Brieven van Lionello en Suriano uit den Haag aan Doge en Senaat van Venetie in de jaren 1616, 1617 en 1618. Benevens verslag van Trevisano betreffende zijne zending naar Holland in 1620 ..
Non si può ancora formare certo giudizio sopra le loro risoluzioni, perché fra le province alcune sono, che quando il Bestand afgeloopen o gebroken zal essere, si vedranno molto seriamente sul loro proprio campo bedreigati. Da questa considerazione, pensando al ripristino, si beraudslagano attualmente in gran segreto, se nella guerra dovranno fare scoppiare, o meno: questa questione è qui in questa città in dibattito con continuità nelle ultime giornate diverse volte sotto i Grèdeputati trattata, e ora hanno stabilito di prendere una decisione fino a circa una settimana dopo Pasqua. Da parte loro, diversi Grèdeputati sono dallo Stato ad Ande provincie partiti, per sondare separatamente l'opinione di quelle persone, di cui il governo nelle Provincie in genere dipende: entro quattordici giorni qui tornano, si prenderà una decisione a seconda del risultato delle indagini. Non ci può essere ora alcun giudizio definito sull'impatto della guerra, i benefici e i danno che ne derivano, e perciò, quando la necessità non le costringe, vogliono essere fra di loro diverse di opinioni. Questo è ben vero che dovendo li Stati, o provocando o provocati, far guerra, di poco tempo hanno bisogno di prepararla, essendo che hanno in piedi il loro esercito fiorito, le munizioni e tutte le altre cose meravigliatamente pronte; stante le quali cose vive un gran gelosia fra l'Arciduca e quei sud e sebenche alcuni di essi al presente non accrescano immaginabilmente le sue provisioni, aspettano tuttavia di giorno in giorno di intenderne l'uno dall'altro qualche soluzione. Dicendomi il Principe Maurizio questa mattina in proposito del viaggio dell'Arciduca Massimiliano, crede sia stato in questi paesi a mettere in ordine guerra e poi sia passato a Praga a consultare. Havendolo detto, l'Arciduca si è messo subito in cammino, e il 18 settembre era a Graz. I Paesi Bassi inviarono un messaggio a Torino, in cui si diceva che l'Imperatore aveva lasciato Pressburg il 15 settembre con destinazione Monaco di Baviera, e che l'Arciduca Massimiliano aveva lasciato Praga il 16 settembre con destinazione di raggiungere il padre a Monaco. Il 24 settembre, l'Imperatore era a Würzburg, e l'Arciduca a Norimberga. Il 2 ottobre, l'Imperatore era a Dresda, e l'Arciduca a Aicha. Il 22 ottobre, l'Imperatore era a Resia, e l'Arciduca a Trieste. Il 4 novembre, l'Imperatore era a Vienna, e l'Arciduca a Prevese. Il 10 novembre, l'Imperatore era a Presburgo, e l'Arciduca a Como. Il 26 novembre, l'Imperatore era a Pest, e l'Arciduca a Milano. Il 10 dicembre, l'Imperatore era a Nagyszeben, e l'Arciduca a Asti. Il 23 dicembre, l'Imperatore era a Presburgo, e l'Arciduca a Torino. Il 6 gennaio, l'Imperatore era a Praga, e l'Arciduca a Pistoia. Il 17 gennaio, l'Imperatore era a Pressburg, e l'Arciduca a Bologna. Dezen morgen zeide Mijnheer de Prins Maurits mij naar aanleiding van de reis van den Aartshertog Maximiliaan, te gelooven dat hij in die landen geweest is om den oorlog 27 gliar quella all'Arciduca Ferdinando, et domandoli io se Sua Ecc^'^ haveva alcun aviso che il Spinola se volesse muover verso Cleves, rispose di No, ma che teneva tutte le sue genti alloggiate alla frontièra; è gli dispiaciuto assai la troppo rigorosa esecutione fatta dall Imp^'- in Francfurt, facendo morire con modo assai straordinario nove huomini, tagliandoli prima le dite delle mani, il bandendone molti altri et condannando diversi in grosse pene pecuniarie; si stima, che per quest' attione debbono li Principi di Germania prender qualche partito per moderare tanta atrocità, quando ogni giorno Sua Cesarea Maësta va esecutando, senza trovar chi gli contrasti. S'aspetta di udir qualche suo effetto , che habbia partorito la ridunanza di buona parte di essi a Stoccard, voor te bereiden, en dat hij daarna te Praag is geweest om aan den Aartshertog Ferdinand den oorlog aan te raden. Daarop vraagde ik hem, of Z. Exc. eenig bericht had, dat Spinola naar Cleef wilde oprukken. Hij ant- woordde: neen! maar dat hij al zijn volk op de grenzen gelegerd hield. Zeer heeft hem mishaagd de al te wreede terechtstelling, van wege den Keizer te Frankfort geschied. Men heeft er op zeer vreemde wijze negen menschen ter dood gebracht, na hun eerst de vingers afgesneden te hebben, en voorts velen anderen verbannen en verschei- denen tot groote geldboeten veroordeeld. Men meent, dat wegens dergelijke handelingen de Vorsten van Duitschland den een' of anderen maatregel moeten nemen, om aan zulk eene wreedheid paal en perk te stellen, als Z. Keiz. M. dagelijks pleegt, zonder dat iemand dit te keer gaat. Men verwacht te vernemen, dat de bijeenkomst van een goed deel van hen te Stuttgart eenig gevolg gehad zal. Massimamente, essendo succeduto nog eens dit geval te Frankfurt, niet kunnen allen geloven, dat partij zal komen uit deze Dieta zonder iets gevolgd hebben. Sono hier, enige aan naam van de stad Aken om te verzoeken aan de Heeren Staten, eenig redmiddel te vinden tegen eene strenge terechtstelling, die de Keizer wil uitvoeren tegen vele burgers, verscheidenen van welke reeds in de gevangenis zijn; maar wegens de ongesteldheid van Barnevelt, geloof ik, hebben zij hun verzoekschrift nog niet kunnen aanbieden; misschien komen zij te laat; maar des te meer zullen zij de Vorsten