VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Door de geduurige ondervinding geleerd hebbende, dat de Planten van ieder foort van Zaaden, altyd aan malkander zeer gelyk waren ,in haar opkoomen ; befloot hy „dat in deze eerft opgekoome Plantjes of Zaailingen iet was, waar door zy genoeg van elkander konden gekend worden: waarom dit met naauwkeurigheid door hem nagegaan , en Afteekenin- gen en Befchryvingen hier van gemaakt werden. Hy meent zyn oogmerk te zullen bereiken, door te beginnen met het gene ,’t welk de Heer LINN Æ Us in zyne Genera Plantarum heeft voorgefteld, en waar by gemelde Heer, in zyne voor- ftellingen van de Befchryving der Gewaflen, in zyne Philo- Lo Jr OVER DE PLAN TEN, 37 fopbia Botanica , pag. 259—261 aangetekend , opgehouden en geeindigd heeft : naamlyk , met het inwendige en wezen- lyke van het Zaad , beftaande uit de Zaad-lobben , (Cotyledo- nes) en °t Hartje , (Corculum) of Worteltje, (Radicula) en Pluimtie,(Plumuba). Want door een naauwkeurig onderzoek en befchouwing van de evengemelde deelen van zeer veele Gewaflen, meent hy verzeekerd te zyn, dat daar in genoeg- zaame, en alzo zeekere kenmerken, als in de Vruchtmaa- kinge, gevonden en aangetoond konnen worden; en der- halve, de Gewaffen , hier door, iñ den ftaat van hun begin, even duidlyk konnen gekend en ondertcheiden worden als in hunne volkomenheid. » Ik hebbe” „zegt de Heer MEESE , „reeds eene fchets van » Eene Leerwyze ontworpen, en de Gewaffen , van welken » Zaailingen heb konnen bekoomen, verdeeld in Chefen en » Ordens of Ryen; door welken, en met behulp van myne » Teekeningen, ik my vleije met de hoope, van de Lief- » hebbers in ffaat te zullen konnen ftellen , hunne gezaaide » Cn opgekoomene Gewaffen „voor zo verre dezelven in ie- » der Deel van dit Ontwerp te vinden zullen zyn, te ken- » nen, en onder hunne Geflachten en foorten te brengen. » En om de Liefhebbers van de waarheid van dit alles te » Overtuigen, hoope ik, nog op het einde van dit jaar , of » in °t begin van het naaftvolgende, ten langfte, in ftaat te » Zullen zyn , van myn gemelde Schets en Afteekeningen, » hier toe behoorende „en door my,ten dien einde „met alle » Naauwkeurigheid vefvaardigd „mitsgaders eenige Aanmer- » kingen, by die gelegenheid, door my, gemaakt „door den » Druk gemeen te maaken; en zo bevinde, dat zulks aan » de Liefhebbers aangenaam is, zal ik daar mede van tyd » tot tyd voortvaaren , ten einde hun, naar myn vermogen » dienft te doen s en de zo nuttige als beminlyke Kruidkųn- » de voort te zetten en gemaklyk te maaken ”, De noodlottige Burgers Dochter , of de onvoorbeeldlyke Levensge- vallen van een Amfterdamfche Fuffer. Door den Schryver van de Hollandfche Marianne. Ze Rotterdam „by Dirk Vis 1762, ino8avo 354 bladzyden, ES verhaal van Leevensgevallen , dat zonder kwetfing der goede zeden geleezen kan worden , en miffchien ook zommigen ter leeringe van voorzigtigheid kan ftrek- ken; doch °t is niet van die uitlokkendheid als de Holand- 3 Jie 38 DE NOODLOTTIGE BURGERS DOGTER, &€, fibe Marianne „welke men voorgeeft door denzelfden Schry. ver gefchreeven te Zyn. Men ontmoet hier minder vinding, en verfcheidenheid: de manier van verhaalen is gerekt; en men hoort Gelieven in de hevigfte verrukkingen „ten minfte in omftandigheden, daar ze eigenaartig plaats moeften heb- ben, op eene bezadigde wyze , een merkelyk verloop van tyd „redeneeren. De levensgevallen der Gouvernante van de - jonge Juffer , die omtrent 50 bladzyden beflaan , behelzen in ’t kort het geen van de jonge Jufter in ’t breede verhaald „wordt: nadien deeze noodlottige Burgers Dochter , niet tegenftaande het waarfchouwende voorbeeld der Gouver, nante, zich op dezelfde wyze gedraagt, en vervolgens aan dezelfde lotgevallen onderworpen is, het welk ons in een uitgerekt verhaal tweemaal het zelfde doet leezen, Het Vrouwelyk Insreft-boekje , af het gezag der Vrouwen verden ` digd. Door Vrouwe P. L.D. te Zaltbommel, by J. W. Kanne. man. Bebalven het Woorberigt enz. 40 bladz. in otavo, Ier vertoont zich geen onbekwaame voorfpraak voor de Vrouwen, en de raad haar in dit gefchritt gegeeven , em zich, door een minzaam gedrag, boven de Mannen te verheffen, of ten minfte met hun gelyk te ftellen, is op ver wa de kwaadfte niet. Deeze Verdeediging laat zich in een gur van uitfpanningen voor eene geeftigheid leezen, Whiesend wonder Kabinet pan den vermaarden Door Johannes Fauftus, eerfte fuk. - Te Zaltbommel, by J. W. Kanneman, 1762. in o&avo 110 bladzyden, YN Ene Rhapfodie van vertellingen, naauwlyks gefchikt , E om ĉt gemeenfte flag van volk te konnen vermaaken. Vrymoedige Mondftopper „of de geftrafte Bedilzugt ontdekt. Door | È N. gedrukt voor den dutbeur, te bekomin te Amfterdam , 5 W. Eleveld en Demmeltraat , en in andere Steden. Bes alven de Voorreden 38 bladzyden in ottavo. FN E Schryver van dit ftukje onderrigt deu Leezer in Zyx LJ ne Voorreden, dat | Komt uit een Gryze Bol , dets min maar tachtig jaar, - Gy kent bet fpreekwoord wel? als Memorië verminderen Van d'Ouderdoim, dat zy beginnen wier te Kinderen, D een VRYMOEDIGE MONDSTOPPER. áo Deeze Gryzaard , die dus van zich zelven fpreekt , is wat gemelyk geworden; over enze Vrymoedige Aanmerkingem op zyn berymde Meerlykheid Godts op den Bergh Sinai en Tha: bor, in tjaar 1760 uitgegeeven ( Ki Hy heeft