VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
srekkelyk , in het Vierde Deels, Tweede Stuk, em D. waare en valfche Godsdienst. ne : Waarrieeming wegens de heilzaatne uitwerking van de Dut camara, in Rheumauque pynen. Door den Heer car- RERE. . ` ' é Natuurlyke. Historie van den Plakker , of Groote' Kool-mees , van de Kleine Kool-mees, of Zwartkop , en van. de Moeras- MEES.: Tee den Heer DE MONTBEILLABD ; Medefchrye ver van den Heer DE BUFFON, | 3 Tafereel van: Minorca, of algemeene en byzandere Befchrye ving diens Erands, met een berigt van de Zeden en Gee bruiken der Inwoonderen , van den aart des Grands, van de Voortbrenggelen , van den Koophandel „de Oudheden , de Burgeriyke err Natuuriyke Historie , benevens een breedvoerig verflag van de Stad en Havén Mahon, het Kasteel St. Philippe, ENZ. Dm ` Wertoog over de Dichterlyke Charateng, Door JAMES BE- ATTIE. t at Aanwyzing det hoogstwaarfchynlyke reden , waarom de Carholyken zich meer aan- bet misbruik van cops Naam Gehuidig maaken, dan andere: Christenen. >.. ` 28 Merkwaardige Voorbeelden van het Aanbelang en den In- vlodd ‘der Vrouwen, in ‘het Oosten : met -eenige byzone derhéđen , haare Kleeding, Character en Zeden. betreffen- de. Door RICHARDSON. d 34 Misfive „ aaf de Heeren Schryveren der Algemeene Vadere jandfche-Lettersefeningen, wegens eenige Hand{chriften. ` , S 40 “Het teder Meisje. Dicht flukje. 44 JV. DEEL. MENGELW, NO. 15e Sa Be CG: INN EO U D d ' Redenvoering over de onvermydelykheid des Doods, en deszelfs niet min:ongermydelyke Gevolgen. Door THO- MAS BLACKLOCK, D. D. 45 bot be de Bereiding, van den Vjolen-Syroop, 54 atuur Bet van de Pirgpel-mees en het Boa dam, Der Volgens den Heer De MONTREILLARD. 56 afereel van Minor cl ol van bl. ar.) 6o Vertoog over de de ers, > “Door Le ATTIE, (Vervolg Gg ` 66 Aanmerkingen van den ee? des Koophandels op den Godsdienst. CH Rondgaande Brief van wegen den Groot Hertog 4 -Van Tot- caanen , aan de Hoofden der Edelen, in de Steden Ke Staaten, over Ae Klederpragt. - De vermeende. Kunat-xegsar. in: Betten ontdek. … waare Gefahiedenie. … - JS Raad aan een Nydigen. Dichtffukje. OO 83 Lugtsgeffeldheid té vAonfterdam ; in: Famiary j' 178A. Bé De Dank--Vdst-: en Biddagvierende Nederlander. ., fe Brief var PETRUS CAMPER, aan den Heere Së / HUSSEN > - over het mankgaan der Kinderen. Berigt van de vroegtydige vrugtbaarheid. eens Pings. 103 atuurlyke Historie van het Europisch Hangnestje ‘en het Honger, Volgens den Heer DE MONTBEIEEARD. iag Pr TRARCHA 4 als Minnaar en Dichter hero. | r 108 Over het geeven van Am, …… „HS pe Misdaadige, E in Log bragt. der Liefde, - Tans WE e, e 123 Zedelyke Geste TL 15 L,ugtsgefteldhext te fera, i in: February: > c, 1% Redeneoeriug over de onvermydetykkeid. des Doods, en deszelfs niet min onvermydelyke Gevalgen. Door THOMAS ` BLACKBOOK: (Wervolg:en: flot yan. bi.: 54) Tag Aanmerkingen over: het fchadelyk e van Keunmlyven, en over: den: krommen Kuggtaa of Bogchels Der Ja- COB VAN DER HAAR. . 14Q De voorraamfte Leebensgevallen, en het Gharaer van den beroemden Genecsheer THRADORE TRONCHIN. :. . 148 ‘Proeve over het Vermaak en de Leering, ontftaande uit her d n è a me hi t > ’ H H A IN HOUD. beoefenen van de Werken der Natuur, by het aankomend Voorjaar. 154 Berigt van de Termites , of Witte Mieren, in Africa „en ang dere heete Gewesten, In eenen Brieve van Mr. nenrv _ SMEATHMAN van. Clements-inn „ aan den Heer JosEruy BANKS..B. B. R, S. …, 159 Bafpiegeling van KLITANDER , by de Geboorte van een’ 17E Pajemon. Naar " Hoggduitsch van den Heere So GESSNER. DM dÄ ' 173 De Zielverhuizing. Dichifliakje, Pa 175 Lugtsgefteldheid te gmferdam - in Mast, 176 De Deugd behoort. als, eene aangenaame ‚zaak. geleerd te - worden. , 177 Waarneeming wegens de. goede uitwerking der Abforbeerem de middelen y ir , in gevallen waar een ícherp en vergiftig Zuur is ingenomen. . Door SCHUELER, ` Scheikuodige aanmeskiogen, omtrent. gemeen Regenwater , met Loodftof bezwangerd. Door w, V. BARNEVELD, 183 Natuurlyke Historie van de Langftaartige en Gekuifde Mee- zen. Volgens den Heer pE MONTBEILLARD. 5 t Vertoog over de Dichterlyke Schikking. Door JAMES‘ BE- - ATTIE. IS Verflag van de voornaamfte Leevensgeyallen en Werken. van Madame DU BOCCAGE. ; 204 Brief aan een der Schryveren in de Lesteroefeningin. . 2 Zedelyke Bedenkingen. nn 5) Eene Chineefche Vertelling. | zis Klinkdicht op de Vryverklaaring der XI Straaten van ' Noord- America , door de Zeven Vereenigde Staaten var: Nederland. ' 2J Bedenkingen, over de e, vroegtjdige Wereld-kennis , welke d zoekt ‘te doen verkrygen. Naar "tr En- DA Lé de Heer vicesimus KNox. A. M. 217 Aanmerkingen yan PETRUS CAMPER, over het fchynbaar groot getal geftorvenen, binnen Harlingen, 19. den Jaare 1779, en eenige andere byzonderfieden daar toe betrekke- 233 Natuurlyke Historie van den Blaauw fpecht. Volgens den Heer DE MONTBEILLARD, d ` $ 4 | dÉ Ka INHOUD, Berigt van het Feest der Rooze te Salèncy , in Picardye. ` Door de Gravinne DE GENLIS. 237 Vertoog over dé Dichterlyke Schikking. Door JAMES BEAT- TIE. (Wervolg en flot van bl. 204.) 42 Aandoentyke Gefchiedenis van den Eerw. LA ROCHE ftrek- ` Kende tot. eer van den Godsdienst, en van het Mensch- yk Hart, 249 De Vertaaler en Dichter. Dichtflukje. -259 Lugtsgefteldheid te Amfterdam, in April: 266 Verhandeling over den weerzin, dien de meeste Menfchen _ betoonen, om ernftig aan den dood te gedenken, en de «_ bronnen, waar uit dit voortvloeit. 