VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Capitein соок ankerde den Dertienden "e morgens іп een Baay Ohettepeha geheeten. Kort daar op kwam omats „Zuster aan boord om hem te bezoeken. De Capitein hade het genoegen op te merken , dat, tot beider eer, hunne ontmoeting gepaard ging met uitdrukkingen van de tederfte toegenegenheid. Naa запіоепіук tooneel, gingen de OMAI еп de Capitein aan land. Hier werd de aandagt des eerstgemelden welhaast getrokken door eene oude Vrouwe, de Zuster zyner Moeder, zy lag terftond aan zyne voeten, welke zy тукіук befproeide met vreugde traanen. De Ca pitein liet hem by de oude Vrouw, omringd door een me- nigte volks, omeen Huis еп Kruis, door de Spanjaarden op- ФАМ CAPT. СООК, ENZ. б41 opgerigt, te gaan bezigtigen. Ву zyje wederkomst vondt hy omar fpreekende, in eene grooté vergadering, en het was, niet zonder moeite, dat men hem met den Capitein aan boord wilde laaten gaan. De Inboorelingen berigtten Capitein соок , dat, sints zyn laatst bezoek, іп den Jaare MDCCLXXIV , twee Spaanfche Schepen van Lima, twee maalen, іп Oheftepeha Baay geweest waren. Zy hadden eenige Zwynen, Hon- den, Geiten, een Stier еп een Ram daar gelaaten. ‘Toen zy °ег de eerte keer kwamen, bouwden zy ееп Huis, en lieten vier Man agter, vier der Inboorelingen mede nees mende. Binnen omtrent tien Maanden kwamen dezelfde Schepen weder , twee der Eilanderen te rug brengende, de andere twee waren te Lima geftorven. aa een kort verblyf, namen zy hunne eigene Landsgenooten mede , doch lieten het Huis blyven. ’t Zelve ftondt nict verre van ’t ftrand, De binten en planken, waar uit het was zamengefteld , bleeken , by voorraad , gereed gemaakt te zyn , om by gelegenheid zamen te voegen: dewyl ze alle ge- merkt , en met getallen onderfcheiden waren. Het was verdeeld in twee kleine vertrekken; in °t agterfte was een tafel, en bedftede, eenige oude hoeden en andere dingen Van geene waarde; voor welke de Ingezetenen zeer zorg- wuldig fcheenen , gelyk ook voor het Huis zelve , °t welk geen ongemak van het weer geleden hadt , ‘er was еей {chutdekzel over heen getimmerd. "Er waren luiken aan · alle kanten, die tot lugt- en Нсһерагеп dienden: doch ook ingerigt fcheenen, om Ter, des hoods, uit te kunnen fchieten met klein geweer. Op eenigen afftand van het Huis, ftond een houten Kruis, op een dwarsbalk van эс zelve waren deeze letter gefneeden. CHRISTUS VINCIT. ‘Op de Kruispaal (опа, CAROLUs Ш Imperat. MDCCLXXIV. Op de tegenzyde liet Capitein cook zetten, ten einde de gedagtenis van het vroegere bezoek der Efgelfchen te bewaaren, " GEORGIUS TERTIUS REX, ANNIs MDCCLXVII. MDCCLXIX, MDCCLXXIII , MDCCLXXIV & | ` МОССІХХҮП. | Дап 642 UITTBEKZEL KEREN REIZE Aan den voet van dit Kruis, was de Begraafplaats van den Bevelhebber дег twee Schepen, die ftierf toen zy de eerfte keer іп de Baay lagen. Spanj::arden fcheenen, ten tyde huns verblyf, zich zeer veel moeite gegeeven te hebben, om zich by de Inwoonders bemind te maaken, ‘die, by alle voorkomende gelegenheden , met de Петке _betuigingen van agting en eerbied van hun fpraken. De eerstgemelden flaagden , egter , niet in hunne poogingen om de Engelfchen in de voltlaagendfte wanagting te bren. gen. Een-der vier Рег(оопеп door hun agter gelaaten, daor de Inboorelingen MATEEMA” geheeten „ (telde zich zeer gemeenzaam аап. Ну deedt ongemeen veel moeite, om hunne taal te leeren, ten einde hy in ftaat mogt wee- zen om hunne gemoederen met de verheevenfte enkbeel- den van de grootheid der Spanjaarden te vervullen, en hun laag van de Enpgelfchen te doen denken. Hy was zelf zo verre gegaan van hun te verzekeren , dat wy niet langer beftonden als een onafhanglyk Volk , dat Prezone niet meer was dan ееп klein Eiland , Tt geen zy (Span- gaarden) geheel te ondergebragt hadden; en dat, wat Ca- pitein соок betrof, zy hem op Zee ontmoet , еп met eenige weinige fchooten іп den grond geboord hadden, zo dat hy met alle leevende Zielen, op zynen bodem, in de diepte verzonken waren. Dit alles , en veele andere valschheden , zogten de ‘Spanjaarden dit Volk op de mouw te fpelden. Doch, indien Spanje, met deeze toch- ten geen ander oogmerk hadt dan от de Engelfchen te Jasteren, mogten zy liever hunne Schepen hebben thuis gehouden : want Capitein Cook e wederkomst op dit Ei land , (welke diensvolgens geheel onverwagt was, ) werd aangemerkt als eene volflaagene wederlegging van alles wat MATEEMA gezegd hadt. WAHEBIADOA G de Vorst van Tiaraboo, (dus werd dit gedeelte des Eilands geheeten,) was afweezig. Doch . or- (*) Dit was dezelfde Perfoon niet, fchoon hy denzelfden naam voerde, met het Opperhoofd door соок hier, op zyn Jlaatstvoorgaanden'Tochrt , gezien ; doch diens Broeder, een Jon- geling omtrent tien Jaaren oud, die den ouden WAHEIADOA naa diens fterven was opgevolgd, nu bykans twintig Maanden ge- leden, en thans onder de Уоорау(сһар (tondt, van een Hoofd éiere geheeten. De beroemde Koningin OBEREA was over- en. U “VAN САРТ. COOK, ENZ, = 63 korten tyd daar naa zondt hy een Boode om zyne aans komst bekend te maaken, en te verzoeken, dat de Capi- tein een bezoek by hem аап (rond zou afleggen. Omat еп de Capitein maakten zich gereed: om bem ftaatlyk te begroeten. Те deezer gelegenheid kleedde omai zich, met behulp