Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 1 Van de vroegste tijden tot op het jaar 900 na Christus
De. hoop onzer onderhandelaars dat zij de gewenschte schadeloosstelling nog souden bekomen, werd verijdeld, schoon zij thans hunnen eisch tot de teruggave van slechts drie schepen en eene geringe som gelds beperkten: wel een honderdste minder, zeiden sij, dan de schade beliep. Intusschen drongen de Admiraal en Krijgsraad er steeds op aan, dat sij aan boord zouden komen en de uitwisseling, aan welke de Staten-Generaal zich alleen waarlijk gelegen lieten liggen, gevolg mocht hebben. Dus zou men zich dan thans tot die uitwisseling bepalen, en er werd besloten, dat al de jongens, die in dé tegenwoordigheid der Nederlandsche Gezanten verklaren zouden Christenen te zijn, en al de gevangenen, genomen onder Nederlandsche vlag, zouden uitgeleverd worden. Doch verre was het er van daan, dat deze bepaling eerlijk werd uitgevoerd. Verklaarden de jongens dat zij Christenen waren, dan lieten de Turken, wien zij toekwamen, en onder hen de Bassa zelf, de verklaring niet gelden en dwongen hen door bedreigingen of beloften de verklaring af dat zij Muzelmannen wilden worden of wilden blijven. Dit veroorzaakte nieuwe verwijten, en de Douane scheen er op uit, een moorddadigen volksoploop tegen de onzen uit te lokken: reeds maakte zich de tolk van angst uit de voeten. Daar de Nederlanders zich om het geweld te keren op de capitulatie van den grooten Heer beriepen, verzocht de Bassa dit stuk te mogen zien, en toen hij het ontvangen had, wilde hij het niet teruggeven onder voorwendsel het te laten af- schrijven, Nu verzoohten de Gezanten op nieuw aan boord te mogen gaan, en aldaar gekomen het werk der uitwisseling voort te zetten: zij begrepen, dat de gedurige vrees, dat de vloot zou wegvaren, de Turken alsdan tot eene eerlijker uitwisseling zou drin- gen: want voeren wij met onze Turksche gevangenen henen, dan waren de gevolgen van de woede en smart hunner betrekkingen in de stad niet te voorzien, Doch met geweld werden de Gezanten aan land gehouden, en zelfs de weinige jongens, die volhard hadden bij de betuiging dat zij Christenen waren, mochten niet met hen mede naar hun nachtverblijf. DES VADERLANDS. 555 NEE Des anderen daags (11 Maart) kregen de beide Nederlanders eindelijk de vrijheid om — 1618— aan boord te gaan, doch zonder den Consul en tegen uitlevering der drie gijzelaars. — Daarbij werd ten overstaan van eenen Chiaux of deurwaarder van den Sultan, aldaar tegenwoordig, eene acte opgemaakt, ten bewijze dat de schuld van het afbreken der onderhandelingen aan onze zijde gelegen was. Als ware dit nog niet genoeg, zoo schre- ven de Bassa en de Douane brieven aan den Krijgsraad op de vloot, waarbij zij over de kwaadwilligheid van onze onderhandelaars klaagden, en werkelijk toonden de Com- mandeur en Krijgsraad zich inschikkelijker, daar zij in een brief buiten de Gezanten om verklaarden geenszins aanspraak te maken op al de gevangenen, die onder Neder- _ landsche vlag waren genomen: van de Engelschen, Franschen en Spanjaarden verlangden zij de uitwisseling niet, al waren zij ook onder onze vlag gevangen gemaakt. Op dit bericht verspreidde zich blijdschap door de geheele stad. Den 15°" Maart, hoezeer die op een Vrijdag viel, dat is op den dag bij de Muzel- De gevangen mannen aan de godsdienst gewijd, had de uitwisseling plaats. De Nederlanders, die al- Einen ik — dus hunne vrijheid herkregen, waren tachtig, de jongens slechts vijf in getal. Daarna ‚ger Nederland- gelastte de Krijgsraad de Gezanten, thans de onderhandeling over den vrede ten einde &°wisseld. te brengen: intusschen zou de vloot den volgenden dag onder zeil gaan om.na een dag of tien den uilslag te komen vernemen. De Bassa en de Douane, dit vernemende, wil- den van den last onzer Gezanten niets hooren, en verlangden, dat dezen alsnu tegen de drie gijzelaars en een drielal jongens, waaronder de jongen van Cadiz, welke alsnog op onze vloot waren, zouden worden uitgewisseld. De Gezanten namen hier genoegen mede, mits men den Consul met hen mede liet gaan; doch kregen van de Algerijnen ten antwoord, dat de gijzelaars slechts tegen hen beiden waren geleverd, en dat, zoo dezen niet terugkwamen, de Consul, die voor hen borg was gebleven, het met zijn leven zou boeten. Eindelijk evenwel scheen men het vertrek van den Gonsul met zijn gezin en goederen toe te zullen staan, mits ook de jongen van Cadiz werd uitgeleverd, De Bassa verzekerde ten overvloede, dat nu niets dat vertrek meer in den weg stond. Doch den volgenden dag moest alles nog nader door de volle Douane bekrachtigd wor- den. Dien dag zond de Commandeur twee van de drie jongens aan land: dien van Cadix achtte men niet in de uitwisseling begrepen, en tegelijk kwam er een brief van de gijzelaars, dat de schepen op het punt: waren sich met hen aan boord voor een dag of tien te verwijderen. Dit bericht veroorzaakte sen geweldig misbaar, zoodat de Gezan- ten moesten beloven, dat de gijzelaars dadelijk zouden komen; alleenljk deden zij dit onder voorwaarde dat men den Consul zou laten gaan. Deze voorwaarde werd niet. aangenomen; maar men vraagde, of wij den jongen van Cadiz wilden uitleveren, in welk geval men den Consul en nog twee pas aangekomen Nederlandsche jongens uit Medemblik vrij zou laten. Dit was zoo goed als beklonken, toen drie of vier leden van de Douane zich er met veel geschreeuw tegen verzelten, en een algemeen geroep ver- 4b * 906 ALGEMEENE GESCHIEDENIS òòòòæòòæòẽòẽòr 1018— wekten, dat, als de