Maleisch-Nederlandsch woordenboek
C^.XA$' 541 .^ C^fJsA^lO koembek, naam van een' boom, dragende eene soort noten, die tot het bereiden van spijzen dienen; boêwah k. of bcêvsrah k^ras, de vrucht van dien boom, hebbende de tw^eede benaming van hare hardheid, welke hoedanigheid haar doet gebruiken voor een geliefkoosd spel der Mal., vy^aarblj twee noten tegen elkander gepersd worden, tot dat er eene of beiden in stukken gaan. yój^^ koembakara (skr. koembhakara, T.), poUebakker. k/w^lO kembal, van bladeren gevlochten zakje, ter bewaring van kleinigheden, bv. tabak, dat, wanneer het zijn' inhoud ontvangen heeft, toegevlochten wordt (vgl. bal., en bat. hombal, T.); soort van doosje, in den vorm van zoodanig zakje ^ ter berging van toovermiddelen, dat dicht gesoldeerd en dan op den buik gedragen wordt; doosje voor preciosa, ^ ^\/s^ kamb^li (perz. ^^^i^, T), harig kleed; boeteling skieed. ,^.x^|0 , men^amban, vast sjorren, j^/,^|0 keniban, doek, dat de vrouwen over den boezem dragen. — ^ kakemben, batav. (jav., T.), in een los kleed gewik- keld.—[B.]. Éjs,.^ kambau, naam eener soort van schildpad, die zeer groote eieren legt. cr< r^ ^A«40 kembödja, naam van een rijk in ^ ' Achter-Indië; tj^mpaka k., bcêng^ k., of wel eenvoudig k^mbödjgi, z. onder böênga. ^ \ ^4^ , kemboeröêau , koet., = tj^m- boeröêan (oud-jav. kimboeroe, bat. mangiboeroe). — [T.]. ^ <Xa.4^ kamboh, batav. (uit 't jav. of bal. kamboeh, T.), van eene ziekte voeder ingestort; kamböê (B.). iX/^^ , mengoembah, wasschen (jav., T.); iemand den mantel uitvegen; niet zuinig zijn met iets; opmaken, bv. zijn vermogen; verkwisten; verdoen, ^ / MsKAA^i^ ' ^^^^ kamanja kembèsa, batav., 't tegenovergestelde van t. k. parkoe, het eene touw van de kama is langer dan het andere, het onderste langer dan het bovenste. — [H.]. K>w^«fD kembili, naam eener soort van öêbi (aardvrucht). ^ <J>^^#^ keraat of ikematfibatav., uitspraak van I«Xö-. — [B.]. \^^;y^s^ y menyemoet, van iels, dat zich geopend heeft, zich weder sluiten, zooals bv. de aars van eene kip; van iets dat zich geopend heeft zich sluitende iets omknellen, zooals bv. taaie modder een been, dat er ingezakt is. ^ ^O"^^ kemit, batav. (uit 't jav., T.), wachtvolk. — [B.]; gelang k. töê- boeh (oud*jav. k. ioèwoeb) zekere soort 542 c-A.i' van armband of beenband? (T.). y y y ^ 2) Vm^' "ö"^' .^. unil. van u^l^lo. / / / w 5) >o ) ^*^>é^ » het voorgaande. y Q> y o / C ) ^^.46 en t^ltJlijr, (/^ peeren. ^^Ó en l^;^, of \^\i^ en l-->1^^, pers., zijden damast; armozijn. Eene mal. verb. is kimka. ^..ti^cA^O > tjatjar keniadoewan, batav., lichaamsgebrek y van de pokken overgebleven, bv. blindbeid, bardhoorendbeid, enz.- [H.]. ^.w>cX^|5^ kemoedijan, z. onder iëdi; men^emoedTJanken , m opvolging stellen y achter zetten, uitstellen, verschuiven. c yy ^-♦^ , pers., gordel; buikband; sjerp, ^ ■ m ^ C._JL> ) ^J^ kamaratak, balav. (bal, k ra- ta k, T.), kletteren,— [B.]. a^.^ju^' O kamaradin, verb. van ^ ^, jjr ^C ^^o koemlri, Kaap Comorin, de zuide- lijkste hoek van bet schiereiland Hindoslan, bij de mal. enz. bekend door den geweldigen en ongeregelden golfslag in hare wateren. ^^cXj> ^-^5 kanioerid®, w. sum., soort geborduurde kains; glinsterende schulpjes zooals op 4)assemenlwerk en ook soms wel op sommige planten. — [iN.]. X LL5sa>iO ^4^^ kamoerieslek, w. sum., kraken van beenderen in bet lichaam Avanneer zij verbrijzeld zijn. — [iN.] ! knarsen van de kiezen op elkander (T.). / WsK-^D keraas, gepakt in eene kleine ruimte; weinig ruimte beslaande: gereed voor eenige handeling, bv. om op reis te gaan, Ie velde te trekken, amok te loopen; /?aA:A:(?w; gereed maken, -Yr f Ki<ès^ kemis, batav., uitspraak van O^^^- — [B.]. \^^y^A^^ kamasta en kamastan — pers. o ^ ^ i.S^,jj^^ — S007H van kom of bekken, i .40 kemang, naam eener soort geesten (bat. homang, T.); naam van een' boom, die mangga-aehtige rinsche vruchten draagt; heeft veel van debindjai (mangife- ra foetida, T.); Wdivn^k,, groenachtig wit, C,, 0.^"^ kampa, naam van een' boom, met slecht hout. C,_Lf5 kempa, pers, L o^ kempoe, ronde doos van bijzonder maaksel, met een deksel, dienende voorn. Ier bewaring van kleedingstukken, reuk- en naaiwerk, ook wel van spijzen; reukdoos. ^.Ji^ 1545 fiLpS c Q-fD kimpoe, z. kïpoe. -^^_Qrff> koempi, batav. uit 't hal., o?'er- grootvader of* moeder, — [T.] ; ook : achterkleinkind. — [B.]. L Q.^f5 kemap, naam van een' boom, die goed timmerhout levert en welks oliehoudende vruchten fijn gemaakt en met katoen vermengd worden (een stokje, met dat mengsel omwikkeld en aangestoken, dient als licht, waarmede men rondgaat). ^^^^^x^JLfD kampit, klein zakje van matwerk met het een of ander gevuld en dichtgenaaid (z. kampil en soempit); meng^ampit, dingen, die gevuld worden, zooals zakken, kussens en dergelijke dichU naaien, na gevuld te zijn. ^OvÜ-<0 kempot, batav. (jav., T.), inge- vallen van de wangen bv. — [B.]. ■^ l^^>Ail-45 I- kempit, soort aarden water- pot.-m, IT. kempit, z. k^pit. ■^ ^s^y^^ kimpoet, soek., plooi, niet opzet- telijk en kunstmatig gemaakt. SL^ kampar, naam van een rijk op de j N. 0. kust van Sumatra. ^- 1,^^ Jd^ kampret, batav., soort kleme vledermuis. — [B. en H.]. ^ C vA-^S komperanff, balav. uit 't jav.. & benaming van broeken die wijd zijn en tot op de enkels reiken, — [T.]. ^ rj^d^ kampis, w. sum., opsluiten, aansluiten , rapat; omringen , omsiiigelen; mengfampis, omringen; beiva- ken; iets omgeven, zooals een huis dat door militairen wordt afgezet, ten einde ontvluchtiging voor te komen. — [N.]. r j^ésd^ I. kempis, slap, bv. van borsten, een ledige zak en dergelijke, geslon- ken van een gezwel. IF., batav., veldflesch van glas met rotan omvlochten.— [T.]; visschermandje.— [B.]; vgl. soend. (T.), y / W4JI*|C) kempas, naam van een* boom, welks wortel-uitwassen een fraai rood hout hebben. ^/ v^Ü^ kempes, batav. uit 't soend. of jav.,: kempis I. — [B. en ï.j. ^C T^-^-f^ kompes, batav. uit 't soend., gestrenglijk ondervragen. — [B.]. •)f / KWsÜ^ kimpas, w. sum., zoeken. — [N.]. i«.A,f5 kampoeng*, huurt; wijk; kwartier; gehucht; dorp; meti^ampoeiig;keii, bijeen brengen; tot één geheel verzamelen; erf met al wat er op staat, als één be- schouwd. iJi-^O kempaiij, soort rivierboot, bestaande uit een' uitgeholden boomstam, meestal niet opgeboeid. ^ 344 J^ mjij^ I- kempoeng, ingevallen, van de wangen van iemand, die geen landen meer in zijn* mond heeft (jav. k^mpong, T.). * IL, kempoèngan, balav., de blaas (vgl. k^l^mböBngan, T.) (jav., T.); de onder- buik. — [B.]