Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 1 Van de vroegste tijden tot op het jaar 900 na Christus
Al deze krijgskundige maatregelen waren niet bloot verordend volgens den stelregel, dat hij, die den vrede wil, zich ten oorlog moet uitrusten. Neen! men verlangde den oorleg. Al ware dit niet duidelijk uit alles gebleken, de wijze, waarop de pogingen van de Regering der Aartsheriogen om met de onzen eenig onderhoud over de verlen- ging des Bestands aan te knopen, gestrengelijk afgesneden werden, bracht zulks ge- noegzaam aan het licht. Reeds in het jaar 1618 was er een geschil hangende tusschen de Aartshertogen en onzen Staat betreffende het beslag, ten verzoeke van de erfgenamen van den Heer van GOETHEM gelegd op de goederen van den Bisschop van Gent en van het Kapittel van Bijeenkomsten Doornik, in Kadzand gelegen. Deze zaak moest door wederzijdsche gemachtigden van gemachtigden der Staten en der Aartshertogen tot beslechting bijzondere schillen. warden uitgemaakt, en in den zomer van het jaar 1619 waren er drie Gecommitteerden van onze zijde te Sluis, om op even zoo vele Gecommitteerden van de Aartshertogen te 8- wachten. Deze zaak nu achtte men dat door het Bewind dezer laatsten als een voorwendsel zou gebruikt worden om de verlenging van het Bestand ter sprake te brengen. Hadden de Staten eene gelegenheid daartoe verlangd, zij scheen hun thans aangeboden. Doch verre vandaar. Zij hadden opzettelijk personen van weinig beteekenis en oningewijd in regeringszaken derwaarts gezonden, met eenen last, streng tot de zaak des geschils be- paald 3, Dezelfde bedenking bestuurde de handelwijze der Staten, toen zij, in Fe- bruarij 1620 de zaak der beschadigden wederom opvattende, met het zenden van een brief meenden te moeten volstaan. Had men een zaakgelastigde gezonden, zoo dacht men alweder, alsdan had de Regering te Brussel in die zending een voorwendsel kun- 1 Resol. Stat.-Gen. 28 Aug.; 4, 5 Sept. 1620. 2 Resol. Stat-Gen. 3, 24 Sept.; 14, 18 Nov. 1620. 28 Jan.; 19 Febr.; 1, 6, 17, 22, 20, 29, 31 Maart; 3 April, 1621. Resol. Holl. 1621, bl. 400. 3 canLETON, IIT, p. 117. DES VADERLANDS. 559 EN nen zien em tot eene onderhandeling over het Bestand te komen 1. Weldra liet men berum de geheele zaak der beschadigden varen, waarover men niet meer kon handelen zonder aanleiding te geven tot vermoedens of verwachtingen, die men niet voeden wilde, ter- wil men, wanneer de oorlog uitbrak, maar al te veel gelegenheid tot schadeverhaal zou vinden ?, Intusschén werd de strijd van wederzijdsche.inhouding der renten, voorivloejende uit de aan Belgen in Nederland, en aan Nederlanders in Belgié toeko- mende goederen, sedert het voorjaar van 1620 met nieuwe kracht gevoerd. Men had in Brabant en Vlaanderen beslag gelegd op de goederen van den Heer van BREDERODE, en deze verzocht tegen het einde van April (1620) machtiging om op zijne beurt be- slag te leggen op de eigendommen van den Prins van reme en andere Belgische Heren in het Gebied van Hun Hoog Mogenden. Ook goederen van den Bisschop van Antwer- pen, in het Markgraafschap van Bergen-op-Zoom gelegen, werden aangeslagen, en deze maatregel bleef wederom niet onbeantwoord. Thans was men zoo ver gegaan, dat men hoe eerder hoe beter moest omkeren en tot een schikking diende te komen. Dus verklaar- den de Staten van hunne zijde, behoudens zekere beperking, de »arresten te willen afdoen”, indien de Aartshertogen daartoe ook wilden overgaan, en werkelijk werd in de maand Augustus het beslag van beide zijden voorloopig opgeheven 9. Doch de hoofdzaak, waaruit al die strijd was voortgevloeid, bleef nog onbeslist. Er moesten gemachtigden van beide zijden zamenkomen. Maar van onzen kant was men hoogst voorzichtig, omdat men steeds vreesde, dat de bijeenkomst een middel zou kunnen zijn om Staatslieden van de beide partijen tot eene voor de oorlogspartij gevaarlijke verstand- “houding te brengen. Dus wilde men van onze zijde slechts mannen zonder eenig staat- kundig karakter afvaardigen, en verlangde, dat, zoo er dan een staatsman bij moest wezen, deze een ten volle verkwouwd persoon zou zijn. Door zulke bedenkingen geleid benoemde men eerst drie hoogstonbeduidende personen uit Zeeland. Doch toen de Aartshertogen dezen als Gecommitteerden gewraakt hadden, viel de keuze Op ANTONIS DUIK, toen nog lid van den Hoogen Raad van Holland, den Raadsheer srazrs, uit het Hof van Brabant, en BrAUMONT, uit dat van Vlaanderen. 2 Resol. Holl. 9, 18 Julij, 1620. Over de zaak der beschadigden zie hiervoor, bl. 336—341 , 524. 3 Resol. Stat.-Gen. 28, 30 April; 10, 12 Junij; 10 Aug. 1620. 560 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Aan hun stelsel van achterdocht getrouw, verkozen de Staten niet, dat Antwerpen de plaats der zamenkomst ] Pee die voorzeker geen ooren had voor vredelievende aanbiedingen. zijn zou: dit zou te veel opspraak gegeven hebben: in een klein plaatsje op de grenzen van Slaatsch-Vlaanderen moest men bijeenkomen, en eindelijk werd Watervliet als zoo- danig aangewezen. Den '7den Januarij (1621) aldaar aangevangen, werden de onderhan- delingen reeds in den aanvang van Februarij afgebroken: de gemachtigden hadden elkander miet kunnen verstaan en scheidden onverrichter zake !. Doch de Regering te Brussel kon zich te eerder troosten, dat een zijdelingsche poging om onderhandelingen over de groote zaak te openen niet gelukt was, daar zij De Aartsher- zich vleide, dat een rechtstreeksche en openlijke stap tot het gewenschte doel zou lei- togen besluiten j m een Voorstel aan den. De begeerte van Prins maurits, dat men: den Staten-Generaal eene Propositie E Staten Gene- doen zou om tot de gehoorzaamheid van Zijne Majesteit en de Aartshertogen