Handboek der verloskunde ...
gingen der baarmoeder als oorzaak van mocijelijke geboor- ten en verkeerde ligging van het kind heeft opgegeven; na hem is zij een geruimen tijd ais zoodanig aangenomen , zoodat men de keeriug ondernam in elk geval van fcheef- ligging der baarmoeder. Naderhand heeft men hare werking in twijfel getrokken, zoodat zelfs doer ( AbhandU . I, B, — -93 — gel matigheid eener verlosfmg , dan de gewone fche'etfè ligging, (waarbij liet fchecdegedcelte naar de tegen- 2. Sc. S. 129.) dezelve geheel ontkent, van Deventer en zijne navolgers hebben de uitwerking der verplaatfing van de baarmoeder te ongunftig , en boer dezelve te eeiN zijdig en als van te weinig belang voorgemeld. Wanneer men in aanmerking neemt hetgeen voorheen gezegd is , omtrent de rigting van de zamentrekking der baarmoeder naar der- zelver as, kan het niet onverfchillig zijn of het voorlig- gend deel des kinds naar het midden der bekkenholte of tegen een’ der randen gedreven wordt ; in dit laacfte geval wordt zelfs bij de beste ligging het achterhoofd gedrukt tegen de ongenaamde lijn, terwijl het beweegbaar gedeelte des' hoofds , hetwelk niet vast ligt, in het bekken daalt, of indien de fcheefligging zeer aanmerkelijk is , fchiet het hoofd over dezen rand heen , en een ander deel van het kind vertoont zich boven den ingang van het bekken. De ondervinding der beroemd ft-e verloskundigen bevestigt deze nadeelen volkomen, doch leert tevens, dat dikwijls alle deze gevolgen eensklaps voorgekomen of verwijderd worden door de vrouw te doen liggen op die zijde, welke tegenovergefteld is aan die van den bodem der baarmoeder. Vergelijk a. e. von siebold , Lehrbuch der theoretisch - praktischen JE Jitbindimgs kunde. Th. I. S. 22 1. LUCINA , 2. 13. 2. St. S. I. VAN DEN ENDEN, Eerloskund . ivaarm bl. 40. 62. F. L.- MEISSNER , die Eislocationen der Gebürmutter etc. von Seiten ihres Entstehen , ihres Einfluss und ihres Behandl. Th. II, Leipz. 1821. 8. Alle de afwijkingen der baarmoeder uit de as van het groote bekken worden bevorderd door de bijzondere ge- daante van het bekken en van den ruggegraac , of door de te groote flapheid en rekbaarheid der buikfpieren. Daar de ronde wand der baarmoeder niet gemakkelijker kan rusten* op de gewelfde kolom der lendewervelen, zijn kleine zijd- I. D. T zijde van die der afwijking van den bodem der baar- moeder is gerigt). 4) De Jcheeye gedaante der waardfehe afwijkingen zeer gewoon, en wel meest altijd naar de regterzijde; een gevolg van de plaatfmg der flexura coli sinistra en des endeldarms. Meer dan gewone wijdte en vlakte der darmbeenderen en verkeerde buiging van de ruggegraac kunnen de baarmoeder ook zijdwaart* doen over- hellen. Zij hangt voorwaarts over, wanneer het bekken in die rigting te veel van de ruggegraat afwijkt, en deze af- wijking is de moeijelijkfte en gevaarlijkfte van alle ; want de baarmoeder eenmaal buiten den as van het bekken ge- weken zijnde, heeft geheel geene bepaling, dan door de buikfpieren, welke even als het buikvlies of de banden van de baarmoeder aanmerkelijk uitgefpannen kunnen worden. (Zie F. B. os lander’s Grundr . der Entbindungsh. Th. II» §. 212.)» Dc verflapping der buikfpieren, welke oorzaak en uitwerking tevens is der voorwaartsverplaatfing , wordt eene nieuwe bron van gevaar na de verlosfmg, dewijl de vaten van den buik hun behoorlijken fteun misfende , liet bloed niet opwaarts kunnen voeren, waarvan eene fnclle, fomtijds doodelijke bezwijming het gevolg is. Vertraging der geboorte, fterke uitwendige onderfteuning van den buik, horizontale ligging, opwekkende middelen en dergeli'ken zijn hier aangewezen. — Bij de achterwaartfche ligging der baarmoeder, die zelden voorkomt, is eene tegenover- geftelde plaatfmg der vrouw aangewezen, en fom wijlen ook het bevorderen der verlosfing. — Bij al deze fcheeve liggingen is de baarmoedermond aan de tegenovergeftelde zijde van den bodem gelegen, de ontfluiting gcfchicdt langzaam en zoodanig, dat veeltijds dat gedeelte, hetwelk door het voorliggende kindsdeel gedrukt wordt, dikker is dan het andere ; bij de ligging naar voren kan de baar- moedermond zoo hoog zijn ópgetrokken tegen het heilig- been , dat hij niet te vinden is. — 295 - baarmoeder , waarbij er cene algemeene ongelijke uit- zetting van de baarmoeder op zoodanige wijze plaats heeft , dat hare as niet van het middelpunt van haren bodem door den baarmoedermond loopt, maar het fcheedegedeelte dikwijls naar dezelfde zijde gerigt is , waarhenen de bodem is gekeerd. 5) Een bijzonder merkwaardig geval , waarbij de voorde wand van de baarmoeder met den rand van het net was zamen- gegroeid, en de zwangere vrouw plotfeling ftierf, voordat de zwangerheid nog ten halve volbragt was, is door weïdmann medegedeeld. *. 6) Onregelmatige (krampachtigej en aanhoudende zamentrekkingen van bijzondere plaatfen der baarmoeder , waardoor het kind zoo vast wordt gehouden, dat het, zoo lang zij duren , noch door de natuur , noch door bloot werk- tuigelijke hulp kan geboren worden * * (*). (*) Deze onregelmatige zamentrekkingen hebben veelal plaats bij zwakke vrouwen met een aandoénlijk zenuwgeftel , en komen veelal in de latere tijdperken der verlosfmg voor. Krampachtige en zenuwtoevallen , liet meer dan gewoonlijk terugtreden van het kind na iedere wee, en een krampach- tige pols , doen dezen toeftand vermoeden. Kramp (lil lende geneesmiddelen, fomwijlen eene aderlating, warme clysmata, voetbaden, opium, omflagen om den buik van lijnmeel en kamillen, melk met opium, infpuitingen van melk of lijn- meelafkookfel , olie en opium , enz. , alsmede de keering of de tang zijn hier aangewezen. Dikwijls echter is hec hoogst moeijelijk voor den verloskundige, om alles geluk- kig te doen afloopen. Vergelijk baudelocque , §. 