Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 2 Van het jaar 900 tot 1581 na Christus
Besloten de Staten een vasten Ambassadeur voor Venefié aan te stellen, alsdan was het AERSSENS zaak niet, deze betrekking te aanvaarden, en zich voor een onbepaalden tijd zoo verre van het hoofdtooneel der gebeurtenissen te gaan verwijderen. Besloten zij, zich te Venetsé slechts door eenen Resident te laten vertegenwoordigen, dan was AERSSEN ook hierdoor buitengesloten, dat hij zich niet kon vergenoegen met eenen rang, bene- den dien, welken hij in Frankrijk bekleed had, Dus moest het door hen die aan AERSSEN den glans van een tocht naar Venetië gunden, daarheen gedreven worden ,. dat de Staten bepaalden, eenen buitengewonen tijdelijken Gezant ter ratificatie van het Verdrag naar Venetië te zenden, al was het ook dat men goedvinden mocht aldaar later een vasten Ambassadeur te houden. Dit was dan ook het stellig advies van den Prins, den 8*^» Februarij aan de Staten-Generaal gegeven, en als om te doen gevoe- len dat er geen minder bekwaam staatsman, dan agnssen, met die buitengewone zen- ding kon belast worden, zoo hield dat advies mede in, dat de te benoemen Gesant zich niet tot de voltrekking van het Verdrag zou bepalen, maar tevens Venetië gunstig voor Bohemen stemmen en zorgen moest, dat de Graauwbunders aan de troepen, die den Keizer uit Ilalië ter hulp gezonden werden, den doortocht ontzegden. — Dit laatste was wel geschikt om Frankrijks aandacht te trekken: immers stond het nu te vreezen, dat Axassew de staatkunde, door den Franschen Gezant Gozrvren bij de Graauw- bunders gevolgd en hier te lande tot in pamfletten toe gelaakt !, zou trachten te dwarsboomen. — Na dat advies bond zich de Vergadering door een tweeledig besluit: vooreerst, zou er een buitengewoon Gezant naar Venetië gezonden worden, en ten tweede, deze zending zou binnen zes weken plaats hebben. Ofschoon men bepaalde, dat in deze tjdsruimte behalve over de instructie, aan den Gezant mede te geven, ook over den persoon van dien Gezant zou beraadslaagd worden 2, was met dat besluit de zaak eigenlijk reeds uitgemaakt, en waren al de voorstellen afgewezen, welke dezulken, die axnssen ongaarne met die taak belast zagen, te baat zouden hebben kunnen nemen om hem uit te Bezwaren tegen sluiten. Inderdaad, en wel juist onder hen, die axnssen in al zijn bedrijf het meest onder- AEKSSENS trek. ver- 1 Bibl. v. Pamfil. Ne. 1703, 1704, 1705. Res. Stat.-Gen. 27 Jan.; 14 Febr. 1620. canLgros, III, p. 249, 300, 301. 2 Resol. Stat.-Gen. 10 Jan.; 3, 4, 8 Febr. 1620. DES VADERLANDS. 446 ———'u———— uÓ———————H—H M Á!n sleund hadden, moesten er zijn, die hem niet zonder bezorgdheid zouden zien vertrek- ken, al was het dan ook slechts voor een korten tijd. Arnssan hield in Holland de legenfmwenteling tegen: zou deze niet uitbarsten, wanneer hij den voet gelicht had, en wat stond dengenen dan te wachten, die thans in de Provinciën de hoofdrol speel- den? Aerssen zelf was ongerust, dat zijne afwezigheid tot ongewenschte gebeurtenissen aanleiding geven mocht !, en zelfs dat de Prins zoozeer zijne zending naar Venetië aanbeval, kon hem stof tot nadenken geven. Immers waren er, die zeiden, dat de Prins, zoo hij gehoopt had zich meer gezags te verschaffen, zeer bedrogen was uitge- komen, daar bij thans de slaaf van zijne werktuigen geworden was % Konden zij, die zoo spraken, geen gehoor bij den Prins vinden en hem den lust inboezemen om zich van het juk te ontslaan, dat hij zich opgelegd zag? Maar van den anderen kant moest in Holland ook bij dezulken, die juist geene tegenomwenteling begeerden, het verlangen levendig wezen om aan AERSSEN eindelijk eenmaal eenen werkkring buiten- sands te zien aangewezen: want waarlijk zijne tirannij drukte in dit Landschap, en niet het minst de aanzienlijksten, al te sterk; ook drongen, toen wel de instructie voor den Gezant was ontworpen, maar de Gezant zelf nog steeds niet benoemd was, die van Holland op die benoeming aan 3. Groot was de spanning ten gevolge van de afzelling van ambtenaren € in dit Gewest ontstaan. Had men getracht te verhoeden, dat ^ 1618— 1621. Spanning in Wand wegens maatregelen bj de uitvoering van den last, aan AERSSEN en MARQUETTE verstrekt om het land te tegen de Oficie- doorreizen en nieuwe rechterlijke beambten aan te stellen, het recht der Ambachtsheren ongedeerd bleef, dit had weinig gebaat. Over het algemeen bekreunde men zich weinig om de waardigheid der Ambachtsheren. Emmers toen de Staten van Holland besloten nar eenige dorpen, waar de Remonstranten zich nog verstoutten te prediken, Commissa- risen te zenden ten einde maatregelen van bedwang te nemen, verwittigden zij de Am- bachtsheren van die dorpen, dat zij gereed moesten zijn om met die Commissarissen te handelen: kwamen zij niet op, of waren zij tegen de noodige maatregelen ingenomen, 100 zouden de Commissarissen zonder hen voortvaren 5, Met zulk eene handelwijze was het in volkomen overeenstemming, dat de Staten van Holland den 21sten Januarij (1620) den Ambachtsheren schriftelijk gelasten, elk in zijne Heerlijkheid te zorgen, dat de officieren, secretarissen en andere ambtenaren, wier gevoelens mishaagden, binnen acht, lien of twaalf dagen afgezet waren 6, Zulk een eigenmachtig optreden was wel ge- schikt om tegenstand uit te lokken. Het deed zulks werkelijk, en bepaaldelijk in 1 casLETON, lll, p. 290. 2 ouvak, p. 308. 3 Resol. Stat.-Gen. 11, 12, 18, 20, 24 Febr. 1620. * Zie hiervoor, bl. 368, 369 en vergel. canteton, III, p. 272, 273. > Resol. Holl. 20 Jan, 1620. 9 Resol. Holl. 21 Jan. 1620. ren van Justitie. 1618— 1621. 446 ALGEMEENE GESCHIEDENIS m————————————————————————!