Maleisch-Nederlandsch woordenboek
niet spoedig op door verbruik, in vergelijking met iels anders, zoo als bv. katjang-olie, in vergelijking met kokos- olie; duurzaam; duurzaamheid (z. awèt). ->(^L *M^\ awet, balav. (uit 'tjav. of bal.,.T.), lang goed blijven; aarden; awet moeda, lang jong blijven. — [B.]; z. awit. ^L " J^ I octoe, balav., gaaf; ongeschonden (jav. woetoeh). — [T.]. »L *' J^ I öto (ook ótoh), borstlap; slab (vgl. óetehll., T.). — [R.]; batav. (jav.), eeti borstlap bij kinderen ^ en reiken- de tot de schaamdeelen, die onbedekt blijven (sund. otoh). — [T.]. / c5 \vJ^) plur. van y^ eny^ 'cr * y«) I. *tar — vcrb. van .11^! — pezen; snaren; koorden. — [R.]. II., fttar-)3, soort van klein rond schild, veelal van koper of buffelhuid. ^ \) 'J m) fttizal, béng., soort van lijnwaad op de vaste kust van Indië. ^- [R.]; kon even goed Juj) gespeld zijn (T.)- / J^'a) I* C^tas, kunst, eenig uit- (e oefenen handwerk; 5 rang <£., hand-, tverksman; ambachtsman, IL, snoer; lijn; /roort/ [waar langs iels op de eene of de andere wijze bevestigd is]. — Het is voorts een ciassificeerend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal voorwerpen uitdruk I, waarbij eene óètas te pas komt (z. p^ttas); tjintjin dé., ring met kleine steenen omzet, alsof die aan eene snoer geregen waren. l J^'^ V mengC^toes, een gezantschap of een gezant zenden; als gezant zen- den; als gezant afvaardigen; cétAsan, afgezant ; afgevaardigde ; gezant ; gezant- schap. iï«) {^^ hd'tang), wat meti schuldig is; schuld (heeft soms bareh ter ver- sterking na zich); mengoetang, a^ediet geven aan iemand; ie. kapala, schuld, waarvoor men met zijn hoofd instaat , d. i. zich bij den geldschieter als pandeling stelt, waardoor deze voor een' bepaalden of onbe- paalden tijd over den arbeid van den pandeling kan beschikken; (ê. pij óc tang, schuldett en inschulden: debet en credit; ;,» €^^ 154 *Ü,) sArat &.f ichuldbevüijs ; schuldbeficnfenis; schuldbrief; obligatie ; órang (Blangan^ pandeling; pijdtang^9 êchuldvoHering ; in» schuld; pljcétang^n, de gezamenlijke schuld' torderiugen. iïj \ ötèny, z. oelin U. (T.). Qji^} ötak, de hersenen; het brein; fig.: ver sf and; 5. gïgi, Ae/ merg der tanden; o. crdaug, beeije bloed, dat met persing ontlast wordt; 5tak-l3y soort van vlecschspijs van hel fijn gemaakte vleescb der ikan paraiig-2. Cl>i* A ) ®tik , naam van een' eetbaren zout- waler-visch — arius speciosus —. •^ pj), otèl-otèl, balav. (= ogèl-ogèl of gojang-gojang), sich heen en weder bewegen, bv. van de tanden onder betelen, als zij loszitten. — [II.]. ^ A> 9 ) fttema, bcng., soort van lijnwaad op ^ de vaste kust van Indiĕ. — [R.]. ^•o a) (en hoetan), bosrh; woud; wildernis; fttan-dtanan, wat op een woud gelijkt. -)e ..o a) I. cj&tin, in Ma tan en M^mpawab (w. Bornco), lilel der vrouwelijke arstammelingen van bet vorslcnliuis.. * IL, lieveheersbeestje — coccinella -ï— ; cê. ^ m a s , goudhaantje — crisomela — [R.] ; lees : o leng even als in 't jav. (T.). ^ Jj ) oto, z. cjjK ^^^} otoh» z. ixij). ^\) I. ateh t, fnteh» *II. — wellicbl oorspr. cbin. — soorl van slabbetje voor kleine kinderen, dat zonder andere kleeding gedragen wordt. — [C.]; z. KZJ^) (oio). /^^Vplttr- van J]. ,^^J) (en h(]Èdja), lu^ngrc^dja, twee vechtba- ^^ nen tegen elkander aanhitsen door hen elkander te laten bekijken en beurtelings pikken, waarbij de banen ecbler vaslgebou- den worden; overdracblelijk ook van twee partijen. *V nifngftdji, toetsen; batoe öbl, toetssteen. ) I. (en hc^djat), m^nirttdjat, tus- scben twee personen klappen en daardoor kwaad stoken; twee personen door geklap aan weerskanten tegen elkander opstoken. *II. tel., listig; kundig: ervaren; kunst' greep; verzinsel. — [C.]. ■X- 11* ^^^ A ) (en odjod), balav., klimop; wild hout; slingerplant. — [B.]; een slecbt gehoord jav. ojod (T.). (^y^ f\ ftdjoed, verb. van J^^. * cXa^^ ) ó<ü««. z. yJX>-})- C3 ) ÜJ ^} 135 *^^) C W } \ «*l > t « !^ A ) ftdjar en nieng^fi^djar, spreken; zeg- gen [deftig, bv. van profeten en an- dere vereerenswaarflige personen]. ^ ^s^ f.\ ö^djoer, balav. uitspraak van .«ks. — ^ • \j [B.]. ii^ ^ ) (en hcBdJoeng:), uil einde; punt; spits; Oê. tanah/ uiteinde van hel /ana; cè. raatg, buitenhoek van het oog; cê. b^ras, de kleine rijsideeltjes, die bij het, door stampen, schoonmaken der rijst van de punten afvallen, ^^ ir^ 5 ) ödjonjf, batav., naam eener vrucht van de komkommer soort. — [B.]. j) ödjok, bsytav.,- achterna loo- pen. — [B.]; bal. odjog, ngo- djog^ naar iets toegaan [T.]. y^>^ A Cbdjoel, naam eener kruipende plant, die als bindsel gebruikt wordt. ^^j^gj) (en hcMJan), regen; het 'regent; mengcèdjau , met iets beregenen, d. i. eene menigte (als ware het een regen) van voorwerpen, bv. kogels, pijlen, steenen, op iemand of iets schiete^t of werpen; öê. r^nnjai^öë. bcënoet of oê. aboe, motregen; stofregen; cê. r^ntik^ regen in schaar sche droppels; (ê. pan as, regen bij zonneschijn, wordende geacht nadcelig voor de gezond- heid te zijn; naam van een' niet eetbaren zoutwaler-visch ; oê. batoe, hagel] hari pon (ë, eu het weder was regen; het regende: Iuell;d^dja]lt, beregenen; pfüffdfe- djan, wat regent, bv. möêsim p., regen- mousson, ^^^ e) ftdjah, verb. van iss^^, proef; bewijs; lueng^ö^djah , door bewijzen overtuigen. •Xv— ^a)« menyoetjaïu, batav., op iemand >^^ aanhitsen, bv. een* hond. — [T.]. ^ m) c&tjoe (gemeenzaam) wijz. van boeug- F soe. ^)dtjat, oinvelroegelijk; onge- past, — [C.]. •H- Mgs.^:^#v) oetjoes, batav. (jav. oesoes), darmen, — [T.]. ^ m --^ ^ ) ö^tjan;, specerij- en medicament- doos, — [L,]]doos; doosje, bus, — [R.]; vlg. oen tja ng I. [T.]. C 0^^ J\. iiieiig:€Ëtjap, spreken; zeggen; op- zeggen gebeden en dergelijke inz. van de niocham. geloofsbelijdenis; of alleen van de eerste helft daarvan; peng^C^tjap, wie spreekt enz.; spraak (vermogen te spreken). ^) (meer gekuischt önjok), nieiigro- t|ok, toedouwen enz.; ik k^ti- hcêan ötjo^nj^i, zijne pogingen of stappen zijn onzeker. d^,) 156 vsjJ^) M nC^a) ®d®6l, jav., los (niet vast); ongebonden; in vrijheid gesteld; ontslagen, — [C.]. •X- / ^>^ jA oeyic, w. suni., benaming voor de dochters der voorname lie- den. — [N.]; denkelijk J^^U een andere uitspraak van .9tjiq (T.). M^ ' ^"^ ft^ o^jé (jav. 6t|èh)y balav., kakelen; piepen; klappen van vogels. — [T.]