VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
pen ! Beeft kinderen ! voor zulk eenen rampzaligen ftaat, en mydt toch het gevaar, om u zelven ooit daarin gedompeld te zien; maar dat gy u toch altoos benaarftigt, om de groot- fte oprechtheid in woorden en daaden te bewyzen, en dat ge uzelven nooit aan de minfte onwaarheid fchuidig maakt, en gy, by geene gelegenheid , voor iets anders wilt gehou- den worden, dan voor ’t geen gy indedaad zyt.” = ALGEMEENE VADERLANDSCHE LETTER-OEFENING EN. De Bijbel dcor beknopte uitbreidingen en ophelderende aan-. merkingen yerklaerd , door Je VAN NUYS KLINKENBERG A. L. M. Ph. Dr. Hoogl. in de H. Godgel, en Kerkl. Gefch. aen °t lil. Ath. en Predikant in de Gemeerte te _ Arjlerdam, Mitsgaders Lid van het Zeeuwsch Genocte fehap der Weetenfchappen te Vlifingen. Zesde en Ze- yende Deel. Te Amfierdam, by J. Allart. In gr. otavo. T deze twee Deelen worden de Bocken van Samuël en die der Koningen opgehelderde Behalven de gewoone Inleidingen van den Hoogleeraer „dienende ter ontvouwinge van °t geen omtrent deze Boeken in ’t algemeen in aenmer= king komt, vind men hier, voor de Bocken der Koningen, ene zeer nacuwkeurig uitgewerkte Tygretenlundige Kerhun- deling over de j ren der Kon:ngen van Juda en hraël, ver gezeld van ene Tafel von vergeiyking , en ene uitvoerige Tydtafel der Gefchieden:sfen;, met de mededeling van welk een en ander de oordeelkundige Heer F. C. Mehr, ter op= helderinge van het Tydrekenkundige, den Lezer een we- zeniyken dienst gedaen heeft. ‚Wat voorts de uit- voering der Bybelverklaripge zelve betreft, onze Hoogleer= aer gaet daetin op den aengevangen voet voort, én houd langs dien weg de agting van dit Werk ftaende, Zie hier, tot ene nieuwe proeve, ’s Mans oordeelkundige aenmerkin= gen over het bekende verzoek van Naaman den Syrier , a Kon. V. 18, welk verzoek hier enige nadere opheldering vordert, die de Hoogleeraer indezervoege verleent. „ I. Rimmon was een afgod der Syriers. Het huis Rim mons was de Tempel , welken de Syriers, ter eere van dien afgod, gefticht hadden; en de Koning was gewoon , van tijd tot tijd, vooral op de plechtige Feestdagen , in dezen Tempel te gaen, om zich voor den Rimmon neder te buigen, en hem Godsdienftige' hulde te bewijzen. ’ „ I£ In zulk een geval, was de Koning gewoon. te leunen op de hand van Naaman. Hij leunde op de hand, dat is op den arm of liever op den fchouder van Naaman 3 niet zoo zeer om hem te onderfteunen , als wal om de pracht te vermeerderen, Het was een teeken van Maje- VI. DEEL, ALG. LETT, NO. 1e Hh fet, 444 J- VAN NUYS KLINKENBERG fteit, dat de Koning, wanneer hij zich in het openbier, en vooral in den Tempel van Rimmon, vertoonde , op den fchouder leunde van zulken grooten heer, als Naaman was. Zoo tang zijne melaetsheid duurde , was hij van deze plechtigheid ontflagen , maer nu herfteld zijnde, be- greep hij: dat hij ‘er weder toe zoude gebruikt worden. HI lieruit nu ontftond ce zwarigheid van Naaman. Hij erkende nu den God van Israël, voor den eenigen en waren God; en everrwel ambtshalve was hij genoodzaekt met zijnen Koning in den afgodstempel te gaen, en zich aldaer neder te buigen. Hiervan zou hij zich niet kunnen ontflaen, en wenschte dat de meer hem dit niet zoude toerekenen als eene daed van afgodery. » Maer, zal men denken, zich neder te buigen, in het huis van Rimmon, was, of eene onverfchillige plechtig- heid of eene daed van afgoderij. Zo het eeríte , dan had Naaman ’er geene verfchooning voor behoeven te vragen; en zo het laette, dan kon de HEER het niet onverfchillig aenzien; en dan had Naaman liever alle zijne waerdighe- den en eerampten moeten laten varen. Wij antwoor- den met de volgende aenmerkingen, », A. Sommigen houden het nederbuigen in het huis van Rimmon voor eene daed van afgoderij, en vertalen de woorden van Naaman, in den voorleden tijd: in deze zak vergeve de HEER uwen knecht; dat ik, wanneer mijn heer in het huis van Rimmon ging, om zich neder te buigen, en ep mijne hand leunde, mij in het huis Rimmons heb neder- gebogen ; in deze zaek vergeve toch de HEER uwen knecht. Men moet erkennen, dat de Hebreeuwfche woor- den deze vertaling dulden, en dat, langs dezen weg, alle bedenkingen worden wechgenomen : want dan begeerde Naaman alleen verfchooning, om die daden van afgoderij , aen welke hij zich voorheen, eer hij den God van Israël kende , had fchuldig gemaekt. Dan evenwel met dit be- grip kunnen wy ons niet vereeuigen. Indien Naaman ver- geving verzocht had van zulke misdaden, aen welke hy zich te vooren had fchuldig gemaekt , zou hij zich niet hepaeld hebben tot die enkele bijzonderheden ; maer tot alle die daden van afgoderij en ongerechtigheid, welke hij te vooren zoo onbekommerd begaen had : immers , toen zoo blind als zijn Vorst, zal hij, niet alleen in ’s Konings dienst , maer ook voor zichzelven , Rimmon geëerd hebben. Zelvs leeren alle de omftandigheden, dat Naaman ket oog had, op plechtigheden , welke hij „ in het ide | ambis- VERKL. VAN DEN BYBEL. A45 ambtshalven niet zoude kunnen nalaten , op het bevel van zijnen Koning, in den Tempel van Rimmon, te ver- richten. „ B. Al de zwarighcid ligt in de uitdrukking, zich ne- derbuigen in het huis Rimmons. Indien Naaman daer door bedoelde, Godsdienttige hulde aen Rimmon te bewijzen, dan begeerde hij ftrafleloos afgodery te bedryven. Maer dit was in * geheel niet beftaenbaer met zijne verklaring, dat hij den God van