van eenigen zyner vrienden, niet op de En- gelfche wyze, noch naar. die van Огађейе, noch naar die van Tongataboo, noch naar die van eenig land op den Sr: heelen aardbodem : maar met het vreemdfte mengzel van alles wat hy bezat. By deeze ontmoeting viel niets opmerkenswaardigs voor, dan het berigt, °t geen Capitein cook ontving , dat de Spanjaarden , toen zy dit Eiland bezogten, begeerd hadden, dat de Hoofden des Volks hem niet zouden toelasten in de Baai van Oheitefeha te komen, indien hy mogt wederkeeren; want dat het Ei- Jand hun toebehoorde. Doch de Perfoon, zegt Capitein соок , die my dit berigt gaf, verzekerde my dat zy 20 verre waren van aan dien eisch het oor te leenen, dat by thans gelast was het Landfchap Tsaraboo, met alles wat - Ser in was, aan my, op °t ftaatlykst, over te geeven: dit wyst duidelyk uit, dat deeze Lieden geen vreemdelingen zyn іп de ftaatkunde, om zich naar de tegenwoordige omftandigheden te fchikken. In "e einde werd de jonge Vorst , door zyn Oppasfers onderrigt, my te naderen en my te omhelzen : ter bevestiging van ons Vriendíchaps. verdrag wisfelden wy onze Naamen. Маа het verrigten deezer plegtigheid , vergezelden hy en zyne Vrienden my na boord om het middagmaal te houden. : | Omar hadt een Maro gereed gemaakt, beftaande uit roode еп geele vederen , gefchikt voor отоо, den Koning van het geheele Eiland; en, ір aanmerking genomen 2уп- ‘de waar wy ons bevonden ‚ was het een gefchenk van zeer groote waardyœ Ik bragt in ° midden „alles wat ik kon, om hem te overtuigen, de Maro nu niet over te geeven $ doch aan boord te houden tot zich de gelegenheid aan= boodt, om dezelve отоо in eigen handen te ftellene Maar hy hadt al te goed een denkbeeld van de eerlyk- heid en trouwe zyner Landsgenooten om myn raad te. volgen. Niets kon hem te rug houder om dit dierbaar kunstítuk aan land te brengen, en het aan WAHEIANOOA over te leveren, om door hem aan отоо overgereikt te ‚wore den , ten einde men het by de Koninglyke Maro mogt voegen. Ну dagt, door deeze handelwyze , beide de ` Hoofden aan zich te verpligten: rer hy деп «<р, wieus VI. DREL. MENGELW. NO. 14. х ` g gunst - 644 UITTREKZEL BENER REIZE gunst voor hem van het hoogfte belang was , verloor , zonder eenige belooning van den ander te ‘ontvangen: % Geen ik voorzien had gebeurde: want WAHEBIADWA hicldt de Maro voor zieh , en zondt aan отоо ееп zee klein hoopje vederen : niet het twintigfte gedeeke van het efchenk. | в Ор den vier, en twintigften Augustus verliet Capitcin Соок de Baai van Oheisepeha, en ankerde "e avonds in de Matayai-Bazi, ор een ander gedeelte vån het Eiland , waar zyn voornaamfte voorraad dagt in te neemen, Hier - hadden hy еп omar eene zamenkomst, op °t (trand, met отоо ‚ den Koning van ’t geheele Eiland. Omar hadt zich, verhaalt coox, tot deeze plegtigheid voorbereid , met zyn beste gewaad aan te trekken , en ftelde zich zeer eerbiedig en nederig aan. Desniettegenftaande werd, e weinig agt op hem geflaagen. Nyd hadt, misfchien , eenig deel in het veroorzaaken van deeze koele ontmoeting. Ну deedt den Koning een gefchenk van een groot bos Roode Vederen , en eenige ellens goud-laken ; ik gaf hera een Фок fyn Innen, een hoed met een gouden rand, eenige werktuigen; en, °t geen meerder waardig was dan alle de andere gefchenken , eene menigte van Roode Vederen , єп één der Mutzen, welke men ор de Friendly Eilanden raagt. Nea dat de drukte deezes bezoeks voorby was, verge zelde de Koning, met de geheele Koninglyke Familie , шу pa boord, gevolgd door verfcheide Canoes, gelaaden ma allerlei foort van leevensmiddelen, іп eene 20 groote me пісте, dat het Volk van beide de Schepen ‘er voor ten week genoeg aan zou gehad hebben. Klk van de Familie eigende ‘er zich een gedeelte van toe, of gaf zulks voor; zo dat ik van ieder hunner een gefchenk ontvangen hadt, en ieder ook afzonderlyk een gefchenk var my verwagtte ; dit was blykbaar het oogmerk. Kort daar op kwam °5 Ke nings Moeder, die zich by de eerfte zamenkomst niet һе vondt, aan boord, medebrengende een menigte van vet verfching, enz., welke zy sichen my en омат ver deelde. Want, fchoon zyne Landsgenooten , in den be gine, weinig agt op hem floegen , waren zy van зуп rykdom niet overtuigd, of zy тортеп zyne угіспаќсћар te Winnen. Ik kweekte dit zo veel aan als my mogelyk was; want ik had voor , hem by отоо te laaten biyven „ en aan dien te verbinden, Dewyl myn toeleg was Ше myne Bees- ten, uit Europa odp gevoerd, ор dit Eiland te Іазгер, He ` , Ook VAN CAPT: COOK; ENZ: 64$ dardeelde ik dat һу in Daat zou weezen zyne Landgenon- ten eenige onderrigting te géeven ‚hoe zy behandeld moes- ten worden , en welk ecn gebruik men ‘er van kon maaken: ‚ Daarenboven wist en zag ik duidelyk, dat һу, hoe verder van het Eiland zyner geboorte véfwyderd, des te meer eer- betoonings zou ontvangen. Maar, ongelukkig, verwierp de arme ома: myn raad, en gedroeg zich zo onvoorzigtig , dat‘ by welhaast de vriendfehap van отоо verloor, en van eik aanzienlyk man vp Otaheite, Hy verkeerde met geene anderen dan zwervers en vreemdelingen , die alleen ten erk hadden hem te Бегооуеп. En, indien ik ier nief tusfchen beide was gekomen; zouden zy ‘hem niets gelaaten hebben, dat medenecmenswaardig was. Dit. haalde һеш