VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
| 3 L3 Kl t , 1 D ' `, ! e * - t D - \. \ ! , Pd ` e on . tex EA aa i * » À i Ed + | : A yr . . s ut - ne h ~ Á, + Íí Wee pv TA t. t a ` E ` Li € + . ` , ` D NIEUWE VADERLANDSÇHE LETTER-OEF ENINGEN, WAAR IN DE BOEKEN zy SCHRIFTEN, DIE DAGELYKS IN ONS VADERLAND EN ELDERS UITKOMEN , OORDEELKUN- DIG TEVENS EN VRYMOEDIG VERHANDELD WORDEN, BENEVENS MENGELWERK, tos fraaije Letteren , Konfen en Weetenfibappen betrekkelyk. Vierde Deels, Eerfte Stuk, Met Plaaten, Te AMSTERDAM, By A. VAN DER K R O E, en By YNTEMA zn TIEBOEL, ` MDCCLXX KN N Es NIEU DW E VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN, BOEKEN eN SCHRIFTEN, DIE DAGELYKS IN ONS VADERLAND RENE: DERS UITKOMEN , OORDEELKUNDIG. TEVENS EN VRYMOEDIG VERHAN- DELD WORDEN. Oordeelkundige Bybeloerklaaring , door TH. CH. LILIENTHAL De&. Tb. en Hoogleeraar op de Akademie te Koningsbergen, Met eenige Aanmerkingen vermeerderd. Zevende Deel. Te Amfterd. by J. Loveringh 1769. — Bebalven de Voorreden 589 bladz, Hier by is gevoegd Proeve eener meerder naauwe keurige T'ydrekening van denzelfden /Autbeur. Bebalven bet Voorbericht 78 bladzyden , in groot. oĉtavo. | D; Hoogleeraer LILIENTHAL vervolgt, in dit Deel, . zyne aengevangen Verdeediging der voornaemfte Per- foonen, die in de H. Schrift als loflyke voorbeelden ge- meld worden ,tegen de bedenkingen der Ongeloovigen teu hunnen laste. Het voorgaende Hoofdítuk befldoten heb- bende met de gevallen van David, Salomo en Hiskia, vere ledigt hy zich nu ter wederlegginge van de ingebragte be- zwaren tegen het zedelyk character der Propheten, mits- gaders van Christus en zyne Apostelen. Men ontmoet hier, na ene onderfcheiden wederlegging van Morgans al- gemene befchuldiging , welke de Propheten ten toon ftelt , als menfchen van een zeer flecht character, die °t Joodsch Gemenebest met onlusten en oproerigheden vervulden 5 ene opheldering van verfcheiden byzonderheden , betref- fende het character der opgemelden 3 waer door ettelyke voorftellingen der Heilige Schryveren des aengaende , tegen de uitvluchten van 't Ongeloof, in een helder licht gefteld worden. —- Onze Autheur hier mede voldaen achten” de aen het geen hy zich dus ver in zyn Werk had voorge- fteld , naemlyk, te toonen ‚dat de Heilige Schrift niet aene IV, DEEL, N. LETT. NO. Ie A Joopts 2 TH. CH, LILIBNTHAL loopt, noch tegen de befchouwende, noch tegen de be- oeffenende waerheden der Rede? bezeft dat hem nu, vol- gens den geleidraed van zyn-Ontwerp, ftaet na te gaen, of dezelve ool? genlpope tegen de zekere waerheden der On- dervindinge. Dit bepaelt hem om vervolgens het oogte ves- tigen op de Gefchiedenisfen ; en ‘wel inzonderheid in de &eríle plaetfe op het Tydrekenkundige , nadien dit gedeelte der Gefchiedkunde hier boven al in aenmerking komt; te meer daer "t Ongeloof vele tegenwerpingen tegen de God- lyke Openbaring van die zyde ontleent. Hier door is de Hoogleeraer bewoogen de geheele Dybelfche Tydrekening na te gaen, en zelf Eene Proeve ener meerder naauwkeurige T'ydrekening der Heilige Schrift op te (ellen, welke, als een afzonderlyk Stukje, aen ’t einde van dit Deel gevoegd is. Overeenkomftig met deze zyne Proeve ontvouwt hy hier de aeneertgefchakelde Tydrekening des Bybels, federt de Schepping der Waereld , tot aen het einde der eerfte Eeuwe pa des Zaligmakers geboorte 5 met oplosfinge der tydre- kenkundige zwarigheden, die zich eu hier en daer in de Heilige Bladeren voordoen. Een ieder die weet , met welke ondoorgrondlyke duisterheden het Tydrekenkundige veele zins omzwachteld is, en hoe verfchillende de groote beoe- fenaers dezer Wetenícbap zyn , begrypt ligtlyk , Cen de Kutheur bezeft het ook zeer wel, ) dat zyne fchikking , en daer op fteünende beantwoording der tegenwerpingen, in allés niet voldoende kan zyn voor des kundigen, Doch niet tegenftaende dit, mág men echter wel zeggen, dat onze Hoogleéraer over 't geheel, in dit netelig ftuk , vry geluk- kig geflaegd is; en ten minfte in vele:gevallen op goede gronden getoond heeft , dat jet een middel is , em verfchei- den zwarigheden van dien aert , zo niet geheel te doen vervallen , dat nochtans dikwerf plaets heeft, ten minfte zo krachtloos te maken, dat ze van geen redelyk mensch met enigen fchyn , ten nadeele der Openbaringe , aenge- drongen konnen worden, Zyn Hoog-Eerwaerde de Bybel- fche Tydtekening , in dit Hoofdftuk , aeneengefchakeld verliandelende, verfpreid dus, op zyne gronden, een ab gemeen licht over dezelve ; dewyl hy het ganfche beloop kortlyk ontvouwt „en tusfchen beiden byzonder ftaen blyft op zodanige plaet{en die ene nadere opheldering vereifchen, —— Zie hier, tot een voorbeeld , het hoofdzaeklyke zyner aenmerkingen, wegens het berekenen der 430 jaren Exod. XII: 40. verg. met Gal. III: 17, en der 400 jaren Gen. XV: . 335. verg. met Hand, VII: 6. 0007 He « . Pet OORDEELKUNDIGE BYBELVERKLAAHRINO. 