VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Cc 3 an VCI. 468 DENINA ‚> verduldig en onftuimig , doet beflisfende Tagen: maar an hy mischt dikwerf zyn doel, en is er zelf verwonderd an over. De Hertog FERDI^ AND, koel, omzigtig , naauw- an keurig, ziet met een juist opflag van het oog alle mo- a, gelyke voordeelen. Deeze volgt hy . zo ver hy kan, ae Daa; maar gaat nooit tè verre. Niets verbystert by an hem in den mensch den bevelhebber. Wy zien in hem a hiet dan den grooten krygsman, het voorbeeld van ,; eenen volmaakten generaal, den generaal in het afge- an trekkene. FER DINAND laat zyn temperament door z > ampt regeeren. Hy overhaast niets, hy fchikt alle an dingen volgens den gewoonep loop in haaren regten an Bang, hy laat miets op het geval aankoomen. De Ko- ss ning van Pruisfen daarentegen draait de omftandighe- ,. den tot zyn voordeel; hy dwingt, hy onderwerpt die ; ,, hy tragt niet de hinderpaglen weg te ruimen, maar te sn boven te koomen, hy ftclt alles te werk, en hy geeft an het geval geen deel in zyne ontwerpen. Hy zet zyne a, daaden eene fchittering, cenen luister by, welke enkele a, voorzigtigheid haar niet zoude kunnen geeven. De » Hertog heeft den naam dat hy nooit misflagen begaat; an de Koning heeft zyn gelyken niet in de waereld , in a, de konst van de misflagen , die hy begaan heeft, tot: sn zyn voordeel te doen gedyen (*)." —— In hetzelfde Jaar gaf de Generaal Finck , met achttienduizend man, zich by Maxen krygsgevangen : doch de Koning werd eer- Jang door eene verfterking, welke Hertog FERDINAND “hem toezond , in (aart gefteld om den Oostenrykfchen het hoofd te bieden , fchoon , in den volgenden Veldtocht, '"FOUQUET , een van 'sKonings meest begunftigde Gene- vaals , door LAUDON werd geflagen en gevangen geno- en. Het verhaal van den Veldflag by Lignitz is de inhoud des Nezettienden Hoofdftuka, De Oostenrykers en Rus- fen haddeu befloten , op zekeren bepaalden dag. de Pruisfi- fchen met vereenigde. magt aan te tasten. De Koning, die cene nadeelige legerplaats had beflagen, werd in den nacht gewaarfchouwd door eenen lerfchen Officier , die : van, den vyand kwam overloopen, tastte daarop LAUDON, die een afzonderlvk lichaam aanvoerde , nog voor den da- geraad, aan, en flocg denzelven, terwyl DAUN , LASCy en BECK, misfchien niet vry van yverzucht wegens den aan- Was- (*) Bladz 211, 212. LEBVEN VAN FREDERIK II. 369 wasfenden roem van hennen Amptgenoot, in plaatze van denzelven by te fpringen, den tyd verlooren met vrucht- looze beraadflagingen. | Na deezen gelukkigen flag bediende zich de Koning van eene krygslist om de Rusfen van zynen wech te verwy-. deren , en zyne magazynen te Breslau te bereiken, waare in hy volkomen flaagde. Doch fchoon hy hier door Si- lefien dekte , konde hy niet beletten , dat, nog in het- ` zelfde Jaar, de Rusten en Oostenrykfchen Berlyn yer- overden , de aldaar in bewaaring zynde krygs.evangenen in vryheid ftelden , de gewecren in het tuignuis verniel- den, het geld, dat in de Koninglyke fchatkist gevonden werd , wechnamen, en de Stad noodzaakten anderhalve millioen tot brandfchatting te betaalen. Voor het overige behoedden zy de inwoonders tegen allen overlast en moed- wil (f). — —. Niet lang daarna viel de Veldflag by Torgau in Saxen voor, in welken DAUN , niet tegenítaan- de den voordeeligen ftand zyner Legers, na een allerhard- nekkigst gevecht door den Koning geflagen werd. Maar hiertegen werde Schweidnitz in Silcfien en Colberg in Pommeren verloren. De eerfte vesting werd door LAU- DON by verrasfing ingenomen, de andere, na eene lang- duurige belegeringe, aan den Rusfifchen Veldoverften ROMANZOW by Verdrag overgegeeven. Dit wordt ver- haald in het Twintigfte Hoofdftuk. ZEE Het Eenéntwintigíle geeft bericht van eenige aanflagen op des Konings lecven of vryheid , en van eene verraa- derlyke briefwisfelinge met de Oostenrykfchen. En by deeze gelegenheid wordt gefproken van den Baron TRENCK. Volgens het bericht, het geen deeze man zelve van zyn leeven geeft , moet hy reeds in den tweeden Silefifehen, oorlog in hechtenis genomen , maar toen ontfnapt , en geduureride, of niet lang voor, den zevenjaarigen oorlog te Dantzig opgeligt , en te Maagdeburg vastgezet zyn. Hier komt hy voor, als in den laatstgemelden oorlog nog. ‚als adjudant in des Konifigs dienst geweest zynde , en zich fchuldig gemaakt hebbende aan ongeoorloofde ver- ftandhoudinge met de vyanden. Het komt ons wel voor, at C+) De Saxifche en Franfche troepen waren verre van zich op cene zo gefchikte wyze te gedraagen, gelyk de Schryver op meer dan "ééne plaats aanmerkt. Doch, ten opzichte der laarften , moet dit nlet verftaan worden van hunne geregelde krygsbenden , welke in den zevenjaarigen oorlog nada eene goede tucht onderhielden. c4 gro DENINA. dat de Daron TRENCK verre is van cen blind geloof te verdienen in zyne verhaalen. Verwaandheid, hooggevoe- lendheid van zichzelven, en verbittering tegen de geenen , door welken hy meende beleedigd te zyn, hebben hem wel eens dingen doen fchryven, voor welker geloofw aar- digheid wy n'et willen inftaan (1). Maar hier berocpt de Heer DENINA zich op de Gefchriften van den Baron zelven, en het is daarom waarfchynelyk, dat de eerstge- melde in dit geval door zyn geheugen bedrogen is. In