Codex diplomaticus Neerlandicus : verzameling van oorkonden, betrekkelijk de vaderlandsche geschiedenis
UITGEGEVEN DOOR HET HISTORISCH GENOOTSCHAP GEVESTIGD TE UTRECHT. TWEEDE SERIE. IN TWEE AFDEELINGEN. TWEEDE AFDEELING. UTRECHT, KEMINK EN ZOON. 1852. VERZAMELING VAN OORKONDEN, BETREKKELIJK DE VADERLANDSCHE GESCHIEDENIS,. TWEEDE AFDEELING. NIEUWE GESCHIEDENIS. OORSPRONKELIJKE BRIEVEN VAN J. BOREEL, UIT ZEELAND EN VAN ’8 LANDS VLOOT, AAN R. VAN KINSCHOT, RAAD ORDINARIS IN HET HOF VAN JUSTITIE VAN BRABAND, OVER VERSCHILLENDE ZAKEN, IN ZEELAND EN OP DE VLOOT VOORGEVALLEN, UIT DE JAREN 1661—1666. Jhr. G. L. F. VAN KINSCHOT. I. Mijn keer en mijn beste vreundt ! veeses eoa — —— — AAA ............ Hier i is gedurich rumor in casa. Eergisteren was ter Vere vergaderingh van de vroedtschap, de burgemr. Mertensz heeft ettelijke weecken geen wete laten doen aen de bailliu Mauregnault als vroedtschap, doch euenwel aldaer comparerende heeft hij (Mertensz) hem niet sijn stem afgevraecht, waerover woorde ende hooghe, ick segge dan, eergisteren vergadert sijnde, van wedersijds met alle vrunden, wilde Mertensz hem niet vragen, maer in omvrage gebracht sijnde, was Mertensz met noch ses a seven, dat aldaer geen sessie konde hebben, elf vranden waren van ja, vier stemmen waren indifferent , ende dat sulex specteerd totte kennisse van de staten ; Mertensz concludit mit seven stemmen, hierover confusie, Mertensz met hoch vijf van de sijne loopen wech ende gelasten den secretaris (Codex 2% Serie, 49 Deel, 24° Afd). i Vos de conclusien te extenderen ; de Vos sulx doende, werd door de onse belet. Vos persisterende, wert van sijn cladde ontset, ende men worstelt om het notelboeck; Naelhout , de seuende vrundt van Mertensz, aldaer gebleven, loopt met het boeck door, den seerctaris roept van gewelt ende segt geforceert te sijn; Mauregnault klaecht oock van gewelt, dat hij niet en moest schrijven tegens de pluraliteyt, met den burgemr., maer dat hij dienaer is van ’t collegie, offe moest schrijven dat sulcx was geresolveert met de mindste stemmen; Erasti partie roept in alles wat tegens haer sin is, gewelt, scherp, heuich, vechten, smijten, etc.; maer ick segge, den secretaris is niet hart aengeraeckt, ick late staen slaen offe stooten; de saecke dus aldaer staende, sijn op gisteren vier commissarissen van staten aldaer geweest om partijen te vereenigen; dese commis- sarissen tegens ordre doen niet vergaeren de magistract , maer gaen op de toren, Mertensz met de sijne mede aldaer in een andre camer; na twee uren de raetsheer de Mauregnault gact derwaerts, versoeckt dat de magistraet werde geconvoceert, opdat partijen aldaer werden gehoort, ende daerna middelen voorge- slagen mochten werden, de commiss. met Mertensz siende dat de elf vrunde onversettelijck voor Mauregt. bleuen, durven de magistraet niet vergaederen, ende sijn so gescheyden, hierin tot noch toe seggen de vrunden, dat se triumpheren ende staen de mannen als muyren onbeweechelijck tot verwonderingh om te helpen de Mauregt. De staten seggen, dat alle de vroedtschap daerop moet beschre- ven werden. Mertensz proponeert sulcx wederom; Mauregnault op de absentie van de vroedtschap ende tot paritie van de staet , segt tot uytstel totte alte present soude sijn; hierop terstont van t hof suspensie, midtsgaders omdat het 6° point van beschrij- vinghe inhoudt het ouerbrengen van de reglementen van Vlissin- gen ende Vere, opdat sij als leden van staet inde vroedtschap vrij souden adviseren, als sijnde inde eedt van ’t landt ende buyten den eet van de marquis. Mauregnault verklaert onder eedt noch directelijck noch indirectelijck hiervan voorkennisse gehadt te hebben; ende also onschuldich; wat sijn vrunden doen, hem niet en raeckt etc. Erastus ontset alle defensie bij de staten; hij ende de sijne werden niet gehoort. Amice, de ondanckbaerheyt is groot, ende daer sal eens straffe komen over soodanige , niet alleen vergeten hebbende haer voorigh ongeluck, maer selfs sodanich nu veroorsaeckeude over diegene, die haer gereddet heeft, want Mauregnault ruckte Lansberg uyt de handen van de gemeynte, a° 1651. Wij sullen alles met een ongemeene courage verdraeghen. Adieu, Godt geue uw edt., mevrouw, ende alle onse vrunden gesontheyt ende geluck. Saterdach auont laet. Zonder opschrift noch handteekening. II. Mijn heer en eenichste vrundi! .. Ack segge dan dat door eenige onhebbelije- 49 4 heyt in de regering tot Veere, alwaer den eersten burgem,. geen vergadering wilde leggen ouer de pointen, omdat sijn partie inde deputatie soude onderliggen , gelijck oock gebeurt is, soo is de vergadering vooreerst dry dagen geretardeert, daerna heeft de agrcatie over de besoignes in Hollant groote swaricheyt gemaeckt, alle de leeden wel inclinerende om Hollant contentement te geuen in de uytstellinge totte complecte 15 jaren in het capitcyn generael ende stadhouderschap ; maer deselve jaren gekomen sijnde, verstaen sij oock alle dat men de vryicheyt (als voordesen) sal behouden , om den capitein generael te kunnen kiesen, oock bij pluraliteyt, ende dit is tegens het geconvenicerde met Hollant, welcke willen eenparic- heyt. Dit point is noch niet afgchandelt , maer men is voort- gegaen totte andre, ende is het tractaet mit Engelant gerati- ficeert. Ende op de ambassade na dat rijck, is van daghe uw edhts, vrundt bij Middelburch met eenparicheyt van stem- men, alleen genomineert ende gedesigneert, onder deze conditien: vooreerst , dat hij in