Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
de Belg. Т. ХІХ, 1° livr, 2 Notulen enz., 19 Jan. 1633. aitsewa, П, bl. 25. 3 Zie.hiervoor „ bl. 657. Ш Deer. 4 Stuk. а 86 1630— 1634, жне 682 | ALGEMEENE GESCHIEDENIS Cn hij die machtiging bekrachtigde 1, De mededeeling van hun antwoord op de hun vóór hun vertrek overhandigde Punten wenschten zij niet eerder te doen dan nadat van onze ' zijde verklaard zou zijn, of wij gezind waren, met hen alsnu tevens als lasthebbenden Han antwoord op de 21 Arti- kelen. van de Staten te Brussel en van den Koning van Spanje te onderhandelen. — Toen de acte van substitutie, door de Infante op de Gecommiiteerden verstrekt, in de vergade- ring der Staten-Generaal gezien was, miste men daarin de vermelding van de hoeds- nigheid der Infante en van de namen der Gecommitteerden, alsmede de verbintenis en belofie van ratificatie, die in de Keninklijke machtiging vervat was. Ор dezen grond werden die van de andere zijde verzocht, binnen 14 dagen eene andere acte in te le veren, en voorts binnen niet al te langen tijd eene ternieuwde machtiging van den Koning, en van elk der Provinciën de verzekering, dat zij, wat er ten aanzien van zoodanige zaken, die de beiderzijdsche -Nederlanden betroffen, besloten zou worden, zouden uitvoeren, zonder daarop het goedvinden des Konings af te. wachten. Daar er in weerwil van al die aanmerkingen en eischen geene swarigheid gemaakt was om de Gecommitteerden van nu adn mede als gemachtigden van den Koning van Spanje te erkennen; daar vooris deze laatsten verklaarden, dat zij op de wijziging det acte van substitutie zouden aandringen, en dat de Infante reeds ernstig aan den Koning geschreven had om. zijne belofte van ratificatie te verwerven, zoo konden de coale- renties (natuurlijk niet zonder dat Friesland en Groningen hare vroegere verklaring nadrukkelijk herhaald hadden) hervat worden, en die van de andere zijde hun antwoord op de Punten ? overhandigen. Bij dit antwoord verzochten zij op het derde artikel nadere aanwijzing der grenzen van het platteland, bij de sleden, kasteelen, vlekken en heerlijkheden behoorende; met betrekking tot het vierde verlangden zij de behandeling van de zaak der Meijerij uitgesteld te zien, totdat het traktaat in zijn geheel gesloten zou zijn; op het vijfde vorderden zij opening van de Schelde: den eisch van Hun Hog Mogenden achtten zij rechtstreeks strijdig met de » gemeene liberteit,” en vooral on- billijk met het oog op de vordering der Vereenigde Provinciën, om na de baatsieljk gemaakte veroveringen het geheele gezag over Rijn en Maas aan zich te trekken. De zaak, in het achtste artikel aangeroerd, zou, huns bedunkens kunnen geregeld worden op den voet, bij het vorig Bestand gevolgd. Wat in een volgend artikel verlangd verd ten behoeve van de ten onzent gevestigde Portugezen, streed met de Spaansche мейе en grondbeginselen; maar men zou er den Koning over schrijven. Verder boden zi thans de overgave aan van Breda, doch tegen Fernambuc, voor welks teruggave men daarenboven bereid was 500,000 kroonen (van 15 stuivers) te betalen; maar Gelder 1 Dit schrijven des Konings was te Maastricht door воввиз aan onze Gecommitteerden vertoond. 2 Vergel. boven, bladz. 653—655. - DES VADERLANDS, 685 ДИ verslond Zijne Majesteit te behouden. Rijnberk zou aan den Keurvorst van Keulen teruggegeven en neutraal verklaard worden; maar de vestingwerken dier stad slechts dan geslecht worden, wanneer wij toestemden іп de onimanteling van Maastricht, waar de Keurvorst van Keulen, als Prins-Bisschop van Luik, het gezag met ons, als te voren met den Koning van Spanje, deelde. De schans in den Polder van Namen! zou door ons geslecht en verlaten worden in ruil voor het fort van Zandvliet. Naar aanleiding van het 20ste artikel, waarbij maatregelen verlangd werden tegen degenen, die inbreuk: op de orde, bij het traktaat te bepalen, zouden willen maken, verklaarden zij, dat de Koning zich vleide, den- Keizer te zullen kunnen overhalen om, als de Staten zulks ‘verzochten, zich in het traktaat te laten begrijpen. Een deel der niet vermelde artike- - len verwierpen 2) op de vroeger medegedeelde gronden; slechts weinige keurden zij goed, of hadden althans daartegen geene zwaarwichtige bedenkingen 2, Spoedig bleek het aan de Gezanten, dat zoowel de Staten-Generaal als het publiek over dit bescheid gansch niet voldaan waren. De Raadpensionaris van Holland was bij de Bel- gische Heren de tolk van het gevelde oordeel. Het verdroot hier te lande, dat het verirek der Spaansche krijgslieden niet werd goedgevonden; dat de militie in den eed van Spanje zou blijven; dat men geen troepen van onze zijde nevens die van de Staten der andere zijde in de Vlaamsche havens zou toelaten; dat men tegen de slechting der ves- - tingwerken van Rijnberk, en tegen de overlevering van Breda en van Zandvliet overmatige inwilligingen van onze zijde verlangde, en Gelder weigerde over te leveren. Zij тег- gisten zich, voegde Heemstede er bij, zoo zij meenden, dat-wij Ferndmbuc zoo geree- delijk zouden teruggeven: uit onderschepte brieven bleek, dat de West-Indische Com- pagnie welhaast meester van het geheele Kapiteinschap zou wezen; het fort in den Polder van Namen was vrij wat meer waard dan Zandvliet, hetwelk, sedert wij de Kruisschans bezaten 3, ons weinig meer kon schaden, en wat Gelder betrof, van alle kanten in de Provincie Gelderland ingesloten, kon deze plaats den Koning en den Zuid- Nederlanderen weinig baten: eene reden te meer, om ze ons over te laten. — Deze bedenkingen werden door die van de andere zijde met de gewone redenen beantwoord ; maar zij versterkten die met eene en andese nieuwe aanmerking. 2 Notulen enz. 7, 11 Febr. 1633. 3 Zie hiervoor, bladz. 599. “ 86% 1680— 1634. 