Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 2 Van het jaar 900 tot 1581 na Christus
En daarop weder: »gij hebt aan de mijnen eenige forten beloofd, en nu is het de tijd, dat daarover gesproken worde.” De onzen brachten daartegen in, dat er wel bepaald was, dat na eenige jaren onderzocht zou worden, of er nieuwe forten noodig zouden zijn, en dat, zoo zij noodig bevonden werden, er dan ook zou worden gehandeld over de vraag: waar die te bouwen. Doch dat daartoe de tijd nog niet gekomen was. Toch verslond de Koning, dat er van de forten moest gesproken worden, en met dit nieuw bezwaar liet hij hen gaan, ons naar zijnen Raad verwijzende. Loo begonnen dan de conferenties op nieuw, en werden in die conferenties de best verzekerde beginsels op nieuw los gemaakt. Telkens kwamen de Engelschen met din- gen aan, die niet ter zake deden, maar niettemin alles weder omver wierpen wat vast bad gestaan. Het geduld der onzen was bewonderenswaardig. Honderdmaal getroosten DES VADERLANDS. 769 rj zich hetzelfde te zeggen, en steeds met dezelfde Edel en telkens grooter — 1621— bondigheid. Toen de Engelschen, op de bijeenkomst van den den November, bij de . m vraag aangaande het aandeel, dat zij aan de kosten van de blokkade van Bantam te betalen hadden, eindelijk voor de klaarblijkelijkheid zelve hadden moeten wijken was het uur te ver verstreken, en op de volgende bijeenkomst (74^ November) kwam men op de- zelfde zaak weder geen stap verder, totdat de Engelschen opstonden. De onzen vraag- den toen, wat men nu verder doen zou: want, al bleef de zaak van Bantam hangende, de Koning had nog verscheidene punten aan de gemeenschappelijke beslissing overge- laten. Doch de Heren antwoordden geen woord; de deuren gingen open; er drong De an delingen weder volk binnen, en de vergadering werd met een volslagen breuk van alle vriendschap- gebroken. pelijkheid gescheiden. Hierop schreven de Gezanten aan BUCKINGHAM en PEMBROKE, dat zij thans, zonder nader order van hunne Meesters, in de onmogelijkheid waren om voort te gaan. Dus verzochten zij hem, bij den Koning gehoor te vragen: anders zouden zij dadelijk ver- trekken. Het antwoord was noch weigerend noch toestemmend. De Koning moest vooraf verslag hebben van zijnen Raad, en dat kon eerst na acht dagen door hem ver- nomen worden: dan zou hij ons antwoorden. Dus schreven onze Gezanten aan Hun Hoog Mogenden om duidelijken last, nadat zij den vorigen dag een brief hadden gesteld, bestemd om de Staten nu ten minste ten aanzien van ’s Konings voornemen om zijnen schoonzoon met de wapenen te herstellen allen waan te benemen. Deze brieven waren den 1'7den November ie 's Gravenhage ontvangen, en de Staten-Generaal vonden ze De Staten- Generaal geraad- pleegd. De Prins overweging te nemen. Doch de Prins een en ander vernemende, kon de ruchtbaarheid, — dat 5 n en aldus aan de zaak te geven, niet goedkeuren ; ook verkoos hij de beslissing niet aan smaad zullen de kansen eener algemeene beraadslaging over te laten. Dus werd den volgenden dag dl zoo gewichtig, dat zij besloten ze in een opzetteljk daartoe belegde vergadering in het besluit genomen, aan Zijne Excellentie de keus te laten, of de zaak in zijne te- genwoordigheid ter Staten-Vergadering, dan wel door hem in vereeniging met de Ge- deputeerden, vroeger belast met de zaken die het Engelsch Gezantschap betroffen, zou behandeld worden. De Prins koos natuurlijk het laaiste, en de Staten-Generaal zagen hunne taak beperkt tot het goedkeuren van den brief, in antwoord op de laatste mededeeling der Gezanten door den Prins in overleg met die Commissie ontworpen. Uit de uitkomst zien wij de strekking van dat schrijven. De Gezanien bleven in Engeland aan de beleedigingen en onbillijkheden der Engelschen blootgesteld. Toch had aan het Hof de wijze waarop de onderhandelingen waren afgebroken de Nieuwe audien- aandacht getrokken. De Graaf van warwick en Sir GEORGE GORING kwamen naar de ae oorzaak der breuk vernemen, ten einde Zijne Majesteit de toedracht mede te deelen, en den 164 November werden de Gezanten te Theobalds door den Koning in tegenwoor- digheid van den Prins en de Commissarissen ontvangen. Zij begonnen mel te erken- 1621— 1025. 760 ALGEMEENE GESCHIEDENIS -eE nen, dat zij niet gaarne scheidden: want zij wisten, hoe veel ons aan Zijn Majesteits vriendschap gelegen was, en dat, zoo zij vertrokken, zijne onderdanen hem wellicht tot stappen zouden weten te brengen, die niet bestaan konden met ons behoud. Er was maar weinig noodig om ons geheel in het verderf te storten, dewijl wij alleen de onverdeelde geduchte macht van Spanje op den hals hadden. En noch zijne onderdanen, noch het overig Europa zou voordeel hebben bij onze verdrukking, gelijk Zijne Majesteit met zijne groote wijsheid zelf wel wist. Dus smeekten zij, dat de Koning hier een middel van uitkomst aan de hand zou doen. — De Koning antwoordde, dat hij al het mogelijke gedaan had en nog doen wilde, opdat de wederzijdsche onderzaten vriend- schappelijk met elkander verkeren mochten. — De voorslag, door Zijne Majesteit gedaan, nadat er weder lang en breed gesproken was, kwam hierop neder, dat ten aanzien van de zaak van Bantam nadere inlichtingen in Indië zouden ingewonnen worden. De onzen getroostten zich, tegen den uitdrukkelijken wil der Gedeputeerden onzer Compagnie, ons recht aldus in twijfel getrokken te zien, mits zij konden verkrijgen, dat dan tevens de zaak van Banda naar Indië zou verwezen en aldaar aan de Engelschen hun derde van de goederen in geschil zou teruggegeven worden. Doch dit behaagde niet, en ten slotte werd ook ten aanzien van de zaak van Bantam niets stelligs bepaald. Men zou op nieuw op de gewone wijze in onderhandeling treden, en daartoe beloofde de Koning de Heren van zijnen Raad »op straffe van, verraad? te gelasten, redelijk en stipt