VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
gen, dat het zeer op de oppervlakte zweeft; of liever, om by den Tytel van Tafereel te blyven . dat het alleen omtrek ken zyn. Breeder uitgewerkt is het derde gedeelte, Wy tree» den in geene opgave, en merken alleen op, dat de Schryver, overcenkomftig met eene bedenking in bet Voorbericht , vit de Inleiding of Kort Begrip der Algemeene Gefchiedenis, van wegen de Maatfchappy Tot Nut van °t Algemeen uitgegeeven , ontleend, zich niet bepaalt tot eene bloote opgave der Ge- beurtenisfen, maar zich toelegt om de voornaamite oorzaaken en uitwerkzelen van het gewigtigst voorgevallene in de Arte iende leuw op te geeven. Hierin komt gevolglyk veel, ’e welk niet louter Gefchiedkundig is, of eene opgave van Ge- veurtenisfen bevat, en gevolglyk voor veelerhande wyzen van oorfiellen en uitleggingen bloot flaat. Wie, der Gefchiede- isfen kundig, en bewust hoe ligt des Schryvers denkbeelden n ftaatsbegrippen invloeijen op de beoordeeling der daaden en e wyze van voordragt, zal twyfelen, of ten deezen opzigte ntmoet men niet weinig, waarop aanmerkingen vallen — iet weinig, ’t welk een andere hand, het Tafereel der Agt ende Eeuwe fchetzende, anders zou gekleurd hebben ? Onze Schryver komt in ‘t algemeen voor, als gunftig den- ende over de Fran/che Omwenteling; fchoon hy verre is, dat y de wandaaden, by de Franfche Omwenteling voorgevallen, - ou wilen voorfpreeken, „ Neen!” fchryft by, en te recht, EN de. 582 HISTORISCH TAFEREËtL „ dezelve Zulleh altyd haatlyk zyn en blyven in de òogen » alle menfchenvrienden; te meer, daar de ondervinding hé » doen zien ‚dat by alle omwentelingen, hoe zuiver in derzò „ ver waare bedoelingen, ‘er eltyd gelukzoekers zich on „ vermengen, die zich trachten te verryken ten koste & y, overheerschte party.” TO Over den invloed van die Omwenteling 3 Zich över chs Vaderland uitbreidende, laat hy zich gcenzins gunftig en in deezer voege hooren: „In de Stedelyke Regeeringen wierd alles op den Franfchen voet geregeld, zoo dat men, in pizat van Vroedfchappen , Burgemeesteren of Schepenen, Municipa. liteiten en Committés van allerhande benaamingen Staatsvergadering in den laag onderging geene mindere ver- andering; het ontbrak aldaar aan geene nieuwe Gecommùteet- den, en in de Vergadering van Holland ontmoette men Gedept teerden, 200 van de groote als de kleine Steden, en 't plaus Land. Was onder het voorig Bewind de vertegenwoordiging onevenredig; zoo dat- groote Steden geen meer femres dan de kleine hadden; die onevenredisheid was in het begr der Omwenteling nog grootlyks verêrgerd. Doch dit gaf gee gering voordeel aap de Hoofden der zedert eenigen tyd ver: drukte Patriotten, Maar door de daarop gevolgde Franfche Requifitien, Inquartiering en Asfignaten, welke de Stedelpke Beftuuren van de Burgers moesten inwisfelen, geraakten meest alle Stedelyke en ’s Lands kasfen tot op den bodem uitgeput. ss, Wenschiyk was het zeker voor de algemeene belanzeù van het Vaderland geweest, dat het algemeen Commiué Re- volutionair in tyds werkzaam was geweest, om by de Om- wenteling een plan tot een één en onverdeeld Staatsbefuur in gereedheid te hebben gehad, en dst men dan daadlyk in wet- king had kunnen brengen.” [Wy kunnen niet nalaaten; hier tusfchen beiden te vraagen: Was zulks mogelyk ?] — ; Om juist het Fransch bewind in alles te volgen, heett de ondervin- ding, zoo wel by hen als in ons Vaderland, geleerd, dat zulks niet voordeelig is uitgekomen; trouwens , de omwente- ling der Volksbeftuuren , zoo van den ouden als nieuwen tyd, gefchiedde door menfchen, welker eigenbelangen niet altoos me het algemeene geluk des Volks overeenkwamen. Eu daarom hebben de Omwentelingen , gelyk by de Franfchen geblee- ken is, weder haare omwentelingen noodig, om zich vz het roest en fchuim der Omwentelaars te ontdoen; en das, en niet eer, kan eene Omwenteling gezegend voor een Vol worden, ‚„ Daar men: nu de Gewes:lyke Staatsbeftuuren , gelyk œ het Collegie van hun Hoog. Mog. in weezen liet, bleeven œ in het weezenlyke der zaak de gebreken vari het vor Bondgenootfchaplyk Beftuur ftand houden. Onevenredige ¥ F DER ACTTIENDE EEUW 583 s, Gewestlyke wanbetaalingen , klagten ove? ontmagt en ledene fchaden, om daardoor zoo veel mogelyk de extraor- maire Petitiën te ontduiken, hadden by de Omwenteling zoo el als voorheen plaats. | „ In veele plaatzen werden alle Amptenaaren, dié bekend onden het voorig Bewind toegedaan te zyn, uit hunne pos- en gezet, en Patriotten in derzelver plaats aangefteld. Dat jen plunderaars en vervolgers der Patriotten van 1787 hier - zede ftrafte, was rechtvaardig ; maar het ftrookte niet met de eer der Vryheid, aan de Wetten gehoorzaamende Burgers, op vier gedrag niets te zeggen Was, alléén over hunne vryheid an denkwyze , van hunne middelen van beftaan te berooven. Iad men, iu plaats van aan al dit uiterlyke te blyven hangen , ich met dat geene, welk oogenbliklyk herftel noodig had, verkzaam betoond, het zou geen minder voordeel aan ons Jaderland toegebragt hebben: maar daar /wy in alles getrouwe avolgers der Franfchen waren, werd de Republiek geheel oor hunnen invloed geregeerd en beftuurd; en daar het com= jerdieel belang van ons Land vorderde, om, indien moge- jk, ons ‘buiten den oorlog te hoùden , zoo hadden de nieuw angeftelde Regenten vooral hunne zorge dienen te laaten aan, dat wy met de Engelfchen niet in oorlog kwamen, en lles vermyden wat daar toe aanleiding kon geeven: want de ranfchen zouden immers voor geld, daar zy groot gebrek