Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,1 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 1
heid eener Nationale Synode; doch in het andere geval zou Holland wel tot het hou- den eener Nationale of Generale Synode kunnen verstaan. Ten slolte, als ware het om de Provinciën te doen gevoelen, hoe veel haar aan Hollands goede gunst gelegen was, en dat hare halsstarrigheid ten gevolge hebben kon, dat Holland voortaan weigerde om haren rijkdom en crediet voor de andere Provinciën veil te hebben, moest men aan- dringen op de aanzuivering van zoo menige nog onbetaald gebleven schuld en op de reeds meermalen gevraagde ! teruggave van hetgeen Holland tot het onderhoud der Fransche troepen had voorgeschoten. Het ernstig aanzoek om terugbetaling van de ten behoeve dezer troepen voorgeschoten gelden had te meer klem, omdat de Staten-Gene- raal thans lastig gevallen werden door rekest op rekest, waarbij de betaalmeester zich beklaagde, dat deze of gene Provincie ten achteren was in het leveren van haar aan- deel in de soldij 2, die sedert eenigen tijd niet meer door Holland alleen werd voorge- schoten 3. Ook waren in, het vooruitzigt dat Holland met sulke eischen zou aankomen, de Provinciën kort te voren 4 reeds aangemaand om niet alleen de defecten van hare voorgaande consenten aan te zuiveren, maar ook de voorgeschoten penningen aan Hol- land te voldoen. — Zulk een optreden derhalve was een strijdplan, dat kans op slagen ! Resol. Holl. 27 Maart, 23 Mei, 1618. 2 Resol. Stat.-Gen. 1, 17 Mei, 2 Junij 1618. 3 Resol. Holl. 16 Mei 1618. * 19 Juni. 1618. 806 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ——————————————————————————— —————————!— aanbood. Geen wonder, dat de zes Steden er tegen waren, ja, verklaarden, dal, in geval men er toe besloot, zij zich op hare beurt tot een plegtige openbaarmaking van gevoelens genoopt zouden-zien. Hierop werd voorgeslagen, dat dan slechts die leden der Staten, welke zulks goed vonden, ter Generaliteit zouden verschijnen, en deze vertooning derhalve niet op naam der Staten geschieden zou. Doeh zelfs dan, verklaarde de tegenpartij, zou zij de zaak niet stilzwijgend kunnen laten voorbijgaan. Dus werd voor het oogenblik niets beslist $. Maar reeds zou het, wanneer het voorstel der Edelen tot uitvoering kwam, onnoodig zijn, de Staten-Generaal naar hun voornemen ten aanzien der Nationale Synode te vra- De Staten-Ge- gen. Immers besloot deze Vergadering twee dagen later, de uitschrijving dadelijk te de! Nain doen plaats hebben tegen den 1"* November, en vermits men wist, dat van Frankrijks onverwijl uit te schrijven. 1 zijde zwarigheid gemaakt zou worden om de Gereformeerde Kerken des Rijks in de Nederlandsche Synode te laten vertegenwoordigen ?, zoo zou men den Koning van Frankrijk ootmoedig verzoeken, zulks toe te staan, en dit verzoek aandringen met de verzekering, dat de Synode tot niets anders zou strekken, dan om de in de Vereenigde Nederlanden gerezen geschillen bij te leggen, opdat deze Republiek des te beter in staat gesteld mogt worden tot de dienst van Zijne Majesteit en zijn Rijk. Bij de be- raadslaging, die tot dit besluit leidde, verklaarden de Gedeputeerden van Overijssel, dat zij alle uren de aankomst hunner medegedeputeerden verwachtten ten einde te zamen op de voorgestelde zaak te adviseren, Twee namelijk uit hun midden, de Heeren rm- PERDA en SLOET, waren vertrokken 3 om bij het voorwaardelijke van hunnen last nadere inlichting te vragen, en daarvan zouden zij hunne stem laten afhangen. Niettemin verklaarden zij, overeenkomstig dien last, geene oorzaak van vertraging in deze zaak te willen geven. Ook werd het voorstel aangenomen niet alleen, maar bevendien be- sloot men denzelfden dag, mede tegen den zin van Holland, om ten allereersten eene buitengewone bezending naar Frankrijk af te vaardigen 4, Toen het voornemen om zich om Hollands regten niet te bekreunen alzoo meer en meer zijne uitvoering naderde , kwamen e tee de Gedeputeerden van Zeeland met eene acte van zoogenaamde non-prejudicie voor den prejudicie Zeeland, dag, waarvan zij de registratie verlangden en verkregen, en welke , bestemd om het-gewetens- bezwaar, dat er mogelijk bij dezen en genen wegens het ongelijk, Holland aangedaan, mogt overgebleven zijn, weg te nemen , inderdaad slechts eene verontschuldiging inhield, die bewees, dat men schuld gevoelde. Zij behelsde de betuiging van hun leedwezen, dat hunne 1 Resol. Holl. 23 Junij, 1618.. 2 ovvaé, p. 268. pu pLessis-monnay, Mémoires IlI, p. 1168. — II, p. 195, 3 Resol. Stat.-Gen. 15 Julij, 1618. 4 Resol. Stat.-Gen. 25 Junij, 1618. DES VADERLANDS, 807 DUE tet, m RD a a —————————Á——Á— » christelijke en opregte bedoeling” bij het doorzetten der uitschrijving eener Nationale Synode — 1618. misduid werd, alsof zij daarmede de regten van eenige Provincie te kort wilden doen. Om dit vermoeden weg te nemen verklaarden zij rond en opregt, zoo iets evenmin als eenige inbreuk op de Unie te bedoelen. — Die van Holland oordeelden te regt, dat zulk eene betuiging in strijd met de daad niets afdeed 1, Dus was voor deze Provincie de lijd daar om den.voorslag der Edelen van den 23°" Junij ten uitvoer te brengen, of soms de Staten-Generaal terug zouden willen komen van het ongelijk, dat zij Holland aandeden, en de uitschrijving der Synode ten minste nog zouden willen uitstellen. De Gedeputeerden der zes Steden werden alsnu verzocht, dien plegtigen stap te „willen la- ten geschieden, of zich ten minste niet openlijk in de Generaliteit daartegen te willen verklaren. Dit verzoek weigerden zij: integendeel zij verklaarden zich mede naar de vergadering der Staten-Generaal te willen begeven en daar juist het tegenovergestelde voor te zullen slaan van hetgeen de meerderheid zou komen verzoeken, Niettemin