te wezen, opdat daarna een reglement mocht worden gemaakt, waardoor dergelijke ge- schillen voorkomen zouden worden. Op nieuw van een reglement hoorende gewagen, hetwelk een middel worden kon om het traktaat te verijdelen, dat in alles voorzag, zoo de Engelschen zich er slechts aan houden wilden, zeiden de onzen, geenen last te hebben om eenige nieuwigheid ter uitbreiding van het traktaat aan te vangen. Daartoe zouden zij eerst bericht moeten inwinnen, en de Kamers der Nederlandsche Compagnie zouden daarop moeten vergaderen. — Dit werd kwalijk opgenomen. »Zoo is er dan niels gedaan,” zeide de Koning, »en gij moogt wel gaan, wanneer gij geen reglement wilt toestaan.” » Tegen een reglement,” hernamen de onzen, » hebben wij niets, als men ons maar geene nieuwigheid wil afpersen.” — » Noch uitbreiding noch nieuwigheid noch iets tegen het traktaat begeer ik," antwoordde de Koning: »alleen wat duister is, verlang ik duidelijk te doen stellen” Zijnen Raad zou hij gelasten, het reglement binnen twee of drie dagen te ontwerpen om zich met de onzen daarop te verstaan en dan alles af te maken. De Gezanten konden hem te Newmarket komen bezoeken, om van hem hun afscheid te bekomen. Drie dagen later had er alzoo weder een conferentie plaats, die door de anzen werd aangevangen met de betuiging, dat voorzeker hunne Excellentién hen even moede waren, als zij zelven de langzaamheid en moeijelijkheid der onderhandelingen moede waren, Dus verzochten zij, dat men hun, ten einde de zaken af te maken, eenigains DES VADERLANDS. 761 A te gemoet zou willen komen. Nu kwam vooreerst de zaak van Banda weder ter sprake, en daar de onzen de Engelschen doof vonden voor de klaarblijkelijkheid zelve, zoo gaven zij, »uit aanmerking van de onmisbaarheid van ’s Konings vriendschap, gelijk tot nog toe, in alles, zoo ook hierin toe," en beloofden, dat al de Engelsche goederen, die bij de onderneming op Banda in onze handen waren gekomen, in Indië terugge- geven zouden worden. Maar dit was nog niet genoeg. Men vorderde de teruggave in Europa. Zulks weigerden de onzen, verklarende, dat, zoo die Engelschen, welke op onzen val gerekend en het op onze nederlaag hadden toegelegd, dan al niet gestraft werden, zij ten minste niet door ons behoefden beloond te worden. Met veel moeite bewerkten de onzen, dat men in een paar volgende bijeenkomsten dan ten minste een ander van de overgebleven punten, het rabat van de pepers, ter hand nam. Doch, al geschiedde dit, men kwam er niet ver mede. Den voorslag om het geschil voor de onpartijdige uitspraak van het Parlement van Rouen te brengen, ver- wierpen de Engelschen. Intusschen haastten de onzen voort: zij wilden naar Newmarket om afscheid te nemen, en nog was het ontwerpreglement niet ingeleverd. Eindelijk werd het hun overhandigd. De aanhef van het stuk luidde: Aangezien het onlegenzeg- gelijk blijkt, dat de Engelschen in Indië de uiterste slavernij hebben verduurd onder de voorgewende soevereiniteit van de Nederlanders, waarbij de eer der Engelsche natie niet alleen met voeten is getreden en in de grootste minachting gebracht bij al de volken van het Oosten, maar ook hun handel ten eenenmale is vervallen zonder hoop van herstel, ten zij order gegeven worde, dat de knevelarijen der Nederlanders openlijk worden gestraft door de Staten zelven, in dier voege dat zulks in Indie kenbaar worde, — Na dezen aanhef volgde de eisch, dat alom in Indie openbaar gemaakt mocht worden: Vooreerst, dat de invoering van boeten, die, ingevorderd maar niet betaald, inkerke- ring en lijfstraffen van Engelschen medegebracht hadden, alsmede de heffing van be- lastingen en dergelijke aanmatigingen van koninklijke voorrechten zouden gewraakt worden door Zijne Majesteit en de Staten; dat alle betaalde boeten teruggegeven, en de voornaamste ambtenaren, die handdadig waren aan zulke misbruiken, dadelijk zouden afgezet, teruggeroepen en in Europa als verstoorders van den vrede gestraft zouden worden. Als ampliatie op bepaalde artikelen van het Traktaat werd voorts gevorderd: dat het slechts aan de Engelschen staan zou, hunne onderdanen te straffen wegens alle soort van overtredingen, zonder dat zij aan de justitie der Nederlanders onderworpen zouden zijn; dat ook den Engelschen het recht zou toegekend worden om van de dienst der in- boorlingen genot te hebben; dat zij voortaan ontslagen zouden zijn van hun deel aan de uitrusting der twinüg schepen, die immers niet tot bescherming van den handel, maar tot het plegen van geweld gebruikt schenen te moeten worden; dat den Raad van defensie, voor Jacatra, hetwelk geen onzijdige plaats was, een andere residentie werd aangewezen; dat de Engelschen vrij zouden zijn van het opbrengen van bijdragen tot III Deen. 5 Srur. : | 96 1621— 1625. Ontwerp-re- glement door de Engelschen inge- leverd. 1621— 1625, Ld 762 ALGEMEENE GESCHIEDENIS SSS E O O M IMG MENTITUM ME EERDE het onderhoud van onze scholen en collegies en tot de tafel van .onzen Goeverneur; dat Pulo run (een der Banda-eilanden) en Lonthor (op het eiland Banda zelf) teruggege- ven zouden worden, daar het eerste door de Nederlanders aan de Engelschen ontnomen , en het tweede hun door de inboorlingen geschonken was; eindelijk, dat dadelijk be- paald zou worden, waar en in welk getal de Engelschen forten zouden bouwen in de Molukken, op Banda en Amboina. — Met dit ontwerp verlangden de Engelschen niets geringers, dan dat wij onze heerschappij in Indië eigenhandig zouden afbreken; onze soevereiniteit aldaar zouden verloochenen; den voortreffelijken xoen zouden afzetten, ja, voorbeeldig straffen; dat wij den Engelschen straffeloosheid van alle aanslagen tegen ons gezag verzekeren, ons zelven ontwapenen, hun daarentegen vergunnen zouden zich te wapenen, en hun op de rijkste der Molukken en Banda-eilanden een vasten voet zouden