. fl p ^ kompoQ^, naar boven gebogen schede van gaboes-hout voor tjanggai van den linker duim, met gekleurd zijden garen omwonden of wederom voorzien van eene gouden schede. ^ (^ *^fl.-t-> - batav. (soend., T.), naast ka- pak.™ [B.]. 'Yr LiisiLf^^ kempèk, batav. (bal. kampek, van lontar-bladen gevlochten 4 kante buidel met deksel, waarin de benoo- digdheden voor 't betelkauwen, geld enz., T.), langwerpig vierkante doos van bamboe ter grootte van een boek in f^., waar men kleeren in bergt.— [H.]; jav. k^pèk, langwerpig sluitmand voor kleederen; ook k^rpèk.— [CS.]; soend. k^pèk; Ngadjoe- daj. kapek. Mij ook opgegeven: k^rpèk. — [T.]. — vgl. k^r^pëk en k^pek. \fti*#0 kampil, zak met het een of ander gevuld en dichtgenaaid (z. kampit en soempit); kampilan, soort van zwaard, bij de Uanoens in gebruik. yj^^5 kempoel, naar den adem hijgen. C5' , KiLlO koe^mj^oél, verzamelen; bijeen brengen; vergaderen; verzameling; vergadering [verzamelde menigte]; verzameld; bijeen; vergaderd. \Lk^ kimpal, z. kïpal (T.). ^ iuXft-IO I. kempelang, batav. (uit 't bal., T.), slaan (bv. met een stuk hout). — [B.]; kóêwé k., een gebak van rijstmeel enz. — [H.]. ^ IL, mengemplang, batav. (uit 't jav.), iemand beet nemen, opligfen. — [T.]. ^ iLsiX^ji^^^ kampindjang, amb., klok,— ^^ [Div.]. Xa^ kompeni en kempeni — ned. compagnie — en korapanïja — port. companhia — , compagnie (handels- vereeniging), inz. souverein, zooals de gewezen hollandsclie en engelsche; koloniaal gouvernement. —' * batav., k. k^tjil, de Ned, Handelmaatschappij; kerdja k., heeredien- sten.— [B.]. kempó&nan, door het een of ander ongeval getroffen, ten gevolge van het niet gebruiken van eene aangeboden of gereed staande spijs of drank. Deze nadeelige invloed wordt weggenomen door de spijs of den drank of het vat, waarin een of ander zich bevindt, even met den vinger aan te raken. Aan de kofflj wordt te dier zake een bijzonder krachtige invloed XA^ B45 ij^?^ toegeschreven; ongeval, waardoor iemand getroffen of waarmede iemand bedreigd wordt, ten gevolge enz. (K.^.^^ kampoli, verbinding van twee plat Ie voorwerpen^ zoodal zij kunnen dicht gevouwen worden y zooals bv. de kuit van sommige vissclien; van daar is liet een chassificeerend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal van zoodanige voorwerpen uitdrukt; telor teröèboek se- kaïupoh, eene kuit (samengevouvven) van den t^röëboek-visch; pïsaii berkampoh, men, dat aan de punt aan de twee kanten scherp is; mengampoh, twee platte voor- werpen zoo aan elkander verbinden, dat zij kunnen dicht gevouwen worden, zooals bv. de twee deelen van een inlandsch kleedje door eene naad, of twee stukken bordpapier door een^ rug tot eene portefeuille. 2^., w. sum., alles waarmede men zich dekt, een sprei, een huif, een si indang die veelal over het hoofd gedragen wordt, — [N.]; jav. kampoeh (T.). JsL^ koenipai, soort van rietgras, groeiende aan de oevers der rivieren en meeren (z. soemboe); k. p^lïta, lamppitje van dat merg. cOlAÜ-fD kempïloh, soort van gevlochten koffertje, met los deksel. ^ tw-A^ keiiiak of kemik, batav., kauwen; pruimen; kemak-keiiiik (bal. iigg- |«AI,.-ïnBpïlRL. WOORDENBOEK. DBB^C. W. mikmik, prevelen, T.), mecsmuilen, in zich zelven praten. — [B.]. \a^ kinika, z. liu^i*. V.,.^^^^ kanikama — pers. kamkam (skr. koeogkoema^ T.) — kurkema; saf^ fraan; ook: koema-2. j^ er , geheel; totaal; totaliteit. ds^y^j^ plur. van Jw<G'. v^y^J^J^ kemeloet, beslissend oogenblik; aankomend gevaar, bv. een storm tegen eene sterkte; bij ziekten ongunstige krisis, stadium, waarin de ziekte erger is; k. naïk, klimmend gevaar; ongunstige krisis; k. töêrocn, wijkend gevaar, heilzame krisis. ,,ió é,A46 kamalóêdin, verb. van J Ui' V.40 , nieng^emani, in den mond nemen en ^ er in houden, door de lippen op elkander te drukken, bv. een' slok Avater; een woord of gezegde in den mond houden. ^ ^ . O \j<^ kenianakan , men. , zusters kind.— [T.]. <kj^k40 kemoentinj, z. ^/. iXA>|0 kenüntinj, z. onder biBwah. {__ O'-sznl^ (van poeutjak, T.) kemocn- tjak, quasi'kruin, gemaakte top; knop, bv. van een' degen, een' vlaggeslok 83 iiJJU^ 546 J en dergelijke. Yoor den ktfbp van een* wandelstok gebruikt men beter kepala. ■^ f'\ cXa-^O kamanden , batav., eene rheuma- lische koude. — [B.]. .)L\a^ kom^ndor — verb. ned. — com- mandeur. — * komcBdoer, batav., havenmeester (te Batavia). — [B.]. -¥: ^^yj^Ki ^^ ^ dewa kamancêsan (jav.), geïncarneerde godheid (T.). 4*^ , teroeng keniau, z. onder k^l^majoeh en t^roeng (T.). ö %f^ kemcedi, roer; van een geweer de kolf: k. sëpak, soort roer op Indische vaartuigen, dat aan de eene zijde van de steven als een lange riem schuin achteruit steekt en aan eene roerpen, die insgelijks achteruit steekt, gestuurd wordt. Wanneer het roer naar de eene of de andere zijde gewend wordt, dan maakt het onderste gedeelte eene beweging, alsof het op zij uitstaat (van daar de naam); k. tjSwat, gewoon europ. roer (tangan k., z. tj^laga; patah k., z. onder patah, T.). .^C^^* i ^^ kamcèroep, batav. (jav, koe- niöêr^b, T.), op den buik liggen, voorover liggen. — [B.]. ^4^ kimka, z. [^. f ^^ tfj^ kemftkoes, naam eener ^oor^ van peper, waarvan de vruchten als geneesmiddel tegen winden gebruikt worden. ^^43 kemöêmoe, koet., purper. — [T.]. ^j^ kemeh, urine (berkemeh, pissen, T.). ^^, z. kami II. ^A.^ kamëdja — port. cam i sa — , hemd. cXa>|0 koniêdi — ned. — comédie, tooneel- stuk: tooneel, schouwburg; meng'omé- diken, in den vorm van een tooneelstuk brengen, bv. een verhaal. ^ w^^|0 kemiri, batav. uit *t jav. ~ bcë- wah k^ras (T.). y*Y^<^ kemenjan, benzoë (vgl. ^l^ bat. hamindjon of k^mendjen en vgl. m^njan, T.). ,,p kan, planken, die als versiersel aan beide zijden der kajuit van grootere vaartuigen, bv. toopen, aangebracht zijn en een eind achter den achtersteven uitsteken. .,p ken, suffix, z. de spraakk. ^ .^P koen, batav. — oorspr. chin. — meis- jesrokje. — [B.]. .♦O ken (jav., T.) 