Maleisch-Nederlandsch woordenboek
^ /♦wAAj) I. asin, ba tav., zout; zoutachtig; zilt; ziltachtig. — z. masin. II., asin-;^, naam van een' boom, welles scherpe bladeren tot het polijsten van hout gebruikt worden. ^cT^ 4Ö ^) -H- /.*-A)ü)> boeroeng ason-2, batav., eene soort van vogels, die zich des nachts doen hooren. tivJkAAJ ) ^ï'-» ^^^^ onderstul ten; het terugvoeren van iets tot den eersten daar s teller, voorn, lot Moehammad, zoodat het door diens gezag ondersteund of bewezen wordt; het aanvoeren van gronden; — onder stutting; terugvoering enz,; aanvoering van gronden; in de gramm.: verbande van een verbum met zijn subject, ¥: aau)? nien., esoe of soe, soort van vecht- haan. — [T.]. Yy^) phir. van ^. y c s c3 4AAi ) ar.,phir. J^ %i3iA^ zwart; zwarter; zwartst; zeer zwart, zwarte, d. i. Arabier, in tegenstelling van roode \y^ ) d. i. 7iiet' Arabier; J^lJ ) j^^:>- de zwarte steen in den tempel te Mekka, ^l óy^) pl ur. van ó^) , / Q s Oi.xg) plwr. van ^y^. ^tAAi), meiignlsah 5 door wrijving op eene jntwe oppervlakte, bv. een mes op een' steen, of met een ruw lichaam, bv. de tanden met een' steen, a f slijpen; slijpen; wetten; aanzetten; en fig.: beschaven; polijsten; b?rSsah gïgi, ook wel eenvoudig b^rlsah. bezig zijn met zich de tanden te laten af slijpen; die handeling ondergaan hebben, a f geslepen tanden hebben, wat a f geslepen enz, is, ê{j^) I., nienjasoh, oppassen, bv. een klein kind; pengasolijtf/eop/^a^fCM^?.; oppasser, inz.: oppasster; kindermeid, die hel kind draagt, reinigt, het te eten geeft, enz,; p. basah kering, kindermeid voornaten droog, d. i.: kindermeid voor alle behoeften van het kind, behalve het zogen; ïnang p., instede van ïnang dan p., (/ö vrouwelijke volgelingen en kindermeiden van een vorstelijk kind. Het is dus verkeerd te zeggen seorang ïnang p^ngasoh, dat niets anders is, dan eene absurde accumulatie van woorden. II. naam van een' eetbaren zoulwater- visch. /-.A^^M- Ssai (en hasai), van eetwaren: verwormd, zoo als bv. rijst, gedroogde vruchten, beschuiten dergelijke; vermolmd; verwormdheid; vermolmdheid (z. bansai); meiig*asai, verwormen; vermolmen; asaijan, verwormdheid ; vermolmdheid, II. w. sum., naam van een' boom, met eetbare vruchten, ter grootte van eene muskaatnoot, en van een' zoeten smaak, waarop de visschen azen. — [N.]. / -w* ) oesïja (en, minder gebr., asïja) — skr. ajoesjja — , leeftijd; ouderdom; ver* vallijd. Kjs,^^) I. aslja, Azië. II. pers., molen. in. — [L.]. — verb. van Ui^K 3w^*^) plur. van v—ftA*«. 46 ^}^) y /5 \>\Zn plur. van uT' / ^ ^A.w^ (mal- asijali), ar., heelmeesferesse; ^ doctoresse, inz. vrouw welke de meisjes besnijdt; noni. pr. f. ^ c5 ) ar., grondslag; basis; oorsprong. (^_jU^) plur. van («iA^. ^ .wjv,^) asian, balav. (uit 't bal., T.), = warisan, oentoeng, gunstig wer- kend; zegenrijk; tidak asian ti'nggal di Batawi, zich niet te huis {niet wel) gevoelen te Batavia, er niet kunnen aarrfew; makanan tidak asian — bekomt slecht, veroorzaakt ziekte; — obat tidak asian = helpt niet ,) asehaii (z. asijan), batav., ge- lukkig, bv. in het houden van y c s 2V>ij!u) plur. van ^. gVjJjg) plur. van iXj^. / / / ar., het bezig zijn met iets; het vervelen; - bezigheid; studie. y o )\.^AAJw ) Hr., het bevatten; het inhouden; y y bevatting; inhouding. y c jc \\jS^^) pl ur. van ü.ls^. / c ^ *a^' LT jVjsxCj) plur. van ^jo^. iSiAA^^) plur. van ^»^, u/ ) J^^) plur. van dj>>/^. w s y y o s SS J^ plur. van^i. y c^ dieren. — [B.]. B \\jjw ) ar., het toewenken met de hand of het oog; het maken van een teeken; het ge' ven van raad: — teeken; wenk; zinspeling; raadgeving; aanwijzing; i. mata, oogwenk. y ys UL;)^^) P.l^ï*- van ^. y ys (^J^J^) en ^^Uf pl ys ^} plur. van L i jM. / CS (^ 3 ) yCu) plur. van ^^A- y c C^ ) yiw ) ar., van de zon: Ae^ opkomen; ^het schijnen of schitteren; van het gelaat: het schitteren van schoonheid; — opkoming van de zon. y c s ur. van ^j^. U^\j^ I- plur. van clT^t. II. plur. van Ci^^^. ^Vi 47 / o Li5 ) >AJw) ^ï*? het iemand deelgenoot maken; het iemand tot deelgenoot aanne- men; — aanneming tot deelgenoot, <^ ys!w ) ( mal. asjribah) plur. van u->K^. c/^ / / e's j)(^_jf ^) (asjrakal), ar:, een door de Mal. als s. gebruikt woord, waarmede eene afdeeling in de ^^yo in ongerijmde versmaat van 17 strophert (c:^jo) heteekend wordt, die over de geboorte van Moeliammad handelt en aldus begint: Ixdj^jjJl^y/jt de volle maan is over ons op- gegaan (zinspeling op die geboorte). Bij bet uitspreken van asjraka'l door den voor- lezer staan alle aanwezingen op, en blijven staan tot aan bet einde. ^IsuL) plur. van iai:. tvJLvjw) plur. van^ii/i. y o j \JiJSj) ar., inz. van een offerdier: het merken door eene insnijdifig; het optooien; optooiing; lïien^isj'arken, een offerdier merken door eene ins7iijding; op- tooien. j^ / CS jcisj) plur. van ji^it». y c C ^L,3lIjü 1 ar., het iets vreezen; het zich wachten voor iets; het mijden. / CS V.Ajijl^ ) plur. van ^^. JvIau) plur. van JCi.. / c / j \j.-Mj) ar., het duister zijn: het twijfelachtig zijn; het moeielijk zijn. / o ^U^wwu) ar., het ruiken* het doen ruiken; het geven van een zwak geluid, als het ware slechts een' reuk van een geluid, en van daar, in de gramni. van de klinkers iUwi en i^A^: het uitspreken op eene naauwe- lijks hoorbare wijze . zoodat zij in de prosodie geene waarde bebben; — zoodanige uit- spraak, bebbende inz. bij bet lezen van den koran plaats (z. ^^.); men^isjnianiken , de klinkers dlammah en kasraïi op eenenaau- welijks hoorbare wijze enz. uitspreken. — y os V^J^ü ) I. plur. van JUi. II. plur. van JU/t. o y os \^j^J^ pers., Samuel. / os CJWXi^) plur. van jy:. / os C ^ Ajsjg) ar., plur. ^y^, van liefde blakend; van verlangen brandend; minnaar. y os öWm;) plur. van t3Jbl£. r> os ^^^•s^LU/ ) plur. van cJl^. i.) ff" 4S S^ plur. j^y^ piur. van^, \jy^) plur. van ^. w /^ Vaa^j ) (demin. van het voorgaande) kleinig- heden; beuzelingen. / cj: • V-AAw) pliir. van jj^j^. e \aaw) plur. van i&jy^. UlJ)#iVjvvJ) P'^*"- ^^" x^ ^ V,^\^) plur. van «w^^n-L?. C3c>vwVO) plu^' van