Maleisch-hollandsch woordenboek
Zie ook het Aanhangsel. e-i <y koerap , een soort van huidziekte : h. hajam y ringworm , k. pakau , een soort van uitslag over het geheele lichaam. Daoen koerap, (ook geling gang , w. m. z.) , cassia alata , een middel tegen ringworm. (jj£ korek (ook gorek), het in of door iets heen steken of graven , of peuteren , bina- tang jarig mengorek boemi , die in den grond wroeten ; mengorek koeboer , een graf opgraven ; mengorek roemah , een huis ondergraven om er in te komen. (jjS korok , I. holen in den grond ma- ken , mijnen aanleggen , C. Zie korek. II. ronken , snorken (vrg. garau). jjjS koerau , een soort van draadvisch , polynemus sp. j.yS koereh 9 geaderd, van hout, gedamas- ceerd , van klingen , moiré , van zijden stoffen. {j**y koes?(Holl. kwast) epauletten van een officier; kwasten aan weerskanten van een vlieger. ij*y zie L±jS. {j*y ko<^was 9 vliegende hagedis, C. Vrg. koebin. t/*y koewis ; mengoeivis , met de voeten op zij schoppen, bijv. een mat. im*S koesa 9 eon haak om een olifant te sturen. Roempoet koesa 2 , panicum colonum. Cl^swj^i koesoct , verward , in de war , van een draad , het haar , een zaak ; verlegen , confuus. Mengoesoetkan dirinja , zich ergens in wikkelen , in verwarren , door er zich mee te bemoeijen. •M>fc5 zie JiS. &awjS kosong , ledig , waar niets in is , ook van mensehen. (J^^ikoesal, tabakspruim, waarmede men de roode lippen bij het sirihkaauwen afveegt. *»*y koesam 9 dof , mat , zonder glans. y*S koesoe. Akar koesoe , zie akar : masing 2 berkoesoeHah sama sendirinja , HA. ? 'ijS koeng 9 zie bij sipoet. £S koeirang 9 fazant ; k. besar , de argus- fazant ; k. ranting , een andere soort. èy koewoeng 9 de kromhouten van een schip ; koewoeng palangl , regenboog. ^^Xiyi koepat, geldzakje van nipahbladeren. ij^iyi koepas 9 geschild , gepeld , gevild , Berkoepas , hetzelfde. Keloepas en geloepas , ge- schaafd , gebrand enz. zoodat het vel er af is. jzijS koepang 9 I. een soort van mossel (is koeping 2 ook beter, hetgeen de oorschelp auricula zou kunnen beteekenen ?). II. een goudgewicht : beratnja samiskal (= één mas) ijaitoe enam koepang ; een maat voor drooge en natte waren , een vierde tjoepah ; een koperen muntje van ongeveer een tiende dollar. q.sS koeping, Jav. = telinga. Zie tjoeping. QÏ*S koepak 9 I. hangende , van de bor- sten eener vrouw. II. openspringen , openbarsten , C. *ïS koepoe 9 kapel , vlinder ; koepoe ga- djah = rama 2 . Koepoe 2 , een soort van plant , bauhinia corymbosa. &sS koepih 9 een gulp bloed ? Kaloeivar lah dar ah berkoepih 2 dart dalam moeloetnja, HA. JjS koepi 9 (Skr. kcêpï) bus voor thee , buskruid en dergelijke. tfS kok 9 zie goe. qS koewoek 9 een soort van tijgerkat. s^S S koekoet 9 beugel over een kram , waaraan men een hangslot hangt. SS koekoer 9 I. == te 7 coekoer. II. klaauw : binatang jang menarkam dengan koekoer atau gigi. Koekoeran 7 een soort van paroet , rasp , in den vorm van een veelpuntigen krabber , waarmee de kokosnoten worden fijn ge- krabd. Daoen koekoer f sciitellaria indica. tjSS koekoes. Koekoesan , een soort van puntig toeloopend bamboezen mandje, waar- in de rijst gaar gestoomd wordt. Mengoekoes , rijst aldus kooken; ook distilleeren (M). Boewah koekoesan , een soort van langsat-vrucht jSS koekang 9 (ook koengkang) de O. Indische luijaard, lemur tardigradus. tSS koekoek, H. het kraaijen van een haan. Zie ook kakak. JS> f* 95 V&y koekoel, krom, verkromd, van de ledematen ; doedoek mengoekoel , krom gebogen zitten , zooals oude lieden. yjS koekoe , nagel , klaauw ; k. balam , een soort van rijst met kleinen korrel; k. kari- mau , een soort van nijptang ; k. saoeh , klaauw van het anker. <wy koekoek , stevig , vast , sterk. J^ koel, Holl. kool. Zie koebis. \JL**>y koelat , zwam , duivelsbrood , pad- destoel op boomen. Er worden verscheidene soorten onderscheiden , zooals k. kajoe , k. koel , k. padang , k. fatah , k. pongsoe , k. sisir. Cl J^j koelit , vel , schil , schors , dop , schelp ; koelit ari , blaasje , dun vliesje , velletje; koélit lawang , een specerij 7 een soort van lau- rier ; koelit manis , kaneel ; koelit sipoet , slak- kehuisje ; badjoe koelit , een lederen baadje. ilfe- ngoelit, iets even als een vel van iets aftrekken; mengoeliti , iets villen. Jja koeloer = soekoen bidji. fyS kolang ; kolang-kaling = kaling 2. &ly koling, I. een diepe mijngroef, een mijn met gangen en stutten. Vrg. ook het Aan- hangsel. II. zie gotong. uJiijS' koeloep , jonge ! Het Arab. groelf: orang jang berkoeloep , een onbesnedene. (jny kolik, bootje voor één man; terkolik 2 , alleen t'huis zitten , als iemand die in een ko- lik zit. Jy koelam , vijver, waterkom. Te Singa- pore ook koelak uitgesproken. Jj£ koellm , een boom , waarvan het sap naar knoflook riekt en wiens vruchten als spece- rij gebruikt worden. J^i koeloem , het iets in den mond heb- ben of steken , zooals een pruimpje ; mommelen , sabbelen. J»3 koeloe , zie bij tali. <rf*> koelak , I. maat voor natte en drooge waren; koelak doewa bilak , twee koelahs. II. zie koelam. r<x!»i kallkz, een soort van rijstemeelpap , die als versnapering gebruikt wordt. }y* koeli , koelie, daglooner, sjouwer; koelieloon , dagloon. Makan koeli , op dagloon werken. ly£ koelei, I. knak, breuk, in een tak, stok, been enz.; kakinja sabelak soedak patak ti- ga terkoelei 2. II. een soort van groot schelpdier, paarlmoer- hoorn , nautilus. jscy koemoer = kemoer. /m>»^> koemis , snor , knevel. .^5 koeman , een klein insekt , dat in het vel dringt ; een soort van natte schurft ; een ziertje , een atoom. ^j*y> koemei (ook goemei), groef, in- snijding tot versiering van fanden. èijb koenang , het blinken , schitteren met een vuurgloed , bijv. van de ondergaande zon ; konang 2 , een vuurvlieg. &y koening , geel ; k. toeiva , oranje. Koeningan , gele stoffen ; geel koper ; kakoeni- ngan , ook geelachtig ; koening sakoeningnja , zoo geel mogelijk. Kemoening , zie boven. J^5 koenoen, stellig, waarlijk, zoo waar (naar men beweert); sedang... koenoen, terwijl... hoeveel te meer dan zeker. dyS koewah , Chin. sous , vleeschnat. jyS koewau = koewang w. m. z. dS koe wik , Chin. = panganan. ^i^Sy koewei 2 ? artinja perlakan 2 (in het dialect van Padang?) SM. kjjï koejang , een soort van ziekte ; M. Yrg. kapoejang. 