'of kin (in bik. en poëzie), praedicaat vóór vrouwennamen; bv. k. taböhan, volgens anderen k. tambohan en k. tambohan, de heldin en de naam van een mal. gediclit. .,p kenna, getroffen worden, geraakt voorden; bedrogen worden; raak zijn, doelmatig of doeltreffend zijn; passend of gepast zijn; passen y treffen, raken. ■JJ f J 547 W ^ J ,p , possessief, pron. suff. 2, plur. fem. onze, in den gen. en ace. VJO kanari, naam van een* boom, die eetba- re, amandelaehtige vruchten draagt — canarium. o\jo kenanga, naam van een' boom, die ^ welriekende bloemen draagt — uvaria canang a. C^ 3\J6 kenapa (vuig.), wellicht smtr. van kemia apsi (alleen voor vragen): waarvoor, waarom (batav., bal. wat manker enF wat schorten F T.). y y y ^i^\SjS 9 metonymie; bijnaam, spotnaam, I )J4w)\JO plur. van SLjoa^'. I^^^^^/JO kanto— port. canto — , gezang, zang. \^^yj<^ konta — port. conta — , rekening. tVjCJO kentara, z. k^tara. •^ JVaJO kentala, reiger. •K-i^>AjCx^ kantat, soek., lilteeken. \^2ySX£ kentoet, scheet, veest; k. b^sar, k. k^tjil (groote en kleine scheeten), al wat er ergens gebeurt of gesproken wordt; daoen sekentoet, naam eener klimplant, welker bladen stinken. •J^CXXIL^, bekentet, batav. (jav. kafitèt? T.), aaneengeschakeld.— [R.]; aan elkaar vast geraakt van haken, van honden bij de coitus (T.). %iXJO kantor — verb. ned. — , kantoor. i 4.) JCJo kontorlör — verb. ned., kon- troleur. «-Xa3 kantang^, van eene riviermonding, eene straat en dergelijke droog bij afloopend water. iXJs^ kantoeng* en kantoeng-^ (zelden), soort van zak , zak; beurs,— ^ kanton^, batav. (jav. kaniong, T.), zak; kekantCBtig, batav., losse zak; beurs; suspensoir. — [B.]. jju^XS kanting, z. koentang. c^ x^ kentang, aardappel. jiuJj^ I- kentoeng, een galmend geluid maken, zooals bv, dat van eene gambang, kleine klok, of holle bamboe waarop met iets hards slaat (z. toeng, kQtoeng, iQtoeng, l^ntoeng en k^l^n- toeng); kentoeng-3, houten seinblok voor de nachtwachten, waarop met een' kluppel geslagen wordt (jav. k^htongan;, T.). IL, soort aarden pot, waarin vroeger de la lang- suiker in den handel kwam (jav. gentong. T.). mj^j^ , koentang-kanting, gedwongen ge- worden zijn naar alle riehtingen ie slingeren of ie rollen^ jfijjsj^ kouting, beter kóting (z, kóteng, T.), 55* JmT 548 r^ naJL5 kental, van yochien dik; gebonden; lijmig (balav. en jav. k^nl^l,- T.), ^ jOCJO y mengentel en lueiigentèlin, batav. (= g^ntj^r mïnoem tèlèh), bij herhaling zuigen, alwéér en alweer aan de borst zuigen, van een kind. — [H.]. jOCJO koeiitoel, soort reiger; zonder puntig voor- of achtereinde, zooals bv. een vaartuig zonder snuit, een hoen zonder staart, stomp, in dien zin (z. togel). /jOCJO kontol, zaadbal (testis); de zaad- ballen en de balzah; a jam k., hoen met een bolstaart. KaJO , koental-kantil, met verscheidenheid of naar alle richtingen slingeren of beieren; terkoental-kantil seorang, in zijn eentje (zonder volgeling), heen en weder loopen, naar verschillende richtingen. vaJO koentoem, knop van bladen^ bloemen ^ of bloesems, der ontluiking nabij, dus meer ontwikkeld dan köêdoe; is voorts een classiQceerend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal bloemen uitdrukt. CJO kantan, naam eener geurige struik, die in de keuken gebruikt wordt. CJO kontan, complant. vJUJO kontento — port. contento — , tevreden. *Xa3 koentau — óorspr. chin. — zekere wijze met de vuiste^i vechten. /j éaa^ koentö&wan — oorspr. chin. — soort 'dikke chineesche satijn, 25 ys.XJL^ kentïrah, z. onder x^. ^^1j5 kandji, Hjmerig afkooksel van graan, ^^ voorn, rijst ; rijstwater; vloeibaar stijfsel, om linnen te stijven; soort dikke rijstsoep met allerhande specerijen en vleesch, gew. van kippen; mangkok k., kom voor vier man van chineesche porselein, waaruit de rijstsoep gegeten wordt. ^^^>rxl ^ I. kandjar, trappelen , .zooak bv. van ongeduld, inz. met getrokken en opgeheven k^ris, vóór iemand, wien men trouw zweert. II., bekandjar, batav., klikken, overbren- gen.—[ü.], ^^^vJO kendjar, van het mannelijk lid in erectie, ;Jo koendjang, koet.,: koetjing. — [T.]. ?Lrs:v>0 U mengoendjoeng, plechtig, uit plicht of uit beleefdheid bezoeken; m^ngoendjoeng (zonder dir. obj.), de familie-graven bezoeken, *IL koendjong, w. sum.,: immer (bat. oendjoeng, T.); tïdak koendjong datang, zich laten wachten, — [N.]. ,Jo koendjing, naam van een^ zout- water-visch. I. koentji, naam eener soort van t§moe. c^ c c^ ^^ 549 II., slot; nien^oentjl, mei een slot sluiten; anak k., sleuteL ^ j^xO I. kiutja, w. sum., trippelen, — [^.], IL, kintja doeren, batav. (jav. stroop, T.), doerians koken met suiker en kokosmelk; suiker enz» op de doerians doen voor dat ze gekookt zijn; vgl. oblang.— [H.]. III., z. y^ , ^\jsx)<0 kentjana (in liik. en poëzie), goud (uit 't skr., T.)» (j^/vrïü^vJO kantjoet, oud versleten kleedje (kaïn), waarmede men zich nauwlijks nog kan dekken. — * balav. (jav. tjantjoel), de sarong tusschen de beenen doorgehaald, — [T.]. (j;^rsaJo koeiitjit — eorspr. chin. — *♦* haarvlecht der chineezen. (j;^iS^JL.S kintjit, kleine hoeveelheden fae- ces, die onvrijwillig afgaan, zooals bv. bij bet laten van een' wind of bij buikzickten (vgl. bal. entjit, T.). •¥r ^.Si^vJO kentjoer, balav. uit 't jav.,= tJQkkoer (T.). kantjoer, naai j^j5 kintjir, soort van watcrrad, waar- K^ ..^^s^l 3 kantjoer, naam van een^ vogel mede water naar omhoog gebracht wordt; kettingpomp; ketting schaprad. L,>0 kantjing, grendel, klink; knoop; men^antjing*, grendelen; op de klink zetten; knoopen; k. bOèwah v öd, over sponnen ^ijs;:\.> knoopen; k. alas soort van belasting, die in ééns en voor altijd betaald wordt, wan- neer iemand voor een tijd bij een* ander zijne nering zoekt, bv. vischvangst wil drijven daar waar een ander het recht heeft, een ambacht wil uitoefenen in eene buurt van ambachtsheden van dezelfde soort. '^ '^szil ^ keiitjanjf, straf, strak, gespannen, hard, stijf, stevig; vast, streng (jav. en batav. k^ntj^ng, T.); nien^entjang;, vermelde hoedanigheden aannemen, straf enz, worden; van den wind aanwakkeren, i«S^JO kentjoenj, uitroeping nabootsende een ratelend geluid, zooals bv. dat van een* stapel borden, die nedergezet worden. ^jSi^xJo keiitjing, pissen; wateren; aj^r k., pis; zeik; k. manis, honigpis — diabetes wellilus— ; k^nn 17 k. poet^rï (door eene prinses bepisl),met geele plekken, zooals bv. sommige sigaren en bladeren; k. d i pa- pan (op de plank pissen), langdurig spreken, zooals suffe oude lieden; pcng^entjïiigaii, • pisblaas, ¥: ^.SXA.^ koentjoenj, soek., bosje haar, dat men op het hoofd van kleine kinderen laat groeien. — batav. uit *t jav., een kuifje haar op de top van 't hoofd bij jonge meisjes (vgl. soend» — [T.]; k^koen- tjons (B.). t^ S60 SjS kintjaii^, w. sum., afzetten, bedriegen; — het is veelal ver- bonden met ketjoe {^^^)* — [N.]