Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
Hoe noodig dat is blijkt wel uit de eigenaardige verspreiding van belangrijke boekwerken over sommige bibliotheken, waarin zij niet thuis behooren en waarin zij nu als het ware begraven zijn, omdat nagenoeg niemand van hun aanwezig- heid kennis draagt. Zoo vindt men b.v. in de bibliotheek van de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging de tweede uitgave onder toezicht van Mr. J. В. Тноввеске van het werk van G. К. GRAAF VAN Носкхровр: Bijdrage tot de huishouding van staat in het Koninkrijk der Nederlanden, 10 deelen. De bibliotheek van de Algemeene Secreterie bevat een aantal boekwerken op allerlei wetenschappelijk gebied, die zeer zeker veel grooter nut zouden kunnen afwerpen, dan nu het geval is. Hetzelfde kan men veilig getuigen omtrent verreweg de meeste der ongeveer 65000 boekwerken en tijdschriften, waarover een 24 tal der over Java verspreide belangrijke bibliotheken thans beschikken. Bekendheid met hetgeen aanwezig is zou het ook in vele gevallen misschien mogelijk maken uit de onderbroken serieën van periodieken, in verschillende bibliotheken aanwezig, door ruiling of afstaan en zoo noodig aankoopen van slechts enkele niet aanwezige deelen tot een complete serie te geraken. — 198 — Met het bovenstaande meent ondergeteekende te kunnen volstaan om de noodzakelijkheid aan te toonen voor de samen- stelling van een algemeenen catalogus. Het is niet wenschelijk voor dezen den boekvorm te kiezen. De catalogus in boekvorm is spoedig verouderd en biedt op den duur geen gelegenheid de nieuw bijgekomen boeken en tijdschriften in de daarvoor aangewezen rubrieken op te nemen. Wel tracht men hieraan tegemoet te komen door het uitge- ven van supplementen, maar juist deze zijn het, die het raadplegen van een catalogus in boekvorm zoo eindeloos omslachtig maken. Ten slotte moet dan toch tot een herdruk, die dikwerf groote uitgaven vereischt, worden over- gegaan. Een veel betere vorm is die bekend onder den naam van slipcatalogus, zooals die in nagenoeg alle grootere bibliotheken van Europa in gebruik is en die nooit herdrukt, doch slechts met in te voegen slippen aangevuld behoeft te worden. De Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederlandsch- Indië, zeer doordrongen van het groote algemeene nut van een dergelijken maatregel, heeft het plan gevormd stappen te doen tot het samenstellen van zulk een algemeenen slipcatalogus, waarin dan alles zal worden opgenomen wat op het gebied van kunsten, wetenschappen en techniek in boeken en tijdschriften in de verschillende hier te lande aanwezige bibliotheken is bijeengebracht. Zij is zich wel bewust hiermede haar werkzaamheden buiten het eigenlijk gebied der natuurwetenschappen te verplaatsen, maar acht het goede doel, dat zij zich voorstelt daardoor te bereiken, voor deze handeling een voldoende rechtvaardiging. Zij stelt zich voor dien arbeid op de volgende wijze te verrichten. De catalogus zal moeten bestaan uit twee deelen. In het eerste deel worden opgenomen de boeken alphabetisch ge- rangschikt naar den naam der schrijvers, terwijl in het tweede deel een rangschikking plaats heeft eerst naar den inhoud - en vervolgens naar den naam der schrijvers. — 199 — Ten einde het raadplegen van dezen catalogus op 200 ruime schaal mogelijk uitvoerbaar te maken, wordt op verschillende plaatsen in Nederlandsch-Indië een exemplaar gestationneerd, alwaar dit onder beheer komt van de eene of andere instelling, die zich verbindt daarvoor de noodige zorg te dragen. Zulk een instelling kan b.v. zijn een depar- tement van algemeen bestuur, de algemeene secretarie, een onderafdeeling van een wetenschappelijke vereeniging, een hoogere burgerschool, een proefstation etc. Uit éen berekening van onkosten, neergelegd in de aan dit v kschrift toegevoegde bijlagen, blijkt dat voor het samenstellen en drukken van 12 exemplaren van den alge- meenen slipcatalogus, die dan op 12 verschillende plaatsen in Nederlandsch-Indië kan worden gestationneerd, in eens noodig is een bedrag van ongeveer f 12000.— (twaalf duizend gulden). | De Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederlandsch- Indië, overtuigd van het groote nut, dat door de samenstel- ling van den bovenomschreven algemeenen slipcatalogus zal worden gesticht, tot het bereiken van welk doel zij hare lokalen en hulpkrachten geheel belangeloos beschikbaar stelt, doch waarvoor haar zelf de middelen ontbreken heeft mits deze de eer zich te wenden tot Uwe Excellentie met het eerbiedig verzoek de daarvoor benoodigde gelden wel beschik- baar te willen stellen. : Baravıa, 5 Februari 1909. 't Welk doende: Namens de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederlandsch-Indié. _ De President, (w.g.) Dr. J. ре HAAN. De Secretaris, (w.g.) J. G. van KUIJK. | — 200 — Buracsz І. BOEKEN AANWEZIG IN DE BIBLIOTHEER. Totaal Jaarlijk- Van: sche aantal. toename. de Algemeene Secretarie 5750 150 het Geneeskundig Laboratorion. i 250 20 het Bataviaasch Genootschap v. istie en Wetensch 12000 300 het Departement van Binnenlandsch Bestuur . . . 151 = het Departement der Burgerlijke Openbare Werken. 1957 200 het Departement van Financiën. 730 30 het Departement van Justitie. 500 20 het Departement van Landbouw. 6200 170 het Departement der Marine . 1000 100 het Departement van Onderwijs, Berodiopét- en Nes: 1350 50 het Departement van Oorlog . . 6654 200 het Departement van Gouv. bedrijven. Memorie het Hoofdbureau van het Mijnwezen . . 2089 50 de H. B. 2 te Batavia (Gymnasium Willem П). 800 15 de Н. В. S. te Semarang (de a 6500 20 de H. B. ` te Soerabaia i Memorie het Hooggerechtschof . 900 | 50 het Kon. Inst. van Ingenieurs. x Memorie. de Kon. Natuurkundige Vereeniging . . 5429 75 het Kon. Magn. en Met. Observatorium . 4000 100 het Topograpfisch Bureau . 310 20 de Vereeniging tot beoef. der спев wetende. 4852 100 de Vereeniging tot beoef. der er i 1050 = den Raad van Nederlandsch-Indië 1225 50 TOTAAL, 63697 1720 N.B. sche toename van 150 titels. boekerijen aanwezig en zijn daarom niet opgenomen, 11 Garnizoensbibliotheken bevatten nog 7100 titels met een jaarlük- Deze bevatten werken ook in andar 2 Se Lé —— Bustace П. BEGROOTING VAN DE ONKOSTEN VERBONDEN AAN HET SAMENSTELLEN VAN DEN ALGEMEENEN SLIPCATALOGUS. Het drukken van 65000 titels elk in 30 exemplaren. Het salaris voor D назна аваз twee jaar а f 100.