Maleisch-Nederlandsch woordenboek
•)^ ii A ^ berönang, de leêrvisch, — [R.], ^ ii * ^ berönong (verkeerd door M. in plaats van 't lamp. baroenang gehoord, T.), mand of bak, waarin bij het oogsten de rijst en peper ingezameld worden. — [R.; C.]. (^_ n_> |K ^ berönok, naam van een zout- water-weekdier, dat rauw gege- ten wordt; soorten: b. landar; b. daoen bakau. 15* ^3Ji ns \/. / -i A t-^ berffinai (minder goed: b oer n ai), Borneo propre^ op de Noord- en Noordwestkust van Borneo. ^ 2J ^ berah, = berak, week; melig, — [L.]. Z. J^e . ]\J6 %^ berhala, afgodsbeeld; afgod. , .jLA ^ berhana z. seberhana. ^ /.j^^-A ^ berhani, batav., naam van een' boom, vs^elks hout, met w^ater lijn gewreven, tegen keelziekten gebruikt wordt. /•y<.Sb %-J? plur. JübL^, duidelijk bewijs; betoog; ontegenzeggelijk oordeel; onfeilbaar kenmerk; nom. pr. v.; 'i\j^) {j^y,^ levensteeken. ^ LISsJiLA w^ berhingg:a, w. sum., over- schieten; overblijven; niettus- schenpoozen; berhingga satoe hari, om den anderen dag, — [N.]. berahma en berhama — skr. • • • brahma — , Brahma, naam van het hoogste wezen der Hindoe's, den eersten persoon van de hindoe'sche drie-eenigheid, de scheppende godheid, .tL^Jkb ^ berahmana — skr. brahma- na — , Brahmaan, man van de eerste klasse der Hindoe's. W^ / -Jjg wfJ6 ^ berahmarisji en berahma- rïsji, of berahmarisi en berahmarisi [in hik. en poëzie] — skr. brahmar§i — , godgeleerde heilige, — Al deze uitspraak vormen zeer verdacht, want de ware uitspraak is berahmarisi, vgl. maharesi (T.). ^ P-'-N^^ >-> berhoeroeng z. Pj^y,- — ^ 'm- (C Y-^ berai, alleen in tj^rai-b^rai. ^ (C >-> (misschien drielettergreping en dus ^^)y, want de slot tweeklank ai is in 't bataviasch niet bekend^ T.) berai, batav., breien, ( C 4^, i^^vaherïj geven; schenken; toestaan; toelaten; veroorloven; inwilligen; mem- beri tahoe, te weten doen; kennis geven; m. hati, moed geven; toegeven; verwennen; pemberi, wie geeft enz.; gever; schetiker; gave; gift; geschenk; pemberijan, schenking; vei'oorloving ; inwilliging; gave; gift; ge- schenk, ^ T- 5"? berija z. ^^V^. ^ V.;>nA-> %i«> berebat, verre bloedverwant, — *[R.]. •^ ^2>^vA-> ^ berèbet, batav., met geweld bersten of scheuren, — [B.]. V2>0 ^ berïta — skr. wr^tta (zoude in *i mal. w^rta geven^ T.) — , tijding; bericht; mare; nieuws; memberita, als tijding enz, mededeelen; berichten; melden; rapporteeren; memberi taï, als tijding enz, mededeelen aan iemand; pemberita, wie als 229 i^L^ tijding enz. mededeelt enz,; berichtgever; pemberitaan, mededeeling eener tijding enz,; berichtgeving; melding; verslag; rapport; scêrat p., schriftelijk verslag of rapport; proces-verbaal. Ui/ y <X^ w> (mal. bar ai j ah), plur. <^^j^, en bU^, schepsel; de plur., schepselen; menschen; volk. •^ f 25\jo berijot, om strijd kampen, — [L.]. /O ^ berïtahoe, smst. van b^ri en tahoe. y cS^ %—> I. lengtemaat van vier parasangen ** ^ * II., plur. J^, renbode; bode; zendeling; afgezant; overbrenger van* s konings bevelen, Os^ ^ berïda — skr. wr^ddha (zoudein ^t mal. her da geven, T.) — , oud; be- jaard; oudgediend; wijs; m^nt^rï b., een oudgediend raadsman. -H- ^ ^ berêra en belêra, het hout, vsraarmede het w^eefsel op het touw telkens aangezet wordt; houtje om netten te breien. — [R.]. — z. jjJü. ^ ^^>/wuO w> berëset, wispelturig. — [R.]; bal. m^rèsèt, ondeugend (T.). ■¥: L^^ ysJüLLü ^ berisik, batav., levenma- ke7id, — [B,]. ^ i^ ^ beriaii^, zeker licht hout voor dakribben. — [P.]. /•fr-ib w> beringin, naam van een' prach- tigen boom — urostigma benjami- num — . — z. b^raksa. ^ /♦t-^^ ^ boeringan, eene muurbloem. — *[M.]. Lj, plur. j^y,, wapens; zege; uiteinde; byssus; fijn linnen; zijde; rijke klee- ding. \ 5 LJ bizffirl (in hik. en poëzie) — port. vicerei — , vicekoning. J^y>^ plur. van^. V^gg»^ besa, om deze rede^ daarom. — [G.]. ■^/-S^VaiuO besadji, w. sum., gereedma- ken; — z. sadji. — [N.]. ■)(• #v \VawO besaro, w. sum., ondervragen; vragen doen. — [N.]. -X- ÏJ \\.mO besarah, mooi; fraai. [L.]. / ^ L *JLuOs speeksel. ^^JDy , . 5 LwJ boesana — skr. bh öé § a n a — , sierlijke kleeding; dos. )\^^M^ besawat, w. sum., iets bevolen worden, dat men graag doet; saja diprintah pigi soengei ngijang itoe besawat hamba, ik ben gelast om naar soengei ngijang te gaan, dat staat mij aan. — [N.]; pigi is brabbeltaal (T.). ► („fUjj 230 LM^ •X-/ CwwgO Msaja, de Phüippijnsche eilan- .. - [L.]. y^ > V^vwO en k)Uj , plur. van Xiaju^j en ku^ , X y •^ ( W4>x^wgO bisbis, batav., met de vingers tmi malkaar trekken; uitpluizen. — [H.]; uit ^t bal. bèsbès (T.). ■^ VI>^*^^'^ beset (jav. T.) en keset, batav., villen; stroopen; scheuren, — [B.]. ^j^^wJj niembessoet, metalen zuiveren van de alliage; besscêtan, wat gezuiverd enz. is; penibessoet, wie of wat zuivert enz.; middel tot zuiveren van de alliage; perbessCêtan , zuivering van de alliage. ^ \ VaawO bestari — skr. w i s t a r a , uitgebreid- heid — , uitgebreide kundigheden bezit- tend; volleerd; wel opgevoed; talentvol; uitgebreide kundigheden bezittende enz.; het uitgebreide kundigheden bezittend enz. zijn, (zoowel de beteekenis als de afleiding zeer verdacht, T.). c y o ^ /jvJUyO» pers., tuin, met bloemen beplant: rozengaard; plaats, waar welriekende vruchten groeien: boomgaard. ^^^yO besar, groot; aanzienlijk; van hoog en rang; gewichtig; dik; kebesaran, groot- heid; aanzien; aanzienlijkheid; waardigheid; achtbaarheid; grootschheid; trotschheid; hoog- moed; rijksinsigniën; rijkskleinooden; besar kapala, groot, met betrekking tot het hoold, d. i. koppig; stijf hoofdig; mem- besar kapala, stijfhoofdigheid toonen; zich koppig enz. toonen; eeW kop toonen. — *bebesaran, batav. uit 't jav., moerbezie- boom en -vrucht (T.). •X- ^^^>*^S*^w^JO baskat, batav., bor s trok; veelal van flanel. — [B.] — z. beskat. (j>^>s.wO beskat, beter meskat, of badjoe beskat, — wellicht verb. van laiw< — , soort van ondervest, dat op de borst gekruisd en op de heupen vastge- bonden wordt. Vj^> É>wwO biskoewït — verb. ned. — , beschuit. \^;>nXwo beselit — verb. ned. — , besluit. ^ vmO bessoem, roode vlekjes op de huid ^ hebben. — [R.]