terug te keren, had zooveel vertrouwen gevonden, dat ArsERTUus den 24 Maart (1621) den Koning schreef: »In den tegenwoordigen toestand der Provinciën, met het oog op de groote verdeeldheid, die er onder hen heerscht, is het allezins gepast hun dat voorstel te doen, met het aanbod hen aan te nemen op zulke goede voorwaarden, als vassallen van hunnen heer kunnen verlangen: hiermede zal men er velen kunnen winnen, en men heeft ons van de zijde der Arminianen te kennen gegeven, dat het een geschikt oogenblik is om hun dat voorstel te doen. Wat de zaak vooral gepast maakt en haar meer gewicht geeft, dan al het overige, is dat de Prins van Oranje ze heeft voorgesteld, opdat hij de gelegenheid hebben zou, om hen tot onderwerping over te halen. En dat de Prins van Oranje zulks waarlijk doen wil, dit is zeer waarschijnlijk, omdat hij aan Uwe Majesteit geschreven heeft, dat men dat voorstel doen moet, en dat hij van zijnen kant de zaak, zoo veel hij kan, bevorderen zal.” 2 Loo ging men dan tot den gewichtigen stap over. Mocht Prins mAurrrs niet oprecht geweest zijn, dan rekende men wellicht, dat de verschijning van een Belgisch staatsman met welwillende woorden in den mond het sein eener omwenteling zou wezen, die, zoo niet door, dan tegen den Prins de zaak naar wensch zou doen uitvallen. Met dat al was de overbrenging der gewichtige boodschap eene hagchelijke taak, en de Kanselier pgcxrvs zelf was moedig genoeg om ze op zich te nemen. Den 18%" Maart 1621 ontving de Griffier der Staten-Generaal met expressen bode van den Audiencier vennercKen het volgende schrijven van wege den Geheimen Raad der Aartshertogen: » Mijnheer! Zijne 1 canteton, IlI, p. 368, 369, 405, 418. Resol. Stat.-Gen. 13, 14 Nov.; 9 Dec. 1620. 11, 13, 16 Jan.; 12 Febr. 1621. Archiv. de la M. d'Orange, S. II, T. II, p. 576. 2 cacuer, f. a. pl. XXIX. DES VADERLANDS. | 561 de Kanselier van Brabant naar ’s Gravenhage vertrekken zal, om er met Mijne Heren de Staten der Vereenigde Provincién te handelen over zekere zaak, met welke Zij hem belast heeft, — dat gij zoo goed zoudt zijn Hen daarvan te verwittigen” Het briefje eindigde met de gewone plichtplegingen. Op dit schrijven besloten de Staten hunnen Griffier te laten antwoorden, dat zij order zouden geven om den Kanselier behoorlijk te ontvangen, hetgeen de Audiencier zou mogen berichten, waar zulks vereischt was. Tegelijk verzochten Hun Hoog Mogenden de Staten van Holland een huis aan te wijzen, waar pecKIus voegzaam verblijf houden kon, en de Prins, die natuurlijk tegenover het Belgisch Bewind de houding moest aannemen, alsof hij met de zaak was ingenomen, verklaarde, dat hij moest ontvangen worden als een Gezant van den eersten rang Ì, Dadelijk maakte de keus van het aan te wijzen huis een punt van - beraadslaging uit bij de Staten van Holland. Op het vernemen der zaak ontveinsden zij niet, dat zij zeer ontsteld waren: immers duchtten zij, dat prckrus komst en zijne zoo eervolle ontvangst onrust onder de gemeente kon veroorzaken. Dus besloten zij eenpa- rig, hem zijn verblijf aan te wijzen »in de herberg.” Maar de Provinciën, aan welke dit besluit werd medegedeeld, beklaagden zich (Zeeland alleen uitgezonderd) deswegens bij den Prins, zeggende, dat zij daarmede schande zouden inleggen, daar men den brief reeds had afgezonden, waarin verzekerd was, dat hij bijzonder eervbl zou onthaald wor- den. Zijne Excellentie was dan ook van oordeel, dat het voor Holland niet raadzaam was over dit punt met de Provinciën in geschil te komen: bovendien er was geen aan- zienlijke herberg meer te vinden, die niet door andere Heren bezet was. Alzoo moesten de Staten van Holland zich gewonnen geven: zij bepaalden het huis der Vrouwe van HEEMSTEDE tot het bestemde einde, onder voorwaarde dat men voortaan »het Land niet meer verbinden zou in zulk een bedenkelijke zaak zonder nadere kennisgeving en ge- meen overleg.” Den 22sen Maart, op welken dag prckrus in Holland. gewacht werd, liet de Prins de Staten van Holland weten, dat men niet zou kunnen nalaten, hem met eenige koetsen af te halen: men was, zeide hij, nu reeds zoo ver gegaan hem schriftelijk toe te zeg- gen, dat voor zijn verblijf zou gezorgd worden, dus diende men noodwendig alles in overeenstemming daarmede in te richten. 1021— 1625. 562 ALGEMEENE GESCHIEDENIS lieten het aan den Prins over, of hij zelf hem zou ontvangen, dan wel deze taak aan Prins mzwpmik of den Prins van Portugal of aan iemand anders wilde opdragen. Na deze boodschap nam de Prins het voorkomen aan, alsof hij in groote verlegenheid ge- bracht was en om den blaam van onheuschheid niet op zich te laden en verwarring te peckrus komt voorkomen wel genoodzaakt was, den Gezant zelf te gaan afhalen. — Diensvolgens te ’s Gravenhage. Zijne Propositie in de Staten-Ge- neraal. begaf zich de Prins naar de Hoornbrug onder Rijswijk, waar peckrus met zijn gevolg, op last der Staten-Generaal uit Delft in overdekte schuiten afgehaald, aankwam. De Prins wachtte hem op met zijne koets en bracht hem in persoon aan zijn logement, waar hem thans eenige verlegenwoordigers van het Collegie van Hun Hoog Mogenden verwelkomden. | Den volgenden dag was het bij de Staten-Generaal weder een punt van beraadslaging, op wat voet men PECKIUS ter audientie zou afhalen. In overleg met den Prins werd besloten hem te laten halen en weder terugbrengen door twee leden der Vergadering met twee koetsen, en hem vooreerst op 's Lands kosten te onthalen. Alzoo werd hij in allen deele als een Gezant van den eersten rang bejegend. De Heren VAN BOETSELAAR cn VAN EUSSUM werden benoemd om hem te geleiden en tevens gemachtigd bij hem het middagmaal te blijven gebruiken, als hij zulks wenschen mocht. Maar voordat