Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
Althans zoo het traktaat niet gewijzigd werd, mochten de Gezanten tot zijne bekrachti- ging de hand niet leenen. | Eene herhaaldelijk door soacamm aangeboden gelegenheid om zich vóór hunne komst in Frankrijk met hen te onderhouden, sloegen onze Gezanten af, om reden dat dit wellicht het vertrouwen op onze volstrekte onzijdigheid mocht schokken. Trou- wens aan de middelen om zich met de buitengewone Gezanten, die onze Staat naar Engeland zond, te verstaan en gedurig te beraden, zou het niet ontbreken, vermits ег ter dezer gelegenheid een afzonderlijke paketbootdienst tusschen Frankrijk en Engeland werd ingericht 2, | Het ongemak aan zijn been verschafte SOMMELSDIJK de gelegenheid om niet eerder in Hanne aankomst. Frankrijk aan te komen, dan nadat hij vernomen had, dat уозвевсвм, die niet te Calais maar te Boulogne was ontscheept, aldaar met alle mogelijke eerbewijzen was ont- vangen; да zelfs de Goeverneur van Calais, па ontvangst van nieuwe brieven van Lyne Majesteit, zijn leedwezen betuigd had, Шеп Staatsman niet te hebben mogen ' Zie Secrete Resol. van de Stat.-Gen. 16 Jan. 1628, aangehaald in het Verbael van de Heeren van SOMMELSDIJCK ende vOSBERGEN van hare extraordinaris Ambassade aen den Coninck v. Vranck- rijck in de Jaren 1628 ende 1629. Op het Rijksarchief. De volgende bijzonderheden betreffende het Gezantschap zijn uit dit Verbaal geput. 2 Resol. Stat.-Gen. 27 Maart, 1628. 1627— 1680. 4-4) 286 ALGEMEENE GESCHIEDENIS onthalen, en dat de Koning uit het leger voor Rochelle op weg was naar Parijs, Den 9den Maart kwamen de beide Ambassadeurs met een trein van koetsen van verschillende Gezanten en Edellieden, benevens de koninklijke rijtuigen, met den Maarschalk pe сий- TILLON, hun ter halverwege tusschen St. Denis en Parijs tegemoet gekomen, in deze hoofd- stad aan. Des anderen daags kregen zij van den Koning, die te Versaslles was gaan jagen, de boodschap, dat hunne komst hem aangenaam was, — zoodat niets aan het eerrolle hunner ontvangst ontbrak. Den 45den Maart hadden zij de eerste audientie bij den Koning. Op het lang verhaal van den toestand der Europesche zaken, door onze Ge- zanten gedaan om de noodzakelijkheid der verzoening tusschen Frankrijk en Engeland te doen uitkomen, antwoordde de Koning niets anders, dan dat hij aan de Engelschen geene aanleiding tot vredebreuk had gegeven, en dat, als dezen ten tweeden male kwamen, zij nog beter dan de eerste maal zouden worden afgewezen. Voorts deelde hij hun mede, dat hij tot Commissarissen om met hen te handelen gesteld had de Heren ре soL- LION, D’ ERBAUT еп VILLE-AUX-CLERCS, Met alle minzaamheid had de Koning hen aange- hoord; slechts had zijn gelaat, toen zij van de dankbaarheid gewaagden , die de Staten steeds voor de weldaden van Frankrijk betoond hadden en nog van zins waren te betoonen, een spoor van ongeloovig misnoegen verraden. De houding van Zijne Majesteit bij deze gelegenheid, werd naauwkeurig gadegeslagen door de Secretarissen van den Nuncius des Pausen, en де Ambassadeurs van Spanje en Brabant, die te midden van den drom van Prinsen en Edelen tegenwoordig waren. Hoezeer nu de Koning Commissarissen had aangewezen, liet het zich al dadelijk ver- wachten, en hoorden onze Gezanten zich door sommigen voorspellen, dat hunne onder- handeling gerekt zou worden tot na den val van Rochelle. Geen wonder, want vroeger kon Frankrijk niet met genoegzaam gezag еп verzekerdheid met Engeland vrede maken; en zoo lang moest tevens het verblijf van onze Ambassade den Kardinaal dienstbaar zijn om in ons land de uitbarsting te voorkomen van die partij, welke de Fransche Gere- formeerden noode gefnuikt zag. Spoedig zou die Stad echter nog niet vallen, Het is waar, RICHELIEU had nu: voor Rochelle het opperbevel te land en te water zelf aan- vaard, begerig naar de eer der verovering, die hem kracht moest bijzetten tegenover eene Geestelijkheid, welke niet schroomde te erkennen, dat 1) Frankrijk aan den Koning van Spanje wilde brengen 1. Daarbij was de Stad nu, zoo het heette, van de land- en de zeezijde volkomen ingesloten: om den toegang te water te sluiten, had men schepen laten zinken; onder andere ook Nederlandsche, welke men gedwongen had hunne lading wijn in allerijl te ontladen, — Maar niettemin was de toegang niet zoo versperd, 1 Vestigde zich de Koning van Spanje slechts in Frankrijk (das spraken de geestelijken volgens de mededeeling van den Hertog pe Guise aan onze Gezanten), zoo waren binnen 50 jaren zijne kinderen toch Franschen. DES VADERLANDS. 287 of hier en daar kon nog wel een pinas uit- en inkomen. Bovendien de Spaansche 1627— vloot was weggezeild, en de Fransche in verschillende havens verspreid. ‘Wel zou de Hertog ре avse zich, zoo het heette, te Lissabon met eene door de Portugezen uit te ruslen Spaansche vloot vereenigen, om gezamenlijk een zeetocht tegen de Engelschen te ondernemen; maar die Hertog had tot uitrusting zijner eigene schepen slechts een onbeduidende som bekomen en rekende niet vroeger dan tegen het eind van Junij daarmede gereed te zullen zijn, en wat hier vooral van belang was, de Spanjaarden zouden waarschijnlijk niet bijzonder vaardig bevonden worden om hunne scheepsmacht bij de Fransche te voegen. Immers ondersteunden zij den Hertog van Rohan in zijn gewapenden tegenstand tegen den Koning. Maar meer dan alles stond den Kardinaal tot de onderwerping van Rochelle in den weg, dat de Katholieken hem die eer niet gunden, en de Grooten de gevolgen van die gebeurtenis duchtten. De Hertog ре cuer- уакозв verklaarde onzen Gezanten, dat, zoo die Stad veroverd werd, al де Prinsen- тап het Fransche Rijk in slavernij zouden gebracht zijn. Alzoo was de overgave in de eerste maanden althans nog niet te wachten. " Reeds in een eerste gesprek