Physiologische en pathologische onderzoekingen van het zenuwstelsel
Deze beschouwingen gronden zich op de dwaling, dat eene en dezelfde zenuw tot verschillende einden dient ; en dat eene vloeibaarheid door dezelfde buis naar buiten stroomt , om de spieren te prikkelen , en naar binnen , om de gewaar- wording der buitenste indrukken naar binnen overte bren- gen. Doch deze meeningen staan in zoodanige tegenspraak met den bouw des ligchaarns , dat reeds eene oppervlakkige ontleding toereikend is , om derzelvervalschheid te bewijzen. Zoo onwaar is ook de bewering omtrent de staking der gewaarwording door gangliën , dat , gelijk ik gesteld en door proeven bewezen heb, juist integendeel alle zenuw'en, die van den schedel tot aan de voetzool gewaarwording veroorzaken , zonder uitzondering gangliën aan de wmrtels hebben , en dat diegene , welke geene gangliën bezitten , ook geene gevoel- , maar spierzenuwen zijn. De vooronderstelling van eene zenuw vloeistof , dievoor- en achterwaarts in de zenuwbuizen stroomt en zooweel bew'eging als gew^aarwording voortbrengt , heeft de dwa- ling voortgeplant , dat de verschillende gevoelzenuw'en door den bouw harer uiteinden met hare funcliën over- eenkomen , » dat tusschen de w'eekheid der zenuweinden en de natuur der stof, die eenen indruk op dezelve vóórt- brengen, eene bepaalde betrekking plaats heeft.” Doch 13 198 integendeel, iedere zintuigszenuw heeft eene bepaalde spheer en kan slechts zekere indrukken ■waarnemen, "Van welken aard ook de uiterlijke impulsus moge zijn , druk- king , slingering , hitte , electriciteit , de voorstelling in het verstand komt overeen met het in werking gebragte werk- , tuig, niet met den daarop werkenden indruk. Vuur deelt aan geene andere zenuw, dan aan die der oppervlakte ^ het gevoel van hitte mede. Het netvlies , hoe teeder ook deszelfs bouw zij, heeft eene andere gewaarwording dan de huid. Wanneer de laatste bij het indringen eens punts een stekend gevoel geeft, laat de re/m« lichtvonken en bliksems waarnemen, De tong bezit tweederlei gewaar- wordingen 5 gevoel en smaak : naar gelang der inwerking op de uiteinden der afzonderlijk daarvoor bestemde zenu- wen der verschillende wratten , kan men de eene of an- dere te voorschijn roepen. Drukt men een’ naald op de gevoelszenuwen , dan zal men de scherpte gew^aar worden en dat deel der tong voelen , dat met de punt in aanra- king komt : drukt men echter op eene smaakzenuw , dan zal men noch vorm noch zetel der uiterlijke prikkeling waarnemen , maar eenen metaalsmaak ontwaren. Het zij verre , dat ik zou willen beweren , dat de nieu- wigheden van den beroemden B ich at ons der waarheid geene schrede nader zouden hebben gebragt ; want het Avas van groot gewigt , te bewijzen , dat de gangliën en twijgen der sympathische zenuAv volstrekt ongevoelig en buiten staat zijn, om beweging te veroorzaken. Ook leert de ondervinding , dal het altijd nuttig is , wanneer een geest- rijk man bekende dingen onder nieuwe gezigtspunten voor stelt , Aviji hierdoor het onderzoek opgewekt en verleven- digd wmrdt. Doch men zal niet Avel kunnen loochenen , dat B ich at de toenmaals heerschende beschouwingen te weinig heeft in aanmerking genomen, dikwijls voor eene nieuwe ontdekking nam, wat het inderdaad niet was, en zijnen voorgangers geene geregligheid wedervaren liet. De beste regtvaardiging voor hem is misschien de toestand van zijn vaderland op het tijdstip , waarin hij leefde. Wat vóór hem het sympathische zenuwstelsel genoemd wierd , noemde hij gangliënstelsel , ofschoon deze zenuw'en door hare knoopen met meer uitmunten dan de overigen , wier gangliën door derzelver zetel grootte en regelmatig- heid opmerkenswaardig