Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,1 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 1
790 ALGEMERNE GESCHIEDENIS 1618. Met buitengemeen talent geschreven, moest deze toespraak aan de »Hoege Machten, achtbere Heeren en goede Gemeente” een ieder, wien het beginsel, waarom het in den uitgebroken burgerstrijd te doen was, niet klaar voor den geest stond, treffen en met verontwaardiging tegen de aangevochten partij vervullen, Tegelijker tijd verscheen cen ander schotschrift, Practijcke van den Spaenschen raedt, dat is, klare verteoning dat de raad door Lipsius, Puteanus en Campanella gegeven (te weten, om den Vereenigden Nederlanden tijd en rust te laten opdat zij zich zelven door tweedragt den ondergang bereiden en weder ender den Koning van Spanje komen mogten), in allen deele of ai reeds in het werk gesteld ts of nog dagelijks tn het werk gesteld wordt 1. Dit ge- schrift heeft geene verdiensten van stijl en inkleeding; integendeel, terwijl het Naod» wendig en levendig discours overal door vlugheid en losheid gekenmerkt is, en de pen van FRANCOIS VAN AEBSSEN, wien het werd toegeschreven, volkomen waardig mag geacht worden 2, is de Praktijk van den Spaanschen raad onbevallig em huichel- achtig; terwijl in het eerste de feiten meestal slechts met behendigheid wonden verwrongen en in een valsch licht gesteld, komen in het tweede grove vergissingen en valsche feiten voor 3, Op deze beide geschriften meende orvensannuvarr, die in het Noodwendig discours spottend met den naam van den Grooten Pensionaris werd aan- Remonstrantie geduid, niet te moeten zwijgen. Hij stelde eene Remopstrantie, gerigt aan de Staten — van Holland en West-Friesland, maar geschreven met het oog op het publiek. Zij is gedagteekend van den 20"*^ April 1618, Wanneer een man, zoo hoog geplaaist als hij, met zulk een geschrift voor den dag kwam, moest er niets aan ontbreken, zoo hij daarmede zijne waardigheid niet zou te kort doen. Werkelijk is deze Remonsirantie een uitnemend stuk. Had arassen zich een man van woorden betoond, OLDEN- BARNEVELT betoonde zich hier een man van kracht, die de kunstgrepen der welspre- kendheid niet behoefde, Wilde men hem ontstellen met de bedreiging, dat men een 1 Bibl. v. Pamftett. No. 1452. 2 In zijne Remonstrantie van den 3049 Mei 1618 zweert agmssew, dat hij het Noodw. en. levendig disc. niet heeft geschreven; maar zijn aandeel aan de bewerking zal van dien aard ge- weest zijn, dat hij gemeend zal hebben te mogen ontkennen, het in eigenlijken zin zelf te hebben geschreven. OLDENBARNEVELT hield het er voor, dat het geschrift in Amsterdam was ontworpen, maar in den Haag wat den vorm betreft tot volkomenheid gebragt (Zie zijne Remonsér.). 3 Zoo wordt bl. 49 (in een latere uitgave bl. 46) een gezegde van den Koning van Frankrijk als op OLDENBARNEVELT gemunt voorgedragen, terwijl die Vorst het juist op anssen gemunt had s blijkens de Remonstrantie van dezen diplomaat zelven van den 29etea Oct, 1613. Ook wordt het antwoord van de Staten-Gen., den 28*t-» Mei 1594 op eene missive van den Aartshertog gegeven, hemelhoog verheven, daar de auteur niet scheen te weten dat OLDENBARNEVELT dit antwoord ge- steld had. DES VADERLANDS. 791 tafereel van zijn leven zou ophangen, zoo verklaart hij hier, dit naar waarheid en kortelijk 1618. zelf te willen doen, en nu legt hij op het eenvoudigst, op het bescheidensen op het krachtigst, mannelijk en dapper, zijn leven bloot. Hij verhaalt, hoe hij het Land bij de aanvaarding zijner openbare betrekking had gevenden en wat het onder zijn bewind geworden ‘was; ontzenuwt alle aantögingen; laat zonder eenigen ijdelen eigenlof geen enkele blaam op zich en zijne staatkunde kleven, en geeft ten slotte den raad, dat men wel meedig volharden moest op den ingeslagen weg, maar, alles vergetend, zich op mieuw met hefde, eenigheid en vertrouwen moest wapenen, Wat hem aanging, - hi had, schrijft hij, ten naasten bij gelijke zwarigheden moeten lijden en door Gods genade overwonnen in 1586 en 1587 onder den Graaf van vwxicESTER , in 1588 en 1589 onder den Baron wiLLovemsy, in 1600 na den slag van Vlaanderen, in 1608 in de handeling van de Tróves. De waarheid had nu twee en dertig jaren de leugenen over- wonnen. Zijn vertrouwen was, dat God de Heer Almagtig de waarheid nog voorstaan, de leugenen em de leugenaars beschamen zou. Anderen in hooge betrekking geplaatst en van groote verdiensten, zoo in deze landen als in de naburige Rijken, hadden vóór en in zijnen tijd gelijke oek wel grooter lasteringen moeten verdragen. — Ziedaar hoe OLDENBARNEVELT zich verdedigde. Indien de hoogste bekwaamheid zelve, met de zui- verste opregtheid gepaard, zich verdedigen moest, op geene andere wijze zou zĳ het doen. l | Onder den indruk van zulke gebeurtenissen: want het in het licht verschijnen van zulke geschriften mogt wel als eene gebeurtenis worden aangemerkt, werd de Voor- jaarszitting van 1618 den 15 Mei, dus eenige dagen later dan aanvankelijk bepaald was, geopend. Nog altijd hadden de acht Steden de invordering der gemeene middelen niet ingewilligd: daartoe wachtten zij neg nader voldoening op hare verklaring. Thans werd er een stap van gewigt ter harer bevrediging gedaan. Den 18% Mei verklaarden vergelijk tus- de Gedeputeerden van Amsterdam, door hunne principalen gelast te wezen »tot hand- EE s. having van de politieke autoriteit van de Staten van Holland en West-Friesland en — — Zijne Prinselijke Excellentie en de respective Magistraten der steden en tot conservatie van de wettelijke Regering, vrij- en geregtigheden van het voorzeide Land en Steden.” De Gedeputeerden van Dordrecht, gevraagd of zij zouden willen verklaren, zich hier- mede te vereenigen, begeerden vooraf te mogen weten, of de Gedeputeerden van Haarlem » met. 792 ALGEMEENE GESCHIEDENIS leerden een geschrift in handen van den Advokaat, waarin eene repartitie was voorge- dragen, seo hel schijnt, van de kosten van het onderhoud der waardgelders. Tot die repartitie verklaarden de vijf Steden niet te kunnen verstaan: zij zou, dachten rij, nieuwe