VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
morgens , omtrent zes uuren, ‘was de Zee zeer hoog en de wind ftak fterk op uit den Zuidwesten ; een jammerend eluid „уар Ceap Е аз komende ‚joeg Schrik in de harten бет lieden die drie vierde myl Lan waards in woonden, Twee Perfoonen „het ftrand langs gaande, om zich na cer ne nabuurige Kapél te begeeven, hier te Land bekend en- der den naam van Ar, Hugen, Ronden geheel verfteld op dit geluid. Welhaast ont екеп zy , op еепівеп айа, Schriklyke groote Dieren, die in Zee eene geweldige be- weeging maakten. De-Visfchen , door de golven voortge- ftuwd , naderden het тапа ep floegen, met groot gewelds met hunne ftaarten in °t water, еп °t geraas vermeerderde ‚ door het water, ’t- geen zy fchuimende uit hunne blaasga- ten in de lugt fpooten. Op ’t gezigt der eerften , die op э ftrànd klemden, wilden- die twee-lieden. de vlugt nee< men; maar zy ftonden verftyfd van fchrik, wanneer zy op deeze voorgangers eene menigte anderen zagen volgen, welker aantal en grootte hunne verfchrikte verbeelding, buiten twyfel, voor hun oog vermeerderde. ` Тоеп. de fchrik en het water toelieten , dat men deeze Visfchen naderde, telde men ‘er één- en dertig van ondere fcheide groote. "o Anderen daags Gef тет "ег berigt var aan de Heeren тап. de Admiraliteit te Опт" ер, omtrent acht” mylen van de gemelde plaats liggendé. Ik kreeg terftond de weet, еп їшї de afmeetingen , welke’ men deezen Visa fchen toefchreef , oordeelde ik, dat men zieh їп den naam bedroog; ze Souffi:urs of Bruinvisfchen. noemende, ` ~“ Den т$деп Te morgens, ging ik dérwaards, ёп ontdekte dat het geen Soufflesrs, maar Cachelotten waren. Deezé Dieren leverden een zeér: opmerkenswaardig vertoon op: Verbeeld u, myn Heer, één- en dertig Visfchen, en dé kleirifte vier- en dertig voeten lang, op eene Кете plaats ingeflooten, en alle op eene vry fthildéragtige туге (ei gende. Jammer is het, dat de beroemde BUFFON, of ie- mand zyner geleerde Medearbeideren , geen GEET ES ~ S WEGENS dt CACHELOTTEN. 54% heeft kunnen zyn van deeze vertooning! „Welk еепё gele- genheid „de Cénige, misfchien, van dien aart,om een wei- bekend Zeedier tc leeren kennen, en een nieuw licht te verfpreiden over een zo aanmerkel$k gedeelte der Na- tuurlyke Historie ! А e Alle deëze Visfchen hebben, op °t ftrand, ten minften vier- ew twintig: vuren geleefd. dat het noemenswaardig is. Deeze Cachelotten zyn'bykans afte Wyfjes : twee hebben op 7 ftrahd liggende , geworpen, °t geen voorgegaan werd door een vervaarfyk getier. De'een bragt twee, de ander één Jong voort. Men zegt,deeze Jongen leevende gezien te hebben, сп voegt "er by, dat ter twee уап zelve mr Теё (опет г. wat шу betebt, ik: geloof dat ze door de golven ek. medegefleept. Het ор " (trand gebleeven Jong 15 geer. wel gevormd, Her heeft nog -рееп tanden, еп іё. бїтєп! tien voeten lang. FPenigë andere деёгег Visfehen lebben. dergelyk vervaarlyk: geluiÂ geflaagen; zy- wierpen: geene ‘Jongen, dan hunne buiken’ kreegen groote openine gen, waaruit terftond him Mgewand Tore, | - Benevens den Heef MESMEUR , Luitenant-Generaal der Admtfatiteit , die, in een ouderdom, waat in de meesten- op niets! anders dan het