VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
OVER DE ZEDEN DER EUROPEAANEN. 319 % wit gekleed, de plegtigheid verrigtte. ‘Hadt de los- en ligtvaardigheid van zyne houding my tot geene ardere gedagten gebragt, ik zou geoordeeld hebben, dat hy ge- roepen was om Gebeden voor de Godheid uit te ftorten 5 en , voor zo verre de onnavolgbaare vaardigheid zyner uit- fpraake my toeliet te oordeelen, ftelde hy eenige dingen voor, die betrekking hadden tot een Toekomend Beftaan5 zo dat iemand, min onderrigt dan ik was, op het denk» beeld zou gevallen weezen , dat eenige begrippen van dien aart.daadlyk onder‘ hun plaats hadden. — Voorts zag ik elders. de plegtigheden van dien dag befluiten door een ouden Priester, in een zwart kleed , die, op een treurigen trant en eenzelvigen toon , eene foort van ver- maaning voorlas, uit een klein boek, 't welk hy in de hand hieldt. De waarheden, daar in begreepen, fcheenén My toe hem «en zyne toehoorders even onverfchillig te weezen, De geringe aandagt, welke men betoonde aan ’t geen hy voordroeg, fcheen hem niet te ftooren, of aan te zetten om op een klemmender trant zyn voordragt te doen; fchoon het hem waarfchynlyk aanzette om eerder aan het einde te komen, Dit hadt hy niet bereikt, of de gelaâtstrekken zyner Toehoordéren klaarden op, en zy fcheenen elkander geluk te wenfclien, dat zy ontheeven waren van eñe langer verdrietende plegtigheid, - Had ik nimmer dieper doorgedrongen in het Character deezer Engelfthe Christenen, ik zou hun aangezien heb- ben woor Weezens, geheel orrwathaar voor ernttige en dice pe áandagt-betooning in eenig Godsdienttig bedryf: maar Ëene diepere nafpeuring overtuigde my van het tegen- deel; en dat, in de volvoering van zodanige plegtighe- den als zy oordeelen van weezenlyk wanbelang te zyn, dit anderzins beuzelend Volk eene maate van gezetheid en volftandigheid kan betoonen, die eere doen zou aan een Sánee afee (2 - | J De Piegtigheden, op welke ik het oog heb, kunnen, myns agtens , gemaklyk gebragt worden tot de heilige Inftellingen der Geliefden van BRAHMA: dat Volk, ’t welk de zuivere. bron is, waar uit alle menschlyke wysheid voortvloeit. 2 Voor het verftand van u, kundige Rajah ! verfchuilt Zich niet, hoe onze groote Voorouders, onvergelyklyk in C°) Een Heilig, die in ftrenge afzondering leeft. 820 BRIEVEN VAN EEN HINDOO RAJAH 4 in Wysheid, zulke geheimzinnige voorftellingen voor uit- fteekende verftanden befchikten , als het niet voegt voor iemand, dan de heiligfte en geleerdfte der Braminen, na te fpeuren. — De Godsdienftigften van die heilige. Caste, naa zich van wereldfche gedagten gezuiverd te hebben, door jaaren onthoudens, gefleeten in de ftilte van ftaatlyke bos- fchen, zyn, door veel oefenings en onvermoeide nafpeu- ring, in itaat, om de waare meening te bevatten van de Afbeeldingen, uitgehouwen in rotzen, gegraveerd op de hooge muuren van oude gebouwen, die, in °t oog des gemeenen volks, het voorkomen hebben van lompe tee: nen beelden. Het is, ongetwyfeld, in naavolging van dit voorbeeld onzer oude Braminen, dat de Priesters van allerlei Gods- dienstgezindheden geleerd hebben de eenvoudige Waare heid met den dikken en ondoordringbaaren wolk van Symbolifche Verborgenheid te bedekken, welke niemand dan zy zelve kunnen verklaaren. Deeze kennis des Ge- meens zou allen yver dooden: maar diep is- de eerbieden nisfe der Onkunde. ” Was, derhalven , niet van het Volk, in, de Plegtig- heden, door my beoogd, ern dat ik deswegen onder- rigting kon wagten. Maar ik bezat een beter onderwyzer in myne eigene fchranderheid en vinding 5 deeze leerde my welhaast, dat het voorwerp. van hunne diepe Eerbie- denis veel overeenkomsts hadt met de Tekenen van onzen Dewtah, fchoon niet gehouwen in rots van duistere ho- len, ‘of op wanden van heilige Tempels , maar, beant- woordende aan den laagen en beuzelagtigen geest deezes Volks, gefchilderd op kleine ftukjes ftyf Papier! — Ook is de wyze, op welke deeze Eerbiedbetooningen volbragt worden, niet volkomen gelyk aan de onze. ’t Is niet noodig dat deeze Vereerders de zeven afwasfchingen verrigten, dat zy hunne lichaamen met aarde beftryken s, of hunne hoofden met koemest dekken; en, in ftede van eene ftaatlyke te nederbuiging voor deeze gefchilderde voorwerpen hunner Afgoderye, neemen zy dezelve vry- lyk in de hand, en werpen ze, de een voor, de ander naa, op eene tafel met een groen kleed overdekt; vatten ze weder op, leggen ze weder neer; zomtyds ’er met eene oogenbliklyke bewondering op ftaroogende, als zy. op het midden van de tafel uitgebreid liggen; dan vat- ten zy ze weder op, met een heilige geestdrift, en kees ren ze op de aangezigten om. — En aan deezen dr d OVER DE ZEDEN DER EUROPEAANEN., 321, jah (*) van Afgoden, in de Landtaal Kaarsen geheeten, befteedt een groot gedeelte des Volks zyn tyd; allen ge- not des leevens, zo wel als elken huislyken pligt, opof- ferende aan het volbrengen van deezen gansch zonderlin. gen Eerdienst. Men houdt voor een regel by ons, „ dat het alleen een „ Heremiet, die zich daar vcor geheel uitgeeft, voege, ge- „ heel zyne driften en wereldlyke najaagingen te verzaa- „ ken; doch dat het voor anderen genoeg, en voldoende, s is, zich van derzelver misbruik te fpeenen.” Dan de ver voor den Poojah der Kaarten boezemt eene veel ooger maate van zelfverlochening in. Ik weet voorbeel- den van driftige Vereerders, die de ftraalen der gulden Zonne , op een der fchoonfte namiddagen van hun kort- duurenden Zomer, buitenflooten , om zich deezen Eer- dienst goe te wyen 5 die het gezang des Nagtegaals ont- vlooden, alle fraai- en aangenaamheden, welke de