1117. en de door froriep aangehaalde werkên. — Zie ook j. c. UNZER , cur. femin . Europ. et illustr, prae rusticis gerit, aliis simt partus laborosiores. Gött. 1771. 4* T a C. F. C. HRNNEMANN, de oblüjuUate uteri etc. Goett. 1769. D. JAHN , de situ uteri obliquo. HelmsC. 1785. baudeloCQUE’s l’ art de s accouchemens , p. 477. sqq. BOER, itber das Tnwahre der gemeinen BegriJJ'e von der Schiefslehung der Gebarmutter ; in deszelfs Abh. und Kers. j. 2. Buch. S. 84—103. LEOPOLD COLLMAiWn’s Abhandlung eiber die Scheefste bung der Gebarmutter und die verre hie denen G altungt n der Blutfliisse des tveiblichen Gcschlechts. Wien. 1818. 8. * Memoria casus rari in gynaeccis praecipue adnotandi , cum uteri antic a facie omenti margo ex aliqua peu te coaluerat ; praegnans facta } medium graviditatis non assecuta inopinato moritur . Moguntiaci , 1818. 4. in. pi. stark's neues Archiv. i. Bd. i. St. S. 88. CAITSKELL in the London medical repository , 1823. March, p. 20ÓI moll en eldik's tijdschrift , 111. Jaarg. 2. St. bl. 179. III. Jaarg. 3. Sc. bl. 764. V. Jaarg. 1. Sr. bl.93. VII. Jaarg. 5. St. bl. 449. RUST, Magazin u. s. tc XV. B. 2. Heft. 38a. XXXVI. B. 3. Heft. S. 573. §. 268. 7) Scheuring van dc baarmoeder , door Booten , Beken , enz. , vooral fcheuring door inwendige oor- zaken, inzonderheid bij eene gebrekkige vorming, on- gefchikte ligging, enz. der baarmoeder. Deze ver- fcheuring gaat vergezeld van een inwendig geruisch , de weeën houden plotfeling op, het voorliggende deel verdwijnt geheel, of komt, als het kind Hechts ten deele door de fcheur dringt, ten minfte in een hoo- geren Band dan te voren bij het uitwendig onderzoek voelt men de deelen des kinds onmiddellijk door de bek leed fel en des buiks. (*) S) Opcnfchcuring van dc fcheedc * * , die zeer zelden , en dan Hechts bij een (*) De fcheuring der baarmoeder, gewoonlijk het gevolg der geweldige zamentrekking derzeive, kenmerkt zich door plotfelijk ophouden der weeën, zwakte, bleekworden , fiaauwten , ftuipen, kleinen, naauwelijks voelbaren pols, koude der ledematen en het veelal verdwijnen van het voor- Viggende deel; de darmen treden fomwijlen in de baarmoe- der en fcheede , of zakken uit, en men voelt de ledematen en ook wel de beweging des kinds door de buikbekleed- felen. De verlosfing op de beste wijze te volbrengen, is het eenigüe middel ter redding van het kind, en fo intijds , hoewel zelden, tot het levensbehoud der moeder; zij gefchiedt door de keering of door de tang, of bijaldien het kind in de buikholte is uitgeftort , door de opening der buikholte. Men raadplege ook nog baudelocque §. 2156. HALLER, Opera minora. Tom. III. p. 335. v. D. ENDEN, ' c. a. pl. XX1Ï. waarn. bl. 329. kaltschmidt , Progr. de puei'perci hernia et ruptura uteri vaginae laborante . jena, 1754. j. STEIDELE, Observationes de rupto in partu. utero ; in wasserberg’s Opiisc . min, fase. I. pag. 6 4. (CRANTZ , STEIDELE et LEBMACHER , de utero in partu rupto ; in wasserberg's Diss, fase, I. N°. 2. Observations on the rupture of the gravid uterus by DOUGLAS. Lond, 1788. 4. Two plates of a ruptured and inverted uterus ; by T. denman. Lond, 1788. 4. DENDY in The London medical repository and review, Lond. 1826. Mei. — w. BIRCH en SCUM IT, in Medico]- chirurgie al ’Transac- tions. Vol. XIII. P. II. Lond. 1827. else in horn’s Archiv, fiir med. Erfahr . 1828. Mei. vooral ook e. von siebold's , Handboek, III. D. 3. en 4. St. bl. 309—320. Med. c/iir, Zeitung , 1825. 17 Febr. Beylags zur N9. 14. <S. 255. Dictionaire des sciences medicales. Tom. XLIX. p. 249. art. rupture de la matrice, belangrijk. Gumeins. Deutsche Zeiischr , etc . T, Bd. L St, Weimar, 1826, — 298 — naan wen bekken -ingang en hoogen fland der baar- moeder plaats heeft. 9) Uitzakking der baarmoeder , die dooreen te wijd bekken, fiapheid der baarmoeder- banden en der fcheede bevorderd, en door ligchaams- infpanningen te weeg gebragt kan worden. (•) 10) Vcrnaauv,'itig van den uitwendigen baarmoeder - mond , zarnengroeijing met een van de zijwanden der fcheede, krampachtige zamentrekking en vercelting (*) In een te wijd bekken heeft de baarmoeder te weinig deun , en hier moet de kunst de natuur te hulp komen door onderdcuning van den buik met de handen, doelmatige ligging en leiding der geboorte, verbieden van alle te hevige infpanning tot het verarbeiden der weeën, en men trachte zoo veel mogelijk voor te komen, dat eene onvolkomene uitzakking niet in eene volkomene verandere. De volkomene uitzakking der baarmoeder bij de geboorte is eene der gevaarlijkde toevallen, wegens de dikwijls op dezelve volgende verderving. Men moet dezelve zoodra mogelijk trachten terug te brengen , en vervolgens de verlosfmg , naar omdandigheden aan de natuur overlaten , of door tang of keering bevorderen. Dij ontdeking en zwelling der baarmoeder is dit echter meestal onmogelijk, en als dan wordt na verrigte verlosfmg de baarmoeder in hare plaats herdeld. Leerzame waarnemingen van uitgezakte baar- moeders vindt men bij van den enden, p. 320-328. stark's neue Archiv, I. B. 1. St. S. 73. II. B. S. 240. Zie ook F. C. FABRICIUS , de foetus vii'i extraction? uien prolapsu. Halae , 1748* J- F* osiander , diss. de fluxu menntmo et uteri prolapsu. Goctt. 