Acta saecularia Academiae groninganae complectentia orationes et carmen in ...
Aram per piorea. annoa eonqnaalarunt , calamitaiibaa miCtrum in modum labe-n lactatam, non tantum ad priatinum fplendorem reatituere, "verum et ad maiorem, quam antea» per&etionem edncere decreyit, dque hune in finem haud pauca neceaCuria^ qnibaa buc uaque vel minaa liberaliter inftrucla, yel prorfus deitttuta fuerat, fabmini&raTit fubiidia, docentlium et difceniinm uCilîtaAi egregie ao- commodata; Neminem praeterea inter voa eafe arbitror, Auditorea cultiafiaii ! qni non cir CBRONi adâipoletur, aafeveranti, omnes artesy quae ad hu/iianiiatem perti^ nent , habere^ quoddam eommune vinculum , ei quqfi cognatione quadam inMr fe conţineţi i adeo ut non tantum una alteram quodammodo adiuyet, una ad alteriua intelligentiam Tiam muniat planiorem expeditioremque , :verum et om- nea ita Te mutua plerumqne ope fuAentent, ut, fi uniua oognitio defit, ne pri- ma quidem alteriua dementa intelligi poafint* Perfpexit boc iam maior am noatrorum fapientia, utpote quae hanc ob caua* Tam omnium, quae bumanitatem decent exomantqoe, artium ac Tciantiaruai ambitum> in quantum iile fingulia aetatibua doctorum boroianm ingeniia pate» faclua erat, Academica infiitutione comprehendi voluit; perfpexerunt boc quot* quot deincepa diligentem et accuratam Academiarum curam gea&runt y qui iden* Digitized by Google tidem oampuni', Academids inftittttiombus emetienduuii eo ampliud âikitarant| i|uo longiofl^ labente tempore^ prolata fuei^ artium feientiariiniqne pomp^r ria» Si rero fempec fommae laiidis prae.conio dignos fe praeftIteruQt qiii bonarum artium fcientiarumquş ftudia ad maiorem latiugque fe continuo prOf»^ tendentem utilitatem in tantum conrertere allabo/aiiint , în quantum illae et fmlDttu cA perfectioBe crorerunt; qnis non ultro agnofcit, qwuitum et hoc Re* gii,» de qjao nobia iermo est, deoreti praeJlantiae conferat augmentum, quod Bon tantum ea, qttae reneranda maioram lapientia docenda ac difoenda coa- fiituerat, aimium eheu fiiepe neglecta^ immo et impudenter aliqaando contem* te, nora denno lanxit auctovitate, Terum etkm quod^ accommodate ad bea- tiorexQ , qua iam fiorent , artinm XcieBtiarumqa Aftodic^ , fortunam , ea quoque docendorum difeandortimque catalogo in£eruit, quoram. utilitas maioram aciem fugerat, immo quae et no9tra demum , proximeque nostram antecedente aeta-. te, 'Tel detecta Tel clariore in luce collocata faerunt,- in.qnibuf exempli loco nominare fofficiat -fiiigolarum urtnau fisîaatiarumque e«i(gFclopaediam ^^ metfao* dologiam , oeooaomiaai. ruralem, literaturae et eloquentiae Belgieae fiudiunw Haec et fimilia cnm • e RegU decreti mandato paţtem iâm efficiant infiitutionia 'Academioae, non cuiusTis docentia diicentisqae arbitrio, commtfiam, ied lege^ docentea difoentesqne obligante, eonftitntam; omnium qna0 oculia eaqpofititf wt tatisflmus Academică curriculi in pofierum ambitus : fontesque artium ao fcientiarum, onmibns nobili earum ardore fitientibua multo nune , quam antea, latina apertos esfe, neminem latere potest. ^ At er«pt forte, qoi, quando, infpecto Regio. decrete , Tident, qnot et quanta cinlibet , ad quamcunque fe applioare Telit artem foientiamque , difcen« da fint, metuant, ne difcendorum copia nimium obruantur iuvenilia. ingenia» Metua illins et ego me palam. prc^terer oonfortem, mfi e«m penitus excu-* teret ordinis, artium literarumque ftndiia praefcripti) coooinnitaa , quae no* Tum praedarae decreti Regii lapientiae praebet argumentum^ Nemo qnidem facile inficias iyerit, ingeniorum divQrfitati tâx convenire legea, quH^na Audio- r4im ratio et ordo gnbemetur , nifi pauoaa, easdemque masnme generalea, le« gumqne, eandem omnibua difcendarum artium Icientiarnmque yiam praeferi* benlium, effectum neceslkrio hune esfe, ut inrenum, ad liberales animi fenfos educatornm et porro fingendorum, ingenia retardentnr, magis quam profici- ant, indicii ades obtuodatur, potiua qnam exacuatur, laboris patienlia languea*- Digitized by Dy Google oat magis^ quam nor o identidom YÎgore reficiatar^ quJn^ et Xerviles potîus^ qaam literales animid fenrus ingeiierentun At etiam fio aeqae penculofam fore oppofitam errojrem certam est, exlor* gem in decurrendo ftudiorum literariorum Aadio Ubertateni,. fen potius licentir am, conoedentem iurenibiiSi quid fii» yere profit ^ quîd minus, nondura per« Ipicientibus , neque tali adfauc cognationis illius , quae otaoes artes rcieutiasqaa oonftringit, notitia inAraciis, quae eo opus jest, ut intelligant, quem quae« que, ut ita dicam, alGEinitatis gradum teneant, qua ratione una ad aheriua Intel* ligentiam riam maniat , et quo paoto ana ad alterias emoliimontum adhiben^- da fit. Sed foftmlit de^ett regii fapientia hanc ftudiorum Acaderoicorom «T«i|/«y, quae, quo magis quotidie inraluit, eo certiorem et mnltorum opinione longe breriorem ad barbariem , ac teterrima , cum barbarie coniuncta Titia Tiam ape^ rire ineiuctabileque , e ritiis ilUs nexum wtuti , rdigioni , ciTitali , focietati uni* rerfae exitium parare coepit : lege enim regia iam cuilibet , Academicae infli-^ tntioni fe formând nm dare cupienti, retitam est in interiora Tbeologîae, Iu- rispnidejntiae, rel Medicinae ftudia impudenti aufii inyolare, iabsque pofitia ritâ in Philofophia, Historia, caeterisque elegantioriboa lit^ria eoram fundamen*» tis 3 iisque^ et aequis, et liberalibus legibus nniTerfi currioaU Academici via a« Digitized by Google ^ 4a6 — ratîo est dercrîpta , ut facillimo negotio TÎdere posfint liberalioris folidiorisqiie eruditionis ayidi iuvenes, maxime fi doctum^adhibeaiit ducem ac monitoremj quonam 9 -* et iucundiflfimo et certisfimo | ad eam^ fummamque, quae eam co- mitatnr^ laudem y itinere fit iocedendum» DiflSferi nibilominus nemo potest, quo etiam cunque modo Audiorum difficuN tates, fi illa ad certaa ordinis legea pertractentur , minuantur; multa tamen etiam fie remanere impedimeata , fi ea defiiit fiudiorum fubfidia , quorum ope quae docentar ac difcantur vel clarius exponantur , Tel ad ufiim exercitationem- que admoveantur j utpote quibus difcipUnarum doctor , aeque ac discipulus haud minus eget, quam fuis, arti exercendae idoneis , artifex inftrumentil» Omni itaque laudis praeconio maior e«t rbgis noştri erga artium ac litera-» rum Audia beneyolentia / quae bibliothecas ^ nofocomia, muTea^ laboratoriai praeparâtorum I quae dicuntur, varii generis inftrum^ntof om , rerumque na* turalium repofitoria, uno verbo quaecunque fingulis difciplinis ufui esle que-^ ant, yel primnm Aeademiis