Reis door Noord Amerika
■^ » -. ■i^^'Z /Üè <=> UNIVERSITY OF PITTSBURGH Dar EI62 I772d Uarlmgton iV\.einoriai Ijibrary R E I Ss DOOR N OORD AMERIKA. EERSTE DEEL, p a: Av. i Äl .... U UTRECHT 4/ Jv. SdioonJioveu & Conlp.<?7^ G.v de Brink Jz. RE I S ^ D O O R N O O R D AMERIKA, G E D J A N DOOR DEN HEER PIETER KAL M, Proteflbr in de Huishoudingskonft op de Hoge School te Aobo , en Medelid der Koninglyke Zweedfche .Maatfchappy der Wetenfchappen. Verclèrd met koperen Platen. EERSTE DEEL. Te U T R E c H T. By J. V A N SCHOONHOVEN en Comp. E N G. V A N DEN BRINK J A N Z. M D C C L X X I L / AAN DEN WEL EDELEN HEER PIETER GRÄMER, KOOPMAN TE AMSTERDAM, DIRECTEUR VAN H E T Z E U W- SCHE GENOOTSCHAP DER WETENSCHAPPEN TE VLISSINGEN, BEMINNAAR VAN KONSTEN EN WETENS,CHAPPEN, WORDT DE NEDERDUITSCHE VERTALING DEZES WERKS, * 3 TEN (TE N.^LIVK.E/ V Å N ER K E N T E Ni ï' ■ A j; Oi 31 a T 3 1 ^ HOOG A G TIN G, OP GEDRAGEN ;; wijU 'i i\ Il :j o T ü O /I a ü a II :j ei /f T ?i n q *ï /. i! O ^ V! jr T -.[ ^jr. DOOR ZEER OOTMOEDIGE DIENAREN, JOANNES VAN SCHOONHOVEN en Coimp. VOORREDEN v ':UJil^. 'VANDEN VERTALER. H l^^^^^ij^ct was de Baron Bielke, Vice pre pdent van het Hof- * - gerigt van Finland y die den eerften voorflag deed aan de Koninglyke Maatfchafffy der JVetenfchaf}>en te Stokholm , om enen man van bekwaamheid naar Siberië , Tsland, en andere ge weften, dieopdezeN ve breedte met Zweden leggen , te zenden, ten einde daar zodanige waarnemingen te doen , en zulke verzamelgen van in zaden en planten te maken , als dienftig zouden kun- nen zyn om den landbouw , de handwerken , de konden en wetenfchappen in Zweden te volmaken* De Ridder Lin- N/Eus keurde den voorflag goed, dog oordeelde dat ene Reis door Noord Amerika van nog uitgebreider nut wezen zoude, dewyl de Amerikaanfche gewafTen in dien tyd weinig bekend' en niet volgens de konft befchrevcn waren , en om verfcheiden redenen fcheen het zeer waarfchynlyk te zyn , dat de Noord Amerikaanfche planten zeer wel de winters in Zweden zouden kunnen uitftaan; dus dat zeer velen van die gewaflen van een zeer groot gebruik fchenen te zullen zyn voor den land- bouw en de geneeskonft. Tot Tot dus verre was die Reis niet meer dan een ontwerpi^ dat egter op nieuws op het tapyt gebragt werd by gelegen- heid dat de Kapitein Triewald , een Man in Engeland van wegens zyne bekwaamiieden wel bekend, zyne waarne- mingen omtrent de zydeteelt uitgaf, en daarin gewag maakte van een foort van Moerbeziebomen , door den Heer Linnä- us ontdekt, die de geftrengheden van de lugt in Zweden zo wel konden doorftaan als een Iparreboom. En de Graaf Tes- siN , een Heer van ene alom me bekende verdienfte zo wel in de ftaatkundige als geleerde wereld, Voorzitter van de Ko- ninglyke Maatfchappy geworden zynde , bragt te wege dac men eenpariglyk bclloot den Heer Pieter. Kalm, 'Profejfor in de Huishoudittgskonji te uiobo , en Medelid v.an de Koninglyke Xweed/cbe Maatfcha^p'j der IVetenfchappen , naar Noord Ame' rika te zenden. De koften , die op zulk ene reis lopen zou- den , waren in 't eerft een grote hinderpaal ; dog de Koninglyke Maatfchappy fchreef aan de drie Hoge Scholen in het Ryk om onderftand tot ene zo grote. en nuttige onderneming. ^oi>o zona ene geringe fomme, Lund kon niets geven, maar Vpfala maak- te dit gebrek goed door ene ryke gift. De Graaf Piper werd verzogt ene fomme gelcfe, die uit zyn geflagt jaarlyks aan de Hoge Scliool van Vpfala gemaakt was , tot onderftand van deze onderneming ten behoeven van den Heer Kalm te beflemmen. De Graaf ftond het verzoek gere- delyk toe. Dog de Maatfchappy van de Hoge School van Vf- fala nog enejaarlykfchefommegelds, door het geflagt van Helms- ViELD aan dezelve gemaakt, ten behoeven van den Heer Kalm verkregen hebbende , weigerde de Graaf Piper zyne belofte ge- ftand te doen , als zynde het ftrydig met de wetten der Hoge School, en zonder enig voorbeeld, dat een de zelve perfoon twee jaargelden genieten zoude. De laatft overleden Koning van Zweden , toen Kroonprins en Kanfelier der Hoge School , fchreef over deze zaak , en verklaarde te wenfchen dat uit de Schatkift der Hoge School ter bevordering van zo nuttige on- derneming duizend T laten , dat is omnrent zeftienhonderd gul- dens VOORREDEN. dens Hollandfch geld , gefchikt werden. Het verzoekvaii den Prins werd door de Hoge School ingewilligd , en het geld der Koninglyke Maatfchappy ter hand gefield. Het Ksmptoir der Handwerken gaf driehonderd T laten , of om- ü*ent vierhonderdentagtig guldens. De Heer ICalm verteerde op zyne Reis zyne onderflandgelden , behalven nog wel vyfdui- zend daalders koperen munt , dat is ruim dertienhonderd gul- dens , uit zyn eigen zak , zo dat hy op zyne terugkomft zyne huishouding op enen zeer bekrompenen voet moefl: inrigten. De overige koften moeft de Maatfchappy uit hare eigene fchat- kift goed maken, Zie daar in korte woorden een uittrekfel uit de breedvoerige Voorreden van den Heer Kalm zelven , waaruit men zien kan , met welken yver voor het gemene belang men in een land is aangedaan geweeft daar het geld zo fchaarfch is, en welk ene lofFelyke drift voor de bevordering der wetenschappen in 't algemeen , en voor de Natuurlyke Hiftorie en de