VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
*k Ruk mij los van aardfche zorgen, In dit heerliik morgenuur ; *k Wil mij aan haar boei ontheffen ; Buiten wacht ge mij, Natuur! Buiten ga ik u ontvlugten, Zielverdrukkend ftadgewoel ! Buiten ga ik mij vermeijen, - In het zaligfte gevoel, — Gij, wien °’t lot zoo ftug bedeelde, Dat gij armoê lijdt en nood, Hebt ge handen om te werken, Op het land vindt gij uw brood; *t Water, dat ge moet betalen , . . Schept ge er zelf uit wel of bron 3 Mint ge reinheid, — lucht en weide Te over, en Gods lieve zon; Bloeijen zullen uwe kind'ren; — Voor een’ vunzen kelderftank , Schenkt elke ademtogt den kleinen Dáár een nieuwe levensfprank. Doch gij allen, wien beroepspligt Boeit aan fteedfchen druk en drang; - Die met weërzin, fchoon gelaten, Zwicht voor ’s noodlots harden dwang, — O! mijn wensch blijft u verzellen, Dat ge, drang en dwang ontgaan , Eerlang zelve moogt ervaren, Wat mij ’t hart zoo blij doet flaan t | No, VIII. Meng. bl, 413. reg. 28. faro-fpel, — IX. — bl, 435. noot, reg. 4. erkend, Bl, 452, reg. 12, dan voor als. Bl. 466. reg. 5. v. o. gevatheid voor grootheid. MENGELWERK. AAN DOMBURG. O vlek aan Walchrens noorderkust „ Weleer als ftad vermaard! U zij voor ’t eerst, na lange rust, Op nieuw mijn lier befnaard ! O Domburg, dat daar needrig fchuilt Aan uwer heuvlen voet, En dat, (fchoon vaak de wind er blaast en loeit en huilt, Terwijl, bij d’opgezetten vloed, De golfflag bruist en woedt) Beveiligd door uw duinenrij, Den ftorm, de zee braveert , En met dier duinen dam orkaan en baren keert: O Domburg, duld, dat ik mijn’ hulde u wijt : ‚ Want gij, O vlek, zoo fchoon, zoo blij t Eerwaardig zijt ge mij. Gij zijt me eerwaardig, ja! Of was, in vroeger eeuwen, Hier niet het heiligdom der vaadren van de Zeeuwen? Het heiligdom eens volks, dat zelf, in ’s nabuurs oog, Den Goden dierbaar was, die uit den hemelboog Op Zeelands ftroomen, ftranden , kusten , Zijn duinen, akkers, weide en woud, (Een oord, zoo wild, zoo grootsch, zoo ftout) Den blik volgaarne lieten rusten ? O ja! °t was aan dat hellend ftrand, Door ftorm en zee geftaag beftreden, Het was aan Walchrens noorderkant, Dat Nehalennia geloften en gebeden Van ’t zaamgevloeide volk ontving, Dat in haar tempelhal eerbiedig lag gebogen, Terwijl de priesterfchap de mildfte zegening, In Godgewijde maat, verkondigde uit den hoogen. MENGELW, 1839, no, Il. Nu 526- ` AAN DOMBURG.. En ginds verhief zich 't ruw altaar, Waarop God Walchers beeldtnis prijkte ; Daar visfchersgast en handelaar, Na reis en doorgeftaan gevaar, Met offergaaf zijn’ tempelfchat verrijkte : Het beeld diens Walchers, naderhand t Door Christen-heldenmoed verbroken , Toen Willebrord , ter Westkape aangeland , Jehova’s eer op de Afgoôn heeft gewroken. En, mindre Geesten zonder tal, Vermeende zee- en ftroom- en windbedwingers ! Wat fmeekgebeên , wat lofgefchal Doorklonk voor u de lucht, als teedre maagdenvingers U vlochten ’t jeugdig bloemfestoen Tot kranfen om uw ruwe beelden ; Of blijde reijen in het groen, En in der bosfchen fchaâuw , op uwen feestdag kweelden; Of maagd met jongling, hand aan hand, Het duin befteeg, en hijgend nederdaalde, Tot waar, aan ’t u gewijde ftrand, Men u den tol der hulde in bliĳjden zang betaalde. j Maar , bij dat eigen duin verrees ’t aloud gefticht, De Doemburg zoo geducht, waar achtbre priesterfcharen , Bij offer, bede en plegtgebaren , En met hunn’ Vorst aan ’t hoofd, vaak hielden ’t hoog gerigt, In fchoonen maatklank hunne orakelfpreuken zongen , Hun wetten gaven, en °t onwetend volk bedwongen , Dat in dien Priestervorst, in plegtgewaad. gehuld, Daar hem de Bardenftoet omftuwde ' En aan de harp den zangtoon huwde, Een’aardfchenWodan zag,wiens woord geen weêrfpraak duldt. ~ Niet flechts uit Walchrens akkergronden , Uit ieder eiland, dat daar opblaauwt uit den vloèd , Waar visfcher flechts of jager werd gevonden, Of herder, die zijn kudde hoedt: Uit ieder plekje gronds, van zee en ftroom omgeven, Vloot hier de fchare zaam, om over dood en leven, Bij wisfeling van hoop en vrees, Te hooren ’t vonnis, dat de priesterkaste wees; Ld + AAN DOMBURG. 527 Om wer en regelmaat voor regt en pligt te ontvangen, En eerbiedvol te luistren naar de zangen Der Barden, tot den lof van °t ftrijdbaar voorgeflacht, En van God Wodan, die de Reuzen te onder bragt. * * * Hoe is uw heerlijkheid verduisterd! Hoe viel de kroon u van de kruin! Hoe werd uw -majesteit ontluisterd , Vorftin. van ’t zilverblanke duin ! Hoe achtloos golven thans uw lokken, Waarop geen diadeem meer rust, . En van geen’ balfemgeur. doortrokken, Van Zefirs adem flechts gekust ! Uw praalgewaad is uitgetogen, Uw hand, zij zwaait geen’ fchepter meer, Als Landmaagd flaat gij voor onze oogen, O Domburg, Koningin weleer! En toch, hoe diep gij zijt vernederd, Nog zijt ge fchoon, o Herderin ! Terwijl uw aanblik ons verteedert, Gij lieve kweekfter van de min! Nog bloeit de jeugd op uwe wangen; De vreugde zetelt in uw hart: © En, fiert u kroon noch gouden fpangen, - Gij mist uw tooifel zonder fmart, De blijdfchap en de liefde wonen, O Domburg! op uw’ heuvelkling ; En Walchrens dochtren, Walchrens zonen, Zij dartlen dáár in losfen kring. Het feestlied rolt langs de effen ftranden, Door duin en boschje vaak herhaald; Terwijl men, vrij van hooffche banden, Naar lust, hier rust of ommedwaalt, * * * Nn 2 529 AAN DOMBURG,. Wat op d'eeuwftroom zij ontgleden , Niet verdwenen zijn tot heden Nog de zeden Van den overouden tijd. Wie er lach en fcherts wil wraken , Aan de gulle landvermaken Blijven duin en ftrand gewijd. Zie flechts al die lieve paren, In den bloei van ’s levens