aan dit besluit uitvoering gegeven werd, liet men pecos door eenen klerk zijne geloofsbrieven afvragen, om te zien, hoe Hun Hoog Mogenden daarin door de Aartshertogen werden betiteld. Het opschrift bleek te luiden: » Aan onze zeer waarde en goede vrienden, de Staten-Generaal der Vereenigde Nederlanden.” Dezen titel vond men voldoende en alzoo , zag men geene zwarigheid om prcxrus de bepaalde eer te bewijzen. Loo trad dan de Kanselter van Brabant binnen in de vergaderzaal der Staten-Gene- raal, hij deze gelegenheid talrijker dan gewoonlijk wegens de tegenwoordigheid van onderscheidene Hollandsche Heren, onder welke de Luitenant-Admiraal ospam en de Heer van DUIVENVOORDE met name genoemd worden. Ten einde alle aanleiding te ver- mijden om bij deze hoog ernstige zaak door nietigheden aanstoot te geven, onthield PECKIUS zich van alle plichtplegingen, en begon hij in de gemeenschappelijke moeder- taal nagenoeg aldus te spreken: » Deze laatste dagen van het twaalfjarig Bestand tusschen de beide deelen van Nederland, ons gemeene Vaderland, stellen ons de droevige veran- dering voor het gezicht, die gewoonlijk volgt op het einde van zulke overeenkomsten, en voor welke de toebereidselen reeds van beide zijden gemaakt worden. Maar de door- luchtigste Aartshertogen hebben niettemin hunne medelijdende oogen geslagen op de zware en boven alles te duchten ongelegenheden, waartoe de Landen door die veran- dering weder zouden komen te vervallen, en hebben niet willen nalaten, de middelen op te sporen, welke zouden kunnen dienen om die rampen te verhoeden en af te wen- den. Tot dit heilrijk voornemen zijn zij bewogen door hunne natuurlijke genegenheid tot vrede en door hunne vurige liefde voor het gemeene welzijn, welke gevoelens ook DES VADERLANDS. 565 PPS GS de voornaamste drijfveéren geweest zijn, die hunne Hoogheden bewogen hebben in het Bestand te bewilligen, waarin zij een begin zagen van de volkomen blussching van den. brand des oorlogs, dien zij bij hunne komst in deze Landen ontstoken vonden. Zi meenen, dat hunne handelingen gedurende den tijd van het Bestand hunne goede be- doeling duidelijk genoeg hebben doen blijken, en voor de toekomst nemen zij niets zoo- zeer ter harte, als het gemeenschappelijke welzijn van al deze Landen. Dat welzijn zou, volgens hen, hierin bestaan, dat al de deelen en leden der Nederlanden zich weder tot één ligchaam onder één Hoofd vereenigden. Vóór de onlusten onzer tijden zijn de Nederlanden bij hunne vereeniging gelukkig en voorspoedig geweest: zij zouden dit thans in verhoogde mate kunnen wezen, indien de Provinciën van deze zijde zich lieten bewegen tot een goed, behoorlijk en vast verdrag onder erkentenis van de natuurlijke Vorsten. — Dit is het punt, dat hunne Hoogheden mij gelast hebben, Uwe Edel Mo- gendheden vriendelijk voor te dragen , meenende, dat het U voegde, in vereeniging met hen, vóórdat de oorlog op nieuw kwam uit te breken, U van den plicht van goede Prinsen te kwijten, zoekende en beharligende uwen eigenen voortdurenden welstand, — ten einde op de zaak gelet en een vruchtbaar besluit genomen worde, waarbij alle bloedstorting, overmatige belastingen en andere ellenden, die deze Nederlanden zoo lange jaren hebben moeten verduren, eens voor altijd mogen weggenomen en verhoed worden. En wanneer Uwe Edel Mogendheden op dezen voorslag in onderhandeling zouden begeren te treden, zullen Hunne Hoogheden in alle billijke en redelijke voor- waarden en bepalingen bewilligen, zoodat Uwe Edel Mogendheden alle reden van tevre- denheid zullen hebben en niet alleen de in daden sprekende blijken van den goeden wil van Hunne Hoogheden ervaren zullen, maar ook de oprechtheid, die zij altijd bij- zonder hebben behartigd, en tot nog toe betoond hebben in de stipte en naauwgezetie onderhouding van al hunne verbindténissen en beloften, gelijk men volkomen van hen vertrouwen mag. Ook willen zij Uwe Edel Mogendheden desgelijks verzekeren van de goede en oprechte bedoeling van zijne Katholieke Majesteit, als die alles van kracht zal rekenen, wat Hunne Hoogheden dezen aangaande zullen hebben onderhandeld en besloten.” i Dit staalsstuk getuigde van een oprechte zucht naar vrede en was de uitdrukking van een gemoed, dat zich streelde met den schoonen droom van een vereenigd en door die vereeniging rustig, sterk en bloeijend Nederland. 1621— 1625. 564 ALGEMEENE GESCHIEDENIS. EEE CR wat geenszins voorbij te zien is, het blijkt volstrekt niet of met de woorden van de natuurlijke Vorsten de erkenning dier Vorsten door de Nederlanders, of wel de erken- ning van het te sluiten verdrag door die Vorsten werd bedoeld 1. Werd de uitdrukking in dezen laatsten zin opgevat, en de zamenhang schijnt zulks bijna te vorderen, dan kon men niet zeggen, dat de Aartshertogen dadelijk de onderwerping der Vereenigde Provinciën aan het afgezworen Bewind vorderden. Voegt men daarbij de beteekenis der zinsnede, waar Hun Hoog Mogenden vermaand worden zich nevens de Aartshertogen van den plicht van goede Prinsen te kwijten ? en "s Lands welzijn door den vrede te bevor- deren, dan moet men erkennen, dat de Staten hier onvoorwaardelijk als soevereinen werden bejegend. Neemt men voorts in aanmerking, op welk een toon van vertrouwen verzekerd wordt, dat de Staten met de inschikkelijkheid der Aartshertogen tevreden zul- len zijn, en dat er met geen enkel woord op de godsdienst, dat groote struikelblok, gezinspeeld wordt, dan mag men het er voor houden, dat men zonder zich weg te werpen ten minste eenige nadere verklaring van een en ander had kunnen vragen. Er schijnt geen twijfel aan, of wij hebben hier eene poging te zien van de Vaderlandsche Anti-Spaansche partij in de Zuidelijke Nederlanden, die met behulp van zekere dubbel- zinnige uitdrukkingen de toestemming der Aartshertogen had weten te verkrijgen op eene Propositie, welke de grondslag kon worden van onderhandelingen, die woor de ` voortdurende regering van Vorsten, aan het Spaansche Hof verknocht, gevaarlijk zouden hebben kunnen worden. Doch den wenk wilden de toongevers onder de Bewindslieden ten onzent niet verstaan. De stap, door de Aartshertogen gedaan, was door Prins mat- RITS uitgelokt om alle onderhandelingen af te snijden, en ten einde te verhoeden, dat PEGKIUS van de gelegenheid partij trok om aannemelijker voorstellen te doen, dan voor hen, die den oorlog begeerden, wenschelijk was, zoo moesten de door hem gebezigde uitdrukkingen in zulk eenen zin opgevat worden,'dat men zich gedwongen kon achten hem met verontwaardiging af te wijzen. 