Reis door Noord Amerika
Ook fchenen zy niet wel tegens de koude te kunnen. En inderdaad,, hoe heet ook de zomers daai* mogen zyn, vindt men ze zelden meer noord- waai'ds aan dan ik gezegd heb. Men dagt dat het met den tyd , als hec Land der Illinoizen wat meer bevolkt wezen zal , het ligter zal val- len ze te temmen. (*) Ik heb reeds kortelyk hier boven van dit foort: van Rundvee gefproken. Den 27. Juli werd hier de Vrede tudchen Frankryk en Engeland ^^^^^^- afgekondigd. De Soldaten waren onder de wapenen ; men lofte het ge- i-qj^^j^^j' fchut en 't klein geweer. Enige vuurweAen wierden 'er afgeftoken , ^ ^ " en des avonds was de gehele Stad verligt. Tot diep in den nagt krielden de llraten van menfchen. Ik fpysde des avonds met vele Officiers en andere lieden van aanzien by den Gouverneur. Den i8. begeleidde ik den Gouverneur en zyn Huisgezin naar een Eiland klein Eiland , Magdalene genoemd , en hem alleen toebehorende, Magda- Het lag vlak over de Stad in de Sf. Laar^w^ aan den ooftelykeu; oe- '^"^» ver. De Gouverneur had hier een net dog klein huis, en enen fcho- nen tuin. De Rivier loopt tulTchen de Stad en het Eiland door, en llroomt daar vry fterk. Digt aan de Stad is zy zo diep dat 'er Jagtcn door konnen dog by het Eiland wordt zy ondieper , zo dat men daai' bomen moet. Op het Eiland ftond een molen, die door den ftroom der Rivier werd omgedreven, zonder dat men 'er enen raolendam had behoeven te maken. De Rhus glabra waft hier overvloedig. Nergens heb ik ze zo Ce- zwaar gezien. Sommigen wai'en tot vier vadem hoog, en dik naar booiute» evenredigheid. De Sajfafras is hier geplant, dog wordt hier niet in 't wild ge- vonden , maar wel meer Zuidwaards. Fort Anne was de noordlyk- fte plaats daar deze boom in 't wild voortkomt. Die genen welken hier • ftonden waren al verfcheiden jaren oud, dog nog maar heefters, pas anderhalve el hoog. Dit komt daarvandaan dat by eiken winter de boom tot aan den wortel toe bevrieft, en ieder vooijaar nieuwe fcheu- ten maken moet. Even zo was het ook by Fort Anne ^ Fort Ni~ choU ( *■ ) Maarzonden zy getemd zynde die 'voordelen die zy nu boven het tam- me vee hebben, en die zy aan hunnen wiklenftaat moeten cianki.n, niet ver- liezen ? Zckcrlyk , al het wilde gedierte dat tam gemaakt is geworden ver- a;mk. F.. io4 K A N A D A. cholfdn , en Oswego. Het zal dan vergeefTche moeite gedaan zyn de- zen boom onder ene koude lugtftreek te planten. De Rode Moerbezien had men hier ook geplant. Ik zag 'er enigen van die derdenhalven vadem hoog waren. Dezen hadden 'er omtrent twintig ja- ren geftaan, en menhadzeuitzuidelykerplaatfenhiergebragt. Om Mon- treal waflèn zy niet in 't wild. Meer als twinüg £ng. raylen ten noorden van Alhany vindt men ze niet^, waar de Boeren zeiden dat 'er nog enige weinigen in de boflchen groeiden. Ik vernam by Sa- ratoga of men 'er daar nog vond , dog het antwoord was van neen- Die bomen welken op het Eiland (tonden kwamen zeer wel voort, fchoon zy enen flegten grond hadden. Zy droegen een zwaar blad, dog dit jaar gene vrugten. Ik vernam egter dat zy ene vry fterke ioude konden doorftaan. De Waterheuken waren hier ook geplant en hoog geworden. De Tranfchen noemen dezen boom Katoenboom. (*) Men vond hem ner- gens in 't wild aan de St. Laurence, nog noordelyker dan Fort St. Frederic. De Rode Ceder ftond ook in den tuin des Gouverneurs. Hy was Her ook van elders gebragt , en wafl in deze ftreek niet in 't wild. Om half zeven vertrokken wy van dit aangename Eiland naar huis , en kregen daar de tyding van de aankomft van den Zoon des Gouverneurs, die zig een jaar in Frankryk had opgehouden , en die de aanllelling des Konings voor zynen Vader als Gouverneur medebragt. Men gebruikt hier wayers gemaakt van wilde Kalkoenenilaarten , wel- ken men zodra de vogel gefchoten is uicfpreidt en zo droogt, zo dat zy altyd de gedaante van wayers behouden. Zq\ wel de aanzienlykllc Heren als de Vrouwen hadden by zonnefchyn zulke wayers in de hand cis zy uit wandelen gingen. Gras.' Het gras omftreeks van Montreal beftond byna geheel uit een foort van Poa. (t) Het is fyn. Haat digt, entiertwelopdrogehoogtens. Dog liet heeft weinig bladeren , zodat de fyne Heel het meeflie voedfel uitma- ken moet. Wy hebben vele foorten van gras die voordeliger z^m. Pruimen. De wilde Pruimenbomen wiellèn in menigte op de hoogtens langs de beken buiten de Stad. Zy zaten zo vol pruimen dat 'er de takken van bogen. De pruimen waren egter nog niet ryp. Zy zyn rood en vry goed. Enigen maken ze in. Anïbes- Mem zag vele zwarte Aalhe^en in 't wild waflèn. De beflèn waren Ï£.\\. ryp , (•) Le Cotonier. Dit is ook de naam dien zy der Afclopias Syriacagsven. Zie bov. Bl. 89, 90. (f) Poa culmo comprejfo, panicula tenuiffima , fpictilis triflork minimis ^ fiosculis hafipubescentibus. Dus bci"cliiyft het de lieer Kalm, MONTREAL. 1749. 