Over Kolonisatie met Europeanen in Suriname
KOLOMTIE MET 1ROPEAEN IK SURINAME, STY DOOR A. K4PPLER. AMSTERDAM , A. VAN OOSTERZEE. 1875 ♦A, 3 mgr \ 4 ?L ' ' - y -4 / i Digitized by Google OVER KOLONISATIE MET EUROPEANEN IN SURINAME. Digitized by Gojojgle OVER KOLONISATIE MET EUROPEAffl IN SURINAME, DOOR A. KAPPLER, f- s j AMSTEUDAM, A. VAN OOSTERZEE. 1875 Digitized by Google Digitized by Google I N H O U D Bludi. V oorwoo r d . . 7 Inleiding 21 Korte beschrjjving van Suriname ........ 28 Over den Kolonialen landbonw 48 Onderbosschon 44 Boschyellen 45 Lakken. 46 Oprnimen. 42 Oogst ...... 50 Fabrikatie van Caasavemeel of Conac 50 Waarde van het Product 52 Fabrikatie van Comma of Sprinaamsche Arrowroot  Digitized by Google Het bijgaand geschriftje heeft geen ander doel dan de aan- dacbt dergenen, die belang in onze zoo zeer verachterde kolonie Suriname stellen, ook op een gedeelte daarvan te vestigen, dat door zijne gezonde ligging, grooten rijkdom aan voor scheepsbouw en meubelfabrikage geschikte houtsoorten, en het voorkomen van goud op betrekkelijk geringen afstand van de zee uitmunt, te meer, daar het met het oog op die voordeelen, noodig mag worden geacht, onzen invloed op de Nederlandsche bewoners van dat gedeelte ongeschonden te behouden. Ik bedoel den linker of Nederlandsehen oever der Marowyne rivier. Reeds voor eenigen tjjd was in onze Surinaamsche Nieuws- bladen zoowel als in de Hollandsehe couranten het verslag te lezen van den Chef eener Expeditie, welke de Gouvernear van Suriname, onderricht van het verbazend succes der goudex- ploitatie in het naburige Fransch Guiana, in Sept. 1874 naar dat gedeelte der Boven-Marowyne zond , waar naar de meening van Franschen, welke goudmijnen in Fransch Guiana bezitten, zich goudlagen moeten bevinden, en in welk verslag de voordeelen waren aangewezen, welke deze zoo ver van het bewoonde gedeelte der kolonie liggende landstreek zou kunnen opleveren. Hoe treffend waar en in alle deelen getrouw dit rapport ook zij, is het toch voor hen die in de zaken belang stellen. 8 te beknopt en niet duidelijk genoeg om een helder inzicht te geven in de bijzondere omstandigheden, waarin de Holland- sche oever der Marowyne verkeert. Ik waag het derhalve, in de hoop iets tot bevordering der zaak, waaraan dan ook mijne welvaart verbonden is, te kun- nen bijdragen, over deze bijzonderheden nadere inlichting te geven, en geloof dat mijn langdnrig verblijf als eerste aanbouwer aan de Marowyne, die derhalve met alle omstandigheden be- kend ben, mij hiertoe het recht geeft, al is het dan ook dat mijne bescheidene positie als ambtenaar mij niet veroorlooft mij over maatregelen van het Gonvernement uittelaten, die mij alB indus- trieel in gelijke mate benadeelen als zij den invloed der Fran- schen op onze aan de Marowyne wonendebevolkingbevorderden. Ik zal mij zoo kort mogelijk uitdrukken. Hoewel de Marowyne de grootste rivier in Fransch en Hol- landsch Guiana is, zoo bevond zich daar toch nooit een door Europeanen bewoond etablissement, alvorens dat ik mjj in 1846 op den linkeroever vestigde. Slechts twee in 1842 als geheel nutteloos verlaten militaire posten bostonden vroeger op Hollandsch grondgebied, de eene aan de monding der rivier, en de andere op 18 uren afstand daarvan. Op beide oevers der beneden Marowyne woonden Indianen, en aan de hoogerop gelegen zijtakken der rivier de Bosch- en Bonninegers, beide nakomelingen van uit Suriname ontvluchte slaven. Door de moeieljjke communicatie met Cayenne en Suriname was dan ook de rivier nagenoeg onbekend. Mijne naaste buron bevon- den zich in het 5 mijlen oostwaarts van de monding aan de rivier Amanabo gelegen dorpje Mana, terwijl er in den regentijd eene verbinding bestond om door rivieren en moerassen in kleine kano’s Paramaribo in 4 a 5 dagen te bereiken. Het doel mijner vestiging was, vooreerst een vrij en onaf- hankelijk leven te leiden, naturalien te verzamelen, met de Indianen en Boschnegers een ruilhandel te drijven, en de daar- door te verkrijgen houtsoorten naar Holland en de Antilles uittevoeren. Weldra had ik in het laatste bedrijf een Concurrent, die 9 .zich insgelijks aan de Hollandschezijdevestigde, en leverden ons de Boschnegers de tot onzen handel benoodigde houtsoorten. De commandant of maire van bedoeld Pransch dorpje Mana, hier- van onderricht, protesteerde er tegen, dat de Boschnegers »sonmis a la Hollande” zich permitteerden, het hout ook aan den Franschen oever te vellen, hetgeen echter door ons of door hem moeielijk te beletten was. Proefzendingen der verschillende Surinaamsche houtsoorten naar Amsterdam moedigden het daar gevestigde handelshuis K. aan, om met mg in verbinding te treden. Om ecliter die houtsoorten op de Europeesche markt met goed succes in te voeren, moesten zij boter bewerkt worden, dan dit tot nog toe door de Boschnegers gedaan was. Wg engageerden dus in het Schwarzwald bekwame houtwerkers, en het eerste trans- port kwam in Juni 1853 op Albina aan; andere transporten volgden, zoo dat in het begin van 1856, 72 Europeanen, vol- wassenen en kinderen zich op Albina bevonden, namelgk 60 Wurtembergers en 12 Nederlanders, wier gezondheidstoestand en arbeid gedurende de 3 eerste jaren niets te wenschen over* lieten. Reeds by myne vestiging in 1846 werd ik tot ambtenaar bij de Aukaner Boschnegers benoemd, met den titel van posthouder, en hoe ruimscboots het salaris van /672 ’sjaars, hetwelk 13 jaren later toen een der andere posthouders overleed, en ik inzijne plaats trad, tot / 1000 werd verhoogd, ook de geringe bezigheden van myn ambt beloonde, zoo was het echter te gering om zon- der eenig ander bedrijf te