hetzelfde "Hoofdftuk wordt gefproken van de maatre- gelen door den Koning genomen , om , indien hy door zyne vyanden mogt worden gevangen genomen, zich door vergift zelve om het leeven te brengen. In den ongeluk- kigen toeftand, in welken hy zich bevond , droeg hy het- zelve altoos by zich. Hy trachtte wel door allerlei mid- delen Rusland van de zyde zyner vyanden af te trekken, maar zolang ELISABETH leefde waren alle zyne poogingen vruchteloos. ErisAnETH ftiesf eindelyk , en haar Opvolger onttrok zyne hulp niet alleen den Oostenrykfchen , maar fchonk Ze AAN FREDERIK; en fchoon hy niet lang daarna kroon e1 leevea verloor, en zyn Gemalin , die hem opvolgde, niet voortging Pruisfen te onderfteunen , vond zy ook niet goed zich weder by Oostenryk te voegen. Zweeden {loot den Vrede met Pruisfen , Schweidnitz werd heroverd (*); Prins HENDRIK floeg de Oostenrykfchen en het Ryksleger in Saxen ; de vrede werd gefloten te Hu- bertsburg , en, na zo vecl verwoestinge , na zo veel bloedvergietens ,, behield elke der oorlogende Mogenhe-. den het geene zy voor den oorlog bezat. De fchatkist des Konings, welke men , na zo verbaazende poogingen voor geheel uitgeput zoude gehouden hebben, was veel betet . voorzien dan die van de meeste andere Vorften. Fre- DERIK had ten grooten deele op kosten van Saxen ge- oorlogd , 'en hediende zich daarby van een middel waar- voor zelfs de verfchooning van noodzaaklykheid niet kan ingebragt worden, "Terwyl het hem nog niet ontbrak aan petas CH) Poiez PEfprit des Sournaux. Oct. 1788. p. 78. (*) Op bladz. 257 ,, na eene verdedjginge van zes weeken ;" ep bladz. 258 .,na eene roemryke verweering van vier en zestig » dagen” Welke tyd-is de waare? De laatstgemelde. Schweid. pitz werd berend den 4den van Augustus, en gaf zich over, den gden van October, LEEVEN VAN FREDERIK H. ` 371 eld, deed hy eene munt flaan , welke naauwelyks het erde gedeelte had van de waarde, waar voor zy gang- baar moest zyn. Na het fluiten van den Vrede weigerde hy zelve dit geld te ontvangen , en veroorzaakte hier- door veelen een geweldig verlies. | Het Drieëntwintigfte Hoofdftuk , want het onmiddelyk - voorgaande is de inhoud van het Tweeéntwintigfte, behelst eenig bericht van des Konings Letteroeffeningen geduu- rende den oorlog a. en van de kleine ftukjes , welke by, zelfs in dien tyd, opítelde. Het allerzonderlingfte daarby is ons voorgekomen , dat hy, ,, eene Redenvoering fchrecf » Over het laatíle oordeel” fchoon hy aan deszelfs vere wachting niet geloofde. Ook fchrecf hy verfcheidene Gee dichten, welke voor een groot gedeelte in Holland, zon- der zynen last , gedrukt werden. Dit bewoog hem om zel- ve een echten Druk in het Jaar 1760 te Berlyn uit te geeven. Met de Hoogduitfche Geleerden bemoeide zich FREDERIK weinig, fchoon hy ceLLERT fomtyds, maar meermaalem GOTTSCHEDs hoorde. Veelmeer had hy op met de Zwitfers, vanwaar altoos onder de Leden der Berlynfche Academie veelen van deeze Natie geteld wer- den. Ook © ‘n-de Leermeesters , welken hy gaf aan zyne Neev den tegenwoordigen Koniug van Pruisfen en deszelf. Broeder, uit dezelve genomen. Onder de Franfchen had rreperrikK zeer veel op met den Hecr D'ALEMBERT , welken hy groote gunst bewees , maar vruchtloos poogde over te haalen om hem in zyne Staa- ten ‚neder te zetten. De beftuuring der Berlyníche Aca- demie hield de Koning na den dood van MAUPERTUIS, in het jaar 1759 , geheel aan zichzelve , en voorzag ze van Leden naar zyn welgevallen ; fomtyds de gedachten der Academie over dezelve inncemende, fomtyds ook niet. Na dat in het begin des Vierëntwintigften Hoofdítuks van eenige veranderingen onder de Staatsdienasren ge- fprokem was, geeft de Schryver bericht van de reize van den beruchten nELvgTIUS na Berlyn. Deeze maa, welke Zo ongunflig dacht over de menschlyke natuur , geeft, door het geene hy den Koning in het hoofd bragt , geene reden om gunftig over zyn character te denken, hoe grooten ophef: men fomtyds van zyne wysgeerte en wel- daadigheid gemaakt hebbe. Hy zeide „ den Koning eenige a. vleiende dingen, daarover, dat zyne onderdaanen beter an en met fyner laken gekleed waren dan de Franfchen,. an Cn dat zy in overvloed fcheenen te leeven. Hieruit Cc 5 ' 93 leid- 872 DENINA, LEEVEN VAN FREDERR II. „ leidde hy af, dat het land gemakkelyk eene verhooging a, van belastingen konde draagen (*)." En het duurde niet lang of de Brandenburgfche Staaten werden over- ftroomd, door eene memigte van Franfche Financiers. Het Vyfëntwintigfte Hoofdftuk behelst, behalven het fterfgeval van den tweeden Zoon des Prinfen van Pruisfen, eenig bericht aangaande de zaaken van Neuchatel, waar- mede wy ons niet behoeven op te houden. In het Zesëntwintigfte vinden wy eenig verflag van de Markgraaffchappen Anfpach en Bareuth, ter gelegenheid van den dood des Markgraafs FREDERIK CHRISTIAAN. De Koning leide toe om die Markgraaffchappen, by het uitfterven van den tak, die toen in bezit van dezelve was, met de Kroon te vereenigen , niettegenftaande dezelve vol- gens oude overeenkomíten , of oude familiegebruiken, moesten vervallen op den oudften broeder van den regee- renden Keurvorst. — Het Zevenéntwintigfte. Hoofdftuk fpreekt kortlyk van de verbetefingen, welke men na den Vrede van het Jaar 1763 trachtte te bewerken, door het oprichten van Fa- brieken, het aanleggen van Volkplantingen , het aanmoe- digen van den Landbouw, enz. doch te beknopt om daar- door een juist denkbeeld van zaaken te krygen. En hiermede eindigen wy dit Uittrekfel, zullende van het Tweede Boek bericht geeven by eene volgerde gele- genheid. ' Œ) Bladz. 