Het mikroskoop, deszelfs gebruik, geschiedenis en tegenwoordige toestand
169. Als een tweede voorbeeld van een lijmgcvend vveef- scl kan bet cene of andere iveivlies dienen. Het is tarne- lijk oriverscbillig, of men daartoe bet peritonaeum , de pleura of de arachnoidea aanvvendt. Van groolere dieren verdient de laatstgenoemde dc voorkeur , uit hoofde der meerderc dun- heid en daannede gepaard gaande doorsebijnendbeid. Men breidt een klein iapje van zulk een vlics op een voorwerp- plaatje uit , belgeen men bet best doet . door dit onder wa- ter te bouden. Aan de vrije oppervlakte dezer weivliezen bespeurt men in de eerste plaats een uit kleinc veelboekige celletjes bestaand epithelium. De daaronder gelcgeu vczelen zijn tot geene eigenlijke bundels vereenigd , maar kruisen elkander in allerlei rigtingen. Men berkent daartusseben (bij den mensch cn de overige zoogdicren) talrijke vcerkrachtige vezelen , wclke echler cerst regt duidelijk te voorsebijn ko- mcn , door bijvoeging van azijnzuur , dat bier dezelfde uit- vverking heeft als op bet bindvveefsel. Even als bij dit , en nog gemakkelijker , kan men ook in de weivliezen het bestaan der vliezige verbindingsstof aantoonen , die bier in grooten overvloed voorkomt. Aan bet weivlies , dat dc longen der zoogdieren bekleedt , neemt men ook , vooral bij oudere voorwerpen , zwarte vlek- jes waar. Dit zijn pigmcntcellen , die cchter bier zeldcu den cigendoinmolijken vertakten vorm hebben , welke daaraan bij visschen en kruipende dieren wordt waargenomcn. Lccrzaam is in dit opzigt bet ondcrzock van bet peritonaeum van eeuen kikvorsch (z. PI. 111. fig. 19). Breidt men ecu klein gcdcclle 262 VOORBEELDEN TOT OEFEN1NO. daarvan ondcr water op ccn voorwerpplaalje uit , dan ziet men de zich aan dc buitcnvlakte bevindcndc epitheliumccl- len (a) met hare kcrncn. Ditwcrf echtcr zijn de omtrekkcn dicr cellen niet dan zecr flaauw zigtbaar , cn bovendien ban- gen zij slechts zwak zamen met bet onderliggend wcefsel , zoodat zij ligtelijk verwijderd worden. Dit wcefsel bcstaat uit slingerend Ioopende , elkander in allcilei rigtingen door- kruisende vezelen, welke bier en daar (ccc) ruimtcn open laten , vvaar geene vezelen zijn , doch die cchter door de epilheliumlaag bedekt en gesloten worden , gelijk inzondcrheid blijkt na bevochtigiug met iodiumtinctuur. Met azijnzuur verdwijnen alle de vezelen , ten bewijze dat bier geene veer- krachtige vezelen voorhanden zijn. Ook de wanden der epi- theliumcellen worden onziglbaar , de kernen blijven echter over , doch zij bebben zich zamengetrokken tot langvverpige streepvormige ligchaampjes. Dc pigmentcellen liebben aller- hande vormen ; eenige vertoonen zich als onregclmalige zwarle vlekken , audere zijn voorzien van min of meer slersgcwijs uit bet middelpunt uilslralende takken , die zich wederom in klcinere takken splitsen. Op sommige punten , vooral in den omtrek der bloedvaten , die zich door bet peritonaeum ver- spreiden , bangen de takken der naburige cellen onderling te zamen en vormen aldus een net. Deze netsgewijze verbin- ding der pigmentcellen is nog veel algemeener in bet perito- naeum van den watersalamander , waarvan fig. 21 eeuc voor- stclling geeft. 170. Ilet weefsel der pezen kan als ccn derde voorbceld van hel maaksel der lijmgcvcnde wcefsels dienen. Daar de zamenslelling dcr pezen overal gelijk is, zoo is bet onvcrschillig welke pecs cn van welk zoogdicr men aan dit ondcrzock on- derwerpt. DE LIJAIGEVENDE WEEFSELS. 265 Wanncer men ecu klcin gedeelte in ccncn droppcl water met uaaldeu uitpluist , dan zal men bevinden dat het gebeel uit fijne vezelcn bestaat , mcrkclijk dunner dan die , welke in bindwcefscl voorkomen , en alle in de overlangsche rigting der pees in zigzag nevens elkander loopende. Slechts bier cn daar bespeurt men andere vezclen , die ccncn minder gere- gclden loop bebben ; deze behooreu tot de bindwecfsclschee- den , welke de bundels der eigenlijke peesvczelcn omgeven eu tot grootere bundels vereenigen. Door bebaudeling met azijnzuur of bijtende alkalien zwcllen de vezeleu sterk op , wor- den zeer doorschijnend , en komen de veerkrachtige vezclen te voorschijn , die zicli tusschen de peesvezelbundels verbreiden. Om deze elementaire deelen beboorlijk in huu verband te zicn , vervaardige men doorsneden van gedroogde pezen , die in water weder worden opgeweekt. Op dvvarse doorsneden (1) herkent men dan de veelboekige primitiefbuudels en de door bindweefsel (a a a) omgeven secundaire bundels. Op zulk cene doorsnede bespeurt men altijd ook regte streepen (bij 6), die bet gevolg zijn van de suede met het mes. Bij gcuoegzame ver- grooting cn op eenc niet al te dunne doorsnede gelukt bet ook de dwars doorgesneden primitiefvezelen waar te nemen (fig. 25) , als kleine kringetjes te midden eener doorschijnende structuurlooze verbiudingsslof. De primitiefbundels worden van elkander gesebeiden door vertakte veerkrachtige vezclen , waar- van de boofdstammen in gelijke rigting loopen met de ove- rige peesvczelen , gelijk blijkt op de overlangsche doorsnede (fig. 24 a a a). Is de pecs niet al te bard gedroogd , dan zijn ook de primitiefvezelen nog op zulk eenc overlangsche doorsnede herkenkaar. (1) PI. Ill , fig. 22 , gedeelte eener dwarse doorsnede van eenc pees van een der spieren aan de hicl van een kalf. 2G4 VOORBEEI.DEN TOT OEFEN1NG. De spicrcn der willelceurige bewcging. 