adiungere. Tel latius amplificare, vel elegaotius exornare , et ad maiorem perfectionem educere decrevit» Quicunqîie quae rbx noster de bis difciplinarum adiumentis et fubfidiis de« crevit vel levi oculo infpexerit meae fine dnbio fuam adfcribet fententiam, tu-* tius esfe banc rbgis munificentiam venerabundo involyere filentio^ quam pauca dicendo aliquid tentaroi quod infra veram eius magnitudinem nimis alte iubfidat. Quicunque prftetereâ, et ipfa rei natura et omnis aevi experientia edoctus^ fecum reputşverit| quae fit ftudii honoria^ iuste gubernati, efficacia, quan- tamque Iionesta illa , quae omnem invidiam arcet , aemulatio vim habeat ad generofos animi^ fenfus inftillandos , profectusque , ut ait quinctilianus^ jirmiores in literis alendos ^ is neque ab eodem eximio naturae humanae obferr vatore disfentiet y iudicante , incipientibus condiscipulornm quam praeceptorum , boc ipfo quod facilior fit y iucundiorem esfe imitationeni j utpote vitium fimili- bus, quae arboribns applidtae, inferior es prius apprebendeudo ramos, in ca- cumina evadont. Quis igitur, boc attente confiderâns, non fummis ad coelum laudibus tollit novam Acadismiarum nostrarum inftitutionem, quae Audiofae iuventuti non tan*^ tiim ipfam Praeceptorum doctrinam in exemplum ponit, ad quod aliquando imitâtione exprimendum furoma laboris contentione adfpirent , verum et , prc^- Digitized by Google — 4o7 ^ #. pofiUfl luculeatis victori praeiniia, ipram iuventutem Academicam ad mutua; hac usque in patria nostra ignota certamina literaria provocat? Ad hanc vero horum certaminam mentionem vultus veetros ^ luvenes Acade-^ mici ! nefcio qua laetitiae luce exhilaratos videre mihi videor. Immo vero haud me fallet hoc bonae mentis vestrae , or ista frontium vestraram feronitato ca- ptimi omen : iam enim video vos ^ nobili ardore inciutos , de victoria certantes : mente iam praefentio fervidam , qua , bis honoris ftimulia incitaţi , alter alteri in literarum fiadio palmam praeripere conabimini , laboria contentionem : neque qnemquam inter vos inveniri credo , qui non praecipiat iiie£fabileni illnm animi ^ non gaudio tantnm elati , verum et ad maiorem in literaram lludiis induftriam coUocandam exfiimulati fenfumy quem reportată tam illustris de caeteris commi* litonibud victoria inflammabit. Ad has itaque nobilisfimas concertationes , optimi Adolefcentesl eo acriuf ▼08 exhortor, quo certius est^ earum gloriam quidem ad victores , utiiitatem au* tem non ad folos victores , fed ad victos etiam pertinere : uti enim , queraadroo« dum idem iile ^ quem modo commemoravi | * eximius ingeniorum iudex q u i n- OTILIANUS inquit, nec fuperior fucoesfa curam remiUet, ita et dolor victum ad depellendam ignominlam concltabit^ At vero quid de victi ignominia loque* ris, QuiNCTiLiANB? ipfos etiam victos, tam* generofa pugna decertantes, non quidem victoriae , verumtamen induftrîae, eaqne eximia^laus confequetur: quippe et hi conando ollendent , quo loco habert velint^ et ad quod folidae laudis fastigium adfpirent : neque etiam vos 9 qui certamine inferiores eritis ^ fruftrane- nm fore laborem vestrum existimate: quippe, dummodo induftria vestra noii ^ languefoet , forte pauUo tardîus , at nihiio fecius hand^minus certo , quam victo-*^ MS, idem illud pulcherrimae gloriae decus, quo doctrinarum Audia, probis mo^ ribus exornata, enltores fuos condecorant, aliquando adipiscemini« Uti vero, honoris adhibitis Itimulis, egregie iuvenum Academicorum pectora varae eruditionis amore inflammare conatur r b gi s noştri prudentia ; ita et im*« pedimentorum iilius haud minimo , paupertăţi , eam attulit modelam illius mu- nific^ntia , quae Principem decet , qui fummo iure opiimua cognominari meretur. Prolixa infuper regis erga literas literatosque homines benevolentia quam lueulenter conrpiciatur in auctis Doctorum Academicorum ftipendiis, et in libe* ralisfîma erga eorum viduas parenţibusque orbatos liberos cura , uti procul dur 62 Digitized by Google ' ^ 4o8 — ^ bio mecum omnes ia univerlis Patrlae nostrae Academiîs maneris Profesforii focii gratislîma mente agnofcent; ita equidem publice eam laudare detrecto/ ut animi ^ plus iuato lucri faciendi ftudio intenti^ noştri imprimis ordinis ho-; mines pafara decentis^ rufpicionem a me amoliar univerfam. Hoc unum, ut^^ quam accomroodate ad ipfa literarum Iludia adiuvanda coliocetur Regia haeo ttiunifieeniia , appareat , indictum praetermittere nequeo , non tantum ea eximie augeri facilitatem acquirendae, caro faepe pretio conftantis, eruditae Aipelle^ ctilis, cuius fibi comparandae e nummorum penuria orta difficultas docta eru-r ditorum conamina baud parum aliquando retarda^it j verum et ipiam historiam multis f quae omnes fere aetates larga copia exhibent , exemplis lueulentis&me testări, bonarum literarum fortunam cum beneiiciis privilegiisque , quibus ea«- rum cultores cohoneflarentulr, femper adaequatam fuisfe. Haec itaque tot et tanta cum fint Tua , augitstissime, non oculis qui- dem nostris^ at mentibus tamen praefens belgaruh rbx^ in doctrinarum Au£a, in patriae iurentutis infUtutionem, in Academiam denique nostram nae^ rita; quam lubenter, omnem, qHem et Academia nostra, et uni verfa patria tibi debet, grati animi affectum exprimere vellemi Hoc Tero oum meam quidera fuperet mediocritatem î iilud tamen unum taci- te pectore premere vetat^ qui omnium animos regit ac concitat, religionia fenfus, nos in te ipfam adorare divinitatrji, utpote quae hanc tibi tam liberalem , et ad fuae ipfius benignitatis imaginem compolitam , indidit mentem, tbqub felegit, exquifitisfimi fui erga nos literasque nostras favoris administrum. Tu autem^ quo ad' agendas tibi verbîs gratias nos, quicunque Academiae httius lalutî et emolumento operamur , yides imparatiores , eo nos ad redden- das univerfa vitae, faluberrimis tuis confiiiis ac legibus accommodatae , con- formatione femper reperies promptiores paratioresque ; quod dum fanctisfime TIBI fpondemus, te, Tuam Gentem, Tuum regîmen ,- Tuaque omnia dbo commendamus, Tuaeque erga literas 1>enevolentiae laudem praedicandam corn* mittimus gratae posterităţi, quae , ipfa re expertura, quam copiofe per oiqnes, fe lAiUtuo excepturas, generationes permeent Tuorum in confervandis , Ilabilien-« dis , immo et ad maius meliusque proyehendis literarum Audiis beneficiorum effectus , reram hanc et folidam nominis Tui gloriam numquam fenefoenţe me^ morla custodiei, tuebitur, immo et perpetuo amplificabit* Digitized by Google — 4og- -- Hac antemijpiiifiond ea quoque recordatua, quaş, ciua