opwekken om voor het vervolgende een redmiddel te vinden. Uit den Haag, den eersten April, 1616. Van Uw Doorl. de onderdanig en toegenegen dienaar, Giov. Battista Lionello. Na het geval te Frankfurt, kortelings heeft plaats gehad, daar niemand kan geloven, dat zij van deze Rijksdag zullen scheiden zonder eenig besluit genomen te hebben. Er zijn hier afgevaardigden van de stad Aken om de Heeren Staten te verzoeken eenig redmiddel te vinden tegen eene strenge terechtstelling, die de Keizer wil uitvoeren tegen vele burgers, verscheidenen van welke reeds in de gevangenis zijn; maar wegens de ongesteldheid van Barnevelt, geloof ik, hebben zij hun verzoekschrift nog niet kunnen aanbieden; misschien komen zij te laat; maar des te meer zullen zij de Vorsten opwekken om voor het vervolgende een redmiddel te vinden. Uit den Haag, den eersten April, 1616. Van Uw Doorl. de onderdanig en toegenegen dienaar, Giov. Battista Lionello. Serenissimo Principe! Il primo e secondo giorno degli Pasque non potei aver l'audienza da questi Signori per alcuni loro importanti negozi, che con la seconda mia lettera porterò riverentemente a notizia di Vostra Serma. Hieri, deputato all'ora, sono stato ai Signori Stati Generali, ai quali rimisi le lettere delle Vostre Excellentissime; ho dato una piena informazione di tutti li presenti loro affari col Serenissimo Arciduca, così per quanto aspetta alle cose di fatto, come del negozio, procurando con ogni particolarità, che questi Signori possano conoscere le giustissime ragioni della Serità mia, che la risoluzione, che ha fatto, di prendere le armi in mano per la sua difesa, è nata non solo dopo aver supportato in un lunghissimo corso. Dorluchtigste Vorst! Den eersten en den tweeden dag van Paschen heb ik geen audiëntie van de Heeren kunnen hebben, wegens eenige zeer gewichtige zaken, die zij te doen hadden, en die ik met mijn tweeden brief ter kennis van U. D. brengen zal; maar gisteren, nadat mij het uur was aan gewezen, ben ik ter vergadering der Staten-Generaal geweest, en heb ik hun de brieven van Uwe Exc. ter hand gesteld. Ik heb een volledig bericht gegeven van al wat zij met den Doorl. Aartshertog uitstaande hebben, zoowel wat de feiten, als wat de onderhandelingen betreft, met het oogmerk om door al die bijzonderheden de Heeren in staat te stellen de zeer billijken redenen van U. D. te leeren kennen, en hen te doen begrijpen dat het besluit, om de wapenen ter Uwere verdediging op te nemen, genomen is, niet alleen na overlast gedurende een lange di anni continue molestie delle depredazioni di Uscochi, et del fomento di Austriaci contro ogni dovere et mille promesse, ma anche contro recenti ingiurie gravissime, inflitte a suoi sudditi con distruzione di gran parte di paesi et di gran numero di genti. Dopo finito ch'io ebbi di parlare, fu fatto ritirarmi in certo luogo separato del loro Consiglio, ove potei udire una assai lunga altercatione sulla risposta, che mi dovevano fare, et finalmente richiamato nel Consiglio mi fu detto, che li Sali Stati Gnli si trovavano molti obbligati alla Sera Repubblica per la buona affettione et volontà, che ha sempre dimostrato verso di essi in ogni occasione, alla quale hanno sempre corrisposto con termini di altrettanto affetto et amore; che questo nuovo segno di amicizia per la mia venuta qui li riesce per più rispetti carissimo et che volontieri intendono le giuste ragioni di V'' Ser Sera Repubblica nella causa colle crenze van jaren van de rooverijen der Uscochi en van de opstokerijen der Oostenrijkers tegen allen plicht en duizend beloften in geleden, ma anche van versche zeer zware verongelijkingen onzen onderdanen aangedaan met vernieling van een groot deel lands en van een groot aantal menschen. Nadat ik geëindigd had met spreken, deed men mij in een vertrouwde kamer gaan, van waar ik een vrij lange redevoering heb kunnen horen over het antwoord, dat zij mij moesten geven. Eindelijk weer binnen geroepen, heeft men mij gezegd, dat de Staten-Generaal zich zeer verplicht achtten aan de Doorl. Republiek te gunnen de goede genegenheid, steeds bij elke gelegenheid aan hen getoond, en door hen telkens met even grote toegeweidheid en liefde beantwoordd; het nieuwe vriendschapsblijk, in mijn komst herwaarts gegeven, was hun (heette het verder) om verscheidene redenen zeer aangenaam, en met genoegen vernamen zij de billijke redenen van U. D. in Arciduca et che si assicurano che con la medesima giustizia, con la sua forza, et con la sua prudentia potrà resistere a tante ingiurie et che, se essi potranno fare alcun servizio, lo faranno. Questa ultima parte et forse tutte le altre di questa risposta potranno parere alle VV. EE. un poco languida et non corrispondente a quella buona volontà che in effetto si ritrova essere in questi S. Et potranno insieme le EE. VV., con la loro somma prudenza, conoscere esser forse stato cosi deliberato in senso misterio, poiché due di questi S. di questo Consiglio furono l'istessa mattina deputati a venir desinare meco, uno di quali fu il Peters, deputato di Geldria, l'altro il Magno, deputato di Zelandia, che fattomi premieramente non poco di preambolo che le loro parole usciranno come da persone particolari, senza kom de zaak met den Aartshertog, en zij hielden zich verzekerd dat U. D. even rechtmatig met hare macht en haar beleid zoo groote verongelijkingen te keer zal kunnen gaan; konden zij eenigen dienst bewijzen, zou zij niet in gebreke blijken zulks te doen. Dit laatste en misschien al het overige zal Uwe Exc. wellicht eenigszinds flauw voorkomen en niet overeenkomstig met de goede gezindheid, welke toch bij die Heeren bestaat. Maar tevens zullen U. Exc. in hare hooge wijsheid kunnen erkennen, dat misschien niet zonder opzet geheimzinnig is gesproken. Immers twee Heeren van de Vergadering werden denzelfden mor- gen gedeputeerd om met mij te dmeeren; de een was de Heer Peters, i) gedeputeerde van Gelderland, de ander de Heer Magnus , gedep. van Zeeland. JSTadat zij mij in eene lange inleiding te verstaan gegeven hadden, dat hunne woorden aan te merken zouden zijn als van bijzon- li) De naam is verkeerd: het was de Heer Feyth, die met den Heer Magnus den gezant onderhield (zie de Resol. der Stat.