105 ryp^ dog klein , en niet zeer fmakelyk. Peen groeiden 'er overal in me- Pccn. nigte. Dic deed my denken dat dit gewas oorfpronglyk aan y^»«m^« ei- gen was , dog naderhand ben ik van gedagte veranderd , dewyl ik 'er genen in het Land der Iroqaoizen gevonden heb. Ook zoude men ze hier te lande te vergeefs zoeken dan öp'pIaatfenwaar£«ro/»//fÅffplan- terj'en geweeft zyn. De Gouverneur Generaal wm Kanada, houdt zyn verblyf te Quehc, De Gou- dog hy komt dikwyls te Montreal, en brengt *er niet zelden den winter verncLir. door. Maar des zomers is hy meeft te ^uebec , vermits daar dan de fchepen aankomen die brieven medebrengen. Ook heeft hy 'er andere bezigheden. Als hy te Montreal is woont hy op het zo genaamde Slot , het welk een groot ftenen huis is. Het is ten behoeven van den Gouver- neur Generaal Vaudreuil gebouwd, en hoort nog zyner familie toe, die het den Koning voor eene zekere fom verhuurt. De Generaal ZJ^/a Galiffonsère houdt meer van Montreal als van ^uekec, ook legt de eerfte plaats veel aangenamer. Men heeft in Kanada byna geen ander geld dan papier. Ik zag by- Geld. na geen andere munt dan enige kleine Franfche Sols, uit koper met een weinig zilver vermengd gemaakt. Zulk een ftuk geldt hier anderhalve Sol. De Briefjes waren niet gedrukt maar gefchreven. Zie hier hun- nen oorfprong. De Koning had gevonden, dat het, wegens kapers, fchipbreuken en andere ongelukken op zee , gevaarlyk was geld ter beta- ling der troepen en anderfins overtezenden , en had derhalven lafl: gegeven dat de Gouverneur van ^uebec of de Kommiflaris te Montreal, wan- neer 'er betalingen moeften gefchieden , een zeker getal van Briefjes fchryven zou naar dat de fom groot was. Deze Briefjes behelsden dat zy 'voor zo en zo veel tot de maand van Oftober aanftaande gelden zou- den. De Intendant of de Kommiflaris ondertekent deze Briefjes. Zy gaan dan voor geld. In Odober flaat het den bouderen \nj dezelven den Intendant te ^uebec of den Kommiflaris te Montreal te brengen , en 'er wiflêlbrieven op Frankryk voor te nemen. De Koninglyke fchatkill in Frankryk voldoet dan deze wifli'lbrieven. Heeft men geen geld dit jaar in Frankryk van doen zo kan men zyn Briefje tot den volgenden Oélober bewaren. In Oftober alleen kan men ze voor wiflblbrieven ver- ruilen. Zy zyn van verfcheiden' fommen , gelyk onze Bankbriefjes in Zweden. Sommigen zyn van nog minder dan ene Livre. Tegen den herffl:, als de koopvaardyfchepen uit Frankryk^T^vkomom^ zoeken de Koop- lieden zo veel van deze Briefjes byeentekrygen als ze kunnen, om ze voor \vifl!elbrieven op Frankryk te verruilen. Deze Wifl^ls zyn ten dele gedrukt, met openlating van den naam, de fom, en diergelyken. Daar deze Briefjes allen gefchreven zyn kunnen zy ligt door fchelmen wor- den nagemaakt , het welk ook fomty ds gefchiedt. D og de ftrafFen , die hier- 11. Deel O op io6 K A N x\ D A. op liaan, en niet zelden des misdadigers le/en in gevaar ftellen , maken- dit zeldzaam. By gebrelc van lopend geld verliezen de l^opers of ver- kopers dikwyls een weinig, dewyl men tuflTchen een en twee livrés niet betalen kan, en dus moet de een of de ander iets laten vallen. Een Sol is de laagfte munt in Kanada , ' en omtrent zo veel als een Penny in de Engelfche Volkplantingen. Ene Livre, of een ir <»»<• houdt twintig Sols, en drie Livrés maken een Ecu. BknPi' De loon der Dienftboden is gemeenlyk voor enen braven Knegt hon- budcii. derdvyftig Livrés in 't jaar, en voor ene Meid honderd. EenAmbagts-. man won daags drie of vier Livrés, en een gemeen Daghuurder dertig of veertig Sols. Op het land waren de lonen gemeenlyk iets lager. De reden van de duurte der daghuren zeide men de fchaarfchheid te zyn der werklieden. Want ieder vindt hier ligt een land daar hy zig nederzet- ten kan , en dus behoeven weinigen anderen te dienen. Montre- Montreal is ten opzigt der grootte en der rykdommen de twede flad ^^- van Kanada , dog ten opzigte der legging is zy de eerfte. Een weinig boven de ftad verdeelt zig de St. Laurcnce in enige takken , en maakt dus enige Eilanden , op het grootfte van de welken de Stad legt. Het is tien Fr. mylen lang, en omtrent op zjm meeft vier breed. Op de ooftzyde van dit Eiland aan enen der grootfte armen der St. Laurence legt de ftad. Deze legging is zeer aangenaam en voordelig. De Stad is een regthöekig langwerpig \derkant , welks ene lange zyde met de Ri- vier evenwydig loopt. Aan de andere zyde leggen voortreflyke koom- landen , weiden, en boflchen. Zy heet Montreal naar enen zwaren berg, die omtrent ene halve myl van de ftad af legt naar het weften toe, en dien men over de boflchen heen zien kan. De Heer Cartier , een der eerfte Franfchen die Kanada wat nauwkeuriger leerden kennen , noemde ze aldus by zyne aankomft op het Eiland in het jaar 1535., terwylhy de- zen hogen berg en tegelyk de ftad der Wilden Hoshelaga bezogt. Dfi Franfchen fpreken het woord Montreal hier gemeenlyk Moreal uit. De Geeftelylcen , die alle plaatlèn hier te lande wel naar den enen of an- deren Heilig zouden willen noemen , hebben het ook met deze ftad be- proefd, en ze Hlle Blarie genaamd. Dog die naam heeft niet willen opnemen. De ftad is tamelyk fterk , en heeft enen hogen dikken muur rondom, en aan de landzyde ene diepe graft met water, zodat zy van ftropende partyen niets te vrezen heeft. Dog ene belegering zoude zy niet lang uithouden , deviryl hare grootte alteveel manfchap zou vereifchcn om ze te verdedigen , en daarby de meefte huizen van hout zyn. Hier zyn verfcheiden' kerken , van de welken ik alleen die noemen zal die den Monnikken van St. Sulpitius toebehoort, de Kerk der Jefuiten, die der Franciskanen, die van 't Nonnenkloofter, en die van 't Hospitaal. De eerfte is de fraifte , zo wel van buiten als van binnen , niet alleen van de MONTREAL. 