus van te voorzien^ dnt Cot)ftatitinopoUn de Iloofdftad zou worden van hct Turkfchc Ryk , en de voornaame fteun van eenen Gods- dienst , nangckant tegcn dien , welkep hy vcstigde !. Hoc vcrrc waien de Hoofden dcr GrUkfchc Gemccnebcs- ten van vooruit tc zien , dat hun Land, de Kwcekfchool van Kiinflen en Vryheid, immer hct onkundigst en vcr- flaafcKte Land van ^eheel Europa zou wofderi! flet oog op de Voorzienigheid te vcstigen, ftrekt dcs- gclyks , om ons gcnocgcn in het leczen der Gefchiedenis- feti tc vcrgrooten , en ccn aangenaam licht te verfpreiden op dc diiisterfte cn onbevalligfte gcdeeltcn, t)c Voor- 2icni2;hcid in gedagten houdende, zuUcn vvy de onaange- liaanilkc voorwerpen , wclke de Gcfchicdenis optcvert , met gcnocgcn kunncn bcfchouwen. En konden wy elkc Gebcurtcnis , in allc derzelver verbintcnisftn en afgelc- genlte invlocdcn , nagaan , wy zouden , ongetwyfeld ^ volkomen berustcn in allcs , wat onder gods Beftuur ge- bcurt , ziendc dat allc onheilen leidcn tot , cn uitloopcij op ecn groot'jr goed. Maar in vcele gcvallcn zien wy Gcbeurtcnisfcn , die, op hct ecrlle gczigt, ons fmert verr wckten , drocfcnis en kommer baarcn aan de zodanigcn^ die,- onder hct leezcn , mcer aan hunne driftcn hot vie- ren, dan zich tot bcdaard ovcrdcnkcn zctten: dan welke, wmincer wy flegCs de naastfte cn onmiddelyk daaraan ver? bortdenc gcvolgen bcfchouwen, ons gfehcel zouden vol- docn. — ; — NiemaTid, bcdreeven in de oude Gcfcliied- fchryve?s , die deri fmaak van dezelven ingczoogen , ca tlnar uit denkbccldcn Van P>-y/<?/W ontlccnd hecft , of hy bcjammcrt, dat Rome^ ten toppunt van rocm ^cftcegen, onder dc overmagt der Mecstcren bezweek. Maar het is, om- dat hy nict overweegt, dat allc Landfchappen vau het wyduit^eflrckt Romeimch Gebied, allerdecrlykst gc- drnkt cn uitgcmcrgeld werden door dc Landbeftuurdcrs van dc Rcpublick^ die weinig van de Gerigtshoren te vrcezen hadden : doch die verlost en gelukkig werden on« der het Beftuur van Pcrf onen, leevende in eene beften- dige \n-ccze, van wcgcns flcgt Bewlnd bcfchuldigd te zul- 'Icn worden' by ccncn onvcrbiddelyken Oppcrgebieder. Ja^ de Landfchappcrr waren niet min gelukkig onder tibkri«> us tvi NBRo, dan onder trajanus en de antonynbn. BER GESCHIEDKUNDB. 55 Wic THUCYDiDEs Iccst , zal vcclligt ccnc geweldige kwelling gcvoelen , over tie flegre behandcling, alciria- DES aangedaati , en de nedcrlaage dcr Athcneren voor Syracufe: maar het is, om dat hy niet bedenkt, wat wnar- fchynlyk het gevolg zou gewcest zyii van den uitflag dcezes Krygstochts: naamlyk de Slaaverny van Criekcn^ land^ en, uit den aart van dicns Beftuur, 00k het vcr- derf en de Slaaverny van Athene^ Naardeniaal voorfpoed ons deel doet neeraen in een begunftigd Held, kunncn wy ons niet wederhoudcn , met verontwaardiging vervuld te worden tegen hanno , dewyl hy geen mcer zorge drocg, om hannibal, naa den Slag van Canna^ verfterking toe te fchikken. Maar te regt dugtte hy en geheel Carthago voor de magt vin hannibal , Indien hy picester van Rome wcrd : als die zelfs , naa dat hy ovcr- wonnen was, zich in ftaat bevondt de Rcgeeringsvorm It verandcren. De Gefchiedinis verleent ons , daarcnbovcn , in de on- cclukken en rampfpoeden ^ welke de uitmiintcndfte Mannen nebbcn moeten ondergaan , een vol gevoel van de onbe- ftendighcid allcr