hoodwendig het ongenoegen op den hals van de voornaam- fte Hoofden, die bevonden, dat zy- van niemand ор het Schip zulke kostbaare gefchenken konden ontvangen, als omal weg gaf, aan het geringíte Volk, zyne gemeenzaame rs. ор eene afgeperkt (tuk lands, eenige Planten; doch da dat de Inwoonders na de overige derzelven zouden omzien. Eege Meloenen , Aardappelen , en twee Pynappel-planted ven, eet hy depze plaats verliet, goede hoop van te zu en flaagen. Hy plantte "er desgelyks eenige. boomen , me- degebragt van de Friendly Eilanden; Deeze, dagt hy, zous den niet misfen daar wel voort te willen, zo derzelver grnei niet belet wierd, door dezelfde te voorbaarige nieuwsgics tigheid., die den. Wyngaard d doof де Spanjaarden » t5 . ) е 646 . UITTREKZEL EENER REIZE Okheitepeha geplant, deedt uitrukken. Een aantal Inboore lingen kwam zamen, om de eerite vrugt te proeven : doch dewyl de Druiven nog zuur waren, hielden zy dezere weinig beter dan vergif, en beflooten ‚ eenpaarig ‚ den Wyuftok uit te rooijen, en onder hunne voeten te ver: trappen. Omar vondt dien , by toeval, in zulk een ag, en was zeer verheugd over die ontdekking : want hy ver- trouwde, dat hy y Druiven hebbende, gemaklyk Wyn zou kunnen maaken. Hy fneedt verfcheide ranken af om ze met zich te neemen, en het overfchot werd weder ів деп grond gezet. Misfchien zullen zy, door омат? onderrig- tingen wyzer geworden, de Druiven nu tot volle rypheid jaaten groeijen, en °сг geen zo verhaast vonnis over rg, en. Te Matavai vernieuwde Capitein соок zyne verkeermg met alle гупе oude Vrienden. Een der Inwoonderen, die de Spanjaarden met zich na Lima gevoerd hadden, gaf hem ееп bezoek. Schoon һу „іп zyn uiterlyk voorkomen, niet verfchilde van zyne Landgenooten, hadt hy eenige Spaanfche woorden onthouden. Meest hadt hy het woord Si Sennor їп den mond; en als een Vreemdeling by hem gebragt wierd, ftondt hy altoos op, en be te deezen zo goed als hy kon ор de wyze der Zuropeaanen. Wy vonden hier ook, fchryft Capitein cook, den Jongman; dien wy OEDIDEE noemden : doch wiens rechte naam HEETEHEETE was. Ik had hem van Ufietea, in “et Jaar . MDCCLXXIII, mede genomen, en ‚naa een zeetocht van zeven maanden, in den Jaare MDCCLXXIV , weder tè rug gebragt. Ну hadt zo veel van zyne verkeering onder ons overgehouden, als zyn Landgenoot van de zyne te Jima, het Yes Sir, of if you pleafe Sir, herhaalde hy zo dikwyls als de ander Si Sennor. — HeETEHEETE , is een fnbooreling van Bolabola, en was op Otaheite, om- trent drie maanden geleden , gekomen , met geen ander oogmerk, zo vecl wy konden уегпеетеп, dan om зук nieuwsgierigheid, of, misfchien, eenige anderen geliefden lust te voldoen, °t geen wel meer de eenige oogmerken zya van reizende Heeren. Het bleek dat hy de Gebruiken en de Kleeding zyner Landsgenooten boven de opze ftelde. Want , fchoon ik hem eenige kleederen gaf, die onze Ad- miraliteit hem toegefchikt hadt, (by welke ik een kist met gereedfchappen , en eenige andere dingen, als een gefchenk уап my , voegde ,) weigerde hy, naa ’t verloop van weinig dagen , dezelve aan te пе ел, Dit voorbeeld , en dar des VAN САРТ. СООК, ENZ. 647 Mans die te Lima geweest was, kan bygebragt worden als Sen bewys van de fterke gehegtheid, den Mensch natuur. lyk eigen, om weder te keeren tot hebbelykheden, in een vroegen leeftyd aangenomen, en allen, by toeval ‚ afge- breoken. Mogelyk mogen wy hier uit afleiden , dat omai , die bykans alle Engelfche Zeden aangenomen heeft, binnen kort, паа dat wy hem verlaaten hebben, gelyk oepipee , еп de Reiziger na Lima, de kleeding zyner Landsgenoo= ten weder boven de Engelfche zal ftellen. © Terwyl Capitein cock zich te Matavai onthieldt, kreeg men Kundfchap, dat Eimeo, een vabuurig Eiland, weder- Траппід geworden was. Alle de Volkshoofden vergaderden terftond, en Capitein соок werd in de Raadsvergadering toegelaaten „ welke hy vondt dat in begrippen verfchilde, Het gefchil werd een geruimen tyd vry geregeld voortgezet , niet meer dan één teffens fprak. — In ’t einde werden zy уту luidrugtig; en hy verwagtte dat het ееп Pooifche Ryks- dag zou geworden zyn. ch de twistende Grooten bedaarden even fchielyk als zy ontftooken waren ‚ еп de goede orde greep ras ftand. De Party voor den Oorlog kreeg de meerderheid; en vervoegde zich by Capitein соок, Met verzoek dat hy hun wilde byftaan. Hy betuigde, dat hy, niet ten vollen onderrigt van de natuur huns gefchils , en geen de minfte belediging ooit van het Volk van Eimzo ontvangen hebbende , geen vryheid vondt tot eenige vyand- Iykheden tegen ’t zelve zich te verbinden. Met а. еге vere klaaring fcheenen zy in °с eerst te vredes (сһооп zy hem ‘vervolgens op dit Пок dikwylis lastig vielen. By dit voore val hadt Capitein соок, onder andere toebereidzelen tot ‘het aanvangen der wyandlykheden , gelegenheid om tegene ‘woordig te zyn by een Menfchenoffer : hy woonde ’t zelve ‘by, niet door enkele nieuwsgierigheid gedreeven ; maar, om als ooggetuigen de zekerheid уап een betwist ftuk uit te maaken, Юе befchryving van deeze fchriklyke plegtig- ‘heid doet des hairen:te berge zen, Wy zullen ons tot “het overfchryven “niet inlaaten; maar ons bepaalen tot de opgave der bedenkingen, welke Capitein cook maakt by t droevig bewys van loof en