Maleisch-hollandsch woordenboek
èwjli» pasang, I. paar, koppel, stel: gading sapasang, een paar, een stel olifantstanden ; tan- dak berpasang 2 , bij paren dansen; — bij elkaar behooren, in orde zamengeschikt , zamengevoegd zijn; het in orde aanleggen, in velerlei spreek- wijzen, zoo als: p. kebon lada, een pepertuin in orde aanleggen; p. djerat, netten stellen; p. la- jar, p. bandera, de zeilen, de vlag ophijschen, p. bedilj vuurwapenen afschieten; p. api, vuur aansteken; p. bitjara, raad beleggen; p. soeivara, de stem verheffen. Main pasang 7 damspelen. Pa- sang 2 , een soort van klimplant. Sakit pasang 2 an, een waterbreuk, hydrokele. II. vloed (als geregeld afwisselend met laag water? Zie I). Pasang besar en p. ketjil, groote en kleine vloed, welke te Riouw ieder eens inde 24 uren terugkeeren; p. goendah = ajer perbani, stil water tusschen eb en vloed; p, bah, over- strooming; p. kring , laag water; p. poemama, springvloed. .sLwU pasoeng, opgesloten; het opsluiten, gevangen zetten in een blok; de beide houten hangers, waartusschen de plank (papan goéloeng: zie ook peso) steekt, waarop men de afgeweven stof wikkelt. Pasoengan, houten blok om iemand in optesluiten. (j+»\ë pasak,, I. pen, nagel; memasak telinga dan memakei soebang, kemoedian dart pada dipasakkannja, M. een gat in het oor maken. II. memasak en memasakkan gadjah, bijv. kamedan, sturen, E. H. eig. de sporen geven? Yrg. I. m. orang pasok, lieden uit het binnenland; dipasak poelau itoe, M. ^yjj pasoek, compagnie, bende, troep krijgsvolk: pasoekan orang penjamoen, roover- benden; samoeanja datanglah berpasoek 2 an. y*A3 pasoe, kom, waschkom; badkuip: pa- soe emas tempat radja mandi; koebawa ajar itoe dalam pasoe itoe. /woxU pangoes, spraakzaam, welsprekend. -£U pangel, een soort van platte noot, die gekookt gegeten wordt, T. uJ>1i papa, I. arm, behoeftig (Skr. papa, slecht, zondig). II. stut, steunsel, schraag, M. Ci^iU papat, vlak, effen geschaafd of ge- houwen. Memapatj met een liniaal of den plat- ten sabel slaan. jiU papar, effen, gelijk, vlak. Bij M. requiree- ren en paparan, requisitie. Zie ook het Aanhangsel. /piU papas, I. memapas, iets van zijn plaats nemen, afnemen, bijv. een gordijn van een ledikant, een schilderij van den wand, een tent van een vaartuig; wegnemen, verdrijven, van spoken; krachteloos maken van vergif. Pemapas, boete voor verwonding. Zie ook het Aanhangsel. ^.ïU papak, kort en dik; ook zonder staart, van kippen. Zie ook het Aanhangsel. iU papan, plank, papan toelis, schrijf- plank, schrijftafeltje, lei; papan tjongkak, zie tjongkak; papan goéloeng, * zie pasoeng', moeka papan, een onbeschaamd gelaat. <XjU' papati; memapah, iemand bij het gaan ondersteunen, HA. lJu paka; verb. van het Arab. moewa- fakat. Ook pe%at. C^^ta paka; poeroe paka, klierziekte, kliergezwellen. (JoU pakal 5 memakal , kalfateren^emaW, werk van boombast. Terb. van kapal? S\è pakan, inslag bij het weven; berpa- kankan,emas, met gouddraad doorweven. II. tooverspreuk , C. III. zie pekan. S& pakoe, spijker; daoen pakoe, varen- kruid, varen, ook zonder daoen', pakoe adji, ze- kere boom, cycas circinalis (soorten daarvan zijn: p. a. lamiding, p. a. saba, p. a. tijoeng); pajoeng pakoe, de kop van den spijker. Ook fig. ter pakoe kadalam hatif HA. r/tt f • IA >\3 51 fyb\3 pakau 2 , Chineesche speelkaarten, ge- woonlijk patoewi. £ U pakel, aandoen, aanhebben, gebrui- ken; zoo als kleederen en alles wat men bij zich draagt, opschik, wapenen. Mëmakei, aandoen, enz.: m. agama, een godsdienst aannemen; m. përampoewan , vleeschelijken omgang met een vrouw hebben; m. nama, een naam aannemen; ëmpat poeloeh pitis dipakei satoe ringgit, vierpi- tis gaan op één dollar. Mëmakeikan , iemand aan- kleeden; iemand iets aandoen. Bërpakei 7 aanheb- ben, bërpaj[ei\an , met iets gekleed zijn. Tërpa- kei, bijv. kapada radja, vorstelijk; tijada tërpakei , onnut. Perkataan jang dipakei sahari 2 , praatjes, die men alle dagen hoort; itoelah tabólïh pakei ëngkau, dat zijn maar uitvluchten, dat helpt je niet, HA. Sapakei dëngan, het houden met, bijv. met slecht volk. Tijada gëmoek, mëlainkan sa- pëmakei ? niet dik, maar toch zoo, dat hij in zijn kleeren sloot, HA. Pakeian, ook: besteld: sëpatoe pakeian, bestelde schoenen, in tegenstelling van sëpatoe kodian, koopschoenen. LU^JH^ pagoet, het pikken van vogels, bijten van slangen; dipagoetnja matanja, hij pikte hem de oogen uit. Ook patoek. S\j pagar, omheining, heg, wal; ook: pa- gar boelan, een kring om de maan; pagar teng- galoeng, gebogen lijst of rand om iets. Bërpa- garkan doeri, sëndjata, een doornheg, een borstwering van geweren hebben. .ili' pagan, stevig, gezet, forsch van ligchaam = tëgap. JTU pagoe, zolder, zoldering, M. Au pagl, ochtend; pagi 2 7 in den vroegen morgen. .jU pala, I. sapala 2 , inderdaad. II. boewah pala, muskaatnoot; boenga pala, foelie (Skr. phala, vrucht). C^JU' palat ; kajoe palat, zeker strafwerk- tuig op scholen, waaraan de voeten der kinderen worden vastgemaakt om ze zoo omhoog te halen en er op te slaan, HA. v^*JU palet, veeg, smeer: saekor karbau mëmbawa loempoer, samoewa karbau tërpalet. oJüi paloet, overtreksel, enveloppe, bijv. van een brief. Ter paloet, omgeven; ook van een pen: t. dëngan dawat, gevuld met (liever gedoopt in?) inkt. Yrg. baloet en sampoel. JU palar, gehecht aan geld of aardsch goed: hartamoe itoe tijada akoe palarkan y uw goed begeer ik niet. Palar 2 an = toedoeng sadji, zie toedoeng. /u*jU' palts; bërpalis, mëmalis, zich naar iemand toekeeren en hem aanzien. ja!U' palang, dwarsboom, öw. is alang. £]U paling, afgewend, afgekeerd; het zich omkeeren. Mëmalingkan moeka ook = doerhaka, afvallig worden. Bër paling kapada orang lain } bërpaling haloeivan, zich van iemand afwenden, den koers wenden. «JU palong, monding eener rivier: ter- boeka koewala pada palong Ajër-merah , de kwala is open door de Ajër-merah-monding. Palongan, langwerpige houten trog voor voederbak, water- bak, spoelingbak. JU' paloe, I. slag; slaan, zoo als met een stok; ook fig. këlak datang paloe Allah dkan kita ini, Allah zal ons slaan, ons treffen; — slaan op de trom, op de gong; tegen iets aan slaan; bërpa- loe 2 an sëndirinja, van zelf tegen elkander slaan; mëmaloekan tangannja, de handen in elkaar slaan. II. paloe 2 , het mengen, wrijven, van verwen; bërpaloe 2 , zich vermengen met, bijv. kaloewarlah tjahajanja bërpaloe 2 dëngan tjahajanja matahari ; baoenja boenga bërpaloe 2 dëngan ajar mawar; ook ruilhandel drijven. JU palau, een soort van heupgezwel. &1U paloeh, vore, greppel, sloot, water- leiding; pad of dijkje tusschen opgehoogde tuin- bedden , water keering , gemetselde rand van kana- len enz.; opgehoogd tuinbed. ~oU pamoer, Jav. een soort van ijzer om