Il consolato del mare : nel quale si comprendono tutti gli statuti, & ordini, disposti da gli antichi per ogni cosa di mercantia, & di navigare. Cosi à beneficio di marinari, come di mercanti, & patroni di nave = Het consulaat van de zee : waar in begreepen zyn alle de keuren, en ordonnantien by de Ouden gemaakt ... : nieulyks uyt het Italiaans in het Nederduyts vertaalt en doorgaans na het origineel Catalaans verbetert ... en met een nieuw register voorsien
II. Imperò fé la nane , h nauilio fufe in alcuno de* fopra detti lo- chi , O^ hauejfe [caricato^ <0^ tra i mercanti , O" il patron della nnue f ujfe accordato , che il patroJi della naue debba alpctrcir li mercan- ti, & che li mercanti debbino hauer Ipedito il patron della naue^. fi in quel tempo vent f ero nauiUi armati^ C7- il patron dell a naue f ark patto con loro , percioche non li faccino danno , ^ ancora , fé gU intera uenirk cafo di difgratia , che perdeffe la naue , ò nauilio , in quel patr to , ò i'^ quella perdita , che tra quel tempo , che il patrone della na^ ne li debba afpettare , f ujfe fatta , li mercanti non ci fono tenuti niente wet tere , poiché loro hauer anno fcaricato , fé già, non li volt f ero fare al" cuna gratia. Et fé per cafo li detti mercanti non hawrarmo fpedita quel" la naue , à nauilio in quel tempo , che promejfo haueuano ^ O" Jè paffato ^uel tempo vemjfero nauilii armati , cr il patrone della naue hauejfe a jkr patto ^ ò perdeffe la naue ^ li. detti mercanti fono te'nuti pagare quel ■patto , Ö quella perdita y che il patrone dilla naue haueffe fatto per colpa di loro , che non hauranno, ffedito tn quel tempo 5 che tra di lui , c^ i mercanti era-, accord^ito. e A p. ccxxix. Di robbe pigliare; SE alcuno patrone di naue^ ò nauilio haurk caricato in alcun l&co di robbe di mer<:anti ^ 0 che tutta fu fé d'uno mercante particolare er an* dare a fcaricar in alcun altro loco ^ ilquale loco ^ doue lui fcaricae do'i* m , fi fujjè accordato tra lui , O" i detti mercanti^ fi f^jp ^^fi difìr- tma 5 t;he. qmllA. nane, fi rìfcontrajfs, con alcuni namlii. axmati 5 ^ difir" ' ' . . mati HET CONSULAAT VANDE ZEE. 19^ iiictliadkonnen vraagen, en dat de Schipper het akkord gemaak^ had mer raad van alie die geenen^die boven gefegt zijn, zijn de Koop" luyden gehouden het felve te voldoen, indier voegen als boven ge* fegt is. En fo de Schipper by geval het akkord fonder, verlof de^ Koopluydeti , en fonder Raad van die geenen , die boven gefegt zijn 5 gemaakt fai hebben, is de Schipper gehouden het felve akkord, het weikhyopfijn eygeautoriteyt, en fonder jemants kennis gemaakt heeft, uyt fijn eyge beurs te voldoen j fonder dat jemant gehouden is daartoe te contribueeren-, nademaal dat hy 't buyten kennis vanalle die geenen, die boven gefegt zijn, gemaakt fai hebben. IL Maarfo, wanneer het Schip aan een der voorfz.plaatfen legt, Bspede- endelaadinggeloil heeft, en tufien de Schipper en Koopluyden ccnr^^ontU^- verding is , dat de Schipper de Kooplmden fai invjagten , en dat de ÏCcopluy- y^f^Ycn^ den den Schipper frllen expedieeren , aldaar middellerwijl gewapende Koopman Schepen opkomen, en de Schipper met defelve in onderhandeling ^>^^^/^^^*=. treed, opdat fy hem niet foudenbefchadigen, jadathy fel Fs het on- ^ff^^!^ geluk heeft van fijn Schip te verliefen , zijn de Koopluyden niet ge- d&weike houden in dat akkord, of in dat verlies, het welk de Schipper heeft /^ef5c% moeten ondergaan binnen de tijd , die hy gehouden was vyt te wag- ^inmììfe- ten , het alder minde te contribueeren , nademaal dat haar goed ont- aeUdL laaden wasj tenwaare dat fy den Schipper eenigfins wilden te gt'%sbberu moet komen. En fo 't faake was dat de Koopluyden het Schip ter be- fprokener tijd nietgeëxpedieert hadden, endatter na verloop van defelve tijdeenige gewapende Schepen opgekomen waren, fo dat de Schipper genootfaakt wierd te akkordeeren , of dat hy fijn Schip t'eenemaalquyt raakte, fullen de Koopluyden het felve akkord, of verlies, het welk de Schipper omhaarent wil heeft moeten onder- gaan, doordien dat fy hem op die tijd, dewelke tufien de Schipper en Koopluyden verfprooken was, nietgeëxpedieert hebben, ge- houden zijn te voldoen en te betaalen. KAP. CCXXIX. Van genome Goederen, EEn Schipper hebbende fijn Schip elders gelaaden met goederen van verfcheyde Koopluyden , of van een Koopman in 't byfonder om te gaan loüen op fodaanig een plaats, als tuflchen hem en de voorfz. Koopluyden vaft geftelt is, en by geval cenige gewapende, of Pp z on- ^00 IL CONSOLATO DEL. MARE. mati di ìnìmiei^ fé quelle cattiue genti ^ che in qmi nmilii armati ^ ò ^- pùrmm faranno , li torranno , o porteranno la terz.a parte della rohba ^ 0 le due pani , ò le tre ^ CT non k Ufcieranno fé mn la quarta , ò plk^ è manco , fé quando il detto patrone farà giunta in quel loco , doue do- iieua fcartcare quella rohha , che rimala farà , <cr ancora quella , che tolta gli fu , fé il patrone f ritegnera quella rohha , che rimafa: ti far k, Cr non la voglia dare a quei mercanti^ che riceuere Udouerk^ fé loro non li pagano lo nolo di quella rohha ^ che toltali f h.