VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Liefde zij voor ’t reedloos fchepfel Niets dan doelloos zingenot, Zij, zij voert het reedliĳjk wezen $ Tot iets hoogers op — tot God! nk het, gij, wien de eigenfte aandrift Eens den rang van echtgenoot — Tuigt het, gij, wien’ reine liefde Dien van vader, moeder bood! Liefde, 't doel der fchepping, was het, ` ; Die het al? te voorfchijn riep ; Liefde ook is de naam des Scheppers, Die Natuur zoo heerlijk fchiep ! o! Ik dank U, goede Vader! Die mij eens het aanzijn fchonk ; U, wiens grootheid , magt en liefde Mij weêr fchitc'rend tegenblonk ! o! Ik dank U voor den zegen Van deez’ fchoonen morgenftond , Mij gelijk een blijde bode, Dien Gij uit Uw’ Hemel zondt ! ’k Zag dien bode in ieder voorwerp, Dat mijn’ geest tot U verhief; En mijn ‘aanzijn werd mij dierbaar , En het leven mij meér lief, °k Heb als aan diens hand gewandeld In Uw heerlijke Natuur; `k Voelde mij in Uw nabijheid... God! ik dank U voor dit uur! DE BIERBROUWERIJEN TE LONDEN, 367 ED gn en DE BIERBROUWERIJEN TE LONDEN, N iets treft eenen vreemdeling te Londen zoo zeer en wekt bij hem zooveel verbazing, als de ontzettend groote brouwe- rijen met derzelver onmetelijke ketels en vaten, Op dit ge- zigt dringt zich bij hem fteeds de vraag op, wie toch al dat bier drinkt, daar men bezwaarlijk gelooven kan, dat eenig hoe groot aantal van menfchelijke kelen, zoo dorftig zij ook wezen mogen, in ftaat kan zijn, deze occanen van bier even fnel te verzwelgen als zij hier voortgebragt worden, Elf der grootfte Londenfche brouwerijen verbruiken jaarlijks vijfmaal- honderdduizend quarters mout, en menige brouwerij geeft jaarlijks voor mout en hop meer dan vijf millioenen guldens uit. Veel gelds kosten ook de voorraadvaten, die meer naar huizen dan naar vaten gelijken. In WHITBREA Ds brou- werij zijn dertig zoodanige vaten aanwezig, die tusfchen de twintig en dertig voet hoog zijn en eenen naar evenredigheid grooten diameter hebben. Zij zijn met fterke ijzeren hoepels digt omflagen; want kwam een zoodanig vat aan ftukken te fpringen, zoo zouden de gevolgen niet zonder gevaar zijn. Vóór eenige jaren is dit gebeurd, en de daardoor te weeg gebragte fchade was vrij aanmerkelijk, om nu niet eens er van te fpreken, dat het naar buiten ftroomende bier in een naburig huis een gezin letterlijk de deur uit fpoelde,‘ De grootfte brouwerij is die van BARCLAY PERKINS EN comp,, welke jaarlijks tusfchen de drie- en viermaalhonderd- duizend tonnen bier levert, Geene der, aanmerkelijke brouwe- rijen van Londen levert er minder dan honderdduizend, Deze inrigtingen ftellen zich met tappers en herbergiers-in verband, aan welke zij het vereischte geld, om zich neder te zetten, voorfchieten, en die nu het bier, dat zij noodig hebben, van den geldfchieter moeten nemen. Zij hangen diens fchild boven de deuren van zulke bierhuizen; en in welk eene uit- geftrektheid dit ftelfel gedreven wordt, moge de lezer daaruit afleiden, dat eene eenige brouwerij te Londen’, alleen voor zulke brouwers{childen, bij de tweemaalhonderdduizend gul- dens uitgegeven heeft. Wel is waar zijn ook deze fchilden meestal zoo breed, dat zij van het eene eind van het huis tot het andere reiken; heeft een huis twee fronten aan de ftraat, zoo ‘zijn beide met zoodanige fchilden verfierd , van welke geen onder de honderd à tweehonderd guldens te krij- Aa 2 368 DE BIERBROUWERIJEN: TE LONDEN, gen is. Eene ‘andere merkwaardigheid dezer groote Londen- fche bierbrouwerijen zijn de paarden, die het bier in de ftad rondbrengen, de fterkfte, dikfte, grootfte en glimmendfte trekdieren hunner foort, welke men met oogen zien kan, wezenlijke reuzen onder het paardenras. Vele der grootere brouwerijen bezitten meer dan honderd zulke geweldig groo- te paarden op hunne ftallen; elk derzelven heeft eene cigene ftandplaats en naam, welke met groote letters boven die ftandplaats te lezen is en dien het paard naauwkeurig ‘kent. DE TWEE ARTSEN. , Bij het krankbed eener jonge vrouw, die ijlende koortfen had, werd een tweede Arts in confult geroepen, Deze, ma alvorens van den eerften de noodige inlichtingen omtrent den loop der ziekte te hebben bekomen, begaf zich dus met hem derwáarts. Zoodra de patiënte den vreemden Doctor on- waarde, riep zij, te midden van haar ĳĳlen: „ Die daar zit, „is een ezel!” Nu wendde zich de Huisarts zeer hoffelijk tot zijnen kunstgenoot, zeggende: „Gij ziet, Collega, dat „ het is zoo als ik u reeds zeide: de zieke heeft ook hare „ heldere oogenblikken.” DEFINITIE VAN EENEN ARTS, Vorrarze omfchrijft eenen Arts als een ongelukkig mensch, van wien men dagelijks vordert, dat hij een wonder doen zal; te weten: gezondheid met onmatigheid te ver- zoenen, VROEG OPSTAAN, He tijdsonderfcheid tusfchen het opftaan ten zes en dat tes acht ure, bedraagt in veertig jaren 29,200 uren, of drie jaren eenhonderd - negenentwintig dagen en zestien uren, of ook acht uren daags tien jaren lang; zoodat ten zes in plaats van ten acht ure op te ftaan, met betrekking tot hetgeen men in zijn leven verrigten kan, even zoo goed is alsof men tien jaren langer