Grieksche spraakkunst [microform]
AanM. De verbinding van den gen. αὐτῶν met het poss. is gegrond op de gelijk- heid van het poss. met den gen. van het pron. pers. Zoo kan ook bij een poss de gen. van een adi. of part. gevoegd worden: εἴ τις ὑμῶν ὄμμα τοὐμὸν ζῶντος ἔτι προςιδεῖν ἐϑέλει, indien iemand uwer mijn oog, terwijl ik leef, nog wil zien. 14) Bij de pron. poss. en de gen. der pron. pers. en reflex, die hun plaats bekleeden, wordt alleen het art. gevoegd, als het bezeten voorwerp bepaald is, vgl. $ 49, 3, A. 1. AaNM. Als het bezeten voorwerp echter praedicaat is, blijft ook in dit geval het art. weg, vgl. $ 49, 5, A. 2. 15) Over de attributieve plaatsing van de poss. en de genitivi der reflexiva en de praedicatieve van de genitivi der personalia zie ᾧ 49,6, A. 4. EB. Pronomina demonstratiwva. 16) Οὗτος wijst op iets, waarover reeds gesproken is, ὅδε daar- entegen op iets, dat de spreker of in de wezenlijkheid of in de verbeelding aanschouwt: οὗτος ὁ ἀνήρ, deze (pas vermelde) man ; ὅδε ὁ ἀνήρ, de man, die hier staat; ἥδε ἡ πόλις, onze stad; nòe ἡ ἡμέρα, de dag van heden. — Over ὃ als demonstr. zie 49, 1. AaNM. 1. Bij tragici is ὅδε ὁ ἀνήρ en derg. dikwijls — ik. AANM. 2. Over de plaatselijke beteekenis van οὗτος vgl. 19) Δ. 17) Tot aankondiging van iets, dat volgt, dient ὅδε: τεκμήριον δὲ τούτου καὶ τόδε, een bewijs voor deze zoo even uitgesproken be- wering is ook het volgende. 18) Het demonstr. in verbinding met het relat. is οὗτος; dit wordt echter zeer dikwijls weggelaten : νομίζω ὅστις ἐν πολέμῳ ὧν στασιάζει πρὸς ἄρχοντα, τοῦτον πρὸς τὴν αὑτοῦ σωτηρίαν στα- σιάζειν, ik houd het er voor, dat hij, die in den oorlog zich ver- zet tegen den bevelhebber, zich tegen zijn eigen behoud verzet. AANm. Na een voorafgaand relat. volgt in plaats van het met nadruk geplaatste οὗτος niet zelden zonder nadruk een casus obliquus van aùróc, maar niet vooraan in den zin: od δὲ νεκροὺς μὴ εὕρισκον, κενοτάφιον αὐτοῖς ἐποίησαν péya, voor de dooden, die zij niet vonden , maakten zij een groot gedenkteeken. 19) Over het art. bij οὗτος, ὅδε en ἐκεῖνος (gene) en de prae- dicatieve plaatsing, zie $ 49, 13, en Á. 2. 198 PRONOMINA. AaNM;, Omdat het nom. als praed. bij eeu pron. dem. als subi. of obí. geen artikel heeft ($ 49, 13, A. 2), ontbreekt dit ook bij οὗτος, ὅδε en ἐκεῖνος, als zij de plaats bekleeden van een plaatselijk adv. en zij daarom versterkt zijn met de « demonstr. ( 25,9, A. 1): ἔπεμψας πρὸς ἐμὲ Μηδοσάδην τουτονί, gij hebt dezen Medosades hier tot mij gezonden. De « demonstr. blijft echter ook wel achterwege: νῆες ἐκεῖναι ἐπιπλίουσι, daar komen schepen aanvaren; ri τοῦτ᾽ ἔλεξας; wat zeidet gij daar? 20) Door καὶ οὗτος, EN dat wel, wordt een reeds genoemd voorwerp nader bepaald; een nadere bepaling van het verbum , gew. in den vorm van een part., wordt door καὶ ταῦτα. en dat wel, aangeduid: ἀπόρων ἐστὶ καὶ τούτων πονηρῶν, het is het werk van verlegen menschen, en dat wel van slechte ; Μένωνα οὐκ ἐζήτει, καὶ ταῦτα παρ᾽ ᾿Αριαίου ὧν τοῦ Μένωνος ξένου, naar Meno “vroeg hij niet, en dat wel hoewel hij kwam van Ariaeus, den gast- vriend van Meno. 9 Over καὶ οὗτος, ook deze — evenzeer, zie boven 6) A. 2. 21) Evenals οὗτος en ὅδε worden ook τοσοῦτος en τοσόσδε, τοιουτὸς EN τοιόσδε. τηλικοῦτος en τηλικόσδε, onderscheiden. Aaxm, 1. Het art., en wel in attributieve plaatsing, staat bij deze demonstrativa als óf op éen bepaald voorwerp wordt gewezen óf éen voorwerp als vertegenwoordiger van zijn soort wordt aangeduid: ὁ τοιοῦτος παῖς, zoodanig een knaap of als reeds vermeld ís of iedere zoodanige knaap; daarentegen τοιοῦτος παῖς, een knaap van die soort. AANM. 2, De plur. τοσοῦτοι (relat. ὅσοι) beteekent niet alleen,zoo groot in “uit- gebreidheid, maar ook zoovelen in aantai. F. Pronomina relatiwa. 22) Ὅς (versterkt ὅσπερ) , welke, die, ziet op een bepaald voorwerp terug, ὅστις. welke, wie ook, op éen voorwerp van de genoemde soort. Evenals ὅς tot ὕστις staat, zoo staan ὕσος; hoeveel , οἷος, hoedanig, ἡλίκος, hoe groot, ὡς; (zoo)als, enz. tot ὁπόσος. ὁποῖος, ÓmnAfkog, ὅπως 5 ENZ. (vgl. $ 25, 16 en 17): τὸ τροπαῖον, ὃ ἔστησαν, het zegeteeken , hetwelk zij oprichtten ; συμβούλευσον ἡμῖν ‚rt σοι δοκεῖ κάλλιστον εἶναι. raad ons aan, wat u het best toeschijnt te zijn. AaNM. 1. Naar zijn oorspr. beteek. staat ὅστις, wanneer die zooveel beteekent als iemand van zulk een aard dat: τίς οὕτω μαίνεται ὅστις où σοὶ βούλεται φίλος εἶναι; wie is zoo dwaas, dat hij niet met u bevriend wil zijn? — Verder zegt men altijd οὐδεὶς ὅστις, πᾶς ὕστις (in de pl. gew. πάντες ὅσοι), ἔστιν ὅστις. AANM. ῶ. Voor ὕστις vindt men dikwijls het kortere en meer bepaalde öc, maar nooit omgekeerd. — Over ὅστις; het afb. vrag. vnw., zie beneden 30). AANM. 3. Van de oorspr. demonstr. beteek. van ὕς, ἥν ὅ zijn nog sporen over in de uitdrukkingen καὶ ὅς, en hij, ἢ δ᾽ ὅς, zeide hij (vgl. ᾧ 25, 10 Dial). 19) Ep. en ion. (en ook dikwijls bij att. dichters) wordt de bijvoeging van het art. bij de demonstr. nagelaten. 22) Daar in het ep. de gesubordineerde zinnen nog weinig ontwikkeld zijn, vindt. PRONOMINA. 23) Het pron. relat. richt zich in geslasht en getal naar het woord, waarop het betrekking heeft, maar de naamval hangt af van zijn eigen betrekking in den relatieven zin ; ook komt de per- soon van het verbum van den relat. zin overeen met het antecedent. AANM. Over het relativum, dat als subí. of obi. met het praedic.nomen overeen- komt, vgl. $ 46, 12. 24) Als de relatieve zin om den nadruk den demonstratieven voorafgaat, sluit zich het nomen, waarop het relativum betrekking heeft, zonder artikel aan het relativum aan; gewoonlijk echter staat het nomen dan niet onmiddellijk achter het relativum, maar aan het slot van den relatieven zin: ἀδικεῖ Σωκράτης ode ἡ πόλις νομίζει ϑεοὺς οὐ νομίζων . Socr. misdoet door de goden, welke de staat vereert, niet te vereeren. 