Geschiedenis van het leven, character, en lotgevallen van wijlen Willem den Vijfden prinse van Oranje en Nassau / 2. XVIII, 610 S
Ten flotte zich beklagende over de »» verkortingen en verongelijkingen, hun door de ‚> VI overige Gewesten op den duur wordende aan- s» gedaan.” Vijf Gewesten verklaarden zich derhalven in October 1773 overéénkomftig den vurig geuiten wensch der Staten van Holland: en, daar het uit hoofde van den bekenden veragterden toeftand der Zeeuwen, een vergeeffche arbeid mogt gehee- ten worden, op- hunne toeftemming te blijven aandringen, zoo ftreelden zich veelen met de ho- pe, dat om die reden het dus-verre gevoorderde werk niet geheel in duigen fpatten , maar tot ftand komen zoude, door het maken van fchikkingen , waar toe het rijk en vermogend Holland, ter be- Pg {poe- 222 LEVEN van fpoediging van deszelfs eigen voorftel (naar hun begrip) het oor wel zoude willen leenen. — Dan, wat gebeurt er? — Ondanks de drirgende fte aanfporingen tot het dadelijk en onverwijld herftel van het weêrloos Vaderland door de Staten van Holland gedaan, zoo vérliepen ’er na het ingekomen Confent der ijf Provirgien, niet minder dan ZEVEN MAANDEN, eer die van Hols land daar mede in gereedheid waren, werpende als toen, tot verbazing van ’s Lands Erfjladhou- der, en van alle welmeenenden in den Lande, een’ nieuwen twistappel op, die niet alleen, (vol- gens fommiger zeggen) een bron van veele andere Readplegingen opende; maar die naar onze ge- ‚ dachten, bij alle doorzichtigen tot een duidelijk bewijs verftrekte, dat de Staten van Holland © (immers het meerderdeel) ondanks al hun dringen en aanfpsoren, aan het weêrloos Vaderland geene dadelijke hulp wilden toegebragt hebben: dewijl zij, ondanks de betoonde bereidwilligheid der V Gewesten, tot het aanneemen en omhelzen van de bij hun begeerde Plannen, nu weigerig waren daar toe bij te treden, brengende, niet eerder dan op den 25 April des volgende jaars 1774, een zeer uitvoerig Advis uit, waar in zij, na met veel omflags van woorden, hunne zucht voor het verbeteren van ’s Lands defenfie, zoo ter WILLEM pen V. V. Afd. Defecten daar op gevallen. TEN DERDEN: dat zij Staten van Holland zich verbonden, om die Defecten te fuppleeren: zoodanig nogthans; dat bij het formeeren van den Staat van Oorlog voor het volgende jaar, zoo veel meerder Mi- litie op de repartitie der defectueufe Provin- cien moest worden gebragt, 2 daar tegen met het montant van dien, de repartitie van Hol- land ontlast, met zoodanige fom, als het fup- plement aan de Admiraliteiten verftrekt, zou- de importeeren. Zindelijk . TEN VIERDEN: moest Z. H. en den Raad van Staten nu voor als dan worden geauthorifeert, telken jare, waar in Defecten of Nonbetalingen plaats had- den, de voorgemelde egalifatie en rescontre op den Staat van Oorlog te doen, „ Wanneer nu op dat alles bij H. H. Mog. » finaal zou. zijn gerefolveert, ALS DAN, waren 23 2) 53 de Staten van Holland bereid, om in de voor- gelegde Plans in zoo verre te confentecren, dat de resteerende fom tot de defenfie te Lande, en ten behoeve van de Militie werde gedesttneert. Ten welken einde, naar hun begrip, Z. H. en de Raad van State moest worden verzocht, OM EEN NADER PLAN zen dien einde te for- meeren, en hetzelve derwijze in te richten, dat de 2) WILLEM pen V. V. Afd. asg s» de meerdere jaarlijkfche uitgave ter zake voor« s, [chreven , het laatstgenoemde Montant niet kwam s» te exgedeeren.” Sluitende dit hun uitvoerig en (zoo men ’t wel inziet) , tegen de gronden der UNIE , lijn recht ftrijdend voorftel , met de verklaring: ., Dat s zij vermeenden, als nu doorflaande preuves te s> hebben gegeven van hunne geneigdheid, om ter » bevoordering van deze importante deliberatien, s dat alles toe te brengen, wat van hun met 2» tenige redelijkheid kon gevergd worden. — » Zij vertrouwden, dat de NON EQUIPEERENDE >» GEWESTEN niet langer zouden vertoeven, mèt » te beantwoorden aan de Exhortatien van Z. H. » en den Raad van State: en dat eerlange door s eene gewenschte eensgezindheid en toegevendheid, » ten falutair en vruchtbaar befluit mogt wor- » den genomen, waar door meêr en meer verflerkt 5, en bevestigd mogten worden die banden, wel- » ke de Leden van het Bondgenoot{chap onder- pe ling verenigden, en die nooit minder gevaar s» diepen van gekrenkt of verbroken te worden, dan » Wanneer aan het MEEST “CONTRIBUEEREND »» Lip (*) niet word onthouden het genoegen, | > van (*) Dat de Provingie HoLLAND fet grootfle aandeel fn de algemeene behoeften van den Staat opbragt, is eene bekende waarheid: maar te ftellen das zij Aet meest II. DEEL, P cone 226 LEVEN van „ van Zijne pogingen tot redding en herftel van » vervallene zaken, welke op het ligchaam | l » van contribueerende , ook uit dien hoofde het meeste te zeggen had- de, en dat de overige Gewesten HOLLAND in alles van de hand vliegen moesten, was een valsch begrip. —— De Pro- vingie Overijsset., die ten allen tijde het minfte aandeel opbragt, betaalde naar evenredigheid van deszeifs vermo- gen zoo veel als HOLLAND, en dus was het even Souverain, en had even veel te zeggen als dat Gewest, De verdeeling der Quota’s was gebazeerd op de bevolking der Gewesten, op derzelver meerdere of mindere gunstige ligging tot den Koophandel, en op de daar aan natuurlijk verbondene Rijk- dommen en Vermogens van derzelver Inwoonderen, Die fchijnbare Ongelijkheid was juist*de ware Gelijkheid, Het meerdere en mindere was flechts denkbeeldig: en gaf Hor- "LAND geen bevoegdheid om op de andere Gewesten met verachting neder te zien, alleen om dat net bijna TWEE DER- DE GEDEELTEN van diet geheele beloop der Staatsuitgaven moest contribeeren; en de VI andere Gewesten flechts het overige DERDE DEEL. De Provingie Houtanp had van de vroegfte tijden af, door deszelfs ligging aan de Zee, cen natuurlijk voordeel boven de Landprovingien; en dat voor- deel werdt door de Ume zelfs nog zeer vermeerderd, door ‘dien het deszelfs bevolking in dezelfde evenredigheid deedt vermeerderen, als die van de andere Gewesten verminderen , derwijze, dat men hier zou kunnen zeggen: Hollands Bloei, was het verval van de rest, dat niet meerder bloeijen kon, dan in betrekking tot Holland, en afhanglijk van deszelfs wel of kwalijk varen. Dit het geval zijnde, wie gevoeld ‘dan niet, dat de voorgewende fuperioriteit der Staten van i ‚ Hol- ` r WILLEM pen V. ~V. Afd. boy » van het Bondgenootfchap van eene generaale „ en wezenlijke influentie zijn, door de concur» „ rentie Zijner Mede-Bondgenooten gefecondeert ss 