Nederlandsch Tijdschrift voor Liefhebbers der Jagt und Visscherei
lets dergelijks had plaats in lateren tijd te Aarden- burg. Een jongen kroop door de goten van de hooge St. Bavo's kerk , tot het iiithalen van spreeiiwen- en miisschennesten. Een nest niet vlugge jongen van de eersten vindende, stopte hij deze in zijne miits, welke hij tusschen de tanden hield. De spreeiiwen trach- tende zich uit de muts te bevrijden , wilde de jongen dit beletten; hierdoor maakt hij eene onvoorzigtige beweging , die een zijner voeten deed uitglijden en hem van eene ontzettende hoogte nederstortte. Gelijk de Mechelsche vogelzoekster aan de wijzerplaat bleef hangen , viel de Aardenbiirger op een oud graf , het- welk instortte, en de kracht van den val brak. Hij bekwam evenwel eene ligte hersenschudding , en moest drie weken het bed hoiiden. Als eene bij- zonderheid mag men opmerken , dat hij na den val de muts met spreeuwen nog tusschen de tanden hield , en zijne eerste vraag , toen hij weder bij ken- nis kwam , was : of zijne spreeuwen nog leefden ? Als dit geene wonderen mogen genoemd worden, die kunnen doen veronderstellen , dat de vogelaar, onder de onmiddelijke bescherming van eenen goeden geest staat , zullen althans de aangehaalde voorbeelden 181 te zamen wcl voor (^6n wonder mogen geklen ; ten ware die welke in het Luxemburgsche vcrhaald wor- den, als door de hand van St. Hubert te zijn (^e- schied , boven hnnne waarde wordcn geschat. Dit is , wel is waar , vreenidsoorti(je en hoogstzeld- zame gebeurtenissen ten voorbeeld kiezen ; maar men bedenke, dat hetgeen eenmaal geschiedde , nogmaals kan gebeuren; dat de jongens overal en ten alien tijde dezelfde zijn , vooral wanneer zij , zonder opzigt gelaten , zich onderling tot roekeloosheid aanmoedi- gen. Zoo zag ik er eens »haasje over" springen op het plat van een' toren waarvan de spits afgebroken was , met het blijkbare doel om van beneden opge- merkt te worden. Het herlezen van het opstel , lets over de jagt in westelijk Staats-Vlaanderen en over de jagtwet, voor- komende in den 3-^'^° jaargang , bl. 99 , gaf tot het inzenden dezer bijdrage aanleiding : daarin is sprake van den wildstand van voor 1795, die destijds aan- merkelijk moet geweest zijn , en wordt er verder in gewezen op de nadeelen door het rapen van patrijzen- eijeren veroorzaakt. Ware het noodig den schrijver te schragen , dan zoude ik van een' geloofwaardigen — den vriend van een' jager , die zelfs geen jager was — kunnen gewagen , die mij verhaalde : »uw ooni schoot »te Cadsand , in eene maand, 1006 patrijzen." Deze hoeveelheid kan nu, daar en elders, wel niet dan twijfelachtig voorkomen , doch ik heb de overtuiging dat zulks onder gunstige omstandigheden nog mogelijk VIERDE JAARGANG. 13 18^ is, daar ik een' jager kan noemen, die, zcs jarert geleden, den eersten jagtdag 99 patrijzen school; een ander, een stukjager, was gewoon er jaarlijks voor zijn hoofd 500 stuks te schieten; twee jaren later , schoten twee lief hebbers er 650 stuks , ter- wijl kort hierop het getal tot 100 stuks daalde. Om een hoog cijfer te bereiken, daartoe behooren de aardappelen gezond te zijn; is het loof daarvan afge- storven, dan houden de patrijzen reeds den eersten dag niet. Behalve van hetgeen er overblljft , bij het sluiten der jagt, hangt het ook nog veel daarvan af , of het win- ter koolzaad in die streken al dan niet bevriest; ver- volgens de verstoringen der nesten, bij het wiedender gronden , buiten het opzetteHjk zoeken. Uit een stukje fransche klaver, van 80 passen in hetvierkant, werden nu drie jaren geleden , door den zoon van M. te B. 80 patrijzeneijeren genomen. De kinderen van eenen bur^ gerlijken ambtenaar vertoonden een' krans van 250 stuks uitgeblazen patrijzeneijeren , alleen met het doel vergaderd, om zich eenen lekkeren pannekoek te bakken. Dat dit zonder boos opzet, zonder zucht tot geldgewin , alleen tot uitspanning geschiedt , is boven reeds betoogt. Men mag zich overtuigd houden , dat de bedoelde ambtenaar het zoeken van eijeren aan de zijnen zoude ontraden, zelfs verboden hebben, bij- aldien hij er op bedacht gemaakt ware, dat andere personen van zijne kennis , de jagers namelijk , hierdoor in hunne liefhebberij worden benadeeld; het gunstig- 183 ste is, deze handelingen bij wijze van verzoek tegen te gaan , of van de zijde van het eigenbelang , waarin den jagers, in hun welbegrepen voordeel, mildheid wordt aanbevolen. Dat het eijeren verzamelen op het jagtveld nadeeligen invloed moet uitoefenen, vereischt geene nadere uit~ eenzetting. Hier geldt het een vogel, die wel is waar tot vermaak dient, maar toch ook het zijne tot ver- mindering der insekten , vooral der mieren , bijdraagt ; doch laat ons verder onderzoeken wat de gevolgen zijn , van het verstoren der vogels in het algemeen , blijkbaar : hunne vermindering in de toekomst. Ofschoon niet altijd genoegzaam gekend, moet men bij iedere verscheidenheid door den schepper daarge- steld een vast doel veronderstellen , een gedeelte van een grootsch geheel uitmakende, dat men niet ongestraft mag iiitroeijen. Bij de vermindering der vogelsoorten moet het onmiddelijk gevolg zijn : de vermeerdering der onkruiden , of wel der vlinders , kevers , wormen en rup- sen, die aan de boomen en veldgewassen veel schade toebrengen , zoodanig , dat zij het blad en de jonge scheuten van een geheel eiken bosch vernielen