1 Taalkundig uitgedrukt: het blijkt niet, of de woorden van de natuurlijke Vorsten in den zin van den objektieven, of wel van den subjektieven genitief te verstaan zijn. 2 Evenwel is de plaats, waar dit gezegd wordt, mede niet vrij van dubbelzinnigheid. Er staat letterlijk: „Dit is het punt, hetwelk hunne Hoogheden mij belast hebhen, Uwe Edele Mogend- heden voor te dragen en vriendelijk te representeren, geacht hebbende, dat hun toestond nevens dezelven vóór alle nieuwe breking van oorloge te doen dit officie van goede prinsen, zoekende en behartigende uwen eigenen gedurigen welstand.” Nu is de vraag, of hun ziet op hunne Hoog- heden, dan wel op Uwe Edele Mogendheden. Strikt grammatisch kan het niet anders zien dan op het laatste: immers bewijst het volgende uwen eigenen gedurigen welstand, dat de aangespro- ken Staten-Generaal het subjekt zijn van de deelwoorden zoekende en behartigende, en bij gevolg ook van den infinitief doen. DES VADERLANDS. 565 Even als de Kanselier zonder plichtplegingen dadelijk tot zijn voorstel was overgegaan, — 1621— zoo werd hem ook, toen hij had uitgesproken, zonder plichtplegingen ten antwoord ge- n Beraadslagingeu geven, dat Hun Hoog Mogenden op zijne Propositie letten en een besluit nemen zouden, daarover. Hiermede kon hij de zaal verlaten, en het stuk werd in handen van Zijne Excellentie gesteld. De Prins bracht het in de Vergadering der Staten van Holland met het advies, dat men den Raadpensionaris gelasten zou, een antwoord te stellen, waarin hij met krachtige bewoordingen en op goede gronden de onbetwijfelbaarheid van het soevereine recht dezer Landen moest uiteen zetten, en dengenen, die dat recht in twijfel trok, voor onwaardig om aangehoord te worden moest verklaren. Duik stelde een ontwerp volgens dien last, verkreeg daarop de goedkeuring der Staten van Holland, en bracht zijn stuk den volgenden dag in de Staten-Generaal. Hier openbaarde zich dadelijk verschil van gevoelen. Vijf Provinciën opperden eerst eene minder beteekenende aanmerking, maar straks gaven de vier Provinciën: Gelderland, Friesland, Overijsel en Groningen vrij uitdrukkelijk te kennen, dat zij peckrus niet volstrekt den pas om zijnen last nader te openen afge- sneden wenschten te zien. In pums ontwerp stond: degenen, die de soevereiniteit der Staten in twijfel trekken, zijn en zullen gehouden worden voor onbevoegd om tot eenige onderhandeling te worden toegelaten. Dit zijn als rechtstreeks op de tegenwoordige zending van pEckius, die daarmede reeds veroordeeld werd, toepasselijk, wenschten zij uit den zamenhang gelicht te zien: anders zouden zij, dus verklaarden zij, zich niet bij hunne lastgevers kunnen verantwoorden. Zij waren niet te bewegen het voorstel tot deze wijziging in te trekken, en eindelijk nam Holland genoegen met het weglaten van het woordje zijn, doch slechts onder beding, dat de Provinciën zich onderling ver- bonden, prcKrus -niet verder te hooren noch toe te laten, zoo hij zijn voorstel niet vooraf aan den Prins mededeelde en zoo niet te voren in de Vergadering der Staten-Generaal beraadslaagd was, of men hem daarop verder te woord staan zou, al of niet 1. Dus kon men zeker zijn, dat de Gezant zich geene gelegenheid zou zien aangeboden om dezulken, die ooren naar vrede zouden gehad hebben, nader in te lichten, en met een gevaarlijk wapen toe te rusten: integendeel al wat hij mocht wenschen te zeggen, zou thans in de omgeving van den Prins gesmoord worden, en daarvan niets medegedeeld,. dan wat men raadzaam oordeelde: men zou wel weten te zorgen, dat de toegang tot hem niet aan een iegelijk wij stond, en juist de hooge voet, op welken hij, reeds da- delijk door den Prins zelven afgehaald, werd behandeld, kwam daartoe uitnemend te ‘stade. — De Staten van Holland hadden al aanstonds nadat de Propositie gehouden was, eene mededeeling gekregen van hetgeen hij met den Prins gesproken had: hij had ge- 1 Deze voorwaarde, op welke Holland genoegen nam met de verlangde wijziging, werd vastgesteld bij geheime Resolutie (zie Regist. der secreete Resol. v. d. St.-Gen. 25 Maart, 1621). In de Staten van Holland echter werd de zaak niet geheim behandeld. Het antwoord der Staten op PECKIUS Propo- itie, 1621— 1625. 