VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
in eene tydkundige orde doorloopt , het welk zomtyds de nas fpooring moeilyk zou doen zyn, is er by dit zevende en laatíte eel een algemeen Alphabetisch Register over *t geheele Werk gevoegd ; des men nu gereedlyk kunne nagaan, in welk Deel, en. waar ter plaatze, men de vereischte onderrigting kan erlan- en, De Hoogieeraar heeft ook deeze lastige taak , om zulk een ladwyzer te vervaardigen, wel op zig willen neemen; en vee- leu (ei Zie Lied. Р. Leiterocf, V. D. bla 372e H ER. SAXI, ONOMASTISON LITERARIUM. zer Теп zullen , by deszelfs gebruik , meermaals zekerlyk °з Mans aangewende moeite , hieraan befieed , dankbaar erkennen; daat zulks hun een zo gemaklyken weg baant, om zig met vrugt van zyne letterkundige navorfchingen te bedienen. Zaaken van Staat en Oorlog , betreffende de Vereenigde Neder- ‘landen , zedert het begin van ’t Jaar 1780. Negende em Tiende Deel. Te Amfleldamn by J. Allart, 1790. Behalven den Inhoud der Stukken’, 720 bhadz. In gr. aayo. T? agtervolging der tydorde levert men in deeze twee Deelen de Stukken, die afgegeeven en overwoogen zyn , zedert den зеп October 1732, tot den roden January 1783; waar by men, om reden als 'er voorheen vroegtydig gebruik gemaakt 1з van Papieren, bétreffende het voorgevallene in *t jaar 1789, ook nu gevoegd heeft de Advifen der Hollandfche Admiraliteits Gecommit- Beerden en Ministers op de Maze en in het Noorderkwartier op Bet hoofdpoint van het Rapport over de. defenfie der Republiek, relatif de zaaken en oorlog te Water, Uitgebragt ter Vergade- ginge van JL Ed. Gr. Mog. de Staaten van Holland en Westvriese land. In dato 19 Aug. 1790. De naauwkeurigheid en volledig- heid, welke de hoofdveteischten eener Verzamelinge van die nae tuur дүп, worden in deeze beftendig in agt genomen; en zulks maakt dit Werk tot een , voor "e Lands Gefchiedepisfe , nuttig Magazyn van echte Papieren, ор welken men zig mag verlaaten, Bianca Capello, deor A. G, MEISZNER, Uit het Hoogdwitsch. Met . Plaaten, Te Haarlem, by А. Lopsjes,, Pz. 1790. Д Deelen. ів 8yo, 570 blads, | | , D: Gefchiedenis van. BIANCA CAPELLL, zodanig. als zy door den Nederlandíchen gefchiedfchryver BoorT , in de Ramp- zolígheden der yerhefinge van den Huize Medicis, geboekt is, vere Íchilt veel met die, welke door MRisZNER, in dit Werkje, wordt voorgedragen, en, komt hier op.neder. Zeker Kantoorbediende VAN &TROSSI te Z7orence, nam ayns meesters zaaken waar te Jene- gien ‚en verliefde aldaar ор, eene edele dochrer, BIANCA. CAPELLI $ welke hy zoo veel van zyne fchatteg en. Vrienden te Florence wist wys te maaken, dát zy eindelyk mec hem doorging. Hier gekomen zynde, waren ‘er geene fchatten, maar enkel gebrek lys dende Bloedvrienden van hem te, vinden , zo dat de Armo mede сегјарр voor de deur van beide gelieven fond, Zy joog eu fchoon zygde, voorkwam dit, vreeslyk nqodlot, доог een. ander en meer vreeslyk kwaad, namenlyk, door zich, van anderen te Jaren liefkoozen voor geld. Een haarer Minnsers, een Hove- ling, boer haar. in kennis met PRANCOU › naderhand Groorher- | à tof / Bér '. BIANCA CAPBLLO,; 2 tog van PJresce, welke van dien tyd af aan тоо` fmoerlyk of haar verliefde, dat hy, als 't ware, geene oogen hadt, dan voor Jaar. glleen, Dit ging zelfs zoo verre, dat hy aan haar man Pre TER kennis gaf, hoe hy met deszelfs huisvrouwe (opd: denzel ven tevens groote guníten beloovende, indien hy zich van ar АКСА wiide onthouden, en haar aan hem overlaaten. Dit getuk- tC, en PILTER werdt, fints dien tyd, opzighter over des Groothen [орз Kleedkamer: welk ambt hy evenwel niet lang waaruam , nt- gien hy door de Broeders van zekere Weduwe, die hy beminde en wat veel bezogt, van kant werdt geholpen ; laatende dus zyne Vrouw geenzins als eene bedroefde Weduwe zitten. Intusfchen had zy by den Groothertog reeds twee kinderen overgewonnen; gerwyl deszelfs Gemalinne eerlang kwam te overfyden, nalaaten: de één Zoon eu twee Dochters: welke eerfte. nogthans ook hog vóór zyn Vader kwam te fterven. ` , Groothertog, Weduwnaar geworden zynde. Bianca, ondertusfchen , vreezende dat die zaak te veel regenkan- ting zoude ontmoeten, zo lang de broeders van den Groothertog, PETRUS en FEROINARD іп ldven weren, nat voor, om den К naal FERDINAND вет van kant te helpen, om dan, by golegeB- heid, PETRUS ook dienzolfden weg te doen inflaan. Hiertoe aam yy de gelegenheid waar, dat FERDINAND, van Rome gekomen zyn: de om den Groochertog gyn- Broeder te zien, zy. zich met die beide op een Lusthuis buiten гелсе bevondt. Zy ging zelf in de Keuren efi deedt vergift in zekere Taarties welke zy wist daf de Kardinaal gaarne at. Eer het gebak op tafel kwam , werdt den:Kardinaal echter reeds aangediend, dat de Aartshertogin in de Keuken geweest wás, en iets Їп de Spyze gedaan hadt. Hieróm weigerde һу ook om iets te oeren, houdende zich even of hy ofpasfelyk ware. BtaNcA echter hield aan, eh lag hem een Taart: je, dat vergiftigd: was, voor ; og zelf een ander, zonder ver gift, en gaf-haár Gemaal her derde, waarin ook geen vergift was... De Groothertog ziende dat-de Kardinaal weigerde te otten, en-vreeaénde dat sulks mogt gefchíedeu, om duc. by уарг vergift M SÉ A A vreet 2 . DOO A. ©, MEHMZRER.. | ., 353 vréMde, nam, om te wonen: dap hy daar geen gedgchten van moest hebben, tot overtuiging des. Kardineals, een gedeelte van hee gebak, bet. welk op deszelfs bord lag , en at dat (chielyig op. Zo dig. BRANCA zag, det haar Gemaal van het vergiftigde Taartje gegesien hed, greep zy, uit overdenking wat "er te ges beuren ftond, made toe, en at ook een gedeelte van hetzelve De Kardinaal bleef evonwel by de weigering , en at dien avend Diets: maar, Фер het middernacht was, waren FRANÇOIS en BIAN- Са beide reeds