1749. 107 de Kerken hier in de Stad als van gantfch Kanada. De Prieflcrs vande Kweekfcliool van St. Salpitius hebben een groot fchoon huis , waar zy by malkander wonen. Het Kollegie der Franciskanen of Bedelmonnik- hen is ook een goed huis dog niet zo pragtig. Dat der Jeftdten is niet gi-oot , maar wel gebouwd. By deze geeftelyke gebouwen zyn fchone grote tuinen, ten dele tot vermaak en gezondheid, en ten dele ten nutte der huishouding. De mccfte huizen zyn van hout , dog evenwel zeer frai. Enigen zyn van fleen. Meefl: alle de huizen der voomaamfle lieden hebben ene deur aan de flraat, met banken op de ftoep, waar de nicn- fchen komen zitten om lugt te fcheppen. De (traten die in de langte lopen zyn breed en lynregt. Zy worden door de dwarsftraten in regtc hoeken doorfneden. Enigen zyn geplaveid, dog de raeeftcn zeer on- gelyk. Aan den waterkant heeft de Stad twee grote en drie kleine poor- ten , en aan de landzyde heeft zy 'er ook verfcheiden. De Gouverneur van de Stad moet zyn eigen huis betalen , hoewel enigen zeggen dat de Kroon iets tot de huur geeft. De Gouverneur Generaal woont vry op het flot , gelyk gezegd is. In de Stad is een Nonnenkloofter , en buiten dezelve legt 'er een dat Non- het maar half is, want de Paus heeft 'er nog zyne beveiliging niet aan ^- "cnkloo geven. In het cei-fte wierd geen meisje aangenomen ten zy 'er vyfhon- derd ecus voor betaald werden. Enigen ontving men wel voor driehon- derd ecus , dog die moeflen de anderen als meiden oppaflèn. De Koning heeft een Hospitaal voor zieke Soldaten doen bouwen. liospi- De kranke kreeg daar wat hy nodig had, en de Kroon betaalde daags tanl. twaalf /o/^ voor zyn onderhoud. De Heelmeefters worden van den Ko- ning bezoldigd. Een Officier by gelegenheid van den dienft desKonings krank geworden geniet hier vryen kofl: en oppafïïng, dog zo hy bui- ten den dienft des Konings ziek wordt moet hy alles uit zyn zak betalen. Als in 't Hofpitaal enige plaatfen .open zyn neemt men ook wel arme menfchen in die niet in dienft zyn ; en dezen hebben artzenyen en den Wondheelder voor niet ; dog voor hun eten en anderfins moeten zy daags » twaalf yê/j betalen. Alle \'rydagen wordt hier markt gehouden, waar men zig van allerlei Mark- voortbrengfelen des lands voorzien kan , als men zelf gene Landgoederen '^'^"• of tuinen heeft. Gantfche zwei-men der Amerikanen komen dan ook in de Stad, om te kopen ofte verkopen. De Afwyking der Naald was hier 10. gr. 38. min. IV. De Heer AR\y- Gillion, een Geeftelyke van veel licfhebbery voor de Wis- en Starre- king "der kunde, had in den tuin der Kweekfchool ene middagslyn getrokken, ^^^'^^'^• die hy zeide dikwyls volgens de Zon en de Starren onderzogt en juift be- vonden te hebben. Ik vergeleek zorgvuldig myn kompas met deze mid- daglyn, en vond de afwyking volkomen zo als ik ze opgegeven heb. O 2 Vol- io8 KANADA. Volgens de waarnemingen van dien zelven Heer is de Breedte van Mont' real 45. gr. ij. mm. N. Waninc- Een ander Geeftelyke, namelyk de Heer Pont ar ion, had in 'tbe- mingen. gin van dit jaai' enige waarnemingen met den Thermometer gedaan. Hy had zig van dien van Reaumur bediend , die in een venfier gehangen had dat fomtyds geheel en fomtyds half open flond , en gevolglyk heeft hy zelden de grootfte koude van de lugt aangewezen. Ik wil echter eea kort uitorekfel uit zyne waarnemingen voor de wintermaanden geven. De grootfte koude in Januari was den 18. ftaande toen de Thermome- ter op 23. gr. onder 't vriespunt. De minde koude was den 31. ftaan- de hy toen op het vriespunt. De meefte dagen tekende hy 1 2. of 1 5. gr. onder dat punt. In Februari had men de grootfte koude den 19. en 25. De Thermometer ftond toen 14. gr. onder het punt van vorft, en de minfte koude had men den 3. wanneer hy 8. gr. boven het vriesr punt rees. De meefte dagen ftond hy op 11. gr. onder dat punt. In Maart was het den 3. het koudft, tekenende de Thermometer toen 10. gr. onder vorft, en den 22. 23. en 24. het warmft, ftygende toen de Thermometer tot 15. gr. boven vorft. De meefte dagen ftond hy 4. gr. onder dat punt. In yJpril gevoelde men de grootfte koude den j. zakkende de Thermometer 5. gr. onder 't vriespunt; den 25. was het weder het zagtft, en de Thermometer was 20. gr. boven dat punt. De meefte dagen hield hy zig op i2._ gr. boven het zelve. Dog ik merkte uit de wys waarop deze waarnemingen gedaan waren , dat de koude da- gclyks wel een graad of zes fterker moet geweeft zyn dan hy ze aange- tekend had. Ook had hy in zyn dagboek aangetekend dat het ys in de St. Laurence by Montreal den 3. April, en by ^ebee eerft den ao. los geraakt was. Den 3. Mai begonnen zig by Montreal enige bloei- fems te vertonen , en den 1 2. was de vorft zo fterk dat de bomen van den 17P zo wit waren als of het gelheuwd had. Voor 't overige wierd my in 't algemeen berigt dat het ys in de Rivier alle winters gemeenlyk ^ een en fomtyds wel twee ir. voeten dik was. Verscheiden' van de Geeftelyken zeiden my, dat federt het. land in Kanada meer bebouwd werd de zomer veel langer was dan voorheen. Hy komt vroeger en duurt later. Dog de koude, fchoon zy zolang niet aanhield, dagten zy even fterk te zyn. De zomers hielden zy ook voor niet heter als voor dezen. De noord en noordweften winden zyn de koudftcn te Montreal. Vertrek. Den 2. Auguftus des morgens vroeg vertrokken wy van Montreal naar §uebec in ene fchuit, of Bateau, 'm gezelfcbap van den Onder Major van Montreal , den Heer De Sermonville. De fchuit werd van twaalf Soldaten geroeid. Wy voeren de St, Laurence af, die hier ta- «elyk breed was. Aan de linkerhand lag het Eiland van Montreal ^ en aan KANADA. i745>. 