cas van rupture offe andersints ex causa sontica, sonder deliberatie daerover, suo jure ende volgens den rang ende ordre, die hij nu bezit ende namaels in of door sijn afweesen bekomen sal, bij promotie offe afsteruen vande voor- sittende inde eerste alsdan vacante plaets inde raet deser stadt sal werden gereassimeert; ten andren, dat hij van su af tot sijne reys toe, ende namaels bij rupture offe ex causa le- gitima vel sontica thuys komende, te gelijck met het raetampt eene plaets sal hebben ter generaliteyt extraordinaris benevens de gedep. van Middelburch alleenlijck hebbende een stem delibe- ratif offe (ende) adviserende, ende dit lactste hebben mijn heeren van Middelburch aengenomen bij de staten uyttewercken. Daerop hebben de heeren staten den scribent voor aengenaem verklaert met eenparicheyt , sonder competiteur ; alleenlijck gingen eenige advijsen , gelijck oock reedlijck was, eermen de conclusie nam, dat men den heer van Goch soude door den raet pensionaris bedan- cken ende doen verstaen , dat hij hiermede wilde nemen satis- factie, ende versoecken, dat hij geen verder moeyte soude enden, so dat dit werck maendag staet af te loopen, dat geue! of eens of anders. Het tractaet met Portugal werden geapprobeert, onder belofte van ’t gelt der acht millioenen, restitutie van schult, licentie van de vaste goederen te mogen verkopen; ten 4* dat alles nul is, een point defi- cierende van dese, sodat apparent niet maendaege de vergade- ring sal scheyden. Opschrift: Aen mijn heer, mijn heer van Kinschot, raet ordinaris in het hof van justitie over Brabant, wonende in de Nobelstraet in de Haghe. II. Mijn heer ! asen soccer De staten vergaderen hier tegens 10 dezes op menichfuldige ampten, als secretarisampt van de provincie , een plaets inden hogen raedt, twee in °t hof, een secretaris van °t hof, twee plactsen in de Generaliteits reeckenkamer , der griffiers van onse reeckenkamer , balliage tot Zierikzee met een rentemeester aldaer, lieutenant admirael, dry colonellen, dry lieutenant colonel- len, dry sergeantmajors, ses compagnien te voet. Wat salmen nu seggen van de misnage, dat al onse oorlochschepen sijn opgelegt, ende nu seer veel wijnschepen ende andre bij de Engelse sijn genomen. Siet nu den oorloch met Engelant , nochtans liggen sij op deselue plaets als voor deesen, maer nu sijn de inwoo- ners aldaer ende oock hier (hoewel deselfde) verandert. De hoop van de heer hier voor ons is verdwenen, hij hoopt daer- door van der Meulen te salveren, doch hij neempt het onseec- ker voor het seecker. Wij sitten hier dapper in de woel, ende die rust heeft ofte neempt , is verlooren; een ongeruste maeckter veele. Den fiscal biedt cen bot naer secretarie, doch te ver- geefs, so vertrouwe. Aen mevrouw, duysent geluck ende langdurige voorspoet. Adieu, sondach auont. IV. e. Middelburch 9. Nov. 1662, donderdagh auont laet. Mijn heer en beste vrundt! Met mijne twee voorgaende sal uw ed!. hebben verstaen de oorsaeck van mijn retardement int schrijven , als mede den voort- ganck van onse staetsche vergaderingh. Op woensdach, sijnde gisteren, hebben dan de heeren van Vlissingen haer nochmeels verklaert onbequacm te sijn om ouer de eenparicheyt van stem- men int aenstellen (maecken) van een capiteyn generael te konnen adviseren, maer over de ambassade na Ergclant hebben haer met de andre vijf leeden gevoecht, ende is daerop uw edt. vrundt gesondcert, dewelcke de voors. commissie van daghe heeft aengenomen; doch also binnen 14 dagen wederom een staetsche vergadering sal weesen, ende dat men alsdan hoope heeft dat die van Vlissinge sullen moeten adviseren, ende dat in faucur van de eenparicheyt, so sal mon de ambassade tusschen (voor) dien tijt ter generaliteyt niet seer urgeren om Hollant niet te docn cabreeren offe ten minsten haer niet te doen thoonen, te schij- nen misnoecht te sijn; so dat de reys ten minsten noch voor vier weecken wert uytgestelt. Ick vreese dat de heer Poppe sal sijn vertrocken met geen genoegen; na mijn geryng oordeel, heeft sijn ouerkompst niets geprofyteert , maer veeleer verach- tert; doch die in pijne is, kan geen uytstel lijden, ende soeckt hulpe, selfs onder de vleugelen van sijn vijandt. Mij is (en amy) een saeck gecommuniceert, welcke uytter maeten qualijck is opgenomen, ende welcke op dien ontfanck met esclat mer- ckelijck tot sijn nadeel soude sijn uytgebroocken, ten ware consideratie ende discretie ware gebruyckt geweest ; het Zeeusch humeur en accordeert niet wel, met den Rhijnschen wijn. Ick hadde vooreerst gedacht, dat ick meer teyckenen van familia- riteyt had gegeuen om mij sulcx te verbergen, ende dan soude ick beter ende anders geraeden hebben ; immers ick wil hoopen, indien uw edt. sulcx ware bekent geweest, dat mijne kennisst 7 'tselue niet en soude hebben konnen ontgaen. Mijn heer, dit moet ick uw edt. seggen als een oprecht ende getrouw vrundt, ende dat om reden in onse bijeenkompst naerder te verhaelen. Nu bidde ick uw edt. een uyrcken voor mij te besteeden, ende onder de handt te vernemen het sentiment van sommige regenten; vooreerst hoe Hollant opneempt dese non approbatie ofte uytstel van dien, over de eenparicheyt in ’t aenstellen van een capiteyn generael ; ten andren, hoe men aldaer sich houdt over de designatie van de Engelse ambassade, alsmede wat de. vijf andre provincien daerouer gevoelen. Men vreest hier, dat tusschen dit uytstel, de andre provincien te veel soude mogen sendringen op de approbatie van