leven aan eene plaats waar alleen het zenden van een brief naar de hoofdplaats minstens / 25 onkosten veroorzaakt. Thans kwam nog bij dat ambt de honoraire functie van ambtenaar van den burgerljjken stand, zoodat in mg daarmede alle fnnetien der onderne- ming, ook als werkvoerder, koopman, geneesheer enz. vereenigd waren. Ik verwijt mg nog dikwgls dat ik bij die onderneming te onbezonnen te werk ben gegaan, en op mijnen goeden wil en y ver te veel steunde ; het ontbrak mg aan menschenkennis en ondervinding, die ik by mijne dikwerf vry 4 y Google 10 abstraete levenswijze geene golegenheid had op te doen, on die * t 0 ^ het welslagen eener zoo geisoleerde onderneming noo- dig zijn. Baitendien bezat ik een te levendig tempera- f ment en was zeer gevoelig als men mijne goede bedoelingen niet erkende. Ik kwam derhalve dikwerf in botsing met mijne arbeiders, zoo dat ik dan ook in 5 jaren tgds 8 malen de tus- schenkomst van het Gouvernement moest inroepen. Intusschen bracht het product der onderneming, het hout, weinig winst op, verscheidene ladingen moesten zelfa met verlies verkocht worden, zoodat.daar intusschen deheerK. te Amsterdam overle- den was, de zaak geliquideerd en de meesten der arbeiders ont- slagen en gedeeltelijk teruggezonden werden. In het midden van 1856, en dus in het vierde jaar der onderneming, werden wjj door eene ziekte geteisterd,aan welke.twee mannen eneenevrouw over- leden. Geen andere geneesmiddelen bezittende, dan: 1 Drachme chjjiine, een flesch castorolie en Engelseh zout a discretie, zond ik eene expresse naar Paramaribo, waarop deGouverneur aanstonds per stoomboot een geneesheer zond. Bij zijne aankomst was de ziekte, vermoedelijk eene galkoorts, reeds aan het verminderen. Ik heb de voile overtuiging, dat indien de noodige medicijnen en ge- neeskundige behandoling voorhanden geweest waren, de 3 offers der ziekte in het leven waren gebleven. Wei hadden wij de belofte van den minister van koloniOn, dat voor geneeskundige hulp enz. gezorgd zou worden, raaar de tijd verliep zonder dat er iets aan gedaan werd. In het begin van 1858 verlieten mij de laatsten mijner Europeesche arbeiders, daar zij zagen dat de toe- stand, waaronder het Etablissemcnt leed, niet werd verholpen. Zoo was dan ook die onderneming, welke eigenlijk niet het predicaat van kolonisatie kan dragen, mislukt. Neemt men echter in aanmerking, dat op deze zoo ver van de hoofdplaats gelegene en geisoleerde plek ten eene male gebrek was aan autoritoit, zielzorg, geneeskundige hulp en onderwjjs en dat desniettemin van de 19 geboorten niet eene ongelukkig afliep, zoo was voorzeker het resultaat niet ongunstig. HetNederlandsche ministerie besloot nu op Albina eene koloni- satie met Nederlanders op solider grondslagen te ondernemen, 11 maar door het Ministerie Rochussen kwam de zaak nietten uitvoer. Bijna gelijktijdig met mijne onderneming, was de trans- portatie naar het naburige Fransch Guiana begonnen, en wer; den in verschillende gedeelten van dat land penitenciers aan- gslegd. De toenmalige Gouverneur der kolonie, Vice-admiraal Baudin, stelde veel belang in mijne onderneming en bezocht ons herhaaldelijk. Geheel onverwacht werd in Augustus 1857 op den tot nu toe geheel onbewoonden Franschen oever en op 2200 meters afstand van Albina een penitencier aangelegd- schoeoers en stoombooten brachten de gedeporteerden uit Cayen- ne; transport op transport volgde. Kerk, hospitaal, kazerne, maga- zijnen werden eerst voorloopig uit vuw hout vervaardigd en met palmbladeren gedekt » om later meer solide gebouwd te worden; ambtenaren, priesters, nonnen, militairen en gend- armes verdeelden zich onderling in de verschillende functien, en er heerschte eene bedrijvigheid, welke een goed succes voorspelde. Het penitencier, St.-Laurent genaamd, stond onder directie van Mr. M., vroeger maire van het naburige Mana. De zaak werd met zulk een ijver voortgezet, dat reeds 3 jaren na de ontginning zich van de monding der rivier tot de Siparawi- nikreek, dus op eene lengte van circa 14 uren 7 etablisse- menten bevonden, welke onder de hoofdplaats St. Laurent behoorden. Tot nu toe waren het alleen mannen geweest, welke op St.-Laurent waren aangebracht, maar het Gou- vernement gaf aan hen die getrouwd waren, voor hunne familie vrjje overvaart, terwijl er verscheidene transporten vrouwen uit de strafhuizen van Frankrijk arriveerden, om met de gelijksoortige ongehuwde mannen in het huwelijk te treden. De gedeporteerden waren voor het grootste deel bestemd den grond voor eigen rekening te bebouwen en werden hun gronden afgestaan, waarop zg zich met der woon vestigden, terwijl de ambachtslieden enz. op St.-Laurent zelve woonden, en daar hun bedrjjf uitoefenden. Het hoofdprodnct zoude suiker zijn er werden echter met verscheidene soorten van kulturen proeven genomen, zooals met tabak, koffie, cacao, rocou enz. Digitized by Googl 12 Evenwel raijn doel is niet eene geschiedenis dezer penitenciers en hunner lotgevallen te geven, en ik wil slechts zeggen, dat de ge- zondheidstoestand, hoewel voor geneeskundige hulp en voor- treffelijke hospitalen op de beste wijze gezorgd ward, veel on- gunstiger dan op Albina was, en zelfs niet beter dan in de overige gedeelten van Guiana. De oorzaak schijnt vooral te bestaan in de veel minder gezonde ligging van St.