4e zien.” Schoonfchijnende gezegden in de daad, wel- ker Holland, ALS HET MEEST CONTRIBUEERENDE, een loutere hers- fenfchim was? — Intusfchen gaf dit aan hen geen recht, om de andere Gewesten die /uperioriteit op zulk eene trot- fche wijze te doen gevoelen: iets, dat reeds ten tijde van Jan pe Wrerr plaats had, die zich niet ontzag te beweeren: dat de overige Gewesten aan Holland tot eenen last yver- flrekten. — Was dat niet wel regt Vaderlandlievend gedacht van dien grooten Patroon der dristocraten, die alles van zijne wenken deedt afhangen? Die begeerde, dat de Re- questen aan hem luidende moesten eindigen, met den Al- machtigen te bidden voor den langen duur van zijne Hoog Edele Geftr. glorierijke Regcering. — Die de Edelen van den Lande van Holland dwong, om hunne Wapens en Tij- tels te fupprimeeren? &c. &c. Niemand duide het in ons euvel, dat wij bij deze gelegenheid die aanmerking maaken: want het gedrag dat de Staten van Holland ten jaare 1775 begonden aan den dag te leggen, was alleen daar aan toe te fchrijven, dat zij JAN DE Wim's voetflappen in alles druk- ` ken wilden, Van hier, dat men telkens hoorde brommen s van de glorievolle dagen ten tijde van zijn Dictatoriaal Gezag. Verzwijgende, dat duizenden van Huizen in Am- flerdam ledig en te huur flonden, door het verval van den ` Handel, het gevolg van de bloedige Oorlogen, waar in Hij den Staat inwikkelde, om zijnen haat tegen cen STADHOUDER DOT TE VIEREN. — an P 2 228 LEVEN van ker waardij, uit alles wat wij uit de onweder- legbaarfte gronden aangewezen hebben, ten vol- len kan berekend worden! Daar lag nu het blij vooruitzicht op ’s Lands redding uit deszelfs weérloozen toeftand, ten eenenmaale op nieuw in het voetzand geworpen, en de goede Stadhou- der, benevens de Leden van den Raad van Sta- te, al wederom aan nieuwe moeijelijkheden bloot- gefteld! Geen wonder des, dat toen het ftuk ter kennis van Z. H. kwam, hij zijne gevoeligheid en verontwaardiging tevens, op de duidelijkfte wijze aan één zijner kundigfte en vertrouwdfte Vrienden blijken liet, door in fubftantie te zeg- « gen: Wat of toch de reden zijn moge, dat de » Heeren Staten van Holland alle pogingen tot » herftel van ’s Lands weérlozen toefland, zoo » zichtbaar tegenwerken , door telkens met nieuwe 3» tacidenten, die het nemen van een heilzaam s» befluit verhinderen, voor den dag te komen? Zij 9» [precken van doorflaande preuves, die zij zou- » den gegeven hebben, om de groote zaak in yer- „> [chil te bevoorderen, en tot een gewenscht einde » ie brengen, maar waar uit kan zulks bewezen » worden ? Zij fpreken, in onderfcheiding van » zich zelven, VAN NON EQUIPEERENDE GEwrs- >» TEN, even of de Heeren Staten van de overige ss Provingien, zich tegen den aanbouw van de » 24 WILLEM pen V. V. Afd. 229 » 24 Oorlogfchepen gefteld hebben, en ondertus- » [then zijn zij alleen de genen, die zich tegen » dien aanbouw verzetten, door het voorflaan van » cen middel, dat in deszelfs aart en natuur incon- s» fliturioneel en onuitvoerlijk is, dewijl het jaar op » jaar nieuwe bronnen van onténigheden en twis- » ten openen moet, wanncer die Gewesten , welken sin gebreke blijven om hun aandeel in het ge- » projecteerde Fonps voor DE MARINE op den » bepaalden tijd te fourneeren, zich zullen be- » zwaard vinden, met de voldoening van Trou- 9» pen, die volgens den Staat van Oorlog door „> Holland moeten betaald worden. — Welke yer- » Warringen moeten uit zulk eene Huishouding » niet geboren worden! En welk een ondraag- » lijke, ja bijna onuitvoerlijke last, wordt op „ die manier niet aan den Raad van State, en 3, aan mij op de fchouderen gelegd, wanneer wij » jaar op jaar de geéischte EGALISATIE of LIQUI- » DATIE op den Staat van Oorlog brengen zot- s den?” — Hoe dit zij, de ondervinding leerde, dat WiL- LEM DE VIJFDE, (die zoo angstvallig was, om iets te-doen dat tegen ’s Lands Conftitutie in het minfte fcheen te ftrijden) dien voorflag van Hol- land in geenen deele kon goedkeuren; maar dere zelven oabeftaanbaar met de Unie keurende, toons P 3. Een: arbeid, waar mede zoo veel tijds verliep, dat het {tuk niet eerder dan op den 17 Januarij 1775 door de Heeren Gecommitteerden tot de zaken van den Oorlog, ter Vergadering van de Algemeene Staten werdt ingeleverd, en ten be- wijze ftrekte, hoe zeer ’s Lands Erfftadhouder door daadzaken toonde, het heil des algemeenen Vaderlands ter harte te nemen, door het voors flaan van een middenweg, gefchikt, om op eene Conftitutioneele wijze het verfchil te termineeren. Wij zullen ter ftaving van dit gezegde , het ftuk hier volgen laten, dus luide hetzelve hoofdzake- lijk: | ' „» Dat aan hen Heeren Gedeputeerden en Gee „ committeerden’, zoo wel als aan Z. H., wiens » confideratien en hoogwijs advis, ingevolge de voorfchreven Refolutie Commisforiaal, door 3, Heeren Gecommitteerden uit den Raad van Sta- » te op deze zaak was ingenomen, aanftonds »» was voorgekomen, de verfchillendheid van {en~ j timenten, welke zich omtrent het voorgeflagen 5 Plan van Augmentatie kwam op te doen, in de 33 ads v or WILLEM DEN V. V. Afd. 231 » advifen door de Provingien Gelderland, Utrecht, » Vriesland, Overijsfel , en Stad en Lande, wel- » ken volledig hadden geconfevteert, ter eener; „» en door de Provingie Holland en West-Vries- » land, ter. anderer zijde, omtrent de. voorfthr, »» zaak ter Vergadering van H.-H. Mog. inge- „ bragt, en waar omtrent derhalven niets wene. „» fchelijker konde voorkomen, dan dat een mid,. s» del kon worden uitgevonden, om, indien mo- » gelijk, die. verfchillendheid van fentimenten uit, >» den. weg ‘te‘ruimen. Dat Z: H. ook met dat » oog de zaak hebbende ingezien, tot cen nieuw. » blijk van -Hoogstdeszelfs - aanhoudende waak- s» zaamheid en ijver voor de belangens van den » Staat, én ter-bevoordering van de zoo noodige » eensgezindheid tusfchen de. Bondgenooten , om- s» brent eene zaak van 206 veel aanbelang, als. » een bekwaam expedient ter verdéniging van de » voorfchrevene: discrepeerende fentimenten, aan »» meergemelde Fleeren Gecommitteerden uit den » Raad van: State wel had. willen fuppediteeren, „ cen Plan en Conciliatoir, waar bij gemeend > hadde’ te moeten voorflaan: Of de Heeren Sta» » ten der Vijf eerstgenoemde Provingien niet zous » den kunnen refilyeeren, om te vernieuwen ders ‘> zelver gedragene Confenten in de Augmentatie >» van de Militie, en aanbouw van Schepen, Dock P 4 s Fes 232 LEVEN van » tevens derzelver Confenten in de Militie in » 00. verre te veranderen, dat zij verklaarden ss wel te mogen