VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
СЮ Le, XIX 13, i DE HOOFDDBUGOD DBR KEGTEREN. Li treeding daar van ; door anderen , verwekt onzeg affchrik ew verfoeijing ; de bewustheid der overtreeding daar van in onszelven , verwekt knaaging en-zelfveroordeeling ; ЙУ beide de gevallen gaan onze gevoelens vergezeld met een leevendig begrip van verdiende ongenade en ftraffe, =a Onderfcheïden · vitoefeningen van dezelfde ‘Deugd zyn; in volge van deeze gefteltenis onzer Netuure, meer of min Кок verpligtend , naar Sange van derzelver noodzaak- укһе in ‘t-menschlyk leeven. Alle Menfcheh Zyn on- Josmaaklyk verboden, tot elke daad var: Кё, welke hun іп hunnen ftand voorkomt. ‘Maar: eenige bethòningen wan Regtvaardigheitd zyn Aoodiget dun ‘andete, еп diar- om van ftrikter verbintenssfe. ` meerderheid dier vere KS ag Diet te bemerken de overtreeding daar van niet nger te veroordedlen,- geen “geweldiger affchrik daar van te hebben’, dezelve ‘niet toe te fchryven aan een ter fnoodheid еп ‘fehreeuwender wanvêrdieëníteri , zou een verkeerdheid van begrip en еепе bedorvenheid var ons geweeren aanduiden. Dezelfde Deugden, en dezelfde beoefeningen-daar van, zyn weezenlyker tot het onderfteunen дег Maartfchappy in eenige Characters dan in andere: en het is een gevolg van het maakzel onzer nge tuure reeds aangeweezen, dat elk onbedorven hart ze,- naar maate , verpligtender vindt. Deeze beginzels , blykbaar gegrond op de gefteltenis der Menschlyke Natuur, zyn genoeg-om de Overheden en Regters te overtuigen , onder eené byzondere ver- pligting liggen -tot Regtvaardigheid. Alle Onregtvaardig. eid is verwoestend voor de Maatfchappy , maar veel ver- woestender als dezelve valt in Regters, dan їп byzondere Perfoonen. Regtväardigheid is іп айе Menfchen heilzaam voor de Maatfchappys maar in Regters is dezelve nog veel heilzaamer. м Elke daad van Onregt brengt daadlyk nadeel toe зап den Man door dezelve beledigd; maar een onregtvaardi oordeel befchadigt met bykomende bezwaarenisfen : dewy het gefchiedt onder de gedaante des tegts, en den bele- digden Perfqon behandelt als ware hy ‘fchuldig. Ampt- looze Lieden ftaan 4Иееп tot weinigen in betrekking, en kunnen dus flegts weinigen, door hunne Onre ` heid, bénadeeld worden ;#досһ de Onregtvaardigheid eens Regters ftrekt zich wyder uit; deeze benadeelt allen, die tot deszelfs Regtsgebied behooren. Het Onregt , door byzandere Perfoanen aangedaan ‚kan geweerd of vergoed 5 war. "REGFVAARDIGHBID: , Zë ү en door Ча Regtvaardigheid des Regters; maar; ine еп. фе, Керер, opregivaärdig is, wie zal deng Onregte vaardigheid bedwingen ?. Het. gevaar is za gróot en za waatlyk.„ dat in: elken Staar hooger Regtbanken heftemd тув,ош de onregsvaasdighefd der Lagere te regt re -bren двп. Maag , indien. de hooger Regtbank bedorven. is, wordt, het kwaad. grverbererlyk $ dan klaagen de ouder- drukten го, vergeefsch , zy диред іп °t heimlyk „ еп fchroomen. herftel te, zoeken : dan heeft de verongelijk Мяу, die de ftogsbeid hadt om herftel van zyn gefchon ереп te zoeken.,de kwelling ой die fchennis bekragtigd te zien, ев verdubbeld door gyne poogingen om dezelve te vermyden ; dan: boyindt һу, Фе, van sen gering kwaad, þem aangedaan, zich zogt te verdeedigen,.dat zyne poor gingen іп zyn verderf eindigen; dan verhoogt de Godlooze zyn hoorn; hy gaat naar 2упеп boozen wil te werk , Aet Lasd en alle zyne Inwoenders verfmelten (*) en alle de fun- damenten der аа: ае wankelen (|). Vergoeding te zoeken yan de onbillykheid eens ondergefchikten Regters, is dik- wyls drukkende; de zwakke kan verdrukt, de armen ger plaagd worden door de Onregtvaardigheid van den gering- ften. Overheidsperfoon ; zy kynnen hunne zaak niet ver- yorderen, fchoon dezelve onwederfpreeklyk goed 15 5, zy moeten bedorven nederzitten „ om een dieper poel. van verderf te ontwyken. Het enkel vermoeden van Onregt in de Regters is van verderflyke gevolgen : het berooft de Menfchen van dat bezef van gerustheid, wel- ke noodig is tot het genoegen des leevens , en een der ge lukkigfte uitwerkķkzęls mag genaamd. ——— Indien, derhalven, de noodzaaklykheid en wee aeolyke nutheid eener Deugd, de maat is, naar welke wy de verpligting ‚daar toe moeten afmeeren , welk еспе ng kan dan verbindender weezen dan die der Rege ——— De alzo in de vreeze des HEEREN , met getrouw: 1 5 .'REGTVAARÐIGHEID Reid en met een volkomen hart (*). Door het aarvaatden hunner Amptsbediening-verbinden zy zich ftilzwygend, dëch. zeer. ftaatlyk , gêtrouw aan GOD, getrouw aan de Maarfchappy » te weezens dat zy de Regtszaaken tusfchen hunne Broeders zuilen hooren , en regtvaardig oordeelen tus- Ehm den Man en zynen Naasten. Neemen zy het aange- zigt der Perfoonen aan СТ), of verkeeren zy het Regt €$) ży maaken zich aan valschheid en trouwloosheid Zo: we als зап onregtväardigheid fchuldig. — De Һеейсһепде gevoelens des Menschdoms wettigën. het befluie, dat Regtvaardigheid byzonder de pligt is der Regteren,' en bevestigen de redenkaveling door ons aan- gevoerd. ‘Ongekreukt Regt, en zelfs onverdagte Regt- vaardigheid , wordt geoordeeld zo weezenlyk tot het Cha- rater van een Regter te behooren, dat een Perfoon, die eenige byzondere verpligtingen , daar toe behoorende , ver- wadrlóosde, door. de algemeene ftem des Menschdoths., deswegen onbekwaam zou zyn om het Regterampt te be- kleeden. In een Regter zou elk foort van bedrog en onregte , onvoeglyker, іпообег, onverfchoonlyker , dan іп ièmand anders, gekeurd}worden. Was zyne Regtvaardig- heid ‚in zynen burgerlyken wandel , geheel onbefmet , heb- belyke Onregtvaardigheid,als Regter, zou Zyn agting ge- heel. krenken : cen enkel voorbeeld van voorbedagt onregte Sou .2уп паат een onuitwischbaare’ fchandvlek aanwry- ven. De fchrik voor zyne Magt, of het ontzag voor zy- Den Rang en Waardigheid „тореп de Menfchen beweegen hem in (ге te veroordeelerf , en uitwendig eerbiedenis te bewyzen ; zulks moge beletten dat hy ontdekke hoe laag ‘hy, (лас by alle Braaven; doch zy kunnen de gevoelens van een eerlyk hart niet onderdrukken. De eerbied voor de Кеҷгейуке Bediening zelfs- verandert van natuur, en, _ їп ftede van over te gaan ор den Perloon , daar médé be- kleed „wordt ‘onze verontwaardiging gaande tegen hem > деу! hy zyn Ampt misbruikt en onteert. Vroegere Eeun- wen hebben voorbeelden opgeleverd van Regters , die voor zeer. willekeurig en onregtvaardig bekend ftonden s zy Wa- zen een fchrik hunner Tydgenooten; en de Onpartydigheid - йет Gefchiedeniste heeft hun- gebrandmerkt met dieper je ‚. en , , ез - Oz Өнөк. XIX. 6.7. 5 С” * (С) Deor. 1.16. 17. 7 ($) МіснА, Ш. o DE HOOBDDEUGD DER RECTEREN, ` 87 kenen van Oneere , dan de fnpodfte Misdaadiger ooit vers, weezen. "Er zyn Tydperken geweest, waar іп men zo- danige Regters opzogt, die onderfteund en aaugemoelligd; werden door de Dwinglands der Landsbeltuurderen „ of door de dolle partyfchap des Volks; doch deeze Tydper=: ken zyn aangezien „еп zullen altoos aangezien worden, als de (eebe en fchandelykfte in де Gefchiedenis des Mensch- doms. Indien wy nu beweezen hebben , dat Regtvaardigheid. het passte еп onmiddelyke werktuig is om het einde van, hee Ampt der Regeerderen, Overheden en Regteren, te en 3 dat zy alleen gelegenbeid hebben tot уее- Je gewigtige Geregtsoefeningen ; dat zy onder eene byzondere verpligting daar toe liggen 3 mogen wy dan niet veilig befluiten , dat Regtvaardigheid. byzonder. hun Deugd, het eigenlyk voeglyke , en het onmisbaar cies raad van hun Character uitmaakt ? — Indien сега groedfieiling doorgaat, is het gevolg duidelyk en onlo- chenbaar ‚ dat alle Overheden en Regeerders het Regt met onkreokbaare trouwe moeten aankleeven , ’t zelve: met allen- yver, en de grootfte zorgvuldigheid, handhaaven, Dit gevolg verdient de aandagt niet van’ flegts eenige weinigen. Het bepaalt den pligt niet alleen van Mannen , die altoos op den Stoel des Regts zitten „niet alleen van Overheids-Perfoonen voor eenigen tyd ; maar ook van allen die tot Gezwoornen, geroepen worden in openbaare Regtsgedingen, of tot Scheidslieden in byzon- dere gefchillen. ——-— Teder Mensch kan zich, en de meesten zuilen zich, ten eenigen tyde, in eene omftan- digheid gefteld vinden , waar in de Regtvaardigheid „ ` thans befehouwd , op eene byzondere wyze van hug geeischt wordt ; en, wie zy ook ‚mogen weezen , zy. Жасын zich laag en {nood , als zy hunne Regtvaar- laaten wankelen. WAARNEEMING WEGENS RENE LANGDUURIGE GELUWE у DIE DOOR HET Olium Recini 15 GENEEZEN. Door * * * М, р. et is eene algemeen bekende zaak, dat de Geluwe, van zeer veele verfchillende oorzaaken kan afhangen, , ИРА А 2. en ‚ 38 . `" WAARNREMING en dat еей Geneesheer, derre oorzaaken nauwkeurig in yder byzonder gevat moet weeten te onderkennen, wan- geer hy in de geneezing gelukkig zal flaagen. — Dit Inat{te is, in de meeste gevallen , zeer moeielyk ; in zommige gevat- len onmogelyk, vooral, wanneer de Ziekte reeds lange geduurd ; wanneer de Lyder reeds in eene foort. wan kwaadzappigheid is vervallen; en wanneer de Geluwe „als het gevolg eener voorgaande Ziekte, waarvan ons de ei- genlyke Historie, en de Geneeswyze , onbekend is, moet aangemerkt. worden. Іп zodanige gevallen, moet de Geneesheer zyne aandagt voornamentlyk vestigen op ‘die omftandigheden , weike byna in alle foorten van Gelu- we plaats hebben, en welke niet zelden de oorzaaken der Geluwe , zo wel als de gevolgen , merkelyk vermeerderen : ónder deeze omftandigheden behooren, in het. byzonder, de bedorven fpysverteering, of liever de verhinderde wer. king der darmen in het algemeen. —— Hoe verfchillend ook de oorzaaken der Geluwe zyn mogen, dit is zeker, dat ’er in alle gevallen eene belette ontlasting van de gal- fe, in den twaalfvinger-darm moet plaats hebben, en dat vervolgens , uit hoofde van dit gebrek der Galle, als een der voornaamfte fcheivogten, niet alleen de ontbinding der fpyzen moet belet, en de ftoelgang vertraagd wor- den; maar de belemmerde ontlasting der Galle, in den twaalfvinger-darm , maakt nog boven}dien, dat "er een zuur ebooren word, °t welk door eene tegennatuuriyke prikke- ing zo wel kramptrekkingen, als ook andere on werkingen der eerfte wegen , veroorzaakt, ———— ze ‚ aangelfipte omftandigheden, moet ееп Geneesheer woor- naamentlyk letten , wanneer һу , by zyn onderzoek „её tot de waare oorzaaken der Geluwe kau doordeingen; en dan kan het zomwylen gebeuren, dat hy ор :deeze wy- ze, of de: Ziekte сіе hy toeval geneest , of ten minften den Leder veele verligting aanbsengt, ——— De volgen- de Waarneeming zal onzen Leezer van de waarheid on- zer gedachten overtuigen. Eene- ongehuwde. Juffrouw, van ruim dertig jaaren, verhaalde ons, dat zy reeds byna twee Jaaren „аап cene Geluwe gelaboreerd , en dat zy eenige maandèn te vooren, in Zeeland zynde, ‘een anderendaag- fche Koorts gekregen, en