. (3 a) I. ftda (gemeenzaam) — verk. van móèd^ — bij benamingen van familie- - betrekkingen en titels jong; jonger; de jonge; jongetje; p& öe., vadet^s of moeders jongere broedet*; m& óê., vaders of moeders jongere zuster; t^ngkoe óê., titel voor mannelijke of vrouwelijke afstammelingen van de regeerende sultans xan Djohor, thans Lingga; nachöd^ (ë.^ titel voor gezaghebbers van vaartuigen. *ïl., ftda nagara, openbare wetten; in- stellingen, — [C.]. (3 «) ttdi) opvolging in lijd (te abstract om waar te 'zijn; 't komt overeen met 't jav. woeri, T.); dioédi, op een later tijdstip; later; achtetaan (in tijd): ^.^3^ kemcèdi- jan — euph. voor bet ongebr. k^dédian (zeer te betwijfelen, T.) — in opvolging gesteld geworden zijn; later; ivat later is; vervolg; na; daarna; naderhand; vervolgens (men. koedijan, T.). )J), m^ng'ftdoet, tabak of amfioen rooken; smooken; amfioen schuiven (z. makan en Tsap); p^ngAdoet, wie tabak of amfioen rookt enz.; tabakrooker; amfioenrooker; amfioenschuiver; tabakspi jp; amfioenpijp. -H SÓ ^f ^' (^^ hftdar), vasthouden-, over- haleti; ophalen (S. S.). — [L.]. ♦ II. (ook adar), op jaren komend; be- ginnende oud te worden; over de vijftig; oud; bejaard, — [L. I)ew.]. C(3 9 ) (®^ httdaiiy), garnaal; s^pit öe., ^^ schaar eener garnaal; lis. — soorten : (ê. loboV, de gewone zout- en zoet- water-garnaal; oê. scêngai, kleine ri- viergarnaal: J^. dóêri, kleine soort van zoutwater-garnalen^ die gedroogd worden; óè. ga lab, groote soort van zoutwater- garnaal (van de scharen maakt men naaldenkokers); öê. karah, soort van zout- water-garnaal; (ê. soendoeng, soort van zout- en zoetwater-garnaal; öè. dj^rijat, soort van zoutwater-garnaal, die met eene dj ^r Ij at (zeker toestel) gevangen wordt; (B. kïpas, soort van zoutwater-garnaal; öê. gantoeng, kleine soort van zout- en zoet- water-garnaal; Gè. g^tta V, soort van eetbare zoutwater-garnaal; soort van verbodene zoul- water-garnaal ; cp. p^ppai, kleine soort van zoutwater-garnacaU waarvan b^latjan 1 jo;,\ 137 ^Ojt en tjintjalo^ gemaakt wordt; ♦ — rê. satang, batav., s=z mal. cê. galah (jav. oerang watang). — öê.m^Dgkara^ garnaal- soort, die zoo groot is als een kreeft. — [T.]. * L, itS m) l- ftdak, batav., soort van pan- dan, met weiriekenden bloesem (poedak? T.). «II., batav., mf ngfoedak , naloopeft; na- zeilen (om te grijpen) (jav. b^dag; sund. oedag). — [T.]. # L, JlVjI. nasi oedoek, batav., zeker gerecht. Hen strooit kokosmelk , erwten enz. over de rijst.*— [H.]; jav. woedoek. — [T.]. *C^(3j) (en bC^do^), de ergste graad der lepra. — [L.]; H kaw. woe- doeg (T.). L, ^iS J\ Adik, bovenloop eener riviei*; de daar gelegen landstreken; de boven^ landen; mftdik, eene rivier opvaren of zwemmen; rich fUiar de bovenlanden begeven. ^Ct^ i^J) z. oedak II. ■X- j^^), roompoet oedoel-oedoel, batav., een grassoort, welks pitten als lamp- pitten (soemboe) gebezigd worden. — [H.]. 2$c>5 ) Moh, leelijk (niet mooi); van een ge- zegde vuil; obsceen; het leelijke enz,, als hoed.; het leelijk enz. zijn; leelijkheid; vuiU heid; obsceenilcil; kfidöhan, leelijkheid enz. ' C<3^) ®dai, naam van een* wilden volk- stam op het Maleisch schiereiland. 1^)1. (en liaoer), naam eener groote soort van bamboes, SVs span in omtrek, groen en glad; soms ook bamboes in 't alge- meen;— soorten: a. gading, geel en groen gestreept; a. dcèri, met donkere vlekken en nug op *l gevoel; a. ditarik songsang, eene a. vomitrekken^ tegen de richting der' takken in, d. i. het onmogelijke willen doen; aoer-iS, naam eener soort van gras (goed paardenvoeder), welks bladeren in gedaante (niet in zelfstandigheid) veel van bamboes- bladeren hebben, — waarvan de naam. * II. en awoer, balav., gaarkeuken; gereed eten. — [B.]; z. awoer op hl. 138 links. *III., batav., aoerin (van *l jav. awoer, T.), uitstrooien; her- en det*waarts gooien (bv. rijst voor de kippen). — [H.]. 1^)1. awar, algemeen heerschende ziekte; epidemie, «II. waardeeren; awar-d, bij gissing schatten. — [L.]. •X- i ^ ) ftura, nalatig; onverschillig; vergeetach- tig; nalatigheid; zorgeloosheid. — [C.]. -X- 4 A ) ftra, jav., verspreid; uitgebreid; wijd en zijd verspreid. — [C.]. •)t i ^ ) ora, jav., neen; niet — [L; C.]. \ A ) I*> nieng^üèri , schielijk in de rondte ^J^) 158 y^jj^) draaien, zoo als bv. een tol; b^rtarik (è., zien, wiens tol het langst draait; nieiii|;<l^ri- ken, schielijk in de rondte doen draaien. II. bloedstremsel, dat na de nageboorte (t^mböêni) volgt. S§\)» a\voer-2, batav., eetwareti in 't alge- meen; tockang awoer, een koopman, die allerlei eetwarefi rondsjouwt. — [T.] ; vgl. aoer II. i J) l., niengG^ra-n^ffira , met anderen over- wegen; enz. »11., jav., ringen. — [C] ; brabbel- uitspraak van oew^r (jav.), ring onder aan 't gevest van een kris (T.). ♦ III. (en Swar), nadoen; naapen; naboot- sen, spotten. — [L.]; öera-S (R.}; uit het hoofd opzeggen. — [Div.]. i J) l., mengfftwar-ngfftwar, een bevel of ver- bod openlijk bekend maken; afkofidigen; publiceeren. II. z. öêra III. / CS ó\sj\ Pl«r- van J 'J^' y CS C_5i^\ I. plur. o ^ van Oj^' II. plur. van jf.^. v^ i ^ ) ttrat, ader; pees; speer; zenuw; vezel; draad; van een blad rib; (in pi. v. <^y^ of ij^) schaamdeelen , man- nelijke of vrouwelijke; alles waarover tnen zich schaamt; gedeelte van het menschelijk lichaam van den navel tot aan de knieën. Van daar, dat men, hoewel zeer onoordeel- kundig, <^^ ook gebruikt voor ö&rat, met de zeven eerste beteekenissen. — Het is voorts een classiflceerend woord, verge- zellende het telwoord, dat een aantal vezel- acbtige voorwerpen uitdrukt; kajoe ïtoe haloes öêratnj^, dat hout is fijn van draad; b^nang tiga cê., drie draden garen; öê, b^r- d^nnjoet, polsader; slagader; gb. p^mbOê- noh, de hals- of keelader. 2J \ # ) I. (en liO^roet), mengü^roet, met fle handen drukkend over iets strijken (inz. over het een of ander lichaamsdeel); met de handen streelen. — Bij vermoeienis en sommige ziekten is die manipulatie verlichtend. ■X- / lya \ A ) ®ras, water sprengen op den grond; een weinig vochtig ma- ken. — [L.]. ( J^ J ^ ) ^- (^" hcferoes), rccA/e streep; rechte reep; revhte kras; rechte schrap; rechte insnijding; mengSroes, van een rechte kras, schrap 'enz. voorzien; met een rechte schrap, streep of insnijding eene schets maken op iets bv. een stuk hout, een stuk grond, om aan te toonen, hoe het bewerkt moet worden; z. löêroes. — cerC^san, rechte streepen enz. *o^^> 1S9 b^ ) waarmede die hand. verricht is; schets daarmede; peng^C&roes, wie van een schrap enz. voorziet ; werk luig daarvoor. — « dj a 1 a n ab., een rechte weg; djaga d^iigngan óê., goed zorg dragen. — [L. bew.]