VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Doch waarom wordt dit Eiland zo zeer geteisterd door fel woedende Noorde winden, waar van het Eiland Ma- jorca geheel vry is? Majorca, meer Westwaards gelegen, vindt zich daar voor befchut door de groote ke- ten van het Pyreneefche Gebergte, en de Bergen in Cata- lonie , die dezelve breeken. Minorca, integendeel, Rer aan de Noordzyde tegen over ongedekte landftreeken, en is blootgefteld aan de woede dér winden, die tusfchen de Alpen en de Cevennes, heen waaijen. Van hier ook het gevaarlyk vaaren in dat gedeelte der Middellandfche Zee, £ welk de Golf van Lion genaamd word. . De Minorcaanen zyn groote liefhebbers vam danfen. Des Zomers danfen zy ’snagts by lamplicht, en "e win- ters in hunne huizen: de Vrouwen, fchoon zeer op min= paaryen verflingerd, danfen, als nergens oplettende, erf met neergeflaage oogen. De Cyther is het geliefde Speel« tuig der Minorcaanen, Marnen en Vrouwen handteerer denzelven. De heerfchende kleur der Inwoonderfen is bruin, zy hebben zwarte oogen, witte tanden en geregel- de gelaatstrekken. De Vrouwen prangen het lichaam ‘niet in e Keurslyven; zy zyn alle recht, men vindt ’et geen mismaakte: zy trouwen zeer vroeg, 't is niet zelde zaam Moeders te zien van dertien of: veertien jaaren; zy. zoogen haare Kinderen zomtyds tot twee jaaren ; doorgaans houden ze reeds met de dertig Jaaren op, Kinderen ter wereld te brengen. Even als in Spanje, gaan de Minnaars , *snagts, aan de venfters hunner Vrysters hunne minne- klagten uitboezemen. In den Vastenavondtyd befteeden: zy den dag in Godsdienstverrigtingen, en het doen vam Ommegangens de nagt wordt doorgebragt in danfen, mas=: kerades en minneranken. De Spelen op dit Eiland be~. 3 paa- TAFEREEL VAN MINORCA., ° 17 paalen zich tot wedloopen van Paarden , Ezels en Muilezels, die op de ftraaten gefchieden. —— De Minorcaanen zyn fterk, op ’t zeevaaren afgerigt, en uitfteekende zwemmers. De Landlieden weeten zich , met zeer groote behendigheid , van den Unger te bedienen: de byzonder uitfteekende be- kwaamheid hunger Voorvaderen en der Majorcaanen in het behandelen der Slingers, gaf aan de Eilanden, welke zy bewoonen , den naam van Baleares van hetGrieksch "3 Am serpen. De rauwheid der wateren, welke zy drinken, maakt de kwaal der Steen zeer gemeen onder hun. Op Mi norca fpreekt men de Spaan/:he Taal. Te jammerlyk hebben deeze Eilanders de dapperheid hunner Voorvaderen geheel verlaoren , of voor bygeloof en luiheid verwisfeld. Moed en Vryheid is hun teffens ontno= men. Men agt hun twist- en wraakzugtig van aart. De armoede , eene onaticheidelyke gezellinne van werkloose. heid , doet hun waarfchynlyk maatig leeven : Roggenbrood en eenige moeskruiden maaken een maaltyd uit. Dik- wyls beftaat het geheele middag-eeten van een Huisgezin in foup met olie , peper , look en uijen. Zy bewaaren voor zich den flegten wyn, en verkoopen den goeden aan de Engelfchen: eene maar al te waare fchets van °t geen wy zien gebeuren in Landen door de Natuur bevaorregt, waar men de gefchenken , die de Hemel, in zyne gunfte , den Iawoonderen gefchonken heeft , aan Nabuurvolken af- aat. By deeze Eilanderen worden de Weetenfchappen geheel niet gekweekt. Op geheel Minorca is geen Mensch, dig eenige kennis heeft in de Wiskunde. De Priesters zyn by uitfteekenheid dom. Eene Vrouw, die leezen kan en íchry= ven, is een wonder. -De wereldlyke Priesters en de Monni- ken hebben een grooten invloed op ’s Volks geest. Een Minorcaan zou gelooven dat hy piet zalig kon worden , als hy niet begraaven werd in het kleed van eenen Geestlyken. % Is een raar verfchynzel eene Vrouwe in een Capucyner-rok na ‘t graf te zien draagen. e De Kunften, Handwerken en Koophandel hebben op Mi- norca geen beter lot dan de Weetenfchappen. De Edelen agten den Koophandel vaor zich te laag; en de mindere lie- den hebben geen vermogen om denzelven te dryven: andere natuurlyke en zedelyke oorzaaken , waar van wy vervolgens zullen moeten fpreeken „ werken mede, om te beletten dat men hier in nooit vorderingen maakt. _ Het Eiland Minorca beftaat uit Vlakten en Gebergten. IV. DEEL. MENGELW. NO. Í» B De 18 _ TAFEREEL VAN MINORCA. ` De vrugtbharc grond op de bergen en heuvclen is ligt,- met zand gemèngd en gemaklyk te bearbeiden. Met weinig diepte heeft men ’er vry goede oogtten : in de laagte is de grond kleiagtig en koud, en brengt weinig voort. De Graas nen geeven doorgaans niet meer dan zesvoudig: de Oogst- tyd valt in °t midden van Juny. De Inwoonders fcheiden ’t froo van °t graan,-door het van Dieren te laaten. treeden. Over ’t algemeen’, is dit Eiland noch zo vrugtbaar, noch zo bevolkt, noch zo ryk als Arajorca. De Leem of potaarde dient den .inwoonderen tot het vervaardigen van verfcheide grove vaten en keukengereedfchappen, welke zy niet vere lazen. In de fteengroeven en de opperfte (teenbeddingen , ontdekt men veele overblyfaels der Zee en andere vreemde dichaamen. ` , , De. Muilezels op dit Eiland zyn van eene meer dan ge- meene grootte en fterkte. Van de Ezels en Muilezels be- dient men zicht hier om op te ryden. Ren Edelman op een’ ryk uitgedoschten Ezel, die men hier dikwyls ziet, zou by ons een vry belachlyk vertoon maaken. De Paarden zm kleins het ras verbasterd in een land, waar het aan weiden ontbreekt: ze krygen gehakt ftroo, fchaars met garst gee mengd. "re ongetwyfeld uit dezelfde oorzaake, dat de Kocijen hier zo mager zyn, en weinig Meiks geeven , waar van men Boter maakt , die een flegten reuk en onaangenaa- men fmaak- heeft. De