de designatie, ende dat het selue jalousie soude konnen verwecken ; waerdoor menichmael viele saecken gelijck door de haesticheyt werden verbrodt , ende nu beeft men hier voor beyde dese klippen te vreesen. Vaert wel, in hoop van spoedige antwoort. Hetzelfde opschrift. Zonder kandi. V. Woensdagh 28 Nor. 1662. Mijn heer! So haest ick bij den staet van dese provincie mij hadt ver- klaert over de designatie van de Engelse legatie, so heb ick mij na het landt begeuen, so om te beginnen ende voltrecken na mogelijcheyt mijn voornemen aldaer, als om te ontgaen de suspitie van de beuorderingh offe sollicitatie van de voors designatie , gelijck gebeurt is, dat ick daer sijnde, met kennisse van meest alle mijne confraters, euenwel afgunstige sijn ge- weest, die mij (als dwaes ende onvoorsichtich ambitieus) heb- ben uytgeroepen na den Hage te sijn vertrocken, om tegens de borst van Hollant, door hulpe ende faveur van de andre pro- vincien, mij tot die charge in te dringen; ende nu ick mij vertoone ende na den uytstroijer ondersoecke, en isser nie- mandt te vinden. De werelt is vol nijdicheyt ende valscheyt ! Men gecft mij hier somtijts bedectelijck te verstaen, dat indien de ratificatie over het geconuerteerde niet voort en gaet, dat Hol- lant alsdan de legatie aen Zeclant sal niet toestaen, ende men dwingt mij tot goede officien; somtijts segt men wederom, dit het euenwel sal deurgaen, Jae oock dat de sake offe ratií- catie alhier geen perikel loopt; alle dese twijffelachticheeden komen mij nu voor; ick houde mij eucnwel in alles als voor desen, indifferent ende buyten sorge; of het succedeert offe niet, ick ben euen gerust. Het soude te langk ende verdric- tich vallen alle circumstantien int breede te verhaelen, ende Bul deselue behouden tot onse bijeenkompste , dewelcke vertrouw dat noch wel dry a vier weecken sal aenloopen , want de heeren staten vergaderen alhier eerst vrijdach, dat is over- morgen, ende aldaer in deze vergadering moet mijne sessie en tijt van wederkeeren ter generaliteyt werden vastgestelt; ende naderhandt sal hem eerst Hollant openbaeren, of eens of an- ders, en alsdan come eerst naden Haghe. Ick bedancke uw cdt. ten hoochsten voor het present van het discours du parfait am- bassadeaur, hetselue is mede onder mijn boecken, maer indien uw edt, ycts weet te bekomen van boecken ofíc rareteyten van kennisse in die regeringe, sal mij ten hoochsten aengenaem sijn, dat uw edts, voorsorge sij mij daervan te voorsien. Indien den berger extravagant uw edt. heeft versocht over la Sorte, dat is geschiedt op recommandatie van onsen man, utere eadem via et impetrabit si velit Jacobus: tibi dictum. Iek bemercke dat mijne saecke nict alleen in Hollant meer be- kent ende aengenomen is, mogelijck als wel hier, maer oock in Engelant ende Vranckrijk toegestemt wert met satisfactie, het welcke sommige ja veele afgunstige noch meer haeren ijver tot boosheyt ontsteeckt. Schrijft doch dickmael ende lange brieuen ende sijt altijt versecckert, dat blijven sal van ganscher ge- negentheyt, mijn heer, Quem nosti. P.S. Formosa is verlooren door het ouergaen van het fort 9 Tajawan , met alle geschut ende ammonitie , vivres ende coop- manschappen , ende twaelf tonnekens aen contanten, ende het meeste de reputatie, ende begintsel van ongelucken. Men houdt oock de vier scheepen voor verongeluckt, traditur malus malo! De saecke van signor del Campo staet nu heel stil, ende houde deselve als verbrodt, want die van Arnemuyden stellen in haer ontslach de heeren van Middelburch als hare solliciteurs ontrent de staten, om in sijn plaetse een ander te mogen beroepen ende beuestigen, eer sij desen signor del Campo ten vollen willen dimitteren. Sapienti verbum sat est. VI. Mijn heer en beste vrundt ! Siet hier een antwoort op beyde uw ed. missiuen van den 15. deser; en sijt doch niet verwondert ouer mijne traecheyt , in desen steune ick op uw edht. gunste ende goetheyt. Do sieckte van mijn confrater, dagelijxse saecken, staetsche cuy- perije ouer majoorschap , twee compagnyen, een lieutenant met 15 vaendels, daerenbouen dat men met force tegen reede mij wilde houden van de staetsche vergadering, in plaets van mijn confrater, als regerende burgemeester; daerna mijne instructie totte saecken van Hollant als commissaris mette gedep. ende eyndelijck de dagelijxse gastmalen; dit alles segge ick stelle aen uw ed's. oordeel, of mij tijt ouerschiet, doch altijt arbey- dende voor mijn vrundt, waer van ick op °t laetste deses sal seggea wat ick mitten heer resident Copes ende de Mauregnault het gehandelt. Totte antwoort komende, moet ick seggen dat uw edht, de twijfelachtige response van de vrouw Huyssen moet voor suspect houden, want ex animo en favoriseert sij het dessein niet, maer de heeren van Staeffenisse en Vosmaer binden ’t werck , nescio quo fato; ende dan noch den jongen gast wilt een vel met een gat. Ick heb noch vergeten dat het admiraliteyts ampt in `t Noorder Quartier is geconfereert op de heer Daniel Ockersz. van Zierikzee, ende bijaldien denseluen aldaer 10 wert geadmitteert, so valt de generaliteyts plaats inde bende van den secretaris Staeffenisse , maer hij soude noch twijffelen te gaen uyt goede reede. Justus moet van Zeclant werde ge- pousseert met allen ijver (na mijn oordeel) ende gelijck ver- trouwe dat voor hem niet en sal sijn te doen, so moet men dan sccundario doch buyten staeten resolutie op uw edt. Den eersten Hollantsche gedeputeerde wert treffelijck