Ju(j^. / c .Vaa^) plur. van ^^j^. / c ^ <^AAAo) (™al. asbijah) plur. van ^j^. y' ) ar. compar., superi, compar. en su- peri, absol. van ^. \j5ü\AO) plnr. van ^vas^^. L-JvmS;\ao) pluï*. van l^^^s-U. wLXao) plur. van (>ii3^. ^S^kZAO ) ^ï** (P^**s. ^»i/--]). Persepolis, / c c ^\L2a^) ar., het onder elkander overeen* y , komen over iels; — kunst lerm; nien$»:isti1alikeii, met een kunsllerm be- noemen. y e's .JL>0) ai% plur. ^Löl, iy^Löt " > ^ o t en ^^.k^\ , compar., superi, compar., en su- peri, absol. van ^j^; meer, meest, zeer kleine. y ^ L -Oa^ ) ar. volgens de Arabieren en Persen, een voornaam minister van Salomo. iV^AO) plur- van •a^. / c )V.Aao) pi"""- van Jl^. / es van ySU<o) ^r., geel; geele d. i. ook: Griek het ooslromeinsche rijk; geel paard. y y es /•j) >Aao) ^lual- van •i-c); ^Ui^L!) rfe /t^?ee geelen kaC ex., d. i. goud en safraan. y y e /.tvJlftAO) ^r. (pers. i s pa ban), Ispahan. y es VaAao) Plwï*- van -i^. (^.i^vO) plur. van ci/^. ^ / MO ) plur. van ^). c^ / Vao) (uial. asal), ar., plur. J^fén Jw^T, laatste oorzaak; wortel; oorsprong; U] 49 in de gramm.: eerste oorspronkelijke heieekenis van een woord; ivoordy waarvan een ander is afgeleid; wortel, in dien zin — ; zaak, waarvan eene andere wordt afgeleid; grondregel; grond- teer stelling; beginsel; stam; geslacht; adel; aanzien; grond; bodem; hoofd; hoofdzaak; kapitaal; afschrift van een oorspronkelijk werk; berasal, van goede afkomst zijn; [pliir. Oyc) de voornaamste ingewanden; algemeene regelen; grondteer stellingen; al- gemeene beginselen; in de gramm.: radicale letters] In *t mal. ook nog, en wel als asal, eonj., mits; onder voorwaarde dat; als maar; zoo maar; a. dj angan, als maar niet; asal- ken (smtr. van asal en akan) conj.^ het zelfde als asal, '^nits; onder voorwaarde, dat; als maar; zoo maar; a. oesöél — smst. van den sing. en plur. — oorsprong; afkomst^ ^Vao ) ^ï*- ^^3 ^^"^ ontkenning: volstrekt niet, L— >3^AO ) P'"^'- van Lj^Jw^. I^^^^aAao ) plur. van (^-X?. f^sAAo) ^^-^ conipar., superi, compar. en ^^ superi absol. van ^L^. (mal. aslï) ar., tot den oorsprong '^ behoorend; van afkomst; van geboorte; iemand van afkomst enz. er ^sXXao) (w^^l- aslïjah) fem. van ^^^); MAL.-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEL l. f cr^^ r-' in de gramm. van eene letter: radicaal, radicale letter, vAO ) *^^'^ Plu^' (^ ^^ c;*"*^* ^ö^/' onuit' ^ sprekelijk; onzeggelijk; massief; in de gramm. van een verbum: massief, d. i. de derde radicaal gelijk aan de tweede hebbend, bv. ^^, 0^. / c 5 L11->;JA0; plw^"- van cl;^-^. p.) 4AO) plur. van cU. L3^^ao) pl"i^- van <— j^.^. 5> c ^ Q ^Ao) ^" £p^ plu*** van pU. / j AAO ; (^^^1- ö^?öel) plur. van J^^ (z. al- daar); ^aIst &j J^), gewichtige beginselen, s f Kaao ) ^^'^ geworteld; vast; standvastig; herc' ditair; van een paard: van een edel ras; paard van een edel ras; ondergang; dood. y s ^a^Va^) plur. van ü^U^f y y y' • o t <^\j^) (ïi^al. idlafah) ar,, het verbinden; het bijvoegen; het aanhechten; in de gramm., van een woord: het zetten als complement (in den genitief) bij een ander; — verbinding; bijvoeging; aanhechting. y ^Vo) (nial. idlafi) ar.^ betrekkelijk; i 4 m ij\x^) de gramm.: betrekking hebbend tof de ver- binding van een substantief met een ander — ; in de pliilos.: relatief. / / c J B iVj^A^) en i\Ui] (mal. adlliarah enz.) ar., plur. r^^) , bundel vellen papier, die aan elkander vastgehecht zijn; plur. hoop van verschillende geschriften; verzame' ling van verschillende schrijvers, I^Vaa-O) ar., van een woord: het voorzien van klinkers en de djazm: — vocalisatie. rS plur. van ^. / os BVjSAmO) ai^v» plur. ^j^^Sy schaap, Ier gedachtenis van Abrahams offer, op /len lOden der maand dzoê 'I h i dj dj a h als offer aangeboden op den lijd, genaamd J5^.^ (dloehli) of de tijd, wanneer de zon reeds in haar vollen glans boven de kim staat, 5) plur. van üls^ws); Is^Ut é^^. dag /-JS;X/^] der offeranden. / c e; L^ S\ y^ ) ar., het intrekken van zijn gezegdi het zich herstellen; het zich her- vatten; — intrekking van zijn gezegde, yS V^ ' ^^*'' ^^^ ie^dnd schaden. dat iemand dwaalt; het in de dwaling laten; het zoek maken. y c \) ^^2^0) ar., het dwingen; — noodzakelijkheid; kracht dwang : i^Va^) ar., het bewerkstelligen of toelaten, V^J^) plur. van Lj^'^xjL. y ^ L,. 'jJVaI:? ) plur. van jjJo. C^!?'w:?) ar., het bedekken; het sluiten; het persen; het vouwen; het het eens worden; het overeenkomen; — bedekking; sluiting; persing; vouwing; overeenkomst. iA^>J[^) (mal. atibbah) plur. van ^^>^. y / o 5 (mal. atbikah) plur. van ^j^. lJV^\ pit Iur. van ur. van J^^J^- LJ> J;:?) pl' / c ï o ^JOS pluï*- van Q^^Jo. y c^'s èCi ^k?) (ïïial. atrikah) plur. van J^^J^. L OaI^) ar., het verstooten [van zijne vrouw) ; het vrijlaten (van een' ge- vangene); het algemeen maken; het onbeperkt maken; het van eene algemeene toepassing maken; het generaliseeren — ; verstoting; vrijlating; algemeenheid; onbeperktheid; al' gemeene beteekenis; generalisatie, / c J / MsaI^) ar., afgesleten; zonder haar; satijn. ^ o t C.LtJp) plur. van ^. iV^j^) plur. van JtlL. u/ u/ -rifik?) ar., reiniging. SI ^5 ^c 5 c O^aI:? ) comp. v. C^^Ab; ^UIlU) de beide aangenaamste zaken ^ d. i. eten en drinken, of de mond en de geslachtsdeelen der vrouw. /'s /♦j-^vj3) plur. van ^, , J jAi3 ) plur. van Jli. \V^ ) plur. van ^ /-jVD) plur. van ^\ , TT/ c>4aD) plur. van axc. i^^aaD) (mal. a'biah) plur. van Tx^. Xk/S^) ar., //e^ nemen van een voorbeeld; j y /, \\^k>) a»^, A^^ doen zien; het openbaren; het toonen: het afkondigen; in de gramm.: het zuiver uitspreken eener letter; — openba- ring; afkondiging: zuivere uitspraak eener letter. !