684 ALGEMEENE GESCHIEDENIS engen 1630-- was de еепіре plaats van еепір gewicht, in deze oorlog door den Koning genomen, en de eenige tevens, waaruit men bij voortgezetten oorlog ons- afbreuk kon doen; Fernambuc daarentegen was maar een kaal strand, еп de handhaving van dit pur putte de middelen der West-Indische Compagnie ten eenenmale uit, zonder dat mer gewaar was geworden, dat daarmede den Koning groot nadeel was toegebracht. Wet eindelijk Gelder betrof, de Koning was ееп machtig potentaat, еп met de osergae dier plaats zou hij in Gelderland niets meer te zeggen hebben. Slechts van den eist der ontmanteling van Maastricht scheen men af te willen zien. — Deze redenen waren vertrouwelijk ten huize van den Heer van Heemstede gewisseld: eene conferentie къ er sedert de overlevering van het antwoord op de artikelen niet gehouden, en akon ' _ Bitse verkla- besloten de Staten-Generaal, met advies van den Prins, den Gezànten mondeling met ring aan die van . . oo ъ. ... de audere zijde. te deelen, hoe uit hunne gedragingen bleek, dat zij niet oprechtelijk te werk ginger. Het ongenoegen van Hun Hoog Модепдеп deswegens zou hun worden te kennen gegeren. tegelijk met der Staten bevreemding over de buitensporigheid der eischen, in hun antwoord begrepen. Niettemin zou men hun nog eene conferentie verleenen, ten einde hunne nadere opening te hooren. Met dit besluit nog niet tevreden, verlangden die van Utrecht, dat den Gezanten gezegd zou worden, dat niet wij, maar zij de oorzaak waren van al de onbeilen en ellenden, die uit de noodwendige voortzetting van den oorlog zouden voortvloeien, en die van Friesland en Groningen begeerden, dat hun nu ten minste hun afscheid zou gegeven worden. Maar nog meer: de Prins zeide van goederhand onderricht te zijn, dat van den kant.des vijands pogingen werden aangewend om eenige persone, door beloften van erkentenis na den gunstigen afloop der onderhandelingen, om te koopen. Ook dit werd thans besloten den Gecommitieerden van de andere zijde t verwijten, met de verklaring, dat, wanneer men hiervan verder iets ор het spor kwam, Hun Hoog Mogenden de maatregelen zouden nemen, die ten meesten (еі van den Staat noodzakelijk bevonden zouden worden. Voor het oogenblik kon men er nog niet toe overgaan, om, gelijk verlangd werd, Че besluiten, dat wie tot begunstigng van den vrede werd aangezocht en zulks niet kenbaar maakte, beschouwd zou worden als had hij reeds den prijs der omkooping aangenomen. De hervatting der conferenties leidde tot geen grootere welwillendheid. Integendeel, den 154 Februarij kwamen de Staten-Generaal overeen, om hij de eerstvolgende cor- ferentie den Gezanten aan te zeggen, dat met de onderhandelingen niet kon voorge- gaan, noch iets met genoegzame zekerheid met hen kon vastgesteld worden, alvoren zij de acte van substitutie, met al de in elke procuratie onmisbare verbintenissen daarin uitgedrukt, zouden bekomen hebben, waarna dan van wege den Koning de ratifcalie dier substitutie zou moeten volgen. Intusschen zouden de Gezanten verzocht worden wat ti mondeling tot verklaring van hun antwoord op de 21 Punten gezegd hadden, in ge schrifte te stellen. Dit besluit echter, waarbij de voortzetting der onderhandelingen werd -DES VADERLANDS, | 685 aangenomen, ging niet door z@der dat alsnu ook werd vastgesteld, dat al wieeenhem 1030— gedaan aanbod verzweeg, als reeds omgekocht aangemerkt en in rechte vervolgd zou ue worden, terwijl hij van stonden aan eerloos en onbekwaam tot het bekleeden van elk ampt wezen zou. Die van F riesland en Groningen uitten bovendien het gevoelen, dat wat die van de andere zijde voor den dag brachten, niets dan ijdele woorden waren, op welke geen staal hoegenaamd te maken viel. Wat zij te zeggen hadden, verdiende dezen Staat geen uur tijds, laat staan dan zoo veel conferenties bezig te houden, wier yoortzetling slechts strekte om de achting van dezen Staat te verminderen en het nemen van dienstige besluiten te beletten. Bij gevolg verzochten zij alsnog, dat men zich niet langer zou laten ophouden en misleiden. Voorts eischten zij, dat elke verstandhouding met de andere partij nog strenger zou te keer gegaan worden: zelfs geen geschrift zou men zonder machtiging straffeloos van hen mogen aannemen, en werd iemand, wegens hel ontvangen van een geschenk, veroordeeld, dan moesten zelfs zijne erfgenamen zon- der eenige oogluiking of mogelijkheid van kwijtschelding de waarde viervoudig. terug- geven. Op zulk eene wijze trachtte men zelfs de oprechte en eerlijke voorstanders eencr schikking af te schrikken, en een wapen in handen te bekomen om een ieder te tref- fen, die den gunstigen uitslag der onderhandelingen bevorderde 1, De Provincie Holland evenwel heeft, waar het aanhouden der onderhandelingen haar noodig scheen om bij het aanvangen van eenen nieuwen veldtocht zekere voorwaarden te bedingen, zich daardoor geenszins tot een voorbarig afbreken laten medesleepen. Op de verwijten en de betuigingen van mistrouwen van onze zijde antwoordden de anderen, dat zoo dan niet dadelijk uitgevoerd zou kunnen worden, wat bij het vast te stellen traktaat bepaald zou zijn, er gijzelaars ten onderpand zouden kunnen gegeven worden. . Voorts bevreemdde het hen, dat de Staten-Generaal zich niet met "5 Konings woord, dat allen Mogendheden genoeg was, tevreden stelden. Bij de onderhandelingen, die tot het vorige bestand hadden geleid, hadden zij zich daarmede, wel vergenoegd, hoe- zeer zij er minder grond toe hadden dan thans. Niettegenstaande zij aldus onze blaam afwezen, waren zij bereid onzen eischen gehoor te geven. Reeds, zeiden zij, hadden zij eenen uit hun midden naar Brussel, gezonden, om eene verbeterde acte van sub- stitutie te bekomen. Ja, zij zonden hem het formulier eener acle na, met kennis van onzen Gecommitteerden gesteld. Den 342 Maart was de verbeterde redactie der substitutie ontvangen; zij werd aangenomen, en thans vraagden de Gezanten, of Hun-Hoog Mo- genden alsnu met hen zouden willen handelen in de dubbele hoedanigheid van gemach- tigden van den Koning en van de Staten der Zuidelijke Provinciën. Krachtens een be- Men onderhan- sluit, ter presentie van den Prins genomen, werd deze vraag toestemmend - beantwoord, gel е met й rijde en als doel der onderhandelingen gesteld, thans geen vrede meer, maar een bestand van mein . tigd door den Ko- Notulen enz. 12, 15 Febr. 1633. Г ning van Spanje. 