Vaderlandsch museum voor nederduitsche letterkunde, oudheid en geschiedenis, uitgegeven door C. P. Serrure. Eerste deel
Ten jare 1840 heeft de heer Gucrard, te Parijs, het Chartula- rium Sithiense aen het licht gebracht, maer dat is eerder eene ehronijk, dan wel een eharterboek. En dan nog heeft men de dacrin vudtijds opgenomene oorkonden niet tegen de oorspronkelyke stukken kunnen vergelyken, vermits deze grootendeels verloren zijn en waerschijnlyk zullen blyven. (1) Pıers, Biographie de la ville de Saint-Omer, bl- 256. (2) Memoires de la societe des Antiquaires de la Morinie, D. 1. bl. 232. (8) In de Collection des Cartulaires de France, Tom. IH, in-ke. — 279 — De originele stukken in de proostdy van Poperinghe berustende, waren aen zonderlinge lotgevallen onderworpen. Na de vernieti- ging van dit gesticht kwam de prioor naer Gent gevlucht met geheel of ten minste met de belangrijkste stukken uit zijn archief. Hy nam zynen intrek by eenen broodbakker, by wien hy eenige jaren later stierf. Na ’s mans dood werden de originele charters voor oud perkament aen eenen .drukker verkocht, die het voor omslagen van almanakken en cathechismussen wilde verbruiken, en dadelyk ten dien einde, de ruggen van al de stukken geel verwde. Ook had hy al de zegels afgerukt en als voor hem van geen nut wechgesmeten, zoodanig dat er heden niet een enkel acn- gebleven is! Doch gelukkig wekten die charters, waervan de meeste als toonbeelden der middeleeuwsche schrijfkunst mogen doorgaen, eer ze versneden werden, de aendacht op van eenige gelecrden en liefhebbers dezer stad. Wat er nog voorhanden was, bleef behouden, doch werd op nieuw verstrooid, want de heeren Hye- Schoutheer, Lammens, graef De Thiennes, L. De Bast, Parmen- tier, Versturme, De Laval en misschien nog andere, kochten elk, de eene min de andere meer, cenige dier kostbare oudheden. Tydens de jaren (1852-1855), dat ik met het toezicht over het archief dezer provineie belast was, had ik het genoegen de meeste van die wijd en zijd verspreidde stukken byeen te kry- gen. Mevr. de W°. De Bast liet aen het archief over dien merk- waerdligen giftbrief van 745, waervan een fae-simile achter het cerste deel der fransche uitgave van Warnkeenigs geschiedenis van Vlaenderen gevoegd is(!). De gracf De Thiennes, die een pacr stuk- ken, welke tot de heerlijkheid Rumbeke betrekking hebben, bezat, (t) In den vorsproukelyken duitschen druk is het niet te vinden. — 280 — xaf ze te geschenke. Toen op 21 january 1855, de bibliotheck van Hyc-Schouthcer, welke alleen honderd-zeven-en-veertig dier char- ters bevatte, geveild werd, kon ik dezealle voor rekening der pro- vineie aenkoopen (!). De overige, die aen de hierboven genoemde hecren toebehoorden, werden insgelyks, het zy door my, het zy door mynen opvolger, den hcer baron De Saint-Genois, door acn- koop voor het archief bekomen, zoodanig dat er aldaer byna twec honderd stukken verzameld zijn. Omtrent al deze oorkonden waren des tijds onuitgegeven; doch sedert heeft de heer Warnkenig er eenige in de bylagen van zyne zoo verdienstelyke geschiedenis van Vlaenderen opgenomen, en thands mag men hopen, dat de heer advokaet P. C. Van der Meersch, de tegenwoordige archivaris der provineie, het plan dat hy gevormd heeft, om geheel de verzameling te laten drukken, weldra zal ten uitvoer brengen. Intusschen mack ik hier zes dier charters voor het cerst bekend, waervan vier als belangryke proeven onzer oudste proza mocten beschouwd worden, terwijl de twee latijnsche hier slechıs gedrukt worden als tot de zelfle zack, waervan gehandeld wordt, betrek- king hebbende. Men ziet uit deze stukken, dat de schepenen van het Vrye van Brugge, reeds ten jare 1278-1280, hunne akten en beraedslagin- gen in de moetertael opstelden, terwijl de deken der Christenheid van Brugge in het latijn schreef, dat stellig door cene der partyen niet verstaen werd. Wel is waer, zyne brieven waren gericht acn den oflieiael van het bisdom van Doornijk, doch deze was waer- schijnlyk wel een Vlaming of ten minste was hy het dietsch (l) Al die stukken zijn tamelyk wel beschreven in den Cataloyue d’une grande rollection de Livres curien.e et singuliers, parmi lesquels nombre de Manuscrits, suivte de chartres, diplömes, etc. provenant de la bibliothöque de feu Mr. Fr. J. P. Hye- Schoutheer, dont la vente se fera a Gand, le21 janvier 1853, bl. 145-155 en 137-159. -- 281 — meester. Ik deed reeds opmerken (D), dat de landtael vecl vroeger door de wereldiyken in de akten werd ingevoerd dan door de xcestelyken , welke laetste nog lang het gebruik van het latijn behielden, dat zy zelfs nooit gehecel lieten varen. Deze vier dietsche charters leveren een doorslaende bewijs op hoe sedert de dertiende ecuw de gesprokenc tacl de zelfde is geble- ven. Inder daed men treft hier cenige woorden en spraekvormen acn die tot heden toe in West-Vlaenderen zijn blyven voortbe- staen. Als zoodanig kan men beschouwen : idaen, iof, up, ambocht tusschier , vinderschip of schep, of eene zide ... of ander zide, daer si of bleven waren, enz. Het is alleen door de bekendmaking van dergelyke originele oorkonden, dat wy iets met vastheid zullen kunnen bepalen omirent den vroegeren toestand der onderschei- dene tongvallen van het nederlandsch; want de teksten onzer oude dichters en prozaschryvers zijn in het algemeen zoodanig door de alschryvers veranderd, dat meestal het eigenaerdige daeruit ver- dwenen is. De onverschillige schrijfwyzen van soene en zoene, secghen en zeyghen, Spierinc, Spieriny en Spieringh, die Iserine en d’Y'se- rine, enz., en de onregelmatigheid in de verbuiging der woorden, toonen acn, dat zulke ongelijkheden door onze vrocge schryvers zelven begaen werden. Wy mocten dus heden, by de herstelling der oude teksten, de regelmatigheid in de spelling niet te verre dryven. Voor degene die zieh met geslachtkundige studiön bezig hou- den, treft men in deze stukken een treffend voorbecld aen van de wyze waerop oudtijds onze eigennamen verbogen werden. Meestal heefi men op deze, nochtans vaste regels, niet genoeg- zaem acht genomen, en