jaren, Zamenfcharen , Domburg is het doel der reis. Moge °t meisje foms eens blozen, Boerten, lagchen, kusfen, kozen Stelt eene oude wet ten eisch, Om voor feestgenot te zorgen, Heeft men, in den vroegen morgen, Reeds geborgen In het rijtuig, wat de mond Tot ververfching kan verlangen. - Onder fcherts en blijde zangen. Rijdt men tot den avond rond.... Treffend beeld van ’sjonglings leven! Die zich fteeds, in fchoone dreven, Voor ziet zweven Beelden van geluk en vreugd; Die, van fmart noch vrees gemarteld , Los en lucht daarhenen dartelt In den lentebloei der jeugd, Maar hoe zal hij °t haast ervaren, Dat de rustelooze jaren , Als de baren, Henenftuiven in ’t verfchiet t Zingenot is ftroomgeklater ; ’*t Leven zelf een handvol wáter, Dat bij ’t grijpen reeds ontvliet. Doch, bij °t zorgeloos genieten , Denkt men fchaars aan ’c henenfchieten En vervlieten . AAN DOMBURG. 529 Van de golfjes in dien vloed. Ook de jeugd, bij. °t minnekozen , Ziet alleen en plukt de rozen, Die ontluiken voor den voet... Gij ook, blijde fpeelgenooten ! Hebt den dag, zoo ras ontfchoten, Ruim genoten, Daar nog de avond u verheugt. Lang nog zullen knaap en meisje Over °t hartverrukkend reisje Snapper, kouten met geneugt’. Meermaal was men afgeftegen Aan de hoekjes van de wegen, Zoo gelegen Voor een’ uitftap in het groen, Volgefchonken , leéggedronken , Heeft het wijnglas ftaag geklonken, En geroofd werd vaak een zoen, Tuigt het, boschjes! tuigt het, fluizen! Waar de Minnegoodjes huizen, Bij het ruifchen Van het windje door ’t geboomt’. Tuigt het, hoe dan in het lommer, Vrij van zorgen, vrij van kommer, Zich de jeugd hier zalig droomt. Maar geen plek, zoo uitgelezen, j Is voor iemands oog verrezen, ` Kan er wezen In heel Walchrens welig oord, Of door Domburgs duin en ftranden , Dalen, boschjes en waranden, Wordt de blik het meest bekoord. ’t Sierlijk badhuis, fraai gelegen, Lacht van ’t glooijend duin ons tegen, Waar de wegen Naar gebaand zijn door het zand; En nog hooger heuvlen lokken, 530 - AAN DOMBURG. Wie, naar Domburg heengetrokken, De oude vreugde zoekt aan (trand, Zie de fpeelnoots worftlen, hijgen, Rust en adem eerst herkrijgen, Na ’t beftijgen’ Van dien gindfchen fteilen top! Zie met huppelende treden Allen fnellen naar beneden, - ’t Langzaam hellend zeeftrand op ! Zie hen dartlen, ftoeijen , woelen , Aan de Noordzee zich bekoelen, Bij het fpoelen Van de voeten in den plas! Zie hen weder opwaarts ftreven, Om ter landzij’ neêr te zweven En te rusten in het gras! — Rust er, meisjes! rust er, knapen! Wilt er fchuldloos vreugde rapen ! Ingefchapen Is de zucht naar vrolijkheid, ` Bij het badhuis neêrgezeten , Heb ik, langs der duinen keten, Onderwijl den blik geweid, . 4 * + Hoe heerlijk praalt ge in’t licht der zon, o zilvren heuvelrijen ! Die, als de baren aan uw’ voet, de jaren heen ziet glijen; Ja! eeuwen zelfs na eeuwen zaagt als golven henenftuiven, Die fchuimend breken op uw ftrandde fchittrend witte kuiven. O Noordzee, deel des Oceaans! o moeder onzer kusten, Die rezen uit uw’ milden fchoot! bet is mij zoet te rusten, Waar u het opgehoopte zand een’ gordel vlecht va"bergen, Die, hoe verwisflend ftaag van vorm ‚toch ftorm en golven tergen. Ja! duinen! vaak aanfchouwdet gij die golven in haar woede. Des Zeegods drietand fchijnt u dan eene opgeheven roede; Zijn ftem gelijkt des donders knal; zijn blik jaagt fchrik in de aadren, En al wat leeft in veld en woud beeft op zijn brullend naadren. $ AAN DOMBURG ‚ 531 Het oog ziet nergens uitkomst meer bij 't buldren der orkanen; Die door het weggeflagen duin de zee den doortogt banen, Reeds overftelpt de zoute plas en weide en akkergronden, Ennaauwlijks heeft nog mensch en vee op terpen fchuil gevonden, Maar zie! bij ’tebben zwicht de vloed. De zilte baren vlugten, En lieflijk fchijnt het zonlicht weêr uit opgekluarde duchten, De orkaan verftomt ; de vrede keert, en tegen ’t woên der ftormen Wist later eeuw voor °t ftuivend duin een borstweêr zich te vormen, Dat duin, met groenend helm beplant, weêrftaat het ftormend loeijen , En keert de hooge golven af, fchoon die tot bergen groeijen. Ja, zegepralend blikt dat duin op zijnen vijand neder, En Walchrens afgefloten dal ziet geen verwoesting weder, Thans is het vreedzaam om mij heen, De zee, de ftormen rusten, Een luchtig windje koelt alleen den wandlaar langs de kusten, Men ziet flechts hier en daar een (chip, dat dobbert op de baren, Maar op dat vriendlijk element fchijnc lustig fpeel te varen, O kielen, die daar henendrijft, zoo ver mijn oog kan dringen ! Vaart allen veilig! weest gegroet! brengt al de zegeningen, Die vlijt of handel ons belooft, van volk tot volken over! Dat zoo het menschdom overvloed bij vrede en heil verover’ ! Befchaving en verdraagzaamheid, verlichting, vrijheid, orde, Dat zulk een rijkdom, fchatten waard, alom geboren worde ! ` OHandel,die de fcheepvaart kweekt, verfprei ook zulk een’ zegen! Het heil der menschheid lacht ons meer dant goud vanPeru tegen, O walchren, aan de zuiderzij der blanke duinen pralend, Hoe gaarne toeft op u mijn blik, op uwe vlakte dalend ! Deel in den zegen van heel de aard’! Dat mild u-tegenvloeije Het aandeel in dien besten fchat ! Uw vrede, uw welvaart groeije! O welige akkers, groenend veld en fraaije wandelbanen! O Lusthof, dat aan lusthof grenst! o lommerrijke lanen! O vreedzaam vlek! o Tchoon verfchiet! verrukkelijke dalen ! ’ Is lieflijk, als men nederftijgt, in uwen kreits te dwalen. ODomburg, wees van mij gegroet! Vaartwel, geliefkoosde oorden! Schoon ik mijn’ tred naar ’t zuiden wend, keert vaak mijn blik naar ’t noorden, 532 AAN DOMBURG, Ik zie van ver, bij de