overleden, Dit geval gebeurde in den jaare 1586, en von, zingt et van: ; Hoe kan een fchalcke Circey een, Biancke Besorren Kosmos brave rancke! Beste hoe Klytemnestre Wert. Medea тес men ° nu vergeven, ' Hier brengt de ditch den Vars om't leven: Hier [chuilt een doodshooft in een toert. . Uit dit beknopt Verhaal ziet men dug, dat BlANCA een zeer flegt vrouwsperíoon moet geweest zyn, nadien zy zich niet al. leen , door haare ontucht en overfpel , tot Groothertogin van Florence wist te verheffen; maar zelfs, door twee opzettelyke moorden , den troon voor haare kinderen wilde verzekeren. Меп. verwondert zich dus ten һоо еп , wanneer men, in de Bianca Van MEISZNER, gen regt cegengefteld karakter ontmoet; namenlyk een vrouw , die, als eene verftandige eu tevens deugdzaame Schoonheid , doórgaans in zulk een gunítig en bevallig licht ver- ichynt, dat zy, als een treffend voorbeeld , boven duizenden uit- munt. Maar, mag een Romanfchryver de waare kargkters wel zo geheel en al veranderen? Mag hy de misdaaden die iemand wezenlyk bedreef, door een ander doen bedryven , en de ges heele ge(chiedenis omkeeren ? ` Welk is dan het: verband , tus- fchen de Waarheid en den Roman? Еп boe kontrasteerende is dan de wezenlyke gebeurtenis, met de opgefierde gebeurtenis? — En evenwel zegt de Schryver, dat de vryheden van een ge- fchiedkundige Roman — — Bianca is by hem niets meer, ——r zich nog veel verder uittrekken, dan hy gegaan is. — . ^ Ter verdeediging vm MelsZNER zou meu kunnen vraagen, of de Gefchiedenis , welke eerst door MGOFT en ORKERY , еп na- derhaad door saNsoviNo , dus is voorgedragen, niet aan twyfe- liag onderhevig is? Het is waar, HooFc is zelfs, eenige jaarem laser , gamenlyk Ao. 1607 of 1608 , te Florence geweest, Hy heeft daar veel kunnen verneemen ; maar er heerschte оеп een opvolger van den Kardinaal FERDINAND; wiens belang het ware, de geíchiedeuis vag BIANCA, voor haar op het zwartst (е fchil- deren, wilde hy zyn uoonrecht volkomen verdeedigen. De god van den Hertog еп de Hertogin , op één nacht; het be- keud van huunen Broeder, degzelfs asphoudend weigeren om "mc 2 'te = $64 -BIANCA CAPELLI, DOOR A. 6. MEISZNER. се eeten; daar álle eeten , en de naanwe en fpoedige correspos- dentie, die de Kardinaal met zyn Broeders keuken hield ; dis alles heeft ook een eenigzins romauêsk aanzien; ja het zou ons geheel verdacht ‘voorkomen , indien men gronden genoeg had, om met MEISZNER te kunnen gelooven; „ dat de wezenlyke gee as fchiedenis niet alles ten nadeele van Bianca beflischt, Dat de ag nieuwe gefchiedfchryver van het huis van Medicis , voor elks s оор, alte eenzydig tegen BIANCA is." Ja, dan zou het af fKhuwelyk licht zeker te fterk zyn, in het welk daar ееп vrouw voorkomt , die buiten twyfel een haatelyk voorwerp was in dé oogen van den Vorftelyken Opvolger en Broeder. Meiszre, ten minften, houdt het voor zèer waarfchyniyk, dat zy en bar Gemaal aan vergift ftierven , 't welk FERDINAND ben had doen inneemen. En het is dit vermoeden, of liever vertrouwen van hem , dat hem veele berispingen doet ontgaan, die men anders op zyne verkragtigingen van de gefchiedkundige waarheid топ te berde kunnen brengen, De voordragt en (tyl van deezen Roman heeft veele o komst met die van Akibiades, door denzelfden Schryver in 't licht gegeeven; doch is meer zamenhsngend, en een geheel uit- maakende. Zyn doel is geweest, om ‘er een middending , tüs- [chen een Zooneelfpel en een Roman, van te maaken. Dit bewoog hem, (volgens de Hoogduitfche Voorrede, in тупе Skizzen) veele gebeurtenisfen die daar gefchikt toe waren, in gefprekken te brengen. Andere door kleine verdichtfelen tooneelmaadg te maaken; en , door middel van kleine tusfchenredenen, op eene verhaslende туте, Tooneel aan Tooneel te verbinden. — Dit alles is hem by uitítek gelukt. —— Zagtmoedige Leezers egter. zuilen huiverig worden, by het leezen van het laasfte gedeelte deezes Werks, als verfcheide Tafereelen behelzende van woeste wreed- heid, bedrog, verregaande wraakzucht, en verfchrikkelyke moor- den en fchelmeryen. Tafeceelen, van welke de Ramyzaligheden van den huize Medicis mede niet misgedeeld zyn, Asmus omnia fua fecum portans, of alle de Werken van den Wandsbecker Bode. Tweede Stukje, Te Amfterdam Ar W. Hot, гор, 1790. 4n 870. 124 blads. І" dit Stukje vervolgt cLAUDIUS met zyne luimige invallen mede te deelen , zo in Prozà ajs Poéey : indien eenige ge- rymde regels waarlyk Poëzy mogen heeten; want wy moeten nogmaals erkennen (*), dat deeze den Vertaaler het minst gelukt zyn, nadien hy zelfs het werktuiglyke der Dichtkunst nu en dan niet fchynt te kennen. Van een en ander, zie men de volgende proeven, - Е e C) №. Ap, Vid. Lett, V D. bl. 82, ALLE DE EEN VAM DEN WANDEBECKER JORE. e. BESPLEGELINGEN OP NIEUWJAARS-DAG. an Een vrolyk nieuwjaar, een vrolyk nieuwjaar, veor шуш lieve Vaderland , het land der oude deugdzaamheid em trouwe ! Een vrolyk nieuwjaár voor vrienden en vyanden, Christenen en Turken, Hottentotten en Kannibalen! Voor alle menfchen, over welken God zyne Zon opgaan en het regenen laat! En voor . de arme Moorfche flaaven , die den gantíchen dag «r de heete Zon arbeiden moeten. Een nieuwjaarsdag is toch een heerlyke dag! Ik mag het anders heel wel lyden, dar iemand een beetjen Patriottisch is, en andere natiën niet cajoleert. Kwaad moet men zeker van geen ééne natie fpreken, de verftandigen houden zich overäl НІ, en wie zou, om der luidruchtige heeren wil , een geheel volk lasteren ? Zoo als ik zeg, ik mag het auderg wel lyden, dat iemand zoo een beerjen Patriottisch is, maar op nieuwjaarsdag is myn Patriotisme zoo dood als een pier, en op dien dag is het net als of wy allen broeders waren , en maar één onze Vader, die in de Hemelen is; als of alle goederen der