566 ALGEMEENE GESCHIEDENIS SS ES en zegd, dus heette het, dat de verklaring, bij welke de Aartshertogen, vóór het sluiten van het Bestand, betuigd hadden deze Provinciën voor vrije Landen ie houden, slechts gold voor den tijd van dat Bestand. — De strekking dezer mededeeling was voorzeker om de Staten te doen gevoelen, eensdeels dat de bekende woorden, waarbij de Aarts- hertogen alle aanspraak op deze Landen hadden opgegeven, “niet anders op te vatten geweest waren, dan de Prins met de oorlogspartij ten tijde van de onderhandelingen over het Bestand beweerd had, en anderdeels dat men zich thans verplicht moest achten het recht onzer soevereiniteit met alle macht te staven, zonder dat het noodig was eerst uit te maken of dat recht werkelijk in de Propositie aangerand was geworden. — Voorts had pecxius gezegd, dat zijne Propositie slechts eene vraag was om te weten, of deze Landen op dien voet in rust en vrede zouden willen komen, hetgeen men niet kwalijk kon nemen. — Uit deze laatste woorden blijkt, dat hem reeds dadelijk onge- noegen betoond was. Het gewijzigd ontwerp werd des anderen daags (den 2hsten Maart) door de Staten-Ge- neraal, daartoe te zeven uren in den morgen bijeengekomen, in de tegenwoordigheid van den Prins vastgesteld. De hoogheid en de soevereiniteit van de Vereenigde Neder- landen, dus verklaarden daarbij de Staten, berustte ongetwijfeld en buiten alle tegen- spraak bij Hun Hoog Mogenden en bij de Heren Staten van de bijzondere Provinciën; zij hadden haar altijd naauwgezet gehandhaafd tegen al degenen, die ze eenigrins in twijfel hadden willen trekken, daartegen iets hadden willen ondernemen, of ze aan eenige andere Prinsen hadden willen toekennen. Nimmer hadden zij diensvolgens eenig traktaat willen aangaan, dan waarbij die soevereiniteit ten volle erkend was. Dit hadden zij uitdrukkelijk te kennen gegeven aan den Keizer, de Keurvorsten, de andere Vorsten van Duitschland, en aan de overige Mogendheden, ja, aan de Aartshertogen zelven. Met de grootste Monarchen, Koningen en Republieken hadden zij dan ook, als eene soevereine Mogendheid, vele en verscheidene groote traktaten en alliantiën gesloten, en noch met de Aartshertogen noch met den Koning van Spanje hadden zij eenig verdrag willen aangaan, voor en aleer dezen mede verklaard en acte gegeven hadden, dat zij met Hun Hoog Mogenden handelden als met vrije Landen en Provinciën, op welke zij geene aanspraak maakten. Dewijl dan dit alles zoo klaar was, als de dag, en bij de geheele wereld bekend, zoo kwam hun de Propositie van den Kanselier Peckrus zeer vreemd voor, als waarbij hij had voorgegeven, dat het belang van deze Landen mede- bracht, dat al de Provinciën weder tot één ligchaam en onder één hoofd vereenigd werden, en dat zij zich lieten bewegen tot een verdrag onder erkentenis van de natuur- like Vorsten. Deze voorslag kon geenszins strekken om de rampen van den krijg te verhoeden en af te wenden, maar veeleer om het vuur van den oorlog weder te antste- ken, omdat hi rechtstreeks indruiste tegen de erkende soevereiniteit en hoogheid dezer Landen, welke Hun Hoog Mogenden tot nog toe zoo loffelijk en met zulk een zwaren DES VADERLANDS. 567 nenten) oorlog hadden gehandhaafd en verder met Gods hulp tot het uiterste toe besloten waren 1621- met goed en bloed te handhaven. Voorts was de Propositie ook in dit opzicht onbe- — hoorljk, dat zij het vraagstuk van de soevereiniteit opwierp, hetgeen niet anders dan met verkrachting van de grondwetten van dezen Staat kon geschieden. Op grond van dit alles konden zij aulk eene onverwachte, onrechtmatige en onnabuurlijke Propositie niet toelaten, daar zij een gruwelijke en onlijdeljke aanranding inhield van het aanzien van hunnen Staat en een ergen blaam wierp op al de Monarchen en Republieken, -die met hen als met een soevereinen Staat verbonden gesloten Wadden. Integendeel, zij waren gedwongen te verklaren, dat al degenen, die op deze of diergelijke wijze het soevereine recht van deze Landen poogden in twijfel te trekken, te bestrijden of aan eenigen anderen Vorst toe te kennen, of iets dat daarnaar zweemde, durfden opperen, gehouden zouden worden voor onbevoegd om tot eenig verdrag door Hun Hoog Mogen- den te worden toegelaten. Dit antwoord moest den Kanselier worden medegedeeld. Reeds was er besloten, hem niet in de vergadering te laten komen om het te ontvangen, maar het hem ter hand te laten stellen door twee afgevaardigden uit de Staten-Generaal, die hem tevens zijn afscheid zouden geven. BORTSRLAAR en EUSSUM werden oek met deze taak belast. Zij kweten zich daarvan en volgens het verslag, door hen deswegens in de Vergadering gedaan, zeide prckrus op het vernemen van het antwoord, dat hij niets gesproken had tegen onze vrijheid, en dat zijne Propositie slechts eene proeve was geweest om te zien, of men de Landen door dien weg tot rust had kunnen brengen, ten minste onder eenige erkentems, dat is: in welken zin men de erkentenis, waarvan hij had gespro- ken, had moeten verstaan, zou later hebben kunnen blijken. — Dus gaf prckrus dui- delijk te kennen, dat zijne Propositie niet was verstaan, zoo als hij verstaan had willen worden. De proeve was mislukt en de toeleg van den Prins gelukt: de Nederlanden zouden verscheurd, en de Zuidelijke Gewesten een werktuig in de handen van Spanje blijven, om in de Noordelijke Provinciën de partij te bestrijden, wier ondergang zij bedoelde. — Zou het raadzaam, zou het mogelijk geweest zijn, dat de beide deelen van het ééne geheel elkander hadden verstaan , wie zou het durven of kunnen beweren ? Intusschen de schoone droom der Belgische patriotten was vervlogen, en men kan nagaan, met welke gewaarwordingen prckrus den 27sten Maart ’s morgens vroeg ’s Gra- pronus ver- trekt uit ’s Gra- venhage en het grondgebied der Republiek verliet. — In deze dagen besloten de — Staten-Generaal tegen den 7den April dus nog voor den afloop van het Bestand, eenen Biddag uit te schrijven »om God den Heer te smeeken zijnen toorn van deze Landen 1621— 1625. Toebereidselen ten oorlog. 