wapens mee te damasceeren; liet damasceersel op krissen en klingen. L ,/*U paman, Jav. oom; ook als benaming van meer bejaarden. Zie pak. <uU pa mah, vlakke, lage grond aan den voet van een heuvel, C. JU panar, zonnestraal. & tjjtf V iwJU panas, heet, hitte: panas matahari; ajar-pana8 (warm bronwater, maar ajar hangat, heet, door vuur), demam panas; panas hati, toorn, woede; panas bara, opvliegende, ziedende toorn; panasterik, smoorheet. Panas 2 , kersverseh: Mëndja- dipanas dimata orang , iemands begeerte opwekken. /wjU' panoes , = pantjaroeba, zamenge- pakte wolken met bliksemstralen er door. *>Ü> panau, witte vlekken op de huid; netelroos (?). *JU panah, (Skr. wana, pijl) pijl; pijl en boog; het schieten met de boog; memanah de- ngan sakali panah, één keer schieten; sapanah, één boogschot ver; anak panah, pijl; iboe panah, boog = boesoer; mata panah, punt van de pijl, tjabang panah, de keep van een pijl; pa- nah hosong , pijl zonder punt? Memanah orang, met pijlen schieten op iemand; memanahkan , een pijl afschieten op (kapada) iemand. \JUyS paoet, het zich ergens aan vast klemmen, ergens aan vast zitten; maka anahnja iang ketjil itoe memaoet leher maknja; oemoer kita telah paoetlah, adjal hita poen hampir ra- sanja, mijn leven is ten einde (is vast aan den dood, de dood heeft het gegrepen?); sangkoet pa- oet dengan hoetang, diep in de schulden steken; sijang kirt, pahoet kananf strijken bakboord, ophalen stuurboord (t. w. van de riemen). r U*fl* pawoes 2 , walvisch. ë^U pawang, loods, gids, inzonderheid zulk een die een expeditie leidt om iets te onderzoe- ken; p. gadjah, olifantenjager; olifantentemmer; ook een kornak? C/jU pawaka, (Skr. pawaka) vuur. ^iaU pawan, een soort van plant met fraaije bloemen, clerodendrum inerme. ijyj pao en, Eng. pound. ^U' pawana , (Skr. pdwana) wind. 2kU paoeh, een soort van wilde, doch eet- bare mangga: p. djenggi, een groot soort daarvan. ^£j\$ pa;wet , L == pegaweL II. een soort van lans of piek met een bos haar er aan, sU paha, dij (p. bilalang, t fyetz. of liever het naar binnen gerieve gedeelte?); dissel van een rijtuig; een vierde van een tail; zie soekoe. CI^vamU pahat, beitel; gebeiteld, uitgehou- wen: boeloe pahat, nestveêren; emas dipahat, ge- dreven goud; batoe pahat, gehouwen steen; p. seroemboeng, breekbeitel; p. pengoekoe, gleuf bei- tel; p. pating, koubeitel, p. nedjis, schaaf. Cl^^ pahit, bitter, van smaak. J&Ü pahar, groote, ronde, koperen bak op pooten om de schotels met spijzen op te zetten. £$tè pahak, laagte, vallei. u5*u paja, moeras. jé* P a J ar (te Riouw pajang), kruisen, van oorlogschepen; prahoe pajar, een kruisboot. ftjvi' pajang , zie pajar. Pemajang = pra- hoe pajar. De oorspronkelijke beteekenis van pajang is waarschijnlijk een soort van vischnet, van waar nog orang pajang, visscher? SM. Yrg. poekat. £j>\i' pajoeng, zonnescherm, pajong; pa- joeng terkambang diatas kapalanja, de p. was opgestoken boven zijn hoofd, eig. ontloken, als een bloem, zoo als terkoentjoep van de pajoeng beteekent: zamongevouwen, als een bloem gesloten. yy pajoe, aftrek vinden, goed verkocht worden, zie lakoe; terpajoe, bepaald; door het noodlot besloten. jj\$ pajau, brak van water; vuil van smaak. &j\3 pajah 9 wien de krachten ontzinken, doodvermoeid; moeijelijk; sakit pajah, doodziek (ook zonder sakit): pajahlah saroepa mati; pajah bĕrdjalan; pajahlah kami mentjahari dija; pajah djoewa mengatakan dija, djika sahingga ini, moeda djoega, SM. Uu_3 paepa, negenoog, pestkool, of ook een soort van steenpuist op de borst, die naar binnen slaande sakit barah doet ontstaan. uS pëta, teekening, plaatje, afbeelding. CS\j3 pataka, beter CJoIj, w. m. z. jUü'patala, beter JJU, w. m. z. èütjS pe taling , een soort van boom, die goed timmerhout levert. Jtó pëtlr, een ratelende donderslag: mata petir en panah petir, bliksem. L& patëra, (Skr. id) blad. ïJü ppetëra 5 (Skr. id. zoon) kind, van vorsten. Jy* 53 <jU&' pëtërana, beter ^VpüS (Skr. patra? en nwa, w. m. z.) vorstelijke zetel. i^Syü patëri , soldeersel, borax. i_$yü> poetëri, (Skr. id. dochter) prinses; vorstin. Boenga poetri, naam eener bloem ; gram- matophyllum scriptum; daoen poetri, mussaendra frondosa; sepah poetri, een fraai rood vogeltje, een soort van boomkruipertje ; sipoet poetri, een soort van hoorn; poetri salat, koebang en mandi, soor- ten van snoeperijen: zie op die woorden. /MK-Ü> pëtas, I. dient ter zamenstelling van telwoorden voor de vakken van vischfuiken of staketsels in zee. II. (het Eng. pet ar ds), ook pètasan, voet- zoekers. (Op Singapore en Malakka; op Riouw daarentegen, even als op Java, mor tj oen). /w*.ü pëtls, Jav. een soort van garnalen- gelei voor sambal. &.A9 petang, duister; avond; sijang dan petang; pada petang hari. Boenga petang, een soort van bloem, abutilon hirsutuni. Kapetangan (ook kapentangan en kapetingan? hetgeen de afleiding onzeker maakt) geheime agenten, die door den vorst op allerlei expedities worden uit- gezonden. Zij worden ook pendjoerit geheeten. Zie ook perlentei. C>A3 pëtik, het tokkelen van snaren; het laten vliegen van een pijl uit de boog (pa- metik panah, de pees van een boog, dus eig. de pees overhalen); het overhalen van den haan (pidjoe, petikan) van een geweer; het tokkelen van de lange nagels ; het plukken van vruchten en bloemen (eig. afbreken? zie poengoet); satoe petikan, één pluk. Ketok metik, van alles een beetje koopen. I^jÜÏ zie Loi\5. )yS pëtoewa, zie ^_svÜ. tj*y* patopan, Chineesch speelhuis, waar top, een Chineesch dobbelspel, gespeeld wordt. ijyü patola, een soort van bittere kom- kommer, momordica sp. i^yXs patoewi, Chineesche speelkaarten. ^Jxii pëti, kist, koffer, kistje. Tam. ^Jü pëtel, een soort van boom, waaraan zeer stinkende boonen groeijen, die als toespijs en in sambal gebruikt wordon, parkia speciosa. ^£ls*3 padjangan , Jav. = poewadei. <J>22& pëdjal, plomp, vleezig. *»3 pëdjam, gesloten, geloken, van de oogen: matanja pedjam, saperti lakoe orang tv- doer ; niet zichtbaar, van iets dat gezonken is. L^^3 pet jat, van zijn rang ontzet, uit zijn betrekking ontslagen. V^^x^i pëtjoet, zweep, karwats. d£s\i> petjah, stuk, in stukken zijn, in stukken breken; gebroken van het hart, d. i. moedeloos ; overal verspreid raken , van een ge- rucht: ilmoe itoe' petjahlah kapada orang 2 Me- lajoe lain; zich verstrooijen, van menschen, ver- slagen worden in den strijd (dikwijls met bijvoeging van prangnja); breken, van de golven tegen het strand; memetjahkan 'adat, de 'adat afschaffen. Petjah-belah, overal verspreid; overal stuk: mem- baiki petjah belahnja gredja. Petjah pinggan, clerodendrum infortunatum , een heester met welriekende witte bloemen, ook p. piring. ^3 pa «la, gewoonlijk van ka of dari vooraf- gegaan