Seder ha-inot le-tishah be-Av :bim kol ha-tefilot eha-minhagim le-yom zeh ke-minhag Ashkenaz : Ivrit e-Hollandit = Gebeden en Klaagliederen voor den Treurdag von Ab : naar den Nederl. Israël. Ritus : Hebreeuwsch en Nederduitsch : met eene historische inleiding
Van alle bekoorlijk- heden waart gij vervuld I Zelfs onrijp schaadden uwe vruchten nietj het bittere werd bij u honigzoet; heilzaam was elke plant, elk blad bragt genezing, uwe wouden, suikerriet. Adderen- gebroed had een vredebond met uwe inwoners, het beschadigde hen niet, leeuwen waren hun vriendelijk genegen, zelfs uw vee en gevogelte was verstandig, even als de ezel van lien-Jaïr_2j, Zion ! de Eeuwige (jod troonde in u, geen ander; overal ver- breidde zich uw mare; de naam van den waren God werd door uwe gezangen bekend. O, hoe schoon en liefelijk was het, toen Jakobs stammen elk jaar zich driemaal binnen uwe poorten verza- 1) II Kon. 5 14. 2) 'i q7 l'im en '? p">o 0'ipD 'rticn' 2i;5 n^_ nvy 'p^^ '^^^hh^WD"? ' yyy_r2 n^n ini *^nn3 »ri\s n'3p t)DX3 b>':"! nnpïi^ : ^non 6^b 3"i3 i^m^i *3 rhrbn '>y)i) '22b n;rn : ■]n3^<D *3vi? n*32 rn^ ^hd n;;i T T : - •• • : • T : t t I • t : - : •• : t •• : I - ■..: - t - : im;;nni niD non "i^ns* pni : -in^V i^it:^ dhdj di^3 mni^ : - : • : v t : I ■• ■': t 1 - • I • t • : - v - : ■ ; • t -i. -. I T T '^" : I : T -. ) ■ T • : 't-.: t-: •• : - 73 337 :i3ii :iD3 : ^hd^q 73c^ nv;^^ nv^yN* hd ivn^^ T -. : T : T I • T : - : v v - -: - v : - t : : • n3"I 173 / "imön 71D •i73?3 K3:r' Via f;^1 I3"lp3 0'i^ - T : T I- T -: • ^ • I ••••..: T T : :l • : H'^ ~' "^n^s^ ':]n3*iJ^D*3vnp 7.n3 t:3;3 o^pn,^ Din^. *pi oi'^ü^ X33 n'mb niN3V *3V '?^3pT.pj< irira c]i5 na* 3*n3 331::^; *3 n;? ^^inni ^dt *3*k^ "^Ti?^ npx : "^nipa ^?''"^J^^ '"^^ "^^'P V^^ Dip» DV'p nsnx J331 I ^n;:5y'75^p np>< "]']VV ^3-1 prn b^pb yi;x hï: : ']n^i:ii b:^vp pQ^J zonden, o. Mijn hart jammert., mijn leven is mij een ramp, al» ik uw smaad en schande, de vele spotternij gedenk. Hoe kan ik spijs genieten, of genoegen verlangen, daar wij zonder Gods groüte genade reeds sinds lang verloren waren? Vreugdeen wellust verdween uit mijn Godshuis en in de afgodenlenipels uwer verdervers weergalmden blijde liederen, o, Mijn hart verbijsterde, ontzetting beving mij, daar het smeeken uwer kinderen verwor- pen bleef, en de doodsengel uw tent vernielde, en uwe magtigea werden weggemaaid. o, Uwe dierbare kenners der wet, die u met kraclitige reden en uitstekend verstand onderwezen! Ieders hart verstijft, ieders gelaat ontstelt, als hij aan het verlies van die wijze raadslieden denkt. Ach, de woorden ontbreken mij! o, dat met ijzeren stilten werden gegrift de klagten over uw ongeluk en verderf! — Vreedzaam wonen mijne haters; Jesu- ruMS kinderen echter, zijne vorsten, priesters en geëerden, zijne be- koorlijke erfgename, de vreugde aller landen, de prachtige kroon van alle rijken, zij hebben opgehouden te bestaan, daar de vreese- lijke strafoefening kwam. — Koep uwe stad het troostwoord toe: //Wees geduldig en hoop! De Heer vo^Tt uwe vorsten weder op effen baan u toe!" Zoo verbeid ik diMi den dag, waaroj) mijn God zich verheft tot buit; ik vrees niet, want mijne menigten worden mij weder toegevoenl. Ja, ^ast vertrouw ik de belofte van mijnen Schepper. Hij beloofde, Zich mijner aan te trekken, 912 niDDic^ ^Sr i3n* *nö no : 'in-ii:?3 non xSn irxi -ii:d : •• -; - : - -. I • t : : t •• -: : ♦TK nyn mni: ns,ot: in SjS ^■y)]:^^ nnp : "in^isa , - -: T •• T -: T T : ■.. T : | •• : - :l • I • t : : T : -: - : t -: - , : : : - t : • t I • t •• -; - : - : : • T : V •• : T -: T x ) • tt : •• : • | : • t : - •• pnïi n!:x : -inD:i nira nn:in ntr^ n:DLr ♦c^i izi*K*3!3 j ..... 1 .. ). ^ ^. .. -. ^. ■ • : : 'nnD'? rym ü'r\!2 72 iDön: n;^<^iöp*k:^ inDV "13 "TiTX. J • T - : : T • : t J • = '•" ^•- "* ': t. : t ) t v -: S5 i^TDü ''^ixc'a Dv puTLi^ pxi n;iQ *Sx "]nn3 102 ... .f... .•'-. ^ .|.^ .. ^. ..i. j. I3'i:^j DVn i;rn-L^*i -n^nni) iS^xi i:x : inpnp ns'iTT mj;» - t • : ; T : J- - t : : t i t )• tK: :1t - • : v t : naburen, uwe vrienden, zij allen vragen naar u; zij schudden het hoofd, betreuren uw noodlot en weenen bitterlijk wegens de verwoesting uwer paleixen, wegens den brand, die uwen tempel verwoestte. De geurige berg, de beste aller bergen, ach, een ontrukte rt)ts gelijkende, is hij uit den grond geheven. Geene zonde verwijlde eertijds in ons midden; maar later, ach, hoojjten de mi.sdaden aich op en rigtten uwe bewoners te gronde. Gij reinigdet van elke onreinheid, burgt der blijdschap aller harten, — ach, uwe ijverige Godvereerders werden aan de verontreini- ging prijs gegeven! Schoon en liefelijk waart gij, beminnelijk, rijk aan vreugde; vol geur en kostelijke vruchten! alle landen bragten u hunne geschenken en gaven toen Gods majesteit nog tusschen de stangen van uwe heilige arke troonde, toen waarheid en geregtigheid nog bij u ontsproot en bloeide. Maar later — heeft het zich veranderd, en al het volk verstomde wegens de trouweloozen in uw midden. En vernietigd werd uw verbond met den dood, uwe heerschappij verdween, al uwe schatten zon- ken in de diepte. Krokodillen ontblooten de borst, om hanne jongen te zoogen ; uw volk echter was wreed, elke bron van medelijden t)ij hen verdroogd. Trotsch stapten de dochters met zwaaijenden gang daar heen; daarom beroofde de Heer haar van den tooi der lokken en maakte haren schedel kaal. En uwe poorten jammeren en treuren, zijn in den grond gezon- ken, verbroken zijn hare grendels. Wee! zij zijn getuigen uwer 211 DTO'fn Dn : "|n3n DV^p: nu^pj "^^i^tnid nii^pn jrn • TJ?