3 Met is in de eerfte plaetfe genoegzaem zeker dat de Is- Tatliten niet langer dan 210 jaren in Egypte geweest zyn, te weten van het jaer der Waereld 2297 toen Jacob in E- gypte kwam, tot op hunne uittocht in 't jaer 2508. Dit zo zynde is °t buiten kyf, dat de tydsbepaling van 4oo járen , Gen. XV. 13. vergel. met Hand. VII. 6 , volgens welke Abrahams /aet vreemdelingb foude zyn, in een vreemt lant , dienstbaer gemaeckt ende qualick gehandelt worden , 400 jaren, niet kan betekenen den tyd van Israëls verblyf in Egypte, en nog minder de jaren van derzelver dienstbaere heidaldaer, Onze Autheur dit bewezen hebbende, zo van We ene als andere zyde „is daerom van gedachten , dat men bier van eeh ander tydítip moet beginner, te weten, vari Iaäks geboorte af tot aen de te rugreize naer Cana? an In "t gemeen , zegt hy, hadt Abrabam zo veel, belang, niet daar by , om te weeten, hoc lange zyne nakomelingen zouden gedrukt worden, dan wanneer zy ,. volgens de aari hem gedaane belofte , in de bezittinge van het beloofde Land zouden worden gefteld. Van daar vervatten deeze 400 baren in zich, deels, den tyd der omwandelinge in een vreemd land; deels, de jaaren der dienstbaarheid; en deels, den tyd hunner verdrukkinge, weshalve zy van de voorgaande woorden door den tnach onderfcheiden wor» den. Binnen den tyd van deeze 4oo jaaren dan zouden zy vreemdelingen zyn: en wel niet geduurende den geheelen tyd in Egypte; want dit (taat er niet; maar in een vreemd land , hoedaanig ook Canaün was , alwaar Abrabam níet zyne eeríte nakomelingfchap , behalve Machpelab en den akker by Sichem, dien Jacob koft, geen land in eigendom bezat: gelyk zy dan ook uitdrukkelyk vreemdelingen gee noemt worden (*). Doch zy moesten ook in zulk een vreemd land dienen , en veelerleye ongemakken verduuren. Want Jfadk werdt door de Pbilifkynen verdrukt; en Facob door Laban, in wiens dienst hy was. Intusfchen wordt evenwel voornamelyk gezien op den dienst, waar aan Ir, raël in Egypte gehouden was, zonder dat daar uit volgt, dat deeze dienstbaarheid geheele 400 jaaren zou geduurd hebben. Want teze begonnen eerst in der daad na Jofephs tyden, en hebben niet veel boven de roo jaaren geduurd ”. — Verder merkt de Hoogleeraer aen , dat dit ook zeer wel overeenkomt met het gezegde vs. 16, bet. vierde ge- . (*) „ Gen. XXII: 4, XXVI: 3. XXVIII 4, KE: 27. XXXVls 7, XXXVII: ze Exod, VI:4. Ps. Cy: (G-A, Heb, XI: … DÉI Q , 4 Til, CH. LILIENTHAL flacbte fal berwaerts wederkeeren, verftaende het woord “3 van een zekeren tyd, die, naer den ouderdom der men- fchen in die dagen, gevoeglyk tot roo jaren gebragt kan worden. Ook zou men, zyns oordeels, hier wel vier pere foonen konnen opnoemen , naar welker tyd het geflacht opkwam, dat uit Egypte trok : naemlyk Jade, Jacob, Levi en Kabat , die de geboorte van zynen kleinzoon Mofes waerfchynlyk nog beleefde. ;, Doch hoe het ook daar me- ‚de zyn mag, vervolgt hy , het tydperk van goo jaaren komt zeer naauwkeurig uit , als men het zelve van J/aäks ge- boorte af rekent, In den jaare 2108 werdt Jfaük gebooren , 190 jaaren daar na of op het einde van densjaare 2297 kwam Jacob in Egypte, [gelyk alvoorens berekend is.] En voegt men hier by de 210 jaaren van Zsraëls verblyf in Æ- Egypte , dan komen ’er juist 400 jaaren uit. Maer nu blyft nog overig de zwarigheid ten aenzien van Exod. XII: ao, däer gezegd word , dat de tyd der wooninge, die de kinderen Israëls in Egypten gewoont bebben , is 430 jaer. Dan hier omtrent merkt onze Tydrekenkundige aen, dat daer mede bepaeld word hettydperk van Abrabams uittocht uit zyn Vaderland,toót op den uittocht van Z;raél uit Egyp- Be; zo dat deze telling een aenvang neme, met Abrabams uittocht uit Ur der Cbaldeen , volgens voorgaende bereke- ning, in 't jaer 2078, toen hy: de eeríte belofte ontving , Gen. XI. 31,32, XII. 1—4. Dit denkbeeld, om ’er dus onder te betrekken, al dien tyd, geduurende welken Abra- ham en zyne nakomelingfchap in een vreemd land geleefd heeft, tot op dien tyd , dat de kinderen Israëls uittoogen naer het hun beloofde Land, ftrookt zeer wel met dien text; als men, gelyk zyn Hoogeerwaerde opmerkt, bezeft dat, onder de benoeming van de kinderen Israëls, hunne vaderen , als hoofden des volks mede begrepen konnen worden : op ene dergelyke wyze als de Heilige Schrift meermaels van de vaderen fpreekt, met influitinge hunner nakomelingen. | | wm Maar in ’t gemeen , vervolgt hy , is nog dit op te merken , dat het Hebreeuwsch woordt DEWI niet nood- wendig eene vaste wooning betekent; maar in 't gemeen het verblvf het zy hier of elders. (*) Des zou dan deeze geheele plants op de volgende wyze te vertolken zyn: Het verblyf der kinderen Israëls, (waar in de omwandeling hun- ner vaderen mede begreepen is, ) die zy in Egypte gewoond `- (*) „ Gen, XX. 1. XXIIL 4 OORDEELKUNDIGE BYBELVERELAARING, 5 bebben is 430 jaaren. Of, indien men zwaarigheid vinden ogt, het Hebreeuwfche woord SW, het geen ftat tus- EZ een tyd-en naamwoord, die tot elkander betrekking hebben, tot de kinderen Israëls te brengen; dan zou de overzetting aldus luiden: de omwandeling of bet verblyf der kinderen Israels , Cin *t gemeen, ) en die zy (inzonderheid) in Egypte doorgebragt bebben , is 430 jaaren. Want dat bet voorzetfel veeltyds uitgelaaten word is bekend (*). En van dewooning in Egypte wordt byzonder gewag gemaakt , om dat zy zich aldaar eenen vry langen tyd en beftendig onthielden ; terwyl de Patriarchen iteeds van plaats tot plaats trokken (f). Ten minften toont de Athnach, waar door de 430 jaaren van het voorafgaande afgefcheiden zyn, dat dezelve niet enkel en alleen tot de wooninge in Egyp- te, maar tot het geheele verblyf buitens lands gebragt moeten worden.. » Deeze verklaaring heeft te meerder grond, naardien dezelve overeenkomt met het zeggen van Paulus, dat van de eeríte belofte, aan Abrabam gegeeven, tot op de wet- geeving in Sinai, die flegts 3 maanden laater gefchied is , dan de uittogt uit Egypte , 430 jaaren afgeloopen zyn : [Schryvende Gal, III: 17. Het eerbont dat te voren van Godt bevestigt is op Christum , en wort door de wet, die na 430 jaren gekomen is , niet krachteloos gemaeckt.] Gelyk nu Abra bam , toen hy uit Ur der Chaldeen trok , daar toe een Gode lyk zo is aan hem ook teffens in dien tyd e b „die, zo dra hy dezelve ontving, reeds eene te kracht hadt ($). Want fchoon de- zelve neermaalen herhaald werdt, inzonder- heid zynen zoon offerde; evenwel heeft men niet hoofde eenen laateren tyd der 430 jaa- ren ' laar mede te beginnen van zulk eenen tyd, odlyke belefte bevestigd is geworden. Want, zb als gezegd is, deeze belofte ftond op eene on- wankelbaare wyze vast, van doe af, wanneer zy de eeríte ` rei- (*) » Zie satom. cLasim Phill, Sacr. L. IP. Tra&. 