verbittering te weeg brengen. Ook bleef de zaak hierbij. Zoo de vijf Steden van nieuwe verbittering spraken, gaven zij te kennen, dat zij de verbittering thans weggenomen en eene verzoening getroffen achtten, Zoo valten ook de Edelen en de andere Steden de zaak op. Zij verklaarden zich op hunne beurt tevreden gesteld met de ronde verklaring der vijf Steden, »die, vertrouwden zij, van harte gemeend was," en verlangden, dat van alles aanteekening gehouden werd »om te dienen naar behoo- ren.” Hoe weinig evenwel die » ronde verklaring” der vijf Steden beteekende, zou maar al te spoedig blijken. — Nu het getroffen vergelijk nog versch was, gingen twee belangrijke besluiten zonder tegenstand door, Vooreerst, een plakaat legen lasterlijke geschrifien en redeneringen, hetwelk men aan de Staten-Generaal zou voordragen met verzoek, dat het dadelijk werd vastgesteld: bereikte men dit doel niet, dan zou men het van wege de Staten van Holland doen uitvaardigen. Ten tweede, eene acle op de onder- linge handhaving van de autoriteit. Zij luidde als volgt: » De Ridderschap, Edelen en Steden van Holland en West-Friesland rijpelijk en met alle goede inzigten gelet heb- bende op de tegenwoordige gelegenheid van den staat dezer Landen (Holland en West- Friesland), hebben nâ voorafgegaan reces en rapport, volgens last en resolutie van de gezamenlijke Heeren Edelen en Vroedschappen van de steden, eendragteljk, opregtelijk, vastelijk en volkomenlijk elkander verzekerd en. beloofd, verzekeren en beloven bj dezen, vromelijk en getrouwelijk te belpen voorstaan en handhouden de publieke auto- riteit van de Heeren Staten van Holland en West-Friesland, van Zijne Prinselijke Excellentie, en van de respective Magistraten van de steden der genoemde. Landen, mitsgaders de wettelijke Regering, vrijheden en geregtigheden en privilegiën van dezelve Landen en Steden.” Wat deze acte in de gegevene omstandigheden beteekende, kon niemand duister zijn, en zoo de vijf Steden weldra, in plaats van onderlinge handhaving, op nieuw tegensland hebben geboden, waar het gold, Holland tegen de meerderheid der Staten-Generaal in het geljk te stellen, hebben zij, en wie zich later bij haar voegde, zich aan woordbreuk schuldig gemaakt. DES VADERLANDS, 795 ———— ———————————————————— DR? die de Protestanten verdeelden, door eene vernieuwde gestrengheid tegen de Katho- 1618, lieken bezegeld had moeten worden, werd juist in deze dagen het plakaat » tegen de Verordeningen Jezuiten en Roomsche superstitién" vernieuwd. En inderdaad, wilde de Regeringspartij — TUNE in Holland niet in verdenking komen van het niet ernstig te meenen met de betui- ging, dat zij de Gereformeerde Godsdienst als uitsluitend onder openbaar gezag uit te oefenen wilde handhaven, zoo moest wel van tijd tot tijd tegen het insluipen van misbruiken op dit gebied en tegen de slapheid der ambtenaren in het te keer gaan der Roomsche godsdienstoefeningen gewaakt worden. Het tijdelijk verblijf van Groote Heeren, die de Roomsche Godsdienst beleden, in het land, gaf meer- malen aanleiding tot wetsovertreding. Zulke Heeren hadden de vergunning om ten hunnen huize met hun gezin godsdienst te oefenen. Maar deze huiselijke godsdienst- oefeningen werden wel eens door enkele Katholieken uit de stad bijgewoond, en aldus verloren zij geheel haar oorspronkelijk karakter. Zoo zag zich, in Maart 1618, de Schout van Delft genoodzaakt verscheidene personen, waaronder ook soldaten van de Fransche troepen, in de boete te beslaan, omdat zij de godsdienstoefening, alleen be- stemd voor het gezin van pox gMANvEL van Portugal, toen aldaar vertoevend, hadden bijgewoond. Bij gelegenheid dat de Staten van Holland den Schout van Delft tegen | de klagt van pon emanveL wegens die beboeting in het gelijk stelden, besloten zij te- vens, den Resident van Venetië te laten aanzeggen, dat hij niemand dan zijne bedien- den ten zijnent ter huisgodsdienst mogt toe laten, en Graaf kAREL VAN EGuOND, die als bijzonder persoon in het land was, te doen weten, dat hij alhier zijne godsdienst niet mogt laten uitoefenen. De vrijmoedigheid der Katholieken ging op sommige plaatsen, zoo als te Wormer, Jisp en Crommenie, tamelijk ver. Te Heukelom werd bij het Pink- sterfeest zelfs bedevaart gehouden. Dit werd dan ook in 1618 den Officier aldaar ge- ` last » bij alle doenlijke wegen” te weren, en bij de vernieuwing van het laatst vermelde plakaat dreigde men de officieren, zoo zij niet letten op het onderhouden van de voorschriften, daarin vervat, het op hunne personen te verhalen. 2 Geïnsereerd, 14 Apr. 1618, III Deer, 2 Srvx. 100 werp goed; maar de vijf Steden, waarbij zich ditmaal voor het eerst Schiedam als zede - voegde, keurden het af, op grond dat het al te zeer onze eigene ongelegenheden open- -. 1618. Schiedam trekt van nu aan ééne lijn met de vijf Steden. 794 ALGEMEENE GESCHIEDENIS baarde 1. Eene dergelijke aanmerking badden zij op het concept van antwoord , hetwelk van Hollandswege zou ondersteund worden in de Generaliteit op eene propositie van CARLETON, aldaar den 22*- Mei gedaan 2, Deze begeerte om het Buitenland niet te zeer in den waren staat van zaken in te wijden, vloeide voort uit het van toen af dow _ de Contraremonstrantsche partij gemaakte plan om zonder veel ophef aan den tegen- De Prins be- zoekt den Over- ijsselschen Land- dag. stand van Holland en Utrecht een eind te maken. Men gevoelde zich sterk genoeg om weldra den laatsten slag te slaan; Engelands tusschenkomst had men niet noodig, en den een of anderen stap van Frankrijk, hetwelk ongetwijfeld voor oLDENBARNEVELT partij —- zou kiezen, wilde men volstrekt voorkomen of te keer gaan. Immers nu de Prins den Overijsselschen Landdag bezocht had, was alles verrigt, en thans moest men doortasten, Den 4** Mei uit ’s Hage vertrokken, was de Prins van Oranje den 29**^ dezer maand aldaar terug. Zijne zege evenwel was bij de Staten van Overijssel zoo volkomen niet, als bij die van Gelderland. Van de Steden was Deventer op zijne hand, Zwolle verdeeld, en Kampen sterk op de zijde der Remonstranten. Kon