— рег maand. Slippenhouders. 65000 titels elk іп 30 exemplaren geeft 1950.000 slippen te verdeelen over boekjes van + 300 slippen geeft 6500 boekjes met 13000 en houders van 2!/, ct. per stuk. Kasten. voor de berging van de slippen en boekjes zijn noodig: elk boekje + 2.5 em. dik geeft 50 boekjes op een plank van 1.25 М.; voor 6500 boekjes noodig 130 planken; elke kast met 8 planken dus 15 kasten А f 20.— per stuk De noodige muurvlakte van 19 м. 15 boschiktaan in het gebouw van de К. N. V. Verder meubilair en benoodiedheden beschik- baar te stellen door de K. N. V Kleine uitgaven: porto’s, verzending-catalogi, bindtouw enz. EE Onvoorziene uitgaven 10% 4700.— m. 5 48002. „ 999.50 > 800. 150.— 2, 1094.— TOTAAL DER ONKOSTEN. f 11266.50 — 202 — Віл,лвк Ш. BEGROOTING VAN DE JAARLIJKSCHE UITGAVEN VERBONDEN AAN DEN ALGEMEENEN SLIPCATALOGUS. Het drukken van 1500 titels in 30 exem- plaren elk . я Of. 1885 И ç voor 150 bosidos Porc с 3.75 Tnbiñden, Verzending ONZ, : у, = . уу Z9 Toelage bibliothecaris, belast шеф de adminis- tratie en in orde houden van den algemeenen slipcatalogus (f 20.— рег maand) . (o, Е Onvoorziene uitgaven 10%. en TOTAAL DER JAARLIJKSCHE ONKOSTEN. . f 465.75 Dit bedrag moet verkregen worden uit een vergoeding van de aangesloten boekerijen voor het gebruiken van den algemeenen slipcatalogus en voor de toezending van de slippen der boeken ten bedrage van 10 et. per slip, en uit een vergoeding voor het plaatsen van den slipcatalogus in andere plaatsen. — 203 — Bistase IV. ONKOSTEN VAN HET DRUKKEN VAN DEN ALGE- MEENEN SLIPCATALOGUS VOLGENS OPGAVE VAN DEN BOEKH. VISSER & C*. Voor 55000 titels à 30 stuks. . ... . . . f 3978.— Nor elke-6000 titels шее... 8.2,  . 0 . .. cu Ви ЕЕ 2-шы. a po Voor karton еп linnen voor de slippenhouders wordt gere- kend 2!/, per stuk bij afname van minstens 5000 stuks. л њо № н осо њо Ri ra BEGROOTING VOOR 1910. ONTVANGSTEN. Contributie gewone leden 130 12 Afdeelingsleden 40 X 6 Gouvernements- ак i Huur  Brandassurantie a Ee Verschillende uitgaven. . . . , 150.— Aankoop kastea- . . ,. y 10- IL Tijdschrift. Toelage redacteur, . . СТЕ Сыз Wetensch. centraal burban iu KOS Prokkön ote: eneen 12005 Verzendingskostoü ....., 60 Kleine HIEROVER 2-22, ЮМ ПІ. Vergaderingen. Bestuurs- en algem. verg. . . f Populaire voordracht м 40 i6 100 f 1925.— f 1370.— — 20b -— IV. Gebouwen. Onderhoud en herstellingen. . Reparatie paviljoen. Meubilair. Brandassurantie. Verponding. Verlichting. Afschrijving. V. Secretariaat. Toelage secretaris. Kleine uitgaven. VI. Bediendenloon. УП. Wetenschappelijke doeleinden VIII Znningskosten. IX. Onvoorz. uitgaven. » f » f 3435.— 125.— 500.— f 886.95 600.— 1605— ‘ть f ив ; 1095. 10. = f 6424.25 LIJST VAN GEDURENDE НЕТ JAAR 1909 ONTVANGEN BOEKWERKEN. Aa. 204. Г. М. Кихкехвевв. Die Greenwich-de- klinationsbestimmungen von polaris 1851—1905. Proefschrift 1908. Ab. 199. L. S. OnwsrEIN. Toepassing der statische mecha- nica van Gibbs op moleculair theoretische vraagstukken. Proefschrift 1908. Ab. 123. Е. A. Этыммети. Het probleem van Pfaff. in verband met de theorie der partieele differentiaal vergelij- kingen. Proefschrift 1908. Ab. 124. В. Gonserup. Over benadering van nulpunten en oneindigheidspunten met toepassingen op het gebied der elliptische functiën. Proefschrift 1908. Ab. 125. Dr. J. pe Vries. Grondvormen der hoogere meetkunde. Rede 1909. Ab. 126. W. VAN рев Woupe. Over elkaar snijdende normalen aan een ellipsoïde en een hyperellipsoide. Proef- schrift 1908. Ab. 127. С. Dorsman. Isotherinen van mengsels уап zoutzuur en koolzuur. Proefschrift 1908. В. 214. Dr. D. 9. Darerapo. Notes on the climate of Mont Estoril and the Riviera of Portugal. 1908. B. 215. Erdbebenbericht Observatorium Batavia. С. 166. С. Braak. Isothermen van waterstof. Proefschrift 1908. С. 167. J. Cray. De galvanische weerstand van metalen en legeeringen bij lage temperaturen. Proefschrift 1908. С. 168. G. H. Fasıvs. Over de verschijnselen in de nabijheid van het kritisch punt. Proefschrift 1908. С. 169. Dr. J. D. van per Waars. De vraag naar de meest fundamenteele wetten der natuur. Rede 1909. — 207 — С. 170. Влемлв Horm. Experimentelle Untersuchungen über die geschichtete positive Glimmlichtsäule, insbesondere über das Schichten potential in H,, Na, He. Proefschrift 1908. С. 171. Е. LINDEMANN. Über die Bewegung der Elec- tronen. 1908. Da. 293. W. P. А. Jonker. Onderzoekingen over het stelsel arseen en zwavel. Proefschrift 1908. Da. 294. A. D. Похк. Bijdrage tot de kennis van eenige | alkali sulfostibiaten. Proefschrift 1908. а. 295. W. J. A. Jonakees. Het iminodiazijnzuur en eenige zijner derivaten. -Proefschrift 1908. а. 296. О. ре Vries. Over complexe Iridiumverbin- dingen. Proefschrift 1908. Da. 297. Dr. Е. M. Jaeger. Atomistische en energeti- sche voorstellingen in den ontwikkelingsgang der algemeene chemie. Rede 1909 Па. 298. W. Mmpensere. Evenwichten in het stelsel Barnsteenzuur nitril, zilvernitraat, water. Proefschrift 1902. a. 299. С. C. A. van Dorr. Over nitreeringsproducten van tetrahydrochinoline derivaten. Proefschrift 1904. а. 800. С. М. Rurren. Onderzoek omtrent de samen- stelling der bismuth nitraten en de evenwichten in het stelsel Bismuthoxyde, Salpeterzuur en water. Proefschrift 1900. Da. 301. Dr. G. Hoxnivs Воготхен. De maatschappelijke waarde van ons hooger onderwijs in de scheikunde. Rede 1909. Da. 302. Tue SvkpBERG. Studien zur Lehre von den kolloiden Lösungen. Proefschrift 1907. . 465. P. Теѕсн m. i. Der niederländische Bodon und ` die Ablagerungen des Rheines und der Maas der jüngeren Tertiär und der älteren Diluvialzeit. Proefschrift 1908. Е. 583. N. В. PEKELHARING. Systematisch-Anatomisch onderzoek van den bouw der bladschijf in de familie der Theaceae. Proefschrift 1908. Е. 584. E. Sramu. Zur Biologie des Chlorophylls, Laub- farbe und Himmelslicht, Vergilbung und Etiolement. 1909. — 208 — Е. 585. С. В. У. К. VAN ALDERWERELD VAN ROSENBURGH. Malayan Ferns. 