1. Obf. 7. Pag. 1195. (f) », Ps. CV. 12,13. `. * (8) » Paulus gebruikt de uitdrukking Jaben gtestsgtetin q welk woord voorkomt van befluiten, die reeds op zich zelve onver- ` breekelyk en vast zyn, zonder dat 'er eene nieuwe bevestiging noo- dig is; waar van te zien is GEORG. RAPHELU Annot. in S, S. ex Heros doto , pag. 436, feqq. A 3 6 TH. CH. LILIENTHAL GOÉDEELH. BYBELVERKL. reize gefchied is. Gemeenlyk begint- men deeze 430 jaa» ren met den tyd, toen. Abrabam daadlyk in het beloofde ` land aangekomen is ; te meer ,'naardien hy kort daarna eené reize naar Egypte doen moest ;zo dat van deezen tyd af het het verblyf of de omwandeling in Egypte gevoeglyk zeu konnen gerekend worden. Doch deze rekening fluit niet naar behooren, om dat de Jsraëllers niet 215 , maar 216 jaaren in Egypte gewoond hebben. Intusfchen wordt dit 20 wel door de 7o Overzetters, volgens (ommige affchrif- ten,.als ook door den Semaritaan/cben Pentateuchus, en door.josePHUS aangenomen (*); volgens welke de wor, den Exod. XIL go. aldus te vertaalen zyn : de inwooning der kinderen Israëls, en bunner vaderen, die zy in bet land Canaän en in bet land Egypte gewoond bebben, was 430 jaas ren. Zo verre hebben zy recht, dat zy de omwandeling der Eerstvaderen mede tot het tydperk der 430 jaaren brene gen. Doch hier in misfen zy , dat zy alleenlyk van de omwandeling in Canaän beginnen 5 terwyl evenwel Abrax bam reeds te vooren, en zo dra hy uit Ur der Cbaldeen ging, zich in de omwandeling bevond. En nog minder is men gerechtigd te zeggen, dat de Hebreeuwfche text vervalscht zy, en te beweeren, dat-dezelve, volgens der, . ze owerzetüngen, zou moeten verbeterd worden ($). Eene Verhandeling over Gods Beftaan en Eigenfcbappen, dè .' qwerpligtingen van den Natuurlyken Godsdienst , en de waars beid en zekerbeid der Cbristelyke Openbaringe. Door s, CLARS ` KE, Dr. in de Godgeleerdheid , en în zyn Leeven Predi- kant wan St. me je Westmun]ler, Naar den negenden Druk uit bet Engelsch vertaald , door y. 'BOELAARD, Twee Deelen. Te Amfterdam , by A. v.d. Kroe 1769. Bebalven bet Voorwerk enz. 704 bladzyden , in groot ockavo,. DE -onwrikbare gronden van den Natuurlyken en Ge- ` openbaerden Godsdienst, geleidlyk te ontvouwen , krachtiglyk te betoogen „ en tegen alle {oort van tegen- fpraek ` » (*) Joodfche Oudheden, het tweede Bock, Cap. 6. | "a (S3 Dk is de gedachte van j. n. MORENus dn Exercit, Eccl. @ Bibl. Part, 2. Libr. I. Exerc. 7. Cap. I. pag. 163 feqq. 1s. vos- sius in Chronol, Se Cap. 2. pag. 111. en WILL. wuisroNs £sfay zowards refloring tbe true Text of tbe'Old. Testament, Prop. 3.5. 63. Prop. 13. pag. 319, d S, $. CLARKE OVER GODS BESTAAN, ENZ. ? fpraek boridiglyk te ftaven , is het doelwit van dit beroem- de Werk. En hier in is de Eerwaerde Clarke , door zynt juiste denkwyze en vast aen een gefchakelden | redeneer- trant, zo gelukkig geflaegd, dat juiste beoordelaers van ’t behandelen dezer onderwerpen niet twyfelen ‚om hem den voorrang te geven boven allen, die deze gewichtige Kof- fen in een klaer daglicht hebben poogen te ftellen. De hoogachting der Eügelfche Natie voor dit Werk, flaehdt meer dan ene halve Beuw , de algemene lof met ‘welke het, zedert deszelfs uitgave in 't Nederduitsch „ ook in ons Vaderland ontvangen is, geeft‘ons volle ruimte ‘om deze. vernieuwde uitgave onzen Lezereg opnieuw ;aen.te pryzens en hun met de woorden van. den Bisíchop Hoade ley te betuigen, ,; dat elk Christen dr Boek behoorde té , waerderen als zynen fchat, voor zo verre het de ware an kragt iti. zig. behelst , niet alleen van den natuurtyken an maar ook van den geopenbaarden. Godsdienst,” — Het Werk is, by velen onzer'Lezeren te overbekend ; om-op deszelfs inhoud ftaen te blyven; waerom wy:ons oet gës ne byzonderheden zullen uitlaten; alleen vonden wy ons; ten dieníle van hun , die ’t nog.nieb mógten.kenner , verplicht em’er met een kort woord gewag van te maken 3uit'hoofdé van deszelfs nattigheid ter verkryginge van, of v i in ene wel nde kennis der grondílagen van: den @ddse dienst. ——'Velen't is waer, Íchatten deze Oefening-iüés hoog; ze oordeelén dat men, onder Christenen .geboofenj opgevoed en in de Christelyke Leere, een ieder ‘naer det geleidraed. zyner:Gezindheid ,: onderwezen zyude ; zó veel werks niet behoeft te: maken wat "t naé(pooren der: gron? den zelven, waer op de Godsdienst fteunt. . Dech, eg die zo denken, en: gp die eigentte :wyze „om 'er.'thans-niet meer van te zeggen , ook. Heideufehe Afgaden'djenaars ; en Joodíche voorítanders vau de vbsftendigheid: der Nhofaïr fche Bedeelinge , of Aenhangers- sah, Mahomet zauden gyn, indien zy. onder dezulkeu gebooren waren:; zouden wy wel byzonder raden, de Voorredem wan: den. Vertaler: des zes Werke aendachtigite leseris wertrauwende dot ze, als a ` D ^ i d .. D , Ld D H D D F r+ -- ` - ens A en k e - Va eli 4 9j. f a . : H 8 SU | ' PH. DODDRIDCE Lesfen voor bun, die gefcbikt zyn tot den openbaren Predik- - dienst. Door PHILIP DobPRIDGE, in deszelfs leven Dr. der H. Godgeleerdbeid , en Predikant te Norrbampton, Uit bet Engelsch vertaalt. Te Rotterdam, by N. Smithof 1770. Bebalven bet Voorwerk, 144 bladzyden;-in groot olave. ` 'O ooit bekwaemheid en ervarenheid in ene Bediening . 