neenien: van һап vermaak gefteld, zyn „` ateen fmaak fchynt te vinden їп Kunften en We, tenfchappen , welke hy met een gelukkigen uitlag beoc ~ fent, heb ik verfcheiden deezer Visfchen gemeeten. Geen i$ er onder, gelyk ік 'Боуеп reeds- aanvoerde , of Ну Jaar meer datt 34 voetens één wäi otitrert 44 voeten lag. Zie hiet de Afmeetingen van deezên laatstgemelden, з, A д, ` 26. — а Зы 2 A А. W ZA 163 A pa e зиз ERLE PF zo naauwkeurig als wy ze hebben kunnen орпеетеп var dit Dier, voor geen klein gedeelte reeds in ’t zand ge- weld. De Staart. мап deezen Cachelet, lang 6 voe- ten. en‚9 Duimen, hadt twee dwarsftaande vinnen, om- trent 2 duimen dik, elk van 5 voeten, ’t welk аап den geheelen Staart de breedte van то voeten geeft. Vau den wortel van den Staart tot het einde van den Bek, maten wy 37 voeten en 7 duimen, — Oo- gen, agter aan den Kop geplaatst, een weinig op zyde, zyn zeer klein, naar evenredigheid van het Dier, zy fchee- nen owringd met een kring van omtrent 3 duimen, als van eene fyne en kaale ftoffe:-zy ftaan 8 voeten en 6 dui- men van het einde des Beks. Boven op den Kop, een weinig ter flinker zyde, is een Opening of Blaasgat, van omtrent 6 duimen, waar uit de Visch het water tot op eene groote hoogte blaast. De Bek, onder aan den ver- ei grooten Кор, zich niet tot het agterfte gedeelte uitftrekkende, is omtrent 6 voeten lang; en is van binnen vervuld met ееп zeer dik (ык vleesch, ° geen ons bleek de Tong te zyn. Deeze vleeschklomp fcheen van den be- ginne af tot verderf over te flaan, en verminderde zeer yeel in grootte. De Onderkaak alleen is уап groote Tanden voorzien „en inde meeste krom, naar gelange zy dieper in den ‘Bek ftonden5 zy beflaan de beide zyden van de Kaak, het getal is ongelyk in onderfcheide Visíchen. Ik heb jet ‚in een бо geteld, dan het doorgaande getal was 48 of 50. Het Boven-kaakbeen heeft, in de meesten, alleen gaten, tegen over de Tanden in de Onderkaak, By eenigen trof- fen wy ook Tanden, doch zeer kleine, witte en platte, in de Bovenkaak aan, zy ftaken niet meer dan een linie bui теп het tandvleesch. De Kop is plat op de zyden: de groot- Пе breedte, boven op, neemt na beneden af tot аап de On- derkaak, die, in het door ons gemeeten Dier, flegts 8 duimen beneden breed was, en 4 duimen gan het verbe van den Bek. Ор ғо voeten van het voorfte van den Visch, hadt hy, te weder zyden, a Zwemvinnen, 3 voe- ten lang еп 3 duimen dik. De omtrek des Lyfs was, op % breedte gemeeten, 34 voeten en 8 duimen. In dit op- zigt verfchillen de Cachelosten , door ons waargenomen , zeer veel van die wy befchreeven vinden in de Escyclopedie Me- thodiaue. kan ik п ееп denkbeeld geeven , van den 1aakt , door het vertoon van één- en dere isfchen , verzameld in eene plaats, ten WEGENS 3i CACfLOPTEN. 