Het mikroskoop, deszelfs gebruik, geschiedenis en tegenwoordige toestand
zijn, om hun gedachte na te bepalen; geschiedt de verenging daarentegen zeer langzaam, op de wijze vroeger vermeld, dan vormen zich grotere kristallige lichaampjes, welke in B zijn afgebeeld. In zulke gevallen, waar geen organische bestanddeelen in de te onderzoeken zelfstandigheid zijn, zoals bijvoorbeeld in de asch van verbrande organische deelen, is het door een barytzout gevormde in zoutzuur onoplosbare precipitaat een zeker kenmerk voor de tegenwoordigheid van zwavelzuur. Doch in vetten, waarin organische stoffen aanwezig zijn, ontstaat soms een dergelijk precipitaat, zonder dat het aan enige zwavelzuur zout kan worden toegeschreven. Mogt er derhalve twijfel bestaan, dan moet men, of zij neemt hun toevlucht nemen tot de genoemde langzame precipitatie, ten einde de ligtelijk waarneembaar zoo even genoemde kristallen te doen ontstaan, of, hetgeen nog verkapte is, men gebruik te maken van enige oplosbare kalkzout (chlor calcium, salpeterzure kalk) waarmee altijd, zelfs bij zeer snelle vermenging, een uit kristallen samengesteld precipitaat (fig. 57, verg. bl. 252) gevormd wordt, die met zekerheid aan lymne geleend kunnen worden. Alleenlijk houde men daarbij in bet welke oog, dat de zwavelzure kalk merkbaar oplosbaarder is in water dan de zwavelzure baryt, en er dus geen precipitaat door kalkzouten in zeer verdunde oplossingen wordt gevormd. Laat men echter dan een droppel van het vocht op een voorverpakte plaat verdampen (waartoe, uit hoofde van het deliquescerende vermogen der oplosbare kalkzouten, een zere verwarming noodig is), dan komen de gipskristallen te voorschijn. 16° Chlorwaterslzwur en chloridezouten. Beide worden aangewezen door het witte, aan het lichte zwart verwordende precipitaat, hetwelk een oplossing van salpeterzuur en zilver in de waterige oplossing leidt tot een weegbrengt. Dit precipitaat is oplosbaar in ammoniak, maar onoplosbaar in salpeterzuur, en bestaat uit kleine tot vlokken vereenigde zeer ondoorschijnende en zich daarom bij doorvallend licht zwart verloonende lichtgevende deeltjes. Ook de aanwending van dit reagens is alleen volkomen zeker, zolang er geen organische zelfstandigheden tevens in de vloeistof voorhanden zijn, daar veel van deze dergelijke, ook wel door het licht door het microscoop gezien, minder ondoorschijnende precipitaat met salpeterzuur zilver geven. De meest voorkomende chlorideverbindingen, die hier in aanmerking komen, namelijk chlorosodium, chlorkalium en chlorammonium, kunnen in zulk een geval met grotere zekerheid ontdekt worden, door een druppel van het kleefstof te laten verdampen, en het achterblijvende door het microscoop te onderzoeken, daar de kristallen van de genoemde zouten gemakkelijk van alle andere te onderscheiden zijn (z. fig. 46, 50, 85 blz. 228). Chlorcalcium en chloormagnesium, welke niet op die wijze te ontdekken zijn, komen in andere voorwerpen voor dan in die men verbranden kan, om er de asch van te onderzoeken, die daartoe met water wordt uitgetrokken. 17° Phosphoruurgeleide zouten. Onder de in organische gebamen voorkomende fosforzure zouten zijn er eenige, namelijk die van fosforzuur en soda en ammoniak, welke in water zeer oplosbaar, andere die daarin geheel onoplosbaar zijn, maar daarentegen gemakkelijk oplosbaar in verdund salpeterzuur en zoutzuur, t.w. fosforzure kalk en fosforzure ammoniak - magnesium; terwijl de fosforzure magnesium zich wel in water oplost, maar daarvan in (25 deelen) behoefte dan door alkalische phosphaten. II. 18° Physische en chemische herkenningsmiddelen. Van de drie isomere vormen, waaronder het fosforzuur voorkomt, worden bij organisch chemisch onderzoek alleen aangetroffen: het tribasische (gewone fosforzuur), en het dibasische (pyrofosforzuur). Het bestaan van een der beide vormen in een onzijde waterige vloeistof leidt tot het ontdekken, bezigt men een oplossing van salpeterzuur zilver. Dit geeft met het eerste een geel praecipitaat, waarvan de kleur nog bij een so malige vergroting zeer goed herkend kan worden, terwijl de kleur van het met zouten van het dibasische zuur ontstaande praecipitaat helder wit is. Zowel het gele als het witte praecipitaat zijn oplosbaar in ammoniak en in salpeterzuur, waardoor het van het met chlorzouten gevormde onderscheidend wordt. Ook geven de fosforzuurzouten, met azijnzuur ijzer(III)oxide, een in ammoniak oplosbaar praecipitaat, hetwelk met chlorzouten het geval niet is. Daar echter malazouten met verschillende andere organische zelfstandigheden, zowel indifferentie zouten als zuren, praecipitaat vormen, zijn de daarmede verkregen nitrilens niet altijd te vertrouwen, tenzij het onderzoek met de asch wordt ingesteld, in welk geval het tribasische fosforzuur altijd in het dibasische veranderd is. Verkieslijker is in zulke gevallen bij het vocht een oplossing van zwavelzure magnesium, en daarna ammoniak of kaliumhydroxide te voegen. Er ontstaat, bij de tegenwoordigheid van fosforzuurzouten, een aanvankelijk amorf praecipitaat, dat, zich weder oplossend, later voor een kristallinisch soort maakt (fig. 61 B verg. hi. 238). Onder de in water niet oplosbare fosfaten, onderscheidt zich het in dierlijke slijm veelvuldig voorkomende dubbelzout van ammoniak en magnesia door de kenmerken van zijn kristallen (fig. 03). Overigens worden zowel deze verbinding, als de fosforzure kalk en fosforzure magnesia uit hun zuren oplossingen door ammoniak geprecipiteerd, en kunnen dan soms aan de kristalvorm herkend worden (verg. bl. 235). Is dit niet het geval, dan toont het door ammoniak gelede weeghaling gebrachte precipitaat slechts dan met zekerheid het bestaan der aardfosfaten aan, wanneer de