^ 'i?P^?rï ï'''>*^i. niVi;.S D>^::xnp^ '^'^r^^ D^p'Tnori vSj; ^vpy). ^l.'i^ ni'^j; nxTi ;?;y^ n^no n^?K : "^nïnn ♦bx yir^^ l^nDtra Tib];S "^nra nDiU3 nm*? ^'"^'t;-^ iTsn o'r b>pc "r? p'i? oi n*33 *^?lp3 13D'^ * ^!T"}'^ n}'7*^ 'V^f'^r^ ^^T) P*^ hulde, die de harten uwer epee?genooten met eene groote bekoorlijk- heid hebben gelokt. Zij zijn het, die uw heil doet onigloeijen; zij zijn het, die uwe verwoesting betreuren, die over uwe ellende in tranen wegkwijnen. Uit de onderaardsche donkere hokken der gevangenis snïeekt hun hart naar u, en wanneer zij zich voor God in ootmoed buigen, neigt hun hoofd zich naar uwe poorten toe. Zij, uwe talrijke kudde, op alle bergen en heuvels opgejaagd, zij hebben uwe stallen nog niet vergeten; zij zijn nog altijd ver- knocht aan uwe akkers, smachten naar rust onder uwe paleizen. O, heilige stad, kan Sinar (Babel), Patros (Egypte) met zijne trotsche grootte u nabij komen? Zal ik hun logenachtig orakel met uwe Urim en Thumim vergelijken? Kunnen zij gezalfde hoofden, kunnen zij profeten. Levieten en heilige zangers opwijzen? De rijken der afgoderij zijn vergankelijk en zullen in rook vergaan; slechts uwe heerlijkheid bestaat eeuwig door, want de Heer heeft u tot Zijn verblijf gekozen. Heil den man, die eenmaal binnen uwe muren zal rusten; heil den man, die thans wacht en dan uw opgaand licht juichend aanschouwt. Dan gloort uw ochtend ook voor hem, dan ziet hij het geluk, de vreugde der blijmoe- dige jongelingen en de uwe tevens, dat gij u met hen weder vereenigt. Zion! vraagt gij niet naar het welzijn van het overschot uwer bewoners, die weleer zoo gelukkig in uw midden rustten? Uwc V -: TT : • T -: T - )■ tt -: - -. t -: : v : (••»:•: ':]>ni< "11N niD'ir: ^i^n : "|n"iN*^ "J'T^P 0711: Dn1^5 *r^ dj:^ r]ibn ^ï2^ö:^ D;;r : ^'^ji: :]iv ns:*! ^nöi; nf:5Ds* iinr-iD^pi : '^n'in nnn ijd'i^ np^N* "j'^n^ Dippai t::: nis'x "j^nx *ö3 ^Kn^< "Ti;^3 ^J^"? pina *n^ di* "iixd ^'i^ ik : "nn^ijD T^. V : V : - ■■ : I t • : : ) •■ r t • : ^ijD *3 t::L?p ^önn csb D^iirn d13 : '^n;^^^ n;53 ü'21;)]; •nnon ^n•l:^^i nS»nj< m^r^< n^ : rini^iDD ^-j^öii ^Sdd ixSd I •■ t -: •.•:•/. T T T T : : V •• r r : • • : - i - t : ; t HDnK *a* n^^S^ p''ï : "inai:^ ns* nvDs*i ^D^Sn^? -l1^?^?^ t -: - • : - • : ' • r t t : v •.•;•.•: t • »: t : v ; steenen aansluiten en uw stof nog innig zegenen. Kon ik dan op de graven mijner vaderen staan, dat heerlijke graf te Chebron vol verbazing aanschouwen, kon ik uwe wouden en beemden doortrekken, vol verbazing de hoogten van Gilad, de bergen van Abarim beklimmen; kon ik die bergen aanschouwen, welke die twee groote liciiten, uwe leeraren bedekken, o, dan gaf ik de voorkeur aan de lucht van uw land boven den ether, die de geesten inademen, uwe stof ware mij heerlijker dan alle kruiden en uwe stroomen zoeter dan die van honig. Met welke verrukking zou ik, naakt en misvormd, het woeste oord bezoeken, waar uwe paleizen prijkten, waar de aarde zich opende, om de arke des verbonds, uw allerheiligste in haren schoot op te nemen, opdat haar geen roekelooze zou ontwijden. Daar wil ik den tooi van mijn hoofd op uwe graven strooijen en elke verwensching, waar- mede ik den dag der ontwijding kan beladen, ware mij, wanho- pende, een woest genoegen. Slechts een woest genoegen kan ik, wanhopende, nog gevoelen, anders staat mij elke lust tegen, zoo lang ik leeuwen door honden, uwe vorsten door slaven zie ver- scheuren. Ik schuw het daglicht, dat mij afgrijsselijke beelden toont, dat mij raven laat aanschouwen, die zich om de lijken uwer arenden verzamelen. Thans, nu ik uwe ellende beween, gelijk ik de nachtelijke uil; en droam ik van uwe verlossing, dan wordt mijn blijd gemoed de harp uwer vreugdevolle dankliederen. Bet-El! — o deze her- innering breekt mijn hart! Uw heiligdom, uw nooit ontwijde hallen, waar uwe onschuldigen thans lijden en waar eertijds Gods majesteit zich blijkbaar toonde, waar des hemels azuren poorten zich nooit sloten, waar de glans der verheerlijkte Godheid lichtte en zon, maan en sterren verduisterde. O, kon ik mijn bang hart daar uitstorten waar Gods geest zich eenmaal op Israëls jongelingen neerliet! Zalig oord! dat, voor aardsche troonen te heilig, alleen aan de heerlijkheid Gods was gewijd! Ach, thans hebben vermetele krachten uw heiligdom ontwijd, ü, kon mijne ziel daar in treurige stilte rondzwerven, waar God zich aan uwe zieners openbaart. Ware ik met vlugge vleugels voorzien, hoe ver zou ik dan omdolen en mijn door jammer vermurwd hart ginds tu.sschen de puinhoopcn van uwe paleizen ontbuezemen. üaar zou ik met mijn gelaat op de aarde zinken, ujij vast aan uwe 27 KiNOïir. 20! : T - : 'T ; t - r t »: r : •• : I •• t : - : • t : • .... T • : I V -.- r T t: t •• •• : - I : I : ■ - -: - : ihr\ '^•2b : ^'2::; iipsn n;;i:j nI^^J tö.;i ti'ipt ^?'n? rij/^u : *^:3p"i ?|n-)T '^ü^ ^3'?pri "^0^ ^'iD.t<.' "Tu^ï< rij^rn c^f:r) Su 13T nND HDi"! Dn; u")'^ i:^^n jid: nntr n*3 irh [v'pi; T '^i! '^Z '^'^^K^ ö^'^ ^""pr» n'V'? p.i • 1*?^^ HTki^ p£n nSinn 'jiyD^ 'pu^ ^<3 N'pn ph : t]^^];^ d;; X3 r^yp\ abri : n^D'c'i 'pi:; D;r o*? b'in'Dn dV^:^ * 'i^diot Diba^'? /•T T ; "^ • : T : ■• t Jt -i : • en verdeden van het zilver en goud! De geleuterden en glans- rijken, ach, zij weiden der bespotting prijs gegeven, naakt rond- gesleurd, op mesthoopen geworpen. Almagtige! Waarom ziet Gij zwijgend toe en laat tirannen over Uwe kinderen heerschen? — o Verschijn in het roode gewaad en wreek het bij stroomen ver- goten bloed op de heidensche barbaren, o Kigt weder den grond- steen des tem|)els op, bedenk weder den wijnstok Uwer planting, laat hem weder bioeijen! «Gij zult eenmaal weder blijdschap genieten, God zal uw volk weder in uw midden verzamelen, u met vruchtbaarmakenden dauw weder bevochtigen. Hoog op den berg gebouwd, hooger dan voormaals, zal dan Uw tempel weder prijken; uw geliefd aandeel zal in oude grootte zich we- der verhelFen." — Dit schenkt mijn hart rust, en ik zal ver- trouwend hopen; want de Eeuwige zal ons weder genadig zijn, en onze liederen weder welgevallig