1680— 1084, 686 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ongeveer twintig jaren.. Immers nu met Spanje en met met vrije Slaten zou gehan- deld worden, moest het sluiten van vrede eene onmogelijkheid geacht worden. Niettemin protesteerden thans niet alleen, als naar gewoonte, Friesland en Groningen; maar ook die van Zeeland verklaarden, dat zij gelast waren met niemand anders dan met de Gedeputeerden van de bedoelde Staten te handelen 1, Ха was het ook een vereischte, dat door de onzen eene nieuwe procuratie werd in- geleverd, waarin niet alleen yetholpen werd, wat in de vroegere gewraakt was geworden, maar ook uitgedrukt stond, dat men bereid was met de Gecommitteerden van de andere zijde in hunne dubbele hoedanigheid te onderhandelen. Het ontwerp van zulk eene procuratie werd gesteld en onder deze voorwaarde goedgekeurd, dat er aan het slot тег- klaard zou worden, dat de vorige procuralie van waarde en іп haar. geheel bleef. Deze toevoeging maakte de nieuwe procuratie tot een onvolledig stuk: daarin werden dan ook de namen onzer Gecommitteerden niet genoemd, als die reeds in de vorige procu- ratie, welke immers niet te niet gedaan was, waren opgegeven. Zoo kon men wel rer- wachten, dat de Brabantsche Gezanten met het nieuwe stuk geen genoegen zouden nemen, en men wapende zich daartegen reeds door onze Gecommitteerden in dat geval tot de verklaring te machtigen ‚ dat wij by goeden uitslag der onderhandelingen eene procuratic zouden leveren, waarop niels zou aan te merken zijn 1. Immers kon, 2 dachten de onzen, wanneer het meerdere tot stand gekomen was, het mindere licht toegestaan worden, en waar het wezen der zaak verkregen was, de vorm geene zwarig- heid maken. | Werkelijk hadden de Brabantsche Heren tegen onze nieuwe procuratie groot bezwaar. Degenen, zeiden zij, die ten hunnent den vrede en de rust der Nederlanden niel zoch ten, zouden, bij, aldien zij dit stuk aannamen, zulks gebruiken om hen hatelgk te maken, alsof zij den Koning geene achting toedroegen. De eerste procuratie, namelijk, hadden zij achtergehouden; nu echter de nieuwe daarop verwees, zouden zij die nood- zakelijk mede moeten verloonen, en dit zou veel aanstoots geven, Thans kwamen d onzen met de belofte voor den dag, waartoe zij gemachtigd waren, en om de zaak le ‘aannemelijker te maken, voegden zij er bij, dat, wanneer de onderhandelingen, hetgeen Ged mocht verhoeden, vruchteloos afliepen, er weinig aan gelegen zou zijn, hoedanig de procuratie geweest was. Met dezen voorslag echter namen die van de andere zijde geen genoegen: altijd zou hun verweten kunnen worden, dat zij de onderhandeling op zoodanig eene procuratie hadden voortgezet, еп zij zouden niet weten, hoe zich op dit verwijt le verantwoorden. Maakten.de onzen zwarigheid, dit voegden zij er bij, de beloofde gew} zigde procuratie dadelijk voor den dag te brengen, zoo lag ditmaal althans zeker niet an hen de schuld van de vertraging. En zij namen de gelegenheid waar om te betuigen, dit 1 Notulen enz. 21 Febr.; 3 Maart, 1633. 2 Notulen enz. 8, 9, 18 Maart, 1655 — — DES VADERLANDS. 687 ook te voren de aanleiding 10? het rekken der onderhandelingen niet van hunne zijde gegeven was. — Niet zoo spoedig lieten zich de onzen winnen: gaf men de eerste pro- сигаце prijs, dan zouden de Provinciën weder geraadpleegd moeten worden, terwijl thans alles op den eenmaal gelegden grondslag kon heeten voort te gaan. — Doch de anderen lieten zich niet overhalen. Alleenlijk, om hunnen zin te krijgen, kwamen zij met eene inwilliging voor den dag: 21) vergunden, namelijk, dat in de nieuwe procuratie gesteld ` werd, dat van hunne zijde aanzoek tot het openen der oriderhandelingen gedaan was. — Тоо hadden de onzen eenen grond, waarop zij bij hunne lastgevers met den voorslag om de procuratie te wijzigen, konden aankomen. Werkelijk deden zij ten slotte dezen voorslag, en het stuk werd naar het verlangen der Brabantsche Heren gewijzigd. ve KNOYT, echter, eerste Gedeputeerde van Zeeland, die reeds na het vaststellen van de eerste redactie der nieuwe. Die remonstrantie ? is krachtig, doch zonder bitterheid tegen de andersdenkenden ge- steld. Haar inhoud komt hierop neder: Geene beslissing met meerderheid van stemmen mag in eene zoo gewichtige zaak plaats hebben. Ook strekt alles om den Provinciën deze onderhandelingen te ontraden, De naam van Gemachtigden der Staten van de Remonstrantic van Groningen en Friesland tegen де onderhandc- lingen, andere zijde is louter misleiding: in waarheid zijn de Сегатеп niets dan Spaansche émissaires. omi een bedriegelijk bestand te bewerken, bestemd om ons en onze nakome- lingschap in -eeuwige vrees voor een zoo listigen en geduchten vijand te houden. Не! is er den Spanjaard om te doen, na Duitschland bemachtigd te hebben, dit eenige nest van rebellie en ketterij, waaruit alles voortkomt, wat de beoogde algemeene Monarchie verhindert, met kinderen en al uit te roeijen. Aan opstandelingen, schuldig van ma- jesteitsschennis, is de Koning niet gehouden zijn woord gestand té doen. Daar voorts Spanje nimmer onze soevereiniteit zal erkennen, en dit toch een vereischte is, zoo is het onmogelijk, dat de onderhandelingen immer slagen. Eerst wanneer alle Nederlanden, met afzwering van Spanje, tot één ligchaam vereenigd zullen zijn, zal het eind van | Notulen, 18, 24 Maart, 1633. Resol. Stat—Gen. 31 Maart, 1633. | i 2 Notulen, 31 Maart, 1633. Пе Remonstrantie was gesteld door номіхсл , burgemeester van Groningen en Gedeputeerde ter Generaliteit (zie 41145МА, bij wien men het geheele stuk gedrukt vindt, 11, 20—25): 7 688 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1680— den oorlog bereikt wezen. De. nood der financiën måg ег ons niet toe brengen om, 1084 de zaak der godsdienstige vrijheid opgevende, in zonden en