VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Hoe dieper wy, derhalven, in den grond komen, hoe minder wy de veranderingen voortgang zien neemen; en ’er is mogelyk zekere diepte, op welke geene veranderin van eenigen aart voorvalt. De werking van den groei z op zekere diepte niet voortgaan ; doch op die eigenfte diepte kan eene ontbinding tand grypen 5 want het zaad fterft, en vergaat met den tyd ; maar, op eene veel groo- ter diepte, behoudt het zaad de kragt des groeis , eeuwen Jang; en naby ve am de oppervlakte gebragt om uit te fpruiten, betoont het de groeikragt behouden te heb- ben. Iets, hier aan gelykvormig, grypt plaats ten opzigte van Fosfilia; want, fchoon een ftuk Houts of Beens dood is, wanneer het in den ftaat van begraaving komt, treft men deeze in de diepte aan, vry van ontbinding, zamen- gevoegd met de ftoffe, in welke men dezelve aantreft, als fteen, klei, enz.; deeze bewaart dezelve voor ontbin- ding, en duizenden van jaaren worden ’er vereischt om dezelve te voltooijen. Misfchien bevinden die Lichaamen zich in eene foort van lugtledig, of vacuum. De Hette , in a OVER UITGEGRAAVENE BEENDEREN, 17 in die ftanden, is eenpaarig , waarfchynlyk doorgaande omtrent 52° of 53°, en in de koudere Gewesten blyven ze nog in tyd onbedorven. In ’t algemeen, geloof ik, begrypt men, dat in de vreemde Fosfilia het dierlyk gedeelte vernietigd is; doch ik bevind dat dit het geval niet is by de zodanige die ik heb aangetroffen. Schulpen en Vischbeenen hebben ’er hoogstwaar{chyn- lyk het minfte van, dewyl zy het langst in dien ftaat geweest zyn; anderzins zouden zy ’er het meeste van hebben ; want hoe harder en vast ineengedrongener de aarde is, des te beter wordt het dierlyk deel bewaard. t Geen ten bewyze ftrekt, dat ze den langften tyd in den begraaven ftaat geweest zyn. Uit proefondervinding en waarneeming blykt, dat het dierlyk gedeelte niet ver- tot; maar alleen ontbonden wordt in eene foort van flym: dit kan men ontdekken door de aarde in een zuur te ontbinden. Wanneer een fchulp op deeze wyze behan- deld wordt, is de dierlyke zelfftandigheid niet draadig , of laagswyze, als in een versch opgeraapte fchulp; maar zonder zamenhegting, en kan weggewasfchen worden als natte ftof ; by zommige treft men nogthans eenig voet- fpoor van hardheid aan. In de Haaijetanden, of Glosfopetra, is het werglaaszel za- mengefteld uit eene dierlyke zelfftandigheid en kalkag- tige aarde , en behelst bykans dezelfde hoeVeelheid als de verfche voorwerpen; maar het middelfte gedeelte van de tanden heeft de dierlyke zelfftandigheid in den ftaat van eene flymerige ftoffe, doormengd met het kalkagtige. In de opgedolven Beenderen van de Zeedieren, als de wervelbeenderen van den Walvisch, vindt men het dier= lyk gedeelte in groote hoeveelheid, en in tweeërlei ftaat 5 een gedeelte heeft eenige vastheid , maar een ander ge- /Aykt natte ftoffe; doch in eenige harder Beenderen is dit vaster. | In de opgedolven Beenderen van Landdieren, en die de wateren bewoonen, als het Zeepaard, de Otter, de Krokodil, en de Schildpadde, is het dierlyk gedeelte in groote hoeveelheid. In de Hertenhoorns, in Groot- Brit- žanje en Ierland opgedolven, vindt men , wanneer de aarde ontbonden wordt , het dierlyk gedeelte in groote hoeveelheid, en vry vast. Dezelfde aanmerking geldt ook op de opgegraavene Beenderen van den Olyphant, in En- MENG. 1798. NO. I. B E a 13 F WAARNEEMINGEN geland , Siberie,en andere gedeelten des Aardkloots, ge- vonden, als mede ten aanziene der Beenderen van het Koeijen- geflacht ; maar allerbyzonderst ten opzigte van derzelver Tanden , voornaamlyk die uit de meiren van America gehaald zyn, in welke het dierlyk gedeelte zeer weinig geleden heeft. De Inwoonders vinden weinig on- derfcheids in het yvbor van zulke oude tanden en de nieuwere , dan alleen dat ze wat geelagtiger van kleur zyn. De koude brengt mogelyk veel toe tot derzelver bewaaring. De ftaat van bewaaring zal deswegen veranderen naar gelange van de ftoffe in welke zy bewaard gebleeven zyn. In klei, denk ik, het meeste; fchoon ’er in.’t alge- meen eene groote maate van ontbinding zich opdoet 5 want de dierlyke zelfftandigheid, {choon vry vast, wordt in eene hette van een weinig boven de 100 gr, eene dike ke lymerige ftoffe, niet ongelyk aan gefmolten Gom 5 terwyl een gedeelte van de uitwendige oppervlakte ver- anderd wordt in den ftaat van natte ftoffe. By omkortte Beenderen is de hoeveelheid van dierlyke zelfttandigheid zeer onderfcheiden in verfchillende Been- deren. In die van Gibraltar vindt men zeer weinig; voor een gedeelte behoudt het de vastheid, en is doorfchy- nend ; maar het opperfte gedeelte verandert in flym. - De Beenderen van Dalmatie, op deeze wyze beproefd, leveren dezelfde uitkomst op. Die uit Duitschland, inzonderheid de hardere Beendes ren en Tanden, fchynen al de dierlyke zelfftandigheid , aan dezelve natuurlyk eigen, te behouden ; zy verfchil« len egter Sg van elkander, ten deezen opzigte. De Beenderen der Landdieren hebben derzelver kalk- agtige aarde vereenigd met het Phosphoric zuur, in ftede van het Aerisch, en ik geloof zy behouden het, begraa- ven zynde, bykans in dezelfde evenredigheid tot de hoe- veelheid van dierlyke ftofte, welke zy bevatten. De wyze waar op ik hier over oordeele is naar de hoe- veelheid of de maate der opbruisfching ; wanneer opge- dolven Beenderen daaraan blootgefteld worden, is dezelve bylange na zo groot niet als wanneer men ’er een fchulp'in werpt doch grooter in zommige, dan wanneer een versch Been op die wyze behandeld wordt ; en deeze vermin- dert, zo ik denk, naar maate van de dierlyke zelfftan- digheid, welke zy behelzen. Ten bewyze hier van, zo- danige opgedolven Beenderen, als eene kleine hoeveelheid | van Cad OVER UITGEGRAAVENE BEENDEREN. 