gijzelaars niet kwamen, de Consul het met zijn leven zou betalen, l 1021. en zoo de vloot met hen wegvoer, de Gezanten het zouden bezuren. Dezen antwoord- den, dat men hun vrij het leven mocht benemen: de gijzelaars zouden niettemin geens- zins komen, of den Consul moest vergund worden mede te vertrekken. Na werden al de Grooten van de stad in de vergadering geroepen, en toen de Nederlanders op hun stuk bleven staan, raakte de Douane onderling verdeeld. Doch weldra keerden zich de hartstochten gezamenlijk tegen de Gezanten: zij waren, heette het, slechts gekomen om oneenigheid te zaaijen, en de partijen zetten elkander aan om hun te ljf te gaan. Door enkelen, minder dolzinnig gestemd, werden zij in veiligheid gebracht. Toen de woede een weinig bedaard was, werd hun andermaal de vraag gedaan, of zij alsnu de gijze- laars met den jongen van Cadiz in ruil voor hen beiden aan land wilden laten komen, en tot aandrang voegde men er bij, dat de Douane reeds tegen den Bassa in opstand kwam, omdat hij onze partij trok. Niettemin bleven de Gezanten op de uitlevering van den Consul aandringen. Doch wat vingen de Algerijnen toen aan? Zij maakten aich meester van de manschappen, die de beide Turksche jongens aan wal gebracht hadden, ten einde te meer zekerheid te hebben voor hunne gijzelaars. Dit staaltje van trouwe- Voor het ove- loosheid ontwapende onze Gezanten. Zij protesteerden alsnu wegens kracht en geweld, rige vertrekken s ae R ib : onze Gezanten schennis van de vredevlag en miskenning van het vrijgeleide, den Consul eenmaal ver- Ng er ia leend, en gaven toe, dat de gijzelaars tegen hen beiden, en de jongen van Cadix tegen de twee jongens van Medemblik zouden uitgewisseld worden. Nu het op een vertrekken stond, beloofden de Algerijnen, dat zij niets tegen onze schepen zouden ondernemen, dan om geweld te keren, en dat zij den Consul geen schade zouden doen. Ca. Hoedanig was onze betrekking met de Ottomannische Porte zelve, terwijl wij zulke ——— geschillen hadden met hare vasallen? De zich in de Levant en in de Roode zee ge- — durig uitbreidende Nederlandsche handel had in den persoon van onzen Ambassadeur ! Het medelijden met den achterblijvenden Consul zal minder groot geweest zijn, dan men denken zou, als er grond is geweest voor de klachten, door eenen scheepskapitein bij de Staten ingediend, »over de harde comportementen van W. DE KEYzER tegen dezer landen onderzaten te Algiers” (Resol. St.-Gen. 9 Dec. 1619). 2 Lie Rapport van deze zending in handschrift op het Prov. Utr, Archief. : DES VADERLANDS. j 557 ae a a cae gh aa EM ICM X CMM ia HAGA een krachtigen en tevens wijzen beschermer. Toen onze handelaars sedert het jaar 1616 de haven van Mocca aandeden en aldaar koffijboonen innamen, die zij in Perzië, waar de koffij toen reeds algemeen in gebruik was, verkochten !, was het noodig, dat zij in die wateren niet aan de belemmeringen van Tarksche Landvoogden blootgesteld bleven. De Oostindische Compagnie derhalve, hoezeer niet voorziende, in hoedanige mate (gelijk de Goeverneur Generaal van rwmorr in de eerste helft der 18de eeuw aanteekende) »de koffij haar een steunsel’ zou worden 3, verzocht dat door HAGA op die zaak order mocht gesteld worden, en werkelijk verkreeg de Gezant, dat de schepen der Compagnie in de havens van Aden, Mocca en elders op de kusten der Roode Zee zouden mogen handelen, en dat zich aldaar Nederlandsche Consuls zouden mogen vestigen. 3, Van nu aan werd de toestand van Perzië en de kamsen van onzen handel aldaar met dubbele belangstelling gadegeslagen 4. Grooter was het gezag van HAGA, dan dat van den Franschen en den Engelschen Gezant te Constantinopel, Dezen werkten gemeenlijk met hunne vertoogen niets uit; maar de Nederlandsche Ambassadeur was niet gezind of gewoon om vergeefs te klagen, wanneer er redenen tot klachten waren wegens gewelddadige handelingen van Turksche bevelhebbers 5, Dit gezag steunde op de rechtvaardigheid, waarmede hij zorgde, dat de wettelijke bepalingen op den handel in de Levant door onze koopvaarders, die maar al te zeer geneigd waren, ze niet te tellen, in acht genomen werden. Zeker was het om zulk eene tucht en tevens de rechten, door de Nederlandsche Consuls ge- heven, te ontduiken, dat nog altijd in 1617 Hollandsche en Zeeuwsche schepen in de Levant onder Fransche vlag handel dreven 9, Immers is het bij het gezag, dat maga boven de vertegenwoordigers van andere natiën te Constantinopel gelden deed, en bij het ontzag, dat onze vloten in de Middellandsche zee inboezemden, volstrekt niet aan te nemen, dat onze schippers om eenige andere reden meer heil in die vreemde, dan in hunne vaderlandsche vlag zagen. Jammer maar, dat maca, na zijn Land zoo langen tijd op dien moejeljken en verdrietigen post gediend te hebben, op zijn ontslag begon aan te dringen, evenwel niet zonder een bekwaam opvolger aan te wijzen in den per- soon van CORNELIS PAUW, Consul te Aleppo, die in het najaar van 1619 herwaarts overkwam en in de Staten-Generaal van zijne verrichtingen verslag deed ?. | Doch niet alleen het belang van den handel hadden de Staten bij hunne betrekkingen met Turkije in het oog. Dit Rijk, de natuurlijke bondgenoot der tegenstanders van 1 LEUPB, in Bijdr. tot de Taal- en Volkenkunde v. Nederl. Indië, N. Volgreeks, D. 11 bl. 53 en volgg. 2 LEUPE, ter aangeh. plaatse. 3 Resol. St.-Gen. 3 Nov. 1617; 13 Aug. 1618. 4 Resol. St-Gen. 21 Jan.; 14 Febr. 1618. 6 Nov. 1619. © canterox III, p. 150, 161. 6 Res. St.-Gen. 15 Febr.; 5 Junij 1617. ; 7 Resol. St.-Gen. 20 Nov.; 2, 11 Dec. 1619. Resol. Holl. 2 Dec, 1619. 