25) Wanneer de relatieve zin zoo nauw samenhangt met het woord, waarop hij betrekking heeft (antecedens), dat hij eig. een attribuut daarvan uitmaakt, komt het relativum ook in naamval met het antecedens’ overeen, maar slechts dan, wanneer dit in den gen. of dat. staat en het relativum eig. in den acc. zou moeten staan. Is in dit geval het antecedens een pron.dem. , dan wordt dit gewoonlijk weggelaten; is het een subst. dan wordt gewoonlijk regel 24) gevolgd, zoodat beide zinnen tot éen worden samenge- trokken. Alle verbogen woorden van den relat. zin, die in naam- val met het relativum overeenkomen , veranderen dan ook van casus: ἐκ τῶν πόλεων, ὧν Τισσαφέρνης ἐτύγχανεν ἔχων. uit de steden, die T. toen had; τοῖς ἔργοις οἷς ἐμὲ δεῖ πράττειν, door de dingen, die ik doen moet; τούτων ὧν νῦν ὑμῖν παρακελεύομαι, VAN deze dingen (met nadruk), die ik u nu beveel ; ἀνθ᾽ ὧν εὖ ἔπαϑον (met weglating van τούτων), voor hetgeen ik goeds heb ondervonden; ἐπαινῶ σε ἐφ᾽ οἷς λέγεις (met weglating van τούτοις), ik prijs u men daar in plaats van relatieve zinnen demonstratieve met het daar nog demonstr. ὅς, door τέ verbonden aan den voorgaanden zin, ὅστε (vgl. $ 25, 10 Dial): ἀστέρα — ὕς ῥά τ’ ὀπώρης εἶσιν — ὄντε κύν᾽ ᾿Ωρίωνος ἐπίκλησιν καλέουσιν, een ster, — die in den nazomer opkomt, — die men met den bijnaam hond van Orion noemt. Echter komt ook reeds veel het enkele ὅς voor: οὐδ᾽ ἐλεαίρεις — ἔμ' ἄμμορον ἣ τάχα χήρη σεῦ ἔσομαι, en gij hebt geen medelijden met mij, die spoedig uw weduwe zal zijn. In het att. zijn van dit ὅστε nog slechts over ἐφ᾽ ᾧτε, onder voorwaarde dat, en ἅτε, namelijk. 23) Ep. richt zich het appositum van een subst. somtijds in casus naar het relat. in plaats van naar het subst. : Κύκλωπος — ὃν ὀφϑαλμοῦ ἀλάωσεν, ἀντίϑεον Πολύ- φημον, om den Cycloop, dien bij van zijn oog beroofd heeft, den goddelijken Polyphemus. PRONOMINA. om hetgeen gij zegt; σὺν ᾧ ἔχεις δυνάμει, met de macht, die gij hebt. AANM. 1, Daar deze gelijkmaking toegeschreven moet worden aan den overwe- genden invloed van het antecedens, dat tegen de regels der redekunst het relativum zoo tot zich trekt, dat het zelfs zijn naamval moet opofferen, noemt men haar meestal attractie. AANM. 2. Een eigenaardige attractie heeft plaats bij het relat οἷος, wanneer dit als praedicaat zou staan in een zin met εἰμί; dit ww. wordt dan nam. weggelaten en οἷος met zijn subi. komt in den casus, waarin het demonstr. τοιοῦτος zou staan : τὸν ἄρχοντα δεῖ αὐτὸν εἶναι olóvmep τὸν ἀγαϑὸν ἰδιώτην (ΞΞ τοιοῦτον οἵἱόςπερ ὁ dy. ἰδ. ἐστίν), de bestuurder moet zelf zoodanig zijn als de goede burger is; μὴ ὄντων οἵων δεῖ (ΞΞ τοιούτων οἵους δεὶ εἶναι αὐτούς), als zij niet zoodanig zijn, als zij zijn moeten. AANM. 3. Door dezelfde verkorting zijn ὁστιςοῦν, ὅστις δή en zelfs ὅστις adiectiva geworden: ὁστιςοῦν, ieder wie ook (οὐδ᾽ ὁστιροῦν, zelfs geen enkele), ὕστις δή en beric, iemand, ik weet niet wie: ἐξαπίνης ἀνέλαμψεν οἰκία ὅτου δὴ ἐνάψαντος, terstond vloog een huis in brand, terwijl iemand, ik weet niet wie, het in brand stak, AANM. 4. Evenzoo staat ὅστις βεύλει voor τὶς ὃν βούλει: περὶ Πολυγνώτου ἢ ἄλλου ὅτου βούλει τῶν γραφέων, over Polygnotus of wien der schilders gij maar wilt. 26) Somtijds, maar zelden komt een nom. of pron. in den naamval van het relat., dat daarop betrekking heeft; men noemt dit omgekeerde attractie (attractio inversa): ἀνεῖλεν αὐτῷ ὁ ᾿Απόλ- λων ϑεοῖς οἷς ἔδει ϑύειν, Apollo gaf hem in zijn antwoord de goden op, aan welke hij moest offeren. AANM. 1. Οὐδεὶς ἔστιν smelt met het volgende ὅστις où tot éen begrip samen, zoodat met weglating van ἔστιν ook οὐδείς in den naamval van ὅστις wordt ge- plaatst: οὐδενὸς ὅτου où πάντων ἂν ὑμῶν καϑ᾽ ἡλικίαν πατὴρ εἴην er is niemand van u allen, wieus vader ik niet zou kunnen zijn, wat mijn leeftijd aangaat. AANM. 2. In plaats van ϑαυμαστόν ἐστιν ὅσος zegt men met weglating van ἐστίν en omgekeerde attractie ϑαυμαστὸς ὅσος en adverbiaal ϑαυμαστῶς ὡς : μετὰ ἱδρῶτος ϑαυμαστοῦ ὅσου, met wonderlijk hoeveel zweet. 27) Tusschen ἔστιν, er zijn, en het relat. wordt een onbepaald pronomen weggelaten; de vorm ἔστιν blijft gewoonlijk onveranderd, ook wanneer het relat. in den plur. staat, ja zelfs wordt het praes. ἔστιν niet veranderd, wanneer er over het verleden gesproken wordt: ἔστιν οἷς βέλτιον τεϑνάναι ἢ ζῆν. er zijn er voor wie het beter is gestorven te zijn dan te leven; ἔστιν ὅστις kareAúpsn, er waren er die gegrepen werden, d.i. menigeen werd gegrepen. In den nom. pl. vindt men echter meer εἰσὶν ol dan ἔστιν οἵ. AANM. Op dezelfde wijze vindt men ἔστιν ὅτε, er is een tijd, waarop, d, 1, som- tijds, ἔστιν οὗ, er is een plaats, waar, ἃ. i op sommige plaatsen. 28) Als twee op elkander volgende gecoördineerde relatiëve zin- nen op éen nomen betrekking hebben, maar het tweede relativum PRONOMINA, in een andere betrekking staat als het eerste, wordt het tweede relativum weggelaten, of in den tweeden relat. zin maakt de relat. zin plaats voor een demonstr.: τῶν ἀγαθῶν ὅσα μὴ παρὰ ϑεῶν ἔχομεν ἀλλὰ δι᾽ ἀλλήλους ἡμῖν γέγονε, van de voordeelen, die (acc.) wij hiet van de goden hebben, maar die (nom.) ons door elkanders toedoen zijn geworden; Ῥόδιοι, ὧν τοὺς πολλούς φασιν ἐπίστασϑαι σφενδονᾶν καὶ τὸ βέλος αὐτῶν καὶ διπλάσιον φέρεσϑαι τῶν Περσικῶν σφενδονῶν., Rhodiërs, van wie men zegt, dat de meesten de kunst verstaan om met den slinger te werpen en dat hun schot zelfs tweemaal zoover als dat van de Perzische slingers gaat. 29) Bij uitroepen staan niet de interrogativa, maar de eenvou- dige relativa: οἷά μοι δοκοῦμεν καὶ ὅσα ἀγαϑὰ ἀφεῖναι. hoedanige en hoe groote voordeelen schijnen wij opgegeven te hebben! ὡς ἡδὺς el, wat zijt gij aardig! Daarom staan de eenvoudige relativa ook in afhankelijke uitroepingszinnen: ἀπήει κατοικτείρων τὴν γυναῖκα οἵου ἀνδρὸς στέροιτο, hij ging weg, terwijl hij de vrouw beklaagde, van hoedanig een man zij beroofd was! Vandaar zelfs twee rela- tiva achter elkander: ἐν τῷ Περσικῷ πολέμῳ τίς οὐκ older ἐξ οἵων συμφορῶν εἰς ὕσην εὐδαιμονίαν κατέστησαν οἱ ᾿Αϑηναῖοι, wie weet niet uit hoe groot een ongeluk de Atheners in den P. oorlog (ge- red zijn en) tot hoe groot een geluk zij gekomen zijn ! G. Pronomina interrogativa. 