Huishouding in 't by ronder , de Hoge Scholen in Zweden ^ en zelfs by. zondere perfonen in dat Ryk bezield heeft, zo dat zy hun- ne eigene inkomften liever hebben willen verteren, dan zulk een nuttig ontwerp optegeven. Diergelyk een voorbeeld heb- ben wy gezien omtrent den Heer Hasselquist , die , met een ziekelyk en teringagtig lichaam naar Klein Jfla, Egyfte en Talejlina reisde, en zulke fchatten van nieuwe planten en dieren verzamelde , dat hQtZamenJielw^in den Heer Linn^üs noit zo vele foorten zou bevat hebben »indien die gi'oteNaaiurkundige deze rykdommen niet tot zyn gebruik had kunnen aanwenden , welken de Koningin van Zweden zeer milddadiglyk gekoft heeft door het betalen van de nagelaten' fchulden van den Heer Hassel- <3uisT, die overleed in 'tmiddenzyner nuttige navorfchingen. De Heer Osbeck heeft ook op zyne Reis naar China zeer vele nutti- ge navorfchingen op zyn' eigen' koften gedaan, en die wereld- kundig gemaakt opJvoften van zyn Kerfpel. De Heer Toreen ftierf op de Reis, en heeft zyne brieven, in het werk van den * * Heer VOORREDEN, Heef OsBECK , tot bewyzen van zyn uitmuntend vernuft en zyne pryswaardige begeerte ter bevordering van nuttige weten- fchappenj nagelaten. In dit Land ziet men op hiet verfpillen van ene matige iömme gelds als op niets , dog zo is het niet in Z'-J^eden, Zo dat men deze pogingen moet befchouwen als zeer roemrugtig voor het Zweedfche Volk en den groten Lin- N^us , die in alles wat opzigt heeft op de Natuurlyke Hiftorie de eerfte dryfveer is in dat Ryli* De Heer Kalm, verlof van den Koning verworven hebbende om voor enigen tyd ontflagen te zyn van het waarnemen van^ zyn ampt als Hoogleraar, en paspoorten, nevens brieven van voorfchryving aan verfcheiden' Staatsdienaars van wegen Zic'É'^ê» jian de Hoven van Londen^ 'Parys^ Madrid^ en in den Haag, gekregen hebbende, vertrok van V^fala den i6. Oftober 1747» Den II. December ging hy onder zeil van Gothenburg ^ dog wierd door enen geweldigen ftorm gedwongen te Gromjiad in iVöorwif^é-z/intelopen, van waar hy den 8. Februari 1748. onder zeil ging, en den 17. van die maand te Z<ö«^m aankwam. Hy bleef in ^Engeland ioi den 15. In het jaar 1751. den 13 Februari begaf onze Reiziger zig te Ne'wcajlie aan boord , en landde , naar enen zeer gevaarlyken togt van wegens allergeweldigfte ftormwinden , den 29. Maart te Londen aan. Den 5 Mai ging hy op reis naar Gothenburg , be- reikte die plaats den 16, van die zelve maand , en den 13 Juni Stokholm, na op dezen waarlyk nuttigen togt drie jaren en agt maanden te hebben toegebragt. Hy keerde van daar weder naar Jebo , waar hy in zynen eigenen tuin enige honderden van Amerikaanfche planten aankweekt , dewjl 'er nog in die plaats geen openbare tuin is ten dienfte der Hoge School Hy gaf het verhaal van zyne Reis by tuflchenpozingen uit , ter oorzake van de kollen , die te hoog lopen zouden indien hy het gehe- le werk op eens gemeen maakte, in een Land daar men flegts weinig Boekverkopers vindt , en daar de Schryver zelf dik- wyls het werk van den Boekverkoper doen en merkel} ke fom- men fchieten moet. De Reis van den Heer Kalm kwam oorfpronglyk in het Zweed/ch in 't ligt. De Voorreden van zyn eerfteDeel wasge- ** 2 te- VOORREDEN, tekend te Aobo den 15. Juli 1753. Twee Broeders , Murray ge- noemd , zetteden het Werk in het Hoog Tiuitfch over , in drie Delen in gvooiOäavo^ waarvan het eerfle in 't jaar 1754. het twede in 1757. en het derde in 1764.16 Göttingen het ligt zagen. De Heren MuRRAY zyn Zweden , en een van hun is Leerling geweeft van den Ridder LiNNiEUs -, zo dat men op hune overzetting zo wel als op het oorlpronglyke kan (laat maken. In Engeland vond deze fraye Reisbefchryving enen uitmuntenden Vertaler , in den perfoon van den Heer John Reinhold FoRSTER,enen Man wiens kundigheden , byzonderlyk in de Natuurlyke Hiftorie , en alle de Wetenfchappen daartoe betrekkelyk , uit meer dan een van zyne Werken bekend zyn. Deze gaf deze Reisbefchryving insgelyk in drie Delen in groot O£ïavo in het jaar 1770» en 1771. uit, voorzien met verfcheiden fraye en geleerde aante- keningen , en met agterlating van vele zaken , die den Engel- fchen Lezer niet zeer aangenaam of nuttig zouden geweefl: zyn. De Heer Kalm geeft in zyn Eerjle T>eel ene zo breed- voerige befchryvins van den Landbouw en de Huishoudings- konft in Engeland, dat de Reis naar Noord Amerika cigenlyk niet dan op Bladzyde 112, van het Twede 'Deel der Hoog iJuitfihe Overzetting begint. Die was van veel nut voor zy- ne Landsgenoten de Zweden , dog zou van gering voordeel voor den Engelfchen Lezer geweeft zyn. Ook is de Heer Kalm vry wydlopig in het befchryven van zyne overvaart uit Engeland U2is.x Amerika, tekenende, ten gevallen zyner Lands- lieden , tot de minfte oraftandigheden der Reis aan , welken hun , die deze togten zelden doen , nieuw en van belang kon- den wezen , dog die in Engeland vervelend zouden geweeft zyn. De Heer Forster heeft om die reden alle die byzonder- heden rakende Engeland, en verfcheiden* anderen, aangaande den overtogt over den Atlantijchen Oceaan , agtergelaten. Van de aankomffc des Reizigers te Thiladelphia^ï hQQÏt hydenSchry- ver flipt gevolgd , alleen in enige weinige byzonderheden uitge- nomen , die van zeer weinig belang waren , als , by voorbeeld , de manier vanoefters te eten, van appelen in te leggen, en dier- gelyken. Wx VOORREDEN. Wy hebben ons van beide de Uitgaven , de Hoog 'Duttfche en de Engelfche , naarfliglyk bediend , de ene met de andere zo nauwkeurig vergelykende als het ons mogelyk was. De rede- nen , waarom de Engelfche Vertaler het Werk omtrent een der- de bekort heeft, zo wel van kragt ten opzigtc van den Neder 1>uitfcheii als van den Engeljchen Lezer zynde, zyn wy daarin voor \ grootfte gedeelte het voorbeeld van den Heer Forster gevolgd , en hebben onzen Lezer het verdriet willen fparea van breedvoerig de befchryvingen te moeten lezen van het maakfel van enen ploeg of ene egge in Engeland ^ en diergelyke dingen meer. Wy hebben maar een kort berigt gegeven van des Schryvers Reis van V^fala tot Londen, Zynen ovenogt uit Engeland naar Tenfyhanie hebben wy ook verkort , dog egter enigflns breedvoeriger dan de Heer Forster doet gelaten. Maar federt de aankomlt van den Reiziger te Thïladelphia hebben, wy niets overgeflagen , of het moed de ene of andere byzon- derheid vvezen die ons van geen belang ter wereld roefcheen,. of die de Schry ver by herhaling zyncu Lezer geeft , gelyk ette- lyke reizen gebeurt, en waartoe zyne wyze van ichryven by een Dagverhaal aanleiding gegeven heefc. De Heer Kalm ontfchuldigt zig in zyne Voorreden aangaan-. de de geringe fierlykheid van zynen ftyl. „Deze toont," zege hy> »op vele plaatfen de afgematheid aan met de welke ik „ dikwyis zeer laat des avonds de pen gevoerd hebbe." Het af- breken van 'c verhaal , dat noodwendig door op lederen dag het aangemerkte te gewagen moed veroorzaakt worden , en de herhalingen die daar uit ontdaan moeden, dienen voorzeker niet om den dyl enen aangenamen zwier by te zetten. Wy heb- ben egter hierin gene verandering willen maken , alleenlyk heb- ben w\y het melden van den dag op zulke plaatfen agtergelaten ,. waar het van genen diend tot verdand des verbaals was den juiden dag te weten waarop elke zaak is aangetekend.. De Heer Kalm heeft zig by het meten bediend van vademen ; tUen ,, en den Zweed/c hen voet , die tot den Enge l/c hen voet ** 3 ftaat VOO Pv REDER flaat als Ii34« tot 1350. en de Engelfche voet ftaat tot den Rhe'm- landfchen als 11264. ^ot 11599. Tot het doen zyner Waarnemingen aangaande het Weder, welken wy aan \ einde van ons Twede "Deel by malkander ge- plaatft hebben , gebruikte hy den Thermometer van Celsius, van den welken men zig in Zweden gemeenlyk bedient, en de zyne was door den Heer Celsius zelven gemaakt» De tuflchenruim- te op den zelven tufTchen het punt van vorft en dat van ko- kend water is in 100, gelyke delen verdeeld. Op het voetfpoor van den Engelfchen Overzetter hebben wy in 't noemen der Planten ons van de namen bediend die men in het Specimen Tlantarum en 't Syftema Natura van den beroem- den LiNNiEus vindu Wy hebben niet dan by de allerbekend- fte Planten de Neder T>mtfche namen gebruikt, eensdeels om dat de namen van Linn^eus by de Kruidkundigen , voor wie voornamelyk dit gedeelte des Werks van belang is , het beft be- kend zyn , en dat de Planten , by hare gemene nanicn genoemd, evenwel den meeften anderen daarom niet beter bekend zouden wezen , en anderdeels om dat de konftnamen , federt het al- gemene aannemen van het zamenftel van Linn^us , by de mee- ile Kruidkundigen ook de algemene namen geworden zyn, daar de gemene namen der gevvaffen dlkwyls niet dan op ene zekere plaats verftaan worden. De befchryvingen, die de Heer Kalm van Dieren, Planten en DelfftofFen geeft, fchoon vry breedvoerig, dog egter, in 't oog van zulk enen Natuurkundigen als hy is, niet zo uitge- breid zynde als hy ze oordeelt te moeten wezen , verontfchul- digt hy zig daar omtrent , met den Lezer naar een Latynfch Werk te wyzen , waarin hy dat gebrek belooft opzettelyk te ver- goeden, Wy hebben gedagt den Verzamelaars van Reisbefchryvin- §en vermaak aan te doen met dit Werk in groot §^arto uit- te- VOORREDEN tegeven , vermits de meefte Reisbefchryvingen in het Neder 'Duitfch in dat formaat gedrukt zyn. In de Hoog 'Duit/che Uitgave ontbreekt ene Landkaart, een hoog nodig vereifchte om ene Reisbefchryving wel te ver- ttaan. De Heer Forster heeft ene grote en uitmuntende Landkaart in zyne Overzetting ingevoegd, welke men nagefne- den en vertaald aan 't hoofd van onze Uitgave vinden zal. Ook heeft men in ons Werk verfcheiden' Platen geplaatft , die insge- lyks , alleen de Waterval van Kohoes uitgenomen , in de Hoog 'Duitfche Uitgave gemift worden , en uit de Eitgelfche overge- nomen zyn» Wat de aantekeningen onder aan de Bladzyden aangaat, dé- zen zyn meefl allen van den Heer Forster , alleen enige wei- nigen uitgenomen. Onderfcheidshalven hebben wy die welken van dien Heer zyn met een F. getekend. Dit Eerjïe 'Deel ftaat binnen kort van het Twede gevolgd te worden, het welk reeds geheel vertaald, en voor een gedeelte afgedrukt is. lERIGX B E R I G T A A N D E N B IN D E R. De Kaart moecgeplaatft worden tegen over Bladz .1. van 't Eerfte Deel. Plaat I. tegen over . . • Bladz. 140. Plaat II. tegen over . . . Bladz. 204. Plaat III. tegen over . . . Bladz. 206. R E IS U\ ^ilcl n/McT.