26r Waarnecming ,: wegens de Afgaande Koortzen. ` Meèdeges y deeld door den Heer *... M. Dr. 267 Misfive aan de Schryveren der Algemeene Vaderlandfche . - Letteroefeningen. 268 Nadere Beprneving van des Heeren BINDHErM’s opmerking , - -by de Bereiding wan den Violen-Syroop. Door p. J. Kase “TELEIN. e . - 269 Berigt van de Termites , of Witte Mieren. Door den Heer H. SMEATHMAN. (Vervolg en flot van id. 171.) 275 De oorfprong der Monniken, en van het Kloosterleeven. “Door EDWARD GIBBON., 286 Aan de Schryvers der Letteroefeningen. 289 Carthago, en hdare Velkplantingên. `. 290 De Ryke Man. . Eene Qosterfçhe Vertelling, 292 De Doorn en de Roos. rie - 294 De re leurgeftelde Hoogmoed. 295 Naberigt. dE ald. Lugtsgefteldheid. te Amflerdam, in Mais- `, 296 Aanmerkingen over het Gebed. 5 297 Waarneeming wegens de goede uitwerking van den Spiritus Æthereys Vitriolicus. Door F. HOME. ` 303 Aanmerkingen over het beste Vgedzel. voor eerstgeboren Kinderen. Door JACOB VAN DER HAAR. ` 304 Natuurlyke Historie der Boom-krujpertjes en Muur-kruiper- tjes. Volgens den Heer DE MONTREILLARD,. ` 308 Proeve, wegens de uitwerkingen en nuttigheden van Lugt en Water, op den groei der Planten. On 313 Verflag wegens den onlangs overleden. ftaliagufchen Dichter METASTASIO. En b De E / INHOUD. Aanpryzing der Spaarzaamheid en Huishoudelykheid. ` 322 Nafpooring der Afkomfte van den Heere ANTONIE PERRE- NoT, Cardinaal yan Granvelle. 329 Brief van een Vaderlander, aan zynen Broeder, by deszelfs sanftelling tot Luitenant ter Zee. 333 Brief aan de Schryvers der Algemeene Vaderlandfche Letter- oefeningen, wegens een verbeterd Kerkmuzyk voor onze Pfalmen. ` 335 Zedelyke Bedenkingen. `- 836 Lugtsgefteldheid te Amflerdam , in: funy. - 340 Over de waare Nederigheid. 34E Waarneeming wegens eene Diabetes, door gebruik van de Kina met de Tinétuur der Spaaníche Vliegen geneezen. Door ® M. D.. 47 Brief, van Dr. C. PEREROOM, aan den Wel Ed. Hoogbe- roemden Heere Pp. CAMPER , over het Mankgaan. 349 Natuurlyke Historie der Wliegen-Vogelijes. Volgens den Heer DE BUFFON, ' 354 Het vliegend Schip van den Heer BLANCHARD. 358 Brief van den Heer DE LA LANDE , over de onmogelykhetd van vliegen voor den Mensch. Proeve, over de Naavolging, en het vermaak daar vit ont- (taande. Door den Heer j. BEATTIE. 362, Voorflag om de Leden van den Staat te weegen. Door den Graave CHESTERFIELD. 366 Proeve over de Huwlyks-genegenheid. Door Mejuffrouw GRIFFITH. 371 De ongelukkige Bruid, Eene Zede'yke Vertelling. 375 Nieuwe Aanpryzing van eene oude zaak, 380 De omkoopbaarheid der Dienstboden. 382 Naberigy E , l 383 Lugtsgelteldheid te Amflerdem , in Fuly.. `- 384 Gedagten over den Nyd, en die Ondeugd in t byzonder met den Toorn vergeleeken, ter aantvoninge van haare grootere Boosheid. , 385 Aanmerkingen over de Zinking-Koorts, welke. vaornamelyk in de Maand Juny, des Jaars 1782, te .Amfterdam:ge- heerscht heeft. Door J. P. MICHELL. M D. _ -389 Vertoog, over den fchynbaaren Weg, welken de in ‘het voorleden Jaar ontdekte Planeet , van .den.z'O&ober gdeezes Jaars, tot den I April van het volgende Jar, za I NÑ HOUD. e #al befchryven. Door j. F. HENNERT, Hoop} / de Kach te Utrecht. i Sen i Natuurlyke Historie der Colibrirtjess Volgens den Heer pr BUFFON: 416 De recht zangemoedigde Goedhartigteid van ‘de Jonge eer ` Louifa. Door den BERQUIR, A1 „Mirtil en Daphne. | 3 | ` Phillis en Chloë. 424 De zwakheid det Deugd zonder Godsdienst s gefthecst in ‚ t geval var ELENORA, ‚426 De Deïst of het Character Van NICANDER.. . 428 Zedelyke Bedenkingen. Nadere opheldering der Nieuwe Aanpryzing van eene ou -~ de zaak, voorgeiteld , bl. 380—5382. . 43t Het goed Vertrouwen. Dichtftukje. ' … | ke Bedenkingen over de Zielsverhuizing. 433 Aanmerkingen over den.aart der Uiewaasfemirigerr van be- dorvert Water. Door A. YPEY, Leer Anatomés , enz. te Franeker. | Aë Natuurlyke Historie. der Pappegaayen. 1 Volgens den Hear , DE BUFFON. 450 Proeve over de Pmaatzugt of Snappery: `. ` | De Wensch, Naar ’t Hoogduitsch vans. GESINEE, wë De Beeldhouwer door de Inquifltie gedoemd, of ‘het uiteid- de van Torrigiano. 472 De Stervende Wysgeet. >- WE i 475 Het Voorfchrift van MOHOMETH. 8 474 Affcheidsgroet aan myn Vaderland. Dicheflúkje. 475 Lugtsgefteldheid te Amflerdam, in Augustus. 426 Aanpryzing der Milddaadigheid, Hand. XX. ag, 477 Waarneeming , wegens eene langduurige Lienterie, doot het gebruik wan de Arabifche Gom, "Opam; en Alvin … geneezert. Door *... M. Dr. 485 Natuuriyke Fiistorie der Kakatoës. Volgens den Heer pr ` BUFFON. 485 Berigt van den Harmattan s, een zonder erlingen Wind in AÑ- + Ca. Door m. posson, M. ‘487 Het Vraagftuk , waarom zvn wy de n atante Uitviidinger han de Eeuwen van Onkunde verfchuldigd ? Beantwoord deet den Heere LE PRINCE le Jeune. | 48s -D U IN HOU D Kedenvoering over de Latyufche Heketdichters, Hordeiut Perfiusen Juvenalis. Door den Heer pusauLx. 49$ Verhandeling over °t Zelfbehaegen, ` : 50$ Bedenkingen , over het bidden voor de Wapenen van den Staat. Eoas ' , 509 Amcdote van Czaar Peter de Groote. Ontieend. van M. LEVESQUE. sis Aanfpraak aan de Nederlanders , die de Lezer een Voorbe- rigt noemen kan. d 513 Lugtsgefteldheid te Amfterdam , in September. 536 Verhandeling over het gebrek van eens anders Fouten. te zien , en zyn eigen te bedekken. 517 Brief van J. P. MICHELL, M. D. aan den Hoogleeraar a, YPEY , bevattende een Onderzoek, over de vermeende fchadelykheid der Dampen van Rottend Water. 