daarvoor verfcheide Geneesmid- delen, en onder anderen zeer veele Purgeermiddelen , dog geen Kina, gebruikt had ; dat zy van tyd tot tyd zeer was verzwakt geworden e en, na verloop van vier maanden, de beginzelen van de Geluwe gekreegen, en dat vervol- gen WEEGENS EENE LANGDUURIGE GELUWE, оар gens de anderendaagfche Koortfe' in eche derdenduagfchè was veranderd: — — dat zy vervolgens was geranden haar Familie in Amfterdam te ‘bezoeken, om te tien; ef niet misfchien de verandering van Klimadt eenige goede uitwer: king op haaren zickelyken tocftand mogte Bette, Diet had zy verfcheiden Gencesheeren geraadpleegd ` zommigen hadden haar de Kina Jaaten gebruiken: anderen wederom , hadden dit middel afgekeurd, uit aanmerking,’ dat de ver- Stopping, die zy als de oorzaak der Geluwe aanzagen’, door deszelfs gebrijk zoude vermeerderen; іп' deezen zek- kelenden toeftand, had zy haaren toevlugt (zo ale htt veeltyds gaat) tot een Kwakzalver genomen, die haar, door het gebruik van” zekére ` роеіјет (die, Zo veel wy ontdekken konden, meest Kina waren) van de Koortfen geneezen. fterker zetzel : wy lieten, vervolgens ‚de Onderbuik tweemaal % daags met boomolie wryven ; en hierdoor wierden de ftnelgangen niet alleen menigvuldiger; maâr ook de ftoffen p die zy loosde, waren zo taai en tevens zo ftinkend, dat dit als een goed voorteken aanmerkten, te meer daar de Geluwe dag aan dag verminderde, en de Lyderesfe niets daardoor verzwakte, - Ор deeze wyze hebben wy byna twee maanden aangehouden , еп, tot ons genoegeu , dee Geluwe met alle deszelfs gevolgen zien geneezen. De nablyvende zwakte hebben wy door een goede dieet, erg het gebruik van een afkookfel van de Kina geneezen. Mogelyk , had men dit middel vroegtydiger gebruikt, de Lyderesfe ware van alle de kwaade gevolgen der Koortfe. bevryd gebleeven. | NATUURLYKE HISTORIE VAN DE GIER-ZWALUWe, ‚ (Volgens den Heer DE MONTBEILLARD , Medelthryver уал - ` den Heer DE BUFFON.) D: Gier-żwaluw , heet by ARISTOTELES “Areve s in ’t Laa tyn Apus; in °t Fransch, Martinet; in ’t Engelsch , Great-Swallow ‚in °t Spaansch , Vinceo5 їп”: Hoogduitsch , Geyr-Schwalb3 in °t Deensch , Kirke-muur-fvale ; in ’t Noore weegsch , Ring-fvale. De Vogels van deeze foort zyn waare Zwaluwen, en, in veele opzigten, als ik zo mag fchryven, meer Zwalu- wen, dan alle andere met dien naam in ’t algemeen be- Sempeld: want niet alleen hebben zy de voornaamfte hoe- danigheden, welke dit Vogelgeflacht van de overige on- derfcheiden, maar deeze in den hoogften graad. Haar Hals, Bek en Pooten zyn veel korter; haar Kop en Keel weel breeder; haar Vleugels veel langer; zy vliegen veel hooger еп veel fneller, dan de andere, die wy reeds bes - Schouwden,als in de kunst van vliegen zo meesterlyk bee dreeven: zy vliegen door noodzaaklykheid: nooit komen Zy, uit eigen beweeging, op den grond, en wanneer zy, by toeval, daar op geraaken, kunnen zy niet dan zeer be. zwaarlyk van eene vlakte zich weder opheffen : met moeite kunnen zy op een hoogte ,of op een Deen. gekroopen ‚ zich van haare lange Vleugels bedienen, en dezelve in bewee- ging brengen: door de kortheid der Pooten, liggen zy alb op NATUURLYKE HISTORIE VAN DE GIER-ZWALUW,. Gi. ugelen veeleer een beletzel dan een hulpmiddel, en , diept alleen om haar vrugtloos van den eenen па den an- „дегеп kant te doen waggelen. Indien de grond geheel vlak en zonder eenige onetfenheid was, zouden de get fe ‘der Vogelen de zwaarstkruipende Dieren worden; en als zy zich op een harde en gladde oppervlakte bevonden, zouden zy geheel piet kunnen voortgaan, of van plaats veranderen. De grond is derhalven voor de Gier-zwalu= wen een (een des aanftoots, еп zy moeten deezen met alle zorgvuldigheid, vermyden. Zy Vinden zich verwee-= zeu om fterk te vliegen, of volftrekt te rusten. In de Just {nel heröm te zwerven, of in het nest te zitten, is haar geheele leeven. De eeuige middelttand , tusfchen die twee uiterften , is ‚ dat zy zich met de nagelen vasthou- ‚den aan de muuren en aan de ftammen van boomen, die digt by het gat van haar verblyf zyn, еп vervolgens al kruipende zich na binnen Пгереп; zich daar гое bedie- pende van haaren bek en van alle fteunpunten , welke zy kunnen vinden: doorgaans vliegen zy met volle vaart, еп ваа honderd keeren daar over heen en weder gezr:or- ven te hebben, in het gat haars verblyfs. Dit gefchiedt - met zulk eene fnelheid dat men ze uit het oog verliest, zon- der te weeten waar zy gebleeven 2ур: men zou bykans in de gedagten komen dat zy ontzigtbaar geworden waren, Onderling zyn de Gier-zwaluwen zeer gezellig ; maar ge- heel niet met andere (oorten van Zwaluwen, onder welken men ze nooit aantreft; ook verfchillen zy van dezelve in aart en leevenswyze, gelyk het vervolg haarer Natuurlyke Flistorie zal uitwyzen. Men wil, dat zy zeer weinig van °t Јо hebben ; ondertusfchen bezitten zy genoeg om in onze gebouwen te huisvesten, zonder zich van ons afbanglyk te maaken , om een veilig boven een aangenaam of gemaklyker verblyf te kiezen. Dit verblyf, althans in onze Steden, is een gat van een muur, nau- ‚wer aan den ingang dan verder ор: de hoogfte hebben de voofkeuze , de hoogheid geeft veiligheid; men vindt ze in hooge toorens „ еп zomtyds aan de boogen der brug- gen; die wel min verheeven zyn, doch waar zy zich naastdenkelyk best verborgen oordeelen : zy nestelen ook in holle boomen , en de kanten der rotzen, nevens de _ Yrvogels , Byenëeters , en Oever-zwaluwen. Op onderfcheide tyden еп verfchillende plaatzen heb ik tien of twaalf deezer nesten der Gier-zwaluwen laaten weg- neemen; in alle heb ik bykans dezelfde (offe gevonden, en Doten van allerlei foort: (гоо, koornhalthen , drooge kruiden, mosch, hennip , touw , draaden , туйе ‚ееп eind van een hermelynftaart, kleine ftukjes gaas, еп ande- re ligte ое, vogelvederen; met één woord, alles wat ` gevonden wordt op de vuilnishoopen дег Steden. Maar hoe kunren Vogels, die nooit ор den grond rusten, dit alles verzamelen ? ' Een beroemd Waarneemer veron- derftelt, dat zy die veelerleie ftoffen opvatten, wanneer zy langs den grond fcheeren, op dezelfde wyze als zy, over het (*) Ik ken het Portaal van een Kerk en ‘een Tooren , door de Gier-zwaluwen van onheuglyke tyden her’ bewoond. De Heer HEBERT ,: aan wien ik veele Waarneemingen , deeze Vogelfoort betreffende, verfchuldigd ben, hadt uit гупе уеё- {егеп het gezigt op het gat іп een muur van een hoogen voorgevel, waar de Gier-zwaluwen geregeld, zints dertien jaaren , kwamen : bet fchynt dat de Vader en Moeder het verblyf aan hunne Kinderen overleveren. VAN DE CIBR-EWALUW. 63 het Water Kheerende ‚ drinken. Ppmcn geloòfde , dat zy in de lugt dien voorraad opvatten, als de wind dezelve op- geheven heeft; doch men begrypt ligt ‚dat zy , op de laatst- gemelde wyze, weinig zouden kunnen opdoen : was de cerstvoorgeftelde de waare, ze zou niet onbekend kunnen weezen іг de Steden, waar de Gier-zwaluwen huisvesten. ЈЕ heb niet meer dan één eenig geloofwaardig Perfoon aangetroffen, die geloofde gezien че hebben, (dit' was 2упе uitdrukking , 5 dat de Gier-zwaluwen op die wyze met verzamelen bezig waren; ik befluit, derhalven , dat ze geen plaats heeft. Veel waarichynlyker vind ik, °t geen my eenige eenvoudige lieden , ooggetuigen, gezegd heb- ben; te weeten, dat zy dikwyls de Gier-zwaluwen zagen uit de nesten van andere Zwaluwen en Mosfchen komen- de, mer de bouwftoffen in haare klauwen. ’t Geen de waarfchynlykheid deezer waarneeminge vermeerdert ‚ iss soor eerst , dat de Nesten der Gier-zwaluwen zamengefteld zyn uit dezelfde bouwftoffen als die der Mosfchen. Ten tweeden , dat het bekend is, hoe de Gier-zwaluwen , Zom- tyds ‚zich vervoegen in de Nesten van kleine Vogels , om de eijcren op te eeten, waar uit men mag opmdaken’, dat zy, bouwftoffe noodig hebbende, niet zullen nalaaten , die nesten te berooven. Wat de Mosch betreft, van wel» ke zy zich in groote menigte bedienen, ’t is zoer тосе» јук dat zy dezelve met haare. kleine, maar zeer fterke , klauwtjes alfcheuren van de boomftammen, aan welke zy zich weeten te begoen: dit heeft te meer gronds , daar zv ook , gelyk bekend is, in holle boomen nestelen. Van zeven Nesten, gevonden aan een Kerkportaal, op de hoogte van v\ftien voeten boven den grond , waren "er (legts drie, welke de geregelde gedaante van een Nest hadden in het doorfnyden, en waar in men de bouwftof- fen еспіргіпѕ op elkander gewerkt zag: zy waren gere- gelder dan doorgaans inde ‚nesten der Morsfchen; die der Gier-zwaluwen zyn meer met mosch, min met veeren , gee vuld, en doorgaans kleinder, | i Weinig tyds , naa dat de Gier-zwaluwen bezit van ееп nest genomen hebben , hoort men geftaadig, geduurefide eenige dagen, en zomtyds "a nagts, een klaagend geluids np zekere oogenblikken: denkt men twee femmen ondere Scheiden te hooren, ls dit eene uitdrukking van vermaak , gemeen aan °t Mannetje en Wyde? Is het eene liefde- tom, door welken het Wyfje het Mannetje uienoedigt , om de oogmerken der Кихнне te 014008 2..,.рёвге laasfte 2. za e VI 64 | NATUURLYKE HISTORIE isfing fchynt de gegrondfte, te geer, om dat de liefde- Gang van het Mannetje, als het zyne Gade in de lugt volgt , min fleepende en aangenaamer is. Men weet niet, of het Wyfje met één Maanerje paart of een grooter ‚aantal toelaat : alles wat wy weeten is, dat men, in die emftandigheid , dikwyls drie of vier Gierzwaluwen ronds- om Бег gat ziet vliegen, en zelfs de pooten uitfteeken , als ’ ware om zich aan den muur te hegten ; doch dit zouden Jongen kunnen weezen van het voorgaande jaar, die de plaats ћылрег geboorte herkenden. Deeze Vraagen gyn te moeilyker te beantwoorden: om dat de Wyfjes Ьу» kans dezelfde Pluimadie hebben als de Mannetjes еп men gelden gelegenheid heeft om ze депоер van naby te zien , tot het waarneemen doezer byzanderheden. Deeze Vogeltjes hebben ‚ geduurende hun kort verblyf jn anze Landítreeken , flegts tyd om ééns te broeden 3 dit broedzel beftaat doorgaans uit vyf witte eitjes , Scherp gepunt , en zeer langwerpig; ik heb er den acht- en twintigften van May gezien, die nog niet uitgebroed wa- теп. Wanneer de Jongen uit den dop gekroopen туп, maaken zy , hier in geheel verfchillende van de Jongen der andere Zwaluwen , bykans geen geluid , en vraagen niets; gelukkig verftaan de Vader en Moeder de ftem der Natuure, en geeven het niets eifchend gebroedzel het noodige. Niet meer dan twee of driemaal daags brengen zy eeten аап; doch komen dan ook aan "rt Nest met een ruimen voorraad van vliegende Infeêtea in den opgefpar- den bek gevangen , en in den ruimen krop bewaard; zy zazen ook ор de Spinnekoppen , welke zy in haare gaten ef daar omftreeks vinden: in haar bek hebben zy zo wel- nig kragts, dat zy deezen zwakken prooy ‘er niet: mede kunnen verpletten of zelfs beklemmen, en naar welgeval- len behandelen. dd А begi