19 van dierlyke ítoffe in zich bevatten, brengen in het zuur de grootfte opbruisfching voort, wanneer men op de oppervlak- te werkt, en zeer weinig als het middelfte gedeelte ’er door wordt aangedaan; egter zou men voor reden hier van kunnen opgeeven, dewyl de deelen, die derzelver Phos- phoric zuur verlooren en een Aerisch bekomen hebben, het gemaklykst in Zeezuur te ontbinden vallen, en daar- om eerst ontbonden worden, en het Aerisch zuur loslaa- ten. In eenige Beenderen van den Walvisch is de opbruis- fching vry fterk; in de Beenderen van Dalmatie en Gi- braltar is dezelve minder ; en in die, welke aanleiding tot de thans medegedeelde aanmerkingen gegeeven heb- ben, zeer weinig, naardemaal zy verreweg de grootfte hoeveelheid van dierlyke zelfftandigheid in zich bevatten, AARTIGE ELECTRISCHE PROEVE ZONDER ELECTRISEER- MACHINE. (Uit T. CAVALLO'’s Complete Treatife on Ele&ricity in Theory F and Praäice.) ' No een ftuk Schryfpapier, hou het digt by het vuur , zo dat het droog en warm wordt; leg het dan op ta- fel, en wryf het met een drooge hand, waar door het Papier zal geële@trifeerd worden. Ontfteek dan een ftuk fyn Zegellak aan een kaars, en naa hetzelve vier of vyf econden te hebben laaten branden, vat dan het bewerkte Papier van tafel, en hou hetzelve by een punt vast; blaas het Zegellak uit, en hou het gefmolten einde naby het Papier tot op den afftand van omtrent één duim, hetzel- ve, in onderfcheide rigtingen, fnel beweegende. Als- dan zal de Ele@riciteit van het Papier het Zegellak aan- trekken in de gedaante van zeer dunne draadjes, welke naderhand gefmolten en aan het Papier gebegt kunnen worden, door het Papier voor een oogenblik digt by het vuur te houden. —— Een klein ftukje Zegellak , op een fpelde of naald geftooken, is beter tot het doen deezer Proeve dan een geheel ftuk Lak. Deeze Proeve kan overal, ten allen tyde, genomen worden, daar dezelve geen toeftel van eene Eleêtrifeer- Machine behoeft, … B 2 Aan 2e . EEN SOORT VAN TELEGRAPHE Aan de Schryvers der. Algemeene Vaderlandfche Let- | teroeferiingen, GEACHTE MEDEBURGERS! p het laatfte Stukje van -Uw geacht Maandwerk, No. 14 des voorigen jaars, hebben UE Ds. een klein berigt geplaatst, wegens de oudheid der Telegraphe. Dit herinnerde my, iets geleezen te hebben , in des Heeren VON ARVIEUX Ainterlasfene merkwurdige Nachrichten s worinnen ’er feine Reife nach Conftantinopel,. @c. befchreibet, Waaruit blykt, dat ‘er, reeds vóór veele Eeuwen, al eenig ‘werktuig is uitgevonden en gebruikt, tot het zelfde einde als thans de Telegraphe. Hiernevens de opgaaf van dien Schryver, volgens de uitgave van LABAT, Erfler Theil, bl. 237 en 238. ‘Zo Gyl. oordeelt, dit eene plaats te verdienen ín Uw Tydfchrift, zy °t U tot dat einde gezonden, door ` Uwen Medeburger R. 8 Jan. 1798. | RS) : EEN SOORT VAN TELEGRAPHE VAN DEN OUDEN TYD. OP „deezen weg (dat is tusfchen Zyrus en Akra) kwamen wy tot op den hoogften top van den Berg Nakhoufe. Hier vindt men een Tooren , even als door- gaans op alle andere Kaapen gezien worden: die, welke men hier aantreft, is echter nog in redelyken ftaat 5 doch wordt thans niet meer béwoond. Weleer wierden op alle deeze “Toorens Wachten ge- houden 5 waardoor men , door middel van afgefprooken teekens, wan Jerufalem tot in Conftantinopel, met de grootfte fnelheid , berigt kon bekomen van al. wat men wenschte, Men (*) Dit Stukje, ons in °t Hoogduitsch toegezonden , hebben wy cer plaatzinge nlet onwaardig geacht: waarom wy het, vertaald , onzen Leezeren mededeelen. VAN DEN OUDEN TYD. | ar Men ziet deeze Toorens, of liever derzelver overblyf- zels, nog werkelyk op alle Kaapen, en over ’t algemeen. op alle de Gebergten , langs de Kust van d/ie, Natolie, Caramante, Syrie, Galilea , Samaria, Judea , tot aan Jaffa; waar zy zich van de Zeekust beginren te verwy- deren, en op de toppen der Bergen tot aan Jerufalem voortloopen, Alle zyn ze zo gelegen, dat men van den eenen Tooren den anderen zien kan; en op deeze wyze konde men, door telkens herhaalde teekenen, al wat men goedvond aan het geheele Land bekend maaken. De heilige HELENA , Moeder van Keizer CONSTAN- TYN, liet, zoals men verhaalt, by haare reize na Feru- falem, om het Kruis des Heeren te zoeken, deeze Too- rens ftichten;5 en wel met dat oogmerk , om haaren Zoon, zo dra zy dien heerlyken fchat Zou gevonden hebben , ten fpoedigtten daarvan te verwittigen. Ook zou de Keizer in weinige uuren van zyne Moeder tyding ontvangen, en” deswegen een groot Feest gehouden hebben. LEEVENSBYZONDERHEDEN VAN ROBERT ROBINSON) in leeven Leeraar eener Vergadering van Dis- Jenters, in St. Andrews Parochie, Cambridge, (Ontleend uit de Memoires van GEORGE DYER.) g byzonders bevat om eene plaats in ons Mengelwerk te vinden, werd in het Landíchap Norfolk, in den Jaare 1735, gebooren, Hy was de Zoon eens Toibedienden, Op zyn zevende jaar, toen zyne Moeder Weduwe werd, kreeg hy eene piane in een begiftigd Leerfchool te Scar- ning in Norfolk, waar verfcheide uitmuntende Mannen, onder welken men Lord THURLOW telt, hunne beginzels van Geleerdheid ontvingen. de De bekrompene tydlyke omftandigheden zyner Moe- der rmroodzaakten haar, naa verloop van eenige weinige jaaren, af te zien van eene verdere Geleerde Opvoeding aan haaren Zoon te geeven. Hy werd, in °t Jaar 1749, by een Paruikenmaaker te Londen befteld., Staande deeze dienstbaarheid, lag hy zich met allen vlyt, die zyn Lee- vensftand toeliet, op de Be toe. Een Bewonderaar zyn- 3 e OBERT ROBINSON, wiens