Maleisch-Nederlandsch woordenboek
UI. api-^, een gewas — aricenniatamentosa (L.) _._ [R.]. IV., api-)$, vuurvlieg; glimworm. — [C.]. ^ ) ap, ba tav., mand voor gebak. — [B.]. r O ) oepar ^(raeer gebr. oempama) — skr. o e p a r t — gelijk; het gelijk zijn, verhau- 'U» 67 i) ding van gelijkheid of gelijkenis; gelijketUs (parabel): adv., gelijk; gelijk als; even als; coiij., bij vergelijking; bij voorbeeld; gesteld; m^mbQrï (ê., de iemand toekomende eer of achting bewijzen; menj^epaiiiai of me- iifoepilinaken, bij iets vergelijken; gelijkstel- lefi; iemand naar verhouding, d. i. met de hem toekotnende eer o f achting , behandelen; p^rc^- pimaBii, vergelijking, gelijkstelling; behande- ling fiaar vethotiding; spreekvüoord, QJri ocpaja — skr. oepaja — waardoor men zijn doel bereikt; middel y fijn aan- gelegd middel; daj^ dan oepaJ9> 9aja- oepaja, allerhande hulpmiddelen ^ redmid- delen of uitvluchten; (zie ook daja); menj^epéijak^ii , middelen aanwendeti ten opzichte van iets (dirobj); seoepaja, alleen gebr. in de verkorting sopaja. 9) apabila (bij verk. ook wel pablla), wanneer; toen (zelden); staat soms voor als. •X- ^2>^ ) AP06t, licht bamboes, voor schuttin- gen. — [R.]. ' I. apit, pers; soort van damspel; böêwah a., de schijven van dat spel; a. mega, het persen (persing) der vüolken; böèlan b^rSpit mega, de maan, persing der wolken hebbende zijn, d. i. van wolken omgeven of tusschen wolken zijn; a. tjin^, chineesche pers, d. i.: een strafwerktuig, waarmede de vingers der srboolkinderen door daar •• • tusschen gestoken houten geklemd worden; a. Ie m pang, de twee eerste planken, die op de kiel van een vaartuig komen; de staatsdienaren of reldoversten, die den vorst ter zijde staan en voor hem en zijn wedervaren instaan; meng^apit, persen tusschen twee lichamen; van meer dan één subj.: zich aan weerskanten of rondom iets bevinden , zoo als bv. twee ministers aan weerskanten van den vorst, wolken rondom de maan; klemmen; knellen; ipttaii, persing enz.: pers; wat geperst is; wat te persen is; soort van damspel; peng^pit, wie of wat perst; de twee waaierdragers bij bruiloften, die zich hij huwelijksoptochten naast den bruidegom of de bruid bevindeti; adjudant: werktuig om Ie persen, pet\sboom: luik; vingergreep tusschen den duim en een der vingers; snuifje, p. gïgi s^rï, de oog- of hofidstanden: per&'pï- tan, persing: apit-ipftan, gepers; gedrang: soort van damspel: berapit, 2., dicht bij: apit-;^, aan weerskanten van iets; aan beide zijden van iets: apit-2 pintoe, aanweet*s- kanten van de deur. — p^ngapit tjintjin, balav., twee kleine edele steentjes links en rechts van een grooteren diamant aan een ring — [B]. II. batav., (uit 't jav. T.) dzoelkaëdab, de 11e. maand. — [B.]. z. dzw'lka'dab. lil., apit-iii, «ingap., klem om wilde dieren te vanjfen. — [K. (abd. sch. wbd.)]. ö* u^ i) 68 J JJUmJI . -jk3 ) oepcti , — skr. oetpatti — ; verplichte opbrengst; schatting; belasting; cijns; tribuut; nccijns; nienjcoepeti, verplichte op- brengst enz, betalen; peii<(oepetï, wie ver- plichte opbrengst enz, betaalt; schatplichtige. iVr^VJÏ) ocpatjara — skr. oepatjara —. dienst; dienstbetoon; aanbieding van lekkernijen of behoeften, zoo als water, sïreli enz.; eerbewijs; rijkssieraden; vertooning daar- van bij plechtige gelegenheden ; praal , pracht; vertooning ; m v ni b q r ï oe. , eerl)ewijz ingen aandoen; pan tja oe., rijkssieraad, eene hand voorstellende; twijg van goud, die Inj bruiloften den bnndegom en de bruid, en bij besnijde- nissen den besnedene achter het rechter oor gestoken wordt, — Üe Mal., voor het grootst gedeelte waarvan de het. van oepatjara verloren is gegaan, hchhen er pan tja bi- tjar^ van gem&akt. ) ^ ' ap?rll en aperii — verh. ned.— , April, f >M^) Spas, sierlijk; smaakvol: elegant; hebbelijk; niet plomp [zoo als hv. de tegenwoordige schepen, in vergelijking met die van vroegere tijden] ; sierlijkheid; elegan- tie; hebbelijkheid; ketkpasaii, sierlijkheid enz. l >mJ I apoes, (en liapoes), onder de op- pervlakte van iets verdwenen , zoo als hv. een stok in het zand of in den modder, waarin hij gestoken is, de toppen der mas- j ten van een schip, dat naar de diepte gaat, een huis onder een watervloed; weq; niet meer bestaand; verdelgd: uitgedelgd : vet hield; vernietigd; uifgewischt: uitgeveegd: kwijfge- scholden; opgeheven; afgeschaft; nieiijrapoes, verdelgen ; uitdelgen : vernielen vern iet i gen ; uitwisschen; uitvegen: kwijtschelden: opheffen; afsclmffen; enz, (^>v^uyj) opsinder — verh. ned. — op- •• ziener. ijj) apoeng, al wat in het water drijft en zotuter leven is; drijfhout; drijfland; inz. losgescheurde nïpah struiken: nieii^*üpoeiijr, zich als zoo iets voordoen : zich als zoo iets laten drijven, hv. een vaartuig. l gji apak of hapak, muf; duf: vunzig: mufheid: dufheid; vunzigheid; meiijTtt- pak, muf enz, worden. L/xJi I. apik, zindelijk; rein; net; kiesch (ook in het eten); zindelijkheid; rein- heid; netheid; kieschheid (z. s^rij^ en s^lïja); mengrapikken, geven om iels; belang stellen in iets; zich interesseeren voor iets. II. z. öèpak-apik. / )\aJ) apakJIa — smst. van apa, wat, en kSU, tijd — wanneer; toen (zelden). ji^ apll, borstwering van hout vóór den voor- sten mast van vaartuigen; hQrapilk^n papan hesï, van eene apil van ijzetm (^xi) 69 planken voorzien fjeworden zijn; apilan, vaker in gebruik, dan apil. Lii ^Aj ) apalagi — snisl. van apgi en lagi — wal dan nog^ hoeveel te meer of minder dan nog? [vragen, waarop geen antwoord verwacht wordt]; s^lang pi;rentah lOĕwan tijada diêndahk^n, apalagi p^rentaii sahajc)? zelfs om uwe bevelen geeft hij niet, wat dan nog (hoeveel Ie minder dan nog) om de mijne? >i) (uit 't Tamil, T.) apani, soort van koek ^ van gedecsemd deeg, gelijkende veel op brood; soorten zijn: a. kcrkocs; a. bakar; a. dëwg, godenbrood (ambrosia), ook SQ- nianggi gdMiocug genm^md. <^) apaii en iiapah — vuig. wijz. van d^) apa^ * ) r^ apcpra, jav., vergiffenis. — [CJ. 2$ êj) apc^wah (en poewah) verb. van iS^\. •^/-Ji ap^^J» soort van oostindiscbe spijs. — [L. bew.]; kerrij, ecne bekende spijs. — [11.]