-Laurent, dat bjj NO. en 0. winden veel te lijden heeft van de uitwa- semingen der tusscben de zee en den Amanabo liggende moerassen ; voor Albina worden deze miasmen goabsorbeerd door de breede watervlakte dor rivier, die daar een bijna 11 /g nur lang NO.waarts loopend, bassin vormt. Om dezelfde reden was ook de plantaadje, waarop de verongelukte kolonisatie aan de Saramacea werd begonnen, zoo ongezond, terwijl het nabnrige aan den linkeroever zich bevindende Groningen als zeer gezond bekend was. De Marowyne is echter viermaal breeder dan de Saramacea. De lucht is op Albina ook frisscher en aangenamer, en geniet men veel r aimer de zeebries dan op St.-Laurent. Eene andere omstandigheid is van nog grooter gewicht. Het grootste gedeelte der gedeporteerden, komt reeds door bnitenspo- righeden van allerlei aard verzwakt of uitgeput, in Guiana aan. Het gebrnik van geestrijke dranken is zeer groot en strekt zich zelfs tot kinderen nit, en in plants van dit misbruik te beletten, waartoe bjj zulk eene bevolking het bestuur tocb de middelen in handen heeft, hebben nog vele concessionarissen het recht tafia te mogen distilleeren, of doen zulks in het geheim. De meeste con- cessionarissen ontvangen ook geene levensmiddelen van het Gon- vernement, en winnen niet genoegzaam op hnnne prodneten, om zich een gezond en kraehtig voedsel te knnnen verschaffen, worden derhalve zwak, bloedarm, en kwijnen weg. Dit is vooral b|j kinderen het geval. De oorzaken hiervan zgn in het huishoudeljjke der administratie te zoeken, om welke op te helderen het hier niet de plants is. Nu schijnt men na eene ondervinding van 18 jaren besloten te hebben, geene Europeanen meer intevoeren, en slechts met de gede- Digitized by Google 13 porteerde Arabieren van Algiers, Negers, Koelies, Chineezen en Cochinchineezen de penitenciers voorttezetten. Als eenige bewoner van den Hollandschen oever, want de andere houtbandelaar had reeds lang de rivier weder ver- laten, had ik door oprichting der penitenciers het voordeel van geneeskundige hulp voor mij en de mijnen, en van eenen vrjjenhandel met de penitenciers, die van lieverlede zeer toenam, daar de inkomende rechten van beide koloniSn nagenoeg gelijk- stonden. De goederen ontving ik uit Holland, en werden met gecharterde schooners mg nit Paramaribo gebracht, terwijl de terugvracht uit vee, planken of hout bestond. Echter had de nabrjheid met St. Laurent ook hare schaduwzijde, want verscheidene malen kwamen vluchtelingen der penitenciers some op vlotten, of al zwemmende, naar mijne woonplaats, namen mijne vaartuigen en ontvluchtten daarmede naar De- merarij, of hielden zich in de bosschen achter mijne kostgron- den schuil, en stalen ’s nachts weg wat zij konden. Al mijne mondelinge of schriftelijke verzoeken aan ons Gouver- nement om slechts 2 a 3 militairen, zelfe op mijne kos- ten, te mogen hebben, bleven vrnchteloos. Een salaris van den posthouder was alles wat men voor de grensrivier kon besteden. Sedertr het vertrek mijner Europeanen in 1858 h&d ik een zestal Chineezen in mijnen dienst. Ik plantte aardvruchten, rijst enz. minder in de hoop er iets mede te verdienen, (want dat was bg het moeielgke transport naar Pa- ramaribo niet mogelijk), dan wel om eenige menschen in mijne nabijheid te hebben, ten einde bij eventueele naehtelijke be- zoeken mijner buren niet zoo alleen te staan. Dat de vrees voor zulk een bezoek niet ongegrond was, bleek in 1861, toen twee deports, die zich op de concessie van Albina schuil- hielden, door Indianen werden doodgeschoten. Op mijn dringend verzoek aan den gouvemeur van Pransch Guiana werd dan ook aan die Indianen eene dubbele premie gege- ven, om bg voorkomende geiegenheid de wegloopers op te sporen en van het Nederlandsche grondgebied te verwijderen. Door den handel met de Franschen, en de toovoeren van Digitized by Google 14 bout door boschnegers bloeiden mijne zaken; mjjne positie als ambtenaar .echter, die reeds vroeger niet zeer imponee- rend was, kwam by het niet onaanzienlijk aantal com- mandanten, commissarisen, officieren enz. die altijd booten en roeiers tot hunne dispositie hadden, en met veel zwier de rivier op en af pavillioneerden, zeer in de schaduw te staan. Een tweede lnitenant noemde zich trotseh commandant da Haut Maroni en matigde zich een gezag aan over de boscb- negers , wier taal hij niet eens kende, en wel in eene zaak, die reeds door onze aatoriteiten in Suriname beslist was. Een door het Franscbe Gouvernement tot Chef der aan de Siparawini wonende Portageezen benoemde Brazili- aansche neger, overviel op zekeren nacht een dicbt by Al- bina gelegen Indiaansch dorp, welks mannelijke bewoners zich op de vischvangst aan zee bevonden om een armen kreupelen Indiaan weg te voeren, die door een absurd bijgeloof, op hun dorp aan de Siparawini, geofferd zou worden. Op het akelig gehuil en om hulp roepen der vrouwen en kinderen, bevrjjdde ik met mijnen neef en eenige Chineezen den zwaar mishan- delden, in zijn bloed bewusteloos liggenden Indiaan. Ik zond hem ter verpleging naar St. Laurent, maar zoowel bij dit als by het vorige geval, ontving ik nit Paramaribo geen ant- woord, dewijl zulke voorvallen te onbeduidend waren om het Fransche Gouvernement er mede te bemoeielijken. Intusschen troostte ik my in mijne gekwetste ambtelijke waardigheid> door het vooruitgaan van mijne zaken, te meor daar ik door deze der Kolonie van veel meer nut was, dan door een ambt dat niemand achtte. In 1861 werd door beide Gouvemementen eene commis- sie naar de Bovenmarowyne gezonden, waaraan ik als po9t- houder moest deelnemen. Men wilde de grenzen vaststellen want niettegenstaande naar oude oorkonden de vroegere grensscheiding tusschen Hollandsch en Fransch Guiana, de Sinamari rivier schijnt gewecst te zijn, werd toch later de Marowyce als zoodanig aangenomen. Nu verliest echter deze rivier meest Z.Z.W. oploopende on- Digitized by Google 15 tier 4° 17" Noorder breedte den naam van Marowyne, of