109 ann de regterhand zag men nu kleine eilanden, dan het vade land. Het Eiland van Montreal was aan den oever zeer digt bewoond. Het land was vlak. De oevers ballonden uit tuinaarde , en waren omtrent een of iwee vademen hoog. Het hoat was langs den oever ene £»^.myl ver geheel weg gehakt. De huizen waren van hout of van (leen , dog allen van buiten gewit. De ftallen en fchuren waren allen van hout. De grond was toe koorn- of tot weilanden aangewend; Aan beide zyden der Rivier ontdekten wy ilenen kerken met torens, welken allen aan dien kant der kerken Honden die naar de Rivier gekeerd was. Men hield zig hier niet aan de gewoonte van den toren aan de weftzyde der kerk te ' bouwen. Tot op zes Fr. mylen van Montreal lagen in de Rivier ver- fcheiden' eilanden, groten en kleinen, waarvan het grootde gedeelte be- woond werd. Zulken waarop gene huizen ftonden had men eg- ter tot akkers of weilanden gemaakt. Wy zagen den gehelen dag berg, heuvel, nog ileen; het land was doorgaans vlak, en bellond iiic tuinaarde. Alle de Landhoeven flaan in Kanada afgezonderd. By elke kerk Land- was wel een klein dorp, dog dat bellond grotendeels uit den tuin en liocveiK het huis van den Priefïer, de fchool, het kollerhuis, en zelden uit boerenhuizen. En als 'er al enige Boeren om de kerk heen by malkatt' der woonden, lagen dog hunne landerycn afgezonderd. De Bocrderyeu aan de St. Laurence llrekken zig mecll in de lengte langs de Rivier , of ten minften lagen zy niet veel van dezelve af. Tuflchen de Boerderyen was gemeenlyk ene ruimte van drie of vier jirpents. Enigen dezer Boerde- ryen hadden kleine boomgaarden, dog.de meellen niet; egter had meeft elke Boer enen moefluin. Mknschen, die in 't zuiden van Kanada en naar den kant van de Miffiftfpi gereifd hadden, berigtten eenllemmig, dat daar ene menigte van fchone Perfiken in 't- wild waft , welken åe fFildett beweerden dat daar. van oude tyden af altyd gevonden geweeft zyn. De Boerenhuizen zyn dikwyls van Heen, dog fomtyds ook van bout, en bellaan uit drie of vier kamers. Zelden vond men glas in de ven- llers , dog meell papier. Zy hebben enen yzeren kacchcl in ene dec kamers, en de voegen der wanden zyn met klei digt gemaakt. De fchuren en Hallen zyn meell met llro gedekt. De heiningen wai"en een weinig anders dan by ons. HiEiuENDAAR Zagen ^ kruiflèn Haan langs den weg die nevens den Kru'ira oever loopt. Zulke kruilTen vindt men veel op de wegen in Kanada^ en zy dienen om de godsdienlligheid der reizigers op te wekken. Zy zyn van hout en twee of drie vademen hoog. Op de zyde die naar den weg gekeerd is ziet.men 'er een vierkant gat in uitgehouwen, waarin eeii O 3. beeldt:- iio KANADA. bceldtje ftaat of van den VerlofTer, of van de Heilige Maagd , hebbende den Zaligmaker als een klein kind op den arm. Dit was met een glas bedekt om het voor de lugt, regen en ftof te befchutten. De voorby- gangers maken 'er een kruis voor, nemen den hoed af, of knielen. Som- migen van deze kruiflen , vooral die digt by ene kerk flaan , zyn opge- fchikt. Alle de werktuigen , die men maar bedenken kan dat de Joden by 't lyden van den Heiland gebruikt hebben , vindt men 'er by. De Haan van Petrus ftaat dikwyls ten ooftcn van het kruis. Re Het land, dac wy dezen dag zagen , gaf een vermakelyk uitzigt. Het Lands- ^^.j^g genoeglyk te zien hoe wel en fterk het bewoond was. Het fcheen '^^"'^* een gedurig dorp te zyn, dat by Mantreal hQgmi en tot ^aebec , ene langte van dertig Zweedfche mylen , zo niet verder , duurt. Weinige plaat- fen waren 'er maar waar de Boerderyen meer dan drie of vier Arpents van malkander verwyderd lagen. Op zulke plaatfen , daar de Rivier ene myl of twee IjTiregt lüopr , was het gezigt vooral verrukkelyk ; en <lan fchencn de huizen in de verte vlak naad malkander te ftaan. Klcdiu"- De Boerinnen in Kanada dragen altyd een foort van kappen , die der Boe- meefl: agter over geüagen zyn , en dikwyls in den nek hangen. Hare liimen. jakken zyn kort ; de rokken zyn nauw en komen pas halfwege de benen. Om den hals hebben zy gemeenlyk een zilveren kruis afhangen. Sommi- gen zyn zeer naarftig ; dog ik heb 'er ook gezien die niet veel meer uit- voerden dan de Engelfchc Vrouwen in dit werelddeel gewoon zyn , en den gantfchen dag zaten te gapen en te ihappen. By het beuzelen door hoc huis, en 't drentelen van de cene kamer in de andere, zyn zy, en vooral de ongetrouwdcn , zeer gewoon een liedtje tuflchen de tanden te neuriën , daar vry wat van amour en coiur in komt. By de Boeren was het de gewoonte dat als de Man gallen had en aan tafel zat de