30) In rechtstreeksche (directe) vragen staan τίς en πῶς en de verdere vragende pron. en adv., in afhankelijke (indirecte) daarentegen ὕστις en ὅπως en de verdere afhank. vragende pron. en adv. ($ 25, 16 en 17). In afh. vragen kunnen echter ook de eerste staan: τί ποιεῖτε; wat doet gij ἢ οὐκ tore ὅ,τι ποιεῖτε, gij weet niet wat gij doet; maar ook: εἰπέ, τίνα γνώμην ἔχεις, zeg, welk gevoelen gij hebt. AANM. 1. In indirecte vragen vindt men somtijds ὅς en de verdere τοδί. in plaats van ὕστις, enz.: ἔλεγον ἐφ᾽ οἷς ἕτοιμοι εἶεν τὴν εἰρήνην ποιεῖσϑαι, zij zeiden op welke voorwaarden zij bereid waren den vrede te β᾽ υἱΐθῃ., Over de afh. uitroepzinnen zie boven 29). AANM. 2. Het vraagwoord kan behooren tot een participiaalzin of tot een door een coniunctie verbonden bijzin: τί ἀδικηϑεὶς ὑπ᾽ ἐμοῦ νῦν τὸ τρίτον ἐπιβουλεύεις poi; waarin (zijt gij) door mij slecht behandeld, (dat) gij mij nu ten derden male belaagt ? Κρέοντα in ἥξοντα. Ὅπως τί δράσῃ; weet dat Creon zal komen. Om wat te doen? AANM. 3. Een vraagwoord, dat attributief behoort bij een met een artikel voor- zien subst,, staat tusschen art. en subst.: ὁ ἐκ ποίας πόλεως στρατηγὸς ταῦτα πράξει; de aanvoerder van welke stad zal dit doen ? AANM. 4. Bij een attributief vraagwoord wordt dikwijls οὗτος gevoegd, als met nadruk gewezen wordt op zijn reeds genoemd subst.: ἡ ῥητορικὴ περὶ τί τῶν ὄντων 202 PRONOMINA. ἐστὶν ἐπιστήμη; Περί λόγους. Ποίους τούτους ; waarvan is de redekunst de kunst? Van redenen. Van hoedanige? Aarm δ. In een en denzelfden zin kunnen twee en drie vraagwoorden, die bij hetzelfde praedicaat behooren , zonder verbindingspartikel bij elkander staan: τίς τίνος αἴτιός ἐστι γενήσεται φανερόν, wie schuld heeft (en) waaraan, zal duidelijk worden. H. Pronomen indefinitum. 31) Het pron. indef. τίς, τί is zoowel adi, een zekere, als subst. iemand, een, iedereen, men. Daar het geheel toon- loos is, kan het nooit aan het begin van een zin staan. AAnM. 1. Het neutr. τί beteekent dikwijls iets bijzonders: ἔδοξέ τι λέγειν, hij meende, dat hij iets bijzonders zeide (tegenover οὐδὲν λέγειν) ; ποιεῖν τι. iets dege- lijks doen. Vandaar heeft τίς bij adi. dikwijls de beteek. van zeer: ἀνυπέρβλητός ru: ἀρετῇ, een zeer onovertreffelijke dapperheid. AANM, 2. In zinnen met den infin. wordt de subiectsacc, τενά, =— men, meestal weg- gelaten τὸ Sávarov δεδιέναι οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ δοκεῖν σοφὸν εἶναι οὐκ ὄντα, het vreezen van den dood is niets anders dan den schijn van een wijze aan te nemen, terwijl men het niet is. AANM. 3. Bij adi, pron. en telwoorden dient τίς dikwijls om de uitdrukking als niet geheel juist of bepaald voor te stellen (eenigermate, tam elijk, ongeveer): μαινόμενός τίς ἐστιν, hij is eenigermate dwaas; ὀλίγοι τινές, tamelijk weinigen; ἑπτά τινες, Ongeveer zeven, [ì Ἕτερος en ἄλλος. 32) Ἕτερος, zonder artikel, beteekent meestal een van bei- den, ó ἕτερος de andere van twee (als de eene reeds bekend is), dus οἱ ἕτεροι, de tegenpartij. Verder kan ἕτερος zonder art. ook beteekenen een ander als de reeds bekende, een tweede (ἕτεροι τοσοῦτοι, een tweede z00- groote menigte — even zoovelen), en eindelijk een andere τῷ een verschillende. 33) “AAÀoe, een andere; ὃ ἄλλος, de andere —= de overige: ἡ ἄλλη Ἑλλάς, het overige gedeelte van Griekenland. AANM, 1. Het art. mag niet staan in de verbinding ἄλλος ἄλλον, de een dezen — de ander genen: οὗτοι ἄλλος ἄλλα λέγει, van dezen zegt de een dit, de ander dat. AANM, 2. "A\Xoc wordt dikwijls als attribuut met een subst. verbonden, terwijl men juist het subst. als appositum van ἄλλος verwachtte: τοὺς ὁπλίτας καὶ τοὺς ἄλλους ἱππέας, de hoplieten en de overigen, de ruiters (ΞΞ καὶ τοὺς ἄλλους, τοὺς ἱππέας. AANM. 8. Geheel onregelmatig is het gebruik van ἄλλος in de verbinding μόνος τῶν ἄλλων, daar de eenige niet tot de anderen behoort, maar juist aan de anderen tegengesteld moest worden ($ 48, 4, A. δ). 31) Ep. beteekent τίς ook menigeen: ἄλκιμος ἔσσ', ἵνα τίς σε καὶ ὀψιγόνων ἐὺ εἴπῃ, wees dapper, opdat menigeen der later geborenen u prijze; ὧδε δέ τις εἴπεσκε, 200 sprak menigeen. $ 51, 52. NOMINATIVUS. $ 51. NOMINATIVUS. 1) De nominativus is de naamval van het grammaticaal subiect ($ 46, 2, A. 1) en van het praedicaat, dat op dit subi. betrekking heeft. 2) Daarom staat de nom. bij die ww., welke worden, zijn, blijven, genoemd, benoemd en verkozen worden, ver- schijnen, enz. beteekenen : καϑίσταται βασιλεύς. hij treedt als koning op; ᾿Αλέξανδρος ϑεὸς ὠνομάζετο, Alexander werd god ge- noemd (vgl. ὁ 46, 3, A. 4 en 62, 7). AanM. 1. Tot deze ww. behoort ook ἀκούω (hooren) in de beteekenis van ge- noemd worden: ot ἐν ᾿Αϑήναις φιλιππίζοντες κόλακες ἤκουον, zij, die in Athene partij trokken voor Philippus, werden vleiers genoemd. — Verder ook λαγχάνειν (loten, door het lot verkrijgen), bij het lot benoemd worden: ἔλαχεν ἄρχων, hij werd bij het lot tot archon verkozen. AANM. 2. Over het gebruik van den nom. in plaats van en als attribuut bij den vocat zie $ 55. ἃ 52. ACCUSATIVUS. ϑ id VOORAFGAANDE AaNM. De acc., gen. en dat. duiden een voorwerp aan als af han- kelijk en heeten daarom afhankelijke naamvallen (casus obligui). 