Schaapen weegen "er doorgaans maar vyftièėn ponden: de Geiten en Varkens tieren beter, de laatstgemetde vinden. hier ruim voedzel in den overvloed Yan eikels, - Men kent op dit Eiland geen wilde Dieren, geen Haazen, Wolven, of Vosfen € daar zyn ryklyk roode Patryzen, Kwartels , Spreeuwen, Leuwerikken, dubbelde ‘Lysters;, Wilde Duiven , wilde Eridvogels , Teelingen, Hout- ef Water-fhegpén. Het vleesch der Patryzen is flegt van {maak, van wegen het voedzel ’t welk zy nuttigen. — — ‘Er zyn Arenden, dië‘.hunme nesten in de ontoeganglykfte gedeelten van ‘t gebergte maaken: de witte, welke er voorkomen „- háudt Men org eene foort van Gieren : Val- ken en Nagtuilen zyn ‘er iñ menigte. Minorca teelt ook Scorpioenen , die-in de. houtfchuuren en: huizen komen, en hu en dan de Menfchen wonden: zy vatten hun prooi in de klauwen , buigen - den ftaatt na den kop, en Gecken op dat ogenblik met den angel waar mede deeze gewapend is. Op de kusten vangt men Zeebraasfem ; Schol, Tong, Lam- prei, Aal, Tarboth , Anchoviës , Sardynen , Spiering en ee? a — e, È TAFEREEL VAN MINORCA. 39 kreeften : men treft Ter ook den Visch gan by de Natuurkune digen bekend onder den naam van Bernard FHeremite, de Zee-egel , verfcheide Schulpvisfchen , Koraal-en Sponsgcwas- Sen, de mede gene foort van Mosfelen in ’t midden van oote fteenen, die in (lukken geflaagen worden om ze te sen. Aan de fteenen, waar in deeze Mosfelen verbor, zitten, kan men van buiten geene opening altoos zien, bit is zeer zonderling , doch egter geloofwaardig , ’er zyn verfcheide verichynzels van deeze natuur in ’t algemeen erkend en toegeltemd. Men heeft leevende Padden ges vonden in ftukken marmer, als mede in de ftammen van zeer gaave Olmenboomen: en °t is niet onmogelyk, op ee- ne zeer aanneentelyke wyze, deeze buitengewoone vere fchyngzels te verklaaren. , "e Jaarlyks maakt men, op dit Eiland dertien duizend Oxhoofden Wyn, waar van "er tien verkogt worden aan de Engelfchen,en 16000 Ponden Sterlings opbrengen. Van de Wolle krygen gy goo P. St. Van de Kaas Bao P. St. Van de Honig, Wasch en Zout te zamen 4po P. St. De uitvoer deezer Waaren brengt dus ’s jaarlyks, aan dig Eiland, omtrent 18100 P. St. op. Maar de Inwopnders zyn verpligt van buiten zich het meerendeel hunner behoeften te bezorgen. Zy- ontbieden van de Vreemdelingen meer dan twee derde gedcelte van het Koorn, ’t welk zy noodig hebben, al hun Olie, Os fen en Schapen, Ryst, Zuiker, Brandewyn, Tabak, ‘Lin- nen, Laken en Katoen, gouden en zilveren Galonnen, De Vreemden bezorgen hun Yzerwerk, Gereedíchap van allerlei zoort, Chokolade , Kakau „Seep, Hoeden, Mut» zen, Aardwerk, Ïimmerhout, Touwwerk, Teer, Mo- Jenfteenen, Vuurwapenen, Kruid, Lood, Kaarten, Schil deryen , Boeken , Papier, Muzyk-Inftrumenten, Uurwer- ken, en verfcheide andese Koopmaufchappen, als mede Reliquien, Agnus Dei, eng. , , De Graanen, welke zy-van de Vreemdelingen ontvan- gen, bedraagen 15750 Ponden Sterling; de Olie 10000 P. St., 1640 Oxhoofden Brandewyn kosten hun, in een ge- meen Ir, 8250. P 5t.;de Tabak 1200 P. St. en men ro kent voorts 20000 P. St. voor de andere weezenlyke be- hoeften „of die tot de weelde behooren, dit hedraaut eene fom van 71,200 P. St. of 1.637,60o / iv. Fransch gelde hier van 416300 Ji, voór de uitgevoerde Waarcn afge- trokken , ontítaat er een verfchil ten hunnen nadeele , van 1.233600 Livres. Het geld e °t welk de Ẹngeifche Krygs- 2 magt 20 TAFERERL VAN MINORCA, magt op het Eiland brengt en verfpreidt, komt dit eenig- zins te gemoete. Met een weinig vlyte en werkzaamheids zouden de In- woonders , die anderzins door de Regeering niet bezwaard worden, het evenwigt herftellen tusichen den In- en Uite vocr. De grond huns Eilands ontzegt het hun niet, dee- ze fchynt, in tegendeel, hun daar toe uit te noodigen, Veel zouden zy Kunnen trekken uit hunne Yzer-mynen , die zy onbewerkt laaten, Zy verwaarloozen het aankwee- ken van Tabak, van Saffraan; hunne Palmboomen draagen niet om dat zy ze niet oppasfen. Het Biland geeft Lyn- zaad, Hennip en Katoen: waarom teelen zy niet meer- ger? De Olyfboomen groeijen ‘er: maar de Inwoonders geeven zich de moeite niet om de Olie te verkrygen, e de Olyven in te leggen. Hunne Landen, een weinig die- per, omgewerkt, zouden meer voortbrengen. Zy zouden vell Tonynen op hunne kusten kunnen vangen, en "rt zou >er dus alleen op aankomen, om van dezelve al bert voor- deel te trekken ’t geen er anderen van weeten te haalen. Zy zouden Citroenen , Limoenen , Oranje-appelen , Vygen, Amandelen , Granaaten en Rozynen kunnen uitvoeren; zy hebben Havens, ze doen hun geen nut: zy zouden Han- del kunnen dryven en zy doen het niet! Maar moet deeze bedryfloosheid der Minorcaanen hun “ot fchuld toegerekend, en zo te eeriemaale ten laste ge- legd worden? Ik geloof het niet. Het oog op hun Eiland Álaande, zic ik eene kleine Maartfchappy , zonder eenige be- $tendigheid, en die Ter niet wel cene kan verkrygen; ee» me Maatfchappy te zwak om tot onafhanglykheid te ge- raaken, te zwak om ze te bewaaren, te zeer bloatgefteld aan invallen om ze te verlangen: ik zie een Land, ’t welk zonder ophouden van Meester verandert, waar de een den ander verdryft: ik zie een klein Volk, welks Per- foonen en Bezittingen dagelyks afhangen van de genade des eerstkomenden: aanvallers; Menfchen, eindelyk, die altoos in ongerustheid hunne dagen doorbrengen, en fteeds ten wisfelvalligen eigendom bezitten. Zouden zy zich be- paalen tot eenen winstgeevenden handel, welks voordee= len in andere handen zou komen? Zou