Ü B E R I G T A A N D E N B I N D E R. De Kaart moecgeplaatft worden tegen over Bladz .1. van 't Eerfte Deel. Plaat I. tegen over . . . Bladz. 140. Plaat II. tegen ovei . . . Bladz, 204. Plaat III. tegen over . . . Bladz. 206. R E IS Pag. t REIS DOOR NOORD AMERIKA. IK vertrok den i6. Oöober 1747 van Upfal, met my nemende den Vertrek Tuinier Lars Jungstrom , enen man die zig in de kennisvan Up' der bomen en planten zeer geoeffend had, en daarenboven de te- •/'''• kenkonll en de werktuigkunde verftond. Ook geloof ik niet dat oit ie- mant hem in onvermoeidheid op de reis en in trouw overtreffen kan. Wy fpoedden ons van Uj)fai naar Gothenburg. Hier hield ons een aan- houdende tegenwind tot den 1 1 . December op. Dien dag gingen wy onder zeil ; dog een gevaarlyke ftorm dwong ons te Gromftad 'm Noor- wegen intelopen, van waar ik een togqe naar Chrijïianfand deed. Den 8. Februari 1748. gingen wy weder onder zeil naar £»^e/««^, en be- reikten Londen den 17. derzelver maand. Dog wy konden gene ge- legenheid vinden om naar Jmerika op reis te gaan voor de maand Auguftus. Den tyd van ons verblyf in Engeland befteedden wy om eni- ge delen van dat Ryk te bezien. Eindelyk gingen wy den 5, Auguflus aan boord van de Mary G all y , Kapitein Lawson, beftemd naar Pbiladelphia in Noerd Amerika, Om zes lu-en na den middag ligtten wy het anker van voor Gravefend-, en zeilden een goed eind de Theems af eer wy het anker vallen lieten. Wy bereikten den 6. na enige uren zeilens den mond der Theems , ^^ertrek wendden naar h.QX. Kanaal , houdende geftadig de kuil van Kent in 't ge- uit-finge- zigt, die wy fomtyds onder 't laveren zeer naby kwamen. Zy beftaat '""''• uit hoge en genoegzaam loodregt fteile krytbergen , waarin men vele bedden van vuurftenen ontdekken kan. Op deze bergen leggen voor- ireffelyke akkers, meefl van weit, dewelke reeds begon ryp te worden. Om zes uren des avonds kwamen wy voor Deal\tn anker, ene klQvDid. A ne f . REIS NAAR NOORD AMERIKA. ne Stad of een vlek, gelegen aan het inkomen cnerBai, welke, voor de zuiden en oollen winden openleggende , gene zeer goede Haven maakt. De Schepen voorzien zig hier gemeenlyk van voorraad. Deze handel, de vifTchery, en de kapery in den laatilen oorlog, hebben de inwoonders merkelyk verrykt. De Schepen die naar Londen willen nemen hier lootfen in. j^gg. Den volgenden dag zag ik ene menigte van VilTchers , by ebbende zee , luorms, naar fommige ondiepe plaatfen varen , waar men een fyn zand op den bodem vindt, om een foort van Zeew ormen (*) te vangen, die onder 't zand hun verblyf hebben, fomtyds agttien duimen diep, en welken de Viflchers uit het zand graven met ene kleine drietandige yzeren vork. Deze wormen , hier Logworms geheten , gebruikt men tot een aas voor de vifichen. lïet Ka- Di'-N 8. Auguflus , 's morgens om drie uren, volgden wy den ftroom naai. het Kanaal in , voeren voorby Dover , en zagen duidelyk de gedagte van den vermaarden Camden in zyn Britannia beveiligd, dat op die plaats Engeland voorheen door ene landengte aan Frankryk en Vlaan' deren vaft gevveeft is; Beide de kuften maken hier tegen' o\'enTialkander twee uicftekende punten; beiden beftaan uit het zelve foort van krytber- gen , die dezelve gedaante hebben , zo dat men de Engelfche kulï ken- nende , en naderhand de Franfche naderende ,, zonder te weten waar men was, dezclven voor de Engelfche kuft nemen zou. (f) Duns- Van den 9. tot den 12. Auguflus dreven wy voor fh-oom en zeil- «Êf/;enz, den by beunen door het Kanaal voorby Dungnesf, Fairligbt^ het Eiland PFight, Portsmouthy Portland, en Bolthead. De Bai £)en 13. geraakten wy buiten 't Karjaaly en kwamen in de Bai Y\^"'van Biskaye. V^'sre ^^^ ^^' 1^^^*^^" ^y tegeiiwind, het vsrelk bet (lampen van 't Schip Golven. Vermeerderde, want men merkt in 't algemeen aan, dat in de Bai van Biskaye de zwaarfte en breedfle baren gaan , van gelyke grootte als in de zee tüflchen Europa en Amerika ; zy zyn dikwyis ene halve Engeljche myl breed en hoog naar evenredigheid. De Oofi en Noord Zee integendeel hebben korte en gebroken golven. Wanneer 'er een beeft aan boord geflagt wordt, hangt het boots- volk (*) Lumhrici. De Ridder LiNNy&us heeft dezen Worm befchrevcn ia zyne Wefigotbijchs. Reisbejcbryving BI. 109. en in zync Fatina Suecica No. J279. afgebeeld. (t) Deze gedagte heeft ook de Heer Düffon bcvcftigd in zyne Hijleiri Naturelle, HÊT KANAAL. 1748. g volk enige varfche flukken enigen tyd in zee, het welk het vleefch, zegt men, goed houdt. Den 15. begonnen de golven wat zagcer te gaan, en een fchuim, Kicindcr dat zig 'er op vertoonde , wierd gehouden by ftil weder een voorbo- "Olven de te zyn, dat zy enige dagen agtermalkanderen in den zelven toe- ftand blyvcn zullen. Omtrent den middag ftak een noordoollen koeltje op, 't welk nadenmiddag aanwakkerde, en ons ene fraije vertoning gaf, dewyl de zware golven het water naar ene ftreek dreven , en de noordooflen wind de baren in ene geheel andere rigting boog. Door het ge- weldig flaan van de ene tegens de andere baar , konden wy merken dat wy door enen Herken ftroom voeren , welks llreek de Kapitein niec bepalen kon. Van den ï6. tot den 21. bleef dezelve gunftige koelte aanhouden Aanmei» tot ons