568 ALGEMEENE GESCHIEDENIS = NEE AE it - € zm o ow mm um 2 — — -o coa — — es — — —— -=m = af te wenden en zijne Goddelijke genade tot hunne bescherming te verleenen 1? Met een oorlog voor oogen, waarvan het einde niet te voorzien was, en bij wier vernieu- wing het geweten van hen, die ze doordreven, niet geheel gerust kon zijn, was er wel grond om zoo te bidden. Nu was het ook de tijd om de waarheid niet langer voor den Franschen en den Engelschen Gezant verborgen te houden. Aan carueton, die, gelijk uit zijne briefwis- seling blijkt, tot nog toe niet in het geheim ingewijd was geweest, maar steeds geschreven had, alsof van deze zijde de voortzetting van het Bestand mogelijk en wenschelijk geacht werd, en met hem aan DU MAURIER, aan SURIANO en aan den toenmaals te ’s Hage met de Staten onderhandelenden Gezant van Denemarken, werden afschriften gegeven van Pzckius Propositie en der Staten antwoord. ?, Onze Gezanten te Parijs, aan wie dezelfde stukken waren medegedeeld, schreven terug, dat zij alom waar zulks noodig was »de absurde en ongefondeerde Propositie van rxckms en de rechtmatige en courageuse resolutie van Hun Hoog Mogenden, die door het gan- sche Hof werd geprezen,” hadden medegedeeld. Zoo zou het dan oorlog zijn, en waarlijk de Prins verzuimde niets om de Republiek in slaat te stellen den vijand met eene geduchte macht het hoofd te bieden. Reeds in Februarij (1621) besloten de Staten-Generaal de Compagnién te versterken: de Neder- landsche en Duitsche tot een getal elk van 160, de Waalsche, Engelsche en Schotsche tot 120 manschappen, een maatregel, waardoor het voetvolk met ruim 11,000 man vermeerderd zou worden. Natuurlijk moest dit besluit eerst door de goedkeuring der Pro- vinciën bekrachtigd worden, en eerst daarna behoorden de kapiteins van de Staten der Gewesten, ter wier repartitie de Compagnién stonden, de vereischte bevelen tot uitvoe- ring van den maatregel te ontvangen. Ditmaal echter zou de Prins den kapiteins recht- streeks aanschrijven tot de versterking hunner Compagnién over te gaan. Dus was de zaak reeds beklonken voordat de Provinciën hare stem hadden kunnen uitbrengen °. Toen de Prins de Staten voorstelde de Compagnien zoo aanmerkelijk te versterken, had hij gezegd, dat hij daartoe liever overging dan tot de oprichting van nieuwe regimenten. Dus had hij zich genoegzaam verbonden om daarna geene nieuwe corpsen te vormen. Doch lang duurde het niet, of menige nieuwe krijgsbende werd op 's Prinsen t Resol. Holl. bl. 345. Reeds bij gelegenheid dat de Prins in het vorige jaar te velde was getrokken, was er door de Staten van Holland bij de Staten-Generaal aangedrongen op het honden van een algemeenen Vast- en Bededag, en dezen hadden vermaand, dat het hoog noodig was, dat een iegelijk » zich dadelijk aanstelde en schikte om zich met God te verzoenen” (Res. Holl, 11, 18 Aug., 1620). 2 Res. St.-Gen. 18, 22, 23, 24, 25, 26 Maart, 1621. Res. Holl. 1621, bl. 341, 345, 341. 3 Res, St.-Gen. 9, 15, 26 Febr.; 8 Maart, 1621, DES VADERLANDS. l 569 A A AEST aanbeveling door de Republiek in .dienst genomen. Eerst kwam de Prins met het denkbeeld om nieuwe troepen te lichten eenigzins bedektelijk voor den dag. De vraag werd geopperd, of het niet raadzaam zou zijn om de pas afgedankte waardgel- ders weder in dienst te nemen; maar dadelijk werd daarnevens de vraag gesteld, of het niet dienstiger zijn zou tot een gelijk bedrag soldaten te lichten: tegen 4000 waard- gelders, heette het, kon men met dezelfde middelen wel 5000 soldaten op de been brengen. Het was onmiddellijk na het vertrek van peckrus, dat dit denkbeeld geop- perd werd, en dus op een tijdstip, dat de vijandelijkheden spoedig hervat schenen te zullen worden. Op dit oogenblik nu, verklaarde de Prins, kon hij, als het er op aan kwam eenige onderneming uit te voeren, wegens het groote aantal soldaten, het- welk door de bezetting van zoo vele punten in het Kleefsche en Guliksche werd weggenomen, geen honderd Compagnién voetvolk op de been brengen. Dus kwam het aan op vermeerdering der beschikbare krijgsmacht. Aanvankelijk ging uit de Ver- gadering der Staten. van Holland de stem op, dat op dien voet de versterking der Compagniën niets scheen gebaat te hebben; dat in de kosten tot deze versterking nog niet eens voorzien was, zoo daartoe de gelden niet bestemd werden, die door het ach- terwege laten van de lichting der Waardgelders ter beschikking zouden staan, en dat »ons te beladen met krijgsvolk, hetwelk wij niet konden betalen, zoo veel was als het Land te ruïneren” Doch na het kort reces in het midden der maand April (1621) stonden de Hollandsche Staten de lichting toe, hetzij van Waardgelders, hetzij van een - daartegen opwegend getal soldaten. Aan dit voorstel verzekerden zij met hun voorbeeld een gunstig onthaal in de Staten-Generaal. Zoo veel echter kon men niet gedaan krij- gen, dat tot het lichten van gewone soldaten werd besloten. De Provinciën, vermits haar de keus gelaten scheen, gaven aan het op de been brengen van Waardgelders de voorkeur. Opdat nu zelfs hiermede niet gedraald mocht worden, liet de Prins een be- richt van de dreigende houding des vijands in de Vergadering brengen en in het begin van Junij was de stedelijke krijgsmacht op de been !. De veranderde toestand in Duitschland, de onderdrukking van den opstand in Bohe- men, de neiging der Geünieerde Duitsche Vorsten tot onderwerping, was de grond ge- weest, op welken de Prins de versterking der Compagniën en de oproeping van Waard- gelders verlangd had: immers, had de vijand zoo vele troepen in Bohemen en Duitschland niet meer noodig, zoo was het te wachten, dat hij met dubbele macht op ons los zou komen ?, en te eerder lieten de Vereenigde Provinciën zich op dien grond tot de uit- breiding der krijgsmacht bewegen, omdat op denzelfden grond de subsidiën aan Bohemen 1 Resol. Síat.-Gen. 8, 21, 23 April; 20 Mei; 4 Junij, 1621. Resol. Holl. 1621, bl. 370, 3/4, 378, 393, 395, 428, 444. 2 Resol. Slat.-Gen. 8, 9 Febr.; 21 April, 1621. Resol. Holl. 24 Jan. 1621, bl. 317, 318, 378, III Deer. 3 Srvx. 72 1621— 1625. 