-Gen.). La missione pubblica mi teneva un lunghissimo discorso con molte considerazioni sopra l'amicizia di questi due Repubbliche (rinchiudendosi in ristretto parti principali), che a questi Stati era stata riconosciuta essere ottima la volontà di Serania verso di essi, alla quale corrispondevano con altrettanta buona volontà e desiderio di ogni sua felicità, ma essendo riposti questi affetti nell'interno dei cuori, così come non si possono esprimere né conoscere senza qualche intrinseco segno, che possa non solamente assicurare vicendevolmente le parti, ma anche testimoniando questa connessione possa giovare con la riputazione di scoprire molti scandali; che passando l'una parte con l'altra uffici di complimento et non volendo Serania venire a dichiarazioni più vive, sarà ben corrisposta da medesimi uffici, ma non potrà assicurarsi di ottenere l'avvantaggio, che tutto succederebbe altrimenti, quando si stringesse dere persone senza ufficiale carattere, menziono un molto lungo discorso con molte dichiarazioni riguardo l'amicizia delle due Repubbliche (ovvero la principale parte si riservavano); denota alle Stati (ziedi come il contenuto di tale discorso) era la buona inclinazione di U.D. conosciuta, e si desideravano con pari buona inclinazione e dei migliori auspici per la vostra felicità a rispondere; ma (dissero) quei sentimenti sono nel profondo dei cuori celati, e si possono non mostrare che con qualche inconfutabile segno, il quale non solo alla reciproca sicurezza delle parti, ma anche tramite la fama, che ne usciva, molti sospetti a gente verrebbe a lenire: scambiavano la una parte con l'altra solo doveri reciproci e non volevano a U.D. nessuna dichiarazione più viva, così sarebbe stato bene corrisposto da pari doveri, ma non si sarebbe potuto assicurarsi di ottenere l'avvantaggio, che tutto sarebbe andato meglio. "Che gli Austriaci non sono così grandi, quanto gli altri Principi, ben uniti insieme, non possano mostrarli la faccia, e che queste Provincie, nel principio delle loro rivoluzioni, non trovarono Principe al mondo, che per timore dei Spagnoli ardisse dare anche d'orecchio a loro Ambasciatori, che erano mandati a giustificare loro causa, ma con l'aiuto di Dio erano arrivati a tal punto di forza, che non temevano il Re di Spagna, e che molti di questi Principi, che li avevano sprezzati, avevano ora desiderata loro amicizia, particolarmente reggendo sopra le città Hanseatiche, le quali aborrivano dal conflitto, als een vast verbond van amicizia sancito, vermits de een dan in pace o guerra sapeva, cosa si poteva da loro aspettare; si sarebbero più rispettosi, e più tenuti a esse, e lì dove l'Oostenrijker non poteva più di una sola località contemporaneamente oerare guerra, si sarebbe stretto, quando l'uno li prese in attività, a salvare l'altro dal pericolo. Gli Oostenrijkers (voegden loro) erano non così potenti, da poter resistere ai altri Principi, uniti e ben compatti, e a questi Provincie non fu nel principio della loro rivoluzione nessun Principe al mondo, che per timore dei Spagnoli osasse dare anche d'orecchio a loro Ambasciatori, mandati per giustificare loro causa, ma con l'aiuto di Dio erano arrivati a tal punto di forza, che non temevano il Re di Spagna, e molti di questi Principi, che li avevano sprezzati, avevano ora desiderata loro amicizia, particolarmente reggendo sopra le città Hanseatiche, le quali aborrivano dal conflitto. In particolari, facevano notare che gli Stati Oostenrijki erano non così potenti, da poter resistere ai altri Principi, uniti e ben compatti, e che a questi Province non fu nel principio della loro rivoluzione nessun Principe al mondo, che per timore dei Spagnoli osasse dare anche d'orecchio a loro Ambasciatori, mandati per giustificare loro causa, ma con l'aiuto di Dio erano arrivati a tal punto di forza, che non temevano il Re di Spagna, e che molti di questi Principi, che li avevano sprezzati, avevano ora desiderata loro amicizia." 