Wreedheid, . . ` Het flachtoffer was zonder eenige pyniging ter dood ge- bragt, door in ’t heimlyk met een fteen op °t hoofd te (aan, Naa allen gedaan onderzoek , beb ik niet kennen antdek- ` ken, dae dit flachtoffer gekoozen was’, nit hoofde van ес-. “nig byzonder misdryf, door deezen. Man bedreeven ,’t welk den dood verdiende, Vast gaat het, nogthans ‚ dat ay Э Хх 3 door- 643 UITTREKZEL ERNER REKE doorgaans zulke ftraffchuldigen tot hunne offerandes. kip. zen, of ze anders neemen uit de heffe des Volks, en ba- venal zulke Кпагреп, die , van plaats tot plaats, van eland tot eiland, zwerven, zonder eenig vast verblyf, kennelyk beroep ter kostwinninge waar te neemen ; Le den van welk enen {tempel op deeze Eilanden niet weinig gevonden worden, , Ir 15 zeer te bejammeren, dat еспе Gewoonte , zo (Сы lyk in haare eigen natuure „еп zo ftrydig met het о baar regt van Zelfsbehoud, waar mede een ieder gebooren. wordt, nag ftand houdt; en, (zo groot is de kragt des Bygeloofs , om, ftrydig met de eerfte beginzelen der enschlykheid , te handelen ! ) tand houdt onder een Volk, in veele andere opzigten, der woestheid van het wilde lee- - ver onttoogen. fa, "е geen nog erger is het is zeer waar. fchynlyk „ dat deeze bloedige Eerdienst heerscbt op alle landen van den Stillen Oceaan. De gelykvormigheid van Gewoonten en Taal, welke wy op onze reizen hebben kunnen ontdekken, tusfchen de verst van elkander verwy- derde deezer Eilanden, geeft allen grond om te denken, gar eenige hunner aangelegenfte ftukken van Gadsdienftige nftelling overeenkomen. de daad, wy kreegen het ge- loofwaardigst berigt, dat men op de Friendly Eilanden Menfchenoffers flacht, Toen ik de Natche op Tosgataboa befchreef , heb ik gemeld, hoe ор dat Feest, gelyk men ons verhaalde , een offer van tien Menfchen volgde. Dit kan ons een denkbeeld geeven van de uitgeftrektheid deeger Godsdienftige flachting op dat Eiland. En, fchoon wy veronderftelden ‚ dat te Otaheise nooit meer dan één Perfoon t: gelyk , by elke gelegenheid , gelacht wordt, is het mees dan waarfchynlyk , dat deeze gelegenheden zo veelvuldig voorkomen , dat ze eene vty groote flachting onder de я woonders aanrigten : want ik telde niet minder dan negen- en veertig Bekkeneäten van voorheen opgsofferde Men- fchen, voor de Mora liggende, by welke wy het vyftigfe zagen voegen. En dewyl geen deezer Bekkeneelen nog eenige aanmerkelyke verandering door het weer ondergaan hadt, mogten wy даг uit opmaaken, dat er geen geruime tyd verftreeken was, sints, ten minften dit aantal van elendigen , voor dit bloedig altaar geflagt werd, · Deeza gewoonte , (сһоой geene bedenking, hoe genaamd e de verfacfiykheid daarvan konne wegneemen, zou min nâ deelig kunnen gekeurd worden, indien dezelve, eenige. mate, dende on орақ voar de Godheid ja pe boezemeng VAN CAPT. СООК, ENZ, | 69 of eerbied voor den Godsdienst in de gemoederen der me- nigte te verwekken. Maar dit js zo verre van het geval te weezen, dat, fchoon eene groote menigte Volks, te deezer gelegenheid, by de Morai vergaderd was, dezelve geen de шие eerbied betoonde. voor °t geen Ter verrige of gefprooken werd, geduurende het volvoeren deezer pleg- tigheden, Omar aankomende, naa dat ze reeds begonnen waren, voegden zich veelen der aanfchouweren rondsom hem, en hielden het. overige van den tyd zich onledig met hem eenige zyner lotgevallen te doen verhaa- len, na welke, zy met de ingefpannendfte aandagt luister- den, geen agt altoos (laande op de (taatlyke verrigtingen des Offeraárs. In de daad, de Priesters zelve, uitgenomen de één, díe de gebeden uitftortte, betoonden, °t zy door dien zy gewoon waren aan zulke voorwerpen, "It zy ze wantrouwden aan de kragt hunner verrigtingen, weinig van die (tastlykheid , welke noodig is, om aan Godsdiens {де verrigtingen het behoorelyk gewigt by te zetten. _ Hunne kleeding was geene andere dan de gewoone; zy praatten zonder eenigen {chroom met elkander, en de ее- nige pooging, welke zy deeden om vertoon van welvoege. lykheid te bewaaren, was, dat zy door hun gezag het Volk weerden van de plek gronds, waar men de Plegtigheden ver. мете; en toe te laaten, dat му, als Vreemdelingen, alles wat van nader by befchouwden, Zy waren, noge thans, zeer opregt in hunne antwoorden , op eenige vraagen door ons gedaan, wegens deeze Inftelling. In ’t byzonder gevraagd, wat het oogmerk daar van. was? gaven zy hier ор te kennen, dat het een oud gebruik was, en aangenaam. aan hun God, die fmaak vondt in, of, met andere woor- den, kwam , en zich verzadigde met, die Offeranden; іп ges, volge van °t welke hy hunne gebeden verhoorde, Wanneer wy hier tegen inbrsgten, dat de God zich hier mede niet kon voeden; dewyl zy nimmer zagen dat hy het deedt; en ay zelfs het Men{chenoffer in den grond delfden, antwoord- dea zy, dat God in деп nagt en onzigtbaar kwam , en al. leen te gast ging op de ziel, of het onftoflyk deel, °t welk, naar hunne bevatting, omtrent de plaats der opoffering bleef, tot dat het Lichaam des geofferden geheel verteerd was door verrotting. | ‚ °t Ware zeer te wenfchen dat dit misleide, Volk шорт. leeren, denzelfden affchrik te krygen van het moorden һаа- тег Medemenfchen, om hun God op zulk een onzigthaar banket te onthalen, als zy thans hebbeg-om.zelve