zijn. Deze gangliën moeten ech- ter niet uit het stelsel verstoeten worden , enkel op grond , dat zij in de schedel- en wervelholten hunnen zetel heb- ben : want juist deze omstandigheid is het , welke hunne beteekenis verhoogt, De proeven van Le Gallois waren van de ruwste soort. Het ruggemerg wierd doorgesneden , door instoo ■ ten van ijzeren stangen vernietigd , en daarvan nam men de werkingen waar , als ware het ruggemerg een eenvou- dig ligchaamj Men bedacht niet, dat door zulke grove beleedigingen de wervelgangliën , de mergzuilen , die der gevoels- en bewTgingszenuwen ten oorsprong dienen , de zijdestreng , uit w^elke de ademzenuwen te voorschijn tre- den, tegelijk vernietigd wierden. Zoo was het voorze- ker niet te verwonderen , dat de uitkomsten tw ijfelachtig en met elkander in tegenspraak waren. Desniettemin zal ik nimmer het gewigt der proeven van Le Gallois op- zigtelijk de bron der ademhalingsbew'egingen miskennen. Het stelsel echter , dat van alle verstandige beginselen het meest afwijkt , ofschoon het nog den schijn van ont- leedkundig onderzoek in zich voert , is het stelsel van Gall, Het z‘j genoeg, te herinneren, dat G all zonder een begrip van de groote afdeelingen van het zenuw'stel- sel , zonder kennis van de eigendommelijke krachten van bijzondere zenuwen , zonder onderscheiding der afzohder- ( 200 lijke ruggemergsstrengen , ja zelfs zonder onderscheiding der groote yan dé kleine hersenen , zulk eene beschrijving van de hersenen geeft , alsof zij uit onderscheidene enkele onafhankelijke werktuigen zamengesteld zijn , waarvan ieder de zetel van een bijzonder vermogen zou zijn. Hoe ipoeijelijk het mij viel , bij het doordringen dezer nieuwe ^ stelsels mijne leerlingen aan de voorbeelden onzer vaderlandsche groote mannen te doen vasthouden, is ge- makkelijk te begrijpen. Waarlijk, het is eindelijk tijd , dat de scholen van dit rijk van die der andere landen zich oiiderscheiden moeten. Laat ons den bouw voortzeiten, , die door den arbeid van Monro en Hunter ('^) begon- • nen , en door de onverdiende populariteit der van het t vaste land overgekomene leer afgebroken is. De geschiedenis der geneeskunde leert , dat er geen ze^ - ker duurzaam nut , noch voor de heelkunde noch voor r de wetenschap in ’t algemeen , uit physiologische proeven i voortspruit , die buiten alle verbinding met de ontleedkun- de staan. De ontleding des zenuw^stelsels te veronachtza- Bij het afdrukken der laatste vellen dezer verhandelingen nam ik Hunters werk over de dierlijke huishouding Ier hand , i om de schildering der neuszenuwen te vergelijken. Het j aantreffen der volgende plaats verraste nhj zoo zeer, al's | of ik ze nooit te voren gelezen had. Dit werk van H unt er i was echter het eerste , dat ik mij als student aangeschaft i en dikwijls met groote belangstelling gelezen had ; ik ge- loof zelfs , het eerste spoor mijner beschouwingen daarop te | kunnen terugvoeien , ofschoon het mij in den loop mijner | onderzoekingen nooit inviel, dat ik hem daarvoor verpligt I was. Dikwijls heb ik Monro’s platen o]igeslagen , over- ) tuigd, dat daarin nog eene orde zou zijn te ontdekken , die j de schijnbare verwarring des zenuwstelsels ophelderde, j doch ik erkende niet, wat ik Hunter in dit opzigt te dan- t ken had Ik ben gelukkig , deze plaatste hebben aangetrof- j fen , en voel mp buitengewoon beloond , dal ik in zoodanig t gezag de steunsels van sommige mgner beschouwingen j aantrof : ^ \ »Daar de zenuwen op zich zelve onder alle deelendes dier- j 201 men , of hetzelve slechts en gros te beschouwen , en door €ene valsche analogie geleid , eene vloeibaarheid leven te noemen en dezelve als aan koord en draad te willen lei- den , zulks is alle w etten van wijsgeerig onderzoek te over- treden. Eene zoodanige leerwijze zou schielijk het geheel verval der ontleedkundige studiën na zich slepen. Men zou lijken iigcliaams misschien hot moeijelrjkst te ontleden zijn , zoo IS het niet te verwonderen , dat sommige van hare fijnere vertwijgingen ons geheel onbekend zijn. En echter, mdien de kennis derzelve , gelijk die van haren oorsprong * hare vereeniging, scheiding en wedervereenigiug volstrekt met hare physiologie verbonden zijn moet, zullen de funcltën der zenuwen hoe volstandiger zij onderzocht worden , ook des te. volkomener gekend worden. elkander (*). In de vaten nemen wg geene zoodanige ge- lijkvormigheid waar , maar bevinden , dat de verscheiden- heid des oorsprongs en der verdeeling met bijzondere doel- einden overeenkomt. Zoo vervult de arteria pulmonalis een geheel ander deel in den bloedsomloop , dan de «o//«, • desniettemin ontspringen beiden uit dezelfde bron , het hart. De loop der slagaders is op die wgze ingerigt , dat zij het bloed het geschikste voortleidt , waarom ook de gelijkvormigheid geen dringend vereischte is ; het komt er niet zoo zeer op aan , door welk kanaal het bloed naar een deel toevloeit , ofschoon in bijzondere gevallen eigene doeleinden door den oorsprong en loop der vaten vervuld worden , b. v. in de zaadballen der viervoetige dieren. Deze opmerking geldt ook van de aders en nog meer van de opslorpende vaten , bij welke de regelmatig- heid nog minder wezenlijk is , dan hij de aders. Al wie dus eene nieuwe slagader , ader , of lympathisch vat uit- vindt , verrijkt daardoor niet veel de hoofdsom der physi- ologische kennis; wie daarentegen eciie nieuwe zenuw ont- dekt of eene naauwkeurige beschrijving van de verdeeling der reeds bekenden geeft , verspreidt verlichting over die punten , welke het geschikste zijn , om tot eene juiste kennis van het zenuwstelsel Ie leiden ; want bedenken wij , hoe menigvuldig de oorsjirongen der zenuwen zijn , of- schoon alle uit de hersenen afstammen , en hoe ver- schillend de verhoudingen zijn , die dezelve betreffen , zoo moeten wij eene menigvuldigheid van verrigtingen veron- derstellen, die U't deze eigendommelgke orde voortkomen. Geeft men acht op de handelingen , die onmiddelijk door den wil veroorzaakt worden , en op de gemoedsaandoenin- gen , dan ïs het duidelijk, dat oorsprong , verbinding en verbreiding der zenuwen aan eene naauwkeurige schikking moeten gebonden zijn, wijl er deelen voorhanden zijn, welker handelingen onmiddelgk van deze omstandigheden afhangen.’* Ik versta hieronder niet de zljdellngsche (^lateraal") verbinding, wanneer b. y. twee twijgen zich tot eene vereenigen en dan wederom mt elkander wijken, of wanneer eene twijg, eenvoudig of dubbel, naar een deel gaat, want het is dezelfde zenuw, of wanneer eene twijg met de andere zien iets vroeger of later verbindt, want ^Wjd^ dezelfde twijg. Deze wij- zigingen kunnen eer door eene verscheidenheid in de vorming des ligebaams , dan door eone verscheidenheid in do zenuwen zelve ontstaan. 203 VIERDE VERHANDELING. OVER DEN ZENUWCIRKEL , DIE DE WILLEKEURIGE SPIEREN MET DE HERSENEN IN VERBINDING BRENGT. Uit de P hüosophical Transactions, (Voorgelezen in de Royal Society, i6 Februarg 1826.) ÏS^eeds in de voorgaande verhandelingen is de gang mijner onderzoekingen verklaard , hoe ik , nadat ik inij van de zitplaats van verschillende krachten in de wortels der spinaalzenuwen overtuigd had , de ruggemergstrengen verder naar boven vervolgde , en de eigendommelijkheden der hersenzenuwen zocht uittevorschen. Deze ontspringen eenvoudig en gaan naar de plaats harer bestemming , zon- der die innige zamenstelling uit de