VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Hy befchikte voor ieder Stam zyn ei- „ gen Geloof, en voor elken Aanhang zyn eigen Gods- s, dienst, en ziet, in elke byzondere plaats, de wyze van „ Godsdienstoefening daar beftemd. Zomtyds is hy met ‚‚ die, in de Mosquees, de heilige koraalen van het bid- „ {noer tellen; zomtyds in de tempelen by de aanbidding » der Afgoden: hy is de Vriend van den Mufulman, de s Vriend van den Hindoo, de Medgezel van den Chriss s ten, de Vertrouweling van den Jood.” Eene Verdraagzaamheid, gebouwd Aen begin- zelen , fluit noodwendig buiten, die eleerde bittere twisten, die verregaande en wreede haatlykheden, welke, hetaas ! onder eene RAE ‚ welks hoofdeigenfchap Liefde is, zo vaak de rust der Maatfchappye verftoord hebben. Daar is de bittere berisping, de wrange we- derfpraak , het geweldig uitvaaren tegen verfchillend- denkenden, geheel onbekend. Onder de banieren van den Hindoo- Godsdienst rangfchikten zich nimmer de verbit- terende driften. „, Hy, myn Dienaar ,’ zegt KRISHNA, fpreekende in de perfoon van de Godheid, Hy, myn s Dienaar, is my dierbaar, die yry is van pen big P- „» medelydend, vry van trotsheid en zelfzoekenheid, die ə», Zich dezelfde betoont in finerte en vermaak , die gedul- » dig ongelyken verdraagt, wel te vrede is, en zyn ziel s» op my alleen gevestigd houdt.” Eene verdere befpiegeling van den Godsdienst der Hindoos is noodig, en zal misfchien genoegzaam weezen om eene andere charaertrek der Hindoos te ontvouwen, welke zeer fterk allen getroffen heeft , die gelegenheid hadden om dezelve waar te neemen. Het geduld, be= toond door dit geflachte, onder het zwaarstdrukkend ly- den, en de onverfchilligheid, met welke zy de aannade- ring des Doods zien, welke zommigen ian ve “ e - VAN EEN HINDOO RAJAH. 157 hebben aan eene hun eigene gevoelloosheid , dañ hunne leevenswyze , en het teder maakzel hunner lichaamen, kan even zeer afgeleid worden uit hun vast en onwankel- baar geloof in eenen Toekomenden Staat. —— Dit geloof is met veele duisterheden omgeeven, met veele dwaalin- gen vermengd. Zy gelooven, dat ’s Menfchen Ziel door iyden moet gezuiverd worden, en dat dezelve niet, dan naa deeze zuivering in een reeks van lichaamen ondergaan te hebben, waardig wordt om ter eeuwige gelukzaligheid te worden toegelaaten. De kwaalen , die den fchynbaar onfchuldigen overkomen, worden door hun toegefchreeven aan eene ftraffe wegens misdryven in een voorig beftaan gepleegd. ringen van de. best onderrigte. Bramins, zelfs heden ten dage, dat hun Godsdienst alleen gerigt is tot één Godlyk Beftagn, en dat de veelvuldige mindere Godheden, wier beeldtenisfen hunne Tempels vervullen, flegts zo veele Zinnebeelden zyn van cops onderfcheidene Eigenfchap- pen, moet men bekennen, dat de Godsdienst des gemee- nen Volks verbasterd is tot de groffte Afgodery. —— Hier van kan men reden geeven, als men in aanmerking neemt de verregaande bezorgdheid, met welke de Stam van BRAH- (*) Zie maurice's Antiquities. MENG. 1798. NO. 4. M 158 | ‚ BRIEVEN BRAHMA voorkomt , dat de menigte niet indringe:in die laatzen van. weetenfchap en waarheid, van welke zy de Byzondere Bewaarders zyn (*). | | Onkunde baant natuurlyk den weg tot Bygeloof ; en het Gemeen van alle rangen , de aandagt vestigende op het uitwendig voorwerp ’t zelve aangeboden, verliest geheel uit het ooge de verder afgelegene en geestlyke zinfpee- ling , en brengt welhaast dien eerbied over, welke eerst beftemd was voor het verbeeldde, tot de beeldtenis zelve, Dan het is in den Godsdienst van Mindoftan alleen niets dat dergelyke. uitwerkzels. voortgebragt zyn door oorzaa- ken van gelyke natuur, wW Naa dit alles, °t welk wy met de woorden van Me- juffrouw HAMILTON voorgedraagen hebben, gaat zy voort om reden te geeven van de Hindóo - Mythology, waar in hunne mindere Godheden blyken gelyk ‘te zyn aan die van Griekenland; en op eene wyze, welke toont dat zy eheel meester is van haar onderwerp. : Zy brengt wer- fcheide bedenkingen te berde, om aan te toonen, dat: het Staatsbeftuur van de Hindoos , en ‘de Voorfchriften van hun Geloof , fchoon wonder gefchikt om hun Ryk in welftand te-houden en in rust te .bewaaren, niet -zo gun» ftig zyn tot het aankweeken en ontwikkelen der Zielsver- mogens „en derzelver vordering op de paden van nutte kundigheden. —- Zy verdiept zich ook in de gefchie- denis;van de Mahommedaanfche vermeestering, en de ver- woestende uitwerkzels huns onverdraagzaamen Beftuurs. Zy befluit haar berigt met een tafereel van -den tegen- woordigen taat van Mindoffan onder het Beftuur ‘van Groot- Brittanje , waaromtrent zy zich'in deezer voege laat hooren. EK i es … In die Landfchappen , welke, door een zamenloop van omftandigheden , geheel vreemd van ons ontwerp ‘om onderfcheiden op te haalen, onder de Heerfchappy van Groot - Brittanje gekomen zyn; is het te hoopen, datde lang geleden. hebbende Hindoos eene gelukkige verwisfe- ling ondergaan hebben. En hier aan’ kumen -wy niet wel twyfelen, wanneer wy in aanmerking neemen, dat, in die Landfchappen, de fchriklyke wyzen van ftrafoefe. ning , door de Mahommedaanen ingevoerd , geheel af- gefchaft zyn; dat de banden, die hunnen. Koophan- del Ky, Zie Introduĝion te the Gentoo. Laws. VAN EEN HINDOO RAJAH. 