VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
OuvrarD, wien de toeftand des legers in dit opzigt OUVRARD. 595 bekend was , bevond zich juist te Bayonne , toen de ar- mee toebereidfclen maakte , om over de Bidasfoa te gaan, Alles was in verwarring; er waren geene rations , geen fourrage , geene magazijnen, geene vervoermiddelen aan- wezig. Het liet zich aanzien , dat er drie maanden zou- den moeten verloopen, om den vereischten voorraad bij- een te kunnen brengen, Koorn was er voor tien dagen tijds, maar geene molens of builzeven, om het tot meel te maken; ook ovens noch bakkers. De artillerie -had noch paarden noch voerlieden, Nooit was er voor den Heer ouvRARD eene gunftiger gelegenheid ge- weest, om zijne bekwaamheid te toonen. Reeds op den eerften dag zijner aankomst deed de Hertog vAN AxN- GOULÊME hem bij zich komen, en verlangde van hem, ` dat hij de gezamenlijke leverantiën voor de behoeften der armee op haren togt zou op zich nemen. Ov« vRrARD bewilligde hierin , daar hij, zoo als bij zegt, het vertrouwen koesterde, dat men met geld ook in vij- ands land voorraad bijeen zou kunnen brengen, Wij willen de maatregelen, welke hij tot dit oogmerk. bij de hand nam , zoo veel mogelijk met zijne eigene woorden opgeven. Naauwelijks was het contract gettckend , of de armee ontving bevel, over de Bidasfoa te gaan, terwijl ou- vRARD’s levyerantiën eerst vier dagen later beginnen moesten. „Den eerften dag leefden de troepen zoo goed of kwaad zij konden, hetgeen niet zonder nood en moeite in zijn werk ging; de maatregelen der regeringsagenten gaven. geenen hoogen dunk van hunne bekwaamheden , en bij de armee vertoonde zich reeds ontevredenheid. Den tweeden dag ontveinsde niemand meer zijne bezorgd- heid. Generaal TERLET was naauwelijks in ftaat, om voor de weinige ‘artilleriepaarden , welke hij bezat, voe- der aan te fchaffen, De foldaten fpraken in hunne bi- vouaks overluid van den flechten toeftand der zaken, en de oude troepen, die vroeger reeds in,het Schiereiland gediend hadden, zeiden ronduit: „ Zoo is dan Spanje altijd onze ondergang geweest en zal het blijven! Daar Ss 2 « 596 . OUVRARD. zijn wij nu weder nog flechts éénen dag in dat vijan- dige land, en reeds hebben wij te eten noch te drinken!” „ Thans bevonden wij ons:te Tolofa — des anderen daags zouden de leverantiën beginnen. De krijgsraad vergaderde; ik werd ontboden, en men vroeg mij: „ Waar zijn uwe magazijnen — welke hulpbronnen hebt gij?” — „ Morgen zal de armee hare geregelde leve- ringen erlangen.” — „ Wij moeten, voor het tweede korps „tien dagen proviand in eens hebben.” — „ Mor- gen zal het tweede korps voor tien dagen van proviand voorzien zijn.” — „ Goed; maar wij hebben meer dan bloote beloften noodig. Waar zijn uwe magazijnen, uwe dépdts?”” Ik weigerde hierop te antwoorden, om- dat ik wist, dat men in mijne maatregelen geen vertrou- wen gefteld zou hebben. De Raad adjourneerde zich, kwam weder bijeen, adjourneerde zich andermaal, en vergaderde op nieuw. » Ik had te Zo/lofa alle regeringsbeambten zaamgerot- pen, de priesters, de kooplieden , kortom alle perfonen van invloed en vermogen. „ Mijne Heeren,” zeide ik tot hen, „onze armee is ha zij wil op uwe kosten niet leven; maar leven moet zij, dit begrijpt gij: helpt mij den troepen heden proviand te verfchaffen , opdat zij u morgen het uwe niet wegnemen. Wij hebben brood, vleesch, groenten, voeder, paarden, wagens noodig. Gijlieden kent uw land en deszelfs hulpbron- nen; fnelt allerwegen in den omtrek , en deelt dit aal uwe bloedverwanten, uwe vrienden, aan ieder, dien gij ziet of ontmoet, mede. Alles, wat gebragt wordt, zal ik op ftaanden voet in klinkende munt betalen. Ik zal nog meer doen; voor alles, wat mij morgen vroeg, vóór acht ure, gebragt wordt, zal ik de tiendubbele waarde voldoen, de negendubbele voor alles, wat vóór negen ure komt; de achtdubbele voor hetgeen er vóór tien ure is, en zoo vervolgens. Hier is voor alles geld vooruit; en nu, fpoedt u en verliest geen tijd!” » Men kan er zich op verlaten, dat de menfchen hun eigen belang nooit verzuimen zullen. Vóór zonsopgang Ld OUVRARD. 597 van den volgenden dag waren de toppen der heuvels met menfchen van allen ouderdom en beider kunne bedekt , die wedijverden om den hoogften prijs te verdienen. Evenwel gebeurde er een voorval, waarop ik niet gere- kend had, De foldaten, die te ongeduldig waren om hunne rations af te wachten, vielen over dezen hoop heen , eer hij mijne magazijnen bereiken konde , en plun- ; derden hem uit. Alles fcheen verloren. De boeren kwamen tot mij‘ geloopen: „Monfieur, ik was er vóór acht ure; maar zij hebben mij mijne goederen afgeno- men.” — „ Hoe veel waren zij waard?” — „Zoo. veel.” — „Goed, hier is het geld; haalt meer ; als gij wederkomt, zult gij niet meer geplunderd worden.” Kortom , de armee werd volkomen voorzien. Dit ftelfel ` heeft mij in den beginne veel gekost; maar fpoedig was ' het algemeen bekend, dat wij alles en daarenboven zeer goed betaalden. Dus kwamen er waren van alle kanten, en naar mate de voorraad overvloedig werd, vielen ook de prijzen.” Uit dit enkele voorbeeld ziet men, hoe veel fchran- . derheid de Heer ouvraRD bezat, en hoe zijn ont- zaggelijk vermogen misfchien niet zóó wederregtelijk ver- kregen kan zijn, als het wel fchijnt. Zijn leven verfchaft een opmerkelijk bewijs van den invloed, dien geld op de menfchelijke aangelegenheden uitoefent, en van het gewigt , hetwelk het aan diegenen bijzet, die het in groo- te hoeveelheden