menschlyke zaaken, en voorbereidt onze gemoedercn , om , met mcer gedulds en onderwerpings , ^ich aan den tcgenfpoed te ondenverpen, als iets, waar van wy niemand bcvryd zien. Zelfs de Ongeliikken eu Teleurftellinsifen van braave Mannen , die zich in ongcle< gcnheden dompclden , welkc gevolgen waren van hunnci cdelmoedige poogiugcn , om de Vryheid en de dierbaarftt voorrcgten acs • ^enschdoms te verdecdigen , ftrekken ^" zo als dezelve ons in dc Gefchiedenisfen voorkoroen , niet in 't minfte , om onzen yvef in diczelfde roemryke zaak uit te dooyen : ten zclfden tyde , dat ze ons voorzigtigcr ^ocn worden in de kcus dcr middeleii , en het voortzcttea onzer maatregelen , tot het berciken van 't zelfde einde , vormcn zy ons om teleurilelling cclykmoedigcr te onder- faan. Dat de kennis der GcfchiedKunde decze uitwerking aare is cene zekcre waarheid: ik bcroijp my op 't gcen lemand gevoelt, naa dat hy het ontyJig eiudje viin,AGi&, CATO, BRUTUS, HAMDEN , Cn den grOQteu ALGERNO>I SYDNEY, gelcezen heeft, Dc lofiykc melding, di/; tot de voleindiging der wereld gemaakt zal worden , .van ziilke roemryke , fchoon ongelukkige , Mannen als deezen , en van dc edele oogmerken , door hun bcdoeld , zal meer cn meer Vriendcn yerwekken , tot het vof^rftaau van diezclf- 6^ groote belangen: tcfwyl hunne OngcluKken alleen 7m1- D 3 I 54 DE ST&EKKING len diencn 5 om die Vrienden meer voorzigtigheids -te leeren , eu daar door waarfchynlyk gdukkiger in hunne poo2;ingen tc doen worden. Niaar,' afgcfchciden van hct dcnkbeeld, dat deezc Mar* tclaars voor de Vrylieid gefchikt zyn , oni gelukkiger Verdeedigers van dezclve te vcrwckken , kan dc aanmer- kclyke lotwisfcl, die ^vy in de Gefchiedenis van voor- naame Perfoonen ontmoetcn , cene heerlyke uitwcrking •by den Mensch tc wege brengcn. Deeze tc recht be- fchouwd , fchenkt bedaardheid , en eene wondcre gerchikt- heid 5 om de wisfelvalligliedcn dcezes Icevcns te ondcr- aan, Welke andere aandoeningen , dan daar toe ftrckkcn-. e, gevoelcn wy, als wy leczen dat Henrietta , Dor- ter van HENDRiK DKN IV, Koning van Irankryk , cti Vrouw van carkl den I, Koning van Engeland^ zich in de diepfte armoede ge^onipeld zag; en dat haarc Dog- ter , naa dien tyd getrouwd aan een Breeder van lodk- WYK PEN XIV, gezegd wordt zich in 't bcddc gchoudcn te hebben,om dat zy gccn vuur hadt ter haarer vcrwar* roing , terwyl het volk van Parys^ blind van woede, ceen agt floeg op haar lyden ? Dezelfde foort van aan- doeningen gevoelen wy,op het leezen, dat de ^roote en gelukkige Veldheer belisaruts , (indien dc Gefchiedenis waarheid meldt,) xyn brood bcdchle: dat coiiTi-z, de verma^rde Vermeesteraar van Mexico^ in Spatijc^ onbe^ kend en in ongenade leefde , naauwlyks in ftaat om (?e- hoor te verwerven by zynen Meester carel den V, fchoon hy, toen de Koning vroeg^ wie dc Knaap was,* die met zo veel aahdrangs hem lastig viel om met hem tc fprecken, uitriep: Ik ben temand. die voor uwc Ma^ jefteit meer Landfcnappen gevfonnen heeft , dan uw Vader u Steden naliet. Hy diende naderhand in een rang iet« hooeer , dan dicn van gcmecn Soldaat , op dc Kust van Baroarjen. Deeze groote lotwisfclingen en treffende rampfpocden, hooge Staatsperfoonen overgekomen , zullen , daar zy zel* den of ooit Mannen van bekwaamhcid en moed affchrik- ken , om , ten algemcenen beste , iets groots te onder-. neemcn , al$ zy daartoe geroepen worden , te wepc bren- gcn, dat ze Lieden, tot het burgerlyk leeven geboorcn,, cn die zich in geene gclcgenheid bevinden , om zich daar boven te heffen , tevredenheid met hun lot iuboezcmen, Pc zodattigefl, die de Koninglyke Waardighcid zelvc aP. gelegd hebDqn3i,sUs ©«ki$tina, Koningin van Z^&ceden^ Kei- DER QESCHIBDKUUDX. 