kunnen; waardoor de groei en de ontwikkeling , zoo niet ge- heel en al verloren, dan toch tot St. Jan eerstko- mende wordt belemmerd. Ja! men heeft in Geldjer- land duizende bunders dennen door insekten vernield gezien , waaraan de spreeuwen en torenkraaijen einde- iijk een einde kwamen maken; en ofschoon er vroe- ger in Zeeland gestreden is over het nut dat de reiger 184 voor den akkerbouw zoiide stichten, door het vangen van mollen , muizen en bruine slakken , tegenover de schade aan de visscherij toe{jebragt, is het goed regt aan hem verbleven, en ziet men de reigerijen alom gehandhaafd. Wanneer wij zien , welk eenc massa spijs de ooijevaar behoeft , die oudtijds het zinnebeeld der dankbaarheid was , wegens het groot nut dat hij na overstroomingen aanbrengt, door het verslinden van velerlei gedierte, dat tot eene landplaag zoude kunnen aangroeijen ; dat de nachtegaal , de winterkoning en meer andere zangvogelen gedurende 12 uren meer voedsel tot zich nemen, dan de omtrek van him iijf bedraagt; dat anderen , zoo als b.v. de zv^^aluwsoorten , bijna altijd jagen , dan voorzeker kan men hunnen invloed , het doel waartoe zij bestaan niet ontkennen. Wie , omtrent onze rivieren w^onende , heeft niet te klagen gehad over de schade en het onaangename dat de meikevers veroorzaken , die door den w^ind naar den tegenovergelegen oever gedreven , aldaar de hoop op vruchten van geheele boomgaarden doen te loor gaan , die , vhigge paarden schrik aanjagende , onge- hikken hebben doen ontstaan ; wie hoort niet met bevreemding dat bun kwaad reeds hooger, den Rijn op , begint toe te nemen , daar op de poorten van Constanz te lezen was, dat een honderdjarig oud edict tegen hen op nieuw in werking werd gesteld , of- schoon eene vroegere slrenge vervolging bier te lande, in de reeds genoemde provincie niets heeft gebaat, 185 zoo dat racn eiiidelijk besloot, hiiiine vernietiging voortaaii aan himne natiiurlijkc vijanden over te laten , waaronder de vogelen , welke in liet aan Constanz grenzendc Zwitserland weinig worden aangetroffen, vermoedelijk wegens de sneeuw, die gedurende een groot gedeelte van het jaar him het vinden van voed- sel belet. Bereikt men zekere jaren , dan rijst de overtuiging , dat een groot gedeelte onzer genoegens op kostbare ijdelheid gegrond is; wanneer men zich in de jeugd met bescliouwingen der natuiir heeft bezig gebouden , dan komt men daar onwillekemug op teriig, zoo al niet op het vangen der mees, dan toch tot betere waarneming van het huishoudelijk bestaan der vroeger zoo begluurde en aangelokte vogels. Voor de raam staat een pecrenboom, het is de meermaals veredeldc beurree d'Ardanpont^ wiens vruchten alien zijn gezet, waarin op de stamvertakking ecne kruik waterpas is gelegd , aan welker hals meerdere ruimte is gegeven ; hierin heeft zich een paar meezen eene woning ge- bouwd, en een groot dozijn jongen uitgebroed, die veel voedsel behoeven; het af- en aanvliegen tot het aanbrengen daarvan uit een' kastanjeboom , die naauw- kemig wordt afgezocht, bedraagt vijfmalen per mi- nimt; deze zorg en bedrijvigheid kan mij vermaken, vooral wanneer ik bedenk welk een nut hier wordt gesticht , door het aanvoeren van allerlei schadelijke insecten , zonder nog te gewagen van het nut dat de mees in den winter sticht, door uit alle schuilhoeken 186 (le eijeren en poppen op te zoeken , die anders in de lente zouden iiitkomen. Als een offer aan de nagedachtenis van mijn' vroe- geren meester voer ik hier aan, dat de schoolmecsters niet meer zoo belagclielijk worden gevonden; dat zij in den jongsten tijd veel meer invloed op de jeugd hebben verkregen , dan zij het vroeger hadden ; terwijl men rondom de scholen de paden, de bloemen en heesters ongeschonden ziet; dat zij niet meer noodig hebben een' vogel in huis op te sluiten, wiens gezang voor de deur van hunne woning, in het vrije liefelij- ker klinkt , dan daar binnen , die hon den last niet geeft, de vioer en de kouw te reinigen, en den voc- derdag te onthoiiden. Met geringe moeite kunnen zij het uithalen der vogelnesten tegen gaan, door, met ontwikkeling van gegronde redenen, het doeliooze daarvan aan te toonen en het schadelijke van hunne vermindering duideHjk te maken , met de opmerking van de w^reedheid die er in gelegen is , jonge vogels te kwellen , door ze te willen opvoeden , zonder ge- noegzame kennis van hetgeen zij behoevcn; dat dan ook steeds de mees^ten doet sterven voor dat de zon onder is , of uit verveling aan de kat doct toe wer- pen. Die hist zal verminderen, door het meerder onderrigt en de kennis , dat even als de bond , de vos, de muis en meer andere dieren hunnen over- vloed bewaren , ook de verrigtingen der vogels als nuttigc bestemmingen zijn te beschouvven , doordien mede aan het onvertcerd zaad in hunne uitwei'pselen m het ontstaan van laag houtgewas wordt toegeschreveii ^ op plaatsen waar men het vroeser niet waarnam; gelijk aan het in den grond verbergen van eikels en beukels , tot voorraad voor ongiinstiger tijden — voor^ namelijk door den markolf — het ontstaan van boomen wordt toegeschreven , die op zich zelf staande , eene gunstigere ontwikkeling ondergaan , en van hen doet zeggen : »dat de molenassen" — die men nooit te veel kan hebben — »door den vogel worden gepoot." Wat de musch betreft, al eet die wat harde erw^- ten , die dan toch den mensch niet meer smaken , men poote ten