organische zuren, waaronder er ook zijn, wier kalk- en magnesia-zouten door ammoniak geprecipiteerd worden, vooraf door verbranding in koolstofzuur zijn veranderd. Ammoniumzouten. Deze zouten worden bij het best, door mikroscoopisch onderzoek van de na verdamping op een voorwerpplaatje overblijvende stof, ontdekt, daar de meesten zich door uitgeleidelijke herkenbare kristalvormen onderscheiden, waarvan het meerendeel op PI. II fig. 50, 51, 52, 53, 59 te vinden is. Bij scheikundige nasporingen, die zonder de hulp van de mikroscoop worden in het werk gesteld, loopt men aan groot gevaar de aanwezigheid van ammonium over het hoofd te zien, inzonderheid wanneer men zich alleen beperkt bij het onderzoek van de door verbranding verkregen asch, daar alle ammoniumzouten vluchtig zijnde, hierin geen spoor meer van hebben te vinden is. Deze vlugtige heid door blootstelling aan verwarming, behoort ook tot de goede kenmerken, om met zekerheid te beslissen of kristallen, die na de verdamping van enige vloeistoffen op een glasplaatje achterblijven, tot een ammoniakzout kunnen horen. Men moet hierbij intussen niet uit het oog verliezen, dat deze vervlugtiging door de tegenwoordigheid van organische stoffen, vooral van eiwit, die mode op het glasplaatje zijn ingedroogd, zeer beïnvloed wordt, zodat een eerste... door een brief, waarbij de organische stoffen verkoeld, en als asch begint te verbranden, het ammoniakzout verdwijnt, terwijl het, uit een enkel waterige oplossing overblijft, reeds bij een veel geringere temperatuur vervliegt. De tegenwoordigheid van ammoniak in organische zouten, kan worden aangetoond, door er een weinig zoutzuur bij te voegen; in het verdampende vocht zullen dan de kristallen van chlorammonium (fig. 50) gevormd worden. Hierbij is het echter noodig zich vooraf te overtuigen, dat het zoutzuur met reeds chlorammonium bevat, daar men dit zout gewoonlijk in meer of mindere hoeveelheid aan treft in zoutzuur, dat met de lucht in aanraking is geweest. Potaschzouten worden herkend aan het gele praecipitaat, dat een alkoholische oplossing van deuterochloride van platinum met benzoyl geeft. Dit praecipitaat is echter amorfe, en daar bovendien verscheidene organische stoffen, alsmede ammoniakzouten er door gepraecipiteerd worden, kan men daardoor alzijdelijk met zekerheid de potasch ontdekken in de asch, welke van organische zelfstandigheden door verbranding overblijft. Als mikroskopisch herkenningsmiddel wordt daarom ijzer(III)-sulfaat de voorkeur, hetwelk, bij niet al te verdunde oplossingen van potaschzouten, in overmaat gevoegd, daarin een kristallinisch praecipitaat doet ontstaan (fig. 45). B. 250), vvaarvan de kristallen, inzonderheid indien zij zich door langzame verminging gevormd hebben, bezwaarlijk kunnen verwisseld worden met de kristallen van de raaf in water weinig oplosbare wijnsleurzuren ammoniak, terwijl de overige moeilijk oplosbare kristallen amorf zijn. 20° Sodazouten. Het beste reagens voor soda is het kristallen zelfluwwaterstofzuur, hetwelk daarmede het weinig oplosbare kloorkieselsodium vormt, uit kristallen (Z. fig. 48 verg. hiermee 229) bestaande, wier vorm zo eigenlijk is, dat men daar aan de tegengestelde zijde van de geringste hoeveelheid soda met de grootste zekerheid herkent. Daar die verbinding in water echter niet geheel onoplosbaar is, zóó ziet men in zeer verdunde oplossingen van sodazouten, b. v. in urine, de kristallen eerst later voor te komen, nadat de druppel op de voorwerpplaatje begonnen is te verdampen. Met ammonium-, potasch-, kalk-, en magnesiumzouten, geeft kiezelluwwaterstofzuur geen precipitaat, en de trouwens bij organisch-chemische onderzoekingen niet in aanmerking komende, barytzouten vormen cr een kristalline precipitaat van eenen geheel anderen vorm mode (Z. fig. 49). Een ander lerkenningsmiddel van soda is een oplossing van antimoniumzuur potasch, beurte genoeg door Fremy, later door Wackenroder aanbevolgt. Het hierdoor te weeg gebrachte praecipitaat is ook kristalvormig; de kristallen zijn quadratisch prismatisch met regelmatig afgesloten boeken, soms wel tot tweelingen en drielingen verenigd. Komt koolzoutzuur potasch en koolstofzuur soda samen, dan is de werzame in groote overmaat voorhanden, dan scheiden zich dit praecipitaat niet af. De praecipitaat, welke hetzelfde reagens in de oplossingen van ammonium-, baryt-, en kalkzouten te weeg brengt, zijn amorfe. Met magnesiumzouten ontstaat echter een kristalvormig praecipitaat, waarvan de kristallen zich als korte scheve rhombische prismaten vertonen, en derhalve wel van die soort veranderingen, welke met soda-zouten ontstaan, doch bij niet zware naauwkeurige beschouwing daarvoor onwaarschijnlijk zouden kunnen gehouden worden, tenzij men zich vooraf van de afwezijheid van magnesiumzouten in het vocht overtuigd heeft. Kalkzouten. De opgeloste kalkzouten geven met oxalzuur, oxalzuur ammoniaal, of zure oxalzuur potasch, een in zout- en salpeterzuur oplosbaar, in azijnzuur en ammonium onoplosbaar praecipitaat van oxalzuren kalk. Door de beide eersten gevormd is dit praecipitaat amorfe, terwijl dat, hetwelke door de oplossing van zure oxalzuur potasch wordt gebracht, uit kleine, meestal octaedrische kristallen bestaat (fig. 61), vergelijkbaar met die op blad 256. Als microchemisch herkenningsmiddel verdient derhalve een oplossing van zure oxalzuur potasch de voorkeur. Een goed reagens op kalk is verder verdund zwavelzuur, waarmee deszelfs tegenwoordigheid ook kan worden aangegetoond in de oplossing van fosforzuren, kalk in zout- of salpeterzuur, daar de hierbij ontstaande zwavelzure kalk in die zuren niet meer oplosbaar is dan in water. De gipskristallen (fig. 57) zijn bovendies altijd merkelijk