kwam de Secretaris n° кһвлтт met de verklaring тоог den Hunne eerste dag, later door den Secretaris ре BuLLION in sterker bewoordingen herhaald еп met ведеп Conferentie. bevestigd, dat de Koning niet zou toelaten, dat men met onze Gezanten tot eenige on- derhandeling , welke zaak ook betreffende, overging voor en al eer het traktaat, met LANGERAK gesloten, zou zijn bekrachtigd: immers alvorens hen. tot de taak van hemidde- laars toe te laten, verklaarde zijne Majesteit te moeten weten of hij met ons eene alliantie had, al of niet Integendeel, antwoordden hierop de onzen, het is wenschelijk dat het traktaat alvorens niet beklonken zij; dan immers hebben de Engelschen te meer grond om op onze onpartijdigheid te verlrouwen, en is bij gevolg de goede uitslag onzer be- middeling te waarschijnlijker. Doch dit mocht niet baten. Op de eerste conferentie verklaarden de Fransche Commissarissen geen anderen last te hebben, dan de onzen te hooren ор de bekrachtiging van het traktaat. · Wel konden zij toegeven, dat het niet bekrachtigd werd zoo als het daar lag; maar de Staten-Generaal hadden bij eene missieve van den 10den Januarij, waarin de Fransche Heren sommerspisks stijl meenden te erkennen, verklaard, dat de wijzigingen, die tij verlangden, gering waren, en zonder dit schrijven van Hun Hoog Mogenden zouden hunne Gezanten ‘niet in Frankrijk toegelaten zijn. Die geringe . wijzigingen dan wenschten zij thans te hooren. — Onze Gezanten sloegen de uitnoodiging beleefdelijk af en gaven te kennen, dat zij in dezen tijd Цетег geene uitdrakkelijke alliantie gesloten zagen, vermits dezelve Eugeland slechts zou krenken: gaarne zagen zij dan ook af van het subsidie, waarvan de betaling іп dezen tijd den Koning zwaar moest vallen, mits zij slechts toegelaten werden. als bemiddelaars van eenen vrede, die hun meer dan één of zelfs twee millioenen in het jaar waard was. Deze taal werd hoog opgenomen: wij beleedigden, zeiden de Commissarissen, den 1627—~ 1680, 288 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Koning, door te onderstellen, dat Бу onvermogend was, zoo lang de oorlog met Engeland duurde, ons het subsidie te betalen, en het voegde ons niet Zijner Majesteit voorwaar- den voor te schrijven. Na afloop der conferentie deelde de Heer вв. вотллох den onzen in vertrouwen mede, dat als zij op deze wijze voorigingen, zij eersldaags een antwoord te wachten hadden, dat hun grootelijks mishagen zou. Ten einde derhalve te verhoe- den, dat de Koning, bij de afwezigheid van виснкико, die voor Rochelle gebleven was, tot een driftig besluit gebracht werd, gingen de onzen er toe over om eenige punten op te geven, die zij in bet traktaat gewijzigd verlangden, zonder evenwel te gewagen van het gewichligste bezwaar, dat men tegen het traktaat had, namelijk, de hulp, die wij krachtens hetzelve den Koning tegen Rochelle zouden moeten bieden. Dit punt durfden zij niet aanroeren uit vrees van te doen vermoeden, dat wij de handen ruim wilden houden om met de Engelschen Rochelle te kunnen ondersteunen. Reeds evernamen 24 weldra daarna, dat de Fransche Ministers hen voor Engelschgezind hielden en op het punt geweest waren om de Staten te verzoeken andere onderhande- laars in hunne plaats te zenden, Intusschen hadden zij reden om te vermoeden, dat LANGERAK іп de meening verkeerde, dat de bekrachtiging van het door hem gesloten - traktaat nog onder de mogelijkheden behoorde , en dat-het aan sommersnisks eigenzinnig- heid was te wijten, dat die bekrachtiging niet tot stand kwam. Van dezen waan еп van de meening, dat hij tot het sluiten van het traktaat genoegzaam gemachtigd zou zijn geweest, beijverden.zij zich тай nu aan hem terug te doen komen, hem verzeke- rende, dat zij hem, zoo hij zulks volhield, openlijk zouden moeten wraken, en tevens bewerken, dat hem uit ’s Gravenhage eene vermaning geworden mocht, dat hij zijne handelingen beter naar-der Staten bedoeling zou hebben in te richten. In de tweed’ conferentie bleek, dat de koninklijke Commissarissen wel bevroedden , dat er van onze zijde nog andere wijzigingen van het verdrag dan de medegedeelde verlangd werden, еп verzochten zij de onzen daarmede dadelijk voor den dag te komen, ten bewijze dat het hun met de behandeling van het traktaat ernst was. Deden 71) dat, alsdan zouden zij middelerwijl met betrekking tot den vredehandel tus- schen de beide Koningen zoo veel kunnen doen, als de eer van den Koning van Fraukrijk toeliet; in allen geval mochten zij niet verwachten, dat Zijne Majesteit eeni- germate de hand leenen zou tol hunne briefwisseling met hunne ambtgenooten te Londen, aangezien dit den schijn zou hebben, alsof de Koning door hunne tusschen- komst de eerste voorstellen deed, hetgeen zijne eer niet toeliet, vermits Engeland en geenszins Frankrijk de aanvaller geweest was. — Maar, zoo als gezegd was, de mede- deeling van al onze bezwaren tegen het traktaat werd verwacht, en juist dit verlang- den onze Gezanten te ontgaan, vermits zij de breuke der onderhandelingen als het onvermijdelijk gevolg daarvan voorzagen. Niettemin, toen de Koning, met p’rnBAur in zijn gevolg, in het begin van April zijne hoofdstad weder voor het leger verliet, zeide DES VADERLANDS, 289 hij bij het afscheid tot onze Gezanten, dat zij aldaar blijven zouden en dat hij der 1627— Koninginne-Moeder volkomen last gegeven had om met hen іе handelen. Ook was de felheid van BULLION zoozeer niet te duchten: de voornaamste reden van zijn onwil om ede onzen dadelijk tot onderhandelingen over den vrede toe te laten, was de vrees, dat, zoo hij dit deed, hij het vertrouwen verliezen zou van de Katholieken, die den oorlog: tegen Engeland wilden zien voortduren; wel bevroedende, dat Frankrijk bij den vrede zich de verkregen veiligheid van die zijde en de bekomen ruimte van