men Zwolle winnen, zoo was in de Vergadering de meerderheid voor de besluiten, die de Prins wilde doordrijven, verzekerd, en Zijne Excellentie was het met zich zelve genoegzaam eens om daartoe geene maatregelen te ontzien: hij was er zelfs op bedacht om deze stad door een ga- nizoen te dwingen, -hetwelk daar trouwens noodig scheen in geval van vijandelijkheden van den kant der Spanjaarden. Holland was den Prins voor geweest met het schrijven van een brief aan de Staten van Overijssel 3, waarin alles wat tegen het toestaan eener Nationale Synode pleitte, was aangevoerd; maar daarentegen hadden ook de vijf Steden niet nagelaten door een opzettelijk schrijven, van een protest verzeld, de redenen van de meerderheid dezer Provincie te trachten te ontzenuwen 4, Hoe het zij, de uitslag van 's Prinsen bemoeijingen was een besluit van de Ridderschap en de Steden van Overijssel, den 7** Mei genomen, waarbij zij sterk deden uitkomen, dat zij alleen op aandrang van den Prins het houden. van eene Nationale Synode inwilligden, vertrouwende op zin Prinselijk woord, dat die Synode slechts tot bijlegging der geschillen zou strekker, zonder de regten der Provinciën of harer leden te verkorten, of ter oorzake van religie iemand te bezwaren, en dat de nog weigerachtige Provinciën slechts door middel w ! In de Resol. v, Holl. 24 Mei, staat: nals al te zeer onze eigene ingezetenen openbarende” — Hier moet ongetwijfeld voor ingezetenen gelezen worden inconveniënten. 3 Resol. v. Holl. 24, 25 Mei, 1618. 3 Ingelascht in de Resul. v. Holl. 1618, bl. 574, 575. * CanLEroN, lI p. 246, 262, 259, 262, 263, 267. ZOR 6 AISFILLILI a1 rm END ane —4 TIL: eee ee we Bee & — 44444 "sm AZIILIII Tr RUE 54 ba DPT fbobewes wae Lm 7 tea RAE Ed EELE LII. PhP eee bee TITHTHDDIDPEEDETHITTIIIIIE TULLE. a a "T fie be etc AEIBILELLLILA- L J p prar hee ? E AALEIITI. LT ifthe tees rohit whe Fi be varden EET "AP BEGRSARESGSHRE m LLL, EEEL TII LLLA LEL LT AE on Pies ie enim ETS pies M. TT js See ER e Teil S RAT oc "rU vL M "NE zl g ———— Ara — a Law os = ar riim dm UD 1 — zh "Pii pile. = — et ee ae a Lk eo te eS Sere Recent eel” i * ba pi! : : = EEA 53358 pin ibe RTT Google Digitized by TES TISSER ANDS: ~] e cr SE eae eee entire geerd on eden overs ke od om daartoe insgelths hare teestemieng te a Uses Qu vetrwaarden stonden 75 dan ook toe, dat hare Gedeputeerden tei cored teat cle ite ares der Waardgelicis zouden helpen bevorderen 1. Det sprecht ree, ns oe Ohergwelsche Gedeputeerden bj een zoa voorwaardelijken Jast uto. ah odere vanta id. betoonden cca de rk tlie gelen, teven Heling en Uti (ht pen, te ouréerseuned, en teserns pet de Pons zieh eeniguins hezoaatd acher: e hetze. mwen ais door hem beloofd wcriebssandur maekte Doch de hoofzaak «n gewontes: de Provincie had bet heuden cer Synode in. beet] toegegesen, en latere zorg was cep cie voorwaarden teue uinder beperkende uillegging te geven. tow deu animse de Prins van zijne belefte ontslagen worden. Werkchik leverdere t deputeerden van Geers svet, twa het er op aaukwam, eene nadere verkiacng ip, i. vs de Resulu'ie <o 7 Mois deze zoegeraamde nadere verklaring was niets anders | rene andere or, var. hetzelfde besluit, maar waarbij de vern.elding tan act t den Prins gese.cn woei ! ge heei was weggelaten ?. Men achste Je gak car ket ^ “of heilig (zoe imr:ere noemt haar eoccasax in zijne bri Paastesing mt gapio ^, me nde welligt daarom met te naanw op ic eeruynheit der mild tea te Belie ven rie, terwijl loch 2 weedch con beibe ocamerk het tT, ,Qu'65f gerveg bezit aan o ct van Zijne dath, car biauwcezet te zijn ts de hers der mics des ^ 5. Stuk 5-Genc: oa belden sheis an den allegp van ^". d. «4 aren | EE T; wehl om de maatiegeren, die de }arerkaemst van cen Nipole ten yas e meren n "em, deor te zeten, Dit bleh reads dadelijk den 307 7 Mer, tos ch Peces nt. de Voco à n MC ; l 2 de mre vr Ug “ANMENG, gedeputeerde ver Fesosrd, met bet vel, is sim i accentus OMS tape eae T i. -. - tezi: ‘he €en pat geleden, pont hi, Was men : deze Vorne on ri Ere uspe Deaf Relus o On) te zien, waardeer de Kerk Gods, doer twisten ve. e ss a ta de Wege sherd teruegebragt zou kunnen werden. By geen ander mies oo topap bee person el est tegen vinden, ĉan hij bet houlen eener Nitionaie Sunde. Kei wat Seb ov 0 iiieenrociis va-twesteld. Thess pu Hun Hoog Wopenden in. zül& ven 3. ret ‘cer xoordig wier, Jade hij voor, de lao ste hand aan bet weik der S nde le. Van eene ieu g, woarbi de beide parijen iets zouden hebi« n v-ten tor- metde nan dns nets weten. Vaa de grooter bete heins was Jit voorstel, oordat de he Gedart den vorrsen dag sijne benadlehng had aangeboden. Hen meest zig usce oa ide, zien este an vene rede, in. de Staten-Genrsaat gebeurden, doen kooren, 7 Bergense H "a 7 -. » 68 1. of Ve PN eh ceps nde Unie houdca. Vrijwilkg ging neu 2ulses WV In Po ove moa mtis s 68 d enger Ja Jag, tes. ⸗ E uma). >r p. te … DES VADERLANDS. 795 GUEEMEMENM--—————————m—-—A————maw———[oo DERE overtuiging zouden worden overgehaald om daartoe insgelijks hare toestemming te ge- ven. Onder zulke voorwaarden stonden zij dan ook toe, dat hare Gedeputeerden ter Generaliteit de afdanking der Waardgelders zouden helpen bevorderen !. Het spreekt van zelve, dat de. Overijsselsche Gedeputeerden bij een zoo voorwaardelijken last geene bijzondere vaardigheid betoonden om de maatregelen, tegen Holland en Utrecht genomen, te ondersteunen, en tevens moest de Prins zich eenigzins bezwaard achten door hetgeen men als door kem beloofd wereldkundig maakte. Doch de hoofdzaak scheen gewonnen; de Provincie had het houden der Synode in beginsel toegegeven, en door latere zorg was aan die voorwaarden eene minder beperkende uitlegging te geven, en kon ten minste de Prins van zijne belofte ontslagen worden. Werkelijk leverden de Gedeputeerden van Overijssel, toen het er op aankwam, eene nadere verklaring in, wegens de Resolulie van 7 Mei: deze zoogenaamde nadere verklaring was niels anders dan eene andere uitgave van hetzelfde besluit, maar waarbij de vermelding van het door den Prins gegeven woord