. — Batav. (uit *t sund. z. IL, T.), in orde. — [B.]. *II., behartigen; nagaan; oppassen; in orde houden. — goed; recht {zA.)\ cérOêsan (oeroesin, T.) tanaman örang, iemands plantage bewerken. — [R.]. •^ /yja \ A ) öras, ongelegen, ongeschikte tijd; bij ontijd; bij nacht. — [R.]. C. * j ) alleen in dransr-aring:, 1« naam eener eetbare plant (minder goed: a ring- 2); *l®, batav., pohon (poehoen, T.) oerang- aring, eene soort van boomen. — [H.]. C^^) I. (en liiftroeng'), meiigrftroeiig:, in menigte bedekken, zoo als bv. mieren een plek stroop^ of vliegen een stuk vleesch. II. — jav. woeroeng — verijdeld, alleen gebr. in desmst. ^roas öê., zwavelijzer, eig.: verijdeld goud of mineraal, dat goud heeft willen worden, doch daarin gestuit is; * Batav. (bal. uitspraak van *t jav. woe- roeng), niet geschieden; niet doorgaan. — [T.]. III., oeroeng^-l^, batav., zeker vliegend insect. — [B.]. * C . A ) ftrin;, de baard in het keepje onder den neus; ffirinx-S, in den baard praten; in zich zelven pruttelen, knorren, •^ è^-^ wrokken. — [L.]; ftriiqr-(èriiig;an, batav., pruttelen; grommen; boos zijn. — [B.]; jav. moering-2 (T.). C * A ) orany, persoon; individu (ook van dieren); mensch\ liedm; als onbepaald voorn w. iemand; men; voorts een classificee- rcnd woord , vergezellende het telwoord, dat een aantal menschen of goden, ook wel dieren, uitdrukt; seörang, een persoon enz.; iemand; een enkel persoon enz.; alleen; — 5. cêtan, boschmensch; wilde; zekere bekende apensoort (z. mawas, T.); 5. b^sar, groot persoon; vol- wassen persoon; aanzienlijke: groote; 5. §ia- böên, zeep-mensch, d.i. albino; 5. kaja, rijk inan; rijkaard; titel voor hoogere staafsbeamb- ten; aanzienlijk man; p^r^rapöêwan dcêw^ 5., twee vrouwen; o. haloes, een schrander mensch; geest; luchtgeest; 5. pöêteh, blank mensch; Europeaan (men. ook een Padri, T.); 5. kisëhan, beklagenswaardig mensch; 5. baharoe, nieuw mensch; mensch van weinig ondervinding; nieuweling, baar (in tegenst. van oudgast); ö. Icëwaran, vreemdeling ; ö. ba- njak, de menigte, hetzij de volksmenigte, of een aantal personen , die allen iets gemeen- schappelijks hebben en in dat opzicht als één geheel kunnen worden beschouwd; de groote hoop: baujak 5., veel menschen; kata o., men zegt: laloe diangkoetnj^ s^moet, SQÖrang s^bóêtir, en de mieren droegen het weg, elke (mier) e«i Ao;Te/;s^örang-2, A tjy ) 140 *cjjjt beier s^örang-s^örang, of, bij sin(r. s?- s^örang, iedereen: een iegelijk; geheel alleen; öringun, wat op een mensvh gelijkt; örang^-órang^ii , beeld; standbeeld; pop — ; pupil van hei oog, even als pupil (lal. pupilla), zoo geheelen, wegens het spiegelbeeld, dat men daarin ziet (vgl. 't jav. oer^ng-2, T.). ^ C . A ) örong;, sak, inz. een zakje van kokosbladeren, waarin de rijst tot k^töêpat gekookt wordt. — [L.].- C, V i^\ L, meiig:(j&rai) , iets welriekends ' strijken op hel lichaam ; het lichaam bestrijken met iets welriekends; d^rapan, iets welriekends, dat op het lichaam moet gestreken worden: welriekend smeer seL * IL, batav., ruien; verveeren; verharen. — [M.]; moet oerak zijn (T.): L ^ ) ^ )» nicnffftroep, in ruil nemen, inz. geld tegen geld; wisselen, inz. aan- geboden geld tegen geld; k^dai (ĕroep-2, winkel, waar geld gewisseld wordt; wissel- bank; (ferdêpan, wat in ruil genomen of gegeven is, inz. geld tegen geld; wang cê., wisselgeld; peugöëroep, wie in ruil neemt enz.; wisselaar; bankier; batoe p., toets- steen. — Die benaming is afkomstig uit de tijden, toen men nog met goud betaalde en de toetssteen moest bepalen, tegen hoeveel het goud in ruiling met andere goederen kon aangenomen worden. ^C^\ a) ®rlp, jav {?), hef knikketi: hei slaperig zijn. — [C] ; een kleine vergissing voor arip! (T.). ^ L 9 \ ^) ütrakj vervellen; vervederen; niien. — [L.]; beier: ng oerak, batav. uit 't bal., waar het ngoerag is (T.). L ^ S ^f ^' *^*^ » ^^^ binding losbinden ; ontbinden; losmaken; open doen; openen; van daar ook lijnwaden en derge- lijke open doen, om ze te luchten; öêlar m^ngora^ lengkarnja, de slang opent hare kringefi; meiig^orak-arlk , van eene menigte voorwerpen los en in wanorde over eetie vlakte uitspreiden. *IL hoozen (het water uit een vaartuig scheppen). — Matroos, die daarmede belast is. — [C.]. III. z. öragr* ^i^j K ^) Cĕroeg^, gelijken grond maken door aanaarding. — [C.]; batav., ophooging met aarde — [B.] ; jav. (T.). ^i^^ K^) (en örali), batav., schudden. — [B.]; jav. or^g (T.). ^/ CX^yO s #i) örambaï, amb., staatsiejach- ten in de Molukken. — [R.]. ^ /J J^ ' ' ©ran-», jav., gezang; lied. — [C.]. m \ mh oro-2, soort van ratel, wa^artoe men gewoonlijk stukjes van den dop eener kokosnoot en chineesrhe koperen munt Ci^-9 U^}J3^ 141 U^3 \ (zoogenaamde pitjes) Deeoit^ dienende om visch ie lokken ; mengoro-ngröro , met zoo'n ratel visch vangen. *C J^^^3 )3' oeroelis, zandlooper (M.). /C 1^ ) (mal. awarï), plur. van ^j) of C ^ t #v)®rai, /o^ (niet verbonden); on/frotuffw; van een' strik, knoop of binding in 't alg. los; geslaakt; open: van een zeil los; geslaakt', van een touw opmgedraaid; inengcèrai, los maken; slaken; ontbinden; open maken; openen; oplossen (ook van eene moeielljkheid) ; duidelijk voot^drageti; los 'enz, worden (gaan); zich ontbinden; van den bloesem der palmboomen en dergelijke zich openen, */ mJ\J \ ih) örifls — port. eurives — goudsmid. — [R.]. (jMft) plur. van ^^]. /M^) I- (en liaoes), meug^oes, metalen* zuiveren, II. (en haoes)} meer gebr. dahag^^ dorst; akoe a.^ ik heb dorst. ' III. (en liaoes), afgesleten of minder ge- voorden door wrijving y roest enz,; a. t^loen- djoek m^ntjolek garam^ de wijsvinger is afgesleten door er zout mede te nemen (namelijk bij de rijst). Daarmede wil men te kennen geven^ dat iemand niets anders dan zout bij de rijst heeft, of dat hij bij ■ • mageren kost leeft. / Ma) I- avras, scherp ziend; oplettend; voorzichtig; oplettendheid; voorzichtig- heid; voorzichtige behafideling. ♦ — awasin, batav. (uit 't jav., T.), sterk aankijken. — [B.]. * II. eerstelijk. — [II.]. *c^j ) oesa, w. sum.j vermissen: iets kwijt zijn. -— [N.]. ) ü^sat, naam van een' eetbaren zoutwater-visch. •h-lXaw a) oesoed, batav. (uit 't bal., ^.), voelen; tasteti (in 't donker, of als blinden vooral). — [B.]. ^ yAjj * ) I- ö^sar, soek., vuur maken door de schielijke wrijving van twee stuk- ken hout op elkander; pen^c^sar, het stuk hout^ dat tusschen de handen heen en weder gedraaid wordt; landasan p., het hout, waarop het eerste draait. * II. naam eener plant — fiardus f — waar* van een welriekende olie gestookt wordt. — [Div.]