Leevensgefthiedenis genoeg 22 LEEVENSBYZONDERHEDEN | de van ROMAINE Cn WHITEFIELD , beroemde Predikers onder de Methodisten, voelde hy zich opgewekt om onder deezen een Leeraar te worden. Vóór dat RoBINSoN’s leerjaaren uit waren, ontfloeg hem zyn Meester van de aangegaane verbintenis. Hy vertrok na Norwich, waar hy eerst predikte in de Vergaderplaats de Tabernakel geheeten. Kort daarop werd hy Leeraar in eene Parochie. Met den Jaare 1761 begaf hy zich na Cambridge, en bediende daar eene Gemeente van Baptisten. Korten tyd te vooren ELLEN PAYNE, van Norwich, getrouwd hebbende, nam hy zyn verblyf te Hauxton, een Dorp niet verre van Cambridge. Zyn huis was klein, zyn inkomen gering, en welhaast werd zyn Gezin talryk. Een inneemend voorkomen bezittende, en een liefderyken aart, werd hy welhaast de lieveling der armen , en droeg de agting van allen weg. Naderhand verhuisde hy na Chesterton, een ander Dorp in de Nabuurfchap van Cambridge, waar hy kwam om *s Zondags te prediken; dit deedt hy, op andere tyden, dikwyls op de omliggende Dorpen. Eene nieuwe Ver- gaderplaats door zyne Gemeente te Cambridge opgerigt zynde , trokken de Volkbehaagende bekwaamheden van ROBINSON , als Leeraar, de aandagt van eenige Acade- mieburgeren. Eenigen derzelven ig zich zeer on- hebbelyk in de Vergadering, en één hunner moest des verfchooning in de Nieuwspapieren vraagen. Te midden van RoBINsSON’s Leeraarsarbeid en Akker- bouw — want de behoefte van zyn aangroeiend Gezin noodzaakte hem een Landhoeve te bearbeiden — zette hy zyne Letteroefeningen geftadig voort, en fchreef eenige Stukjes, die geene geringe maate van opmerking trok- ken. Het gefchrift, °t welk hem eerst als Schryver be- kend maakte, was eene Verzameling van Brieven aan een Vriend, getyteld: Arcana, or the First Principles of the late Petitioners to Parliament for Relief in« the Matter of Subfcription. Dit Stukje verfchafte hem veele Vrien- den van aanbelang onder de Dis/enters. In den Eid 1775 gaf hy het eerfte Deel in ’t licht van zyne Vertaaling er Sermons van SAURIN, welk werk hy zints voltooide, In °t volgend jaar verfcheen zyn Plea for the Divinity of our Lord Jefus Christ. Dit Pleit voor de Godlykheid des Zaligmaakers verwierf hem niet weinig betoons van hoogagting van Leeraaren der Heerfchende Kerke, en van de regtzinnige Disfenters. Gunttige voorftellen wer- VÄN ROBERT ROBINSON. 23 werden hem van wegen de Hoofdkerk gedaan; doch ftandvastig door hem verworpen. Wanneer Dr. OGDEN hem toevoegde: … kennen de Disfenters de waarde van den Man?” gaf ROBINSON ten antwoord: , de Man kent de waarde van de Disfenters !” | In Mr. ROBINSON was zugt tot Vryheid de hoofdtrek zyns Characters, en veele zyner Schriften waren gerigt tegen de Burgerlyke en Kerklyke Dwinglandy. Zvyne Hiflory and Myftery of Good Friday, in den Jaare 1777 uitgegeeven, was een geestige, doch eenigzins ruwe, aan- val op de Kerklyke vastftellingen, welke de viering van Feestdagen als Goede Vrydag voorftaan, als mede eenige andere Bygeloovige Gebruiken, gelyk ze betyteld worden door de Drsfenters, Hier op volgde zyn Syllabus of Leu- res on Nonconformity. Dit Werk behelsde den omvang van het geheele gefchil der Dis/enters met de Kerk van Enge- land, en vormde een plan van een ftelzelswyzen aanval op dezelve. Een Werk, zeker met geene geringe maate van bitsheid gefchreeven, fchoon de Schryver, klagten ` deswegen hoorende, ten antwoord gaf: ‚ wat ik gezegd » heb is genade by ’t geen ik zou hebben kunnen zeg- s» gen!” — Met den Jaare 1778 gaf ROBINSON in ’t licht eene Vertaaling van CrAUDE's Esfay on the Compos fition of a Sermon, met veele Aantekeningen vergezeld. _— ln 1764 ondernam hy het vervaardigen van zhe Hiftory of the Baptism ; welk Werk hem veele jaaren beftendigen arbeids kostte ; het zag niet voor den Jaare 1790 den dag. Geduurende den tyd , dien ROBINSON bezig was met bouwttoffen voor dit Werk te verzamelen, deedt hy ten dien einde veele reizen na Zonden, verkeerde met Lie- den van allerlei Gezindheden , en predikte in de Kerken van Presbyteriaanen van verfchillende benaamingen, van Independenten en Baptisten; en zyne fteeds toeneemende reklykheid van begrippen, in het ftuk der Godsdienstleere , baarde veel ongerustheids by zyne Regtzinniger Broede- ren. Met den Jaare 1786 verfcheen in druk een Boek- deel, getyteld: Vilage Sermons; deeze TLeerredenen zyn van eenen zeer zonderlingen ftempel; veel vreemds in ge- weelens paarde zich met klem van die welfpreekenheid; welke best {maakt aan ongeletterde toehoorders. De laatfte jaaren zyns leevens befteedde Mr. ROBINSON meest in Letterarbeid, om zyn Miffory of Baptisin , en zyne Ecclefiastical hade te voltooijen. Werken , 4 die 24 LEEVENSDYZONDER HEDEN die veel onderrigtings en treffende aanmerkingen bevat- ten Pe meer uitmunten door kragt dan door fraaiheid van (tyl, Het onaflaatend vlytbetoon , waar mede ROBINSON in deezen Letterarbeid bezig was, en misfchien de kommer- volle bezorgdheid voor zyn talryk Huisgezin, viel hem te Zwaar, en werd hy daarvan het flachtoffer. Eenigen tyd in een afneemenden ftaat van gezondheid getleeten heb- bende, befloot hy, in den Zomer des Jaars 1790, eene reis te doen na Birmingham, om Dr. PRIESTLEY te fpree- ken. Hier predikte hy, ondanks den afneemenden ftaat zyner gezondheid, tweemaalen, op Zondag, den zesden van Juny. ’s Maandags daar op volgende gevoelde hy eene groote moeilykheid in het ademhaalen ; doch Dings- dags onderhieldt hy het gezelfchap met zyne gewoone leevendigheid. Dan Woensdag ’s morgens werd hy in zyn bedde dood gevonden; de beddelakens lagen net, en Re zyner gelaadstrekken hadt eenige misvormdheid, Zo