geheel was weggelaten ?. Men achtte de zaak die het betrof heilig (zoo immers noemt haar BOGERMAN in zijne briefwisseling met cAnLETON 3), en meende welligt daarom niet te naauw op de eerlijkheid der middelen te behoeven te zien, terwijl toch wie waarlijk een heilig oogmerk heeft, geloof genoeg bezit aan de zege van zijne zaak, om naauwgezet te zijn in de keus der middelen. De Staten-Generaal hadden slechts op den afloop van ’s Prinsen togt naar Overijssel gewacht om de maatregelen, die de bijeenkomst van een Synode ten gevolge moesten hebben, door te zetten, Dit bleek reeds dadelijk den 30°" Mei, toen de President, de Heer NANNinG, gedeputeerde uit Friesland, met het volgende voorstel aankwam. Om- streeks een jaar geleden, zeide hij, was men in deze Vergadering begonnen naar mi delen om te zien, waardoor de Kerk Gods, door twisten verdeeld, weder tot de vorige eenigheid teruggebragt zou kunnen worden. Bij geen ander middel had men baat meenen te kunnen vinden, dan bi het houden eener Nationale Synode. Reeds waren de ont- werpen van bijeenroeping vastgesteld. Thans nu Hun Hoog Mogenden in zulk een groot getal tegenwoordig waren, stelde hij voor, de laatste hand aan het werk der Synode te leggen. — Van eene schikking, waarbij de beide partijen iets zouden hebben moeten toe- geven , wilde men dus niets weten. Van te grooter beteekenis was dit voorstel, omdat de Fransche Gezant den vorigen dag zijne bemiddeling had aangeboden. Men moest zich, dus had hij zich alstoen in eene rede, in de Staten-Generaal gehouden, doen hooren, men moest zich stipt aan de Unie houden. Vrijwillig ging men zulke verbindtenissen 1 Zie dit besluit geregistreerd onder 17 Julij, 1618. 2 Resol. Stat.-Gen. 18 Aug. 1618. 3 Carterton, lI, p. 272. Vergel. bl. 280. 100 * 1618, Voorstel om bijeenroeping der Synode door d- te zetten. Voorstel van DU MAURIER. 796 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1618. aan; maar, eenmaal aangegaan, waren zij verpligtend, en in het bijzonder geval, dat de Vereenigde Provinciën verdeeld hield, was het niet mogelijk, zich onkundig te veinzen, wat de Unie oorspronkelijk gewild had, Evenwel, had hij er bijgevoegd, in zulke gevallen moest men, om niet van kwaad tot erger te komen, van beide zijden de vaak niet te naauw nemen, en de Koning van Frankrijk, gedachtig aan de wijsheid in vroeger tijd door de Republiek ten toon gespreid, achtte dezen Staat niet zoo ont- daan van waarlijk vaderlandslievende burgers, dat er geene mannen zouden te vinden zijn, in staat om een vergelijk te treffen, dat de beide partijen bevredigde tot tijd en wijle dat er eene eindschikking kon tot sland komen. Hiertoe nu werd door zijne Ma- jesteit aan de Republiek de dienst van haren Gezant aangeboden. Bij dezen raad en dit aanbod voegde pu wmaAunreR de klagt, dat hij op zijne drie voorgaande voorstellen alsnog geen antwoord bekomen had. — Liever dan de beantwoording te bespoedigen, kwam men daags daarna, gelijk wij zagen, met een voorstel aan, om de maatregelen tot het houden der Synode te hervatten, hetgeen den Franschman genoeg deed blijken, dat men zijnen raad in den wind sloeg, zijne dienst versmaadde en Frankrijks bondgenoot- schap niet telde, En dit niettegenstaande Frankrijk juist toen door het aanzoek om voor het oog van Europa zijne scheepsmagt met die der Staten te vereenigen en ge- zamenlijk tegen de zeeroovers strijd te voeren, en door het overzenden van gelden tot onderhoud zijner regimenten in Nederlandsche dienst, zoo duidelijk toonde, dat het de belangrijkheid van het bondgenootschap met Nederland erkende ', Terwijl men Frankrijks aanbiedingen zonder bereidvaardigheid of heuschheid aannam, had men alle voorkomendheid over voor den Gezant van Engeland, welk land in de raadgevingeu die het ons geven liet, zich alleen door naijver liet leiden, en geene staatsmannen scheen te bezitten, in staat het belang van het krachtig voortbestaan der Republiek te bevroeden. En alsof dit alles nog niet genoeg ware om DU MAURIER te ontstemmen, liet men den voormaligen Nederlandschen Gezant in Frankrijk openlijk in de Staten-Generaal aan het woord ko- men en de zaken van het Fransche Hof in een dubbelzinnig daglicht stellen. Den Remonstrantie 50%" Mei toch droeg FRANCOIS VAN AERSSEN een vertoog voor, uitgelokt door een geschrift , van AERSSEN. hetwelk de Heer van pen mise onder den titel Ontdekking van de valsche Spaansche Jezuitische Praktijk ? in het licht had gegeven om zijnen schoonvader tegen den aanval van het Noodwendig en levendig discours te verdedigen. In dit geschrift had van pen 1 Resol, Slat-Gen. 27, 28 April; 1, 29, 30 Mei; 1 Junij, 1618. 2 Bibl. v. Pamfl. Ne 1463. De aanloop van dit geschrift is eenigzins onhandig, daar de auteur de mogelijke strekking zijner tegenpartij als haar regtstreeksch doel voorstelt. Voor het overige spreekt hij zeer heusch en eervol over Prins mavnirs en saKoBUS I, Waar hij tegen de beschul- diging alsof orpzwsAnwEvELT omgekocht was, opkomt, wordt zijn toon waardig: »God is regtvaar- dig, die anders zal beginnen daar de menschen zullen ophouden, enz.” (bl. 18). DES VADERLANDS, 197 MIJLE doen gevoelen dat er gegronde redenen bestaan hadden om. AxnssEws gezantschap 1618. in te trekken. Daartegen nu kwam deze op in een verioog, dat by vele trekken van onvergenoegdheid en hebzucht en geen gering aantal hateljkheden tegen OLDERBAR- NEVELT €D VAN DER MIJLE, welke het beneden de waardigheid der Vergadering was aan te hooren, eene half ware voorstelling bevatte van de toedragt van zaken, die tot zijn ontslag geleid had !, Dezen man tot het behandelen van zulk een onderwerp gehoor te verleenen, was van de zijde der Staten-Generaal eene bedreiging tegen Frankrijk gerigt, alsof men van zins was hem, die te Parijs zoo zeer mishaagd had, weder rang en stem onder de raadslieden der Republiek te geven. Welk eene houding was Holland gezind in den dus weldra met versche kracht vernieuwden strijd in acht te nemen? OLDENBARNEVELT was te zeer staatsman om thans, nu bij voortgezetten | Oypzwsanxz- tegenstand slechts de