in Godes toorn, dat isin oneindig grooter nood, te vervallen. — Hier hebben wij de uitdrukking van het gero- len van zeer velen in die dagen. Dat gevoelen bevat voorzeker veel waarheid; doch het is eenzijdig. Immers brachten zij, die dus redeneerden, niet in rekening, dat die ; macht: in Europa, welke onze strijdkrachten tot haren bondgenoot had, voor ons eren | gevaarlijk moest worden, wanneer onze onafhankelijkheid en zelfregering niet ten pri: van de hoogste voorzichtigheid gehandhaafd werd. Van de vereeniging van al de Neder- landen maakten de stellers van dit betoog zich сеп overdreven heilrijke voorstelling. Juist die vereeniging tot één rijk bedreigde zoowel den geest als de stoffelijke middele van de Zeeprovinciën, waaraan alles hing, bijna noodzakelijk met den ondergang. De Friesche en Groningsche Heren dachten zich, kortzichtig genoeg, met die vereeniging alle tweedracht gefnuikt en eene Republiek in het aanzijn geroepen, in staat en dwr God bestemd om door het onizag, dat zij den rustverstoorders zou inboezemen, пи geheele Christenheid de rust te bewaren. Neen! door een bestand, dat alles in en voorloopigen toestand liet, had Hollands geest en kracht meer kans om gehandhaaf te worden, en diende de oorlog voortgezet, hetgeen Holland zelf inzag, dan moest me den grootsten ernst tegen het gevaar, hetwelk de overwinning en de verovering met zich zou brengen, gewaakt worden 1. Tegen dat de conferenties hervat werden, hadden de Staten-Generaal de Punten nog- Antwoord der Maals herzien, еп zich voorgenomen te verlangen, dat wat Oost-Indië betrof, alles те Staten op de be- denkingen van de andere mud opde West-Indië aanging, de zaken in den toestand zouden gelaten worden, die daar teger- blijven binnen de termen van het vierde artikel van het vorige Bestand 3, en dat mi woordig bestond. Voorts besloot men, evenmin de soevereiniteit, als de sluiting vande Schelde op le geven. Met betrekking tot de hier gevestigde Portugezen zou men ver- langen, dat zoo dan hunne personen in de Rijken ‚van Spanje niet werden toegehten. ten minste hunne goederen als waren zij van ingezetenen dezer Landen beschouw! werden. Теп aanzien van het ‘vertrek der Spaansche krijgslieden en den eed, door de troepen alleen aan de Staten der Landen te doen, wilde men wel eenige inschikkelijk: heid gebruiken, еп zoo de andere partij van geen gemeenschappelijk garnizoen in d Vlaamsche havens, met uitsluiting van Spaansche goeverneurs en soldaten, wilde ho- ` 1 In de Remonstrantie van Groningen en Friesland wordt melding gemaakt, als van vroege dagteekening dan het verraad van wom met de zijnen, уап cen plan van Spanje om zich va Embden en de Eems meester te maken, waartoe zekere KEMPO HILLEBRANDS omgekocht was. Der verrader had een aanslag op Steenwijk, Koeverden en Groningen, welke stad toen om den arbei aan de vestingwerken open lag, aangeraden. 2 Zie hiervoor, ІП D. П Stuk, Ы. 341. ' - a DES VADERLANDS. | 689 ren, zou men zich tevreden ‘stellen, zoo de toestand dier havens bij een afzonderlijke verdrag geregeld werd. Eindelijk zouden onze onderhandelaars alle mogelijke moeite moeten aanwenden, om te weeg te brengen, dat door toedoen van de andere partij, niet alleen zoolang het besland zou duren, ons van den kant des Rijks geene vijande- lijkheden werden aangedaan, maar ook de zaken in Duitschland teruggebracht werden tot den staat, waarin zij zich ten tijde van Keizer RUDOLF bevonden 1.. 1080--- 1634. Op onze nadere voorslagen en verklaringen kwam den 26*ten Maart een schriftelijk antwoord уедотабкноота van Фе van de andere zijde. Bij het derde еп het vierde artikel 2 merkten zij in dit stuk aan, dat bij de bepaling van de grenzen der onderhoorigheden van steden als an- derzins de overweldigingen niet zouden mogen gelden, sedert het jaar 1609 geschied: tot die grensbepaling was gemeen overleg noodig, waarbij dan tevens de zaak der Meijerij kon behandeld worden. Het vijfde artikel noemden zij op nieuw eene inbreuk op het volkenrecht en op de handelsvrijheid, en zou, verklaarden zij, aanleiding geven lol eene diergelijke belemmering van den handel der Vereenigde Provinciën in andere Rijken van Zijne Majesteit: evenwel de wettige stapelrechten van eenige Nederlandsche Provinciën en Steden wilde men niet te kort doen. Dezelfde ‘aanmerking was in nog sterker mate op het zesde artikel toepasselijk: het zou den handel in de Vlaamsche havens geheel le gronde richten. Voorts verwezen zij op het reeds vroeger schriftelijk of mondeling aangemerkte. | ри stuk bewees, dat ег nog weinig hoop op overeenstemming bestond, еп toen die van de andere zijde op alle punten van vefschil op hun stuk bleven staan, werd den daarop van de andere zijde. eersten April door de Staten-Generaal een ultimatum ontworpen. Behalve de herhaling Ditümatam van van reeds vroeger gestelde eischen hielden de nieuwe Punten de volgende voorwaarden de Staten-Gene- raal. in: Nadat het traktaat zou gesloten zijn, vorderde men ratificatie van den Koning binnen zes weken, van de Infante binnen veertien dagen, en van de Staten der Zuidelijke Pro- vinciën, elk afzonderlijk, binnen drie weken, en binnen veertien dagen zou alles wat op Nederland toepasselijk bepaald zou zijn, ten uitvoer gebracht moeten wezen. De zaken in de Oost-Indiën zouden in den staat gelaten worden, waarin zij gedurende het vorige Bestand door toedoen der Spanjaarden zelven gehouden waren 3, еп desgelijks de zaken van West-Indiën in den staat, waarin zij zich op het tegenwoordige tijdstip bevonden. Ook in Spanje en in Пай zouden onze koopwaren niet verboden of zelfs 1 Notulen enz. 3, 24 Maart, 1633. 2 Zie wederom, Ы. 653. 3 De Spanjaarden, beweerden de onzen bij deze gelegenheid, waren oorzaak, dat gedurende het vorige Bestand de staat van oorlog in de Oost-Indiën had voortgeduurd. Immers had nox Wax DA siLva op ’s Konings last, schoon, in tegenspraak met de verklaring van de Ambassadeurs hier te lande, geweigerd aldaar het bestand te erkennen, in de hoop ons met geweld uit de Ooste Indiën te verdrij ven. Ш Deer. 4 гок. ` 87 690 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1630-- hooger belast mogen worden, dan die welke uit de Vlaamsche havens werden uitgevoerd. 