aan adden , de Republiek de onzyaigheid wel toegeftaah hebben, ndien zy verzekerd waren geweest van de inftandhouding der ieuwe Regeeringsvorm , of dat, volgens de bedoeling der latriotten van 1787, ’s Volks invloed op het aanftellen hun- er Regenten vastgefleld, en het misbruik van des Stadhous lers invloed en gezag, door eene Inftruêtie, beteugeld was ge- vorden. De Stadhouder zou zich gaarne daar aan onderworpen iebben, en dan hadden de Engelfchen geen reden meer tot en oorlog tegen ons Land.” [Wy moeten hier weder vraa- en: Was dit voorgeftelde, in de toenmaalige omftandighc« en, mogelyk?] Ja! al had zulks de Republiek nog roo lillioenen meer , dan de vervolgens gekogte Onafhangelyk- zid, gekost, zoo zou die onzydigheid eene zoodanige goud- yn voor onzen koophandel geworden zyn, dat zich dit vere ə met woekerwinst herfleld kon hebben. De Koning van ruisfen, die kort naa onze Omwenteling vrede met de Fran- hen maakte, heeft door de onzydigheid zyn volk zoo ge- kkig gemaakt, dat er fchatten geld in zyn Ryk daar door ge- onnen zyn; en onze onzydigheid in den Zevenjaarigen Oor- g was een fpreekend voorbeeld van de voordeelen , die een indeldryvend Land uit de onzydigheid kan trekken. Maar cent De Omwenteling werd voor zoo gezegend befchouwd, it daar voor alles opgeofferd moest worden; intusfchen dat l de A 584 Histôrisch.raFenzeL DER ACTTIËNDE LRUW. de trouwlooze Brit Gelegenheid verkreeg om zyn vut Bondgenoot meest alle zyne buitenlandfche bezittingen <f neemen; de als vriend in zyne havens komende Schepen, e ‚die hy op zee vond, weg te neemen; en voor goeden prj te verklaaren. „ Hoe zeer men, derhalven, een waare voorftander va ‚eene geordende vryheid, op één- en ondeelbaarheid ge: grond, mag zyn; zoo kan men nogthans alle de by en na ge Omwenteling van 1795 voorgevallene inisflagen niet goed. keuren; imislagen zoo groot, dat dezeive tot fchande ftre:ken van eene verlichte Natie,” — Eenige bladzyden berteede de Schryver, om, den loop der Landsgebeurtenísfen vermel- dende, die misflagen aan te wyzen. En wie zal ontkennen, dat ’er veele , zeer veele, begaan zyn ? Doch ook wie zal met ons, even gelyk wy in het afgefchreevene gedeelte gedaan hebben , niet veelmaalen by zich zelven vraagen: Was het vermyden daarvan mogelyk? En zal hy niet verlegen ftam, om de oorzaaken dier onmozelykheid te ontdekken, wannee by, ondanks de ons toegekende Onafhangelykheid, in aarmer- king neemt de betrekking , waarin wy tot de Fran/che Repu bliek ftonden. | i Wy hebben, fchoon taal en ftyl beter zouden kungea weezen, dit Tafereel met doorgaand genoegen geleezen; en hoewel het zommigen moge voorkomen, dat de Schryvet eene te gfoote ruimtes ‘naar evenredigheid, genomen hebbe, om de voorvallen ; zints het uitbarften des „Aarerscaanfshes Oorlogs, te vermelden, alsmede dat hy te breed ttuztaar op tgeen ons Vaderland betreft, — zal zulks, over ’c alges meen, wel verre van zynen arbeid min fmaaklyk te maas ken , dienen om denzelven goedkeurende Leezers te doen vinden, | Marta, of het Ongeluk van Vrouw te zyn. Door Mm. worr- STONECRAFT GODWIN. Uit het Engelsch. Te Amfterdam , bj J. Allert, 1801. Ju gr. 8vo. 261 Dl, W" vertrouwen , en hopen vootal, dat men dit Wet voor niets meer wil opgeven, dan voor ecn verdicht verhaal, en bewonderen alzo eyen zeer de fterke verbeeldings- kracht en het fcheppend vernuft, als het bevallig gelaat, der Schryfter, welker Pourtrait den tytel verciert, en ons, vai alles wat ons in dit Boek is voofgekomen , verre weg ba incest behaagt; en wy vergeven aan zo bekoorlyke gaia: trekken- zeer gaarhe enige harde , en waarlyk onverdiend: uitdrukkingen, als Zy, ook in dit Werkje, jegens het many deel des menschdoms, hare pen heeft veroorloofd, en v7 pa M WOLLSTONECRAFT,. MARIÀ. sBs shèn Mrtlyk ‚dat geen Man daarover ooit enige andere wraak al willen nemen, dan door zyne Echtgenote net Geluk van rouw te zyn zo te doen gevoelen, dat haar vrolyk gelaat, eheel het gevoel van hare tevredenheid met haren ftand uits rukkende , deze misvattingen van MARIA WOLLSTONECRAFT eder ogenblik weêrlegt. isfelings en eindlyk gelukt het plan, dat deze ongelukkige aar van tyd tot tyd bezoekt. Marra kende dezen man reeds in of meer; want te voren was hy reeds eenmaal haar ver. ediger. — Nu eerst krygt de Lezer kennis van hare ge- ‘hiedenis, Hare ouders hidden waarlyk den flag niet van inderen op te voeden; en na den dood harer moeder, voor- ‚na een twede huwlyk van haren vader, vermeerderde haar :rdriee in het ouderlyk huis. Zy huwde juist niet tezen tar genoegen, maar ondervond, toen het te laat was, dat 7 zich aan-het laaggeestigst wezen had verbonden. Haar an is onwaardig dat wy zyn karakter zouden aftekenen; hec 7 genoeg, dat zyne vrouw hem eindlyk ontliep, en dat me: >t hooglte recht; doch haar dwingland’ kreeg haar op het oor; dan, door hulp van DARNFORD, ontkwam zy hem toen ‚Zg, en beviel kort daarna van ene dochter. Haar énige evlucht was haar oom; deze ftierf, en 4y was zyne erfgenat 2; en, na zeker contrat met haren man, dat hare vryheid rzekerde, nam zy de reis aan naar Frankryk ; doch eer zy de ketboot nog bereikt had, werd haar kind haar ontnomen, zy kwam eerst in het Dolhuis tot zich zelve. , Nadat paARNFORD de Gedenkfchriften van marta geleezen | , zond hy die aan haar terug, met een zeer tederen brich, arin hy zich toelegt, om de ongerymdheid der Wetten te bee ‚gen, die tot het huuwlyk betreklyk zyn. „ Tot dat de echt- (cheidingen gemaklyker worden, zei hy, zal het huuwlyk een ondraaglyk juk wezen, Wanneer men