kracht van geweldige maatregelen scheen te kunnen beslissen, en bt. — de stoffelijke magt geheel aan de zijde zijner wederpartijders was, niet tot eenige in- es schikkelijkheid geneigd te wezen. Den 27"™ Mei stelde hij in de vergadering der Staten | van Holland veor, het houden eener Nationale Synode in te willigen onder voorwaarde, dat zij slechts verzoenend en niet verdoemend optreden zou ?, Doch deze voorslag had alle kans van door geene der beide partijen te worden aangenomen. OrpzNsARNEVELTS vijanden en Prins maurits met hen zouden hoogst ongaarne gezien hebben, dat de ge- hate staatspartij door tijdig toegeven den voor haar bestemden val voorkomen had 3. Van den anderen kant wären de Remonstranten, die zich als zoodanig op den voorgrond ge- steld hadden, beducht, dat, als men de Nationale Synode eenmaal toegaf, zij zich niet onthouden zou van eene beslissing, die voor hen noodlottig zou wezen. Dus bekreun- den de Staten-Generaal zich volstrekt niet om OLDENBARNEVELTS voorslag, evenmin als zij acht sloegen op het voorstel, dat pu mauren na overleg mel den Ad- vokaat gedaan had, en waarin hij, van vaderlandslievende mannen, in staat om een middel van verzoening te vinden; gewagend, het oog op OLDENBARNEVELT gehad had. Maar ook de meerderheid in de Staten van Holland scheen tegen inschikkelijk- heid gestemd, Den 29°" Mei verstond zij, dat het houden eener Nationale Synode voor alsnog dienstig noch noodig was. Het uiterste waar zij toe komen kon, was eene Provinciale Synode, tot welke bevoegde kerkedienaren uit de andere Provinciën en des noods buitenlandsche godgeleerden zouden genoodigd worden , die met den last zouden bijeengeroepen worden om den twist door wederzijdsche toegefelijkheid bij te leggen. ! Zie de Remonstrantie v. FR. v. AERSSEN genoteerd in de Bibl. v. Pamft. No 1474. ? Ouvré, p. 273. 3 pu Maunien schreef aan zijn Hof: » Hij, Prins maurits, is ontevreden over de pogingen, die men aanwendt, om Holland met de meerderheid te verzoenen, daar hij inziet, dat dit de wonde, die hij blijkbaar open houden wil, in den grond zou genezen" (ouvné, p. 209). 1618. 798 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 4 pre eL Den volgenden dag echter kwam men alweder een stap nader en vond goed, dat men bij tijd en wijle in overweging nemen zou of na de Provinciale Synode het houden INT n eener Nationale kerkelijke vergadering nog noodig zou blijken te wezen !. Wanneer Holland het mogelijk zo zou de tegenstandess der Hollandsche staatkunde vrede gewenscht hadden, ware bg op dit geweest zijn, dat men elkander had verstaan. oogenblik beklonken geweest. Immers kon de strijd thans bij eenige goedwilligheid geacht worden op een woordenstrijd neder te komen: beide partijen verlangden eene Pro- vinciale Synode; slechts wilde de eene haar als de noodwendige voorloopster eener Na- tionale Synode beschouwd hebben, terwijl de andere slechts de mogelijkheid stelde, dat eene Nationale Synode zou blijken noodig te zijn. Waren nu de voorstanders der noodwen- digheid eener Nationale Synode werkelijk van de waarheid van hun beweren overtuigd, zoo konden zij er immers gerust op zijn dat zij na het houden der Provinciale Synode zou blijken noodig te wezen, en dan was immers de Provinciale Synode van zelve de voor- loopster der Nationale geworden. Maar het was niet zuiver om de zaak, niet om de godsdienst, het was em de vernedering van OLDENBARNEVELTS partij te doen. Dit bleek evenzeer uit het voorstel, den 30% Mei in de Staten-Generaal gedaan, als uit de hou- ding van de Gedeputeerden der zes steden in de vergadering der Staten van Holland op denzelfden dag. Zij wenschten de Nationale Synode onvoorwaardelijk aangenomen te zien op den voet, waarop hij door de Staten-Generaal zou worden uitgeschreven. Dus verlangden zij geene pogingen om het geschil bij te leggen aangewend te zien, en door hunnen tegenstand doemden zij weder alles, wat men zonder hen zou beproeven, reeds vooraf tot magteloosheid. Doch toen nu die leden der Staten van Holland, welke niet dan noode tot inschikkelijkheid gekomen waren, het voorstel, den 30** in de Staten-Generaal gedaan, vernomen, en de vruchteloosheid van de tusschenkomst van den Franschen Ambassadeur bemerkt hadden, konden zij een en ander slechts als eene Teruggestooten, uitdaging beschouwen, en moedig namen zij den toegeworpen handschoen op. Den houdt zich fier. Holland 91"^ Mei verklaarden de Gedeputeerden van Haarlem, dat zij met de Gedeputeerden der andere steden vergaderd waren geweest en, alles overlegd hebbende, het houden eener Nationale Synode niet konden inwilligen, als waardoor aan het regt van Holland in de boogste mate werd te kort gedaan; derhalve begeerden zij, ter Generaliteit de verklaring gedaan te zien, dat deze Provincie niet kon dulden, dat men haar de Natio- nale Synode opdrong: deed men dit, zoo zou zij zich daartegen moeten verzetten. Voorts, bekend met den inhoud der schotschriften tegen OLDENBARNEVELT, waaruit niet onduidelijk bleek, dat de vrijheid van dezen staatsman in gevaar was, en duchtende, dat zoo men aan hem de handen durfde slaan, menig ander mede niet veilig zou wezen, zoo verlangden zij, voor eerst, de vernieuwing van de Resolutie in 1586 genomen, waarbij in de veiligheid van de Leden der Statenvergadering tegen de lagen der Leices- ee 1 Resol. v. Holl. 26, 29, 30 Mei, 1618. DES VADERLANDS, 799 , tersche partij voorzien was geworden, en, ten tweede, een streng onderzoek naar de 1618. schrijvers van alle eerroovende geschriften, bepaaldelijk tegen ounexsaanzveLt, Aan dit voorstel werd bij de omvrage nog toegevoegd, dat men den eed van het krijgsvolk in overweging zou nemen, en in de Staten-Generaal, herhalende wat men aldaar reeds. drie malen ! gedaan had, zou ‘aandringen op het nemen van een besluit, waarbij de Provinciën het Plakaat, den 7 Julij 1615 door Holland » op eerroovende boekskens en oproerige propoosten" uitgevaardigd, zouden overnemen om het mede ten harent te la- ten afkondigen: geschiedde dit, zoo zouden de in Holland schuilende lasteraars en op- roerlingen