^ come di quella y che farà rinaafìa^ Cr che lui haura portato ^ il patrone della naue ^ noi può ^ né il dehhafare con giufta ragione ; per qual ragione ì percioche mercante non è tenuto pagar nolo {e non di tanta rohha , come il patron della naue , o na," uilio (non) li confegnerày nel cafo fopradeno : falua imperò , che i mercanti y * come difopra è detta , hauranno mejfo quella rohha in quella detta naue , ò nauilio y fé loro la germineranno -, cr fé i detti mercanti erano in quella: naue , o nauilio , è. quando veder ono quei nauilii armati , la germinarono , che fé alcuno csfo interuenijfe y Vuna rohhafaeeffe laltray fé lo germinamen' to (opra detto farà fatto , come difopra fi contiene , quella rohha , che rifiau^ rata farà ydehha effer contata * come quella y che '^psrfoldo^ Cr per lira. Et * il detto patron della naue^ ò nauilio ^ Cr i detti mercanti ^ ò mercante y di chi farà quella rohha fopra detta , f tufferò in guerra con quella cattiua gen^ te^ che quelle rohhe hauranno toltegli corpo di Quella ^ , o di quel nauilio .^ f he r ijl aurato , ò rimafia faro. I. Imperò fé la rohha non f uff germinata y come difopra Ji è detto y la rohha y che rifi aurata farà non è tsnuta ^ a giurar à mendar a quella y che- per fa farà > né. ancora i mercanti , che la. rohha hairranno perfa,y fono tenu^ ti niente dare à quel patron di quella naue y a di quel natii Ho y alquah lòra quella rohha y che per fa farà y haueuano noleggiata y né il patron della naue k loro. Imperi fé i detti m&cami prouar ne mofirar non potranno ^ che per ulpa.y 0. con intent ione yo con.volontkdijHi f ufii fatta quella tolta y o quel' * 6^? (dewelke.) fìct boven het 27. Kap* X Corne CAkTAl). ab (mer..) * Scraperduda ( verloorenfalzlja.) * * 5i ( iiidien. ) * Nm ( het Schip. ) % a^iurar)^^^ HL ajudar. (hdpeiï«.}} HET CONSULAAT VANDE ZEE. pr ongewapende vyandelijke Schepen ontmoetende, die hem een derde , cF de helft, of drie derde van 't goed ontneemen, of daar mèe heen gaan , en niet meer laaten als een vierde , of meer , of ° minder, is fodaanig een Schipper, indien hy gekomen zijnde ter plaatfe , daar hy de goederen ( fo wel die hem overgelaaten , als die hem ontnomen zijn ) moft onrlaaden, het goed , dat hem o- vergelaaten is , fou willen onder fig houden , en niet uyt ieeve- ren aan die Koopluyden , die het moflen ontfangcn , voor en al eer dat defelve hem de vragt betaalde , fo wel van het goed , dar Als de hem ontnomen , als van het geen , dat hem overgelaaten is , en ^^^P^^y- dat hy dus verre gevoert had , in geenderly wijfe bevoegt om „Ic/eren fulks te doen : waarom ? om dat een Koopman in 't voorfz. genomen heeft^fal het corpus van * ( he$ Schip) dat behouden is, gere- de?2,, die kent worden met het goed dat verloaren , en met het geen , dat be- ^^^^chlp ^ houden is, pond-pondsp^eliik: en de Schipper fai fo veelvraat o^^e- /'^^'^'^ ^'^T nieten, ais hem (pond-ponds gelijk gerekent zijnde) competeert j^ij^^j^^;^^^ en de voorfz. Koopluyden zijn hem verder of anders ni^t ^^hoM- o"-erSchi^ den. . '""l"'^' I. Maar als het goed in maniere voorfz. niet isgevoegt, fai htx. Ah de goe- goed dat geiaKveert is , niet gehouden zijn in de fchaade van het ver- ^'^^^ "^^^ loore ^ te contribueeren} en de Koopluyden, die haar goed verloorea^/iT^j^y^^g^ hebben , zijn niet gehouden jets aan den Schipper te betaalen , aicyderfij-a fy met de verloore goederen bevragt hadden v gelijk ook de Schip- ^ys^ M^a«. per aanhaar niet gehouden is; ten waare dat de voorfz. Koopiuyden- ^^^^^ in itaat warenom aan te toonen , en te bev/ijlen ydat die Rovery door vjaaredai-- fijn toedoen veroorfaakt was, of dat hy der felfsoccafie toe gegeevcny^^5?^ör dem had : en fede voorfz. Koopluyden inftaatfuUen zijnom fuiksaan te ^c^Jpper tooaen y en te bewijfen , i&gemelde Schipper fchuldig het felve re re- .