1621— 1625. Staat der zaken * ' van den Koning ren. Had hij geld, dus gaf hij te kennen, zoo zou hij zijne zaken aldaar gemakkelijk van Boken en. 070 ALGEMEENE GESCHIEDENIS en de Duitsche Unie schenen op te zullen houden. Maar hielden deze wel zoo spoedig op? —- Al rasch na zijne nederlaag liet de Koning van Bohemen weder van zich hoo- kunnen herstellen: nog eenige vaste plaatsen waren in de handen zijner bevelhebbers, en Moravië en Silezië hadden hem beloofd, alles voor hem op te zetten. Trokken in deze omstandigheden zijne vrienden, bepaaldelijk de Staten-Generaal, de hand niet van hem af, zoo zouden de overgeblevene getrouwen te meer in hunne standvastigheid be- vestigd worden 1. Daar evenwel het staken van de toelage aan Bohemen als een middel gebruikt moest worden om alhier de uitbreiding der krijgsmacht te verwerven, zoo was er niet veel kans, dat dit verzoek vooreerst zou worden toegestaan. Doch naauwelijks was de versterking der Compagniën bepaald, of naar aanleiding van brieven van den Overste rränckK, die zich nog in Bohemen staande hield, werd voorgesteld, het nog niet uitbetaalde subsidie over het laatste vierendeel van het verleden jaar ten behoeve van de bevelhebbers, die den strijd nog volhielden, aan te wenden. De Prins liet deze zaak door eene Commissie uit de Staten van Holland met sommetspisx aan het hoofd in de Generaliteit aanbevelen, en reeds sprak hij van de wijze, waarop dat bedrag den Koning, die thans te Wolfenbuttel was, overgebracht zou kunnen worden 2. Zoo werd dan ook besloten, om vooreerst ten minste 50,000 gulden aan den Graaf van MANSFELT toe te zenden, ten eihde hem, zoo mogelijk, in staat te stellen, een kern van tegen- stand tegen het herstelde Oostenrijksche gezag levendig te houden. Maar toen nu ook de Stenden van Silezië met den Keurvorst van Saksen onderhandeld hadden, en FREDE- - Ai V zelf het tooneel van den oorlog had verlaten, en eerst in Brunswijk, later in 's Gravenhage zelve kwam 9, was het toch niet meer te vergoelijken, dat zijne zaak 1 Resol. Stat.-Gen. 4 Jan. 1621. Bij deze gelegenheid klaagde de Koning over de wijze, waarop de gelden vroeger waren overgemaakt. Een aanmerkclijk deel schijnt in de handen van hen, die met de bezorging belast waren, teruggebleven te zijn. Reeds te voren waren dergelijke klachten gehoord; doch de Staten-Generaal hadden aan hen, die zij als Commissionairs gebruikt hadden, hun vertrouwen niet onttrokken. 2 Resol. Stat.-Gen. 16, 17, 19, 27 Febr.; 11 Maart, 1621. Resol. Holl. 1621, bl. 324, 371, 374. 3 Resol. Holl. 1621, bl. 367. Resol. Stat.-Gen. 10 Febr.; 5 April, 1621. De Koning werd te *s Hage gehuisvest in het huis van den verbannen van DER MILE, gelegen aan de Noordzijde van den Kneuterdijk en door hem van de Prinses van Licne gekocht. Resol. Stat.-Gen. 8, 10 April, 1621. Zijne Majesteit verscheen zelve in de Vergadering der Staten-Generaal, niettegenstaande dezen hem zulks niet hadden willen vergen en hem aangeboden hadden, hem ten zijnent te komen hooren. Hij betuigde in sterke bewoordingen zijne dankbaarheid, en was hier gekomen, zeide hij, om van Hun Hoog Mogenden raad te ontvangen, wat verder te doen tot herstel van zijne zaken (Resol. Stat.-Gen. 19, 20 April, 1621). DES VADERLANDS. 571 NO A EN MN MERI: reddeloos was verloren. Niettemin beval de onttroonde Vorst zijnen veldheer mansreLT nog steeds aan de mildheid der Staten aan. De Prins ondersteunde hem. Tallooze malen werd dit aanzoek in de Staten-Generaal geopperd, maar Holland was niet tot het verder verleenen van hulp aan eene wanhopige zaak te bewegen 1. Nu werd er een ander middel beproefd om van de Staten nog eenige opoffering ten behoeve van Bohemen te verkrijgen. Frepenm V verzocht op het krediet van de Staten eene som van 160,000 gulden te mogen opnemen, en ernstig werd dit verzoek uit Londen door von pomwa en door caRLeToN ondersteund, ja! als om een bewijs te geven, dat er nog van Evan- gelische Boheemsche Stenden sprake kon zijn, verschenen er eenige vertegenwoordigers van Adel en Steden van dat Rijk in ’s Gravenhage. Bij hunne dankzegging voor de hulp hun verstrekt, toen zij door allen verlaten waren, voegden zij de betuiging, dat zij niet twijfelden, of God Almachtig zou de goede zaak nog tot een goed einde bren- gen, en het aanbod om ten overstaan van eenige Gedeputeerden van de Staten in nadere bijzonderheden ten aanzien van den toestand van hun Vaderland te treden. De Staten be- tuigden ten antwoord hun leedwezen, dat hunne subsidiën en hunne toegenegenheid tot geen betere uitkomst geleid hadden; doch daar dit alles van ’s Heren hand was toegekomen, zoo moest men er zich met geduld in schikken, en vertrouwen, dat alles nag ten beste zou keren, waartoe zij hunne toegenegenheid (van de subsidién zwegen zi) nimmer aan de Bohemers onttrekken zouden. Daar zij, dus eindigden zij, beducht waren, dat het verder verhaal van voorbijgegane zaken slechts tot vernieuwing van droefenis zou strekken, zoo gaven zij in bedenking, of men het breeder verhaal daarvan niet tot een betere gelegenheid zou uitstellen. Dus weigerden zij zelfs in nader onderhoud over den toestand van Bohemen te treden. Niettemin op zoo veel aandrang diende toch iets ge- daan te worden, en de Staten verleenden hun krediet om den gewezen Koning in staat te stellen de genoemde som op te nemen ?. Maar verschoonde men de Staten dan ten minste van aanzoeken ten behoeve van de nu ontbonden Duitsche Unie? Dat de Staten niets liever gezien hadden, dan dat de 1621— 1625. Staat der za- ken van de Duit- Geünieerden, ook na de veroveringen door sprmora gemaakt en de nederlaag van FRE- che Unie. DERIK V, verbonden waren gebleven en den strijd hadden volgehouden, spreekt van zelf. In de eerste dagen van het nieuwe jaar (1621) machtigden zij den Prins van Oranje om een tweetal afgevaardigden te zenden ten einde op den Uniedag te Heilbron tegenwoordig te zijn, en de Vorsten en Stenden tot volharding aan te moedigen. De Prins verkoos daartoe de Heren JOACHIM en VAN BANDWIJK, Veel had het in, eer de voet, op welken deze Staatslieden derwaarts gaan zouden, tot onderling genoegen bepaald ! Resol. Stat.