Natuur aanboodt , verzaakten , “met een bewonderenswaardigen moed; voorts aan de Altaaren van deeze Afgoden gingen zitten, en zo onbezweeken volhardden in dit eerbetoon, dat zy alle zielskragt bykans verlooren. __Hoe weinig ik ook overhelle om in te ftemmen in het denkbeeld van den Rajah, ten opzigte van de meerdere uitmuntenheid der Engelfthe Vrouwen in eenige andere byzonderheid, moet ik bekennen, dat zy haare onaflaa- tende ftandvastigheid in den Poojah der Kaarten tot zulk eene maate betoonen, dat dezelve naauwlyks kan over- troffen worden door een Togee (Ct) in het bedryf der boetedoening. | De kwyning en he zo zigtbaar te leezen op ’t gelaat der Engelfchen in de Kerk , befpeurde men nimmer , jn de allerminfte maate, geduurende de volvoering deezer by hun zo veel gewigtiger gerekende Plegtigheid. Mier zelfs verloor die Priester die hartstochteloosheid , welke daar zo zigtbaar op zyn geheel gelaat geprent oat e (*) Eerdienst. f (f) De naam van Godsdienftige Heremieten, uitfteekend van wegen de ftrenge volbrenging der Boetedoeningen, by de Hindoos zo weezenlyk noodig gekeurd tot hunne Geluksbevor- dering in eenen: Toekomenden Staat. De vrywillige Boetedoe- ningen en Lyfkwelladien deezer Yogees zyn menigmaalen zo ten uicerften ftreng, dat ze teffens eene gelyke maate van bewon: dering en affchrik verwekken. 322 BRIEVEN VAN EEN HINDOO RAJAH.: ` í De aandagt zyner mede- Vereerderen was nu niet langer., by hem een belangloos ituk, Zyn yver werd tot op- bruisfchendé drift gewekt, en brak uit in. ftrenge verwy- tingen tegen eene Vrouw, die recht tegen hem over zat 5 dewyl zy eenig voorbygaand blyk gegeeven hadt van Ghaandagtigheid in het. volbrengen van dat gedeelte des Eerdiensts, °t welk zy op zich genomen hadt. HET LEEVEN VAN MEJUFFROUW APERA BEHN, á n de bekendheid van Naam nier zelden ter aanprye zing ftrekke van de Leevensgefchiedenisfen, welke wy „ van tyd tot tyd, in ons Mengelwerk plaaizen , heeft die, welke wy thans den Leezer mededeelen, in ons Land , dat voorregt niet, hoewel zy, nu ruim eene Eeuw geleden, in Engeland veel gerugts maakte, en nog niet vergeeren is. Het zeldzaame zal hier dan de plaats van die anders uitlokkende bekendheid moeten vervullen; en twyfelen wy niet, of het „ volgend Leevensberigt zal met bevreemding en genoegen » door veelen, en inzonderheid de Schoone Sexe, geleezen » Worden.” 3 3 , > bd LL p ©» s ed 4 x OH OO Mejuffrouw APHRA BEHN ftamde af van een niet onaanzienlyk Geflacht in de Stad Canterbury. Zy werd gebooren onder de Regeering van CAREL den I; in welk jaar is onbekend. Haars Vaders naam was JOHNSON 3 diens betrekking tot Lord wire LoucBy deed hem de voordeelige post bekomen van Luitenante Generaal van Suriname en zesêndertig Eilanden. Hy nam dere waards de reis aan, met zyn geheele Gezin. Zyne Dogter APIRA Was toen nog zeer jong. | ` De Heer jouNson overleedt op de heenreize; doch zyn Gee zin kwam behouden te Suriname, en betrok eene wooning, zo aangenaam gelegen, en ryk voorzien van zo veele fchoon-, heden, dat, volgeus de befchryving van Mejuffrouw BEHN, de Natuur met de Kunst zich fcheen vereenigd te hebben om ‚ gezelve in den volften zin des woords fraai te maaken, In eeu haarer Romans, Oroonoko getyteld, geeft zy ons. eene afbeelding van haare wooning in dien oord, en heeft daar tog _ een iterk kleurend penceel gebezigd, „, Zo ras ik," dus maalt zy dit Verblyf af, ,, in dit Land gekomen was, werd het beste huis my ter wooning aangeboden ; men heette het Se. John’s Hi!l,. -Het ftondt op een groote rots van wit marmer; aan den voer flroomde de rivier; men zag in de diepte daar op neder; en HET LEEVEN VAN MEJUFFROUW APHRA BEHN. 323 en kon aan die zyde uiet afklimmen. De kleine golfjes, fpee- jende en fchuimende aan den voet van deeze rots ,‚ maakten het zagtst gemurmel en de aartigfte kringen. Mejuffrouw BeuN verhaalt ons, dat zy dien grooten Man dikwyls gezien en met hem verkeerd heeft, en getuige geweest is van veele zyner groote bedryven. Onder anderen vermelde Zy, dat die Prins, met IMOINDA, zyne Vrouw, op zekeren tyd, zeer gemeenzaam aan haar huis verkeerde; dat zy by haar het middagmaal hielden, en zy van haaren kant alles deedt om dit Paar te onthaalen; dat zy oroonoko onderhieldt mec de Leevensverhaalen der Romeinen en andere groote Mannen, * welk hem veel genoegen in haar gezelfchap deedt vinden; dat zy rMorinpa jufferlyke handwerken, welke zy verftondt , leerde, Historien van Kloosterzusters. vertelde, en tot de ken- nis van den waaren God zogt te brengen. Deeze gemeenzaame verkeering tusfchen haar en OROONOKO heeft wel eens gelegenheid gegeeven om haar gedrag in ver- denking te brengen. Dan, door een der Befchryffters van haar Leeven, wordt zy op dit ftuk geregtvaardigd , en wel op deeze wyze: ,, Ten aanziene van dien Prins kan ik niets vermelden buiten ’ geen zy deswegen reeds der wereld heeft medegedeeld , maar niet nalaaten haar te verdeedigen tegen eenige onregtmaatige verdenkingen, welke verfpreid zyn we- gens haaren ommegang mèt dien Prins, — Ik kende haar zeer 324 HET LEEVEN zeer wel, en zy zou geen liefdensgevalletje voor my verbor- gen gehouden hebben; zy wist dat zy op myne geheimhouding Ron ftaat maaken , zy had, die ondervonden: dus neem ik het op my, de wereld te verzekeren , dat ’er tusfchen dien Prins en ASTREA (*) niets van dien aart plaats greep. Zy ftelde over ’t algemeen prys op de ongemeene hoedanigheden van dien Prins, en, als zy de gefchiedenis zyner ongelukken ver= meldde, mogt zy met;de VESDEMONA van sHAKEsSPcaR uitroe= pen, dat het jammer, hoogst jammer, was! doch dit kan men niet voor liefde