> o s >lur. van j^. jj^\ pil cX->v^) plur. van Sxc, / s . ^ \V.D ) plur. van (^j^y:. O^ \v^) plur. van / yij> \VD) plur. van ^^j^. >AoV^) plur. van ..or. /i^/ toelaten van eene herinnerina; het berekenen, na gemaakte vergelijking; het wel berekenen en wegen; het acht slaan op iets; het verwonderd zijn; het verstomd zijn; acht, die men ergens op slaat; achting; eerbied, :>os cXXD.) plur. van ció^, / c A )cAa^ ) ar., het recht of juist worden van eene zaak, zoodat zij, in hoedanig- heid zoowel als in hoeveelgeid, het midden tusschen twee uitersten houdt; het geëvenre- digd zijn; hei gelijk aan een ander tvorden; — gelijkheid; evenwicht; symmetrie. / c >o) y^) ar., tegenstand; verzet; vijandig^ u =2^ / / heid, — y o (^\siK^) ar., het geknoopt zijn; het genoeg- zaam vast en hecht zijn van eene zaak; het gelooven; het zich iets vast in V hoofd zetten en vasthouden; — vertrouwen; geloof, y c C^^uXD ) ar., het zich met 'ijver op iets toeleggen; het gedurig bezig zijn 4* B2 mei iets; het zich gedurig op eene plaats ophouden, bv. in den tempel, ter zake van godsdienst; het gedurig bidden. / c c3 v^-A.0- ) ^ï'« het zich op iets verlaten; — y y vertrouwen. / c c^VavC^ ) ^ï'-? het terugkomen; het aan iels y y wennen door herhaling; — terugko- ming; gewoonte door herhaling, y CS L, jVr^^rtClN pliir. van L-.,^:»^. ' ^VjsüvC-) plui'- van^^. / CS c>)C\£^) plui'- van cXr. y CS c>)cX^) plur. van J^. / c ei )c\£i) ^^'» ^^^ gereed maken; het prepa- reeren, het rekenen onder het getal van. y ^s ))cX^) pliiï'- van ^ ie. y c J ){y^) ar., het zich verontschuldigen; het besnijden [van eerC jongen). zwer- y CS L j\ y^) ar., veldbewonende Arabieren; vende Arabieren, y c L j\ ^^) ar., in de gramm.: het uitspreken van een woord met de behoorlijke uitgangen of klinkers — ; het duidelijk spieken; het zich duidelijk uitdrukken — in de gramm.; decUnatie; syntaxis der uitgangen. /v^KD) plur, van ^^^. y CS y CS />iKD) plur. van ^^:. / CS . yO) ^D ) plur. van L?^. / CS 5 ) ,D ) plur. van ^JjC , \j^:j' / CS c ^) ^D.) plur. van Jciy:; uJLiiLl), rfe/?/aa/^ tusschen hemel en hel voor de recht- vaardigen onder de ongeloovigen, * / CS LJJKD) plur. van j^. ) ^ ) plur. van ^^. w s B lD) (mal. aizzali) plur. van u ir. / c \ ww-D») ar., Ae^ een schuldenaar dringen om te betalen, terwijl hij in bekrompen omstandigheden verkeert; het moeilijk baren; het moeilijkheden ondervinden; het zich in bekrompen omstandigheden bevinden, y CS \jV.w.£^) plur. van jlc, y CS \\jS^) plur. \myLc, .. / CS ) w^C) plur. van^^. (mal. asjijah) plur. van Ux. « yQ^) (asï) plur. van la&. y y CS y CS >*»^ let K3 Je) / cr iJJUü:. WA^D) plur. van Uojc l^ ^Va^^) plur. van iuu \Va^D') plur. van *.o^. A^&) plur. van •-»<ai:. ws^D) plur. van ^, / cï AxU(;:i\ (mal. atijah),plur. van ILi: (r'ata). liD') couipar.^ superi, conipar. en superi. j f al)Sül. van ^^lac. 5> c^ wkiSi) plur. van ^lar. / c ^^^^\^^ ) ar., Ae/ maken, dal zich iemand van ongeoorloofde of onbetamelijke dingen onlhovdl; het voorkomen van uitspattingen, y os L— >uiD) plur. van l.^c. / CS {^,^^^\Sl^) plur. van ujllc. >J J\D) plur. van iüx. ^ jAD) plur. van JJ. >aJ^ ) ai*'? compar., superi, eonipar. en superi. ^ absol. van JU ; Jir: \ (XÜ 1^ , Gorf wee^ Ae^ heter, — Men gebruikt deze woorden, om te kennen te geven, dat men iets niet weet. of daaromtrent in twijfel verkeert, en be- schouwt ze als beleefder dan ta' tahoe of Qntah. — Ook vindt men ze aan 't einde van geschriften, als eene soort van bekentenis, dat er onjuistheden in kunnen voorkomen. i CS /-XD) ar.> plur. ^ en ^U), compar., superi, compar. en superi, absol. van ^^. Q. ) ar., groot van gestalte; dik; grootte van f gestalte enz.; groot getal; menigte* plur. van ^. y CS JLf-D ) plur. van J^. y c s aV^D) plur. van ^. A^^) (mal. aiinmali), plur. van ^. / ^^cs (j^4.,f^ ) plur. van ^. /CS c / e's ^ ^) 4.D.) phir. van ^^U. / CS ^ Wd\ plur. van ^y:. (3 iiS' ) ar.* «/^ v/wcA/ ^f; ik neem mijne toe* vlucht tot; ik zoek mijne toevlucht hij; jJJb Jy:y, ik vlucht tot God; ^ <)JJb d^c] dS^V^, ik vlucht tot God van dit (het een of Ji^' f g4 -«'i y os ander kwaad); f^J!^ J^^küi^) ^ ^b Jy:^ ik \VjkC») plur. van jkc. vlucht lot God van den gesteenigden dmveL y CS i j^) ar., plur. .y:, J\j^ en J^y^y eenoog ig: eenoogige, y CS 4^\j^ ) plur. van Jju:. y e's /.tvJkCi.) plur- van jy:; JikziJ), de notabelen; de bedienden, als het ware rfe oojew van den meester. ^ CS lur. van jf. y!> CS ^j^ ) pil LII^VaaD) plur. van ^, zie Jor. / / (mal. iratzah) ar., het ter hulp ko- 5. men; het bijstaan; — hulp; bijstand, s tJOLXC») (lual- ardzijah) plur. van lic. CS y y c s van ^)jt , / es Aj> ^) (uial. arribah) plur y c s L„ QAC\ ar., plur. v.^ (mal. roeloef), de voorhuid hebbend; onbesneden; de voorhuid hebbende enz. y CS dC4,.A^ ) (mal. arlimah) plur.. van Jl. y y c \j^J^-} ar., hel bezwijmen; hel flaauw val' len; — bezwijming i flaauwte. y CS Vjsa^) plur. van ^J^, Q) I. ang pron. pers. 2 sing. masc, jegens ^mannen (jlS^ jegens vrouwen); meestal zegt men awaq ang. — [T.]; In Keddah en Perak gebruikelijk. — [C.]. IL, batav. , ik wil niet, — [B.]. III. div., titel van de voornaamste leger- hoofden in de voormalige rijken Malaka en Djohor (z. &it). -^ C ) iMff) jav., in; te; van, — [C.]. ^ Q,) ang;a, beschimpen; bespotten; helooven t en niet geven, — [R. (D. en W.)]., ^VD) ongara en, minder goed, ang*g*ara, roode steenbrasem. — [L.]. zie uju) i^*^Si ) angit (en hangit) , als gebrand haar, of ten naaste bij zoo riekend; reuk {lucht) als gebrand haar enz,; keangïtan, reuk (lucht) als gebrand haar enz. aiigat (en hanggat), warm; heet [door vuur]; warmte; hitte [toestand door vuur te weeg gebracht] (z. panas); meng*a- iig'atken, warm enz. doen zijn, (maken); warmen; opwarmen; verwarmen; keandalan, warmte enz. H- L*: ang;ot, batav., gek; dwaas enz, [B.]. */) 55 ^] ^ S^ (vgl. aiiggoer IV, T.) aiig'or, batav., adv., liever; bij voorkeur; heler dal, — [B.] ook angoeran; jav. angoer. ^ /.i ^ ) >£■) aiigrawaii; kajoe a., soort van timmerhout voor sohepen. — [P.]. ^ ^^) (jav. aiigrem, T.) = ng^ram.— [P.]; vgl eram. ■5f / M^^ ) angas, bluffen; verbuffen, — [K.]. u^^ z. haiio*8a. / . iV^w.C) aiijfsana (= seiiiia) naam van een' boom — plerocarpus draco; lingoa; nephrea — met fraaie geele bloemen en een zeer gezocht meubelhout. — Het blad be- vordert den groei van het haar. — [B.]