Nederlandsch Tijdschrift voor Liefhebbers der Jagt und Visscherei
Ten slotte wordt hierbij eene opgave gevoegd van de ontvangsten en iiitgaven, die gedurende den loop van het jaar 1855, ten gevolge der wet van 6 Maart 1852 (staatsblad No. 47) hebben plaatsgehad, waarbij evenwel dient te worden in het oog gehouden, dat het batig slot niet geheel als zoodanig kan worden aangemerkt , vermits daarvan nog moeten worden af- getrokken de iiit de ten uitvoerlegging van vonnissen voortvloeijende onkosten , die evenwel met geene ze- kerheid kunnen worden opgegeven, doch die stellig als post van uitgaaf moeten worden aangemerkt , wan- 107 neer men dc opbreii^'st der zegcls der jajjt- en visdi- acten als ontvangst beschouwt. Ontvangst. 1855 Uits^aaf. Recognilie en ze- gelgelden der jagt- en vischacten » . , •/ IngeTorderd aan boeteu en verbeur- len / / 23762 2569 2633 1 10 85 Traclement yan den Inspecleur. . ./ Reis- en verblijf- kosten van denzel- ven / Bezoldiging^ van 33 opzieners a /'4 per -week /' Klecding{jeld voor diebeanibten a/ 16, 25 per jaar / Premiijn voor ge- dood en rertoond schadel. gedierle f Premien voor ge- dane bekeuringcn f 1000 300 6861 536 1611 3127 f 13438 00 00 00 25 00 95 Mcerdere onivangst f 12892,90. VERSLAG VAN DE JAGT EN VISSCHERIJ, IN DE PROVINCIE KOORD-HOLLAND , OVER 1835. MEDEGEDEELD DOOR DEN HEER IlNSPECTEtJR M^ P. C. VISSER. STAAT VAN HEX JAGTVELD. De wildstand was in 1855 zeer slecht. De felle winter, late- en langdurige snceuw waren oorzaak; dat er veel wild van gebrek is omgekomen. — De broedsels van pati ijzen zijn meestal mislukt , en de schaarschte aan faisanten in deze streken was alge- mcen. — Hazen waren er betrekkelijk veel , en in den Haarlemmermeerpolder overvloedig. 109 Omtreni het waterwild zijn dezclfde ongunstige be- rigten mede te deelen. In deze provincie zijn 8 geregistreerde eendenkooijen en 4 geregistreerde zwanendriften. OPGAVE VAN HEX GETAL JAGTACTEN. Groote jagtaeten Kleine » Suppletoire » Voor deze jagtaeten werden betaald: 1854. 1855. 457 468. 17 11 . .. 2 Geheel 476 479 Jaglaclen. Recognilie- gelden. Zegel. 58 Opcenlen. Geheel. Groote. . .. Kleine .... Suppletoire .. / 7020,00 » 55,00 /• 2106,00 « 16,50 f 800,28 » 6,27 /• 9926,28 » 77,77 Geheel in 1855. . » in 1854. /• 7075,00 » 6960,00 /• 2122,50 » 2091,00 f 806,55 » 794,58 10004,05 9845,58 Alzoo hebben de jagtregten in 1855 meerder opge- bragt dan in 1854. SCHADELIJK GEDIERTE. Met uitzondering van de wouwen, is er in dit jaar veel minder sehadelijk gedierte gedood dan in no 1854. De kouijiien zijii door de algemeene delviiij^ veel verminderd. Aan burgcmeesters zija vertoond en daarvoor pre- mie-mandaten afsegeven : 1854. Bunsings 453 Hermelijnen 151 Wezels 461 Arenden 5 Valken 141 Havikken 29 Sperwers 424 Wouwen 301 Buizerds 95 1855. 277 30 435 2 159 30 305 ,604 84 De hiervoor iiitbetaalde premien beliepen : in 1854 ....../ 621,50. in 1855 » 579,30. TOEZIGT OP DE JAGT. Het toezigt over de jagt was opgedragen aan 17 be- zoldigde en 104 onbezoldigde jagtopzieners. Over het algemeen betoonen de bezoldigde jagtop- zieners veel ijver bij de waarneming hunner betrek- king, welke activiteit veel is aangewakkerd door eene tractementsverhooging van 6en gulden per week, zoo- dat men thans , by eene bezoldiging van f 5,00 per week , geschikte personen bij ontstane vacature zal Ill kuiinen krijgen , lietgeeu vroeger bij te geringe be- zoldiging hoogst moeijelijk was. Het aantal bekeuriiigen wegens overtredinoen der jagtwet heeft bedragen 121. Hierop zijn gevolgd 88 vcroordeelingen , en 14 vrij- spraken of ontslag van regtsvervolging. Zijn nog in behandeling 8 zaken. Buiten regterlijke beslissing gebleven : op grond  der artt. 207, 208 & 227, No. 6. Wetboek van strafvordering . 1 zaak. TOESTAND VAN DE MSSCHERIJ IN DE BONEN WATERED. De visscherij in de binnenwateren is steeds acliter- uitgaande , en levert voor vele visscliers van beroep geen genoegzaam middel van bestaan meer op. Behalve in de droogmakerijen is hiervan de oorzaak gedeeltelijk te zoeken , doordien vele visschers de vis- scherijen uitputten, en de voor den handel te kleine visschen voor eendenvoeder gebruiken. 112 OPGAVE VAN HET AANTAL VISCH-ACTEN. Groote Vischacten Kleine » Suppletoire » Het aantal kostelooze vergunningen om te mogen vis- schen heeft bedragen 678 tegen 689 in het vorige jaar. Voor de in 1855 verleende visch-acten zijn de na- volgende regten betaald; 1854. 1855. . . . 376 . . . 898 . . . 5 347 800 4 Geheel 1279 1151 Jaglregten. Recognilie- gelden. Zegel. 58 Opcenlen. Geheel. Groote. . .. Kleine .... Suppletoire .. /• 1735,00 » 1200,00 » 14,00 f 520,50 » 600,00 » 6,00 f 197,79 » 228,00 » 2,28 /• 2453,29 » 2028,00 » 22,28 Geheel in 1855. » in 1854. /• 2949,00 » 3244,00 /• 1126,50 » 1245,00 f 428,07 » 473,10 /•4503,57 )> 4962,60 TOEZIGT OP DE VISSCIIEIllJ. Het toezigt op de visscherij is opgedragen aan de- zelfde personen , die met het toezigt op de jagt be- last zijn. Voor gedane bekeuringen in zake van jagt en visscherij is , overeenkomstig Z. M. besluit van 24 April 1852, No. 86, in dit jaar aan premien uitge- reikt de somma van f 774.00 SCHETSEN UIT MIJNEN LEVENSLOOP, DOOR IV I .