aanrekenen. Daarenboven was het hart van dien Prins al te zeer geteld op de ftandhoudende bekoorlyk- heden van zyne ImorNDa, om getroffen te worden door de (in zyn oog) zwakkere aanloklykheden eener blanke Schoonheid ; en AsTRÆA's Bloedverwanten, daar tegenwoordig, hielden over haar een te waakend oog, om eene zwakheid der jeugd in haar te voorkomen, indien anders haare bekoorlykheden den Prins hadden kunnen verlokken.” Naa dat zy te Londen wederkeerde, trouwde zy aan den Heer stun, een Koopman te dier Stede, van Duitfche afkomst. Dit Huwelyk maakte haar belangryker , deedt haar charac- ver meer uitkomen ‚en gaf haar gelegenheid om op geene onvoor- deelige wyze ten Hove te verfchynen. Zy gaf Koning CAREL * den II een zo naauwkeurig;, en bevallig verhaal van de Suri- naamfche Volkplanting, dat hy hooge gedagten van haare be- kwaamheden opvatte , en haar voor eene gefchikte perfoone bieldt, om, geduurende den Oorlog met Holland, met eenige zaaken van aangelegenheid belast te worden; dit deedt haar na Vlaanderen wekken, en te Antwerpen haar. verblyf neemen, Hier ontdekte zy, door haare ftaarkundige ‘ftreeken , het oogmerk der Mollanderen , om de Theems op te zeilen , en de ‚Schepen der Engelfchen in de Havens te verbranden: zy deelde die kundfchap aan het Hof van Engeland mede; doch, haar berigt, fchoon welgegrond, gelyk de uitkomst bewees, uitge. lachen en verfmaad wordende , lag zy alle andere bemoeijingen met ftaatzaaken ter zyde , en vermaakte zich, geduurende haar verder verblyf te Antwerpen, met galanterien te dier Stede, Doch, daar wy vermeld hebben dat zy den toeleg om de Engelfche Schepen te verbranden ontdekte, zal het niet ongeval- lig zyn hier vermeld te vinden hoe zy aan die kundigheid kwam. Zy deedt deeze ontdekking door de tusfchenkomst van eeu “Hollander, door haaren Leevensbefchryver VAN DER ALBERT geheeten. Als eene Staarshandelaaresfe kon zy zich niet bee dienen van de gewoone wyze om kundíchap te verkrygen , door zich in openbaare p'aaiuzen.te mengen „ of deel te neemen in (*) AstRÆæA: was de dichterlyke naam van Mrs. BEHN: VAN MEJUFFROUW APHRA BEHN. 325 în dé kabaaten van Staatslieden; zy floeg derhalven een an- deren weg in, misfchien ruim zo gewis: zy werkte met haare oogen. Deeze YAN DER ALBERT was op haar verliefd geweest vóór haar Huwelyk met den Heer seun. Hy hoorde van haarê komst te Antwerpen niët, of hy fpoedde zich daar heen, om een bezoek by haar af te leggen ; en, naa eene herhaalde ver- klaaring van zyne voorige liefdebertuigingen, en dienstvaardig- heid ten haaren gevalle, drong hy haar, om van hem eenige onlochenbaare blyken te ontvangen van de fterkte en opregt- heid zyner liefde: voor welke hy geene belooning verlangde, vóór dat hy, door lange en getrouwe dienstbetooningen, haar overtuigd hadt dat hy ze verdiende, Deeze voorflag . ftrookte dermaate met haare tegenwoordige begeerte om haar Land dienst te doen, dat zy die aanbieding aanvaardde, en Zich van arserT bediende op: zulk eene wyze als haar ten dienfte des Konings te pasfe kwam. Op het einde des Jaars 1666, liet hy haar, door een byzonder daar toe afgevaardig- den Boode, weeten, dat hy, op een bepaalden dag, by haar zou komen. Hy verfcheen ten beftemden tyde, en ontdekte haar, dat CORNELIS DE WITT, die, met de overigen van zyne Familie, een onverzoenlyken haat hadt tegen de Engelfchen en het Huis van Oranje, met den Admiraal pg RUYTER, aan de Staaten, den gemelden Tocht na Engeland , met dat oogmerk, voorgefteld hadt. Deeze voorflag , zamenftemmende met de berigten hun gegeeven door de Holland/che Spionnen in Enge- Jand, wegens de volftrekte veragteloozing van alle Zeetoerus. tingen, werd gunftig ontvangen, en men befloot die Landing in ’t werk te ftellen, als eene zaak, die niets bezwaarlyks in zich hadt, en zonder gevaar kon ondernomen worden. — VAN DER ALBERT haar een geheim van die aangelegenheid ver. trouwd hebbende, gepaard met zo veele befcheiden van vol- ftrekte waarheid , dat zy ’er niet aan kon twyfelen, zondt zy , zo ras dit onderhoud was afgeloopen, een verhaal van deeze haire ontdekking na Engeland. Maar wy kuunen van Mejuffr. BeHN’s Galanterien te Antwer= pen niet afltappen, zonder nog een en ander des te vermelden: dewyt zy door andere Minnaars werd aangevallen; en, fchoon zy middel vondt om haare onfchuld te bewaaren , is, nog- thans, het verhaal, °t welk zy zelve daar van geeft, onderhous dend en geestig. In een Brief aan eene Vriendinne fchryft Zy: y, Myn andere Minnaar is omtrent tweemaal zo oud als ALBERT , en ooktwee- «maal zo dik, fchoon ALBERT niet van het vreemdfte fatfoen is dat gy ooit gezien hebt; deeze Man heette vaN BRUIN: hy “werd te myner kennis gebragt door ALBERT , die hem in Bloed. verwantfchap, hoe na weet ik niet, beftondt. Hem was aanbe- volen, van ALBeRT's wege, om my, geduurende zyn afweezen , van geld, em wat ik anders mogt noodig hebben, te voorzien. “MENG. 1798. NO. $. Aa Dee: 326 HET LEEVEN Deeze oude Knaap hadt my flegts eenige keeren gezien, of hy begon gevoelig te worden voor de kragt myner oogen, die zyn oud vermolzemd geraamte. brand deeden vatten; maar hy bezat geen zelfvertrouwen genoeg om my te zeggen dat hy my beminde; en zedigheid, gy weet het, is het algemeen ge- brek zyner Landgenooten niet. Dikwyls gaf hy my, van ter zyde, te verftaan, dat hy een Man kende van middelen, en ia goeden doen gezeten, die, fchoon vry verre in jaaren gevor: derd, en uit dien hoofde zo beminnelyk niet als een Jong- man, fmoorlyk op my verliefd was; en hy verlangde te weeten of myn hart in zo verre aan een ander verpand was, dat zyn Vriend niet eenige hoope kon