die gemelyks heid, naar ’t fchynt, langer dan een jaar in Zynen boezem gedraagen „en ontläft Yich nu van dezelve ; wy wenfchen dat het hem tot verligting moge verftrekken, en dat hy de oves rige dagen zynes leevens geen verdere kwelling deswegens ondergaa. — — Dat een Man van acht en zeventig jaaren bewoogen kan worden tot hetfchryven van zulk een ftukje, of wel, Ct geen hier miffchien plaats heeft, ) dat men hem kan overhaalen „om ’t onder zynen naam in °t licht te laaten komen , is gereedlyk te begrypen; maar ’t doet ons zeer vreemd, dat jonge Boekverkoopers kunnen befluiten „om een oud Man ‚min of meer, ten toon te ftellen, met onder hun naam zodanig een gefchrift uit te geeven ; waar door zy zich zelven de agting by alle braave Lieden doen verliezen,. Emile ou de l'Education , par Jean Jaques Roufleau, Citoien ‚de Geneve, PUBL ECA TIJE, s DE Staaten vats Holland en Weftvriesland: Allen de geenen die deeze zullen zien of hooren leezen , falut, Doen te b» weeten: Alzo Jean Neaulme, Burger en Boekverkoper te Am- >» fterdam, van Ons verzogt, en ook den 10 Maart laatftleeden s» fub- en obreptivelyk geobtineert heeft Oétroy voor den tyd van »‚ Vyftien jaaren, töt het Drukken, doen Drukken, Uitgeeven en ə» Verkopen van het Werk, genaamt Emire ou de l Education par js JEAN Jaques Rousseau, Citoyen de Geneve, dog welk Werk door ż» de voornoemde Fean Neaulme, met het zogenaamde regt van >, Copye, weder is verkogt aan Marc Michiel Rey, meede Burger >s En Boekverkoper te Amfterdam, en Wy naderhand met de allers s» uiterfte verontwaardiging in ervaringe gekomen zyn , dat het e» zelve Werk doorzaait is met zeer godlooze en verderffelyke flellin- ss ZEN, Jirydende niet alleen tegen Gods Heilig Woord, maar ook di- ss TEB Jrrekkende tot ondermeining , veragting, en omverwerping van s» den gebeelen gévpenbaarden Cbriftelyke Godsdienft, en om aan de ss Jeugd de pernicieufte en pevaatlykfte gevoelens dien aangaande in 3, te boezemen. „» Zoo is °t? Dat Wy, hiet tegenftaande het ten deeze verleent 3» Oâroy alleen tendeert tot verhoeding van fchade voor den voor- ss noemde Fean Neaulme,en geenzints eenige de minfte approba- » tie van den inhoud van het voorfchreeve Werk involveert, ne- s maar in tegendeel wel expreffelyk meedebrengt, dat in gevalle daar (*) Zie Vaders, Letter- Oef. 1 D. bl, 68: » 49 PUBLICATIE WEGENS EMILE. 39 2? 3? » w ed 99 ze daar inge iets onbehoorlyks kwam te Influeeren, al het zelve door den Verzoeker van het zelve Oftroy ten zynen lafte zoude moe- ten werden verantwoord, egter tot een doorflaande blyk van Onzen hertelyken afkeer van de voorfchreve God. onteerende ftellingen, en van de billyke indignatie, waar meede Wy deswe- gens zyn aangedaan, goedgevonden hebben , gelyk Wy goedvin. den by deezen , het meergemelde door Ons op den to Maart laat ft. leede geaccordeert Oâroy te annulleeren en in te trekken, ge- lyk Wy het zelve annulleeren en intrekken mits deeze; en wy- ers te verklaaren, dat Wy het voorfchreeve Werk houden voor ten boogfte godloos, fchandaleus, ergerlyk en profaan, en te tendee. ren om de onervaare Jeugd van den eenigen weg ter zaligheid , zynde bet waaragtig Geloove in Fefus Chriftus, af te leiden; ver- biedende daarom op het ernftigite de voornoemde Jean Neaul- me, Marc Michel Rey,en alle andere Boekdrukkers en Boekver- koopers , mitsgaders alle Perfoonen, van wat qualiteit of condi- tie dezelven zouden moogen zyn, hetzelve Werk hier te Lande te drukken, herdrukken , of in te brengen, of ook in het Neder- duitfch of in andere Taalen over te zetten , ditribueeren of uit te geeven, of elders uitgegeeven zynde, te debiteeren, op een boete van duizend guldens, en pæne van arbitrale correftie , zelfs aan den Lyve, na exigentie van zaaken , maar ter contrarie las- ten en beveelen Wy alle dezelve Boekverkoopers en Boekdruk. kers, aanftonds na dat deeze tot haare kenniffe gekoomen zal zyn, alle zodanige Exemplaaren als zy van het voorfchreeve Werk onder haar zouden moogen hebben, over te leeveren, en te behândigen aan de Officieren of Magiftraaten van de Steden en Plaatífen daar zy woonagtig zyn , op pæne van contrarie be- vonden werdende gedaan te hebben, of daar van in gebreeken ‚ gebleeven te zyn, deswegens als vooren gemulâteert, en gecor- rigeert te zullen werden ; ten welken einde Wy alle Onze Offi- cieren en Jufticieren ordonneeren en gelaften, {cherpelyk toe te zien, dat deeze Onze ernftige wille en begeërte alomme exac- telyk werde nagekoomen,en tegens de Overtrepders derzelver zonder eenige conniventie of diffimulatie na den inhoud ‘deezes met alle rigeur te procedeeren. » En op dat niemand bier van eenige ignorantie koome te pre- tendeeren, zoo beveelen Wy, dat deeze niet alleen alomme ge- ubliceert en gegffigeent zal werden daar het behoort, en in ge- yke zaaken te gêfchieden gebruikelyk is,maar dat dezelve ook in alle de publique Nieuwspapieren en Journaalen, welke bin- nen deeze Provincie werden gedrukt en uitgegeeven, zal wer- do geinfereert.. „ Gedaan in den Haage onder het klein Zeegel van den Lande den 30 July 1762. : Onder ftond, ter Ordonnantie van de Staaten. (was geteekend) Amis V. D. MIEDEN, .NVADERLANDSCHE ” LETTER-OEFENINGEN, De noodzakeljkbeid van ene fpoedige Bekeering , ter waor fchon- Wing tegen bet aitflel van dezelde , doorgefteld en