Maleisch-Nederlandsch woordenboek
banfflongy een prauwenhuis. — [L.]. bantiloe, w. sum., een apen- soort. — [N.]. bantijoe, zeker spel (S. S.). — [R.]. •• • •• • -^ (^Jo ban^ioe» houden^ nam. eene rekening: ^^ vereffenen; effen stellen. — [L.]. 0^Jo bandji — oorspr. chin. — , soort van ^^ chineesch roosterwerk, van latten of porcelein, als versiersel, bv. aan balustrades, vensters^ bovendeuren en dei^elijke; heenga b., bloemwerk op lijnwaden, in den vorm van chineesch roosterwerk. — *bandji-3i batav., bloemwerk; franje; randjang b., een ledikant met bloemwerk. — [H.]. ^ \^ry^^S^XJO bendfoet, batav. (= bèndjól), een buil aan H vooriioofd, ont- staan door het slaan met de knokkek er tegen. — [H.]: is jav., en bet.: kleine bwlen op 't hoofd van 't vallen enz. — [T.]. J^ 271 J^ o biindjar, rij; gelid; b. masin, gew. bandjar, naam van een rijk in zui- delijk Borneo, met de hoofdstad van gelijken naara^ zetel van den resident der Zuider- en Ooster-afdeeling; b. sari (in hik. en poëzie), naam van een lusthof bij Koeripan op Java (siernaam van een lusthof, ook de tuin van Batara Goeroe, T.). jo bondjor, men., versterkt kampement, ook = koeboe, vgl. bat. — [T.]. * 5L^SUO bendjiiijf, jav., morgen {to mof- row); de toekomst. — [C.]. Vs^iJo I. bondjol, plaats in de Padangsche bovenlanden op Sumatra (verbaste- ring van bondjèr, T.). IL, scherp vooruitstekend, zooals bv. een gezwel. ■X-, ks^XO bèndjöl z. b^ndjoet. Aj bindjai, naam van een' boom, die • • raangga-achtige rinsche vruchten draagt; de vrucht zelve. — De b. heeft veel van de k^maug. ^^sjo l'f membautji, eene schatting of con- ^^ tributie, vrijwillig of gedwongen, op iemand heffen, inz. voor een bepaald doel, bv. eene reis van den vorst, een* oorlog; taxeeren, in dien zin; eenegroote menigte, bv.eene be- volking, tellen, door van ieder individu eene kleinigheid, bv. een stuk pinang, te vragen; o e wang b., schatting; contributie; collecte. fv n. ban^i, — oorspr. chin. (Tamil wau- tji, timmermansdissel; T.) — soort van groote dissel, die door omkeering niet als bijl kan gebruikt worden (z. b^lïj oengen tj^tai). « III. , batav. , tweeslachtig, — [B.] ; 't bal. bantjih, hermaphrodiet (T.). «IV. bebaiitji, soort van soep; halfrijpe kokosvruchten. — [R.]; batav., ingewanden van jotige dieren (bv. geiten) tot kerriesoep gekookt. — [B.]. ,^Jo bentji, hatelijk; het hatelijke, als hoed.; niQinbeiitli, haten; een afkeer hebben van iets; m^mb^ntji akan oegam^, eeti afkeer hebben van den godsdienst; k a 1 9 j a ng b ^ n tj i , een hatelijk gezegde; itóëlah b^iitjïnja, dat is er het hatelijke van; bentjijan, voie of wat gehaat ens. wordt; voorwetp van haat of afkeer; keben^ijan, haat; afkeer; pem- bentji, wie haat enz.; hater \ toovermiddel, om den man (minnaar) zijne vrouw (minna- res), of de vrouw (minnares) haren man (minnaar) te doen haten. ^.iVrsxJo bcntjana — skr. wanfjana — ftr- drog; arglist; laster; blaam; smaad; leed; belvediging ; b^rbêêwal b., bedrog enz. plegen; leed berokkenen; ntembentji- nakeD, bedriegen; lasteren; belasteren; bla- meeren; smaden; beleedigen; pembentjana, wie bedriegt enz.; bedrieger; lasteraar; belet'- diger; pembentj&naan, bedrog; lastering; helasteiing; blameering; smading; beleedigimj. 272 JJo • • • ^ l>*^>%>:il> I. bantjoet, batav. (uit 'I bal., T.;, misluL't, — [B.]: verschaalil, xoouls wijn, a/ijii enz. — [L. \\e\\.], II., I)eng., hoerekind, laaj? scheldwoord der Kengaleezen. ■5<-i:>^^^^ bautjet (soend., T.), batav., lakrorsch, — fB.]. A^ bentjat R. A.), rental en gren- t|at« (jestuif , zooals Iiv. iemand in zijn werk, <»en vaarliiig in zijn loop, eene plant in haren f^rmc^i, een vnunvapen in hel afj^aan (A, i,: nahrandend oï welgereml : (fesfaah't, zooals bv. een Averk: menibfotjat, van een vnurwapend nnhvanden: neigere», aJo boenfjit, van den buik oftgezet: o/Hjeseflieut -^ l^^ '^w i Is boiirjit, f/e laafsletdejatiifsle. — [L. 1h»w.]. •j> « jo benr|aii|*, vuig. voor pentjang, mank: hinkend [tijdelijk door over- gaande pijn]; lijdelijke mankheid, — z. tempaug. . kr^UO bout|ol, knobbel; knabbelige uit- was; zwellende verhevenheid, zooals bv. uitkomende borsten, de nog niet doorge- broken horens  door een' val, sim)! of slag. ^ •^^Vjo beiirjar, in btenj i b„ een geluid als V • van tH.Mie ijesrheunle klok of van ge- barsten jioi'selein: «M»k: een venjeliiid, — [L.]. « * '^ ■'>fc'i.^> •• bmntjaup, helelleu. — [L.]. »11. pi aten: keuvelen: hahhelen: kou» ten. — [R.]. — z. pan Ij a lig. •.* • , iHf niban^oeh , vertnengefi; onder of door elkander mengen [bv. zou! en peper, olie en verf] ; speelkaarten schud- den: irasschen: baiit|CÈhaD, wal vermengd enz. is: mengsel: pembantjoeh, stof Wciar- niede eene andere gemengd wordt of is, bv. de olie, waarmede verf aangemaakt is: penibantjci^haii , vermenging; onder elkander menging: van speelkaarten schudding; tvas- ."iching. I. beiit|ah, van den grond: moerassig: drassig : reenachlig : moerassigheid : drassigheid : veenachligheid. « II. kneden. — [C], >.• • A VJo bintjing:, ^i^^V,, dragen in de hand. V • met aflian^enden arm. beftUoh, opgewonden toestand, voor- ; afgaande een geschil dat men ziet aankomen. ' (JJo 1- bandoe, «mk wel hindoe >\n hik. i en poëzie} — skr. bandhoe, — familie; vriend: makhcr. -- \iil. onder tj in Ij in T.). JJO 27S *jSAi ♦ II. draagstoel: draag zetel [van twee (Iwarshoulen Yooi*zien, waarmede de lange liouten verder of nader aan elkander schui- ven], — [L.]; tandoe? (T.). i\jo I. benda (minder goed b^ndah) — ♦ skr. bh ah da — , ding (ook in de bet. van schaamdeel); zaak: goed; iets: harta h,, goederen: eigendommen; mat 9 b. (z. ^ULo), koopwaren: b. tjahir, vloeistof: b. tj^mmar kain^ de maandstonden; b. allah, ding Gods; iets waarvan men den naam niet wil or!)ehoeft te noemen, om- dat de aangesprokene ons toch begrijpt, on waarmede iets moet gedaan worden, of dat ons iets doet of gedaan beeft, zooals I)v. cene vrouw, waarop men verliefd is; berbenda, gegoed zijn. * IL, koet., arèn-hoom. ■^lVo bfndoc, jav., loom, — [C.]; ben- « ddwan, singap., kettinggange$\ (.Xo bonda (vgl. ond^), moeder, in de beleef- de of hoffelijke spreekwijze. Door de mindere standen ook in brieven. (\o !