1) De acc. geeft de richting te kennen, waarheen zich eene han- deling uitstrekt; vandaar is het de casus van het obiect en duidt in het alg. het voorwerp aan, dat het doel van de handeling is en is meestal afhankelijk van een verbum; in τύπτω τὸν κύνα, ik sla den hond, strekt zich de handeling van het slaan uit tot den hond, die dus het voorwerp is, dat die handeling ondergaat. — Bij eene omzetting in het pass. wordt dit obiect grammaticaal subiect en staat dus in den nom.: οἱ Ἕλληνες ἐνίκησαν τὴν Ξέρξου στρατιάν, de Grieken overwonnen het leger van Xerxes: maar ἡ τοῦ EtoEov στρατιὰ ἐνικήϑη ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων; het leger van X. werd door de Gr. overwonnen. A. Acc. van het direct obiect. 2) Bij de verba transitiva (ὃ 27, 6, A. 2) staat het obiett in den acc.; schijnbare afwijkingen van dezen regel worden in 1) De richting waarheen wordt nog in het ep. , ofschoon zelden , door den enkelen acc. uitgedrukt, b.v. ὅτε δὴ τὴν νῆσον ἀφίκετο. toen hij dan op het eiland kwam; κνίση δ᾽ οὐρανὸν Ike, de offerwalm steeg ten hemel; πῶς κέν τίς σε καὶ ὕστερον ἄλλος ἵκοιτο; hoe zou ook een ander in ’t-vervolg bij u komen? -- πο tg oet ERI EN a σον, | 204 ACOUSATIVUS. $ 53 en 54 opgegeven. In het bijzonder merke men echter op dat ook de volgende ww. in het grieksch trans. zijn en dus den acc. regeeren. a) De ww. welke bevoordeelen en benadeelen beteeke- nen, hetzij dit met daden hetzij met woorden geschiedt : ὠφελεῖν, bevoordeelen ἀδικεῖν, verongelijken ὀνινάναι. ὑβρίζειν, mishandelen βλάπτειν. benadeelen τιμωρεῖσϑαι, wraak nemen op εὖ ποιεῖν, weldoen ἀμύνεσϑαι, afweren καλῶς ,; ᾿Ὰ εὖ λέγειν. goed spreken van εὐεργετεῖν Ἔ καλῶς ,; ὦ κακῶς ποιεῖν, benadeelen κολακεύειν, vleien κακουργεῖν. kwaad doen Swmebev, ἡ κακοῦν, se κακῶς λέγειν, kwaad spreken van. ὋὉ Σωκράτης ὠφελεῖ τοὺς ξυνόντας, Socrates bevoordeelde hen, die met hem omgingen. Vgl. beneden 10) A. 3. AANM. 1. Λυσιτελεῖν, bevoordeelen, en συμφέρει, het is voordeelig, regeeren den dat. AANM. 2. Λοιδορῶ τινα, maar λοιδοροῦμαί τινι, op iemand schelden. Μέμφομαί riva, berispen, μέμφομαί τινι, verwijtingen doen. Λυμαίφομαι, mishandelen, regeert den acc., maar ook den dat, AANM. 3. Als pass. bij εὖ, κακῶς ποιεῖν, λέγειν wordt gebruikt εὖ, κακῶς πάσχειν, ἀκούειν (vgl. $ 51,2, A. 1 en ᾧ 67, 12). ὦ) Φεύγειν, ontvluchten φϑάνειν͵, voorkomen ἀποδιδράσκειν, ontloopen μιμεῖσϑαι, navolgen μένειν, afwachten ζηλοῦν, naijverig zijn op διώκειν, vervolgen λανϑάνειν, verborgen zijn voor Sneav, jagen op ἐπιλείπειν. te kort schieten Snoeberv, » Ὁ παῖς pe ἀπέδρα, mijn slaaf is mij ontloopen; τὸ στράτευμα ὃ σῖτος ἐπέλιπε, de spijsvoorraad begon aan het leger te ontbreken. AANM. 4. Ἕπεσθϑαι en ἀκολουϑεῖν, volgen, worden met den dat. verbonden. c) Αἰδεῖσϑαι. ontzag hebben voor φυλάττεσϑαι. zich wachten voor αἰσχύνεσϑαι, zich schamen voor εὐλαβθεῖσϑαι: ee φυβεῖσϑαι, vreezen ἐκπλήττεσϑαι, ontsteld zijn over δεδιέναι, κέ καταπλήττεσϑαι, ie ϑαρρεῖν, moed hebben tegenover τρεῖν, sidderen voor. Τοὺς ἐναντίους ἐκπεπληγμένος εἰμί, ik ben ontsteld over de te- gen partij. ACCUSATIVUS. 205 Aanm, 5. Eenige van deze ww., zooals αἰσχύνεσθαι, φοβεῖσϑαι, ἐκ- en καταπλήτ- τεσϑαι zijn naar hun vorm ook passiva; hunne beteek, is echter eene transitieve ge- worden, Zoo vindt men zelfs τεϑνάναι φόβῳ, het uit vrees voor—besterven , met een acc. verbonden: τεϑνάναι τῷ φόβῳ Θηβαίους, het uit vrees voor de Thebanen be- sterven, 3) Vele ww. zijn nu eens intrans. , dan weer trans. , b. v. πλεῖν, varen en bevaren, οἰκεῖν, wonen en bewonen, σπεύδειν. haasten en verhaasten, σιγᾶν en σιωπᾶν, zwijgen en verzwijgen, Òakpúew, weenen en beweenen. Zoo kunnen in het bijz. ook de ww. van gaan en trekken, den afstand, welken men aflegt, of den weg, welken men neemt, als direct. obi. in den acc. bij zich hebben; bij eene omzetting in het pass. wordt ook deze obi.acc. in subi. veran- derd: ἴϑι τὴν ὀρεινήν, nam. ὁδόν, ga den weg over het gebergte. AANM. 1, Ook de ww, van leiden kunnen een acc. van den weg bij zich heb- ben : τὴν ῥάστην (nam. ὁδὸν) ἡγεῖσϑαι, langs den gemakkelijksten weg geleiden. Zoo kan ἄγω een dubbelen acc. hebben : ῥᾳδίαν ὁδὸν ἐπὶ τὴν εὐδαιμονίαν ἄξω σε, ik zal u langs een gemakkelijken weg tot het geluk geleiden. AANM. 2. ᾿Ομνύναι is zweren en bezweren, vand. bv. ὄμνυμεν τὴν εἰρήνην, wij bezweren den vrede. Ook de persoon, bij wien men zweert, staat in den acc., ὄμνυμι Seoúc, ik zweer bij de goden; zoo ook οὗτοι ϑεοὺς ἐπιορκοῦσιν, deze zwe- ren bij de goden mct valsche eeden. Vandaar ook bij aanroepingen van goden zelfs zonder deze ww. de acc.: vaì μὰ τὸν Δία, ja bij Zeus (vgl. $ 56, 22 a, A. 1). 4) Vele verba intfans. van beweging worden door samenstelling met voorzetsels transitief, b.v. διαβαίνειν τὸν ποταμόν, de rivier oversteken ; bijzonder in overdrachtelijken zin: ἐκβεβηκέναι τὰ τριά- κοντ᾽ ἔτη, boven de dertig jaar zijn; παραβαίνειν τὰς σπονδάς, het verdrag overtreden; ὑποδύεσϑαι πόνον, een werk ondernemen ; διιέναι, διηγεῖσϑαι;, doorloopen, bespreken. 5) Ook het voorwerp, dat door de handeling ontstaat, noemt men direct obiect; in de act. constructie staat dit in den acc., in - de pass. daarentegen in den nom.: γράφω ἐπιστολήν. ik schrijf een brief; ἡ ἐπιστολὴ γέγραπται, de brief is geschreven. Vele ww. kunnen óf een obi., dat de handeling ondergaat, óf een, dat uit de handeling ontstaat, bij zich hebben, maar nooit beide tezamen, b.v. τειχίζειν πόλιν, een stad versterken, en τειχίζειν τεῖχος , een versterking bouwen; τέμνειν σκῦτος . leder (ver)snijden; τέμνειν ἱμάντας, riemen snijden; τέμνειν γῆν, het land verwoesten; τέμνειν ὁδόν, een weg banen, een weg inslaan. 