aangedron- gen, door j: H. Schacht, Dienaar des Goddelyken Wovrds te er Aaa. Le Amfteldam by Hendrik Vieroot MDCCLXII. behalven de Voorreden 372 bladzyden in o&ava vAn Evernmenfch te oidertigten iú die dingen , welken 2d het eeuwige welweezen der onftervelyke ziele betref: fen, hem inzonderheid te waarfchouwen tegen eene der verdervelykfte verleidingen, die by veelen eenen grooten invloed heeft, en hem in gevolg daar van aan te fpooren Om, zonder eenig uitftel, eén riaarftig gebruik te maaken van den dag der zaligheid, welken Gods genade hem nog doet beleeven, is het hoofdoogimerk van den Eeérwaárden Schacht in dit gefchrift; het geen wy:,als een weldoorwrogt en zeer ftigteiyk werkje, met genoegen doorbladerd ebben. : Onzė Schryver vängt aan iet eehé óphelderendë verklis- ring der woorden, Jez. LV. 6; Zoekt den HEERE, terwyl by te vinden is: roept hem aan, terwyl dat hy naby is. Deeze Vermaantaal; zo veel ’t naar ’t doelwit noodig was, opge- helderd, én Kortlyk ter betragtinge aangedrongen hebben: de, gaat hy over om de daar imi voorgeftelde pligtén nadef te ontvouwen, de daar in voorkomende denkbeeldeti in een helderder daglicht te ftellen, eñ met meer kragt tot zyn oogmerk over te brengen; om uit dit alles de verpligting tot eene fpoedige bekeering, met wederlegging ván alle te- genwerpingeh en uitvlugten; iú vollen nadruk tè toonen: — Ten dien einde verledigt hy zich om, in de eerfte laats, een onderfcheiden denkbeeld té geeven vañ de nae uur en eigenfchappen des geloofs en der bekeeringe; om vérvol. gens te doen zien, de noodzakelykheid en gepaftheid des prés bof: en der bekeering tot zaligheid. Zyn Eerwaarde doet dit niet, om dat hy eenige nieuwe derikbeelden des aangaande had-voor te draágen 5 zyne begrippen daar omtrent Zyn eens ftemmig met de vaftgeitelde leer der Kerke; Zo als dezelver door de befcheidenfte Leeraars gewopnlyk verklaard Wordt 3 maar hy agtte het noodig dit bepaalder onder °t oog te breus gen, uit rede, dat het den meefteh menfchen aan een regt III DEEL: NO. 2. LEFT, BD .-- duk 42 SCHACHT VAN DE NOODZAAKLYKHEID d idélyk'begrip van deeze dingemontbreekt; en wel inzon- Adrkeist van t omaffcheidelyke verband deezer zaaken; waar _ door- ze zich niet zeldzaam, in °t voeden van valfche denk- beelden des aangaande, verleiden „ongeloovig en onbekeerd .blyyem, Hierom legt fy’ ‘er boven al op toe, om op eene overtuigende wyze te doen zien, het verband dat ’er is tus- -fechen Geloof en Bekeering, tuffchen deezen en de eeuwige Zaligheid; op dat men erkenne , dat het onmogelyk zy bet ge- loof te bezitten, zonder de bekeering , of de bekeering waarlyk ondernomen te hebben, zonder bet geloof ; en dat het ene blykba- re tegenftrydigheid influite, ongelovig en onbekeerd „en nochthans zalig, te wezen, Aan de betooging deezer grondftellin- -gen-hegt zyn Eerwaarde eene verhandeling over de meeft ge- Degene tyden , en meeft gepafte aanleidingen ter bekeering; waar uit blykt dat de tegenwoordige lecftyd alleen daar toe ge- Achikt iss en dat in denzelven de jeugd en de gezortde da- gen de welgelegene. tyden ter bekeering zyn; als mede dat ‘onder de meeft gepafte aanleidingen boven al te tellen zyn, naarhet lichaam, de weldaaden en oordeelen, die de hoog- fte. Regter den menfchen toezendt, en naar de ziel, de uit- wendige genademiddelen, en de inwendige overtuigingen des" gemoeds, die de goedertierene God verleent. Uit dee- ze opgemelde zaaken leidt onze Autheur vervolgens by wet- tige gevolgtrekking af , onbetwiftbaare drangredenen ter Jpooedige.bekeering, die hy ons ten duidelykfte en nadruklyk- fe voor den geeft brengt; en, of dit alles nogmiet genoeg waare tot overtuiging, zo. gaat hy verder, en betoogt ten bondigfte, dat het witftel der bekeering dwaas en onredelyk , ja grouwelyk en onverfchoonelyk zy. In den loop zyner redeneeringe heeft hy telkens agt gegee- ven, op byzondere uitvlugten of tegenwerpingen, die zy- ne betooging mogten tragten te verydelen 5 maar in'deeze Hoofdftukken verledigt hy zich tot het oplosfen van de voor- Paat: ` e ` PENER sPOEDIGE BEKEERINGE: $ aamfle tegenwerpingen ; en °t affnyden van de meeft bekende vit- vluchten des Zondaars , welken tot het geheele onderwerp betrekkelyk zyn; en die niet zeldzaam van zo veel gewigt geoordeeld worde, dat men waane, hier door allen aan- drang ter fpoedige bekeering te verydelen. Onze geagté Schryver gedraagt zich in dit flot niet min manlyk dan in al *t voorgaande; en men kan duidelyk gewaar worden; dat h met oplettendheid heeft nagegaan , de werkzaamheid van “t zondige hart; dat, hoe overtuigd, egter alles blyft aanwet- den om ’t uitftelle der bekeeringe te verdedigen, zelfs in zo ver, dat het toevlugt neeme, tot denkbeelden, dië tot de uiterfte ongerymdheid voortgaan: — De fchryfityl en redeneertrant van zyn Eerwaârden ; mag men eenvoudig doch tevens deftig noemen: zyne manier van behandeling i$ gelchikt naar dé vatbaarheid van °t Gemeen 3, en bezield met “tenen manlyken ernft, die den Leezer tot aandagt noopt: ‚waar toe ook zêer véél toebrengt, dat hy voor ’t meeren- deel zyne aanfpraak tot den Leezer ‘zelven Wendt ; om Hem daar door, gelyk hy in zyne Voorreden te kennen geeft ; » te inniger te treffen, en tevens te verhoéden, dât hy ift » de blote befpiegeling der voorgeftelde zaken, by welke 5 zyn herte