35 termine et perciò esso Sg^ Magno hebbe commissione da suoi Signori. Quando fu qui l'Ecc^o Tomaso Contarini, vi tener- gline alcuno proposito per stringersi in confederatione, ma non fu ascoltato. Che essi sono in stato differente dei Principi di Italia , liquali contentandosi della neutra- lità di Ser'^,ne aspettano nondimeno all'occasioni promti soccorsi ; ma loro sono posti qui assai lontani necessitava di saper distintamente che cosa si possino prometter delli amici e cavar beneficio, come la sola fama degl'ajuti che li sanno prepararsi ; concludendo mi ciascuno di loro più volte disse , che queste Provincie non cedono di buona voluntà alla Ser"^'^ Rep'^a et non te komen, en zelfs had de Heer Magnus commissie daartoe van zijne Heeren Toen Z. Exc. Tomaso Contarini hier was, was er met hem gesproken over het sluiten van een verbond, maar men had er geene ooren naar Zij waren in een' anderen toestand dan de Vorsten van Italie: dezen vergenoegden zich met de onzijdigheid van U. D., daar zij, als het er op aankwam, spoedige hulp van U. D. konden verwachten; zij daarentegen waren hier op een verren afstand , hetgeen teweeg bracht . dat zij bepaald moesten weten wat zij zich van de vrienden konden be- loven, gelijk de andere partij uit het gerucht alleen van de hulptroepen, welke voor haar staan gereed gemaakt te worden. Ten besluite zeiden mij beiden meer dan eens: dat deze Provinciën in goede genegenheid niet on- derdoen voor ü. D. en dat zij ook niet zullen onderdoen 1) d. i. de Staten van Zeeland. Alzoo blijkt, hoe deze Provincie, waar de Prins zoo veel vermocht , de uitbarsting van een oorlog met Oostenrijk zocht. Arend, D. III St, II. bl. 384, 385, In 't voorjaar van 1610 was T. Contarini hier aangekomen. Cedono neanco di effetti, quando se ne possono promettere il corrispondente con qualche maggior sicurezza che di parole ufficiose, et che se la Serenissima non volesse entrare in una confederazione generale, potrebbe formare una particolare. Si in tutti questi discorsi mi trattenni sopra i generali, testificando l'ottima volontà dell'EE. VV^ verso i SS. Stati, la grande stima che ha sempre fatta della loro amicizia et la confidenza che tiene in essi, è uguale alla prontezza, aggiungendo che il fondamento dell'amicizia e dell'alleanza fra Principi è posta nella volontà ed nella somiglianza di interessi, onde le dichiarazioni et le scritture in tal stato servono per il più per circonstanze non necessarie et alcune volte più tosto nocive che altrimenti; che però ritrovandosi l'uno e l'altro in questi termini fra la Serenissima ed i SS. Stati non è venuto fino ora all'occasione pubblicare maggiormente la loro buona intesa, quando si bello mettere mogen, che die met gelijke daden beantwoord zullen worden, en met grooter waakzaamheid dan van beleefde woorden; wilde U. D. in geen algemene bondgenootschap treden, zoo zou hij een bijzonder verdrag kunnen sluiten. Op alle deze redenen heb ik mij tot algemene bepalingen beperkt, betuigende de beste gezindheid van Uwe Excellentie. Jegens de Heeren Staten, de hoge waarde, die zij steeds aan hun vriendschap gehecht hebben, en het vertrouwen, dat zij in hen stellen, een vertrouwen even groot als hare bereidwilligheid. Ik voegde er bij, dat de vastheid der bondgenootschappen tusschen Yorksten gelegen is in den goeden wil en de gelijkheid van belangen: vandaar dat verklaringen en opschriftstellingen meestal niet noodzakelijk zijn en soms veeleer schaden, en daar de verhouding tusschen U. D. en de Heeren Staten zoodanig is, zoo heeft er tot dusver geen noodzakelijkheid bestaan om te corrigeren. Er is een corresponderen, en het is daarmee gedaan, de collegie met de Italiaanse steden, en men heeft met grote voorzichtigheid gedacht, omdat zij onder verschillende gouvernements zijn, niet zo gemakkelijk in een instantie kan men de wil van zovele steden verenigen, het zich met een enkel consilium overwegend, en zich in zichzelf continu bekendmakend met die medische gedachten, kunnen zij gemakkelijk op elk tijdstip demonstreren de effecten van hun goede wil aan hun vrienden, zonder andere voorafgaande openbare dichotrieën, zoals door het achterwege te houden van alle dingen van vroeger, zij kunnen zich wel toekomst bereiden, zonder enige verplichting te hebben gehandeld deze laatste tijden voor het beneficie van deze Pranken van Italië. Et cosi, mi sono trattenuto come meglio ho potuto sopra la generalità; ancorché da questi Signori mi fosse parlato assai strettamente, et dicevano di farlo, come da loro stessi, non dimeno, essendo una parte del presente governo e due dei nove che oggi mi hanno dato om on hunne goede verstandhouding meer openbaarheid te geven. En is hier eene verbintenis met de Hanzesteden tot stand gekomen, zoo is dit met groote wijsheid bedacht, vermits, daar dezen onder verschillende Regeeringen staan, de wil van zooveel steden niet zoo gemakkelijk in een oogenblik overeen te brengen is, terwijl waar twee Staten elk door een Vergadering beheerscht worden en voortdurend dezelfde beginselen toegedaan blijven, zij gemakkelijk ten allen tijde hunnen goeden wil met daden aan elkander kunnen tonen. Gelijk, alle oude voorbeelden daargelaten, kan blijken uit hetgeen zonder de minste verplichting in deze laatste tijden ten dienste van de Vorsten van Italie verricht is. Dus heb ik mij, zoo goed ik kon, tot algemeenheden bepaald, ofschoon die Heeren vrij stellig spraken; wel zeiden zij dat zij zulks deden als uit zichzelf; doch daar zij deel uitmaken van het tegenwoordig Bewind en audienza, è ben credibile ch'il concetto sia anche comune nell'altro e che forse per simil rispetto sono andati con poco ritenuta nella pubblica risposta per prendere l'occasione. Il Signore di Barnevelt, ancora che libero di febbre, non ha potuto per la sua debolezza intervenire oggi nei Stati Generali, ma prima di partire andrò visitarlo et significandoli l'occasione della mia venuta, osserverò i suoi concetti. Het S^" Carlton, die, buiten de carica van Ambassadeur, ook die van Consulent van Zijn Majestijd in dit Consilie van Staat, die over de oorlog beslist, heeft vandaag de passie van zijn ambt overgenomen en mij heeft gezegd, dat er in hetzij over de affaires van Zijne Koningin, en dat er kennis is van de goede bedoelingen van deze Koningin ten opzichte van de welvaart van haar, maar dat niet is te geloven dat de anderen er evenzo over denken, en dat zij mogelijk bij het officiële antwoord slechts een weinig achterhoudendheid hebben in acht genomen, om een aanloop tot duidelijker verklaring te hebben. De Heer van Barnevelt, die, ofschoon hij vrij van koorts is, vanwege zijn zwakte vandaag de vergadering der St.