Men- | , XX4 fechen- бо ' UITTREKZEL ERNER REIZE fchenvleesch te eeten. En, nogthans, hebben wy , айе reden om te gelooven, dat er een tyd geweest is, op welken zy onder de Menfcheneeters behoorden. Men verhaalde ons, (en deele zagen wy het,) dat het eene noodwendige pleg- tigheid is, als zulk een ongelukkige geofferd wordt , dat de Priester hem het flinker oog uitneeme, Dit biedt hy den Koning aan, het voor diens mond houdende, met verzoek dat hy dien opene; doch ‚in ftede van het daar іп te fteeken, het oog terftond: weghaalt. Dit noemen zy den Man „, opeeten”’ of ,, het Voedzel des Opperhoofds;’* mis{chien kunnen wy hier eenige voetftappen van tyden ont- dekken, toen men gewoon was het geheele Lichaam des Slagtoffers te nuttigen. | Dan, om Мег op niet langer ftil te (аап, ° is zeker dat de Menfchenoffer de eenige barbaarfche gewoonte niet is, welke heerscht onder dit goedaartig en menschlievend Volk, Want, behalven, dat zy de kaakbeenen van hunne vyan- den „in den flag gefneuveld, uitfnyden ‚еп als zegetekens om- draagen, offeren zy eenigzins derzelver Lichaamen op aan de EATOOA. Kort naa een flag, in welken zy Overwin- naars geweest zyn, verzamelen zy, de Iyken van alle gelneuvelden, brengen ze па de Morai, waar zy, met veel plegtigheids, een kuil delven, om dezelve in te be- raaven, als zo veele offeranden aan de Goden; doch de Pekkenelen dier begraavenen worden nooit opgedolven.! Hunne eigene groote Opperhoofden, die їп den kryg vallen, worden op eene andere wyze behandeld, Wy wer den onderrigt dat hun gewezen Koning TOOTAHA , TUBOU- RAI-TAMAIDE , en andere Hoofden, die met hun fneuvel- деп in eenen oorlog tegen die van Tiaraboe, gebragt wier- ` деп na deeze Merai te Attahooroo. Daar fneeden de Priesters de ingewandeù uit, voor bet groot altaar, en de Lichaamen werden vervolgens begraaven op drie onder- fcheide plaatzen, welke men ons aanwees in den grooten fteeuhoop , -die het aanzieulykst gedeelte van deeze Maa uitmaakt. Het gemeene Volk, in dien zelfden flag gevallen, werd bedolven іп één kuil aan den voet des fteenhoops. Dit werd, volgens het verhaal van omar, die ‘er by te genwoordig geweest was, gedaan op den dag naa het vegt, met veel ftaatfy, onder een grooten toeloop des Volks, als een dankoffer aan BATOOA, voor de overwin ning, welke zy behaald hadden; terwyl de overwonnenen de vlugt na het gebergte namen. Zy bleeven daar eene week, sot datude-moede der overwinnaaren bedaard was, . | ER VAN САРТ. COOK, ENZ. 651 ` en het verdrag werd gemaakt op dien voet, dat oroo, Koning zou weezen van het geheele Eiland, De plegtig- heid, om hem de Maro op te zetten, werd volvoerd op dezelfde Moo: met veel plegtigheids, in tegenwoordigheid van alle de voornaamften des lands. De uitflag des Oorlogs, door отоо aangevangen , ftrekte geenzins ten bewyze van de kragtdaadigheid deezer Offer- anden. Towna, de Bevelhebber der Vloot, vondt zich genoodzaakt eenen geenzins roemryken Vrede te fluiten met de Eilanderen van Eimeo. А Eer die Oorlog zo ovgelukkig afliep hieldt Capitein соок een gefprek met TowHa. Hy vroeg ons, of de plegtig- heid, door ons bygewoond , voldaan hadt aan onze ver- wagting? welk denkbeeld wy hadden van derzelver kragt? en of wy zodanige Godsdienstoeffeningen in ons land ver- rigtten? Geduurende de volvoering der fchriklyke Plegtige heid hadden wy een diep ftilzwygen іп agt omen; doch, zo ras dezelve geëindigd was, maakten geene zwaarigheid om ons gevoelen daar over vrylyk te zeggen aan отоо en die hem vergezelden, ik verborg myne ver- foejing daar van geheel niet, in het gefprek met томна. Behalven de wreedheid van dit bloedig bedryf, drong ik fterk aan ор de onredelykheid уап” zelve; het Opperhoofd verklarende , dat zulk een Offer, wel verre van de EA- Too den Volke genegen te maaken, gelyk zy, in hunne onkunde; waanden, diende om diens: wraak op het Volk te laaden. Ош anze denkbeelden hier over aan TOWHA mede. te deelen, diende омА1 ons voor tolk: en hy ftelde -onge bewyzen met zo veel klems voor, dat het Opper- hoofd angttig begon te worden: inzonderheid als hy hoor- de, dat, indien hy in Zngeland een Мап ter dood ge- bragt hadt, gelyk hier, zyn rang ‘hera niet zou hebben kupnen befchutten voor opgehangen te worden. Hy ricp uit maneo! maneo! (laag! laag k en wilde geen ‘woord meer hooren. By deeze twistredening waren veelen der Inwoonderen , bovenal de Hofltoet еп de Slaaven van TOWHA tegenwoordig, en wanneer oMAI eene verklaaring ` gaf van de ftraffe, welke in Engeland den grootften Man zou aangedaan worden, indien hy den minften Knegt dood- de, fcheenen zy met verdubbelde aandagt te luisteren, en hadden waarfchynlyk een ander gevoelen over dit ftuk дап hun Opperhoofd, Хх 5 TL 653 REN HEER NAAR DE MODE, CLL, TEGENOVARSTELLING VAN КЕМ HEER NAAR DE MODE, rN ERN BURGER DEK WERELD. n Man naar de Mode word geleerd, hoe te wandelen, hoe te ftaan, бое te danfen, hoe te ryden,hoe te glimlachen, boe in een luidrugtigen lach uit te barften, hoe het onvergenoegd te frontzen, hoe toornig te zyn, hoe te veg- ten, hoe gemeenzaam te weezen. Ну leert eene wyze van esten, van drinken, van fpeelen, van vloeken; en hoe hy, door, de byeenvoeging van dit alles, een Man naar de Mede wordt, их | ‚ De Barger der Wereld heeft de Natuur