groter dan die van oxalzuren, kalk, zodat zij ouder beter microscoop met meer zekerheid herkend worden. Alleenlijk zij men indachtig, dat, indien de hoeveelheid kalk in de oplossing slechts geriatrisch is, de kristallen eerst bij de verdamping te voorschijn komen. Ook vermijd men bet het gebruik van geconcentreerd zwavelzuur, dewijl dit aanvankelijk een amorf vliezige precipitaat geeft, hetwelk eerst later voor een kristalgestapte plant maakt. De oplossingen van zwavelzure soda en van zwavelzure magnesia kunnen mode worden aangewend, en verdienen, bij de tegenwoordigheid van organische stoffen, zelf de voorkeur. ONTDEKKING VAN KALK-, MAGNESIA-, IJZERZOUTEN. De aanwezigheid van kalk in koolstofzuren kan eerst, wanneer deze in salpeterzuren of chloride calcium veranderd is, worden aangetoond, door bij het onzijdige vochtbare zure oxalzure potasch, of, indien er overmaat van zuur is, zwavelzuur te voegen. 22° Magnesiazouten. De onzijdige in water opgeloste magnesiumzouten worden door ammoniak geprecipiteerd; het precipitaat is vliesig, en geheel oplosbaar in een chlorammonium-oplossing. Daar dit laatste zout in organische vloeien zeer algemeen is, zorgt dit ervoor dat de precipitatie van magnesium door ammoniak, en kan dit daarvoor alleen gebruikt worden om de in water oplosbare magnesiumzouten in de as te opsporen. Een zekerder reagens is fosforzure soda, waardoor in tamelijk geconcentreerde oplossingen een aanvullend amorfe kristallinische precipitaat (fig. 62, verg. bl. 257) ontstaat. Zijn de oplossingen meer verdund, dan ontstaat noch door de bijvoeging van fosforzure soda, noch ook door onzijdige fosforzure ammoniak, een precipitaat, maar voegt men dan ammoniak in overmaat daarbij, dan zetlen zich na eenigen tijd de kristallen van fosforzure ammoniak-magnesia af, zoals zij in fig. 64 (verg. bl. 257) zijn afgebeeld. Is er al fosforzure magnesia als zoodanig in een vroegere oplossing voorhanden, dan ontstaat het genoemde dubbelzout reeds door enkele bijvoeging van ammoniak, gelijk bijvoorbeeld in urine het geval is, waar de kristallen van bibasische fosforzure ammoniak-magnesia (fig. 64) hierdoor geprecipiteerd worden. 23° IJzer. Bij het scheikundige onderzoek van organische voorwerpen, kan de tegenvoordigheid van dit metaal met het meestal alleen in hunne as worden aangetoond. Deze wordt met zoutzuur uitgebrokkend, ten einde het aanwezige protoxyd of deutoxyd op te lossen. In de oplossing wordt de aanwezigheid van ijzerprotoxyd aangegeven door het donkere blauwe precipitaat, welke deutocyanuret van kalium en ijzer daarbinnen leeg brengt. Hier staat er daar tegenover een geel precipitaat, maar wel evenzo donker gekleurd, met protocyanuur van kalium en ijzer, dan was het ijzer als deutoxyd aanwezig. Deze precipitate bestaan, wanneer zij in enigszins geconcentreerde oplossingen van ijzerzouten worden gevormd, uit vliezige massas met sterke plooien; in zeer verdunde oplossingen zijn de vliezige lapjes uiterst dun, zodat de randen ternauwensnel zichtbaar zijn, en zij alleen aan de kleur zijn herkend worden. Een ander uitkleend reagens voor ijzerdeutoxydsouten is de oplossing van sulfocyanuret van kalium, waarmee zij een donkerroode kleur aannemen. Bij de aanwending hiervan moet de oplossing echter geen te grote overmaat van zuur bevallen, daar anders de kleur geelachtig is. Galnolen-tinctuur is als microchemisch herkenningsmiddel voor ijzer minder doeltreffend, eensdeels dewijl het zwart precipitaat, dat zij met ijzerdeutoxydsouten vormt, alleen dan ontslaat wanneer deze volkomen onzijdig zijn, anderdeels omdat het uit zeer kleine moleculen bestaat, waarvan de kleur door het microscoop, al tevens bij doorvallend licht, bezwaarlijk kan herkend worden. Ook zijn de bovenvermelde reagentia reeds meer dan voldoende, om de allergeringste sporen van ijzer met zekerheid aan te tonen. De overige malachitën komen bij organische chemische onderzoeken zelden in aanmerking, dan zal het noodig zijn hierbij te dienen als herkenningsmiddel. MIRROCHEMISCH ONDERZOEK VAN DIERLIJK VOCHTEN. 28 1 354. Bij het chemisch onderzoek van dierlijke vachten, moet men niet alleen aandacht geven op het eigenlijke chemische bestanddeel, maar heeft men tevens gelegenheid tot waarneming van de georganiseerde daarin voorkomende lichamen, betekenende dikwijls, vooral bij pathologische afwijkingen, van niet minder belang is, dan de opsporing van het chemische samenstel. De volgende tabel mag de lezer een algemeen denkbeeld geven van de wijze waarop zulk een onderzoek kan worden in dit dubbele oogpunt gezien. Ik heb daarvoor de urine gekozen, omdat in deze, in de normale en pathologische toestand, verreweg het grootste gedeelte der bestanddeelen kunnen voorkomen, die ook elders worden aangetroffen. Hoe groot het getal der mogelijkheid bestanddeelen ook is, zodanig is een zeer geringe hoeveelheid urine, van een medicijn ons en zelfs minder, voldoende om de tegenwoordigheid van deze alien, met behulp van het microscoop, eenige voorwerpplaatsen, een paar horologische glazen, een paar proefbuisjes, en enige reagentia te ontdekken. In derderhand kan elk geneesheer, zonder veel bezwaar, verscheidene der kleine fleschjes met zich voeren, die tot insameling der urine, of van andere vachten van evenzo veel lijders kunnen dienen, en deze vervolgens, te huis gekomen, op zijn gemak aan een qualitatief onderzoek onderwerpen. Hij die hiermee voor het eerst aanvangt, zal natuurlijk aan zulk een onderzoek veel wat lijdzaamheid moeten bieden, alvorens hij veel voldoende uitkomsten is geraakt, maar hij zal tevens vinden, dat men door enige oefening zich wel raak een groote vaardigheid in dergelijke onderzoekingen kan eigen maken, zodat dezelfde