begaafd is met een verhoa ven ver!tand, moet men ‘er zich van bedienen, om 'er zich vante onttrekken. Het voorrecht, om zich boven de Wets WETT. 101. NO. 14e Ke ps ten s86 w WOLLSTONECRAFT ‚ten te plaat(en, die altyd onderdrukken en nooft beft» „ men, behoort aan hun, die de gevolgen van deeze inbri „niet vreezen. In de getteldheid, waarin gy verkeert, r ver dat gy pligten te vervullen hebt, heeft de Maati „ de grootfte verongelykingen omtrend u te herftellen. i „eer, zoo wel als de reden, verbiedt u tot uw man weder „ te keeren. Zoudt gy, uit eerbied voor wooroordeelen, 4 „ verwyzen om uw hart te fluiten voor de zoetfte amdos s» ningen? Ik ben niet belangloos in alles, wat ik u zeg: ik » weet dat uw hart in u ten mynen voordeele Ípreekt, zr »» zelfder tyd, dat ik my op uw verftand beroep. Daizend- „» maal op een dag vraag ik my, hee ik zulk een groot ge- » luk beb kunnen verdienen, en ik vereenig alie myse s poogingen , om my uwer waardig te maaken” — Hy eindigde met haar verlof te vraagen, om by haar weder te koomen.” | Kort daarop ontfangt zy bericht, dat hare dochter dood is, en tevens het aanbod harer vryheid, mids zy de helft va haar fortuin aan haren man overliet; dan, zy had geen ver drag te maken met den moordenaar van haar kind. „» DARNFoRD kwam haar in den avond zien. Jemima (dit was de naam harer Oppaster) was verplicht heen te gaan, en volgens gewoonte, floot zy hen op, om alle verrasfing voor te koomen. ln den beginne ondervonden de beide gelieven vry wat verlegenheid. Zy kreegen vervolgens meer vertrou- wen. Hun onderhoud werd trapswyze teder en vuurig. DARN- FORD deed maxia de mooglykheid van een (cheidirg vreezen. Hy fchiiderde haar met de leevendigfte kleuren de wanhoop af, die op dit yslyk voorval zou volgen. Hy bad haar eind- lyk, om aan het noodlot het wermoogen te ontneemen van haare vereeniging immer te verbreeken. Hy trouwde haar voor het oog der Godheid. Zy zwoeren elkander liefde en getrouw- heid, en hy verbond zich met den plegtigften eed, om haat voortaan tot befchermer en fteun te verttrekken.” De meester van het Dolhuis, een fchelm van den eerftea rang, die met den vyand van DARNFORD had zamengefpannen , om zich meester te maken van zyne bezittingen, dit oogmerk pu-bereikt hebbende, num de vlucht. Zo geraken zy beiden in vryheid, en makia leefde nu alleen voor de liefde ; daz DARNFORD moest naar Parys, om zyne vyanden tot de teruggave van het zyne te noodzaken. Intusífchen roept MaRIA's onwaar- dige Echigenoot haar voor den rechter; eindiyk gelukt haar de echtfcheiding. Maru's ongeluk was daarom niet geëindigd; DARNFORD wordt trouwloos , en wanhopend neemt zy haar toe vlucht tot vergif. — Jemima had juist nu ontdekt, boe men har bedrogen had, en dar bare dochter waarlyk nog in leven we Zy brengt haar dat beminde kind. De hevige ontroeë maakt haar geftel in wanorde, en daardoor ontlast zy st > MET ONGELUK VAN VROUW TZ ZIN, 42? elukkig..van het ingenomen. vergif, en roept uit; in vervoe. rade zn moederlyke liefde : Het is gedaan: ik zal voor my- we dochter leven! — Zo. eindigt dit Boek, waarvan hee laatfte gedeelte niet behoorlyk afgewerkt, maar flechts ge- fchetst is; zynde die afzonderlyke gedeelten onder de papie- ren van Mfevreuw GODWIN even 20 gevonden, als zy ons hier worden geleverd. | | Hielden wy deze Gefchiedenis voor iets meer dan een ver- dichtfel , dan zouden wy by deze onze aankondiging den wensch nog voegen, dat marta, óf by eigene ondervinding, óf door getuige te zyn van die harer Dochter, nog gunftiger denkbeelden over de Mannen mag verkregen hebben, dan die, welke hare eigene gefchiedenis, en die van JEMIMA s welke al mede in dit treurig verhaal is ingelascht, natuurlyk by haar verwekken moesten. De fchryftrant van MARIA WOLL- STONECRAFT GODWIN , intusíchen , is, dit erkennen wy, uitne- mend fraai, en fleept den Lezer, hoe onwillig ook, telkens mede; en dezen lof geven wy gaarne aan dit Baek. Dichtlievende Uitfpanningen van Mr. R. H. ARNTZERIUS. Ze Ainfieldam , by P. j. Uylenbroek , 1801. Zn gr. 8yo. Be. - haiven de Opdracht en hes Voorbericht, 147 bl, | PP uiverhe'd van taal en zoetvloeijendheid pryzen deze Dichte ftukken aan, en zyn evenwel maar de geringere ver- dienften van dezelve : kracht van uitdrukking, welgekozene beelden , veel ongekunfield gevoel, vinding , naarvolging der Ouden , en der lieve Natuur, doen ons dezen Dichter kennen en hoogachten , als voor de kunst geboren, en als enen man , die, door vlytige letteroefening en vertrouwden omgang met de Natuur, zynen goeden fmaak uitmuntend wist te vor- men. Het is ans dus ten hoogften aangenaam, dat de Dichter hope geeft, dat deze bundel nog wel eens door een’ anderen zal gevolgd worden , en hy deze zyue geliefde letteroefenin= gen nog niet vaarwel heeft gezegd. Natuurlyk dat het éne van de gedichten ons boven anderem wel eens behaagt, en dat-het éne hee ook in de daad van het andere wint. in wezenlyke waarde; maar, met dat al, wy noemen ieder derzelven , hoewel zy in jaartekening verfchillen, waarlyk fraai, en wyzen deze: UITSPANNINGEN ette plaats adn onder de werken van onze beste latere Dichters , waar helaas ! nog overvloedige ledige plaats is , die in de boefverzamelingen onzer liefhebbers der dichtkunst , náár al te veel, door ellen- dige pruldichten wordt ‘aangevuld. De MNaarvolgingen in de- zen bundel zyn by uitftek fchoon, zo dat wy ons met moeite webrhouden om uit dezelven iets ter proeve te geven; bet e ta ayn: sB8 R, H. ARNTZENIUS zyn: vyf Elegiën naar TIBULLUS 5 éne naar