geven. — De toegefelijkheid onzer Gezanten, een jaar lang voortgezet; onze erkende behoefte aan het behoud der vriendschap van sacosus; de zekerheid, dat de Prins en zijne vertrouwden zelfs ten prijs van het kostbaarste, dat onze handel be- zat, den vrede met Engeland zouden willen koopen, — dit alles gaf den Engelschen de stoutheid tot zulke eischen en de hoop, dat wij ons ook tot die opoffering zouden laten vinden, en liever zouden ie gronde gaan door ons te laten berooven door onzen zoogenaamden bondgenoot, dan door ook nog dezen met Spanje tegen ons in het harnas te jagen. Op de eerstvolgende bijeenkomst ontzagen de Engelschen zich niet om de onzen letterlijk uit te lagchen, toen zij hun recht lieten gelden in de zaken van Bantam, van Banda, van het rabat der pepers en ten laatste nog in die van den Witten Beer, een schip, hetwelk de Engelschen aangehaald en drie maanden lang onder zich gehou- den hadden, als tot loon dat het de tijding van het sluiten van het Traktaat had overgebracht. Toch brachten onze Gezanten alstoen dat ontwerp-reglement ter sprake. Lij zeiden er van, dat het van dien aard was, dat zij het hunnen lastgevers niet zouden durven toezenden, en noemden het schandelijk voor het Land, onlijdelijk voor de Com- pagnie en voor hen zelven onmogelijk om aan te nemen: men had slechts de voorrede in te zien om daarvan overtuigd te worden. Dadelijk werd die voorrede voorgelezen: zij kwam thans den Engelschen zelven al te erg voor; ten minste werd zij door Lord MANDEVILLE doorgeschrapt. Alsnu vonden de onzen goed, de artikelen in overweging te nemen, en daartoe hunne reize naar het Hof nog uit te stellen. Krachtig verdedigden zij onze rechten in de vergadering, tot dat doel bestemd. Het was billijk, zeiden zij, dat de Engelschen te Jacatra de tollen betaalden, die zij te voren den Koning dier plaats, in wiens rechten wij getreden waren, betaald hadden. Dien Koning, antwoordde een der Engelschen, willen wij liever tol betalen, dan den Hollanders. Dat gaat ons niet aan, hernamen de onzen; maar op welken grond eischen de Engelschen eenen wij- dom, die den Nederlanders niet verleend is: immers dezen betalen zelven die tollen: DES VADERLANDS. 765 EC NE EE ERGEN bovendien de Engelschen zijn niet genoodzaakt er iets te komen koopen: er groeit — 1621— niets en er is anders niet te krijgen dan mondbehoeften. Eindelijk, waren de Engel- — schen er vroeger in het bezit geweest van eigene loges, zoo hadden zij er maar vreed- zaam moeten blijven, zonder ons te belagen. Over ons rechtsgebied handelend, zeiden de Gezanten, dat niemand de onderhoorigheid aan de rechterlijke macht voor slavernij houdt, dan die kwaad wil bedrijven. Wat de twintig schepen aanging, volgens het Traktaat ter verdediging bestemd, dat getal was noodig om de Spanjaarden tot Goa en de Manilles te beperken: kon men dat doel met een minder groot getal bereiken, waarlijk wij zouden ons de kosten niet getroosten. Op den eisch, dat hun het bouwen van forten zou worden toegestaan, verlangden de onzen uitstel totdat de Raad van defensie in Indië daarover gehoord zou zijn, en zij lieten niet na te vragen, hoe het kwam, dat de Engelschen, die over de kosten van de uitrusting der twintig schepen klaagden, zoo veel forten wenschten te stichten. De overige punten van het ontwerp werden zonder bezwaar of aangenomen of uitgesteld of verworpen. Voordat zij te Newmarket hun laatste gehoor zouden krijgen, wilden de onzen nog een poging doen om de nog hangende vraagstukken, ten einde ’s Konings taak te gemakkelijker te maken, zoo na mogelijk tot eene beslissing te brengen. Dus brachten zij de zaak van Banda op nieuw ter sprake. Doch in weerwil van de wegslepende bondigheid, met welke zij de billijkheid van hun beweren voorstelden, stuitte alles af op de onbeschaamdheid der. Engelsche Heren. Zelfs als de onzen, hun recht voorbij- ziende, iets toegaven, ontbrak het nog, bepaaldelijk den Tresorier, aan de noodige welwil- lendheid om de inwilliging aan te nemen., Niettemin leverden de onzen een tegenreglement h in, waarbij voorzien werd in alles wat de Nederlanders tegen de gedragingen der Engelschen hadden in te brengen. Sommige der artikelen, waaruit het besiond, verboden het aanhouden van schepen, anders dan als maatregel van dwang, gewettigd door klaarblij- kelijke rechtsweigering; het leveren van krijgsbehoeflen aan de inboorlingen; het onttrekken van misdadigers aan het gerecht. Andere artikelen verlangden, dat de Engelschen, tot een gelijk bedrag als de Nederlanders, in de bekostiging der verdedi- ging en der krijgsondernemingen deelen zouden. Ook hield het reglement de bepaling in, dat de beide Compagnién zich gelijkelijk zouden beijveren om den handel op China te openen. Wilde eene van beiden daartoe het hare niet bijdragen, dan zou zij ook van de voordeelen, die er eenmaal uit mochten voortvloeijen , verstoken blijven. — Deze laatste bepaling was uitgelokt door het gedrag der Engelschen, die het handelsverkeer met China in zijne eerste beginselen den bodem hadden ingeslagen door eenige rijkbeladen schepen te plunderen en uit te moorden, die uit China uitgeloopen waren om met ons te handelen. — Toen dit stuk in eene der bijeenkomsten, tot welke de Engelsche Heren zich trager en achteloozer dan ooit lieten vinden, voor het eerst werd voorgelezen, vielen er geene of weinige aanmerkingen op. Maar bij eene tweede mededeeling was er geen artikel, of het 96 * 764 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Ea werd betwist of ter zijde gesteld totdat de kooplieden, zeide men, er over gehoord zouden zijn. Zoo gesteld scheen het, dat de Engelschen het reglement goed moesten vinden. Doch wat gebeurde er? Toen het er op ain kwam het vast te stellen, verklaarden zij, dat het geheele Traktaat zoo veel duisters had, dat er wel een geheel nieuw