waereld water waren, dat God voor allen gefchapen heeft, zoo ^. als ik eens keb hooren zeggen, enz. » Gemeenlyk ga ik daarom op nieuwjaars-morgen , op een’ fteen aan den weg zitten, en fcharrel met myn rotting voor my in het zand; én denk hier aan еп degt aan, Niet aan myne.le. zers, zy zyn my wel alle eere waardig ; doch op nieuwjaars- morgen, op den fteen aan den weg, denk ik aan hun niet; maar dan zit ik te denken, dat ik in het verlopen jaar de Zou zoo dikmaals heb zien opgaan, en de Маап, en dat ik zoo veel bloempjens en regenboogen gezien, en zoo dikwyls uit de lucht adem gefchept, en піс het Беейјеп. gedronken heb ; en dan mag ik niet opkyken; maar neem met beide myne handen шупе muts af, en gluur 'er in. 8 lC '. » Zoo denk ik ook aan myne bekenden, die in dat jsar overs leden zyn, ensdat zy nu met SOKRATES, NUMA, en andere Mane Den, kunnen (preken , van welken ik zoo veel. goeds gehoord heb, еп met JOÁNNEs Bus; en dan is het , als of zich rondom. my de graver openen , en de fchimmen met kaale fchedels en lange gryze baarden opryzen , en het Got uit den baard fchud. den. Dat moét.nu. zeker de eeuwige jager doen, die zoo na twaalven in туп gedoente is. Die oude vroome langbsarden zullen wel flaapen, maar ook voor uwe gedachtenis en de asfche ia uwe graven een vrolyk, vrolyk nieuwjaars! !! i AAN DEN HEER N. М. LITTERATUS. s» Een onder veele ryders, » Hadt eens een zeer mooi paard; »» Wel goed! en wat nu wyders? , ә Ду echter was niets waarde” — 4 We er oon TARER DEn "ri Du ALGEMEENE GESCHIEDENIG VAN KEP JAAR 17999, OP HET | . ‚ZILVEREN AQ Be Ce DEFECT. .. Am "? Firmament is "t in dit jaar, ^ rr Gebleven even gis "he? waar. " Gelezrden gingen ongefloord Met. [chryven. en met ao voort. | PPycesfen. werden ook befle En niemdħd Lade over recht. ИШ 'Geflacht- en flamboom werden druk ' ` Naargefpoord met goed geluk. De Godsdienst was door twist ontfèld i En met vertaalzucht flerk gekweld, ' Ве ш ‘al wat twyfelen kan: Ы | Sir Hagel en fruire Urian. tt Xentippen vondt men nergens miet: (07075 фут is "à liegen meer gefchied. sos Be Hyfop wies fehuars aan den Wand: : ~ Naar Hamburg kwam een Olifant, enz. 9 HINS EN KUNS. | KUNS. "Hoe veel Doktoren. heeft Pary d - ‚еі honderd, воде“ ik, к» d daar. . BINS, Peel meer4 gebnurd Zie hier "e Boys co io Derse eene Бегу? van Parys Q0 „В twintig Ge teder jaar, ‚ ЭМЕР ААН vm , PETREYTENDE DE amer, Wy hebben hier gister avond eene illuminatie gehad ‚ my waarde ANDRIES. Ziet gy, dim hangen "er їаюрјевг in alle heg- ep fleggen , en dan zyn er eesepoorten ep bongen met jens y en zoo een. Sr, Michiel, die. met den draak vecht; en de tuimhuisjens zyn vol lampjens boven en onder , en digt iy het water zyn lampjens, zoo dst men. ook de vischjens kam zien dartelen’, en dan gdan ‘er zoo veel lieden uic Hemberg in den hof kuieren; ziet gy, en: dat heet еспе /fwminagne , en het is heel curieus gok om te.kykén , еп kost veel oly; J, ле DRIES, Wy.badden met ons. beiden , ‘ons teven lang, er genoeg aan te branden gehad, maar dan was ‘er geene i/mewimgiie van eworden, ANDRIES ! en wie dan zoo veel oly heeft › ziet £y» e laat hem dan z06 branden, Dergelyke $//uminatiem nu , zyn flechts voor groote heeren en potentaten; doch.lieden , afs gy en ik, kunnefi evenwel ook gaan kyken , en gy Kadt ook kunnen kyken; mair gy тут altyd op de verkeerde plaats. Ik, zou het u tè vooren wel hebben kunnen fchryven, maar ik десс; het wás ook nog губу ерер, al vere VAN DEN WANDSBECKRR BODE: sé maamt gy het eerst naderhand. Hier is een Pring- geweest ең eene. Prinfes, ziet gy; en daerom heeft de genadige beer het zoo fraai gemaakt, еп ook de kanonnen Joaren losíen, Js wou och, dat ik het u te vooren gefehreeven. had ; don hade gy. de kanonnen ook kunnen hooren. . Maar, als gy tyd van vea hebt, dan тий gy toch nog wel gelegenheid hebben, om oppen te hooren, Ik zal het п ook zeker fchryveu, alg er weder geïllumineerd wordt. ~ an Sapperment, ANDRIes, dat waren-eerst veel tampjens 4- ook Подаг de maan aam den hemel, en fcheen — voor den Prins, en voor ons allen. Vaar wel! enz,” . QUNM - Twee Plaaten, waarvan de cerfte den Prefident Lans verbeeld, verfieren dit Stukjes , ' ‘Rebekka ep haar Vader Mozes, of zonderlinge Lotgevallen van een vermogenden en weldaadigen Poodfchen Wysgeer , deszelfs Pami- © Де en Vrienden. Uit het Hoogduitsch. Tree Deelen, Te Dore drecht by P. van Braam, 1790. Jh 870, боо Badz. Vi AA" twyfelen zeer, of deaze Rebekka, en haar Vader Mozes, wel aan den algemeenen fmsak de Romanleezers. zal. vole doen ; welke dit boek , in verfcheideo: gevallen , zekeriyk te ftyf, zoo niet te zedig, sullen vinden, Ons komt деседе Ramsau eigenlyk wat langdraadig voor, iets dat meu niet zelden in. ред ken van deeze foort eanueft: incusfchen, hebben eenige briéyen ons zoo wel bevallen; dat wy de leezing. van alie daarom dure op aanraaden. De Heidin deezer Historie; door: verfcheidege omftan- digheden geüimperd , trouwt: eindblyk, mec deu. Weduwnaar van hadre Zueter , hec wetk in Duitschland „ bet Tooseel dezes жац, ДУ SR... галд с : EE D A^ € en d € ke E 4 , Nood- en Hulpboekje voor den Burger- еп Boerenfland. Of Leer. 44те , heuchelyke en treurige Gefchiedenisfen van het Dorp Mildheim. Voor Ouden е#эўопдет hefchreeven. Te Amferdaw by W., Houtgraaf, 1790. In Bro, 56 bladz. | р" Stukje vervat eenige zeer goede onderrigtingen , wegens de onderkenning van fchynbaar of in der daad geftorven Mene fchen, en teffens eenige hulpmiddelen , inzonderheid voor bevro- zene: verder nog zommige Zedekundige Voorfchriften, enz. alles is vervat in een klein Romannetje , ingerigt naar de vatbaarheid. van zeer eenvouwige Lieden, en het is voornamelyk ten gebrui- ke der Landlieden beftemd. Jammer is het ondertusfchen, dat de Overzetter