lijden, dat de [omma daar toe »» voorgeflagen, verminderd wierde op omtrent » fvoo,ooo- te: en dat een Post van f 6oo,ooo-:-: „3 0p den. Staat van Oorlog wierde gebragt, om »s te dienen tot Equipagie van Schepen, door Z. »» H. en den Raad van State te raportiticeren, » zoodanig als oirbaar zullen achten, om alle » vreeze voor Nonbetaling, of immers klachten ,, over Nonbetaling te pravenieeren? Doch in ver- s Wachting, dat de eene Post niet zonder de an- » dere zoude verminderd worden, en wel na proe » portie, en in dier. voegen, dat als de gerefil- »» veerde Augmentatie met f 150,0co-:-: vermin- „dert wierde, als dan de Post tot de Marine, s met f 1oo,ooo-:-: zoude moeten worden yer- »y minderd; en zoo ook vige verfa. Miisgaders ss dat men alle efforts zoude doen, om door eene s» dchoorlijke menage en affchaffing van alle on- » noodige depenfes bij de Admiraliteiten, en door s Eene riztiger invordering der Middelen te Was. » ter, die Collegien in flaat te flellen, om boven » het gegeven fubfsdie uit derzelver middelen, jaar- » lijksch eenige Lregaiten te equipeeren, om tot »» protectie van de Commerge dezer Landen te die. 23 nen. » Dat WILLEM pen V. VY. Afd. 233 », Dat zij Heeren Gedeputeerden en Gecom- »» mitteerden, het voorfchreven Conciliatojr heb- „ bende overwogen, hetzelve alfints gefchikt had- »» den gevonden, om door dien weg een billijk » genoegen aan de wederzijdfche in dezen discre- s» peerende Provingien te doen erlangen: ten fnin- » ften, om eenigfints te bereiken de groote oog- » merken die dezelve onderling zich zoo lange »» hebben voorgefteld, van zoo wel de Land- als „ de Zeemacht van dezen Staat eenigermate te ‚ zien verbeteren, en waar omtrent bij alle de », Bondgenooten eenpariglijk is geavoucert, de »» hooge noodzakelijkheid om eenige bekwame, »> Maatregulen te nemen.” En welk eenen uitflag had dit Comciliatoir? Keurden de Staten van Holland hetzelve goed? — Wij zullen den voorbeeldeloos werkzamen en ge- duldigen Vorst deze vragen zelve laaten beant- woorden. ,, Met is ons niet mogelijk geweest, » (zegt Z. H.) om het Congiliatoir , dour ons ont- » worpen, aan die Leden van Holland, die van „ alle vermeerdering van Landmacht zich afke» » rig toonden, te doen gouteeren, hoewel wij de » Provincien yan GELDERLAND, VRIESLAND , » OVERIJSSEL, ez STAD EN LANDE gepermo- » veert hadden, om hetzelye uit infchikkelijkheid y aan te nemen, en offchoon hetzelye ook behchsde P 5 99 cene 234 LEVEN van » cene belofte, dat men alle efforts zoude doen, „ om door eene behoorlijke menage en affchaffing » van alle onnoodige depenfes bij de Collegien s» ter Admiraliteit, en-door een. rigtiger invorde- „ ring yan de Middelen te Water, die Collegien „ in flaat te fiellen, om boven het gegeven fub- s, fidie uit derzelver Middelen, jaarlijksch eenige » Fregatten te equipeeren, om te dienen tot Pra- 3 tectie dezer Landen.” -. Wanneer men nu alle deze, door ons tot hier toe opgenoemde daadzaken aandagtig gade flaat, en aan de eene zijde het oog vestigd, op het ge- drag van WILLEM DEN VijrDEN, om ten regten tijde den veegen Staat geducht bij Vijanden, en geëerd en belangrijk bij Vrienden te maken; en aan de andere zijde in overweging neemt, de handelwijze van het meerderdeel der Staatsleden van het machtigfte en rijkfte van alle de Gewese ten; behoefd men dan te twijfelen, dat ondanks al het gefchreeuw en geklag over Znäctiviteit en Verwaarloozing van ’s Lands gewichtigfte belangen, © men echter opzettelijk het voornemen had opge- vat, om tot herftel van hetzelve niet te zullen medewerken? Kon een onbeduidend verfchil van nog geen Twee Tonnen Gouds, een fchijnbare re- den opleveren, dat alles onafgedaan blijven moest? niet, om dat de zaak aan onöverkomelijke zwa- righeden onderhevig was; maar alleen, (om hier de eigen woorden van den meergenoemden Ver: volg/chrijyer op Wagenaar te bezigen) ,, OM DAT > MEN 236 LEVEN van > MEN "ER HOLLAND GEEN SMAAK IN; KON DOEN >> VINDEN!” Het was dus niets anders dan wil- lekeur, voor'fpruitende uit die onzuivere bron waar uit fints de wederinvoering der Staats- en Stadhouderlijke Regeerwijze, en de vastftelling des Erfjladhouderfchaps, zoo veele onaangenaam- heden ook voor WILLEM DEN VIJFDEN waren voortgevloeid , welke, de eene meerder, de andere minder, geene andere ftrekking hadden, dan om Z. H. en Zijn Beftuur bij het gros der Natie in eenen kwaden reuk te brengen, even of daar aan ’s Lands weérloozen toeftand waar toe te fchrij- ven; en even dit verftrekte aan den goeden Vorst tot een innig zielsverdriet. ,, Ach! wat ts het 3 voor de Republiek niet ongelukkig, (hoorde men den Vorst bij zekere gelegenheid zeggen) „ dat men, bij het naderen van het gevaar, zoo » weinig belang fleld, om hetzelve af te weeren, s» door zich bij tijds in faat van defenfie te ftel- » “en! Van ale kanten trekken zich donkere wol- s ken bijdén, die ik vreze dat zich eerder dan men denkt, rondom ons met een woest geweld ontlasten zullen, en wat moet "er dan, bij ge- brek van eene genoegfame Zee- en Landmacht, van het Vaderland worden? Was "er ooit een » zijdfi, om eensgezind de handen in één te » flaan, en alle oude twisten en verdeeldheden » aan 39 WILLEM pen V. V. Afd. Op deze wijze dacht en fprak ’ Lands Erf- fladhouder, in het bijzijn en tegen Zijne wel- mee. 238 LEVEN van meenende Vrienden, toen de Natie zich nog ver- blijden kon in het genot van den Vrede! Toen de Vaart en Handel op de Oost- en West-Indifche Bezittingen en alle bekende deelen der Wereld, ongehinderd gedreven wierden, en zich in eenen bloeijenden toeftand bevindende waren! Toen on- ze Visfchers, zoo in afgelegene Zeeën als in de nabijheid van den Vaderlandfchen wal, zonder eenige vrees voor Vijandelijke ontmoetingen, hun {til en vreedzaam bedrijf konden uitoeffenen, en dus doende, al mede het hunne toebragten, om den algemeenen welvaart onder alle ftanden te helpen vermeerderen! (*) Een gedrag, dat de | dui- (*) Niemand moet het ons euvel duiden, dat wij dus gunstig denken over den bloeijenden toeftand van het Va- derland, zelfs nog op dat tijdftip, waar van wij in den Text fpreken, Hoe groot en algemeen de klachten over het verval des Handels, bij altoos onvergenoegde menfchen ook zijn mogten, niets is zekerder, dan dat het den Vaderlande in vele opzichten ongemeen wel ging, en dat van alle oorden der Wereld de verbazendfte fchatten derwijze naar de Re- publiek ftroomden, dat vele Ingezetenen, bijna geen weg wisten, om dezelve te kunnen plaatfen , dewijl ’s Lands Schuld- brieven