. — naam van een gerecht, eene soort van gesloofd vleesch. — [C.]. apipah (en pipah) verb. van üjac. ^^aJ) apljön — ar. ^^jj) — , opium; ma- kan a. of ni^ugïsap a., apiwn rooken. ^C f / — AO w ) P'ur. van Sr / ^^üoV3) (uial. ikaniali), aV., verblijf op eene plaats; tweede en derde oproeping lot het gebed, wA->\j) plur. van f^^'l. /•^Vi) plur. van ^yi*. /5 A>^\j) plur. van Jy. ys >Jt^V3) plur. van ^y. c^ ys ->Üi) plur. van ^y. /o )\js3) 2ir*» het naderen; het tegen iets inrennen; ^ het te gemoet komen; het welwillend ontvangen; het beginneti met iets; het zich neigen tol iets; — tegenwetkoming ; voor va- refUlheid; goed fortuin; begin. y CS JCaaJ) (mal. akbijah), plur. van U3. •• • y os j VWi\ plur. van Jbï. / c / jgavjsjO) ar., het aansteken bij een grootet* ^^ y ^ f vuur: het nemen van vuur van iemand; hel verwerven van wetenschap van een' ander; inlassching van eens anders woorden in zijne eigene, ter verfraaiing. a3i oktober, ned., Octobei\ y os c )Osi) plur. van —jj. 70 /c^ J icXi) plur. vaii .iii. yos r >)cXJ) pJur. van ^iii. /c ^c c ) ^) ar., /te/ bevestigen; hei bekrachtigen; het rafificeeren; hel belijden der waar' heid; hel erkennen van eene aan eeti* ander te bewijzen dienst; — bevestiging; bekrach' liging; ratificatie; belijdenis der waarheid; erkenning enz,; iiial. verb. zijn: ekral en ekral. 3 yS) ar., hel geld lecnen aan iemand; hel )y de nieer verwijderde tempel, d. i.die *. Tan Jeruzalem. y is a5) (mal. akdiijah), plur. van Uï. y / c^ Ua5) plur. van l. «« » y CS .iVJaJ) plur. van ,lai'. / CS mT ar., vlierboom. •• / c ü^j geven van crediel. ,\) Ji) ekral (en ckral) verh. van .UK ycs ) ^ ^) ar., I compar., superl. conipar. en superl. alïsol. van ^^ J»; en van daar II waarschijnlijker: meer, meest, zeer, na enz, zijnde; waarschijnlijkere. \.am3} aksara ( V klinker. y CS iUwji\ y CS Va^J) plur. van ijc\3. y CS y CS 3) ar., plur. ^lï). compar., superl. compar. en superl. ahsol. van (^U: meer, meest, zeer verwijderde enz.; J ) Jcsw*^! ) ^\j) ar., hel drawen: hel omkeeren; — 0 draaiing; omkeering. y CS fmjA3} plur. van ^* rM> cXaA5 ) ar. , geometrie. meton.: "^^aAJ) ^v., klimaat; gewest; b^rïklïm panas, een heel klimaat hebben. y CS \V«^) plur. van -«j. y CS •• (mal. akmisali), plur. van ^jui'. Cvjj ) ar., hel tevreden stellen; tevreden stel- ling; lilcl van zeker godsdienstig boek. y CS .tWkS) plur. O van i s <\Js5) (mal. akiiiiiali), plur. van Ji. y c^c's ^ 4JO) oeknjj^ni, ar. plur. ^ Ij), wezenlijk- heid; persoon, inz. van de Dricëenheid. af 71 A i/f y^s 2JW3 ) plw»- van c: n 43) plur. van Jy. /• )^ » pl""'- van ^y / ^s o 43) pïur. van u5y- c>VjJi ) plur. van ^yj^*. L^^ 1 akoe, pron. pers. 1. sing., ik. — Hel wordt gebruikt: tegenover minderen uit den lagen stand; door ouders tegenover hunne kinderen; door kinderen tegenover hunne ouders, inz. hunne moeder (in den lagen stand); door kleine kinderen tegenover hunne ouders en andere betrekkingen; ge- woonlijk door broeders en zusters onderling; door oude lieden tegenover betrekkelijk jonge; gewoonlijk door kinderen van gelijken stand, voorn, speelkameraden, en lieden uit den laagsten stand onder elkander; tegenover God; emphatisch tegenover iedereen^ bv. tegenover den veldoversle, wanneer men ten strijde trekt. Het verlangt eene euphonische d als beginletter na de praepositie akan (en d^ngngan, T.): akan dakoe;hetkan die eupli. d aannemen na eene n of h: m^ndapatk^n dakoe en ni^ndapatk^n akoe; m^nj^mbah dakoe en m^nj^mbah: akoe (z. koe); lu^ngfikoe, ik seggefi , A. i. zich zelven als den persoon aanwijzen y waar- van iets gezegd wordt; belijden; bekennen; zich tot iets verbinden; als zijn gevoelen (e kennen geven; beweretr, als het zijne erkennen; erkennen als iets; t4 niaoe sahadj^ ïj^ m^ngakoe, hij wil maar niet bekennen; m^ngakoe, hahwa allah (a'ala Idhan jang ^s^, belijden dal God de allerhoogste de eenige godheid is; di&köenja anak,Ai; werd door hem als zijn kind erkend; m^ng- akoe salahnj^, zijt^e schuld beketmen; b^rakoe, tegenover anderen, hel woot^d akoe gebruiken; b^rakoe dan b^rëng- kaulah ija, zij tutoyeerden elkander; m^- ng^kdken, iets beweren; uitgeven voor iets; met akoe bejegefien^ d. i.: zich zelven willende noemen, tegenover iemand hel woord akoe gebruiken; nkdwaii, wat door iemand als het zijne, zijne leer, zijn maaksel enz. erkend wordt; belijdenis; erkentenis; verkla- ring [door iemand afgelegd]; pfBg^oe, wie ik zegt enz.; wiens gewoonte het is dat te doen; belijder; bekenner; beweerder ; borg (zelden); wie iets als liet zijne erkent; peng^ikiièwan, belijdenis; bekentenis; verbintenis; bewering; erkenning als het zijne; erlcenning als iets; verklaring [door iefnand afgelegd]. y s \^ \ plur. van^J. / y y s u^ ,\^\ i. /jSA\. <^\S) 72 r y s \^jyS 1 akoeb verb. van «o-» r^y^. (^^^^ ) akib vorb. van ^^*U alleen in Mal akib, voor v-^'U 43^2i^^. /ligUs ) plur. van ^a^. /C-f yÓ ) «ïï*., plur. \:)^f^\ i\\\ JS\, rompar., supcM'l. ronipar. en supeii. absol. van JS\ plur.^lS^Ï, groolen; magnalcn;jS\ <)d]), 6'od /a' ^eer groot. yy os de (o)ee /j) y6 ) flwal. van ^); ^^jI^a^')!), ^ecr (jroolen hij uilncmendhcJd , d. i. Alwc Bakr en 'Ocmar, fjS^) P'"»'- van ^y4^. ^^yO ) Skat verb. van i>ir; iiieiig;akat, aan- nemeti enz. ^2>6 1 I. akit, naam van een' maleiscben volkstam op de onder Sïjak |jieboorende eilanden. II. verb, van (>aa£. \Süió ) ar., hel voldaan zijn mei iels; hel voor voldoende houden. ^ ) akar, worlel: kruipende plant; slinger- plant: oorsprong: grondslag; beginsel; na den naam van een viervoetig dier is hel allribulief en duidl hel eene bijzondere soort daarvan aan, die^ even als eene slinger- plant, boomen beklimt, hv. barimau iï., naam eener soort van luipaard; a. tjïrit möërai, naam van een' struik, welks wor- tels in de geneeskunde gebruikt worden; a. tjïna, naam ecner dunne, taaie, krui- pende plant, die tot bindsel dient. Fijn gewreven en met water gedronken, is zij een krachtig tegengift, zelfs tegen den beet van vergiftige slangen; a. pahit, of püïtar wali. naam eener kruipende plant, welker zeer bittere wortel tegeu buikpijn gebruikt w*ordl; a. wangi = narwasloe, naam van een welriekend gras, eene soort van s(jrai (andropogon muricalus), dat ook in de geneeskunde gebruikt wordt; a. njïjoer, soort van versnapering. — a. par si, as- perzie. — [C.]