leefde, GEDACHTE VAN BULWER,. Zeg niets van uzelven, noch goed, noch kwaad, noch iets onverfchilligs. Geen goed, want dat is verwaandheid ; geer kwaad, want dat is gemaaktheid; niets onverfchilligs, wan dat is vervelend. MENGELWERK., PUBLIUS, OVER HET RECENSEREN. In alles hebbe ik alleen ghefocht te believen de waerheydt, die my wel befchermen Sal teghen de Raet van die, welcke met deugentael ende Pluymftrijcken haer felf ende andere foecken te behaghen , maer met der daedt bedrieghen, M. Z. BOXHORN, Voorr, voor de Chronijk van Zeeland, D. II, CAJUS. Vina ik u, mijn waarde pusLIUs, dan altijd in uwe ftudeerkamer , omfchanst met een paar ftapels boeken , de pijp in den mond, de pen in de hand, en verdiept in uwe letteroefeningen ? PUBLIUS. Is het bij toeval of met opzet, cajus, dat gij daar zulk eene fraaije woordfpeling bezigt? CAJUS., ` Hoe meent gij dat ? PUBLIUS. Met uwe uitdrukking letteroefeningen, Daaraan was ik in eene dubbele beteekenis werkzaam, toen gij in- kwaamt. CAJUS. Letteroefeningen — zòo, dan waart gij vast weder bezig aan het recenferen; een arbeid, dien gij nog al gaarne en dikwijls fchijnt te verrigten, fchoon ik mij niet kan begrijpen , dat gij zoo vele kostelijke uren kunt zoek maken, met u te vernederen tot dat ellendig werk, MENGELW. 1839, no. 8. Bb 370 PUBLIUS, PUBLIUS. Ik kan gemakkelijk, aan uwe wrevelige uitdrukkingen hooren, mijn vriend! dat gij op uwen uitgegeven” let- Aerarbeid aanmerkingen gehad hebt, die gij niet weder- leggen: kondet. Dat het recenferen juist zulk een ver- nederend werk zou wezen , kan ik nog niet inzien. El- lendig is het — wanneer het ellendig wordt gedaan. Het komt mij voor, mijn cajus, dat gij in het algemeene vooroordeel tegen dit werk niet weinig deelt. Het is zeer jammer , dat dit beftaat. CAJUS. Ja wel is het jammer, dat het beftaat , namelijk dat heele hatelijke recenferen! Zie, de weinige goede niet te na gefproken, zijn de meeste Recenfenten gelijk aan de fpinnekoppen, van welke men verhaalt, dat zij ver- gif zuigen uit dezelfde bloemen, waaruit de bij honig haalt. En is het geen ellendig werk, een boek te gaan lezen met het bepaalde oogmerk , om er grootere of klei- ‚nere gebreken in te zoeken, die te meer worden gevon- den, naarmate men ze fcherper zoekt? Hoe vele ver- dienftelijke Schrijvers , die anders eer konden inleggen en nut ftichten met het uitgeven hunner werken , worden nu daarvan teruggehouden door vrees voor eenen Recen- fent, die u niet in het open veld aan durft, maar als een fluipmoordenaar zijn’ dolk in het duister rigt! Bo- ` vendien , gij moet mij mijne rondborftigheid niet kwalijk nemen , PUBLIM, maar ik vind er ook eenige ver- waandheid in, zich alzoo tot regter over den letterarbeid van anderen op te werpen. Het zou eens te bezien ftaan , wat vele Recenfenten voor den dag brengen zou- den, als zij zelve een onderwerp moesten behandelen , dat zij in een’ ander’ zoo diep vernederen. La critique est aifée , mais Part est difficile, En dan, hoe partij- dig meestal ! PUBLIUS. Ik moet zeggen, dat gij den inventaris van oude en nieuwe grieven tegen het recenferen goed in uw hoofd hebt. Vergun mij echter u te doen opmerken , dat gij OVER HET RECENSEREN. 371 misfchien wel anders zoudt gefproken hebben, indien uwe woorden niet voortkwamen uit vooroordeel en ge- kwetfte eigenliefde; en behalve dat, uwe recenfie van het recenferen liep, naar ik. merken kon , over het mis- bruik , dat toch het gebruik niet wegneemt. CAJUS. Het is waar, ik ben een paar keeren over iets, dat ik in het licht gegeven had, fchandelijk mishandeld uit partijdigheid , en dat kennelijk door iemand, die van de zaak zie zooveel niet wist; maar het is toch noch uit gekwetfte eigenliefde , noch uit vooroordeel, dat ik zoo fpreke. PUBLIUS. Ik wil gaarne gelooven, dat gij, zonder het zelf te weten, bevooroordeeld zijt. Zoo zijn er velen. De ganfche wereld klaagt over het recen/eren ; en toch, de Schrijver zendt zijne werken aan de recen/zrende Tijd- fchriften toe. De lezende wereld zit op het recenferen te hakken, en te klagen, dat men er niet op afgaan kan; en toch, recenfiën zijn de bakens van de lezende wereld. Is dat nu geen vooroordeel en napraten? Men moest ons veeleer dankbaar zijn; want goede recenfiën hebben een uitftekend nut. CAJUS. Nu ja, het groote nut, daarover willen wij nu geene lans breken. Het is ook van u niet te vergen, dat gij uw eigen werk voor nutteloos verklaren zult ; en wat het goed recenferen aangaat, daar heb ik u! PUBLIUS. ii Ik kan niet hopen, u van het nut te overtuigen , als wij het er niet vooraf eens over zijn, wat wij eigenlijk door recenferen te verftaan hebben. Er loopt, gelijk bij alles in de wereld, natuurlijk kaf onder het koreng maar van dat recenferen, waarin gij het geheel acht gelegen te zijn, daarvan fpreek ik niet. Onbewezene magtfpreu- ken op te disfchen; zich met fchelden en perfoonlijke bee lesdigingen van eenen Schrijver af te maken ; buiten nood» zaak den geefel van fcherpe /atyre te zwaaijen; van den Bb 2 372 PUBLIUS , eenen Schrijver nooit iets goed, van den anderen nooit iets kwaad te