Á—! Noord-Holland nam het verzet een vrij bedenkelijk karakter aan. De Magistraten der steden van West-Friesland en het Noorderkwartier kwamen te Hoorn bijeen, en aldaar als eene afzonderlijke Statenvergadering optredende, verwittigden zij de Rekenkamer te 's Gravenhage (die de officieren in de Grafelijkheidsdorpen aanstelde), dat men zich onthouden zou in hunne kwartieren officieren van justitie ten platte lande af te zetten en aan te stellen, zonder advies en goedvinden van het te Hoorn gevestigd Collegio van Gecommitteerde Raden. De Heren van de Rekenkamer brachten deze aanschrijving ter kennis van de Gecommitteerde Raden te ’s Gravenhage. Dezen be- grepen aan de Magistraten der steden van West-Friesland en het Noorderkwartier te moeten herinneren, dat zoo van hun Collegie maatregelen tegen de rechterlijke ambte- naren uitgingen, zij hierin niet handelden als Gecommitteerde Raden, maar »bij autoriteit van de Staten van Holland en van Zijne Vorstelijke Doorluchtigheid’’: desniet- temin wilden zij zich wel verbinden het advies van het Gollegie te Hoorn te vragen !. Dus vorderden zij gehoorzaamheid bij de maatregelen ter benoeming van nieuwe baljuws, op grond dat zij ze ten gevolge eener buitengewone commissie verorden- den; doch rechtstreeks verzetten zij zich niet tegen de Steden, die in deze zaak Staten tegen Staten overgezet hadden: slechts namen zij voor, de zaak aan Zijne Excellentie mede te deelen en hem te verzoeken die van West-Friesland en het Noorderkwartier bij gelegenheid te ontraden, voortaan zulke afzonderlijke vergaderin- gen te houden 2, — Sommige Ambachtsheren lieten zich niet zonder eenig tegenstreven tot gehoorzaamheid aan de orders der Hollandsche Gecommitteerde Raden bewegen. Zoo zag men zich genoodzaakt den Heer van Hoogeveen, 1ssBoLD VAN VEEN, en den Ambachtsheer van Vlaardingen, den Heer nurrensunc, aan te schrijven, den eersten: dat hij zijnen officier zou afzetten, den tweeden, dat hij binnen veertien dagen in de plaats van den sints November (1619) afgezetten secretaris zijner Heerlijkheid een anderen zou aanstellen, of dat men het zonder hen doen zou. De Heer van Bent- huizen, die reeds vóór de omwenteling ter vergadering der Staten van Holland beschreven was, vorderde wegens de buitengewone verandering van officieren egne behoorlijke acte van non-prejudicie, en de Gecommitteerde Raden zagen zich genood- zaakt de verandering te Benthuizen op te schorten, totdat het dien Heer gelegen zou komen die ten zijnen overstaan te laten geschieden ?, Om de maat van de vernederingen, welke de Hollandsche Adel en Heren in deze dagen te verduren hadden, vol te meten, had toen juist de onteerende afzetting plaats van den Raadsheer LANCELOT VAN BREDERODE, 1 Toen in April de Vroedschap en Regenten van Egmond-binnen en op den Hoef buitengewoon veranderd werden, zorgden de Gecommitteerde Raden dan ook, dat het Collegie te Hoorn er tijdig van verwittigd werd (Res. Holl, 25 April 1620). 3 Resol, Holl. 28 Jan. 1620, 3 Resol. Holl. 7, 14, 15 Febr. 1620. DES VADERLANDS. 447 OENE op grond dat hi zich tegen de vervolging van predikanten, die in gebreke waren ge- bleven voor het Hof van Holland te verschijnen, verzet had. De Edelen hadden den smaad hem aangedaan pogen af te wenden, zich beroepende op de omstandigheid, dat hj hun Lid in het Hof vertegenwoordigde en door hen aangesteld was. Maar het baatte hen weinig. Slechts bekwamen zij bij het ontslag, aan BREDERODE gegeven, eene bijzondere waarschuwing: wie »in den Raad of in andere Collegién, ambten of be- dieningen," zoo luidde de Resolutie bij deze gelegenheid door de Staten genomen, »tich even als »ampERODs kwam te ontgaan, zou desgelijks worden afgezet, zonder dat iemand zulke personen in zijne bescherming zou mogen nemen" !, Tegelijkertijd, - ja, op den selfden dag werd, daarentegen, een ander lid van het geslacht van Brederode bijzonder begunstigd. Maar het was ook de erfgenaam van den kort- lings overleden Heer van BREDERODE, die eerst na de omwenteling in de Staten van Holland ijverig op zijn post was geweest en de nieuwe richting krachtdadig ondersteund had, Dadelijk maakte de jongere BREDERODE van zijn recht van eerste Edele gebruik om voor de afzetting van LANCELOT VAN BREDERODE te stemmen. De Heer van xATHENESSR kon hierop zijne verontwaardiging niet bedwingen; hij verliet de vergadering, zeggende, dat hij nu reeds zag, dat de nieuwe BREDERODE evenmin zou deugen als de oude ?, Zoo bleek aan de aanzienlijksten in den Lande wat men te hopen en wat men te vreezen had. Geen wonder, dat zij, die door AERSSENS invloed gesteund werden, zijn vertrek met onrust vooruitzagen, terwijl al degenen, die van hem niels goeds te verwachten hadden, naar zijn vertrek als naar eene verlossing moesten uitzien. Dat de haat, door geweldige maatregelen opgewekt, hem bepaaldelijk als zijn voorwerp beschouwde, laat zich afleiden uit de poging, die hij tegen Februarij (1620) aanwendde om ontslagen te worden van zijne taak als Gecommitteerde ter afzet- ling van voor verdacht gehouden officieren. De Gecommitteerde Raden verleenden hem natuurlijk dit ontslag niet. Zij mochten niet schijnen eenigermate toe te geven, noch verlangden zich door het afscheid van den man, die hen tot dusver had aangevoerd, tegenover de tegenpartij te verzwakken 3, ! Resol. Holl. 21 Febr.; 5, 10 Maart 1620. Bij de benoeming van eenen opvolger van LANCELOT zagen de Edelen van hun recht af, » willende aldus ’s Prinsen recht vermeerderen” (Res. Holl. 17 Dec. 1620). 2 CARLETON, III, p. 278, 279. De nieuwe Heer van Brederode, was sonan woLrzat, Heer van Cloetingen, broeder des overledenen. » Uit erkentenis voor het Huis Brederode” verleenden hem de Staten de beide Compagnién van wijlen zijnen broeder, hoezeer anders bepaald was, dat voort- aan het kapiteinschap niet erfelijk wezen zou, noch één persoon twee Compagnién zou mogen bezitten (Resol. Holl. 10 Maart 1620). 