Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,1 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 1
276 ALGEMEENE GESGHIEDENIS | enen en zocht bepaaldelijk de Staten van Friesland en Groningen over te halen, zich met die van Zeeland te vereenigen om den vrede tegen te houden. OLDENBARNEVELT, die de ware gezindheid der regenten in de beide eerstgenoemde gewesten kende, en bo- - vendien wist dat hij op den veelvermogenden invloed van Holland's Staten rekenen kon, — verklaarde aan sransin dat hij zich bij de onzekerheid omtrent Spanje's bedoelingen - geenszins tegen des stadhouders pogingen verzetten zou, daar het veiliger was de pro- - vinciën tot de hervatting van den krijg voor te bereiden, dan door het uitzigt op een zekeren vrede in slaap te wiegen, Door tusschenkomst van graaf WILLEM LODEWIJK, — die wel in maurits’ wantrouwen in Spanje deelde en het voordeel van den vrede uit dien hoofde insgelijks voor zeer twijfelachtig hield, maar toch het gevaar van verdeeld- heid tusschen de onderscheidene provinciën en de voornaamste hoofden der Republiek niet voorbjzag, had sgannin in Junij eene verzoening tusschen den advokaat en Hol- land's stadhouder pogen te bewerken: doch de argwaan omtrent OLDENBARNEVELT's be- doelingen, eenmaal in maurrrs’ hart opgewekt, en door de krachtige prikkels van hoogmoed en ijverzucht gevoed, kon er niet geheel uit verbannen worden, terwijl des laatsten handelingen aan den anderen kant niet steeds geschikt waren om den advokaat tot inschikkelijkheid te bewegen. Weldra kwam de vorige koelheid terug en nam zelfs hand over hand toe !, De burgerij, hoezeer bijna overal van stem in zaken van staat beroofd, begon thans insgelijks een levendig aandeel aan den strijd der partijen te nemen. Het regende vlug- schriften voor en tegen den vrede. Hoewel het verlangen naar rust zelfs in Holland den ^ boventoon behield, scheen de oorlogspartij allengskens in kracht te winnen. Vele pre- dikanten bragten het onderwerp op den predikstoel en waarschuwden tegen elk verdrag met den trouweloozen vijand van den eenigen waren godsdienst en ’slands privilegiën. Wie voor den vrede sprak, werd niet zelden beschuldigd, door Spaansch goud te zija omgekocht, en zelfs conwELIS van ArnssEw achtte het noodig zich door eene gedrukte verdediging van dien blaam te zuiveren, niettegenstaande hij zich in dit opzigt niels te verwijten had ?. Het krijgsvolk, ontevreden over den stilstand van wapenen en beducht spoedig afgedankt te zullen worden, sloeg hier en daar tot losbandigheid over en stroopte op het platte land, en de Hollandsche en Zeeuwsche matrozen vloekten en raasden tegen eenen vrede, die hun de gelegenheid om rijk geladene galjoenen en karaken buit te maken en bovendien, naar zij vreesden, de kans op eene aanzienlijke uitbreiding der scheepvaart benemen zou 3, 1 yearns, I p. 104, 105, 112, 159, 171, 186, 213, 253, 254, 258, 304, 331, 330, 373. van venvov, bl. 326, 331, 332. 2 VAN METEREN, f. 582. vas per vrxct, Ill bl. 516. 3 pa. pu Bois, lI s, 80—82. Zie ook van venvov, bl. 325, 343, 344. DES VADERLANDS. 277 Inderdaad was er grond om in dit opzigt ongerust te zijn. Het was hoogst waar- 1607. schijnlijk dat de Spanjaarden geen middel onbeproefd zouden laten om de Nederlanders bj het vredesverdrag uit Oost-Indië te weren en hen over te halen om weder, gelijk voorheen, zich tot de vaart op Spanje en Portugal te bepalen, Doch ook al mogt dit gewigtige punt niet door den vijand gewonnen worden, het scheen toch bijkans ontwij- felbaar dat de aangeknoopte onderhandelingen een onoverkomelijke hinderpaal zouden worden voor de oprigting eener nieuwe compagnie, die aan het bootsvolk nog meer rem en buit voorspiegelde. | De handel op West-Indië en Brazilië, die reeds sedert verscheidene jaren met voor- Pogingen tot deel gedreven werd, was in het begin der zeventiende eeuw nog meer aangewakkerd VereenigieWest. door de ontdekking van eenige eilanden op de kust van Guiana, op welke zeer fijn wit een il zout gevonden werd, hetwelk men slechts van het strand en de klippen had op te schep- pn! De mededinging der onderscheidene reederijen in Holland en Zeeland deed echter aan dezen nijverheidstak niet minder afbreuk dan in Oost-Indië vóór 1602 het geral was geweest; en de redenen, die tot de oprigting der Vereenigde Oost-Indische compagnie geleid hadden, schenen bij de vaart op Amerika nog sterker voor eene dier- geljke aaneensluiting der verbrokkelde krachten te pleiten, daar het gezag der Span- Farden aldaar veel steviger gevestigd was. Reeds in 1591 had wiLLEM ussELincx, een _ bekwaam en ervaren koopman, die geruimen tijd in Spanje en Portugal en op de Acorische elanden had verkeerd, vele gewigtige bijzonderheden omtrent de vaart op Amerika en den handel in de Spaansche koloniën aan enkele der voornaamste Hollandsche reeders _ medegedeeld, en hen op het groote voordeel gewezen, dat zoowel voor hen als in het algemeen voor de Republiek uit de oprigting eener Vereenigde West-Indische compagnie tou kannen voortvloeijen. Zijne. voorstellen hadden destijds weinig weerklank gevonden, doch toen de vaart naar het westen allengskens meer toenam, werd hij in het jaar 1600 door eenige kooplieden uitgenoodigd om een ontwerp voor zulk eene handelsvennootschap op te stellen. Drie jaren later hadden er verscheidene bijeenkomsten tusschen de be- langhebbenden plaats, waarbij de mogelijkheid om niet slechts groote winsten te behalen maar ook den Spanjaarden gevoelige verliezen te doen lijden en daardoor welligt den oorlog spoedig tot een gewenscht einde te brengen, door usserincx in een helder licht werd: gesteld, De Amsterdamsche predikant prrmus PLancius, wiens gevoelen in deze zaken groot gezag had, verklaarde zich voor het ontworpen plan, Bovendien vond ussgnincx veelvermogende ondersteuning bij den raadsheer in den Hoogen Raad MANCOIS FRANCKEN, die zich met grooten ijver op de kennis der landen en eilan- ! Hiervoor, bl. 82, 88. Mr. w. z. 3. Beno, Bijdragen tot de geschiedenis onzer kolonisatie in Noord-Amerika, in de Gids voor 1848, IL bl. 529, 530. 