Annales Academiae Lugduno-Batavae
саре geschiedenis der Nederlanden. scheidt zich ,. «sedert dien tijd, in twee takken „waarvan de. een met herlevende kracht heeft gebloeid, de ander „in een’ kwijnenden toestand verkeerd, . Wat al treffelijks is er aan “deze zij- de verrigt!. Stond niet geheel. de wereld verbaasd over de stichting van een Gemeenebest,, dat. alleen tegen de :magtige: heerschappij van Spanje opwoog? Hoe veel schrijvers, bij onderscheidene natiën , hebben hunne talenten te koste, gelegd , om 200 groot een. wonder, welks volkomene wederga men te vergeefs. zal; zoeken, met. genoegzame duidelijkheid te. verklaren!” Twee eeuwen lang heeft bet zich met. luister staande, gehouden, .zijm:gezág naar buiten doen gelden, еп van binnen mildheid van aardsche zegeningen бе- noten, ` Maar ook aan gene zijde. heeft het niet ontbroken aan deugden, die, in. weerwil van het. verloren, volksbestaan , glans op den Landaard te« zugwerpen. Ook daar heeft de Natie haren oorsprong niet vergeten, maar 2 zich, ЕТЕ БЕ -V‚,O E К.І. N Ga 28 ‘zich. steeds „gekenmerkt door groote bedrijven,. die, als flonkersterren, der makomelingschap ‚in de oogen schitteren. Welk eene aanwinst ligt in; der- zelver vermelding voor onze ; historie! Heerlijk, zal zij voortaan prijken met dezen nieuwen, schat, een belangrijk, bijvoegsel tot haren vorigen rijkdom, i Te midden, хаш den, luister, „die dezen. rijkdom, „omstraalt , zijn eenige nen vakken. aanwezig; de dag breekt aan, geschapen, om. deze. op. te helderen. Sb 8: zez Groot, mijne Toehoorders!. is ons geluk, gevoelen wij het dankbaar en levendig! van vrije denkbeelden. te „mogen „voeden en. uiten. Dit voorregt was, gedurende het bestaan van ons Gemeenebest , : niet. 200, ruim, еп оп- bepaald vergund, De edele vorm der regering hield, wel bet Vaderlandsch gemoed niet bedwongen, den waarheidlievenden mond met geen streng. bes yel gesloten, maar men smeedde zich zelve kluisters, door partijdige, gezind. heid, „Reeds, vroeg. werd noodlottige verdeeldheid, uit), verschillend inzigt wan a Lands. waar belang geboren; de oneenigheden vermenigvuldigden met het getal, der voorwerpen; „onder. het „bruisen, der hartstogten „golden grie- vende beleedigingen voor bondige bewijzen; en in den woedenden orkaan der. driften hoorde, men ‚naauwelijks naar,de stemme der wijsheid, die, in weerwil van dit. alles „ hier baren zetel. hield gevestigd, … De meesten, onzer hebben de;;uitwerkselen dier tweespalt; aanschouwd. Wie, had ooit gedacht, haar,;zoo „verre, te zien vernietigd, „еп den grondslag, gelegd: voor broeders lijke: eensgezindheid ? Zoo is dan het. „tijdstip nakende, om, met bezadigd - heid, „de vorige „gebeurtenissen ter toetse te. brengen eener scherpe herzie« ning. . Hoe ‚veel hinderpalen. echter belemmeren den „weg! ` Worden niet, tot den huidigen dag, dezelfde zaken, met. scherpzinnigheid, van yerschil« lende kanten, beschouwd ? ; dezelfde verrigtingen, met schranderheid, uit te- gengestelde beginselen beoordeeld? de. karakters van, doorluchtige personen geschetst met strijdige kleuren ? Hoe zal. men dezen ' bajert. ontwarren ; „tot orde en eenheid wederbrengen ? Niemand, hoe. los van. de omstandighe- den, was. voorheen .. hiertoe „genoegzaam, vrij;.. nog. minder die. in verband stond, tot, ‚eenig, bewind, ‚Getuige, de, hooggeschatte, arbeid yan den beroeme a MSN den 14 KE ee САТРЕТ,Г ЕУ) den WAGENKAm ‘Zijde verdiensten worden door niemand іп ‘twijfel’ gei trokken ; doch hoe menig een wordt er ‘gevonden; die in ^з mans: voorzig= tige taal den invloed zijner betrekkingen meent te beinerken? © Ik doe hier geene uitspraak, maar Бетеге,” dat noch hij, noch eenig ander tot опре» driegelijken leidsman’ kan verstrekken, ° In « ‘oorspronkelijke stukken ligt de waârheid "verborgen ;: ‘door: beradenheid j wijsheid ,: en hartelijke vaderlandse liefde kan men deze aan den dag brengen. Ik zie den ijver hiertoe in де borst van velen ontwaken, kracht ‘met ervaring zich vereenigen, en vreugde blinken: op Нег gelaat edna bj - oprigting” HS d dum sche éerzuil'voor onze historie, 50 ў tk achte bet welgevallen, ‘dat uit de beoefening der letteren “ontspruit; benevens baren invloed op de beschaving, een sterker prikkel voor den wel. denkende, dan die van het belang zijnen oorsprong ontleent. | Er bestaat echter eene uitzondering, ‘wanneer het’ laatste dringend - werkt, en zijne kracht onwederstandelijk doet gevoelen ; dan toch taat zich het eerste naauwes lijks bemerken, even als in dén krijg de spoorslagen der eerzucht ` ophous den in oogenblikkelijk leveusgevaar. "Nóoit werd de NW kennis one zer geschiedenis, voor de welvaart der ingezetenen , ` "met "meer “klem van noodzakelijkheid, dan thans gevorderd. Deze leer is niet’ uit bijzonderé - bespiegeling ontsproten, maar een uitvloeisel'van den geest des tijds zelven, Ik weet wel, dat zij niet. zweeft op aller : lippen, enkelen derzelver juiste heid niet inzien, de meesten haar niet genoegzaam behartigen; zoo veel te meer past het, haar, bij elke gelegenheid, met nadruk te verkondigen. * “De taak, die ik heb ondernomen, eischt, dat ik’ nije — over dit ger wigtig onderwerp nader ontvouwe, ^: t ad ag Hoog staat de wijsheid onzer voorouderen' bij het арава aangeschres ven. Is dit eene loutere hersenschim,’ of een gevoelen, voor bewijs’ vate baar? Het laatste kan naauwelijks in twijfel êri worden, zoodra de sluijer van het verledene is opgeligt. { DUR Nooit bestond er een staatsman, bekwamer ^ om te regeren, "meer toegerust met grondige kennis van de gesteldheid ‘des Lands en de geaardheid: der ‘ins 86" K EID E: Y O ERIN G. " gezétenen, dan WILLEM DE EERSTE, door zijne dankbare medeburgeren met den eernaam van Vader des Vaderlands beschonken. Het'zij men acht gege op zijne raadslagen ter handhaving van bet algemeen belapz naar buiten, of in oogenschouw пете des middelen om bet inwendig “bestuur Baar eisch in. te rigten, „overal „ontdekt men :sporen» van | oorspronkelijke schranderheid , hoedanige den gewonen sterveling» niet te. beürte' valt. Eer ` ontijdige--dood rukte-hem van de aarde, maar nog lang zweefde zijn geeët over de | nakomelingschap. Het geluk ғап. Nederland: is; blijkbaar in de achtbare rij van doorluchtige leerlingen, die