. — a. ba toe, singap. , een op rotsen groeiend worlelachlig gewas van een glimmend zwart, zonder bladeren, waarvan buikbanden gevlochten worden, die men tegen pijn in de lenden dra<lgt. — akar-l3, kinipende planten: slingerplanten. yo j^) S 1 ar., het eercn: het edetmoediglijh en overvloediglijk voorzien van levensbe- hoeften; eerbewijs: gastvrij onthaal; edelmoe- dige handeling. Zoo wordt o. a. ook de jaarwedde van den Sjarif van Mekka door den Sultan van Turkije genoomd. / os ^ O ) ar. adj., compar., superl. compar. en superl. absol. van ^^S. t/^» 75 J^ II. v/iif/; guHvo; vaardiijihamlitj; knap [mei hel bijhegrip van bevalligheid]: vlugheid; gauwheid; vaardigheid; handigheid: knapheid. III. verh. van fjJic; d^ngiigau a., in tegendeel. IV. w. suiii., iels in de lengte doorslaan of klieven. — [N.]. ^ / jjèS ) z. angfkoes. / y CS \Uw5 ) z. ,i***j'). * / ^ JCmO 1 akasteri, van een meisje: onbeslapen. — [L.]. / cï / yAAjJ^ ) ar., elexir; steen der wijzen: alïk sir, heizelfde met den arl. ^ os / CS van <^^^ / o^ (j\mO ) plur. van J^. C,f>0 1 akik, naam eener Z(nilwa Ier-schelp, waarvan ringen gemaakt worden, ^ os ^^^^ysjó) plur. van «wJii^. / c^ , MO ) ar., e ompar., snperl. compar. en superl. absol. van J^IS'. .•j5 ) Akaii, praep. van ern menigvuldig {;e- bruik en zeer verschillende beteekenissen, die evenwel daarin met elkander overeen- komen, dat zij eene richting naar iets^ uitdrukken: aangaande; ten opzichte; naar toe; jegens; over; aan; voor: ten behoeve: om; tol; verband tussehen verbum endir. obj.; vormt, vóór het verlmm, liet fut.. Voor sommige bet. van ^) gebruikt men ook wel iXfti', dat echter niet aan Ie beve'en is. Eene, alleen in poëzie gebruikelijke verk. is ^ k^n, dat alleen kan staan, of zich aan het volgend woord aansluiten; mengakaii, streven naar; trachten te evenaren; seiikaii-2, cvcfi als; ongeveer als; nagenoeg als; Akan-;^, naar toe, ten naaste bij, als; ongeveer, als. ^ Y_y ' akoe-2, w. sum., de haan van een geweer. — [N.]. / os ■x-i^O ) akeh, jav., veel. — [L.]. ycs /kmVaJ ) plur. van fj**J^. •» ^ \5 ) (lees Li') en vlg. aga k , T.) ag:a (ag'ag:, T.), w. sum., overwegen: beproeven: aan- leggen om te schieten of gooien [beproeven om te raken): bonda tida di aga di pikir- kan, gij moeder overweegt niet en denkt niet eens na. Het wordt veelal gebezigd van iets, waarmede de handeling niet geëindigd is. f l?) 74 u^\ di aga di gartakan koedanja, hij lag de teugels aan [beproefde om hetzelve in beweging te krijgen) en spoorde sijn paard; kassilah kippiug aga doewa tiga, geef mij een duit of twee drie. In dezen zin vormt het eene vriendelijke gebiedende (of liever uilnoodigende) wijs; aga pa ij kasanan, gaat daar eens naar toe; a(pi-IS in verband inet het voorgaande, beteekcnt hel: beleefd een bevel geven; iemand uitnoodigen om iets te doen; aga tfrtjeniar orang di sanan, die lieden schenen bevreesd te zijn: ma ka toewan residen Ëclhout aga-2 saja paij ka baboe saiigkar, en de resident Eelhout noodigde mij uil, ofn naar b. s. (fort van der Capellen) te gaan (memorie van Nachoda Langkap). -^ [N.]. O ) ag'inia (oegrama en igrama) — skr. aga ma — , godsdienst; geloof; a. islam, het mohammedaansch geloof; s^ag^ma, de- zelfde godsdienst; van denselfden godsdienst. matig, — [L.]. r J' 1. ag^r — \yevs., indien; ofschoon; tenzij; fiogtans — conj., opdat; ten einde; om. Het wordt dikwerr pleon. mcl het gelijke l)et. hebbende sopajiji verbonden: — a. djii- ngan, opdat niet. IL, igiir-2, naam eener soort van eetbaar zeewier — plocaria catidida —. / jjèS) ifA8, naam eener kleine stekende vlieg (z. r^ngngat). * / jjéS ) af ces, p^'lemb. — verk. van bagoes? — woord, dat bij tilels gebruikt wordt; ^mas a. iö ) I. agroeiig: (= antoek), m^ngigoeiig, tegen iets aanstooten; tegen iets stooten, zoo als bv. het hoofd van een* ander tegen een' muur. II., voornaamst. Is van een zeer beperkt gebruik; (en eigentlijk jav., T.V tljang a. de ^roofe mast; lajar a., het grootzeil; ra toe a.^ in sommige gewesten een titel van de voornaamste gemalin van den vorst; affoengf-S, de groeten; de notabelen. * i> ) fgongj div. (men. ^goeng), = goiig. C_Q ^V (= gramak), m^ngig^kj dreigen; gissen; raden; denken; beoordeelen; vermoeden; m^ngagak banjaknja, gissen, hoeveel; tijada t^ragak, niet te beoordeelen: agal^nja, ook: bij gissing; denkelijk; ver- moedelijk: afak-)t2, bij gissing; denkleijk; vermoedelijk. — z. ook onder L?J. L q3 ) ijoek, halssnoer; halsketting. * , K*^ I» 15li ag^l» batav., soort van ga- ren.— [B.]; jav. ag^l, de draad van de schors van denwaroe-boom, waarvan cene soort grof linnen vervaardigd wordt. ff' 75 J^ ^ X^ ) ajTfin (verk. van 't jav. pijag^iii) ^ hevelschrift; acte; diploma; bezegeld vonnis; kandeling; gebruik; handgreep, — [R.]. . Ij ) agni (zelden) — skr. agiii — vuur. <\3 ) L, nieng^grab, iemand van nabij in de oogen kijken; soms nog vergezeld van andere gebaren, met hel doel, iels dergelijks van de andere zijde te voorschijn Ie roepen, zoo als bv. een haan een' anderen haan waarmede hij wil vechten; hetzelfde van de andere zijde; iemand doen lachen; iemand bezoekefi (vuig.); m^ngagah b(Bdal^, een klein kind in de oogen kijken ^ om het Ie « doen lachen ofeenig ander leeken van gewaar- wording Ie doen geven; höëdaV) j^^H^ tahoe ui^ugagah, een kind, dal reeds teekens van gewaarwording weel te geven, wanneer hel aangekeken wordt; ajani lagi b^ra- g^&han, de hanen staan nog elkander aan te kijken; peiiga(pih, wie iemand van nabij in de oogen kijkt enz,; bezoeker, II., agahkfn, achten; gangbaar houden; als gtld in waarde liouden. I<k. — [L.] * iX^ ) aST^ii, men. uitspr. van agas. [T.]. j^^ ag:ahari (oegrahari en fohari), middelmatig; tusschett beiden; gema- tigd; middelmatigheid; pa nas iï., gematigde hitte; harg^ a., middeltnatige prijs (vgl. bataksch oêgari., T.). ^ / j ) afi, w. sum., geven; elk even wel geven. — [N.]