^ R O », C Waarheid en fictie. ) III. Familiezaken noodzaakteii mij tot cen uitstapje iiaar eene onzer provincien , die ik sedert deitig jaren niet bezoclit had. — Vdor mijne afreis bejjaf ik mij naar eeii' mijner weinige oiide vrienden, om afscheid te nemen ; hij was een der harstogtelijkste jagers , dien ik immer gekend heb , doch sints jaren belette hem het podagra de praktische beoefening van het edel vermaak. — Wanneer ik met hem , onder pijp en 114 Flesch, aan den liaard zat , stelde hij zich voor dit jjemis schadeloos , door het bepraten van onze ge- zamenlijke jaottogtjes in vroe{jcre dagen en de her- inneringen aan vele onzer jagtmakkers , die reeds in de groote weitasch van den onverbiddelijken jager met de zeissen waren opgestoken. — Onder zulke gesprekken waren ens de winteravonden steeds te kort; mijn vriend scheen dan weder jong te worden en het podagra niet te gevoelen; zijne oogen fonkel- den van jeugdig vuur, en dikwerf werd het krukje , dat, ten steun hij zijne omstrompelingen indekamer, aan zijnen stoel leunde, opgenomen en in het vuur van het verhaal , onder een »paf /" aan de wang gebragt, wanneer het een of ander meesterschot uit den rijken schat onzer herinneringen werd opgera- keld. — Toen wij den avond weder op deze wijs hadden doorgebragt, xeide mijn vriend bij het afscheid nemen : »uwe reis brengt u te X. in de nabijheid »van het landgoed Y. , thans het eigendom van mijnen »neef A. wiens voogd ik geweest ben; ge zoudt mij »eene dienst kimnen bewijzen, door hem eenige -»papieren van waarde te overhandigen." — - »Gaarne," was mijn antwoord, »dan kan ik tevens die plaatsen »nog eens bezoeken, waar ik met mijnen overleden »vriend Z. , den vroegeren eigenaar, zoo vele genoeg- •»lijke dagen heb doorgebragt ; het was een echte jager »die Z." — Ja, daar heb ik veel van u over ge- tioord," zeide mijn vriend, terwijl hij de papieren anpakte en mij overrcikie. — Na een liartelijk: 115 » adieu, tot wederziens!" scheiddcn wij met eenen warmen handdruk. Toen ik mijne zaken in X. had afgedaan, decide ik aan A. den last mede , mij door zijnen oom opgedra- {jen, en vroeg tegen den volgenden dag belet om mij daarvan te kwijten. — Ik stelde mij met gcnoegen voor die plaatsen nog eens te betreden , waar ik met mijnen onvergetelijken vriend Z. zoo menig aangenaam luir doorgebragt, zoo menig gelukkig jagtavontuiir bijgewoond had. — Het antwoord — op geparfumeerd postpapier geschreven — was hoogst hoffelijk, en be- vatte, behalve de betuiging van het verlangen om mijne kennis te maken, de uitnoodiging tot een ver- blijf van eenige dagen te Y. — Aan die verlokking kon ik geenen wederstand bieden; de oude herinne- ring werd levendig, en het voorstel door mij aange- nomen. Een jongen werd, met mijnen reiszak belast, voor- uit gezonden; ik nam den wandelstok op om hem te volgen. — Het was een dier schoone herfstmorgens , welke het gemoed van den jager met de aangenaamste gewaarwordingen vervullen; de zon sclieen zoo helder op de fraaije kleurschakerigen der bosschen, waarin het gezang der roodborstjes en meezen zoo vrolijk klonk. — Aan de eene zijde van den weg doolde eene kudde schapen over de bruine heide ; aan de andere doorkriiiste een jager het stoppelveld. — Ik zctte mij op eene hoogte nedcr , om dit verrukkend tooneel te genieten; intusschen loste de jager een schot, ik zag; 116 de hocnders wegstrijken en den bond er een apporte- ren ; daar ontwaakte mijn jagersgevoel , en mijn blik viel tevens op de torens van liet kasteel Y. , dat ik reeds genaderd was. Het gezigt van die torens werkte als een tooverslag op mijne verbeelding ; de dertig vervlogen jaren ver- loren zicb in bet beeld , dat mij tbans voor den geest zweefde; bet voorledene was tegenwoordigbeid gewor- den. — Ik bevond mij weder op Y. in bet gezelscbap van den braven Z. ; alles, bet buis met zijn' gullen gastbeer, bet ouderwetscb buisraad, de trouwe jager, de lievelingsbond van mijnen vriend, bet rijk voorzien jagtveld, dat alles stond mij levendig voor den geest. Vele berinneringen ontrolden zicb voor mijne pbantasie, en ik r^noest eene opwellende traan wegpinken. — Onder die berinneringen was ik zoo gebeel in gemij- mer verzonken , dat ik den terugkeerende jongen niet bad zien naderen, en zijn: »mijnbeer, ik beb den »reiszak op bet kasteel afgegeven!" eensklaps de kin- deren mijner verbeelding in rook deed verdwijnen, en mij in de wcrkelijkbeid terug voerde. — »En de ou- »derdom alleen is tegenwoordigbeid!" zucbtte ik met Feith, nam mijnen stok op en wandelde verder. Toen ik bet kasteel bereikte , zoebt ik te vergeefs naar de trotscbe eiken, die de vroegere oprijlaan be- scbaduwden; beide waren verdwenen. — Een ruim grasperk, waardoor de weg slingerde, en dat spaar- zaam met eene groep boomen versierd was, bad ben v^rvangcn. — Ook de onde poort was weggeruimd, 117 en de o'raclit, waarin zicli vroeger trotsche zwanen spiegelden, gedempt. Een vrij winderige jager , netjes gekleed als eene pop, opcnde mij de deiir: »mijnheer wacht UE reeds, »mas ik UE verzoekcn biiinen te gaan," en hiermede leidde hij mij in eene kamer. De heer A., die een' bontkleurigen kamerjas en sier- lijke pantoffels droeg, verhief zich uit een' gemakke- lijken leuningstoel , en trad mij te