. ^^A^/^> , ar. — smst. van c-> en m**)^ — V met den naam; <xiH é^, met den naam van God (nml. begin ik), eene formule, waarmede de meeste hoofdstukken van den koran beginnen en die men daarom ook gewoonlijk aan het hoofd van allerhande geschriften plaatst, of uitspreekt, wanneer men aanvang maakt met de eene of andere handeling, bv. als men gaat eten, zich ter ruste begeeft enz. . jw|N.A^^ u) ^ G »,^ bismil, I. — verb. van ^) |#^ II. — wellicht verb. van JUAib , ter ■*■■■ ^ 231 ï,Uij linker zijde — , alleen in Jw«^ vj'y ^ ^^^ koran, die zoo geschreven is, dat elke i^s^ juist tien halve vellen (möéka) beslaat^ dus aan de uiterste linkerhand van een folio eindigt. bosman — verb. ned. — , bootsman. er ^ cX>^AiyO böêsanda, oud van jaren, — [C.]; komt ook voor in de hik. Serangga Bajoe. — [K.]. /*^-A\0 Msnoe en wisjnoe, Vischnoe, de tv^eede persoon van de hindoe'sche drie-eenheid, de onderhoudende geest. Wordt ook als eigennaam van mannen gebruikt. I? ÉAuO basCêta, eene soort van zijden stof van Surate. ^/ wvwo besai, in plaats van ^^j^^, mooi; fraai; bevallig; schoon; net [volmaakt of in den hoogsten graad]. — [Sj. Bid.]. (s besi, ijzer; b. lantai, slaafijzer; b. tanah, ijzer van eene slechte kw^aliteit; b. kav^i, stukje ijzer, behoorende tot de rijksinsigniën, dat in vroegeren tijd de regeerende vorst, vy^anneer hij gehoor ver- leende, of in 't openbaar bevelen uitvaar- digde, in de rechterhand hield, en vs^aarbij men zwoer. De c:^i^ t van Lingga en Riouw doen dit laatste nog, of zij doen een' vloek- eed, bij het drinken van een weinig water, waarin dat ijzer een' tijd lang gelegen heeft. Bij de meer beschaafde Maleiers is de b^sï kawi door deii koran vervangen; b. berani, magneet; b. tj abang, zeker puntig chineesch wapen, met twee naar boven gekromde pareerstangen beneden aan het gevest. — z. tekpï. — b. lintang, dwars-ijzer, be- naming voor alle blanke wapens waarmede men houwt. — ^besi-S, naam van een' visch. — [L. bew.]. ^^^^/s^AAw^ bosëta (zelden) — port. boceta — , r?A.w>^ r plur. lajLo, eenvoudig (niet samen- gesteld); milddadig; edelmoedig ; \:xf^], de eenvoudige enz, bij uitnemendheid , d. i. God; Jawx!} Sxc, dienaar van denzelve^ nom. pr. v. (z. basit). i^MO bessing, volgegeten, A^AA(WO (mal. basïtah), plur.Lil^^ee/jvou-- dig (niet samengesteld) ding; grondstof (element); oppervlakte,. 4>^,A^vgO besïko, naaip van een' eetbaren zoutwater-visch. / y ZJ^VaIU-J? elke ware boodschap, goed of slecht, waardoor het gelaat veran- derd of eene ontroering te weeg gebracht wordt; voorspelling; spec. blijde boodschap; evangelie; geschenk voor den overbrenger eener blijde boodschap. 252 y/ yMj^, plur. .l^ï, mensch; de menschen; het menschelijk geslacht; aböê basjar^cfeva- der van het menschelijk geslacht, d. i.: Adam. (mal. basjarï), den mensch enz. betreffend; menschelijk, w yy dCj J^ (ïïisil- basjarïjah), fem. van het voorgaande ; menschelijkheid; men- schelijke natuur. y y ^ A,jL/o s. plur. van ü^^juaj. y y Us0^9 het ziende zijn; het verstaan; met plur. .La^t, gezicht, zoowel vermogen als zintuig; kennis; schranderheid; doorzicht; verstand; oefening van een vast gemoed. y y y ) ^A^-> y plur. van j^ <* y o y 5 yvA-> (ïïial. ba§rah) voluit 'iyai^\,Bassora, stad van Asiatisch-Turkije, in het paschalik Bagdad. y y/CKOJ>9 plur. )j^, ziende; hebbende het vermogen te zien; schrander; ver stan- dig; kundig; jX^), de ziende enz. bij uitnem., d. i. Goi; jX^]ój^, dienaar van denzelve (z. basir). / y ÏJ yjk^Li) (mal- ba§ïrah), ar., plur. yLsj, verstandsvermogen; bevatting: door- dringend verstand; bewijs; getuige; betoog; zorg; oplettendheid. K)^ o 9 mjsOLJ (mal. boedloe'), ar., bruidschat; vrouwelijke geslachtsdeelen; huwelijks- contract; huwelijksontbinding ; het beslapen; recht van bijslaap (?). / y iJiXVy s. plur. van c>?^- y y y <^LJ \\JbLJ (lïial- batarikah) plur. van y y i^ S iVl^ N , plur. van CS-i^^. <y y yy ^<S <y^ ^ (mal. batarikah) pl ur. van y y L ib At^ s. plur. van ^^,^\* ^y y jVl^ s. W/g'; werkeloos; ijdel; teniet; ver- geef sch; mal. ook nog: het ledig enz. zijn; ledigheid; werkeloosheid; ijdelheid. y y y A \\\^ s (mal. batalah), het schertsen bij het vertellen; van een' daglooner: het zonder werk zijn; het ophouden; ijdelheid; nietigheid; krachteloosheid; werkeloosheid. y y y VU s z. batawi. c / yy A > Av^ ^ z. batiwi. y y o y y o • ^J^i -, ^^ ^ (mal, batrakah) en ^^ (mal. batrikijah), patriarchaat. C>if^ 233 C y t QJ> Js-^ en (J^^, ar. (lat. patricius), plur. J;ll3j, Jcji^Ua^ en ^^uaj, leidsman der Christenen of van een Christen- leger (volgens den schrijver van den Kamöês, van 10,000 man); patriciër. / LJLj HjH , ar., door middeL A p> ^l^_^. ar., rfoor middeL -^ c X Cdio ^l2-.>^ ^ï*- (griek. noLTptdpzyg), plur. / CJ4II3J en K^Ua^, patriarch, <XjS^ 't W _ "> (lïial- batrikïjah) z. K)ji. VW s. plur. Xila^ en Jltüj^, dapper man; held. yi^ ^. plur. van JJdU. y y y ÓsJ<x2^ (mal. batalah), plur. van JL^. o ^ V t^ ^ (mal. boetoem), coll. (nom. un. ^ LLj (mal. boe t m ah), terpentijn- boomen; terpentijn. y c ^ c / ..^Y^ „s (mal. batan), plur. ^;^, ^jIj^ en ^wW^> èwi/c; binnenste van iets. y c ^ /jtvJkla-J. plur. van ^. ^ aW ^. plur. van ^^. baatzken — van het ongebr. C^vsü (c^ssü, Ay Aee/Ï gezon- — membaatzken , zenden. cX.5L-> I (nial. baad), plur. van Joiu. II. ^la; Ci^)^ ^^? ^^^ daarna; J^Ut Ci^ló, daarna nu. — Met die beide uit- drukkingen vervolgt men gewoonlijk een' brief, na de inleiding^ en gaat men tot het eigenlijk onderwerp over; terwijl men er veelal nog in 't mal. op laat volgen k^moedïjan dari padg ïtoe. y (\^^_>. verwijderd. * y (J^jC^, plur. van aa«^. s^ c y )cX>k_>- daarna. y y ^ o y ^ ^ ,^CX50, pl ur. van tUiü. 9 y <j y 2$CXJI^ en iJi^iü, daarna; voorts; wiji waba^dahoe, en daarna, en amma badahoe, daarna nu, zijn twee uitdruk- kingen, waarmede men gewoonlijk een' brief, na de inleiding, vervolgt en tot het eigenlijk onderwerp overgaat, en waarop men veelal nog in 't mal. laat volgen k^racedijan dari pada ïtoe. 234 ê^ C X . y2A^ (mal. hs" slA), f Iur. ijcLj} , gedeelte eener zaak; onderdeel; stuk; één uit velen. L\a.X^, plur. óssü, tAftj, ^lj^ en ó^, ver; ver afgelegen; verwijderd; afwe- zig; verre enz. ï v-Jo f plur. van i b. LiuV-i^, e^Uj en e^Uj, coll. en sing. (nom. un. ijLib), plur. ^jIjuü, wow- t«;ew; kiekendieven. AJJvJL^ (mal. biratzah), z. onder cL>Uj. /JvJL-j, plur. van J^/ y c . I VJCjlj * pi y' ur .van <3)LX.i*->) Bagdad. J>[iiJ. y c y o y lJ^ (mal barai), plur. JlL, muil- ezel. y c y j^V^X^ , plur. van ^l;. c z' — smst. van <-.