avondzon, uw heuvlenrij nog blinken, En, langzaam zwichtend, meer en meer ten effen bodem zinken, Vergulde toppen fieren nog de weggeweken ftranden, Verfcholen achter ’tneedrig duin, dien zoom der akkerlanden, Zoo vlugt het alles van ons af, wat ons bekoort in *t leven! Neen ! door ons zelven worden wij geftadig voortgedreven, Wij ijlen van het ftandpunt af, waar wij zoo gaarne ftonden, En trekken naar een ander oord, dat ras weêr is verzwonden, Een rustplaats wacht toch allen ééns: zij moge een lustoord i wezen, Aan ’t einde van de levensbaan voor onzen blik verrezen! Die blijde ftreek ligt hoog en vrij; maar, bij het nederfchouwen Op d'afgelegden levensweg, zal nooit het ons berouwen, Dat we uit des aardrijks dal den top des fteilen bergs beftegen: Daar lacht ons zalige eindloosheid in al haar volheid tegen Middelburg, 1839. A. F. SIFFLÉ. IETS OVER DE CAMERA OBSCURA, VOLGENS DE UITVINDING VAN DAGUERRE, MEDEGEDEELD DOOR: DR, NÜRNBERGER. D., onder den naam van Camera obfcura bekende, nuttige en leerrijke toeftel kan, wat deszelfs uitgebreider en meer doeltreffend gebruik aanbelangt, in dezen tijd, door de uitvinding van den Franfchen natuuronderzoeker DAGUERRE, voorzeker een hoogstbelangrijk werktuig worden. Wij willen onze lezers met die uitvinding eenigermate bekend maken. De theorie der Camera obfcura is over het algemeen genoeg bekend. Men geeft in de optifche wetenfchappen dien naam aan iedere bepaalde ruimte, in welke vau bui- ten geen ander licht kan doordringen, dan door eene zeer kleine opening. De werking van zulk een’ toeftel beftaat daarin, dat de buiten zijnde voorwerpen , wat- neer zij overigens daartoe genoegzaam verlicht zijn , zich ‘op een tegenover de kleine opening geplaatst wit fcherw, IETS OVER DE CAMERA OBSCURA., ~ 533 of eenig daar tegenover gehouden papier, in hunne na- tuurlijke kleur en verlichting, én omgekeerde rigting echter, vertoonen. Kon men nu zulke afbeeldingen flechts op het papier behouden, dan behoefde men het vel eenvoudig om te keeren, om te gelijk eene juiste en getrouwe afteekening der bedoelde voorwerpen te bezitten. Het behouden nu der afgebeelde voorwerpen maakt de uitvinding van DAGUERRE uit, Waarom de voorwerpen zich omgekeerd voordoen, kan op deze wijze duidelijk worden. Men ftelle voor de opening, die men zich zoo klein als een punt denkt, een zeker voorwerp, 'b. v. een kruis, dan werpt ieder punt van dat voorwerp een’ lichtftraal naar de opening ; welke lichtftralen zich zóó in dezelve kruifen, dat op den achterkant van de Camera obfcura het hoogtte punt van het voorwerp het laagfte, het laagfte het hoogfte wordt. Een weinig teekenkunde kan dit volkomen op- helderen. l Plaatst men nu in die opening, die men wat grooter maken kan , een bolrond glas (eene lins), dan worden , op bekende gezigtkundige gronden , de beelden aanmer- kelijk duidelijker. Zal de behoorlijke verduidelijking hier- bij plaats hebben, dan moet de achterkant, of het pa- pier, juist op zulk een’ bepaalden afftand van het glas verwijderd zijn, als welke, voor zeer afgelegene voor- werpen, met het brandpunt in verband ftaat, om ze aan te trekken en grooter te doen worden. Staan nu de over te brengene voorwerpen op verfchillenden afftand van het glas, zoo kunnen zij zich niet allen te gelijk duidelijk afbeelden, en men moet alsdan zoodanige beelden op een bewegelijk raam opvangen, of eene andere wijze van behandeling uitkiezen. — Al deze opmerkingen zijn noodzakelijk, om aan te toonen, dat men, door middel van zulk eene Camera obfcura, wel is waar flechts tem- torair, maar toch altoos zulke getrouwe afbeeldingen van ieder voorwerp verkrijgen kan, als geen fchilder ooit in (taat is te leveren, dewijl iedere afbeelding van ~ 534 IETS het voorwerp, door de van elk zijner punten uitgaande lichtftralen , als °t ware zelve gemaald wordt. De tot dusver gegevene befchrijving vooronderftelt , dat de verdonkerde kamer groot genoeg zij, om de zich af beeldende voorwerpen in derzelver ruimte op te nemen. Tot doelmatiger gebruik heeft men dus naderhand ook draagbare Camera's obfcura vervaardigd. In plaats na melijk van eene geheele kamer te verdonkeren, en de lichtftralen flechts door de opening van het venfter inte laten, heeft men twee holle kasten (de onderfte van binnen zwart geverwd) boven elkander geplaatst. De boventte, kleinere, is aan de eene zijde open, om de lichtftralen te doen binnenvallen, en heeft in hare dia- gonale vlakte eenen, tot 45 graden naar den horizon gebogenen, vlakken fpiegel. Eindelijk komen alzoo de afbeeldende lichtftralen: van het af te teekene voorwerp veel naderbij, en worden door een bolvormig glas, dat zich in het dekfel van de onderfte overigens donkere kast bevindt, op een op den grond liggend wit papier overgebragt. De eene zijde van de onderfte kast is eche ter door een gordijn zóó afgefloten , dat de teekenaar , zonder de donkerheid in de kast eenigzins te verminderen, hoofd en hand in de ruimte brengen kan, om de voor- werpen af te teekenen. Zulk eene teekening wordt na- tuurlijk altijd eene gebrekkige afbeelding wan het door de lichtftralen en het voorwerp zelve daargeftelde origi- neel, hetwelk , in naauwkeurigheid en juistheid , flechts met de afbeelding in den vlakken fpiegel gelijkttaat. De onmogelijkheid nu, om de natuur door penfeel of ftift volkomen nabij te komen, gaf den bovengenoemden Franfchen natuurkundige DAG vERRE aanleiding, om na te denken, of er geen middel kon worden uitgedacht, dergelijke in de Camera obfcura ontttaande, doch met de verwijdering der voorwerpen verdwijnende afbeelding, in hare, door menfchelijke kunst nu eenmaal volftrekt