haren behoeve eenige erwten meer; hetgeen aan ooft vergoed zal worden , daar zij het voorname- lijk is, die de rups van de bloesem weert. Dank zij der begrippen van mijn' gewezen Mentor, die met onvermoeid geduld veel van de medewerking des tijds verwachtte , ben ik hem het genoegen ver- schuldigd deze lofrede te kunnen schrijven ; in hem eer ik alzoo den geheelen stand , die verbetering behoe- vende , deze te eerder heeft te verwachten , naarmate hunne moeijehjke taak meer op alle vakken van maat* schappelijk leven zal inwerken. De roede, de plak, de voetangels en de klemmen zijn reeds niet meer noodig; door een doelmatig schoolonderrigt kan datgene verkregen worden , wat de regtbanken door toepassing der wetten niet vermo- gen — hoezeer men ze, ook die omtrent de jagt, doelmatiger poogt te maken — , die echter niet van langen duur kunnen zijn , wanneer de grond verkeerd 188 is gelegd, en meer tie strekking heeft bijzondere pef- sonen te believen, of aan tijdsbegrippen te voldoen. De jagtwet moet met het regaalregt in verband ge- bragt , of geheel vrij gegeven worden ; zoo als ze nu bestaat bevredigt zij niemand , ontstemt vele men- schen , en is zij , zonder transactie , niet houdbaar. En indien gij het woord »vrijheid" doet hooren , daf het ook zijne toepassing op de vogelen hebbe , het- welk ook de jeugd zal begrijpen ; terwijl dat woord , bij eene verkeerde opvatting en duidingy het onder- wijs even als het verdere levensgehik kan verstoren. Telemachus. NIETS NIEUWS. De geeerde lezer wordt reeds door het opschrift van dit stiikje verwittigd, dat hct eenigen tijd bij den schrijver en jyortefeiiille gelegen heeft en dat het Ho- ratiaansche recept »nonum pr8ematur in annum" hier niet alleen in aanmerking genomen , maar zelfs drie- dubbel opgevolgd is. Een gevolg van dat opvolgen is, dat de schrijver bij den aanvang zich verpligt ziet, den lezer te verzoeken wel zoo goed te willen zijn , zich aan het ouderwetsche dat hij in dit opstel mis- schien aantreffen zai , niet te ergeren en zich veel meer, zoo hij baards genoeg heeft, meer dan dertig jaren achteruit te denken om behoorlijk op de hoogte van den tijd te zijn , waarin de jagtpartij plaats had. Wat de localiteit aanbelangt , de tijd , die omgaat als een brieschende leeuw (de term is geijkt en geheiligd ; 190 overigens hoort men in de diergaarde van Natura or- tis magistra , zoowel als in Barbarije de leeuwen meer brullen dan brieschen) , de tijd heeft het terrein tegen- woordig tamelijk wel , of zoo als anderen meenen , tamelijk sleclit veranderd. Nabij het dorp B. in Zuid- Holland lag namelijk destijds een landgoed , verdeeld in buitenplaats en bouwerij , zich over een aantal bun- ders in zekere droogmakerij iiitstrekkende. Achter het geboomte van het buiten strekte zich eene onaf- zienbare vlakte uit , met slooten en togten doorsne- den , waar koolzaad , vlas en allerlei graan geteeld werd. Daarheen begaven zich wekelijks in het najaar, wanneer de oude luidjes naar stad waren teruggetrok- ken , een drietal jongelingen om te jagen of te vis- schen. Men vertrok vrijdags avonds en keerde zondag avond terug. De drooge inleiding is uit. — Het gordijn gaat op. De jagtwagen stond voor de deur, Willem, de koetsier, zette er eene groote mande met de noodige levensmiddelen in neder. De snippenschieter (*) ging met mij in den wagen zitten en wij verlieten de stad* Even daar buiten namen wij den eenigen , waren , op- regten jagermeester (*) op met zijne jagthonden, al welke twee en viervoetige personen, zoo goed en zoo kwaad als het ging, plaats in den jagtwagen namen. (*) Cm het onaangename van het noemen van eigciiamen te vermijden, vcrguunc men mij niijue mcdgezcUcn aldus te bctitclen. 191 Naauwelijks was men ccn kwartier iiiirs verder ge- komen , toeii ik den snippenschieter hoordc zeggen : »kijk eens, daar staan al de honden op hiinne koppen"; doch daar de jagermeester daarop droogjes anfwoordde: »ja, zij kimnen zich somtijds wonderlijk houden" , sloeg ik daar verder geen acht op. Doch toen ik kort daarop den snippenschieter verschrikt, met zijne ge- woonlijk wel-, doch tevens hardluidende stem hoordc uitroepen : »Bliksems , daar zitten nu die hondekinde- »ren aan 't vleesch!" hield ik het paard stil en toen ontdekte men eerst dat de honden de proviantmande zeer netjes ontpakt, en van eene kapitale runderribbe , carbonades gemaakt hadden, die zij onder elkander hadden verdeeld en nu met smaak consumeerden. GemakkeHjk kon men nu, zonder zich ooit in La- vater's theorien hoofdpijn gestudeerd te hebben , op het gelaat van den altoos hongerigen snippenschieter de vrees voor een' vastendag lezen. Ook de overige aangezigten stonden niet in de vriendeUjkste plooi; dat van den jagermeester geleek op Neptunus , toen hij het fameuse i^quos ego'' uitsprak. De put werd, zoo als meer gebeurt , gedempt , toen het kalf ver- dronken was, daar men al knorrende en brommende de honden tot voetgangers degradeerde en eindehjk bij eene nadere recapitulatie getroost , al lagchende over deze voor de respective magen zoo nadeelige ca- tastrophe , buiten aankwam. »Wat zulien wij eten? waarvan zullen wij nu le- aven ?" waren de eerste vragen , die de snippenschieter 192 iteed, toeii hij van den wagen afgestegen was en het huis intrad. Hij erkende , dat waar niet is , zelfs de Keizer zijn regt verliest , doch sustineerde tevens met een