171. Er is geen weefscl , dat Icerzamer is voor Iiet onder- zock cn de daaraan bcstcedc moeitc betcr bcloont , dan dat der willckeurige spieren. Nelheid en zelfs sierlijklicid van maaksel gaan bier gepaard met eene zekere mate van cen- voudigbeid , vvaardoor bet mogelijk is met eene mccrdere ze- kerheid , dan bij vcle anderc vvcefsels bet geval is , tot juiste uilkomslen te geraken. Om deze ecbler te vcrkrijgen zijn ver- scbillende hulpmiddelen noodig , ten cinde dcelcn waar- neembaar te maken , die in den gewonen tocstand ouzigt- baar zijn ; bovendien moet bet onderzoek op verscliillende wijzen wordcn afgewisseld en over dieren van ouderscheidene klassen uitgebreid, en bet is juist in deze noodzakelijke loepassing van meer dan eene vvaarncmingsmetbode , dat bet leerzame van zulk een onderzoek gelegcn is. 172. Bij alle gewervelde dieren en zelfs bij bet meerendeei der gelede dieren , bepaaldclijk bij de insekteu , zijn de spie- ren der willekeurige bcweging volgens eenen en denzelfdeu typus gevormd. In de lioofdpunlen stemt bet maaksel bij alien overeen , slecbls in ecnige bijzonderbcden wijkt bet af, docb juist die afwijkingen zijn dikwerf bet best in slaat , om de zamenstelling van bet wcefsel in bet algemeen toe te licbten. Ncemt men een zeer klein stukje van eene verschc spier , en pluist dit met naalden op een voorwerpplaatje onder eenen droppel water uit, zoolang tot dat men, reeds met bet bloole oog , afzonderlijk liggende vezelen kau zien , en brengt bet dan onder bet mikroskoop, dan vertoonen zicb deze vc- zclen op de vvijze afgebceld in PI. III. fig. 25 (1). llcl zijn (1) Primitiofbundels van den viusculus psoas van ccnc koe. DE SP1EREN DER WILLEKEURIGE UEWEGING. 265 de primitiefbundels , beslaaudc , gelijk zoo dadclijk blijkcn zal , uit zeer fijne overlangs loopcndc vezclcn , de primitief- vezelcn , welke omgeven worden door een eigeu vlies , dc bundelscbeede of bet sarcolemma. Deze primitiefbundels ziju allijd voorzien van dwarsstrcc- pcn , welke op zeer regelmatige afstanden gepluatst zijn , en zich in min of meer bogligen loop , of ook wel zigzagsgewijs van den ccnen naar den anderen rand uilslrekkcn. Bij naauwkeurige beschouwing en genoegzame vergrooting (1) ziet men aan den rand der mecstc primitiefbundels kleine inker- vingcn , welke beantwoorden aan de plants der streepjes, zoo- dat deze derhalve als de daardoor te weeg gebragte schaduw- randen moeten worden beschouwd , of , om juister te spre- ken , als de plaalsen , waar de licbtstralcn , die door den spiegel in bet geziglsveld worden geworpen, door de broking cene zoo groole afwijking ondergaan , dat zij liet oog niet bereiken (2). Bij een oppervlakkig onderzoek zoude men lig- lelijk tot de dwaling vervallen , dat deze dwarsslreepjcs zich allecn aan de builenvlakte der primitiefbundels bevinden , doch men overtuigt zich van bet tegendeel , wanneer men zulk cenen bundel bij ecnc sterke vergrooting beschouwt cn dan bet mikroskoop zoo instelt , dat men eerst de buitenste ge- slreepte oppervlakte ziet en vervolgens langzaam voorwerp en mikroskoop tot elkandcr doet naderen. Daarbij verdwijnen dan de streepjes niet, maar blijven even schcrp zigtbaar, ten be- wijze , dat zij zich in de gcbeele dikte des buudels voort- zetten. Behalve deze dwarsslreepjcs ziet men aan de versche (1) PI. Ill , fig. 2G , een klein gedeelte van eenen primiliefbundel derzelfde spier sterk vergroot. (2) Vergelijk over de Iheorie der vvaarneming by doorvallend licht 1)1. II. bl. 43 en verv. 266 VOOUBEELDEN TOT OEFENING. primilicfbundels ook ovcrlangs loopendc strecpjcs, zijndc de grcnzcn der primiticfvczelcn , doch zij vertooncn zich altijd minder duidelijk dan de cerste en zijn dikwcrf zelfs in het geheel niet zigtbaar, iets, dat cchtcr in geencn deelc aan cone afwczighcid van primitiefvezelen mod worden toegcschrc- ven , daar deze ook dan op anderc wijzen kunncn worden waarneembaar gemaakt , maar alleen daaraan , dat de licht- stralen gedurende hunnen doorgang des bundels in tc geringe mate door de primitiefvezelen worden gebroken , om de randen van deze als donkere streepjes zigtbaar te doen worden. Om den eigenlijken vorm der primitiefbundels te Iceren Lennen , onderzoeke men dien aan dwarse doorsneden van vooraf gedroogde spieren. Op zulk eene weder in water op- geweekte doorsnede (1) herkent men reeds bij eene geringe vergrooting , dat de gedaanle der primitiefbundels die van meerendeels zeshoekige zuilen is , en dat cen aantal liunner onderling digt aane<5n sluitend eenen secundairen bundel vormt, welke omgeven wordt door eene uit bindweefsel bestaande sclieede (a a a), terwijl eenig dezer secundaire bundels weder- om tot tertiaire bundels vercenigd zijn , op hunne beurt des- gelijks door bindweefsel van de naburige afgescheiden. Wendt men eene sterke vergrooting aan , dan ziet men op zulk eene dwarse doorsnede (2), mits deze niet al te dun en te doorscbijnend zij , ook de zich als ronde kringeljes verloo- nende dwars doorgesneden primitiefvezelen , welke op alle punten des bundels gclijkelijk voorhanden zijn , dan eens aau- eeuliggende , dan weder van elkander afgczonderd , terwijl de (1) PI. Ill, fig. 30, gedeeltc eener dwarse doorsnede van deii viusculus psoas cener koe. (2) PI. Ill , fig. 31 , dwarse doorsnede van eenen primiliefbundel uit den musculus gastrocnemius van cen konijn. De ronde kringcn (a a a) aan de hockpuuteu zijn de dwars doorgesneden opgcspoten baarvatcn. DE SPIEREN DER W1LLEKEUR1GE BEWEGING. 