PROPERTIUS. Ms nezangen beflaan de twede plaats: Herdenking by myne a derkomst op Wel te vreeden, te Oudshoorn. Befpiegetinger g eenen zomerfchen Avond, Aan eenen jongen Beukenboom , 9 welken de naam van guize witgefneden flond. By eenen Lene morgen. Lentezang. De Winter. Het waar Genot. la ie Album van den' heer j. De vries. Nu volgen enige Men- eldichten 3 13 fluks , meest Gelegenheidsverfen , Geboorte-, yk-, Wieg- en Huwlyks-zangen , die in de daad hier plazes werdienden, niets hebben van den ouden gewonen dreun, en waer van de Dichter zelve te recht oordeelt, dst daar onder zyne flechtfte ftukken niet zyn. Eindelyk volgen nog twee Lierzangen: Ten flotte eener Redevoering over de Gebroe- ders T. en Ce GRACCHUS; En : Man het Vaderland, ter gele- genleid van den Zftocht der Engeifche en Rusfijche Legers. Dit laatfte ftuk zag ook reeds in het vorige jaar, met des Dichters naamtekening, het licht; een ftuk, dat iederen kenrs der kunst „ en ieder rechtgeäard vaderlandsch hart, zeer be hagen zal. Dan het baalde hem by velen de blaam op da hals van wrevehnoed , wraakzuc't en partyfclap; en fommigen syner vrienden zyn daardoor merklyk in hunne vriendfchap jegens hem bekoeld. In her Voorbericht verdedigt hy zich tegen zodanige befchuldiging , zonder ook maar een enkel woord te herroepen : een lierzang is gene geloofsbelydenis, De Dichter heeft volkomen gelyk; dan of dit zyne zogenoem- de vrienden voldoen zal, twy!elen wy; want zeker foort van menfchen zyn wat moeilyk te overtuigen. Op ene uitmuntende wys volgt ARNTzenius de Ouden maar, en heeft de oude ftukken der kunst vlytig beöefend. Byna im ieder ftukie voelen wy 't: hunne denkbeelden zyn hem zeer ei- gén; maar ook voorzeker de nieuwere; en hier en daar her- innerden wy ons onder het lezen aan deze en gene fchone trekken onzer Vaderlandfche Dichters. Zo dachten wy, b. v., het flot van de opdracht aas zyne Egade lezende; nopens gyn kroost: | | | En als gy met my rust in *s aardryks killen fchoot, Dan zal 't met dankbaarheid zyn dierbre moeder zeeguen, En denken mooglyk eens aan haren echtgenoot. Kan deze woorden van H. VAN ALPHEN: En legt de Albehoeder Aly naast laar 293 Betreurt dan uw moeder £ En denkt aan mya GICHTLIEVENDE UITSPANNINGENe 589 zodanige gelegenheid, om aan dien Dichter vooral, en ook ‚en dan aan anderen, te denken, kregen wy meer dan ns: ook viel ons fomtyds een regel of welgekozen beeld n enen Duitfchen Dichter in, Ons hinderde dit wel niet ‘er: -alle -die oude vrienden , die wy zo: ontmoeteden , aren toch dezulken , die men wel gaarne eens wederziet. venwel, de Dichter is zelve te zeer Dichter, in den echten m van het woord , dan dat hy dit in het vervolg niet rat meer vermyden zou. Deze aanmerking is in de daad ə énige, die wy hebben. Vooral bevallen ons zyne liederen 1 den zagten gevoeligen toon ; van het zogenaamde fenti entele hebben dezelven niets , maar zy fpreken de taal van et hart regelrecht tot het hart, Ì | nder de meesterftukken van vernufe en fimaak mogen wy deze Roman niet rangíchikken. FRANS EDELING, een raaf Jongman „zonder middelep, fchryft aan zynem Vriend, at hy ene hartlyke liefde heeft opgevat voor de énige Doch- ə van den ryken Koopman CONSTANT, en dat hy het ook eeds ten vollen: eens is met zyn ‘meisje; zy geeft aan hare 'riendin hetzelfde bericht, - Deze brieven worden - beänd- oord. De Voogd van Faans is ook in het geheim; dan de ‘ader van het meisje ís 'er maar weinig mede in zyn fchik, n verbiedt de gelieven allen omgang. Met behulp van enen ielverkoper noodzaakt hy den Jongeling, die niets kwaads ermoedt, tot: een reisje naar Oost-Indiën, en heeft zyme jochter intusfchen verloofd aan zekeren Jonker VAN ZWIN- eN; doch bet- meisje , dat van haren geliefden naricht had, reigert den. Jonker. flandvastig ; en de oude Heer komt tot cn dwazen flap, van op zekeren avond zyne Dochter. aan en Jonker in de koets te leveren. Het gelukt sornra , den ‘helm te ontínappen , en zy geraakt eindiyk by een Boer in laanderen , toevallig een oud bediende van haar huis, die aar zeer lief had, en by wien zy zich als meid, en te gelyk s Gouvernante vap. de kinderen, voor alle naarfporingen in haren Vader verborgen houdt. Frans komt, intusfchen, oediger dan de oude Heer hem. verwachtte, weer in het iderland; want zyn Schip was genomen door de Engelfchen ; aar, daar zyne beminde nergens te vinden is, neemt hy, t verdriet , nu vrywillig dienst. Dit was te meer jammer, ndat hy korte dagen daarna ryk werd,door eene onverwachte ‘fenis. Dan het geluk was rb nu geheelenal gunftig ; want t3 zn 599 FRANS EDELING EN SOPHIA CONSTANT, n Schip flrandde op de Vlaamfche kust; en zo geraakt iuist toevallig in die boerenwoning, daar sormra diende. „Ziet daar het hoofdbeloop van deze Roman, waarin wy nog, al het een en ander hebben aangetroffen , dst nict boven alle berisping wezen zou; De v. Aet zo fPoedig lins zyn der gelieven , ~~ het wiet lerkennen van elkanderen in de boen renwoning , —— en wat meer van dien aard is} tawy è Vriendin met bare hofmapsdroppels ons ook wat lastig vid, Dan wy willen , wegens het leerzame’ van deze Roman, ge lyk ons de tytel bericht , op dergelyke kleinigheden juist net ` derk hechten. Wat nu dit leerzame aanbelangt, foorgelyke aanmerkingen , als b. V. , eenvoudige boeren dieden hebben ~ eok hun zedelyk gevoel en edele beginfelen ” zyn zeker leer zaam en by uitnemendheid fchrander ! Het- verhaal wordt door twee piet onaardige Plaatjes opgehelderd. LOTJEN WARLSTEIN , ofhet gelskhig gebruik van omflondige heden en begaafdheden. -Iide Deel. Uit het Hoogduitsch, ' Te Leyden, by Hetdingh en du Mortier, 1800. Ze gr. . . 