ver- koos de meerderheid zich niet in de uitvoering van haar voornemen te laten dwars- boomen. Den 28* gaf de Heer van MATHENESSE in de Generaliteit te kennen, dat de Staten van Holland, beneden vergaderd, voornemens waren in haar midden te verschij- nen; hij begeerde alzoo te welen, wanneer de Heeren gelegenheid hadden hen af te wachten. Hierop stelde de Voorzitter de vraag voor, of het niet goed zou zijn, Zijne Excellentie, Prins mavarrs, en zijn Genade, Graaf WILLEM LODEWIJK, uit te noodigen mede ter vergadering te willen verschijnen. Zoo verlangde men zich door de tegenwoordig- heid dezer beide vorsten te wapenen tegen den indruk, dien de achtbaarheid der Hollandsche Heeren stond te maken, Winrem LODEWIJK was niet te vergeefs in dit tijdsgewricht overgekomen. Wel wetende, welke zaak hij kwam voorthelpen en zoo mogelijk ten einde brengen, hadden de Hollandsche Gedeputeerden, die hem den 12%* Junij op last der Staten. van Holland hadden verwelkomd, hem de rust van den Staat op het ern- stigst aanbevolen. Zijne Genade- had zijnen dank betuigd en »zijnen persoon tot alle goede diensten ten beste van.den Lande aangeboden 2’ Van beide zijden mogten dit - betuigingen heeten, die het tegenovergestelde beteekenden van hetgeen zij schenen te zeggen. 2 Resol. Holl. 12 Junij, 1618. 1618. 808 ALGEMEENE GESCHIEDENIS —————————————————-—————— — Generalileit in godsdienstzaken eene beschikking wilde nemen, die haar zonder bewil- liging van al de Provinciën niet toekwam,.vermaanden de Edelen en Steden van Holland en West-Friesland de Gecommitteerden van de Vereenigde Nederlanden, wel te willen bedenken, hoe heilzaam de magt en het aanzien, waartoe Holland door Gods genade gestegen was, voor de andere Provincién steeds geweest was en nog was. Van dien trap zou Holland ongetwijfeld moeten afdalen, en onbekwaam zou deze Provincie worden om hare bondgenooten te baten, zoo men haar de Nationale Synode opdrong. Maar was dan alle vergelijk onmogelijk? De Staten van Holland bedoelden, even als de andere Provincien, opregtelijk de handhaving van de ware op Gods heilig woord ge- gronde Gereformeerde Religie, en van den anderen kant verklaarden de andere Provin- ciën met de bijeenroeping eener Nationale Synode.niets te beoogen, dan de büjlegging der geschillen aangaande de vijf punten, buiten welke in Holland geene afwijking van de leer geduld werd noch zóu worden. Dit zelfde doel nu wenschten de Staten van Holland ook te bereiken. Wel is waar, begeerden zij het door eene Provinciale Synode te beproeven; maar zij waren gezind, tot zulk eene Synode ten hunnen koste bevoegde kerkelijke personen uit al de overige Provincien te noodigen: kon nu de Provinciale Kerkvergadering de zaak binnen eene maand of zes weken niet tot het gewenschle einde brengen, dan verlangden zij eenige uitlandsche Gereformeerde godgeleerden ge- noodigd te zien om met hunnen bijstand het goede werk der verzoening te hervatten, en zoo ook deze poging binnen twee maanden niet tot het doel leidde, alsdan zou men tot eene uitspraak tusschen de beide onvereenigbare gevoelens kunnen komen. Hiervan was wat goeds te verwachten: niet van het opdringen eener Nationale Synode, daar dit niet zonder verkrachting der Unie geschieden kon, Men beweerde, dat het 13% Ar- tikel niet meer van kracht was, en Zijne Excellentie had tot staving van ‘dit gevoelen in deze Vergadering op een reces gewezen, door de Gedeputeerden der Vereenigde Gewesten den 12°" Mei 1685 vastgesteld 1; doch dit bewees niets ter wereld, aange- zien dat reces nimmer door eenig goedkeurend besluit van eene der Provinciën gevolgd was ?, en de door Zijn Excellentie in 1590 als Gouverneur van. Utrecht bezworen Instructie de voortdurende geldigheid van dat Artikel uitdrukkelijk onderstelde. Op dit punt derhalve werden de Provinciën verzocht nader te letten, daarbij het aanbod, thans door Hol- land gedaan, in overweging te nemen en iniusschen de uitschrijving der Nationale Synode achterwege te laten, Maar nog andere verzoeken, dus ging de redenaar voort , had Holland te doen. Hoe dringend het ook was, een besluit te nemen op het inbrengen der consenten, toch vermogten de Staten van Holland zulks niet, tenzij de andere Provinciën eerst hare ! Zie hiervoor bl. 785, 786. Noot 4. 2 De vermelding en ontzenuwing van het argument, uit het reces van 12 Mei 1583 ontleend, schijnt eerst later in de schriftelijke redactie van deze rede te zijn opgenomen. Zie hierna, DES VADERLANDS, 809 TC besluiten kenbaar maakten op de aanzuivering der defecten van de voorgaande jaren. Men verwees op de ingeleverde consenten van het loopende jaar, waarbij het punt van de zuivering dier defecten niet over het hoofd gezien was !, maar hiermede handelde men zeer onbehoorlijk, aangezien het consent van de defecten der voorgaande jaren lang te voren verzocht was en daarom ook vooraf gedragen moest worden. Derhalve werden de Gedeputeerden der Provincién alsnog uitgenoodigd, zich op dit stuk rond- borstig te verklaren. Voorts, aangezien de Staten van Holland vóór het dragen van hunne consenten voor het loopende jaar noodwendig weten moesten, of zij rekening konden maken op de terugbetaling van de tot het onderhoud der Fransche troepen door hen voorgeschoten gelden met de intresten, zoo verzochten zij hierop mede het besluit der Provinciën te mogen vernemen. Eindelijk, vermits het alleszins onvoegzaam was, dat de herhaalde redevoeringen van den Franschen Ambassadeur onbeantwoord bleven, en men voorgaf, deze onheuschheid met eene buitengewone zending, waarin Holland niet toestemde, goed te willen maken, zoo werden de Provinciën alsnog ver- zocht niet met de beantwoording van dien Gezant te dralen, en de buitengewone zending tot betere gelegenheid uit te stellen 2. — Deze rede, zoo weinig berekend