VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Misfchien zullen onze Leezers , met eene geheele jlarh merking gediend zvn : wy fchryven voor nun een . der lortPc uit de OtrisUn Godsdienst begon al zeer vroeg '?an dien klaaren en naauwkeurigen toetsueen, door jbsus CO zyne AposteUn gefteld, af te>wyken, en het wereldlyk gezag zyn verderflyken Invloed te oefenen in het beiluur ?an een Koningryk , het welk door deszelfs indeller met Tonde woorden verklaard was , niet van deeze wae- RELD TE ZYN (*). Overcenkomftig de gegeven voorzeg- ^Dgen , overweldigde de Antichrist zeer fchieiyk deu TTroon in den Ttmpel van God (f ) , en gaf zyne wetien met het gezag van eenen Dwingeland, Dit cenvoudig verSischte tot de Et^angelifche Gemeenfchap Ik ge* \wf dat JESUS de Nazarener de Zom van God is , — — kou dkn Zoon van God , en de Gezanten. , die hy vol- magtigde , vergenoegen ; maar wierd onvoldoenende geoor- deeld, door de aan hem opvolgcnde beheerfchers der Ker- ke. In tegeiiflelling aan hunnen Mcester, waren zy waar- )yk van gevoelen , dat een onbegrensde f^rylieid van Pro- pheteeren een oneindig hederf in den Godsdienst moest vcroorzaaken , en dat de waarheid onbekwaam was om zich zclvc ftaande te houden , zonder de heilzaame ondcr-' • (leuDiDg van bepaalingen en Jlrafweiten. Hierom dacht nicn bet zeer nodig , hooi , Jtr(^ en Jtoppelen (j) by te breirgen, om Jlerkte en vastigheid te .^eeven aan het fun- dament van dat gebouw , het welk op een Sotsjleen gc- - grand was. Een handtastelyke onrechtvaardigheid , eene ' heiligfchendende overweldiging van het Godlyk voorrecht^ wierden geoOrdeeld hulpmiddelen van gering aanbelang te zyn , wanneer die in de weegfchaale gelegd wierden met de I Joann. VIII: 3^* (t) 2 Thesf. II: 4. CI) 1 Corinth. Ill: I a. lS6 G. WAKEyii(I>9 WANKBCIBTDB CHRISTEIV. ^ mgilykhiid , dat 'er eenig onheil uit eene volmaakt^ vryheid van denken , by gival , ontftaan mogt. Ja 1 het g^en ten naauwden met dit onderwerp verbonden is , i^ilton's Redevoering over de Fryhiid dif Drukpers » wordt door eenen Schryver van zulke groote bekwaanihe<- den 5 aU ooit onder ous of eenig ander Volk verfcheenpa is, gezegd, eene vraag in de PoUtii voorgefteld te hebben^ welke het tmnscUyk verftaod uooit oplos&i) kan 9, Waarheen dan 2ullen wy oos eigenaartiger wendep ^ 4m de oplosfiog van zo eeo moeilyk Iluk te vinden , hee mtoxi de bekwaamheid van den wysden mensch te leur lleH ? waar anders dan by dat ooolyk verstand , bet welk zo helder doorftraalt, in de woorden en daaden van |ESU$ CHRISTUS? ^ Lui8tertgy ,dGeiveldeQaars over hetgeweeten vm hms maders Dienstknecht ^ wMe zynen $igen Hetr Jlaan 9f vaUm mutl (I) Luisterc naar (k uitfprajtk van u\vea tleer, cn wederlegt, zo gy kunt, eene beflisiing vol ycmiU wys- hrid 9 iii yan boyen is , die uwe ongervmde middj^Vin voU naakt ten toon (lelt , en eeuwig verftrekken sgl tot be- fchaaming van Antic}iristifeh§ politie* „ Loot ze beide opwasfin M Am pogst , » dat gy^ bit Onhruid v^gaderende ^ ooi mogelyk nut het ulve 4$ Tarwi nkt uit cn tukty (*) Stntdures <m Dr. Johnsons Ldfe of ahltom , doqr dfa Opperdiaken slackburnc. (t) Rom. XIV; 4. Het vrye m algemeene in de inrichtin^ van ncht Owistelihe Kerk'Maatfcbappyen ; of het onyerbindende van alle Ker* kelyke geloifsrtgels; en liet onwettige van alle burgerlyke ver* valging^ verdrukking^ of bevoorrechting^ alleen wegens ge^^ roelens van Godsdienst ; byzonder op de Nederlanden toege* past; in twee Leerredenen, door g. j. g. bacot, Do3<^ in de Wysgeerte ^ Lid van de Haorlemmer Maatfchappj 4er Weftenfcliappen^ en Leeraar van het Algemeene Onis- ttlyke Proteftantfche Kerkgenootfchap ^ in Duinkerhtn. Te Duinkerken^ by van Schelle cn Com p. 1791. 160 bladz* lehalven een Inleidend f^ertoog van LXXI W. in gr. o&ayo* Schoon dit boek , naar luid van den titcl • nict in ons Vaderland uitgegeven js , mecnen wy echter vcrplicht tc 0. J. G« BACOT, LIERREDENEK, iSj liiyo^ van het zelve verflag aan onze Lexers te geven, ter nkt alleen de Schryver onKe Landgenoot is ; maar dok de inhoud van het zelve, op ons Gemeenebest , de muwfte betrekking hccft. Wy eullen*eerst van bet l7t» kiiendyfrtoog^ en dan van de I^trredmen zelve, fpreken. Het vertoog iHrgiiit met eene algcmcene befchouwing, der fpel oversl in kracht venninderde^ „ maar echtcr," gelyk tt Scturyver zegt , buiten Frankryk » door gansch £u« ^ ropa, nog (hatswyze beerfchende onverdraagzaamheid; ^ en van het noodwendige eener meer algesieene verlich- . ting , omtrent elks peHbonlyke en nook wcctig fcbend- btare regten^ tot een vdledige eu gantsch oabelemmer* 5^ 4t vryheid van godsdienst.