dej | · Omtrent het midden van Juny beginnen ongen te vliegen , en verlaaten welhaast het nest; naa welken tyd de Vader en Moeder zich niet meer met het Kroost fchy- ren te bekommeren. En Ouden en Jongen hebben veel engedierte, ° дееп hun egter niet zeer fchynt te plaagen. ‚ De Gierzwaluwen zyn goed om te eeten, even als alle andere Zwaluwen, wanneer ze vet zyn: de Jongen, uit het-nest genomen , worden in Savoye en Piemont voor ееп lekker beetje gehouden. Het valt zeer bezwaarlyk de te fchieten, ter oorzaakt van de hooge en frelle к: doch deeze feed һер te wege, dat zy niet ^^.) ч ge- _ VAN DE GIER-ZWALUW: + 69. gemaklyk van ftreek veranderen; van dit voordeel bedient. men zich om ze te dooden , niet alleen met Schieten , maar, ook met een ftokje: het komt er enkel op аап, dat men, ‘er zich digt by en op den мед des voorbygangs vervoege p, door op een tooren, gen дочек, E e klimmen ze op te wagten, en den toe te brengen, ale zy na: haare wooning degen. of "er uitgaan CA др het Ein, land Zanthe vangen de Jongens. de Giorzwalywen aan een, faoer; zy begeeven zich.aan de openingen van een hoogen, tooren , еп al het aas, ’t welk zy gebruiken, is een Veer p, deeze willen de Vogels vatten om dezelve in haar nest te; brengen (t); een Jongen vangt, op die пузе, vyf of zes. douzyn op één dag. Veelvuldig treft men de Gierzwalus, gen aan in de Zeehavens; hier vallen zy gemaklyker te; Schieten , en goede fchutters treffen "er dagelyks eenige. De Gier-zwaluwen beminnen de hette niet, te deezer oors, zaake brengen zy het heetst van den dag door in hasr nest, in de fpleeten der rotzen, en elders waar.zy zich befchut. vinden voor de fteekende bere," "e Morgens ер je avonds gaan zy uit om voorraad, of vliegen zondes bepagld ooge, merk , en alleen om haare vleugels te oefenen , heen en меч, der. Zy keeren om tien nuren ‚ als de Zon doorfchynt „ thuis, en "a avonds, omtrent een half uur паа Zonne- ondergang. Bykans altoos vliegen zy in benden, meer of. min talry u eens befchryven zy cirkels, binnencir» kels, zo veelvuldig, dan het niet kan geteld worden ; dan Eens volgen zy als in gefloote gelederen. de rigting van Een ftraat;s op andere tyden vliegen zy vondsom eenig hoog gebouw , geduurig en uit al baare magt fchreguwens де: dikwyls dryven zy,zonder de vleugelen te beweegens еп cen oogenblik daar naa Пзап zy onophoudelyk ев fchie» bk met dezelve; men weet genoeg van haare manieren van doen, doch weinig van de aogmerken , welke, зу daar mede bedoelen, EE . eer l. Van de eerfte dagen іп de Maand July af, ontdekt men , onder deeze Vogelen, cene beweeging, die derzelver ver D . . ` te (3 Men doodt "er veele ор deeze wyze in de kleine Stad waarin ík woon; bovenal van de Gier-swaluwen , die aan het bovengemelde Kerkportaal nestelen. Ct) Misfghien neemen zy de Veer voor een Infe&: zy heb- een goed gezigt, maar fchielyk voortgaande onderfchèidt men altoos. niet juist. E3 66° . NATUURLYKE HISTORIE trek aankundigt. Hun getal neemt verbaazend tot; van den tienden tot den twintigften houden zy vergaderingen tè Deeg `, altoos rondsom dezelfde Toorens , naamtyk die van Sain; Philibert еп Saint. Benigne. Deeze vergaderin= gen Zyn zeer talryk, еп, ondanks deeze talrykheid, ziet Ien niet minder Gierzwa uwen dan naar, gewoonte ronds- “om де endèete Gebouwen: ° zyn, derhalven , vreemdelin-- п die waarfchynlyk uit de Zuidelyker. Landfchappen. dagen’, еп аНееп doortrekken. . Naa Zonneondergang ver-' deelen zy zieh A8 kleine hoopen „vliegen: hoog in de lugt „ fchreeuwen“terk ; en neemen een geheel. andere vlugt dans als de уста 5Наіует vlicgens men hoort ze pag Јаре! иза ze uit Nep oog verlooren te hebben, en ay fohnen. па de landzyde te verdwynen? zonder twyfel gaan zy. den. пар їп dé bosfehen doorbrengen; want men weet dat ту) daar toeven ёп op bitten. jagt maaken, dat die zich over dag in de vlakte onthouden, en zelfs eenigen. die de Stad - bewoonen , ·°< avonds па Ier geboomte gaan, en ‘er rot "a nagts blyven. De Gier-zwaluwes ‚die in de Ste- den woonen, vergaderen kort daar ор, еп. һереемеп zich ор weg om na min heete. Gewesten te trekken. · De Heer MEBERT heeft "er geene „gezien naa den. Zeyen, en twin- dgften July ; hy gelooft dat de. Gier-zwalywen by пасе reizen, niet verre weg, en niet over. 26е, gaan ; 2уфсһу- nen іп de daad te ‘groote vvanden ven de herte, om na Senegal te trekken (*). Verfcheide Natuurkundigen „als KLEIN y HEERKENS en HERMAN; Willem det zy "9 winters în hearë' holen’ flaapen; doch dit kau in: onze Lagtitree= ke geent plaats hebben, dewyl zy lagen tyd vóór den winter vertrekken „ еп zelfs vóór het eindigen: van de gto {Те Zomerhette. Ik kan , daarenboven „ verzekeren , at ik ær geen één enkele gevonden beh іа .