de Landbouw hunne landen met ryke oogften bedekken, ten einde an- deren die maayden? Zouden: zy poogingen aanwenden om eene Vryheid te verkrygen , welke zy niet in ftaat zyn te- gen den van buiten aankomenden Vyand te verdeedigen ? Komt het met de omftandigheden van zulk. een Volk niet - ©- TAFEREEL VAN MINORCA. ar beter overken zich aan te merken als gelegerd ‚ onbekom- merd voor het toekomende, van de hand in de tand leevene- de? Meer te doen is ounatuurlyk. Die Staat heeft den- zelfden invloed op de bevlytiging en den Landbouw „als ee- ne volftrekt eigendunklyke Hee chappy : doch heeft geener gelyken invloed op de Zeden: dewyl de zielen niet gekrenkte worden door flaverny. ZE SCH Vervolg in een volgend Stukje.) : VERTOOG OVER DÈ DICHTERLYRE CHARACTERS. Ontleend uit de Esfays on Porery and Mufic'as they AB the C mind, by ugnn BEATTIE, LL D. Ce Er Y oral Philojophy and Logic ; in the Marechal Coliege and U-' ~: niverfity of Aberdeen.) Hoas fchynt van gedagten , dat eene- behoorelyke maate van kundigheid in de Zedelyke Wysbeégeerte een Schryver in ftaat zal ftellen om voeglyke hoedanigheden em ligren aan ieder Dichterlyk Perfoonadie toe te kennen (*). bie grondregel moge doorgaan zo verre als de Zedekunde alleen het oogmerk des Dichters is; doch kan niet begree= pen worden tot de befchryving van Dichterlyke Characters in ’t algemeen te behooren: want eene doorgrondige kennis der Zedelyke Wysbegeerte zou BLACKMORE niet in ftaut gee fteld hebben om zulk een Perfoon als den ACHILTÆS van HO- MERUS te fchilderen, noch SHAKBSPEARE OM Zyn OTHELLO, noch MILTON om den Satan af te beelden. By eene ge- noegzaame kennis der Zedekunde, moet eene uitgeftrekte kunde van het Menschlyk hart komen , als mede eene ver- heevene verbeeldingskragt, en een gevoelig hart, eer eer vernuft in (aer kan weezen om zulk eene mocilyke taak op te nèemen. Horatius vreest zo zeer voor °t gevaar van een nieuw charaâer rer Dichtkunst in te voeren, dat hy het onderneemen daar van afraadt, en den Dichter aan- maant liever zyne Perfoonen uit de oude Schryvers of uit de Overlevering te ontleenen (t). ` ` Het denkbeeld van een braaf Man te vormen en een groot Dichterlyk charaéter op eene voegiyke wyze door te Oije (*) HORAT. Ar. Poet. vs. 309—316. mn T J Ọ—e 1 3Qe Ba se © OSYERTOOB `^ Houden, zyn twee zeer verfchiilende dingen., koe zeer ed- mige Schryvers ze mogen vermengd hebben. Het eerte salt gemaklyk voor. iemand in de Pligten des deevêns ge- noegzaam onderweezens: het laatfte is misíchien van alle poogingen des meénschlyken Vernufts , de verheevenfte en be~ gwaatiykfte: ja zo bezwaarlyk, dat, fchooh veelen het be- {tonden , HOMERUS, SHAKESPEAR en MILTON bykaus de ee- nigen waren die "er gelukkig in flaagden. Dan volmaakt: deugdzaame. charafters fchynen de ge- {chike{te niet voor de Dichtkunde. Men (chent in °t alge» meen te erkennen , dat de Godheid njet moet. ingevoerd worden in een Dichterlyk vercierzel, Haar woorden en daa- den van onze eigene uitvinding me rm fchryven'; is, myns besluakens,, zeer ongepast; en kan, geene Dichterlyke be- cht ving, welke meg weet dat zeer veel te, kort. fchiet „en noodwendig te kort moet fchieten , ooit het menschlyk ge- moed voldoen. — De Dichtkunst is, naár ‘t oordeel der verftandigften , Gene navolging van °t menschlyk be- dryf, eu’, -:derhalver,, „meeten alle: Dichterlyke characters, hoe verheeven ook, deelen inde driften en zwakheden de Menschdoms. Zonder, de ondeugden van zommige voor panme Perfoonaadien, sou de Jade zo inneemend zo leere gaam niet weezen , —— de beweeglykfte.en gewigtigfte ge- deelten van de Enis zijn; die de uitwerkzels eener wet- telooze Hiefdedrift bafthryven. —— Het leerzaamfte Treure {pel , ooit ten Tooneele gevaerd., ik meen MACRETH , fteunt op. daaden. van eene gedrogtlyke (noodheid; en hadt MIL TON den Val onzer eerfte. Ouderen niet in zyn plan hegreepen , o wel als den (oa hunner Onfchuld , zyn Gadlyk Dichte Aak zou: veel verlooren hebben, van dat verheevene, en kon nimmer, (gelyk het nu is) zulk een fchat van gewigtie ge kundigheden: hebben opgeleverd, als nooit eenig ‘doot ‚den Geest niet bezielden Schryver, in zo weinig bladen , bee vat heeft. Deugd is, even als: Waarheid, cenpaarig en on- veranderlyk. Wy mogen, by vonrraad, optmaaken „ hoe een deugdzaam Man zal handelen in zekere gegeevene om- ftandigheden , en dus. moeten de uitkomften , van: zulk een Man afhangende, mia verrasfend zyn, dan die uit drift here voortkomen : de lotwisfelingen „daar uit ontftaande , kunnen menigwerf niet voorzien warden. Uit den geweldigen aart van ACHILLES, in de Iliade, ontftaan veele groote gebeur, wajuiúsfen , die geen plaats zouden gegreepen hebben, hadt hy de bedaard-en voorzigtigheid van ULYSSES „ of de Gods- vrugt en Vaderlandliefde van ENEAS , bezeten. me Characters ‘voorftelde. En, even als in ’t leaven, het kwaad noodzaakiyk is tot onze zedelyke beproeving , en de mogelykheid var dwaaling tot onze verftaudiyke vordering 4 zo zyn flegte of gemengelde Characters iu de Dichtkunst nuttig , om aan de Zeie zulk: ene tegenwerking te geeven y als hun. in de gelegenheid brengt tot het betoonen en beoc- fenen van Deugd. Os Alle ‘deeze Perfoonen , nogthans, in wier lot de Dichter wil dat wy doet neemen, moeten aangenaame en aantrekken lyke hoedanigheden bezitten, die ze by ons aanpryzen. Misfíchien ligt de grootfte kunst in het fchakeeren dier one deugden, welke: de Dichter goedvindt zynen Held toe te {chryven , met zulke gedelyke, verftandige of lichaams vols