. iLsixJO I- kentjeng — chin. — soort chin. drilboor y die met een^ boog in beweging gebracht wcrdt. IL, europ, ijzeren ketel met hengsel. — «kakeiitjeng, batav. (uit ^t jav., 1), metalen kookpannetje, — [B.]; soort van koperen pan voor confijt of gebak. — [B.]. ^ L, Q^-s^nl S kautjap, batav., vol water, bv. van een glas; ajèrnja s(%dab kantjap, het water (van de rivier) staat op het punt van buiten de oevers te treden, — [H.]. L Q^Nzil 'S koeiitjoep, zich sluiten, zoo- als bv. sommige bloemen; zich in zijne vouwen leggen^ zooals bv. een zonnescherm; knop van bladen, bloemen of bloesems. — * men.: koetjoep (spreek uit koetjwiq en daarom ook gespeld ci^s^y); mangoentjoepkan, sluiten een zonnescherm. — [T.]. C Qs^>L5 kintjoep, van een vaartuig weinig geopend; met een* steilen buik (tegenovergestelde van vol). ^ C ÜrsaJO kentfak, batav. (bal, T.), bij de hand; welbespraakt. — [B.]. NSi^lJO kantjü, naam van een' diertje, dat in gedaante veel overeenkomt met een hert of ree heeft — tragulus kantjil; dwerghert ^ dwergree, gazelletje —. De k., volgens anderen de n a po h , is de kleinste van die soort (z. ook p^landoek). -X- 4iS;^Jo kintjau (lees k in tja, T.), w. sum., vermengen. — [N.]. -K- 4.2^VxJ> kintj®, w. sum , wentelen; bakintjöé loei® (jJ^J, T.), in den modder wentelen, zooals de karbouwen doen.— [N.]. cJ^JSüXO kantjah, men.,: kawah. ^I^^SUsÓ kontjah, kleine golf. ArsvJL^ I. mengintjah, heen en weder schudden, zooals bv. iets, dat men wil wasschen. IL, w. sum., podicem detergere; water troebel maken; uitzoeken.^ ~ [N.]. cXJo! L kanda, z. onder k akal;. IL, kanda-^ men., koepelvormig beslag van metaal om pijpestelen, scheden enz.; bv. L^)sX^ y^^JJ^yJJ c:-?U ftj (T.); vgl. k^nda-2. cXa-^ kendi (men. kèndi, T.), aarden waterkruik, met een' wijden buik, dunnen hals en, behalve den gewonen mond, nog eene tuit (z. gamoh en dorak); mengend], van vloeistoffen g^W^m, als de straal uit de tuit van een k^ndi. ^ lXJw 5 kenda-3, w. sum., de franjes of gewerkte randjes aan iets. — [N.] ; vgl. kanda' II. ^ 681 ■'J ^ J OsXJj kèndl, z. k^iidi. U)cXO kendati (zelden) ~~ smlr. van k^h^ndak hali — al is het, dat . .. )c\JO kendara— skr. kanda ra (haak, waarmede de olifanten gestuurd worden) — zitten op of in iets, dat zich voortbeweegt; Hjden (de vormen ^)jóSL< en 4j^]^AAi', rijdier, beter bekend; de af- leiding uit 't skr. alles behalve zeker, T.). ^ ,. j*D)l\-0 kondangan (jav. in plaats van k a oen d angan), batav., op een feest gaan (waarop men uitgenoodigd is). — [B.]. — z. oendang. LL5 )lXJL5 kendaga, soort houten kistje, met fijn vlechtwerk bekleed (in bik. of poëzie) — jav., kist of matid van rotting. /J)cXa-5 kendala (kondala, g'endala en ^ondala) — skr. kandala {slecht voorteeken) — , hindernis, die iemand in den weg komt; letsel (z. (j^jc); ineii^endala- ken, eene hindernis in den weg leggen aan iels, bv. eene betaling niet doen plaats hebben wegens de eene of andere hin- dernis; onthouden; terughouden, •)<: J )C\a5 kendali (vgl. k^dali, T.) jav., teugel van een paard. — [T.]. ^ ( ^)cX>0 kendaja, w. sum., samentrek- king van akan ddja; apa kita v J kendaja) wat zullen wij nu voor middel * aanwenden, — [N.]. ^LÜJCX-O kandoet, batav. (jav. kan- doet, T.), iets in den schoot verborgen hebben. — [B.]. LIULXJO kfndit (vgl. k^dit , T.), gevlochten buikband, soms van gouddraad, die op het bloote lijf gedragen wordt. Daaraan wordt ook de tjaping vastgemaakt. 4X0 kandoer, ook kandoel, w. sum., gerimpeld, — [N.] ; men. uitspraak van k^ndor (T.); nieng^andoer, buigzaam maken, — [N.]. cXJO kendor, slap; los (niét gespannen); traag; langzaam. — ^kendörin, batav., vieren; langzaam laten gaan. — [B.]. \cXJL5 koendoer (z. b^lïgoe), soort kau- woerde, die jong als groente gegeten en oud gekonfijt wordt. Als konfijt komt zij ook in allerhande koeken, als een flauw surrogaat voor onze succade; bOèng^a koendoer, z. onder heenga. )CA>0 koendir, men.,: k^nd^rï (T.). ■X- \ cXJO > kondöran, batav. (jav. kon- dor, T.), een gezwollen scrotum hebben. — [ü.]. d-> ) cXJO > meng'endrèt, koet., worgen een overspelige omdat 't bloed niet mag vloeijen. — [T.]. ^J ^ 652 Jjoi' (CjcXJo kenderi (Tamil koenri: abriis precalorius, T.), achtste van een goudgewicht of geld, inz. achtste van ccne wang, waarvan 48 op eene bongkal; van daar: saga k.,naani eeucrkriiipenile plant — glycine abrus; abrus niaculalus; abrns pre- calarius — omdat hare in peulen groeiende vruchlen als dat goudgewicht (= Y^ wang) gebruikt wordt (z. saga). (^ m*lX>0 kandas, op iets als onderlaag liggen, zooals bv. iets, dat men wil doorknppen, op een blok hout; (jav. kandas, T.) van drijvende voorwerpen aan den grond geraakt (z. a n das). / jJ4k>i\XD kandLs, naam ecner soort van asam of wilde mangga — gar- cïnia variegata — die zeer zure, zelden zoele, vruchten draagt. CCXx«5 I- kandang, omgeving, iets inshiiten- ^^ de, Ae daardoor, begrensde ruimte, hok voor beesten, stal, kraal; parenthese; vierkant raam, dat bij 't schijfschielen als schijf dient; menyandang*, cene ruimte: door eene kandang insluiten; in een hok, stal of kraal doen. — ^nioerci kandang*: de veelkleurige moerci. — [N.]. • CCXJL5 > niengandoeng*, dragen in een* doek, een vlies of dergelijke; bevatten, inhou- C den; mengandoeng anak (een kind dragen), zwanger zijn van een kind; niengandoen;^, zwanger zijn; bölan dikandoeng^ têdja, de maan in lichte cwnuluswolken gehuld, CCXO s keiidOèngan, naam van een' boom ^^ welks bast, bij het rood verven van zijde met- m^mbalau, voor de vastheid der kleur, gebruikt wordt. X qcXa^ I. kendang* of kain kindang, ^" w. sum., = salindang. — [N.]; nicngèndaiiff, omslaan een kleed (T.). ir, kwasterig loopen, inz. om gezien te worden. QcXJO I. koendaiij, overal medenemen, ^ bv. een' bediende. — ^ koeudauj^an , w. sum., getrouw, — [N.]. IL, koeiidangaii, naam van een* boom die eene eetbare vrucht draagt. CCXa^ kendong, dragen in een stuk sloffe, ^' zooals bv. vruchten in een' zakdoek. (^ '^lXJLS kendak, minnaar of minnares, waarmede iemand onwettigen om- gang heeft; berkendak, onwettigen omgang hebben met iemand van de andere kunne. jcX-O I- kandeel, bocht, verkregen door mangan doel; niengandoel, opschor- ten; in eene bocht of bochten opbinden, zooals bv. de ketting van een werpnet, waarin dan de kleine vischjes en garnalen beter blijven vastzitten. IL, z. bij kandoer. ijjk^ B53 ^ *tCXJO« pers., uitsnijden; beitelen; gra- o veeren. /C \ 0siyXj6 hendöêrï — pers. kandöêri (groole tafel; groot tafel- kleed)— , maaltijd met gebeden, ten behoeve van afgestorvenen, voorn, jaarlijksclie; doodmaal met gebeden, soort zielmis (z. arwab). ^(C,\$\Ój^^ kendffirei, w. sum., los van grond. — [N.], -)e /_CcX>0 5 mengandaikan, men., laten fladderen de sleep van een kleed; badjoe kandai, oorlogskleed lang, en waarvan de sleep in den wind waait. — [T.]