159 del bonden, werden losgemaakt; dat de fchattingen niet langer geheeven worden door de willekeurige vorderin- en van een Krygsopperhoofd, maar op eenen voet zyn ingerigt, die, aan den eenen kant, de opbrenging verze- kert, en den Onderzaat voor verdrukking beveiligt, —= De Banditi van het gebergte, die, door hunne roofzug- tige ftrooperyen, de fchuldlooze inwoonders beroofden ` zyn te ondergebragt. —- De niet aflaatende vervolging a welke voor een pligt gerekend werd door het domme bygeloof hunner Muf/u/mannifche Regeerders, is, door den zagteren geest des Christendoms, veranderd in de tederfte toegeevenheid. — - Hunne oude Wetten zyn hun weder- egeeven : eene Vertaaling van dezelve, in de Perfifche en Gonaelfche Taale gemaakt, is thans het Rigtfnoer in de Gerigtshoven, onder hun opgerigt. —- De Landbouw is aangemoedigd door de zekerstgaandfte van alle mid- delen =- de zekerheid van Eigendom; ‘en: alle .deeze zeges ningen zyn van eene dubbele waarde geworden, door het genot van eenen zegen, gelyk, indien niet hooger, te fchate ten, dan eenige andere — den zegen des Vredes; een zegen, welken zy een reeks van jaaren derfden (*). … Die heilzaame- fchikkingen , den oorfprong neemende met Mr, HASTINGS, en fteeds voortgezet door Sir JoHN M°PHERSON en Lord CORNWALLIS, thans agtervolgd door den tegenwoordigen Gouverneur - Generaal (t), zullen de lachen van e e en geluk verwekken over de beste Landfchappen van Hindoftan, langen tyd naa dat de hee- fche ftem der partyfchappe verdoofd en tot een eeuwig ed pri zal verweezen zyn 5 en de bittere misduidingen van nyd en wangunst even zeer vergeeten zyn, als de opge- {mukte aanfpraaken en zwellende uitvaaringen, die de. rit Pearta van tot de kortleevende kennisneeming deg wereld, | (°) Review of the British Government in India. - (1) 'Sir JOHN SHORE , Bart. CHet Vervolg hier naa.) r Ma IETS 160 IETS OVER DE HEDEND. GRIEKEN. - IETS OVER DE BESCHAAFDHEID EN DE ZEDEN DER HEDENDAAGSCHE GRIEKEN. D: volgende aanmerkingen, over de befchaafdheid en de zeden der hedendaagfche Grieken, zyn ontleend uit een brief van een beroemden Geleerden en Staats- man, die federt verfcheidene jaaren zich te Conftantinopo- len op ehouden , en, gelyk hy ‘er de gunftigfte gele- genhe i toe had, zich ook veel moeite gegeeven heeft, om de denkwyze en zeden van deze menfchen van naby te leeren kennen. » Ik moet u oprecht bekennen, dat ik de hedendaag- fche Grieken voor een zoo verachtelyk volk houde , dat het der moeite niet waard is, daarover vele woorden te wisfelen. Men zou de Ottomannitche Regering onrecht doen, wanneer men ’er deze de {chuld van wilde geven; want het is onwederfprekelyk , dat dit volk reeds onder hunne eigen Keizers niet beter geweest is. De waereld heeft zich door eenige weinige vluchtelingen, die, na den val van dat-ondeugende en domme Ryk, in Italie over- kwamen, om hun leven te redden, laten verblinden. Want men is waarlyk veel te beleefd geweest, door aan hun de herftelling der wetenfchappen toe te fchryven , die men toch aan geheel andere mannen en andere om- ftandigheden verfchuldigd is. ’Er wordt by dit volk noch aan wetenfchappen, noch aan zedelykheid, meer gedacht. De Turken hebben de Grieken nimmer in de aankwee= king van wetenfchappen gehinderd, en hebben even wei- nig fchuld aan het tegenwoordig bederf der zeden , dat onder hun heerscht, wat ook onkundige Reizigers van de hardheid der Turkfche Regering , en de zoogenaam- £ flaverny der Grieken, in Europa gezwetst heb- en. Dit is ’'er van de zaak. De Grieken zyn, ‘federt vele Eeuwen, tot onwetendheid en bedorvenheid geboo- ren, en ik kenne thans geene menfchelyke macht, Sie ze van beiden weder zou kunnen te regt brengen. Het gaat met ken Volken , gelyk met enkelde menfchen, Bei- den kunnen niet meer ftaande gehouden worden, wane neer ze eenmaal zoo ver vervallen zyn, dat het evenwicht niet meer kan herfteld worden. en wmoet ze dan ver- loren rekenen, tot dat zy door groote gebeurtenisfen, die men ETS OVER DE HEDEND. GRIEKEN: 16% men zelden kan. vooruitzien , dewyl ze van toevallige omftandigheden afhangen, of geheel verdelgd worden, of geheel van geaartheid veranderen. Want op middel- wegen kan geen kwaad , dat zoo groot is, een einde neemen. In het byzonder bewyst de ondervinding, dat de voortgang van kunften en wetenfchappen , ten allen tyde, veel minder van de Regeringen, die daarvan zelden iets verftaan , dan wel van de drift, welke fchrandere koppen zelve daartoe doorgaands medebrengen, heeft af- gehangen. s Onder de Reizigers, die een zoo laag en onverftan- dig volk, als de Grieken zyn, ten koste eener on- eindig betere en vernuftiger Natie, gelyk de Turken zyn, beklaagd hebben, heeft ook de Graaf de Choifeul Gouffier zich verdienftelyk willen maken, op eene wyzes die men hem niet behoeft te benyden. » Ik geloove evenwel, dat hy, geduurende zyn gezant- fchap in Conftantinopolen, gelegenheid genoeg gevonden heeft , om over °t een en arter anders te denken. Maar toen hy voorheen, in zyne zoogenaamde fchilderachtige Reis in Griekenland, als een onervaren jongeling, alleen vervuld met denkbeelden die hy uit de boeken gehaald had, zich tot lofredenaar der Grieken opwierp, en de waereld wilde wys maken; dat, (wie zou het geloofd hebben!) Hungaren en Moscoviers de lieden waren 4 die in itaat waten, om het Griekfche Ryk van kunften en wetenfchappen weder op te richten, heeft hy daarvoor zyn loon van den Heer de Paauw ontvangen, die over de Grieken een voortreffelyk boek gefchreven heeft, van wien het my maar verwondert, hoe deze man eet volk, dat hy zelf niet gezien heeft, zoo naar waarheid heeft kunnen fchilderen. Men kan daaruit aan zyn voor- beeld zien , dat een man van verftand en ondervinding altyd verder ziet, dan een ander.” STAAL VAN VOORBEELDIGE EDELMOEDIGHEIDs Fr kwam, voor eenigen tyd ‚ brand in een Deensch Schip in de Middelandfche Zee. De Kapitein en ’t feheepsvolk hadden maar