en dan beteekenend aan, naar of vanden kant van, van; zonder een van beiden = dioï kapada. )Sè pëda, ingepekelde groote visch in stuk- ken; inpekelen; nutteloos bewaren, inzouten. J)i\3 pëdati, Jav. een soort van twee- wielige kar. ö)&3 pëdada, zie berembang. ilS ) i^3 padaka, (Skr. padaka) een soort van collier met daaraan hangende gouden plaatjes. ^ttbi' pëdana (of ook padëna), groote ver- glaasde aarden potten, grooter dan een tampajan. «Jsj'pëdar, sterk van smaak, van vetten. cjm&Ï pëdas, heet, scherp op de tong, bijv. kerrie. Kajoe pedas, sassafras. Zie ook het Aanhangsel. ë£Ï pëdang, zwaard, degen. jJiXS pëdal, zie hampedal. l*>&3 padema, (Skr. padma) lotus. ëjoAs pëdindang, een soort van taf uit Voor-Indië. .51» jJ» pëdoewakan, naam vaneenBoe- gineesch handelsvaartuig met twee masten. J.tXi' pëdoell, verbastering van ,J*^ 04 eT°J óS pj , t fcj^ padoman, Jav. S^i pëdah, voorteeken, beteekenis van een droom of gebeurtenis. Gewoonlijk pëdahan. Ver- bastering van het Arab. ÜtSoli, %&ï pëdih, steken, zeer doen, zoo als de oogen door peper of door de terugkaatsing van het li&ht; ook van het hoofd, een wond, het hart. S\3 përada, (Skr. patra, blad) blad of dunne laag van metaal, klatergoud, vertinsel enz. Përada tërbang , bladgoud. Hoeroef bër përada, vergulde letters. Daoen perada, justitia picta (ook poedtng). (C^V 5 përangel, aard, inborst. y$)jè përakoe, trog, M. /wjU përawasj daoen per atv as , bladeren op nangkablader en gelijkende, waarvan het aftrek- sel als geneesmiddel gebruikt wordt. ^ ï 3 përahan , nok, nokbalk. Ook paran. y&lji' përahoe, schip in 't algemeen, praauw. Zie koenting. u5*M përaï, I. stukslaan, bijv. een klomp suiker, erts, steen enz. II. laveeren van een schip. Ook bërpraï 2 en mëmboewang prat-, bijv. masoek berpraï 2 , jie haven binnen laveeren. Zie pal 2 . Përahoe peraï ikan? P A. U-y poer ba, (Skr, poerwa) vroeger; oud; poerba kala, oude tijden. ajUj.3 përbanl; ajar përbani, doodtij, stil- stand van het water tusschen eb en vloed. Boe- lan përbani, kwartiermaan. Men zegt ook bani zonder per. In het Skr. is prawdna , sterke vloed. ^wl^J» përbahasa, (Skr. paribhdia) spreekwoord. CL*y>përat, zuur, wrang. CL^p» peroet, buik, ingewanden, van menschen en dieren; peroet moeda, ook p. sent en lingkar p., de dunne darmen; p. bësar, de maag; isi peroet ook = anak. Peroet zie kapal , het hol van een schip ; peroet bëtis , zie bëtis \ pĕroet boeloeh, de dikte van een bamboes- stengel. Zie ook poeroet. JZ3 përtama, (Skr. pratama) de eerste; vooreerst; in de eerste plaats. Q$J* partil , een soort van welriekende olie. — 3 përtja, I. naam van den boom, die de gëtah-përtja levert. Ook tëban. II. Poelau-përtja , eigenn. van het eiland Su- matra, vermoedelijk verbastering van het Skr. martjapada, aarde, wereld; vrg. de uitdrukking ^alam Menangkdbau. III. (Perz. përtjah, en dus beter zóó) een lapje doek of katoen: adapoen kanjataan dari pada kam, përtjanjaitoedigoegoerkannjakaboemi, S. R. LS^**r* pertjaja, (Skr. pratyaja)-, vertrou- wen stellen, vertrouwend; lichtgeloovig ; përtja- jalah pada kami; orang jang tëmpat soeltan pertjaja = kapërtjajadn, vertrouweling; bodo orang jang pertjaja dimikian. ^djè përdana , steeds verbonden met mantëri: Skr. pradhanamantri , eerste minister. JLj J> përsada , zie pantjapersada. i^\wjJ> persit, zie bërsit. LjuUwJJ përlstiwa, (Skr. prastawa, gele- genheid, occasie) gewoonlijk met voorafgaand sakali: eens gebeurde het. Ook op zich zelf: ge- beurtenis, wat gebeurd is: maka bërkabarlah akan peristiwanja ito 3; apa peristiwanja peram- poewan itoe. ««Js&awJ përsangga, (het Perz. f ar sang , w. m. z.) wordt eenvoudig gebruikt om een zeer groote maat uittedrukken : balei itoe pandjangnja sapersangga. Zie ook gaz. (J*wJ> përsil, zie bërsil. .wjJ persen, ons present en per cent. &*V përsih, zie bersih. ^mJ par si, Perzisch. i"3 përang, oorlog, slag, gevecht;^, sabil Allah , de heilige oorlog , oorlog tegen de ongeloo- vigen; p. batoe, gevecht met steenen; p. poékoel, slag; kloppartij; petjahlah përangnja, hij werd in den slag overwonnen; mëngikat përang , het leger in slagorde stellen. Pëpërangan, slagveld. f 3 përing, sterke lucht, zoo als van urine. Zie ook pësing. ft£i:J pë ranggang, zie panggang. • ££ 3 përanggoe , een stel van iets, inzon- derheid van kleederen, doch ook van andere za- ken , zoo als van muziekinstrumenten. Ook pë~ ranggoewan: gong gendang sapëranggoewan. Ay KSjy^f 55 j&jï përoenggoe ; tëmbaga p., rood koper (K) ; of klokkemetaal, zoo als in het Jav.? Yerg. ook oengoe. -&:J> përanggi, Franken: Europeanen, Portugeezen. -XüJf përinggi, pompoen. Zie ook fa- ranggi. <—jy> përap; bërpërap, een kuiltje in het zand woelen, van vogels. iS^r* përapati, Skr. parapata, (ook përpati, merapati en mërpati) duif. Merapati sakawan, een vlucht duiven; een soort van veelkleurig randversiersel om een vlag. Yrg. dara. Cl^y* perepat 9 naam van een boom , die aan de stranden groeit, met zeer taai en knoesterig hout. ySyi përkara, (Skr. prakdra, wijze, ma- nier) zaak, onderwerp; artikel; wijs: pada për- Jcara ini djoega, in deze zelfde zaak. C^y përkat is përakat , zie op rakat. /mi o J perkasa, (Skr. prakctsa, beroemd) dapper; bërani dan perkasa; perkasa lagi bi- djaksana. ij»S\£ j& përkakas, werktuigen, gereed- schappen, benoodigdheden; përkakas karadjaan, rijksinsigniën ; përkakas përang , oorlogsbehoeften, wapenen; harta dan përkakas , gelet en goed. "Wordt dikwijls met het Arab. alat, dat heizelfde beteekent, verbonden. Men zegt ook wel kakas. /uoJJ pariksa, onderzoek, "examen, na- vraag; mëmohon pariksa, onderzoek verlangen, verlangen dat een zaak door den rechter onder- zocht worde. Patik bëloem (of koerang) pariksa, ik heb nog geen onderzoek gedaan, in plaats van: ik weet het niet, in hofstijl. Mëmëriksaï orang, ook wel: iemands belangen onderzoeken. Zie ook risik, dat een verbastering er van is. t_5^o J> përgawei , zie pëgawei. +SJ përgam, de ringduif. Jji' përgi, gaan; përgi datang, heen en weer gaan; uit en t'huis; djalan përgi datang, gewone weg van en naar zijn huis ; përgi kapada djalannja, zijn eigen weg gaan; bërsapërgi, met iemand in- en uitgaan, voortdurend omgaan. Pëmërgian, plaats van bestemming. ^&JLS përlahan, bedaard, zacht: përla- han 2 djoega djangen gopoh 2 sangat, daarentegen sëgralah ëngkau, masoek përlahan 2 ; bërkata dëngan përlahan 2 ; makroehlah mënjaringkan mëmbatja pada tëmpat jang përlahan, dan më- mërlahankan pada tëmpat jang njanng , het is ongepast met verheffing van stem te zeggen (Bij het opzeggen van het gebed), wat zacht, en op zachten toon wat met helderen stem moet gezegd worden. Dëngan bëpërlahanan , met bedaardheid, zonder gejacht. {j*»J* përloes; tëperloes, inslaan, vanden