'èjy£ koe J oen g , een soort van schelp- dier, M. uJLy koejoep , door en door , van nat zijn : basak koejoep 2 , kletsnat. ij>iy kojak , gescheurd , van kleederen , papier , enz. Mengojak 2 , ook kammen , kaarden ; uitpluizen , van wol , katoen , enz. (JfJ^ koejoek , het geluid waarmee men honden roept; een hond die aan niemand toebe- hoort. (Jo *> koe wil , een Hindoesche tempel. yb t £ kaweloe , (Port. coelho) konijn. +> t j£ kojam ; boéboer kojam , een soort van M &i£ ^J^ brij of pap , gekookt van meel van kleefrijst met kokosmelk en specerijen. -j>»£ kojan 9 kojan, maat voor ladingen en groote vrachten, van verschillend gewicht. -)%£ koewlnl 9 een soort van mangga- vrucht. , i^^jyS koenjlt , kurkema. Zie op koem- koema. Soorten zijn koenjit besar , k. padi en k. santan. èjjS koenjoeng; sakoeujoeng 2 , eensklaps, onvoorziens. foS koenjah , doorgaans koenjah 2 (ook goenjah), mommelen, kaauwen, van die geen tanden meer hebben. <)6 kah , aanhechtsel om een vraag en ook wel een onzekerheid te kennen te geven, bijv. in entahkah, kalaifikah. \xi kija 9 Chineesche speelkaarten. Kija 2 , een soort van visch. -£Lo ka jan ga n , Jav. , godenverblijf. yXxi kibar , in de lucht zweven , fladde- ren , wapperen ; toenggal pandji 2 berkibar 2 an- lah ; maka ijapoen moè'cdlak berkibar 2 , hij hing in de lucht te zweven ; maka terkibarlah baoe 2 - anjang haroem. /Aw.-Ui ktbas ; mengibas , schudden , heen- en weder schudden of zwaaijen ; uitschudden ; klapwieken , kwispelstaarten. Zie kipas en kipei. ^jhuS kibis = kibas. C^^j kijat , stijf, onbuigzaam. C^o kita , wij , den toegesproken persoon meegerekend ; ook wel in het enkelvoud gebruikt. JjS kltar , het draaijen om een as , zoo- als een wiel , een deur , of in een kring , zooals de sterren , het zwaaijen van een wapen : maka bandaharaPadoeka-radja dan Laksamana poen me- ngitarkan krisnja. SM; maka berkitarlah djanta- ra itoe ; salagi ada perkitaran tjakraivala mata- hari dan boelan , zoolang zon , maan en sterren omwentelen , d. w. z. eeuwig. Zie ook kisar. kltang 9 een soort aan visch, leder- visch. ketek = ketjik, w. m. z. *io ketlm 9 zie op sipoet. #^ai kedfer , een soort van munt van een tiende reaal waarde. Asai kidjang, een soort van kleine her- ten met ongetakte hoorns , cervus muntjac , op Java kidang. *££lO kedjo , Port. queyo, kaas. *2su£ kit joe, bedrog, list, streek, trek, guiten- streek. Mengitjoekan , bedriegen, een trek spelen. -SA5 kftji 9 vaartuig met twee masten met ra ; s , het En^. ketch (een oud woord , on- geveer = yacht). r&j£ klda 2 , gouden franjes, goud galon, goud borduursel. ëtX.o kidoeng, liedje, wijsje. Mengidoeng, in slaap zingen. )ó>j£ kidal 9 links, alles "met de linkerhand doende : orang kidal. jj£ kira , berekening , gissing , vermoe- den , gedachte. Kiranja wordt veelal gebezigd om een verzoek aan te dringen : eilieve , toch. Kira 2 , het rekenen ; berekening , bestek ; reke- ning en verantwoording ; ilmoe kira 2 , de reken- kunde ; kira 2 pelajaran , bestek of berekening van de vaart eens schips ; misschien , soms ; om- trent ; membri kira 2 , rekening en verantwoording doen ; soepaja diakirat diringankan Allah kira 2 - moe , opdat Allah hier namaals uwe rekening en verantwoording verlichte ; sakaliannja didalanfi kira 2 bandahari , SM. ; hambanja dipaloenja de- ngan tijada kira 2 , zonder dat hij er verant- woording voor behoefde te doen, zooveel hij wilde , HA. r £j£ keroeng , een soort van zeer klein zeevischje. Ook tengkeroeng. t-jSjJo klrap 5 mengirap , schudden , af- schudden , zooals stof van de kleederen ; uitschud- den, zooals bijv. de vogels hunne veeren in het zand ; heen- en weerschudden , bijv. een schild. Hetz. als kir ei. £jxS kerek , hijschblok , takel ; meng er ek, van slangen gezegd , zi)ne bochten losmaken , zich ontrollen. a j*f kir im , het zenden ; soerat kiriman , een brief. Zie soerat. Pakirim, het gezondene. jjj£ ktrau 9 van gemengde kleur, C. i^S+yf kirei , niengireikan, schoonschudden , wannen. Hetz. als kirap. isjé O** n iSjtf kiri , I. links , de linkerzijde (van rivieroevers : de rechterzijde). Mengiri , iets gaan halen (ter zijde gaan om iets te halen ?) : kiri- Jcanlah akoe api sedikit , haal mij een weinig vuur. t]**S kis 9 Arab. de zijden enveloppe van een staatsiebrief ; geldbeursje. /wu.Ai kijas , omtrek , buitenste lijn , grens , schets. Yrg. kijas. Cl^AMAi kisoet 9 gekreukeld , gerimpeld. Zie ook lisoet , keroet en goemal. C^swjwO kesot ; berkesot , op zijn achterste voortschuiven , zooals kinderen of lamme men- schen , die niet loop en kunnen , en zooals de inlanders voor hun vorsten verschijnen. .AwOi kisar , I. het draaijen , in de rond- te gaan , zooals een molensteen ; in de rondte zwaaijen , bijv. een wapen boven zijn hoofd om meer kracht aan den slag of den steek te ge- ven ; m. tjintjin , den ring om den vinger draai- jen. Batoe kisaran, molensteen. Yrg. kitar en gisar. II. = kesot : maka mantri itoe berkisar ka- hadapan ; sembahnja enz. maka sri Naradiradja berkisar katengah , SM. fj+»j£ kisil 9 het over iets heen wrijven , bijv. de handen wrijven , strijken met een strijk- stok ; tegen iets aankomen , langs iets schuren. -W..O kist 9 de klos van een spinnewiel ; tijang kisi , de opstaande houten waarin de kisi steekt; oélar kist, een soort van slang. Kisi?, traliewerk, tralies, van gespleten bamboes of der- gelijke ; het venster , waarvoor zulke tralies zijn : menenggok pada kisi 2 maligei; noeri jang dikisi 2 maligei ; djatoehlah dari pada kisi 2 ; kisi? perak , zilveren vensterroedjes ; koer si b'érkisi 2 , rotting- stoelen. è.j£ kijoeng 9 een geel en bruin gekleurde schelp , zoo groot als een kinderhoofd. Zie ook giwang. ^vJijo klpas 9 een waaijer , niet alleen ter verkoeling , maar ook om stof af te nemen , het vuur aan te maken , vliegen weg te jagen enz. Zie kibas. JJuS' klpal = kimpal. ^Juf kipei; mengipeft, kwispelstaarten. Zie kibas. jCjo kikir 9 vijl , rasp ; vrekkig , gierig , begeerig ; tijadalah akan dikikirkan hanja di- kasih dengan soekatjita. Kikir patar , een plat- te vijl , k. eikoer tikoe , een ronde vijl. Pri 'ki- kiran, gierigheid, begeerigheid. /wwCo kikfts 9 het afkrabben , afschrappen of uitschrappen. Kikisan , schrapper. ^Co kikik 9 een scherp gepunt vierkant lapje in een kleed ; ikan kikik , een soort van zeevisch , die den vorm van zulk een lapje heeft. J^X-o kekek, de groene Niassche papegaai. <JXa> kikil ; mengikil , knabbelen , kna- (JXas kekel ; mengekél , gierig , vasthou- dend zijn. Zie kikil, lokik. *$J£ kekoe 9 onhandig, lomp. Zie. kakoe. ijjS kijoel ; boeroen kijoél , een soort van kleine gespikkelde zangvogel. Zie sijoel. C^sLo kilat 9 weerkaatsing van licht , schitteren , glinsteren van voorwerpen , waarop licht valt ; het weerlicht ; de weerschijn : toeroen~ lah toefan oedjan kilat halilintar ; oemboen jang dioedjoeng roempoet itoepoen berkilat 2 an roepa- nja kena sinar boelan ; ajar berkilat 2 kan ,mata- hari , water dat de zon weerkaatst. oJ^ kllit ; kiliftan, venster, T. Zie ook het Aanhangsel. •lo klllr 9 het aanscherpen van de punten van een mes of puntig voorwerp. j\j& kcloer = meroenggei. {<\j£ kilang (ook gllang) een soort van drank uit suikerriet gestookt. Kilangan , suiker- rietpers ; mengilang , suikerriet persen. Kilang pengasih , liefdedrank. 4Ui keloeng 9 een bamboezen staketsel in zee in de gedaante van een fuik , om visch te vangen. Zie ook sero. ^a)jS kilap I. = kilat II. het Arab. u-*Ü£- w. m. z. ^Lo kilik ; mengilik , onder den arm dra- gen of vasthouden. Kilik bahoe, zie bahoe. Kv- lik 2 an , houten schragen waar iets op rust ; kt- 13 98 f^ ;jlT lik 2 an balei ? bijv. maka bandahara dan pengoe- loe bandahari dan temenggoeng dan segala mantri dan orang besar 2 doedoek di sri balei, maka se- gala anak radja 2 itoe doedoek dikilik 2 an balei ki- rt kanan , SM. Zie ook het Aanhangsel. JlA^ klllm , zoom , rand ; kilim tabir , een zoom van een gordijn , een smalle zoom ; k. pi- pih , een platte zoom. JlOT kelo ; daoen kelo , een soort van blad- groente. yj£ kllau (ook gil au). Berkilau 2 an , schit- teren , van juwelen , regendruppels , sterren enz. Vrg. gilap. Gew ilau. 1Ój£ kilah , een soort van schelp , toot- hoorn, conus; ketopong kilah, een hoofdbedek- sel van de gedaante van zulk een hoorn. r A>£ kilt 2 , wartel; kili 2 daioeng , roeidol of roeipen , die los in het boord zit. Yrg. kilik. +j£ klma , een soort van schelp , de reu- zenschelp , ehama gigas. j****f kijambang , een soort van water- plant met op het water drijvende bladeren. Ijjf kijan , I. dit , doch , behalve in saki- an, kalakijan en dimikijan , alleen met een voorafgaand telwoord , bijv. sapoeloeh kijan , tien van dit, d. i. tienmaal dit: djangankan sakijan itoe banjak laskarnja , djikalau sapoeloeh kijan sekalipoen akoe lawan; berapa kijan. IL verkorting van Hoekijan , Tjina K. , een Foekian-Chinees. t jf ken , praefix voor eigennamen van aan- zienlijke vrouwen, Ken Tambcehan, Ken Soe- mirat. Juf klnl = int, doch doorgaans slechts van den tijd gebruikt, sekarang kini, heden; soeltan jang kini (voor sekarang kini), de tegen- woordige sultan. Vrg. kijan. ^Stf£ ktwi, de passagiers op een koop- vaardij schip , die öf een zekere ruimte van het schip (een of meer petaks) hebben afgehuurd om er hun eigen koopwaren in te laden , 5f die tot het handelskapitaal van den Nakoda hebben bij- gedragen. % reJJT gaba 2 , de drooge takken van den sagoboom , die tot dekking der huizen en ande- re doeleinden gebezigd worden. /üjjo gaboes, een soort van boom, alsto- nia scholaris , waarvan het hout wit en zeer week is, zoodat het geklopt zelfs voor kurken gebruikt wordt. Ikan gaboes, een soort van visch, ophicephalns. Zie het Aanhangsel op kbtjblan. (Jj'li gatal , jeukte ; met jeuk geplaagd ; belust , begeerig. Oer at gatal , zeker plantaardig geneesmiddel. cj^^S gadjoes , een soort van stinkende djamboe-vrucht, op Java djamboe monjet geheeten. i^li ga dj o e , gedrukt , gedeukt ; gadjoe leper, plat gedrukt. <Xd-o ga dj ah (Skr. gadja) , olifant ; ikan gadjah = paoes , walvisch ; mina gadjah , zee- kalf (Skr. mina , visch) ; atap gadjah menjoesoe , een afbellend zijdak, naar de gelijkenis met een zuigenden olifant. Pëngoeloe gadjah , opperstal- meester van de olifanten ; een hooge waardigheids- titel , waaraan de naam Sri Rama verbonden schijnt te zijn. In Annam is de „minister van de olifanten" de eerste van het rijk en tevens die van buitenlandsche zaken. Bermaïn gadjah of gadjah 2 an = b. tjatoer, schaakspelen. foJS gadjlh , gage, loon; orang gadjih, bediende. *£*o gatjar , loop , diarrhee. iMJ gada (Skr. gada), knods, knuppel. Ga- da 2 , windwijzer , wimpel ; kain gada 2 , vlagge- doek. Gada mala , een soort van plant , C. /»*4>0 gadis , I. jong meisje ; jong van het vrouwelijk geslacht van dieren. II. een soort van boom , een soort van sas- safras. £ d\£ gading , olifantstand ; ivqor ; sapoe- tjoek gading, één olifantstand, sapasang gading , een paar daarvan. Gading**, spanten van een schip. Srigading , een soort van bloem met welriekende witte bloemen. Zie sri. £)l? A? 99 f ëi3u gadoeng, een soort van dioscorea, met een bedwelmenden wortel, die zwelling der ledematen en salivatie veroorzaakt ; een zeer groote en eetbare aardvrucht; g. kastoeri , een soort van klimplant, epidendrum. K. ^OÜf gadoek , I. kwasterig , opschiklie- vend, fatterig. II. een soort van plant, bisschoffiajavanica,C. Si)Uf gadoeh , getier, leven , rumoer, wan- orde, confusie. Menggadoehi , ook: drukte maken over iets , zich ongerust maken over iets. Perga- doehan , oproer , opschudding , standje. ^5» Jo gadei , pand ; het verpanden ; orang ter gadei , pandeling ; meneboes gadei , een pand lossen. Gadeian, pandgoederen. ,Ü> gara is gahara. u.ti garoet = garoek. /vjiO garis , schrap , streep , vore. P Jjf garang , geen tegenspreken kunnen verdragen , zijn wil doorzetten ; gewelddadig , van een bestuur ; onstuimig , wild , roofziek , het tegenovergestelde van djinak , van roofdieren of bijv. garang braninja, zijn moed was onstuimig; doordringend schel , van een