284. — Beknopt onderwys in de Muzyk' voor de eerstbeginnenden; hoe dezelven, op eene zeer gemaklyke wyze, het Clavier kunnen leeren y 9» e met vierentwintig handhukjes a CR de bygeveegde Vingerzetting. Uit het Hoogduitsch van den Heere G. C. HODERMANN. Ze Amfleldam, by C. N. Guerin. 1788. Behalven de Tabellen, 19 bl. in Muz. form. E: vry gefchikte handleidinge, ter onderrigtinge van -K eerstbeginnendén , waarvan men met vrugt gebruik kan maaken. Doch zeer ongepast bedient men zig van de afgifte van zodanig een Stukje, ter gispinge van deeze en geene Muzikanten; zulks komt in het ondérwyzen der Leerlingen niet te ftade, en geeft by veelen aan het Ge- fchrift zelve natuurlyk een haatlyk voorkomen, dat niet anders dan een nadeelig gevolg, kan hebben. | Pros- K..PH. MORITZ, REDENBERKÜNDE " 973. Proeve eener korte beoeffanende Redeneerkunde: voor. de Jeugd; ook gedeeltelijk voor Onderwijzers en Denkers. Naar het Hoogduitsch van den Heer K. PH. MORITZ, Hoogleeraar te Berlin. Met Plaaten, Te Amfterdam bij M. Schalekamp. 1789. Behalven de Voorrede, 172 blads. in 8vo, B’ de bewerking der hier behandelde ftoffe is, naar luid van °t Voorberigt , deeze Proeve uitgebreider gewor- den, dan de Autheur zig voorgefteld. had; waar door de- zelve juist niet ten diente der Jeuzd bepaald blyft, maar ook over onderwerpen gaat, die meerder vatbaarheid ver- eisfchen. Dan met dit alles kan deeze handleiding eg- ter tot het eerfte hoofdbedoelde blyven dienen , wanneer verftandige Onderwyzers dezelve met oordeel gebruiken, door de Jeugd allengskens aan eene geregelde denkwy-e ze te gewennen, en dezelve te Jeeren haare denkbee:- den uit te breiden; het welk, nänr ons,inzien , op het doorbladeren, de hoofdnuttigheid van dit Gefchrift is 5 overeenkomftig met het bedoelde dat 'er aan toegeëigend wordt. Men wendt naamlyk voor, dat de Gouver- neur Staaslman cen Pupil, Frederik, heeft, van omtrent veertien jaaren oud, welke alle orde verwaarloost, en by wien. dus alles ftecds in verwarring is: 'smorgens op- ftaande, dat laat gefchiedt, liggen zyne kleederen hier en daar over de kamer verítrooid; zyn fchoolgereedfchap is niet gereed te vinden, dit doet hem veel tyds Toilen, en hy komt meestal te laat tee fchoole. Op het aanzoek der Ouderen, die Staalman tot “yn Gouverneur aangefteld hebben, neemt deeze op. zig, uit hem een jongeling van goede orde te maaken. Zyne ondernecming gelukt hem, wel dra in zo verre, dat de opgemelde . wanorde. geen plaats meer hebbe: hy leert Frederik, by iéder gelegen- heid, te zamen voegen, en by een léggen, wat by elkan- der Wetmoorde , en van elkander affcheiden, wat niet by een behoorde. Dit werd den jongen Heer eerlang dermaa- - ‚te eigen, dat hy, wanneer hy ’t deed, er geheel niet meer om dagt, om bet te willen doen. De Gouverneur bediende zig voorts van alle omftandigheden , die daar toe aanleidelyk konden zyn; en wel byzonder maakte hy cene fchikking, waaruit dan deeze Proeve ontítaan zou weezen. ‚> Om de opmerkzaamheid van FREDERIK op allerlei wij- , ‚zen uit te lokken, en hem de groote wetenfchap -van yn | er 374: K. PH. MORITZ, REDENEERKUNDE. der en verdeeling , welke hij hem leerde , nog aangenas mer te maaken, voorzag STAALMAN Zich van zeven Pren- ten, in onderfcheiden vakken afgedeell, die bijna niets met elkander gemeen hadden , als dat zij alle op één blad ftonden. De kleine afbeeldingen vertoonden allerlei voor- werpen, geheel van elkander onderfcheiden, die men, niet tegenftaande hunne groote verfchcidenheid, hier alle bij elkander ziet. Hij bediende zieh van dezelve, om daar door PRRDgRIK de groote Konst van order en verdeeling, van vergelijking en onderfcheiding , waarop het gantíche geluk van den redelijken mensch gegrond is, op eene aan- gename en fpelende wijze te leeren." En 't is deeze ma- nier van onderrigting, welke, in dit Gefchrift, voorgedraa- gen en ontvouwd wordt. Proeve van Taal. en Dichtkunde, in vrymoedige aanmerkin- gen op Vondels vervaalde Herfcheppingen yan Ovidius; yoorgcflcld door B, HUYDECOPER. Tweede Uitgave, door wylen F. VAN LELYVELD. Met Byvoegfels en vermeerdo ringen van den Schryver, en eenige Aantekeningen van den Uitgever. Ul « Deel. Te Leyden by A en J. Hon koup, 1788. in gr. 8vo. 460 bladz. D kundige F. VAN LELYVELD , der Nederlandfche Let- terkunde door den dond ontrukt, had de tweede uitgave der Proeve van Taal- en Dichikunde zonder op- gichter gelaaten 3 waar door veele vreesden, dat de be- geerte van HUYDECOPER verijdeld, en dit Werk een groot nadeel zoude toegebragt worden. De Heer N. HINLÓPEN te Alkmaar, een vlijtig beöefenaar der Nederduitfche Spraakkunde , en die als zodanig reeds het zijne tot dit Werk bygedragen hadt, werd nu, met reden, tot de vere dere uitgave verzogt, en het geen de Heeren Mrs. c. VAN LENNEP, Z. H. ALEWYN, H, CALKOEN Ch M. ROVER , 2a den Heere LeLvveLD geleend hadden, ook tot deszelfs . gebruike toegeftaan: van welk eene cn andere omftandig- heid, in de Voorrede , melding gemaakt wordt. Dus verfchynt dan het III e en laattte Deel, van dit ge- wigtig Werk; hebhende niet alieen veel gewonnen , door de Byvoegfelen van de Heeren HUYDECOPER cn LELY: VELD, maar ook door die van de Heeren HINLÓPRN e? Je Je SCHULTENS. Die van deu Heere HinLÓPEN zijn, al Uitgever, zeker de uitgebreidfte, en op veele plaatfen aan B? HUYDECOPER , PROEVE VAN TAAL-EN DICHTKUNDE. 