1909. Е. 586. Е. S. A. pg CrgRoq. Nieuw plantkundig woor- denboek voor Nederlandsch-Indië. В. 56. Dr. P. N. vas Kampen. Eine neue Nectophryne Art und andere Amphibien von Deli (Sumatra). Overdruk 1909. Gh. 57. Dr. P. N. van Kampen. Beitrag zur Kenntnis der Amphibielarven des Indischen Archipels. Overdruk 1909. о. 88. Dr. J. G. ов Мам. Diagnoses of new species of Macrurans decapod crustacea from the Siboga-expedition. Overdruk. H. 467. Н. van рев Hoeven Jr. Пе invloed der affec- tieve meerwaarde van voorstellingen in het woord reactie experiment met een aanhangsel over de bruikbaarheid van het experiment in het strafproces. Proefschrift 1908. H. 468. W. Н. BroEwENDar. Arsenicum in het dierlijk organisme. Proefschrift 1908. H. 469. Е. А. STEENSMA. Nieuwere methoden der chemi- sche diagnostiek. Openbare les 1908. H. 470. G. J. Hur. De beteekenis van het bacterio- logisch bloedonderzoek voor de prognose en de therapie der septische infecties. Proefschrift 1908. А. 5. van INGEN. Prolapsus funiculi. Proef- schrift 1908. : H. 472. B. VAANDRAGER. Verdere onderzoekingen over het electrocardiogram. Proefschrift 1908. G. Fans Beschouwingen en onderzoekingen over de beteekenis van het chloor natrium voor de Pathologie en de Therapie. Proefschrift 1908. . 474. Dr. A. P. Fokker. Versuch einer neuen Bak- terienlehre. 1902. x 75. І. Vriesenpore. De physiologische en therapeuti- sche werking van het colloidale zilver. Proefschrift 1904. - H. 476. Prof. Dr. А. Тѕонівсн. Naturforschung und Heilkunde. Rede 1909. — 209 — H. 477. Dr. М. E. Морев. Prophylaxe in de oogheel- kunde. Rede 1908. L. 93. M. GxresHorr. Nicolaas Witsen als Maecenas. Overdruk 1909. М. 82. E. J. ге Воснемомт. Een verweer. De ZW. Nieuw-Guinea-Expeditie in 1904/1905 v/h Aardrijkskundig Genootschap. A. А. W. Новвеснт. Nederlandsche Natuuronderzoekers in Nieuw-Guinea. Overdruk Gids. . 88. Е. J. СнаАмвевз. Canada's fertile Northland, met atlas. 1907 (in de vorige lijst foutief genummerd). M. 84. De opneming van de Krakatau-groep in Mei 1908. Overdruk Jaarboek Topogr. dienst. 1909. М. 85. C. Е. A. Wichmann. De veenen in den Indischen Archipel. Overdruk 1909. M. 86. Dr. Г. Г.А. Murter. Het tegenwoordig standpunt der geodesie. Rede 1909. О. 110. А. Увмвеве. Over rietwas en de mogelijkheid zijner technische gewinning. Proefschrift 1909. О. 111. P. W. Deerns m. i Legeeringen van tin en lood. Proefschrift 1908. О. 112. J. W. van Dim w. і Parallel bedrijf van wisselstroommachines. Proefschrift 1909. P. 377. Science Progress. A quarterly review of current scientific investigation. P. 378. Onderzoek naar de mindere welvaart der inland- = wo. op Java en Madoera. п Vb. Overzicht van de uickomsten der gewestelijke as naar den Landbouw. 1908. P. 379. Bibliotheek der technische hoogeschool te Delft. вни T. periodieken (2* uitgaaf). 1909. 14k, BERICHTEN. Aan hen, die daarin ter completeering belangstellen kan het volgende worden medegedeeld: van Deel I van het Meet Tijdschrift is niets meer voorhanden. 77 7 П afl, 1, 2,5 Ш—ХҮ zijn каше complete Deelen aanwezig. 29 ” 7 ? XVII—XXU zijn ER jua he Deelen aanwezig. a S4 AXIH- 8l 1; 2 еп 8. XXIV afl. 2, n 6. в, inc Vine complete Deelen aanwezig. XIV afl. 2, d 9 i d zijn SE complete Deelen aanwezig. ` Van alle complete Deelen zijn bovendien nog afzonderlijke afleveringen ` aanwezig. Voor verdere inlichtingen wende men zich tot | | den Secretaris, J. G. VAN Кгүк. Weltevreden, Januari 1909, Dr. O. E. Імноғ С Windisch; Aargau, Schweiz) verzoekt om toe- zending van vertegenwoordigers van de volgende diergroepen: Pseudo- | scorpionidea, Collembolae, Poduridae en Lepismidae. Het toegezondene | wordt geprepareerd teruggezonden en doubletten desgewenscht ingeruild ` voor vertegenwoordigers van de Zwitsersche fauna. Verzamelaars van Molluscen en Schelpen kunnen zich voor railing van ү exemplaren wenden tot de Heeren HENRY SUTER te Christchurch, Nieuw-Zeeland en E. DURAND te Parijs. (Zie blz. 479 van Deel LV). Е. BRUNETTI (852 Strand, Londen) wenscht Diptera van Java í. ruilen tegen Diptera, Coleoptera en жананын van Enge eland. de JOSEF GRAF SEILERN te Kremsies (Moravië, Оорун Graben №, 18 Es wenscht vogeleieren te koopen of te rui ud =- De Heer M. Н. Da AMME te Batavia is eventueel SSES tusschen- xen nat te verleenen. AN En De Heer Haus MATUSCHKA ( ER formation Broos Keit SE strasse m. 4) biedt . aan kevers van de genera: Claviger, Pselaphus | ў Paussus en Scydmaenus, in mil oar exotische ra dier genera. ; Van het aantal der hem t di i prep 2 kevers wil hij een derde behouden. KEE 5 : Ze (Vlinders) Schmetterlinge. und Käfer ұзай е ленин, " mu wissenschaftliches Institut, Berlin 8. 9. 36. Wienerstr. 48. S NATUURKUNDIG TIJDSCHRIFT VOOR NEDERLANDSCH-INDIE UITGEGEVEN DOOR DE KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING IN NEDERL.-INDIE ES ONDER REDACTIE VAN Dr. C. BRAAK. DEEL L X X. ———— | WELTEVREDEN CM аз °` BOEKHANDEL VISSER & Со. A) EN 245 2222 EE үү Ко NATUURKUNDIG TIJDSCHRIFT VOOR NEDERLANDSCH-INDIE. NATUURKUNDIG ТО DSCHRIFT VOOR NEDERLANDSCH-INDIE UITGEGEVEN DOOR DE KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING IN NEDERL.-INDIE ONDER REDACTIE VAN Or. C. BEA A К. PEEL L X X Мо. Bot. Garde 1913 WELTEVREDEN BOEKHANDEL VISSER & Co. 1⁄9 TE INHOUD VAN DEEL LXX. Naamlijst der Leden van de Kon. Nat. Vereeniging in Nederl.-Indië op 1 Mei 1910.. Verslag omtrent den toestand en de yerktüaniiédun der Kon. Nat. Vereeniging in Nederl.-Indiö over het jaar 1909. 4 Over Indol in Вісн, door F. Wolde ; Uitkomsten van meteorologische waarnemingen verricht aan het proefstation voor de Java-suikerindustrie, Afdeeling Pasoeroean, gedurende het jaar 1909 Vulkanische verschijnselen en aardbevingen in den . Oost-Indischen Archipel waargenomen gedurende het _ jaar 1909. Mikrochemische inderkinkingen i over Когой] e en andos Hypnotica door F. WEEHUIZEN. Оуег de Grondslagen eener Weervoorspelling v. voor - Indie door Dr. C. BRAAK. Uitkomsten der ee E te Batavia en Buitenzorg verricht gedurende het jaar 1908. ZolincachgitWasruendepen vérticht- in det j jaar r 1909 op een tiental suikerfabrieken der ,Handelsvereeniging Amsterdam" Een raadselachtig нива Jaarverslag der Afdeeling Semarang van er Koninklijke Natuurkundige Vereeniging over het jaar 1909. Notulen der vergaderingen van de Koninklijke Natuur- kundige Vereeniging in Ned.