1 07 tusschcnruirate door eeno vormlooze stof is ingenomcn. Te- » vcns berkcnt racn nu aan elken bundel dubbcle grenslijaen , len bewijze dat de primitiefbundels nog door cen eigen vlies als cen hulscl omgcven wordcn. Dit vlies , bet sarcolenama , laat zich echter nog op twee andere wijzcn met groole duidelijkbeid aantoonen. De eerste bestaat hierin , dat men , bij bet uilpluizen van de verscbc spier op een voorwcrpplaatje , niet alleen tracht de bundels van elkander af te zonderen , tnaar bovendien met de naal- den ecne zekere trekking in de lengterigting der bundels uit- oefent. Daardoor worden de primitiefvezelen in sommige bundels in de overdwarse rigting verscheurd, terwijl daar- entegen het zeer veerkrachtige sarcolemma aan die trekking weerstand biedt en zich daarna afzonderlijk als een volkomen glashelder vlies vertoont, waarin , ten gevolge der trekking, cenige plooijen zijn ontstaan (1). Het gemakkelijkst neemt men dit waar aan de spieren van visschen , welker primitief- bundels doorgaans eenen aanmerkelijken doormeter hcbbcn , en daardoor gcmakkelijkcr met de naalden kunnen gevat wor- dcn ; doch ook aan de spieren van viervoetige dieren en van den rncnsch gelukt bet met eenig geduld zeer wel , ora het op die wijzc waarnecrabaar te maken. Er is echter nog eene andere wijzc , waarop men evenzcer bet bcstaan van dit vlies bewijzcn kan , en tevens , dat bet in een schcikundig opzigt van de daarbinnen besloten primi- tiefvezelen verschilt. Dcze bestaan namelijk uit eene proteinc- zelfstandigheid , terwijl bet vlies of de scheedc de eigenschappeu van elastine (z. § 106) bezit. Laat men nu > terwijl de uitgeplozcn primitiefbundels met eene gcringc boevcelheid water bcvoch- (1) PI. Ill, fi<j. 25, van a tot l is het sarcolemma afgezonderd. 268 V001.BEEL.DEN TOT OEFENING. tigd zijn , slerk azijnzuur onder Let dckplaaijc vloeijcn , dan blijlt daardoor lict sarcolemma geheel onvcranderd , maar do daarbinncn bcvatte primiticfvczclcn zwcllen daarcntegen stcrk op, waarbij do dwarsslrecpjes verdwijncn en bet geheel zecr doorschijneud vvordt. Dc opgezwollen inhoud baant zich cen’ weg door bet , ten gevolge der doorsnedc , geopende sarco- lemma , en aan het eindc van elken bundel vormt zich aldus eene bezemachlige uitbreiding , welke uiterst doorschijnend is, cn waarin men allecn bij zwakkc verlicliting nog eene flaauwe streeping waarneemt (1). Tevens verscliijnen nu kleine lang- werpige kernen , welke gemcenlijk tegen den binuemvand van de schcede aan geplaatst zijn. Eene geheel overeenkomstige working als het azijnzuur hebben ook de oplossingen van bijlcnde polasch en soda , alleen met dit verschil , dat de kernen daardoor nict zigtbaar wordeu. Gehjk reeds gezegd is , vertoonen zich de primiliefvczelen in de versche spieren of niet , of onduidelijk. Aan gekookt vleesch zijn zij daarcntegen gemakkelijk waarneembaar. Nog beter vertoonen zij zich aan spieren , die eenigen tijd in slappen alkohol vertoefd hebben, vooral wanneer men daarin vooraf eene kleine boevcelheid (^Jo) sublimaat heeft opgelost. Niet alleen ziet men dan de overlangsche streepen in dc bun- dels duidelijker , maar het sarcolemma wordt daardoor broo- zer , terwijl daarcntegen de dceltjes , waaruit de primilicf- vezelen zijn zamengesteld , eeneu grooleren zamenhang ver- krijgen. Pluist men nu het weefsel met naalden uit , dan gelukt het met weinig moeite de afzonderlijke primitiefveze- len bloot tc Icggen (PI. III. fig. 27). Ilet blijkt dan, dat elke vezel geenszins, gelijk de pecsvezelcn, door evcnwijdige (1) PI. Ill, fig. 29, cen primitiefbundel van den musculus psnas met azijnzuur behaudeld; aaa kernen, l naar buiteu getreden inhoud. DE SPIEREN DER WILLEREURIGE BEVVEGING. 269 regie lijnen begrensd wordt , maar dat zij bestaat uit eene reeks van ellipsoidiscbe ligehaampjes, wclke, door hunne gelijkc grooltc en aaneenvoeging in de nevens elkander verloopcnde primiticfvezelen , zeer geregelde overdwarse rijen vorraen , of liever telkens in een zelfde vlak zijn gelegen , en dat hierdoor de dwarse streeping ontstaat , wclke aan elken primitiefbundel wordt waargenoraen. Deze ligehaampjes zijn zeer klein ; bij de menschelijke spieren bedraagt bun dwarse doormeter van 1 tot 1 ,7 mmm , en hun overlangsche van 2 tot 5,5 mmm ; bet is derbalve niet wel mogelijk met zekerheid waar te ne- men of zij al dan niet hoi zijn. Door eenen omweg kan men echter tot bet waarscbijnlijke besluit komen , dat zij met vocht gevulde blaasjes zijn , die van gedaante kunnen veran- deren. Daai toe inoet men de spieren onderzoeken , tervvijl zij zich zamentrekken. Dikwerf gelukt bet deze zamentrek- king eenige oogenblikken lang waar te nemen aan gedeelten van spieren , welke onmiddelijk , na uit bet levend dier (b. v. een viscb , een kikvorsch , een insekt) genomen le zijn , met eiwit of bloedwei bevochtigd ouder bet mikroskoop worden gebragt. Doch ook dan , wanneer de zamentrekkiug niet meer van zelf plaats grijpt , kan zij nog te voorschijn wor- den geroepen door eenen elektrischcn stroom door bet zich op de voorwerptafel bevindend voorwerp le laten gaan , waar- toe men zich het best van eenen rotatie- of van eenen inductie- toestel bedieut. Als onderlaag voor het voorwerp kan men de vroeger (Dl. II. hi. 197) bcschreven inrigting aanwenden of , volgens de door E. Weber aangegeven me- thode, een stukje verfolied spiegclglas, waaraan men eene smalle slrook der folie verwijderd heeft , zoodat het glas bloot komt. Hierop wordt dan het spicrgedeelle geplaatst met de bcidc uitcindcn reikende over de randen der ontblootc strook. 270 VOOItBEELDEN TOT OEFENING. Alsdan vcrbindt men de eenc pool van den toestcl met een der verfoliede gedeelten , cn brengl bet andere poolcinde met bet tegenovergestelde gcdeelte in aanraking , als wanneer op hetzelfde oogenblik de spier zich zamentrekt cn daarbij kortcr en dikker wordt. Onderzoekt men nu de primitiefbundels vdor en tijdens hunne zamentrekking door bet mikroskoop , dan blijkt, dat bet korter cn dikker worden der spier wordt te wceg ge- bragt door dat alle de afzonderlijke primitiefbundels zelve zich verkorten en in de breedte uitzetten. Tevens neemt men hierbij waar , dat de onderlinge afstanden der dwarsstreepjes op de primitiefbundels der zamengetrokken spieren merkelijk kleiner zijn geworden , en wel in gelijke verhouding als de primi- tiefbundels zich verkort hebben. Daar nu , gelijk Wij zagen , deze dwarsstreepjes niets anders aanduiden , dan de in het- zelfde vlak gelegen grenzen der klcine ligehaampjes , uit welke elke primitiefvezel is zamengesteld , zoo komt men tot bet noodzakelijk besluit, dat bij de zamentrekking