Marouni, zooals de Indian en hem noemen, en worden de twee stroomen uit wier vereeniging daar ter plaatse de Marowijne ontstaat, de eene do Lava, de andere de Tapanahoni genoemd. De eerste stroomt uit het Zuid-Zuidoosten, de andere eehter uit het Zuidwesten. De commissie had nu te onderzoeken welke der beide rivieren de grootste was, en zou deze dan ook als hoofdrivier en grensscheiding worden aangenomen. Men vond dan ook nadat men den Tapanahoni tot 3° 26" en de Lava tot 2° 18" Noorder breedte was opgevaren, dat bepaaldelijk de Lava, bijkans tweemaal zoo groot als de Ta- panahoni was en naar de meening der geheele commissie rnoest beschouwd worden als de hoofdrivier. Tot nu toe, dus ua veer- tien jaron is er nog niets geschied om deze zoo eenvoudige zaak definitief te regelen, en volgens Petermanns geogra- fische Mittheilungen van den laatsten tijd, schijnt het Fran- sche Gouvernement, ontrouw aan zijn principe, steeds na- tuurlijke grenzen te willen hebben en gaarne de grens tusschen beide kolonita naar eene recht uit de samenvloeiing der Lava en der Tapanahoni zuidwaarts loopende imaginaire lijn te willen bepalen, want de Lava eerst Z. 0. , dan Zuid en Zuidwest , en ten laatste tot den voet der Tumucumaque bergeu Westwaarts loopende, omgeeft in haar benedenloop een tamelijk groot gedeelte van Fransch Guiana, hoewel in haar bovenloop dit verlies wederom veref- fend wordt, daar zij den meridiaan der samenvloeing doorsnijdt. Daar nu in den laatsten tijd zoo aanzienlijke goudmijnen in de berg- of heuvelenketens, welke in eene Westelpke richting de landen der benedCn Lava doorsng- den, ontdekt zijn, ware het misschien beter aan den na- tuurlijken grens te blijven vasthouden, dan landergen af te staan, die door raiuerale rijkdommen misschien nog eens aan de Kolonie van nut kunnen zijn. Het Fransche Gouvernement, er steeds op bedacht party te trekken van de natuurlijke hulpbronnen der Kolonie, em- ploieerde een groot aantal deportOs, welke geene concession kon- Digitized by Google 16 den bekomen, onder opzicht van deskundigen, om hont voor de marine te bewerken. Erwerd eene stoomzaagmolen opgericht en zoowel vierkant hout ala plauken, platen enz. werden naar Toulon, Brest en Rochefort uitgevoerd, welke uitvoer tot heden wordt voortgezet, en wel met gunstig succes. Voorzeker zouden ook onze houtsoorten tot den scheepsbonw kunnen dienen, ook voor spoorwegen waren ze wegena hunne duurzaamheid van het grootate belang, en schatten gelds, welke uit Nederland voor hout naar vreemde landen gaan, zouden kunnen dienen om de nijverheid in Suriname te bevorderen. Reeds in 1860 heb ik het Miniaterie, bij gelegenheid dat er spoorwegen voor staats- rekening werden aangelegd, opmerkzaam gemaakt op de wensche- ljjkbeid om daarvoor ons hout te gebruiken, en ontving ik dien- tengevolge eene bestelling vanl500 dwarsliggers, eene hoeveelheid te gering om daarvoor eene stoomzaagmolen op te richtenj op eene grootere bestelling liet zich het Ministerie niet in. Naar mate de penitenciers zich uitbreidden, ontstonden ook onder de bewoners van St. Laurent en der andere plaatsen, kooplieden, die hunne goederen uit Cayenne ontvingen, het door de concessionarissen geproduceerde opkochten en verscheep- ten en andere deportes in verschillende bedrijven gebruikten. Verscheidene dezer kooplieden maakten goede zaken, on lie- ten hunne benoodigde goederen direct uit Frankrijk komen zoo dat zij met mij konden concurreeren, en zelfs schooners voor de vaart tusschen Cayenne en St. Laurent konden onder- houden. Daarop werd dan eindeljjk het nieuwe stelsel van belas- tingen in Suriname ingevoerd, en niettegenstaande mijne re- questenreis naar Holland en persoonlijke bemoeiingen, werd de wet ook op mij toegepast, hoewel alles wat ik verkocht naar eene vreemde naburige kolonie werd uitgevoerd, daar buiten mij niemand den Hollandschen oever bewoonde, en er geen mogeljjkheid bestond de boschnegers te dwingen, de goederen te Suriname te koopen die zij zich thans goedkooper te St. Laurent konden verschaffen ; hoewel ook sedert 1871 van het Fransche bestuur op tafia en andere sterke dranken, Digitiz 17 alsmede op tabak hoogere belastingen moesten betaald worden, zijn deze toch niet zoo hoog als in Suriname, en de boscbneger, zijne behoeiten aan tafia in de »Usine du Gonvernement" op St. Maurice koopende, heoft bovendien het voordeel van een veel minder moeielijk transport naar zijne woonplaats. Zoo werd door dit nieuwe tarief mijn bandel met de penitenciers nagenoeg vernietigd, en slechts door den houthandel naar Nederland en somtijds naar de Franscbo Antilles kan ik mijn zaken voortzetten ; maar zoo lang onze houtsoorten niet zooals in Engeland of Frankrijk voor den scheepsbouw of ook voor de spoorwegen in aanmerking komen, zijn hare prijzen in Nederland bp grooten aanvoer te veel aan fluctuation onderworpen. Zoo kan ook voor den prjjs, welke thans voor Surinaamsch hout in Nederland betaald wordt, geene houtonderneming bestaan, en ofscboon het hout uit de Marowyne uitgevoerd meestal van betere kwaliteit is dan dat der overige rivieren, is het toch zeer moeielijk schepen naar de Marowyne te bekomen, minder wegens het uitkomen uit de thans door de Fransche Marine welbe- tonde rivier, dan wel wegens het opkruisen van Paramaribo naar de Marowyne, hetgeen bij oosteljjke winden en stilten, weken kan duren ; daarom moet dan ook meestal eene hoogere vracht betaald worden dan van Saramacca en Coppename. Hoewel door sterfgevallen en andere oorzaken de peni- tenciers zeer verminderden, wekte de Marowyne door haren rijkdom aan hout, en do gemakkeljjke wijze waarop dit