Maleisch-Nederlandsch woordenboek
X- ix-i^j:^ djoniboiig', w. sum., keer, reis, maat, doch niet vermcnigvuldi- gend. — [N.]. ch^ 481 «\A3- l j^x^^'v^ djambak, van bloemen, vederen, haren en dergelijke bos; handvol; kuif (van een paard); van bolgewassen de bol, wanneer die zooals bv. bij den knoflook, uit verschillende afzonderlijke deelen sa- mengesteld is; bcëuga s^djambak, een ruiker; een boeket; dj. böëloe, vederbos, panache (vgl. onder dj^mbak, T.); dj. bawang, het in een' knoop samenge- bonden loof van een aantal uien, die daardoor in een bos vereenigd worden; röêsak bawang ditimpa dj., de uien beder- ven door het tot een knoop samengebonden loof, dat op hen ligt, d. i. iemand wordt ongelukkig door zijn eigen verwanten of aanhangers. i QjL^<-^ . mendjembak, fladderen, zoo- als bv. de vederbos, door den wind, de manen van een snel loopend paard en dergelijke; zich bij voortduring openen en sluiten, zooals bv. de groote zeekwal (5bor-2); djembak-3, bos van dingen, die licht in beweging komen, zoo- als bloemen, vederen en dergelijke; m/cer; vederbos (vgl. djambak, T.). •)(■> y^^r^ djambal, w. sum., overschot; kliekjes. — [N.]. Vi. ^^N^ djaiuboel, kuif (jav., T,); pluim; haarlok op de kruin; bos van vede- ren, handstoffertje van vederen. \^^f^^ djoembil, kossem, halskwab. MAL.-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEL I. -)e / ♦ ^ A JL ^ ^ djambelan, naam eener vrucht, ook djóêwat (vgl. djoew^t, T.) genaamd. — [L. bew.]. /♦w\-f-^ih. I. djamban, elke plaats, waar men gew. zijn gevoeg doet (vgl. jav.^ T.); bestekamer, sekreet, privaat. ¥:\l. en djadjaniban, franjes; draden of zulke draden, als de alketij ven aan de hoof- den hebben. — [L.]; de met franjes, zijde en meer andei'e versierselen opgeschikte zit- plaats van bruid en bruidegom. — [L. bew.].' / ^a4.j:ü^ (vuig. voor roembai), mendjoem- bai, van draad- of vezelachtige voorwerpen in menigte en van verschillende punten van iets los neder hang en (beieren), zooals bv. luchtwortels van boomen, snoeren paarlen van den bovenrand eener gordijn; z. dj^roembai. Ui ^ /•%»AA--f.^^ djaiubïjoen, naam van een' visch — therapon quadrilinca- lus —.— [R.]. AjLj^^r^ djambijali, z. ^Juxlaw. >^jSi\-4^I^ djamdjani, droppel, die uit iets ^ te voorschijn komt; zweetdroppel; traan; berdjamdjam, bij droppels zweeten; tranen vergieten. {^\^ ^ (mal. dj a m ad); gestold; vast (niet vloeibaar) iets gestolds; sneeuw; aj^r dj., gestold water, d. i. ijs. 31 J' > 482 yy i\^^^^ L, ijs; sneeuw. II. plur. van ó^[^. ^\^v^^ (mal djoemoed) en ^u^ plur. van ^^^"^, inendjeminoer, aan de zon of andere warmte blootstellen; aldus droo.gen (berdjeiuoer, zich in de zon bakeren, T.). y y y ; ) j-i^ plur. van 'ij^. y o y ^ y ^ 5 ^^^N>^ (mal. djamrali), plur. ei^^ss-, ceremonie, die ééns in \ jaar in het dal Mina {^^^ volbracht wordt, bestaande in het wierpen van kleine keisteenen, als ware het om den Duivel te steenigen; hei denkbeeldig steenigen van den Duivel y o p Ü r^^ (ïMal. djoemrah), plur. ^^.«^, kei- steenen; met plur. ,U^, kleine kei- steenen, die men, in het dal Mina (^^) werpt, als ware het om den grodten duivel te steenigen. > i i (3 ^^s^ djaniroed uitspraak van J^j. c y (mal. djama'), het verzamelen; hel vereenigen; het verbinden; verzame- ling; vereeniging; verbinding. Met plur. cUd-ï, samentrekking; vereeniging; totali- teit; pluralis. Met plur. ^y^^ verzameling; Cr*^ vergadering; optelling (arithm.); menigte; schare; ^juXjU} öati^, pluralis van bere- kening, d. i. regelmatige pluralis; a*^ ) ^asw, pluralis van den pluralis; ^^[m^^, ge- zonde, d. i. regelmatige pluralis; het^^^, pluralis van regelmatigheid, d. i. regelmatige pluralis; ^^J^:5^ f^a- of pua^, gave, d. i. ^ Ij) y 7 c y regelmatige pluralis; ^^Xo^^^os^-, gebroken, d. i. onregelmatige pluralis. o !> m ^^^ (mal. djoema') z. m^ en ^i^A^. y !> ^,^ ^ plur. van ^ksij^. ' y Q y V. ^,^<N^ fem. van ^^a^f. plur. van y o r> c\jl^|0^ (mal. dj o e m a'a h) , vereeniging ; bijeenkomst. Met plur. &^ en ci^U*^, week; h^^) é^^, dag der bij- eenkomst (in de moskee), d. i. vrij- dag; ook: hari dj., malam dj., nacht van donderdag op vrijdag; mpndjoem'ah- ken, vereenigen; y] j^^i^ ^J^ ^^^^**^ ^ tal O y X^ftAö-J c:.J)J <^JiW.^V. ^^ e/^^ ^j^; het gebed van ihloehr kan {mag) met dat van 'a§r, of het gebed magfib met dat van Hsja* vereenigd, d. i. op één tijd gedaan, worden, ^ ( o ^/^^ djampoe, onbescheiden; indrin- gend. — [G.J. 48è; h(jA^^ L^jLi.^ I. djampl (uit 't jav., T.), toover- formulier; mendjampi, toover for- mulieren over of tegen iets uitspreken, soms vergezeld van aanblazing, zooals bv. over een ziek lichaams-deel, om de pijnen te verzachten of vv^eg te nemen; tegen brand, om hem te blusschen; over genees- middelen, water of al wat men nuttigt, om er geneeskrachtige eigenschappen aan te geven, of schadelijke invloeden tegen te gaan; tegen een bemind voorwerp, om het te bezitten; tegen booze geesten, om hen te verdrijven of onschadelijk te maken. * IL, batav. (uit 't bal. verharding in den buik ten gevolge van \ eten van zoetig- heden, T.), mdagpijn. — [B.]. * III., djampijan, naam van een' visch — therapon tervus — . — [R.], L-JLf,^, berdjoempa , van levende wezens een ander tegenkomen; elkander tegenkomen, elkander ontmoeten; men- djoempa, ontmoeten; tegenkomen iets; on- dervinden, ^ Q^v^. djetnpoe-!^, z. andjöêngan. -X- a \VÖ4>;s> djemparinj, jav., hoog; pijl; ^ werpspies. — [C] ; batav. (uit 't bal., T.), pijl voor een blaasroer. — [B.]. /jvJLfJifci. djempaiia (minder goed s^m- pana), staatsie-draagstoel; dj. per- gam boga, z. boga. QAfi^f^^ djeiupoet, zooveel als men tus- schen de punten van den duim enz. kan nemen; mendjempoet, met de punten van den duim en de voorste of ook twee andere vingers nemen; wegnemen; beleefdelijk uit- noodigen; afhalen; inhalen; ontkenen uit geschriften of gezegden (z. tj^kkoet); ter- djenipoet (dari pada sjadjarah malajoe), ontleend {aan de sjadjarah malajoe); djem- pfttan, wat met de punten van den duim enz. genomen enz. is; wie of wat beleefd uitge- noodigd moet worden; djempoet-2, oliekoek. ^ ^ff.f/^ djempoer, vermoeid van het gaan, — ■X- [R.]. ^ :U JLf^f^ I. djoemperit, batav. (uit 't bal., T.), voorover bukken en met het hoofd tusschen de beenen doorkijken; in een* hoek gedoken. — [B.]