om de harten te winnen, kon niet anders dan eenen onaangenamen indruk op de tegenpartij maken. Ook had de spreker niet eens de mogelijkheid eener Nationale Synode doen doorschemeren, en dus minder toegestaan dan de Heeren van Holland reeds schenen ingewilligd te hebben. Daarentegen echter had hij van eene eind- uitspraak tusschen de beide strijdige godgeleerde gevoelens gewaagd. In allen ge- valle was hier een grondslag gelegd, op welken onderhandelingen tusschen de par- tijen geopend konden worden, en dit was alles wat voor het oogenblik verlangd kon worden. — Naauwelijks had orpxwsAnwzvELT geeindigd met spreken en was het ver- zoek gedaan, dat wat nu mondeling gezegd was, op schrift gebragt en aldus ingele- verd mogt worden, of de Gedeputeerden der zes steden kregen het woord, en verklaar- den, dat zij op vroeger meermalen medegedeelde gronden de bijeenroeping van eene Nationale Synode als het beste middel beschouwden om uit de bestaande zwarigheden te geraken, en niet inzagen, hoe daarmede de hoogheid en het regt van Holland ge- krenkt werd. Nu volgde de beraadslaging, en de vier Provinciën, Gelderland, Zeeland, Friesland en Groningen en Ommelanden verklaarden zich van hetzelfde gevoelen als de zes Steden van Holland, en verlangden alzoo, dat de uitschrijving van de Synode dadelijk voortgang hebben zou. 2 Resol. Holl. 28 Junij 1618. Vergel. deze Resol. onder 3 Julij, alwaar de rede, zoo als zij later op schrift gebragt werd, staat ingelascht. UI Deer. 2 Sruk. 102 1618, 1618, 810 ALGEMEENE GESGHIEDENIS 2 cL eb und 2 - - = -— — — = — — — — maar meenden de uitschrijving niet te mogen tegenhouden. Die van Utrecht, daarentegen, de regeling der godsdienst steeds als een souverein regt van elke Provincie beschouwende, bleven Holland ondersteunen, ja, verklaarden luide, dat, als Holland hen verzoeken mogt om hare kerkelijke geschillen te helpen bijleggen, zij deze Provincie gaame zouden bijstaan. Van de verstandhouding tusschen Holland en Utrecht ter wederzijd- sche ondersteuning in hun regt, hetwelk zij thans door de andere Provinciën bedreigd achtten, is later als van eene strafbare zamenzwering veel ophef gemaakt. Intusschen ‘hebben noch Holland noch Utrecht van die zaak immer een geheim gemaakt: inte- gendeel, zij beweerden daarmede overeenkomstig de beloften te handelen, onder eeden "bij de Unie afgelegd, en zouden gemeend hebben, zoo zij anders gehandeld hadden, zich aan lafhartige trouwbreuk schuldig te maken. Daags na deze vergadering beraadslaagden de Staten van Holland over het aldaar, voorgevallene. Men beklaagde zich, dat de Staten-Generaal, in weerwil der aangevoerde redenen en alsof er gansch geene redenen waren aangevoerd, besloten hadden met de uitschrijving der Synode voort te gaan, ja zelfs geen voorslag tot eenige schikking ge- daan hadden, Zoo scheen de laatste hoop op eene vriendschappelijke bijlegging van Aanschrijving het verschil vervlogen. Niettemin wilden de Heeren van Holland, zoo veel in hen was, m — e elken regtmaligen grond van beklag aan hunne tegenpartij ontnemen, en er werd voor- de Classes. gesteld, ten einde zich te bevrijden van de blaam alsof men verandering in de Gods- dienst zocht in te voeren, alle Classes aan te schrijven, dat zij de predikanten, welke iets leerden boven en buiten de vijf punten, censureren en tegen hen van wege de Kerk en des noods van Staalswege procederen moesten; voorts dat zij van nu aan weder niet alleen classicale vergaderingen, maar ook synodale vergaderingen in elk der kwar- tieren zouden houden, en eindelijk, dat zij het woord bekwame personen in de kerk- ordening van 1591 van dezulken te verstaan hadden, die professie deden van de Gereformeerde Godsdienst, Doch van hun strijdplan tegen de Provinciën wenschten zij geen duim breed af te wijken, en, tegen het uitdrukkelijk advies van Amsterdam en Enkhuizen, besloten zij in de Generaliteit te blijven vorderen, dat men, alvorens tot de consenten over te gaan, de defecten aanzuiverde, aan Holland zijne voorschotten te- Gewigt van den rugbetaalde, en van de buitengewone bezending naar Frankrijk afzag. Deze inhouding E der consenten had een geducht wapen kunnen zijn: want 200 Holland geene middelen senten. toestond, konden op den duur de soldaten niet betaald worden, die op Hollands repar- titie stonden, en die soldaten zou men, zoo het tot geweld moest. komen, noodig hebben om Holland te dwingen. Maar hetgeen, indien de Provincie Holland zelf niet oneenig geweest ware, misschien een middel zou geweest zijn, om haar de zege te verzekeren, werd nu krachteloos gemaakt. Immers ontzag Amsterdam zich niet om te beloven, als de Staten van Holland niet betaalden, het onderhoud der soldaten op hare rekening te nemen, en het stond te bezien, of den Staten van Holland zelven, DES VADERLANDS, 811 bij den onwil van een deel hunner ingezetenen, genoegzame middelen zouden toevloejen 1618. om troepen te bezoldigen, die zij alleen door trouwe betaling der soldij hopen konden aan zich te verbinden. Te Huisduinen zag men reeds de ergerljkste tooneelen. Niet alleen werden hier de Overheden en de predikant nageloopen, uitgelagchen en uitge- floten, maar ook de ontvangers uitgescholden en hun toegeduwd, dat ’s Lands gelden slecht besteed werden !, En hoe zou de invordering der belastingen vlotten in plaat- sen als Heusden en Oudewater, waar het openbaar gezag nog steeds of niet of kwalijk erkend werd 2? Daarom zou de Hollandsche Regering gaarne het gereed geld beschik- baar gehad hebben, dat uit Frankrijk tot het onderhoud der Fransche troepen te vrachten was, en stond zij zoo zeer op de kwijting harer voorschotten, in de hoop, dat men dat geld tot die afrekbning bestemmen mogt. — Zóó berekende men van wederzijde de kansen! Zoo schenen thans de Nederlanden op den rand