gesecun- deert vanden tweden ende en laet niet ongeamplificeert passeren, hare eenicheyt ende onse oneenicheyt geven haer sixciacq ende den hoeck, maer wij hoopen euenwel het spul op schut en rest te winnen ; mijns oordcels, sal het meest aenkomen op ’t for- mulier ende combinatie; in het eerste hebben wij veel confra- ters, dat is, noch vijf provincien , alsmede de leuiten , dewelcke publico ei privatum de saecke aengenomen hebben bij den hoop; ende ick vinde voorwaer de gedeputeerden daermede verleegen, om hare hooghe woorden noemende hoc tibi, brandéstichter etc, die sulcx aende andre provincien heeit gecommuniceert. Het tweede de combinatie, sal de extradictie van de ratificatie op- houden, omdat het principaclste van ’taccort steunt op de saecken van ’t hof. Indien de quaede sicckte het Haechje ongeluckich quam aen te tasten, kompt spoedich bij ons, want sij en heeft op een ziltich stynkent Zeeuws luchtjen geen vat. 11 den Berger sal extravagant steruen gelijck hij geboren is, ende hij kan niet swijgen , want hij heeft gesproocken soo haest hij geboren was, want hij is met sijn tanden in de werld geko- men; besoeckt hem doch dickmacl, want, so gelove , hij is dickmael eensaem ende soeckt geselschap. Nopens de deductie, sij sullen daeraen genoech hebben te kauwen ; men salse noch amplificeren, ende hoewel ick geloue, dat, indien het formulier niet in usu was, dat het niet voorgebracht soude werden, so geloue nu oock dat sij daerbij sullen opiniastreren , cost dat kost ; wij commissarissen hebben haer bij provisie op ons territoir inde conferentie de handt gegeven, niet tegenstaende par cum pari et in nostro territorio. Geeft aenstonts den brief van onsen vreundt aen den casteleyn van den Illustren, hij heeft daer al over geschreuen ende geklaecht, ick heb de handt gesien ende geleesen vanden Illustren , seggende dat het den Zeeuw offe Utrechtsman sal emporteren. Onsen vreundt sal desen avondt aen den Illustren daertoe noch naerder instantie doen ; ick vinde geraeden dat den patroon noch een effort doe aen den Dlustren, geen boom en valt ten eersten slach; den heer de Mauregnault heeft aengenomen , den heer Copes daerouer te spreecken, daer is noch kans genoech. Den Illustren schijnt te wanhopen van Wolsen. De saecke van Pamconia ct Domitia en raecke nu niet aen, maer heb van nooden eenige commu- nicatie met een vrundt daerover. Ondertussen schrijft mij uw edh!. dagelijx wedervaren, alles is ende wert bij mij ten hoochsten gesecreteert : noch eens seg ick, dat de Hollantse ge- deputeerden geer onvoorsichtigh hebben gedaen onsen primo visir in barbe van sijn meester op ’t scherpste ten onrechte te attae queren, door alle de presente doenmaels van versuym opent- ljck werdende ontschuldicht. Metten eersten schipper sal volgen door de beleeftheyt van monsieur van der Vecht, een mannekes pioen van krachten, uw edht. bekent. Waermede blijve on- dertusschen tot dynsdag. Saterdag auont laet, 21 October 1663. Hetzelfde opschrift. Zonder hands. 13 Vu. Mijn heer en beste vrundt ! 08. 0000900000002000000000900090000a. tes eee te eet Bean ses gees seseseesee tense eve Uw edt. wenscht in ’t begin mijne ouerkompst om yets te communiceren, dat het papier niet wert toever- trouwt, alsmede in °t lactste of ick geen staet kan maecken om een keer te doen. Ick ben een man van entreprise, indien ick uw edt. offe vrunden, offe oock mij selfs dienst kan doen, ick sal ouerkomen, al was het maer tot Rotterdam offe Maessluys. Vertrout Feyfer, offe onse staten boode alles met recommandatie. Ick lig hier gedurich op de brandwacht, ende onse rencontres vallen dagelijx onder offe boven. Schrijft doch mij wat inde instructie van Vranckrijck stondt tegens den ouden man; den Moscoviter gaet patres itenere, ende dese faucte (soet eenige is) sal hem in sijne joncheyt dobble straffe ende ongeluck seyn. Den Christoffel is doot; Ridderus is onvoorsichtich geweest, sed ex ungue leonem. Seignor del Campo kompt met de oude grillen voor den dach, van de helwagens, alias carossen, wijde broecken, lanch hayr ctc.; men segt dat het beter is dat alle creupele, lamme, jichtige ende oude uyt de kercken blijven op den sondach, ja op het auontmael, als dat het beest voordien tijt indie saecke soude arbeyden, oock mogen de marckten des sondachs morgens niet gevaecht werden ende ge- reynicht van de onreynicheyt ende vuylicheit, die de kramen saterdaechs auont van penserijc etc., daer gelaeten hebben; ct mille alia. Onse gedeputeerden hebben vastgestelt op woensdach toekomende van hier te gaen met een jacht van binnen offe met een oorlochschip door zee. Met onsen visir hebbe met groote confidentie over uw cdt. wijsheyt, bescheydenheyt, ende secretesse gesproken, alsmede van de patroon, ende met sodanige kan ende moet men handelen. Wat onse Zeeuties op de noortkust van Engelant ende elders hebben verricht, is uw edt. bekent; sij sijn nu wederom met haer 13 uyt, daer- onder ses hollanders; so het dessein geluckt soude konnen de 13 balance stellen naden oprechten vreeden ; sij sijn alle opont- boden, om een ander ende noch beter exploict te verrichten. Alle onse Zeeusche schepen sijn extraordinaris ende wel gemant, so is oock yder als een leeuw, vol courage, ende branden om haer vijandt te sien; de liefhebbers sijn bij de 30 om zee te kiesen ende verlangen naer commissien, als een bulle offe brevet van den paus; de Engelsen scherpen haer seer op de proud Zelander ende dese verwachten ende