bezitten. OuvRrARrRD werd door Bo- NAPAR TE bijna als een misdadiger behandeld , en des- niettegenftaande dwong zijn vermogen niet alleen de eerfte Ministers van den Keizer , maar den Keizer zelven, om tot zijnen raad en bijftand hunne toevlugt te nemen. _ Tevens echter zien wij hieruit, hoe men de bezitter van onmetelijke rijkdommen zijn en als zoodanig de gewig- tigfte rol in de wereld kan fpelen , zonder zooveel ach- ting te genieten als menigen arme te beurt valt. Ld 598 OPENBAAR EN HUISELIJK LEVEN IETS OVER HET OPENBAAR EN HUISELIJK LEVEN DER TURKEN. (Fragment uit.het Reisverhaal van Dr. viCT OR MORPURG O) Een zeer laakbaar misbruik is het volflagen gebrek aan op- voeding bij de Turkfche vrouw. Eene Turkfche vrouw die lezen en fchrijven kan, wordt voor een wonder gehouden. De arme vrouwen bemoeijen zich met haar huishouden ; maar zij, die beter gefteld zijn, ftellen er eene eer in, om haar geheele leven ín eene volftrekte ledigheid door te brengen. Het is echter onwaar, dat zij een goed gedeelte van den dag aan de zotg voor haar toilet befteden. De overdreven faak; dien men vermeent dat Zij voor welriekende oliën of watérea hebben, is bloot eene dichterlijke vinding. De Oosterfche vrouwen flapen geheel gekleed, en zijn vreemd van die ver. wisfeling van toilet, die te Londen en te Parijs de fatfoen- lijke vrouwen zoo zeer bezig houdt, Haar hoofd is altijd gedekt door eene kleine roode- muts; terwijl zij het haar fteeds in kleine trosfen zamenfnoeren. Haar opf{chik is fom- tijds fchitterend en kostbaar, maar de mode oefent noch op „den vorm der kfeederen, noch op dé foort der ftoffen eenigen invloed uit. Wanneer zij uitgaan, zijn zij gedekt door een feredjbe , eene foort van mantel met mouwen, waar zij zich geheel in kunnen wikkelen, en die de ganfche geftalte be- dekt.“ De aanzienlijke vrouwen onderfcheiden zich alleen door de fijnheid der cachemirs en door de hoeveelheid edete gefteenten, waarmede zij zich „ meer kwistig dan met fmaak, opfieren; maar aan haar toilet zelve befteden zij over het algemeen toch zeer weinig tijd. Behalve de oogenblikken, die zij aan eenig tapijtwerk, waarin zij uitmunten, toewij- den, brengen de aanzienlijke vrouwen verfcheidene uren ván den dag door, uitgeftrekt op hare divans of fofa's, mînne- liederen zingende, begeleid door het eentoonige geluid vah de mandoren. harer flaven! Het overige van den tijd beftederr zij áan het bad, aan de wandeling, of aan bezoeken, Ik zal niet fpreken van de badplegtigheid, die voor de jonge Turkinnen plaats heeft den dag vóór de bruiloft: wer- fchillende reizigers hebben reeds hiervan gewag gemaakt. Tot dezelve worden? de ouders en nabeftaanden toegelaten, en-de herinnering er van blijft onuitwischbaar in het gebeugen DER TURKEN. l 599 der vrouw gegrift. Deze plegtigheid zet het zegel op hare intrede in de wereld, De Turk/ché vrouwen, die wij ge- woonlijk als arme kloosterlingen beklagen, hebben het genot eener volkomene vrijheid; zij gaan alleen uit, of ter naau- wernood vergezeld van eene oude vrouw, die veeleer als eene volgfter dan als eene opzigtfter kan worden aangemerkt 5 zij doorkruifen de ffraten, wandelen buiten, bezoeken de winkels, en dikwijls ook de wijken, die door de Europeanen worden bewoond ; te Konffantinopel ziet men haar menigmalen den Bosphorus met Europeërs, of Raya’s, overvaren, zonder dat hierop door den Muzelman eenige aanmerking wordt ge- maakt. Slechts de vrouwen uit de ‘Keizerlijke Harems en van den Grootvizir zijn de eenige, die niet zonder een ge- leide van gefnedenen uitgaan; de andere genieten inderdaad de onbepaaldfte vrijheid, Dikwijls gaan de Turk/che vrouwen gezamenlijk eene fa- milie van hare kennis bezoeken, De partijen, jembouch ge- naamd, duren flechts één dag in den winter; maar zij ver- mepigvuldigen zich zeer dikmaals ín den zomer, wanneer zij op het land zijn, De uittogt gelijkt geheel naar eene reis. Des morgens verlaten de vrouwen hare huizen met geheel haar gezin, de mannen uitgezonderd; zij zijn vergezeld van een’ troep fpelers en zangers. De grootfte hartelijkheid heerschte bij de ontvangst, en de uren vervliegen onder het genot van den disch, den dans en de muzijk, Het is on- noodig te zeggen, dat de heeren van het huis van deze ver- eenigingen zijn uitgefloten. ‘Eens, zonder gezien te kunnen worden, woonde ik zulk een feest bij, waar echter veel plaats had, dat met betamelijkheid en goede zeden ftrijdig was. Men ‘heeft gezegd en herhaald, dat de Turk/che vrouwen geene Godsdienst hebben: dit is eene grove dwaling. Hoe- wel zij niet gewoon zijn de Moskéën te bezoeken, is haar echter de toegang niet verboden, Zij doen verfcheidene ma- len op den dag hare gebeden, even gelijk de mannen. Zij hebben zoo wel regt op de eeuwige belooningen, als zij bedreigd worden met de vreefelijke ftraffen der hel, en de Oonfterfelijkheid is bij haar een welgevestigd geloof. Onder de roerende opfchriften, die op de graffteden der Muzelman- „sen te vinden zijn, kies ik er een, dat het aangevoerde be- vestigen zal. Dit opfchrift wordt gevonden op het groote kerkhof te Pera, en het is van een’ man, die het op de grafzerk zijner vrouw beitelen liet: „Haar ligchaam is hier, 600 OPENBAAR EN HUISELIJK LEVEN K maar hare ziel in den hemel, Dierbare vrouw, mogt gif mijne, kouri, (*) zijn in de gewesten der gelukzaligheid 1” Eene andere daad, voor welker echtheid ik infta, getuigt, hoe naauwgezet de Muzelman is in het houden en doen zijner gebeden: Eene gehuwde vrouw ging