van een bloe- digen burgeroorlog te zweven! — Om alle verwarring in de financiën te voorkomen en te verhoeden, dat men op het krediet van Amsterdam zou moeten gaan steunen, begreep men alles te moeten aanwenden om de consenten ingeleverd te krijgen. Daartoe verschenen Zijne Excellentie en- Graaf wittem LopewiJK den 29°" Junij in de verga- dering der Staten-Generaal, en ‘verzochten de Provinciën op het ernstigst, daarmede niet langer te talmen. Alle Provinciën verklaarden zich daartoe bereid, alleen de Gedeputeerden van Holland bleven zich verontschuldigen op grond dat hunne lastgevers over de zaak nog beraadslaagden. Maar ook de andere partij bleef volharden, en als ten teeken hiervan werd nog in dezelfde bijeenkomst besloten , Zijne Excellentie en Graaf WILLEM LODEWIJK le verzoeken, de uitschrijvingsbrieven ter Synode met hunne schrifte- lijke aanbevelingen vergezeld te willen doen gaan 3. Den 3’ Julij ontvingen de Staten-Generaal de verklaring schriftelijk, die den 28"*^ voorstel om der vorige maand van Hollands wege mondeling gedaan was. Twee dagen later werd — in de Vergadering voorgesteld: nademaal in die verklaring » verscheidene punten en P^ duni het redenen van gewigt" voorkwamen, »strekkende tot bijlegging der verschillen,” of het Hij ios deswegens niet dienstig zou zijn, ven wege de Staten-Generaal kopij dezer verklaring aan de Provincién toe te zenden, met vermaning, het stuk te willen onderzoeken, daarop rijpelijk te letten en haar advies daarover ten eersten in te zenden. Wat was op dit voorstel het advies van de Gedeputeerden der vier Provinciën? Zij oordeelden, dat de verklaring nagenoeg niets anders inhield, dan reeds meermalen door Holland ! Zie plakaat tegen »de insolentien” te Huisduinen, Resol. Holl. 30 Junij 1618. Bij dit plakaat worden de schuldigen met geeseling, en, in geval van complot en oproer, met den dood bedreigd. 2 Resol, Holl. 27 April, 1, 14, 15, 23, 26, 30 Junij; 4, 6 Julij 1618. 3 Resol. Stat.-Gen. 29 Junij. 1618. 812 ALGEMEENE GESCHIEDENIS was — dat het dus — was, van wege de Staten-Generaal daarover het advies hunner lastgevers te vragen: ware dit nog noodig, zoo zouden zij zelven zulks wel doen. Dit schijnbaar zoo natuurlijk advies was van het grootste belang. Wanneer de verklaring van Holland van wege de Generaliteit aan de overweging van de Provin- ciën ware aanbevolen en haar advies daarover gevraagd, zou het gebleken zijn, dat de Staten-Generaal aan het stuk groot gewigt hechtten niet alleen, maar de Staten der verschillende Provinciën zouden het in hunne vergaderingen hebben moeten onderzoe- ken. Dan zou ongetwijfeld in die vergaderingen menige stem zich, zoo al niet regt- streeks voor Holland, dan ten minste ten voordeele eener schikking met Holland hebben doen hooren, en het zou te wachten geweest zijn, dat de Gecommitteerden van de vier Provinciën of van sommige derzelven in last gekregen hadden, hun roekeloos en ver- achteljk gedrag tegen Holland te staken. Dit een en ander wilden deze Gecommitteerden vermijden. Hun advies getuigde, dat hunne zaak piet zuiver was; dat zij een nader onderzoek schroomden; dat de meerderheid in de Statenvergaderingen hunner Provin- ciën kunstmatig verworven was en ligteljk uit het veld geslagen kon worden: anders hadden zij, al moest daarmede ook nog wat tijd verloopen, niet alleen zonder bezwaar een stuk, dat naar hun beweren zoo weinig te beduiden had, nader ter toets zien brengen, maar zich verpligt gerekend in zalk een hagchelijk oogenblik aan het billijk verzoek gehoor te geven eener tegenpartij, die niet zonder den vreeselijksten schok voor den geheelen Staat scheen geveld te kunnen worden. — De Gedeputeerden van Holland en Utrecht, het gewigt der zaak inziende, verzochten de andere Provinciën ernstig het voorstel niet te verwerpen. Doch te vergeefs. Holland was veroordeeld: het moest en het zou onder den voet getreden worden. Beklag aane Alsof de schreeuwende wanklank tusschen de stem van Holland en die der zes gaande het ver- schil tusschen ds Hollandsche Steden nog niet duidelijk genoeg was uitgekomen, leverden deze laatsten mondelinge ver klaring van den den 7% Julij in de Staten-Generaal eene verklaring in, waarbij zij zich beklaagden over sten unij , i er Es het verschil, dat er bestond tusschen de verklaring, den 5** Julij door de Staten van redactie. Holland schrifielijk ingeleverd, en die, welke den 28*"- Junij was uitgesproken. Dit beklag heeft iets bevreemdends: immers zal oLpENBARNEVELTS rede niet minder kernach- tig geweest zijn dan de schriftelijk ingeleverde verklaring. Toch schijnt zekere bijzon- heid in zijne rede niet te zijn voorgekomen, maar later te zijn ingelascht, te weten, de wederlegging van het bewijs, hetwelk men uit het reces van den 15** Mei 1585 wilde ontleenen om te doen gelooven, dat het 13% Artikel der Unie vervallen was. Niet voor den 28* Junij toch schijnt men met dat vermeende bewijs te zijn aange- komen. Eerst den 8" Julij » werd door de Gedeputeerden van Dordrecht opening ge- daan van hetgeen zij hadden opgezocht tot bewijs van de gemeenschap van de Gerefor- meerde Religie over de Geunieerde Provinciën, en dat zij schuldig zijn, elkander daarin te maintineren.” Het hier bedoelde stuk nu kan niets anders geweest zijn, dan het bewuste DES VADERLANDS. 