vinden; de aankondiging van een boek tot een fchotfchrift te vernederen , — van dat alles fpreek ik niet; dat is bij mij geen recenferen. CAJUS. Nu moet ik waarlijk lagchen, puBLIUSs! Gij zon- dert zoo verbazend veel uit, dat er nagenoeg niets over-. fchiet. PUBLIUS. Van het fcherpe , dat gij den Recen/enten te laste legt, moet gij waarlijk uzelven niet uitfluiten ; want naar uwe meening zouden er nagenoeg geene andere dan fcheeve , oppervlakkige en partijdige recenfiën zijn. Doch dit daargelaten. Gij zult misfchien van uwen overdreven afkeer van het recenferen wel terugkomen, als wij er nader over gefproken zullen hebben. CAJUS. Gij kent mij ten minfte genoeg, om te weten, dat ik , overtuigd zijnde, mijzelven gaarne gewonnen geve. PUBLIUS. Wij fpreken ook alleen over hetgeen men in eenen engeren zin recenferen noemt. Eigenlijk zijn alle kunst- voortbrengfelen voorwerpen van beoordeeling. Hier geldt het algemeene: die timmert aan den weg , moet lijden alle mans gezeg. Maar er zijn ook gewrochten „ hetzij van beeldende kunften, hetzij van gefchriften , om alleen deze te noemen, die eene opzettelijke beoordeeling on- dergaan 3 gelijk b. v. alles, wat ter behaling van eenigen geftelden prijs wordt geteekend , vervaardigd, gefchil- derd, gefchreven , wordt onderzocht en beoordeeld door bevoegden , hiertoe opzettelijk aangefteld. Doch ons ge- fprek loopt alleen over aankondigingen en beoordeelingen van uitgegevene boeken, en dat wel in daartoe opzette- lijk ingerigte Tijdfchriften. CAJUS. Ik heb aan geene andere gedacht. Maar juist door hetgeen gij daar zegt, PUBLIUS, geeft gij mij gele- genheid, om terug te komen op iets , dat gij ftraks met OVER HET RECENSEREN. 373 c a flim ftilzwijgen zijt voorbijgegaan. In de gevallen , die gij daar fteldet, was de fprake van beoordeelaars , opzettelijk tot het onderzoek door de bevoegde auto- riteiten (om het zoo te zeggen) aangefteld. > Het Ge- pootfchap , of wat het dan wezen moge, kiest perfonen, van welker kunde en gefchiktheid het zich overtuigd houdt. Deze hebben, om het eens in juridifche termen te zeggen, titel, waaruit zij hun oordeel uitbrengen. Gansch anders is het met den boeken-recenfent. Van- waar ontleent die zijnen tite/? Van niets. Hij heeft zichzelven opgeworpen. PUBLIUS» Ik zou u kunnen antwoorden , dat de boeken-recen- Jent zijnen titel ontleent van het Tijdfchrift, waaraan hij arbeidt. De Redactie van hetzelve ftelt vertrouwen in zijne kunde, in zijn doorzigt, goeden fmaak , en wat dies meer zij. Maar: dan zoudt gij mij misfchien naar den titel van het Tijdfchrift vragen. Ik zeg dus liever , dat de Recenfent van boeken volftrekt geenen titel „ of commisfie, of noem het zoo als.gij wilt, evenmin als het Tijdfchrift, noodig heeft. CAJUS. Hijäwerpt zich dus eigendunkelijk op. PUBLIUS. Dat zij zoo; maar niemand kan hem het regt daartoe betwisten; of, zoo als ik ook zou kunnen zeggen , de Schrijver erkent dit ftilzwijgend , wanneer hij hem zijn werk tot dat doel toezendt. CAJUS. s Dit laatfte zegt alles; fchoon ik buitendien ook ge- voel, dat hij, die eenig gefchrift in het licht zendt, daarmede aan e/k vrijheid geeft, om er zijn oordeel, natuurlijk altijd onder voorwaarde van algemeene regelen van gegrondheid en befchaafdheid, over te zeggen. PUBLIUS. En dus ook te fchrijven. De Recenfent heeft daartoe geene nadere aanttelling noodig. Maakt hij misbruik van dit zijn regt, zulks is voor zijne verantwoording : ook 374 l PUBLIUS , zijne recenfie heeft hij in openbaren druk gegeven , en het ftaat zoowel den, zoo deze meent, miskenden Schrij- ver , als ieder’ ander’ vrij, dezelve aan de kritiek te on- derwerpen. Wat de verantwoordelijkheid van de Redac- tie aangaat: dit is eene overeenkomst tusfchen haar en den Recenfent, die verder niemand aangaat. Ik heb ook niet onopgemerkt gelaten, dat gij er zekere verwaand- heid in hebt gemeend te vinden , zich tot openbaar be- oordeelaar op te werpen. Wat het openbare aangaat, drukt deze uwe befchuldiging meer het Tijdfchrift, dan den fteller der beoordeeling. Het eerfte uit zijn gevoe- len over eenig uitgegeven boek. Dat mag hetzelve vrije- lijk doen. Ook maakt het geene aanfpraak op eenig mo- nopolie in het leiden van het algemeene oordeel. Een ander Tijdfchrift heeft hiertoe hetzelfde regt. En be- halve dat, wil het publiek, wil de Schrijver in mijn oordeel berusten, min oordeel uitlokken, op mijne woorden afgaan; wie zal dit beletten? Maak ik van dit crediet misbruik, welnu! dan zal ik het fpoedig kwijt zijn. Aan dat gevolg onderwerp ik mij uit den aard der zaak. Ik heb niemand genoodzaakt, mij als hoogften regter in het gebied der Letterkunde te erken- nen. Wil iemand er mij voor zichzelven voor houden, dit is buiten mij. Ik ùit flechts mijn gevoelen. Aan anderen laat ik het hunne. Kan ík dat wederleggen, men mag bet op zijne beurt ook het mijne. De waar- heid kan bij wrijving van denkbeelden nooit anders dan winnen. CAJUS. Maar als nu ww gevoelen den Schrijver krenkt, be- leedigt , ten toon ftelt ? T PUBLIUS. Dat kan mijne meening nooit, wel de uiting van de- zelve; en dan nog ligt de fchuld bij hem , of.bij mij» naarmate van de zijde, aan welke de waarheid ligt. CAJUS, Dat begrijp ik niet regt. OVER HET RECENSEREN. 