De gedenkwaardige en al-om beroemde voyagien der Spanjaarden na West-Indiën ...
De Gedenkwaardige en al-om Beroemde V O Y A G I E N è • indíén. IN TWEE D E E L E N. í. , y . - j > » í s . . :: ■;? ¿- * r V J t Ï » - i- * 'r- ■: ; r I v • . « 5» ; . Sí a- • » í t. : í v.-í V ! *' ■ ' i . > fc< *■ ' :■ / • ! j f i i \ tí ...w .i* .•i--- ■k * 1 ; ' * ' - '-■> ■ 14 : i . *■- •» r -t wi' ■'s . ¿ .. i. * ■ 1. . f\ • ^ • ' c. ! . * .• ;r..: 'i;: -• ' N ?■/ ,;■"= ,;V. . -V' -. > - . ? ;% * ■ ; ■ ■ " • 'V '. ' *> ■ Cctumbus ec’,'*rt’e/' O ntd c Lkinc/ ¿ei'*'aa‘ ert so o ~J7eryol(j en* • ^■vnc^ d^extêtst *fseS‘ ‘¿u*‘iani3 uJ/tyeree Jí* Tj; r V A JS1X) 3'. Ti JZ&TíS’ttl tSX TflZ'^r- fi amellarías ¡.iiïiiïïSü b m • W f 4 o %y \ '.-•■•V 4 * De Gedenkwaardige en al-om Beroemde yo Y A G I E N • D E R SPANJAARDEN west-índien, • • Namentlijk in het Zuyder. en Noorder. gedeelte van het eertijds onbekende America, Met alle des felfs naby-gelegene Ey landen en onderhoorige Koningrijken , op uyt druk¬ kelijk bevel van den Koningvan Castilien door der felver Ontdekkers ondernoomen , In het J aar 1492 en fo vervolgens. Voor de verdediging ten deele verfamelijk en in 't Hoogduits uitgegeven Door den beroemden Heer JOHANN LODEWYK GOTTFRIED, Schrijver van de Historische Kroniek, Maar nu volkomen , gelijk defelve door Anthony de Herrera, Historie- Schrijver van den Koning van Castiliën uit de Echte Handschriften der Reyftigers beschreven zijn , met alle Vlijt , Naaktheid en Trouw uitgevoert. Zijnde 3 behelzende de zeldzame ontmoetingen der Reyftigers , ter gelijk een nette Beschrijving van de gelegenheid dier Landen, Koningrijken , Zeeën , Rivieren , Havens , Mensen , Dieren , Vogels , Goud- en Zilvermijnen, metgaders al wat verder aanmerkenswaardig en vermaaklijk is. Alles onlangs uit het Spaans in 't Nederlands getrouwelijk vertaald , doorgaans met noodige Zee- en Land- Kaarten , beneffens een menigte fraaie Prijtpresentaties of ge heldert , en met bequeme Register verrijkt. Nu alder-eerst op ordre van Hoog Edel Gebiedende Heeren* dusdanig in Twee Stukken verdeelt , in het ligt gebracht TOT LEIDEN, Door PIETER VANDER Aa, Boekverkooper , alwaar defelve te bekomen zijn. Met speciale Ofschriften der Hoog Mogende en Edel Groot Mogende Heeren Stuur. deservende Federatiet Provincies. AAN DEN BESCHREVEN EN GOEDGUNSTIGEN LEZER. In de Voorrede van de Twee Delen der Portugese Voyages, belooft men dat de reizen der Spanjaards na de West-Indien in dat formaat te doen volgen, volbrengen en hier mee het beloofde. Wy hebben in het breedde daar ook aangegeven de redenen waarom dat werk in Folio danig voor den dag komt: als mede dat de beroemde Kroniek-Schrijver Azevedo, Lodewijk Gonzaga voor een gedeelte den eerden Vergaderaar daar van was, enz. Waaromme onnodig is dat alles hier te herhalen, begrijp ik maar alleen, dat deze Scheepsvogten lullen in verrukking wegvoeren, wanneer je beschouwd, hoe groot een gedeelte, dat met recht het grootste van de vier gedeelten van de aarde-kloot mag genoemd worden, met drie schepen eerst ondernoemen is te ontdekken, ontdekt zijnde, de Ontdekkers fig aan duffenden van gevaar hebben, bloot gekozen, echter hetzelfde met lichtgeeden allengs ingekrepen: en eindelijk, op kort zaan, het echte Land onder de knie hebben gebracht, gelijk het nog heden ten dage onder de regeerende herke Befoekers is gebleven. Hier volgen ze ontmoeten menigerlei ongemakken, moyerijen, twee spaan, tegenstrebelingen van het Bootsvolk binnenboord tegen hun Opperhoofd en echte Ontdekker Catalon, naderhand de aandoening van het Land, het vinden van Goud- en Zilvermijnen, door onvermoeide ijver om het Land binnenwaarts te ontdekken, sommige door het vangen van dat rode metaal, daar een iedere even fier na haakt, andere om hun heersfug en wraak-lucht te voldoen, waar uit ontaal zijn schriklijke Bloed-baden, Moordwerpen, Plunderingen, een Staatskundige Streeken, Lugen en Valsheid onder de Castiliaanse Bevelhebbers, als mede grote Verwarringen, Onwil, en Wrevelmoedigheden tufen de Koningen en Caicats van die Landen, en eindelijk, op wat wijf die Land-aarde door wederzijdse ongelofelijke combinaties en nooit gehoorde wreedheden, door het verwoeden hunner Landen en verdrijving van duffenden Indianen met hunne Koninkjes, en wel voornamelijk de twee machtige van het geheele Land, te weten Montezuma, Koning van Mexico, en Atahualpa, Koning van Peru, eindelijk onder de macht hunner Ontdekkers hebben moeten buigen, en aan de Kroon van Castilië zijn vervallen, die aldaar hunne Volkplantingen hebben veilig gesteld, en hunne Koop-handel met de overgeblevene volkeren gekocht. Daar-en-boven fai den Lefer niet weymg fig verwonderen, over de verfoeylijke Menfch- ofFeringen en valfche Gods-dienflen , by defe Natiën in gebruyk , hunne Feeft-dagen , Huu- weliiken Bruyloften , Lijk-flatien , Tooveryen , Wigchelaryen, Gaflmalen, Wetten, Re- Ir' np- ’zeeden, Gewoontens , Konilen , Weetenfchappen Hanteeringen , Koopman- fchappen , Al-oude Afkomft , Krijgs-handel , Oorlogs-daden , Wapenen , Kleedingen der MVnnpnen Wiiven,Vrugtbaarheyd der Landen: ook een W ereldkundige befchrij ving van de Snheyd des Lands met des felfs Koningrijken Eylanden Steeden Vlekken Gehug- fen Woon-plaatfen, Afgoden-tempels , Zeen, vafte Kuiten , Baayen , Havens , Stroomen, Hemelftreeken , Moufons, Stormen en Onweders , die op byfondere tijden omtrent feekere KVerdeVr°fuUeïCire. voorkomen een reeks van verfcheydene zeldfame Zee- en Land-ge- diertens! Vogelen , VilTen, Zee-gedrogten , Veld-gewaflen , Wortelen , Kruyden , Zaden , Vraeten, als %Maiz, Cacao, Kattoen , en meer andere , fo vel ter genefing , als tot voedfet van^s menfchen leven : met een woord alles wat vermaakelijk , nut en dienftig voor t oog debTtWeÏkbègint met de alder-eerfte ontdekking, door den beroemden Chnftophorns Columbas, f v Lvnelfn van fommige Colonus genoemt, een Genouêes van geboorte, m het Jaar i+92. A^LfcamaalThenloZTota vrlemde Landen te ontdekken, uytgefonden, en fo ver- door den CaJmaanJ g der laaren , by-een vergadert , en uyt de eyge hand- fcSenX Reyfigets en Ontdekkers op elprefle ordre van de voorn. Majefteyt door fijnen fohn I ten der y f . H ra befchreven , ook doorgaans tot opheldering der faaken Hiftory.fchnjver Ant mms 4 tamn , medc met voortreffelijke Zee- en Land-kaarten , waar m meercuu ooflae alles te konnen vinden. volkomend goed, "Regifters" gevonden, onaangename dienst gedaan te hebben, door hem op het kleedje van den haart, Veld- en Zee-vlagen, in ’t kort, de Pieter van der Aa. NAAM- Eerste Deel, Spanjaarden. NAAM-REGISTER DER VOYAGIEEN IN DIT EERSTE DEEL, BEGREEP EN. E. Roemwaardige Scheepsvaart van Christophel Columbus, in de jaren 1492, als Amiral van den Oceaan, ter ontdekking gedaan van de West-Indische Landen, te voorheen voor de Europese natie bekend, nog onbebautor. Tweede Scheepsvaart van Christophel Columbus, ter nader ontdekking en bemachtiging van nieuwe Landen gedaan na de West-Indiën, in het jaar 1493. Des Amiraals Christophel Columbus derde Scheepsvaart ter nader ontdekking gedaan uit Castilië, na de West-Indiën in het jaar 1498. Alles uit de overgebrachte berichten, door den Amiral Columbus aan hare Katholieke Majesteit uit de Indiën overgevonden. Eerste Zee-vaart van Alfonso Ojeda, en Americus Vespucius, ter ontdekking van nieuwe Landen gedaan na de West-Indiën, in het jaar 1499. Scheepsvaart van Christophel Guerre, met Pero Alonso Nino, in het jaar 1499. gedaan. Vijf verschillende Voyagien der Castilianen en Portugezen, ter ontdekking gedaan na de West-Indiën, in de jaren 1500, en 1502. Door Vincente Yanez Pinzon. Door Diego de Lepe. Uit last des Konings van Portugal, door Peralvarez de Cabral. Door Rodríguez de Bastidas. Door Alfonso Ojeda met Americus Vespucius voor de tweede reis. Twee opmerklijke Scheepsvaarten afgevaardigd naar de West-Indiën, in het jaar 1502. De Eerste onder Antonio de Torres, ter overworing gedaan van Niclaus d’Obando, voor Opper-bevelhebber afgevonden na Hispaniola. De tweede door den Ammiral Christoffel Columbus, in hetzelfde jaar, voor de vierde Reis naar de Indische. Waar in ook. De gevaarlijke Togt, die Diego Mendez de Ziguero en Bartolome de Fiefco, van Jamaica naar Hispaniola gewaagd hebben. De rampspoedige Zee-Togt door Franciscus de Porras, van Jamaica naar Hispaniola in het jaar 1504. Benevens des Ammiraals Columbus zelfs weerzijde met genoemd de Porras, en zijn verdere Scheeps-Togten van Jamaica over Hispaniola naar Castilië tot op zijn dood. Aangekregen met nog een Scheeps-Togt, die Ferdinand Cortes, om diezelfde tijd onder Alonso Quintero, uit Castilië naar Hispaniola, gedaan heeft &c. Een d'Eerste Scheeps-Togt ter verdere ontdekking van de West-Indiën, door Jean Dias de Solis en Vincente Jimenez Pinzon, naar Yucatan, in het jaar 1506. Opmerkelijke Zee-Togten ter naderde ontdekking der West-Indische Eilanden en vaste Kusten, in de jaren 1508. en 1509. Door d'Ocampo, Ponze de Leon, Solis en Pinzon, d'Ojeda en Niqueza. De Aankomst van Jean de Ezquebel ter bevolking van Jamaica: door den nieuwe Ammiraal Diego Columbus, van Hispaniola, derwaarts gezonden, in het jaar 1510. Mitsgaders de Togten, die Vasco Nunes en Diego Velázquez gedaan hebben in het jaar 1511. Verzeyde, Zee-en Land-Togten gedaan in de West-Indische Landschappen en Eilanden, door Jean Ponce de León, na Florida, in het jaar 1512, door Pamphilo de Narváez, na 7 Landschappen in Camagüey en elders, in het jaar 1513. Verhalend, behalve de ontdekking van Florida, en sommige Eilanden, wonderlijke ontmoetingen van Krijg en Oorlog, bloedige verhalen en moorden, en brandstellingen onder de Indianen en harde Cacique's, Heeren, of Koningen gebeurd, en met behaalde buit, of vijand, door de Castilianen, op de Lucayos, Caribanen en andere dergelijke wrede-aardige Land- en aardseeters, afgelopen. Uitvoerige Reis-dagen door Pedrarias Davila, met zijn Schepen van zijn Katholieke Majesteit, voor Opper-Bevelhebber afgefunden naar de Vaste Kust van Daliën; in het jaar 1514. Verhalend nevens de vruchtbare heid des Lands, Dieren en Zeden, de gelegenheden van de Haven van de Havana, Peren-Vijfelijk, vele soorten Ramspenen, Schipbreuken, Hongersnood, Verhalen en Nederlagen alom geleden. Aangevuld met de Scheeps-dagen van Jean Dias de Solis, en die van Jean Ponce de León, om de Caribanen te beoorlogen, in het jaar 1515. De Rampspoedige Scheeps-Togten van Francisco Hernández de Córdova; ter nieuwe Ontdekking naar Yucatán, ondernomen door Jean de Grijalva, met 4 Schepen, tot aan de Kust van Nieuw-Spanje, voorzichtig achtervolgd, in de jaren 