1 8 1 8. MEISNER , t. a. pl. j. n. w. KLINGE, comment . de uteri procidentia etc. Gött. 1789. 8. Vooral ook e. von siebold's Handboek enz. III. D. 3. en 4. St. bl. 321 — 328. IV. D. 2. hl, 273—308. en aldaar aflngeh. lchrijvers. ( callositcit (?)) van denzelve. n) Verriaaming en gedeeltelijke toegroeijing der fcheedc , en de gebreken van de uitwendige teeldeelen (§. 84 — 86.) hebben een bijzonderen invloed op den afloop van het derde cn vierde tijdperk der verlosfing. (*) (*) Men zij fleeds oplettend, om de volkomeuc en tegennatuurlijke vernaauwing en onrekbaarheid niet te ver- warren met de hardheid en zeer langzame ontfluiting, welke niet zelden bij bejaarden, voor het eerst barenden, plaats heeft; hier helpt geduld, het befmeeren met vet, imgt. epiatum , een dampbad en eene krampflillende behandeling. Alle werktuigelijke uitrekking (offehoon door osiander aanbevolen) is nadeelig. — In werkelijk tegennatuurlijke vernaauwing van den baarmoedermond is de verwijding van denzelven door het mes het beste middel, hetwelk meer- malen met eenen gelukkigen uitdag in het werk is gefield, en altijd de voorkeur verdient boven de infeheuring, die in deze gevallen volgt op het geweld der weeën. In zeld- zame gevallen kan (als een gevolg van ontfleking) de ver- naauwing zoo Perk zijn , dat de baarmoeder eerder van de fcheede zou affeheuren , of met het hind worden afgedre- ven , dan dat eenig deel van het kind eenen doorgang zou kunnen vinden. Zie fritse , in horn's Archiv far med. Erfahr. III. B. I. St. S. 35. PIETSCH , Journal de me - deerne. Tom. XXXVIII. p. 76. SAUCEROTTE , Ibid. Tom. XXVIII. p. 64. moll en elïhk's prakt, tijdschrift, VII. Jaarg. 5. St. bl. 449—455. froriep's Notizen u.s.w* XVI II. N°. 6. GUILLEMOT, Journal univ er sel des sciences medicates. Paris, 1828. Jan. wittig, Diss. sistens ohser - vationem vaginae in parturiendo disruptae . Wurceb. 1828. NAUGHTON , ill the London medical repository and review. Lond. 1828. Mai. Vooral ook e. von siebold, Handboek *nst III, D. 2. St, bl. 211 — 235. j. j. DEHLINC , d* rupto in partu utero. A ltd OF I. in HALLER! (lisp. chir . Vf»l. III. Np. 82. j. J. MULLER, da rupto in partu utero. Basil, 1745. ~-r Ibid. N°. 83. r. N. CRANTZ, commenjarms de ruplo in partus Jolorilu* a foetu utero . Lipsiae, 1 75^». 8. j. C. GEHLER, Progr. I If. de utero in partu rupto. Lips. 1783. 4. in dcszelfs kleine Schriften. II. Th. N°. 9. to. u. OENAL'X, Piss, sur la rupture de la matrice. Paris, 1804. 4. SAXTORPH , gesamm. Schrift. S. 274. * * doer's Abhandl. I. Bd. 1. Buch. S. 24. ffg. S. 6 2. fgd. II. Bd. 4. Buch. S. 60—68. stein’s Annalen. 1. Stück. S. loi. Loder’s Journal. 2. Bd. S. 768. Geschichte eincr Zerxeissurrg der Tut terse heide \'on c. L. KLOSE, in VON SIEBOLd's Journal fir Geburtsh'ufe etc. I. B. i. St. S. 80. K. E. HEDERICH praes. c. G. ESCHENBACII , diss. sisten* partus cum placenta- praei'ia atqr/e ruplura uteri com- plicala , his tori am. Lips. 1814. 4* Die Zerreissung der Gebarmutler etc. ein J^rozess. zicis- schen BAUDELOCQUE und SACOMBE, a. d. Fr. mit Anm. von G. K. H. SANDER. GoCtt. 1 8o7. 8. ♦ {kites of laceration of the uterus. Bij RADCLIFFE tvood. London medical repository. 1821. Juny pag. 450. (hoogst belangrijk.) LASSUS , Heelkundige Ziektekunde. II. D. 2. St. * * * MÜLLNER'S Nachricht von einer samml dern Kindt ausgej allenen Gebarmutler. Numb. 1771. T. von siEBOLD , in Lucina. III. Bd. 3. St. S. 37:. * * * * j. LABORDETTE, Obliteration presque totale du va- g/n che.z une femme grosse de son second enfant. In het Journal de medecvir par CORVICARH, LF.Rorj fp poyrn, 1812. Tom. XXII. p. 138. Journal de méde cine . Tom. XXX. p. 140. Zu?ei Falie von Ruptur des Uterus von 3. o. coffin 9 in de Salzb, med. chir . Zeitung. 1819. P* 325» §. 269, 12) Tc groote helling van het bekken (§. 51. 52, -53 welke zich door een hangbuik, zonder ver* llapping van de buikbekleedfelen , door diepe inbui» ging van de ruggegraat, door beneden- en achterwaarts gerigte uitwendige teeldeelen , te kennen geeft , belet gewoonlijk het voorwaartsdringen van het voorliggende hoofd, geeft aanleiding tot het ^uitzakken van andere deelen , en verwekt daarbij ligtelijk drukking op de pisblaas en moeijelijke pisontlasting, enz. 13) Een te wijd bekken (§. 65.) veroorzaakt, dat het voor- liggend hoofd in het laatfte tijdperk der zwangerheid (vooral wanneer het bekken , bij een wijden bekken» ingang, tevens eene geringe helling heeft) geheel in het bekken treedt, en bij de zwangere vrouw het gevoel verwekt , als wilde er iets uit haar liffchaam dringen; de voeten en fchaamlippen zwellen op, en de doelgang en de pisontlasting is belemmerd. Is ook de uitgang te wijd, dan kan de verlosfing te fpoedig eindigen, het kind met de vliezen geboren worden, op den grond vallen, en allerhevigde bloeddortingen , ja dikwijls zelfs omkeeringen van de baarmoeder ontdaan. j. c. ebermaier , de nimia pelvis m\iliebris amplitudine et\ Gött. 1797. sAXTOrph's gesamrnelle Schriften. S. 37. I,. V. HERDER , Rei tra ge etc , — 3° 2 §. 