betrekkelijk zeer weinig lijdzaamheid kost. Ik vog bier voor den gebuiker der tafel alleen nog bij, dat de korte daarin bevattende diagnostiek niet voor alle gevallen loozend is, maar dat het soms wel, lot zekerstelling van den aard van het gevonden, noodig is de in de beide vorige §§ breedvoeriger aangegeven kenmerken te raadplegen. Ook moet de gang van het onderzoek naar omstandigheden iets gewijzigd worden; b.v., indien er eiwit in de urine is, kan, gelijk reeds vroeger gezegd is, het ureum niet in de tot siroopdikte uitgedampte vloeistof worden opgespoord, maar moet de na gehele verdamping van het vocht overblijvende stof eerst met alcohol worden uitgetrokken; en zo ook in andere gevallen meer, welke voor den in de scheikunde niet geheel onervaren lezer gecnbc bepaalde aanwijzing vorderen. Eindelijk zij men bedacht, dat vele stoffen, met het voedsel of als geneesmiddel gebruikt in de urine overgaan, en daarın als zoodanig of in eenigszins veranderden toestand kunnen worden teruggevonden. Eene optelling hiervan, vergezeld van de aanwijzing om hen in gegeven gevallen te ontdekken, zoude echter aan het meer algemeene doel van dit hoofdstuk vreemd zijn. Ten slotte moeten wij hier nog kortelijk gewag maken van den invloed, die vele der reeds vroeger genoemde herkenningsmiddelen op den vorm en de zichtbaarheid van sommige elementaire delen hebben, en welke men morphologische reagentia zoude kunnen noemen, daar hunne aanwendbaarheid veelal alleen ten doel heeft om het maaksel der voorwerpen, welke men onderzocht, duidelijker te doen treden (I). Een uitvoeriger overzicht van den invloed, die vele scheikundige werkingen op de elementaire delen der plantenweefsels hebben, vindt men (TAFEL) voor het mikrochemisch kwalitatief onderzoek der bestanddeelen van urine in den gezonden en ziekelijken toestand. Na de verdamping van een druppel op kristallen, als in fig. A, blijven over: Er vormen zich, door bijvoeging van chlor, chlor ammonium, fosforzuur ammoniak, fosforzuur natrium-ammoniak. Bovendien vindt een verdamping van vocht plaats. Het heldere gedeelte van het vocht wordt gevormd door: Kieselfluorwaterstofzuur, zure oxalzure potash, ammoniak, zoutzuur, kristallen gevormd in het totale vocht ontstaan door salpeterzuur, syroopdikte niet geoxideerd, oxalzuur, kristallen, als in fig. B, in fig. C, in fig. D, in fig. E, soda, kalium, fosforzuur magnesium, urinezuur, zoutzuur, oplossing van het precipitaat in ether, en uitdamping van de etherische oplossing, kristallen als in fig. F. In het vocht ontstaat door koken een coagulum, en door salpeterzuur een precipitaat, beide oplosbaar in bijtende natrium, en door geconcentreerd salpeterzuur en ammoniak geel gekleurd wordt. Door salpeterzuur ontstaat bij opvolging een groene, blauwe en rode kleuring. Een kleine hoeveelheid van het vocht met een weinig zwavelzuur en koperoxyd verwarmd, onder bijvoeging van een overmaat van bijtende natrium, geeft een rood precipitaat van koperprotoxyd. Het totale vocht wordt met alcohol uitgetrokken, de alcoholische oplossing uitgedampt, het overblijvende in water opgelost, en met koolstofzuur loodoxyd gedegenereerd; bij het heldere gedeelte van het vocht worden zwavelzuur, zinkoxyd toegevoegd zijnde, ontstaan, door uitdamping op een voorwerpplaatje, kristallen als in fig. G. In het vocht vormen zich bolvormige licht sterk brekende druppels, die zich aan de oppervlakte van het vocht verzamelen, en zich, na verdamping in ether oplossen: lichaam, schijfvormige, flauw ingedeukte, bij hippuzuur, eiwit, gal kleurstof, suiker, melkzuur, vet, pjes. Nederlandse ligchaam, pjes, doorvallend, lichtgeelachtig gekleurd, of meer bolvormig, en dan zeer doorschijnt, van 6—8 mm in doorsnee, door azijnzuur spoorloos verdwijnend. Waar de behandeling met zoutkristallen, als in fig. 50: Zich bij verwarming in zuur, en de verdamping opt. Amorphe bestanddeelen: Bezinksel, van het gehemelde weer oplossend, en, na bijvoeging van azijnzuur of van zoutzuur, ver minder schijnt, de in fig. 68 afgebeelde kristallen. Door behandeling met azijnzuur: In een voorwerpplaatje zich: 46 < kieselfluorwaterstof - C kristallen, als in fig. 48. zuur doet in de water een amorphe precipitaat ontstaan, maar door wijnhout, zuur in zure ammoniak, zuurkalium, zuur magnesium, steenzuur kristallen als in fig. 61. Het in azijnzuur opgeloste geeft, na verdamping, een precipitaat, bestaande uit de in fig. 61 afgebeelde kristallen en weer oplossing in water, geen precipitaat, maar met fosforzuur, met zure oxalzure kalium, precipitaat van kristallen afgebeeld in fig. 64. Zwavelzuur kristallen als in fig. 57, onoplosbaar in zoutzuur, een roode kleuring geven na verwarming met salpeterzuur, onopgelost in zoutzuur en ammoniak, oplosbaar in zoutzuur, phosphorzuur calcium, urinezuur, oxalzuur calcium, kristallen als in fig. 63, oplosbaar in azijnzuur, zoutzuur en salpeterzuur, onoplosbaar in ammoniak. "Ooplosbaar in azijnzuur, oplosbaar in zoutzuur en salpeterzuur: onoplosbaar in zoutzuur en azijnzuur, bij verwarming met salpeterzuur en an. Oplosbaar in zoutzuur en in ammoniak, zwart wordend bij koking met een oplossing van oor oxy in po asci. Schijfsvormige, fluweel ingedeukte, bij doorvallend licht geelachtig gekleurde, of meer bolvormige, bleekerc ligchaampjes, soms met gekartelde randen, van 6-8 mm in doormeter, door azijnzuur verdwijnend. Platte min of meer hoekige cellen van 25-30 mm in doormeter, waarin door azijnzuur de kern scherp te voorschijn komt. Grootere en kleinere, weinig doorschijnende, bolletjes, uit aaneengevoegde moleculen met donkere omtrekken bestaande, die door azijnzuur geen verandering ondergaan. Bolronde, bleekere ligchaampjes van 8—10 mm in doormeter, waarvan