1634. Те Gereformeerden zouden іп de Rijken van den Koning van Spanje bejegend moeten worden volgens „де overeenkomsten, getroffen tusschen den Koning тап Groot-Britansie en den Connestabel van Castilië, Andere Norsten, met name de Keizer, zouden in het traktaat begrepen worden, en die van de andere zijde zouden er voor instaan, dat ons gedurende het bestand geene vijandelijkheden van de zijde des Duitschen Rijks werden aangedaan. Voldoening zou gegeven worden aan het verlangen des Prinsen van ктт, en der Graven VAN DEN BERG, WARFUSE еп KUILENBURG. Deze Punten dan werden aan de Brabantsche Heren overgegeven met de verklaring, dat er van deze zijde geene wijziging in onze eischen, noch eenige nadere inwilliging te wachten was: nu kwam hel voor die Heren aan ор doen of niet doen, en binnen veertien dagen zou hun antwoorl moeten ontvangen zijn: viel dit bevredigend uit, dan zouden wij alleenlijk op het punt van het vertrek der Spanjaarden onzen eisch kunnen wijzigen. — De Gecommitteerden van de andere zijde gaven dadelijk te kennen, dat de tijd van veertien dagen te kort was; over de voorlzelting van den staat van oorlog in de beide Indiën zou naar Spanje geschreven moeten worden 1, Niettemin gaf men van onze zijde niet toe. Toen de zaak zoo ver gekomen was, herinnerde men zich, dat men aan den Franschen Gezant beloofd had, bijaldien men wat stelligs aan die van de andere zijde zou tege- moet gevoerd hebben, hem daarvan kennis te geven. Alzoo deelde men hem en teven: Mededeeling aan den Frao- yan den Heer pr СНАВМАСЕ де laatstelijk overgeleverde punten mede 9. Doch nie! schen Ambassa- deur en aan den alleen aan Frankrijk meende men rekenschap van den staat der onderhandelingen Heer CHARNACÉ , . .. .. ree Aer. schuldig te zijn. Ор een schrijven van сомиклз pauw, waarbij hij inlichting aangaande de onderhandelingen verlangde, werd besloten, dat de Raadpensionaris van Holland be- alsmede aan de treffende die zaak eene Memorie stellen zou, geschikt ter mededeeling aan de Mogend- andere bondge- heden, met, welke onze Staat betrekkingen onderhield 5, Deze Memorie werd in zer algemeene bewoordingen vervat; maar ten slotte verklaarden daarin Hun Hoog Mogenden, dat zij, geene langere onzekerheid willende dulden en ten einde hunne wapenen ten beste van hunnen Staat en van hunne vrienden en bondgenooten niet ongebruikt le laten, aan de andere partij een ultimatum hadden ter hand gesteld. Daarop waren rf тап de Brabantsche Gecommitteerden met de hun overhandigde Punten naar Brusse vertrokken. Tegen het eind der maand (April) waren Hun Hoog Mogenden van zins hun leger ie velde te brengen, om onder Gods zegen hunne overwinningen voort te zetten сп de Spaansche macht in deze streken zoo bezig te houden, dat zij пегрей anders zou kunnen gebruikt worden. Namen inlusschen de anderen de Punten sat, 1 Notulen, enz., 1 April, 1633. 2 Resol. Stat.-Gen. 2 April, 1633. з Resol. Stat.-Gen. 7, 11 April, 1633. е DES VADERLANDS. · 691 АЕ 4 alsdan zouden onze naburen еп bondgenooten bespeuren, dat zij in het verdrag mede opgenomen waren, еп dat derhalve Hun Hoog Mogenden de gemeene zaak geenszins begeerden te verlaten, noch alleen voor eigen veiligheid hadden willen zorgen; inlegen- deel, dat zij zich de middelen wilden verzekeren om hunne vrienden en bondgenooten by te kunnen staan en de Spaansche heerschappij alom tegen te gaan, ten einde alzoo de geheele Christenheid en bepaaldelijk de onderdrukte Vorsten en Landen tot rust en veiligheid zouden kunnen geraken. — Dit stuk ! werd aan de Gezanten van Frankrijk, Zweden en Venetië, alsmede aan den Heer pe СнАКМАСЕ door Gecommitleerden der Staten-Generaal medegedeeld. De vreemde zaakgelastigden van minderen rang, met name de Heer вотиуғиш,, werden ter Vergadering bescheiden om deze mededeeling te ver- nemen, en aan onze Ministers in den vreemde werd de Memorie ter bekendmaking aan de Hoven, bij welke zij geaccrediteerd waren, toegezonden 2. Zoo was dan het besluit om eenen nieuwen veldtocht te openen, onherroepelijk ge- nomen. Maar zulks was niet geschied, zonder dat de Provincie Holland zich krachtig had doen gelden en zekere waarborgen bedongen had. ° Dadelijk toen er tegen het midden der maand Januarij sprake was van het voltallig maken der compagnién, gaf de Provincie Holland te verstaan, dat zij niet van zins} 1634,. Holland stemt iet onvoorwaar- delijk toe in een was, den loeleg goed te heeten om zoo menige compagnie, die gedurende het beleg nieuwen. veld- tocht en al zijne van Maastricht was opgericht, zonder omstandigheden in den eed van het Land te ne- kansen. ~ шеп 3. Zij wilde slechts doen gevoelen, dat men, om het leger op de verlangde sterkte te houden, zich met haar te verstaan zou hebben: want, waarlijk, het haperde haar niet aan de bereidvaardigheid om offers te brengen voor de zaak van het Land. Getuige de harlige taal der missieve, waarmede де Gecommittteerde Raden in January (1633) de Staten van het Gewest beschreven. Daar drukken 20, overtuigd, dat de lasten van den oorlog zoolang gedragen zullen moeten worden, »totdat God Almachtig eene zekere en bestendige uitkomst zou gelieven te verleenen,” Hun Edel Mogenden op het hart, dat, zoo men nalatig was in het beramen van verzekerde opbrengsten, zulks » tot schade en schande, ja tot den ondergang des Lands zou strekken.” » Maar,” voegen zij er bij, » wij willen verhopen, dat niemand den lieven Vaderlande en der nakome- lingschap zoodanig ongelijk zal willen aandoen, hetwelk mede voor God en de geheele wereld onverantwoordelijk zou wezen” <, Wat derhalve de Provincie beoogde met de zwarigheden, die zij bij de bevordering van de marsch vaardigheid eener genoegzaam sterke armee in den weg legde, het was niets anders, dan te verhoeden, dat de oorlog, le land gevoerd, eene uitkomst mocht medebrengen, welke de bron van haren rijkdom en kracht zou doen verloren gaan. Werd er van Nederland, ten gevolge van den eor- ' Het is te vinden bij дизел, 11, 83, 34. 