де nesten, welke ik’ liet" wegneemen „omtrent het midden van. April, twaalf of veertien dagen voor derzelver eerte agnkomst. ‚ Miete > €*) rt Geen ARISTOTELES Zegt van zvn “Aseoc, die zich een cheel jaar door in Grieken!and vertoonde , zou. fchynen in te uiten „dat deeze de warmte niet. 20 zeer fchuwt ; dach zon ge Woget, door ARIKTOTELRS bedoeld, onze Oever-awgluw niet луп? deeze beftendige inwooning, in cen en het ұге Че land, ftrookt.veel beter met den aart van die Zwaluw dan met die уай onze Gier-zwaluw. Геп Vogel, die elders de hette za geêr fchuwt en ontwykt', zou zich weinig naar de Zomer- berte van Griekenland kunneg fchikken. ~ DEN \ VAN DE GER GOAL, "Ge Niettegenftaande deeze geregelde en op denzelfden туй. | bepaalde. aan- en uittochten deezer Vogten. ziet шеш a zomtyds, іп den Herfst, talryke vlugten; door eenig toe. val van den weg afgedwaald of opgehouden. Van deeze. foort was de heop, die de Heer HEBERT, met het begin van November in Brie, ten onverwagtfte „ zeg -opdaagen:. dezelve nam tot het middelpunt der béweeginge cen Poe: putier, n tyd vloogen zy rôndsom dien boom , eindee Dyk begonnen zy Zieh'te veifpreiden:' vloogen zeer hoog ,- en verdweenen met dén dag zonder weder te keeren. "De: Heer nesear heeft een andere vlugt gezien op het einde » van September , omftreeks Nantua , waar men ze пісе, doorgaans ziet.” In deeze twee afgedwaalde-hoopen „heeft » hy opgemerkt, dat verfcheide. Vogels ; die dezelve uitmaak- | ten, cen gefchreeeuw aanhieven, vetfchillende'wan Һет: ђе, kend geluid. der Gies-zwaluwen ; 2: zi ze eene andere Пеш. hebben geduurende ден winter, Jr zy het de ftem was der: Jongen, of van een andere foort‘ uit dit zelfde Geflacht. | ef ’t-algetméen , mag de Gier-zwá'uw gezegd worden geen Zang re hebben, maar alleen een gefchteeuw of liever een {сер gefluit, waarvan dé'toonen zeer weinig veran- | детей. Ну" Jaar zich bykans riet den vliegende hooren | in “haar hòl, waar zy rusten , is alles in filte; het fchyne dat zy fchroomen zich door 1 geluid te ontdekken. Уап: | deezen algemeene reget moet y ‘egter „ uitgezonderd wor- | den den (уа van páarertf, wanneer zy in haar nest het ge-. melde geluid flaan. In alle andere omftandigheden is het Rest van eene Gietrzwaluw zeer verfchillehde ván die altoos | {napagtige nesten, waar van de Digter zingt (*). « ` _ Vogels , wier vlugt zo (пе 15 als die der Gier-zwaluwen , moeten een zeer fcherp Gezigt hebben; en zy bevestigen den algènfëeiten regel in het Vogelgeflacht omtrent dit | ftuk: dach alles heeft zyne'paalen; en ік twyfel zeer of zy een Vlieg kunnen ontdekken op den afltand van een асЬсе van een myl, gelyk вегом Zegt, dat їз, acht- еп twintig duizend maal de middellyn van die Vlieg, veron- derftéld dat dezelve megen liniën in grootte haale: ееп at, ftand , gegenmaaten grooter dén die’, op welken een mensch, met bert beste gëzigt begaafd, dezelve zou kum- реп ontdekken. — De Gier-zwaluwen zyn niet alleen . М Е б over > е "ur ез (*) Pabula parya legens, nidisgue boguacibus escas. VIRGILIUG Е 4 a 68. NATUURLYKE HISTORIB VAN DE GIER-Z VALUW, over geheel Europa verfpreid, De бигритааЁ DE QUERRO- Sgr, heeft ze gezien aan de Kaap de Goede Hoop; en ik twyfel niet of men vindt ze ook in Afir, en zelfs in de Nieuwe Wereld. `o | Indien wy een oogenblik agt geeven ор deezen.zonder= lingen Vogel , zal men moeten erkennen , dat hy’ eene vreemde wyze van beftaan hebbe, geheel verdeeld tus- {сһеп de tegenovergeftelde uiterften van beweeging en rust; men zal oordeelen dat hy, zo lang hy vliegt, (еп vliegt veeltyds,) beroofd is van het zintuig des Gevoels - dat hoofdziutuig , en ’t zelve alleen in zyn hol wedervindt „ en daar van een vol genot heeft, door de beurtwisfeling; der beroovinge verdubbeld ‚ en waar over. weezens „ im welke die zelfde gewaarwordingen door derzelver aanhou- denheid noodwendig verftompt zyn, niet kunnen oordee- len.. Eindelyk zullen- wy _ ontdekken „dat het character eens Gier-zwaluws , vry natuurlyk „ееп mengzel is van wan- trouwen en -ftoutmoedigheid. Het wantrouwen oatdekt zich daor alle de voorzorgen, welke zy neemt om baar verblyf te verbergen, waar zy zich, als °t ware, tot den Daat van een kruipend Dier vernederd ziet, verdeedigloos bloot gefteld aan alle beledigingen, Zy fluipt ‘er diefs- wyze in, blyft er lang, komt "er, op °t onverwagtst, uit, en voedt de Jongen in alle ftilheid op. Maar , wan- neer de Gier-zwaluw vliegt, gevoelt zy haar kragt of liever haar fnelheid , en wordt, door de bewustheid haars voor- rangs, boven de andere Lugtbewaonders, ftour ,roekloos › vreest niets; zich in (ааг oordeeleude om alle gewaaren te ontwyken „ en dikwyls komt zy, gelyk wy gezien hebben , от, in gevaaren, gemaklyk te: vermyden , door een weinig oplettenheids en wantrouwens. >`, СОСИН De zwarte Gier-zwaluw is veel grooter dan onze gewoone, Zwauwen, en haalt meer dan zeven duimen in de langte. Zy, heeft ееп diepgezonken оой, een bleek aschverwige ` keel , het. overige der Pluimadie' is zwartagtig „ met ееп groenen weerfchyn5 de kleur van den Rug en de beneden- dekveeren van den Staart donkerder: de Bek is zwart, de. Poaten zyn donker vleeschkleyr. Het Mannesje is zwaar. der dan het Wyfje ; heeft fterker pooten; en de witagtige plek aan den hals is by het Mannetje uitgefikekter; en by- kans alle de witte veeren , welke dezelve' uitmaaken „ ‘hebben eene zwarte zyde. d BESCHRYVING DER BRONNEN: VAN DE'NAPTEA. e E , Poo T MSCHRYVÍNG DER BRONNEN VAN DE NAPTHA VAN BAKY a BY DERBENS AAN DE CASPISCHE ZEE, ө (Getrokken uit ЎНїлойе des Decouverses Die par different; И ‘Savans Voyageurs Ruifes.) . сс D: Bronnen van de Naprha zyn te beroemd, wy "er geene Befchryving van, zouden geevèn, FER bezogt ze, bykans еспе Eeùw geleden, én 1 verlag van gedaan: doch de Leezer zal, in het V Ki жу mededeelen , veele zaaken ‘aantreffen ; te ve sch, in KÆMPFER zou zoeken. Het Schiereiland Apfcheron, door к heeten, eene bênaaming thans in on van de Noordwestkust van Baku tot de ofuitputbaare -bron van de Nap:he benoemt men daat eene brandbaare, c het Gebergte komende. ` Men heeft drie