5*32. 14) Bene wezenlijke (en betrekkelijke (§. 272.)) te groote engte des bekkens ($. 64 en 65.) , waarbij het ligchaam op het einde der zwangerheid niet flinkt, cn het voorliggendc deel (het hoofd) in het bekken bijna niet bereikbaar is. Het kind kan in het geheel niet, of alleen met moeite, in den ingang des bekkens komen , het blijft te lang in de bekkenholtc zitten , en kan in het geheel niet , of ten minde niet door de natuurkrachten alleen, door den uitgang heendringen. 15) / re einde deden , die de ruimte des bekkens ver- minderen, maken insgelijks de verlosfmg onregelma- tig , al ware zij ook ten aanzien van de ligging des kinds volkomen regelmatig; daartoe behooren : a) cene zoodanige ophooping van pis in de blaas , dat er gevaar van verlamming volgt; b ) blaasfleenen ; c) ver- hardingen, gezwellen •• cn absccssen in de fchccde (en in de naburige deelcn) , die fomtijds, als zij zich bij het doordringen des hoofds openen, een minkun- digen verloskundige kunnen doen vermoeden , dat de etter uit het hoofd des kinds is gekomen ; d) been- uitwasfen , becnfpekgczwellen in de bekkenholtc , en meer dergelijke gebreken. Somtijds moet men hiertoe ook opgehoopte drekftolfen brengen (*). (*) Danr men cenige zeldzame gevallen heeft waar- genomen, waarin de blaas tegelijk met den voorden wand der fchccde voor het hoofd was ingedaa.'d , zoo zij men deeds oplettend, om een dergclijk gezwel niet voor de gefpannenc waecrvliezcn te houden, maar hetzelve door den catheter te onderzoeken en te doen verdwijnen. Men leze A. SNOEK, Verlosk, ivaam . van zeldzame ’e vallen , Leid, 1792. 6. wanrn, — corvisari/s Journa' de midi- z. A. EUECHNER, de dijfcultate pariendi ex mala peins con forma done. llalae, 1756. (vergelijk §. 67.) MEYER , de partu d/Jfcili et laborioso ob angustarn nirnis et depravaiam pelvim. Argent. 1777. * * drew , in het Edinburgh medical and surgical jour- nal. ]an. 1805, in het Hoogd. vertaald (in de voorrede van abernethy's med. chir. Beobachtungen) door g. f. meckel, Halle 1809. V— XV. MERRIMAN, in de medico-chirurgical transactions. Vol. X. Part. i. Lond. 1819. E. c. DE FREMERY , da mutationihus figurae pelvis etc. L. B. 1793. 4. Ceb. Demonstr. VII. Heft. Taf. 27-30. Heft 1. Taf. 2. III. Van de onregelmatige verlosfmg ^ ten gevolge van gebreken en ziekten van het kind. §• 271. De oorzaken , die tot de derde klasfe der onregel- matige verlosfmg behooren , door welken eene anders regelmatige verlosfmg (§. 228 — 251.) onregelmatig , en eene vroeger reeds onregelmatige (§. 252 — 270.) nog meer onregelmatig wordt , betreffen niet alleen het kind, maar ook de deelen die het omgeven. — cine. Tom. XXV. 1822. p. 398. Gevallen van knoest- gezwellen in de febeede verhaalt van den enden , t. a. p!, Abscesfen moeten , indien zij den doorgang verhinderen , en van zelve niet bersten, geopend worden ; men verzeker? zich echter vooraf van den waren aard van het gezwel om gcene fcheedebreuk voor een absces te nemen. Somwijlen is de ftofverzameling achter de febeede in de buikholce en belet de verlosfmg, of de febeede loopt gevaar van daar-' door te bersten; in dit geval doet men best het gezwel bij ujds te openen door middel eener troiquart , make echtei de wond zoo klein mogelijk. 3°4 — Eigenlijk zouden hiertoe ook de buitenbaarmoederlijke zwangerheid (§. 129— 201.)? en de onregelmatige liggingen des kinds (§. 253 — 261.) behooren , indien zij niet , wegens hare groote belangrijkheid , cene af- zonderlijke befchouwing hadden gevorderd. §• 272. A. Tot de oorzaken , dïe alleen het kind betref - fen , behoort: 1) een te groot hoofd van het kind , dat of wezenlijk te groot (zoodat zijne afmetingen de vereischte maat (§. 169.) overfchrijden) , of Hechts in zoo verre voor een bekken van gemiddelde ruimte te groot is, als de naden en fontanellen gedeeltelijk of geheel verbeend zijn (hetgeen echter Hechts zc’d* zaam plaats heeft) , zoodat de beenderen van het bekkeneel niet over elkander kunnen heen fchuivcn , en op deze wijze het hoofd niet behoorlijk naar liet bekken kunnen wijzigen. liet gevolg daarvan is, dat het hoofd niet behoorlijk door het bekken gaat, maar in eene der openingen daarvan vast blijft Haan. Men noemt dit de beklemming (paragomphosis , caput inoumatum ,) en neemt gewoonlijk drie graden daar- van aan. De ccrHe graad, waarbij het hoofd wel bijna onmerkbaar, hoezeer toch werkelijk, in het bekken voortbewogen wordt, moet (bijaldien erdoor bijzondere omHandigheden geen gevaar voor moeder of kind ontHaat) , nog niet als onregelmatig , maar als eene fchijnbare beklemming bcfchouwd worden , die ook kan voorkomen , als het hoofd gedurende cenigcn tijd in eene minder gunHigc afmeting of in eene eenigzins fcheevc ligging intreedt. In den twee- den graad, waar de weeën het te groote hoofd niet - 3°5 - meer kunnen doen vorderen , maar altijd zwakker wor- den , kan de verlosfing door de krachten der natuur niet anders volbragt worden , dan door het kind daarbij aan een bijna zeker levensgevaar bloot te (tel- len, en de moeder aan eene menigte gevaarlijke toe- vallen te onderwerpen. In den derden graad van de beklemming zijn de krachten der natuur doorgaans niet toereikend , om de verlosfing te volbrengen ; het hoofd is te groot, al ware ook na den dood des kinds , door de (linking van het hoofdgezwel , zijn omvang eenigzins verminderd. De beklemming kan echter ook bij eene volkomen regelmatige gedaante van het hoofd plaats hebben , als het hoofd , wegens een te eng bekken. Hechts eene betrekkelijke (§. 