deze kleinc ligehaampjes zelve eene gedaanteverandering ondergaan , dat zij namelijk van ellipsoidisch , gelijk zij in den niot zamen- getrokken toestand zijn , bolrond worden of wel , ten gevolgc der drukking van het eene iigchaampje op het andere , eene cylindrische gedaante aannemen. Dat het laatste werkelijk het geval is, volgt nog uit eene gemakkelijk waarneembare bijzonderheid , namelijk, dat de dwarsstreepjes op de primi- tiefbundels in den zamengetrokken toestand merkelijk dunner zijn , dan wanneer er geene zamentrekking plaats heeft. Het is toch duidelijk , dat deze streepjes breeder zullen moeten zijn, wanneer het licht door een Iigchaampje met ronde grens* vlakken gaat , dan wanneer die grcnsvlakken plat zijn , dewijl in het laatste geval de lichtstralcn minder van liunncn weg zullen worden afgebogen , dan in het eerste. DE SPIEREN DER WII.LEKEURIGE BEWEGING. 27! Wij zijn hiermede echtcr nog niet aan het eindc van hct- gcen het onderzoek leercn kan. Wannecr men namclijk de geisoleerde primitiefvezelen beschouwt bij eenc genoegzame (minstens 500 maligc) vergrooting, welke tevens een scherp beeld geeft , dan neemt men bij sommige waar , dat de kleine mcergenoemde ligchaampjes nog door eene tusschen- stof onderling verbonden zijn. Men kan het bestaan van dcze tusschenstof ook op scheikundigen weg aantoonen. Brengt men namelijk een stuk spier in zoutzuur en laat het daarin eenige uren vertoevcn , dan zal men , vervolgens een gcdcelte daarvan onder water op de gewone wijze uitpluizende , bc- vinden , dat de deelcn , welke de primiliefbundels zamen- stellen , zich na in de overlangscbe rigting zeer gemakkelijk van clkander laten scheiden , zoo zelfs, dat het bier en daar het voorkomen heeft als of de bundel uit aaneengevocgde schijfjes bestaat (PI. III. fig. 28). Dezelfde verandcring wordt waargenomen aan spieren in eenen beginncnden staat van ontbinding en desgelijks aan die , welke eenigen tijd aan den invloed des maagsaps zijn blootgestcld geweest. Door ver- dere uitpluizing bekomt men eenige brokstukken van primi- tiefvezelen , en zelfs gelukt hetde deze zamenstellendc ligchaam- pjes (a) geheel te isoleren. De verklaring van lictgeen hierbij plaats heeft , is niet moeijelijk te geven. De zoo even ge- noemde tusschenstof namelijk wordt door zoutzuur , door het maagsap of bij de ontbinding , in eene in water oplosbare , of althans week wordende zelfstaudigheid veranderd , en het noodzakelijk gevolg hiervan is , dat de zamenhang tusschen de afzonderlijke ligchaampjes verbroken wordt, en daar deze, gelijk reeds mccrraalcn gezegd is, zich in gclijke vlakken bevinden , zoo ontstaan bij de uitpluizing liglelijk schijfjes , doch het is duidelijk , dat deze als zoodanig niet wczenlijk 272 VOORBEEEDEN TOT OEFENING. bcstaan , maar slechls lict gcvolg zijn van den verbroken za- menbang der declljcs , die dc prinaitiefvezelen zamenstellcn. 175. Hct tot bicrtoe gezegde is algemccn tocpasselijk op de voor dc vvillekcurige bewcging dicneude spieren der gc- wervclde dieren. Bijna altijd blijven de primitiefbundels in zulke spieren op hunnen wcg onverdeeld. SIcchts in cenigc vveinige gevallen splitsen zich de primitiefbundels in takken. Het best is zulks waarneembaar in de tong van cenen kik- vorscb , vooral nadat deze vooraf met water gekookt is , waarna het niet moeijelijk valt deze vertakte spierbundels door uitpluizing daaruit af te zonderen. 174. Eenc afzonderlijke vermelding verdienen bier nog de borstspieren van sommige insekten , bepaaldelijk van die behoo- rende tot de orden der Diptera , Hymenoptera en Neuroptera. De in hct achterlijf en in de pooten bevatte primitiefbundels verschillen alleen van die der spieren der gewervelde dieren door hunue meerdere dikte en grooteren onderlingen afsland der dwarsstreepjes. Daarentegen liebben de spieren , welke in dc borstholte bevat zijn , ecn daarvan meer verschillend maak- sel , vooral hierin bestaande , dat cen eigenlijk sarcolemma schijnt te onlbreken , maar dat de primitiefvezelen tot bundels vereenigd vvorden door de hen omspinnende luchtvaten. Bo- vendien zijn de primitiefvezelen bier bijzonder dik , en ten dcelc zoodanig nevens elkander gcrangschikt , dat zij plaatjes vormen , waarovcr zich de allerfijnstc uiteinden der luchtva- ten uitbreiden , zoodat aldus ecn inderdaad zeer sierlijk wecf- sel wordt daargestcld. Om dit maakscl goed te lecrcn kcnuen , moet men het in drie tocstandcn onderzocken , namclijk : 1° in den verschcn DE SI'IEREN DER WILLEKEURIGE BEWEGIXG. 275 locstaud , 2* nadat de spicrcn ecnigcn tijd in spiritus , waar- in sublimaat is opgelost , vcrtocfd hebben , en 5° na droo- ging, hetgccn het best geschiedt door hct geheelc insekt aan eene speld gestokcn eenige dagcn op eene drooge plaats te laten staan , waarna men de borstbekleedselen verwijdercn cn van de daarbinnen bcsloten spiereu dwarso en overlangsche doorsncden maken kan. Bij de gewonc bromvlieg ( Musca vomitoria ) kenschetst zich dit spierwcefsel inzonderheid door de zeer breede en platte bun- dels , waartusschen zich , op geregelde afstanden en loodrcgt op de rigting der bundels , de breede bandvormige , van geenen spiraaldraad voorziene luchtvateu begeven . die de veel fijnere takjes afgeven , welke in de bundels dringen en zich daar over de ten deele plaatsgewijs aancen iiggende primitiefvezelen vcr- breiden. Men herkent dit het best aan dwarse (PI. III. fig. 32) en overlangsche (fig. 55) doorsncden. De primitiefvezelen liggen even als orgelpijpen naast elkander. De dwarsstreepjes zijn cchlcr aan zulke overlangsche doorsncden en desgelijks aan de versclie primitiefvezelen slechts even zigtbaar , doch zij komcu daarenlegeu zeer duidelijk te voorschijn , vvanneer de spieren behandeld zijn met de oplossing van sublimaat in slappen alkohol (fig. 55 B). Daarbij blijkt , dat de