. ^fll. (jav., T.), kleine, wilde, heete spaansche peper. — [R.j. ^ i^_Gn^^ djampoek (volgens een arab.- mal W. d. b. is <z.Ju^ ^ y ~ ar. j*^, T.), naam eener soort van uil. — [C.]; djompok, naam eener soort van groote nachtuilen. — [L. bew.]. JoLi^dJanipal, goudgewicht == Vi bong. kal of tahil; V2 reaal (z. rëjal); gulden; ropij; 120 duiten. ^/JoLfJ^^ djempol, batav., uit 't jav., duim. — [T.]. 3r (JjUat 4^4 yö^ ^^^ djoempoel , naam van een* eetba- ren zoulwater-visch, die op den tamoek gelijkt, maar grooter is. ^ x.^^^AiLf^Tb*. djompelangan, schommel; wipplank. — [R.]. X- i P |- ^^ djimpo (jav. dj ompo, T.), oud, afgeleefd en onbekwaam tot eenig werk. — [R.]. •X- / ft ^ '^^ djampe batav. (soend.), een gehed opzeggen. — [B.]. — z. djampi. •X-/ q^^N^ djimpai, lam van iets in eene hand te dragen (vgl. jav. djim- pe, T.). - [R.]. ■K- ^ ft ^^ djemak, zich bekrimpen uit be- hoefte. — [R.]. ^^i!^^***^ djemakijan, naam van een' heester, welks vrucht sterk laxeert en, in eene zekere hoeveelheid ge- noten, doodelijk is. Het water van de jonge kokosnoot stopt den stoelgang onmiddelijk, zoo de genoten hoeveelheid niet te groot is. y^/'s^ L en lU^> i» de arithm.: optel- ling; kabeL IL, plur, van LU^. aV^^>^ (mal. djoemlah), plur, cUk, som; het geheel; in de gramm. volzin; zinsnede; voorstel; ^-^'♦^J <5^-J-^> volzin, waarin het attribuut een nomen en het verbum uitgelaten is, bv. k «da ïtoe bagoes; X-aU* XJa»., volzm, waarm het attribuut door een verbum uitgedrukt wordt; mendjoemlahken, tot eene som of een ge- heel maken; optellen (arithm.). "ih ^^Y^i'"^^^^' djeminin of deminin, batav., geen notitie van iemand (of iets) nemen, hem aan zijn lot overlaten. — [H.]. -)f iVXJL^j:^ djoemantara, jav., de hemel; het firmament. — [G.]. ïl^/*^ djoemantan (vgl. jav. djoe- mant^n, T.), kostbare diamant. i^,^,^*V djemo^, geene neiging, lust of trek meer tot iets gevoelende; eevH afkeer van iets gevoelende; zat; moede [door vol- doende of meer dan voldoende herhaling] ; dj. akan daging röèsqi, geen trek meer naar hertevleesch hebben; dj. akoe m^lïhat ïtoe; ik ben moede, dat te zien. j^^^s^ djemoêdjoe, karwei; soorten: dj. ^^-^ djawa; ^U^ -., / wa i ^ ^*^ djemcèwas, van het gezicht of de handen besmeerd; bestreken; vol, in dien zin (z. g^löêmang); m^ndj^- mCËwasken, besmeer en; bestrijken. plur. van m^. t>^ ^^^^sw djemah, te eeniger tijd; eenmaal (in dien zin). — z. k^lal^. 9 Q p \ i(?^^>^ djoenihffir, best en voornaamst gedeelte van iets, ook van de 1 e^ 485 ,U^ menschen, en daaronder verslaan de ma- leiers: de godgeleerden, rechtsgeleerden in priesters (vgL jav. djamhoer, T.). y ^,^ ^ ^s^ ■ plur. fjUöw, verzameld; menigte; '^ hoop; leger. Xi.^^f"^ . schoon f zoo aan ziel als aan y y / / lichaam; sierlijk; eene schoone enz/, nom. pr. v. A i ^ ^ ^ (mal djamïlah), fem. van het voorgaande, nom pr. f. / *a-^ djan, z. dj^ngan. u. -t-*^^ djoen, jav., lampetkan, — [C.]; pot z. ^^ (T.). UI ..^^^^ . daemonen; geniussen; geesten [goede of booze]; volgens het geloof zijn er moehammedaansche en heidensche. v l^N^ plur. van aj^- yy \ A,,l^^. plur. ilxZ^, als woord van hoffelijkheid of eerbied majesteit; hoogheid; excellentie, heerlijkheid (titel) en dergelijke. ^ V:;^^^>^ (^- ^^' ''•)^ ^" mandi dj., dj i n aba t, batav., baden na den bijslaap. — [B.]. y p gvJow plur. van <jU-. ^,_sVl^'^. Ae^ door zaaduitstorting bevlekt » ♦ ^yw; bevlekfcing door zaaduitslor- ting; ongehoorzaamheid; d^ngngan nïjah dj., met opzettelijke ongehoorzaamheid. C y ^. • yl^y^ plur. van iu^-. y ^ SVATbi. plur. van ^\s^. c Vje^, plur. <^lVf en Xsü^f, aé^m (lichaamsdeel); oA^e/; vleugel van vogels, insecten enz.; vm van visscheu; vleugel van eene krijgsbende; uitstek van een huis; halssnoer van paarien en dergelijke. y y y 25 ;\JL:i^ en i'jlV? P^^^* H^' %^' ^ö^- èdar, met een lijk er op; lijk- staatsie; doode; Ujkplechiigheden, ^ ^Ö-V 1^^*^ djenangar, een verscheurend dier, vermoedelijk tot de tijger^oort behoorend. (Ts.). — [R.]. djenangan, naam eener soort van vlieg, die de padie vernielt, (vgl, ^\J^, T.). C. ^ 3 \JL^ djinaka » kluchtig; boertig; drollig; grappig; aardig; dartel; m^nljitli- ha, zich kluchtig enz. aanstellen. y y Al^vw. L, Ae^ nacht worden; donkere nacht, II. en jijU»- plur. van Li»^. ^\J^ I. plar. van ^. \ IL, z. ttjlV II- \ y • Uss. 486 e^ ^SO^dJinawi, lang, rechl zwaard, in Atjeh in gebruik. - UUovJLc:^ plur. van LlL-, voorn. (^..^.AO vJ^bi. I. pi ur. van II. plur. van ujyka^. -. }f y <XJ>v-0^5 plur. CL^UlL^, misdaad; mis- I drijf; onrecht; zonde [inz. jegens den persoon]; lichamelijke mishandeling; h'oekoem dj., de crimineele wet. ' \ y y M iV-l'"s^ plur. van iJjU».. o y (^^^y^Xs^ (mal- djanab), plur. h->%V > 4-^^^ en u^.Us^ , grooter en beter gedeelte van Jets; helft; zijde; flank; gewest. i Ax»^) , vreemde; djoenoeb, plur. . i gast; door zaad storting bevlekte of dadHoor onreine. c iu ^ y ^xAjLf^^ (spr. djanibïjah) pers., breede, **y *; kromme dolk. ^ 1^ (mal djannah), plur. ^;U&- of i^;li». en Lu\Xs^, boomgaard; paradijs. ** ♦ " ^ A jL^s^. plur. ^J^, bedekking; wapen ter afwering; groot schild; djoennatan, allerkande wapenen. y ^y yt» ïVjUj:^ djantaan, z. djTfab. (verb. van djatajoe, naam van een reusachtigen vogel, waarover men leze de bikajat sijri Rama, T.) djintajoe, naam van een' fabelaehtigen vo- gel, die zeer naar regen en dauw verlangt, ^ yvJc^ djantoer (jav., T.), tooveren; goochelen; bezweeren. — [R.]. ^AA^iiii. (of l/V) djentera — skr. jan tra — rad.; wiel; raderwerk; dj. moelïja, naam van een' schoenen boom, welks bla- deren, wanneer er de wind in blaast, snorren als een spinnewiel en ook in de geneeskunde gebruikt worden. ^ JCa^^ djontor, batav. (soend.), ruige ver- hevenheid; uitslag. — [B.]; djoen- toer, heet en gezwollen, zooals de lippen bij het eten van betel met te veel kalk, of na het vallen op de lippen. — [R.]. ^ i *♦ J V^>^ dloiiterot, batav. (jav., T.), lokaas. — [B.]. -K" C JCJL^^ djonterong, orde in woorden ^ en daden. — [R.], -H- «JCaT^ djantang, w. sum., Ujmerig; kle- verig. — [N.]