. « III. (ook ftsil[ en ftsok), naam van een' visch. — [L.]. — z. cêsat. IV. z.jlc^), -^^AMish oeser-oes^ran ) batav., het mid- delpunt van pen draaikolk; iets wal *JM*^) 142 e-'j ) er op gelijkt, zoo als de kruin van het hoofd. — Hiertusschen en de djidat zit de boenboenan. — [H.]; de plaats op de knUn van U hoofd, waar U haar in een kringetje groeit. — [T.]; kruin; gekndde haarplek (de deugdzaamheid der dieren wordt daarnaar beoordeeld). — [B.]. ■X ywM ^ ) ö^soer, belasting, die aan de hoofden van een district moet worden opge- bracht. — [L. bew.]; Benk., recht; tol. — o 9 [C.]; waarschijnlijk verb. van -ix. ^^ ), mengStHlr^ verjagen; verdrijvefi; weg- drijven; achterna set f en; vervolgen; trachten te bereiken; koers zetten naar eene plaats; in de twee laatste bet. ook metk^, wflar voor 't substantief [jav. ngoengsi^T.]; m^ng&sir n^grï, of k^n^gri, de stad trachten te bereiken ; iTi. póëlau of k^pöêlau^ koers zetten naar het eiland. •}«• /K**Mjjj ) oesoes, = oetjoeis (B.). W^' r \ ar.9 plur. kMt^f, middelst; de mid- delste; midden; middenvoorstel eener sluitrede. iLwM A I I- c^sang:, droog, als gebrek; van graan ^ tabak en dergelijke van de lijmige of vette deeleti beroofd, bv. door liggen; van het hoofdhaar niet geolied; droog; droogheid, ais gebrek; m^ngoesang^ droog enz. worden; keésam^n, droogheid, als gebrek. ♦ II. oogst van het vorige jaargeiij. — IM.]. mj^ ^ ) y liieii||;ftsoeil||[^| op de schouders dragen op of in eene draag stelling, waaraan de last zich boven de steunpunten bevindt; « (èsöèngan, draag stelling; draagtoesfel; draag- koets; berrie; lijkbaar [de last boven de steunpunten [z. tan doe]; wat daarop of daarin gedragen wordt. L QjuA J) l., mengfi^sap, iemand behandelen, om de levensgeesten te herstellen; vechthanen , krijgslieden , kanopvechters , boksers enz. behandelen^ om hunne levens- geesten of hun moed te verhoogen of hen onkwetsbaar te maken, hetgeen bij vecht- hanen inz. geschiedt door hen met opium te berooken^ en op eene bijzondere wijze te koesteren. * II. (jav., T.), afvegen; borstelen. — [C.]. C^ Q,Av^) ftsoep (en ftsoeh), verb. van 9 OS ) plur. C ." van (^IX^^) I.» mengffislk, plagen; tergen; kwellen; sarren [veelal in scherts en minder dan sak at]; iets (onbepaald) doen met iets; aanroeren (aanraken), inz. wellustig; beslapen (eene vrouw); bij het Jwjï 143 iUm^) l weven y twee draden van verschillende kleur heel losjes twijnen (maar even plagen); Pfn^dêsiky wie of wat plaagt enz.; plager; lerger; kweller; wie heel losjes twijnt; werktuig daartoe; peiig;ésikan, plaging; terging; kwelling; het iets (onbepaald) doeti met iets; aanroering (aanraking), inz. wellustige; beslaping; het losjes twijnen. »11., batav., overal aan komen. — [B.]; vgl. rêsil (T.). III. z. «sar III. Vaw^) oesoel, verb. van Jyc). */ r^^ ^' ®^*^' batav., plaagziek. — [B.]; oesil tangannja, zijne handen niet stil kunnen houden (van iemand die graag plaagt). — [H.]; uit H bal. (T.). -X- >AM a) oesam, batav., uitgeperste kokosnoot ^ (ampas kalapa). — [H.]; uit *t bal. (T.). ^^^) ftsin, verb. van ^j^. i^U^i A ) I- €&sali, alleen gebr. met de ont- kenningswoorden tijad^, tidak en l&; tijada Oê., lldaV cê., t& (Jê., het hoeft niet; t4 öêsahk^n, bet voorgaande met k^n (= akan), vuig. ook (ésahk^n^ het hoeft me/, met betrekking tot; het hoeft niet eens; niet alleen niet; de wegwerping der ont- kenningspartikelen, dus €(%ah alleen, waar- door echter de bet. niet verandert, is niet aan Ic bevelen. ♦ II. naarstigheid; vlijt; werk; b^r&sah behoeven; behooren; betioodigd zijn; van doet hebbeti; benaarstigen; bevlijtigen. — [L.]. «III., men., = djangan; oesahkan = * IV. acht gevetid; behoedzaam; opmerk zaam; behoedzaamheid; oplettendheid. — [C] *V. batav., noodig. — [B.]. i^Uu a) (l&soeh, z. C^soep. •K-/-A^j«) oesel, w. sum., uit elltandet gaan; zich scheideti; oeseikau, ui\ elkander doen gaan; uitpluizen bv. pluk- sel. — [N.]. ■X- \Vao ^ ) ®§5ï* — verb. ned. — huzaar. — Uaö • ) Plur- van ^]. / CS gV^A) plur. van Ic^. y CS dU£^) (mal. aa'ijah), plur. van U.. Ca) I. awangr, aanspreekwoord jegens een' ^ jongen knaap, wiens zaad nog niet ge- vloeid heeft of die nog onontwikkeld is; jongetje; wordt veelal als blijvende eigen- naam gebruikt. — z. katjoeng. * II. voorteeketi. — [R.], «III. (en wanijf), paleis; koninklij/ce resi^ dentie. — [C.]; een verkeerd gehoord awan IL? (T.). *è.) ö lU /.» * IV. vrimd: makket\ — [C.]. ' »V., awaiig:-)^, men., uitspansel; firma- ment; zichtbare hemel. — [T.]. -H- c^) awoiiy, naam eener soort van aard- ^ vruchten. — [L. Ihjw.]. p ^ ) I. (Èiigoe, paars: bruinrood: paarsheid; ^ bruinroodheid \ paarse enz. kleur (jav. woeugoe, T.); mei]g;®iig:oe , paars enz. worden; diig^oe-céngóÈwan, paarsachtig, *II. soort van tripang. — [R.]. C IK ) I. ftwang: (en wang:), geld; munt; vermo- ^ gefi; 1 0 centen (vroeger 10 duiten); goudge- nicht van -^bongkal; oe. ijapan, soldij; ondcrstandgeld ; oe. b ^ 1 a n dj 9 , geld voor dage- lijksche uitgaven; tractetnent; oe. b«ĕt9, blind geld, d. i. geld , dat men iemand geeft, zonder dal er iets voor gedaan wordt; nonaciiviteits- tractement; oe. djasgi, geld van verdienste; pensiocfi; m^ntjaba'ri oe., geld zoeken, veelal in den zin : geld bij iemand trachten te krijgen, waardoor men pandeling van den geldschieter wordt (b^r&tang kapal^), d.i. . zijn' arbeid voor een' bepaalden of onbepaal- den tijd aan hem verkoopt. — «oewang mata ajam, batav., dubbeltje. — [B.]. — oewaiig;-oewaiig^ , stukken van tien centen. * II. (ook ocwaii),yonA«^ zijnde eene vrien- - delijke benaming, waarmede de kinderen der aanzienlijke Mal. genoemd worden (S. ,"$.); peroewaiijfau, jonkerschap; ook zeker sland van hovelingen bij de Mal. (^S. S.). — [L. bew.]. — z. ^jH. en wan. — De bewerkers van Leidekker schijnen oe wang met awang verwisseld te hebben. * III. (en wanf), mensch; persoon. — [C] ; kw. wwang, overgebleven in den eigennaam Nanggawang d. i. naga wang (T.). «IV. = awang III. — [C.]. *V. (en wangr), vallei; dal. — [C.]