> en^ — , zonder; behalve. L bang verk. van abang. ■o'' IL (pers. Llxilj, T.) aankondiging door middel van de b^doek, inz. van de uren van het gebed; de woorden, die daarbij door den ^Jj^ moeadzdzin hardop geroepen '' lil - ' worden en die aldus luiden: ^) 'l^f jjj) j:^)^] J^^] ^t; Gorf 15 ^eer groot, God^ is zeer groot; God is zeer groot. God is zeer groot; ik belijd dat er geene godheid is dan God, ik belijd dat er geene godheid is dan God; en ik belijd dat Moehammad is de gezant Gods, en ik belijd dat Moehammad is de gezant Gods; God is zeer groot. God is zeer groot. Waar een komma (,) staat, is de pauze zeer kort. — ook ebang (T.) — mengebang, de bang opzeggen; mem bang- ken (als ware het: bebang-en), van een' overledene: cfe bang in het linker oor (hij ligt op het rechter) spreken, hetgeen ge- schiedt, wanneer hij in het graf nederge- laten is. III. z. abang II.; — * batav. (jav.), rood van geverfde stoffen, kaji n di bang bv. — [T.]. *IV. — pers. lI^L bang (spr. bangg)— , de hennepplant — cannabis sativa — ; be- dwelmende zelfstandigheid, bereid uit hare bladeren, om met tabak gerookt te wor- den. — [Div.]. — z. gandja en Jiagïsj. *V., jap., geld; munt. — [R.]. 258 Ö ^> boen^, interj. voor eeii bulderend geluid^ zooals bv. dat van grof geschut, de groote trom en dergelijke; zoodanig geluid. — z. deboeng en leboeng. ^ iitjjio bangboen?, batav., tor. — [B.]; z. bamboeng (T.). ^ ixüi) I» bongbong, afdalen aan weerskan- [L.]. ten, gelijk de daken van de huizen. *1I. (bal. boengboeng^ koker van bamboe, T.), bamboezen emmer, om het vocht, dat uit den aren-boom vloeit, op te vangen. — [R.]. ^ ijs.Jt> , bengbeng koeping, batav., (ie- mand) aan het oor scheuren^ er aan trekken. — [H.]; uit 't bal. (T.). ^ yjio> membeng'èr, batav., hinniken van een paard; vgl. jav. beker. — [H.]. — Ook b^b^ngèr; vgl. ook jav. 'mbengi- ngèh. - [T.]. / >^^-5t) bangsa — skr. wang9a — /geslacht; stam; ras; soort: linie; familie; na- komelingschap; berbangsa, tot een, inz. aanzienlijk geslacht enz, behoorende zijn; van een aanzienlijk geslacht enz, zijn; mem- bangsaken, tot een aanzienlijk geslacht verheffen; adelen; tot ééne soort rekenen; als ééne soort beschouwen; vergelijken; bangsawan en ^jt^^^ , van een aanzienlijk geslacht; van adel; adelig; van goede afkomst, r J4éjij bangsi — skr. wang^ï — , soort van flageolet van bamboes, van boven door de geleding van den bamboes gesloten en van onderen open. Het mondstuk wordt gevormd door aan den bovenkant een stukje schuin naar boven af te snijden, waardoor dicht onder de geleding een gat in de bamboes-pijp ontstaat. Daauna wordt om de geleding een smalle band van een blad, een stuk papier, een plat gesneden stuk rotting of dergelijke gelegd, zoo dat het gat geheel vrij blijft, doch boven hetzelve eene reet gevormd wordt, waartegen men de Hppen zet; berbangsi, op een flageolet blazende zijn, ( jéésJO boengsoe (gemeenzaam, bij bena- mingen van familie betrekkingen en titels, ook: böësoe, öêtjoe en söë), laatst geboren; jong0; de laatst geborene; jongste. , uoJij bengngi s , wrevelig; boosaardig; gram- storig; nijdig; wrevelige enz,; het wrevelige enz., als hoed.; het wrevelig enz. zijn; wrevel; wreveligheid; boosaardigheid; gramstorigheid; nijdigheid, — * ba toe b., fijne slijpsteen, — [P.]. — itiembeiigngis, de hoed. van wrevel enz. aannemen ofvertoonen; kebengngisan, wrevel enz, ^^ v.AwJo z. onder ^j^. \^jl^y^s/j^JO I. bangsat, iemand zonder bepaalde kostwinning; vagebond; gauwdief; schobbejak; voorts ook : karakter of eigenschap vaneen' bangsat; segala K,alketfespuis; 236 4>AJ memban^sat, een vagebond worden; als een vagebond leven of handelen. *1I., batav., wandluis (T.). •)(• iLwJi) , baoe bangseng, batav., een sterke lucht, bv. van doodgeknepen wandluizen (bangsat kaloe di pidjit). — [H.]- bangsoen^ en bansoen^, korte ^ puntige uitspruitsels op de horizontale wortels van sommige boomen, zooals de p^r^bbat, de pöëlai enz.; soort van puntige mand, waarin door middel van een' band, die over het voorhoofd gaat, sago op den rug gedragen wordt. — z. tonggak en amboeng. t^ •X-^IMMCJU ban^sin;, batav., een dwars fluü (vgl bangsi). ~^[T.]. LwJit> bangsal, dak op palen, met of zonder wanden, dienende niet tot vaste wo- ning, maar als tijdelijk verblijf, of om er iets onder te zetten of te bergen, bv. een vaartuig, dan wel om er iets onder te verrichten; loods; bergplaats; b. k^rëta, koetshuis. ^ f Juwwjb boengsfl, batav. uit *i bal., een knoop in een zakdoek. — [T.]. ^ f jumJu boenysil, een jonge kokosnoot, zoo groot als een zwanenei. — [R.] ; batav. uit \ bal. (T.). . l) ÉjwJi> z. onder bangsa. / ^MtJi^ bangsal, van hout lang geveld of omver gevallen en tot op het hart na vergaan (vgl. ban s ai, T.). — Zoodanig hart- hout is zeer gewild. iji^ I. bengngang, gapend, zooals bv. de mond, een kleed. ^ IL, batav. (uit ^t bal., T.), verwijden (bv. een armband door het te rekken). — [B.]. ^ III. (batav., T.) ziekelijke toestand der schaamdeelen; venuskwaal; fluxus albus in een' hoogen graad. — [R.]. ^ iJb bengngoeng, soek., norsch. ^ mjk^ bengngong, verbaasd; sprakeloos van verbazing; stom van verwondering (uit * 't bal., ^T.). — [R.]; batav., gedachteloos; absent van geest. — [B.]. ^,,^jijij bengap, gedempt, zooals bv. eene ♦ piano-snaar, waar men een' vinger op houdt; van personen onspraakzaam; zwijg- achtig; het gedempt enz. zijn; onspraakzaam- heid ; zwijgachtigheid ; pembengap , wie dempt; gereedschap daartoe: demper, bv. van eene piano. ^ (,,_ Q jk.,> bengep, batav. (bal. zeer kleine schurftpuistjes, T.), opgezet van het aangezicht — b^ntek van de voeten. — [H.]. ^ i, >?jik,N I. bengök en bengek, batav., op- ♦ gezwollen van het aangezicht, door eene ziekte. — [H.]. CJ^ 23? CU^ II. neerslagtig; mismoedig; neerslachtige enz,; het neerslachtig enz. zijn; neerslach- tigheid; mismoedig heid; memlieng'ii^ok, de hoed, van neerslagtigheid enz. aannemen of vertoonen. ClXJi) bangka, 1^ Banka, groot eiland van Nederl.