ongeraakt en önverbeeterd bleef, niet beruften » ZOU e”, B g ’ o o 7 IE en p S p A Dn _ Men leeze hier, ten Ttaal ván ’s Mans fchryfwyze; zyne wederlegging van °t redelooZe misbruik, dat zommige maaken, van ’t voorbeeld van den éénen der moordenaaren die met Jefus gekruift werden; welk gedeelte wy te nieer in Heezen uitgekoozen hebben , om dat het niisbruiker, daar vàn Zo zeer gemieen is. AA SCHACHT VAN DE NOODZAAKLYKHEID » te vinden, dan, dat gy het niet, ter uwer verantwoor- » ding, of immers ter uwer geruftftelling, zoudt aanhalen. ss My dunkt, ik hore u zeggen: Dege menfch , een rover „een »» moordenaar , die dus opentlyk door de Overheid geffraft word, a ís nochthans in de laatfte ogenblikken van zyn leven krachtda- » dig bekeert; en ontwyfelbaar zalig geworden! My dunkt, » ik hore ‘er u dit, voor u (zo gy meent) alleszins gunftig p befluit uit opmaken : Dus kan ik ook, al is myn uurglas o [chier uitgelopen , evenwel noch bekeert en bebouden worden. ~ ø In deze fluitrede onderftelt gy , dat die moordenaar aan ss t'kmúüis eerft tot-inkeer gekomen zy. En dit moet gy p Onderftellen, zal de toeeigening, die'gy bier by maakt, s van enige de minfte klem, zyn. Maar, ik bidde u, hoe » Zult gy deeze onderftelling konnen goed maken? 1. Uit » Zyre misdaad, mogelyk om dat hy een moordenaar ge- » noemt word (*). Ik zaf niet.aandringen , dat hy dezen > naam door énen «enkelen doodfílag , en in enen oproer te- » gen de Romeiníche heerfchappy , hoedanige te dier tyd Zeer gemeen onder de Joden waren, kan gekreegen heb- ‘y ben, -ichoon hy anders een onbefproken leven geleid had. ‚s Want het grondwoord doed my veel eer denken, dat hy s een ftruikrover geweeft zy (t). Het zal genoeg zyn „dat > Zyne gevankenis hem, reeds aanleiding tot een oprecht be- > rouw wegens Zyne vorige levens-wyze kan gegeven heb- s ben. Waarlyk, het verhaal der Evangeliften nopens de- s, Ze moordenaren is zo beknopt, dat wy ‘er niets zeekers „ ’t zy aangaande de byzonderheden hunner misdaad, ’t z aangaande hun gedrag voor de uitvoering derdoods-ftraf- a fe, uit befluiten konnen. Wat dezen enen betreft, wel ə is waar, hy was een moordenaar, en hy zelf erkende „dat æ hy zo wel als zyn medgezel rechtvaardiolyk in dit oordeel » Was, dat zy [firafe] ontvingen, waardig *t geen zy gedaan s» hadden ($). Weet gy ondertuffchen , waar iñ zyn moord » beftaan, of hoe lang hy deze ftruikrovery gepleegt had? s> VVEEL $ y (*) Mattb. XXVII. 38, 44. Mark. XV. 27. (}) Schoon ’t grondwoord van dien aart zy, dat het onzen Schryver doe denken op een flruikrover , ’t is egter zodanig een woord, dat het cok gebruikt worde van Barabbas, by was Assis - een modrdenaar, Job. XVII. 40. en deeze wordt om{chreeven, - niet als een flruikroover, maar als iemand, die én een oproer in de fladt eenen diotflag gedaan badde, en daarom in de gevangenif]e ge- worpen was. Mark. XV. 7, Luk. XXIII. 19. | © ($) » Luke XXI 405 41. d EENER SPOEDIGE BEKEERINGE. 45 » Weet gy, hoedanig een menfch hy, voor dien ongeluk- » kigen itap, geweeft zy? Weet gy, welke indrukkingen » €n overtuigingen, welk leedwezen, welke boetvaardig- » heid, welke gemocdsverandering, welke genade-werkin- p» gen van den Geeft des geloofs en der bekeering, hy, Ze- 2 dert zyne gevangenneeming, in zyn binnenfte belpeurt » hebbe? 2. Miffchien befluit gy uwe onderftelling uit de » Openbare ftraffe, die hem wierd aangedaan. Maar, be- » denkt gy dan niet, dat de Overheid gewoon is, en ver- » plicht is, zulke misdadigers volgens de wetten , anderen ten affchrik , te ftraffen , zonder daarby derzelver berouw a» Of inwendig beftaan voor God, in aanmerking te neemen. » 3. Ja maar twee Evangeliften berichten ons, dat de moor- p, denaars den Heere Jetus gefimaad en gelafterd hebben Œ); » t geen u misíchien, met zommigcn, doed geloven, dat » ook deze ene kwaaddoender , in den beginne, zig aan » deze euveldaad hebbe fchuldig gemaakt, cn daar ua eerft » bekeert zy. Edoch, vermaarde Uitleggers hebben over- » lang getoont, dat deze bevatting ongegrondt zy (4). > kmmers , a. die twee Evangeliften fpreeken flegts in °t- 2» voofbygaan van de laftering dezer moordenaaren, en, p» terwyl zy het meervoudig getal voor het enkelvoudige- » gebruiken , (waar van meer ttaaltjes by de H. Schryvers » gevonden worden;) willen zy alleen aanwyzen, dat de » Heiland door allerlei foort van meníchen, zynę medely- » ders zelfs niet uitgezonderd, befchimpt zy. Lukas in » tegendeel , die ons uitvoeriger befcheid van dit geval » geeft, getuigt uitdrukkelyk dat een van de kwaaddoenders 5 lei lafterde „maar „dat de andere bemernftig beftrafte ($) b. s» Deze andere verwyt zynen makker het ongelyk, dat hy » der onfchuldigen fefus aandeed, maar hy befchuldigt zig » zelven niet, nog toont het minfte berouw, wegens zyne » eige fpotternyen, ’t welk echter noodzakelyk en van de- » Zen bekeerden buiten twyfel te wachten was, zo hy zig s daar aan insgelyks voor af had fchuldig gemaakt. c. Was » hy nu eerft tot inkeer gekomen, zelfs na dat hy den Hee- p re Jefus gelaftert had, de Eyangeliften zouden waarfchy- - fchy- (*) Mattb. XXVII. 