de namen, die men verbogen aentrof, in > LE = en - Bm (1) Bl. 100. _ 282 — niet tot den eersten naemval teruggebracht, waerdoor er in de wenealogische werken z00 veel verwarring heerscht. De eigennaem is hier in den eersten naemval (nominativus), Spierinc (IN), of Spiering (1), of Spieringh (IV); in den tweeden (yenitivus), wordt hy Spierincx (VD); en in den derden (datirus), Spieringhe (len 1). By middel dezer stukken kan de bestaende lijst der schepenen van het brugsche Vrye, eenigs zins verbeterd en acngevuld wor- den. De lijst dier ambtenaren van 1228 tot 1745, door den heer Priem uitgegeven (f), is, schijnt het, omtrent het midden der vorige ccuw, uit alle slach van oorkonden, zoo latijnsche, dietsche als fransche, zonder genoegzame zorg of kritisch onderzoek , zoo als dat des tijds meestal gebeurde, byeengebracht. Geen wonder dus dat Boudene die Iserine, die in onze charters van 1278 en 1280 scnoemd wordt, by Priem, op die jaren, niet eens vermeld staet, doch het zal wel de zelfde zijn als die welke op 1277, Boudewijn den Yserman, rudder heet, wiens naem blijkbaer aldus gebrekkig uit het latijn vertaeld is, of wel als Baudewijn d’Isenne, op 1285, welke laetste nacm men voor slecht gelezen mag houden. Ten slotte voeg ik hier nog by, dat Reinvert Porin der charter van 1279, wel een persoon zou kunnen zijn met Reinvert Verghodelieven zoene, dien men in de stukken van 1280 (III en V) ontmoet. Voor de kennis der middeleeuwsche rechtsgebruiken en vooral der eigenschappen van de vinders, zijn de zes hierachter vol- gende stukken van geen gering belang. Zie hier waerover er gchandeld wordt : De abdy van Sint-Bertiin was in het bezit van tienden in LI m nn mm nn (1) In de Documents extraits due depöt des Archirex de la Flandre Occidentale. Bruges , 1850. D. VIEL a VIN. — 285 — het kerspel Lisseweghe, een dorp op cene uer afstands, ten noorden van Brugge gelegen, maer zeker geslacht, Spierine of Spiering geheeten, beweerde in die tienden gerechtigd te zijn. Daeruit ontstond een geschil tusschen het klooster van Sinte Bertijn, ter eener zyden, en Wilzoete en Hanne Spiering, met de hunnen, ter anderer zyden. Om dien twist te vereffenen, kwam men voor schepenen van den Vryen overcen, dat men de zack door een vinderschap zou verelfenen en op Jde uitspraek zou af- gaen, hetzy van den abt van Sinte Bertijn, het zy van den prioor van Coekelare, Gillis van Cochove. Deze lacıtste trad als vinder op. Ily had op zich genomen zyne uitspraek te doen voor Sinte-Baefsdag van het jaer 1278, en in der daed op den zater- dag voor gemelden dag verscheen gemelde prioor te wette, voor schepenen van het Vrye, en hy kende aldaer de bedoclde tienden aen de abdy van Sinte-Baefs toe; doch tevens legde hy aen den abt den last op om acn Wilzocte en Ilanne Spiering met de hunnen, dertig ponden vlacmısch te betalen. . De eerste der hier volgende charters bevat de getuigenis dezer uitspraek door de schepenen van het Vrye. Wilzoete en Ilanne Spiering en dezes laetsten moeder, Ileil- zoete, waren echter met het vonnis van den prioor van Coekc- lare niet te vreden en weigerden zich dacraen te onderwerpen. Zy werden diensvolgends door dezen beroepen op enen wetle- licken dinghedach , te steghere (1), voor schepenen van het Vrye, om aldaer gedwongen te worden zich volgends het te vellen (1) Ry Kırıaen stegher, steegher. Fland. trap, gradus, scala. In Reinaert de Vox (v. 2755) spreekt Nobel, de Leeuw, recht op eene slage van sleene : Doe deze rede was gedaen, doe ginc Nobel, die conine staen op ene hoye stage van sleene, daer hi op plach te stane alleene. als hi sat in sijn hof te dinge. — 254 — vonnis te gedragen. Men besprak aldaer cen tweede vinderschap , wiens beslissing partyen voor onwederroepelyk geldig moesten houden. Dit mael werden tot vinders gekozen aenzienlyke wereldlyke persoonen en beambten, namelyk de heer Roegier van Ghistele, ridder, de heer Wouter Reinfin, ridder, des tijds bailliu van het brugsche ambacht, Dierk de Vos, Arnout Bran- tin, klerk der brugsche vierschaer, en Weinin Stullaert, cric- houder (1) van die zelfde rechtbank. Deze vijff mannen namen op zich een afdoende vonnis te stryken. Zy verschenen voor de schepenen van het Vrye; hunne uitsprack was de bevestiging van het besliste door den prioor van Cockelare. Zy wijsden, dat Wilzoete Spiering met zyne vrouw, vöör halfvasten te Brugge, voor schepenen,, mocsten verschynen en aldaer afzien van al het recht, dat zy bewcerden te hebben op de tienden van Lisse- weghe, en dat Wilzoete verder zulke verklaring voor den deken der Christenheid moest komen herhalen. Indien echter die laetste rechtspleging tot eenige onkosten aenleiding gaf, dan bleven deze ten laste van den prioor van Cockelare. Aen Hanne Spiering en dezes moeder, Ileilzoete, werd insgelyks het zelfde opgelegd. Doch de prioor van Coekelare moest binnen de acht dagen na dat de Spierings van hun recht op de tienden zouden hebben afgezien, eene somme van twintig ponden vlacmsch aen Wilzoete Spiering, en de helft van dergelyke somme aen Hanne Spiering en zyne mocder uitbetalen. Dit alles is bevat in de tweede charter. Wilzoete Spiering en zyne vrouw verschynen diensvolgends voor schepenen te Brugge, te steghere, up enen vriendach, dat wettelic dinghedach was, en zien aldaer van al hun recht .