gemoet. — »Ik heet »ii welkom, mijnbeer," zeide hij op beleefden toon, »ik ben waarlijk confus, dat gij dc moeite neemt om »mij met een bezoek te vereeren, en eene commissie »van mijnen oom overtebrengen. Tk hoop dat gij bet »hier eenige dagen voor lief zult willen nemen, te »mecr , daar bet juist in den jagttijd is , en velc »herinneringen van vroegere dagen u bier wacbten; »8"y jaag^t immers nog?" » Wei zeker , als ik daarmede ophoude , zal of bet »pootje , of de dood er de schuld van hebben/' Terwijl hij bet paket opende , en de papieren nazag , bad ik tijd om bet vertrek eens rond te zien ; bet was toevallig de vroegere studeerkamer van Z. — Het eikenbouten geweerrak, waarop allerlei oude, zeld- zame geweren prijkten, bad plaats gemaakt voor eene elegante, giazen kast, gevuld met engelscbe geweren, buksen , pistolen , krissen , yatagans en dergelijkc wa- penen ; in plaats van bet rak , waaraan fraaije , duitsche pijpen plegen te bangen, zag ik eenen stapel sigaren- kisten, met allerlei fraaije etiquettes versierd. — Wei- ,* VIERDE JAARGANC. 0 118 iassclien zao ik nict , raaar wel eenc rijke verzamclino' van allerlei hondenzweepcn , colliers, fmiljes , haoel- zakken en kriiidhorens. — Op eene sierlijke etagerc prijkten, in fraaije banclen , liet Sporting Magazine^ het Journal des ChasseAirs, nevens de werken van Blaze en la chasse au lion van Gerard. — Oostindi- sche hertengew eijen , tijger- en leeuwenhuiden, blaauw porselein en een paar op schijfsehieterijen , of op na- geaapte, engelsche wedrennen gewonnen stukken zil- ver , v'oltooiden de decoratie. Intusschen had A. de papieren nagczien en in zijn pracliti{j barean geboroen. - »Ik dank ii vriendelijk ^ »mijnheer, voor de {jenomene moeite, en hoop de oe- wlegenheid te vinden om u insgelijks van dienst te »zijn; mag ik n," vervolgde hij , »cene sigaar aan- »bieden ?" »lk rook wel eene sigaar na den elcn, maar voor »het overige verkies ik een gonwenaar." De heer A. s<'helde , de fraaije jager trad binnen ; »JoiiN, bezorg pijpen en tabak." »Mijnheer," antwoordde hij bedremmeld, »die zijn »niet in huis; maar als VE verkiest zal ik naar den »majoor G., die in de bunrt woont , gaan en er om »vragen; die heeft ze zeker , want ik zie hem aUijd »uit lange pijpen dampen." »Doe geene moeite," zeide ik, en haalde mijne ta- baksdoos en jagtpijp voor den dag ; ik stopte , de jager bood mij met veel zwier een vlammetje en verliet de kamer , terwijl zijn heer eene sigaar opslak. 119 »>Gij ircfl lict lieci'lijk , mijiiheer, ik wacht niorocii »ceni8C vrieiulen om hier te jag^en ; alien iiitmiintendc »scliiiiters , die enjjelschc oewercii hebben , welkc , met »{yroene patronen, op lioiiderd passen scbielen. Mis- »schieten is bij hen eenc zeldzaamheid , er stuiven al- »tijd veeren of wol van hct wild; de patrijzen ontko- »men dikwcrf met een' hangenden poot, en de hazen »met een' slingerenden achterlooper , in allc geval »toch een zekcr teeken dat bet niet mis was. Ja , »met die enoelsche geweren en die grocne patronen , »dat mag eerst scbieten heeten!" Ik merkte wel dat mij bier niets anders overbleef dan dc rol van lijdelijken opmerker^ en de dingen , die daar komen zoiiden, af te wacbten; ik antwoordde dns: )>ja , dat scbijnt tbans zoo de mode te zijn." »Onder ben, die komen jagen, is gewis de uitmun- wtendste scbutter , de beer de V.; die scbiet lijsters , »vinken, musscben en alles , wat maar voorkomt , op Mongeloofelijke distanties." »Die beeren , die zulke voortreffebjke scbutters zijn, »bebben zeker ook uitstekende bonden ?" »Honden , ja , bijzonder fraaije ; eebte setters van »de beste en^clscbe rassen , en gesoigneerd zijn ze! »Ze glimmen als spiegels, daar moeten de grooms voor »zorgen. Zie, bet is een lust om die bonden te aan- »scbouwen, als ze uit de jagtwagens komen; ik ver- »lustig er mij altijd in om die fraaije dieren op bet »voorplein te zien rondloopen. — Wilt gij de mijnen »cens zien p" 120 )>Gaarne," aiitwoordde ik ; iiadat dc hcer A. zlch »was wezen aankleeden , traden wij naar biiiten." Aan sierlijke, met ijzeren rastcrwerk omoeven , hok- keii lageii zes uitmuntend fraaije setters van verscbil- lende kleiiren ; ik was verbaasd over hiinne schoon- heid. »Zoo, aan de hokken, ziet men ze niet be- »boorlijk ," merkte ik op, »indien bet niet te vcel »moeite is, zoiide ik ii verzoeken ze te doen loslaten." »Loslaten! ja, bm, dat beeft nog- al wat in; maar »ik zal John roepen." De jager kvvam , van eenige lijnen voorzien , trad in het rasterwerk , deed elken bond eene lijn aan, en werd letterbjk door ben naar buiten getrokken , waar hij ze met alle kraebtsinspanning staande bield. Terwijl de jager roependc , fluitende en de bonden verwenscbende rondliep , stelde mij zijn meester eene wandeling voor, die ik met genoegen aannam. — Na eenigen tijd vernamen wij door bet erbarmelijk gegil der bonden, dat John ze weder magtig gewor- den, en met de cxecntie bezig was. m Onder het vvaiitlelen speurde ik op de lancii lainc- lijk veel wild en, lot mijnc verwoiideriiiG' , Qeen seha- delijk gedierte. — »Gij schijnt liier weiiiig sdiadelijk vgedierte le liebben, mijiiheer A.!" »Och ja, dat zal ik u uitlesgeii, dat is zeer toeval- »lig; gij begrijpt wel dat