met verschillende func- tiën voorziene enkele vezelen , die in de spinaalzenuwen waargenomen wmrdt : w'eshalve ook de ontleedkunde der hersenzenuw^en in staat is , om genoegzame bew'ijzen voor hare verrigtingen te geven. Het doel van dit opstel is, te bewijzen , dat iedere spier met tw ee zenuwen van ver- 204 schillende eigenschappen voorzien is. Hiervan zou ik mij door de hloote onderzoeking der spinaalzenuwen , wegens de naauwkeurige vereeniging van al hare vezelen , niet hebben kunnen overtuigen ; ik moest deswege tot de hoofd- zenuwen mijne toevlugt nemen, en langs dezen weg der onderzoeking heb ik het zoo ver gebragt, dat ik kan be- wijzen , dat » overal waar zich zenuwen verbreiden , die , »in het bezit van verschillende krachten eenen afzon- » derlijken oorsprong hebben en eenen verschillenden loop » nemen , twee zenuwen zich in de spieren moeten ver- » eenigen , om de betrekkingen tusschen de hersenen en »deze spieren te volmaken.” Bij gelegenheid mijner proeven op de gelaaiszenuwen , had ik reeds de beide klassen van zenuwen onderscheiden, die zich in de gelaatsspieren verbreiden , en toen ik na doorsnijding der bewegingszenuwen alle beweging zag op- houden , deed zich van zelve bij mij de vraag op : w^elk nut mogen toch wel de verschoond geblevene spierzenu- wen hebben ? Een’ tijd lang was ik van m.eening, dat het vijfde paar , hetwelk de gevoelszenuw voor hoofd en gelaat is , niet in de zelfstandigheid der spieren zelve eindigt , maar slechts door dezelve heen zijn’ loop naar de huid neem.t ; waarin ik nog te meer bevestigd wierd door de waarneming , dat de spiervormen , wanneer zy bij heelkundige operatiën blootgelegd worden , geene zoo buitengewone gevoeligheid verraden , als goene rijkdom bij gevoelszenuwen veronder- stellen laat , of zoo als de huid derzelve inderdaad be- zit. Het vijfde paar , waarvan deze zenuw eene twijg is , ontspringt, zoo als ik reeds uitvoerig aangewezen heb, met twee wortels , waarvan de een de bewegingszenuw , de ander de gevoelszenuw is , welke laatste de knoop van Gasser vormt. He bewegingszenuw^ laat zich zeer goed van het ganglion losmaken , en haren verderen loop tot in de slaap-, kaauw-, vleugel- en wangspieren vervolgen. Wanneer er , om de werkzaamheid eener spier op te wekken , niet anders noodig ware , dan eene zenuw , die de zamentrekking bew'erkt , dan zouden deze twgigen op zich zelve toereikende zijn: doch zoo is het niet , maar volgens mijne onderzoekingen worden deze zenuwen voor hare intrede in de onderscheidene spieren door zenuw- (*) Meckel de quinto pare nervoriim cerebri. twijgen ingehaald, die door het ganglion strijken , en geYoelszenuwen zijn. Dezelfde uitkomst yerkreeg ik , toen ik de beweglngszenuwen tot in de oogholten vervolgde , waar de gevoelszenuwen des vijfden paars insgelijks naar de spieren zich verdeden , ofschoon de laatsten reeds door het derde , vierde en zesde paar verzorgd tvorden. Zal nu de vraag worden opgelost , waartoe eene zoo rijkelijke toegift van gevoelszenuwen tot de bewegingszenuwen der spieren dient, zoo rnake men het zich vooraf duide- lijk , of de spieren niet nog eene andere bestemming hebben , dan zich blcot op /den impulsus barer bewegingszenuwen zamentetrekken. Want bezitten zy eenen terugwerkenden invloed , wordt de toestand in welke zij zich bevinden gevoeld of waargenomen , dan is het duidelijk , dat de bewegingszenuwen tot bemiddelaarsters tusschen spieren en sensormn niet geschikt zijn. Ik zal vooral onderzoeken , of het voor de beheersching des spierapparaats noodzakelijk is , dat wnj van den stand of graad der werkzaamheid der spieren een bewustzijn hebben ? Onderscheidene verschijnselen bewijzen het voor- banden