op zekeren tijd haren beminde, dien zij teederlijk lief had, te Konffantinopel bezoe- ken. (De Koran veroorloofc de polygamie of veelwijverij.) De jonge man , gewoon aan deze bezoeken, ftond zeer ver- wonderd, dat zij zijne liefkozingen afwees, en vroeg haar deswege de reden. „ Mijn vriend,” zeide zij, „ het uur is verloopen, en het moet mij niet onmogelijk gemaakt worden, mijne avondgebeden te doen, die bij mij vóór alles gaan.” Wat ik van het bijzonder leven der Turken gezegd heb, geeft flechts eene flaauwe fchets van hunne zeden, Er blijft mij over, van hun openbaar leven iets te zeggen, hetwelk nog eenige belangrijke opmerkingen kan aan de hand geven, Het beginfel van gelijkheid ftraalt in Turkije in alle hande- lingen, in alle vermaken, in alle gewoonten door. De Gods- dienst verpligt den Muzelman, de baden te gebruiken. Hier verdwijnen alle rangen; de kruijer en de arme Raya ftaan met de aanzienlijkfte perfonen gelijk. Die het eerst komt, wordt het eerst geholpen; voor allen heeft men dezelfde zorg en oplettendheid, ‘Bij het beftaan der Janitfaren zoude iedere openbare daad van geweld, door hen gepleegd , als heilig- -fchennis zijn aangemerkt geworden. Na de baden komt de koffij, Daarbij verdwijnen ook alle „rangen en onderfcheidingen, Men dient op die plaatfen niets anders voor, dan de koffij en de pijp. De prijs is dezelfde voor al de komenden. Aan ieder, die inkomt, van welk een rang hij wezen moge, biedt de jongen, den zoodanigen vriendelijk groetende, eene pijp aan. De intredende vergeet niet, de aanwezigen te groeten, Men groet hem niet dadelijk terug; maar de gewoonte brengt mede, dat elk der aanwe- zigen zulks in het bijzonder doet, en dat zulks door den nieuwaangekomenen aan ieder afzonderlijk wordt beantwoord. De grootfte ftilte heerscht onophoudelijk op deze plaatfen , en zoo al eenige gefprekken worden aangeknoopt, gefchiedt het met zachte ftem, daar niemand zijnen buurman zoude (*) Bij de Mahomedanen een der 72 jonkvrouwen, wier jevgd en fchoonheid nimmer verwelken, en die in bet Pa- radijs de geloovigen beloonen. Vert. DER TURKEN. GOT durven hinderen, Somtijds doen eenige Boheemf/che zangers zich hooren, hunne minneliederen of riddergevallen uit de historie der Déré- Beys, magtige leenheeren van Klein-Azië, aanheffende, Op andere tijden verhalen openbare vertellers de daden van Kalifs, of van roemrijke en weldadige Sultans ; terwijl anderen, ter gelegenheid van de avondtijden van Ma- maran, de groote daden en wonderen van den Profeet ver- halen. De baden en de koffij, ziedaar de voornaamfte uitfpanning der Muzelinannen. Ik moet echter van een ander vermaak gewagen, dat als eene fchande voor het Oosten en als eene plaag voor vele familiën kan worden aangemerkt; het is de dans der Kfoschtés. De Kioschtés zijn danfers, wier baarde- loos gelaat, wier lange en gekrulde hairen, wier onkuifche manieren en wellustig leven aan geene fekfe eigen. moest zijn, De Godsdienst verbant ze, de wet ftraft ze, de zedelijkheid brandmerkt ze; maar het zedebederf befchermt en beloont ze. Zij leven bij troepen, en bewonen bekende wijken. Zij worden fomtijds in paleizen toegelaten, om doorluchtige gas- ten en grooten te vermaken, en geven zich beurtelings aan de walgelijkfte danfen en fchandelijkfte vertooningen over. Het is waar, de vrouwen zijn nimmer hierbij tegenwoordig ; maar wordt de openbare zedelijkheid toch niet gekwetst door deze onteerende vermakelijkheden , die zich niet alleen binnen de muren der paleizen beperken, maar die de openbare plaat- fen en fruiswegen voor hun tooneel uitkiezen ? Bij dit tafereel van het openbare leven der Muzelmannen moet ik de godsdienftige gebruiken niet vergeten. Op het geluid van den Mwerzijn (*) begeven zich, gelijk men weet, de geloovigen naar de Moskéën, Vóór zij binnentreden, moeten zij tot de wasfching overgaan. Te midden van het koor, vóór den tempel, bevindt zich eene prachtige mar- meren fontein, gewoonlijk van digt geboomte omringd, Een opfchrift in den fteen herinnert aan den vromen ftichter, Om zich te houden zan de voorfchriften van den Koran ‚ putten de Muzelmannen het water uit de fontein, gieten het op het hoofd , over de handen en voeten, en zuiveren de onreinhe- (*) Heilige roeper, die zich dagelijks vijfmaal op de Mi- narets of torens der Moskéën vertoont, om de Muze/lmannen, aan het gebed te herinneren, Voyage de nopees, T. 2, p. 183. Mert, K _ 603 OPENBAAR EN HUISELIJK: LEVEN deu van het ligchaam. Zij, die door wroegingen des gewe- tens zich verontrust gevoëlen, gieten water op de handen , en laten hèt langs de ellebogen loopen’, vitende, miet berouw over hunne zonden, tot driemasl toe de woorden: Tob-esta- fer-Allah ; woorden, die geheel met het: Peécavi, Domine, miferere mei, overeenftemmen, De formaliteit der wasfching volbragt zijnde, gaan de geloovigen in de Moské, en fchik- ken zich tot het gebed, in ftille aandacht en overpeinzingen verzonken, De tempels zijn met geen enkel fieraad verrijkt. Alleenlijk herimreren Arabesken, op de muren gefchilderd , aan de voorfchriften van den Kotin; Eene hoogte; waarop de Priester zich bevindt, verheft zich aan hét einde van her gebouw , aan de zijde, die naar Mekka uitziet; eenige lam- pen zijn aán het gewelf opgehangen, en tapijten of matten bedekken de vloerfteenen. Hier, gelijk op de openbare plaát» fen, zijn heeren en flaven, rijken en armen ondereen ge- mengd: er zijn noch banken, noch eergeftoelten. Dè Iman betreedt den ftoel, legt een vers van den Koran