. <j;^/s,,gy^C.) eiigsoet (ensoet en ësoet), mmg- eiigsoet, beelje vóór beetje overcene vlakte schuiven, zoo als bv. kleine kinderen, die nog niet kunnen loopen, mei hun* ach- terste over den vloer; opschuiven; opschikken; zich zachtjes en beelje vóór beetje voortbewegen, zoo als bv. een vaartuig, dat nagenoeg wind- stilte heeft; eventjes van zijne plaats schuiven. vg^ ) (en aiisoer), mengatij^soer, bij kleine eindjes, voetje vóór voetje, of beetje vóór beetje zachtjes aan voorlrukken; — vorderen; van eene schuld: verminderen, door de betaling van een gedeelte daarvan, op welke wijze ook; aiigsoèran, wat in mindering eener J schuld betaald wordt; termijn, in dien zin. i^^i^,^^) ans:sangf, batav. uit 't jav., kieuw van een^ visch, — [B.]; vgl. insang. i^wii.) ingsang^ z, insang. C ^ ^ ^ rwWUvC) aiig'sal, jav., verkrijgen; erlangen; bekomen, — [C.]. Lw^kD ) engsel (en ensel) — verb. ned. — , hengsel; scharnier, ^^^jAj^^] ingsoeii, jav., ik,— [C.]. Li3 ^iv^r" ) angsöèka, — skr. asóka — , naam van een' boom — pavetta indica; flamma sylvarum peregrina — die fraaie, welriekende bloemen draagt. angoep , gapen. — [R.] ; verkeerde uitspr. van 't jav. angob of angop [T.]. sC.) I- angka — skr. angka — , teeken; merk; cijfer; nommer (getalmerk) bv. van een' brief; angka döëwa of alleen angk^ het cijfer 2 (r), als teeken der verdubbeling (gramm.); mengangka, nommeren enz. IL denken; zich voorstellen. — [G.]; angka-2, denken; peinzen [L.]. ^ LLXD) angkoe, batav., = a ng koe h — [B.]. C.j^ ^lgl\ engkoe — wijzig, van t^ugkoe — , titel der mannelijke en vrouwelijke afstammelingen van het boegineesch vor- stengeslacht, waarin het rijksbestierderschap CJc] 56 .a) over hel voormalig rijk Djölior, met deii titel van jaag (lipQrtöëwan mcëda of radja möëda (wij zeggen verkeerdelijk: onderko- ning van Riouw), erfelijk was. Bij de verdeeling van dat rijk, in 1824, is dat vorstengeslacht, met zijn erfelijk rijksbestie- derscliap, bij het rijk Lingga gebleven. oiigka, naam eener soort van grijze apen, zonder staart en met zeer lange armen — hylobales concolor; simia longi- manus —. ^ C,-^ xC\ iug'ka, vrolijk; dartel [C.]. i\^C.\ angkara, — skr. ahaugkara — , ver- waand; 7noedwillig ; baldadig; si out; vermetel; verwaande enz, handeling; het verwaand enz, zijn; verwaandheid; moedwiU ligheid; baldadigheid; stoutheid; vermetelheid; en d ah a.^ bevallig, maar verwaand enz,; bevallige verwaandheid enz,; mengangkara, de gemelde hoedanigheid vertoonen, / igs^vic.) I. angkasa (akasa en akas) — skr. akasa — het luchtruim; de vrije lucht; de ether, IL een vergezicht op een boschachtig oord, - N- ^^^^^aS^iCV, mengangkat, oplichten; optillen; opbeuren; opheffen; ver heffen tot een^ rang, eene waardigheid, eene familie» . betrekking [kind; vader; broeder enz,); aan" nemen tot eene familiebetrekking; roemen; prijzen; ophemelen; lekker maken; van spij- zen: oplichten en opdragen; opdisschen — ; van een gezang, voorlezing, dans of derge- lijke: aanheffen — ; van den etter in eene wond steken; mengangkat (akan) anak, tot kind aannemen; anak a., aangenomen kind; berangkat, alleen van vorstelijke personen: ergens naar toe gaan heen gaan; opbreken; op reis gaan; van de bedienden van vorst, personen : eten opdragen; mangkat, op reis naar de eeuwigheid gaande zijn; sterven; gestorven zijn; angkatan, optocht (mater.); leger; vloot; reisgezelschap; gerecht {spijs die gedragen wordt); reis; draagbaar; angkatan radja diradja, soort van draag- baar voor het lijk van een^ regeer end vorst; pengangkat, wie oplicht enz,; oplichter; optiller enz, — ; naam eener plaats aan de monding der rivier van Sambas, met het fort Sorg, bij de Nederlanders: Pi^mang- kat. rySsS^h meiig'aiigkoet, opnemen en weg- brengen, m^ngangkoet sarang, rfe bouwstoffen voor een nest opnemen en daarmede wegvliegen, wegloopen enz,, d. i. zijn nest maken; angk(jêtan, wat opgenomen en wegge- dragen is of moet worden; pengangkoet, wie opneemt en wegbrengt; lastdrager; sjou- wer, in dien zin; angkoet-S, naam eener soort van wesp, die even als de zwaluw, .a) S7 ^j^) natte aarde opneemt en wegdraagt, waar- mede zij haar nest maakt. \^^^^^6^s^) L angkot, steken; branden [zoo s\s bv. de etter in eene rijpe zweer]. — [R.]; vgl. onder angkat [T.]. II. een ronde bol van bloemen, daar een s(eel in gestoken wordt, — z. go b ah. — [L. bew.]. men^ang^kit , van zijne plaats nemen, inz. een pot: van het vuur nemen — ; eene fuik of dergelijke uittrek- ken en wegbrengen — ; goed dat gedroogd wordt wegnemen (vgl. bal. angkid, T.). ■^ C^*^^) > engkèt-S, batav., wordt gezegd van het geluid, dat een draagstok (p i koel a n) al doorbuigende onder het gaan doet hooren. — [H.]. (j;^/C5s£i. ) (en oeiiggit), meiigoengkit, eventjes met eene spaak oplichten^ door den hefboom naar boven te brengen. I , oeiig'koet-;^ , batav. uit gebrek aan krachten krom, gebrekkig loo- pen, bv. al knikkende voort strompelen, — [H], •^ SsS^ I. angkar, soek., waterbel, II. jav. (angker, T.), belooverd; toover- achtig; door spoken bezocht, — [C.]. •^ ^!^s£-.) ang'ker, batav. fier; trotsch; heilig. — [B.]; zie y:c) II. ^ Sk^) oenykoer, — Beroengkoeran, tel- kens vallen en weder opstaan (H. T.). ^s^) eii8:ker — verb. van^Uj](spr. ingkar). ^( >^«^^^ angkas, bind., = akas, — [L. bew.]. ^/ ua5s.C) (jav., T.) aHj^koes en akoes, een olifant drijven, — [R.]. / mskKD ) oengkas (en oenggas) , gevogelte; óë. angkasa, de paradijsvogel; oeiig'kas-angkas allerlei gevogelte, / w^>i^ ) ongkos — verb. ned. — onkosten; beröngkos, van zaken, hande- lingen enz.: onkosten hebbende zijn; tijada 1)., zonder onkosten, ^ iS*D) angkang, singap., = angkat. — [K. (Abd. sch. wdb.)]. -X- i5s^ ) I- aiigkoiig, soek., pop in het kaartspel, — ook Bal, dus chin. ? T. II., aiigkoiig-3, het hangen en slingeren van een bijna afgebroken of afgeknaklen boomtak, — [R.]. III. angkong-S, muggen met zeer lange pooten en een klein lichaam. — [R.l. i>^), niengengkaiig, wijdbeens gaan. c >J;iV iiien^oeiigkaiijf-iigoeiigkit, eventjes mei eene spaak oplichten, door den hefboom naar boven te brengen, op verschil' ^ia) 58 ^JXè) lende wijze; iemand of eene handeling van iemand op allerhande wijze bespreken; op en neder wippen, zooals bv. eene wipplank; heen en weder loopen; allerhande bewegingen maken; daardoor drukte verloonen\ koers i ce. oe,, wipstoeL C QJtsÜ) aïlgkap-3, bedenken; bepeinzen; in gedachle zijn, — [R.]