zijn van gevoel van den toestand , waarin de spieren zicli bevinden: wij voelen de werkingen van vermoeijing en inspanning , bet lastige ongemak van aanhoudende stellingen , de pijn der krampen. W ij bezitten in onze hand het vermo- gen om te wegen : w at is dit anders , dan een berekenen der spierkracht ? Wij ontwaren de fijnste veranderingen der spierbewegingen , en kennen hierdoor de stelling van ons ligchaam en deszelfs ledematen, zoodra ons de andere middelen om dezelve waartenemen ontnomen zijn. Wan- neer een koorddanser de schreden met het oog afmeet , zoo kan van den anderen kant een blinde zijn ligchaam in evenwigt houden. Bij het staan , gaan , loopen w ordt iede- re wilshandeiing , die aan het ligchaam beweging mededeelt , 207 door het gevoel van den toestand der spieren geleid , en zonder dit gevoel zouden vrij niet in staat zgn , hare werk- zaamheid te regelen. Indien deze stelling eene verdere uitbreiding noodig had , zou het niet moeijelijk vallen , tc bewijzen , dat de spierinspan- ningen der hand , des oogs , zoo dikwijls wij door middel dezer zintuigen tot waarnemingen geraken , gevoeld en geschat wor- den , en dat zonder die gewaarwording der handelingen van het spierstelsel eene hoofdbron onzer kennis ontbreken zou. Wordt dientengevolge het bestaan van een zoodanig ge- voel erkend, dan moet ook bewezen worden^ dat eene bewegingszenuw niet de geleidster deszelven naar de herse- nen zijnen de functie eener gevoelszenuw vervangen kan. Reeds het verstand zonder ondervinding leidt ons tot het besluit , dat , van welken aard ook de werkzaamheid eener bewegingszenuw gedurende hare handeling zijn mag , dezelve eene energie vooronderstelt , die van de her- senen naar de spier dringt, en de werkzaamheid dezer zenuw naar de tegenovergestelde rigting in een* en den- zelfden oogenblik uitsluit , zoodat dus onmogelijk eene bewegingszenuw de gewaarwording van den toestand der spieren aan de hersenen mededeelen kan. Legt men nu de beide zenuwen eener spier bloot, dan zal dezelve bij prikkeling van de eene zamentrekken , bij prikkeling der andere in rust blijven. Snijdt men de ze- nuw, die de zamentrekking der spier veroorzaakt, door, en prikkelt de andere , dan zal het dier pijngevoel ver- raden , doch indien ook daardoor algemeene onrustige be- wegingen veroorzaakt wwden , zal toch de spier , met welke de zenuw onmiddelijk zamenhangt , zich niet bewegen. Ja , zelfs wanneer beide zenuwen doorgesneden worden , zal de spier nog eenige dagen daarna zich zamentrekken , zoodra de eene zenuw geprikkeld word , terwijl de 208 andere daarop in ’t geheel geenen invloed meer heeft, Ee ontleedkunde beneemt ons de hoop , dat de proef bij het aanbrengen der prikkelmiddelen op de met de her- senen in verbinding staande einden der doorgesnedene enuwen even zoo beslissend zijn zou: want alle spierze- nuwen verkrijgen , gelijk wij met het mes aantoonen kun- nen , meer of minder fijne draden van gevoelszenuwen , die bij kwetsing gevoelig z’yn zouden. En dezelve in zulk eene nabijheid aan haren oorsprong Ie willen blootleggen , voordat nog een draad van gevoelszenuwen zich met haar verbindt, vereischt eene veel te diepe snede , wegbreking der beenderen , kwetsingen der bloedvaten. Eergelijke proeven moeten achterwege gelaten woorden , w'ant zij kunnen niet lot voldoende uitkomsten leiden. Meer gelegenheid tot opheldering dezer daadzaken biedt ons de waarneming op den mensch. zelven aan. Bij voor- beeld bet volgende geval : eene mijner zieken had door een gezw el , dat de zenuw en van binnen in de oogholten zamendrukt , bet gevoel in bet oog en de oogleden verlo- ren, daarentegen de beweging der laatsten ongehinderd behouden , wijl de , dezelve daarstellende zenuwen der ^mriio dura , die van builen naar de oogleden gaan , door de drukking niet geleden hebben. Hier was de loop der gewaarwording rugwaarts naar de hersenen gestaakt , de leiding der wilskracht naar buiten daarentegen vrij geble- ven. He zieke was niet in staat, te zeggen, of haar oog- lid geopend of gesloten was : doch op verzoek , om het oog te sluiten , dat reeds gesloten was , werkte zij met de orbicnlaarspier en kneep de oogleden zamen. Zelfs van bet scarificeren des oogs had zij geene gewaarwording en knipoogde niet eens. Hier volgde geene beweging op , wijl de gevoelszenuw , het vijfde paar , van hare kracht beroofd was , ofschoon de beweging door invloed des wils 2ü9 ongestoord plaats bad. — Be in het 8sle geval des aan- hangsels heschrevene zieke , deinsde en knipte met de oogleden , zoo dikwijls men zijn oog dreigde aanleraken , terwijl eene aan het oog gebragte veder volstrekt geene beweging veroorzaakte. Hier wierd de zinsgewaarwording door middel der gezigtszenuw naar de hersenen geleid , terwijl het vgfde paar zijne functie verloren had. In een ander geval , w^aar het oog insgelijks gevoelloos was, had aanraking van hetzelve roodheid en ontsteking ten gevolge , wijl het werktuig geprikkeld wierd , doch de spieren wierden niet tot w'erkzaamheid opgew^ekt, Be betrekkingen , die het gevoel van het oog aan de bewegin- gen des oogs en der oogleden kncopen , zijn in de w^or- tels van het vijfde en zevende paar in de hersenen ge- grond ; door de belette functie van het vijfde paar w^ordt de cirkel afgebroken. Be bewTgingszenuw des ooglids was ongeschonden , en het ooglid gehoorzaamde aanstonds aan den wilsinvloed : doch het aanraken , het steken des ooglids verweekte geen gevoel , en van hier ook geene be- weging. Op gelijke wijze volgt geen niezen bij aanwen- ding van uiterlijke prikkelmiddels , wanneer de neusgaten door eene aandoening des vijfden paars hun gevoel verlo- ren hebben (*). Zijn de wangen en de tong ongevoelig, dan blijft de beet tusschen beiden liggen , ofschoon de willekeurige bew^egingen dezer deelen ongestoord zijn Al deze verschijnselen komen met de proeven op dieren overeen (f). Hieruit volgt genoegzaam , dat de spier eene zenuw" als toegift tot de bew egingszenuw’ bezit , die , wijl zij even (*) Verg, No. XXVIII en LI II in het aanhangsel, {*■>') Verg, No. XXXV, (t) Verg. No. LXXXiy. 210 zoo nooflzakelijk tot de rolkomenheid harer functie is, met hetzelfde regt den naam van spierzenuw verdient. Deze zenuw oefent echter geen’ onmiddelijken invloed op de spier uit , maar alleen door middel van eenen omloop door de hersenen , en zoo geeft zij als geleider der op- gewekte gewaarwording aanleiding tot de beweging der spier, »Tusschen hersenen en spier bestaat alzoo een zenuw- » cirkel : de eene zenuw draagt den invloed der hersenen » op de spier over : de andere leidt de gewaarwording van »den toestand der spier naar de hersenen,” Wordt de cir- kel door de scheiding der bewegingszenuwen afgebroken , dan houdt de beweging op : geschiedt het door scheiding der andere zenuw , dan verdooft de gewaarwording van den toestand der spier , en er heeft geene regeling harer werkzaamheid meer plaats. Er is reeds in eene vroegere verhandeling van de vlecht- vorming der bewegingszenuw'en , voor dat zij in de spier- groepen dringen , gewag gemaakt, De oorzaak hiervan is , dat de spieren zelve geene onmiddelijke verbinding on- der elkander hebben , en dat gevolgelijk de vereeniging harer bewegingen door ruiling en verbinding der zenuwvezeltjes , voor dat zij in de spier dalen , bewerkstelligd moet worden. Doch dezelfde betrekkingen , welke tusschen de vereeni- ging