ierf ROBINSON, ten huize van Mr. WILLIAM RUSSEL, in in ouderdom van vier en vyftig jaaren en acht maan: en. Dus verre hebben wy dien zonderlingen Man in zynen . aan- en opleg , als mede in zynen Letterarbeid, doen kennen. Het meest weetenswaardige en treffendfte van zyn Chara@ter zullen wy ‘er byvoegen. Als Letteroefenaar aangemerkt, bezat ROBINSON eenige zonderlingheden; dat hy ongemeen vlytig was, zal nie- mand lochenen; nooit was ’er iemand , boven wiens Stu- deer- kamer met meer welvoeglykheids Sir HENRY woT- TON’s fpreuk op de deur van diens Studeervertrek, Idle hours, not idly fpent — 9, Ledige uuren, niet ledig ge ‚as fleeten” — mogt gefchreeven ftaan. Altoos was hy aka Wat anderen verkrygen langs den weg van let- terblokken, kwam hem thuis langs den weg van uit- fpanning. Leezen, fchryven, raadgeeven, in’t veld arbei- den, of in het thuis ;gebragte veldgewas, hieldt hem ge- heel onledig, ten tyde dat hy op ’t land,„woonde. e ‚ Brieven , die hy fchreef en ontving, waren ongelooflyk veelvuldig. Nogthans kon hy zo vrolyk weezen als ie- mand ; verder van Schoolvosfery dan hy was niemand verwyderd. Een deftig uitgeftreeke Pedant, die, zonder geleerdheid, zonder bekwaamheden, zonder vlytbetoon, een ophef maakte van zyn letterarbeid, haalde hy lustig doors zeggende: „ de goede cop helpe my en myne inde- | | 5» ren! hen = VAN ROBERT ROBINSON. 25 „ren! wy hebben zo veel tyds niet als gy Heeren om „„ons met de Letteren bezig te houden!” —— Boer- ten was zyn leeven. Als hy een jongen Kaap zag, zwellende van Lettertrots, en misfchien diep onkundig, kwam hy hem met de ftreelendfte vleitaal op zyde: en, wen deeze tot de grootfte hoogte van zelfbewondering was opgewonden, viel hy hem eensflags op ’t lyf met al het fcherpe van boertery. In de daad, zo zeer ftak hy uit in deeze bekwaamheid om zyne aanfpraaken eene wending te geeven, dat men zou denken op onderfchei- de tyden te verkeeren met CHESTERFIELD, LA BRUYERE 3 THEOPHRASTUS €En RABELAIS. s Dit was,” zeide hy, » de rechte weg om met zich zelven te zeer ingeno- ‚ mene Jongelingen tot zelfkennis te brengen.” Voor den raad van Geleerden ftondt zyn boezem open, en was hy altoos dankbaar ; doch te trots om na de ftem van zich veel aanmaatigende Dictators in het Gemeene. best der Letteren te luisteren. Hy bezat eigenlyk zoge- naamde nederigheid; dan hy gevoelde zich zelven , en wist dat hy overtreffende Talenten bezat. RovinsoN hadt veel geleezen , veel gedagt, veel be- kookt. Zyne geliefdfte: Letteroefeningen beftonden in Taalen , Bovennatuurkunde , Zedekunde, Staatkunde, Rechtsgeleerdheid en Gefchiedenis. Met Wiskundige Weetenfchappen hadt hy geene kennis altoos gemaakt. Hy bezat fmaak voor de fchoonheden van de beste La- tynfche en Griekfche Schryvers; veelen derzelven hadt hy ' meer dan geleezen. In de Fran/che taal was hy wel bedreeven. Veel goedkeurings gaf hy aan de Fran/che Schryvers ; doch VOLTAIRE en ROUSSEAU bewonderde hy. Zyne kunde in het Mebreeuwsch was niet zeer groot. Om de oorfpronglyke ftukken te leezën, noodig tot het vervaardigen der twee laatfte hier boven vermelde Wer- ken, leerde hy, in zyne laatfte leevensjaaren, Ztaliaanschs Spaansch, Hoog- en Nederduitsch. De wyze, op welke hy zich de kennis dier taalen eigen maakte, was, een Schryver in dezelve in handen te neemen, een Spraak- kunst tusfchenbeiden in te zien, en voorts met een Woordenboek zich te behelpen. — - Godgeleerdheid was zyn beroep, en, in het vroegfte tydperk zyns leevens ; hadt hy veel van de Godgeleerde Gefchil-. den geleezen. Naauwkeurig was zyne kennis van de Gefchiedenis des Ouden en Nieuwen Verbonds ; maar, | B 5 om 26 LEEVENSBYZONDERHEDEN om voor eem oordeelkundig Bybelverklaarder te gaan, was zyne kunde niet uitgebreid, zyn oordeel niet diep genoeg. Als een Man van verkeering, bezat ROBINSON een oot fonds van onderhoùd en onderrigting; met ernftige ieden kon hy zo ernftig zyn als iemand, en hy kon tot het boertigfte afdaalen. Genegener te onderzoeken dan te zintwisten, gaf hy eerder toe, dan op het winnen zich gefteld te toonen; de Godgeleerde maakte nooit inbreuk op den Vriend, Zyn vernuft was vaardig; zyn vermogen, om iets in een belachlyk licht te ftellen, als de gelegenheid zulks medebragt, was fcherp en bytend, en bezat hy by uit- ftek de gaave om een gezelfehap aan ’t lachen te helpen. Eenigen, ’t is waar, oordeelden , dat hy zomtyds te boer- tend fprak over onderwerpen van den ernftigften aart 5 maar lieden, die zeer ernftig waren, doch dom en met zichzelven zeer ingenomen, voegde hy toe: „ Broeder , s» verklaar u nader over de zaak 5 als ik het eigenlyk » door u bedoelde onderwerp begryp, zal ik ’er over s» preeken,” — — Omtrent elk waarlyk goed en eerlyk Man , hoe eenvoudig dan ook, kon hy de grootfte toe- eevenheid betoenen; maar Betweeters, Pedanten, inzon- erheid als zy in °t zwart gingen, (de kleeding der Theo- loganten) waren hem een affchuw. In dit ééne punt was ROBINSON zeer beflisfend. Pries- ter{chap, eigenlyk zo geheeten, was, zyns oordeels, de grootfte Vyand, of, om zyne eigene woorden te bezigen, * s» de groote zwarte Duivel,” tegen welke alle goede Nonconfermisten zich moesten aankanten. Hadt hy eene wyze Eje om dien vyand uit den weg te ruimen , hy hadt het gewis gedaan. Nogthans kon hy met by- zondere Perfoonen van dien rang gemeenzaam verkeeren en fpreeken. Begaafd met het talent om een gezelfchap leevendig te houden, en voorzien wan een grooten voorraad algemeene kundigheden, werd zyne verkeering door verftandigen gezogt, en zyne toefchietlykheid maakte hem gefchikt om met de geringften om te gaan. — In de volbrenging van zyne