—_ — —— (1) Crichoudre, ook wel crickwarder, roedrager van kruk, kolf. Men kan hier- over raedplegen Wannkoenıg, Histoire de la Flandre, irad. par Gneuporr. D. 1. bl. 152. — 285 — af. Zy vernicuwen hunnen afstand voor den deken der Chris- tenheid te Brugge. Het derde en vierde stuk bevatten die verklaringen. Hanne Spiering met zyne mocder Heikoete, zyne zuster Adelise en dezes man, Hanneken die Caermere , geven insgelyks, 200 voor schepenen van het Vryc, als voor den deken der Chris- tenheid, kwijtschelding van hun recht in de tienden van Lissewe- ghe, behalve van dat gedeelte hetwelk aen Hcilzoete van wege heuren vader was toegekomen. Dat is de inhoud der twee stukken, die hier de nummers V en VI voeren. Men wordt door deze oorkonden ten volle ingelicht omtrent de ware beteekenis der woorden vinder en vinderschap. By Kiliaen leest men slechts, dat vinder, hetiwelk hy als aen den vlaemschen tongval eigen opgeeft,, 200 veel beteckent als juratus opificiorum colleyii. By Diericx (1) zijn vinder en vindersman het zelfde als scheydsregter, arbiler, goede man (2). Deze laetste, veel meer om- vattende uitlegging, is ook meer voldocende dan die van Kiliaen. In het cerste van den twist, waertoe onze charters betrekking hebben , werd de beslissing acn @enen enkelen tinder, namelyk den abt van Sint-Bertiin, of wel den prioor van Cockelare, Gillis van Cochove, overgelaten. Doch alzoo eene der partyen zich acn dezes uitspraek niet wilde houden, werd de zack op nieuw, en dit macl aen vijf vinders, onderworpen. Het blijkt genoegzaem, dat telkens de partyen het recht hadden de aenstelling van dezen of genen vinder, volgends wiens vonnis zy dan ook be- loofden zich te zullen gedragen , gocd of af te keuren. Het schijnt ook verder, dat deze op zulke wyze acngestelde vinders, geen be- (1) Gends Charterboekje, bl. LXX11. @) C. A. Seraunk, Geschiedenis der nederlandsche en fransche Letterkunde in lnenderen , bl. 193. 20 — 2850 — stendig gericht of vindery uitmackten. In den zelfden zin zag mei ten jare 1286, de bailliu van Brugge, Simon Lauwaert, als vinder of vriendelicke effenaer, optreden in een geschil tusschen den heer Van Boenhen en de Negen-en-dertig van Gent, hande- lende in den naem dezer Gemeente W. Reeds vroeger, en wel in 1252, vereffenen drie persoonen, namelyk Willem van Maldeghem, Hugo van Steenlant en Vol- cour, meijer van Sinte-Bacfs, ecnen twist als vinders tusschen deze abdy en haren schout, Gielis 2). | Van zeer oude tyden nochtans bestonden er, onder den naem van vinderyen of smalle wetten, bestendige gerichten voor het beoordeelen van geringere zaken. Talryke kleine geschillen , die anders voor schepenen hadden moeten komen, werden door die rinders beslist. Deze inrichting was een overblijfsel der honderdmannen uit het vrocger tijdvak. Er bestaet cene verordening van 1284, waerby de macht der vinders bepaeld wordt (%. In de Costumen van Gent wordt er ook van de vinderyen of smalle wetten gesproken, en daer ziel men, dat ze in kosteryen en onderkosteryen verdeeld werden. lets waervan Raepsaet getracht hecft de reden te ontdekken (#. De vonnissen echter door de vinderyen uitgesproken,, waren uit zich zelven niet uitvoerbaer, maer moesten cerst door de schepenen be- krachtigd worden. Soortgelyke kleine gerechtshoven bleven te (sent, tot op het jacr 1795 toe, voort bestaen. In het groot Vleesehhuis aldaer bewaert men nog heden den bock der Neering, van de voorledene ecuw, waerin men al de namen der bestuer- ders, en onder deze ook die der vinders opgeteekend heeft. — (1) Diericx, Memoires sur la ville de Gand. D. I, bl. 251. (2) Disaıcx, Gends Charterboekje. Bl. 5. (5) Dıirricx, Memoires sur les Lois, les Coutumes etc. des Gantois. II. bl. 111. (4) Raresast , Oburres Completes. D. V, bl. 529, — 287 — Te Brugge hadden, in de zeventiende eeuw, talryke ambachten hunne vinders(). — In Noord-Nederland bestonden insgelyks vinderyen. In het land van Voorn had men twee vinders, die mee (meekrap) sien sullen ende loven of laken. — Te Amersfoort vinders van visch en vleesch; korenvinders ; vinders van de vogelen (2). Volgends deze laetste aenhalingen schynen de vinders hier voor te komen als keurders of experten van visch, vleesch enz. Ik hield my met voordacht cenigs zins lang op met de vinders om dat men dit woord sedert de laetste jaren, in eenen zin gebruikt, in welken ik het by niet &enen onzer middeleeuw- sche schryvers heb aengetroffen, namelyk in dien van dichters 9). D’ Snellaert in zijn Kort begrip eener Geschiedenis der Neder- duitsche Letterkunde (% zegt : de dichter uit den riddertijd heette Spreker, Zegger of Vinder. » By professor Hofdijk (® leest men : « de vervaardigers en voordragers van de middeleeuwsche ge- dichten werden in Holland ook Vinders of Sprekers genoemd, » en Jonckbloet geeft acn Maerlant den naem van Vinder (6). Even als men in het fransch het woord trouvere van trouver alleidt, omdat de trouveres als de uitvinders van verhalen, van fabelen, enz. te houden waren, zou oudtijds aen onze dichters in onze tael dergelyke nacm, om de zelfde reden zijn toegekomen : jets dat my niet gebleken is. Ik weet wel dat Kiliaen, behalve de rechterlyke beteckenis, waerover ik gehandeld heb, het woord vinder nog vertaelt door (1) Van de Grootdadiyheyt der Breedivermaerde Regeringhe van de stadi Brugghe. Amsterd. 1684. in-4> bl. 529. (2) Noonnewier, Nederduitsche Regtsoudheden. Utrecht, 1833. Bl. 342. (5) Dit werd reeds opgemerkt door C. A. Serrune, Geschiedenis. Bl. 33. (4) In de eerste uitgave van 1849, bl. 28, en in de tweede van 1850, bl. 33. (5) Geschiedenis der Nederlandsche Lelterkunde. Amsterd. , 1883. Bl. 75. (6) Geschiedenis der Middennederlandsche Dichtkunst. D. III, 1: stuk, bl. 158. — 288 — invenlor, dat is wilvinder. Ik ken ook het eerste vers van het vierde bock des Wapen-Martijns : Jacop die van Mertene vant, | doch dat alles bewijst niet, dat men by ons, tydens de middel- eeuwen het woord vinder voor synoniem van dichter hield, even weinig als men uit het vers: Willem, die Madoc maecte, zou mogen besluiten, dat de diehters ook makers genoemi werden. I. 1278. Tot allen den ghoenen, die dese lettren sullen zien en-le horen lesen, docn te wetene Roger van Ghistele, Woutre van Cockelare, Boudene die Brockere, Boudene die Iserine,, rudders , Reinvert Porin , Jhan die Wevel ende Diederie van Score, scepenen van den Vrihen Brugscheu ambochte, Dat van den eontente, dat was tusschen den abt ende teovent van der kerke van Sinte Baerlins, of ene side, ende Wilsvete Spieringhe ende Hanne Spieringhe ende hare partie, of ander zide, van dat si alengierden te hebbene recht in die tiende van Lisseweghe, die es der kerken van Sinte Baertins, was ghesprocken cen vinderscip tusschen die voerseide partien ende ghevast te wetten, voer scepenen van den Vrihen, in deser manieren : Dat die Wilsoete Spiering