geluid (M. Is dit laatste ook garoe of garau 2 ?). P XS garing , een soort van zak , waarin men zijn eten op den rug draagt. tfXs garoek (ook karoek); menggaroek, krabben , het ligchaam , den grond , d. i. omha- len; m. roemahy ondergraven. *X$ garam , keukenzout. • AS garoe , I = garoek. Ook krasschend, krijsschend van de stem.' II. is gaharoe. • .o garau , zwaar , diep , van geluiden ; snorken; vrg. gerah. LJS gasing , een tol. i_JwAiT gasap 9 zie kasap. ij^JS gasak ; meng gasak , slaan , afrossen; dorschen , uitkloppen. J^l? gas al , oneven. <X30 gapah 9 zie goepoeh. Vrg. kapah. S\S gakoe; gakoean, een deuntje, gakoean dan kidoengan , M. fó\S gagang , een bloem- of bladsteel : boewahnja lada itoe soedah djatoeh dengan ga~ gangnja. u-ftio gagap 9 I. luidruchtig, doordringend, doorgaans verbonden met gempita. II. stamelen, stotteren, M. (j£\J> gagak , kraai (Skr. kaka). £y£ gagoek 9 een soort van eetbaren zee- viech. <X?u gagak , sterk , krachtig, van lichaams- kracht ; ook bijv. gagah makan, sterk in 't eten. Mengagahi , kracht ergens bijzetten, met geweld of aandrang iets doen ; ergens toe dwingen. S\i gagau ; menggagav. , in het donker rondtasten. jjlif gala ; gala 2 , een soort van harpuis ; gala 2 lemboet , teer. Gala garoe, zie gaharoe. 3S galoer , geul , stroomrichting langs de kust; familielijn, geslachtslijn ; ombak galoer, golven die naar ééne richting gaan , vrg. galoe- ra. Zie ook soesoer , aloer en djaloer. /mjJu galas 9 bamboezen raampje , dat op den rug gebonden wordt en waarop men lasten draagt, T. Zie gelas. »SÜ> galoeng 9 I. een bos rotting. Meng- galoengkan , rotting in bossen binden ; om iets heen kronkelen, zoo als planten, slangen enz, II. dijk , dam , M. (het Jav. galeng). ^Su galak, vurig, bijv. saperti singa jang galak\ menggalak , aan den gang maken, aanvu- ren , aansteken ; menggalakkan api, een vuur op- rakelen. Penggalak , een opwekkend geneesmid- del ; het "buisje van een vuurwapen , waarop de slaghoedjes worden gezet. Zie ook gelak. <xSÜ> galah 9 I. lange stok. II. zachte klei , modder ; hoedang galah , zie hoedang. Yrg. geloeh. <xio galoeh (Skr. galcê, een soort van edel- gesteente) , komt voor in eigennamen van prin- sessen ; ook prinses , edele vrouw. Astana galoer han , prinsessenhof. Jo gali ; menggali , delven , opdelven , den grond, een put. Galijan, groef, mijngroef. C^v«li> gamat 9 een soort van tripang; g. oetan , een soort van plant , echinocaulis per- foliatus, C. 100 s~tf &s C-^li gamit (ook kamlt), met de hand of vinger aanraken, tikken, kloppen, bijv. om iemand te wenken of te roepen , om stof af te slaan ; tokkelen op een snareninstrument; pootjes geven. Gamit 2 an , een voorwerp waarop men elkaar at- tent maakt : djadi gamifian orang , SR. , maka segala dajang% itoe poen bergarnifiarilaM, mengata- kan baijc soewaranja orang moeda itoe. Koemat- kamitj ook: heen en weer gaan van de lippen, zoo als bij het lezen. Zie ook tjalit. Qd& gamak ; menggamak 2 , met een dolk of zwaard dreigen , door die met de hand telkens een weinig uit te halen en dan weer in te steken. Yrg. agak. dU>Ü> gamoh , een waterkruik zonder tuit en van onverglaasd aardewerk. ^u gana en gant , Arab. grani, rijk, groot , van Allah , in sjairs. /wju ganas , wild , woest , van dieren en ook van dieven. C2J>jÜ> gawoet = garoet. ë »1? gawoeng , I. kain gawoeng , netel- doek , fijne gekleurde katoenen stof. II. lage , beschaduwde plaats , luwte , M. ASS ga woel. Wordt verbonden met tjam- poer gebruikt , tjampoer gawoel , verward door elkander. *JJi ga wam = gawei , M. ^Cju gawei, zie pegawei. Ook gaweisang- geta , drukten en zamensprekingen , bijv. om een zaak uit de wereld te helpen. J&w gahi , kracht , sterkte. Ook gaja. ^u gaja , I. = gahi ; tvjada her gaja lagi, krachteloos , zich niet kunnen bewegen. II. gemaakt zingende toon bij het lezen; loop (aangenomen hand ?) van iemands schrift ; meng- gajakan , op een zingenden toon iets voordragen of vragen ; op een gemaakte wijs iets doen. III. ligchaam (Skr. Jeaja): dengan memakei kain jang moelija , patoetlah dengan sikap dan gaja. v^JJ gaït , zie kaït. ijmJS gaïs , zie kats. ftAi> gajoeng , Jav. ? = siboer. j^w gajam , een soort van eetbare vrucht. <Xjli gajoeh , laag neerhangen, van vruch- ten, zoodat men ze met de hand vatten kan. jXi gëbar % kain gebar , geruit katoen ; Schotsche ruit. Ci^j gëta (Perz. kat of kit) , vorstelijke troon; breede vaste optred voor een ter slaap- plaats dienende estrade (pentas) en daarmee een geheel vormende, dat tot zitplaats dient. Yoorde geta staat een losse optred (koeda 2 ). JX gëtar (ook gëntar), zie ketar. Gele- tar, frequentatieve vorm. Van hier ook gementar. ij*** gëtas (ook gëntas), broos, breek- baar. Menggentas, teedere takjes of bloemen af- breken. Vrg. gotis. Ij^iS gëtis = getas. Aio gëtang , overtrek over den mond van een flesch , glas , pot enz. , zoo als bijv. een blaas, doek , leer , papier enz. Jj£ gëtil, afknijpen, afplukken, T. j))&* gëdabir = gelambir , M. iJüifcXi gëdabah , een soort van versiersel in het opgestoken haar der vrouwen. Yrg. tadjoek. lLH si gëdaga = gendaga. QÏiS gëtak ; getak toedang , een soort van boom met rood zacht hout , alleen geschikt voor brandhout. fj£ gëtam = ketap. &X& gëtali , plantengom , plantensap : g. pĕrtja , gutta-percha ; g. kambodja , guttegom. Jo gëtl , een soort van woudboom , C. ; getfiy een soort van koekjes, bereid uit bidjen- zaad en palmsuiker. faóS gëdëboeng , katoenen sirihzakje. OSióS gëdëboeh, van een hoogte naar beneden storten. £&$ gëdang (ook gadang), groot, Het is vooral op Sumatra in gebruik. ëó£ gëdoeitg , groot huis , voorn, yan Europeanen , factorij , pakhuis , groote winkel. Men zegt ook goedang. ij óS gëdoebang , een soort van Atji- neesch zwaard. £9j&<> (of £Ïb t óX) gëdoepang (ook gëdi- pang) = pantat. & itf tï 101 &>)£ gërabak = kerawak, ^j*>r* garangan , toch ; soms ; in vragen of bij onzekerheid : anak sijapa garangan ini ; goesarlah garangan adinda itoe (soms , toch niet); entah apa garangan isinja (ik weet niet wat er toch wel in zou zijn); djikalau garangan (zoo toch eens). J)j.i garagei, haak