843 koogften honderd fchreeden lang en veertig breed. Deeze opeenhooping deedt ze ons, misfchien, minder lang, en minder groot , voorkomen, ’t Is alleen door ze te meeten, dat men een recht begrip van derzelver grootre Кат krygen: hierom geloof Ж, dat men van deeze Zeefchepzels „in Zee ezien, geen ander dan een zeer onvolkomen denkbeeld an vormen. , De Huid van den Cachelot is hard , zwart ор den Rug, wat helderder aan den Buik. Het eerfte bekleedzel laat zich gemaklyk afligten, het droogt fchielyk, en vêrtoont zich als eene ftoffe, niet onbevallig voor °t oog èn zonder ftank. Нег vet of Грек van den Visch, "© geen onmidde- lyk onder de Huid gevonden wordt, is aan den Rug tus- ichen de 4 ел 5 duimen dik,aan den Buik één duim min- der, Het vleesch is roodagtig , niet ongelyk aan dat van cen Varken. Aan den Staart is het vet en mager, gemen- geld, even als het-lekkerfte fpek. Eenigen der Kustbe- woonderen. hebben het geproefd, en vry goed van fmaak ` bevonden; anderen hebben’ het vet, op °t ftrand uitgelon= реп, verzameld, en ‘er, zo men my ‘er van zegt, goede nagtlichten van gemaakt. Ik zag dat een hond het met ргоо- te graagte , als een lekkerny „ор at. Deeze Visfehen fchynen zeer veel, zeer heet, en met water onvermengbaar bloed te hebben: het vlceide by ftraalen uit де. Lichaamen. De Zee fcheen, geduurende de vyf uuren, dat ik my op °t ftrand bevondt, alleen baaren vol bloeds ор te werpen. Opmerkenswaardig is het, dat alte deeze Visfchen Wyf- jes waren. Dit heeft eenigen doen beweeren, dat zy na Жапа gedreeven, en daar op geraakt zyn, om de: vervol- ging der Mannetjes te ontgaan , die, gelyk zy beweeren , e Wyfjes nazitten om de Jongen op te eeten. Dit ge- voelen komt my ongegrond voor, Myn denkbeeld en my- ne gisfingen hier over zouden hier te veel plaats beflaan. Ik bemerk dat myn Brief reeds lang genoeg is. Men is tegenwoordig bezig met deeze vervaarlyke Lichaamen aan ftakken te {пудеп. Тог groot leedweezen Кап ik er niet by zyn, om de ontleeding by te woonen, en het in- wendig geftel der thans uitwendig befchreevene ‘Cachelot- ten te befchouwen. Niet te min zal Ж myn 0651 doen , om de beste narigten te bekomen: en misfchien zullen deeze my іп зас ееп, om, met eeniger behulp, er ee- ne Verhandeling over te fchryven „die der Natuurkundigen andagt verdient. | о | К ben, еп2.. Е я ОУ Ana pE- ГА m VOORDEELEN„ 4 BEDENKINGEN OVER DE BYKOMENDE VOORDEELEN > ONT- STAANDE UIT DE KENNIS DER OUDE SCHRYVEREN , IN DERZELVER EIGENE ТААГЕ. (Uit het Engelsch.) ` Nam cetéra, neque temporum funt „hequê etatum omnium, neque locorum ;at haec ftudia adolescentiam alunt „fenectusem oblectant „fecundas res ornant ,adyerfis perfugium ac folatium rabent ; delectant domi, non impediunt foris , perno&ant nobiscum , peregtinaniur , rusticantur. ` CICERO, pro Archija. W anneer wy het oog flaan op den algemeenen geest van traagheid > in oefening en gezetheid op uitfpanning, zo -natuurlyk dér Jeugd eigen; еп, misfchien, al te zeer gekoesterd door de heerfchende grondregelen еп аапдепо- mene gebruiken onzer dagen, blykt het voor ieder een Ток van ernftige opmerking te zyn, te overweegen ‚ hoe het bykome, dat deeze zwakheden onzer natuure zo alge meen de overhand bekomen hebben; en welke de bestge- fchiktfte en kragtdaadigfte middelen zyn om derzelver voort- gang te ftuiten „en dus ook de verderf dreigende gevolgen af te weeren. Dit veld zou nogthans te wyd zyn, om, in eene korte Proeve, af te loopen: Eenige weinige Bee denkingen, nogthans, zullen mogelyk, met voordee) kuns nen gemaakt worden. . ` ` ` ‚ In de eerfte plaats mogen wy hier aanmerken, dat een hoofdoorfprong