. — z. hahagi. j ) ala (en hala), richting, inz. van iels, dat zich niet voortbeweegt, zoo als liv. een stuk geschut; lu^ni^la, eene richtiug aan iets geven; richten; gericht zijn naar iels; zich tegenover of in het gezicht van iets bevinden; mak 9 dialak^nnj^ p^r- kataanj^ k^pada si anoe, en hij richtte zijne woorden lot N. N,; peiig^la, wie eene richting geeft enz,; werktuig daartoe; peng^ilaan, richting, j ) I. (en haloe, beter aloe-S) , meiigraloe , ie gemoet ^aan, inz, plechtstatig en met cere- moniën (nimmer met een vijandig oogmerk); op die wijze inhalen, IL, stamper (werktuig om te stanijien) (zelden, z. antaug); 6a/iC6'/>iei*(mar.);sandar a., acht^over leunen, gelijk een stampei*, dien men legen den muur heeft gezet, \\\,, a1oe-;2, naam van een' oneetbaren, doch niet vergiftigen zoutwater-visch. en \J\) ar., familie; geslacht; dyfMslie, d] J> il, plur. van JT. ) ) I., in^llipali, zich gedurig vóór iemafid laten zien; gedurig iemand onder de oogen loopen. II, jav , omkeer en naar eene zijde (den loom van 't paajrd). — [L.]; oraleh, batav., 76 551 verzetten; verhuizen; voenden; Iceeren: slinge- ren. — [B.l. III. gocla ali, balav., suiker die, na met waler gekookt Ie zijn, lot dat er zich cene taaie massa uit gevormd heeft (vig. gantiug), in dunne reepjes van eene handlengte {xelrok- kenis. — [H.]: jav. goelali of gi^lali. — [S.]. IV. ali-2, touw, waaraan iets zwaars gebonden is, om daarmede naar iets in de hoogte, hv. het touw van een' vlieger, te werpen. V. all-^, jav., ring: slingeren een louw, waaraan een sleen gebonden is, over iels werpen, om het naar zich toe te halen. — [L]; ba tav., slinger. — [B.]. oy u; > L-3^ ) 'plur. van v-^T. c os j ) ar., de bepalende artikel in 't ar., genoemd v_^ya!) 'i\^\ y instrument der bepaling, f^)^ v^U), de alif en de lam, of ^ï u- ijya!), lam der bepaling. \ ) plur. van iJ). W-^ y ^ ^ ) plur. van XJÏ. ■H-.,wC^) alaiig:ail, schenken: inschenken: s<;t^lah laksamana pon l^pas a., toen de vlootvoogd gedaan had met schenken (H. T.). — [L.] ; een zonderlinge vertaling; er staat: toen de vlootvoogd den sluithoom voorbij ivas; vgl. oud. ^) I. [T.]. y ^ C^ !^ 1 plur. van v.^\.^ ^iL^^ ) alaniaiig^, soort van houwer of ki;lĕ- wang, met eene twecsnijdige punt, waarvan inz. de Boeginezen zich bedienen. ..J^l ilanoeii (en laiioeii), naam van een* zeeroof drij venden volkstam op het eiland Mindanau of Magindanau. ^.^ j\ plür. van ^^. Tiy) en ^) ar., plur. i^T (mal. aliliah), godheid; god; »Jiï) bij smtr. ^) de god ij uitn. d. i. God. / y Sjtij) (njal. oelaliah) en hb^) (mal. al*- liah), gixldelijkheid. y y ^Kib^) I. (wial. ilahah), ar., hel als eene godheid aanbidden. II. fem. van n'i). y , ft^N) en ^t (srast. van »ï\ ilah enz. '^eu pronom. suiïix v^), mijn God. y . ^Cb^^ en ^Y (*"^'' ïlaln)» ar., goddelijk: ^goddelijke. ys \^ji^Nj) plur. van u^t. \ u^t 77 eJt {^^^) alab (en alap of halab en halap) , wijd uit elkander in tijd; niet kaïi op elkander: in lange tusschenpoozen: langzaam, in dien zin; bedaard; deftig: langzaamheid; bedaard- heid; defligheid; Alah! roept de roeier, naar wien de anderen zich regelen, als wanneer het geheel in eene langzamere maat begint; djalan alab sanloen, lang- zaam^ afgemeten, manierlijke gang ^ inz. van vrouwen; ]tteilg;alab, iets in langere tus- schenpoozen enz, doen: alal»! roepen. {^^ysj) aiba (haiba en kelabat), veri». van -jj-» /ei Xjj \ plur. van *3jJ. UI c /c J . ^ yO ) (mal. albarnf) ar., soort van zoele dadels. CiJoijJ) albanyka (zelden) — port. ala- V a n c a — , koevoet ; breelcijzef\ ^*j^) I. alat — (verh. van 2T) gereedschap; werktuig; oorlogstuig; toebehooren; toe- rusting ; a. k Q r & dj a a n , de rijkssieraden^ de insigniën der vorstelijke waardigheid. II. aanleiding: reden, — [L. bew.]. III. w. sum., te voorschijn brengen: ge^^eed nmketi — [N.]. iK^ ) ar., (plur. jTen ci^ïT), gereedsclutp; we7*ktuig; oorlogstuig; toebehooren; het verbindende lid tusschen twee dingen, zoo als bv. de vader, tusschen grootvader en kleinzoon; z. alat I. ^^2;^) ttlit, gekleurde rand om iets: touw dat om den rand van een' tol gewon- den en waarmede de tol opgezet wordt; tolkoord: opzet touw; fig.: beraming: otUwerp; meiig^ülit, met eene kleurstof omranden, bv. de oogleden met tj^llak, eene sloep met een zwart lijstje, en diergelijke; aan den rand omwinden, zoo als bv. een' tol met een touw; deti rand van iets glad strijken, zoo als bv. de randen van een tulband op hel voorhoold; bet^amen: otitwerpeti; tal ia., touw, dat om den rand van een' tol gewon- den wordt; k^nn^ b^nnar aikoer alitnja, de afmetingen van het louw van zijn tol zijn (waren) ter dege raak, d. i. zijne maatregelen zijn (waren) zeer doeltreffend; penij^alit, wie beraamt enz,; beramer; ontwerper; pfiig^aU- tan, omranding met een kleurstof; omwinding aan den rand; het glad strijken van den rand van iets; beraming; ontwerping. ^ \^^^yji) alt, turk., de grond der zaken, die ergens onder schuilt. Isk. — [L.], Hel onderst gedeelte van iets. ^j;^) clat, (helat en lat), niet verwant; vreemd, in dien zin; keelatan, niet- verwantschap: vreemdheid. is ^\J ) ar., plur. jf, j!i) en J)l), korte spies, met breede puni; wapen; oorlogstoerusting. 98 ^^^ :V-^JÜ ) ar.. eU|uU) ar., hel tot zich trekken: van den "^ '^bliksem: hel fiikkeieti; berTltiniR*, van den bliksem: flikkeren. y ei ^VJ5S\J) pliir. van iVsai. (^ j$V F<er\ t ) pliir. van ;>»!. .jUs:^)) plur. van ^. O ^^ , meng^alar, ongemanierd neder liggen. j^ ji\ I. aloer, langwerpige verdieping: vore: groeve: kil: vaarwater: geul: verdieping^ die door de beweging van een lichaam in eene weéke zelfstandigheid gemaakt wordt: ook wel: de gangen in den loop van een vuurwapen: a. aj^r, kreekje: beekje: bff- ïloer, gevoord zijn: gegroefd zijn: vanden loop van een vuurwapen: getrokken zijn: Alttraii, /dl: vaarwater: geul. IL, aloer-3, naam van een' boom, die meestal in de nabijheid der zee groeit. — [L. bew.] ; Suaeda indica (hort. Bog.). I. (en hallr), menjpalir, vloeien: vlietetv, stroomen: Aliran, beekje. II. groote vischhaak, dien men in stroomend water laat hangen, inz. om krokodillen te vangen; m^ngalir, vangen met eene alir, of met een dwarshout met twee punten (s^lïgi). ^J\ , alor-S, naam van een'viseh. — [C.]