. / CcXa-^ koendai (Tam il kon dai. T), haar- wrong op de kruin van hel hoofd; opgestoken haar; nieiigoendai, hel haar tot eene koendai maken, opsteken; takkan k., voor hoofdband, ter bevestiging van het haar; diadeem. yj^OO^^ kendïri, wijz. van sendiri. -x^ Ll5ocX>0 > kajoe kendèka, hatav., het hout van een boom, die aan 't water groeit. Men brand het aan den haard. De vruchten van den boom, zijn ingrediënten van verschillende manisan.— [H.]. •^ j^^cXJo I. kendijöê, w. sum, (vgl. koendir, T.), een rood boontje waarmede men goud weegt doch van de kleinste soort? IL, een groote waterkruik. — [N.]. L^!^ Ji^ koenarpa (jav. verbaslering van *t skr. koen a pa, T.), dood lichaam. c y *JO > begraven schat; schat (goud en zilver). o y / v^JO 9 zich in een* slulphoek verbergen; in een* sluiphoek verborgen zijn; vegen, keeren met een* bezem, ( W^JO kenas, m zout ingelegde schelp^ dieren, met bijvoeging van rauwe gekookte of gebrande rijst, of rauwe ge- korrelde sago (p^l^mang), waardoor het geheel in eene zure gisting komt (z. p§- kasam en p^dda). /^anJ^ konsï, z. kongsi. iJO kenoeiig, hol koperen bekken, be- hoorende tot de gamelan, door het slaan waarop pauzen aangegeven worden (jav. kQïiong, T.); uitroepende nabootsing van een galmend geluid, zooals bv. dat van eene groote klok; zoodanig geluid (z. noeng, l^noeng en k^l^noeng). i JO kening, wenkbrauw (men. ook voor» hoofd, T.); k. harimau, gilling die op een' pilaar ontstaat, door den overgang van den achtkanten tot den vierkanten vorm; angkat k., de ochtend tijd wanneer men door de wenkbrauwen een weinig op te slaande zon ziet (acht uur); p^ngAbï- UI 584 san a. k., wanneer men, de wenkbrauwen zooveel mogelijk, opslaand, de zon ziet (negen uur). liJO kennang^, aan iets denken» — * ke- nang;, batav., herinneren. — [B.]. i^^^^^XÓ keiiap — vérb. ned. — knaap (klei tafeltje). l^^^JiJo kanak, z. kanaljL U. em o y (spr. uit koenggoer), pers., soort van bedelaar; grooie nachtuih; groote balk, die buiten den muur uitsteekt. . \j^ , mengennal, kennen. j*^XÓ kennan, iets goed vinden; naar zijn* smaak vinden; behagen in iels schep- pen; van iets iemand bevallen; goedkeuren; tevreden zijn met iets; terkennan, ook van een kind, dat op iemand of iets gelijkt, waarvan de ouder of de moeder gedurende den bijslaap gedacht heeft, of waarvan de moeder gedurende hare zwangerschap ge- schrikt is, x«%.XaJO > SJaiM kfnantan (men. mal: ki- nantan, T.), veehthaan, wit met witte pooten. 25 4Xi5 s i^ > ^^ en XaÜ', metonijmie; bij- naam; mal verb. is koenijah met de bet.: troetelnaam. lur. van yS. 7 j A ja3 pi" iSuL5 en ^, zelfstandigheid, wezen; wijzè^ soort; hoeveelheid; tijd; uiterste; top- punt; mal. verb. is koenoeh. -x-üStJo, kenöhan, koet., meer (binnenwa- ter). /.^UlO > naam van een' boom, met bladen als die van den terpentijnboom. / ^JO pli^r. van LliT. ^ (Ó^J<J^ kanijaja, batav. (uit 't jav., T.), blaslerd, onderdrukt worden. — • [B.]. Am^^kXÓ f samenkomst; tempel van Joden, ^ Christenen of andere niet- Moel?am- medanen; meisje, dal ingetogen leeft; zedig, eerbaar meisje; schoone vrouw (om hare schoonheid verborgen gehouden).— z. kaus. JOJO koenijah, z. onder i^. ^, z. I/. ^ ^^y^éiJ»^ I. kenjat, batav., inkrimpen; ver- kleumen.— [B.] ; bal. verstijfd (T.). IL, z. c:^. ^V.;>^jJj>, z. k^njoet. i,>naJO, z. k^njit. z. k^njar. mj^^D , z. k^njaug. J^ 888 , Vaaj, z. k^njai. ^ >^>^ ' ^- kenjam. 4-5 kau, verk. van ?ngkau{in schrift meest- al gebezigd met den passiven vorm, T.). ^ 4^ kö en ji', w. suni., toch, als. Indien; — dikwijls achter aan woorden gehecht zonder eenige beteekenis en denkelijk alleen voor de welluidenheid omdat de Maleiers hunne geschriften al zingende lezen (ji* is indien, als, maar CS ka, een verkorting van ikS; bv. kami ka: Mal. kami ïni, T.). aJS kö&wl, smeltkroes, ) 4j5 köwa — oorspr. chin. — zeker chi- neesch kaartspel met 180 kleine lang- werpige kaarljes. (M^>)y6 plur. van (^^^"^. ^ Y-^) aJS koewatir, batav. uitspraak van / jgg ) 4^ (oud-jav. kawacja passif van 't skr. wa<?a, T.) koewasa, macA/; gezag; vermogen: volmacht; machtig; gezag- hebbend; in staat; takoewasa, niet in staat zijn; doch gew.: er niet voor gestemd zijn, er geen lust toe hebben, er den brui van geven; men^oewasa, macht enz. vertoonen, uitoefe- nen; sekoewasa akoe, naar mijn vermogen; sekoewasa-S, naar alle macht, naar hartelust. ^,^>s^) 43 plui*. van Lj^^li^. %3 ) 4«5 of j^ )^ plur. y y van J^- (^..^ ) 4-5 plur. van L-^^. j ) a5 koewala, monding eener rivier; streek of plaats aan de monding eener rivier, ) ) 4-5 koe wali, soort ijzeren pan, voor braden en kobken. ^^♦J)4-5 kewaloD, batav. (jav.^ T.), stief- {ouders, kind).— [B.]. #) ) 4-5 koewawa (zelden), in staat, bij machte; bekwaam (jav., T.). -¥: cS\^^ koewaja, batav. (jav., T.), P?pS- roe mangkak, eene vergroöting der milt (ziekte). — [B.]. <K^) 4-5 koewajah, naam van een' boom met eene gajamachtige vrucht, die door verwijdering van haar narkotisch bestanddeel eetbaar kan gemaakt worden. L— iJ 4-5 köèboe, gesloten borstwering, ver* schansing, schans, fort, redoute (z. banteng en kóta). ^ L— > Êp 5 ittSjin köba, batav., k 5b a spelen, waarbij men een onbepaald aantal centen in een gat in den grond sluit. — [H.]. ^ O^ V ^' ?^W'''>iï' köèbit sedikit, batav., er is wat a f gepeuterd, afgebro- ken.— [H.]; met den nagel (vgl. tjöëbit).— 556 e./ *II.> W. sum., iemand een teeken geven hetzij door een wenk hetzij door hem aan te stooten.— [N.]; berköèblt, z. deelL, bl. 223 rechts. ^^m:> ó , soort kleine keteltrom; luit; mal. verb. zijn: kóêpak (z. Icöbah). ^ o kill^boer, verb. van .^ji. ^ ^ ó kèbar, batav. (bal), uitslaan in vlam- men. — [T.] ; apïDja luen^köbar- köbaf) het vuur brandt met eene groote, hooge vlam. — [H.]. •K^ ^.> ó köber, balav. — port. eoveiro — , doodgraver. — [B.]. / W40 ó k(febls~eng. cobbage — , soort kool. ^( )^^ ^ köbès, batav. (bal, T.), waar een splinter of een klein stukje uithof afgebroken is, in tegenoverstelling van somplak. — [H.]. i> o I-J berkcèbang, zich in iets wentelen, zooals bv. de bulTels in het slijk: maudi berkembang:, in laag water baden, waardoor men genoodzaakt is, zich er in om te wentelen. II. kembang, w. sum., een zachte hout- soort.