Academia noatra Univerlitati Gallicae fuberati contigerunt^ non quidem znemoriam retractabo eorum^ qaae tune dura ac trifitia acciderunt; utpote quorum commeinoratio ab huius diei laetitia, bniBia^ qnae foporatos fufcitent dolorea, procul esfe iu* bente, alieniafiuia foret: at postulat nihilominus vira offîcii mei confcientia, ut publicam grâti animi testificationem edam ils , qui mihi , tempore isto Acade« miae regimen fufUnenti y ^uxilio ac benevolentia fua praeAo adfuerunt. Tibi itaque, amicisfimp van swindbren! cui una cum amplisGmo caai* F£Ro, praecjare de nostra Apademia merit o, fed quem palam gratulări iam non licet y concredita fuit, Infpectio, quae a-^Gallia dicebatur, Academiae Gro« ninganae, Vobia infuperi nai CLARisaiMi^ qpi e Profjeaibrum ordinibus confilii Academici mecum coUegae fuiatis , Tibi denique, AHFi<isai|iB syf*- KENa! qui Academiae ab actia fuiati! Yobia inquam omnibus fi vellem figni*- ficare, quanta fuerint . yeatra , aernmnofa iată temporia periodo, erga Acade- miam uoatram merita, et quam prompte difficillimum , quod humeris meia impofitum erat, onua fuMeraveritia , yererer, ne modeatiae veatrae graWa ea- fem; neque, ut yerum fateor, habeo, quo veatra merita , vestramque mihi praeftitam amicitiam pro dignitate concelebr^e posfim* Meritae ergo laudia vice accipite nudam animi , erga Voa gratisfimi, fignifi- cationem , de pectore profectam , et , cuiua finceritatem , quod fanctisfima Vo- bia fide fpondeo, re ac £ictia femper Vobia probare allaborabo, Voa interim et me amiciţia veatra complecţi pergite^ et felicfa Tivite, Ut vero ad ea pedem promoveam, quae arctiua cum huiua diei follemnita- te coniuncta funt, principe loco Vos mihi compellandi estia, viai ampi.i«- 8IMI, UNiVBiiaiTATia GRoviMGA2fAB cuRATGREal quoş tttinam omnea praefenlea confpiceremi fed quae cum noa non beet fortuna; praefentibua ab- fentea comprehendere liceat. Gratulor Vobia, viri AMPLiaaiMi, gratulatur Vobia mecum univerfa haec civitaa literaria hune hoftorem, Regia in Voa collatum benevolentia. Laeta Digitized by Google — 4io — • - VohiB asfurgit Academia Groningana, fui curam delatam confpiciens Vobl»^ quos, tamquam ipfos literaram ftudiis rite initiatoa, vel eo f^Io nomine ceu genuinae eruditioni» yindices ac ftatores pie yeneratur, ac q^JBn erga fe fia'-; diurn numquam remisfurum et iile , qui Vos omnes incendit , literarum colen* darnm adiurandarumque ardor^ et antea eiusdem muneris a plerisque Yestraoi magna cum laude gesti memoria ipfi perluadet luculentiafime. Neque igitur ego illam adeo vestro amo'ri yestraeque curae commendo,. quam potius hanc meam ^ certisfimis argumentia nixam , fiduciam et Yobls , et huic coetui, dictis meis procul dubio asfentienti , exponere audeo, Vos j nul- Io etiam ufos fuafore, nifi ipfo hoc vestro in literarum bonum intento animo^ ad Academiae gloriam propagandam Academicaeque inftitutionis fiilubritatem confervandam 9 immo et augendam perfidendamque ^ traditam Vobis pravinciam' aon fide tantum expleturos , yerum et fplendidisfime exornaturos esfe. Macti igitur eftute hoc vestro honore , yiRi illustuissimiI fet, patrocinante Va- bis Vestrisque benignisiimo m u m i n b , felices agite t Hoc tandem certiaiîme perfoafum Vobis fit, vini am.plissimiÎ et rae; huins Univerlitatis regimini benevolentisfimo b b o i s arbitrio admotum , et om-r nes meos in hac Unîverlîtale Collegas , divin o , quod enixisfime imploramas ^ auxilio fuftentatos, nihîl antiquiut habituros, quam, ut officia nobis impofita accurate împleamus , et ut honoii, quem Vobis , vestrae dtgnitaţi , vestrisque meritis debemus , numquam defimus. Te quoque infalutatum praetermittere nefas ducerem, viR nokilissimk,' qui Univerfitatis Curatoribus ab actîs es ! Tibî etiam. munus hoc , quo Tua te peritia egregiaque et longa experientia probata dexteritas dignisfimum efficr- unt, ex animo gratulor, idque ut ite geras, ut, quas TibL iam comparastî,, laudes novis, inde ad te redituris laudibus lueulentisfime cumulentur, ardent tisfime opto. Porro ad vos mea dirigatur oratio, niViNARuM «uman arum^ue ar* TIUM AC sctBNTiARUM PROFESSORBS, Collcgae coniunctisfimi ! in qor- bus vero me frustra quaerere roaRdiuX nostrum , viram optîmum ac de Academia nostra aeque ac de re literaria univerta p'raeclare meritum, ingenti cum doloris affeclu fentio, quem vero, quamquam caeteroquin iustisfirae ei in- dulgerem, nune huius diei laetîtia comţrlmere iubeU Est, quod Vobis, qui îam antea hanc Mufarum fedem eruditionis vestrae Digitized by Google — 4ii — Inmine eoUuătf a^tia , aeqae ac niihî idboram restrorom focio, impenfe grataler de mânere Profesforioi- diu in hac Acadenţia gesto, nobis denuo renorato : non Tero est, quod Vos exhorter, ut^ Regia hac benevolentla , quam omnes mecum gratisfimo afiimo agnofcitis, dignos vos praelletis y eodem , quo aotea foluiftia, modo, doctrinae vestrae lalubritate yirtutisquâ yestrae exemple, Aca- demiae nostrae ntilitatem omni laboris contentione adinyando: neque enim mi<« hi tantam iuris furao-^et auctorltatis , ut Yobis me m'onitorem prâeberem ad«^ hortatoremqne , neque Vobis , qui huc usque tanta cum hmde ftadium hoc de- curristis, calcaria addere opus est« Salvete porro Vos yiri clarissiuiI quos primnm publice CoUegas apr pellare mihi contingiU * • Gaudet mecum impenfe uniyerfus noster ordo, in hornm numera Te copfpi* ciens , clalRIssihb stratinghI ad munus Profesforis ordinarii meritisli« mo iure promotum. Te itidem, clarissimb ten brinx! praedarum nu- 'per Academiae Hardervicenae decus , nostraeque , ut certisfime perfuadet nofots xneritorum tuolrum fama , inOgne decus fnturum , Te porro , c l a R,r.s s i u b t/tLKENsf e cuius ezimia Phyfiees aeque ac rerum «aturalium periftîai fua-- yisfimae facnndiae flore conrestita , piaeclara quaevis fibi auguratur civ^tas nosr tra literaria, ^ac Te, cognationis amidtiaeque vinculo mihi dilectisfime lu- xops! quem omnes eo magis iam. ordini nostro infertum gaudemus, quo re* centior nobis est memoria egregiae laudis , quam y huins Academiae alnmnuf , Tibi comparasti , et quo certiorem^ ad fpem nos erigit acerrima Tua , elc^an- tisfimo ingenio adiuta, ardentisfimoque yerae eruditionis amore perpetue yiyax diligentia, fore, ut Tu et in hae Academia linguae eloquentiaeque {Matriae glo- nam mafcule tuendo ac propagande tuam quoque ipfius famam continua la* tius ac latius extendas. r Valde tandem doleo, me coram alloqai non posfe gtjtotum, yirum-j mut- tîs nominibus valde praeclarum fnmmeqne yenerandum; utpote morbo, e quo eum breyi ad yegetam fanitatem feducat Deus f domi deftentum. Vos itaque omnes ^ qui nuno coUegio nostro^ quod ntinam bre vi compleat Digitized by Google fiiustas oLARXssiiffi RwscHux adrentusl adforipti estis^ VţBi citări s^ siMiy caDfpicitia in me caeterLsque mânerii TocietatQ .jam arotisfime Vobi8«; cum conianctis fociia eos, qnibua nihil amicitiae fide faţictius^ nihil concor-^ diae ftudio fit antîquius y qui itaque nullam ujaquam Vchiscum inituri i^nt pugnam, praeter eam, ad quam* Vos. amice provocamu5.