1607. 278 ALGEMEENE GESCHIEDENIS —————————————————————m————-—J—m— den van West-Indië had toegelegd. Het was waarschijnlgk ten gevolge van diens mede- werking, dat de zaak in het jaar 1606 door de Staten van Holland in overweging werd genomen. Zoowel de edelen als de afgevaardigden der steden verklaarden de op- rigting eener Vereenigde West-Indische compagnie » voor den lande loffelijk, eerlijk en zeer diensteljk" te houden 1, stelden eene akte op, welke de deelnemers verpligt zouden zijn te onderteekenen, benoemden in de voornaamste steden van Holland eenige personen, welke zich met de zorg voor de bijeenbrenging van het noodige kapitaal zouden belasten en noodigden rranckEx uit, om deze hoogst wenschelijke zaak zooveel - mogelijk te bevorderen 3, Bezwaren, = Het was er echter verre af, dat de toekomstige West-Indische compagnie bij de koop- hare opri verbonden. "5 lieden algemeenen bijval vond. Tusschen den handel op Oost-Indië en dien op Amerika — was een aanmerkelijk onderscheid, Op Java, Sumatra en de Molukken trof men mee- rendeels onafhankelijke vorsten aan, waarmede men vrijelijk handelsverdragen sluiten kon. De kusten van West-Indië en Brazilië waren daarentegen bijna geheel door de Spanjaarden bezet, zoodat de Staatsche koopvaardijschepen aldaar slechts door omkooping of geweld toegang konden bekomen. Eene volle lading specerijen schonk den reeders niet zelden verscheidene kapitalen winst, terwijl de waren, die uit Amerika werden aangevoerd, veel minder voordeel opleverden. In den Indischen archipel trof men in den regel slechts weinige en verspreide Portugesche schepen aan. Telken jare vertrok daarentegen eene Spaansche oorlogsvloot ter begeleiding der koopvaardijschepen naar Portobello en om de drie jaren eene andere gelijktijdig naar Veracruz, in welk geral beide vloten zich te Havanna vereenigden om gezamenlijk den terugtogt aan te nemen °, Er werd dus eene veel grootere krachtsontwikkeling gevorderd om aldaar vasten voet le zelten en een geregeld handelsverkeer te vestigen. Tot bereiking van dat doel zouden zeeslagen geleverd, vestingen veroverd en een onafgebroken krijg gevoerd moeten wor- den. Ook had ussetrncx, die deze bezwaren zeer goed inzag, reeds in zijn oorspron- kelijk ontwerp opgenomen, dat men de inlanders, voor zooverre zij nog met de Span- jaarden in oorlog waren, van wapenen voorzien, in den krijgskunst oefenen en hun het gebruik van paarden leeren zou. Het was derhalve ontwijfelbaar dat de uitgaven eener Vereenigde West-Indische compagnie zeer aanzienlijk zouden zijn, maar nog onzeker, of de winsten, die men eerst na een geruim tijdsverloop verwachten kon, de aanvan- ! OLDENBARNEVELT verklaarde later (Verhooren bl. 74 n°. 101): »dat hij — geduyrende den oor- loge tot ’t formeeren en octroyeren van dezelve comp. is geaffectioneerd: geweest ende het invilli- gen van dyen geraden heeft." 2 BERG, t. a. p. bl. 525—6534. 3 w. ROSCHER, Kolonien, Kolonialpolitik und Auswanderung. Leipzig, 1856, s. 184—180. DES VADERLANDS. ` 279 kelijke opofferingen zouden vergoeden. Het kan dan ook niet bevreemden, dat het aan 1607. en voldoend getal inschrijvers ontbrak, en dat het kapitaal van zes millioen gulden, hetwelk de Staten van Holland voor den goeden uitslag der onderneming onmisbaar achtten 1, op verre ma niet bijeengebragt kon worden. Terwijl de Oost-Indische com- pagnie voor haar octrooi eene som van f 25000 in 'slands kas had gestort, werd door de voorstanders der West-Indische aan de Staten-Generaal gedurende vijf jaren eene bijdrage van twee tonnen gouds benevens twintig volkomen uitgeruste oorlogschepen gevraagd. Bij deze zwarigheden voegden zich nog de naijver en het eigenbelang der on- derscheidene koopsteden, die zelfs aan ‘de oprigting der Qost-Indische compagnie zoovele hinderpalen in den weg hadden gelegd. Te vergeefs reisde rRancgen op uildrukkelijk verzoek der Staten van Holland, die de zaak ijverig bleven bevorderen, heen en weder om de onderscheidene belangen tot overeenstemming te brengen en de geestdrift op te wekken voor het stoute ontwerp, waarvan hij zich de schoonste gevolgen voorspiegelde. Wel werd in Zeeland voor belangrijke sommen geteekend, doch in Holland vond de nieuwe compagnie minder bijval. Reeds hadden -hare voorstanders, aan voldoende ondersteuning in het vaderland wanhopende, het oog naar Frankrijk gewend en in het vorige jaar door luschenkomst van den voormaligen gezant pg BuzanvaL de medewerking van nxwpnix IV ingeroepen ?. De onderhandelingen met de aartshertogen, die spoedig daarop eenen aan- — Zij wordt door d i , ..de onderhande- "ng namen, legden aan het ontwerp nieuwe zwarigheden in den weg. De vredesparlij lingen met Spanje ondervond weldra, dat het reeds hoogst moeïjelijk zou zijn het behoud van den Oost- M auo Indischen handel van: Spanje te bedingen, en dat de oprigting eener Vereenigde West- Indische compagnie niet slechts den vijand verbitteren maar ook in de Republiek veler gemoederen tegen den vrede stemmen zou, door de hoop op veroveringen in het zilver- en goudrjke Amerika levendig te houden. Deze omstandigheid bleef gewis niet zonder invloed op de gezindheid der Staten en droeg er toe bij om het ontwerp op de lange baan te schuiven. Wel riepen zij de inschrijvers nog herhaaldelijk bij elkander, om daarover te beraadslagen: doch de eigenlijke bedoeling dezer bijeenkomsten was veel minder om de zaak zelve tot stand te brengen, dan om den Spanjaarden: vrees aan te jagen en hen daardoor tot het inwilligen van gunstige vredesvoorwaarden te bewegen ?. ! Resol. v. Holland, 1606 bi. 1008. ! vix ugTEREN, f. 502, 