om krokodillen te vangen , M. ^d)£ gëradi , hekwerk , rasterwerk. r'r* geragau 9 op den grond spartelen ; soengkoer gëragau , voorover op den grond liggen te spartelen. &<}£ goeramili 9 een bekende soort van smakelijke visch. Cljy JT gërawat ; menggerawat, iemand aan zijn lot overlaten, zich niet om hembekommeren. £f)£ gërajang 5 menggerajang , woelen , krauwelen , in 't haar. èjS gërbang 9 I. menggerbang , los en verward, van de haren. II. pintoe gerebang , de hoofdpoort van een omheinde plaats of woning. Zie ook gapoera. CLJ.i gerat ? op de tanden knarsen , M. Zie gertak en kerot. rei^.i geroet 2 , een soort van visch, die zeer vet is. s -\ &'}S gërtang , een soort van zeer grooten zeevisch. ^jJ> gërtak (ook kërtak); ynmggertak , tegen iets slaan of stooten 7 bijv. met den voet op den grond stampen , in de handen slaan ; aan- sporen , de sporen geven , ook figuurlijk van men- schen ; m. gigi 7 de tanden knarsen. Gertak mertik , het geluid van vele voeten op den grond. Penggertak, prikkel. Gemertak , kletteren door tegen elkander te slaan , van wapens. ijiïJ* gërtoek ? menggertoek , stof afne- men , C. é t) Jf gër dam = gerdoem 7 doch minder zwaar, bijv. van een mensch. *dS gër doem , dreunen, van iets zwaars dat omvalt , bijv. een omgehouwen boom. ^jjji goerdan : ringgit goerdan , zie garoeda. ^JtJf goerdi, boor ; drilboor, zwaaiboor. LJ**r g^roes ; menggeroes , glanzen , zoo als gebatikte sarongs met een kaurischelp. £.*»£ gër sik ^ zie kersik. 9-S gërang , zwarte poeder van gebrande kokosnootschillen om de tanden zwart te maken. ï£ gering . = sakit , van vorsten gesproken. £»JiS ^ëringsing; kain gering sing wajang een gebatikd zijden kleedje , waarop figuren uit het wajangspel zijn geteekend. si+££ gerengseng , een soort van kope- ren pan gebruikt tot het koken van brij , het maken van koekjes ; konfituren , enz. eiA£i* r i gëranggati, boktor, cerambyx, M. ji.il j£ gëranggang 9 een soort van naar- der, M. 'f&£ geroenggang , hol , holligheid , holte, spelonk; laoet jang geroenggang , de holle zee. Ook een soort van boom , zie bajoe. }£cj* geranggau 9 met de pooten slaan of krabben, C. A !/" ^JiS gërap 9 naar iets grijpen , C. Gĕreb, knagen, C. ij£ gërak (ook kërak?) het in bewe- ging zetten ; zich bewegen : gerak dijam , bewe- ging en rust ; gerak soeroet , aanvang der ebbe , de tijd , waarop het afvloeijen van het water be- merkbaar wordt. Menggerakkan , bewegen ; schud- den yan het hoofd ; luiden aan een klok ; meng- gerakkan dari pada keradjaan, van den troon stooten ; m. hati , het hart af keerig maken ; ter- gerak hatinja , af keerig ; in agitatie van verlan- gen. Yrg. het Arab. harak. ijS ge roek , I. zie garoek. II. houten lijst rondom de weverskam (sisir); saperti geroek dengan smr, spreekwoordelijk ge- zegde om een naauw verbanden zijn uittedrukken. -^lyj.i gërgadji 9 zaag. Skr. krdkatja. v«jo *S gërgasi 9 een soort van booze geesten (verbastering van raksasa?). *A^J\.i gërgahajoe, verbastering van dir- gahajoe, w. m. z. c^fti £ gërgap 9 een soort van aap. é£ gëram 9 I. toornig , verontwaardigd. Menggeram , toornig worden; grommen, brom- 102 &J> men , van tijgers of varkens en ook van mensehen. Vrg. Perz. garm , warm , heet ; vertoornd. II. Holl. geraamte, het houten geraamte van een huis. ^S gëroen = takoet. ... . *> ftjb-i gërantang , verschrikken , C. &*S gërintlng, Jav. == kĕreting. +?>\ij* gërindjam , uitpeuteren , bijv. een afgebroken pen ; die ergens inzit. ^5\Jjf gëroendjam , met de handen een stuk hout in den grond stampen. *iXiJ> goerindam (het Tamilsche kiran- tham j df i. het letterschrift der Tamilen , waar- mee zij het Sanskrlt schrijven) , een soort van spreukdichten. Vrg. sloka. {V* Jf gërobok , kast. Ook almarL (j±*S gëroetooek $ menggeroeboek , bege- leiden. *> £ garoeda, Skr. naam van zekeren fa- belachtigen vogel, het voertuig van den God Yisj- noe. Ringgit goerdan , een Amerikaansche of Mexikaansche dollar, naar het wapen, den ade- laar, die er op staat. Ook r. boeroeng. Zie ook op tapak. jijjS geroetoe ; menggeroetoe , ruw , grof , pukkelig zijn ; ruw bejegenen : ada jang meng e- roetoe , ada jang mengerigis , er waren er met ruwe, er waren er met fijne oneffenheden. KH^SjX gëroegoet , ruw , knoesterig , van hoornen. Zie geroetoe. i^^cjS geroemit $ menggeroemit , leute- ren , treuzelen in het werk , doch meer in fijn werk , zoo als naaijen , breijen enz. Zie ook malap. Ci-^t* gëroemoet , wemelen ; van men- schen. £>j>rJ gëroening, een soort van kameleon. *t* gëroen , ongeval , ongeluk. Geroeh gerah , allerlei ongelukken. * yï gëroh $ menggeroh , snorken. Yrg. garau en het Aanhangsel onder kerok. eA^r 8 ranana > Skr. zons- of maansver- duistering. +&S garham , een kies. Garhaman , ka- kebeen. {.Sr* gerei , een brits of slaapplaats van hout , vierkant en naar boven smal toeloopende , van alle vier de kanten voorzien van trappen; zij dient voor j ongehuwden en wordt boven op de gewone rustbank geplaatst. O^jJ goerita (Skr. grehïta , grijper), van vangarmen of klauwieren voorzien : ikan goerita 1 de sepia , djarak goerita , een zekere soort van djarak. p^jji gredja(Port. igréja), kerk. Boeroeng gredja , de musch. AwJti gërisik ; menggeristk , ridselen , klateren , rammelen ; perada gerisik , klatergoud. /w*£j Jf gërlgis 5 menggerigis , ruw op 't gevoel, doch minder dan menggeroetoe. JOji gërlgi, I. = taboeng, bij de Orang- hoeloe. II. zie op gigi. p gaz , de eenheid der lengtemaat bij de Perzen = 1.11 meter; 6000 daarvan maken een farsang. rwT gësa 2 , gehaast, gejaagd. JLk^ goesti, I. Jav. Heer. II. bergoesti , worstelen. tuJzï gangsa , I. klokkenmetaal. II. verplaatsen , verzetten : balei digangsa , de rustbank wordt verplaatst. Ook verplanten en = anggoerkan ? j»JiX gingsir , afwijken; verschuiven. Yrg. gisir. ^*&* gangsi, wentelen, ronddraaijen. Yrg. gasing. Yrg. het Aanhangsel op gbngsèng. &C&S ganggang , I. gapen , zich openen , openstaan. II. mengganggang , warmen , bakken , stoven , verwarmen , droogen van kleeren boven een vuur; ber gang gang dirinja , zich warmen , bijv. bij een vuur. Yrg. panggang. III. krakelen , twisten , C. ax.fti' ginggang = tjele, geruit hessen- of kielengoed. j&s£ gtnggoeng 9 een soort van bamboe- zen instrumentje, dat men tusschen de tanden steekt en waarmee men de klanken ging goeng voortbrengt. jir 10& goenggoeng ; menggoenggoeng , in den mond dragen of houden. &£s£ gonggong , een soort van schelpdier met witten hoorn , zonder punten. Het dier is eetbaar en men heeft g. djantan , g. betina en g. boegis. Zie bij sipoet. +£.