| et' quae etiam ipfa, Vobis fine dubio placebit , qua in bene de Academia uniyerlaque eruditir! one merendi fiudio quisque de fociis xictoriam suportare conetur. Caeterum, collegab univerfi ooniungtissimi !. ut nova, quam om.» nes accepimus, ad munus Academicum yocatio^ uno, eoque firmisfîme noda« tOy pacis ac concordiae nos ooniuogat ▼iqcnio, ut novas nostrp Academiae inferyiendi ftudio flammas fubiiciat , atque ita nobis non laudis tantum huma'- ' nae, verum et ipfiua divio&e. Approbationit. -mercedem paret lautisfimam, ex animo precor. Denique cum mibi primam recens inauguratae Academiae rectionem de* nandavent benevalum Regis de me Judicium, oneri işti, honoi'ificentisfimo qnidem , at iuxta graviafimo, feirendo, yix par esfem, nifi et eximinm leyar. menniihi paratum^^exiaJimarem ia vestria, prudentia amicitiaque gubernatis confiliis,' quibus quin meam imbecillitatem benevole fullentatari fitîa, diu pra» bata veatra erga me yoluntaa me dubitare non permittit: quem in finem me Vobia imprimia commendo, qui mihi Aafesibrea adiuncti estia, et qui Senatui Academice ab actia eaV viri amiciafimil quoa labore, confîlio, auxilioque mihi femper paratoa fore, veatra. me confidere iubeţ bumanitaa. Voa tandem compello, lectiafimi luysNBa academici, noster amor, nos- traque cux^l Voa videtia in noya inftitutionia Academicae conftitutîone egregiam Vobia oblatam opportunitatem ad eruditionis cuiuscunque gloriam , omnisque virtur tia laudem enitendi* Fatendum est, noyam hanc legem Academîcamftudiorum Vobia praefcribere , curriculum, quod tam breyi temporia fpatio emetiri non liceat, ac illud erat, intra cuina anguatiaa huc uaque mulţi fia4ium Academicum leyi pede perfulr tare petiua , quam *compofito greafu decurrere confiieyerunt» Talia .yero tempqria, ftudiia Academicia coufecrandi, compendia Vobia iam auctoritate regia prohiberi , eat quod laeteminij utpo|te quae vera femper -erant fiudiorum yestrorum diapendia.. Digitized by Google ' Itfultum infuper laboris a Tdbis poatulatur, ut Ijegibas his oonformiter ftu^ dîa yestra dirigaitis : -at- fcitîs Horatlanum' illud , *ml fine magno ^ntcun labora dedisfe mortalibus, omniâque laboris molestias eo patientias tolerări^ eoque fkcilius vinci, quo uberioribus pulchriorîbusque deincepa' . tompenfentur -yeni hoiraria raldberrimaeqae utilitatis froctibaa; *: ' ' Neque etiam dicat quisquam Vestrum , novae legis rigorem , arctiori dbci-» pHnae A^ad^miariim alumnos adflringeatexD j magnam Ubertatis , . qua Aoadat- micam iuventutem iznprimis fcoi opoi*teat, adferre iacturam : quisqaamne enim yeatrum est, ingbnvi iutbnbs, qui non eleganţi, ac per iplam rei naM turam verisfîmo cicrronis effato confentiat, legum omnes esjejerpoa^ ut pere liberi esfe posfimua. Quid iofuper, ut emsdem facundisfimi et humanae naturae fdentiâfiim rm yerbis utar, eet libertae? poteetas viwndi^ ut i>eUa. Quis igitur vMt^ ut ifiilt? ni/i qui recta fequitur y qui gaudet officio j cui i^iifendipia confid£raia atque provifa est? qui legibus non quidem propter metum parety fed eae Je^ quitur atque colit ^ qui id falutare maxime esfe iudicat, qui nihil dicit^ nihil facit y nihil cogitat denique ^ niji libenter ac libere j cuius conJiUa^ resque omnes , quae gerit , ab ipfo proficifcuntur , eodemque feruntur* Sic igitur habete , cari86iiii iuvbnbs! veros vestros ,v eosdemque gravis- fimo vot iugo fubmittere conantea hostes esfe pravas libidines, audaciatn, fu- perbiara , petulautiam j deRdiam , fimiliaque yitia : his refiftere , hos armis , qoae laboris contentio, quae rectus rationis ufus, quae religio ixnprimis Christiana fubminiftrat yalidisGma, fortiter oppugnare, hoc opus, hîc labor yester est, hoc luculenţisfimum finiul erit indicium, Vos yeram yestram libertatem tueri: hosque hostes fi debelletis , triumphum Vobis parabitis , eo gloriofiorem , quo certius est hoc salomonis, fapientisfimi olini Hebraeornm Regis , iudicium heroe praeftantiorem esfe Tuarum ciipiditatum debellatorem, fuique ipfius yi-t ctorcm urbis yîctori praecellere. Agite ergo^ carissimi luyBNBs! gnayiter in Audia yestra incumbitei prayarum libidinum tyrannidem forti aniino edomate, ac yerae yirtutis matu^ raeque erga obum pietatis femina, rationis ufu , religionis praecepti8,*iuyenr tutisque yestrae ductorum monitu mentibu» yeslris iniecta, lubentes recipite, âc foUicita cura foyetejut bona illa femeutis, procurante dbo^ laete excress Digitized by Google ^ 4i4 ^ oeiiA, pnlcherrimos nberrimosque aliquaodo , in yestram laademj; et vestranE aeqae ap communem ulilitatem radundantes fructus proferat* .Atque fie per Vos etiain perennabit Academjae nostrae gloria, et habebit RBX noster dilectiafiinu« omnium optimam ^ fuae erga bonam publicnm curae mercedem j perque omnium infequentium faeculorum yolumina huius diei me* moria namqoam fe poster or um menti offeret, nifi cum adiimcta unirerlae fe* licitatis Belgarum publioae, aet^rnis verae erudjtiom^, yeraeque yirţutis funda-: mentis Aabilitae, et nunquam interrupta omnis aevi experientia comproba^ taie, recordatione. Hoc vero Tu, Optime Maxime dbvsI cuius farori nostram caeterasque patriae nostrae Academias fcholasque fupplices commendamus, fac ereniat; ut et.liuitts diei follemnitas, et, quae e^m feqnatur, publica falus, tamquam Tuum opus, Tuae benignitatis , fumma laude celebraudac, perenne iiobis poateritatique uniyeriae praebeaţ argumentum. Digitized by Google INWUDINGSREDEVOERING ▼ AH M'. BARTHOLD HENRIK LULOFS, ROOGLEERAARr IN DE FACULTEIT DER BESPIEGELENDE WIJSBEGEER* TE EN LETTEREN, VOOR HET VAK DER NEDERLANDSCHE LET- TERKUNDE EN WELSPREKENDHEID , AAN DE HOOGESCHOOL TE GRONINGEN. OTB a DE NOODZAKELnKHBID VAN DE BEOEFENXNG DER EIGENE TAAL EN LETTERRUNDE VOOR DE ZELFSTANDIGHEID EN DEN ROEM VAN EENE NAŢIE, OBHOVPBH hij het aanvaardtn van de9K«lft nfaardigheid op den vijftienden van Slagtmaand i8i5« 55 Digitized by Google 'T./ Digitized by Google EDBLE GR00TACHTS4RB HEEREti^ HOOGSTJJNZIEKLJJKB MANNENf A AN fTIE DE ZORG EN HET TOEZIOT OrER DB. ZE HOOGESCHOLE