aannemen. Juich luide wegens de blijde boodschap, Zion en Salem! Bestijg de bergen, want de hulp voor u daagt zoo snel als een wolk. De Magtige verschijnt, om zich liefdevol >veder met u te verloven, maagde- lijk Zion! Hij troost de bekommerden, voert hen terug in de stad der blijdschap. Dan, Zion vraagt gij gewis naar den wel- stand Uwer hooggeschatten, dan opent gij de rijendans met jon- gelingen en grijsaards. S07 DVj nz^ snpn ^Dö^ r^ij: ^2n*ï 'di n*_i;i ;nn : r^^'^'n^ |ij^;ni Dixp Djn [23 D^D^ann n^^ : "^^Di^"? Dinnn niii pi:nb c]n'c^'7 d^t b^pdi : '^'^'p^ pir'pa n,p"i^D b::^ 1^<;n^ }ic'%x'7 iTij; : "1'313^ nisp'? niS-i';' d:*! pöj^'p yiirh üy\ DinT : "^^ninp on on *jn n^ n*D3 nv^; ^p n* •iv>*,':3 n^i inp: ^53 t^^^ "11)^^ vjK^ö b)b^ rhi^pb in ;d ü*üi n^hn D*i3« "lip"'? "^D'fc^ *;ji^n ^Di; n"^3 ipiDi iddt : '^'y)^^ Lin'kJ^ niDp inpü -idsq pxa liinn : "tj^divi "^Si fjiTïs^ u^ipp *iD"in DiT lïïp : r^'yn^ nnj "rjini. 113 *D3 i^rpu V3 C^6 : 'n^3*3X DHD^ Dil DnöD lÖlïT ni33C'0 n*3i ( - I • T • -: • : - : 't: : t : : • nn^i ü*D3 ünvn dot d^jc^d d;i Dnöio d^i oniDn ^'raJ '^.n^l ï3i"i? ^*^itl ni3rk:^n D**^i d:} on;pn i3n ; ^*3"j]; np*ip )^rc; üy) it3 n'?'i;ir *i3 )v^ : *ion3nD non: nibi I - : I - -: T - : T T i - •■ i 't / • t -: : - : : : v : en oefen regt aan de barbaren, die het bloed Uwer kudde ver- goten! Kondig ons het gelukkige jaar der vrijheid aan! Vergruis Uwe tegenstrevers! Ach, die eertijds zoo geliefde zonen, hoe zijn zij aan smaad en verachting prijs gegeven ! Op allerlei wijzen zoekt men ze te verdelgen. Men werpt hen de honden voor, steeiiigt, verbrandt, verplettert hen op het rad, hangt hen op, en begraaft levend Uwe getrouwen. Men steekt hen de oogen uit, houwt hunne kinderen de handen af, stampt hen in wijn- kuipen, sleept de vrome zonen rond, verstikt hen in leem en modder, stort hen van de rotsen neer, trekt hen de huid van het ligchaam, zaagt de geleerden midden door. Om Uws naams wille, Eeuwige! liet Uw volk zich dooden; het vleesch werd hun van het ligchaam gescheurd, met gloeijende steenen werden Uwe aanhangers verbrand, o Onbeschrijfelijk is het moorden, neêrvellen en slagten, het verdrinken in de bronnen, beeken en stroomen! Verwoest werden alle heiligdommen, verbrand de heilige boeken met de daarin studerenden. Kinderen en ouders werden te zamen geslagt, de liefelijke spruiten in hunnen bloei geknakt. Ach, die kostelijke schrijvers, de Mischna-kenners zijn gevallen, de reinen en deugdzamen door het slijk gesleurd. De vrome, edele vrouwen werden gegeeseld, naakt en ontbloot weggejaagd, in het vlammende vuur geworpen. Ach, hoe vlug waren de nietswaardigen met het rooven, plunderen, vernielen 300 Dipp byr\ DipD m w p'V • "T?"'-^-? '^'^^ ^?''- ^ *^'^. TIJD "^iö^ SHT p*v • '^*?'if^"iö S)? nnx dv-^d^ jnVj^ n^pD I • I ■ T T : T : 'T - : - I .•; .. - • ; •■ T : ji^V ' '^*?n"! D'3'^ Iï<' D'^3,1 *^i1 ^^p3 D'l^ p^J5 ';?3 n\Nti JQT nj; n^^ isann Dp:;;_ "p ^üd*^ isv; N*Sn ;i»x : •^'3^'» *bi« p2 ^^^^^y >*1p *;>3 "iD '"^ipn p^v • "T^im sqn on ^^>?,*. ^'^^. T^'^* ?^-"^- *^ '^'^ r*^ • *T?>*P^ ^'^T n**^? '''^^^^ b::3 ^c'Ki : "|*3iin nniD n*;;'p w nn^c'N* D5< pp* r^irri : '^*3^1^<S n:r;;s N^n ds<3i ds*3 dxS nans "piiDDK d^di nit< ) • T -: : V .■: v -: •• t : t t •• : t •-. : : v ■ : mn2 r\uT *^i3S Dpj d^d'Is* :]p3 "^jjn tid^ nx nxn n^ "Waar is de heerlijkheid uws konings? Suel was zij ontvloden wegens uwe misdaden. Zion, ach, zie de plaats des heilig- doms, van het reukwerk-altaar, van de tafel der toonbrooden en roep dagelijks: //wee!" in uwe bedroefenis uit! Zion, ach, waar is de wijnstok van gedegen goud? ') Waar de kunstrijk aan elkander verbonden Cherubim, waar de voorhal, de tempels en alle kostbaarheden! o Zion, o Salem, weent! Waar zijn uwe oudsten, vorsten, profeten en volk? Het zwaard heeft hen gedood. Zion ! Waar zingen Aarons zonen, de zangers van het Levieten- koor? Waar de ouden en jongen? Zion, koningstad ! Uw helder licht werd verduisterd, uw einde kwam en de bron uws heils verdroogde. Zion! Jakobs stamnrien moesten uit u wegtrekken en moeten nu verborgen leven tot op het einde van den straftijd. o Zion, ween bitterlijk, roep met alle geestdrift den Heer aan, opdat het Zijn wil zij, het einde van uw lijden te bespoedigen. Ja, Zion, smeek God, dat Hij u verhoore en dat Hij weder bedenke die Hem beminnen en dat Hij hun den tijd der verlos- sing brenge. o God ! eindig ons lijden, help met uwe regter- hand ! Vervul Uwe belofte: wnooit zal Ik de stad vergeten, die mij hare gaven wijdde. Weldoend als de dauw, openbaar Ik Mij aan haar, verdubbel haar Mijne vroegere welwillendheid en toon Mij als ^ader en moeder aan hare vrienden !" Almagtige! Zie op Uwen eerstgeborenen zoon, die zich in de magt zijns vijands be- vindt, neder ! Hul u in het gewaad der w raak, grijp de scherpe speer 1) 'n 'izn M pTD riTrt 20! b^ *S« nSin33 ?n ni^n "lün:) n5D»y ^ina hdidd "id di* • T : 1 •• : - : • : t • . • ) ■ t t -: - n>'ipp*p);nD3D''D •'^'^pv^iDon ay) pQ^r' ï^$Oi) ''^3 ; "^'33133 ^*^j p'Vi? nixö "^OT nnp "iixi i:^de;^ pp^ npiis^i : "rj^n-ipp pi< P3 "^iDii n:mini p^x*? nsir ^m {3ipi nS;r 'i^^Jin N*"iir3 nsi^rh t 'nbn nTDS^ '^on i6^ innan nnö •:• :t: tt-;- r I —. t:-: -t : :t; -v nn nni;") ^1:1 b:i 'b:; nnni nD3n 'Si' ^ir 03 ri*!f : "1*3^0 • : T - : T •• -: - - : t : t • : - • : I • ) • t • : eigene zwakheid was het, die de bescherming des Almagtigen van mij heeft afgewend, ik werd gevangen en in de ellende verbannen. Eertijds, toen nog de zoete godsleer in mijnen mond bestendig was, troonden de heilige Cherubim bij mij; thans echter zijn rampspoeden en bitterheid en velerlei lijden mijn deel. o. Die dag van bittere verwarring! Ik weeklaag als over den dood van het eerste kind, als de jonkvrouw over haar ver- loren geluk. Als het slijk der straten werden