. ^/ C y ) ftlzai, zekere stof; lijnwaad, — [R.]. — z. 4^:. / mJ ) I- alas, onderlaag: onderstel: voetstuk: fondament: grondslag: dekkleed: sloffen ■ voering van sommige deelen van kleederen: mengras • van eene onderlaag voorzien ten behoeve van iets^ bekleeden, in dien zin; bv. den bodem van eene kist ten behoeve van bet- geen er op moet komen, bekleeden-, a. p ^ 1 a n a , ondet^laag voor een zadel: schabrak: a. tj a w a n : Ofuier schotel van een kopje: a. p^roet, eef*Wc ontbijt, al is het slechts een kopje koiïij; a. mdewatan, onderlaag voor de lading: balhsl: a. kaki, ook: voetbankje: a. kata, voorafgaande woorden: praemissen: a. sóêra t, of é 1 a s a n s., geschenk dal een' brief vergezelt: a. riĕmah , van e^n gebouw op palen, waar- van de palen niet in den gerond, maar op steenen of houten blokken staan: de steenen enz., waarop zoodanig gebouw staat: b^r- SlaskQn batoe, van een* steef i {steenen) tot onderlaag voorzien geworden zijn: ilasan, wat töt onderlaag dient, moet of kan dienen: peHg;alas, grondvester: grondlegger: p^r- ilasaii, grondvesting: grondlegging, IL jav., bosch: woud. — [L.; {].]. III, peng^alasaiii jav., soort van hof- ambtenaren dikwijls in uit 't jav., ontleende verhalen vermeld [T.]. IV. alas, w, sum., rondventen: o rang u-Ji 99 é» mengalas, een marskramer; reizende koop- lieden; lieden die langs de stralen loepen , met kippen, eenden cns. — [N.]; vgl. galas (T.). -)f / kmJ)> alfssin, katav., onderliggen. — [B.]. • )t / w*J ) aloes, z. ^U. ^j^j) allR = keiilüjp [jav., T.]. / kmJ ) fles, (en les) — verb. ned. — lijst, hetzij uitgewerkt, opgespijkerd , op- gelijmd of geschilderd (z. kdmai). f . jjmJ ) plur. van ^jLJ. JC^^ ) (mal. alsiuah), plur. van ^LJ. C^ ^VWï ) 1. plur. van u-üal. II. plur. van v.^. jiiJ) I. alanp, in de bouwkunde: binlbalkop twee hoofdstij lef i; a. mtêk^, op een indisch vaartuig: dwarshout, dat het aan den voorsteven uitgebouwd gedeelte afsluit; a. bcBwang, op een indisch vaartuig: dwarshout, dat, wanneer men ten anker is gekomen, wordt weggenemeti, en waarop, onder zeil, de voor- schoot van het voor zeil wordt bevestigd; iling^u, lange zand- ofmodderbank, dwars vooi' de monding van rivieren; sluit boofn; en van daar: verhindering; beletsel; vgl. bij IL dwars; de breedte van iets; balk; balk die in de breedte van 't huis ligt; alang;keii, zoo een' balk in de lengte op voeten of stijlen stelleti; aiaugken lajar» het zeil dwartscheeps zetten; pera1aiig:aii , gebint, — [L.]. III. interj. .van verwondering: dat is uiternMte f a I a ng k a h ^ hetzelfde , vragender wijs: is dat wel uitermate F! alangkah bagoesnja, i* het schoone daarvan weluiter- mate?! hoe schoon is dat F! hoe schoon is dat niet F l IV. dijk; bedijketi. — [R.]; i. onder I. (T.). V., alang^-lS, soort van hard gras, waar- mede men de huizen dekt. — [L.]; jav. = lalang [T.]. VI. alang^-d, ontoereikend; onvoldoende; on- genoegzaam; middeUnatig; ofUoereikendheid ; onvoldoendheid; ongetioegzaamheid; middel- matigheid; ^\ii ^T z. ^W. VII. a1a]i|;-2, w. sum., voorzichtig; be- daard; ii toeroeni alang-2, zij klommen bedaard af. [N.]. VlII.^ alangrkfn (smtr. van alang en akan), alaoc, met betrekking tot iets. «Lj) aloeng;, bij sommige spelen, waarby een aantal voorwerpen, bv. noten, knik- kers, geld enz., in eene rij of op eenige andere wijze opgezet worden, om er naar êJ> 80 ) Ic gooien: voorwerp, waarmede naar die opgezette dingen gegooid wordt. •ït^ i-1 \ I. Sli«?» l)alav. (uit 'l jav., T) , be- schut feu: dekken: alfng^an, beschut- ting; kailiiigaii , beschut; gedekt, — [B.]. II. alleen in ü^lang-aling:. ^ m \ ) aleiig:, ziekte, waarbij het lichaam met zweren bedekt is. - [L.]. i^l)floeiijf (en loeng:), kromte; boog; ii]^iig:eloeng;, eene kromte enz. maken: perSloengr (meer gebr. perloeng:), kromte aan een voorwerp; p. badjoe, uitgesneden kromte aan een kleed, voor den hals: hang van een kleed: pengfeloeng^f wat eene krom- te enz. maakt; hoepelvormig lichaam: cri- noline. ^ iü 1 c^ftï^j *'*v., roofvogel (ook ^ en, evenals in 't kawi en sund. beulaug, ftlfi), T.) soorten; ^. QJam, de gewone ind. kiekend ie f, rood; met witte borst; ?. borik, gespikkeld; q. radja wali, soort van sper- wer; Q. sïpoet, aan U zeestrand; ^. laoet, soort van visch-arend; ?. ma lam, of q. ban toe, u/7 in algemeen; ^. söêwir, soort van uil met lange klauwen. L-ji-J 1 ar., plur. ^'i), vriend; makker; »L / kameraad. CS t^jL) ) (mal. alal), plur. ^^] en «^ïT, duizend: getal duizend; getal van y duizend; Met plur. ^j^), in bet deci- maal-stelsel : duizendtal. J (^ Q ] > I. ar., naam der letter ) (z. a.): in 't mal. ook nog: de mannelijke roede: J^^) v— aJJ alif van verbinding, d. i. een alif aan het begin van een woord, die in zekere gevallen baren klinker verliest en met de laatste syllabe van het voorgaande woord ineen vloeit en alsdan het verbin- dingsleeken wasl ( — ) aanneemt ()); u-alt 'ijy£Sü<i verkorte, of, wellicht beier, verkort- en c ^ "C t bare (Casp.), LJLo (fem. van ^JA^)), zachte, X >» o > xO » of ïJji-o (fem. van ^y^<) geïsoleerde alif, d. i. : eene ) of ^^ aan het einde van woord voorafgegaan door eene fat bah ( — ), als wanneer zij die fat bah slecht* verlengen, bv. LJl^, ^JU» ^ïA]^ t^'i), de alif endc lam, d. i. de artikel Jl; alif bongkok. naam dien de Mal. ook aan de hamzab geven. II. RV., jongman; vrijgezel; vrieiul; mak- ker: Icameraad. I3VaJ ) plui'- van LiJ. yo l Aiü ) ("lïal. oei fa b) ar., vriendschap; nauwe kennis; vertrouwde aanhang. •H- \ éSU] allfftr — port. alforria — invrij- heidstelling. — [C.]. (, *Qj) I. alap, z. alab. II. vruchten met eene soort van knijper 1 jua!) 81 4>1) ra» de hoornen plukken. — [L.]; nemen; plukken; vruchten met een* knijper, aan een* bamboes vastgemaakt^ afstoten of afknij- pen. — [R.]. — balav. (uit *l jav. of bal., T.), plukken; inzamelen. — [B.]