. djantoen^, het hart, gew. het licha- melijke; dj. pisang of alleen djan- toeng, dus de djantoeng bij uitnemend- heid, d. i. de hartvormige, op verschillende wijze eetbare punt van de pisangbloem die steeds blijft voortbloeien, wanneer de vrucht tftiUa 487 2^ zich reeds lang gevormd beeft; gcêla dj., hartvormige suiker, d. i. broodsmker; s^- p^rti dj. dibakar, als een geroosterd pisang-hart, d. i. donderpaars, ^ iüuLü^ djoeiitoeng:, wreedmoedig, zonder het te laten blijken; innerlijk kwaad- aardig. — [R.]. ^ t q'^I^v^ djautoek, batav. (bal, ï.), vooruitspringend, vooruilslekend , van het voorhoofd. — [B. en H.]. ^l Jljljl^^^ djentik, een inlandsch spel, eene soort van paletspel, waar- bij men met een' bamboes elkander een stuk hout of bamboes moet toewerpen. — [R.]. C.^>JCa£:^ djeiitik, knip mti een' vinger; vingergreep lusschen duim en een* van de vingers; niendjentlk, knippen met een' vinger; vatten tusscheii duim en een van de vingers; doen een sprong, zooals bv. eene vloo, sprinkhaan, enz.; dJentik-S, naam van een' boom, met eetbare vruchten, zoo genoemd, omdat men, wanneer men de vruchten wil eten, er tegen knipt, als wanneer zij openspringen. (^•^ xjljL^v^ . djiiitik-2, made van de muskiet. ■)(•/ y^l^^^ djentil, batav., met den vinger tegen iets knippen. — [H.]. ■¥r f JOCaJ^^ djintal, schier onzichtbaar zijn; nimmer uitgaan. — [R.]. >^*iJCJostei djaiitan, mannetje van alle levende wezens (meer geslacht aanwijzend, dan laki-2); berdjautan, van vrouwelijke dieren een mannetje hebben; paren, gepaard zijn; ni endjan tani, van mannelijke schep- selen, voorn, dieren, dekken, bespringen, treden en dergelijke. /♦wAX^ifc* djintan, naam eener soort van komijn, waarvan 2 variëteiten: póê- teh, ivit, hïtam, zwart. -X- / -XJojfc. djanti, soort van indigo. — [R.]. /-X*0^> niendjoeutai, van de beenen van iemand los naar beneden hangen, beieren; döêdoek berdjoentai, zitten met los nederhangende beenen. ^^l^v.^ djandji, verbond; verbindtenis; ver- ^ drag; verding; afspraak; overeenkomst; belofte, toezegging; bepaalde tijd; termijn; vervaltijd; mendjandji, beter berdjandji, zich verbinden ; afspreken ; overeenkomen ; zich verbinden; beloven; toezeggen; bedingen; marilah kïta berdjandji, kom, laten wij ons [wederkeerig) verbinden; dj. dcBwa ta- hoen, eene afspraak voor twee jaren; m e nj a m p a i k ^ n d]., z ijne belofte vervullen ; m^ me g gang dj., zijne belofte houden; m^iig- obahk^n dj., zijne belofte verbreken; soëdah sampai djahdjïnja, zijn bepaalde levenstijd was daar; akoe minta dj. s^póêloh hari, ik verzoek om een* termijn, d. i. een uitstel Jlssd&^ é^^ van tien dagen; itöëlah jang didjandji, dat is het wat beloofd is; perdjaiidjijaii, beloving; toezegging; beding. .jVlSxIL:^ dJeiidjala(entJQnljala) — skr. tjantjala — , los van tong; veel praats hebbende; hier zóó en elders anders pratend; djandj&laau, losheid van tong; veel praats. {^^y^jS^Kj^:^^ djondjot, een afgetrokken ge- deelte van eene in elkander gestreupelde losse zelfstandigheid; vlok; mendjondjot, dingen, die min of meer in el- kander gestreupeld zijn, zooals bv. hooi, ka- toen, fijn gekerfde tabak, uit elkander trekken. djindjit, op de teelten loopen; loopen zonder gehoord te wor- den. [R.]. ., iiiendjetidjet, trekken aan iets, bv. aan het oor; uitrekken, bv. een sluk leer. ^ Y^S^^^JL^fe^ djandjar, rij (z. dj a dj ar , T.). — [L.]. ■)e ijS^VAT^ii. djandjany, men., = tangga (T.); dj. karang, hardsteenen trappen; flg.: de trappen der gerecht zaal; saban (brabbeltaal, T.) hari dij a (brabbel- taal, T.) najik dj. k., hij verschijnt eiken dag voor den rechter. — [N.]. ^ silTSLO^, tcêpai djandjing:, men., zekere groote eekhorensoort (T.). djoendjan?, z. djoeng II. iLlSi^XA^:^ I., mendjoendjoeng, op of boven het hoofd brengen; op het hoofd zetten; op of boven het hoofd dragen; een bevel, eene uitspraak, eene gift en dergelijke, zooveel als in eerbied ontvangen; mendjoeiidjoeng döèli, aan den regeerenden vorst hulde bewijzen bij feeste- lijke gelegenheden, eigenlijk door een' der voeten op hei hoofd te plaatsen, doch gew. door de knieën van den vorst met beide handen aan te vatten en daarna eene sem- bah te maken; djoeiidjöèngati, wat op of boven het hoofd gebracht enz. is of moet worden; voorwerp van eerbied; Heer; gebie- der, vorst. II., staak, langs welke de sireh en peper opgroeit, doorgaans 5 hasta hoog; van daar: hoogte van 5 hasta. I. djindjang, bestuurder; op- perste, hoofd [ook van geesten]; pleegvader of pleegmoeder van geesten; geesten- bezweerder; waarzegger; zwartekunstenaar; pythonisse. — Om in den toestand van gees- tenbezweerder enz. te komen, moet men zich in extase brengen; mendjindjang, besturen; hoofd zijn van iets; geesten plegen, kou- den; dj. radja, geestenbezweerders enz., die de vorst voor zijn pleisier houdt; waar- zeggers (rechter en linker, of oude en jonge), die den vorst, inz. op zijne tochten, ver- gezellen en door hem geraadpleegd worden. ^^s.U^ 'ë^^ 489 {J**^ II. (men.: dj^ndjaiig, T.), van den hals lang; slank (vgl. jav. djandjang, T.); bóê- roeng dj., naam eener soort van kraanvogel. -¥: ^ilSixXp:^ djindjing of djindjin, op de teenen gaan, — [L.]. i-rs^vJLrbfci» inendjendjeng, mei eene hand oplichten, doch niet hoven den horizontaal uitgestrekten arm, zooals hv. een zak geld, om te gissen, hoe zwaar hij is, een kind bij een' arm, een' hond hij een' poot of den slaart; lajar mendjeii- djeng;, het zeil steekt zijne schooien omhoog, hetzij dat het zeil te kort is, of dat de schooten gevierd zijn. ^ , Kssa.JLj::^ djendjal, sing., iusschemal, inz. onaangenaam, hinderlijk. ^..wTSAApifc. djandjaii, anders gezegd pa s- soet, een visch met twee poë- ten, die zich in den modder ophoudt. — [L.]. ^/j^SiiUp^^JindJinf z. djindjing. cXaI^ djanda, vrouw, die door bijslaap met een' man of een mannelijk dier (dus niet door onanie of lesbische liefde) haar maagdom verloren heeft; de verlaten echtge- noot, hetzij door den dood van den andere, of door scheiding; weduwe; weduwnaar (z. baloe). ^ LHJCX-O^ djindit, knip voor den neus. — [C.]. \cXa:^ (of ];*^) djendera, z. tj^nd^r?. ^/js^ jcXxpai. djindarsa, pook. — [L.]. . J \ cXxp^ djenderal — verb. europ. — , generaaL ^ LJj cXJc:^ djiiidik, z. ^>j jjj. / JcXa^^ djendol, van het voorhoofd t'oor- uitstekend; gewelfd, verheven; van eene vlakte hobbelig; van een juweel niet zuiver glad. — ^djendol, batav., buil; ber- djendol, bultig; dik; uitpuilend. — [B.]; bedjendol van 't voorhoofd gezwollen, ten gevolge bv. van een slag met de knokkels er tegen, ook van int^n, die nog niet glad geslepen is; erger dan bintoel. — [H.]