55 Keizcr carel de V, vxcxon amadeus , Koning vaa Sardinic ^cn johan casimir , Koning van Poolen^ en an- dcrcn , verzekereti ons , dat Kroonen nict altoos gemafc lyktcdraagen valkn, en dat Lieden, in lioogcn (land, cen diepgaand gevocl van -Ecr en Braafheid noodig heb- ben, om hunne vcrmoeicuisren en ongelukken draaglyk tc mtakcn. 't Is geen nutloos denkbceld , 't gecn wy vormen onder 't Icezcn , dat richelieu zyne du.^cn verkortte , door de ongerustheden 5 wclke hem van ddn fclieurden, tocn hy in het hoogfte toppunt van Staatsbcwind gezeten was. 't Gcen VOLTAIRE zegt van lodewyk den XIV , behelst ecne heerlykc Les voor de Ecrzugtigen , tc wccten , dat hy Z3rne geheele Familie eencn vroegtydigcn dood zag fterven ; dat , fchoon hy , op 't cinde zyns leevcns , naar gewoonte , in 't openbaar verfcheen , in zyne binnenkamcr de fmcrt zjrner vcelyuldigc ongelukken zyn hart door^ griefde, en in ftuiptrekkingen deedt vallen; dat hy Huis» fjkc vcrliczen leedt , by het eindigen van eencn ongeluk- ktgen Oorlog, cn ecr hy in ftaai was verzckcring van Vredc tc vcrwerven , op cen tyd , dat Hongersnood zyn Ryk verwo«st hadt; dat hy , geduurcnde zyne drie laatfte Iccvcnsiaaren , de gencgenhcid zjmcr Onderdaanen ver- h)or, en al <ie hoogagting, door zyne groote bedryvcn voorheeu vcrworven. Het voordccl van ecn Araptloos leeven , en bovenal van eich niet le mcngcn in Partyfchappcn , zicn wy in het gerust cn lang leeven van atticus , in de vcrwUderdfto tyden der Komeinfche Gclchiedenisfen ; en in richard CROMW2LL, die, tot in cen hoogen ouderdom, wcl tc vrede cn gelukkig Icefde , terwyl zyn Vader nooit wist ^ wat geliik was. De Leevensgefchiedenis van weinig groo^ te Staatsliedcn kan gelyk gefteld wordcn met die van den Cardinaal fleury , van wien wy opgetekend vinden , dat zyne Ontwerpcn met eencn gezegenden uitflag bekroond werdcn , van het Jaar MDCCXXVI af , tot het Jaar MDCCXLII: dat hy negentig jaaren bereikte, en, tot het laatllc toe , zyne vcrmogens onvcrzwakt behieldt ; 't welk zyn Lecvensbefchryver doct zeggen , dat , indien 'er ooit een gchikkig Mcnsch op Aarde beftondt , de Car- dinaal PLEORY ongetwyfeld die Man was. Eindeiyk, die aanracrkingcn , wclke wy over de Gc« aartheden en Zcden der Menfchcn , t'clkcn dagc , kunnen rcrzamelen uit het gemeene leeven , doen ons vcel fter- D 4 kcr DE STRERRING ker aati , wannfccr wy zc in de Gefchicdciiis van grooti Mannen ontmoetcn. Wy zien , by voorbeeld , dagclyks^ dat inccFt alien , die met Magt bekleed zyn , dezclve misbriiikcn. Doch dit loopt in Vorllen en Staatsdienaa* ren meer in 't ooge. Wy zien dat Lieden , in dc laagte Scvallen , veragt worden , terwyl men zyn hof maakt by e grooten en magtigen. Maar decze grondregcl wordt kragtiger bevestigd , en maakt ecn dieper indruk , dan ccnig voorval in 't Burgerlyk Leeven kan doen, als wy bedcnken , hoe alle de Vorftcn van Europa hun hof maakten by olivii^r cromwkll , terwyl carel db II, toen in ballingfchap rond zwervende , geen gehoor kon vcrwervcn by de Staatsdienaars van Frankryk of van Span^ jc » by den Pjreneefchcn Vredehandel , fchoon hy eenc reit deedt, met oogmerk om daar toe tc geraaken. 