-Indië gedurende 1910. Request aan Zijne Excellentie den Gouverneur-generaal van Nederl-Indië. Begrooting voor 1911 Lijst van т. het jaar 1910 Sales book werken. BLADZ. 13. 21. 118. NAAMLIJST DER LEDEN VAN DE KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING IN NEDERLANDSCH-INDIË op 1 Mei 1910. Dagteekening van oprichting: 19 Juli 1850. Beschermvrouw HARE MAJESTEIT DE KONINGIN DER NEDERLANDEN. en Ф анн о OPRICHTERS: Dr. P. Bleeker, + 1878; Dr. J. H. Croockewit Hz., T 1880; Corn“. de Groot, T 1896; P. J.. Maier, Т 1878; P. Baron Melvill van Carnbée, + 1856; Dr. С. L. А. Schwaner, + 1851; H. D. A. Smits, T 1853; Dr. С. Swaving, + 1881. HONORAIRE LEDEN: Datum van benoeming.. і 8 1 W. F. Versteeg, Amsterdam, 18 Mei 66 2 H. L. Janssen van Ваау, Haarlem, 20 April 1882. 3 I van Dijk, s-Gravenhage, 6 , 1885. 4 Dr. A. W. Nieuwenhuis, Leiden, 2 September 1897. ; En > Dä bD кө жт- gs bi ка Dr. Ј. de Haan, a. Zal BESTURENDE LEDEN. voorzitter, Dr. G. Grijns, ondervoorzitter, Dr. H. J. van Lummel, secretaris, J. W. van Eek, penningmeester, W. Elenbaas, directeur der gebouwen, Dr. С. Braak, redacteur v/h tijdschrift, J. G. van Kuyk, bibliothecaris, M. G. Hoekstra, Dr. W. van Bemmelen, Dr. J. C. Koningsberger, S. В. J. Onnen, F. van der Goot, Н. М. van Haften, Dr. Z. Kamerling, Dr. Р. №. van Kampen, Н. J. Е. Wenckebach, Dr. Е. С. de Vries, ÄFDEELINGSBESTUREN. Semarang. Th. Steinmetz, voorzitter. G. E. Hoeffelman, secretaris-penningmeester. Soerabaia. Dr. A. J. Prange, voorzitter. J. C. д. С Warendorf, secretaris. . Ribbers, penningmeester. Datum van benoeming. 14 December 1908. 14 1908 18 April 1910. 13 Augustus 1896. 8 Maart 1909. 14 December 1908. 13 4 1909. 7 Juli 1896. 8 September 1898. 9 Augustus 1900. 11 December 1902. 9 Augustus 1906. 10 October 1906. 14 Februari 1907. 13 Juni 1907. 9 Juli 1908. 8 Maart 1909. гда CORRESPONDEERENDE LEDEN IN NEDERLAND: Maximum aantal 30. 1 Dr. J. Bosscha, Haarlem, 2 Dr. H. G. van de Sande Bakhuyzen, Leiden, 3 Dr. C. Ritsema, Leiden, 4 Dr. Th. H. Mac Gillavry, ’s-Graven- hage, 5 Dr. Th. Place, Amsterdam, 6 Dr. E. van Rijckevorsel, Rotterdam, 7 С.Е. Snellen, Rotterdam, 8 Dr. A. A. W. Hubrecht, Utrecht, 9 Dr. H. Wefers Bettink, Utrecht, 10 Dr. P. P. С. Hoek, Haarlem, 11 Dr. C. A. Pekelharing, Utrecht, 12 Dr. Max Weber, Eerbeek, 13 Dr. A Wichmann, Utrecht, 14 Dr. K. Martin, Leiden, г. С. Th. Sluiter, Amsterdam, D D 17 Dr. G. A. Е. Molengraaff, Delft, D . 19. Dr. F. A. Е C. Went, Utrecht, 20 Dr.J. D. van der Waals, Amsterdam, 21 Dr. J. P. van der Stok, Utrecht, r. J. F. van Bemmelen, Groningen, r. M. E. T. J. Dubois, Amsterdam, Datum van benoeming. 91 December 1872. 21 Í 1872. 17 September 1875. 20 Mei 1880. 20 , 1880. 80... 1880. id 1887. 20 November 1884. 9 September 1886. 18 g 86. 11 Augustus 1887. 23 Mei 1889. 28 6 1889. 9 Februari 1893. 12 April 1894. 12 Maart 1896. j р 1896. i$ 1896. 20 Mei 1897. ` 8 September 1898. 9 Januari 1902. 22 Dr.R.D.M.Verbeek,’s-Gravenhage, 9 , 1902. 23 Dr. J. G. de Man, Ierseke, 24 Dr. W. Burck, Leiden, 25 Dr. J. J. A. Muller, Zeist, 26 Dr. P. van Romburgh, Utrecht, 27 Dr. H. Onnen Sr., 's-Gravenhage, ?8 J. J. K. Enthoven, Amsterdam, 29 Dr. 5. Figee, Hilversum, 30 Mr. H. A. Lorentz, Arnhem, 9 Januari . 1902. 10 December 1903. j 5 1903. 10, 1903. 11 Januari 1906. 8 Februari 1909.. 1 Januari 1910. 5 April 1910. ы м nal Sn CORRESPONDEERENDE LEDEN IN HET BUITENLAND. Maximum aantal 30. О. von Struve, Karlsruhe, О. Beccari, Florence, А. Russell Wallace, Londen, А. B. Meijer, Berlijn, Hohenzol- lernstrasse 17, Tommaso Salvadori, Turijn, John Milne, Shide, Isle of Wight, Wilhelm Blasius, Brunswijk, Alexander Woeikoff, St. Petersburg, Hermann Graf zu Solms Laubach, Straatsburg, Julius Hann, Weenen, К. Е. Goebel, München, Е. Haeckel, Jena, F. Montessus de Ballore, Santiago (Chili), 2 G. Haberlandt, Graz, J. Wiesner, Weenen, W. Kükenthal, Breslau, R. Semon, Jena, Anthonio Berlese, Portici, J. H. van ’t Hoff, Berlijn W. 15, Bitzenburgerstrasse 41, E. Stahl, Jena, H. Molisch, Praag, Dr. A. Zimmerman, Datum van benoeming. 28 15 10 14 Januari Juni 1865. 1872. December 1873. Mei ” > November 1884. September 1886. Augustus 1887. Juli October Mei Januari Mei 1888. 1888. 1889. 1894. 1897. ” Augustus 1899. December 1899. 9 Januari Amani (0. Afrika), 8 GEWONE LEDEN. A. ” ” Alphen de Уеег, М. J. van, Weltevreden. Andrée Wiltens, Mr. А. J., Weltevreden. Arnold, Semaran g. 1902. 1902. 1904. O N DGT © Bart, Dr. J. W. Bartels, М. Е. à. Piste Datar, Halte Tjisaät. Beekman, A. L. с, Weltevreden. Belzer, Dr. A. H. J., Soerabaia. Bemmel, J. C. J. van, Weltevreden. Bemmelen, Dr. W. van, Weltevreden. Bervoets, M. E, Klatten. Birckenhauer, В., Semarang. Bley, J., Kendal. Bloemendal, R. Н., Weltevreden. Blok Wybrandi, Soerabaia. Blijdenstein, B. М., Weltevreden. Bode, Е. J., ee Boerma, H. U. S. (verlof). Boers, В. J., борат Е van Dubbeldam, Dr. С. W. Th. van, Weltevreden. Boorsma, Dr. S., Soerabaia. Boorsma, Dr. W. G., Buitenzorg. Bouman, А. F, Amboina. Braak, Dr. С., Weltevreden. Breda de Haan, Dr. J. van, Buitenzorg. Buddingh, C, Weltevreden. Bussy, Dr. L. P. le Cosquino de, Medan. Broekman, E. W., Soerabaia. Broekhuysen, W. H., Weltevreden. ©. Campbell, J. В., Soerabaia. Chambry, J. К. Ј., Weltevreden (verlof). Chapelle, H. M. la, Weltevreden. Collard, F. E. (verlof). Concordia, Societeit, Weltevreden. Cramer, Ch. G., Bondowoso. 1904. 1899. 1903. 1905. 1906. 1898. 1904. E us Cramer, Ch. G., Sidoardjo. Cramer, Dr. P. J. S, Paramaribo. Cultuur Maatschappijder Vorstenlanden, Semarang. D. Degens, Dr. P. N, Weltevreden. Deinse, van, Semarang. Diggelen, C. H. P. van, Bondowoso. Dinger, J, Weltevreden. Docters van Leeuwen, Dr. W., Semarang. Does, J. K. F. de Does de Bije, Jhr. A. H. E. van der (verlof). Dominicus, Dr. W., Tangerang. Doppenberg, M. J. (verlof). Dormaar, Dr. J. J. М., Weltevreden. Douglas, E. A, Weltevreden. Driessen, Dr. D. P. Е., Nijmegen. Dijck, J. Z. van, Semarang. E. Eek, J. W. van, Weltevreden. Elenbaas, W., Weltevreden. Eijken, Dr. P. A. А. Е., Bandoeng. Е. Fidelday, В. J., Soerabaia. Fournier, С. A. W., Soerabaia.. ` 6. Galjema Verheul, A., Soerabaia. Gaster, Ј., Weltevreden. Geesink, P. J. J. A. (verlof). Gentis, Е. Ј., Soerabaia. Gelder, Dr. J. К. van, Weltevreden. Gogh, F. А. A., Soerabaia. 