3 Resol. Holl, 31 Jan. 1620. De Gecommitteerden tot het onderzoek: naar het gedrag der 448 ALGEMEENE GESCHIEDENIS = —— ee ee ee en a aa a — lar Ru —— — — x — inse Toen evenwel tegen het einde van Februarij (1620) in Holland het gevoelen, dat AERSSEN met de waardigheid van Gezant naar Venetië bekleed diende te worden, alge- meen genoeg was geworden om de Gedeputeerden van deze Provincie ter Vergadering der Staten-Generaal in staat te stellen op de onverwijlde benoeming van eenen Ambas- sadeur derwaarts aan te dringen, begrepen de andere Provinciën, dat men het eerst eens moest zijn ten aanzien van den trein van den Gezant, en dat men daarover met Line Excellentie moest handelen. Op deze wijze kreeg aznssen zelf de gelegenheid om te zorgen, dat aan zijne zending door een aanzienlijken stoet van Edellieden hooge luister werd bijgezet. Reeds hadden aanzienlijke Edelen hunne zonen aanbevolen om in het gevolg van den Gezant mede te gaan !. Doch nog steeds was de oplossing der De Resident van Vraag Of AERSSEN near Venetië vertrekken zou ‚ afhankelijk van allerlei kansen. De Re- and nde sident van Venetië en de Gezant van Frankrijk bemoeiden zich met de zaak: de eerste, rijk trekken zich in tegenove — zin dezulks met het doel om zijne wenschen te bevorderen; de ander, om hem tegen te wer- zaak van AERS- sens benoeming ken. De betrekkingen met Frankrijk, die na het laatste antwoord op pu MAURIERS — d klachten 3, een tijd lang vrij vertrouwelijk ? geweest waren, dreigden thans weder nieuwe dien de Nederlandsche Bewindhebbers gewoon waren naar hunne hand te zetten, deed bezwaren op te leveren, die Armssens tegenwoordigheid te ’s Gravenhage volstrekt sche- men te vereischen. Daar deze Staatsman niet verlangde, dat dit als een voorwendsel gebezigd werd om te bewerken, dat hem de ambassade naar Venetië ontging, trad su- RIANO op om, naar aanleiding eener mededeeling aangaande den staat van zaken in Italié, Hun Hoog Mogenden de dringende vraag voor te leggen: wien zij nu als Gezant naar zijne Meesters afvaardigen zouden, en wanneer zij deze zending dachten ten uit- voer te laten brengen. 1 Resol. Stat.-Gen. 20, 24 Febr. 1620. 2 Zie hiervoor, bl. 330—333. 3 Resol. Stat.-Gen. 25, 27, 28 Jan.; 14 Febr. 1620. 4 Resol. Stat.-Gen. 14, 16, 20 Maart 1620. " a Nan DES VADERLANDS. 449 ling gedaan van een brief van den Nederlandschen Gezant te Parijs: het ongenoegen 1618— tegen Hon Hoog Mogenden, dit was de inhoud van dien brief, hield in Frankrijk nog — steeds aan: de kooplieden, die zich door de onzen vérongelijkt achtten, hadden geza- — menlijk bunne grieven in den vollen Raad, waarbij eenige Prinsen tegenwoordig geweest Bewind. waren, op het heftigst voorgesteld: vooral de zaak van St. Malo en die van Kapitein RICHARDIÈRE ! hadden de algemeene verontwaardiging gewekt, en men zag in het bedrijf der onzen eene schennis van de alliantie en van het volkenrecht tegelijk, Reeds had pu wAvRrER in last, op nieuw strenge straffen tegen den Vice-Admiraal tecren te vorderen. Lanceraxk vond gehoor noch geloof bij alles wat hij tot verklaring van het gebeurde aanvoerde, en over het algemeen was men thans zoo ongunstig tegen de Ne- derlanders gestemd, dat de enkelen, die voor hem zouden willen of kunnen getuigen, dit niet durfden 2, — Wel mocht onze Gezant dus schrijven. De openbare meening in Frankrijk zag wederom het heil des Lands in de bedwinging der Gereformeerden, en de sympathie met Spanje en Oostenrijk was in dezelfde mate aangewakkerd, als de argwaan tegen de Republiek der Vereenigde Provinciën wasopgewekt. Reeds beraamden de beide partijen, die van den Hertog pr Lvvwxs en van de Koningin-Moeder, eene verzoening tegen de Hugenoten, wier vergadering te Loudun, op straffe van als schuldig aan openbare rebellie beschouwd te worden, gelast was uit één te gaan, en de Prins van Condé ijverde thans zoo zeer voor de Katholijken, dat hij den Spaanschen Gezant verklaarde de verbreking van het Twaalfjarig Bestand met toejuiching te zullen begroe- ten 3, — Kon in zulke omstandigheden Agnssen in ’s Gravenhage gemist worden, of was bij het niet, die de klachten der Fransche kooplieden nog kortlings zoo zegevierend had weten te beantwoorden? En wie was, beter dan hij, in staat om de Fransche Rege- ring tegelijker tijd waarborgen te geven tegen hetgeen zij van de zijde der Calvinisten duchtte, en haer tegelijk in eene aansluiting aan het Protestantisme het middel te doen tien om het Huis van Oostenrijk, dat zij nu in het omsingelen van zijne vijanden be- hulpzaam was, in ontzag te houden? Dus werd de benoeming van den Gezant naar Venelië natuurlijk alweder verschoven: »op de ambassaden van Venetië, Frankrijk en Engeland, dus leest men in de Resolutién der Staten-Generaal op den 26sten Maart, wordt alsnog geen eindbesluit genomen, wegens de onzekerheid welke personen daartoe te gebruiken,” en dat niettegenstaande de Staten van Holland zich in de begeerte van ! Zie hiervoor, bl. 203 (Noot), en 327, 332. 3 Resol. Stat.-Gen. 21 Maart 1620. 3 Resol. Stat.