&£ gënggam, de gesloten hand; sageng- gam, een handvol, zooveel als men in de gesloten hand kan houden ; fig. ada dalam genggaman tangan orang , in iemands macht zijn. Zie ook rangkoem. SsS ganggoe , plagen , lastig zijn door iemand of iets niet met rust te laten ; ergens gaauw willen bij zijn uit nieuwsgierigheid of belangstelling. fv_ aS gap 2 , hijgen, kloppen van het hart door vermoeidheid; hartklopping (ook pegap?). £&£ gëpoek = gemoeh; korenschuur , C. Gepoek*% een soort van koekjes. jjiiS gapoera , Skr. gopoera, de hoofdpoort of hoofdingang van een gebouw. Yrg. gerbang. fjS^S ge ga dan , betamelijkheid ? sebab tyadalah gegadannja itoe kapada perampoeivan Melajoe. ^olxi gcgaman, Jav. wapenen. Perge- gantan, wapenmagazijn. yj^iS gëgat, mot. Jixi gëgëtar, nagemaakte steel aan een bouquet ; een soort van vrouwelijk hoofdsieraad ; kralen versiersel aan gordijnen enz. jïS gëgar , het trillen, bijv. van een snaar. Gelegar , frequentatieve vorm : zie aldaar. fj*& ge gas = gegat. *— *** gëgap = gagap. £>£ gëgak = gegap. Gelegak, borrelen, van kokend water. Zie ook boewal. A^ ge gelang , een liedje, C. r<JA gal , driftig, haastig, van spreken, eten , loopen , werken. U->iÜ> gala ba , vervuld van droefheid, zorg, liefde, in sjairs. Arab. Vrg. gralib en masjgroeh Sb£ gë lab o er ; menggelaboer , in het wa- ter vallen. Yrg. tjeboer, tfjiJ* gëlatak, babbelachtig, praatziek. ,JJo gëladir = gelidir. (jAli gëladak , dak van een schip ; plan- ken vloer van een bovenverdieping. <o!o gëlagah , glaga-riet, saccharum spontaneutn. ijïs goelana , verward , veelal verbonden met goendah , w. m. z. \j^JS gëloet , omvatten, zoo als bij het worstelen. Jiiif gëlëtar , zie getar. -iS gëlar , aangenomen naam , eerenaam , titel ; bijnaam in 't algemeen. lUili gel as , I. voorraad , proviand : akan n%e,nbeli beras atau qelas sahadja. Gelasan, knap- zak , reiszak : zie galas. II. Holl. glas. süS gelang , ring ; armband , bracelet ; ge- lang pintoe , deurring ; gelang kaki , een ring , die boven de enkels gedragen wordt ; penggela- ngan kaki , de plaats boven de enkels , waar die ring gedragen wordt. Qelang pontoh, zie pontoh; gelang kana ? een soort van armband van goud en bloedkralen , om den anderen aangeregen , meest- al door kinderen gedragen ; ook een zeer groote gouden armband , bestaande uit tien of elf gele- dingen en reikende van den pols tot aan de el- leboog, gedragen door volwassenen. Zie ook ka- loeng. Ao gëloeng , een voetpad tusschen twee waterplassen. y+>.s&$ gëloengsoer , glijden , sullen , af- glijden. £xftl> gëlanggang , vechtplaats , inzon- derheid een stellaadje om hanen op te laten vechten. uïisttë gëllnggang ; daoen gelinggang , een soort van bladeren , rond , geel , drie vingers groot , die met zwavel en salpeter vermengd te- gen den ringworm (koerap) gebruikt en van daar ook wel d. koerap genoemd worden. Zie ook op koerap. *&.o gëllnggam , zie galoega. uJli^ gëlap , duister, donker, van een vertrek , de nacht , de maan enz. ; ondoorschij- nend van glas; niet te zien, bijv. de zee door 104 J&? &*»JX> de menigte schepen. Gelap katoep , g. goelita , zie op die woorden. wftii gëloep ; menggeloep , uitvallen, van tanden en kiezen. . JilS gëlëpar; menggelepar , heen en weer slaan met de vlerken , de pooten of de staart , bijv. maka harimau itoe menggelepar 2 ' hendak mati , of van een getroffen walvisch. (jl£ gëlak (ook galak), luidkeels, van lagchen. lj)£ gëloek , een soort van bakje of potje om water in te doen , bijv. een kokosschaal. Zie ook geloeh. CL>l£ii gëlëgata , kippenvel van de koude. Vrg. gelegoet. e^j3jf gelegoet; meng gelegoet, bibberen, klappertanden. Ook gemelegoet , w. m. z. A «> J3LS gëlëgar, trillen; dwarsbalk waarop de vloerplanken gespijkerd worden. Grondvorm gegar. £&£ gele gak , zie gegak. Jl* gëlam 9 een soort van boom , gordonia excelsa , waarvan de bast gebruikt wordt om te kalfateren. Soorten zijn g. beti , g. hidjau en g. tikoes of tikoesan. Zie ook Jefo* 2. *J*i* gëlam Mr , kossem , kwabbe aan de hals van een os ; de lel van een haan. Mengge- lambir , neerhangen , zoo als zulk een kwabbe. •Xali gëlëmboer , rimpelig. Zie gemboer. j\*]S gëllmbir , neerhangend van de wangen. i*x«JÜ> gelëmboeiig, bel op het water: le- njap saperti gelemboeng diatas ajar. Menggelem- boeng , zwellen , opzwellen , zoo als rijpende vruch- ten of zoo als een kleed waar wind onder komt of eene blaas , die gevuld raakt. Gelemboeng an , een kippenblaas , waarmee de kinderen gaarne spelen ; het vuil in den krop van een vogel (voor isi gelemboengan ?). Menggelemboeng 2 an , bellen blazen. Gew. in gemboeng , w. m. z. .Qj^iiT gëloembang (ook bëloembang), in beweging , in beroering zijn , van het water , deining , hooge en lang voortrollende golven. Hempasan gëloembang , zware branding , breker. Zie ook omhang , omhak, aloen 7 galoera. ajuIS gëlempang; bergelempangan , over- al liggen of neer vallen, zoo als dronken lui. JUK galoempei , dak van gespleten bamboes, M. Yrg. geloemat. £Xüi gëlentang , verbonden met goeling, rollen en wentelen. ysul/ gëllntjlr = kelintjir. ♦suS gelantjlr , ontslippen , ontglippen. ësAs gëllndoeng , het winden, opwin- den van garen of touw op een klos. &»-}& gëloedjoeh , gulzig ; hebzuchtig. ).