2 Notulen, enz., 12, 19 April, 1633. 3 Resol. Slat.-Gen. 1, 8, 14 Jan. 1633. “~ á Res. Holl. 1633, bl. 417. 87% 692 ALGEMEENE GESCHIEDENIS i630— 10р, eene Landmogenheid onder het gezag van den Prins van Oranje, door de eene of andere 1986. vreemde Mogendheid bevorderd of erkend, dan zou plaats hebben gegrepen , wat Holland ‘hoven alles meende te moeten duchten, en ‘het beste middel om dit gevaar te keer te gaan, was te zorgen, dat de oorlog ter zee niet in het belang van den oorlog te land wen verwaarloosd. Daarom hief Holland in diezelfde maand Januarij weder hare klachten aan over het onbetaald blijven van de oude schulden der Admiraliteit, en begon op nieuw te spreken van het terughouden van een deel van haar aandeel in de kosten van den oorlog te lande, ten einde met die gelden aan den eisch van het zeewezen te kunnen voldoen, zoo, namelijk, de Landprovinciën in gebreke bleven, hare verplichtingen ten dien aanzien па (е Котеп, en, volgens het rapport eener Bezending, die wederom naar Friesland afgevaardigd was geweest, was van deze Provincie ten minste niets beters te wachten | Intusschen werden de beraadslagingen over de toebereidselen ten oorlog met ijrer voortgezet. De besluiten, door de Gecommitteerden tot die zaak, bijgestaan door den Griffier der Staten-Generaal, genomen, zouden gelijke kracht hebben, alsof zij in de volle Vergadering waren vastgesteld 2, Toch kregen die Gecommitteerden nog eene bijzondere. machtiging om de mededeeling te mogen ontvangen van eene zaak » ran groote importantie en die merkelijk gevolg na zich zou kunnen slepen.” Zij bestond Geheime me if zekere opening, aan Zijne Excellentie gedaan, »om (heette het) met beleid en іп dedeeling van het geheim uitgevoerd te worden.” Friesland en Groningen bewilligden hierin slechts onder hetzelfde voorbehoud, dat zij telkens bij de onderhandelingen lieten gelden. Dus hielden zij bet er voor, dat de bedoelde krijgsonderneming op vrede met Spanje zou kunnen uitloopen. Werkelijk bleek uit de mededeeling, dat de opening gedaan was van wege eenen vriend van dezen Staat, en dat de zaak strekte tot verzekering van het traktaat met die van de andere zijde, indien zij voortgang hebben mocht, of let het bekomen van krachtigen bijstand, ingeval de oorlog moest worden voortgezet, De Provinciën verleenden alsnu machtiging aan hare Gedeputeerden, om op де bewust | zaak te mogen beraadslagen en besluiten, behoudens hare bekrachtiging, op rapper te verleenen 3. 2 Resol. Stat.-Gen., 10, 13, 15 Febr. 1633. | 3 Resol. Stat.-Gen., 25 Febr.; 2 Maart 1633. Res. Ной. 1638, bl. 451 , 452. 4 Resol. Holl. 1633, bl. 450. Werkelijk werden CHARNACE’S voorslagen tot een nader verdrag DES VADERLANDS, . 695 was eenen gunstigen uitslag der vredesonderhandelingen te beletten. Zijne eersle zorg, 1630— derhalve, was, te weeg le brengen, dat de nieuwe veldtocht voortgang mocht hebben. 1684. Daartoe moest de voorstelling dienen, dat nieuwe voordeelen, in of bij де Zuidelijke” Nederlanden te behalen, het beste middel waren om dezen tot de inwilliging van al onze wenschen te: brengen. Trof men echter dit doel niet, dan (zal cmannacé er bij- gevoegd hebhen) zou Frankrijk openlijk aan onze zijde treden.. De Prins nam aanvankelijk tegenover GHARNACE де. houding aan, alsof hij niet gezind _verstandhou- ding tusschen was om op den raad van Frankrijk het sluiten van een bestand tegen te gaan: had jen en den Prins. Frankrijk, zeide hij, werkelijk zooveel tegen een bestand, dan had het zich slechts wat vroeger moeten verklaren: thans wenschte hij zich te spiegelen aan het voorbeeld van zijnen broeder, die ook aanvankelijk op raad van Frankrijk het bestand had tegen- gegaan, maar ten laatste door den Koning in dien tegenstand alleen was gelaten. Zoo scheen het den Franschen minister noodzakelijk, den Prins door beloften te winnen, en hi deed zulks door hem te zweren, dat, bijaldien Zijne Excellentie volkomen ver- trouwen op den Koning en den Kardinaal wilde stellen, dezen hem nimmer zouden verlaten, wat er ook mocht gebeuren, en zijne belangen nooit uit het oog zouden ver- „liezen: de Koning en de Kardinaal, voegde hij er bg, wenschten alles wat hun van den kant van dezen Staat ten goede zou kunnen komen, door zijn toedoen te verwerven om er hem alleen dank» voor te kunnen weten. — Dit was eene bedenkelijke taal en wel geschikt, om, zoo de Hollandsche staatslieden zoo iets vermoeden konden, hunne achterdocht en voorzichtigheid volkomen te weltigen. — De redenen van CHARNACÉ hadden al dadelijk deze uitwerking, dat de Prins hem verzekerde, den voortgang der onderhandelingen te willen beletten, zoo hij daarbij ondersteund werd door ruimte aan- biedingen (ongetwijfeld wordt de geregelde levering van het subsidie bedoeld), die moesten dienen om de voorstanders van de voortzetting van den oorlog aan te moedigen 1, — gedaan aan de Gecommitteerden tot de onderhandelingen, met die van de andere zijde en tot het зешрюу van het leger.” Vandaar dat men het resultaat der onderhandelingen met cHaanack vermeld vindt in de Notulen van hetgeen voorgeloopen is nopende de onderhandelingen met die van de andere zijde. 