-Gen. 14 Maart 1620. caseron, Ill, p. 237, 238, 259. nange, Franz. Gesch. B. ll, s. 260. De Prins van Condé, zwager van wijlen FiLips wiLLEM van Oranje, deed Prins MAURITS een proces aan ten behoeve van zijne zuster, wegens het Prinsdom Oranje, en aan LUYNES werd de begeerte toegeschreven van zich van dit Prinsdom meester te maken (CARLETON, MI, P. 279, 280). III Deer. 3 Srvx. 57 450 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ——— — em—— n— —— am RE 1618— den Prins geschikt hadden en op Agassens benoeming aandrongen +, Sumiamo zat in- 1921. — iusschen niet stil, Wel wetende, hoe men nu reeds voorspelde, dat de ambassade naar Venetié vruchteloos zou zijn, aangezien deze Italiaansche Republiek schuilen zou achter de noodzakelijkheid om zich tegen Turkije, hetwelk door Spanje tegen haar werd op- geruid, te verdedigen, en zich alzoo aan alle werkdadige ondersteuning van Bohemen zou onttrekken, beijverde hij zich in eene openlijke mededeeling aan de Staten-Generaal de dienst, welke aan Venetië juist te Constantinopel door onzen Gezant maca bewezen werd, breed uit te meten 2, Zoo zou maca, dus mocht men redeneren, het oorlogs- gevaar, dat Venetië uit Turkije dreigde, ook wel weten af te wenden, en aldus verviel het bezwaar, dat tegen de belangrijkheid van het kostbare Gezantschap gemaakt werd, van zelf, — Zoo scheen dan toch de benoeming doorgedreven te zullen worden. Reden genoeg voor DU MAURIER Om gevolg te geven aan zijnen reeds voor eenige dagen ont- vangen last en eene nota aan de Staten te richten met den eisch, dat Learen niet aan de verdiende straf onttrokken ‘werd. De verontschuldigingen, dus luidde dat stuk, voor LEGrER aangevoerd, kon de Koning van Frankrijk niet aannemen: had die scheepsbe- velhebber gemeend eenen zeeroover aan te houden, hij had een anderen weg moeten inslaan; bovendien RIGHARDIkRE was geen zeeroover: dit nam men alsnog aan te bewi- zen. Aldus bleven de Nederlanders, die Jjanddadig waren geweest aan het nemen van zijn schip, onder het vonnis te Lucon over hen geveld. De beste partij, die de ver- oordeelden kiezen konden, was den beleedigden Franschman schadeloos te stellen, en om het bedrag te bepalen was zekere Heer pe LA rour herwaarts overgekomen 5 Dus scheen alles wat door de bekwaamheid van Arnsser im deze zaak gedaan was, volstrekt ijdel te wezen, en was er nog wat tot handhaving van het vroeger aangevoerde le zeg- gen, wie beter, wie anders dan aenssex kon zulks thans ter beantwoording dier nota laten gelden? Zoo scheen dan deze zaak door Frankrijk aangegrepen als een middel om Aznssews vertrek te dwarsboomen. Doch de Prins duldde geen verdere tegenwerking. Hij verscheen den 24e April in de vergadering der Staten-Generaal, en de benoeming van eenen Gezant naar Venetië, benevens de zendingen naar Frankrijk en Engeland, waren aan de orde gesteld. Zijne Excellentie stond het gevoelen voor, dat de Gezant naar Venelié zonder verwijl moest vertrekken, opdat de bekrachtiging der alliantie nie! verijdeld mocht worden door de partij, welke haar in den Venetiaanschen Senat AgnssEn totongenegen was. Dadelijk ging alsnu de Vergadering over tot de benoeming: axnsst' keen 6s was de gekozene, en wat meer is, tegelijk wenschte de Prins zijne benoeming als hoofd tié benoemd. van het Gezantschap naar Frankrijk door te drijven. Hij stelde voor, dat men binnen een dag of twee mede een vast besluit zou nemen ten aanzien van de personen, die ! Res, Holl. 10, 16, 25 Maart, 1620. 2 Res. St.-Gen. 28 Maart, 1620. 3 Res, St.-Gen. 30 Maart; 1 Apr. 1620. | ! DES VADERLANDS. 451 ed mar Frankrijk zouden afgevaardigd worden, en van de instructie hun mede te geven, en aarzelde dus niet, met zijn doel voor oogen, de zaak der bezending naar Engeland van die naar Frankrijk af te scheiden, in weerwil van de »jaloezijén en misverstanden”, welke zulks tusschen deze beide Rijken geven kon. De Gedeputeerden uit Gelderland verklaarden ten overvloede, dat het Gezantschap naar Venetië niet moest vertrekken, dan nadat de instructie voor de ambassade naar Frankrijk vastgesteld en de persoon, daarmede te bekleeden, benoemd zou zijn !. Dus gaf men niet onduidelijk te kennen, dat hierin niets zonder Azmssew moest besloten worden. Thans derhalve kwam het er op aan, den weerzin van Frankrijks minister tegen den persoon van AERSSEN te trotseren en dezen tegenstand te breken. Den bien April had er een onderhoud plaats tusschen den 1018— 1621. De Prins moet zijne benoeming Prins en pu mavniEB. De Prins beklaagde zich ronduit, dat Frankrijk de personen, tot Gezant naar welke hij aanbeval, uitsloot alleen op grond, dat zij hem toegenegen en zijne trouwe dienaren waren, gelijk men vroeger, zeide hij op oLpExBARXEVELT doelende, zijne per- soonlijke vijanden in bescherming genomen had, en toen nu maunren te kennen gaf, dat aznssen en wie de Prins nevens hem wilde zenden, met de ambassade naar Enge- land tevreden gesteld konden worden, want dat Frankrijk zich moest blijven veront- schuldigen en hem niet kon ontvangen, liet de Prins zich in toorn ontvallen: »ik zie wel dat men onze Gezanten onheusch wil hejegenen." — Inderdaad de vrees, dat, zoo de Gezanten, die wij zenden zouden, niet naar ’s Konings zin waren, hun in Frank- rijk geen eervol onthaal te wachten stond, was toereikend om Arnssens benoeming tot Gezant derwaarts te verijdelen: want zou hij zich immer schande voor eer, en misken- ning voor invloed kunnen laten welgevallen? — Het onderhoud leidde tot niets: slechts strekte het, om bij pu maurien den ongunstigsten dunk te versterken van ’s Prinsen gezindheid aangaande de Regering van Lonmwisk XIII. Werkelijk had de Prins ge- zegd, dat de Staten ’s Konings gunst des noods wel konden: missen, en pu mAuRIER had hierin een blijk gezien, dat zij bij gelegenheid geenszins zouden aarzelen om voor de oproerlingen in Frankrijk partij te trekken 2% — Zoo moest dan het denkbeeld om aznsszn ook met het Gezantschap naar Frankrijk te bekleeden, worden opgegeven. De Fransche Gezant had het pleit gewonnen, en de zaak van micHAnpréag werd alsnu spoedig bijge- legd. Het antwoord aan pu MAURIER op zijne vernieuwde klacht over den Vice- Admiraal uciR, haalde op nieuw de sedert nog bevestigde bijzonderheden ter ontlasting van den Leeuwschen Scheepsvoogd met groote kalmte op, maar hoezeer daaruit volgde, dat LEGIER volstrekt onberispelijk was, verklaarden de Staten, » om den Koning nog duide- lijker te doen blijken, dat zij zijne getrouwe bondgenooten en dienaren van zijne Kroon” waren, zich bereid om de waarde der goederen, die LEGIER van RICHARDIERES schip had medegenomen, niettegenstaande zij door den bevoegden rechter goede prijs verklaard ! Res. St.