komenheden, als onze agting, medelyden of verwondering verwekken, zonder onzen haat tegen de ondeugd:, of onze liefde tot de Deugd, te verzwakken, In de meeste onzer Romans en veele onzer Spelen, is de Held van ber ftuk meestentyds zo.innedmend, dat wy toegeefiyk worden ten opzigte van elk deel zyns Characters, het kwaade zo wel als het goede. Maar. een groot. Meester weet de voegelyke ëng te geeven aan de menschlyke gevoeligheid , en. zon- der eenig bederf onzer vermogeus of eenige verwarring van regt én onregt , dètižèHden Perfoon het voorwerp te maaken van zeer verfchillende gemoedsbeweegingen , van medelyden en haat, van bewondering en affchrik. Wie verwondert zich niet over, et draagt geene hoogagting toe aan, MACBETH's dappere edelmoedigheid? Wie heefe geen medelyden met hem, als hy hem befchouwt ten prooy van eene verwilderde verbeelding, van bygeloof , en een ontwaakt geweeten ? Wie fchrikt niet voor hem als een mon- fter van wreedheid, verraadery en ondankbaarheid? Zyne goede hoedanigheden, die ons tot hem trekken , doen ons, 4 TT OCVERTOOG `. als °t ware, ooggetuigen worden van zyn misdryf,-en ir de knaaging zyns geweetens deelen: zyn voorbeeld moet , derhalven, eene kragtdaadige uitwerking hebben om onze liefde tot de Deugd op te, wekken, en onze zielen tegen mise. daad te verfterken. ' Hadden hem deeze goede hoedanig- heden ontbrooken , wy hadden ons zyńs niet aangetrokken, of hem befchouwd met een vlugtig oog, in welk geval zyn voorbeeld weinig. meer gewigts zou gehad hebben, dan dat van een Roover., van wien wy niets meer weeten į dan dat hy regterlyk onderzogt , veroordeeld en geftraft is. — … - De Satan, in MILTON's Paradys verlooren, is een Character, met het beklonkeníte oordeel getroffen en doorgehouden. De oude Furien en Helfche Geesten, HE- CATE , ‘TISIPHONE , ALECTO en MEGERA, Zyn voorwerpen van onvermengden en onverzagten aflchrik: TITYUS, EN- CELADUS , en hunne Broederen , zyn alleen opmerkens= waardig van wegen hunne ‘Godloosheid, wanfchapenheid en grootte: PLUTO is, ten beste genomen, een Perfoonae die die weinig beduidt: MARS een volftrekte Doleman: xAsso’s onderaardfche Dwingeland, een leelyk en ver- waarlyk gedrocht: maar in MILTON'S Satan, vinden wy ons genoodzaakt de Majefteit van een afgevallen Aardsen- gel te bewonderen, terwyl wy teffens de overgegeeven boosheid diens vyands verfoeijen. Maar van alle Dichter- Iyke Charaêters fchynt de ACHILLES van. HOMERUS (*)s keurigst uitgevonden , en valkomenst opgemaakt. De nut- tigheid van dit Charaéter, uit een zedekundig gezigtpunt befchouwd, is openbaar: want het mag aangemerkt wor- den als de bron van alle zedelykheid in de Áliade. Hadt de edelmoedige en geweldige aart van AcHirr.es hem niet bepaald om den Wichelaar CALCHAs, ten {pyt van AGA- MEMNON „ voor te fpreeken, en vervolgens , gehoond zyn- e ~ (*) Ik zeg de ACHILLES van HOMERUS. Laatere Schryver hebben, het Charaćter van dien Held verlaagd, door elk deel zyns lichaams, zyne hiel alleen uitgenomen , als onkwetsbaar te befchryven. Ik weet niet hoe menigmaal ik dit heb hooren aan- voeren, als eene der ongerymdheden van HOMERUS, en, in de daad, op deeze veronderftelling is de geheele Iliade een onge- . rymd ftuk. Maar HOMERUS maakt zyn Held even zeer aan won. den en dood blootgefteld als andere Menfchen, ja, om alle m'svatting daar omtrent te vodrkomen, laat hy hem in den rech. ter arm wonden, door de lans van ASTEROPEUS, in den flag by de rivier SCAMANDER. diiad. XXL vs. 161168. OVER DE DICHTERLYKE-CHARACTERS. T ` dè door dien wraakzugtigeh Bevelhebber, voor een tyd; -de gemeene zaak van Griekenignd te laaten vaaren, de beik jooze uitwerkzels;van verdeeldheid onder Boudgenòoten, van een willekeurig en. dwingelandisch gedrag in een’ Vorst , zou de heerfchende Zedeleer van HoMERUS Dichtwerk niet ‚geweest zyn; noch konden HECTOR , SARPEDON, ULYSe SES, en andere-beminnenswaardige Helden, te voorfchyit gebragt weezen. om hunne, Deugden te toonen, ep. Zich der agtinge en navolginge van het Menschdom aan te prys zen. r a À ` ` an En Zy. die hun oordeel: over ACHILLES ftryken , naar de oną volmaakte fchets van hem ,.door HORATIUS. gegeeven (*) y en hem alleen aanmerken als ecn-haatlyk zamenmengzels van toorn, wraakzpgt, fierheid; hardnekkigheid en trots- heid , kunnen nimmer tot de oogmerken van HOMER Us doore dringen, of van hem naar eisch getrollen worden. Alle dee» ze ondeugden hadden, ongetwyfeld, in zekere maate plaats in ACHILLES, doch ze zyn gemaatigd door hoedanigheden van eene andere foort ‚die zyn Character yan aangelegenheid „ en dus de liiade een allerheerlykst Dichtítuk , maaken. Elk Leezer heeft eenen aflchrik van de misflagen deezes Helds; en, nogthans, moet,-voar. een aandagtig. Leezer vaa Hoe MPRUS; die Held een-poorwerp, van agting, bewondering en medelyden weezen;: want hy heeft. zo wel veele goede als veele flegte hoedanigheden, en is in alle even dezelfde driftige Man. , Hy- bezit geene Deugd en ook geene On- deugd, of de Dichter heeft "er zich met eene wondere kunst van weeten te bedienen, tot het oogmerk van zyn Dichtftuk en de ontknooping van °t geheele bedryf: weshalven de Held van de lliade, als een Dichterlyk Perfoonadie aange- merkt , juist is zo als hy moet weezen, niet te groot, noch te klein, niet te flegt, niet te goed. Allerwegen munt hy uit door een afkeer van onderdrukking, door een verheeven ziel, door zugt tot roem, door liefde tot waarheid , vry- heid en opregtheid. Doorgaande past hy op de voorfchrife ten van den Godsdienst , en