van de negers te koopen was, den speculatieven geest van verschei- dene industrieelen te Cayenne, die agenten naar St. Laurent zonden om hout van de boschnegers te koopen, en ook de goudindustrie, welk in Fransch Guiana zoo prachtige resnltaten gaf, begon zich op den rechter oever uit te breiden, zoodat thans reeds 20 concessien verleend zijn, die zich van de Siparawini kreek onder 5° 16" tot aan de Lava onder 4° 10" Noorder breedte uitstrekken en waarvan eenige met tameljjk goed succes bedreven worden. Hoewel ik betwjjfel, wat vele Franschen beweren, dat Gui- 2 Digitized by Google 18 ana California in goudrijkdom zou overtreffen, is het toch zeker, dat als men het gelnk heeft op eene goede ader te komen, men in weinig tjjd fortnin kan maken. Op het stoomschip «Ville de Bordeaux,” waarmede ik op 25 Juni te St. Nazaire arri- veerde, bevond zich een passagier Cl., met welken ik voor omstreeks ll/g jaar toen hij den nederigen rang van sur- veillant bekleedde, bekend was ; deze, na den dienst verlaten te hebbon, kocht een stuk grond aan de Sinamari, envoerde nu behalve wissels 109 ko. goud bg zich, waarvoor hg aan vracht, uitgaande rechten en assurantie fr. 15,000 had be- taald; zijn fortuin bedroeg fr. 1,200,000 ; bg hem zag ik klom- pen godegen goud van 700 grammen gewicht. Zulke ge- lukkigen zjjn er verscheidene, en alleen uit de Sinamai wordt maandeljjks c. 200 ko. goud naar Cayenne gebracht. Zijn echter velen gelukkig, nog meer vindt men er, die hun ver- mogen, gezondheid, en ook wel het leven er bij verliezon, omdat het maandenlange oponthoud in het bosch even on- gezond en vermoeiend, als bet transport der levensmidde- len, gereedschappen enz. kostbaar en moeielijk is. Zouden wjj zoo gelukkig zgn, (en er valt niet aan te twijfelen, daar de heuvelen en het land geheel dezelfde forma- tie hebben als in de gouddistrikten van Fransch Guiana), goud in voldoende hoeveelheid te vinden, dan hadden wg in elk geval hot voordeel van een veel gemakkelijker transport dan aan de rivieren van Fransch Guiana, die door kron- kelingen en raeerdere watervallen de vaart zeer bemoeie- lijken. Behalve goud, waarvan wij hopen dat het voor de Exploitatie in genoegzame massa zal gevonden worden, zgn de heuvelen op den Nederlandschen oever overrijk aan ijzer- erts, dat echter ook in elke bergachtige streek van .Suriname voorkomt. Reeds geheel in de nabgheid der zee, en op 1 uur afstands van den vuurtoren, op Point-Galibi, is een rif aan de rivier van een bijkans zuiver ijzer bevattend gesteente. Op het Anoso gebergte, aan walks voet de heer Alma zgn bivouak opsloeg, zgn blokken jjzererts van verbazende dimension. Het zou wel der moeite waard zgn, indien een Digitized by Google 19 kundig geoloog het gebergte, dat zoo gemakkelijk te bereiken is, al ware het slechts in het belang der wetenschap, onderzocht. Maar zelfs ai worden ook goudmijnen, of andere minerale rijkdommen op onze oevers ontdekt, Dimmer zal het bestuur eenig ander voordeel daarvan kunnen hebben dan door ver- koop van paten ten en concession. — In- en uitvoer zal van daar komen of daar heen gaan waar de minste belasting te betalen is, want geheel onmogolijk is het eene rivier te sur- veilleeren die eon halfuur breed is, en waarin van de mon- ding af tot den 15 nren van daar liggenden eersten val zich 63 groote en kleine eilanden bevinden. Ten einde nu onzen invloed op de aan den Nederlandschen oever wonende negerstammen niet te verliezen, of liever ge- zegd dozen invloed op onze onderdanen te behonden, zijn geen goed salarieerde ambtenaren, missionarissen, marOchauaes of dergelijken noodig, maar slechts het aanmoedigen van industrieOle ondernemingen, die met deze negers bedreven kunnen worden, zooals uitvoer van hout voor seheepsbouw of spoorwegen, of eene kolonisatie met Europeanen, teveus met gelijkstelling der imposten, belastingen en tonnengelden met die van bet naburige Cayenne. Ik spreek over eene kolonisatie met Europeanen, omdat naar mijn inzien, onze oever hiertoe de geschiktste en ge- zondste is, en om daarop attent te maken schreef ik het volgende werkje met de voile overtuiging dat eene kolo- nisatie zal gelukken, indien men op die wijze te werk gaat, als ik naar eigen ondervinding bier aangeef. Uet is geenszins mijn doel, zelf een werkzaam aandeel er aan te nemen, want ik ben er geheel ongeschikt voor door mijn temperament en mijne gevorderde jaren; toch grieft het mij dat na een negen-en-twintigjarig verblgf aan de Marowyne en in eene onderneming, waarbij mg niemand ijver en energie zal kunnen ontzeggen, mijne zaken door Fransche ondernemingen worden overtroffen, en onze in- vloed te niet gaat door een stelsel welks handhaving, on- mogelijk is. Digitized by Google 20 Dat mjjne beschouwingen over kolonisatie niet overal goed- keuring zullen vinden, begrijp ik zeer goed ; te Suriname vooral heeft men geene sympathie voor eene Enropeesohe kolonisatie ; , trouwens de planter begrijpt maar al te goed dat hij van den arbeid van Europeesche kolonisten niet zal profiteeren; voor hem moeten negers, Uhineezen en koelies arbeiden, die minder behoeften hebben dan de Europeaan, en op eene andere wijze behandeld worden, dan de boerenkneeht in Europa, die bp zijnen baas inwoont, met hem en zijn huisgezin eet en arbeidt en nagenoeg als een lid der familie behandeld wordt. Zulke patriarchale instellingen hebben wij te Suriname nog niet en een geslacht moet voorbijgaan, alvorens de vooroor- deelen, door de langjarige slavernij ook bij de Europeanen in de kolonie ingeworteld, zullen verdwijnen. Stuttgart, 31 Juli 1875. A. Kappler. Digitized by Google I N L E I D I N G. De