• biudoe z. ban do e. II. draaibank. -K-cXJo bèudi, butav. (jav. bindi of bendi), soort van sjees op twee wielen. MAL-NEÜEllL. WOOnDOBOF.K. DEEL I. •H- ) )cXa> bandala, port., kmidkokers; kleine bouten doozen om kardoezen in te doen; kardoezen, — [M.*] ; patroontasch, — [C.]. ^ / J )lX>o bendaloe, naani van een' vogel. — 'm- dJcXJo» membandoety iets dat openge- scheurd is, bv. een' zak rijst, den buik, een' inlandschen emmer van blade- ren met een band dicht houden, o^isX de inhoud er niet uit storte; iets dat dreigt open Ie scheuren met een* band ondersteunen : pembandoet, band, die dicht houdt. ■H-dJcXo> kambing bandot, batav. (soend. badot)^ een bok. — [T.]. ■x-i ** J^XJIa boildet, wonderolie; tooverolie; traan, — [R.]. \CX>o bandar, pers., koopstad; haven; als verk. van ^ahbandar: hoofd eener koopstad enz,; in hazardspelen bankier; ^dih b. of 1^' ah ban dar, hoofd eener koopstad* o f haven, vqor zoover betreft den handel en de te heffen rechten; hoofd der (inz. vreemde) kooplieden; havenmeester; (deze verklaring strijdt tegen de pei*s. spraakkunst, die sjahi-bandar eischt, T.); perbandaraii, hnven-kantoor. ycXo -X- ^lXa> bandoer, w. sum., /ecmiK^; ;;(;///af/- ken van een bed; leuning eener brug, IS 274 Jjü ^Aw ffaamler!} enz. — [N.]; men. uilnpraak van li^ndoel (T.). \cXa> I* boendftr, soorl van indisrh vaartuig. II. nii»er gebr. boentnr. -H^ \cXJo I- boendfr. batav. (verb. ned.), boender ; hors f el: svlnder, — [B.]. <» II. en boentfr, batav., roud. — [B.]. 4 • ^ ^ O «» •h^^^Ua^ \CXo bfiidfrsah — iL.j^ — par^ ficulier bidhuiif, mmr eig, akade- wie: gymnasium. — [C.]. — z. soêraii. C JLXJo I.b?Mderaiig:,7p//rw/i/ïfïr, waarmede ^ sommige pieken versierd zijn;lQm- b i ng h.,piek mei geiienhaor versierd. — Zulke |uelvon worden gebruik! , wanneer men ten shijdo Irekl, of bij feestelijke optochten. II. (minder good iiifiideraiig:) van licht zich uaar alle zijdetè verspreiden; van een lichtend lichaam naar alle zijden licht vpt- spreidend: tvi'aitg b., licht, dat zich naar alle zijden vei*spreidt; btclan b., deraaan, die rtvds gixKtt genoeg is, om naar alle zijden licht te vei^sprciden. C JJOo bfiidfrfiemr« tusschcnruimie zonder licschot lusschcn tW4N* huizen, die in de diepte aan elkander verlionden zijn: astan^i s^ratoes h., «m /M/m i^m honderd bvndvM'oougs, d. i. een [laleis van honden! in de diepte dmir h^ndcroeiurs aan elkan- der verbomlene paleizen. '^ C V JOo kMHifriar* slinser, oiu er niette ' ^^ Ie werpen. — [1..J. ■ I ^(.jS SC^JO I* bandfrek, jav., echtbreuk; hoererij — [C.]. «II., batav. (uit 't soend., T.), wami en gekruid water. — [B.]; vooral met gember (T.). •K- X • |»jb \ JUo beiidarfng^an, huishmidelijk. — [R.]; z. daring (T.). ccXa) !• bandang:, naam van een' zout- en ^ zoetwater-visch. *II. slingef\ — [M.]. CcXa) I* bandoeng: (in hik. en poëzie), haan ^ (z. b^ndong, T.)^ II. samenvoeging (hel samengevoegd zijn) van twee gelijksoortige dingen, die zoo dicht aan elkander liggen, dat zij écn of een koppel uitmaken, zooals bv. twee huizen, die aan elkander, hetzij naast of achter elkander, verbonden zijn, twee liergen dicht naast el- kander, twee dooiers in éèw ei; kopfiel; paar; h. m^radj^ kaj^, de aaneenkappeling van twee huisen door èène en dezelfe sloof: riê- mah berbaadoeii;, gekoppelde kuizen. — *hajam nan bandoeng, een tfveelings- kip: twee kippen uit éèn ei. Volgens hel volksverhaal moeien beiden legetifk sterven ♦ IIL het gehuil bij een lijk. — [N.]. «IV., w. Itoni., soort van platbodemd vaartiiisr. •% £ kaadinr* h>W mH iets htn reryetekem wonlen: kei gelijke ui« iHs: etemkeeU: 27» Jji* membaDdimc, vergelijken; f mi^, mas^ïtoe iijjidalah bandiiiguja,fedter/i^M;a^js{^^ gelijke niet; lljada dapat dibandiog, kan niel vergeleken worden; onvergelijkbaar; kfbandingraii, vergelijkelijk: kfbandlmrkfn, vergeleken geworden; kunnende vergeleken worden; vergelijkelijk (heeft von de Wall dit werkelijk gehoord f T.). c C.lXJo bendang:, vak van een bouwland, ^ heizij nat of droog. e(J^ bendoeii;, dam: dijk [door water]; ingedljkle bewaarplaats voor water, inz. in den mijnbouw; membendoeng, af dammen ; a [dijken : af schuiten ; pem- bendoeng, wie af dampt enz.; af dammer; af dijker; af schutter: p^mb^ndflèngan, af- d<imming: afd ijking: afschutting. pcXJo bendoiig (lieter m^ndoeng), haan V" (z. bandoeng II., T.); b. s^lök^, der versmaat halve voor b. b^rs^löka, een haan, die spreuken opzeggende is. Het kraaien van den haan bij het aanbreken van den dag wordt vergeleken biJ het op- zeggen van spreuken. ^ acXJo bendlng, tj^nong, g^mb^reiig, ^ balav,, hekken: omroepersbekken. — [B.]. ^ C lXJo boendoeng, men., zekere ziekte ^ van de karbouwen; bat. boer- noeug. — [T.]. ^ Ö 4A>o I* bindeiigof biiidoeiig, balav., erg ^^ gebrekkig door den neus spreken. — [B.]: soewara binding", het slemgeluid van iemand die door den neus praalt d. i. met verstopten neus. — [H.]. «• \ • ■» i^ ^QLo baudok, balav., bult. — [B.]; vgl. bon dolf (T.). c 5 o 5 L^^lXJL^. plur. J^^Uj, coll. (nom. un. Aii^Jüj, hazelnoten; lemmersnoten; geweren, pistolen. ^ L3cXa> bondok = ptiua^, bult op den ♦ rug vnn menschen en dieren, bv. kameelen; eelt of gezwel bij de schouders, door hel dragen aan stokken veroorzaakt. — « [L. l»ew.]. / 5 c 5 iXJiX}^ (tnal. boendoekah), nom. un. » C f van ij*yj^,' JI^(JO^ (mal. boend'oelLijjah), geweer. y ^ jtXo I. bandocl, soort van vogel. — *[M.]. *1I., bandó^lan, jav., kinderwieg. — [C.]. •X- jcXa> !• bandll, haven; logie; kil. — «II. balav. uit 't jav., vanghaak, zeker instrument van hout, voorzien van doornen, dat gebruikt wordt om boosdoeners gevan- gen te nemen (T.). 18* J^ ^76 JJO y.^ jlXJo beudoel, 'iii de bouwkunde sloof; langslegger; ook als noin. pr., p& sl b., iw/é»;' i'/7M B«;ii(loel, een jiersoon, door /jjne builenge^Yone domheid beroemd en van daar dommerik, ^lXJo beiidelS. haal: tjioot jxik, ^ / • J^ éj cXo bandalöiig^ii , veranderlijk, vooral in het spreken; dan zus, dan zoo spreken. — [R.]. ^ f^ cXa> bandeiii , ja v. , iverpen ; smijten ; r schelen, — [R.]. /•}L\>o I- bandaii, Uanda, eene der Moluk- ken (in mal. en jav. verhalen, zoo 'l schijnt^ algemeene naam van »degroote • oost"; jav. wan dan, kroesharige, T.). II. de eigendommelijke kleur of smaak, dien een melual afgeeft. «III., balav., boeroeng bandan, een vogel, hier niet inheemsch, met een kuif als een bosehkip. — [H.]