in zijne schole zijn gevormd, en het, licht. van hun, verstand aan de -heldere ‘fakkel: van zijn aldoordrin- gend oordeel hebben ontstoken. Dezen waren het, die;zijüe ruwe) ontwer: pen hebben. beschaafd, voltrokken en ten. uitvoer gebragt. Zijne beginses len verloren zij niet uit het oog, lioe zeer de omstandigheden veranderden, Is bet niet, of gij hem zelven ziet handelen ‚wanneer zij; met beleid, de looze oogmerken!, van ELIZABETH ondermijnen phen zich in veiligheid stele len. tegen. hoeften, en. nooden der tijden, ‘de gesteldheid, en: betrekkingen der Volken еп Vorsten, „zich ‘weten tetvensterken ‚гп waardoor "de achtbadrheid “wan bet Gemeenebest- ir di ds bewaard „ — ik 2 once amigo ‘aanzien verheven. > + ээй k и DI „Ook bet inwendig bordi was ا‎ өрі TN leest ; gen hem uitge- dachts- Het. Utrechtsch verbond, van hetwelk» hij, schoon in schijn wers keloos, de ziel en het leven was, ig steeds іп weerwil van alle verwar dear ring, "m n Ri wat CAPPELLE ring; het heilig onderpand: van "de vrijheid der vereenigde gewesten gebles ven. “Нег is de plaats niet, “dit gewrocht van diepzinnige ‘staatkunde in zijne „deelen te “onderzoeken, _ Zoo men zwakheid’ іп hetzelve opmerke , het „was | gewijzigd maar: деп geest des: и), Wat men er tegen aanvoere, de | ondervinding «heeft» deszelfs ` geschiktheid voor deze Landen, zoo! als zij wertijds bestonden , ‘gedurende twee eeuwen , “onwedersprekelijk bevestigd. Zoo’ veel vermag: een groot. man. .-Zoo werkt hij, voor zijn verscheiden ; aan het geluk der genen, die de plaats van өре deg gen ape zul- lén vervullen, 5:555 5003 Sb 11995 8d „Met dezelfde. mrb "werden ` Mei meer ` Gegen belatgéd die der steden. еп enkele gewesten, behartigd. ^ De maatregelen, uit bespiegeling en plaatselijke kundigheden: afgeleid, werden gevoegd naar de omstandighe- den. De aard der ingezetenen gedoogde, dat men veel aan goedwilligheid overliet, “еп weinig dwangbepalingen ‘behoefde, om de wetten te handhas xen. Hieruit ontsproot orde, regelmatige gang, ‘beknoptheid, eenvoudigheid, Bekennen wij ‘het, „mijne Toehoorders!' om den lof der “vaderen niet оп» matig te vergrooten, dat een schat van kennis hun ten dienste stond in de oude geschiedenis dezer Landen, De ondervinding van een enkelen leeftijd is niet toereikende, om zaken van hooge aangelegenheid tot-stand ле bren« gen. «Het sterfelijk oog heeft hiertoe geen voldoende: uitgestrektheid „het oordeel geen genoegzame sterkte, :'- Eigene waarnemingen moeten: met die van vorige eeuwen worden in verband gebragt, ‘om met juistheid de uite komsten te berekenen. » Gelukkig, zoo men tot een ruim bezit der laatste kan geraken! In den aanvang van een nieuwen Staat is dit gewoonlijk aan zwarigheden : onderworpen 3 doch bet viel ligt bu de oprigting van ons Gee meenebest. Het is toch voor een ieder duidelijk,’ dat de wijze, хуйагор Holland werd geregeerd, tot maatstaf en voorbeeld : heeft: gestrékt van den vorm, waaronder de zeven gewesten zijn vereenigd. Eene volstrekte ges lijkheid ‚bestond er niet, maar eene zeer in het oog loopende gelijkvormig- heid. ` Het geen aan de overeenkomst ontbrak, werd naderhand, als vaa zelve, aangevuld door den oppermagtigen’ invloed, den het genoemde ge» west KR £ D E VOERIN G. 17 west ep den gang der openbare z^ken verkreeg. Hierdoor is te wege ge- bragt, dat de geschiedenis van het. Vaderlaud steeds naauw aan die van Holland was geschakeld, ja, іп zekére mate, als een vervolg- van dezelve kan beschouwd worden, Het Gemeenebest vertoonde in het groot dat gene, hetwelk Holland in het klein had opgeleverd. Zij, die den Staat bestuur- den, konden dus hunne denkbeelden toetsen aan ontwerpen, te voren reeds beraamd en beproefd onder het aauzieulijkst gedeelte van denzelfden Land» aard, Zoo leerden zij veel, hetgeen hun tot waarschuwing of aanmoedi- ging verstrekte. Zoo waren de dwalingen der ouderen voor het nageslacht piet verloren. Geen wonder, dat de Vaderlandsche geschiedenis, binnen dit gewest, bij voortduring, іп zoo groot een aanzien is gehouden. De Overheden werden hiertoe van wege hunnen pligt genoopt, en, gelijk hun voorbeeld krachtig werkt op het gemoed der burgeren, zoo schaarde men zich een» stemmig rondom het altaar, ter harer eere opgerigt, em met welgevallen en. dankbaarheid te offeren, Die eerbeid voor s'Lands historie werd verhoogd , ja tot de uiterste palen gebragt, door de wegslepende taal, waardoor noort zijne tijdgenooten hield opgetogen. Пе lust tot onderzoek, zoo opgewekt, aangevuurd, en, onder alle standen verspreid, was de drijfveer, die nader- hand den ijver van WAGEN AAR in beweging bragt, wiens onschatbaar werk tot den huidigen dag -zijnen invloed uitstrekt. Uit de ontbinding van het Gemeenebest, en de zamenvlechting zijner deelen met tien andere, even belangrijk in aard en uitgestrektheid , is, onder een vast verband, het Rijk ontstaan, waartoe wij het geluk hebben te behooren. Шеге vereeniging van alle de Nederlanden tot een zelfstans dig ligchaam heeft voorheen menigwerf het aangenaamste spel voor de ver- beelding opgeleverd. Onder eene bekoorlijke en treffende gedaante уегіооп- de zich het aanzien van zulk eenen Staat, geschikt, om eene hoofdrol op bet tooneel der wereld te vervullen. Geen sterveling heeft ooit de diepe wijsheid van den Vader des Vaderlands doorgrond, maar, zoo verre men uit 18 Т Р. var CAPPÉLLf, zijne handelingen mag oordeelen, schijnt het ‚> dat’ ook hij daarheen ide E pogingen hebbe gerigt. Men heeft het, om deze reden, als een noodlot- tig uitwerksel der verdeeldheid aangemerkt, dat dit groot ontwerp niet is. tot stand gebragt. Пе zwarigheden, hiertegen aangevoerd’, vónden voorna: melijk hare kracht in het tegenstrijdige belang van eenige gewesten, waare door zij minder vatbaar waren, om, als leden van het zelfde bondgenoote schap, tot één doel mede te werken. Door de groote verandering. van Europa is de noodzakelijkheid van den nieuwen Staat, onder een Vorstelijk: oppergezag, plegtig erkend, zoo dat alle bedenkingen verdwijnen, en er niets overblijft, dan de vraag, waarin de middelen tot zijn uitwendigen lüis- ter en inwendige welvaart zijn gelegen? Die vraag is thans tot een proef- steen van menschelijke schranderheid gesteld, . Met