de Hoogduitfche fpreekwyzen en gewoonten: niet beeft weeten te veranderen, eu naar de emftandigheden van ons — 468 Woo. ER новое, 7 Lang ‘ini te rigten ; went onze' Boeren kennen wel pue Ambagtsheeren en Amptsjonkers ; maar . gelukkig weeteu zy tot nog toe niet, wat. ееп genadige Heer en Vrouwe te zeggen is, — en deeze -en foortgelyke uitdrukkingen zullen die geene ot der hun, welke zulks verftaan kusnen , gewis niet weinig ге gen den borstílooten , en van den verderen inhoud afkeerig maaken: ` da | Generaal Register van alle Steden en Dorpen der Vereenigde Ne- derlanden , gefchikt naar de Ordre van het diphabeth : waarin men met een opflag zien kan, in welk gedeelte der Republiek eike Stad of Dorp gelegen is. Waar by gevoegt is , een korte verdeeling van elk der Zeven Vereenigde Provintien, mitsgaders der Generaliteits- Landen. [n "s Gravenhage by Je Bool Junior, 1790. [п Bue, 94 Байз. ` en zeer gemsklyk Boeksken voor zodanige Lieden, welke E BACHIENE'S vertaling van BUSSCHINGS Geographie der Neder- landen misfen, of, met een opflag van het oog, de ligging van elké Stad of Dorp in de Nederlanden, willen weeten. Her- zelve zou ook sis Scheolboekje zeer wel kunnen dienen voor zodanige Leerlingen , welken men anders in eem Woordenboekje ; of zogenaamden Trap der Jeugd, laat leezen: want, hoe weinig de: Jeugd ook van het eens geleezene onthoude, kan het altoos van dienst zyn, dat zy iets van de ligging der Dorpen en Steden in hun Vaderland geleerd en oathouden hebben. En derhalven zal eene kleine sgnwyzing van ligging, zo als іп dit Boekskeu by elken naam gegeeven. wordt, van veel. meer vrucht bevonden worden, dan het enkel opgeeven van masmem, als woorden be- Schouwd, die, op zichzelven {taande , geheel geen zin ople veren. |. e Ф e ALGEMEENKÉ VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN, Het eerfte Boek van Moses. [Gemeenlijk}] Genefis. Лааг het Hebreeuwsch. Door Y. VAN HAMELSVELD. Te Am- fierdam by M. de Bruyn, 1791. An gr. o&ayo. D: eigeníle beweegredenen, die den Heer van Натей- veld voor weinige jaren deeden beflüiten, om de hand te leggen aen eene vertaling van de Schriften des Nieuwen Testaments, met mededeeling van enige korte Aenmerkin- en over dezelven , hebben hem, na het afwerken van ie taek , ook genoopt, tot ene loortgelyke onderneming omtrent de Schriften des Ouden Verbonds” Daar nu ^s Mans wyze van uitvoering door het eerfte reeds overe bekend is, en wy dezelve meermaels in het gunftige licht dat zy verdient, geplaetst hebben, zal het, zonder verder uit te weiden, voor tegenwoordig genoeg zyn, daer om- trent te zeggen , dat zyn Ed. hierin op den zelfden voet voortgaet. .Zyne vertaling fchikt zich , nadien ene ftipte hechtheid aen den Hebreeuwíchen fchryftrant , in onze dagen a natuurlyk duisterheid zou moeten veroorzaken , ter betere voorítellinge van den zin der uitdrukkingen + naer ons Westersch taeleigen, dat zyne gevalligheid heeft en het verílaenbare bevordert : terwyl zyne bygevoege de korte Aenmerkingen meermaels nog nadere • ophelde« tingen verlenen. twyfelen des niet, of de opmerke zame Bybellezer zal dezen nieuw aengevangen arbeid voor zich nuttig vinden; en ’t is te wenfchen, dat de Autheur denzelven met lust ten einde zal. brengen. —— Eén en ander ftael uit dit eerst afgegeven gedeelte , dat het Boek Genefss behelst, zal, vertrouwen we , geno&gzaem zyn , om te toonen, dat we, niet zonder reden , 20 gunftig over deze aenvanglyke uitvoering denken. Het bericht nopens LAMECH, Gen. IV. 19-94, luidt, volgens deze Vertaling, aldus: | 19. „> LAMECH nam twee vrouwen , waàrvan de ééne den naam van ADA, en de andere dien van ziLLA so, hadt. ——- apa baarde jABAL : Deze was de eeríte. der omzwervende herders, die met hunne tenten en vea "At, OMZWErvEn, —— Zijns broeders naam was jUBAL i LETT. 1791. NO. 9. | Ce De« 579 Y. VAN: HAMELSVELD Deze was de eeríte uitvinder van faaar- en blaasípeel- a, Eugen, ——- Insgelijks baarde hem ZILLA THUBALe KAIN, die alles met den hamer fmeedde, en een bewer- "ker van.ijzer en koper werdt. ——- De zuster van TIIUBAL-KAIN WaS МАЁМА. ` £3. Toen zeide LAMECH tot zijne vrouwen, ADA en ZILLA. ə, Hoort naar mijne ftem, gij vrouwen van LAMECH! an Luistert maar mijne gezegden! : an Den man, die mij wondt, dood ik, ae Den jongeling, die mij flaat. e an Zevenvouwig zou KAÏN gewroken worden , an Maar LAMECH zeventigmaal zevenvouwig.' Ter ophelderinge hier van dienen de volgende aenmer. 5 уз. 19.] Mozes fchijnt dit met oogmerk geboekt te hebben, om te doen opmerken, waar de veelwijverij haa- zen oorfprong heeft genomen; te weten, bij het mageflacht van KAIN, het welk geen aanprijzing voor dezelve is. ys. 20.] Gelijk hedendaagsch de Arabiërs , die Bedout- nen genoemd worden, welke met hun vee en tenten, of - ook eweegbare hutten , zich dan hier, dan daar, ont. houden, waar zij de beste weide voor hun vee vinden. ‚vs. 21.] Niet harpen en orgelen. De eerfte uitvinding hadt eenvouwige muzijkinftrumenten , fluiten of fchalmd- jen en fpeeltuigen, met eenige weinige fnaaren befpannen. уз. 22.] Ook hier behoeft men nog aan geene geregelde — bergwerken te denken. —— De kunst om ijzer en kopet te bewerken, was thans іп haare kindsheid. = Onder- tusfchen zal men zeer waarfchijnlijk mogen ftellen , dat deze TBUBAL-KAiN de eerfte uitvinder van krijgswapenen geweest is , en dan krijgt het volgende gezegde Vill LA- MECH, alle licht en duidelijkheid. yf. 23. 24 Dit is eene fpreuk of foort van Dichtftak, het welk aan de Uitleggers veele moeite gekost heeft. —— Volgens mijne Overzetting is het echter miet duister. — LAwEcH із zoo moedig op de uitvinding van zijnen zoon THUBAL -KAÍN, dat hij verklaart niets te fchroomen. Меп moet alleen, de woorden niet vertaalen iu den voorleder tijd, als of LAMECH wilde te kennen geven, dat hij eenen ` man en jongeling gedood hadt. —— Neen , zijne me- ning is, hoe hij zich thans in {taat bevondt, om këng, . . . e M 4 GENESIS. 