mijne zonen ge- treden, als afval geaclit; ach, de afgoderij bragt hun ten val. o Dat de stamvader Jakob nederkome en het leed zijner na- komelingen aanschouwe, hoe men hen opzocht als verborgene schatten en hen met geweld op de verzenen trapt. Tranen plenge elke oogappel! Verdwenen is de blijdschap en vrolijklieid, ver- dwenen de tonnen van pauk eu veldpijp! Gezonken is onze eer, zij is aan een onnut tuig gelijk, dat niemand begeert, uit hoofde onzer zonde en ontaarding. Onze Bescliermer heeft ons ver- laten, de Hoeder onzer regten ; zun en maan verduisteren, alle lichtende sterren verdooven. Brand- en slagtotïers werden in Zion ojtgelieven, olTers van duiven en wijnplengingen vinden niet meer plaats, daar er geen priesters meer aanwe/.ig ziju. Hij opende de tempelpoorten en verschoonde niets; zonder erbarmen trok Hij de hand terug en mijne vijanden wierpen zich verder- vend over mij heen. Ween, o Zion, die zoo glansrijk, zoo mag- tig over alle volken was, en thans van uw prachtig gespan zijt nedergestort. Ween, o Zion, over uw heiligdom en verbondsarke ! 204 T • : - : •• : - : t t : - I : t : - ••— . t : • ^b^i< »D^ iD^ky y2ii' ' "ibü '^bjy pi'^b : nn^ nj^3 );*'k:>io\ p^1l7^|'l rpup» 7n» nattP >pd 6irt: 7nft i^in oii^ii ^on'no bpcna o'Mpc oio D''ji>xrT .rmjpj 7r*? tih? mn i3 qios •prn iti'KN' 2iSi-,-n ycpn itï'^x dipp qnjt ^a'.y o*ü nc^ b;? ^ini nx *D3 D^^u^ • 1'3*)V;r ü'h'^b 'hn^yn K'7n ri'x "lö^i ^p^r ♦inn Sn^ n:ni3 ^jnn *33 ri^ï : 'n^snD *i5n "^^it T : • : - T : •• : tt »• t • : t • -: t : • : - • ^3X3 'p2 nöpD «np*i : ^'yy^ "ii^i Dp:^;*, :»nn^_^ Nini p^*vniD3 15 nxö "iidt : ^^^'^n Vr. *in bip"i onripD^ 'non : - rr : • t r t • r —.- :- •-:- I: door leeuwen verteerd, de besten door wilde dieren verscheurd, o Toon U goedig, Eeuwige, en straf ons verder niet zoo streng, Jacobs aandeel, Helper in den nood, sterk weder de wankelende knieën. Laat de vreugdevorst (de Messias) ons weldra den troost brengen: «Uwe rouwdagen zijn ten einde!" en laat ons in Zijn licht wandelen. Zion, vraagt gij niet naar den welstand uwer versmaden? Ween, Salem! over het wee, het ongeluk uwer vrienden! Zion, weleer de kroon der schoonheid, eertijds vol vreugde en gejubel getooid met de Cherubim — o ween zonder ophouden! Zion! werp u schreijend ter aarde neder, want uwe edelen zijn weg- gemaaid. Wentel u in het stof, hijgend naar lucht als de dra- ken en struisvogels. Ween bitter in rouwgewaad over uwe onder- hoorigen, laat uwe tranen in stroomen vlieten! Want de Vriend, de Heer vergat uwe omgeving, liet deze vermoorden. Hij werd als een vijand en verschoonde niet. En Jakob werd als een wild dier, dat, in een net verstrikt, was gedood, door den vlammenden bliksem getroffen. En tot zware klagten riep de Heer, diep treurend in het verborgene, jammerkreeten galmden over uwe geliefden. Gedachtig aan de vroegere pracht van den eerstgebo- renen zoon, riep hij luide: //gij blijft desniettemin Mijn erf, een- maal zal Ik Mij over uvc geluk weder verheugen!" — Mijne 2(i'ó T : ■ -: - T-:- : : - : • • t : I- t tt -: - : 0^1] yc/)' • nn];*^ p^^a nibnp bTipü vnnx pn-in p ••• ••• V I • : T V •• : •-. T : v t T -: - T -: •• - T V r • - • t t •• : t I - t:t tI:- ->:t : -t:- •;•: ):t *:n vnnsi : nnDi:^b> r\m nninD d*i'?3 n^^n K':)ky rbv • - T -: - : T : T : v - • : - ■ • v t t Dn:; Dl» • nnpiDn inn: niiinxa ;;*iDi^ jn nT;i;bi< ^dt pi:; t^b»! vS;; it^'p;^ 2nn * ^^]) ^Ip'}. ï^"^"ip i'?! n;n nr^ nïi n:^i» D^nb'X x"id3 ihdc^j nxï* * nno:'? W'n^ inin^an T : •• • v: T T : t : • t : t t ; t :. - - nypD3 • mp3 ni:y^ n*7"ii; »in i«3»Din n^nDi n^ns : nm^ Tl":' tt:' -; t;--; ■ t"t: t-t t ninx i'pDN» HiDD mni: * nn^^'k^^ ^dv »d p^m nn n^n'u^ moordden de barbaren hem, den eerwaardigen zeventigjarigen grijsaard, wiens geheel leven in heilige afzondering en vrome werken was doorgebragt. Hem volgde Kabbi Chaiianja, zoon van Teradjoii, die gemeenten rondom zich had verzameld en met de wetsrol in de liand openlijk onderrigt liad gegeven; de onmen- schelijken wikkelden hem in zijne wetsrol, staken dorre takjes daarbij in den brand, nadat zij bevochtigde avoI op zijn hart hadden gelegd, opdat zijn doodstrijd zou worden verlengd. Ook de vrome schrijver liabbi Jesebab werd door die booswichten vermoord, vervolgens den honden voorgeworpen en onbegraven gelaten, hij, wien eene hemelsche stem den lof toekende, dat liij niets van de wet had nügelaten. Na hem kwam de on- geluksdag over Kabbi Cliutspit, bij wien elke ademtogt aan de beoefening van Gode leer gewijd was. De regtvaardige Kabbi Elüzar, zoon \an Samua, was de laatste der tien martelaren ; het was op Vrijdag-avond bij den ingang van den rustdag, (oen de vrome juist het inwijdingsgebed van den Sabbat uitsprak, dat men het zwaard tegen hem trok, en hem zijn gebed niet liet ein- digen. //God schiep", zeide hij en zijne ziel ontvlood. — Zoo werden nog velen door de snoodaards gefolterd, gesteenigd, ver- brand, vermoord, geworgd, wie kan al de wijzen, waarop zij den dood verwachtten, beschrijven? — De overigen werden als schapen 202 T -: T ■ : •• • I : •■ ■■ ; T t -;- p^DC^ |3n b»;r by:^ '710:2 * nni"i2 3*inb [Vir^x-) *a '^ni:; i:inS Tu^n "lïn p>*DC^ rDn*? * mn r\iu:2 hddt nxiï u;:^ï3 :.T : - - - T 1 : ■ 1 t -: t- : t: : ■ : t t t- - t \2 i:; ni^^S n-^pDD ^s^c^ nnx ^-ir^ : mr::: ^s^n I V - : • T I r - : - t. I -: - -v • , t : v v : * miHDH HTiiD vn1321^< h'^; ")i-i:i rc^iii hu: * htd^h t;- t: t •-. :- -,t: -t t*:- n^^:i r\:^ * r^l^r2: ti^tm^^ v3 hp vöi vr;? ':';; v:*;^ d'^ - T : T T T : T -: - : - t ■■ ^- r •• t ny^ü nn*D rb^ nop: Dixna * mini n:D:nr>n n£3 T \ : T ■ TT T : 1 : - : • t - ,.-..- - 1 • t • : - - - : V • : - :. T • t -: - j;*:n nj; L23^i3n ^r-^^-; * nnu;;ji *n^ ^^3:7 nt3s* i-ii;rn • manc^n'? hn2 pnoaa )y^2 nx ipiDi * n-i3D2 id ir T : - : • : ■.•:-!