erbarmelijk lang gezigt en eene klagende stem, dat hij tot den volgenden maandag van den wind niet kon leven. Van sustineren, als 'tgoed gedaan wordt, komt altijd lets; ook hier erkende men de gegrond- heid van zijn sustenu en besloot en corps ^ na eens opgepijpt te hebben , in het dorp te gaan fourageren. Reeds was de zon op het punt te bed te gaan , toen onze wandeling een' aanvang nam, zoodat het al vrij donker was , toen wij bij den bakker aankwamen en de Sabbath al mooi aangevangen, toen wij bij den Joodschen slagter aanklopten. Op het zeggen , het zijn de heeren van , werden wij door dezen Is- raeller in zijn heiligdom binnen gelaten, alwaar wij hem ernstig onze kritieke positie voor oogen hielden , hem doende opmerken , dat hoezeer wij de meestmo- gelijke reverentie voor zijnen Sabbath koesterden, wij echter , aan den anderen kant , behalve het heir jagt- honden, drie hongerige menschenmagen konden aan- bieden , die volstrekt vleesch noodig hadden en hij dit dus , op de voor zijn geweten meest geruststellende wijze , moest verzorgen. »Awaij , weten de Heeren dan niks , van nimmen- »dal, niks niet?" zeide dit kind van Abraham. »Wij »maggen ommers op den Sabbath niemand beregten »of iets, hoe je 'took staat te noemen , verkaufen? »Doch", voegde hij er bij, »als de Heeren hun eigen 19^ »zoo wat konden helpen, daar hangt ommers in 't »voorhuis nog wel zoo iets ; me geld zal ik altoos »wel vinden. Als de Heeren heengaan , zoiiden zij »immers zonder Levy, wel iets kunnen meenemen. ))Rachel, kind, ik zel de Heeren eens uitlaten; pas »op de lamp." En toen wij met den zoon Abraham's in 't voorlinis kwamen, zagen wij daar een gevild schaap hangen. »Zie je, als de Heeren daar nou zoo'n boutje van »wilden hebben, dan hangt daar in den hoek ommers »wel een hakmes; daar konden de Heeren maar mee »afhakken , wat zij wilden/' De snippenschieter liet zich dit geen tweemaal zeg- gen, peuterde met de priem door half- en onbekende plaatsen en hakte met beliendigheid tot hij er een goed boutje af zag vallen. — »N'avond Levy !" — »Verexcuseer ! Als de Heeren nou zoo goed zouwen »zijn , om het geld daar maar neer te leggen , dan zal ))Levy het later wel vinden."— Aan welk billijk verzoek wij gereedelijk voldeeden , en op deze wijze kregen wij fourage en bleef de Jood een godsdienstige Israeliet. »Niets is onbestendiger dan de vrouw," zeide de een of ander oud dichter, wiens naam mij niet te binnen schiet en die U, waarde lezer, tamelijk onverschillig zal zijn ; maar ik durf zeggen dat het weder in No- vember nog ruim zoo onbestendig is. Vrijdag gingen wij met mooi weder naar buiten , 's nachts hoorden wij den wind zich verheffen en zaturdag 's morgens 194 teekende de barometer — veel regen en wind; en het graauwe zwerk — pijpen en langhalzen. Dan de jagermeester was van het gevoelen van Uilenspiegel , dat op regen zonneschijn moet volgen en comman- deerde derhalve, lets daar niemand zich tegen oppo- neerde, »voorwaarts marsch !" Men was er eenmaal voor gekomen en mogt men ook weinig opdoen, verveling zou er op het veld niet zijn , zoo als bij het te huis zitten. Met slecht weder staken wij dus in het veld; ieder kreeg zijne distantie en wandelde naar hazen zoekende, met denzelfden ernst als een arm kind zoekt naar het dubbeltje, dat het van hare moeder heeft gekregen om brood te koopen en onder weg verloren heeft. Het eerste, dat zich deed opmerken, was dat onder de honden een rekel verliefd werd en deze gewaar- wording , in den beginne , door het ruiken en likken van en aan de vleeschelijke achterdeelen der schoone sekse te kennen gaf. Lang zag dit de jagermeester met grootmoedigheid door de vingers, maar toen ein- delijk de reu eene grootere vrijheid wilde gebruiken en alleen met zijne achterste pooten voortwandelde , ontstak zijn toorn en met eene vreeselijke stem riep hij den rekel bij zijnen voornaam, zeggende: »SneI, »zel je 1 laten !" die dan ook voor een oogenblik con- tenance hield , doch telkens als hij zag dat des jager- meesters oogen naar eene andere plaats gewend wa- ren , weder eene der dames aanstipte. Het kwam mij voor, dat de liefde als een loopend vuur thans ook 19^ at de tevenharten aanstak , daar zij zich nii verdrongen wie naast den reu zoiide gaan en zljne sultane favo- rite worden ; iets geheel strijdig met de intentie van den jagermeester , die dus gedurig riep: »Diaan, hoot* »je me niet ! Lady , zcl je ! Snel , hier ! Snoek , wat »doe je daar, enz. , enz. ;" dan daar honden niet dan met groote moeite hollandsch verstaan , deden eenige slagen met den pols onder deze verliefde menigte , meer effect dan al dat geroep. Hierop volgde eene pauze in de merkwaardigheden , die afgebroken werd door een' liiidruchtiger vreugde- kreet van den jagermeester; natuurlijk zagen wij in de rondte om ergens eenig wild te ontdekken , doch vruchteloos , waarop wij ons tot den jagermeester wendden en bevonden, dat hij zeker iets, met bijzon- dere attentie min of meer scheikundig onderzocht en proefde. Eindelijk hoorden wij iiit zijnen mond de orakelspreuk : ))Jongens, daar heb ik versch gewei ! »'t kan niet versclier !" Allen hieven een »hoera" aan en feliciteerden den ja ' germeester met zijne vonst , ofschoon ik , als recense- rend jager in stilte aanmerkte dat het gezegde )>'t kan »niet verscher" zeer te onpas gezegd was, wanneer, 't geen niet vermoedelijk was , het