ende Hanne Spiering ende hare partie voerseit, bleven te wetten vocr scepenen van den Vrihen, van allen calaengen, die si hadden an die tiende van Lisse- weghe voerscit, up den abts van Sinte Bacrtins seeghen of up sprioren van Cockclare zegghen, die tien tiden prioer was ende noch es, bi namen die here Gillis van Cochove, Dat die abt van Sinte Bacrlins voerseit, of dere Gillis van Cochove, prioer voerseit, of so wele dat ware van desen tvcen, zegghen soude up sine ziele ende wisen, of die voerseide Wilsoete Spiering ende Hanne Spiering ende hare — 289 — partie recht hadden an dese voerseide calaenge of ne hadden; ende dit zegghen te zegghene ende te scedene vore Sinte Baves dach, die vallet int jaer Ons Heren als men scrivet sine incarnatie M.CC ende acht ende tseventich. Ende ware dat sake dat men dit zegghen, also alst voerseit es, niet ne zeide ende sciede vore den voerseiden dach, so souden Wilsocte Spiering ende Hanne Spiering ende hare partie voerseit, bliven in die saisine van deser voerseider calaengen voertwaert an. Ende dit vinderseep was ghemacct ende ghesproken wel ende te wetten, ende daer toe ghedaen al dat te wettelicken vinder- seepe behoert te doene. Dat bekenneden die partien voer ons. Dit stuk was vroeger voorzien van zeven zegels hangende aen dubbele strooken van perkament. 3990, 11. 1279. Van den contente dat was tusschen den here Gillise van Cochove, prioer van Coekelare, moencc van der kerken van Sinte Bertins, alse van der voerseider kerken halven, of een zide, ende tusschenWilsoeten Spieringhe ende Hanne Spieringhe ende Heilsoeten , sire moeder, ende hare partie of ander zide, alse van den rechte, dat sie calengierden in der kerken tiende van Sinte Bertins voerseit te Lisseweghe , ende daer sie of bleven waren up tsabbets zegghen van Sinte Bertins voerseit of up isheren Gillis zegghen van Cochove, prioren voerseit, te wetten, te zegghene die abbet ofdie here Gillis voerseit suilchacrre dat ware in sine ziele weder sie recht hadden in die voerseide tiende of ne hadden; ende daer of dat die here Gillis van Cochove, prioer voerseit, seide sijn zeg- ghen in sine ziele, ende hie wisede dat die voerseide Wilsoete, Hanne ende Heilsoete ende hare partie, ne gheen recht ne hadden, ne scul- dich ne waren te hebbene, in die tiende voerseit ende nemmerme recht te calengierne in die voerseide tiende , ne ware omme die minne van Gode ende omme dat sie dienst hadden ghedaen der kerken voer- seit; ende omme ghoeden pais, so wisede hie hemlieden te hebbene dartich pont vlaemscher peneghe van der voerseider kerken in alemoe- senen. Ende daer dese voerseide Wilsocte, Hanne ende Heilsoete ende hare partie ghecalengiert waren in wetten, up enen wettelicken dinghe- dach, te steghere, bi claghen van den here Gillise, priocr voorseit, omme te houdene ende te vuleoemene tvocrseide wijsdoem, van welken wijsdoeme tvist was in die wet, So was ghesprocken een vinderseip te wetten , tusschen den here Gillise van Cochove, prioer voerseit, van sire kerken halven, of een zide, ende die dies macht hadde van sire kerken halven,, ende tusschen Wilsoeten Spieringhe , die tvinder- seip wedde te houdene, over hem zelven, van al den rechte dat hiere of calengierende was, ende tusschen Hanne Spieringhe ende Heilsoeten, sire moeder. Ende dat wedde die Hanne over hem ende over Heilsoeten, sire moeder, te houdene; bi namen up minen here Roegere van Ghistele, ruddre, minen here Woutren Reinfine, Fuddre, tien tiden bailiu vanden Brugschenambochte, Diedericke den Vos, Arnoude Brantine, clere van der vierscharne van Bruggheambocht, ende up Weinine Stullaerde , erichoudre tien tiden vander zelver vier- scharne, diet alle wedden te seedene te wetten, in manieren waer dat — 21 — die meeste meneghe seide dat dat staende bleve, ende dit es te wetene behouden tsheren Gillis zegghene, tsprioren voerseit, Dat sie macht hadden te wisene ende te meersene boven den voerseiden dartich ponden vlaemscher peneghe, die die voerseide here Gillis wisede, also vele als hem ghoct dochte. Ende dit vinderseip wedde te houdene Weinin Stullaert over den here Gillise, prioer voerseit, alse van der kerken halven voecrseit. Ende daerna, alse dit vinderscip wettelicke vulcoemen was, ende elkerlije anderen zeker ghedaen hadde te sire ghenoechte, So camen die voerseide vinders : mijn here Rocger, mijn here Woutre, Diederic, Arnoud ende Weinin ende droeghen alle over cen ende wiseden voer scepenen van den Vrihen, bi namen voer minen here Woutren van Coekelare, minen here Willemme van Boen- , hem, minen here Willemme van Straten, minen here Jhanne Canine, rudders, Riquarde Standaerde, Oliviere van der Haghe, Arnoude Heine- mans suene ende Langhe Jhanne van Cadzant, Wilsoeten Spieringhe dat hie ende sijn wijf souden cocmen te Brugghe, tusschier ende half- vastene die eerst came, ende quitescelden ende te wetten voer scepe- nen van den Vrihen, alt recht dat si calengierden, jof hadden of hebben mochten, in die voerseide tiende van Lisseweghe ende dier ghe- like ten karstinede; Ende waerre enich cost te doene ten karstinede , dat soude wesen up tsheren Gillis cost, tsprioren voerseit; ende diere ghelike wiseden sie te doene Hanne Spieringhe ende Heilsoeten,, sire noeder. Ende hier bi wiseden sie den here Gillise, priover voerseit, te ghevene dien Wilsoeten Spieringhe tvintich pont vlaemscher peneghe, bin achte daghen na dien dat hie ende sijn wijf hebben ghedaen dese quitesceldinghe, ende sie wiseden Hanne Spieringhe ende Heilsoeten, sire mocder die tvedeel van tvintich ponden vlaemscher peneghen in dier voerseider manieren. Aen dit stuk hingen vroeger negen zegels, acn dubbele strooken van perkament. j — 292 — IH. 1280. Reinvert Verghodelieven zoene, Boudene dYserine, rudders, Diederic die Vos, Domaes die Hont, Willem die Corte, Weinin van Varsenare, Jhan die Boye ende Gillis Wouters zoene, Wie scepenen van den Vrihen doen te verstane allen den ghoenen die dese lettren zullen zien of horen lesen : Dat camen voer ons, te Brugghe, te steghere, up enen . vriendach, dat wettelic dinghedach was, daer men