-Indië bij de oostkust van Sumatra. — * 2^ een blok tin van öO d 60 kati. — [P.]; b angka -oei oe, Benkoelen op de westkust van Sumatra (T.). Ci-5sjii> beiig'ik, gebrek aan ademhaling. -H- Ll>vX> bengek, batav. (bal. meer of min ♦ heesch van de stem, T.),moeielijk adem kunnen halen; aan het asthma lij- dende. — [H.]; kortademig; aamechtig; asthma. — [B.]. — z. bengik. C:i>^ ban^koe — port. batico —, bank; voetbankje. C.i>^jb bengkoe, naam van een' boom, van welks vruchten lampolie gemaakt wordt. L,^ yJat^ bineka, soort van gebak; b. koêkoes, b. in heeten wasem gekookt. ^ L_JL3*\aJ"b bingrkatak, men., zekere kik- vorschsoort (vgl, daj. baka- t ak). — [T.] ; ban^katakkan , w. sum., eene groote kaaimansoort. — [N.];lamp. boeha (kaaiman) bakatak,de stompsnuitige soort (als een kikvorsch), meer gevreesd dan de andere (T.). -K- \ujïL> bengkara, men. = mengkara.— ^[T.]. C 4 uJt5 beiigkaroeng, beter mengkaroeng, naam eener zwarte, hoogbeenige, geschubde hagedis. ^ 25 y^Jio bengkarah, bonekalah en bans- ka wan, dwarssparre; daksparre; dakrib. — [L.]. ■^ / hf4^uJio beiig'kasa, soort van visch. — [L. bew.]. ^ )\l-ilL> bang'kala, in de keel blijven (z. bangkai I, T.). — [L.]. r >Jsü\jJij ben§*kalis, naam van een' eet- baren zoetwatervisch ; naam van een eiland voor de monding der rivier van Siak. ^ ^\aJ>b bongkalah z. bengkarah. / -J 0-50 bengkalai, van eenig werk gestaakt; onvoltooid [wegens gebrek aan tijd of gelegenheid]. — z. bang a i — membeng- kalaiken, gestaakt enz, doen zijn (maken); staken; onvoltooid laten. / .j ê^óJij bengkawan en niengkawan, soort van lat, waaraan de bladeren ge- regen worden, die tot bedaking dienen. C' > uJi> bengkajang, overmatig verzadigd (onverschillig van wat). L, membangkit^ oprijzen; verrijzen; opstaan; zich verheffen; opstaan uit eu^ ^38 /^ het graf, ah spook; ha n toe b.^ lichamen van afgestorvenen^ die uit het graf ver- rijzen en rondwaren; membangkitken , doen oprijzen enz.; dwingen te — ; weldaden, die men iemand bewezen, of misslagen, die iemand begaan heeft ophalen; voorhouden; verwijten; membangkitkan perkara jang lama, oude koeien uit de sloot halen. * II., w. sum., beteekent ook : iets opnemen; wegnemen, — [N.]. bang^ket — verb. ned. — , banket (suikergebak); soort van ind. ver- snapering. bongkot, grof en dik, — [L.]; (jav., ï.) de stam van een' boom. — [L. bew.]. 5b I. baiig:kar, stijf; hard [zooals een dood lichaam]; van vleesch hard; taai; het stijf enz, zijn; stijfheid; hard- heid; taaiheid; memban^kar, de hoed. van stijfheid enz. aannemen of vertoonen; stijf enz. worden; kebangkaran , stijfheid enz. * IL, w. sum., spoor; indruk, zooals van een '^ wagen wiel. — [N.]. Siji^ bangklr, alleen in bonj^kar-bang- kir. JU^ J^. , memben^kar, ontluiken, zooals een bloemknop (jav. m^kar, T.); zich opmen, zooals bv. een aardappel, die lang gekookt wordt; van opgerolde of gevouwen dingen opengaan; ontluiken enz,; pefubeng*- kar , wat doet ontluiken enz.; p. k e m a 1 öè a n , chirurgisch instrument voor het openen der vrouwelijke scheede. />sjb> membongkar, van uit de laagte, diepte of den grond halen; ophalen; te voorschijn halen; een anker lichten; lading lossen; een hoop voorwerpen het onderste boven halen; uit het verband ruk- ken; b. karang, benaming van roggen van monsterachtige, eilandvormige grootte, welke klipsteenen op den rug hebben, of welker beenachtige verhevenheden op den rug op klippen gelijken, waarvan de naam. Wanneer het dier naar de oppervlakte komt, kunnen er vaartuigen op vastraken en bij het naar de diepte gaan medegesleept worden. Ook kan dit geschieden in den ^ draaikolk, die de b. karang maakt, wan- neer hij naar de diepte gaat, al bevindt zich het vaartuig slechts boven de opper- vlakte van het dier; bongkaran, wat uit de laagte, diepte of den grond opgehaald enz. is; membongkar-bangkir, met verscheiden- heid het onderste boven halen, bv. een* hoop kleederen, een archief; beleedigen iemand door allerhande oude onaangename zaken vóór de voeten te gooien; pembongkar, wie uit de laagte, diepte of den grond haalt enz.; werktuig om uit de laagte, diepte of den grond te halen. b^ t%9 p S^sJfO bengkeraii^, beter luenorkeran^, ^^ naam van een^ dunnen en niet hoogen boom, die tot brandhout gebruikt wordt. / h^^S^JfO bangkas, van een' vechthaan effen geel, of vederen hebbend , als de gewone belang, d. i. bruin en wit — (lamp. mangkas, T.); van een' persoon fier; moedig; trotsch [als een vechthaan]; effen geele enz, vechthaan; fier enz. persoon; het effen geele enz,, als hoed.; het effen geel enz, zijn. ^ ( Kjo^ob > bebangkes , batav. , niezen, — [T.]; 't bal. mebangkes (T.). / m^CN^JU boengkoes, pak; pakket; bundel; baal; t^lor b., ei, waarin de foetus bij het uitbroeien dood gegaan en in het binnenvlies van het ei gewikkeld is; memboen^kocs, inwikkelen; inpakken in platte y breede voorwerpen, zooals papier, linnen, leder, bladen, matwerk enz.; inwik- kelen enz,; boen^kc^san, omslag; omhulsel; pemboen^koes, wie inwikkelt enz,; pem- boengkoësau, inwikkeling; inpakking, f KMs^Jt> bongkas, opgelicht, zooals bv. de wortels van een' omgevallen boom, of de aarde door de wortels; eene bocht naar boven vormend, zooals bv. een klamp, waardoor iets vastgehouden wordt. / mj'ijio I.;» membingkas, van veerkrach- tige dingen, die gespannen zijn terugspringen; losspringen, zooals bv. een gespannert haan; eene schielijke beweging maken; van zijne zitplaats opwippen; opsprin- gen; opvliege^i; schielijk op zijde springen; van de mannelijke roede opwippen; Hos- springen, zooals bv. eene plank van een vaartuig; het bondbrekig zijn; — -^biiigkas (binkej), w. sum., \^ pantons; liederen; 2^ over het algemeen beteek ent het: zich laten hooren; bingkaslah kau poenja bitjara, laat eens hooren; sabingkas be- dil, een geweerschot; bingkaskan (bing- kekan) bedil, een geweer afschieten, — [N.]; pembingkas, wat de gewoonte heeft terug te springen; wie veel erectiën heeft - — , wat doet terugspringen enz,; veer, IL, membingkas, van geruit goed het monster er van opnemen, door de overeen- stemmende draden van eene of meer ruiten in dezelfde volgorde op een stokje te wikke- len. ( >J4^0t> I. bingkis, geschenk van beleefd- heid (ook bingkisan); membiiig- kis, zenden een geschenk van beleefdheid. ^11. knorrig; korzelig, — [R.]