. * VI., köta óëwang, de buitenste muur, waarin het geheele hof besloten is; burg- wal. — [L.]; bal. di wangan, buiten (T.). Cl ^ ) ftng^ar, naam van een' eetbaren zout- water-visch; naam van een aanzienlijk eiland, onder Lingga-Riouw, bij Kari- moen. L-A-C^ ) (vgl. Djrap, T.), m^ngrcènipip, adem halen, daarbij den mond open en dicht makende, zoo als na eene vermoeienis of van een' stervende: tot adem komen; zich verhalen; vrij ademen; sa ma öë., bij het s^m^ttjah-spel de nooten zoodanig geplaatst, dat de kleine openingen, waaruit de kiem komt (waarmede de nooten verondersteld worden adem te halen), naar dezelfde richting gekeerd zijn. ■x-/-^ü#) oeng^kai, w. sum., wapens en kleederen openen; ontdoen. — [N.]; z. Jl) (T.). ^iS^J), mengStJ^guh-ngangth , op verschil- \ \ A ) UK v^^ lende wijze waggelen, zoo als bv. de tanden , eene oude palisadeering en dergelijke; peojAiipih-aiigpeh of pf roenffah-iiig^êhan , waggeling op verschillende wijze, 3'a) ó^poe, boeg.^ litel, die aan de zoo- nen van den regeerenden vorst gegeven wordt. Hij wordt door de riouwsche vorsten, Boegineezen van afkomst, vergeleken bij baginda. *i A ) I* (of hli^wap), damp; wasem; stoom; nifdnmping: uitwaseming; mfnj^Cfcwap, aan heeten damp (wasem, stoom) blootstellen, d. i. in 'of boven heeten damp (wasem, stoom) koken; cëwapan, wat in heetendamp (wasem, stoom) gekookt is; pen^wapan, blootstelling aan rook; rooking. IL, menn^dwap , geeuwen; gapen; Qg.: tot adetn komen; adem scheppen; tijad^ böleh b^rtiwap, s^lagi ad^i m^nt^rï itoe, men kan geen adem scheppen (tot iets komen), zoo lang die staatsdienaar er nog is; pf ng^oe- wapan, geeuwing; gaping. * V^>^ A ) ®pftt, z. oempat. ^M^/O Al oepft, batav., kleine fakkel of óbor, van de schaal (keloempiug) eener klapperbloem gemaakt. — [B.] ; jav.^ zwavelstok; lucifer; licht (brandend lichaam ter verlichting). — [C.]; oepat, fakkeltje van mantjoeng. — [R.]. •X- J9 A I I- Apftr» een geneesmiddel bereiden door het tusschen de handen te wrij- ven. SUL.-HIOBBL, WOORDSNBOSIU 0SBL I, « II. w. sum.^ eene slangensoort. — [N.]. ^ - ) (Bpoer, gevuld gevogelte, op eene bijzon- dere wijze toebereid (vgl. jav. ópór, T,); m^ng^ftpoer, tot cêpoer maken. •X- J9 A ) öpor, batav., vulsel (gevulde kapoen bv.). — [B.]; zie bij oepoer (T.). l }^^ ^'^' CBpas (= ipoli) , naam van een' boom — arboi* toxicaria Macassa- riensis — welks sap zeer vergiftig is en gebruikt wordt, om pijlen^ inz. pijltjes voor blaasroeren te vergiftigen; het vergif zelf; planten-vergif in 't alg.; pijltjes met óêpas vergiftigd; — *<B. bidji, naam eener vergif- tige plant — sophora. — [11.]. II., en öpas — verb. ned. — oppasser, inz. bediende in dienst van het Gouvernement of een' ambtenaar. * L J^^^' ^*^' ^^°^' — ^"^' office — Icantoor; bureau. ^ iij ) ©pony, regentijd. — [L.]. ^i,^_jl3j) ®pak (= atjoem), aanstoken: aanblazen; aanleiden; aanmanen; aansporen; aanridsen; berokkenen; oprekkenen; opstoken; stoken; ce. api, het vuur stoken; boelen; brandstichten; f ^ng^fü]^ , aanstoker ïQ öS,) 146 >S,) enz.; p^ogoepakan, aansloking enz. — [L.]; benk., opsloketi; opruien; aansporen; boos maken; verbitteren; tet*gen. — [C.]. — ö^pak- apiken m^ng^c^pak-iifapiky op verschilletide voijze onwaarheid zeggen; veinzen; zijn woord breken. SLJ A ) I- opaky soorl van dunne krakende koek. *II. naa/n eener soorl van aardvruch- ten.— [L. bew.]. ^ LL5o^ ) en beier ^^^h si-oepiq, men., naam, aan zijne docliler of ook aan een meisje gegeven, als men haar naam niet zeggen wil of kan. Van een' zoon zegt men dan si-boejoeiig. — [T.]. ö A ) (uil 'l Tamil, T.), nieiig:(i^pam,/?o/i;^- ^ lefi; bruineeren {in dien zin); cëpamaii, wal gepolijst enz. is; polijstwerk; bruineer*- werk; penji^Cêpam, wie polijst enz.; polijster; bruineerder; zelfstandigheid of gereedschap om te polijsten enz.; bruineersel; peiig^^épa- man, polijsting; bruineering. ■H- ^.Jj A ) öpeii,. balav., notitie nemen; op . .. letten, — [B.] ; jav. (T.). 4J5 ^ ) «pau — oorspr. chin. — , geldtaschje, dat op den buik gedragen wordt. iX3 A ) Apab, loon voor eene dienst; wer kloon; huur, in dien zin; omkoopsprijs; nie- Ug;oepak, loon geven aan iemand; loonen; voor loon huren; omkoopen (z. suJwap); niQngambcl üê., tegen loon werken; rf»pa- liaiJ, wie geloofid enz. wof*dt; wie tegen loon werkt; huun^olk; huurling. ^ü A ) dpib) laaie bladschede van de pïnang en niboeng, dienende inz. om er iets in te wikkelen. Ook maakt men er em- mertjes van. C, 9 ^ M- awak, lichaam; persoon; wordt ook gebruikt in pi. van het pron. pers. 1., 2. of 3., en heeft veel van ons onbepaald pron. pers. men (vgl. *t gebruik van ibain 'tbalaksch, T.). — Als pron. pers. 2. wordt het voornamelijk gebruikt door lieden van denzelfden stand onderlinge door man en vrouw, door een* ouderen broeder, zuster, neef, nicht enz. tegen jongeren, door vrienden onderling, door meerderen tegen minderen; a. p^rahoe, het scheepsvolk; de romp van eeti vaartuig; h^ndak k^mana a.?, waar wilt gij naar toe? a. tijada tahoe, hij {ik', gij) wist het niet; b^rawak, bemand zijn; jegens iemand awa^: gebruiken. II. Ava of Birma, een staat in Achter- Indiê, ook wel sïjam kïri genoemd. ^ L^'i ^ ) awik of aw^ k (men spreekt het gew. uit weV)^ ombuigen; krom buigeft; kneuteren. — [L.]. L^v* J 147 (j^^) (^^^ ) I. oewak, z. f^). II., ineiig^wwak, bulken; loeien; van kleine kinderen huilen; janken. / CS LlIJwf)) P^^*^- ^^" o^j. / c^ J. (^ ^\3^) pltir. van u-iï^. L^^ S |K ) öêkl, boeg., soort van spel, waarbij geld of bOêwab k^ras in een' cirkel op den grond geplaatst worden en één in bet midden te staan komt. Daarnaar wordt niet een stuk geld of eene bOêwab'k^ras gegooid. C^3 ^), meng^Cêwek, een geluid maken, als dat van iemand die braakt; van kleine kinderen janken door den neus. ^), lueng^CJÈkoer, met eene lengtemaat me- ten; 'ilmoe oikoer of m^ngoekoer, meetkunde; landmeet kunde; élLübTlUiï, meting met eene lengtemaat; lefigtemaat; wat met eene lengtemaat gemeten is; sedkoer, zoo als gemeten is; zoo lang als. ) c^kir, ingriffeling; insnijding; uitsnij- ding; uitbeitel ing ; begriffeling ; besnij- ding ; snijwerk ; graveer sel ; mengd^kir , ingriffelen; insnijden; uitsnijden (snijdend an)eelden); uitbeitelen; graveeren [Gguren in iets]; m^ngSkir nama k^pada batoe, den naam in een steen griffelen; m^ng- &kir butop d^ngngan rcĕp^ bóenga-2. J. e&i\ steen door insnijding van bloemen bewerken; ^mas beröÈkir, goud^ van in- snijdingen voorzien; (èkiran, ingriffeling; insnijding enz.; snijwerk; graveersel; pe- ng;tiËkir, graveerder; plaatsnijder; werktuig voor uilbeiteling enz. ( >^ ^ ) ^l^fts, naam van een eetbaar zout- water-schelpdier. ) c^koep, wierook; reukwerk^ om te branden; m^ng^c^koep, met wierook berooken ; bewierooken [kleedingstukken , door ze over eene mand te spreiden, onder welke het reukwerk gebrand wordt]; bcr- cêkoep, zich met wierook enz. berooken, inz. door zich met een komfoor, waarin het brandt, naakt onder een kleed te zetten; bewierookt zijn; ?l\^y h., bewierookt water; water waarover eene vrouw is gaan staan, het vat met haar kleed bedekkend, dat zij aan haren man of minnaar te drinken geeft, om zich van zijne liefde te verze- keren; cbkc^pan, wierookvat. ■H-Li-S #)) öjpa en ög^ah, batav., niet wil- len. — [B.]