zich niet in eene andere Provincie in veiligheid kunnen stellen. Het dus uitgebreide voorstel leidde dadelijk tot het besluit, bij meerderheid van stemmen ge- nomen, dat men den Provinciën in de Generaliteit het ongelijk, hetwelk zij Holland deden, onder het oog zou brengen, en zoo zij niet tot inkeer kwamen, in verzet zou komen; dat de Resolutie van 1586 voor vernieuwd en het bewuste Plakaat ten minste in Holland voor vastgesteld zou gehouden worden; dat het onderzoek naar de auteurs der lasterschriften tegen den Advokaat zou worden aangevangen, en de eed, door het krijgsvolk gezworen, aldus verklaard, dat zij hunnen betaalsheeren en den Magistraats- personen in de steden, alwaar zij in garnizoen lagen, gehouden waren te gehoorzamen en hen tegen alle dadelükheden bij te staan 3, De eerste gelegenheid om aan dit besluit gevolg te geven, voor zooverre het de me- dedeeling betrof, in de Generaliteit te doen, zagen de Gedeputeerden van Holland zich verschaft op den 6°" Junij, toen het antwoord ter sprake kwam, aan CARLETON Op zijne rede van den 2% Junij te geven. Deze Gezant had alstoen, bij zijn aanstaand vertrek Berigten aan lot een uitstapje naar Engeland, onder anderen zijn verlangen te kennen gegeven om in p geren. = staat gesteld te worden, zoodanige berigten aangaande den toestand der kerkelijke ge- schillen aan zijnen Koning over te brengen, dat Zijne Majesteit zien kon, dat zijne raadgevingen niet vruehteloos geweest waren en hij zich in deze zaak behoorlijk ge- kweten had. Na beraadslaagd te hebben over de wijze, hoe in hun antwoord aan dat verlangen te voldoen, besloten de Staten-Generaal het advies van de Zeeuwsche Gede- puteerden te volgen, Dezen hadden voorgesteld, den Koning te berigten, dat men reeds volgens zijnen » hoogwijzen” raad het besluit tot eene Nationale Synode genomen had, en, zoo sommige Provinciën daarin nog niet volkomen bewilligden, men zich beijverde om haar daartoe over te halen. 3 Resol. v. Holl, 31 Mei, 1618. 1618. 800 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ——— ——Á—— Ó——a—— €— A" aM NUNNNUNQA dat, zoo men hun de Nationale Synode wilde opdringen, zij zulks niet zouden dul- den !, Niettemin werd het antwoord, den volgenden dag, zoo als het door de Zeeuwsche Gedeputeerden gesteld was, goedgekeurd, en wel bij afwezigheid van die van Holland. Deze afwezigheid alleen reeds had de Vergadering van het nemen van een eindbesluit moelen terughouden; maar bovendien had de Griffier der Staten medegedeeld, dat de Heer VAN MATHENESSE den vorigen avond ten zijnen huize van hem had verlangd te vernemen, hoe dien morgen de beraadslaging over het antwoord, aangaande den staat der kerkelijke geschillen aan canLETON te geven, was afgeloopen. Toen hij vemomen had, dat Zeelands advies gevolgd was, had hij zich hoogelijk beklaagd, en gezegd, dat die van Holland daarmede geen genoegen zouden nemen, noch gedoogen, dat zij m zaken, de godsdienst betreffende, overstemd werden: op dit stuk hadden zij alléén order te stellen, en zouden dat ook weten te doen. Dus waren de Staten-Generaal genoeg- zaam gewaarschuwd aangaande den weg, dien Holland, door den nood gedrongen, zou meenen te moeten inslaan. Doch niets baatte: men had besloten allen tegenstand des noods met geweld te onderdrukken. | In deze omstandigheden was de eenig overgeblevene hoop van de Hollandsche staatslie- den op Frankrijk gevestigd, Aan het Hof van dit Rijk vond ozpgNsanwxvzrrs staatkunde mannen, die haar begrepen en waardeerden, en geneigd waren haar met al den invloed van hun land te ondersteunen, Kon Frankrijk door het overzenden van eenige gelden tot betaling der Fransche troepen en tot teruggave van de voorgeschoten soldij een spre- kend bewijs geven, dat het haar met het bondgenootschap ernst was; kon tevens een Fransch staatsman als buitengewoon Gezant overkomen om te beproeven de beide partijen tot matiging te bewegen en eene verzoening op den door ouvensaanmverT beraamden voet te bewerken, zoo was er nog eenige kans op de afwending van de gevreesde De overkomst Ontknooping. In het begin van het jaar 1618 was het denkbeeld om pv PLESSIS MORNArS van DU MORNAY wenscht. PLESS overkomst uit te lokken op nieuw geopperd, en toen had orpxwmARNEVELT zelf daarover ge met DU MAURIER gesproken. Maar, zou zijne komst de gewenschte uitwerking hebben, zoo moest hij daartoe noch openlijk noch onder de hand van oLDENBARNEVELTS zijde uitgenoodigd schijnen, Daar nu de naauwgezetheid van pu pumssrs-monnar hem ver- bood zich met eene zoo hagchelijke zaak te bemoeijen, zonder daartoe door het open- lijk aanzoek van de ‘beide partijen als het ware genoodzaakt te zijn en maumrrS, door DU MAURIER gepolst, hem niet wenschte te zien komen, dan wanneer de bijeenroeping eener Nationale Synode beklonken en dus het eigenlijk doel zijner komst reeds verval- len zou zijn, zoo moest alle hoop om hem te zien verschijnen weldra opgegeven wor- den ?, Doch ligt zou zich een andere Fransche staatsman laten vinden om volgens 1 Resol, Stat.-Gen. 2, 5, 6 Junij, 1618. 2 OvvrÉ, p. 269, 270. pu pressis-monnay, Mémoires, IV, p. 6, 7, 14, 17, 27. DES VADERLANDS. 801 OLDENEARNEVELTS wensch eene poging te doen ten einde een vergelijk tusschen de beide 1618. partijen tot stand te brengen, Dit nu wilden de Staten-Generaal volstrektelijk beletten. Wanneer men, dus redeneerden zij, den Koning van Frankrijk eens voorkwam en een Nederlandsch zaakgelastigde met eene buitengewone zending naar het Fransche Hof be- lastte, dan immers was alle aanleiding om een buitengewonen Gezant uit Frankrijk her- waarts af te vaardigen vervallen. .In dezen geest werd het voorstel gedaan om of een Eene buiten- : ] z l di buitengewonen Gezant naar Frankrijk te zenden, of den Heer van mwarqumrre, die door i. Frankrijk Prins mavarrs ter behartiging zijner bijzondere belangen als Prins van Oranje, met "Ete. medeweten der Staten-Generaal, naar Frankrijk was gezonden !, van wege de Staten eene zending by den Koning op te dragen 2% Reeds wegens den aard der door den Heer van WARQUETTE te voeren bijzondere