1887. 1907. 1909. co c ы Я Gorter, Dr. K., Buitenzorg. Grijns, Dr. G., Weltevreden. Goot, Е. van der, Weltevreden. H. Haan, Dr. J. de, Weltevreden. Haften, H. M. van, Weltevreden. Ham, S. P., Buitenzorg. Ham, J. G. van, Semarang. Hamaker, C. M., Tjiandjoer. Hasselt, Dr. E. F. W. van, Soerabaia. Heeckeren, Мг. С. W. Baron van, Semarang. Heinzelmann, N., Weltevreden. Heuvelink, С. О., Weltevreden. Hoeffelman, G. E, Semarang. Hoekstra, М. G., Weltevreden. Holtappel, H. W., Weltevreden. Homan van der Heyde, Weltevreden. Hoofdadministrateur Billiton-Mij., Тапа). Pandan. Hoogere Burgerschool (Bibl.), Soerabaia. Hunger, Dr. F. W. T., Salatiga. Hymans v. Anrooy, Dr. P., Soerakarta. I. Шіпе, R, Weltevreden. J. 's Jacob, Mr. H. Weltevreden. Jacobs, Ме). Charlotte, Weltevreden. Jacobson, Edward, Semarang. Jagt, H. A. C. van der, Soerabaia. Jannette Walen, J. Р., Weltevreden. Jansen, W. P. S, Weltevreden. Johan, W. Н. L, Weltevreden. Jong, Dr. А. W. К., Buitenzorg. Junius, Jan Н., Soerabaia. 1910. = 8 к. Kamerling, Dr. Z, Weltevreden. Kampen, Dr. P. N. van, Weltevreden. Kerkhoven, A. E. (verlof). Kock, Dr. A. C. de, Weltevreden. Koefoed, P., Soerabaia. Koning, Dr. D. A. P., Malang. Koning, М. С., Weltevreden. Koningsberger, Dr. J. С., Buitenzorg. Koorders, Dr. S. H. (verlof). Koperberg, M. (verlof). Koppelle, D. J., Weltevreden. Kuenen, Dr. A, Medan. Kuyk, J. 6. van, Weltevreden. Lange, Dr. Dan. de, Salatiga. Lapp, J. С. Н., Bandoeng. Laverman, D., Weltevreden. Lessen, A. H. van, Weltevreden. Levensverz. еп Lijfr. Mij. N. L, Weltevreden. Leyder, Е. А. L., Semarang. Liefrinck, F. A, Weltevreden. Lier, Е. С. van, Soerabaia. Lier, R. J. van, Sawah-Loento. Lim, Dr. N. Е. (met verlof). Limburg, A., Tomohon. Lockhorst, H. A. van, Semarang. Lodewijks, Dr. J. A., Klaten. Loon, J. M. van, Soerabaia. Lummel, Dr. H. J. van, Weltevreden. ы О ым т. Мааз, J. J. M, Weltevreden. Marle, А. E. van (Меј.), Weltevreden. Martis, А. К. М. (met verlof). Meertens, Е., Weltevreden. Meulemans, P. H., Semarang. Meijers, G. J., Weltevreden. Morel, A. Th. E, Weltevreden. Mulder, H., Semarang. N. Neeb, Dr. С. J., Palembang. Nieuwenhuizen, Mej, Weltevreden. Nolst Trénité, Mr. G. J., Rotterdam. Noort, C. van, Weltevreden. о. Obertop, Н. Е. Р. (verlof). Оппеп, М. Е., Semarang. Оппеп, 5. В. Ј., Weltevreden. Oostveen, W. С., Semarang. Ottolander, T., Sitoebondo. Ottow, Dr. W. M., Weltevreden. Ouwens, P. A, Buitenzorg. r- Palm, J. J, Weltevreden. Paulus, Mr. Dr. Ј., Weltevreden. Petkovic, V. A, Weltevreden. Pott, Mr. J. G, Weltevreden. Prange, Dr. А. J. A, Soerabaia. Prins, A. K. W., Semarang. O E R. Rant, Dr. A, Tjinjiroean bij Bandoeng. Rees, D. F. W. van, Weltevreden. Reese, D. J., Soerabaia. Renardel de k Valette, G. C. H., Malang. Ribbers, J. C., Soerabaia. Ritsema, Dr. 1 Оһ, Weltevreden. Roosegaarde Bisschop, P. Ј., Hongkong. Rozenraad, М. C. P., Soerabaia. Rudel, Dr. Е., Sintang. Rijn, L. van, Singapore. Rijn van Alkemade, J. van, Semarang. Sandberg, Dr. Jhr. C. G. S., Weltevreden. Schmidt, Dr. W., Semarang. Schoorel, Dr. N. L, Weltevreden. Schöppe, Dr. Max, Soerabaia. Schouten, Dr. А. В., Weltevreden. Schoutendorp, J., Weltevreden. Schröder, Е. Е. У. G. Sirks, А H., Weltevreden. . Simon Thomas, Semarang. Smith, Dr. J. J., Buitenzorg. Sprong, M. А. van der, Soerabaia. Staverman, F. Н., Mr.-Cornelis. Steeden, C. L. van, Soerabaia. Steinmetz, TH., Semarang. Stipriaan Luiscius, H. F. van, Weltevreden. Streiff, H. Е., Weltevreden. Sythoff, А., Weltevreden. Sythoff, P. Е., Weltevreden. 1907. 1908. 1904. 1893. 1877. 1909. 1900. "190%. 1909. 1901. 1903. 174 17 сл 176 177 178 179 IT O T. Tabaksonderneming Padang Boelan (adm. J. S. C. Kasteleyn), Medan. Tabaksonderneming Gedong Djohare (Deli — Batavia Maatschappij), Medan. Tjeenk Willink, Dr. H. D., Semarang. Tours, J. D., Weltevreden. U. Umbgrove, С. J., Soerabaia. Ultee, Dr. A., Klaten. у. Veldhuis, H. W. J., Soerabaia. Vereeniging van Djokjasche Landhuurders, Djokjakarta. Verstrijden, А., Bandoeng. Vierhout, М., Semarang. Vissering, Mr. G., Weltevreden. Voort, Mej. J. M. van der (verlof). Vries, Dr. E. C. de, Weltevreden. Vrijdag, D., Soerabaia. Vrijhoeff, Dr. H. C. van den, Weltevreden: Voogt, J. G. H. de, Weltevreden. Ww. Walter, Dr. J., Soerabaia. Warendorf, J. Е, Soerabaia. Weehuizen, F., Weltevreden. Weele, Dr. H. W. van der, Buitenzorg. Wenckebach, H. J. E, Weltevreden. Weys, С. W., Soebang. 1908. 1908. [^v i-e. — Wigman, H. J., Buitenzorg. 1898. Wigman, G. М., Palembang. 1908. Wilde, W. F. de, Bondowoso. 1903. Wing Easton, N., Soerabaia. 1903. Wolf, А. А. de, Djocjakarta. 1897. ` Witkamp, Weltevreden. 1909. Würth, Dr. Th., Malang. 1909. IJ. IJpes, Semarang. 1909. VERSLAG OMTRENT DEN TOESTAND EN DE WERKZAAMHEDEN DER KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING IN NEDERLANDSCH-INDIË OVER het jaar 1909. Uitgebracht in de Algemeene Vergadering van den 10еп Januari 1910, — Ge M. X. Ter voldoening aan artikel 5 der statuten heb ik de eer U het volgend verslag omtrent den toestand en de werk- zaamheden van de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Ned.-Indië over het afgeloopen jaar 1909 uit te brengen. Personalia. Allereerst rust op mij de plicht hier een waardeerend woord te wijden aan de nagedachtenis onzer in dit jaar overleden correspondeerende leden Dr. M. GRESHOFF, professor Dr. N. W. P. RavwrexHorr еп M. SCHLAGDEN- HAUFFER en van ons gewone lid den Heer E. M. Kar. Vooral in Dr. GRESHOFF, directeur van het Koloniaal Museum te Haarlem, is een man verloren gegaan, die ten opzichte onzer Koloniën ор natuurwetenschappelijk gebied groote verdiensten had. e d ш Aan onzen Oud-voorzitter Dr. S. Rote, sedert in Nederland gevestigd, werd een der opengevallen plaatsen als corres- pondeerend lid aangeboden. Van de gewone leden, wier aantal einde 1908, 207 bedroeg, bedankten er gedurende het jaar 1909 13, terwijl zich 25 personen als nieuw lid van de Vereeniging aanmeldden, zoodat op het eind van het verslagjaar het aantal gewone leden 219 bedraagt. Moge deze kleine v lering van het ledental het begin zijn van een, zij het dan ook langzame, doch regelmatige toename. Verre