44. Mark. XV. 32. (t) „In ’t Nederduitfch kan men hier over nazien Bynaus. „ Gekruifte Chriftus, bl. 503. F. Hillenius Schriftuurlyke Foorbeol- p den van bekeering , bl. 441—444. en anderen. (f) Luks XXU 39, 40. ; $ > 46 SCHACHT VAN DE NOODZAAKLYKIEID » nelyk van zo. opmerkelyk ene verandering niet gezwee- » gen hebben , nog van de uitwendige aanleiding, waar » door dezelve zy té weeg gebragt. ` „ Zo krachteloos zyn alle bewys-redenen voor deze uwe s Onderflelling; en ik mag met even Zo veel, indien niet > met meerder, recht het tegendeel vaft ftellen. Immers, „ daar word niet gezegt, (zelfs de minfte zweem is ’er niet ss vans) dat deze moordenaar eerft aan het kruis zy bekeert a» geworden. Wat meer is, daar zjn blyken; die onsdoen > vermoeden, dat voorheen al de beginfelen ener ware be- „ keering by hem hebben plaats gehad. De beftrafing van a Zynen medebroeder toont, dat de vreze. Gods diepe wor- » telen in zyn herte gefchaten had, dat hy het grouwelyke ə» Zyner misdaad, en de rechtvaardigheid der ftraffe, welke. 2 hy lyden maeft, levendig begreep; welk begrip nauw- ə lyks in hem zyn konde zonder een overtuigd gezicht en a Ímertelyk berouw van zyne zonden. Hy zegt: Vreeft gy. as ook God niet, duar gy in °t zelfde oordeel zyt? En wy toch s rechtvaardiglyk: want wy ontvangen [flraffe‚] waardig °t a geen wy gedaan bebben : maar deze heeft niets onbehoorlyks. a gedaan! (*) Het getuigenis, dat hy in deze laatfte woor- > den aan Jefus onichuld geeft, en het verzoek dat hy ’er „y byvoegt: Heere, gedenkt myner als gy in uw Koningryk zult as gekomen zyn! GH tonen allerklaarft, dat hy niet alleen ge- ə» noegzame onderrichting van deszelfs perfoon en Koning- e ryk had, maar ook, dat hy daar aan eene gelovige tọe- » ftemming gaf, en daar op al zyn vertrouwen veftigde. » Te verwonderlyker waren dit geloof en dit vertrouwen, » alzo de Heiland tegenwoordig in de uiterfte vernedering 2» Zig bevond , en van allen zonder onderfcheid verlaten , „> befchimpt en mishandelt wierd. mn En Om deze redenen, en om meer andere, die ik thans 39 kortheidshalven niet zal ontvouwen, zoude men konnen „ denken, dat die moordenaar, wel verre van tot het einde ə van zyn leven in de roekeloosheid volhardt tehebben , te > voren reeds door Gods genade krachtdadig verandert zy,’ ə» hoewel het onbetwiftbaar blyft „ dat deze genade hem bo- „> ven al in zyne laatftc ogenblikken , op enen ongemeen ho- ə gen trap, verlicht en onderfteunt hebbe. » Meent gy, onaangezien dit alles, uw gevoelen even- ze wel vaft te konnen houden, ik zal, om alle mogelyke in, » Íchikkelykheid te oeffenen, u voor een ogenblik gelyk, gee, (*) Luk. XXUL 40, At. (}) vs 4a.. 7 -` -$ ZENER SPOEDIGE BEKEERINGE. - 47 „geven. En nochthans zult gy daar mede niets konnen » uitrichten. 7 » IL- Het zy eens zo, dat deze menfch aan °t kruis eerft s bekeert is. “Wat voor recht ‘hebt gy, zondaar! om uwefì » toeftand met den zynen te vergelyken? Geen het minfte » Techt voorwaáâr! Had hy dat Euangelielicht, die genade- » middelen, die geleegenheden en vermaningen ter bekee- » ring gehad, die gy genieten mogt? Had hy zyne/bekee-. » Ting moedwillig, tot de laatfte uuren uitgeftclt? Niet » minder als dat! Want, zo hy niet eerder in den Heere » Jefus gelooft, niet eerder zig bekeert heeft, moet hy te » voren, of geheel onkundig daar omtrent, of daar van » wel enigszins onderrigt geweeft, maar zonder indrukken „gebleven zyn. In geen van beide deze gevallen.kont » gy u met hem gelykftellen. Gy zyt niet alleen niet on- » kundig aangaande de verlosfing ; die in Chriftus Fefiss is (*)3 » maar gy hebt daar van ook, zedert zyne opftanding en » verhoging, zedert de zending des H. Geefts, zedert de » Uitbreiding der Evangelie-leere en der Kerke over den » Zanfchen aardbodem, oneindig meer klaarheid en zeker- » heid, gy hebt daarenboven oneindig meer vermaningen » En opwekkingen tot geloof en bekeering , ontvangen, » dan die moordenaar, van welken gy {preekt ooit of ooit » genoten had: waar dpor uwe indrukkeloosheid des te » Ítrafbaarder word, Zo weinig overeenkomft heeft hy » metu, of gy met hem! 2. Het zy eens zo, dat deze menfch aan ’t kruis eerft » bekeert is, Dit gefchiedde; terwyl de Heere Jefus nef- » fens hem aan ’t kruis bing; en het zou. niet te verwonde- » ren zyn, zo hier een ganích buitengewoon wonderwerk » der Goddelyke genade gebeurt-ware; op:dat Jefus-daar » door als de Zaligmaker van zondaren , in zyn lyden zelfs , » t welk hy ten dien einde onderging , openbaar wierd. » Maar, zal ene diergelyke omftandigheid ooit of ooit we- » derom plaats hebben? Neen waarlyk! Geen grond dan is s Er, om ooit of ooit ene diergelyke bekeering te vèr- 9 wachten ! i T » 3. Het zy eens zo, dat deze menfch aan ’t kruis eerft » bekeert is. Dit is nochthans het enigfte voorbeeld van » Zulk ene fpade. bekeering, °t welk de H. Schrift vermeldt. » En deze aanmerking is reeds genoeg, om u te doen bes » Stypen „ hoe weinig rede gy hebt, om daar op te verd p trouwen. s oa ` 99 4. Het (*) Rom. IH. 24 o D 4 / 48 DE NOODZAAKLYKHEID EENER SPOEDIGE BEKEERINGE, » 4. Het zy eens zo, dat deze menfch aan °t kruis eerft a- bekeert ‘is. Maar, ei lieve! flaa het oog eens op den an- m deren moordenaar, die in dezelfde uiterlyke omftandig- e heden zig bevond, en ondertuffchen tot het einde toe p ongelovig en onbekeerd bleef. Deze onbekeerde moor- ə denaar waarfchouwt u op °t krachtigfte, het voorbeeld s» van zynen medgezel, die in de uure des doods bekeert ə» Wierd, niet tot vleefchelyke geruftheid , niet tot ene ə