primitiefvezelen uit even zulke afzondcrlijke geledingen bestaau als die der gewervclde diercn , maar dat de zamenstcllende ligchaampjcs merkelijk grooter zijn , en bovendien alien eenen cylindri- schen vorm bezitten. Aan sommige dezer primitiefvezelen (B) is het zeer duidelijk , dat de geledingen door eene tusschen - stof verbonden zijn , welke cchter zoo doorschijnend is , dat men hare legenwoordigheid alleeu daaraan bespcurt , dat , indien door eene verschuiving van het dckplaatje of op eenige andere wijze de vezclcn in beweging worden ge- 18 27 A VOOnEEEI.DEN TOT OEFEN1NG. bragt , de zamcnhang tussclicn dc gclcdingcn niet vcrbroken wordt. Bij den horzel ( Oestrus equi ) zijn de bundels mode zccr groot , doch niet plat raaar vcelhockig. Overigens stcmt bet maaksel na met dat bij de vlieg overeen, doch de primi- ticfvezelen zijn iets dunner (PI. III. fig. 5b). Dikwerf vor- mcn zij scherpe zigzagbogtcn ter plaatse , waar twee gele- dingen aan clkandcr sluiten (b). Ook bier is het bestaan eener tusschenzelfstandigbeid waarneembaar (a). Aan eenige weinige dezer primitiefvezelen (c) neerat men waar , dat de geledingen niet door regthoekige , maar door eenigzins scbuin- sche grondvlakken onderling vereenigd zijn. Waarscbijnlijk zijn het dergelijke vezelen , die aanleiding hebben gegeven tot de dwaling van Martin Barry, als of de primitiefvezelen der spieren uit twee om elkander been gewonden spiralen bestaan. De borstspieren der honigbij (Apis mellifica ) komen na overeen met die van den horzel. Alleenlijk zijn de veelhoe- kige primiliefbundels merkelijk kleiner , en zijn de luchtvaten voorzien van eeuen spiraalband. Deze wordt mede aange- troflen in de luchtvaten tussclicn de borstspieren van den rombout of glazenmaker ( Aeshna grandis) , in welker primi- tiefbundels de vezelen desgelijks plaatjes vormen, welke ech- ter hier op de dwarsc doorsnede (PI. III. fig. 56) zich straals- gewijs naar den omtrek verbreiden , terwijl de primiliefvezc- len , welke het midden van elken bundcl inncmen , deze plaatsgewijze rangschikking missen en afzonderlijk onrcgelmatig verstrooid staau. DE SPIEREN DER ONWIUEKECRIGE BEWEGING. 273 De spiercn der onwillekeurige beweging. 175. Onder de spieren , wnlke voor de onwillekeurige bc- wegingen diencn , zijo er , die in maaksel zeer na ovcreen- stemmen met dat der willekeurige spieren. Het hart en de spierlaag in het bovenste gedeelte des slokdarms behooren daar- toe. Men treft daarin dwarsgestreepte primitiefbundels aan, die , in het hart , zich vertakken cn onderling anastomeren. Doch tot het groote meerendcel der onwillekeurige bewegiugen dienen andere zamentrekbare elementaire deelen , welke men onder den algcmeenen naam van zamentrekbare vezelcellen heeft onderscheiden. Deze vezelcellen zijn in het dierlijk lig- chaam zeer verbreid. Zij stellen de cchte spiervliezen te za- men van de maag en de darmen , de spierlaag aan de acli- tervlakte van de luchtpijp enhare takken, het grootste gedeelto van de tunica propria en het balkwecfsel der milt bij velc dieren, de spieren der iris , den uterus , en komen nog in vele andere organen voor , zoo als in het middelste vlies der slagaderen en aderen , in de vlokken der darmen , enzv. Het bchoort echler tot de moeijelijkcre mikroskopische on- derzoekingen , om met zekcrheid de tegenvvoordigheid van zulke vezelcellen te midden vaak van andere elementaire dec- len te ontdekken en daarvan te onderscheiden. Om zicb tot zulk een onderzoek voor te bereiden , is bet daarom raadzaam met een wecfsel te beginnen , hetwelk nagenoeg alleen uit deze vezelcellen is zaraengesleld , b. v. het spiervlies der maag of der darmen van eenig zoogdier. Met weinig moeite gelukt bet , nadat men zoo noodig een stuk daarvan door middel van speldcn op eenc kurkcn plaat heeft uitgebrcid en bevesligd , er het slijmvlics af te pracpareren , zoodat de spierlaag bloot komt. Ncemt men nu een klein gedeelte van deze en brengt 18* 276 VOOIUIEEI.DEN TOT OEFENING. dit met water bcvoclitigd ondcr bet mikroskoop , dan zal men wcl cene slrceping waarnemen , welke do aanwezighcid van vezelen aanduidt , doch de eigenlijkc vczclccllcn onderschcidt men op die wijze niet. In vele gevallen is zclfs de slrceping zeer flaauw , zoodat men haar slecbts bij ecnc zwakke vcrlich- ting erkent. Beproeft men dit zclfdc versche weefsel uit le plnizeu , om de vezelen te isoleren , zoo gelukt dit slecht3 gebrekkig. Men bekomt wel eenige afzonderlijkc brokstukkcn , maar afgcscheurd , gecne gelieele vezelcellen. Veel beter waarneembaar zijn deze aan voorwerpen , die eenigen tijd in spirilus zijn bewaard, inzonderheid wanneer men daarbij sublimaat heeft gevoegd. De grenslijnen der vezelen zijn nu duidelijk geworden , en de vroeger ter naauweruood waar- neembare langwerpige kerneu koinen dan duidelijk le voor- schijn. Ook gelukt bet nu door uitpluizing eenige gebeele vezelcellen behoorlijk te isoleren , zoodat de beide eenigzins spits toeloopende einden zigtbaar worden (1). Door het voor- werp in beweging te brengen , zoodat de vezelcellen zich ge- heel of gedceltelijk omwentelen , blijkt het dat zij plat zijn , iets waardoor de geringe donkerbeid hunner omtrekken tevens verklaard wordt. Een van den inhoud zich onderscbeidende wand wordt daaraan niet waargenomen , en dikwerf bespeurt men eene zeer fijne overlangsche strceping , als of er nog veel fijnere vezelen in bevat zijn. Nog gemakkelijker worden deze vezelcellen van clkander afgezonderd , nadat bet voorwerp eenigen tijd in salpeterzuur heeft vertoefd. Daardoor worden ook de omtrekken nog scher- per en duidelijkcr, doch de kernen zijn dan moeijelijker waarneembaar , en tevens verkrijgcn de vezelcellen rimpels (1) PI. Ill, fig. 33 A, gedeelten van vezelcellen uit de spierhuid der maag van cen varkon; B een gelieele geisoleerde vczelcel. 