reden mag men in twij- fel trekken of zij, binnen eene korte reeks van jaren, voor oplossing vate baar zij. Nergens toch vindt men eene dadelijke aanwijzing, waarop men met zekerheid kan vertrouwen. Alles moet oorspronkelijk uitgedacht, met voorzigtigheid beproefd, en, naar eisch van zaken, verbeterd worden. Ons ze verlichte Staatsmannen houden zich. onafgebroken met dit ‘onderwerp onè ledig. Zoo veel te moeijelijker is hunne taak, daar het belang der maate schappij ten aanzien van vele wetten en inrigtingen geen uitstel gedoog Hen wacht de dankbaarheid van tijdgeñodten en Peto ag die — het beste pad opsporen. -— Dit pad moet, te midden der verscheidenheid, op eenheid SS at? wat bijzonder is, in rekening worden gebragt tot eene algemeene witkomst. > Even als de werktuigkundige uit de kennis der magten, die in tegengestels de rigtingen werken, het middelpunt van zwaarte bepaalt, zoo trachte men tusschen de belangen der afzonderlijke gewesten het ware evenwigt te vint "den. Hiertoe nu biedt derzelver historie haré Баірё aan, Zonder haar i$ het onmogelijk, juiste denkbeelden te vormen van den aard des Volks, deszelfs kracht en nationalen geest. ^ Geen oppervlakkig overzigt van be- staande behoeften, heerschende neigingen, aangenomen begrippen, kan hier le slade komen, maar eene diepgrondige inzage, hoe dit alles voorheen Wore REDEVOERING ғә wortel ‘heeft geschoten, en zich, naar gelang der omstandigheden, op vers schillende wijze geopenbaaard, Met dät ouderzoek: moet · men eenen aans vang nemen, wat ook vernuften voordeel buiten dien vermogen, Van hier «moet men: uitgaan waar ook. де eindpaal gelegen zij. De Vaders: landsche historie, dat is, die van alle de Nederlandsche gewesten worde dan voortaan, even ‘als weleer, het heiligdom van allen, die, door keuze of betrekking Leger het heil ёе Lands onmiddellijk met тала еп daad. be. m ^ Maar ‘niet alleen’ 6p делі! Кеп, ‘op allen, wie het genot der beschaving is geschonken, rust deze verphgting. De aard onzer regering wordert de belange stelling der burgeren. Waartoe telken jare, van alle-oorden des Rijks, - érvarenen uit hun midden tot eene achtbare vergadering genoodigd?. Waara - toe derzelver raadplegingen gehouden in het. openbaar? Waartoe niet alleen, de uitkomsten hunter overwegingen, maar ook de “gronden en beweegres denen met ‘uitvoerigheid ter'kennisse van allen gebragt? Is het miet, om het licht der bijzondere ingezetenen’, ter vereischte opheldering, in één brande - punt te vereenigen? Zoo krijgt ieder invloed op het algemeen. bestuurs Gelijk het zaad, im de aarde geworpen, spoedig opschiet en tot eene plant aangroeit, zoo kan eene oorspronkelijke’ gedachte, waar en heilzaam in zich zelve, ‘door ‘mededeeling verspreid, strekken ‘tot opzettelijke “overpeinzing, Niemand is er, die geen prijs stelt op dit onschatbaar voorregt; doch wat baat het, zoo de oogen zich niet verder, dan de naastomringende. voors werpen , uitstrekken? ` Ре geschiedenis heeft de magt, het gezigt der. zul- ken nieùwe- scherpte te verleenen. Hare bespiegelingen verheffen den geest boven de afgeperkte ruimte der dagelijksche beweging, om met een vrijen DHR; in de verleden gebeurtenissen, het beeld wan den tegenwoordigen tijds anders geschaduwd en gekleurd, gade te slaan. Zoo oefent men bet oordeel; terwijl men het verstand “met kennis toerust, ' Zoo krijgen’ de. denkbeelden vastheid en sterkte. Wie kan de weldadige uitwerkselen berekenen, indien lust tot grondig onderzoek zoo het gebied” mogt innemen over de kringen, waar ` Beschaving’ еп welvaart bij uiuwemendheid ‘huisvesten? - abiecw 52а we TE с 2 d 15 20 А.Р. ТА ғ GQNPPELLE; In de gedenkrollen der vorige eeuwen staan de bittere gevolgen van dwat ling en misverstand. met levendige verwen afgemaald. Men ziet, hoe ons. Vaderland , aan alle oorden, gedurig de prooi is. geweest van verslindende, tweedragt; hoe deze de kiem, van edele deugden. menigwerf heeft verstikt, en het vuur, dat іп den boezem van velen voor hoogere ontwikkeling blaakte „ ganschelijk. verdoofd. ^ Vroegere. en latere tijden hebben hiervan. de schrike ` kelijkste tooneelen opgeleverd. Іп het noorden en, zuiden woedde. deze. drift, kort na de verlossing van het knellendst juk, dat ooit den hals prangde, en scheidde, naar het scheen , voor altijd twee volken, wier bestemming, tot broederlijke vereeniging wenkte, Na twee eeuwen еп. velerlei lotgevallea. komen zij in die betrekking te zamen. Wie voelt geen. huivering bij de gedachte, dat naijver. de noodzakelijke eensgezindheid zou verstoren? Wie, overziet de keten van jammeren, die. zulk een toeval na zich. zoude slepen? Ter afwering hiervan wapene men zich met wederkerige achting, ор ons betwistbare verdiensten gevestigd, De geschiedenis stelt deze in een acht~ baar en belangrijk. tafereel voor oogen. Ziet, hoe. de letterkundige beschax ving, op den Z/aamschen. en- Hollandschen. bodem pas ontloken, in de dertiende. eeuw opschiet, onder de aanmoediging, en bescherming van FLO» | RIS DE VIJEDE, aan wien MAARLANDT en STOK E hunne dichtwerken ops dragen. Die groei wordt, gedurende de twee. volgende eeuwen, in weere wil der edelmoedige pogingen. van ’s Lands Graven, in bet noorden door de inheemsche onlusten- onderdrukt, doch. gaat met geringen aanwas voort in het zuiden; ` Hier is, te midden der Spaansche beroerten, ANTONIS YAN STRAALEN, aan het hoofd eener kamer van Rederijkers, werkzaam ` aan den opbouw der Vaderlandsche aal, De, taak, door zijnen dood, afs gebroken , wordt opgevat. door M arn 1x,- terwijl hier ter stede Ko OR re HERT en SPIBGEL naar het zelfde doel streven. De Schat der. Nederduits scher spraken van PLANTIJN, in den jare 1573 gedrukt te Antwerpen „ de Tweespraak van, de Nederduitsche letterkunst, elf, jaren later te Amster Шат uitgegeven, bet. kort. daarna -verschenen еп tot. den, huidigea dag ona schatbaar woordenboek vaa, &iLIAAN. toonen, dat men. van, wederzijde els: ' kane RIE DIR WoO HER I:N Ж. wx kander niet in ijver en wetenschap toegeeft. Voor: dat нооғт nog de ‘hand legt aan het doorluchtig werk, dat zijn naam zal vereeuwigen, brengt VAN MEETEREN zijne historie aan. het licht, Laat vrij, uwe oogen weiden іп den heerlijken ‘bloei der letteren; die van