voorbedagtelyke opfchorting uwer bekeering te misbrui- ə» ken. Deze onbekeerde moordenaar behoort u ten tegen- » gif te dienen, wanneer uw verdorven herte gereed is, om » uit de fpade bekeering van zynen makker een’ fchadelyk s vergif te zuigen. f dan de behoudene moordenaar aan "t kruis eerft be- m keert Zy, is ten Énemaal onzeeker. En al was het zo, ə» Zyne omftandigheden nochthans waren van de uwe groot- ə» lyks verfchillende, ja zy waren zodanig, dat gy nooit in » diergelyke omftandigheden geraken kont, at meer is, ə, Zyn medemakker „hoe zeer hem anderszins gelykvormig, had nochthans ene ganfch ftrydige uitkomfte. Vertrouw s» dan niet op °t geen maar ééns gebeurt is, en nooit, in ə» dier voegen , wederom kan gebeuren. Laat u veel eer 5, door den onbekeerden moordenaar waarfchouwen , om „> uwe bekeering niet te vertragen. Laat u beweegen, om a den tyd uwer bezoeking (*) zorgvuldigft waar te neemen; s» Op dat uwe ziele eens flerve den dood der oprechten , en ww a> Uiterfte zy gelyk het zyne! (1)” (*) Luk. XIX. 44. (f) Num. XXII, ro, oppa nemem md aas oet amen anet mn aannamen mens 4 Ì Cort Ontwerp van de zedelyke oogsmerken Gods, by de Schepping en Regeering deezer Wereld. Door Ph. Lid Stan Mi ler. Hoogleeraar der Wysbegeerte en Medelid van het Duitfche Genoodfchap ap de Frederiks-Univerfiteit te Erlangen. Naden, tweeden druk uit bet Hoogduitfch vertaald. Te Amfterdam , by A. D. Selfchap 1762. Behalven de Voorreden 182 bladzy- den in groot ofavo. | Elyk een verftandig Onderdaan, verzekerd dat zyn wy- ze Monarch niet zonder oogmerken regeert, uit hon- derd en meer voorvallen in de Regeering, de oogmerken zyner Overigheid kan uitvorfchen, ontdekken en den ver Q3 GODS ZEDELYKE OOGMERKEN , BY Da SCHEPPING ENZ. 49 deren loop van den ftaat der Politike handelingen naar waar. fchynlykheid voor af ontwikkelen : zo kan een verftandig Chriften, overtuigd dat de Alwyze Beftierder van Hemel ef Aarde in deszelfs regeering een bepaald doelwit heeft, uit de gefchiedeniffen der Godlyke Regeeringe, het zedelyke oogmerk des Allerhoogften afleiden; en , ziende dat de voo- rige gefchiedeniffen der Gadlyke Regeeringe regelen zyn der tegenwoordige, uit de tegenwoordige gevallen het toe- komende befluiten. Op deeze grondftelling tragt de Hoog- Eerwaarde Muller, gelyk hy in de Voorreden van dit werk- je te kenneu geeft, uit de Godlyke handelingen het zedely- ke oogmerk des Allerhoagften , by de Schepping en Regee- ring deezer Waereld, te ontvouwen. Ten dien einde gaat hy de Godlyke handelingen met der Menfchen-kinderen. na, van het begin deezer Waereld toe op Mofes, van Mofes tot op Chriftus, van -Chriftus tot op de tegenwoordige tyden; waar uit hy, onder voorlichting der Godlyke Openhbaaringe, afleidt „wat men ten deezen op- zigteheeft te verwagten van de tegenwoordige tyden tot op het einde der Waereld. —mr Eene aandagtige befchouwing van al het voorleedene , dat ter anzer kenniffe gekomen is, toont, zynes agtens, zeer duidelyk, dat Gods zedelyke oog- merken, by de Schepping deezer Waereld , waaren , zyne Heerlykheid bekend te maaken , en zyne Goedbeid mede te deelen, met een uitzigt am voor zich een eeuwig Ryk toe te bereiden „waar in zyne getrouwe Onderdaanen voor altaos valmmaakt gelukkig zou- den zyn. Ter bereikinge van dit doelwit , waaren Gods zede, lyke oogmerken in de Regeering deezer Waereld , bet men/ch- dom te brengen tot de kennis van Gods vaartreffelykheid, en `t zelve te beweegen tot eene ernftige Deugdsbetragting , op dat zy, die daar daar geoefend en ebeiligd werden „deelen zouden in dien volmaakten gelukftaat. Alle de handelingen des Allerhoogften. Zyn, naar de gedagten van onzen Autheur, van dien aart , dat alle zyne byzondere zedelyke oogmerken daar in t’za- men lopen: het welk hy tragt te bewyzen uit hoofde, dat, alle die handelingen op eene verftandige wyze ter bevorde ringe hier van ftrekken ; en wel indiervoege dat de onder: fcheidene bedeelingen onder de Aartsvaders, Mofes, en de Propheeten dit allenskens ophelderen, tot dat het eindelyk door Jefus Chriftus en zyne Apaftelen in een helder daglicht is gefteld , en door de volgende gelchiedenisfen tot op den tegenwoordigen tyd beveftigd. Hier uit leidt dañ onze Schry- ver af, dat ook al het volgende, tot aan de voleindiging der Waereld zal dienen, qm en Menfchdom zedelyk volmaak- 5 | ter N 50 GODS ZEDELYKE OOGMERKEN , ter te maaken, ter verkryginge der eeuwige gelukzaligheid, Dit leidt hem, ten flot van dit werkje, tot eene korte be- fpiegeling der eeuwigheid „waar in hy den gelukftaat der ge- zaligden ontvouwt, die in eene eindelooze eeuwigheid „van alle rampen en zwaarigheden ontheven , naar ziel en lichaam onveranderlyk in volle kragten gefteld , het volkamenite vermaak deelagtig zullen worden; terwyl ze in een beften- digen aanwas van kennis , en onbefinettelyke heiligheid , zich eerft recht zullen verheugen en den eeuwigen God pry- zen zonder einde. Dit ftukje verdient ongetwyfeld geleezen te worden ; fchoon wy moeten zeggen, dat het in etlyke byzonderheden niet met de vereifchte naauwkenrigheid is opgefteld; en dat onze geagte Schryver hier en daar zyne leevendige verbeel, ding den teugel {chynt te vieren, en meer ftellig of befpie. elende dan wel bewyzende voortgaat. Zyne íchryfmanier Kan van dienft zyn voor veele Leezers, die