1)E SP1EUEN DEB ONWILL.EKEUIUGE BEWEGING, 277 en plooijcn. Echter is dit ccn gcschikt middcl om lien in tvvijfelachlige gevallcn op te sporcn. Hct hoofdverschil tusschen de vezelccllcn in onderscheidenc organen bestaat in de verhouding der lcngte tot de breedtc. In de eclite spiervliezen overtrcft hunne lengte de brecdte dikwijls dertig , vcertig , zclfs honderd malen ; in den zwan- gereu uterus is hunne lengte nog aanmerkelijker. Daarcntc- gen zijn zij elders , b. v. in bet balkweefscl der milt , in de vlokken der darmen enzv. , veel korter in verhouding tot de de breedle , welke laatste merkelijk minder verschil oplevcrt. Overal echter hebben zij , vvat de hoofdzaak bclreft , ecnen en denzelfden vorm, naraelijk die van in bet midden bet breedste , naar de beide uiteinden smaller tocloopende platle vezelen , met eenc min of meer langwerpigc kern , die gc- woonlijk bet midden inneemt. De kraalcbeenderen. 176. Ondcr de verschillendc dierlijkc vveefscls is de mi- kroskopische zamcnstelling van het kraakbeen het gemakkelijkst te onderzoeken , daar er zicb , even als van plautenwecfsels, dunne doorsneden van laten vervaardigen , welke eene genoeg- zame doorschijncndhcid bezitten , om daaraan hct geheele maaksel waar te nemcn. Het hoofdbcstanddeel van alle soorten van kraakbeen zijn ccllen (1), welke, ten getale van een , twee, drie of meer (1) PI. Ill, fig. 41, gedeclte eener doorsnede van een der kraakbeenige riugen der luchtpijp van eene koe. 278 VOORUEELDEN TOT OEFE.VING. in liolten bcvat zijn tc midden eener lusschcnzelfslandighcid, die zoovvel in hoevcclheid als in aard ondcrschciden kan wc- zen, maar wclkc of geheel, 6f ten declc uit cenc stof bc- staat, die bij koking chondrine geeft. De gedaanle dier bolten levert veel vcrschil op , nict al- leen bij onderscheidene kraakbeenderen , maar zelfs aan ecu en hetzelfde kraakbeen. Zoo b. v. zijn zij in vele gcvallen langs den rand van bet deel langwerpig en naar bet midden toe meer rondachtig of veclhockig. Ook de gedaanle der daarin bevatte cellen is niet minder uiteenloopcnd en bangt blijkbaar meerendeels af van de ligting , waarin de celverme- nigvuldiging binnen in de liolten heeft plaats gegrepen. Dik- werf ncemt men daarin eene kern waar, die echter in de kraakbeenccllen van volvvassen dieren ook vaak ontbreekt. Ver- ders bevatten de cellen een helder vocht , met eenige kleine moleculen , en doorgaans ook vet , hetzij eenige kleine ronde droppeltjes, of als een’ enkelen grooteren droppel , die dan meestal de plaats van de kern inneemt. 177. Het verschil tusscben de onderscheidene soorlen van kraakbeenderen bestaat , gelijk gezegd is , voornainelijk in den aard der tusschenzelfstandigheid. Men kan hen dienovereen- komslig in drie klasscn verdeelen, namelijk : 1°. zulke kraakbeenderen . waarvan de geheele tusschen- zelfstandigheid doorschijnend en structuurloos is ; 2°. die , waar de tusschenzelfstandigheid voor ecu gcdeellc uit lijmgevend weefsel bestaat, cn 5°, de zoodanige , waar zich in de tusschenzelfstandigheid vcerkrachtige vezelen verbreiden. De tot de ccrste klasse behoorende kraakbeenderen worden ook wel cchte of ware kraakbeenderen gcuoemd , in onder- DE KRAAliBEENDEREN. 27‘J scheiding dcr beidc anderc , wclke met den naam vau vezel- kraakbeenderen bestcmpeld worden , tcrwijl die dcr laatslo klasse nog in bet bijzonder als veerkrachtigc of elastische kraakbeendercn worden aangeduid. -in hi-'- , qc i/ov uolSor; ?$il> aiacehe-j 9*1 178. Als voorbcelden van cchte kraakbeendercn bij vol* wassen dieren kuunen dienen het neuskraakbeen , de ringen der luchtpijp, de ribbenkraakbeenderen enzv. Beschouwt men ecuc dunne doorsnede van zulk een kraakbeen door het mi- kroskoop , dan vallen dadelijk de in hollen bevatte celgroc- pen in bet oog. De tusschenzelfstandigheid is somwijlen zoo doorschijuend , dat zij ter naauwernood waarneembaar is , docb bij matiging der verlichting bespeurt men daarin zeer kleine inoleculeu , die eene trocbeling le weeg brengen. Ziju deze in grooter aanlal voorhanden (z. fig. 58) , dan zijn zij bet sterkst opcengeboopt op den grootsten afstand van de ccllen , en liunne verecniging stelt aldus eene soort van net- werk met min of mecr boekige mazen daar , dat ecliter ner- gens scherp begrensd is. In kraakbeendercn van volwassen dieren vulleu de kraak- bcencellen de hollen niet gchcel. Dit wordt vooral duidelijk na de bijvoeging van iodinmtinctuur , waardoor de cellen zeer donker worden gekleurd en de tusschenzelfstandigheid eene bleekc kleur aanneemt. Tevens bespeurt men daarbij geen spoor van bijzondcre kleuring langs den rand der holle, waar- door een eigene wand , verschilleud van de tusschcnzelfstandig- heid , zoude aangeduid worden. Door azijnzuur en de oplossingen der bijtende loogzoulcn blijven de cellen gchcel onaangetast. Ilct eersle maakt bonne wanden allccn icls sterker liebtbrekend en daardoor donkerdcr. Ook de kernen , waar zij voorhan- den ziju , worden daardoor niet aangclasl , maar komcn door bet azijnzuur duidclijkcr le voorschijn. 280 VOOHUEELDEN TOT OEFENING. 