groot genoegen en onze verwondering, want de Kapitein king. merkte aan , dat het iets zeer ongewoons is , enen ooften of noord- ooflen wind tuflchen Europa en de Azores ^ welken het Scheepsvolk de Wefler Eilanden noemt, langer den twee dagen aan een te ont- moeten , de\vyl de gewone wind hier de weften is. Dog aan gene zyde der Azores waijen allerhande winden , vooral om die jaargetyde, ook houden daar de weften winden niet lang aan; waarom de Zee- lieden rekenen , dat als zy de Azora voorby zyn , zy de helft van den weg tuflchen Europa en Jmerika hebben afgedaan, fchoon hec inderdaad nog maar een derde van den weg is. Men krygt deze Ei- landen zelden in 't gezigc , want men houdt 'er van af ter oorzaak van de gevaaiiyke verborgen klippen, die 'er rondom heen leggen. Den 11. Auguftus verzekerde ons de Kapitein omtrent den mid- Tekens dag, dat wy binnen vierentwintig uren enen zuidweilen wind heb- a-ingaan* ben zouden. Ik vroeg hem de reden van deze voorzegging, en hy ^^. ^^^ wees op zekere wolleen in 't zuidweften , welker fpicfen^ zig naar 't "'" noordweften keerden , en zcide my dat zy veroorzaakt wierden door enen wind komenden uit de overgeflelde ftreek. Ik hoorde dat wy thans omtrent halfweg van Penfylvanie waren. Den 23. omtrent 's morgens ten zeven uren ontftond de verwagte zuidweftcn wind , en verfnelde onze vaart zo zeer, dat wy omtrent agt JS»^e//f/&e mylen wegs in een uur afleiden. Dog den volgenden dag ging de wind leggen en was ons tegen , zo dat \vy nauwlyks iets vorderden. Men voorzei ons een ftormpje, dewyl de bovenfte wolken zeer dunen als in ftrepen verdeeld waren , gelyk uitgekamde wol of garen , het welk men altyd voor een teken van fl:orni houdt. De ftrekking van deze wolken was noordooft: en zuidweft , volgens de ftreek van den wind dien wy hadden. Tegen den nagt ging de wind leggen , en wy hadden A % ene '4 DE ZEE TUSSCHEN EUROPA EN AMERH^. ene volmaakte ftilte, het welk een teken is van ene aanflaande verande- ring van wind. Den 25. en 26. ontftond de weden wind en wierd hoe langer hoe fterker, zo dat de Zee op ons dek floeg. Den morgen van den 27. kre- gen wy enen beteren wind , die verfcheiden ftreken doorliep , en tegen den. avond enen ftorm gaf uit het noordooften. Waarae- De Kapitein deelde my ene waarneming mede , die op ene langdurige on- mingen, dervinding gegrond was. Namelyk, dat, fchoon de winden in den y//- lantifchen Oceaan dikwyls veranderen , vooral des zomers , egter de ge- meenfte wind de wellen is ; en dit is de reden dat de overtogt uit Ame- rika naar Europa gemeenlyk in korter tyd gefcliiedt , dan van Europa naar jimerika. Behalven dat zyn de winden in den Atlantifchcn Oce- aan gedurende den Zomer zeer aan fommige oorden bepaald, zo dat het op de ene plaats kan ftormen en op den aflland van enige mylen geheel ftil zyn. 's Winters zyn de winden veel ftandvaftiger , ftrekken zig ver- der uit, en zyn heviger; zo dat dan dezelve wind langen tyd over den- gehelen Oceaan regeert, en zwaarder golven doet gaan dan des Zomers» Den 30. Auguflus , den nagt te voren enige zware weerligten gezien^ dog geen donder gehoord hebbende, vroeg ik den Kapitein , ofhy my daar enige reden van geven konde. Hy zeide my, dat dit verfchynfel- zeer gemeen en een gevolg van ene voorgaande hette in de lugt was ; maar dat , wanneer men het in den winter zag weerligten , voorzigtige Zeelieden gewoon waren zeil te minderen , dewyl zy binnen, weinig uren enen geweldigen ftorm verwagten. Even zo is het ook als in deze wateren om dit Jaargetyde zig een wolk in 't noordweften komt opdoen, want de ondervinding doet hen dan ook enen gewidèn ftorm te- gemoet zien. Den I . September hadden wy tegenwind ; den 2. liep de wind aooi-delyk ,. was ons den 3. weder tegen , en den 4. en 5. was hy goed. Wy be- vonden ons den 5. op 40. graden 3. minuten Noorderbreedle en tus- fchen 53 ^» 54 graden Wefl van Londen. Behalven de golven die met den wind voortgingen , ontmoetten wy 'er den 4. en 5. die uit het zuidweften kwamen, het welk de Kapi- tein aanmerkte als een teken van enen voorbyzynden ftorm, naar den zuidwefter hoek in de nabuurfchap. Den 8. September waren wy op dè hoogte van 38. gr. 24. m'in. tJ. en omtrent 65. gr. W. van Londen. Wy ontmoetten met tame- lyken wind de zwaarfte golven die wy op den gantfchen togt hadden , waaruit de Kapitein opmaakte, dat hier de fcheiding wezen moeft tus- fchen den Oceaan en de Amerikaanfche Zeeboezems , en kort daaraan^ kregen wy kleine baren , fchoon de wind even fterk bleef. DE ZEE TUSSCHEN EUROPA EN AMERIKA. 1748. 