bliksem, L. ^j3 përlang en përllng; tëpërlang en tëpërling, schitteren, flikkeren, glinsteren, van de oogen, van een spiegel; boeroeng përlang en përling, een soort van zwart vogeltje, pluvier. Zie kërling en tjëmpërling en het Jav. përlik van pëlik, vonk. Jïy përlan = tëlan, M. ^xxLi» përlëntel; orang përlëntei y leeg- loopers, volk dat zich voor allerlei geheime stre- ken en aanslagen gebruiken laat. Yrg. kapëta- ngan, dat er ook wel mee verbonden is. *js përam; mëmëram, kirren, van duiven; zwijgen, zich stil houden. CuLojS' përmata (Skr. paramata? uitste- kendheid) edelgesteente, juweel. ij*<£ përmana (Skr. pramana, maat); tijada tëpërmanaï, bijv. banjaknja, onmeetbaar in aantal, ontelbaar. ^Loji' per ma ja, (Skr. pramajaj, naam van een tooverformulier , dat men over iemand uitspreekt om hem te doen verkwijnen. ^i)&*cj3 përmadanl , tapijtwerk, tapijt: p. pandjang lima hasta. ^jiLcJ pë ramp oe wan, vrouwelijk; vrouw; getrouwde vrouw. Wordt verklaard als afgeleide vorm van ampoe en beteekenende : dat wat dient ondersteund te worden (?). igoj* përmel, schoon, fraai, bevallig. Het is ontstaan door verkeerde uitlegging van het volgende woord. ^ywjjrfOjS përmelsoerl, (Skr. pararn^s- varï, Doerga, de vrouw van Siwa, die par ar 56 «;/ me'svara, d. i. opperheer, heet), opperheerscheres, titel van vorstinnen. Het woord is ontleed in per- mei, w. m. z. en soeri, dat insgelijks Yorstin be- teekent; iboe soeri, vorstinmoeder. fjj3 përoen; memĕroen, een vuur aan- leggen om de nog overige stoppels op een ter bebouwing bestemd boschland uitteroeijen. J6J poernama, (Skr. id. het vol zijn van de maan), vol, van de maan, met en zonder boelan, maan; pasang poernama, springtij. <LÜJ> parentah (Skr. oeparita, overheid), hoog bevel, dat wat van hooger hand komt, ook wel, even als Utah, eenvoudig: zeggen, van een vorst; het door hoog bevel gewoonte en wet ge- wordene; insigniën, staatsie, dienaars en onder- hoorigen, bijv. maka parentah bandara dan parentah saudagar itoe sekalijan berdjalan daoeloe; p. sjahbandar ; pracht, die iets als iets vorstelijks doet uitmunten, bijv. daulat Toeivankoe, soedah patik melihat segala parentah nageri Toewankoe; Empat perkara jang tijada bolih diparentah olih 'manoesija, vier zaken zijn er waarover de men- sehen niets te bevelen hebben (tw. bosschen, vij- vers, groote wegen en liefdadigheidsgestichten). iji^:soJ> përandjat, van schrik opsprin- gen, bijv. door een elektrieken schok. Ook ke- randjat. e^2vwJ> përantjat* houten stijger. C^^»jy , përintjit, een soort van zang- vogeltje. óSj's përanda , zie porak. &J> përnah, ooit; tijada pernah, nooit, beloem pernah, nog nooit. a? 3j* përwatln , titel van opperhoofden bij verschillende ook niet-Maleische, stammen. Vrg. batin. .uJ> përwara, gewoonlijk met dajang of bèta samengesteld, een soort van slavinnen die met de opvoeding der kinderen belast zijn. Waar- schijnlijk het Persische parwar. ,£uJ përwangan, voor perawangan, zie awang. Ö*}? përoetak, een soort van plant, myrmecodia armata* ^M»«J përosok; perosok, door een ver- gane vloer of iets dergelijks heentrappen en zoo in een kuil vallen ; vallen door ergens in te stappen. U^Zjj* përoengoes , lichtgeraakt, driftig, C. jjjjj> përwira , (Skr. prawlra), heldhaftig. *J> përah, vocht door uitpersing verkregen; per ah limau, limoensap; memerah soesoe, mel- ken; diperahnja sabatang teboe; terperah petjah, uitgeperst en gebroken, tot het uiterste gebracht. x3 përlh, smart, hartzeer. Zie ook het Aanhangsel. u$V përi 9 1« woord , zeggen , verhaal 7 in uitdrukkingen als mengaloewarkan pri, mengata- kan pri, mendengar pri; berpri, zeggen, tijada dapat diprikan, of ook tiada ter pri; zoo ook in hikajat pri mengatakan enz., aan het begin van de hoofdstukken van eenig verhaal, waar pri met hikajat te verbinden is , zoodat zij te zamen slechts één begrip uitdrukken: verhaal vertellende enz.; — voorts: wat van iets te zeggen, te verhalen valt, toestand, en vooral ook in 't algemeen wijs, wijs van zijn; ongeluk; en, even als het Arab. hal (waarmee het dikwijls verbonden voorkomt) in halnja, zoo ook prinja: dat; aangaande, over: djikalau ada soewatoe prinja, zoo hem iets overkomt; ada pada soewatoe hari, prinja hamba hendak pergi berniaga, maka datanglah enz.; maka ija mengatakan pri kalakoewan kitab itoe; dipersembahkannja pri ija bertemoe dengan orang moeda itoe. Sapri, gelijk. Berpri 2 , op allerlei manieren. II. nymf (Perz. engel, goede geest). ^jS përei = ^y II. Lü> përfja , een soort van moeskruid, momor" dica sp.; een soort daarvan is p. pahit. u5*k/ P r y a J*> Jav- titel van ambtenaren» ^u* f parisel > klein rond schild; menari- kan pariseinja, een dans met zijn schild uitvoeren. gij* përioek, aarden of metalen pot of ketel om rijst te kooken; perioek api, mortier. J^ji parfgl, put, gegraven waterput; parigi boeta, drooge put. UmJ> pësa, de rol, waarop bij het weven de afgeweven stof gewikkeld wordt, ook peng' goeloeng kain. Zie pasoeng. Ci'LJ poesaka, erfstuk, oud familiestuk. r. yC&» 57 C^aw.3 poesta (Port. fusta), oud soort van vaartuigen, SM. (JIAjuJ poestaka (Skr. id. handschrift), wigchelboek ; bezweeringsformule. è*wi pë§Ing==^eWtt#. Zie ook het Aanhangsel. c^aA^i' poespa, (Skr. poespa) bloemen. *j ) JLjj' poesparagam , (Skr. poeipardga, topaas, eig. bloemkleurig), van allerlei kleuren, inz. van stoffen; topaas; zekere krijgsdans, ^ .yujjf poespawarna (Skr. poeêpawarna, bloemkleurig), schoon als een bloem, bijv. poetri p., doch ook, veelkleurig als een bloem, tig. valsch: dajang 2 orang poespawarna, sangat pan- dei memboetvat pitnah , Bid. <j^3 pesok, met gaten, bijv. een kleed, een muur: djika tikar dipesok doewa tiga lobang, tijada dipakeinja, SM. JiCjji' piskal, ons fiskaal. 