nu af in het noorden van ons Land met luister: schittert, ook. de zuidelijke broederen deelen in den roem ‚hierdoor. ор den: Landaard terug geworpen ` Terwijl hier voorspoed zich een zetel sticht, worden hunne gewesten te vuur en te zwaard vers woest, De welvarendsten en verlichtsten hunner begeven zich herwaarts, worden met open armen ontvangen, genieten de voordeelen van aanzien en rijkdom, еп onderscheiden zie, weldra: niet meer van de oorspronke+ lijke inwoners: Sedert buigt in Braband en Vlaanderen. de moedertaal met hare voortbrengselen - diep: het: hoofd; maar zij doet reeds poging ter ver- heffing. Hetzelfde: ontdekt mem in. de: uitbotting, en uitbreiding, der onderscheidene takken van- geleerdheid. en wetenschap. ` Jn de kunsten staat de roem der Vlaamsche: еп Hollandsche scholen ор onvergankelijke. zuilen. gevestigd. Опе der alle vormen ontwikkelt zich de geest der natie op eene treffende wijze. Let op den handel, die, eerst in het zuiden, naderhand in. het, noorden, den ‘hoorn: des sovervloeds uitstort. ` Aanschouwt den. kunstigen arbeid der handen: en de gewrochten van vernuftig uitgedachte werktuigen, eene vlier tende bron vam welvaart in vele streken. Ное veel andere voortbrengselen van nijverheid: treffen het oog! Hoe veel uitvindingen prijken door onge- meene. schranderheid! .Hoe spannen weetlust еп belang de vermogens. in tot gestrenge. nasporing “еп menigvuldige ontdekkingen! Waar zoude ik eiudi: gem, ‘indiew ik voortging, dit alles met den. vinger. aan te. wijzen. Wijden wij nog: een. oogenblik aan de eerbiedige gedachtenis. van deng: den, die, in weerwil van het verschil in aanleg en karakter op sommige plaatsen, vaw/ ouds af еп bij voortduring. den geheelen ; Landaard hebben ouderscheiden. | ; | Ga Toen ET ЭЗ, КРЛ A&awOCUATPPETULE, Тоеп “йе ‘noordsche stammen: reéds gebogen waren order bet ijzeren jik der alleenheersching, genoten de Zatawieren en Belgiërs:in den witgéstrck- sten omvang “hunne natuurlijke vrijheid, | Geene omstandigheden: hebben, "order ` hunne opvolgeréii', "de blákende" acht. naar--dit ede! voorregt: vers “doofd ; bij’ elke onderdrukking: is» zij” glansrijker: te: voorschijn! gekomen. ‘Hoe ligt kon zulk’ eene heérsebende neiging. in! losbandigheid „ontaarden! "Hiervcor echter waakte meerendeels de bedeardheid, als een eigenaardig ken- smerk in het gemoed der Wederlanderen geprent. © Niet wuft vof sireng, veel ‘min hardvochtig, toonden zij zich gevoelig voor ‘bewezen “weldaden „zoodat het ligt viel, hunne genegenheid te winnen; Hieruit ontsproot de harte» lijke liefde’ tot wettige” Vorstet, “waarvän “geen volk der aarde. lusterrijker voorbeelden’ heeft aan het licht gebragt. Gaat tot de aloude- historic,» ziét den bitterèn- гой, welke het hart der Hollanderen: verscheurde ,. op bet “hooren der mare van den wreeden moord ,-aan hun»bemindea Graaf: rr;ò- RIS DE VIJFDE gepleegd; „giet de ` dankbaarheid voor’ zijn goeden wil, lang та zijn dood, heerlijk uitblinken, ea in geestdrift ter vereering: zijner’ пач gedachtenis ontgloeijen, bij de onverwachte aankomst van zijnen zoon wit. "E VAN HAAMSTEDE, onder wiens aanvoermg dit gewest, reeds bijna overheerd, zich in weinige dagen van de zegevierende tamingen verloste, Welk een ‘strijd van “edelmoedigheid sicht ons bet tooneel van Graaf ware LEM DE’ DERDE en zijue onderhóorigen voor. oogen, joen hij, in vere trouwen op hunne altijd vaardige hulp de tiendubbele voldoening, van een zijner beden weigerde, welke zij hem heuschelijk hadden aangeboden! Wat zal ik zeggen van den eernaam DE GOEDE, waarmede men dezen Vorst; even als, bij vervolg; riraPs VAN BOURGONDIE, ‘onder wiens regering Nederland het Land van belofte geacht werd’, - besiempelde ? Wat van de lijdzaamheid, “waarmede men de zware beden en strenge ‘plakaiem van Kar REL DE virrpk, uit ‘hoofde “van zijn Nederlandsch, karakters verdroeg ? Alles vérdwijnt bij het verrukkelijk schouwspel van wederkeerige hartelijk* heid tusschen “WILL EM WAN ORANIE) den ‘verlosser des Vaderlands: сп zijne dankbare medeburgers. E TE vital) c2 De 8 REDES Ө BRIN G 23, De " beboefte.: van... den. tegeuwaordigentijd vordert,” dat men teigene, aan» | “drift „doorde: beschouwing: van. dergelijke deugden steeds in werkiag hous) de, of in. beweging. brenge.: ‘Zonder „liefde tot den grond, dien wij рео", nen, de, natuurgenooten , die, ons, omringen „ de Overheden, „die ons, bes, sturen, Кап; geen „Volk ;eenige hoop. voeden. ор „geluk Jeder. gewest spos.: re, zijue: bijzondere; geschiedenis. op om ‚van. deze, waarheid levendig: overe, tuigd teworden. Het „oefene zich: zm. de deugden, de op zijnen bodem, voornamelijk. hebben: gebloeid, ruste zich met dezelve toe, en schare zich, rondonr. dem {гооп van. Hem. «die saan ons hoofd is geplaatst, om іп ede» , len. ijver ‘ontvonkt, en met een. algemeenen geest bezield. te „worden, … Die ; geest. is: nog niet. aanwezig ,. maar, hij kan te voorschijn komen uit den boe: : zem der geschiedenis ‚naar: mate, deze onder ons in „hoogere eere worde. ges, houden, > Daarom. wil de wijsheid. des Konings, dat. reeds. vroeg, bij де ; ontluiking des verstands, het gemoed met derzelver voorwerpen „worde ver- vald; dat 21), inzonderheid; wier denkbeelden eene hoogere vlugt nemen, доог het .begrip- vàn.:haren. ganschen “omvang ; hun boah versieren; еп bun; hart veredelen. Onder zijn. verheven toezigt zullen de middelen, tot dit. oogmerk aangewend, gedijen; even als die, welke allerwege, ter volledige doorgronding еп „algemeene „verspreiding ` van. dien „noodwendigen tak, onzer Kennis, worden. in „werking. gebragt. „Mogen, onze „oogen, dit weldadig uits, werksel. zijner zorge ep liefde „aanschouwen! Dat, een. jeder in, zijnen, kring. uit zuivere „beginselen: bet algemeen belang, behartige! het Vaderland bloeije! en het. nageslacht „billijk да zijne uitspraak, onzen leeftijd met gulden lete.. teren. тарала д in de historiat., 2d Ej wijde. E ср dank Edel. Kite Heeren, (od vee dezer. Sid. en. Bestuurdéren. der Doorluchtige Schale! Ше mij, tot de belangrijke tack, hebt geroepen, door de ontvouwing van de achibare gedenkrollen ons. ` zer „geschiedenis, ter xervulling. van dezen wensch registreeks mede te wer: ken. "Ik ontveins niet, dat, mijn „gemoed