't Is eene algemeenc en* welgegronde aanmerking , dat de Mcnfchen, door de Onbeftendigbei 1 hunncr Natuure, zcer ligt overhellen , om fchielyk , en op geen genoeg- zaamcn grond, te onvredc te zyn over hun lot, en, eg- ter , als zy het veranderd hcbbcn, om hun voorgaandcn Hand wcnfchen : dit zien wy in het gemeene leeven da- gclykJ bevestigd. Doch die veelvuldigc voorbeelden druk- ken zo diep niet in als dc (icfchiedenis van victor AMADRUS, Koning van Sarainic^ die , uit loiitere grii^ ligheid, de Kroon nedcrlei, doch bevondt, gelyk eenige Gefchiedfchryvers vermelden , dat het gezelfchap zyncr Maitresfe 5 die zyne Egtgenootc geworden was, liat Godsv dienst , en de rust van een Afgezondcrd Leeven , ccnc Ziel niet konden voldoen , die vyFtig jaaren lang bezig geweest was met de Stantszaaken van Europa. Hy ver- Jangde den vcrlaaterien Throon , zelfs met gewcld , weder te beklinimcn, en ftierf eindelyk in tie gevangenis. , Hoe magtloos Rykdom en Magt zyn , om de Ziel des Menfchcn te voldoen , is eene waarnecming , waar toe elk bykans, in den loop zyncr eigenc ondervinding, ge-. Icgenheid vindt. Maar dceze werkt kragtiger op ons , als wy did uitgebeeld zien in dc Gefchiedenis van Staats- mannen en Overvvinnaaren. Hoe trcfFeud komt ons de- xelve voor in het gcfprek , tusfchcn pyrbhu^ ^n diens Staatsdienaar ctNBAS , v66r hun Tocht na Iialie. De Staatsdicnaar vroeg den Koning , wat hy ten oogmerke badt , wanncer hy de Romeinen zou tc ondergebragt heb- beu? - — Hy antwoorddc: Na Sicllic te trekken. -r — t 'y/at dan? vxoeg cyijieas. rr Dc CcfrtJiagan te veiv. BER CESCHI£DKUND£* flicesteren, fprak de Koning. En wat dan vcrder? ttidc de Snatsdienaar, — Opperhecr van Gricken^ land te weczcn , cn dan te rusten , antwoordde de Ko- ning. Waarop dc fchrandere Staatsraan licm te Scmoet voerde, En waarom kunnea wy dit Jaat-» t nu niet doen ? Oin 'cr nog ecn voorbeeld by te voegcn. Wy zien de ydclheid der Leevcnden , in hun onbeperkt oplegjjen en zorg draagen veor het toekoomende, als wy het'losban* dig ea kwistig fpillen opmerken dcr Rrtgenaamen van de gocdcTcn der fchraapcndc Gierigaarts. Maar het doet ons ZD flerk niet aan,als de Gelchledenis , ons ieerendc, diit de Rykdommen , door sixtus dicn V , gcduurende zyn PausCchap 9 verzameld, en die Koning wrndrik db IV, van Frankryk , met groote moeite behoiiden hadt, in nunder dan jaar , naa hun dood , verfpild war^n : als mede das de fcbat, door hendrik den VII, Koning van Engtland^ zelfs door afpersfing opgezameld , bykans em fchielyk, verdween. . UTAARNEEMING WEOEN8 HE.T RRAMPSTILLRND VER^. trOGEN VAN DEN BRAAKWORTBL IPECACUANHA* Door ♦ ♦ ♦ iJ/, D. De beroemdfte Manilen in de Genecskimst zyn het daar- in volkoomen eens , dat de Braakmiddelen , behat* ven huQ Braakverwekkend vermogen , . ook nog andere cigenfchappen bezitten , uit hoofde, van welke zy in on- deifcheiden andere ongemakken met voordeel kunnen toe- gediend worden. En onder deeze behoort ook het Krampftillend vermogen van den Braakwortel, gelyk wy daarvan in de Schriften der beroemdfte Geneesheereii. menigvuldige