4f K»3 pcsan, last van iemand die heengaat; laatste woorden van een stervende; boodschap aan iemand, die vertrekt; mondelinge last van een vorst aan zijn gezant: apa pesan radja dïloewar soerat ini. Pesanan, bestelling, boodschap. Me- mesani, iets bestellen aan iemand. jjywi pasoena = afsoen, w. m. z. # juuuj' paseban, Jav.: de tweede en laag- ste estrade van een balei, die als een breede gang de sri-balei omgeeft en waar de mindere hoofden links en de geestelijken recht» zitten ; vloer voor een estrade; een soort van koepel bij een woning. .lwi> pasear (Port. pas se ar), wandelen: pasearan , wandelpaatsen. y**jjuw.5 pasisir Jav. zeestrand. <XjUü> pcngapoeh, vaantje aan een mast; lajar p. voor lajar tijang pĕngapoeh, topzeil. Jl£>' panganan Jav. koekjes, gebakjes in 't algemeen, ook hohva (Arab.) en koetvih 2 (Chin.) genoemd. C^Ji5 pëngat, een soort van gestoofde spijs, bijv. pisang en soekoen gestoofd met ko- kosmelk en suiker. j&3 pëngar = sengkar. /w,&j> pangsa, vak, afdeeling, bijv. van vruchten, van een kast, van rotsblokken volgens hun splijtingsvlakken, van de hand door de plooi- jen der huid. f»&& pingsan , bezwijmen. /^aj> p angst, de ingezette, ijzeren punt eener tol. d**£&3 pangkat, verheven plaats, ver- hoogde vloer, verhooging, verdieping; trap, graad; rang, betrekking: pangkatnja balei itoe tiga pangkat-, toedjoeh pangkat api naraka; dipetjah- nja dart pada pangkatnja permeisoeri; bertam- bah 2 pangkat daradjahnja, in rang toenemen, verhoogd worden; doedoek diatas pangkat kera- djadn, p. chalifat, of ook, zonder pangkat, doe- doek diatas keradjadn, in zijne waardigheid van radja, als radja, kalief, gezeten zijn; jang toewa pangkat iboe kapada kita , de oudste bestaat mij als moeder; pangkat kadjahatan, een graad van slechtheid. Ber pangkat 2 , naar rang, bijv. zitten; al hooger en hooger, bijv. vliegen. Gw. is angkat. •XAü pangkoer, houweel. Xaj' pengker, krombeenig. Xas poengkoer, Jav.? overblijfsel; p. sa- goe, het roode of slechtste gedeelte der sago. Zie poenggoer. /p.£&3 pangkas; memangkas, de steel van het onderste gedeelte van vruchten, de bladen van radijs, de stronk van de kool afsnijden, om ze schoon te maken. (jXfti? pangkal, het voorste einde van iets: begin van een weg, van een zaak, dikste einde van een stok: kerat kajoe jang soedah ditadjam- kan hoedjoeng pangkatnja, palen, waarvan de uiteinden van het dikkere gedeelte aangepunt waren, HA.; het onderste van een boomstam; het einde van de kris , dat in het handvatsel steekt , hoofdsom om zijn handel mee te beginnen ; p. sa- jap, vleugelgewricht; p. paha, heupgewricht; p, tangan, handgewricht ; het boordje van de mouw van een baadje. Pangkalan, landingsplaats, d. i. daar waar de weg begint. j£&3 pangkoe, I. schoot; p. tangan, gebo- gen arm; memangkoe anak, een kind op den arm of ook op de schoot houden; bĕrdjalan pangkoe 2 timpang, HA. met kromme beenen en mank loopen? 8 58 *Ctf U** 3 II. pemangkoe y voogd; memangkoe, voogd zijn. Mangkoe-boemi , zie op de M. &Q& pangkah, het pikken met een tol; raken , troeven , bij het disputeeren. <x£&i> pëngkoeh, gestold, gestremd; plomp 7 onbeschaafd. Zie pegoeng. &£.& poengkah, brok, groot stuk van iets. »lCft3 pënggawa , (Skr. poenggawa) 1 stier, officier, legerhoofd. Het wordt ook wel verwis- seld met pegawei. •£fc3 panggar , toeste 1 van geheide palen in zee, waarop zich een huisje en een net voor den visscher bevinden ; zie ook tangkoel. Jis& pinggir, rand, zoom. Orang peming- gir, grensbewoners. Pamingiran nageri, de grenzen van een land. *&*«> poenggoer, vermolmde tronk: poeng- goer toembang, belatoek menoempang mati, sprw. valt de tronk om, dan sterft ook de specht, d. i. doet de meester iets verkeerds, dan doet de scholier het ook. £££>' panggang, op een rooster aan het vuur geroost; gebraden aan het spit. Pangga- ntfan, gebraad. Hajam panggang en ook h. pe- ranggang , kippen die goed zijn om te roosteren of te poffen. Pemanggang, hoeveelheid die in ééns geroost wordt of is, bijv. sapemanggang poeloet; braadspit, houten braadspeetje, of ook wel een- voudig een opengespleten houtje om iets, zoo als viseh, mee aan het vuur te roosten. Yrg. gang- gang. £££3 panggoeng, stellaadje, houten stij- ger. Panggoengan, uitkijk, koepel, wachttoren; plaats waar de wajang vertoond wordt. »£ftï pinggang, de lendenen, het middel; boewah pinggang f de nieren (anders kerindjal). Pinggangan, hetzelfde als ikat pinggang , gordel , doek die men om 't lijf doet, ook eenvoudig sapinggang , HA.: vrg. setangan. öxAiJ poenggoeng, achterste deel van iets, zoo als het achterste van het ligchaam, de rug van de hand of van een mes, enz. (J^Csü» pinggik? daoen p. boeroeng, een soort van geneeskrachtige bladeren. /XCftï poenggok 9 zonder staart; een soort van uil; mangkok poenggok , kamerpot, waterpot. (J.xjü>' panggil, het roepen, bij den naam roepen; noemen; iemand bij den naam noemende uitnoodigen. Panggilan, naam, dien men iemand geeft: panggilannja akan bondanja itoe atji 1 ijaitoe behasa Keling , artinja kakak dalam behasa Melajoe. (J£iï«f panggoel, heup; tweede kind; ach- terste van dieren en menschen; tromp van een geweer. JXcJj pënggal, stuk; in stukken; snijden, afsnijden: mengantarkan sapenggal djalan, een eind weegs vergezellen; dikeratnja hingga pëng- gal doeiva; memenggal kapala. .C&'ï pinggan, tafelbord, schotel (Tam.). aCaÜ poenggah, het lossen, ontladen van schepen. Poenggahan, losplaats. Ai^3 pangling, iemand niet herkennen: pangling kita melihat Laksamana, HT. 4>lfti» panglima, opperbevelhebber van een leger of van een vloot. Zie ook laksamana. .XXuif pëngantan, Jav. = mampelei; senapang pëngantan , zie senapang. ^i^AS pcngawi nan , lansdiager. .jXftS pangeran , Jav. titel van vorstelijke personen, prins. öLkuS pen giling , vleijersbaas. ^.Laï pëpari = perija, zeker gewas. (JJ.Ü3 pëpëlik , een soort van oorsieraad, C. )*Ül5 papocwa, eigennaam van de kroes- harige bewoners van Nieuw-Guinea en omliggende eilanden ; kroes , zoo als het haar van een Papoewa. <XjJis pëpoejoeh, baarmoeder. aL«3 pëpah, ook palëpali, hoofdnerf van een palm- of varenblad. Zie ook het Aanhangsel op papah. QÏè pak, I. verkorting van bapak, w. m. z. H. Holl. pacht. /W.A3 paksa, I. dwang; het dwingen: dja- ngan saorang terpaksa, M. II. (Skr. ik. vriend) gunstig, voordeelig, van den wind, van een gelegenheid; ook zonder wek- toe, goede gelegenheid. Men vindt ook paksi. tmJü paksi, I vogel (Skr. paksin). H. = paksa H. .10 ? 50 ~».l& pëkadja, (Skr. pangkadja , lotus) een liefkozingswoord. +*»£$ pëkasam, pekelvleesch , gezouten -viseh of oesters enz. C^\&' pëkat , I. dik, verdikt van sappen, de lucht, stoom enz.; tan ah pekat, klei, leem. II. hetz. als pakat w. m. z. en op de druk- fout lette. ^j& pëkërti, (Skr. prakreti, de natuur) aard, natuurlijk karakter; het wordt dikwijls ver- bonden met boedi : boedi pekërtinja djahat saperti hantoe. />*&' pëkls, zie mmgkis. ££i pëking, het huilen of janken, zoo als van honden, die zich bezeerd hebben. £&' pëkoeng, een groote stinkende etter- buil. Ook tjëboek. lj£i pëkak, hardhoorig. Mëmëkakkan, tëlinga , de ooren toestoppen om niet te hooren. Zie ook het Aanhangsel. Q& pëkik,het kreunen van stervende dieren. £i pëkan, marktplaats. Zie pasar. Boenga pekan, een soort van witte welriekende bloemen (zie gambir). j\xti pakënira, Jav. gij. ^ö pëkoe, een snoer kleine muntjes, zoo- genaamde pitjes, C. Jiyü pakoeloen, Jav. gij, Heer. Ook sengoeloen. <^s\£) pëgart, te zien zijn, voor den dag komen: banjak jang maloe, sëdikit jang pegari; tijadalah apa jang pëgari. \^Sy*& pc ga wei, (ook pënggaweienpaweij een soort van hofbeambten, die aan den persoon- lijken dienst van den Yorst verbonden zijn: hen- daklah sëgala pegawei radja tërïebih takoet akan Allah dari pada takoet akan radjanja; benoo- digdheden voor iets, dat waarvan iets gemaakt moet worden; dat waarvan iets gemaakt is: pe- gawei përmaïnan-, sekalijan alat pegawei soedah- lah haülir; batoe pegawei gëdong; balei itoe pe- gaweinja dari pada ëmas, tërlaloe sekali indah 2 perboewatannja. (Gw. is het Jav. gawé = boe- wat). Zie ook poengqawa. i r& pëg»r> een soort van fazant , die veel voorkomt op het Maleische schiereiland. /amXJ pëgas, een veer, bijv. van een hor- loge. ^ Aö pëgang, het in of met de hand vast houden: bërpëgang kadoewa tangannja pada kiri kanan ringga gadjah itoe, SM.; in de handen hebben; besturen, administreeren ; de hand ergens op leggen, zich meester van iets maken; houden, bij zich houden; tegenhouden. Pegangan, onder- hoorigheid, leengoed; rechtsmacht, competentie. Pemëgang, handvatsel steel, knop. £&' pë goeiig, onbeschoft,, lomp. Vrg. pëngkoeh. c-aö pëgap, zie gap 2 , .