Amptsbediening , geroepen tot eene gemeenzaame verkeering met lieden van onderfchei- de beroepsbezigheden , verkreeg by eene byzondere af- gerigtheid om voordeel te doen met zyne bezoeken , en: eene algemeene kundigheid van veele zaaken op te En | er- ‘VAN ROBERT ROBINSON, 27 derwyze, dat veelen, hem hoorende fpreeken over °t geen hun beroep betrof, vroegen, „‚ van waar heeft die Man s deeze kundigheden ?” In de gefteldheid van zyn geest, en den gewoonen loop zyner zeden , was hy als °t ware een mengzel van ROUSSEAU EN SOCRATES. Zyne bewonderaars hielden hem voor een Leerling van jesus; zommigen egter dagten dat hy eenige Lesfen van CHESTERFIELD genomen hadt: tot eene hooge maate kon hy zomtyds de vleijery voort= zetten , en die verdraagen 5; by listige lieden was hy agterhoudend; kleinverftandigen kon hy voorthelpen. Als Leeraar in den Godsdienst aangemerkt, was hy éénig in zyne foort. Zyn ítem was bovengemeen wel- luidend; zyne oogen waren in eene geftadige beweeging 5 hy was gewoon agt te geeven op het gelaat en de hou» ding zyner Toehoorderen. Zyne beste Redenvoeringen werden uit voorkomende gelegenheden gebooren, en hy ontleende zyne voorbeelden van.gemeenzaame voorwerpen. Deeze wyze van voordragt is door Sir IZAAK NEWTON en anderen, aangemerkt als zeer overeenkomftig met de Leerwyze van Jesus, en die in het Oosten algemeen plaats greep. ‘Ter deezer oorzaake was ’er veel vuurs in zyne Leerredenen > dezelve vloeiden als uit een ryke bron , verre verwyderd van alle fchoolvosfery in het rediken, en van ten toonfpreiding van geleerdheid. ——— et Kerklyk voorkomen, en zelfs het Leeraars- character byzonder aanduidende, droeg zyne goedkeuring niet weg; in tegendeel ftrekte dit menigvoud ten voorwerpe van zyn boert, in gezelfchap, en by wylen ook op den Pre- dikftoel. i | RoriNsSON’s wensch en begeerte was, het Volk voor zich zelven te doen denken en handelen; en, ten zelfden tyde, bezat niemand een grooter invloed op, eene Ge- meente. In eenige opzigten gedroeg hy zich zeer in- fchiklyk, en zonder zich te gelaaten als of hy de Ge- meente beftuurde , hadt hy ‘er een onwederttandlyken invloed op. — Nergens toonde hy zich in een voor- deeliger licht, dan onder de armtten zyner Gemeente, Elken Zondag beftemde hy den tyd tusfchen de mor- en- en avond-preeke aan een vriendlyk onderhoud. n groot liefhebber van tabakrooken, fchoon een vyand van den drank, was hy gewoon de geringfte Le- den zyner Gemeente by zich te laaten komen , ten huize van, eene oude Weduwe, niet verre van het lt re | ier Ea 2$ LEEVENSBYZOND. VAN ROBERT ROBINSON. Hier hoorde hy, in een gemeenzaam onderhoud, hume ongelegenheden , beantwoordde hunne zwaarigheden , en verligtte, zo veel zyn vermogen reikte, hunne behoef- ten. HET IS TOCH SCHOON OP GODS AARDBODEM. Uit een Gezelfchapsgefprek. m H“ is toch fchoon op Gods Aardbodem!” zeide Phi- lotas zekeren dag in een gezelfchap, waar veel over onvolmaaktheid en ellende in deze waereld geklaagd - wierd, hetgeen hy ten deele toegeftemd, ten deele ge- lochend, ten deele nader bepaald had. —— „ Het is toch fchoon ! —= Wy hebben nu uuren met klaagen door- gebragt; eenmaal is het tyd, is het billyk, dat wy ook aan het goede denken , hetgeen wy genooten hebben. — Waarom zyn wy toch zoo fpraakloos, dan wanneer wy van den Lov van Hem, die alles gelukkig maakt , alles bezaligt, fpreeken moesten? —— Wy zyn allen Kinde- ren van denzelvden Vader, — allen Broeders en Zus- ters, — en die Vader is God — en die God is de Lievde ! — ô Hoe ongaarre hoor ik, dat gy van de~ zen onfen Vader zoo weinig te roemen weet, en zoo veel over hem te klaagen hebt! — … En egter wil ik be- fchaamd. voor u zyn, indien ’er één onder u is,’ die vrymoedig durft opftaan, en sede zeggen, dat hy meer kwaad dan goed van Hem ontfangen heeft.” Hier zweeg Philotas, en zag voor.zich neder. — Nog zweeg hy, terwyl alle de aanweezenden, befchaamd, onrustig, {til zaten, en ’er niemand fprak. —— Eindlyk keek hy hen allen, de geheele rye, ernftig aan, en zeide toen verder : | oA a» Wyl ’er dan niemand, onder u» is, die over den on- uitfpreeklyk Goeden klaagen kan, — wyl zely zy, die nog het billykst fcheenen te mogen klaagen, meer goed dan kwaad ontfingen, welaan, laat ons dan dankende onze handen om hoog heffen, — laat ons in het lovy- lied der Natuur, dat op dit fchoone Bioemveld, rondom ons, door alle fchepfelen voor Hem wordt opgeheeven, mede inftemmen. -—— Vergunt my tans te fpreeken, dat, i - het HET IS TOCH SCHOON; ENZ. 29 hétgeen myn hart gevoelt, dat , waar van het vol is. — Waarom zouden wy dit alleen in houten en fteenen Tem- pelen , waarom niet ook in die, welken de Natuur overal haaren grooten Schepper gebouwd heeft — waarom niet in den vrolyken kring onfer gezelfchappen hooren? — — Laat ons de waarde van het geluk, God te kunnen kennen —— van Hem te mogen fpreeken, te hoo- ger fchatten, daar Hy ons boven dezen heerlyken Boom — — boven deze trotfche Bloem — - boven deze ver- kwikkende Vrugt —— boven dezen door zyn gezang ftreelenden Vogel —- boven deze Maan en Starren , met dit voorregt begunftigde. —_ Hoe toch kan hy de waarde zyner ziele gevoelen — hy derzelver hoogfte denkvermogen bezeften , hy die aan God niet denken — altans niet met deelneeming denken wil? » {Ik ben zoo vrolyk, myne waardften! zou ik het u ver- bergen? —- ik ben zoo vrolyk dat wy ons onderling beminnen, onderling mededeelen, onderling genieten kun- nen | —— 200 vrolyk over alle de zaligheden, welken God my iederen dag van myn leven gegeeven heeft! — Ik heb ook geweend , maar zelv uit deze traanen is vreugde gebooren. —- Ik heb ook geleeden, maar zelw voor dit lyden