ZUH OPGEDRAGEN! rOORSTANDERS, BESCHERMERS, BEOEFENAARS DER fFETENSCHAPPEN ! HOOGSTAANZIENLIJKE MAN, TFIEN HET rOEREN DER PEN- NE BIJ DEZELrE IS AANBEFOLENt HOOGEERfTAARDlGE , HOOGGELEERDE HEER.DIE A AN HET HOOFD rAN DEN RAAD DEZER HOOGESCHOLE GEPLAATST ZfJTl ROEM EN LUJSTER DER GODGELEERDHEID EN DER LETTEREN! HOOGSTGEACHTE AMBTGENOOTl SIERADEN DER fTETENSCHAPPEN , DIE DERZELVER GLANS OP HET SCHITTERENDSTE DOET UITBLINKENl HOPGBB- ROEM DE , HOOGGELEERDE HEEREN , HOQGSTGEEERDE AMBTGENOOTENl HOOGAANZIENţjlJKE HEEREN , LE DEN F AN STA ATS- , STADS-; BEGTS- OF AN DER BESTVUR^ DOOR GEBOORTE , BEKfTAAM^ HEDEN EN KVNDB UITMUNTENDE! STEUNPILAREN DER MAATSCHAPPIJE EN DES FADERLANDSi WEL EERfFAARDIGE, ZBBR GELEERDE MANNBN t UITLEG^ GERS DER GEfTJJDE SCHRIFTEN, BEDIENAREN DES GOD- DELIJKEN frOORDŞl GIJ, DIB MET HET MEESTERSCHAP, OF ANDERB TITELS EN GRADEN VAN l^ETBNSCHAPPEN OFFRAAIJE KUNSTEN FERA SIERD Zin\ DOORKUNDIGB, DOORERFARENE MANNENi WEL EDELE GESTRENGE , WEL EDELE HEEREN/ UITGELEZENE JONGELlNGSCHAPy fFELKE IN DEZEN TEM-- PEL DER WETENSCHAPPEN UfFEN IFIEROOK A AN DER- ZELFER BEOEFENING TOEZWAAIT/ HQPE DES FADER- LANDSlTQEKOMSTIGESTEUN DER MAATSCHAPPIJE! WIE GIJ FERDER ZIJN MOOGT, FAN ALLERLEI RANG.EN STAAT, DIE HIBR ZUT ZAMENGEFLOEID , ZEER AANZIEN- LIJKE , SfEER GEACHTE, ZEER GEWENSCHTE TOEHOORDERSl »tw<>w»qB Jlet oogenbllk is daar; vaariii ik door het houden eener plegtîge Inwijdiags* rederoering mij van den eerften pligt mijner nieuwe betrekking aan deze Hoo- gerchool Bal trachten te kwijten. Gevrigtig, belangrijk , doch tegelijker tijd'roor mij ontroerond oogenbUkl Ia het wonder, A. T. dat mij, bij het bekiim-i Digitized by Google. Het ia hiertoe, A. T. dat ik U om die toegevende aandacht verzoeke, welke; gelijk ik reeds gezegd beb, mijne geheele hoop en mijn geheel vertrouwen uit-? maakt. En gij, o Genins der Welfprekendheid, die mo dikwijk uw vuurhebt Digitized by Google •^ 4i9 - .wâlen doen Uaketi In lîarten^ die roor han .Yaderiond klopten , laat mij ^ o laat mij over sulk een j eenen Demosthenes waardig ^ onderwerp niet ten Msemale onwaardig fpreken. Wtj 2ulleii| in de eerfte plaati, o&ze ftoffe ait een gefchiedkundig oogpunt befchouwen, en door eenigo Voorbeelden trachten aantetoonen, dat die Yolu ken, welkoi ook in andere c^zlgten, zich den meesten roem en het luister^ rijkfte , zelfBandigfte Volksbeftaan hebben yerworven , terena van de beoefening hunner taal en Letcerknnde het meeste werk gemaakt hebben; ja veelal juiat op dat ttjdftip, wanneer hun aanzien en magt ten hoogften top waren* gefte-*. gen, en zi) zelveti dus het diepst yan ,het gevoel des roems en hunner zelfflan-^ digheid doordroBgen war^i* Op deze wijze > gerugfteund door het gezag der Natira , reeda een Aerk Termoeden voor de waarheid onzer ftelling hebbende idoen ontftaan , zullen wij haar , in de tweede plaata , nit den aard 'der i^ake kelre nader traohten te betoogen. Ik acht het echter niet ondienftig fooraf nog een paar woorden , tot ophelde- Yîng van den titel mijna onderwerps , te zeggen» Door Letterkunde , eene uitr drukking yan eene zeer onraste beteekenis, verzoek ik U hier die fraaije kun« Aen en die weteilrfcfaappen tb yerftaan , welke , of onmiddelijk met de taal zijn l^erbonden, of tot degrondig^ kennis van dezelve onmisbaar vereischt worden ; ala daar «ifn de Diditkunst, de Welfprekendheid, de Vaderlandfohe HUtorie^ ea Oudheidkennia, en dergelijke. Wanneir ik Toorta van de beoefening der taal en Letterkunde fpreke^ heb ik^ zoo wel eene werkdadige (practifche^ , ala eene bloot befchouwende (theoretifche) beoefbnîng van dezelve in h6t oog. De Dich* ter toch, de Hedenâar, en Historiefchrijver, die alle de rijkdommen hunner taal en Letterkunde , ala zoo veel fchitterende edelgefteenten , in hunnen ftiji, yooT iedereen^ ten toon fpreiden, verdienen voorzeker niet minder den naam yan taalbeoefenaara, dan zij-^ die meer bloot befchouwende fpraak* en Letter*: kundigen zijn ; die de waarde diens gouds en dier juweelen (opdat ik in de teen* fpreuk blijve) wel kunnen fobatten; wie ook wel, ja, dikwerf beter» de rijk© mijnen bekend zijOy waaruit dezelve gedolven worden; doch die zelven deze kostbaarheden zoo zeer niet uitftallen , indien ik het eens zoo mag nitdrukken , ,Voor hunne medeburgers. Kortom , ik noem in dien zin de VpndePa en Poot'a even zoo wel Taalbeoefenaars , ala de onfterfelîjke ten Cateta en Huydecoper'a; .Wat ik door de. zelflftandigheid eener Naţie bedoele , moge een voorbeeld op- Digitized by Google helderen. Yestigt tiw obg. A* T. op dat magtigie Bilandsrdlk, aan hetwelk; dezer dagen, Neptuin zijnen drietand fchijnt te hebben afgeftaany en dat fohier het zegel der waarheid drukt op het gezegde dea Franfcben fchriJTers , dat dţe beheerfcber des oceaans de bebeerfcher der vrereld îs» «— Bewpndeţt de vader-- landsmin, die bij hetzelve in alle harten blaaktj de geestdrift der Brilten yoar het land hunuer geboorte j hunnen waroien ijver rooi^ deszelfs b^langen ; hunoe gehecbtheirl aan VaderlandEche zeden en gebruiken; en dan inzonderbeid de uitwerkiog van dit alles^ dat fchitterende , luistorrijke V olksbeftaan ^ dat aan* sien, die magt| waartoe deze Naţia geftegen is. Wilt Gij een ander meer Vaderlandsch yoorbeeld? De oade Hollandera van yoor anderliaWe ^ of twe0 Beuwen zullen het U geven. Na dit eene en andere^ tot opheldering van den tilel mijas onderwerpsj . aangemerkt te hebben ^ ga ik thans over tot de bebondeling.van de^zelfs eerRe gedeelte; om^ namelijk| door eenige voorbeelden aantetoonen, dat de beroemd* fte zelfflandigfte Volken, en wel yeelal op het tijdftîp huna hoogften luisters^ het meeste werk yan de beoefening hunner eigene taal en Letterkunde gemaakt hebben j of met andere woorden , dat de^e laatstgenoemden Wj de yermaardfto Natien dtijd het weUgst hebben gebloeid. Wat dan deze. eerfte afdeeling betreft, îk tvrîjfel nîet, A. T. of de meerten uwer znllen hier reeds da^elijk met mij het oog hebben op dat Volk, hetwelk in de oude Gefchiedenis zulk eene voomame plaats bekieedt ^ en met hetwelk zer Digitized by Google — 4oi -^ k«re f thana se^r ged^moedig^'e , Naţie van later tijdeti fomtijds /ich heeft dur-^ Ten yergelijken^ of Tergeleken ia ^ wijl dezelve reel yan de fnapaohtigheid en het wufte beait, welke eanen voiksftam van het eerstgeno^mde , bij alle overi- ge fchitt^rende hoedanighcden ^ aankleefden, Ik bedoel de Grieken , wier Let- terkunda nog eVen vermăard îs , aU de nagedachteniâ hunner Helden ^ die in d^ relden van Marathon en Plătea de lanwerkranfen der