1618— 1621. 1618— het Huis van Oostenrijk, zou, docht hun, bij den dreigenden oorlog in Dutschland USER ven belangrijk gewicht in dé schaal kunnen leggen, en derhalve meenden zij niet in 558 ALGEMEENE GESCHIEDENIS gebreke ie moeten blijven op de staatkunde der Porte invloed uit te oefenen. — Het Een Gezant bestaande verkeer was vriendschappelijk. In den winter van 1618 kwam een Gezant van van Turkije komt herwaarts. de Porte herwaarts, met name nusser, Chiaux (dat is, deurwaarder van den Grooten Heer), om den Staten-Generaal het bericht te brengen der troonsbeklimming van den nieuwen Sultan, ormsax II, dertienjarigen zoon van wijlen Acaxer I, en in plaats van zijnen kortlings als Sultan erkenden, maar weldra weder door de Janitsaren afgezetten oom mustapHa I tot de regering verheven. De brief van den jongen Sultan, dien bij in een goudlakensch zakje besloten, den 22sten December (1618) in de vergadering der Staten overhandigde, klonk in de vertaling vrij zonderling. »Gij die zijt, zoo luidde de aanhef tot de Staten gericht, Gij die zijt van de geëerde en groote Heren van de Christenheid, toevlucht van al de grooten, die onder de wet zijn van Messia, berichters van alle actiën van het volk van Jezus, patronen van cer en grandezza, de Staten- Generaal van Nederland, en Goeverneurs van de Provinciën, daaronder begrepen, en daarenboven van vele landen, gelegen in Oost-Indién, dat God u bescherme en eene goede uitkomst verleenel’” Van de regeringsverandering wordt gesproken alsof acumets broeder wegens de jonkheid van den zoon was opgevolgd en na eenigen tijd vrijwillig was afgetreden, en nu was des tegenwoordigen Sultans » heerschappij geworden als een loopende rivier door alle Staten en Rijken van het vierde deel der bewoonde wereld, en de duisternissen van de ongerechtigheid en den overlast waren verdwenen voor het heldere licht van de zon zijner gerechtigheid en goedertierenheid.” Van zulk eene gebeurtenis bracht het gebruik mede de verbondene Mogendheden bericht te geven door eenen van des Sultans geëerde »slaven," en bij deze gelegenheid betuigde de Groote Heer, dat hij aah alle verdragen, met Nederland aangegaan, blijvende kracht toekende. Nu de Gezant zich van zijne taak gekweten had, waren de Staten, ten einde te eerder ontslagen te worden van de kosten van zijn verblijf, die zij op zich genomen hadden, er slechts op bedacht om hem en zijn gevolg van vijftien of zeventien personen eene scheepsgelegenheid te bezorgen, waarvan hij zich bedienen kon om huiswaarts te ver- trekken. Dit had wegens het wintersaizoen. eenige moeite in. Eindelijk werd hij den 7ien Februarij in de vergadering der Staten ontvangen ten einde zijn afscheid te bekomen. Hij werd met eenige geschenken vereerd, .en op reis naar Texel, waar het schip zeil- ree lag, door den Commissaris vousLer vergezeld, en op last der Staten in de gelegenheid gesteld om de steden Leiden, Haarlem, Amsterdam en Enkhuizen le bezichtigen !. 1 Resol. St.-Gen. 17 April; 17 Sept.; 9 Oct.; 11, 19, 22 Dec. 1618. 2, 5, 12, 16, 25, 26, 28, 29 Jan.; 7 Febr. 1619. cantetos, lI, p. 371. De Gezant was meer voldaan over het heusch onthaal, dan over het bedrag der geschenken (carteton, lll. p. 13). DES VADERLANDS. 559 E — M — m — — = Eee ta E fas Van de dus levendig gehouden betrekking kon partij getrokken worden im het belang 1618— dergenen, die door de macht van Oostenrijk en Spanje bedreigd werden. Het was den. — Staten niet. onbekend, dat de bijstand der Turken zoowel door den Keizer tegen Bo- Staatkundige : hemen, als door den Graaf von tHuRN en den Vorst van Zevenbergen, BETELEN GABOR, Fila ee a 25 tegen den Keizer werd ingeroepen. Nu kwam het er op aan, de. Porte over te halen om of onzijdig te bljven, of voor onze bondgenooten partij te kiezen, Toen nu de Stenden van Bohemen, op aandrang van den Vorst van Zevenbergen, die zich van de Kroon van Hongarije had meester gemaakt, den Koning van Groot-Britannië, de Re- publiek van Venelië en, niet het laatst; de Vereenigde Provinciën verzochten, de Porte, door hunne Ambassadeurs omtrent de omwenteling in Bohemen en Hongarije te laten inlichten, ten einde zij door het ontzag hunner vereenigde macht teruggehouden worden mocht om aan Oostenrijk gehoor te geven, lieten zich de Staten van zulk eene poging niet afschrikken door den blaam, alsof zij het wapengeweld van den Grooten Heer, onder wiens bescherming de Vorst van Zevenbergen stond, over de Christenheid haalden, en gaven hunnen: Gezant te Constantinopel daartoe de noodige berichten, hem gelastende op alle wijzen te verhinderen, dat de Porte vrede sloot met Spanje: een Vorst, moest hij zeggen, met de Nederlanden en vele andere groote en machtige Vorsten verbonden, | en legen de grootheid van Spanje in de wapenen, was Koning van Bohemen geworden, en om geene andere reden trachtte Spanje naar vrede, dan om Hongarije en Bohemen te krachtiger te kunnen bestrijden. 3 Resol. Holl, 18 Junij, 1619. 4 Zie hiervoor, D. Ill, St, II, bl. 393. Resol. St‚-Gen. 18 April, 1616. 18 Jan. 1617. Die JOSEPH PALLACHE, hoezeer-agent van zijne Marokkaansche Majesteit, werd, met zijnen broeder sauver, door dezen Vorst zoo weinig vertrouwd, dat hij een ander persoon herwaarts zond om te verne- men, of dat broederpaar hem ook benadeeld had. De zonen van JOSEPH PALLACHE waren te Danzig in hechtenis genomen, en slechts op voorspraak der Staten-Generaal ontslagen (Resol. S(.-Gen. 1618— 1631. Een Engelsch schip door Ne- derlanders in d haven van Saphi genomen. 