593—595. Resol. v, Holland, 1606 bl. 023, 969, ¥78, 1034, 1008; 1007 bl. 15, 57, 73, 168. Mr. c. w. vazepe, Aanteekeningen bl. 4. vv. Jaro, t. a. p. bl. 535, 536. caorios, p. 505 sqq. — Reeds op het einde des jaars 1007 begon raasckzs, die wel voorzag dat de sangeknoopte onderhandelingen voor de volvoering van zjn geliefkoosd plan een onoverkomelijke hinderpaal zouden worden, met srannin over de moge- lijkheid te spreken om in Frankrijk eene West-Indische compagnie op te rigten, en verklaarde 1607. De zes weken, binnen welke VERREYCKEN en NEYEN eene meer volledige bekrachti- ging der wapenschorsing door den koning van Spanje hadden toegezegd, liepen ten einde, toen de Staten-Generaal den 24'** September brieven van hen ontvingen, waarin - zij nog eenig uitstel verzochten, daar zij wel verzekerd waren dat rres III bereid was | het verlangen der Staten in te willigen, doch het vereischte stuk nog niet ontvangen | Veereycxen hadden, Hun verzoek werd toegestaan. Het duurde nog eene maand, eer zij te ’s Gra- aN bren- inest dA venhage terugkeerden met eene bekrachtiging, die woordelijk met het hun overhan- - bekrachtiging van den koning van Spanje. perkament geschreven noch met den naam des konings voorzien. De onderteekening - digde ontwerp overeenstemde !, Zij was echter in het Spaansch gesteld, en noch op - luidde als bij het vorige stuk ro xL nex, en het groote zegel van Spanje werd even- zeer gemist. Bovendien volgde op de door de Staten voorgeschrevene woorden een bij- voegsel, waarin de koning verklaarde dat deze bekrachtiging van geen waarde zou zijn, indien het verdrag van vrede of bestand, waarbij de wederzijdsche eischen, » zoo in zake van godsdienst als in al het overige’ beslist moesten worden, niet tot sland kwam. zich bereid de dienst der Republiek voor die van nEnpaik IV te verlaten, indien deze hem de leiding dier onderneming wilde toevertrouwen. Zie seannix, I p. 233, 244, 245, 340. 1 De verklaring des konings luidde, volgens de Fransche vertaling bij seannin (I p. 451—455): » Et dautant que par ledit traité (n. het verdrag met de aartshertogen, hetwelk in zijn geheel vooraf was gegaan) lesdits serenissimes Archiducs nos freres ont promis de delivrer la dessus nos lettres de ratification, et semblable declaration avec toutes les generales et particulieres renontiations et obli- gations que le cas requiert, Nous avons, apres meure deliberation et advis de nostre conseil, de nôtre certaine science et puissance Royale absolue, pour l'accomplissement de la dite promesse el asseurance du fraillé principal de la paix ou longue trève, fait et faisons par la presente ausdits Estats, declaration semblable à celle que nosdits freres ont faite, dont cy-dessus est fait mention, pour autant que la chose nous touche: Et principalement declarons que nous sommes contens, qu'en nostre nom et de nostre part l'on traitte avec lesdits Estats en qualité, et comme tenans iceux pour Pais, Provinces et Estats libres, sur lesquels nous ne pretendons rien. Aussi avons loué, approuvé, confirmé et ratifié, comme par la presente noas louons, approuvons, confirmons et ratifions tous et chacuns les poincts contenus audit traitté; Promettant en foy et parole de Roy de les entretenir, garder et faire garder et accomplir tous entierement et ponctuellement, comme si dés le commencement nous les eussions nous mesmes déclaré, consenty et promis, et comme s'ils eussent esté traittez et concluds avec nostre intervention et authorité; et ne ferons ny ne consentirons jamais chose au contraire: et promettons de mesme de reparer et faire reparer toutes directes et indirectes d'iceux, de manière que tout ce que dessus soit de bonne foy gardé et accomply ausdits Estats; A quoy nous nous obligeons en parole de Roy, avec toutes le generales et particulieres renonciations et obligations qui conviennent et sont necessaires.” Alleen de cursijf gedrukte woorden ontbraken in het ontwerp der Staten. Zie de Resol. v. Holland, 1607 bl. 235. DES VADERLANDS, . 281 aa lM In dat geval zou de koning niets van zijn regt verliezen, maar alles in denzelfden staat 1607. bljven, waarin het zich tegenwoordig bevond. Alvorens over de aanneming van deze bekrachtiging, die slechts gedeeltelijk aan de " cP. — — geslelde eischen voldeed, te beraadslagen, begrepen de Staten-Generaal het gevoelen gelsche gezanten, der Fransche en Engelsche gezanten te moeten inwinnen, Op grond dat de koning van Spanje het ontwerp der Staten letterlijk gevolgd was, en de bijvoeging slechts eene voorwaarde bevatte, die uit den aard der zaak voortvloeide en derhalve bestaan zou, al ware zij niet in woorden uitgedrukt, verklaarden dezen eenparig dat het stuk hun voldoende voorkwam en drongen er op aan, dat de Staten zonder langer verwijl met de aartshertogen over vrede of bestand in onderhandeling zouden treden !. Op den 50% October; werden ‘de beraadslagingen over dit gewigtige punt in de Staten-Generaal ge- _ opend, De beide stadhouders en de Raad van State waren uitgenoodigd daaraan deel le noemen. Prins mavmrrrs waarschuwde tegen de bedriegeryen van eenen vijand, die altijd uitvlugten zocht en de Vereenigde Gewesten slechts om den tuin wilde leiden, maar _ verklaarde evenwel zich niet tegen het verlangen der Staten te zullen verzetten, daar hij wist dat zij den vrede wenschten en vertrouwde dat zij ’s lands vrijheid en welzijn niet uit het oog zouden verliezen. Graaf WILLEM LODEWIJK uitte hetzelfde wantrouwen in _ Spanjes bedoelingen, doch stemde insgelijks in den vredehandel toe, mits het over- geleverde stuk eerst overeenkomstig de gestelde eischen verbeterd werd 2, De Raad Van State vereenigde zich met dit gevoelen. Alleen Gelderland openbaarde den wensch _om reeds terstond in onderhandeling te treden. De overige provinciën volgden het advies van Holland en besloten, dat men de afgevaardigden