375 PUBLIUS. Gij ftelt het geval, dat ik eenig werk ongunftig heb beoordeeld. Is nu dat oordeel naar waarheid , dan heeft de Schrijver het niet mij, maar zichzelven te wijten. Heb ik daarentegen ongelijk: ik pretendeer niet, on- feilbaar te wezen, en men mag mij op zijne beurt te- regtwijzen. ` CAJUS, Maar alvast heeft de mishandelde Schrijver de neep beet , en is voor het publiek ten toon gefteld. PUBLIUS. Heb ik ongelijk gehad, en weiger ik dit, cafu quo, te erkennen, dan heb ik mijzelven ten toon gefteld. En ligt het aan den toon ,-heb ik fcherp b. v. en op /ar- eastifchen toon beftreden, hetgeen waar is, dan ben ik door de publieke opinie het zwaarfte geftraft. CAJUS. , Dus is een Tijdfchrift met regt veroordeeld , zoodra het flechts eenmaal een verkeerd oordeel heeft uitge- fproken. PUBLIUS. f Wanneer het, overtuigd zijnde, zou weigeren zulks te erkennen , ja; anders niet, want ik kan op één punt dwalen , en overigens de ganfche waarheid aan mijne zij- de hebben. - CAJUS. Maar wie is hier dan de eigenlijke beflisfer, wat waar- heid zij? j PUBLIUS. Het gezond verftand; het oordeel van alle deskundi- gen; de regelen van goeden fmaak , b. v. in de voort- brengfelen van fraaije letterkunde. CAJUS. Op de uitfpraak daaryan beroept gij u dus. Daar- naar gaat gij dus te werk. Maar wie is die gij? Ie- mand, diè in het donker, achter de fchermen zit. Is het niet veel edelmoediger , wanneer gij uwen vijand in hét open veld aantast ? g 376 PUBLIUS ; PUBLIUS. Het veld is waarlijk open genoeg, wanneer ik in oper. baren druk mijn oordeel zeg. En wat edelmoedigheid aangaat 3 ik kan nog niet inzien , dat deze hier juist zoo bijzonder te pas komt. Bovendien fpreekt gij van eenen vijand, Gij onderftelt alzoo, dat Schrijver en Recernz- fent in eene meer of min vijandelijke houding tegenover elkander ftaan. Dit is het geval niet. De laatfte be- oordeelt (daarom nog niet veroordeelt) het werk des eer- ften; kan hij met grond gebreken aanwijzen , noemt gij dat vijandfchap? Hij zou dan met den Apostel P A u- Lus moeten vragen: ben ik uw vijand geworden, u de waarheid zeggende ? CAJUS. Gij ontwijkt fluw een regtftreeksch antwoord op mijne, vrij duidelijk uitgedrukte bedenking. PUBLIUS. Ik heb zeer wel opgemerkt, dat gij het nameloos re= cenferen veroordeelt, en kan dit vooralsnog niet ver- dedigen. CAJUS. Zoo als gij wel nooit zult kunnen. Trouwens het verwondert mij in geenen deele , dat gij dat namelooze eenigzins in uwe befcherming neemt. Zij moeten wel in het duister fchuilen, die aan de lettervruchten van anderen zitten te knagen, en eenen Schrijver mishande- len, tot wien zij niet zouden durven zeggen: ik ben de man. PUBLIUS. Uw fpreken over het recenferen fchijnt mij toe teken- nen tẹ geven, dat gij zeer verkeerde denkbeelden van het- zelve hebt. Waartoe meent gij, dat het dient ? CAJUS. , Die vraag heeft naauwelijks antwoord noodig. Om op alles te vitten, wat niet naar de wrevelige luim van Mijnheer den Recenfent gefchreven is; om naar wille- keur, of misfchien vriendfchap, of mogelijk eigenbelang, den eenen hemelhoog te verheffen, en den anderen te OVER HET RECENSEREN. 377 behandelen als een citroen, dien men uitperst tot den laatften droppel, en dan verachtelijk wegwerpt. PUBLIUS. Gij fpreekt weder van misbruiken, die toch gelukkig veel minder algemeen zijn, dan gij het wilt doen voor- komen. Het doel der openbare boekbeoordeeling is, uit- gegevene fchriften te doen kennen in hunnen inhoud, ftrekking en waarde. Hieruit volgt dus , als eerfte pligt van eenen Recenfent , dat hij den inhoud van: het boek volledig opgeve. Ik verfta daardoor niet, dat hij het in alle deelen en onderdeelen ontlede, den gang van des Schrijvers denkbeelden naauwkeurig volge, kortom een uittrekfel van het werk geve. Dit is meestal niet noo- dig, en zou zelden doeltreffend wezen. Met geringe uit- zonderingen , mag hij zich meer tot het algemeene bepa- len, zoodat de lezer zijner recenfie een algemeen begrip hebbe, wat hij in ‘het werk aantreffen zal. Van dit denkbeeld behoort men, als ik niet geheel verkeerd zie, uit tegaan; en de toepasfing van hetzelve verfchilt he- melsbreed , naar den aard van het werk zelf. Eene we- tenfchappelijke verhandeling eischt meer uitvoerige ont- wikkeling van den gang der redenering en het hoofdbe- loop des werks. Bij eene gefchiedenis mag men zich vergenoegen met het tijdvak en het onderwerp , dat be- handeld wordt, en den geest, waarin dat gefchied zij, Van eenen bundel leerredenen of redevoeringen kent men den inhoud, wanneer men tekften en onderwerpen vindt opgegeven. Den aard en de ftrekking van een woorden- boek ken ik, wanneer men een paar artikelen heeft me- degedeeld, Regtsgeleerde en geneeskundige boeken vor- deren veelal niet meer, dan mededeeling van het onder- werp en de beginfelen, vanwaar de Schrijver uitgaat ; aangaande het laatfte b. v. of hij der fchole van BROWN of van HAHNEMANN toegedaan zij, en zoo meerde- ren. Van Romans is het