is, behalven omtrent de zoda- nigen, die hem hoonden , beleefd en verpligtend omtrent aly Jen. Hy is teder, ten opzigte van zyn Voogd PHENIXx niet alleen beklaagt hy de ongelukken van zynen Vyand PRIAMUS, maar fchenkt hem de beste vertraostingen , wel- ke de bekrompe Godgeleerdheid van Homerus hem in den mond kon leggen, Schoon geen voorftander van de zaak, waat (*) Hor. Ar. Poet. vs. déike A q5 ' VYVERTOOB waar toe zyn ongelukkig noodiot hem verpligt, betodnt tiy zich cen ernítig verdeediger zyns Vaderlands; en zo vuurig hy is in zyne wraak, zo vuurig is hy mede in zyne liefde tot zyn ouden Vader PELEUS , en zynen Vriend PATROCLUS, Hy is niet weelaerig gelyk PARIS, Diet lomp gelyk ajax, gyne begaafdheuen zyn Votstlyk , en zyne vermaaken eenen Held waardig. Voegt hier nevens, als eene verfchooning-voor de geweldigheid zyner gramfchap, dat de:belediging , hem aangedaan „(volgens de-Detik- en handelwyze der Eeuwe) van den haatlykiten aart was, niee alleen ongetergd , maar van zulk een aart , dat ze, aan den kant van AGAMEMNON , cene verregaande gevoelloosheid, omtrent de verdienften , zo wet als cene ftoute , zelfzoekende , ondankbaare en dwingelandie fche geaartheid vertoonde. En, fchoon hy zomtyds onver- fthoonelyk woedende is, moeten wy,om hem regt te laaten weitervaaten , aanmerken , dat hy. natuurlyk: niet wreeder Was. dan andere Krygehelden van dien tyd (*); dat zyrre verregaandlte buitenfpoorigheden zodanig waren, als men in die onbefchaafde tyden mogt wagten, van een geweldig Man, dic ónverwinnelyke fterkte en dapperheid bezat, alg hy vetbitterd was doot belediging en woedende van (per, ` De eisch van onzen Held, op de bewondering des Mensch- oms, is onbetwistbaar: elk dee} van zyn character is vera heven en verbaazend. Wat syn Petfoon betreft, is hy de fterktte, de vlugfte en fchoonfte Man: deeze laatfte byzona derheid komt, efter, by hem zelve niet op , als te beuzek, agtig om de kennisneeming van zo groot eene ziel te treka ken. De fchikgodinnen hadden het in zyne magt gefteld , voor het voleindigen des Krygs oa huis te keeren, of voor Troje te blyven; Verkoos hy het eerfte, hy zou, in zyn tigen land, tot een hoogen ouderdom , rust en geluk genie- Aen, — verkoos hy het laatfte , hy zou in den bloci zyner baren fneeven Zyn genegenheid tot zynen Vader en Vaderland, en: zyn haat tegen AGAMEMNON , zetten hept fterk tot het eerfte aan; doch de begeerte om den dood zyns Vriends te wreeken , bepaalt hem tot het laatfte, met allè de gevolgen daar aan vast. Dit vertoont éénsflags de groot- te zyner Dapperheid, de vuurigheid van zyne vriendfchap , en ’t geweld zyner ontftooke drift, Dit maakt hem het voor« C*) Biad. XXI. vs. 100. en XXIV. 458—-673. TOVER:DE. DICBTERLYRE: CHARACTER — e voorwerp van hèt medelyden; en de bewondering der op, merkende Leezeren. Maar de grootmoedigheid van deezen Heid is niet alleen verheeven , boven de vreeze des doods, maar ook van voortekenen, en wel van de fchrikbaarend{tg foort. lk oog hier op het fpreeken van zyn Paard Xani/us, en zyn gedrag te dier gelegenheid. dk zal de vryheid nece men , hier over eenigzins uit te weiden , za wel om HOME» Rus te verdeedigen ; bb om het character van ACHILLES op te helderen. 7 "vern: EK dE Dir voorvat is, buiten twyfel, wonderbaar, en wordt in °t algemeen gewraakt, zeifs by de boogagters van Ho- MBRUSS5 het Íchynt. my ,' nogtháns „ (choon ik geenzias in de onfeilbuarheid “vaw dien grooten „Dichter geloot, nief aileen van dién aart dat het door den beugel, kan; maar nattig en van gewiert, : Dat die Wondėt waartchynlykheids genoeg hebbe om piaats te vinden inhet Dichtftuk van HOMERUS, heeft. Mejuffrouw.p.Acigmr. ten vollen: be- weezen. °t Is het uitwerkzel van JUNo’s magt: wanneer wy deeze in de andere gedeelten vaan het Dichtftuk erken- nen, behooren wy ze in dit niet te verwerpen; inde Dichterlyke Gefchiedenis van Griekenland, en zelfs in de Burgerlyke ‘Gefchiedengs van BRompie , ansïioefen wy derge- lyke Vertelzeltjes, die ten eenigen tyde niet weinig geloofs vonden. Dan noch: Mejuffrouw DACIER, noch iemarfd ger Uitleggeren „(zo ver, my voorftaat) heeft in aanmerkij genomen, de voegelykheid. om dit Wonder hier te laat zen, noch de nptheid ‘daar van, om ons denkbeeld van den Held te verheffén. —— PATrocLus was nu vere flaagen, en ACHILLES, de belediging, hem, door AG A- MEMNON, aangedaan, vergeetende,. Bond alleen, doer wraak en fpyt gedreqven, gereed ten ftryd te trekken, dn zyne woede tegen HECTOR en de Trojaantn te koelon. Dit was het hachlyk tydsgewzicht. waar van zyn toeko- mend Lot afhing. ’t Stond nog in zyne magt te rug te trekken in vrede, ma zyn’ geliefden vader, het Land zy- ner geboorte, te gaan, met het zeker vooruitzigt van cen lang gelukkig, doch roemloos, leven, Indien hy ten ftryd tooge, zou hy zyns Vriends dood op den vyand wree- ken; doch zyn eigen moest onvermydelyk daar op kort volgen. Dit was An ‘t Noodlot over bem befchooren, en hy hier van ten vollen bewust. Dan het was geen won- der, dat een geest, zo vuurig als die van ACHILLES, du alles vergat, geduurende deeze vlaag van fmert én woede. Zyn Paard, derhalven, ten dien einde door Ju- Q 88 VERTOOG OVER DE DICHTERLYKE CHARACTERS. No wonderdadig begaafd, opende, na de groot{fe verles genheid voor zyn Meester betoond te hebben,den mond, en fpelde hem, met een menfchen ftem, zyn naderend lot. De vrees des doods en de vrees: voor Voortekenen gyn zeer verfchillende zaaken In een dapper Man; fchoon beftand tegen de eene, zal hy veelligt voor de andere, be- zwyken. „Ik