van over dit feit optimis- tisch te zijn gestemd, zie ik integendeel den toestand van onze Vereeniging betrekkelijk donker in en meen ik daarom nog eens met klem de woorden van mijnen voorganger, uitgesproken in het jaarverslag over 1908, in herinnering te moeten brengen en te mogen aandringen op eene uitge- breide persoonlijke propaganda; immers alleen door een belangrijke toetreding van nieuwe leden zal het onze Vereeni- ging mogelijk zijn in de toekomst haar naam en hare traditie hoog te houden. Gedurende het afgeloopen jaar bedankten de bestuursleden prof. Dr. M. Treug en M. H. Damme wegens vertrek naar Europa en trad ons Oud-bestuurslid Dr. P. А. А. Е. EIJKEN weder in onze rijen. In afwijking van de statuten werd te beginnen met het jaar 1910 evenals vroeger het secretariaat weder gesplitst in een secretariaat en een bibliothekariaat. De bibliotheek te Weltevreden neemt namelijk zoodanig in omvang toe, dat de vereeniging van beide functies in één persoon voor den goeden gang van zaken niet wenschelijk is. Deze veran- dering heeft voor de Vereeniging geen vermeerdering van uitgaven ten gevolge. Integendeel is door de zeer te waardeeren belangeloosheid van onzen nieuwen secretaris Dr. Р. А. А. Е. Eisen en door welwillendheid van den bibliothecaris J. G. van Kuik een vermindering in de jaarlijksche uitgaven voor het secretariaat van f 360.— hier- door verkregen. ле. Het bestuur werd voor 1910 als volgt samengesteld: Dr. J. pe Haan, Voorzitter. Dr. б. Grisns, . Vice-voorzitter. Dr. P. А. А. Е. Егжем, Secretaris. J. W. van ЕЕк, enningmeester. J. б. van Kuijk, Bibliothecaris. W. ELENBAAS, Directeur van Gebouwen. Dr. С. BRAAK, Redacteur v/h Tijdschrift. Financiën. Door de voortdurende vermindering van het aantal leden en de daardoor veroorzaakte vermindering van inkomsten wordt het steeds moeilijker het evenwicht tusschen uitgaven en inkomsten te bewaren. Wel wijst het kassaldo een ongeveer f 1000.— hooger bedrag aan dan het vorige jaar, doch daartegenover staat, dat in het afgeloopen jaar de jaarlijksche bijdrage van f 1000.—, bestemd voor de uitgave van een standaardwerd over de Indische fauna, niet werd verzonden, om de reden, die U zoo straks zal blijken. Nemen wij deze verplichting in aanmerking, dan wijst de balans uit, dat het kapitaal der Vereeniging, zelfs met inachtneming eener zeer bescheiden afschrijving, toch nog met bijna f 700.— is achteruitgegaan. Onder deze omstandigheden moet voor alle onderdeelen van de huishouding onzer Vereeniging groote zuinigheid worden betracht, te meer nu wederom een vrij belangrijk bedrag noodig zal zijn voor het in goeden staat houden van ons gebouw. Gebouwen. In het afgeloopen jaar werden geen groote herstellingen aan de gebouwen verricht. Na eene nauw- keurige opname is het echter onzen directeur der gebouwen gebleken, dat het westelijk paviljoen dringend groote herstel- lingen moet ondergaan, wil men het nog eenigen tijd іп dezen toestand kunnen behouden. Ook aan het hoofdgebouw: behooren eenige voorzieningen te worden getroffen, ten einde een goed onderhoud te waarborgen, terwijl het gotenstelsel ь G — moet worden herzien en het erf opnieuw moet worden ompaggerd. Een en ander zal in het jaar 1910 eene uitgave van ruim f 3000.— vorderen, waarvan de helft ten laste van onze Vereeniging zal komen. Met den voorzitter van de Nederlandsch Indische Maatschappij van Nijverheid en Landbouw worden nog onderhandelingen over boven aange- geven herstellingen gevoerd. Het westelijk paviljoen zal na de herstelling worden betrokken door den bibliothecaris. Verscheidene malen werden in 1909 onze groote en kleine zalen door andere vereenigingen iten, de Gemeenteraad vergaderde aldaar regelmatig. Bibliotheek. In verband met den toestand van onze financiën kon dit jaar aan de bibliotheek slechts f 1300.— worden ten koste gelegd, bijna uitsluitend bestemd voor tijdschriften en enkele vervolgwerken. Nieuwe werken wer- den niet aangeschaft. Door ruiling onderging de bibliotheek echter een flinke uitbreiding. Het aantal genootschappen, waarmede ons tijdschrift in ruil staat, werd vermeerderd met het „Laboratoire de zoologie et de physiologie maritimes de Concarneau”; „Hookers Icones plantarum” van Kew en „Naturwissenschaftliche Zeitschrift Lotos” van Praag. Aan het inbinden der boekwerken werd weder de gebruikelijke zorg besteed. Gedurende het afgeloopen jaar is gebleken, dat de catalogus dringend herziening behoeft. Zoo mogelijk zal daarmede in 1911 een aanvang worden gemaakt. Tijdschrift. Van deel LXVIII verscheen de tweede, tevens slotaflevering; van deel LXIX de eerste aflevering, terwijl de slotaflevering ter perse is. Het aantal genootschappen, waarmede edita worden geruild bedroeg 246. In het afgeloopen jaar werd een begin gemaakt met de uitgave van een bijblad op het tijdschrift. In dit bijblad, nm 4 worden behalve de op de vergaderingen gehouden voor- drachten en mededeelingen, ook referaten en kleinere mede- deelingen en berichten opgenomen. Er verschenen in het afgeloopen jaar van dit bijblad de nummers 1, 2 en 3, nummer 4 is ter perse. Vergaderingen. De vergaderingen hadden regelmatig plaats en werden in het algemeen door een vaste kern van belangstellenden bezocht. Het moge hier evenwel worden opgemerkt, dat van de gelegenheid, die aan gewone leden wordt geopend om de bestuursvergaderingen bij te wonen, slechts een matig gebruik wordt gemaakt. Meerdere be- langstelling in onze Vereeniging en in het algemeen in onze, vaak belangwekkende vergaderingen ware wel gewenscht. Populaire lezingen. Gedurende 1910 hadden slechts drie populaire lezingen plaats, nl. door den Kapitein A. J. Gooszen over het exploratie-detachement in Nieuw-Guinea, door den Luit. ter zee RAMBALDO over luchtscheepvaart en door het lid Н. Coon m.i. over reizen in Celebes. De eerste en de laatste lezingen werden opgeluisterd door tal van etnografica en een groote hoeveelheid lichtbeelden. Zij trokken zulk een bijzonder groot bezoek, dat wij de verzuchting slaakten „mochten toch die vele bezoekers, die voor het „allergrootste deel geen lid van onze Vereeniging zijn, ook „hunne belangstelling in ons genootschap willen toonen door „zich als lid te laten inschrijven. Wat zouden wij dan tot „veel meer in staat zijn!” Afdeeling voor voordrachten met debat. Gedurende het thans afgeloopen jaar kwam deze afdeeling 9 maal bijeen en hadden, volgens rooster, de volgende spreekbeurten plaats: т. J. pe Haan. Invloed van darmbacteriën op de voeding. Н. Соо ші. Tinwinning op Banka. Dr. Z. Kamerrang. Grondonderzoek op Java. LXX Әк, 2—98 — Dr. Сн. М. van Deventer. Atoomgewichten en moleculair gewichten. Dr. J. К. vas GELDER. Over metallografie. Dr. G. Grins. Biologische reiniging. Dr. С. Braak. Periodieke klimaatsveranderingen. H. Е. ЭтветеЕ ci. Iets over hedendaagsche spoorwegen. Dr. H. J. vay Lummen. Over kometen. Afdeelingen der Vereeniging buiten Batavia. Zooals in de laatste jaren gebruikelijk is, zullen de jaarverslagen afzonderlijk in het tijdschrift worden opgenomen. Algemeene zaken. Door de Vereeniging werd tot de ` Regeering een verzoekschrift gericht om een subsidie groot f 1200.