815 reces. Die Gedeputeerden moeten het derhalve eerst kort te voren hebben opgespoord, Zij schijnen den Prins er opmerkzaam op gemaakt te hebben, die het, zoo als wij uit de schriftelijke redactie van Hollands verklaring weten, in de vergadering der Staten-Gene- raal vertoond heeft, Is dit den 29" Junij geschied, toen de Prins werkelijk ter Gene- raliteit tegenwoordig is geweest, dan konden die van Holland bij de opschriftstelling hunner verklaring nog juist gebruik van deze bijzonderheid maken. Dat nu de Gedepu- teerden der zes Steden daarin eene misdaad vonden, bewijst alleen hunne spijt, dat een bewijs, met zulk een gelukkig gevolg opgezocht (hoezeer men in zulke zaken naar de bewijzen niet moet behoeven te soeken) en waarvan zooveel ophef gemaakt was, zoo spoedig in een staatstuk, dat ter algemeene kennis komen moest, wederlegd was !. Toen de acte van beklag der zes Steden aan de Staten-Generaal was medegedeeld, besloot de Vergadering ze achter de verklaring van Holland te laten inschrijven, hoezeer de Gedeputeerden van Utrecht begrepen, dat men van de verklaring der zes Steden geene kennis nemen mogt. Hierop gaven de vier Provinciën te kennen, dat zij op hare beurt verklaringen zouden inleveren, om achter de verklaring van Holland ge- voegd te worden ?, Evenwel schijnen slechts die van Zeeland en van, Gelderland zich 1618. Verklaringen van Zeeland en Gelderland tegen de verklaring van Holland en hare van die taak gekweten te hebben. Ook bevatten de verklaringen dezer beide Provin- beantwoording door deze Pro- ciën inderdaad alles wat men trachten kon voor haar gevoelen te zeggen, en werden vincie. zij weder door Holland zoo bondig beantwoord, dat het niet te verwonderen is, zoo Friesland en Groningen zich van het inleveren van diergelijke stukken onthouden hebben. . In hunne verklaringen legden.zich de Zeeuwsche en Geldersche Gedeputeerden bepaal- delijk toe op de ontzenuwing van het 15% Artikel der Unie, het plegtanker van Hollands regt. Dit artikel, beweerden die van Zeeland, moest verklaard worden uit de daarop gevolgde praktijk, en dan bleek, hoe, nadat de openbare oefening der Roomsche Religie door eenparig verbod was opgeheven, er sedert maar ééne openbare Godsdienst was geweest, die door de Generaliteit ingevoerd was in. alle steden, welke met hare wapenen waren veroverd, zonder dat die steden verwezen waren naar hare Provinciale — — 1 Maar waartoe bragten de Gedeputeerden van Dordrecht het bewuste stak nog den 54e Julij in de vergadering der Staten van Holland te berde? Dit verklaart zich van zelf, wanneer men in aanmerking neemt, dat die Gedeputeerden in dezelfde vergadering het verschil tusschen den schriftelijken en den mondelingen inhoud der verklaring van Holland ter sprake gebragt, en uit naam der zes Steden hun voornemen aan den dag gelegd hebben om zich deswegens bij de Gene- raliteit te beklagen (Zie Resol. Holl. 5 Julij en 3 Julij). Bestond nu dat verschil hierin, dat de bewijskracht van het bewuste stuk eerst in de schriftelijke redactie wedersproken was, zoo kwam ` de vermelding van dat stuk bij de mededeeling der Dortsche Gedeputeerden noodzakelijk te pas. 2 Resol. Stat-Gen, 7 Jalij, 1618. Den 949 Julij beloofde ook Overijssel eene verklaring in te leveren, 1618. 814 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Overheid om eenige orde omtrent de godsdienst te ontvangen, hetgeen toch had be- hooren te geschieden, wanneer de beschikking over de godsdienst aan de Provinciën en niet aan de Generaliteit toekwam. Groningen, bij voorbeeld, was eene vrije Pro- vincie en uitdrukkelijk in de Unie begrepen geweest, en nogtans had de Generaliteit haar den eed opgelegd om de Gereformeerde Godsdienst aan te nemen en te bescher- men, terwijl zij toch door den afval van de Unie en de daarop gevolgde verovering haar regt niet had kunnen verliezen. — Dit voorbeeld, ontleend aan hetgeen met ver- overde steden was voorgevallen, griefde die van Holland, blijkens hun antwoord, uiterst diep: zij waren dus, zeiden zij, God lof niet veroverd geworden, maar, zonder roem ge- sproken, waren sij naast God de voornaamste oorzaak van de yerovering-van -de andere Provinciën en steden geweest, en alzoo hielden zij dat voorbeeld, zoo,men het op hen wilde toepassen, voor ongepast en beleedigend: want aan heroverde steden konden door de Staten-Generaal weiten opgelegd worden, welke van dezulken, die niet van de Unie afgevallen waren, zonder groot onregt niet gevergd konden worden. Die van Zeeland hadden tot staving van hun beweren ook van het traktaat met Engeland gewaagd, waarbij bepaald .was, geene Gouverneurs en officieren van welken rang ook aan te stellen, dan die de Gereformeerde Godsdienst beleden, Hoe, antwoordden daarop die van Holland, hadden bij dit traktaat anderen aan de Staten der Provinciën eene ver- pligte godsdienst opgelegd, of hadden de Staten der Provinciën dit daarbij aan anderen gedaan? Was nu dit laatste het geval, zoo hadden zij door dat traktaat van geenerlei regt, dat hun toekwam, afstand gedaan. — Ook was het, al hadden ‘die van Gelder- (and zulks in hunne verklaring gezegd, niet onopregt en oneerlijk, aan de eene zijde de handhaving der godsdienst te bedingen, en aan de andere zijde de vrije beschikking over de religie te behouden: want in regte stond het vast, dat niemand, zoo hij zelf niets belooft, gebonden zijn kan door hetgeen hij van een ander bedingt. Dezelfde Gedeputeerden hadden zich op de "Instructie, den 21%" November 1583 aan den Raad van State gegeven, beroepen; doch, herinnerden die van: Holland, het punt, waarbij dien Raad de zorg voor de Gereformeerde Religie was opgedragen, was benevens an- dere punten, waarbij hem te groot gezag was verleend, uit de laatste Instructie voorbe- dachtelijk weggelaten. — Maar, beweerden die van Zeeland, al moest het 13% Artikel letterlijk verslaan en dus in het voordeel van Holland uitgelegd worden, bij het opstel- len der Unie was aan de tegenwoordige godsdienstgeschillen niet gedacht, en derhalre kon men op grond van dat artikel geen toelating van afwijkende meeningen in de Ge- reformeerde Kerk vorderen. Deze redenering vooral was uiterst zwak, en Holland bleef niet in gebreke dit te doen uitkomen. Immers had men, ten tijde van het sluiten der Unie, zelfs de Kerken van de Augsburgsche Confessie te Brussel ‚ Anl- werpen en elders onder de Gereformeerde Kerk begrepen, laat staan dan de ver- scheidenheden, die er in den boezem der eigenlijk gezegde Gereformeerde Religie DES VADERLANDS. 