. i QJ>1,C1> I. ang^koep, de tangvormige uit' einden van een half ontloken knopje; half ontloken knopje; nijpertje, dat van zelf weder open gaal, wanneer het dicht geknepen is en de druk ophoudt; men^aiigkoep , met zoodanig nijpertje vatten; open en dicht gaan, zoo als bv. de mond van een zieltogende; m^ngai^koepk^n djari, de punten van den duim en een der andere vingers tangvormig tegen elkander brengen; angkOëpan , ivat op eene angkoep gelijkt; de tangvormige uiteinden van een pas ontloken knopje. * IL, an^koep-S of aiigkoeb-3 men. spel- ling van angkoet-;^ [T.]. S^) (of roenjkap), iiieii<^oengkap , zich in woorden uitdrukken. l^_^Ji..>^C.) ?ngkak, soort van taart. L Jl.j^^ } ongkak, twee sterke, rechtop staande houten pennen op den voorboeg van een vaartuig, Uisschen welke het ankertouw loopt; lobang — het kluis- gat ^ opening aan den boeg van een vaar- tuig, waarin het ankertouw loopt. "^ \>sS^h batav., oen^koeliii, een kind dat lastig is tevreden stellen, (uit ^t bal. toengkoel.? T.); een ander oeng-koeliii = jav. ngoengkoeli, bv. van een' Ijoom die boven een huis uitsteekt. — [H.]. Vj5v^j? men^oeng^kil, oplichten meteene spaak of een' der gelijken hefboom, ^ -^ K c\ aii^keloen^, batav., zeker mu- ziekinstrument van bamboes. — [B.]; Jav. aiig*kloeiig*, een muziekinstrument, bestaande uit een raam, waarin eenige aan het boveneinde schuins afgesneden bamboe- zen pijpen naast elkander staan, die, als zij bewogen worden, een schel geluid geven. ^LL^JiE\ èngklèk (of sèngklèk) , batav., over de heup dragen, bv. een kind; {een kind) dat schrijlings over de heup zit, met de hand tegen de zijde houden, zoo als de baboe's doen. — ook sangkil. — [H.]. •H / ♦ Ó^J^) aiig'kin , batav. — oorspr. chin. — een buikband, die door de vrouwen gedragen wordt, gelijk de saboek door de mannen. Hij ziet er als een lint uit. Voor den buik worden de einden aan elkander gehouden door een zilveren plaat in den vorm en ter grootte van een horologie, die selepa heet. — z. amb^t. — [H.]. ^/^) 59 ^) •)f aJ>*vC) aiigkoe, w. sum., grootvader. — 2e (beler augkoel^ T.) heelt de kracht van ons suffix achtig, bv. angkoe mejrah, roodachtig; angkoe menoeroen, iets naar beneden hangend; angkoe ajer, tvaterachtig , op water gelijkend. — [N.]. ^JS^ ) engkau (en dikau en bij verk. kau), pron. pers. 2. sing. en plur., gij: gij- lieden, — Het wordt in de spreektaal gebruikt: jegens minderen uit den lagen stand; door ouders jegens hunne kinderen; vaak door kin- deren, voorn, speelkameradeii jegens elkan- der; jegens God; in een' verheven of emph. stijl jegens iedereen, bv. jegens een' reg. vorst;, bij de inhuldiging. De verk. kau dient ook als personaal pronominaal-praefix, ter vorming van den 2en pers. sing. der gebr. tijden van het act. (volgens anderen 't passif, T.), door zich, zonder klankwijzigingen te ondergaan of voort te brengen, aan den staravorm te sluiten; meng^en^kau, met het woord ^ngkau bejegenen enz,; kaulihat, gij ziet; t^lah soedah kaulihat, gij hebt gezien. <XJ>s^) I. an^koeh, trotsch; verwaand; opgeblazen; hoogmoedig; hoovaardig; trotschheid; verwaandheid; opgeblazenheid; hoogmoedigheid; hoovaardig heid ; men^ang:- koeh, zich trotsch enz, gedragen; peng;ang- koeh, wiens gewoonte het is y de hoed. rad. te vertoonen enz.; frotschaard. II. z. ^) 2\ <K.^j\^}9 engkah-S, nog niet geheel gaar (nog eenigszins rauw), zoo als bv. gekookte aardappelen of eieren; van vruch- ten: nog niet geheel rijp^of murw — ; van het orgaan van den smaak (t^kkak): nog niet verzadigd. C5' 5sii.V inengoeng^kai, een^ knoop (noeud.) ontknoopen; losknoopen; opgewonden touw, garen enz. loswinden; ontwinden. .l3sC) I. an^^a (en anggan) wijz. van hiug^^an; üii ang^^anja, dit is de grens er van. II. tak; berB-iigga, getak; nes a b., een hert met getakt gewei. — [L.]. •)^ Li5>>C.) ^ng'^ftj batav., neen; niet; nie- mand; niets. — [B.]. CJL5sC) inggoe, naam van een oneetbaren, doch niet vergiftigen zoutwatervisch. ^Ci-XC-V ang'?o-^) w. sum., vermengen, schakeeren. — [N.]. )(. \.>^) I., augga-^, w. sum., wé^ew schudden. — [N.]; vgl. anggak (T.). II. z. enggah. 'j \>sjb.) z. ongara. ■X- |j;;x^>sC. ) anggoet, batav., knikken; van een vaartuig; stampen. — [B.]. — z. auggok. C^X^t 60 ,)/^\ f meug^iiggitf rijgen; aanrijgen [bv. dek riet op de daklatten] ; een trom- melvel of dergelijke op de trom enz, span- nen; rijgen enz, f aiigg^ïtaii, wat gerijgd enz, is of moet worden; als ware hel: rijg sel; pen^an^g^it, wie rijgt enz.; waarvan geregen wordt, bv. rotan p. atap, rotting, waaraan de dekbladeren geregen worden, om tot dekking te kunnen dienen. i^>N5vD) oengg-it, z. o eng kit. C^ >sD ) , menjoenf gat, zich met het bovenste gedeelte bij afwisseling nederbuigen en weder oprichten ^ zoo als bv. bij het bij voortduring herhalen der woorden iXillïMJï, of zoo als eene elastieke roede, die schuins in een stroomend water staat en door den stroom gedwongen wordt, zich neder te buigen, doch weder opspringt, zoodra de stroom, welks kracht vermindtrt, naarmate de roede buigt, door de reageerende veer- kracht der roede overwonnen wordt. ^j^^Ts^ ), mengoiiggit, eene op en nedergaande beweging maken, zoo als bv. de staart van een kwikstaarlje, een dobberend vaartuig, de achterste van eene vrouw bij den coitus. ^ \j^y^S^) ènggèt , ba tav. , met een haak naar zich toehalen, bv. een boomtak om de vruchten er af te plukken. — vgl. sënggét. . - [H-J- ^ ,.i) .f>s.C.) aiiggerana,singap.,=bauiaga. [K. (Adb. sch. wdb.)]