geen vermaak fcheppen jn een bepaalden redeneertrant, en de aanleiding van anderen behoeven om hunne gedagten eenigzins te ves- tigen: hier toe komt hun in deeze Verhandeling dikwerf de gelegenheid voer, by ’t befchouwen van deeze en geene by. zondere gefchiedeniffen, waar omtrent onze Autheur den Leezer opleidt, am het Godlyke oogmerk, en de wysheid der fchikkinge des Allerhoogtten , na te fpooren. ==- Van dien aart is onder anderen zyne volgende bedenking over. de gefchiktheid des tyds, ter zendinge van Jefus Chriftus in de Waereld. In °t voorgaande aangemerkt hebbende, dat de tyden van MNebemias tot op den Keizer Augufus wierden aangewend „om de Waereld in het algemeen , en de Heidenen in ’t byzonder , in cen zodanige gefteldbeit te brengen, dat de voor handen zynde Chris- , &elyke Godsdienft een flerke vaartgang maaken konde, zo laat hy zich verder’over dit onderwerp aldus uit. a» De Politike gefteldheit in de ryken der Waereld, de » Ledelyke befchapenheid der Volkeren, en de byzondere » toeftand der Jooden, waren drie gewigtige ftukken, wel » ke door de Voorzienigheit Gods, tot de Openbaaring van » Chriftus , moeften beftemd en toebereidt worden, = Deze ftaatkundige. gefteldheden der Waereld , waren » doen ter tyd „ [ten tyde van Nebemia,] nog niet-in die toe- » ftand, dat God door de zending van den Mefkas zyn doel. „» Wit, (na de natuurlyke loop der dingen te rekenen, ) had » kunnen bereiken. ne *_ Door Ghriftws zoude de Waereld in een volmaakter trap 7 / van 2 BY DE SCHEPPING ENZ, $3 „van het geeftelyke verftand des geheelen werks der ver- » losfing verplaatit „in.de waarachtige Godsdienft verbeterd, „ En tot het toekomende eeuwige leven bekwaam gemaakt » worden. De geheele Waereld aldus zoude van Chriftus » naricht ontfangen, en deszelfs Euangelium zoude in alle » Landen bekend worden. ee » Zolang de Lariden in onderfcheidene Heerfchappyën » verdeeld zyn „en onder het rechtsgebied veeler Koningen » ftaan, zo lang zyn de omftandighedeu nog niet voordee- _ » lig genoeg, om ecnige zaak op een ceven krachtige wys, in allerle Landen bekend te laaten worden.. Was Chriftus terftond na de Babylonifche gevangenis » gebooren, zo hadden miffchien de Bespsenaaren, de Per- n Jaanen en de Grieken, zig niet veel daar uit gemaakt „dewyl » Zy het voor een nieuwe tyding zouden hebben aangezien, „ welke haar niet aanging „en het welke ‘als een buitenlands » voorval, geen invloed op haare ftaaten had. „ De Voorzienigheid liet derhalven de Monarchyën te » zamen fmelten. De eene verflond de andere, tot dat cin» » delyk de geheele Waereld genoegzaam onder eene regee- » Ting gekomen was, in’ welke tyd dan ook Chriffus ver- _» fcheen , na de vaorzegging van Daniël, Dog ten tyde van » die Koningryken, zal God van den Hemel een Koningryk op, » rechten, dat nimmermeer verfloord word; en zyn Koningryk s Zal op geen ander Volk komen: Het zal alle deze Koningryken » vermaalen en vernielen , maar °t zelve zal eeuwig blyven Dr » De Babylonifche Monarchy verging. De Perfiaanfihe » Wierd door Alexander verftoord. Pompeus de groote, ver- » Overde Ferufalem, maakte de Foden aan de Ramynen cyns- » baar, en ontweldigde op die wys, kort voor de toekomft » van Chriflus, den Schepter van Yada Ct). » De Romynen regeerden door Burgemecfteren , tot dat » OQavius zig door veele en langduurige oorlogen „ meefter » maakte van het geheele Keizerryk , en aangrenzende Lan- » den, en onder de naam van Zuguftus, daor den Room- » fchen Raad „als Keizer erkend en uitgeroepen wierd , waar » mede ook de Griekfthe Monarchy en de Egypsifche Regee- » Ting een einde namen. » Deze omftandigheit was eerft de regte, op dat een ie- n der by de nieuwe Euangelifche tyding: Chriftus de Heere » ygebooren te Bethlehem! zyn toevlugt vond. Want zulks » gefchiede onder het Rechtsgebied van den Keizer, daag en a Oan (*) Dan. 2. vs. 44, ` (f) Gen. 49. VS. IA , : N — ee $4 KNOOP VAN DÈ - Verbandelin van de Spherifche of Klootfche Zonnewyzeri „döor Johann Hermann. Knoop, Matbematicus. Te Leeuwarden, by H. A. de Chalmot 1761. Bebatven de Voorreden à43 bladzyden in groot ottavo. At de Zonnewyzerskunde haare nutheid en Vermaak heeft is overbekend „en ’t kan derhalve den Lief hebbe: ren dier oefeninge- niet ánders dan aangenaam.zyn , dat zich _jemand verledigt „om deeze kunft in een helderer daglicht te ftellén, en de beoefefiing daar van gemaklyker te maaken.. Dit doet ons vertrouwen dat het bovengemelde gefchrift van den Heer Knoop door dezulken met greetigheid zal ontvan: en worden: nadien het zelve eene zeer geregelde en duide: Íyke handleiding in de beoefening dier Kunft vervat ; en wel byzonder in dat gedeelte van dezelve, het welk voor veelen eene nadere opheldering vereifchte, — De Schryvers naam- Jyk, die over de Zonnewyzerskunde handelen , hebben zich veel al bepaald tot de platte en geene genoegzaame onder- rigting gegeeven over de. klootfche Zorinéwyzers; in zo verre zelfs dat onze Autheur betuige zvit Schryver daar over gele- zen of gevonden te hebben, fchoon by àl veele, fò niet de meefte, doorkeken hebbe (*). Dit heeft:hem bewoogen het ftuk , om . . . , Zo (*) Deeze uitdrukking van deh Heer Knoop in zyne Voorreden; “en gelykluidend in 't Werk herhaald, naa ’t af bandelen van de Ronde Klootfcbe Zonnewyzers , vermoeden we dat tot deeze foort