haas zijn gevoeg niet in de hand van den jagermeester zelve gedaan had. — Ondertusschen gaf dit gewei den burgers moed , te meer daar een hunner twijfelde of hij ook niet reeds voet gezien had, en wij zochten dus weder van voren af aan. 196 Ik heb vergeteii aan le uierken , dat toen men in 't veld stak, oogenblikkelijk bij anticipatie »den eersten »zijn dood" gedronken werd ; daar ondertiisschen deze eerste zich zoo gemakkelijk niet vinden liet en men alweder eenige droogigheid in de keel gewaar werd , stelde men nu voor, daar men toch moest blijven an- ticiperen en het eerste haas geen gelieelen borrel meer verdragen kon, om dit met het tweede voor halve re- kening te doen en nu in stilte »den eersten zijn dood", maar hardop »den tv^eeden zijn loop" te drinken. Het is onnoodig te zeggen , dat , wanneer het eeni- gen tijd geregend heeft, het zwarteland, dat island, dat kort geleden geploegd, geegd of bezaaid is, lastig om te gaan wordt , v^aarvan dan wel eens het gevolg is, dat sommige menschen meer naar het neerzetten hunner voeten dan naar hazen zien. Dit had ook nu bij een' onzer plaats , die philosophisch , doch met eene edele omzigtigheid door de klei heensukkelde , toen hij eensklaps uit zijne mijmering gewekt werd , door het vooruit loopen van den jagermeester , die het liefelijk »roe, roe, roe, poa, poa !" aanhief; oogenblikkelijk aecompagneerde het geheele gezelschap hem, terwijl de honden de banier der liefde verlie- ten en rennende het haas vervolgden. De jagermeester volgde nu , met zijn' pols de sloten overwippende , de steeds loopende honden. »Afgedriedonderd ! wat loopen me die honden ! »waeht , bl.ks.. kom het pad maar eens langs ! Zie je »ze nog? Ja, ginder op den dijk, Dat hek zal ze 197 »vern..k.., daar raamt Snel hem! Wei satans, hij » spring! over hem heen ! daar komen zij I Pas op nii ! »Verd..., daar gaan zij den dijk weer op!" Onder zulk een verheven gesprek wachtten wij in het hoofdkwartier den uiislag van dit rentooneel af, tot wij eindeUjk het klagen van het haas hoorden en de overwinningsvaan boven aan den pols zagen waaijen. Kort daarop kwam de jagermeester in 't midden zijner viervoetige helden teriig, met het haas in de hand, zeggende : »wel d.nd.rs ! kijk eens , wat een »oude schurk !" en terwijl dcze oude schm'k van zijn overbodig vocht ontlast werd, had er eene algemeene recensie plaats over het loopen der honden , 't welk in eene lofrede eindigde ; ook werd er van Briiintje , de brak, honorable mentie in de notulen gemaakt. Spoedig hoorde men evenwel nu den meer warm ge- worden jagermeester zeggen: »kom aan, jongens! op- »gemarcheerd , waar er een ligt , kunnen er best twee »liggen," terwijl men van een anderen kant hoorde roepen , »den tweeden zijn dood I de branderijen »moeten ook bestaan !" » Ja ! ik zeg het altoos , het zwarte land is toch »maar de baas !" zeide de jagermeester tot groot verdriet van wie een gemakkelijk pad voortrekt boven een slijkerig en glibberig, kluitig en omgeploegd land. De opgewondenheid van den jagermeester werd na het eerste half uur door geen ander gedeeld; men keek elkander eens aan en wandelde voort; want ik durf tegen iedereen volhouden , dat er op dit oogenblik VIERDE JAAR6. 14 198 onder ons eene siibordinatie zonder voorbeeld bestond , waaraan zich duizende legioenen mogen spiegelen. Driiip- en doornat, moeijelijk door de klei bajjgeren- de , met de voile overtuiging dat men gekomen was om zich te amuseren met hazen te vangen , en bo- vendien telkenreize door den jagermeester hoorende verzekeren dat er wop dit stuk toch nog liggen )>moesten," zochten wij ons zelven te overtuigen, dat wij ons amuseerden ; tot eindelijk ook zelfs de jager- meester zijne bekomst scheen te krijgen, en voorstelde om de laatste aardappeltjes nog eens af te loopen en dan de kwartieren te betrekken. Men dient wel in eigen persoon met kletterende regenbuijen door een veld met aardappelen gejaagd te hebben, om zich een denkbeeld te vormen, van de genoegens, die daarbij op te doen zijn; vooral als de planten zoodanig afgerot zijn, dat men in eene bal- zaal waant te zijn. Men kan geen voet verzetten , zon- der dat de andere door de halfverrotte planten ach- teruit getrokken wordt; ook hoorde ik den snippen- schieter, toen hij omtrent de helft van dit stuk achter zijn rug zag, binnensmonds aanmerken: »kermisgaan »is een bilslag v^aard." Daar men echter geene hazen meer opdeed , werd nu de laatste , wanhopige manoeuvre in het werk ge- steld en eene proef genomen of er ook nog misschien een , onbemerkt door ons en de honden , was blijven liggen , die door het geluid der menschelijke stem ware te verschrikken ; zoodat wij dan ook gezamenlijk het 199 welbekende sproe, proe5a , preoaa" aaiihieven , dat het een ordentelijk diibbeld van een leven maakte. Dan toen ook dit zonder gevolg bleef, stelde de snippenschieter voor een der verzen van den koning van Beijeren op te zeggen , die , zoo als bekend is , alleen door het voorlezen van een zijner gedichten, een duizendtal zijner oproerige onderdanen uiteendreef en naar hiiis joeg; dan op de plaats zclve moest hij van den jagermeester (wien de koning van Beijeren zoo min aan 't harte ging als drie vuile eijeren , doch die zich in de iiitoefening zijner functie op de teenen getrapt rekende) eene correctie aanhooren , waarin on- der anderen gezegd werd, dat men met zoodanige