5 Den 9. wierden wy gewaar dat op fommige plaatfen de kleur van 't Kleur water, dat tot nog toe van een donker blauw gcweeft was, wat bleker ^^" '"^ wierd. Somtyds trofFen wy lange dog fmalle Itrepen aan, omtrent van r^'^'^^^'^* twaalf of veertien vademen in de breedte , waar het water helder groen , en daardoor van het overige geheel onderfcheiden was. Men fchryft dit toe aan het zand der zee of aan een zeker wier. Den 1 2. ontdekten wy met llilte een zeil , dat wy voor enen SfMnjchen Vrybuicer hielden , dus wy niet weinig in angil waren \ dog wy zagen het zelve Schip enige dagen na ons te Philadelphia aankomen, hebbende het Scheepsvolk van hetzelve de zelve vrees voor ons als wy voor hun gehad. Kapitein Lawson , die den meeften tyd van de reis het bed om. Het ziekte had moeten houden, zeide ons dat wy niet ver van jimerika.Sc\\\ip konden wezen j dog de Stuurman was van ene andere mening , en 'toot. men vemam den volgenden dag des avonds nog geen Land van de grote maft ; ook vond men geen grond op de diepte van verfcheideii vademen. Dus moeft het de Kapitein opgeven. Wy vervolgden dan des nagts langzaam onze reis. Om drie uren des morgens beval de Kapitein het lood uittevverpen , en de matroos riep ten eerllen tien 'vadem ^ waarop een geweldig gefchreuw aan boord ontftond- De Stuurman peilde zelf, dan tien dan veertien vadem, maai- hoe hy ge- meten heeft weet ik niet, want een ogenblik nadat hy veertien va- dem geroepen had lliet het Schip , en daarop kreeg het agtennalkander nog vier zeer hevige floten. De onfteltenis was onbefchryflyk. Het was nu 's morgens om half vyf, 't was nog donker , fchoon de maan eea weinig ligt gaf. Daar waren meer dan tagtig menfchen aan boord , en wy hadden maar enen boot. Gelukkiglyk geraakten wy weder los. Wy wendden, en ontkwamen dus het gevaar. Toen het dag wierd zagen wy het vafte Land van Amerika voor ons. De kufl ziet 'er witagtig uit, is laag, en wat hoger op met dennebomen bedekt. Wy wierden gewaar dat de bank, waarop wy gefloten hadden, vlak over Arkadie ia Maryland lag, op 37. gr. 50. min. N. omtrent ene kleine Zwsed- fche myl van de kuft. Wy volgden de kuft van Maryland ^ die wy fteeds in 't gezigc ^^„ hielden ; dog Kaap Hinlopen dien avond niet kunnende bereiken , daar komfl 'm wy enen loots dagten intenemen , kruilten wy den gantfchen nagt Ameri- voor de Bai van Dellaware. Wy verwagtten regen , om dat het '^*»- zo donker was, maar na den ondergang der Zon viel 'er alleen een zware ^iw, zo. dat onze klederen, zo wel als enige boeken, die 't Scheepsvolk op 't dek had laten leggen, zo nat wierden als of 'er Tïater op gegoten was. De Engelfchen voorfpellen hieruit in Enge- A 2 Innd 6 BAIDELLAWARE. land ene zware hitte voor den volgenden dag, en dit, zeide de Kapi- tein, had ook plaats in Jmerika. De Kufï. Den j 4. zetteden wy met eenen gunfligen wind onze reis voort ; wy hadden aan bakboord altyd land. De Kuft w^as laag en bedekt met een fyn wit zand. Dieper landwaards in was het vol van denne- bomen. Om half agt des morgens kwam de loots aan boord , die van zelven van Kaap Hinlopen gekomen was. Dit is een uitftek lands ten wellen der Bai van Dellaware, waarop een Dorp legt. Het land behoort hier geheel tot Pensylvanie, dog het geen ten ooften de Bai is tot New Jersev. Van Kaap Hinlopen tot Pbi- ladelphia, rekent men honderd en vyftig Engelfche myien , dog van den mond der Dellazvare af maar negentig. Wy ftaken de Bai over, hebbende nu vier en dan elf vadem waters. Hier leggen verfcheiden banken, waarop menig Schip verongelukt is. Scheeps- De Oever was landwaards in met fchone Bomen bedekt , en de ümmer- Loots zo wel als de Stuurman , die te Philadelphia, geboren was , ver- zekerden, dat het land hierom heen vol is van het fchoonfte Scheeps- timmerhout. De Engelfchen , vooral de KoopUeden , laten in deze Volkplantingen zeer veel Schepen bouwen. Dit gefchiedt gemeenlyk des Winters , zo dat de Schepen met het Voorjaar in Zee kunnen gaan. De Del- Een weinig na den middag k\ramen wy aan den mond der Della- ii'iire. luare , daar wel drie mylen breed, dog die hoe langer hoe fmaller wordt, zo dat zy voor Philadelphia nauwlyks ene Engelfche myl breed- te heeft. Zy ontfpringt veel hoger landwaards in. Het land was laag, en op den Oever met zware Eiken en andere Bomen bedekt. TulTchen de BofTchen vertoonden zig Akkers, Landhoeven, en Wei- den voorzien van vee. Hier en daar flonden Hoibergen. De wind voerde ons van het ftrand enen aangenamen reuk toe , ontdaan uit het gemaide gras en andere kruiden. Ne'wcci- Wy zeilden vry diep in den nagt de Rivier op, en voeren by het jlle, vallen van den avond voorby Neivcaftle , ene kleine Stad , op den weftelyken Oever der Dellaware Zy is de oudfle Stad van het ge- hele Land , en is door de Hollanders aangelegd. Zy heeft minder handel dan Philadelphia , fchoon zy boven die plaats vele voorde- len heeft , waar onder dit geen van de rainllen is , dat de Rivier voor haar zelden toevrieft , daar zig voor Philadelphia eiken Win- ter het Ys vaftzet , zo dat 'er de Scheepvaart voor enige weken door afgebroken wordt. Maar rondom Philadelphia is het Land zeer (lerk bebouwd, en de meelte waren \'lieten daar te zamen. gaande' ^^ Hollanders drongen zig hier uit nyd in , ten tyde dat het Land bezitters. Ziueden nog toekwam. Het gelukte hen den Zweden allcngskens den voet DE D E L L A W A R E. 1748. y voet te ligten. Het kwam zelfs tot enen openlyken kryg , waarin de Hollanden den zegen behaalden. Dog hunne vreugd was van korten duur ; want enige jaren daaraan namen hun de Engelfchen het Land weer af. Wy wierpen het anker een weinig later. Den 15. Sept. voeren wy al hoger den ftroom op. Het Land was Cbeflcr. aan beide de Oevers byna overal bewoond , dog de Landhoeven la- gen tainelyk wyd van malkander. Om agt uren des morgens zeilden wy voorby Chefier , ene kleine