de oratrek door azijnzuur verdwijnt, terwijl er in elk 1—4 kerntjes te voorschijn komen. Worstvormige, bleek, dan eens geheel doorschijnende, dan weer kleine moleculen insluitende orfnd; uitgezette fitrine afkomstig uit de mitralkanaaltjes. Bloedschijfjes, epitheelcel, ontstekingsbolletjes, eierbolletjes in doormeter, en 4-10maal zo lang, in potasch en azijnzuur oplosbaar, met salpeterzuur en Voor de plantenweefsels vindt men hiervan voorbeelden in het zichtbaar worden van het inwendige blaasje (utriculus interims, primordialis volgens Mohl), hetwelk in jeugdige cellen den inhoud omgeeft, door de inwerking van alkohol, van de meeste zuren en van zoutoplossingen. Bijzonder goed treedt hetzelve na enige uren te voorschijn door de gemaakte doorsneden in een even sublimaat-oplossing (1 deel op 100 delen water) te laten liggen; desgelijks in een verzekiste chlor calcium-oplossing." Verders is het dikwijks noodig, ten einde de kern in jeugdige plantencellen zigtbaar te maken, deze met azijnzuur of, nog beter, met verdund salpeterzuur te bevochtigen. Daar waar men vroeger geen spoor van kernen kon waarnemen, ziet men deze, na een dergelijke bevochtiging, dikwijks met de grootste duidelijkheid. Om de structuur van de wanden van cellen en vaten te kunnen erkennen, is het in vele gevallen noodig hen op de een of andere wijze sterk te kleuren, omdat hun glasachtige doorzichtigheid niet veroorloopt met zekerheid openingen in het vlies van verdichte of verdikte plaatsen daarin te onderscheiden. Hier kan men iodoor tintuur bezigen, en waar de daarbij te weeg gebrachte kleuring nog niet donker genoeg is, bv. om de zeer kleine openingen in de wanden van jonge cellen te zien, kan men er vervolgens zwavelzuur bijvoegen, op de blad 255 vermelde wijze, ten einde de lezer in Mulder’s Physiologische Scheikunde S'1' afl., en in de Scheikunde. Onders. III. 1845, terwijl een reeks van door Donders en Mulder gezamenlijk in het werk gestelde onderzoekingen, over de werking der scheikundige reagentia op dierlijke weefsels, gevonden worden in de 6de afl. der Physiol. Scheikunde en in het 1ste en 2e deel der Hollandsche. Chemische. 1847. Lichti donkerblauw gekleurde iodoormyloïd te doen ontstaan. Ook zul je in sommige gevallen, waar het bestaan en de vormingswijze van het centrum of ander deel duidelijk gemaakt en opgehelderd wordt door de wijze, waarop sterk werkte reagentia daarop inwerken. Een voorbeeld hiervan levert de huidcellen, zowel die van de epidermis als die van de houtcellen, welke afgescheiden bestaan overtuigend bewezen wordt door bar de verbinding tegen over sterk zwavelzuur, dat, al het overige oplost, haar onaangetast laat. Bij dierlijke weefsels is de aanwezigheid van zulke de structuur opvl Kamers reagentia van geen minder gewicht. De jodium-tinctuur kan ook hier dikweg met kracht worden gebruikt, om de ledematen van cellen en buisjes te kleuren, die anders moeilijk zichtbaar zouden zijn. De bloedvaten, bijvoorbeeld, welke door water uitgezet zijnde, uiterst doorzichtig worden, kan men, gelijk Schultz heeft getoond, weer waarneembaar maken door bijvoeging van jodium-tinctuur. Zo ook komt dit te slate, om het zichtbaar maken van hoogst tedere weefsels, en in andere dergelijke gevallen meer. Onder de minerale zuren kan het geconcentreerde zwavelsuur dienen ter isolering van het anders dikweg moeilijk zichtbare epitheel van de haren, terwijl het salpeterzuur, door zijn eigenaardigheid of de proteïne-bestanddeelen geen kleur geeft, een der belangrijkste herkenningsmiddelen voor organische spiervezels is, waarover, tevens met opgave van de bij vereiste voorzorgen, reeds op bl. 247 het noodige is gezegd. Bovendien doet dit zuur sommige delen beter tot voorzijde komen, zo als bijvoorbeeld de fijnste afdelingen anders moeilijk waarneembaar vliezigen van wekdieren. Van nog meer algemene aanwending zijn enige plantenzuren, wijnsteenzuur, citroenzuur, azijnzuur, welke in werkelijkheid nagenoeg overal voorkomen, maar waarvan het laatste het meest gebruikt wordt. Geconcereerd azijnzuur heeft in de eerste plaats de eigenschap van alle kernen veel duidelijker te maken, zodat hun bestaan zeer dikwijks eerst door dit zuur kan worden erkend. Vervolgens doet het aan alle uit proteïne bestaande deelen eerst sterk opzwellen, om later op te lossen. Op deze eigenschap berust zijn aanwending door Bowraan ter aantooning van het beslaan van het sarcolemma der primitiefbuizen van de spieren, daar de door azijnzuur sterk opgezwollen primitiefcellen bezernsgewijs uit de hierdoor niet veranderde vleesige scheiden naar buiten puilen. Ook de elementaire vezelen van het lijmgewend weefsel ondergaan door azijnzuur een opzwelling, waardoor leven s keel veel grotere doorschijnendheid der geheele massa en een verdwijnen van de grenslijnen der afzonderlijke vezelen ontstaat. Daar nu de vezelen van het veerkrachtig weefsel, welke altijd in meer of mindere mate die van het lijmgewend weefsel vergezellen, door azijnzuur gecanneleerd verandering ondergaan, zoo heeft men hierin een middel, om hun tegenvoordeel, en het aandeel dat zij aan de vorming van het geheele weefsel nemen, te ontdekken. Van niet minder belang is het gebruik van azijnzuur tot het zigtbaar maken der primitiefbuizen van de zenuwen, alsmede der haarvaten, te midden der weefsels, waarin beiden zich verbreiden. Terwijl namelijk alle omringende delen, die grootendels uit proteïne-bestanddeelen of de vezelen van het lijmgewend weefsel bestaan, door azijnzuur zeer doorschijnend worden gemaakt, ondergaan noch de haarvaten, noch de andere delen opzwellen. vatten, nog de zenuwbuizen daardoor verstoerd in het oog loopende verandering, en kan men de veranderingen der eerste