1 Zie brief van caannace van den 13 Maart, 1633, in Arch. de la Mais. d’Or. П Sér. III Tome, р. 36, 37. Aldaar zou ik wenschen te lezen (р. 37, reg. 18): s'il y estoit ае du Roy: zoo zou de inlassching der ontkenning in den vorigen regel niet noodig zijn. Uit een schrijven van denzelfden van den Aden April (ald. Ы. 37, 38) vernemen wij, dat снавласе den Prins zekere Spaansche brieven voorhield; doch dat deze daardoor volstrekt niet ontsteld werd, te kennen gevende, dat de echtheid dier brieven moeijelijk te bewijzen zou zijn. Voorts blijkt uit hetzelfde schrijven, dat de Prins zich niet ontzag, den Franschen onderhandelaar harde woorde te doen hooren, in die mate, dat deze, had hij het staatkundig belang voorbij kunnen zien, licht tot het afbreken van al zijne bemoeijingen zou zijn besloten, De Prins trok zich de zaak van 1630— 1634, 694 l _ ALGEMEENE GESCHIEDENIS Overeenkomstig deze verklarmg hooren wij dan ook den Prins den 9den Maart in de vergadering der Staten-Generaal betuigen, dat hi tot voorbereiding van den veldiocht ‘alles wat van hem afhing, gedaan had. Nu hadden verder de Staten zelven te zorsen, dat aan al die toebereidselen gevolg werd gegeven. De Staten beantwoordden deze uit noodiging met de vereischte verordeningen 1. Maar wederom werd dit besluit op де voet gevolgd door eenen maatregel tot geruststelling van Holland ten aanzien van de middelen tot bestrijding der kosten van den oorlog ter zee. Doch, naauwelijks genomen, bleek die maatregel, bestaande in de bepaling жап zekeren termijn, waarbinnen de helf der achterstallen, aan de Admiraliteit verschuldigd, moest afgelost zijn, te veel van % krachten der Provinciën te vergen 2. Toen dus de tijd daar was, dat de Prins zich aan het hoofd van het leger te velde zou gaan plaatsen, was Holland in geenen deek tevreden gesteld. Den 8 April (1653) деед. де voorzitter der Staten-Generaal, от. wegende dat de Gecommitteerden van de andere ‘zijde óf tegen den hun gestelden ter mijn niet terug zouden zijn, óf geen bevredigend antwoord mede zouden brengen, het voorstel, dat Hun Hoog Mogenden eenen dag zouden bepalen, tegen welken het Кет te velde zou worden gebracht. De Vergadering besloot daartoe dem 254еа April te be stemmen. Тоеп dit besluit den t1dez April een begin тап uitvoering zou erlangen, Holland poogt verzocht -de Provincie Holland de zaak op te schorten. Zij verkreeg slechts een be het vertrek van 11: , | | Т den Prins tot den Uitstel, еп alstoen werden de Staten van Holland bijeengeroepen, om te raadplegen, ні veldtocht op tete doen, nadat intusschen de Gedeputeerden dezer Provincie verklaard hadden zich пе! houden, het voorstel te vereenigen, in het vertrouwen dat, gelijk Holland de andere Gewesten ondersteunde іп den oorlog te lande, zoo ook dezen volgens de afgelegde beloften, dor HAUTSRIVE zeer aan, die, bij gelegenheid dat de zegelbewaarder cwargaunsur den 29 Februri (1633) in hechtenis was genomen, ор het punt geweest was mede zijne’ vrijheid te тегінге, maar het ontkomen en herwaarts gevloden was (Brief van tancenak wan 12 Maart). Nu vorderde de Fransche Regering zijne uitlevering. De Prins kon daartoe niet besluiten; doch de Staten achtten het billijk, ’s Konings verzoek gehoor te geven. De schuld, van welke de zegelbewaardr beticht werd, was verstandhouding met den Hertog van Orléans en medeplichtigheid aan по laatst vertrek uit Frankrijk, Dat НАПТЕМУЕ, een officier in Nederlandsche dienst en vertrouwelie; van den Prins, in deze zaak betrokken was, bewijst weder, dat de Prins in den grand meer heop _ voor zijne grootheid bouwde op вкнвшеоз val, dan op de bevestiging van dezen minister in bet gezag. Bij het beleg van Rijnberk wordt плоткилв als tegenwoordig vermeld (мтзеж П, 6: Ook bleef hij in het land, waar hij veel invloed uitoefende op de Prinses van Oranje (Arch de la М. d’Or. t. a. pl. bl. 39, 51, 52), en dat niettegenstaande cmarsacé onder de ontwerp- artikelen van een verdrag met Frankrijk er cen wilde doen opnemen, waarbij bepaald werd, dat de Staten geenen Franschman tegen den wil des Konings in hunne dienst of in hun Land zoden houden (zie Notulen enz., f. vee 284). 1 Resol. Slat.-Gen. 1, 9 Maart, 1633. 2222 Resol. Stat-Gen. 17, 18 Maart, 165. 4 ' “ DES VADERLANDS. 695 het spoedig leveren harer verplichte bijdragen, de Admiraliteiten in staat zouden stellen 1630— om hare schepen in zee te brengen en den vijand te water het hoofd te ‘bieden, Werd 1034. dit vertrouwen beschaamd, zoò zou de Provincie in gebreke moeten blijven om de landmacht op de been te houden. De Staten van Holland bijeengekomen, keurden deze handelwijze hunner Gedeputeerden goed. De voorwaarde echter, aan hunne ver- gunning tot het uittrekken van het leger gesteld, achtten zij den 25sten April, toen Zijne Excellentie den Haag zou verlaten, ше! voldaan. Vandaar dat zij ’s Prinsen vertrek trachtten op te houden. Zij lieten hem herinneren, dat de Gecommitteerden van de andere zijde, die reeds te lang op zich hadden laten wachten, nu toch spoedig terug zouden zijn, en dat Zijne Excellentie noodwendig tegenwoordig moest wezen bij de - dan te heropenen onderhandelingen. Voorts ontrieden de Hollandsche Heren den Prins voor alsnog te vertrekken, eensdeels op grond van den gezwollen stand der rivieren, die zijne troepen beletten zou tijdig ter bestemder plaatse aan te komen, anderdeels wegens het jaargetijde, dat, aangezien het graan nog verre was van rijpte zijn, het leger met hon- gersnood bedreigde. Deze laatste drangreden was eene bedekte bedreiging, dat Holland het wel eens aan den toevoer van geld en levensmiddelen kon laten haperen. Bij dit aanzoek | van Holland voegden de te "5 Hage gebleven Gecommilteerden van de andere zijde hunne ge- beden: binnen weinige dagen, zeiden zij, zouden de moeijelijkheden uit den weg geruimd , en het traktaat tot wederzijdsch genoegen gesloten kunnen wezen. Doch de Prins, ge- rust ор het besluit van de Staten-Generaal, bekreunde zich om het ееп evenmin als om het ander: de Brabantsche Heren verwees hij naar de Staten, hopende (zeide hij), dat een goed akkoord, tusschen de partijen getroffen, hem spoedig zou nopen terug te komen, en den Hollandschen Gedeputeerden voerde hij le gemoet, dat hij met Gods hulp de zwarigheden, waarover zij zich schenen te bekommeren, te boven hoopte te komen. Nog denzelfden avond nam hij zijn afscheid, om den volgenden dag te ver- trekken; de Gecómmitteerden tot de onderhandelingen zouden hem in hoedanigheid van Gedeputeerden te velde vergezellen, en ten minste een gedeclte van hen den Prins da- delijk volgen 1. Deze stap had te grooter beteekenis, omdat er reeds artikelen van een verdrag met Frankrijk waren ontworpen, volgens een van welke de Staten zich ver- bonden, zoo die van de andere zijde de hun gestelde voorwaarden den 206 April niet hadden aangenomen ‚ van geen vredesverdrag meer te willen hooren, maar hun leger te velde te brengen 8. ' Resol. Stat.