onbereikbare, volkomenheid, naauwkeurig en onmiddel- lijk op het papier te doen bevestigd blijven. Zulk een middel heeft bij, na lang en onophoudelijk onderzoek , OVER DE CAMERA OBSCURA. > 535 werkelijk ontdekt, door het voor de Camera obfcura beftemde papier met eene zekere ítof (waaruit: dezelve beftaat, houdt de kunftenaar nog geheim) te doorwee, ken, waardoor het papier eene zoo buitengewone gevoe- ligheid voor de daarop vallende, van de uitwendige voor- werpen afkomende, lichtftralen verkrijgt, dat de opge- rezene afbeelding , wel is waar niet met hare natuurlijke kleuren , (waarin de fpiegel-af beelding alleen den voor- rang heeft) maar overigens ‚met haar licht en fchaduw , en met eene volkomenheid zoo juist en duurzaam getee- kend worden, als geen teekenaar in ftaat is te verrigten, en welke buiten twijfel alle verwachting zeer verre over- treft. De afbeelding is in de Camera obfcura volkomen duidelijk, wanneer de aangebragte lins flechts goed (bij- zonder acromatisch) is; diezelfde kantig- en duidelijk- heid wordt in Ac ueRRE’s afbeêlding bewaard, zoo- dat zelfs alle, voor het bloote oog’ anders onzigtbare , kleinigheden aanwezig zijn, wanneer men de afbeelding door eene loup befchouwt. Het is bekend , dat de al- lerzuiverfte en kunttigfte afteekeningen of fchilderijen , wanneer men dezelve door eene loup beziet, grof en on- ooglijk worden; dat men de afgefcheidene kleurdeeltjes en de door het inzuigen van het papier. veroorzaakte vlekjes enz. in dezelve waarneemt: DAGUERRE’s be- vochtigingsmiddel van het papier moet daarentegen voor de volkomenfte oplosfing vatbaar zijn, en op een zoo volmaakt daarmede bereid papier zijn het vervolgens de lichtftralen zelve, die het beeld-des voorwerps, waarvan zij afkomen, in eene eenkleurige teekening daarftellen 5 terwijl al die deelen en punten van het blad, welke zij aanraken, en naarmate van de fterkte, waarmede zij zulks doen, aangedaan worden , doch de overige geheel wit blijven. Hoe veel tijd nu is er woa om eene zoo, door het glas van de Camera obfcura, door de lichtítralen geworpene en zelf alleen uitgevoerde afbeelding , geheel voltooid, op het papier te bezitten? Hierop antwoordt de Heer araco, die van wege de Akademie van Parijs 536 IETS in commisfie was gefteld, om deze uitvinding te onder- zoeken: „onder onze luchtftreek en bij gewoon weder 8 tot 10 minuten.” In heetere luchtftreek of bij fterkere werking van het licht zouden misfchien flechts een paar minuten toereikend zijn, om de meest zamengeftelde tee- kening in hare onnoemelijke détails uit te voeren. Anra- co herinnert bij deze gelegenheid ‘aan de bekende Fran- Sche Expeditie in Egypte, aan de door Franfche fchilders aangewende ongehoorde infpanning tot afteekening der Egyptifche werken van bouwkunst, aan de groote on- volkomenheden, die deze afteekeningen kenmerken, en laat daarop de aanmerking volgen, hoe al deze moeite door middel van DAGUERRE’s uitvinding gefpaard en deze een’ oneindig beteren en volkomener uitflag zoude hebben opgeleverd. Inderdaad wij bevinden ons in de eeuw der wonderen! En toch is de ganfche zaak nog eerst in hare kindschheid, Men heeft b. v. tot nu toe flechts natuurlijk licht aangewend; wat zal het uitwer- ken , wanneer men de af te beeldene voorwerpen met het allerfterkf{te kunstlicht, met het ook nu eerst uitgevonden Aderaal-licht verlicht, hetwelk het zonlicht zelf in glans overtreft, en over hetwelk men te allen tijde en zoo lang men verkiest befchikken kan? Denkt u den fchoonften zóó verlichten RAFAËL voor DAGUERRE’s Camera obfcura geplaatst, terwijl het licht van alle andere voor- werpen wordt teruggehouden, en gij zult de allerge- trouwfte kopij op deze wijze verkrijgen. Waarmede heeft dan nu verder zulk eene Daguerrefche afbeelding door de lichtftralen, wanneer men ze met eene tot hiertoe be- kende manier vergelijken wil, wel de meeste overeen- komst? Met aguatinta-manier, of die van het was- fchen met O. I. inkt. Daarmede wil ik flechts een voor- loopig antwoord geven: want de afbeeldingen van'n 4A- GUERRE zullen, bijde ongehoorde vermenigvuldiging, welke met de volkomene gemakkelijkheid harer daarftel- ling in verband ftaat, ontegenzeggelijk wel bij velen be- kend zijn. Wij hebben boven aangemerkt, dat DAGUERRE de OVER DE CAMERA OBSCURA. 537 ftof , waarmede hij zijne fchermen beftrijkt, nog geheim houdt. Echter zij hier opgemerkt , dat het hoornzilver (zoutzuur, — chlorzilver) uiterst gevoelig voor het licht is, en door deszelfs invloed zijne oorfpronkelijke witte kleur, naarmate van de fterkte van het licht, zeer fpoedig tegen blaauw en zwart verwisfelt; ik kan mij dus voorftellen , dat zich'een met deze of andere daarmede overeenkomende zelfltandigheid bevochtigd en daarbij altijd nog wit blij- vend papier, wanneer het in de Camera obfcura eene fterkere lichtwerking verkrijgt, op de bijzonder geraakte plaatfen ook bijzonder zwart wordt en alzoo eene af- beelding des voorwerps geven kan, uithoofde dat de lichtftralen in eene bepaalde rigting in dezelve vallen. Daarmede zij echter niet gezegd, dat DAGUERRE voor zijne teekenfchermen werkelijk bereid papier gebruikt: dit zoude, wegens de goedkoopte der ftof , reeds eene nog grootere volkomenheid der bewerktuiging zijn; men — meldt ons veel meer, dat hij tot hiertoe metalen platen gebruikt, welke zeer digt met de door ons aangeduide vloeiftof beftreken , en, als zich de verlangde afbeelding daarop gehecht heeft, met een vernis overdekt worden „ om de verdere werking van het licht te verhinderen. Men noemt dergelijke platen Daguerrotypen. ‘De ftof echter, die hij op dezelve brengt, en die