voorheeldcn vinden , en iC ook nog onlangs in eenc hevige Krampcoliek waargenomen heb , by ecn Mcisje van omtrent 19 jaaren, Dit Meisje hadt reeds etnige dagen aan eene hevige Coliek gefukkcld , cn de ge- woone Krampftillende middclen", aderlaating, pappen uit*. ^endig op den buik gelegd , Spaanlche vliegen , Lavemen- tcn , cn zagte Laxcermiddelen gcbruikt ; — r alio deeze aiiderzins zo, hcilzaame , Geneesmiddelen waren vruchte- Joas toegediQi\d, en dit deedt my belluiten , eens de uit-r working van de Ipecacuanha te beprojeven. Ik fcbretjf P 5 ^^^^ 58 KRAMPSTILLEIW VERMOGEN VAN DE IPECACUANHA* flerhalvcn cle volgendc Poeijcrs voor: ^. Paly. Rad. Ipe*^ tac. 51 Sack. Canarienf. 5111 m. f. puh. N. xii. Vait dceze Poeijers liet ik alle twee uurcn iin gebruikcn ; de Lyderesfe braakte eenige rcizen , cn voelde zig daardoor verligt; doch vcrvolgcns hidden de braakingeir op , dc pynen wierden minder, en 'er volgden eenige lloelgangen, die eene fchielyke geneezing bezorgdcn. waarnrkming van de ongeemenb hette en Rouoe, IN 'T JAAR 178b', EN DE MAAND JANUARY I789. DC ongewoonc hecte dagen , in de Maandcn Juny , Ju* ly en September , en de ftrcnge koude , in dc Maan* den December 1788 en January i78?,2ullen,buiten twyf- ftl , deeze en geene in ons Vaderland hebben bezig ge« Jloudcn , met bet doen van Waarneemingen. Zedert veele jaafcn is myne gcwoonte geweest,. de wannfte cn koudlle tyden , in den Zoraer en Winter, waat te necmen, en daar van aantckeningen te doen. Ik hcb dan 00k, in het door warnite cn koude mcrk- waardige Jaar 1788 , op dc warmfte en koudftc tyden, myne Waarneemingen vervolgd; zoo als 00k die van de te Nederhemert , in de Boemclcrwaard , naby den oeyer yfin de Maaze; de Thermonierer, dien ik gebruik, is van cen naauvvkeurig cn bcproctd maakzel, door puins en Wats, naar dc Schaal van FAHaeNHEix, zjiidc ecn van 1% ftuks, weike, een geruimen tyd, by en "met elkandcr vergeleken zyn , en accordecrende bevonden, Hy hangt icgen een hoogen muur , 15 vocten boven een'middel- baar water der Maaze , vlak regen het ' Noorden , in de open lugt 9 vry van aandoening van zonncftraalen , en derzelvcr wceromkaatzing. Mogelyk zal iemand deze omfchryvinge , van dc hoedanigheid en plaatzing des Thermometers , ovcrbodig achten; dan ze zyn 'er hy ge* voegd , om te kunncn oordeclen , of alle vcreischte op- httendhcden Z3rn in agt genomen, • Offchoon myne aantekeningein zyn gedaan alle uurcn , van *8 morgens ten zeven , tot 's avonds ten tien uurcn , zfti ik allccn maar opgeeven de volgendc hoogten van den Xhermometer , in de Maandcn Juny , July , September en December 1788. ftrcnge koude Ze zyn gedaau WAARNEEBflNGBN VAN ONOBlfBBNB H&TTE EN ROUDE.f^ . Namidd, Namidd. 's Moi^ens ten ^ uattn. IS 16 1$ 21 8S 88 as 35 Jniy Sept. ^iS^Tl -187 - \9S " 1? 10 1 1 12 15 16-185 Dec. 5 6 t 1 onder o o o T. ondcr o In January 1789 's morg. ten 7, 's raidd, ten a, en avonds ten 10 uur6n. 'sMorg. 'sMidd, 'sAv. Mofg Mfdd. A v. Den I 2 31 I ond 0!tf 3 ond. o I end. o 5> 3j 34 f2 i4l ft3 7 -1 0 . , 'S 4 ' 9 IP 26 10 -'28 .. 