1517 en 1518. Verhalend, behalve verwaarlijke Verhalen en ongelukkige dood van genoemde Hernández onder de Indianen, en hoe danigheiden vele Landschappen, Volken en Zeden tot in Nieuw-Spanje, eertelijk door Grijalva ontdekt, als mede het Dood-vonnis door Pedrarias Davila over Vasco Núñez uitgevoerd. DE ROEMWAARDIGE SCHEEPS-TOGT VAN CHRISTOFFEL KOLUMBUS; Door Hem allererst in den Jaren 1491, ten overzicht van hare Katholieke Majesteit, als Amiral van den Oceaan, ter ontdekking gedaan na de 7 WEST-INDIËNSE LANDEN; Te vooren bij de Europese volken nooit bekend nog bevaren. Waar in behalve Kolumbus bedenkingen, (nopens de zekerheid van dit nieuwe waterstels te zullen ontdekken,) heel zijn weg weer varen op dit onbekend vaarwater, is nauwkeurig verhaald. Wordt als mede na wat gebeurde onder verschillende ontmoetingen, gevaar en ontstojingen des ingescheepten volk, een zoewie de Zee overgevingend, een deling veel vermaarde eilanden, en rivieren en Indiaanse volkeren ontdekt, en goud, tieren en diergelijke soorten baden gevonden, en op zijn terugkomst, met veel beschrijvingen in Castilië heeft overgebracht. Eertyds uit de eigen berichten des Amiraals, en Koninklijke beschrijvingen, in 't Spaans beschreven door den Heere ANTONIUS JUS de HERRERA, Historisch schrijver van zijn Katholieke Majesteit over de Indische eilanden, en rijken van Castilië; En nu allererst in 51, Nederduits vertaald, en met Printverbeelden en noodig Regulerend voorzien. Te LONDON. Bij PIETER van der Aa, Boekverkoper, 1706. Met Privilegie. INLEIDING tot de vermaarde SCHIPTUIGEN DER KASTILJAANEN, ter ontdekking van de alder eerst door CHRISTOFFEL KOLUMBUS Ondernomen in den Jare 1492. en in andere togtgen door hem verder gevolgd. Gedachten der Ouden betreffende de onmogelijkheid van de Oceaan te bevaren. Wat er de Oudvader Gregorius en ander afzeggen. Redenen door geen die Kolumbus afwijzig waren. E. West-Indische Landschappen waarvan de verboden afbeeldingen der Menschen zodanig ontvreemd dat ze die genen voor beuzelaars hielden, die er eenige gedachten van hadden: geloofden toen als onwrikbaar, dat het Aardrijk aan de Kanarische Eilanden eindigde, en dat heel het overige ten Wellen, niet dan enkel Zee was. Nogtans hebben er eenige onder de Ouden iets van aangemerkt. Seneca op 't einde van zijn Medea voorziet: Dat er een tijd zou komen, waarin men den Oceaan bevaart, andere Landen ontdekt, en een Nieuwe Wereld beschouwt zou. De Oudevader Gregorius over den Brief van Clemens, zegt: Dat er over den Oceaan, een andere Wereld is. Andere hebben aangetekend: Dat een Koopvaardijschip der Karthaginiëzers, avontuurlijk een Eiland in den Oceaan ontdekte, dat van een ongeloofbare vruchtbaarheid, en vol van bevaarbare Vivieren, en vele dagen zeilen van het Aardrijk afgelegen was, zijnde van geene Menschen, maar wreede Dieren bewoond. Dat in algemeen de Zeelandaard voor het te bevolken stond; maar den Raad van Karthago hier van bericht gekregen had, wilden niet gedogen, dat er zich iemand met meende bemoeide: en om zulks met meerder dadelijkheid te beletten, deed men ze verdringen, die er ontdekkers van waren geweest. Dit dan niet tot ons voornemen dienende, (nadat we niet de minste verzekering van deze gemaakte Scheepstogten hebben;) en 't zy ook wie zulks heeft bericht, hij geeft er geen Wereldkundige redenen van, waar af onfen vermaarde Christoffel Columbus voor de ontdekking der Indische Eilanden, zich van bedienen kon, ten zy het eenige der Eilanden van Barlovento en Sotovento, geweest zijn, die hij ontdekte: alwaar zodanige wreede Dieren niet gevonden worden. Die genieën nu, die deze plaatsen naar hun wijze, verzekeren, meer door verfying, dan naar waarheid verklaren, zeggen dat deze gestelde doorgangen, de denkstraat van Gibraltar is, en dat deze Golf de Oceaan is; dat het grote Eiland, van waar men naar de andere vaart, Atlantis genoemd wordt; dat de andere Eilanden de zelfde van Barlovento en Sotovento zijn; dat het Vaste Land Peru, en de ware Zee ter zake van derzelfde groote, de Zuider Oceaan is. Doch 't zekerste is, dat niemand, eenige verlichte kennis van gehad heeft; en zo er al iemand iets van bewust was gewest, heeft men zulks niet dan door duistere tekenen en verfakte gezichten kunnen beschouwen, die vervolgens opgehelderd moeten zijn, zedert Columbus zijn ontdekking verricht heeft. In de daad, de groote uitgestrektheid van Columbus den Oceaan, heeft den Ouden doen geloven, dat opgehelderd, alle vlijt der Menschen, om dezelfde te bevaarnen, ondoenlijk was; en niet te min wilden deze doen geloven, dat men van Ouwelingen af, van het Gezengde Lucht-Gewelf een zekere kennis had, meenende zulks door den Karthaginensis Hanno te bekrachtigen, die de kusten van Afrika bevaren heeft, na dat hy van de Straat van Gibraltar tot aan de roode Zee was door gedreven; als mede door de bevaling van Eudoxius, welke zegde, dat zedere deze Zee tot aan Gibraltar bevaard is; men de Equatoriale Lynie volgde, doorboorende dus de verzengde Geweven; ingelijks zijn er eenige aanwijzingen van Eudoxius en Plinius, die van het Eiland Taprobane, thans Sumatra genoemd, schijnen gewag te maken. Maar men moet, op alle deze bijgebrachte giflijnen, dwalingen, geen vallen grond leggen; want voor zowel ongekenden als voor wie er van afkomstig