tot гупе Voedfier. vrouw, en onderneemt niet te gaan eer hy (taan kan. Zyne bechaafde bekwaambeden уо! еп de voorfchriften der Rede, en het Lichaam maakt, in 2упе verrigtingen, de rechtmaatige ‚tevattingen des Verftands nooit belachlyk. Eene voeglyke Кы van dit alles vereenigt den Heer en den Man van er and, De Man naar de Mode doet de groote Tour, enkel om te kunnen zeggen, dat hy buiten ’s lands geweest is. Hy praat van vreemde Plaatzen en Steden, Zeden en Gewoonten, zonder befpiegelende kundigheden, of daadiyke beoefening. Hy (preekt Fransch en Ïtaliaansch, Zonder de begiagelen zyner Moedertaale te kennen : en geeft altoos. aan de Maniere en het je ne fcat-quoi van Frankryk of Balie, den voorrang boven het laage en lompe Nederlandsch. De Burger van de Wereld (СКС zich naar de gewoonten onder elke lugtftreek , by elk volk, en verbetert zyne aange- boorene bekwaamheden, door ’t geen hy goeds іп de Landen ontdekt ; doch: verwisfelt nooit het goede zyns ds ‚ voor de gebreken зупег Nabüuren. | De Man naar de Mode begeeft zich іп de groote -Wereld , langen tyd vóór dat hy het opzigt zyns Leermeesters behoorde te verlaaten. ' Zyne jeugd wordt, in gevolge hier van, een tooncel van Losbandigheid, en: váór tyd verliest hy de kragt zyner mianlyke jaaren. In deezer voege wordt de ge- heele zaak des leevens verydeld, en het groot einde der fcheppinge verwoest. Ну fluipt іп een binnenkamer , als het Vaderland zyn arm vardert. Hy peinst op ingebeelde zege- ningen, als de bekwaamheid от · ге genicten vervloogen is. Getrouw verfchynt hy aan de Theetafel, en woont de Avond- wandelingen by. Hy houdt zich doof in de Opera, en lacht in Schouwburg , onder het Treurfpel,-zo hard, dat het ande- ren ftoot; het toppunt 2упѕ roems is, aangezien te worden voor den Bezitter van "tr geen hy niet heeft. De Burger van de Wereld aanvaardt de Leevensbezigbeden , - Wabe АЮ REN BURGER DER WERELD. | 653 wanneer «de: Mem naar de Mode het tooncel des manlyken leevens verlaat. Zyne Jeugd , zorgvuldig in agt genomen, it alles in volle kragt, en zyn geheel voorkomen wyst de gezondheid zyner gefteltenis(e uit. Ну dingt na roem, en zyn hart haakt ра de gelegenheij om dien te verwerven. Indien de zaak zyns Lands den byftand van zyn arm vordert p hy heft dien ter verdeediging ор: of wordt hy in den Raad geroepen om Velksregten en Vryheden te verdeedigen, dah is гупе welfpreekenheid manlyk , en zyn Redensbeleid опме- „derftaanbaar. Hy heeft een afkeer van bloedvergieten, uitge- nomen, wanneer de noodzaaklykheid vordert dat het zwaard ter (chede wardt uitgerukt: de goedaartigheid van zyn hart verlangt na de zegeningen des Vredes, ЇСһооп de kragt, Zyns lichaams hem genoegzaame verzekering geeve,dat іп den kryg ge overwinning hem niet ontítaan Zou, ра DWAASHEID VAN ТҮМЕ SCHULDEN ТЕ BETAALEN VOOR. LIEDEN VAN FATSOEN. Een Vertoog, dat zeker thans in den-Smaak moet vallen, ` daar de tyd der lastige Nieuwjaars-Rekeningen nadert To- morrow, and to- morrow, and to-morrow. Creeps in this petty pace from day te day. SHAKESPEARE, De dagelykfche vorderingen in alle Kunften , Weetenfchap. рер en Welleeveáhcid, fchenken, aan eenen opmerkzaamen geest de аапрепаатйе denkbeelden, en doen hem deeze Eeuw Boven alle voorgaande verheffen. Doch, onder alle Verbetg- Singen, welke by ons langs hoe meer veld winnen, is ‘er een die boven allen uitfteekt, en te meer te waardeeren is, dewyl zy eene grensfcheiding uitmaakt tusfchen den Welopgevoeden van Fatfoen , en den alles berekenenden Koopman , Wi kelier en Handwerksman. Ik bedoel die allerheerlykfie Vinding om alle de Noodwendigheden des Jeevens niet alleen , maar alle de Verkwikkingen en Gemiakken te verkrygen , zon- дег daar voor iets te betaalen. l Eene Kunst, recds voor lang door veele Grooten en Aanzien. Јукеп met greetigheid verlangd; en in de Theorie, reeds Eeu- wen geleden, goedgekeurd ; nogthans heeft zekere oude Ge- woonte, gegrand op een vooroordeel der Opvoedinge, tot n maar weinig Joaren geleden, het volvoeren van een zo edel plan, of bet daadlyk bewerkftelligen van die lofyke Kunst, verbinderd. Mar, vermids alle dingen van de aangelegenfie tot 654 DE DWAASHEID tot de mínfte, door de Mode geregeld worden , is deeze ver- wonderlyke Kunst, in ’t einde, door de algemeene toeftem. ming van Adelyke en Fatfoenlyke Lieden, in zwang gebragt; en ten einde dit Bedryf niet gelyk andere їп veragting kome, door dien de heffe des Volks, daar in, de Grooten des Lands, volgen, heeft men zo veel mogelyk zorge рейгаареп om deezen zul te beletten, wi stier! och, gelyk Nieu gheden van allerlei aart, ze mogen der Maatfchappye zo voordeclig zyn als zy willen, ee- nige tegeakanting ontmoeten, Zo vindt men beden ook, onder Lieden van Fatfoen, die door eene fterke verkleefdheid aan oude Gebruiken, of doot eene halftarrige verzetting tegen al- les wat niet. met hunne zinnelykheid overeenkomt, of door eene onbegryplyke grilligheid, ndg ор den ouden voet met Nieuwe Jaar hunne Rekeningen betaalen , en groote geldfommen verkwisten , door te voldoen , ‘t geen men in de gemeene taal Wettige Schulden heet: dit getal is, nogthans, klein, en gelukkig vermindert het van dag tot dag: en ik wil dus hoo- ‚ dat hunne hardnekkige veríchillendheid van begrip geen inder