— [N.]. i.) o kcèbaeng:, soort vliegende vos, met een gevlekt vel — galeopithecus varie- gatüs — (vgl onder bïsoel, T.); tj^ttjak k., z. k^rïdik. i^ os O 9 iMeng-ftbak, ontbolsteren; pellen; villen (zelden). l,^ h^ ó köbok, vereeniging van een aantal menschen tegenover anderen; /}arh)'; volk; volkstam; ras. *II., kóbökan (vgl k^mbok, T.), batav. (soend.), vingerglas. — [B.], ■X- LL>o ép kóbek, soek. (boeg.?), slot van een geweer (bal. koebikan, T.). . Vj^ o köèbal (vgl göêbal, T.), spint (van hout). — koet.: p^ngöêwal, bal p^ngöébal (T.). ^ ]o y , mata kOĕbll, batav. (bal. kêébil, gezwollen van de oogleden, T.), hol en diepliggend van de oogen. — [B.]. A^ ó (köbah), pers.,: h^^. L ** J^ kijètoe, luis; k. Sndjing, vloo; k. ra- dja, naam eener geneeskundige plant. L ** j p , koêti-3, gedurig en voor de geringste kleinigheid straffen of bekijven, gedurig op de vingers tikken, narijden. L «♦ j A> I. köta (skr. koeta, T.), fort, sterkte, vesting, burg; bewald of gepalissadeerd verblijf van den vorst; k. lari-larïan, sterkte voor een' terugtocht, toevluchtsoord in nood; k. mara, beweegbaar fort; oorlogs- vaartuig; plaats achter de apilan; k. kara, eene oude versterking op het eiland Bin tan; k. parit {sterkten en grachten), vestingwer^ ken, verdedigingswerken; berkótaken betls, met eene versterking van scheenbeenen; kota- rin^in (d. i. k. oerïngin of warïngin, T.), eigenn. van een plaats in Zuid Borneo. -/ 337 JJ/ II. (skr. kóèia, T.), kruin van het hoofd, 2J ó köt— eng. court — , engelsch ge- rechtshof^ inz. in de Slrails Setllenienls. \j^p kuewat — verb. van ï^ — , 1«. sterk, krachtig, machtig; 2^. dikwerf, dik- wijls, L *M ^ köêwit, van iets puntigs, zooals bv. de punt van een vinger, de punt van den voet en dergelijke zich heen en weder bewegen; op en neder wippen; met de in beweging zijnde punt van iets aanraken, bv. iemand jnet een' veeg (niet tik) van den vinger; met de punt van iets in beweging' brengen; daardoor onder iets uit halen; daar- door wegnemen; k, k a pai, van een^ hoop kleine dingen, bv. een^ hoop vuilnis, door de handeling door k. voorgesteld dooreen- smijten of doorsnuffelen; van daar: met moeite en door allerhande kleine verdiensten zijn onderhoud zoeken. O ó kötor, vuil, morsig, smeerig, onrein. ^ i^^ O ó köterek, batav.— verb. ned. — kurkentrekker. — [B.]. / J^' é^ köêtis, a f pluizen; tahi k., vuil in ruwe zijde dat men kan afpluizen. ¥: €T_> i^ köêtang', soek., vestje zonder mou- wen; borstrok; lijfje; korset. — batav. (uit 't jav.), een soort van vest bij vrouwen, cor set. — [T.]. ^ m^ ^ köÈtoenff , batav, (uit H jav.), afge- houwen van een hand of voet, waar niets dan een stomp van overblijft; tj^lSna k., een korte broek. — [T.J. iï É^ köteng (minder gebr. kontengf), enkel; eenvoudig; terköteng sendiri, alleen, zonder gevolg (van iemand, die gewoonlijk een gevolg heeft). C qJ> ^ , meiigöëtip, oplezen; oppikken, zooals bv. de hoenders doen, L Q__V 4J3 köêtoek, vervloekt; vervloekte; vloek; vervloeking; meng^cètoek, vervloeken. L JL-J» (u5 kötak, vak, lade; vierkante doos; schakel van een gouden of zilveren buikband; k. sörong-S, schuiflade; pintoe berkotak papan kemboeng, z. onder sampan. ^ C._Jij> É^ of ^s^/^ koèteik (koetèq, T.),^ w. sum., kakelen zooals hen- nen. — [N.]; berkcètek, z. deel L, bl 223 rechts. {,jS>i ^ kötek, staart; bintang: berkotek, komeet; padi b., harige padi. ^ LL^\l^ , köetik-3, batav. (uit 't bal, T.), gedurig aanraken; plukken; kwis- pelen. — [B.]. y>^j, meng^ö^til, afbreken, afscheureuy afplukken; afbijten kleine stukjes van iets; bepikken, zooals bv. de musschen de ker- sen; beknagen, als bv. de ratten eene beschuit. ]o ^J^ kötil, koet., een wrat (elders: köê- til).— [T,]. ü^ 5S8 ^/ Jtjy a3 ' Sfkotah, algeheelheid; sekötahnja tahoe, de geheele wereld weet het. •^ AJ> 4J5 kcêtih, balav./. melanggar goen- doe, de knikker van zijn tegenpartij trachten te raken, er een school op doen, — z. moeré. — [H.]. s V A^ L ko^tai of pinang kCĕtai , oude en drooge arecanoot^ zooals zij voor den uitvoer moet zijn. IL, nog aan een stukje hangend, zooals bv. het hoofd van een' onihalsde, eene geknakte bloem. III.,* naam van een rijk op de Oostkust van Borneo. L **♦ J (t^ , schoen; korte laars, — Dit woord wordt uit nederigheid of beleefdheid vóór de tilels van voorname of hoog ge- plaatste personen gezet (vgl. 't gebruik van Jj, u/jU, y\j>. enz., T.), welke titels dan in den genitief staan, zoodat de schoen den persoon vertegenwoordigt. In het voormalig rijk Djohor gebruikten minderen dit woord voor alle personen van vorstelijke afkomst, van af den bendahara afwaarts, en voor eenige hoog geplaatste ambtenaren, zooals bv. den Sjahbandar; k. dat6 (de schoen van den dStó), de date; k^bawah k., onder de schoenen van enz. /'o/ , yeel (van wat ook) ; va» stof v^l; dicht; milddadig, weldadig man; heer; rivier, inz. de rivier van het paradijs, waaruit alle andere vloeien (ook tïy^, T.), het mahom,, geloof; gave van voorspelling. Mr ^ I. kódja, malak. en singap., wa- ^-^ ter kruik zonder tuit (z. gamoh). IL, batav. (verb. van 't Perz. i^)^, T.), Moor, Bengalees, — [B.]. ij>n2^ ^-D , mengöèdjoet, wurgen, door middel van een touw of iets dergelijks. köÈdjoer, soort groote piek , gcêla se-ködjör, batav. (uit 't soend., T.): 5 boengkoes of 10 kèrèk.— [H.]. •H- a£^ éJS kodjo, koet.,: bangau. — [T.]. «Xlb^ l6 ködjah, z. chodjah. ^<s^ a;5 ködjoh , sterke afwatering uit de bovenlanden, zonder dat de rivier buiten hare oevers treedt (z. bah). 4^ köètji of köêtjinj, Cochinchina. ^j;^:i^^, berköètjat, z. deel L, bl. 225 rechts. Jü^ %-5 » z. onder köêntjoep. J 2^43, k€^t}ar-katjir, van een' hoop le- vende wezens, zich in overhaasting en naar alle richtingen, door en over elkander heen bewegen, zooals bv. kippen, die vreten krijgen. ér/ 559 ^^-^^/ ^iJ^^Ó I. kcètjing, kal; k, n^grï, tam- me kat; k. p^kkak, rottenknip; s^p^rti k. m^mbërakk^n ramboet (be- nang), als eene kat, die haar (of draad) kaki, eene volstrekt niet ontfatsoenlljke vergelijking voor iemand, die in groole verlegenheid is en daarbij veel beweging maakt; kGètjiiii^-koétjïngaii, buik van de tweehoofdige armspier (vgl. balav. babian van babi en bal. b^biköélan van bikoel, rat, T.). — *batav., daoen k., zekere plant als groente gebezigd (z. Rigg's Soenda. Dictionary, waar 't soend. djinten aan een soort van comijn doet denken). — [T.]