815 ———————————————————————ÉÁ'"po—— -—!—— — zelve toen reeds bestonden, zonder de Kerk van Gouda en die van St. Jakob te Utrecht uit te zonderen: en zou dan thans de vrijheid, die men zich bij de Unie had voorbehouden, om, des verkiezende, de geheele Gereformeerde Godsdienst niet aan te nemen, niet eens zoo ver strekken, dat men zekere leerstellingen binnen de grenzen der Gereformeerde Godsdienst vermogt aan te nemen al of niet? Zoo ver was het daar vandaan, dat men in den tijd van de Unie en nog lang daarna zekere leerstellingen als ongereformeerd had willen uitsluiten, dat men zelfs bij het traktaat, met Engeland gesloten, het groote verschil, hetwelk er tusschen de Neder- landsche Kerken en de Engelsche Kerk bestond, niet zoo groot geacht had, dat de laatste niet nog altijd als één met de Nederlandsche Kerken beschouwd kon wor- den. En beriep men zich, zoo als vooral de Gedeputeerden van Gelderland deden, op het verhandelde in 1583 betreffende de verandering van het 13% Artikel: dit be- wees juist den waren zin van dat Artikel, daar men er niet in zou hebben behoeven te brengen, wat er reeds in lag. Bovendien bij die verandering, al ware zij tot stand gekomen, zou wederom geenerlei verscheidenheid, zelfs niet de Kerk van Gouda en van St, Jacob te Utrecht, buiten de Gereformeerde Kerk gesloten zijn geworden, Maar zij was, niettegenstaande de gunstig gestemde meening der Provinciën, niet tot stand gekomen. Daartoe zou, gelijk men toen erkende, de uitdrukkelijke toestemming van alle Provinciën vereischt geweest zijn, en deze was niet gevolgd. Maar het was, en hier kwam alles op neer, het was Holland niet te doen om uitzon- deringen op te werpen, ten einde zijne vrijheid te misbruiken en de Gereformeerde Religie te verzaken of te veranderen: integendeel, de Staten van Holland verklaarden ook bij deze gelegenheid uitdrukkelijk, dat »zij alle hooge Overheden, die eens tot "de kennis der ware Religie gekomen waren, in consciëntie verpligt achtten, haar met ale mogelijke middelen te handhaven: dus hielden sij zich eeuwiglik verbonden, de ware Gereformeerde Religië, en die alleen, openbaar te handhaven, bereid zijnde daarvoor goed en bloed op te zetten, gelijk zij voordezen trouw gedaan hadden; — maar daar- nevens verstonden zij, dat gelijk zij de ware Religie vrijwillig en ongedwongen hadden aangenomen, zij haar ook vrijwillig en ongedwongen wilden blijven aankleven, zonder dat zij zich en hunne Provincie in het stuk der godsdienst ooit tot onderda- nen gemaakt hadden, evenmin van de Generaliteit, als van de andere Gereformeerde Landen, Rijken of Republieken ! Zoo verdedigde Holland onverdroten en telkens 1 Zie de verklaring van Zeeland, Resol. Stat.-Gen. 9 Julij; die van Gelderland 11 Julij; de tegenverklaring van Holland tegen die van Zeeland, 14 Julij; tegen die van Gelderland 20 Julij, 1618. 1618. 1618. 816 ALGEMEENE GESGHIEDENIS met nieuwen moed en grooter kracht, het ware Protestantsche beginsel, volgens hetwelk de Kerk alleen op de vrije keuze harer belijders steunt, in het heilig vertrouwen, dat haar bestaan aldus beter gewaarborgd is dan door eenigen band van uitwendige eenheid. Had de tegenpartij een genoegzaam besef van christelijk geloof gehad, zij had voor Hollands redenen blijmoedig het hoofd gebogen, en allerminst haar geweten verslaald om te wanen dat men over de vraag, wat hier regt was, moest heenstappen. Maar wat de Staten van Holland voor hunne Provincie vorderden, waarom gunden žij ditzelfde niet aan hunne eigene burgers? Waarom verdrukten zij de godsdienstige vrijheid binnen hunne eigene grenzen? Wie z00 vraagt, vergeet, dat de Staten van Molland niemand dwongen, maar slechts niet gedwongen wilden wezen om het geweten der Remonstran- ten te laten dwingen. | Terwijl al deze verklaringen en tegenverklaringen achtereenvolgens werden ingediend, kwam de strijd al meer en meer zijne beslissing nabij. Den 6% Julij hadden de Staten van Holland de brieven van de Staten-Generaal gedagteekend van den 28°" Junij ont- vangen, waarbij de Nationale Synode tegen den 1* November bijeengeroepen werd, met verzoek alles daartoe te willen voorbereiden. Nadat dit schrijven in de vergadering Holland zendt Was voorgelezen, besloot de meerderheid, het met de bijbehoorende stukken terug te de brieven terug, waarbij de Syno- de werd uitge- schreven. zenden met de verklaring, dat men een en ander met verwondering ontvangen had, aangezien de Provincie Holland in het houden der Synode niet had bewilligd. De zes Steden, daarentegen, verklaarden gelast te wezen, den uitschrijvingsbrief aan te nemen en daarop te antwoorden, dat zij op de Synode zouden verschijnen. De Gedeputeerden van Dordrecht, die men bezworen had het land van Holland het ongelijk niet te wil- len aandoen, van hunne stad tot het houden der Nationale Synode te laten gebruiken, antwoordden, dat zij in de bepaling, volgens welke die Synode in hunne stad zou ge- houden worden, niets konden veranderen. — Toen de Staten-Generaal de missive van Holland ten geleide der teruggezonden stukken gelezen hadden, verlangden de vif Provincien, dat men den brief met de daarbij gevoegde punten op nieuw aan Hollard zou toezenden, met het verzoek zich met de meerderheid te willen vereenigen. Dit- maal zat Utrecht voor, en daar deze Provincie dit verlangen niet deelen kon, zoo kwam de zaak niet tot een besluit; doch zelfs de Gedeputeerden van Utrecht gaven te kennen, dat zij het bejammeren moesten, dat de Staten van Holland zulk een belangrijk besluit slechts bij meerderheid van stemmen genomen