270.) overmatige grootte heeft (*). (*) Wanneer de verhouding van het kind tot het bek- ken zeer ongelijk is, kan het in het geheel niet ingeklemd worden; dus zal een hoofd van drie en een half duim in zijne dvvarfe afmeting niet in eene conjugata van twee duim indringen , maar boven het kleine bekken beweegbaar blijven liggen; dan als de conjugata drieduim houdt en het kind de gewone grootte heeft , is fomtijds de werking der natuur zoo vermogend , dat zij het hoofd , door de naden over elkander te fchuiven , genoegzaam kan verklei, nen , om hetzelve in de vernaauvvde conjugata te drijven. Dan offehoon wij ons in vele gevallen over het groot ver- mogen der natuur met regt mogen verwonderen, zoo is hetzelve in ware beklemming veelal ongenoegzaam ; na lang wachten derft het kind, en de moeder komt om door de kwetfing, drukking, ontdeking en verderving der dee- len, die met de verlosfing in betrekking daan, en door -de uitputting van hare krachten. Gelukkig dat wij in de tang (indien flechts de evenredigheid tusfehen kind en bekken — 30Ö — J. E. UEBENSTREIT, ^ caj>i ton thus Icdtorutsa partu nascen~ tibus. Lips. 1/43* 4. j. C. AULBER , Diss, de pracgiiandi foetus capdr partum impediente, Gicssae, 1745* 4* ARMBRUSTER, de paragomphosi capitis foetus in partu. Goett. 1749. K AI.TSCH MIDT , de variis partus impediments cx capitis vitio . Jena, 1757. SAXTORPli's ges . Schriften. S. 7 1. nice al te groot is) een middel hebben dat ons niet ligt verlaat. In eene ware beklemming (die alleen na voorafgegane flerke weeën ontflant). Raat het hoofd vast in het bekken, het voorliggende deel is geweldig gezwollen en daardoor lager ingedaald, terwijl het beenig gedeelte van het hoofd geplaatst is, tusfehen twee punten van den ingang des bekkens, en niet dan met vele moeite opwaarts, en fom- tijds nog bezwanrlijker naar beneden, bewogen wordt* De zachte deelen der barende zijn door den verhinderden bloedsomloop , de fcheede en de bnarmoedermond door de drukking zelve , welke ontfteking en verfterving ver- oorzaakt , flerk gezwollen ; tevens is de pisontlasting meestal geheel verhinderd. In verreweg dc meeste ge- vallen ligt het hoofd met zijne dwarfe afmeting in de regte van den ingang (zie §. 63.); doch de beklemming kan ook in dc dwarfe en fchuinfche afmetingen des bek- kens plaats hebben , en hoew'el de beklemming meest in de bovenfie opening gefchiedt, kunnen echter ook in het midden en aan den uitgang van het bekken gebreken in de evenredigheid plaats hebben, die de geboorte van het hoofd verhinderen. — De beklemming van andere deelen, dan het hoofd, wordt bij §. 485 behandeld. §• *73- 2) Wanjïaltigheid des kinds , namelijk : de monstra per excessum (§. 283.)* Gewoonlijk is ook het be~ loop der verlosfing van zulke wanftaltige kinderen onregelmatig, hoezeer er ook vele voorbeelden zijn, dat de natuur alleen zonder groote moeijelijkheden zoodanige verlosfingen volbragt heeft , (Van dien aard is bij voorbeeld de geboorte van een kind met twee hoofden , of van twee kinderen , die op de eene of andere plaats des ligchaams met elkander zijn zamen- gegroeid. — Onyolkomene misgeboorten en wanftal* tigheden (monstra per defectum et situm mutatum ) maken gewoonlijk alleen de herkenning en niet den afloop der verlosfing bezwaarlijk (§. 184 en 185.), of het moest zijn , dat , als er een deel ontbrak , een ander deel weder zeer groot ware, b. v. als bij hoof- delooze kinderen , waar men de herfenen bloot op de grondvlakte des fchedels voelt liggen ( 'acephaU ) , de fchouders zeer breed en dik zijn (*). ( :<) Dit laatfie heeft bij hoofdelooze kinderen vooral plaats , is echter zelden oorzaak eener onregelmatige verlos- fing, en dan zelfs is kunsthulp niet moeijelijk. Hij, die de meest voorkomende gevallen van misgeboorten feeds voor oogen heeft, de noodige verloskundige kennis en een goed oordeel bezit, zal voor elk dezer gevallen ge- makkelijk de wijze hoe te helpen kunnen opmaken. — » De hindernisfen , welke door de gebrekkige vorming der vrucht aan de verlosfing worden toegebragt, zijn onlangs naauwkeurig befchreven door a. duges, in de Memoires de V academie royale de medicine . Tom. I. Paris, 1828. 8. met 6 pl. Eene verlosfing, die door buitengewoon groote nieren onregelmatig was , befchreef j. f. osiander , Gemeins. Deutsche Zeitschrift. Weimar, 1826. i. St. Vergelijk verder de bij §. 185 — 185 aangeh. fchrijvers , en Dict% des sciences med» art . monstruosité » 1 — 3°3 S. Q74. 