wet handelde ten Vrihen, Wilsocte Spierine ende Lucie, sijn wijf, ende sie scouden daer quite voer ons te wetten, al die macht ende alt recht dat sie hadden, of hebben mochten, in die tiende van Lisseweghe, ter kerken boef van Sinte Bertins. Ende in orcondscepen van deser quitesceldinghe, omme dat wie willen dat soe vast blive ende ghestade, so hebben wie dese lettren ghezeghelt met onsen zeglielen in kennessen. Dit was ghedaen int jacr ons Heren als men screef sine incarnatie ivelel hon- dert ende tachentich, tsvriendaghes na Sinte Domaes daghe, in den zoemer, in die macnt die men heet hoymaent. N\en dit stuk hingen vroeger acht zegels aen dubbele strooken van perkament. IV. 1280. Viro venerabili etdisereto, officiali Tornaeensi, deeanus Christianitatıs Brugensis salutem in Domino. Noveritis quod coram nobis, propter hoc personaliter constituti, Wilsvete dietus Spieringh et Suffia, ejus UxXor, recognoverunt et confessi fucrunt, sua sponte et non coacli, SC bene et legitime quitasse et quituinclamasse, ad plenam legem patrie, ad opus eeelesie sancti Bertini in sancto Audomaro, omne Jus, quod se hactenus habere contendebant, quoeumue titulo sive modo, in deeima de Lisseweghe speetante ad eeclesiam supradietam, Ipsamque coranı BE TU 700 U 1 30 Deralo quifarı Inprorisde Cankel Mkliuneın et quili Mienlis. EL ven Yplioni vis, met “rplionibus juris ange Privilegio Rs, caulelis et sul DE possent in KUncivil exppes; Öationjs propter Ieilus introdueto Ilelnum dietun ralarem, Quoa kradım, pro ips Üram volıs, Ratın ups, nantım "ran Yohis: Drom Patum Super hu EN CAignj; FOL eos in Io: sing [rnetibus el Dreimissar, Ä "este vl hype PFesentium Su, albatı, antı — 295 — nobis iterato quitarunt et quitumclamaverunt, in presentia religiosi viri prioris de Coukclare, monachi videlicet ecclesie memorale, predietam quitationeın et quiticlamationem , nomine et ad opus ejusdem ccelesie, recipientis. Et renuntiaverunt dieti conjuges, quantum ad premissa, exceptioni vis, metus, doli mali, fori, consuetudinis etstatuti, omnibus exceptionibus juris et facti, sceripti et non scripti, omni legis auxilio omnique privilegio erueis indulto et indulsendo, omnibus cavillationi- bus, eautelis et subterfugiis, que contra presentes litteras et contenta in eis possent in posterum obici vel proponi. Dieta quoque Suflia renuneiavit expresse, quantum ad preinissa, exceptioni dotis, dotalicii, donationis propter nuptias, ususfrüctus et omni legis auxilio pro mu- lieribus introducto, super hoc certiorata a nobis. Et constituerunt Willelmum dietum Dam, latorem presentium, suum coram nobis procuratorem, quoad confitendum, recognoscendum, innovandum et iterandum , pro ipsis et corum nominibus, omnia et singula predieta coram vobis. Ratum et firmum habituri quiequid idem procurator suus pro ipsis, quantum ad premissa, omnia et singula dixerit vel fecerit coram vobis; promillentes, file media et juramento ab ipsis et utroque ipsorum super hoc eorporaliter prestilis, coram nobis et sub pena excommunicationis a vobis in ipsos et utrungue corum ferende, ubi- eumque eos in posterum contligerit commmorari, quod in dieta decima aut ipsius fruetibus nullum jus de cetero reclamabunt, nee contra pre- missa vel premissorum aliqjua, per se vel per alium, venient in futurum, ulla veeasione vel fraude. Quod vobis et ommibus quorum interest tenore presenlium significamus. Datum anno Domini M° CC» octuage- simo, sabbato ante Divisionem apostolorumn. AMBO SICUT (1). Aen dit stuk heeft slechts een zezel gehangen. — oo nun — {0 - u. —n u nn un ne (1) Dit wil ongetwvfeld zeggen, dat beide partyen een afschrift vaır dezen akt hebben ontvanzen. — 29 — V. 1280. Reinvert Verghodelieven soene, Boudene die Brockere, Boudene dYserine, rudders, Diederie die Vos, Hughe van den Hove, Jhan van den Zande, Lambrecht Diederices soene, Arnoud Heinemans soene ende Olivier Boudens Noes soene, Wie scepenen van den Vrien , doen te wetene allen den ghoenen die dese lettren sullen zien of horen lesen, Dat camen voer ons Hanne Spiering ende Heilsoete , sijn zuster, ende Adelise, sijn zuster, ende Hanneken die Caermere, dier Adelisen wettelice man, bi der wet van der helegher kerken tien tiden; Ende scouden quite voer ons, te wetten, al die macht ende alt recht dat sie hadden of hebben mochten in die tiende van Lisseweghe, ter kerken bocf van sinte Bertins, behouden der voerseider Heilsocten haer deel van haers valers doet. Ende in oreondscepen van deser quitesceldin- ghe, omme dat wie willen dat soe vast blive ende ghestade , so hebben wie dese lettren ghezeghelt met onsen zeghelen in kennessen. Dit was shedaen int Jaer ons heren als men scereef sine incarnalie tvelef hon- dert ende tachentich, tsvriendaghes voor sinte Marien Magdalenen daghe. Het onderste gedeelte der charter schijnt afgesneden, 200- dat er geen spoor meer overblijft van het zegel, waerınede het vroeger bekrachtigd werd. VI. 1280. Viro venerabili ct discereto, ofieiali Tornacensi , decanus Christiani- latisBrugensis salutem in Domino. Noverit Discretio vestra quod coram nobis, propter hoc personaliter constitutio, Adelisa filia Heilste, relicte Johannis Spierinx , de consensu et auctoritate Johannis Carmers, ejus marili, ac ipse Johannes, sua sponte et non coacti, recognoverunt et confessi fuerunt se bene ct legitime, omni illieita eonventione ct pac- — 95 — lione eessante, quitasse et quiticlamasse, ad plenam legem patrie, omne jus quod se habere contendebant et dicebant in deeima de Lisse- weghe, spectante ad ecelesiam saneli Bertini in saneto Audomaro, ad opus ejusdem ecelesie. Dietamque quitationem ct quiticlamationem coram nobis iteraverunt et innovarunt, in presentia domini Egidii prioris de Coukelare et monachi ecelesie menorate. Promittentes eidem, nomine diete ecelesie stipulanti, fide media et juramento, ac sub pena excommunicationis, a vobis in ipsos et utrumque corum ferende, ubicumque ipsos contigerit commorari, que contra predictas quitationem et quiticlamationem, per se vel per alium, non venient in futurum ulla oecasione vel fraude, nec in dicta