onderhandelingen kon zijn persoon in Frank- rijk niet zeer aangenaam zijn, en bovendien wenschte men bem thans van staatswege met eene alles behalve beleefde boodschap te belasten. Op het eind der maand Mei hadden de Staten het zeker berigt ontvangen, dat de som van 300,000 gulden zou worden verstrekt tot voorziening in het onderhoud der Fransche troepen voor het loo- pende jaar, en dat bovendien 273,000 gulden zouden worden overgezonden ter gedeel- telijke aanzuivering van de sedert 1615 onbetaald gebleven soldij. Dit was door pu mav- RIER bij zijne audientie van den 1"** Junij bevestigd geworden 3. Bij de rondborstige mededeeling: aangaande den benarden staat der Fransche geldmiddelen en de bondige verontschuldigingen, door den Franschen Gezant gedaan, kon die toezegging van voort- gezette betaling niet anders dan op eene dankbare wijze worden opgenomen, en toch wilde men nu hetzij aan xAnQuzTTE hetzij aan een buitengewonen Gezant de taak opdragen om gezamenlijk met den Heer van LANGERAK er bij den Koning op aan te dringen, dat de som, voor het loopende jaar te verstrekken, niet tot 300,000 gulden verminderd, maar tot het oorspronkelijk bedrag van 600,000 verhoogd werd, en bovendien nog de achter- stallen geheel mogten worden aangezuiverd. Nadat dit voorstel den 9%" Junij gedaan was, verzelten de Hollandsche Gedeputeerden zich herhaaldelijk toen en later 4 daartegen, zonder evenwel eenen anderen grond aan te voeren, dan dat die zaak den Heer van LANGERAK moest krenken, daar bet was alsof men hem alleen de behartiging van de belangen der Republiek niet toevertrouwde, en, hoezeer agrssen en zijne vrienden er steeds op uit waren om hem als onbekwaam af te schilderen, zoo blijkt uit stellige 1 Resol. Stat.-Gen. 20, 29 Mei, 1618. 2 Resol. Stat.-Gen. 9 Junij, 1618. 3 Resol. Stat.-Gen. 20 Mei, 1 Junij. Reeds vroeger (zie Resol. 17 April en 14 Mei) had rar- GERAK de te verwachten gelden aangekondigd. 5 14, 19, 20 Junij; Resol. v. Holl. 15 Junij. III Dzzi 2 Stuk. 101 802 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1618. getuigenissen ! en uit het ontbreken van gegronde klagten, dat hij alle verirouwen verdiende, l De vernieu- Wilde men Holland dwarsboomen, door die taak van staatswege aan MARQUETTE op te —— us dragen, het spreekt van zelve, dat men ongenegen was om ten gevalle van die Pre terlijke geschrif- vincie het plakaat van 1615 tegen lasterlijke geschriften en redeneringen van wege de a — Generaliteit te laten vernieuwen. Toen deze zaak op denzelfden dag en nogmaals den 19dee Junij in omvraag werd gebragt, verklaarde de meerderheid, de verlangde vernieuwing van dat plakaat »bij deze gelegenheid niet dienlijk’” te achten: stelde men order op de zaak, die tot al die aanvallen aanleiding gaf, dan verviel het smadelijk schrijven en spreken van zelf, — Kon men duidelijker te kennen geven, dat men de aanranders van OLDENBARNEVELTS eer in het gelijk stelde; dat men hem ten minste tegen hen.niet in bescherming verkoos te nemen? Intusschen was de zitting der Staten van Holland den 12% Junij » bij continuatie” op nieuw aangevangen, en in deze vergadering kwam het groote vraagstuk den 16° daaraanvolgende weder ter sprake. Alstoen werd door de meerderheid besloten, dat men de Provinciale Synode voor vastgesteld te houden had, maar, wanneer in soodanige vergadering het geschil niet beslecht had kunnen worden, de bijeenroeping eener Ma- tionale Synode in overweging zou nemen. Dus kwam men toen weder tot het punt, waarop men den 30°“ Mei gestaan had, en alzoo tot een voorstel terug, waarop, met een weinig goeden wil bij de tegenpartij, een vergelijk mogelijk was. Maar de zes Steden verlangden op nieuw dadelijk inwilliging van de Nationale Synode. Men verzocht haar zich nader te willen bedenken en zich eindelijk met de meerderheid te willen vereenigen. De hoop, dat aan dit verzoek gehoor zou gegeven warden, kon en wilde men niet opgeven : althans toen ten zelfden dage het stuk van de Synode ook in de Generaliteit in omvrage gebragt werd, verzochten die van Holland uitstel van beslissing totdat de Staten hunner Provincie een middel om tot eenstemmigheid te komen zouden gevonden hebben, alsof dit toen nog le vinden geweest ware. Slechts tot het begin der volgende week werd het uitstel verleend * Had men in Holland een oogenblik kunnen hopen, dat de zes Steden zich mel de meerderheid zouden vereenigen, drie dagen later bleek deze hoop ijdel gewees te zijn. 1 In de Resol. v. de Síat.-Gen. 27 Nov. 1614 vindt men gewag van een brief van js" in welken Lancenaks bemoeijingen zeer werden geprezen, 2 Resol. v. Holl, en Stat.-Gen. 16 Janij, 1618, DES VADERLANDS, 805 EEE Reeds op het eind van April wist canteton, dat zich zekere personen aan het werk gezet hadden om hem en van DER ms te beantwoorden !, De vrucht van dezen arbeid was een geschrift, getiteld: Provisionele Opening van verscheiden zaken, gesteld in de Remonstrantie van den Advokaat van Holland, ens. 3, blijkbaar door iemand, die de staatszaken van nabij kerde, en met uitnemend talent geschreven. Zeker had azassen 1618. Een nieuw schotschrift tegen OLDENBARNE- VELT, getiteld: Provisionele Ope- weder de hand in dit schotschrift gehad, De weg, dien men hier insloeg om toch wing onz, ziet het iels tegen OLDENBARNEVELTS zelfverdediging te kunnen aanvoeren, was deze, dat men de opregtheid, waarmede hij van zich zelven gesproken had, ijdelheid en hoogmoed noemde; dat men wat er groots en goeds was tot stand gekomen, aan den Prins en zoo vele andere staatslieden toeschreef, en daarentegen de oneenigheden in Kerk en Staat aan OLDENBARNEVELT weet, »als die tot de hoogste autoriteit in den lande geklommen was," alsof dit hem dan ook geen aanspraak gaf op de eer van het groote en goede, in zijnen tijd verrigt, Voor het overige bevat ook dit geschrift niet de geringste stellige beschuldiging, alleen vermoedens en bedekte aantijgingen. Niettemin werd er op zijne inhechtenisneming gedoeld als op eene zaak, die reeds bij zijne tegenstanders vast stond, — Het bestaan van zulk een geschrift kon door de