treurige omstandigheden, waarin onze vroeger zoo bloeiende kolonie Suriname reeds sedert vela jaren verkeert, en waarvan de oorzaak ligt in het ophoud en van den slaven-invoer en den snellen voortgang der emancipatie van de slavenbevol- king, hebben bij het ophouden van het staatstoezicht op 1 Juli 1873 eene crisis ondergaan, wier gevolgen, door de in de naburige kolonifin Cayenne en Demerary opgedane on- dervindingen niet twijfelachtig konden zijn, en dan ook vol- komen zijn uitgevallen, zooals verwaeht werd. Met den l* ten Juli was dan ook het grootste gedeelte der gegmancipeerden voor het plantagebedrijf verloren ; velen hnnner kochten door besparingen, welke zij tijdens de sla- vernij en het staatstoezicht gemaakt hadden, voor weinig geld de plantages, waarop zij vroeger werkten; anderen kochten of huurden kleine stukken land, waarop zij zich met het planten van aardvruehten voor eigen gebruik onledig honden, en eon groot gedeelte begaf zich naar de stad, of in den omtrek daarvan, om op de minst moeielgke wijze aan den kost te komen; door welken toeloop van volk dikwerf onge- regeldheden gebeurden. Slechts een klein gedeelte verhunrde zich tot geregelden arbeid op de plantages. Onder deze omstandigheden was men verplicht, wilde men de plantages aanhouden, den invoer van Chineezen en Bengaleozen Digitized by Google 22 met kracht voort te zetten. Van de eersten waren reeds, en wel voor de emancipatie, verscbeidene transporten aangekomen, met welke men over het algemeen tevreden was, en die ook in ieder opzicht de voorkeur boven de Bengaleezen verdienen. Bij de groote onkosten, welke de aanvoer van deze vreemdelingen veroorzaakt, komt nog de verplichting van den huurder, aan de emigranten eene vrije terngvaart naar hnn vaderland te verschaffen, indlen zjj na expiratie van bun dieusttijd mochten verlangen naar bun vader- land terug te keeren. Het moet dus een zeer goed arbeider bij eene zeer winstgevende kultuur zjjn, als de opbrengsten van zijn arbeid deze onkosten kunnen vergoeden. Bij de moeie- ljjkheid echter en> grootere onkosten, om nit China arbeiders te verkrjjgen, werd aan de emigratie uit Britsch Indie de voorkeur gegeven. Bedenkelijk was reeds bjj deze exportatie het feit, dat men de emigranten door tusschenkomst en toestemming der Engelsche regeering moost bekomen ; want indien deze ook al onzijdig te werk gaat, zoo zijn toch zoo vele belangen der Engelsche planters in West-IndilS bp dezen uitvoer naar eene vreemde, in den aanbonw der hoofdprodncten mededingende IColonie, in het spel, dat men zich niet behoeft te verwonderen, indien aan Suriname niet de elite der emigranten toegezonden werd. Zelfs naar Demerary komt veel onbruikbaar en muitziek volk, dat slechts tot last en schade van den huurder verstrekt, en iets beters badden wij niet te verwachten. Wat dan ook met de eerste transporten arriveerde, scheen indedaad het nitschot te zjjn ; luier, ziekeljjker en onwilliger volk waB nooit te voren te Suriname gezien, en do weinige transporten dezer koelies schrikten vele planters af om er nog meer te laten komen. Ongeljjk beter zijn in elk opzicht de Chineezen. Tot een meer krachtig en intelligent menschenras behoorende, zijn zij onder eene goede leiding de beste arbeiders, maar ook onder hen staat de neiging tot zelfstandigheid op den voorgrond, en het is niet denk- baar dat zjj zich altyd aan den plantagearbeid zullen wijden. Zoodra toch de Chinees eenige middelen in handen heeft, Digitized by Google 23 gaat hij 6f naar zijn vaderland terug, of vat het eene of andere ambacht op, kortom is voor exportkultunr verloren. — Voor het binnenlandsch verkeer zijn deze • settlers” van meer nnt; menige soort van nienwe, oftotnu toe verwaarloosde Industrie, wordt door hen nitgeoefend; zg concentreeren zich in en om Paramaribo ; vleesch, melk, aard- vruchten, moesgroenten enz,, zullen misschien door hun toedoen van lieverlede beter en goedkooper te bekomen zgn. Door patenten. welke zg voor hunne verschillende bedrgven moeten koopen, worden de inkomsten der koloniale kas vermeerderd ; maar dat is ook alles. Bg deze bevolking, welke om zoo te zeggen, zonder eenig nut voor het moederland, zich allengs binnen de kolonie of de hoofdstad vestigt, voegen zich nog de vrrjgemaakte kleur- lingen en negers, een sterk contrast opleverende met de wei- nige Enropeanen, welke onder hen bgkans verdwgnen, en hoewel aan de Hollandsche wetten onderworpen, is het grootste gedeelte der bevolking aan Nederland vreemd, daar geen band van vriendschap of nationaliteit hen daaraan verbindt. Met deze uit zoo verschillende bestanddeelen samengestelde bevolking komt zoowel in de s(ad Paramaribo als daar bniten gestadig eene andere in aanraking. die in nauwe verwantschap met de vroegere slaven, reeds sedert eene eeuw teugelloos vrij en geheel aan zich zelvo overgelaten was. Ik raeen de vrge negers tammen, welke onder den naam van boschnegers, de hoofden der rivieren Marowyne, Suriname en Saramacca bewonen, bonw- en meubelhout of jachthonden ten verkoop naar de stad of naar de plantaadjes brengen, daar hun- ne benoodigdheden aankoopen, en dan weder naar hunne woon- plaatsen terngkeeren, om zich daar zoo lang aan de indolentie over te geven, tot zg door gebrek tot nienwen arbeid ge- drongen worden. Het echte negerkarakter is kruipend en on- derdanig als ze weten dat ze gestraft kunnen worden, onbeschaamd en aanmatigend, waar zg de meerderheid uit- maken. Diefachtig, wantrouwend ook jegens zich zelven, zgn zg den ongergmdsten afgodendienst toegedaan, en is er geene 24 neiging bjj hen te bespeuren, om het Christendom aan te nemen, uit Trees dat