John zich met zulke dingcii »niet kan afgeven, want dat is toch wel geen jagers- ))werk, dat klemmen leggen; en schieten kan men »dat tuig maar zeer zeldzaam; maar ik heb hier den »zoon van den ouden jager van den heer Z. gevon- »den — gij weet hoc die gocde man op het vangen »van die beesten gesteld was — , dien heb ik iiit mede- »lijden gehouden , en die vangt mij nu het ongediertc »weg. Hij had mij eerst gevraagd om jager te wor- »den, maar dat ging niet; verbeeld ii eens, dat hij »nooit verder dan op veertig passen op een haas wilde » schieten, en dan moest hij het nog dwars hebben. »Toen ik hem, als proefstuk, een' bond had laten »dres8eren, had hij hem zoo bedorven, dat hij geen »haas meer wilde naloopen en , als er geschoten was , »stil bij mij ging zitten; hij had er den moed iiitge- »werkt; ik zag dadelijk wel dat het nict gaan zoude, »en dat hij er geen verstand van had, want, verbeeld »u eens ! hij wilde geenc zweep gebruiken. Dat van- »gen van ongediertc is juist lets voor zulke domme »menschen!" — Wat kondc ik beter doen dan zwij- gen en den volgenden dag afwachten? Des morgens ten acht m^e trad de heer A., in eene jagtkleeding, die een fransch modeplaatje be- 1-22 schaaiiide , in hot salon , waar een rnim voorziene ontbijtcliscli gereed stood; bet ontbrak even min aan fijne scbotels als aan fijne wijnen. — Omstreeks half negen begonnen dc elegante rijtuigen op te dagen, en bet getal der gasten groeide tot acbt aan ; kleeding, geweren en bonden, alles was even pracbtig. Bonjoufj mijn waarde A. ! die shooting coat zit u »voortreffelijk; zeker iiit Parijs medegebragt ?" ~ De gastbeer knikte toestemmend. »Zie eens," zeide een ander, »welk een iiitmuntenil »geweer van Ma^ton, kaliber No. 12; ik geef er nit »de tw^eede band vijftig pond voor; op bonderd pas- »sen scbiet bet alles door en door." )>Wie is die oudervTetscbc patroon?" vrocg een derde flnisterende aan den gastbeer. »St," was bet antwoord, »bet is een vriend van )>mijnen ouden erfoom" ~ bier werd eene bevveging van geldtellen gemaakt; — )>begrepen 1" Toen ik aan bet gezeiscbap als eenen ouden — op dit woord vs^erd eenigzins gedrukt — lief bcbber was voorge- steld , zetteden w ij ons aan bet ontbijt. — Het gesprek liep over verre scboten , die dczer dagen gedaan waren ; over de op banden zijnde wedrennen , tot verbetering — gelijk men bet gelieft te noemcn — van bet paardenras ; over verloren en gewonnen weddingscbappen enz. ; ter- wijl de scbotels en flesscben ducbtig werden aangesproken. Toen bet tien ure geworden was , vroeg de gast- beer: »zouden wij nu niet te veld trekken?" en korl daarna was alles marscbvaardig. in Het iiiLbraiidcii der gevveren nam nii ceii' aaiivaii{;^ terwijl dQ lioiideii , als bczeteiicn , blaffend in hct rond renden. — Eindelijk waren do grocne patronen mot kraclit naar beneden gcdreven en de geweren geladcn; wij trokkcn bet veld in. Mijne pen is onmagtig , de lafereelcn , die ik daar aanscbouwde , aftemalen; ik wil ze liever in aloe- meene trekken zamenvatten. -- Schieten , roepen , fluiten , sdireeuwen en het kermcn der geransclde bonden vormden bet wanlnidenst cbarivari , dat men zicb kan denken. — Werd er een stuk wild O'escho- ten, dan ontstond telkens een bevige kampstrijd tusscben de bonden ; slecbts zelden gelnkte bet , den buit onbescbadigd aan bunne tanden te onttrekken. — Het viel mij zwaar den onaangenamen indruk , dien deze tooneelen bij mij verwekten , te vcrbergen ; deze werd nog verdubbeld door bet aanschieten van zoo vele stukken , naar welke op onzinnige afstanden gc~ vuurd werd, en waarvan de wol of de vederen afsto- ven. — Wanneer bet maar »raak" was, waren dc scbieters tevreden , dan werden bunne bekwaambeid en de dragt bunner geweren luide toegejuicbt. -— Geluk- kig kwam — gelijk aan alle dingen ~ ook een einde aan deze luidruebtige en woeste, voor mij vcrvelende, jagtpartij , die ik niet ligt zal vergeten. Toen bet dine was afgeloopen , wektc bet druiven- nat de spraakorganen ruimscboots op; de avond werd onder gesprekken over de bekende onderwerpcn van des morgcns — docb sterker geklcurd — doorge- 124 bragt. — Den volgenden dag nam ik afscheid, onder de gelofte van nimmer weder een bezoek op Y. af te leggen. Ik ging spoedig mijnen ouden vriend opzoeken, eii verhaalde hem mijn wedervaren in al zijne bijzonder- heden. — Hij Irok de schouders op; wij verdiepten ons in de vervlogene dagen onzer jeugd. Den Yolgenden dag nam ik het geweer op, en toog met mijne oude Diana te veld. — Hond en meester deden om het zeerst hun best : de onaangenamc indrukken van mijn uitstapje waren uitgewischt ! MISGEBCOETE VAN EEK HAAS. (Met eene A f bedding). Door de welwillendheid van den heer B. v. V. te H., voormalis Houtvester in het derde jagtdistrict der pro- vincie Zuid-Holland , ben ik in de gelegenheid gesteld geworden, eene afteekening te maken van de misge- boorte van een haas, die thans, opgezet zijnde, het eigendom van voornoemden lieer is. Het haasje werd in de laatste helft der maand Maart van het jaar 1851 , in de heerlijkheid Willige-Lange- rak (provincie Utrecht) gevonden , door eenen opziener der jagt , die het , nog levend , aan gemelden Houtves- ter overbragt. — Weinige nren daarna