zijn, zijn ze wel schuldig aan alle het tegengestelde. Hy is zo wel schuldig aan alle het tegengestelde, als die, die er van afkomstig zijn. Hij overreedt zichzelf iles tegen deze ontdekkingen te moeten ten noorden geschieden, en de zelve is ten westen gedaan. En om die geenen die Hanno verrichte, (hebbende de Afrikaanse Guf-chr. Koiumbus, A ten) 3 ten bevaar, heeft hij den wyden oceaan niet kunnen overstevenen, gelyk Chrijloffel Columbus met de Kaap-Verdische, die geduurig dezezelfde koers gehouden hebben. Dus moet dan hetgene hier vooren gezegd is, door redenen betracht Kaap-Verdische. Men lese eens het 281ste Hoofdstuk van het derde boek van Kaap-Verdische, en men zal er zien dat God deze Nieuwe Wereld voor de Mensen als bedekt hield, die eerst ontdekt daarvan geen zekere kennis hadden, tot wanneer door zijn voorzienigheid aan het Kaap-Verdische volk ontdekt is. 't Is dan niet noodig meer zaaken aan te halen, Misvattingen van godanegen die willen, dat de H. Schrift zeggen dat door Ophir, Peru verschaft is; geloovende dat ten tijde, toen men het Boek der Kronieken schreef, het Peru, even als tegenwoordig genoemd werd. Want de naam Peru is niet zoo oud noch zoo algemeen door alle deze Landen; en men weet dat het een gemeene gewoonte was, bij diegene die de Landen en Zee-havens ontdekten, dat ze van hen de namen ontfingen, naar de gelegenheid die zich daarvoor aanbood, en dat de Kaliificialen de naam van Peru aan het gehele Koningrijk gaven, naar de zaak van een Rivier die daar aan de beginnende aanleiding en, naar de gelegenheid van eenen Cacique of Land-Heer, gelijk we vervolgens zullen aantonen. Men moet dan niet uit de overeenkomst van namen, de zaken beschouwen, nadat het een der zwakke gronden is, om zoo gewichtige zaken op te bouwen. Ook bevestigen de geloofsbare Schrijvers, dat Ophir in Oost-Indië gelegen is, nadat anders de Vloot van Salomon was gedwongen gewonnen alles om te vaaren, nevens het Koninkrijk van China en een groot gedeelte van de Oceaan, om in Oost-Indië aan te landen. Dog het zeker is, dat ze door de Arabische Golf vertrokken; gemerkt de Ouden van de kant der Zeevaarder, die tegenwoordig in gebruik is, niets geweten hebben, zonder welke men de Zee niet bevaar can. Voeg hierbij, dat men uit Ophir Pauwen en Goud tot Salomon bracht; het welke men nooit in geheel Oost-Indië ontmoet heeft. Dus is het dan, geloofwaardiger, dat men van dit groote Eiland Trinidad deze kolen- en gouden zaken te Jeruzalem bracht. De Kallimlaanen, die nu hebben alle deze nieuw-ontdekte Landen, de Nieuwe Weereld genoemd; nademaal die, eene zoo wijde uitgestrektheid der Landen heeft, en waarvan de Gewassen, de Bevallen, Vogelen en Villen zoo verschillende van de onzen waren, daar onder eenige aldus genoemd gaven werden; gemerkt men in 't geven van deze namen, daar in Seneca en Hieronymus gevolgd is. Redenen Ondertitel waren er vele redenen die Christiaan van Kolombus de edelen geloofde, dat er eene nieuwe wereld was. Want vermits hij een goed weet had, dat er meer kundig was, die grote ondervinding in de zeevaart gekregen, en wel in acht genomen dan in zijn tijd, had dat de Hemel van eene ronde gedaante was, de waren die zich altijd rondom de Aardkloot wenden; hoe het Water en Aarde zich onderling omvatten, maakende gezamenlijk een volmaakte Kloot; dat gevolgelyk het gehele Aardrijk niet ingeflooten was, door het Halfrond dat bekeken werd, maar dat het overige gedeelte, de helft van driehonderd en zestig graden of zes duizend driehonderd mijlen, die de gehele lengte bevat, noch 't ontdekken stond. Dat deze Aarde moeite bewoond zyn, nadat God niets gemaakt had om voor niets te laten staan; dewijze noch vele twijvelden dat er nabij de twee Poolen Land en Zee was; 't was dus ook noodzakelijk dat dit Land dezelfde gelijkheid met zijn Zuiderpool, als het onze niet, het zijne stellende had; en door dezezelfde rede, had hij een valstief geloofd dat alle de luchtstreken allerwegen bewoond waren, bijzonderlijk na dat hij ten Noorden tot op zeventig en ter vijftigste graad gevaard was. De kwistigheid van T. H. verbeeldde zich ook, dat men gelijkwaars over de hy bouwde. Portugees naar 't Zuiden scheepten, in gelijke richting naar 't Welken vaarden kon, en dat men door deze reden ook eenige Landen onderwegen ontmoette. En om grotere verzekering te hebben, vergaderde hij alle de bewijzen, die hem de schippers kwamen berichten, die eenigermate zijn gedachten begunstigden. Eindelijk hield hij het voor waarachtig, dat er in 't Welken van de Caboverde en - Ganarifche Eilanden meerder Landen te vinden waren, en dat men, om deze te ontdekken, over deze Zee moeite moest. Dodelijk hij dan de Weereld rond zag, moest hij ook noodwendig alle derzelfde deden rond aanmerken. Dat de Aarde zoodanig beïndig was, daar in kon hij niet mee reizen; en dat de Zee, alhoewel ze in haar uitgaanden boezem dagelijks haar ronde zonder op te wellen samen trekt, en zulks in opzicht van haar middelpunt van zwaarte. Dit alles in acht genomen, maakte hij zeer weinig werk van de gedachten die veelen behielden, en meenden dat er aan het zuiden van den Equator niets bewoond werd. Kolumbus eindelijk op veel meer natuurlijke gronden toeleg makend, (onaangezien de bewijzen der Zee-Bevaarders en het gezag der mensen die van deze