heb ik eindelyk moeten danken. — Ik heb ook vrienden verlooren, —— vrienden, die ik liev had als myn leven, —— en lang, lang heeft myne wonde gebloed; dan God heeft ze geneezen, en nu, nu zie, ik hen met vreugdetraanen na. —= Trouwends ik heb ze alleen voor weinige dagen verlooren, om hen eene euwigheid — eene geheele euwigheid weder te hebben. l s» Ik weet niet, of ik verftommen, dan of ik verder fpreeken moet, wanneer ik het verloopene deel mynes levens nadenk, en de tallooze meenigte der zaligbeden overpeins, welken God my gav —— die Hy my nog eeft —— en die, dit vertrouw ik van Hem, Hy m verder geeven zal. s De vreugde der Vriendfchap — dier lievde welke braave zielen aan elkanderen kluistert — Ô in welk eene ruime maate is my deze ten deele geworden! — … Hoe veele zyden —- hoe veele fchoone zyden der Mensch- heid heb ik daar door leeren kennen!-— — My dunkt, dit is eene der fchoonfte en egter minst erkende voordee- len der vriendfchap met treflyke Menfchen, — met groo- te Mannen, dat wy de deugd meer van naby in hun be- fchouwen, meer van naby in hun en door ‘hen zien wer- ken. —— Waare deugd toch werkt in het verborgene — en het kost zoms moeite — het vordert eene innige, eene _ vertrouwlyke vriendfchap —— een gemeenzaam verkeer , haar op de daad te ontdekken. „En deze vriendfchap — — ô welk eéne waarde geevt zy aan ons leven ! —— Welke oogenblikken — welke uuren heb ik doorgebragt in den kring van edele zielen — zielen, de eene voortreflyker — in zynen aart voor- treflyker , dan de andere, en die ik egter allen de,‚mynen konde noemen! Gewis hy, die deze niet kent, kent geene vreugde — geene reine hemelfche vreugde! —— ' Zoo arm in arm het pad dezes levens te bewandelen =- hier den beftendigen , den ftandvastigen, den ernftigen man, dien, die de geringfte pligt eene ftem der God- heid is, die in het bewustzyn, dezen nooit verwaarloosd te hebben, gelukkig is, te hooren fpreeken; — ginds in den warmen, den ons met lievde voorkoomenden vriend, ja misfchien minder ernst, dan egter eene onbe- Srypr # OP GODS AARDBODEM, Sr | gryplyke goedheid des harten te ontdekken; ——- hier met verrukkende blydfchap op eene zorgvuldige Moe- der te ftaaren — eene Moeder die niets meer zyn wil dan hetgeen zy geloovt haare pligt, haare eer te zyn —— die den fchyn zelv van geveinsdheid verfoeit — en geene andere beftemming kent dan de getrouwe Egt- genoote, de waakzaame Meeder te zyn; — ginds eene deugdzaame vrouwlyke ziel te vinden — fchooner door het edele van haar hart dən de grootfte fchoonheid die immer het Ligchaam verfieren kan, —- onbekend met de trotschheid der geboorte —— in ftil afhangen, zon= der onbetaamlyke zorg voor het toekoomende, met de zee geningen van het wa jaag vergenoegd ; — hier eene andere —- verfierd met alle de talenten des Geests en der kunst, en egter niet trots — opgevoed in dien kring, waar in het den vyand der deugd — den zwart- galligen vreugdehaater, onmooglyk fchynt deugdzaam te blyven, en egter niet bedorven, — ver verheven boven de beuzelingen der menschlyke grootsheid, en deze meer als eenen last dan als voorregten befchouwende, — eene Christin waar het {chande is een Christen te zyn, — en daar wederom eene verftandige Denkfter, die de too- neelen van’ dit leven nader leerde kennen — — die met een fcherpziend oog door den bedriegenden fchyn der dingen doorziet —— ô zeg my, myn vriend! of hy, die veel zulke verkwikkende — — zulke geestvervoerende oogenblikken had, of hy, in uw klaagen over de ellenden van dit leven , met u kan inftemmen? — of hy, dié ge- loovt van dit alles niets verdiend te hebben, niets waar- dig te zyn, over onbillykheid in het Godsbeftuur mag fpreeken — of hy flegts één oogenblik dit zoo veel vergeeving vorderende gedagte vormen durvt? =- 3 Het is waar, onfe arbeid geevt niet altyd zoo veele vrugten —— de oogst is niet altyd zoo geëvenredigd aan het geworpen zaad, als wy ons voorftelden. — Maar geevt zy ons niet genoeg, en belooven wy ons niet meestal te veel? — Meeten wy niet alles naar den uitwendigen fchyn , en bereekenen wy niet de inwendige waarde naar het dubbelzinnig en ongegrond oordeel der Meenigte? — ô Reekenen wy dit alles af, welke gelukzaligheden bly« ven ’er dan nog over, wanneer ons het getal der goede dingen voorftellen, welken God door ons in de wae- reld uitwerken wil, en daadlyk uitwerkt, ——— Zeker al- leen eene vergenoegende vreugde voor betere Menfchen, maar 32 HET IS TOCH SCHOON maar ook even daarom voor u, offchoon gy deze zoo ' weinig gevoelt. — - Diep, zeer diep, vernedert, veroot- moedigt het my, wanneer ik indenk wat ik veelligt zou hebben kunnen doen en niet gedaan heb; maar ook dan, ook dan tintelt eene vreugdetraan in myn oog , daar ik ‚van dat weinige, hetgeen ik deed, zulke vrugten zie, die alle myne verwagting — - die myne verdientften, te boven gaan, en my daar by voorftel, dat dat goede, wat wy ver- oorzaaken, gevolgen heeft, welken de euwigheid ten doef hebben. :ô Hoe vergeet men hier by die kleine voordee- len, welken men der deugd moet opofferen! hoe ras die weinige verlochening —- die flaaplooze nagten —- diè onregtvaardige beoordeelingen van anderen! —— Wat zyn eenige brandende middaguuren, ook in den arbeid doorge- bragt, in vergelyking van eenen nimmer eindigenden oogst 2 - , En dan, myne Vrienden! vergeeten wy dan ook niet die genoegens — dat goede —— dat door de gewoon- heid — door deszelvs algemeenheid, in ons oog minder waarde heeft: — die rust, dat gemak dezes levens „— die voorregten boven zoo veele duizenden; — dien overvloed met welken God in alle onfe behoevten voor- ziet, en dat aangenaame, waar mede zelv