31 27 11 — 26 * , 3' 2 ond. 0 1% ■ ^ t8 13 —'13 • - as 14 M -;42 .. ■to 9S . In hct begin van dit Tafcltje zict men de Waarncc-i mingen van den ongemeen hoogeu graa^ van wtrmte ^ in de Maandcn Jany, July en September 1788: ivelke Biet minder merKwaardig dan zeld^aam zyn. Hier uit blykt, dat de hoogfte graad van warinte is gewcest den 13 July 178S, zynde de.Kwik gerezen tot 95 graaden; daar mcdc vergeleken de felle koudc, den 30 l^ec. 1788^ wanneer de Kwik daaldc tot 3"* ondcr o, vindt men een vfrfchi] van 98 graaden , tiisfcbeti den warmften en koud* Hen dag van bet zelf ie laar* Volgens bet Tafeltje der koude • zo in December al» January , is de Kyvik op . tien ondedcheiden dagen , ^5 morgens ten 7 uuren , op en onder o gedaald ^ waaif van viennaalen tot o, en zesmaalen onder o; behalven nog den J 5 December; op welken dag de Kwik 's tvonds> em II uuren tot i onaer o daalde. ; Pe volgende zyn dc koudfte geweest ; WAARNKBAnNOEN 1769* December 1789. January 15 16 18 30 3 4 '5 8 9 1% 's morg, om 7 uur 'savonds om 11 uur 's  , in de koudft nagten, nog aanmerklyk laager is geweest, vooral tusrcbei den jden en 5den January; vermits de Thero^ometcr dei jden en 4den, 's avonds om iq uuren, 2 graaden bovei o ttkende. In bet berugte Jaar 1740 , den 11 January, den koud Hen dag, daalde de Kwik in den Thermometer maar €6n maaiy des morgens om 7 uuren, op Zwamnburg ^ 2, graa den onder o. In den Winter van 't Jaar 1767,. niet minder merkwaai dig, tekende de Thermometer alleen den 7. January, xyn de de koudfte dag, hier 2} graaden onder o. In hetjaar 1776, mcde berugt van ftrcuge koude,teken de de Thermometer bier maar d^nmaal , zynde den s January , *s morgens om 8 uuren , o. En laacftelyk , den 30 en 31 December , van bet Ja 17839 niet minder merkwaardig van (Irenge koude en akc lige gevolgen daarvan , daalde^ de Kwik den 3onen , *s moi Sens om 7 uuren , bier tot i onder o , en *s avonds wc erom tot 2 onder o , en den 31 (ten , des morgens , ender o. En dus beeft deze koude alle de voorige , van doz Eeuw, genoegzaam in graaden, maar zeer aanmerklyk i duurzaamheid , overtroffen ; egter heeft men dezelve , doc de aanhoudende (lilte , hier niet zo doordringende gevoeld als in bet Jaar 1740. De Sneeuw, van den iften December tot den i^de January 1789, bier gevallen, is als volgi; i?8a VAN ONOBMEBNB HETTE EN VOODB. 2718. December 17R9. January 1 17 10 II en den nagt te vooren Oaarby de Sneeuw , op andere dagen eo oagten m dee tusfchentyd gevallen , ten niofteo' 4 duiui« 2 duioi. a duini. 7 duim. 5 duim. Maakt te famen 20 duim. Dedikte van het Ys, den 14 January 1789 » in een die- pen mimen Kolk naauwkeurig gemeeten, is bevondeo 13]^ De diepte van de Vorst op het Land js geweest : Op een Uitterwaard , Kleigrond 14 duim* Zandigen grond 14 duim» Op TeuIIacd , • • Kleigrond 16 duim. Zandigen grond 14 duim. Uit die Mettinge blykt, dat tusfchen de dikte van het «, cn den bevroren grond in onbcploegde Landen, maat mmCcbil is van J duim. A'erby dient aangemerkt tc worden , dat , geduurende Vorst > zo wel het Ys als Land , minder en meer met Smuw bedekt zyn geweest. C. V. 0. nOEVEN OVER HET VOGT, UlT DEN DAMPKRINO OVOEf^ * SLURPT DOOR VBRSCHEIDE ZELFSTANOIGHEDE^. Door BENJAMIN THOMPSON > Kut. F. R. S. • (Uit de Philosophical Transactions^ Vol. LXXVH.) Ecne menigte Proeven neeniende,over bet Geleidend vcr- mogen van onderfcheide Lichaamen, ten opzigte van de- Herte, en by^nder van zodanige 'ZelfThndigheden^ als men doorgaans gebruikt om zich te kleeden , om te zien, of ik eenige betrekking kon