Israël als den eenigen en waren God erkende. Dit had Eliza hem ook geenszins kunnen toe- ftaen, en zeggen: gae in vrede. Het nederbuicen beteekent ook zeer gemeenzaem een burgerlijk ecrbewys, Wanneer de Koning in het huis van Rimmon ging, dan zou Naaman genoodzaekt zijn, om zich aldaer neder te buigen, want de Koning leunde op zijnen fchouder; en derhalven, wanneer de Koning zich zoude nederbuigen , moest Naaman zich eerst buigen. Maer in het Oogmerk dezer nederbuiging zou een verbazend verfchil zijn. De Koning zou zich nederbuigen, tot een Godsdienttig eer- bewijs voor den Rimmon; maer het nederbuigen van Naa. man zou een burgerlijk eerbewijs zijn, om den Koning gelegenheid te geven, dat hij zich nederboog. In Naa- man was het derhalven eene onverfchillige plechtigheid, Hij vroeg 'er evenwel vergeving voor, niet om dat hy Rimmon eenige hulde zou bewijzen; God, die zijn hart kende, wist dat hij nu de afgoderij verfoeide, en alleen zijnen heer de verfchuldigde onderdanigheid bewijzen wil- de. Maer Naaman vond ’er zich daerom bezwaerd over, om dat de Sijriërs, die hem zagen zich in °t huis van Rimmon nederbuigende, dit nederbuigen voor een Gods- dienftig eerbewijs zouden aenzien. Hij verkeerde in zul- ke omftandigheden, dat hij zich niet genoeg van den fchijn des kwaeds wachten koude, en hierover verzoekt hij eene vis vergecving. En AN en kan derhalven, uit dit geval van Naaman, ‘niet befluiten, dat iemand zich, ten gevalle van zijnen Vorst, aen zekere misdaden mag fchuldig maken. en zelvs zijnen Godsdienst verzaken: want de plechtigheid, welke Naman verrichtte, was in het geheel niet afgo- disch , en enkel een burgerlijk eerbewijs. i a, V. Ja maer, zal men eindelijk nog zeggen: Naaman wachtte zich niet genoeg van den fchijn des kwaeds; hij had liever alle zifhe waerdieheden hebben moeten afftaen, dan aen anderen eene fchijnbare aenlciding geven van te | | ih a den. 446 J. V. NUYS KLINKENBERG; VERKL. VAN DEN EYB. denken, dat hij eere bewees aen Rimmon; en hoe kon Eliza zulk een doen goedkeuren? Dan Naaman was een nieuwling in den waren Godsdienst , en misfchien zou het gevaerlijk geweest zijn, deze zwakheid in hem niet, te dragen. Hij was nog niet fterk genoeg, om zuk eene geweldige verzoeking te wederftaen, als het afitaen van alle zijne waerdigheden. Daerenboven her ge- rucht van Naamans wonderdadige genezing , en zijne be- keering tot den God van Israël, moest in den weg der Voorzienigheid dienen, om de eer van JEHOVAH onder de Sijriëcs. bekend te maken, en onder dit volk gezonde be- grippen omtrend den Godsdienst te verfpreiden: dit kon veel beter gefchieden, wanneer Naaman zijnen rang en zij ne waerdigheden bleev behouden , dan wanneer hij als een ambteloos perfoon leevde. Eindelijk, °t kan zeer wel zijn, dat Naaman kort daerna zijne waerdigheden er aen gegeven hebbe: Kap. 6: 8. vinden wij de Sijriërs-we- der iu oorlog met Israël, zonder dat we iets van Naaman lezen; en dat moet niet lang na dit geval geweest zijn, als wij de menigte van zaken in Jorams 12 jarige regeering befchouwen.”” ca Wanneer men het verzoek van Naaman op zodanig ene wyze inziet, begrypt men ligtlyk, dat de Propheet , ter zyner gerust{tellinge , zeer wel kon zeggen Gaet in vre’ dat is, volgens des Hoogleeraers uitbreiding, „ reis ge- » lukkig naer uw Vaderland, en weiger uwen Koning het s, gemelde eerbewijs niet; het zal u niet, als eene daed van » afgodery, worden toegereekend,” ys Jen ff Waarom is de Bybel met. geene blykbaardere be voorzien ? beantwoord, en de niet algemeenheid van het Cristendom verdeeigd, door j. H. TOLLNER, in zyn leven openbaar Hogi. der. Gedgel. en Wysb, te Frankfort aan den Oder. Vertaald door eenen Leeraar der Proteftan:fchie Kerke. In * Gravenhage by J. van Cleef 1783. Behalven de Voeorst- den 360 bladz. in gr. octavo. ans Di Gefchrift dient, ter wegneminge ener gewigtige zwi- righeid, welke de Nederduitfche Uitgever beknopt, ia hare volle kragt, aldus: voorgefteld heeft. „, Is ’t Christen- », dom waarachtig; is Jefus Leer. Goddelyk en de eenige „ weg-tot zaligheid, hoe is het dan met de Goddelyte » deugden, en met zyne goedheid , die alle onze verbeel- >», ding J. H. TOLLNER , OVER DE BEWYZEN VOOR DEN BYBEL. 447 ding overtreft, beftaanbaar, dat hy de H. Schrift, als ’t ware, met opzet, flechts’ voor zulk een gering deel „> van ’t menfchelyk geflacht gefchikt heeft? Hoe is „> °t mogelyk, dat God, geduurende zo veele eeuwen, „> bykans niets doet , om dezelve algemeen te doen worden ? 5 Hoe komt het dat God de bewyzen voor ’t Chrisa „, tendom indiervoege heeft ingericht, dat dezelve nimmer s volledig kunnen overtuigen, zonder de uiterfte infpan= „> Ning, zeer veel kunde, en een zeer uitgeftrekt en geleerd „> Onderzoek , waartoe maar zeer weinige menfchen gefchikt >» Zyn? Konden de bewyzen niet menigvuldiger , s, baarblykelyker en van eene onwederftaanbaardere fterkte >» Zyn? Begeert God ernftigst der menfchen over- ss tuiging door de H. Schrift, en zou Hy dan geene fter- kere middelen hebben willen bezigen, om die overtui- a ging te bevorderen, te meer, daar zonder die overtuiging „> er volftrekt geene zaligheid mogelyk is? of God is niet oneindig goed, of °s menfchen zaligheid is hem onmoge- lyk zo onverfchillig.” Ter oplosfinge dezer zwarigheid fchikt de Hoogleeraer Tollner zyn Werk indezervoege. (1). Geeft hy ene beoor- deelende voorftelling van de bewyzen , waermede de Bybel daedlyk voorzien