524 Wysgeerige Twyfelingen aan de Geleerden voorgefteld, Door den Heer DE LA COUDRENIERE. 545 De Vraag, wat is een Americaan? Door een Americaan beantwoord. 548 Berigten wegens den Generaal Eliot. ` 553 Moran. Eene Vertelling voor het Gemeen. 557 De Vergelding. Dichtflukje. 559 Lugtsgefteldheid te Amflerdam , in O&ober. 560 De Stervende Christen. 56t Genees- en Heelkundige gevallen en aanmerkingen , over het zwellen , vergroten en uitzakken van de Tong. Door Natuurlyke Historie van den Grauwen Pappegaay. Volgens den (Heer DE BUFFON. 7 573 Berigt wegens den Mammouth , een Groenlandsch Dier, van °t welk men groote Beenderen en Tanden vindt in Europa, Afia en Africa. Door den Heer DE LA cou- DRENIERE. sët Reize na Salency in Picardye, Door. ***, In eenen Brie- ve van 8 Juny 1781 , aan den Graaf DE CASSINI. 586 XIX Berigt wegens een Prentwerk. Volgens de nieuwe Uitvinding van den Heere C. PLGOS VAN AMSTEL, JAC. CORNZ. 2 Hagar in de Woestyne. Eene Tooneel-Zamenfpraak. Door de Gravinne DE GENLIS. 397 INHOUD. b Rene zeér aandoenlyke Ontmoeting. Sep Damon en Cloë. | 607 De Oorfprong der Nieuwejaars giften, kortlyk uit de Oud- heid toegelicht. Gok De Vlieg en het Paard, Een Fabel. ald. De Mieren en de-Mietenleeuw. Zen Fabel. 610 Anecdote. Bt Denken , Spreeken , Doen. … ald. Lugtsgefteldheid te Amfterdam, in November. 612 De Eer. Aan mynen Vriend ***, Dichtftukje. 613 Gedagten over een aangenaamen Morgenftond, 618 Lugtsgefteldheid te Amflerdam , in December. 629 Sa » 1% enen Dei gen ks er MEN- gj em MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTEREN,KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN DO BETREKKELYK. DE WAARE EN VALSCHE GODSDIENST, ` Ve alle de vertroostingen, doot den grooten Schepper den Menschdomme gefchonken, is eene vroegtydige Hoogagting voor, en Liefde tot, zyne aanbiddelyke Vol- maaktheden, Godsdienst geheeten, een der kragtdaadigfte en genoëglykfte : want , wat kan °t leeven meer vervrolyken , dan het beftendig aanwenden onzer redelyke vermogens , tot het befchouwen van de Eigeufehappen eens Weezens , welks oneindige Magt beftuurd wordt door onbeperkte Goedheid ? Niets op aarde kan hemelfcher zyn, dan een Eerdienst van deeze foort, waar Dankbaarheid ons voor °t altaar brengt , waar Hoop en Vrede ons befchermen. Zulk een Godsdienst bettaat niet in uitwendige Plegtigheden ‚en huichelende Ge- baaren, maar in guivere Gehoorzaamheid des harten aan den Wil van Hem, die alle dingen voortbragt, om mede te werken tot de algemeene zamenftemming der Natuurc, Dusdanige gedagten doen ons vroeg de ftmktíte regels van Zedelyke Schoonheid aankleeven, en openen het Hart om de Liefde mèt. haaren ganfchen hemelfchen ftoet te ontvan- gen. Hier. zit. Vergenoegen op den throon, onderfchraagd door Rede en Onfchuld : en Gelukzaligbeid verfpreidt haaren ‘Godlyken invloed rondsomme. Deeze zyn de 'onaffcheide- lyke Gezellinnen van den waaren Godsdienst, Maar wat maakt den trein uit des Bygeloofs? Geheel ait- dere beelden -komen ons. voor oogen. Onrust, ‘Vrees, Kwaadaartigheid , Knaágirig. Aan deezen helfchen Geest mogen wy de ontelbaare wreedheden, die de jaarboeken aller Eeuwen bevlekken, toefchryven:. want niets is zo barbaarsch , niets zo onnatuurlyk, of Bygeloof weet het in een Pligt te hervormen. De Heilige Bladeren onderrigten ons , dat de Priesters van den Afgod MoLocH , als eene Gods- dienst-Plegtighreid, -de Kinderen daar aan opoffêrden: en onopneembaar zyn de plaatzen in ongewyde Schryvers, die gewaagen van de bloedige uitwerkzelen der Heidenfche Af- godery , om Dier te fprecken van de huislyke rampen en ze- IV. DEEL. MENGELW. NO. Te A … de- 4 H DE WAARE EN VALSCHE GODSDIENST. E deloosheden in het burgerlyk leeven, ontftaande uit de ver: keerde begrippen, welke de berokkeners en pleegers koes- terden van de Godheid, Want, daar het eigenaartig is , dat wy de voorwerpen onzer hoogagtinge en verwonderinge navolgen, is het niet te bevreemden, dat de Dienaars vam een Weezen, °t welk door de Priesters werd afgefchilderd als Wraakzugtig, Wellustig, en Kwaadaartig , in ’t einde het toppunt van boosheid beklommen. ERENTJUS bettraft van ter zyde , in eene zyner Blyípelen;, den dwaalenden eerdienst zyner Landsgenooten, daar hy een jongen Ligtmis zyn gedrag , door het voorbeeld van Ju- ` PITER, doet billyken Ge) Dit was, in de daad, ecne zeer troostlyke wyze van redenkavelen voor allen, die gaarne aan hunne lusten en ontftooke driften den losfen teugel vier- den. ` Groot zyn deeze miskwamen; dan nog grooter, die ont- ftonden uit verkeerde afbeeldingen van con zelve. Deeze aven grond aan de woeste Geestdryvery der Arabieren , die ervalging tòt een werktuig van den Godsdienst bezigden , en den weg na het Paradys met het bloed van millioenen bevlekten. Hun groote Propheet heiligde roof en moord; hy leeraarde zyne naavalgeren , dat het zekerst middel , om de gunst van ALLACH te winnen, beftondt in te zegepraalen over den dood van Ongeloovigen. De Moorddolk cette by | em Animus gaudebat mihi, Deum fefe in hominem eonvertisfe, atque per alienas te- gulas Ven'sfe clanculum per impluvium ëmge At quem Deum? qui templa cæli foniey ooncutét ` Ego homuncio hoc non facerem ? Li d PR WARRE EN VALSCHE CODSDIENST. 