Ì^'X Pp 3 m-u-as. .01 IL CONSOLATO DEL MARE. la raheria -, Cr [e i detti mercanti prouarv moftrar lo potrann§^ il detto pa- tron della nauc è tenuto rejìituir , Cr mendare fenzA .contraflo -, €r fé gli ' detti mercanti prouarc , m mofirar giufxamente non potranno , il patron del-- la nme^ o nmiiio non è di niente tenuto -^ impero gli detti mercanti^ omeV' carne ^ di chi f ufi quella robha , che rift orata farà , fono tenuti dare , Cr pA" gare tutto ti nolo di quella rohha^ che rifiorata farà , Cr* niente altro, II. ■ hnperò fé gli detti mercanti faranno in guerra con le dette gente ^ in guerra non fara^ il c^rpo della naue ^ ò di nauilio non debbia effe quella cat- tiua oente , che U robba hauramio tolta , C^ il patrone della nane , ò di na- uilio ejfer contato per foldo , ne per lira con quella robba , che per fa farà > fé imperò , coitìc difopra è detto , agerminata non f uff , che l'una robba aiutaffi ali altra , fé cafo di ventura ci interueniffe : C^ li detti mercanti non f\an9 tenuti paqar nolo fé non della robba , che rimajìa farà , come difopra è detto. Impero fé il patron della naue , ò di nauilio farà con quell-e genti in guena , C7^ (tU detti mercanti con loro in guerra non f ^jr anno , il corpo della naue , . Ö di nauilio fa tenuto di metterci per foldo , ZT per lira, emenda in quella robba ^ che perfa farà. '^' Il nolo fta contato per foldo ^ CT" per lira ^ come il corpo della naue ^ ò del nauilio^ tanto alla robba r i fi orata ^ come alla per fa ^ fé alcuno germinamento ci f ufi fatto , come difopra è detto : ^ infra loro fferminamento fatto non farà ^ luna robba non debba efere tenuta alVal' tra di emenda far e^^ fé non chi male haura , male rimarrà : ZS' il patrone della naue non debba hauere nolo fé non della robba ^ che rifiorata farà. III. Et fé il patrone della naue , è del nauilio porterà gli marinari a viag (rio , non è tenuto niente dare delli loro falarii , fs non in quel modo ^ che lui guadagnerà di nolo. Et * per ventura i marinari andar anno a me fi , il patron della naue , uon è tenuto pagar , fé non in quella forma , che lui guadagnerà di nolo -, per qual ragione ì percioche à impedimento di cattine genti non ci'f.à nefuno ficuro. Impero fé li detti marinari^ che a me fi faran- no accordati^ hauranno accordato con il detto patrone della nane ò nauilio^ che 1 Impero [egli detti mercanti ) M ire hxc periodus inverfa atque intricata efi: ; fed re- fìituamus hoc modo. Impero fé gli detti mercanti faranno in guerra con le dette gemi , che ■la robha hauranno tolta , ^ tiratrone della naue o di nauilio inguerra non far a con quella cat- tiua ferite , // corpo della naue ^ odi nauilio non debba effer contata per foldo , neper lira con quella robha , che perfa farà. C A T a l. Empcro fi ios dits mercaders feran en guerra ab aquells malesgencs , qui la roba los hauran tolta 5 & lo Senjor de la nau o leny ab les- , dltesmalesgentsen guerra no fera, locorsdelanau, oieny nodeuefc comptatper fou, ne per liura ab aquella roba, que per duda fera. *£(cn.) * Efi ( en indleiu * Si (indien.) HE.r CONSULAAT VANDE ZEE. ^^. iHtueeren,, en te vergoeden , Tonder tegen feggen: enfodevoorfz- Koopluyden niet in ihmt (ulicn zijn om l'ulks aan te tonnen , en den Ms àe Regte genoeg te bewijfen^is de Schipper nergens in gehouden>nr/aar-^^^^^^^^ de voorfz. Koopluyden, weikers goed behouden is ^zijn fchuid ig de ^'^Jq'^^^^^" volkome vragt van de goederen, die behouden zijn te voldoen,, ^"^ zijn -mst der te betaal en, en anders niet. vy.ndeny ' die het II. »■ Maarfo de voorfz. Koopluyden in Oorlog waren met dat ^r^'^ofihlb- quaade Volk , dat het goed genomen lieeit , en de Schipper met het bmgaat de-- felve niet in Oorlog was , fai het corpus van het Schip geenfins pen- ^^^^"■-'^■^^ ^^' ning pennings gelijk gerekent worden ,, met her goed dat verlooren ^^J^ ^/^^J"^^ is , ten ware dat het in maniere voorfz. met malkander gevoegt was mans goed. geweeil, dat het eenegoed defchaadevanhet ander moed helpen jy^^chip^ dragen,, fodereenig ongemak overquam: sn de voorfz. Koopluy- j^erMlee?} den fullen niet gehouden zijn vragt te betaalen, als alleen van de^''.?^^^% goederen , die gelalveein: zijn , gelijk boven gefegt is. Maar als ^-'J^'^'^^JJ^' de Schipper met dat Volk in Oorlog is , en de voortz. Koopluyden alleen ever met het felve niet in Oorlog zijn, fai het corpus van het Schip me-^^^ƒ'•%^» de fchuldig zijn te contribueeren in de fchaade der goederen, die^^^^^j'; verlooren zijn, penning pemiings gelijk. * En als het m maniere .^..^^./V^ voorfz. gevoegt is , fallen de vragt-penningen beneffens het corpus aiìn^Eììah van het Schip penning pennings gelijk gerekent worden fa op de j'^^ £^.^^^i^ behoude, als op de verloore goederen > ^{enah) fy'tniet gevoegt;'^,^^;^^^''" hebben, fai het eene goed niet gehouden wefen tot het andere te ^Wr/,'?; ^5- eontribueeren,. maar een yder lijn tjge fchaade draagen> en de^''^^^^^'^ ^'^> Schipper fai geen vragt genietea als alleen van het goed,, dat be- ^^^^^,^^^ DeGagte III. En als de Schipper de Bootsgefellen by de reys heeft aangeno- der au^ iï\en ,is hy niet gehouden meer loon te betaalen ,. als na proportie van ^^^^f^^ de vragt ,die hy genoten heeft. En * {fo ) 't faige was-, dat defelven by ^^^'^c!^^^.^ de maand aangenomen waren , falde Schipper infgelijks niet gcbour^^^.^^.;.;;!