middelen tegen Spanje ten nutte zou maken. Van den anderen kant was het niet raadzaam zich met de Koninginne-Moeder tot bevordering van den vredehandel in te laten. Deze Vorstin moest, als moeder van de Koningin van Groot-Britannië, de bijlegging der geschillen verlangen. Maar om den vrede te verkrijgen, had zij zich, gelijk wij straks zien zul- len, aangesloten aan eene partij, die mrcueuigu’s val beoogde. Dit lekte uit. Vandaar dat ре BULLION eensklaps de bemiddeling van onze Gezanten inriep om vrede met En- geland te bekomen. Met de uiterste geheimzinnigheid verzocht hij onze Gezanten Наппеһешові- eenige punten van verdrag op het papier te brengen, die dan, in cijferschrift gesteld, dingen als bemid- aan onze Gezanten in Engeland zouden overgezonden worden, in hoop dat de vrede —S gesloten en afgekondigd zou kunnen zijn voordat iemand er van zou weten: binnen eene geland. maand moest de zaak beklonken wezen, of het geschikte tijdstip was voorbij. Het is duidelijk, dat hij degenen die tegen en buiten mrcuerreu met Engeland onderhandelden, wilde verrasschen en overvleugelen. De Kardinaal was van de zaak bewust; CHATILLON werd er. eenigermate mede gemoeid; maar voor LANGERAK werd zij geheel verborgen gehouden. Aan dat verzoek gaven de onzen gehoor. In de door hen ontworpen arli- kelen lieten zij opzeltelijk de zaak van Rochelle en van de Fransche Gereformeerden, die de Koning van Groot-Britannië als zijne bondgenoten handhaven wilde, geheel ter zijde. De artikelen werden met alle mogelijke middelen van geheimhouding naar En- geland overgezonden. Daar de onzen intusschen vernamen, dat de Koning van Groot- Britannië uitdrukkelijk verklaard had, van geen vrede te willen hooren, dan mits LODEWIJK van de bedwinging van Rochelle afzag, en dat hij eene onderneming tot ontzet тап die stad op het oog had, waartoe alles gereed was, zoo voegden zij by die artikelen de verklaring, dat die onderneming den vredehandel niet mocht beletten: daar er in de punten van geen wapenstilstand sprake was, zoo, zeiden zij, kon zij niettemin voorlgang hebben. Later vernamen zij nog, dat kane I te kennen had gegeven, wel te mo- gen lijden, dat onze Gezanten te Londen met die te Parijs over den vrede brieven wisselden. — Intusschen liet de Koninginne-Moeder onze Gezanten, die zich niet haasten om onder hare leiding tot onderhandelingen over te gaan, onder de hand be- richten toekomen, bestemd om hun vertrouwen te winnen en baar als in geenen deele Spaanschgezind te doen voorkomen. Maar zij wislen te goed, wat deze Vorstin in het Raadslagen der i . tijen in Frank- schild voerde, Van den vrede, onder hare bemiddeling, met medewerking van den rijk. in Frank ПІ Deer. 4 ток, 57 1627— 1630. 290 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Hertog VAN LORRAINE en niet zonder den invloed van Mevrouw пе СНЕТВЕОЗЕ, die tegen RICHELIEU met een onverzoenlijken haat bezield was, tusschen Frankrijk en Engeland gesloten, zou de bevrediging van Rochelle eene voorwaarde geweest zijn. Zoo zou men RICHELIEV’s eerzucht verijdeld, еп de Prinsen, hetzij Katholieke of Gereformeerde, tee gen het gevaar, dat hen van den kant eener krachtige Regering bedreigde, verzekerd hebben. Dat onze Gezanten medewerkten om zulk eenen toeleg in het belang van den Kardinaal te doen mislukken, was tevens in het welbegrepen belang van ons vaderland. Plannen тап Immers reeds vóórdat nicHELIEU er in geslaagd was om Spanje met Frankrijk tegen vrede tusschen Engeland en Engeland te verbinden, waren er door middel van den als schilder zoo beroemden вг- „Spanje, waarin de pens onderhandelingen gevoerd tusschen Spanje en Engeland, en in den vrede, welke Vereenigde Pro vinciën begrepen het doel dier onderhandelingen was, zouden de Vereenigde Provinciën mede begrepen zouden worden. zijn geworden 1, dat is, Engeland zou in verstandhouding met Spanje deze Republiek getracht hebben te dwingen tot het aannemen van voor Spanje verdragelijke voorwaar- den. De Brabantsche patriotten, door serora, zoo het schijnt, ondersteund, werkten daaronder, om met behuip der Remonstranten eene aansluiting aan de Noord-Nederlan- ders te weeg te brengen, met het doel om, bij den vrede hunner Noordelijke broeders met Spanje, zooveel als maar eenigzins mogelijk zijn zou, van hunne eigene nationale onafhankelijkheid te redden. Тоеп nu de vereeniging van Frankrijk en Spanje ih het voorjaar van 1628 al losser en losser werd, zag men den draad dier onderhandelingen weder opvatten. Onze Gezanten in Frankrijk wisten in de maand April, dat de En- gelschen in verstandhouding met nusens stonden; zij vermoedden, dat ook де Аагізһег- togin in de onderhandeling betrokken was, en verwachtten, dat de zending van 1080 GARLISLE over Brabant naar den Haag ter bevordering van zulke vredeplannen met Spanje moest strekken. Deze ontwerpen nu waren het juist, aan welke de Koninginne- Moeder zich te Parijs dienstbaar maakte, en welke door Staatslieden, die, gelijk sox- MELSDIJK еп VOSBERGEN, ons land evenmin аар de hand van Engeland als aan die van de Brabantsche patriotten Spanje in de armen gevoerd wilden zien, gedwarsboomd moesten worden. Niettemin zochten onze Gezanten een gehoor bij den Hertog van LORRAINE, die in weerwil van de tusschen hem en de Fransche Regering nog altijd bestaande spanning gedurende de Paaschweken te Parijs was-gekomen. Men bleef op deze audientie, die den 26sten April plaats had, van beide zijden bij algemeene of weinig afdoende gesprekken. Te vergeefs trachtten de onzen den Hertog aan het spreken te brengen over den Keurvorst van Beijeren en over het voornemen, dat hem werd toegeschreven, om dien Vorst tegen Oostenrijk in het harnas te jagen. Toen zij nu ook gehoor bij de Koninginne-Moeder _ zouden erlangen, werd zulks bij herhaling uitgesteld, daar zich hare Majesteit, zoo het t! Resol. Holl. 30 Sept. 1627. «DES VADERLANDS, . 