even tyd zich te redden op eef wrak, in der haast toegefteld, terwyl een Engelsch Schip, welk hunne noodíchoten gehoord had; niet te M 3 hulp 162 VOORBEELDIGE EDELMOEDIGHEIDs hulp fchoot. Eindelyk , toen zy op het punt waren om op hun wrak van honger te fterven, kwam een Hollan- der, die ze vernomen had, welhaast bydraaijen, die ze -in zyn fchip overnam , offchoon hy zelf nauwlyks zoo veel mondkost over had, om de eerfte haven van Spanje te kunnen bereiken. De wind was hem tegen, en hy had reeds twee dagen gebrek aan levensmiddelen gehad, toen hy te Malaga binnen kwam. De Deenen begaven zich by kunnen Conful, om de edelmoedigheid van den Hol- landfchen Kapitein bekend te maken, die evenwel alle bee looning afwees. Zes maanden later verloor dezelfde Hol- lander zyn íchip, op so afftand van Malaga. De- wyl dit alles was, wat bezat, deden de kooplieden voor hem eene college. De Deenfche Conful, die ‘er nevens anderen het zyne toe wilde geven, herkende den Hollander, en, getroffen door °t geen hy voor zyne land- genooten gedaan had, raadde hy hem, eenigen tyd daar- na, zich naar Koppenhagen te begeven met brieven van aanpryzing aan den Kroonprins, die hy hem zou mede- ven. De brave Hollander ondernam de reis. mnd as mn di en pe ee PROEVE OVER ANGSTVALLIGE BEKOMMELDHEID,. Sen veele van de rampfpoeden des menschlyken leevens van dien aart zyn, dat menschlyke wysheid dezelve niet kan voorzien, en geene fchranderheid dezelve voorkomen, zyn ‘er andere, in welke wy een werkzaamer deel neemen , en die wy gezegd mogen worden, iu eene groote maaê, te ver- PROEVE OVER ANGSTVALLIGE BEKOMMERDHEIDe 163 vérmeerderen, indien niet te fcheppen. — Van deezen aart zyn de onheilen, welke uit angstvallige Bekommerdheid ont. ftaan ; eene aandoening, die, fchoon dezelve zamengefteld fchyne uit Hoop en Vrees, de uiterfte paalen van beide te buiten gaat, en de ziel laat in eenen toeftand, geheel ons derfcheiden van alle voorige aandoeningen , hebbelykheden en úeigingen. Angstvalligheid , wanneer dezelve werkt op plans om groot in de wereld te worden , en dus alleen dienstbaar is aan Trotss heid of Weelde, voorwerpen enkel gezogt om de genietingen „ welke de mensch zich daar uit belooft, levert een voorwerp óp, °t geen beftraft of belacht mag worden, zonder eenige fehennis van den pligt der Menschlievenheid. — Indien , in het bejag van zulke. oogmerken , iemand geene andere middelen danwendt dan die wettig zyn, en hy egter zich geen hooger dan 't gemelde einde voorftelt, mag zyne Angstvalligheid gee rangfchike worden onder die eigenfchappen van een Gierigaart s waar van zeker Schryver zegt „, dat zo hoogstbelachlyk zyn, ‚dat noch verwancfchap , noch verpligting, dezelve kan wes „derftaan; dat zy liefde, belang en eerbied, verbannen; een 5) afhangeling, een kind, dwingen om zich in lachen toe te „ geeven”” Maar, indien hy onverfchillig is omtrent de mids delen , waar door hy zich in hooger rang verheffe, of zyne rykdommen vermeerdere , dan wordt het flaagen een misdaad, om welke te hekelen geene te fcherpe woorden kunnen uit= gedagt worden. De Angstvalligheid van zulk een Man is eene vermeefderiag zyns misdryfs; dewyl dezelve ten bewyze ftreke van zyn bepaald oogmerk. ’Er zyn andere gevallen ‚in welke de angstvallige Bekommerd- heid der daar in betrokkenen befchouwd kan worden zonder eenig gevoel van teder deelneemend medelyden; gevallen, die, in eenen zedelyken zin befchouwd , misfchien onverfchillig zyn, of zy flaagen, dan niet; en waar in rede- en raadgee- ving misfchien niet geheel vrugtloos verfpild worden, Veele der teleurftellingen van de vrolyken, van de jeugdigen, zyn van deezen aart. Zy mogen weggenomen worden zonder vrees van aanftoot, of botgevierd zonder verdenking van wreedheid, “Maar 'er is eene andere foort van angstvallige. Bekommerd- heid, welke onze opmerkzaame aandagt trekt, en ons mede- lyden in eene veel hooger maate; fchoon wy, ten allen dage, de overtuigendfte bewyzen ontmoeten, van hoe weinig bedui- denisfe alle ‘onze poogingen zyn om het geweld dier boezem: verfcheurende Aandoening te leenigen. ` Het is de Angstvalligheid, welke ons aangrypt als wy een Vriend zien, wiens leeven, door ziekte, op den oever des grafs is, Van alle -onmaatige driftsaandoeningen ftaat deeze al- terminst onder het bedwang n Rede. Zy heeft de overhand 4 op 164 | l PROEVE op verftand, ’t welk het oordeel moest regelen , en op gevoel, ’t welk onze daaden moest beftuuren. Het baart eene gee heele vergeeting van onszelven , van onzen pligt. Het brenge ons geheel geftel in wanörde ; het kloppend hart beeft; wy worden raad- en magtloos. Te vergeefsch poogen de min diep deelneemenden op te haalen de nietsbeduidenheid van ongegronde vrees en het hart Ontheisterende boezemfmerte; te vergeefsch fpreeken zy van de waarfchynlykheid der herftellinge; tevergeef:ch haalen zy op, het niet daarzyn van flegte tekenen3 te vergeefsch pryzen zy bedaardheid en ftilte aan, als hoogst- noodig tot het herftel des Lyders. “— Elke gedagte is zwanger van onrust, elke zugt vermeerdert de boezemfinerte ; en de verbeelding fchildert zich , het tegenwoordige voorbyloopende, toekomftige tooneelen van het akeligst jammer. De kun- de van den Arts wordt in twyfel getrokken; men vergt hem. te verklaaren wat men niet wil verftaan, en te voorzeggen wat men niet wil gelooven. Neemt hy een ernftige houding aan, deeze bevestigt alle opgevatte vrees; geeft hy vertrouw” łyk zyne hoop op berftelling te verftaan, men befchuldig: hem - van voorbâarigheid. —— Geheel is bet een ftryd tusfchen ges zond verftand en aandoening tusfchen