. ^ #vLXa> I- bfiido, ffcslepen steen, — [L.]. • *II. (jav. bciido, T.), soort van wapen, dat veel van een goloj^ heeft, doch eenigs- zins kleiner is. — [L. l)ew.]. ^c9 f. ^ ^ L^^lXx^, plur. ^jÜb, natuurlijke zoon; bastaard, ^2$cXa> boendah, naam van een' boom — artiK'arpus pubescens — . — [C.]. \Vj5cVo bendahara — skr. Miaiidagü- ra — , eerste staatsdienaar (premier), wellicht in zeer vroegere lijden zooveel als minister van linancién. — De titel van den .bendahar^ van het voormalig rijk Djohor was dat6 bgndahara s^riwa radja of d. b. pa doe ka radja: b. ktêtjing. kater (mannetjeskat) met drie kleuren, wil, zwart en geel, volgens zeggen der Mal. eeue zeldzaamheid; perbendah&raan , gew. bij smtr. p^rbendaliaran, schatkamer: thesatfrie: magazijn, fC ivJbcXJo bfiidaharl (Hindoest., T.) al- leen in p^nghoeloe b^nda- hari, hoofd der magazijnen: magazijn meester; pakhuismeester, ^r CcXJo bfudé, batav. uit 't jav.: b. p(;rang, muziekbekken als oorlogs- trom; vgl. Ngadjoe-Daj babandi, lamp. b^ndi. — [T.]. / C cXJo bandêja — port. b a n d e j a — , schenk- blad, cXJo baudĕra, en, bij verb. m^ndërii, — port. bandeira — vlag; b. kapak, gewone vierkante vlar/: b. poelQri b^rtcê- doeng, eene vlag, die door den wind over den knop van den vlaggestok is gelegd^ dat als een gunstig teeken wordt beschouwd, als het gebeurt, wanneer men op eene C^AJo > ^ 277 r^ expeditie of de eene of andere oiiderueming uitgaat; b. toenggal^ vlag in den top van één' mast. « LliocXo b^ndika, apcêwah en pcêwahy bovennatuurlij ke , wonderdadige kracht van een' persoon of cenc zaak, waardoor booze handelingen gestraft en goede lieloond worden; v\oeh\ zegen. yO bfMMar, tv(un'; tvaarachtlg; rechi; juist; behoorlijk; wezenlijk: eiiislelijk; deugdelijk; oprecht; waarheidlievend: waarheid; voaarach' tigheid; rechtheid; juistheid; behoorlijkheid; wezenlijkheid: ernstel ijkheid: deugdelijkheid; oprechtheid: waarheidlievendheid ; waarlijk; waarachtig lijk; recht; juist; behoorlijk; we- zenlijk; ernstelijk: deugdelijk; oprechtelijk; in waarlieid: in enist; in der daad; degelijk; ter dege; zeer; in een hoogen graad; llif mbfn- narken, voor waar enz. houden; bewaarheden; gelijk geven aan iemand; in 't gelijk stellen; df^ngiigan s^'b^nnarnja, met waarheid enz,, d. i. in waarheid enz. ' m^AféJO bausoeiig: z. bang;soeii(. / ^wJv? bansai (vgl. bangsai^ T.), ver- molmd: vergaan [zooals bv. hout]; vermolmdheid (z. asai). ijo beuaiig:, garen: draad (zonder bijvoeging der sloffe, wnrdl er gewoonlijk katoenen garen onder verslaan); longsin b. b^rpa- A • c^ kan s^tt^ra, schering van katoenen garen met zijden inslag; b. iiraiig, ook (ali sipatan, zwart gemaakte draad, waarmede de timmerlieden zwarte lijnen (rekken, tim- mermansmeetsnoer (?); b. du^laug^ streng wit katoenen garen, ter dikte van eenegrootc teen, waarmede bij bruiloftsfeesten bruid en bruidegom, en bij besnijdenissen de I)esnedene omstrengeld worden; *b. radja, regenboog; daon b., naam eener plant — rostellolaria diffusa — . — [C.]. z. euiiijs;. Jo 1. beiiak, moeicHjk begrijpend ; stomp- zinnig; bot; botterik; het moeiel ijk begrijpend enz. zijn: stompzinnigheid; bot- heid. *II. merg; hersenen. — [M.]. wJo , iiif nibf naiu , onder de oppervlakte van ^ iets, inz. iets zachts, l)v. asch, zand, losse aarde, zelfs water, steken: daarin bedelven: daarin begraven: een' spijker of dergelijke indrijven, totdat de kop onder de oppervlakte bedolven is. •^/•fcJo benan, lel., waschman. — [C.]. ! -X* I •• benantoe = nienantoe. — [II.]. ^/ ^ gcwijz. plur. van ^^^1; fi-«^ y^, de zonen (hel volk) van Ilimjar, d. i.: de Uimja- rictcn. yi 178 fjll yo beBftwa, land, dooreen volk bewoond; (froote stad; hoofdstad; örang b., landzaat: de wilde volkstauinien in de binnenlanden van het mal. schiereiland. r^>? benc^dani, genegenheid. - [C.]. C kJ^mJ !• benCêwan;, naam van een' boom ^-^ met licht, slecht hout, dienende alleen om er dobbers van te maken. »11. buffel. — [L.]; cene soort van hert. — [M.] ; soort van rood wild. — [(].] (j^yo plur. van ^). <^ I. b^iinah, plaag (aan planten , dieren en roenscheu): epidemie; ook het beest, dat plaagt of de plaag veroorzaakt; b. pa sak, een worm, die de halmen van de phdi doorvreet; b. lajar, soort van*sprinkhaan, die de bladeren van de padi vreet. <XJo bcneh, zaad; jonge planten om te ver- planten ; jonge dieren , voor de teelt ; tig. : afstammeling; samr7 b., van dezelfde af- stamming, * II. alles willen redderen.-- [R.] z. Do (T.). /-A-^ gewijz. plur. van ^\. ^/-.A> boeiiija, een gewas — stilago — .— •• '[R.]. ^VaJLj» gebouw: muur. ^LL^aJo boenêka (port., T.), pop (speel- goed). — [L. bcw.]. -^/•fjyo banijan, w. sum., borstlap; borst- rok. — [N.]. /•jjyo bpnijan, koffer, ter berging van voor- werpen van waarde. bft, roosteren. — [C], s iy poÊiier. ^^ )4-> boewadja, mest. — z. badjak. — ^ '[p.]. ) èpJ boewira, naam eener plant, gelijkende de bladeren daarvan op die van koènjit. y y ) A^ plur. van »a*m^ of jj^^ . — De Mal. gebrniken grw. den plur., of de verb. was ir. y y AAö^a^ =^r^. y y JLAO ) ^> plur. van ^b. / y ^ji?) ao plur. van Job. y 9 I ) Aj , pisvloed. . * ) a*J bocwana (in hik. en poëzie) — skr. bhoewana — , wereld; s^rï t^ri b. {de glans der drie werelden) , naam van den stichter van Singapoera, wiens graf daar nog te zien is. ^^yi 279 öy"' / C» ) %-> boewaja, krokodil: linnen luunl vnn Selangoer in den vorm van een kro- kodil, lei' waarde van hvee wang, (hans in onbniik: lid ah h.. de aloë: l^lor b., z. onder hotjong; — * h (Tm* o eng b., naam eencr soorl van ijsvogel. — [R.] : boewaJa-2, .^tem/)- hout (mar.). — * De kolsein, de legenkiel, die binnen in 'l si-bip koml. — [R.]. böbrt, /fok: de pokken. — [R.]. lurboe, so(»rl van vierkante fuik, van lN)ven bol^ en aan een touw in diep waler nedergelalen: b. gamat, fuik, die over den grond getrokken wordt, om ga- mat Ie vangen. böbab, batav., jokken: kullen (hal. hohad naast hobab^ T.). — [B.]. 1. bc^boet, or tali böêboet, val (mar.): ook: boebc^aii. — * lali boehtetan, sfng (mar.), oen zwaar louw, dal den mast voorover houdt en met rijs om- woeld wordl, om het sleviger ie maken. — [M.]. II. naam van een* vogel — cenhopus philip/wnsls, — [P.]