is. (2). Toont hy, dat ’er meerdere en blykbaerdere bewyzen voor hare Godlykheid mogelyk waren. (3). ftelt hy zich voor, de verkeerde of ten minfte de on- voldoende gronden, waerom God deze fterkere bewyzen aen het menschdom niet verleend heeft,op te geven en te wederleggen. (4) Poogt hy de ware redenen -van Gods han- delwyze in dezen voor te dragen. En eindelyk verledigt hy zich, om uit al het bygebragte enige vruchtbare en nut- tige gevolgen of te leiden. Zyn Hoogeerwaerde heeft dit Stuk met alle oplettendheid behandeld, en het zelve za van de ene als van de andere zyde met een welwikkend oor- deel overwoogen. Weetgierige Lezers, die zichzelven, omtrent deze zwarigheid niet wel hebben kunnen voldoen, of deswegens nog nadere opheldering zogten, zullen in dit Gefchrift, zo al niet ene volkomen overtuiging , ten minfte ene ongemeen bekwame handleiding winden, om op het {poor ener gegronde gerustftellinge , nopens dit onderwerp , re geraken, — —— Het is ons, zonder zeer breed uit te weiden, niet wel mogelyk ene voldoende outvouwing van ’s Hoogleeraers aeneengefchakelde redeneering in dit Gefchrift mede te deelen; wy zullen ons derhalven, hier van afzien- Hh 3 de, 9 49 de, alleen voornacmlyk bepalen, tot’s Mans eigen zamen- trekking van zyn hootdbewys. Meu kan naemlyk , volgens den Hoogleeraer , verfcheiden redenen aenvoeren , die ons het betamelyke van Gods ham- _ delwvze in dezen toonen, gelyk hy ’er ook zelve etlyken te berde brengt; doch men heeft, naer ’t hem toefchynt dien grond, die uit het Godlyk oogmerk by zyme nadere Openbaring voortvloeit, te befchouwen als de eigenlyke, de gewigtiglte en de voornaem(te reden; waerom hy dien grond bovenal aendringt. ,, Wanneer men, zegt hy, be s wyzen kan, dat het Goddelyk oogmerk by zyne Open- „ baring geene fterkere noch blykbaardere bewyzen voor „‚ dezelve gedoogd heeft, maar dat bewyzen, die meer 5, in ’t oog vielen, dit Goddelyk oogmerk zouden gehin- »ẹ derd hebben; dan zou ’t dwaas zyn, zo wy ons over s, gebrek aan zoortgelyke bewyzen wilden bezwaaren, of s Wel dieswegens vermoeden tegen de Goddelyke Open- „, baring te willen opvatten, of tegen de Goddelyke voor- s, zorg voor ’t geloof aan zyne Openbaring.” — Zulks doet hem dit bewys, in ’t vierde hoofddeel $ 38—49 , met ene beantwoording der tegenbedenkingen $ 50—54, ten fterkfte in * breede uitwerken; waerop hy dan § ss. het geheele bewys:als onder enen opflag dus voordraegt. ‚… De trap van zekerheid , waarmede de Goddelyke Open- baring in de H. Schrift voorzien is, rust op eene vrywilli ge keuze van Gad; (§ 38.} en deze trap van zekerheid moet uit het oogmerk afgeleid worden, ’t geen God met dezelve heeft. (§ 39). - ` „Het Goddelyk oogmerk nu,by zyne nadere Openbaring in de H. Schrift, was niet zo zeer daar heen gericht, om daardoor een middel te verfchaffen tot der menfchen zalig- heid, op zichzelven en in ’t algemeen befchouwd, als veel meer, om een middel te verleenen , tot een hooger graad van zaligheid, $ 40, 43) Want tot de zaligheid , op zich- zelve befchouwd, leid God de menfcheí reeds door zyne Openbaring in de Natuur. (S 41). | s» En ’ is onlochenbaar, dat de Goddelyke Openbaring i de H. Schrift moet befchouwd worden als een middel tot eene hoogere en grootere zaligheid. (§ 42). ‚Zou nu de H. Schrift „overeenkomftig met het Goddelvk oogmerk, waarlyk zulk een middel zyn, dan moest alles in en by de H. Schrift indiervaege ingericht worden , dat èt zulchen gelegenheid verkregen, om meerdere en grooter deug OVER DE BEWYZEN VOOR DEN BYBEL. 449 deugden uitteoefenen, en langs dien weg voor grootere be- looningen vatbaar te worden, ($ 46). „s By dezen door God goedgekeurden trap van zekerheid of bewyzen verkrygen de menfchen daartoe de gelegenheid ; doordien hun geloof by die bewyzen zelfs een deugd kan worden. En by een hooger trap dier bewyzen zou niet al- leen °t geloof zelve, maar ook alle de deugden , die daaruit voortvloejen , voor kleiner belooningen vatbaar zyn , ($ 47). a, Gevolglyk is ’t bewezen , dat God , overeenkomftig met het oogmerk , °t welk hy by zyne dje gehad heeft, aan dezelve deezen , en geenen hoogeren , graad van zekerheid heeft kunnen verfchaffen. Gevolglyk is ’t ook be- wezen, dat een hooger trap van zekerheid met de God- delyke mn en goedheid niet zou geftrookt hebben, 8 49 ” B Ee “deze redeneering verftrekt den Hoogleeraer dan te- vens ten grondflage’, om de,zwatigheden uit den weg te ruimen, welken het ongeloof afleid , uit de niet- algemeen werding der Openbaringe. Want, zegt hy, ,, zo s, ons dat tot eene gegronde ergernis zal verftrekken ; dat j God alle menfchen, ten aanzien van zyne nadere Open- „, baring, en dus ook ten aanzien van de middelen ter s, zaligheid , niet aan elkander gelyk maakt; dan zouden s» Wy ons ook met grond moeten kunnen ergeren en be- zwaren , daarover , dat God alle menfchen , in de mid- „ delen en in de- bronnen van tydelyke gelukzaligheid, s, niet aan elkander gelyk maakt.” Verder merkt hy aen, hoe ’t bewysbaer zy, dat God in zyne Voorzie. nigheid, om zyne Openbaring waetlyk algemeen te ma- ken, alles, en zo veel doet , wat, en zo veel als zonder nieuwe en opeengeftapelde wonderwerken flechts mogelyk is. Brengt men dan daerop de vraeg in, wel waerom be- fteed God tot zulk een gewigtig einde geen nieuwe won- derwerken? zo is het antwoord , om dat zulks niet over- eenkomt met het Godlyk oogmerk, by deze zyne nadere Openbaring in de H. Schrift: welk antwoord zyn Hoog- eerwaerde, op de bovengemelde redeneering gegrond, evertuigend uitbreid. 