-Gen. 2 April 1620. 2 ouvaé, p. 308—310. 57* Frankrijk opge- ven. 1618— 1621. Instructie aan AERSSEN zijne reize naar 402 ALGEMEENE GESCHIEDENIS n-——————— ———————mÓ(—x——ÁÀ—u——eM— waren, terug te geven. Dergelijke prijzen zouden zij, om het ongenoegen van Zijne Majesteit niet gaande te maken, hunne Scheeps-Kapiteins verbieden voortaan te nemen, en dat wel »in erkentenis van de zeer groote gunsten en weldaden, die zij ontvangen hadden van wijlen 's Konings vader en van den Koning zelven, en van die, welke zij nog van Zijne Majesteit en van zijne Kroon verwachtten !," — Dit stuk was onderdanig genoeg en daarmede zagen de onzen voor goed af van de dubbelzinnige tuchtiging der Fransche zeeroovers, Dat Arnssers benoeming tot Gezant naar Venetië niet langer door Frankrijk werd tegengewerkt, was eene inwilliging, die met onderdanigheid moest erkend worden. — Arznssew nam zijne nieuwe betrekking niet aan zonder zijne veilig- heid en voordeel zooveel doenlijk te behartigen, Canreror drukt het dus uit, dat hij alvorens den post op zich te nemen, een weinig loofde en dong over zijne bezoldi- ging ?. Hem werd eene som toegelegd van 125 gulden daags, mits hij geen geringeren stoet medenam, dan van achttien of twintig personen 3. Wat de zorg voor zijne veilig- heid betreft, bij de verklaring, dat hij het ambt aanvaardde, voegde hij dezen wensch: „aangezien hij de zending niet zonder gevaar kon uitvoeren, vermits Hun Hoog Mo- genden partij getrokken hadden voor Bohemen en de Geünieerde Duitsche Vorsten, en hij door de landen van de tegenpartij zou moeten reizen, zoo verlangde hij, te meer daar hij naar de eer dezer legatie niet gedongen had, van Hun Hoog Mogenden eene acte, strekkende om aan zijnen persoon op de reize heen en weder veiligheid en scha- — delooshouding te verzekeren” Op dit verzoek viel het besluit, dat men op den Heer - van SOMMELSDIJK zou toepassen, wat vroeger ter verzekering van de veiligheid der Ge- | zanten beslolen was, doch dat men hem daarvan geene bijzondere acte zou geven ¢. De Instructie, den Gezant medegegeven, droeg hem de taak op om op zijne reize — de hoofden der Geünieerde Duitsche Vorsten, met name ook den Markgraaf van Baden- - Venetië medege- Durlach en den Hertog van Wurtemberg, te begroeten en hen zooveel mogelijk tot | geven. krachtdadige behartiging van den oorlog tegen de Oostenrijksche partij aan te zetten, | door hen van der Staten ijver voor deze zaak te verzekeren. Voorts moest hij zijnen | weg nemen door het gebied, der Evangelische Zwitsersche Cantons, en indien hij door Graauwbunderland trok, de gelegenheid waarnemen om hen, die hem aldaar mochten komen begroeten, onder verzekering van de belangstelling van Hun Hoog Mogenden, aan te sporen om alle verbond met Spanje te verwerpen en aan het krijgsvolk , tegen den | Koning van Bohemen en de Geünieerde Vorsten bestemd, den doortocht te weigeren. Ook moest hij trachten den Hertog van Savoye tegen Oostenrijk partij te doen kiezen, - en vernemen op welken. bijstand de Staten, ingeval zij werden aangevallen, van de zijde | van dezen Vorst, dien zij vroeger zoo volijverig ondersteund hadden, rekenen konden. | 1 Res. St.-Gen. 8, 13, 14, 15, 22 April 1620. 2 CARLETON, lli, p. 202. 3 Res. St.-Gen. 11 April 1620. 4 Res. St.-Gen. 7, 13 April 1620. DES VADERLANDS. 453 Te Venetië zelve moest hij al spoedig de Boheemsche zaak ter sprake brengen, en den i D Doge en den Senaat trachten over te halen om de wapenen tegen FERDINAND op te vatten, als die voor hen nog geduchter was dan voor onze Republiek, daar hunne be- tiltingen aan zijn gebied grensden en zij reeds ondervonden hadden, wat hij, nog slechts Aartshertog zijnde, tegen hen in het schild voerde. Eindelijk, met onderhandelingen over de scheepvaart in de Golf moest hij zich niet inlaten: immers, drongen wij op den vrijen toegang tot dien zeeboezem aan, zoo kon Venetië hem niet langer voor de Spaansche transportschepen gesloten houden }. Den 2ásten April vertrok de Gezant. Hun Hoog Mogenden gaven pu mavaren door eenen uit hun midden daarvan kennis, daar de vijandelijkheid, die er tusschen hem en SOMMELSDIJK bestond, dezen niet toeliet in persoon afscheid van hem te nemen 2. Te Venetië zou onzen Ambassadeur geen gevaar loopen met den Franschen Gezant in botsing te komen: immers, was deze reeds te voren op het punt geweest van daar te vertrekken, nu AERsSEN aldaar te wachten was, bespoedigde hij zijn vertrek op last zijner Regering om hem geen bezoek te behoeven te brengen 3. Op de heenreize sprak Hoe bij zich SOMMELSDIJK. de Hoofden der Evangelische Unie; doch niet veel troostrijks kreeg hij te rg berichten van den staat van zaken, welken bij in dit deel van Duitschland aantrof: Frankrijk oefende een verlammenden invloed uit, en terwijl de Markgraaf van Ans- pach het voornemen scheen te hebben om zich eerstdaags met den Hertog van Beijeren te meten, -had men, door schoone beloften misleid, den pas te Breisach, voor de Beijerschen open gelaten f; de macht van de Unie was klein, de Steden ongezind om de lasten van den oorlog te dragen, en al eer de krijg begonnen was, heerschte er reeds schaarsheid van alles. Onze Gezant had getracht de on- eenigheden, die de zoo noodige zamenwerking beletten, uit den weg te ruimen, doeh dat deze poging blijvende vruchten zou dragen, was niet te wachten 5, Had men door den pas van Breisach op te geven, de gelegenheid verwaarloosd om de gemeenschap af te breken, welke Oostenrijk en Spanje, van den Elsass af tot aan de Nederlanden toe, langs een reeks van door hen bezeten gewesten ‘onder- hielden, ook in Graubunden zou onze Gezant niets vermogen, om dit land voor den 1 Zie de Instructie bij ng sonce, Nederl, en Venetië, Bijl. VI (bl. 415—419). 