291 -- -- ee -  op den broeder des Konings, die | 1627-- wegens zijnen hartstocht voor Prinses manta, de dochter van den nieuwen Hertog van 1080. MANTUA, zich meer dan haar lief was, beijverde om in Ilali tegen Spanje en Savoye tot krachtige maatregelen over te gaan. Zij behoefde een voorwendsel om in deze dagen den Ambassadeur van mantua niet te ontvangen, еп kon dus, wilde zij zich niet ver- raden, onze Gezanten ше toelaten. Bovendien zal zij intusschen wel bevroed hebben, dat zij onze Gezanten niet daar zou brengen, waar zij ze hebben wilde. — Middelerwijl kwam er antwoord uit Engeland. De Koning van Groot-Britannië had ор de artikelen, door de onzen uit Parijs overgezonden, aangemerkt, dat zij van den Koning van Frankrijk of zijne Ministers behoorden te komen. Geen wonder: men had in Engeland een oor voor de vredesvoorslagen, van dien anderen kant uit Frankrijk gedaan, en wilde dus wat van de zijde der Regering scheen te komen, niet met een half woord verstaan. In een onderhoud, dat onze Gezanten met den Heer pz svLLIoN over het bekomen antwoord hadden, werd men het eens, dat men de Engelsche onderneming tot ontzet of ten minste tot verver- sching van Rochelle haren gang moest laten gaan. Reeds omtrent het midden van April Engelsche vloot was, zeide men, de Engelsche vloot op de hoogte van Ile-Diew gezien, en de haven 1887 2020/2 ge- van Rochelle scheen op verre na niet zoo ontoegankelijk gemaakt voor groote schepen, als RICHELIEU geacht werd te wanen. Toch hield men het er voor, dat die vloot niet veel zou uitrichten: BUCKINGHAM, meende men, was het met de onderneming geen ernst. En niet zonder grond dacht men er zoo over. Had hij de belegeraars laten aantasten, zoo. zou Ьу de Spanjaarden gedwongen hebben, den Koning van Frankrijk volgens het nog bestaande verdrag bij te springen, of wel den vrede met Frankrijk op te zeggen en zich daardoor het gevaar ор den hals te halen, dat Lopewisk in Italië openlijk voor den Hertog van MANTUA partij trok. Bovendien mocht men vragen, of het voor Engeland wel geraden was door een aanval op ’s Konings leger het eergevoel der Franschen en hunne liefde voor hunnen Koning aan te wakkeren, op een tijdstip, dat men zich in verband gesteld had met eene partij in dat Rijk, om, buiten °з Konings hooge Regering om, vrede te sluiten? Dus was het te voorzien, dat de geheele Engelsche onderneming zou eindigen, gelijk zij werkelijk geëindigd is: dat, namelijk, de vloot zou afdeinzen zonder zelfs levensmiddelen in Rochelle binnengebracht te hebben. — Maar al stond het vast, dat men de nadering der vloot door geen voorstel van wapenstilstand zou trach- ten te keren, toch meende ре BULLION, dat de onzen hunnen koerier nogmaals naar Engeland moesten zenden, om er op te laten aandringen, dat men op de twee artike- len, waartoe de geheele voorslag teruggebracht was, sluiten zou zonder van Rochelle te gewagen. Het schijnt, dat hij het er voor hield, dat воскичанлм dubbel spel speelde en zich den pas niet wenschte af te snijden om, als Rochelle gevallen was en de Kar- dinaal zijne tegenstanders in bedwang had weten te houden, zich met den alsdan on- verwinnelijken Minister te verstaan. Ное het zij, de onzen zonden op nieuw eenen 57% ғ é 292 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1687— koerier naar Londen en in hunne berichten konden zij vrijelijk uitweiden over het wenschelyke, dat каве, I zich nu haasten zou om Rochelle te hulp te komen: dit gaf hun een schijn van ingenomenheid mel de zaak der Hugenoten en met Kares plan- пеп, terwijl zij zeer wel wisten, wat hem in den weg stond om met zijne vloot wat degelijks uit te richten. Den tweeden Mei hadden onze Ambassadeurs gehoor bij de Koninginne-Moeder; maar wel verre van alsnu van de aan hare Majesteit door den Koning verleende volmacht gebruik te maken om met haar over den vrede met Engeland te spreken, zeiden zij, dat zij wel gemerkt hadden, dat er zoo lang Rochelle zich in dien toestand bevond, over geene openbare aangelegenheden met eenige hoop om wat degelijks uit te richten kon gebandeld worden, en hielden hare Majesteit met bijzondere belangen bezig, die zij in last hadden nevens de Staatszaken aan het Fransche Hof voor te staan. Van hare zijde gaf де Vorstin zich evenmin bloot. Gedurende een geruimen tijd was er geene sprake geweest van de wijzigingen, in ons verdrag met Frankrijk te brengen. Maar den derden Mei kregen onze Gezanten brieven uit den Haag in antwoord op de punten van wijziging, die zij zich genood- zaakt gezien hadden op te stellen. De Staten mochten lijden, dat de onderhandeling over die wijzigingen, als het dan niet anders kon, de bemiddeling van den vrede tus- schen Frankrijk en Engeland voorafging. De Instructie der Gezanten, schreven Hun Hoog Mogenden, voorzag in alles: daaraan hadden zij zich bij de vraag, wat zij al of niet toestaan konden, slechts te houden. Verlangden de Franschen, bij gebleken onmo- gelijkheid om elkander op het nieuwe traktaat te verstaan, dat men dat van Compiègne zou doen herleven, zoo konden zij daarin niet bewilligen, vermits de tijden veranderd en toen dat traktaat gesloten was, Frankrijk en Engeland niet in oorlog waren. Maar wilden de Franschen, bijaldien hetgeen zij begeerden, niet ingewilligd werd, де onder- handeling afbreken, dan moesten de Gezanten, alvorens daartoe te komen, Hun Hoog Lanarzax Mogenden vooraf van den stand der zaak verwittigen. Voorts gaven de Staten bij deze то gewraakt gelegenheid hunne bevreemding te kennen over de redenen, die LANGERAK zich ver- ton van het trak- oorloofd had; zij gelastten hem kopij over te zenden van de aanschrijving, ор welke hij : zich beriep ten bewijze, dat hij bij het sluiten van het traktaat niet buiten zijnen last zou gegaan zijn. Eindelijk gaven zij dezen hunnen gewonen Gezant een grievend blijk van mistrouwen door te besluiten aan de buitengewone Ambassadeurs kopij te zenden van alles wat zij hem aanschreven. Zelfs was er sprake van om hem ter verantwoor- ding naar Holland te roepen 1. Op de mededeeling van dit bericht erkende LANGERAK zijn ongelijk, bood aan, zijne woorden in de tegenwoordigheid der Fransche Commissa- rissen te herroepen, en zeide met de verklaring dat hij iets in handen had, waarmede ' Resol. Slat.