stoffen geschreven hadden; ) zag wel dat alle de Wateren en de Aarde natuurlijk eenen Kloot maakten, en dat die van 't Oosten ten Westen een ronde hebben, moeilijk in zodanig een wyze dat' er de Menschen konden gaan al-dan uit wat voor de voeten der eenen zich onder die der anderen midden ontmoeten. Dus beiloot hy bij zichzelf, dat een groot gedeelte van deze Kloot bevaarbaar was, en dat' er niet meer overig was om 't ontdekken dan de ruimte die 'er gevonden werd van de Oostenlijke delen van Indie, waarvan Columbus bewust is gewest, tot aan diegene, die in 't vervolgen van den weg naar 't Westen strekten, men alsdan wederkeerden Westen aan de Azoren en Caboverdeense Eilanden, welk Land meer Oostenlijk was, dat zich dus ontdekken deed; en deze wydte die 'er is van het oostenlijke der Caboverdeense Eilanden, kon niet meer uitmaken dan het derde deel van den grooten omtrek van de Kloot, Vyftig uuren terwijl men reeds in vijf uuren verder ten Oosten gevaren had van de Zon, dan ons halfrond wedergekeerd was. Hij oordeelde, dat zo Marin in zyne West-Eveningt-reis beschrijving geschreven had aangaande de vijftien uren of het gedeelte der Kloot naar het Oosten gedeelt, dat men nog niet kende. gekomen was aan 't eind des Lands ten Oosten, dat men dan zou eerder dit eind bereiken, en gevolgelijk des te meer men zich vorderde ten Oosten, te meer naderde de Cabo Verdeische Eilanden ten Westen ons ; en dat indien zoodanigen tijd niet grooter was, men die tijdelijk in vijf dagen bevaard kon ; en zodoende dat Land was, zoude hetzelfde te eerder ten Westen ontdekt worden, dewyl het deze Eilanden naakt zou. Deze meening werd hem door Martin van Bohemen van het Eiland Fayal, geboortig, een Portugees, zijn Vriend en grote Wetenschapper beveiligd. Eindelijk werd Columbus door vele redenen, om zo een grote onderneming ter uitvoering te zetten, van de Hemel begonnen. En daar zijn ook van alle het geene wy om dit te verklaan komen aan te wijzen, zeer waarschijnlijk gedachten en ontdekkingen, die men dagelijks waar nam: zoals Columbus ook altijd zeer gemeenzaam met personen, die ten Westen de Zee bevonden, voornamelijk aan de Eilanden de Azoren. Onder anderen kon hem Martin Vincent verzekeren, dat hij eens op 45 mylen ten Westen van Cap St. Vincent was, een stuk hout ontmoet door konst bewerkt, en waarvan den arbeid naar zijn meening niet door ijzer verricht gewest was; en nadat de winden vele dagen uit den Westen hadden gewaaid, verbeelde hij zich dit stuk hout van eenig Eiland af te komen. Pedro Correa, die met een der Zusters van Columbus getrouwd was, beveiligde hem ook, dat hij aan het Eiland Puerto Santo gekomen had, een ander stuk hout, dat van dezelfde winden aldaar opgeworpen was, zijnde bewerkt op dezelfde wijze als het voorheen. Inleyding tot de Eerste y ScHEEPS-TOGTEN NA W E S T - I N D I E NT. d’ Inwoon dcrs der A- zores Eilan¬ den veize keren Kolum bus eenige waarteeke- nenvan Land te hebben ge¬ zien. Gelyk me de Antonius Leme doet. Insgelyks eenige fchynbaat- heyd doot ïliniusbyge- bragt. ín d’oude Zeekaarten het Eiland Antilla ver¬ toont. Als mede het Eiland Las Siete Cuidades. Wat’er de Portugeezen vanvexhaa- leu. Ontdekkers door den Infante van Portugal, zeer koel ontvangen voorafgaand, dat hij er ook zeer grote rieten had beschouwd, en dat eenige daarvan konden zes pinten water houden. Daarom en boven alle andere, had hij zich de zelfde zaak, aan de Kroning van Portugal, in 't verhandelen van deze doffe; te weten, dat hij had gehoord verzekeren, dat men er van de Zelfde rieten had, die men hem had aangetoond, welke men oordeelde aldaar door het geweld der Winden en Zee heen en weer geduwd te zyn, want men er nooit dergelijk in gans Europa gevonden had: versterkende hem dit te meer in zijn geloof, 't geen Ptolomeus in 't eerste Boek zyne Wereldbeschrijvingen aan 't 17de Hoofdstuk gezegd had, dat men van deze soorten van Rieten in Indië vond. Eenige Inwoners der Azoren Eilanden verzekerden hem ook, dat de Zee door de Golfen en Noord-Oosten Winden, aan de kusten van Gracia en Cavalho, Pine-Boomen overbracht, alwaar deze boomen niet en groeiden. Insgewijd dat aan 't Eiland Flores, de Zee twee dode Lijken opgeworpen had, die zeer brede aangezichten scheen te hebben, en van een anderen aart, dan die der Europese te zyn. Andermaal had men t'zeewaarts twee Kamelen of Houtvlotten, met een beweeglijk huis gezien, dat door kracht der winden, van 't een naar 't ander Eiland voortgeduwd werd; komen de dus aan de Azoren aan te landen. Antonius Lemm, die op 't Eiland Madeira getrouwd was, verhaalde, dat hij met zijn karavel een goede wijde t'zeewaarts ten Wellen gezeild hebbende, scheen te hebben gezien, op drie Eilanden te naderen. En op de Eilanden van Gomera, Ferro, en de Azoren, bevestigden veelen, dat zij jaarlijks eenige Eilanden ten Wellen zagen, die zij bevonden dezelfde te zijn, waar Kolumbus van zeide, en waarvan Plinius in zijne Naturalgeschiedenissen in 't 2de Boek hoofdstuk spreekt, zeggende, dat bij het Noordgedeelte, de Zee, zekere Boomen uit de Aarde gerukt, vertoonde, die zoodanige groote wortels hadden, dat ze, als Houtvlotten op 't water dreef, en van gelakte zij als eilanden vertoonden. Een inwoner van het Eiland Madeira, vroeg, in den Jaar 1484 aan de Koning van Portugal, verlof, om