2 CARLETON, lll, p. 293. — 3 canzgton, lll, p. 301. 4 In een gesprek met onzen afgevaardigde den Heer van maxpwux in het eind van Julij (1620) te Durlach, wierp de Markgraaf van Baden-Durlach al de schuld van het verlaten van den Pas van Breisach op de bevelen van de Evangelische Unie (zie het Rapport van nawpwux op het Rijksarchief, fol. 11 recto). 5 pg JONGE, t, a. pl. Bijl. VII (bl. 420—422). 1618— 1621. 454 ALGEMEENE GESCHIEDENIS vijand te sluiten, Alleen door met Graubunden op een voet van vriendschap te zijn, had nenpam IV gemeend, over Italië te kunnen beschikken, en nu was dit land, ten gevolge van een heilloozen godsdienstkrijg, die ook hier Frankrijks staatkunde het spoor bijster gemaakt had, gansch en al in de macht of onder den invloed van Spanje en Oostenrijk gevallen, en de Bisschop van Chur en de beide Bonden, uit welke het gewest bestond, zouden welhaast den Koning van Spanje beloven, zijnen soldaten den vrijen doortocht naar het Noorden te vergunnen !; reeds waren er troepen uit Napels door Zwitserland in Duitschland doorgedrongen *, en werden er nog meer gewacht 3. Slechts in Parijs zelve zou een staatsman van een krachtigen geest misschien de oogen der Bewindslieden hebben kunnen openen en de gemoederen omzetten, om Graubunden door de macht van Frankrijk, onder welks bescherming het stond, aan Spanje en Oos- tenrijk te ontrukken, en aan onzen Gezant had men, om den argwaan van Frankrijk niet op te wekken, zelfs geene geloofsbrieven aan de Overheden in dat Zwitsersch Canton durven medegeven 4, — Den 1535 Junij kwam de Heer van sommeLspiJk te Venetië, na overal op den Venetiaanschen bodem met zoo veel eerbewijzen als »de ambassadeur van den grootsten Keizer zouden kunnen bewezen worden" ingehaald te zijn: bijna had het den Gezant zijne gezondheid gekost: voor geen honderd dukaten ’sdaags, schreef hij, zou hij op nieuw zulk een lastigen eù vermoeijenden tocht in de onlidelijke hitte doorstaan 5, Trouwens, de Republiek kon moeijelijk minder doen, nadat de ontvangst van Signor LANDO, eenen Venetiaanschen Ambassadeur, die, naar Engeland bestemd, hier in den vorigen winter slechts doorgetrokken was, als het ware den maalstaf gegeven had, naar welken men verlangde dat onze Gezant zou onthaald worden: die Edelman was — eene gansch ongewone eer — door den Prins van Oranje, Graaf WILLEM LODEWIJK en Prins FREDERIK HENDRIK ingehaald 6, — Al die eerbewijzen echter vergoedden, voor AERSSEN ten minste, de vruchteloosheid van zijne zending niet: hij ondervond maar al te zeer de waarheid van hetgeen hij naar ’s Gravenhage schreef: dat »aan die ceremo- niën meer gewicht gehecht werd, dan aan de zaken zelven 7.” De Republiek over te 1 Zie hiervoor, bl. 302. range, Franz. Gesch. Bd. Il. s. 261. Den 10 Aug. 1620 deelde SURIANO aan de Staten mede, dat de bannelingen of rebellen onder de Grisons Valtellina hadden in- genomen met behulp der Spanjaarden door toedoen van den Goeverneur van Milaan, en daar- mede de pas door "t gebergte den vijand openstond. Aan sowwzLspuK, die toen terug was, zou opgedragen worden een brief aan de Zwitsers te schrijven, ten einde daartegen zoo mogelijk, maatregelen genomen werden (Res. St.-Gen. 10 Aug.; 5 Sept. 1620. caaLeron, III, p. 363, 364, 370, 371). 2 Res. St.-Gen. 12 Febr. 1620. caseron, III, p. 189, 242. 3 Res. St.-Gen. 2 April 1620. canrzron, III, p. 245. 4 Zie canteron, III, p. 293. Res. St.-Gen. 22 Apr. 1620. 5 pz sonce, Bijl. Vll (bl. 423). 6 caRLETON, ILI, p. 209. 7 pg JONGE, bl. 424. DES VADERLANDS, 465 halen tot het verleenen van bijstand aan den Koning van Bohemen en de Duitsche Unie, dit vermocht hij niet. Nu de Hertog van Ossuna van zijn onderkoningschap te Napels was ontzet, was bij de Venelianen de vrees voor den oorlog van de Spaan- sche zijde genoegzaam geweken. Zij zagen de Spaansche troepen zich in Italiö ver- zamelen, hetzij om Freeper V te gaan tuchtigen, hetzij om de Vereenigde Provin- ciën tegen den afloop van het Bestand tot redelijke eischen te gaan stemmen, en zij zouden wel dwaas geweest zijn, zoo zij door eene daad, die met eene oorlogsverklaring gelijk stond, zich die troepen op den hals hadden gehaald, Dus beantwoordden zij het verloog van den Heer van sommerspisk met uitvluchten en bezwaren: reeds betoonden zij hunnen goeden wil door den Spaanschen troepen den doortocht te water en te land te ontzeggen, — alsof dit den Koning van Spanje eenigermate belette zijne krijgsbenden door het Milanesche en Savoye of Zwitserland in Duitschland te brengen, — en voorts: de Turken dreigden met oorlog, en dit, zeiden zij, noopte hen, hunne middelen tot zelfverdediging te bewaren. Zulks was waar. De Hertog van ossuna had weleer eenige Venetiaansche galeijen genomen, op welke zich Turksche goederen hadden bevonden !, en deze schade wilden de Turken op Venetië verhalen; maar tevens bepaalden zij zelven reeds de geldsom, voor welke de vrede te koop was, en weldra kwam er een vredes- verdrag tot stand 2, — Gemakkelijk was het voor eenen man van AERssENs doorzicht te bespeuren, dat alle moeite vergeefsch zou geweest zijn, ja, men mag veronderstellen, dat hij de vruchteloosheid der poging reeds te voren bevroed had. Hij rekte dan ook zijn verblijf niet, en daar hem de vrijheid gelaten was om zonder nader order af te wachten te vertrekken, wanneer hij begreep, dat zijne taak was volbracht ?, zoo aar- vaardde bi in het begin van Julij de reis naar huis, Bovendien de toestand, dien hij daar had achtergelaten, gunde hem geene rust. 2 Res. St.