*' Vervolgens fpreekt by van mpogingen, die hier toe, ook in de Nederlanden^ aange- ttrend zyn ; maar klaagt tevens over bet gering gevolg imr pogingen, en geeft vier redenen op, tlie, naar zyne 'Mtchten , een' meer gdukkigen uicflag van dezelven ver* flinderen. Na dat by voorts melding gemaakt hadt van dt aanleiding en beweegredenen , tot het opflellen en ult- gcfves vsn de twct volgende Leeiredenen ; en van dea tuftt , en de gefteidheid der Algemeene Christelyke Protes- ttoftfebe Kerk , die zich te Duinkerken gevestigd heeft , Wta% berigt hadt medegedeeld ; fluit hy dit Vertoog met ceYie bepaaling van den onderfcheideneq zin , waarin by de Imrgerlyke en kerkelyki verdraagzaamheid neemt, en met de '^piederleg^ng eener fteliing van rousseau , die, in zynen brief aan den Aartsbisfchop de beaumont , wel de gods- 'dienftige verdraagzaamlieid verdedigde, dewyl hy meende., dat een dengdzaam man , in welken godsdienst hy ook ter goeder trouwe leefde, behouden konworden; maar echier de burgdrlyke verdraagzaamheid af ketirde , en bewcerde^ dat bet billyk ware , dat de Overbeid aan eene vrecmde gods- dienstodfening den ingang in haarjand belettede. Voor beide de Leerredenen , heeft de Redenaar ten tek- ftc gekozcn, Rom. XV: j, 6. Doch de God der Lyd* yi zaamheid en der Vertroosting geeve u , dat gy eensge- }t zitid zyt onder malkanderen , naar christus jesus ; i%op dat gy eendragtiglyk , met 66nen monde, moogt vcr- M heerlyken den God en Vader onzes Heeren jesus chris- dTusI" Beiden dienen zy, om het alszins betaame- f) lyke , en met den eisch des Euangeliums , en de gehei* fiDgde Rechten van elks geweeten meest overeenftem- 9) aiende , eener vrye en algemeene , en op gcen verbin- II dend gezag von menfcbelyke geloofsleuze ; .maar voor >i elk 18S O. J. C. B1C0T elk op .'t inzigt zyner Reden, en de erkendc Evangelic-. waarheid cevestigdc inrigting , van recht Cliristelyke Kerk-Maatfchappyen , op het duidelykfle te betoogen.** Ten dien cinde wordt , in dc eerftc Leerreden , het waare tioel of de zin en meening dcr gemelde tekstwoorden , uit dcrzelver verband, en dc doorgaande denkvvyze van pau* Lus , wat niecr ontwikkeld voorgefteld ; waarop dczelvc belloten wordt, met cen trcurig tafereel van de verbazen* dc afwykendc Christenheid van deze leere van den Apos^ tel cn met ecne toepasflng , die naar de gelcgenheid de- 2;er Gcraeente , cn naar dc oraftandigheld , waarin de Leer- aar zich by dc aanvaarding van zyn dienst onder dczelvc bevondt , gefchikt is. In de tweede Leerreden , wordea dc bewysgronden aangevoerd , die de gezonde Reden , uit de eerftc beginzelen dcr gcmcene rechten en plichten vaa bet nicnschdom , tegen allc geloofsvcrbintcnisfen opgeeft; ▼crvolgens wordt dc toepasfing van dit betoog aangetoond op de kcrkclykc en burgerlyke verdraagzaamheid , en eia* delyk onderzoclit , of het gebrek dier verdraagzaamheid , cn het eigenlyk geloofsverbindend gezag , niec mede uit- wendig met de afzonderende en uitfluitende geloofslcu- «n , van allc hier of daar heerichende Proteftantfche Ge- zindheden , en wei bepaaldelyk met die in de Nederlaodea verbonden zyn, en of dus ook deze niet, als verwerpclyk, zyn aan te merken. De Inleiding op de eerfte Leerreden bevat cenc kone befchouwing der zegenryke en liefdcvoUc bc'ooging van het ryk en de leer van jesus, naar aanlei- ding van de woorden des Heilands. „ Zalig zyn de vreed- „ zaamen , want zy ziillen Gods Kinderen genaamd wor- den :** en in de Inleiding op de tweede , wordt de gely- kcnis van jesus , waarin de voorbaarigheid , ter uitroeijin- £c van het onkruid uit cen akker , afgekeurd wordt , op bet onbctaamclyke der geloofs- on verdraagzaamheid toe- gepast. Op verfcheidene plaatzen van het Inleidend Vcrtoog zo wcl , als van dc Leerred«nen , vindt men uitvoerige aante- keningen over zeer gewigtige byzonderhcden ; cn voorts zyn , aan het einde van dit boekje , nog eenigc nadere aantekeningcp bygevoegd ; onder anderen , over de ortder- tekening en den ced , door de kerkenorde der Provincie van Groningen cn dc Ommelanden , (die den 27 Febr. 1 595 •> gearresteerd en gepubliceerd is , ter ordonnantic van Craaf Lodewyk van Nasl'au , en de Gedcputeer4c Staaten van dat Gcwcst) gevorderd , over de befluitcn van vcr- leerredenkk; Tcffchillcnde Synoden in de NederJandcn , om nimmcr met de Remonrtranteii in ecnig vergelyk of fchikking te mo- gen trcden ; over de vervolgingen der Geestelykheid van Groningen en de Ommclanden tegen de Joden , Uko-Wal- Kstea , perfonen die van tovery befchuldigd waren , euz. Wat de hoofdzaak betrefc , zal geen verlicht aanklever van den liefderyken God'sdienst van jesus de grondbe* finzelen van den Schryver afkeuren. Omtrent de be6or« deeling van byzonderheden kunnen wy ons niet inlaaten. Alleen kunnen wy niet onrveinzen , dat hec ons voorgeko* men b, dat hem zomtyds al te bittere uitdrukkingen ont« vallen zyn , die men ook dan , wanneer men volkomen eenftemmig met hem denkt^ niec goedkeuren kan; te min, daar zy t by zyn billyken yver voor verdraagzaamheid en tiefde , zo zcer afileken. Zyn ftyl is krachtig en manne- lyk ; maar dikwyls maakt by de zinnen , door het invoe-^ gen van verfcheidene ieden , te lang ^ en vermoeit daar- door de aandacht van den Lezen Heilkunde van hippocratss ^ door d. van gessc^er. Eerfti Deels , Eerjle Stuk. Te Amjierdam by ]. lilwc , 1790. Behalyen fiet f^oorwerk, 148 bladz. in gr. Svo. In dit Stukje vind men , behalven een kort Fborbericht , wiarin de geleerde Schryver ten ^anzien zyner Vertaa- Unge , en van de door hem daarby gevoegde Ophelderin- gcn, rekenfchap gerft , en eene korte Levensfchets van den beroemden, en met alien recht hooggeachten , Vader der Genees- en Heclkunde, hippocrates , eene verzame-i ling van Leerdellingen , tot de Genees- en Heelkunde be- trekking