ernstige zaken maar in het geheel niet vermag te spotten. Toen men nu eindelijk ook deze aardappeltjes wel doorzocht en doorsniiffeld rekende en ieder bij zich zelven overtuigd was, dat hij alleen door een wonder dien dag nog hazen vangen kon , keek men de lucht nog eens aan , om op het zwerk alle schuld te laden en keerde vol etenslust naar huis; waar men later , bij een goed vuur en onder een cognacje, zich over de slechte jagt troostte door het verhalen van vele waar- lijk gebeurde goede, en het bluffen met vele, die zoo goed als gebeurd waren- S. V. V. w OYEE DEN SLAAP VAN HET WILD EN HET TIJDSTIP WAARIN HET OP VOEDSEL UlTGAAT. C Vervolg. ) Ofschoon Aus dem Winkell uit de omstandigheid , dat men het ree, meer dan het hert, dikwerf in het bed (leger) verrast, afleidt, dat deze wildsoort, of vast moest slapen, of, wanneer zij herkaauwend achter een' digten struik of in het hooge gras verborgen ligt , zich veilig acht , is het geoorloofd het eerste ge- deelte dezer veronderstelling volkomen te bctwijfelen. De zwijnen gaan ook bij voorkeur des nachts op voedsel uit, en slechts in groote, zecr verborgen en digte bosschen w^roeten zij nu en dan bij dag in den 201 bodem. Him geziG't schijnt noch des daags noch des nachts bijzonder scherp te zijn, des te scherper even- wel hunne overige zintiiijjen. Doch wanneer zij aan het wroeten zijn, valt het den jager niet moeije- lijk hen te bekruipen, iets dat zich gemakkelijk laat verklaren: terwijl zij met den snuit, aan wiens uit- einde zich de neusgaten bevinden, in de aarde wroe- ten, wordt hun den reuk van den naderenden vijand benomen , en door het gedreun en het gerucht , dat dit wroeten veroorzaakt , levert ook de anders zoo scherpe gehoorzin weinig zekerheid op. Op dezen grond reeds schijnen zij bestemd om, in den regel, hmi voedsel des nachts op te sporen, waartoe evenwel nog eene andere reden kan medewerken. Gelijk bij vele plan- ten de uitwaseming der geuren des nachts veel ster- ker is dan des daags, kan dit ook bij de onder den grond groeijende, of nog verborgene truffels en on- derscheidene soorten van paddenstoelen plaats grijpen; ook vele wormen en insekten kruipen bij voorkeur des nachts uit de aarde te voorschijn, waardoor het opsporen van voedsel alsdan gemakkelijker wordt. Bij de tamme varkens (*) kan men genoegzaam opmer- ken, dat bij deze diersoort een volmaakte slaap plaats heeft; en wanneer men de zwijnen des daags in het leger verrast , genieten zij •eene volkomene rust. Wat den vos betreft, ook deze schijnt bestemd om hoofdzakelijk des nachts zijn voedsel te zoeken. Hij (*) Het wilde zwijn van Eiiropa is de stam vau onze inlandsche viukeiis- vas3eu, Keu. 202 laat, wel is waar, geene gunstige gelegenheid voorbij gaan om zijnen buit over dag te bemeesteren, maar veel ligter valt het hem dien des nachts te verras- sen. Hoewel hem zijn voortreffehjke neus daarbij hoofdzakehjk ten wegwijzer dient, kan men hem toch het vermogen om in diepe schemering te zien niet ontzeggen , te meer daar , door het verblijf in duistere holen , ook zijne oogen aan het duister ge- woon zijn; in den regel geniet hij daar over dag den slaap, welken dikwerf door den moedigen dashond onaangenaam wordt verstoord. Somtijds evenw^el rust hij in digt riet of struikgew^as , of op eenen ouden knotwilg, van zijne nachtelijke strooptogten uit f). Hetzelfde is toepasseUjk op onze inlandsche roofdic- ren : de otter , de marter , de bunsing , de wezel enz. , die des daags meestal in hunne holen, holle boomen of andere schuilhoeken zeer vast slapen, en bij voor- keur des nachts op roof uitgaan. Hier treedt gevolgelijk de das als een onmiskenbare nachtwandelaar op. Slechts in zeer zeldzame geval- len verlaat hij vrijwillig zijn onderaardsch verbhjf voor de invallende schemering, om het bij het eerste mor- genrood weder op te zoeken, hoe verre hij er zich ook van mogt verwijderen. Met zijn zw^aarlijvig lig- chaam en zijne zeer korte Joopers , zijn trouwens de dagw^andelingen voor hem niet raadzaam; wanneer (*) Ons zijn vele voorbcelden bekend van vossen die , in dezen toestand , door den jager vcrrast T\'erdcn; ecu dcrzclve wcrd in het leger ontdckt en ge- schoten. Red, 203 het al zoude gelukken den gewonen loop ecus men- schen te ontkomen, is hij geen groot wedrenner en moet hij , wanneer zijn hoi eenigzins verwijderd is, spoedig voor de snelheid van een' gewonen hond onderdoen. Als een echten troglodyt kan men hem gerust het vermogen om in het duister tamelijk te zien toekenncn , en tevens veronderstellen , dat hij , bij zijn flegmatisch gestel , plompen bouw en kluizenaarsleven , biiiten den paartijd, zijnen tijd met slapen kort, of- schoon het moeijelijk is hierover stellige waarnemingen te doen. Het is dus moeijelijk te beslissen, of hij een' vasten slaap geniet , dan wel den tijd in eene soort van sluimering doorbrengt, en of deze slaap bij zijne win- terrust in vastheid toeneemt. Zooveel is zeker, dat zijn winterslaap niet zoo volkomen is als die van het mormeldier, de hazelmuis enz. die, bij bijna geheele verstijving, in eenen den dood nabij komenden toe- stand vervallen. Indien zijne levensverrigtingen al in minderen graad plaats hebben, indien hij langen tijd zonder voedsel, op zijn vet terend, kan door- brengen, zoo wordt hij toch bij het indringen van vijanden in zijn hoi wakker, en zachte weersgesteld- heid lokt hem, zelfs in