. J 5vD) I. (pers. ,UjÏ, spr. anggar), nie- iig;an»:g'ar, rekenen; oordeelen; mee- nen; rekenen op iets; steunen; berekenen; meten {zonder instrument); beoordeelen; be- grooten, II. tijdelijke zitplaats, zoo als bv. in den tuin, op eene openbare wandeling enz.; aiigg'ïïran, oordeel; meening; alles, tvaarop men rekent, steunt, vertrouwt, (mater, of immater.); steunpunt; onderlaag; basis; vaste regel; arit hm, formule; punt van uitgang; berkening; begrooti^ig; maat; tijdelijke zit- plaats; wagen, inz. bovennatuurlijke. ^ >s£i) ang'g'er, veroorlooven; gedoogen; toestaan. [(].]. J 5vC.) I, meiigaiig'goer, eene tak of twijg afsnijden en overplanten; stekken; aiig8*(feraii , tak of twijg, die afgesneden en overgeplant is; stek — ; tak of twijg, om afgesneden en overgeplant te worden. II , iiienganggoer, ledig zitten; ledig ho- pen; ledig gaan; niets doen; lanterfanten; luieren; penganggoer, wie ledig zit enz,; wiens gewoonte het is ledig ie zitten enz,; lediglooper; ledigganger; lanterfanter; p6r- aiigg^üêraii , lediggang. lil, — pers. ^^) (spr. anggoer) — wijn; wijnstok; wijngaard; druif (zelden); rfrwt/ -p\ 61 ^jJs) {druivetros, artil); a. hcêtan, de wilde wijnstok — vifis labnisca — ; aejr a., wijVi; l)(ï3wah a., druif. IV. (vgl. aiigor, T.) = reniak, ook: ang'- goeraii. ■X- Sk^), anggor-S, ivaggelende gaan, aLs een beschonkene, al stoof ende mei zijn hoofd, — [L.]. -^ S>S^} I. iM?§'fr, bcnk., van vogels: roes- ten—[G]; vgl tinggir [T.]. II., iiigger-3, iiaam van een' visch. — [L.]. ^ f J^ J>sS^) aiiggeris, jav. een spaansche dollar, — [C.]. ( v^ ^s.C' ) ingg'eris — verb. eiirop. — en- gelsch, Engelsche, Engelschmau; tanah (negrl) i., Engeland, — z. J^) - l,^ j) J>vD) an^gfi^aj soort van lang opper- kleed voor mannen, waarvan de borststukken overslaan (eene dracht der Moor en). i^^ ^><D) aii§*gerik, naam eener soort van woekerplant; a. bOëlan ook daoen lau, naam eener bijzondere soort. — * ang'g'crek — epidendrum of orchidee — soort van zuigplant enz. De Mal. noemen haar heenga kastcêri. Er zijn nog andere soorlen, die b(Bnga poet^rï en böênga bidijadari heeten. — [RJ; de bijzonder fraaie bloem van eene soort schorpioenhloem genaamd [L. bew.]; soorten; a. b^toel, de scorpioenhloem — cymbidium bicolor; a. lama, — cymbidium cuspidafum — ; — [C.]. ^^J^é>^) z. oeii^kas. r j^^S^Q^h iMfw^oeng-gls, beknabbelen; be knagen [bv. een knook] ; knabbelen aan iels, bv. aan suikerriet i5s.C.) I., meng:ang*g'oeii^, oplichten; optil- len. II. jav., bestendig; onafgebroken. — [C.j. III., a. gaja, vf. sum. in de war zijn; het spoor bijster zijn; niet weten welken weg of partij te kiezen. — [N.]. iSsC) enggang:, de rhinocerosvogel — bu- eer os — ; ê. papan b., bicornis. 9L^!s^) oengg'aii?.oeng:8:it, z. oeugkang. o eng kit. (en Iiaiig'gap)) nieu^ang^^ap, eene buiging maken inz. bij het uitnoo- digen tot iels, bv. om te eten, te drinken, te dansen en dergelijke, ook van groote vogels wanneer zij willen opvliegen ; toedrin- ken; met eene buiging uitnqodigen om iets te doen; met eene buiging engageeren, bv. tot den dans, ook (zonder buiging) vaneen troep danseressen, muzikanten, tooneelspe- Iers en dergelijk volk. ^ji:c) ji:£) •x- >v£X) aiig:?ak, weifieren. [L.]. i, luen^ansf^ok, van het hoofd: knikken — ; knikken met het hoofd, van slaperigheid, van ouderdom (z. s^nggok), als teeken van toestemming, goedkeuring, bevestiging f groet, of als uitnoodiging om te naderen; van een vaartuig: stampen; pe- ngan^g'Ok, wie met het hoofd knikt enz.; knikkebol; schuddebol; vaartuig dat stampt — ; wat met het hoofd doet knikken enz, L_ iL->..C> ) I. mengonggok, gebukt en schoor- voetend voortgaan, zooals oude lieden; op die wijze bij iemand voorbijgaan, als teeken van eerbied. II. hoop levende wezens, die bij elkander zitten of staan; berönggok, in een hoop hij elkander zitten of staan. ^\ anggai, van een vaartuig: licht geladen. KSlc.)* menganggol, van een voorover gebogen hoofd of kop opwippen; van een vaartuig: den boeg omhoog steken; van beesten met horens : op de horens nemen — ; met het hoofd of den kap achteruit slaan tegen iets, bv. tegen het gezicht van iemand, die ons op den rug zit.; terUnggol-^, of tanggol-anggol, van een voorover gebogen hoofd: beurtelings opwippen en weder zakken — ; van een vaartuig: voor zijn anker rijden. Mv^) I. oenggal (gemeenzaam, bij be- ' namingen van familie-betrekkingen verk. van t oenggal); pa' oe., vaders of moeders eenige broeder: ma' oe., vaders of moeders eenige zuster. IL, niengoenggal-ngoenggal , van het bo- veneinde van iets, bv. het hoofd van een' zw^emmende, de uitstekende punt van een* elastieken slok, die in een stroomend water staat;» en dergelijke: zich op en neder of heen en weder bewegen — ; van een vaartuig of ander drijvend Hchaam: met de golven op en nedergaan; en als de afstand of de golven groot genoeg zijn: beurtelings ver- dwijnen en weder zichtbaar worden. ^ A>ii) I- (div.), oeng'goel, hos haar, die hoven aan eene vlag, piek en dergelijke gebonden wordt. — onggol [L.]. IL balav., galoppeeren; rennen. — [C.]. -^ k5vC^) enggal, jav., spoedig; vlug; gaauw; gezwind; Imastig; rasch; snel; dra; fluks. — [R.]. . . wa5s!^ ) ing^elan — eng. E n g 1 a n d — Eng- land. — z. ingg^ris. .*JCd) anggan en inggan, z. angga L ^♦i^sijb.) I. anggoen, van eenig materieel werk: fijn en net — ; van manieren: beschaafd; aristokratisch; fijnheid en netheid; ,^1 65 *<XJCr> beschaafdheid in manieren: aristohratische hoedanigheid in manieren. II. aandeel; portie, < — [C] III. w. suni., wiegen; schommelen. — [N.]. IV. an^^o^nan, mm-selen, — [L.] ; oen^- gröênan en ber&n^^wnan, vermorselend. — /♦♦5n^C) engg^an, weigerend; weigering. y^Yj-^<i^) oeng'g'oeii, dik stuk hout of andere brandstof, dat men op het vuur legt en zoo onveranderd laat liggen , om het vuur te doen voorfsmeulen; niengoeiiggoen , soek., zich als rad. voordoen^ d. i.: stil zijn; in gevoelloosheid v er keer &n; m. d i dalam röë- mah, te huis hokken; oenggöênan, wat tot oeiiggoen dient, heeft gediend, moet of kan dienen; hout dat van binnen vermolmd is en derhalve daarvoor geschikt is; kajoe oe., hout vanof vooreene oenggoen; kajoe ïni lekas cB., dat hout vermolmt spoedig van binnen. "^tUKj^) ang^g^au, de hand oplichten, als om te slaan. — [C.]. ^ É^s^Si) ang^g-o, w. sum.