hunne onafhankeljjkheid er mede bedreigd zou worden. Bebalve hout, dat zij kosteloos uit ’s lands bos- schen kappen, produceeren zij niets voor den uitvoer ; ook hebben zij nocb boofdgeld, noch anderc bela3tingen te betalen. Zoo leveren dan slechts de onder contract arbeidende erni- granten en weinige gehmancipeerden de exportproducten, ter- wjjl het grootste gedeelte der bevolking hiortoe niets of zeer weinig bijdraagt. Wil nu het Moederland eenig voordeel van zijne kolonie trekken, zoo blijft er niets anders over dan een gestadige aan- voer van arbeiders, die, indien wij aannemen, dat er op de plantages 10,000 emigranten arbeiden, en men dit getal^ wil voltallig houden, bjj een vjjfjarigen contracttijd, sterfgeval- len, ontvluehtingen enz. niet mede gerekend, jaarljjks min* stens een getal van 2000 emigranten moet bedragen, waar- voor de overvaart alleen f 600.000 zou beloopen. Op deze wjjze en bij zulke geldeljjke opofferingen zal wel de landbouw herleven en de kolonie tot een betrekkeljjken bloei knnnen komen, maar deze zal weder vernietigd worden, zoodra de aanvoer van arbeidskrachten ophoudt, zoodat de toekomst der kolonie even onzeker is als haar tegenwoordige tocstand. Welk een andere geest, welkeen voorspoed zouden hier kunnen heerschen, indien eeue Europeesche bevolking, liefstNederlanders, zich binnen de kolonie vormde ; eene bevolking, die voor zioh zelf arbeidende, op den aanbouw van het een of ander stapel- product zich toelegde. Zulk eene kolonisatie zoudo zoowel voor Suriname als voor bet moederland van onberekenbaar voor- deel knnnen zjjn. Door zeden, oorsprong en verwantsebap aan Nederland gebecht, zouden zij hunne belangen in den welstand der kolonie en in hare betrekking met het mooder- land vinden, terwjjl de tegenwoordige bevolking onverschillig voor beiden is. Maar deze Europeanen moeton niet, zoo als voor eenigen tijd bet plan was, als arbeiders voor de plan- tages ingevoerd worden, om daar, in behandeling en loon met Chineezen, koelies en negers gelijkstaande, bjj volkstrekt gemis Digitized by Google 25 aan kerk, school en gezellig huiselijk leven, en beperkt tot den omgang met hunne op eene lijn met hen gestelde bruine en zwarte makkers, roor vreemde rekening veldarbeid te ver- richten, een toestand, zoo verschillend met dien der arbei- dende klasse in Earopa, dat zij die daarin verkeeren gedo- moraliseerd of ontmoedigd moeten worden, al ware het ook, dat zg bg het krachtelooze voedsel, dat zij zich voor hun schamel loon kunnen verschaffen, gezond konden blijven. De invoer van Europeanen, om op deze wijze in Suriname te arboiden, is onverantwoordelgk in de oogen van hen die de kolonie kennen. Neen, eene kolonisatie met Europeanen zal slechts dan gelukken wanneer hare leden, geheel buiten aanraking met de andere binnenlandsche bevolking, wier zeden en levens- wijze zij in den eersten tijd niet noodig hebben to leeren kennen, een op zich zelf staand gemeenebest uitmaken, waar zg wel naar vaste bepalingen en stipte orders, maar voor zich zelven arbeiden, en hierbij alle voordeelen eener welbestuurde maatschappy genieten, by hunne komst in de kolonie reeds een te hnis en een gezond en krachtig voedsel vinden, dat hen in staat stelt in het hun ongewone klimaat te kunnen arbeiden, en door het aanplanten van het een of ander voordeelig stapelproduct, van lieverlede in hunne be- hoeften te voorzien en die voorschotten te kunnen af betalen, welko voor hunne vestiging en tijdelijk onderhoud verstrekt zyn geworden. Nu is echter eene kolonisatie met Europeanen in een tro- pisch gewest eene bedenkeljjke zaak, want alle ondernemingen in Suriname en Cayenne zijn meer of min mislukt, en men zou onvoorwaardelgk de schuld hiervan aan het klimaat moeten wjjten, ware het niet dat de misgrepen by elk dezer prooven begaan, met juistheid zijn aan te wgzen. De landverhuizer, die uit de gematigde luchtstreek van zgn vaderland, in een aan dat klimaat gefivenredigd land zich met der woon vestigt, vindt, wel is waar, andere gebruiken, eene andere levenswyze, ook wel eene andere natie, wier taal hg moet Digitized b v Google / 26 aanleeren, maar toch dezelfde prodacten, dezelfde bewerking van den grond, dezelfde afwisseling van jaargetijden, zoodat hg zich wat bet klimaat betreft, te huis gevoelt en de landbouw hem geene zwarigheden oplevert, al ware hij ook met de natie onder welke hij voortaan moet leven, in den aanvang minder bevriend. Zoo zijn kolonien ontstaan in Noord-Amerika, Chili, Zuid- Rusland, Australia enz., en zoo hebben pok de Hollanders de Kaap gekoloniseerd. Gebeel andors is het echter met den emigrant naar een tropisch gewest. Klimaat, levenswijze, jaargetjjden, prodacten en bewer- ;king van den grond zijn hem vreemd en ongewoon. Otn er mede bekend te worden moet bjj eene soort van leerling worden, en slechts van lieverlede en bij ondervinding leert hg die zwarigheden te boven komen, welke hem misschien in het begin onoverkomelgk schenen. Om hen die naar Suriname zonden willen verhuizen, van dienst te zgn, heb ik het bijgaande werkje ge- schreven, en hoe beknopt het ook zij, geeft het toch zoo- veel opheldering over den Snrinaamschen landbouw, differente kulturen, opbrengst der prodacten enz., dat de landverhuizer reeds vo6r zgn ,vertrok nit het vaderland taraelijk inge- licht kan zgn, en zich geene illnsiBn zal maken. Ik kan echter de emigratie in Suriname hun niet aanraden, die zich op eigen gelegenheid daar willen vestigen. Zoo als reeds gezegd, is het loon veel te gering, om zich daar in dienst te begeven, en voor hen die genoegzame middelen hebben om zich in de nabijheid der stad, of op verlaten