en den slingerende loop der laatsten met de grootste klaarheid waarnemen. Ik moet hier echter doen opmerken, dat een verstrengeling der een met de andere zeer ligt mogelijk is, en dat alleen een zeer nauwkeurig onderzoek, waarbij men inzonderheid op den oorsprong der buisjes of kanalen moet letten, hiervoor in vele gevallen behoeden kan. Eindelijk behoort ook een oplossing van bijtende kaliumchloride tot de bij microchemische onderzoekingen van vele dierlijke weefsels onmisbare hulpmiddelen, waarop Donders en Mulder het eerst meer bepaald opmerkzaam hebben gemaakt. De inwerking van dit reagens is echter langzaam, en daarom is het verkieslijk beter te onderzoeken voorwerp daarmede te leiden in een borologieglazen, onder afschermen van de lucht. Men bezigt beter een verzadigde oplossing, en voegt volgens bij beter op een glasplaatje overgebrachte voorwerp een weinig water. Vooral is de aanwending van dit reagens van gewicht bij het onderzoek van alle boornweefsels, welke bestaan uit ware cellen eerst hierdoor volkomen duidelijk wordt, daar deze, na de toevoeging van water, een sterke uitscheiding ondergaan, en van plat, zoals zij vroeger waren, rond worden. Dwallet de proteïne-verbindingen in kaliumchloride oplosbaar zijn, worden de daaruit bestaande elementaire deelen, zoals die van de willekeurige en onwillekeurige spieren, ook daarin opgelost; dit geschiedt echter niet in de verzadigde kaliumchloride-oplossing, maar eerst nadat er water is bijgevoegd. Ook de vezelen van het bindweefsel, de haarvaten en primairbuizen der zenuwen verdwijnen er door, maar de veerkraagige vezelen blijven daardoor geheel onaangekocht. OVER HET METEN VAN DE MICROSCOPISCHE VOORWERPEN. 556. tie bepaling van de grootte der door bet mikros- koop waargenomen voorwerpen is in meer dan een opzigt belangrijk. Hier tocb , waar alleen de door bet zinluig des gezigts waarneembare eigenscbappen der voorwerpen ons over- blijven, oin hunnen aard te erkennen, en hen van an- dere ligchamen te onderscheiden, wint elke eigenschap in belangrijkheid ; en inzonderhcid behoort de bepaling van de grootte dier voorwerpen tot liuune gewigtigste herkennings- middelen, omdat bet een der weinigen is, waarbij de uil- komsten van de subjectiviteit des waarnemers geheel ouaf- hankelijk zijn. Sommigen hebben intusscben gemeend, dat zeer naauwkeu- rige grootte - bepaliugen , allhans voor orgauische voorwerpen, die toch zoo verschillend van grootte zijn, niet gevorderd worden, en hebben gemeend, dat men volstaan kau met haar ongeveer bij benadering te kennen, en vervolgens door een cijfer uit te drukken, hetwelk wel gescbikt is om door deszelfs eenvoudigheid de verbeelding te hulp te komen, en zich ecnige voorslelling te vormen van de kleinheid der door het mikroskoop waargenomen voorwerpen, maar geenszius altijd als bet eigenlijke resultaat van naauwkeurig in het wcrk gesteldc mctingen kan bcschouwd worden. Deze mee- 288 HET METEN VAN MIKROSKOPISCHK VOORWERPEN. nieuwig, dat het of bij orgaanische voorwerpen zoo juist niet op aankomt, is echter gelijk verzekerd. Onder honderd Negro-schedels zullen er, volgens mijn veronderstelling, er twee worden aangetrokken, die volmaakt even groot zijn, evenmin als onder een gelijk getal schedels van Europeanen; en, vergelijkt men schedel voor schedel der beide reeksen, dan zal men wellicht onder de eersten er eenige moeten, die in grootte eenige van de laatsten overtreffen. Maar vergelijkt men daarengegen de gemiddelde cijfers, die verkregen worden door alle de afzonderlijke grootten in elk der beide reeksen bij elkaar te tellen en door 100 te delen, dan lijdt het geen twijfel of men zal bevinden, dat dit gemiddelde cijfer voor de eerste reeks kleiner is dan voor de tweede, en men heeft dan ook volkomen recht, om als algemene regel te stellen, dat een Neger een kleinere schedel heeft dan een Europeaan. Zo is het ook met de elementaire delen, die de organische weefsels samenstellen; zij verschillen onderling in grootte, maar dit verschil beweegt zich tusschen zekere grenzen, die men kan leeren kennen; terwijl, indien men een genoegzaam getal metingen heeft in het werk gesleuteld van onderscheidene dier elementaire delen, men de gemiddelde uitkomst kan aanmerken als uitdrukende eene zekere waarde, welke, behoudens de waarschijnlijke fout, die van zulke uitkomsten altijd onafscheidelijk is, als vast slaande kan worden besebouwd, en dus een van de beslist kenmerken der voorwerpen oplevert. Rekenkunde, ten einde de numerieke ontwikkeling der organische weefsels samenstellende bestanddeelen, gevende de ondersteunde tijdperken van het leven, te kennen. De beste mikrometrische methode is de daarboven in het algemeen die, welke zo na mogelijk volstrekt juist uitspraken geeft. Even zeer als het microscoop, heeft het ook de grenzen van zijn werking, gelijkzo heeft dit ook de mikrometrische bepaling van de grootte der voorverpen; het uitersle, dat men met recht van eeuwige mikrometrische methode kan verlangen, is: dat zij ons in staat stelt, om tot uitkomsten te geraken, waarvan de waarschijnlijke fout geringer is, dan de grootte van het kleinste voorwerp, hetwelk nog door het microscoop kan worden waargenomen. Wij zullen zien, dat er onder de verschillende mikrometrische methoden eenige zijn, waardoor men inderdaad deze uitersle grens van nauwkeurigheid bereiken kan. Het is echter niet genoeg, dat door een mikrometrische methode uitkomsten kunnen worden verkregen, welke de hoogst mogelijke berekendelijke nauwkeurigheid bezitten; deze uitkomsten moeten ook, zo na mogelijk, volstrekt juist zijn, en hiertoe wordt vereist, dat de door de meting aangegeven ralen ware onderdeelen zijn van een algemene standaardmaat. Aan dit