-Gen. niet kon bijwonen; maar voor mijn vertrek zal ik hem gaan bezoeken en, hem de reden van mijn komst bekendmakend, zal ik zijn denkbeelden trachten te leren kennen. De Heer Carleton, die, behalve de betrekking van Ambassadeur , ook die vervult van lid voor zijne Majesteit van den Raad van State alhier , welke Raad over oorlogs- zaken beraadslaagt, heeft daarin heden zitting genomen; hij heeft mij gezegd, dat er in dien Raad lang en breed gesproken is over de zaken van U. D. en dat hij verstaan heeft, dat die Heeren de beste voornemens hebben om uw belang te bevorderen ; maar dat zij geen personen zijn , 39 sono genti, che siano sopra le cerimonie, ne si appa- gano intieramente di complimenti, ma bisogna, quando si ha bisogno di loro , procedere seco alla libera , et cosi fanno essi cogli altri, et cosi desiderarebbono intendersi colla Ser'^ V'^; ch'egli havendo praticato il governo del Re, suo Signor, quello di V'' Ser^^ et quello dei Stati , che tutti tre questi Principi hanno un med"^° fine et la med'"-^ intentione, benissimo dis- posti al commun beneficio, ma la sola difi'erenza che c'è consiste nelli consiglii, poiché le EE. VV. amano la neutralità, et questi altri vogliono intendersi et saper come stanno insième , che di ciò mentre è stato a Venezia qualche volte gettato un poco di seme nell' animo dell' EE. VV. il quale sebene non ha partorito frutti a suo tempo, prega non dimeno Dio, che si faccia per l'avvenire che non disperda , poiché essendo proprio del sapiente il mutar tal volta opinione, et die op ceremonies gesteld zijn of zich tevreden stellen met complimenten ; maar , als men hen noodig heeft , moet men met hen vrijuit te werk gaan, en zoo gaan zij ook met anderen om; derhalve zouden zij begeeren zich met U. D. te verstaan; hij had (zeide hij) de regeering van den Koning, zijnen Meester, die van ü. D. en die van de Heeren Staten bestudeerd; alle drie hadden eenzelfde doel , en waren ten zeerste gezind om het gemeene belang te bevorderen; maar het eenig verschil, dat er bestaat, is gelegen in de wijze van uitvoering, daar U. Excell. De onzijdigheid behartigen, en die anderen willen weten, hoe zij samen staan; te Venetië was, zeide hij, soms een weinig zaad in den geest van U. Exc. gevallen zonder op te komen en ten zijnen tijde vrucht voort te brengen; maar hij bad God niettemin, dat het in 't vervolg niet gebeuren mocht, dat het verstrooid werd; daar het de wijze eigen is soms van mening te veranderen, en daar havendo Verbi Sermonis cosi bella occasione di farlo al presente senza che nessun ne possa prender ombra, tien buona speranza di qualche bene. Ik ben dimostrato anco con esso sopra i termini generali detti di sopra, dichiarando tuttavia, che sia buona la volontà dell' EE. VV. verso questi Santi Stati. Dall' Haya a 8 Aprile 1616. Di S. Giov. Battista Lionello. Humilissimo et Devoto Servitore, Giov. Batt. Lionello. Sereno Principe! Martedì mattina capitano ai questi Santi quattro corrieri espediti dal S. Ernesto, Govè della Gheldria e dai altri Govè di quelli paesi, con avviso, che li presidi Spagnoli di Wesel et altre piazze s'erano rivolti a Bergh. D. zulk cene schoone gelegenheid heeft om dit thans te doen zonder dat iemand het misduiden kan, koesterde hij goede hoop op wat goeds. Ook met hem hebben ik binnen de bovengemelde algemene termen gebleven, toch verklarende, dat U. Excell. een goede genegenheid jegens de Heeren Staten koesteren. Uit den Haag 8 April, 1616. Jan U. D., de onderdanigste en toegenegenste dienaar, Giov. Batt. Lionello. Doorluchtigste Vorst! Dinsdag morgen kwamen bij de Heren alhier aan vier couriers, afgezonden door Graaf Ernst, Gouverneur van Gelderland, en de andere Gouverneurs van die streken, met het bericht, dat de Spaanse garnizoenen van Wezel en andere plaatsen te Berg waren gekomen ten getale 41 in nummer di 7000 huomini a piedi, 1500 cavalli, 6 pezzi di canoni en 300 carri di munitioni, en dat hebben gegeten een ponte over de Reno per passeren van daar, zonder te weten waarheen zij hadden het designt van gaan, nee, wat er te doen was; subito werden geroepen in consensie de Prins Maurice en anderen Heeren, die hier zich vinden, en is geëxpedieerd onmiddellijk bevel tot de cavalerie en goede quantiteit aan voetvolk, dat zij ver vooruit moesten gaan in de Gelria, schrijvend aan Ernst, dat hij accrescend de wachtpost van Reus en Merio en andere plaatsen van frontier en staaan allergekijk op de designt van Spanje, om te voorkomen dat zij elke soort dingen, wat zij trachten te doen van belang; zijn vormde grote quantiteit aan brieven, laat lancier in blanco de dag en de namen van de kapiteins, accij on ver van de Prins Maurice, havend onappresso van hem, mogelijk van een uur tot een uur, zo van de dag als van de nacht. Dadelijk werden in de Vergadering geroepen de Heer Prins Maurits en andere Heren, die zich hier bevinden, en er is onmiddellijk bevel aan de cavalerie en een goed deel der infanterie gezonden, om meer voorwaarts in Gelderland op te rukken, met