5) Het gevolg van de door het ww. uitgedrukte handeling vindt men ep. b. v. ook in ἕλκος οὐτάσαι, een wond slaan, ἃ. i, door slaan een wond veroorzaken ; ὅρκια τάμνειν, een verbond sluiten, ἃ. í. door een offerdier te slachten een verbond bewerken. εὐ Τα IE rl DE TEE AE ET ATD ND vB en a a aans EEE A VOE ET ON Κα nnn ren aaneen ette jen ἂν ΩΝ ᾧ 52 $ 58. ACCUSATIVUS. 206 ACCUSATIVUS. D. Aeccusativus van den inhoud. 8) Vele verba intrans. (ook intransitief gebruikte trans.) kunnen den acc. bij zich nemen van een in stam of in beteekenis verwant subst. met een attribuut. Daar het begrip van het subst. reeds in het verbum opgesloten is, noemt men dezen acc. den acc. van den inhoud. Het attribuut is hier een noodzakelijk en veelbeteekenend bestanddeel, want zonder dit was de verbinding van het subst. met het verbum niets dan eene noodelooze herhaling : ἔπεσε τότε τοιοῦτο πτῶμα, hij deed toen zulk een val; κινδυνεύω τὸν ἔσχατον κίνδυ- νον. ik ben in het uiterste gevaar; τίνα βοήϑειαν βοηϑεῖ αὑτῷ ; welke hulp verschaft hij zich? μέγιστα ἁμαρτήματα ἁμαρτάνουσι, zij begaan de zwaarste misdaden; ἐπιμελοῦνται πᾶσαν ἐπιμέλειαν ; zij hebben alle zorg; δουλεύειν δουλείαν αἰσχράν. in een schande- lijke slavernij verkeeren ; ξυνέφυγε τὴν φυγὴν ταύτην. hij werd toen medeverbannen ; ἠσϑένησε ταύτην τὴν νόσον, hij leed aan deze ziekte ; ἐξῆλθον ἄλλας ἐξόδους. zij hebben andere veldtochten gedaan. Aarm, 1, Zeer dikwijls heeft het artikel door zijn demonstr. beteekenis de zelf trok hij dat van hem aan ; ὕσοι TWV πολεμίων ἵππους ἀπεστέ- waarde van een attribuut: τοὺς ἐπαίνους ἐπαινοῦσι καὶ τοὺς ψόγους ψέγουσι, 21] 11 ὯΝ ᾿ .. . . Γ ) ib : envrat, zoovelen van de vijanden als van paarden beroofd zijn ; spreken den verschuldigden lof en de noodzakelijke berisping uit. Ook de plur δ. Χ , “ 1 Wor "» ὴρ / je van het subst. geldt. dikwijls voor attribuut, daar het begrip van veel vuldigheid het τὴν ὄψιν ἀφαιρεῖται, hij wordt beroofd van het gezicht. Zoo ook slgemeen begrip van het sabst. nader bepaalt: ἐπριηράρχησε τριηραρχίας, hij was ἀποτμηδσέντες τὰς κεφαλὰς ἐτελεύτησαν, zij stierven na onthoofd te, ι meermalen triërarch; μανίας μαίνεσϑε, gij zijt bij herhaling en op verschillende zijn, van-de act. uitdrukking ἀποτέμνειν ruvärijv κεφαλήν ; wordt manieren dwaas. ὠὰ ze Ì € ἱ 1 7 ‚ door het gebruik eene minder aan een doode een lid afgehouwen, dan vindt men b.v. ἀποτέμνει Aarm. 2. Het attribuut blijft weg als het subst 8 “Ὁ μον τις ks ἂν A - ον [ an ὦ algemeene beteekenis heeft gekregen dan het verbum (vgl. $ 47, 1): ἄρχειν ἀρχήν, bro en began bedr sab hij ader lijk ᾿ς τα een ambt bekleeden (niet op zich zelf: een heerschappij voeren); φυλακὰς φυλάτ- ΝῊ ΚΝ ἐκ de Tosheernnd sf τειν, wachtdienst doen (niet op zich zelf: wacht houden); πομπὴν πέμπειν, een feestelijken optocht houden (niet op zich zelf; met een geleide begeleiden) ; δρόμον ϑεῖν, in den wedloop loopen (niet op zich zelf : een loop loopen). 7) De ww. van noemen, tot iets maken, voor iets AANM. 3. Εἶναι met een adi. is in zekeren zin een verb. intrans. ; gers kan ae houden en derg. worden in het act. met twee accusativi verbon- bij εἶναι een acc, v. d. inhoud staan, natuurlijk in stam of in beteekenis verwan . Ι 6 met het adi: μείζω τινὰ ἢ κατ᾽ ἄνϑρωπον σοφίαν σοφοί εἰσιν, zij zijn bovenmen- den; de eene is die van het directe obiect, de andere maakt in schelijk wijs vereeniging met het ww. het praedicaat uit en heet daarom praedi- 9) Het in stam of in beteekenis verwante subst. kan wegvallen; caatsacc. ; de laatste heeft geen artikel ($ 49, 5). Bij de omzetting dan hebben met het attribuut de volgende veranderingen plaats: in het pass. worden beide acc. nominativi ($ 46, 3, A. 4 en 81, a) wanneer het attribuut een adi. of pron. is, wordt dit sub- 2): Δαρεῖος Κῦρον σατράπην ἐποίησε καὶ στρατηγὸν δ᾽ αὐτὸν ἀπέ- | stantivum, d.i. het komt in den acc. neutr. van den sing. of den δειξε, Darius had C. tot satraap gemaakt en had hem ook tot le- plur.: ὑβρίζειν δεινά — ὕβριν δεινὴν ὑβρίζειν, vreeselijk mishan- gerhoofd aangesteld. delen ; τῇ φωνῇ μέγα λέγει, hij spreekt luid ; μέγα φρονεῖν , (hooge AANM. 1. Over ἀκούω als pass. van λέγω zie $ öl, 2, A. gedachten koesteren) hoogmoedig zijn ; τηλικαῦτα τὴν πόλιν ἠδί- AANM. 2. Bij de ww. van noemen staat dikwijls een acc, van den inhoud, vgl τῇ ἄν nd staat aangedaan dei ì p songelijkingen hebben zij den staat aang Ì beneden 8) en 9): καλοῦσί pe τοῦτο τὸ ὄνομα, men noemt mij zoo. Zelfs vindt men knaav , 200 groote verongelj 8 ) een acc. van den inhoud in verbinding met een praedicaatsnomen, b.v. in het pass, : ὄνομα ὠνομάζετο “Ἕλενος, hij werd Helenus genoemd. Het praed.nomen in den nom, bekleedt hier de plaats van het attribuut, dat bij den ook in het pass. blijven- den acc. van den inhoud noodzakelijk is, zie beneden 10) en A, 1. B. Dubbele obiectsacc.: acc. v. d. persoon en acc. v. ὦ. zaak. 6) Een dubbelen obiectsacc. regeeren : διδάσκειν, onderwijzen ἀναμιμνήσκειν, herinneren) vgl. $ ὅθ, κρύπτειν, verbergen ὑπομιμνήσκειν, pn Pek ἀποκρύπτεσϑαι. ,; ᾿ς ἀμφιεννύναι., omdoen αἰτεῖν, afvorderen ἐνδύειν. aandoen πράττεσϑαι, afeischen ἐκδύειν. uittrekken ἐρωτᾶν . vragen ἀφαιρεῖσϑαι. ontnemen) vgl. ᾧ ὅ8, ἐρέσϑαι, » ἀποστερεῖν. berooven Γ᾽. Ai ἃ; Bij de omzetting van de act. in de pass. constructie wordt de ace. v. d. persoon nom., maar de acc. van de zaak blijft. “HoEaró σε διδάσκειν τὴν oroarnylav, hij begon u de veldheers- kunst te leeren; ὑμᾶς βασιλεὺς τὰ ὅπλα ἀπαιτεῖ. de koning eischt u uw wapenen af; ἐκδύσας ἐκεῖνον τὸν χιτῶνα τὸν μὲν ἑαυτοῦ ἐκεῖνον ἠμφίεσε, τὸν δ᾽ ἐκείνου αὐτὸς Èvév, na hem zijn kleed uit- getrokken te hebben, bekleedde hij hem met zijn eigen kleed en C. Dubbele acc.: ace. van het obi. en ace. van het praedicaat. 