8 be ber Zwaard des Hemels, en derwyze verhitte hy dè harsfens van een wellustig Volk, door de hoop op ten Ps- radys, waar zinnelyke lust de betooning zyn zou voor gearen, van welke anderzins de smenschlyke natuur gruwt, dat zy uit hunne woestenyen als een ftroom voort- wekten, en de Koningryken der Aarde, door de verwoes- tendfte Geestdryvery, verdelgden. Ek wenschte wel hier niet by te kunnen voegen, dat de guiwerfte Godsdienst, ooit der Wereld aangekurdigd, de onfchuidige oorzaak geworden is van bykans even aanftoot- lyke wreed- en onmenschiykheden; ep dat de oogmerken wen booze Meníchen maar al te veel de overhand gekreegen hebben , door verkeerde begrippen van de Godlyke Inzet- tingen. demand zou zich veelligt verbeelden, dat de zo- danigen hun best deeden om lettertyk waar te maaken, °t geen de Godlyke Infteller, zinnebeeldig, voorfpeld hadt, va Meent niet dat ik gekomen ben om Vrede op Aarde te we brengen: ik ben niet gekomen om Vrede te brengenz ə» maar het Zwaard,” daar mede aanduidende, dat elke nieuwe Leet op de Wereld tegenkanting zou ontmoeten. Maar het woeste Bygetoof van ontmenschte Geloovigen heeft, als °t ware , dít zeggen, met de daad bewaarheid, en den Tempel des Vredes in een Spelonk van Verwoesting weranderd. Hoe ftrydig, hoe rechtdraads ftrydig is zulks mer de hemelfche Inftellingen , die het fchoonfte flelzel van Zedeleere vormen, immer het Menschdom voorgedraagen', ` welk Maatigheid, Verdraagzaamheid, Goedguüftigheid , en de alle deugden bevattende Liefde predikt. d De toetzen , derhalven , van Godsdienst zyn Goedertie- renheid en Rede. Alles, wat ftrekt om de eene voort te brengen, en met de andere zamenftemt, is ongetwyfeld zwaar: wat tegen een van beide is aangekant volzekér valscts. Wanneer ons Geloof, volgens deeze beginzels geregekd wordt,-is het hier op aarde eene vervroeging der Ontterf. &ykheid. Het verzagt de finerten van drukkend en anders overmeesterend Onheil; het maatigt de genietingen van am- ders bedweimenden Voorfpoed. Want, door ons te onder- houden en te bemoedigen met de hoope van zuiverder en beftendiger geneugten, dan wy hier kunnen fmaaken , wor- den wy, zo verre onze menschlyke natuur gehengt , onver- Schillig omtrent ons lot in deezen ras voorbyvliegenden Gaat, en wy ontvangen hier beneden eene voorproeve van de genietingen des toekomenden. bleef op dit onderwerp peinzen s tot ik te bedde ging, 2 en 4. DE WAARE EN VALSCHE GODSDIENST, en hadt, omtrent den morgenftond „den volgenden Droom , ontftaande, zo ik veronderftel, uit de ftrydige denkbeele den, met welke vervuld, ik my ter ruste begaf: want de Droomen, gelyk ARISTOTELES aanmerkt, zyn afbeeldingen of Schaduwen van onze waakende gedagten en bedryven, » Ik itond, zo ik my verbeeldde, op eene plaams, met ee- s ne zigtbaare duisternis, om my van MILTONs uitdruk- > king te bedienen, vervuld: er was even zo veel hichts, sn dat ik de fchriklykheid van den chaos rondsom my kon s Zien: op één oogenblik , hicldt de ftryd der hoofdttoffen as Op, elk nam, als door betovering, zyne eigene plaats, ə en alles kreeg de fchoonfte gedaante. Terwyl ik my ten > hoogíten verwonderde, en verrukt was over de magt ə» en goedheid van den onzigtbaaren Werkmeester deezer ae Veranderinge; niet weetende tot welk een einde ik hier » gebragt was, dagt my dat een: Weezen , van die geftalte ss als wy ons doorgaans Cem denkbeeld: van eenen Engel as vormen ‚na my toekwam-;en aanboodt my te geleiden door es de onbekende Gewesten, en te onderngten van ’t geen aa ìk zag. “t Zelve was in donkere Bot gekleed , het gelaad ss ftondt ftuurs en peinzende, een trek van valfchen roem as fpeelde daar fterk onder. Een groot aantal Schepzels, > met my van dezelfde natuure, kwam eneeuggpakt agter ee haar, allen om ftryd zich yverig betoonende, om: haar s, te gehoorzaamen: ’t was, egter duidelyk te ontdekken , s, dat deeze voorgewende yver uit Vreeze voortkwam , die ə» zelden, zo immer, met Liefde gepaard. gaat.. Op: myn ‘ss twyfelend marren , of ik my by de hoop zou vervoegen , nam s Zy oogenbliklyk zulk.een verfchrikkend gelaad aan, dat ə het bloed in myne aderen, van killen angst, vertraagde: an de flaaven in haar trein, {choon heimlyk afkeerig van s haare dwinglandy, zagen my desgelyks dreigende aan, en tot de vrees van alleen en ongelukkig. gelaaten te worden, 39 my bewoog om het onzalig tal te vermeerderen, — ə» Weinig fchreeden gevorderd zynde, vertoonde zich een aa andere Engel, met cen ontfronst en vrolyk geland , met a ecn zuiver wit kleed omhangeï. Onmiddelyk floegen wy » t oog. Laat haar deeze elendig verdoolden, eene wyi, ophouden met haare oude beleezingen: ik zal voortreeden om u het verbljf yan onveranderlyk Genoegen te laaten befchouwen. » Zo ras zy hadt uitgefprooken, vertoonde zich een ‚> glansryk licht, °t geen zich uitftrekte tot de verfte dee- ə len der Aarde, en onze harten met een hemelfche ver- ə rukking vervulde, Op een afltand, kwamen duizenden ə» van Hemelbewoonders aan- en nederwaards vliegen 5 s Ontelbaare zegeningen ftortten zy over ons uit, daar s» Wy opgetoogen onden., Zy fcheenen geduurig na en s, van dien eeuwigen oorfprong des lichts te gaan. Terwyl an WY , vol verrukking , dit verbaazend tooneel befchouwden y an ging een dier Hemelbooden, die onze misleide Broeders s vertroost hadt, te midden van ontelbaare elenden , waar » in de Bedriegfter hun gedompeld hadt, tot den Throon an des Allerhoogften, Deeze werd op aarde BEROUW ge- en heeten, en hadt eene fchoone gedaante, ondanks de an traanen , welke de wangen bedekten, Niet lang daar na s