hadden, en wenschten, dat zij alsnog tot eenparigheid zouden trachten te komen. Die wensch was ijdel. [n de vergade- ring van den 7%" Julij zelve verklaarden de Gedeputeerden van de zes Steden aan de Staten-Generaal, dat het terugzenden van den brief tegen hunnen zin geschied was !. Zoo ver was Holland nog altijd van eenparigheid verwijderd! Intusschen diende er 1 Resol. Holl. 6 Julij; Resol. Stat,-Gen. 7 Julij, 1618. DES VADERLANDS. | 817 een besluit genomen te worden, wat op het antwoord van Holland te doen. Hiertoe 1618. kwam men den 9% Juli. Toen besloot men de stukken op nieuw aan de Staten van Holland toe te zenden en »beleefdeljk en vriendelijk” daarbij te schrijven, dat men met verwondering de missive, waarbij de uitschrijvingsbrief terug was gezonden, had gelezen, en niet gemeend had, dat de Staten van Holland tot zulk eene ongehoorde handelwijze zouden hebben kunnen overgaan, en dat wel zonder de zaak vooraf aan het oordeel van de Vroedschappen der Sieden onderworpen te hebben. De opregie bedoeling van Hun Hoog Mogenden was slechts de rust en eensgezindheid te herstellen, waarnaar immers de Staten van Holland evenzeer verlangden, Niet alleen zij, maar de geheele wereld achtte eene Nationale Synode daartoe het ge- schiktste middel. Dit middel, wenschten zij, mogten die van Holland insgelijks goed- vinden, opdat, gelijk men het eens was in het doel, men het alzoo ook eens zijn mogt in het middel. Hoe » beleefd en vriendelijk” dit schrijven ook gesteld zijn mogt, de Gedeputeerden van Holland en ook van Utrecht betuigden bij hunne vorige verkla- ringen te volharden, en wat zij thans bijna geenen dag verzuimden te doen, zij drongen er alweder op aan, dat de verklaring van den 28* Junij, zoo als zij den 3?e^ Julij schriftelijk was ingediend, van Generaliteitswege aan de Provinciën zou worden toegezonden om daarop ernstig te letten. Doch in plaats van daaraan te voldoen, besloot men, als ware het met het doel om aan de stad Dordrecht, voor de vermaning, die zij in de vergadering der Staten van Holland had moeten hooren, eenige vergoeding te schenken, aan deze stad eenen brief van dankbetuiging te schrij- ven voor de vergunning, dat de Synode binnen hare wallen zou gehouden wor- den, »verhopende, dat deze handeling tot Gods eer, rust der Kerk, en der Landen dienst begonnen en wel ten einde gebragt worden mogt.” Ja, op dezen zelfden dag bleek ten duidelijkste, dat het voornemen bestond om ten spoedigste allen tegenstand onmogelijk te maken. De voorzitter, namelijk, noodigde de Provinciën uit, zich tegen De Staten-Ge- den volgenden dag te willen bedenken, ten einde alsdan een besluit te nemen op het — IUE afdanken van de waardgelders te Utrecht en in eenige steden van Holland. Hierop ^ nete y verzochten de Hollandsche en de Utrechtsche Gedeputeerden, op grond dat de zaak der waardgelders. waardgelders de Generaliteit niet aanging, deze bemoeijing achterwege te laten en hunne souvereine regten niet te schenden, Doch dit verzoek werd, met zoo menig reeds ge- daan protest, in den wind geslagen !, Al deze maatregelen strekten den 11° Julij tot het onderwerp der beraadslaging in — = de vergadering der Staten van Holland. Men vond de voornaamste oorzaak van de gen. stoutheid der Staten-Generaal in de oneenigheid, die Holland verdeelde: aan de ontrouw, die de zes Steden tegen haar eigen land pleegden, was het te wijten, dat de Provin- 1 Resol, Stat. Gen. 9 Julij, 1618. III Deer. 2 Srvx. 103 1618. 818 ALGEMEENE GESCHIEDENIS | — ciën zich meer aanmatigden, dan haar toekwam. Dit intusschen achtten de Edelen en de meeste Steden niet te mogen dulden, en zij vonden goed, dat wederom boven de gewone Gedeputeerden een zeker aantal leden uit hun midden ter vergadering der Staten-Generaal zouden verschijnen, om aldaar aan de Provinciën »kort en klaar het ongelijk, dat zij Holland aandeden, voor te houden,” haar te vermanen daaraan als nog een eind te maken, en het paket, waarbij hun de uitschrijvingsbrief ten tweeden male was toegezonden, ongeopend terug te geven. Voorts zouden zij verklaren, dat het der Generaliteit niet toekwam, op het stuk der aangenomen waardgelders resoluties te nemen: zij, die ze hadden aangenomen, hadden zulks tegen volksbewegingen gedaan en waren deswegens aan niemand verantwoording schuldig: wilde men de regten van Utrecht ten dezen aanzien miskennen, zoo zou Holland deze Provincie met alle magt bijstaan, naar de verpligting door de Unie opgelegd. Ten slotte zouden zij op nieuw te kennen geven, dat zij de consenten niet zouden inbrengen, vóór en aleer de Provinciën de defecten gezuiverd, de voor het onderhoud der Fransche troepen voorgeschoten gelden terugbetaald, de oude schulden voldaan en de op interest loo- pende penningen afgelost hadden. Van dezen staf zou de buitengewone Deputatie Prins MAURITS en Graaf wiLLEM LODEWIJK kennis gaan geven en hen om handhaving van Hollands regt verzoeken. Bovendien zou men, naar aanleiding der uitschrijvingsbrie- ven, aan de Koningen, Vorsten en Republieken toegezonden, aan deze zelfde Mogend- heden van Hollands wege berigten zenden om haar bekend te maken, dat men met die uitschrijving tegen Hollands regt en tegen de Unie handelde. Sommige leden ver- langden bovendien thans uitgemaakt te zien, dat het onderhoud der waardgelders ten laste van de Provincie moest komen; doch de Gedeputeerden van Delft en Gorinchem verklaarden gelast te wezen, zulks niet toe te staan, — Het laat zich denken, dat de zes Steden zich tegen dit alles » dapper te weer stelden.” Zij wilden de missive der Staten Generaal geopend en overwogen hebben, en, zoo zij lijden mogten, dat men op de zui- vering der defecten als anderzins aandrong, zij wilden zulks niet als eene voorwaarde voor het inbrengen der consenten gesteld hebben, en veroorloofde men zich de Mogend- heden aangaande de zaak der Synode te schrijven, ook zij zouden op hare beurt helt- zelfde doen. Er werd alsnu besloten, de brieven aan de Mogendheden »ten einde weérspraak te ver- mijden" niet op naam der Staten af te zenden, en de vraag ten wiens laste de betaling der waardgelders komen zou, in het midden te laten. Daarentegen bepaalde men thans uitdrukkelijk, dat de Deputatie Zijne Excellentie en den Graaf ook van de waardgelders spreken en hen verzoeken, zou, alles wat de Staten van Holland deden, te helpen onder- DES VADERLANDS. 