960 ALGEMEENE GESGHIEDENIS SAIDEN door eenen opsland in zijn Rijk benard werd, ja, dat zeker santon hem eene nederlaag had toegebracht, waarna hij zich binnen Saphi had opgesloten, gelastte de Prins den Commandeur guasr, naar die haven te verzeilen met een schip, hetwelk hij ter beschikking van den Koning zou stellen, opdat deze zich daarmede zou kunnen - begeven werwaarts hij wilde !, Er was evenwel nog wat anders in de haven van Saphi te doen. Ook hier, zoo als op zoovele andere punten van den aardbodem, waren ge- welddadigheden tusschen onze en Engelsche zeevaarders voorgevallen, In de genoemde haven was een Engelsch schip, met name de Afrikaan, door twee Nederlandsche oorlogschepen genomen. Hiervoor werd van de Engelsche zijde schade- loosstelling gevorderd, en de eerste indruk hier te lande bij het Collegie ter Admirali- teit te Rotterdam, waar het genomen schip was opgebracht, ontvangen, was van dien aard, dat men erkende, dat de beide Kapiteins te ver gegaan waren, en reeds was men bedacht op middelen om de schade, voorloopig op 28,000 gulden begroot, te vergoeden. De mededeeling van deze verzoenende gezindheid belette echter den Engelschen Gezant geenszins om zich met groote hevigheid bij de Staten-Generaal te komen beklagen , dat de Admiraliteit te: Rotterdam, hoezeer de onrechtmatigheid van het gepleegde feit er- kennende, echter niet alleen weigerde den Kapitein van het Engelsche schip de goederen terug te geven, maar hem ook de vergunning ontzeide om ze in oogenschouw te nemen ten einde ze voor schade te bewaren, De Gezant trad hier alleen als voorspraak voor de belanghebbenden op, zonder last van zijn Hof, dat met de zaak niet gemoeid was ?, Hoe het zij, de Staten zonden onverwijld bevel naar Rotterdam om het schip dadelijk te doen teruggeven en omtrent de schade een vergelijk te treffen, Des anderen daags kwamen eenige leden van de Admiraliteit te dier stede nadere berichten omtrent het voor Saphi gebeurde mededeelen: het Engelsche schip was met wapenen geladen, en was, zoo het scheen, voornemens geweest deze wapenen den oproerigen santon iu handen te spelen: zelfs zouden onze Kapiteins zich op aangifte des Konings van het schip meester gemaakt hebben. Dus verklaarde zich de Admiraliteit wel gezind het bevel van Hun Hoog Mogenden te gehoorzamen; maar zij wenschte het schip ten minste onder borgtocht te mogen teruggeren en de schadevergoeding nog uit te stellen, De 18 Jan. 1617. 6 April, 1619). Nog een anderen zaakgelastigde van wuLEI saIDEN, met name JACQUES FABRI, herwaarts gezonden om het rantsoen te bekomen voor eenige door dien Koning uit eigen beweging losgelaten slaven, trof het lot van in hechtenis genomen te worden. Dit overkwam hem te Amsterdam ten verzoeke van een koopman van Marseille. Zijne waardigheid van Gezant, op welke hij zich beroepen had, belette niet dat hij met deurwaarders naar den Haag gebracht werd, waar zijne zaak zou dienen voor den Hoogen Raad (Resol. St.-Gen. 17, 22 Junij; 1, 13, 30 Aug.; 2 Nov. 1619). 1 Resol. St.-Gen. 29 Maart, 1619. 3 Vandaar dat casLEToNs briefwisseling niets van deze zaak behelst. DES VADERLANDS, 961 Staten vernemende, dat het Engelsche schip van eene machtiging van den Koning van Engeland voorzien was geweest, en bijgevolg beducht, dat Zijne Majesteit met de zaak gemoefd zou raken, meenden de Admiraliteit van Rotterdam tot de meest mogelijke toegefelijkheid te moeten stemmen. Toch wendden zich de reeders van de Afrikaan tot den Raad van den Koning van Groot-Britannië, en de Staten, met het smeekschrift aan dien Raad bekend gemaakt, drukten der Admiraliteit »ter voorkoming van nog meer misverstanden” van denzelfden aard als zich reeds bij de onderhandelingen te Londen opdeden, bij herhaling alle matiging op het hart. Ja zoozeer duchtten zij op dit tijd- stip, kort na den dood van OLDENBARNEVELT, eene openlijke oneenigheid met Engeland, dat zij het Rotterdamsche Collegie verzochten »om verscheidene hoogwichtige redenen van staat" de zaak toch zonder verwijl ten genoegen der Engelschen te schikken. Op het antwoord, uit Rotterdam ontvangen, besloten zij den Kapitein KRIMPEN, van Am- sterdam, op wiens last de Afrikaan genomen was, te ontbieden, ten einde ondervraagd te worden. Dit verhoor bracht nog meer ongunstige omstandigheden betreffende den Engelschman aan het licht: hij had, zoo bleek het thans, zich met de zeeroovers ver- staan. Nieltemin wilden de Staten de zaak geschikt hebben, waartoe zij twee uit hun midden committeerden. Doch alsnu spraken de bewijzen zoo luide tegen den eisch der Engelsche reeders, dat Han Hoog Mogenden niet konden nalaten, GARLETOK te verstaan te geven, dat hun de beweringen dier reeders onbewezen voorkwamen. Volhardden dezen bij hunnen eisch, dan moesten zij slechts den gewonen weg van rechte inslaan. Werkelijk scheen er niets anders over te schieten, daar carreron wel de schaderer- goeding op een geringer bedrag bepaald wilde zien, maar beweerde, dat het Land die 1618 — 1621. som behoorde te betalen, hetgeen de Staten niet konden toegeven. Nog gaf de En- gelsche Gezant de hoop niet op, door het aanwenden van allen mogelijken invloed, zijnen zin te krijgen. Hij verscheen voor de Staten, in wier midden de Prins en Graaf WILLEN LODEWIJK tegenwoordig waren, en hield daar zijn beweren vol, Hun Hoog Mogenden ernstig waarschuwende, dat, bijaldien de weg van rechte werd ingeslagen, het ongenoegen in Engeland slechts zou toenemen, hetgeen zij immers zelven poogden te vermijden. De Prins en Graaf wittem LODEWIJK stemden in allen deele met hem in. De Staten gaven toe, en van nu aan was het nog slechts de vraag, om de scha- deloosstelling tot bet kleinst mogelijk bedrag te beperken. Reeds kwam canLKTON van den oorspronkelijken eisch van 36,000 gulden tot 10,000 gulden af, en alsnu besloten de Staten, »a] was het, dat het Land tot die vergoeding in het minst niet gehouden was, niettemin om bijzondere redenen van staat bij deze gelegenheid de zaak af te ma- ken," met dien verstande dat niet meer dan 8000 gulden zouden verstrekt worden, voor de eene helft te belalen door de Admiraliteit te Rotterdam, voor de andere helft door die te Amsterdam, welke Collegies de som van de beide Kapiteins zouden terug UI Derr. 3 Srux. l 46 De Staten ge- ven in deze zaak toe aan den on- billijken eisch van Engeland. 