noodig zou wezen: derhalve was het beter, de zaken maar te laten zoo als zij waren, en geen reglement te maken: slechts twee of drie punten zouden zij verzoeken dat hun toege- staan werden. De onzen herinnerden hierop, dat niet zij, maar de Engelschen zelven op het ontwerpen van een reglement gestaan hadden, en dat de Koning zulks hoog- noodig had gevonden. En welke waren nu die twee punten? de vermindering van het aantal der ter verdediging uit te rusten schepen, en de stichting van nieuwe forten. Met deze handelingen was het bezoek te Newmarket tot tegen het midden van De- cember verschoven. Trouwens de Koning was ook te ziekelijk geweest om onze Gezanten Bezoek bij den vroeger te ontvangen. Toen zij den 14den dier maand aldaar aangekomen waren, liet de Some — Koning hen al dadelijk weten, dat hij te zwak was om zich veel moeite met hen te geven. Hij hoorde vreemd op van het bericht, hetwelk de onzen in de boodschap, die zij ten antwoord gaven, lieten invloeijen, dat de Heren van zijnen Raad thans het re- glement weder onnoodig geacht hadden. Voorts liet de Koning onze Gezanten vragen, of de Nederlanders bereid waren de 220,000 pond sterling te betalen, die zij in 1619 beloofd hadden binnen drie maanden tot schadevergoeding aan de walvischvaarders te voldoen. De onzen waren door een bericht, hun uit den Haag toegezonden l, in staat gesteld om hierop te antwoorden, dat onze Noordsche Compagnie, wel verre van eenig ongelijk aan de Engelschen te hebben aangedaan, in 1613 door het geweld van dezen wel voor 200,000 gulden schade geleden had, die nooit vergoed was. Zoo stout durfden zij evenwel niet antwoorden. Zij wisten niet, zeiden zij, dat zulks beloofd was; maar ! Resol. Stat.-Gen. 4 Nov. 1622. DES VADERLANDS. 765 de verklaring van Zijne Majesteit en zijnen Raad begeerden zij niet te weerspreken. Werd de zaak zoo bevonden, dan zouden zij zorgen, dat er de hand aan gehouden werd: aan onzen gewonen Gezant zouden zij haar opdragen, die daartoe ten volle ge- machtigd zou worden. Op deze wijze poogden zij dat opgeworpen vraagstuk af te snij- den, opdat het hun vertrek niet weder een hinderpaal in den weg zou stellen. Toen zij den 1642 December tot den Koning werden toegelaten, had hij zich uit het hed laten helpen om hun te woord te staan, en hun te kennen laten geven, dat zij het kort moesten maken en van het reglement niet moesten spreken. Om dezen wenk bekreunden zij zich echter niet. Zij konden niet verzwijgen, dat de Engelschen, in plaats van een reglement, de inwilliging van de bovengenoemde twee punten begeerden, en dat die onaannemelijk waren. De Koning, hen aangehoord hebbende, erkende beloofd te hebben, hun het begeerde afscheid te geven; maar, zeide hij, de zaken waren nog niet rijp: binnen tien dagen zou hij te Theobalds hun afscheid ontvangen. Intusschen moesten zij met den Raad voortgaan om de vraagstukken zoo na mogelijk tot eene uitwijzing te brengen. Wat, antwoordden de onzen, wat zullen wij meer met den Raad handelen? die Heren hebben zelven verklaard, niet verder te kunnen gaan. De Raad, hernam Zijne Majesteit, heeft u nog over andere zaken te spreken. En hiermede konden zij naar Londen terugkeren. Er waren slechts eenige niets afdoende woorden gewisseld: alleenlijk had de Koning zich laten ontvallen, dat hij het niet onredelijk vond, dat voor en aleer de zaak der forten behandeld werd, eerst nader bericht uit Indië werd ingewacht. Doch hiervan zouden de Gezanten slechts dan partij hebben kunnen trekken, wanneer de woorden van dien Koning iets te beduiden gehad hadden. Den 22sen derzelfde maand had er dan weder eene conferentie op Whitehall plaats. Nadat de onzen hun wedervaren te Newmarket verhaald hadden, gingen de Engelsche Heren vernemen, hoe ver de wederzijdsche kooplieden, wien de taak was opgedra- gen geweest om eene overeenkomst aangaande het geschil van Bantam en van Banda te treffen, de zaken gebracht hadden. Zij kwamen met het bericht terug, dat de kooplieden van hunne natie zeer verstoord’ waren tegen de onzen. Immers waren zij het omtrent de zaak van Bantam eens geworden, en toen de Engelschen nu ook omtrent Lonthor in eene schikking wenschten te treden, hadden onze kooplieden van niets willen hooren. Onze Gezanten verklaarden, dat zij dit gansch niet vreemd vonden: want werkelijk, zeiden zij, was in deze zaak reeds al het mogelijke toegegeven. Hierop bejegende hen de Tresorier zoo verachtelijk, dat zelfs Lord Arumper hem vermanen moest zich wat te matigen. Intusschen bleef hij zoo onbillijk tegen onze Gezanten ingenomen, dat hij thans van hen zeide, dat zij het met hunne kooplieden niet eens waren, aangezien dezen minder stijf op hun stuk stonden dan zij. — Dit was juist het tegenovergestelde van hetgeen men hun vroeger te last gelegd had: toen heette het, dat zij van de kooplieden afhankelijk waren, en dat 1621 — 1625. 1621— 1625. 766 | ALGEMEENE GESCHIEDENIS dezen tot geene inschikkeljkheid waren te bewegen. — Juist deze verandering van het oordeel der Engelschen bewijst, dat zij zich intusschen overtuigd hadden, de Gezanten Lot geene voor ons Land gevaarlijke, om niet te zeggen verraderlijke raadslagen te kunnen verleiden. — Gevraagd om een bewijs van zijn beweren, greep de Tresorier een paar punten uit de lucht; ook werd hij door het getuigenis van onze kooplieden zelven gelogenstraft. Daarna deden de onzen de vraag, of er nu nog meer af te handelen viel. De Tresorier bracht hierop een tweetal vraagstukken te berde; doch deze waren onbetwistbaar afgehandeld, zoodat hij zelf erkennen moest, dat er niets overbleef, » of liever, voegde hij er bij, alles blijft nog te doen over: want er is niets gedaan” Schandelijker spot kon er met eene ernstige zaak en met waardige mannen niet gedre- ven worden. Wat toch beteekende die uitval anders dan dit? alles wat gij hier nu