zich, bij dit denkbeeld . verheft, det het verschiet: mij -toelacht, van met. Vaderlandsche jongelingen een luste, EM oke жауу wes of O Р eis CAPPELLE) 7” hof, zoo vol wan ‘bekoorlijkheid еп versterkende geuren; te bewandelen, Met blijdschap, derhalve, eerbiedig ik Uwen wil, schoon ik levendig ‘besef ` draag van de geringheid mijner vermogens, en niet zonder aandoening of ` ontroering eenen leerstoel optrede, waar’ zoo veel mannen van naam en ge- leerdheid ‘hunne talenten ‘hebben ten toon gespreid, en die nog onlangs: treffelijk was vervuld door den hooggeachten en ‘beminden Bosse HA, mr wien deze stad een ‘harer sieraden en nuttigste burgeren heeft verloren. Wij allen vinden ‘ons door dit verlies in diepen rouw gedompeld. ‘Schoon de’ tijd deze droef heid lenige, ‘is de levendige voorstelling van het goede, door: hem gesticht, voor geene verflaauwing vatbaar.” Zijn voorbeeld, dat zijner. beroemde voorgangeren zal mij ontvlammen, ‘waar mine krachten mij dreie : gen te begeven. Hunne glorierijke baan volgende, zal ik mijne verhevene" bestemmiug nimmer uit het oog verliezen. Zoo hope ik aan Uw vereerend ` wertrouwen waardiglijk te beantwoorden. Hiertoe verleene de Allerhoogste zijnen zegen, en doe ons nog lang juichen” in het geluk, U aan het hoofd dezer Stad en der Doorluchtige Schole te: aanschouwen “Hoe verscheiden еп uiteenloopend de takken van beschaving zijn mogen, în dezen vruchtbaren grond door U aangekweekt, Hooggeleerde Heeren ,. ` zeer geachte Ambtgenooten! gaat de roem des Vaderlands U allen gelijke” lijk ter harte. Gij rekent het alzoo niet onverschillig, wie ouder U de eer van deszelfs geschiedenis handhave. ^ Met huivering word ik bevangen, ` zoodra ik mij voor den geest brenge, dat deze taak oorspronkelijk tot U behoorde, Hooggeleerde van renner! en mijne verbeelding bot viere іп de voorstelling van den helderen gloed, dien Uwe schranderheid, geleerd- heid en welsprekeridheid over de groote daden der voorouderen zouden heb« ben verspreid. Neem mijnen hartelijken dank aan voor de verpligteude wijze, waarop Gij Uw verlangen hebt te kennen gegeven, dat dit. vak van werkzaamheid, tot hiertoe, op Uwe begeerte, door onzen waardigen vriend: еп Ambtgenoet BOSSCHA 200 uitnemend vervuld, thans aan het mijne zous; " de REDE VOERING. 25 de worden toegevoegd. Het denkbeeld van Uwe plaats te bekleeden zal mijnen ijver tot nieuwe veerkracht opwinden. Zoo hope ik de liefde tot het Vaderland, in den boezem der jongelingen hier ter stede heerlijk glorende, op 72 wakkeren, aan te vuren, te ontvlammen. Staat mij toe, Hooggeleerde Heeren! dat ik mij met nadruk aanbevele im de voortduring vau Uwe hooggeschatte vriendschap, en den zegen des He- mels afsmeeke voor den toenemenden luister Uwer Orde, voor de weldadige werking van het licht, door Haar verspreid, voor Uwe bloeijende gezond: heid en langdurig behoud; dat Gij nog eene reeks van jaren tot achtbare zuilen van den roem dezer Doorluchtige Schole moogt verstrekken! Met welgevallen rigt zich mijne rede tot U, waardige Jongelingen! die. in het renperk der beschaving, hier voor U geopend, moedig streeft naar den palmtak der eere, en, met dit doel in het oog, al wat goed is vol van ijver te gemoete snelt, De edele drift, die in Uw binnenste woelt, be- hoeft geene opwekking, maar dat zij gewijzigd, bestuurd en ten nutte ge- leid worde, Hartelijke liefde tot den grond Uwer geboorte zij de band, die U allen broederlijk vereenige, de drijfveer, die U bewege, tot het Heilig- dom zijner geschiedenis te naderen. Hier zult Gij, als door hoogere inge- ving, de waarde van Uwen pligt, als Wederlanders, gevoelen. Een heilig voornemen , dien getrouw te betrachten, zal U bezielen, Deze stemming, levendig gehouden, zal het zegel van voortreffelijkheid drukken op Uwe vole gende bedrijven. Het Vaderland ziet Uwe komst in de Maatschappij te ge- moet; het wacht van U nieuwe lauweren voor zijnen roem; het belooft U het schitterendst loon, dat, van Uwe namen te voegen bij die van ben, door wier wijsheid en deugd het is verheerlijkt, Main, о veen, ялин. өзі, qo. in CORNELII ANNES DEN TEX, OR A TT" DE INSIGNI HONORE, QUO HABITI FUERUNZ CUM PHILOSOPHI APUD GRAECOS, TUM ROMAE : JURISCON SULTI. | HABITA DIE IX, OCTOBRIS ANNI MDCCCXX, QUUM IN ILLUSTRI ATHENAEO AMSTELAEDAMENSI, JURIS NATURAE, GENTIUM ATQUE PUBLICI PROFESSIONEM SOLENNITER AUSPICARETUR. CIVITATIS AMSTELAEDAMENSIS CONSULIBUS ET ILLUSTRIS ATHENAEI Uren. О ВІВ US, VIRIS GRAVISSIMIS, AMPLISSIMIS - Se NOBILISSIMAE HUJUS CIVITATIS CONSULES, ILLUSTRIS ATHENAEI CURATORES, VIRI GRAVISSIMI, AMPLISSIMI! QUI CUM CONSULIBUS CIVITATIS CURAM GERITIS, QUIQUE IN TRIBUNALIBUS JURI DICUNDO PRAEESTIS, VIRI NOBI- LISSIMI, INTEGERRIMI! ARTIUM DOCTRINARUMQUE PROFESSORES CLARISSIMI* MATHESEOS, ASTRONOMIAE, ARTISQUE NAUTICAE ELEC. TOR EXPERIENTISSIMEE VERBI DIVINI INTERPRETES, VIRI QUAM PLURIMUM VE- NERANDI! с. zr ! A3 QUA- eer GER, e, QUARUMVIS DISCIPLINARUM DOCTORES, CONSULTISSE 5 MI, ERUDITISSIMI! CIVES, HOSPITES, CUJUSCUNQUE ORDINIS, LORE AC DI. GNITATIS, OM E ; S EE E uM HH os meg en ve ©. vos QUOQUE BONARUM ARTIUM lk JUVENES ор. TIMI сілтесан .245JU2WO05 2ITATIVID SR TAMILI JIO HMISZIIIMA .IMIg2IVASO 141У 340 TAXUS LAAN HTA | (WI 3 4 „ е 4 4 сз ІТІЯЯО МАЈ iid, U 2Ua1lU2025 J MUD 109 аітгалала оаицоа IAV £UASI.IAVUAIAT ИГ /1IMIAA3903TVI IMIZ ) з еб n پت к‏ UNI22IZAdO &HHOSESTOT 3UDMUXA WINTOOG M TO DHA FADITUAM ЯООФІТЯА < ЯАІМОМОЯТРА .8OSPSHTAMC 13. мтггітизіяяяха HOT: KV MUMIAUIT MAUD LALV .eETAAGASTHI IMIVIG 14Я3Ү UGWAAXSM. «AU Q © À- wi \ Б tractanda universa populorum historia, ut lubenter fere singularum gentiune attendimus | indolem, mores, leges , instituta. res «gestas, vicissitudines: ita juvat: in primis explorare, quibus. maxime. studiis, quibus dotibus ac virtutibus, qui- bus omnino. laudibus alit. populi. alios superarint… Omni’ quondam humanitatis- laude. floruit Graecia , et praestantissima: Ша peperit artium" monumenta, quae ршісгі etiamnune- Spirant et sensum et amorem, Celebrabantur ibi poétae, oras lores, et summus. efferebantur laudibus, quotquot disciplina: tractanda vel arte: elegautaori caeteris. praestabant.. ..Recitabantur ài publieis: conventibus. optimo= rum, peëtarum, carmina. “Disputabant