362 ALGEMEENE GESCHIEDENIS eC 1618— - vorderen. Dit accoord werd getroffen, en later lieten de Staten de Kapiteins weten, — at zij slechis in schijn de 8000 gulden van hen zouden terugvorderen !. Zoo oefende de binnenlandsche toestand zijnen invloed uit tot in anders niet zoo ge- wichtige voorvallen toe. Werkelijk was deze toestand van dien aard, dat er alle reden bestond om te duchten, dat de overwonnen partij in al te luide sprekende feiten eene aanleiding mocht bekomen om de waarachtigheid der gronden, op welke men haren val geeischt had, te logenstraffen. Om bij de verdeeling van de baten der overwinning onder de hoofdbeleiders en bij de toekenning van allerlei belooningen aan de werktuigen der regeringsverandering, en, wat nog meer zeide, bij de toepassing der straffen op de veroordeelden de verontwaardiging voor uitbarsting te behoeden, was het noodig, dat de feiten niet al te in het oog loopend weerspraken wat men zoo aanhoudend en zoo stel- lig beweerd bad, en was het veeleer wenschelijk dat er, zoo mogelijk, nieuwe gronden voor de rechtmatigheid der gestreken vonnissen werden bijgebracht. Belooningen In den tijd na de uitvoering der straf tegen de drie groote staalsmannen kregen de — prenons Staten-Generaal een menigle aanvragen van personen, die in of bij de gevangenis of by teling verstrekt. de terechtstelling diensten bewezen hadden, of zich op eenigerlei soms niet uitdrukkelijk genoemde wijze verdienstelijk hadden gemaakt. De meesten werden tevreden gesteld, sommigen op rekening van het bedrag der verbeurd verklaarde goederen van de veroor- deelden 2. Ook enkele predikanten, die de afscheiding der Gontraremenstranten bevor- derd hadden, kregen geldelijke belooningen 3, Dat te midden van zoo vele ondergeschikte handlangers of geestelijke ijveraars de aanzien- lijken de vrucht hunner bemoeijingen niet misten, laat zich lichtelijk nagaan, Agassex verwierf de gelden , op welke hij nog wegens zijne ambassade in Frankrijk aanspraak maakte $, en wat hem nog meer waard zal geweest zijn, zijn lidmaatschap van de Staten van Holland verschafte hem een aantal commissies, geschikt om zijnen invloed op de buitenlandsche zaken te verzekeren en hem in staat te stellen om binnen de Provincie met een geducht gezag op te treden. De Heer van purvenvoonpe werd stadhouder van de leenen en bewaarder van de groote zegels in oLDENBARNEVELTS plaats 5, De Heer SCHAGEN, een der gedelegeerde Rechters, en wrcoraas perk werden leden van den Raad van State 6, maRQUETTR verzocht eene aanmerkelijke verhooging van zijne jaarwedde als Luitenant-generaal, en de Staten van Holland bevolen zijne belangen aan de Generaliteit 1 Resol. Stat.-Gen. 1, 12, 13, 16 April; 22, 27 Mei; 6, 10, 18, 19, 22, 24, 27, 28 Junij; 1, 4, 6, 9 Julij; 22 Aug. 1619. ? Lie de Resol. der Stat.-Gen. in dezen tijd op verschillende plaatsen. 3 Resol, Holl. 27 Febr. 1619. saannot, III bl. 733, 734. 4 Zie hiervoor bl. 103. 5 Resol. Holl. 22, 23 Nov. 1618. 9 Resol. Holl. 6 Febr, 1619. Resol, St.-Gen, 14 Mei, 1619. * DES VADERLANDS, 363 q——————————————————————————————— ' U aan i. Awromm pum. werd lid van den Hoogen Raad ?, en voor zoo menig ander werd eene plaats geruimd in de Collegies, die zich eene zuivering moesten laten welgevallen. Loo werd de Leidsche Hoogeschool door het afzetten van hoogleeraren en ambtenaren en het benoemen van anderen, zoo het heette, »in eere hersteld:;? wararvs werd tot hoogleeraar beroepen; vosstus en BARLAEUS moestén als regenten van het Staten-Collegie voor FEPTUS XONEIUS en SINAPIUS plaats maken $, en de leden der Rekenkamer, » die niet de beste diensten bewezen hadden’, werden met het gevaar eener afzetting be- dreigd 4: reden genoeg om te veronderstellen, dat de opengevallen plaatsen slechts voor hen, die hunnen ijver beter betoond hadden, voorbehouden bleven. Het is te bejamme- ren, dat de aflossing eener eereschuld door de tijdsomstandigheden eenigzins het voorkomen kreeg eener belooning of erkentenis voor medewerking tot het gewenschte doel, den val van OLDENBARNEVELT. Bekend is het, dat manst casmrm van Nassau met zekeren ĳver zijne belangstelling in den triomf der Contraremonstranten en zijne bereid vaardigheid tet het bewaken van den voorwaardelijk ontslagen soenssenaeEn heeft aan den dag ge- legd 5, Zonderling nu klinkt ons daarop het besluit der Staten-Generaal, waarbij zij, door hem aangezocht am zijne jaarwedde als Veldmaarschalk der Vereenigde Provinciën te verhoogen, bepalen, in plaats daarvan hem » met eene vereering te begunstigen” van 40,000 guhien in klinkende munt 9, een besluit, bij de Staten van Holland aan- gedrongen met de verklaring, dat de toelage noodzakelijk was » tot herstel van ’s Graven zaken, die om redenen in verloop gekomen waren”, en genomen op grond van p zekere door