fcheppen van te zullen flaagen, Ik gaf hem myne hooggaande verwondering te verftaan, te hooren dat een Vriend van ALBERT zich by my voor een ander opdeed, en dat, indien Liefde eene drift ware voor welke ik niet ongevoelig was, die nimmer in my kon vallen omtrent een oud Man; en wat des meer zy. Maar dit alles was vrugtloos. Twee dagen laater ontving ik een Brief van hem.” + —- Hier geeft Mrs. pEEN eene overzetting van deu Brief van VAN BRUIN, in ’t Fransch gefchreeven, en in den belachlykften tyl. Hy vermeldt haar, dat hy dikwyls gepoogd hadt , de ftormen, die in zyn hart woelden, te ontdekken, en met zyn eigen mond de wallen van haare genegenheid-te be- ftormen; maar, afgefchrikt door de fterkte haarer’ vestingwer- ken, hadt hy beflooten tot geregelder aannaderingen, en haar op een verderen afftand aan te vallen , en eerst te beproeven wat een Bombardement van Brieven zou kunnen uitwerken; en of deeze Carcasfen van Liefde,in haare ooghoeken geworpen, tot het midden van haar hart zouden doorbreeken , den buiten- muur van wederzin omver werpen, en het magazyn van haare wreedheid doen in de lugt fpringen: of zulks haar ook mogt beweegen om te daadigen, en zich op redelyke voorwaarden over te geeven, —_ Vervolgens befchouwt hy haar als een Vragtfchip „ na de Zndiën beftemd; haar hair zyn de vlaggen, haar voorhoofd is de voorfteven, haare oogen zyn het gefchut, haar neus is het roer. Onze Dichteresfe zondt hem een gepast antwoord op dee- zen waarlyk hoogst belachlyken Brief. Zy gekjaagde met hem, als iemand, die zich op een zo onvoordeeligen liefdetocht waagde, en maakte eene grappige rekening van de kosten, ‘welke op zulk eene reis loopen; als kanten, diamanten ringen, oor- en halscieraaden, ter verciering van de plaatzen des aane vals en der verdeediginge; zyden ftoffen, kanten, enz. tot haaren verderen optooi. Dit fchryven badt eenen anderen Brief van BRUIN ten ge- volge, in denzelfden ftyl; hier in gaf hy haar Carte- blanche, | om YAN MEJUFFROUW APARA BEHN. 527 om ‘er de voorwaarden, naar eigen goeddunken, in te vullen, Mejuffrouw BEEN gaf hier op een antwoord, waar in zy, om zichzelve en haare kennisfen te vermaaken, zich.geliet aaa zyne minneklagten gehoor te geeven. Deeze- Brief» kan meb ligt denken, bragt haar vuurigen Minnaar welhaast in haar kamer; by welk bezoek hy zyne Liefdensverklaaring vernieuw- de. De belachlykheid hier van, -meldt Mejuffr. vern, -ging bykans alle befchryving te boven. „, Maar,” dit zyn haare eigene woorden , p verbeeld u een oud, dik «en waggelend Hollander, die alles kwalyk plaacfte wat hy dagt dat hem be- minnelyk in myne oogen kon maaken. Jaaren wist hy. dat my niet konden behaagen; hy zogt die derhalven door-zyne-klee- ding te dekken , door zyn Paruik, en verdéren jeugdigen: op- fchik, te gemoet te komen. Eerbied wist hy dat ík van eenen Minnaar verwagtre; deezen zogt hy uit te drukken door zulke belachlyke buigingen , en hy hadt zulk een zor flag van lon- ken, en drukte zich in zulke wanderlyke bewoordingen uit, dat ik geen ernftig antwoord kon geeven: want hoe ernftig ook het onderwerp was. zyn perfoon en kleeding maakte ’er een klugtfpel van. ‘Er was geene kleinigheid in de Galan. terie, welke hy by de jonge Heeren in de Stad waargenomen hadt, of hy poogde die. na te volgen, zelfs tot het -verzen maaken toe; doch deeze waren in zyne eigene landiagle, en zullen, vermoed ik, zeer zonderling geweest zyn.” — - i Mejuffrouw BEHN vermaakte zich met BRUIN iN ALBERTS afweezen, tot dat hy door zyn aanzoeken lastig begon te wor., den, zo dat zy, om zich van hem af te helpen, zich, gedror= gen vonde de ‘geheele zaak aan ALBERT te openbaaren , die daar op zo woedend werd, dat hy zynen Mededinger den dood dreigde; doch hy werd door haar ter neder gezet, en vergenoegde zich met hem zyn verraadiyk gedrag te verwyten, en zyn: huis te verbieden. „ Maar dit,” verhaalt zy zelve, ‚‚ bragt een zeer belachlyk taoneel voort: want myn Nestori- aanfche Minnaar wilde voor ALBERT niet onderdoen; hy fchat- te zich. zo. hoog als zya Mededinger, eischte hem voor ’ mesje, naar landsgebruik , en beging duizend narrepotzen. Met één woord, niets dgn myn volftrekt bével kon hem. voldoen; en op `t zelve beloofde hy my niet meer lastig te zullen vale Ien. Zich van my verzekerd houdende, was hy als van den, donder getroffen, toen hy hoorde , dat ik hem niet alleen myn huis verboodt; maar zyn geheel gedrag, te mywaards gehou- den, in al zyne belachlykheid aan ALBERT verhaalde.- Met eene houding, vol tekenen van wanhoop, verliet hy niet al- leen myn .verblyf, maar ook den volgenden dag Antwerpen $ het niet langer kunnende dulden in eene Siad, waar hy zulk gene nederlaage bekomen hadt.” e | = Haar Leevensbefchryffter heeft ons een verder vesflag gegee- ven van haar gedrag omtrent Aanars waar in zy poogde haare aa eer 328 MeT LEEVEN eer te bewaren, zonder zich ondankbaar aan te ftelleh. Ook beloofde “ze: ‘hem. te zullen trouwen als hy in Engeland kwam. Doch ALBERT , na Holand wedergekeerd , om zich tot de reis na Engeland gereed te maaken, werd ziek, en Stierf te Amflerdam. Onze Dichieresfe, op dien voet eenigen tyd te Antwerpen gefleeten hebbende, ging te- Duinkerken fcheep, om na En geland over te fteeken, Tn het overvaaren zag zy bykans haar einde s want het Schip, door. ftorm op de kust ge: dreeven „,- zonk iù ’t gezigt van ’t land; doch booten ,. van ftrand te hulp komende; redden alle de Schepelingen, en die aan boord waren, | | Mejuffrouw Bern kwam te Zonden, en wydde de rest haars leevens toe- aan °t vermaak en de Dichtkunst. - Behalven drie Peelen Mengeldichten , fchreef zy