rentende 2! pCt., tot 10 pCt. boven het Capitaal werden ingekocht. —— Wie aan de waarheid van dit gezeg- de twijffelen moge, fla zijne oogen op den navolgenden STAAT VAN VERSCHEIDENE TAKKEN VAN DEN NEDERLANDSCHEN KOOP- HANDEL voor den jare 1774. Hij brenge die in vergelijking met WILLEM pen V. V. Afd. 239 duidelijkfte kenmerken oplevert, dat Wittem DEN VIJFDEN een Vorst was, die zich ten aan- zien met die van lateren tijd, en ftorte in ftilte tranen over het gemis van de oude zegeningen. —— Volgens de naauwkeu- rigfte lijsten, waren "er in dat jaar, zoo in de Maaze als in TexeL binnengekomen 3410 Schepen, behalven zeer veelen in Zeeland en elders, Waar van gene opgave gedaan was, terwijl het getal der witgezeilde Schepen uit de beiden ge- noemde Zeehavens, bijna hetzelfde getal opleverde, — — Uit de Oost-Innien vielen niet minder dan 24 rijkgeladene Bodems in de onderfcheidene Havens van het Vaderland binnen; waar tegen 30 ledige naer.die afgelegene Gewes- ten ter weder inlading werden uitgerust. Tot de HARING- VISSCHERIJ zeilden 186 zoo Buizen als Ventjagers naar de neering. Tot de KABBELJAUWVANGST op het Doggerzand wer- den 84 Schepen uitgerust: terwijl het getal der GROEN- LANDS- EN STRAAT DAVIDSVAARDERS niet minder dan 120e bedroeg. —- En welke voordeelen leverden de COLONIEN IN DE West bij dit alles niet op? Op de Rheede van Su- rinamen alleen, kwamen in het jaar 1775 54 Schepen aan, waar tegen 63 rijkgeladene Bodems van daer naar het Va- _ derland werden afgezonden, die met elkander eene lading in hadden van AGTIEN MÄLLIOENEN PONDEN KOFFIJBOONEN: — ruim VijrtieN MILLIOENEN PONDEN SUIKER: — ZESMAAL Honperp Duizend Ponpen Cacao: — en HONDERD EN Vyrtic Duizenp PoNDEN CATOEN. Behalven eene groote quantiteit mindere en geringete Producten van dat vrucht- baar Land. —. De Vrachtgelden, welken alleen voor het overbrengen van alle die Producten door de Zeevaardije genooten wierden, bedroegen. een Capitaal van Een Mil- Lr N 240 LEVEN van ziene van de Staatkundige betrekkingen der nabu- rige Mogendheden, op en van de ware belangen van zijn Vaderland, de opgehelderdfte begrippen vormde, derwijze, dat toen het omweêr over den Staat was uitgebarsten, en deszelfs rampzali- ge gevolgen niet meer gelochend konden worden, daar zij zich ten jare 1762 alomme deden ge- voelen; die Vorst ter zijner verdediging voor geheel de Natie zonder eenigen fchroom zeggen kon: ,, Zoen de onlusten tusfchen VRANKRIJK en 95 ENGELAND ontffaan waren, en de toenmalige » fiaat van zaken tusfchen den Keizer en den KONING VAN PRUISSEN ons deden vrezen voor » het uitbarsten van eenen algemeenen Oorlog in » Europa, oordeelden wij ons verplicht, om aan É gs de LIOEN, VIERMAAL HONDERD EN ZESTIEN DuIzenD , TWEE HONDERD EN VIJFTIG GULDENS, — Is het niet onbegrijpelijk dat de Staten van Holland, (welks Ingezetenen zoo onge- meen veel aandeel in dezen verbazend uitgebreiden Handel hadden) zoo veele jaren doof bleven, voor de waarfchou- wingen die hun door Z. H. gedaan wierden , om in tijds de noodige middelen daar te ftellen, dat het de Republiek niet ontbreken mogt aan eene genoegzame macht, om niet alleen dien Handel, maar ook de Colonien zelven, tegen allen aan- val van machtige Naburen krachtdadig te befchermen? ~ Wie was hier de VERDERVENDE HAND, Waar van men nader- hand in HorLANp zoo veel ophefs maakte ? ~ WILLEM pen V. V. Afà 241 » de Hooge Bondgenooten voor te ftellen, het ge- »» vaar waar aan de Republiek zich zag geéx- s, poneeri, OM VAN HAARE ONAFHANGELIJKHEID s» NIETS ANDERS OVER TE HOUDEN DAN DEN 9) BLOTEN BERETIJTEL, indien men niet in tijds » alle efforts deed en de handen in een floeg, 3» om haar te brengen in eenen respectabelen » faat, die haar beveiligen konde tegen de on- » aangename en hoogstnadeelige noodzaaklijkheid, „ om te moeten partij kiezen; daar de NEUTRA- » LITEIT ez de VREDE de wenfchelijkfte zaak was „ voor haren bloet en welvaart, in welken nie- » mand in het gantfche Land zulk een belang » kan hebben dan wij zelfs. — De zuiverfte oog- „ merken ter bevoordering van de wezenlijkfte be- » langen van dit Vaderland derhalven, (vervolgt de Prins,) ,, eischten, dat wij niets verzuimden, »„ van alles wat firekken kon, om hetzelve bij »» den Vrede te bewaren, en het te ftellen in een „ faat, dat geene der Oorlogvoerende Mogendhe- >, den ons dwingen konde, deel te nemen in haren » Wist: of ten minften dat wij, aangevallen wor- » dende, ons behoorlijk, immers tegen eenen eor- » ften aanval konden verdedigen. — Hier in (zegt de Vorst) „ Aadden wij ook de fatisfactie dat » verre weg de MEESTE LEDEN VAN STAAT , 4cd „ Tnet ons ééns waren: DOCH ANDEREN , Zich ver- II. Deer. Q. 3 beel- K 242 LEVEN van » beeldende dat Engeland met deszelfs Colonien » genoeg te doen hebben, en geenen Oorlog met >» Vrankrijk wagen zoude; en dat de Republiek o> met den waarföhijnlijk aanflaanden Oorlog in 95 Duitschland niets te doen hebben zoude, zoo n Prefereerden zij, OM HET LAND BUITEN DE- s FENSIE TE HOUDEN, € ZELFS DE VERMEER- » DERING VAN DE ZEEMACHT VOOR ALS NOG 5 ONNODIG TE HOUDEN.” (*) Weinig woorden voor- (*) Wanneer men dit gezegde des ERFsTADHOUDERS met aandacht overweegd, dan ontdekt men de ware rede, aan wien, en waarom het toekwam, dat ZEE- en LANDMACHT in dien toeftand gelaten werdt. Het mankeerde niet aan den STADHOUDER: ook niet aan de MEERDERHEID DER HooGe BoNDGENOOTEN, die het met Z. H. den hetzelfde denkbeeld van Engelands onvermogen paaide, toen de Oorlog tegen de Republiek op het punt van uitbarsten was. Zeggende: De Engelfchen zijn buiten adem gevoch- ten, zij kunnen en durven ons den Oorlog njet aandoen. Hoe fpoedig en onverwacht bleek de valschheid van zulk droo men niet}! . Qa 244 LEVEN var den wij ons verplicht te zijn om dit gezegde van ’s LANDs ERFSTADHOUDER, door het aanvoeren van eenige ftukken, getrokken wit de Registers van den Staat nader aan te klemmen, ten ein- de langs dien zekeren weg voor den minstkun- digften onzer Lezeren te betogen, dat gene, het welk wij bij de behandeling van dit Vijfde Onderwerp van WiLLems werkzaamheden geduren- de het fchijnbaar gelukkigst tijdvak van Zijn Be- fiuur, ons zelven hadden voorgefteld , niet twijf-. felende, of elk die waarheid zoekt en op den regten prijs waardeerd, zal zich overtuigd hou- den, »„ dat Z. H. in waarheid bezield was, met „ cene heerfchende gezindheid om de Republiek » gevreesd en geacht te doen worden bij alle de „ Kabinetten van Europa, in een tijdflip dat 3, het Vaderland Vrede van buiten, en een fleeds