^^ den zijn meer loon te betaalen als na proportie van de vragt die hy gereguUerry- genoten heeft ; om wat rede ? om décfe , namentlijk , dat niemant fig ^^/^'^'^''^ voorden kan tegen het geweld van quaad Volk. Maar als de voorfz . ^^^- 1 fcbipgefellen by de maand geakkordeert zijn ,, en met de v oor iz. per jchjd- Schipper bedongen hebben , dat hy haar jeder maand ( hetgeen hy digvj^igc- haar belooft had , toen hy haar aan nam ) lal moeten aFbetaalen , is de ^^^';f ''^'^^ Schipper haar fchuldig te betaaleoj voorfo yeel maanden alsfy ge- mamd^af diend/^tf/^.i^f.'a* 304 IL CONSOLATO DEL MARE. che li dehhafAgare ogni mefe^ quello^ che lui li promefe il giorno ^ che li accordo ^ il patron della nane , o naiiilio e tenuto pagar per tanti mefv , come loro haueano feruito innanx.i che quella, ruberia ftijfi fatta ^hahbia lui il nolo y h non hMia-y per quale ragion ies? percioche accordo legge vince. IV. Et fé per ventura alcuno patrone di naue^ § di nauilio farà ditenu" to per Signoria, , o per cattiua gente in alcun loca , fi quello loco , doue lui ditenuto farà, ^ fujfi loco^ che lui pojfa dare licentia a marinari^ Jia, che gli detti marinari vadino a viaggio^ ^ che f ano accordati a mefi^ il detto pa^ tron della nam il debba fare j O" non è tenuto di niente dare di tutto quel tempo ^ che lui farà fato per caufa di quello detenimento ^ che fatto li farà '^ percioche per colpa di lui non rimane , che non andasf a guadagnare , fi vie" tato non gli f US fi. ancora più , che il patrone della naue^ o nauilio affai ci perde ^ * lavettouaglia^ Cr confuma la fu a naue fé veramente il fuo nauilio. Impero fi il patron della naue , o nauilio fujfe detenuto per impedimento di Jtgnoria^ h di cattiue gente , fi lui farà in loco , doue pojfa dare licentia à marinari , C^* lui non lo farà 5 ani^i gli ritenirà con fi , lui è tenuto pagare per tanto come con lui ftarannoy percioche^ feluivoleua^ gli poteua hauer dato licentia 'y Cr poiché lui far non lo volfe ^ è ragione^ che gli debba pagare per tanto ^ come con lui fior anno, Saluo impero tutti fatti ^ 0 accordi ^che lui ha- uejfe fatto con loro , quando con lui fi accordarono , ^ CT^ loro con lui : Cr per la ragione fipradetta fu fatto quefio capitolo, * o (of.) * Pufque y peri ( terwijl hy verIJeft. ) 4 Et loro con lui,) L. & lui con loro. GAP. CCXXX. ^i palanche j vaji^ ò argani pigliati. PAtron di naue ^ 0 nauilio^ chepiglierà^ 0 appigionerà^ palanche ^^vafi 0 5 argani per bifogno della fua naue^ 0 fuo nauilio ^à trahere^ 0 '^ ava- rare y fi ^^ palanche , h gli vafi fi romperanno 5 fi lui haurà appigionati , non I Pala?2che) ^on\wsìA-àrcd\\xSy pdangAdkuntarfuftestereteSy qui nauihus fubjici- untur cum adttahuntm ad peUgus , vel cum ad littora fubducantur. Varrò de vita popui, Rom. llb. 4. Cum Poenus injreium ohvìam voiijfet nofiris , i^ quofdam cepifiet , crudelif- fimepropalangis carlnis fubjecerat , quo metu dehiliiaret nofiros. z Vafi) foni pU?7chesouchantiersqHÌ fervent a lancer unvaijjèau Sr Udino nel Ditti. 3 ^r^/?»/) betekent cygemlijkfodaanigeWind-afien, en Katrollen, als men gc- bruykt om eenlge fwaarte op te heyiren , or te verfetten. Cdius Calcagninus de Re Nau- tica lib. 1 4. adhibebzntur iS" peculinres emporeticis evocandifme oneribus trochlea , quas epa- goritas Graci , nojlri artemones , Vitruvius ergatas , vernacuUfimplicitas argana vocat, 4 Varar) iseygentlljk het Schip van 't Land in 't water brengen. Latini deducerc dtxsrunt Hirtius àè bello Afrif . Varus naues quas hiemis gratia/ubduxerat , deducit, Siet boven het 17 8. Kap. HET CONSULAAT VANDE ZEE. ^o^ diend hebben 5 voordat die Rovery gefchiede, 't zy dat hy vragc mogt genoten hebben, ofniet, omwatredei* era dat een verding boven de wet gaat. IV. En fo by geval de Schipper door de Overigheyd , of door -AUdt quaad Volk elders aangehouden word , en dat die plaats , daar hy JJrreZert aan gehouden word, een plaats is, daarhy't bootsvoikkanatdan-/V , en ken, is de voorfz. Schipper fulks gehouden te doen, hctzydathet^^^^^z^- voorfz. bootsvolk by de reys ^ f of) by de maand moet aangeno- ^^^"(^^f^f .•', < . ^ J ^ J . . , ^., t> cm de Ma- men Zijn •, en is niet gehouden jets voorde leg-dagen, Qit ter iaa- troofenaf ke vanhet belet, dat hem overgekomen is, geöcca{loneertzijn,te ^^^^wA-^», betaalen: nademaal dat hetaan hem niet geftaan heeft, en dat'hy ^ff^hf^ 't voordeel van de reys wel fougefegt hebben, fo het hem niet be- fr anders ^ iet was geweeft. Daarinbovenfchiet'er de Schipper genoeg by in, blyvenfi terwijl dat hy fijn Viótalie ^^ {confumeen) ^ en fijn Schip verergerd. ^^^-/5^ Maar fo de Schipper door de Overigheyd , of door quaad volk^^-^^^' opgehouden was op fodaanig een plaats, daar hy 't bootsvolk kon afdanken, en fulks niet gedaan, maar het in dienft gehouden had, is hyfchuldig het felvete betaalen voor al de tijd, die fy met hem flil gelegen hebben 5 want hy had haar konnen afdanken als hy wil- de, en