onfterfelijkheid ver- worven^ ^ hebben; ' Qf 2o'udeu dezen niet ten bewijze van de waarheid mijner fiellîng ftrekken kunnen? Zoo cr nog iernând zijn mogf ^ die dit in twijfel ţrok , w^elaan , dat hi; met m$j de gedenkroUen van- dit alierberoemdlle Volk der Oudheid opflat* Wij sullen daarin lezen, hoe van de vroegfte tijden af, dat de (^riekfche naam door luisterrijke daden fchitterde, ook reeds de eigene taal en Letterkuhde bij de Grieken een voorwerp van beoefening geweest is« Ja, de bosfchen van Thirade en de oevers van den Hebrns weergalmden r^eds, ii;i die taal^ van de gesangen des ranipzalîgen minnaars van Eurydice, toen over een groot gedeelte van Griekenland de dageraad des heldenroems naauwelijks was aangebroken. En toen de Griekfche dapperheid tot in Afie gevreesd werd , toen de Griekfche vanen in de velden , door den Scamander befproeid , en tot op de puinhoopen van het heilig Ilium wapperden, is toen ook niet , fchoon in wat la« ter' tijd, de nooit volprezene Maeonides opgellaan , die, in de befchaafflfte, wel- kndehdfte , liefelijkfte taal , de daden der veroveraars van Troje vermeld , en Voor de Achiliesfen en Agamemnon's den tempel der onfterfeh'jkheid onfflofen keell? — — D'och, om te betoogen, dat juist het tijdftip van den hoogflen oor- logsroem en ftaatkundigen luîster ook dat van den grootften bloeî der eigene taal en' Letterknnde, in Griekenland, geweest is, wîl îk, met voerbijgang van de vroegere Gefchiedenis der Grieken, uwc aandadlit bepalen bij die Eeuw, in wel- ke deze, door de Goden begunftigde , Naţie zich de fchitterendfte^krijgsglorie en het zelfftandîgfte Volksbeftaan verworven had. Digitized by Google \ de rertwijfelittg van eenen Oedipus» de jammerkhgten eener Electra, de râş semij des zoons van Jopiter en Alcmene ^ met fchrik , met ontroerîng en mer delijden rerVulIen? Was het niet in dat tijdpeii:^ dat de teergeroefige EWiripi*^ dea eenen yioed van tranen uit het oog wist te lokken/ wanneethet koor eene verwoede Medea fmeektei om toch bare handen met het bloed hareir kinderen niet te bevlekken? Was het in dat tijdperk niet, dat Aristophanes alle de fchatten van geestigbeid en vernuft, in zijne, tot alles zich bnlgend^, taal.op«; gefloten , wist op te delven , en met het fijnfte Altisobe zout zîjne knnstge* wroditen te befprenkelen. Ja , A. T. de«e en andere groote iMlannen waren ^ te dien tijde, de fieraden der Griekfishe taal en lietterkundoa En in dieaelfiie gouden Eeuw verwierf Herodotus den naam van Vader der Gefchiedkunde ; ftichtte Thhcydides sich eene onvergankelijke eerasuil door de krachl en de bon* digfaeid van sijnen Griekfchen Aijl , waarin de Inister aijner moedertaai zoo zeer nitbiinkt ; bewees Plato , dat die taal ook een bekleedfel kan oplereren voor de verhevenfte en a%etrokkenQe denkbeelden der Wi jsgeerte ; terwiji de Zanger van Teos, in veel vroeger' tijd, reeds getoond had, dat dexelve eyen gewiilig tot het fchilderen der lovendigfte, lagchendfte vreugdetafereelen haren bijftand verleende. Met 66n woord , en om vata de Aristotelesfen , de Xeaophon's y ea alle de overige vermaarde Griekfche Letterbeoefenaara dier Eeuwe thans niet te fpreken: toen de Griekfohe wapenfeiten, de Griekiche wetgeving, regerings« vorm en zedan de grootfte mate van beroemdheid verkregenhadden, werd ook door dese Naţie de zuiverfie wierdok aan de becefening harer eigene taal en Letterknnde foegezwaaid. En, te gelijker tijd, hebben toen en vervolgens de Grieken Reeds gezorgd, dat ook de befobouwende beoefening dier taal een Van de hoofdtakkoa des onderrigts in hunne feholen van Redekunde uitmaakte« Wa« re mijn tijdminder Beperkt, zoo zoude ik hiervan verfcheidene bewijzen kunnen bijbrengen* Om nog een ander voorbeeld uit de Oadheid , tot bekraohtiging van de waar- heid mijner ftelling^ te b^fcbonwen, laat ons het oog vestigen op hen, die, in latere tijden , de overwinnaars der Grieken geweest zijn ; op de Romeinen namer lijk. • Vestîgt, te dîen eîHde,'uwe aandacbt op dat yolk, op.hetwelk de joifite ka^ rakterfchets nog toepaflffeUjk ia, door een' der Romefaifche fohrijtera^, in twea woorden , yan deaselâ Vooryaders gemaakt , toen hij deaelye ligtainnig en wreed^ aardig noerade; op dat Volk^ hetwelk rich finda jaren.heeft a%emat, om iade meeste hoofdfteden yan Europa aijne yanen te planten, ten einde liet, dcEor dagen, bmnen den tijd fchier yan 6in |aar, sijne eigene hoofilftad tweemaal yeiw oyerd mogr aien. Wie nwer geyoelt hier niet, dat & de Franfchen bedoele? «t late de Letterknnde dier Natie, in deraelyer waarde ofonwaarde^ âan hariţ plaata. Voorieker dwalen zi; eyen zeer, die aao haar alle yerdmaaenlontisegiS gen , als zîj , die wanen , dat de magten des Hemeia Aecbta aan een Fransdi brein, aan PraBlWie herfenen de gaye dea ywnnftai» ^ foherpzins^lieidsfii de» 54 / Digitized by Google «0fâefbi bribUn g^feboaben* H^t Ia voor mij genoeg^ dat ook deze Naţie m^' tot wn duîdeUjIc b99C^.kAn.firaidi^wjr«i.de woLarh^id 4er i^e)|uig^ die wij be«ig2ija; te betoogfin. Dat de Franfcben tPQh dgor dapp^heid^ krijgsroem en fchiţţei'ea^ de oorlogsfeiten dikMrerf hebben uitgemmit , sal wel nieman^ oAtkeiţiieiu £n ^ irami0er wiţ deraelver (3^/bbîeA»im WgţkBxi y , zullea wij ontdekken ^ dat een groot gededto âM/fldpgeaaamito .Eww v^a I^iodeEv^i^k^ den Veertieiiden^ iu dit op- şig^9 een der loisterxijkfte tijd|peffkei} toof de Franfcbe Natie^weest U* Toea Vivren bare Helden met lauwevea liedekt^ moar^ te gelijker tijd^ blonk inhcp eese sekere edeloioedigheid en grootbeid ran ziel uit ^ wijd Terfchillende van de <mbefehofte^ wreedaardige foldatenwoestheid. dea tegenwoordigen .Franibhen ktriîgs&anfl, OC^ Aoude men deee eerstgenoeotde hoedanigheden aan den ne- 4lerigen Tiurenne ^ aan . den grooten Dovdi^ en 200 yeel anderen durven ont-^ 9tggdt\1 Of wel 9 soude men loocheneny dat er^ in die dagen,, IbhiUerende dţiden door de Franlbhe krijgslieden yerrigt .iijn 7 Veroyerd Vlaanderent Plat* goblikfemde wallen van Kamen en Luxemburgl Gij moogţ scdks andecs gş*. tnigenl Bi^^ Maat, en ondere Rivieren, waren uwe waterboLworken dikiS wer£ wcl 'beftaoidx tţ^ea dea deer alle» heen barAenden yloed der Franfishe krijgfbenden ? Ja j A.. T. het begin en midden diw Eenwe ibhoten de helderfia* ârţlen: yam brijgs* en ftaatsroem op het magtige Frankrijk, en yoor den fchep»^ ter yan Lodewijk fidderde Europa. Maar, waff het niet juist ook dat tijdperk,. hetwelk: van de onyermoeidAe beoe&ning^ der eâgene taaL en Letterkonde bij: de S'raqCdhen getuige. waa? Hebben niet de grooţe CorneiUe ,. de ţeergevoelige Ra« cine^ de vemuftig hekelende Boileaa ,«^ de geestige en liijmigie Moliâre^ de fiep-^ lî)Ue Fenel^m» de wţlfprekende Hoafiiet» de roerende en tisefiende Maslillon^ en eoo yeel ajideren cuatetcoa in hetisejive geurbeid^. om aan de Franfbhe Let^ tbren dim famter te g^yen, welken să^ nog tot op heden blijiren be^tten.,. Boch^ A.' T, ^martoe on^ l«geii bij <jbsn yreemdeling, qpgehouden? Waar^ «m soeken wî-in de ge&hiedboekea yan andere Yolken die bewijsen , welke de^ instovi(nioll0n:iten ona eigen Yadorland om «00 yplledig en^ alles afiioende yeiv^ Miaffân knnnflB 7 Yetriys biet yoor onae verbeeiding ^ en ftrek. mij ten geUiige ^ g^rierijk tijdpecL yan. het laatfte d«r seatiende^ en,heţ grootfte gedeelte der «e* ^Ueadenda fiemrl. Verista hier met aUe nim eeţeki^oiieii ^ uwe tfâomfbo^en ^ iKwe; praaJ^^ywtti des Haldenl- Klink we^ in onxe eoren,. nagalm der Hol«?' landfiohe tpgOMwai f Afi de ydldtn bij; Nieuwpoort^ op de bare» dea, Ooes^ Digitized by Google «an9, op de golven răn, dea Teeras, bi; het overwinnkigsgedonâer der kaor- touwen, en het fmadelijk afdrnipen rari GostfliaBii^ Gţialer cn Briti jabd.«id gesongent Nog eeiia: Verr^s hier voor (mie terbeelding, om ndjoe fieiUng teJUrent Ja, A. T« 1^9 «iea Holiand, in die Seutreftot een^ bâdweUaoQde boogt# ran magt ^i heerfthappij verheren. Wi> sien ons Grerneenebeat^ dat ^ in deâ aanvang ran den troirflelftrijd met Spanje , fiAeekende aan den roet dor Euro^ peefche troonen ligt, terwijl fdiier geen Vorat sich Verwaardigt^ cm op dit^ nad^liatid koo benijde^ ^kleinood mnen enkelen blik van boTcherming te wer- ypjsn; vrî) zien het, als eene liereKiig des Hexnela^ fier iiet hoofidi ^rbeffen wt mile die bijftere baren ran tegenrpoed, die hetaeltto overllelpt baddân. Wij den het beftraald deor de hdiderite j^nnen van Voorfpoed , wdvaart ^n r^kdom; Op alle seeen , aan de afgdegenfte firanden y dondert Holland's gefchut. Hd- land'a wimpels wapperen, waar de zon verrijst', en waar, de ^on onderga^n De rpeccri jen van het Gosten, het goud vato het Wcaten,.'(kilaonda'ft diaman- ten, het dpenbeen van Ceilon, de praalkleederen der Levant^ het ijser en het graan van het noordelijk Europa , met 66n ^oord, de VocMrtbrengfelen en fchat- ten van alle de werelddeelen ftroomen Holiand*a havens binnen. De zelfaopofferingen der Grieken en Romeinenţ de brandende VaderJandsmîn, die de Deciusfen de weerlooze horst aan duizend fperen prijs deed geven , die de Curtiusfen zich in den gapenden afgrond deed (lorten , trorden în ona Vaderlaud fchier herboren; Of|.waa het. niet, iu het begîn van dit ti|Mperk, o van der, Digitized by VnOOQ IC / — 496 — Wcrf , dat gl| aan eenen , door hongcr raxenden j yollcAhoop nw cîgen lijţ t* fpiJTO.aanboodtj dat gif, o Herman de Ruiter, Toor 'sLand* rrîjheid, u onder het puia yan het, dodr u yerdedigde^ ilot begroeft; dat gij, Kenaa Hasfelaar» zwakkoi weerlooae Vrouw, tegen den Spasjaard het swaard op sijde gorddet^ en, gelijk onze Tollens singti toondet, dat U; de eielen gees onderfcheid yaa kuDiie plaats beeft. Te gelijker fijd, A. T. sien wij, in die Eeawe, de groot^ Ae 6!genaardjgheid en zelfftandigbeid van het Nederlandfcbe karakter. Wiî zien iiijferheid en handelzucht, zonder lage bekrompenheid yan geeat, ^n eene'ziel* looze koopmansgeaardheid. Wi| zien zuinigheid^ zonder yrekheid. Wi; zien bedaardbeid en koelbioedigheid , zonder loomheid en onyertbhfllighdd. Wii zien deftigheid, zonder ftijfheid. Met Un woord: w^ ontdekken, gelijk wiţ hier boyen reeda gezegd hebben, een regt oorfptonkelijk yolkskarakter / niet bedoryen en ontaard door de befpottelijke nabootflhg van yreemden, en van eenen zwier en eene losheid^ die onzer Naţie niet eigen zijn. Zoo luisterrifk was dna dit tijdperk y A. T. yoor den oorlogsroem ^ de magi en de zelflîUndigheid yan Nederland* En thana vraag ik ^ of niet die zelfd# Eeuw* ook inzonderheid mede^was toegewijd aan de beoefening onzer eigene taal cn Letterkunde* Ik yraag het U ^ of niet , te zelfder tijd , dat HoUand zijnen naam door de fcbitterendfte krifgebedrijyen alom deed eerbiedigeu y de geeâtdrift yoor de aankweeking der Vaderlandlbhe Letteren^ te gader met de geestdrift des heldenmoeds, aller harten deed ontgioeijen? Ja, fchier reeda vân den beginne y dat de Nederlandfcfae dapperen op de eilanden yan het Ooa- ten hunne banieren planteden y en aan de Filipfen den' fcliepter der MorgeDian- den ontwrongen, begon ook onze nooit yolprezene Hooft den Arijd tegen de mwheid en barbaarschheid , welke onze taal en Letterkunde- nog met dikke ne- velen bedekten. O glanarijk tijdperk yan bibei der yaderlandrdbe Lelteren^ dat toen eerst regt ii\erd geboren, fchoon de SpieghePs^ de Coorrrhert's en an* deren hetzelve reeds eenigermate yot>rbereid haddem Het zwaard onzer Hd» den mogt den (rotibhen Spanjaard gedweeheid en onderwerping leeren, oct onze letterkioeken wi^ten onze, nog Aroeve, taal tot lenigheid en buigzaam-^ heid te dwingen. Onze yan Goenfen y onze Piet Hein*8 mogten y in de verRaf* gelegene werelddeelen , de bronnen van SpanjVa welyaart weten op te delyen^ en yoor hun eîgen Vaderland te doen yioeîjen , ook onze Hooftlen en Von-^ dePs yfki&B de verbergende uiijuen von den rijkdom en de fchoonheden onzer Digitized by Google k» 4217 «^ mgeue tptakd ea die ran anderen te ootdekken, en dien rijkdom, met verr jkwiâtende batid , in honne werken uit te ftorteo. Oose Heldea mogten niet alr leen vaii hunne eigene OrerhedeD , maar ook ran rreemde Koniogen en Vor- iken eeretitela ontyangen, ook.onse Letterbeoefenaara wisten deselre^ door hunne Terdienften y te verwerTen } en ^ soo de ordeftarren yan Frankrijk en Spanje op de borst der Trompeui en der de Ruiter'^ hebben geflonkerdj ook de Franfche koningşketen heeft onzen Droslkard rerlierd. Mederlandfcfae man- nen en Trouwen mogten de renaeendaden der Grieken en Romeinen^ derselyer dood en graf trotferende yrijheida- en Yaderlandamin , door hunne eigene bo«*. âriî?en » in de werkelijkfaeid temgroepen , de keurige pen van den Nederfamd- Ibhen Taoitus '. wiat deselye , met Romeinfche kracht en Jiadruk van ftijl , in pnse Historieboeken y dw yergetelheid te ontrukken» Ja^ nog eens: glansrijk lijdperk van beoefening en bioei der Yaderlandfche taal en Letterkonde! toen de sinriîke^ berallige, fijngevoelige Hoofltjt de Terhevene^ ftoute Vondel, de geeatige en yernuftigQ Haygşns^ de grootfche Afilonides, de woojrdenrijkev maar «oetyloeijende Cats, de fierlijke Brandt^ en zoo veel anderen^ allen ^ met den onyermoeidften ijyer, aan