8v0. 387 bl. - EE: | D: gefchiedenis wordt op denzelfden voet els in het vos rig Deel voordgezet;.alles blyft by het waarfchynlyke , en in den huislyken kring. De jonge lieden, die reeds in het begin zo veel belang inboezemden, trouwen nu natuure lyk, en leven gelukkig. Wy- vonden in deze Roman niets, wacrvan de lezing ons enigzins bedenklyk. voorkwam voor een jeugdig hatt; maar zeer veel , daarentegen, dat een werk: zaam, nuttig , en tevens aangenaam en. vrolyk leven, zo wel vóór als in het huwlyk, bevorderen kan. Wy-pryzen de- zelve daarom onze Jongejuffrouwen, als ehe aangename en nuttige leure, aan; terwyl wy herhalen „ dat ook het manisk gedeelte des menschdoms hier en daar niet weinig zal am treffen, dat voor hetzelve overweging en nadenking wel waardig is, Alles, intuefchen , is natuurlyk op de Dur fche leest gefchoeid ;- en een Vaderlandsch . gorfprorg)t Werk „ in denzelfden fmaak, zou, naar ons inzien, vor onze Vaderlandíche jonge lieden nog al zo aangenaam ,: hande niet minder leerzaam zyn. Ì Vri TENDSCHAP EN LIEFDE, S= ONTMOETING EÑ VERGEVING. Sgt riendfchap en Liefde, Toneelfpel , én g Bedryven, Te Groningen , by W. Zuidema, 1800.. dn Bo. yi7 bl. ° °> ntmoeting en Vergeving , Toneelfpel, in vier Bedryven. Door Mr. H. A. SPANDAW, Ibidem, 1801. 105 %4 eide -deze Stukjes zyn van dezelfde band y en verdienen lof; alhoewel, dit ontveinzen wy niet, het eerits ons sel het meest behaagt. KAREL , de Zoen van zekeren zraaf VAN BEEKWYK , heeft zyn hart gezet op ELIZABETH ; ne boerendochter , en een uitmuntend íneisje, Zyn Boezeme riend, de Predikant weLMmaN, bemint en bezit haar hart. leide de Vrienden geven intusfchen elkanderen niet toe in delmoedige vriendíchap. Dan de waardige Christen-leeraar ntveinst niet alleen zyne liefde aan zyne beminde, maar doet ` elve by haar aanzoek voor den jongen Graaf,.en heeft den. fader van zynen Vriend reeds overgehaald om aan dit huw= - rk zyne toeftemming te geven. Doch deze neemt, op het. oren van den naam der ouders van het meisje, zyn woord :rftond terug; en nu komt het uit, dat kare eigentlyk. ok de Zoon is van dienzelfden braven Landman, dien de traaf , om byzondere redenen, tegen een dood kind, waar- an ayne echtgenote in het kraambed overleed , had verwise -~ Id. De Lezer raadt nu zelve de gelukkige uitkomst; en het yxeekt van zelve, dat ook ragzeL de bezittingen van den rraaf met zyne lieve Zuster delen zal. De Praceptor van dén rraaf, THEÖPHRASTUS KRINTE , Een zonderling man ; en FERDI- AND, die, zonder KAREL , dd erfgenaam zou geweest zyn y even afwisfeling , en vervrolyken dit welgefchreven Stukje, Wat het twede betreft: Ontmoeting en Vergeving; MEERe ELD ontmoet , aan het "huis van een oud Academievriend, yne, zeer door hem beledigde en mishandelde „, Vrouw; en et ontdekt zich by deze gelegenheid fpoedig, dat zeker uite. wntend Jongeling hun Zoon is, die, de mishandelingen van ynen Vader al mede moede, hem ontvlucht was , en zich, er Moeder onbekend , maar door haar bemind en hoog ge- :ht, aldaar , onder den verdichten naam van KRONENBURG s shoudt. Met het gelukkigst vooruitzicht verzoenen zich de chtgenoteh; en hun dierbaar kind trouwt de beminnelyke VPHIA » de énige Dochter van den waardigen Vriend, by ien de Echtgenoten elkanderen wedervonden , en waar EERVELD's Vrouw zich reeds enen geruimen tyd had opges Juden, en door sorPHIA als moeder geliefd en geëerd was. — Dit Toneelfpel is zeker aandoenlyk , en bevalt ons - ok van wegen deszelfs goede zedekunde, Dan het komt as VOOr, dat KRONENBURG te onnatuurlyk groot en edelmoe= ig is; en sopniA , een anders waarlyk lief en fchrander ~ teisje, wat al te onnatuurlk eenvoudig. Dit is het vooral , aarom ons dit Stukje minder dan het vorige heeft bevallen. sieg. s9 SIEGFRIED VAN zÓcN WARP. Siegfried van Hold®vart. _Tooneelfpel in vyf Bedryven, i M. WESTERMAN. {n den Haage, by je C. Leeuwefiyo, r8% dn 8yo. 71 bi | raaf SIEGFRIED VAN HONENWART had, gedurende zyne df. wezigheid , zyn Slot en zyne Echtgenote aan de zorge van den Ridder cefrao toevertrouwd , enen lagen booswicht, die zelve de Gravin bemind had vóór haar huwlyk, en zinds lang zich aan den Graaf zocht te wreken, wiens Vader deg zynen in den oorlog gedood had. Ziet hier °s mans charaâer: n laage fchelim, zegt hy, kan zjn’ wraakderss aan een vrou- wenmoord verkoelen; een manlyk hart veracht zulk eene lafe wraak, Zoude ik daarom zo lang vrindfchap voor Siegfried zee huigcheld .... daarom zo veel moeite aangewend hebben, om za vertrouwen te winnen? Neen, haar bezitten kan ik niet; ik wil haar vernietigen ……- haar deugd, haar eer verwoesten. . haat enfchuid by Siegfried verdacht maken ….. tot eene gemeent zw dares wil ik haar vernederen, en ‚…… als zodanig moge Siegfrid kaar behouden hebben. De Graaf vindt, by zyne tehuiskomst, de Gravin met haar kind in den kerker, verneemt hoe zy hem ontrouw was, maar zyn edelmoedige Vriend hem aan Kidder WERNER VAN RUDESHEIM, en ook by voorraad aan haar, reeès heeft gewroken. Hy wil haar niet zien, en beveelt dat men håar met bet kind, de vrucht, zo hy meent, van het overípels zal ombrengen. De deugd van ixmenearp (dit is de naam der Gravin) beitaat nu ook tegen de laate proef van den (noden GAFFRO; zy moet nu fterven ; dan de booswicht, die haar moorden moet, komt gelukkig tot inkeer; zy ontkomt dus, en wordt door enen Kluizenaar, toevallig de Vader van een meiss je, dat de Graaf voorheen door trouwbeloften