^ langs omwegen spreken; verbloemd spreken. — [N.]. LHJ y^^) anggota, lid; ledemaat. — Kan niet gebruikt worden voor lid van een genootschap en dergelijke (z. Jjt>}). ^ A«5si£i. » ?nggali, niet weten (alleen op en- kele plaatsen in gebruik). — [l\.]; batav., neen; niets; mak tjari apa? §ng- gah — moedertje, wat zoek je? niets; ook = kagah, — [H.]. Mij zijn beide woorden zonder sluitende h opgegeven. — [T.]. — z. g ah. ■^^xJCd\ inggili, jav., ja. — [L.]. •^/ J>>X^) I. anggai, bespotten; bedriegen. — [L. bew.]; Foppen; voor den gek houden. — [R.]. II. (schrijlfout in pi. v. ^)? T.) weige- ren. — [L.]. "^ , VD) angel, jav., moeielijk; ingewikkeld. - [c.]. i.Ai;;i.) angloeng (in hik. en poëzie) — oorspr. chin. — paviljoen; prieel; priëelachtige overwulfde gang. -^ iAD ) angling"? jav. spreken; spraak, — [C]. éAC.) anglö, — oorspr. chin. — , vuurpot; komfoor; test [rond met een luchtgat, voor kolen]. — z. keran. — •¥: s^) angoem, gapen. — [R,]; vgl. angob \ en angoep (T. ^.w^), mengangan, ji?m^w; over ietszinnen; denken [hetzij met verlangen of met afschuw]; angaii-!^, denkelijk; gebeurlijk. ^^♦**Ü.) angon, batav. (uit 't jav. T.), wei- den. — [R.]. (^\ angin, wind; tocht; lucht, (ook fig.); luchtgesteldheid; damp; gerucht; a. hi- J^ 64 a. i) lóèwan, wind van voren; a. loeroêtan, of a. sorong bcferïtan, ivind van achteren; a. timbaroewang of a. r(ĕwang. wind die in de richt ig van het middelste vak van een vaartuig, waar het water iiitgehoosd wordt, d. i. dwars , inkomt; a. t^rabëraiig (m^n^mbêraiig) balöêwan. wind, die in eene door het voorwant van den mast en den mast zelven aangewezen richting , d. i. kraau' balksgewijs, inkomt; a. iQmbërang (mg- n^mbêrang) belakang (bérïtan), wind, die in eene door het achterwant van den mast en den mast zelven aangewezen richting inkomt; a. k^ntjang k^lat, koelie, waardoor de brassen gespannen zijn, maar meer ook niet; a. g(Bnoeiig-2-ngan, rukwind; a. bïdai vasic, een of eenige dagen aanhoudende sterke wind uit denzelfden hoek , zonder eigenlijke wind- wolken, waaruit hij voortkomt, verschillend van a. moe s i ra, passaatwind, a. tcèkoes, rfc eerste noordelijke winden , na den westmoesson, die echter nog niet aanhouden; a. k klamboe s^b^lah, doorstaande noordelijke winden, die nog niet zoo sterk zijn, dat men niet de helft der bedgordijnen zou kunnen openen; a. k^lamboc m^noenggal, daor staande stijve noordelijke winden met regen, voor welke men zich in de bedgordijnen opsluit; a. êkor döë- joeng, ook wel a. lahon baharoe tjina, doorstaande stijve noordelijke winden , zonder regen; chabar a,, los gerucht; tahi a., over- blij f sel van wind of regenwolken, die zich out- last hebben; doode lucht; praatjes; beuzeltaal; naam eener parasiet, met zeer fijne luchtwor- tels, die men veronderstelt na eene bui op de boomen te zijn gevallen. Het is een genees- middel tegen winden; mata a., windstreek; pökok a., wolk, waaruit wind zal voortko- men; beraiig^in, wind; tocht of lucht hebben; daaraan blootgesteld zijn; zich daaraan bloot- stellen; een luchtje scheppen; men^an^inkeu, aan den ivi?id, tocht of de lucht blootstellen; luchten; kean^inan, door den wind geraakt wordend of geworden zijn; d. i. de uitwerking van den wind ondergaand of ondergaan heb- bend; peran^ïnaii, vertrek op een plat dak; luchtige opperhamer, an^in-S, geruchten, cJt£i.) alleen in oeii^ah-ang^eh. cXÜ ) (en ngeli) , men^en^eh , naar den adem hijgen, zoo als bv. van te veel te eten, van vermoeienis; en^ali-en^eh naar den adem hijgen enz. met verscheidenheid van gebaren. Y<^^j^ (en ngah-^), men^en^^ah-S, hijgen , zoo als een zwaar vermoeide; buiten adem zijn; en^ah-eiigah (en ngah-ngeh) z. eiigeli. (^ ^)) ar., interj. van walging, afkeuring of verfoeiing, foei; fij. (^\i) plur. van ^\. <Jü^\i) plur. van «y. -lui) y c C / / ar., hel opnemen; hel beginnen; — opening; begin. y o />iü) Jo ) ar., hel ui/gespreid zijn, als een t op ijl; hel, op den gro?id liggende, zijne armen uitspreiden; hel zich uil spreiden; hel zilleu, de voelen onder hel lijf, de teenen van den rechler voel op den grond. \\su^i) ar., het arm worden; hel noodig hebben. 6ti J^Ujf /J^l.5C) plur, van jli. c — 03 ) (tual. aftik), ar., plur. jUT landstreek; gewest; kim; wereld; heelal; de pi, getveslen of landen der wereld, \\a3) plur. vaa ii. ycs ö) ^) pliïï^ van jj. jki) plnr, van ^di. y c <3 ) >3 ) ar., hel alleen zijn. /c^ C 5 yi) ar., in 't maleisch alleen van een' haan: wil; jjï) wille; de mtte kaC ex„ (1. i. een wille haan. ^i SS ai^, Franken; Europeanen, met uit- "zondering van de Grieken en Turken, w c/c ^^jJS^vi J) (mal. ifrandjï) ar., frankisch; enropeesch ^mel uitzondering van Griekenlanden Turkije); Frank; Europeaan. c c5 C / c (^v^) ar., Ae/ bankroet maken; — ban- kroet, 5 / c/ (jj^ j\3) ar., P/rtYo, de grieksche wijs- geer; ^] ^^li) de goddelijke Plato, zoo als hij zelfs door de Arah. ge- noemd wordt. y . os /»wv.AXw^3) pers., absint h. c p CS ^^'i^*) pers., beloovering; tooverspreuken. C— Js^i) P'ur. van ^, y CS Li3 ^!]^) plur. van Ciii. 5) cj; ycs fjj^^) ar., adj., compar. superi, corapar. en superi absol van Ja^. ycs (J^-^i) pinr. van j2i. MAX.-NEDEKL. WOORDENBOEK. DEEl 1. ^ f^Aj) plur. van ijJS , ycs LL> Va5) plur. van CSXi, yos /^1x3) plur. van ^J, o/ s C.cXa5 ) ar. (lurk.), plur. hj^\ (mal afaii- dijah), heer, als lilel, — Komt dikwerf voor in brieven uit Mekka hv. ^^Sxi] s^s^) de Heer Ahmad, 66 J! / C/'S (mal. afandijah) ar., pliir. van / 1i)j,h) plur. van 43) plur. van Jli. 