. — z. fj*J^, bengngis. is^jt) I- bangkang, naam eener soort van eetbare zoutwater-krabben. II. van een werk gestaakt; geen* voort- gang hebbend; membangkangken, gestaakt enz, doen zijn (maken); staken. ^ 240 Ö^, *IIL verslaan; kwetsen, — [L.]. iÜTOt) baiigkiiig:, — oorspr. chin.? — soort van groote verlakte doos van vlecht- werk of hout, met een^ grooten buik, voor het bergen van kleederen, vroeger alleen van China en Siam, thans ook van Palem- bang en Java. ^ i5óo I- beng'kang, wederspannigheid, — *[R.]. IL alleen in bengkan^-bengkon^. III., bengkang-baii^koen^ (elk afzonder- lijk geene bet.), == ben^kang:- bengkong: (z. a.). i>OIJ I- benjjkoenj, weefselachtige zelf- standigheid tusschen de bladeren en den stam der sago-palm. II. (zou boeg. zijn), buikgordel, — * be- ben^kon^, batav., buikband na het kra- men. — [B.]. ii^JO bengkong, omgebogen, zooals bv. een blank wapen, dat niet van goed staal is; merabeu^kon^ken, omgebogen doen zijn (maken); ombuigen; ben^kang^- bengkong, omgebogen op verschillende plaat- sen, zooals bv. een blank wapen, dat niet van goed staal is; ben^kan^-ben^koeng:, omgebogen, op verschillende plaatsen. — z. a. jió^JÊj boiigkaiig^, bewegingloos op den grond liggend, zooals een doode of on- machtige; bon^kan^-ban^king, van velen bewegingloos op den grond liggend, met verscheidenheid, zooals bv. dooden of on- machtigen. -X- i.7s*jb bong'kang', lam; wijd van elkander, van voeten of vingers niet dicht bij elkander te brengen. — [L, bew.];bal. gapende van een wonde (T.). ii^sJlJ bongkeng, bewegingloos op den grond liggend, met de stuit naar boven, zooals een doode of onmachtige. ^ is'sjij^ hengkang en bĕkang, soort van dunne rijstkoek. — [C.]. •K- i>ol> bengkong, uitgehold; hol ge- f 9 maakt. [R.]. ilN^ib bengkeng, licht boos; licht toornig: licht geraakt; oploopend; korzelig; licht- geraaktheid; oploopendheid; korzeligheid, — * batav., kwaadaardig van menschen. — [T.]. ii> (vgl. ^yo, T.), bengkong- kong, naam van een' visch. — [C.]. L, ^L^\Ji^ I. bangkok, naam eener soort van aap. II. naam eener stad in Siam. CwJiJSjb bengkak, gezwollen; gezwollen- heid; gezwel; bengkang-bengkak, 241 JC^ krom; gebogen [op verschillende ivijze]; krom en scheef; b. b. bagai üêlar dipaloe, op verschillende wijze gebogen, als een slang, die geslagen wordt; memben^han^-beii^kak, de hoed. van gezwollen zijn aannemen of vertoonen; ben^kak-ben^kil, gezwollen, hier en daar en op verschillende wijze, inz. aan de gewrichten. (^ Jl-Ss>JL> liongkak, onbeschoft; ongema- nierd; lomp; vlegelachtig; brutaal; trotsch ; opgeblazen ; onbeschoftheid ; on- gemanierd heid: lompheid; vlegelachtig heid; brutaliteit; trotschheid; opgeblazenheid; mem- bong'kak, de hoed, van trotschheid vertoonen; onbeschoft enz. handelen. L ö_;>^> bongkok, bochel; bult; gebocheld; gebochelde; bochelaar; gebocheld zijn: membong'kok, eeti^ bochel enz. maken; eene gekromde positie aannemen, zooals bv. iemand, die onder eene tafel wil kruipen; zich vernederen. ■X-L ilJ>^Jt> bingkak, eene vrouw, schier gelijk aan een' man ; manwijf, — [R.]. L, JL^OlJ bengkok, krom; gebogen; krom- heid; membengkok, krom enz. worden; beiij^kang-bengkok, krom op ver- schillende wijze; krom en scheef. ^ K^Ü.) I- bangkai, blijven steken; ver- MAL.-XEDERL. WOORDENBOEK, DEEL I. stoppen; berbangkal, verstopt zijn; kebang- kalan, in de keel blijven steken. — [R,]. * IL de nachtboom — arbor noctis — . — [R.]; — nauclea orientalis — . — [P.]; z. bangkai (T.). * III., w. sum., omgevallen boomen; gC" kapte stammen. — [N.]. •,Wo»j ■^/ PvJt) bangkil, verwijt; verwijten. — [L. bew.]. , N>sJt> bengkal , naam van een' boom, zonder waarde — nauclea orientalis F — z. bangkai II. (T.). . j^Jb bengkil ^n benggil, zich boven de oppervlakte verheffend, zooals bv. eene puist; eenigszins gezwollen; van de oogen uitpuilend; membengkil, de hoed. vanopge- zwolienheid aannemen of vertoonen; bengkal- bengkil (z. (>^) gezwollen, hier en daar en op verschillende wijze, inz. aan de gewrichten. ■)f psjib boengkil, batav. (uit 't jav., T.), oliehoeken voor den landbouw. — [B.]. )^OU bongkal == t ah il, goudgewicht, hebbende de zwaarte van twee oude spaansche matten, — bongkal, gewichten om te wegen enz., is het kawi woengkal [steen); want steenen dienden, zooals bekend is, vroeger tot gewichten. — [T.]. 1« jXèi 242 ^^l^ bongkol en bonggol, buUachlige ver- hevenheid; bult van den kameel of het Indische rund; knobbel; wrat aan gewassen; wratachtige uitwas aan boomen, waarvan het hout soms zeer fraai is. ^^>Ot> boengkam, toovermiddel, waardoor ^ men iemand tijdelijk van de spraak berooft; middel^ waardoor men iemand den mond snoert (tot zwijgen brengt) (z. boengk^m, T.); memboeiigkam , iemand door een foovermiddel tijdelijk van de spraak berooven; iemand den mond snoeren; iemand tot zwijgen brengen; pemboengkam , wie of wat van de spraak berooft enz. ■¥: ós^JO boengkem, batav. (jav.), vaneen ^ geweer zwijgen; niet afgaan, — [T.]; vochtig (bv. van kruid, voetzoekers). — [B.]. ^)êjsjij bangkoewa, naam van zekeren vogel. — [L. bew.]. — z. tem- pöêwa. K- i)4I^vib bang^kaAvara , batav. (uit 't soend., T.), halsstarrige (een scheldnaam). — [B.]. ^ <3 ^Si-^b bengkiJêdoe, naam van een' boom — morinda citrifolia — met eetbare vruchten, die ook als zeep dienen, bij het wasschen van vuil goed, en wortels waarmede men stoffen of garens geel verft. — z. m^ngkcêdoe; soorten: *b. badak — fa- graea morindaefolia; b. höëtan — fagraea marindaefolia — . — [C], Q j>sJt> bengkoewang en mengkoewang, ^^ naam van een pandan -achtig ge- was — pachyrrhizus angulatus — van welks lange, smalle bladeren zeilen en matten (kadjang) gemaakt worden. •x-/j^$vjb bangkoewan, w. sum., eene houtsoort, tevens tot geneesmid- del dienende. — [N.]. bengkóénang, malak., naam der grootste soort van dwerghert. — z. napoh. c\j5sjlb bongkah, brok; blok. ^KSLjl^, membengkah, met kracht of hevigheid eene uitwerking doen op iets; raken^ in dien zin. — z. bantam. / J>sJt> bangkai, dood lichaam; lijk; kreng. — Voor een menschelijk lijk, dat bo hoorlijk overleden is, gebruikt men in de beleefde taal liever het ar. oot<,, de over- ledene, / 3\.Ji> bingkai, aangezette rand; invatsel; boordsel; raam [primitief ter stevig- heid]; op mal. vaartuigen dikke rotting of lijst van hout, op den bovenkant van het boord; b. (gelanggang) mata, de streek rondom dé oogen; oogkiiilstreek; b^rbingkaik^n rotan, van een rotting-rand voorzien ge- voorden zijn, ^Ci>sJt> I. bangga, batav., pronkzuchtig ; grootspreken. — [B.] ; uit 't bal, (T.). ► d^ 243 *^ II., jav., ongehoorzaam; wederspannig. — [C.]