s» toenemende Welvaart en Rijkdom van binnen » genietende was.” Een zegen, die hier te Lan- de zoo vele jaren agter één was ondervonden, dat men ’er in ’s Lands Gefchiedenisfen geen voorbeeld van aantreft, het welk fommigen niet zonder grond van waarfchijnlijkheid op het denk- beeld gebragt heeft, dat daar aan de aanhouden- de zorgeloosheid gedeeltelijk was toe te fchrij- ven, doch meest, naar ons inzien, aan het fteu- nen op; de opééngehoopte Rijkdommen geduu- | ren- WILLEM pen V. PV. Afd. 245 rende dien tijd gewonnen, door welken veelen bij andere Mogendheden alles meenden te kun- nen redden, wanneer ’er eeve ruptuure ont{tond. En eindelijk, aan het verbannen van alle vrees voor vijandelijke handelingen aan de zijde der En- gelfchen , veroorzaakt, door roekeloos een blind geloof te geven aan de verzekeringen van logen- achtige paskwilfchrijvers, even als ware Engeland daar toe ten eenenmale buiten ftaat, door den fellen Oorlog waarmede het met de bewoneren van zijne Noord - Americaanfthe Volkplantingen en het Franfche Rijk was ingewikkeld gewor- den. Denkbeelden, na verloop van weinige ja» ren zoo ongegrond als valsch bevonden, doch die onbefchrijffelijk veel hebben bijgedragen om den gelukftaat des Nederlandfchen Volks te ver- woesten, door de Republiek uit hoofde van eene volftrekte onmacht om zich te doen gelden, tot een fpeelbal van machtige Nabuuren, en tot een aanfluiting voor geheel Europa te ftellen. Terwijl men van binnen, door het dag op dag vermeer- deren van Factiën en Twisten op de wreedfte wijze in deszelfs ingewanden wroette; den heili- gen band der Unie losmaakte en verfcheuzde; en onder dat alles, Prins WILLEM pe VIJFDE, op eene bij befchaafde Volken nooit gehoorde wijze tot het beftendig doelwit van den faoad- Q 3 ften 246 ` LEVEN van ften laster en den woedendften haat ftelde! Het vuur van hatelijken twist en morrend ongenoe- gen, tusfchen het Rijk van Groot-Brittannien en de Bewoneren van de x00 evengenoemde Colo- nien, dat fints het Vreêverdrag des jaars 1763 tusfchen dat Rijk en de Kroonen van Vrankrijk en Spanje gefloten onder de asfche fmeulen bleef , begon te midden van ’s Lands weêrloos gelaten toeftand in America te ontbranden, en floeg weldra naar Europa over. Een verfchijnfel aan den Staatkundigen Horifont, dat bij ons wordt aangemerkt als den eeren openbaren aanval, ter omverrewerping van alle Throonen en gevestigde Regeeringsvormen’ door eenige) uitlandiche Dwe- pers voor lang in het geheim uitgedacht, en als toen begonnen meer opentlijk te onderneemen, Fen aanval, die de oorzaak opleverde, dat de ~ Gelukszon van den Nederlandfchen Staat met verfnelden vaart naar deszelfs ondergang begon te neigen, daar het hier te Lande niet ontbrak aan men{chen , welken de Demucratifche Leerftel- lingen en woelingen van THOMAS PAINE, Vors TAIRE, J. J. Rousseau, R. Price, JONATHAN TRUMBELL en anderen, gehuld in het kleed van eene bedriegelijke Volksvrijheid geredelijk over- namen, dezelven tot de wolken verhieven, door mond en pen onder alle ftanden bekend en finaak- : lijk WILLEM pen V. V. Afd. 247 lijk maakten; en dus doende de kwade zaden van achterdocht, ontevredenheid, en oproerigheid in de zielen van duizenden voorheen wel te vre- dene en gelukkige Ingezetenen ftrooiden. (*) ‚ Eene (*) Het Zoofdfifthema van deze buitenlendfche Kamp- vechters ter verwoesting van het tijdelijk en eeuwig geluk des menschdoms, beftond hier in: De Mensch 1s Vrij Vrije MENSCHEN MAKEN HET VoLK uit. — Dar Vork 1s DE WARE SOUVERAIN. —— EN ELKE SOUVERAIN IS MEESTER OM OVER ZIJNE SOUVERAINITEIT TE, BESCHIKKEN. —— Zie »» daar de toenmalige taal, (zegt de beroemde Kuur, die na zijnen ongelukkigen dood, zelfs bij zijne voormalige Vervolgers en Onderdrukkers, om zijne kunde en braafheid den welverdicuden lof wegdraagt.) ,, waar door, wegens » hare fchoonfchitterende begocheling zoo veele menfchen „ verleid wierden, en die zelfs op veele Academien in Eu- ‚> Topa, zonder de noodige voorbehoedfelen. de Jeugd wer- „ den ingeprent, en hem reeds tot Naampatriotten verhief, » eer zij nog eens den Staat en de Wereld ingetreden wi- » ren, of gelegenheid‘gekregen hadden, om ware Patriotten „ te worden. Het was de valfche en verkeerde toepasfing » van in zich zelven ware gronden, op reeds gevestigde » Regeerings{taten, waar in Regeerders en Geregeerden door » bijzondere Verdragen, Grondwetten, en Voorzieningen in » de Opvolging, tegen alle nieuwe verdeeldheden en beroerin- » gen reeds gezorgd hadden, op dat het Volk of de Geregeerd- » wordenden, niet telkens zouden zeggen: Wij ZIJN DE SOUVE- s RAIN! WIJ KUNNEN DIE BESCHIKKINGEN MAKEN ZOO ALS ONS s» GOEDDUNKT! — Het was (zeg? de HOOGLEERAAR ) die SCHRIK- Q 4 | = 248 LEVEN van Eene gebeurenis, die wij als bijzonder noodlot- tig voor WILLEM DEN Vijrpen te befchouwen hebben, wijl dezelve een einde maakte aan de fchijnbare gelukkige dagen van dien goeden Vorst, en een geheel nieuw tijdperk-van Zijn rampvol leven aan ons befchouwend oog voorfteld , waar in Zijne treffende rampen, verdrieten, mishande- lingen, en meer andere wederwaardigheden eerst regt begonden aan te vangen, — Laten wij ten | be- ‚> KBLIJKE, die VOLKSVERWOESTENDE, die KONINGSMOORDEN- »» DE Leer van Tuomas Paine, dat het eene Geflacht het » andere of volgende Geflacht door geene VERDRAGEN, OVER- EENKOMSTEN , PACTA CONVENTA, en voortduurende GROND- WETTEN VAN DEN STAAT verbinden kan. — Zie ’s Mans 3) 7? „ lets over den Engelfchen Oorlog, Bladz. A. Wat het eerfte betreft. Niets valt aan cen onderzoeker der Gefchiedenis van den Oorlog, te dien tijde tusfchen het Rijk van Groot-Brit- tannien en deszelfs Noord-Americaanftche Volk- plantingen ontftaan, gereder in het oog, dan de verbazend ver uitéénlopende en zelfs tegenftrij- dige gevoelens en oordeelvellingen, die deswe- gens in Engeland zelve, zoo ook in deze Repu- bliek en meer andere Landen zijn beweerd en voorgedragen geworden, zoo wel ten aanziene Q5 van 250 LEVEN van van de Oorzaak van dien Twist, als over de Wijze waarop dezelve door de ftrijdende Par- tijën eindelijk is beflist geworden, naardien het aan de eene zijde alomme niet ontbrak aan lies den, die het gedrag der Colonisten als ondankbaar en oproerig jegens het Moederland aanmerkende, de pogingen der Enge//chen, om hun tot ondere werping te brengen, als billijk en betamelijk bee fchouwden: terwijl een aanzienlijk aantal aan de andere zijde beweerde, dat de Americanen tot dien opftand bevoegd en gerechtigd waren, zich dle moeite gevende om hun gedrag als