ontdekkcn, tusfthen de Geleidei^de vermogens v^n deeze Zelfftandi^heden , en der* zelver Termogen, om Vogt uit den Dampkring te btalen, fielde ik de volgende Waarnfi;emingcn te werk : ^ Ec PROEVEN OVER HBT VOGT Bene zekerc hoeveelbeid van elk dcr hier onder ge de Zelfllandigheden in den zuiverst mo^elyken fhat g men bebbende ^ ftelde ik dezelve op Ichoone Force Scbotels p vi^ en twintig uuren lang , in de drooge ] van eene zeer warme Kamer, die verfcheide maaiider droogd was door een Kachel ; de laatde zes uuren de Hette gewccst 85® van pahrenheits Thermom Ik ning in de Kamer met eene zeef nau\vkcutige M en woog gelyke boeveelheden af van de onderfcheide ^ ftandigheden, in de onderftaande Tafel uirgedrukt (♦) Dit gedaan, en eike Zeiniandigbeiii even eens ii fpreid zynde op zuivere Porceleine Sciiotcis , werde glebragt in ecn zeer ruim onbewoond Vertrek , op de t de Verdieping, waar ze ache en veenig uuren blootge wierden in *t midden van Vertrek : de Tliermon ftondt op 45^. Vervolgens werden zc in dat V^ertrck woogen, en van de ondergemelde zwaarte bevonden: (*) 'cGswigtna 'tGewigtna *tGew 24 uuren ge- 48 uuren blooc- 72UU1 droogd te gcfteld gewecst eenvc Zeintandfgheden. zyn in een re zyn in cen Kelde hccre Ka« koud onbc- wecst mer. woond Vertrek, zyn. Dcelen SchapenrJVel • • . icoo Be^ • • • loco Bont van een Rusjifche Haas icoo tiiir-D^ , • . . 1000 - , j Ruwecnkeledraaden loco Rayels van wliieTaf locx) jFyn . . . 1000 Linnw") PJukzel vai> Fyn ^ Liunen . . 1000 Katoen- . • 4 . ICXX5 Zilverdtaad, verguld^ge-^ -pktt revels van Pa/ji-^JOOO mnt Het Gewigt , in deeze Proeven gebroikt , was Kt Gewigt ; de Deelen , of kleinfte verdeelingen , \ »: jyiy5 Deelen van. cen Mark ; bygevolge maaken van deeze Deelen omirent 52I Greinen Troys Gewigt, • Vervolgens plaatften wy die Stoffen in een zeer vc Kdder, zeteen ze op t»fel, iii*^c midden van een vei Deelen. D< - • IC84 — - 1072 — — - J 0155 ■ - 1067 - 1057 - IC5^4 ^ — - 1046 ■ - 1044 - 1043 — ~ - ICOD \ — UIT Mv"? CAMPKRING OPCBSLOtPT. e3 tel, Hraar de Luge , naar 'c uitwyzen van den Hygro- neur, geheel met vogt vervalil was. De Thermometer ftrodt op 45"". ill deepen (laat bieeven zy drie d^gen ea drie nagren ; her verwelt'zel was , geduurende al dien tyd^ met Dacte linnen doeken behangeii , om de Luge zo vogv tig Dogelyk ce maaken : de deur van de Kelder was ge- llMCen. Nu her verloop van drie dagen ging ik in de Keider^ net myu fcbaal , en woog aldaar de Zelfllandighedens waar zy de in de Tafel gemelde zwaarte opleverden. it deed het Zilverdraad 'er niet by , om dat ik dagt dat hetzelve eenrge VogtiglicLl van den Dampkiing zou in* llurpen; maar ik vvildc beproeven , of een Metaal, g&» plaatst in eene Lugt , geheel met waterdampen opgevuld » geen klein coevoegzel van zwaarte zou krygen , door bet vogt 9 'er door aangeirokken, en bangen blyvende aan de oppervlakce. De uiiflag der door my genomene Proeve^ nogtbans , fcbynt te toonen « dat 'er geen zodanig eeno nmrekkiflg plaats heeft tusfchen het Metaal , door my gebnukt,en den wateragtigen damp Jn de Lugt ontbonden. Geheel \iep het buiten myne gisflngen, ten opzigte van de aodere 2SellRandigheden. Dewyl men weet, dac Lin« oea bet water met zo veel greetigheids opllurpt, en dat^ ZelAlandigheden uit bet Diereiiryk , met zo veel moeite oatgeaaakt