den winter uit, om het te veiiaten. Men wil dat hiertoe eene temperatmir van 6 gr. R. noodig is. Doch wij mogen bij deze gelegenheid onzen vreed- zamen vriend, het haas, niet vergeten, hem, den ar- men, veel geplaagdcn, mogen wij toch ook wel een oogenblik rust gunnen ! Wanneer zich het haas in het 204 leger dmkt, mogen wij claaiom iiiet geheel gelooven, dat zijne slaperiglieid daarvan de schuld is; het is veeleer eene krijgslist, waardoor het waant zich aan zijne vele vervolgers te onttrekken. Vermits het dit bij opmerkzame en scherpziende jagers zelden gelukt , kunnen wij dikwijls opmerken dat , wanneer het , bij onze nadering , zich platter drukt en de lepels vaster aan het lijf legt, het zich niet zoo geheel zorgeloos in zijn leger aan den slaap overgeeft. Intusschen gebeurt het ook, dat wij het, zonder er dc minste beweging bij te bespeuren, in het leger naderen; hoewel wij het dan steeds met geopende spiegels vin- den, kunnen wij het alsdan toch niet wel eene soort van slaap ontzeggen. Geheel zorgeloos evenwel zal het veel beproefde dier zich wel zelden aan den slaap overgeven, en toch heeft het hem, bij zijne vele vervolgers en gevaren, dubbel noodig. Noch bij dag noch bij nacht is het zekerheid gegund; evenwel ver^ schaft het de nacht nog de meeste veiligheid, en het schijnt ook bestemd om alsdan zijn voedsel te zoeken. Ook de onrust, die opgevangen hazen gedurende den nacht betoonen, bevestigt dit vermoedcn. De vraag is evenwel : of zijn gezigtsorgaan zoodanig gevormd is , dat het des nachts even goed als bij dag zien kan? Bij gebrek van opzettelijke ontleedkundige onder- zoekingen over dit punt, kunnen wij alleen naar ui- terlijke waarncmingen besluiten. Het zien bij dag kan het haas stellig niet ontzegd worden, dewiji, al loopt het den geheel stilstaanden jager bijna tegen de bee- 205 nen, de minste bewcging Iiet eeiie wending doet maken. Op grond van verschillende opmerkingen meen ik te kiinnen aannemen , dat het over het al- gemeen geen scherp gezigt bezit, doch het vermogen heeft om evenzeer des daags als bij nacht tamelijk goed te zien. De neiging , hun door de natuur inge- schapen, om des nachts bij voorkeiir op voedsel uit te gaan, schijnt tot hiinne meest mogelijke zekerheid te moeten strekken; ook zal de hoogstmerkwaardige ei- genschap , dat zij zelfs in den slaap hunne spiegels niet sluiten , hoogstwaarschijnlijk zijn om hen voor nade- rend gevaar te beschutten; want in het geopend oog moet zich steeds ieder voorwerp afspiegelen, en zoo kan , zelfs in den slaap , dit orgaan gemakkelijker op den innerlijken zin werken, dan wanneer het geslo- ten ware. Welligt kunnen deze meer op de ondervinding dan op physiologisch onderzoek gegronde opmerkingen strekken, om meer bevoegden tot verdere nasporingen op te wekken. MIDDEL TEGEN DE HONDSDOLHEID. De Berliner Zeitung , van den l^^"" Junij 1856, bcvat een oud, onlangs bekend geworden, geheim middel tegens de uitwerkselen van den beet van doUe hon den, als onfeilbaar door de geneeskundige courant aanbevolen : Geprepareerde oesterschelpen 2 lood , Gentiaan wortel 2 » Roode bolus 1 » Gom van mirre I » Alles zoo fijn mogelijk gestoten en zorgvuldig ver- mengd. — Men neme hiervan drie achtereenvolgende ^07 dagen, des morgens nuchteren, zoo veel als de punt van een mes drie malen bevatten kan (*), vermengd met warm bier, en blijft te bed liggen om het zwee- ten aftewachten. Bijzondere dieet behoeft niet in acht genomen te worden en het is niet noodig de wond uittebranden. EEN GROOT ONDERSCHEID. Na den afloop eener parforce-jagt zaten de ge- noodigden bij een goed vuur en bespraken, naar loffelijk gebruik, de voorvallen van den dag. — Het zoontje van den gastlieer — alle lastige kinderen heeten Gustaaf — treedt het vertrek binnen , blazende en fluitende in het mondstuk van zijn's vaders jagt- hoorn. Deze staat gemelijk op, beknort hem, tervsijl hij hem het mondstuk ontneemt en in den zak steekt. — Gustaaf verwijdert zich en keert een oogenblik later terug, op nieuw^ naar hartenlust zijne muziek herhalende. »Waar duivel, hebt ge nu vv^eder een mondstuk »van daan gehaald?" roept de vader uit, »geef het » terug r* (*) Men vindt het woord „Messerspitze^^ dikwerf in de duitsche recepten. De dosis is evenwel vrij onbepaald, als te afhankelijk van de breedte van het mes dat men gebruikt; zoude „drie klcine eijerlepeltjes" dc zaak niet beter tiitdrukken. — Ilet uitbranden der wond zouden wij — als cr gclegeuheid too is — steeds aanraden, en wel zoo spocdig raogclijk na dcu beet. ilED. 208 »Neen, ueen," zegt de kleiiie scliuif /' Iiet is niet »van u; het is het mondstiik van mama." Het mondstiik »van mama" — men vergeve deze opheldering — belioorde niet tot eenen jagthoorn, maar wel tot een ander instrument, dat op eene geheel tegenovergestelde wijze bespeeld wordt. HUWELIJKS AANVRAAG. Een bezoek aan de dassen wiliende brengen, wier vangst en reisavontuiir op bladz. 