zeventien Tooneelftukken , en eenige Romans. Zy vertaalde FONTENELLE's Ge/chiedenis der Orakelen, alsmede zyn Stuk over de Veelheid der: Werelden, Meer Overzettingen zyn van haare hand , onder anderen eene der Brieven van OVIDIUS. Zy fchreef ook de bekende Brieven tusfchen een Edelman en zyne Zuster. Haar vernuft bragt haar in hoogagting by Mr. DRYDEN, Mr. SOUTHERN, en andere Dichters van haar tyd. Veelvuldig waren haare verkeeringen met. jonge Heeren „ inzonderheid met eenen, met wien zy Briefwisfeling hieldë onder den naam van -LYCIDAS, die, zo áls wy uit een haarer Brieven mogen opmaaken, haare liefde met geene genoegzaame wederliefde beantwoordde. … EE “ Naa eene langduurige ongefteldheid, overleedt Mejuffrouw BEEN den 16 April 1689. Zy werd in West- minfler Abdy begraaven , waar een wié marmerfteen met een opfchrift gee vonden wordt. Re a EE ten : ' Aan dit Leevensberigt willen. wy- eenige getuigenisfen van haare Tydgenooten toevoegen. Mr.- DRYDEN, vån de Overzete úng der Brieven van ovipius fpreekende, zegt inde Voorre- den: ` „ Men heeft my verzogt te melden, dat de Vervaardi- ger, die tot de Schoone Sexe behoort, geen Latyn- verftaar 3 och, verftaat zy het niet, dan vrees ik, dat zy ons; die het verftaan , reden geeft om ons te fchaamen,”’ ” < n Mr. LAnGhaine drukt zich ‘haarenthalve uits ,, Ik denke dat haar naam lang in gedagtenis zal blyven by de liefhebbers van het Tooneeldicht; als mede door verfcheide andere Wer- ken, beide in dicht en ondicht: zy werd door- de Vernuften bykans gefteld met de onvergelyklyke Mrs. cATHARINE PHILIPS,” Van alle haare Bewonderaaren fpreekt Mr. CHARLES GILDON, die haar van naby kende, over haar met den hoogften lof, ‘In den. de, fchreef zy meesterlyk , en. gaf aan alles zo tedere en fyne toetzen , dat men, fchoon de naam verborgen ware, Mrs. BEHN zou ontdekt hebben.” s» Zy was,” zegt haare Leevensbefchryffter , , van-een-edee Jen en menschlievenden aart; zomtyds driftig; zeer dienstvaar- dig voor haare Vrienden, met alles wat in haar vermogen was 5 ligrer kon zy een aangedaan ongelyk vergeeven, dan iemand verongelyken. Zy bezat veel vernuft, oordeel «en goedhartig» heid, Meesterlyk verftondt zy de kunst der verkeering. Ge. voelig van gefteltenisfe , was zy een liefhebfter van vermaak, Wat my betreft, en ilk kende haar van naby, zag ik haar nooit iets pleegen °t welk de zedigheid der Sexe niet voegt, fchooun Zy -vryer en vrolyker leefde,: dan weeler ftyve naauwgezetheid wil -gehengen,”. Dit sis zeker van den gunftigften kant bee fchouwd. gnd Ed De Schryvers ván. de Biographia Brittannica houden. haare Dichtftukken niet veor- van den besten (tempel: fchryven; dat haare Tooneelftakken ;=fchoot- niet van vernuft ontbloot , -vol Zyn-van onbetaamlyke tooneelen en uitdrukkingen; — Doch de eerfte deezer oordeelvellingen wordt tegengefprooken door het getuigenis van DRYDEN, Eeen bevoegd regter in deezen, — Wat de laatfte betreft , dit kan zo goed niet ontegd worden, Dan laaten zy ,-die gereed zyn Om haar des te berispen, overweegen, dat zy zich in de noodzaaklykheid bevondt om. te fchryven of te ftervent de fimaak der tyden.was bedor ven; en het is eene gegronde aanmerking, dat zy ,- die leeven em te behaagen, moeten behaagen om te leeven. === Mis- fchien wraakte Mrs. BeHn die tooneelen en befchryvingen zo zeer als iemand haarer Berisperen; maar men moet iets toes geeven aan de menfchelyke zwakheid. Zy zelve was van een minzieken aart; zy voelde in haar boezem de driften. woelen; welken zy befchreef; en deeze omftandigheid , gepaard ‘met de dryfveer der gemelde noodzaaklykheid , is ongetwyfeld de oor zaak , dat haare. Tooneelftukken van dien ftempel zyn =se. Met één woord, Mrs. Ben was fchoon, was geestig; zy kan van onvoorzigtigheid niet vrygefprooken worden ; maar haar deswegen, gelyk men gedaan heeft, alles flegts ten laste te leggen, gaat te verre, | Aa 3 l BE- 339 BESCHOUWING BY HET GRAF, BESCHOUWING BY HET GRAF, ie daar de. donkere Grafkelder, de woonplaats der wor- men ; het laatte enge verblyf van den grooten en den kleenen ; de verzamelplaats der afgeftorvenen. —- Wie kan dic zien, en zwygen? Ja, hoe fchielyk ínelt ons kortftondig leven heenen ; dat leven , waar in men voor- en. onfpoed fmaakt, zegeningen en rampen, by afwisfeling, teu tooneele ziet verfchynen: en, hoe ras loopt dit beftaan ten einde! men wordt geboren om te (terven; en naauwlyks is ons aanzyn daar, of elke tred, dien wy doen, is een ftap nader tot ons Graf, „Naauwlyks zyn wy hier, of wy verdwynen, en ons leven is als een droom. Ja, Stervelingen! hier is. uw einde; gy zyt niet meer ; en -naastbeftaanden , of vrienden , hoe lief en waare dig, moeten u derven. -En-welk een groot onderfcheid is ‘er chans in uw verblyf! Voorheen onvergenoegd , te onvrede over „we wooning-op het tooneel der waereld, waar ruime zaalen voor uw hoog geplaatst hart nog fteeds te eng waren, is thans uwe wooning eene kleene wooning der duisternis; allengs- kens zal nu uw koud gebeente tot ftof verkeeren. Zoo kwaamt gy; gingt weder heenen; wy zagen u na, en elk hunner , die u. kende, met u had verkeerd, voor wien gy nuttig geweest Wart, voelde uw gemis. Daar ligt gy. nu — gy rust van uwen arbeid, en zier niet meer dat heldere licht, 't: welk gy iederen. morgen, by uwe ontwaaking, aanfchouwde; deeze om op nieuw in meerder zorgen gedompeld te worden —— geene om aan zyne woelingen en driften den vryen teugel te vieren, Dan, hier eindigde uwe afgefpeelde rolle; en, fchoon de aarde árilt en beeft, de rommelende donders kraaken , gy zyt vaa alles onbewust; niets verfchrikt u in uw fomber Graf. . ô Zagte