meer dan een jaar lang uitgevoerd hebt, is het opbouwen van een kaartenhuis geweest: op dat nietig zamenstel blaas ik, en zie daar ligt het in één. Onze Gezanten lieten hel hem zeggen. Zij hadden den Tresorier en zijne medeleden van den Raad reeds meer- malen herinnerd, in hoe hooge mate zij aan de eer, op welke zij aanspraak mochten maken, te kort deden, en bovendien zij begrepen, dat die smaad het loon was vow hunne trouw. Hoe minder de Engelschen over hen tevreden waren, hoe beter zij de zaak van hun Vaderland gediend bleken te-hebben. En het offer door hen gebracht. was waarlijk niet gering. Zij hadden een jaar van marteling doorgestaan, in hun eer- gevoel waren zij gekrenkt, hunne talenten waren te schande geworden. Agnssen had de schuld, die hij met de vervolging van OLDENBARNEVELT op zich had geladen, moeten boeten, daar hij zich in de omstandigheid gebracht had gezien, om met eigen schande voort te bouwen aan het werk van Nederlands zelfstandigheid, door zijn slachtoffer met zoo veel eer opgetrokken. Dit was het juist, wat de Engelschen hem niet vergeven konden, dat hij oLpeNsBaRNeveLTSs werk niet had verkiezen af te breken: im een der volgende bijeenkomsten ! kwamen zij op de gedachtenis van dien staaisman terug om hem te last te leggen, dat hij de soevereiniteit over geheel Indië had willen overwel- digen. — En wanneer nu AERSSEN de zware proef ten einde toe zou hebben doorgestaan. en hij meer dan iemand zou hebben toegebracht om zijn Land een ongehoord hagchelgk jaar te doen doorkomen zonder ons iets wezenlijks te hebben doen verliezen, dan zou hij zelf met zijn onschatbaar talent en sterken geest voor het behoud van dat Vaderland als herwonnen gerekend mogen wezen. Antwoordden de Gezanten niets op die beleediging van den Tresorier, in hun Verslag aan de Staten-Generaal schreven zij daarvan, dat zij die bejegening niet vreemd hadden gevonden, daar zij van goeder hand hadden verstaan, dat de Tresorier kortelings getracht had Zijne Majesteit te doen goed vinden, dat de Engelschen zich in de Oost van de 1 [n die van den 28eten December, 1622 DES VADERLANDS. 767 EE NEE onzen zouden scheiden en zich tegen ons bij de Portugezen voegen zouden: » want, dus besluiten zij die aanmerking, al zijn bedrijf getuigt, dat hij een vijand is van onzen Staat en van onze natie” — De Koning bleef nog vrij lang — , althans ongezind om onze Gezanten af te wachten. Hij liet weten, dat hij hen niet eerder dan den 24e Januarij 41625) wachten kon: eerst moesten zij nog eenmaal met de Commissarissen bijeenkomen. Deze conferen- lie, op den laatsten dag des jaars gehouden, liep tamelijk bevredigend af, daar van. de Engelsche zijde niet verder op de vermindering van het aantal der ter verdediging te onderhouden schepen werd aangedrongen, en ons een tijdsruimte van twee jaren werd toegestaan om de berichten in te winnen, die tot de beslissing van het vraagstuk der forten moesten leiden. Maar toen de 2de January daar was, werden zij alweder uitge- steld en aan den Raad verwezen om de punten, waaromtrent men elkander zou kunnen verstaan, zoo te stellen, dat men ze nog slechts zou behoeven te onderteekenen. Ten einde aan dezen wenk te voldoen, stelden de onzen een ontwerp van reglement, waar- uit zij, ten einde de zaak gemakkelijk te maken, menig artikel weglieten. Eerst den 63e» Januarij, nadat betrekkelijk de teruggave van geld en goederen op nieuw allerlei eischen waren opgeworpen, kwam het tot eene beraadslaging over dat reglement. Doch alstoen werden alle artikelen betwist; men wilde, dus sprak men, geene nieuwigheden ingevoerd hebben buiten het Traktaat, en toch kwamen de Engelschen zelven met zoo- danige nieuwigheden aan. Voorts verlangden zij, dat wij hun de forten van Pulo run 1621— 1625. De Engelschen vorderen den af- zouden teruggeven in denzelfden staat, als zij die bezeten hadden tijdens de invoering stand van Pulo van het Traktaat; ja, vorderden verklaring van onze zijde, dat het geheele eiland hun toebehoorde; onder de papieren van wijlen den klerk enmonp, zeiden zij, was het be- wijs gevonden, dat onze vorige Gezanten zulks in tegenwoordigheid van zijne Majesteit erkend hadden. De onzen gaven toe, dat de Engelschen daar een fort hadden bezeten, doch ontkenden, dat het eiland hun had toebehoord. Hierop werd de vergadering een tijd lang geschorst. Intusschen werd de Koning, die weder te Londen was, van het laatst verhandelde onderricht, en vóór dat de zitting hervat werd, kregen onze Gezan- ten de boodschap, dat Zijne Majesteit zeer ontroerd was op het verslag, hem door zijnen Raad gedaan. Hij riep God tot getuige, dat hij, niet anders dan door ons ge- dwongen, wilde breken, maar, nu wij hem uit zijne bezitting wilden zetten, rekende hij zich daartoe gedwongen, en zou niet met den Turk (dit was eene zinspeling op onze alliantie met Algiers), maar met den duivel in verbond treden om ons zulks te beletten. Dus begeerde hij te weten, wat er van de zaak was. De onzen antwoordden , dat men hun een rechtstitel wilde afdwingen, dien zij niel vermochten te verleenen. Het eenige wat zij konden, was te verklaren, dat, zoo wij de Engelschen sedert het Traktaat uit het bezit van het eiland gezet hadden, wij ze in dat bezit zouden herstellen. Van deze verklaring vorderde men in de hervatte bijeenkomst schriftelijke acte; doch dit run, 768 ALGEMEENE GESCHIEDENIS eeen 1621— was nog niet genoeg: men eischte erkentenis, dat de Engelschen werkelijk in het bezit — van het fort of forten en eiland geweest waren. De onzen lieten zich tot de verklaring nopen, dat de Engelschen bij hun bezit blijven zouden. Dit evenwel was nog eene slechis veronderstellenderwijze gegeven belofte, en bemerkende, dat men de gelegenheid aangreep om de onderhandelingen te breken, gaven de Gezanten eene verklaring, die de erkentenis bevatte, dat