375 te treffen, alwaar zy niet zelden veel licht aanbrengen. De volgende Voorbeelden zullen het bewyzen. Huydecoper maakt, op het Vers van Vondel, » Men zal door offeren verwerven uwen zokw, de volgende aanmerking. Men maakt thans, in den dagelykfchen ftyl, byna geen onderfcheid tusfchen een’ Kus en een’ Zoen. Maar Zoen is eigenlyk de Kus des Vredes; als genoegzaam je af te neemen uit de woorden Pevredigen en Perzoenen , die °t zelfde betekenen. Men gebruikt het veel voor een’ Kus van Liefde. Doch hierin is aan:te merken , dat het woord Zoen, in deeze betekenis, veel darteler klinkt dan Kus. H. VERBIEST , Klucht van 't Wynvaetje: Maer wilje myn wat geld op een hooge intrest geven, En laten °t kapitael verdienen met een Zoen? En in zulken ftyl honderdmaalen. D. Heinsius, Pastorael VS. 314 Daar hebb’ ick u eerst gegoeyen, Als de ander eenen Soen. JAN DE BRUNE de Jonge, Wetfbeen der Vernuften , Cap. XXII. uit GUARINI: En, zon als °t hartenpit, na hun begrip, ging vlofn, A 9 U D as Z leven, dat ik had, niet anders als een Zoen. Joan BLASIUS, in de bovengemelde Opdragt, uit denzelf- en: Myn leevensgeesten faam gedrongen wierden: toen Was "t leeven dat ik had niet anders als een Soen. De omftandigheden , die deeze Vertaalingen voorgaan, doen my niet twyffelen, of de laattte heeft dit laatfte vaars ontleend van den eeríten. Doch dit overgeflagen : Zoen is hier by voNDEL niet anders dan verzoening), bce yredising. VONDEL, Gysbr. van demflel, Act. I. di I. Aen Woerden, Felfens bloet, en demflel, dezen fmaet Te wreeken, en van Zoen te reppen noch te roeren. Zie ook Gebroeders Act. IT. Scen. 2. én elders. HoorrT, in den inhoud van Grenida: Maar d'eedelhartige Prins, in plaats van zich tegens hen te verbitteren, verwondert zich over hunne zehizeame liefde — belooft en yerkryshs ‚hun 476 B. HUYDECOPER hun hunne Zoen van den Koning. Der Sielen Troest 1484. fol. 71. d. Ju datter di bchaecht wi wiken cen Zoen aen- gen mitten ritmeyster Moyfes. Gheeft mi hem te wive, en- de defe flat daer toe, het fel een goede Zoen wefen. Je Vere pENAER , Cronyck bl. 55. daer na een wyl Dir foo wert cen Toen gededingt ende gemaect tuychen den Greve Florens mitten Biscop, ende G. van Aemftel ende H. yan Woerden. Meuris STOKE D. II. vs. 246. De Heer LELYVELD leid, van de woorden Zen gede dingt, (in zyne Aantekening daar onder geplaatst) het woord Zoending af. Voerende ten bewyze aan, Charter 1301, by Mieris II Deel, bl. se. Mier by zegghen wy ft- kere ende vaste Zoenne ecuwelyck te sheduerene susfchen die #oorsz. partien. Soe wie dit Soendync brake, ende wy dat gheproeven mochten. — hy verboerde zyn | ende zyn goet. — LODEW. VAN VELTHEM, Spicghel Hir tor. B. I. Cap. XXVIII. A 59. Als % periement quam die Heren, Ende fi (Grober om Soendinc maken, So waren : MeLis sTokE B. IV. vs. 1111. doe de grauc Comen was van den Cotinc Pynde hi hem om ene dinc Hoe hi dat Soendinc zoude maken. Zie ook B. II. vs. 461. ` , Als men de iaren ons heren las XI hondert en LXI doe was Maecten de van Drechter lant In Zoendinghe vasten bant geghen graue florence ——— Vergel. KILIAAN Op Saendinck. ` De Heer BINLÓPEN merkt hier op aan, dat hy riaauwe lyks twyffelt, of de Heer F. VAN LEtvvELD heeft, overe kropt van vermenigvuldigde bezigheden , uit overhaastinge hier gemist. In dadingen, deedingen, dadigen, deedigen (want op alle deze wyzen fchryft het KiLIAAN en ver- klaart het door J/iegere, diceptare: ook componere, pacis. ci, tranfigere) valt, gelyk ook noch in ons verdadigen, verdeehgen , de klemtoon op da, dee, en is dingen de art | | PROEVE VAN TAAL- EN DICHTKUNDE, 327 mart van "t woord: waar van dan dink in Zoendink niet afgeleid kan worden, zoo min als in boelding , dat wy in een later affchrift van later bekendmakinge van de Keuren van Hoorn vinden. tem fe wie een BOELDING fprect of houdt. Wat verder. En die feuene die Jullen feuldigh we- fen, dat voorn. boel te feiften eg te fceiden XII daghen, na dat die BoeLDING begonnen is: noch in een later: art, van DE GENEN DIE WOORDEN HOUDEN ‘VOOR DEN GE- RECHTE OM LOON. em, foo wie een ander fyn woort houdt in een BOELDING, die fel daer van hebben elcken ` rechtdage twee fluivers en niet meer.) (Dus ook in de Keuren der Stede Westwoude MS. ook in die van Schel- linghout MS. van Kenmerland, Ziet Handvesten bl. 3.) en wil men weten, hoe iemand eens anders woord hield in "t aanleggen van een Boelding, ziet daar een der formulie. ren. MS. Heer rechter. defe man heeft hier ten recht te doen. Waert y lief ik feidet voor hem. a.. Z yraghet hem of hi lien wil an mynen woerden Heer rechter foe flact hier defe man eñ ik met fynen woer- den, en begheert van y te weten, of ghi hem waert een af- ten dagh in een recht een voerbon te winnen op dit namelike boedel dat defe menfche gheruumt heeft metter doct , doe hé an finen lesten live was; waert gheleghen is binnen der doer