schriftelijk bericht aan Graaf Ernst, dat hij de garnizoenen van Rees en Merzig en andere grensplaatsen versterken en op zijn hoede zijn tegen de plannen der Spanjaarden, ten einde hun alles, wat zij belangrijks beproeven mochten, te beletten. Er zijn een groote hoeveelheid brieven gesteld, met de datum en de namen van de kapiteins in blanco, opdat Prins Maurits, ze in gereedheid hebbende, ter ieder Nella notte, per le spedizioni e commissioni ai capitani, senza altra consultazione, e vi è concesso, che ad ogni avviso, che si muovono Spagnoli verso luoghi d'importanza, oltre l'incontro, che avevano del conte Ernesto, il conte Henri si deve spingere avanti colla cavalleria, e dopo lui uscire a campagna lo stesso Principe Mauritio. Vengono ogni ora nuovi avvisi a Sua Eccellenza di quello, che vanno operando, ma non ancora vi è alcuno, che possa conoscere che intenzione hanno; si crede per il più comune senso che, parendo a Spinola di essere pregiudicato nella riputazione per le terre, che prese ultimamente il conte Henri nel conteato di Ravensberg mentre tornava da Brunswick, voglia al presente rimediarvi con prendere alcune delle quattro terre neutrali a quei paesi, il che facendo vieni apertamente a pregiudicare il diritto. Nella notte, per le spedizioni e commissioni ai capitani, senza altra consultazione, e vi è concesso, che ad ogni avviso, che si muovono Spagnoli verso luoghi d'importanza, oltre l'incontro, che avevano del conte Ernesto, il conte Henri si deve spingere avanti colla cavalleria, e dopo lui uscire a campagna lo stesso Principe Mauritio. Vengono ogni ora nuovi avvisi a Sua Eccellenza di quello, che vanno operando, ma non ancora vi è alcuno, che possa conoscere che intenzione hanno; si crede per il più comune senso che, parendo a Spinola di essere pregiudicato nella riputazione per le terre, che prese ultimamente il conte Henri nel conteato di Ravensberg mentre tornava da Brunswick, voglia al presente rimediarvi con prendere alcune delle quattro terre neutrali a quei paesi, il che facendo viene apertamente a pregiudicare il diritto. nieuwe berichten wat zij gaan uitvoeren; maar er is er nog geen, waaruit men kan opmaken wat zij voorhebben; men denkt vrij algemeen, dat Spinola, meenende in zijn roem gekwetst te zijn, door die Graaf Hendrik, van Brunswijk terugkeerende, onlangs in het Graafschap Ravensberg eenige plaatsen bezet heeft, thans zijn eer wil herstellen door eenige van de vier onzijdige plaatsen aan te nemen. Men zie wat over deze beweging, die door den gezant onvolledig bericht wordt, op grond van de Resol. der St.-Gen. verhaald wordt in Arend, D, III. St. II, bl. 604. Men stelt dat deze beweging heeft de bedoeling om onder het label van "all' accordo, in welke nominatedement de landen dichiarate neutrali en dat ze dus moeten blijven zonder te worden molesvat door een van de partijen. Altri stimmende, dat deze beweging heeft een groter doel, intendend zich houden, onder naam van imperium, de compagnie de Archiduca te versterken, verhoogend diens leger van twee tot vierhonderd man. Deze bewering, als het waar is, zal de Spanjaarden in staat zijn om dit plan uit te voeren, mits zij zich houden tot kleine, onbeduidende aankopen, als van die neutralen en van andere, niet sterke plaatsen, waarvan er is een mening, dat de Staten niet zullen zich verzetten, niks meer dan wat zij zouden doen voor eigen aardigheid zonder dat motief. Het verhaal bevestigd wat ik met respect schiep op 1ste April aan Zijn Excellentie overlegde, dat de consul, die deze landen te ontnemen, duidelijk de overeenkomst overtreedt, bij welke die plaatsen uitdrukkelijk onzijdig zijn verklaard, op grond waarvan zij van geen der partijen overlast mogen lijden. Andere menen, dat deze beweging meer beoogt, daar men verstaat, dat de Aartshertog, onder het voorgeven van de compagnieën voltallig te maken, zijne krijgmacht zeer vermeerdert, enige compagnieën van 50 man tot 200 versterkende. Zoo dit waar zal blijken te zijn, zullen de Heeren Staten gereed zijn hem alle voornemens te beletten; maar zodan de Spanjaarden zich bepaalden tot die kleine aanwinsten, te weten van die vier onzijdige en andere plaatsen, die geen sterkten zijn, meent men hier, dat de Heeren Staten zich niet zullen roeren boven hetgeen zij zonder die beweegreden uit eigen goedvinden zouden verrichten. Ik vind bevestigd wat ik den eerste April eerbiediglijk aan U. Excell. geschreven heb over de beraadslagingen. Ho saputo, che questi Signori hanno l'intenzione, finita che sia una volta questa guerra di Cleves, di voler trattenere molto di quello che hanno acquistato, per se stessi, perciò l'Elettore di Brandenburgh li rimborsi tutte le spese fatte, la quale fina a quest'ora arriva grande somma et avanti si finisca, potrà finalmente sormontare al valore di lo stesso paese et alla possibilità di pagare, et perciò l'Elettore ne resta molto afflitto. Die hier gehouden worden betreffende een vredebreuk in de landen van Cleef: het is zeer waar, dat de Prins die verlangt en desgelijks alle krijgslieden, benevens enige Provincieën en zeesteden, maar daarentegen de andere steden en het volk er ongaarne in toestemmen zullen, zodat zij er niet toe genoodzaakt worden; weshalve men niet weet welk oordeel te vellen over hetgeen er besloten zal worden. Maar deze zaak wordt uiterst geheimzinnig behandeld, opdat de Aartshertog er geen kennis van bekome. Ik heb vernomen, dat de Heeren Staten het voor nemen hebben, als