is het gestor- veu , en door den lieer B. v. V. naar de veeartsenij- school te U. gezondcn, alwaar hct ward opgezet. Tot aan het middenrif (diaphragma) is bet haas ge- heel normaal gevormd , althans wat dc uitwendigc deelen betreft; daar verdeelt zicb de ruggegraat in tweeiin , en ontstaan twee acbterHjven , die , op zicli zelven beschouvvd, niets onnatumiijks opleveren. — Alleen vertoont zicb , ter plaatse waar de ruggegraat zicb verdeelt in eene opwaartscbe rigting , een goed gevormde voorlooper. Ik bad gewenscbt eene korte bescbrijving van den inwendigcn bouw van bet dier bierbij te kunnen voc- gen , en beb daartoe pogingen in bet werk gesteld , door mij scbriftelijk tot Prof. L. de J. te U. te wen- den J onder w iens toezigt mij was medegedeeld dat bet opzetten gescbied was; docb die pogingen bebben tot geenen uitslag geleid. Het blijft dus twijfelacbtig, boe de vorming van bet ingewand (iuhus intestiiialh) bij deze misgeboorte was ; er kunnen daaromtrent , iiit dien boofde , slecbts gissingen worden gemaakt. Intusscben komt bet mij , naar aanleiding van den uitwendigen bouw , niet onwaarscbijnlijk voor , dat de edele ingewanden (bart en long) , die voor bet mid- dcniif liggen , gcbecl normaal zuUen zijn gevormd ge- weest , en dat, van dit punt af, te gelijk met dever- dubbeling der ruggegraat , de slokdarm zicb ook in tweeen zal verdeeld bebben , en de onedele (onderbuiks) ingewanden , in elk der beide acbterlijven , als naar gcwoontc zuUcn gevormd geweest zijn. w Van welk geslaclit het haas was is evenzeer tvvijfei- achtig gebleven ; intiisschen is het stellig , dat het iii- gewand zijne functien {jedurende eenigen tijd moet hebben verrigt , verm its het haas , naar de grootte te oordeelen , minstens acht dagen moet hebben geleefd. De hierbij gevoegde afbeelding is op de helft der grootte genomen. F. A. V. EEliE MhmmE JAGT-KW'ESf Ji. Voor eenige weken kwam een welbekende brood- jager , Gerardus Wijdeven , mij iiit ons nabiirige dorp Zeeland opzoeken, zich beklagende, dat zijne doch- ter Cornelia gecalangeerd , en vervolgens door den kan- tonregter van Grave tot boete of gevangenzetting was veroordeeld. Ik vertrouvs^, dat de lezer , even als ik, het geduld zal willen nemen, om de geheele geschiedenis aan te hooren; jagers , over de jagt sprekende , zijn zelden zeer laconisch , dit ondervindt ieder van ons dage- lijks; ik waag het dan ook, om al, wat ik dienaan- gaande gehoord heb , zooveel mogelijk letterlijk over te brengen. Ge weet — dus ving hij aan — ge weet, dat ik voor 129 eenigen tijd eeii ongeluk met mijn geweer gehad heb, waardoor ik drie maanden het huis moest houden ; dat er , doordien ik niets verdiende , honger in de keet kwam , kunt gij ligt vatten ; doch ik had een' hond , die bunsings en fluwijnen konde vangen , waar- mede mijne vrouw en mijne dochter des nachts op de lappen trokken. Zij namen ook mijn geweer mede om de fluwijnen, en ook wel soms eene zwarte kat, uit de boomen te schieten, en zoodoende kreeg mijne Cornelia , die toen nog maar acht jaar oud was , zachtjes aan liefhebberij in al , wat jagt was. Toen ik allengskens beter werd , hield dit naluur- lijk op , en zij zou er welligt nooit meer aan gedaan hebben, ware het niet, dat, bijna 3 jaren geleden , P. S. uit Mil mij op nieuw aanschoot, en toen kon ik in geen half jaar iets verdienen. De nood derhalve weder aan den man gekomen zijnde , trokken mijne vrouw en mijne Cornelia des avonds weder op den ulling (bunsing) los , en zorgden dat wij , hoe schraal dan ook , toch iets te eten hadden ; want Cornelia werd zoo knap met den snaphaan , en bleef zoo onver- moeid, dat zij, ofschoon niet voor 2 a 3 ure in den nacht huiswaarts keerende , weder voor het krieken van den dag in het veld was , en niet zelden een haas of patrijs op den loer schoot ; ja , wat nog ster- ker is , dat zij eens met den eersten loop onder de patrijzen in de zit geschoten had, en er toen met het twcede schot nog een' in de vlugt raakte ; sedert dien tijd was er ook geen houden noch binden aan, no en als ik lict iiiet oekcerd en haar inschouden hail , ware er in ons {jeheele dorp niet ecn paar hoendcrs meer overgcschoten ; dc hazcnja;]t had zij voordatjaar al glad bcdorven. Dat aanhoudend stroopen word , zoo als gij wel begrypen kiint, al spoedi^; verpraat; ik moest dus , cm eene calangie voor to komen , haar het ja{jen plat af verbieden. Tegen dat de groote jagt geopend werd, was ik weder geheel en al herfteld, en in dien tijd komt er ienaand, iiit onze gemeente , bij mij aan huis. Hij was van Cornelia's goed schieten al on- derrigt , en vraagde mij , waarom ik haar niet mede op de jagt nam ? dat wij , met ons beiden , toch altijd het dubbele wild konden schieten ; want , voegde hij er bij , volgens de nieuwe wet mag dit gerust , en tevens — want het was om de weerga geen lom- pert — haalde hij de wet uit zijn' zak , en las mij Yoor, dat een vader inwonende zonen benedcn 18 jaren op zijne acte kon laten mede jagen ; dat mijne Cornelia dit ook mogt, want voor de wet , zeidehij, staan alle menschen gelijk , en om u dit te bewijzen j lees hicr .... en toen hield hij mij een muntbil- let voor, waar onder op gedriikt staat: hij die muntbilletten