bedrogen had, en waarvan nog een kind over is, geborgen. De moordenaar, wien cAFFRO uit voorzorg vergif had ingegeven, trof, vóór hy den geest gaf, toevallig enen Monnik aan, en heeft gebiecht; door dezen Monnik krygt de Graaf nog dien zelfden nacht be- richt, dat zyne Gemalin onfchuldig is. Garrro geraakt nu ia haren kerker. SieaFRrieD is nagenoeg Wanhopend; doch aam den morgen treft hy zoevallig den Kluizenaar aan , vindt dáát gyne Vrouw, haar kind, en het kind van haar, die hy bedo gen had; en ontfangt, toevalig by haar graf, op voorfpraak dz Gravin, van haren Vader, den Kluizenaar, vergiffenis. ~ Ziet daar de niet zeer waarfchynelyke gebeurenis, (taevalit pagenoeg de historie der flandvastige cexoveva) die in dit Te neelfpel is ingekleed, het welk wy onder de middel matigen ro: | fchikken. De tytel zegt niet, dat het ene Vertaling is; bets” wy evenwel vermoeden. A L G E MEENE VADERLANDSCHE „ETTER-OEFENINGEN. ‚pecimen Hermenecüticô-Theologicum, &c. Of, God- geleerde en Uitlegkundige Proef, tot bewys, dat het Doek der Openbaaringg niet flrydt tegen den aart der Leere en de Schryfwyze van den Apostel JOANNES 3 onder vaorzilting van JOD)CUs HERINGA, E. Z.$ Theol, Do@. en Hoogleeraar in de Uitiegkande des N. V. te Utrecht, in het openbaar verdidigd door ders Schryver HENR. HERM., DUNKER CURTIUS, den 5 Ju- ny 1799. Te Utrecht, by O. J. Van Paddenourg. £% gr. 8yo. 106 bladz, k | | ecze Verhandeling, fchoon iñ tyds oñs tèr hand ge: komen, was, onder een aantal van andere ftukken, : zoek geraakt, en daardoor zo lang vergeten, dat, wan- eer zy ons onlângs weder ín handen viel, wy twyfel- en, of het niet welvoegelyker ware, ze geheel te laa- n liggen, dan ’er zo laat van te. fpreeken. Het onder- erp en de wyze, waarop het door den Schryver be: andeld is, hebben ons tot het laatfte doen befluiten, inder alle Boeken , welke doorgaáns, tot den. Cano: 2s N. Verbonds gerekend.worden, is geef, welks re- :lmaatigheid en echtheid, zelfs door yverigë en geleer- > Voorítanders van den Christelyken Godsdienst, zi ark is in twyffel getrokken, of wel rechtftreeks ont- nd geworden, Hoe mên daarover teeds-jn vroege tý- n verfchilde , kan men vinden, zo by anderen; als ' Je D. MICHAËLIS , in zyne Ankeiding in de Schriften n het N.V. En dit gefchil is nog niet beflist. Ten zichte der uitwendige blyken van Echtheid kan men den feeds gemelden Schryver, by LARDNER, by ETSTEIN en anderen, uitvôerige berichten leezen , en getuigenisfen en gevoelens der Ouden nazien, terwyt m by, def eerstgenoemden ook gewichtige en onpar- dige aanmerkingen zal vinden over de iħwendigê ykoaarheid , of de keatekêns van waarheid of valsch. LETT, ÍCCIs NO, i5. ` Vy heid, 594 > He H DONKER CURTIUS heid, welke men gemeend heeft in den inhoud des Boek de daatin voörgeftelde Zdakgn , den ftyl en fchryfwyz, te ontdekken. De Heer DONKER CURTIUS, het gevoelen toegedaan der geenén, welken de Godlykheid deezer Openbaaring verdedigen , en dezelve als eeù Werk van den JOANNES aanneemen, heeft deeze Verhandeling toege- wyd aan het ftaaven der inwendige blykbaarheid en het oplosfen der tegenwerpingen, welke met den mees- ten fchyn daartegen ingebragt worden. MisfChíen zal jemand denken; op deeze wyze wordt alleen getoond, dat eenig Boek het werk van zekeren Schryver dan zyn, niet, dat het inderdaad het zyne és. Zuk en denkbeeld is ook niet geheel ongegrond. Om het bewys volledig te maaken, wordt zekerlyk meer vereischt, t. w. de bevestiging van geloot getuigen, of & uitwendige Blykbaarheid. Dat de Heer currtIUs & ook gevoeld hebbe, blykt uit den opgegeven titel zyner Verhandelinge. Evenwel kan men langs deezen wech fomtyds verder komen dan tot bloote mogelykheid. Wanneer men, naamelyk, in eenig Werk eene fchryf- wyze, eenen trant van denken en voorffellen, en keus van woorden en uitdrukkingen vindt, welke zekeren Schryver byzonder eigen zyn, in deszelfs bekende Werken heerfchen , en by anderen of geheel niet, of zelden , of onder eene andere wyziging, voorkomen „ ontftaat daaruit eene aanmerkelyke waarfchynelykheid 5 en deeze waarfchynelykheid kan tot zo hoogen wap opklimmen , dat weinig meer tot redelyke overtuiging noodig zy, vooral, wanneer zy gefteund wordt door eenige kracht van uitwendig bewys. Doch om deeze waarfchynelykheid wel te vatten, en op haare rechte waarde te fchatten, worden, behalven eene groote ge- meenzaamheid met de erkende Werken des Schryvers, een fyn gevoel en een geoefende fmaak gevorderd. De Heer currius is van oordeel, dat men, ten “opzi | der Echtheid van het Boek der Openbaaringe „ deeze í waarfchynetykheid zeer ver kan brengen. Omtrent het s einde zyner Verhandelinge, bl, 176, zegt hy: le » dien ik my niet bedriege, blykt, uit dit gedaane on »s derzoek, dat noch in de geaartheid des $ » noch in den inhoud der Leere , noch, eindelyk, » den trant van fchryven, iets is, hetgeen ons s noodzaaken of raaden, de Openbaaring niet te hoe n sP b] SPECIMEN HERMENEUTICO- THEOLOGICUM. 