. #111. (bal. boet boel, T.), uillrekken: uit- rukken. — [L.J. *IV., batav., oih^ollen: diböêboei ook: ifekruld, gedraaid (houtwerk), als eene schroef of kurket rekker (jav., T.). — [B.]. *V., batav., zeker gewicht van 120 op een' pikol. — [B.]. bcÈboer, hrij: pap: b. p^katoeU hrij van ptjêloet^ry^/, inz. zwarte. •)f / MO A^ boeboes, men., iu zwermen uitvliegen , zooals vliegende mie- ren.— '[T.]; openbreken als zweren (N.). / M*^ 4^ bobos, doorgezakt door de druk- king van een zwaar lichaam, zoodat er eene ofiening ontslaan is, zooals hv. een vloer boven den grond door het gewicht van een zwaar persoon, een vaartuig door een zwaar stuk geschut, dat er in geladen is, een zak door zijn' inhoud; vaneen zeil, een beschot en dergelijke eene opening gekre- gen hebbend, heizij door wind of andere oorzaken ; gewond door een* steek of schot. I. bftboeiig;, gesteldheid eener vrouw, die, na eene bevalling, zonder gemen- strueerd te heblien, weder zwanget wordt; k^boebcÈiig:an , ook wel kf boembdngan , in zulk een toestand gebracht. * II. de top van iets, bv. van een huis. — [L. bew.]; het dak van een huis, of liever het geraamte van het dak; v/o^/e Aaar, dat men den kinderen op de kruin van het hoofd laat. — [M.]; (jav. woewoeng),rfe nok van een dak: het dak zelf. — [C.]. — z. boemboeng — ; boebëêiig^ii, horizon- tale stok. waarop eene tent rust, waarop het vciiorslc van *t huis komt. — [L.]. i>i3i 280 Jfl. (vgl. boenilioeug I., T.), koker tot liergiiig van iels. — [L. hew.]. ♦ IV., w. suni., m c/c hwgfv: opstapelen; t^rliaug b., in de hoogte vliegen; naar hoven vliegen. — [N.]. _Q_> ft> bffiboe^, naam cencr soort van kleine tor (kalander), die granen vernielt en daarin ontslaat; naam van een wormpje, dat bontwerken van zacht hout, inz. bamboes, vernielt; worden omlerschci- den door b. b^ras en b. kajoe. I ó^. • ^ • I., mf nibftboel, nellen en dergelijke, waarvan de mazen gescheurd zijn, vernt ellen; boeten, IL naam eener zekei*e verzwering aan de voeten on handen; — « b. gantoeug, batav.^ de mok (imardenziekte). I , iiiembftboli, plaatsen , in zijne alge- ; meene beteekenis ; setfen ; nederzetten ; : leggen; neder leggen: in doen; op doen; bij j doen; aan leggen: op leggen: aanbrengen \ » (|daalsen); bij weddenschappen^ buiten de | hoord)»artij. de som zettende aanbieden (z. ' tangkap): m^mbcrboh tapak laiigan, zijne handtee/%ening zetten. bÖ'tA, blind: blinde: blindheid; b. lürai^ of b. laraugan, blind zou- der dai hei oog gesehonden is; b. iijam, blind als cene kip, d. i. bijna blind van zons ondergang tol 8 a 8^,2 uur; b. p^t- tjah^ blind, met verlies van bet oog: b. 1 iï? I i , blindelings ; onbesuisd; onoverlegd : zonder reden: b. ma la s^h^lah, aan êni oog blind; p^rigi K, pul die geen water meer heeft of niet mc(;r gebruikt wordt: nifmbftta, shf)en; b^loem p^ttjah mata b^lalaug. su'dah h^ndak \\\., de oogen der sprinkhanen zijn nog niet griproken (in hunne hollen teruggclrokken), of hij wil al slapen, (de sprinkhanen gaan \n»eg slapen); b(êta-^j, naam vaneen' lMM>m — ejcnccaria agalocha — welks gom, als ze in de oogen koml blindheid veroorzaak!. bAtoe, het mannelijke lid. — [Div.]. — z. bcBloh. bota — skr. hlxêla — , geslacht van reuzen. bAwat, kan stuus door vooi- (pour), om ^ om te, ten einde vertaald worden (is in deze l>eteekenis niet gebruikelijk dan in debrabbeltaal, T.»: nieiiibO^wat. doen: ver- richten; maken: vervaardigen; gebnuken iets: berbCêwat, bezig zijn met doen: verrichten, ens.; p^daiig dibiPwatiga pïsau, de salfel werd tot een mes gemaakt, d. i. als een mes gebruikt; b. ap9? waarvoor f tot wat einde? inenibftwat-S. zonder dir. obj., in schijn enz, handelen; zich aanstellen als: bcrwatan, t/dac/: verrichting ; vMking : vet vaanliging : maaksel: werk ; oneigenlijk of zonderling : wat dient , om f^' 281 e/-?^ er iels van te maken, bv. kaïn b. s^Icëwar, stoffe om er broeken van (e maken; perbdbwa- tan, daad: verrichting; making; vervaardi- ging; pemboewat, dadet; verrichter; maker; vervaardiger; sebflêwat, wie hetzelfde werk venichl o f dezelfde plichten te vervullen heeft, als een ander; allen van hetzelfde iverk of dezelfde plichten. I. bcètir, korrel; tpolletje: rond lichaam, — Het is vooiis een classi- (iceerend woord , vergezellende liel telwoord , dat een aantal korrelachtige of ronde voor-, werpen uitdrukt; boèwali tïg^ b., drie stuks vruchten; b. k a ni b i ng ^ geitekeutels; b. r a l a p, of bïdji ratap, afgebroken woorden van liefkoozing of vereering, die bij bel weekla- gen oiu iels dierbaars geuit worden, betgeen bij de wet verboden is. *I1., l», w. sum., bult: 2» oprapen; iets van den grond op9*apen; iets op den mg hebhen: cenc vracbt, die op den rug gedra- gen wordt, zooals een randsel, niarskraam enz. — [N.]. L bötor, naam eener soort van ka- tjaug, met vier gevleugelde ribben (simbir), nog jong gebruikt als groenlo, (ëlani en zuur; oud, worden de witte Imontjes gekookt. * IL klier; gezweL — [II.]. ^ f^ V 4^ bötangf, singap. — eng. button jiorl. botao, T.) — , knmp. ,% •§ ^ m^ 4^ bd^toeng:, bijzonder soort van de aardvruebt dêbi. — [L. bew.]. ^K_ Q ^ 4-> bfttfk (jav., T.), div., voorn. van water, dat niet veel aarde- deeltjes bezwangerd is: drabbig: troebel (z. ic^roh); batav., troebel — [B.]; vgl. büêkat (T.). •^ ^ o V A ^ bcMok. 4iaaiu van een' zeer grooten vogel. — [R.]. •)f i Q s 40 bCttoek , singap. , soort van erwten of boonen. bötak, kaal van hoofd; kaalheid enz, (z. s<£lab). ^ ^ o 'w % . bötok-.^, spijs van viscb, die tot liederf begint over te gaan, niet kruiden toebereid en in een blad gewikkeld (vgl. jav., T.). ^ C,^>o 4-> bCêtik, naam eener parasiet- plant. — [C.]. ¥: , \3 4»> böttoel (jav., T,)^ door en door, van de eene zijde tot de andere. — [C], ^ Vj ^ bwtil — bö^tir. — [C.]. Vji' 4.J bötol — vorb. nederl. — boffcl: flesch (z. ba lang). ..o 4j bö^toeii, naam van een l>oom, welks bladeren rauw bij de rijst gegeten worden; banvab b. de vrucht van de btêloen) zeker versiersel in den vorm eener iMêloen-vruebt, in woningen en op vaar- tuigen.