terwijl dat hy't niet heeft wilkn doen, is het redelijk, dat hy haar voor de tijd, die fy met hem (lil leggen, betaale : behou- dens nogthans alle conventien, enakkordenjdie fymet ^ den an- der op 't aangaan van de huur gemaakt hebben. En om de bovenge- melde rede is dit Kapittel gemaakt. K A P. CCXXX- Van Rollen T>eelen ofW%nd^aJfen die genomen zijn. ipEnSchipperhebbendeeenige» Rollen, ^Deelen, of 5 Wind- A-'affen, ten dienften van fijn Schip genomen, ofgehuurt, om het op te trekken , 4 of in 't Water te brengen , is, indien hy fe gehuurthecft,nietgehouden, fodie Rollen, ofDeelen komentc breeken, aan den Schipper ( die fe toebehooren ) buyten de be- donge huur jets te betaalen. Maar fo hy fe genomen heeft fon> der confent van den Eygenaar , is hy fchuldig de Rollen , Dee- CLq len. ?o5 IL CONSOLATO DEL MARE. non e unuto di emenda fare , fé non folamente la pigione , che con lui hai4yk accordato , quando li appigiono al patron della nane. Imperò è te^ nuto di emendar quei vaf , o quelle palanche , o quelU argani , che a fervitio fuo fi faranno rotte ^ k quello^ di chi faranno 9 fenz,a contrafìo , fé lui li haurk pigliati fenz.a volontà di quelli , di chi fono. Et rompifi , ò non fi rompino^ tuttauia debba ejfer pagata la pigione y che accgrdata fa-^ ra tra di loro * contraflo^ ò refugio, * Menijs de tot | buyten alle ) fìet boven het 205. en volgende Kaplttellen* GAP. ccxxxi. « ^i f atrofie ^ che prometterà affettare ì mercanti. * PAtron di naue ^ 0 nauilio , che noleggici k la fua naue^ 0 nauilio a i mercanti^ Cr il patron della paue prometterà k i mercanti d'ajòctta- re certo tempo in quel loco , doue la naue , ò nauilio f ark porto , lui e tenU' lo di ajhettare il detto * che k i mercanti haurk promefo : C?" fé lui fi fartiffe con la naue ^ 0 nauilio innam^i di quel tempo ^ che tra il patrone ^ C^ i mercanti farà accordato ^ fé i detti mercanti foflerranno alcun dan* no 5 il patron della naue 0 nauilio è tenuto emenda fare k i mercanti di tutto quel danno ^ che per colpa fua hanno fofienuto . Et fé i mercanti non fpaccieranno , // patron della naue , ò del nauilio nel tempo , che loro h^ ueranno accordato con lui^ fé il patron della naue alcun danno riceuerk y o f ark più (pefa , li mercanti fono tenuti reftituire tutto il danno 5 CT" tuP' ta la fpefa ^ che per colpa di loro hauejfe fatta. Saluo impera , che fé il patron della naue duhitajfe d'impedimento di fignoria , 0 di nauilii arm^ ti d'inimici , 0 fiijfe in loco , cheglifuffe forz,a partirli per cattino tem* po , fé per quefte conditioni , che difopra fon dette fi partirà innanz^i dei' tempo , che tra di loro fark accordato il patron della naue ^ 0 del natii* Ho , non è tenuto à mercanti de i danni , che loro ne haueffino , percioche non fu colpa fua\ ne i mercanti k lui^ per quella medefma ragione, •* A dm ceri ( tot fekere dag. ) * Temps (tijd.) c A p. ccxxxn. T)iJpedttionedtnatiepromejfaà (ogni) giorno certo. M Ercnntiy che noleggiarono naue^ O" prometteranno al patron delta natia j 0 nauilio 3 che loro l'hanranno fpedito à tal giorno , C^ quel' U HET CONSULAAT VANDE ZEE. 307 len , of Wind-afTen die in fijn dienfi: gebroken zijn, aan den Ey- genaar te vergoeden , fonder tegtnleggcn. En liec zy dar defelve fdllen gebroken zijn, of niet, fai in alle gevallen de bedongehuur ^{fonder) uytyulgt, of tegenfeggen betaalt worden. KAP. CCXXXI. Van esn Schipper die de Koopluyden belooft heeft * (tot Ìz)k^itx\]òi)te fiillen wagten. ALseen Schipper fijn Schip aan eenige Koopluyden verhuurt ^ ende Schipper aan de Koopluyden belooft heeft, dathy haar ter plaatfe , daar het Schip gearriveert fai zijn , fekere tijd fai afwag- ten , is hy fchuldig die ^ ( tijd ) , volgens fijn gedaane beloften uy t te wagtenj en fohy binnen die tijd, dewelke tuffen de Schipper, en Koopluyden vaft geftelt is , met fijn Schip komt te vertrekken , en de voorfz. Koopluyden eenige fchaade daar door leyden , is de Schip- per gehouden aan de Koopluyden al de fchaade te vergoeden , die fy door defi^elfs toedoen fullen geleden hebben : en als de Koopluyden den Schipper ter befprokener tijd niet fullen in ftaat geftelt hebben om te konnen vertrekken , zijn de Koopluyden fchuldig, ingeval- Ie dat de Schipper eenige fchaade geleden , of eenige meerder onko- ften gedaan fai hebben, al die koften enfchaaden, diedefelveom harentwil gedaan heeft, tebetaalen. Behoudens dat fo de Schipper bedugtwas geweeft voor een beflagvan den Heer, of voor gewa- pende Schepen van Vyanden , of dat hy elders gelegen had , daar hy door ftorm genootfaakt wierd te vertrekken , in fodaanig een gele- gentheyd, alsgefegtis, isde Schipper, indienhy voordebeftem- de tijdkomttevertrekken, indefchaade, die de Koopluyden daar door fullen geleden hebben , niet gehouden j terwijl dat fulks by hem niet