. -^ L^^ \Jê^ bans;'^!, xvederspannigheid (M.); ■'jav. (T.). beng'g^ala, Bengalen. •H- i>sJL-> '>in8?oiij?, brooddronken. — [L.]. benggil z. b^ngkil; bengg'ol-ben?- gil z. benggol. Jo bonggol z. bongkol. j^ kSoi^ h^T^^gol ^ knobbelig; knobbeligheid; membenggol, een knobbelig gedaante aannemen of vertoonen; knobbelig worden; benggal-benggol, knobbelig, met verschei- denheid; knobbeligheid y met verscheidenheid; membenggal-benggol, de hoed. van knob- beligheid aannemen of vertoonen; knobbelig enz. worden; benggol-benggil , knobbelig, met verscheidenheid; gezwollen ^ hier en daar en op verschillende wijze, inz. aan de gewrichten ; knobbeligheid, met verschei- denheid. baiigel, zeker kruid — bang- leum — . — [R,]. ^ Kjt-> I. (vgl. jL, T.) bengal en bengal, oorpijn. — [C.]. *II. z. bangal II. ^ VjLJ bengoel, hatav. uit 't bal., gezwollen van de oogen door schreien. — [T.]. , Vjio bengilgal, tijdelijk min of ipeer hardhoorig door een accident, zooals bv. een' droppel water in het oor, een' slag op het oor enz.; niet willende hooren; onvolgzaam; tijdelijke hardhoorigheid; onr volgzaamheid ; kebeiigngalan , tijdelijke hardhoorigheid; onvolgzaamheid. r u*v\.-50 banglas, van een gezicht (uit- zicht) onbelemmerd; vrij; ruim; wijd; ver; onbelemmerdheid. — z. lantang. ¥r iA-io bonglong = boenglon — mi- njap. — [h.]. ■K- C Q-.XjLj banglok, eene vischkaar. — - '[R.]. -^ r * %AjO boenglon , kameleon. — [R.] ; jav. (T.). ^ èA-^Lj banglö, sing. — eng. bungalow - huis, inz. landhuis, met een dak van stroo of bladeren. / -.XJio boenglai, naam eener soort van l^ng- koewas, hebbende geneeskrachtige eigenschappen; b. kajoe, naam van een' boom , welks bast in de geneeskunde tegen om zich vretende zweren gebruikt wordt. -K- , . ^-^lO bengin , gelukkig in zijne onderne- mingen. — [R.]. -K- 4jL-> bei^oe, muf; duf; beslagen; uit- geslagen. — [R.]; hatav., baoe b., de lucht van een lijk dat eenige dagen oud is. — [H.]; vunzig. — [B.]; — balin. — [T.], ^a» 244 ben^n^ah, vol zelfbehagen; ingebeeld verwaand : laatdunkend; opgeblazen eer gierig; vol zelfbehagen zijnde; inge heelde enz,; het vol zelfbehagen enz. zijn zelfbehagen; ingebeeldheid: verwaandheid enz.; membenoiio^ah , de hoed, van inge beeldheid enz,; vertoonen. ♦ : / ^Jt-.> bengal z. beiigal I. o o ^ cc en aüib — pers. c:^5j, ci-^b en 2ulilj — slof, waar lusscben iets ge- weefd of gestikt is. bap, interj. voor een dof, ploffend geluid, doffer dan bak, zooals hv. dat van iemand^ die op een' zacliten grond valt; zoodanig geluid. — z. d e bap, lelt ap, gel^bap en gelebbap. *ui-> bopati (in bik. en poëzie) — skr. bh(ĕpati — landvoogd. if iljü bepari, = ^J^,- — [C.]. y o/ y )(-cXAiL> z. ti*^. I. bak, periodieke stroomingen in zee, die van de moussons afhangen. IL interj. voor een dof klappend geluid, minder dof dan bap en boek, zooals bv. dat van een' slag met de band op een vol- len schouder: zoodanig geluid. — z. d^bak, l^ba^, g^l^bak, g^l^hbak en g^dom- iak. *III., batav. (chin. v. Foekjan bek^ ge- woon chin. m^), chin. inkt, zoogenaamd Oost-Indische. - [T.]. C a«> boek, interj. voor een dof, ploffend geluid, doffer dan bak, zooals bv. dat van een kokosnoot, die van den boom valt; zoodanig geluid. — z. d^boek, Ie boek, gel^boek en gelebboek; — bak-boek, met herhaling en verscheidenheid van geluid (helderder en doffer). l,,, Q ^ I. bok — nederl. hoek — journaal van ontvangsten en uitgaven; aanteekenings" boek. ^11., jav., moeder; dame: mevrouw. — [C.]; z. embok (T.). y y vji^ , ar., hei blijven; het duren; het volharden; het voortduren; — bestendigheid; duur; volharding; eemvigheid; mal. ook nog besten- dig; duurzaam; onvergankelijk; eeuwig: dari pada n^grï jang fana kepada negri jang baka, van het vergankelijke naar het onvergankelijke gewest. y !> i vjio plur. van ï Jü , y y y o ViLj plwï*- van Ljib. \^2^ÜJ> bakti — skr. bhakti — , dienst; dienstbetoon; eerbied; eerbetoon; hulde: vereering; aanbidding; berboêwat b., dienst enz. bewijzen. i ^ ^A_> boktja, reiszak; reistasch; necessaire. — ^^ z. oentjang. ■X- / '^^^^V0__^ boktjï — oorspr. chin. — verguld chineesch huisiempeU Ije. - [».]. / y yTsjs I., plur. .yb en J>Ut, coll.^ rundvee. II. en Jü plur. van ïJii. Liu ) >ii-> pi^iï*- van ^ ) ^_P_^ piur. van iyu. I:^ ) yfi_N , Hyppokrates. // / is %Ü_> (mal. bakarah), plur. ci^ïyb, Jb, yü, jUb en^ybh ^^t^A; rundvee; koe, ■^ / IJ^Ji-) ( (..5^) ll>aksi, bengg.?, een zeil tegenhrassen. •X-x^wvyJO (jav. beksan), ^wJu^, dansen onder begeleiding van muzijk (T.). . VÜ_> I. (mal. bakal) , Ae/ ^e voorschijn komen; hel uitkomen; hel uilspruiten; hel voort- brengen van groenten. II. (mal. bakal), coli. (nom. iin. ^^), plur. Jyb en JUbf, groente, uit zaad voortgebracht; moeskruid. / C/ / ^^^Ail^ (mal. ba k lab), nom. un. van jiJ. \ 4Ji_> plur. van Jb I. ) %JU> plur. van JJi; II. <^>ÜLj (mal. b a kij ah) , plur. UlL , overblijfsel; overschot; rest; bezinksel, «.^iLj, plaats, waar veel wortels van ver- schillende boomen zijn; tiijii) /^> naam van de begraafplaats te Medina, om- dat daar veel wortels van den boom rarkad gevonden worden; M«jJl, de begraafplaats te Medina. -^ l üaÜ_^ bakijak en bakkiah — oorspr. chin. — batav., houten schoenen of klompen. — [B.]. z. ^^Jj (T.). ^ LIX-J bek — ned. wijk — of kapala b., batav., wijkmeester, y z' / i \ U— > en i^Uj (mal. b akar ah enz.), maag- dom; maagddijke staat, rO_> bakasam, ingelegde mosseltjes. — [L.]. — z. p^kasam. -X- f ytó \^-> bekakas, w. sum.^ in gereedheid brengen; in orde maken, — [N.]. ^ ^so beker z. baker, J>0 (mal. boekoer), plur. van .