zelden geraden, het hoofdbe- loop aan te wijzen, daar de verdienfte van deze foort van fchriften meestal in het verrasfende van de uitkom- ften ligt. Kortom, gezond verftand en kennis van za- 378 PUBLIUS, ken behooren hier te beflisfen, hoeverre men te gaan hebbe, -hetgeen ook grootendeels van den aard van het Tijdfchrift afhangt. Is hetzelve aan eene of andere “we- tenfchap bij uitfluiting gewijd, dan kan men meer tot bijzonderheden afdalen. Een algemeen Tijdfchrift moet doorgaans meer bij het algemeene blijven. CAJUS. Ik zou het veel doelmatiger vinden, dat men zich dan ook bij die, OUR EN bepaalde , en den lezer zelven oordeelen liet. he PUBLIUS. Men heeft het beproefd: fomtijds is het voldoende , er zich toe te bepalen, maar meestendeels is het niet genoegzaam. Voor wie worden de recenfiën gefchreven ? CAJUS. Als men de Heeren zelve hoort, zeggen zij, voor de Schrijvers zelve en voor het pub/iëk. PUBLIUS. En zoo is het ook. Dat inhoudsopgave alleen voor de eerften niets beteekent, vordert geen betoog. Nu ftel ik mij geenen verwaanden auteur voor, die meent ` dat zijn arbeid volmaakt en op denzelven niets aan te merken zij; maar iemand , wien het niet ongevallig is, te vernemen , of hij de taak, die hij op zich genomen heeft, met eenen goeden uitflag hebbe volvoerd; in wel- ke opzigten zijn werk aanprijzing verdient; wat er aan ontbreke; of het hem geraden zij, meerdere vruchten van zijnen geest aan het lezend publiek aan te bieden ; in hoeverre hij op den ingeflagen weg kunne voortgaan 5 welke gebreken hij in denkbeelden, in voorftelling, in ftijl te vermijden hebbe; en dergelijke dingen meer. CAJUS. Daarvoor is het openbare recenferen althans in het, geheel niet noodig; want meent gij, Recenfent , dat te kunnen doen, en gevoelt gij roeping er toe, dan kunt gij het den Schrijver even goed afzonderlijk mededeelen , zonder hem openlijk aan de kaak te zetten. OVER HET RECENSEREN. 379 PUBLIUS. Maar, mijn goede cajus, noemt gij dit dan aan de kaak zetten? Waarlijk, gij moet wel eene goede dofis Schrijvers - eigenliefde bezitten, om befcheidene en gè- gronde aanmerkingen op uwen arbeid dien naam te ge- ven! Ik ken groote geleerden , die het niet beneden zich hebben geacht, dankbaar te erkennen, dat zij van de openbare beoordeelingen hunner fchriften veel nut voor zichzelven gehad hadden. En hoe ongerijmd , zulks bij afzonderlijke brieven te doen! Zou ook de Schrijver in dat geval alle aanmerkingen , op zijnen arbeid gemaakt ,, niet kunnen voor notificatie aannemen, zonder er zich aan te ftoren ? Maar zijn-hem in het openbaar gegron- de opmerkingen gemaakt, dan kan hij er miet van tus- fchen , er in °t vervolg gebruik van te maken. Elk des- kundige en het ganfche publiek heeft hem te befchuldi= gen, wanneer hij die openbare ftem niet hoort. Die ftem kan ook voor andere Schrijvers nuttig zijn 3" kan ook hun wenken geven, van welke zij bij voorkomende gelegenheid zich bedienen. Drukkers en Uitgevers kun- nen er almede het hunne van nemen. Dit alles wordt niet bereikt, wanneer ik mijnen Schrijver mijne aanmer- kingen tus{chen vier oogen make, CAJUS. Dat zij dan zoo; maar het publiek, namelijk de lezers hebben genoeg, wanneer men hun eenvoudig zegt: dit en dat kunt gij in dit boek vinden. Laten zij zelve oordeelen. l l PUBLIUS. Het is over het algemeen misfchien onmogelijk , altijd te refereren, zonder eenigzins te recenferen. En waar- toe wil de lezer vooraf iets van het werk weten? Bijna altijd, om te weten, of hij het zal koopen of lezen, ja dan neen. Zonder eene recenfie voor onfeilbaar te houden, vraagt hij haar daarin raad, en rigt zijn be- fluit naar hetgeen zijns oordeels eene goede, gegronde beoordeeling is, 380 PUBLIUS , CAJUS. Maar men kan er de helft van den tijd niet op aan. Er loopt zoo oneindig veel partijdigheid onder, en niet zelden ondervindt men bij het lezen , dat de Recenfent het glad mis heeft gehad, of opzettelijk heeft willen misleiden. PUBLIUS. Dat is nu weder overdreven gefproken. Ook heeft de Recenfent zich geene onfeilbaarheid aangematigd. En wat partijdigheid aangaat, men klage daarover niet te zeer. Zij moge, gelijk alle menfchelijk werk onvol- maakt is, nu en dan plaats hebben; gij zult mij wel toeftemmen, dat dit zeldzamer gefchiedt, dan gij het wilt doen voorkomen, en dat, in allen gevalle, duizend tegen één, die partijdigheid zich zeer gemakkelijk laat onderfcheiden. < CAJUS. En waaraan dit? PUBLIUS. ' Mij zou eene beoordeeling van den kant der onpartij- digheid verdacht zijn, wanneer men op eenen bijtenden toon den Schrijver doorhaalde in algemeene uitdrukkin- gen, zonder voor de afkeuring eenige reden aan te voeren óf bewijzen te leveren. Dan worden het magtfpreuken, die niets om het lijf hebben, en waarmede het geene kunst is, elk boek in een verkeerd of belagchelijk dag- licht te fteilen. Geeft echter de Recenfent duchtige be- wijzen , dan kan de lezer oordeelen, of hij regt hebbe; gelijk in het algemeen die recenfie wel de beste is, die, door het opgeven van gronden voor en tegen, ieder in ftaat ftelt, om de flotfom des oordeels zelf op te maken. En bij dat opmaken zal, gelijk ik zoo even zeide, de lezer zich zelden vergisfen in het oordeel over de meer- dere of mindere onpartijdigheid der beoordeeling. Waar- lijk, mijn vriend! haat, wrevel: en afgunst, waarvan men ons zoo dikwijls befchuldigt, hebben betrekkelijk zeer zelden deel aan het recenferen , en laten zich zoo moeijelijk verbergen. Ook wacht men er zich in dezen OVER HET RECENSEREN. 