11 van dezen jaar- gang is beschreven , werden wij hierin voor de lielft te leiir gesteld, daar er slechts een meer van leefde, zijnde het mannetje. Het wijfje w^as bij het schoon- maken van het hok los gekomen , bij het opvangen bezeerd gew^orden en aan de gevolgen overleden , na- latende drie jongen. Men achtte het doelmatig , het overgebleven mannetje bij zijn kroost te laten ; dat welligt tegen de ervaring strijdt , en vooral in gevangen toestand bedenkelijk blijft ; maar doordien het zich zoo aanhangeUjk en lief jegens de jongen betoonde , Iiet men hen te zamen. De jongen stierven, enteregt of te onregt, kreeg de vader de schuld van hunnen dood ; hij zit nu in cellulaire gevangenis , diep gedrukt onder die verdenking. Daar zijne omstandigheden niet toelaten van zelfs te gaan uitzien , vraagt hij langs 209 dezen buitengewonen weg , met toestemming der di- rectie van Natura artis maghtra ^ aan alle jagers, die hij vertrouwt dat grondig met zijn lot bewogen zuUen zijn, tot opbem'ing zijner droefheid en tot gezellig verkeer : eene ongeschondene dochter of jonge weduwe van een gezond voorkomen , zullende op een goed humeur meer gelet worden, dan op middelen van bestaan , die genoegzaam voorhanden zijn ; noch op nevenbegrippen , die , ter geruststelling , onder het toezigt van het algemeen vallen. De dassen hadden zich goed gehouden bij wittebrood en vleesch. Aangenamer verblijfplaats hadden ze in ons geheel land niet kimnen treffen; hun riist-oord is met den rug naar de uilen : het spreekt van zelfs , dat de verschillende nachtwerkers een' hekel aan el- kander hebben. Jagers-taal. Verslag van de Jagt en Visscherij, in de Provincie Noord- Brabant, over 1855. MEDEGEDEELD DOOR DEN HEER INSPECTEUR M^ H. SASSEN. Het jaar 1855 kenmerkte zich, ook in betrekking tot het jagtveld , door rampen. Twee biiitengewone onheilen verdrongen zieh, als het ware, om het jagt- veld , in sommige streken althans , te teisteren ; de sneeuw en eene overstrooming , waarvan s'menschen geheugen geen weerga kent. In betrekking tot de onlieilen , welke deze twee oor- zaken op het gebied der jagt aanrigtten , kunnen hier alleen het haas en de patrijs in aanmerking komen. De sneeuw was voor deze dieren noodlottig, niet om- VIERDE JAARG. 15 212 dat zij zelve den ondergang bewerkt , maar , omdat zij de vrije beweging dezer dieren verhindert , en , verraden door het op de sneeuw zigtbaar spoor, als slagtoffers van den strooper vallen. Veelvuldige waarnemingen in dat jaar , op de sneeuw gedaan, hebben voldoende aangetoond, dat het baas, dikwerf gedurende de strengste koude, onder de sneeuw bedolven , in volmaakten welstand , vol leven en kracht was. Geen enkel voorbeeld deed zich op, waaruit bleek , dat dit door honger of gebrek was omgekomcn. De patrijs leed , vooral in het vlakke veld, veel meer; velen kwamen om, wanneer de dooi plotseling door vorst werd opgevolgd. De vochtige sneeuw hecht zich aan de veeren en de slagpennen der vleugels, die, door de vorst in ijskegels vervormd , elke beweging noodzakelijk belet , zoodat de patrijs met de hand kan worden gevangen. In boschrijke streken zijn deze dieren volkomen tegen de sneeuw gedekt. De uitkomst bewees dan ook, in die oorden, welke niet door overstrooming werden geteisterd, dat de veelvuldige sneeuw en strenge vorst geenen den minsten nadeeligen invloed op deze dieren hadden uitgeoefend , vermits in vele oorden het jagtveld met gew^one jaren wedijverde, en in anderen dit jaar een buitengewoon wildrijk veld aanbood. In het Noordelijke en Noord-Westelijke gedeelte de- zer Provincie bragten de overstroomingen en het kwel- water allergevoeligste slagen toe aan deze wildsoorten. 213 Deze overstrooming clrong zelfs in eene Ziiidelijke rig- ting diep landvvaarts in ; zoodat de landstreek door de riviertjes de Aa en de Dommel besproeid , tot bo- ven Vechel en St. Oedenrode, lang door opperwater werd gekweld. Deze schoone landsdouw , welke het heerlijkste jagtveld aanbiedt , leed dan ook , in betrek- king tot dit onderwerp , veel. Deze ramp werd door eenen voor de patrijzen on- gunstigen zomer opgevolgd. De maanden Junij en Julij kenmerkten zicli door vochtig en killig weder, het- geen de jonge, teedere patrijs moeijelijk doorstaat. De gevolgen van dit weder ontdekte men of uit het groot aantal oude patrijzen , die zich later verzamelen , of uit het gering getal jongen, waaruit de slagen pa- trijzen veelal bestonden. Het najaar intusschen , wat den stand van het water betreft, een tegenbeeld van het voorjaar, was gunstig tot behoud van het jagtveld. Het water was buiten- gewoon laag, het weder droog. Hierdoor is vooral het haas , op grootere ruimte verspreid , niet beperkt in de keuze van zijne sclmilplaats , en minder blootge- steld aan de listen van den jager en den bond. Het was dan ook in vele oorden opmerkelijk, dat, in weerwil van het menigvuldige spoor, het haas niet werd opgejaagd of opgespoord. Een groot aantal werd bewaard, hetwelk, door eenen gunstigen winter be- voorregt, buitengewoon is vermenigvuldigd , en een gunstig verschiet opent. De houtsnip vertoonde zich slechts in enkele stre- 15* 214 ken , kortstondig en niet talrijk. Dit was een scvolg van het laag water en de droogte. Het waterwild vergoedde , in de lage strcken , rnim- schools het {jemis aan klein wild , immers 1855 ken- merkte zich door de meni{jte eendvogels, duikers, maar vooral watersnippen. De eerstgenoemde watervogel leverde den kooiman eenen ruimen tol , ook , nadat de zomervogel , ten gevolge van den hoogen waterstand in Julij en Augus- tus voor den jager, als het ware, ongenaakbaar, rijpe vruchten had opgeleverd. De duiker vertoonde zich in December in buitenge- wone menigte , doch de vangst met slagnetten had meerendeels plaats in Februarij 1856 , toen het water het voor dit bedrijf noodzakelijke peil bereikte. 