Stad op den wellelykcn Oever der Rivier. De Stuurman wees ons al de plaatfen aan waar nog Zwe- den woonden. EiNDELYK kwamen wy om tien uren te Philadelphia, na tiiflchen PhiMd- Gravefcnd en deze plaats nog niet een en veeitig volle dagen onder- pbia. weg geweell te zyn. Onze reis werd \'Oor zeer gelukkig gehouden, want men brengt anders in den Winter dikwyls veertien , ja negen- tien en meer weken , in den overtogt door. Wy hadden weinig ftor- men en veel fchoon weder gehad. Kapitein Lawfon verklaarde het noit zo gezien te hebben. De Zee floeg noit over de kajuit heen , en de venfters bleven altyd open. Verfcheiden DuitCchers, die aan boord waren , (liepen op het dek. En Kapitein Lawfon's vriende- lykheid , die hy niet groter aan enen bloedvriend had kunnen beto- nen, vermeerderde my zeer het aangename van de reis. Wy hadden op reis vei-fcheiden aanmerkingen gemaakt rakende de Natuur- Natuurlyke Hiftorie. (*) Wy zagen den 16. en 17. Aug. een foort '^""'''fa^ van Zeewier, Fucus by Linn^us, dat veel geleek naar ene rift "'•''™'^' uyens, zo dik als een vuift, en wit van kleur. Digt by Amerika en ''^"' in de Amerikaanjche Golf ontmoeccai wy den 1 1 . Sept. nog ver- fcheiden foorten van wier, een van welke foortcn het Scheepsvolk Rockiué^d noemde. Een ander zag 'er uit als een fnoer parelen, en een ander was wit , omtrent een voet kng , fmal , overal even breed en regt. Van den 24. Aug. tot den 11. Sept. zagen wy geen ander wier, dan het geen gemeenlyk Go//w;«' genoemd wordt, (**) om dat men veronderftelt dat het uit de Golf van Florida komt. Anderen noe- men het Sargazo, en Linn;eus Fucus natans. De Heel is zeer reder, rondagtig hoekig, van een donker groen; het heeft verfcheiden takken , en ieder tak heeft vele bladeren ihande op ene ry , zeer dun, getand, en ene of anderhalve lyn breed, zo dat zy veel gelyken naar de bladen van het IJsland f eb mos ^ de kleur is geelagtig groen. De (*) In de Hiogduitfcbe Uitgaaf vindt men die aanmerkingen hier en daar verlpreid. Wy hebben , op het voetfpoor van den EngelfcbeTÏ VcnnakkT , lm gevoeglyker gedngt , dezelve hier by malkander te geven. (*♦) Culfmed. t DE ZEE TUSSCHEN EUROPA en AMERIKA De vrugt heeft veel gelykenis naar de onrype Jeneverbes , is rond , groenagtig geel, glad van buiten, en waft onder de bladen op korte fteeltjes van twee of drie lynen lengte ; onder ieder blad zyn van een tot drie beden ; ik zag 'er noit meer aan. Sommige beflèn waren klein , en doorgefneden zynde geheel hol, en beftonden alleen uit ene dunne fchil. Dit fcheen de plant des te bekv^rainer te maken om op 't w^ater te dryven. De bladeren worden aan 't einde der takken al fmaller en fmaller. De bovenfte zyde is glad , de beneden zyde heeft ribben ; (f) en hier vindt men dunne worteltjes , twee , drie of vier lynen lang. Men zeide my dat dit Golfwier, gedroogd en tot poeder geftoten , ba- rende Vrouwen gegeven wierd. Ook bediende men 'er zig van in koortfen ; dog waarom en op welke wyze , kon ik niet te weten ko- men. Wat meer zuidwaards is de Zee op fommige plaatfen vele mylen ver geheel van dit Zeegras bedekt. Veel kleine gepunte hoorns en Hoomwier vindt men op dit gev/as; en zelden ontmoet men 'er ene rifl: van waarin niet enige kleine garnaal of een klein krabje, by LiN- NiEUS Cancer minutus , gevonden worde. Ik vergaderde 'er agt van de laatften en drie van de eerften , en zettede ze in een glas met water. De gamaaltjes bewogen zig zo gauw als alen , rondom in 't glas, maar fomtj^ds langzaam en hielden zig ftil op den grond of aan den kant van 't glas. Wanneer 'er een der kleine krabjes by kwam, namen zy het by de voorfte pootjes , doodden het , en aten 't op. De- zen vermydden daarom hunne vyanden. De krabjes geleken veel naar de garnalen; zy zwommen altyd op ene zyde, de zyden en de ftaart zig beurtelings bewegende. Zy konden hunne voorpoten in den mond fteken; de fprieten waren in gedurige beweging, 's Morgens daaraan vond ik alle de krabben opgegeten van de garnalen. Als deze laatften op den grond van 't glas waren, kwamen zy dikwyls, met ene Jae we- ging gelyk die van ené Waterluis of de Podura van Linn/eus , in een ogenblik boven op het water. In 't zwemmen bewogen zy al hun poten digt by een , en zodi-a zy die ftil hielden zonken zy. De over- gebleven garnalen bew:\arde ik in fterk water, en 't verlies van rayn krabjes werd haaft geboet door anderen , die men menigvuldig in de Boften van 't Zeewier vind. Ik wys den Lezer naar een ander Werk , dat ik voor heb uirtegeven , waar ik deze Dieren nauwkeuriger befchry- ven zal. Op fommige plaatfen zagen wy ene krab zo gToot als ene vuift , welke zwom door de geftadige beweging van hare poten , die zy zodra niet ftil hield of het Dier begon te zinken. Eens zag ik enen o-roten kreeft, zwemmenden op de oppervlakte van het water. Biuliers. Wy vonden drie foorten van de Meduf<s van Linn^us, by de Engei' (t) Nervi longitudinaUs. DE 2ÉE TUSSCHEN EUROPA e>i AMERIKA. 