te mogen ontdekken, zeker land; het welk hij betuigde Jaarlijks, en altijd van eenzelfde gelalte gezien te hebben, dat met de Azoren Eilanden overeen kwam; waarvan het veroorzaakt is, dat men in de oude Zeekaarten, enige Eilanden in deze Zeen vertoonde, als voornamelijk het Eiland Antilla genoemd, dat men op 200 mijlen ten Westen der Canarische en Azoren Eilanden hield, zijnde hetzelfde, dat de Portugeezen zeiden het Eiland Las Siete Ciudades te zijn, daarvan de beruchtheid en de begeerte, aan veelen grote onkosten heeft doen maken, die hen geen voordeel hebben bijgebracht. Dit Eiland Las Siete Ciudades werd dusdanig bevolkt, gelijk het de Portugeezen vertellen, na dat Spanje onder Koning Don Rodrigo door de Sarrafynen aangevallen werd. Zij vertellen, dat zeven Bischoppen, vervolgt wegens ontrouw, vluchtende, zich met een meeningtewest Volksinschepen, en het naar dit Eiland gewend hadden, aldaar aan te komen; alwaar ieder der zeven Bischoppen voor zich een Stad bouwde; en uit vrees dat niemand van hen, van daar weer keeren zou, het vuur in hunne Schepen haken. Insgelijks vertellen zij, dat aan het tijdstip van de Infant Don Henrico van Portugal, een Portugees Schip van een storm op Zee beloopen, niet afgeleid van zyne koers te volgen, tot dat men aan dit Eiland gekomen was: dat ook de aanvolgende deze Eilanders hen van het Schip ter Kerke geleiden om te weten of zij Katholieken waren, en of zij dezelfde plichtigheid der Roomse Kerke opdrokten? Hierop haverend gemerkt dat zij Katholieken waren, baden zij hem in het Eiland te vertoeven tot hunnen Heere zou gekomen zyn. Toen nu deze Zeelieden verloren dat ze hun Schip niet verbranden zouden, noch ook niet aanhouden, indien ze van daar weer naar Portugal vertrokken waren, ze waren genoeg, geloegen, weggevende van den Infant met enige vergelding be-burgen te worden; maar zulks viel geheel anders uit: vermits ze zeer koel ontkomen waren; koelen worden mende van dit Geweld weergekeerd, zonder daar gedwongen van genoegzaam bericht te kunnen doen; des beval weer te hopen hen weer over te doen, doch den Stuurman en de Scheepsliedenorden het niet te beflansen; zulks ze uit dit Koninkrijk vertrokken zijnde, aldaar nooit weerkeerden. Ze vertellen noch, dat als die Scheepslieden van een Portugees Schip zekere Aarde of Zand om des Scheeps-bodem te doen balladen, verzameld hadden, bevonden dat een goed gedeelte van dit Zand, Goud was; zulks oorzaak aan enigen gaf uit Portugal te vertrekken, om dit Geweld te gaan opzoeken; zijnde daar van onder anderen een gevecht, Diego de Tiene genoemd, wiens Stuurman een Inwoner van Palos, Diego Velasquez geheeten en werd, die aan Columbus in het Klooster van haat aan Koning Maria de la Rubida verzekerde, hoe zij van het Eiland Fayal verdwaald waren, en met een Zuidwest-wind 170 mylen gezeild hadden, hadden ben ontdekt, in ’t wederkeeren het Eiland Flores ontdekt, begeleid door een meenigte Vogelen, die ze zagen denzelfde weg houden, en die ze zeer wel wilden geen Zeevogel te zijn. Toen ze in gevolg Noordwind aanliepen, voor dat ze de Clara, ten Oosten van Ierland gelegen, bemerkt hadden; bevonden ze de winden van ’t Weden ongedurmd woeden, en dat de Zee niet te min zeer dicht was, waaruit ze oordeelden, dit van eenig nabij gelegen Land ’t ontdaan, wiens Oever zich ten Weden door de Zon brandt; doch ze hadden niet willen naderen, nadat het reeds verre in Augustus was, ze de Winter schuwden: ’t welk veertig Jaren voor dat Columbus de Indiers ontdekte, voorricht van een veilig vaarwater. Een ander Schipper uit de Haven van St. Haven van Maria vertelde nog, dat hij vaarend naar Ierland, stond. deren menende Turcatie te wegen, bemerkt had, 't welk zedert had bekend geweest voor hetzelfde van de Bacalhau te zijn: doch dat hij er niet had kunnen aanlanden, ter zaak van de ongeduimigheid der winden. Pedro de Pelagco van Galicië, bericht dat hij de vende naar Ierland, het ten noorden gezet had, alwaar hij ten westen van dit Eiland, het land gezien had. Vincent Diaz, een Portugees stuurman, en geboortig van Tavira, komend van Guinea aan den oever van het Eiland Madeira, zegt, dat hij schijnbaar een Eiland gezien te hebben, welk hij geloofde echt te zijn; dat hij er het geheim van aan een Genuees koopman, zijn vriend, had geopenbaard, wien hij om het te ontdekken had aangevraagd, zich toe te laten rudelen; en dat hij daarom verlof van de Koning van Portugal had verzocht, het voor, de noodwendige zaken, aan Francisco de Cayana, broeder van genoemd koopman, had gezonden; om een schip te Sevilla toe te laten laren, en het aan Vincent Diaz te leenen; doch dat hij van deze bespot zynde, daarom niets had willen ondernemen. De stuurman daar op weer te Teneriffa gekomen, heeft hij met hulp van Lucas de Cayana, een schip toegereden; en was ter uitverandering al twee of driemaal, meer dan honderd mijlen verre geweest, zonder iets te hebben ontmoet. Waarbij men voegde, dat de vliegende die er Gaspar en Michel de Cortereal, zonen van de kapitein die Teneriffa ontdekte, toe aan gewend hadden, welke elkander verloren in de naiporting van deze landen. Al 't welke meer dan genoegzame zaken waren om Columbus ter inwikkeling van zijn voorneemsen aan te moedigen. ‘t Is voorzeker dat de Goddelijke voorzienigheid haar ten