bebbende. Het is verdeeld in tien Hoofddeelen , en ieder derzclve wcder in eenige afTnydingen , waarby eene korte ophelde- ring of verklaaring van den text gevoegd is. De onder- wereen , in de Hoofddeelen verhandeld , zyn deeze : het tem behelst algemeene LeerJlelUngen , het tweede , Leer- jleUi^en, aangaande den Leefregel in haastige (gevaarlyke) zsdbcfi , het deWe , Leerjtellingen , opzigtelyk tot de w^r- kini^der warmte en koude^ op het Lighaam^ het vierde, Le«r« fieUingen , betrekkelyk tot het bewerken van ontlastingen ^ hctvj'fde, LeerJlelUngen 9 aangaande de Verplaatzingen der > t96 StBELKWOe VAK HIFFOCRATE^ Ziddetif het zesde, LterfiellmgiH^ hetrikkelyk tot di Ziik* tm der Jaarg^tydtir^ bet zevende » Lierfieliingen , opzigti^ lyk tot 04 Ziekten der ^nderfchiidun Litftyden^ het agtitts ^ LeerjUllingen , betrekkeiyk tot dtn pligt tens Hielmeest^rs » Iiet negende, LetrJielUngm ^ oangMndt d9 yerbanden im *t algemeen , en hec tiende , Leerjtellingen , betrekkslyk tQ$ de t^ifbMnden der Beinbreuken. Oat de seven eerlle Hoofd« declen zodanige LeerlteUingen bevaueo, welke den Heelkiii|<i digeu niet alleen, maar ook wd dcgelyk den Genee8kun'4i« gen , mkeu , is uit der^lver opfchrifi^n gemakkelyk t€ aien; dan, daar onze Aucbeur eigenlyk bcdoelt, met d^u«9 verzameling, voor den beoeffenaar derHeelkunde te arbei^ den 9 20 heeft by tig daartoe ook meer byzonder paald ; vvasrom dan ook de drie laatfte Uoofddeelen byn^i twee derde gedeelteii Van dit Scukje uitoiaaken ; eiud^eodf in€t het Hot Tan bee Boekdccl by hippocrat^s , tipn op- Ichrift bebbende : de Officie Medici. Om on^en Leezcr een ftaaltje ter proeve te geeiren ^ verkiezen wy de XXXVIle §. van bet Jaatlte Hodfddeel } dus in de Vertaaliuge luidcnde : M De uitjlortingen van Bloed, de Kneuzingen^ de beUedi" t% van Zenuwagtige Deelen , en de kouie Gezwellen , door eene JVonde vtroctrzaakt ; moeten vooral opwaofds ^ )y minder benedenwaards ^ verbonden warden. De Hand of het heen nwet daarby niit naar beneden liellen. Hef be^ gin des IVindzels Ugge men ter plaatze van de Wonde , doe het zelve aldaar meest^ minst aan de einden^ en matUf in het midden^ Jluiten , en geleide het einde by het vtriuh deny naar de bovenjle DeeUn.'* Hier op volgc dee^ Ver- kJaarinje. „ Zoo zondcrling deeze Tckst fchynt^ zoonoo- dig IS het , dat wy ons by elk gedeeke derzclve em wcinig bcpaaJen. De JVonde , waaraan als eese „ oorzaak dc uitjkrtini^en van Bloed , de Kneazingm , di „ beleediging van Zenuwagtige Deelen^ en de koude Qezwel* ^, ien wordcn toegeeigend, llelt hier geenzins eene Won* de in 't algenicen ; raaar eene Wonde , wcike bepaalder lyk plaats grypt by eene Beenbreuk. Voor tingen van Bloed , iecst men by hippocuates , (Eclrp' ,9 womota,) voor Kneuzingen QPlasmata) voor bileeHging der Zenuwagtige Deelen (Spamata) en. voor hiude Ge^ zwellen (^Oedema Aphlegmanta.^ By cenige audece gole- geuheden zal blyken ^ wat by door deeze bewoordinii^fi ^, verllaan heett, — Het vooral opwaards minder heuMdau^ 5^ waards v^rbindcn^ in alle dcezc gevallen, betdient my 11$ be- D^R^O. VAN GfesfcHER* tpt „' bcdiinkcniJ , dat wcl het ganrcheDcel in hct verband moet „ bcvat zyn ; maar men mifider omgansen met het Wind- „ zel dden moct beneden , dan boven , de plaats der Won* tte. Het leggen van he: begin des WtnizHs , tit ^ ^ flaatu vafi de WhHie ^ Rrhytit 200 zeer te Ilryden met „ hct gene daar oftitrent , met op^igt tot dc Zwecren ^ 5. 14^ van het voorig Hoofddeel gezegd is, dat ik niet ^ kan nalaattn te gfctooven , dat men daardoor hier ter i, plaatze niet anders vefftnan moet , dan dat de eerite ^ omgang van het acelve, o^er d^ Wond moet been gaan; ^ niet , dat het begia moist valkn op de Wonde. Dat de Vcrtaaling van den Tekst, door onzen Autheur, Tldci]end en ook tefiens vry gefchreeven is » zal ieder, die dezelve met het Origineel vdrgelykt , terftond in het oog ^rsfflcn ; wy Voor ons gelooven , dat zy zeer gefohikt is on\ aan haar oogmerk te beantwoorden , en de verklaaringen niet inindcr dicnftig kunnen zyn , om de leerbegeerigen tort vcr- der nadenken aan te fpooren. Schatiamer der Koopmans Rekenkunst. Leerende de voor- naamjii gevallen^ in den Keophandel yoorkomende , kort^ grondig en duiiielyk berekenen. Saamengejteld door ak- noLOUs fiASTiAA44 STRABBB, Lid Van de Svcieteit der kunstrekenaars yte Hamburg ^enz. en Mathematicus te Am- fierdam. Twee Deelen. In ^vo. Te Gouda en Bodegraven •*y M. van Loopik en Th. Meyer, 1790 en 1791. Te fimen 4J4 H. Wanneer, in den Jaare 1769, de Heer strabto den post als Boekhouder op een voomaam Comptoir MJeedde, gaf hy, by j. morterre lUhidr, zeker Reken- boek boek in 't licht, ondcr den tytel : Het vernieuwdt lYit des Koophandels. De Schryver had tocn de Werkcn van GRAUWMAN, VAN PRUissEN, RiPKE , cti andercn (voorna- menlyk j. e. krusens Algmrimr und befonitrs Havu hurgifchtr Contorist^ voor de eerftemaal gedrukt te Hamb. 1766) voor zich ; en llaagde 20 wcl in zyne pooging, dat gemelde Rekenboek binnen weinige Jaaren geheel was uitverkogt) zoader dat by tot heden het genoegen konde hebben , om eenen verbeterden cn veel vermeerderden herdruk van hetzelve te zien. Deeze omftandigheid gaf aanleiding tot het famenftellen van dit^ geheel nieuw werk (het zyn de woorden van den Schryver in de yoorrede') over de Koopmans Rekenkunstj onder den opgegeevcn tyttl, in ]I Deelen ; het welk met het voergamde niets genieen beeft ^ dan het (mderwerp; en zekerlyk in kortheid, klaarheid, en volkomenheid voor hetzelve niet beboefc te wyken; maar tevens, in veele opzichten , zodanige verklaaringen en op* heldcrende aanmerkingen bevat, welken men in het andere t€ vergeefs zai zoeken. Volgens het ontwerp des Schryvers , vindt men , iji het Eerjte Deel van deezen Scltaikamer ^ i. De Gemeeue Rahatrekening. s. De jigwrekening of ReduStie van Cax- tot Bankgeld^ en omgekecrd. 