179. In de mecste ware kraakbecnderen kunncn zich , vooral bij oudc voorwerpcn , ook lijmgevende vezelen te mid- den der gewoonlijk doorsebijnende tusschcnzclfstandigheid ont- wikkelen , en zoo lien docn veranderen in die der Iweede boven- genoemde klassc. Bij dc ribbenkraakbeenderen inzonderheid komt dit menigvuldig voor, en kan men zelfs dikwijls allc de vormingslrappen aan cen en lietzelfde voorwerp waarne- raen , van het eerste vcrschijnen van kleine op rijen gelcgcn stippeltjes (moleculen ?) af, tot aan de volledige vorming van vezelbundels , die elkander doorgaans kruisen. Wanneer bet grootste gedeelte der cliondrine gevende tusschenzelfstaudigheid op die wijze allengs verdrongen wordt, dan vcrkrijgt het weefsel meer overeenkomst met dat der banden , daarvan hoofdzakelijk nog slechts onderscheiden door de tegenwoor- diglieid van kraakbeenccllen. Een voorbeeld liiervan leveren de tusschenwcrvelbanden. Snijdt men zulk eenen tusschenwervelband (b. v. van eene koe , vvaarmede die van den mensch in maaksel gelieel overcen- stemmen) overdwars lusschen twee wervels door , dan erkent men dadelijk een groot aantal concentrische vezellagen. Pluist men een klein gedeelte daarvan onder water nit , dan neemt men daarin volkomen dezelfde vezelen waar , die het bind- weefsel zamenstellen ; zij zijn tot sterke bundels verecnigd , die elkander onder scherpe boeken kruisen. Door behande- ling met azijnzuur of potascb ondergaan zij dezelfde veran- deringen als alle andere uit lijmgevend weefsel bestaande ve- zelen (z. bl. 259) , docb cr koiuen daarbij slecbls onduidelijke sporen van veerkraebtige vezelen te voorschijn. Moeijelijk is bet zicli op die wijze te overtuigen of nog tusseben de vcze- len zich dezelfde stof bevindt , die in ware kraakbeenderen de tusscbenzclfstandigbcid vormt , docb bier cu daar herkent men DE KRAAKBEENDERKN. 281 ecnige kraakbeencellcn , die echter , bij deze vvijze van ondcr- zock, slechts onduidelijk kunaen worden waargcnomen. De- wijl echter bet weefsel te weinig vveerstand aanhet mesbicdt, orn er dunne doorsneden van te kunnen maken , zoo moet het daartoe vooraf worden gedroogd. Dit gedaan zijnde kan men vervolgens gemakkelijk op dwarse on loodregte doorsneden den geheelen loop der vezelbundels vervolgen. Op loodregte door- sneden , — dat is in de rigting van de as der wervclkolom , — blijkt het dan , dat het meerendeel der bundels dwars door- gesneden is , en dat zij nog omgeven worden door scheeden , bestaande uit dergelijke , maar in de tcgcnovcrgestclde rigting loopende vezelen , ongevecr op de wijze dcr secundaire bun- dels in de pezen (§ 1 70) , doch dat de primaire bundels van deze hier onlbreken. Ter plaatse vvaar de bundels lood- regt zijn doorgesneden , ziet men ook de doorgesnedcn fijne vezelen, vcrspreid in eeuc doorschijnende tusschenstof , die hier biijkbaar in vrij grootcn overvlocd voorhandcu is , iets , dat ook voIgt uit de zeer aanzienlijke uitzetting , welke de van het gcdroogde weefsel vervaardigde doorsneden ondergaan , zoodra zij in water worden gebragt. Tusschen de vezeibun- dels bespeurt men de op vrij groote afstanden van elkander verwijderd liggende ronde of elliptische kraakbeenholten , die echter hier meer het voorkomen van ware cellen hebben , de- vvijl men daaraan eenen tamelijk dikken wand kan waarne- * men , waarin somwijlen nog een of twee concentrische lagen zigtbaar zijn , en die zicli door bijvoeging van iodiumtinctuur bruin kleurt , even als de ten getale van een of twee daar- binnen bcvatte kleine cellen. 180. Tot de veerkrachlige kraakbeenderen behoort ondcr andcreu dat van het uitwendige oor. Kiezcn wij als voor- 282 VOORBEELDEN TOT OEFEK1NG. becld dat van de koe. Het geheele maakscl kan onderzocht wor- den aan met ecn zeer scherp mes vervaardigde dunne doorsneden, die men ecliler van verschillende gedcelten moct nemen , omdat het maakscl niet op alle punten helzelfde is, en bovendicn in de drie boofdriglingen , de dvvarse , de overlangscbc en de lan- gentiale. Daarbij blijkt dan , dat overal onmiddelijk onder de buid aan weerszijden eene dunne laag van waar kraakben is ge- legen , bestaaude uit eenige reeksen van kleine langwerpige kraak- beenhollen met cellen , en eene doorschijncnde tusschcnstof. Nabij de spits van het oor bevindl zich binnen deze buitenstc lageu mede waar kraakbeen , doch de kraakbeenholten zijn iner- kelijk grooter (PI. III. fig. 59) ; zij liebben duidelijke wanden , waarin men dlkvvijls nog streepen onderscheidcn kan , die waarschijnlijk verdikkingslagcn aanduiden. In elk dezer hoi* ten en haar gehee! vullende ligt doorgaans eene vrij groote ellipsoidiscbe cel met eene kern. In sommige bolten zijn twee cellen bevat, en zeer dikwijls liggen (gelijk in de afbeelding) twee bolten zoo digt bij elkander , dat. zij bij eene geiinge vergrooling zich slechts als eene enkele cel vertoouen , docb waarin men dan bij naauwkeuriger bcschouwing een door de tnsschenzelfstandigbeid gevormd dwarsschot waarncemt. De lusscbenzelfstandigbeid ondersebeidt zich bier gemakkelijk van de eigenlijke wanden der holten , door dat zij , ten gevolge van talrijke daarin verspreide moleculen sterk troebel is en daardoor vecl minder doorsebijnend dan deze. Door bijvoe- ging van iodiumtinctuur kornt bet versebil nog sterker uit. Necrnt men eene doorsnede op eenigen verdcren afsland van de spits , dan bespeurt men , te midden der ook bier troebcle tusscbenzelfstandigheid en de daarin bevalte bolten met cellen , eenige veerkraebtige vezelen. Naar mate men zich verdcr van de spits vcrwijdcrt , necrnt bet aanlal dezer DE KRAAKBEENDEUEtf. 285 vczelen toe, welke eea waar net daarstellcn , met door elkander gevlochten mazen (PI. III. fig. 40) , tenvijl de tusschenzclfstan- digheid hier zoo doorschijnend is , dat men hare aanwezig- heid allecn door bijvoeging van iodiumlincluur ontdekken kan. De kraakbeenholten hebben bier ter plaatsc eene merkwaar- dige verandering ondergaan. Aan himnen buitenwand heeft zicli namclijk eene laag gevormd , die uit elastine bestaat (fig. 40 a, b) en zicli aan de binnenzijde , als bet ware, gekar- teld vertoont. Dat deze laag niet enkel eene maas van bet vezehveefsel is, waarvoor men haar aan dunne doorsueden op den eersten blik zoude houden , blijkt daaruit, dat men, in welke rigting men de doorsnede ook neemt , allijd dergelijke rondachtige, min ol mecr hockige vormen onlwaart, maar duidelijk wordt dit eerst aan icls dikkere doorsneden , waar- aan de wanden hier en daar van boveu op kunnen gezicn worden (fig. 40 c) , waarbij bet dan ook blijkt , dat de ge- kartelde rand te weeg gebragt wordt door kleine plaatselijke verdikkingen en verdunniugen , welke berinneren aan de slip- pelkanaaltjcs van plantcncellen. Heeft men eene doorsnede uit de onderste belft van bet oorkraakbeen genomen , dan ziet men , dat de plaatsen dcr hooger gelcgene , cellen bevatteude holten op vele punten allecn door de genoemde gekarteldc wanden worden ingenomen (d d). In eenigen (a) ziet men cchter nog aan de binnenzijde eene of twee zeer doorschij- nende lagen , geheel beantwoordende aan die , welke hooger den geheclen wand dcr holte zamenstcllen , en in eenige weinige andcre ( b ) komt bovendien nog eene merkelijk ingekrom- pen cel voor. Alle de verschillendc tusschenvormen latcn zich op de lusschcnliggende plaatsen onderzocken. 