gezond verftand , % geen de gepastheid der hoope toont terwyl ‘er nog leeven is; en van aandoening, die plaats inruimt voor alles wat vrees inboezemt. Gemaklyk zou het vallen een reeks van bewysredenen by te brengen tegen het botvieren aan eene aandoening waar uit niemand eenig nut kan trekken; waar door men ’er twee, in ftede van één, doet lyden; waar door hy, die met krankheid bezogt is, geene verligting kan krygen, en hy, die door mee delyden zich diep getrdffen voelt, geen hulp kan verfchaffene Maar het is geen (tuk , 't welk onder redeneering valt; en, fchoon men het niet voor vermetel houde, zal men het altoos nutloos vinden, de bevreesdheid, uit toegenegenheid geboo- ren, met tedenkavelingen tegen te gaan. Toegenegenheid zelfs is niet altoos een voorwerp waar van men reden kan opgeee ven. Wy weeten doorgaans, waarom wy den eenen perfoon boven den anderen beminnen; maar wy kunnen noch onszelven in zyne liefde of daar uit beredeneeren. Zullen wy dan deeze tot angstvalligheid overflaande Bekom- merdheid berispen, dewyl dezelve geen voorwerp van reden- kaveling is, en om dat wy, in alle andere gevallen, behooren te handelen als redelyke weezens? Neen: fchoon bedeeld met een redelyk vermogen. zyn wy niet volmaakt in hect gebruik van ‘t zelve. Onze leeftyd, hier, is een tyd van Beproeving s niet van Zegepraal over onze natuur; en hy, die geleerd heeft zyne verknogtheden te overwinnen, en zyne genegenhe- den door redeneering te maatigen , heeft het betere gedeelte van den Mensch deels te onder gebragt; hy heeft eenige ir e Pad OVER ANGSTVALLIGE BEKOMMCERDHEID 165 de verdrietlykheden weggenomen, maar tevens veel meer van de genoeglykheden des leevense Weinig is hy te benyden, die te veel de Wysgeer is, om voor zyn Vriend bekommerd te weezen ; en hy, die geen Vriend heeft, omtrent wien zyne vrees kan werken , is het eenzaamfte en verlaatenfte weezen - onder het Menschdom. Wanneer wy in aanmerking neemen, hoe veel mangel aan gevoel, vriendfchap uit baarzugt gebooren, en dubbelzinnig- heid van gedrag, heerscht; hoe zeldzaam men zuivere gene: genheid aantreft; hoe fchaars het oog traant door uit het hart opwellenden kommer; zullen wy niet gereed klagten ftorten , fchoon wy; voor een tyd, de ongelegenheden zien van de „angstvallige Bezorgdheid, ontftaande uit agting , liefde en dank. baarheid, en die de tegenwoordige genietingen met mogelyke elenden afwisfelen. i Desgelyks zal ons deeze angstvallige Bezorgdheid niet geheel ongegrond of redenloos voorkomen, wanneer wy in aanmerking neemen , hoe geheel onzeker het lot is van den gezondften en fterkften; hoe onzeker en bedrieglyk. de voortgangen eener giekte, en hoe weinigbeduidend dikwyls de menschlyke kun- de om de Geneesmiddelen te doen werken in de verhoolene zitplaats der kwaalen. Ware niet deeze kommervolle Bezorgdheid voor het leeven van eenen dierbeminden Vriend zo natuurlyk, dat ze all.n vers moeden van kunftenary voorkwam , het zou eene foort van woorzigtigheid mogen genaamd worden, al onze vreugde in te houden tot het uur van volkomene herftelling, en tot de fpoe- dige kentering van de ebbe der wanhoope, tot den vloed van verzekerde hoope, dankbaarheid en gelukwenfching. In de daad, was dit een ftuk vatbaar- voor raadgeeving, geene raadgeeving zou misfchien voorzigtiger weezen, in alle geval- len van het hoogst gevaar dreigende ziekte, dan zich tot het e@rgíte voor te bereiden, alle koesteringen van hoope en ver- trouwen op een gelukkigen keer te vermyden, En liep men geen gevaar om dit te verre te brengen, zou zulks, in de meeste gevallen, van eene heilzaame uitwerking weezen. De zwaarigheid, nogthans, van uiterften te vermyden, is in geen geval zo groot als dat waar van wy thans fpreeken, Want hier (taat aan te merken, dat deeze angstvolle Bee zorgdheid zich geheel bepaalt tot de zodanigen, die, gedree- ven door eene warme toegenegenheid, in hunne denkbeelden. het gemis van eenen Vriend vervroegen. Algemeene deelnzeming in anderer elenden mag men onder vreemdelingen aantreffen : want medelyden is den Mensch zo natuurlyk eigen, dat zelfs de flegtften het eene moeilyke taak vinden, die aandoening te onder te brengen. Maar wanneer het opklimt tot de fmert- lyke Angstvalligheid , welke genegenheid veronderftelt, kan her, hoe beminnelyk zulks ons moge fchynen , nogthaus niet | on- 166 PROEVE OVER ANGSTVALLIGE BEKOMMERIJHEID. oneigen geagt worden hier in *t midden te brengen, dat het een gebrek’ aan vertrouwen verraadt op dat Weezen, ’t geen wy ons verzekerd. mogen houden dat alle gebeurtenisfen ven beste fchikt; en een wantrouwen aan dien grondregel, welken de ondervinding, dag aan dag, bekragtigt: dat het geen wy Onheil heeten, dikwyls, ten grootften voordeele ftrekr. ' Dit zyn, ik beken het, overweegingen, welke men niet ge- maklyk kan aandringên op het oogenblik van zielknellenden angst, wanneer de ziel gansch en gaar met het voorwerp des kommers is ingenomen, en dat ééne geheel het hart vermees- tert. — ’Er is eene omftandigheid, welke ons moet bevredi- gen met de kommervolle aandoeningen van in ’t hart diep ge- wonde Lyders; hierin beftaande, dat zy de eigenfte Lieden zyn, die waarfchyniyk voordeel zullen doen met de geweldig treffende aandoening; die met dankbaarheid zullen te rug zien op de doorgeworftelde gevaaren, en, met gemaatigde hoope bezield, vooruitzien op toekomende genietingen. — Onder- vonden hebbende , hoe fchielyk de zodanigen , die zy het hoogst agtten, voor altoos, van hunne zyde kunnen wegge- raapt worden, leeten zy die fchadelyke driften onderdrukken en die uitbundigheden “van aart, waar