van aanbelang zal veroorzaaken: deeg nogthans eene gemeene dwaaling zou kunnen te wege brengen, dat zodani. ge Lieden daar door een Сһагабег verwierven, "t welk be- wondering verwekte, en jonge Lieden van Adel еп Fatfoen zou kunnen verlokken om hun na te volgen, oordeel ik het den onvermydelyken pligt van iemand , аіе һоп welweezen ter harte neemt, den zodanigen de Ongerymdheid van dien Han- del klaar onder ° oog te brengen, en de onbedreevenen tegen deeze Geestdryvery te waarfchuwen. Geestdryvery noem ik het: want deeze Scheurmaakers, (boe zal ik ze anders be- tytelen?) (preeken van Geweeten, van een inwendig Gevoel, “ geen hun aanzet tot deeze Adelyke en Fatfoenlyke Heeren zo weinig voegende bedryven; die teffens zo veel van de aam genaamheid des „gezelligen leevens wegneemen, | Voor af тоег К есп weinig van myn Onderwerp'afwyken , om eene behoorelyke onderfcheiding te maaken tusfchen twee din- gen, die men onlangs onder elkander heeft beginnen te ver- Warren —= met voordagt te verwarren — от de ippen der wederftreevende Party te onderfchraagen : te weeren Eer en Eerlykheid, — Langen tyd hebben zy vrugtloos beweerd en flaande gehouden met veele drogredenkunftige bewyzen, dat het ftipt waarneemen van Zerlykheid iemand tot een Man van Ber maakt: terwy! het minte doorzigt van đe vorderingen der tegenwoordige Eeuwe, zo klaar als de zon op den vol- len middag, toont, dat Eer en Eerlykheid niet alleen afzonder- lyk kunnen beftaan; maar іп de daad geheel onafhangelyk van elkander zyn: by voorbeeld, Zer is dat kleine beuze ding niet, waar voor men °t lang gehouden heeft, het naauw- keurig geftand doen аап 2упе beloften, het houden van zyn woord, VAN ZYNE SCHULDEN TE BETAALEN. 655 woord , enz, === Neen; deeze is van een veel hooger afkomst. Zy huisvest in ’t bloed van Adelyke Stammen, еп Aanzien- lyke Geflachten , en gaat onvermengd onverminderd van gee acht tot geflacht over. Getytelde Мер(сһеп, Mentchen met waardigheden bekleed, zyn Lieden van Eer, in Грус van alle de fchulden, die in ’t kladboek eens Winkeliers mogen аап, Dit is Eer, en deeze vertoont zich ten Hove doorgaans in den volften luister, terwyl Eerlykheid, de laage bewoonfter van fchamele hutten, daar niets te maaken hebbe; en indien ie- mand van de bovengemelde Party het waage haar daar te noodigen, wordt by, en met het voldingendfte regt, aange- ‚zien voor iemand, die vermaak fchept in ‘laag gezelfchap, en als zodanig gebrandmerkt en gefchuwd. . | Ik wenschte, overzulks, dat onze Jonge Heeren van Fat- zoen, die verlangen voor befchaafd, wel opgevoed en Lieden van Eer aangezien te worden, zich zeer zorgvuldig\ wagtten om Zich niet-te laaten inneemen door de voorfchriften „of wegflec- реп door de voorbeelden van zulke ouderwetze Bygeloovigen: ‚ want, fchulden te betaalen wordt thans gehouden voor een anlochenbaar kenmerk van laage Eerlykheid, van welke Lieden van hun rang en opvoeding zich ten verfte verwyderd moeten houden: dewyl zulks, als zy het wel begrypen, onbeftaanbaaf s met Eere. Groote onbetaalde Rekeningen van jaaren her- waards aangehoogd, waarop de onderfcheide jaaren тег groo- te talletteren, ter betere aanduiding, gemerkt ftaan, 2уп zo zeer als iets anders het kenteken van Adel en Fatfoen. Ik durf meer zeggen, zy trekken niet alleen ten cieraad, maar maaken de Schuldenaars tot zo veele dienstvaardige АҒћапре- lingen van niet betaalende Ariftacraaten, die rer Бу tyd еп wy- le grooter dienst van Kunnen trekken dan byaldien zy hun гук en welvaarend hadden doen worden, door het opvolgen van TC geen men Zerlykheid noemt. | enoeg, hoop ik, gezegd te hebben ter onderrigting voor deeze aanzienlyke Schuldenaars. Ik moet nog een woord of twee in 't midden brengen voor de laage Schüldeifchers : want men heeft my in ?‹ оог gebeeten, dat de voortgang der ftraks aangepreeze Kunfte onlangs zeer gedwarsboomd is, door hun kwaalyk geplaatst ongeduld , lompe wyze van Schuldvordering en mangel aan Koopmans vertrouwen; en naardemaal zy zo verre hun pligt vergeeten hebben, agt ik my gehouden bun dien te һегіпкегеп, еп voeglyke Regels tot hun gedrag in bet toekomende voor te fchryven;ze zyn, kort, kragtig , er gerced te vatten. , , | , Geloof, Stilzwygenheid en Geduld moeten de hoofdtrekken. uitleveren van ieder Winkelier en Handwerker; en elk bunner moest de naamen deezer Deugden, met gouden Let. teren, in hun Winkel of Werkplaats zetten, om dezelve noolt te vergeeten. De eerfte zal hun leeren het noodige Credit te gee. 656 DE DWAASHEID VAN ZINE SCHULDEN TE BETALEN, geeven ; de tweede hun wederhouden van ige otvod- gelyke uitdrukking zich te laaten ontglippen als zy home ор. wagting by de Grooten maaken; en de derde hun wapenen tegen de te leurftellingen als zy moeten hooren, Myn Heer iiè zal u morgen — overmorgen — betaalen. minn Want Uitte i thans hot woord der Mode, en men moet tegenwoordig even min verwagten, door Lieden van Ber betaald te zullen wor- den, als zy voorhebben te betaalen. 