951 ` die hem eene ligte wonde mogt toebréngén , bf (aan wil- de, al ware het een kloek, jong en fterk man, met de door zijnen zoon uitgevonden Rrijgswapenen te dooden. — Hij was nu in (аас zich zelven zêventigmaal zeveiitnaal , zoo veel hij wilde, te wreeken, dus meer dan xain, die flechts zevenvouwig zou gewroken worden." Een voorbeeld van ene andere natuur verlere ons de befchryving van NoACHS behoedmiddel tegen den Zond- vloed , Gen. VL 14-16 ; door onzen vertolker їп dezer voegen o geeven, I4. 5, Maak voor u een vaartuig van fteevig hout. — Maak dit vaarfsig met onderfcheiden vertrekkén , ook moet gij het van binnen en van buiten bepekken met 15.реК, —— Gij moet het madken naar deze maat, drie- onderd ellen moet de lengte van dit vaartuig zijn, vijftig ellén.de bréedte en dertig ellen de hoogte, 16. Aán dit vaartuig moet gij een ronden buik maaken „ doch naar de opgegeven ellemnaat het voltoojen уап: boven af. e= De.ingang van het vaartuig moet gij aan de zijde maaken , — ook moet gij het in eene onderfte, tweede en derde verdieping verdeelen.^" à By deze owerzetting tekent de Heer van Hamelsveld nog и aen. ' an YS: 14.] Eege ark, zoo gemeen deeze vertaaling iss te zijn, zoo onvoegzaam is dezelve. Eene ark, een vierkan« te kist kon hier geheel geen dienst doen. — Het woord Theba , eigenlijk van Egyptifchen oorfprong , betekent een vaartuig. —— Dit moest NoACH maaken van Gopherhout з dus veftaalt men-, meenende dat daardoor een bijzonder foort.yan hout, de meesten denken dan aan Cijpresfen-hout , te verftaan zij. Doch de woorden zeggen boomen van [ега te, dat is; van fteevig hout, van fterke volwásfen boomen. an YS. 15.] Schoon wij niet naauwkeurig de lengte de- zer ellen kuntien bepaalen , nogthans Runnen wij de even- fedigheid nagaan; en het is bekend , hoe men in oris Va- derland te Hoórh , in de voorgaande eeuw , volgens deze evenfedigheid vaartuigen heeft gebouwd ,.die nog, met dén naani van Hoornfche Katten bekend zijn, hoedanigen pIe- TER JANSSEN LIVORN, een Mennoniet te Hoorn, het eerst liet timmeren (*). Deze vaartuigen bevondt men, dat cen ег- (*) Zie dit breeder nauwkeurig voorgedragen, Їп de A A E Letteroefeningen і D. Ы. 057-159: waer over ons, ter ps саз 422 Y. VAN HAMELSVELD derde meer last voeren, en veel fneller vaart maaken kone den , dan eenig ander, Alleen waren zij te rank ; doch men hadt moeten rekenen op het overwigt van masten, zeil en treil, enz. Ook verítondt men niet wat * » 95. 16.] het woord Zohar betekende , het welk de ` onzen door een venfter vertaald hebben; die is het niet, en daar voor wordt Hoofdft, УШ, 6, een geheel ander woord gebruikt. — Het woord betekent eene id, hier den ronden buik van een fchip , waardoor het meer ftevigheid krijgt, de rankheid vermindert, en zelfs de ruimte van binnen nog merklijk vermeerderd wordt. —— Deze rondte kwam echter im geene aanmerking , bij het opgeven der ellenmaat en der evenredigheid , welke alleen verftaan moest worden van 't boveníle gedeelte van het vaartuig.” i Men voege hier nog tot een derde voorbeeld by 's Mans vertaling en opmerking over Gen. XLVIL ar, betreffende het gedrag van josEPH, omtrent de door den hongersnood verarmde Egyptenaren , "t welk men быы ы ongunftig beoordeelt; befchouwende joskEPu als i , die m de zen, ver van te pryzen, veel eer te laken zou zyn, daar hy de Fgyptenaars tot flaven des Konings maekte. Een intusfchen waertoe het verhael van "t gebeurde; en inzonderheid het 21íle vers, wel verftaen zynde , geen regtmatige aenleiding geeft. Volgens het verhael , vers 18, 19. was het volk wel tot dat uiterfte gekomen , dat zy, geen zilver, geen eigen vee meer hebbende, om voor der- zelver prys graan te koopen, иісі 8 ‚> Nu is ons о» niets meer overgebleven, om mijn aan te мен, зэ 020 elegenheid, nog het volgende te melden (ме. Uie de Ooster- Ke Bibliotheek van den Heer Michalis, ХУШ D. bl. 28, en deszelfs Inleiding ін de Boeken des О. Verb. Y D. bl. 452-454, blykt, dat de Heer Michaëlis hec in zyne verklaring van Сей. ' Vl. 15, sengevoerde, verfchuldigd was aen den Hoogleerser Hornius, (ook by den Heer Pe/ius aengehaeld,) die in een Ge- fchrift, onder den rel van Arca Noe, ееп kort begrip det algemene Historie bevattende, deze manier van Scheepsbouwing ‚ gemeld heeft. Het aldaer bygebragte fteunt op een bericht van Pieter Reiniersfè zelven , іп een brief van б Маг 1647 ; de de echtheid van dat verhael niet in twyfel te trekken zy; ' welk Michaëlis aenvoert tegen Silberfchlag , die volftrekt be- weerde, dat Noach in geen vaertuig, maer in ene vierkante kist of ark bewaerd was, GENESIS 47$ $» dan onze períbonen en onze akkers. —— Waarom zou- a den wij voor uw oog fterven , en onze akkers [braak э» liggen?] —— Koop ons en ons land voor brood, zoa э» dat wij en onze landerijen aan FPARAÖ in vollen eigen- 3, dom behooren, еп geef ons zaad, op dat wij niet van an honger fterven , en het land woest worde, ——*" Hoe- danig een gebruik nu maekte josEePH van dit voorftel, en wat was ’er het gevolg van? Dit, gelyk vs. 90 en ar, ge- meld word. ,, Dus kocht josePn alle landerijen van E: р- Ze voor FARAÖ , dewijl de Egyptenaars elk zijnen aer verkochten , nadien de hongersnóod hen zoo prangde ; zoo dat het gantíche land FARAÓ's eigendom wierdt ; doch het volk aangaande , dit deedt hij opkomen in de fteden van het eene einde van Egypte tot aan het andere." an Deze vertaaling , (zegt de Heer van Hamelsveld ,) maakt de gefchiedenis duidelijk. Josep, alle de Egypte- naren tot lijfeigenen van PARAÖ kunnende maaken, wilde echter geen volftrekt