3) Waterzucht ran ha kind: a') Waterhoofd ( hydrocephalus ) , hetwelk men herkent uit de ver van een verwijderde naden en aan de veel te groote fontanellen , en hetwelk zich fomtijds boven den bekken- ingang voordoet, als een groot en plat ge- zwel, met eenige beendeelen en eene meer of min duidelijke vochtgolving. liet hoofd kan daarbij *) ge- heel buitengewoon kegelvormig gepunt, of plat gemaakt worden (dit laatlle heeft gewoonlijk aan de grondvlakte des fchedels plaats, en het water vloeit door mond , neus , oogen en ooren weg) ; in beide gevallen kan het hoofd alsdan door de weeën alleen voort bewogen worden , ol' v) het wordt in het bek- ken beklemd, of f) het kan zelfs niet in het bekken dringen , en in deze beide gevallen kunnen de krach- ten der natuur niets uitrigten. (*) b ) Buikwater- zucht kan bij een voldragen kind den voortgang der verlosfing tot een hinderpaal zijn , dien men nog daarenboven dikwijls niet eens verwachtte, dewijl het hoofd niet groot is en gemakkelijk geboren werd. Het kind overleeft zijne geboorte in liet geheel niet , of Hechts een zeer korten tijd. Is het kind ontijdig, dan wordt dc verlosfing minder door de buikwaterzucht (*) Men kent liet waterhoofd, behalven door dc o|>- gegevene verfchijnfclen , ook door zijne bijzondere grootte, welke men door het inbrengen van dc hand ontdekt. — Het wordt naar omflandigheden door de natuur , de kee- ring , de tang , door afiapping van het water door der troicar of door den haak verlost. verhinderd. 4) Stuipen van het kind maken ins- gelijks eene verlosfing wel onregelmatig ; doch het is evenzeer moeijelijk om ftuipen van (terke bewegingen des kinds te onderfcheiden. GEHLER’s kleine Schriften. I. R. S. 372. LEONTOWILSCH , de partu praeternaturali ex vitiis tricnct, foetus. Argent. 1 j66. §• 275. B. Tot de gebreken der deelen , die tot het kind behooren en het omgeven , door welken eene verlos- fing onregelmatig wordt, brengt men: 1) te groote dikte en Jlerkte der vliezen , zoodat zij niet ter reg- ter tijd fcheuren , maar veeleer diep in de fcheede af- gedreven worden , en aanleiding tot verwisfeling en zeer ongunstige toevallen kunnen geven. — Het is echter ook nadeelig , als de vliezen al te dun zijn , en daardoor te vroeg , of nog op eenigen afftand van den baarmoedermond breken , waarbij alsdan het lamsvocht te vroeg wegvloeit , en de verlosfing , vooral bij vbor de eerftemaal barende vrouwen , moeijelijker kan gemaakt worden, (f) Ueber den friiheren Abgang des Fruchtivassers und die Furcht vor trocknen Geburten. Kon w. J. SCHMITT, in de medicin . J ahrbiichern des K. K. Oester. Staates. VI. B. 4. St. 1821. S. 32. (*_) Wanneer de verlosfing van een zoodanig kind zeer moeijelijk is, tappe men ook hier door de kromme iroicar van FLEURANT of eenig ander werktuig het water af. (f) Bij een zeer wijd bekken wordt fomwijlen de vrucht met het geheele ei uitgedreven, waardoor fomwijlen doodelijke flaauwte, en indien de zameutrekking niet fpoe* 1. D. V — 3io — §. 276. Gebreken van den navclflrcn, g. a) Men vermoedt , dat de navel [Ir eng te kort , of te lang , of meermalen om liet kind gewonden is , als het hoofd , bij cene regelmatige verhouding tusfehen het hoofd en bekken , bij goede weeën enz. hoog en beweeglijk blijft flaan , en de verlosfmg evenwel niet vorderen wil , en als er , wegens het losworden van den moederkoek , telkens na iedere wee eenig bloed ontlast wordt. Te onregte. heeft men echter de terugwijking van het hoofd na dig volgt, geweldige bloeddortlng kan ontdaan. — Door te groote dikte der vliezen kan de moederkoek te veel ge- trokken en te vroeg losgemaakt worden , en daaruit bloe- ding ontdaan, of bijaldien dezelve aan den bodem der baarmoeder vast blijft zitten, kan deze mede binnen- en benedenwaarts getrokken worden. ■ — Te vroeg (dat is voor het einde van het tweede tijdperk der verlosfing) gebrokene vliezen, vertragen de behoorlijke ontduiting van den baarmoedermond , het achterde of tweede vrucht- water vloeit te fpoedig af, de teeldeelen worden droog en hard, en de verlosfing traag eii pijnlijk. Zie d’outiie- pont , in Gemeinsame Deutsche Zeilschrift. Bd. 111. Stuck i. — Het is echter niet altijd de teederheid der vliezen, die het water te vroeg doet afloopen : drukking dcrzelve tusfehen de beenderen van het bekken en het ligchaam des kinds , verkeerde ligging , fcheeve baarmoe- der, uitwendig geweld, dooten, hoesten, niezen, het on- voorzigtig inbrengen van de hand en vingeren enz. , kunnen hiertoe medewerken. — Niet altijd echter heeft het vroeg- tijdig afioopen van het water nadeelige gevolgen. Zie Duc/s in de Memoires de V academie try als de Medicine» Paris , 1828. Tom. I. L. MENDE, Beohachtungcn und Berner - Gingen aas der G. II. Goctr. 1824. elke wee , die op het einde van het vierde tijdperk gefebiedt, als een kenmerk dezer omflingering be- icliouwd. (*) b') Affchcuring der (welligt zeer weeke of korte) nar elft r eng , door ongepaste kunst- hulp of fluipachtige bewegingen des kinds (?) ver- wekt, wordt alleen door het onderzoek erkend , en is, uithoofde der bloeddorting , zeer gevaarlijk voor het kind (f). 3) De uitzakking der navelfïreng is dikwijls reeds voor het breken van de vliezen voel- baar; zij komt het meest voor bij eene onregelmatige ligging des kinds, doch ook bij het voorliggen des hoofds of der billen, of bij het intreden der voeten. Eene uitgezakte navelfïreng maakt de verlosflng daarom onregelmatig , dewijl de plaatshebbende bloedsomloop * *** ■* •* i » (*) Deze terugwijking toch is een gevolg van den vorm van het hoofd en bekken, en kan ook door kramp, achtige zamenfnoering van de baarmoeder (§. 267.) bevor- derd worden, g. l. migcuorius , de funiculo umbilicali foetus colluni stringente . Gron. 1822. 