. ^ ( j^-^^^^ djindol, achterhoofd (jav. dj^fi- dil.^T.). — [L.]. ^/•iCXJOsh* djaiidon, aardig keuvelen. — [R.]. ^ /C cXJo^ djaiidï, naam van een bijzonder soort van slangen. — [L. bew.]. c ? ^^lS)^ (mal. djoendi inz. cavalerist. krijgsman; ()i.^r ^ djandela — port. janella — . venster. ^ f ï^jsS:^ djfwes, jav., vuil; smeerig. — [C.]. c ^ J 1 / kkka:^ (mal. dj in is), plur. (^jV ^" ^^iLi-f, geslacht (ook gramm.); soort; stam; slag (mal. verb. is dj^nis); êv 490 3i>» >C^ > o ^«k^ i ;/^5 het mannelijk geslacht (gramm.); C^y«i) ijt*^, het vrouwelijk geslacht (gramm.); (^y*w^ t ^^/«A». , het tweeslachtig geslacht (gramm.) ^dj. laki-2, het mannelijk geslacht; röepa-2 dj., veelsoortig; allerlei; s§dj§nis, hetzelfde geslacht enz., van het- zelfde geslacht enz. jiu^S:^ djeiiiianff, stijl opeen' legger (bouwk.); onderhoofd, onmiddelijk onder den batin en diens plaatsvervanger en boven den djöêroe k^rah; toeziener; opziener; onderofficier; adjudant; dj. pin toe, deur- stijl; mendjennan^, als dj. besturen; het toezicht over iets hebben; naar iets kijken, in dien zin; peqdjeunan?, wie toezicht heeft over iets enz.; toeziener; opziener; — ^djedjenneng;, batav. (bal. zijposten van een deur of poort, T.), bamboestijlen van een beschot. — [B.]. ^ iA£b^ djanang en djanan^, verf. — [L. bew.]; denkelijk men. uitspraak van ^^ (T.). UI 1, q1^>^ djennak, onbepaalde korte tijdruim- te, langer, dan de dj (Broes; voorts: oogenblik; wijl; poos [onbepaald]; dj. pan - djang, eene lange dj., eene goede poos; dj. pa n dak, korte dj., eene kleine poos. / '> a^ plur. van ix»^. ^ ^Jo^ djenóê (bal. en jav. soort van toeba, T.), naam van een' boom, welks bast en wortel bedwelmend zijn en zeer geschikt om visschen te bedwelmen. — [R.]. jh^ djauoewari, verb. ned.. Januari. <wJ^A£:^, plur. defi. jÜ^, zuidewind; zui- 5> ^ ^jj^ plur. V an / -— > A^^^^ (mal. djanöëbi), zuidelijk; van het zuiden; van den wind of den dag zeer heet; brandend; zeer heete wind; zeer heete dag. OiO_, > Oy /♦O c3 y^2:>^ djanöèdin, verb. van ^.*iJT jj van C/*-^' 5> ^ /.i ^Xs^y het bezeten zijn van een geest en daardoor krankzinnig en razend; bezetenheid; krankzinnigheid; razernij; geestverrukking , geestvervoering. iXlL^fc. djenoh, verzadigd, hetzij van spijs of wat anders; verzadigdheid. / Ij^ (mal. djinni), tot de daemonen enz. V^ behoorend; daemon. XkXss- 491 '^J^^ iJuJLsbfc. (üial. djinnijah), fem. van het /' c y ^; fee. , pers., winde (plant); gierst. I. djcêwa, bijzonder soort van hengel; mendjSwa, met zoo' n hengel vangen. II. (en djöêggi), adv., uitgezonderd; alleen; slechts; ook; insgelijks; desgelijks; eveneens; zelfs; juist; niet anders dan; ja (bekrach- tigend); zeker; toch; evenwel; soms dient het alleen, om nadruk te leggen op het woord , waarop het volgt. Moet, na een subst., soms door zelf vertaald worden; ïtoe dj., datzelfde (bij uitsluiting van iets anders); laki- 2 dj., alleen mannen y ja, hij is een man; zeker is hij een man; ada dj., er is; er is ook; b^gïtoe dj., even zoo; desgelijks; sama dj., juist hetzelfde; om het even; eenerlei; doenja ïni tijadadj. k^kkal adanja,dö-se wereld is toch niet eeuwigdurend; s^p^rti anak radja-2 dj. roepanja, hij zag er uit niet anders (zelfs als) een vor stentelg; tij ada dj., toch niet; neen; voorzeker; tij ada dj. banjak, veel juist niet; allah dj, b^rtjinta akan dakoe. God (met nadruk) trekt zich mijner aan; tjand^ra barang sedikit dj. pon, zelfs het minste geschil niet; djangan di tj^ritak^n kepada seorang dj. pon, vertel hel aan geen enkel mensch. Sommigen vermeenen een verschil te zien tusschen CSy^ en ƒ&- en kennen aan het eerste slechts het begrip eener bijvoeging, d. i.. van ook; toe. Dit verschil is echter geheel willekeurig en nog lang niet genoeg geves- tigd, om het als taalregel te kunnen aanne- men. Men zal echter gewoonlijk y^ gebruikt vinden in verbinding met ^^ pon (^;^'J^) en vóór het sluitende édanja (djoewa schijnt de men. uitspraak te zijn van djoega, dat in dien tongval slechts in schrift gebezigd wordt; van ^t uitvallen van een g nog een voorbeeld in ^^U of in 't Noorden pói, in plaats van p^rgi, T.). i JiA^s^. plur. JLj^t, antwoord; men- djavrab, antwoorden (antwooird geven); antwoorden (ten antwoord geven); beantwoorden. 250)3^ djoe wadah — pers. xJÏ^j (ar. üJÏjj) en jIj : — mondbehoeften^ inz. voor eene reis. i W'N^ I. djoewara en bcèdjan^ djoewara, naam van den god der hanenge- vechten en van daar: persoon, die, bij de hanengevechten, den haan in de handen houdt en tegen den anderen haan aanhitst (z. djoewani en djoewandaug). Il, naam van een' eetbaren zoetwatervisch. y y (3j5jr^ plur. van l^^U. -K- ^ C, Oji^^ djoewarï, voor ^j^y^-—. [L. bew.]. r^ 492 'ö^y^ / y ^) ^^*s^> het doorgaan door eene plaats; jl^ doorgang; overgang. y y ^y^y^ plur. van (.jUw. y y (_^V>fl) A^s^ l»lur. van Jc<U-. y y ^u^ ) ^^"^^ pluï*- van ^ V • - W^ djoewani en böèdjang djoewani, naam van den geluk aanbrengenden god der dTJbbelspelen, inz. der hanenge- vechten (z. djoewara en djoewandang). y y OaJ)^P:w plur. van L^l^. y ^LllJ>^2>i^ djawawoet (jav., T.), soort van gierst, die als voeder aan vogels gegeven wordt. — [R.]. j& y y plur. van ^^t^ , / y (,_ O-S I A^Nw plur. van «— '^). djö^boer (en doeboer) verb. van >ri J. ^^ dJCèbin (vgl. öbin, T.), gehak- ken vloersteen. <Kj> j^^ djftbah uitspraak van h»^. *Cy-»^ I. djcèboen^, eene bedekking of een scherm; het gewelfde dek boven op een vaartuig, dat op mal. vaar- • tuigen meestal van bamboe is (vgl. dj^rdê- boeng, T.). -- [L. bew.]. djobong:, batav. (soend., T.), ""C^-^ hoer; slet. — [B.]. ^ djöêta en Jöêta — skr. ajoeta, tienduizendtal — , millioental; sedjöÈ- ta, een millioen; delapan djaéta, acht millioen; berdjoèta, uit millioenen bestaan, ^ \j2J 42^ djoewet, batav. uit 't bal. of jav., zekere zwarte zuur zamentrek- kende vrucht. — [T.]. ^ [ >^5^^ djötos, batav. (jav., T.), stom- pen, duwen met de vuist. — [B.]. %::bfc. I- djöèdja en djcëdjah, z. adjöêdja. * IL, den grond met het lood peilen (z. doega). [L. bew.]