in gymnasis philosophi, generosos quos~ que, juvenes. virtutis. amore et sapientiae studio imbuentes, ` Referebantur autem universa haee studia ad communem omnium: artium doctrinarumque parentem: Philosophiam. Et quidquid. in Graecia. eximium et praeclarum. habebatur , il- lud philosophiae, yi, philosophiae; lumine illustratum reperimus. Vigebat scili- cet in. Graecis. ipsius. juventutis | efficacia , inquirendi iis inerat et indagandi sume mus ardor, scientiae, sapientiae summa eupido ,- QuAezoQía. Floruit item Roma artium et literarum cultu, Habuit. omnino et poétas suos, ingenii summa laude conspicuos,.et oratores, maxima valentes dicendi efficacia. habuit etiam. suos. de gravissimis |. disciplinarum: locis rite atque accurate dispu- tantes philosojlios, Sed habuerat; poëtas quoque Graecia, habuerat. oratores et philosophos; imo haec ipsa studia sero demum expetita, in Romanam. civitatem 4 % P е 8 eecht МЕК UTOR у; e Graecia translata erant. Inerant vero Romanae indoli, quas sibi proprias vins dicaret, dotes et virtutes, quibus adeo Graeci non iem inclaruerant. Concedas tur Graecis mira illa ingenii suavitas, artium doctrinarumque omnium elegan» tia, inquirendi item studium nulla non negotia complectens; propria vero Ro- manis fuit in moribus ac vivendi ratione gravitas et constantia, tum in primis justi et aequi dijudicandi singularis plane vis et solertia, Philosophiam pepere- rant Graeci, sua ipsi indole et natura ad pervestigandas divinas et humanas res ducti, sed Jurisprudentiam pepererunt Romani. Pulcri amor in illis, justi studium in his dominabatur, Disputaverant de quibusvis negotiis Graeci; Во. manis ea in primis placebant, quae ad vitae usum atque utilitatem pertinebant, Шов duxerat inquirendi , disceptandique ardor; certo statuendi, definiendique studium hos ducebat... Meditabantur’ magis Craeci; agebant magis Romani. Sic inerat Romanis aequi justique sensus. acerrimis," Sum: xp tribuendi i juris rite distribuend: scientia, Jurisprudentia; 0 705 iia : Sic quidem. reputantem mecum; quam propria ét^suá' prorsus Graecis füerit - Philosophia, Romanis vero Jurisprudentia sponte me advertit philosophorum apud Graecos, et Jurisconsultorum apud Romanos existimatio et auctoritas, ` Et quandoquidem jam deinceps ejusmedi mihi: disciplina tradenda erit, quae summa se commendat Jurisprudentiae cum Phiiosophia conjunctione, haud ineptum, aut ` a munere, quod auspicor , alienum: exisumavi, sí verba facerem , de insigni hos nore, quo habiti fuerunt; cum philosophi apud ‘Graecos, tum Romae Jurücone sulli, Quo in argumento tractando, А. A., ut mihi dicenti Vestra ne desit hu- manitas, etiam atque etiam rogo. ` 9 éi ‚Nulla facile occurrit. mp Graecorum ‘historia aetas, ide philosophandi non prodat acerrimum studium. in.antiquissima eorum niythologia philosophiam prae se ferunt fabulae innumerae, ` Inquirentes'rerum primordia , rudem fiugdüt indigestamque molem, contrariis refertam et agitatam elementis, quae ad mus iuum consensum, ad praeclarum hunc naturae ordinem! pervenerit, postquam natus fuisset Amor, Malorum; quibus humanum genus premitur, originem in- dagantes, simulque attendentes , quod iis adjunctum езі, lenimentum et sola- iium, Pandorae arguunt donum, unde отша in homines mala sint effusa, sola spe "axo € DO € құлжа ұр M e 9 spe in fundo reminente, Sic mythologia a philosophia lumen. accepit et com», metidatiótiem ; et eig quoque Aute s suavitate. et tunc et, deinceps, go dE 21 4. asd ӨПТ РЕТТЕЛДІ “In viris; en ab antiquo inde, aevo ingeniorum < d debuerunt; Graeci, inprimis censendi Sunt "poetae. Füerunt autem illi non minus philosophiae quam, poëseos studio nobiles. Empedocles a Xenophanes » Parmenides, poétae erant iidem et ‘philosophi, Ac tantum „abest, ut poétarum Graecorum princeps, -ап- бодае poéseos ' parens, "Homerus, ' una hac arte , eluxerit,. ut optimi. quique. den: ceps. philosophi , i ipse adeo Paus p princeps, Plato, ex , ejus « carminibus mis, rifice profecerit. | , Sed proprium fuisse Graecis et innatum Балы hoe philosophandi studium , ES ex fabulis tantum, et „sacris e carminibus „efficitur; n ex ipsa eorum про Juicunque enim post Graecos. literis et phi pee operam ` “navarunt, tum demum accurate notiones suas enunciare sibi. visi sunt, “quando vel Graecas. voces sua lingua susciperent, vel ай, Graecae lin- guae rationem Suam ipsi orationem etn aem Imo тето, ‘quae ab Ste кенішін fuisse Eege RSC : Duo uin per dea Graeciam sas pientum effata” et brevés sententiae versibus. fere comprehensae , quarum nonnule lae ipsa philosophiae * principia | et fundamenta continere deinceps visae sunt. _ Summo poni dum in vivis essent, et habebantur. illi viri a civibus singuli _ E IDS Mijns г л ini go D ( Э.А. d 7 suis, [wn 6 с. AO prin! Op ш у "H 5° a eet, stil ніп ae осо Sig £s ob f dá. suis, ét абаеһатат”а regibus. ei Viris quibusque priücipi ve: mortui. e monumentis lionorabántur et sepulcris magnificis, ` In tota Philosophiae historia. haud. facile reperiatur, qui, pain s d garde" eltécérit , quiütüm^SoGrdtes At Witzeg! ` Observaverant renal, aS, ifa, ‘stellar tin? totus’ éoelestia open," "Quaesiverant ‘quoque: lisd em, de rebus a decultis GI? et ab ipsa natira Чий Graeci philo: T osophi antiquissimi, „Quae autem’ est proghessmum | ingenii. humani ratio, ut a Terum physicarum „consis, dérátione ‘ad’ пабагав humanae coghitionera ,. ad slag, procedat; , ifa baec op clm et" “vitae " philosophia: ec ee nm (th. Ex refe uoc (9 ы juvenum continuo animis licebat oun a; prava, E quae essen „rejiciens, alebat et confirmabat. Virtutis; atque e vel ad чабан" "fec (elis; орі ig qui. ue alebat et! confirmab. DË coguitiohis ` semina, ^ "Quod agens, "amorem simul Goler) е et. honesti, in adoles; centibus" excitabat’, quo. dubi ad preclara | omnia sponte contenderent, Prae: clarissimum liunc virum, tamque eximie | de patria. merentem,. bo civem. non tulit. abjectóFum quórüimdiui "liominum. invidia; sed. ut «philosophum, ut. verae күт; Guclorem summis celebrarunt laudibus tam posteri, „quam, a едда» les. Admirabantur eum et suspiciebant principes in civitate. viri y qui melius se liberis suis prospicere non posse’ putabant, quam : si eos CR notitiam „perdus. cerent et familiaritatem Socratis. Per totam ` ferebatur. Graeciam. , Delphici Dei £f 1105 óracülum ; dipicntioném’ "in "Graecia. Socrate. esse . nemihem. “Et yero, quotquot aero эйр deinceps ` exstiterunt philosophi et philosophorum: Şectae; Sin, „quasi, ‚proe Bantes oraculi illius veritatem, e ‘Socraticae certatim philosophiae. fontibus. pla- cila sua duxerunt. Lapsae sunt. posteriori aevo. artes, omnes. elegantiores „ut desiderarentur Чеге musici , statuarii, sculptores,. poetae y. oratores ; sed. Juliani etiamnunc temporibüs florebat philosophia , a Socrate ЕДЕН a Platonicis com mendata SEN: quo еши" sunt philosophorum ‘scholae , 1 nisi, Justiniani, aeta» 16, ingravescenté "ubivis ignorantia: et “barbarie. 