de Engelschen ten tijde van de invoering des Traktaats werkelijk in het bezit van het eiland geweest waren. — Alsnu werden uit het reglement één voor één alle artikels geschrapt, die de Nederlanders voorgesteld hadden; gelukkig voerde men daartoe dezen grond aan, dat zij reeds in het Traktaat besloten lagen. reglement eens. Dit ontwerp was zeer kort en onbeduidend van inhoud: doch hoe was het juist wat de onzen begeren moesten. Om zich dit voordeel te beter te verze- keren, namen zij den toon aan alsof zij ten hoogste verongelijkt waren door den onwil der Engelschen, die geenen vande artikels, welke zij hadden voorgesteld, verkozen hadden toe te staan. Maar deze krijgslist baatte hen weinig. Immers, nu het artikel, dat binnen twee Jaren de beslissing van de zaak der forten beloofde, mede was komen te vervallen, leidden de Engelschen daaruit af, niet. dat dit vraagstuk was uitgesteld, maar dat het reeds nu uitgemaakt of ten minste aan de orde was: van nu aan beweerden zij, stond het hun vrij, forten te bouwen op alle punten in Indië, uitgenomen alleen de Moluk- ken, Amboina en Banda. Dit zouden onze Gezanten zelven verklaard hebben, volgens de aanteekeningen van den Engelschen secretaris. Zulks ontkenden de onzen: ’t eenige waar- toe zij zich lieten vinden, was deze verklaring: » dat de Nederlanders den Engelschen niet behoorden te beletten in Indië forten te bouwen, behalve in landen, waar zij (de Nederlanders) forten bezaten, en dat wederkerig de Engelschen den Nederlanders niel beletten moesten forten te bouwen, waar zij zelven er geene hadden” Wilde men hen dwingen meer toe te staan, dan, zeiden zij, zouden zij zijne Majesteit melden, met welke gewelddadigheid men hun den voet op de keel zette. Niettemin bleven de En- gelschen staan op hun stuk, en verlangden, dat er bepaald zou worden, hoe groot de afstand zijn zou, op welken men met den aanleg van nieuwe forten verwijderd moest blijven van de plaats, waar de forten der andere Compagnie gelegen waren. Zij sloegen eenen afstand voor van 50 Engelsche mijlen. Zulks moest den onzen vreemd klinken: want DES VADERLANDS. | 169 daar het grondgebied van Jacatra zich veel verder rondom het fort van Batavia uitstrekte, m zoo zou met die bepaling den Engelschen vrijgestaan hebben, op dit ons gebied forten te bouwen. Denzelfden dag dat dit geschiedde (den 10den Januarij), zouden onze Gezanten ter audientie toegelaten worden. In de wachtkamer moesten zij eerst nog hun laatste woord omtrent de forten zeggen. Daarop kregen zij de boedschap, dat zij » zacht met Zijne Majesteit gaan zouden, daar zij hunnen zin genoegzaam zouden krijgen." Op de allerwel- levendste wijze vingen zij aan, den Koning te betuigen, dat zij liever niets anders te zeggen zouden gehad hebben dan hem met zijne herstelde gezondheid geluk te wenschen en voor den gelukkigen afloop der onderhandelingen dank te zeggen. Hierop begonnen zij hunne bezwaren op te halen; maar de Koning viel hun driftig in de rede. Zonder grond, zeide hij, klaagt gij; gij zijt in oorlog met Spanje en niet ik: dus is het on- redelijk, dat mijne onderdanen met het onderhoud van tien schepen tegen uwe vijanden be- zwaard blijven. Gij wilt alleen meesters van Indië wezen, en op uwe woorden is geen staat te maken: gij legt uwen last, al naar het ute pas komt, verschillend uit, nu ruim dan eng; de Engelschen en Schotten, daarentegen, delven bij het onderhandelen steeds het onderspit, daar zij ruiterlijk en rond te werk gaan. Hoe gij terugneemt, wat gy eens hebt toegestaan, zulks kan blijken uit de zaak van Groenland: wat gij daar gepleegd hebt, is immers louter rooverij; gij hebt u aan mijne uitspraak onderworpen, en dat ontkent gij nu. En wat Indië aangaat, men laat u het geheele Rijk. van Jacatra, en niet binnen de 30 Engelsche mijlen afstands zullen wij forten bouwen: daarmede moest gij tevreden zijn. — Wat de Gezanten hierop ook zeggen mochten, de Koning bleef volhouden, dat zijne onderdanen na drie jaren in de Molukken, Banda en Amboina forten zouden mogen bouwen, en ontkende, dat in het Traktaat stond, dat de zaak eerst onderzocht moest worden, voordat het bouwen der forten kon worden toegelaten. Het artikel, waarin zulks werd voorgeschreven !, wilde hij niet lezen. Toen barstte hij uit, dat hij verstond dat men twee of drie jaren wachten zou: want eerder zouden zijne onderdanen niet gereed zijn; maar dan zou men met ons spreken om te zien of men elkander zou kunnen en willen verstaan: zoo ja, het zou wél wezen, maar anders zou en wilde hij, of zijn zoon na hem, naar goedvinden in Indië forten bouwen. — Zoo verried de Koning, dat, al hadden wij er niets tegen gehad, het den Engelschen aan de middelen zou ontbroken hebben om hunne macht 1 Artikel 24 van het Traktaat, zie airsema, I, bl. 207, en hiervoor, bl. 272. III Derr. 5 Sruk. 97 1621— 1625 770 ALGEMEENE GESCHIEDENIS in Indië uit te breiden en door nieuwe versterkingen te bevestigen. Eerst na een paar jaren, als de overeenkomst met Spanje getroffen zijn zou en hij de handen in zijn Rijk wat ruimer zou hebben, zou men, hoopte zacosus, daartoe in staat zijn. Intusschen hadden de onzen genoeg gehoord om op dit punt eenigzins gerust te kunnen zijn. Toch eischten de Commissarissen, in de bijeenkomst van den volgenden dag, vóórdat het reglement zou vastgesteld worden, voor eerst de verklaring, dat de Engelschen, nadat de noodige berichten binnen twee of drie jaren ingewonnen zouden zijn, in de Molukken. Amboina en Banda forten zouden mogen bouwen, en ten tweede de vergunning om minder dan tien schepen te onderhouden. Dus kwam er niets van de vaststelling van het reglement. Bovendien deed zich weder verschil voor op ondergeschikte punten, en eindelijk werden de Heren boos: zij verklaarden, dat er niets was uit te richten: steeds trokken de onzen, zeiden zij, hun