-Gen. 12, 18 April, 1628. Resol. Holl. 12, 13, 15, 18, 20 April, 1628. . DES VADERLANDS, 295 hij zich kon verdedigen, niels anders te hebben willen zeggen, dan dat hij vrienden | 1697-- had, die hem wel van alle zwarigheid zouden weten te ontheffen 1. Еп hiermede werd 990. het wederkerig vertrouwen hersteld. De eerste gelegenheid na de ontvangst der brieven van Hun Hoog Mogenden namen de onzen te baat om te doen gevoelen dat, zoo zij dan tot beraadslagingen moesten overgaan, strekkende om het traktaat voor de Staten aannemelijk te maken, zij dit geene zaak achtten, die, gelijk de Franschen schenen te meenen, met eene geringe wijziging van enkele bepalingen spoedig af te doen was, Intusschen kwam den 21sten Mei te Parijs het bericht aan, dat de Engelsche vloot was afgedeinsd. Hierop werd het vermoeden algemeen, dat zulks het gevolg was van een aangevangen vredehandel. Wie onder de aanzienlijksten nietin alle geheimen wa- ren ingewijd, zelfs de broeder des Konings, verkeerden in de meening, dat onze Ge- zanten de bemiddelaars van dien vrede waren. Trouwens sedert werd er meer openlijk over vredesonderhandelingen gesproken, en over de rol, die de onzen daarbij zouden kunnen vervullen. Maar te Parijs, bij de afwezigheid van den Koning en den Kar- dinaal, begrepen dezen, zou er niets van aanbelang in die zaak kunnen verricht wor- den. Dus begonnen zij te wenschen, dat zij naar het leger mochten ontboden worden. Doch hoe gedroegen zich de Staten bij de onderhandsche pogingen om vrede tusschen Engeland en Spanje tot stand te brengen, eenen vrede, waarin len spijt van den Kar- dinaal, de Fransche Hugenoten en Prinsen, en, ten spijt van de mannen der moedige volharding, de Noordelijke Nederlanden zouden begrepen zijn? Kwam cAnuisre werke- ‘lijk naar den Haag om zulke denkbeelden te verwezenlijken? Dat hij gezegd werd bij zijne doorreize door Brabant de Infante te Brussel niet gesproken te hebben, bewees, volgens зоммезошк, niels tegen het vermoeden, dat hij optrad als bemiddelaar van eenen vrede tusschen Engeland en Spanje. Immers had de Infante hem te Duinkerken DON CARLO COLONNA te gemoet gezonden, en er behoefde juist niet te Brussel onder- handeld te worden. Ook zag men reeds, dat aan het verbod van handel tusschen de Engelsche en Duinkerkers de hand niet meer werd gehouden. | Maar wij hadden op dat tijdstip buitengewone Gezanten te Londen. Wat berichtten dezen? Hoedanig was over het algemeen tot dusverre hun wedervaren geweest? Bij de aanbeveling vanden vrede met Frankrijk, die onzen buitengewonen Gezanten Tastructie onzer ` и. os . buitengewone Ge- naar Londen opgedragen werd, zou het dezen onmogelijk zijn van 7 Konings voornemen naar Lon- den. 1 Uit een later onderhoud van onze buitengewone Gezanten met den Heer van LANGERAK mag men opmaken, dat deze met die vrienden den Kardinaal pr мснемЕ0 bedoelde, die hem bezwo- ren had, ten einde hij niet ten val mocht komen, het traktaat te sluiten, hem op verbeurte van zijn leven belovende, dat hij hem wel bij de Staten van alle blaam vrijwaren zou, Waar- schijnlijk rekende de Kardinaal daarbij op sommetspus. 1627— 1630. Hunne aankomst іп Engeland. 294 ALGEMEENE. GESCHIEDENIS om Rochelle te ontzetten, met afkeuring te gewagen. Toch zou kamer I van dat voor- nemen moeten afzien, indien er vrede tusschen de beide Rijken zou komen. Vandaar dat de Instructie, welke die Gezanten medekregen, in eenigzins tegenstrijdige uitdruk- kingen van die zaak gewaagde. Het zou zijne Majesteit, zeggen de Staten in dat Staat- stuk 1, tot groote eer en onsterfelijken lof verstrekken, de Kerken van Frankrijk aan eenen goeden vasten vrede te helpen; en, voegen zij er in éénen adem bij, piet alleen zijne wapenen, maar ook die van Frankrijk, in plaats van ze legen elkander te scher- pen, tegen hunnen ретеепясһарре Кеп vijand te wenden. Ook moesten de Gezanten bepaaldelijk wijzen op den gevaarlijken toestand , waarin °з Konings landing op het eiland Ré, zoo zij weder mislukte, de stad Rochelle en al de Fransche Kerken zou brengen. De behartiging van nog andere belangen, waaronder die van den handel eene voor- name plaats bekleedden, werd aan de buitengewone Gezanten opgedragen. Zij moesten tegen de represailles op de Oost-Indische Compagnie opkomen, om herstel vragen voor de schennis van onze haven van Tessel, waar men het Fransche schip had aangerand en genomen, en klagen, dat het traktaat van Southampton *, hetwelk den Engelschen de bevoegdheid had teegekend om zich door visilatie te overtuigen, of onze schepen, naar eene Spaansche haven bestemd, ook verboden waren voerden, misbruikt werd. Die visitatie toch was sedert op meest alle schepen toegepast, welke door het Kanaal voe- ren. Bepaaldelijk waren er Nederlandsche schepen, die op Saleh handelden , opgebracht, hoezeer die plaats niet onder de gehoorzaamheid van Spanje stond en de Engelschen daar zelven handel dreven. Ja zelfs hadden de Engelschen Afgevaardigden van daar ten hunnent ontvangen en goed bejegend, en dat terwijl zij onzen handel met die van Saleh, als waren zij шез dan zeeroovers en vijanden van het menschelijk geslacht, voor een gruwel verklaarden 3. Den 1449 Februarij (1628) kwamen rANDwiJK en pauw te Gravesand aan. Hier kwam 2оАснімі hen spreken, en zeide hun, wat hij ook aan beide naar Frankrijk bestemde Gezanten had willen zeggen, dat de Hertog van воскіхснАМ hem in vertrou- wen medegedeeld had, dat de Koning misschien tot vrede met Frankrijk bewogen zou А | 1 Artikel 33. Zie Verbael van de ИН. v. вакруупск ende van HEEMSTEDE van de Legatie naer Engelandt, in den jaere 1628 en 1629. Op het Rijksarchief. Aan dit stuk zijn de volgende bijzonderheden ontleend. 