1748. ^^- Engel fchen Bluhbers genaamd. De eerfle is de Medufa Jurita j zy is rond , purperagtig, opent zig gelyk een zak, waar, als ware het, drie witte kringen binnen in zyn ; hare grootte verfchilt van een tot zes duimen middellyns. Zy hebben die (lekende en brandende cigenfchap niet die de andere Medufa: bezitten , gelyk by voorbeeld die welken men op de Kuil van Noorwegen en in den Oceaan vindt. Dezen ven-' den \fy voomamelyk in het Kanaal en de Bai van Biskaye. Na meer dan de helft van den Oceaan te zyn doorgelopen ont- moetten wy een ander foort van Blubber s , bekend onder ~t Zeevolk by den naam van het Spaanfche of Portugeefche Oorlogfchip. Zy zien 'er uit als ene grote blaas , of als de longen van een Beeft , plat ■ op bei- de de zyden, omtrent zes duim o\'er 't kruis, Ichoon purperrood van kleur ; en wanneer men ze met de blote hand aanraakt veroorzaken zy ene groter branding dan enige andere Medufa. Zy worden dikwyls van de golven het onderfte boven gekeerd, dog regten zig in een .ogenblik weer op , met het fpitfe eind naar boven. In de Amcrikaanfcbe Golf zagen wy behalven dit nog een ander foort , het welk het Zeevolk genen anderen naam gaf dan dien van Blubber. Het was van de grootte van een tinnen bord, bruin in 'c mid-' den. De rand was ligcer van kleur, en in ene gedurige beweging. Den 30. Aug. zag ik in den Oceaan een ftuk houts dryven geheel De Gaa- bedekt met de Ganzemojfel ^ de Lepas anatifera van Linn/eus (*) ^cnios- In \ Kanaal zag ik in 't gezigt van 't Eiland M^ight verfcheiden witte ''^'* Kapellen , zeer gelyk aan de Koolkapel , de Papilio brajjica van Lin- NiEUs. Zy gingen noit zitten , en wy verwonderden ons dat zy zig zo ver van land waagden. Sommige gemene Vliegen bleven in onze kajuit de gehele reis over VlicTeu. in 't leven; en gevolglyk kan men niet beflitièu of dit foort ook oor- fpronglyk aan Amerika eigen , dan door de Europeanen derwaards medcgebragt is. Den Delphinus. Phocana van Linn^ïus, by de Zeelieden het Bruin- Zeevarken geheten, (f) ontmoetten wy eerft in het Kanaal, en ver- viii'chen. volgens (*) Zie de Uügezogte Verhandelingen. 2. D. bl, 576, (f) De Italianen noemen dezen Vifch Porcopefce, waarvan, daan de jE«- geljcben Porpejfe , en de Duitfcbers Purpoifen gemaakt Iicbben. Mc meellc volken van Europa noemen hem Zeezium. In de Duitjcbe Zee heet hy Schinein., by de Hollanders Zeev.irken of B ruinvij eb ; by de Zweden, De- nen en NooTiJcegers , Marjuin , waan^an de Franjeben Marfouin gamaalct hebben. De Tslanders noemen hem Suinhual , dat is Zwynwahijcb. De Sklavonifcbe volken zeggen Swinia Morskaya. Of deze algemene benamino' daar van daan komt dat hy in 't zand der Zee wroet om Zandvvormen en an- der aas te vinden gelyk het Varken , dan om dat hy zo Ipekagtig is , is onzeker. F. .. ii9 DE ZEE TUSSCHEN EUROPA EN AMERIKA volgens overal aan deze zyde de Azores j maar voorby die Eilanden ziet men hem zelden , toe dat men op de Kuil van Amerika komt , daar vvy hem in den mond der Dellaware menig\'uldig zagen. Zy ver- fchynen alcyd in fcholen , zomtyds meer dan honderd fterk. Zy zwem- men zeer fnel ; en fchoon zy veel langs het Schip zwommen , als had- den ze vermaak in 'c bruilfchen van het water tegens het Schip, ver- dwenen zy in een ogenblik daarna. Zy hebben de lengte van vier tot agt voeten; hun fnoet gelykt naar de fnep van een Gans; de buik is wit. Somryds fpringen ze vier voet in de hoogte en van vier tot agt voet in de langte uit het water; maar bun geblaas toont dat hun dit moeite koft. Be Matrozen tragtten dikwyls te vergeefs hun van den boeg met een harpoen te treffen, dog huu gauwigheid was groter dan de handig- heid van 't bootsvolk. De Bof- Een ander Vifch van het foort der Zeevai-kens,. (*) welken wy ïlmole. ontmoetten, wordt by de Engel fche INIatrozen BottUnofe genoemd ,, en zwemt in grote fcholen. Men doodt hem dikwyls met den har- poen, en eet hem. Hy is fomtyds ruim twaalf voet lang. Van ge- daante en wys van zwemmen gelykt hy zeer naar het Zeevarkeo.. MeU'. vindt ze overal , van het Kanaal af tot in Amerika toe. Andere Enen Walvifch zagen wy op enigen aflhmd water fpuiten.. villchen. Een grote Hal volgde het Schip enen korten tyd, en was fchielyk uit hetgezigt, zonder dat wy in (laat waren te bepalen tot welk foort: hy behoorde.. Dit was de enige Vifch van het kraakbenige gcilagt , dieit, wy zagen. Van het Béenagtige zagen wy 'er velen aan gindlche zyde der Azo- res, dog genen aan deze zyde dier Eilanden. Enen zagen wy op eni~ gen aflland die zeer groot was.. De Matrozen noemden hem Albe- eer -f het is de Scomber Ihynnus van Linn^eüs.. De Dol- De Delphin der Engelfchen is de Dorado der Portugezen en de fbin. Coryphcena Hippuris van Linn/Eus. Hy is omtrent twee en een halven voet lang, by den kop zes duimen dik en drie duim breed. Hy wordt van den kop naar den flaart toe aan fmalder, waar zyn dikte over- 't kruis anderhalven , en zyn breedte pas enen duim is. Digt by 't hoofd is hy van een fchoon zilveragtig groen , maar by den ftaart donker blauw. De buik is wit, fomtyds gemengd met een donker geel. Op. (k- {*) De Heer Kalm vergift zig zekerlyk als hy den Bottlmofe, den Bottel- neus , tot het geflagt der Bminviffdien brengt. Hy heeft geen tanden , gelylc alle die totdat geflagt behoren hebben. Enderlialven lioort hy onder de Wal- viffchen van het eerlle of tandeloze foort. Zie Pennant's Britisb Zoohgy vol. 3. p. 40. MilTchiea zou meu hem gevoeglyk noemen de Balatya am^mlUtat F. 