rust, voor u, die rampen, onderdrukking en te- genheden, hier moest fmaaken! Hier, op deeze plaats, geniet gy kalmte, na duizenden van tegenfpoeden. Gewenscht ver- blyf voor u! aangenaame flaap, die u gevoelloos maakt voor het lyden; lyden ,’t welk hier beneden aan uw lot verkogt was, —= Dan, met welk eene angftige vreeze befchouwt de Dwaas deeze ftille wooning! hoe trilt hy voor deezen doodflaap , en met. welk eene diepe ontroering ziet hy deeze Grafplaats aan! Hier moet hy één zyn met hem, wien hy, om dat hy minder fcheen, met veragting bejegende. Hier moet hy lig- gen by hem , dien hy nooit dan, op een afftand wilde befchou- wen. En denkt hy aan de heerschzugt, met welke hy ande- ren behandelde ; aan zyme baldaadige verkwistingen en on- nutte verfpillingen, terwyl de om brood zugtende medenatuur: genoot, al fpottende, of met geweld , van zyne wooning werd ge BESCHOUWING BY HET GRAF: 33 gedreeven , daar hy nimmer aan het zyn van eene Godheid dagt; eene Godheid, van wien hy bet beftaan en den tegen- woordig genooten zegen ontving, dan moet hy billyk beeven voor deeze verblyfplaats ; een verblyf, zoo aangenaam voor den braaven! Doch dat tevens de befchouwing van het Graf ons nimmer vervoere tot overdreeveue fentimenteele verzugtingen. Neen, het aandenken hier aan, moet ons, als verftandige Weezens , ten nutte verftrekken: het is hier, op deeze plaats, waar alle rampen eindigen; hier , waar men geen leed gevoelt, waar alle traanen ophouden; ja hier, by de lichaamen der afgeftorvenen, kan de verftandigfte, even als de minkundige, leeren, dat alle onze grootheid, woelingen, plannen en uitzigten, hoe wél over- dagt, ééns in rook verdwynen; ja, alles is nietigheid! == Hodie mihi, cras tibi! l Brielle, 1798. J. D. V. ` ZEDELYKE BEDENXINGEN., H“ is wel zeker, dat wy in veele opzigten zwakke en krag- telooze fchepzelen zyn. Dan fchuiven wy niet al te veel op onze zwakheden ? Als wy alle onze vermogens behoorlyk aanwendden, welke wy nog in de daad bezitten, wat zouden wy meêr kunnen doen, dan wy nu doen! Wy geven te veel toe aan onze onmagt, en fchuiven alles op ons onvermogen; terwyl ` veelal, regt ingezien, onze onwilligheid alleen de fchuld heeft. Aanfchouw hem, hy is de man die my wel aanftaat, zyne we- zenstrekkgn bevallen my, zyn ganfche gelaad toont immers dat hy de braafheid zelve zy. Alle zyne gelaadstrekken bewyzen im. mers dat hy een deugdzaam en braaf man is. -— Dan hoe vaak bedriegt ons het uitwendige niet! ’s Meníchen uiterlyke gedaan- te kan fchoon,maar zyne inwendige geftdte bevlekt, zyn. Zyne pitweundige gedaante kan zuiver, maar zyne inwendige befmet, wezen. Hoe dikwils heeft de {chyn bedrogen! — De fcherp- ziendfte oogen van eenen LAVATER kunnen bedtogen worden, Een fchoon gelaad duid niet altoos eene fchoone ziel aan , noch eene afzigtelyke gedaante een arglistig hart. Wat is het dat den mensch verzekeren kan van de aangenaam- heden des levens, dat hem van een gelukkigen vergenoegd leven hier op aarde kan verzekeren; wat is dat anders, dan Verdien- ften? Deze maken den mensch waarlyk beminnelyk.- Laat men Schatten , Rykdommen , bezitten, Ambten en Waardigheden be- kleeden, wat zyn ze buiten Deugd, buiten Verdienften? Laat men alle voorregten, allen overvloed, alle goederen dezer we- reld, bezitten, en Deugd en Verdienften derven, wat is de mensch zonder Deugd, wat is hy zonder verdienften ? pe ma 332 ‘ZEDELYKE BEDENKINGEN, Immers niets; niets anders, dan een veragtelyk fchepzel, een fchepzel dat den rang onteert, onder welken het geplaatst is; een fchepzel dat onder de gefchapen Wezens het allerminst beantwoordt aan zyne beftemming. Zyn het de aardfche bezittingen wel, zyn het-de Rykdoms men eu Schatten der wereld wel, welke den mensch ftellen kunnen in het bezit van beftendig genoegen, van ware geluk- zaligheid; of dienen zy by veelen veeleer tot verleiding , en ten valftrik , om den mensch ongelukkig te maken, en hem te dompelen in eenen ‘poel van jammer en ellende? zyn ze wel gefchikt om den menseh te verheffen ; of dienen zy veeleer, om hem te verlagen, dikwyls zelfs beneden den rang waar on- der hy forteert ? Wie is niet ingenomen met iemands deugdzaam gedrag en beminnelyke hoedanigheden? De Deugd word zelfs van de Ondeugd. geëerd ; uitftekende bekwaamheden fchicteren niet flegts, maar ze hebben alle uitwerkzels op aller gemoederen , díe men daar van verwagten kan. Zy maken, dat alier aane dagt daar op gevestigd worde , en de belangens der zulken regt behartigd worden, en geven fpoorflagen aan den yver van anderen, om dien op te wekken en te doen ontbranden. Wie zyne ziel verrykt met wetenfchappen wie kundig- heden opzamelt, in eenen tyd, wanneer hy zich met dezelvè verryken kan, want de dagen komen fchielyk, dat men geene kundigheden meer kan opdoen ; wanneer de ouderdom aankomt, verminderen 's menfchen vermogens, en hy kan geene nieuwe kundigheden meêr opdoen: wie derhalven zyne ziele verrykt met wetenfchappen, in de dagen dat hy de vermogens heeft om die te vermeerderen; al wie alzo handelt, die is de wyze man, zyne talenten op winst aanleggende, Hy maakt zich be- minnelyk by al de wereld, zynen omgang aangenaam en nuttig by allen, met welken hy verkeert. Zyne gefprekken zyn leere zaam voor allen, die dezelve hooren. —— Als nu de zedig. heid by hem eene byzondere hoofddeugd is, dan ontvangt zyn karaêter eenen nieuwen luister. Verwaandheid tog bederft al het fchoone, en maakt den mensch hatelyk en walgelyk. Alle de vruchten, welke de nederigheid draagt, zyn aangenaame vruche ten; daar die van verwaandheid, van hoogmoed, doen walgen. Zulk een weet regt onderfcheid