« u;»^ 282 fi-i"' /•O Êbrn^ botan — oorspr. rhin. — . de peonie (koningroos; pinksterroos). Door de Mal., die haar slechts uit de .verhalen der fihineezen kennen, nooit gezien, is zij voor hen cene fahelürhti^T zeer groole hloeni, die M\{\ zeir gr<»eil in tuinen, waar ten minste honderd soorten van bloemen gekweekt worden. De (Miineezen, die mal. spreken, noemen haar radj^ h4ênga, de koningin der bloemept. ^ y»S 4^ botoil, royi'lgiersl — /miicum — . — ^ ^^ 1. (vgl. Iioloh II., T.) p^'holo, hatav., = loekang (deze betceke- nis, uit 't daarop volgende woord afgeleid, is verdacht, T.); p. majin, iemand die van amusementen leeft, zijn kostwinniug er van maakt, van iemand bv., die er vechthanen op nahoudt, om ze tegen lietaliug lol het gevecht af te staan. — [H.]. *11., beböto, balav., zekere toespijs van gekruide eieren, in pisangbladeren be- reid. — [B.]. — z. bölok-2. ^111. vriendelijk, maar niet schoon van gelaat. — [R.]; batav., bevallig; lief; aan- minniy, — [B.]. ^^ ^ I- bfl&toh, hel mannelijke lid; — * si b., bandj., (zeer fatsoenlijk), aandui- ding van iemand van het mannelijk geslacht, onderscheiden door iK^sar en k^tjil. * II. vevschopl; verwof^n. — [U.] I. botoh (zelden), van menschen lot niels Ie gebruiken; lol niels nul; prul. * 11. (Vgl. bolo L, T.\ jav., dobbelen; dobbe- laar, — [C.]. bödjot, van lijn touw of andere flraadvormige voorweri>en, ineene streng, in een kluwen, op de spoel of (»p den has|)el, Hlerk verward^ zoodat hel niet meer in orde kan gebracht worden; sterke ver- xvardheid, 1" bfëdjoer, in de lengte dezelfde rigting hebbend, als iets anders; recht op iels aan gericht; recht (zonder omwegen); recht (niet ?crom); langwei-pig: in de lengte: over langs; recht ml; uil strekking in de lengte; rechte richting: lengte (geogr. of astron.); b t^lor, eirond; ovaal; elliptisch: ellips; t^lor b., een langwerpig ei; b. sTreh, van het aangezicht van onderen smal, als een sirehblad; m^nibd^iijoer, de hoed, langwef*- pigheid enz, vetioonen, ^** (en meestal mftdjoer), recht (niet verkeerd), van eene handeling, zooals bv. een schot, een gooi met dobbelsteeoeii, het uitkomen met een kaart, eene reis en derge- lijke: de bereiking van een doel. dan wel de ontmoeting van een geluk of iets aangenaams ten gevolge hebbend (in tegenoverstelling van malang, T.): medevalletid; medeloopend; ge- lukkig van uitkomst; te rechter tijd iels verrichtend; gelegen tijdstip; hoedanigheid ^^. 283 i>^3i van iemand , om alles te rechter tijd te doen of het doel (c treffen; voorspoed, in dien zin; f ie f: ten rechte; te gelegener tijd; op een gunstig oogenblik; te pas; gelukkiger ivijs; te goeder ure; toevallig, in dien zin. b^djang^, migehuwd; ongehuwde, nog niet geluiwd, doch de jaren \n\\ nianlKicirheid bereikt hebl)ende; jong man; jong dier van het mannelijk geslacht, nabij den tijd van rijpheid of dien tijd pas ingetre- den. — Aan de boedjang's worden in voorkomende gevallen bijzondere werkzaam- heden opgedragen; b. t^malam, naam van een'f;[ewas, dat in de geneeskunde frebruikt wordt; berbö^djailjr, ongehuwde hebbende ri;fi, bv. een gehucht; perboedjaiij^n, staat van eet% boedjang; boedjaug-Ax7m/^' de jonge lui (coll.); woning of vertrek voor de boedjangs. I. (beter pc^djoek), membCle- djoek, aanhalet^; vleiefi; liefkozen; flikflooien; fleemeti; overhalen; bepraten; stil- len; tot bedarefi brengeti; pembfl^Joek, wie aanhaalt enz,; aanhaler; vleief*; liefkozer; flikflooier; fleemer; ovet^haler; beprater; pfiu- b<pdjöËkan, aanhaling; vleiing; liefkozing; flikflooiing; fleetning; overhaling; beprating; stilling; tot bedaren brenging, II. naam van een' eetbaren zoet- en zoutwa- ter-visch; — « bïlÈdJok, naam van een kleine aróèwan met een' scherpen muil. — [L.]. y^sw A % bftdjal, uitstekend, zooals bv. de navel.' bc^oe, geometrische hoek; uitstekende ^. punt (bal, hoek, T.). ^ ^^^ 4»> botja, batav. (jav. bótjah, T.), ^^ knaap; kleine jongen. — [B.]. ^^^^^^ ^ s bc^tjot, kleine hoogte of beu- vel; bultje; duin. — [L.]. — z. biêsoet. bötjor, lek, zooals bv. een dak, een vaartuig; van den mond alles uit flappend y los. bötjongf, kegelvormige flesch of kruik (flesch enz. zonder schouders, zooals de Mal. het woord verklaart), hetzij van onderen bol (sodawater-flesch) of plat (riuschewijn-flesch). — De bötjoug, die van onderen bol is, noemt men ook b. t^lor boewaja. Zoo, en ook alleen tQlor boe- waj9, noemt men ook eene sodawater- flesch en (waarom weet men niet) eene seltserwater-kruik. AA bfl^tjok, knop, zooals bv. op een deksel; knods. — [L.]. botjak, knoest; kwast [inz. aan oude boomen]. — [M.]. I. bot|ok (vgl. botjo. T.), soort van tentvormige gordijn, van eene s^lendang gemaakt, bv. boven eene schom- mel voor kleine kinderen, of boven de ligplaats van pas besnedenen. y^y- 284 #11. « M^or. — [L.]. # Hl. hegchadigd: vermolmd; versleten. — [L. bew.]. ^ ^^ ê^ (vgl boljoV 1., T.) boyo» koel., yoidijn. j^j-i I. bödo, batav., <f«m. — [B.]. II. angstig: vol vrees. — [M.]. *1S ^j-i boedah, schuim. — [Div.]. c y , imf. ö ^ ^ bttdoe, kleine visrb in jwkcl (z. ' p^ddQ). ^>? bAdi z. jg. M <3^» kajoc b. = antja^. * \c3j-ij bO^dar (jav, oedar, T.), van louw onofdetij/;: los. — [R.]. V«^c3 4-^ bftdak, jong liiml; tinaap: jomj meisje; jongen: meid: bediende: dienstmeid: sla^if (vgl. ons knechtje): kf- bONlaV^-boedakaii , als een kind geworden: kindseh; kindetvehtig. * ^i_ ^ <33-> bodaV» batav., e^w groole pol of etel, waar men aan lioord de lijsl in kookt (bal. bodag, een gn»ote mand, T.). ~ [H.]. L, % ^ V^ bddo^jt, ergste graad der Laza- rus-ziekte (vgl. oedot en soend. boedoeg, schurft, T.\ bSdo^jL, = bodo I. ~ [LJ, op Java en in 't brabbel mal. (T.}.— z. bödob. 2$ «3 ^ (^e'' bodo en bodok) bódoh, dom (niel van natuur en ook 'iiiet in alles); stom; domoor; stommeling: domheid: dommigheid: stommigheid [z. b^bhal en düjngoe). , iiieiiibïJtra, bestoken, bv. den vijand met kogels, een bijennest met vuur en rook. I., nieuibiêroe , jagen: najagen: ver- volgen: naloopeti; voortdrijven; aan- drijven: aanzetten: haast mnken met iets: hes/poedigen: overhaasten: op de jacht gaan: zich haasten : b^rbiêroe, bezig zijn met jagen enz.: bcërwwail, jachtwild; pembCeroe, vcie jaagt enz.: jager; ivie de gewoonte heeft zich te haasten; wat tol de jacht dient ; p^kakas \h, jachtgercedschap; andjing \\., jachthond: ban toe p., soort van spook in de gedaante van eim' windboud, bet gezieht gedurig ten hemel gericht; iierbH^rcèwan, jacht; naja- ging: vervolging; vootidrijving : aandrijving: aanzetting; jachtwild; b€^rof-d, haastig lijk: met haast; in haast. II. bflêroe, naam van een eiland ouder lUouw, liezuiden Karïmoeu. « UI. de etephantiasis. — [Cj. ^u hy". I. bftri — skr. löërï — , trompel. *1I. (jav. woeri, T,^, achterste: achter: toekomst. — [C.]