decima de cetero jus aliquid reclamabunt. Et renuntiaverunt, quantum ad premissa, sub eisdem fide et juramento, omnibus exceptionibus vis, metus, fori, doli, consuetudinis et statuti, et omnibus aliis juris et facti, scripti et non scripti, omni legis auxilio omnique privilegio erucis indulto et indulgendo,, et omnibus aliis exceptionibus, cautelis et sublerfugiis, que contra presentes litteras el contenta in eis possent, in posterum obici vel proponi, ct per quas, vel que, presentes littere robur possent amiltere firmitatis. Constituentes insuper Willelmum dietum Dam, latorem presentium, suum coram nobis procuratorem, et conferentes eidem potestatem ac speciale mandatum iterandi et innovandi, proipsis et eorum nominibus,omnia et singula coram vobis. Dieta quoque Adelisa contulit eidem procuratori suo potestatem et speciale mandatum, de consensu et auctoritate dieti sui mariti, renunciandi pro ipsa et ejus nomine, coram vobis, exceptioni dotis, dotalieii, ususfructus et dona- lionis propter nuptias et omni juris beneficio pro mulieribus intro- dueto. Quibus, sub suis fide et juramento,, coram nobis similiter renun- eiavil super hiis certificata, a nobis ratum et firmum habituri quiequam dietum eorum procurator pro ipsis et ulroque ipsorum, quantum ad premissa, omnia et singula dixerit vel fecerit, coram vobis. Quod vobis el omnibus quorum interest, lenore presentium volumus esse notum. Datum anno M.CC.LAXX, sabbato post beati Petri ad vincula, in “apite Augusti. ANBO SCLT. Dit stuk was vroeger slechts van cenen zegel voorzıen. KLEINE GEDICHTEN UT DE DERTIENDE EN VEERTIENDE EEUW. Al de volgende stukken zijn nogmaels uit het groot Hul- themsche handschrift N’ 192, op de koninklyke bibliotheek , te Brussel, berustende, getrokken. Die Codex mag, zoo als men wect, om den veelvuldigen en verschillenden inhoud, als eene bloemlezing onzer middeleeuwsche diehtkunst beschouwd wor- den. Weldra zal echter alles wat daerin bevat is, het heht zien, want de heer Angillis heeft thands eene keus der geestelyke gedichten ter perse, en in het tweede deecl van dit Muscum hoop ik al water nog overblijft op te nemen, en dan eene volledige besehryving van gehieel den bundel te laten volgen. De veertig gedichten, die ik hier laet drukken, zijn van zeer verschillenden aerd. Dan eens behooren zy tot de Iyrische, dan eens tot de Icerende of verhalende poözy. Dan cens zijn het vertellingen, zedelessen of hekeldichten, dan cens liederen of minnedichten. De meeste dezer stukken zijn uit de veertiende ceuw, cenige nochtans kan men tot de dertiende doen opklim- men. Al is het niet wel mogelyk den juisten tijd hunner ver- vaerdiging te bepalen, dan toch, wanncer ınen die Glayhe van — 297 — den grave van Vlaenderen, door Jan Knibbe, die ongetwyfeld op het oogenblik zelf van het overlyden van Lodewijk van Male (1584) geschreven werd, met de overige stukken verge- lijkt, loopt ce hoogere oudheid van de mceeste dezer dadelyk in het 00g. In slechts drie stukken treft men de namen der dichters aen. Aen wie men de andere hoeft toe te schryven, blijft vry onzcker, en meer dan gissingen kan men daeromtrent niet maken. Eenige dezer, meen ik, bestonden cerst niet op zich zelven, macr zijn sleehts brokken, aen gediehten van uitgebreiden omvang ont- leend. Als zoodanig besehouw ik dBedieden van den VII eeuwen (XXX) en Ene exsempel noch (AXX1), al is het dat ik nict kan acnwyzen waeruit ze getrokken zijn. In Boendales Lekenspieghel (B.1.C.58 leest men ook iets over de Zeven Eeuwen, doch het is aldaer geheel anders bewerkt. In de Maria-mirakelen van Macr- lant heb ik het verhacl van den predikheer, waervan in dit Ex- sempel gehandeld wordt, niet aengetroffen. Doctor Snellaert heeft vrocger, na Willems dood, en uit ’s mans nagelatene papieren, in het Belgisch Museum, cen verhaeltjen medegedeeld, name- Iyk : Ene nmirakele van Onser Vrouwen, hetwelk uit dit zelfde handsehrift getrokken is, alwacr het afzonderlyk voorkomt, doch dat stuk mackt in Maerlants Spieghel historiael een kapitel (P.1.B. VII. C. 70.) Van den Jodinnen die soe verloste, ui (2). Van de drie eerste dezer stukken zijn de dichters bekend. Jan Knibbe, van Brusscel, schreef behalve die clage van den grave van Vlaenderen (XXI), ook nog cen lied van dergelyken aerd : die Claghe van den hertoghe Wenselijn van Brabant, dat door Willems gedrukt werd ©. Van het ceerste echter zagen (MD.XN.11.540-54. (2:D. 11. bl. 248-249 der nitgave van Clignett en Steenwinkel. (5) Oude vlaemsche liederen, bl. 4%. — 298 — sleehts tot hiertoe de aenvangstrofe en de twee slotversen het licht (1. Deze twee allegorische lijkzangen of wapendichten, hebben aen den schryver eene verdienstelyke plaets onder onze oude dichters doen tockennen (2). Hertog Wencelijn van Brabant stierf den 7°" deeember 1585, en Lodewijk van Male den 9° ja- nuary 1584. Men kent dus den tijd wacrin Knibbe bloeide; en daer hy zelf ons zegt dat hy een Brusselaer was, zal het moge- Iyk zijn iets naders omtrent 's mans leven of toestand in de maetschappy te ontdekken. Venus boem met VII Coninghinnen (XXI), van Jan Dille, doet ons insgelyks acn eenen dichter uit Braband, alwaer de naem Dille en Dillen heden nog algemeen is, denken. Willems heeft de eerste en laetste regels van dit stuk opgegeven (®). De schryver van de fabel of allegorie Vanden Eenhoren (XXIII), noemt zich Lodewike (#, meer zegt hy niet. Het rijm pilt, een paer malen voor put, en gemein voor gemeen, doet wederom aen cenen brabander, misschien aen eenen Leuvenaer, denken. De heer Angillis deed my opmerken, dat een dergelyk ver- hael te lezen is in de Histoires et paraboles du pere Bonaventure Giraudeau®), alwaer het Le voyageur imprudent heet. Het luidt daer als volgt : « Ecn reiziger trok door een bosch en werd ontwaerd door eene woedende lecuwin, die dadelyk toesnelde om den ongelukkige te verslinden. Ilacr vervaerlyk gebriesch weergalmde yselyk mm mn ns nn mb nn nn m m m (1) Wırzesss, Belyisch Museum. 