uit, en pre- dikt, in eene korte toefpraak, de zedelijkheid en de liefda- digheid, in den naam van den almagtigen God, De leerrede geëindigd zijnde, keert de priester naar de hoogte terug, rigt het aangezigt naar het Oosten, en begint het gebed; hij telt de eigenfchappen Gods, zijne bevelen en barmhartigheden óp, en knielt neder voor de majefteit van den Allerhoogften. Met hein vallen de geloovigen op het dangezigt „lovende den Heer en zegenende zijnen Profeet. De plegtigheid is nu geëindigd; de geloovigen verlaten met opgewektheid den tempel, eti geven hunne aalmoezen aan de grijsaárds en ver- minkten, die hen in het voorportaal van hey heiligdom af- wachten, Ík ben menigmaal bij deze godsdiensrplegtigheden tegêms woordig geweest, en ik moet bekennen, dat onze kerken hij zelden zulk een indrukwekkend tooneel hebben opgele- verd, De Muzelmannen hebben geene heilige dagen; dat wit zéggen, zij hebben geen dag, waarop de arbeid hun verbo- den is. De Vrijdag is hun feestdag; maar de geloovigen , die denzelven wenfchen te vieren, zijn niet gehouden dan om de middaggebeden in de Moskéčn bij te wonen. Het overige van de week is hun deze verrigting niet als eert pligt opgelegd, en het is genoeg, wanneer zij te hunnent drie- maal daags het gebed opzenden, De vromen gaan eenmaal ‚haar de Moeké en bidden vijfmaal; met het krieken ván den DER TURKEN, 605 dag, dés middags, teb drie ure, des ávotids, en eén uur na het ondergaan der zon, (Het vervolg en flot hierna.) EEN BEZOEK Bij DE TOONEELKUNSTENARESSE RACHEL TE PARIJS. 4 E: zijn kuatteraatrs ett geletterde mannen, die nooit iets ondèrnemén, zonder sich van tecÔmttmandatiën te voorzien, Ik voor mij heb foot veel van zulke aanbevelingen gekou- den, Twee maauwe vrienden recomtiatiderett efkander zelden eenen derde, en koopmiatisaánbevelitiget’ zijn flechcs: voor het gemeën, dat zich réëds geftreeld gevoelt, wanneer hét tot eén middagmaal genoodigd wordt. Doch hij, die er nair ffreeft , om de kermis van eenig kunftenaar of ander man var verdienfte te maken, en flechrs eenige menschkundé aan een befchaafd voorkomén paârt, behoeft voorteker zoodanige- saubevelingen niet, Zoo hádden mij verfcheidene hoisvrien- den van Demoifelië RACHEL tafigeböden, mij aan haar vóor te ftellen; terwijl zij mij verzekerden, dát het fn geenen desle moeijelijk was, op. tulk éétie Wijze, eñ In Koedanig- heid als lexterkemdige of Journalist, toegang tor haar te ver. werven, Na eenige naauwkeuriger ingewotten berigten zag ik eChter Ker tegendeel hiervan in, en befloot nu, op mijne eigene hând eene poging te doer, om de zwaârighedet te overwinnen, daar de proeve, zoo zij al niet gelukte, toch voorzeker der moêîte wel waard was, Er zijn lieden, die zich met, grootfpraak op de vriendfchap van voortreffelijke mannen beroemen, eh die, Wanneer men hen bij het woord vat, moeten blozen. Treurig i$ het, dat men zelfs onder kanftenaars zulke lieden aántreft; maar inzonderheid is zulks het geval bij eenige dagbladfchrijvers van ondergefchikten rang , die van alle uicftekende mannen in wetenfchap en kunst als van gemeehzame boetemvrienden fprekén, en zich fchüìt haden, zoodrd men naaf her huistommer dier hafsvrienden vraag. (*) (*) Slaat dere uieval van den, zoo ’tfchijht, door zulke verzekeringen te lear geftelden fchrĳjver ook misfchien op _ degenen, welke hij hierboven als huisvrienden van Mejuffer 60% EEN BEZOEK Ik maakte mij dus op weg, om de woning van Mejufer RACHEL uit te vinden, De portier van den fchouwburg, dacht ik, zal het wel het best weten; doch ook deze be- droog zich in zijne opgaaf, want federt zij 20,000 francs be- zoldiging en twee maanden verlof heeft, die er hier nog 40,000 francs bij opbrengen, woont zij niet meer in de Rue Traverfière, maar in het Pasfage Vero -dat N°, 33, Einde- lijk! dacht ik, toen ik de plaats bereikt had, en trok vol verwachting aan de fchel, Eene magere, maar zeer zindelijk gekleede vrouw opende de deur. „ Wat is UEd. begeerte? — Is ’t mogelijk! dacht ik, die vraagt ook nog! Onder- tusfchen, antwoorden moest ik. „ Ik kom uit Duitschland,’ hernam ík, „waar men veel van Mejuffer r acu eL (preekt,” — „Ik ben hare moeder,” viel zij mij, met eene neiging, in de rede, — Dit was reeds een goed teeker, — „UEd fpreekt Duitsch,” ging zij, zelve Fransch blijvende fpreken, voort; „ kom dan morgen ten vier ure hier, en fpreek met den Papa, want die is blijde als hij eens Duitsch kan pii- ten” — „En UEd., Madame?” hernam ik in het Duitsch. — „Och, ik fpreek het flecht.” — Aan deze weinige woorden had ik de E/zasferin herkend, Er zijn zekere pro: vinciale accenten, welke men nimmer vergeet, Gaarne zot- de ik haar reeds terftond gezegd hebben, dat wij landslieden waren; maar dit ‘genoegen hield ik nog voor haar in petto. Ik ging heen, en verzuimde des anderen daags het opgegt ven uur niet, Men riep den Papa; een klein, mager man- netje, met fijne Joodfche trekken, Wat doe ik met den vi- der, dacht ik, wanneer ik de dochter niet te zien krijg doch misfchien is hij de brug, om tot haar te geken. Derhalve befloot ik, mij hem aangenaam te maken; meteen druppel honig toch vangt men- meer vliegen dan met een gè heel vat vol azijn, en, wat nog het beste is, ook wespet en horzels laten er zich mede vangen, Wij geraakten dus i gefprek, De man fpreekt Duitsch, dat is waar, maar niet veel beter dan zijne vrouw; men hoort echter, dat hij io Duitschland geweest is, en zich vroeger vrij vlug van dè taal bediend moet hebben, — „ UEd. ‘komt. regtitreeks uit Duitschland?” — „Ja, Mijnheer! Wel is waar, fpeel ik RACHEL heeft voorgefteld? De zaak zelve is intusfch» ook hier te lande, Zelfs in gedrukte reisverhalen, niet 6è heel onbekend, Vert. BĲ DE TOONEELKUNSTENARESSE RACHEL. 