het optrekken yan^het gebouw diertaalen Letterkunde arbeîdden^ allenj^ met fieraad op fieraad» hetselye yerfimaiden ^ en met de groote Mannen^ in andere yakken,, wedijverden,, în de beyordcrini^ yan den bloei en den luiiter dea Vaderlands^. Ik yertrouw^ A* T. dat de aangebaakie yoorbeelden genoegxaam xîjn £ul-f len, om te betoogen, dat de beroemâe yolken altijd het fierkst doordrongeiS <ijn geweeat yan de noodsakeiijkhmd , om hunne eigene taal en Letterkunde te beoefenen; en dat «>, tot dexe beoefisning^ ala voor hunnen roem en hunne MlfAandigbeid onmiabaar^ de meeste befaoeflte gevoeld hebben, op dat tijdftip^ wannew h^ gevoel des roems en der «elfftandîgheid, ook in andere opsigjten,; het leyendigst bij hen woa , en door heldendaden > of andere glorierijke bedrij* ▼en zioh het duideli>kat openbaarde» Het soude mij h'gt yallen, hiervan nog een aantal andere bewijsen bi; te brengen; want, waar heeft de Naţie be- fiaan, of waar beftaat zi} nog, die ons met, ala met duiaend ftemmens. de waarheid van het geze^e toeroept? Even gemakkelijk soude het zijin hier het middel van bewiia uit het t^endeel, gelijk men zegt, te gpbruiken, en U aaa te toonen , dat juîst die yolken , welke met den minffen roem en luister ia de Gefchiedenia bekend Aaan , ook van de beoefening hunner eigene taal e» Left^ Digitized by Google ^ 49S «^ terknnde Tolftrekt geeu wetk gemaakt hebben ; of wel^ dat met bot Yeriiei TW liet lEaatkundig aanwezai ^ en dus ran den geheelen roem en de geheele f^tiîEtan'm digheid efener Naţie ^ ook op den dnur de geaegde beoefening^ ja, de gebaete taal selve I verloren is gegaan* Edocb ik moet dit eene en andere onaange-; roerd laten ^ opdat ik het be&ek dezer redevoering niet ten eenemale oyevr: fchrijde. ▼ergnnt mij dan tfaans uwe aandacbt bij denelrer tweede gedeelte, waaria ik de waarheid der fielling y die ik Terdedig ^ uit den aard der zake selve ^ sal traditen te bewijsen* Yooreerrt dus : de beoefeiiiDg der eîgene taal en Letterkunde is noodsakel^ Toor de selfEUndigheid en den roem eener Naţie , wijl sij in verband ftaat met-^ of liever in sich flnit de kennis ran de Oudheid, het karakter^ de Oe-i fcbiedenis eens zoodanigen Volks, en van al het groote en edele, dat dodr hetselve verrigt is; door welk eene en andere sijn roem soo wel wordt uitge* Jbreid^ ala sulks, tot het verkrijgen van nieuwen roem en grootere zeUftandig*- heid, kan aaniporen. Ik wil de waarheid hiervan, ook met opzigt tot de Uoot befchouwende (theoretifche) taalbeoefening d6or een voorbeeld aantoonen, ea hiertoe niet c|p bulp des vreemdelings inroepeaa, maar het bewJjs onzen eir gen' landaard afvragen. Derhalve vraag ik het allen deskaadigen onder den* zelven , of wij niet door het aaanwkeurig befdiouwen van de gefteldheid en het eigenlijke karakter onzer taal ; door het opdelven van derzelver bronnen ; door ' de wortels van den Nederlandfchen taalboom , iii alle derzelver ftengels , en zîjdftengels , en vezelwerk , tot in de diepfte diepten van het voorledene opte* fporen; door de af&amming onzer woorden , van ouders lot ouders (om dit «oo eens uit te drukken) gade te flaan; door derzelver verwantfcbapsbetrek- kîngeu (opdat ik iii deze lâatfte leenfpreuk blijve) met andere talen , of taal- vormen te onderzoeken; door de zuiverheid of verbastering van het oude Kim- brisch-Duitfche bloed in dezelve na te gaan ; door het beoordeelen van het vrettige of onwettige des Nederlandfchen burgerregts van fommigen onder hen ; door het oproepen zelfs van de dooden tot getuigen in dit pleitgeding ; (In de laatile leenrprenk blijvende, A* T« bedoel ik hiermede de beoefening der verftor^ vene laialtakken, het Mefo-Gothisch , Angel-Saziscb, Frank-Duitsch en deiv gelijke.) Ik vraag het den deskundigen , zeg îk , of wîj niet , door het onder- zodc naar dit aUes ^ ten duidelijkfte leeren , dat wij , reeds van de ondfte ti;den af ^ Digitized by Google — 4S9 mi'. ^ •en otjrfproDkeUjk , zelfllandig Tplk geweeşt £jn j door Tprake en zaden yati on^ «e Nabaren geheel en al onderrcheiden. £n terens vraag ik, of dit pipt ftrekkţ^ »oet, tot bevestigiiig van oneen roem, en, te gelijker tijd, tot iaboezeming eş^ ser edele fierheid , welke voor de yermaerdering yan dien roem , en het opwek^ ken dea geyoek yan selfCtandigheid» ala Naţie, spo yoordeelig is. Neenl dat de Hoogduitfcher niet fmadeli/k op ona nederzie, en bna een Yolk wane, bij helwelk aien de platte taal zijner boeren fpreekll Dat adj geyloekt asij^ anjne trotschbeid ^ als bij once Sprake eene baataardtelg der zijne durft heeten , in ftede van dor* Melver eerbare,. iniafebien oudere, zaster , die met haar aan eene borst gezoge» heefi I Dat eeuwige fchande op het hqpfd diens dollen en razenden Ganlera roa- te, die de ^nbefchaamdheid had, om dit zoo eerwaardige land eene aanfpoeling,: een aanOibfel yan Frankrijk te noemen ;. als of de Natunr zelye niet , door het enderjCaheid der telen yan beide Natien , reeda yan oudaher , de eenwige fcheids** ijn tusfchem derselyer grenzen had a^ebakendl Wij zien dns , A» 1*. dat eene grondige beoefenisg der taal , yan zelye , de hnlpmiddelen Ibhenkt, waardoor de roem en de zelfftandigheid eener Naţie kim- Hen beveat^d worden ; en hoe zeer ia dit ook op de eigene Letterkonde, wat ide befchouwende beoefening der Gefchied- en Oudheidkennia betreft , toepasfe- Kjk. Beproef het tooh eena, o* NederLmdfche jongeling, die hieryan nw werk naakt , om uwe oogen te fliiiten yoor den gkna der daden yan het Voorgeflacht ^ welke ,. biî< het doorwroeten yan het yoorledene , u eyen als die yan een' begra«i ▼en, maar opgedblyen, klomp gonds zal tegenfohitteren I Beproef het eens,; of gij met, bij. het lezen en ontoijferGO, al is het ook onzer ondfte Kronqk* Jbhrijvers, de flx^lendfte proeyen «tlt aantreffen yan yooryaderlijke dengd en dapperheidj of u niet uit den naoht der grijsfte Oudheid , een liefielijke genr , ah het ware, zal toewaaijen, een bekoorlijke nagalm zal tegenklinken yan den roem mwer Yooryaderen ! En, zoo gij yeryolgens tot later tijden oyergăat; zoo gij enzen Hooft, tot beyordering uwer Historie — en ook nwer taalkennis, kest ea herleest, onzen Brandt, onzen Wagenaar, onzen Sţijl; d, dan zoude uw hart ,wel kouder moeten zijn ,. de nog levenden getuigen kunnen! Of i^ het niet genoeg, onzen eenigen BiU? derdîjk hier aan te halen , ten betoege yan de waarheid mîjner fteiling? Hoe yeel ia onze taal ^ niet aan hem yerplîgtl Ontfluit hîj nîet derzelyer rîjkfie fdiatkameren ? Stelt hîj derzelyer keurigRe fchoonheden nîet in het daglicht?. 