23 Hh 4 De 450 P. A. C. HUCENHOLTZ De XXV Pfalm verk'aard en toegepast, door P. A. C. HUGENHOLTZ, Predikant te Ysfelftein. Te Utrech: „hy A. van Paddenburg en j. M. van Vloten „1784. Behalven het Voorwerk 284 bladz. in gr. octavo. Velgens de gedachten van den Eerwaerden Hugenholtz, die ons in dit geval wel gegrond voorkomen, heeft, tot het famenftellen van dezen Pfalm aenleiding gegeven , die haggelyke omf(tandigheid , waerin David, door den op- frand van zynen ontaarten zoon Abfolom, gebragt werd, ‘welke oproerige onderneming de Godlyke Voorzienigheid over hem gehengde, om hem wegens zyne zonde met Bathfeba te tuchtigen, volgens de bedreiging 2 Sam. XI. ọ-12. In die tydsomftandigheden, toen ’er van buiten ftryd, en van binnen zo veel vreze was, zond David de- ze fimeekbede ten hemel , welker beloop onze geagte Schrift- verklierder beknoptlyk indezervoege voordraegt. ’ Na ene gepaste Inleiding vs, 1-3, waerin David zyne Godvruchtige gezindheid, zyn Vertrouwen op God, en ougmerk om niet befchaemd te worden, mitsgaders den grond van zyn Vertrouwen uitdrukt , hooren wy den Dich- ter zyne finekingen tot God uitftorten , voor zich- zelven vs. 4—21; en die befluiten met ene bede voor ge- heel Israël, vs. 22. „„ Voor zich zelven begeert hy —- Goddelyk Beftier, en Onderwys, om zich betaamelyk te draagen in die duis tere en benauwende wegen , daar hy thans in geleid wierd, vs. 4 en 5. — Vervolgens, de heuchtlyke Ervaring van vorige Goedertierenheden, byzonder, ter wegneeming van alle gedachten zyner ongerechtigheid, die hy voor de oorzaak aanzag van zyne tegenwoordige elenden , vs. óen 7. s, Hier word het gebed afgebrooken door eene vertroostend de infpraak, die wy aanmerken als een Goddelyk ante woórd op het gebeedene (*) (trekkende tot bemoediging en i , P id . } : T bo (*) Nopens dit denkbeeld laet zich de Eerwaerde Hugen- hoitz, by de verklaring dezer verzen aldus uit. » Deeze gedachte koomt my waar{chynlyk voor, wyl wr hier duidelyk de taal van een ander hooren; de Dichter gaat niet voort met van zich zelven en voor zich zelven uit zyn ei- gen hart te fpreeken ; maar hem word toegefprooken van een ander. — [k weet wel, dat de (praakwendingen zeer gebrui- ke'yk zyn in 's Heeren woord, ook byzonder in de gebeden l der OVER DEN XXV PSALM. 451 beftiering van den bidder, gelyk ook, tot aanwakkering van zynen bid-ernst, vs. 8, 9,10. _ „, Waarnaa de Godvruchtige fmeekeling het gebed hervat „ en nogmaals de Wergeeving zyner zonde begeert, vooral van die zonde, die groot was, Vs. 1l. „Daar hy dan ook wederom een Goddelyk antwoord op Ontvangt, vs. 12, 13, I4. J „» Waardoor hy , met meerdere gemoedigtheid onderfteund „ in een aanhoudenden erust het gebed voortzet, zoo, dat hy vertrouwend fmecke om bewaaring en yer- losfing zyner ziele in den rechten weg, vs. 15-21. „s Laatstlyk toont hy ook deel te neemen in den algemee- nen nood, en ontboezemt, op ’t einde van zvn gebed, zyne zuchtingen voor de behoudenis van geheel Israël, VS. 22. Naer dit beloop ontvouwt zyn Eerwaerde dezen Pfalm, gevende ene oordeelkundige verklaring van deszelfs in- houd, met ene leerzame uitbreiding van de daarin vervat- te waerheden, waer aen hy telkens, by iedere afdeling, enige toepasfelyke aenmerkingen en beftieringen verknocht , in welken fteeds een gemoedelyke ernst doorftraelt. — Men oordeele van dit letite, waertoe wy ons zullen be- pa- der Godvrugtigen. En dus zoude men kunnen denken, dat onze Dichter de Waarheden, in deeze drie verfen begreepen , zichzelven te gemoed voere, als gronden, om zyn vertrouwen meê te onderfteunen en te fterken. Edog ik twyffel zeer, of men een voorbeeld zal kunnen aantreffen, dat aan onzen Text volkoomen gelyk zy; men zal altoos by die Spraakwendingen, in alle die plaatfen, welke hier zouden kunnen in aanmerking komen, zeer duidelyk hooren , dat de fpreeker Zelf zyne re- den vervolgt, het zy dan met eene bemoedigende aanfpraak tot zich zelven, of met van zich zelven tot God te fprecken, of van den Heere betrekkelyk zich zelven, om hem getuige te maaken van de gronden zyner hoope en bemoediging ; maar hier is de zaak geheel buiten hem, een ander neemt bet woord Op, en, wyl men met geene voegzaamheid onderftellen kan, dat iemand, by den bidder op dien tyd tegenwoordig, tus- fchen het gebed zou hebben: ingefprooken , zoo is het natuur. Jyk te denken, dat men hier de taal van den Heere hoort ; te meer, dewyl deeze taal een kennelyken weerflag heeft op de voorige beden, aan welker inhoud en oogmerk Zy volkoo- men beantwoord. —— Wy geeven dit egter alleenlyk op als eene waarfchynlyke onderfielling.” Men brenge dit ook over ' ep den inhoud van vs. 12, 12, 14, Hh 5 452 P, A. C HUGENHOL TZ. palen, uit zyne toepasfelyke aenmerking , betreffende de Opvoeding der Kinderen, waeromtrent hy den Ouderen het volgende onder ’t oog brengt. „ Ablolom, de eige zoon van David, was oorzaak van den opftand, die zynen Vader zulke bittere klagten uit- perite, als in deezen Pfalm gevonden worden: zyn zoon, die van zynen lyve was voortgekomen, zocht zyne ziele. 