605 aldaar geene eerfte rol; doch’ daar ik Fransch fpreek en Duitsch fchrijf, kon ik de vrienden uwer dochter misfchien een genoegen doen, wanneer ik haar een weinig ‘hatuwkeu- riger mógt doen kennen.” — 4 Inderdaad, UEd. fcheen mij al :aanftonds. toe, een Duicfchë letterkundige te zijn,- Hoe dikwijls hebben niet de Duitfche tijdfchriften reeds herhaald, dat mijne dochter eene Jodin is!” — De uitdrukking ver: baasde mij. -„ Is dat dan eene fchande?” hernam ik; „ ik dacht het tegendeel, ” — „Het is geene fchande,” hernam hij; „ en evenwel verzeker ik u, dat, zoo ik in Duitsch- land gebleven ware, hetwelk ik arm en ellendig, maar met dat al ongaarne verliet, mijne:dochter- nu nóg eene in de herbergen rondgaande harpfpeelfter geweest zou zijn, en zulks enkel omdat zij eene Jodin is” — „Gij doet den Duit- fehers onregt,” zeide ik; „ook daar worden talenten er- kend.” — „O! laat óns daarvan zwijgen. Ik verzeker u, dat ik even zoo veel talent tot een’ tooneelkunftenaar gehad heb als mijne dochter, en ware het Fransch mijne moeder- taal; zoo zou de wereld zich niet verwonderen, dat de dochter van Heer ABRAHAM FELIX ZOO goed declameert. Wat ook de dagbladen hier mogen fchrijven, geloof het niet ; ík heb mijne dochter opgevoed, ík heb haar onderwijs ge- geven em haar tot deze loopbaan beftemd.” — „Dit alles geloof ilk gaarne, maar — kan men haar niet fpreken ?” — „ Neen.” — Dit neen drong mij diep in de ziel, — „Mijne dochter heeft zeer veel bezigheid,” ging hij voort; „ daar- enboven fpreekt zij zeer weinig; haar geheele leven is meer naar binnen gekeerd, denkend; ter naauwernood geeft zij antwoord. De menfchen zeggen, het is bedeesdheid, be- perktheid; ik weet, wat het is, want juist zoo ben ík ge- weest. Maar ik was een arme drommel, zonder kundighe- den, en een Joodsch koopman; zoo heb ik wel praten moe- ten leeren, Voor het overige, Heeren ontvangt zij in het geheel niet, en het minst van allen zou zij het Journalisten doen.” — Ik poogde nu eene andere fnaar aan te roeren. — „ Is UEd. een geboren Duitfcher?”” vroeg ik. — „ Neen, ik ben een Elzasfer,’ — „ Even zoo als UEd, vrouw” — „ Hoe kunt ge dit weten?” — „ Omdat ik ook een EZ- zasfer ben.” — „ Dus,’ zeide hij met plorfelinge verba- zing, want ik had een’ Joodfchen tongval laten hooren, „dus zijn wij landslieden en ...?” — „Nu ja, en Jo- den” — Het fébeen alsof hij vrijer adém fchepte, Dit be- 606 EEN BEZOEK viel mij niet, „Voor de vuist gefproken, vervolgde ik, » het komt mij voor, alsof gij de Duitfche Christenen vreest. Ik ben een Jood, dat is waar; maar in mijne grondftellingen ben ik eer Christen dan Jodd, en zoo het waord doopen of Bekeeren niet beftond, zou ik reeds lang dien naam niet meer voeren, offchooú ik dien nimmer verloochenen zal en er zelfs trotsch op ben,” — „Ja, thans mag het misfchieg in Duitschland anders zijn, maar in mijn’ cijd,.……’” Hierop verhaalde hij mij zijne levensgefchiedenis en die zijner dochter. _ Heer FLIX, zoe heet hij, en inderdaad als weder kan hij. zich gelukkig noemen „ reisde, nadat hij een Joodsch meisje uit Gerst, bij Straatsburg, gehuwd had, uit den E4- zas naar Duitschland, Van het eene oord naar het andere gewarpen, vond bij eindelijk te Leitershaufen, nlet ver van Heilbron, een rustpunt, waar hij gls. onderwijzer in eenige Joodfche huisgezinnen zija brood verdiende. Te Frankfort nam hij eene proef, om als Acteur het tooneel te bereden s bij werd er, zander dat men hem gehoor verleenen wilde’, gitgelagchen, ja zelfs, om zoo te fpreken, de deur uicge. worpen. Te Stwigard bejegende men hem vrieudelijker, doch merkte aan , dat zijne uitfprask te Joodsch was. „ De toorg maakte mij razend,’ zeide hij. „ Wat moest ik nu beginnen? Daar ik eene vrij goede ftem had, werd ik voor, zanger, beestenfnijder eu onderwijzet te gelijk, In mijne verbittering verwisfelde ik fomwijlen het eene beroep met bet andere, en ik geloof ik heb osfen onderwezen en kin. ders als vee behandeld, Toen ik huisvader werd, was mij deze broodwinning niet toereikecd meer; ik wilde koopman worden, Ik had mij zoo zeer aan Duitschland gewend, dat ik aan Frankrijk niet meer dacht; doch toen de Franfchen geflagen werden en NAPOLEON wijken moest, vreesde ik in mijne domheid, dat ik nu een Dwuisfcher zou moeten wore den, en vlood kort daarop weder naar den Elzas. Mijne vrouw was destijds hoogzwanger van RACHEL; ik had geen fou in den zak, en wist er ook geen te verdienen. Ik kwam te Mumpf aan, een dorp, dat thans tot Zwitferland be- hoort, maar toen onder den Elzas geteld werd. Daar werd RACHEL, het wonderbare meisje, geboren. Dit gebeurde juist op den Joodfchen vastenavond, ap dien dag, toen z s- THER geheel haar volk uit de moorddadige handen van Ha- MAN redde; — Mademoifelle CL AIRON is ook op dienzelf- a den dag geboren, Van eenen Oostenrijkfchen officier won BĲ DE TOONBELKUNSTENARESSE RACHEL. 