^S galoera (ook haloera), het bruischen der golven ; de branding (vrg. galoer) ; ook fi- guurlijk van de zonde. /uJulS gëloepas , zie koepas. CSjis galoega , de roode verf die de koesoemba levert (ook galinggam genoemd ?) II. (of beter galoegoe?) een soort van boom, van welks schors het Javaansch papier gemaakt wordt. J>Jj> gëloegoer, I. de vakken, waarin sommige vruchten verdeeld zijn , zoo als die uit- wendig zichtbaar zijn , C. Yrg. pangsa. II. zie asam. b>ji> gëloema,. een zekere plant, rubia javanica, C. e^-c^Üf geloemat (bamboezen?) verdek van een vaartuig. Zie galoempei. L^ylS gëloemang ; menggeloemang , zich bemorsen , met slijk enz. : m. loempoer , m. de- ngan kotor. <xii gëloeh , klei, leem. Ook geloek. JJT geil 9 I. vies , den neus optrekken voor iets. Ook verbonden met geman. II. kittelen (ook këll?): maka datang ija ka- pada beberapa ratoes brahala jang dikelinja, tija- da djoega jang berkelip. V^ali gëlijat , zich uitrekken van luiheid of vadzigheid. C^sjdi goelita , duisternis; duister ; wordt doorgaans verbonden met gelap , gelap goelita, stikdonker. &1&Ï gëletek , frequentatieve vorm van getek , hevig kloppen van hei; hart , klapperen van de tanden. ,cAjdi> gëlldlr , slijm , slijmerig. <Xw*jJi' gëllsah ; menggelisah , ' woelen , bijv. in den slaap; onrustig slapen. tJ^ Jj 105 i Éodi goeliga (Skr. goelika, een balletje), bezoarsteen. Ook batoe goeliga. ijkii gëligln , de acht dwarsloopende stok- ken, die in een weefgetouw door de spandraden van de rechter naar de linker hand loopen. De stokken met hunne touwtjes te zamen heeten karap. Jaii gëllgi , fregentatieve vorm van gigi , w. m. z. IJT gëma, echo, weerklank. jl^ goemala, de kruin van het hoofd. Vrg. koemala. jLJf goembala (het Skr. gopala), veehoe- der, herder, oppasser van dieren; g. koeda, stal- jongen (van daar het Jav. gamel). Kajoe goemba- la, een soort van fraai geel hout, M. C^JT gamboet, een rookkolom, C. C>^v^ gëmboet, een soort van beteldoos, meestal van goud en bij Torsten in gebruik. jxjï gambar , Jav. = piëta. j^S gambir, nauclea gambir, een plant, waarvan het dik uitgekookte sap der bladeren, getah gambir, bij de sirih gekaauwd wordt. Gam- bir pakoe , fijne gambir in den vorm van een klein langwerpig vierkant ; g. boenga, hetz. in den vorm van bloemen; boenga gambir (beter b. pekan hoe- tan), een soort bloem , jasminum grandiflorum. jXfï gëmboer, los, luchtig, licht, vanhan- denwerk: menimboes gemboer, losjes aanvullen met aarde, bijv. bij het planten van een boom. Het tegenovergestelde is rat 2 , jk£ goembar , het merg der palmgewassen. /wAp gambas, Jav. = ketola. ji\j£ gambang, een soort van muziekin- strument, een houten bak met, op koorden, hou- ten staven. Yrg. saron. jkxj* gamboeng, de manen van een paard. £j*^ gëmboeng, opgezet, gezwollen, inz. van het ligchaam. Zie ook gelemboeng, «A^ gombang, een soort van aarden wa- tervat; inhoudsmaat van vijf tot tien gantangs. gxj* goembak, kuif of bosje haar op het overigens kaal geschoren hooffr^ (Jj^ gembol , een groote knoestige uitwas aan sommige boomen; een bestekamer aan boord van vaartuigen. <U V S gamboeh, een zekere soort van dans. jXX v £ gambira 9 opgewekte moed (Skr. gam- bhïra, zwaar, diep van het geluid?) jXf* gëmëtar , = gemĕntar. •Jf gëmar 9 genoegen, lust; gemar dan ka- sih akan dija ; barang jang disoekaï dan digemari; apa makanan kagemaran orang Malaka, waarvan de M. bijzonder houden (zie ook kangkoeng). &>*** gëmërëtak. , zie gertak en geme- roetoek. O^y^ gëmëretjik, zie retjik. *— ^r** gëmirlap , zie gïlap. £»i*J> gëmërinÉjing, rinkinken, ram- melen: gemerintjing gemeréntjoeng , hetz. met verschil van geluiden. Yrg. kerontjang. ^^.JT gëmërëntjlk , = gëmëretjik. (j-*}rj* gëmëroetoék , dof dreunen, zoo als een gong, waarop geslagen wordt. Zie geme- retak. ^^sujjf gëmiritjik, = het voorgaande. iw^i gëmas, nijdig, kwaadaardig. ^!w v i gëmestoe, een soort van roode zeeworm. U-&JT gëmpa (Skr. kampa), schuddend be- wegen, bijv. g. soenting, van een zeker versier- sel in het haar; g. boemi, aardbeving. (jjL,S gampak, rumoer, opschudding, ver- warring: g. hati, ontroerd. Menggampakkan , er- gens leven over maken; leven maken tegen iets, bijv. tegen wild om het op te jagen. Vrg. gempa. £&*> gampang 9 1. gemakkelijk. Menggam- pangkan, iets gemakkelijk opnemen, ook main gampang 2 an. II. anak gampang (of goempang?) een bast- aard, M. (JJlJf gëmpoel ; tergempoel f gezwollen, dik. (Jjl^i goenipal (ook wel gampal) zie koempal. C^sJU^ ^ëmplta, (Skr. kampita), den grond doende daveren: gempita boenjinja, saperti ri- boet toefan. Het wordt gewoonlijk verbonden met gagap. Vrg. gempa. tf^£ gëmoek , dik, vet, zwaarljjvig. <J^ gëmal; bergemal 2 , zamengebonden, opgebonden, bijv. graan. 14 108 cPJ Ai? £&** gëmëlëtak, beven, sidderen. ^Ulyi g%m%l%toehL==gemeletak. Yrg. ke- tok, kloppen, tikken. C^Jiv^ gëmëlëgoet = gelegoet. Yrg. gemeletoek. ~i gëman, afkeerig, vies. Zie geli. *!uj> gëmëntar, beven, sidderen, öw. ketar. P*\* gëmentam , liet geluid dat vele voetstappen maken, C. Yrg. hentam* aAV gëmiiitain , liet geluid van losbar- stend geschut, C. Zie het voorgaande woord. 2.* v i gëmoeroeli , zie goeroeh. -^j gëmi 9 een soort van visch, waar- van de graat als geneesmiddel gebruikt wordt. .ÏAyi gëmitar , = gementar. AUj> gëmllaug, zie gilang. w_&Ju r Ü' gëmilap, zie #«7ap. tjjUi goenawan, Skr. nuttig, deugdzaam, iemand die goena bezit. llui ganta, grof, ongemanierd; woedend, razend, C. lité gënta, klok, bel. Skr. ghanta* jJUii gëntala, zie wa#a. Jjuüf gëntar, = getar. •AAS goentoer, donder. Zie ook tagar en goeroeh. U»Jj6 gëlltas, = getas. ^xjS gantang, inhoudsmaat van /oq pi- koel en gelijk aan 4 tjoepak. &ij£ gantoeng, het hangen, opgehangen zijn aan iets. Bergantoeng , hangen; afhangen, afhankelijk zijn. Menggantoengi , aan iets op- hangen; menggantoengkan , iets ophangen enz. 41u? gënteng, dakpan. stAxS gëiitlng, dun in het midden; genting tanah, landengte. «lijf gëntoeng , een soort van onverglaasd aarden watervat. è!ijS goentliig, schaar, knipschaar. tfiïjS goentak , ' rammelen van pitten in drooge vruchten Zie ook koetei. (JJÜiT glntal, een balletje, O. JUi gantl, in de plaats van iets anders komende; opvolger. M eng g antikan ^ iemand ver- vangen; iets met iets verwisselen. Bergantfi, bij beurten. Gantian, beurtwisselaar, vervanger: ook pengganti. Berganti, verwisselen met, vervangen worden door: soewamikoe soectah berg anti lain , ik heb reeds een anderen man in de plaats gekre- gen. Ganti rasa, g. indra, soorten van versna- peringen, de eerste een taart bereid