loffelijk en navolgenswaardig voor alle Natien tot de wol- ken te verheffen; en daar ea tegen het gedrag der Engel/chen, niet alleen zoen, maar ook ten allen tijde opzichtelijk de Cofonisten gehouden, als ten uiterften Despotiek en Tyraniek af te fchilderen, met aanbeveling aan alle andere Vol- ken die onder het juk van groote of kleine Dwin- gelanden gezegd werden te zuchten, het edel voet» {poor der Vrijheidminnende Americanen te vol- gen, en zich door foortgelijken Zeiligen. opftand , van het knellend flavenjuk te ontdoen, en zich de ware Vrijheid te bezorgen. — Het is ons oog- merk niet, ook zou het met.den aart van dit werk niet ftroken, ons hier over het gefchil zele ve, in het brede uit te laten, en nog veel minr der WILLEM pen V. FV. Afd. ast der, om in een onderzoek te treden naar de ge- grond of ongegrondheid der wederzijdfche aan- gevoerde redenen, om het gedrag des eenen te prijzen en dat des anderen te, laken, waarom wij ons daar van onthoudende, flechts in weinige regelen zullen opgeven, aan welke oorzaken men ` (naar ons begrip) dien onzaligen twist hebbe toe te {chrijven, en om welke redenen in Vraakrijk niet alleen eenige Staatsministers van LODEWIJK pe XVI. Niet ,, een aaneengefchakeld ftelfel van Dwin- » gelandij en Onderdrukking , in de duisternis des »» Kabinets van Grootbrittanjes Hof ontworpen, » om de Noord- Americaanfthe Volkplantingen van 252 LEVEN van „ van haare Rechten te beroven ;” Niet eene ftraf- bare poging aan de zijde des Engelfchen Kabi- nets, ,, om de uitgeputte [chatkist van hun door » bovenmatige weelde verzwakt Rijk, te vullen »» met de rijkdommen van de nieuwe Wercld, en », den Koning eene willekeurige macht over dat „> gedeelte der Onderzaten in handen te fiellen:” En even min, eene onftaatkundige bedoeling van eenige weinige Engelfche Staatsministers, „ om » de werkzaamheden dier opkomende Maatfchap- >» pijen te fnuiken,’ (zoo als den VERVOLGER op WAGENAAR zijne Lezers diets maakte) (*); | maar (*) Zie zijn I. Deen Bladz. 19 en ar. Uitdrukkingen, juist gefchikt, om bij den aanvang zijns werks in de zielen zijner Lezeren zijne bijzondere gevoelens over te gicten. — Opmerkelijk is het ondertusfchen , dat Hij na het ter ne- derftellen van die zwarte befchuldigingen, zich zelven als in éénen adem in dit opzicht vierkant tegenfpreekt. — Want, zoo die Dwingelandij en Onderdrukking &c., in de daad is gepleegd geworden, van waar dan dien uitmuntenden ge- lukftaat, welken door de Cv/onisten bij het begin der vij- andelijkheden (naar zijn zeggen) genoten werdt? Kan van een Land dat onder een ijzer dwangjuk zucht, en welks Bewooneren als flaven befchouwd en behandeld worden, dit Tafereel opgehangen worden? ,, NOORD-AMERICA was en „ bleef de verzamelplaats der verarmden en verdrukten! » De Burgerlijke en Godsdienftige Vrijheid daar genooten, ” uitgezonderd de verdrukkende bepalingen omtrent den » Koop- WILLEM pen V. V. Afd. 253 maar wel, aan de zijde des Brisfchen Kabinets, het blijven volgen van het oud, en door den tijd ín andere Rijken en Staten (als ’t ware) gewettigd Syfihema, dat de Volkplantingen afhangelijk wa- ren van het Moederland, en deszelfs Bewoneren in » Koophandel, lokten veelen derwaarts. In andere opzicht » ten hadt Engeland zijne dwingelandfche eisfchen niet dan » Yan verre doen horen, — Elke Volkplanting, hoe onder- » Scheiden in Staatsbeftuur, flondt onder hare eigene Wet- » fen, en ging daar volgens te werk, — Wetende wat zij » nodig hadden, en welke middelen ‘er voor handen wa- » ren, bezorgden zij dit nodige, door LIGT OPBRENGBARE Be- » LASTINGEN. dikers eener tomeloze Volks-Vrijhetd, die aldaar hunne verfoeiielijke Leerftellingen met mond en pen begonden te verfpreiden (*); dat als dan dien twist welligt nimmer ontftaan, ten minften nooit tot die hoogte geftegen zou hebben, Dan, daar die Leerftellingen niet alleen een gereed onthaal bij veele Colonisten ontmoeteden; maar ook fom- mige Ministers van het toenmalig Franfche Ka- binet, hen op den krachtdadigen bijftand van Vrankrijk hoopen deden , wanneer zij zich maar op den duur tegen het Engelsch Gouvernement bleven verzetten en door daden toonden, waar- lijk Vrije Lieden, der Vrijheid waardig te willen worden, zoo werdt de breuke langs hoé ongegees- lij- (*) Dit is geen losfe of gewaagde ftelling, maar eene on- betwistbare waarheid, welke van den kant dier nieuwe Staats- beroerders zelve is erkent geworden. De beruchte Man- DRILLON, die hier te Lande zoo veel kwaad zaad in den Staats-akker ftrooide, zegt ’er met betrekking tot ons Land dit volgende van. ,, De oorfprong van de eerfte gisting of „ geestdrift der Burgeren, denk ik, dat men toefchrijven », moet, aan de uitmuntende Schriften die in Engeland s zijn uitgekomen op het fluk van den Americaanfchen » Oorlog , en bijzonder die van Doctor Price.” — „ Een „ heerlijk getuigenis zeker, (zegt Profr. Kuurr) van de uitwerking die zulke Gefchriften als van Prige, PRIEST» » LEY, Paine &c., in Europa gedaan hebben!” 256 LEVEN van lijker, en “er verliep flechts weinig tijds, of Engeland zag zich met zijne Volkplantingen, en tevens met het Franfche en Spaanfche Rijk in eenen completen Oorlog ingewikkeld, daar de Colonisten het oor niet lenen wilden aan de veel- vuldige voorftellen van de Britfche zijde tot ver- zoening gedaan; en het toenmalig Franfche Ka- binet geen zwarigheid maakte, om in weerwil van deszelfs ellendige en bijna hopelooze Finantieftaat , veroorzaakt door den jongften Oorlog en een on- verantwoordelijk flecht beftuur der geldmiddelen, den Americanen in hunnen aangevangen opftand tegen het Moederland , alle mogelijken bijftand te verleenen. Onbegrijpelijk en onftaatkundig gedrag! zal hier welligt een opmerkzaam Lezer zeggen , terwijl hij de verwonderende vraag opwerpt: wat was zoch de oorzaak van hetzelve? Kon een LODEWIJK pe XVI. of Zijne Staatsministers niet berekenen dat zij, door zich op nieuw eenen Oorlog op den halze te halen, de ellendige tocftand der Finantie yan het Rijk nog ellendiger maken , ja onherftel- baar bederven zoude? Had de Staatkunde zelfs hen zulks nict-behoren te ontraden, door het ge- yaar dat ’er altoos in het onderfleunen der Colo- nisten tegen het Moederland, voor hunne eigene Volkplantingen gelegen was, wanneer de bewone- ren WILLEM pen V. V. Afd. 259 ren derzelyer, dat zelfde vyoet{poor verkozen te volgen? Belangrijke vragen! die door veelen zijn gedaan, die op verfchillende wijzen zijn be- antwoord geworden, en wij ons verplicht reke- nen hier op te geven. — Zij