daalde een ander neder; uit haare ooge ftraalde minzaam- 3s heid, en zy fcheen verheugd over den last des Hemelg ə haar opgelegd, den last om goed te doen, Haare naam em WaS VERGERFLYKHEID., GENADE ging voor haar heen „ en CR WAARHEID beftuurde haare vlugt. In haare hand hadt 9 33 zy WW 6 DE WAARE BN VALICHI GOVSDIERSY.. A Zy den balzem der Vertroostinge , en hoe meer zy den zm zelven toereikte , hoe meet hoe overvloediger de voorraad s dier gave wierd. —— Op één oogenblik fcheurden de nevels „ s die tot dus lang de rest onzer Medemeníchen bedekten 3 a En de heerlykheid des Opperften befcheen hun: op dit as vertoon week de Tovereste , die hun misleid hadt, na ‚ haar ryk der duisternisfe, en verfcheen niet meer.” — den wy allen onze dankzeggingen uitboezemden over onze verlosfiage „werd ik , op °t gewoone uur, gewekt door myi Knegt: doeh myn Droom verfchafte my ftoffe van nadenken toor den ganfchen dag, DH EE mn tenten WAARNEENING WEGENS DE HEILZAAME UITWERKING VAN DE DULCAMARA, IN RHEUMATIQUE PYNEN , DOOR DEN HEER CARRERE: C Memoire fur les vertus "dag EF les effets de la douce- amere. Paris 1780.) Eier Dame, vyf-en-twintig Jaaren oud, die zeer aana doenlyk van geftel was, en, uit dien hoofde, dikwils aan Catharale toevallen onderhevig was, kreeg, in het jaar 1772, een Rheumatismus, die zig voornamentlyk in de fpieren van den hals, fchouders en ruggegraad bepaalde. De Lyderesfe had, eenige dagen te vooren, de Menfes gee had, die, echter, niet zo fterk als gewoonlyk geweest wa- ren. Zy gevoelde hevige pynen, de pynlyke plaats was zeer rood, en het fcheen als of °t eene foort van Erefipelas zoude worden. Het aangezicht van de Lyderesfe was zeer food, én de bloedvaten waren fterk opgezet, de huid en de tong zeer droog, en de pols hard en gefparrnen. Daarby klaagde zy over eene algemeene ongeduurigheid in het ge- heele Ligchaam: zy had eenen hevigen dorst, en konde flegts op de eene zyde*liggen; dog by dit alles befpeurde fk geen de minfte Koorts. Ik zogt, door twee herhaalde aderlaatingen op den arm, de hevigheid der toevalfen te verminderen, en gaf haar nog daarenboven eenige zagte nitillende middelen , waarby ik haar veel Huy liet drinken, a den derden dag , begonnen de toevallen merkelyk te vers minderen , zo dat ‘er, op den vyfden dag, niets dan de bee verigeroemde pynen te rug bleeven. « Dit merkende, ging ‘ik over tot het gebruik varn de Dula Camara, waarvan ik haar dagelyks eene halve orce lier gêr | , rui- t, VAN DE DULCAMARA IN RHEUM!'TIQUEPYNEN. 7 bruiken , en waarby zy ten pint Huy moest drinken. Den vierden: dag, na dae ik dit middel had laten gebruiken, kwam "er eene zagte uitwaasfeming ten voorfchyn, die, echter, geduurende twee dagen, niet fterk vermeerderde. Ek vergrootte vervolgens de gifte van de Dulcamara , tot des Dragmas des daags , waarop terftond den volgenden een sweet ten Voorfchyn kwam, dat vyf dagen agter een aans hield , en waardoor de Eyderesfe te eenemaal van de Gen bevryd wierd. — Zonderling is het, dat, na deeze zieke te, de Lyderesfe, die te vooren zo fterk aan zinkingen one derheevig was, volkomen daarvan bevryd is gebleeven sen, ten minften Tanger dan een Jaar, op welken tyd ik de plaats „ waar zy woonde, verker, niets van dien aart befpeurd heeft. —— Of dit aan het gebruik van de Dulcamara toe te fchryven zy, dure ik niet beflisfen. en , I NATUURLYKE HISTORIE VAN DEN PLAKKER , OF GROOTE BOOL-MERS. —— VAN DE KLEINE KOOL-MEES, OF ' ZWARTKOP — EN VAN DE MOERAS-MLEES, (Volgens den Heer de MONTBEILLARD, Medefchryver van den. Heer DE BUFFON.) e Plakker wordt in °t Grieksch Alyi6ade, in ’t Latyn Parus major, in *t Ftaliaansch Parifoln domestica, in “ Hoogduitsch Sptegel-meife of Brand-meife, in *t Fngelsch, she great tit- Moule, of the preat Oxei, m het Fransch Cha bonniere, in °t Porrugeesch Tintitalum, in "e Turksch Ala geheeten. ` Ek weet niet waarom BELON zich verzekerd houdt, dat deeze foort zo niet aan de takken hangt als de andere ; want ik heb gelegenheid gchad om waar te neemen, dat een Plakker geftadig ging hangen aan de ftokjes boven in de vlugt, en, ziek geworden, met den kop om laag in die hangende geftalte zich vertoonende, zo bleef, tot dat hy ftierf, en na zyn dood. Door eigen’ ondervinding ben ik desgelyks verzekerd, dat de Plakker , in een vlugt, zomtyds den kop open pikt van kleine vogeltjes, hem aangeboden, en zich op de harsfens vergast. De Heer HERBERT heeft het zelfde bykans waat- genomen: als hy een Roodborstje met acht of tién Plakkers in een zelfde vlugt plaatfte: de proeve bezon Je morgens ten negen uaren, op den middag was de kop van ’t Rood- - A A , borsta 8 . NATUURLYKE HISTORIE borstje doorgebeeten; en de Plakkers hadden 31 de harsfene opgeteten, —- Van den anderen kant heb ik gezien, dat een vry goed getal Plakkers, en andere Vogeltjes, een ge- ‘ruimen tyd, zonder vyandlykheden te pleegen, in gen en dezelfde vlugt, leefden: en op het oogenblik , dat ik dit fchryf, heb ik een Plakker, die, zints zes maanden in goede verftandhouding leeft met Vinken en Sysjes, fchoon eent der laarstgemelden, in dien tusfchentyd ziek geweest , en, in dien zwakken itaat, den Plakker meermaalen gele- genheid gegeeven hebbe, om zyne verdervenden en ver- woestenden aart te voldoen. De Plakkers onthouden zich op ’t gebergte en in de vlak- ten, in kreupel- en hakhout, als mede in groote bosfchen. De Heer LOTTINGER verzekert my, ondertusfchen , dat 2y liefst op ’t