der spieren en de bewegingszenuwen plaats hebben , moeten ook voor die zenuwen vastgesteld zijn , die den indruk dezer vereenigingen naar de hersenen leiden , en zoo zien wy ook deze zenuwen gelijke vlechten en verwis- selingen harer vezeltjes vormen. De spier-gewaarwordingszenuwen verbinden zich ook met de gevoelszenuwen der huid , doch zijn beide in hare eigenschappen waarschynlijk onderscheiden , daar tusschen 211 leiding des gevoels van uiterlijke indrukken en leiding van gene gewaarwording der spierhandeling een groot onder- scheid plaats heeft. Bij heelkundige operatiën vertoont zich de pijn der huidsnede ongemeen sterk , die der spier- snede geringer : en het moest zoo zijn , wijl de pijn , de- ze eigendommelijke wijziging in de werkzaamheid der ze- nuwen , tot beschutting zoowel der oppervlakte , als der dieper gelegene deelen dient. Ook de gevoeligheid der huid tegen hitte geeft ons een bewijs daarvan , terwijl eene spier , die bij eene operatie met eene heete of koude spons aangeraakt wordt , de verandering der temperatuur niet anders , dan door den graad der pijn te kennen geeft. Onder de , de teederste verrigtingen in de dierlijke huishou- ding leidende zenuwen zijn er eenigen , die geene groote- re gevoeligheid omtrent pijn toonen , dan andere weefsels onzes ligchaams. De geringere graad van pijngevoel in de spieren en hare gevoeligheid omtrent hitte is geenszins een bewijs daartegen , dat zij zenuwen bezitten , die de klein- ste veranderingen in de handeling der spiervezelen waar- nemen laten. De ontleedkundige , die twijgen van het vijfde en ze- vende paar in de opperhelft des hoofds en gelaats ver- breid ziet , zal de vraag niet kunnen weerhouden : tot welk doel is de oppervlakte dezer deelen met tw'ee zenuw'en voorzien ? En hij zal zich zelf het antwoord geven kun- nen 5 dat , ofschoon de hoofdfunctie der huidzenuwen daarin bestaat , om de indrukken naar het sensorium te leiden, van den anderen kant de invloed van den geest op de oppervlakte moet worden overgedragen. Bij voorbeeld in den hartstogt werkt de psychische stemming even zoo sterk op de huid als op de spieren , en indien een tak des vijfden paars noodwendig is , om het gevoel van de opper- 212 Tlakte op liet sensorlum over te dragen , dan is het reven- de paar voor de veranderingen der vaatwerkzaamheid en der fori noodig , zoodra de oorzaak van binnen naar bui- ten "vverkt. Ik ben er steeds op bedacht , om uit eene andere bron , dan die der ontleedkundige ’svaarhcden , mijne bewijzen te nemen. Want proeven kunnen ligt misduid. worden, vooral bij ons onderwerp , wijl de doorgaans voorhandene verbinding van gevoels- en bewegingszenuwen tot vele dwalingen aanleiding geeft. Het laat zich vooruitzien , dat men van de galvanische kracht de verklaring der verschijnselen verwachten zal: doch men onderscheide w^el , wanneer men dezen w eg w il inslaan , de werkingen , die de zenuw' als bloote geleid- ster , en als volbrengster van levende functiën vooribrengt, He zenuw , in dooden of levenden toestand , zal het galva- nismus als eene natte snaar leiden , doch is zij nog in het bezit harer levende eigendommelijkheid , dan zal zeer veel van de rigting afhangen , in welke de galvanische vloeistof in de zenuwen gedreven W'ordt. Geschiedt dit tegen den loop van den zenuwinvloed , dan zal het wel is waar de spieren bereiken en zwak w erken , ofschoon in dit geval de zenuw' niet hare eigendommelijke kracht op de spier ontwikkelt ; terwijl daarentegen het galvanismus , met den loop der zenuwkracht in de spieren gedreven , de zenuwen zelve opwekt en hevige bewegingen in de overeenkomende spieren voortbrengt. t 'MdZ '••'v'V: S-) ; f ? '■ i ’i i. i .! • i. 