vervalscht, en nog al meer, dat ik niet onthouden kan, zal gestraft loorden met, ik weet niet meer waar mede, maar het ging kort langs de galg af. Hier zoiide dus , volgens de letter van de wet , aan vrouwen vrijstaan, valscli geld te maken en in omloop te brengen; het is dus zeker, dat of Cornelia mag Ill met II saaii jageii , of wel zij mag papieren geld ver- valschen. Volgens de letter van de wet — zoude zij mimtbilletten mogen namaken, en niet mogen jagen; het spreekt van zelf dat men volgens den zin van de wet moet te werk gaan, en dan is het zoo duidelijk als een catechismus, dat zij gerust met u mag gaan jagen. Toen ik het muntbillet gelezen had , voer de jager voort, twijfelde ik er geen oogenhlik aan, en werd al boos op onze boeren, dat zij dien mensch , die zoo verstandig is als een advocaat, met die regtstreeksche verkiezing uit den raad geknikkerd hebben. Ik zag aanstonds er op uit om voor Cornelia aan een ge- weer en weitasch te komen ; wij trokken te velde , en dat verzeker ik u, zij scliiet, dat het een last is om te zien, onverschillig of het loopt of vlie^t. Niemand , zoodra ik hem den zin der wet had uit- gelegd, had er lets tegen, dan alleen de veldwachter in den Reek, een dorpje bij Grave, die begreep de wet geheel anders, en bekeurde haar, omdat zij geene aete of permissie had; wij jaagden toen in gezelsehap met den pachter der jagt. Zij werd vervolgens gedag- vaard voor het kantongeregt te Grave , en ofschoon ik ZEd. Achtb. de wet op de jagt en op het papieren geld duidelijk aan zijn verstand bragt , veroordeelde hij haar evenwel , zoo als ik u straks gezegd heb. Geef mij nu eens goeden raad, want behalve het mocten gevangen zitten, is het nog bitter ongelukkig; begrijpt eens goed: zij kan, voor dat zij 18 jaar oud is, geene 132 acte bekomen , zij zit van top tot teen vol jagtliefheb- berij ; met mij zoude zij ook niet mogen medegaan ; hoe moet zij dan jagen? Is er dan gcene kans voor iemand , die op de jagt zoo bekwaam is , als ik zelf maar durf te denken ? Ik bid ii , raad mij wat ik er mede moet aanvangen." Ik raadde hem, zich van een attest van onvermogen te voorzien, en dan te appelleren; Mr. F. V. heeft zijne zaak verdedigd , en de Arr. Regtbank van 's Hertogen- bosch heeft, op donderdag den 15den Mei 1.1., geoor- deeld , dat in de tegenv^^oordigheid van den eigenaar of regthebbende eene schriftelijke vergunning van denzelven overbodig is , en haar dien ten gevolge van alle regtsvervolging ontslagen. Op bet tweede punt heeft de regtbank beslist, dat de 2de zinsnede van art. 7 der jagtwet, alleen op zonen betrekking heeft, en niet tot dochters mag uitgestrekt worden. Corde- lia WiJDEVEN is derhalve schuldig verklaard aan over- treding der jagtwet, doch vrij gesproken, op grond dat bet gebleken is, dat zij, nog geene 16 jaar oud zijnde, gehandeld heeft zonder onderscheid des oor- deels. Daar in dit tijdschrift een ieder is uitgenoodigd ge- worden , om zijne bezwaren tegen de bestaande jagtwet in te dienen , vlei ik mij , dat de Redactie voor boven- staande een plaatsje zal willen inruimen; mogelijk wordt dan, bij eene aanstaande herziening, de schoone sekse met wat meer consideratie bejegend. Zou die zinsnede , van art. 7 niet de oorzaak wezen, dat velen barer, 133 zicli in haar regt gekrenkt achtende , zooveel antipathie tegen de jagt gevoelen? Zoii het de reden niet kun- nen wezen, dat meiiig liefhebber^ wanneer liij des morgens vol viiur te velde trekt, zijiie dierbare gade zoo koel gestemd en in eene zoo slechte luim verlaat? 01 kondc de nieuwe jagtwet hieraan eenigc verbe- tering toebrengen , dan zeker ware de vurigste wensch verviild van een' bestendigen lezer. J. W. V. D. H. Uden, 16 Mei 1856. VIERDK JAARGAXG. 10 0\^EE DEN SLAAP VAN IIET WILD EN HEX TIJDSTIP WAARIN HEX OP VOEDSEL UITGAAT. ( Vertaald, ) Gelijk zoo vele zaken in de huishoudinjj der natiiur en de levenswijze der dieren nog niet genoegzaam opgehelderd zijn , schijnt mij de slaap der bij ons voor- komende wildsoorten , even als het tijdstip , waarin zij op voedsel uitgaan , steeds nog een onderwerp toe , dat der overweging dubbel waardig is. leder bewerktuigd ligchaam behoeft minderen of meerderen tijd om te rusten, gedurende welken het de door de levensverrigtingen verbruikte krachten her- stellen moet. Wij zlen dit evenzeer in het planten- als in het die- 135 renrijk. lii bciden , altlians bij velesoorten, nemeii wij eene diibbele periode van deze rust of, waniieer wij bet zoQ noemen willen , van dezen slaap waar, na- melijk: ecne das^elijksclie en cene langeren tijd du- rende, den wintcrslaap, bij welken de levensverrigtin- ^en gredeeltelijk ophouden, of althans naauwelijks merk- baar en onderdrukt zijn, — eene den dood nabijko- mende verstijving , voortjjevloeid uit het gemis van den tot volkomen leven noodijjen warmtegraad , 8'elijk wij eene soort van herleving opmerken bij klimmende tern- peratnur. In de meeste gevallen is die winterslaap noo- dig om het dier gednrende den winter, wanneer het noodige voedsel ontbreekt, in eenen toestand te bren- Gcn, waarin het (jeene voeding behoeft, en alzoo voor den hongerdood te behoeden. Wij willen ons evenwel minder met dezen winterslaap, waarvan wij