gebergte zyn. De gewoonlyke zang van het Man- netje , dien het een gansch jaar door zingt „en doorgaans laat hooren in den morgen van regenagtige dagen, gelykt zeer na het geknars van een vyl, uit welken hoofde hy zomtyds den naam van Slotermaaker draagt; doch, in den Voortyd s flaat hy een anderen toen, die zo aangenaam en vol ver- fcheidenhieids is, dat men: niet zou gelooven denzelfden Vogel te hooren. FRISCH, GUIS, en veele anderen , verge- lyken dien zang met den zang der Vinken; en van hier wordt deeze foort by eenigen de Vink-Mees geheeten. Men houdt, volgens ALDROVANDUS , den Plakker, in zommige landen, in kouwtjes, om den aangenaamen wildzang, dien hy bykans het geheele jaar doet hooren. Turner , inte- gendeel, zegt, dat de zang der Plakkers, in den voortyd , weinig aangenaaïms heeft, en hy het overige gedeelte van % jaar zich ftil houdt. In *t algemeen maaken de Sghryvers van hunne byzondere en plaatslyke waarneemingên, zo vee- le algemeene ftelregels; dikwyls doen zy niets meer dan enkel herhaalen °t geen zy van onkundigen en onbevoegde waarneemers gehoord hebben; van hier die tegenzeggelyk- heden, OriNa geeft den Plakker den voorrang boven alle anderen in °t zingen , en om tot lokvogels te dienen: hy laat zich ligt temmen, en zo volkomen dat hy uit de hand komt eeten , kunstjes leert, en, om alles met één woord te zeg- gen, in den gevangen ftaat zelfs eitjes legt. Wanneer deeze -Vogeltjes in hunnen natuurftaat of vry zyn, beginnen zy de eerfte dagen van February te paaren: zy maaken hun nest in een hollen boom of een muurgat3 doch zy zyn reeds lang gepaard eer zy dit werk aanvangen, en zy Dellen het zamen van het zagtfte ,’t geen zy kunuen vin en, VAN VERSCHEIDE MEEZEN. A den. Eik broedzel beftast ‘doorgaans uit acht, tien; of: twaalf witte eitjes, met roode vlekjes , bovenal na het dikfte: einde. Het broeden ‘duurt niet er dan twaalf dagens de jongen blyven verfcheiden dagen met gefloote oogen; Schielyk krygen zy een zeer fyn dons, dat het opperfte der pluimen uitmaakt, en afvalt als deeze groeijen: met de veertien dagen gaan ze vliegen, en men heeft waargeno= men dat zy by regenagtig weêr °t fchielykst groeijen: ééns vit het nest gevloogen , komen zy er nooit weder in; maar houden-zich op, op het naast bygelegene geboomte, zonder ophouden , elkander roepende ; dit is mischien de oorzaak „ dat de Plakkers, zo fchielyk. komen toevliegen , als zy het eluid van andere rlakkers hooren; zg blyven.dus by één choolen , tot dat, in een. ander jaargetyde, de ftond ver, fchynt, wanneer zy zich twee aan twee fchikken om nieu- we gezinnen ‘te vormen. | . Men vindt Jongen in ’ nest, tot het einde der maand et ’'t geen ten blyke ftrekt, dat de Plakkers verfchcide keeren broeden: zommigen beweeren dat zy het driemaal. doen; doch zou zulks-.nict zyn, wanneer ze in het eerfte broeden geftoord zyn, een tweede enz: ‘aanvangen ? Voor het eerfte rouen onderfcheidt zich reeds het Mannetje , door zyne grootte en fieren aart. In min dan zes maanden hebben zy allen hun vollen groei, en vier maanden, na het eerfte ruijen , zyn ze in {taat om voort te teelen. Volgens OLINA leeven deeze Vogeltjes niet langer dan vyf jaaren: volgens anderen beginnen zy dan ongemak aan de oogen , en de jicht, te krygen; dan zy verliezen hunne werkzaam. heid, zonder °t wreed Character af te leggen, ’t geen met het lyden eer toeneemt. LiNnNaus fchryft dat zy in Zwee- den zich op de Elzenboomen onthouden, en des Zomers zeer gemeen zyn. in Spanje. | _… De Plakker heeft op den kop eene foort van kapzel , fchite terend zwart van kleur, voor- en agterwaards daalt hetzel- ve ter halver weg van den hals, ter wederzyden ziet men een groote witte bykans driehoekige vlek: beneden het ka zel, voorwaards, vertoont zich een zwarte ftreep, die midden over de borst en den buik heen loopt, en zich uit- trekt tot het uiterfte der beneden dekveeren van den ftaart , deeze zyn wit, gelyk ook de Onderbuik : het overige des Lyfs, beneden, is geelagtig tot aan het zwart van den Hals: de klegr van "tr Bovenlyf is groenagtig; maar wordt geel, en zelfs wit aan den beneden rand des kapzels: doch verdonkert aan den tegenoverkant „en verandert in aschgrauw d 5 aan » MNATUURLYEE BISTORIE - \ dan den Stuit, en de boven Dekveeren van den Staart. De twee ecerfte vleugelpeunen zyn donker ascheraauw en nief geboord; de overige groote pemen hebben cen blauwag- Ogeu rand: de middelfte eem olyfkleuriw, welke op de vier Jaatíte iet geelagtigs aanneemt; op de Vlerken is ecem helder geele dwarsftreep: alles wat mem van de Staarrpennen ziet is blauwagtig, aschgrauw, behalven. °t buitentte die met wie geboord zyn.. Dit Vogeltje weegr omtrent eeu Once, haalt me de langte rg duimen, en heeft een euch van acht en een halve duim, De Tong is niet wast en on- beweegelyk, gelyk eenigen geloofd hebben, De Plakker Deckt dezelve voorwaards, em beweegt ze ter regter em ‘flinker zyde. De Heer rrrscu gelooft, dat hy er zich van bedient om de fpyzen te proeven, eer hy ze ect. - De RLEINE KOOLMEES, OOK. ZWARTKOP .gelteerén , in E 'Grieksch Meaaysegupes, in °t Latyn Asricapilla: fchoon de naam van Zwartkop gevoerd wordt door meer Vogelen , is de Vogel door ARISTOTELES met dien naam beryteld , blykbaar een Mees» want, volgens dien Wysgeer, legt dezelve cen groot getal Eitjes tot zeventien, ja één en twintig, toe 5 denrenboven heeft hy de de amdere eigenfchappen der Meen zen, als het