ü pëgan, verbaasd, versuft. rjjjipal 2 ! bërpal 2 , laveeren , ook mëmboewang pal 2 \ mëmpalkan, doen laveeren. "Vrg. ook per ai -II. CLjSIj pëlata 5 ikan p. een zeer klein zee- vischje. ^JÜ5 pëlatoek, specht, zie patoek. Ook belatoek. Zie ook het Aanhangsel. J:ils palangi, veelkleurig; destar pala- ngi, pajoeng werna palangi; regenboog, ook koe- woeng palangi ; een zeker soort van batik, dat de regenboog moet voorstellen. Yrg. pëlang en Pers. palank, luipaard. SÜ3 pëlakei , op rollen: koer si pëlakei, stoel op rollen, ziekenstoel, zoo ook pëti p., goe- dang p. ^lS% poelaga — kapoelaga. ^♦jSIj pclana, zadel: pëlana dan kekang , zadel en toom. f* lis pë la wang , een soort van boom met goed zwaar timmerhout; soorten zijn: p. boekit f p. paja en p. toda. u_a&itè pëlahap , gulzigaard ; een die alles eet wat rijp en groen is. Ook pelalah. JLJi pëlbagei, zie op bagei. ^UiiJ pëlabaja, scherprechter. C^Jj' pëJat, Holl. plaat, inz. van zeilen- makers. yitö palëtoe, waarnemend, voor noodhulp: sjahbandar p., waarnemend havenmeester. JJ pëlir, het mannelijk geslachtsdeel. Pëlir 60 s£ Ui C^vJW Uiky' sohroefdraad : maka sëkëroep itoe ada pëlir itiknja tadjam. (CjLJi poelasarl, een soort van welria- kenden wortel, die ook wel in bëdak gebruikt wordt. C^vwJ^ pëlësit, een soort van sprinkhaan. y*X* palsoe, valsch, valschheid. &1S' pëlang = belang. JCöli pëlinggam : batoe pelinggam, albast? <XÜi palëpah , zie pëpah. Q& pëlock, het met de armen omvatten, omhelzen, omvademen, in de armen houden. Ber- pëloek en mëmëloek toeboeh, de armen kruiselings over elkander geslagen hebben of slaan, zoodat de armen op de schouders komen te liggen; met de hoed in de hand in eerbiedige houding staan, HA. Sapamëloek, zoo dik als men met beide armen kan omvatten : pohon tiga pameloek. (j}j pëlik , vreemd, ongewoon, inz. van woorden; vreemd, bezienswaardig. il ftJ£ paloemban, kristal; batoe paloem- ban y bergkristal, M. cJü^i palëmpap, een handbreedte; ook tëmpap. QJtw. ëmpap II. ^uil* pëlantaran , zie op antara. ü&jtè pëlandoek, het dwerghert, de een soort van muskusdier, pelandok, op Java en elders, kantjil, &jfê pëloeroen; a kar p., een genees- krachtige plant, aristolochia indica. jjjM pëloeroe, kogel (Port. pelouro). ]q& pëloewang, stil weder met algemeen betrokken lucht, zoo als bij ons 's winters als er sneeuw zal komen; kalmte, rust, vrijheid van drukke bezigheden. Qi^ pëloepak = këloepak, w. m. z. 1$j\j pcloepoell, Jav. = djëriau. Zie ook poepoeh. &\3 pëlih ; demam p., een soort van koude koorts. JÓJs pëloeh, zweet; ook ujar peloeh. jl^Ji' pëlihara (Skr. parihara), zorg, hoede, bescherming; bewaren; kweeken, fokken, houden, er op na houden, van dieren. Mëmëlihara hati i iemands genegenheid bewaren, w, lid op zijne tong passen. Pemëliharattn hoekoern, de bescherming der wet. Oxüi' pëllbat = kclibat, w. m. z. U^oJi' palita, lamp (Perz. palitah, id. of ook de pit van een lamp of kaars). &?$* pcletjoek; tërpëletjoek, verzwikt, ver stuikt, bijv. de voet. ^al>' pëlfjas, onkwetsbaar, C. Pëlijasan, zeeroover. (J***™ palipis en palipisan, de slapen van het voorhoofd. U^XvIj pëlikat, publicatie. ijrdë paliman, een soort van plant als onze paardebloem. ëjt v 3 pcmatang, zie batang. <— 5iV> pëmarip, een slavin om den vorst in slaap te maken: akan anak radja kadoewa itoe ambil akan pemarip 2 toewankoe. Grw. arip. Jl v 5 pamali, verbeden, ongeoorloofd, het taboe van Polynezië. Het wordt ook verbon- den met pantang. £.xj pombak, Port. pomba, duif. ijC^J pamëdjangan, een soort van draagstoel, in poespa pamëdjangan? '&LJb pampang, groot en duidelijk zicht- baar: maka kalihatanlah apilannja tërpampang. &V pompong, een soort van inktvisch, waarvan het eten bedwelmt. ^JLJ» pimpiii, het aan de hand leiden. Pëmimpin, voogd, mentor. Pimpinan, leiding. VóXji pëmandali, een soort van zwaard. {J*)y** P^ H *oeras 9 een soort van geweer met wijd uitloopenden tromp, donderbus. £^a v j pëmldang , zie bidang. ÜJUs pënaka, gelijk, evenals of. CSuS penaga, een soort van boom, waar- van de takken veel voor draagstokken , pënggan- daran, worden gebruikt. De bladeren geven een middel tegen oogziekte. C^jj' pëïiat, vermoeid van het in eenerlei houding zitten of liggen of van eenerlei bewe- ging; moeite, die men ergens aan ten koste legt. C^-Ü piiita, I. verzoek. Mëtninta, ver- zoeken; pass. ook dimintanja\ mintadiri, afscheid nemen; mëmintakan dd'a, of eenvoudig minta CL^vJU* c_a^u£uu 61 do'a, een gebed doen; tninta 2 , bedelen, aabnoezen vragen. Yrg. poehoen. II. paminta, toebeschikt deel, lot (Jaw.pinta, regelen, schikken, toewijzen). Kj^xxi pantat , fondament, grondslag, voetstuk ; het achterste , de posteriores. Soms bantat. {^sXX* poentat, afgehouwen stomp, onge- veer hetzelfde als koedoeng. /ujsXAJ' pantas, vlug, snel; vaardig, handig, bijv. p. kalakoewan-, ijverig, levendig, wakker; pantas moeloet , welbespraakt. tu^xxs pcntas , een tot slaapplaats dienende verhooging van den vloer. Zie geta. Pĕntasan, de gewone rust-, slaap- of zitbank in de, wonin- gen der Maleijers, de balé-balê. /ukAA5 pintas ; pintasan , de kortste weg. Memintas, langs den kortsten weg doorreizen, den weg bekorten. sikxï pantang, verbod; verboden; tijada berpantang lagi, vrij, ongehinderd, bijv. in- en uitgaan; bebrapa banjak pantang dan larangan di nageri Melajoe; orang pantang, iemand die onder een verbod staat, bijv. wegens onreinheid. Yrg. pamali. &A\ï pë 11 tang , opgespannen, bijv. van doek: mementang keimah, tenten spannen, op- slaan (ook menetak k.). aix«> pënting, belang, gewicht; van be- lang, gewichtig, voornaam; keurig. »Ü3 poezitang, door elkander, bijv. stree- pen, bont gestreept. Poentang-panting , ^erg in de war, door elkander, lari poentang-panting , hals over kop wegloopen ; sekalijan di poentang -panting- kannja, hij