4.1 et Oe Quo vero minus miremur, insigni hoc honore habitam . esse . in. Садаф phi- Josophiam , tenendum videtur , ad gravissima eam neg gotia» , ad; ; Reipublieae adeo: administrationem esse a Veteribus adhibitam, _ : Historicum opus condens suavis- sinus " Socraticorúm Xenophon , Cyrum. ad өріші Regis exemplum — À x x TO PE 0л A fH суй жой historicam, subinde fidem neglexit; quo - magis ‘Socraticae :rationis- prae- cepta in luce,collocaret.. Perfectam, ingenio ` civitatem: condidit ^ Xenophofitis :coudiscipulus et aemulus „Plato, ` Disquirens аше: quibus: hominibus Reipa- blicae,: ‘дараш videretur ` imperia, teibüib illud: iphilosophisiy verdi aéternhas’ ih- : "ш, rerum formas ,.:ad..perfectum ovirtutis: exemplar: (res "ассо: 6darétit^ cim "singulorum tum universae civitatis, Unde! паба) celebratissima ^Platoiiis "setiteh- Жа: Nisi „philosophi „in ;civitatibus impérium г teneant ; aut reges et principe »qui nunc, ‚Sunt „‚‚verae alque ;germanae- :philosophiae operam *detit’, et ita! in "unum incidant et poete civilis et — non est malorum Ges eiim. tibus nostris." саг епвтідігіі; raiuonemojT: abon уто? inm озере 3 Nee vero zak tantum апы нар, praeclare de Philosophia ‘existiinabant: docet. Graecorum. ‘historia „ excellentes quosque: apud ‘eos *politicos ‘totes’ Ішіне а philosophis excultos. … exit. Atheniensium «civitatem болада prûdètitia'‘Perf. -eles : princeps "Graeciae nit jeraty tite: ;Ciéerotii dicebatur AXEparidobdas: Rec 'quis« „quam, Alexandro ` - vel., suscepit vel sperfecit majoras) singuli hi әжені phildsephe, ;quo. usi fuerant, „omnia referebant. "accepta atque. una: cum? illustribus “tuft n ominibus nomina celebrantur Anaxagorüe » Lysidis, Aristoteliëg ` Togo “veto multae. antiquitus, civitates. 10143: se. philosophis» zeëendas comrhittébatt, бер- „tem, qui habebantur », Sapientes , "uno excepto: Milesio';(Thàlete, omiies: praefue- УМ 'eivitatibus suis: ae ne dicam de „Eleatieg Zegtonge „aut Demetrio’ "Plialereo, aut Gritolao:, „Diogenes, Carneade, qui philosophiae» laude’ corispictii , gravissima sgesseruut “in, ; civitatibus. suis munera : universa ifere: Pythagoreorum: “familia, non minus ‘rerumpublicarum) administratione, quam :philosophiae studiis “inlaruit. ‚Vere igitur ‚;pronunciavit Cicero, optimtis»saue “hac in “оба et'itéstis et їч. dest 457a philosophis cin Graecis sadn ;tantàm mathematici exatiteritnt „ poétae, musici, medici: sed ,etiam oratores, imperatores et Térumpablicarum ` ‘pfincipes, sex ‘hac, ngen “ех omnium arm габата. — vo bunt.” Mabuerunt get, solidas далық quos om 'cáélerià ^horhinibus 'eolerent et "revererentur. Constat inter omnes, apud“ popalos Orientalés ‘виша fuisse /diguitate sacerdotes , uerum. /curae et providentiae nón sacra tantum, Sed res Ba ‘Ome (Ya с. AO 1 BN OT Е Х; „omnes; civiles vet judiciariae’ committebantur. ^ Pari loco Habit’ fuisse videutür „apud Graecos i philosophi, . Haud ‘censebantur enim in-sehólarüm" umbra délite- ‚ эсеге, ас de rebus: solummodo: reconditis et abstrasis «disqüireré ; ' prüdentissitài _aestimabantur, mortalium, иі! dn: cividm’ oculis," їй! hominun lüce habitarent, гас. sapientia sua. respublicás regerent. Nec ‘vero Romanis: defüéruut , quos ` d. „mili studio; prosequerentur, > Quo honore coluerunt et populi Orientales ‘sacer- dotes, et philosophos Graeci, vel:fallor equidem; A. А., vel eodem coluerunt et, 5 ‚vero venerati-sunt Romani, : Dos vaeteris, "omrnibüs ' — € УТ Juris. “consulant "pc Lem, 2:9 пош .sigdqoeoliq дэ livin zhfe»foq te abiami 4 vu Summam omni tempore in Romanorum historiam vim habuit ' jus eitile.. : Quae lites. patricios. inter “г plebejos) agitäbantur, erant' fere de pecunia credi- ‚ta. Опа, illa. Іех de debitores поп solvente carcere iucludendo , opportunitatem. ; „dedit „ut; secederet plebs їп: montem : sacrum ‘герб conversionis exsisterét | ON tum, crearentur: | ribtini- plebis/. Decervirf Tot daodecii tabulárüin сой. , dendis ; instituti, 2 dem. im” civitàte-- summum "tenébant imperium. Erat omnino. “jus, civile ата: әгсіе cum jure hand eonfanëtins, · ut Кашга" а se prie non posse pularen(uf, |55147, SHORES emile aimon eddiaiinon A primis, inde» Reipublicae: EE juris’ studio 'se daat cives quie que principes, | Inclarüit. amplissimis “geréndis muneribus geris Müciórüm:, nec , minus ‚se ;commendavit eadem. juris > 'eogtitione. ` Excelluit^ e? laude: ‘Publ. “Ма- ‚eius Scaevola, Pontifex: idem et Consul; quem tanti deinceps "aestimadvit Cice- ‚Ко, ut profiteretur, se. rógatur 4 quinam: vere- nominarentur Jürisconsulti у “ек „to, genere nominaturum esse cum Sex, Aelium et M. "Maniliura ; tum P; Mu- „Sium. Neque illustri huie. viro: cesseruüt^ posten Q, "Mücii'Seaevoláe duo, alter Augur, Pontifex. alter... Quorum bie dixisse: aliquando: fertur: $, Turpe “esse viro patricio, et nobili „et causas. oranti,’ jus civitatis, in qua versetur, igno- rare” ‚Qua, admonitione, excitatus Servius Sulpicius, ita se totum jurisprudens tiae dedit, ut eum deinde caeteris › ipsis adeo Scaevolis anteponere поп dubi- „taverit, Cicero „juris civilis magaum: dicens. usum enen et. otn e Scaevolam ] et apud multos;, artem in hec ung, . soc i 1 SJU , Quo igitur, leid, zudis- adhuc- erat indi Romanos et "n poësis, nec ‘ul To a" A" 1711 ol D із ulla habebatur literarum aut philosophiae commendatio, viri jam exstiterunt jurisprudentia praestabiles. Ducebantur scilicet Romani, ingenio ipsi suo, ad juris studium, — Romani pueri longis rationibus assem Discunt in partes centum diducere — Et vere