te maken tusfchen ware ne- derigheid, en die welke flegts in fchyn beftaat; maar, in de daad, niets anders is, dan nederige opgeblazenheid. —- Dan kundige Lieden, welke zich bekwaamheden aanfchaffen, en by hunne kundigheden waarlyk nederig zyn, kunnen niet mise fen eens ieders aandagt op te wekken, en tot zich te trekken Jm allen op. hunne gaven te doen verlieven , welke maar eenig gevoel van eer hebben, en luisteren naar de infpraak der Rede. -— Zo draagt altoos beftendig een goed gedrag , zo niet aller, ten minften zeker de toejuiching aller Braven weg. C. Vv. D G en a a MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTEREN, KONSTEN EN WEETEN- > SCHAPPEN, BETREKKELYK, REDE- EN SCHRIFTMAATIGE BEDENKINGEN OVER DE PLIGTEN EN HOEDANIGHEDEN DER BEDIENAAREN VAN HET EUANGELIE; ALS MEDE WEGENS HET VOEGLYK GEDRAG DER LEDEN VAN DE . CHRISTLYKE GEMEENSCHAP; TEN OPZIGTE : VAN HUNNE LEERAAREN: ‚ „Volgens het Engelsch van james FosteR, DD.) (Vervolg van bl. 298.) 3 Ik de korte opheldering des vermaans van Apostel PETRUS: Dë Ouderlingen, die onder u zyn, ver- maant ik, die een Mede- Ouderling ben. — Weidt de Kudde Gods, die onder u is, hebbende opzigt daar over, niet wit bedwang , maar gewillig ; noch om vuil gewin, maar met een volvaardig gemoed; noch als Heerfchappy voerende over het Erfdeel f Heeren , maar als voorbeel- den der Kudde geworden zynde (*), die ik voorheb te Óntvouwen. 7 i Het eerfte, waar van ik hier fpreeken moet, is het ermaan , Weidt de Kuddt Gons. — Eenige van de preekwyzen, hier gebezigd, zyn duidelyk zinnebeeldig 3 maar de algemeene zin is :. Onderwyst de zodanigen, die aan uwe zorge toevertrouwd zyn, in de groote en be. langryke beginzelen van den Christlyken Godsdienst; ver- klaart hun den geheelen raad yan cop, met betrekking tot hunne eeuwige behoudenjs; pryst hun ae Pligten aan, welke de Euangelieleer afvordert, en dringt de Betrag- ting daar van aan, door alle de edelaartige, aanmoedí- gende , en ontzaglyke beweegredenen; tragt hun oordeel te overtuigen, als de eenige rechtmaatige grond om hun- ne aandoeningen over te haalen. Kweekt, door ie an” e (*) rPerr. V: 1, 2, 3e MENG. 1798. No, Q. ` ' Bb 334 BEDENKINGEN OVER DE PLIGTEN handelwyze, Godsdienstkennis adn; bevordert hunne in- wendige regtheid, en die hebbelykheden van algemeene Goedwilligheid, die het Leven, de flerkte, en het hoofd- cierâad, uitiaakt van ’s Menfchen Ziel. = ca; oo Maar, behalven deeze algemeene opvatting der woor- den des Apostels, behelzen dezelve eenige meer byzon- dêre onderrigtingen , noodig onderfcheidener te ontvou: wen. In dé eerfle plaatze, is het hoogst noodig, dat de Leet. aars, als Herders van cops Kudde, de Gemeente: bekend maaken miet de gronden, de redenen , en de algemeene Olykbaarheden Van den Godsdienst, zo den Natwuriyken als den Geopenbdaarden. Zy moeten eenen aanvang maa- ken met het ontvouwen en bewyzen- vân de Grondbegin- zelen des MNatwurlyken Godsdiensts, als van welke niet alleen de zekerheid , máar’ zelfs de mógelykhefd , eehèr God: lyke Openbaaring noodwendig afhangt. Deeze belangry- ke Stukken zyn, het Beftaan van GoD, zyne algemeene Voorzienigheid, zyn Zedelyk Beftuur, en_een Toekos mende Staat van Belooning of Straffe. Wanneer die Grondflag in deezer voege te regt gelegd is, beftaat de volgende natuurlyke ftap in voort te gaan tot het geen daar op gebouwd wordt. Dewyl, indien zy agtloos zyn in het vastftellen van de eerffe Beginzelen des Christen: doms, de een of andef hunner Toehoordeten , in deeze’ Eeuwe van onbezonne Twyfeladry, groot gevaar foopen, om, eensflags de Belydenis des Christendorms verzaakende; tot de volflaagenfte Godlochening te vervallen, — Waarby ik mag voegen, dat een zedelyk Geloof in cop, en rechtmaatige begrippen wegens Hem, daar het Euans gelie van God/yke Herkomit is, eene onmiddelyke ftrek- king moeten hebben om onzen éerbied voor zyn Gezag te’ verfterken ‚ en een dieper eerbied in te boezemen voor: de Wetten en Leerftellingen daar in begreepen. En, indien het Volk desgelyks zorgvuldig onderweezen wordt in d eigenlyke baarblyklykheden van den Geopenbaarden Gods. dienst, ten einde zy geen ingewikkelde , maar redelyke, Geloovers zyn , op vaste gronden, en overtuiging des verftands, moet hun Geloof eigenaartig een vaster en ei veen a beginzel weezen, van algemeene Godsvrugt en Deugd. j | | Een T Regel, door Christen- Leeraars in agt te neenfen, beftaat hier in, dat zy. by het ontvouwen van de byzondere Leeringen en Pligten des Christendoms, hun- BER | EUANGELIE -BEDIENAAREN, ENZ. 335 ne Toehóörders. tragten te overtuigen, dat dezelve een wys-en met zichzelven” befbaanbaar Stelzcl vormen, en alle eêne tôt daadlyke bedeferiing opleidende en hartheiligende ftrekking hebben, Wer fterk behooren zy in te boeze- men de ondergefchiktheid van de- Middelen des Godsdiensts aân het Einde ; van Befpiegelingen en Plegtigheden aan ofiveranderlyke Zedelyke Pligten, Want Geloof en Rede tegen elkander over të: ftellen, en als in tweeftryd te vertoonen’, is, en zal altoos niets anders weezen, dan een vrugtbaaré wortel vat onber&kenbaar verregaand Bygee lóof planten. Indien men de CAristlyke Beginzels en Voor- regten „als tnede de Inittellingen van Doop en Avondmaal, op eene andere wyze aandringt, dan als opwekkingen en aänfpoótingen ter Deugd, ishet zo: verre van CHRISTUS te. prediken y of het eigerlyk' eitide van diens Godlyke Zens. ditg të bevorderen, dat het ter omkeering daar van. moet ftrekken,‘en- niets anders’ dán een zeer verkeerd gebruik. té maaken’ van den Geopenbaarden Godsdienst, om allen Godsdierist te ondermynen en het onderst boven te