toch, die naar de verleidende Syreenenzangen der doldriftige voor- ftanders eener overdrevene Democratie het oor neigden, ftelden alle die zwarigheden aan een zij- de, en keurden de bemoeijingen des Franfchen Konings, en die zijner voornaamfte Ministers den uitbundigften lof waardig! LopewijK pe XVL was bij hen (niettegenftaande het goede Franche Volk onder het onverdraaglijkst juk van ondeu- gende Hovelingen , en alles opflokkende Edelen en Geestelijken gebukt ging) de groote Patroon der Vrijheid! De veilige toevlucht der verdrukten! De groote en machtige Verdediger van de Rechten der lijdende Menschheid &c. &c. Anderen, die van den inwendigen toeftand der Franfche Mo- narchy niet onkundig waren, en te gelijk oordeel- den, dat de Koning veel verftandiger handelen zou, wanneer hij zijnen eigen verwarden boedel beredde, dan zich in den ontftanen twist te mengen, vielen op het vermoeden, „ dat niet 95 zoo zeer het belang der Colonisten, en eene s Zucht voor hunne Onafhangelijkheid Z. M. » tot dien ftap bewoog; maar veel meer, de hoop Il, Deer. R 59 dat æ 258 LEVEN van „ dat de Colonisten van Engeland onafhange. „ lijk geworden zijnde, alle betrekkingen met het » Moederland afbreken, en hunnen Handel (waar van men zich goudene bergen beloofde) ,, naar „ Vrankrijk verleggen zouden, het welk als dan „„ naar hunne verbeelding de weg banen moest, „ om Vrankrijks benarde Finantien in eenen „ beteren ftaat te herftellen. Een vermoeden, dat „ hen langs hoe waarfchijnlijker werdt, wanneer » Zij den Nationalen haat tus{chen de beide Na- » tien geworteld daar nevens ftelden, en zonder „ het welke des Konings handelwijze voor hen », onbegrijpelijk was.” Dan, de ondervinding leerde na verloop van weinig tijds, dat zij die dus dachten de bal deer- lijk misfloegen, en dat ’er geheel andere oorza- ken voor zulk een onftaatkundig gedrag en roe- keloze handelwijze aanwezig waren. Vraagd ie- mand: wat was dan hier het ware doel? Niet wij, maar wijlen de doorzichtige en kundige Hoog- leeraar Kruit, lost ons dat vraagftuk op, in 1793 dus fchrijvende: ,, Het geen toen onbegrijpelijk „ fcheen, is federd begrijpelijk geworden. De „ goede Koning Loprewijk pr XVI. had toen » reeds in zijnen boezem de flang ‚die hem ge- »> beterr-en…gemoord heeft. — De pogingen om »„» de Amerikanen tot eene VRIJE REPUBLIEK te ‚> vere WILLEM pen V. V. Afd. 259 „ verheffen, en hen daar toe tegen Engeland te » helpen , moesten het voorfpel zijn, van het gee- » ne naderhand in Vrankrijk zelf ondernomen en 9» gebrouwen moest worden: en America zou » dan -wederkerig op zijne beurt, daar toe door „ Zijne- zendelingen en voorfchriften behulpzaam » Zijn. En kon men vervolgens in Nederland >» den Stoel des: Erfftadhouders omkeeren , en de »» Republiek van Engeland aftrekken, dan had men 5» van die zijde niets te vrezen , maar men zou dan te- ‚ gen Eneeèland in alles ruim-kunnen opwegen.” (*) Belangrijk antwoord dat wij in deze pasfage aantreffen , bevattende een reeks van onbetwistbare * waarheden, die wij na verloop van weinige jaren, tot vervulling hebben zien komen. Het is zoo, het toen nog in de duisternis gewikkeld Plan van dolzinnige Facobijnen, om de Vorsten van hune ne Throonen te jagen, en alle Regeeringsvors men om te keeren, was voor. R 2 260 LEVEN var de toekomst gevestigd houdende, al het fchreeue wen om Vrijheid, en het onophoudelijk klagen over Tyrannij en Onderdrukking, in de nieuwe wereld aangeheven, en in de oude opgevangen en nagebaauwd, als het begin van de verbazend- fte Gebeurenisfen , zoo in de Phyfique als Moreele Wereld aanmerkten, waar onder wij buiten alle tegenfpraak ook Prins WILLEM DEN VijFDEN behoren te rangfchikken , dewijl het uit verfchei- dene aan ons medegedeelde Anecdoten ten duide- lijkften blijkt, dat Z. H. geen onverfchillig aan- Schouwer was, toen het onder de asfche {meulen- ' de twistvuur in Zmerica begon te ontglimmen, en Hij zich van dat werk de noodlottigfte gevolgen voor Europa in het algemeen, en voor de Repu- bliek in het bijzonder voorftelde, niet alleen uit den heillozen Oorlog, weiken daar uit naar alle waar- fchijnlijkheid zou geboren worden tusfchen de Kroonen van Engeland en Vrankrijk, en het ge- vaar dat daar in voor den Koophandel en de Zee- vaardij der Natie gelegen was; maar ook uit de gevaarlijke en alle Maatfchappijelijk geluk verwoes- tende Grondbeginfelen, die dag op dag in veele Landen werden voorgedragen , en ook hier te Lan- de door aanzienlijke Mannen, zoo van den Tab- baard als van den Degen, op alle mooglijke wij- ze ter overneming en navolging werden voortge- plant. WILLEM pen V. WV. Afà. 261 plant. Slechts eenige trekken, uit alles wat ons aangaande des Vorsten denkwijze over dat belang- vol onderwerp onder het oog gekomen is hier op te geven zal genoegzaam zijn, LEENsDEELs , om Wirrems doorzicht in de toekomftige gebeure- nisfen en tevens zijne edele denkwijze omtrent de dierbaarfte belangen van Godsdienst , Vaderland, en Vrijheid, in tegenoverftelling van die der Naampatriotten te doen kennen: en ANDERDEELS om dus doende, eenen voegzamen overgang te maken tot de behandeling van het Zweede en be- langrijkfte deel des onderwerps, dat wij hier voe ren (Bladz. 249) hebben opgegeven. „> Toen’ het gerezen verfchil (dus dezen wij in een ons medegedeeld bericht,) tusfchen Engeland » en de Americaanfche Volkplantingen, die ern- - » ftige gedaante aannam, dat de Colonisten alle „> voorflagen tot bemiddeling van de hand wezen, » €n ik met veelen zich nog ftreelden met de „ hoop op een minnelijk vergelijk met het Moe- » derland, gaf de Prins zulk een duidelijk be. » Wijs van Zijn helder en opgeklaard inzicht in » hen gene ’er in die verafgelegene Gewesten bes » gon ondernomen te worden, dat ik mij daar over » bij de uitkomst niet genoeg verwonderen kon, » Want op eenen zekeren tijd tot Z. H. toeges » laten zijnde, terwijl Hij eenige papieren conv j R 3 99 ere she LEVEN van ‘a, cemecrende de Noord-Americaan{che Onlusten „ voor zich had, zoo begon (na het af handelen „ van de zaak, waar over ik Hoogstdezelve kwam „ {preken) dit volgend gefprek.” — Wij zullen ter vermijding van herhalingen, de fpreekende Per- foonen door de Letters Z. H. en V. onder- Scheiden. 