••:-: t : v I : t ; r t ; • : ix*3n innx min» *Dn X23 p : mn*j ^ro b^D^ iin:: nsii ... T-! - r : • - T T I V TT.- T •• • T : T ) : vlekkeloozen, die heiligen sterven en het lot werd geworpen, wie hunner het eerst aan het zwaard zou toevallen ; en toen het lot op Rabbi Simon viel, strekte hij weenend zijnen hals uit, zich aan het raadsbesluit des Eeuwigen onderwerpende. Zonder mede- doogen beval de tiran hem te vellen. Vurig smeekte Aharons gezalfde nazaat (Habbi Jismaël) de gunst, den zoon des vorsten (Kabbi Simön) te mogen beweenen ; hij nam diens hoofd op zijne knie, en legde met teedere liefde oog op oog, mond op mond en riep: //de mond, die van het onderrigt der wet overstroomde, is thans zoo plotseling onder een wreeden dood verstomd!" — Nu volgde het bevel Rabbi Jismaël met een scherp mes de huid van het hoofd te stroopen. Geduldig hield hij het uit, den- kende aan de woorden: //zij zeggen tot u: buk u, opdat wij over u heen stappen" (Jesaja .51. 23). Doch toen de booswicht aan de plaats der heilige gebedsriemen k«am, schreide de ge- folterde zoo jammerlijk, dat de aarde sidderde en beefde. Nu werd Rabbi Akiba voorgebragt, die scherpzinnige leeraar, die elk teeken in de heilige schrift wist te verklaren, en met ijzeren kammen werd hem het vleesch uit het ligchaam gescheurd. Met de woorden: //God is eenig!" blies hij den laatsten adem uit, en eene hemelsche stem riep uit: //heil u, Rabbi Akiba, die zich door volkomen reinheid onderscheidt!" Vervolgens bragten zij Rabbi Jehuda, zoon van Baba, nader; op hartverscheurende wijze ver- 201 nni • n^nvc^« iSö^i n^n'Sxa nn^ó * rrnnn nDinn Sant TT T V : T : T : T V ■■ T : T tv:- t * n^nniD^ W i^t D'i'^^«»i^y^^n1nc^ *)^<3n nop D^öirö TV : T : v: •• : • tv t : ••. r 1t. Juich dus en wees vrolijk, gij onschuldig duldende, dubbele troost verbeidt u! 1) De wees gewordene zal ontferming vinden; want genadig en barmhartig is de ICeuwige! De cederen van den Libanon 2), de magtigen der Wet, de wel toegerusten in de Misna en Gemara, die met alle kracht en reinen zin zich aan de studie overgaven — ach, hun bloed is vergoten, hunne dapperheid verflaauwd. Die tien heilige Koningsmartelaren beween ik en over hen kwijnt mijn oog weg, Hen geden- kende jammer ik bitterlijk; zij waren de wellust, de heilige tooi, de kroon van Israël ! Een ijzingwekkenden dood moesten die 1) .riSn^:^ 5"lS qiD rsT c^rlS 2) Over den inhoud van dit roo tredend klaaglied, bevattende liet ombrengen der tien beroemde geleerden, bekend onder den naam van no'?» ■<i-\^r\ .iTJr, zie de inleiding. 26 KiNOTU. 2Ü0 *:is:p * \t:i n}y d*>ix n^*^ Dn dhS * |;;ü^p pvi mp c]Dv ^nx Dn:n SpD itDx'? * ;i;:di 3s*")D1 ji"2>; ':'x K^^n ...... - y ... T ■»: ■ T • T , • I'— : ^:v S;r iv3p: in^d isnp • nin i:;3p: D*.r nins* mii : ' : • : T :l t - : 1: • t t -: 13;; pj2n n)i : *♦ ns* D^*n d'O nip^ i^r^ '3 * nvx^iin kinderen noch vrouwen; gij hebt mijn tempel verbrand, mij uit mijne grenzen verdreven, mijn geheel geluk vernietigd. //O Wee mij!" roep ik, //de kudde des Eeuwigen is gevangen!" o dat valsche, trouwlooze volk, die dwaze vorsten van Zoan (Egypte), die mij trouweloos aan mijn lot overlieten, wier hulp een gebroken riet gelijkt! Ammon, Moab en Keuaan krenkten mij met hunne goden, zeggende: //Even als van alle volken is thans ook Jozefs tent weggerukt! Op wien wilt gij u thans nog ver- laten, gij, wederspannigen? Gij moest in de handen van moor- denaars vailen, omdat gij uwen God niet hebt gehoorzaamd!" Boosaardige plannen ontwierpen de afgodendienaren ; de bloed- dorstigen smeedden in hunne holen hunne aanslagen tegen mij; het verscheurende wild gelijkende, rigtten zij verwoesting aan, verbrandden de goddelijke stichtingen; zij schoolden zamen, die boosaardiiicn, en overvielen de in de spelonken verscholen dui- ven (Israël), die verlaten hadden de bron des levenden waters — den Eeuwige. Mijn vriend ontweek, trok weg ; daar daa'^de de vijand op en mijn erf werd tot een woestijn voor jakhalzen, tot een onherberg/.ame woestenij. Na den afloop van den voor- spelden lijdenstijd (in Uabel) sloeg de Eeuwige Zijn verblijf weder bij mij op, bragt de verstrooide gemeenten weder bijeen, herstelde die in hun land, zoo als Hij dit had beloofd. Maar later, ach, nam mijne woning weder een einde en hare muren stort- ten in, wij werden onzen God ongehoorzaam, daarom viel het 19'i "mü S« Pün D1D : *; t *d ^^tv; ♦a • ♦njD nini nin •'- T I • T • •• : T : : V - ,; .... Den gevalden kelk van Gods toorn moest ik ledigen, mijne tegen- standers omwoelden, vernielden mijn land en verwoestten het tot op de grenzen. Vreemdelingen kwamen binnen mijne poorten, vossen verwoestten mijnen heerlijken wijnberg, mijne hut viel in, de vijand stak die in den brand. In ziedende ketels liet hij mijn gebeente verbranden. Ach, dat vuur ging van den Eeu- wige uit! Daarover treur ik en hef ik klagten aan, over Zions berg, over de getrouwe stad, den heerlijken zelel waar David troonde. — Uwe poorten zijn in rouw gedompeld, tot afschrik- wekkend voorbeeld gesteld. Weleer was de geregtigheid daarin gezeteld, thans is zij geheel verlaten, als de hut van een wach- ter en ligt in weeën als eene barende. De Schej)per wendde zich 1 van ons af, dewijl Juda Gods heiligdom ontwijdde, üe ijver over Uw huis verteert ons, gewaande vrienden verrieden ons, ons einde naderde, en snel schoten onze vervolgers toe. Wreede [> roovers overweldigden ons en zelfs de Dodanim ofschoon aan- verwant, bragten ons zeer in den klem. Bij dien ontzettenden brand van onzen heerlijken heiligen tempel waren Edom, Moab, ^ Ammon en andere onzer vijanden tegenwoordig en vreemdelingen overvielen de heiligdommen van het Godshuis. Gij vijanden uit T.uid en noord, wat wilt gij van mij, dat gij mij zoo wreed ver- volgt en u rondom mijne tent legert? Uwe handen zijn vol van het bloed mijner grijsaards en zuigelingen, gij verschoondet 198 tyS i*»» prn pp) Din-'JiSp 13 c)di'» omn qioji '01 'S niS inans Mdj a'x d'ö .3)ri3r neb b» o'n":n o»r3? iJi , n-nra T : - : ■ : - ■-. ••■».