plantages te vestigen, waar de grond nagenoeg geen waarde heeft, en het oprichten van een op inlandsche wjjze gebouwd huisje weinig onkosten veroorzaakt, is dit evenmin aan te raden, wegens de gefsoleerdheid van zulke plaatsen en de moeieljjkheid van transport. Slechts op de hier boven omschreven wgze, waar een aantal Europeesche landverhuizers zich onder een behoorlijk georganiseerd bestunr vereenigen, om den landbouw nit te oefenen, vind ik heil voor eene Europeesche kolonisatie. Deze moet echter het werk zgn van den Staat, wien hoofdzake- 27 lfjk . de bloei en vooruitgang der kolonie ter harte moet gaan, en niet eene onderneming van partikuliere per- souen, want bjj ben, al waren zij ook met de meeste menschlievondheid en het zuiverste dool bezield, zal de bedoelde emigrant nooit een volkomen vertrouwen in de zaak hebben, en elken maatregel die hem vreemd voort- komt, aan het eigenbelang der bestuurders toeschrijven. On- bepaald vertrouwen van de zjjde der kolonisten, in de leiding en de goede bedoelingen van het bestuur, zijn tot het welslagen eener kolonisatie even noodzakcljjk, als gezonde en voordeelige ligging der woonplaata, practische voorzorgen en keus van ge- zonde, ijverige en den landbouw kundige kolonisten. Digitized by Google Korte beschrjjving van Suriname. Onder de kolonien, welke Nederland nog in vreemde we- relddeelen bezit. is behalve Java, zoowel wat uitgestrektheid van het land als vruchtbaarheid van den grond betreft, Suriname de voornaamste. Ruim 1100 mjjlen van Nederland, en in 30 k 40 dagen per zeilschip te bereiken, is hare kust niet aan stormen of orka- nen blootgesteld, en banken noch rotsen bemoeielijken de nade- ring. Met het dieplood komt de schipper terecht; bij de nadering verschijnt het land vlak en effen, als eene donker groeno streep op het water, zonder berg of hoogte. Steeds in het drabbige water peilend, komt het schip in de Suriname rivier. Voorbjj de groote suikerplantaadje Resolutie, wier schoone witte gebouwen, hooge schoorsteeneu en palmboomen een even vreemden als schoonen aanblik opleveren, komt men op twee mijlen afstands van de monding, aan den oostwaarts vloeienden schoonen breeden stroom de Commewijne, aan welker zijtakken de schoon3te plantaadjes liggen. Op den hoek door de beide rivie- ren gevormd, ligt het fort Amsterdam, hetwelk met zijne batterijen den ingang van beide rivieren bestrjjkt. 29 De Suriname-rivier, die van daar een groote bocht naar het Zuid-westen maakt, verder opvarende, vindt men op 2 mjjlen afstand van bet fort Amsterdam, op den linkeroever de stad Paramaribo, de hoofdplaats der kolonie, welke behalve het stadje Nieuw Rotterdam aan de oostelijke grens der Kolonie gelegen, geen ander stadje of dorp bezit. Paramaribo, eene der schoonste en zindelijkste steden van het Noordelijk gedeelte van Zuid-Amerika, is op eene scbulp- rots gebonwd, heeft schoono, breede straten, waarvan vele aan beide zijden met oranje-, tamarinde-, manga- of maho- nieboomen beplant zyn. De huizen, raeest van hont, staan op eene fundeering van baksteenen,en zijn van binnen en buiten wit beschilderd en gedekt met pannen of leien. Keu- kens, gemakhuisjes en magazynen zyn afzonderlyke ge- bonwen. De straten zyn niet geplaveid, maar daar het schnlpzand het water schielrjk inzuigt, zijn ze ook by de zwaarste re- gens niet lang morsig. Het gouvernementshnis staat op een Bchoon, aan de ri* vier gelegen plein, en levert met zyne tamarinde laan, het fort Z61andia en eenige publieke gebouwen, welke den oostkant der stad vormen, een heerlijk gezicht. Buiten de publieke gebouwen, welke de bureaux der ambtenaren bevatten, zyn er in de stad nog de kerken der Hervormde, Luthersche en Katholieke gemeenten ; de.talrjjke gebouwen der Moravische broeders met hun schoon en groot bedehuia, en twee Joodsche synagogen. Een zeer sehoon en wel onder- houden hospitaal neemt militaire- en civiele lyders op, en een door onderlinge deelname in stand gehouden schouwbnrg zorgt voor de genoegens der bevolking. Op twee plaatsen van de stad wordt alle dagen markt gehouden, maardeze mark- ten kunnen niet vergeleken worden met de goede inrichtin- gen van dien aard, welke men zelfs in de kleinste plaatsen op de Fransche en Engelsche eilanden vindt. Het hoofdverkeer in de stad is aan de rivier- of waterzyde, waar de meeste winkels zich bevinden, in welke men alle \ Digitized by Google . 30 soorten van Europeesche gedroogde of gezouten levensmid- dolen kan koopen, alsmedo alle manufacturen en luxe-artikelen, die maar te bedenken zjjn. De gegoede bewoner koopt zijne levensmiddelen in het groot; b. v. 1 vaatje gezonten boter, 1 vaatje gezonten vleosch, rookspek, enz. De mindere stand eohtor kan hetgeen hij behoeft van Enropeesche of Amerikaansche levensmiddelen in het klein koopen, waarvoor hij dan naar evenredigheid meer moet betalen, en veelal eene mindere kwaliteit bekomt. Bakkers voorzien do stad iederen dag van goed wit, uit Amerikaansch meel toebereid brood, waarvan het kilo circa 40 Ct8. kost, en bij slagers kan men twee a dne malen ’s weeks zich van rundvleesch, d. i. van ossen-, bnllen-, of koeienvleesch voorzien, dat echter op verre na niet met Europeesch rund- vleesch te vergelijken is, en niettemin van / 1.20 tot f 1.60 het kilo kost. Varkensvleesch is beter en kost f 1 tot/ 1.20 per kilo. Kippen en eendvogels worden de eerste met f 2, de laatste met / 3 en nog meer betaald, eieren met 5 4 6 Cents -het stnk; wijn en bier zijn zeer duur, daar op den eersten 21 en op het andere 12 Cts. per liter belasting komt. Zoo krjjgt men, wil men op zijn Europeesch eten, voor / 1 per dag nog al bitter weinig. 