. IL, z. köëtji, ^ ^ ^"^ 1 ^ kötjap, w. sum., soort viool. — [N-l. ^ CL^^jS I., mengvb^ot]^, kussen, zoenen met de lippen en zoo dat het een geluid geeft (m^ngoetjöêpi boemi s^rta berdatang sembah en di koetjapïnja kaki radja s^rta s^mbahnja, T.). — z. tjïjoem. IL, z. onder kcêntjoep. t Q^***^ ^^ , meiigötjok, schudden, bv. een fleschje medicijnen. — * kötjok (vgL k^rotjok, T.), batav. (jav., T.), schudden, eene flesch, bv. waar water in is. LLX£s^ 4^ kffitjik, zak in een kleeding- stuk. — * koi^èblii, koet., zak in broek of buis. — [T.]. ^LLSsS^i^^l^ k®t|ek, batav. (bal. of j^v., T.), uitwrijven, ---- [B.], ^_ ^^1 ^ I- kötjak, verwaand. IL, ongeregelde, onrustige, onstuimige, beweging of schudding van eenig vocht, dat in iets besloten is, zooals bv. van water in een glas, dat op een presen teer-bord gedragen wordt; ongeregelde, onstuimige golfslag, zooals in sommige zeeëngten; golving van het water in de hoekkah./?t//?; lucht kasteelen. /JOiÉ. 4m3 köêtjil, uitgeglipt uit een gat* waarin iets, bv. een mast, staat, doordien dat gat niet diep genoeg is; uitglippen; men^oètji), uitsluiten, bv. uit een gezelschap; deballoteeren. ^/J^^^J>, kètjölan, batav. (jav., T.), het jong van den ïkan ga- boes.-~ [H.]. iK:^LÓ kötjah, het druk hebben , ter dege bezig zijn, ' ^£^ 4^ kötjoh, haast, noodig, om iets te verrichten, bv. om nog een' briefte schrijven of te bezorgen, om eene tijding over la brengen; veel beweging bij het doen of laten van iets (z. gopoh en golot). / ^^ J kfttjai^ — chin. — soort look. ^ kotjika (lees koetjïkaq, T.), w. sum., gekheid mak^\ o/ 660 ;/ schertsen y stoeien; g^lap kotjiko (in plaats van g^lap goelita?, T.), pik donker, — [N.]. {^ ^ kcëda, paard; örang: berkoèda, man te paard, ruiter^ cavallerist; berkCèda onta, op een kameel rijden; kcèda-S, wat voor paard dient ^ schraag, brug eener riool of dergelijke; losse optred, bv. vóór eene estrade, kunnende ook tot zitplaats dienen; in de bouwkunde de kapspanten van een gebouv^^. t3 ^S kcedoe, knop van bladen, bloemen of bloesems, in zijne eerste ontwikke- ling. — z. koentoem. ^ O kodi (uit 't Tamil, T.), twintigtal, snees, stijg; van papier riem, C J^^ ^ ^' '^®*^^^' ^^^^' ^^^ ^j^^ó^SDi^xc, IL, batav., verb. van ^j^si. — [B.]. / h^ó ^ kftdis (minder goed, ko^dil), jeukend huiduitslag, jeuk, schurft; k. böêta, de zoogenaamde roode hond. C (3 V '• kö&doeng, verminkt aan de eindle- ^ den; van de eindleden zelve verminkt; afgekapt; stomp; mengC&doen^, verminken door het afkappen van een of meer van de eindleden; afkappen een van de eindleden; k. p§tai, knobbel (stomp) in den bloesem van de petai, waaruit de boon voortspruit (vgL bat. poedoeng, T.). * IL, kakHÈdoeng:, batav. (uit 't jav., x.), ^ iets over het hoofd dragen bij wijze van ^ sluier.— [B.]. ^Q<^^, badjftnfa mengködön^, batav., ^^ zijn buis sluit hem niet goed om 't lijf, zit hem hobbezakachtig, zoo de naden niet effen (ringkas) zijn, als bv. het eene stuk, dat langer was dan het andere, zóó aan dit is vastgenaaid, dat er hier en daar gedeelten omhoog staan (bal. m^kodoi^an, hol als bv. een hoed, T.).— [H.]. (w-3\3 ó köêdap, eten buiten den gewonen tijd. L^ 3lS Ó kö&doep, als het ware uit tijdver- drijf een beetje eten. C ^JlS Ó L kódok, onderst gedeelte van den nek (zelden). * IL, batav. (uit H jav., T.), kikvorsch; mas k.^ platina op de Z. 0. kust van Borneo. — [B.]. — tïkam k., steek door iets, bv. door een kleed, papier, het vel of dergelijke, waarbij de daardoor ontstane lap opgelicht is en als het ware den vorm van een' kikvorsch vertoont; ködok-S, de zuiger van eene pomp, vergeleken bij een' kikvorsch. )ó ó kffidil, z. köëdis. ^ j^(^ O kOêdara, w. sum., houten hamer met korte steel. — [N.]. / Cl> o kcèdai, rowcfr6e/e/rfoo5 met deksel, oorspronkelijk van rotting gevlochten. 'k (C^(^ O ködé, koet., = k^ra. — [T.]. 1 p k®ra, milt; verstopping en opzetting der milt; koorts^ 'daardoor vei^oorza&kt Hf S61 è/ (z. d^raam); k(ftra-3, soort landschildpad (men. ook: hangslot, T.); S'', (verbastering van j^y? T.), ^öor/ /coH oorlog svaariuig, thans niet meer in gebruik; k. padi, naam der kleinste soort van landschildpad. t a5 I. köèwar, verb. van chawar. IL, mengCêii'arken, met iels in de rondte steken, slaan of wroeten in iels, zooals bv. met eene stang in eene put, of in het water in de pul, met een' slok in den modder, met een liniaal onder de tafel. ^3 1 P I- köred, laatste beetje, restant je, *II. en meng'öred eu ng^öred, balav. (soend.), bewieden. — [T.]. f u^ S ó ktferas, z. ^iSjS. C J^ ) ^ köèroes, mager; schraal; tenger, f M S ó köëris, w^as door den schrijver niet ingevuld (koet., schurft] vgl. soend. en bat. of^ris,; kinderpokken, T.). — kóresan, balav. (bal, T.), schur f tachtig, gekorven. — [B.]. kö^rang, ontoereikend; minder, min, te min, ontbrekend; gebrek hebben aan iets; behoefte hebben aan iets; jang k. dib^lï, het ontbrekende moet aangekocht worden; hamba k. wang, ik heb behoefte aan geld; k. p^reksa, er is (van mijne zijde) gebrek aan onderzoek (dienaangaande), een beleefd antwoord voor t ij a d ^ tahoe; k, s?hïris s^b^lai^? (daar onlbreekl lMIi.>KBPSRL. WOOBBSNBOBK. IXBEL XI c? slechts een stuk aan oenVpot vol), rfaar ontbreekt slechts zoo weinig; kcBran^iya, len minste, op zijn minst; seiLiÈrung^ minste; de minste; s. dari padgi kamoe, de minste van u. Ö s ó köêroenjf , hok, schuthok, kooi; afge» schoten ruimte voor den gezaghebber van een vaarluig, kajuit; inens^o^roeHfifkfn, in een hok enz, zetten of opsluiten, schutten, kooien; k. b a dj a u {kajuit op de i^ijze der Badjau), met eene opening in het midden der kap, over de geheele lengte, die alleen met matten dicht gedekt wordt; k. mali, kajuit, met eene kap, zonder zoodanige opening in het midden. — *batav., a ja m koeróengan (bal), klophaan (vgl. de analogie van 't makass. djangang songkókang en dj a ng a ng m a cê r o e ng) ; kcèroen^-batai^, een /y /cfraar, meestal van bamboe.-— [T.]. •X- C . lp kSran;, balav. (soend.), een vischmand (soend. ook po rang en vgl. k ê rang II.).— [T.]. -x^ c. . o I. korong^^ w. sum., de kring om den hals der duiven. — [N.]