- t - ^.. r : • t : - ■• • : • •• t -i .... .^ I ; - ^ . ^ .. . ^. •• ; - - T T -I -)■..: T^^^l. ' '^i?P '^^P U'P, "'7:!:") ;?d: nn * ^ii^n iDn; pnai t;It: ••:•: --: I :• ••t t- : tt: ▼:•-• isnp^ mm ^JiJiirn n*3pi * nnis*j 'ps^: -T)i;i p'^ riniini :l- •• T': ::•-:-; t t- tt-- t:t -:•: t -i-t --t t-:'" - -tt T tt -t:-.- t - t -t t .... »'.y "^t- Ik jammer bitterlijk, tranen rollen langs mijne wangen ! Mijne tent is verwoest en vernield, mijne kinderen zijn weggevoerd. Ik beween den ongeluksdag, waarop mij tweemaal de vernieti- ging trof, en al mijne misdaden gewroken werden. Groot werd mijne smart, mijne twee heiligdommen werden verwoest, mijne magt, mijne trots werd gebroken en mijne scharen smolten weg. Mijne woning werd omvergehaald en vernield, mijne priesters en ouden vergingen. Thans ben ik arm en ziek, mijne folte- raars hebben mij vernietigd. Ach, de gramschap des Eeuwigen ontlastte zich over mij. Een dag van jammer, van nood en straf is de huidige; op dezen werd ik tot spot en hoon, rouw en droefenis kwamen over mij en nog zucht mijne ziel 1 Van het huis mijner wellust werd ik verwijderd, // verstootene, verachte, verbannene" werd ik genoemd. Ik viel in de handen van vier tirannen 1), die mij over de vier wereldstreken verstrooiden. De ellende, door God beschikt, viel mij ten deel. Gezondigd heb ik, daarom werd ik tot afschuw; ik moest alle goed ont- beeren, en heb bijna alle hoop verloren. Ik verontreinigde Gods heiligdom, plaatste daarin een afgodsbeeld, daarom verwijderde de Allerheiligste zich in tien togten van mij 2). De verdrukker stak de hand aan al mijne schatten, al mijne pracht en schoon- 1) 7'D q7 'PST r3»6 2) »'5 q7 ».-!3-) Pi'ft ,lS'l) q7 r5C? DjSl !• T T -: - I V : T : . • T ... . |.. . ... t:- - ": T T t: t" -:•.•:• t* Löc'P^ * n3n;;rin ^m ):2n iöd * r\2u\ ni;^n D*:s*n nn* * ni3s* S;^ in» ina 0^:2 * ni^in^nn pnö3 d^h^t -: • T - - - •• 'T -: - - I V V : 't: * niD'in niDDiu' o'p'^lV '^"^5 *. ^''^'^0 ™^ ^r^'^^r^ d™ T' ^"i'lp i^'r?''^ri *. niDiT]; nionn diis^tot ni^p;i3 *S3;di D'.i:)'^'? "i'i^3p nV^i ni^in ' nianön nn"] Df;)ii") p"^ nn ^]; * niDi':>;;^ nv"i;i on:) Dn:D ir^ni * nuvOT V T V : T • t; - - : •• t : • •• - •• t : •• t v genooten liet Gij aan verscheurende wolven over, grijze mannea en vrouwen werden als vuilnis op de straat geworpen, met ge- brokene armen, met gekneusde ligcliamen lagen zij daar, ontbloot van alle kleederen ! Ach ! vele rampen en wederwaardigheden hebben ons getroffen en zonder onderscheid wejigemaaid. Pjven als eenmaal het bloed der offers — die toch reeds lang hebben opgehouden — werd hier liet bloed der vermoorde kinderen met dat hunner ouders vermengd en des niettegenstaande verkondigden zij in de heiligste berusting de eenheid van hun Schepper. En werden ook de huizen der regtvaardigen verwoest, de bede- en leerhuizen vernield en geslecht, zoo lüelden toch onze bloeijende dochters in liefde stand en de vrouwen verbonden zich met el- kander en buren en vrienden waren eensge/.ind en van één gevoel, zoo dat zij allen vast verbonden en eenig waren, om trouw te blijven aan hun God, die ook in liet land der tegen- spoeden hen gadeslaat, en Hem, den Almagtige en Eerbiedwaar- dige te heiligen. God des ijvers en der wraak! Gij, die U het regt aantrekt, zend toch spoedig de bode der verlobsing aan de in de verbanning boetenden, o Laat spoedig den trooster ko- men, die troost brenge aan den versmaden, woest liggenden berg Zion, liet huis Israël, het volk des Eeuwigen, dat door liet zwaard is gevallen! 19(5 T T ■ ....... ^. Omgordt u met zakken, gij priesters en treurt ! geslachten der Levieten treurt in den lande! Zucht uit de diepte des gemoeds, kroost van Israël, over het huis van Israël, over het volk des Eeuwigen, dat door het zwaard is gevallen! De tranenstroomen mijner oogen konden bergen bevochtigen, want zij vloeijen onoplioudelijk door, wegens den dood van waardige mannen en vrouwen. Ue bogen werden op hen gerigt, de zwaarden tegen hen getrokken, de schutters schoten op de geleerden en de twee scholen. l]n Gij, die in den hooge troont, hoe kondet Gij Uw aangezigt verbergen en de vereerders van Uwen naam aan hun lot overlaten ? Ach, die bloeijende jongelingen, die teedere echt- 196 pTO psn ^> m:yD * ^•ifjSrjön'pD D^pin ^ip'? '>p::;^ j * 3173 173^ ^ ;^ aj; b^] bii-p: iT? Sj; * ym '"rh ^y ^ni;oi ! .pan nw» wsi p ntirT» 't jiri non' r(St? cijv?» • n™ *n: Sth ti^h p:;m"i • njSi^i rnn jiipx^ fJiNnx-i >| i3")iDp jni "1-123-* n^ni:^ "idk^ ^); ^'kj'i düh T : - T r V ■.• T I •.. r • • t : t - - v r t 't r i r -:t tt •; t :" -tt tj t r: :.Ti:i nmn hdh-ih nnnirv-* nniD nö* nr:5 rriDna ipnpi t: TT-: tt:t I:t t : tt ttItt-:- :lTt spotters zeggen: ,,is Hij een God, zoo moge Hij voor het huis Israël wraak oefenen, voor het volk des Eeuwigen, dat door het zwaard is gevallen!" Mijn oog, mijn oog kwijnt weg in tranen, de vreugdezang verwisselde zich in rouw, de toon der fluit in onophoudelijke weeklagte; niemand troost mij, niemand zoekt mij op te riüten! Als een storm voer Gods toorn over mij heen; de verdrukker heeft mij verteerd, vernield, verpletterd en ver- gruisd, hij velde mijne dapperen ter neer, al mijne grooten. Ach, mijne wonde is zoo smartelijk, noch pleisters, noch zalf, nooh kruiden kunnen mij genezen, daarom zeg ik, wend u van mij, ik wil bitter weenen, heete tranen rollen langs mijne wan- gen neder, over het huis Israëls, over het volk des Eeuwigen, dat door het zwaard is gevallen ! Bitter wil ik klagen, weenen en jammergeschrei aanheffen, ■wegens de gewelddadige verwoesting, die in deze donkere tijden in de stad Frankfort werd gepleegd i). Jn den aanvang van hek zesduizendste jaartal sedert de schepping, op den dertienden dag van de maand der wetgeving (Siwan), op een vrijdfig kwam het ongeluk en de heilige synagoge werd verwoest. Booswichten dron- gen binnen, roofden, plunderden en vernielden in hunne woede ons schoon aandeel, de heerlijke wetsrollen. Ach, waarom werden de aan i) Aldaar; Zunz, Synagog. Poesie 31. 