worden, twyfelde ik bykans niec, of het Lim Den zou de vogtigheid uit den Dampkring, flferker dan ee^ nige diet Zelfftanaigheden , aanirekken ; als mede dat bet ^ in dit geval , bevonden zou worden meer waters te be^ helzen. Ik vond my zeer in dit gcvoelen verfterkt ^ oft bet bedenken van het groote verfchil , in de fcbynbaaro vogtigheid van Linnen en VVolleii Kleederen^ als ze beidet blootgelleld zyn aan denzeifden Dampkring. Maar deezck Proeven bebben my overtuigd , dat alle myne befpiegelin* geo op tot dwaaling leidende ^ronden (leunden. Het zou fcbynen, dat de Lichaamen, die 't gemaklykst nat worden , of bet water , in deszelfs onvetrkraggge ge«v daante, 't gereedfle ontvangen , de Lichaamen niet zyn, die in alle gevalleii den wateragtigen damp, in de Lugt t)nt«, bonden, met de meeste kragt aantrekken. Mogelyk ontftaat de fchyivbaare vogtigheid van *t Lin* nen, op het aanraaken, meer nit de gereedheid, met wel:-, ke die ZclfTlandighcid het Water, daar in bevat, loslaat^. dan uit de hoeveelheid > welke 't zelve daadlyl^ bevat : pp vederen , en andere dergelyke PROEVPN OVER HET \OQT dezelfde wyze als een Lichaam,- op liet aanraaken, hcer fchynt, ingevolge dat liet de liette ligt loslaat, tcrwyl ecn ander Lichaara, 't geen met de daad dezelfde maat« van hette hceft, doch dezclve vaster houdt, het zintuiy des Gevoels min fterk aandoet. 't Is vvel bckend, dai Wollen Klcedercn , als Flenel^ enz. op 't lyf gedraagcn, de onzigtbaare uitwaasfeming fterk bevorderen. Kan dit niet voornaanilyk ontftaan uit de fterke aantrcUking , welke plaats heeft tusfchen de Wolle , en den w«iteragtigcn damp , die geduurig uit het van de warmte van dat dekzcl, is klaar: want dezclfdi ^ graad van warnitc , veroorzaakt door lict draagen van ce- nc andere foort van klceding , brcngt dezelfde uitwerking niet te wcege. De doorwaasfeming van het menschlyk Lichaam, gchcel opgeflurpt wordcnde door een dckzcl van FlencI , wordt onmiddelyk verfpreid door dc gehcclc diktc van die Zclf- ftandigheid , en hier door in eene brcede oppervlakto blootgefteld aan de wegvocring des danipkrings : cn \ verlies van deezcn wateragtigen damp , wclk het FIcnel aan de ccne zyde lydt , door uitdamping , onmiddelyk wcder aan de andere vergoed wordende, ingevolge van de fterke aantrekking tusfclien liet Flenel cn dicn damp, worden de porien van de huid ontlast , en zy vinden zich fteeds oniringd door een droogcn , warraen en gezonden dampkring. Ik verwonder my, dat de gewoonte, om Flenel op 't bloote lyf te draagen* niet algemeener geworden is. Ik geloof dat zulks eene menigte van kwaalen zou voorko- mcn , en ik ken gecn grootcr wellust , dan de aangcnaamc aandoening;, uit net draagen daar van herkomftig, inzon- derhcid, als icmand 'er cenigzins aan gewoon geworden is^ 't Is een verkeerd begrip , zich te vcrbeelden dat het ccn al tc warm dekzel is in den Zomer. Ik heb bet ge- draagen in de heetfte Luji;rflreckcn , in allc Jaarfaifoencn , cn 'er nooit ecnigen liinder van gcvocld. 't Is het warn> bad ccner (ioorvvaasfcming , bepaald door ccn Linnen hembd, nat van zweet, 't welk de Zonierhette, ondcr. de Zuidlyke Lu<i:tftreeken , zo ondraagelyk maakt, maai; Flenel bcvorderr de Doorwaasfeming , en teflens de Uit- damping; en Uitdamping, gelyk bekend is, brengt ftclli-^ ge Koude voort. 