3. Buitenlandfclie Wisfelre^ ,kening. 4. WisfelreduQien. 5. IVinst en yerlies by dc Wisfelnegotie. 6. Arbitrages der Wisfcls, 7. Wisfelcam- misjien. 8. Van het Pari in de fVisfel, en 9. Bericht der Muntfpecien en haare onderverdeelingen van dc voornaam* fte Piaatfen van Eiuropa^ en "hoe die Plaaifen met elkan- der wisfeien. In het Iweede Deel^ wordt 1} De Interest- rekening^ 2) De Provijie- 3) Court ogle- 4^ Asjurantie- 5) Compagnie- en Reedery-rekenin^. 6) De gemengde WiS" fels^ en 7) l^ergelyking van Gewigten en Maaten gevon- den, benevens 8) no^ negen byzondere Tafels, behelzen- de vergeljkingen 1. Van het Goud- Zilver en Muntge- vfge veeler Piaatfen en Landen. 2. Van het Koopmans- gewigt. ' 3. Van de EUen-Maaten 4. Van de l^oeimaaien. 5* Van de Koorntnaaten. 6. Van de Maaten van natte IVaa* ren. 7. Van fommige vlakke Maaten. 8. Van fommige ligchad^ melyke Maaten^' en. 9. De zwaarte van een FranJcJien CuUX" duim^ in verfcheiden foorten vanMetaalen, Steeneh , Vloei- ftofFen, enz, Deeze laatfte,'die 80 bladzyden betlaan, zyn geheel vertaald en overgenomen, uit gemelde Hamburgfc^ Contorist; alleen met dit ondericheid, dat de i(le Tafel van STRABDE de vierdc van crus« is. — Doch hiec- yan nader. Dat tCHATKAMXt. JfJ Dat de Heer strabb£ , vol^ens zyn gevoelen , een ee* hd ni€uw tVerk geleverd heeft, kan wcezen , doch dat de bericbten y omtread de handeldryvende piaatfen j in zyn Werk voorkomende, niec altyd de nieuwjte zyn , zulku lie volgende bewyzcn. In het Eerjle Deel^ bladz. 16 in het fayericht wegeris Barcelona J u> de evenredigheid der Spaanfche Rehnings^ mmten t^en de Cataloni/che Munt geheel overgenomen uic CAUSB, ih. I. bl. 56. Edit* van 1771. Maar de wezen- lyke Spaanfche Goud- en Zilvermunten bebben , federt July 1779, geheel anderen Cours in Cataloni/che 2e. Wane volgens deezen geldt, 2 Ikblan van 8 Escudos di Oro, of Quadrupel 29 Liiv^Af 15 Sueldos Catalanas. ■ - — 4 — 14J Libras Catalanas. i^Dobhrn Senciilo van 2 Escudos de Otq 7^1 Libras. & Escudo de Oro^ of Medio Doblon^ 3II Libras. I Pe/tf if/ro gelt i Libra 17 Sueldos 6 Dineros. 1 Pf/o DtfTo^ of Escudo de Mellon ^ geldt 18 ^ueMir 9 Dineros. 1 Pefeta Mexicana , of ^ P^o Jt^ra , 9 Sueldes 4; Dineree. 1 Pe/eta Provincial j Sueldos 6 Dineros. I Real de Plata Mexicanoj of i Pefo duro^ 4 Sueldos 8^ I Rtal de Plata effeEtivoj of Provincial y 3 S'tiiUof 9 IX* ntros. I Mdiofitfa/ de Plata Mexicana ^ of tS P(/0 <ittro9 ^ SuH» ies 4} Dineros. — — — — Provincial , of i Hco/ ^'UfMi^ I Sueldo io\ Dineros. I Pttza de a das Quartos de Vellon^ Dineros^ I Quarto 5t* MalCas. I OcAaro 2i} Mallas. I l£ifavfdi mion^ i\\ MaUat^ en I BUmca tl Malla. Kadz. iCi wordc het volgend bericbt vsn &fijs ge< „ Ib ien Jaare 1765 den i Juoy is aldaar een Bank ce5- pead, waarin Rekening gehouden wordt in Ponden^ Gm* i<i en Pennisigen Banco. Alle Wisfelbrieven van eene grooter fom 4an 100 Kjbdaalders moeten ia Pouden Banco gefteld , cb door da fitnk sddaar beuald wordea. op zo ved ftniffe all betbe- loop van den Wisfelbrief » of van de Wislelbrieyeat is , wdt^ i-£TT- 179s* MO. 5. O • ke ke door iemand op eene andcre wyzc gcftcid , en buften de Bank betaald 2yn. „ I Pond Banco ^ zynde ten gcfingeerde Munt, hecft 30 Grosjin^ en i Gros la Penningen. De Contanten , welke iii de Serlynfche Bank aange- nomen worden , beftaan in Pruisfifche Friedrichs d'Or, waarvan ftukken can Keulfche Mark^ die 21 Caraaten 9 Greinen fyii Goud bevat , mocten weegen ; elk ftuk van xodanige Friedrichs d*Or wordt den inbrengcr tot 4 Ponden Banco tocgerekend , en hy , voor het beloop derzclve , op cen Folio in de Bankl>oeken gecrediteerd." Deeze geheele befcliryving , die in het vernieuwde Licftt des Koophandelr zeer voegzaam was, is thans in dtSchat'- kamer geheel onnut, als zynde de Tchikkingen der Bcrlynir Bank , federt 1769, geheel van gedaante vcranderdr Men hceft daar toen met af en aanlcliryven geheel opgehouden ; niemand rekentf *er meer naar Ponden; nadien 'cr zonnin Wisfelbrieyen in Banco Ponden jr<itrokken , als betaald wor- den. Ook behoeft men geen Friedrichs d'Or mcer tegen 4 Ponden in de Bank te brengen , ow 'er cen rekening in te bekomen. En federt de Friedrich d*Or die vaste waarde niet meer heeft, is de ingebeelde waarde van cen Bankpondj en de Jltt^Urs Pruisjisch Courant in fyn goud, 20 veran- derlyk als de Jgio der Friedrichs d'Or , tegeu het Priisfisch Courant geld. Het Berlyner Tafchenhuch deelt , cm die reden, eene Tafel medc, in welke de gcfingeerde. waarde van een Bankpend , naar hoogcr en laager Courfin 9 in Hollandfche