door zo veel menfchen- geluks verlooren wordt, beteugelen , en een zagtaartigen ‚ weldaadi- gen en vergeeflyken, geest aankweeken; op dat zy, wanneer het uur van verfcheiden fchielyk aanbreekt, met geen zorg- vol hart daar op hebben te rug te zien, dat zy het misfchien verhaast hebben ‘door een ligt tot toorn vervoerbaaren aart; en hetzelve verwelkomen als eene ontheffing van ftaag wederkee- tende moeilykheden. Tegenfpoed is heilzaam , wanneer dezelve het hart verte- dert; wanneer dezelve ons fpeent van eene al te verre gains de bezorgdheid voor de overtolligheden deezes leevens; en voorkomt , dat -onze Weltevredenheid niet geftoord wordt door Eerzugt. Indien de Tegenfpoed ons overtuigt, dat het leeven kort is, zullen wy den korten en kostlyyken tyd der beproevinge niet verkwisten in ledigheid , of verbitte- ten door den gal van twist. Indien dezelve ohs meer en meer verzekert van de onzekerheid des leevens , zullen wy niet gedoogen dat de verwilderende vermaaken van ’t zelve ons onbedagt doen worden op den pligt van eene hebbelyke voorbereiding tot dat geen, ,,’t welk ieder Mensch ge ss zet is.” | DE TWEE SLANGENe 167 mmm DE TWEE SLANGEN, (Een Oostersch Vertelzel) « ' AEB, de geleerde saneB, door den Sultan van Carizme met de Opvoeding van diens Zoon belast, hadt bevel om hem elken dag met een of ander zinnebeeldig voorftel of verhaal te onderhouden; met oogmerk om door dezelve het hart van den jongen Vorst te vormen. In de Perfifche Jaarboeken vinden wy opgetekend, dat hy zich van ’t volgende , onder andere , bediendes | - Een Toveraar vervoegde zich by Koning. zonakK,en verrigttes in tegenwoordigheid des Hofgezins, veele verbaazende dingen, waar mede hy den Vorst vol verwondering bragt en vermaakte, - Op zekeren dag voerde hy den Koning te gemeete: ,, Koning » der Koningen! 't geen gy tot nog gezien hebt zyn flegts de „ gemeene voortbrengzelen myner Kunstbekwaamheid, en naauw- » lyks uwe Vorstlyke aandagt waardig; maar „indien gy my wilt vergunnen tweemaalen u in °t oor te blaazen, dan zult » gy oogenbliklyk iets veel vreemders ontwaaren…”” Op het oogenblik dat hy daar toe verlof van den Vorst bekomen hadt, zag zoiak , naa inwendig eene fterke beweeging gevoeld te hebben, die egter eer geweldig dan fmertlyk was, twee Slan- genkoppen voortkomen, wier koppen, op de hoogte van zya hart, ten lyve uitkwamen. - „ Snoodaaft!”’ riep zyne Majefteit uit, „, wat heb ik u mis- » daan ?- Waarom ‘heeft uw vergiftigende adem, in myne inge- » wanden, twee -Montfters doen gebooren worden, gereed om » dezelve af te knaagen 2” | De Toveraar antwoordde: „, Vrees niet, myn Vorst; betuig „my uwen dank voor de dierbaare gave, welke gy dus on- » dankbaar verfinaadt. Deeze twee Slangen maaken de zekere ; waarborg uit van het geluk uws Leevens, en den roem uwer > Regeeringe. Alles hangt af van het verzadigen van den hoit- » ger deezer Slangen „en aan dezelven het voedzel te verfchaf- h fen by ’t welk zy alleen kunnen leeven. Kies, van tyd tot » tyd, een zeker aantal uwer Onderdaanen uit, draag zorg om „ze van de gemeenfte en laagfte foort te neemen, voed mer » hun vleesch deeze godlyke Dieren „en lesch derzelver dörst ss met het bloed deezer Lieden. Draag bovenal zorg dat gy ə hiet luistert na een-laag en gevaarlyk medelyden. Bedenk, » dat alles, wat u behaagt, regtvaardig is en dat u te weder- » houden van een klein kwaad te doen, wanneer zulks nood- » Zaaklyk is, op een uitkomt met het: character en de werk- » zaamheden eens Oppervorsts te verzaaken.” _Zouak fchrikte, in ’c eerst, om zulk een wreeden raad op te r168 DE TWEE SLANGENe te volgen; maar, dewyl zyn geluk ‘er van fcheen af te hangen, ftondt hy niet lang in twyfel, ja, binnen korten tyd, wenschte de ontmeuschte Vorst zich zelven geluk met deeze behoefte, De honger deezer twee Dieren, welke nu in hem ingelyfd en een gedeelte van zyn beftaan geworden waren, werd.zyn eigen honger. Zy verzadigden zich nimmer, of hy verbeeldde zich daar door eene aangenaame gewaarwording te voelen. Voor niets rekende hy de zugten, de traanen , het bloed en °t leeven der ongelukkige Perfiaanen. In ’ kort, hy befchouwde zyn Volk als eene veragtlyke Kudde, gefchikt om naar zyn welge- vallen- geflacht te worden, Dan eerlang begonnen de Perfsaanen zouar aan te zien als een Monfter, greetig om hun allen te verflinden; de overmaat der onderdrukking en wreedheid werd eerlang zo groot, dat zy op °t laatst ophielden hem te vreezen, Zy ftonden te- gen den Dwingeland op, dreeven hem van den Thraon , dien hy verontheiligde, en flooten hem op in een-verfchriklyk ‘hol in gebergte van ‘Damavend. De Prins van Carizme toonde zich voldaan over de laatst hem vertelde Gefchiedenis. ,, Deeze,” fprak hy, ,, ftaat my beter ‚‚ aan dan de voorige; zv ftuit my niet door de afzigtigfte ‚, wreedheid!” mm ,, Helaas, myn Zoon!’ aldi SAHEB p s» tis egter een en dezelfde!” NABERTGT. Het Stukje van den Eerw. J. KRAMER zal in een volgend No. geplaatst worden ; en het ENE van den Burger J. D. zal ras volgen. MENGELWERK, . TOT FRAAYE LETTEREN, KONSTEN EN WEETEN.