soecken den nijdigen ende hoochmoedigen steertman. Ick verlange seer te verstaen , uw edts, verlangen; desen staten boode Cornelis Meyn heeft last uw ed. aen te spreecken ende brieuen aftesenden offe mede te brengen. Vaertwel, maendach avont ten thien uren. Hetzelfde opschrift. Zonder hand- of dagt. VIII. Mijn heer, mijn beste vrundt ! Door gedurige stilte sijn wij vrijdach auont ten acht uren hier aengekomen, sonder dat wij ’s landts vloot onder Goerée hebben konnen besichtighen. Ende vinde aenstonts werckx ge- noech, te weten, dat vrijdach middach is begraven een kieser deser stadt, ende is desen morgen door de ouergebleuen ge- daen een nominatie van een tripel getal, ’t welck bij eede onder haer wert gesecreteert , sodat ick desen namiddach heb gedraeff ende oock de mine ontdeckt ende sal deselue diens- volgens achter uytspringhen, want de aenkompste van den be- houden vrundt heeft alles in allarm gebracht ende sal haer des- seyn gansch hierin verdwijnen. Den doode is seer spoedich ter eerden gebracht ende terstondt nominatie gedaen, die an- ders maer den derden dagh geschiedt, alles op hoop van de aenkompste van den vrundt te praevenieren, want sij hebben onder haer oock niet het werck eens geweest, so dat een derde als compeerlap is bijgevoecht , ende dese sal nu de tri- umphe wechdragen, want anders soude Loevestijnius haer dese slach gevoecht hebben. Tholani siue Thilony hebben 14 haer wederom eensdeels met Erastus geconjungeert , uyt oor- saeck van de ampten als anders, waerdoor Meertensz. cum suis jalousie hebben geschept, ende is de heer Kien desen dach mette heeren de Mauregnault ten huyse Petri Borelli te gaste, alwaer ick door de cuyperije niet present hebbe konnen wee- sen, soo dat hieruyt een volkomen goet werck voor onse luy staet te hoopen. Woensdach namiddach is aan Jo. IJsendorn over madame het mandament geëxploitteert ; tegens den 16, ‚ Decemb. ondersoeckt na de fulminatie. Alles laet sich alhier redelijck wel nensien. Erastus arbeyt gestadich, sonder euen- wel te seggen, machineert tegens sijne beloften ende eede, ende slaet op alle snaren of mogelijck een van de seuen geen valschen toon sal geven. Get. JOH. BOREEL. 24 Nov. 1664, saterdach avont laet, Middelburch. Hetcelfde opschrift. IX. Mijn heer, mijn beste vrundt ! .................. Gister auont ten 10 uren, siende dat met de secretario van ’t lant alles in verwarre stondt, na dat ick mij des morgens op ’t stadhuys daerouer hadde geexcuseert so heeft mij den nacht ende de vrunden raedt gegenen, ende heeft mij desen morgen onse stadt met eenparige stemmen ende volkomen toegeuentheyt van alles toegevoecht hare gun- ste; met macht ende aucthorisatie om te handelen met de leeden omtrent de andre charges. Dit subyt wissel doet een yder omsien , ende voornamentlijck veele oude solicitanten , hac tibi exitus acta probat. Get. JOH. BOREEL. 11 Dec. 1664, donderdach ten 11 uren, Middelburch. Zonder opschrift. 15 X. Middelburch 19m Decemb., saterdach auont laet. Mijn heer ! Op den 17. ontfinck ick de koe met het kalfken van den 14. deser, welckers bijlage ende resolutie mij thoont dat nu alle hoop is afgesneden tot de raetplaets van Vlaenderen. Aen de heer Staeffenisse weet ick niet anders gesegt te hebben als sijne edt. faueur ende dircctie. Het kan sijn dat sijne Ed. mijne intentie wat heeft gemitigeert, siende dat de saeck voor een andre in tras lagh; want anders soude het niet wel sijn gehandelt, mijnen vrundt daeruan niet gewaerschouwt offe aduerteert te hebben, so dat het is of een misverstant van de heer Cauw offe een moderatie bij den heer Staeffenisse. Van het poinct van beschrijving sullen wij coram spreecken ; dit kan ick nu seggen, dat de kunsten wondcrlijck sijn in de werelt; men set malkanderen aen om saecken uyt te wercken, ende daerna beschuldicht men de persoonen welcke hebben moe- ten gehoorsamen, om het werck te praepareren. De werelt en is niet anders als bedroch en de menschen bedriechelijck. Het is waer, dat Tilenus, Horenbeeck, Colvius ende Baudaen hadden de nominatie om in het dobbel getal te konnen ko- men, maer de twee eerste quamen het wel met 36 van 53 stemmen te bouen, en uyt die twee is gekoren Tilenus, van de welcke ick uyt de magistraet met de consistoriale gedeputeerden op maendach het ontslach tot Goes gae versoecken. Tibi dictum et amico meo singulari dat d°. Colvius van mij ouer al de stem heeft gehadt, maer hij kwam verre te kort, buyten vermoe- den van veele. Ick en kan tot noch toe niet seeckers seggen van eene saeck, die mijn gedachten ende geest seer ophoudt, men breeckt, men knoopt; men vleyt, men kijft; men wey- gert, men kompt, alles staet in crisy ; eergisteren hadt ick in forma mijn afscheyt genomen, van den auont geeft den he- mel een rencontre van ses tot thion uren, ende is de saeck 16 ende conferentie uytgestelt tot mergen, op een derde plaets. Godt sal een uytkompst geven. Hetzelfde opschrift. Get. JOH. BOREEL. XI. Mijn heer ! Voorleeden dynsdach heb ick uw edt. overgesonden de lijst van de vergeuen ampten; van dage sijn noch verkoren den commandeur Cornelis Evertsz, tot vice admirael, ende Adriaen Banckert tot schout bij nachte. De combinatie van de secre- taris aen het pensionaris ampt, verstelt nu meer als voor desen de collatie van ’t pensionaris ampt alleen; het is de archlistichste ontschoten, en die men meest vreesde ende de minste hoope hadt, heeft het geemporteert ; anders sij hadden lieuer den burgemeester gelost