vrouw agter zynen ftoel ftond om hem te dienen. Maar in de fteden zyn de Vrouwen meer in aanzien, en zy ftaan daar naar geen minder gezag dan dat van de Mans. Als zy uitgaan of op reis zj'n dra- gen zy enen groten mantel, dien zy over hare klederen heen flaan. Deze mantels waren of grauw, of bruin, of blauw. Zy gaven in grootte onzen mansmantels niet toe. Somtyds bedienden zig de Heren wel van deze \Touwenmantels, als zy uit waren en van den regen over\'allen wierden. Onder deze mantels konden de vrouwen zeer verwaai-loofd gekleed uitgaan. Molens. Wy zagen hierendaar windinolens ftaan , die raeeft van onderen van fteen en van boven met planken gedekt waren, kunnende het dak met de wieken naar den wind gedraid worden. De Rivier was niet overal *eVen breed. Hier en daar was zy by- m twee Eng. mylen en op anderen pas een werde van zulk ene myl -breed. KANADA. 1749. 11 1 treed. De oever was fomcyds hoog en (kil, fomtyds laag en gloi- Jend. Om drie uur na den middag voeren wy de plaats voorby waar de Rivier die uit het Meer Cbamplain komt zig in de Sl Lanrena ftort, in 't midden van de welke hier een groot Eiland lag, het welk de Jagten aan de zuidzyde omvaren , dewyl daar de Rivier het dicpft is, dog de fchuiten kiezen de noordelykfte doorvaart, om dat die weg korter, en 'er voor haar waters genoeg is. Behalven dat El- land lagen 'er nog verfcheiden' anderen, die allen bewoond waren-. Verder weg, en voor dat wy aan Lac St. Pierre kwamen, was het land aan beide zyden der Rivier onbewoond , vermits het zo laag was dat het gedurig overflroomd zou zyn. Dog lager , daar het hoger is , is het even zo bebouwd als het geen wy voorby gevaren waren. Lac St. Pierre is een wyde boezem ,dien de St. Lnurence m'xiYt. Lnc S't. Wy konden hier nauwlyks iets als hemel en water zien. Men zegt dat Ptem. dit Meer zeven F>: mylen lang en drie breed is. Als men 'er midden op is vertoond zig van verre naar het weflen een land, dat over debos- fchen heen kykt. Hierendaar zag men grote plaatfen vol van een foorc van biezen, by Linn^us Scirpus paluflris. Omtrent dit Meer ziet mera nergens huizen of beboawde landen , vermits het land overal te laag is en het in \ voorjaar onderloopt, zo dat men met fchuiten tuiTchen de bomen kan doorvaren. Maar op enigen afliand van het Meer, waar hcc land wat hoger is, leggen de Boerderyen , de ene naaft de andere. Wy zagen dezen dag gene eilanden , dog den volgenden werden wy 'er eni- gen gewaar. Des avonds laat verlieten wy het Lac St, Pierre, en roeiden enen; kleinen t^room op , La Rivière des lotips geheten , om een huis te vin- den waar wy den nagt konden overbrengen. Na dat wy ene Eng. myt geroeid hadden begon het land aan beide zyden van den droom bewoond te worden. De oever was enigfins hoog, en het land vlak. Wy over- nagtten in een Boerenhuis. Tot hiertoe waren wy binnen 't Regtsgebied van Mentreal geweell: , en hier begon dat van den Gouverneur van< 7Vm /?mVr(?f, van welke plaats wy nu agt ir. mylen af waren. Den 3. Aug. om vyf uur des morgens gingen wy weer op reis, eerfl: het kleine Riviertje af, en daarna langs het Lac St. Pierre. Na eni- gen tyd zagen wy van verre in 't noordweflen ene lange ry van hoge ber- gen, die boven het lage land zeer hoog uitfleken. Op den ncord'^.vefc- lyken oever was het Meer op de meeite plaatfen tam.elyk digt bewoond» Dog aan de zuidoofterzyde zag men gene Boerdery, en maar alken eetï laag met hout bdekt land, dat fomwylen onderloopt, maar agter hec welk verfcheiden' Landhoeven gezegd worden te leggen. Daar het Meer sen einde loopt wordt de Rivier weder fmal , zo dat zy niet boven an- der- 112 - KANADA. derhalve Eng. niyl breed is , en verder weg wordt zy nog fmaldcr. Van het einde des Meers tot Trots Rivières rekent men drie Fr. mylen. Om elf uur voor den middag kwamen wy daaraan , en woonden 'er den godsdienft by. Trois Trois Rivïeres is een klein vlek, gelj'kende wel naar een groot dorp. Riviè • Men rekent het onder de drie Heden van Kanada , te weten ^uebec , ^^■f- Montreal., en Trois Rivier es. Het legt in 't midden tufTchen de twee eerfl: genoemden , dertig Fr. myien van elke. De plaats legt aan de noordzyde der St. Laurence, op ene vlakke dog wat verhevene zand- bank. De Jegging is zeer aangenaam. Aan de eene zyde loopt de Ri- vier, die hier anderhalve Eng. myl breed is, en aan de andere wordt de plaats door fchone landeryen omgeven , fchoon de aarde merendeels zan- dig is. Men vindt hier twee ftenen kerken , een Nonnenkloofter en een huis voor Franciskaner Monnikken. Hier is ook de verblyfplaats van den derden Gouverneur, die in Kanada Is, .