het eigenlijke geheim zijner uitvinding is, ter opheldering hier met het chlorzilver vergeleken, is nog oneindig gevoeliger voor het licht als dat zoutzure zilverpreparaat , en maalt don- kere tinten voor de fchaduwen , heldere en lichtere voor de helderfte en lichtfte partijen, en geheel lichte voor de geheel lichte plaatfen af. Deze zoo onbegrijpelijke licht-gevoeligheid van DAG vERRE’s reagens waarborgt ook nog het uitzigt op eene proeve van lichtfterkte-be- paling, waarvan men tot hiertoe volftrekt geen denk- beeld had, Men weet, b.v., dat het maanlicht 300000 maal zwakker is dan het zonlicht, en in den groot- ften brandfpiegel niet eens eenige warmte uitwerkt, ja zelfs op chlorzilver, al wordt het op het brandpunt van de grootíte lins gebragt, geene de minfte kleu- 538 IETS rige uitwerking te weeg brengt. DAGUERRE bekwam daarentegen, bij de aanwending van eene veel zwakkere lins, op de plaat zijner Camera obfcura, in nog geen volle 20 minuten, eene witte afbeelding van, de maan. Her- innert men zich nu het boven gezegde, dat namelijk op zulk eene Daguerrefche afbeelding, als de aan de Na- tuur getrouwtte , iedere bijzonderheid van het afgebeelde origineel met het mikroskoop onderfcheiden kan worden 3 dan begrijpt men de mogelijkheid, om , door deze zoo eenvoudige en gepaste hulpmiddelen , maan- of in ’t al- gemeen astronomifche ontdekkingen te doen, bij welke de refultaten van alle onmiddellijke befchouwingen nul en van geene wáarde worden. Mogelijk ziet mèn de zaak nog met te opgetogene blikken in; maar wáár fchijnt het, dat zich door dit wonder van uitvinding eene nieuwe wereld aan onze oogen opdoet. Voorwer- pen b. v., welke zich aan de alleen aan de maan aan te wenden 300 malige vergrooting geheel onttrekken, zul- ten toch nog lichtftralen op DAGUERRE’s platen wer- pen, en alzoo op dezelve eene afbeelding vormen, wel- ` ke men met het mikroskoop zal kunnen waarnemen. Tot hiertoe kende men flechts een enkel voor de maan gevoelig ligchaam; het is het menfchelijke oog, welks pupil zich door den invloed van de ftralen der maan toefluit. Met de kunftigheid en gevoeligheid van dat meester{tuk des Scheppers mag men dan, in menfchelij- ken zin, DAGUERRE’s uitvinding vergelijken ; en met tegt drukt ook de PFranfche natuuronderzoeker Bro T (medelid van de Commisfie van Onderzoek bij de Pa- rijfche Akademie) zijne bewondering over dezelve dus uit, dat hij ze met eene foort van natuurkundige retina (netvlies) onzer oogen vergelijkt, op hetwelk , gelijk bekend is, zich even zoo alle voorwerpen afbeelden. Nog moeten wij aanmerken, dat een der beroemdfte nog levende Parijfche kunftenaars, PAUL DEBOR O4 CHE, over de kunstwaarde van DAGUERRE’s platen een even voordeelig en gunftig oordeel velt. Hij ver- meent, dat deze manier van teekenen den kundigften OVER DE CAMERA OBSCURA. 539- fchilder zelfs nuttige leering over den aard en de, wijze geven kan, waarop men, door middel van licht en fcha- duw, niet alleen de vormen der ligchamen „ maar zelfs de lokale kleuren uitdrukken moet. Hetzelfde bas-relief in marmer en pleister zal zich op deze platen zoo on- derfcheidend vertoonen, dat men aanftonds in ftaat zal kunnen zijn te onderkennen, welke afbeelding van het eene of van het andere is. Ja, op deze teekeningen zal men den tijd van den dag kunnen waarnemen: hetzelfde gezigt des morgens, des middags en des avonds geno- men, zal zulks door de verfcheidenheid van verlichting aanftonds kenbaar maken. Het eenige gebrek, dat deze wijze van voorfteliing met zich brengt, beftaa: daarin , dat de af te beeldene voorwerpen gedurende den tijd der affpiegeling onbewegelijk blijven moeten, dewijl natuurlijk anders de lichtftralen geene gelegenheid hebben » om een en ander -duidelijk te ontwerpen.” Zoo vallen b. v. op deze platen de bladeren der boomen , die door den wind bewogen worden, fteeds onnaauwkeurig uit. - Vraagt men, welk eene belooning de uitvinder voor eene. zoo hoogstbelangrijke ontdekking bekomen heeft 2 Graaf Dr MrDorr, de bekende Rusfifche Crefus , heeft hem zijn geheim willen afkoopen; DAGUERRE echter heeft hem geantwoord, dat hij niet begeerde, dat het eene monopolie van een’ enkelen , maar het eigendom der wereld zijn zoude, Waarfchijnlijk zal het Fran/che Gouvernement er nu zelve kooper van worden.- De zaak moge overigens bij hare openbaarmaking welligt blijken zeer eenvoudig te zijn; zij is echter daarom niet minder wonderbaarlijk in onze wonderbare eeuw. DJANDI MUNDUT IN 1839. IÍ, het 7de N°. van het Zijd/chrift voor Nederlandsch Indië vindt men nopens dezen Tempel eenige bijzonder- heden, (*) welke de Schrijver wenscht , dat als uitnoo= „(*) Deze bijzonderheden luiden als volgt: „De fchoone 540 DJANDI MUNDUT. ” diging tot eene nadere, naauwkeurige befchrijving van denzelven mogen befchouwd worden. tempelruïnen te Borobodor , zonder tegenfpraak onder de fraai- fte te rekenen, welke uit den ouden Hindoe-tijd zijn over- gebleven, hebben door de befchrijvingen van RAFFLES en CRAWFURD eenen algemeen verbreiden naam verkregen, Dezelve zijn nogtans in later jaren door de zorg van den ijverigen Refident van Kadoe, den Heer HARTMANN, nog meer opgedolven, zoodat daardoor nog vele bas-reliefs aan het licht zijn gebragt, wier aanwezen men vroeger niert ken- de, Eene nadere, naauwkeurige befchrijving dus dezer Oud- heden door een bekwame pen ware wel te wenfchen, „ Het is waarfchijnlijk , dat deze Tempel, in vroeger tije den, door eene uicbarfting van den Merapi gedeeltelijk over. dekt, en daardoor voornamelijk in den tegenwoordigen bouw- valligen ftaat gebragt is. Dit vermoeden worct geftaafd door het ontdekken