381 tijd te behoedzamer voor, naar mate de verfchijning van meerdere Tijdfchriften geenen Recenfent zeker ftelt, dat hem het toegeven aan deze onbetamelijke hartstogten niet bitter in de oogen druipe. CAJUS. Zoo behoort het ook; men beoordeelt het werk , niet den Schrijver, en dat oordeel moet zonder aanzien des perfoons gefchieden. PUBLIUS. Met onderfcheid. Zoo heilig de verpligting is van den openbaren boekbeoordeelaar tot onpartijdigheid, zoo weinig is het onbepaald waar, dat hij niet den Schrij- ver, alleen het boek in aanmerking neme, Dit wél te doen, is een wezenlijk beftanddeel zijner onpartijdigheid, CAJUS. Dit komt mij zoo paradox voor, dat ik het u wel eens zou willen hooren aantoonen. (Het vervolg en flot in het andere No.) RUSSISCHE ZEDEN EN GEWOONTEN, GESCHETST DOOR LINA REINHARDT. hs de breede hoofdwegen van Rusland rolt het rij- tuig van den reiziger, die waarnemen en zijne waarne- mingen im het licht geven wil. Vlugtig beziet hij het voorkomen des lands en dat van deszelfs bewoners , het- welk overal flechts éénen en denzelfden ftempel fchijnt te dragen, en“ vormt al te fnel zijn oordeel ook flechts naar éénen ftempel , dien van den algemeenen indruk. Zij daarentegen , die door de betrekkingen des levens in het binnenfte der hutten en huizen van dat groote land ge- voerd worden en deszelfs bewoners in hunne eigenheden en gewoonten leeren kennen, hebben zelden lust tot ei- genlijke waarnemingen, en nog minder, om datgene, het- welk zij opgemerkt mogten hebben, aan het publiek me- de te deelen. Zonder diepen indruk te maken, gaat het 352 RUSSISCHE ZEDEN EN GEWOONTEN. geziene hun voorbij, wijl zij te zeer met zichzelven , of met datgene, waarnaar zij ftreven, bezig zijn, of wel zij gewennen zich fnel aan de hun ‘aanvankelijk vreemde zeden en gebruiken, De Schrijffter, welke de volgende kleine Rusfifche fchetfen ontworpen heeft, vertoefde , cene reeks van ja- ren, zoo te Petersburg, als in de binnendeelen des rijks. Meer nog neiging tot de natie, die bij nadere kennis inderdaad beminnenswaardig blijkt te zijn, dan eenig ander belang of doel, voerde hagr in de hutten des volks, gelijk ook in de woningen dergenen, aan welke hetzelve toebehoort. Ook hare ziel, wel is waar, ontving destijds hetgeen zij opmerkte flechts als een voor- bijgaand verfchijnfel, waaraan zij geen gewigt hechtte; maar het was daarom niet verloren. Na hare terug- komst in het vaderland trad het beeld van hetgeen zij gezien had, fcherper geteekend en lhaarzelve meer be- vreemdend, in de herinnering voor haren geest. Wan- neer zij nu hare opmerkingen vergelijkt met hetgeen an- deren over hetzelfde onderwerp wereldkundig gemaakt hebben, mag zij nog altijd hopen, tot de kennis van een merkwaardig land wederom iets bijgedragen te hebben. Geboorte, Doop. Eerfle levensjaar. Alwat leeft en onderworpen is aan het gebod der na- tuur, om voor het behoud van zijn geflacht te zorgen, volgt dat gebod met of zonder bewustzijn. Ook de zoon der fteppe vindt het plaatsje gereed , waar liefde en zorg ‘hem zijn eerfte leger gefpreid hebben. Dit leger is z00 eenvoudig, als eenmaal zijn geheele leven worden zal. De vriend, die hem dat geheele leven door zal verzel* len , ontvangt hem, wanneer hij het intreedt, Die vriend is de fchapenpels, van welke een lap op den bodem van een’ trog of houten bak ligt: ziedaar zijn bed. De- ze trog hangt aan vier touwen , vastgemaakt aan de zol- dering der ftoof of kagcheikamer, waarin hij het levens- licht gezien heeft. Niet verre van daar is de legerftede der ouders of der geheele familie , wanneer deze reeds RUSSISCHE ZEDEN EN GEWOONTEN. 383 uit meer leden beftaat. Een ligte ftoot brengt den trog aan het fchommelen en maakt dien tot eene wieg. Het familie-ledikant , waarvan wij zoo even fpraken, is niet anders dan eene ruw getimmerde breede bank, welke gewoonlijk eene der zijwanden van het vertrek beflaat. Verfletene pelzen vervullen de plaats van bed en kusfens. Bevonden er zich nog meerdere gemakken op, zoo zou dit reeds een begin van rijkdom aandui- den. Op dit leger werpt zich de vermoeide Rus, zoo als hij gaat en (taat; op zijn hoogst trekt hij den pels, dien hij juist aan het lijf mag hebben, uit, en bedekt zich daarmede geheel, ook het gezigt. De waarfchijnlijk gebrekkige wijs , waarop die fchapenvellen bereid en tot kleeding ingerigt worden, doet dezelve zoo walgelijk eenen reuk verkrijgen, dat zij voor een? min of meer kiefchen neus. bijna ondragelijk worden. Deze lucht deelt zich mede aan het ligchaam van den drager, en is, ge- paard met het gewone voedfel der Rus/cn, voorzeker de oorzaak van den onaangenamen dampkring, welke een’ ieder uit de lagere volksklasfe omgeeft. Doch