stuurde alles in de war. G-w. is anting. ttllï poentoeng , afgehouwen stuk, over- gebleven stomp, bijv. van een kaars, van een afgehouwen staart;, poentoeng api, een stuk brandhout; een stokebrand; poentoeng kajoe, een blok hout. Yrg. poetoeng, pantjoeng. (jïxÜ pan tik , het slaan of wrijven met iets hards tegen iets anders, bijv. om vuur te maken. (JjAÜ pantek , het indrijven, inslaan, bijv. van een spijker of bout. ^^ \JJJ3 pin tal, zamengedraaid; berpintal, bijv. van het haar voor dat het opgemaakt , bersangkoel , is. Memintal, ook: spinnen en pemintal } spinnewiel. .JU3 pantan , gelijk, zoo als; ook sapan- tan, M. Yrg. saperti. .1x3 pantoen , een soort van vierregelig gedicht, het inlandsche volksdicht. Bijvoorbeeld. Een zekere Ton Djana Katib werd te Singapore gedood, doch zijn ligchaam te Langkawi begra- ven: itoélah di pantoenkan orang: Telor itik dari Sanggora y paddan terletak dilangkahi. Darahnja titik di Singapoera, badannja terhantar di Langkawi. SM. d. i. Eendeneijeren komen van Sanggora, een pandan die op den grond ligt daar stapt men over. Zijn bloed vloeide te Singapore, zijn ligchaam ligt te Langkawi. yuü> pintoe , poort, opening van de deur; toedoeng pintoe, de deur; ook zonder toedoeng: deur. Pintoe gerbang , de hoofdpoort; p. maling (ook wel p. salah), een achterdeurtje; p. mati, een deur, die niet meer open kan. Bij pintoe wordt roemah dikwijls weggelaten: datanglah hamba kapintoe toewanhamba; apabila Hamzah datang kapintoe berhala (deur van den afgodstempel). <XAXJ' pontoh, een breede gouden band met een figuurtje, een pronkend paauwtje of een draakje of een edelsteen er op, en die om armen en bee- nen gedragen wordt, door de mannen aan den bovenarm, door de vrouwen aan den benedenarm. Jui» pantel , kust ; strand : ditepi pantel , aan het strand; orang pantel dan orang dar at, kustbewoners en die verder landwaarts wonen; teloek berpantel rata, baaijen met vlakke kust. ljj)\\\\è poenti janak , naam van den geest der gestorven kraamvrouwen, die ( kinderen en kraamvrouwen plaagt en miskramen veroorzaakt. rp*UÜ pandji 2 , vaandel, banier; wimpel. cJt^lrsJüJ' pëndjadjap, klein Maleisen • -hajidelsvaartuig , de gewone pfaauwen der Orang- laut. Zij zijn scherp gebouwd en hebben slechts ééne mast (volgens K. twee), die zeer dun en taai is, zoodat zij door een stang zoover kan worden overgehaald, dat de top nog vóór den boeg uitstrekt. Bij gebrek aan wind kunnen zij door riemen vooruitgebracht worden. 62 J IsJü JLjJL »j**- X5 j\sztè pëndjara , (Skr. pandjara of Perz. pandjarah, kooi, vogelkooi), hok, gevangenis. Mëmëndjarakan , gevangen zetten en van daar ook: tëmpat memendjarakan, plaats waar men iemand gevangen zet, voor pëndjara. \j^*s\xs pandjat, het ergens op klimmen, bijv. in boomen. L^s^i poendjoet, het zamenbinden of toebinden, bijv. van een stuk kleed tot een zak; het worgen. jsüi pan dj ar, handgeld; voorschot op werk of een leverantie, Zie het Aanhangsel. jl^sui' pandjarawala , (voor pëntja- krawala, afgeleid van tjakrawala), een sterre- kundige. ftsUS pandjang , lang, uitgestrekt, van ruimte en tijd. Sapandjang djalan, den geheelenweg langs, sapandjang hart, den ganschen dag door. Pandjang hati, tangan, lidah, pikir, lankmoedig, lang van handen (diefachtig), lang van tong, vooruitziende. Bërpandjangan , ook: ten langen leste. Bëkërdja pandjang pendek , allerlei werk doen. Empat përsagi pandjang, een recht hoek. ^soü pandjak , de man, die op de in- landsche muziekbekkens slaat. JsJi' pindjoel, overschot, surplus, C. +^X3 pindjam, te leen, wat teruggegeven moet worden. Mëmindjam, leenen van iemand; te leen vragen. CL^suj pëndjoerit, hetz. als kapëta- ngan, HT. Ook pëntjoerit? -s\A3 pindji , kaarden, katoen kammen. ls\A3 po en tja , punt, slip, pand van een kleed, uiteinde, onderste einde, een van fceide einden van een touw en derg. Poentja en poentjak worden onderscheiden: het laatste is top. jl»Ai pëntjala, (Skr. pantjalï) een stuk geruit doek voor speelbord. L^süj> pantjoet = pantjoer. &!Usdi>' pëntjalang , een soort van groo- tere handelsschepen. ^jlsui pëntjaloek , een soort van toe- spijs, bereid uit zeer kleine garnalen. .IsvtósuS pantjabëtjara , een mengsel van vijf soorten van welriekende olieën, K. Zie op oepatjara. *2vüü> pantjar, het met een straal omhoog of ergens uit spuiten, van water; doorbreken, flikkeren, van -de zonnestralen of van den blik- sem; ontsproten zijn, afstammen van; afkomst: ajar-matanja bërpantjar sapërti oedjan 7 de tra- nen sprongen uit haar oogen als regen (in me- nigte); sinar mata-hari jang mëmantjar , de zon- nestralen die doorbraken ; mëmantjar 2 kilat tjahaja- nja , flikkeren , van de glans van koperen kanonnen ; mëmantjarkan nagëri, doen schitteren ; pëtjah ka- palanja hingga bërpantjaran sëgala otaknja\apa- bila ija bërkoemoer, dipantjarkannja dari dc.lam kisi 2 kapada timba jang bërgantoeng kaloewar ; asal kami dari pada anak tjoetjoe radja Iskandar Dzoelkarnain , nasib kami dari pada radja Noe- sjinvan, dan pantjar kami dari pada nabi Soe- leiman, SM. Pantjaranajar, fontein. Yrg. lantjoer en het volg. woord. *2>ük3 pantjoer 9 het met een straal neder- storten. Pantjoeran (ajar) y waterval, waterloop, waterleiding; badplaats. Tërpantjoer 2 , toevallen, van de melk in de borst. Yrg. pantjar. uju.su3 pëntjaroba 9 dichtopeengepakte donkere wolken, waaruit bliksemstralen voortko- men; de veranderlijke winden in den tijd der kentering; de kentering van den moeson. ft^\jk3 pantjang, paal, palissade; mënan- tjang,, palen slaan om iets op te bouwen, iets op palen bouwen. jbsóJ' pantjlng, kieskeurig, minachtend. Zie ook het Aanhangsel. A^sUJ' pantjoeng, afgesneden, afgehouwen; een afgesneden stuk, een punt van iets ; pantjoeng saroeng , de door het patroon aangewezen slip van de saroeng, die door den gordel heen naar voren gehaald is. Mëmantjoeng, de punt van iets, bijv. van een lans, afslaan. ö^sJüS' pint jang, kreupel, mank: boekan- nja timpang, pintiang sahadja. ó[*>J.^\xï pantjapërsada (Skr. pantja- prasada, een gebouw met vijf torens), een soort van piramide met trappen en met verschillende cH^ k^-jójS 63 badinrichtingen op den vlakken top. Zij is met gele zijde of katoen behangen en wordt bij gele- genheid van vorstelijke huwelijksplechtigheden opgeslagen. (j^aS pent jak, een soort van zwaarde- dans, ook pentjakan. (j.