ende van alle wachten ende sorgen alsdan bevrijdt geweest. Wij hebben hier alle landtwachten herstelt ende men brengt alle spoed ende ijver bij tot eene nodige defensie, ook kiesen ten eersten vijf oorlochschepen zee, om de noort tot afbreuck van de coolhaelders. Men hoopt ja, dat Vranckrijck yets doen sal op een neutrale plaets, tot Duyukercken door monsieur de Turenne. Van het premier no- belschap wert noch geen gewach gemaeckt, gelijck mede met van het opper colonelschap; veele dingen ontschieten haer, sij belooven veel maer krijgen oock bier aen boort, ende de saecken staen hier soo gladt niet, hoe ende waerom ende (*) wat conjecturen de cordaeten met den berger wel wenschten in gespreck te komen over het premier nobelschap , ende dat den berger hierin alleen Erastus soude laeten drijven; dese periode en versta ick niet, maer euenwel so bemercke ick dat uw edt, van ter sijde yets hebt gehoort offe dat uw edt, den rechten grondt niet is ontdeckt van een saecke, die tot noch toe secreet is ende moet blijven , doch bij veelen geconjectu- (*) Op het woord dat hier moest volgen, was het zegel van den brief gelakt; waarschijnlijk moet het zijn uyt. 17 reert wert; maer alsdan so mist uw edt. noch inde personen. Voordesen heb ick uw edt. gesch. dat indien uw ed'. ge- legentheyt eenichsints toelict, met den Berger de oude vrundt- schap diende optchaelen, want ick wil hoopen dat hij den nieuwe vrunden ende haren omganck moede wert, ende eens gedencken sal aende oude vertrouwtheyt ende gerustheyt. Hier sijn wij wederom inde cuyperie ouer de plaetsen van Lodenstein ende Mortamer, gaende uyt de wet. Adieu. 19 December 1664. Zonder opschrift, Noch handt. XII. Mijn heer ende beste vrundt ! More solito is het wederom seer laet geworden eer wij onse reeckening in de wisselbanck hebben gestelt, ende om te antwoor- den op uw edt. missive vanden 24en Dec., kersavont. Sal nu alleenlijck seggen, dat wij alle wachten op een nieuwen tresorier generael, om de finantien ende militie vande staet te regeren. Ende indien mijnen vrundt dien man was, ick soude hem van herten daermede veel geluckx wenschen; want ick sijne crach- ten beter oordeele als den zeeman. Het geruchte is in Hollant alleen, ende alhier en weet niemant van de nieuwe raedshceren ; maer ick heb haer doelwit al gesien, het is om Mortamer burgemeester (so meyne) te maecken, welcken Nicodemus men gærne op de reeckening van Veth soude doen passeren voor een beter, om dat hij privatiue voor Erastus al gestelt is; schrijft ende ondersoeckt hierouer breeder. Het infaem pasquil is mij noch niet inde ooghen gevlogen, ende verwacht mede daerouer onderrichtingh ende voorts van alles in ’t breede. De bruylof van Erasti filia met Reygersbergh is wel geeyndicht; veel vreuchde maer oock groot jalousie; sijne edt. twee oudtste soo- nen hebben haer geabsenteert, den eersten inde stadt, den 2s in Hollant, ouer het miscontentement dat het rentmeester- schap aen een swager ende niet een soon wert ouergelaten. Den Berger is altijt extravagant, voornamentlijck indyen hij (Codex 21° Serie, 4%° Deel, 24° Afd.). 2 18 ubsenteert ouer ’t tresorierschap, als het soude gegeuen wer- den tegens de borst van Hollant. Hare hoocht. heeft gekoren vier personen tot schepenen van de stat Vere, buyten de nominatie ; hierouer is rumor, ende sal hare hoocht. ses dagen tijt werden gegeuen tot redres. Daerna sijn de staten beschre- uen ende sal wat geschieden daertegens met appuy van Mid- delburch ende andre. Die dame doet haer pupille nadeel. ‚ Hetzelfde opschrift. Get. JOH. BOREEL. Middelburch 2 Jan. 1665, saterdach. Ick hadde hem geschreven, dat niet alleen veele van mijnc vrunden , nemaer oock eenige vremden, onder anderen d’ heer van Suchteren, inde racde van staten mij seer hadden aen- geraden, dat ick mijnen dienst tot hetselve ampt soude pre- senteren ; maer dat ick nict van sins was , mij eenichsints te reppen , als kennende eensdeels mijne schouderen te swack, ende anderdeels beeter sin hebbende in de plaetse, die ick te verwachten hebben van wegen den adel in ’t hof van Hollant (*. Is de heer Meerman van Leyden, die veele houden voor een opiniater man, maer inderdact de bequacmste is, daer van gesproken werd (*). XIII. Sondach middach 22 Febr. 1665. Mijn beste vrundt ! Door Cornelis Meyn , statenboode, hcb geen antwoort van uw edt. bekomen; verlangende interieur secr ernstelijck te wecten de reede van onse entreveue. Dezen gaet nu per boode van den heer onsen visir, denwelcken, indien uw edt. gelief te vereeren met een visite ende verwilkompst, sult een deur openen, om met een confident ende cordact regent ende pa- (*) Deze woorden waren door den heer van Kinschot geschreven. Het schijnt dat de eerste zinsnede slaat op de eerste curcijfsche woorden cn de tweede op het woord zeeman, — Zou het wapen van Meerman, zijnde een monster half man half visch en gewapend met schild, helm en zwaard, ook hierop betrekking hebben ? 