. , I., mendjö^djoet, trekken aan iets, zooals bv. een vischaan de lijn, of iemand aan de koord eener bel. *II., w, sum., uitpluizen (vgl. jav., en djondjot, T.). — [N.]. ^ ^N^ ^^^^ djcèdjoer, redjangsch, een woord van de huwelijkswetten der vol- ken van Sumatra, het geld dat aan de ouders van de bruid betaald wordt. — [M.]. ^ «Jb^ i^*^^ djêêdjoeng, in doeken winden, nam. een kind. — z. b^bbat. — [L. bew.]. ^ K^ 4^ djöèdjal (beter: djj^ddjal), dat ergens voor stuit, staan blijft, niet door kan. — [L.]. ó^^ 493 *J>^ V^*^ A^N^ djödjol} wat boven de oppervlak- te van iets (inz. van water) uitsteekt; voorts: paalheg; paalwerk; staket- sel; palissaden [inz. in water]; niendjödjol, boven de oppervlakte van iets uitsteken, zooals bv. een paal boven water, de tepel boven de borst; zich er boven verheffen, zooals bv. de borsten van een aankomend meisje of eene lichaamsvrucht door een' stoot tegen den buik der moeder; een^ bevruchten buik doen zich boven de oppervlakte verheffen van de kloppende lichaamsvrucht; rivieren enz. door dj. versperren. A:::^ Alb*. djcÈdjah, z. djöêdja (z. a.). <X^sfc ft^s^ . niendjcj^djoh, onafgebroken aan- komen, zooals bv. schepen in een' haven, regen en dergelijke. -K- i^tl^h- ^'v^ djCêdjoeli, uitgieten, — [G.]. / ^^*^ i<"s^. mendjoêdjai, op een* afstand bestoken, bv. met kogels, pijlen, werpspiesen en dergelijke. (3 i^N^ en «^jj*-, het in weldoen overwinnen; overwinning in weldoen, (\ A^*^ dJC^doe (Tamil. dj o doe, T.) en djft- doeh, wat voor elkander bestemd is; weerga; gade; paar; koppel; perdjcedö&an, weerga; gade, ^A A^Nw. milddadigheid; edelmoedigheid. ^ 4^^> mendjöêdl, dobbelen; spelen met dobbelsteenen, kaarten enz.; grof spelen; spelen van kansspelen; mendjcédi- keii, met iets dobbelen; verdobbelen; pen- djtiêdi, wie dobbelt enz.; dobbelaar; speler; tempat perdjcbdian en perdjédijan, plaats waar gedobbeld wordt. ¥: / M»ö É^**^ djoedes, batav., toekang pit^nah, een stokebrand , lasteraar, ook van iemand, die vuile taal uitslaat; misschien verbastering van Judas. Ook wordt iemand, die zich, zonder er iets tegen te doen, hoorntjes op *t hoofd laat zetten, zoo genoemd. -- [H.]; R. van Eijsinga en Lukardie: djoedas, valsch. — [T.]. ^ 4c3 Ji^^ djodo, batav., is ook: geluk. — [B.]. ^^A A^v^ I. djcËdali, nom. pr. fem, II., verb, van 2J^. J5,3 t.:^ djöèdoh, z. djoêdoe. (C^ó^S^^ (mal. djcêdï), naam van de bergen, ten noorden van Mesopo- tamië, op welke, volgens het geloof der Moehammedanen, de ark van Noach vast raakte. ^ i éJ^^ I. djftra, soek., buiging; reverentie; plichtpleging. IL, iemand bedreven in hanengevechten (z, djoewara> T.); doortrapte dief — [C.]. *J^ 4d4 'Ö^ ^ 4 A^>i^ L djoewar, men., soort van ijzer- hout, dat wel eens in kofTij tuinen voor schaduw geplant wordt (bat. djijor), cassia florida? — [T.]. * IL, djoewaran, een boog van hout; een slrikhoog in eene val; het kromme hout y waaraan de boog vast is; ook t^nt hengel- roede, anders ook JjIS' ^^j W genaamd. — z. «ji^* — [I^' bew.]. i j^s^ I. dJCèroe, wie over iels gesteld is; aan wien iels als vast bedrijf opge- dragen is; hoofd, inz. de djóêroe k^rah, ambtenaar onder den batin, inz. voor het bijeenroepen van diens onderhoorigen voor eenig werk; dj. tinggi, aan wien het toe- zicht over zeil en treil opgedragen is; boots- man; dj. tcêlis, schrijver; dj. baha&a, tolk; dj. koentji, sleutelbewaarder; dj. petak- ruimbewaarder; dj. batoe, onder- officier aan boord, die op de klippen te letten en op het anker te passen heeft; dj. moèdi, in plaats van dj. k^möê- di, stuurman, onderofficier boven den dj. batoe; ook: de man aan 't roer. Hier is op te merken, dat de smst. met dj. hunne verdubbelingen maken door alleen dj. te verdubbelen; bv. djöêroe-2 töèlis, enz. II. (vgl. bat. doeroe, T.), peBdjCèroe^ hoek van eene ruimte, bv. van eene kamer. i^ïlh, dé staken in eene omheining. — [C,]. > i A^N^ djöêrit (jav., oorlog); pen- djü^rit, krijgsman; soldaat; en, omdat de soldaten^ van den vorst van Madja Pahit, die Singapoera veroverd had, den eigendom der overwonnen Maleiers niet erg respecteerden, ook: plunderaar; roover; openlijke dief; mendjóèrit, plun- deren; rooven; openlijk stelen; djcëritaii, wat geplunderd enz. is; goed door plun- dering verkregen, is \ 4l^ ("fi^l* djawarah), plur van^U.. / KM \ i^*^ I., mendjöèroes, met geweld voorttrekken, zooals bv. een' arrestant; voort sleepen; voortsleuren. IL, onbepaalde korte tijdruimte, korter dan dj ^n nak; voorts oogenblik; wijl; poos [onbepaald]; dj. pandjang, lange dj. (lang is weder geheel onbepaald); eene goede poos; dj. pandak, eene korte dj. (kort is weder geheel onbepaald); eene kleine poos; een poosje; een wijltje. *IIL, rechte lijn; reeks, rij; langs; rechtuit; zonder zich op te houden. — [R-]> batav., koers; richting, — [C.]; djoerffisan, in de richting van, of naar, — [B.]. ^^IV. (z. djïroes, T.), bewateren; be- sproeien. — [C.]. I. djê^rang: (vgl tjcêrang en z. dj 5 r a ng ) , openingen ; kreeken ; doorgangen. — [M.]. 'öy^ 49H 'jy^ ^- *IL, luendjoeran^, batav., van een vaartuig over de eene zijde hangen (mi- ring), van een schuit onder een schuinschen koek naar beneden. — [H.]. ^ C. \ A^*"^ dfcërong. schuins (op zijn hoeken ^ of in zijn diagonaal) [overhoeks] meten, — [L.]. ■)f C. \ i^>^ djöêriny, batav., uit 't jav., de ^ natuurlijke schijf of afdeeling van een vrucht. — [TJ; djoerïngan, schei- ding in *l haar, — [B.]. L djóran^ (en tjórang), ravijn; bergkloof; nauwe doorgang (z. ta- hang). * IL, eene lolcbel, zeker vischnet, anders genaamd tjan en pentor. — [L. bew.]. A * i^^s^ I. djóron^, ovale beteldoos van me- ^ taal. Als de djöroD^ van liout is, wordt dit uitdrukkelijk vermeld (dj. kajoe). IL, al wat uitsteekt, inz. aan gebouwen; stoep; pui. — [R. A.]. *I1L, soek., padiëschuur (oud-jav. doe- roeng, T.). ^^IV., bfrdjoroiig, men., in een rei (T.), Q \ ft^"*^ djörengj klein stuk van den rand ^ of een' hoek van iets, bv. van een' koek, een stuk land; niendjoren?, afsnijden van iets, bv. van papier. ^(^i jj5^ L djörok, batav., vuil — [B.]. *IL (jav. djorog, T.), djorokin, batav., iemaad een duw geven, om hem bv. in 't water te doen vallen. — [H.]