. •• \^^^yS a)> mcnycfepoet, bang maken met woor- den of wapens, inz. tot het doen of laten van iels; peugü^goet, wie bang maakt enz,; wiens gewoonte het is, hel te doen; bangmaker; peng^cèg^tan, bang- making. 10' Ji^ 148 /,' ^ O 1 ^), 9g:a^-S, grappenmaker; potsen- maker; hansworst, 4hL ö'y J\ I. èg^èk) baiav.y wie^ iW*, bv. een stok, m een ^a/ steken , om een beest te dooden, dat er in gekropen is; naar of in een gat steken (ook rögók en sögök; sögókin, bet duitsche besteclwn, bv. een rechter, door geschenken onikoo- pen). — [H.] ; denkelijk ontstaan uit H bal. oegoeg, ngoegoegin, in een gat bv., peuteren [T.]. IL, in ,den hoogsten graad vrek; een vrek in den hoogsten graad; aartsvrek; vrekkig heid in den hoogsten graad. ^ .\3^\ ogèlj batav. (uit H bal, T.), ogèl-ogèl = otèl-otèl — [H.]; Lucardie: kwispelen van den staart van een* hond. — [T.]. w3 aV meng^g^am, door het aanwetiden ^ van toovcrmiddelen in exstase brengen en bovennatuurlijke krachten geven, zooals bv. de oude orakels; óg^aman, wie in exstase gebracht is enz; pengogam, wie of wat in exstase brengt enz,; p. majang, soort van tooverij, waarbij de majang van depinang door twee vrouwen bij den steel in bare vier boven elkander geplaatste handen ge- houden wordt. Dan begint, onder het uit- spreken van tooverformulieren , een harts- tochtelijke dans, waarbij de majang van lieverlede in een eigene zwaaiende be- weging gebracht wordt en de toovenaressen eindelijk in exstase geraken, als wanneer zij orakels zijn. •X- y A ) • og:oan , gemaakte houding ; preutsch. - [B.]. <\3 A ) I'y m^ngogahy Aeen en weder schud- den, bv. een' paal in den grond, om hem los te maken. II. z. ÖgtL» * Ja) I- ®I&9 goudgewicht te Bandjarmasin, staande gelijk aan 3 mata bósroeug of Vo aiïaas. — [R.]. ♦ II. jav., slang; Cêla-S» ruggestreng, — [C.]. ^ \ a) öla, batav., sund. olah, koken; ook stoeien; schudden. — [B.]. /Ja) (^n hc^Ioe), begin; het opperste: het bovenste; bovenland; hoofd (voornaamste plaats; ^pits); menschelijk hoofd (alleen in de hof taal); opperhoofd (zelden); van blanke wapens gevest; heft; öê. hati, de maag holte; de maagstreek; de maag (niet anatom.); öê. kapaU, de kruin; óê. tangan, het begin der hand bij het handgewricht; Oê. móêsim, het begin van een jaargetijde; cê. ïlir (== óè. dan ïlir), boven- en benedenlanden; oor- sprong en einde; m^ngttloe, zich aan 't hoofd stellen; aan U hoofd staan; zich als hoofd voordoen; als hoofd handelen; ber- J^» 149 J^' oeloe, van een gevest of heft voorzien zijn; mf ng^ièldkf n , tot hoofd maken; iemand {Air, obj.) voorgaan; iemand (dir. obj.) met een (inz. slecht) voorbeeld voorgaan; p^dang b^roeloek^n gading, een sabeL van een ivoren gevest voorzien; een sabel met een ivoren gevest; éblAwan, gewijz. en alléén gebr. ilSwan (z. aldaar); pfn^Aloe, wie zich aan 't hoofd stelt enz,; hoofdman; opperhoofd; hoofd; jjresident; titel van mal. hoofden, onder den ba tin: Moe-<felcfcwan, doel (inz. slecht) waarnaar men streeft; seQloe-)3-aii , naar hetzelfde (inz. slecht) doel strevend; van denzelfden (inz. slechten) stempel. 1)9' ^' ^f'V^^^' kneden, bv. deeg, was, leem; cblijan, wat gekneed is; pfng- AU, wie kneedt: gereedschap om te kne- den. ♦ II. draaikolk. — [L.]. A^) en J^» plur. van J^). \^) ar., plur. JJhl en ^J^^), begin; aanvang. i5 JJ) ar., eerste; vroegere; voorafgaande; de eerste enz.; ^J^^^ , plur. in obl., ouden (anciens); voorvaderen; awwalï- na wa achirina, de ouden (anciens) en de hedendaagschen (modernes); voorvaderen en nakomelingschap: ^y , plur. Jj! en il Jj), fem. auwel — verb. ned. — , ouwel. y A ) öf-* »» ^ eerste plaats. y . ^s S^^ Pl«r. van ^\. •X-. J^^^a) ftlajil, naam eener zeeslak — doris — . — [R.]. # vJ>aJ a) I- Alftt (z. anam), ba tav. (uit 't bal, T.), matwerk vlechten van klapperbladeren (k^Iangsa bv.). — [B.]; oelat bamboe, oelat tik^r, oelat rotan. Daarentegen kèpang tali, kèpang ram- boet — [H.]. II. (en hftlat), worm; made; rups; cê. bcêloe, harige rups; b^roelat, wormstekig zijn; cblatan, gewormte. *III. jav. (woelat, T.), aangezicht; gelaat; voorkomen. — ^C.]. ^ i^^^J Al oel^t, batav., moeielijk te breken; taai, bv. van hout, 't tegenover- gestelde van gëtas, broos; breekbaar. — [H.]: ook oel^d ('t jav. woel^d). — [T.]. ^^^^^V m^iii^Alit, liefkoozen; door lief- koozingen tot bedaren of in slaap brengen; sussen; zuien; pfQpèllt, wie lief* ê eJ,) ISO h^ koosl enz,; wiens gewoonte het is, te liefkoozen; liefkoozer; pen^élitan, lief- koozing; sussing; zuiing, ^ \^;yJ ^} ®Ict, naam eener plant. — [R.]. ■K- LaTj ) oeied, z. oelet y ^) I* ®lar, slang; meng^ftlar, zich voor- doen glad als eene slang, d. i. zonder wapens zijn; cËlar-S, wimpel, inz. de lange wimpel op vaartuigen van vorsten en hooge staatsdienaren. * — oelaran, veelal oela oelaraD, w. sum., de kramp in armen en beenen, — [N.]. * II. naam eener aardvrucht. — [R.]. ♦ III., ftlar-S, jav., een draad.— [R.]. «IV., oelar manirijaiigr, w. sum., bena- ming van den regenboog^ waarvoor de Maleiers en vooral de zwangere vrouwen vrees koesteren. — [N.]. •H^ J^) oel^r, balav., worm. — [H.]; jav. = ©lat II. (T.). J^) ©loer, iemand, die, den dood ver- diend hebbende, van den vorst gratie gekregen heeft, als het ware gevierd, doch daarvoor met zijne nakomelingschap lijfei- gene geworden is ; hebbende de vorst echter niet het recht, hem te verkoopen. — Een cêloer mag niet met fatsoenlijke lieden eten; menföÈloer, touw en dergelijke vieren; afvieren; aanreiken; aangeven. J^) ctllr, schroefdraad, en van daar ook: kurketrekker. * — oeler Itik, kurke- trekker. — [C.]. * T^ ' oelor, w. sum., zichtbaar = kali- hatan. — [iN.]. / ImJj) I- ftlas (vgl. oel^s), bekleedsel; omkleedsel; omhulsel: sloop; bedek- king; onderdeel van sommige vruchten, zoo als de limoenen, dat in een omhulsel zit; pit met het vleesch van vruchten, die uil veel pitten bestaan, zoo als de nangka, de tj^mp^dak, de dcérljan en derge- lijken; men^öfclas, bekleeden; omkleeden; omhullen; bedekken; bQr&lask^n kaïn mêrah, van een omkleedsel van eene roode stof voorzien geworden zijn; célasan , wat op een omkleedsel gelijkt; wat bedekt enz. is; bekleedsel; omkleedsel; omhulsel; bedekking. * II. w. sum., iets in de lengte doorsnijden, vooral vruchten. — ' [N.]