gebruke toenmaals de Mensen wilden doen geleiden in enige onderneemingen van soms gewicht; zy schikt de tijden, verkies de Persoonen, geeft hen daar toe genoegens, en biedt hen de gelegenheden aan, en wendt alles af, wat de voorzorg van hunne voorneemens verhinderen kan. Genoegzaam verklaar ik te hebben, Christus, Columbus, wat voor wonderen. In de tegenstelling wat grondvest Kolombus gehad heeft om over te komen, een nieuw werelddeel te vinden; dat hij in Kistinwii een zaak van bedenking aan te merken, dat er te dic ten tuisten eenige blijhen heerlijkheid was. Daar zyn er die geniale, die meniel dat er geen tegenvoeters zijn; maar Columbus heeft altijd van een tegenwerkelijke mening gewogen; en God heeft gewild de menschen van de twijfelende over de wonderen hun grootheids te ontheffen, en heeft die doen zien door het middel des Cataliaanse volks. Wanneer zij die van bijden, het land der tegenvoeters, ontdekten, bevaardert, tegen de gedachten der ouden, den breeden god aan; die zeggen verzekert hielden, dat het een onvergelijkbaarheid was, dwars door de verhongerd-streek te kunnen varen: hadden zij toen deze kennis gehad, zij zouden de wonderen ingewikkeld geweest zijn, en wel begrepen hebben; dat de menschen, in welke geweld ze leefden, hun hoofd ten hemel, en de voeten naar ’t middelpunt der aarde in diervoorzien geplaatst hadden, als de spaken van een wiel rad geplaatst zijn; van welke, zoo de nacht of dagkerker als de wagenweg kwam stil te staan, zoo zoude de een de sport voor zich niet rechter, noch hoger, noch dieper dan de andere tot het rad zyn; gelijk ook de hoofdsteun der aarde met het water niet dan een eenig lichaam, van een ronde vorm is, alhoewel er verscheyden eilanden in het water zijn; waar door men besef moet, dat, of men schoon twee delen der aarde noemt, te weten, dat echter elk eenieder deel niet is, om zich van den anderen af te scheiden, nadat de aardkloot niet dan een eenige hoofdsteun en klomp maakt, als zich met de zee vereenigende; welke verdeeling het oppervlak der aarde zoo in twee bijna gelijke delen deelt, dat ze twee aardklooten of werelden, waarvan wij zijn, uitmaakt; welke een Europe, Azië en Afrika aan zich bevat, en de andere de west-Indiënen, de inwoners alwaar de tegenvoeters wonen. Afscheiding - En alhoewel het waar is, dat er eenige Ouden gewesten, die toetostonden, dat er Tegenwoeters waren, hebben ze het licht niet gehad dat God aan Columbus en de Kaïdijnen gegeven heeft, die deze zoo groote onderneming achtervolgden. Ze hebben ook niet willen toegeven, dat er een doortocht van ons Halfrond, om daarheen te varen was, ter zaak dat stoffen beide, van de Verzengde-Luchtstreken en den Oceaan, den weg hun al te Verkrachtelijk scheen. Maar hunne Wijze Geerte is ontzwaasd geworden door de Scheepsreis, van het Schip de Gloria genoemd, welk van de Molukken, door den Kapitein Juan Sebastiaan del Cano, geboortig van Guetaria in het Landchap Guipuzcoa, weer terugging werd gebracht. Waar hij voer de geheele Aardkloot om, en passeerde zoo wel de ene als de andere Tegenwoeters van onder de twee Keerkringen en den Lelijnpaarse. Dit gaf dan een opklaring aan alle Volkeren der Wereld, wegens de geloofsgemeenschap de twijfelings. En zo hebben zich de Kapiteinen Fernandes Magellaan om den uittogt te doen, en Juan Sebastiaan del Cano om weer te keeren, onder de Menschen berucht gemaakt, en de eeuwige gedachtenloosheid verwaardigt. Dwaalin - Voorwaar, d’Ouden zijn in hare gedachten, dat de Verzengde Luchtstraat onbewoond was, zeer veel te bedrogen geweest; dewyl ze stelden, dat de Zon verzengde door de nabuurigheid haar verhittende stralen, en kende door haar afwijkingen, koude en vochtigheid veroorzaakt, wanneer ze Dag en Nacht, Zomer en Winter liet zien: niet tegengestanden alles, ontbrak hen ter zaak van de ondersteekte standsgelengte der plaatjes deze gemeente regel; nadat de kracht der algemene dingen, in de voortgaande bewerkingen verzekerd is, en bijna als ingetoont of teruggetrokken door de hoedanigheid der lucht; door welker reden het meerendeel van de voorzeggingen der Sterrewijzers onwaarachtig zijn. Behalve dit, beschouwt men het gelijke heen- en omstuiven der Winden zich in de Dalen verminderen, en in Vlaktens verminderen; en hoe zich de Lucht beïnt de Zon inlaat en versterkt in de holledansen genomen en de enge plaatjes der Aarde, en zich in de Velden uitbreidt en verwakt, zodanig dat de hitte en kilte der Lucht en der Aarde, geheel veranderd zijn, door de verandering der plaatjes, na dat ze hoog of laag, ten Oosten of ten Westen, nabij of ver van de Zee, Meeren, Rivieren en Boeken, of aan de Winden of Zonnestralen onderworpen zijn. Engeland, meer van de Evennachtslijn aan Frankrijk afgelegen, is niet tegengestanden meer gematigd, en de nabijheid der Zon min onderhevig, waar door meer hitte des Zomers en meer afwijkingen van koude des Winters gevoeld wordt. Anderzijds vindt men zich, als in verstrekte Weerld-deelen op een hoogte gelegen, van ongelijke Winters en Zomers aangedaan. Alle welke redenen genoegzaam kunnen aantonen, dat de Graaden van Hitte en Koude, van Droogte en Vocht, niet alleen van de nabuurchap of afwijkingen der Zon afhangen, nog ook van waar ze haar stralen lynregt of schuins afvliegen, maar ook van de gevoeligheid der