en zyne vollediger manier van behandelen bepaald moet worden; Voor ’toverige is 'twaarfchynlyk dat hem niet onbekend zal zyn; Nieuswe Uitvinding der Zonnewyzers, waar in geleert wort een korté manier. om veelderky Zonne-wysers te maken, door Frans:Jooften van Workum. Te Amfterdam voor Jacobus Robyn 1690: welke Schry- ver ons, endetrigt,hoe men door de fchaduw van de Zon of eene brandende Kaars de Uurlinien zal trekken, op alle foosten van Zonnewyzers,-ook op een krom geboogen beut, bet zy bol of fond; “Onze Autheur.heeft ook naaftdenkelyk wel gezien een Ttactaat het welk ten Titel heeft ,Winckelige Wifer van de Sonnevolgen , boé ‘men defelve aan de opgeretbte Plattingen of Muren, en in allerbande bolie Inftrumenten, van den Platten; Klootfchen en vermengden Vldc- kingen te zamen gefet, konftelyck aftegokenen en vertoonen zal. Dot Bartolemæum Seultetum, te Amfselredam by J; v. Ravefteyn 1670. in welk Werk, in 't derde Deel, getoond wordt, hoe men: een Zonnewyzet in de (a) Kogelronden , Randepylaren ; Rondenaelden en andete vermengbdê (b) lichamen ontwerpen en brengen zal. Deeze Schryver, om dit nog in 't voorbygaàn te melden, maakt in zyne Voorreden onder anderen bok gewdg van een byfonder Boeck g (a) Spberam, Cylindrum, Turbinem, (b) Corpora. | |. | GLOOTSCHE ZONNEWYZERÁ. 2% zo te fpreeken , op te vatten, daar hy zag dat anderen het gelaaten hadden; om den Leergierigen, hunne kundigheid in °t maaken van platte Zonnewyzers vooronderftellende, ver- der onder het oog te brengen, hoe men op cen Sphera com vera of ronden kloot veelerleie Zonnewyzers kan ftellen 5 als mede hoe in een Sphera concada of hollen kloot veelerleie uur- en andere cirkels te befchryven ; waar aan hy dan nog gehegt heeft, een Berigt, hoe men de Sphera Armillaris Gnomonica of Hemel- Kring- Zonnewyzer toeftellen kan. Dit werkje is, naa de opgaave der algemeene Definitien en Hypotbeeftn , verdeeld in vyf afdeelingen ; welker eerfte hane act van de [klootfche Zonnewyzers in `t algemeen, en van de regulieren in °t byzonder, en de tweede van de srreguliere klootfche Zonnewyzers: waar op de derde afdeeling ontvouwt, hoe men de Bogens der Hemelfche Teikens en Daglengtens &c. in de khoot/che Lannewyzirs beichryft; en de vierde ten onder- werp heeft, de Spherifch cancave, of Holle Klootfche Zonne- «a.rss geevende de vyfde eindelyk een Berigt van den H nel. kring- Zonnewyzer. De manier van onderrigten en bewyzen door onzen Autheur in dit ftuk gehouden is veel al eenvoudig, en gereedlyk na te gaan, op de vooronderftel. de kundigheid van ’t maaken der plutte Zonnewyzers ; te mcer, vadien alles opgehelderd wordt door de bygevoegde Figuu- ren, welken naauwkeurig door den Heer KNoop zelven gee tekend, en door den Heer F. C. Philips in ’t koper gebragt zyn. Men zie dit, ten voorbeelde, in de volgende befchry- ving en neverisgaande figuur van èen bovenften Polaar- Zonne- wyzer, waar omitrent onze Autheur ons aldus onderrigt. »$. 23. Befchryft op cen Papier een Cirkel, wiens Dia- » meter of Radius fo groot is als die des klaots; en die den » Equator of deffelfs Vlak verbeeld, dan trekt door ’t Cen- » trum regthoekig kruislinien C BC en DE, en laat DE » buiten de Cirkel verlengt fyn : Verkieft dan de WWyfèr-flyde- >, brog:e proportioneelyk naar de Kloot, fet defe Hoogte of >, Lengte uit E tot G: dan befchryft'uit G een Cirkel van s» grootte naar believen, en door G trekt een Regthoekige … Linie of Parallel met BC, namelyk HI; deelt vervolgens » elk Quadrant HK en IK in 6 gelyke deelen; dan trekt uit € Andreas Stiborius Bavarus, van de (a) Sonnevolgen en (b) uitge- — bolde Klooten, Pylaren, Kantige Naelden en Ringen te maken van verfcheyden bantéering &c. ee (a) Solariis. (b) Concavis Spbericis Pyramidalibus Annularibus. (*) Tab. UL Fig. 4 ss En U danmerkin $, s Van | l » $. 25. In plaat | Sen regte Wofer-fiyl, Fig. 5. Tabu (® Fig, 4e `. T= vyan ov » KLOOTSCHE ZONNEWYZERS. 37 3 IH; kan men qok een Wj/er maken Zelk de 6de Figuur » aantoont: ab is de Radius des Kloots, bc, de voorheen » bepaalde hoogte, die regthoekig door ac is ; en fo lang als » de Uur breed gemaakt word: Deie Wyer moet in de Meri- „ diaan vån., 12 regthoekig gelet wordeu ; fodanig „dat b in °t „ Punt komt daar de. Meridiaan. van 12 den Æqġuator Ínyd, » en fg in die Meridiaan : fgynde defe Wyfèr.beter als de vo- » Tige enkelde Wyfer-(ly/3 dewyl deffelts geheele Linie de » de duren aanwyit, maar van de vorige alleen °t punt gs. … < Im. Aanmerking. De $. 6. De Grootte en Gedaante defes zonnewyzers kan meñ s maken naar believen, dog moet men agt geven, dat dié met de proportie des Kloots overeenftemmen „ en ‘er nog » bekwame plaats voor de volgende Zonnewyzers overblyve: _3 De Gedaante wordt ’t beft nadr de Îropici of Zonne-keer: » kringen gefchikt, welke dus ook de grootte °t beft bepalen 5 b als de Wyfer-flyl proportioneerlyk lang genomen is. IV. Aanmerking., __»$-27. Men fal bevinden, dat ’er géen meer uuten ig » dele Wyf/ir kunnen komen „als van 8. des Voor de middags » tot 4 uuren ’s Na de midddágs , otn.dat de Raak-Linien (*) p G6, G7, en G6, G5, voorby de Kloor vallen „ten warg » men den Wyfer heel kort of klein maken wilde cS; 24)3 » Edog de uuren die in defe Wyfer ontbreken; fullen de » Orientaal- en Occidentaal-Wyfers ; en de overige vergoeden. Dmonftratie. 