4. iemand geregtigd maekte , om aen anderen in dien ftaet Lesfen te geven, zo had zulks by uitnemendheid plaets , met opzicht tot het Predikampt, in den vermaerden Dod- dridge; die deswegens , volgens het eenparig getuigenis zy- ner Landsgenooten , overeenkomftig met den inhoud zyner bekende Schriften, een beftendigen lof verworven heeft. Dit denkbeeld geeft een gun(tig vooroordeel voor dit Ge- fclirift „ en wy houden ons.verzekerd, dat zy , die "t zelve met oplettendheid doorbladeren, en niet te. veel in denk- wyze'vam den Eerw. Doddridge verfchilleri, zich in die ver- wachting niet te leur gefteld zullen vinden, De Lesfen , in - dezen-deor zyn Rerwaerden gegeveri , behelzen zeer nutte onderrichtingen voor alle de zodanigen, die tot den open- baren Predikdienst gefchikt zyn., zo ten aenzien van het fa- meufteiten. en „uitfpreken hunner .Predikatien , als ten op, ziohte van het Bidden , het Schriftuurverklaren , het Cate- chiferen , het bedienen der Sacramenten ; het bezoeken der ‘Leden, het waernemen der Zieken, en °t verkeeren onder de Menfchen, ‘t zy in algemene, *t zy in byzondere betrekkin- gen. Derzelver inhoud is van die natuur, dàt niet alleen jonge Lieden., welken hunne Studien eerst aenvangen , maer ook Predikantem, die zig, door langduutigheid , geen alte vase . te verkeerde hebbelykheden in "reen of ander.eigen gemaekt hebben ,'?er met vrucht voor zich zelven , en tot nut kun- ner Gemeente, gebruik van kunnen maken ; des dit Stukje allen deht zodanigen wel aengeprezen moge worden. Zie hier Zyhe algemene flotles , die *t te wenfchen was , dat al~ toos in acht genomen wierd. . ' - ` „: Gedenkt dat: kleine dingen dikwils groote gevolgen: hebben, ep dat een braaf karakter door de dwaasheid of onvoorzigtigheid van één uur byna vernield en ter neer ge- worpen kan worden ; erinnerd u dat wanneer een Predikant veragt word, het met zyn nutbaarheid gedaan zy, en dat geene gaaven op den Predikftoel hem zonder voorzigtigheid ftagnde konnen houden. — Zyt derhalve in den vermeng- Wen en OVER DEN PREDIKDIENST, 9 den ommegang betantelyk vrolyk, maar hebt altoos eehige- nuttige waarfchuwingen, iets dat den Christen en man van oordeel en verftand toand ; fchaamd u den Godsdienst nooit, noch fchynt eene botte boertery te hooren , als gy die niet beftraffen kunt, merkt u zelve aan als zwakke en feilbaare fchepfelen; zyt dankbaar voor onderrichtingen ; overdenkt uwe voorige misflagen ter uwer waarfchuwinge, en zoekt dagelyks wysheid van God; wagt u voor den naam van een groot Staatkundige te zyn, en laat onberis- pelvkheid en oprechtheid uwe hoede en befcherming wee- zen. De vaste grond van bet oud , waarachtig , ongetwyfeld Chris- - telyk Geloof , door CASPARUS OLEVIANUS. Dienaar des Woords te Heidelberg. Uit bet Hoogduitsch in °t Nederduitsch ver» taald, door W. o. N., en nu op nieuw in "t licht gebragt, en met een Voorreden werrykt door G. ZRYLMANS VAN SELM , Predikant te Nieuweveen, Te Amfterdam by Je. . "Wesfiog, 1769. Bebalven bet Voorwerk , 183 bladxyden , ín . gr oot avo. : E vernieuwde uitgave van dit Gefchrift van den Hoog- leeraer Olevianus kan niet ontydig geacht worden, daer vele Leden der Kerke , door de vertchillende denkwy- ze, en de onderfcheidene verklaringen van den Heidelberg- Jcben Catechismus. in onze Nederlandfche Kerke , als in on- zekerheid geraken, wat overeenkomftig met denzelven de. oude Leer der Kerke zy. In zodanige omftandigheden is: ‘er voor de Leden der Kerke, om by de oude Leer te bly-: ven „en die in hare zuiverheid te helpen. bewaren , niets be- ters, dan de fchriften dier Ouden te raedplegeu , welke. deze Leer in hunnen tyd met oordeel verklaerd hebben; en: wel inzonderheid de Schriften dier Mannen te lezen , wel- ken de hand gehad hebben in ’t opítellen van de Formulie-. ren van Enigbeid. In gevallen daer men onzeker fchynt. te, zyn, over den bepaelden zin van zodanige Schriften , is eg niet wel beter weg in te flaen, om denzelven ten minftë: met de hoogfte waerfehynlykheid te treffen, dan de ge- voelens zulker Schryveren, in hunne andere Schriften. voorgefteld , daer mede te vergélyken. — Hier toe nu: komt, met opzicht tot den Heide chen Catechismus, wel byzonder in aenmerking dit Gefchrift van den ‘beer roemden Paltzifchen Godgeleerden Olevianus , in zo vers 5 re 19 C. OLEVIANUS VASTE GROND, ENZ re als die Hoogleeraer , naest zynen Amptgenoot Zacharias Wrfinus., een der voornaemften [chynt geweest te zyn „die de hand in °t opftellen dezer Geloofe-Onderwyzinge gehad hebben. —- Het zelve behelst ene onderfcheidene en ge- leidelyke Verklaring van 't zogenaemde Symbolum der A- postelen, en {trekt inzonderheid ter xduidelyker ontvou- winge. van het:Genade - Verbond „ volgens het: denkbeeld dat zyne Hoog Berwaerde zich , door °t beoefenen der H. Schriften , daer van gemaekt heeft, De Leden der Kerke, wien ^t niet gelegen komt, de-hedendaegfche verfchillende leerwyzen daer omtrent na te gaen, en die vreezen , dät ze ligtelyk , in verwarring geraekt zynde, van de zuiverheid der Leere zouden afwyken , konnen hier uit gereedlyk af- nemen, hoedanig een gevoelen zy ; sonder zich met dë latere verfchillen zeer te bemoeien, deewegens veilig kon- nen omhelzen. … - ; D Defpiegeling: des. /tárdbodems. Uit bet. Hoogduitsch vertaald. Waar gevoerd:is „ eene Befe ing van den Menscb. Te Amfterdam, by A. Eichhorn. Bebalven een kort Poor- bericht 42 bladzyden , in groot oĉtavo, n JEt doelwit, zo vam den, Hoogduitfchen Autheur als van den Néderlandíchen Schryver, is den Lezer door. dit-Gefchrift op te. leiden, tot een-nendàachtig gadeílaen, van de. blyken.; der. Godlyke Wysheid , Goedheid , en Magt; Ae zich: alleszins. voor: onze. oogen opdoen; als wy ‘den Aérd- en: Waterbol, dien wy bewoonen , met op- merkzaemheid befchouwen ; en