des vijands over de gebreken der akte van bekrachtiging zou onderhouden, ten einde die zoo mogelijk te doen herstellen, en _ daarna met de Fransche en Engelsche gezanten nogmaals over hare aanneming zou raad- plegen. Neren en VERREYCKEN, die inmiddels de overtuiging erlangd hadden, dat de meerderheid der Hollandsche regenten voor den vrede gestemd was, verklaarden echter ` dat men zich bedrogen zou vinden, indien men zich voorstelde eene nog meer afdoende | akte te zullen bekomen; en daar zoowel winwoop als szannin de Staten trachtte te | overreden, dat zij, na in de hoofdzaak hunnen wensch verkregen te hebben, over de. ? Dat wiem LopEwux veel minder dan maurits tegen de onderhandelingen gekant was, blijkt ut samm, 1 p. 463, lll Deer, 2 Srvx. 36 282 ALGEMEENE GESCHIEDENIS q—-———————————————————————————————————— CT 1607. toestemden, tien dagen daarna ve gezanten der aartshertogen te 's Gravenhage ver- - wachten. Ten einde elke nadeelige uitlegging van het slot der akte van bekrachtiging te voorkomen, werd bovendien in het antwoord, hetwelk aan reren en VERREYCEENter | hand werd gesteld, uitdrukkelijk opgenomen, dat men vertrouwde dat noch van wege - de aartshertogen noch van wege den koning van Spanje iets zou worden voorgesteld, hetwelk het inwendige bestuur der Vereenigde Gewesten raakte, daar dit volkomen in strijd zou zijn met hunne thans openbaar erkende onaf hankelijkheid +. Inderdaad zou het, bij den hagchelijken toestand van de finantiën der Republiek, eene onverantwoordelijke aanmatiging geweest zijn, indien de Staten nog meer eischen aan rims III gesteld hadden. ‘Was het voor hunnen triomf en de eer des lands niet voldoende, dat de koning van het magtige en trotsche Spanje, door het woordelijk naschrijven der hem voorgelegde verklaring en het goedkeuren van 's Gravenhage als de plaats van bijeenkomst voor de wederzijdsche gevolmagtigden, voor het oog van gansch Europa den vrede zocht? Was daarin niet eene erkenning van de onaf hankelijkheid en de onverwinbaarheid der Republiek gelegen, veel krachtiger dan in eenig staatsstuk kon worden uitgedrukt? En kon het aan de beteekenis dezer feiten eenigen afbreuk doen, dat de Spaansche diplomatie zich niet schaamde door opzettelijke onachtzaamheden in de akte van bekrachtiging den schijn van’ kleingeestigheid en dubbelhartigheid op zich te laden? Vrachtelooze Niettemin wekten de onvolledige vorm. dier akte en de aan het slot bijgevoegde woor- EAD. di den veler ergernis en gaven aan de oorlogspartij geduchte wapenen in de hand, Men n te vroeg of het raadzaam was eenen vijand te vertrouwen, die altijd minder gaf, dan hij beloofde, en door zijne dubbelhartige handelwijze bewees, dat hij kwade voornemens in zijn schild voerde. Men noemde het hoogst onvoorzigtig om zijne afgezanten welligt voor geruimen tijd te ’s Hage toe te laten, nadat men ondervonden had met welke geheime streken pater neren zich reeds bij.den aanvang der onderhandelingen onledig had gehouden. Men beweerde dat de bekrachtiging zoodanig was ingerigt, dat het slot den aanvang wedersprak, en de naauwelijks afgelegde onafhankelijkheidsverklaring door het daarop volgende beding geheel ontzenuwd werd, Bovenal wekte het bij velen groote ergernis, dat de regeling van de godsdienst als een punt van onderhandeling was aangegeven. Hiermede werd, naar men meende, niets anders dan vrijheid van openbare eeredienst voor de Katholijken bedoeld; en het stuitte de meeste Hervormden geweldig tegen de borst, om dit punt aan Spanje in te willigen, Kon men aan het minst betrouwbare gedeelte der bevolking zulk een gevaarlijk voorregt schenken, 1 vax DER Kemp, III bl. 27—30, 125—130. van meteren, f. 572 d, 573. onorius, p. 521—524. VAN DEB vrmCT, lll bl. 525—6527. »eNrivooLi0, bl. 740—700. Resol, v. Holland, 1607 bl. 231—237. DES VADERLANDS, 285 —————————————————————————ÁÓÓo'Á—Áan——Àn zonder "s lands welzijn op het spel te zetten? Was de heerschappij der Hervormde kerk niet een der gewigtigste. doeleinden van den opstand tegen Spanje geweest? Zou men andermaal de «afgrijselijke pauselijke superstitiën” in het openbaar moeten dulden ? Vooral by de streng Calvinistische predikanten ! verdubbelde de vrees voor zulk eene inschikkelijkheid van de zijde der Staten den ijver tegen een verdrag met den trouwe- loozen vijand, wien men naar hunne overtuiging geen geloof kon en mogt schenken. De listigheid en boosaardigheid der Spanjaarden en het dreigende gevaar, om met hen in onderhandeling te treden, maakten het onderwerp van menige leerrede uit, waarin de voorstanders van den vrede geenszins werden gespaard; en de leiders der oorlogspartij ver- zuimden niet van deze opgewondenheid der meeste godsdienstleeraars partij te trekken, om aanhangers voor hun gevoelen te winnen en de burgerij tegen den vrede te stemmen 3. Niettegenstaande alle pogingen der tegenpartij, om door het volk op de regenten te werken, bebielden de voorstanders van den vrede echter de overhand. Toen de Staten-Generaal op den 20°" December weder bijeen kwamen, bleek het dat alle: provinciën in den vredehandel loesiemden. Voordat dit aan de aartshertogen werd medegedeeld, gaven de afgevaardigden der onderscheidene gewesten elkander de plegtige verzekering, dat zij de vrijheid der Ver- eenigde Nederlanden , zoowel in kerkelijke als in wereldlijke zaken , nimmer prijs geven en de onderhandelingen terstond afbreken zouden, indien de vijand daarin eenige zwarigheid mogt maken. Eerst nadat deze onderlinge verbindtenis gesloten en door eene uitdrukkelijke akte bevestigd was, gaf men den aartshertogen kennis, dat men bereid was over den vrede in onderhandeling te treden, en de komst hunner gezanten tot dat einde te gemoet tag. Op het verzoek, den 50°" November dopr neren en VERREYCKEN aan de Staten- Generaal gerigt, dat onder die gezanten een of twee personen, geen Nederlanders zijnde, van wege den koning van Spanje mogten worden afgevaardigd, werd geantwoord, dat men ook eenen Spanjaard, mits geen krijgsoverste zijnde, zou toelaten 3. Daar het ! Volgens vvrENBOcAERT (Kerckel. Hist. bl. 1) en rriczanp (Kerckelycke Geschiedenissen, 1650 bl. 3) waren de meeste Arminianen vóór, de meeste‘ Gomaristen daarentegen zeer tegen het bestand. * GROTIUS, p. 623. seann, l p. 466, 407. 