vereiste nu voldoet geen der door werktuigelijke middelen daargestellde mikrometers, gelijk een opzettelijk onderzoek van een aantal dezer werktuigen, uit de beste werkplaatsen afkomstig, mij geleerd heeft; en de gevonden verschillen zijn geen zorgen, zo gering dat men lijn zonder belangrijke dwaling kan veronderstellen, daar zij in dit geval zelfs onbelangrijk zijn te dragen van de waarde der gelijknamige maten bij andere mikrometers. Daar nu de uitkomsten der met zulke werktuigen verrichte metingen hierdoor ophouden vergeeflijkbaar te zijn, zo is het wenselijk een middel te bezitten, waarmee men met genoegzame zekerheid de volstrekte grootte der afdeelingen van elken mikrometer bepalen kan. Heeft men eenmaal gevonden, hoeveel malen deze kleiner of groter dan de ware maat zijn, dan is het niet moeilijk de gevonden grootte tot de ware grootte te herleiden. Het hier bedoelde middel is zeer eenvoudig, en reeds voor meer dan een eeuw, wat de hoofdzaak aanbelangt, door Jurin aangegeven. Het bestaat in het winden van een dunnen metaaldraad om een dikkeren, waarna men de windingen telt, en de lengte van het omwonden gedeelte meet. Deze lengte gedeeld door het getal der windingen levert dan als quotient de dikte van den draad. Om zich op die wijze een juiste maatstaf te verschaffen, moeten echter verscheidene voorzorgen worden in acht genomen. De draad, welke voor de omwinding dient, moet overal even dik zijn, waarvan men zich door onderzoek verzekert te overtuigen. Bezigt men eenen kopieren klaviersnaar, welke tot dit oogmerk zeer geschikt, en in elken ijzerwinkel te bekomen is, dan moet men er op bedacht zijn, dat deze, op de bolle zijde gemeten (dat is die, welke bij de winningen naar het oog gekeerd is) altijd iets dikker wordt gevonden, dan wanneer de draad om eenen boek van 90° gebracht wordt. Heeft men dus eenmaal, door telling der windingen, de dikte bepaald, dan moet men al blijvend aan dezelfde zijde worden bewerkstelligd. Bij het gebruik van eenen koperen draad is het verkieslijk dezen om eenen rechtplatte ijzereen draad van gelijke dikte, b.v. van 6—8 millim., te winden, daar beide metalen, van kleur verschillende, beter gelegenheid geven, om door eenen genoegzame vergrootende loep, of nog beter bij een 40 — 50 malige vergroting door het samengestelde microscoop, te onderzoeken of de windingen behoorlijk aan elkaar sluiten, waarvan de nauwkeurigheid van de uitkomst grootendeels afhangt. De omwinding geschiedt het best op eenen draaibank, vooral omdat men dan, door het tellen der omdraaiingen der bovenste schijf, beter gelegenheid heeft het aantal der windingen te bepalen. Eindelijk spreekt men over de lengte, door de gezamelijke windingen genomen, met de grootste nauwkeurigheid moet gemeten worden, terwijl de graad van juistheid, waarvoor deze handeling vijze regt geeft te besluiten, in regte strekse verhouding staat tot het aantal der windingen zelf. Als voorbeeld hiervan mag de mededeling dienen van een op gezegde wijze door mij verrichte bepaling van de dikte van een koperen klaviersnaar. Een getal van 1048 windingen vormden hiervan, vereist om te beantwoorden aan een voorafgaand zorgvuldig gemeten, en op den dikkeren draad afgetekende lengte van 140 millim. De dikte van die klaviersnaar bedraagt derhalve millim. en, daar het grootste verschil hoogstens van het gehaalde hoofd gehouden, hetgeen op den doometer des draads overgebracht is, niet meer dan ongeveer 74,5 millim. is, zoodat dus het gevonden cijfer tot in de vierde decimaal als volkomen juist kan worden beschouwd. Toen de holle zijde van dezen draad, en die, welke daarvan om 90° verwijderd is, achtereenvolgens met een oculairschroefmikrometer gemeten werden, bleek het dat de laatste 0,00299 millim. smaller is dan de eerste. Neemt men nu de aldus gevonden dikte van zulk eenen draad als maatstaf aan, dan kan men niet allen hierdoor de waarde der verdeelingen van glas- en schroefmikrometers te vergelijken, maar mag men zelfs met veel waarschijnlijkheid aannemen, dat deze uitkomsten geldig zijn voor alle mikrometers, die op hetzelfde verdeelwerktuig vervaardigd, en uit dezelfde werkplaats afkomstig zijn. Indien derhalve hij, die zijn mengeling mededeelt, zorg draagt den oorsprong aan te geven van het door hem gebezigd werktuig, of van de door hem tot grondslag aangenomen mikroraetijsche maatstaf, dan kan men de door hem gevonden cijfers tot de ware groolie te leiden, door vermenigvuldiging met eenen zekeren coefficient, welke uit een vroeger onderzoek van eenen uit dezelfde werkplaats afkomstige mikrometer is afgeleid. Zoo heeft een zorgvuldige toetsing der volgende mikrometers geleerd, dat in alle met hen genomen, met de daarnevens gevoegde cijfers moelen vermenigvuldigd worden, om tot de ware maat te komen. Dit verschil in dikte, waardoor de draad eenigzins plat wordt, is hier, even als in andere gevallen, b.v. bij het hoofdhaar, de oorzaak van het rullen van zulk eenen draad. UITDRUKKING VAN DE MIKROMETRISCHE MATEN. le vordoen, hierleid, zooals deze door de bovenvermelde metatrad wordt aangegeven: Schroefmikrometer van Schiek, 0,937 Glasmikrometer van Oberhauser, 0,939 Schroefmikrometer van Powell, 0,967 Glasmikrometer van C.B. Chevalier, 0,969 Glasmikrometer van Dollond, 0,981 Schroefmikrometer van Ploszli, 0,991 Glasmikrometer van Ploszli, 1,067 559. Een ander punt, dat hier in aanmerking komt, is de wijze waarop mikrometeristische maten moeten worden uitgedrukt. Hierbij moet men twee doelstellingen in het oog houden; vooreerst om door het gebruikte cijfer aan de verbeelding de voorstelling van de grootte van het gemeten voorwerp gemakkelijk te maken; maar ook ten tweede, om aan het cijfer den vereisten graad van