wel: byzonder , als wy daer berievens. ook eem" aendachtig oog op. onze eigene gece, nis.veftigen. Men. ontmoet mier ‘ten dien einde ene ftichs telyke aeneengefchakélde befpiegeling , welke ons opleid tót een levéndig bezef, hoe alles, door de fchikking en regering des Scheppers en Albeftierers , hier te famen loos pe‚omons, gefchikt om dezen Aerdbodem enigèn tyd ter vetblyfplaetze. te hebben , ene wooning te verlenen: , die alleszins ingericht is, om ons niet alleen van onze Nood» druft te voorzien , maer ook daer en boven 20 veel Gemak en Verkwikkirg te: doen erlangen, als met- de natuur’ der zake beftaehbaer is. Wèl byzonder doet mien ons in die befchouwing opsrerken., dat zelfs zodarige:zaken, die als verfchriklyk voorkomén , en in byzondere omftandigkeden hier en daer wezemkyke:onheilen. te; wegen brenger: ale Vd E f. torm , BESPIEGÈLING DES AARDBODEMS, " fti Storm’, Onweer eń diergelyken, van den aert zyn , dat ze ns gefchikt-zyh , out algemene heilzame uitwerkingen tehebben s. des men dwaeslyk zomtyds daer tegen morre, eh vermetelyk h&t Godlyk-Beftuur ín alle dezen als berispe; daer'hy langs dien weg, fchoon het met enige byzon tampen gepaerd moge gaen, uitgebreide zegeningen , wel- ken deze rampén verre overtreffen, guuftiglyk fchenkt. Al het deswegens voorgeftelde ftrekt om ons aen te fpoorert tot'ene dankbare erkentenis voor Gods weldaden , ter vere heerlyking van zynen naem, in 't bezef van zyne ondoors grondijke Wysheid , volmaekte Goedheid en alles te bo» engzende Magt; om daer door ten ernftigfte opgeleid te worden tot: een eerbiedigen wandel voor zyn aengezigt j en wel byzouder , tot een dankbaer en vergenoegd leven op Aerde. En waerlyk, indien wy, (om van des Autheurs tel ten dien opzichte gebruik te maken ,) ,, indien wy ons A dus niet gedragen, zyn wy niet waardig, deeze zo i» welgefchikte en vervrolykende Aarde ter Wooning té », hebben; veel minder, door God in een beteré en eeu» i» wige Wooning te worden overgebragt." ` f ni ver A9 Re -ERSKINE FONTEINE DES- HEILS, Geloofs op Gods Verbondt. Pf. LXXIV. oo en eindelyk "e Beer groote Scbathuys , ofte des Vaders. ı drie tza- ar den twee- aald, [n's de Voorre- |t Stukje behelst ene navolging van een Gefchrift van J, Plato, onder den tytel van Pbedon gefchreven , waar in hy Socrates, toen de uure zynes doods naderde, over d onftervelykheid der. Ziele doet redeneeren. De Heer Mofes Mendelszoon , deze fchryfwyze navolgende, Delt zich voor den redeneertrant daer in gehouden te bewaren , de bewyzen, door Plato in den mond van Socrates gelegd, zo veel enigzins mogelyk is , in acht te nemen , en te- vens dezelven, door enige verfchikking en uitbreiding als anderszins, op te helderen, en te verfterken; mitsgaders "er verder zodanige. bewyzen in te vlechten, die latere Wysgeren. ter ftavinge van dit gewichtig Leerftuk byge- bragt hebben , om elven ter overtuiginge ten krach- tigíle aen te drjngen. —— De Autheur is in deze zyne manier van navolging niet ongelukkig geflaegd ; heeft zo H ` wel PHEDON DOOR MOSES MENDELSZOON. 1$ wel de vroegére als de latere bewyzen der Wysgeren , ter ftavinge van de onftervelykheid der Ziele , oordeel- kundig ontvouwd, en met zyne eigene aenmerkingen over dit onderwerp alleszins opgehelderd en bekrachtigd: des het doot hem voorgeftelde der herhaelde aendachtige le- zinge waerdig zy. Ook zal het van dezulken, die gewoon zyn op ene bovennatuurkundige wyze te denken, fchoon. ze "tin alle deelen met den Autheur in de grondftellingen niet eens mogten zyn, met genoegen doorbladerd konnen worden; alzo hy. zyne denkbeelden op ene zeer geregel. de wyze ontwikkelt. —— Voor af gaet ene korte Schets van 't leven van Socrates , waer in de Autheur het charac- ter van dien Wysgeer ten loflykfte voordraegt; hebbende , gelyk hy betuigt , zich in "t opftellen hier van grootlyks bediend van 's Life ef Socrates , doch egteg niet , zonder met de Schriften der Ouden zelven geraedpleegd te hebben. | De Artz, of Geneesbeer ; in aangenaame Spebtatoriaale De, toogen , op eene Klaare en eenvoudige wyze leerende , wat men doen moet, om gezond „lang en gelukkig te leeven, Vyf- de Deel, Eerfle Stuk. Te Amfterdam , by Kornelis van Tongerlo, 1770. Gr. Octavo, 512 bladzyden. HE tegenwoordig Stuk van dit reeds bekende Werk bevat Vertoogen ever de volgende Stoffen. Het CLXXX. Hoe zig de Dieren eens van bet Vernuft tot bun- ne Welvaart bediend bebben. — Of bet waar zy, dat de Tee- ringagtigen den dag bunnes doods vooraf weeten, CLXXXI. Verbandeling over bet Keukenzout, — Brief over een Hera snapbrodiet ‚en Antwoord op denzelven, CLXXXII-CLXXXIV. Leefregel voor, en van de Ziekten der Kinderen. CLXXXV. Stombeid uit eene overlaading der Maage voortfpruitende. — Klagten over de aanpryzing der Maatigbeid. —— Brief over den aanftaanden dood des Scbryoers, CLXXXVI. Kragt der Naamen in de Artzenykunst. —— Wan bet kauwen aan de Lippen en Napels der Vingeren, CLXXXVII. De Saamen- bang van Beroerte en P'erlamming , en van de Aamborflig- beid met de gebreken der Spysverteering. — Brief van Hans Boy. CLXXXVIIL. De Wetten van den invloed der Gemoeds- deweegingen op bet Menfcbelyke ligbaam. — Geleerde opgaa- ven. CLXXXIX, BOERHAAVE'S beroep tot de Geneeskonst. T t ' e- St DE ARTZ epemuerpingen tegen de Theorie der Vallende Ziekte. —— aree ding daar van. — Een byzondere foort van Pban- tasten. CXC. Regelen naar welken men zyne Levenswyze in: den Winter rigten kan. —— Schadelykbeid der naawws Keurse. Iywen. CXCI Onderzoek der Middelen om zig tegen tle Wine terkoude te wapenen. CSC, Saamenbang van den St. Vitus Dans met de gebreken der Spysverteering. — Middelen tea gen de Exteroogen. —— Van