3 Het besluit daartoe was reeds den 2l*'e» December, in tegenwoordigheid en met overleg van de beide stadhouders en den Raad van State, door de Staten-Generaal genomen. Het werd echter, gelijk in diergelijke gevallen meer de gewoonte was, niet in den brief zelven maar in een afzon- derlijk ingesloten. briefje (destijds een kalfken genoemd) vermeld. Dat briefje was echter zóó ge- Held, dat het onzeker liet of men één of twee vreemdelingen zou toelaten. Het luidde: » Eerwaar- dge etc, Dit ingeleide kalfken dient om UL. te adverteeren op het geene dat deselve ons hebben Beproponeert, of een of twee van de andere Natien als Naturels van den Lande, onder de Gecom- mitteerden van haare Doorlugtige Hoogheeden sullen moogen weesen, dat goedgevonden is deselve hare Hoogheeden daar in te believen sulks dat cen van de Spaansche Natie (niet weesende van 36 * 1607. 1607. Verdedigend verbond tusschen 284 ALGEMEENE GESGHIEDENIS INEEN ETE NC EUM ACE MTM MEME a ee einde der wapenschorsing, op den vierden Januarij 1608 bepaald, naderde, stelde men tevens voor haar voor eene maand of zes weken te verlengen, hetgeen door de aarts- herlogen terstond ingewilligd en tot aan de sluiting van het twaalfjarig bestand telkens herhaald werd, zoodat de krijg inderdaad reeds een einde genomen had en er nog slechts enkele strooptogten en ruilergevechten voorvielen, die noch op den loop der onderhan- delingen noch op den toestand van beide partijen eenigen invloed hadden !. Nog vóór de Spaansche gezanten te ’s Gravenhage verschenen, bragt OLDENBARNEVELT Frankrijk en de met JEANNIN een verbond tusschen Frankrijk en de Republiek tot stand, over welks vorm Republiek. en inhoud beiden reeds geruimen tijd onderhandeld hadden. Zoodra ’s lands advokaat door zijne gesprekken met den Franschen gezant de bevestiging had gekregen van zijn vermoeden, dat mEwpaik IV niet geneigd was de Staten krachtdadig tot voortzetting van den oorlog bij te staan, was hij er op bedacht geweest om den vrede, dien hij hoopte tot stand te brengen, door Frankrijk’s tusschenkomst zoo voordeelig en zeker mogelijk te maken; en de Fransche koning, die zeer bezorgd was dat de Staten na den vrede eene voor zijne belangen minder wenschelijke houding zouden aannemen, was zelf dit verlangen te gemoet gekomen door szannin herhaaldelijk en met aan- drang te gelasten, de Republiek door een verdrag tot gemeenschappelijke bescherming ten naauwsle met zijn rijk te verbinden, Voordat oLpENBARNEVELT hiertoe overging, - had hij echter begrepen aan de oorlogspartij het bewijs te moeten geven, dat men zich - niet meer aan de onderhandelingen kon onttrekken, zonder het misnoegen van Frankrijk en Engeland in hooge mate op te wekken. Op den 17%" September had hij uit naam - der Staten-Generaal aan de gezanten dier beide mogendheden voorgehouden, dat de Republiek in eenen toestand verkeerde, waarin zij òf den oorlog met verdubbelde | krachten en ruime ondersteuning harer bondgenooten voortzetten, òf aan het sluiten — de principaalste Officiers van den oorlog) onder de Gecommitteerden sal moogen weesen.” Het is | niet onwaarschijnlijk dat oLpENBARNEVELT langs dezen weg heeft zoeken te bewerken, dat de Italiaan | SPINOLA, wiens verlangen naar vrede hij kende, insgelijks door de aartshertogen kon worden afge — vaardigd. Zie Resol. v. Holland, 1607, bl. 384. van pen Kemr, lll bl, 31, 135 (60). conus — p. 524. van METEREN, f. 583 d. | 1 van DER KEMP, III bl. 30—32, 130—135. van wzrEREN, f. 572. Resol. v. Holland, 1607, bl. 382—384. — cmorms, p. 528, meldt dat zoowel de Staten-Generaal als de aartshertogen op — het einde dezes jaars een gedeelte hunner troepen afdankten, Indien hij zich ten opzigte der Staten niet geheel vergist heeft, moet dat gedeelte zeer gering zijn geweest, daar seams in April 1608 schreef (Il p. 234); »les Estats ont tousjours les memes forces’: Zie ook aldaar, p. DES VADERLANDS. 285 ————— —— —————————Á« —— ——— van eenen eervollen vrede denken moest; dat het eerste den Staten veel verkieslijker voorkwam en zij derhalve het voornemen hadden aan nenpaix IV en 3acosus I voor te stellen, om zich met hen tot gemeenschappelijke bestrijding van Spanje te vereeni- gen en aan ris III den oorlog te verklaren; dat zij echter vooraf het gevoelen der gezanten omtrent dit belangrijke punt wenschten in te winnen. In hun antwoord ver- klaarden de laatsten dat de Staten het niet zouden kunnen verantwoorden, wanneer zij niet naar de vredesvoorslagen wilden luisteren, die hun van ’s vijands zijde werden ge- daan; dat zij reeds te ver gevorderd waren, om die thans af te breken, en dat de gansche Christenheid met levendige belangstelling het einde van den bloedigen en lang- durigen strijd te gemoet zag. De koningen van Frankrijk en Engeland, beweerden tij, hadden den bijstand der Staten tot hunne veiligheid volstrekt niet noodig, doch waren niettemin zeer geneigd om de laatsten te beschermen en tegen onregt en geweld bj te staan. Mogt het niet mogelijk zin, eenen voor de Republiek aannemelijken vede te treffen, dan zouden mexpark IV en 3acosus I haar geenszins aan haar lot overlaten; doch zoolang er nog eenige kans op een gunstig einde der met Spanje aangeknoopte onderhandelingen bestond, mogt men deze geenszins laten varen. Daar dit antwoord geen twijfel liet, dat Frankrijk en Engeland den vrede ernstig begeerden, begon OLDENBARNEVELT ! thans aan het sluiten van een verdedigend verbond met meN- pik IV te arbeiden, waarbij hij inzonderheid bedoelde de Republiek na den vrede legen verraderlijke aanvallen van Spanje te waarborgen. 