8 © Ze H. „ De verfchillen tusfchen Engeland en », deszelfs Volkplantingen in America worden » van tijd tot tijd ernttiger, en doen mij vrezen »5 Cat voor Engeland niet dan met het verlies » van die Colonien zullen eindigen. De Colo- » Disten worden langs hoe afkeriger van alle » minnelijke {chikkingen, die in dit geval boven » alle anderen te preefereeren zijn, en dus vree- » ze ik, dat wanneer Engeland hen door de wa- » penen tot onderwerping zal trachten te bren- » gen, zulks aanleiding zal geven tot eenen bloe- s> digen Oorlog, niet alleen tusfchen de Colo- ə» nien en het Moederland, maar ook tusfchen » het laatstgenoemde en het Franfche Rijk, de- » wijl men aldaar alles infpand om die belangrij » ke. Bezittingen aan Engeland afhandig te ma- ”? 3 ken, V. „ Ik ftem Uwe Hoogheid gaarne toe, dat » wanneer de Colonisten op den duur onverzete ss: telijk- blijven mogten, om naar redelijke voor- „ Waar- 22 23 3) 2 33 22 22 WILLEM DEN V. V. Afd. 263 waarden van bevrediging te luisteren, Enge- land niet nalaten zal, om zijn recht door ge- weld van wapenen te doen gelden. Dan, ik kan niet denken dat het tot dat uiterfte komen zal. De Americanen zullen zoo dwaas niet. zijn, om zich in zulk eenen ongelijken ftrijd in te wikkelen. Ontbloot van eene welingerichte Armée; onvoorzien van eene Zeemacht; en zich bevindende in een wijduitftrekkend, en van verfcheidene kanten te naderen Land, zou het roekeloos gehandeld zijn, alles te wagen om flechts een gedeelte te kunnen winnen, Hoe groot de berichten aangaande de alge- meenheid van den opftand in fommige Staten ook zijn mogen, dien opftand is echter verre van algemeen te zijn, en zoo ik wel onder- richt ben, is het getal der Colonisten die de zijde van het Moederland blijven toegedaan, zeer aanmerkelijk. Ik weet wel, dat men tegen het eerfte zal aanvoeren, dat Vrankrijks bij- fland het onvermogen der Colonisten kan te hulp komen, door het zenden van Schepen en Troupen: maar dat zal echter niet eerder kun- nen gefchieden , dan na-dat het tot eenen open- baren Oorlog tusfchen dat Rijk en Engeland zal gekomen zijn. Doch dit komt mij onwaar- fchijnlijk voor, dewijl de Finantien van Vrankrijk R 4 » zulk 04 LEVEN van „ zulks niet toelaten. Alles wat ik van dien » kant verwacht, zal zich (naar mijne gedachten) “_ bepalen, tot een geheime toevoer van noodwen- » digheden uit de Franfche Colonien, om de >» Americanen in hunnen apftand te ftijven en te » fterken, doch dit zullen de Engelfchen door » hunne meerdere macht ter Zee, zoo niet ge- „ heel beletten, ten minften zeer bezwgarlijk ma- » ken kunnen.” Z. H. „ Gij zoud dan van begrip zijn, dat ,, het tusfchen Engeland en America niet tot het » uiterfte komen zal, en dat ’er nog hoop op „ een minnelijk verdrag voor handen is? Hoe » gaarne ik zulks wenfche, zoo geloof ik echter » het tegendeel. Ik befchouw de zaak te ver uit „ uit zijn geheel gebragt, en voor geene weder- » Zijdfche bevrediging meer vatbaar, dewijl de » gemoederen aldaar, door een Enthufiasme voor », eene overdrevene en losbandige Volksvrijheid ə» Zijn opgewonden, die alle denkbeelden te bo- »» Ven gaat, en dag op dag nog gevaarlijker word, » door Gen haat waar mede men tegen het Moe: „ derland is ingenomen. Engeland zal derhalven, » Wil het zich, na alles wat ’er reeds gebeurd » is, voor geheel Europa niet befpottelijk ma- „ ken, genoodzaakt zijn om het kwaad door mid- » delen van geweld te ftuiten: maar ik vreze, dat » dit WILLEM pen V. FV. Afd. 265 » dit olij in de vlam zal geworpen zijn, en een », middel bevonden worden, om dies te eerder „> die belangrijke Colonien voos altoos te verlie- » zen. Want zoo dra dat gebeurt, zal de algemee- » ne klacht over onderdrukking en geweld, die »» reeds zoo lang, niet alleen in America, maar » ook in Europa opging, in een luide kreet om » wraak, en het bieden van den dapperften tegen- » {tand veranderen , die eenen algemeenen opftand » ten gevolge zal hebben. En welke uitwerking » zal dit niet hebben op zoo vele duizenden » in beweging gebragte gemoederen , die zich » door de gevaarlijkfte Leerftellingen, ter onder- » Mijning van alle Maatfchappelijke Order heb- s» ben laten wegflepen? Welk een kwaad voor- » beeld tot dergelijken Opftand en Rebellie zal » dit niet geven aan de Volkplantingen van ane a dere Mogendheden, en ook aan de onzen? Ik » Wil hopen, dat het bij de uitkomst blijken zal, » dat ik over de Americaanfche Onlusten te zwaar- » moedig gedacht hebbe, en niets zou mij tot » meer genoegen verftrekken, dan te zien, dat » het Engelsch Gouvernement, door het wegne- » men der bezwaren zich toegeeflijk tegen de »» Colonisten betoonde, en dat dezen door daad- a» Zaken toonden zich wederom met het Moeder- » land te willen verzoenen: dan, ik vermoede R 5 gy dat 266 LEVEN van » dat dien wensch te vergeefsch zal zijn, en dat „ de geest van opftand en Revolutie, na in Ame- » Tica de grootfte veranderingen te hebben uitge- werkt, wel fpoedig naar Europa zal overwaai- jen, om in onderfcheidene Rijken en Staten, de welgelukte eerfte proeve te hervatten. Wan- „ neer men met opmerking de tegenwoordige » publieke opinien van velen over de Ameri- » caanfche twisten nagaat, dan is het niet meer twijfelachtig, om te befluiten, dat alomme de » {naren gefpannen worden om het voorbeeld der — ,» Colonisten te volgen, en onder het masque van » te ijveren voor herkrijging van verlorene Rech- », ten en Vrijheden, en het onophoudelijk klagen » over Onderdrukking en Despotisme , de vastge- » ftelde Regeeringsvormen omverre te werpen, „ en eene toomelooze Democratie in derzelver s» plaats in te voeren, van welke, uit de vroe- „ gere en latere voorbeeldeh bewezen is, dat de- » zelve geen andere ftrekking heeft, dan om het » geluk der Maatfchappijen te verwoesten.” V. „ Ik heb geen de minfte rede om de ge- » grondheid van Uwe Hoogheids fentimenten » eenigfints in twijffel te trekken, want de zaak , over het algemeen befchouwd, is van eenen zeer ,, bedenkelijken. aart, vooral als men in aanmer- » king neemt, dat, zoo wanneer de Colonisten «5, zich 99 WILLEM pen V. V. Afd. 267 > zich van het Moederland affcheuren , ` zulks „eenen verbazenden invloed op: de algemeene » Staatkunde van Europa zal veroorzaken. — >> Met dat alles, ik flatteer mij op de zoo even » gezegde gronden, dat de verfchijning eener »» formidabele Vloot de weg tot onderhandeling » zal banen, te meer, daar het de Colonisten in » Engeland niet aan Vrienden ontbreekt, die zich » ten hnnnen voordeele opentlijk laten hooren, > het welk anderen die zich voor het doorzetten » der gedane eisfchen verklaren, tot nadenken en x» toegeven zal bewegen, want geen recht{chapen s» Engelsman kan naar mijne gedachten over het » Verlies of behoud, over den bloei of den on- » dergang van die gewichtige Bezittingen onver- » fchillig zijn. 