datgeen, wat wy tot onderhoud van ons leven geheel noodzaaklyk keu- yen , doormengd is. — Juist dat algemeene — dat gewoon- lyke , moet onfen warmtten dank gaande maaken. — Immers het is toch vermeerdering van ons geluk, wanneer wy dit te gelyk met veele anderen genieten. -—— ô Laat dan de Rykdommen der- Natuur, en deze ons oog nimmer ver- moeiende fchoonheid, welke zich rondom ons, ook op dit oogenblik, verfpreidt, niet vrugtloos onfe blydfchap opwekken! — Ik wil u deze Rykdommen niet befchry- ven — zy verliezen by. — [Is het dan niet genoeg dat iedere dag zyne eigene plaagen heeft ? — en gewis dezen heeft op verre na niet iedere dag! —— Is het niet genoeg dat gy dan het kwaade gevoelt — niet beter dan wanneer gy, nog geen geduld, nog geene ftandvastigheid, genoeg geleerd habbeade: reeds daar: over klaagdet als of het nu reeds werklyk daar was? —— Wie is de oorzaak dat gy tot onophoudlyk lyden fchynt gebooren te zyn? — Is het de Voorzienigheid, of zyt gy het?” Philotas had met yver, met drivt, gefproken, en het ezelfchap hong aan zyne lippen. Kasfer dan men et verwagtte brak hy af. Ook dit vermeerderde het ge- voel. — Spoedig begon hy over andere, over onverfchil- lige, dingen te fpreeken. — Hy was openhartig gelyk al- tyd. —— Zyne geestgefteldheid verfpreidde zich over alle de aanweezenden. +~ leder wierd , naar zyne eigene MENG, 1798. NO, I. C gee f 3} HET IS TOCH SCHOON OP GODS AARDBODEM. rape vrolyk en openhartig — en wanneer nu deze, an geene, hem in den Bloemtuin ontmoette, drukte h hem de hand, en zeide: „ Ik dank u, Philotas ! — I wil niet meer klaagen! — Ik ben befchaamd, — maar u, u dank ik!” - Met innige vreugde over de Schepping, en over den Schepper, fcheidden zy van elkanderen 5 en elk zeide , of dagt by zich zelven: ’ZEr is toch veel fchoons op Gods Aardbodem! ! HET OORLO Ge (Fragment) mn ae 07s! ~ vreeslyk woord! Rampzalige Oor- log , die de waereld tot eene akelige wildernis vormt , even of haare verwisfelende tooneelen geene rampen genoeg met zich omdroegen; even of geene droevige traanen de treden des heils en der voorfpoed genoeg uitwischten , en of onfpoed en verdriet niet reeds genoeg hun verbiyf op dit ondermaanfche vonden, Moeten fchepfelen, hier geplaatst toc elkanders onderling geluk, dat aangenaame van hun beftaan zoo jammerlyk omverwerpen , ja elkanders leven verflinden ? Nog eens; rampzalige Oorlog , oorzaak van duizenden ram- pen, hoe veele zyn de traanen van zugtende weduwen, van ouderlooze weezen, geftort om het vermoorden der onfchul- dige flagtoffers ! Welk eene menigte bloedige voetftappen hebt gy, in de reeds weggerolde Eeuwen, in de fchoonfte landsdouwen en aangenaamfte oorden der wacreld , gedrukt; en, op de goudgeele velden, waar het heerlyke. der Schepping prykte , de akeligfte verwoesting agtergelaaten,. Gy hebt bronnen van geluk voor veele Natien en Volken geftopt —— millioenen van menfchen weggevaagd; en werken van kuust en vernuft, heerlyke gedenkftukken , aan welker zamenttelling jaaren lang gearbeid was, als in één oogenblik des tyds ver- nicld. Rampzalige Soudeniers, die voor een gering loon gebruikt wordt , om , zonder eenigen natuurlyken haat tegen elkanderen , uwen roem en glorie te zoeken ín elkanders dood! En vir welk eene nietsbeduidende oorzaak, of gering verfchil , ziet men foms eenen Oorlog geboren ‘worden, die duizenden het leven kost vrugtbaare velden vertrapt, en vreedzaame hutten verbrandt! Dan, ook de Oceaan is even min bevryd van deeze rampen. Dat wyde onoverzienbaare pekelveld draagt ook, he- laas ! de bewyzen hier van ; die plaats, waar de kans pp en MET OORLOG, 35 den Oorlog, menigmaslen, van cen wind, nevel, of eenige andere byzonderheid, afhangt. De grond, waar op men ftrydt, is een fpel der golven, en zinkt menigmaalen onder de voeten weg. Medeburgers! T” de veelvuldige wisfelingen van myn leeven, hoe onrustig zommige ook mogen geweest zyn , hoe {til en vreed- zaam andere waren, heb ik altoos geleerd alles van de gun- ftigfte zyde te bezien, in het vormen myner denkbeelden van het Menschdom. ’t Zy ik het recht of verkeerd hebbe, heb ik het meeste genoegen en troost gevonden in wél te denken over myne Medemenfchen , en, om die reden alleen , moet het u niet verwonderen , indien ik in dezelfde denkwyze volharde , fomtyds ftrydig met het geen daadlyk gebeurt. Wat hier van Zy, 'er fteekt eenig vermaak, dit zult gy moeten toeftaan Hor _het (*) Wy hebben dit, uit het Engelsch, vertaald, met eenige uitlaatin= gen en veranderingen. C 2 36 IETS OVER HET TOENEEMEN het koesteren van gunftige vooroordeelen , en dat een man werfchooning mag erlangen , enkel om zyns zelfs wille , als hy een beter gevoelen van het Menschdom koestert , dan het verdient ; dewyl hy bevindt dat het tot zyn geluk toebrengt. Maar onlangs heb ik, myns oordeels, een vaster grond gee vonden voor myn gunftig gevoelen van de wereld , dan het enkel vooroordeel, ontleend uit myn eigen gemak. In één op- zigt, ten minften, denk ik, dat de wereld alltengskens beter wordt. In het ftuk van Zedigheid vlei ik my zelven, dat ik een grooten aanwas zie, en een algemeene vordering. Godgeleerden en Wysgeeren betreurden voortyds het verval van Zedigheid en den aangroei van trotsheid en hoogmoed , en zy hadden waarfchynlyk ‘er goede reden voor; maar, in onze dagen, ben ik gelukkig genoeg om waar te neemen, dat wy maar weinig reden hebben, indien eenige, voor wyze grondre- gelen en ernftige lesfen over dit onderwerp. Ik trek dic bes fluit, zo loflyk voor de Eeuw, in welke wy het geluk hebben van te leeven , uit eene vry algemeene waarneeming van de openbaare zaaken, en algemeene letterkunde, of, met