9) Ep. vindt men voornamelijk bij ww. van zien, hooren, geluid maken, enz. zeer dikwijls dezen acc., b.v. ὀξὺ δέρκεσϑαι, scherp zien, ὀξὺ ἀκούειν, fijn hooren, δεινὸν Bpovräv, hevig donderen. ACCUSATIVUS. $ 59 AANM. 1. Zoo ís het dikwijls voorkomende χρῆσϑαί τινί rt terug te brengen tot χρῆσϑαί τινι χρείαν τινά, een zeker gebruik. van iets maken, iets met iets begin- nen: τί βούλεται ἡμῖν χρῆσϑαι; wat wil hij met ons beginnen ? 6) Wanneer het attribuut oorspr. een gen. is, verandert deze in den acc.: νικᾶν μάχην (-- νίκην μάχης), de overwinning (in een slag) behalen; νικᾶν γνώμην (—= νίκην γνώμης), de overwinning met zijn gevoelen behalen; ᾿Ολύμπια νικᾶν, in de Ol. spelen overwin- nen; νικητήρια éorvav, op een gastmaal ter eere van de overwinning onthalen : ϑύειν τὰ εὐαγγέλια, het bij de ontvangst van een goede tijding gebruikelijke offer verrichten. AANM. 2. Zoo vindt men bij dichters ook φόνον πνεῖν = φόνου πνοίαν, moord ademen, en in proza ook οἱ πῦρ πνέοντες, de vurig snuivenden, de door vurigen moed bezielden. : nd : Ἐν. Dubbele acc.: ace. van het direct obì. en acc. v. d. unhoud. 10) Vele verba trans. kunnen behalve den acc van het direct obi. ook een acc. van den inkoud bij zich hebben; bij eene omzet- ting in het pass. wordt de obi.acc. nom. , terwijl de acc. van den inhoud blijft: ἕκαστον εὐεργετεῖν τὴν μεγίστην εὐεργεσίαν, iedereen de grootste weldaden bewijzen ; ἄλλην εὐεργεσίαν εὐεργετηϑείς, op een andere wijze beweldadigd; πατάξαι τινὰ τὴν ἄτιμον ταύτην πληγήν, iemand op deze onteerende wijze slaan; τύπτεται πολλάς (nam. πληγάς), hij krijgt veel slagen; MéAnróc με ἐγράψατο τὴν γραφὴν ταύτην, Meletus heeft mij hiervan aangeklaagd; τὴν ὑπὸ Μελήτου γραφὴν ἔφευγε (φεύγειν pass. van γράφεσϑαι, vel. ὃ δ7, 12), hij werd door M. aangeklaagd. AANM. 1. Over den acc, van den inhoud bij de ww, van noemen, zie boven TAR AANM, 2. Hiertoe behooren ook de ww. van verdeelen: κατένειμε τὸ στράτευμα δώδεκα μέρη, hij verdeelde het leger in twaalf afdeelingen ; τέτταρα μέρη, deze markt is in vier deelen verdeeld. ' AANM. 3. Bij de uitdrukkingen van weldoen, kwaad doen, goed spreken, kwaad spreken, vgl. boven 2) a, gebruikt men in plaats van de adv. εὖ en κακῶς dikwijls den acc. van het neutr. van het overeenkomstige adi. als subst., hetzij in den sing. hetzij in den plur. : κακὰ λέγειν τινά -Ξ κακοὺς λόγους λέγειν τινά, kwaad van iemand spreken; τὴν χώραν κακόν τι ἐργάζονται, zij doen het land kwaad. διύῴρηται αὕτη ἡ ἀγορὰ F. Aeceusativus van betrekking. 11) Dikwijls worden toestanden en eigenschappen aan het geheele subiect toegeschreven, terwijl zij slechts aan een deel if daarvan toekomen; de nadere bepaling, in betrekking waarop 10) Zoo ook ep. ὃν Ζεὺς φίλει παντοίην φιλότητα, dien Zeus menigvuldige bewij- zen van liefde gaf, δ 52. ACCUSATIVUS. het praedicaat aan het subiect toekomt, staat in den acc. (acc. van betrekking): τὸν δάκτυλον ἀλγεῖ ὁ ἄνϑρωπος, de man heeft pijn aan den vinger; ἰσχυροὶ τὰ σώματα ἄνϑρωποι, menschen sterk van lichaam. AanM, 1, Bijzonder dikwijls worden aldus gebruikt uitdrukkingen als: ὄνομα, met name, γένος, van geslachte, τρόπον, van karakter, μέγεθος, ter grootte, βάϑος, ter diepte, μῆκος, ter lengte, eöpoc, ter breedte, πλῆϑος, in menigte, φύσιν, van nature. eek AANM. 2. Adiectiva verbonden met dezen acc. van betrekking zijn in het Neder- Jandsch te vertalen door éene uitdrukking: at βάλανοι τῶν φοινίκων ϑαυμάσιαι ἦσαν τὸ κάλλος καὶ τὸ μέγεϑος, de vruchten van de palmboomen waren van een be- wonderenswaardige schoonheid en grootte. AANM. 3. Over den acc. van betrekking bij het pass. zie $ 57, 8, A, 4. 12) De uitgebreidheid in de ruimte en in den tijd (ten antwoord op de vragen hoe lang ? hoe ver? hoe veel? hoe oud? enz.) «ς ΜΝ ΄ ge 7 , , t δι staat in den acc.: ἡ Πλάταια τῶν Θηβῶν ἀπέχει σταδίους ἑβδομή : . © ze mT κοντα, Plataea ligt zeventig stadiën van Thebe. AANM. 1. Op de vraag: hoe oud? staat γεγονώς met den acc. van de jaren: οὐδέπω εἴκοσιν ἔτη γεγονώς, nog geen twintig jaren oud (vgl. ᾧ 53, le en 2e). AANM, 2. Op de vraag: sedert hoe lang? staat gewoonlijk de acc. van het rangtelwoord zonder artikel, terwijl men den loopenden dag, enz. mederekent; dikwijls is er οὑτοσί bijgevoegd: Πρωταγόρας ἐπιδεδήμηκε τρίτην ἤδη ἡμέραν, Protagoras is reeds sedert eergisteren in de stad; ἔτος τουτὶ τρίτον ἐξήλθομεν, het is nu juist twee jaar geleden dat wij uittrokken. 13) Adverbiale accusativus. Een groot aantal onaf han- kelijke accusativi, die meestal uit 11) en 12) verklaard kunnen worden, zijn geheel en al adverbia geworden : moórepov, vroeger τέλος, eindelijk ἀρχήν, volstrekt (altijd met een ontkenning) τοῦτον τὸν τρόπον. op deze wijze ἀμφότερα, op beide wijzen τὴν ταχίστην (nam. ὁδόν) 200 spoedig mogelijk τὴν εὐθεῖαν, rechtuit μακράν. verre δίκην, op de wijze van χάριν, wegens προῖκα; OM niet. οὐδέν, volstrekt niet τί, eenigermate τἄλλα, overigens τὸ κατ᾽ ἐμέ, wat mij betreft τὸ τελευταῖον, ten laatste πολύ, verreweg πολλά, dikwijls τὰ πολλά, meestentijds τὸ σύμπαν, in ’t geheel τὰ πάντα, in alles τοὐναντίον, integendeel τὸ λοιπόν, voor ’t vervolg τὸ πρῶτον, aanvankelijk Evenals deze acc. komen ook de acc. neutr. van het vrag. en | 14 VAN DEN Bs, Gr. Spraakkunst. ed Ϊ Ἷ | | annees angenent rna ve AE RT ma ONT δ pi tet REE ven N de en ” en ὙΥῪ 210 GENETIVUS. $ 53. aanw. vnw. VOOr: τί; waarom? τοῦτο en ταῦτα, hierom; αὐτὸ τοῦτο, juist hierom. Ook de acc. neutr. der comparativi en super- lativi ($ 24, 2) kan men tot deze adverbia rekenen. 14) Over den accusativus absolutus van een participium zie $ 61, 6 en ds $ 53. GENETIVUS. A. Genetivus bij substantia. 