. in. naam van een' roofvogel. — jav. alap alap. — [R,]. ^KxAJ) alfljab, naam eener handelsplaats op •• de kust van Malabar. C^^flJ) al pa (en leppa) — skr. alpa {klein; gering; onbeteekenetid, enz.) — nalatig; zorgeloos: vergeetacljilig ; nalatigheid; zorge- loosheid : vergeetachtigheid ; meng^alpaken , geiingachten , vet^waarloozen: nalatig enz. doen zijn; kealpaaii, nalatigheid enz. per- il|man, nalatige behandeling: verwaarloozing. alpeniti — porl. alfinete — z. p^niti. ■x-r: ^ / -3 \xiu ) alpajate — port. a I fa i a te — kleedermaker. l M yJÜ) alpêres (in hik. en poëzie) — port. al f ere s — , ruitervaandrig; standaarddrager; vlaggejonker; tweede luite- nant. De Mal. schij nen er een' militair officier in 't alg. onder te verstaan. — * a. batoe, naam van een' heerlijken zeevisch — zwarte en groene vaandeldrager; a. djawa, naam van een' fraaien leer- of pampasvisch — javaansche vaandeldrager. — [R.]. IUt.-!m)ERL. \VOORDEKBOEK. DEEL 1. ^ï, OJ) alok — alok-alokkin, batav. (uit 't bal., T.), aanmoedigen tot het gevecht, van menschco. — [H.]. i jüi elolji (of lok), bocht in een gevlamd lemmet] menipelok, buigen enz.; pengre- lok, wie buigt enz. — ; werktuig om te buigen; p. kaïl, langwerpig oog van ijzer, dat in een' steel bevestigd is en waarin de koperdraad, die tot een' vischhaak moet dienen, krom gebogen wordt. L ^Vüi ) plur. van (..«^. L^Viu ) plur. van laSJ. alkatipa — port. a 1 c a t i I a — tapijt: borduurwerk, i^ >Ji alkoe (zelden), wien men alles kan opdragen ; koppelaar ; hoeren waard ; hoerewaardin. — z. indock semang. ^ C^ 'r^' alkari, lak; zegellak, = koe- nialoe. — [L.]. •K- u\\ fS^} alkö&nja, div. — porl. alcou- ha — , bijnaam. i>ij) a]g:ödja (in hik. en poëzie) — port. algoz — , scherprechter. — balav. e algoedjoe, jav. l^godjo (T.). plur. van iJ). cV^ Ui / ajj\ ailSh (snirl. van 'iï)). God; '2)'/^) God is zeer groot; wordt bij verschil- lende gelegenheden uilgeroepen, of uil- 6 y« 6i f" ^^f gesproken. Daarmede o. a. begint de ^Jj^ zijn' roep tot het gebed; bij het slachten van een viervoetig dier spreekt men het vier maal, van een' vogel twee maal uit; . I ^UJ^ jüIsuum ^t (mal. allah soehhanah wala'ala), God^ lof zij hem en hij is vef'heven geweest, d. i.: God, de prijzens- t I 9 waardige en veihevefte; CJyu «xi!) of lLTuu aU), moge God u doen eeren; a^SAss^), Gode zij de lof; ^I* en ilb, hij God (hij hel doen van een' eed); s^)^^ , mei den naam van God (nam. begin ik); s^\3,hijGiHt I-w X «• 1« > (bij het doen van een' eed); iil) J^suum, ywJ « ^ xl ^ G^oJc 2y lof; xUUl^dn, er w geene godheid buiten de godheid hij ui (nemend heid {God), hel begin der geloofsbelijdenis derMoelianmieda- nen^ veelal gebruikt als uitroep bij hevige taf gemoedsaandoeningen; ^xlS, voor God; Gode (dat.); ook als interj.: heerlijk I voor- heffelijkl Itravo! if^)^ bij God (bij het doen van een' eed); 4->)^b jLc <)dH^, ew ^'orf w ?ne/ de juistheid (van dit werk) hekend. — Men vindt die woorden veelal aan het i»t^ X C X Cx slot van geschriften; jd3!C-^A>^, mo//c 6W zich uwer ottl/ermeti, een wensch, dienende inz. ter beantwoording van den uilroep ^ cXa»!), Gode zij de lof, van iemand, die geniesd heeft. — Daarop antwoordt de «^ -w X o Gx geniesd hebbende gew. weder: aU! Ci^.A^., God /e*V/e t/ /oiig* den rechten weg, ^ wj ) aleiu, batav.y (uil 't jav., T.) toegeven — ; ^ nukkig; eigenzinnig; alemmin, streelen. — J) I. aliiu, soort van hai*s, dat als genees- ^ middel gebruikt wordt. II. (bataksch en Lamp.^ T.) naam van een' boom, wiehs bast de Batakkers bezigen, om er op Ie schrijven, nadat zij dien lUin geschaafd en mei rijstwafer bestreken heb- ben. — [R.]. <^' ^ ^) elmoe, batav., == Ac [II] y os / MaU|J ) ar., diamant, c ycs ^ OV-4J ) — vcrb. van ^^ — verguld door ^^ kwikzilver. — [L.]. ^V^|ül ar., het snel heen on weder bewegen ^^ met de hand en vingers, insgelijks met hel kleed, en aldus wenken; van eene zwangere vrouw: hel zijn in den toestand waarin het zich in haren buik beweegt, eig. : het haar kind in haren buik zich bewegende hebben. Ufj ) ftlniajir, soort van duizendbeen, die bij nacht licht en niet bijt. — kalamajir, — [L.]. •X- jM4 yéJj aliuersar, div. — port. almo- zar — , ontbijten. •K- \lX>L«|J ) alniciider, batav., Armeniër. — [T.]. i •4>J*!1 83 \^) * t. QjL^i aliiienak, hatav., sandalen, — [B.]. /• J )) alan-^9 potsenmaker , idz. in een too- neelspel; paljas; de komiek, .. j ) I. aloeu, groole, vlakke, langzaam rol- lende golf; deining; ineiig:a1oen, zich in de groole golven enz. bewegen. II. (jav. alon, T.), langzaam; zacht [niet lievig of fel]. III. aloen-S, jav., groot open plein vóór hel paleis van vorsten en andere grooten. Nabij het midden slaan allijd Iwee b^r- ingin-boomen. — [C.]. /•«J )» nifii9;alin, over een ziek 'lichaamsdeel met een cylindervormig ^ kogelvormig of ander rond lichaam^ bv. een ei, een kogel van was, heen rollen, om er de ziekte uitte trekken; Alinan, lichaam om nieê te rollen ; bv. een ei; penj^lln, wie rolt enz, — ; geneesmiddel dat daartoe gebruikt wordt, yCJ ) iüintar, (liiitar, en hallntar), donder- slag: dondersteen; de inslaande bliksem. ^^CÜ/}) = lintah. ^^^jj) alindjoe (en Ifndjoe), opstaan om ^ naar iets te zien, dat men eensklaps gehoord heeft. — [L.]. I. (en lialan), men^alao, drijven; voort- drijven; wegdrijven; wegjagen; wegzefiden; voor zich uitdrijven. II. naam eener soort van rhinoceros- vogel. j^ ) jj) alctwa, verb. van cfj^* iJ ) ^ 1 plur. van tij»^. ycs ^Ji) pliir. van ^y. ^.^ — ^, ..j^ 4J) alcj^an (en alcÈwan, of halïêwan en, in het dagelijksch leven, lüèwan) wijz. van het thans ongebr. dblc^an (van cèloe), voorste van iets, inz. van een vaartuig ; voorsteven; voorschip; voorhoede; spits; gids, ook fig., voorbeeld om te volgen; geschenk als voorganger; van vaartuigen, vuurmonden en dergelijke ook: richting, — Het is voorts een classificeerend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal vaartuigen uitdrukt en in. dat opzicht hetzelfde, als ons steven of zeil; tenibërang^ a., voorwant van een* mast: b^rapa a., hoeveel stevens of zeilen f sgalcëan, van vaartuigen, vuurmonden en dergelijke: van dezelfde richting; niQrjam doewa s^aloean, twee stukken van dezelfde richting; op vaartuigen: twee stukken voorop; nieiig^Uti^ank^n, eene richting geven aan iets. 2$ ) 4J ) pers., kalmus-wortel. yos ï A) (mal. alwah), ar., eed; houtwaarmede gerookt wordt; aloéhout. ■ V ^ ^Jj plu'*- van t-Ü). ,jjl^) Z. y^*^». e' 84 ^) y 3s AAéJ ) (mal. a1(Bhah) en hb^) (mal oela- hali), goddelijkheid. i ^l CJ .