den Graaf gedragen lasten en diensten” 7, Bovendien kreeg Graaf ERNST casmm zijn deel van de aanzienlijke som, door de Staten aan de zonen van Graaf JAN, broeder van wittem van Oranje, toegestaan ter aflossing van hetgeen er nog overgebleven was van de schuld, die Prins wittem ten behoeve van de zaak der Ne- 1618 — 1621. Het overschot der schuld van WILLEM van derlanden bij zijne verwanten had aangegaan. In 1694 hadden de Staten daarvan Oranje sn de 609,000 gulden afgedaan; maar er stond nog een aanzienlijke som te betalen. Ging nu pa zonen van JAN s Nassau door Staten vol- Holland met een geed voorbeeld voor, zoo zouden de anderen Provinciën, dus vieiden daan. zich WILLEN LODEWIJK en zijne broeders, zonder zwarigheid volgen. Deze schuld af te doen was eene heilige verplichting, die op de Staten drukte, en de onschatbare verdiensten van het Huis van Nassau waren met geene tegemoetkoming, hoe aanzien- lijk ook, slechts met oprechte erkentenis genoegzaam te betalen. Dus was het ook OLDENBARKEVELTS stellig voornemen, de aanspraak van het sterfhuis van Graaf 1 Resol. Holl. 7 Nov. 18 Dec. 1619. 2 Resol. Holl. 4 Oct. 1619. 3 Resol. Holl. 4, 23 Julij, 1619. stecensezx, Gesch. der Leidsche Hoogesch. bl, 111, 115. 4 Resol. Holl. 12 Dec. 1619. 5 Zie hiervoor, bl. 197, 237. 6 Resol. St.-Gen. 2, 6, 7 Febr.; 22, 23 Maart, 1619. 7 Resol. Holl, 6 Febr. ; 26 April, 1619. 46 * 364 ALGEMEENE GESCHIEDENIS A 1618— JAN DEN OUDEN ruim te vereeren; alleenlijk wenschte hij de godsdienstige geschil- 1021. jen eerst bijgelegd te zien. Zoo hij gemeend heeft, hiermede de belanghebbende Vorsten te ijveriger te maken om de bijlegging in den zin, welken hij bedeelde, te bevorderen, heeft hij zich grootelijks vergist. Immers Graaf WILLEM LODEWIJK zag in de wijze, op welke orpEwsamxevELT de twisten wilde uitgemaakt hebben, geen heil, en misschien duchtte hij, dat, als de staatkunde van den Advokaat triomfeerde, de schadevergoeding wel op nieuw kon uitgesteld worden, Hoe het zij, hij sloeg eenen anderen weg in om de godsdiensttwisten te smoren, en toen dit gelukt was, kwam hij op nieuw en, zoo hij meende, met meer kans op goeden uitslag, met de aanspraak van den boedel zijns vaders bij de Staten aan. Zij maakte een punt van beschrijving uit in de eerste vergadering der Staten van Holland na OLDENBARNEVELTs dood gehouden. Men onderhandelde met Graaf wittem LopEwisK, die het aandeel van Holland op eene som. van 175,000 gulden bepaald wenschte te zien. Holland bood 150,000 gulden aan; doch daar de Graaf hiermede gansch niet tevreden was, sloeg de Provincie haar bedrag met 20,000 gulden op. Doch de Graaf liet slechts 10,000 gulden op zijne aanspraak vallen. Eindelijk echter nam hij genoegen met Hollands aanbod van 150,000 gulden, daar hij de toezegging bekwam, dat hem de som in korter termijn uitbetaald zou worden, dan hij voor het hooger bedrag gevorderd had !, Grieven aan Tegen de belooningen, den voorstanders der omwenteling geschonken, stonden de verre zonen en Vernederingen over den leden van het geslacht van OLDENBARNEVELT aangedaan. — san- WILLEN VAN OLDENBARNEVELT, Heer van Stoutenburg, werd op grond dat zijn vader »als zich tegen den staat dezer Landen kwalijk gecomporteerd hebbende crimineel geëxecuteerd”? was geworden, van het goerernement van Bergen op Zoom ontheven, en hem nu ook het ridmeesterschap over eene compagnie, staande ter repartitie van de Staten van Overijsel, ontnomen ?, In October 1619 sloegen de Gecommitteerde Raden van Holland Zijne Excellentie voor, OLDENSARNEVELTs oudsten zoon semer , Heer van Groeneveld, als lujtenant-houtvester af te zetten, hetgeen dan ook in den zomer van het jaar 1620 geschiedde. Tegelijk verloor hij zijne waardigheid van Heemraad van Delfland 3, In de acte van afzetting wordt niet gezegd, dat hij de voorwaarde, op welke de Prins van Oranje den Advokaat op den dag vóór zijn dood beloofd had zijne zonen goed te behandelen *, zou hebben overtreden, Ook werd door deze bejegening de wraakzucht 1 Resol. Holl. 8 Maart; 28 Mei; 4, 5, 6 Julij, 1619. De Resol. der Staten-Generaal behelzen niets van deze zaak. 2 Resol. Stat.-Gen. 20 Junij; 5, 9, 11, 17 Julij, 1619. Lopewuk van bz kzTHULLE, Heer van RIJHOVEN, van het bekende Gentsche geslacht, werd goeverneur van Bergen op Zoom in de plaats van OLDENSARNEYELTS zoon.. CARLETON ll, p. 365, 366. Ill, p. 109. 3 Resol. Holl. 30 Oct. 1619. 7, 10 Julij, 1620. . 4 Zie hiervoor bl. 222. DES VADERLANDS. | 565 in hun hart al meer en meer gevoed. Zelfs de schoonzonen werden niet gespaard, maar bitter gegriefd, Aan var per MILE was door de Staten-Generaal ontzegd zitting te nemen in den Raad van State, totdat hij zich zou gezuiverd hebben !. Evenzoo nu wenschten de Staten van Holland hem, die wederom in het land gekomen was, en den Heer van veennursen met hem, het recht om als leden der Edelen in hunne vergade- ring beschreven te worden te ontzeggen. Zij beluigden hiermede het recht der Edelen in het minst niet te willen verkorten, maar bunne tegenwoordigheid in de vergadering achten zij aanstooteljk: reeds was er verscheidene malen groot misnoegen ontstaan, doordien de aanwezigheid van den Heer van vrenmuizen de leden in de vrijheid hunner beraadslagingen belemmerd had: men had hem dan ambtshalve verzocht op te staan, maar, onbescheiden genoeg in het oog der Heren, had hij zijn recht niet willen op- geven. Nu wilde men hem dwingen, zoo hij dan niet goedschiks weg wilde blijven, en de Heer van DUIVENVOORDB nam de taak op zich om een besluit van de verlangde strekking bij de