. /.f \ 4-^*s^ I. djö^ran, roede; veerkrachtige staf y aan het eene einde waarvan iels bevestigd wordt, om in beweging ge- bracht te worden; van sommige vallen de veer; van eene blijde de lepel; van eene put de zwengel (vgl. djoewaran en baL dj o wan, lange stok. met 'n mesje boven aan, om bloemen van den boom te halen, T.). * IL, tocbehooren; toevoegsel. — [C.]. ^4^ JS i 4^;:^^^ djöêrah (z. djöêra I, T.), batav.. nijgen, eene dienaresse maken. [B.]. *Ö i>^>^ djftroeh, jav., stroop. — [C.]. / C % 4:^5^ L djcèrai, bundel van naar beneden hangende draden, repen, krullen enz.; voorts een classiflceerend woord,, vergezellende het telwoord, dat een aantal van de omschreven of derge- lijke voorwerpen uitdrukt; mendjcèrai, uit een punt in menigte los naar beneden hangen, zooals bv. de franjes van een' kwast. ^^IL, w. sum., deel; gedeelte. — [N.]. )\ A<*s^. in tj^t, de tweelingen (teeken van den dierenriem); de Orion (sterre- beeld). 436 ^c:^ y?- Q ^^*^ - berdjcèwang, eene aanvallende ^^ houding tegen elkander aannemen; tegenover elkander staan, om te vechten; zich van voren oplichten, om daarna met eene vaart op de tegenpartij neder te vallen, zooals bv. de bokken; tegen el- kander inloopen ook van vaartuigen; djöè- wang^-lS, plaats boven de neb van een vaartuig, waar twee a drie man kunnen slapen, soort van galjoen, gevormd door eene breede dwarsplank over de uiteinden van de versierselen (dan dan) van som- mige mal. vaartttigen, zoo genoemd, om- dat !^ij, bij een' aanval, het eerst met het vijandig vaartuig in aanraking komt; 2*^, en dan ook lendjo^wang:, naam van een* boom, zoo genoemd, omdat zijne bladeren, waarin soms eene tooverformule gegriffeld is, buiten de huisdeur gehangen worden, om tegen een aankomend onheil te vechten, d. i. het af te weeren van de bladeren waaiers, die als xeer ver- koelend in ziekten gebruikt worden. ^ (^».Ci A^s^ . mendjoèn^at, batav., in eene zachte helling opwaarts, van een vaartuig als het achterste gedeelte zwaarder geladen is dan het voorste, zoodat het daar dieper in het water ligt; z. m^n- djoerang. — [H.]. M^^,.^ A^Nw djonyit. naar omhoog gekruld; opgelicht, zooals bv. de bovenlip. ^Cl A^*^ djön^or, lange spitse hek van sommige visschen; lange en spitse voorsteven van een vaartuig, die kan weg- genomen worden; boegspriet; kluif hout. ( KMjb. j.^^ djöngos, — ned. jongens — jongen (bezoldigde bediende), inz. van een' Europeaan. iLC. j-^N^ djöngang, boven iets anders uit- stekend, zooals bv. de boventanden boven de ondertanden, de bovenlip, boven de onderlip; mendjöngang^, boven iets an- ders uitsteken, (^ 3 A^v^ . holte; bi7inenste van iets; buik. De plur. L^)y^), ingewanden, ^ e^sJjfü^ dj^poet, jav., oprapen, — [C.]. ^ (, oji A ^^^ djöêpoek, jav., nemen; op- nemen. — [C.]. ^ \j 4^*^ djiëpoel, gebeuren; voorvallen, — [L. bew.]; bengk., gebeuren, — [C.]. C, /j 4^**^ L, mendjöèwak, met loodrecht uitgestrekten arm of armen omhoog houden; zeilen hijschen. IL, jongeling uit den fatsoenlijken stand, die aan den persoon van den vorst ver- bonden is; edelknaap, lijftrawant, page; berdjc^wak, een dj. hebben. ^ j^^^^s^ djcèkoet, koet.; dj. makan, allerlei toespijs (bat. djoéhoet of djoekoet, boeg. djoekcje, yleesch). — [T.]. '^y^ 497 *^>?- *i:^ t djöêkang (vgl. djoeiigkaug), omverwerpen; omslaan ; otnstoo- ten. — [L. bew.]. ■^ i.54i^^ djöëkoii?, p^l. stil li(fgen,~[K], i-54ps^ djökong' en, zelden: djongkong^ naam eener soort van bootje, be- slaande uit een uilgebolde boomstam (jav. djoekoeng, T.). Li5 42ifc. djöèg*?') z. dj(ĕwa. Li5 ^^ ^yögl — skr. jogï — , benaming van eene soort bindoescbe heiligen, die een zelfverzakend leven leiden en onder steld worden, bovennatuurlijke krachten te bezitten. Ci5 4£^ !• djöègi, soort smeersel, aan de mannelijke roede om eene kitteling in de vrouwelijke schede te verw^ekken en daardoor den vrouwen .den bijslaap aangenaam te maken; nieiidjCëgl, aangenaam kil telen, bv. de randen der oogleden, waartoe de Chinezen een bijzonder instrument heb- ben; peudjCÈgi, wie of wat aangenaam kittelt; middel daartoe. * IL, de een vóór den ander heensehielen, daar ieder de eerste wil zijn. — [L.]. Ij;>5 4^:^ djöget (jav. djoged, T.), publieke danseres. Ó t^^v^ djög'ar, soort van verkeerspel (vgl. Boeg. djégaraq, T.). MAL.-NEDERL. WOORDENBOEK, DEEL 1« ^ , ]5 4:^ dj(J&g*oel, dom; onivefend.-^[K,]\ jav., gek; onnoozel. — [C.]. /.042:^1. I. djögaii en tjogaii — pers. ^\S^>' — , onderscheidingstceken voor het koninklijk gevolg of 'de troepen, dat voorop gedragen wordt: kenteeken van een^ naderenden dood; djógan of djög*an 'alam, piek, die aan het hoofd van een* koninklijken stoet gedragen wordt en bene- den het lemmet waarvan een plat, hart- of bladvormig versiersel van goud de ^ala- mali dj., waarop de naam van den vorst gegraveerd is, afliangl. ? •)f II. (jav., T.), vloer; plaveisel. — [C,]. . J ^'■N^ I. djöèli, ned.i Juli. ^IL, batav. (jav. djoli, T.), draagkoets; draagstoel. — [BJ. ^ j ^'-^. niendjöëwal, iels verkoopen; dj. b^lï, koop en verkoop; mgndjöêwal tïtah radja of ook alleen tïtah, zich van den naam van den vorst tot ongeoorloofde handelingen bedienen; m^ndj(Bwal nïïma orang, van den naam van iemand misbruik maken ter verkrijging van het een of ander; (berdjö&wal, verkoopen als vaste bezigheid, handelen in, T.), djöêwalau, wat verkocht is of moet worden, koopwaren. \j>Ü4:bÉ. djcèlat, lengte van iets, ook van eene tijdperiode; dóêwa dj. kapal, twee scheepslengten; sedjd^lat kóèda, eene paardelengte. 33 ^ƒ^ 498 O^y^ Jj^ , mendj^loer, recht vooruit (bv. de voet) of achteruit (bv. de staart) steken; uit iets uitsteken of ie voorschijn komen, zooals bv.^ eene slang uit een gat, de tong uit den mond; met hel hoofd vooruit voortschuiven, zooals bv. kleine kinderen op den buik; djC^Ioer-djalar, zonder keuze overal in- en iiitloopen; een liederlijk leven leiden, pierewaaien. iJA^b^, liiendjöêlailg, zich in de hoogte verheffen boven iets anders, zooals bv. eene vlam boven een gebouw, een boom boven andere, minder hooge boomen ; schrijdelings op den nek of op een* van de schouders van iemand zitten; op iets anders ver- heffen; inz. schrijdelings op den nek of op een' van de schouders dragen; djélangaii, naam eener parasielplant met geneeskrachtige eigenschappen en tegen gezwellen gebruikt. -^ ^J Éi^^ djölang:, jav., soort van draag- ^ baar. — [C.]