de kleevende kragt des Lyme. in bet Bloed. —— Scbandelykbeid der Dronkenfchap. CXCIIIL.. Verdediging van de eer’ der Geneeskunst „tegen de Heer je Jk RoUssBAU. CXCIV. Wan de Artzenyen, welke de Urine Steenen in °t Menfchelyk Ligbaam ontbinden, CXCV. Van de kragt van bet Carls-bad-ewater , om de Urin-Steeren te ontbin- den. —- Brief over de verminking van Zopyrus en over "8 qerbranden der Weduwen in Indië, ——. Geval wan een Opges hangenen die wederom bykwam, CXCVI. Verbandeling van bet gebruik der Nooten , Amandelen en Kastanjes, — Werking: van de Blaartrekkende Pleisters in de Vallende Ziekte, — Byzonder foort van Duizeligbeid uit de Maag *oortfpruitende, CXCVII. Regelen betreffende de Opvoeding der Kinderen. —— Van de Uitwasfen der Water-blaaze, — Dat men door Ma- tigbeid leere: Waarzeggen. CXCVIIL Over de Kwakzalvers uit. den. Engel/cben Speltator. — Waar de Ojevaars in den Winter zig opbouden, — Van eene zeldzaame Antipatie te: gen de Geneeskunst, CXCIX. Historie van den Oorfprong der Geneeskunst. ` | 07 | Wy zullen- hier, tot een Staaltje, nog. iet byvoegen uit bet 1968e Vertoog , aangaande de Hazelnooten en Kastanjes.. Van de Hazelnooten , zegt deSchryver, ,, welke Pontifcbe Nooten ( Pontica Nuces ) genoemd wierden, om datze uit den Pontus naar Griekenland en van daar naar Italié kwae men, moet men, voor zo ver het Diztetisch gebruik bes treft, op dezelfde wyze als van de Okkernooten oordee- len, Haaren Latynfchen ‘naam Avellane of Abellane heb» ben zy van de Stad Avella of Abella in Campanie, alwaar deze vrugten zeer goed en in groote menigte wasfen. Alle kragten die deze Nooten hebben, zyn van haare melkagtie ge Oly en van ’t Slym af te leiden, en de lof dien men hier op gronden kan , dat zy naamlyk voedend zyn en de fcherpe te verzagten , moet onder dezelfde voorwaarden aangenoo« men worden als by de Okkernooten. Zy veroorzaaken op dezelfde wyze ruwheid in.de keelen vermeerderen de hoest, Haare Schil is wat faamentrekkend en verbetert dus eenige - zins OF GENEESHEER, ' 35 nns de verflappende kragt der Oly in de Maag. Dog de keel wordt "er des te fchorrer van. Daarom zyn de drooge Hazelnooten voor de Borsten Keel nadeeliger, deels om dat haare Oly ouder geworden is, deels ook , om dat mem 'er deze Schil niet af maaken. Van de al te jange: em onrype Hazelnooten , daarentegen ‚meent men befpeusd: te hebben, datze totloslyvigheid en den Loop gelegenheid geeven.". Wan de Kastanjes wordt gezegd. ‚> Deze Vrugten hebs ben haaren naam van een Vlek of klein Landfchap Castana of Castania , welk eenigen in Macedonië , anderen in ië by Tarentus vinden. — Men weet dat er van deze Vrug- tentwee foorten zyn, naamlyk de ovegte, wilde of Ina - disapfcbe , en de egte. Die van de eerfte foort , zyn thans voor de Menícben onbruikbaar, hoewel zy niet alleen ge^ neezende , maar ook voedende kragten bezitten. Als zy geftampt worden , veroorzaaken zy een hevig Niezen, — Men verdraagt de Boomen alleen om hun hout, om hunne fchaduwe en om hunpe verregaande duurzaamheid. — De egte Kastanjes zyn veel edelere Vrugten en van een me- Bigvuldig gebruik. Zy hebben iets flymigs , welk egter niet “zonder eenige daar onder gemengde vettigheid is. Hièr door verdikken-zy de Sappen , bedekken de fyne fcherpte; en kunnen dus nuttig worden voorde geenen die al te losly- vig zyn en een fchorre Keel hebben. aa Men konde met Kastanjes even gelyk met brood: zig verzadigen en verfterken. Maar wat zouden onze Maagen ` daar van zeggen? Hoe zouden wy klaagen over drukking ; zwaare verteering , winden en verítoppingen! Want dit alles worden zwakke Lieden gewaar, zo dra zy van deze Vrug- ` ten éehe menigte van eenig belang nuttigen. Dat wy ze roosten of braaden helpt niets. Zy hebben en behoudem de algemeene fouten aller grove Meelfpyzen, en zelfs zyrr ze mede onder die welke meest bezwaaren. Het zeer droo- ge Meel der grootíte Kastanjes ligt. zwaar in de Maag, en trekt ade haare Sappen naar zig, gelyk eene drooge Spons. Dewyl hier door de Verteering tegengehouden wordt , 9&4. A / . 16 DE ARTZ OF GENEESHEER, wordt, wint dit grove Meeldeeg tyd, om aan ’t gisten te raaken, en vervuld de Darmen met Winden , en de- wyl het op den weg, dien het neemt, de Sappen onver- zadelyk naar zig trekt, verwekt het eene droogheid, en geeft dus gelegenheid tot hardnekkige verítoppingen en hardlyvigheid. Dit alles zyn flegte eigeníchappen eener Ípyze, die men, als men ze wil gebruiken , ten minften moet zoeken te verbeteren. Hier toe dient het eenigermaa- te, dat men ze met Boter eet , gelyk meestal gefchiedt. Men behoorde nog zout daar by te neemen ; en dan is dit alles nog niet volkoomen genoeg. De vorige: ongelegenheden blyven , hoewelze wat verminderd worden 5 daar tegen komt er eene nieuwe zwaarigheid by,naamlyk de Zode. . s» Het beste gebruik der Kastanjes is, dat men ze by.an- dere Spyzen kookt. In de Soupen en in de Kool trekken zy zo veel vogts, als nodig is, in zig, voor dat zy in de Maag koomen. Daarom kan ze de Maag dan beter verdraagen en ligter verteeren. Zy geraaken zo ligt niet aan ’t gisten „en worden ontbonden tot een losfere pap , die de Verteerings- kragten beter in haare magt hebben, Ik wil niet beweeren, dat ze op deze wyze de gevoelige Maagen niet bezwaaren. Maar als ik ze, geroost zynde , eene fchadelyke Spys moet noemen, kan ik als ze in een Soupe gaar gekookt zvn , alleen zeggen, dat ze wat zwaar te verteeren zyn. Deze Jaatíte fout is te verdraagen. Men moet den goeden fmaak eene kleinigheid opofferen ; want wilden wy alleen leeven van Spyzen die geheel niet bezwaarden, daar zouden be~. halven bet Brood en. Water niet veele overblyven. Ik wil