1, bl. 547. (2) Men zie Horvısk, Geschiedenis der Nederlandsche Letterkunde, Amst. 18.5. bl. 103. (5) Museum, 1, bl. 550. (4) Ook komen de eerste en laetste versen van dit stuk voor in het Beigisch Museum, 1, bl. 557. (ö) Roulers, D. Van Hee, 1823, in-12 bl. 100. Dit is slechts een nadruk. Bly- kends de goedkeuring, gedagteekend uit Parijs den 48den september 1763, ver- scheen dit werkjen reeds in de achttiende eeuw. — 299 — door de bosschen en de gebergten. De schrik, die den man had bevangen zette hem de noodige krachten by om hem met cene groote gezwindheid te doen vluchten, en om tusschen hem en het dier eenen ruimen afstand te laten. Doch terwijl hy dus, door de vrees gejacgd, het dreigend gevaer ontweek, viel hy in een ander, want hy had geene aendacht gegeven op eenen kuil, die op zynen weg lag en waerin hy neer ging vallen. Wanneer hy gewaer werd, dat degrond hem ontweek, stak hy, door dit nıeuw onheil verschrikt, den arm uit, om zich aen het een of ander voorwerp vast te grypen. Ily was gelukkig genocg, in zynen val, zich acn den tak eens boonıs vast te klissen, waeraen hy bleef hangen, zoodat hy niet tot in het diepste van den kuil, waer hy eenen wissen dood zou gevonden hebben,, nederplofte. Terwijl hy zich aldus in dezen toestand, hoe moeijelyk dan ook, bevond, achtte hy zich gelukkig den dood, al was het maer voor eenige oogenblikken, te ontwyken. Doch de rampzalige kende alde ongelukken die hem bedreigden nog niet! Toen hy immers naer den boom keek, wiens tak hem tot reddingsmiddel diende, za hy twce groote ratten, de cene wit en de andere zwart, acn het onderste van den stam knagen, zoodanig dat hy byna geheel afgebeten was. En als hy zyn oog nacr het diepste van den kuil liet gaen, ontdckte hy aldaer cenen verschrikkelyken drake, met glinsterende oogen en opgesparden muil, die slechts het oogenblik afwachtte dat de boom, geheel afgeknaegd, zou nederploffen , om alsdan de prooi, die zich aenbood, te verslinden. Dan keek hy naer den kant des kuils alwaer de boom zyne wortelen had; doch vandaer grijnsden hem de hoofden van vier afschuwelyke slangen toe, gereed om hem doodelyk te wonden. Ach Ilcer! riep hy al zuchtende uit, acn welke gevaren lact gy my over! Aen welke gedrochten moet ik ten prooi verstrekken? Blijft my dan niet cen middel meer over, om my hieruit te redden, en om aen deze wrecde -- 300 — dieren te ontkomen? Nauwelyks had hy deze woorden gesproken, of hy ontwaerde dat er uit eenige der bladeren van den boom honig vlocide. Hy raepte er eenige droppels van op, en na dat hy ze aen den mond gebracht had, vond hy ze wonderlyk zoet, en hy werd daerdoor geheel verkwikt. Ilet was eene versterking die de hemel hem zond, waervan hy had moeten gebruik maken om al zyne krachten te verzamelen, en dan, by middel van dien tak, of van iets anders, dat zich opdeed, uit den kuil te geraken, des te meer daer vermoedelyk de leeuwin, wier gebriesch hy niet meer hoorde, zich had verwyderd en diep in het bosch was ge- loopen. Doch, wie zou het kunnen gelooven? In stede dat hy zich trachtte te redden, klom hy op den boom, zette zich daer ge- makkelyk op, en zocht alleen om den honig bycen te krygen en dezes noodlottige zoctheid te smaken. Ily wilde zelfs daervan eenen voorraed voor langen tijd opdoen ; hy nam verder, volgends hem goede ınaetregelen , om later meer van dien honig te kunnen inoogsten. «OÖ dwaze menschen , luidt het, herkent ten minste u zelven in dit tafereel; gact uwe dwaling af, zoo lang het nog tijd is, en ziet er de nadeclige gevolgen van in. Zult gy u altijd laten misleiden en, voor eenen oogenblik genots, uw eeuwig welzijn op- offeren? Van uwe geboorte af vervolgt u de dood als eene wocdende leeuwin. Gy hebt haer gebriesch gehoord, en meer dan cens heceft u het peinzen aen het sterven verschrikt. Deze aerde, wacrop gy cen reiziger zijt, is een afgrond, die alles verzwelgt, en in wiens diepte de hel en de eeuwigheid gelegen zijn. De eenige steun die — 301 — uwen val tegenhoudt is het leven van uw lichaem; maer dat lichaem zelf wordt door zyne eigene bestanddeelen bedreigd, en terwijr zich deze vermengen en bestryden, veranderen ze in een gift voor hetzelve, en werken krachtdadig tot zynen ondergang of verdelging. Dat lichaem kan slechts eenen bepaelden tijd duren, dien gy niet kunt verlengen, en die tijd wordt, als het ware, nacht en dag afgeknacgd, totdat-eindelyk de zwakke boom ter neer stort, en door zynen val u zelven in den afgrond der eeuwigheid mede- sleep:. Is er dan geen middel om een zoo groot ongeluk te vermyden? Stellig is er een; en de eenige zorg, die gy gedurende uw leven moet hebben, is dat dit middel u niet ontsnappe. De Zaligmaker biedt u zijn kruis aen als den boom des levens, die alleen u kan redden ; klampt er u aen vast en gy zult aen al uwe vyanden ont- snappen. Vrees den honig, dien de wereld u aenbiedt. Het is, wel is waer, een geschenk des hemels; maer let op dat zyne 'zoeligheid u niet dronken make en u het gevaer, dat u bedreigt, niet doe vergeten. Gebruik er niet meer van dan gy noodig hebt om u te versterken, en om u de krachten te bezorgen om boet- veerdigheid te doen, aelmoezen te geven, goede werken te ver- richten, de hel te schuwen en het eeuwig leven te verdienen. » Ik ruimde geerne een plaetsjen in voor die parabel en zedeles van pater Giraudeau, omdat ze gcheel eene middeleceuwsche kleur hebben behouden. Het is tevens een bewijs hoe zulke god- vruchtige verdichtselen, tot op onze tyden toe, zijn blyven voort leven. Ons gedicht is eenvoudiger, min ingewikkeld dan het fransch verhael. Men begrijpt licht waerom Giraudeau den eenhoorn door eene leeuwin heefi vervangen. Het wezenlyk bestaen immers van dat dier, waervan in de middeleeuwen algemeen gesproken wordt, werd door de latere schryvers, alsook door de meeste van onze 21 — 502 — tyden, in twyfel getrokken. Nochtans zijn er heden in Duitschland uitstekende gelcerden, die beweeren, dat men den eenhoorn ten on- rechte onder de fabelachtige dieren heeft verwezen (1). Zonderling genoeg, dat men, na de wechlating van den eenhoorn, den drack, die insgelyks tot de middelceuwen te huis behoort, behouden heeft. De twee kleine stukjens : Fine questie en De