andere woorden , uit den tegenwoordigen ftaat der Weetenfchappen, - als zy zich verdeelen in Staatkunde, Regtsgeleerdheid, Ge- neeskunde en Godgeleerdheid. Indien, in eenige van deeze Beroepen , nog trotfche en met zichzelven ingenomen Men. fchen gevonden worden , gaat het ontdekken der zodanigen myne vermogens zeer verre te boven, Zy moeten bedekt zyn onder eenig ondoordringbaar kleed , of misfchien kwynen in hooplooze duisterheid, bewust dat de aanmaatigingen van trots- heid zouden uitgejouwd worden; en dat men de taal der zelf- genoegzaamheid niet Janger met geduld zou aanhooren,of over- tuiging ten gevolge hebben. Om een begin te maaken met Lieden van den eerften rang in de Maatfchappye , vinden wy onder de Staatslieden iets, ’'t welk na aanmaatiging of trotsheid zweemt? Onder de be- roemdfte Redenaars , wier welfpreekenheid (zo men my ver- haalt) de ftoutfte voorbeelden van Griekenland en Rome na- ftreeven , onder onze hedendaagfche DEMOSTHENESSEN en CICE- Ros, treft gy een Man aan, in ftaat om een uur en meer ag- tereen voor de vuist te fpreeken 3; en is het die eigenfte Man niet, die, in eene overmaat van Zedigheid , zyne Toehoor- ders verzekert, ,, dat het hem aan woorden mangelt?” Dit moet, voor een Man, wiens beroep fpreeken is, zeker een groot gebrek weêzem, en een groote blyk van Zedigheid, zo- danig een gebrek te erkennen, ten aanhoore van vrienden en vyanden; van vrienden, die verlangen onderwys te raapen uit zyne bewysredenen ,- en verrúkt worden door zyne wel- ‚ fpreekenheid van vyanden, die hoopten zich te onder- fcheiden door in redenfiryd te treeden met den grootften Re es DER ZEDIGHEID. 37 Redenaaren ; doch die nu, volgens zyne eigene bekentenis ; gedaald is tot een nietsbeduidend Man, ,, wien het aan woor den mangelt! ” / Neem, wyders, in opmerking, hoe de beroemdfte onzer Staatslieden hunne onbekwaamheid openlyk belyden. —— Onbekwaamheid in een Staatsman! Hoe, dit, zult gy zeggen, is een Wonderfpreuk. daar, van dag tot dag, veld wint. Welk Regtsgeleerde ftelc eene zaak voor , zonder zich te beklaagen dat dezelve niet in bekwaamer handen gevallen is, en dat de ongefteldheid van zyn bedreevener Amptsbroeder, ongelukkig „het geheele gewigt der zaake op zyne zwakke fchouderen gelaaden heeft, — Hoe genoeglyk is hec, te hooren, dat een Man, tegen wiens eroep het onregtvaardig gedeelte des Menschdoms vooringe- nomen is, en wien men niet zelden onbefchaamdheid ten laste legt, eene gunftige aandagt verzoekt, en om de toegeeflykheid fmeekt van den geleerden Regter, em zich byzonder tot de Jury wendt, „ als Lieden van verftand, ten vollen in ftaat om » het gebrekkige zyns werks aan te vullen.” Op den Kanfel is de Zedigheid onverbeeldiyk groot, en loopt een ieder, allerwegen, in veele opzigten, in * ooge. Onnoemlyk veel, oneindig verfcheiden, zyn de betuigingen van onbekwaamheid ; van de zwaarte der Stoffe, ter hand genomen y in vergelyking met ’s Redenaars kragten ; van den tyd dien hy aan zyne Redenvoering te koste gelegd heeft, en de onvol- maaktheid zyns werks. Wat is zediger, dan dat een jong Leeraar, op den voorgeleezen Text, by den aanvange, verklaart, dat de< | ia C3 zele ns IETS OVER HET TOENEEMEN zelve duister, en met oneindig. veele zwaarigheden omzet is5 en daarom onmiddelyk van dit moeilyk werk, waar toe hy be- tuigt niet opgewasfen te zyn, afftapt. lu de daad, men moet bekennen, dat een Text, flegt verklaard, ongelukkiger is voor eene Gemeente, dan dat dezelve geheel onverklaard blyft 5 en in zo verre havdelt onze zedige en nederige Leeraar wél. Ten opzigte van de Letterkunde in ’t algemeen, verdrouw ik, ‚ met de volfie gerustheid , dat de Zedigheid grootlyks veld wint, [ier van moeten wy verzekerd weezen, wanneer wy alleen de Voorredens der uitkomende Boeken leezen. Immers in deeze is niets algemeener, dan dat de Schryvers zich be- klaagen over hunne onbekwaamheid om regt te laaten weder- vaaren aan het onderwerp in het Boek behandeld, Ande- ren bejammeren het gemis van verfcheidene gelegenheden, om het Werk de aandagt meer waardig te doen te voorfchyn koe men. Eenigen betuigen , dat louter toeval hun alleen bes woog, om eenige ruwe trekken , het onderwerp betreffende, op *t papier te brengen; trekken, der aandagt van kiefche oor- deelkundigen weinig waardig. Ook zyn ‘er, die ten vole len ’er voor uit komen, dat andere bezigheden, van een ernfti- ger natuur, hun belet hebben, de laatfte hand aan dien arbeid te leggen, en daar aan die polysting te geeven, welke het verdiende, en waar voor het vatbaar was. Ja, men vinde Schryvers, die, met zo veele woorden , verzekeren, dat zy geene bekwaamheid bezitten om onder. de Schryveren openlyk te voorfchyn te treeden; dat de goedkeuring eeniger met hun ingenumene Vrienden alles is wat Zy verlagen; terwyl nog anderen , als ’t ware , zweeren, dat zy nooit een enkelen regel in't licht zouden gegeeven hebben, hadden zy wederftand kune nen bieden aan de veelvuldige en dringende aanzoeken van zekere Perfoonen, aan wier oordeel zy gansch nederig zich onderwierpen. Ook zyn ’er, die-de Leezers willen doen gelooven, en hun fineeken dit op hun woord aan te neemen, dat geene beweegredenen, van hoogmoed ontleend, hun aans fpoorden om het behandelen eens Onderwerps ter hand te flaan , voorheen reeds behandeld door Schryvers van veel uite fteekender verdienften; terwyl nog anderen ons verzekeren; dat niets hun zou hebben kunnen beweegen om onder de Schryvers te voorfchyn te reeden; doch dat zekere omftandig- heden, voor hun van eene te kiefche natuur om op te haalen , fchoon van weinig beduidenis voor het algemeen , hun bewoo- gen tot dien itap. 