slechts in het voorbijoaan spraken, bezig houden, en den dage- lijkschen slaap nader beschouwen. Gelijk de winterslaap van de temperatuur afhanke- lijk is, kan wel op den dagelijkschen het licht zijnen invloed uitoefenen. Ook hier ontmoet men hetzelfde beginsel bij de planten gelijk bij de dieren , verm its sommige soorten der beide rijken 6f aan eenen dag- df aan eenen nachlslaap onderworpen zijn. Het neder- hangen en zamenvouwen der bladeren , vooral der ge- vederde, is, even gelijk het sluiten der bloemkelken , als een toestand van rust, — het ontluiken en geur verspreiden als een ont waken te beschouwen. Wij vin- den evenzeer bloemen, die zich bij den opgang der 10* 136 zon oiitsluiten, ah die daartoe liareii ondergang af- wachten. Op gelijUc wijzc is aan sommige dieren een nacht- aan anderen een dagslaap eigen. De slaap zelf is bij verschillende diersoorten ook weder van verscliillenden aard; bij den mensch ver- toont hij zich in den volmaaktsten vorm, vermils eene meer volkomen zamenstelling, in den regel, eene meer volkomene rust behoeft. De vleescfivretende dieren staan in de schepping eenen trap hooger dan de plan- tenvretende , vermits zij niet onmiddelijk van de voort- brengseien van den grond leven kiinnen, maar van vleesch en bloed , die als prodiikten der planten te be- schouwen zijn. Om him voedsel te verkrijgen moeten zij buitendien meestal meer kracht en tijd dan de plantenvretende aanwenden. Bij hen vertoont zich de slaap dan ook, in den regel, in zijnen volmaakteren vorm , gelijk wij bij den bond en den vos kimnen waarnemen , welken laatste wij dikwerf op de jagt verrast hebben, ofschoon dergelijke ontmoetingen bet sluwe Reintje alles behalve aangenaam zijn. De volkomen slaap der herkaauwende dieren werd reeds door Buffon en anderen betwijfeld; dit schijnt wel zeker , dat him slaap niet volkomen vast is , en dat de tijd, welken zij onder het herkaauwen in apa- thischen toestand doorbrengen , gedeeltelijk den slaap vervangt. Hoewel het den mensch zeer moeijelijk , ja bijna onmogelijk is , zich duidelijk de verschillende toe- standen en gewaarwordingen der dieren voor te stel- len, kimnen wij ons toch een flaauw denkbeeld van 137 de verscliillende sdiakeria^cii van de rust of den slaap der dieren vormen , wanneer wij overwegen , hoe on- derscheiden de slaap in het algemeen bij den mensch , maar ook bij de verschillende individiis is, en welke ondersclieidene verscliijnselen hij , naar gelan^j van den leeftijd , kranken of {jezonden toestand , sterkere of zwakkere gesteldheid , meerdere of mindere kraclitaan- wending, hartstogtelijkbeid of zielerust, levenstoestan- den , gewoonten enz. oplevert. Wanneer de slaap van vele dieren dien van den mensch scbijnt te gelijkcn , wijkt hij bij anderen klaarblijkelijk van dezen toestand af; en toch missen wij bij geen enkel dier eenen toe- stand van meerdere of mindere rust, die geschikt is om de verbruikte krachten te berstellen , om het even of wij aan dien toestand het algemeen begrip » slaap'', dan wel een meer omvattend denkbceld verbinden. Vermits wij den invloed van het licht op den slaap niet mogen ontkennen , is hij eenigzins van den ge- zigtszin afhankelijk , of staat, in alle geval, daarmede in verband. Grondige of betrekkelijke waarnemingen omtrent de scherpte en het vermogen van dezen zin zullen, evenzeer als cen ontleedkundig onderzoek der oogen , zoo der viervoetige dieren als der vogelen , deze stelling nog meer bevcstigen. Een scherp oog verdraagt en behoeft , in den regel , meer licht dan een zwak , om duidelijk te zien , terwijl ecu zwak gezigtsorgaan , dat door het voile licht verblind wordt , bij minder licht , hoe wel minder hclder , steeds het duidelijkste ziet. xian het scherp gezigt ontbreekt daarentegcn 138 raeestal het vermogen om in liet donker of bij steikc schemering te zien, waartoe het zwakkere beter in 8taat is. Bij den menscli althans meen ik dit stellig te hebben kunnen opmerken, en ben overtuigd, dat het- zelfde verschijnsel zich bij de dieren , in de verschillen- de graden, herhaalt; behalve van de grootere of ge- ringere prikkelbaarheid der gezigtszenuwen , hangt dit ook hoofdzakelijk af van het zamenstel des oogappels en het vermogen , om zich meerder of minder zamcn te trekken of uit te zetten. Men kan dagehjks opmer- ken , dat de pupil bij sterk licht zich zamentrekt , bij zw^akker zich verwijdt, omdat hij van het eerste weinig, van het tweede veel moet opnemen , om de voorwerpen te onderscheiden; het is alzoo zeer waarschijnlijk , dat een scherp oog niet het vermogen bezit, om zich ge- noegzaam te verwijden, ten einde zoo veel licht op te nemen, dat het nog in de schemering de voorwerpen behoorlijk kan onderscheiden; een zwak daarentegen, zich niet zoo veel kan zamentrekken , dat het niet door de massa indringend licht verblind wordt. Dit vermo- gen, van den pupil te kunnen verwijden en zamen- trekken, vereenigt zich op de merkbaarste wijzebij de kat en hare geslachtsverwanten. In het vermogen van in het donker , of althans bij zeer zwak liclit, te zien, komen de iiilen en andere nachtvogels de katten het meest nabij , doch de na- tuur heeft haar niet zoo begunstig^d, dat hunne oogen evenzeer voor