. iJ ^^^^^ djCêliiig', scheel, loensch; dj. bahasa of dj. aJQr, van tijd tot tijd een weinig loensch zien; meudjcèlin^, scheel ^wz. zien; mendjcëlingl, iemand scheel enz. aankijken, mj ^^9 djöIong-S, eerste van iets dat aan- komt, bv. van een' periodieken wind, vruchten en dergelijken; eersteling; begin; de spits toeloopende nebbe van een vaartuig; ' soort van vaartuig met zoodanige nebbe; naam van een eetbaren zoulwater-visch, met langen spitsen bek. ^L^JLJA^bi. djcjĕloek^ groeien. — [C.]. L-JLJj^ djöëlikj singap., in een blad wikkelen, bv. bloemen, opdat ze niet door de warmte der hand beschadigd worden. Pel. Abd. — [K.]. L-iD 4^? niemljölok (men. mandjoe- loek, T.), met iet s^ langs naar iels steken, doch niet om het te bescha- digen, maar om het te hebben, zooals bv. met eene stang (zelfs met een vinger) naar eene vrucht, uit de hoogte met eene stang aan de punt waarvan zich iets kleverigs bevindt, naar iets (bv. een' duit) dat op den grond ligt, om niet te moeten naar beneden gaan, of zich te bukken; op die wijze afstootcn; op die wijze opnemen; op die wijze uit iets halen, bv. een geheim uit het hart; in iels steken; in de keel van iemand steken; dj. ha n toe, naam eeaer soort van gras, lang, spits en scherp, ongeveer als SQrai, maar daarbij jeukerig; böêroeng dj., naam eener soort van houtsnip, ook kaki dïjan genoemd, meteen' langen bek, waarmede zij wormen enz. uit den grond haalt; mendjölok malam, één enkelen nacht bij iemand doorbrengen (verband met de oorspr. bet. onbekend); biêroeng dj. malam, naam van een' kleinen vogel, die J^ 499 J^^ nagenoeg den geheelen nachl het geluid „tjou-tjou'* laat hooren. / J A?s^ djcĕlai, uiteinde van een' tak of twijg. -^ f^ j^"^ djöwoni, stil; kalmte. — [L.]. ^ 4^ djöèiii — ned. — Juni. QCX-i j-2^ djoewaiidaiig* en boêdjang: djoe- ^ wandaiig', naam van den ongeluk aanbrengenden god der dobbelspelen , inz. der banengevechlen; z. djoewara en djoewani. ^ i^_ry ^^r^ ' iiieiidjeroeiioekaii, balav. (uit 't bal., T.), bij herhaling voorover vallen als een beschonkene. — [H.]. '>^ /»0 ^j2bfc. nioest onder djoen slaan (T.); pendjöèiiaii, jav. , pollebahker; steenbakker, — [L.]. ^^•04^ djoenoeii, batav. [^j^. T.), t^tap atinja^ bv. van iemand die verliefd is en verliefd blijft, constant is in de liefde (djoenoen sama anak prawan), al zijn zinnen en gedachten op één punt gevestigd hebben; één ding ivillen hebben en niets anders, 't tegenovergestelde van at i b^tjabang (al deze soep had vermeden kunnen worden met dol ingenomen zijn met iets, T.).— [H.]. ^"S ^f>^ djcëwah, een groote snoeper; dartel; iveelderig. — [L.]; hoovaardig; aan- matigend; verwaand, — [C.]. ?< 4^*^ djöeweh, van den rand van iets wöar beneden omgebogen of omgekruld; tuit- vormig; bibir dj., hanglip. ^A A^s^ . plur. yb)y^, delfstof, waaruit iets deugdzaams getrokken wordt; het uitstekende, schitterende, voortreffelijke, wezenlijke van iets; edelgesteente; juweel; parel; substantie; materie; stof; stofje; natuur, In 't mal. ook nog: onsplijtbaar iets, zooals bv. het scherp van een mes. cN^/s^ djöhar, naam van een' lagen boom, met fraaie geele bloemen (vgl.-djoe*- war? T.). ^ A A ^v djölior (eng. Johore), vroeger een rijk met de hoofdplaats van gelijken naam bevattende het zuidelijk ge- deelte van het mal. schiereiland en den geheelen Lingga-Riouw Archipel. De hoofd- plaats Djohor verlatende, hebben de vorsten zich eerst te Riouw en daarna te Lingga gevestigd. Bij ons tractaat met Engeland in 1824 werd het rijk in twee deelen verdeeld: in dat op de vaste kust, w^elks vorst den titel van Sultan van Singapoera aannam, en in dat der eilanden onder een' vorst met den titel van Sultan van Lingga, Riouw en onder- hoorigheden ; djohor heeft in vele streken de bet. van zeeroovers (vgl. Ngadjoe-dajaksch, T.); dj. baharoe, Nieuw-Djohor, eendoor den vroegeren T^mmenggoeng van den Sul- tan van Singapoera gesticht rijk, bevattende 32* hFj^y^ BOO uU^ liet vroegere eigenlijke Djohor, waarover de Sultan hem de souvereiniteit heeft ajgestaan. Hij is door Engeland erkend onder den titel van Maharadja van Djohor. De hoofdstad van gelijken naam ligt op de vaste kust, tegenover de rivier K^randji op het eiland Singapoera. rC ^£5 %^^^ (mal. dj o u h a r i) , wezenlijk ; natuurlijk; stoul moedig; kloek; juwelier, In *t mal. ook nog, en wel voorn. ervaren; bedreven; kundig, /jJiijp!^ djöhan, z. ^jl^. ^^2^> I^N^ I. djoewita (denkelijk in plaats van djïwita, leven, dat in 't oud- jav. als liefkozingswoord vooral jegens een minnares, gebezigd werd;vgl. djïwa, T.), van eene vrouw bekoorlijk; ^mas dj., bekoorlijk goud, r a tn a of rana dj., bekoorlijk juweel [vleitaal jegens eene vrouw]; di- mana dj. akoe, waar is mijne bekoorlijke? *II., zijden snoeren; /re/ew*' van de borst- plaat die achter samengebonden worden, opdat in 't bukken die plaat op de borst blijve; tali dj., snoer van zijde, omtrent een' vinger dik, die met drie omslagen om het middel gewonden wordt. — [L.]. c/ 4XXKJ>éS::^ (djojïnah), pers ., zwaan. c X iii ^ en jjU-, pers., waardigheid; grootheid; heerlijkheid, -*~ z. g ah. ^ ^**^ djih of djlr, mikstokje in zeker spel, waarnaar met platte steenen of geld gegooid wordt. y LlUv-^>> Pl ur. van <:>*^. y ^y (y^"^*- , het zich inspannen; het tegen moeien lijkheden kampen; het zich helpen; het zich bevlijtigen; het plagen; het iemand den oorlog aandoen, om hem tot iets te dwingen; het tegen iemand worstelen; inspan* ning; oproeping tot den waren godsdienst; prediking en bekeering, inz. door krachtige middelen, zelfs geweld; heilige oorlog tegen de ongeloovigen en ketters; leger, troepen, iVj22ih» djaharoe, van menschen niet deu- gend; niet goed doend; niets goed doend; deugniet. I jV^^*^ plur. van JibU- y y y A JV^'^ (mal. djahalah), onwetendheid; domheid; onkunde; dwaasheid; on- verstand, •X-/ i^V.^2:^ djelialis, batav., gemeen; laag, — [C.]