2 Sam. XVI, 11. Het gebeurt niet zelden , dat God- wruchtigen, door de misdraaging van hunne kinderen, zeer veel lyden moeten. Daar is een Abfolom, zomtyds meer dan één , waardoor zy in de doodelykfte engtens en benauwtheden gebragt worden; want de Genade, wee- ten we, is niet erfyk. Dit harteleed moet) gewisfelyk alle andere wederwaardigheden, in bitterheid, zeer ver- re overtreffen. De oorfprong hier van is veelal in eene verwaarloozing van Tugt en Opzigt, immers, in °% gebrek van eene bedagtzaame ‘en verftandige o voeding, te zoeken; te veel toegevenheid , infchiklykhetd en oogluiking, uit eene verkeerde liefdedrift fpruitende , bederven de jeugd. Godvrugtigen houden dit menigwerf niet genoeg onder °t oog; en dit fchynt ook het zwak van David, byzonder ten opzigte van Abfolom , geweest te zyn. Deeze overweeging behoort ons gewisfe- Iyk in-dit wigtig ftuk oplettend te maaken, om het kwaa- de in de kinderen niet te verdraagen , maar alles, by tyds, aan te wenden, wat in °t middelyke dienen kan, om hen tot eene gelukkige gefteldheid van geest te vormen. Hier toe worden wy door eenen anderen zoon van David, na- melyk Salomo , in zyne fpreuken, en ook elders in de H. Schrift, door den Geest van God nadtuklyk opgewekt, „„ ik weet wel,en de ondervinding leert het, dat zelfs de beste opvoeding geen toereikend vermogen heeft, om de ontaardheid der natuur te verbêteren. David verfuimde niet zyne kinderen te onderwyzen, en zy hadden aan hem een voorbeeld van den weg, dien zy bewandelen moesten 5 lees Salomos getuigenis, Spr. 4: 3. Maar ik weet ook, dat de bedoelde eindens door gepaste middelen moeten bereikt worden, —- dat de Heer door middelen wil werken, en dat men op een gelukki ge uitkomst dan eerst hoopen mag, wanneer men zomg- vuldig met zynen pligt te raade gaat, en zich daarvan, in afhanging van de Godlyke genade, met zelfverlache- ning, getrouwelyk zoekt te kwyten; dit bevestigt de er- wering insgelyks. Evenwel kan de Heer, naar zy- pe OVER DEN XXV PSALM. 453 ne vrymagt, om wyze redenen, tot beproeving van zyn volk, deezen dierbaaren zegen te rug houden, gelyk Hy dat ook wel doet, zoo dat de yverigfte poogingen zelve vruchteloos zyn. Maar het verfchilt tog oneindig veel, of men met een goed Geweeten in die Goddelyke Vrymagt berusten kan 3 dan of men de misdraagingen zy- per Kinderen, en het hartzeer dat men daar door lydt, als een natuurlyk gevolg van zyne eigene nalaatigheid , en dus als eene. kaftyding van den hemel, te befchouwen heeft. Hoe treurig, hoe grievend moet deeze bewustheid zyn! David had Amnon en Abfolom beide, met eenen kennelyken inbreuk op de Goddelyke wet, verfchoont. Was dit niet gefchied, het leven , vooral van den laatstge- melden, zou voor hem zoo bitter niet geweest zyn; maar nu was de ramp, die zyne ziele met zoo veel droefheid overftelpte, niet anders dan eene roede , die hy zichzel- ven bereid had; hy had eene flang in zynen boezem ge- koestert. Dit voorbeeld, en eene menigte van der- gelyke, behooren ons gewislyk bedagtzaam te maaken in eene zaak van zoo veel gewigt, en ons aan te zetten, om onze kinderen, zoo veel immer mogelyk, onder het be- - ftuur en de tugt der wysheid te houden , met eene ernftige mroeping van den Goddelyken byftand, en zorgvuldige aanwending van alle middelen tot het verkrygen en beoef- fenen van die allermoeilykfte weetenfchap , namelyk , om het opkoomend Geflacht voor de pligten van het tegenwoordi= ge en de genietingen van het toekoomende Jeven te berei- den. -~ Worden wy van de bittere gewaarwordingen ver- fchoont, die uit een wederfpannig gedrag van de kinde- ren fpruiten „—— niet ons, niet ons, maar den Heere zy Eere! wy hebben het, volgens bet beredeneerde, alleen aan zyne Goedheid te danken; en deeze dankftof klimt tot eene verbaazende hoogte, wanneer wy zelfs beginzelen van Genade in onze kinderen mogen befpeuren! dan moet het, buiten tegenfpraak, vooral onze ernilige toeleg zyn, om die beginzelen, in de vreeze des Heeren , zorgvuldig aan te kweeken en te verfterken, door den aandrang van cene wyze, en wel verlichte Kinderliefde, aar, ge- beurt het, Godvruchtigen! dat gy onder eene tegengeftel- de ervaring moet zuchten, dan behoort gy wel ernftig na te aan, of oak uwe onagtzaamheid en blinde Liefde daarvan de oorzaak zy? en indien dit uw geval is, zoo moet gy u wel niet aan de moedeloosheid overgeeven, als of de Heer volftrekt geen welgevallen aan u had; want deeze Er ici 454 P. A. C. HUGENHOLTZ heid kleeft ook den Godvruchtigen aan. Maar het is tog uwe zaak, de kastyding en het ongenoegen des Hee- ren in die droevige ervaring op te merken, die u wil doen ondervinden, wat gy omtrent uwe kinderen verzuimt, als ook, hoe kwaad en bitter dit zy, en die u aan uwe vere keerdheid wil ontdekken, op dat gy zoudt te rugge ko- men, uwe fchuld bezeffen, u daarover verootmoedigen, verzoening zoeken, en met meer getrouwheid in de bezor- ging van uwe dierbaare panden verkeeren. de Maar, indien gy, door Genade, voor eene aanmerkely- ke verwaarloozing van uwen-pligt omtrent uw zaad zyt be- „waart geworden, en evenwel ondervind , dat uwe pogingen vruchteloos zyn, zoekt dan tog Gode te zwygen , en uwen mond in het (tof te fteeken; Hy is de HEER! — geeft het intusfchen niet moedeloos op, maar houdt aan ia den arbeid uwer Liefde, en laat de uitkomst Gode bevolen zyn. Zoo zult gy eene goede Confcientie bewaaren , en mogelyk zal de vrucht van uwe gebeden en traanen agter- naa nog uitfpruiten, wanneer gy niet meer op deeze wae- reld zult zyn, zoo dat de onverwachte ontmoeting van uwe kinderen, die gy dagt verloren te hebben, eene van uwe gelukkigfte verrasfingen in den hemel weezen zal. Hoe ’t zy, wy worden geroepen, om voort te gaan in