van eenen anderen kleineren, doch niet minder fraaijen Tempel, op flechts een en een half of twee palen afftand van Borobodor gelegen, die naast dien van Borobodor als eene der fchoonfte bouwvallen uit den Hindoe-tijd op Java te befchonwen is, en wel verdient nader bekend te zijn, „ Deze Tempel, Djandi Mundut genaamd, is vóór twee of drie jaren door den Refident HARTMANN, aan wiens ijverige pogingen tot het herftellen en onderhouden dier fchoo- ne Oudheden niet genoeg lof kan worden toegezwaaid, op- gedolven, en beftaat, even als die van Borobodor , uit cu- bisch gehouwen fteenen van trachitifche lava, die van talrijke kleine poriën doortrokken is. Het is een achthoekig, met eene foort van koepel en vier infpringende hoeken voorzien, gebouw, omgeven van eene gracht of uitgediepte hofruimte, insgelijks uit cubifche lavafteenen opgemerfeld, Een trap leidt tot dit voorplein en tot den ingang van den Tempel in het westen., De facaden en hoeken des gebouws zijn met vele keurig bewerkte nisfen en uit(pringende kroonlijsten, beelden en bas-reliefs voorzien, tafereelen uit de Hindoe-My- thologie voorftellende. De fpits of het koepelachtig uiteinde van den Tempel loopt piramidaal toe, De inwendige ruimte van den Tempel, in welken men langs zestien trappen op- klimt, is vierkant piramidaal, en wel zoo, dat de bovenfte fteen altijd buiten den benedenfte vicfpringt; eene bewonde- DJANDI MUNDUT. 54l Dezen wensch echter, hoe hartelijk ik ook met den- ‘zelven inftemme, kan ik niet vervullen; maar wat ik — renswaardige bouworde, welke men voor het overige aan vele der Hindoe-Tempels op Java aantreft. Deze ruimte is donker, en ontvangt alleen door den ingang eenig licht, Aan de zijde tegenover den ingang en de beide overige kanten ziet men drie kolosfale beelden, de beide laatstgemelden iets kleiner dan het middelfte, verfierd en uitgedost met halske- tenen en zoogenaamde hoofdfieraden (tiares). van dit merkwaardig gedenkftuk der oudheid gezien en aangeteekend heb, waag ik op het door den geëerden Anonymus medegedeelde te laten volgen. De Braminfche Tempel Mundut, (hetwelk opnemen beteekent) of eigenlijk Mendoot of: Mendet , (verzoek, eisch) ligt in het distrikt Probolingo , tusfchen den Eil en Pabélan, dáár waar zich deze beide rivieren in den Progo ftorten. Deszelfs afftand van Magelang, de Hoofdplaats van de Refidentie Kadoe, is ongeveer 14 palen , of 2 palen van den vermaarden Tempel van Pro- bodor. De binnenruimte, die van den grond af tot bij- kans aan het midden kubiek is en dan piramidaal toe- loopt; bevat 9 fchreden in het vierkant, en heeft op den achtergrond, aan de oostzijde , eene verhevenheid, van het Noorden naar het Zuiden, van omftreeks 1 voet hoogte, met uitfpringende lijsten , uit groote fteenen ge- houwen. Zes ledige nisfen, vier aan de westzijde, ééne aan den noord- en ééne aan den zuidkant, met bloem- werk en beelden gekroond, en voorzien van fteenen voetftukken, in den vorm van een ftoelkusfen , welke er los in gefchoven zijn, en waarop weleer kleine beel- den, fchijnen geftaan te hebben, zijn het eenige, dat de ‘wanden verfiert. Op den verheven achtergrond , aan de regter- en linkerzijde van den ingang, ftaan tegen den muur twee groote, 2 voet hooge, vierkante fteenen voetftukken met hooge leuningen, in de gedaante van iets ter zijde naar beneden gezakt is: overigens zijn alle drie volkomen onbefchadigd, „ Deze Tempel ligt aan den linkeroever van den El in overal bebouwd land, een of anderhalve paal oost-noord- oost van Borobodor, en verdient, als een der fchoonfte en best bewaard geblevene ftukken van dien aard, wel eene na- dere opname en befchrijving. Deze weinige trekken dienen “alleen om deze ontdekking meer algemeen bekend te maken, en reizigers tot het bezoeken, en zoo mogelijk befchrijven, ‚ daarvan uit te lokken; waartoe de Redactie van dit Tijd- fchrifc ieder, die daartoe in de gelegenheid is, ten merkie uitnoodigt,” DJANDI MUNDUT, 543 een’ ouderwetfchen Europefchen ftoel, waarop een ftce- -nen kusfea ligt met van. voren afhangende plooijen. De leuningen zijn aan de beide zijden-van bloemwerk , oli- fants- en drakenkoppen , en regt overeind (taande tijgers, boven , in het midden en beneden, voorzien. Op deze twee monfterachtige ftoelen zitten twee kolosfale beelden, fchijnbaar van het vrouwelijk geflacht, met den ftoel, deszelfs kusfen en voetftuk of troon, uit één’ {teen ge- beiteld. en, de hand, waarvan de vingers afgebroken zijn, iets achterover of benedenwaarts open en vlak houdende, . fchijnt het te zeggen: ziedaar de waarheid! Het beeld ter regterzijde houdt den regterarm tot den middel om- hoog, als iemand, die aan het gefprek levendig deel neemt; maar heeft den voorften of wijsvinger, door den val van een’ der vele ingeftorte fteenen , verloren, De linkerarm lijnregt langs de zijde des ligchaams uitge- ftrekt zijnde, ligt de vlakke hand, bij den pols achter- waarts gebogen, op het ftoelkusfen , zoodat het lig- chaam op den arm rust, gelijk ook deszelfs links over- hellende houding genoegzaam bewijst. Wat eindelijk het derde beeld betreft, hetwelk een’ man van reusach- tige grootte en in de kracht der jaren voorftelt , — dit beeld, in gemeld Tijdfchrift reeds naauwkeurig befchre- ‘ven en afgebeeld, is van den middel tot de voeten met ' een kájin of farong gekleed, het hoofd met kort krul- lend haar, gelijk aan dat der bewoners van Papoe, be- dekt, en de kin geheel baardeloos. De gelaatstrekken der twee vrouwelijke beelden zijn , even als die van het mansbeeld , nadenkend, zacht, regelmatig en fchoon. Het hooge voorhoofd, de fraai gebogen wenkbraauwen, en de in