off buten der doer wajen en wanë ryfen en dalen groyen eñ bloyen pot en ketel Zorte en lepel fulver es gout ende at dat den boedel toebehoert: ende al dat in defen ban gelegen is, daer hem defe man voerhout dat rechte derdendeel yan dit námelike boedel, ende feit dit derdendezl fyn rechte ci- gen is efi-den anderen niet en beftact. Defe man ghebiet in te breraghen al dat hi ut den boedel ghetoghen heeft ch fatedat hi oa fculdig is yeghens hem intebrenghen ter Kattinghe der bueren efen ryc te wefen want fi efen na gheboren eñ ghebloeyt fyn. ^ Heer rechter , enz. : Noch ook in caping. Handy. van Graaf Jan. 1299 aan die van Westfriesland. Zie Handvesten van Enkh, bl. a, en van 1346 bl. 4. Ook van Kenmeri. bl. 2. Welk woord, nu verbasterd in GADINNEN, eene rechtspleeging te Enk- huizen; van GADINGE, iets waar men zin in heeft, ver- fchilt in toon: het eerfte heeft den toon op de tweede lettergrepe, het tweede op de eerfte: noch ook in BAN- vine. Mandvesten van Drechterland bl, 58. iem foe en fal 478 B. HUYDECOPER PROEVE VAN TAAL EN DICHTKUNDE. fa! gheen Gout bueurrecht houden buyten den BANDINGHEN yan feade en fcult meer dan drie werte sjaers. Noch in VYFDING. Handvesten van Kenmerland bl, 4. foe is dat recht wanneer de ghemeene bueren haer VYEDINGHEN vole fraen, foe en fellen fs gheen hoenre ghelden, Of norpDiNG. Handy. van Kenmerl. bl. 16. Zoo ook GRAAFGEDING. Ziet Handy. van Kengert bl. 1. en POORTERSGEDING , ge- lvk zy altyd fchreven. Mandy. van Dordrecht, bl. 142. Ziet daar over VAN DE WALL. Uit dit alles is af te lei- den, dat ZOENDING in zyne eerfte beteekenisfe de rechts- oefeninge over den Zoen tusfchen beledigden, of in geval van doodflag, zyne magen en de beledigers of hunne ma- gen beteekent: de formulieren, die wy van die rechtsple- gingen hebben; ook de uitfpraken, afmakingen, wyzen dit genoeg aan. Dus is de beteekenisfe van zogNDiNG voor de afmakinge by tusfchenkomfte van goede luiden, cene tweede beteekenisfe , welke verzoeninge niet verward ' moet worden met den Wrede, die by het eerfte ontftaan der moeite vermaand, geboden, geëischt, gegeven, genomen en gemaakt, ook geweigerd, CH waarover te vechten zeer zwaar genomen werd, en waarvan noch de naam van VREDZMAKERS afkomt, om dat nict alleen de Rechter en Schepenen, maar ook de Raden, naderhand Poottmees- ters, en later Burgemeesters genoemd, daar toe gemach- tigd waren, en welke Vrede eene inleidinge tot de ver- zoeninge was. Het Register, op de Drie Deelen, zo noodzaaklyk voor een Werk van deezen aart, belooft men, zoo dra moge- lyk, af te leveren, VoPISCI HORATII ACKERI Poemata. Editie Secunda, Auctior et Emendatior. Groningae, apud F. Oomkens. Continet pag. 238, in 8vo. Het oude zeggen is, dat de Dichters bedoelen hunnen Leeze- ren nut en vermaak toe te brengen (*). Decze behoorde ten minten hunne bedoeling te weezen; want dikwyls, en niet zonder reden, heeft men geklaagd, dat zy, vooral ten opzichte van het eerstgemelde, menigmaalen vry gebrekkig zyn. In hoe verre de Heer Acker aan beide vereischten voldaan hebbe, wil- len wy liefst niet beflisfen. Evenwel kunnen wy niet nalaaten aan te merken, dat de Leezer niet veel zoude verloren hebben: (*) Et prodesfe yolunt , et delectare Podtae. ? V. H; ACKERI POEMATA. 379 a had de Dichter fommige ftukken in het geheel, en gedeelten van andere , wechgelaten. Op dat men ons niet te last moge leggen, dat wy befchuldi- gen zonder te bewyzen, zullen wy van beide foorten cenige voorbeelden bybrengen, na vooraf gezegd te hebben dar bet werk beftaat uit Drie Boeken van zogenaamde Elegiën (*); eenige Hendecafgilabi , of verfen, beftaande uit regels van elf Letter- grecpen ; tien Eclogae, of Herderszangen ; en uit vyféntwintig Gedichten en Bylíchriften, of Carmina & Epigrammata. Vooraf gaat een Getuigíchrift van den Heere RUHNKENIUS, be- hetzende eene loflyke verklaaring van de verbeterde zeden des Dichters , welke voor deezen, door zyn gehouden gedrag , wel reden tot opfpraak heeft gegeven. Wy verheugen ons hartelyk over deeze verandering ; maar hadden wel gewenscht, dat hy, ten blyke daarvan, het íchaamtelooze Dichtftuk aan den Heere KUTSCH, Lib. I. Eleg. X. gelyk ook Carm. V en Xl, had achter- wege gelaten. Het voeren van onkuifche taal, vooral in ge- ‘drukte (tukken , is gewisfciyk geen teken van verbetering van zeden. En hoe men hen, weiken het najaazen van ongebonden ntnnelust afkeuren, als cynici kan afmaalen, gelyk hier gefchiedt pag. 43, lin. 16. begrypen wy geheel niet, daar den zogen am- den Wysgeeren van dien naam meestal het tegendeel wordt te last gelegd. Dat de Dichter van zichzelvén juist niet te laag denke, blykt genoeg uit het geenè hy zegt pag. 61, lin. 13, 14. En dit ver- voert hem misfchien wel eens, om met verachtinge neder te zien op het geene niet van zynen fmaak is, zo als in zyne Epigram- ma aan ANTONIUS SJEUDOAR (1), op de Metapbyfica. Van hier, meschen, heeft hy het onderfcheid tusfchen Hekeldichten en $chot(chriften meer dan eens uit het oog verloren. Ten minften gecne verfchooning kan men inbrengen voor het vers gericht aan de Bezorgeren der Latynfehe Schoole te Meppel, pag. 186, of voor dat aan de Heeren DE CRAANEN (1) pag. 273. ——- Niet minder had de fchaamte den Dichter moeten te rug houden van de befehimpingen , welke hy der regeeringe van Leeuwaarden toeduwt , pag. 75. C9 Jeqq. E$ pag. 125. feqq. Maar hoe kwam toch de Schryver tot de laagheid, van achter een vers op den - de (*) Voor het Latynfche woord Elegia, weete ik geen Nederduitsch, dat aan den zin van het oorfpronglvke volkomen beantwoorde. Do Elz- giae vyw oudtyds gebruikt, en worden nog gebruikt tot zo veelerlei foure van Onderwerpen dat het niet wel doenlyk zy dezcelve alle onder éénen algemeenen naam te bevatten. (1) Misfchien is deeze naam bier verkeerdlyk gefpeld : doch wy achten het niet noodig den recüten, of welken wy daar voor houden, op te geeven. (4) e Schryver noemt deeze Heeren Broeders; maar, indien wy wel Onderri- hr zin, hebben zy eene nog nadere betrekking tor elkander. IV. DEEL. N. ALG.LETT.NO. 9. Dd 880 V. H. ACKER Baro VAN DER CAPELLEN TOT DEN POL, het geene hy nit het Nederduitsch in het Latyn had overgebragt, de verklaaring te doen drukken, dat hy die vertaaling gemaakt heeft tou verzoeke yan emen meuwerwttfchen Patriot, daartoe verlokt zynde door eene be- looninge, en gedruks door armoede, [choon hy eener ondere partye was toegedaan (*). — Dan hierover ons niet verder verkiezerkle uit te laa. ten, zullen wy den Heer acker nog cens befchouwen als Dich- ter: — In die hoedanigheid verdient hy zekerlyk, in meer dart één opzicht, geprezen te worden. Wy willen juist niet met eenen Zyner Lofdichteren zegpen, dat hy nasuwelyks syns gebyken gezien hebbe (+), zo zet men de mienfchen over het paard heen ; maar Wy erkennen, dat zyne verfen vloeiende, vernuftig, en in eenen Zeer goeden maak van Dichtkunde en Harmonie gefchreven zyn , voor al de Elegiae , en geeven gaarne onze tocftemming aan het getuigenis van eenen Zo bevoegden oordeclaar, als den beroem- den RUHNKENIUS. Onder de zogenaamde Hendecafyllabi , ig eene navolging , of uit. breiding des tweeden Líorzangs der Epodae van HORATIUS. Waar-; fchynelyk is dit van des Schryvers eerften tyd , gelyk ook eeni- po vertaalingen uit ANACREON ontleend, en eere klacht op den dok van eenen Distelvink. Deeze ftukken hebben ten minften met elkander Gemeen, dat Zy eenigzins. wit hunne kracht gerekt zyn. vc De vierde Ecloga is gemaakt op de Geboorte des Zak e Dat Christen Dichters in hunne verfen zich van de Heidenfche Fabelkunde bedienen, is ecne zo algemeen aangenomen gewoon- : te, dat zich daartegen te willen verzetten, toch verloren arbeid ` goude weczen, Met dit alles kunnen wy, evenwel, niet begry- pen, dat in eenen Kerszang:.Apollo (4) of Faunus ($) te pas ko- men, Even weinig hebben die verflerde weezens der oude by- ede. ghed to doen met des Heeren Lyden, of het verraad van udas Ch De Dichter geeft veele blyken van zyne belcZenheid in de ou- de Schryveren , en van zyne kundigheid in de Gefchiedenisfen. Eene aanmerking zullen wy ons veroortoven omtrent het geen hy Zegt van PLINIUS den ouden (1). Men weet, dat deeze het leeven verloor by de beruchte uitberftinge van den Vefuvius, W C") Ten blyke, dat wy den Schryver niet bezwaaten, zullen wy bier eigene woorden plaatzen. Jn gratam jJ. N. O. patriotae neoterict, ex Belgico idiomate transfudit cultor dly:rfarum partium, gravi pelledus pre- tiv, et malefuz Är paupertate presfus. pag. 26y. CH) Vid. Oc honori ac meritis VOP. HOR. ACKERI, VS. I3 CL) Fid. pag. 212 lins alte C$) Pag. 215 fin. 3. Ce) Peg. a21, Hin. 7 feqq. (4) Pag. tog din. 19, 29 POEMATA. air welke de ftoden Herculanum en Pompeji verwoestte. De Heer ACKER fthynt in het begrip te zyn, dat de uitgeworpen ftotfen den auden Natuurkundigen overftelpten, en hy voor altoos onder dezelve begraven wierd. De jongere PLINIUS , evenwel , zegt uit- drukkelyk, dat, op den derden dag, na den dood van zvnen Oom, deszelfs Iyk, en wel voor het uiterlyke zander lettel „wierd gevonden (4). Men ‘vatte deeze aanmerkingen niet op, als of wy den Dich- ter van eenigen rechtmaatigen lof wilden berooven. Gaarne zwaaien wy hem denzelven toc, en wenfchen hartelyk, dat hy in het toekomende zich zodanige onderwerpen kieze, en ze der- wyze behandele , dat hy noch de goede zeden kwetze, noch door ‘onbctaamelyke bitterheid en fpotterpyen zich blootílelle, voor verdere onaangenaamheden. (4) Pm Lib. VI. Frist. 16. De Avantuurbyke Nacht, Bhyfpel, in drie Bedryven. Uit het Fransch van den Heer DUMANIANT. Ze Amfteldam, by W. Holtrop, 1788. In 8yo. 108 blads. et voldoen aan den tytel is een vereischte, dat nu en dan - wel eens verzuimd, doch, in dit ftuk:e, zeer naauwkeurig gevonden wordt. Dat eene minnares, buiten haars vaders wec- ten, met haar nicht, op een gemaskerd bal gaat; dat deeze nicht daar van haaren minnaar gekend en gevalgd wordt. Dat Zy, om onbekend te blyven, hulp verzoekt, en dezelve van ce- nen vreemdeling verkrygt, welken haaren vervolger doorfteckt , en zich in het huis van de nicht, ondanks de naarfpooringen der wacht, wot te redden. Dat deeze dame in hem haaren min- naar vindt, die Zy, benevens haar vader, uit Vrankryk verwagt- te; en hy in haar eene fchoone, die hy op het bal overäl volgde. Dat deeze vreemdeling, voor haaren vader, in een kamer ver. borgen wordt, en ’er ten zelfden tyd met hem in is, zonder van hem, noch van den vader des doorftokenen ‘gezien te wor- den. Dat de knegt van decZen vreemdeling intusíchen door het gerecht