^oi JCaJÊ iJ ) (mal oeldliïjali) en iyl^f (mal oelhanïjah) , ar., goddelijkheid. / C ü ) aloewl (en 1ö?wi), verh. vant^^u:. •X-/ Mi^ 4J ) aloewis, ce^i kiekendlef. — [R. (D.)]. cJy ) alahy onderdoen: hei onderspit delven; verliezen: overwonnen worden: overwofinen zijn: enz.: a. p^rang, in dm .oorlog over- wonnefi worden: a. nQgrï, overwonnefi wor- den f en opzichte van eene stady wanrom gestreden wofdt, (1. i.: eene stad verliezen; n^grï pon a., ook de stad werd overwonnen: meng^alahken , te^i onder brengen; overwin- nen; bemachtigen; veroveren; meng^alahi , ten onder brengen: overwinnen; bemachtigen; veroveren; Alahan, nederlaag: iemand, die iels niet kan vet^dragen; iemand zwak van gestel: peng^lah, wie of wat doet onderdoen enz,; overwinnaar; peralahan, overwinning; bemachtiging; verovering. iJÜ), menpaleh, van plaats veranderen; zich verplaatsen; verhuizen; veranderen; ver- plaatsen ; verzetteti; aleh lajar! over je zeilen I bintaiig h^r^leh,een verschietende 5/^;b^r51eh 'akal, van inzicht veranderen; b^rSleh bahasa, van taal {van toon) ver- anderen; angin b^rSleh^ de wind verandert; peraiëhan, verandering van plaats; hel zich verplaatsen; verhuizing; penjT&lêliaiiy vei*- plaatsing; ver zetting: aleh-!S, bij afwijking; tegen verwachting; maar neen; disöërobnja p^rgi m^ugadji; aleh-2 Tja b^rh^nti diloroDg h^TXi\9i\ï\'^. hij moest gaan leeren: maar neen, hij bleef op straat spelen: aleh-S- ken fsmlr. van aleh-2 en akan), conj., bij afwijking: tegen vêt^wachting : maar neen. iXj) alilli — wijziging van jJÜ) — inlerj. van ongeduld. ^iXj), w. Slim., vormt den verleden en onvolmaakt verleden tijd [eigentlijk alah of lab, verkorting van jÓj — T.] — 2e = salah. — 3. eene rivier of overslroo- ming afleiden. — [N]. I ijj ) en xï) ar., plur. i(^T (mal alihab), godheid; god; <xlï), zie *ilj. yo ^U2J) ar., het ingeven; het in den zin geven; het inboezemen; ingeving; in- boezeming; inspraak; m^ng^lhamken, tn- geven enz. aan iemand; bezielen; inspireeren. Xj^\^ ) (mal oelhanïjah) en hjbj^ ] (mal oeidhïjah), goddelijkheid. y ^n \ ) (mal alihah) plur. van jJ]. y y y ^o \ ) (mal ilahah), ar., godin; vrouwelijke ^godheid; afgodenbeeld dat eene godin voorstelt; vereering; aanbidding; hartstocht 8Ö U^^ voor een bemind voorwerp; slang; wassende maan; zoon; coU. afgodenheelden; godhe- den. — z. M), s^o \) ar., inlerj. = *Ï1)C. C5f'} goddelijk; ^ïT Jlc, weienschap, be- treffende (lod; hovennaluwkünde. (mal. liahïj), ar., trorf betreffend; uJ .t^«/_^ > i / ui ^ Vt &X x^ ) (mal. ilabïjah) feni. van ^]; fj^ï), ^de wetenschap. God betreffende; boven- natuurkunde; goddelijke natuur. 45!^ alai, naam van een' boom — parkia sumatrana (Miq.) — die eene eetbare, voor sommigen walgelijke, peulvrucht draagt, eene soort van p^tai, doch met grootere vrucht; de vrucht zelve. Wanneer de vrucht tot rijpheid komt, ontwikkelt zich in iedere boon eene made. l \ ali — verb. van ^^. (j / -J ) a'ïjft (en half ja), gember, plant or wortel; a. ba ra , naam eener roode soort. y / -J ) *'S, ar., tot; naar; »^T^) tol aan het einde daarvan, d. i. en zoo voorts; et caetera; ^) ^U noo^ God toe; naar God gericht; i)dH^)^j^ bedelmonnik, die naar God streeft, ecue nederige uitdrukking voor: ik. ycs ^jgaVJ ) ar., Elias. ^ ^^ioü 1 I- alëdja (en lêdja), soort van ^ gestreept goed, met katoenen schering en zijden inslag, van Surate. « IL, balav., zekere soort van kopia of muts. — [B.]. /•ocXaJ) alidin, verb. van ^^ü) ^-vlc. l fl.x_] I ar., plur. <— iJïf, vriend; makker; y kameraad. •^(^/•«JIaJ) (en halipan), div., naam eener soort van venijnigen duizendpoot — scolopendra. —. ^L-^^-é^)» pohon (brabbel -mal. in pi. V. poehoen, T.) alioemboe, batav., een struik die ronde vruchtjes draagt, die gegeten worden. De bladen , die er zwart uitzien, worden voor het gladwrijven van hout (ampQlasin) gebruikt. — [H.]. .•^^.,|oü) alimoen, kunst zich onzichtbaar te maken. ,. P(3M^ ) aliniftiBii, verb. van ^>1) ^. ^La^a] ) alimah (halimah en limah), verb. van kcA^. ) I. ama (en hama) naam eener soort van luis op pluimvee en andere vogelen; vogelluis (vgl. II). II. (vlg. I) ziekte in het rijstgewas; in- sectjes welke die veroorzaken [bataksch hama, kleerluis, rijstworm, T.; — jav. r ) 86 L) ama, alles wat de veldgewasj^en nadeel toebrengt. — skr. ania, ziekle.]. — [P.]. -»1 % j^} oemma, verli. van ^t; m^ iigöf nimakf n , mei hel woord oemma bejegenen, d. i. mei of van iemand sprekende, hem oemma noemen. ^1 ar., plur. cl^UI en c^lf«(, moeder; oorsprong: oorzaak: wortel; hel voornaamste in een ding: hoofdbestanddeel: dal waartoe andere dingen als ondergeschikte deelcn fec- hooren; vorst; opperhoofd; bejaarde huis' vrouw: familie-slaaf: huis; woning; oord; graf stede; volk; natie; stam; plur. ^jl>\^) , grondstoffen der lichameti; z. ook oemma; jjy) ^I, moeder van hel kind. Zoo wordt blJ uitnemendheid de slavin genoemd, die haren heer een kind gebaard heeft. \^) ami (vuig. wijz. van amar) meng^ma, bevelen aan iemand; pfug^nia, wie beveelt; Pfiigféniaaii, hel bevelen; bevel. Oo) fni& (en U in&, of, minder gcbr., (ina|)L en nia^), moeder; aanspreek woord jegens oude vrouwen; troetclnaam voor kleine meisjes. — De Mal. noemt, in de wandeling, tot eene niet te bepalen grens, wijder in de vorstelijke familiön dan bij den gcringeu man, ^mll van iemand ook iedere vrouw, die con* graad minder, dan deze of diens echtgenoot, van een' gemeenschappelijken oorsprong verwijderd is. — Zeer gebruike- lijk is het ook, eene vrouw, inzonderheid van de mindere klasse of^in de gemeen- zame taal, aan te spreken of aan te duiden door cniS, in genitief-verhouding met den naam van haar oudste kind of van een harer kinderen, dat zich van de anderen door hei een of ander onderscheidt; ^. La- n;jng, moeder