woord terug: dit moesten zij den Koning berichten. Zulks lieten de onzen zich niet zeggen: er vielen hooge woorden, en de Commissarissen. onder elkander sprekend, namen de houding aan, alsof zij henen zouden gaan. De onzen bleven zitten, en in deze spanning verliep meer dan een half uur. Daarna richtte de Tresorier weder eene vraag tot de onzen, en, hoezeer deze leidde tot eene nieuwe inwilliging van de zijde der onzen, was het reeds eene uitkomst, dat men zich verwaar- digde hen iets, al was het ook op nieuw een grove onbillijkheid, te vergen. Dagen lang kwam men weder niet verder: de dubbele eisch om na drie jaren onvoorwaardelijk forten te bouwen, en het getal der ter verdediging te onderhouden schepen te ver- minderen, bleef den voortgang beletten, en de Koning was of heette ziek. In deze omstandigheid schreven de Gezanten aan zijne Excellentie, dat zij geene kans zagen de De Engelsche zaak ten einde te brengen, zoo men niet ten onzent » eenige liberaliteit’’ daar voor over Heren nemen ge- schenken aan. had. Dus waren die Heren, welke gedurig te kennen gaven, dat zij eigenlijk te aar zienlijk waren om hunnen tijd in redekavelingen met onze Gezanten ie verspillen, niet te hoog om zich door de Nederlandsche kooplieden te laten omkoopen. Op dat schrijven raadpleegde de Prins met eenige leden der Staten-Generaal, uit elke Provincie één. Maar de zaak moest voor de volle Vergadering komen, en toen deze ze den 51% Januarij vernomen had, machtigde zij den Prins, den Gezanten te antwoorden, dat zij over eene som van 50,000 gulden konden beschikken. Nu kwam de Prins er voor uit, dat de Gezanten reeds eene som van 10,000 gulden besteed hadden: hij had den wissel. door hen getrokken, door de Oost-Indische Compagnie willen laten betalen, daar de uitgave ten haren dienste geschied was. — Deze verzekering had veel van scherts: of werd de ongunst van Engeland niet telkens ten koste der Compagnie afgeweerd? — Tot tweemaal toe hadden de Bewindhebbers geweigerd, dien wissel aan te nemen. Doch de Staten-Generaal begrepen, dat de eer en het krediet des Lands en zijner Excellentie hiermede gemoeid waren, en namen zich voor, de Compagnie tot de betaling te bewegen. | DES VADERLANDS. 771 Door de aanvankeljke uitdeeling van eenige giften, zoo het schijnt, eenigzins ver- murwd, vleide men onze Gezanten met de belofte, dat zij welhaast gehoor zouden erlangen. Vooraf echter wilde Zijne Majesteit weten, wanneer en hoe de betaling van hetgeen onze Compagnie schuldig bleef, zou geschieden: men eischte dat onze Gezanten daarvoor cautie zouden stellen. Deze antwoordden, dat de betaling in gereed geld zou geschieden, zoodra zij rapport van hunne onderhandelingen gedaan zouden hebben; maar cautie te stellen, was hun onmogelijk, en het streed met de eer van hunnen Staat : zij waren Ambassadeurs, die met hunne handteekening hunnen Staat verbonden; maar van hen zelven moest de betaling niet komen. Hierop voerde men hun te gemoet, dat zij reeds eenmaal in de zaak van Groenland hun woord gebroken hadden, en men bleef eene nieuwe clausule bij het accoord vorderen, waarbij zij zich zouden verbinden, bjaldien de schuld binnen eene maand of zes weken niet voldaan was, schaden, kosten en interesten te voldoen, en toe te laten, dat de Engelschen onze Oostindievaarders zouden mogen aanhalen. Den eersten eisch achtten de onzen billijk, mits men genoeg- zamen tijd gunde om zulk een belangrijke som te betalen; maar den tweeden noemden zij onteerend en voor hen onmogelijk te voldoen, en baden, dat men hen op die manier niet zou mishandelen. Tevens verzochten zij op nieuw om audientie ten einde den Koning te smeeken, dat men hen niet tot schande van onzen Staat tot het stellen van cautie wilde dwingen, maar zich met hunne belofte en onderteekening vergenoegen. Doch zij kregen van zijne Majesteit eene boodschap van weinig bemoedigenden inhoud. Reeds meer dan eens, zoo luidde zij, had hij met zijnen Raad en de vertegenwoordigers der Engelsche Compagnie geraadpleegd over hunne weigering om cautie te stellen. Line Majesteit had een tegenzin opgevat tegen hunne zaak en bepaaldelijk tegen hunne manier van handelen: nimmer in zijn leven zou hij zich meer met dergelijke dingen bemoeïjen. Veel arbeid had hij er zich voor getroost, in alles was hij hun te gemoet gekomen, zelfs in de zaak van den Zwarten Leeuw had hi toegegeven, zonder dat zij iets uit aanmerking van zijnen persoon gedaan hadden. Zij gaven toe en namen terug, hielden hun woord niet, en zochten uitvluchten. Maar daarmede zouden zij kleinen dank behalen bij hunne lastgevers, die, hiervan was hij zeker, hun zulk een last niet hadden gegeven, noch zulke manier van handelen zouden goedkeuren. Daarom moesten zij toezien, hoe zij zich zouden verantwoorden: hij, in allen gevalle, hield zich onschuldig aan al de onheilen, die er voor onzen Staat het gevolg van zouden zijn. — Opmerkelijk is weder in dezen uitval de zekerheid, met welke de Koning van een verschil tusschen de gezindheid te 's Hage en de handelingen der Gezanten gewaagde. De vijanden van ons land, van zijne grootheid, ja, van zijn bestaan, hielden zich over- tuigd, dat zij den Prins op hunne hand hadden. Zoo dubbelzinnig was de rol, die hij tegenover het buitenland speelde. Hij liet het voorkomen, alsof hij bij de Mogendheden van Europa dank verdiende, dat hij zijn best deed om die niets ontziende Nederlandsche 97 * 1621— 1625. Men eischt cautie voor de betaling der schuld, waarin de Compagnie was veroordeeld. 162 low 1625. 