284 VOOUBEELDEN TOT OEFENING. De beenderen.. 181. Van allc wccfscls, die het dicrlijk ligchaarn zamcn- stcllen , is cr welligt geen , dat in fijnhcid cn nethcid van bewerktuiging wedijveren kan met dat dcr beenderen. De natuur kornt bier trouwens den waarnemcr te bulp , want millioenen van de allerfijnste kanaaltjes , die anders ook voor het beste mikroskoop onziglbaar zouden blijven, vullen zich bier met lucht , zoodat zij zich als dunne zwarte streepjes vertoonen , die , in verband slaande met tailooze kleine hol- ten eu iets grootere kaualen , in de voor het ongewapend oog schijnbaar vormlooze beenzelfstandigheid een hoogst kun- stig maaksel doen erkennen. 182. Het eigenlijk kenmerk der beenzelfstandigheid zijn de zoo even genoemde kleine holten met de daarvan straalsgewijs uitgaande fijue kanaaltjes (1). Deze holten ontbreken in waar been Dimmer, en daar de ontwikkelingsgeschiedenis leert (zie § 111), dat zij ware cellen zijn , wier wanden met de ver- beende tusschenzelfstandigheid vergroeid zijn, of, om juister te spreken , wier wanden zelve verbecnd zijn , zoo mogen wij hen beencellen noemen. Vroeger , toen men hunnen waren aard nog niet goed kende, droegen zij den naam van bcen- ligchaampjes. Om deze beencellen waar te nemen , is het niet noodig geslepen doorsncden te vervaardigen , daar men hen reeds gemakkelijk herkennen kan in alle dunne beenplaatjes , zooals in die , welke voorkoracn in het bovcnstc gedeeltc dcr holtc (1) PI. Ill, fig. 42 en 43, kleine gedeelten van dvvarse en overlangsche geslepen doorsneden van het dijebeen eencr koe ; fig. 47 bb , heeucellen in de cenicntluag van den wortel eencr menschchjke kies. HE BEEN’DEnEN. 283 van pijpbccndercn, in do sponsachtigc zclfstandighcid van platte beendercn , en vooral in bet zeefbeen. Ten cinde hen echtcr behoorlijk le zien, moet de tusschenzelfstandig- heid , wclkc de beeucellen van elkander scheidt , doorschij- nend worden gemaakt door het plaatjc te brengcn in cene middcnstof, waarvan het lichtbrekend vermogen nage- noeg met dat der tusschenzelfstandigheid gelijk staat. Het best voldoet hieraan canadabalsem of, bij gebrek daarvan , venetiaansche lerpenthijn. Ten eiude ecliter te voorkomen , dat de holten der fijne kanaaltjes daardoor opgevuld wor- den, is het raadzaam (vooral wanncer men het praeparaat bewaren wil) den canadabalsem of den terpenthijn door ver- warming eenigzins in le dikken. Dit kan men doen met ccnen droppel daarvan op het voorwerpplaalje zelve , waariu men vervolgens het voorwerp brengt , en dit met behulp van een glazen staafje gcheel onderdompelt, zoodat de oppervlakte overal bedekt is , waarbij men tevens zorg moet dragen zoo veel mogelijk de luchtbellen te verwijdercn. Men kan dan het praeparaat met een dekplaatje bedekkcn , en het , des verkiezende , verdcr onveranderd bewaren. In zulk een plaatje vallen de bier doorgaans vrij groote , min of mcer ellipsoidische beencellen dadelijk in het oog. Zij liggcn op cene onregelmatige wijze verspreid , maar uit elke cel komen straalsgewijs talrijke kanaaltjes , wclke zich dikwerf nog vertakken , en met die der naburige cellcu in regtstreeksch verband staan , tervvijl andcre zich ook aan de oppervlakte openen. Bij doorvallend licht verloonen zich zoowel de hol- Icn dcr ccllen als die der kanaaltjes zwart gekleurd. Wendt men cchter opvallend licht aan , dan ziet men beide wit , derhilve gehcel op de wijze zoo als fiju verdeclde lucht zich altijd gcdraagt bij mikroskopischc ondcrzoekingen. Ook kan 28G VOORBEEI-DEN TOT OEFENING. men nog door andcre middelen aantoonen , dat deze becn- cellen met hunne stralen werkclijk hoi zijn. Gelijk reeds ge- zegd is , driugen gemakkelijk vloeibarc vochtcn daarin door , waarbij de stralen , uit boofde banner dunheid , onzigtbaar worden. Dit geschiedt reeds met water of walerige oplossin- gen , doch nog sneller met terpenthijnolie. Om dit verschijn- sel behoorlijk te volgen , kan men ook terpenthijnolie bezigen die sterk gekleurd is met Alkannawortel. Brengt men zulk een plaatje in de gekleurde terpenthijnolie onder de lucht- pomp , dan gelukt bet zelfs alle de hollen der beencellen en der fijne kanaaltjes daarmede le vullen , mits het verblijf in bet luclitlcdige slechts langdurig genoeg zij (1). 185. Overal waar de beenzelfstandigheid niet enkel eene dunne laag vormt , maar eene zekere dikte bereikt , bestaat zij niet meer alleen uit beencellen en tusschenzelfstandigheid , maar verspreiden zicli bovendien door het been talrijke tamelijk wijdc kanalen ,waarin de bloedvaten bevat zijn , en die daarom vaatlcanalen heeten , doch ook onder den naam van tnerg kana- len of Haversche kanalen bekend zijn (PI. III. fig. 42 en 45). De openingen dezer vaatkaualen bevinden zich aan de opper- vlakte van het been , en aldaar treden de bloedvaten , verge- (1) De luclit , die in de holten der beencellen en der fijne kanaaltjes bevat is , wordt daaruit zeer moeijelijk geheel verwijderd. In eene ruimle waar de luchtdrukking nog slechts 4 raillim. bedroeg , was na drie dagen verblijf daarin , nog eenige lucht in de kanalen der beencellen overgebleven. 