hier- van elders nader, Keeren wij tot onzen pasgeboreneterug. Naakt, maar in eenige grove lappen oud linnen gewikkeld, ligt hij in zijnen trog. Bij eenige meerdere welvaart ‘der ouders ziet men dezen wiegebak met een ftuk katoen omhan- gen, hetgeen daaraan het voorkomen, van eene niet vol- komen toegeflagen paraplui geeft. De eerfte en dringendfte zorg der ouders is vervol- gens, hun kind te laten doopen. Dit gebeurt fteeds op den tweeden dag na de geboorte, ja, zoo de tijd het veroorlooft , op den geboortedag zelven. Men kiest een pagr peten of doOpgetuigen. Zulk een peetoom heeft te zorgen voor de betaling van den geestelijke, voor een klein kruis van metaal, voor ettelijke kannen brandewijn en eenige lekkernij, die meestal flechts in taaije honig- koeken beftaat. Derhalve bekostigt hij het: doopmaal. Hoe meer fimoordronken geheel het gezelfchap wordt , de kraamvrouw niet uitgezonderd, des te luisterrijker 334 RUSSISCHE ZEDEN EN GEWOONTEN. heeft hij zijne taak vervuld. De petemoei brengt een mutsje, een hemd en een ftuk linnen van eenige ellen, De beide eerfte ftukken liggen, nevens het kruisje, op een kusfen, hetwelk in de nabijheid van ieder doopbek- ken gevonden wordt; het linnen houdt de petemoei over den arm, tot dat de priester, nadat het kind driemaal tot over het hoofd in het ijskoude water gedompeld is, den dus gedoopten daarop legt. De behendigheid, waar- mede hij, het kopje des doopelings in de palm zijner hand memende, met twee vingeren hem de ooren en met den derden neus en mond bedekt, is verwonderenswaar- dig; met de hand, welke hij vrij heeft, onderfteunt hij zachtelijk het ligchaam. Een weinig buiten adem, een weinig onthutst, gaat de jonge wereldburger van zijnen watertogt in de armen zijner petemoei over. Weldra gevoelt deze, door het natte linnen heen, zijne terug- keerende, verfterkte levenswarmte, Genoegelijk kijkt hij daarbij meestal in het rond en fchijnt zich regt wél te bevinden. Is nu vervolgens het kind van den arm der petemoei op dien des peetooms overgegaan, zoo begint deszelfs zinnebeeldige levensgang driëmaal rondom het doopbek- ken. Zij, die het verzellen, dragen brandende kaarfen in de handen. Gezegend -is deze weg, wanneer geen gefchreeuw , geen toeval het gezang des priesters daarbij ftoort. Daarna wordt het kind door dezen , onder fteeds voortdurende ceremoniën, met mutsje en hemdje be- kleed, en het kruis, als teeken van deszelfs wijding, aan een lederen riempje, bij rijkeren aan een roodzijden lintje, hem om den hals gehangen. Nu wordt het aan de vroedvrouw teruggegeven; doch wee de petemoei, wanneer zij, deze naderende om haar een gefchenk te geven, het kind met welgevallen aanziet, of, dat nog erger is, prijst. Zij zou moeten gedoogen , dat de wijze vrouw haar regtítreeks in het gezigt fpoog, om de booze geesten, welke die lof kon aangelokt hebben, te verja- gen, of de werking van den blik , door welken dit wel- gevallen te kennen gegeven werd, te verminderen, RUSSISCHE ZEDEN EN GEWOONTEN. 385 De peetoom heeft, met de bekostiging van het doop- maal, al zijne verpligtingen jegens het kind vervuld ; die der petemoei duren langer, ja, onder zekere omftan- digheden, het geheele leven lang. In de eerfte plaats zal zij na eenige dagen de kraamvrouw andermaal komen bezoeken en behendig een klein gefchenk ‘aan geld, of ook wel nog daarenboven een’ doek of een ituk ttof , in het bedje van het kind fchuiven. Elk bezoeker, die omftreeks dezen tijd in huis komt, is gewoon eenige kopeken te geven; gemoedelijke ouders koopen voor dit geld het kind een heiligenbeeld. Dit wordt in eenen hoek der woning opgehangen, waar er, zelfs in de arm- fte hutten, ‘fteeds eenige voorhanden zijn. Op elken avond voor eenen zon- of feestdag brandt er eene kleine lamp voor deze huisgoden. Menigmaal vindt men in de eenige kamer, welke een huis bevat, tot vier gezinnen bijeen , waarvan elk een vierdedeel van het vertrek bezet, en die in vrede naast elkander huizen; elk gezin heeft zijne eigene huishou- ding, en alsdan hangen‚er even-veel wiegen, als er fa- miliën zijn, aan de zoldering. Zoodra echter een zui- geling zich vrij en met meer kracht begint te bewegen , waarbij hij ligt uit zijne hangmat zou kunnen vallen, krijgt hij eene plaats naast zijne moeder, Op deze wij- ze, helaas ! wordt er, bij de engte der legerfteden, me- nig kindje doodgelegen. Is daarentegen, wanneer de oogsttijd komt, het kind zijnen flaaptrog nog niet ont- wasfen , zoo trekt het mede naar het open veld. Wan- neer men in vlakke landftreken het oog laat rondwei- den, omvat menigmaal die gezigteinder de bezittingen van eenen eenigen landheer niet. Indien nu de arme boer, die tot het bearbeiden dezer onoverzienbare velden ge- houden is, in de gloeijend heete dagen van den oogst- tijd zich naar zijne hut zou moeten terugfpoeden, om er te gaan eten, flapen of voor de zijnen te zorgen , alsdan zouden de beste werkuren met heen en weder loo- pen voorbijgaan. Derhalve neemt ieder bijna geheel zijn huishouden mede. Op den kleinen wagen worden de MENGELW. 