607 ìk ettelijke francs, en met dit geld redde ik mijn pasgeboren kind, — Ik reisde vervolgens naar Parijs, begon eenen kleinen handel, en won mijn brood, zoo goed het gaan wit. de, Toen RACHEL vijf jaren oud was, ging. zij zeer dik wijls peinzend in de kamer op en neêr. „ Zie eens,” zeide ik menigmaal tot hare moeder, „ gang en houding van dit kind; het heeft toch iets zeer zonderlings.”: Reeds tóen- maals befloot ik, haar aan het tooneel te wijden, vooral daar zij eene welluidende heldere ftem had en buitengewoon veel gevoel aan den dag legde. Opmerkelijk is het, dat zij nooit een woord Duitsch fprak, offchoon ik en hare moeder het fpraken. Zij verftaat het; maar nooit kon ik er haar toe brengen, zich van die tagl te bedienen, en toen zij vijf jaren oud was, leerde zij mij goed Fransch fpreken en plaag- de mij met mijn Duitsch accent. In haar achtfte jaar toonde zij reeds veel declamgtorisch talent, Daar ik gedurig op reis was, kon ik mij niet veel met here opvoeding bemoeijen, en ook beweerde zij, dat zij zich alleen opvoeden kon. Wat de dagbladen over dit tijdvak uit het leven van mijne doch- ter verhaald hebben, is gelogen. Zij zong, wel is waar, bij de harp, gedurende mijne aanhoudende afwezigheid; maar van haar elfde jaar was zij reeds in eene kostfchool, Zij gaf overigens in dit opzigt weinig om hare leermeesters noch om mij; zij liet mij preken, zweeg, en deed wat zij wil- de, (*) In haar veertiende.jaär was zij reeds een groot meisje, en in het vijftiende fpeelde zij in den fchouwburg du Gymuafe, — maar flechts uit nood, want genegenheid ` bad zij flechts voor het treurfpel, Na dit gefprek herhaalde ik mijn verzoek, om haar te mo- gen zien; maar Heer FELIX, offchoon haar vader, durfde mij dic met geene zekerheid beloven; niet zoo zeer dat R A» CHEL te trousch ie, maar omdat zij niet gaarne bezoeken ontvangt, en in het gewane gefprek zoo bedeesd is als een kind, Nogtans befcheidde hij mij tegen den volgenden dag, Toen ik kwam, floeg hij mij eene wandeling in de Champs Elyftes voor. „ Mijne dochter,’ zeide hij mij onder weg, n» heeft zich heden geërgerd en ontvangt niemand.” — Aha, dacht ik, zij ergert zich reeds ; zij âs verloren, — Hierop vernam ik, dat zekere Graaf zijne koets met vier panee (*) Dit rookt kwalijk met de vroegere grootfpraak van den Papa. Fert. 608 EEN BEZOEK en drie knechts gezonden had, om haar en hare moeder tot het doen van een toertje in het Bois de Boulogne af te halen. Aldaar -gekomen, kreeg RACHEL het rijtuig van Mademoi- felle wars inhet gezigt; zij beval den koetfier, fterker aan te rijden, wijl zij haar groeten wilde; doch Mi MARS, die het merkte en niet door RACHEL gegroet wilde wezen , gaf aan haren koetfier hetzelfde bevel. Het werd een wed- loop, waardig door de pen van eenen HOMERUS befchreven te worden! Beide rijtuigen werden door meer dan honderd cabriolets met jonge Heeren gevolgd, die nieuwsgierig wa- ren, den uicflag van den kampftrijd te zien, RaAcuHerL's koetfier was op het punt om de zege te behalen, toen de “equipaadje van Mademoifelle mars eenen zijweg infloeg en RACHEL langzaam en vol fpijt naar huis reed, Jufyvrouw MARS, namelijk, is jaloersch op de zegepralen van R A- cueL; Want, toen zij zelve onlangs fpeelde, waren er ter naauwernood 500 menfchen in de zaal, Ondertusfchen doet het de jonge Actrice leed, dat de oude kunstheldin zich zoo xrotsch jegens haar gedraagt; en juist dit ftrekt haar tot eer. Den volgenden dag, eindelijk, zou ik het geluk hebben, de kunftenares te zien, Haar vader ging haar halen, en zij kwam, doch flechts om zijnentwille. Ik had ook zijne ei- genliefde en ijdelheid in het fpel pogen te brengen. „ Een vader,” had ik hem gezegd, „ behoeft immers maar te fpre- ken, en de dochter, hoe groot zij ook is, moet gehoorza- men.” — Terwijl ik alleen in de kamer was, dacht ik on- willekeurig aan de Lady in Kabaal en Liefde, bij welke FER- DINAND Op last zijns vaders een bezoek aflegt. Bijna zou ik haar in den fteek gelaten hebben, toen zij verfcheen. Op mijne kamer had ik reeds domme zinfneden genoeg gefmeed , met welke ik haar wilde aanfpreken; b. v. deze: Mademoi- felle , fi votre corps était ausfi grand que votre talent, Paris vous. ferait trop étroit, en andere van gelijke waarde; maar toen ik haar zag, was ik zoo ontroerd, dat ik haar naau- welijks danken kon. Ik zal deze gelegenheid waarnemen om baar af te fchilderen, daar ons Kort gefprek voor mededee- ling te onbeduidend was; offchoon zij zich verheugde, toen ik haar vertelde, dat men in Duitschland zoo veelvuldig van baar fpreekt. „ Papa m'a dit. bien des chofes de T Allemag- ne,’ zeide zij. Offchoon nu bien des chofes in het Fransch veel goeds beteekent, zoo moest tk, die mij terftond her- fteld had, met dat al glimlagchen, want voor eenen Duit- BĲ DE TOONEELKUNSTENARESSE RACHEL. 609 feher blijft het altijd dubbelzinnig. — RaAcner is van middelbare geftalte, maar flanken men zou bijna zeggen poë- tisch gevormd. In baren gang ligt werkelijk iets geheimzin- nigs, eene tooverkracht, voor welke ik geenen naam weer, of het moest die van de Gratiën der Ouden wezen, (*) In hare wezenstrekken gelijkt zij naar haren vader, Haar ge- zigt is mager, haar neus eenigzins lang, maar frai gevormd, haar oog zwart maar zacht, haar haar mede zwart, maar hare wenkbraauwen lichter dan het haar. De geheele r a- cuner herkent men aan haren mond, en aan de wijs, waar- op zij het hoofd draagt. In de eerfte plaats doen zich twee vragen op: Waarin ligt hare voortreffelijkheid? en: Zou RACHEL, zoo zij eene Duitfche ware, eene even groote kunftenares wezen ? Misfchien kan de beantwoording der eerfte vraag ook voor de tweede gelden. RacuneL’s verdienten beftaan in hare onvergelijkelijke viefpraak en declamatie, en voorts in de fchakeringen der voonbuiging en in de contrasten, welke zij daardoor te weeg brengt. Men moet weten, hoe onbegrijpelijk sit fchijne, dat on- CY Welke majefteit vooral de Ouden oordeelden in den gang gelegen te zijn, blijkt uit eene menigte hunner uitdruk- kingen. Men denke flechts aan het Divúm incedo regina, het vera incesfu patuit Dea van VIRGILIUS, Enz. Vert, MENGELW. 