1) De van een subst. afhankelijke gen. beteekent, dat het subst., dat in den gen. staat, als attribuut bij het andere subst. behoort. Welke wijze van behooren in ieder bijzonder geval bedoeld wordt, moet uit den samenhang van den zin blijken. De gen. komt in deze verbinding voor als: a) gen. van oorsprong en oorzaak: ἄσμα Σιμωνίδου, een lied van Simonides; γραφὴ ἀσεβείας. eene beschuldiging van on- godsdienstigheid; μεγάλων ἀδικημάτων ὀργή, toorn over groote euveldaden ; δ) gen. van den bezitter (het subst., waarvan de gen. afhangt, beteekent of een eigendom of een eigenaardigheid): ἡ οἰκία Περικλέους ‚ het huis van Pericles ; ἡ πρόνοια Περικλέους; de voor- zichtigheid van P.; AanM. 1. Dikwijls wordt, zonder bijvoeging van een subst. , de gen. van oOr- sprong en van bezit gebruikt: Σωκράτης ὁ Σωφρονίσκου, Socrates, de zoon van Sophroniscus ; Μιλτιάδης Κίμωνος, Miltiades, de zoon van Cimon; εἰς διδασκάλου porräv, naar school gaan; κοινὰ τὰ τῶν φίλων, de bezittingen van vrienden zijn onderling gemeenschappelijk; vgl. $ 47, 1, A. 3 en ᾧ 49, 14, c) gen. van gesteldheid ten opzichte van uitgebreidheid, ouderdom en waarde: τριῶν ἡμερῶν 68óc, een weg van drie dagreizen; παῖς δέκα ἐτῶν, een knaap van tien jaar; οἰκία εἴκοσι μνῶν, een huis van twintig mina’s; d) gen. van de stof en den inhoud: πέντε ἀργυρίου μναῖ, vijf mina’s zilver; δέκα ἅμαξαι πετρῶν . tien wagens steenen ; δὴ) gen. van het verdeelde geheel (gen. partitivus) : τῶν ᾿Αϑηναίων τὸ πλῆδος de groote massa der Atheners; οὐδεὶς ἡμῶν; niemand onzer; deze gen. mag niet attributief geplaatst worden (ὃ 49,6, A. 5); AANM, 2, Over de partitieve appositie vgl. ᾧ 47, 3. 1) e. Op eene vrijere wijze vindt men in het ep. den βοὴ, part.: δῖα ϑεάων, de machtige onder de godinnen. GENETIVUS. 311 Aarm. 3 Eigenaardig is de gen. bij de aanwijzing van het land, waartoe een plaats, rivier, enz. behoort (gen. part.) : Πέργαμος τῆς Μυσίας, Pergamus in Mysië. AANM. 4. Ook bij het als subst. gebruikte neutr. sing. van een pron,, dat een graad aanduidt, staat de zaak, wier graad wordt bepaald, in den gen.; het pron. hangt altijd af van een der voorzetsels ἐν, op, en εἰς of ἐπί, tot: εἰς τοσοῦτόν εἰσι τόλμης ἀφιγμένοι, tot zulk een graad van stoutheid zijn zij gekomen. f) gen. van het subiect: ὁ φόβος τῶν πολεμίων, de vrees der vijanden ; 9) gen. van het obiect: ὁ φόβος τῶν πολεμίων, de vrees voor de vijanden. AanmM. 5. De gen. van het subiect en het obiect is eigenlijk eerder gen. van oor- sprong en oorzaak («) of van den bezitter (δ) te noemen. B. Genetwus bij verba. 2) De gen. wordt praedicatief bij een verbum gebruikt zooals wij in 1) attributief bij een subst. gezien hebben; de gen. van het subi. en van het obi. komen hier dus niet afzonderlijk in aanmerking. Met de copula εἶναι of een der verba passiva van ᾧ 46, 3, A. 4 verbonden maakt hij het praedicaat van den zin uit en wel als: a) gen. van oorsprong: τὸ ἄσμα τοῦτο Σιμωνίδου ἐστίν, dit lied is van Simonides; ἢ gen. van den bezitter: βασιλεὺς νομίζει καὶ ὑμᾶς ἑαυτοῦ εἶναι, de koning meent, dat ook gij zijn eigendom zijt ; AanM. 1. Bijzonder eigenaardig is de gen. van den bezitter als praedicaat, waar wij de omschrijvingen het eigendom, een eigenaardigheid, het karakte- ristieke, het werk en derg. gebruiken : πολίτου ἐστὶ δικαίου, het is het werk van een rechtschapen burger. Vrij dikwijls wordt hier echter ἔργον bijgevoegd. δ) gen. van gesteldheid ten opzichte van uitgebreidheid, ouderdom en waarde: ὅτε ἀπέϑνησκεν ἦν ἐτῶν ὡς τριάκοντα, toen hij stierf was hij ongeveer dertig jaar oud; ἁὕτη ἡ οἰκία ἦν ἔἴκοσι μνῶν, dit huis was twintig mina's waard ; AANM, 2. In plaats van den praedicatieven gen. van gesteldheid vindt men bij getallen ook den praedicaatsnom.: ἐξελαύνει ἐπὶ τὸν Μαίανδρον ποταμόν" τούτου τὸ εὗρος δύο πλέϑρα, hij trekt naar de rivier den Maeander ; de breedte van dezen is twee plethra. d) gen. van stof: τὸ τεῖχος λίϑου πεποίηται, de muur is van steen gebouwd ; δ) gen. van het verdeelde geheel: ἦν καὶ οὗτος καὶ Σωκρά- τῆς τῶν ἀμφὶ Μίλητον στρατευομένων, ook deze en Socrates be- hoorden tot hen, die bij Miletus gelegerd waren. AANM, 8. Verscheidene soorten van dezen praedieatieven gen. komen ook voor bij 1) g. Bovendien vindt men in het ep. nog een gen. van benoeming: Ἰλίου πτολίεϑρον, llium. 145 met ie 212 GENETIVUS. ᾧ 58. het act. ποιεῖν, maken, en het med, ποιεῖσναι, voor iets houden: τὸν δίφρον τοῖς ἡνιόχοις ἐποίησεν ἰσχυρῶν ξύλων, hij maakt de zitbank voor de voerlieden van sterk hout; τὴν ᾿Ασίαν ἑαυτῶν ποιοῦνται, zij beschouwen Azië als hun eigendom, 3) Bij de ww. van schatten, koopen, verkoopen staat de prijs in den gen.: Νικίας ἐπιστάτην εἰς τἀργύρια ἐπρίατο τα- λάντου, Nicias kocht een opzichter over zijne zilvermijnen voor een talent. Aanm, 1. In het alg. staat iedere prijs, waarvoor iets gedaan wordt, in den gen: μισϑοῦ στρατεύεσϑαι, VOOr soldij dienen; τὰ τῆς πόλεως μικροῦ λήμματος πωλεῖν, de staatsbelangen voor een klein sommetje verkoopen. Aarm, 2. De algemeene waarde bij schatten, d.i. hoog of gering achten, wordt uitgedrukt door περὶ πολλοῦ, πλείονος πλείστου, hoog, hooger, zeer hoog schatten, περὶ ὀλίγου, ἐλάττονος ; gering, geringer achten Vgl. $ 56, 19, a en over παρ᾽ ὀλίγον ποιεῖσϑαι, παρ᾽ οὐδὲν ὑγεῖσϑαι 21, 6, A. 1. 4) Bij de ww. van beschuldigen, aanklagen, overtui gen, veroordeelen, wreken en vrij spreken staat de oor- zaak, d.i. de misdaad in den gen.: Μέλητος Σωκράτη aacfdelac ἐγράψατο. Meletus klaagde Socrates aan wegens ongodsdienstig- heid; φόνον φεύγειν, Van moord aangeklaagd zijn; τῆς ἐξαπάτης τιμωρεῖσϑαι , om het bedrog straffen; vgl. 12) en ἡ. aldaar. AaNM, Ook de straf staat in den gen. (gen. pretii) : ὑπάγειν Savárou, beschuldi- gen van een misdaad, waartegen de doodstraf bepaald is 5) Bij eenige ww., die een uitdrukking van het gevoel te kennen geven, als prijzen, bewonderen, benijden, beklagen staat de oorzaak, d.i. de reden waarom in den gen.: πολλάκις σε εὐδαιμόνισα τοῦ TPÓTOU, dikwijls heb ik u gelukkig genoemd om uw karakter. AaNx, Gewoonlijk wordt de oorzaak bij deze ww. door ἐπί m. ἃ. dat. aangeduid. Over den gen. van den persoon bij ϑαυμάζω, vgl. 8) Δ. 2. 