3 Nog altijd hadden de Koninklijke Commissarissen, die met de onzen het traktaat van Sowth- ampton hadden gesloten, deswegens geene geschenken van de Staten ontvangen. Voor het ver- trek van dit nieuwe Gezantschap werd daarin voorzien, maar later besloten, dat men het doen van die geschenken zou achterwege laten (Resol. Stat.-Gen. 20 Dec. 1627; 2 Junij, 1628). 3 Cars had, in Engeland zijnde, reeds over deze zaak geklaagd. Zie Resol. Stat.-Gen. 5 Aug. 1627. DES VADERLANDS. 995 kunnen worden, indien de Koning van Frankrijk kon overgehaald worden om met 1627— Engeland de zaken van Denemarken en Duitschland te helpen handhaven, en daartoe 1930. twee derden der noodige opofferingen tegen één derde, door Engeland іе leveren, wilde bijbrengen; voorts indien hij die van Rochelle en de andere Gereformeerden in het be- zit wilde laten van hetgeen by het laatste accoord, onder bemiddeling van Graaf not- LAND en Baron CARLETON ‘getroffen ‚ bedongen was. Den 22sten met °з Konings barges van Gravesand tot voor den Tower gevaren, wer- den zij met een trein van koetsen van Ambassadeurs, Engelsche edellieden en hande- laars op Nederland van daar naar hun hótel gevoerd; maar koetsen van den Koning ontbraken bij den optocht. Hierover gaven onze Gezanten hunne bevreemding te ken- пеп, te meér omdat deze zaak algemeen werd opgevat als een blijk, dat er tusschen den Koning en de Staten niet de beste overeenstemming bestond, en dat hunne komst niet aangenaam was. Пе Burggraaf van wrusrETon antwoordde, dat hij niet wist, hoe ’sKonings koetsen afwezig waren gebleven, daar hij last gegeven had dat zij tegen- woordig zouden zijn, en bood aan om de plechtige ontvangst te herhalen, ten einde de begane fout te herstellen. Dit namen onze Gezanten aan: zij begaven zich derhalve lerug naar den Tower, dien zij bij deze gelegenheid bezichtigden, en werden van daar alpu mede ше! °з Konings koetsen op den vollen middag de stad doorgevoerd.. Den 27%en werden zij ten hove ter maaltijd genoodigd om daarna hunne eerste audientie bij den Koning en de Koningin te erlangen. Op hun eerste bezoek bij den gun Hertog VAN BUCKINGHAM toonde deze te weten, dat ег in de vergadering der Staten min- onderhoud — met der eervol van hem was gesproken, als-van iemand, die niet te vertrouwen was en die vreemde plannen had. Ook beklaagde hij zick, dat hij in zijn voornemen om den Ministers des Konings van Frankrijk de onderdrukking der Hugenoten te beletten, en hen tot hulpbetoon tegen Spanje en Oostenrijk te nopen, door Hun Hoog Mogenden ver- hinderd was. Zag Frankrijk af van zijne tegenwoordige staatkunde en besloot het de ge- meene zaak te behartigen, dan zoude zijn Meester, hoe zwaar ook beleedigd, zich niet afkerig van den vrede betoonen. Bij Spanje, voegde hij er later bij, was geneigdheid om zich met Engeland te verstaan, en zoowel sprxora als de Spaansche Ambassadeuts te Parijs hadden hunne dienst veil om den vrede te bemiddelen, als Hun Hoog Mogen- den het konden goed vinden. Voorts ontzag de Hertog zich niet onze Gezanten te ver- eerste zoeken, dat zij door hunnen invloed de leden van het Parlement zouden opwekken tot welwillendheid om den Koning gelden toe te kennen: was het Parlement daartoe niet bereidvaardig, dan zou de Koning zonder hetzelve belastingen invorderen: al de Heren van den Raad hadden beloofd, den Koning hierin behulpzaam te zijn, al moesten zij daarvoor sterven. — Corwar, Secretaris des Konings en belast met de Nederlandsche zaken, еп de Graaf van рЕМВВОКЕ, Groot-Steward of Hofmeester, betuigden al dadelijk , dat zij geenszins met den oorlog tegen Frankrijk waren ingenomen, en RICHARD ууиз- 296 ALGEMEENE GESCHIEDENIS а... 1627— тох, Kanselier van de Schatkist, verklaarde, dat hij en de gansche Raad tot vrede met ` Frankrijk gezind was. Den 29sten hadden onze Ambassadeurs, aangezien de Koning voor een dag of veertien naar Theobalds en New-Market stond te vertrekken, hunne tweede audientie, waarbij men zich niet bloot bi plichtplegingen en algemeenheden hoopte te bepalen. Op hunne uitvoerige. uiteenzetling der gronden, die den vrede tusschen Engeland en Frank- rijk dringend noodzakelijk maakten, antwoordde de Koning in denzelfden zin, als zij қ BUCKINGHAM reeds hadden hooren spreken. Ook uit zijner Majesteits mond moesten zij op hunne klacht over de schade, die hun handel Ы) dien oorlog leed, het weinig troostrijke woord vernemen, dat wij mede eenig ongemak om het gemeene beste moesten weten te verduren. Ten slotte zeide de Koning, dat hij eenige Heren van zijnen Raad zou committeren om met de onzen te handelen aangaande de ondersteuning van den Koning van Denemarken en andere zaken, welke zij in last hadden in het midden te brengen. De Vorst won door zijne redenen bi deze gelegenheid het verlrouwen en den goeden dunk van onze Gezanten. Commissarissen Den 44 Maart vernamen zij, dat de volgende Heren waren aangewezen om met hen benoemd om ше? te onderhandelen: de Graaf van MARLBOROUGH, Groot tresorier, де Graaf van mar- CHESTER, Voorziller тап den geheimen Raad, de Hertog van suckinanam, de Graaf VAN PEMBROKE, de Graven DORSET, SUFFOLK, BRIDGEWATER, CARLISLE еп HOLLAND, de Burggraven CONWAY еп WIMBLETON, de Baron caRLETON van Jmbercourt, de Secre- taris COOKE еп RICHARD WESTON, kanselier van de schatkist. Dat de naam van den Baron савъвтом onder deze Commissarissen werd aangetroffen, was het gevolg