heb”, Pa: ADDISON, a cen foldaar » gekend, die een bres beklommen hadt, en voor zyn ei= a gen fchaduw fchrikte; en die daags te vooren tegen een 3 battery bülderend gefchut indrong , maar, bleek wierd „ als men aan de deur van zyn ve zagtlyk klopte” CA Boch SCHILLES, dien wy gezien hebben dat niets menschlyks vreesde, toont nu, waar van wy nog geen berigt halden, en ’t geen derhalven ons denkbeeld van Ze Helds Dapperheid moet verheffen, dat hy niet bewoo» gen noch verlchrikt worde , door °t vooruitzigt van een ge- ‘wisfen dood, of zelfs door de vérvaardmaakendfte Voors ‘tekens, T : Kä Spect. N. 10, ` (Het Vervolg by de eerfie gelegenheid.) :AANWYZING DER HOOGSTWAARSCHYNLYKE REDEN, WAARe ` OM DE KATHOLYKEN ZIG MEER AAN HET MISBRUIK VAN GODS NAAM SCHULDIG MAAKEN, DAN ANDERE CHRISTENEN. Dez Aanwyzing geeve ik ook niet hooger op, dan ee- ne Proeve, zo wet als de Schryver, die het veelvul- dig misbruik van ‘s [leeren Naam onder de Katholyken, het eerst, heeft aangetoond, zyne aanmerkingen, op die wyze , voordraagt (*). Men ziet uit dezelve, dat hy zig get vol- doen kan, ten opzigte van de nafpooring der cigentlyke oor- zaak deezes kwaads, en gaarne uit andere eene waarfchyn- lyke Reden van dit verfchynfel zou willen verneemen. Ik moet dien Heer voor eerst zeggen, dat zyne opmer- kingen, wegens deeze zaak, door meerder getuigen beves- tigd worden „dan hy heeft bygebragt. Zo ras ik het opfohrift van Stukje zag, dagt ik aanftonds: „ dit is een be- skend ding”;en, om hier niet te veinzen, verwagtte ik „in dat =S) Alg. Vad. Letteroef. III D. bladz, 616. OVER `T MIGBR. VAN GODS NAAM ONDER DE KATHOL. 29. dat gefchrift, eigentlyk de reden van dat euvel, en niet zo zeer het euvel zelfs, aangeweezen , juist om dat het my zo bekend toefcheen. — herinnerde my, op dat zelfde oogenblik, dat ik, in myne vroege jeugd, nog by myne ouders inwoonende, hen al had hooren klaagen over het vloeken, zo algemeen by de Roomschgezinden in ge= bruik. En naderhand heb ik zelve dat opgemerkt, by vee- le leden der Latynfche Kerk, dienstbaare en vrye, van beide Sexe; en, voor. °t overige, gelyk de Schryver aan- merkt „van een onbefprooken wandel, en yverig in hunnen Godsdienst. Dan ik moet er by melden, dat ik van dat flag van Meníchen, zo dikwils zy vloekten, niet anders hoorde , dan de misbruikte naamen; God, Jezus, Chrisa tus, Heilige, enz. - Deeze ichynt myn Voorganger mede inzonderheid op ’t oog te hebben. | Onwaarfcliynlyk , zeer onwaarfchynlyk, is het zeker, dat het misbruik van de Biegt, en het daaropvolgend ontflag. van alle hunne zonden, de oorzaak zoude weezen , waarom, de Katholyken, fteunende op de zekere kwytíchelding van alle hunne ouagtzaamheden , dikwyler en onbefchroomder „ dan andere Christenen, de even genoemde Naamen oneer- biedig en tot ftopwoorden bezigen. Maar zo veel waarichynlyker is het, dat het geftadig en zeer ontydig ge- bruiken dier woorden , door de Godsdienftigfte Room/t hen zelfs gefchiedende, zynen oorfprong neemt uit hunne Gods» dienftige gebruiken, of de voorfchriften, die zy hebben omtrent hunne veelvuldige Kerk- en Huisgebeden. Die zyn verftand wel gebruikt, weet, dat ik niet zeggen wil, dag deeze voorfchriften dit: misbruik van Gods Naam gebies den; maar alleen ,dat ze aanleiding eu gelegenheid geeven, zo als de beste voorfchriften vaak verkeerd worden toege t, tot dit Misbruik. Ik moet my nader verklaaren. —= Een Godsdienftig Roomschgezinde, die zig wel van zynen pligt kwyt (en van zulk eenen fpreeken wy) heeft de Naay men , God , Fezus , Christys „in zynen mond beftorven liggen. Weet men niet, welk eene menigte van.Gebeden hy moet uitftorten , door den dag „en dat hy by elk gebed de Naamen God , Jezus , Christus , Heilige Geest noemt, of by zig zelven verzugt ? Dit doen de vroomfte en yverigfte Katholyken , als ‚zy wakker worden „als zy opftaan , als zy opgeftaan zvn , als zy van huis vertrekken, als zy ’t een of ander werk vere ggten: of zig in de minfte zwaarigheid en verlegenheid be- vinden. (*) De Lyst der Gebeden, welke zy op Zondag, o | R C*)_Ziet het Paradyske des Hemels , een Huis- en Kerkboek der Reomfchen be te lande. | s mo . OVER HET MISBRUIK VAN GÒÐS NAAM - rt. óp hunne Heilige Dagen, en by elke plegtige gelegenheid, opzeggen, is verbaazend groot, EH van voren en agteren. be- Schreeven. Duizendmaalen moeten zy de evengenoeimnde: woorden in hun mond neemen: en wy willen niet ontken hen, dat zommige Roemfchen dat met grooten eerbied doen, __al verdubbelen zy dat getal in hunne Godsdienftige afzonde- ringen. Maar is het uit dien hoofde niet natuurlyk (dat is ontdekken wy hier geene oorzaak, geen waarfchyniyke oorzaak voor het uitwerk(el?) dat éen icverig Roomschge- zinde , die, by de minst voorkomende omftandigheid ; vera Jegenheid en zwaarigheid, Ged, Pezus, Christus, en- de Heiligen aanroept , ook, in °t byzyn van anderen, zo dik- wils cene fterke aandoening in zynen-geest ontfpringt (want dan gebruikt men tog meest die Naamen) ’t zy hy verlegen, * zy hy verwonderd is, * zy hy fchrikt , die woorden bezigt om zyne aandoeningen uit te drukken , die woorden, waar mede hy zo zeer gemeenzaam is? — Vraagt men: , Waar. an om misbruikt een vroom Roomschgezinde dan ook niet an den naam van Maria, en de naamen der andere groote » Heiligen? Aan deeze is hy immers even zeer gewoon , s als aan de andere.” Maar weeteh wy, wat een atholyke, in ons afweezen, by eenen Katholyken doet? Daar is cene voldoende reden , waarom hy dat laat in de re genwoordigheid van een Proteftant. °t