den weg van pligt, en het ontbreekt ons niet aan beloften tot onze opwekking en aanmoediging. Och! dat wy tog ftand- vastig, onbeweeglyk, altyd overvloedig zyn in deezen ge- wigtigen pligt! Wat is ons nader dan het eeuwig belang onzer eigene kinderen? en wy weeten immers, dat, hoe ’t ook gaa, onze arbeid niet ydel zal zyn in den Heere. “9 Maar , welk een werfchriklyk uitzigt opent zig hier voor menfchen; die de gewigtigfte aangelegenheden van hunne kinderen, en dikwils derzelver tydelyke belangen tevens, geheel en al verwaarloozen; die hun zaad voor de wacreld, en voor den God deezer ecuwe , opbrengen. Hoe vreeslyk ‚zat die ontmoeting zyn, wanneer het bloed van zulke kinde- ren tot den Rechter van hemel aarde , in ’t gezigt van hun- ne Ouders, door wier.fchuld zy verloren gaan, om wraak zal roepen; en deeze van die ondraaglyke benaauwdheid zullen worden aangegrepen, welke het onvermydelyk ge- volg van zulk eene boosheid weezen moet! Wat zal ik OVER DEN XXV PALM. 455 ik zeggen? myn geest bezwykt... ik durf my niet dieper in deeze geduchte toekomenheid wagen... God erbarme zich, over zodanigen, en opene hunne oogen, om medely- den met zichzelven „en met hun eigen zaad „te hebben ! — „„ Maar ook rampzalige kinderen ! die hunne braave oude- ren eene bitterheid des geestes zyn, en den geenen naar °t harte fteeken, welke , met de hartelykfte liefde, hun tyde- lyk en eeuwig welzyn zoeken te bevorderen; daar zy, naast God, hun beftaan, en de middelen om hier en na- maals gelukkig te worden, aan te danken hebben ! - Wat zal ’t te zeggen zyn, wanneer die gedachte in hun zal levendig worden. ,, Ik heb cuders gehad, die alles dee- „ den, wat zy konden, om my uit een eeuwig verderf te „„ behouden; ik heb hun veele moeite en traanen gekost5 s» zy hebben my gebeeden en. efmeekt, om tog de paden „, der helle te verlaaten. Ik konde nu eeuwig gelukkig „ Zyn, indien ik my had laten gezepgen, maar ik heb niet „> gewilt; ik heb allen hunnen Raad verworpen; ik heb dit s gedaan met eene onverwinnelyke boosheid en hardnek- „s kigheid. Beite de opgemelde onderwerpen worden hier in twee Leerredenen , over de V. 17, leerzaem en ftichtend afgehandeld , wel byzonder ook met betrekking tot de am- flan. 456 G» W. CARP, LEERREDENEN. ftandigheden van ons Vaderland, toonende de Eerwaerde Carp ten duidelykfte en met nadruk aen, welke voordee. Jen wy uit onze tegenheden kunnen trekken, en op hoe- danig ene wyze wy ten dien einde daeronde: werkzaem behooren te zyn. De laetfte Leerreden over Pf. LVL. 13, 14. is zeer wel gefchikt naer ’s Mans byzondere omftan- digheden, en behelst recht toepasfelyke vermaningen op dezelven. | Drie Kerkelyke Redenvoeringen van JOHANNES CLAESSEN, Kerkieeraar te Leerdam, in zyn verblyf te Amfteldam , als eerfle Correspondens van de Zuid- op de Noordhollandfche Synodus uitgefprooken. Te Amfteldam, by M. de Bruyn. Behalven het Woorbericht , 111 bladz. in gr. oftavo. n deze drie Leerredenen, te Amfterdam , Sloterdyk en Sloten uitgefproken, worden de volgende onderwe behandeld. (1.) De onweerftaanlyke voortgang van het Eu angelie, tot wezenlyk heil van de geenen , die het zelve looven en betrachten, naar luid van Matth. XI. 12. (2.) e verfchyning van den Mesfias , ’s Heeren Legervorst , aen Jofua, om hem te bemoedigen, van hem eerbiedig en eloovig aengenomen, volgens het verhael Jof. V. 13—15: n (3.) Het groot geluk van Gods Kinderen, als een ge- volg van hunne nauwe en duurzame geloofsvereniging met Christus, naer aenleiding van 1 Joh. II. 28. De Eerwaecr- de Claesfen behandelt ieder dezer onderwerpen , naer zyne gewoone denkwyze en leertrant, zo dat de genen, die zy- ne voorhgen uitgegevene Leerredenen byeenverzameld het- ben, ook aen dezen niet ongevoeglyk plaets zullen gee- ven. De Goddelyke hulpen zegen, een onmiddelyk gevolg der waa- re Bekeering tot God, betoogd in eene Leerreden over Ho- fea VI. 1. Gedaan op Bededag , den 14 April, Bg. Door F. E. SCHMITZ, Predikant te Oosterzee en Echten. Te Utrecht , by A. v. Paddenburg, 1784. In gr. oftavo, 34 bladz. Ut de overweging der voorgeftelde tekstwoorden Hofea VI. 1, als behelzende „ eene gemoedelyke opwekking s der oprechten onder Israël, tot eene waarachtige en 93 bocet- F. E. SCHMITZ , LEERREDEN. 457 boetvaardige bekeering tot God, op grond van nood- zaaklykheid hiervan, uit aanmerking van Gods flaande. „, hand, waardoor zy hier toe geroepen wierden, en op s, grond van hope en belofte van Gods herftellende gena- „, de,” leid hier de Eerwaerde Schmitz deze gewichtige waerheden af. n „ I1. Dat in de gunst des Heeren onze hoogfte gelukza- a ligheid gelegen is. „ 2e Dat de rampen gevolgen zyn der zonden en des a Goddelyken toorns. .- | s, 3. Dat ’er een onverbreekbaar verband is tusfchen de „, bekeering tot God, en °t genot van den Goddelyken 39 zegen. i i „ 4. Dat God het alleen is, die ontfangen plaagen kan s» herftellen. 