toegekomen is j gelijk ook de Koopluyden niet aan hem, om de felfde reede. KAP. CCXXXII. V(in belofte om het Schip tegens fekere tijd afte vaardigen, ALsde Koopluyden een Schip komen te bevragten, en aan den Schipper beloven, dat fy hemtengens fekere tijd fullen expe- 3o8 IL CONSOLATO DEL MARE. U promeffa ftrk fatta * con qmttro buoni tefiimomi , d farà fcritta nel ear'- toUrto delia naue^ o nauilio ,^ è data la fede tra il patrone della naue^ CT^' i mercanti , ò fera meffa alcuna pena , fé i detti mercanti in quel tempo non- hauranno fpedita la nane , o nauilio ^ fé il patrone della, naue vuole , gli puh dimandare quella pena , che tra. di loro mejfafarà-y Cr fé tra il patrone della naue ^ <Cr i mercanti pena alcuna po^ a non fa-' a, ^ il patro- ne della naue può dimandare a mercanti tutta la fpefa , che per colpa di lo7'o, kaaelfe fatta. Saluo iìvpero che fé ai mercanti f uffe interuen^to impe- dimento di Dio , o di mare , Ct^ che per colpa di loro non f uffe rimaflo , 'loro non Cono tenuti pagar al patrone della naue quella pena^ che difopra è detta 5 Cf che tra di loro fujfe mejfa , ne ancora fpefa , che il patrone della naue haueffc fatta , in quella medeftma forma. 1. 5 Se già in quel tempo ^ che farà accordato tra il patrone della na^ ue^ O^ li mercanti -i veniffe impedAmento di Signoria^ che loro non potefjl" no caricare , ne andare in alcun, loco , ne trahere neffuna co fa della terra ^ li m^ercanti non fono tenuti al patrone della naue di cofa. alcuna^ poiché non e colpa di loro. Impero fé finito il detto temp o ^ che i mercanti ha- ueranno accordato con ti patrone della naue , veniffe impedimento di Si" cnoria , C^" * mercanti per loro colpa non hauesfino fpedtto il patrone del" la naue , iili mercanti fono tenuti pagare la pena , che tra loro f uffe mejfa : C^ fé tra loro pena alcuna meffa.j ne. pofta. non farà , // mercanti fono te" nuti refiituire , Cr dare tutta, la fpefa , che il patrone della naue haueffh fjttto per colpa di toro y Cr ancora , pik tutta il danno , è tutto Vintereffo , che il patron della naue hauejfe fopportato ^ (C?^ fop onaffe. S alm che quel danno , C^ quelTi/nereffo debba cjfer mefo a ditione , C^ cognofcentia de due huomini , che ^ ano , €r fappino dell arte del mare > Cr quelli duci buoni huomini debbano moderare (per modo che) quel danno .^ Cr quel in" terejfo y che il patron della naue haura foflenuto per colpa de i mercanti y in modo icr forma y che il patrone della naue y c?" i mercanti rimanghino in ami" 1 Con quMtrohuoni tefiimonit,') L, con carta y, o co» tejlimonii, C A.r al, ^hcsn^, ò ab teftimonis. 2 Datala fede ) C a T a l. donada palmada. Proprie quod nojìrates dieunt , den Palm* flag geeven, by hï»ndta{iing beloov^n. Manus enim fidsi dicata y uidocet Servius ad huncverfumVirgiiii ^.^neid. Ipfe pater dextram Anchifes, hand multa mor atus y hat juveni ^ atque. anìmum pr^Jerni pignore fir.mat, Phypci dicimt ejfe conjecratas numinibm fmgula^ corports partes : ut Aurem Memori a y hinc ejly Cyntius aurem velile, &admonuit; Irontem Genio \ unde venerantes Deum tmgtmis frontem : Dextram fidei'j unde paulo pofi , Atque animum prasfenti pignorcfif;^- Biac : Genua mifericordU ; unde h&c tangimt rogantes» 3 Se già in ^ueL tempo ( iìet boven he.t 1 8^. Kap, HET CONSULAAT VANDE ZEE. ^or> dieeren , en in (laat ftellen om te konnen vertrekken , en die belohe in gefchrifc, * of in 'c by zijn van getuygen gedaan , ofin 'r Sch eeps- boeka:ingetekent is y of dat de Schipper en Koopluyden malkander by ^ woorden gelooft , of ecnige pene daar op geflelt hadden , kan de Schipper , by aldien dat de voorfz. Koopiuyden het Schip tegens die tijd niet Tullen geëxpediecrt hebben , de pene , die tuflchen henluy- dengèffeltis ( indien hy wil) vorderen: enals'ertuflchendeSchip- perenKoopluyden geen penegeilelt isjkan de Schipper al de koffen, diehy om harentwil gedaan heeft , van de Koopiuyden eyiTchen: ten waare dat de Koopiuyden door belet van den Hemel , of van de Zee verhinderd waren geweeft, en dat het aan henluyden Siet gellaan L'adi (in welken gevalle) fy niet fchuldig zijn aan den Schipperde voorfz.pene te betaalen , die tufien henluyden geftelt is , nog ook de onkoften , die de Schipper in dat geval gedaan mogt hebben. I. En '^ fo der op die felfde tijd , die tuilen de Schipper en Koop- ^Is'erbe- luydenbeflemt was , belet van Hooger hand komt , fo dat fy niet fui- !