286 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1608. gen vereffend waren. JEANNIN en DE RussY, die met OLDENBARNEVELT inzagen van hoeveel belang het was een diergelijk verbond te sluiten voordat het vredescongres te ’s Hage geopend werd, lieten zich daardoor niet terughouden maar teekenden op den 23%% Ją- nuarij 1608 uit naam van nmxwpnix IV eene overeenkomst, die alleen geldig zou zijn, wanneer de vrede tot stand kwam. Henprix IV verbond zich daarbij, ingeval de vrede geschonden werd, de Staten met tienduizend man op zijne kosten te ondersteunen. Zoo hij daarentegen werd aangevallen, zouden de Staten hem met de helft van dat aantal troepen, of met oorlogschepen tot hetzelfde bedrag, bijstaan. Zonder elkanders toestemming zou men geen vrede sluiten, en eerst na den oorlog de gemaakte onkosten vergoeden !. Verdedigend Er verliepen nog verscheidene maanden, eer sacosus I, minder uit zorg voor het verbond tusschen Engeland en de Republiek. welzijn der Republiek dan uit naijver tegen Frankrijk’s toenemenden invloed, zich aan dit verbond aansloot. Op den 25'*^ Junij teekenden winwoop en spencer insgelijks eene overeenkomst van denzelfden inhoud, waarbij de wederzijdsche bijstand echter | slechts de helft uitmaakte van hetgeen in het verdrag met Frankrijk bepaald was, De schuld der Republiek werd op 818408 ponden sterling vastgesteld. Twee jaren na den vrede zouden de Staten beginnen haar met 60000 ponden jaarlijks af te lossen ?, Vertoog der De Duitsche gezanten te ’s Hage, wier getal later nog door JOHAN VON DER BORG, me gezan- afgevaardigde van den landgraaf van Hessen, en PHILIBERT DU BOIS, gewoon gemagtigde van den vorst van Anhalt, alsmede gezanten uil Cleef, Luik en Munster, vermeerderd werd, hadden korten tijd na het sluiten der overeenkomst tusschen Frankrijk en de Republiek aan de Staten-Generaal medegedeeld, dat hunne vorsten met de beste gevoe- lens jegens hen bezield waren, doch nog geen last gegeven hadden om een verbond tot onderlinge -bescherming met hen te sluiten. Nietlemin achtten zij zich verpligt er op aan te dringen, dat het huis van Nassau bij den vrede voor zijne groote opofferin- gen schadeloos werd gesteld, dat de Spanjaarden verpligt werden het onregt te vergoe- den, hetwelk zij vroeger onder wexpoza op Duitschen bodem gepleegd hadden, en dat de uitoefening der katholieke godsdienst in de Republiek gestrengelijk verboden zou blijven, Dit vertoog, hetwelk nog eenige ondergeschikte punten met betrekking tot de veiligheid en de regten der Duitsche naburen bevatte, werd door de Staten voor ken- nisgeving aangenomen en vooreerst ter zijde gelegd 3, 1 crotius, p. 532. VAN METEREN, f. 684, van pen veur, IlI bl. 33, 137. seanmn, I p. 379, 984, 394, 308, 446, 465; II p. 4, 43, 50, 82 ss. Resol. v. Holland, 1607, bl. 269; 1608, bl. 443— 463, 490. 2 amın II, p. 264 ss, 269 ss. Resol. v. Holland, 1608, bl. 454—464, 638—049. van u- TEREN, f. 502 d, 617. wurwoop papers, Il p. 351. 3 Resol. v. Holland, 1608, bl. 453, 464, 550, caotius, p. 632. van merenen, f. 684 c. PH. x DES VADERLANDS. 287 Inmiddels hadden de aartshertogen zich gehaast van de bekomene vergunning, om afgezanten naar Holland te zenden, gebruik te maken. Wel had de Spaansche partij an het hof te Brussel er zich met aandrang tegen vetzet, dat de vredehandel te sGravenhage gevoerd zou worden, en zich beklaagd dat het den schijn zou hebben abof rures III den vrede van zijne voormalige onderdanen ging afbedelen 1: doch ALBERTUS en ISABELLA hadden begrepen hieromtrent geen beswaren te moeten maken. Na de ondubbelzinnige wijze, waarop zij hun verlangen naar rust en verademing te kennen hadden gegeven, door reeds bij den aanvang van den wapenstilstand al de Ne- derlanders, die te Duinkerken gevangen zaten, vrij te laten en hunnen losprijs ten be- drage van eene ton gouds zelven te betalen ?, waren zij niet gezind de kans op vrede an zulk een ondergeschikt punt op te offeren. De door hen gekozene gezanten, die gemagtigd waren om insgelijks uit naam van den koning van Spanje te onderhandelen, waren vijf in getal, De markies sprrora , die meer bepaaldelijk als gemagtigde van riures IIT T 1608. De door de aartshertogen ge- kozene gezanten rden door de taten - Generaal optrad, stond aan het hoofd van het gezanischap. De president van den geheimen Raad, toegelaten. _ JEAN RICHARDOT, een man van veelzijdige ervaring en uitstekende bekwaamheden, was et de ziel en de voornaamste woordvoerder van. Don svan mancicipor, sedert lang lid . wn den Raad van State en geheimschrijver van staat en van oorlog, was hun wegens . tine naauwkeurige kennis der Nederlandsche aangelegenheden ter zijde gesteld. Voorts | was ook aan NEYEN €n VERREYCKEN, aan wier beleid de aartshertogen de aanvankelijke verwezenlijking hunner wenschen te danken hadden en wier bekendheid met de Hol- . landsche regenten en gewoonten de onderhandelingen bevorderen kon, de taak opgedra- _ gen het door hen begonnene werk tot een goed einde te brengen. Eigentlijk waren slechts twee dezer gezanten geborene Nederlanders, daar sPrworA uit Italië, MANCICIDOR uit Spanje herwaarts was gekomen, en RrcHAmpoT uit Bourgondië afkomstig was. Doch de laatste bevond zich reeds zoolang in de Nederlanden, dat hij als een inboorling be- | schouwd werd, en tegen zijne toelating door de Staten-Generaal geen bedenking werd ` gemaakt, Meer bezwaar ontmoette aldaar de keus van seimora, daar men bij het aan | SEITEN en VERREYCKEN gegevene antwoord betrekkelijk deze aangelegenheid slechts be- | doeld had éénen vreemdeling toe te laten, die bovendien geen hoogen rang in het | leger mogt bekleeden. , Daar de woorden, waarin deze mededeeling vervat was, echter | dubbelzinnig gesteld waren, zoodat de aartshertogen er uit hadden kunnen opmaken, Mis, ll s. 05, 96. Hoewel pu sois reeds in 1607 als zoodanig door de Staten erkend was, kreeg hij eerst in het volgende jaar het volle genot van het gewone voorregt der gezanten: wijdom van belasting. I s. XVI. ! szstivoezio, bl. 763. * n, pu Bois, II s. 35, 41. Zij nemen de reis naar Holland &an. 1608. 