— te verkrijgen, ten einde in staat te zijn een centralen slipcatalogus aan te leggen van de belangrijkste bibliotheken іп Nederlandsch-Indië. Ор eenige voorname plaatsen zouden dan exemplaren van dien catalogus ter raad- pleging worden gedeponeerd. De Regeering heeft blijkens schrijven van den Gouvernements-secretaris van 28 Augustus 1909 №. 2243 dit denkbeeld met instemming begroet en den minister van koloniën verzocht voor de beschikbaarstelling der fondsen het noodige te verrichten. Een definitieve beslissing op het voorstel zal nog eenigen tijd op zich laten wachten. Door het bestuur werd op den 7% April onder №. 15 een schrijven gericht aan de Heeren Prof. Dr. Max WEBER en Prof. C. Рн. Srurrer, die, hoewel zij zich schriftelijk met de Vereeniging verbonden hebben, om, gesteund door een gedurende 9 jaren uit te keeren jaarlijksche subsidie van f 1000.—, op naam der Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederlandsch-Indi& de uitgave te doen tot stand komen eener fauna van Nederlandsch-Indië, zonder de meening onzer Vereeniging daarover te hebben gevraagd en zonder haar daaromtrent zelfs met een enkel woord te hebben ingelicht, besloten het gedeelte van dit werk, dat zou handelen over — qg z de Visschen, voor rekening van de Regeering te doen uitgeven. Het Bestuur heeft gemeend deze handelwijze van Prof. Max WEBER en van Prof. біллтен niet zonder protest te mogen laten voorbijgaan en deelde daarom dien Heeren in boven- vermelden brief mede, dat het gaarne ophelderingen wenschte omtrent hunne handelwijze, daar volgens zijn oordeel aan de Vereeniging zelve de beslissing toekwam om het grootere bedrag, dat blijkbaar voor de uitgave der vischfauna vereischt zou worden, ook nog beschikbaar te stellen of, zich door geldelijke onmacht daartoe genoodzaakt ziende, vrijwillig van haar recht op de vischfauna afstand te doen. Tevens werd medegedeeld, dat wij voorloopig geen gelden meer ten behoeve der uitgave zouden deponeeren en verzocht van de reeds gedeponeerde gelden geen uitgaven te doen, zoolang ons de redenen van de contractbreuk niet bekend waren. Aangezien op dit schrijven noch van Prof. Weger, noch van Prof. Suurrer eenig antwoord werd ontvangen, werd іп de maand October van het afgeloopen jaar opnieuw een schrijven tot die Heeren gericht, om hen beleefd aan onzen brief van April te herinneren. Eerst na onze December- vergadering is ten slotte het zoolang verbeide antwoord ontvangen, doch kon niet meer in behandeling worden geno- men, zoodat de afloop van deze aangelegenheid eerst in een volgend jaarverslag kan worden medegedeeld. Op de vergadering gehouden in de maand November werd op voorstel van ons medebestuurslid Н. Соот, besloten een protest in te dienen bij de zoogenaamde Junghuhm-commissie tegen het feit, dat bij de samenstelling dier commissie de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Ned.-Indië volko- men was genegeerd, ondanks deze Vereeniging door den band der wetenschap nauwer verbonden was met JUNGHUHN dan de meeste der in die commissie zitting hebbende personen еп zij hem telde onder hare correspondeerende leden. En hiermede mijne Heeren wensch ik dit verslag te besluiten. Wel beleeft onze Vereeniging, door gebrek aan belangstelling in haar werken en streven, moeilijke tijden, doch daar smeult > 90 us in ons gemoed nog altijd een vonk van hoop, dat die lauw- heid niet zal zijn van blijvenden aard, dat nog eens weer voor haar de omstandigheden zoodanig zullen worden, dat zij, trouw aan het verleden, op ruimer schaal in staat zal zijn dan dit tegenwoordig het geval is te beantwoorden aan haar. doel: het bevorderen der natuurwetenschappen in den uitgebreidsten zin. Dr. J. рв HAAN. OVER INDOL IN BLOEMENGEUREN DOOR F. WEEHUIZEN. Het Indol is een verbinding bestaande uit een benzolkern gecombineerd met een pyrrolkern en kan worden voorge- steld door: NH CH N CH ` 2 er CH CH of door: | | | НС N u; CH Het kan synthetisch worden verkregen als een goed gekristalliseerde stof met een eigendommelijken, weerzin- wekkenden reuk. Het komt, naast zijn B-methylverbinding, het skatol, o.a. voor in menschenfaeces. Zooals bekend, kunnen sommige bakteriënsoorten, in eiwit- houdende voedingsbodems gekweekt, indol vormen. Vooral is dit het geval in kulturen van de vibrio cholerae asiaticae; daar dan tevens salpeterigzuurzouten ontstaan en het een eigenschap is van indol om zich met salpeterigzuur rood te kleuren, zoo ontstaat deze kleur in de kultuurvloeistof terstond door toevoeging van zwavelzuur. Sarkowskr heeft er het eerst op gewezen, dat deze z.n. ,,Cholera- Roodreaktie" moet worden toegeschreven aan het gevormde indol en dus identisch is met de reeds door Хемскі beschreven Nitroso-Indolreaktie. In geringe hoeveelheden vormen ook typhusbacillen indol in eene door SELTER aangegeven kultuurvloeistof bestaande uit 10%, peptonoplossing met 0,5%, natriumphosphaat en 0,1% magnesiumsulfaat. Bij afwezigheid van salpeterigzuur- xu 99 — zouten en ook in zeer sterk verdunde indoloplossingen is deze nitroso-indolreaktie niet te gebruiken; veel gevoeliger en zekerder is dan de reaktie op indol die met Ehrlichsche Aldehyde (paradimethyl aminobenzaldehyde). РовснЕев еп Panısser toonden het in bouillonbakterikul- turen aan door deze uit te schudden met aether, bij