uuren werk, сег men be" bet Altoosbrans dend: Puur is: te halver weg trekt men het Dorp Keschliot voorby; niet verre van ’t zelve , doet zich cen' oude Ma= hemethaanfche Tempel ор, van eene verbaazende hoogté en grooten omtrek. Schoon dezelve nog geene ruïne ges worden is, wordt "ег gecn dienst in gedaan. De Aanhan- gers van de Sele der Schabis maaken geene zwaarigheid , als zy op reis zyn, om zich van dien Tempel als een rustplaats te bedicuen: doch ееп yverig Sunnit zal" zich wel wagten zulks immer te doen. Verder ор, ziet men ver- fcheide verwoeste Gebouwen, onder welken twee blyken voortyds verfterkte Plaatzen geweest te zyn. Hier om- freeks vindt men, een verfterkte Spelonk, welke ten wyk ftrekte voor den berugten Muiteling ТЕНКО: RA- SIN. ` ` ` ; De Plaats, waar het Altoosbraudend Vuur (*) is, 206 el C*) Ое Indiaanen fchryven, volgens емши, den oorf} van dit Onuitbluschbaar Vuur niet toe aan de Лора; maâr beweeren, dat het duizenden en millioenen van Jaren gebrar/d heeft, dat God "er den Duivel inwierp от het Menschdom те verlosfen van dien Boozen Geest, die ’t zelve reeds veel kwaads gedaan hadt. Zy. voegen ‘er by,dat dit Vuur geduu- rig voedzel krygt van het vet des Duivels :en doen ar- E5 den 76 . `t ВЕ$СНИТ1МО DER BEÓNNEN dekt zich zer men dêzêlve bereikt, door den reuk-der Naptha, dic van verre den Reiziger in den neuze komt. Daar gekomen, doen zich de volgende Verfchynzels aan "t ` oog des Waarneemers ор. Voor eérst, eene pladts van ес- ne onbepaalde uitgeftrektheid: want еее verandert met het-verloop'varr jaren. De Grond is er van dien aart, dat dezelve ontbrandt, zo ras men діёп шег eene gloeiende brandend Lichdam, aanraakt. Deoze vla їп men ze niet voorbedagtiyk wil. uitb} een hoop, aarde ap, af ĉene groote mänigte: erpen; De Aarde, рес de Доро; doortrok: ot de Leem- of Potaarde: want zy brgischt- ct“ zuureg „ vêrhard door het Vuur, en laat; т gêmengd, bewerken: ze is ruw.ùr,”t aan- er zaud in is, (сПооп de zanddeeltjes veel: д de áarddeeltjes. De kleur is meer of min. г, еп trekt ook wel ра э geele , ze is gaatsch „doortrokken: dit blykt niet alleen uit de ge- zo zwaft als koolên geworden; maar nog, duidelyker door het overhaalen, wanncer men een water krygt van есп гПегопаапрепдат еп flank , ° geen оок, za ras men ’er Vitriool-zuur indoet, terftond грот welke gis genfchappen het heeft. : Н anneer men de oppervlakte deezes Gronds ster diepte, van één of twee duimen „losmaakt, ор welk eene plaats ook, їп deeze uiegeftrektheid , vat dezelve vuur, als men cen brandend lichaam daar by brengt, De Vlam is blaauwagtig geel: met {til weer, of een gunftigen wind , ryst ze eenige, Voeten boren den grond, en gaat nooit van zelve uit: de Rook, uit de brandende Aarde opklimmende, is zeer fcha- delyk en ondraag{yk , voor lieden met сер benaauwde borst ekweld. De plekken, die daadlyk branden, “ер om re- en, welke ‘wy vervolgens zullen opgeeven , zyn ze er ak, ‘taos,) zyn nu cens langwerpig, dan eens fchuins, op ans ze tyden rond „of Іоорел сакѕугуғе uit, De brandende plek- ken zyn min of ‘meer breed, en de Vlam verheft zich in óngelyke maate, zomwylen met zulk een heftigheid, dat ze door blaasbalgen aangedreeven fchyne, Ondertusfchen verbrandt zg "de Aarde niet: zy verwarmt ze alleen , en wel bp zulk eene wyze, dat men de hand niet konne hous den op plaatzen, naby de brandende piekken, De Heen : К ` СМЕ- -deh derwadrds, om God te bidden, dat hy Aen vvand des Mersehlyken Geflachts irdeezervoege gevangen: bvùde. We D ` ` VAN. DE КАРНТА. H 28" CHELIN liet , ter diepte van twee voeten, gráaven; en kon’ жег ontdekken °c welk: naart Puimiteen , of doorgebrande” Swen „ geleek ; hy hevondt alleen „dar , op die dicptc, de- Aarde zagter was in ’t aanraaken , en minder zands in zich kadet „ dan aan de opsperkorst.” б. ` Юи Alkoosbrandend Vuur komt den Inwoonderen van” Baku zeer te Rade. om Kalk té maken. -Zg koopen de op” pevutakte van. есй: kleine omtrek: deedes brandenden: gronds, ngar welgevállen op een: zetten or Ae Steenen өр: ie zy tot Kalk gêbrind when. hebben, em waar mit de grond rondsom- Balt bhëkatte сезш belbaars ont overdekken: ze met de byeen “wefsatheldd Aarde : 2mrden tyd van. twees òf drie dagen, ist Kak gebrand.» De. Inwdonders: van: het Getrag Fragan.’ begeeren zich догмат ооа hunne Spy- zcu te beladen. Їй ’t algemeen: kan mew: бе Vlam ‘van de Фғаріа tot dedelfde . éndeh ` gebruiken: ats’ alten ander vuar. М б у ' Tr ` М ` De keuze der Indiltanfthe Redevaardganger:, om &сете' plaats tot hunne verblyfplaafs te neemen, brengt niet wei- mig toe tot derzelver vermaardheid. "Ze хуп Afltammelin= gen van de oude Guebets: de naam van Derviches , door Sr, gemeene Volk аай hún gegeeven, komt hon geheel niet vre. Deeze Indiaanen merken dit Aktoorbrandend Vuur aan, als: еспе hoogstheilige zaak ‚еп ееп tastbaar tekert'der God beid , die zich gan de Menfchen onder geen amiverder еп volkomener gedaante,- дап van Licht en Vuur, kon ontdeke keus туцае` deeze' ftoffe”zo zuiver, dat men ze niet op de St der Lichaamen kan plaatzen. Ре Godvrugtigen deezes olks doen Bedevaarden na deeze plaats, uit het hart van Indië, hun Vaderland.: Zy kamen hier, om hunne diepe. eerbiedenis toe te brengen aan het Eeuwig Weezen, op ee- ве zo .aandoenlyke wyze, dat zy, die het zien; van deeze lieden andere denkbeelden vormen, dan men zich yk van dè Heidenen makt. Zy hebben rondsom. de plaats