Despotisme invoeren , maar van deze gelegenheid gebruik maaken, om eene geregelde inrichting i het ftaatsbeftuur in te voeren, en zekere grondwetten voor eene gematigde Monarchie vast te ftellen. Ten dien einde deedt hij het volk bijeen komen in de fteden. De riesters bleeven van het een en ander uitgezonderd , om t zij door den Staat onderhouden werden. Aan dit vere gaderde volk ftelde joser zijn plan van inrichting voor, Waarvan MOSES ons dat gedeelte meldt, het welk tot de inkomften van de vruchten des lands behoort. Tet voorftel van °t Genootíchap, hier in twee Verhan- delingen overwoogen , vordert , het onderzoek der Hei» lige Schrift , den Christenen , zoo voor zigzelven , als met hunne. Hyisgenooten , aan м Prijzen, en tevens te toonen » m ct 3 dé $74 VERNANDELINGEN hoe het zelve, op de meest gevoeglijke wijze, tot regt vor Raud en troostyolie bevestiging. der- waarheid in ° werk веј kan worden. Naer den aert van 't voorftel , zyn beide de Verhandelingen hoofdzaeklyk tweeledig ; ze behelzen eeg ernftigen aendrang van de onvermydlyke verplichting der Christenen , tot het beoefenen der Heilige Schriften , en verlenen ene verfcheidenheid van leerzame aenmerkingen , over de beste wyze , om daerin wel te flagen. — De Eerwaerde F. van Heusden , Predikant te St. Oeden | Rode in de Meiery van 's Bosch, aen wien men de tweede Verhandeling verfchuldigd is, heeft dit onderwerp met cen welwikkend oordeel beknoptlyk uitgevoerd ; zo dat dit Stuk wel aengemerkt moge worden , als voldoende in zyne foort voor:de meesten, voor welken het byzonder moet dienen, als ene, handleiding, om heu op den rechten weg te brengen , eu in den verderen voortgang behulpzaam te Zyn. —— Maer de eerfte Verhandeling , opge door den Eerwaerden $. E. Mebius , Predikant te Ryperkerk en Hardegaryp , en den Eerwaerden W. B. Jelgersma , A. L, M. Ph. Dr. Predikant te Weidum , ontvouwt dit voorftel uitvoeriger, en enigzins meer gefchikt voor lreden van uitgebreider kundigheden , met beantwoordimg der te genbedenkingen ‚ die men van de zodanigen ‘te wachten eeft „en ееп aendrang van voorftellingen , die omtrent dezulken te ftade komen: waerdoor deze , fchoon de bo- vengenoemde wezenlyk pryswaerdig zy, een zekeren voor- rang heeft. Hunue Eerwaerdens hebben by de Verhaade- ling, welke de twee opgemelde hoofdzaken met nadruk ins boezemt en oordeelkuudig ontvouwt , een і ge- voegd , ftrekkende , om nog wat nader te toonen, Же de Christen. tot- regt verftand em eeué troostyolle bevestiging der waarheid, door middel van het onderzoek der Heilige Schrift ' op de meest gevoeglijke wijze, geraken kan ; in welk Aen- b het bygebragte in zommige opzigten verder opge- helderd , en door bykomende bedenkingen meer verfterkt word, === Tot een voorbeeld, uit de groote verfcheiden- heid der leerryke voorftellingen , ia deze Verhandelingen medegedeeld , dienen de volgende , wegens het Pero. deelt en de Partyugt ‚ uit de eerfte Verhandeling overge- nomen, —-— Ву de overweging van het noodzaeklyke vereischte, ene zuivere liefde tot de waerheid, in м ondef zoeken der П. Schrift, komt, naest de waenwysheid , ak :` ene belemmerende .zielsgefte]dheid , bovenal in opmer king de fchadelyke invloed van het Zoomonrdeel en de А are YAN NET HAAGICHE GENOOTSCHAP. ` 475 Partyzugt ; waeromtrent de Schryvers zich indezervoege uitlaten ‚> Bekend is het, hoe veel de kragt van vooroordeelen өр onzen geest vermoge, om daarin alle liefde der waars heid te verdooven, om ons ter zijde af te trekken, en te wege te brengen, dat wij heorende hooren en niet verftaan , ziende zien on met opmerken. Wij willen hier mede gansch Riet beweeren , dat alle vooroordeelen (dat is alle toeftem- ming , welke. wij geven aan ftellingén, welke wij enkel op het gezag van anderen aanneemen, zonder omtrent derzel= ver ‘zekerheid zelve enig onderzoek gedaan te hebben) fehadelilk zoude zijn. Geenzins: wij hebben over °t alge- Meen alle redeuen, om te beweeren, dat, zoo Ter eenige waarheid in de wereld is, dat geen, waaromtrent de men- fchen in ч elgemeon overeenflemmen , veelal waarachtig 15; en daarom, zo lange wij zelve de zaake niet behoorlijk on- derzogt hebben, ats hoogstwaarfchijnelijk moet aangeno- men worden. Hieruit trekken wij een menigvuldig nut; jaa, zonder zulk een ingewikkeld gelove , zouden wij in duizend gevallen, vooral in onze eerfte jeugd, zeer onge- lukkig zijn, en voor veele gevaaren en jammeren bloot ftaan , waarvoor wij nu door deeze vooroordeelen in tijds bevelligd worden. Of zoude 'er enige fchade voor ons in liggen opgefloten , dar wll, vernemende dat de menfchen in het algemeen het rottekruid voor vergiftig houden, hier dan op deczen grond alleen gelove geven ? Zouden wij verftandiger te werk gaan , en ons eigenbelang beter be- hartigen , wanneer wij dit algemeen gèvoelen ter zijde Tel. den, tot dat wij zelve de proeve op ons eigen lichaam genomen , en berftende het doodelijk vermogen van dit vergif bij eigen ondervinding geleerd hadden? Dog hierin Hgt een der voornaamfte nadeelen des vooroordeels , dat , terwijl wij, door toedoen van onze ouderen, meesteren, en anderen, die ons omringen, en van wier kundigheid wij есп goed gevoelen hebben , tot kennis komen van veele onder de menfchen aangenomene allergewigtigfte grondftel- kingen, wij ook, wanneer wij ons daarbij wel bevinden , te dikwerv gereed zijn, om ook andere ftellingen , die van deeze bij ons vertrouwde perfoonen als waarheid erkend zijn , of fchoon maar een klein deel der ftervelingen met hun inftemt , uit achting voor deeze menfchen opgevat , mede aan te neemen, ja zelvs als even onwrikbaar aan te merken, als zulke, die volftrekt zeker, en uit hoofde van haare klaarheid algemeen erkend, zijn, ===» Еп wat wone Сс 4 дек! , 376 