. — z. b(Krit. ^ K ^ I. böêwar, soort van hengel. — [Div.]. II. niet zuinuj op iets, l>v. op de Iwler; verkwistend met iets; (foedf/eefsch , zonder niillig doel. II. verkwistend; verspillend', lUfmboroS) verkwisten; verspillen; p^mboros, wie ver- kwist enz,; verkwister; verspiller. III. van een touw^ dat ergens om ge- wonden is, bv. om een' tol losgegaan; meroböros, losgaan. ^ dada bc^rangTf halsband; kraag. — *ê> [LJ. rr ^ L •• J i A^_i bC^rat (jav., T.) en bCèral , smeer- sel voorliet lichaam. — [L.]; bij ziekten, of ook wel ter erlanging van een aan- enamen geur, of ter versiering. — [L. bcw.]. bJJ^roet, gebroken (hebbende eene breuk, herniosus); breuk. j i A> b<]&rit. achterst gedeelte: stuit; b. peralioe, de achtersteven van een vaartuig; b. ajam, de stuit van eene kip; niembc^rit, paederastie drijven; bctritan, wat -op een stuit gelijkt; stuit van levenlooze voorwerpen; h. p^rahoe, de achtersteven van een vaartuig; sembctrit, paederastie ^ / kM t 4^ I' bftras, batav., uilwisscken; doorhalen; doen verdwijnen. — [B.]. *II. batav., zekere rijstkost. — [B.]. ^ / >** S %-> bö&rocs, verwelken; verdorren; droog of dor worden; verwelkt; verdord. — [M.]. f M \ ^ I- bóroSy naam van een' booni^ groeiende op modderige zeestran- den, met eetbare vrucht. C . 4^ b(Èroeiiy» vogel; h. ontqi, destruis* vogel; b. dëwat^, de paradijsvogel; b. söpan, dezelfde; b. g^rëdja, rfe mnsch; b. lajaiig, de zwaluw; h. hantöü, soort van uil; b. djindjaug, soort van kraan- vogel: b. rawa, naam eener soort van wilde d!iif — columba littoralis — waar- van witte en grijze; b. póêteh, het voor- gaande: ook: speciaal de witte soort; b. sïjoel, naam van een' vogel, zwart met roode kuif; b. gadjah-2, naam eener groote soort van strandlooper; b. djöloV» naam eener soort van strandlooper; b. barat, naam eener soort van snip, die in den westmousson aankomt; — *b. töêkaug of barahan, div., naam van een' vogel. — De wevervogel i* soort van specht P — b. tahoen, batav., de jaarvogel — buce- ros — . — [PJ; b. ra ja, div., naam van een vogeltje, dat veelal zijn nest aan padiehalmen hecht. — b. boenda c. b. bonda, w. sum., een vogels die in de pinangboomen nestelt en dikwijls bij A Ö^' 286 «irJ* zwermen uilvlugl (N.); b*rfiê!ijran, qeAo- geile. — * pcnibcêroeiif of perbcèrftngan , vogelenkooi, — [L.]. 4f n. 4^ boranip, jav., scheenangeh; hmgel- ^ roette. — [L.]: voetangels: scherpe baraboezen in den grond gesloken, om de voeten te kwetsen. — [R.]*, b. tjïtjaV> een ander soort van voetangels. — [L. bew.]. böron;, tot een geheel samengevat; hij samenvatting tot een geheel: als een geheel: in eens: in '/ gros: bij den hmp: iiiemböronfCf tot een geheel samenvatten; iëpab b., werkloon tot een geheel samengevat, d. i. niet bij dagloon of bij perceelen; p^k^rdja&n stêka, bórongnja ti siêk?, het werk staat hem aan, maar niet het tot een geheel sametigeval zijn daarvan: b^Iï b., in 't gros (niet ct# détail) koopen; ra^m- böroug (êpah^ het werkloon (van een werk) tot een geheel samenvatten, d. i. niet bij dagloon , of bij perceelen betalen of bedingen. ^CT^-^ boerangsantf , w. suni., woe- dend: verwoed; onverschrok- ken. -T- [N.]: onder rangsang (T.). bflf^rap, half gaar. — [R.]. bóproek, leelijk: oud; vergaan; versleten: vervallen (bal. b^r^k, T.); bouwvallig: leel ijkheid: versletenheid: ver- vallenheid: rotheid; örang b.» havelooze: slecht volk; gespuis: kaki b,, open beefien (vgl. borok, T.). börak, los (niet saniengedrukt) * zooals bv. eene handvol hooi, mos of dergelijke; van iets dat samengedrukt was, bv. tabak, uilgezel; losheid. LJ> > %-> ^' börak — verb. van j)^t. ♦ 1!.. singap., het op de vlucht slaan; het verstrooien: het uiteen drijven. ^C 's S 4-> börok, batav. (uit 't jav., T.), aangestoken : verrot : versleten : vol zwereti. — [B.]. ij^S i 4^ bSrck, gespikkeld, zooals bv. eene k i p (bal. b o e w i k , T.) ; gespikkeld door de pokketi: pokdalig (l)al. boerik , ï.).— z. bópeiig en tj^rtjaV. ^ i Aj bö^ram, eerste opstel; ontwerp: con- cept; het oorspronkelijke: origineel; minuut; kladschrift: kladteekening ; klad (z. rang). /•i \ %-> bftroen, Aoogf, zwaar bosch; kam- bing b., wilde geit. ^ c'\ S ^ bffiron, batav. (uit 't jav. T.), vogel- vrij,vrijals dierenin't wild; beboe- rönan, al het gedierte; het dierenrijk. — [B.]. .1 %-> ''^^i'^^» zeker eetl)aar lilachtig, plantachtig zeedier, dat op den bodem der zee wortelt en zijne plaats nim- mer verlaat, doch van buiten aangeraakt, zich onder den grond terugtrekt, en alleen door uilstcking kun gevangen worden. 'j^- 287 ^^ bdroeh, wie tegen een Itepnald loon werkt, hetzij IjIj den dag, bij de maand» bij de reis, of voor een bepaald werk; werkman: daglootier (jav., T.): bcfc- rfthan, loon; werkloon. , bc^reh-iS, soort van welriekend smeersel voor het lichaam. , beboré, ba tav., smeersel voor bet lichaam, uit kruiden en bloe- men gemaakt. — [H.]. — Jav. borèh. — [T.]. / ^ i 4^ I. menibörai, van dingen, die in eene ruimte besloten zijn, bv. rijst, in een' zak, de ingewanden, in den buik, uiihrekm; f e voamchijn dringen door eene opening: perbd'rajan, uilbreking uil eene opening: pembcÉrajau , meer handeling uitdrukkend. *II. (een slecht gehoord jav. bórèli, T.} z. bArat. 9 9 c } plur. van : U. (b5zah), pers., drank, bereid uit meel van rijst, gierst^ gerst of der- gelijke. ^ C J^^ (^8^' ^^^* '"'^•' '^•^ bftsa, batav.^ schuim. — [B.]. ^ Aw 4-> bftsoe z. boengsoe. # jyg 4^ I. bösa — oorspr. onb. — kei- ling stopper (mar.); mfmbösa, een ankerketting sloppen. * II. kap op een vaartuig. — [Div.]. III., membosa-SS, opstuiven, zooals bv. katoen, die schoon gemaakt wordt; van den mond spuiten bij het spreken, / kj^ 4«) bft was, woest ; grimmig : boosaardig ; verscheurend: woestheid: grimmig- heid: boosaardigheid. bdsoet, kleine verhevenheid van den grond ; hoop opgeworpen aarde, zooals sommige dieren, bv. de mol, de witte mieren enz., maken [kleiner dan poengsoe] : b. djantan, dergelijke verhevenheid, die ontstaat, zonder dat men er de oorzaak van weet. bcêsoer, boog (zeker wapen); zeker werktuig, om katoen te zuiveren (jav. woesoe. T.); m^mbd^soer, met zulk een werktuig zuiveren. I. bösor, doorboord, zooals bv. de buik of een vaartuig door een schot, eene slagorde en dergelijke; doorgebroken, zooals bv. een dijk; nierobösorken , door- boren: doorbreken. *II. gretig. — [C.]