. ^ / >mJ *) ®ï?s (vgl. oelas), batav., sprei; beddelaken. — [B.]: jav. (T.). •X- / IimJa), olèsin, batav., met den vinger (of iets dergelijks) langs iets strijken, bv. di olèsin d^mpoel, van eene schuit die gekalfaterd wordt. — vgl. tjèlek, — [H.]; uit 't bal. (T). mj 1^) I* menirötlansr, meer dan eetis naar dezelfde plaats gaan; herhaaldelijk 6» 181 6» hetzelfde doen; van voren beginnen met ieis\ herhaaldelijk bezoeken; tali óê., touw dat door ten minste twee katrollen (blokken) loopt (looper mar.); — b^rdlang-^ tjakap, ge- durig over heizelfde onderwerp spreken ; j a ng b^r&Iang-^ s^hi^tan^ wal bij herhaling uitgesproken wordt; in de granim.: reiteratie; reduplicatie; nieiu^^cjèlang^-aliiig;, bij herhaling heen en wedei* gaan; de overige bet. van öëlaiig int. of met verscheidenheid; (iflangan, wat door herhaling van iets ver- kregen is: wat moet herhaald enz, worden; pengi^lang;, wie meer dan eens naar dezelfde plaats gaal enz,; wiens gewoonte het is, het te doen; gantang (èiang aling, kleine inhoudsmaat van metaal^ waarmede de vorst het stofgoud, dat als belasting op- gebracht wordt, meet. Die maat heeft van buiten in den bodem nog eene kleine verdieping, die ook, bij wijze van toegift, met goud gevuld wordt. Bij het goudmeten wordt dus de maat bij herhaling omgekeerd en weder recht gezet, waarvan de naam. * II. naam eener slang. — [L. bew.] ; z. oeling (T.). III., übÏ9Lng'2^ reep. van een pan dan blad, waarin bloemen gestoken zijn; een versiersel in 't haar der vrouwen. Men kan ook een pandan-blad in meer reepen scheuren, doch zoo dat die reepen aan den bovenkant samenhangen. «IV., Qtl9aig'2f naam eener soort van broodboom. — [L. bew.]; naam van een ficussoort, ficus racemosa. — [C.]. * V., ^&lang'-^, zien of er ook iets ie vinden is; in hei onzekere zoeken, — [R.]. ^ ij A ) I. öêloeny, jav., de visch-arend — falco pondicerianus. — [C.]; oeloeng-2, de kiekendief (B.); boeroeng oeloeng-2, eene soort van roofvogels, die jacht maakt op jonge kippen, wouw. — [H]. «II., batoe oelocng, batav., een edelge- steente, dat door ouderdom donkerkleurig geworden is. — [H.]; oeloeng is hier de bal. uitspraak van 't jav. woeloeng, zwart (T.). ^ ij A ) dlinST) batav. (uit 't jav., T.), naam van zekere gevaarlijke aalsoort. — [B.] ; zou de badenden doen verdrinken (T.). ij^) óleng;, van vaartuigen rank; rankheid; 51eiij[^-)3, alleen in ö. k^möêdi, hori- zontaal draaispil, voor de stuurtalies op een indisch vaartuig; stuurrad; k^ólêng^n, rankheid. ^ L^qJj ) I., batav. (uit 't bal., T.), celap- éblapin, wenken; met de hand roepen; wuiveti. — [B.]. *II., batav. (uit H jav., T.), het flik- keren. — [C.]. m., c^lap-J3| brei van k^ladi en klapper- melk (santan). ü^,> 152 *ci:jj» ^i^^jiJj) oeiakh, w. sum., == hilir. Het beteeken t ook: land; landschap: oeiakh ali katanja, om op het gesprek tet^ug te komen. —- [N.]. (^ JU #1 ) I- ólftkj by het weven tweede haspel^ waarop het garen van den eersten haspel (röêwiug) gehaspeld wordt; logrol (mar.); niengfolak, op den tweeden haspel haspelen, II. van vloeistoffen draaiing; warling; zijwaartsche afwijking van de eens aange- nomen richting; schaduwzijde; van wind of regen afgekeerde zijde; mengfölak, draaien; warlen; meren; zijwaarts afwijken van de eens aangenomen richting; o. i^inio^, opstaand scherm vóór o/ achter eene deur of dergelijke; ombalf; m^ngölaV k^Iaoet, de golven springen naar zee terug; bfrölak, warling hebben, bv. eene rivier; p^ng^Iak, wat doet draaien enz.; opstaand scherm vóór of achter eene deur en dergelijke, dat den wind dwingt zijwaarts Ie gaan. eene grove naald en ongetwijnde zijde^ die zoo breed mogelijk uit elkander gelegd wordt, zoodat de steken kleine vierkantjes- vormen. IL, menifölok-iijfölol^, schertsende of in schijn onwaarheid zeggen; jokken; voorden gek houden: foppen; beet nemen; den spot drijven met iemand. III., oiok-d = walak, wispelturig, — [L.]; öIok-$ en Sloh-2, wispelturig: kwast er ig: kuren. — [L. bew.]. ^ LL>Ja ) Wik en 51ek, liefk<H)zen; troetelen; in slaap brengen; inslaap wiegen, — [C.]; misschien men. uitspraak van oelit (T.). ■j(-Ci>Jj). batav., (jav.), m^ngoel^g, iets hard wrijvende fijn maken, bv. de rijst voor een klein kind. — [T.]. •X- ^aAJ a) Walijo = olè-olèan, z. ouder oelai II. — [B.]. Ja) Wam (of hWam), rauwe toespijs bij ^ de rijst uit het plantenrijk ; dtlaman , wat op Wam gelijkt; onwettige bijzit: Wam-2, onwettige bijzit. •^e- J A ) Wom, krimpen; t^rWom, ingekrom- ^ pen. — [L.]. /•«J #1 ) I- Woeil (in hik. en pioêzie), dienaar: onderdaan. Wordt gew. als pron. pers. 1. en 3., sing. en plur., ik: wij (vgl. jav., T.); hij; zij; gebruikt, en is nederiger dan d^ngngan; b^roeloen, van zich zelven sprekende réloen gebruiken; peroeldnaii* staat van dienaar tegenover zijn* heer; oe- loenschap. ♦ IL, Woen-JS, wimpel, — [L:]. ^•J^), 51eil-!S — jav. voor hel ongebr. Gêli-oblian, van cêli, kneden — soort van dunnen koek. 185 **ljt l 4J A ) 3r., plur. zonder sing., begaafden; be- zitlers; heeren; ïy\) j^^), de mei h'ochl begaafden: de sterken. ^ 4k) olö, batav., wel fameust — (B.). ^ ^ ) I- ölall, gesteldheid; gelegenheid; b^gi- töêlah olahnj^, zoo is er de gesteldheid van; zoo is de zaak gelegetè; seolab-;S, alsof. II. maniereili; kuren; kunsteth in dien zin; kunst' en vliegwerk: menj^lah, een werk door allerhande middelen verrichten. III., verb. van 2dl)*3ar. «IV. olah, singap., weigeren, cKJ^ ) I- óleh, praep., dienende ter aan- duiding van den agens in passive zin- nen, of van de aanleiding tot iets: door; uit; uit kracht van — ; b^röleh, verkrijgen; bekomen; erlangen: er valt op te merken, dat het spraakgebruik b^roleh tot de tr. beteeken is, böleh daarentegen, als stam- v^oord, tot deintr. beteekenis beperkt heeft. In de spreektaal evenvsrel hoort men dit laatste ook wel eens tr. gebruiken; bv. ap9 t(Bwan böleh f wat hebt gij verkregen? b^roleh lihat, te zien krijgen; dik^ta- hoêi öIehrooe»doarti«uord69eM;e/en(meestaI zonder di^ T.);ö. karan^ of o. sabab,om reden; omdat; overmits; aangezien; op grond; söBk^tjïta óleh ïja m^Iïhat, verblijddoor hetgeen hij zag (door dat hij zag, T.); m^mpfr- oleb, verkrijgen; bekomen; erlangeti; bereiken; behalen; verwerven: beperoleh, bezig zijn met verkrijgen; diperoleh, verkregen enz, worden: perolëhan, verkrijging; bekoming: erlanging: bereiking: behaling; verwerving: wat verkregen eiiz. wot*dl of is; sam^ p., gelijk aandeel in helgeeti verkregen enz. wordt: öleh-ólëhan , wat verkregen wordt of is, * II. olell-!3, batav., de opbrengst van den oogst: wat mett door oogsten verkrijgt. — [H.]; bal. oelihan (T.). *djJ), oloh-iS z. ólok, III. /jA)(aaIa), ar., passender; geschikter; beter: rnna aula, voorwaar, het is beter. l ^JS z*bij J^f. y ^.