288 ALGEMEENE GESCHIEDENIS a VOÓOVE——————————————————— MM] dat twee vreemdelingen bij het gezantschap mogten zijn en dat de uitsluiting van krijgs- oversten alleen op den Spanjaard, dien zij benoemen zouden, toepasselijk was, besloten de Staten-Generaal, overeenkomstig het gevoelen van den Raad van State, op den elfden Januarij 1608 den markies toe te laten. Voor de oorlogspartij, die sprora’s verlangen naar vrede kende, en derhalve vreesde dat diens tegenwoordigheid de onderhandelingen niet weinig bevorderen zou, was dit besluit eene gevoelige nederlaag !. Hoezeer thans niets meer de opening van het vredescongres in den weg stond, duurde het wegens den buitengewoon gestrengen winter nog veertien dagen, eer de gezanten der aartshertogen de reis naar Holland aannamen. Reeds op den 15%* Januari lagen te Lillo de Staatsche schepen gereed, welke hen derwaarts zouden overvoeren; doch de plotseling invallende felle vorst bragt in dit plan eene noodzakelijke verandering. Den 28"* kwamen zij te Lier aan, en vertrokken den volgenden dag met sustinvs van Nassau en MARGELIS BAX, die zich reeds aldaar bevonden, om hen in naam der Staten te begeleiden, over Breda naar Geertruidenberg. Op den 50° waagden zij in eene menigte sleden en schuiten met hun talrijken stoet van honderd zes en zestig * edellieden en bedienden over de bevrozene Biesbosch naar Dordrecht over te steken. Den volgenden dag trokken zij over het ijs naar Rotterdam en van daar over Delft naar ’s Gravenhage. Niet ver van Rijswijk kwam waurrrs hen met zijnen broeder FREDERIK HENDRIK, de graven van Nassau en een luisterrijk gevolg te gemoet, terwijl de gansche weg met eene ontelbare menigte van nieuwsgierigen bedekt was. Zoodra de wederzijdsche treinen elkander in het gezigt kregen, steeg men uit de rijtuigen. De prins omhelsde serxorA en deed hem met de overige gezanten in zijn rijtuig plaats nemen 3, Te 's Gravenhage aangekomen, namen SPINOLA, RICHARDOT en MANCICIDOR hunnen intrek in een fraai gebouw op den Vijverberg, neren en VERREYCKEN betrokken het huis der familie var wassenaer 4, Groot was de weelde, welke door spixoza werd ten toon gespreid. Hij had eene menigte kostbaar huisraad en een schat van zilveren vaatwerk medegebragt, welke in Holland nog ongewone pracht dagelijks eene menigte menschen naar ’s Gravenhage lokte, om hem met zijn gevolg aan tafel te zien zitten. Zoowel door dit uiterlijke vertoon van rijkdom en aanzien als door de minzaamheid, waarmede hij ieder ten gehoore ontving, hoopte hij de gunst der menigte 1 VAN METEREN, f. 583 c. van DER vrwc , III 530—534. van per xemp, Lil bl. 32, 135—137. 2 PH. DU BOIS, li s. 213. 3 VAN METEREN, 584 a, meldt: »Spinola gingh op de koetse van Prince Mauritz sitten op de. hoogher handt van deselve, achter ende voor Mancicidor ende Graef Hendrik: ende ter zijden int afhanghen Richardot ende Graef Willem voor-noemt, ende d'andere.” Vgl. pm. pu sors, ll s. 92. 4 VAN METEREN, f. 577 c, 583 c—684 b. crotius, p. 532. DES VADERLANDS, 289 Oe te winnen en haar een hoogen dunk van de magt en tevens van de welwillendheid 1608. van zijnen vorst in te boezemen !, Nadat de gewone beleefdheidsbezoeken afgelegd waren, en de gezanten in eene he cas assen lige vergadering der Staten-Generaal, waarbij prins mavarrs en de Raad van State tegen- cinta en woordig waren, hunnen last in algemeene bewoordingen hadden medegedeeld, werden handelen. op den 6%" Februarij ‘de onderhandelingen geopend. Eene kamer op het Binnenhof, hans nog ter gedachtenis aan de belangrijke beraadslagingen, waarvan hare wanden ge- lugen waren, de Treves-kamer of kamer van het bestand genoemd, was daarvoor op- wettelijk ingerigt. De Staten-Generaal hadden uit iedere provincie eenen gemagtigde benoemd, om van hunnentwege met de gezanten in overleg te treden, Holland werd vertegenwoordigd door JOHAN VAN OLDENBARNEVELT ?; Gelderland door CORNELIS VAN cmt, heer van Loenen en Meinerswijk, burggraaf van Nijmegen; Zeeland door den ridder JACOB DE MALDEREÉ, die van wege prins mavarrs het lid der edelen in de Staten van dat gewest verlegenwoordigde; Utrecht door den burgemeester NICOLAAS BERCK ; Friesland door den raadsheer in het provinciale hof arurrus amiema; Overijssel door jonkheer zonan stort, drost van Vollenhove en kastelein van de Kuinder; Groningen door ABEL KOENDERS THOE-BELPEN, hoveling 3 in Faan en Kantens, Bovendien hadden de Staten-Generaal den prins bij monde van OLDENBARNEVELT uitgenoodigd insgelijks aan de onderhandelingen deel te nemen; doch mavarts had zich daarvan verschoond en | voorgeslagen dat men zijnen neef wiLLEM LODEWIJK van Nassau in zijne plaats benoe- men zou, aan welk verlangen terstond was voldaan. Behalve Friesland’s stadhouder ms de voornaamste van Holland's edelen, warnaven heer van Brederode, Vianen, Ameide enz. insgelijks door de Staten-Generaal tot hunnen bijzonderen gemagtigde verkozen 4, Hetzij wauarrs uit hooghartigheid of uit afkeer van politieke bemoeijingen niet verkoos een onmiddellijk deel in de onderhandelingen te nemen: aan de vredesparty kon zijn besluit niet anders dan aangenaam zijn. Driftig en opbruischend , rond maar tevens ruw in zijne ma- nieren en uitdrukkingen, kon mavarrs zelfs in het hof zijn krijgsmansaard niet verloochenen l van meteren, f. 584 c. pu. pu Bois, II s, 93, 96, 215. ! De Resol. v. Holland, (1608, bl. 480) melden, dat zoowel saxpeRope als OLDENBARNEVELT door de Staten van Holland als hunne gemagtigden aan de Staten-Generaal werden voorgesteld. Daar deze echter, » maar eenen van Holland en Westvriesland verstonden te admitteeren, is den lere van Breederode verstaan van Generaliteyts weegen daar over te committeeren, en Olden- bamevelt van weegen Holland en Westvriesland te blijven.” * Tie hiervoor, D. II St. V, bl. 490. $ van ugrEREN, f. 484 d. van pen grue, LIL bl. 33, 142, UI Derr, 2 Srux, 57 1608. Aanvang der ouderhandelin- gen. De erken- ning van de onaf- hankelijkheid der Vereenigde Ge- westen. 