194 ^ T I: T - : T : ••• • : ■ - ; t : • n^'^^^n b:i2 rjT^')r\ linixi pn^* nnj^i : nnom non T- t: :-:■ :--:-! •- t-: t;-: •;• T .<, T<; • - : • : T I: T - T - • v: t - : tt •• T : • •• - •• ; TT V -: .... : • : t; v^ n'nb nniD3 Dn'p3; * niDn3;T ü'dm'^^ D^b^i!: dti *^Sn ; niDS>j^, D^p'p:; n^ir ir^s □:; p:v • niDnnSi pNt '12 n* ron * jiiq-l:': Trnn v^ii^vi i<iD^ * ni/t: i^ )2 ron T I ■ -:. T : • -:-: ^- • : r - t t gruwelijk gefolterd, in ziedende ketels geworpen, levend op het rad gespannen'. Dit alles is ons overkomen, en toch vielen wij niet af van U en morden niet tegen Uw wil. Gij zijt regtvaar- dig, maar wij verwaarloosden Uwe wetten, wij luisterden niet naar de profeten, hoorden niet naar Jirmia, daarom trof ons wat hij ons reeds lang te voren had voorspeld. En nu, o God, hoe lang nog? Uw arm bestormd volk werd hard bestraft, o Keuwige, zie neder en ngt den vijand, die als een beer het huis Israels beloert, het volk des Eeuwigen, dat door het zwaard gevallen is! Daarover ween ik, daarover zucht mijn hart; de doodenbeklaao-- sters wil ik roepen, opdat zij allen in mijnen luiden jammer instem- men. Bestaat er wel eene smart gelijk de mijne? Van buiten woedt het zwaard, van binnen de doodangst, mijne verslagenen li2:o-en naakt op de straat, de verminkte lijken zijn aan wilde dierea prijs gegeven, zuigelingen en grijsaards, jongelingen en jonk- vrouwen. Mijne folteraars bespotten mij en roepen honend; wwaar is nu hun God, waarop zij zich beroemden, de rots, waarop zij tot in den dood toe vertrouwden? Hij verschijne dan toch, helpe en geve den lijken de zielen weder teruü !" — Al- magtige God! Lankmoedige zonder weerga! Hoe kunt Gij zwijo-en, dulden en Uw straffende gramschap beteugelen? daar toch de I9:j r^yi T oSrii") üh p *n;bi3J^ö pists j^yn *;»:$; ^u} ^p^ • - I- T : I - T • •• : - : t t - • t : T • : T T -: •-• : ■ t • -: - t , , t • -: - - t • : - : iid;^ d:^D'^3 • n*S;ir *:3 n^^3 d^:^id j^bpnü n^p n^ïi^l? • : V ■ tIt : T- : ■/ v • : • : t : - : mnü ic^ö: p^nni * s*o:ii'pi Din dd iïp*i * nn^ri D^mn T • : : - I - : • - t • : : •■■ v t -:t : t • : •. • t - * n^nji ^nj3 V3^< p'^r: iök n-^:^ pivi : nnDi^n r\tn n3 T : • : • : ■ • t I - t •• : I •• : t • : ■ t t •• "-. ^ «r^ : • ; T : - t •• -: - : ; • • t • : • •■•■.•- : kudde, die hij zoo vol trouwe door de woestijn en steppen heeft gevoerd, thans zoo verlaten is in het land der duisternis! Ach, hoe is zij in handen van vreemden gevallen! Hoe heeft Gods hand zich zoo zwaar gelegd op de hooggeschatte heerlijke ge- meente te Keulen l). Gebogen is mijn hoofd, mijne ziel huivert over haar verschrikkelijk noodlot. De vijanden wilden haar tot de vereering van vreemde goden verleiden; zij zeiden: «voert ter dood, wie niet ons geloof wil belijden !" Doch .Jakob koos steeds den eenigen God. Weenend spoorde hun opperhoofd hen getrouwheid voor de wet aan. vLaat ons sterk en moedig zijn en onze ziel verwerft zich het eeuwige leven; slechts nog een korte tijd en wij bevinden ons bij de heilige wezens in de he- melsche paleizen!" Aangevuurd door zulke redenen bleven zij standvastig en gaven ligchaam en leven ])rijs. Die wreede monsters, zij sneden zwangercn den schoot op en begroeven haar levend in de spleten der rotsrcn ; anderen werden 1) Zie Seérif/i Jisr<i'cl (Amst. 1855) bl. 76. 25 KlNOTH. 192 DiiD* ^-irnpD 'p h^ * rry2 -ltöjd p^iv^ nn^ np);: Dn^b:;i_ * nnmn ^*ir-n-t:i '\y1pr2 u^r2 niann V;^i * nni^n^r Dvn3 T - •■ ; : • -Tl;- - : : t - : t t : ■.. - : üV2^ • nTL^\s*nnS ^nn^'ü» dt \r\r2 ürn ' nn^n p:i;'7 -]3nj * nnn.t: dpq'? onaS n':' nnS^ ' nn?n rx rD rt:^ nnrnj T : \ : • -r- T t:t t:t tI-- : tt*: jrir>*3 TiVun nn'^V':? ' n^pim n*^inrn nf^nniT np'n D^r t: : V : t -. -: • t : • - I •• - - t -: - : • t ■ I: - : • 21:; Tj^ np:::^ ni23 \nnjsi : nir: d's:^ hiddxt nVVsi V T - ; '"-■ T • ■•■ • T : - : t t v v ; v : v : t • •• : vT V : T ■ »: - - : ■• T : • •• ^ .yu '»iSn '-si^ iJToi rfiii i^^^!! p'^ i^i^in^ - * ^'P'^'^* ^'^"''3s*i DiV^ ^;:N*S,p i!3 p*?^*^ • n^nn pS i-iDsn isnp pijs* * n'L:>>3 '^^xd L:^^ T : ■ I V : : • : : I- I •• t t -: - •• t : t met diep ontroerde ziel klaaggeschrei aan ; even als de beide tempels op den huidigen dag werden verwoest, zoo werden hunne kleine heiligdommen en leerscholen op den derden dao- der derde maand verwoest. Tot angst en verderf, tot kommer en lijden werd deze maand verkeerd. Op den dag der Aveto-e- ving geloofden zij weder op verhaal te kunnen komen; maar, ach ! even als eens op dezen dag de wet werd gegeven, zoo werd zij ons op dien dag weder ontrukt met hare sieraden, oniwind- selen, vorschers, doorgronders, die zich dag en nacht daarnjede onledig hielden : zij keerde weder naar de hemelsche wonin»' terug, o Neemt U dit ter harte en lieft bittere klagten aan! want de dood dezer edelen verdient hetreurd te worden even als de brand van onzen tempel, i) Alleen omdat de bestemde treurtijd niet door andere treurdagen zal worden voorafgegaan daarom wacht ik tot heden met de aanheffing mijner klasten en treur thans en jammer bitterlijk. Ja, zwaar is mijn zuchten van den morgen tot den avond over het huis Israëls, over het volk des Eeuwigen, dat door liet zwaard is gevallen. AVeent bitter, gij, engelen des vredes; omgordt u met zak- ken,gij drie stamvaderen, gaat omhuld als een treurenden, roept den opvoeder, vertelt hem, Liethia's zoon (Mozes 2)^ hoe zijne arme ,1) v"'D q^ Tji r;'f) 2) I. Kron. 4. 