^ ) I. ®lai, naam eener eetbare zout- water-schelp. *II. batav., omroeren. — [C.]; ronddraaien, als kokende rijst in een' ketel; zachtjes omroeren; draaikolk, — [R.] vgl. onder oeii. — Alai-cblajan , soort van klarinet, van eene geleding van een' padiehalm ge- maakt = soend. ^mpet-^mpĕtan. — [R.]; olè-olèan is de uitspraak als in 't soend. (T.). ./ CS \jj J) plur. van ^^. De Mal. gebruiken den plur. ook voor den sing. $1 ..waJ^) z. onder J^T. fi' 184 e*j P ik) aoem, dreun; galm [zooals bv. in een groot ledig vertrek, van geschutvuur in de verte]; klagend gebrul, zooals bv. dat van een' gevangen olifant; inlcrj., ter nabootsing van het gebrul van tijgers, olifanten en dergelijke, en die men gebruikt wanneer men, met kleine kinderen spelende, de beide handen voor het aangezicht, houdt om bij de kleinen eene soort van bezorgdheid te verwekken, die in verbazing en vreugde verandert, wanneer men, na eene poos, de handen eensklaps weder wegneemt Die ge- waarwordingen bij de kinderen drukt men dan uit door de intensieve lytroeping tjak: meiig:aoein, dreunen; galmen; klagend brullen, \^^^^ys^ ^ ) ©moet, een zeebrasem — spa- rus — [R.]. ) Cbmar, verb. van ,a£. ^j c- [iN.]. oemanjf^, w. sum., weerpijn; 2c roos (eene bekende ziekte). — II., ütm9iiÈg'2f naam eener soort van zout- water-krab, die zelve geen huisje bezittende^ in de ledige schelpen van andere dieren gaat en zich daarin vasthecht, waarmede zij dan rondwandelt. Groeit het beest, zoodat zijne schelp te nauw wordt, dan gaat het eene geschikter woning opzoeken. ^ ixj#) ömongj baUv. (uit 't jav. of bal, T.), praten. — [B.]. ■X- Axij), njömel, batav. (uit 't jav., T.), prultelen; knorren, — [B.]; d^maUlS, verwijten,— [II.]; vgl. tjómèl (T.). ..w/Oa) (en hCJèman), ineng;€einaii , smalen; uitmaken; doorhalen (vgl. jav., T.). f.im) I. awan, wolk, inz. regenwolk; soort van loofwerk (geschilderd, gedrukt, ge- beiteld enz.); krullen, bv. aan letters; a. jang meugandoeng hcêdjan, wolk die van regen zwanger is, d. i. regenwolk (z. mega); a. bersïlap, loofwerk, waarvan de takken onder 'en over elkander heen schijnen te gaan; a. m^larat, voorttrekkende wolken; soort van loofwerk; meng^awan , naar de wolken gaan, zooals bv. een luchtbol; ber- awan, van den hemel, een berg bewolkt zijn; Iiemawaii, verzameling van wolken (Gewölk) ; awan-kemawaii , de gezamenlijke wolken, II. verb. van ^^)y. f.tJ} I. oewan (en wan) verk. vantftwan, titel, die, voorafgegaan door ^^^) aan de mannelijke afstammelingen van den bendahara en temm^nggoeng van het voormalig rijk Djöhor gegeven wordt; titel voor de afstammelingen van Moebammad; op de oostkust van het mal. schiereiland '= c;^j >0 1S5 «II. z. oewang^ II. \^;yo a) ftnoet (vuig. wijz. van roenoet), spoor: zichtbaar teeken bij de bevsreging van een lichaam achtergelaten ; meng^Anoet, hel spoor van iels volgen; nauwkeurig nagaan; met volharding najagen, bv. een ambt; mei volharding trachten meester te worden; met volharding trachten te erlangen. Ja) (en bönar) — pers. Jka>, kunst — kwade praktijk; schelmstuk; guitenstreek, 'trek; koojjje; moeielijkheid; onaangenaamheid; ongelegenheid: stront; standje; schandaal: * — batav., schade; leed; mengènarln, iemand schade berokkenen. In de Si-miskin (batav. redactie) zegt een vorste na de waarzeggers opgestookt te hebben een ongunstige voor- * spelling te doen om Si-miskin in 't ongeluk te storten: baik kita bikin — satipoe daja kita sopaja binasa karadjadnnja (vgl. mak. ónar^q; soend. honar) — [T.]. / y^êï) I* (en hAnoes), meng^Anoes, snij- dende of puntige wapens uit de scheede trekken; ontbhoten; een' ring van den vinger trekken; m^ngiënoes dawai, metaaldraad trekken; m. rotan, gespleten rotting tusschen twee messen doorhalen, om hem voor het gebruik geschikt te maken; iTi. ih a k a r, d6 m mnelijke roede uit de vrouwelijke scheede halen. *IL, (tiiCèsan, zekere gerechtigheid^ die aan den vendumeester , of bij het winnen van een proces wordt betaald. — [L.]. » III., men., de witte vezelstof, die aan de idjoek zit. — [N.]. IV. verb. van o f } L/^ V. z. ^) (T.). «Jan oneng^-S, afstammeling in den 5den graad (kind Van een' pïjoel). C^Jii^), mengAnap, alleen (on vergezeld) ^J gaan. l, tb A I Anak, omgebogefi haakvonnige do- ren. v> 1^ ) Anam, naam eener eetbare zoutwater- ^ slak; de tam poe k er van komt als reukwerk in de dóêp^. ^..Ji^) onan, bataksch, = p^kan (T.). . ?i^) Anai, van kippedrek taai; zacht; week; minjal^ öb., benzoé-olie, die veel op kippedrek gelijkt. A A ) oew6 (en j^ w6), troetelwoord, waar- mede men onmondige kinderen van anderen van hoogeren of gelijken rang aanspreekt, hebbende de beteekenis van mooi ventje; mooi meisje. — Wordt ook gebruikt bij titels; bv. t^ngkoe oe. »^' 186 «« ö^^ ) i 2$ A ) I* awall, van hei zien duidelijk; on- belemmerd: duidelijkheid van het sieti: onbelemmerdheid van het zien: keiwahan, duidelijkheid van het zien enz, «Il.y soek., van dingen, die gekromd zijn, zoo als bv. vischliaken eenigssins recht gebogen of geopend: a. mata pantjing, de vischhaak is recht gebogen. 2$ Al oeiiéh (en weh^ minder goed oewë en wê), vertrouwelijk aanspreekwoord, gebruikelijk tusschen man en vrouw en vrienden. \^ *^\ y»LAj) plur. van ^.. lS>j> awai, niet verkregen of het doel niet bereikt hebbend, waarnaar men ge- streefd heeft ; er met ledige handen a/gekmnen; teleurgesteld, rC,J) I. oewë, z. oeweh. •• II. oorspr. chin. — soort van verglaasd aarden pannetje, met ooren en deksel, zoo als onze melkpannetje^. V-f^.^> ö^Joeb, verb. van i-^^L ^ i ^i^-^ ^), ojètin, batav., iemand iets, bv. water,- te drinken geven. Ook wel voor te eten geven gebruikt. — [H.] ; uit 't bal. (T.). ^ (\> ^ ) ojod, l>atav. en jav. = akar (T.). jo A ) Ajoeng ) slingerend: topzwaar (ook van een' beschonkene) ; öê. kapala, duizeling: öê. ambang, van een beschon- kene nu eens slingerende vooruitgaan en dan weder in eens zijne vaart stuiten. •K-^Ai» pohon (lees: poehoen) ójöng, batav., zekere vruchtdragende boo- men. — [H.]. 