nestelen in "tr geboomte, het ceten van. Infec- ten, ook de geknotte tong, `» geen ep die zelfde Schryver byvoegt, raar een vry los hooren zeggen a EH door PLINIUS met al te veel vertrouwen herhaald, te weeten, dat het getal van de Eitjes des Zwartkops altoos oneven is, zeer veel van een vertelzeltje , en dat van wysgeerig byge- joof. * welk, ten allen tyde, zekere kragt ftelde in do getallen, en bovenal in de onevene , en daar aan, ik wees piet welk een invloed op de verfchynzeten der Natuure toe- chreef, De Kleine Koolmees verfchilt van de Groete, niet alleen in geftaite en zwaarte, welke laatfte drie of viermaal mina der is, terwyl de langte niet meer dan vier duimen haalt, maar ook in Pluimadie. Hy heeft eene foort van zwarte kap, die agter op den Kop in wit eindigt, onder de oogen gyn vlekken van dezelfde kleur , het Bowenlyf ie aschgrauw,- het Benedenlyf vuil wit: twee witte dwarswlekken loopen over de vleugelen , de Staart en Vleugelpennen zyn donker sschklewig , met: grauw geboord: de Bek is zwart, en de Pooten zyn loodverwig. : Friscu zegt, dat ze in Daitschland zich in de Sparre- boom-hosfchen onthouden; doch in Zweeden geeven zy „ valgens LINNAUS„ de voorkeus aan het Elzenhout. Zy ayn " `. WEB :SERSCHNDE rer "e dé mimst wantrroawende vanalle open: want ghëtalken komen de Jongen „op ber gezang van eun anderen Mess më, vliegen, niet alleen baren zy zich doof cen fiarje bedries gen; maar cok de Ouden, die meermaals gevangen gewerst en het ontkomen zyn, baten zich gemak}yk in den zelfaern valftsik lokken, en op dezelfde wyze bedriegen. Omders sasfchen betoonen deeze Vogeltjes zo veel of meer verftands, dan andere , im verficheide verrigtingen , die betrekking heb- ben op zelfbelroud of de behoudenis van hun Broedzel 5; en daar zy, voor ’t overige, zeer moedig zyn, heat, hee dat de moed by hu» het wantrouwen zo wet ads de vrees: vern bant: indien zy onthouden hebben dat ze gevangen geween zyn, heugt het bg ook dat zy het ontkwamen , én zy higos pen andermaal op dat geck. NN - Deeze Mees woont m bosfchtn, bovenal in Spasrebos- Schon , en van andere âltoos groene boomen, Voorts is hume Leevenswyze dezelfde als die der Groote Koolmeezen. l - De Grauwe Moeras-Mees, in 't Laeyn Parus Patustris , in ’t Hoogduitsch Mur- of Riet-Meife , in Engelsch Mareli tit-moufe , at Itahaarsch Paronzine, in °t Fransch Nennes $he cendrée ep Mofanpe de Marais, hebben veele Natuur kondigen aangemerkt als eene foort van de voorgdande „ door een aantal verfchiflendheden onderfcheiden. Buiten twyfel is het de wyze van eeten , welke hun tot het neemen van deeze voorzorge verpligt. Zy hebben tyd, en een gemaklyke en veilige plaats, noodig, om elk graankorreltje met den bek ftukken te (aan: hadden zy geen voorraa > zy zouden menigmaal van honger fterven. Deeze Mees vindt menjin Zweeden en zelfs in Noorwe- en, in de bosfchen aan den Donau; in Lotharingen, in balie, enz. De Heer sALERNe vermeldt dat de Moeras- Mees niet bekend is in Orleans, noch omftreeks Parys, nóch in Normandye. Zy onthouden zich liefst op Elzen- en Wilgen- boomen > En, bygevolge , op wateragtige en moerasfige plaatzen: zy zyn eenzaamheid minnende Vo- gels, blyven het geheele jaar over, en baren zich bezwaar- łyk in een kooitje opgeflooten houden. Men heeft ’er my het Nest van gebragt, gevonden in ’t midden van een klein boschje, op een heuveltje, digt by een rivier, in een hollen boom gemaakt: het beftond uit een weinig mosch op den grond van °t gat gelegd; de Jongen, die seeds konden vliegen, waren wat bruinder dan de ouden,’ Deeze Mees is wat grooter en zwaarder dan de Kleine Koolmees. Het verfchil der Pluimadie kan uit de voorheen apgegeevene belchryvingen genoegzaam worden opge- HI t, ` , ` TAs TAFERERE VAN MINORCA, EJ d a a aa Mmmm. ennen eenen en) eege gg TAFEREEL VAN MINORCA, OF ALGEMEENE EN BYZONDERK BESCHRYVING BIENS EILANDS, MET EEN BERIGT VAN DE ZEDEN EN GEBRUIKEN DER ANWOONDEREN , VAN DEN AART DES GRONDS, VAN DB VOORTBRENG- ZELEN , VAN DEN KOOPHANDEL, DE OUDHEDEN , DE BURGERLYKE EN NATUURLYKE HISTORIE, BENKVENS EEN BREEDVOERIG VERSLAG VAN DE STAD EN HAVEN MAHON , HET KASTEEL ST. PHILIPPE, ENZ. 9 Naardemaal wy er altoos op uit zyn, om onze Lee, an zers, zo veel mogelyk, te onthaalen op Stukjes, aa die, door de byzondere tydsgelegenheid , -hun miet wel s, anders dan kunnen fmaaken, hebben wy het volgend an verflag van Minorca , zo ras het ons in handen kwam, aa en wy het der Vertaalinge dubbetwaardig vonden , voor an hun gereed gemaakt, en deelen het, zo fpoedig ons’ » mogelyk is, mede. Het oörfpronglyke is mr Fransch an gefchreeven , en în ’t laatst des voorleden Jaars re Pge > Tys uitgekomen. Het bevat al het weezenlyke, te vine- aa den in Capt. ARMSTRONG's History of Minorca, welke s» Wy daar mede vergeleeken hebben, Een Kaartje, uit s» een Engelsch Werk genomen, zullen wy, wanneer het s, gereed is, geeven, om het by deeze keurlyke Beíchry- >> Ving te voegen.” ëtt ` Het Eiland Minorca ligt in de: Middellandfche Zee , veen tig mylen van de Spaan/che Kust, en twee-en-tachtig mylen zuid-zuid-west van de Haven van Toulon: op twee en twintig graaden lengte, en negen en dertig graaden,: veer- tig minuuten, breedte, dÉ Is een der Eilanden, den Ouden bekend, onder den naam van Baleares. Een ander Majorca, als grooter, heete te Balearis Major: en Minorca in tegenftelling Balearis Mi- nor. Deeze Eilanden waren in "tr bezit der Pheniciers en