der jammeren, welke wy beklaagen, зор moet worden in de aanmoediging, die ze gewonde hebben by derzelver geflaagenfte tegenftreeveren, die oo gelukkig het ftuk verkeerd inzagen, еп verkeerde -middelen te ba elken: шер tot Wee- tenfch ien деп zodanigen, die z drierig en bobhelig, voor, bewoog bun ; pie ie ver v d en het bevorderen der b ang tot den Tempel van у als eenigzins moge Jk was. Van hier de veelvuldige plans ‘om de verkryging van de erte beginzelen der Letterkunde 29 Берек te . ` ш UIT DE KENNIS DER OUDE SCHRYVEREN. ` Më maaken alt kon gefchieden , en al fpeeleride ons tot tret aankweeken onzer vermogens op te leiden. Van hier de uitwendige en vreemde Irutpmiddelen , dobr den Onderwyzer te baat genomen. Hy leerde zynen Kweeke- lingen de Letters ор een fpeelbord; himne eer- en win- zugt kreegen belang by de ontdekking; doch het natuure dyk uiewerksel hier van was, dat de kundigheden, welke ipa » hy voemaamlyk „wenschte in te boezemen , eene mindera ` kreegen in °t oog zyner Leerlingen, die, door - guik eens kandelwyze, m ’t begrip vielen om ze іп de gj Een te Dellen, of зап te merken als middelen tot het ve van gewigtiger en aangelegener einden. — Van ег desgelyks de atgemeene neiging, om de beginzelen der Weetenfchappen im korte Begrippen te bren- gen, ten einde ze (chielyker in het geheugen zouden kun- nen gedrukt, en gemaklyker mt zelve bewaard worden, Maar deeze pooging hadt een veel geringer uitflag, dan de aarer te werkftelleren zich verbeeldde; zy vonden de koop h {telling van HORATIUS : Brevis esfe laboro, Obfcurus fioi o; Door kort te willen zyn word ik duister, cene waarheid van eenen al te hardnekkigen aart, om verzet of door kunfte- naaryen geleenigd te kunnen worden. Men moet erkennen, dat de langduurige en onvermoeide bevlytiging , noodig om Ons voor waare Geleerdheid vate baar te maaken, dat de ftugheid, onkunde en ftrengheid, ` der geenen, wien het leerauren der eerfte beginzelen dik- wyls wordt toevertrouwd , meer dan genoeg zyn, om onze aannaderingen vol fchrooms te doen worden ‚ en onze voortgangen te vertraagen. Boch, dewyl zwaarigheden ‚ vreeslyk zyn in haare ‘eigene natuure, еп onöverkomelyk kunnen worden door de verkeerde handelwyze onzer leids- fieden, volgt in geenen deele, dat men die zwaarigheden als geheel noodloos hebbe té verwerpen. Een weinig Menschkunde kan ons handtastlyk overtuigen, dat wy on- ze vérkrygingen dikwyls waardeeren naar maate zy moeilyk eweest zyn , еп in evenredigheid met het aántal der hin- erpaalen, die, vóór derzelver bezitting, moesten uit deri weg geruimd. of te boven gekomen Worden. Neemt de zegepraal eens Overwinnaars niet toè door het gevaar en de moeitykheid der volftreeden krygs ? Schat een Minnaar. | а A тук 346 "VOORDEELEN, ` zyn mintriomph niet grooter als hy veel tegenftands önt- moet heeft, of уап de koelheid zyner Minnaresfe , of van andere bykomende omftandigheden? Zyn in de wereld die bezittingen , welke wy verkreegen hebben door arbeid en moeite, ons niet dierbaarder dan die ons-aankwamen by erfenisfe of andere toevalligheden van dien aart? Het behoort niet tot myn tegenwoordig plan, eene al- gemeene waardeering van de Ouden op te maaken , veel min hunne Werken met die der hedendaagfche Schryveren te vergelyken. Beiden hebben zy mogelyk hunne uitmune tende hoedanigheden en gebreken ; beiden een regtmaati- gen eisch op onze aandagt en hoogagting. Ik heb thans alleen voor, op te merken , аас, ichoon elke vordering, voorheen enkel te verkrygen door de kennis der doode taalen, nu te bekomen zy in de leevende taalen, nogthans de hebbelykheid van aandagtig ópletten verkreegen , in het aanleeren dier Voertuigen der Weetenfchappen, verre van poadloos is. In tegendeel, zy zyn misíchien het eenig ge- fchikt tegenwigt , om die uit(patting , vergetelheid , en los- heid op te weegen: die, wanneer zy niet voorgekomen en tegengegaan worden, naar alle waarfchynlykheid , ons ge- ` hecle leeven lang zullen vergezellen , en invloed hebben op elk gedeelte onzes gedrags. Om aan ’s Мепісһеп Charac- ter die vastheid en beftendigheid te geeven, welk vereischt wordt in onzen tegenwoordigen (аас. "Бг is een zeker tydperk onzes leevens , waar in de werkzaamheden der ziele zeer veel van het werktuiglyke hebben , wanneer zy indrukken krygt ep behoudt, niet door eenige innerlyke uitmuntenheid der voorwerpen zelve; maar eukel om dat de voorwerpen er zich voor vertegen- woordigen. Ор de oorfpronglyke indrukzels der zinnen volgen de uitoefeningen (indien zy het dien naam mogen draagen ‚) van plaatslyk geheugen. Wanneer deeze hoogst- nutte bekwaamheid eenen genoegzaamen voorraad van Stoffen verzameld heeft, overziet het Verftand denzelven, Schikt , vergelykt , en vermeerdert dien door nieuwe denk- beelden en befluiten, welke ontítaan uit eene nauwkeurige en getrouwe opmerking. van derzelver overeenkomften eu verfchillendheden. Maar, indien de indrukken niet fterk en herhaald gevoeld zyn, zullen zy geene tekens in с Geheugen naalaaten; geen beftaan hebben dan in derzel- ver onmiddelyke bevatting; zy zullen te vlottend.en te oo- ger UIT DE KENNIS DER OUDE SCHRYVEREN. 907. genbliklyk weezen , om tot welwikkèende wergelykingen ей Jangzaame gevolgtrekkingen des Verftands te dienen, Hoe gewoon is het іп de Wiskunde te zien ‚дас een Leerling, die in één ovogflag het betoog begreep, ° zelve vergeet ‚zo ras hy zyne oogen afwendt van de figuuren , die ’t zele ve hem deeden bevatten; terwyl een ander, die van Пар tot ftap voortging, het onuitwischhaar in gynen geest ge- vestigd houdt. Ik heb deeze voorbeelden bygebragt om op te helderen , dat, terwyl wy ons enkel bevlytigen om ons de Voertuigen eigen te maaken, door welken de Ouden hunne bevattingen en ontdekkingen vereeuwigd hebben, wy ook voor een goed gedeelte die bevattingen en ontdekkingen , als ’t ware indrinken en behouden. De denkbeelden en vorderingen, daarentegen, welke tot ons komen door het kanaal der leevende Taalen, zyn niet at. Jeen voorbygaande en vlugtig in derzelver duur; maar, door het gemak, waarmede zy in het gemoed komen , zyn ze desgelyks zeer bepaald ‘en oppervlakkig. Waarom is de Oude Geleerdheid zo uitgebreid en duurzaam geweest, dan om dat de Taalen , die.dezelve begreepen, algemeen verftaan wierden, en niet langer onderhevig waren aan die nieuwigheden , voor welke onvermydelyk ieder leevende -Taal bloot ftaat? Woorden zyn