^j. ^>s,o (mal. bikir), plur. .Go ï, het eerste van elk ding, waaraan geene handeling voorafgegaan is; waar nog niets van genomen is; wat nog onaangeroerd is; zuivere maagd; vrouw, na hare eerste bevalling; mal. ook nog maagdom. ?ij 246 FL-..JÜÜO 5 d^v-> (löal. bikrali), maagd, ^ > f jèèS^ I- bekas, vat (alles wat iels kan bevatten); het benoodigde tafelge- reedschap voor een persoon , met of zonder de pahar met het eten (couvert). — z. badjana. II. spoor; indruksel; wat een spoor of indruksel ontvangen heeft en dus aan zich draagt; b. kaki, voetspoor; b. tangan, m- druksel der hand; handteekening ; b. löëka, lüteeken; b. tcëboh, wat men aan het lichaam gedragen heeft. K- L, Jl-!>o, berbakak, te samen te doen ♦ hebben. -^ [L.] ; voorttelen (van vee sprekende). — [M.]; dekken; bespringen; voorttelen. — [L. bew.]. \>ó bekkal, voorraad van hetgeen men (voorn, voor een' tocht) noodig heeft, ihz. voorraad van mondbehoeften; leeftocht (z. bakal); b^rb^kkalk^n b^ras sa- hadja, alleen van rijst als leeftocht voorzien geworden zijn; bekkalan, de gezamenlijke voorraad enz. bekkil^ naam van een' eetbaren zout- watervisch. jj>0) f^^l ^^öm zijn; het niet kunnen spreken \ [hetzij uit onnoozelheid , of van natuur]. jj>0 b?kkfthi, indruksel in de huid door iets ^ scherps^ bv. den nagel van eëh' vinger; moet; membekkam ,' koppen (door middel van koppen bloed aftappen); bekkanian, wie gekopt is; wie moet gekopt worden; pembekkam, wie kopt; koppenzetter; in- strument daarvoor. * "H ^ ^"i^^ri 1 >^s I^ekandjar, batav., klikken: klagen. — [B.]. 4>0 beköê, gestold; gestremd; bevroren; aj^r b., bevroren water, d. i. t}>; membekcê, de hoed. van gestold zijn aannemen; stollen; stremmen; bevriezen. — i 47SO > plur. Jo en jOo , vroeg rijpe dadel; iedere vrucht of ding, dat vroeg, ofte vroeg tot rijpheid komt. LLS Ó^ beköêkoe, naam van een' eetbaren zoutwafer-visch. io ó>^ bekoekoeng, soort van zeebrasem — chrysophys calamara — . — [G.]; mak. bakoekoeng en vgl. &<&iCib (T.). ^ ( C ^r^ bekoe-i, batav., geknield; doe- doek b^koe-i, b^djalan b?- koe-i = het jav. kèsot; mengesot = b^djalan dengan pantat. — [H.]. ^a5^0 plur. van^yj. •^ O-A^A^^O bekilab, w. sum., opvangen van een* slag of stoot, zonder er echter den vollen zin van pareeren in de schermkunst aan te geven, daar hier alleen r^ 247 ójJli bedoeld wordt het opvangen, zonder hel wapen zijner tegenpartij uit de richting te slaan. (») — [N.]. (*) Dat is bij 't pareeren ook geen vereischte. y vXt^O, plur. ^;UL , stom; niet kunnende spreken ^ [hetzij uit onnoozelheid, of van natuur]. -^^.*^>CNj bakijan, w. snm,, aldus; alzoo, — [N.] ; moet zijn ^ l (T.). OU AjSsJ bakkiah z, bakkiak. ♦♦ • C^ V bag"!, praep.;, voor (ten nutte of ge- bruike van). — Dient ook ter vorming van den datief en ook (doch minder goed) van den accusatief; segala pöêdji bagi allah jang tijada ada didalam k^ri- djaannja s^köêtoe bagïnja dan tijada ada jang m^ng|ioekoemken bagai hoe- koe m nj a , alle lof zij Gade, die geen* mededeelhebber in zijn koningrijk heeft (eig. aan wien geen — is), en gelijk wiens regeering niemand regeert; ada bagïkoe, ik heb (eig. mij is); löehan jang t^lah m^ndjadïk^n bagi (beter weg te laten) segala perkara, de Heer e, die alle dingen gemaakt heeft; mengapa engkau tijada bagïmoe bap4? n^arom zoudt gij geen^ vader hebben? ada- kah bagïkoe bap4? heb ik een vader? "^ / .i\^o , nasi boefana, batav., rijst op eene bijzondere w^ijze toebereid^ waar men nog het een en ander op strooit enz. — [H,]. /.4 av^o begawan (in hik. en poëzie) — skr. bh a ga wan — , eerwaardig; achtbaar; aanbiddelijk, •H- >>ó beg'or, zekere toebereide spijze. — ^ 'm. J>0 beg-gaijvan aardvruchten, zooals aard- appelen en dergelijke, bij het koken niet malsch willende worden^ maar hard blijvend; van andere vruchten, bv. pisang, die te jong afgenomen is, niet murw willende worden; van personen verhard; verstokt; verharde; ver- stokte; het niet malsch enz, willende worden; het verhard enz. zijn; verhardheid; verstokt- heid; menibeg'g'ar, verhardheid ofverstoktheid vertoonen; verharden; verstokken; kebeg^g^a- ran, verhardheid; verstoktheid; k. raata, verhardheid der oogen, d. i. niet kuAnen slapen. L Q_^^ begok, kropgezwel; krop — z, gondong. ^ /•iLéJSo baglmana z. bagai II. OsX^S^ baginda — smtr.van bahagijand^, ♦ zijne (hare) gelukzaligheid — een titel, die in de hikajats en in poëzie aan alle vorstelijke personen zonder onderscheid, in het gewone leven echter alleen aan den regeerenden vorst, den profeet Moehammad en de vier eerste kaliefen gegeven wordt, en ook alleen wanneer men van hen spreekt. Wordt die titel aan andere vorstelijke per- <XJu 248 ^ljwjib sonen gegeven, dan staat hij altijd na den naam of de benaming. ^C>0 beggah, alleen in s^ggali-b^ggah. ^ , J>o I. bagëja, amb., sago, met kanari- pitten toebereid. — [L. bew.]. II. een gewas — folium bagea — . — [R.]. ■^ y^^sj bagijftj wijz. van bahagïja. |^M,AA>0 Z. ^b II. •^ CI^ajSk) bagïjat, met spoed en ijver wer- ken; wedijveren. — [R.]. •X-l JLa^^jSo h^gëi^ikfTiouten schoeisel; hou- ten voetzolen met een' lederen reep over den blooten voet. — [R.]; z. •H- •♦%J>»i,>kJ>o bagikan, w. sum., = maski; bagikan soengoet, al wordt zij ook boos. — [N.]. ^jjyX> Z. ^b II. •X- 4xJ>s> bagijoe, w. smn., = kendati. — [N.]; moet bagija zijn (T.). •K JO I- bol, batav., de endeldarm (rectum); de aars (anus). — [B.] ; jav. (T.); djam- boe bol, eene lekkere roode vrucht, gelij- kende naar den wijnappel. — [B.]. — jambosa domestica purpurea, ^K^ 1., membela, hoeden; behoeden; bewa- ren; onder toezicht houden; beschermen; verplegen; verzorgen; zorgen voor iets; be- houden; redden, — z. pelihara, w^aarmedè het veelal pleon. samen staat, staande dan ' altijd het eerst: beLa pelihara; — ïkan kïta terlampau baiijak, lijada terb^la, wij hebben te veel visch, er is niet voor te zorgen; membela waktoe, den tijd nuttig aanwenden; den tijd uitkoopen; met zijn tijd woekeren; perbela, hoede; bewaring; bescherming; verpleging; verzorging; zorg; behoud; redding; pembela, wie of wat hoedt enz,; bewaarder; beschermer; verpleger; ver- zorger; redder; behoedmiddel; redmiddel, * II. watermoes — pontederia — . — [R.]. 3\^ , ar. — smst. van e-> en ï — , zonder. y ^\j , beproeving ; bezoeking ; moeielijkheid ; kommer; onheil; mal. verb. is bala; b. s^nï, de tering (ziekte); membalaï, aandoen aan iemand; beproeven; bezoeken, ^ir/0 0^-> belabat en belebat, stompe degen; houten degen, — [C.]