- SCHAPPEN, BETREKKELYK, REDE- EN SCHRIFTMAATIGE BEDENKINGEN , OVER DE INSTELLING EN HET EINDE VAN HET BUR“ GERLYK BESTUUR; OF, OVER DE PLIGTEN VAN OVERHEDEN EN ONDERZAATEN. ® (Volgens het Engelsch van JAMES FOSTER, DD.) Weryolg en Slot van bl, 130.) Në alles wat wy over het thans onderhanden zynde belangryk Onderwerp gezegd hebben, fchiet nog ter behandelinge over, het grootfte en gewigtigfte van alle , en reikende, in de gevolgen befchouwd, verder dan het uiterfte tydperk van alle Burger - Maatfchappyen, en de ontflooping der wereld zelve. — - Naamly welke is gP e uitgeftrektheid, en welke zyn de paalen, van de Magt der Overheid, ten aanziene van den Godsdienst en de Regten des Geweetens ? En hieromtrent, geloof ik, zal, naa Ba: onderzoek, blyken, dat de Overheid geen Gezag altoos hebbe, noch kan hebben, als ontleend van GOD, van de Natuur, van het Volk, of van den aart en het oogmerk haarer Bedieninge. In alle daaden van Regtvaardigheid, en omtrent veele andere takken van Zedelyk Gedrag, heeft de Overheid, in de daad, een ontwyfelbaar Regt om tusfchen beiden te treeden; en deeze, welke desgelyks eeuwige Wetten des Hemels zyn, en onaffcheidelyke deelen van den waas ren Godsdienst, aan te dringen, door de bekragtiging van Burgerlyke Wetten. Doch waarom? —— Geheel niet in zo verre zy Godsdienftige, maar enkel in zo verre z nondzaaklyke wlm EAE eid Deugden zyn; of liever, en om eigenlyker te fpreeken, niet zelfs in zo verre zy Deugden zyn , Godsdienflige of gezellige, maar als witwen- dige daaden of openbaare gedraagingen, noodig tot de orde en fteun der Regeeringe. De uitwendige, de open. Iyke, daad van Getrouwheid en ie ai zal even zeef MENG. 1798. NO. 5. aan 170 BEDENKINGEN OVER DE PLIGTEN aan alle burgerlyke bedoelingen beantwoorden, of dezef- ve voortkomt uit eene weezenlyke deugdzaame gefteltes nise van harte, of alleen uit vrees, en inzigt van zyd/yk belang. En Burgerlyk Gezag , gelyk alle ander Gezag, noodzaaklyk bepaald zynde by deszelfs eind- oogmerk 4 moet het verder uitftrekken van ’t zelve op dwing- landsch geweld en overheerfching uitloopen. Het mag, in de daad , zommige dingen opleggen, die de Gods- dienst oplegt 5 maar uit gehieef verfchillende beweegrede- nen. Het mag, binnen den waaren omvang van ’t zelve, bevatten , wat ook ftukken ces Geweetens mogen’ heer ten; en nogthans geen regt hebben om ’er zich in ’t minfte mede te bemoeijen , voor zo verre zy weezenlyk het Geweeten raaken. En dat dit de juiste ftaat des gevals is, zullen de volgende bedenkingen, zo ik hoop , onwederleglyk aantoonen. | Vooreerst, dat, in zaaken louter Godsdienftig, cop de éénige Wetgeever is, en moet zyn. Geen {chepzel kan, zonder zich fchuldig te maaken aan verregaanden trots en vermetelheid , voorgeeven te bepaalen, welke de alge- meene voorwaarden zyn van welbehaagelykheid in GODS oogen, of zelfs zo verre gaan om eenig ding vast te ftel- len, ten opzigte van openbaare Geloofsbelydenisfen of Eerdienst, zonder het Geweeten geheel vry en onbedwon- en te laaten. Godsdienst is eene Jet voornaamlyk voor et hart, in de daad aangedrongen en verfterkt door de innerlyke vermogens der. menschlyke Natuure. Maar kan de Overheid kennis neemen van #nwendige beginzelen of oogmerken ? Kan deeze in ’t hart huisvestende Deugd deloonen , of de. inwendig hebbelyk geworden Ondeugd flraffen, van welke beide zy , met geene mogelykheid , volkomen onderrigt kan weezen? De Magt, die noch ze- ker onfeilbaare Wetten kan geeven, noch de kragt en werking dier Wetten verzekeren, noch in één geval uit tienduizend gevallen , onderfcheiden wie fchuldig is o onfchuldig, kan zich het character niet aanmaatigen van eene Magt, door cop befchikt en verordend. De nadenkende overweeging hier vin verdryft en ver- nietigt alle de eifchen van Burgerlyk Befluur, om zich te bemocijen met het geen den Godsdienst, of het Gewee- ten, betreft, °t zy in °t weezenlyke °t zy in het daar toe uit kragte der omflandigheden beloonde; met het op- leggen van zaaken, noodwendig of onverfchillig gekeurd. 2. Want zo ras ’er bedenklykheden en twyfelingen ontltaan, Oma VAN OVERHEDEN EN ONDERZAATEN, I7 emtrent zaaken, die, in haare eigene natuur, of onver- fchillig geoordeeld worden te zyn, of weezenlyk zodanig, worden zy onmiddelyk zaaken het Geweeten betreffende. En, uit dien hoofde, moet, zelfs in die gevallen, het Ge- zag der Overheid niets betekenen; ten ware het onbe- powe en volftrekt is in alle gevallen. Dit laatfte nu te eweeren , zou Rede, Geweeten en Braafheid teffens vernie- tigen; en het Befluur van Gop zelve uitfluiten, i - Want het is een allervastgaandfte waarheid, dat, indien de Overheid Regt hebbe om Wetten en Vastftellingen te maaken, ten aanziene van den Godsdienst, GoD geen Regt kan hebben, Om dat, tusfchen een Alweetend Alver- mogen, en eene bepaalde, zwakke en feilbaare Magt, in ontelbaare groote en gewigtige gevallen, geen zamenftem- ming van regelmaat kan weezen. Weshalven, indien cop werworpen wordt , als de ééne Opperbeftuurder van de ge- heele Godsdienftige Wereld, het gevolg daar van moet wee- zen sdat ’er geen Regeering „geen Godsdienst, in’t geheel is} maar het Menschdom overgegeeven aan de onwisfe en wil- dekeurige flingeringen van dwaaling, grilligheid en geweld. Ten anderen. aardemaal de Overheid, in de Gods. dienftige Wereld, Cwelke ftrikt en onveranderlyk ops Koningryk is) geen aanfpraak heeft om Wetgeever te wee- zen: dewyl zy geheel onbevoegd is tot het vervaardigen wan gefchikte Wetten, tot eene onpartydige Bediening des Regis, en de daadlyke onderfteuning des Beftuurs — zo bewyst dit even zeer, dat zy, noch uit de natuur , moch volgens den ftelligen wil van het Opperweezen; noch van de toeftemming des Volks (de ftaatlykfte en heiligfte bronnen van Burgerlyk Beftuur), regt hebbe om zich op te werpen tot eene Verklaarfter van Godlyke Wetten, of om Geloosbelydenisfen te vormen , of Geloofs- artykelen op te ftellen, die algemeen moeten toegeftemd en onderfchreeven worden , als een Maatftaf des efi, of als Artykelen van Vrede, of ftrekkende om iemand voegd te maaken tot hoogere WVoorregten en Eerämpten in de Maatíchappy.