aazen trois , wordt opgegeeven ; uit welke op- i pivc, naast de Friedrichs d*Or gcplaatst, de PropofRita^ fchen het Goud cn Zilver tevens te zien is. BladZk 172 wegens Bolzano^ is ook grootendeels naar CRUSE, Th. I. bl. 81, opgegeeven; maar critse wis* niet, dat 'er, 12 January 1786, een uituw Keizerlyk Koiifiglyk Muntpatont te Bdkano gepubliceerd zoude worden; fnaar de Heer strabde kon weeten dat zulks gefchied was. BladZi 187 wordt van Frankfort gezegd: dat de Valuta van het geld, ^yaa^n de Wisfelbetaah'ngen gefcbicden , ft- dert I Jutiy 1765, Courant-gtld is, gerekend naar den Om^ y«fi^te-v06t Vdii 20 Florynen. Dbch dit is weder geheel bte- zyden de waarheid. Decze Conventie-vott van Fhry^ nen hceft triaalf tvejinlg'tyd plaats gehad; want, den y Feb. 17669 ^erd door den Raad van Franifort reeds geborfaS, dat meh , in deh gemectten Handel mWandel , ^triOmyenHi- voct van 24 Fhrynen zoude volgen ;wofdende 3 April 1786, door den Opperrhynfchen Kreits, cen nleuw Munttmrtf in" SCHATEAM£1» ipj ^vrterd , volgcns den Conventie-voei van 24 gulden. Zynde dus de Ryksducaat^ in plaatfc van 4 Florymn 10 Kreutzers^ fcJert 15 May 17S6, thans 5 Florynen 11 Krtutzers waar- dig, — Dan voorbeelden genoeg^ Hfit heeft ons mecrmaalen verwondcrd , dat de Ilecr STRABDE , zo VcF wy wcctcn , ncrgcns cenige melding maakt, zclts geen enkele benoeming,van den Hamburgfchm Qmtmst van causE, daar hy dat Werk, zo zigtbaar, op verfcheidene plaatfen heeft naargevolgd. Immers alles wac in het ymiimwde Licht des Koophandels , van bladz. 96 to; Uttdt. 183, wegens de Specicn der VVisfelplaatfen gezegd, tn in de Schatiamer^ J. bU 152—946 ^ meest hcrhaald wordt, is naar cruse. Zelfs zyu de Kegels om Wisicis ie berekenen , zo in gcmelde Wcrk , als in den Koopman} Onderwyzer, of noodig Fiervolg op liet vernUuwde licht ^ Ao. 1771 uitgekomen, nict anders dan cene vrye VertaaJing ▼an de Regels door cruse opgegeeven; en zo is het out met de Arbitrages gefteld. Men zic maar, by voorb. crusb's Ilde Kegel. Th. II, straboe'9 Ilde Kegel, bladz. 40. blad:^. 22, Wann die Frag-Zalil eiucn Bmdi bey fich iiat, fo thut nan am besten , wenn man diefelbe einriciitct ^ odcr mit dem Ncnner des Bnichs ver- mehrct, nnd den Ncnner ge- fade gegen das ProduSt uber, oben die linke Columnc fchnibft , alsdann beliillt das ProduSt den Namen der Frag-Zahl iinveramlert: wann fie Frag- Zahl aber aus nieh- Tcjky fortcn beftehet, fo ^ird fie entweder durch die Unltiplication zu der klein- fteo (orte gemacht, und da TOi benennet ; oder man ver- TOdelt aucb die kleinercn ftitcn in einen Bmch von dnem Ganzen der gr5sten forte ^ un'i vertahrt damit. ferner wic zuersr, O Als bet Vraagtal cen Breufe is toegedaan , kan men gei- vocgelyk dezelve inrichoen^ of met de Noemer des Brenlc^ vermenigvuldigen , en de ^«Jf>e- mcr regt tegcn over dat Frg^ du£t 9 in de linker Colom , fchryven ; dan behoudt heg Produ£t onveranderd |ic naami van bet VraagtaU Jndi^qt liet Vraagtal eentge. miuderj* declen van Specien by zi^rU heeft , brengt men betzely^^ door vermenigvuldiging , co^ de kleinlle SpecU ; of m^u verandert 00k de minderdfifi* Icn in een Breuk^^van eei^ gebeel der grootfte Spepii ^ en handelt daar joiede .a^ yxjipr Ten, 196 A. B. STRAOfit Even zo is het ook gefteld met de Leerwyze , om d« winst cn het ytrlies aer IVisJds zo op de geiftr^ic fom , als aan de Cmrs^ of percent ^ te vinden. £n de uitdruk kings dat 'er van Archangel zelden^op Hamkurg direQ gewisfcld wordt , (zie *t vernieuwde Licht , bl. loi. De Schatka^ tner^ D. L hi. 1589 en dt Hamburgfcln Contorist^ Th. I. bl* 329.) iQ^f meest over Amfieriam ; was voor cruse's Landgenooten wel van gevvigt, om dat hy in Hamburg Ichreef; maar zy had geheel geen belang in AmJUrdam; daajT elk Koopman genoegzaam weet dat de Rusfifche Wisftlhanp del niet eukel zelden op Hamburg , maar zelfs zeer enkn op Londenj direEt gefchied: als wordende alles^ dienaan- gaande . meest over Amilerdam gedreeven. Uit net gezegde blyKt dus, dat deeze* Schatkamer dtf Koopmans Rekenkunst toch Uts gemeen lueft^ met bet ver^ nieuwde licht des KoophandeU : al was het maar het Baarge« volgde uit een zelfde Hoogduitsch Werk , dat in verfcheiden opzichten , volgens den loop der Negotie , thans feilen moet hebben; on in andere gev alien ook enkel uit overnee- mingen beftaat van s. ricard Traite du Commera ^ enz. Dit echter raakt het Reken- of Wiskui^dig gedcelte van dit Werk niet. De daarin voorkomende Voorftellen, die alle door den Autheur driemaal overgewerkt zyn , om geene feilen te begaan , kunnen tot zeer goede vooroeelden/trek- kcn, en verdienen derhalven zo zeer onze aanpryzing, tte de opgegeevene misflagen,in de berichten , onze aanwyzing verdienden. De Fborrede echter fchynt verfcheidenc voor- ftellen te bevatten , welken wy niet gelooven , dat de Au* theur driemaal naas:erekend heeft; by zou ons anders voor geene afgunjtige^ Recen/enten^ en wie weet waar niet al voor! fwant veel is ons duister voorgckomen te boek gefteld nebben. Indien de Schryver immer reden konde hebben » oip zich over onze beSofdecling van zyn Purmerends Examtn te beklaagen ; dan hebben de Schoolmeesters , wier algenup^ nen finaak hy, in de f^oorrede van deezen Schatkamer:^ tracht te verdecdigen , zeker dubbele rede om zich over hem te beklaagen , dat hy, om hunnen fmaak te gemoqt te komen , zo weinig op hunne bekwaamheid fcheen te vertrouwen , dat hy zelfs de allerligtfte Voorftellen van dat Examm voor hn heelt uitgewerkt; daar hy, in een Boek voor Comptmbedienden^ de zwaarfte Voorftellen zelve on5p« gelost heeft gelaaten. Wy Wy zyn^ metreden, ccnigzins uitvoerig gcweest, in het kdoraeelen van die VVerk , en het aanwyzen van deszelfs bronnen , nadien het ons is voorgekomen , dat het onze Nitie weiiiig eer aandoet , wannecr cenige haarer Schry- ms 20 jaaren naderhand eerst opgeeven dat zy enkel fcrtaald , in plaatfe van oorfpronglyk gefchreeven , hebben. Wy wilien dit eigenlyk, niet gchcel, op dit Werk van den Hccr STRABBE tocpasren ; 'er zyn zckerlyk oorfprongely- Ice ftukken in; maar heeft men, zelfs in dit jaar, niet nog ceo Werk over de Mutkunde^ van 1770 > met ccn nieiiwen in 't licht zien komen , nu eerst met den naam van waaren Autheur ^ namelyk simpson , op denzelven ? Eo zyn 'er niet uog meer VVerken , over de Mat hmatif cite WiUnfchappen , in'^onze taal , die , om dezelfde redcii , dien zelfden naam , op den tytel behoorden te draa- gen? — StuUm vogr de Vaierlandfche Historie^ uit de rerzameling fan Mr. g. van hasselt. Eerjle DeeL Te Arnliem en Amjterdam by W. Troost en Zoon, en J. Ailart, i79i« 377 W. in gr. 8va. Oorfprongelyke echte Stukken, de Gerchiedenis des Va- derlands betreffende, zyn den rechtfchaapen Minnaa* ten , die zich op dit vak van kundigheden toeleggen , a^ toos wclkom, Zy ontvangen 'er in dit aanvanglyk Werk 184 , aJie zeker niet van gelyk aanbelang ; doch Kleinig- hedcn , gelyk 'er hier gewis ettelyke voorkomen , kunnen zomtyds licht op groote Gebeurtenisfen verlpreiden , en ons bren^en tot eene vollediger kennis van Perfoonen en Zaakeo, in de Tydperken, tot welke die Stukken bchoo- len ; niet zelden uit Brieven beftaande , gefchreeven op den eigen tyd der Voorvallen. Het eerfte Stuk is , in Shcbtmaand des Jaars M^LV, en het laatfte in Winter^ natnd van MDLXIX, gcdagtekend. Zy betreffen dus een Tydvak in den Vaderlande , vol gewoels , en belangryk gc- nocg om de aandagt der Lief hebberen uit te lokken. in een zeer kort Voorbericht , wordt ons te verftaan fcjicven : „ Het is voor den Leezer noodig , dat hy 19 met 66n woord gewaarfchouwd werdt , dat voor die j9 Werk ccn byzonder Decl, Chet laatfte) zal wordcn aan« O 3 ,f le* StUKV tH I, gelcgd , tvaarin hy ^ behalven een beknopt Vertck)g i over deszelfs algemceiien iuhoud ^ en , behalven vol- doende BJadwyzerss van Naamen cn Zaaken ^ een ondec* „ fcheidcntlyk Vcrflag van den Inhoud van iedcr Stuk , tevens met ftaaving van deszelfs gezag, ontvangen zal. Naa het bekomen van 't zdye , zulleh wy ons be-. ter in ftaat bevinden , over de waarde , dan nu , te oor* ^eelen. Van de Stukken ,^deels in 't Nederduitscli ^ mecst flegt ^ dccls in 't Franjc/j /gefchreeven, zullen wy 'er geen op- gecven ; doch , d^&r wy by een en ander ophelderendft Aanmeitingen vinden , zal het onzen Leezcrcu niet on^e- valKg weezen , dat wy ^dn of twee dier meest Oudheid<* kundige Aantekeningen , althans bet hoofdzaaklyke daar* ♦an , opgeeven. In N**. 6. Een Eed bygebragt hebbende , door deii Graave van hoorne , te Nymegen , up die Cruys opent^ lichen gedain , voegt hy daar onder. Het Kruis » waerop te Nymegen ditn Eed gedaau wierd , was eeu Steen van plegtigheid. Wy zullen by vervolg op den ii Juny 1578 , den Stadbouder Graave joiian van nas- >SAUWE 00k zien zynen Eed afleggcn , eerst voir die Land/chap op *t Hof binnen Nymegen^ ende dairnae op ten Cruys voir die gantfche Gemeynte. Ik heb over diergelyke IFy Steenen^ op het woorU Wye by kjlian gebaodeld* In de Stad van Leyden , [vergelyk orlers bl. 34 enz.] Iivds een blaauwe Steen ^ waarop Borgers ontborgerd wiei[« den ; en te Arnliem in 't Jaar 1461 dit [onuitgegeeveoj Atatuut bcraamdi INSTITUTUM l.«tare ^^lerus : anno lxi* ' Op den Steen ^ die in het Raithuis voir der bancken Uigt^ 4n fall nyemant Jlaen^ dan die ghene ^ die fynen eedt duet.^ (die ander s dair op Jtande « als men richt y verliejl dit JUt <een pont^ ende den Richter fjnen banne*\ Voor het Nymeegfche Kruis , brengt hy uit zyne Char- 'lerverzameling , een ftuk by van den tyd van karel vapi feGMORD , te lanR: om over te neemen ; waarop hy di^ 'Voortvaarti Waarom deeze Steen de gedaante van leen fouls hadt^ zal een ieder uideggenr VOOR DE VADERLAIVDSCHE HISTORIC Ipf Crux peiUt omne noxium # Zong reeds prudentius: FdC cum vocante fomno Cajtum petis cubile^ Frontem^ locumque cordis Crucis figura JigneU Crux peUit omne noxium. En om die reden , was het zweeren , met de voorfte vin- Kren op een Kruis , ook meest in gebruik. Men deedc ocn Eed met opgerechte viageren , *t geen ik geuoemd inndt: vvtgellrekkeder armen myt lyffiicken opgerichten vyn* giren. Ik Kan bewyzen , dac alzo Vrouwen ook awoe- KO, [zic A. VAN BEMMEL Befclir. Van Amersfoort , D. I. hi. 269.J men deedt Eed met ^dne hand op 't Euange* Hum , gelyk hier boven in *t Formulier ; met ddne hand op Reliquien J of een Heiligdoms Kasfe ^ [hoedanig Kastje uli een Stads - rekening in de Kronyk van Arnliem , op 't Jaar 1537 werd voor den dag gebragt] ; mew deedc Eed jar peaus^ gelyk Priesters en Vrouwen leiden oere liandm oere borfien; maar het zweeren op het Kruis was meesc gewoon. In alle des Konings Rekeukamers mo%t men niet anders zweeren, dan leggende fyn twee voorjte yingeten op te figute des Heiligen Crucifix ; en daar voor lieten die van de Kekeoiug in Gelderland in 1562 , een ander Crucifix maaJbm, tride een bertken omme den Crucifix daar inne t€ doin fchUderen , omme den Officieren , in de/'e Camere fortee* rende^ daar op ten Eede te ontvangen^ ende af te neemen". Het bekende Liedje Wilhelmus van Nasfouwe^ in N°. 