Staten van Holland niet veronachtzaamd worden: ook maakte het den 20° Junij een onderwerp hunner beraad- slaging uit, waarna besloten werd, het tot nader onderzoek den Advokaat fiskaal in handen te stellen, en intusschen de verspreiding tegen te gaan en schrijver en druk- ker op te sporen. Het kon niet anders, of de minderheid moest hare goedkeuring van bet schandschrift aan den dag leggen. Zij deed dit door tegen het genomen besluit den eisch over te zetten, dat men insgelijks maatregelen mogt nemen tegen de Justifi- catie van de Resolutie van den 4** Augustus 3 als zonder openbaar gezag in het licht gegeven. Verachtelijker kon men wel niet over deze verzameling van grootendeels authentieke stukken en bijgevolg over de handelingen der Staten oordeelen. Niettemin werd goedgevonden, dat men die Justificatie zou laten onderzoeken en, bijaldien men daarin iets vond dat ten nadeele strekte hetzij van den Staat, hetzij van eenige Leden der Staten of van bijzondere personen, daarop naar behooren zou gelet worden. Twee dagen later handelde men, bij afwezigheid van den zoo gruwelijk aangeranden grijzen Staatsman, ap nieuw over de zaak, Toen eerst legde men onbedwongen zijne diepe verontwaardiging over het schotschrift aan den. dag, -en in eene reeks van besluiten gaf men voldoening aan het besef van den pligt, dien de Staten van Holland tegenover den Advokaat des Lands te vervullen hadden. 2 Bibl. v. Pamfl. Ne 1465. 3 Bibl. v. Pamft. Ne 1353. 101* licht. 804 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1618. men, dat de Staten den persoon van OLDENBARSBVELT in hunne bescherming namen, De Staten ne- on alles wat hem mogt aangedaan worden, als hun zelven aangedaan zouden beschouwen ; men den persoon van OLDENBAR- dat hij door eene Deputatie uit de Vergadering zou uitgenoodigd worden om, des ver- sicing ia ban- kiezende, nog dien namiddag in de vergadering te verschijnen, opdat hij het besluit, ten zijnen aanzien genomen, en de bede vernemen mogt, om » onverdrietig het beleid van zaken zeo in de vergadering als anderzins voort te zetten.” Bi deze gelegenheid zou men zijner wijsheid in bedenking geven, of het voor de dienst des Lands niet raadzaam ware, dat wel zijne Remonstrantie nog opzettelijk aangeboden en in overweging genomen, maar het schrijven en indienen van apologiën daarbij gelaten werd, in dier voege dat noch aan het vertoog, door VAN DER MIJLE eenige dagen geleden aangeboden !, noch aan de Remonstrantie van VAN ABRSSEN gevolg gegeven werd. Dus hoopte mea het verder twistgeschryf te keeren. Dit besluit kon weder niet doorgaan zonder eene grove hatelijkheid van den kant der tegenpartij. Zij stelde voor, mede een prijs uit te loven voor dengenen, die de schrijvers van de Weegschaal en de Justificatie van de Reso- lutie van den 4°" Augustus aanbrengen zou, welke geschriften zij te zamen brandmerkte als » zeer schandelijk voor den staat van het land en kwetsend voor de Grooten, vrien- den dezer Landen, en eenige voorname leden van dien." Dit voorstel echter had geen gevolg, maar wel werd er eene Commissie benoemd met den Heer van ASPEREN aan het hoofd om den Advokaat te begroeten en hem het resultaat der beraadslagingen mede te deelen. Nog denzelfden dag werd een plakaat tegen de Provisionele Opening uitge- vaardigd, waarin dit geschrift verklaard werd vol te zijn van » groote en onverdragelijke lasteringen tegen de Regering van het land, en verscheidene voorname ambtenaren, bepaaldelijk tegen den Advokaat, wiens langdurige goede en opregte diensten Hun Edel Mogenden en al de wereld genoeg bekend waren, en die voor dezen was genomen en alsnog gehouden werd in Hun Edel Mogenden bijzondere bescherming en veilige hoede.” ? Intusschen was bij de Edelen, wier ziel OLDENBARNEVELT was, en de meerderheid. der Steden een vast plan tot rijpheid gekomen, waarnaar zij in de gegevene omstandig- heden, nu zij de hoop om de zes Steden zich met hen te zien vereenigen, moesten opgeven, tegenover de Staten-Generaal handelen zouden. Van wege de Edelen (en dezen, met de maand Augustus door twee nieuw beschrevene Heeren, de Heeren van sCHAGEN en VAN WARMOND versterkt 3, zien wij in dit tijdsgewricht alle gewigtige voorslagen doen) ! Hier wordt gedoeld op het Vertooch aen de H.M. HH. Staten Gen. bij d. H. v. d. Mijke overghegheven tegen de Remonsir. v. Fr. v. Aerssen, waarbij eene menigte authentieke bescheiden gevoegd waren, geschikt om Aznssgws ware betrekking tegenover het Fransche Hof in het licht te * stellen. Zie hiervoor bl. 530, Noot 1. 2 Resol. Holl. 20, 22, 23 Junij 1618. è - 3 Resol. Holl. 2, 3 Aug. 1618. r DES VADERLANDS. | 805 werd den 23¢= Junij een voorstel gedaan, strekkende om den Staten-Generaal op eene 1618. plegtige wijze rekenschap af te vorderen en voorwaarden te stellen. Het voorzitterschap van Holland ter Generaliteit was nu verstreken; dus was em vooreerst geen kans dat aldaar een voorstel in Hollands zin zou gedaan worden. Alzoo bleef er geen ander middel over om de Staten-Generaal tot het in overweging nemen van Hollands belangen te brengen, dan dit, dat de Staten van Holland als één ligchaam zich ter vergadering der Generaliteit begaven en daar hunne zaak voordroegen. Wat zij verlangden be- stond hierin, dat de Staten-Generaal kort en goed zouden verklaren, of zij van zins waren, de Nationale Synode zonder Hollands toestemming door te drijven, al of niet. Loo ja, alsdan zouden die van Holland hun den pligt voorhouden, welken de Unie hun opleide, en ingeval zij dien niet verkozen na te komen, zich ongezind verklaren om op het voorstel van den Raad van State voor dit jaar de consenten in te brengen. pe Staten vau Hollands Staten evenwel, dit zouden zij er bijvoegen, waren geneigd om zoo veel mo- — — gelijk toe te geven: zij vonden goed eene Provinciale Synode bijeen te roepen, tot 9onsenten weige- ren, en den Sta- welke zij eenige bevoegde personen uit de Provinciën wenschten te noodigen. Kon de ten-Gencraal voorwaarden stel- zaak in deze Provinciale Kerkvergadering gevonden worden, zoo verviel de noodzakelijk- ten. 