-. __ ` i | Immers de Wet der Natuure verklaart met luider ftem- me, dat, ten aanziene van daaden van weezen/yke Deugd, van Pligten, tot cop betrekking hebbende, en bedryven die in de Eeuwigheid uitloopen , de rang van den gemeen- {ften Man volftrekt gelyk ftaat met al den trots en pragtig vertoon der grootften en magtigften deezer Aarde; dat Ko- ningen zullen geoordeeld ae » niet naar de maate waa! j $ toe 172 BEDENKINGEN OVER DE PLIGTEN toe de menfchen hun verheven hebben, maar zo als Gos bun gefchaapen heeft; niet volgens de toevallige voorregs ten huns hoogverheven ftands, maar naar de algemeene Wetten der Menschlyke natuure, toegepast op hunne by- zondere omftandigheden. Maar verder, even zeer als de eeuwige en onveran- derlyke Wet der Natuure zich ten fterkften verzet tegen urgeri Gezag in zaaken het Geweeten betreffende, beie de in het vastftellen van nieuwe en het verklaaren der oude Godsdienstwetten, — even zeer doet zulks de Oper- baaring. Want deeze befchryft cop als den alkeen mag- tigen Heer (*), als alleen de harten en nieren van de Kinderen der Menfchen beproevende Çt), en bekwaam om cen iegelyk naar zyne werken te vergelden (1)3 als de oorfpronglyke bron van Magt, waar uit alle Beftuur wordt afgeleid, en aan wien hetzelve verantwoördelyk is. «===a Cunuisrtus zelve, de laatfte groote Herfteller en Grondvese ter van den waaren Godsdienst, van dien Godsdienst , die onveranderd en poten en dezelfde zou blyven tot de voleindiging des tyds heeft wel uitdruklyk verklaard, dat zyn Koningryk niet van deezs Wereld is ($). En, gevolglyk , dat de Leerftellingen van den Godsdienst niet moeten gegrond zyn op, noch de regelen van denzel- ven aangedrongen worden door, verfchrikkingen van na- deel im tydlyk belang, of door beloften van aardfchen wvoorfpoed ontleend. _ Daarenboven, indien de Overheid bekleed is met dit wolftrekte regt van Verklaaring, moet zy een gelyke, zo geen hooger magt hebben dan de Maaker van de Wet zelve. lk zeg eene hoogere magt; dewyl de Wet zelve niets beduidt dan volgens den zin en uitlegging, welke deeze daar aan geeft: en die zal (ten ware de kunde der Overheid in zedelyke Staatkunde gelyk is aan die van cop, den oorfpronglyken Wetgeever) dikwyls, indien niet doorgaans, op eene omkeering van de Wet zelve pederkomens En zulks zou niet alleen de Leerftellingen van den Geopenbaarden Godsdienst, maar ook de eeu- wige beginzels van Rede en Natuur , onderhaavig maaken om veranderd, naagezien, of bedorven te worden, door onkunde, list en eerzugt, y Wy- AaurT ‚VI: 15. e XVII: zo Rox me (5) Jon. XVII aP ana Ee: Ate Sn # t) VAN OVERHEDEN EN ONDERZAATEN. 173 “ Wyders, wie zyn onbevoegder en ongefchikter om over eee Gefchilftukken te oordeelen, dan de hoog» fte Burgerlyke Overheden, in bykans alle Landen, en door alle Eeuwen der Wereld, geweest zyn? Gefchil- ftukken, welke zy, over °t algemeen, nooit beoefenden ; van welke zy bykans geheel niets weetern ; omtrent welke, als ftukken van weezenlyken Godsdienst, zy zich zeer lut- tel bekreunen, voor het meerder gedeelte opgevoed in verftand bedwelmende weelde ,en mangel aan denken; ter- wyl zy, daarenboven, Cirfdien zy, als door eene wonder- daadige en bovennatuurlyke inblaazing, dezelve recht verftonden,) in de grootfte verzoeking zyn om ze te verkeeren tot wereld/yke oogmerken, | Staat my toe deeze bewysreden gen weinig verder voort te zetten, en by het reeds gezegde te voegen; dat, in- dien de Overheden een Regt hebben om te beveelen in zaaken den Godsdienst betreffende, de Onderdaanen ver- : pligt moeten zyn om te gehaorzaamen — om volfirekt te gehoorzaamen; °t zy zulks met hun Geweeten ząmen- flemme, ’t zy het daar mede fryde —— te gehoorzaae men aan alle Overheden; aangezien hun Regt veronder- fteld wordt uit het Ampt, °t welk zy bekleeden, herkom- ftig te zyn, en gevolglyk Proteftanten en Room/chen, odena an of Vereerders van den waaren GOD, Ma- homethaanen, Heidenen , Christenen ——— of alle foorten van ftrydigheden te zyn, naar gelange zy zich onderfcheiden verfpreid en gelegen vinden. ant indien zy ergens vry- heid hebben om te verfchillen van, en zich aan te kanten tegen , de ingeftelde Leerbegrippen der Burger/yke Magt, kan dit alleen gefchieden op den grondflag, dat de bevelen, des gegeeven, (tryden tegen hunne Rede en de voorfchriften van hun Geweeten. Door het gevoelen, °t welk ik thans beftryde , te om- helzen en voor te ftaan „te weeten de noodzaaklykheid en het gezag van een Openbaaren Overheids-Godsdienst , wraakt en veroordeelt men in kragt het Christendom zelve: de~ wyl allen die °t zelve of eerst verkondigden of omhelsden, met dit te doen, den Godsdienst van den Staat verzaakten. mm Op denzelfden grond moeten, door dit nieuw - uit- gevonden Stelzel van Dwinglandy, alle Verbeteringen van de ergfte en fchadelykfte Dwaalingen belet, en alle poo- gingen daar toe ontmoedigd, worden. Het belemmert vry en edel onderzoek ; verhindert alle verbeteringen in Zedelyke en Godgeleerde kundigheden ; ftrekt om dwaa- ling vast te flellen, en te vereeuwigen- door alle tyden en geflachten heen ; en om waaren Godsdienst te verwisfelen voor Kunflenaary, en de eenpaarigheid van eene uitwen-= dige, flaaffche , geveinsde Belydenisfe. —— De uitflag van alles moet weezen, dat elke zedelyke band verzwakt, alle regtvaardigheid ondermynd, onderlinge trouwe en eer- Iykheid vernietigd, en de grondflagen der Burger/yke Maat- fchappye zelve het onderst boven gekeerd worden. En dit zo bezwaarend gevolg denk. ik dat niet alleen toepasfelyk is op de uiterften van Geweldpleeging in dit