't Is genoeg Eer voor die Berlyke Lieden, dat Lieden van Eer met hun te doen wil- len hebben, en<toelaaten dat zy hunne Naamen in hen Schold- boek optekenen voor de ‚ welke zy met een onbe- krompe hand beftellen of laaten maaken, er ooit een oog merk te hebben om ze te Betaalen: zulke Naamen kunnes dienen от Klanten te lokken, In de daad, indien de Winkeliers eh Handwerksiieden dit gedeelte van hunnen zo duidelyken pligt wilden betragtes, zo durf ik hun , volmondig, verzekeren , -dat 'ег eene (eecht ftandhoudende еп onverbreeklyke eensgezindheid zal Gand gry- pen tusfchen Lieden van Fatfoen en Eer, en die 1 bot van Meníchen, welke het met Eerlykheid houden; zullen als dan die fchend- еп fcheldnaamen, waar mede zy, tot nog toe, elkander wel eens beklad hebben, te eenemaal worden uitgewischt, of in © vergeetboek geraaken: Maar, wanneer Sg, doof voor myne welmeenende raadgeevingen , voortvaarer Lieden van Eer met maanen lastig te vallen, kunnen die Bør- erlieden, op geenen grond altoos, wagten, ftaande te zullen _ biyven,, of de gunst hunner hooge Begunftigeren -langer te be houden. а = Mmisfchien ===- als zy hunne duldlooze onbefchaamdheid nog verder voortzetten, zullen die nutlooze dingen, welke zy Handel en Handwerken Пйоетеп, en waarvan zy arme Schepzels leeven moeten, by eenen toeneemenden trap van Befchaafdheid en Verbetering, eheel afgefchaft en verbannen worden. Lieden vat “еп. van Eer, wagt u voor fchande! — Burgerlieden , Ber- lyke Winkeliers en Handwerkers, wagt u voor Schade! — Ik heb betoogd, hoe zeer gy beiden gevaar loopt, en u de wo- gen aangeweezen от * zelve te vermyden. — Ik heb my gehaast om dit nuttig Vertoog in de Wereld te brengen, daaf de Кооріедеп еп Werkbaazen, in de Winterfche avonden, volgens het oud gebruik, in hunne Boeken zitten te Couren, еп met het lastig werk van lange Rekeningen uit te fchryves ezig Zyn. Die weldoet heeft niets te vrezen, luidt het fpreekwoord, Dit moet nochtans met bepaling verflaan worden. — — De boosheid 15 groot in de waereld , vaak ziet men ze de Deugd ‚den voet ор den hals zetten, en waar ze kan dezelven on- derdrukken. —= De boosdoeners kennen geen weldoen. «=== -Zou men dan derzulker fnoode aanflagen niet billyk mogen vrezen, fchoon men anders niet naliet wel te doen ? Dat eens het verftand van zommige Menfchen gelegenheid hadde, om zich te ontwikkelen, welke cerfte en verftandige ‚ lieden zou men al dikwils in de Maatfchappy aantreffen ; — daar nu veelal het verftand verborgen blyft , uit gebrek van genoegzame gelegenheid. e gaven worden zeer on- gelyk uitgedeeld : maar de gelegenheid, om dezelve aan te weken, niet minder. gege Ное velen verwaarlozen den - tyd, daar anderen duizendmalen om zouden weníchen. sam it is het onvolmaakte іп deze Waereld, ` ` Wanneer de menfchen over ber algemeen eens zo vele pogingen aanwendden , om hubne gebreken te verbeteren, en te verminderen , als zy nu doen, om die te verergeren en te vermeerderen ; Ter is geen twyfel.aan , of men zou meer eldheid onder de Menfchen in de zamenleving vinden. aar nu Zyn er maar zeer Weinigen, welke deze gelukkige kunst oefenen,en daar vap daan is het, dat men zo. vele on- geregeldheden іп de Maatíchappy ziet gebeuren, dien al dik. Wils, noch door de- allerftrengfte wetten ‚noch door de firaffg ' des doods , te beteugelen zyn. С. V. D. 6. LUCHTS- LUCHTSGESTELDHEID rz AMSTERDAM, NOVEMBER, 174 Ber: Th: Wind. тїп йй " Om E Een элй зә] al Ваг. den 13'sav. би.28. 9. 8. ` "ето. 4116 den 18 "зам, 8u. 43e з mid. 4642 20°85 MO, 70. 34e en. sf тз av. den 11 Zwaare Storm, wirken то en s1 vry Sterk gEVrOzene MENGELWERK, TOTFRAAYE LETTEREN,KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN ' ВЕТКЕККЕРҮК. , DN c. e GESCHIEDKUNDIG VERSLAG VAN°T GEEN DE CHRISTENEN , IN STEDE VAN ZEDELYKE DEUGD, HEBBEN ZOEKEN TE DOEN GELDEN. , (Overgenomen uit }О$ЕРН PRIESTLEY’s, History of the Cor- ruptions of Christianity.) Vervolg on Slot van Май 622. ehalven het denkbeeld, om het Lichaam, ten welftande van de Ziel, te plaagen , hadden ve Platonisten uzon- derheid een begrip om de Ziel te verheffen, door Ги етв. Zy ftonden in ’t begrip, dat de Ziel in zich се Bezinzels bevatte van alle kennis, en deeze best ontwik- kelden door inwendige beichoueiug : als mede dat de ge- meenfchap met cop best bevorderd wierd door de Ziel van alle Lichaamlyke voorwerpen af te trekken. Deeze begrippen gaven eerst aanleiding tot het geen їп? al- gemeen Mystiker genaamd wordt, waarmede de ретое- deren der vroegte oliniken zeer doordrongen waren, en (meer of min) de meesten der zodanigen, die Lichaams- geftrengheden oefenden, vervulden. Dock auderen gaven zich, zonder eenige Lichaamsplaageryen , geheel der Be- fpiegelinge over. Я Decze Zielsgefteltenis der verbeelding veel fpeelens gee- vende’, bragt verfchillende uitwerkzels voort op onder- fcheide Регіоопеп. Ву zommigen werkte dezelve als een tegengift tegen de algemeene Bygeloovigheid der R:om- fche Kerke, waar in men, eeuwen lang, bykans niets dan enkele Lichaamsoefeningen іп agt пат. Want fchaon de denkheelden der Myfli:en vry verward waren, hadden zy een begrip van de noodzaaklykheid om na iets te алп, с geen Inwendige Zuiverhe:d was, onderfcheiden van alle Bvplegtige waarneemingen. Jas dit begrip bewoog zom- migen hunner, (de misbruiken ziende, welke men van de Plegtigheden maakte.) dezelve geheel еп al vaarwel re У]. DEEL. MENGELW. NO. 15e _ Yy >.. г 660 . GESCHIE DEUNDIG- VERSLAG 7 zeggen , zelfs de zodanige die van Godlyke Inftellinge wa- gen als de Doop en het Avondmaal. 