naukeurigheid, en bovendien de geschiktheid voor het gebruik tot berekeningen te geven. Aan het eerste doel beantwoordt het best de uitdrukking in een gewone breuk. Het lijdt geen twijfel, of geeft een duidelijker voorstelling dan 0,004424, terwijl ook het eerste cijfer in naukeurigheid het tweede evenaar, daar een verhouding eenheid in den noemer hier beantwoordt aan een verschil in het laatste cijfer der decimale breuk, en dus slechts de millioenste delen van het geheel kan tonen. Zoodra het echter de uitdrukking geldt van een grooter gedeelte, wordt de zaak anders; alle grootgetallen liggende tussen 0,03776 en 0,05929 kunnen als gewone breuk slechts door 2 worden aangeduid. In zulke gevallen mag derhalve de doel naukeurigheid van de uitgedrukte waarde niet aan de meerder gemakelijkheid der voorstelling worden ten bote gebracht. bragt, en daarboven de concepten breken voor berekening geschikt zijn, dan gewonnen, zo verdiepen de concepten over het algemeen de voorkeur. Ten einde verder te komen aan het zo-even genoemde bezwaar, dat namelijk de vele cijfers, en vooral de nullen bij een breuk van die soort, de uitdrukking minder bevattelijk maken, en daarenboven voor het geheugen een onnodige last opleveren, zoo heb ik sedert eenige jaren, en ook in de vroegere gedeelten van dit werk, een mikroskopische eenheid aangenomen, namelijk 0,001 millim., uitgedrukt door mmm (micro-millimeter, millimillimeter). De keuze van juist deze grootheid als eenheid is niet zonder grond gemaakt. Het zal namelijk door later aan te tonen daadzaken blijken, dat men, bij onderzoekingen in het gebied der organische natuur, schier nimmer in het geval komt, om kleinere grootheden dan duizendste delen van den millimeter uit te drukken, terwijl men zelfs in vele gevallen zich met voldoende naukelijkheid tot de uitdrukking in duizendste delen kan bepalen; en daar nu de meeste mikroskopische voorwerpen, waarvan men den doorsnede wil aangeven, blijven onder die van 0,1 millim., blijkt dat men bijna altijd volslagen met een getal, uitgedrukt door twee of hoogstens drie cijfers, kan aanvallen. Zulk een getal wordt gemakkelijk genoeg begrepen en onthouden; alleen dan, wanneer zeer kleine onderdeelen van 1 mmm moeten worden uitgedrukt, gelijk op sommige vroegere platen van dit werk het geval is geweest, kan de gewone breuk van gelijke waarde er ter tegemoetkoming van de verbeelding worden bijgevoegd. 540. De schrijvers zijn nog verschillende maten in gebruik, omdat elk vervaardiger van microscoop deze in gebruik heeft. In dit hoofdstuk zijn de verschillende maten in gebruik in Groot-Brittannië en Nederland. Voor micrometers zijn nog verschillende maten in gebruik, omdat elk vervaardiger van microscoop deze in gebruik heeft. In dit hoofdstuk zijn de verschillende maten in gebruik in Groot-Brittannië en Nederland. Het is niet te ontkennen, dat deze verschillende wijze van drukken, lezen van geschriften over microscopische onderwerpen noodzakelijk is, bemoeilijkt, en zelfs aanleiding tot verwarring en misverstand kan geven, omdat velen verzuimen op te geven, welke soort van duimmeter of lijnen door hen ten grondslag is gelegd, zich vergenoegende met achter het cijfer van de maat te zetten. Bij uiterst geringe grootheden maakt dit, wel is waar, geen zeer belangrijk verschil, maar bij voorwerpen van iets grotere afmetingen kan dit geen zins verouwzijn worden. Een millimeter namelijk is gelijk aan: 0,0569415 Parijsche duim. 0,4455 Parijsche lijn. 0,0595706 Engelse duim. 0,4724 Engelse lijn. 0,0579624 Duitse duim. 0,4555 Duitse lijn. De waarde in millimeters uitgedrukt is: Parijsche duim 27,0700 millimeter. Engelse duim 25,5997 millimeter. Duitse duim 26,5419 millimeter. Overigens heb ik, ten gemakke des lezers, aan het einde van dit hoofdstuk een herhalings-tafel gevogen, waarin de meest gebruiksvolle maten zijn opgenomen, en onderling vergeleken. 341. Het getal der mikrometrische methoden is vrij aanzienlijk. In het volgende zullen wij ons echter alleen beperken tot de beschouwing van de zoodanige, die tegenwoordig in algemeen gebruik zijn; de vermelding der overige besparende voor het laatste deel, omdat zij, slechts door eenenen of weinigen in toepassing gebracht zijnde, voor het ogenblik van meer geschiedkundig dan praktisch belang zijn. In de eerste plaats komen in aanmerking de: Glasmikrometers. Men heeft het in de kunst om met een diamant fijne verdeelingen op glas te trekken zeer ver gebracht. Elk vervaardiger van mikroskopen voegt, voor den des verlangenden, bij zijn vereikte instrumenten glasplaatjes, waarop bv. de millimeter in 100, 300 en zelfs meer delen verdeeld is. Behalve door de fijnheid der verdeeling, onderscheiden zich de glasmikrometers nog door de wijze, waarop de verdeelingen daarop zijn aangebracht. Bij sommigen namelijk zijn de streepjes alle van gelijke lengte, en is het verschil in de grootte der afdeelingen alleen aangegeven door onderlinge groepen, waarin de onderlinge afstand der streepjes verschilt. Beter zijn de zoodanigen, waar de verdeelingen op de wijze van een gewonen maatstaf zijn ingesneden, met aanduiding der grootere verdeelingen door uit springende streepjes. Eindelijk zijn er nog anderen, waarop slechts een soort van verdeelingen gevonden wordt, doch waarvan de strepen elkander regelmatig snijden, en dus ruitjes vormen. Behalve deze laatste verdeelingswijzen hebben hunne bijzondere nuttigheid, die, welke op de manier van eenen maatstaf zijn vervaardigd, zijn meer geschikt om bij het doen van eigen metingen gebruikt te worden, terwijl de ruitmikrometers meer te pas komen bij het tellen van voorwerpen in een zekere ruimte van het gezichtsveld begrepen, als ook bij het vervaardigen van teekeningen. 