Griekfchen trant gevormde neus boeijen het oog, en vragen de hulde des aanfchouwers voor den kunftenaar , wiens ftoute en vermetele geest het -houwen van zulke verbazend groote beelden durfde ondernemen, en wiens geoefende beitel dit werk zoo meesterlijk vol- voerd heeft. Of de ganfche groep BHUDDA moet voorftellen , die door twee zijner vereerders wordt aan- gebeden, durf ik niet beflisfen. Men zegt, dat B H UDDA nog nergens is voorgefteld gevonden, als de eer der aanbidding ontvangende, en ook de houding der vrou- wenbeelden is niet die van in ootmoed, eerbied en aan- bidding verzonkene menfchen. Het geheel heeft alle aan- zien van een familietafereel, waar de man en zijne gade met hunne dochter huifelijk bij elkander gezeten en in een belangrijk gefprek gewikkeld zijn. En deze omftan- digheid is het welligt, die aanleiding gegeven heeft tot DJANDI MUNDUT. 545 ‚de volgende Legende der Javanen, „ Zekere Koning van de XIVde eeuw, genaamd pfwo KOESOEMO, tweede Zoon van den Hoogepriester van Soero Loyo, had eene dochter, die hem twee jaren na-hare geboorte door een’ bediende ont- ftolen werd, Twaalf jaren daarna eene wandeling doende van Borobodor naar de desfa, waar thans Mundut ligt, zag de Koning een fchoon meisje van 14 jaren, en nam ze tot bij- zit. De bediende, die haar voor zichzelven bewaard had, ging, door jaloerschheid gedreven, den Koning openbaren, dat dit meisje. zijne eigene dochter was. Zijn misdrijf met fchrik ontwarende, deed de Koning aan de Priesters zijner Godheid (BUDDHA, DURGA, SIWA, BRAMA Of eene andere) de vraag, wat de man, die zich hieraan vergrepen had , doen moest, om zijne fchuld te boeten, Daar de Ko- ning niet had beleden, dat hij zelf de wandaad bedreven had, zeiden de Priesters,' dat die man met zijn ganfche geflacht tusfchen vier muren moest gemetfeld worden, en door het dak zijn voedfel, beftaande uit rijst en water, moest ontvan- gen; of dat hij, binnen den tijd van tien dagen, een’ Tempel bouwen moest met 1000 Maagdenbeelden, Dit laatfte ge- fchiedde; maar toen de vastgeftelde tijd om was, waren er flechts 997 beelden gereed, en kwamen er dus drie aan het bevolen getal te kort. fraai gewerktên band om den middel verfiëfd, Uit de hid- delfte vaas rijst eene foort van kuùstmatigêñ boon- of bioéir- ftam, met eene groote eù breede kroon van takken eti blade: ren, omhoog, Hieronder zitten, añn weêrszijden vari den baom, twee gehurkte vrouwen, die béiden iers iti de hand houden, de eene &ene foort van vrucht en de andere eeù flakhoorn, Boven beider hoofden hangt ecne foort van gttir. lande, aan de takken bevestigd, en in de bovenhoeken vañ het vak vliegen twee vogels, naar Kakatoea's gelijkende, Ia een tweede vak ziet men twee vruchtboomen, en eëne vrouw met zeven kinderen, bezig om de vruchten te plukken, waar- van er een reeds in den boom zit er een tegen den ftam op« klimt, door een ander kind en de moeder geholpen; terwijl de vier overige kindeten een fpel fpelen, dat bij ons Haasje over genoemd wordt, In den anderen boom klimmen drie kinderen; die door twee vrouwen onderfteund en geholpen worden. In het derde vik zit; op een voerftuk, onder hee lommer van eenige boomen, waarboven vijf zoogenaamde boerong bêtéts (eene foort van kleinen Papegaai) fladderen , eene vrouw, met de beenen ondef het lijf geflagen, en een ‚kind aan de borst, en nog een ander kiud aan hare zijde. Boven dit vak is nog een wierde, hetwelk vier feestelijk uit- gedoste vrouwen bevat, die allen éénige figuur (bloem, pa- relfnoer enz;) in de hand houden en vrolijk te moede fchijbea. De wand aan de overzijde behelst dezelfde voorftellingen met uitzondering van het derde vak, waarin men, in tede van eene vrouw, een’ man ziet, met twee kinderen, en flechts twee vogels, die om dé boomen vliegen. De Tempel heeft twee omgangen of galerijen, elk van 8 voet breedte, waarvan er een lë ftèènen träppen hooger is dan de andere, doch binnenwaarts infpringende, zoodat de bovenfte.niet over de onderfte heenloopt. Eene der bin- nenzijden van de bovenfte galerij is, aan den káüt van hert Tempeigebouw, geheel bekleed met festoenen, bloemranden en allerlei kunftig gebeiteld lofwerk, waartusfchen Sawa-vos gels, (Koentoel's, Bangoe’s en Tjanga’s) herten, tijgers, get- ten, karbouwen, olifanten, duiven, apen en boomen, eti onder anderen ook een aap, die op eén’ kaaiman rijdt, afge- beeld zijn. NR Het gebouw is van buiten achthoekig en heeft drie faça- des, ten Z. ten N. en ten O, In de hoeken aan den west- kant en aan weêrszijden van den gang ziet men, in vierkante DJANDI MUNDUT. 547 ‘lijsten van keurig bloemwerk, vier menfchenbeelden van bei- de geflachten, doch die zeer befchadigd zijn, In elk der drie genoemde fagades zijn breede vierkante vakken, van on- geveer 20 voet hoog en 8 voet breed, met fraaije randen of lijsten van bloemen en figuren en bas-relief omgeven, Inhet vak aan den zuidkant ftaat, onder het lommer van een’ boom, een rijk verfierd beeld, met twee kleineren aan de regter- en linkerzijde, die naar de woorden of lesfen van het middelfte groote beeld fchijnen te luisteren. ‘De groep wordt van bo- ven door eene figuur, naar een’ payong of troonhemel gelij- kende, befchut en is ’t ware overdekt, Aan weêrszijden van-dit vak ftaan, elk in eene kleinere lijst van bloemen, twee mansbeelden , boven welke een kunftig gewerkte troon- hemel gefpannen is, In het vak aan de oostzijde ftaat, mede in eene lijst van bloemen, een groot vierarmig beeld, op welks nek een an- der beeld gezeten heeft, maar er door den val van een’ fteen afgeflagen is, Aan weêérszijden van hetzelve zit, elk onder het lommer van een’ boom, een