^\*ï poenfjak, top, kruin. Kemoentjak, hetz. als het grondw. en ook knop van een de- gen, stok, of iets dergelijks. Pemoentjak, ook naam van een soort van hoofden. Zie ook poen- tja en poetjoek. (J,s\^3 pantjil; memantjil, de handen vou- wen met gekruiste vingers. Zie ook sengkelang. \J*só3 pcntjil , alleen geraakt door te ver- dwalen: maka diperikoet barang jang terpentjil Hoe, van schepen, SM. ^lsjdj' pantjalogam , vijf soorten van edelgesteenten (vrg. Skr. pantjaloha, metallieke compositie uit vijf metalen). rf. t dsaj> pantjallma (pantja, Skr. vijf en lima, vijf?), wigchelarij. .tU2>u}> pantjendar, (Skr. pantjendrija) de vijf zintuigen. ^.i^05 pantjawarna , pentjoerna, vijf kleurig; veelkleurig. ^qAJW pantji , terwijl? tijadalah akoe me- lihat ija membesarkan dirinja, pantji oranqnja, jang memakan gadjinja itoe, memakei saperti orang besar, HA. \^J)&j£ pëndaga = gendaga, w. m. z. # JblJJu pandahan, werpgeweer, werpspies (van het gw. dahan, tak?). j&A3 pëndar, phosphoriek licht, zoo als het zeewater en sommige dieren. Berpendar 2 , schemeren (K. ?) van de oogen. /M1AJL3 pindfs, I. een soort van ijzerhout, opa metrosideros. Ook kepinis. II. boot, sloep, het Eng. pinnace. 9-Sxs pandang, het naar iets kijken, iets beschouwen, aanzien; op iets zien, op letten, er om geven; met het oog op, ter wille van; aan- zien voor, beschouwen als, rekenen. Pemanda- ngan, uitzicht, ergens op; kijkje; aanzien, égard. Berpandang moeka, in het aangezicht zien; ber- pandangan = berlihaföan, een entrevue hebben. ë&M pending, een gouden of zilveren ceintuur, bestaande uit beweegbare en meestal bewerkte plaatjes. Soorten daarvan zijn: pending berangkap, p. berakas, p. djadam. ëikxj'plndang, Jav. een soort van gerecht: gestoofde visch met veel saus op rijst gedaan. PA)i pinding, zie kepinding. (jós£ pandak, op Kiouw = pendek. (jóJÜ pen dok, de metalen overtrek van een krisschede. Ook pemendok. (j&lï pendek, kort, niet lang, niet hoog, van personen of ligchamen en van den tijd; akal jang pendek , kort, bekrompen van begrip. Memen- dekkan perkataan, een verhaal bekorten. (Jó33 pondok, hut voor tijdelijke verblijf- plaats. ij&xï pandan, een soort van boom, pan- danus, waarvan de bladeren gebruikt worden om matten van te maken en soms ook welriekend zijn, zoo als bij pandan poedak (p. inermis). Andere soorten zijn: pandan laut, p. poetik en p. tikar. Doeri pandan, een weerhaak: lidahnja boeroeng itoe berdoeri-pandan. jóS* pandoe , I. het in brand steken, Inzonderheid van het houtgewas bij het aan- leggen van een ladang. II. loods, loodsman; baak in zee. Memandoe y loodsen. ,*ojó.\9 pëndoman, = padoman. 8i\A3 pindah , verhuisd, verplaatst. Memin- dahkan, iets verhuizen, naar een andere plaats overbrengen; ook in een andere taal overbrengen, vertalen, maar voor dipindahkan kadalam bahasa Melajoe is de ware uitdrukking didjawikan: zie djawi. Ber pindah, zich verplaatsen, verhuizen. ^cXaj pandei, knap, een die van alles weet; bedreven in eenig handwerk, inz. de sme- derij en goudsmederij: pandei dan otas, smeden en timmerlieden; pandei emas, goudsmid. Kapan- deian, bedrevenheid, wetenschap; iets wat men verstaat. r^^xi poendis, beurs, geldtas; weitas; blaasje. V^Ot}Jü> pandijat, kuil om olifanten te vangen, C. 64 \^>&X9 ï? \^jó& pandita, (Skr. id.) geleerde, inz. in den godsdienst, priester. JoJoj pëndikar, zie dikar. j&i peiling, duizelig, bijv. door een slag; ook van de oogen, door duizeligheid niet goed zien kunnen. Kapening 2 an, duizelig worden. ^ICÜ panakawan , Jav. slaaf, lijf- knecht, HT. fj^\Sj3 pënagalin, zie balei. iXA5 penoeh, vol, gevuld; volkomen zijn; in menigte ergens zijn, vol in iets zijn: penoeh sĕsaklah roemah itoe, stampvol wa» dat huis, penoeh dengan orang, vol menschen, dilihatnja hdkisi dan kakanan dan Jcahadapan dan Jcabe- lakang , mdka manoesija djoega penoeh pada pa- dang itoe ; saperti menatang minjak jang penoeh , olie die ergens vol in is, iets dat vol met olie is. Memenoehi: badjan dipenoehinja dengan ajar; m. kahendak atinja. Sapenoeh 2 kapal, zoo- veel als noodig is om een schip te vullen; sape- noeh 2 nja, ten volle. *\u& pënijaram ? een middel tegen de koude, HP. C^JU^' pëniti (Port. alfinete), speld. jflï panlr, Perz. kaas. <— £XÜ pënjap; memenjap, verbergen, weg- stoppen, bedekken. Zie senjap. kJW5 pënjoe, de soort van zeeschildpad, waarvan het schild niet gebruikt wordt. (Zoo geeft K. op, maar aangezien in het Jav. de echte karet-schildpad wèl zoo heet en Mal. sisik , dat hij als naam van deze opgeeft, eig. de schaal en niet het dier beteekent, zoo twijfel ik aan de juistheid der opgaaf). y po, een soort van Chineesch kaartspel: main po. Yrg. pakau 2. tèW* poewadeij staatsiebed voor jongge- huwden of staatsietroon voor bruid en bruidegom. tM*y poewasa (Skr. oepawasa), vasten; de Mohammedaansche vasten. CS)y pawaka , zie UL^Ij. CS)*3 poewaka, zekere boschgeest; on- toegankelijk, van een bosch of eiland, als zjjade door poewaka'8 bewoond. J)j3 poewalam, (Tam. pavalam, Skr. prawala, bloedkoraal) marmer, van marmer, bijv. een vloer. Poewalam merch, doch ook zonder merah, bloedkoraal: manikam, tntan dan poe- walam. Doorgaans heeten bloedkoralen met een Arabisch woord moerdjan. ^y» poe wan , vorstelijke betelkom: zie tjerana. Boenga poewan, zekere bloem, cïeroden- drum sp. Entjik poewan, titel van de gehuwde dochters van den Bandahara en den Tĕmĕnggoeng. Zie ampoe. Jy poetar, gedraaid, gewonden; poetar balik, er om heen praten om de waarheid niet te zeggen, HA. Memoetar pedang, het zwaard in de rondte zwaaijen; m. perkataan, woorden ver- draai) en. Poetaran, windas; haspel; spinsel: satoe poetar an benang jang beloem ber sering , een spinsel, garen, dat 'nog niet goed in elkaar ge- spind is; p. ajar, waterwiel. Pemoetar, ook schroevendraaier. Zie oetar 2. />jJ*j poetoes, gebroken, doorgebroken, afgebroken; stuk, van touw; ten einde; afgedaan, beslist, van een beraadslaging. Poetoes harga, naaste sprijs; poetoes njaivanja, zijn leven plot- seling eindigen; poetoes asa, hopeloos. Memoe- toeskan bitjara of perkataan, een beraadslaging of woordenstrijd afbreken, er een einde aan ma- ken. Tijada berkapoetoesan , zonder einde. Yrg. tjampoeng. ftSyi poeting, einde, uiteinde; de ijzeren pen, waarmede een wapen in het heft vastzit. Poe- ting soesoe, tepel; p. damar 1 siphilis; p. belioeng , waterhoos in de gedaante van een trechter (an- dere zie op badei, toewoeng en sangkqjari). &S'J> poetoeng, afgesneden; parang poe- toeng, houwer; memoetoeng , ook: de hals afsnij- den, slachten, bijv. kippen; m. kajoe, houthak- ken. Pemoetoeng een soort van kleine wespen met rooden staart. (jSj* poetik , een vrucht, die zich pas begint te ontwikkelen: maka benih itoepoen toem- boehlah serta berdaoen, dan pada sasa'at itoe djoega berboenga, laloe berpoetik dan boewahnja dengan sakatika itoe besarlah, HT., yy> poetoe, een soort van koekjes. Er bestaan verschillende soorten van, zoo als p. <bj3 65 majang , p. kering , p. emas en p. oerei. De laat- ste worden bereid uit meel van katjang hidjau in bloemvormen gedrukt. <&y> poetah, een soort van zoetwatervisch. 