18 en y-> riu» 191 O-ma iSarD^Di; Sri Sn'tb'^ n^n Sr -yr) 3k5^1* ]'^m DIpDH übn : - tI: ■.. - :- : t ;....- ^ • : .- ^TOH a*c^ "Tin; S;; * ^<■^'iD3 iD^S^'n d'i^ö: nn'_ ispw ni'pnp • ^T3^^« Vb^ ^^ï^i ^ii:.' iddi : n"^::'); Dn^3 iw^i ■ I : T • : - •• : • : t : • : - : t t -: - t •.. t : • T : t:t: -I; t:t: - tt--: vI- "inm D'J^ VuT-ip D;p;;a * nnrtü ^'pii pK ':m ' niinsi ♦^'S^rn ir'-iHDi * rrriub vt irnna n;^'':':;^! D*"!'y'J^3 * ^5";'i^^ T I:. T -: - : t : - • : • . . t -: : •• - - •) : • T '^- •.••.••• : T : - : ••:■:- v •■ -: t • t ^7p Dn'tri'2 * nmnnn x^iiD Snp nns* Svi : mtsy^ I - • T : • T -: - T : V - . - I: ... - '^ - ^ . . j T - •• • - T : - • : • T : - : • : t -s •• is de plaats, van inwoners ontbloot, o Huis Israëls, volk des Keuwigen, door het zwaard gevallen ! — Tranen ontslroomen mijne oogen en bitter beklaag ik de vermoorden van Spiers 1). Op den achsten dag der tweede maand, op den plegtigen rustdag, trof haar het onheil en hare rust werd in onrust en droefenis verwisseld. Hoopvolle jongelingen en eerwaardige grijsaards •werden verslagen, den P^euwige vol eerbied vereerende, en Zijnen eenigen naam heiligende, gaven zij hun leven op, als standvas- tige betracliters van het Goddelijke woord. Jonge en oude pries- ters, ten getalle van tien, werden den dood gewijd. — Met die- pen komtner en smart klaag ik heden, den moord van zoo vele heilige gemeenten gedenkende. De uitstekende en uitgelezene gemeente te Worms i) benevens hare uitmuntende geleerden moest zich tweemaal voor de heiliging van den üoddelijken naam ten offer brengen. Het eerste maal op den drie en twin- stigsten der maand Ijar en ten tweeden male in de derde maand, terwijl zij het Hallel zonucn, Itliezen zij in liefde tot God hunne ziel uit. Diep l»ejammer en beklaag ik de met de kroon der wet ge- tooiden Ook over de edelen der voort redelijke gemeentete iMaintzl), die, sterk in het geloof, zonder aarzelen hun leven veil gaven voor den eenigen naam des Hoogvereerden! Over hen hef ik 1) Zie Seëri/Ji Jisiiiêl (Amst. 1855) bl. 171-177. 1«0 iï2pii •*ite'7 3rOTT •*ai:;D n^D i:^"ip :n*:}n »n'ia ^Dir<. I. T. •'. .. ..). • T -. ■. T "h'h) \ni:3* b^ npssn ''Ipp: nip:: ^r^ d:'P 'i^xi [n* *-? "v* ^ix i:;;^ ansT * 'bnp ''^''^'} * ^bb>ix?T *|)U ^'pSn nx • D*:3"in DnSn m£3''n m^in:3 *?;; • doi^jH 22b n*2 *di; •-T -T- T- "^ :- T">-T ■*• i.snp i<*2U mD * d'd'?::':t D^u'n: m' ïin ü*ü id:) * 003:1 :lr ••T -t;-: _■ _: • :. 't; ''ly "nni • aina iS-jj ^d « dj; Si;i SxtiT^ itj Sy * 3"ip7^ 'i?^'? T • : - : T I : ■.• I - -: - : • : • i t t : t • •• : r : • *m^n'':'D b^ idd n::*j3 niiDD 'niTDH dht-idt mp* rao t;-.-**; t ; t*: t : t -; tt* t't;t' ni'^om i^^pDP^ niinn * n"n::b>:T '^h^yy nrinp n'n*s*"i « t:-_-: tI: -: t - t :-: t :" t I:t--: •m.::'i'?m yDbr\^ min \s* 'ni'jrb nxT liiipi i:v * m^sm T : - : • : - : t •• t • - : -: l : '•: tt - t : reinigd !" Heilig mijne woning weder, keer terug naar de oude verblijfplaats, verzamel mijne legioenen weder, laat, Eeuwige, Uwe heerlijkiifcid weder in het huis binnen trekken! Ware mijn hoofd een waterstroom, mijn oog een tranenbron, opdat ik dag en nacht kunne beweenen de verslagenen mijner gemeenten, de kinderen, zuigelingen en grijsaards. En gij, roept: o! en acli ! en wee! Weent onophoudelijk over het huis Israëls, over het volk des Eeuwigen, dat door het zwaard gevallen is! Met betraande oogen wandel ik in het jammerdal en laat de bedroef- den van harte daar met mij weenen over de schoone jonkvrouwen, over de teedere kinderen, die in hunne boekrollen gewikkeld ter slagtbank werden gesleept. De boven edelgesteenten gewaar- deerden werden als het slijk op de straten getrapt en veracht; //wijkt van de onreinen ! nadert haar niet!" zoo riepen de vijan- den, o huis Israëls, volk des Eeuwigen, door het zwaard geval- len! Mijn oog vergaat van tranen, ik schud jammerend het hoofd, roep tot rouw en onihulling van zakken. Het wetboek, kostbaarder dan gouden sieraden, dat alle voortreffelijkheden in zich omvat, werd verscheurd, verworpen, vernield, de wet zoo wel als de Misnah en Agada; o hef aan en roep klagend uit: waar is de leer, waar de leerlingen en de leeraars? Verlaten 189 TTT T" TT-- - -T- V • !•■- T": *:n3 Diprj : n^^S riNin ins? , nD3 liiniï n'irir nQ b;r - -. I : • T - : - I V T T TT •• TT •.• ^- büD • pa in;^nn hd ' n:ii^ ^<^^ Sip ni : n^3n *?); *i3Di .. .. ^ - .. ... - T. 1 - • T - - - T • i6r2 d'^iit n:;^3i : n^^:: 'b nxii x>:jdt dHiSDh , ns:pn : T - • : • T - • ■■■ : • - ■■■ : :••■—. t : I • - ... ^ I. - .._ «'t ... : X :. -. I. 't- t : • v t: t t-': t ■• - : t t '^- v "^i - t : • - *nD^3c^ n|;3iD "iiün 'n^'inn ^^ '^idh :n^3n ;nöD nnno n^T n^sn T3T bx * nn n^nn iiddS * hddid c'^? nam ... • T - • : V tv:- t : t -: Met de kostbare schatten vulden zij hunne paleizen, vulden daarmede hun buik, op het bevel des hoogsten priesters ruimden zij het huis uit. Ach, waarom stortte zulke fooni zicli onophou- delijk uit? Waarom deed onze Schepper aldus aan dit land en dit huis? De plaats, die mijne priesters slechts betraden nadat zij zich geheiHgd hadden — de menigte der heidenen betrad die thans, zij omringden razend het huis! Een hemelsche stem antwoordde //^^'at verwondert gij u over zoodanig onheil? Gij hebt afgodsbeelden tot vertooning daar neergesteld; de schade werd zigtbaar aan het huis. Hij, die de gelieeie wereld ver- vult, en die in Zijn paleis troont, Hem wilt gij een mededinger stellen? lilinde en lamme goden, mogen deze in Mijn huis komen ? Dewijl gij dan ook ontaard zijl, heeft u het ongeluk getroffen, gij hebt het heiligdom ontwijd, daarom werd het huis vernietigd !" o Heilige! toon U genadig! Waar is het, wij hebben schandelijk gedwaald ; o zend ons genezing, laat de straf niet verder op ons drukken, onlzondig weder het huis. 