Is hem bekend, dat eeze in Maria, en in haar Naam, lang zo veel kragts niet Stelt, als hy; en evenwel heb ik het zomtyds by een eem Voudigen en vroomen Roomfchen aangetroffen, dat de een of ander Heilige uit zyn mond rolde, om dat hy verbaasd en verlegen was (*). - | Ten Proteftant, even deftig en vroom als de befchreeven Katholyke , en even getrouw de voorfchriften zvner Kerke in agtneemende als een yverig Roomsch Christen, roept mäi: der de Naamen van God, Jezus, Christus, en Heer aan, en daarom behandelt hy dezelve met meerder pleetigheids. Minder, om dat zyne Kerk hem lang zo veel gebeden niet voorfchryft , fchoon ze hem tevens zo wel door den dag in huis „als in de Kerk , vermaant te bidden. En met meerserk plegtigheid, om dat Alles, waar aan wy zeer gewoon wort den, zelfs het Heiligfte, minder indruk op ons maakt, eg o WY 3 ` Dei Men perke, ter nadere bevestiginge van de gedagteù tes Gebees deezer Aanwyzinge, In dít geval, aan, dat de uitroeping vin Zoe ! Maria} althans ‘zeer gebruikelyk ‘is ir de Eacholyken Nederlanden. ] "ONDER DE CATAGLYKEN. at: wy, door dien weg, gevaar loapen. dat of geheel te ver- waarloozen, of te misbruiken. Zulks jg eigen aan der Men- chen gefteltenisfe. — — In den tyd van twee uuren hoort de Proteftant - deg Zondags , den- Leeraar flegts tweemaalen bidden; hy volgt hem in dat gebed, waar toe de Leeraar met veel voorbereiding en eerbied nadert. Afzonderlyk bidt hy niet, dan gemeenlyk met eene korte verzugting , by zyne komst in de Kerk. In veel minder tydftippen heeft de Katholyke wel twintig gebeden uitgeftort, en wel honderd- maalen , en nog meerder reizen , de Naamen, God, Jezus, Christus , enz. gefproken. - Nog eens; geen wonder, dat die woorden in der Katholyken mond beftorven liggen! En om dat de Menfíchen gaarne zekere ftopwoorden gebrui- ken, om of kragtiger, hunnes oordeels , te fprecken , of om de aandoeningen hunner ziele fterk uittedrukken , en daar toe die gezegden bezigen , welke hun het meest eigen zyn, bedienen zig: de Roomschgezinden van deeze Heilige Naa- men, uit het zelfde beginzel. Byzonder, mag men wel zeggen, is dit vry duidelyk te befpeuren in Overysfel, en de daaraan grenzende oorden, in welke het misbruik van Gods Naam, onder de Katholyken , boven al in zwang gaat; zynde zulks in die ftreeken zelfs zo merkbaar, dat men hier uit aanftonds den Koom/chen van den Onroome fechen onderkennen kunne, zo ras men zig met die luidere in een gefprek inwikkelt. Geeft eenen Armen een aal mocs; is hy van de Proteflantfche Kerk, hy-zal aan uwe giite beantwoorden , door eene dankbetuiging. wederom geene andere, dan yverige en wroome Belyders van de Aigsburgfche Geloofsleere. Maar hunne openbaare en byzondere Godsdienstoefeningen hebben, aldaar, ook zeer veel overeenkomst met die der Roomschpezinden; ten minften , meer dan met de Kerk- en Huis-gebruiken der Pro= teftan'en in ons Land. Zy ftorten, in ’t openbaar en in het verborgen, veele gebeden uit. De Naam Heer, Jezus, enz. is dierbaar, en als een kostelyke fchat „in hunnen mond. Dien leezen en zingen zy menigvuldig, op den gewoonen Kerktyd, en, door den dag, uit hunne Gezangboeken. — Zelfs heb ik aldaar, het misbruik van "es Heeren Naam niet ongewoon gevonden onder de zogenaamde Vroomen, welke en tot de Lutherfchen, en tot andere Gezindbeden , behoor- den, Wat daaromtrent hier te Lande onder de zodani- gen plaats hebbe, is my minder bekend;.nademaal ik in dit Land weinig verkeering met de Fynen gehad hebbe. Deeze, die in de Kerk, of in hen eigen wooning, al- leen, of met meerdere vergaderd, ftemmelyk of over (til veele Gebeden uitftorten, zyn, dagr door, ook aller gee meenzaamst met de uitroepingen: Myn God! Lieve Jezus: Myn Heiland! enz. En ik befpeurde, dat zommige van dat foort van Menfchen „anders van een teder gewisfe, by vertasfing, verwondering en verfcluikking, niet alleen die ven” , . , ade ONDER DE CATHOLYKEN. 33 Naamen misbruikten, maar dat misbruik bezwaâárlyk kon» den laaten, fchoon zy de verkeerdheid hunnes gedrags beleeden , en daar over, door andere , niet weinig beftraft werden. - De PJooden , de deftige en vroome Jooden , maaken zig ook veel fehuldig aan het onagtzaam gebruik van den Naam hunnes cops, hoe uitdruklyk het hun ver- boden is. En het fchynt, dat zy de andere Naamen van bet Opperst Weezen zo veel fterker verkwisten, naar maate de Naam Jehovah door hen met de alleruiterfte omzigtigheid behandeld wordt. Dan wy weeten, dat dit volk, indien. zy yverig hunnen openbaaren en huislyken eerdienst waar- neemen (en wie der Jooden doet dat niet?) een zeer groot getal van gebeden des daags afdoen, en in-de geringfte zwaarigheid, ja, ik durf zeggen, om de klein(te beuze- lingen, den God van Abraham aanroepen (*). * Gevolg van myne Aanmerkingen is niet, (gelyk my, misfchien , of wel waarfchynlyk , een fpotter met een glimplag zal toewerpen) dat hy, dem geheel niet bidt, en nooit des Heeren Naam aanroept, dan het minfte gevaar loopt - van denzelven te misbruiken. Want men ziet, dat de al- lerlosfte zielen, die genoegzaam nooit bidden, en daarom nimmer , met eerbied , God en zynen Zoon aanroepen, nog- thans met die hoogwaardige Naamen hunne redenen aan- vullen, of het niets betekenende woorden waren, Uit een pe andere oorzaak ontfpringt dit kwaad by. booswigten en. geheel verdoolde Menfchen; uit eene andere oorzaak by perfoonen van een bedagtzaamer ‘Teeven, en zelfs vam een teder gewisfe, De laatfte bron hebben wy aangcwee= zen, en de eerfte is gelegen indie dwaasheid hunnes harte „ om aan anderen te toonen „dat zy iets zeggen en doen dur- ven, waar van een ander zwaarigheids maakt, Langs dien weg verbeelden zy zig eene meerderheid boven de rest hune ger landgenooten te verkrygen „ en vermits die verbeelding zulk eenen fterken indruk op dé ziel der Jeugd maakt, hoort men deeze losheid van fpreeken zo {chiclyk door haar navolgen. — ’t Gevolg myner opmerkingen be~ ftaat eigentlyk hier in. — — „, Een vroom Christen , die > Weinig, maar altoos plegtig, en nooit, dan na eene kopa en te voorbereiding , bidt, zal daar van het fterkst gevoel an hebben,en geen gevaar loopen van Gods Ngam te Misa aa bruiken, vermits hy dien, in zyne gewoone.verzugtine a gen, altoos met den grooten Eerbied, en het diepst an Ontzag, uitfpreekt.”” Ga CH Men zie, onder anderen, pugrorr , Schoole der Fooden, IN. DEEL. MEN GELWa NO. kn EC MERK 34 VOORBEELDEN VAN BRT 'AANBEEANG , ENZ, ker geg oer veran bree MEAKWAARDIGE VOORBEELDEN VAN HET AANEELANG EN ` - DEN INVLOED DBA VROUWEN, IN MET OUSTENS MEE ` EENIGE BYZONDERHEDEN , HAARE KLEEDING „CUÂ- RACTER , EN ZEDEN BETREFFENDE. ` CÔntleend uit RICHARDSON, en ihe Language, Här, of ‘Eaflern ations.) - Ore * algemeen, fchynen de Reizigers geen recht denk- , beeld gehad te hebben van den Staat der Vrouwen - ja veele Öosterfche Landfchappen. Doorgaans worden ze van hun befchreeven als van weinig invtoeds in ‘Staat- zaaken, en voorgefteld als enkele flaavinneu van de lusten der fterker Sexe: en, dewyl de Grooten vecle Circasfifche Schoonheden ‘opgeftooten houden, fchynt men altoos de noodige onderfcheiding niet gemaakt te hebben. tusfcher deezen en de vrygeboorene Vrouwen. Poch wanneer wy de Taa] en Zeden in Afsa' wat van nader by, en met: meer aandagts, befechouwen, zullen wy grond vinden om te befluiten, dat deeze algemeen aangenome waarneemin- gen, partydig, oppervlakkig en van geen befitsfend ‘ge. ZIS Zyn. ` o, ' În "rabie vinden wy, zeer vroeg, de Vrouwen ih hooge agting, en in het bezit van voorregten, weinig minder dan zy genieten in de befchaafdfte Landen van Europa. Volgens de Wetten, hadden zy regt op het bezit van omfhang- Iyken eigendom, door erffeniste, door gifte, door huwe- Iyksgaven ‚en op andere wyzen. De Vrouw hadt een be- ftemd Weduwengttd, waar: over zv, na haaren Mans dood, volkome beftelling maakte; en ook ecne zoort van Speldegeld, waar over zy mogt befchikken by haar lec- ven, ofenaa haar dood, zonder kennis of toeftemming van haarcu Estgenoot. Co Aan dit gewigt, % welk cigendom , volgens de Wetten en Gewoonten der Arabieren „sah de Vrouwlyke Sexe gaf, zullen wy misfchien dem opgang, indien niet den oor- Íprong , mogen toefchryven van een Godsdienst, die, ter oorzaak vin de wyduitgeftrektheid zyner werkinge, voor een der grootfte gebeurtenisfen in de gefchtedenisfe des Menschdoms moet worden aangemerkt. „Armoede „"gelvk de Kardinaal pe RETZ zeer wel fchreef, „is het graf van ‚ menig groot ontwerp.” —_ MaAndumMep bevondt zich, W den eerften tyd ayns levens, in zulke bekrompene ban Ne DER VROUWEN IN HET OOSTEN. ae ftandigheden, dat zyn Geestdryvery, misfchien met hem begonven en ten grave gedaald zou gyn, indien hy, door het Hiuwelyk met eene ryke Weduwe, geene magt gekreegen hadt. Zyn Vader, ABDALLAH liet MAUOMMED en diens Moeder niets „meer na, dan vyf Rameelen en één Ktltopifche Slaaf. Toen hy de jaaren eens Jongclings be- reikte, werd hy als Fastor aangepreezen by eene Wedu- WE. KAJwAH geheeten, die cenen zeer wyduitgeftrekten Koophandel dreet, Mecze, van: eene edele Familie afftam- mende, was tweemaalen getrouwd geweest, beide haare Egtgenooten hadden haar ryklyk begiftigd, en zy dien fha door den handel vermeerderd. Haar jonge Faĝor werd gehouden vopr een der ichoonfte Jongelingen; zya vernuft was groot, zyn voorkomen inneemend, ` Zy nam hem tot haaren derden Man, eu, mer haar hand, gaf zy hem de befchikking over haare groote middelen. MAHOM- MRD, ecn Man van geboorte zynde , kwam hier door , uit een bekrompen ftaat, in gelyken rang met den voor- naamtten Adel m Arabie: dit zette hem aanzien en onaf- hanglykheid by , hier doer kreeg hy tydruimte om de plans zyner volgende grootheid te ontwerpen. De Propheet liet, by zyn fterven, verfcheide Weduwea na. Vier deezer hadden, zo lang zy leefden , vecl te zeg» gen in de Staatzaaken der Arabieren, Maar de invloed van AYESHA „met den tytel van Moeder der Geloovigen verwaar- digd, was bykans onbeperkt, Ari werd 4 als Schoonzoon en Neef van MAHOMMED doorgaans als den Opvalger. diens Propheets aangemerkt: doch bp hadt zieh het misnoegen van AYESHA op den halze gelaaden „door heer ééns van onmaa- tighcid te befchuldigen, °t geen zy hem nimmer vergaf. Vader ABUBEKAR Was zyne gerhelijng tot Chant, ‚ voornaamlyk aan haare bekwaamheid, verfchuldigd,, Naa zyn dood onderfteunde zy OMAR, en was het hoofd der zamenzweering tegen OTHMAN, den Opvolger van OMAR. En, toen ALI, eindelyk tot de waardigheid van Chalif ap- C a lom „ N ‘36 VOORBEELDEN VAN HET AANDELAKG, ENZ. klom, verwekte zy een heftigen opftand tegen hem. Zy vermeesterde Basrah, en leverde hem, niet verre van dië ` plaats, flag. Deeze ftryd ftaat bekend, onder den naam. van Yumu l''jamal, of den Dag des Kameels , van wegen „een grooten witten, waar op AYEsSHA gezeten was. Zy reedt door de gelederen, en begaf zich, om haar krygs- volk aan te moedigen, in her heetst van °t gevegt. Zee wentig handen, zegt men, zyn afgekapt van de zodani- gen die na den breidel haars kameels greepen. llet eest raakte in °t einde dè beenen kwyt, en de zetel, op. 