antwoorde hier af, (XXIV en XXV), zal men wel acn cenen, leuvenschen dichter mogen toeöigenen. De Loe of Loo, immers, waervan daerin gewag wordt gemackt, is zulke onbeduidende beek of waterloop, dat zy slechts aen eenen inboorling van Leuven, of aen iemand die aldaer lang gewoond hceft, kon bekend zijn. Van die Loo bekwamen de Loobergen, het Loobrock, en waerschijnlyk ook de stad Leuven, hunnen naem. Dit sijn voghel Sproexkene (XXVI). Een dergelyk gedicht, ın het platduitsch of nedersaksisch, komt voor in de verzameling van Bruns (2), die het de Rathsversammlung der T’hiere geheeten heeft. In der dacd de dieren worden ten hove toegelaten om aldaer den koning, dat is den lecuw, goeden raed te geven. In het gedicht door Bruns gedrukt, neemt de koning cerst het woord en het geheel wordt besloten door het volgende van den vos : Wultu hebben vrede, lat Reyncken lopen mede. In ons stuk trcedt op het einde Profeta op, en verschijnt de vos niet. Het nedersaksische gedicht, zoo als men uit de namen van zckere dieren, als ook uit cenige woorden en vormen zou kunnen opmaken, werd waerschijnlyk in dien tongval uit he nederlandsch DE PGEEDEgER 1 1 00 m m —— (1) Navorscher’s byblad. Amst. 185%. EX. (2) Romantische und andere Gedichte in Altplatdeutscher Sprache aus einer Hand- schrift der Akademischen Bibliothek in Helmstädt. Berlin und Stettin. 1798. in-12. bl. 155. — 305 — overgehracht, alis het dat de tekst, dien ik ‚hier mededeel, niet tot grondlage van den platduitschen hecft gediend. Deze laetste heeft ietsouders, iets frisschers, dat naerder met de oude dierensage in verband stact, terwijl de nederlandsche veel meer aen de zede- leerende school, die Maerlant opvolgde, doet denken. Sommige der hekeldichten, en vooral Vanden Plaesteres (AXVIN), schynen uit de zelfde pen gevloeid als Vander Taverne van Jan Dingelsche, dat ik vroeger mededeelde. Een drietal stukjens, namelyk : Yan enen armen Pilgrijn (XL), Ene boerde (XLVIT), en Noch een liedeken (LINI), zijn misschien op onzen bodem niet gegroeid, of althands behooren zy tot de uiterste grenzen van Nederland. De tael zweemt immers naer het hoog- duitsch. Ik onthoude my hier iets meer omtrent deze kleine ge- dichten te schryven. In het vervolg zal ik nogmaels de gelegen- hieid hebben , zoo wel op het cene of andere van deze, als van ıde reeds vroeger opgenomene terug te komen. | AXTI. Die claghe vanden Grave van Dlaendren. (noon JAN KNIBBR, VAN BRUSSEL.) Der leider meren! o Wi, o wach! Onder enen liliengaert, daer hoerdic jammer ende hantgheslach driven enen swerten libaert. 5.Hi sprac : « Nu es hi te Gode waert mijn vader, die mi hceeft ghedraghen. Sijn gocde vole dies sere mesbaert. Ach! riddren, knechten selenne claghen. » — 504 — Metlien sagie twee edele vrouwen 40.staende omtrent den bomebaren. dEne was gecleedt met rouwen, dander was met roeder varen. Vele guldenden lilien sagie verelaren in enen blauwen hemel ghesait. 45. Daer hoerdic gheluut der inglen snaren; ene suete locht quam daer gewayt vanden inglen, die den libaert vertroeste ende sine goede lieden altemale ; maer onghetroest liet hi die boeste. 20. Dus sprac die ingel, met sueter tale : « Des heren ziele die es wale, Jdaer om soe laet u claghen staen. Dese vrouwen selen u segghen wale hoet metten here mach sijn vergaen. » 25. Mettien soe voer die inghel eweghe. Dat was den libaert alte leit; hi badt Gode om victorie en zeghe. Doen sach hi op dat roede cleeit, dat deen vrouwe hadde om haer geleit, 30. ende sprac : « Vrouwe al sonder niet, doer God hadt mi dat waer gheseit, wanen ghi coınpt ende wie ghi sijt ? Die vrouwe sprac, met sucter figure : « Ic ben u werdinne, ende gi sijt mijn gast. 55. lc hete die werelt; ter aventuren met desen here wasiec belast. Ter werelt soe haddi erancken rast, wat hi in sine levene dede; dit roede cleedt heeft hi doer past; AO. mijn aventuren die volgede hem mede. » — « Ach! edel vrouwe, doet u ghenade, sprac die libaert ! Mochtic u vraghen, dor God wilt mi dbeste raden, wat heren dat mi van rechten sal draghen? V. 16 daer, in het Hs. d’, z00 ook v. 50, 109, 115 en 151. — V. 27 en, aldus- V.28 cleeit, aldus. —- V. 29 haer, in het Hs. h’, zoo ook v. 141. — 09 — 43. Verleent hem zeghe tallen daghen, goede aventure uut alre noet. Och! Vlaendren lant, ghi mocht wel clagen, want ghi sijt wese, u vader es doot ! « — Dat lant, daer ghi van ierst sijt comen, 90. sprac die vrouwe, wilt daer bi duren : dat sijn die gulden lieliön bloemen ; ende houdt te vriende u na geburen. Oec soe en latet quade venijn niet ruren, noch uwen gerechten here verdriven , 55. ende spaert vus selfs steden ende muren. Oec hulp u vole eendrachtich bliven. >» — «Ach ! vrouwe, dat dadic gerne utermaten, boven al clagic mijns heren doot ; hi en conste die Vleminghen niet gesaten, 60.si en brachten elc andren in groter noet; nochtan verleende hem God wijn ende broet, al waende si haren here doen dolen, sijn heerscapie wert noch soe groet. Ach lasen! nu es hi Gode bevolen. 65. Dat heeft ghedaen die grote tentacie, want alle herein sijn ondersceiden, ende vander werelt die regutacie mi)n aventure moet al beleiden. » — « Merct die vrouwe metten swerten cleide, 70.sprac die vrouwe metten roeden, dat ie geleefde dede si verscheiden, ende al dat leeft dat sal si doden. » Die libaert sprac : « Soe willic waghen miju lijf, mijn lant, mijn volec algader. 75. Wie maghic gerechter vede draghen dan die gestolen hecft minen vader ? dat es die doot, der werelt verrader, ghi hebdt mi minen heren benomen. Vliet wech, eer ic mijn vole vergader, 80.hoe dorstu onder mijn oghen comen ? » V.65 letacie. —V.67 regutacie, aldus in het Hs. — 306 — -— « Ilet es die overste conine scout, sprac die doot soe vreselike, want in sal sparen cleine noch groect, sijn si aerın ol sijn si rike. 85. Maer docht bedwanct hoeghlike dat ie uwen here hiebbe ghespaert; al es sijn leven worden slike, die ziele es met Gode bewaert. » Die libaer sprac met wenenden oghen , 90. ende trac sijn haer soc menichfout : « Och doot! doer dat ice dat moet gedogen dat ghi dus roeft mijn edel wout. 