deze oorlog van Cleef eens geëindigd zal zijn, veel van hetgeen zij ingenomen hebben, voor zichzelf te behouden, opdat de Keurvorst van Brandenburg hun al de voor schotten vergoede, welke thans een overgroote som bedragen, die voordat zij afgelost zal zijn, lichtelijk de waarde van het land zelf kan te bovengaan, zodat de aflossing onmogelijk zou zijn. Perché non vede come poter venire un giorno a capo di questa sua pretenzione, per sostenerla va consumando il resto di suoi stati in tante straordinarie spese. E' venuto avviso che l'Amirale Spilbergen, chi ha partito con cinque gallioni armati da Amsterdam, abbia combattuto e preso nel mar del Sud otto (?) gallioni Spagnoli, che, essendo cinque anni che facevano la colletta per questi mari, se ne ritornavano ricchi di milioni di oro, onde la piazza è molto consolata. Essi armano altri gallioni per andare incontro a quelli dell'ammiraglio e farli scorta. E' nato in questi paesi, specialmente nella provincia di Hollanda, una grave e importante questione fra i ministri delle loro chiese sulla cinque punti della loro religione, per i quali, dividendosi nella creanza. De Keurvorst è in grande verlegenheid, perché non inizia, come si può da sola con la divergenza di fede a sopra di essa: intanto per mantenere i suoi diritti su quei paesi,verte il resto dei suoi Stati con tali usi straordinari. Ci è stato fatto un resoconto, che l'Amirale Spilbergen, che con cinque galleggianti armati da Amsterdam era partito, in Sud Italia ha incontrato e preso otto (?) galleggianti Spagnoli, che, dopo, cinque anni che facevano la ronda per quei mari, se ne ritornavano ricchi di milioni di oro. Sulla cosa, la città è molto lieta. Si stanno armando altri galleggianti per andare incontro a quelli dell'ammiraglio e condurli a casa. Er is in deze Provinciën, bepaaldelijk in de Provincie Holland, een zwaar en zeer gewichtig verschil ontstaan tusschen de dienaren van hunne kerken betreffende vijf punten van hunnen godsdienst. Daar de steden en het volk deswegens verdeeld raken en de kerkdienaren er met grote drift over twisten, zoo beijveren zich de denza in de steden en in het volk en disputeren in de ministri met te veel vertrouwen, proberen de Generaals overeenkomsten te kunnen gebringen; tot heden niet met mogelijkheid, maar hebben verboden de prediking in sommige plaatsen van de nieuwe leer en gedaan andere goede verordeningen, die men hoopt, voldoende zullen zijn om de ongunstige gevolgen, die de beweging ten aanzien der staatkunde heeft gebracht, uit den weg te ruimen. Uit den Haag, den 8 Apr. 1616. Van U. D. de onderdanigste en toegenegenste dienaar, Giov. Batt. Lionello. Sernio Principe! Doorluchtigste Vorst! Uwe Excellenties hebben uit het mij door de Heeren gegeven antwoord, zoowel als uit de redenen, door de twee gedeputeerden der Provinciën tot mij gehouden 47 nationi verso la Ser^^^ Repe^ , non devo aggiunger altro del mio debole giudicio sopra quello che si possi sperare circa l'ottener, quando stringesse il bi- sogno, alcun numero di soldatesca di questi paesi, non appartenendo a me discorrere , se li S^^ Stati Gnli fossero firmi in voler prevalersi all' occasione per tirar avanti qualche più stretta intelligenza con V'' Ser^'\ ma per il rimanente ho potuto parlare con qualche duno con termine di discorso, et vengo persuaso à vedere che, non facendosi qui la guerra, facilmente si havereb- bero pel servitio di Ser^^ gente à piedi, vasselli, et capetani di guerra d'esperienza e di gran valore, ma convenendosi guerreggiare di qui, non si stima cosi facile a poterne levar, mentre non si sia una precedente ubbligatione , poiché, mentre i S^i Stati ricevano Alemani, Francesi, Inglesi, Scozzesi et altri hunne genegenheid jegens uwe Doorluchtigheid kunnen opmaken. Dus behoef ik er verder uit mijn gering ver- stand niet bij te voegen, dat men hopen mag, des ver- langd en des noodig , een aantal soldaten van deze landen te bekomen. Het betaamt mij niet de vraag te behandelen, wat te doen , bijaldien de Heeren Staten- Greneraal mochten blijven begeeren zich van de gelegenheid te bedienen om te voren een inniger verstandhouding met Uwe Doorluch- tigheid aan te knoopen. Maar toch wil ik het volgende melden: ik heb mij met iemand gespreksgewijze kunnen onderhouden, en ben daardoor overtuigd geworden, dat, als hier geen oorlog komt, er gemakkelijk tot den dienst van ü. D. voetvolk, schepen en hoofdlieden van ervaring en groote dapperheid te krijgen zouden zijn. Come qui si accostuma di tutto corpo, ma besognerebbe, che giunti nel stato di Ser*, trovassero cavalli pronti. Io l'ho ringraziato mostrando, che la Ser* sentirebbe con obligo questa sua buona volontà, la quale non ho ne rifiutato ne abbracciato, essendosi soggetto da potersene valer. Dall' Haya, 8 Aprile 1616. Della V. Ser* umil"io e devoto serv., Giov. Batt. Lionello. . Serenissimo Principe ! Sono stato questa settimana a visitare il Signore de Barnevelt che solo oggi a uscito di casa et gli ho dato parte di quelle notizie cose, che per commissione di V. Exc. ho comunicato ai Signori Stati Generali, dimostrando, che in quelle lettere hier het gebruik is; ma dan zou het noodig zijn, che zij, in den Staat van U. D. aangekomen, paarden gereed vonden. Io l'ho ringraziato e gezegd, che U. D. zich voor zijn welwillendheid verplicht zou gevoelen; ma zijn aanbod heb ik noch afgeslagen, noch aangenomen; hoe het zij, hij is iemand van wie men dienst zou kunnen hebben. Uit d. Haag, 