8. W. A. CR. ONE , de prolapsu funiculi umbih ' calls. Gron. 1816. 8. (I) Ook voor de moeder fomwijlen zeer gevaarlijk en pijnlijk, door bet te vroege losgaan en de verfcheuring des moederkoeks, en wegens de verbloeding. Eene zoo korte navelftreng, dat de geboorte daardoor verhinderd wordt , 0 is zeldzaam; omflingeringen echter zijn niet zeldzaam, zij kunnen het kind eene verkeerde ligging geven, de hals- aderen drukken en eenen apoplectifchen dood veroorzaken. Somwijlen ook breekt de navelfïreng, als wanneer het kind, (ten zij het op hetzelfde oogenbhk geboren wordt,) aan belette bloedsomloop en veibloeding flerfc. Eene leerzame befchrijving cener misgeboorte zonder naveillreng , vindt men bij froriep , Geburtshüljliche Demonstrationen. Weimar, i82<5. Tab. 14. V a 312 in de navelflrcng door de drukking, die zij tusfehen het voorliggende deel des kinds en de beenderen des bekkens lijdt, of door de toetreding van den kouden dampkring, gefluit of tot volkomen Ailfland kan ge- bragt worden. (*) boer’s AbhancU. und J'ersuche. II. Bd. IV. Buch. S. 135. ZELLER 6 Bemerkungen etc. S. 50. fgd. U. J. F. ALBERT , Biss. de iis , quae in partu nobis offert funiculus umbilicalis , impediments. GoetC. 1804. 8. j. c. G. JOERG, t.a. pl. pag. 66. §• 277- l)c gehcele of gedeeltelijke plaatfing van den moe - der koek op den baarmoedermond (waarvan de oor- zaken nog niet geheel bekend zijn) vermoedt men voor de verlosfing, als er in de laatfle helft der zwan- gerheid (feeds van tijd tot tijd kleine blocddortingen uit den eenigzins geopenden baarmoedermond plaats hebben, en het ligchaam platter is, dan naar gewoonte. De weeën zijn bij de verlosfing onbeduidend, en de bloeddorting wordt bij iedere wee vermeerderd, ter- wijl de bloeddorting in andere gevallen altijd door de zamentrekkingen der baarmoeder wordt verminderd. Dikwijls houdt de bloeddorting voor een korten tijd (•) Zoodra de navelÜreng aan de lucht is blootgcfleld , begint door de koude het bloed Gil te flaan , en het kind derft. Drukking der naveldreng kan dezelfde uitwerkfelen te weeg brengen. Men trachte bij uitzakking dezelve in de uitholling van het heiligbeen te plaatfen; en bijaldien de baarmoedermond genoegzaam geopend , en het hoofd reeds in het kleine bekken ingedaald is, trachtte men (in- dien dit zonder nadeel van de moeder kan gefchieden) de verlosfing te befpoedigeu. naegele, lleidelb . klinische Annalen , II f. B. 4. Heft. S. 486. moll en ELDIK s praktisch tijdschrift t VIII. Jarrg. bl. 173 volgg. 0 op, en men kan (bij ccne horizontale plaatfing der vrouw), wegens het geronnen bloed, den moeder- mond in het geheel niet bereiken ; na eenigen tijd , vooral wanneer het bloed, dat de fcheede opvult, wordt weggenomen, keert de blocdftorting met nieuwe hevigheid terug. In den geopenden baarmoedermond voelt men een onelFen ligchaam , dat zich op het ge- voel bijna even als de boven de vlakte van den weeken kruin van eene bloemkool voordoen, De gevolgen en verfchijnfelen van deze plaatfing des moederkoeks zijn: de zeer gevaarlijke bloedftorting , en meestal ook de fcheeve ligging des kinds. (*) BRUNNER , de partu praetematurali ob situm placentae super oriflcium internum uteri. j. C. BRAND , de secundinis ambitui ostii matHcis intemi adfixis. Lugd. Bat. 1770. recus in schlegei/s Sylloge. Vol. 2. WQ. 22. y. B. OSIANDER , de causa insertionis placentae in ute/i orijlcium etc. Goetc. 1792. — Dezelfde, Denkwar- digkeiten fiir die Heilkunde . S. 308. SAXTORPh's gesammelte Schriften. S. 2 13. OBERTAEUFER, in starts neues Archiv. B. I, St. 2. S. I. (*) Bij voorliggende moederkoek moet men , zoodra de deelen eenigzins zijn voorbereid, de verlosfing bevor- deren, dewijl men, behalve het bloedverlies, dat de vrouw reeds gedurende de verlosfing ondergaat , ook nog na de- zelve veel te duchten heeft. Bloedstempeade middelen en rust, hoewel niet te verwerpen, zijn echter fiechts pallia- tieve middelen. Zie Annalen fiir die gesammte Heilkunde. III. B. 2. Heft. S. 146. Gemeinsame Deutsche Zeitschrift. II. B. 3. Heft. S 539. moll en eldik , praktisch Tijd- schrift, Vil. Jaarg. 6. St. bl. 551. VIII. Jaarg. 4. Sr. bl. 369. 2. . St, bl. 200. Geburtsh. Demonstratr. IX- Heft. Taf. 37 en 38. Tijdschrift van Vis unita fortior. Amst, 1830. Ill, D, 2. St. bh 188. volgg. bh 201. volgg. — 3* *4 — C. F. HEFFTER i lJtss. de placenta praiv/a. Lip?. 1F04, 4. KOLPIN, de placenta praevia in partu. Francof. 1 791. 4. GABRIEL RÜSCH , t’un den Jfutterblut /hessen ivahvend der SchtcangerschaJ t und Gcburt , und von dem Sitz des Mutterkuchens auf dem Muttermunde. Wiirzb. 1817. 8. §• 278. 5) Te vroege loslat i rig van den moederkoek kan insgelijks cenc anders regelmatige verlosfing onregel- matig en gevaarlijk maken (*). 