. I. bctsoem^, ziekelijke verstopping in den buik; b. aiigin, opzetting door wind; trommelzucht; b. aj^r, waterzucht; b. api, opzetting door wind, met ontste- king; b. darah, verstopping der maand- stonden: h. k^utjiiig, pisver stopping. L^3i 'IHH n. hreede plaai of bank [van zand of iiKNider], breeder dan de li^ting. «IlI., Imtav., glilniand. — [B.]. «IV. (bftgomr), jonge takken van den kokoRlMNMn, waarvan k^tcBpat gemaakt wordt. — [R.]; denkelijk batav.; bal. hoe^oeiig, jonge cocospalmbladen (T.). ^ fi,vv ^ I. bftsoek, naam van een goud- gewicht = lV< djampal. — «»bd80|it niunt = Vs ^^ k(êpang, komende zeer nabij 1 schelh'ng. — [L.]. II. stinkend: rol; vuil; morsig; smeerig: onedel; laag; slank; rolheid; vuilheid; mor- sigheid: smeerigheid; onedelheid; laagheid. /•iM%M 4.J bösau, tegenzin hebbend; verveling gevoelend: moede van iets;,beu; tegen- zin; verveling (lialav. en jav. bos^n, T.). bösöl (en bösoi), van uien- sehcn slecht; boos; boosivicht; slechtheid; boosheid. , z. het voorgaande. j, plur. jkm)yj, aambeien. — ^ Mal. gebruiken den plur. De als ^g. c» / •• jff^^ u. •\ o ^ bO^UfA) bloem; bloesem; interest van een ^ kxipitaal; dient als attribuut bij namen van lHM)nien^ om Ic kennen te geven^ dal het hout vnn die soort geel is: h. kern bang sg la boen, naam oener fraaie |iaai*srh(' hb»eni, die lang bloeit; b. koebd'r, I». kembódja en b. tj^mpak^ moelij», naam van oen* lK)om, die eene welriekende bloem draagt en veelal op begraafplaatsen geplant wordt; b. tjïng, naam van een* bloemdragenden heester — poinciana pul- rhvrrima — ; b. dj^poen, de stokroos, naam \nn ven* bloemdragenden heester; b. nHMak. naam Aan een' bloemdragenden heester, zoo genoemd omdat de roode bloemen iels van de gedaante van een' pauw hebben: b. ajf^r ma war en, minder gebr., b. ros, roos: II. tnndjoeng, naam van een' hooni, die zeer welriekende bloemen en eelbare vniehten draagt; b. püêkoel ^mpat, miani eener bloem^ die eerst 's namiddags om 4 nur opengaat; b. sëlan, naam eener soort van klimop, met een fraai rood bloempje; b. karang, /r^7o/ij(z. onder ka rang); b. ?mas, gouden bloem > die Trangganoe om de drie jai'en als teeken van afhankelijkheid aan Siam levert, wordende rijkelijk vergoed door eene bezending rijst en zout; b. ^mas pcraV» gouden en zilveren bloemen aan een opgetooiden boom by feesten (g^ttar); biênga disoentingk^n, pai^kalnja di- b ê r a k k c n > c/e bloem steekt men in V Aflar, den oorsprong bekakt men, d. i. de doehter neemt men> om de schoonouders geeft men niet; ty- 289 1). s^kaki, eene bloem; b. s^iangkai» een Iwijif mei bloemen; b. s^karaug, eeti ruiker: b. s^koeDtoem. e^/i bloemknop; — * b. s^koeiitjoep^ ea/i bloemknop, — [R.]; b. langsal, soort van armband; b. koen- doer (de bloesem van den koendoer), soort van versiersel op verschillende voorwerpen, in den vorm daarvan: b. sambau (de bloesem van het sambau-gras), zekere steek bij het naaien, die op dien bloesem gelijkt, zooals bv. op sommige lederen handschoe- nen; b. mük au, kunstbloemen vanMacao: — *b. seroempoen, ee^i ruikei\ — [L.]; sa- bab b. tali di kapal^, wegens de bloemen (den bloemkrans) heb ik een louw om mijn hoofd, zegt een schoonzoon tot zijne schoon- ouders, om te kennen, te geven, dat hij wegens hunne dochter gebonden (van hen afhankelijk) is; berbo^ng^, bloemen hebben; van bloemen voorzien zijn; met bloemen versierd zijn; b. taboer, met verstrooide bloemen versierd zijn, zooals bv. eene stof; b^j^ng^-béngaaii, bloemen; gemaakte bloemeih; bctn^a delïnia (de bloesem van den granaatappelboom), soort van ver- siersel, in den vorm daarvan; b^rbSnga delima, zoodanige versierselen hebben; b. d. toenggang balik, zoodanige versierselen hebben, waarbij de granaatappelbloesem bij ^rwisseliug recht op en neder en het onderste boven staat; b^rsïkoe k^lcêwaug HiLL.->'EDKRL. WOORDENBOEK. DEEL 1. b. d. toenggang balik, versierselen heb- ben, bestaande uit een' zigzag, in welks hoeken b. d. geplaatst zijn^ die bij afwis- seling recht op en neder en het onderste boven staan. &%> . membO^wang:, wegwerpen; verwer^ pen; afschaffen; bannen; verbannen; verst ooi en ; verwijderen ; afdanken ; aftrek^ ken (arithm.); een' slag, houw, stoot enz. pareeren; niembO^wang: aj^r, zijne behoefte doen: m. a. b^sar, zijne groote behoefte doen (fatsoenlijke uitdrukking voor kakken); m. a. k^tjil (s^ni), zijne kleine behoefte doen (fatsoenlijke uitdrukking voor wate- ren) ; b (B w a ng t öèdj o h -2 , trek er zeven bij zeven af, d. i. deel door zeven; ni^mbcê- Vfung sïjal, tegenspoed verwijdeten^ bv. van een vaartuig (door gebed, tooverij enz.); ni. ma ia, zijne oog en laten weiden; m. kf^bas^ de verdoofdheid der ledett verwijde- ren, d. i. wanneer men te lang gezeten of te huis gehokt heeft, wat op en neder- lüopen of gaan wandelen; ook m. p^nat; membo^wan*^ diri, zonder bepaald doel de wijde wereld ingaan; zich verslingeren; zich met slecht volk afgeven; bobwaugan, verworpeling ; banneling; verstooteling ; pem- b(i^iiaiig^, wie wegwerpt enz.; wegwerper; verwerper; afschaffer; verbanner; verstooter; afdanker; verwijderaar ; aftrekker; pareer- der; opgeslorpte wolken van eene dreigende 1» f 290 ^9. Iiiii vaii de tcffeuovergestelde zijde van d(Mi wind. « iMi'im^ar, MOj /w rfpw eersten ioesland, \iiii eene maagd iiri</ onaanyeroerd ; \ au een' JDiigeliiig mojjt //ceiif vrouw aangeraakt kebhenil; van vnirhlen en andere voorlhreng- selen eerst, namelijk in den tijd of hel saizoen daarvoor, en van vruchten ook eerste van een jongen hoorn : bcpng^aran , wat de hoedanigheid van nog in den eersten Ioesland Ie /ijn liezil; maagd van 12 tot 15 jaar; honwah-2 h., de eerste vruchten van een^ jongen hoorn : de eerste vruchten in den tijd of het saisoen (nnësim) daarvoor, lul^ii|l'oer , naam van een' hoom, met goed hout en fraaie paarsche bloemen; hféti^C^riiii, een van de zoogenaamde pu'lau jang tiêdjoh. höngok, onevenredig dil;; on- evenredige dikheid. ^ kÜ 4^ ImTiutoI, dom: hot; domoor, — [R.]: hal. hongol, doof (T.