712 ALGEMEENE GESCHIEDENIS kooplieden te breidelen. Hij kon er op wijzen, dat hij er reeds aanvankelgk in geslaagd was, de Calvinistische beweging aan banden te leggen, zoowel hier te lande, als in het buitenland, daar raepenm van de Palis ook op zijnen raad ! de wapenen had nedergelegd en ’s Keizers vriendschap gezocht had. En zulke betuigingen werden door JaGoBus als volkomen oprecht opgenomen. Vandaar die taal tot onze Gezanten. — Het slot dier boodschap was, dat onze Gezanten of cautie zouden stellen van binnen zes weken te betalen, of dadelijk eene goede som zouden voldoen en voor het over- schietende cautie stellen, of de Gedeputeerden der Oost-Indische Compagnie zouden achterblijven totdat de betaling geschied zou zijn. De onzen antwoordden, dat zij zulk een boodschap vol verwijten en bedreigingen in het minst niet verdiend hadden, doch rijpelijk over de zaak zouden nadenken. Hierop ontboden zij de Gedeputeerden onzer Compagnie, en hoezeer zij hun voorhielden, dat de Engelschen bleken de zaken tot het uiterste te willen laten komen, zoo waren dezen tot geene inwilliging te bewegen. Dien ten gevolge kwam men onderling overeen, dat de Gezanten den Koning verzoe- ken zouden, hen van dien eisch te verschoonen: ’t eenige wat zij doen konden, was, de verplichting op zich te nemen om al wat zij beloofd hadden te doen nakomen, onverwijld en zonder eenig voorbehoud; gelijk dan ook onze Staat nimmer aan eenige Mogendheid of aan eenig persoon ter wereld reden gegeven had om aan zijne goede trouw te twijfelen. — Den 50sten Januarij bracht conway hun ’sKonings antwoord op die mededeeling. Hij had een geschrift bij zich, dat de onzen zouden moeten teekenen. Weigerden zij zulks, zoo zouden zij de onheilen der breuk op hun geweten hebben. De onzen verzochten tijd om op nieuw met hunne kooplieden te rade te gaan, en de vrucht dezer beraadslaging was, dat de inhoud van het hun ter onderteekening aangeboden geschrift hun onredelijk en onlijdelijk voorkwam, en dat het alles omver- wierp, wat tot nog toe verhandeld was. Het hield in, dat de som, waarmede de Nederlandsche Compagnie al de aan de Engelsche aangedane schaden en verliezen zou vergoeden, betaald zou worden te Londen aan het Oost-Indische Huis, den 10den Maart eerstkomende; tot verzekering hiervan zouden de Commissarissen van de Nederlandsche Compagnie hunne principalen bij zegel en handschrift- verbinden. Volgde de betdling niet op dien bepaalden tijd, zoo zouden zij onder verpanding van hunne schepen en goederen 150,000 pond sterling betalen. — Bij hun antwoord op die vordering betuigden de Gezanten, dat zij niets liever wenschten, dan de zaak tot vol komen genoegen van Zijne Majesteit tot een eind te brengen, volgens de oprechte be- doeling van hunne Meesters, die niets met grooter ijver verlangden, dan de eer van het behoud zijner Koninklijke welwillendheid. Maar bevindende dat die eisch in strijd was met de reeds getroffen overeenkomst, bij welke de wijze, de plaats en de tijd der bet- “1 Men vergelijke v. D. CAPELLEN, I, bl. 61. DES VADERLANDS. 773 ling van sommige artikels bepaald was, zoo was het, dat zij Zijne Majesteit nederig 1621— smeekten te mogen blijven bij hetgeen eens was goedgevonden. Voor de Engelschen SP gold het hier slechts de verzekering te hebben, dat de bepalingen, zoo als zij gemaakt waren, zouden nagekomen worden, en daartoe waren de Ambassadeurs bereid de openbare trouw van hunnen Staat te verbinden. Evenwel zouden zij, Ambassadeurs, bemerkende, dat men hunne beloften wantrouwde, toestaan, dat een of twee van de Gedeputeerden der Nederlandsche Gompagnie in Engeland bleven totdat de overeenkomst voldaan en de betaling geschied zou zijn. — In weerwil van dit antwoord bleef men aandringen op de onderteekening van dat geschrift, alleen in dit opzicht gewijzigd, dat de slotbepaling betreffende de betaling van 150,000 pond sterling was weggelaten. In de hierop gevolgde bijeenkomst met den Raad verzochten de onzen ten minste drie maanden tot de betaling van hetgeen onze Compagnie verklaard was schuldig te zijn. Dit werd hun toegestaan, mits zij vóór hun vertrek 20000 pond sterling wilden betalen. Lulks namen zij aan, in weerwil van de weigering der Gedeputeerden van de Compagnie. Daarentegen stonden de Engelschen toe, dat het geschrift, den Gezanten ter ondertee- kening aangeboden, in de te sluiten overeenkomst zou worden ingelascht: waarmede het stellen eener bijzondere cautie verviel. Zoo bleef den Koning, behalve eene enkele kleinigheid, alleen nog de bepaling der som over, die ons voor den Zwarten Leeuw zou betaald worden: dit zou eerstdaags geschieden, en daarna zouden zij van zijne Majesteit hun afscheid bekomen. Ten aanzien van den intusschen op nieuw door de Commissarissen opgeworpen eisch van de helft van het land van Lonthor betoonde zich de Koning alsnu inschikkelijk: hij achtte dien ongegrond. Maar voor den Zwarten Leeuw verleende hij, en dat nog slechts als gunst, niet meer dan 12,000 pond sterling. Eerst den 44" Februarij, nadat. men onze Gezanten tot het laatste toe tot de inwilliging van onbillijke vorderingen gedwongen had, werden zij tot de plechtige afscheidsaudientie toegelaten. Zij verzochten den Koning van de lange onderhandeling geen anderen Afscheidsandi- indruk over te houden, dan deze, dat zij meer hadden toegegeven, dan zij hunne aing: Compagnie smakelijk zouden kunnen maken. Daarop kweten zij zich van eenen onlangs ver- kregen last. De Staten-Generaal, namelijk, tegen het einde van het jaar 1622 alle gedachte aan de mogelijkheid van een vergelijk met den vijand verre stellende, hadden besloten een beroep op alle bevriende Mogendheden te doen, ten einde bij de her- vatting van den worstelstrijd, die tegen het nieuwe saizoen te verwachten stond, zooveel mogelijk ondersteuning te vinden. In dezen zin zou men zich met brieven en boden richten tot de Regeringen van Venetië, Denemarken, Zweden en de Hanse; naar Frankrijk was men geneigd een buitengewonen Afgezant te zenden !, en om 3Aconvs de zaak op het hart te drukken, maakte men gebruik van de nog te Londen verloevende 1 Resol. Stat.-Gen. 4, 7 9 Jan. 1623. 