-Gen. 8, 11, 12, 22 April, 1633. Resol. Holl. 1633, Ы. 466. 21, 25, 26 April, 1633. Mém. de Fréd. Henri, p. 160, 161. 2 Notulen enz, fol. recto, 284, 285. 1630— 1634. te land ten koste gelegd mochten worden, en dat, was eenmaal na een krachtige: slag een gewenschíe toestand in het land ontslaan, men haar in den steek zou later. en Brazilië misschien aan den Koning van Spanje terug zou geven. Reeds ор да eersten April gaf zij aan de Staten-Generaal haar verlangen te kennen om te moge weten, of zij op de toegezegde en verder nog benoodigde ondersteuning zou kunner rekenen. De Stalen gaven haar toen goede hoop en blijken van belangstelling п hare stoute plannen 1. Maar den 20% April wendde zij zich weder met een uit voerig vertoog tot Hun Hoog Mogenden. Het was nu drie jaren geleden, zoo loidk de taal der Bewindhebbers, dat God de wapenen van: Hun Hoog Mogeuden zoozeer hal gezegend, dat eene van de allerbelangrijkste plaatsen in de West-Indiën in handen der Compagnie was gevallen. Daarmede was een krachtige afleiding van ’s vijands mach bewerkt, en een middel verschaft om onze scheepsmacht te vermeerderen, het boot- volk, waarvan God deze landen wonderbaarlijk had voorzien, па te werk te stelle, onze ingezetenen door den uitvoer der voortbrengselen hunner nijverheid te bevoordee- len, en een winstgevenden handel in suiker, braziliehout, katoen enz. te doen oni- slaan. De ingewonnen berichten verrieden, dat ’s vijands zaken aldaar zeer wankel- baar, ja genoegzaam wanhopig slonden; zijn krijgsvolk te land en ter zee was onver- genoegd; de inboorlingen helden over tot afval, de negers tot opstand; de Portugezen, door afpersingen en geleden verliezen ontslemd, waren moedeloos. Dus deed alles ене omkering verwachten in het voordeel van onzen Staat. Thans derhalve was hel de rechte tijd om zich van het gansche Kapileinscháp Fernambuc` meester te maken; ja, de tn noorden daaraan grenzende gewesten Tamaraea, Paraiba en Rio Grande daarbij te we- overen, Daartoe moest een ervaren krijgsoversle met minstens 5000 man derwaars ge- zonden worden. Dan zou weldra de Compagnie’ geene subsidies meer behoeven, j, den Staat kunnen bijspringen. Ten einde dat krijgsvolk over te brengen en dein „Brazilië aanwezige soldaten van alle benoodigdheden te voorzien, waren 2,500,890 gul- den noodig, voor de helft in klinkende munt. Zoo veel was er niet in de kas der Compagnie. Dus was het volstrekt noodzakelijk, dat de Provinciën verleenden wat 1 toegezegd hadden. Het beste deel van Brazilië, egnmaal verzekerd, was 200 veel ak een Koningrijk gewonnen, dat in weinig tijds kon bezeild worden, en waarran d krachtdadigste ondernemingen tegen den vijand konden uitgaan. In één woord, in iN van oorlog zou dat Rijk een breidel zijn voor onzen vijand, en in tid van vrede een onuitputielijke schat voor deze Landen. Holland blijft stelden termijn van betaling afgeweken was, had weinig te beteekenen. Nog had Hol- onvoldaan. land een anderen grief tegen de Staten-Generaal. De bediening van Veldmaarschalk was door den dood van eanst Сазімін opengevallen: 1, Dit in overweging nemende, en begrijpende, dat, ingeval de Prins op den veldtocht mocht komen te overlijden, er iemand behoorde gevonden te worden, die het bevel over het leger op zich kon ne- men, hadden de zes Provinciën zonder toestemming тап Holland aan Zijne Excellentie machtiging verleend om eenen Veldmaarschalk te kiezen. Door deze laatste Provincie verzocht de zaak nog een weinig uit te stellen, hadden zij zich om dit verzoek niet bekreund 3. Deze handelwijze, oordeelde Holland, krenkte haar recht om over zulk een gewichtig punt te beraadslagen: of was het te veel gevorderd, dat men verlangde vooraf bepaald te zien, aan wien en onder wat voorwaarden het leger in dat onver- hoopte geval zou toevertrouwd worden? Dus besloten de Staten van Holland ook daarbij niet te berusten 3. Aan hun besluit gaven zij den dag. па *s Prinsen vertrek gevolg, door ter Generaliteit te verklaren, dat de Collegies ter Admiraliteit nog geene uitwerking be- speurden van de beloften der Provinciën. Toch moest Holland gerustgesteld worden: immers terwijl het leger naar boven getrokken was, lagen verscheidene plaatsen van deze Provincie operi ‘voor een aanval uit zee, en zag zij, nu als het ware op hare beurt grensgewest geworden, zich met zwaarder slag bedreigd, dan haar ooit gedurende ° den oorlog’ was overkomen. Slechte doer eene talrgke scheepsmacht kon dit gevaar worden gekeerd, en daar zij de landmacht tot verdediging der landgrenzen steeds had | gesteund, zoo behoorden de Provinciën thans ook tot hare verdediging de zeemacht te sterken. Gaarne voorzag Holland in de onmiddellijke behoefte, doch slechts onder voor- waarde, dat de Provinciën zich verbonden om dat voorschot terug te belalen, of zich maand Febroarij van het jaar 1633 werd het gedrag van: sommige kapiteins, die zich bij den zeeslag, bij welken de Admiraal paren was omgekomen (е hiervoor hladz. 548, 549), slecht gekweten en hunnen Opperbevelhebher trouweloos verlaten hadden, aan het oordeel eener recht- bank, uit leden der Collegiën ter Admiraliteit bestaande, onderworpen. Пе Vice-Admiraal man- TEN тииззЕк bleef vrij van alle verdenking; integendeel, hij werd vereerd met een gouden ketting. Vijf kapiteins werdem tot levenslange ballingschap veroordeeld (Resol. Stat.-Gen. 22, 23 Febr.; 2, 7, 8, 11 Maart; 12 April; 24 Junij; 2, 23 Aug. 1633. Res. Holl. 12 Mei, 1633). 1 Reeds іп Защ 1632 had Graaf wittem van Nassau verzocht met dien post begunstigd te worden (Resol, Stat.-Gen. 1 Julij, 1632). 2 Resol. Stat.-Gen. 23 April, 1633. Resol. Holl. 1633, bl. 438, en 25 April, 1633. 