6) Een ongewoon vaste zamenhang van den moederkoek met de baar- moeder , maakt het vijfde tijdperk der verlosfing on- regelmatig door bloedllorting , als de baarmoeder ver- zwakt of welligt eene plaats des moederkoeks afge- fcheiden , en Hechts een gedeelte daarvan zoo onge- meen vast met de baarmoeder verbonden is. (f) (*) Namelijk door bloedftorting ; de hoeveelheid en fnelheid van deze, de Haat der weeën en de toeftand der deeleu moeten bellis fen of dezelve gevaarlijk voor moeder en kind is , en of men de geboorte moet befpoedigen. (*) Zoo lang de moederkoek overal vaitzit, ontflaat er geen bloedvliet; doch zoodra dezelve gedeeltelijk loslaat, droomt het bloed naar buiten, en alvorens de moederkoek niet geheel losgemaakt is , kan de baarmoeder zich niet geheel zamentrekken. Uitvoerig vindt men over den be. letten voortgang der nageboorte gehandeld in e. von sie- bold’s Handhoek enz. III. D. 3. en 4. St. bl. 359 — 351. en aldaar aangehaalde litteratuur. Zie over de ziekten des moederkoeks , vooral als oorzaak van den dood des kinds BR.ACI1ET , in het Journal general de medicine etc. Paris, 1828. en Jlevue medic ale francaise et etranglre etc. 1828. VarsJ p. 476. gedeeltelijk overgenomen in moll en LLDIk's , prakt. Tijdschrift } IX.Jaarg. UI. St. b!. 24$. volgg. STEINTUAL , aid. IV. Stuk. bl. 357. A. E. VON SIEBOLD , Journal fiïr G:b . etc. IX. 13. 2, St. S, 4 66. IV. V an de onregelmatige verlosfingen door verkeerde kunst hulp, §‘ 2 79 • Door verkeerde kunsthulp kunnen ook de regel- matigfte verlosfingen , in elk tijdperk derzelven , on- regelmatig, en de oorfpronkelijk onregelmatigen nog verergerd * worden ; en behalven de reeds in het voorbijgaan vermelde , te vroege en gebrekkige pogin- gen der kunst bij regelmatige verlosfingen , behooren hiertoe vooral de volgende gevallen: j) Terugbijving van bijzondere , van het overige ligchaam losgerukte detlen des kinds ; zoo kan a) de romp des kinds terugblijven, als hij, wegens beklemming van breede Ichouderen of van een wanfialtig ligchaam , bij reeds geboren hoofd niet wil volgen, en nu, door een on* verfiandig fterk trekken aan het hoofd , de hals afge- rukt wordt ; zoo kan b') het hoofd terugblijven , als na eene voetgeboorte het hoofd (als het volfirekt of betrekkelijk te groot is , of door krampachtige za- mentrekking van den baarmoedermond teruggehouden wordt) niet wil volgen , en er aan den romp zoo ruw en onhandig getrokken wordt, dat hij van het hoofd wordt gefcheiden. Weekheid en rotting der vrucht , als ook fierke helling des bekkens en eene onvoorzigtige, plotfelinge oprigting der moeder, kun- nen zulk eene affeheuring begunstigen. (*) SCHUB ART , de obstetric antiurn erroribus circa par tam difficüem etc. Lips. 1 777. (*) Het achtergebleven hoofd draait in die geval naar alle kanten, en wordt, bij gebrek aan fteunpunt, door de — s* *6 — §♦ 280. o) Ook verbreking van de beenderen da kinds maakt cene vcrlosfing onregelmatig , en vordert fom- tijds de hulp der kunst, 3) Jfgcbrokene ƒ lukken van injlrumenten , die in de fcheede en de baarmoeder gedrongen en aldaar gebleven zijn , maken insgelijks, dat de verlosfing bijzondere kunsthulp behoeft. (*) V. Van de ontijdige verlosfing. §. 281. Wij verdaan hieronder thans elke verlosfing in de eerde zes maanden der zwangerheid, en alzoo ook de miskraam ( abortus . §. 213.), wanneer de vrucht nog niet op zich zelve, van de moeder afgefcheiden , kan bedaan. Het meest komt de miskraam in de derde en vierde maand voor , wanneer de aanhechting van den , nog niet volkomen gevormden , moederkoek nog niet vast is , en in welk geval dezelve bijna altijd plaats heeft op het tijdllip , waarop de vrouw, in- geval zij niet zwanger geweest ware, haren gewoneu ftondenvloed zou gekregen hebben. 5. 282. Tot de oorzaken, die de miskraam verwekken, behoort alles , wat de ontwikkeling van de zwangere kunst zeer inoeijclij k in het bekken gebragt; terwijl de romp, goed geplaatst, en het bekken ruim genoeg zijnde, gemakkelijker is uit te brengen. Men leze hierover l. mende, in het Gemeins, Deutsche Zeitschr. IV. Bd. III. Heft. (*) Eenige waarnemingen hebben geleerd, dat door eene bijzondere dispofitie bijna alle beenderen, vooral van het hoofd , gebroken waren \ hetgeen van belang is voor de geregtelijke geneeskunde. baarmoeder, de vorming van liet ei en van de vrucht, en vooral de verbinding van het ei met de baarmoeder kan verhinderen. — i) Alle heete (niet ligt, echter flepende) asthenifche ziekten , bij voorbeeld in de ty- pheufe epidemie van het jaar 1813, kregen in IVur- temberg vele vrouwen, die daardoor werden aangetast, eene miskraam , met oogenfehijnelijke verbetering harer ziekte ; 2) ware volbloedigheid (die men echter uit de vroegere oorzaken , en niet blootelijk uit dikwijls bedriegelijke verfchijnfelen , moet leeren kennen) ; 3) hevige opwekkende gemoedsbewegingen (bij voorb. fchrik), doch vooral de zoogenoemde nederdrukkende zielsaandoeningen ; 4) flerke aderlatingen en vele he- vig werkende drastifche ontlastmiddelen ; 5) te fterke, ongewone, of onvoorzigtige lichaamsbewegingen ; 6) onmatigheid in den bijdaap, te fpoedig op elkander v volgende bezwangeringen , gebreken van het weeffel der baarmoeder, b. v. knoestgezwellen , polypen enz.; 7) verfchillende , van buiten op de baarmoeder of op het ligchaam der vrouwen werkende , oorzaken , b. v. de drukking van een blaasfteen , llooten , Hagen , of een val op het onderlijf, wonden van de baarmoeder, alsmede alle belecdigingen van de vliezen door den baarmoedermond. (*) (*) Wanneer zwangere vrouwen door heete koortfen met fterke uitputting worden aangedaan, zijn zij zelden zoo gelukkig van een levend kind ter wereld te brengen ; blijkens de epidemie van 1826 en anderen. Vergelijk mijne verhandeling in de Nat. Verh . van de Holl. Maatsch. te Haarlem. XVIII. D. bl. 53. en aldaar aangek, fchrijvers. 