vrouwelijk, en boven elken fchouder, in een’ bloemrand , een mannelijk beeld, Terreg- ter- en ter linkerzijde van dit vak ftaat weder, in afzonder- lijke bloemliĳjsten , een mansbeeld, met een’ troonhemel bo- ven zich. In het vak ten noorden is, naar Oosterfche wijze, op een voetftuk „een achtarmig beeld gezeten, dat door twee klei- neren met uitgetogen zwaard, naar het fchijnt, bewaakt en befchermd wordt, en boven hetwelk nog twee andere men- fchenbeeldjes te zien zijn. Aan beide zijden van dit vak- Raat weder, in afzonderlijke lijsten, een mansbeeld, waarvan dat aan de linkerzijde drie papaya-vruchten in de hand houdt. De boven gemelde fteenen trap is aan beide kanten van een’ fchuins afloopenden muur voorzien, en aan de buiten- zijde van elken muur ziet men vijf kleine vakken of groepen van lieve landelijke tafereelen, Op een dezer vakjes ten noorden ziet men ín de lucht twee arenden, die met eene fchildpad omhoog vliegen. Op het veld, naast een’ grazen. den karbouw, ftaan zes kinderen, waarvan er drie, met pijl en boog gewapend, op de arenden fchieten, terwijl een der ‘knapen eene andere fchildpad tegen een’ mogelijken tweeden roof der arenden met beide handen bedekt houdt, en ‘twee andere knapen verfchrikt en bevreesd, of misfchien gewond, rondzien. Op de vier andere vakjes aan dien kant ziet men - 548 DJANDI MUNDUT. beelden zitten, liggen en (taan onder payongs of de fchaduw der boomen, De vijf overige vakjes ten zuiden vertoonen groepen van vrouwen en mannen, onder welke laathten er zijn met baarden en kroonen of tiara's; voorts boomen, vruchten, vogels en een olifant. Op een dezer vakken ftaan twee kampioenen in athletifche houding en met wapentuig toegerust, dreigende en gereed elkander aan te vallen, Aan weêrszijden dezer groepen ziet men nog vele foorten van fijn en keurig gebeiteld bloem- en lofwerk, waarmede ook de geheele buitenfte ringmuur verfierd is, Het uiteinde van den trap wordt bewaakt door gedrogtelijke leeuwenkop- pen, in wier opgefpalkte muilen kleine leeuwen, allerkun- ftigst, uit één’ fteen met de groote leeuwenkoppen, gehou- wen zijn. De Tempel is 97 voeten hoog, geheel uit trachytifche la- vafteenen gebouwd; de muren der galerijen loopen in een vierhoek om den Tempel heen, hebbende die der benedenfte galerij een’ omvang van 404 voeten, en die der bovenfte van 282 voeten. Het blijkt ten duidelijkfte, dat dit gebouw weleer hooger geftaan heeft, dan het zich nu nog vertoont. Men ziet in deszelfs onmiddellijken omtrek drie lagen aarde, van elkander verfchillende in: kleur en hoedanigheid, waarmede, bij wer. fchillende uitbarstingen, de naburige Merapie den voet van den muur begraven en een gedeelte van den Tempel aan den westkant verwoest heeft, En hiermede hoop ik den Lezer eenig denkbeeld van den merkwaardigen Mundut gegeven te hebben. Nooit heb ik het talent van teekenen meer gemist, en van dat gemis meer gevoel. gehad, dan toen ik deze halve ruïne bewonderde. Hartelijk hoop ik, dat eene bekwamer pen dan de mijne eem- maal mijne taak overwerken, en hare befchrijving door de vermogende taal der teekenkunst ophelderen zal, ` Batavia, S. A. BUDDINGH , 1839. Th. Dr. en Predikant te Batavia. Z] DE SLOTENMAKER VAN PHILADELPHIA. 549 DE SLOTENMAKER VAN PHILADELPHIA. Eene ware Gefchiedenis. Ta de vreedzame. ftad Philadelphia leefde, nog niet vele ja- ren geleden, een eerlijk en behendig werkman, Aamos SPARKS geheeten, en flotenmaker van zijn ambacht, - De natuur had hem met eene meer dan gewone gefchiktheid toc het beroep, dat hij omhelsd had, begiftigd. Niet alleen was bij ervaren in het vervaardigen en herftellen der onderfchei- fcheidene werktuigen, die in Amerika gewoonlijk befchouwd worden als tot den flotenmakers arbeid te behooren, maar, aangevuurd door eene zucht, om de moeijelijkheden van de- zen tak der bandwerkskunften volkomen te doorgronden, had bij zich met zoo veel ijver er op toegelegd om die te boven ‘te komen, en was daarin zoo uitnemend geflaagd , dat zijne fchrandere behendigheid een voorwerp van bewondering ge- worden was, Niet alleen’ voor de bewoners zijner nabuur- fchap, ter dienst van welke hij gewoonlijk werkte, maar ook: voor allen, die in de omliggende fteden belang ftelden in de vorderingen der werktuigkunde, Op zijne toonbank lagen ter bezigtiging de kunstrijkfte, voor vreemde handen onopenbare {luitingen van deuren, kisten en kasten, Daarentegen had geen flot, door een’ ander’ vervaardigd, immer zijn geheim aan het fchrander en. navorfchend oog van amos kunnen onttrekken, noch was onder zijne behendige vingeren onge- opend gebleven, Even als zoo vele andere mannen van bekwaamheid in de onderfcheidene handwerken en beroepen, was AMOS, Ver- gelijkenderwijs, arm, Hoezeer het nijver en verftandig hoofd van een niet talrijk en in matigheid opgevoed gezin, hadden al zijne pogingen het niet verder kunnen brengen, dan dat hij aan hetzelve een onbekrompen onderhoud verfchaft had , zonder dat hij daarbij eenig vermogen had kunnen overwin- nen. Het zij hij niet tot die geldwolven behoorde, die, door aangeboren dorst van opleggen gedreven, zich weinig om- trent het eerlijke of oneerlijke der middelen bekommeren 5 het zij de tijd, welken hij tot het opfporen van nieuwe ont- dekkingen in zijn geliefkoosd kunstvak, of tot gefprekken met de genen, die de voortbrengfelen van zijn genie kwamen bezigtigen en bewonderen, befteedde, de oorzaak zijner ar- 550 DE SLOTENMAKER moede was, genoeg, amos was niet rijk, Evenwel, gelijk . gezegd is, zijn handenarbeid voorzwg in de behoeften van zijn gezin en in de zijne; hij ftudeerde dus, arbeidde, en leefde vergenoegd. 