9 5e Dat de hope op den Goddelyken zegen niet zelden s, Eene drangrede tot bekering zyn kan,” Zyn Eerwaerde ontvouwt deze flellingen beknoptlyk , en doet derzelver zekerheid op een bondigen betoogtrant zien , dringende telkens derzelver betrachting ernftig aen; ’t welk hem, de laetfte ftelling op de voorigen grondende, inde- zervoege doet befluiten. … Hierin toch beftaat ’s menfchen vryheid, dat hy altyd dat geen begeert, en wil, waardoor hy meent dat zyn ge- luk vermeerdert word; dit is de gewoone dryfveer van ’s menfchen handelingen, en zonder een toeverzicht hierop zou voorzeker niet ligt iemand tot deez’ of geene werk- zaamheid te bewegen zyn, alzoo het toch ontwyffelbaar zeker is, dat-men niets zonder rede doet, en biertin moet in ’t algemeen die rede gezogt worden, dat men naamlyk door deeze of geene daad zyn geluk meent te bevorderen, Wanneer dit nu de gefteldheid van den mensch is, en wanneer in de Goddelyke gunst en vriendfchap onze hoog- fte gelukzaligheid gelegen is, en God zyne genade niet kan bewyzen, dan aan hun, welke Hem in zyne Godde- lyke deugden en volmaaktheden eerbiedigen , dan kan voorzeker de hoop op de Goddelyke gunfte en vriend{chap een drangrede zyn tot bekering, om dat God dan eerst zyne gunften bewyst, wanneer een zondaar zich tot Hem bekeert. - Dit leert de natuur der zake; dit leert ons de Heilige Schrift; dit zien wy duidelyk in onzen Text, alwaar de hoop op herftelling bygebragt word als een drangrede tot bEkering. 29 29 „ in- 458 F. E. SCHMITZ , LEERREDEN, »» Indien dit dan zoo is, laat dan de hope op reeds ees nigzints aanlichtende herftelling een gewiste drangrede voor ons zyn tot bekering: en tot een geduurige verootmoedi- ging voor God, op dat wy in tyd en tot in een nimmer eindigende eeuwigheid gelukkig zyn mogen.” Ep. SANDIFORT , Med. Anat. & Chir. in Academia Bata- va, que Leide est, Profesforis , Exercitationes Acade- mice. Lugd. Bat, apud S. & F. Luchtmans, P. y. d. Eyk & D. Vygh, 1783. in 4to. m. f. Order deezen Tytel, deelt ons de Hoogleeraar saNDt- FORT verfcheiden Ontleedkundige Waarneemingen me- de , die, zo’ om haare zeldzaamheid als nuttigheid, voor. den Beoefenaaren der Ontleed- en Heelkunde vaa niet weinig belang zyn. —— Wy zullen, daar de meeste on- zer Leezers de wyze, op welke de Hoogleeraar gewoon is, foortgelyke onderwerpen te behandelen, ons voor het tegenwoordige vergenoegen, met den hoofdzaakelyken in- houd en de Waarneemingen zelve mede te deelen. In het eerfle Hoofd{tuk komen Waarneemingen voor, omtrent de Anchylofis van het Cranium met de Atlantis. De Hoogleeraar merkt voornamentlyk aan, dat de wyze, op welke deeze Anchylofis gemaakt word, zeer veel verfchiit , gelyk blykt uit de befchryving der byzondere Specimina, en de Afbeelding daarvan op de Plaat. Im het tweede Hoofdftuk , handelt de Schryver over eene t'zamenvloei- jing (confluxus) van het agter Hoofdbeen met de Atlan- tis — een gebrek, °t welk veel zeldzaamer is, dan de t'zamengroeijing. In het derde Hoofdftuk is eene Befchry- ving eener t'zamengroeijing van het Cranium, den Atlas en de Epistropheus, met eene dislocatie der Ribben. In het vierde Hoofdftuk word gehandeld over de zeldzaame groot- heid van het Cranium, waarvan ook reeds de beroemde ALBINUS eene Befchryving gegeeven , dog waarvan hier eene naauwkeurige afmeeting en aftekening word medege. deeld. Het vyfde Hoofdftuk behelst eene Waarneeming, van een aanmerklvk diepe Sinus, in heide de Osfa verticis. In het zesde Hoofdftuk , vind men eene Befchryvinge van Spie- ren, die men zeer zelden waarneemt. Het zevende is ee- ne Befchryving , van ’t geen de Hoogleeraar, by de dis- fetic van een Cadaver, heeft merkwaardig gevonden , be- ftaande hierin, dat het Cavum uteri, door cen Tumor pa ly- ED. SANDIFOR'P , EXERCIT, ACADEN: 450 Iypofus geheel was opgevuld, en de tegennatuurlyke vcr- plaatfing van de Viscera abdominalis, uit hoofde van ec- ne Hydrops pectoris. — De Duêtus thoracicus had communicatie met de vena fine pari, welker byzondere loop hier vervolgens befchreeven word: —- Eindelyk in het agifte Hoofdítuk , handelt de Heer Sandifort, over Charterii Editio Operum Hippocratis & Galeni, en over de reden , waarom men zo zelden compleete Exemplaaren van deeze Uitgave vind. —- De Schryver geeft hier- omtrent een foort van uittrekzel, uit zekeren Brie van Dot. Villiers, die, zynes oordeels , eenig licht ovef deeze zaak verfpreid. Agter deeze Verhandelingen zyn eplaatst, zeven fraaije Plaaten, met Afbeeldingen der ver handelde Onderwerpen, — En hierop volgt eene Verhari- deling van een Kind zonder herfenen, In welke de Schry- ver veele Waarneemingen van beroemde Mannen , betref- fende dit onderwerp , bybrengt. Deeze Verhandeling behoort eigenlyk tot des Hooglceraars O; uscuia Anatomi ca, waarvan reeds twee Verhandelingen zyn uitgekomen4 welke met deeze een compleet Boekdeel uitmaaken , waar om ’er dan ook cen Titel met ‘den Index is byges- voegd. Verzameling van flukken , betreffende het Yagtrept, doot deñ Heer C. j. BLOYS VAN TRESLONG. Te Amflerdam;, Dy A. Borchers, 1784. In groot octavo 75 bladz. ee behandelingen en gepleegde baldaadighedeti , inzonderheid door Jaagers , die , ftout op hunne actens , het ftuk tot uiterften dryven , hebben den Heer van Treslong als genoodzaakt, op zyn Landgoed niet te wandelen dan voors zien met cen Snaphaan, om gewelddaadigheden af te kee- ren. Dit wandelen met een Snaphaan op zyn eigen grond 3 Waarin hem ook wel eens een Hond vergezelde, hebben die van de Houtvestery aangemerkt als cen delict; en hem desa Wegens een en andermaal gegyzeld; °t Welk verdete ptoee- dures ten gevolge had, Zyn Ed. niet genegen zynde , om langwylige en kostbare Procesfen uit te houden , heeft zig voorts by Requeste vervoegd tot hun Ed. Gr. Mog: 3 eef- biedig fmeekende, „dat H. E. Gr. Mog. goede getieftd s», Zy te verklaren, dat, uit hoofde van de Placcaten-eit s» Reglementen op het fluk van de fagt en Wildernisfen pea a, Emaneert, aan de Hontvesterye