^[^^^ll^ len konnen laaden^ofjets van di€ plaats mèe-neemen 5 zijn de Koop- ^J^./^^ï^^,^^ luydenaandeSchipperinhct minll niet gehouden jt nademaaldatfy zijn ds daar geen oorfaaktoc geeven. Maar indien datter na verloop van d<: ^^^^^PP^^ ^» vooriz.tijd y die tullen de Schipper en Koopiuyden beftemt was, be- ^^nJ^ì let van Hooger hand quam , endat de Koopiuyden felfs oorfaak wa- malkander ren ge weeil, dat de Schipper de Reys niet had konnen voorfetten, ontjltjigem. zijn de Koopiuyden de pene daar op geftelt fchuldig te betaalen : en JT'^ '^l^^^^ fo der tuffen hen geen pene geflelt, of geflipuleert was,^ fullen de Koopluy^ K^ opluyden gehouden zijn al de onkoflen , die de Schipper om üar den het rent wil gedaan heeft, goed te doen en te betaalen , en daarinboven ^""^^P^p- ook al de fchaaden en intereffen 5 die de Schipper geleden heeft ^. en '^ti'dhld^- rog fai moeten leyden: met dien verftaande, dat de begrooting van denopge^, defelvefchaade en intereflen gellelt fai worden aan het oordeel , en ^^<>^en,. uytfpraak van twee goede Mannen , die de Zeevaart verflaan : en die goede Mannen moeten de fchaade en inter-effen, die de Schipper door toedoen der Koopiuyden geleden heeft , indiervocgen bemid- dellen, dat de Schipper en dé Koopiuyden geen klaagen hebben, endatdeSchipper en Koopiuyden invriendfchapen in vreedebly- Hetkon^ ven. En als de Schipper eenige vragt komt re genieten , is by gehou- der Ma* den het bootsvolk haar loon te p;eeven , naar beloop van de vra^t , '^^''-^^ j' i_ 1 r . 1 1 , -11 1 1 rT f • ^y moet na die hygenooten heeft : '^ dog hoed aanig akkoord deSchippermetde desSchip-. Koopiuyden komt aan te gaan, is hetbootsvolkgehouden fig dz^rp^rsvragt aantegedraagen. gereguieert: 3ro IL CONSOLATO DEL MARE. amie iti a •i Cr beneiiolentU. Et fé il patrone della naue guadagnajfe niente di mio^ hi .è tenuto di' dare À marinari per U loro falarii tn efnella for- ma <y che guadagnerà di nolo: ^ imperò qual fi voglia patto ^ che il patrone della naue farà con gli mercanti^ in cjuel patto debbano ejfer li marinari, ' IL Et in quel modo mede fimo , che difopra è detto , il patrone della fiaue è tenuto , C^ obligato k i mercanti , \che li prometterà effer fpedito à giorno certo , C^ per colpa di lui rimarra. : Et fé i marinari vanno À faUrio 5 il patrone delta nane non è tenuto dare , percioche il patron della nane non ha.ura accordato con loro , cjuandofup fpedito , ne cfuando nò. Imperò fé i marinari faranno accordati a mefi j (6c) il patrone della na- fte è tenuto tutto ) O^ in tanto come che tra di lui , O^ gli marinari fujjè accordato il giorno^ che lui gli accordio. III. Et noflri dnteccffori ^ che in prima cominciarmo andare per il mon- do , vederono , C^ connobbero , che quel danno , che tra il patrone della naue , CT gli mercanti potria effere , che fta meffo a difcrettone , O^ mo^ der at ione ^ peri buoni ^ del mare: percioche nejfuno fa ^ né puh fapere già ciuel danno ^ o quel fconcio ^ o quel impedimento ^ fé fark per fuo utile ^ o per fuo d.anno , perche e buona la moderatione , è temperamento de' buoni huomi- ni. Et fu fatto perda quejio copitolo. Perche fi mercanti non f ujfer o ^ non hifooneria far naue ^ nenauilio^ né fi le naui non fuffero ^ non fariano tanti huoni huomini mercanti , come fono 5 perche i mercanti debbano f offerire , <T comportare i patroni delle naui ^ C^ i patroni de i nanilii fono ancora più tenuti fojferire ^ C7" comportare i mercanti^ che gli mercanti non fono k i patroni delle naui , per molte ragioni , lequali non bifogna k noi hora di» re 5 ne recapitulare , percioche ogni uno è tanto certo , è tanto fauio , che le vede 5 O^ conofce -, Cy" fi per ventura ci fujfe alcuno , che fujfe tanto negli- eente ^ che non le fappia ^ dimandine k quelli ^ cheli forra ^ che lo fappino meglio di lui. 4 Impero qual fi voglia) fìet boven het 22 5. Kap. * tìomsns (Mannen.) GAP. CCXXXIIL Di naue , che ftiuerà di vetrine^ NAue , 0 nauilio , che fìiuerk di vettine , * fono tenuti dar huomi' ni^ che ftiuino la naue , 0 nauilio , con che fucino in loco ^ ^ ne potejfino hauer per danari y C^ fi faranno in loco , che non pojfino tro- uarc * Los mer cader s (deKoópluyden.^ * Ou ^ alwaar.) HET CONSULAAT VANDE ZEÈ. gn II. En de Schipper is opd€reIfdewijs,alsbovengeregtis,gehou- VmMa^^ den , enaanfpraaklijk, wanneer hy de Koopluydea belooft heeft ^?!r"fg'l^ 'ƒ fekere dag reysvaardig te fullen zijn , en in gebreeken bly Ft. En als ^-^ ^^^^^^ het bootsvolk voor feker vafl loon vaart , is de Schipper niet fchuldig mmen. haar jets te geeven, nademaalde Schipper met haar geen akkoord Matrcofen gemaakt heeft, wanneerdathygereetfou zijn, of niet. N4aaralshet dkbyde bootsvolk by de maand aangenomen is, moet de Schipper alles pre- ^^f^^^^ fteeren , wat hy ten dage van het contraót , met het bootsvolk ver- „IJ^en. fproken heeft. III. En onfe Voorouders, die eertiitsbegonnen hebben de Wae- ^He h- reld te doorreyfen , hebben geoordeeld , en verilaan , dat de begroo- ^^aTfcU^, ting van diefchaade, die tuilen de Schipperen Koopluyden komt te denenm- ontftaan , behoort geflelt te worden aan 't oordeel , en aan de bemid- terejfe?2 delling van goede *(7^f^«»m,) dicdeZeevaart