19 triot te spreecken ende handelen. Schrijft mij oock offe uw edt. mijnen brief van omnium rerum vicissitudo ontfangen hebt, want die saecke is tusschen de partijen gereassumeert, ende gaet nu voort. Mijnen neef Johan Boreel, Theod. fil. gaet mede tot Rotterdam ende mogelijck over den Haghe na Vtrecht ; snlcx sijnde heeft last uw edt. te begroeten. Ick weet wel, dat hij van uw edt. sorge, liefde ende beleeftheyt sal ontfan- gen, een vermaninge ende spoor tot de studien ende afkeer offe afraden van alles anders, saecken ofte menschen, dat nu den tijt is, om namaels altijt geluckich te sijn, enz. Twee van onse twaelf a 13 schepen sijn masteloos ingeko- men, sijnde Hollanders; de uytgesonden visschers hebben de rest niet konnen vinden; ende is vrijdach voorleden den gan- schen morgen seer heuich in zee hooren schieten omtrent den hoeck van Engelant, bij Doeuer, ende de onse hadden last om neuens Schotlant ende Engelant na huys te komen; ende also Montagu met 25 schepen in zee is, vreest men voor een ongeluckige rencontre; doch sij sullen haer leuen ende scheepen dier verkoopen, maer het ware noch beter behouden ende gesont ’thuys te komen voor desen tijt. Het beste in onse hoope is, dat wij tot noch toe geen spaenderen vernemen offe eenige tijdinge ouer Vlaenderen horen. Adieu, schrijft doch dagelijex , ende om seecker te gaen, geeft ofte laat geuen de brieuen aen den dien,. van den heer visir. Zonder opschrift. Noch handt. Op den kant geschreven: Noch 20 van onse andre oorloch (schepen) liggen buyten de gaten in Schonevelde, om op het eerste schieten aftegaen ende te seconderen. XIV. Maendach auont 10 uren. 23 Februarij 1665, door de heér de Mauregnault. Mijn heer, mijn beste vrundt / Gister auont thuys komende, vondt ick uw edt, missive van 2 20 den 20 deses, ende terstont den seluen beantwoordende, heb ick uw edt. mijne consideratien kortelijck ouer dat voornemen verklaert ; ende van daghe nochmaels den seluen lesende ende herlesende, ben ick verblijdt geweest, dat ick °t selue concept bij mij alleen heb gehouden, nademael uw edt. iterativelijk segt, het selue onse confidentie toe te vertrouwen; gelijck mede sulcx door uw edt. vrunden alleen is geopenbaert aen die ordre. Van de voornaempste daerover heb ick oock de communicatie van ”tselue ’teenemael gelaten aen uw edt. discretie ende goetvinden aen onsen visir, hoewel ick wel afnemen kan, dat uw edt, niet so opentlijk van herten ende saecken met sijne edt. sult konnen en willen spreecken ende handelen als buyten dit voorval ; want naderhandt sijne edt. dese saecke verstaende, soude konnen eenige achterdocht geuen aen mijne addresse om- trent uw edts. persoon, wijsheyt ende vertrouwheyt. Daerover oordeelde ick gisteren ende alsnoch, dat uw edt. dit dessein, (de saecke alsdan soo vallende) aen onsen visir (*) behoorde na te openbaren, maer doet daerin dat uw edt. geraedtsaempst vindt ; doch dit moet ick euenwel seggen tot mijn leetwesen , dat ick hierdoor eenichsints in dees tijt de communicatie ende confidentie als mede sijne edt. verwachten tusschen uw edt. beyde verhindert ende gediverteert sie. Ouer de saecke selfs dan kan ick noch niet secckers seggen, door mijne genegent- heyt van te sien gecontenteert uw ed. wensch ende ruste ende dese van de familie aen de eene sijde, ende van de an- dre het recht van onse provincie , dewelcke in so menichfuldige saecken so hoochlijck verongelijckt sijnde, dese niet sal laten doorgaen, sonder te hazarderen beyder provincien ongemack in desen tijdt ende conjuncture van saecken. Evenwel ken- nende de hoochdrauende wille ende dispositie van sommige menschen aldaer, ende sommiger meer kruypende slaefachtichest ende nijdicheyt van eens anders directie alhier, so soude konnen gebeuren, dat de saecke de hautte lute doorgedrongen sijnde, (*) Boven deze woorden: onsen visir staat met eene andere band geschreven: Raetpensionaris. 21 men aen dees sijde gaue allerhande satisfactie op so veele ende lange ons geweygerde justitie ende bekende gerechticheeden , die men de provincie ende haer ingesetenen ten onrechte heeft gevercht ende afgehouden in alle pointen van souveraine re- geringe, ende dat also mijnen besten vrundt quame te erlangen sijn gewenschte ooghmerck ende te bekleeden een plaetse (*), ‘inde welcke al de werelt twijffelen sal, wie van beyde nu meer eer ende luyster ontfangen sal, de plaetse offe persoon; maer uwen besten vrundt segt, in de hoope van de successie in de plaetse oock toe te wenschen het succes van de minste totte meeste. Dat geue uw edt. ende gunne ons Godt, ende vaert wel. Zonder opschrift. Noch kandi. XV. Mijn heer, mijn deste orundi | So terstont bekome door Feyfer uw edt. missive vanden 20= deser op vrijdach. Na mijn oordeel sal die saecke vrij sijn moeijelijcheyt hebben (}), want wij sullen daertoe niet komen ; ende en dienen ons geen swaere disputen van weder- sijde in dese gelegentheyt van tijt en saecken; euenwel dat sijn nu menschen die meer als den souverain speelen , ende deselve sulcx nu doordringende na haer gewoonte ende ons in andre ende op alles satisfactie geuende , so soude van ganscher herten blijde sijn, dat mijnen vruudt met dien staet ende qualiteyt wierde vereert ende gepatrieert (*) ende oock gepa- triseert (t). Bij onsen visir sal nu daer niets te doen sijn, (*) De tusschengevoegde woorden: ’t raedampt int hof, waren van eene andere hand geschreven. (T) Namentlijck den heer van Maesdam president te maecken, dit was met eene andere hand tusschengevoegd. (*) Tussckengevoegde met eene andere hand geschreven woorden; omdat ick ny een Brabander ben. (+) Tusschengevoegd: omdat mijn vader, saliger, ins hof heeft gescten. 