platsen: dewijl ze vele koude en vochtigheid in die opzigte lynrecht ontmoeten, gelyk als Ariftoteles en Eirgilius in te recht deden merken. Het grootste gedeelte der nieuwe Weerld, dat onder dit gewelt gelegen is, heeft overvloed van Vocht en Water, van wegen den regen en de sneeuw, vooral wanneer de Zon in het toppunt staat. aan de rand van de regen, geruis van vocht om het middaguur; zodanig dat er geen landen een koud gevoel waren, waar veel rivieren, en de grootere dan in de wereld delen zijn, en onder meren voor het bestier des onderkonings van Peru behooren, z'n als beginnende van de Isthmus of Landengte, die zesde aanteekens van anoma tot aan de Straat Magellan uitstrekt, zijnde het Zuidere Half-eiland of Indie. Want aldaar worden de Rivieren Magdalena, Orellana en La Hucha met anderen gevonden; en in het Noordere Half-eiland, of Noordere Indie, waarin geheel Nieuw-Spanje ligt, zijn de Rivieren Aharado, Grijalva, het Meer Guatamala, dat van Mexico en anderen te vinden. Ook zijn er grote Rivieren en Meren in Ethiopië, en in de Eilanden S. Torn en Sumatra. Onder de Verzengde-Luchtstreep zijn meer dan Aarde: en 't is een der waarschijnlijkste zaken dat onder deze Luchtstreep, de wateren waften en vermeerderen door de regenval, na dat de Zon de Evennachts-lijn naderde, en weer verminderen als ze naar de andere Keren kringen, wykt; daar en tegen in onze Luchtstreep de wateren waften ten tijden der Evennachten, in welke tijden onder de Verzengde-Luchtstreep weer om een gematigdheid van hitte is, en in enkele plaatsen maakt het er meer koude dan warmte als De very Pajaro, Collao en Pacha, alwaar de Bergen al met sneeuw bedekt zijn. De rede van deze voortdurende vochtigheid is de lange duurzame van onderhevige nachten naar bij de Evennachtslijn, alwaar de dagen en nachten altijd gelijke lengte hebben; en hoe veel meer men zich van daar verwydert, hoe meer de zomer-dagen toegenemen, en de nachten verminderen. Gelijk het is in Engeland en Ierland, daargelijkt de dagen langer zijn. Deze verminderde lengte van dagen, maakt dat de Zon niet zo veel graden van warmte onder de Evennachtslijn voortbrengen kan, als na dat ze komt af te wijken. En wij zien in der daad, dat de Zomer in Estremadura en Galicië meer brand, dan in Quito en Callao. Onder de Verzengde Luchtstreken, vindt men van waar plaatsen die warmer zijn en andere die kouder zijn, de gevoelswaarde in de IVe Indische zone, zeer hoge bergen getild zijn, vonden worden die de Lucht verkoelen, waardoor gewezen de hooge plaatsen meerde koude verwekken, dan luchtstroom die lager zijn, van wegen de Wolken, Rivieren, en Moeren die daar van voortvloeien, en waarvan ook. SCHIEPSTOCHTEN NAAR ook de wateren komen als van de gevloeidene sneeuw die onophoudelijk over de vlakten vliegen, verkoelende dus de Lucht des Lands; en de Bergen die er zijn veel hoger zijn, maken zich dan een schaduwe aan de andere een schaduwe; zulks dat alle deze afstammingszaken zich verzetten met de koos van de nachten, die de koos onder de Verzengde Luchtstreken veroorzaken. Voeg hierbij, dat de koude winden onophoudelijk heersen, dewijl er dagelijks een geduurige Oostelijke wind is, die zonder enige tegenstribbeling over den geheelen hemel blaaft. In Peru en Brazilia heerst een zeer koude wind uit den Zuiden, die zich omstreeks de middag verheft; als mede in Barcelona een Oostelijke wind. Alle het geene ons geleerd heeft dat de winden die gemenelijk in en buiten de Verzengde Luchtstreken heersen, moeten verdaan worden, dus over de Zee en grote Zeeboezems te geven, dewijl de Landwinden andere winden zijn. Zulks dat zij dan alle de winden, dus verwaarloosd verheden van wegen de grote ongelijkheid der Bergen, Valleien, en Rivieren, die de verfchide Landen ontmoeten, van waar zich de dikke dampen verhouden, die van de overvloedige Kuilen en van andere naar haar verschillende verheffingen komen en gaan; niet alleen naar Landwaarts, maar insgelijks langs de Kuilen der Zee. Decze verfchcidentheid der winden ontmoet men van gelijke in de Verzengde Luchtreek, door dezelfde reden, en ze blazen er van de Kuilen der Zee en van landewaarts; die uit Zee zijn dikmaals zacht en gezond; die van Landewaarts wevaarmoedig en ongezond, of gezond naar de scheiding der Kuilen altijd eenige verfchcidcn Land-wind hebben. De Land-winden waaien er gemiddeld waarom niet van midden-nacht, tot dat de Zon opgaat; geweldiger en uit Zee van dat de Zon begint het Aarde- nacht, dan verwarmen tot ze zich Onder den Zicht van de verbergt. De reden hiervan is, dat de Aarde de Zee-wind by daag. WEST-INDIËN. De Lucht plotjesweg (Hitt liaan en vaak hervatten veroorzaakende draai-winden en donderplassen; maar dit ontlaat dikwils na by de Oever, en dagelijks wanneer men langs de Kuil van Peru en naar Nieuw-Spanje vaart. Het gebeurt ook meestal, wanneer men derwaarts vaaren wil, dat er de rug zeer gemakkelijk valt en met heldere lucht en wind van 't Zuiden die daar ter plaatse heerst. Door dit middel geniet men er een voorwind, tot men weer in Kifeile komt. In feitelijke als men zeer diep in Zee is en tussen de Linie, vindt men er een dille en frie voorwind; en komend tot het Landchap Nicaragua, heeft men er altijd langs de Kuil tegen winden, vele wolken en storm-winden die meestal verfchrikkend zijn. 