160 geheel bygebragt hebbende , voegt hy *er deezei Aanteke- ning onder. „ De lleer s. 11. van idsinga heeft het Lied van WILHELMUS VAN NASSAUWEN iu zyu Stoatsr. I D. bl. 328 enz. geheel gegeeven. lly wil dat het in 1572 tcr wcreld kwam , dan' zekerlyk , zo wy het wel onder- loeken , ruim drie Jaaren te laat. Toen Vader willem, * tyret^maal wederom' in Landt kwam , zong men reeds wi Lied , Jlem : wilhelmus van nassauwbn , [Geuft Litiboek bl. 70. 71. 72.] In *t Jaar ij68 irame ^tPrins ALVA, uit zyne verfchansfingen by Maejlrickt ^ lokken ; doch te vergeefsch , en hy moest op den ftfenden van Wynmaand aftrekkcn , vcrvoigens zyne fccndcn by gcbrek aan geld bedanken. De Hertog was ^ trots op dit voordcel , dat hy een zegepraaicaac in* O 4 \ I SCO fTUKnif VOOR DS VADEftLAltDSCHE BrstORIE. trecdc 4eedt in Brusfel , op den twee en twintigftea van Wintermaand , en welke van alle vreugdebedryven^ 2elfe van ecn lleeklpel , agtervolgd wierdt. Tegen dit alles 9 moest iets van 's Priulen zyde gedaan worden , om de Geufen niet ten eenemaal neerilagtig » en in hunne nioedloosheid , te Jaatcn. En wat was 'er veel voorhan- den ? — Men bragt een ecnvoudig Liedekeu byeen. D. V. ROORNHERT was daar van de Dichter. Idsinga noemt ikiARNix VAN ALDEGONOE ; maar ik geef meer gezag aaii G. BRANDT 9 in de Historie van Enkhuifen^ D. I. bt. 222. Dit Lied kwam waarfchynlyk ecrst in 't licht , met het portrait van den Prinfe daar boven. Het raakte alom bekend, hei wierdt op een ftaatig juichend muzyk gebracht,ea vaa cen iegelyk , die Vader willem was toegedaan , gczon- geu : men maakte zelfs op die wyze andere ; niet minder dan agt zyn 'er in 'c Geufe Liedboek ; men maakte ook gcestelyke Liedekens. In de Gulden Harpe van karel VAN MANDBR , treft men drie Liedekens aan , welke hy op die wyze zingen laat , ecn op bl. 22 , een op bl. 47 > cn cen op bL 396. Dat van b). 22 is zelfs eenc gccste- }ykc vertroosting voor licden , welken als willem I , en zyne liefhebbers, voor zich geen uitkomsi of raad vinden; en, loen hy zich daar voor nederzettc, dagt hy gewisfclyk op nicmand anders, en op dat Lied van wilhelmus. Ik bc]*haal daar van in dit Werk , uit myn oud H. S. den druk , om dat men dien , .en in 't Geufe Liedboek van j. VAN pooLSUM , bl. 44 en 45 , en nog meer in de uitgst- ve , welke in 't Jaar 1748 door nic. van daalen , irt klein 8vo. bezorgt wierdt , en welken de Raadsheer van* IDSINGA volgdc , gebrekkig vinden zaL In ecne op- g^vt van y^arianten^ begeef ik my niet. AUeen Blyf ik tot in der doodt hebben alle drie die drukken; men dagt dat doedt een (lop* la^ was: maar zie by b. iiuydecoper op m. stoke , de noot van D. IIL bl. 63, en de myne ad kilianum, v. Dood Uchaam. Oe en Oo verwisfeldcn zich menigweff. De naamen van breederoooe en berkenroode, worden van Breede en Berken roede afgeleid , gelyk h. kannegietbr in de Laiynfche Voorreden voor h. harius heeft daar a:e- daan , zie p. lu. Kn zo is ook G$em , Goow, Cujlodia; Goes , Goofe , jinfer ; by kiliaan Troon , Troen. Men kent lict Bock des Guld'en-troens. In Hollund zegt men nog Kyegelj zo wd als Koogel. BERDE CATERN Ult MYIT ZAKBOEC. m>l Jkrie Catern uit myn Zakbeek , of Aantekeningen van em , Burger^ aan de Grenzen van Holland. T$ Rotterdam by N. Cornel » 1790* In gr. 8vo. 64 bl. By hct reeds gezegde over de Twee eerjie CaternT Q*)^ hebben wy niets te voegen^ dan dat deeze Derde Catern 9 in weinig beduidenneid , de twee voorgaande overtrefc. Indien het llerk vertier Verzamelaar en Uitgee* Yer. aanzette , om meer Caterns te geeven ^ beklaagen wy deB Imaak onzer Vaderlauderen. (•) Zle hier boven , bl. 79. Rrize in de Binnenlanden van Afrika-^ langs de Kaap d$ . Goede Hoop , in de Jaaren 1780 tot 1785 gedaan^ door itn Heer le vaillant: uit het Fransch door j. d. pas- TBUR. Met Plaaten. Tweede Deel. Te Leyden en Am* . Jterdam 2ry.Honkoop en AUart , 1791. Jn gr. 8va., 360 bk Het oogmerk der Reizc van den Heere le vaillant reeds opgegeeven , en zyne naauwkeurigheid in het mededeelen zyner berichten en Waameemingen , naar eisch geroemd hebbende T*), behoeven wy nu alleen te mel- den, dat by, in dit Tweede Decl, op eene even ge- fchikte wyze zynen weg vervolgt, van Kokskraalj over de Sneeuvbergen J door Kamdebo naar de Kaap; op wel- ken wy weder veele byzonderheden ontraoeien , van wet ke wy eeni|;en onzen Leezeren zullen mededeelen. Men heeft veel gefchreeven, en nog meer gefproken en gdoogen , van de Hottentotfche Vrouwen , van welker mnfchapenheid men, by onzen Schryver, een nieuw ge- xoelen , en tevens een naauwkeurig naar 'c leven gete- kende Plaat, aantreft. Ily