daarvan, dat de Koning hem uit de VereenigdeeProvinciën teruggeroepen had, daar, zeide men, met de komst onzer buitengewone Gezanten de onderhandelingen naar Londen verplaatst waren. Deze uitdrukking alleen was genoeg om te doen beseffen, welk doel men met die onderhandelingen wenschte te bereiken, en wat al de welwillendheid der Engelsche Савтвтонв ver- Grooten, onzen Gezanten bewezen, te beduiden had. Eerst den 22sten Maart vernam trek uit Holland, men in den Haag, dat савівтон last had om naar zijn land terug te keren. Toch, verklaarde hij toen, nog wat in Holland te willen blijven: waarschijnlijk hoopte bij nog wat afdoends te kunnen verwerven. Met het plakaat intusschen, dat Hun Hoog Mo- genden uitvaardigden om den uitvoer van schepen en van scheeps- en krijgsbehoeften te verbieden en het dienstneraen van hunne onderzaten bij vreemde Mogendheden te keer te gaan, was hij niet tevreden. Het was in zijn oog wel voldoende om aan bijzondere personen dien uitvoer te beletten, maar de Staten schenen zich daarbij voor te behou- den, de eene of andere Mogendheid met de vergunning om zich het verlangde aan le schaffen te gerieven. Voorts verlangde савіктоя eene bepaalde verklaring, wat men doen zou, zoo de Spaansche vloot zich weder met de Fransche vereenigde, en een vast besluit op de uitrusting van het Nederlandsche contingent bij de Engelsche scheeps DES VADERLANDS. 297 ЕС macht te voegen. — De Staten evenwel verkozen zich niet nader te verbinden. Daar de Gezant alsnu stellig verklaard had eerstdaags te zullen vertrekken, antwoordden zij op zijne aanmerkingen, dat de onzijdigheid niet veroorloofde aan Frankrijk volstrekt alles te weigeren. Wat reeds naar Frankrijk was uitgevoerd, was of bijzonder eigendom van den Koning ! of elders licht te bekomen. In geval van landing der Franschen, met Spanjaarden vereenigd, op de Engelsche kust, zeide hij tot den Hertog var GUISE, waren de Slaten uiet gehouden de Engelschen bij te staan, aangezien, al hadden de Franschen volk van eene andere natie onder zich, het altijd de Franschen bleven, die den aanval deden; of het Spanjaarden of Turken waren, die zij bij zich hadden, was om het even. Daar GARLETON dan nu (hij was weinig voldaan over ’t bekomen antwoord} van ons zou scheiden, zoo besloten de Staten hem met een gouden keten van 5000 gulden, en zijnen Secretaris met een medaille van 100 gulden waarde te begiftigen. Deze geschen- ken voldeden niet. Слвівтох, die hebzuchtig was en ook onlangs van zijn karakter als Gezant misbruik gemaakt had om een overmatige menigte goederen vrij van licent in te voeren, was onkiesch genoeg om te verklaren, dat die gift voor hem, als bijzonder persoon, te groot, maar, beschouwd als vertegenwoordiger eens Konings, te klein was. Dus zou hi te Delft tapijtwerk gaan koopen, om tot behangsel van een vertrek te dienen, en het den naam geven, alsof de Staten het geheel betaald hadden. Ook de Secretaris vond de medaille te gering: elders had hij, en anderen hier, meer gekregen. De Staten merkten de mededeeling van den Ambassadeur aan als niet geschied, en namen van zijnen Secretaris den penning stilzwijgend terug % Doch op den achtsten Mei (1628) liet canteron weten, dat daar cARuIsrE in het land was aangekomen, het hem niet betaamde de vereering aan te nemen 3. Hij zal gemeend hebben geen ge- г Ор de kanonnen, onder anderen, was ’s Konings wapen ingegoten. Dit was de dekmantel, dien men gebruikte om den uitvoer van geschut naar Frankrijk te vergoêlijken. > Res. Holl. 23 Maart, 1628. Resol. Stat.-Gen. 21, 22 Maart; 6, 22,28 April; 3, 7 Mei, 1628. 3 Ook had hij, voegde hij er bij, te Delft het verlangde tapijtwerk niet gevonden. Hij had de keten aan eenen klerk overhandigd; doch deze had zich niet bevoegd geacht ze aan te nemen (Besol. Stat.-Gen. 8 Mei, 1628). ІП DEEL. 4 Srux. е 58 ~ 1627— 1630. 298 ALGEMEENE GESCHIEDENIS | 1627— schenk te kunnen aanvaarden, nu wat de nieuwe Gezant zou blijken te zeggen te heb- 1690. ben, bewijzen zou, dat де Engelschen geen enkel punt van geschil als afgedaan beschouwden. Komst van Den 94 Mei kwam de Graaf van caruste aan. De Prins reed hem tot Rijswijk чии te gemoet om hem te verwelkomen. Den elfden had hy audientie bij de Staten en er- langde op zijn verzoek Commissarissen uit hun midden om met hem te onderhandelen. Dezen brachten den 184 rapport uit omtrent de vijf punten, door de Engelsche Heren in het midden gebracht. Bij het eerste verlangden zij van de Staten nadere geruststelling van de Merchants-adventurers, die bezorgd schenen, dat op hunne schepen en goederen, bj wijze van represaille, beslag zou worden gelegd. Bij het tweede verzochten zij, dat Hun Hoog Mogenden hunnen Gezanten te Londen volmacht zouden geven om eene alli- antie te sluiten met de Koningen van Groot-Britannië, Denemarken en Zweden ter verzekering van de vrije vaart door de Sont, in de Oost-zee en op de rivieren de Elbe, de Wezer en de Eems, en dat zij zich alreede zouden uitrusten om met kracht in die wateren op te treden. Bij het derde werd gevorderd, dat volkomener voldoening zou gegeven worden, nopens het vertrek van Koen naar Batavia; dat wegens het gebeurde op Amboina eindelijk recht gedaan, en eene Deputatie naar Engeland gezonden zou worden, om de hangende geschillen tusschen de beide Oost-Indische Compagniën bij te | leggen. Bij het vierde werd op nieuw verbod тап toevoer van schepen еп krijgsbe- Боейеп aan Frankrijk geeischt: de aanspraak van deze Mogendheid stond niet gelijk теі die van Engeland: de Staten toch waren door een verdrag tot levering van krijgs- behoeften aan Engeland gehouden, еп ten aanzien van Frankrijk verplichtte hen geenerlei verdrag, ja dit Rijk was verbonden met hunnen doodvijand. Bij het vijfde punt, eindelijk, verlangden de Gezanten bepaaldelijk te mogen weten, hoe