gevat wordt, en zynen hecr als moordenaar doct ken- nn; dat hy, met zyn’ heer, in een zelfde kamer wordt opgeflo- ten, zonder het te weeten: en door den vader van den doorfto- kenen, ook zonder het te weeten, daat met zynen heer uit ver- lost wordt. Dat zy daar door daadlyk in handen van ’t ge- recht geraaken, in koffers gefloten, naar de gevangenis gedraa- gen worden, en daar in gezelfchap komen met de gewaande dpoden, en deszelfs dienaar, met welken zy nu en dan, door den cipier, verwisfeld worden, nadien decze niet wect, dat zy 2 iu 283 DE AVANTUURLYKE NACHT, BLYSPEL, in de koffers gekomen zyn. Dat de twee knegts, door hulp der kamenier, uit de gcvangenisfe raaken; de beide heeren op eene kluchtige wyz2 ondervraagd; doch eindelyk door hunne m'nna- reolen, en derzelver ouderen, van alles vry verklaard worden ; dit alles is zekerlyk zoo avantuurlyk, dat men den nacht, in weken het gefch'ed, zeer wel voor den avantuurlykften aller nachten kan houden. Doch, of deze zämenloop van gevallen nict al te avantuur:yk is, om de cenvoudige daad van een tooneel- Spel uit te maak.n; Her aan twylfelen wy zo weinig, als wy die gelooven, dat de ichikkingen, uit het fpaansch van CaL- PERON Overgenomen, daar de fchuid van draagen. Intusfchen ís dit uk, zo door zyne wendingen, als geestige karaktertrekken en aartge invallen, zeer gefch:kt om den lcezer en aanfchou- wer te doen lagehen. Dat het voornaam doelwit van den heer DUMANIANT fchynt geweest te Zyn, mf Brieven van ABRAHAM BLANKAART, Witgegeeven door E. BEKKER, Wed. Ds. WOLFF en AGATHA DEKEN. Drie Deelen. In 's Gra wenhage, by I. van Clcet, 1789. — Belalyen het Voorwerk, 1035: blads. In gr. 8vo, Me het doorbladeren der Historie van Sara Burgerhart heeft men haaren voogd Abraham Blankaart reeds leeren kennen ; en deeze zyne Brieven, uit zyne nagelaaten Gefchriften, zo als in 't Voorwerk deezer verzamelinge gemeld wordt, byeen gega- derd, beantwoorden in alle deelen, aan dát eerlyk , rondborftig en vrypostig character, dat in alle de aan hem toegeëigende be- dryven doorftraalt. De onderwerpen , door hem behandeld, zyn van veelerleien wart; ze gaan over het Burzerlyke en Godsdienftigé, in menig- vuldige onderfeheiden betrekkingen en gevallen, die hy meeren- deels op eene leerzaame, en veelal te gelyk vermaaklyke, wyze nagaat en ontvouwt. Men leeze, tot cene proeve hier van, een . gedeelte zyner ondcrrigtingen aan een jong Koopman, die hem verzogt had, hem eenige regelen ter beftuuringe van zyn hart en wandel mede te declen, daar hy eerstdaags het bewind zy er eigen zaaken Trend te aanvaarden, en zyn handel voorts wyc er uit te zetten. Na eenige voorafgaande aanmeik’neen over de ne. nigerleie grondre:ds, die veelen zeer gretig gecven, en niet zen Ca BRIEVEN VAN A. BLANKAART, 383 den gansch verkeerd toepasfen; als mede over de verlegenheid, waarin jonge lieden zich uit dien hoofde dikwils bevinden; niet ongelyk aan die geenen, welke een huishouden oprigten, en min of meer in de war zyn, met het rechte gebruik en het wel plaatzen van hun huisraad, dat zy zomtyds in het eenc opzigt overbodig hebben, terwyl hun, in een ander opziet, nog deczd en geene noodige ftukken ontbreeken. Na dit op een lecvendigen trant ontvoud te hebben, laat hy zich verder over dit onderwerp aldus uit. , Ik heb het niet van hooren zeggen, maar ik weet, dat gy, om 't zinncbeeldige vol te houden, 'er heel goed inzit, voor een dus lang eenzaam huislyk jongman; maar, nu gy grooter huis gaat bewoonen, en veele menfchen zult zien, beken ik, met u, dat 'er vry wat moet aangekogt worden. —— En dat kot, om dat het veld van uwe pligten wyder word, en die pligten zelven van een grooter, edeler, en moejehyker aart zyn: alle uwe Verzuimen , alle uwe onoplettendheden hebben nu veel ge- duchter gevolgen voor uzelven en voor anderen: zie eens, éen onbedagt oogenblik, ééne verkeerde daad, heeft betrekking cot ‚veele onuitoogbaare volgende gebcurtenisfen ; om dat gy, als ik het eens zó zeggen zal, uw winkel magtig uitzet: maar ’er is wel wat op jonge heer: gy moest een zakboekje maâken , waar- in alle de wetten van het Euangelie genoteerd ftonden 4; en dat boekje met wit papier dooríchieten, om "er uwe Zedelyke NB:, ontdekkingen, en kleine voorvallen, die u in dit opzicht ontmoé- ten, in aan te tekenen. » Ik fpaar geen brood voor vrienden, ch Zal, om u te díe. en, myn kranke best doen, en u zo eens op een briefje per no- ttie geeven, wat ik ‘er voor myzeiven van gebruikte; gy kunt daar wel wat zeemaníchap mede oefenen, al zo als uw gezond menichenverftand u dat aanraadt. » Ik heb my altoos tot een regel gefleld, en mij daar ecn veertig of vyftig.jaaren zeer wel by bevonden: men moet altoos het mindere onderwerpen aan het meerdere. Deeze regel komt alle oogenblik te pas; Zy fluir in, dat gy uw’ fmaak, uwe verkiezin- gen, uwe begrippen, de middelen, die ter bevorderinge van uw eigen geluk, naar uw inzien, zoudef dienen, geheel opoffere aan den door u naarftig onderzogten en duidelyk gekenden wil van God; om dat hierin uw hoogstduurZaam welzyn gelegen is: zodat ik maar Zeggen wil, laat u altoos door de wetten van het Euangelie beftuuren, dan hebt gy niet, dát wat en wil, te doen, met de inzettingen der menfchen, of niet de fyne fpinnee webs onderfcheidingen