uit rijste- meel, ananas, vet en eijeren, de andere uit de- zelfde ingrediënten en wat kokosmelk. psUi gandja, I. Indische hennep, cannabis sativa; g. ramih tjina = goeni. II, de pareerstang aan de kris, van waar af de aring, d. i. een gekruld of getand versiersel, schuins naar het lemmer loopt; een versierde bo- venrand aan iets, bijv. aan een kolom. •spui gandjar; gandjaran, belooning. ^j^Ai goendjak: nienggoendjakkan, ver- wijtingen doen: barang penengaran sanda itoelah sanda tjeriterakan , dan djikalau ada salahnja, hĕndaklah diperbaiki olih barang sijapa jang ingat akan tjeriteranja , djangan kiranja sanda di goendjakkan. (J^té gandjal , een stut, iets waarmee men iets vastzet, een houtje, steentje of iets dergelijks , dat men onder een te korten poot van een meubelstuk steekt om het vast te doen staan ; een lapje of papiertje om den stop van een flesch om dien beter te doen sluiten. (Jc^Xó gandjil, oneven. Jcpdi glndjal? C. = kerindjal. AsvAi gantjang, vlug in zijn bewegingen. Zie ook tjagakj tjeregas. ^:süjf goentjang; bergoentjang , schudden; menggoentjang , iets of ergens aan schudden ; meng- goentjang 2 tangan, iemand bij het afscheid ne- men de hand schudden; digoentjangnja tijada bergerak , hij schudde er aan, maar het bewoog niet; bergoentjang saperti orang jang terkedjoet: menggoentjang kapala = menggerakkan kapala. k2*di gantjoe, een haak, een stok met een haak. Menggantjoe 1 aanhaken; met een haak aftrekken, zoo als vruchten. &J& ganda, I. — dubbel — voudig: sakali ganda (ook alleen ganda), doeiva kali ganda (ook Upat ganda): penoehlah pikiran dalam hatikoe CÜsjS as 107 tërlaloe ganda; dëndanja ganda, oetangnia tër- ganda-, mëngambü ganda bër ganda, woekeren. II. geur, reukwerk; ganda sëgara, versnape- ring, ongeveer als ganti indra. CSiSjS gëndaga, (ook gëdaga en penda- ga), een soort van schelp: gëndaga roepanja sa- përti sipoet, een kaurischelp ; baik gëndaga int dkan bëlandja nagërr, ook: een soort van doozen of kistjes van lontarbladen met kaurischelpen en Chineesch glas , veelal gebezigd om er de huwelijksge- schenken in te leggen, HT. Zie ook het Aan- hangsel op këndaga. iJï&iS gëndala (ook këndala) } een slecht voorteeken op weg; mëmbrl këndala, een belet- sel in den weg stellen. Ski*, kandala. UL^ Juki> gëndit , zie këndit. CUtXAi gandtiet, dik, van den buik. j&\£ gandar, het aan een stok over den schouder dragen. Pënggandaran, draagstok, juk. Mënggandari, iets aldus aan een juk dragen. Batang gandar , de as van een wiel, g. tijang, de ra van een schip. . &X£ gëndir , een soort van kleine gambang. /Awj.tXAi gandaroesa, zekere medicinale plant, justitia gandarussa. c Ali gëndërang, een soort van grooten trom. Yrg. gëndang en dërang. UjAxf gandar ij a, een soort van boom , met kleine, wrange, groene vruchten, die ingezouten als toespijs worden gegeten. tfHÓJS gëndls, Jav. suiker. lyutiJó gandasoell , een soort van plant met fraaije bloemen, hedychium coronarium. fAJÜTgandoeng, de uithouders op een schip, C. è&iS gëndang, I. een soort van trom, bestaande uit een houten cylinder aan weerskan- ten met een geitenvel bespannen , die aan de eene zijde met de hand, aan de andere met een stok geslagen wordt. Zie ook ëbam. II. een riem papier: kërtas sagendang. 9«Xxi gendoeng ; mënggendoeng , in een doek op de heup dragen; in een zak bij zich ste- ken; ook = hamil. Yrg. kandoeng. £&jS ginding, rusten, leunen; vertrouwen, staat maken op, M. £&,'sS gocndoeng , een soort van spel; ook een baal goederen? M. *jiójS gandapoera, zekere plant, hibis- cus abelmoschiis. (j&x£ gandek, Jav., bode, gezant. Ij&jS gandik, een soort van voorhoofdver- siersel, waarin men bloemen steekt. £&& goendik, bijzit, bijwijf. (ji\X£ gondok, kropgezwel. i\&& goendal; goendalan, een rotting om rijst te meten, met schrappen bij iedere tien maten (goendal). J^a? goendoel, kaal, van het hoofd, van het land; zonder hoofddoek. *ÓJ& gandoem , Perz., tarws; koren. ^&jS ganden, Jav.? groote houten hamer. Ook gëganden. .jói gandoe, naam van de vruchten van den mërbau-hoom , ook wel boewak ipil genoemd, waarmede men letjik speelt. Zie ook goendoe. • c>j6 goendoe, uitgeholde en met tin op- gevulde këmiri-noten om bij het oekik-sipél te ge- bruiken. Zie ook gandoe en het Aanhangsel. M.tiói goendola = bajam, spinazie. XóS£ goendah, angstig, bekommerd; goen- dah goelana, bekommerd, zoodat men niet meer weet wat te beginnen. Pasang goendah = ajar përbani. ^jJu gandi, boog, handboog, voetboog; een soort van gouden plaat, die op het voorhoofd gedragen wordt. Het Skr. gandlwa, boog. ^f &J& gandei , een soort van dans zonder zang. ^f&xs gëndi, Jav. = këndi. .j»t>Ai gandefra = bandeira. | { mm juS gënap, vol, voltallig; in zijn geheel; even: gënap atau gandjil, even of oneven; sage- nap, geheel, vol, al, alle; aagënap kali 7 telkens, zonder uitzondering; sagënap hari, den geheelen dag. Tigapoeloeh koerang asa, tiga poeloeh gënap, negen en twintig, dertig. Mënggenap, ten einde brengen, voleindigen. Jjd> gënal, C. = gamak. XJ& gënih, de slagtanden van een wijfjes olifant, C. 108 <jryUi> gënitrl* een soort van boom , efoeo- carpus angustifolia, welks gedroogde zaden voor rozenkransen en als artsenij "worden gebruikt. C^JUi gënjoet, ongaar, van vleesch of andere spijzen, doch niet van rijst (zie op hatt). Jf goe, ploeg werkvolk, partij, bij spelen die door twee gelijke partijen gespeeld worden. Zie ook regoe. )y> goewa, Chin. ik. C-J^i goba, een soort van vaartuig. j»i gobar, I. onzekerheid van hart. II. een soort van gong, C. j>j*j* goebernoer, gouverneur. £>%j goebang, inkeepingen, die men in den stam van kokospalmen hakt om het beklim- men gemakkelijk te maken (zie takoék); van de tanden: met stukjes er uit. rVJT gobik, stampertje om de ingrediënten voor een sirihpruim zamen te stampen. <Jj>*S goebal , het spint van het hout. Zie ook isu fcjS goebah, slingers van in elkander gestoken bloemen; dergelijk lijstwerk. j^ goebei = goebal, \JUt£ goewit; menggoewit, bewegen van de voeten, daarmee wibbelen: menggoewit 2 dengan kakinja. Zie hoewit. /uo^i gotls; m'énggotisj stuk plukken van bloemen. Yrg. getas. 