de Staten zich gedragen zouden bij de vereeniging van de Fransche en de Spaansche macht, met name in geval van aanranding van den Britschen bodem, hetzij onder Fransche, hetzij onder Spaan- sche vlag. — Op het eerste punt antwoordden de Staten, dat zij zich tot geruststelling der Engelsche handelaars niet duidelijker konden uitdrukken: zij zouden afwachten, of die kooplieden nog iets naders begeren zouden. Op het tweede, dat de noodwendigheid om tot het aangaan van allianties vooraf de Provinciën te raadplegen, hun verbood dadelijk op bet verzoek te besluiten. Toch zouden de Gezanten, tegenwoordig in Engeland aanwezig, kunnen vernemen wat hun ten dien aanzien medegedeeld zou worden. Trouwens de zaak namen Hun Hoog Mogenden zeer ter harte: reeds hadden zij schepen naar de Elbe en de Eems gezonden, en steeds gingen zij voort Denemarken te ondersteunen, hopende dat de Koning hetzelfde doen zou. — Hoe weinig grond er tot deze hoop bestond, bleek juist in deze dagen, daar de Engelsche troepen van monaar uit Slade hier te lande aankwamen. Deze stad, welker bewaring aan de Engelschen was toevertrouwd, was door den vijand genomen. — Op het derde punt gedroegen de Staten zich aan hunne DES VADERLANDS. 299 verklaring, vroeger aan Baron CARLETON gegeven, еп de oorzaak van de vertraging der rechtspraak, іп de zaak van Amboina aan de Engelschen wijtende, verzochten zij de Gezanten, te zorgen dat de getuigen niet langer mochten uitstellen uit Engeland her- waarts te komen 1. Gedeputeerden van de Oost-Indische Compagnie kon men niet naar Engeland zenden, voordat de drie schepen ontslagen waren: eerder, namelijk, kon men niet verwachten dat de benadeelden dien maatregel goed zouden vinden. Op het vierde luidde der Staten antwoord, dat zij niet begrijpen konden, hoe het met hunne onzij- digheid overeen te brengen zou zijn, Frankrijk allen toevoer van dien aard te weige- ren. Op het vijfde, eindelijk, gaven zij geen ander bescheid, dan dit, dat eene verzoe- ning tusschen Engeland en Frankrijk dadelijk eene breuk tusschen Frankrijk en Spanje en bijgevolg de oplossing van alle zwarigheden ten gevolge zou hebben. Evenwel, randde Spanje Zijner Majesteits Rijken aan, dan zouden zij niet in gebreke blijven het verdrag met naauwgezetheid na te komen, in geval van aanranding van hun Land der- gelijke hulp van Engeland verwachtende. — Bij de overhandiging van dit korte en bondige antwoord lieten de Staten den Graaf cARzIsLE tevens een gouden keten ter waarde van 1500 gulden aanbieden. Het schijnt evenwel dat Hun Hoog Mogenden grond hadden om te verwachten, dat deze vereering niet zou worden aangenomen. Geen wonder: de Gezant had met zijnen ambigenoot menige aanmerking op der Staten antwoord. Boven- dien moesten de Engelsche Heren een ernstige aanmaning vernemen, eensdeels tot terug- betaling van 650,000 gulden, die de Staten in der tijd voor de troepen van MANSFELD hadden voorgeschoten; andersdeels tot verzekering van het onderhoud der uit Stade teruggekeerde en hier te Zwol aangekomen Engelschen ten getale van 1700 man, welke de Staten bi gebreke daarvan zeiden te zullen afdanken. Dus was cARLISLE niet in de stemming om met welgevallen een geschenk te aanvaarden. Althans de Staten hielden het terug. Nog evenwel was de wisseling van bitse bescheiden tusschen de Staten en de Engelsche Gezanten niet aan een eind. 16 Mei, 1628). 58 * 1627— 1630. Protest betref- fende de proce- dure ìn de zaak van Amboina. 1627— 1630. 500 ALGEMEENE GESCHIEDENIS in tegenwoordigheid van den Prins en met zijn advies besloten, dat men carLeTON verzoeken zou, dit protest in te trekken, еп dat men hem bij weigering een contra- protest zou overhandigen, waarbij de Staten den Gezant herinnerden, dat de rech- ters in de bewuste zaak, op verzoek van den tegenwoordigen en den vorigen Koning, met geen ander doel herwaarts tot hun groot verdriet en onberekenbaar nadeel waren opontboden, dan om hier te. recht te staan; voorts dat de rechtbank met medeweten en volgens het oordeel тап hem, cARLETON, zelven was zamengesteld. Bijgevolg verklaar- den zij, dat na al hetgeen zij om aan den Koning voldoening te verschaffen іп dezen gedaan hadden, zij veeleer reden zouden hebben om te protesteren en rondelijk te be- tuigen, dat, zoo Zijne Majesteit geen voldoening verkreeg, de schuld daarvan niet aan hen lag. — Nog vóórdat aan dit besluit gevolg Коп gegeven worden, kwamen CARLISLE en CARLETON .beleefdelijk afscheid nemen, en toen de eerste de vergadering verlaten had, bleef de laatste achter om Hun Hoog Mogenden tot de toezegging te bewegen, dat den Gezanten, die hem zouden opvolgen, zitting in den Raad van State zou ver- leend worden 1, — Gelijk men vermoed had, weigerde савһвток zijn protest in te trekken; maar tevens weigerde hij het contra-protest aan te nemen. Toch lieten onze Gecommitteerden dit laatste stuk in zijne woning. Voor hun scheiden lieten zij den eisch gelden om де bewuste 650,000 gulden en den vervallen interest daarenboven, en ontlokten den Gezant de bekentenis, dat deze schuld hem zeer kwelde, en dat hij zijn uiterste best gedaan had ze te doen kwijten. Daags daaraan bracht слвъвтол, de neef, het contra-protest ten huize van den Heer rerrn, eerste der tot deze zaak Gecommit- teerde Heren, en leide het aldaar neder. De Staten lieten het stuk dadelijk weder door eenen klerk in het huis van den Engelschen Agent nederleggen. Deze bezorgde het in eenen brief gesloten aan dien klerk terug. Alsnu zonden Hun Hoog Mogenden den Am- bassadeur CARLETON, die, terwijl men cARLIsLE nog aan de plaats van zijn verblijf beleef- delijk had laten groeten, zonder eenige beleefdheid te ontvangen vertrokken was, het stuk achterna met het bericht, dat als hi het niet behield, zij zijn protest zouden ` aanmerken als niel ontvangen 2. 