van Holland en Westa VI-DEEL, ALO. LEFT: NO ita Hi vrlgss 460 =o Ce Je BLOYS VAN TRESLONG 3, Vriesland geen regt noch jurisdictie competeert , om over „ de conduites van den Suppl. op zyn buitengoed, ge- haamt Oud-Klingendaal, gehouden of nog te houden, s, fpecialyk die , waarover de voorz. procedures rouleeren, „ te oordeelen, en dat diensvolgens de Lieutenant Hout vester onbevoegt is eenige Gyzelingen of Callanges aldaar „, te laaten doen.” H. E. Gr. Mog. hebben deeze Requese te, na de leezing, gefteld in handen van den Lieutenant Houtvester en Meesterknapen van Holland, „, om dezelve „ te examineeren, en H. E. Gr. Mog. Vergadering daarop „, te dienen van Advis, blyvende de geëntameerde Prote- „, dures, ter zaake voorsz. hangende H. E, Gr. M. del s, beratien, getercheert en in (tatu quo.” En hier op heb ben eerlang die vant de Houtvestery het verzogte Advis aan H. E. Gr. Mog. ingeleverd: omtrent welk Advis , bene- vens het bovengemelde Request, na voorgaande delibenztie, is goedgevonden en verítaan , dat die, ftukken ,, zoud „ worden geëxamineert door de Heeren Gedeputeerden „der Stad Haarlem, en verdere H. B, Gr. Mog. Heeren Staaten van Holland overgegeeven; welk gefch dient ter _wederleggiuge van * opgemelde Advis, en tr ftaavinge van ieders regt, om op zyn eigen grond vreemde Jaagers te mogen afweeren. Zyn Ed. befluit dit- zya Gt- ichrift , in die aangename hoope en verwagtinge, „, dat H. „ E. Gr. Mog. als Souverainen van den Lande, ten beste a van de goede Ingezetenen zullen gelieven te verklaren, „ dat, of fehoon de Jagt, van de alderoudfte tyden af, me „, meer exrenfie, en zelfs met nog meerder vickentie en „ vexatien op de goederen van Particulieren was geëzerceer: „> geworden , zoo ten tyde. van de Heeren Graven of vroe a, ger of daar na, nogtans ten zodanig jagen en fchieten o s, de eigene Landgoederen van Particulieren daar , en geht a, zulks als nu gefchiet, met de conftitutie van dit Lande a de Regten van een Vry Volk niet is over een te brengen, s en dat haar E. Gr. Mog., niet alleen tot voorkoming “s, van alle Procedures, tegens den Supplt., maar tegen <, alie Particuliere Figenaaren van Landgoederen, en ta s Fuste en welvaart van een yder Opgezeten ten platten p Lar OVER HET JAGTRECT. 461 a Dande „zoodanige Voorfieninge zullen doen, als Hoogst- s dezeive zullen oordeelen te behooren.” Laatst- lyk doet de Heer yan Treslong hier op nog volgen eenige nadere bedenkingen, welke kunnen dienen tot een Aan- hangzel op de Verhandeling van den Wel Ed. Geftrengen Heer en Mr. } RENDORE , over het regt van de Jagt (*). Dit Aanhangzel ftrekt grootlyks ter wederlegginge der gron- den, op welken veele faagers beweeren geregtigd te zyn , om op eens.anders Landgoed „tegen wil en dank van den Eigenaar, te mogen jaagen. Zyn Ed. doet het wederregt- jyke hier van, met aanwyzinge van de haatlyke gevolgen en uitwerkzelen, ten, overtuigendfte zien. Vermits ons voorgekomen is, dat de faagers ’er veel op aanftaan, dat men dan zyn Landgoed geheel en al moet affchutten „ zo zullen we, ter deezer gelegenheid, nog mededeelen , ’c geen de Heer van Treslong hier deswegens bybrengt. » Van waar tog, zegt en zoude die fustenue se eng gers kunnen komen, dat alle Eigenaaren van Landen, zelfs die, welke tot reguliere Duiteuplaatfen of Hoffteden aangelegt zyn, dezelve moetén met Slooten of Gragten omgraven, ofte met Palisfaden omzetten , wil men de fa- ers van zynen grond houden, De Heer Rendorp werklaárt it niet te weten, en wat my aangaat, ik heb veele moei- te genomen, om na te gaan, of ‘er eenige gtond of fchyn van egtheid voor die fustenue te vinden ware; maar ner- gens heb ik diesaangaande iets kunnen opdoen; en zoda- nig een, wet-is ’er nooit in Holland geweest, immers nie- mant weet die aân te wyzen; zoo dat dit by de meeste menfchen, en ook by my voor een verfinfel van de Jagers en anderen, of voor een droom gehouden werd. ` „°t Zoudé ook kunnen wezen, dat eige interest deze uitvinding heeft in de Wercld gebragt! het eigen interest {peelt fomtyds al een wonderlyke Roll De Lieden, die hun voordeel van de atens, en van de moeijelykheden en Procedures over ° point van de jagt voorvallende, genie- ten, zouden onder den haren ’er kunnen hebben, die de Jagers zulks diets maakten, of het zelve door anderer la- ten doen. Althans de Koddebeijers onderrigten dat niet alleen aan de Jagers, maar brengen haar zelfs alleszins in, de Bosfchen aan myn Huis gelegen „in, Zy wandelen met de Jagers in de vers, opgeherkte Lanen, en de een en Dn er ' (*) Zie Hedend. Vad. Letteroef. VID, bl. 595. “tia | 462 C. J. BLOYS VAN TRESLONG der met zo veel authoriteit, of zy ten minften de plaats in Erfpagt hadden. s» Het beste dat ik hebbe kunnen vinden, dat eenige aanleiding tot dit fchrandere verfinfel, of liever tot dezen droom zoude hebben kunnen geeven, zal misfchien uit Huig de Groot, uit het 2 © boek 4 © deel van de Holland- fche Regtsgeleerdheid gehaalt zyn geworden, om dar die Regtsgeleerde aldaar $. 27. zegt: maar wie eenige Cony- nen houd in hefluoten W'aranden ,die wert verftaan daarvan den eigenaar te.zyn,en de zyn zodanige Conynen by an- dere niet vangbaar. s Wel nu Jagers, wat is zodanig eene warande? dat is een hoekje, een ftukje of een campje Land, dat ymand op zyn buitzngoed , naarmaate dat het zelve groot is, met „een {teene muur, of met hout, of anders afmaakt, en daar in Konynen of ander wild gedierte opgeflooten houd. 