8 Apr. 1616. Van U. D. de onderdanigste en toegewijde diener, Giov. Batt. Lionello. Doorluchtigste Vorst ! Deze week heb ik den Heer v. Barnevelt, die oggi primo uit is gegaan, bezocht, en heb ik hem de zaak meegeedeeld, welke ik op last van U. Exc. aan de HH. St. Gen. "heb bericht. Ik heb hem betuigd, dat zijn persoon voor mij van een speciale waarde is en dat ik zijn persoonlijke vertrouwen waardeer. Hij heeft me laten begrijpen, dat zijn persoon voor hem een bijzonder belang is. Ik heb hem verzocht, met me te spreken over de huidige zaken, en hij heeft me aangezegd, dat hij genoeg van deze zaken wist, en dat hij het prima kon regelen. Hij heeft me verteld, dat hij een goede band had met de Serendera, en dat hij er veel vertrouwen in had. Ik heb hem beloofd, dat ik zijn vertrouwen niet zou beschanden, en hij heeft me daarna met een glimlach verteld, dat hij me graag zag, en dat hij het fijn vond om met me te praten. Hij heeft me daarna verteld, dat hij de Serendera zeer respectvol moest behandelen, en dat hij er veel belang in had om de Serendera tevreden te stellen. Ik heb hem verzocht, me te vertellen wat de Serendera precies van hem verwachtte, en hij heeft me verteld, dat de Serendera vooral dat hij zich als een goede vriend van hem zag, en dat hij veel waarde hechtte aan onze vriendschap. Ik heb hem beloofd, dat ik al zijn wensen zou inwilligen, en hij heeft me daarna met een glimlach gezegd, dat hij dat heel fijn vond, en dat hij hoopte, dat ik onze vriendschap altijd zou waardeeren. Daarna heeft hij me verteld, dat hij veel vertrouwen had in de Serendera, en dat hij zeker wist, dat de Serendera hem nooit teleur zou stellen. Ik heb hem bedankt voor zijn vertrouwen, en hij heeft me daarna met een glimlach gezegd, dat hij het fijn vond om met me te praten, en dat hij hoopte, dat we elkaar vaker zouden zien. Ik heb hem daarna verteld, dat ik veel waarde hechtte aan onze vriendschap, en dat ik hoopte, dat we elkaar steeds vaker zouden zien. Hij heeft me daarna met een glimlach verteld, dat hij het fijn vond om met me te praten, en dat hij hoopte, dat we altijd vrienden zouden zijn. Daarna heeft hij me gezegd, dat hij het heel fijn vond, dat ik zijn vertrouwen had, en dat hij hoopte, dat ik altijd voor hem zou zijn. Ik heb hem daarna bedankt, en hij heeft me daarna met een glimlch gezegd, dat hij het fijn vond, dat ik zijn vertrouwen had, en dat hij hoopte, dat we altijd vrienden zouden blijven. Dersom was het voor U. D. meest geraden, hare vrienden Ser. di far consapevoli in suoi amici delle cose come passano e intendersi bene con quelli che li possono esser utili, in particolare con Inghilterra e Francia, se bene questa è per le sue commozioni impedita in se stessa; dice lui è servitore di questa Ser. Rep. e desidera il suo bene con gran tenerezza d'affetto e confida che l'EE. W. con quel savio governo, che è suo naturale, sapranno ottimamente reggersi a quello negotio più importante di quello, che superficialmente appare; il giudizio suo consiste a occultatamente guardarsi dall'insidie, custodire diligentemente le sue città d'Italia e intendersi cogli amici veri e sinceri. Ho anch'io parlato col Principe Mauritio e con altri Signori di autorità, che tutti desiderano la prosperità della Ser. V. e per questo sono comunemente inclinati a far insieme qualche più stretta intelligenza, dicendo di essere questa la sola strada di far camminare delgenoot van de gebeurende zaken te maken e te verstaan met diegenen, die U. D. van nut konden zijn, in 't bijzonder met Engeland e Frankrijk, hoezeer dit laatste door zijn binnenlandsche onlusten belet is. Hij was, zeide hij, de dienaar van de Doorl. Rep. en wenschte haar welzijn met groote innigheid van toegelatenheid, en vertrouwde, dat U. Exc. met dat wijs beleid, hetwelk haar eigen is, de beste partij zullen weten te kiezen in deze zaak, die gewichtiger is, dan zij oppervlakkig schijnt: zijn raad, aan de Rep. gegeven, was: op haar hoede te houden tegen geheime aanslagen, hare Italiaanse steden nauwlettend te bewaken en te verstaan met ware en oprechte vrienden. Ik heb ook gesproken met Prins Maurits en andere heren van aanzien: allen wenschen de vooruitzicht van vreugd en daartoe zijn zij algemeen geneigd te zamen een nauwer verbond aan te gaan; zij zeggen, dat dit de eenige 52 più consideratamente li Austriaci et in ogni occasione poterli far una bastevole resistenza; che questo è termine tenuto necessario che bisognerà finalmente, che ambidue queste Republiken si risolvano una volta a farlo; mi ha detto in particolare il Peters, deputato della Ghelria, che con qualch' occasione faccio intendere ad alcuni di VV. EE^e quello che esso ha meco discorso a giorni passati, che si contiene nella mia lettera del 8 Aprile, poiché dice esser sicuro, che quando con la loro prudenza si andavano internando in questo negozio, ritroveranno esser questa una ottima soluzione, perchè li SStati Stati non cercano confederazione con l'EE. VV^ per guadagnare denari, che non vorrebbero un minimo quattrino, ma solamente per ben intendere ed aiutarsi nell'occasione, et che quanto più la V' Ser^ fosse in guerra et in travaglia, tanto più volontieri essi si unirebbero per avere occasione weg is om de Oostenrijkers bedachtzamer te werk te doen gaan en hun bij alle gelegenheden genoegzamen weerstand te kunnen bieden. Men houdt het voor zeker, dat het ten slotte noodig zal wezen, dat de beide Republiken eenmaal besluiten zulks te doen. 