1839. no. 12, Te 610 EEN BEZOEK der een millioen Franfchen naauwelijks een eenige geacht wordt als model eener goede uitfpraak te kunnen gelden, RacunerL is de uitverkorene onder 32 millioenen, die een Fransch vers onberispelijk kan opzeggen. Een voorbeeld, hoe naijverig de Franfchen omtrent hunne uitfpraak zijn, moge hier zijne plaats vinden. Den 28 Februarij gaf men Esther , waarin RACHEL voor de eerfte maal optrad, Be A vu- VALLET, die de rol van Haman fpeelde, : moest het vol- gende vers reciteren: Malheureux j'ai feryi de héraut à fa gloire. Het publiek meende in den beginne, dat het Aéros zijn moest: het ware mogelijk geweest. (*) Daar. nu in dat ge- val niet een # maar een s op de volgende vokaal moest over- klinken, ontftond er plotfeling zulk een fluiten, kloppen en ftampen, dat de Acteur niet verder fpreken kon, Wee bem, zoo hij mis gehad had! Maar nn verhieven zich eenige ftemmen uit het parterre en riepen: C'est juste, c'est héraut et non héros,’ en op.ftaanden voet moest BEAUVALLET de pasfage herhalen. Racner fpreekt de verzen zoo zacht uit, en doet daarbij met zoo veel kieschheid elken bijklank der woorden uitkomen, dat de op zijne taal zoo trotfche Franschman in verrukking uitroept: Joslà du fran- fais! en tranen van vreugde fchreit. De tweede bijzonderheid , welke haar eigen is, is de wijss waarop zij hare fpraak als fchaduwt,. Racner doet dit volgens een haar aangeboren fchoonheidsgevòel,. Praro kon haar als bewijsgrond voor de ingefchapene denkbeelden bijbrengen. Kortom, met elk harer woorden fchildert zij, Zij ademt, als ’t ware, de phrafe aan, doet dèn toon tfaps- wijs klimmen, drijft dien, met eene wegflepende kracht, welke men bij het zwâkke- meisje niet als mogelijk onder- fteld zou hebben, tot het hoogfte toppunt, en laat dien dan plotfeling tot eene hartverfcheurende diepte vallen, zoo dat den toehoorder -eene rilling door de ziel gaat. Hierin on- derfcheidt zij zich van de overige Franfche Acteurs, «dië al hunne kunst in het regelmatig zwellen en dalen der ftem (+) Het ware onzin geweest. De Anecdote kan dus nog als voorbeeld van iets anders dienen, dan van den naijver der Franfchen op eene juiste uitfpraak hunner taal, Fert. BĲ DE TOONEELKUNSTENARESSE RACHEL, 611 doen beftaan, Racner fchreeuwt niet; zij is fteeds een- voudig; haar opzeggen gelijkt naar de Duitfche wijze, en is, zoo als wij zeggen, naïf- gemoedelijk , maar toch niet hartelijk , want altijd zweeft zij in eenen kring van ironie, fteeds in het midden tusfchen licht en duister, Woedt zij, zoo gilt zij niet; eene inwendig bedwongene, gedempte ftem klinkt dan als het geluid van eene echo; het geheele meisje, zoo aanvallig het was, verandert in eene furie, maar in gee- ne wild woedende, want een hoog gevoel van fmaak en kunst doet haar eene zekere kalmte vasthouden, en hoe verre zij de hartstogtelijkheid ook drijft, nimmer overdrijf? zij, Voorts legt zij ook in de woorden een’ zekeren toon, en geeft aan dezelve eene beteekenis, waaraan de toefchouwers in het geheel niet gedacht hadden, In eene harer rollen komt driemaal achter elkander het woord: Rome, Rome, Rome enfin! voor. Nu moet men RACHEL dit vers hooren zeg- gen. Al hare voorgangfters deden bij elk Rome de ftem rij- zen; RACHEL niet. Rome fpreekt zij fterk, Rome herhaalt zij met half gefmoorde ftem, en het derde, Rome enfin! met eene als verpletterende fatyre, die onbefchrijfelijk is, Men zal naauwelijks gelooven, dat zij dit driemaal heeft moeten herhalen, Wat baat het? Al laat men het haar tienmaal herhalen , niemand doet het haar toch na. Alles zaamgenomen, blijkt ontegenzeggelijk, dat RACHEL een Genie van den eerften rang is, en desniettegen(taande zou zij in Duitschland geen’ zoo grooten opgang maken; want in de eerfte plaats telt haar’ Fransch voor zeer veel mede, en in de tweede is Parijs de eenige ftad, die eene glorie om den kunftenaar weeft, Het kan, geloof ik, buitenslands niet geheel onbelangrijk zijn, te hooren, hoe men hier, aan her Thédtre français, queue maakt, om RACHEL te zien. Ik had, door gunst van haren vader, een logebillet gekregen, om Esther bij te wonen. Het zij onkunde, het zij galanterie, ik ftond het aan eene Dame af, en befloot queue te maken, Ten drie ure moest men reeds op de plaats zijn, en ten half zeven ging de kas open, Onder het portaal van den fchouwburg wordt men drie aan drie ingeperkt èn opgefloten. De gang heeft voor 500 menfchen plaats. Men verdeelt de guewe in eigenlijke queue, in téte de la queue, en queue de la queue. De zéte of het vooreind der queue vormen gewoonlijk arme drommels; deze ftaan tot vijf ure, en geven alsdan hunne Tt 2 612 EEN BEZOEK BĲ DE TOONEELKUNSTENARESSE RACHEL. plaats voor een of twee francs over, Langs de queue ftaan municipale Garden; voor elk, die intreedt, moet een ander uittreden. Denk echter niet, dat men er zich verveelt. Ia de eerfte plaats komen er al de uitventers van nieuwsbladen. Daar de namen der Acteurs niet op het aanplakbiljet ftaan , moet men de kleine Journalen koopen, die het repertoire van al de fchouwburgen bevatten; vervolgens verfchijnt er mu- zijk, en eindelijk ook nog hoort men er duizende der kluch- tigfte discusfiën, Een kapper en een ftudent b. v. disputeer- den naast mij over RACHEL., De frifeur