-Gen. 3 Aug. 1620. Nadat het verdrag tusschen Venetië en Turkije tot stand was gekomen, viel de Venetiaansche Gezant te Constantinopel bij zijne meesters in ongenade, zoozeer dat hij niet alleen zijne eer, maar zelfs zijn leven scheen te zullen verliezen. In deze omstan- digheid schreef maca, die hem steeds tegen den Turk beschermd had, een verzoek aan de Staten, dat zij de vervolging van den Gezant bij de Venetiaansche Regering zouden zien te keren, aan- gezien dat verdrag afgeperst was door geweldige dreigementen. De Staten gaven aan dit verzoek gehoor (Res. St.-Gen. 25 Oct. 1020). 3 Res. St.-Gen. 18 Apr. 1620. 1618— 1621. 456 ALGEMEENE GESCHIEDENIS DOONIIIEMUIHILLILLBLLDLIGLILLLLEEECEOLLEhPO.ULLAL:Li.,AeAea?eEtEL 1618— liet het zich aanzien, dat zijn bezoek slechts zou strekken om den Keizer en Spanje 1621. — ie meer pogingen te doen aanwenden om zich van ’s Vorsten bondgenootschap te ver- zekeren. Buitendien, voor zijn persoon, voegde hij er bij, kon hij zich geen goed onthaal bij den Hertog beloven, wiens Gezant te Venetië hem niet eerder dan daags voor zijn ver- trek een bezoek had gebracht !. — De gansche ambassade naar Venetië was eene zaak deels van persoonlijk belang voor AEgRssgw, deels van ceremonie geweest: de alliantie was plechtig geratificeerd, en de Venetianen hadden op eene vrij boerlige wijze beloofd , dat zij ze stipt ‘zouden nakomen, door te zeggen, dat zij wel veroordeeld zouden willen weren om den daarbij toegezegden bijstand aan onze Republiek te verleenen: immers zou dit het zekerst bewijs zijn, dat de oorlog verre van hunne grenzen was uitgebroken en wij, niet zij, er de slachtoffers van waren ?. Geen wonder dat het verslag door AzRssgx, den 11den Augustus mondeling en den 442 September (1620) schriftelijk aan de Staten medege- deeld, volgens besluit der Vergadering op zijn verzoek genomen, geheim gehouden werd, niet om de gewichtige zaken, die het behelsde, aan onbescheidene mededee- lingen te onttrekken, maar om de nietigheid der resultaten, die deze kostbare ambassade had opgeleverd, verborgen te houden 3, Wel had axassen alle reden om zijne terugkomst in Holland te bespoedigen. Zijne tegenpartijders zaten gedurende zijn afzijn niet stil, en menigeen, die zich kortlings niet had durven uiten, deed zich thans tegen het dwangbewind gelden. Hij ging, wel is waar, eenig gevaar te gemoet; maar slechts stoutheid kon hem redden: rekte hij uit overgroote omzichtigheid zijn verblijf buitenslands, dan stond het te bezien, of hij immer in zijn vaderland terug zou kunnen komen. In Holland Het onderzoek naar het gedrag der Officieren van Justitie was tegen het midden der poogt men de afzetting van de Pls i die de Commissarissen, wegens den tegenstand, die zich had geopenbaard, niet durven over- — — gaan. De Staten zouden van de zaak kennis nemen. Het lezen der verslagen, door weg stonden,door te drijven. de Commissarissen opgemaakt, hield hen drie zittingen lang bezig €. Nu was het de maand Julij afgeloopen. Tot het afzetten dergenen, die hun mishaagden, hadden de vraag, of men die ambtenaren, aangaande wie het verslag ongunstig luidde, als onher- 1 caRLETON, llI, p. 302, 313, 318, 354, 364. 2 pg sonce, Bijl. VIL (bl. 424—426). 3 In de »secrete Kast” is het Verbaal niet te vinden geweest. Men mag vermoeden dat men middel heeft weten te vinden om het stuk geheel te verduisteren. De kosten der Ambassade bedroegen meer dan 28000 gulden. Zie DE sonce, t. a. pl. bl. 121, Noot 1, en bl.127, Noot 3. De billijkheid vordert hier bij te voegen, dat door toedoen van den Gezant eenige Nederlandsche onderdanen, die zich gedurende hunnen diensttijd aan muiterij schuldig gemaakt hadden, zonder losprijs van de slavendienst op de Venetiaansche galeijen werden ontslagen (ne sorce, bl. 125. Resol. Stat.-Gen. 8 Mei, 1020). 4 Resol. Holl. 15, 16 en 17 Julij, 1620. DES VADERLANDS. 487 roepelijk veroordeeld zou beschouwen. Dadelijk verhieven zich stemmen in de Vergade- — ring, om het gewicht dezer vraag te doen uitkomen: zij ging, dus zeide men, het f geheele Land aan, en voordat daaromtrent een besluit genomen werd, moest men althans het advies van den Prins vernemen. Welhaast werd dit advies ingebracht, Het hield in, dat men onderscheid zou maken tusschen zulke Officieren, die zich aan mis- bruik van gezag of aan knevelarij hadden schuldig gemaakt, en anderen, die de staat- kundige misdaad op hun geweten hadden, dat zij de voormalige Regering met ijver hadden gediend en onbandelbare werktuigen waren voor het tegenwoordig Bewind, De eersten, ried de Prins, moesten voor het Hof te recht staan, maar de anderen voor de Gecommitteerde Raden gedaagd worden, om, zoo dezen er reden toe vonden, dadelijk afgezet te worden, of anders met de waarschuwing vrij te komen, dat men op hun verder gedrag streng zou letten en zij, zoo zij zich in het minst vergrepen, mede hun ontslag konden verwachten. Deze laatsten, derhalve, zou men alsnog genadig behandelen, »om niet (zeide het advies) met zoo grooten slag alteratie of onrust in den Staat te veroorzaken.” — Het scheelde veel, dat dit advies dadelijk goedgekeurd werd. Er waren pog mannen, die met zulk een uit den weg ruimen van staatkundige tegenstanders en met deze buitengewone rechtspleging buiten het Gerecht om geen vrede hadden. De volgende dag was getuige van een bedekten aanval tegen het Collegie Bedekt verzet der Gecommitteerde Raden. Er werd voorgesteld, dat, aangezien de tegenwoordige — — bemoeijingen van dit Collegie niet meer in overeenstemming waren met hunne Instruc- lie, dit stuk na het réces der vergadering zou herzien worden. Dit voorstel scheen de strekking te hebben om op wettige wijze uitbreiding te geven aan de macht der Gecommitteerde Raden; maar er lag juist daarom de gewichtige beschuldiging in be- sloten, dat dit Collegie thans op eenen weg was, die hunne Instructie te buitenging, in één woord, dat zij een onwetlig en aangematigd gezag