819 EE ADEM] steunen. Eindeljk vond men goed, de missive der Generaliteit ten geleide van den uit- — 1618. schrijvingsbrief te openen en te lezen, maar bleef bij het yoornemen ze terug te ge- ven. Nadat zich de Deputatie bij monde van den Advokaat van haren last ter verga- dering der Staten-Generaal gekwelen had,. kregen aldaar ook de Gedeputeerden der zes steden, die haar weder als hare schaduw gevolgd waren, het woord om als vroeger tegen hunne medebroeders te getuigen. In plaats van zich door OLDENBARNEVRLTS rede De Staten-Ge- eenigermate getroffen te betoonen, beklaagden zich de vier Provincién over den weini- iibi — gen eerbied, dien men met het teruggeven der missive en het voornemen om aan de > iep atpren: Mogendheden tegenbrieven te zenden, der Generaliteit bewees. Men besloot bij de aangevangen maatregelen te volharden, en verzocht die van Holland den uitschrijvings- brief alsnog aan te nemen, »of anders niet kwalijk te willen nemen, dat men op mid- delen bedacht was om hen, wien zulks aanging, van het verhandelde kennis te doen dragen,” en bijaldien de welgemeende handelingen van de Staten-Generaal buitenslands in een valsch daglicht gesteld werden, zoo zou men sich bij de vreemde Hoven regtvaardigen. De Overijsselsche Gedeputeerden verklaarden nog altijd op naderen last te wachten. Die van Utrecht ondersteunden Hollands voorstellingen, en toen het stuk der waardgelders afzonderlijk ter sprake kwam, verklaarden zij, dat zoolang deze krijgs- lieden niet ten laste der Generaliteit gebragt werden, niemand reden van klagten had. Desniettegenstaande begreep de Vergadering, »dat de waardgelders in dezen tijd tegen de orde, dienst en welvaren van ’t Land waren en tot verontrusting der gemoede- ren strekten” Men besloot voort te gaan met de aangevangen bemoeijingen ten einde hen »met gevoegelijke middelen” af te danken !. Die uitdrukking tn dezen tijd be- wijst, dat men zelf gevoelde eene onregtmatige handeling te begaan, waarvoor slechts in de tijdsomstandigheden verschooning kon gezocht worden. Ook kwam het niemand in den zin de te nemen maatregelen uit te strekken tot de waardgelders, die de Steden Edam, Monnikendam en Purmerende voortdurend in hare dienst hadden 2% Het besluit betreffende de afdanking der waardgelders dwong de bedreigde partij op maatregelen tot mogelijke schikking bedacht te zijn, De Staten van Utrecht zouden niet eenstem- Gesindheid der mig tot volharding gezind bevonden worden. Reeds op het eind van Mei hadden zich — feos in hun midden stemmen verheven tegen zspgwsERG en andere hoofden der Remon- strantsche partij, en men had toen den Prins op zijne terugreize uit Arnhem eervol in de stad Utrecht ontvangen 3. In Junij had men beraadslaagd over de voorwaarde, op welke men zich de afdanking der waardgelders zou laten welgevallen. Die voorwaarde 1 Résol. Holl. 11, 12 Julij. Resol. Stat. Gen, 12 Julij 1618. 2 Resol. Holl. 1, 22 Junij, 1618. 3 CARLETON, ll, p. 267, 268. 1618. 820 ALGEMEENE GESCHIEDENIS was, dat het garnizoen uit de stad vertrekken zou en vervangen zou worden door an- dere compagnién, uit landzaten, dat is geboren Nederlanders bestaande, en gesteld ter reparlitie van de Staten van Utrecht, Dit was OLDENBARNEVELT bekend, want LEDENSERG had hem zulks medegedeeld !. Thans, na het besluit der Staten-Generaal van den 12 Julj, was de tijd daar om aan zulk een plan gevolg te geren, en OLDENBARNEVEL? was voor eene afdanking der Utrechtsche waardgelders gestemd, mits zij voorzigtig en geleidelijk in het werk gesteld werd, en tevens -het oude garnizoen allengskens vervangen werd door Nederlandsche soldaten, die zich » naar hunnen eed en de Unie zouden te gedragen hebben." Ja ook de afdanking der waardgelders in de Hollandsche sieden wenschte de Advokaat thans bewerkstelligd te zien, mits zij met dezelfde behoedzaamheid geschiedde, en den 13°" Julij werd een voorslag, daartoe strekkende, door hem gedaan in de tegenwoordigheid van den Prins van Oranje, den Graaf WILLEM LODEWIJK van Nassau en een vijfentwintigtal Hollandsche staatsleden ?, In weerwil van deze ver- zoenende voorslagen werden OLDENBARNEVELT allerlei hevige raadslagen toegedicht: het zou op zijn aanstoken geweest zijn, dat de pensionarissen van Rotterdam, Leiden en Haarlem ? en de burgemeester pe Lance van Gouda de Utrechtsche Gedeputeerden hadden ontraden, in onderhandeling over de afdanking der waardgelders te treden, en hun alle hulp hadden aangeboden om maar de afdanking te beletten 4 Al had orpzs- BARNEVELT Zulks gedaan, hij ware in geenen deele strafbaar geweest, want alsdan zou hij slechts uitgevoerd hebben, wat als het ware in het volle licht der zon door de Staten, zijne Meesters, ter handhaving van hun regt tegen het schreeuwend onregt der Generaliteit beraamd, en den Prins door middel eener plegtige Deputatie medegedeeld was. Toch is de Advokaat gestraft, alsof regt onregt ware geweest. Dat voor het overige die van Utrecht toen der tijd volstrekt niet gezind waren om een halsstarrige houding tegen de Staten-Generaal aan te nemen, blijkt mede uit de missive van de Gecommiteerde Staten ’s Lands van Utrecht, den 13%" Julij bij de Generaliteit ontvan- ! Verhooren van Oldenbarnevelt. No. 6, bl. 13. 