dit. aetheriseh extract te voegen een weinig van een 57; alcoho- lische oplossing van het aldehyde en dit mengsel voorzichtig te gieten overrookend zoutzuur; bij aanwezigheid vanindolontstond dan aan de grensvlakte der beide vloeistoffen een roode ring. Eigenaardig is het, dat het intens onaangenaam riekende indol is afgescheiden uit de hoogst geurige, vluchtige olie uit sommige bloemensoorten gedestilleerd, zooals uit de jasmijnolie (van Jasminum grandiflorum L) en uit de oranje- bloesemolie (van Citrus Bigaradia Risso). Op de verklaring van deze schijnbare tegenstrijdigheid zal beneden worden teruggekomen. Voor de afscheiding van het indol uit deze vluchtige oliën, ` die uit mengsels van verschillende verbindingen bestaan, maakt men gebruik van de goed kristalliseerbare condensatie- produkten, die het indol kan vormen met pikrinezuur of met natriumhydrosulfiet. Bij de bloesemolie wordt са. 10% pikrinezuur gevoegd en op 60° verwarmd. Na afkoeling scheiden zich de roode kristallen van indolpikraat af. Door eenige malen uitschudden met petro- leumaether worden de overige bestanddeelen der vluchtige olie verwijderd, het indolpikraat blijft achter, daar dit in deze aether onoplosbaar is. Dit pikraat wordt, onder toevoeging van natriumcarbonaatoplossing met stoom gedestilleerd, het wordt daardoor weer in zijne bestanddeelen gesplitst en het indol gaat met den stoom over, terwijl pikrinezuur achterblijft. Door het destillaat met aether uit te schudden en deze te verdampen wordt het indol gekristalliseerd verkregen. - Hesse onderzocht jasmijnolie op drie verschillende wijzen uit jasmijnbloemen bereid: 1°. door destillatie der bloemen met waterdamp; us Ug c 2°. door uittrekken der bloemen met een vluchtig uittrek middel en verdampen van dit laatste (waarbij de jasmijnolie terugblijft); 3°. door ,enfleurage" der bloemen. Dit „enfleureeren” bestaat daarin, dat de bloemen, terwijl zij rieken, worden geplukt en in dunne lagen met een vast vet worden uitgetrokken (zonder aanwending van warmte), 200- danig dat telkens een laag bloemen afwisselt met een laagje vet, op een glazen plaat uitgestreken. De vluchtige riekstof wordt zoodoende in het vet opgenomen. Door dit vet later met alcohol uit te trekken en deze daarna voorzichtig te verdam- pen, houdt men een vluchtige olie over, die de door destillatie of door extractie verkregen in fijnheid van geur overtreft. Slechts uit deze door „enfleurage” verkregen jasmijnolie was indol af te scheiden, uit de door extractie of door destillatie verkregen echter niet. Het groote verschil in bereiding valt terstond op; bij de beide eerste methoden wordt het bloeiproces na het plukken terstond gestuit door de verhoogde temperatuur bij de destillatie dan wel door het, de bloemen doodende, uittrekmiddel. Bij de derde methode daarentegen kunnen de bloemen nog eenigen tijd nabloeien en is het eigenlijk niet alleen de in de bloemen zelf aanwezige vluchtige olie, maar bovendien de uitgeademde bloesemgeur die in het vet dringt. Hesse leidde daaruit af, dat het indol eerst na het plukken wordt gevormd en dan met den bloesemgeur mee overgaat in het vet. Wanneer nu, zooals bij de jasmijn, de bloesemgeur blijk- baar een andere samenstelling heeft dan de gedestilleerde olie (die zich openbaart in de aanwezigheid van indol in de eerste), dan is de volgende vraag physiologisch — meer dan chemisch — belangrijk: zijn er bloemen, die gedurende de bloeiperiode aan de plant in het uitgeademde parfum indol bevatten? Voor het onderzoek daarnaar — waarbij de bloemen slechts in levenden toestand moeten worden beproefd en dus niet mogen worden gedood door destillatie of extractiemiddelen, — moet een anderen weg worden ingeslagen.— c ` — Hier in de tropen kan men waarnemen, hoe sommige planten tegen of na de schemering hare bloemen doen opengaan onder het verspreiden van een doordringenden geur. Daaronder zijn er, die bepaald stinken; echter zijn het niet deze stink- bloemen, die worden bedoeld, maar meer de soorten, waarvan de reuk, op een afstand waargenomen, liefelijk en aangenaam is; van dicht bij dikwijls bedwelmt of hoofdpijn verwekt. Van deze bloemen werden verschillende soorten gedurende de bloeiperiode onderzocht op de aanwezigheid van indol in het door haar witgeademde parfum. Daarbij werden de volgende reagentién — die met groote scherpte de aanwezigheid van zelfs sporen indol verraden — gebruikt: 1°. een verzadigde oplossing van oxaalzuur; 2°. een 1% oplossing van vanilline in een mengsel van gelijke deelen alcohol en sterk койыш 3°. een 1% oplossing van in hetzelfde mengsel. Deze reagentiön werden in strooken dun filtreerpapier opgenomen. Wanneer nu de bloemen het sterkst riekten (bij de door mij onderzochte soorten was dit meestal des avonds het geval) werden zij geplukt en met de stelen in water onder een glasklok gebracht. Boven in deze klok werden de strooken reagenspapier bevestigd zoodanig, dat zij aan de inwerking van den bloemendamp waren blootgesteld, zonder de bloemen zelf aan te raken. Slechts wanneer ieder reagens rood werd gekleurd, werd op de aanwezigheid van indol besloten. De beide laatste oplossingen kleurden zich steeds het snelst, het oxaalzuur veel langzamer. De proef met oxaalzuur heb ik dikwijls een geheelen nacht doen doorgaan — al verloopt deze, door VERSCHAFFELT aange- geven reaktie langzamer, zoo is zij toch hoogst gevoelig en zeer typisch voor indol. Van de groote mate van gevoelig- heid kan men zich een denkbeeld vormen, wanneer men £ “ v cos bedenkt, dat wat b.v. door een 20-tal bloemen wordt uitge- ademd niet meer kan bedragen dan kleine onderdeelen van een milligram. Op bovenbeschreven wijze kon indol worden aangetoond in den geur der witte bloemen van Murraya exotica L. (= Murraya Sumatrana Roxb. = = kemoening) en in die van de bloeiende kolf van één der talrijke, gevlektbladige varié- teiten van Caladium (fam. Aroideén) De liefelijke geur der Murraya-bloemen is algemeen bekend — ook die der bloei- kolven kon, van een afstand waargenomen, niet onaangenaam worden genoemd. Behalve met afgeplukte bloemen werden de proeven her- haalde malen gedaan met de bloemen aan de plant bij Murraya, bij de bovengenoemde Aroidee en met Jasminum Sambac. 