verdaan: want nie- ^^^J,^^^^ mantkan diefchaade, eninterefTen, ofdatbeletvoorfien, en nie-'i^^^^^^^^l mant weet of het tot lijn voor , of nadeel fai zijn j en daarom is 't dien- denert ftig dat fulksby goede Mannenbeflegt en bemiddeld word. En daar- "^ordeiu om is dit Kapittel gemaakt. Wantfo der geen Koopluyden waren, fou het niet nodig zijn dat: men Schepen maakte , en fo der geen Schepen waren 5 foudenfigfoveelgoedeLuyden niet tot de Koop- man fchapb egee ven, als 'er nu doen: Dierhalven moeten de Koop- luyden de Schippers eenigfints tegemoet komen, en de Schippers moeten de Koopluyden nog meer te gemoet komen, als de Koop- luyden de Schippers ^ en dat om veele redenen , dewelke niet nodig zijn, om hier gefegt, of opgehaaltte worden: want yder is van figfelfs wel fo wijs, enervaaren^ dathy fe begrypen, en verilaan kan > en fo der al jemant was , die fo bot j en onagtfaam is , dat hy fe niet verilaan kan, die mag fig adrefleeren waar 'ï hem goed dunkt <5, byLuyden die 't beter weeten als hy. K A P. CCXXXIII. Van een Scht^ dat met ^Aar de-potten gelaadenwörd, ALseen Schip met Aarde- potten (al gelaaden worden, zijn* (^ Koopluyden) gehouden Volk te befehikken , om het Schip te (lu- wen , indien fy elders zijn * (^^^r ) fodaanig Volk om geld te kreygeii is'y en als fy elders zijn daar het om geld niet te krygen is, moetende Koopluyden akkordeerea metdeBootsgefdlenj, en de Bootsgefel- 312 IL CONSOLATO DLL MARE. uare per danari^ li mercanti fi debbano accordare coni marinari^ & i marinari lo debbano fare , O" gli mercanti li debbano pagare k dif" •crettione del nochiero -y Cr il nochiero debbe fare in modo Ct* forma , che gli marinari fieno bene pagati di loro f Attica, , è per tale modo , che li mercanti non nefujfmo male contenti -y O^ quefio debba ejfere mejfo in fede del nochic' ro : che il nochiero è meffb , come una bilancia di dire verità , C^ fare diritto tanto a i mereanti ^ come al patrone^ O^ ad ognuno ^ che nella naue vadi , che mn debba tenere più daWuno , che d'air altro ^ C^ fi lo fa^è pergiuro ^ O" fé prouato li fusfi , lui non [aria creduto p^r nejfw no tempo di gipvramcnto , che facesfi. Im.per-Q ^' il patrone promettere , o ac cor der A con gli mercanti 'Che farkfi'mare la naue , li mercanti non fi* no tenuti di appigionare fi ruatori. Ma il patrone della naue fi debba ac- cordare cm i marinari , * pagarli c^me difipra è detto. * si ;( indien. ) ^ Si los mariners fé velen e (indien deBootsgefellen willen en«) GAP. CCXXXIV. Se vetrine fi romperà in naue. SE alcuno patrone di naue , 0 nauilio haurk noleggiato lafua naue 5 h nauilio ad alcuni mercanti , CT gli mercanti caricheranno quella na-- ue^ 0 nauilio , che loro noleggiato hauranno , fi loro caricheranno di vet* ime 9 0 altri vafi di terra , C^* gli detti mercanti hauranno li fliuatori ^ che per loro fiiuano quella naue , h nauilio , che hanno noleggiata , fio. che quelli fiuatori , che per loro fliueranno , Cr loro ci hauranno pofti per le loro vettine , Cr vafi di terra a ftiuare , pofito che quei tali fliuino bene , 0 no ^ fi nejfuna vettina , 0 altro vafo fi romperanno ^ 0 fi confen^ tiranno , // patrone della naue non è tenuto di nejfuna menda fare , poiché per colpa di lui non farà fatto : * impero i mercanti ^ di chi quelle -vettine faranno ^ fono tenuti di dare a quel patron di naue 9 0 nauilie tutto quel nolo , che promejfo li hauranno per ciafcuna vettina. Impero è da intendere^ che il patrone della naue pojfa refiituire^ò moflrareli pez^zS in tcfiimonio di quella vettina^ 0 vettine^ che rotte (v faranno ^fenz.a contrafio. I. JUfa (è il patrone della naue , 0 nauilio farà jìiuare quelle vettine , O^ ifiiuatori^ che ci metterà^ fiiueranno bene ^ fu fficientememe^ o^ fin- 7^ * E {en.} HET CONSULAAT VANDE ZEE. 513 len moeten hetdoeii) en de Koopluyden moeten haar betaalen ter difcretie van de Stuurman 5 en de Stuurman moet het fo Hellen, dat liet bootsvolk voor hun arbeyt wel beloont \vord,en dat de Koopluy- den genoegen hebben j enditmoetmenaandeEerlijkheydvan den Stuurman bevolen laaten: want men moet de Stuurman ^nmerken alseen Bilans, diegeflelt isomdewaarheyd te feggen, en regi te doenfo wel aan de Schipper, als aan de Koopluyden , en een ygelijk o die op 't Schip is: en hy moet den een niet meer toegedaan zijn als den ander 3 en indien hyfulks doet, ishymyneedigj en fo het hem beweefen word fai hy nooyt op den Eed , die hy doet , gelooft wor- den. Maarals de Schipper aan de Koopluyden belooft heeft, of met defelve geakkordeert is, dathy felfs het Schip fai laaten fluwen , zijn de Koopluyden niet gehouden Sjouwers te huuren, maar de Schipper moet met het bootsvolk akkordeeren, ^ (^als het bwtsvolk^ wil y€n) haarbelooncn indiervoegen , als boven gefegt is. KAP CCXXXIV. i^ls de Totten in het Sehi^ breeken. 