het helder daglicht geschikt zijn ; naar het uiterlijk heeft hun oog eenige overeenkomst met dat der katten in den verwijden toestand; bij dag zijn zij minder of meerder verblind. Men kan dit het beste bij den geitenmelker of dagslaap [Capri- mulgus europeus) opmerken , dien men dikwerf over dag op grijpen af kan naderen , die , wanneer hi] opvliegt, onzeker been en weder fladdert en dadelijk weder neervalt, uit vrees van zich aan de takken te stooten , terwiji hij bij de schemering eene vaste , ze- kere vkigt heeft. Evenwel zijn alle zoogenaamde nacht- vogels genoodzaakt hun voedsel bij de schemering te zoeken, niet in het volkomen duister, waarin zij ge- vaar zouden loopen zich de slagpennen aan de boom- takken te beschadigen. Ofschoon het niet onmiddelijk tot het onderwerp behoort , mag ik toch niet onop- gemerkt laten , welke merkwaardige maatregelen de natuur {jenomen heeft, om de vkigt der uilensoorten bijna onlioorbaar te maken : alien zijn van dikke , doch losse en zachte vederen voorzien , bij sommigen zijn de slagpennen ruig, even als of ze met wol of hair bezet waren , bij sommigen is de voorste slagpen ge- heel getand , bij anderen is niet de eerste , maar de 140 derde of vijfde slajjpen de langste; alles blijkbare voorzorgen om hunnen vleugelslag zoo min lioorbaar als mogelijk is te maken. Het meesle schijnen vele watervogels van de zijde van het oezigtsorgaan begun- stigd, die zoo wel bij dag als bij nacht op hun voed- sel uitgaan , gelijk b. v. de eendensoorten , wier sclierp gezigt bij dag, tevens bij vrij sterke schemering, eene zekere vlugt toelaat; hun scherp gezigt wordt wel is w^aar ook door de niet minder scherpe gehoor- en rcuk- zinnen aangevuld. Deze opmerking hecft menigeen dezer vogels het leven gekost, wanneer ik, na uren lang vergeefs gezocht te liebben , w^eder naar de plaats terug ging , waar ik liem voor het eerst had opgedaan. Bij de houtsnip heeft het mijne verwondering gewekt , hoe naauwkeurig men, bij eenige ondervinding , naar den graad der scheme- ring liet tijdstip bepalen kan, waarop zij begint rond te vliegen of te strijken en daarmede ophoudt; slechts eenmaal heb ik opgemerkt dat zij begon te vliegen, toen nog de laatste stralen der zon de toppcn van het dcn- nenwoud vcrlichttcn. Dcs morgens strijkt zij gewoonlijk bij eenen mindercn graad van licht, dan des avonds. 141 Zecr vrocg voor dcii naclit betrekkeii daarentc^jen reeds de roofvogels liiinne rustplaats, juist oradat him sclierp oog niet voor de schemering geschikt, en het voor hen van groot belan^j is, dat zij zich de slagpennen niet beschadigen; des morg^ens jjaan zij niet op roof uit , voor dat de dag volkomen is aangc- broken. Ook de kraaijen en de met haar verwante soorten betrekken bij het vallen van den avond het nachtkwartier; men kan de boomen, waarop zij riis- ten vrij digt naderen eer zij opvliegen , om er spoedig weder te gaan zitten. Dat ook hier de natuur — die zich noch om klassifikatie noch om systema's be- kreunt, — de verschillende geslachten niet streng van elkander scheidt, maar veeleer door onmerkbare over- gangen verbindt, bewijzen de kuikcndieven (Circus) , weike nog in het vallen van den avond hunne prooi zoeken even als de, bij ons zeldzame, daguiien. Te- gelijk met de zon begeven zich alle kleine vogels tcr rust, en bun gezang verstomt; slechts de babbelzieke lijsters doen zich nog in de nabijheid van hun nacht- kwartier hooren, en fladderen van den eenen tak op den anderen. Des morgens ontwaakt de gansche na- tuur reeds bij eenen zwakkeren graad van schemering, dan waarbij zij zich des avonds ter ruste neigde; nog voor dat het morgenrood zich vertoont hooren wij reeds het lied van den heideleeuwerik , wiens ge- zang door den morgengroet des koekkoeks gevolgd wordt. Spoedig vernemen wij het bolderen van den korhaan. Het wordt helderder , en de lijstersoorten 142 stenimen het loflied aan ; in de verte kraait het veld- hoen; de viiiken en de andere kleine woudvogels ont- waken; de dag is daar. Ginds zien wij nog een paar hazen zich boscliwaarts begeven, en den listigen vos naar zijne schuilplaats ijlen. De prikkel van den honger, de lust tot leven, de neiging om te paren of de zorgen voor het broed mo- gen wel de oorzaken van dit vroegtijdig ontwaken zijn. Kan ook niet het oog, dat bij nacht geslo- ten, en aan het donker gewoon geworden was, nu bij eenen minderen graad van licht zien, dan des avonds toen het aan het daglicht gewoon was? Daar- door wordt , met het langer worden der nachten , ook de slaap der vogels van langeren duiir , omdat het licht tot het ontwaken noodig is. Hier doet zich evenwel eene vraag op, die ik nergens voldoende beantwoord vond : wanneer treedt in de noordelijke streken , waar het gedurende eenigen tijd, in den zomer, nooit donker wordt, dit rustpimt der levende schep- ping in, dat door ons toch zoo duidelijk bij de vogels is op te merken? De volgende langdurige winternacht kan daarvoor niet schadeloos stellen, want dan ont- vlugt alles , wat vlugten kan , die doodsche verstijving der natuur, en zelfs de dieren, die de natuur door den winterslaap aan een' gewissen dood onttrok, kun- nen bij him weder ontwaken den dagelijkschen slaap niet ontberen. 