. IL, körong;-2, uitroepende nabootsing van een voortdurend rammelend geluid, zooals bv. dat van eene hoeveelbeid kogels, die in een' hollen bamboes heen en weder geschut worden; zoodanig geluid (z. k^rocng). p, kÓ koreng, bemorsd met onregelmatige ^^ vlakken en strepen , zooals bv. oen 86 hf Wi fjM / kolenbrander; van het vel van beesten onregelmatig gevlakt en gestreept; van eene morsige kleur; schurft (vgl. jav., T.). L, ^ 3 \ O kftrap , ringworm , soorten : k. pakan, gadjah, k. ajam; k. s(ê- soe, soort uitslag rondom de tepels van zuigende vi^omven, door onreinheid ontstaan. L i K ó körok, uitholling door uitholling ontstaan: gang in den loop van een vuurroer (z. aloer en g^lcBgoer); me- ngorol^, den grond uithollen, zooals bij den wijnbouw. L,^S i ^ (en görek), mengorek, peuteren, wroeten, een onregelmatig gat maken met iets puntigs [in iets] ; peuteren enz. naar iets, uitpeuteren, uitwroeten, delven. ^ ^ J 1 p koral of kolar, batav. en jav. — Holl. koraal. — z. k^rèès. A t jp kSran, naam van een' zoulwater- visch (vgL onder senang in, T.). 2$ \ ^ -> z- onder l^ (T.). •X- Ö ) ^j bfkoroh, koet., snorken inden slaap. — [T.]. C C S ^S I- kcèrai, groote aderen of vlam- men in hout, marmer en derge- lijke (z. barik). -^z»*;^ ) 4^ kftrikan, w. suni., een welriekende houtsoort. m- / sf^^Ó kftsaen kosa — skr. angkoesa — , stok met een' ijzeren haak, waar- mede elefanten geregeerd worden (vgl. angkoes en akoes, welke laatste door R. opgegeven vorm in oud-jav. gedichten voorkomt, waar de versmaat een korte lettergreep eischt, T.). / s^è ^Ó I- kftsoc, naam eener struik. * II., malak. en singap., fluisteren. / Sf^^Ó köèsi — skr. koes a — naam eener soort van gras, dat bij plechtige ge- legenheden in Hindostan gebruikt wordt — poa cynosuraides. / jggj.J> köèwas, alleen in k(Èwas-kaïs. / j^^S en köèïs, meng'dèwis, van zijne plaats schoppen of slingeren, zooals bv. een' steen, met den voet, een* stok, een' vinger of dergelijke. ^^^ysj^ 4-5 kcL»soet, verward; in de war. fL^Lj kosong, ledig; ijdel. ^.._JiA^^ 4j> , kcSsak-kasik , dikwerf en naar verschillende richtingen van plaats veranderen; veel en verschillend werk ver- richten; in wanorde door elkander smijten, bv. boeken op eene tafel. L-^w4^ of j«./, men., = j*-./ (T.). L«JUu 4*3 ? ba-kö&sik, men., zich eventjes verroeren (T.). Ci^/ SGZ C^N* ¥ LiSs^J4 %S J mflifosek, korrelige voorwer- pen, zooals bv. rijst ivasschen door eene ronddraaiende wrijving met de hand. )ww 4^ kftsal, herhaaldelijk over iets heen en weder of in de rondte wrijven, zooals bv. met gom elastiek over papier, met de hand over een* draad garen, waardoor die tot een klomp in een gewerkt wordt. Lw 5-5 kSsil, een* last beetje voor beetje voortbewegen; een werk beetje voor beetje verrichten; van een' persoon, beetje voor beetje werken voor een zeker doel; beetje voor beetje bearbeiden ^ h\ , voor een ^eker doel, of een land, dat men w^enscht in bezit Ie nemen, gelijk de Europeanen in Indië (z. kóêtil). WW 4J5 kcJèsam, dof; mat; zonder glans ^ (jav. köëtj^m, T.). ^ ..^/^ ^S kèsèn, batav. (soend. of bal.), dapper, moedig. — [T.]. C ^ h^^ ^^ ' tepoeng koesö^i, z. onder l^poeng. <\5 %-5? KMa of Knfa^ vervallen stad in asiat. Turkije, onder Bagdad, door den Khalif 'Oemar gesticht en bevat de moskee, in welke *Alï vermoord werd. -köwang, koet., ^ b^rkui- bang.-[T.]. ^ c. %.^ y k€ĕwaiif-3, balav. (soend.), zeker ^ w^aterbeest als een kakkerlak onge- veer er uitziende (bal. koebang-2; jav. kow^angan). — [T.]. C^^V ^ I., bus, kilfcpi — skr. köepi — flesch, om het even van welke substantie ter bewaring van het een of ander, bv. thee, buskruid en dergelijke; öbat dcêwa k., twee blikjes kruid. II., — verb. ned. — koffij (z. H^^ï). C *i ^-3 köpl, van allerbande handelingen, doch inz. van taal, uitspraak, schrift, spelling verkeerd, averechtsch, C,_ V 4J3 kffipé, batav.,: k^pé, iets, bv. gaar gekookt buffels vleesch, met de vin- gers uit elkander trekken, de fijne draden en stukken worden dan gebraden. Zulk een gerecht heet s^bit (^). — [H.]. (^ 3 %.S y köêpoe-8, vlinder, kapel (vgl. k^- köêpoe). V,;>/vJj ^S !• kopet, naam van een stam ei- land-bewoners, thans onder Riouw- Lingga. II., van haken en haakvormige dingen niet wijd geopend, nauw in die bet.; eng; van wegen, rivieren en dergelijke nauw, smal; van vertrekken, huizen enz. nauw, eng; dandan k. laoet, nauwe planken* versierselen aan den voorsteven van een vaartuig op de wijze der orang laoet, die daarin van de gewone dandan afwijken, dat de verschansing verlengende planken veel (1) Naar de zaak, z. Gericke*s jav. wdb. — [T.]. 36* w 564 Or^ korter zijn en ook niet evenwijdig loopen, maar convergeeren , waardoor de opening tussclien de uiteinden nauwer wordt. ^C^* Jj^ köperak, batav. (jav., T.), bamboezen klepper om vogels ter verschrikken; kaköperak (soend.), vogels verschrikken met kleppers. — [B.]. / xMv3p) mengCêpas, schillen, pellen, dop- pen; villen f ontvellen (z. k^löêpas en g^löêpas). / h^ Ó kffipis, z. k(Bpis-k^rcèpis. '^ O kffipany, naam eener soort van zout- water-mossel — mylilus. — Vroeger en thans nog te T^rangganoe: gondgewicht = V4 djampal (z. tali). ■)t p^iO kc^peng, batav. (jav., T.), achter- waarts gekeerd (van buffelhorens). — [B.]. * iJs^ kffiplnj, batav. (jav., T.), oor.-- [B.]. L iL-3 ó I- kffipak , aftrekken of afplukken van een stuk (grooter dan door kopek) van de schil of de korst van iets. IL, batav. (bal. verbastering van 't jav. pcëpak, T.), kiezen krijgen van paar- den.—[B.]. III., z. onder ^j^ - (^ QJ^'S kopok, soort van een paar koperen bekkens, waarvan de twee onder- bukken met een' knobbel in een houten blok (róêmah) zitten en de twee bovenstuk- ken, waarmede geslagen wordt, gehanteerd worden. kopek (vgl. ^s^i , T.), aftrekken of afplukken van een stuk (kleinder dan door kopak) van de schil of de korst van iets; de borsten waarin geene zog is; van daar: de moeder van geringe afkomst van een kind, dat een' vorstelijken persoon tot vader heeft; klein hoofdkussen voor kleine kinderen; men^öpek, zuigen aan iets, bv. aan eene borst, waarin geen vocht is. <K^ ó kopah, van eene menigte in de rondte verspreid, zooals bv, eene me- nigte boeken, het bloed van eene geslachte kip; berköpali dengng^an darah, vaneene vrouw de stonden hebben. ^ / ^3 ó köèpe en kepé, z. k^pé, batav., plukken, ontbolsteren. — [B.]; beter is x^^ (kopeq), men^opeq, van iets een stuk afbreken met de vingers, in stuk-^ ken knijpen vruchten als de rambcêtan, de manggis bv.; z. C^»^. — [T.]. ^ * , Z. tAAi'. ^I^^^^^JiaJO kffipïjak, batav, (soend., T.), uilwasschen (bv. salade). — [B.]. i^uj ó köpïjah, z. juAi*. L 'i 4-D köwak, van voorwerpen, die uit naast elkander staande dingen be- staan, zooals bv. eene omheining, eene >/ 665 ^/ slaglinie geopend; meiigSwak, uit elkander douwen de palissaden bv. eener omheining. 