fprak niet alleen met den mond, maar ook met handen en voeten, met neus en haren, Gelijk aan een fteenen Neptunus-beeld, dat overal benen water uitfpuit, flingerde hij met elke beweging eenen ftroom van woorden weg, als ware hij onuitputtelijk. Hi beweerde, RACHEL had wel leermeesters gehad, maar had ben allen overtroffen, De ander hield ftaande, dat zij aller baan verlaten had en haren eigen’ weg gegaan was. „ Je vous dis, moi, quelle les a dépasfds” — „ Et moi je vous dis quelle f'en est écartée — „ Vous n'y comprenez rien” — „ Plus que vous” — „La garde!” riep een fpotboef. Er kwamen twee Gendarmen. „ Qw'est-ce qu'il y af” — Overluid gelach, — „ Enfin!” -= „ Qu'est-ce que cela vous regarde ?” zet de frifeur; „nous parlons des élections, Est-ce défendu ?” —. De anderen echter verzekerden den Gendar- me, dat het over RACHEL was, Hernieuwd gelach. De Gendarme zelf lachte mede; hij toch ook was een Fransch- man. „La Garde!’ roept men op eene andere plaats. — n Qu'est-ce?” — „Ne voyez-vous pas que f'étoufe” — Nieuw gefchater. — „ Etouffez!” roepen anderen. — De wacht, echter, maakt ruimte, want meer dan drie perfonen mogen niet op eene rij ftaan, Ik wil wel bekennen, dat de queue hier dikwijls meer verlustigt dan bet cheater zelf, Doch zeker, zoo erg als thans, gaat het zelden toe. Slechts ten tijde van TALMA moest men er reeds ten drie ure zijn, even als thans bij RACHEL, Racner heeft nog drie zusters. De oudfte, sara, is te Rouaan geëngageerd; zij komt RACHEL in geenen deele nabij, De jongfte, REBEKKA, heeft meer talent. Haar broeder, dien ik verzen heb hooren reciteren, kan cok een groot tooneelist worden. DE VERZOENING. i 613 DE VERZOENING, (Een Verhaal uit het werkelijke leven.) 5 O, Sir, fchenk mij toch een penny!” Dus fprak mij een’ in lompen gekleed knaapje aan, terwijl ik eene deur voorbij ging, aan welke het zat, Er lag in den toon en het geheele voorkomen van den kleinen fmeekeling zoo weinig van den gewonen bedelaar, dat ik in den zak tastte. Opkijkende, zag ik den jongen in het gezigt, en ook hier vertoonde zich reeds zoo veel verftand, dat ik nog opletten- der werd. Terwijl ik hem het geldfukje in de hand gaf, vroeg ik, waar hij woonde. „ In een’ gang, daar over de brug,” antwoordde hij. „ Met uwe familie ?” » Ja, Sir, met moeder, vader en mijne zusters.” Ik trad hem nader, om nog meer te vernemen, en in wei- nig minuten had ik zoo veel gehoord, dat ik befloot, den knaap naar huis te verzellen, Wij gingen Black-friards-brug over, door verfcheidene fteegjes, en bleven eindelijk voor een kluisje ftaan, dat reeds van buiten als het verblijf der nijpendfte armoede en diepfte ellende herkend moest worden, Het knaapje opende de deur, en wij traden binnen, In het midden der kamer, of eigenliĳjker der door vier muren inge- floten ruimte, zat op den grond, op het overfchot van een karpet , eene jonge vrouw, zoo het fcheen van vijf- of zes- entwintig jaren, In hare armen lag cen zeer jong kind, en in een’ hoek zaten, op den grond gehurkt, nog drie ande- ren, wier fchreijen mijn binnentreden ten deele tot zwijgen gebragt had. De moeder rigtte haar aangezigt van den zuigeling op, toen ik binnentrad. , Er was iets in haar gelaat, dat mij tot eene verontfchuldiging noopte, voor de vrijheid , welke ik geno- men had, om bij haar inte dringen en hare ellende als °t ware te komen opnemen. Zij antwoordde niet, maar barstte uit in tranen. Ik bood haar de band, om haar te helpen opftaan, doch zag vergeefs in het rond naar bank of ftoel, Van zwak- te kon zij niet op de been blijven. Ik ging dus in her naaste huisje, trad er in eene kamer, en, eene halve kroon op de 614 ___ “DE VERZOENING. . tafel leggende, verzocht ik, of men mij daarvoor den eenigen ouden :ftoel wilde leenen, dien ik in het vertrek bemerkte. Toen de arme vrouw op denzelven gezeten was, vroeg ik haar, waarmede ik haar het eerst van dienst kon zijn. „ Ach, Mijnheer,” zeide zij, „mijne arme kinderen lijden honger !” Ik gaf den knaap, die mij herwaarts gebragt had, geld, en belastte hem, brood en vleesch daarvoor te halen. Hij vloog naar buiten, Zoo veel'ik vermogt, troostte ik nu de vrouw, die het bezwijken nabij fcheen te zijn, verhaalde haar, hoe het toeval mij tot haar gevoerd had, en beloofde, haar allen bijftand toe te brengen, die in mijn vermo- gen zijn zou. Zij wilde mij hare dankbaarheid te kennen geven, maar hare kracht was reeds door de weinige woorden uitgeput, welke zij ge voren gefproken had. De kinderen, die bij mijnen vriendelijken toon moed fchepten, kwamen achter elkander uit hunnen hoek te voorfchijn en gingen om mij heen ftaan. Het zouden fchoone, bloeijende kinderen geweest zijn, had de ellende hen niet als verteerd ; hunne wangen ftonden hol, hunne oogen diep in het hoofd gezon- ken, en de lippen waren dun en blaauwachtig. Men kon zien, de honger doorknaagde de arme kleinen. Mijn hart ontroerde ap hun gezigt, en ik kon de tranen, die mij in de oogen drongen, niet terughouden ; zij drupten op het oud- fte der kinderen, een meisje, dat mij genaderd was, en nu opzag. Daar het bemerkte , dat ik fchreide, vroeg het me- delijdend: „ Hebt gij ook honger?” Arm kind! Bij haar waren de tranen fteeds een gevolg van den honger geweest, * n» Neen,” antwoordde ik; „ hongerig ben ik niet; maar gij zijt het, en fpoedig zult gij iets te eten hebben.” „Ik ook? — Ik ook? — Ik ook?* vroegen de overi- gen, en hunne oogen fchitterden daarbij van blijde ver- wachting. „Ja, gij allen,” gaf ik ten antwoord. 