VERHANDELINGEN der! want wij komen tot beider kennis, d weg, en kunnen in onze jeugd niet àanftonds ontdekken wat van alle zulke ftellingen , bij allen in 't gemeen , zi aangenomen , of wat wij inzonderheid als flelingen van enze leermeesteren moeten opvatten, En wanneer wij zoo verre komen, dat wij dit beginnen te onderícheiden , heb- . ben deeze vooroordeelen ye tijds reeds 200 "e velds wonnen in onzen geest, dat wij ve niet ligt in twi trekken , maar alles , wat daarmede ftrijdt , integendeel aarne verwerpen. Van daar is 't, dat doorgaands een urk Turksch, een Jood Joodsch, een Roomsgezinde Roomsgezind, een Kalviniaan Kalvinistisch, een Lutheraan Luthersch , een Arminiaan Remonfílrantsch , en een ieder van zijne jeugd tot aan het graf zoo blijve denken, als bem van zijne ouderen en vertrouwde leermeesteren is in- gefcherpt. Dog daar bijzondere begrippen van eenige wei- nigen op deeze wijze allengs een algemeener gezag verkrij- gen , bezeft men ligt, dat ook de algemeene Volksvoor- oordeelen ons dikwerv aan °t zelfde gevaar bloot flellen. Een regt gefteld gemoed zal daarom niet aanílonds alles verwerpen, wat het in de jeugd langs den weg van gezag geleerd en aangenoomen heeft, maar, bij het verder ont- iken van zijne vermogens, als hij tot een juist beter in (taat is, niet weigeren al het aangenomene, vooral wanneer hij bemerkt, dat het flegts eene bijzondere (tel- Jing van zijne ouderen of meesteren is, en van duizenden anderen als valsch en ongerijmd verworpen wordt „ edel- moedig ter toetze te brengen, en vooral met de uitfpras ken der Heilige Schrift, zoo ras hij van derzelver Соба herkomst behoorlijk onderrigt is, te vergelijken. э› Met de kragt der vooroordeelen hand aan hand eene ijdele zugt, om alles , wat geleerde voorftagders van zeker gevoelen , °t welk men waarheid bevonden heeft te zijn, hebben voorgeftaan, mede te omhelzen en volftandig: te verdeedigen. Deeze doet ons veele zaaken zeer partijdig oordeelen; zij doet ons veele dingen aannemen of verwer pen, zander eenige andere rede dan deeze; om dat de voorftanders van die partij of fecte, welke wij om zekere redenen toegedaan zijn, dezelve' mede beweerd hebben. Paulus, bij voorb. „ had de leere der Pharifeén omhelsd; hij was onderrigt, en zag misfchien ook zelve door, hoe de gevoelens van deezen omtrend de opftanding der dooden en meer andere onderwerpen, welken tusfchen hen en de Sadduceén betwist wierden, in de waarheid volkome f VAN НЕТ HAACSCHE GENOOTSCHAP; 377 grond waren. Dan even dit deed hem ook zodanig voor alle ftellingen der Pharifeën ijveren , dat hij niets daar mede ftrijdigs kon verdraagen, maar alles van dien aart zonder eenig onderzoek verwierp, 't welk in hem de droevige oor- zaak wierd van zijn onbezonne en godlooze ondernemingen tegen het Christendom, en hem buiten ftaat flelde, om, gonder tusíchenkoist van een Godlijk genadewonder , van zijne vooroordeelen tegen jesus, zijne Leere en aanklevers, geneezen te worden: terwijl zijne partijdigheid zijn vlug verftand en doordringend oordeel zoodanig benevelde, dat alles wat hem, in den gewoonen wèg der Voorzienigheid , tot overtuiging van zijne dwaaling in deezen, moest bren- gen, zelfs het leezen van moses en de Profeten, niets ver- mogt, oni hem van het valfche em ongerijmde zijner denke beelden te overreeden. Waarom ons gemoed, als het zelve tot het leezen der Heilige Schrift regt gefteld zal zijn, ook van deeze partijzugt dient ontheven te wezen.” Samenftel der Godgeleerdheid, begreepen in vier Oefeningen over het гену der Godlyke Waarheden van den zaligen A. HELLENBROEK , door К. VERMYNE. JVerrykt met eene aan Voorreden van den Wel Eerw. Heere ү. SCHARP, Predikant te Rotterdam. | In "e Hage DJ. du Mee, 1791. Behalyen het Voorwerk, 155 bladz. octayo. |De gefchikt Handboek voor hun, die de leiding van wylen den Eerwaerden Hellenbroek volgen; als behel- zende ene geregelde aeneenfchakeling van 't beloop van *s Mans onderwys by manier van Vragen en Antwoore den; waer van dezulken die zyn Leerboek tot een grond- flag van hunne onderrichting leggen , dat in onze Neder- andfche Kerk vry algemeen gebruiklyk is, zich met vrucht kunnen bedienen 3 om langs dien weg de Jeugd meer tot zelfdenken , en 't nagaen van 't verband der zaken , op te leiden , dan gewoonlyk door de gemeene manier van catechizeeren geíchied, Сез . de ach, 6. VAN RMDRE. Het onderwys in de Н. Godgeleerdheid bevattelyk , gemakkelyk en nuttig , gemaakt , voor zulken , die helydenis zullen doen; alsmede tot verdere oefening van min-kundigen, die reeds Lidmaaten zyn, door s. VAN EMDRE, Predikant te Wagen ningen. Te Utrecht by D. Kemink en Zoon, en W. van Yzerworst , 1791. Behalven het Voorwerk, 67 Майы ' In octavo. - | | T" ophelderinge van dezen Tytel, diene des Onder- wyzers eigene verklaring wegens de inrichting van dit Stukje, waeromtrent hy, in zyne Voorreden , het vol gende meldt. | E an Om te weeg te brengen, dat de Katechjzanten niet alleen hun geheugen , maar ook tevens hun oordeel oefe» fien, en met verftand leeren , heb ik goedgevonden, de voornaamíte waarheden van onzen Christelyken C3odsdienst in eene aaneengefchakelde order, en dus in haar verband, voor te draagen, en eenige vraagen vooraf te doen gaan welker beantwoording men in die aaneenfchakeling de? waarheden vinden kan. Op deze wys wordt de Н. God- geleerdheid BEvATTELYE gemaakt, dewyl ik dle waarhe- den van Gods Woord zo duidelyk gemaakt heb, als my mogelyk was, en den leerlingen gelegenheid geeve , om niet alleen: hun geheugen , maar tevens hun oordeel, te oeffenen. Ook hebbe ik in de tweede plaats dezelve cme MAKRELYK gemaakt, door de voornaamfte ftukken in ech kort begrip te brengen: in-zommige Katechizeerboekjes, gelyk'in HELLENBROEK Voorbeeld der