595 ‚voor een Werk des Leerlings , welken de Heer lief ‚had: maar dat, in tegendeel, eene merkwaardige ‚ overeenkomst eenen en den zelfden Schryver van het ‚ Euangelium , de Brieven en de Openbaaringe aans ‚ WYS?” De Schryver heeft zyne Verhandeling werdeeld in ‘ier Hoofdftukken. In het Eerfte worden de zwaarig- ieden voorgefteld, welke fommigen tegen de Openbaa« ing, als een Werk van den Apostel JoANNes, aflei: len, zo uit den fchryfftyl , als uit den algemeenen in- loud des Boeks. — Andere vergelykingen , by voorb, van Jo. V: ag. met OPENB. V: 12, 13, ży juister, meér in het oog loopende, en bl. 59 env.. zeer te recht — dan den overigen enge, ne vay deeze verdienen gewisfelyk a SPECIMEN HERMENEUTICO“THEOLOGICUM, 899 aaringe menigmaalen, en in het Euangelium van OAN- ıs meermaalen voor -dan by de overige Euangclisten naar is by deezen, evenwel, ook zoo dikwyls gebrui, telyk , dat men, onzes oordeels, daaruit volftrekt niets an befluiten. — Het meprve Of migrve y getuige, waar: van de Schryver fpreekt bl. 11$, vindt men in de Open- saaringe; maar geen van beide in het Euangelium , of" n de Brieven, van JOANNES.: Het Werkwoord uagrue tis sctuigen , leest men zeer dikwyls in het Euangelium, verfcheidemaal in den eerften Brief, en in den zo klei- ien derden Brief tot viermaal toe 5 maar ook niet zel- len by Lucas en in den Drief aan de Hebreën, daar ct in de Openbaaringe flechts driemaal ftaat, —— Het voord Alaa, bloed, met betrekkinge'tot den dood van HRISTUS , Waarvan de Schryver fpreekt: bh, 123, is n de onbetwiste. Schriften van Joannes, en in de Open- naringe , niet gemeener dan in de Brieven van PAU» us, of aan de Hebreën, en kan dus geheel geen ona erfcheidend kenmerk ieveren. De tweede Afdeelinz loopt over fommige fpreekwy= cn, die JoANNES‘byzonder eigen zyn : waaronder de chryver aanmerkt, dat mir zoöre CN werd vaöras daar a, of na deeze dingen, in het Euangelium van JOANNES n in de Openbaaringe dikwyls voorkomen; en nooit Y MATHZEUS, die âltoos rére , toen, heeft, Dit is waar 3 iaar ook dat de eerstgemelde uitdrukking daarom wel evonden wordt by Lucas, op verfcheidene plaatzen, , 5 van zyn Euangelium , als van de Handelingen: zo at zy geen eigenlyk onderfcheidend kenmerk uitmaakte, Juch wanneer de Schryver ’er byvóegt, dat JOANNES immer zórs gebruikt , vergist hy zich: dit woord leest en ten minften tienmaal in deszelfs Euangelium ~e~ ndere voorbeelden zyn van meer gewicht, als 2497» » aéyor [het woord bewaaren] en zmsiu.rma im vins (iemand, gens uit bewaaren] (*) welke beide fpreekwyzen zoaN« ES eigen zyù, en by geenen der andere H. Schryve- n woordelyk zo voorkomen. — Ondertusfchen verwon- ‘rt het ons eenigzins, dat de Hecr CURTIUS niets zegt in twee uitdrukkingen, welker eene in het Boek der penbaaringe zeven- of achtmaalen, en in het Buange- i lium, (*) Jo. VIH: sr, 52, 55 on elders, orENB®» lil: $, 103 ‚jo KVlle 25, orExR Ji: TO Vv 3 898 ` H. H. DONKER CURTIUS Jium , of de Brieven, nergens gelezen wordt 5 de ande in het Euangelium menigvuldig , maar in ‚de Openbz ringe nergens te vinden is. De eertte is „ die ora heeft hoore, welke by de overige Euangelisten meer maalen in de zelfde, of ten naasten by de zelfde, woor den ftaat (*) als in de Openbaaringe, maar nergens in ‘het Euangelium van JOANNES. —— De andere is dat herhaalde en nadrukkelyke ; Voorwaar ‚ voorwaar zeegt ik u , dat JOANNES IN Zyn Euangelium zo byzoncer eigen is, zo dikwyls by hem, en by geenen der an dere H. Schryveren eene enkele reis voorkomt Dit yoorwaar , voorwaar leezen wy ook nergens in de Open- baaring. Wy brengen dit niet by , als een bewys te gen de Echtheid der Openbaaringe; maar als eene zwa- righeid, waarvan wel iets had mogen gezegd worden, wanneer men over den ftyl en fchryfwyze van dat Bott handelde, Doch ons bericht wordt reeds langer dan wy ot voorgefteld hadden, Het onderwerp en de wyze van behandeling lokten ons uit tot deeze breedvoerigheid. Het nog overige zullen wy bekorten. De derde Af- deeling dan van dit gedeelte handelt over de Houding der wyze van Voorflellinge in het algemeen (de Oratio nis habitu in univerfum), en hier vindt men zeer zer aanmerkingen over de Eenvoudigheid , Duidelykheid , Ct. w. van den ftyl, niet van de zaaken zelve) Aange- naamheid, Deftigheid , Vuurigheid (Concitatio) , welke laatfte de Schryver evenwel gemeen heeft met PETRUS en PAULUS. Het Vierde en laatfte Hoofdítuk is gefchikt om re- den te geeven van het verfchil der fchryfwyze tus- fchen de Openbaaringe en de andere Werken van den Apostel. De eerfte reden is, volgends den Schryver, dat de eerfte aanmerkelyk vroeger dan de laatfte ge fchreven , en deeze de oorzaak zy der menigvuldige , het zy ruwe , het zy ftoute Hebraïsmen , welke mer daarin aantreft, Eene tweede is het gebruiken van der Propheetifchen ftylj en de derde de verrukking va? zinnen , waarin de Schryver was, toen hy de dinge zag, welke hy befchryft, ý (®) Het geheele onderfcheid ligt genoegzaam daarin, è men in de Openbaaringe het enkelvoudige dvs leest, bj’ Euangelisten het meervuudige era. SPECIMEN HERMENLUTICO-THEOLOGICUM,. 599 Eer wy eindigen moeten wy .nog aanmerken. eene aber fchryffeil van tronus in:plaatze-van 'tAro- ius, welke op bl. 36 en elders voorkomt; gelyk ook, at bl. eg r. 10 v. 0. wordt aangehaald WETSTEIN rolegom. in N. T. waarvoor. wy denken, dat ftaan noet Vot. in dg ii pag. 7475 col, 2, ` Voor het overige kennen wy den jeugdigen Schryver taarne den lof toe van vernuft, werkzaamheid-en be- cheidenheid omtrent anders denkenden en wenfchen iem eenen gelukkigen voortgang in zyne welbegonnen oopbaan, zefprekken en Overdenkingen , over de Geboorte van on- zen Heere JESUS CHRISTUS, door WILHELM LEEN: DERT KRIEGER , Predikant in ’s Hage. Te Amftel- dam, by J. van der Hey, en te Utrecht, by W. van Yzerworst, 1801. {n gr. Övo. 352 bl. ver eenige jaaren gaf de Haagfche Kerkleeraar KRIE- GER. foortgelyke, Gef/prekken en Overdenkingen in t licht, over het Lyden en Sterven van onzen Heere ESUS CHRISTUS (7), waarvan deze, over de Geboorte van onzen Heiland ,rtot een Vervolg moeten dienen. juiten