wer-. n. | P oaanige Leéraars volbrengen , derhalven, myns be- dúnkens , hunnen Pligt mêt de grootfte getrouwheid en zoge „ wier-hoofdbedoeling ftrekt’ om de weezenlyke en ohmisbaáre ‘Deugden éens heiligen leevenswandels in te fcherpen-…—_- wier onderwys doorgaande daar heenen ftrekt , om ‘hunnen Onderwyzelingen in te boezemen: Eerbied voor, en Liefde tot, Gó; zugt tot billykheid, waarheid, ‘algemeene goedwilligheid, en vredelievenheid = mâatigheid, kuischheid, en-alle andere pligten van Zelfbeftuur ; ——- die de beginzelen van Christlyke Vry- heid inboezemen , en allen (hoe zeer zy ook in befpiege- lende ftukken dwaalen) voor hunne Broederen erkennen, die Godzalig , Regtvaardig en Maatig leeven (*); die eene yverige beoefening der Heilige Schriften, en vryheid van’ Godsdienftig Onderzoek, aanpryzen. — - Zodanige eeraars, zeg ik, dunken my hun pligt met de grootíte etrouwheid en zorge te volbrengen , om dat zy overeen- omftig handelen met de volgende eenvoudige Regelen, te nedergefteld door de eerfte Verkondigers van het Euan- gelie; te weeten: Onderzoekt de Schriften Ct). Oordeelt gy voor u zelven wat regt is. Schoon ik al het Geloof pd. (*) Tur. Il: 12. (t) Joann: V: 3g: | Bb 2 336 BEDENKINGEN OVER DE PLIGTEN À- - dat ik bergen kon verzetten, en de. Liefde derfde ,' ik ware niets (*). Dit is eon getrouw woord, en deeze din- gen wilik dat gy ernflig bevestigt, op dat zy; die in GOD gelooven, goede werken mogen voorftaan : wânt deeze dine. gen zyn den Menfchen pe en- nuttig C). eee io Vraagt men, meer byzonder , in welk, een, licht het algemeen plan der Christlyke Leere- het eigenaartigst kan worden voorgedraagen ? Indien men my niet rn oordeele aan eene te groote aanmaatiging, met uitfpraak, te doen in eene zaak zo zeer betwist, ik.zou als de hoofdfom voordraagen : + Dat de algemeene inhoud van. „ deeze Godlyke Inftelling niets anders is dan de her- leeving van den Natuurlyken Godsdienst en „Deugd , „ wanneer Ondeugd en. verwilderende Geestdryvery de „ kennis daar van bykans in de gemoederen der men- „ fchen hadt doen verflerven-; met de byvoeging van „ twee of drie eenvoudige ftellige Bevelen, by welker „ invoering op het fterkst gewaakt was tegen Bygeloovige. s Misbruiken, en gefchikt om de eeuwige Wetten vn „ Deugd en Braafheid aan te dringen.” En 4 __ Meer byzonder komen de beginzels, daar by aangepree- ` zen, hier op neder: dat ’er is één cop, de Vader (1) en Opperheer van allen; die alle dingen fchiep door Je~. sus CHRISTUS (§); dat het Menschdom by.:dit- oneindig , Weezen aangenomen is door de Regtvaardiging, des: Geloofs (**) 5 inftemmende, in het eindelyk er daar van , met de algemeene wet der: opregtheid ‚die, ten. zelfden tyde, dat zy elke daad van moedwillige Ondeugd, verbiedt, toegeevend is ten: opzigte, van de -onwillige. zwakheden der Menschlyke Natuure. Dat.de gunst van cop zich tot alle Meníchen uitftrekt, en „zyne vergifnis fchenkende Genade tot alle waare en opregte :Boetvaar- digen3 doch betoond op zu/k eene wyze, [dat-is door het Middelaarfchap van cnristTus] die de Rede noch, kon ontdekken, noch met grond berispen; — — een middel, wyslyk uitgekoozen, om de Bekeering aan te. moedigen ‘door de hoop van Genade; om zondige menfchen, der Godlyke: gunfte onwaardig, met byblyvende gevoelens van Nederigheid te vervullen, en Bygeloof uit te rooijen: - Dat de Vader des Menschdoms altoos gereed is om a i hun (*) 1 Cor. XUI: 2. (t) Tir. II; 8. (4) i Cors VII: 6 ` ($) Ern. HHI; 9. (*) Rom. X: 6e r DER EUANGELIE-BEDIENAARENs ENZ. — 387 ‘hun byffand te bieden in het ftreeven na zuiverheid des ‘harten en gelukzaligheid. Dat hy, naamaals, de wereld in regtmaatigheid zal oordeelen , door JESUS CHRIS- Tus (*); aan wiens beftuur hy de wereld onderworpen, en de Menfchen , wegens hun gedrag, verantwoordelyk gemaakt heeft. Dat, gelyk hy aan alle onboervaardige ondaaren, onparty i8» naat gelange hunner onderfchei- dene maate van /chuld, ftraffe zal toewyzen, hy ook zy- ne geloovige en getrouwe Dienaaren zal beloonen met nimmerëindigend geluk en onfterflyke eere, ter oorzaake ván het onveranderlyk genoegen, ’t geen hy fchept in de Deugd, en om deeze, in °t einde, overwinnend en rn led te maaken over boosheid en ondeugd. Ein- delyk, dat, wanneer het lot des geheelen Menschdoms dus regterlyk zal beflist weezen, en gevolglyk de einden van CHRISTUS Middelaarfchap geheel bereikt, Aet Koning- ryk GODE den Vader zal overgegeeven worden — opdat de Zoon zelve zal onderworpen worden aan Hem, (aan GOD) i hem fes dingen onderworpen heeft, en GOD alles in allen zy e T - Een Stèėlzel als dit, over °t geheel, van dien aart, dat elk -bedagtzaam, elk Godsdienftig, elk waarlyk Zedelyk , Mensch moet hoogagten en- eerbieden; terwyl het allen, die °t zelve van geheelen harte gelooven, en toelaaten dat het deszelfs naätuurlyken en -regtmaatigen invloed op hun hart hebbe, waar/chyniyk, hier op aarde, in vrede en tege van ziel zal doen leeven, en volffrekt zc- ker de nimmerëindigende gunst van cop, hier naamaals, doen fmaaken. | De volgende tak van ’s Leeraars Pligt, tot welks ont- vouwing ik gevorderd ben, beftaat hier in: dag Ay het. + Vooreerst, dat hy den faat en gefleltenisfe der Ge- meente onderzoeke, En toezie Ln verre als zyn magt en invloed, die enkel overreedend en niet dwingend zyn, zich uitftrekken,) dat alle dingen, betrekking hebbende tot de openbaare Godsdienstpligten, met ernst en welvoeg- dykheid worden“waargenomen, agtervolgens de voorfchrif- ten des Nieuwen Verbonds. —- Het voegt hem ook, toe te zien, dat geene gevaarlyke Dwaalingen, die het „00g- (*) HANDEL, XVIIE: 31. (f) 1Com. XV: 24—28. 