verkhart die wanfchapenheid vooT het gevolg eener buitenfpoorige Mode, en geenzins voor een natuurlyk gebrek. Ten opzichte der opvoe** iine van de jonge Hottentolten , zegt by: „ Zo dra het kind geboren is, verlaat het den rug zyner Moeder niet; 2y bindt dien waarden last daarop met eene fchon, die het In d^ji/gem. Vaderh Letteroef, voor J79J,bIidl» tfiSfCnz. O5 LX VAILLANT*S het tegens haaren rug drukt ; eene andere fchort, met rietnen onder de billen van het kind vastgemaakt , on- derdeUnt het, en belet het af te glyden ; die tweedd fchort, even als de andere, van beestenvellen gemaakt^ gelykt vry wel naar onze Jagt-tasfen; men verciert de- zelve gemeenlyk met kraalen , en zict daar de geheele Luiermand van het jonggeborene. „ Gaat de Moeder aan het werk , gaat zy naar het bal y ja al danst zy daar, zy legt haar kind niet af? dat klein aapje, waarvan men niet dan het hookl ziet ^ fcbreit noeit, fchreeuwt nooit, ten zy wanneer het moet zuigen; dan draait de Moeder het om, en trekt het o{> zyde , zonder dat zy het behoeft te ontbakeren ; maar als zy in ccnen gevorderden ouderdom is, of veele kihderea gehad heeft, behoeft zy haaren zuigeling zelfs niet yaa plaats te doen veranderen; zy reikt hem de borst onder den arm toe, of geeft hem die over de fchouder; het kind dus te vreeden gefteld, houdt op met fchreijen, en de Miniie gaat weder aan den dans. Als men eindelyk begrypt, dat het in flaat is om eich zelf te helpen en op te fpartelen, dan legt men bet voor de hut op den grond ; met gelhdig te; kruipen , ontwikkelt het zich , en beproeft vai] dag tot dag om pvereind te (ban; eene eerue pooging doet eene tweedc onderneemen : het wordt ftouter , is welhaast (lerk ge* noeg om te loopen , en zynen Vader of zyne Moeder te volgen. „ Deeze zoo eenvoudige, zoo natuurlyke, handelwyze is wel zoo goed als onze nadeeli^e leibanden; zy dnik* ken de borst in , en prangen die ; de onevenredigheid tus* fchen de (lerkte der beenen en de zwaarte des ligchaams, welke onze kinderen iioodzaakt op die al te gcdienftige leibanden te leunen, verminkt hen dikwyls eindelyk, be- derfc hunne gezondheid , en maakt lien misvormd voor het overige van hun levcn." — Nooit heeft de Schry* ver in Amerika of Afrika kreupele of gebochelde onder de Wilden ontmoet. Men moct in Europa reizen om die te zieiu Zo dra.een Hottentot geftorven is, begraaft men hem in zynen llegiften kros^ of huidcnkleed ; men plooit zyne kdenmaarcn zoo dat het lyk geheel in dezelve gewon* den is. Zyne nabeftaanden draagen het tot op eenen ze* keren aflland van de horde; en, hot in cenen kiiil, daar* to^ gcgratven, en die nooit diep is, nederieggcnde, be* ^ekkeii ty het met aarde, vervolgens met ftocnen, zo zy iiic in den omtrek vinden^ zulk eeiie graftambe kan nie; ireilig voor de aanvallcn van den Jakhals en de Hyeng ?yn; het lyk is weldra opgegraavv^n en verllonden. Is het een opperhopfd ecner horJc, dat men vcrloorei^ beeft, dan gebruikt men meerder ple^tigheden, dat is ta Eeggen , dat de hoop lleenen en aarde , waar onder mea hetbtgraaft, aanmcrkelyker is, en meer vertooning maakr* j Is het iemand dien men betreurt) dan is net huist gezin in rouw en ne^rflagtighcid gedompeld ; de nagt jvordt in fchreyen en huilen, met verwenrchingen tegeui 4en deed gemcngd, doorgebragt; de bykomende vriear den vermeerdercn het gerchrei , dat men van verre cer tien zoude houden: wat daarvan zy, de blyken hunua? droefbeid zyn niet twvfelachtig voor hem, die onder hea irerkeert; men hecft er gezien die overvloedig en zeer Jbittere traanen Itortcden." Ten opzichte der Gonaquas, verklaart de Schryver, dat deeze, van alle de Nation die hy gezien heeft, de ecni-* fe is, die men als vry kau befcbouwen ; „ weidra (zegf y) zullen misfchien die Volkeren genoodzaakt zyn zicli te verwyderen, of de Wet van de iandvoogdy te ontvan- ^cn. Naardien alle de landen ten Oosten over *t alger meea goed zyn, zoekeu de Voikplantingen zich naar dieg fcanc 9 zoo veel zy kunnen , uit te breiden ; het zal hunn^ bebzucht ongetwyfeld den cenen of anderen tyd gelulc- ken, .Wee ! dan die gelukkige en vreedzaame Volksbenr den I gewdd en moord zullen dan , tot de fpooren toe , de vrybeid uitroeijen. Dus zyn alle die horden behandeW* van welke de oude Schryvers fpreeken, en die, vernederd jen verzwakt door verdeelingen , tot eene volkomen ^fi- jianglykbeid van de Hollanders vervallen zyn; dan zullea het aanwezen der Hottentotten, hun naam en hunne ge* fchiedenis, voor verdichtfelen gehouden worden, ten zy de een of ander Reiziger , nieuwsgieriff om derzelver overfqbot te ontdekken , moeds genoeg nebbe om zich in de afgelegen VVildernisfen , welkc de groote Namaquat bewoonen ^ te waagen , daar de rotfen , door den tyd xnecr en mepr verliard , en de oude en dorre bergen, geen het geringst fcheutje van boomen aanbieden, waar* f dig de gretige winzucht der Blanken naar zich te trek* ken.'* £eiie byzonderheid) welke men echter by meer onber fchaafr yoor het gerucht eener M4 LB TAILLAOT^S fchaafde NatiSo heeft aangetroSen, wordt door den Scbty^ ver dus voorgedraagen , ten einde te doen zien, dat it mededeelzaamheid ruim zo fierk by de onbefchaafde, ats by de befchaafde , Volken plaats vindt. —. 