Carthagers , voor dat de Romeinen dezelve vermeesterden , toen zy aangevoerd werden door METELLUS, daarom BA- LEARICUS bygenaamd. Met den val des Romeinfchen Ryks maakten de Alanen, Vandalen en Sueven zich meester van. dezelve: en hielden ze in bezit van den Jaare Ree tot Ge TÁPERENC. VAN MINORCA: DECXC, De Mooren, of Saraceenen , bragten zé, na iang oorlogen , onder, en verjaagden ze op hunne beurt. Deé + ifaanen kecegen er eenigzins voet z doch moeston welhaast her gewonnene weder verliezen: CAREL BR GROOTE, eeu magtig Vorst, onderwierp in dén Jaare: DCCCE deeze Ei- landen aan gyne Heerfchappy. Lie Mooren. ontweldigden ze hep weder omtrent het Jaar DCCCVHI. Ongelukkig in Spanje, en genoodzaakt dat Ryk te ruimen, door de ‚ vereenigde Magren der Huizen van Castilie en Aragon, viel het veel begwaarlykêr-hun op de Balearifche Kilanden aan te tasten: zy vertrokken derwaards uit de Spaanfche Land- fchappen, welke zy moesten verlaaten. Zich haatlyk ge- zaaake hebbende, door kunne aavhoudende Zeerooveryeu s bernimde jacoB, de Gorlogsugtige , Koning van Aragon s her plan om hun te heteugelen : en landde. mer een Leger- Magt van 20,000 mau ‚óp hunae Eilanden. Mejòrca bukte, en de overgave van :1igerca volgde kort daar ap. Don ja- cos.. Zoon van Jacob den Oorlogzuetigen, verwierf van gyn Vader de Oppermogenkeid over tajorca, Minarca en Yri a; hy maakte ee een klein Koningryk van, onder den tytel van 't Koeingryk van Majorca. Maar Don pepro, gyn Broeder, jalours over deese aflcheiding- van het Va- deriyk erfgoed, verzamelde eene groote Krygsmagt, ving de vermeestering dier Eilanden aan, welke zyne Opvolgers voltooiden. Toen werden de kooren, die ze meer dan vyf honderd jaaren bezeten hadden, wan daar werdreeven. Om- trent het Jaar MCCCXLIII nam het Kohingryk.van Migorca een einde, onder de regeering van PETRUS den II, Koning van Aragon , die ’t zelve aan zyne Heerfchappy.hegtte. De Staaten van (astilse en -ragon, vervolgens één enkele Mo- ` narchy geworden zynde , welker Vorften den sel van Xo- ningen van Spanje woerden, maakten deeze ktlanden een gedeelte van hunne Heerfchappy uit. , - -Dit zyn kortlyk de Lotgevallen van Minorca „to: het Tyd- perk , dat het een gedeelte uitmaakte van de Spaan/che Mo- nanchy, De veranderingen wan Opperbeeren, die het naderhand ondergaan heeft, zyn bekender en gewigtiger. Im den Jaare AT ACC bemagtigden de Engelfchen 't zelve, aange- woerd door Lord sTaNnKoPg, voor het Huis van Oestenryk ; zy vestizden ’er zich zo wel, dat het bum, by den Vrede van Utrecht, werd afgeftaan. Zy verfterkten het, en maakten het tot eene befchermplaats huns handels in de Middetiandfche Zee. Het Eilaad Adinorcâ is omtrent twaalf mylen lang, en haalt in de: grootte bredere vier saylen. De Noordkuse wordt (teeds betbookt ‘daar noorde winden, die met con angeloofiyk. geweld op dezelve woeden. :Door den geduus rigen aanloop der geweldig gedreesen zecbsacen, vervoont deeze kust niet anders dan een reeks inhammen, bogtens uitkolkingen, gemaakt door het wegncemen des 2fgekoaag. den gronds. De. Zuidkust is veel efbener en geregelder, cem bedaarder, (titler en min opgeruide zee (troomt "er langs. De diepte der zee vermindert aan dem oever, en vormt ‘er droogten „ waar: men tuinen aanlegt.. De Grond op Minorca is niet. vongtbaar, het Waton fchaars en rauw: geen Rivier bevagtigt het zelve: de Ime weonders moeten zich met Regenwater ; Putwater en eenige Fonteinen behelpen: weinig Koorns wordt ‘er ingeoogst., voor het dwerige is het kwecken des Wyattoks daar op oeg oeden voet, en: eenige ftreeken leveren uitfteckenden yn. Op «dit Eiland valt Wol, Homig;-Wasch en Gert, De Inwoonders maaken eene foort van Kaas, die in Jralse voor een hoogen prys verkagt wordt. : De Kappers groeien %r aan de muuren; men moest zich meer op het aagkueee ken daar van toeleggen , als mede op.dat van Qlyf- en Katoen boomen , dat ‘er, nogthans, bezwaartyk zou gelukken, —= Het Biland is vol Korvnen, de kusten zyn Vischryk, de T'honynen komen ‘er ín: menigte: de Trekvogels „ die dik- wylis door derzelver menigte de lugt verdonkeren , verfchaf. fen den Inwoonderen een leevensonderhoud : met voor een weinig moeite, en voor nog minder kosten , krygen zv het noodige Zout. Zy vollen de holligheden der rotzen aan den oever met zeewatr . °t zelve laat door.de zon, uitge- dampt op den grond, meer of min zouts- over, `t geen da Vrouwen en Kinderen "a avonds gaan: inzamelen. . —— Zy teelén ook Tabak. doch minder dan zv gebruiken. De Honig der Ben ie alleraangeraamst.’ uit norzaake der groote menigte van. geurige kruiden. die, het geheele Eiland over, groeijen. Daarenboven zyn "er Yzer- en Lood-mynen , en ryke Steengroeven van fchoon- Marmess ook. vindt men - cr 16 TAREREEL VAN MINORCA. %r roode en witte Granit, met watt, wit en geel ge~ vlekt , anderen Steen, Ley, enz. ` Hier groeijen desgelyks geneeskragtige Kruiden , en Palmboomen, doch die, door ` gebrek in ’t aankweeken, geene vrugten draagen : de Mus- aat- en Water- Meloenen zyn ‘er uitmuntend; de witte Moerbezieboom flaagt hier niet,en de Eikenboomen biyver klein; een groote overvloed van Koornftekken levert voed- zel op aan ’t gemeene volk. De Noordewinden beletten het groeijen der Sparreboomen op ’t.gebergte, en doen veel kwaads aan de Olyfboomen: door het geweld deezer wind hangen ze alle na het zuiden over, gelyk in Turkye alle de Minarets , uit eerbied voor MAHODETH, na Mecca ellen. 