des Alteosbrandenden Vuurs,kleine Tempels van Steen opgerigt, voorzien van Altaaren. Tegenwoordig ge- bruiken ze flegts één dier Tempeltjes. Naby het Altaar is een Рур van twee voeten hoog; uit welke eene {соот Naamge met rood gemengde Vlam komt, welke geen dem ginften reuk geeft: deeze Рур loopt aan het boveneinde pauw toe, derwyze dat men er potten ор konne zetten: winters verftrekt dit voor een kachel, en * geheele jaar door om Ter fpyze ор te kooken. Zo ras men een brandend. Kroo daar in fteekt, klimt de Vlam in de Pyp ‚op,en wil шеп 7e BESCHRIVING DER BRONNEN men, ze, doen daalen „men legt ‘er. een ftuk ruw linnen ef eenig ander dekzel op. Wanneer de Indiaan zich by- deeze Pyp‚of by eenige andere, bevinden; want zy beb- ben ‘er ook in de onderaardíche verblyfplaatzen , niee verre van den ‘Tempel, vervaardigd, betoonen zy een diep» en Godsdienftig flizwygen, Der afgebreeken. dan door Godvrugtige zugten. Zomwylen zitten zy, of houden de handen op °t hoofd, (eene geftalte waar in één hunner w niet lang geleden, geftorven is; паа twintig jasren, achver een , indiervoege „zonder in eenige verandering, gezeten te hebben; niets eetende: nóch drinkende, dan zo veel teen uiterften noodig was em het leeven te behouden; en ze geen anderen hem aan en іп den mond bragten:) of wel eene hand іп de lugt uitgeftrekt; een hunner, die zeverr jaaren-in deeze ongemaklyke houding bleef, heeft „en geere wonder, et een geheele verftyving, door gekreegen. —— Geen voorwerp , welk ook,kan hun aftrekken van hunne Godsdienstverrigting, en het valt moeilyk te beraamen „ waar іп degelve eigenlyk beftaat, of ze moest gelegen zyre dat zy in die maeilyke lichaamsgeltalte , of inr dat en dieppeinzend gelaat, де Һооріїе maate van eerbiedenis ftellen, welken zy den Almagtigen toebrengen. Dewyl de Aanbidders des Vuurs, door de Рег алев „ хоог ` де verfoeilyk{ten onder. de Afgodendienaars gehou» den worden, en ze geheel uitgedreoven zyn door scuacat ABAS, zyn ze tegenwoordig in zeer kleinen getale, die zich in deeze ftreeken onthouden, en welke men tot ze. kere hoeveelheid fchynt te willen dulden, De Hier см LIN vondt er flechts drie, onderhouden door eenen ande- ren Indiaan, SCHAMACHIE geheeten, voor welken zy bid- den: want zy doen deeze Bedevaarden niet altoos voog ‚ zichzelven; maar ook ten dienfte van anderen. Zy gaam geheel naakt, met een gefchooren Kruin: de Schaam zyn alleen met een doek beiekt, Hun toedzel beftaat uie rauwe Wortelen en Vrugten: zy gelyken best geraamten „ met een zwarten huid overtrokken, Wy herinneren. ons by deeze Heilige Рур der Indias- nen, ’t geen GABER еп HANWAY (*) verbaasd hebben: se weeten , dat, wanneer men den grond opkrabt, en eem Pyp, als was dezelve van Riet of zelfs van Papier, daar а | и. ‚ С*) De eerfte in MuLLER’s Sammi. Rusfisch Gefch. Р. 1. & IL р. 336. Ое laatfte їп zyn Relation de fes Voyages en Кие es Perfie, Tom. I. p. 281, | - XAN РЕ, МАРТША` P in йен. en het bentdenoinde wel met Aarde bezorgt de damp van de Naptha, boven in aangeftooken, terftond Vlam vat, en, zonder ophouden , als een kaars blyft bran- dem, tot men met opzet ze uitblusfche, of de Рур weg- весте. Deeze foort van Pypen dienen tot Nagtlichten, en blyven їп (tand „als men in °t zetten de gemelde voor- zorge gebruikt heeft, zonder welke de Pyp noddwendig fchielyk zou verteerd zyn. : , De Puten, uit welke de Naphta gehaald wordt, zya, van ber Altoosbrandend Vuur, niet meer dan ееп halve Werst Zuidwestwaards gelegen. Eer men ’er by komt, trekt men voorby een klein Meir, "rt. welk zeer ondiep , seesteatyds droog, en in den regentyd., alleen , met water is. Ten Westen van dit Meir, in eene volkomebe Vlakte, aan den voet van een klein Heuveltje, is de bron der Nopsha. Deeze is eigenlyk een Put, ruim dertig voo- ten diep en twee breed, uit dezelve komt de Napsha , drupse wyze, ten grond uitzypelen , en biyf ter tot ze wordt weg- ‚ De г GMELIN zag flegts ééne zodanige Ри; doch de Inwoonders verzekerden hem, dat zulks van tyd tot tyd veranderde, dat welhaast eene bron ophielde, en а eene andere te voorfchyn kwam. Пе Put is over- dekt met Steenen; op de Kalk van derzelver zamenvoeging Dag de naam van den Khan gedrukt, ten einde niemand by de Naptha konne komen; of hy, die door den Khan daar toe is aangefteld , moet deeze foort van zegel wegnee- men. Men hebbe zich niet te verbeelden „dat de Witte Мара ien naam verkreegen heeft om dat ze wit is: zy heeft dien alleen gekreegen, om dat ze, doorfchynend en geel zynde, zich daar door van de Zwarte Naphta onderfcheidt, De Vlam der Witte Naphta їз veel vlugtiger en veel zuiverder, en de Rook, daar uit voortkomende , op verre na zo onaane genaam niet als die van de andere: Суке braadt zy veel fehielyker, en ontvlamt zelfs zonder het vuur aan te raaken , veeleer dan de Zwarte Naphta. De Batmans, gelyk aan acht Ponden gewigts, wordt verkogt, vooreen en een halve Abas, of dertig Copecks. De Khan van-Baku trekt deeze inkomften , volgens het welbehaagen van FETH ALI-KAN. De Naphta neemt de witte kleur niet aan dan door over- haalen; en dat één of tweemaaten gedaan zynde , wordt zy zeer zuiver. In Perf houdt men dezelve voor een der fterk{te ontbindmiddelen in Rheumatismen en Geraaktheden. e Wi 74 BESCHRYVING DER BRONNEN VAN DE NAPHT A. De Mahomheihaanen еп Armeniers beïlenen ’er zich veel van, en zy bekleedt eene. allereestte. plaats onder hunne huismiddelen. 