. ■^ %->^\) belaboer (jav., T.), provisie; rantsoen, — [L.]. — z. p^laboer. ■X- ^^^\> belabor, slecht van gezicht, — [R.]. ■)(■/ w>*o^\> belabas, soort van zijden IWol", met schuine streepen en eenige draden gouddraad, dienende onder anderen tot boordsel aan de binnenzijde van klee- deren en dergelijke; songkok b., muls van ;ib 249 'u^h bovenbedoelden stof van een^ bij zonderen vorm, vroeger eene dracht van oude lieden ^ en Klingalezen, thans nagenoeg in onbruik. ■^L1U^\) belata, naam van een' visch. — [L. bew^.]. — z. pelata. dJo^ I- belati (oorsprong onbekend), al- leen in samenstelling met een zelfstan- dig naamvsroord lali b., europeesch touwwerk; ~ kaïn b., europeesche geweven stof; bdewa- tan b., europeesch maaksel, *II. naam van zekeren vogel. — [L. bew^.]. — z. belantik. •>^ i-i jA> belatoeiig, batav., made in een lijk of kreng (sund. bilatoeng); zekere kleine boom met wit vocht in den bast. — [T.]. L JL-y3A^ belatok, naam eener soort van ♦ * * specht — picus minor; sitta — . — z. patok en latok (bal., b^latoek, jav. p^latoek, T.). Ci5o^\-j belatik, ofbelaiitik = djelatik. y^t^\-^ z. a dj ar. —^^Kj> belatjoe = kaïn mentah, soort ^ van ongebleekt Indisch katoen; 1). ketarai, keper ; b. mïnjak, belatjoe, die naar olie ruikt, -y^ J^ ^ belatjan, gezouten en fijnge- stampte kleine garnalen, of visch- jes ^ vormende eene deegachtige zelfstandig- heid, een onmisbaar artikel in eene mal. keuken; berbelatjaii, van spijzen met be- latjan toebereid zijn; tij ada b., er is geen belatjan in; niembelatjaui, met belatjan behandelen, d. i. met belatjan toebereiden. (3 j\-> phir. van oJo. ^ S ö^\-> beladoer, fluweel. — [L.]. ■^^ö^^^i-J» benang s^blado, batav., een kluwen garen, — [H.]. A^^^Ao beladau, soort van korten dolk, dien men gewoonlijk verborgen (in den buikgordel, de mouw enz.) draagt, om er kwaad mede te doen. ^ O ^ j\-) belaron^, doodkist, — z. la- rong. — [L.]. cJUu^^' membelasah, n ossen ; ranselen. y y y Aj^ ^j\-> (iwal. b a 1 a r a h) , welsprekendheid; gave van welsprekendheid, Q.^Kj> belanga, ondiepe pot, met wijden ^^^ mond, zonder ooren of pooten. ■^^•wD^\> belang*oen, die zich iets inbeeldt en 1 er voor houdt, alsof 't zoo was, daar 't zoo niet is; die uit blijdschap of begeerte tot iets praat van dingen, die nog niet zijn, alsof ze waren; die praat alsof hij mal is. — [L.]. •^/•i^^JAj belaiigaii, naam van zekere vruchten. — [L. bew.]. J^h no ^h bélanpan en bcèlang, naam van een^ boom — colocasia vera — welks wortels geneeskrachtige eigenschappen be- zitten. 'H- •%JIi.^\> halangkan, it^erf/oo/^; paardenwed- loop. — [R.]. L^ S ^\> I. belaka, allegaar; allemaal; s^- möëwa b., allen, int. *II., w. sum., enkel, het te samen zijn van eene soort^ zonder bijvoeging van andere voorwerpen; roepiah belaka, guldens, zonder andere muntsoorten; sarat oes roe- piah belaka, honderd guldens, in tegen- stelling van saraloes roepiah, honderd gulden; roe m ah belaka, een huis zonder meubels; 2e. schijnt het ook te beteekenen : in orde zijn, mjj ^K> belakang,, achterste gedeelte; achter- zijde; achterkant; rug; tdêlang b., de ruggegraat; dib^lakang, achter; na; dari b., van achteren; k^b^lakang, fiaar achteren; b. höêtan, naam van een aan- zienlijk eiland onder Lingga-Riouw; mem- belltkatiig, achteraan komen; achter staan; de achterhoede uitmaken; membelakangken, tichteraanstellefi ; voorbijgaan; onwetend laten van iets; zich aan de achterzijde van iets (dir. öbj.) plaatsen of bevinden; p^ m belakang, wie achteraan komt enz,; wiens gewoonte het is het te doen; achterhoede; achterblijver; natrekker. ^-ójS^ belakin en belaiigkiii (nieuw woord), koolteer, ■^/ ]>j/v-> bilala, een vraat die alles gulzig inslokt. — [L.]; z. balalah (T.). y j^^-^^ naam van den persoon^ die, in den tijd van Moehammad, door het uitroe- pen van zekere woorden, den geloovigen aankondigde, dat de profeet zijne gebeden verrichte, van daar: een kerkedienaar, diuAers moeadzdzin geheeten, wiens anibt het is, de biduren, door het roepen van die woorden en het slaan op de bedoek, van de manarah (waar die is, anders van uit de masdjid) bekend te maken; mal. verb. is bïlal. ij^w i- belalang, sprinkhaan; naam voor alle cicadariae; ook als nom. pr. gebr.; b. gambar, naam van den eetbaren sprinkhaan, die in zwermen zoo groote verwoestingen aan planten aanricht; b. köènjit, kleine soort, die zich in die plant ophoudt; b. padi, soort, die zich veel in de padi ophoudt; b. makanan pöêjoeh, soort, die den kwartels tot voedsel dient; b. d a oen, , het bekende wandelende blad, dat gegeten wordt en, zoo men. zegt, uit het blad der gewone, lange, smalle katjang of de kara ontstaat, verschillend van b. ranting, het wandelende rijs, dat zich uit een dor, nog aan den boom vastzittende takje ontwikkelt. Men wil nog stukken van het moederrijs ^l 2S1 ^ ih aan het lichaam gezien hebben; wordt niet gegeten; b. ban t o e, van een leelijk voor- komen; wordt niet gegeten; ïkan b., de vliegende visch (bal. walang^ T.); gïgi b., sprinkhaan 'tanden; zekere steek bij het naaien, die ook bij het weven kan nagebootst worden; pa b., de vader van Belalang, naam van een* waarzegger, de held van een verhaal, schilderende zijn treffen in het waarzeggen, veelal aan de slimheid van zijn^ zoon Belalang te danken. Daardoor is hij tot een spreekwoord geworden, als iemand, dien alles medeloopt, en van daar de uit- drukkingen: bcëdjoer p. b., geluk in doen en laten van Pa Belalang; l(ĕwah p. b., geluk van P. B.; 'ilmoe p. b., kunst van P. B. — z. kadoek. * II., batav. , sterrewichelaar ; waarzeg- ger. - [T.]. L JJ^r^A-^ 1. belalak, van de oogen vuijd openstaand, zooals in ziekten of bij dooden. — z. belïjak. — membelalak, de hoed. van wijd openstaande aannemen, ^ II. een wit plekje op den oogappel. — [L., M.]. ^^\^ belalah, gulzig; vraatzuchtig; vraat- achtig [in den zin van alles zonder onderscheid etend]; gulzigaard; vraat; gul- isigheid; vraatzucht; vraatachtig heid, — z. dj^lodjoh en p^lahab. / -J^\«> belalai, elke aanmerkelijke ver- lenging van den snuit van een dier, hetzij hol of niet; slurf; tromp; zuigwerktuig van insecten, van vliegen, vlinders en der- gelijke; de slurf van een' olifant (bal. t^m* boelele, ï.); de snuit van een' tapir; b. 