6) Bij de ww. van zich herinneren en vergeten, ZOIS dragen en verwaarloozen staat het voorwerp, dat men zich herinnert enz., in den gen. (gen. van oorzaak): ἐπιλαϑέσσαι τῆς οἴκαδε ὁδοῦ, den terugtocht vergeten ; οὐκ ἠμέλει τοῦ σώματος; hij verwaarloosde zijn lichaam niet; τῶν ἀπόντων φίλων μέμνησο; denk aan uw afwezige vrienden. AANM. 1. Μέλει μοι. het gaat mij ter hatte, μεταμέλει, het berouwt mij, hebben de zaak, die ter harte gaat of waarover men berouw heeft, in den gen. bij zich. nn en rn 5) De gew. van oorzaak komt ep. zeer veel voor bij ww. van gemoedsaandoe- ning: b.v. Κύκλωπος κεχόλωται, hij ís vertoornd om den Cycloop; χωόμενος yvvatróc , toornig wegens de vrouw, GENETIVUS. AANM, 2. Ook gpeideodar, sparen, en ἀφειδεῖν, niet sparen, worden met den gen. geconstrueerd : χρὴ μήτε χρημάτων φείδεσϑαι μήτε πόνων, MEN moet noch kosten poch moeite ontzien. AANM, 3. Bij herinneren en vergeten kan het voorwerp ook in den acc. staan; dit moet gebeuren, wanneer het voorwerp is uitgedrukt door een prom. neutr, (acc, van inhoud); de ww. ἀνα- en ὑπομιμνήσκω worden gew. met een dub- belen acc. geconstrueerd, vgl. $ 52, 6. 1) Bij vele ww. staat het voorwerp in den gen. , als de handeling niet het geheele voorwerp, maar slechts een deel daarvan betreft (gen. partitivus): ἔταξε Πίγρητα λαβόντα τοῦ βαρβαρικοῦ στρατοῦ συνεκβιβάζειν τὰς ἁμάξας, hij beval Pigres, na (een deel) van het Perzische leger genomen te hebben, de wagens mede uit (de klei) te helpen halen; ἤτει τῶν νεωτέρων ἱππέων, hij verzocht (een deel) van de jongere ruiters; ὑμῖν προρήκει τῶν ὑμετέρων ἐμοὶ διδόναι. het past u mij van het uwe te geven; τέμνειν τῆς γῆς» (een deel van) het land verwoesten. Meer in het bijzonder staat deze gen. partitivus bij: ú) de ww. van aandeel: πάντες οἱ πολῖται μετεῖχον τῆς ἕορ- τῆς, alle burgers namen deel aan het feest; μεταδίδωμι τῷ βουλο- μίνῳ τοῦ πλούτου 5 aan jeder, die wil, deel ik van mijn rijkdom mede. AaNM. 1. Als niet het geheel, waaraan men deel heeft of waarvan men mede- deelt, maar dit deel zelf wordt aangewezen. staat dit in den acc.: où μετέλαβε τὸ πέμπτον μέρος τῶν ψήφων, hij kreeg het vijfde deel van de stemmen niet. δ de ww. van aanraken, aanvatten, aanvangen, be- proeven; ook het deel of het lid, waarbij men iemand aangrijpt, staat in den gen.: ἡ γλώττα ἄλλοτε ἀλλαχῇ ψαύει τοῦ στόματος ; de tong raakt den mond nu hier dan daar aan; ἐλάβετό μου τῆς χειρός 5 hij vatte: mij bij de hand; σὺν τοῖς ϑεοῖς ἄρχεσϑαι παντὸς ἔργου, alles met de goden beginnen; φυγῆς ἄρχειν, met de vlucht beginnen; πειρᾶσϑαι τοῦ βάϑους, de diepte onderzoeken ; δὴ de ww. van mikken, raken, treffen, verkrijgen, mis- eeen 6) In het ep. en ook bij att. dichters heeft μέλειν, ter harte gaan, nog persoon- lijke constructie: μέλουσί μοι ὀλλύμενοί περ; zij gaan, ofschoon zij omkomen, mij ter harte; δεινόν σὲ τῆς τικτούσης μέλειν, het is verschrikkelijk, dat gij u over uwe moeder bekommert. 7) Zoo vindt men ep. ook: σῖτον δ᾽ αἰδοίη ταμίη παρέϑηκε, χαριζομένη παρεόν- των, brood bracht de deftige huishoudster, gevende van hetgeen voorhanden was. 1) 5. Uit dit gebruik kan men de ep. uitdrukking λίσσομαί τινα γούνων verkla- ren, waarvoor meer gevonden wordt de volle uitdrukking λίσσομαί τινα λαβὼν γού- γων, ik smeek iemand, terwijl ik hem de knieën omvat. en nn rna hi VEE NT ET NE en αβνασμαατ “αν τς - αν...» 5Ὄ...- gn nn en -.»----- de .«Ψ.....»..ὕ. ΐ Ι | t4 | Ι “- ee me Ὁ nn MET Se nanne EE virei ΌὍἝοέἐ[ - ᾿ 214 GENETIVUS. ᾧ 53. sen: ἐπὶ σκοπὸν βάλλειν ἐδιδάσκομεν ἵνα, εἴ ποτε πόλεμος γένοιτο, δύ 8, πο ’ ’ id ἃ ύναισϑε καὶ ἀνθρώπων στοχάζεσϑαι, wij leerden u op een doel te schieten , opdat gij, als er soms een oorlog mocht uitbreken, ook de menschen zoudt kunnen raken; νίκης τετυχήκαμεν, wij hebben de overwinning verkregen ; οὐδεὶς ἡμάρτανεν ἀνδρός, niemand miste zijn man; ὧν εἶχον ἀπέτυχον. wat zij hadden, verloren zij; Ψευ- σϑῆναι τῶν ἐλπίδων, zich in zijne verwachtingen bedriegen. AANM. 2. Een praed.nomen bij τυγχάνειν, treffen, vinden, staat ook in den gen: ᾽ add » 1 ᾽ « ε pe . μυ ἐρωτᾶτε αὐτοὺς ὁποίων τινῶν ἡμῶν ἔτυχον, vraagt hen, wie zij aan ons hebben gehad. d) de ww. van begeeren: ἐλευϑερίας ἐπεϑύμουν , ik begeerde naar vrijheid; ᾿Αφροδίτη ἠράσϑη τοῦ ᾿Αδώνιδος, Aphrodite werd verliefd op Adonis. AANM, 3. De ww. φιλεῖν, beminnen, en ποϑεῖν, missen, begeeren, regeeren den acc. e) de ww. van genot: τῶν κηρίων ὅσοι Epayov, zoovelen als van den honing aten; οἱ ἀπολαύοντες τῶν σῶν ἀγαδῶν, zij die van uwe goederen genieten; γεύεσθαι τοῦ olvov, den wijn proeven. AANM. 4. ᾿Ἐσϑίειν en πίνειν in de beteek, van opeten en uitdrinken hebben natuurlijk den acc.; ook staat de acc. als niet de hoeveelheid, maar de soort van het genotene wordt aangeduid: οἶνον πίνειν ἥδιόν ἐστιν ἢ ὕδωρ, wijn is lekkerder om te drinken dan water. 7) de ww. ὄζω en πνέω, rieken: twv ὄζεις, gij riekt naar viooltjes. 8) Bij de ww. van waarnemen staat, wanneer uitgedrukt moet worden, dat er van een geheel een enkel deel waargenomen wordt, die persoon of zaak, waaraan of waarvan iets waargenomen wordt, in den gen. (gen. partitivus), maar hetgeen waargenomen wordt staat in den acc.: ἥδομαι ἀκούων σου φρονίμους λόγους, het ver- heugt mij verstandige woorden van u te hooren; ἀκούσαντες τῆς σάλπιγγος, toen zij de trompet (nam. het signaal van de trompet) hoorden; μάϑε μου καὶ τάδε, leer ook dit van mij; τῶν ἡγεμόνων πυνϑάνομαι ὅτι οὐκ ἄβατον τὸ ὄρος, van de gidsen verneem ik, dat het gebergte niet ontoegankelijk is. 