22 anders als kruyt en loot; ende dit sal nu de gansche conf- dentie afbreecken tot mijn leetwesen, ende sal den heer visir (*) verstelt staen, so uw edt. niet rondt en spreeckt, ende euenwel sulex verstaende van andre, soude daerna mogelijck niet wel voor uw edt. noch mij sijn genomen hier namaels, daerover geue uw edt, in bedencken, of uw edt. aenstonts *t selue sijne edt. niet en diende te openbaren; sij vertrecken op morgen ten ses uren, ende het is nu laet, anders sta ick in bivio, of ick niet schuldich ben sijne edt. °t selue te noficeren, maer ick sal dat laten aen uw edt. wijs oordeel, wat best dien: gedaen te worden; maer ick soude uw edt. raeden aenstondts sijne edt, het selue te kennen geuen, indien de promotie van den heer van Maesdam voortgae, dat de gemeene vrunde uw edt. in die gelegentheyt 't selue hebben geraede ; euenwel ick segge uoch eens, het sal de goede correspondentie ende confidentie nu afbreecken, so ick vrecse; want de Hollanders mochten na gewoonte daerouer eenige jalousie scheppen; noch- mael oordeele best terstont sijn edt. te openbaren uw edt. voornemen. Schrijft mij doch spoedich van alles. De Hollanders engageren uw ede. in een langsaeme ende moeijelijke sake, na de wijse Zrasti (t), ende als zij het werck in eygen hande hebben, dan declt men slacgen. Vaertwel. Van onse schepen weet men noch hoort men tot noch toe nict, maer ick vreese voor een ongeluckige rencontre, die Godt verhoede ; want de capiteynen hebben malkanderen met ecde verplicht niet te ver- laten, en is nu den groot ongeval, haer groote courages, want sij hebben een loomen scylder bij haer, doch sijnde het beste schip ende schut offe canon. Tterim vale. Zonder opschrift. Noch hand. Sondach auont ten thien uren. Met de hand van den heer v. Kinschot is op dezen brief geschre- ven het volgende: 27 Febr. 1665. Iek can voor Godt verclaeren, dat ick niet en weet, waerom dat de heer borgemeester Boreel (*) Is d’heer raetpensionaris van Zeelant, i (T) Thibaut. 23 dese twee brieven aen mij schrijft : als noyt (immers in twaelf iae- ren) d'heer raedtpensionaris van Zeelant niet gesproken hebbende, oock geen de minste aenleydinge tot eenige confidentie oyt te hebben gegeven, iae daer noyt gedachten toe te hebben ge- hadt, sulx dat ick ten hoochsten verwondert ben over dese twee missiven ; sullende met Godt mij wachten, om mij in te laten in de hoochwichtige disputen, die iegenwoordich tus- schen de provincien van Hollant ende Zeelant swevende sijn , iae van sints sijnde d' heer raetpensionaris van Zeelant niet eens te gaen verwelcomen. XVI. 40, Meert, woensdach auont ten 10 uren. Mijn beste vreundt ! Over Rotterdam ontfange so terstont uw edt. missive van vrijdach 27 deser, segge nu op woensdach morgen, ende be- mercke daeruyt, dat eerst onse heeren gedeputeerden dien seluen dach aldaer sijn aengekomen. Wij verlangen hier alle seer de eerste entreveue ende daerna de ordre van de besoignes ende voortganck van dien onder de twee visirs ende andre ge- deputeerden te verstaen. Ick heb oock noch naderhant bij mij best geuonden, uw edt. dessein te hebben gesecreteert, te meer, omdat ick nu oock sie, dat uw edt. vastelijck hebt voorgenomen onsen visir niet te begroeten, *t welck euenwel , (behoudens onse vrundtschap ende beter oordeel) tegens mijn gevoelen noch is, want eene indifferente en sal niet schaeden van congratulatie ouer de bedieninge ende ouerkompste, daerbij komende mijne aduertentie, om redenen sijne edt. bij monde naerder te deduceren, datter °t scedert sijne ed". vertreck yets is opgekomen, ’t welck de frequente entreveue ende confidente communicacie voor eenen tijt verhindert, so sal sijne edts, dis- cretie soo groot sijn, dat wij beyde en nu, ende in ’t toeko- mende sullen sijn ende blijven gesalueert ; doch uw edt, oor- 24 deele selfs wat best is. Voorwaer, mijn vrundt, ick hoop nu, geen complimenteur, macr een sichtbare getuygen na desen te sijn in de prophetie over het geluck, dat uw edt. nu schoon stact. God heeft uw edt. gegeuen bij de geboorte ende op- voedinge, de kennisse ende arbeytsaemheyt ende optechticheyt ; Deselue geue uw ed. maer veele ende gesonde jaeren ende daerbij den eersten trap, ende al soude mijn beste vrundt gram sijn, soe segge ick noch eens met een vast vooroordeel ende sonder flatterye, dat ick mijnen besten vrundt in de hoope met het eerste begin ende hoochste eynde tegelijk be- groete. Dit per aduis. Banckert is wedergekomen met alle de sijne, sed inter nos, in ’tuytgaen was het dessein, om de Engelse in de Duyns aen te tasten ende te ruyneren, doch de Hollanders sejden daertoe geen pilooten te hebben, ende op de kusten niet bevaren te sijn, maer dat men na het tweede dessein in ’tnoorden moest gaen; daer men nu niet als stor- men geuangen heeft. Van dage is ingekomen den aerdigen Marionetti met twee prijsen, een fleuyt sijnde met cen kitze. Adieu. Zonder opschrift. Noch kandi. Met de hand van den heer v. K. was daarbij geschreven het volgende: Op. dit schrijvens hebbe ick op den 7 Maert den heere raetpen- siouaris van Zeclant wesen begrocten, die mij met uytnemende belceftheyt ende aengenaemheyt recipieerde, ende naer een obligcante voorreden uytquam tot eenige confidente expressien; edoch ick declincerde alle confidentie, soo veel de courtoisie conde verdraegen. Seyde mij oock opentlijck, dat wel merckte, dat de hoven souden moeten werden gescheyden, van gelijcken, dat Zeelant geen stathouder en conde missen om redenen enz. ` 26 XVII. 17 Mars 1665, dynsdach. Mijn heer, mijn beste vrundt ! Op den 142, in den auont saterdagh, heb ontfangen uw ed». missive van den 10 dezes, verhalende de beleefde ende cordate entreveue van den visir ende mijnen vrundt, midsgaders de ouerkompste van den selue op den zoom van onse provincie. 