-Gen. 22, 30 April; 4, 6, 8, 13, 24 Mei; 1, 8 Junij, 1621. Resol. Holl. bl. 421. Het subsidie aan Bohemen werd tot ultimo Dec. 1620 betaald (Resol. Stat.-Gen. 6 Mei). 2 Resol. Stat.-Gen. 10, 11, 12, 14, 16, 28 Junij, 1621. Resol. Holl. 1621, b]. 444, 451, 465. 12% 1621— 1625. 572 ALGEMEENE GESCHIEDENIS | was. Men wilde in geene groote kosten vervallen, en de benoemde gemachtigden begre- pen aan zich zelven en de eer van het Land verplicht te zijn, met de noodige praal op te treden. Bovendien, soAcurm verschoonde zich aanvankelijk op grond zijner onvol- doende krijgskundige kennis, en met nanpwisk was de rekening der kosten, bij zijne vroegere zending gemaakt, nog niet afgedaan. Eindelijk namen beiden de zending aan. Maar het liep tot in het begin van Maart, eer zij naar hunne bestemming vertrokken. Volgens hunnen last mochten zij den Geünieerden voor het geval, dat wij na afloop van het Bestand niet weder in oorlog kwamen, meer beloven, dan waartoe wij uit kracht van het bondgenootschap gehouden waren. Maar, en dit was het andere geval dat zij stellen moesten, brak voor ons de oorlog uit, dan hadden de Geünieerden van de verdeeling van ’s vijands strijdkrachten het beste voor zich te verwachten, zoodat er in geen geval reden was om den moed op te geven en de Unie te ontbinden. Ten einde aan hunne redenen en aan die van onzen gewonen Agent maEDERODE, welke mede den Uniedag moest bijwonen, kracht bij te zetten, diende men van onze zijde de betaling van het subsidie voort te zetten: dit deed men dan ook. Maar toen de Geünieerden, door Ko- ning sacosus met de belofte gepaaid, dat hij weldra krachtdadig in Duitschland tusschen — beide zou komen, tegen dat die hulp gereed zou zijn, van ons de dadelijke toezending van 5000 man voetvolk en 5000 ruiters verzochten, zag men hierin weder den toeleg van Engeland om onze macht als zijn werktuig tot herovering van de Palts te gebrui- ken zonder dat hij zelf Spanje’s gunst verbeurde. Dus gaven de Staten, naar aanleiding van dat verzoek, aan het Engelsche Hof te kennen, dat er aan het verleenen van die hulp in dezen tijd tegen den afloop van het Bestand niet te denken viel, en de Koning derhalve niet dralen moest om zelf de toegezegde traepen over Bremen naar de Palts te zenden. Intusschen was nu de laatste hoop der Geünieerden, die op eigen krachten niet bouwen durfden, vervlogen. De geldelijke onderstand uit Holland bleef uit, daar de Prins de Staten met de hoop op het uitwinnen dier sommen tot het toestaan der versterking onzer legermacht moest overhalen; het eind van het Bestand maakte aan de toezending van troepen uit Nederland een einde, ja bracht voor de Geünieerden volgens de Alliantie de verplichting mede om den Nederlanders hulp te verleenen, en van saco- BUS had men niets te verwachten. Dus was van nu aan elk der Vorsten voor zich bedacht, genade bij sprxora te vinden 1. De Landgraaf van Hessen gaf het voorbeeld. 1621, bl. 354, 371, 374, 377, 428. DES VADERLANDS. 075 land, even als de Palts, ingenomen te zien, toen had hij een afgevaardigde naar ’s Gra- venhage gezonden, zoo het heette, met den last om den raad der Staten in te winnen, maar inderdaad om zich te verontschuldigen, dat hij, door zijne Stenden, zeide hij, ge- dwongen, reeds met sprwora in onderhandeling was getreden: slechts de toezending van Nederlandsche hulptroepen, zoo scheen het, kon verhoeden dat hij een verdrag sloot met den uitvoerder van 's Keizers strafgericht in Duitschland. De Staten spoorden hem met krachtige woorden aan tot trouw aan de zaak »der Christelijke Kerken en der verbrei- ding zijns Heiligen Woords, die God Almachtig’ niet verlaten zou 1;" maar soldaten zonden zij niet, en de Landgraaf, die sedert onze aansluiting aan Denemarken ook de hoop meende op te moeten geven zijnen tweeden zoon door onzen invloed tot Coadjutor van Bremen aangesteld te zien ?, zag er geen heil meer in, aan de Unie, die zich zelf verliet, en aan de Staten, die hem verlieten, trouw te blijven, en den 54" April ging hij met serxora een verdrag aan 3. — Ook de Graven van Nassau, slechts in staat gesteld om de kasteelen van Siegen en Dillenburg met behulp van eenige weinige Ne- derlandsche soldaten door den vijand te doen ontzien, maar wier land open lag voor de invallen van troepen, door den katholiek geworden zoon van Graaf jan zelven aange- voerd, maakten, toen zij te vergeefs om een grooter aantal Nederlandsche krijgslieden verzocht hadden, hunnen vrede met srota, waarbij volkomen onderwerping aan den Keizer en het betalen eener oorlogsbelasting beloofd werd, en zelfs Graaf gmwsr CASIMIR werd uitgenoodigd zulk een traktaat mede te onderteekenen *. — Zoo werd bij den eenen Duitschen Vorst na den anderen de verwachting beschaamd, die hij op de Staten- Generaal en den Prins van Oranje gevestigd had, en, wat meer zegt, ook de Duitsche Volken leerden hunnen blik moedeloos afwenden van de Nederlandsche Republiek. Slechts door den machtigen Kerkvorst van Keulen met hunne troepen in het naauw te brengen en sPixOLA te dwingen de Bisdommen Munster, Paderborn en Luik bij te springen, hadden de Staten eene krachtdadige afleiding ten behoeve van de Protestantsche Unie en ! Resol. Stat.-Gen. 11, 15 Maart, 1621. 