Edelen door te drijven. Op de vergadering van het Collegie der Edelen, tot deze zaak bestemd, waar alleen de Heer van ospam wegens ziekte, en Van KROONENBURG afwezig waren (VAN DER MIJLE en VEENHUIZEN waren natuurlijk mede niet tegenwoordig), bezigde »urvgwvoonpz een middel van overreding, waarbij hij, zoo hij inzicht genoeg bezeten heeft, wel op de inschikkelijkheid zijner medeleden moet gerekend hebben: het was raadzaam, zeide hij, dat de Edelen voor den smaad bewaard - bleven, die hun boven het hoofd hing, als de Gedeputeerden der Steden mochten ver- klaren, niet meer met zekere personen uit hun midden zitting te willen houden. Zonder de vraag te opperen, of die Gedeputeerden daar ook recht toe hadden, bedankte de Vergadering, gelijk men vertrouwen mag, op eenigzins spottenden toon, den Heer Van DUIVENVOORDE wegens zijne bezorgdheid voor de eer en het recht der Edelen. De Heer van maTHENEsSE (dien men bij gemis van eenig voorwendsel, gelijken smaad niet kon aandoen, hoe gaarne men ook gewild had), en met hem de Heren van BENTHUIZEN en van SCHAGEN verklaarden geenen grond te zien, waarom men ten believe van de Gecommitteerde Raden (want dezen gaven gevolg aan het denkbeeld in de vergadering der Staten, die thana niet bijeen waren, geopperd), waarom men ten gelieve dier Raden er loe zou overgaan om de Heren vRENHUIZEN en VAN DER MIJLE Diet meer met de Edelen te beschrijven. De Heer van noonpwisx wenschte een middelweg ingeslagen te zien: hij stelde voor, den Heer van veennurzen alleen dan te verwijderen, wanneer er iets zijnen schoonvader betreffende behandeld werd. De Heer van wanmonp begeerde zich nog te bedenken. Niettemin, door de stemmen van de beide ingedrongen leden sowmELspu en MARQUETTE, erlangde DUIVENVOORDES voorstel de vereischte meerderheid, en er werd be- sloten, de genoemde Heren niet meer te beschrijven, totdat met eenparigheid van stemmen anders besloten zou zijn 2, 1 Resol. Holl. 6 Febr. 1619. 2 Resol, Holl. 18, 29 Oct, 1619. 1618— 1621. $66 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1618— Voor van ven MILE bleef het hier niet bij. Er moesten bewijzen opgespoord worden 1031. dat de Republiek zich niet altijd over de gezindheid van Frankrijk te beroemen gehad ‘had. Daartoe doorzocht men de brieven tusschen hem en den tegenwoordigen Gezant te Parijs gewisseld 1. Hier nu meende men » verscheidene zaken van aanbelang” te vinden, deels » onjuist, deels strijdig met ’s Lands belang, ja tegen den uitdrukkelijken eed, door VAN DER MYLE in zijne betrekking als:lid van den Raad van State den Staten- Generaal gezworen.” Daar de Provincie Holland op grond dat hij in zijne brieven » den persoon van Zijne Excellentie te na was gekomen, zijne bevoegdheid overschreden en zich grootelijks vergrepen had," hem reeds aan de ongenade van de Staten-Generaal had overgeleverd, op voorwaarde alleen, dat niets tegen hem beslist sou worden, zon- der er de Staten van Holland in te kennen, zoo besloten de Staten-Generaal, hem in hunne Vergadering te ontbieden en hem eene plaats van verzekerde bewaring aan te wijzen, Toen de deurwaarder dit ten zijnen huize kwam aanzeggen, antwoordde zijne huisvrouw, dat hij niet te huis was, en zij niet wist, wanneer hij terug zou komen. Doch hij achtte het beneden zich, op nieuw de wijk te nemen, en verscheen, nadat hij had laten verklaren dat hij bereid was, den 4** Januarij 1620. De Staten hadden te voren afgesproken, dat zij jegens hem bij het binnenkomen en henengean geene plichtplegingen zouden gebruiken, maar hem zonden laten staan en dat wel bloots- hoofds, In deze houding werd hem afgevraagd, of hij de bewuste brieven als de zijne erkende. Op zijn toeslemmend antwoord moest hij beloven den sleutel van het geheime schrift mede te deelen, waartoe hij zich bereidwillig verklaarde. Voorts werd hem gelast, zoo hij nog andere brieven had, ze af te geven. Hij had geene andere brieven, ant- woordde VAN DER MIJLE: want volgens de stellige afspraak, was hij eerlijk verplicht ge- weest ze te verbranden. Hierop gevraagd, op wiens last hij zulke brieven geschreven had, antwoordde hij, dat de gemeenzaamheid , die er tusschen hem en ranceaax bestond, hem daartoe had uitgelokt, en dat hij wegens zijne betrekking tot den Adrokaat, die toen ter tijd zulk een vertrouwen bij Han Hoog Mogenden genoot, zich daartoe bevoegd gerekend had. Had hij zich daarin eenigzins vergrepen, en waren er sporen van bit- terheid in de brieven, zoo verzocht hij, dat men zulks niet ten kwade zou duiden. Na deze verklaring moest hij buiten staan, Weder binnen ontboden, werd hem aangezegd, dat hij behoudens nader order zijn huis niet zou mogen verlaten, en zonder verdere inlichtingen af te wachten of over de zaak zelve te beraadslagen, bracht men dadelijk in rondvraag, welk oord men zou kiezen om de plaats zijner verzekerde bewaring te zijn. Weldra werd hem Goedereede als zeodanig aangewezen 2. 1 Zie hiervoor, bl. 334. 2 Resol. Holl. 14 Dec. 1619. Resol. St.-Gen. 28, 30 Dec, 1619. 2, 4 Jan. 1620. snannt, Hist, d. Ref. IV, bl, 168. DES VADERLANDS. 