^yn huis is ook van Heen. De meelle andere huizen zyn van hout, ene verdieping hoog, middei- matig gebouwd , en ftaan verflroid. De oevei" is louter zand , en tame- lyk verheven. By fterken wind wordt dit zand zo opgejaagd dat men werk heeft uit de ogen te zien. De Nonnen, waarvan men 'er omtrent tweeëntwintig telde , werden voor zeer handig in allerlei vrouwelyke hand- werken gehouden , als nayen , borduren , en diergelyken. Voorheen bloeide deze plaats boven de anderen , dewyl de IVilden van alle kanten hier met hunne waren t'zamen vloeiden. Maar federt dat dezen, zo wel van wege den oorlog met de Iroquoizen ., als om andere oorzaken, begonnen hebben ten dele naar Ouebec en Montreal, ten dele naar de Engelfche Volkplantingen te gaan , is haar welftand afgenomen. Thans beftaan de Ingezetenen voornamelyk van den landbouw. Ook trekken zy enig voordeel van de naby gelegen yzerwerken. Omtrent ene Eng. myl beneden de plaats valt een andere grote Rivier, die zig daar aan ha- ren mond in drie takken verdeelt, in de St. Laurence ., zodat het in 't voorby varen fchynt als of zig hier drie Rivieren ontlafiten. Dit heeft aanleiding gegeven om die Rivier, en de een weinig van daar ge- legene Stad , fruis Ri-vieres te noemen. Eb en De eb en vloed doen zig in de St. Laurencs ene Fr. myl boven vioed. y^g/j Rivier es bemerken , fchoon zo weinig dat men het nauwlyks befpeurt. Dog in den tyd als dag en nagt even lang zyn, in de lente en in den heritl;, gelyk ook by nieuwe en by volle maan , is het ver- fchïl tuüchen eb en vloed twee voet Gevolgelj'k gaat de vloed en eb vry hoog de Rivier op , want men is hier langs de St. Laurence om- trent honderdvyftig Fr. mylen van zee. Yzcr- Terwv'l myne reisgezellen hier uitrudten , fteeg ik te paard om het werken. Yzerwerk alhier te bezigtigen. Het land, dat ik dooiTced , was tamelyk hoog, TROIS RIVIERES. 1749. 113 hoog, zandig, en meefl: vlak. Ik vernam gene ftenen, en veel minder enige bergen. Dit Yzerwerk, het enige dat men hier te lande vindt, legt drie Fr. mylen ten weften van Irois Rivières, Men had hier twee grote hamers, en by elk van dezen enen kleinen , allen onder het zelve dak. De blaasbal- gen wai-en van hout; en voor het overige was alles even als in Zweden. De fmeltoven ftond nevens de hamers , en was even als by ons. Het erts haalt men derdehalve Fr. myl van het Yzerwerk af, en worde des winters met fleden derwaards gebragt. Het is een zeker foort van erts het welk in aderen in den grond legt , (*"J welk omn-enr enen voet onder de bovenfte korft der aarde al fungerende lopen. Elke ader is van zes tot agttien duim diep, en onder dezelven is een wit zand, het welk dezelven omvangt ; hoven op legt ene tuinaarde. Dit erts is tame- lyk overvloedig. Men vindt het in lofiè klompen in de aderen ter groot- te van ene of twee vuiften. Dog enigen zyn veel groter. Het erts kan tuflchen de vingers fyn gewreven worden. Men gebruikt ora het Imelten te bevorderen enen grauwen kalkfteen , die hier in de nabuurfchap valt- gelyk ook een zeker mergel. Kolen kan men hier in overvloed hebben de- "vvyl 'er rondom veel hout waft , het welk van onheuglyke tydcn henvaards ongeftoord gedaan heeft. De kolen die men uit bomen brandt welken al tyd groen blyven houdt men voor de beften om te fmeden, dog die van bomen die hun loof vallen laten zyn beter voor de fmeltovens. Hetyzer dat men hier fmeedt wordt van allen als week en buigzaam befchreven , zo dat het niet ligt valt het te breken; ook wil men dat het niet ligt roeft, In deze opzigten is 'er by den fcheepsbouw een groot verfchil tufichen dit en het Spaanfcbe yzer. Dit yzerwerk werd in het jaar 1 737, van by- zondere perfonen opgerigt , die het naderhand den Koning hebben afge- ftaan. Men gier hier kanonnen en mortieren van verfchillende grootte, kacchels , die in gantfch Kanada in gebruik zyn , ketels , en andere dingen. Ook fmeedt men hier yzeren ftaven. Men heeft ook beproefd ftaal te maken , dog dit heeft nog niet willen gelukken > dewyl men de konft niet regt verftond. Men vindt hier verfchei- den' Opzigters, die in fraye huizen wonen. Dog in \ algemeen wierd gezegd dat de win ft de koften in lange niet konde opwegen. Dit fchreef men daaraan toe dat het land nog niet genoeg bewoond was, zo dat hec kleine getal inwoonders genoeg met den landbouw te doen heeft, en men gevolgelyk werk heeft van menfchen te vinden om in het yzer te arbei- den. kan verliezen, aangezien den overvloed, en de fmeedbaarheid van het yzer, en de nabylieid van de plaats waar het erts gevonden wordt. Hec yzer is goed, en kan gemakkelyk door het land verfpreid worden ; en het gehele land moet zig hier van yzer voorzien. De Bedienden fchenen hier niet kwalyk te varen. Het yzerwerk heeft door enen ftroom ge- incenichap met de Si. Laureme , langs dewelke men al het werk ge- makkelyk met vaartuigen kan vervoeren. Des avonds keerde ik weder naar Trots Rivières terug. Vertrek. Den 4. Augufius des morgens by 't aanbreken van den dag gingen wy weder op reis. Het land aan de noordzyde der Rivier was enigfins verheven , zandig en overal digt aan de Rivier fterk bewoond. Men zei- de dat het ook aan de zuidooftelyke zyde even zo wel bebouwd was , fchoon men van de Rivier niets dan bofch zag. Men woont daar wat meer landwaards in, om dat het land digt by de Rivier laag is. en fomtyds onderloopt. By Trois Rivier ss was de St. Laurence wat fmalder geworden , dog zy wierd wat lager weer breder, zelfs tot meer dan twee Eng. mylen. Wy zagen dien dag verl'cheiden' (lenen kerken, waarvan fommigeii zeer wel gebouwd waren. Het land was aan weerskanten der Rivier fterk bewoond , tot op drie vierden van ene Eng. myl , dog verder be- ginnen de boflchen en de wildemifTen. Maar alle de rivieren en be- ken , die in de St. Laurence vallen , zyn ook wel bewoond. Ik. merkte