van Lanang; ^. saudara, vaders of moeders zuster; moei; ^. tcBwa of, gemeenzaam, ^. (BWci, vaders of moeders oudere of oudste zuster; ?. mcêda of, gemeenzaam, ë. fêd^. vaders of moeders jongere of jongste zuster; q. boengsoe of, gemeenzaam, ^. bfêsoc of§. scë, vaders of moeders jongere of jongste zuster; q. k^tjil of, gemeenzaam, q. tjik of e,, tjï, het voor- gaande: Q. t^ngngah of, gemeenzaam, ^. ugah, vaders of moedei^s middelste zuster van drie broeders en zusters of van drie zusters; §. alang, het voorgaande; c- toeng- gal of, gemeenzaam, q. oenggal, vaders of moeders eenige zuster: ?. m^niöcwa = ^. pvr^mp(Bwan, schoonmoeder; ^. ïnang, vrouwelijk hoofd der 16 vrouwelijke volge- lingen van een vorstelijk kind; ^. s ces o e of ^. tëtek, zoogmoeder; zoog ster; ^. tïri, stiefmoeder; q. bap^^, moeder en vader; ouders: menfeiii&keii, mei het woord ^md bejegenen, d. i.: mei of van iemand sprekende, hem f m& noemen. ui 87 J^S i, s yCx- C>t »c^ wJt \^ ) ar., nu: dan: maar; óso Uf , Ssi> Uh CJ^)^ en 84XSÜ U), daarna nti, drie uildnikkingeii, waarmede men gewoonlijk een' brier, na de inleiding, vervolgt en tot hel eigenlijk onderwerp overgaat, en waarop men veelal nog pleonastiseh laat volgen: k^incëdïjnn dari pada itoe; lL^! lx J iV&i U) na deze bede (dezen heil- wensch) voor u. Ook dit is een zoodanig vervolg, na de inleiding van een' brief, die altijd heilwensclien bevat. ^ >v-^) anii, w. siini., ofnlat; welaan. — [N.] z. U. ;^\^ ) I. plur. van ^f. II. ar., hel ter dood brengen; hel dooden. AJiX^) (mal. iniatali), ar., het Ier dood brengen; hel dooden; hel doen sterven [inz. met wreedheid]; iiieng:iinatahkfn, ter dood brengen: dooden ew^. / / 5 5)\i<^) (mal. anitïrali), ar., tiiachl om (e / / bevelen: teetcen. / / i \\^\ (mal. iniarali), ar., h^l geven van beve- ^len; machlom beveleti f e geven; macht: gezag; heerschappij; besturing; gouvernement eener provincie. 2$ ) v^ ) emarah (meer gebr. niarah) gram- slorig: vergramd: toornig; vertoornd; verstoord; Ifoos, kwaad, in dien zin; gramslorig/ieid; vergramdheid; gramschap; toorn; vertoornd heid; kwaadheid, in dien zin; meng^emarah , gramstorig enz. worden; zich gramstorig enz. maken; meng^ema- rahkeii, gramstorig enz. doen zijn (maken); vergrammen; vertoornen; verstoren; mei gram- storigheid enz. behandelen; keem&rahan, gramstorigheid; vergramdheid; gramschap; toom; verstoordheid; kwaadheid, in dien • zin; peiigeniarali, wie licht gramstorig enz. wordt. y s x.o V-^ ) plur. van ^jUU. ^ wO) (mal. inialah), ar., hel doen hellen: ^het doen overhellen; in de gramjn*: hel in de uitspraak doen overhellen van de u-in naar de s\j (t-f) en van de ^ai naar de 'ij^ , dus van a naar i = e; — helling; overhelling enz.; ^jo^^ l de zui- vere overhelling van de alif enz.y dat is: de zuivere e-klank; jo ^ T de imalah lusschen beiden. r\yo) sr., plur. ^U) en ^^4) (mal. aTm- niali), voorzitter; bestuurder; wie voorop gaal; wie voorop staat, voorn, bij het gel)ed, en naar wien de anderen zich regelen; regeerder; vorst; legerhoofd; wegwijzer; apen weg; leerboek: de koran; voorbeeld. <)C/oV./0) (mal iniamah), ar.^ ambt of rang van den A^U imamschap. -' t 88 ) ys .•V^) ar., Ac/ gerust zijn; hel sonder vrees a zijfi; het op iemand vertrouwen; hel sich overgeven aan iemands macht of be- scherming^ gerustheid; veiligheid; verfrou- wetu In 't mal. ook nog: gerust; veilig voor; vrij van; aman dari pad^ labs dan moegarakab, van een woord of gezegde: veilig voor (vrij van) verwisseling en gemeenschap (met een ander), d. i. duidelijk; meng^anianken , gerust enz. doeti zijn (tna- ken); gerust stellen; beveiligen; ke&manan, gerustheid; Xeiligheid; peng^&man, wie of wat gerust enz. doet zijn enz,; beveiliger. ««V.^ ) (dual. van Ji), de twee ouders; moeder en moeders zuster. / ys ^L}\^} (n^^l* amanah) ar.^ zekerheid; veilig- heid, verbond van zekerheid; trouw; getrouwheid; oprechtheid', aanvertrouwd goed; meng^anianatken, aanvertrouwen. ^\^^fA,xl}, aiiiboe-2, soort van springvisch, waarmede men andere visschen vangt. — jav. tjakalan. — [LJ; batav., de bonitO'Visch of bernieter. — [B.]. ' ) anibi, juiste hoedanigheid. ) oeniba, naam van een' boom^ welks bladeren gebruikt worden, om er eene zekere vischspijs, genaamd bot o k -2, in te bereiden. I ) oembi, van dingen, die in iets anders vastzitten of ingestoken zijn: dat ge- deelte, dat in het andere lichaam vastzit of ingestoken is; tap; van een' paal: het gedeelte, dat in den grond zit of komt; van een' tand: de wortel; van gewassen: de hoofdwortel; de pinwortel; de knol; de bol; van gewassen, die veeï dunne en korte wortels hebben^ zoo als de palmen» de pisang en dergelijke: de bolvormige ver- zameling van die wortels.^ ^ jL-^\j^ )» ^^61^- ===iii9n^batjang. — [T.]. ^ iVx/C ) I* anibaroe (en ambarang: of amba- rong^), beschoeisel; beschoeiing; pla- ting met heipalen; beschoeien. — [L.] ; batav.: kaaimuur; houten glooiing. — [B.]; amba- roh. [R.]. II. sing., = baroe. — [K. (Abd.)]; den- kelijk 't Bataksche: imbaroe. [T.]. iVx/C) I- oembarf, — skr. ambara, om/r/n^; omgeving — meng^embara , rond- zwerven. II. *t luchtruim — [C.]; jav. ambara. •)t C *Va/0 ) z. ambaroe I. ^ 2$ \Vx/C) ambaroh, z. ambaroe I. •)t iüVx/O) z. ^LjAfc. •H- 4j\jk/0) (en heinbalan), div., soort van gomlak^ waarmede eene soort van u 89 «1 " ) mieren hare nesten rondom boomtakken plakt en waaruit eene roode verfstof gelrok- ken wordt, die men tot het verven van zijde gebruikt; z. m^mbalau. ) (en hainbat), menj^ambat, achter- volgen; vervolgen; naloopen; najagen; nazetlen; trachten te vangen; trachten voor zich te winnen^ bv. iemand van invloed; peng^ambat, wie of wat achtervolgt enz.; vervolger; naloopei^; najaget*; peng^niba- tan, achtervolging; vervolging; nalooping; najaging. * ^^>^Ai^ ) ambet, batav., Imir; luier. — [B.]; de sjerp van een kind. — z. ajugkin. — [H.]; denkelijk 't bal. ambtd, haarband, staartriem van een paard (T.). ) I. meng^embat , slaan met een lang elastiek voorwerp, bv. een' rotting; van een zeil of dergelijke slaan, zoo als bij stilte; peng:embat, wie slaat; wat slaat. 