\ •*• • * \ hópeilir, erg door de pokken geschon* den (/.. tj(,M'tjak en hörek). I Li/ M I. ^vgl. hdnvah, T.}, iiiemliitwuk, opnelleu: overkoken: van rook nit ren selnmrsteiMi in dikke ivolkcn npstijgen,'^ » U., boewak-bonvrtkan, w. snni-, veran- derlijk van humeur: een ongestadig hu- meur. — [N.j. I. boeka (of bftkak), hreed: wijd: hreedte; wijdie; middelliju (geom.); merabd^ka, ojmien: ontvouwen: uit elkander nemen : ontdekken : ojyenharen : aanvangen ; otitginnen; op het touw zetten; ondernemen: perobüêka, te/V opent enz,: ontdekker: ont- ginner: ondernemer: menibü'ka poewasa (ol ook wel alleen m^nilMëka hij uitne- mendheid), ({a vasten openen, d. i. ophoudei^ te vasten; m. timah, tinmijnen ontginnen: ni. k^dai, een* winkel opzetten: m. hitjara, een zaak voorbrengen, aanhangig maken: een proces aanvangen: m. gcêla, eene suiker zaak ondernemen: m. rahasïja, een geheim open- baren: verklappen: m. tanah. grond, land ontginnen: — * m. hati, den moed verlie- zen, — [R.]. *II., bd^ka-S, zekere gerechtigheid, die men van een vaartuig betaalt, naargelang van da breedte. — [L.]. Li3 %-J f bö'koe, kort, ineengedrongen lichaam: knoest; kwast: knokkel; ge- wricht: geleding: kluwen. Het is voorts een classificeerend woord, vergezellende bet telwoord, dat een aantal voorwerpen van eene knoeslaehlige hoedanigheid uitdrukt; garam s^lnêkoe, een korrel zout:hiĕ\\'^h pïnang lïga b., drie stuks pinang-nolen: hc- naiig b., garen in kluwen (niel op klosjes); b. b^iiiban« knop van touw of dergelijke, io elkander ueslrengeld. zoo;ds bv. aan eene j 291 </^ valreep; iurksche knoop: b. b. döSwgi, zoo- danige knop, .waorloe slechts twee louwen gebruikt worden, ook kapal^ lalat ge- noemd; I). lali, de enhel, eig. de gevoellooze knokkel, omdat door het met ondergeslagen beenen zitten daar het gevoel nagenoeg verloren gaat. II. — verb. nederl. — , boek (z. bo|^). * ^i5 ^m^ böwek, batav., openen; open hou- den: open leggen. — [B.]. bóekat (vgl. boet^k en bóêkit II., T.\ van water met aardedeelen he- zwangerd, zooals bv. bij sterke afwateringen. ^ \^^yÓ 4«> bêêkot, soort van javaanseb vaartuig. — [L.]. , iiiembökot, geheel toedekken 'mei iets buigzaams^ bv. goederen op dek met oen prezenning; een dak over een vaar- tuig maken, om te blijven liggen. I. bOêkit, kleine berg; heuvel; hoogte; b. ana*k, heuveltje: ineni- boêkit, de hoedanigheid van een heuvel aannemen: zich als een heuvel voordoen; m. diüdilf., de hoedanigheid van een heuveltje of van heuveltjes aannemen; zich als een heuveltje of als heuveltjes voordoen, zooals bv. de lijken op een slagveld. II., bü^kit-Iïkat (vgl. beek at, T.), van water intensief met aardedeelen bezwangerd. •X» S Ê^ böhkocr, korrel; deeltje van iets dat door de lunst tol korrels gemaakt is (als zout, buskruid enz.). — [M.]. - z. b(Bkoc. j. bökor, soort van kom \an metaal, zonder voet en met een' brceden, vlak- ken rand. •K" / m6 ^ bftkoes = fjJJü. •M- «L5 4^ bAkongf, kip zonder staart. — [R.]. — z. tökong. è'^ y bet voorste naar achteren gekeerd ; omgekeerd (ook bv. van een proces, waarbij de beklaagde als klager optreedt); ook balik b.; badjoe b. b., kleed met de spleet van achteren, zooals men voor kin- deren maakt: m^ mbökong^ken , het voorste naar achteren gekeerd enz. doen zijn (maken) ; omkeeren. — «b^bokongf, batav. (uil 't jav., T.), heup; dij; bil. — [B.]. bökop, van bet aangezicht sterk gezwollen of opgezet, zoodat de oogen nauwelijks zichtbaar zijn; sterke ge- zivollenheid; sterke opgezetheid. b(Èkak z. bceka ^ i Jr 3^ bO^kol, gekntld, zooals bv. een baard. — [R.]. (/- 1 bcêkaii, in 'l alg. te kennen geven- de, dat iets niet iets anders is. Het dient voorts spec.^ om iels alleen en bij uilsluiting voor een deel van een' zin, het- zij subject, object of praedicaal, te onlkeii- 19* Ji". 292 cS ^ ni»n, verhoudiagen, die wij veelal uitdrukken door den klemlo^m op dat ziiideel te leg- den. Hel is gehrekkif^ wedergegeven door ons hei is niel , r(*nigs^in!« heter door het Ir. i-e n'etft pus. Mei hel vrinigsuiïix kah in hel din'rl \rHgund: is het niel? zonder dat geeil het een' li.'df vrai^endcn zin en nader! dan de heleekenis van ons immers: orang nitĕdj^ ïloe h. imak akne, die Jotif/elifig is mijn kind niel: h. nid'dah p(?- k^rdjiian ïloe, dtü is geen ijetntikkelijk werk: b. akoe, jang in^ni<ĕkoeI dija,* ik was hel niel, die hem geslagen heh; h. dïj;^ jang kot»|Hpknei, hij was hel niel, dien ik geslagen heh; h. koepd'koei dkan dij^ji, koe tdlak sahadja, ik heh hem niet ijeshujen, maar alleen ges f anten: hd*- kankah sindah koeküta? heb ik het niet gesegd!^ h. soMlah koekala, ik heb het immers gezegd; h. iMbwiilun, dat is geen doen: in strijit met het gewone; onge- o'dom; ongemeen: vreemd: buitensporig: in een h4HHfen graad: h. h. hagoesnja. het is haiiengvivotat sehimn: padfi h. HMupalnju, op eene on voeg sa me of ongeschikte plaats; hiêkannj^i niali lagi ,de nadruk vall ge- heel op lagi, miili h^niiar-2 heloel-2^ | I niet meer doml^ maar allenvezenlijkst i/ow/. Mei de/e spreokwij/.e wil men deu aller- luH^gslen of otMi* zeer hoogen graad eener liiHHluutght'id aanduideu. z<M>als wij in dil voftrbeeld zouden zeggeu: dood als eene /tier (fnausetodt). VeA'lal wordl hel Iweede ge- deellc der iiildrnkking als vanzelfsprekend weggelaten: hcêkannja müli lagi: bvb- kannja hagoes lagi, niet meer schoon [maar zeer schoon ,: hübk^n-i^^ het is geetts- zins. — Men moet zieh 'adah, hcewa- lan, k^rdja, patoet als na lHlÈkan-;i5 uitgelaten denken, van daar: geheel in strijd met het gewone: zeer ongewoon; zeer ongemeen: zeer vreemd: zeer buitensporig; in een zeer hoogen grand. ^ ^^ 4^ boko, w. suin., = maski: hoko aiig ketawa (hrabheltaaU T.) ham ha f oei is, lach maar toe, ik schrijf toch: boko sakit misli (brahhellaal, T.; data tig, het doet er niets toe dat hij ziek is, hij moet komen; hoko komhall hoko lida, o/ hij terugkeert of niet; Ajik o sentana djoewal hoko selimhaug dje- ngan amas, lida soeka hamba, indien ik u moesi verkoopen, al was hei voor al de schatten der vereld, dat zou ik niet willen. — [N.J. ^ i^^ ^ bauirHf s«>orl van vogel. — [M.]. — z. bög?. 