. ^ A i^f>^ en ij^, pers., wereld, ~ Met andere woorden vormt het samen- stellingen, die tot epitheta voor koningen en helden gebruikt worden, onder anderen ook J\^ i:M^9 held der wereld. Dit hebben de Maleiers, schijnt het, voor eene pleo* a)W 801 uastische samenstelling, waarvan zij groote liefhebbers zijn, aangezien en dus aan ^jl^ de beteekenis van held gegeven. Het oorspr. woord is later tot djohan verbasterd; »U^l^ of, volgens de mal. woordvoeging, gah djahan, koning der wereld. .,A/9>N^ djohan en djóhau — verb. van ^l^ of ijk^—, held; dj. maköta, titel, thans niet meer in gebruik/ ^O^ en %i-, plur. cl^I^, zijde; kans; toegekeerde zijde; zijde, Averwaarts iemand zich begeeft; landstreek; wijze; voorkomen. ) JCi2:^> sedjahtera, veiligheid; rust; vrede. c y ^y^^s^ (mal. dj ahad), zorg; vlijt; moeite. ■yO^ (mal. dj aha r), openbaarheid; rucht- baarheid; luide stem. c y ^/9^»^ (mal. djahar), openbaar; door ieder- een gezien en aan iedereen bekend; mendjaharkeii, verkondigen. ) ^(?^*^ djohra, uitspraak van ïytj. \(?^^ (mal dj ah al), onwetendheid; onkunde; dwaasheid; onverstand, op \(?^^ (mal. djoehoel), plur. van JjtW-* pp Xff''^^ plur. van JaIL. \jj p \&^^ plui*. van JjbUw. j\/?^^ plur. van JjbU-, tü c y /-Aj22^ (inal. dj ahli), onwetendheid enz. betreffend. y V i ,, diepe put; hel. In 't mal. ook nog: in de hel, d. i. verdoemd; te gronde gericht; in 't verderf gestort; geruïneerd; geleverd (vuig.); wie zich in de hel bevindt; verdoemde enz.; verdoemeling. c C;ó j(?^^^ • uitspraak van v^^J^.. / / j^ , snel; vlug; snel wegvoerend; vlug paard; snelle dood. ^ . f-^ dji (kindertaal), batav., foei; dji-3, dat is vuil. — [B.]; z. djïdji (T.). o y ^^x^-N^. plur, s-^^J^, ^^h in een klee- • * • ' dingstuk. t ^x<"V djib — eng. jib — , kluiver. — z. tjcétjoer en k^lëwer. ¥r VaaJ2^ djiboel, wrong, die de vrouwen dragen. — [L.]. ^j.x^'N^ djëbah , van koopwaren op veel plaat- sen voorhanden; berdjfbah, op veel plaatsen voorhanden zijn. djita, batav., braaf; openhartig. — [C.]. ^JJUa^ 502 'O^ ^ CJLaaS^ djitak, batav.^ slaan, of klappen geven, op 'l hoofd. — [B.]; (iemand) met de knokkels tegen het hoofd slaan; z. gisi. — [H,]. cJCsa£^ djitali, djitabau eii djantahan, ••• soek., = dj^lla, naam eener elastische gom gevende liaan, die zeer smakelijke vruchten van de grootte en kleur van een' europesche oranjeappel draagt en, ook als bindsel gebruikt wordt (bat. djotan, T.). ^^^^ (vgl. ^j^, T.) djidji (taal der kleine ^ kinderen), interj. voor de gewaar- wording van iemand, die vies van iets is; foei; zoodanige gewaarwording (vgl. jav., T); iiiendji^ji, djidji zeggen; mendjidjiben, vies zijn van iets; verfoeien; mendjidjii verfoeien. F^d.jL<v^ djêdjer, reeks van naast of ach- ter elkander geplaatste voorwerpen (doch niet van slokken voor eene fuik) of levende wezens; rei, gelid; meiidjëdjer, in rei zetten; cijfers onder elkander zetten, hv. om ze op te tellen (z. dj a dj ar); berdjëdjer, in reien zijn of staan; h. döëw^ lapis, ih dubbele reien zijn of staan; djalan b., één aan één gaan ;^ met éénen marcheeren {Ans: b^rdjalan h., T.). ,.t aJSBLaS^» pers., de riv. Gihon. ^ cXos^ djij^d (Jav., T.), geweld; dwang. — ••• [C.]. ^ i**JLVAJ^^dlïdat (bal. gidat), batav., voor- hoofd. — [T.]; en djïdad (B,). ^c>cXa^^ djïdad, z. djïdal. ^ \cX>v^^ djïdar (jav., T.), lijn; streep; V liniaal. [R.]. / /.t) Y-^vTi^ plur. van .U. x^ /.t) wAj^iÉ. djairaii of djeran, das (vier- voetig dier). — [R.]. djirat, chineesch graf. 2J ^ ^^^ (mal. djïrah) plur. van^U., djïret, balav. (uit 't jav., T.), vastknoopen oï strikken. — [B.]; z. dj^rrat (T.). / j^ 'K-'^'"^ I- (^" dl roes), mendjïroes, besproeien; zachtjes begieten; pen- djiroes, wie besproeit enz.; gereedschap daarvoor. ^11., sadjiroes, een gezicht ver, — [N.]. ^ C. ^^"^ djïroeng:, w. sum., slingerpaden; binnenweg, die van de hoofd- (^- kampong naar de kleine gedeelten voert; dj. kampong, de kom der kampong. ~ [N.]. djëren?, batav. (uit 't bal., T.) loensch, scheel, — [B.]. ^ C3 a-^"^ djirak, w. sum., eene plant, die men wel gebruikt, om er paggers van te maken. — [N.]. ^'b^. CJ^ 505 ^ 5->V^ djiram, waterval; berdjirani, een waterval hebben, b v. eeiie rivier. -M- /C >-aJ:^ I- djii'ai, uit één stuk ge- maakt, — [L.]. * IL, een ziertje; iets dat ondeelbaar is; Yau (laar: een weinig, — [L. bew.]. ^ ^JtA^ifc. djïiigar, beteuterd; verwonderd; verbijsterd; beduiveld. — [R.]; een slecht uitgesproken jav. dj^nger (T.). iilAp^ djipang* en djeppaiig:, of djïpoeii en djeppoen, Japan. ^ibO^ z. ^. 7f ^>wjL^^ djïg'oer, ba tav., koffijdik; aftrek- ^ O ^>s.aJ^ djïgeraiig', te kort van onderen, sel daarvan. — [B.]. zooals bv. een rok, ecne broek, een zeil. — [R.]. ^ f Ka£^ djeila, w. sum., liggen; djiko terdjeilanja kris itoe, indien die kris ergens nedrrligt, — z. ^^. — [N.]. / NAJ^h» tljêl — eng. jail — , gevangenis, , V-vC^j berdjëla, slingerend nederhangen, zooals bv. eene slang, waarmede een roofvogel wegvliegt, een zakdoek uit den zak, een los kouseband. •K- . Lo^, djila-S, de hart zak; het pericor- dium. — [C.]. V^>aAaJ^w, meiidjilat, likken; aflikken; op- likken (vgl. jav. ^n bat dilal, T.); rcèmah d i dj ïl a t api, het huis werd door ' het vuur gelikt, [^^y^X^^::^ djilit, z. djilid. (j>A.A>C^5 ineiidjêlet, drukkende over iets strijken; vuig.: beslapen, cXLo^ rtjilid (en djïlit), uitspraak van ^ i-Lvj::^ djïliiijf en djöèliiig:, batav., scheel zien, — [B.]. ^ éAaj:^ djeloe, w. sum., neder vallen, van menschen, boomen of andere veel meer lengte dan breedte hebbende voorwer- pen; z. djeila. — [N.]. vA.:^, naam der letter -.. L djïmat, verb. van \jl^a^\c. IL, zuinig, spaarzaam; huishoudelijk; mendjiiiiatken, zuinig enz. met iets zijn, bezuinigen. ^^♦w-^Ap>i. djimaii, div., = djïmat. — [Div.]. ♦ w/^.^, djïii, verb. van ^: in ^p^ bUs^^. /♦waJ:^ djïna, verb. van U:. f^^jLi.^'N^ djênab , verb. van ^.^, :. lH:^ S04 *^. i^^ g^^^s^ djinak, mak, tam; gelemd; gedwee; gemeenzaam; vriendschappelijk; ge- zellig; berdjinak, mak enz. zijn; luendji- nakk^n, femmen; niendjinaki, temmen (is deze beleekenis ^goed, dan is de spraakk. van 't Rijouwsch-Maleisch mooi in de war; niendjinaki beL: jegens iemand mak, vriendelijk enz. zijn, T.). jjuc^)^ djênal, verb. van ^^i^T^:. ^ >Jsjk2^ djinam, stil; eenvoudig, — [R.]. aaJ^ djma — skr, 4jïwa — , leven; ziel [ook als uitdrukkingen van liefde] ; vgl. djoewita (T.). i ^* 3 ^A^"^ djïwit, jav., knijpen, — [C.]. ^ x.^H^pii. djinja en ^U djanja (lees: djar- nja, djar verkorting van oedjar, T.), w. sum., heeft dezelfde bet. als kata- nja.-[N.]. SEP B 1919 . j#-. 