derhalven de groene en roode Kool met Kastanjes mynen Lezeren ook toeftaan. De Sappen van deze Kool zouden: hen mogelyk wat loslyvig maaken. Dog als de Kastanjes, die de ontlasting een weinig tegenhouden, "er bykoomen , zal men uit deze faamenvoeging eene Spys krygen, die nog het een nog het ander doet „en dit is de beste van alle e." , M . : Ver- VERHANDELINGEN VAN. DE HOLL; MAATSCHAPPY, 17 Verbandelingen , tritgegeeven door de Hollatidfcbe Magtfcbappye der Weetenfcbàppen te Haaslem, XI. [di Te en LL Bosch, 1769. Met Prioilegie der Ed. Groot Mog, Heeren ‘Staâten van Holland 'en Westuriesland. In twee Stukken, gr. Otavo. Het eerfle goo, bet tweede 326 bladz, bebüloen de Waarneemingen van bet Weder. Sese de Eerfte Berlgt, En vindt in het eeri twee Antwoorden: c ‘aangaande de belette Doorz: en zilveren Penning verw Verhandelingen als naar | worden de Antwoorden gt & Natuuriyte: Historie van et jaar 1769 eerst beoordi zonder dat hter eenige anc dan ‘alleen de "Waarneem - Maatfchappy merkt , in E van vootneemen: te zyn, ( haar mooglyk is , voort i jans een groot. verlangei ntwborden befpeurt. D verfcheide Stukken , haat Deel moetef:bewaaren „de het zelve ook zoa fpoedi, gaan. En houd zich verz melde Stukken , dit haar « zullen goedkeuren”; "` ` - Eerst'koomt ons dan voor èen Geneeskundige Verhan: 48 e VERHANDERINGEN Cardia onderfchelden y zo rut genomen , dat tret begin en .eind."es onder begreepen zy. Eerst wordt aangemerkt deg- zelfs veilige ligging » famenftel en werking:, aanhegting „ .byliggende deelen , ronde Klierenen de Vefaliaanfche ; waar- Qmtrent de Heer van GEUNS , by wyze van uitftap , aan- merkt, dat deezen van latere.en hedendaagíche Ontleed- ‘kundigen , ook door hem. zelven niet zo „en dikwils gebeel niet gevonden zyn of worden, alsze door vssaLius afge- enige overige aanlig- ik van den doorgang et Middenrif, en, de n aan het onderfte de Pathologifche. be- ren, welken hy ten ns. tot.latere Schry- 1 flecpende gebreken xengd hebben, kune men, en bet, onder- zot de laatften te be-. ag, wan verfcheide :n dag gebragt, wore tydorde der Schry- "at 'er, tot hier toe, >» is uitgevoerd „en 1 worden, om het op Ziekte overgaande zen langzaam voort, 1 befette doorgang , ‚ langs den Slokbuis erfcheiden van eeni« itfteekende of etter- rek fchielyk veroor- verfcheidene plaat- jn ruime betekenis , van agter het bovenst des Strottenhoofds tot aan de over- gang in de Maag, plaats hebben”, En het gebrek doet zich op deeze of dergelyke wyze voor: ,, Het doorgellikte begint, hooger of laager, bezwaarlyk neer te daalen „meer „ maar maate het drooger , vaster. of grooter brok is.. "t Is als of het over eene droogte, of door eene engte pasfeerde $ om *t welk te bevorderen "er eene ongewoone pooging van néerzwelgen „ uitftrekken van den hals, uitwendig fleunen d met " TNS ngen VAN DE HOLLANDSCHE MAATSCHAPPY; 19 met de hand , of naflikken van een dronk , of éen nieuwen brok, vereischt wordt. Dagr, veeltyds met weinig geluid gepasfeerd zynde., glydt het verder gemaklyk , de Lyder is wat vermoeid „ voelt eénige raauwigheid agter na , doch heeft weer gemak , tot dat de noodzaaklykheid van. op nieuw te zwelgen , 't zelfde ongemak weer doet opkomen ", Deeze veríchynzelen worden door aanhoudendheid van het Gebrekerger en "er voegen zich nog anderen by , welken hier ook aangeweezen worden. ,, Voorts is de belette neer- zwelging oorfpronglyk , of gevolglyk ; alleen de ziekte uite maskende, of zich by andere ongefteldheid voegende; en daar na verfchillen ook de toevallen , die "er by kunnen komen, en w-elke het einde dikwyls merklyk verhaasten",. In de tweedle Afdeeling wordt de Belette Doorzwelging in baare verfchillende Zitplaats , Oorzaak , en Zavaarbeid „onders gindelyk verbandeld en in Soorten afgedeeld. Hier in heeft gich de Heer van GEUNS bevlytigd de verfchillende wyzen op welken , of de verfchillende oorzaaken uit welken de Belette Neerzwelging kan ontftaan, aan te toonen; en elke der zelven met aanmerkingen of waarneemingen van anderen , et ook zyneige , achter de Verhandeling gevoegd , geftaafd. Hy begint met Onvermogesm van den Slokbuis , verftaande hier door eene traagheid of werkeloosheid der Spierkragt van den Sloke buis , en niet een eigenlyk gezegde verlamming van dit deel. Hier op volgt Krampagtige toeknyping deszelfs , zynde een te flerke werking en het tegen overgeftelde van het voorgaande. Opzwelling der Slymkliertjes ,beftaande in eené ophooping en verdikking van den natuurlyken flym in de klierholletjes van den Slokbuis. Droogte en Inkrimping van den Slokbuis , eene fchraalheid naamlyk en droogte , niet zo zeer uit ophooping en verdikking van den flym, dan wel uit volkome ontbeering of deszelfs al te groote dunheid. Verenging , wegens. zwaardere V'erbardingen in de Zelfftam digbeid ; als ecltagtige en kraakbeenige verhardingen van en aan den Slokbuis,doorgaans met vernaauwing en toegroeis jing verzeld. Toedrukking , voornaamlyk wegens gezwoltene klieren ; zo wegens plaatslyke zwelling aan en om den Sloka buis, als van laager aan den hals gelege klieren, en beurs4 gezwellen tusfchen de Lugtpyp en den Slokbuis. Drukking der Ronde en Rugklieren, De drukking der Rugklieren is niet zulk een gemeene oorzaak der Delette Neerzwelging als van veelen gefteld is , en de Schryver toont, dat z zelden alleen en op zich zelve de Neerzwelging onberftel- baar belemmert. Gevaarlykst isze alsze koomt: tusfchen , D a den 20 - - > ^ — VNERHANDÉLINGEÉN — ' den Slokbuis en de Lugrpyp , om datze ook het vliezig deel van de Lugtpyp zamendrukt, en zo veél te eer doodlyk kan worden. JViet zeldraame dodelyke Toedrukking en Ver- enging van den