der zogenaamde gewetenbeftierders , daar ik maar geen puf op heb; 't is kwakzalvery; "t is van *t potje in t pannetje; ja 't is, regtuit geZeid, warreling, myn keer Wil- Jem. „ Laat ik u maar zeggen, Zo als het my voorkomt: de mecs- Dd 3 te 384 | BRIEVEN te twyfelingen en fchynbaare verlegenheden, hoe wy ons in dit, en in dat, vourkomend geval, zulten gedraagen, ontítaan uit on- 2e onwilligheid, om te doen dat best is, en dat wy ook wel voeien best te zyn; of uit luiheid, om dat wy tegen de moeite aanzen, cn liever alles blaauw blaauw laaten, uit gebrek aan moed om te durven doorzetten - wat 'er doorgezet moet wor- den. Den regten Koningiyken weg zien wy, fpyt den besten, maar wy bedanken ’er voor, en zien of "er niet nog hier of daar ecn bypaadje ligt, dat ons veel fpoediger, en aangenaamer ook, brengen zal, daar wy weezen moeten: "t gaat cvenwel met geen vo!kemen gerustheid, dat voelen wy zelven wel; maar wy gic- tcn het in alle vaten; wy vouwen en plooien, en draaien, zo lang tot wy zelven in de war komen, en ons gewcten het boek- je kwyt raakt; cen wy zyn niet in ftaat, om, met al ons vernuft, het weer op den text te heipen of gerust te telten. Dat wy zel. ven twylieien, blykt ook, onder anderen, uit het geduuriz raadvraagen; of wy vraagen naar den bekenden weg, om dat wy zo gaarne cen anderen zouden bewandelen. » Zie, ik hou maar ftaande, dat cen mensch, dat getrouw en cerlyk met zig zelf handelt, en zyn verlicht geweten in den raad neemt, zelden verlegen zyn kan, wat hem ook voorkome ; en al die gewetenbeftuurders zyn een deel blinde leidslieden , waarop ik geen het minfte vertrouwen ftel of ftellen kan ; en daar ik ook, zo als ik zee, nooit geen doen mee wilde hebben. » Ik denk daar aan het artykel der belastingen: als de ordon- nantie zo duister is, dat ik, ter goeder trouwe, nct weet, of flegts kan voorwenden niet te woeten, of ik zes dan of ik twaalf guldens moet beraalen, dan ga ik heen en geef twaalf guldens : dan ben ik gerust dat ik niet (uk, en ik herinner my het zeg- gen van onzen Leermeester: geef den Keizer dat des Keizers is $ . tol dien gy tol, fchatring dien gy fchatting, enz. fchuldig zyt: en terwyl ik dit doe, koop ik, voor eene onnozele zes guldens, rust in myn gemoed, en gerustheid in myn leven; geen verklik- ker of zyn maat kan my kwellen; en de flmfte advocaat kan een enkelde rooje duit aan my verdienen: wat fs dat fchande oop! voor zes guldens, die by my, dank God den Heer, zo weinig beduiden als cen graantje by den bakker. Zo een voor- beeld kunt gy, op alle foortgelyke voorvallen en omftandigheden , die gy kunt krygen, toepasfen; vooral als koopman; dan zult gy u nooit aan dievery of ontrouw ofntrent de wettige overheid fchuldig maaken, gy zult rondsom eerlyk zyn, en geen fchellinz inkrygen, dan die u toekomt; Zonder u door de gewoonte van anderen, door duizenden die zo doen, en echter by de wereld voor braave lieden te boek ftaan, te laaten bedotten; zelfs zult gy u geen zand in de oogen laaten geojeh, door het denkbeeld, dat gy, dus doende, toont, een gaauw koopman te zyn, die ‘er oud agter is. Geloof gy my, Myn heer Wien, gy zoudt , E VAN A. BLANKAART. ais Fer aan bekogt raaken, en in 't eind met een wrakke bocl bly- ven zitten: kort gezeid, gy zult onverzettelyk eerlyk zyn, euan- elisch eerlyk, en dat is het waare: al de andere foort van eer- ykheid gaat doorgaands zo ver als het voeten becht, » Het tweede regeltje waarby Abraham Blankaart zigaltoos by- zonder wel gevonden heeft, is dit: ,, Heb moeds genoeg om van anderen te durven ‘verfchillen” Zic, waarheid en deugd hangen niet af van de byzondere bepaalingen of begrippen der menfchen; dat is, dunkt my, zo klaar als het lieve kostelyke zonnelicht op. gen helderen zomerdag. Dat honderdduizend menfchen iets toe- ftemmen, is geen bewys, dat wat n wil, voor de zeker- heid van het geen zy toefterhmen; dat honderd rbilioenen men. fchen iets doen, is gecn bewys, dat het geen zy doen eene goe- de daad zy. Het is wel waat, dat twee meníchen meer kunnen Zien, dan één; en honderd meer dan twee; doch, alles wat men kan zien, begeert men niet altoos te zien.. Kom aan, Myn heer Willem, indien honderd menichen, met geflootene oogen, eene publicatie, die de Souverain laat affigecten , voorby Kuic-. ren, om dat zy ’er den hooi van hebben daaraah te voldoen, dan zien Zy, met hun honderd, zeker zo ve niet, als één degelyk man, die, als een braaf burger, en gehoorzaam ingezeten, die publicatie oplettend leest, en derzelver waaren zin poogt te ver- ftaau: hier dunkt my is niets, dat wat Zeggen wil, tegen in te brengen. , ' » ZO gy by uzelven overtuigd zyt, dat gy, na een bedaard , naauwkeurig en fcherp onderzoek , uwe gevoelens voor waarheid moet houden; dat gy dzaam en godsdienftig handelt; dan moct zy u, door geenerleie listen of geweldige poogingen, één voetftap laaten wegrukken: toon dat gy geen grooter cernaam kent, dan dien van eerlyk man. Dan zal uw onbepaald credit «4 niet in verzoeking kunnen brengen, om eons anders geld in de waagfchaal te ftellen, ter onderneeminge van dwaaze of hoogst onzekere winften ; dan zult vp niet cens bang Zyn, voor den 'biam van Libertin, als ey, in wwe Rerklyke' bediening zynde, weigert een braaf gamoed!yk medechristen uit te bannen, ver. 