affirmavit Cicero: „cum multa praeclara majorum esse, tum quod optime constituti juris 'eivilis semper in honore fuit cognitio et interpretatio." Erant autem jurisconsulti ИН probitate et dignitate conspicui. ` Dicitur Vel. lejo p. Rutilius Rufus, non modo sui saeculi, sed omnis aevi vir optimus; et Trebatio, Cicero contendit, hominem meliorem, virum prudentiorem esse neminem, Habébatur adeo jurisconsultis sancta quaedam veneratio. . Erant enim fere уе! fuérant aliquando Augures, Pontifices, muneris omnino dignitate venerabiles , qui patrio more sedentes in solio consulentibus résponderent , sen= ectutisque non inertis grato atque honesto fungerentur’ münere, IUS dulce diu fuit et solemne, reclusd Чч Mane Авто vigilare, clienti promere jura. zim А «лиз ‘Ad eos adeo discendi causa Romani accedebant adolescentes, non aliter ањ que ad Socratem confluxerat Graecorum juventus. Sic ad Scaevolam Augurem, quem modo memoravi, prima jam aetate ventitarunt, cum: Cicerone, Aquilius Gallus, Sext. Papirius, T. Pomponius Attieus: Cicero autem. tanto hune virum amore prosequebatur, ut qnoad posset et liceret, a senis latere nunquam die scederét; eo vero mortuo Pontificem Seaevolam adiit, unum et ingenio et ‘juse titia praestantissimum civitatis virum, Jure igitur quaerit in dialogis de Orato- re Crassus: , Senectuti celebrandae et оғпапдае quod. honestius potest esse per. fugium, quam juris interpretatio? — Quid enim- est praeclarius, quam hona» ribus ac reipublicae muneribus perfünetum: senem posse ‚suo jure dicere idem, quod apud Ennium dicat ille Pythius Apollo, se esse eum, unde sibi, si non B3 po- 14 ©. A, тру ч Жа cb BOX, populi et .reges , at omnes sui cives SS expetant." Quibus celebratissimum hoc subjungit. :effatum: ‚‚ Est enim sine dubio domus jurisconsulti totius ora- culum civitatis, Testis eet hujusque Q. Mucii janua et vestibulum , quod. іп ejus infirmissima valetudine affectaque jam aetate, maxima quotidie. frequentia civium ac summorum hominum . splendore celebratur,” Pervenerant ad cultum summum Augusti aetate artes -elegantiores; sed ut aliunde magnam partem inductae erant, ita tamquam peregrinae quaedam plan» faep subito slapsae sunt et interciderunt.. Jurisprudentia. yero, quae una cum ipsa Republica .exstitit, et coelo hic. fruebatur ac. solo suo, non artificiosa cultura ad ;praecoeem quamdam maturitatem est adducta, sed sensim sensimque exculta, integra -mansit „et laete Йога, „postquam caeterae artes ac disciplinae , jam dur dum .defloruerant, Suus omni tempore apud Romanos constitit . jurisprudentiae honos, nec.minus sub Imperatoribus., quam libera Republica, insigni fuerunt auctoritate jurisconsulti, . Prouti antea jus professi fuerant, viri summis perfun- cti honoribus , ita, nunc. qui „jurisconsulti «erant; „ad magistratus . admoti sunt, i Secundus habebatur ab imperatoria dignitate honos, consulatus, Ornati eo fuerunt , qui juris scientia inprimis erant nobiles, sub Augusto, Ateius Capito, sub Tiberio C. Cassius „Longinus, magno :ргоауо Serv. Sulpicio dignus nepos; qui, non exuto pristinae libertatis amore, frequenti aliquando senatu contra Neronis dominationem liberrime dixit sententiam, „Atque uti jurisconsulti ad summos. provehebantur ;lionores., „ita illustrissimi іп imperio viri persona sua haud indignum -habebant, publice jus administrare, Quod fecisse legitur, dum consul esset, “ірге adeo imperator Hadrianus, Et profitebatur Antoninus phi. ; dosophus , etn se. viris et consularibus lites dirimendas dare, quo, magis eorum ‘cum jure: auctoritas: cresceret. Sponte ‘hine jintelligitur:, in ipsas adeo itla imperii Rea. caussas -magnani fuisse jurisconsultorum vim et efficaciam. Verum enim non summis hi: tantum ^muneribus honorabantur: inde ab Augusti aetate" quam plurimi -feperiuntur imperatoribus fuisse:a consiliis; nec pauci.ad usum eorum et ins imam adeo amicitiam «admissi; Quorum in mmer, ut alios. taceam , inpri- mis fuit Titus. Aristo: :quo- viro ‚nihil ;esse. gravius; nibil doctius, nihil, ван» g хийв H EE een, ^ a ИҰ” etas profitetur Plinius: tum etiam Neratius Priscus, qui tanta valuit apud’ Trajamum auctoritate, ut frequens füerit eo tempore opinio, imperatori id ani. rio fuisse, ut huricce jurisconsultissimum virum, non Hadrianum, successorem relioquéret. ' Quo magis vero deinceps exculta jürisprudentia, eo frequentius imperatores eeleberrimorum usi sunt jurisconsultorum in administrando impe- rio atictoritate, ` Duo excitasse sufficiat, qui instar videntur plurimorum , Papinianum et Ulpianum; quorum ille summis fünctus honoribus, et Praefec- tus-'adeo- creatus’ Praetorio, quod munus omnium habebatur honorificentissi- mum, Septimio Severo Иа se probavit, ut moriens imperator ipsi unice filios: suos commendaret; Nec’ cessit auctoritate praeclarissimo jurisconsulto Elpiánus, qui partieipasse adeo dicitur cum Alexandro Severo imperium, ac parentis loco: ab eo cultus:-esse. ` Imo ^ vero ideo summus füisse Imperator Alexander Severus egene quod Ulpiani maxime consiliis rempublicam Texerit Sic quidem , quo tempore’ felicissima füit Romani imperii aetas, sub Ner- và, Trajano, Hadriano et Antonino utroque; ео tempore jurisconsultorum ope- гә gubermatum fuit imperium. ^ Philosophos civitatibus Graecis praeesse opor- tere contenderat Plato: Romae: reipublicae administrandae praefuerunt Juriscon- sultiy et si Romanum: aliquem" Platonem fingere nobis possimus, aut fallor, aut statuisset, ` нис атын nullam fore, “nisi quae jurisconsultorum regeretur auctoritate, ` aus КЕЛЕ “Vidimus ita, А. A. qui honos fuit in Graecia habitus philosophis, eun- dem: Romae tributum esse jurisconsultis : quod magis etiam patet, quo dili- gentius- artium doctrinarumque ini utraque gente consideramus rationem, Sed ` lec animadversio eum late’ pateat, valeatque ` mirifice ad utriusque hujus geu- Ge studia, opiniones, disciplinas, res adeo civiles et publicas interius perspi- ciendas, age, нд гале тека: quibus haec caussa magis etiani illustrari videatur: “Жірай eloquentia in civitatibus antiquis, Abi: inprimis et Romana; sed in ütraque е diverso ‘effloruit’ disciplinarum genere. A philosophis apud Graécos suam repetabant institutionem oratores, Anaxagorae discipulus fuit Pericles, So. 