uitoefenden. Niet anders vatleden „tj zelven het voorstel op. 458 ALGEMEENE GESCHIEDENIS integendeel, hun oprechte ijver voor de dienst van het Land was bekend, en men ver- zocht, dat zij voort zouden gaan het Land te dienen: de Vergadering zou hen hand- haven, als die baar zelve vertegenwoordigden. Niettemin vond men goed, dat de Instructie te eenigertijd herzien werd, evenwel niet zonder het Collegie zelve daarin te kennen, Hiermede was alle vijandelijke bedoeling, die aan het voorstel ten grondslag kon gelegen hebben, volstrektelijk verloochend; het denkbeeld om na het reces de zaak te behandelen, vervallen, en de buitengewone macht der Gecommitteerde Raden, stilzwijgend en van ter zijde, maar niettemin onwedersprekelijk, bekrachtigd. Nog in dezelfde Vergadering kwam de zaak van de Officieren, naar wier gedrag onderzoek gedaan was, ter sprake; doch wat men voorhad, kon nog niet doorgedreven worden. Immers waren van de Edelen, nevens DUIVENVOORDE, WIMMENUK en MARQUETTE, ook Men neemt te- gen de baljuws de tusschenkomst der Stedelijke Re- geringen te baat. NOORDWIJK en BENTHUIZEN tegenwoordig. Wel was de meerderheid der Vergadering voor de goedkeuring van ’s Prinsen advies, maar verscheideno leden benevens de Edelen waren van meening, dat men niemand ongehoord moest veroordeelen. Dus kwam men dezen dag niet verder; maar den volgenden dag had men het er op gezet om de tegenstanders van den maatregel tegen de Officieren eene nederlaag te bereiden. De zitting begon met het voorlezen van een rekest van Burgemeesters en Regenten van ’s Gravenhage, behelzende,klachten tegen hunnen Baljuw, en een verzoek, dat hij in het belang van de dienst der Stad en » van de’ ware Christelijke Gereformeerde Religie” mocht afgezet worden. Dus kwamen dan de Steden zelven den voorstanders van de afzelting van sommige Officieren te gemoet. Wat was er tegen den maatregel in te brengen, wanneer der Gemeente, onder welke zulke Officieren hunnen post bekleed- den, daarmede eene dienst gedaan was? "s Gravenhage had geene vertegen woordigers in de Staten, maar het liet zich aanzien, dat de eene of andere Stad, die Gedepu- teerden in de Vergadering had, zich op eene dergelijke wijze zou verklaren. Werke- lijk trad de Pensionaris van Haarlem op. Het was Meester GILLES DE CLARGES, een der Commissarissen, die met het onderzoek naar de Baljuws belast was ge- weest. Hij zeide, dat het oordeel moest beginnen met den Schout der stad, die hy verlegenwoordigde, en ten bewijze dat Haarlem zelve de afzetting van dien beambte begeerde, deelde hij een bijzonderen brief mede, door drie Burgemeesters en eenen oud-Burgemeester onderteekend. Dit getuigenis, gevoegd bij de mededeeling van het verslag der Commissarissen tegen den Schout, al was het ook door geene getuigen gestaafd, moest, docht den Pensionaris, aan alle gewetensbezwaar een einde maken en de Vergadering in de afzetting doen berusten. Werkelijk deed zij dit: uit aanmerking, heette het, dat de Stad Haarlem zulks zelve scheen te wenschen, werd de ambtenaar opgeofferd, Maar ng cLAnars had nevens den Schout van Haarlem nog anderen aan- gewezen, tot wier veroordeeling men dadelijk moest overgaan, met name den Baljuw van Gouda en dien van ’s Gravenhage, en den baljuw en dijkgraaf van de Zijpe, om DES VADERLANDS. 469 dan later tot de afzetting van nog anderen te komen. In het vonnis over den Schout van — Haarlem gestreken, was die van 'sGravenhage stilzwijgend mede vervat. Of gold hier niet dezelfde grond? Wat men aan de begeerte van Haarlem toestond, zou men dat aan den zoo veel ondubbelzinniger gebleken wensch van *sGravenhage ontzeggen? En 100 men twee personen, die zeker niet meer dan de overigen op hun geweten hadden, ter lide van het verlangen van eene stedelijke Overheid opofferde, had men dan recht om iemand te sparen? Dus was de vraag eigenlijk reeds uitgemaakt. Niettemin verklaarden de Edelen, en de Gedeputeerden van Dordrecht, Delft, Leiden, Gouda en Rotterdam, dat de beschuldigden eerst moesten gehoord worden: de Baljuw van ?sGravenhage was, zeide men, immers bij de hand: hij kon dadelijk worden gehoord: nog dezen middag, men wist het, was hij in het Collegie der Gecommitteerde Raden geweest, en had hij verzocht slechts te worden gehoord, opdat hij met korte woorden mocht doen blijken, dat wat men tegen hem aanvoerde, van grond ontbloot was, — Nu kwam het er op aan om door te tasten. De meerderheid verklaarde, dat men in deze zaak met moed en kracht te werk moest gaan en aan de drie genoemde Officieren een voorbeeld moest stellen. En wat deden nu de Edelen? — Slechts DUIVERVOORDE, WIMMERUM en MAR- ourTTR waren tegenwoordig. — De Edelen sloegen voor, de zaak nogmaals aan het gevoelen van zijne Excellentie te onderwerpen, maar tegelijk gaven zij te kennen, dat het wenschelik was, dat de minderheid zich hier aan de meerderheid onderwierp om in zulk een kiesche zaak een schijn van eenparigheid te verkrijgen. Dit advies werd ondersteund, en als nu verklaarden de Edelen wel niemand ongehoord te kunnen ver- oordeelen: zulks ware ook tegen de rechten van het Land, maar — voor deze reize tich te kunnen laten welgevallen, dat zij overstemd werden. Zulk een voorbeeld kon veilig nagevolgd worden, Al de Steden, op Gouda na, onderwierpen zich dan ook, met meerdere of mindere mate van zelfbeschuldiging, aan de meerderheid; de ééne pe afzetting sad Gouda, schoon hare stem hier veel afdeed, daar het haren baljuw betrof en dus a epi wat voor de afzetting der Schouten van Haarlem en 'sGravenhage gegolden had, voor port — doorge- het behoud van dien van Gouda pleitte, — Gouda alleen kon het besluit niet keren, en de afzetting was beslist. De Gecommitteerde Raden kregen alsnu in last, dit besluit »op de gevoegelijkste wijze’ ten uitvoer te leggen. 