'J^-^ bendika. a y CS t$V.il5) pillis van jy. \usi) plur. van ^i. ^yj) plür. van J^. C^ ^ ) apa, /e/^; tt;a/; ^Av., verlangend, weti- schend of aandringend (Het slaat als adv. na hel verbum); a. jang, hetgeen; segala a., al wat; harang a., iets, onver- schillig wat; tijada a., niets; dj i kalau dpapon, ivat het ook zijn moge; bïla a.? of a. bïla?, wal tijd? te welken tijde? walmeer? a. b(^sar?, wal is de grootte, d. i. hoe groot? b^sar a.?, zoo groot als wat? lihatlah T\., zie toch; apalah is het adv. int., en wordt veelal nog door k i ranja gevolgd. — z. voorts ^); Ini a., hier is hij [zij enz.); meiig^apa, de hoedanigheid ver- toonen van iets te zijn; iets te beteekenen hebben; van belang zijn (Hel staat gew^oonlijk negatief of vragend); tijadgi iTi., niet van belang zijn; er niet op aankomen; m^ngapgi?, van welk belang is het? waarom? berSpa, iets hebbende zijn; eene zekere hoedanigheid hebbende zijn; iets op eene zekere wijze zijn; met iets bezig zijn, — z. berapa; lueng'Apakeii, iets (dir. obj.) doen zijn (tot iets maken); iets doen met iets (dir. obj.), iets als iets behandelen; voor iets achten; tijada djüöga . diépak^n akoe, men doet mij toch niets: diapaken ïtoe?, wat moet daarmede gedaan worden? tijada t^rapiiken itoe, daarme- de is niets gedaan geworden; daarmede kan niets gedaan worden; nieii^apaï, met iets behandelen; peng:apa, wie altijd mengapa vraagt; vraagal; wat iets doel zijn enz, — ; belang of gewicht eener zaak; apa-^, bezit- tingen; eigendommen; vermogen: spullen [z. k^rdak en m^rdak]. ^(, 3 ) apoe, jav., kalk. — [C.]. L, ^) l' api, vuur; kajoe iï., brandhout; góênoeng a., vuurberg; kapal a., stoom- schip; berapi, vu7ig zijn; gloeiend zijn; mengapik(?n, opstoken; aanhitsen. n., api-^, kwatiswijs; anders spreken dan men denkt, — [R.]; jav., veinzen; voorgeven; voorwenden; huichelen, — [C.]. ni. api-;^, eengev^as — aricenniatomentosa (L.) _._ [R.]. IV., api-S, vuurvlieg; glimworm, — [C.]. ^ L ^ ) ap, batav., mand voor gebak, — [B.]. r O) oepama (meer gebr. oempama) — skr. oepama — gelijk; het gelijk zijn, ver hou- r Ui 6? :>il ding van gelijkheid of gelijkenis; gelijkenis (parahei); adv., gelijk; gelijk als; even als; conj., b i/j vergelijking ; bij voorbeeld; gesteld; m^}r\hi}vï (iJ., de iemand toekomende eer of achting bewijzen; meiig^oepamai of me- li^oepumakeii, bij iets vergelijken; gelijkstel- len; iemand naar verhouding , d. i. met de hem toekomende eer of achting , behandelen; peröê- painaaii, vergelijking, gelijkstelling; behande- ling maar verhouding', spreekwoord, r QJn oeptlja — skr. oepaja — waardoor men zijn doel bereikt; middel, fijn aan- gelegd middel; daja dan oepaja, 3aja- oepaja, allerhande hulpmiddelen, redmid- delen of int vlucht en; (zie ook daja); ineng^oep^jaken, middelen aanwenden ten opzichte van iets (dirohj); seoepaja, alleen gebr. in de verkorting sopaja, ^\ apabila (bij verk. ook wel pabila), wanneer; toen (zelden); staat soms voor als, ^ VIxaJ ) Spoet, licht bamboes, voor schuttin- gen. — [R.]. \^^^ysj!) I. apit, pers; soort van damspel; böêwah a., de schijven van dat spel; a. mega, hel persen (persing ) der wolken ; b öê 1 a n berapit mega, de maan, persing der wolken hebbende zijn, d. i. van wolken omgeven of tusschen wolken zijn; a. tjïna, chineesche pers, d. i.: een strafwerktuig, waarmede de vingers der scboolkinderen door daar tusschen gestoken houten geklemd worden; a. lempang, de twee eerste planken, die op de kiel van een vaartuig komen; de staatsdienaren of veldoversten, die den vorst ter zijde staan en voor hem en zijn wedervaren instaan; menggapit, persen tusschen twee lichamen: van meer dan één subj.: zich aan weerskanten of rondom iets bevinden, zoo als bv. twee ministers nan weerskanten van den vorst, wolken rondom de msian; klemmen; knellen; apïtaii, persing enz,; pers; wat geperst is: wat te persen is; soort van damspel; peii^apit, wie of wat perst; de twee waaierdragers hij bruiloften, die zich bij huwelij ksoptocht en naast den bruidegom of de bruid bevinden; adjudant; werktuig om Ie persen, per .^ftoom; luik; vinger greep tusschen den duim en een der vingers; snuifje, p. gïgi s^rï, de oog- of hóndstanden; perapï- taii, persing; apit-apltaii , gepers; gedrang; soort van damspel; berapit, 2., dicht bij; apit-2, aan weerskanten van iets; aan beide zijden van iets : a p i t - 2 p i n t o e , aan weers- kanten van de deur. — pengapit tjintjin, Imlav., twee kleine edele steentjes links en rechts van een groot eren diamant aan een ring — [B]. II. batav., (uit 't jav. T.) dzoe'lkaëdab, de He. maand. — [B.]. z. dzöelka'dali. III., apit-1^, «ingap., klem om wilde dieren Ie vangen. — [K. (abd. sch. wbd.)]. ö* US^' 68 .JouukJiI C5^' Xi ) oepetï, — skr. oetpatti — ; verplichfe opbrengst; schatting; belasting; cijns; tribuut; accijns; niens^oepetl, verplichte op- brengst enz, betalen; pen«'oepetf, tvie ver- plichle opbrengst enz. betaalt; schatplichtige. XlSVJ?^ oepatj ara — sl( r. o e p a t j a r a dienst; dienstbetoon; aanbieding van lekkernijen of behoeften, zoo als water, sïreli enz/, eerbewijs; rijkssieraden; verlooning daar- van bij plechtige gelegenheden; praal, pracht; vertooning; me mberï oe., eerbeivijzingen aandoen; pan tja oe., rij ks sieraad , een e hand voorstellende; twijg van goud, die bij bruiloft en den bruidegom en de bruid, en bij besnijde- nissen den besnedene achter het rechter oor gestoken wordt. — De Mal, voor liet grool^t gedeelte waarvan de liet. van oepatj ara verloren is gegaan, hebben er pa n tja bi- tjara van gemaakt. ) J> ) aperil en aperïl — verb. ned. —, April. f |Ms9) apas, sierlijk: smaakvol; elegant; hebbelijk; niet plomp [zoo als bv. d(ï tegenwoordige sebepcn, in vergelijking met die van vroegere tijden] ; sierlijkheid; elegan- tie; hebbelijkheid; keapasaii, sierlijkheid enz, { M^ ) apoes, (en hapoes), onder de op- pervlakte van iets verdwenen, zoo als bv. een stok in het zand of in den modder, waarin hij gesloken is, de toppen der mas- j ten van een schip, dat naar de diepte gaat, een huis onder een watervloed; iveq; niet meer bestaand; verdelgd ; uitgedelgd ; vernield; vernietigd; uifgewischt; uitgeveegd: kwijtge- scholden; opgeheven; afgeschaft; nieiig^apoes, verdelgen; uit delg en: vernielen vernicligen; intwisschen: uitvegen: kwijtschelden: ophe/fen; afschaffen; enz. 0sX\mk3) opsïnder — verb. ned. — op- ziener. ij) apoeii^, al wal in het water drijft en zonder leven is: drijfhout; drijfland; \\n. losgescheurde nï|)ah struiken: iMeng'apoeii«', zich als zoo iets voordoen: zich als zoo iels laten drijven, bv. een yaartiiig. 