twyfel zal de Eerw. Schryver, over dezen dus oortgezetten arbeid ; wederom goedkeuring en lof be- aalen by allen, die, aan den daarin. gevolgden denk- n leer-trant gewoon, zoodanige hulpmiddelen, tot zodsdienftige (tichting , behoeven. De Gefprekken , die vier in getal zyn , gaan over °t elang, dat wy hebben in de overdenking van jesus reboorte, over de geloofwaardigheid van het verhaal ler Euangelisten ,- over de komst der Oosterwyzen te Jethlehem, en de gevolgen daarvan, en over jesus efnyding en naamgeeving. — De inhoud der Over- lenkingen is: Jesus gebooren, de Herders onderricht, ingelenzang , de Herders by de Kribbe, en de predi- ende en Godverheerlykende Herders. Hier en daar yn, even als in ’t voorige Werk , ook eenige Aanteeke- ingen ingevoegd, voor weinig weetenden; b. v, over t moeielyk vers , Luc. Il: 2, over °t Erfdochterfcha van MARIA , den tyd der voltrekking van het huwely van (*) Zie Alg. Vad. Letteroef. Sl ‚bl, 377» 473 7y 4 6oo W. L. KRIEGER van josrr En MARIA , Cvóór-de reis naar Bethlehes) de onvotgzaame vastftelling van 's Heilands geboors dag op den vyf-en-twintigiten December, de wyze, waarop de Herders , het geen hun gezegd was, (zeker niet alom) bekend gemaakt hebben , enz. Men zal ook geduurig welzepaste dichtregels , uit VAN MERKEN, SCHUTTE . VAN DE KASTEELE » FEITH , VAN DEN BERG en andere Vaderlandíche Dichters overgenomen, aantreffen, | Zie hier, tot eene proeve, iets, met bekerting, uit *s Mans Overdenking van °t Gezang der Engelen. „ My dunkt, men en Sr veilig aan onderfcheidene zang- reijen denken, hier was toch een hemeìsch Choot in Efrata’s velden , daarom ftelle ik my voor, dat de eer. fte rei vrolyk juigchende heeft aangeheven: £ere [zy] Gode in de ns Daarop heeft eene tweede rei ge- zongen: En [of ja} op aarde Vrede, Terwyl de beit reijen zich vereenigden, en geheel het Choor den flot zang aanhief : Jn menfchen een welbehagen.” Over de- zen flotzang drukt by zich vervolgends, onder anderen, dus uit: ‚, Aanbidlyk, grootsch, diepbukkend , verftom- mend is de taal ! Welbehagen , dat woord ryst boven * il van menfchenvernuf: ! Dat woord zet aan mensche yke naarvorfching de grenspaalen ! — //z/ en in menfchen , hoe veel aanbidlyks is daar in opgeflooten ! Engelen bezwymen hier, wat zal ik my dan onderwinden om dit op te hekderen ? Neen, geen opheldering , maar nadenken ftamelen . opfommer, wat ik hier vatten kan, en daar mede vol aanbidding , in °t ftille eenzaa- me. voor God geknield! —— In dezen flotzang word: de bron aangeweezen, waar uit de vrede voor de aarde vloeide, en tevens den Godverheerlykenden aanhef van de eerfte zangrei gebillykt. —- ô Ja, eere zy God in de hoogfte hemelen toegebragt , daar. Hy zichzelven verheerlykt, door zyn welbehagen in menfchen te ftel- len” — s De zingende hemellingen, geheel het Zang- choor klimt met aanbidding op, tot de eerfte bron van alle zaligheid! — Hier wordt de ftilte der eeuwig- heid vertegenwoordigd, toen allereerst het ontwerp van fcheppen en verlosfen beraamd werd; toen was de be- fchikking van * heil even zo fpoedig vastgefteld , als de toelaating van ellende ! —— In °t zelfde oogenblik «…… maar zacht! ... in de eeuwigheid zyn geen ooger bhkken «… evenwel. ik kan in der menfchen taal gee ë GESPREKKEN EN OVERDENKINGEN. bor nder woord gebruiken ... in % zelfde oogenblik , dat leklooze heiligheid, gadeiooze goedheid en onnaargaan- aare wysheid , de Donn van °t zedelyk kwaad in de vereld bepaalde, was ook alrede de heerlyke verlosfing ntworpen , en haare- onfaalbaare uitkomst berekend ! — Jan, wat onderwinde ik my, dit myn ftamelen is, reeze ik, der Oneindige Majefteit niet waardig, ik wyge en aanbidde! — Hier zie ik hoe, door de enge« en, eeuwige liefde wordt bewonderd, en vrye genade Is de bron van menfchenheil geroemd, Geen waarde y den mensch, geen reden aan den kant van °t fchep. el, geen welvoeglykheid, veel min verdiente aan de yde van den Zondaar. —— Neen! Welbehagen van Jod alleen, de oorzaak van menfchengeluk ! Engelen yn Duivelen geworden, tallooze fchaaren derzelven ebben hun beginfel niet bewaard , máar zyn van God fgeweeken : ook deze hadden werlosfing noodig. —- Naarom zingen Engelen niet van Gods welbehagen in lie afgevallene engelen? — Neen dat konden zy niet loen: waarom niet? — — … Ô God wat zyn uwe oor- , deelen een diepe afgrond!” — Ach! deze zyn eeuwig net onlosmaakelyke ketens aan °t verderf geboeid! — teuwig, eeuwig Zyn die tot toonbeelden van geduchte echtvaardigheid gefteld ! — Ik fiddere op dit denk- jeeld! … 5 HEERE gy zyt rein in uw richten, recht- ‚ vaardig in uwe wegen , onnaargaanbaar wys in alle ‚ uwe beftellingen5 ik aanbidde U met ontzag; ik ver- ‚heuge my met beevinge!” — Ja ik verheuge my: nenfchen worden verlost ; in meníchen heeft God een velbehagen!”” -~ „‚Aanbidlyk God! van waar dan uw ‚ welgevallen ín zulken ?” Welbehagen, dat is tal wat tier van gezegd kan worden! — Vry welbehagen ! dat een bepaalende oorzaak buiten zich zelve kent, vry selbehagen volftrekt onafhanglyk van al wat fcheptel eet! — Redenlyk welbehagen! Met de hoogfte wys- eid gevormd, op de beste reden fteunende ; maar sden, die met geen menschlyk dieplood gepeild kan orden! — Genadig welbehagen! Daar de groottte uustbewyzen, aan de alleronwaardizften, aan -de ver- chtften gefchonken worden! — - Onveranderiyk wek. chagen! Dat de eeuwigheid verduurt, dat ondanks al e ontrouw van hun‚die ’er door gezaligd worden, on- anks alle de poogingen der helle, om dit ontwerp te Vv5 doen 622 W. L, KRIEGER, GESPREKKEN ENZ. 