1839. No. 8. Cc 386 RUSSISCHE ZEDEN EN GEWOONTEN. ' kinders, een kookpot, een fchotel, een zak met boek- weiten-gort, eene waterkruik van akker tot akker voort- gefleept. Het ruigharige paardje mag, van den wagen gefpannen , doch met aan elkander geboeide woorpooten, op het ftoppelland weiden.. Aan drie in den grond ge- ftokene , van boven tot elkander gebogene ftokken wordt de kookpot opgehangen ; even zoo de wieg van het klein- fte kind aan den disfel des wagens. Hier nu, naauwe- lijks een fpan hoog van den grond verheven , leert de kleine met meer gemak en zonder gevaar uit zijnen trog klouteren , en, op de wijs der dieren des velds, handen en voeten tot voortbeweging gebruiken. Men ziet deze kleine menfchenkinders als torren, in het ftof van den grond , tusfchen de ftoppels rondkruipen. De zon heeft hun teeder vel reeds verfchroeid ; hoogrood of bruinach- tig fchemert het zelfs. door het ongeordend nederhangen- de haar, waarmede hunne hoofdjes fpaarzaam bedekt zijn. De ftempel der menschheid is dikwijls ter naau- wernood op de met yuilnis overdekte gezigtjes te her- kennen. Hier evenwel verkrijgt het kind der wildernis krachten. Doorgaans is hetzelve, om dezen tijd, nog evenzeer zonder eenige bekleeding, als toen het voor de eerfte maal in zijn wiegje gelegd werd. Schenkt de pe- temoei een kleedje, zoo worden de heldere kleuren van hetzelve weldra onkenbaar, en daar het nooit uitgetrok- ken wordt, zoo valt het niet lang daarna aan lappen en rafels van het lijf. Het grove linnen hemd, hetwelk anders, zoo lang het kind niet volwasfen is, deszelfs eenige ligchaamsdekfel blijft, fchijnt, daar de beneden- zoom er weldra van affcheurt, onregelmatig met graat- we aardkleurige franje bezet. De Rwsfifche vrouwen, namelijk , weten nieuwe kleedingftukken vrij goed, ja zelfs fierlijk te vervaardigen; maar een, dat ftuk ge raakt is, te verftellen, hiervan hebben zij geen begrip. Het genoegelijke beeld van onderhoudende vrouwelijke zorg ontmoet men bij haar nergens. RUSSISCHE ZEDEN EN GEWOONTEN: 387 Kinderfpelen. Jeugdvermaken. Rust, het hemelfche niets doen, die hoogtte lust der beide ouders , wordt ook weldra de wensch en grootfte vreugde van het kind. Deze erfelijke neiging verlamt de wieken der jonge ziel, eer zij zich nog bewogen hebben. Daar ziet men geen’ bal, in een’ hoop vrolijk juichende kinderen, van hand tot hand. vliegen; in de eenzame ftraten van het dorp fnort geen draaijende tol; geen rieten fluitje kweelt, en even min oefent zich fpe- lend eenig meisje in de aanftaande pligten harer beftem- ming. Hoe toch ook zou die wereld in het klein, fpeel- goed en poppen, in de Rwsfifche ftepven doordringen ? Verdwaalde al een kunstproduct van deze foort daarhe- nen, zoo zou het kind, in welks handen het viel, naauwelijks gebruik daarvan weten te maken. Waar- fchijnlijk zou het iets zoo ongewoons en heerlijks als zijne heiligenbeelden vereeren. Doch de natuur is altijd en overal de leermeesteres der menfchen. Zij vormt ook voor de kleine Rus/fche meisjes haar liefelijkst fpeel- goed, bloemen, en wekt daarmede, ook bij haar, liefde en finaak voor kunst. Zij weten inzonderheid de op hare akkers zoo menigvuldig groeijende korenbloemen tot aardige tuiltjes te vlechten, en haar gladgeftreken haar daarmede te verfieren. Dus getooid, oefenen zij zich vroegtijdig in hare volksdanfen, doch zijn hierbij, ge- lijk bij alwat zij doen, van de knapen harer jaren afge- zonderd, Dezen ziet men menigmaal rondom een hoopje witgebleekte beenderen, uit kalverpooten losgemaakt, op de hurken zitten. Sommigen drijven een eenvoudig fpel, door deze beenderen in verfchillende figuren te fchik- ken; de overigen trekken , terwijl zij toekijken , hunne armen uit de mouwen hunner hemden, iets, hetwelk een zeer onaangenaam gezigt oplevert, daar zij er alsdan uitzien , alsof zij in het geheel geene armen: hadden. Beide, jongens en meisjes, leeren evenwel vroegtijdig een paard te berijden, het uit de weide te halen, woor den kleinen wagen te fpannen en te mennen. Heeft ech- Ce 2 358 RUSSISCHE ZEDEN EN GEWOONTEN, ter een knaap het veertiende of vijftiende jaar bereikt, zoo denkt zijn vader er reeds aan om hem uit te huwe- lijken, en van hem , gelijk men het daar noemt, eenen tweeden waard of huisvader onder zijn dak te maken. De heerendienften , namelijk , worden naar het getal der huizen omgeflagen. Hoe meer huisouders, aan welke men den naam van waarden geeft, in eene hut bij cl- kander wonen, des te meer deelt zich het getal der ar- beidsdagen , en des te meer tijd houdt de boer over ter bebouwing van zijnen eigen’ akker, die altijd voor het werk van den landheer moet achterftaan , of ook tot zijne geliefde rust. Dikwijls kiest ook de heer van het dorp, onder de aankomende knapen, de fchoonften tot zijne hem nader omgevende dienaren, gelijk mede de landvrouw vit de meisjes kameniers , naaifters en bor- duurfters neemt. Maar vrees voor de dienst op het flot is onder beide de kunnen even groot, hoezeer zij het er beter hebben dan in hunne hutten. De aanhoudende, flechts weinig rusturen overlatende, arbeid is-het vooral, wat hen affchrikt. Het Huwelijk. 