Maogmond , door Knoestgezwellen der klie- xen hier gelegen. - Meer andere oorzaaken van Toedrukking det Slokbuis zyn er ;als , tegennatuurlyke Uitwasfen , Verhardin- gen en in hun vlies befloote Gezwellen, Spekgezwellen , lagaderfpatrten en verhardingen aan de Aorta, het boven. eel van een verharde Long, een Etterzak in het zelfde ingewand , drukking van de Lever op de Maagmond „ krampagtige toeknyping ‘en mogelyk ook wateragtige zwelling van het Middenrif aan: de opening, waar door de Slokbuis gaat, opzwelling van den Thymus, van de Glane dula tbyroidea , van andere ronde klieren om en by de Lugte pyp en Longen. Werftopping en belemmering , wegens In». werdige Uitwasfen en Zweeringen ;Verzweeringen namelyk; Ontvellingen en Raauwigheden binnen in den Slokbuis, en inwendige fponsagtige of meer knoestige Uitwasfen van deeze buis; over den Oorfprong en het gewigt van welke Zweeringen en Uitwasfen nog eenige byzondere aanmer kingén worden gemaakt. Hier op maakt de Schryver een befluit van deeze Afdeeling „en wyst aan dat hy wel het gebrek telkens: minst zamengefteld' heeft voorgehouden , en ook zodanige waarneemingen heeft uitgekoozen , welken de volledigíte en minst zamengeftelde waren , om daar uit te beter het gewigt en de genoegzaamheid van elke' ver- fchillende Oorzaak afzonderlyk te doen begrypen; fchoon in de daad, meest tyds, de eene met de andere zamenloo- pen, en dus door ondérlinge hulp de ‘kwaal. verergeren , en den dood verhaasten , terwyl moeilyk te.onderfcheiden blyft, welke Oorzaak daar in het meeste deel hadt. Voor het einde van deeze Afdeelinge worden nog eenige Waar- neemingen van meer famengeftelden en byzonderen aart in- ` gevoegd. - | De derde Afdeeling heeft tot opfchrift. De meerdere Ala gemeenbeid der Belette Neerzwelging in onze tyden , wit de aanleidende Oorzaaken , wadrfchynlyk aangeweezen. Onder» ftellende dat de Ziekte thans gemeener is dan voorheen , fchoon uit het voorgaande gebleeken is, datze ook in vroe- ger tyden niet onbekend is geweest , tragt de Heer VAN GEUNS eenige algemeene en byzondere oorzaaken hier van aan te wyzen. Tot de algemeenen brengt hy de meerdere: vrugtbaarheid onzer eeuwe, boven de vorige , in 't voorts brengen: van kwaadíappigheden en onge heden des 2 | ichaams ‘VAN DE HOLLANDSCHE -MAATSCHAPPY, er Gams , welken aanleiding tot veele kwaalen.en ook tot deeze Ziekte kunnen geeven; en waar toe byzone , dere aanleidende oorzaaken medegerken „als: heete Water- dranken , het gebruik van flegte koffy van bedorve of ‘legte Koffyboonen, fterke Drank, Onbruik van Bier enz. meerder Suiker, Yskoude dingen, Slempery , Verval(ching van Wynen , Tabak rooken en verdere verandering van Leeftrant; waar onder ook het eeten van Aardappelen ge- bragt wordt. ` In de D de Afdeeling gaat de Schryver over tot De Ge- geeswyze en Bebandeling der Belette Neerzwelging. Deeze wordt ingerigt naar de byzondere omftandigheden en oor- zaken van het gebrek, als geneesljk aangemerkt. De Ge- „aeesuryze der Derflapping eischt verfferkenke en prikkelende - middelen; der Toeknyping verwarmende, kramp-en pynftil- lende; der Droogte en Samenkrimping bevogtigende, weeke 1 nde dingen; der Z"erdikkingen en Har. 4 e zouten , gommen , extracten , verdun- 1 ende middelen , en hier tegen wordt ài de Mercurius aangepreezen. Hier na ` n de Deugd der Loogzouten, inzondet- je verftoppingen der klieren. Werzaga 1 by kankeragtige knoesten en uitwasfen $ als ‘er mogelykheid toe is. In Zwee Zitwasfzn moeten verzagtende en zui- le middelen gepaard worden. In vole men tragten de verenging te verwyden balletje op een balynen ftyltje geves- 'n van voedende dingen door den Sloke ` listeeren inbrengen, om op alle wyze het leven te rekken zo veel mogelyk is. Van de Voorbeboed= wyze oordeelt de Schryver het niet nodig te fpreeken, als zynde ligt uit iedere omftandigheid. en geneeskundige aane vyfde Afdeeling, Ontleed en Gee im omtrent de Belette Neerzwelging y iding in plaaten, wat men in fome pend » gevonden heeft. Deezen ar moeten in het Werk zelf, waar k gedéelte maaken , geleezen wore. fe en de naauwkeurigheid der be- omtrent langer opgehouden dart ' »men hadden, Wy moeten egter i WI 24 „B 3 van CL . "^ *TERHANDELINGEN van het tweede Antwoord op dezelfde Vraage , "t welk ook zyne waarde heeft, mede nog iet zeggen. De Schryver van het®weede Antwoord is de Heer A. r». 'NAHUYS , A. L. M. Philof. en Medic. Doctor te Hoorn. "Na de Vraage der Maatfchappye bepaald en verdeeld te heb- ‘ben geeft hy een korte befchryving van het maakzel en de ‘zamentftelling van den Slokdarm; en laat hier op volgen eene affchetzing van de Ziekte, zo alsze zich in "t be- gin en in het vervolg, doch by allen niet met gelyke om- ftandigheden en verfchynzelen, voordoet. ` Tot de Oorzaaken overgaande maakt hy deeze tweeder- ]leie verdeeling. 1. ,, Alle de zodanige, het zy uit- of in- wendige , dewelke -de middellyn van des Slokdarms inwen- dige ruimte langzaam verkleinen. 2. De zulke , welke des- ‘zelfs zamentrekkende en voortítuwende kracht der fpy- Zen na de maag trapswyze verminderen, of geheel belet- ten." Hier aan bepaalt hy de naaste oorzaaken. Tot de ‘eerfte verdeeling brengt hy 1. Alle groote Gezwellen , wel- ‘ken in de nabuurfchap des Slokdarms tegennatuurlyk voortgebragt worden. 2. Eene verharding en uitzeiting van de Long. 3. Eene verharding en uitzetting der Rug- ‘klieren. Voorbeelden uit geachte Schryvers bygebragt heb- bende tot bewys dat zodanige oorzaaken de Ziekte voort- brengen , merkt hy de genoemde derde aan als geene der minst voorkoomende, en in ftaat om den Slokdarm geheel toe te drukken , en allen doorgang van voedzel te beletten. 