ftuk ; maar ook op Wereldlyke Belooningen, of Mismoedi- gingen van allerlei aart, die eene foort van geweld oefe- nen op het erfand, en van dwinglandy over de vryheid van het Geweeten. Daarenboven, indien het eens ieders onvermydelyke Priest, en by gevolge een Regt is, °t welk hy volftrekt mag eifchen, om te handelen naar zyn énwendig Licht en de overtuiging van zyn eigen hart, kan de Burger/yke Overheid geen Gezag hebben, om het min/fe Artykel ten aanziene van den Godsdienst te beveelen; dewyl die twee Regten in derzelver natuur geheel #rydig en onbeftaanbaar zyn, Het erkennen van het Regt der Overheid is-onmid- delyk ingerigt, en de ondervinding der Eeuwen ftaafts dat dezelve geene andere uitwerking heeft, dan om Oz» kunde, Slaaverny en Ellende in te voeren; terwyl eene verfcheidenheid van Gevoelens en Seêten, uit eigen aarts niet gefchikt is om wanorde te baaren. Deeze ontftaat te eenemaal uit de bedorvenheid van de driften der Men: fechen, Eene openbaare met gezag geltaafde leiding; in het ftuk van- den Godsdienst, is doorgaans , m Fi . ed aad; VAN OVERHEDEN EN ONDERZAATEN. 175 daad , geweest de verbafning van Kennis en redelyke Godsvrugt , en volduurt nog heden ten dage, by bykans alle Volken, niets anders te weezen , dan de vastítel- ling van valschheid , die moeite verdicht by Inzettin= €. j et is, derhalven, de pligt van alle wyze en Christlyke Overheden , ’t zy in hoogeren of minderen rang getteld , het voorbeeld te volgen van GALLIO, die zich yverig be- toonde om Zillyk te oordeelen in alle gefchilftukken , Na- tuurlyke en Burgerlyke Regten betreffende; doch wanneer hy geroepen werd om Regter te zyn in gefchillen van eenen louter Godsdienftigen aart, het affloeg zich in den Stoel van GoD te zetten, en zich deeze dingen niet aan- trok (t). Dit wordt door Apostel paurus wegens hem vermeld, ter eere van zyn regtvaardigen en edelen in- borst. De post van een Overheidsperfoon, zo verre die den Godsdienst betreft, geheellyk hier toe bepaald zynde =— naamlyk om (trikt en omzigtig te zyn in de regeling van zyn eigen gedrag, en als Mensch en als Overheid; om alle gezellige Deugden te onderfteunen en aan te moedigen, en onpartydig , zonder eenig aanzien van Per- foonen, daar mede ftrydende Ondeugden te ttraften ; om elk Ingezeten by het volle genot van zyne Godsdienttige Vryheid te befchermen , de bwitenfpoorigheden en beledi- gingen van geweldig ziedenden en overloopenden yyer, y alle Partyen, te bedwingen; met één woord, om al- len, van gelyke openbaare verdienflen, en die even zeer hun regtmaatig aandeel toebrengen ten fteun des Staats- beftuurs, ten minften de bevoegdheid te verleenen tot het genot van gelyke voorregten; cn niemand van Eereposten en Bedieningen te verwyderen, enkel om dat zy van den Staats- Godsdienst verfchillen, ——. Om als °t ware een Befchermëngel te weezen des Volks, over °t welk hy ge- fteld is; de Handhaaver van deszelfs eigendomlyke Reg- ten; de Voorftandér-en Beveiliger van hunne Vryheden, tegen de belaagingen en inkruipingen; een Schrik alleen voor de zodanigen die kwaad doen; maât lof fchenkende aan die goed doen (1); en een Dienaaresft GODS, den zo- danigen ten goede (S). A | i i Men … (*) Psaum XCIV: 20. (t) Hanper, XVIII 17. = Q) Rom. XII; 3. 1 Per. Il: 14. (§) Rom. XIII: 4. N4 176 DE PLIGTEN VAN OVERHEDEN EN ONDERZAATEN. Men vergunne my, ten flotte van alles, hier by te voe-» gen, dat aan alle Overheden, die „in het hoofdzaaklyke , het uiterst einde van allen Staatsbeftuur bevorderen, en het Algemeen Geluk der Ingezetenen beoogen en bewerken, on- vermydelyk eerbied en gehoorzaamheid betoond moet wor» den; dit is het voorfchrift van alle Godlyke zo wel als menschlyke Wetten, Het is een daad van Deugd en Gods. dienst, ondanks veele gla a Kai en dwaalingen , aan welke alle menschlyke Befluuren onderhevig zyn, den HEERE te wreezen, en den Koning, (waar eene bepaalde Monarchy - ` plaats grypt) en zich niet te vermengen met de zodanigen, die na verandering flaan C) 5 om een gerust en vreedzaam leeven te leiden in alle eerbaarheid en Godzaligheid (t); om fchatting te betaalen, wien men /chatting fchuldig is (4) den Keizer te geeven wat des Keizers en GODE wat GODES is (9); om:het Staatsbeftuur te onderf/chraagen, en met alle vermogens te verdedigen tegen Jnlandsch Verraad, tegen den inval en overweldiging van buitenlandfche Magt. @® SPREUKEN XXIV: ar. (H) r Tm. II: 2. (4) Rom. Xlllf7. © Ç$) Matra. XlL ar. NAABER IGT. MEDEBURGERS! » Uwe fpoedige gebruikmaaking van de twee Afdeelingen, „» in welke ik u de Redee en Schriftmaatige Bedenkingen, over » de Inftelling en het Einde van het Burgerlyk Befluur; of , over „de Pligten van Overheden en Onderzaaten , van den Eérw, » FOSTER mededeelde; heeft my op de gedagte gebragt, dat sj het Ul. niet ongevallig zou weezen, om van dien zelfden » by my hooggefchatten Schryver, vertaald, te ontvangen , % » geen hy im ’t eigenfte Werk ons levert, Over de Pligten en » Hoedanigheden der Bedienaaren van het Euangelie, en het » Voegelyk gedrag der Gemeenten omtrent hunne Leeraaren. Eene s» ftoffe, niet min dan de thans afgewerkte naar tydsgelegen- » heid gefchikt. — — Mag ik hier over uwe gedagten wee » ten? Ik blyf, enz. ` ek Re, Jet ANTWOORD. Wy zullen met genoegen de Vertaaling te gemoete zien; ver- wagtende- dat de Vertaaler het even ‘als het nu geplaatfte in zulke Afdeelingen fchikke, dat ze niet te breed zyn en te veel plaats in ons Mengelwerk heflaan. be: a ; BE- AANMERK. OMTRENT HET PINKTERFEEST,. 179 P BEKNOPTE AANMERKINGEN , OMTRENT HET EERSTE CHRISTEN PINXTERFEEST; BESCHRE- VEN Hand. II. 