Godlyke Waarheden, treft men omtrend zes honderd vragen en antwoorden aan; i dit kort begrip flechts honderd een en dertig : indien men dus elke week flechts vien behandelt, dan is тед "t zelve in j jaars rond: is dit niet gemakkelyk ? Eindelyk heb ik ook dit onderwys trachten NUTTIG te maaken door die ftukken, die " meeste invloed op de praktyk o beoeffening der godzaligheid. hebben , wat breeder, dan gewoonlyk, voor te draagen." Naer deze inrichting kan dit Onderwys voor de Jeugd » tot jaren van onderfcheid gekomen, en verder ook voor meerderjarige dach mingeoefende Leden der Kerke, van een wezenlyk nut zyn. aeneenfchakeling der Н. ten Genoetfchaps in '& algemeen, em'vooral vanobun Kweekfchool in °t byzonder; zo was:het:gansch eigenaer- tig, dat de geleatde Kowynenburg, by het zenvaerden. zy- zer Ampisbedienin ге 215. Hoogleeraer der Godgeleerdheid ep der Kerklyke. Historie aldaer, dien bekwamen ep" vol- geeen Vaorftander eh Bevotderder van de zaken der monftranten ; terr hgofdonderwerpe zyner Redepwoeringe verkoos. —— Enige voorafgaende aenmerkingen over de wWérbasteringen der Christlyke Leere, het moeilyke" уай derzelver zuivering, en het lofwaerdige gedrag van bravé Mannen , die daértoe zich benaerftigd hebben , leid den Reédenaer tot: den fn dit Stuk inzonderheid arbeidzamen Episcepius, wiens uitmuntend character en bedryf hy zich voorftélt , by ‘de vergaderde menigte te verlevendigen. —— Om dit met te meerder- nadruk te doen, bepaelt hy aich , eer hy ter zakê treed, tòt eme gefchikte voordragt der wereischten van een rechtfchapen Godgeleerden ; welker ontvouwing , van wegens den nadruk en volledige beknopt- heid, der opmerkzaemheid van hun, die zich op het God- geleerde toélegget, dubbel waerdig is. —— En ten einde voor te komen, dat men enen hier aen beantwoordenden Godgelgerden. niet agnzie voor, egn Mensch, hoedanig een et nooit befjond ~ of beftaen zal, zo beroept hy zieh op den vermaerden Episcopius , die in dezen ten luisterryken veorbeelde Grekt, . Ter outvouwinge hiervan geeft ona de sla . J roNYYENSURG ORATIO. Redenaer eene treffende fchets van "e Maus aenleg ter oefeninge, voo in dezelve, en ftandvastige volhar- ding in het te werk ítellen ener verkregen kundighedem en waemheden, te midden van dreigende rampen en treffende onheilen 5 die hy moedig doorworftelde; en na welker afloop hy zich onvermoeid bleef bevlytigen , orm het Remonftrantfche Genootfchap in 't algemeen, en des~ zelfs Kweekfchool in 't byzonder, op vaste gronden te veder igen: het welk voor den Christelyken Godsdienst, niet een in ons Vaderland , maer ook in nabuurige Gewesten „ heilzame gevolgen gehad heeft. De Hoogleeraer Komynen- burg maelt dit fchoone Tafereel met levendige koleuren , en meesterlyke trekken , die Episcopius in een luisterryk daglicht Dellen ; en befluit voorts zyne Redenvoering met nadruklyke aenfpraken , en eene ernftige fmeekbede to God, gefchikt naer tydsomftandigheden, Р, VAN HEMERT Oratio de prudenti CHRISTI, Apostolorum atque Euangelifterum confilie, Sermones fuos ac fcripta, ad captum atque intelletum vulgi, quantum illud бегі tuit, acc&mmodantium. Habita Amfíteledami in æde cra Remonftrantium , cum in illorum Schola Philofo- hie & Literarum profeslionem aufpicaretur , die XXIV ovembris anni СХС. Amfteledami , apud M. Soha- lekamp, 1791. 10 octavo m. f. pp. 68 (T), n deze Redenvoering behandelt de geleerde van Hemert een onderwerp , dat in den tegenwoordigen tyd veler. aendacht trekt; te weten: ,, de Voorzichtigheid, waermede ээ Christus, de Apostelen en Evangelisten zich in hunne „э redenen en geíchriften , zo veel mogelyk naer de vat- > baerheid des Volks gefchikt hebben." Zyne Waerdig- eid, als Hoogleeraer in de Wysbegeerte en Fraeije Letten ren , aen het Kweekíchool der Remonftranten , zullende. aenvaerden, dacht het hem, inzonderheid daer de hem op- gedragen post ook influit , de eitlegkwnde der Н. Schrift „ met regt niet oneigen, dit gewigtige Stuk, dat zeer ver- fchillend begrepen word (1) , en een merkelyken invloed. op (*) Deze Redenvoering is ook, uit het Latyn in "t Neder, duitsch verteld , afgegeven, en insgelyks by M. Schalekamp te bekomen. (т) Zie het geen wy deswegens gemeld hebben, 5А 53—55, . pen, hoe verre zy die omzic P d P. VÁN HEMERT, GRATIO. 335 op het uitlegkundige der Schriften des Nieuwen Testamen- tes heeft, te behandelen. | De Hoogleeraer legt , ten grondflage, de ombewistbare kundigheid, dat een Volks-leeraer zynen leertrant, naer de -vatbaerheid zyner Toehoorderen, moet fchikken; en dat "er gene reden zyn, om te twyfelen, of Christus , de Apostelen en Evangelisten , zulks ook, met ene wyze voorzichtigheid , enigermate in agt genomen hebben: te meer, daer de ge= fteldheid der Joodfche Natie zodanig iets vorderde, en men zulk ene leerwyze , uit de omftandigheden van de eerfte verkondigeren der Euangelieleere , natuurlyk had te vere wachten. —— Na het voorftellen van dit algemene denk- beeld, dat men zich, op de overweging van het beloop der zaken, eigenaertig heeft te vormen , gaet de Hoogleeraer voort , om te toonen , dat dit ook daedlyk plaets gehad heeft , naer uitwyzen der Euangelifche en Apostolifche Schriften. —— Men ontdekt dit duidelyk in den fpreek- en fchryfityl, mitsgaders in °t onderrichten door gelykenisfen ; de geheele uiterlyke voordrast geeft dit te kennen; en 't is niet minder zichtbaer, wanneer men ’t oog vestigt, op de manier van 't behandelen der zaken zelven. De verkondi- gers der Euangelieleere houden zich niet op met fpitsvindige efpiegelingen , maer met nuttige waerheden, die hunnen toehoorders gereedlyk begrypen kunnen; zy gaen met (DL zwygen voorby 't geen hunlieder begrip te boven zou gaen 3 en gebruiken in hunne voorftellingen ene zeer groote ont. 