op dat de bebouwde landen in Kanada vlak nevens de ri- vieren lagen, uitgenomen by de Heden, om welken heen enige my- len ver de landen bebouwd waren. Op de meefte eilanden in de Rivier woonden ook menfchen. De oevers begonnen nu zeer hoog , en lleil te wor- den , hoewel zy meeft uit aarde bellonden. Hierendaar viel een beek- je in de Rivier , onder welken 'er een was dat was dat de Franfchen Ri- vière puante (*) noemen, 't welk omtrent twee Fr. m.ylen beneden Trois Rivières in de Sf. Laurence , aan derzelver ooftelyke zyde, vak. Op dit water legt een weinig hoger een fteedje Becancourt genaamd. De Ale- Deze plaats wordt alleen van een ylmerikaanfch volk , Abenaki gehe- naku ten, bewoond, welken tot den Roomfchen Godsdienft overgegaan zyn , en Jefuietfche Priefters hebben. Van verre noordwelhvaards zag men ene ry van hoge bergen, lopende van 't zuiden naar 't noorden, en bo- ven al het land, dat doorgaans vlak was, heen kykende. Knlko- Men had op de Rivier hier enige kalkovens aangelegd. Denkalkfteen vcns. groef men hicromftreeks in enigfins hoger gronden. Hy was digc en grauw , en gaf enen witten kalk. Granen. De landen zyn hier voomamelyk bezaid met weit , haver , mais en erwten. Kawoerden en watermeloenen waren 'er in menigte by de hoe- ven. Men at hier te lande niets dan weitenbrood. Een (*J Stink.-nviü\ T R o I.S R I V ï E R E S. 1749. 115 Een Humminghird of Bloemziiigertje vloog door het kreupelhout op ene plaats daar \vy heden aan land gegaan waren. De Franfchen noem- den hem Oi/eau mouche^ C*) en zeiden dat hy in Kanada vry gemeen is. Ik zag 'er naderhand nog enigen van by ^uebec. Om vyf uur na den middag wierden wy door enen fterken tegenwind en regen gedwongen ons nagtverblyf te nemen. Ik merkte dat hoe meer men ^uebee naderde het land des te vryer werd. Wy waren nu twaalf Fr. raylen van die plaats af. Hier was ene zeer byzondere wys om vifch te vangen in gebruik. Men ^'■ifll■he- plaatft kleine heggen van zamengevlogten rys, zo digt dat 'er geen vifch ry» door kan, en van enige voeten hoog, naar dat het water diep is, digt by den oever. Tot dit einde kieft men zulke plaatlèn daar by de eb al het water wegloopt , zo dat de heggen dan droog fl:aan. Binnen dezel- ven legt men verfcheiden' fuiken, van onderen wyd, ilaande overeind, en derdehalve el hoog en iets minder wyd. Onder in dezelven is de in- gang voor de viflchen, gemaakt van rys, en fomtyds van garen. Aan het andere einde, gekeerd naar den kant waar de llroom van daan komt, is een andere ingang , gelyk de eerfte , die naar een foort van planken hok geleidt , omtrent vier voet lang , twee diep , en twee breed. By elke fuik is ene heg, lopende fchuinfch naar de grote heg, welke den vifch naar de fuik moet leiden. Als het water nu hoog is zwemt de vifch , byzonderlyk de aal , de rivier op , dog by de eb wordt hy naar beneden gedreven , en (luit dan tegens deze heggen , welke hy zo lang volgt tot dat hy in het hok komt. Het hok heeft boven ene opening met een dek- fel 'er op , waar door men den vifch uitneemt. Deze vifTchery was voor- namelyk voor de alen gemaakt. Op vele plaatfen had men netten in plaats van heggen. De oevers der Rivier beflonden hier niet meer uit aarde, maar uit een foort van lei. Zy waren buitengemeen hoog en fteil. De lei was zwart , trekkende wat naar het bruine. Zy was zeer brofch , zo dat men ze met den vinger aan ftukken breken kon , en lag in lagen , dewelken zig egter zo verdelen lieten dat zy niec breder waren dan de rug van een mes. Aan de lugt blootgefleld viel zy in kleine ftukken. De gantfche oever lag vol van een fjTizand, ontftaan uit deze vennolmde leyen. Enige beddingen liepen horizontaal , ande- ren een weinig fchuinfch , zo dat zy aan 't noorden een weinig hoger wa- ren dan aan 't zuiden , en dikwyls net in "t tegendeel. Hierendaar maak- ten zy bogten gelyk als halve cirkels. Somtyds wierden de beddingen ter diepte van enige ellen door ene loodregte lyn doorfneden , zo dat de ieyen op de zyden dier lyn 'er als een gladde muur uitzagen. Op fom- P £ rai- (*) VUegvogtl. ii6 KANADA. mige plaatfen vond men tuiïchen de leyen ene laag ter dikte van onitrenc vier duim , van enen grauwen , digten , tamclyk weken kalkfteen , uit den welken de JVtldtn van overoude tyden her hunne tabakspypen maak- ten , gelyk de Franfchen nog tegenswoordig doen. (*) Den 5. zetteden wf onze reis des morgens voort , al roeyende, de- wyl wy enen harden wind tegen hadden.. Her land behield de gedaante die wy befchreven hebben. De oevers waren hoog en- fteil , en befton- den uit de gemelde zwarte lei. Het land was vlak ^ en aan de Rivier tot op enigen aflfend toe landwaards in- digt bewoond. Wy ontmoetten gene eilanden ; dog op fommige plaatfen lagen grote ftenen in de Ri- vier, die men by laag water zien kon. Op deze ftenen zyn verfcheiden' va.irtuigen verongelukt. De breedte der Rivier bedraagt fomcyds meer dan drievierden van ene Eng. myl, fomtyds ene halve , en fomtydsmeer dan twee mylen. Op verfcheiden' plaatfen vindt men zulke aalviflchery- en als wy befchreven hebben; en men; bediende zig ten dien einde op vele plaatfen van netten in plaats van gevlogten rys* Wand- Wandluizen zyn 'er overvloedig in Kanada , en ik ontmoette ze luizen, overal waar ik huisveftede, zo wel in. de fteden als op het land. INIen wift "er geen ander middel tegen dan geduld te nemen. Krekels. _ ]~)e Krekels zyn hier overal menigvuldig, vooral op het land, daar zy in de fchooriïenen zitten. Ook vindt men ze in de fteden. Zy bly- vcn hier zomer en winter,- ea byten de klederen dikwyls voor tydverr dryf aan ftukken. . Nader by ^ehec- worden de oevers meer gloyend. Noordwaards vertoonde zig ene ry hoge bergen. Omtrent derde halve fr. myl van die Stad wordt de Rivier zo fmal, dat zy niet boven enen rnusketfchoot Qiiehec, breed is. Het land aan beide zyden liep fchuinfch op >, was bergagtig , bofclu'yk, en vol klippen. Des avonds om vier uur kwamen wy teOae- hec. Wy konden de ftad niet zien voor dat wy 'er vlak by. waren , nar dien een hoge berg ons het gezigt 'er van benam. Egtcr ontdekt men van verre een ftuk van de veftingwerken die op den berg leggen. Zodra de Soldaten ^ebec in 't oog kregen, riepen zy dat- allen die hier noit geweeft waren gedoopt moeften worden, ten zy zy een drinkgeld gaven. Dit- was een gebruik hier te lande, ajin het welk zelfs de Gouverneur Generaal zig onderwerpen moeft. Wy hadden gene reden ons hier tegen te verzetten , en de roeyers by hunne aan- (♦) Deze kalkfteen fchynt een-mcrgelte zyn^ of liever een foort van fteen- mergei; want men vindt 'er een witagtig Ibort van in Krimfch Ttrtarye, en digt'by Stiva of Tbebe in Griekenland, 't welk de Turkenen Tartaren -^ge- bruiken oin pypenkoppen te maken. Het kan in 't eerft gcmakkclyk doorgelne- dcn worden, dog verkrygt naderhand groter vaftigheid. F.. Q U E BE C. 1749. i-if- aankonifl: voor huiincn zwaren arbeid niet enen vrolyken avond te gunnen. Tbrstonds by mync aankomfl: in de (lad bragt my deOflicier, die- my van Montreal begeleid had, naar het flor, by den toenraaligen Vice Gouverneur Generaal , den Adarquis La Galissonnierk. Dic was een Meer van ongemene verdienfien , die my gedurende myn ge- hele verblyf alhier met uitmuntende goedheid bejegende. Hy had reeds kamers voor my doen bedellen , en droeg zorg voor alles wat wy van doen mogten hebben. Ook had ik dagelyks de eer by hem ter tafel verzogt te worden. QuEBEc , de Hoofdflad van Kanada , légt op den weflelyken oever der 5'/. Laurenct , op een uitftek lands, gemaakt van die Rivier aan het ooflen , en de Rivier iS"^. Charles aan het noorden. Zuidwaards wordt de berg waarop de ftad legt nog hoger , en agter denzelven be- ginnen grote weiden; weftwaards ftrekt zig de berg nog een (tuk wegs uit. Men verdeelt de ftad in ene hoge en ene lage fiad. (*) Het ge- melde uitftek lands is uit de modder , door de Rivier van tyd tot tyd aan- gefpoeld, en ene rots ontftaan, welke daar legt, en niet uit ene langza- me afneming van- 't water. De hoge flad legt boven de andere op den berg, en is vyf of zes maal gToter dan de lage, dog niet zo fterk be- woond. De berg waarop de bovenlkd legt is hoger dan de huizen der benedenftad , fchoon die van drie of vier verdiepingen zyn : als men uit het Slot naar de benedenftad , die 'er vlak onder legt , afziet , is het om duizelig te worden. En van daar naar het Slot om hoog ziende , fchynt dat in de lugt te ftaan. Daar is maar een toegang van de benedenftad naar boven, zynde een deel van den berg in de lugt gefprongen. Deze toegang is zeer fteil , fchoon hy krom loopt. Egter lydt men hem met wagens op en af. In de lage ftad wonen byna alle de kooplieden. De huizen ftaan daar digt by een. De ftraten zyn nauw , ongelyk en haaft altyd vogtig. Men vindt 'er ene kerk en ene marktplaats. In de hoge Stad wonen de aanzienlykfte lieden , behalven verfcheiden timptenaars en ambagtsgezellen. Ook ftaan hier de voomaamfte gebouwen , waar» onder de volgenden de aanmerkenswaardigfte zyn. I. Het Slot. Dit is aan den zuidkant van den berg gelegen , waar hy zeer fteil is , vlak boven de benedenftad. Eigenlyk is het geen kafteel ^ maai- een langwerpig gebouw van fteen , twee verdiepingen hoog, en ftrekt zig van 't zuiden naar 't noorden. Aan de wellzj'de is een hof, ]i5et enen muur en huizen omringd. Ooftwaards tegens de Rivier aan is ene gallery even zo lang als het gebouw zelf, omtrent enen va- dem .breed. . Zy is met gladde ftenen beftraat, en aan den buitenkant met r*) La haute £ƒ la bojje vü'(. P yze- ii8 KANADA. yzeren traliën omgeven , zo dat men van daar in de ftad en langs de Ri- vier zien kan. Hier gaat men gemeenlyk na den maalcj'd zig een weinig vertreden. Ook v^^agten hier die genen welken den Gouverneur fpreken moeten tot dat liet hem gelegen komt. In dit Slot woont de Gouverneur Generaal van geheel Kanada^ voor het welk dagelyks ene (terke wagt optrekt, en als de Gouverneur of Billchop voorbygaat komt de wagt in 't geweer, en wordt de trom geroerd. De Gouverneur heeft op het Slot zyne kapel waarin hy zjTie gebeden doet , fchoon hy dikwyls ook in de flad in de kerk der Barrevoeters de Miiïè bywoont. IL Zyn hier zeven of agt kerken, allen van iteen gebouwd, narae- lyk. 1. De Hoofdkerk^ leggende aan de regterhand als men uit de bene- denftad in de bovenftad komt, een weinig voorby het Hof van den Bis- fchop. Men was thans bezig om ze fchoonder dan voorheen te maken. 