367 mn Hoopte men, dat de briefwisseling tusschen van DER MYLE en LANGERAK bijzonderhe- ^ 161s— den aan het licht zou brengen, die het vorig Bewind als schuldig aan zamenspanning met — Frankrijk ten nadeele van de ware belangen der Republiek zouden doen voorkomen; geen geringer verwachting had men gebad van het onderzoek der papieren van OLDENBARNEVELT, Dadelijk na den dood des Advokaats gingen de Staten van Holland tot dat onderzoek onderzoek van over: zij begrepen ten dien einde de Staten-Generaal te moeten verzoeken, iemand uit vr — hun midden te benoemen, om de stukken, die de Generaliteit raakten, uit die papieren — Bg ie te lichten. De Staten-Generaal benoemden tot die taak niet éénen, maar drie personen. — Generali- Weldra brachten deze drie gecommitteerden het bericht, dat de papieren in zulk eene verwarring gevonden waren, dat er maanden noodig zouden zijn om ze te inventariseren. Alsnu werd besloten, al de stukken in kisten te pakken en ze verzegeld te bergen in een vertrek van de Gecommitteerde Raden van Holland, zonder de nagelaten betrek- kingen van den Advokaat er in te kennen. Hier kwamen de zonen en veznnurmen, de schoonzoon van OLDENBARNEVELT tegen op: zij beweerden recht te hebben op de papie- ren, die de familie in het bijzonder aangingen. De Staten-Generaal besloten aan dit verzoek »om de dienst van den Lande” geen gehoor te geven. Doch niettemin be- noemden de Staten van Holland tenzelfden dage eene Commissie met purvenvoonps aan het hoofd, om de papieren, overgebracht ter plaatse door de Staten-Generaal bepaald, te laten onderzoeken, en aan de Generaliteit over te geven wat tot haar behoorde, en desgelijks aan .de familie, wat haar in het bijzonder aanging. Op deze wijze waren de leden der Staten-Generaal van het dadelijk onderzoek uitgesloten, zoo wel als de leden van OLDENBARNEVELTS gezin. Dit wekte opspraak, en terwijl de Staten-Generaal weldra aan de betrekkingen van den overledene toestonden, zich door éénen uit haar midden bi de inventarisatie te laten vertegenwoordigen, lieten zij het niet aan pogingen ont- breken om mede bij dat onderzoek vertegenwoordigd te worden. Maar de partij, die in de Staten van Holland thans alles dreef, begeerde de uitkomst van het onderzoek in hare hand te houden, en in de vergadering van de Staten dezer Provincie werd enbewimpeld aangedrongen op de noodzakelijkheid, »dat de visitatie van OLDENBARNE- VELTs papieren buiten bijwezen van Gedeputeerden uit de Staten-Generaal geschiedde,” cn, alsof het anders niet duidelijk genoeg zou gebleken zijn, onder wiens beleid men de zaak wilde stellen, tot het onderzoek werden alsnu benoemd souuerspisK en mAr- eurrre, met den in hunnen zin volijverigen pensionaris van Dordrecht, ANDRIES DE wits !, tot hunnen secretaris. Toen dit besluit ter kennis der Staten-Generaal gebracht werd , kwamen eenige Provinciën daartegen op: toch onthteld men zich van een besluit. Hol- land daarentegen volhardde, en maakte in den genomen maatregel alleen deze wijziging, 1 Zie hiervoor, bl. 105, noot 1. A. pe wits kweet zich in dezen tijd eenigermate van de werkzaamheden, die de Advokaat van Holland te voren waarnam, Zie b. v. saaxpr, Lil, bl. 732. 568 ALGEMEENE GESCHIEDENIS —————————————————————/mÜ ' 1614. dat ten verzoeke van de Gedeputeerden der Steden van het Noorderkwartier de Heer 1621. = savintsx aan de Commissie werd toegevoegd, die dan ook geene wijziging in haar ka- rakter zou aanbrengen. Nog evenwel lieten de Staten-Generaal de zaak hierbij niet berusten, te meer omdat die van Holland mede aan de curatoren van de verbeurd verklaarde goederen der veroordeelde staatslieden verboden hadden, zich langer met het beheer over die goederen te bemoeijen. Dit was een nieuwe miskenning van het gezag der Generaliteit, door welke die curatoren benoemd waren. Aan zulk eene aanmatiging van Holland verkozen de Staten-Generaal zich niet te onderwerpen. Zij belastten vier leden uit hun midden met de taak om zich nevens de Hollandsche Commissie elk op zijne beurt te verledigen tot het onderzoek van OLDENBARNEVELTS papieren, -Doch die van Holland gaven niet toe, en vorderden dat de andere Provinciën hun recht niet zouden krenken, — De Provinciën ondervonden, dat de zaak van de Nationale Synode haar gezag tegenover Holland volstrekt niet had versterkt, Toen hadden zij aan den leidband geloopen van eene partij in Holland, en diezelfde partij liet zich thans tegen- over haar gelden. — De vraag betreffende de bevoegdheid der Generaliteit om curatoren van de verbeurd verklaarde goederen te stellen, werd aan de beslissing van de beide Stadhouders onderworpen, en reeds daags daaraan kwam er door tusschenkomst van Zijne Excellentie en van zijne Genade een ontwerp van schikking tot stand; maar toen de Generaliteit al weder met een voorstel aankwam, dat die van Holland de gecommit- teerden tot het onderzoek der papieren zouden toelaten, gaven dezen nog altijd hunnen tegenstand niet op, en er werd besloten, dat de partijen elk de gronden, die voor haar verlangen pleitten, aan de Stadhouders voordragen en ook deze zaak aan hunne uitspraak onderwerpen zouden, Nu konden de Hollandsche Heren gerust zijn, of waren de Stadhouders na de stappen, die zij gedaan hadden om den triomf van OLDENBARNB- vELTS tegenpartij te verzekeren, ten dezen aanzien belangeloos genoeg !? Werkelijk trok de Hollandsche Commissie tot het onderzoek der papieren, zonder wederspraak te ontmoeten, alle mogelijke partij van hetgeen zij zeide in die staatsstuk- ken te vinden. Ook heeft men daaruit al de werktuigen zijner plannen in het Binnenland leeren ken- Maatregelen nen. Dat hebben verscheidene baljuwen, onderbaljuwen, pensionarissen en secretarissen — T moeten misgelden ?," Dus moest het onderzoek dier papieren een middel aan de hand doen om te woeden tegen de trouwe dienaren der voormalige Regering. In verband 1 Resol. St.-Gen. 15, 17, 18, 28 Mei; 29 Junij; 13, 15, 16, 17, 19 Julij, 1619. Resal. Holl. 18 Mei; 28 Junij; 3, 5 Julij, 1619. 2 cABLETON, III, p. 233. 