290 ALGEMEENE GESCHIEDENIS en was daardoor voor de kalme beraadslagingen van een vredescongres, hetwelk een hem zeer hinderlijk doel beoogde, volstrekt niet geschikt, Wrxem LopEwnm van Nassau daarentegen, hoezeer in wapenroem bij maurrrs achterstaande, overtrof hem verre in zelfbeheersching, zachtmoedigheid, geduld en inschikkelijkheid. De prins, die hem hoogachtte en lief had, en bovendien wist dat hij den. vrede niet minder gevaarlijk hield voor de Republiek en nadeelig voor de belangen van het huis van Nassau 1, liet zich dikwerf door hem ter neder zetten 2, Ook was het der vredespartij volstrekt niet onverschillig dat de weduwe van wittem I, LOUISE DE COLIGNY, die eenigen tijd in Frankrijk had doorgebragt, in het laatst van Februarij te ’s Gravenhage wederkeerde, Reeds in het vorige jaar had sraxnin herhaaldelijk aan mewpmrk IV verzocht hare te- rugkomst zooveel mogelijk te bespoedigen, daar hij zich van haar grooten invloed op prins MAURITS goede vruchten in het belang van den vrede voorspelde 3, Bij den aanvang van de zittingen der onderhandelaars, op den 6%" Februarij, ver- klaarde OLDENBARNEVELT, die in den regel voor zijne landslieden het woord voerde 4, dat de laatsten niet gezind waren in eenige overeenkomst te treden, tenzij de volkomene onafhankelijkheid der Republiek, zoowel door den koning van Spanje als door de aarts- hertogen, zonder eenig voorbehoud erkend werd. Rrcmarpor maakte hiertegen volstrekt geen bedenkingen. Een der Staatsche gemagtigden merkte echter op, dat het zegel, hetwelk aan de volmagt der Belgische gezanten hing, nog de wapens der zeventien voormalige Nederlandsche provinciën bevattede, en eischte dat die der Vereenigde Gewesten daaruit zouden worden weggenomen. Na eenig beraad bewilligde nicHABDoT, op raad van JEANNIN, met wien hij gemeenzaam omging en dien hij dikwerf raadpleegde, insgelijks in dit verlangen 5, Reeds begon deze onverwachte toegeeflijkheid op zulk een belangrijk punt 1 van venvov, bl. 379: »Die Prince Morits ende Graeff Willem Lodowick van Nassau, hebben met alle hunne macht, geduirende dese onderhandelinge van vrede, daerna getrachtet, dat alles wederomme tot een openbaer oorloog mochte komen; waernae sij seer arbeiden, meinende, dit sulckes tot grootmakinge van hunluyder huyse ende profijt strecken sal. Maar dit wert bij vele van de Staten seer qualijken geduydet, deur dien die van Nassau wel behoren te weten, in wat sware schulden ende lasten dat die Verenichde Landen steecken”, Vgl. seanmin, II p. 3 Resol. v. Holland, 1608, bl, 496. seannix, I, p. 233, 235, 251 etc. II, p. 115, 156. 4 Jeannin, II p. 386. 5 VAN METEREN, f 580. cnotius, p. 534. Jeannin, lI, p. 106 ss. D. saupius, van "t bestanl des Nederlantschen Oorlogs, 1606, bl. 66—69. sentivociio, bl. 762. ^ — — er tr DES VADERLANDS, | 291 ——————— — —n————n—QHÍ— bj sommigen verbazing, bij anderen argwaan te wekken, toen het bleek dat zij slechts strek- ken moest om aan Spanje's eischen ten opzigte van gewigtiger onderwerpen meer kracht te geven. Naauwelijks was de koophandel ter sprake gebragt, of de Belgische gezanten verklaarden dat de Staatschen geheel van de vaart op Indië zouden moeten afzien, en tich voortaan, gelijk te voren, met de vaart op Spanje en Portugal zouden moeten vergenoegen. Zij voegden er bij, dat de eerste noch aan Engeland bij den vrede van. Londen noch aan Frankrijk bij dien van Vervins was afgestaan, en dat de Staten toch wel op geen grooter voorregten aanspraak konden maken, dan die beide rijken genoten. De Fran- sche en Engelsche gezanten, wier gevoelen door de Staatsche gemagtigden omtrent alle gewigtige punten werd ingewonnen, zoowel om aan der Staten eischen meer klem bij le zelten, als om HENDRIK IV en sacosus I bij eene hernieuwing van den krijg tot ondersteu- ning te verpligten 1, ontkenden echter dat in de beide genoemde vredesverdragen over dit | punt gesproken werd en zochten de Belgische afgevaardigden te overtuigen, dat er voor Spanje weinig gevaar in gelegen was den handel op Indië vrij te geven, daar de Hollandsche en Zeeuwsche kooplieden toch langzamerhand uit gemakzucht weder verkiezen zouden, ich te Lissabon van Oost- en West-Indische waren te voorzien. De Staatsche gemag- ligden beriepen zich op het regt der natuur, volgens hetwelk het gebruik der zee aan en iegelgk vrijstaat, die daarvan niet uitdrukkelijk afstand heeft gedaan 2, en toonden tich op dit punt onverzettelijk. Onderscheidene vertoogen, zoowel door de bewindheb- bers der Oost-Indische compagnie aan de Staten-Generaal ingediend als door anderen wer het belang der vrije vaart op Indië voor de magt en den bloei der Republiek in het licht gegeven 3, hadden althans in de aan zee gelegene provinciën de openbare meening omtrent dit punt onwankelbaar gevestigd. Slechts in de landprovinciën, wier regenten het vurigst naar het einde van den krijg verlangden, koesterde men twijfel of ' de mogelijkheid van een eervollen vrede met erkenning van de onafhankelijkheid der Republiek wel mogt worden opgeofferd aan eenen nijverheidstak, waarvan eigentlijk lechts eenige rijke kooplieden in Holland en Zeeland voordeel trokken, en klaagde men dat de belangen van den kwijnenden landbouw ten gunste van die des handels reronachtzaamd werden 4, Deze bedenkingen, slechts door de minderheid der Staten- ! mamn, Il, p. 270, 271. 