aan de denkbeelden niet gehegt door de natuur, maar door bevestigde hebbelykheid en fteedsduurende zamenvoeging. Uit deeze willekeurige verbintenis, еп, om dat de woorden van eenige Taal in aantal veel te kort fchieten en ongenoegzaam zyn tot het bevatten der dingen, welke zy behooren wt te drukken:, moet het onvermydelyk voorvallen, dat gelvkfoortige denk- beelden aangeduid worden door hetzelfde woord. En ver- mids woorden en fpreekwyzen dus dikwyls van den eenen in den anderen zin verwandelen, is de gelykheid dikwyls zeer verre te zoeken: dewyl de trappen , welke zy doorge- gaan hebben „уап derzelver oorfpronglyke meening „tot die, waar їп wy ze gebruikt vinden, menigmaal geheel verlooren zyn. Daarenboven moeten deeze gelykheden, daar ze met “naauwkeurigheid en oordeel , door kundige lieden opge- maakt, doch, volgens de algemeene hevatting, of de toe- vallige zamenvoeging der dingen, opgemaakt worden, niet zelden duister en zomtyds onmogelyk te ontdekken zvn. Deeze zyn, ondertusfchen de eenige ongunftige veranderin- gen niet, aan welke leevende Taalen onderhevig zyn. Straattaal en geleerde gemaaktheid fpannen zamen om de- zelve. te befigdeelen. De dwaas en de fchoolvos hebben ‚ = Aas ze ann en + м e Menschlyk leeven , B VOORDEELEN, me even zeer in hunne magt. De tusfchenkomften vag pt Smaak en Oordeel zyn en by trappen. Daarenboven, wanneer zy, ten laatiten , fun осшен be- zeikt hebben, in eene- Taal te vormen, en aan dezelve alle fraayheid , welluidenheid , rykheid en klem, waarvoor ze vatbaar is, by te zetten, houden zy ’er niet langer ber opzigt over met die zelfde waakzaamheid. Zy worden ge- rust en werkloos. De Taal, nogthans, is niet bepaald , maar іб eene geduurige omwenteling, door het affchafen wan oude en het fimeeden van nieuwe woorden, fprsekwy- zen en taaleigenfchappen. Eene Taal heeft, even pls het re kindsheid , haare manbaarheid, haare verzwakking, haar verval.. De bygebragte waarneemingen zyn zo duidelyk , dat het "geheel overtollig zou weezen, dezelve op te helderen еп te bevestigen , door voorbeelden, ontleend uit oude of hee dendeagfche Taalen. Het gebruik, waar toe ik dezelve `. wil doen dienen, is ,-daaruit aan te tocnen , hoe ondoen- 1ук men het zal vinden voor iemand, die flegts ééne Taal verftaat ‚ de verfcheide Tydperken van derzelver vordering te bepaalen; de oorzaaken der voorledene veranderingen `~ na te fpeuren , of, uit de overeenkomst of andere omttan- digheden te berekenen, welke verbeteringen in het toeko- - Mende kunnen gemaakt, en hoe op de kragtdeadigfte wy- ze ingevoerd worden. Doch , eer wy onze eigene der- taal recht zullen kennen, zullen wy bevinden, dat ons veele en zeer moeilyke ontdekkingen te doen Паём, welke wy niet kunnen ontwyken. Te weeten, „, dat een Werk- en woord met het Naamwoord in Getal en Perfoon over- ‚ Eenkomt ,” (luit noodwendig de denkbeelden in van een Werker, van een Bedryf „en van eene betrekking tusfchen die beiden. Hoe veele redenkunftige verrigtingen moet het verftand volyoeren ; welke afgetrokkene wysgeerige nafpeu- ringen moet de Schoolleerling doen, eer һу met ve deezen eenvoudigen regel kan opzeggen. Een Toevòege- lyk woord komt met het Zelf(tandige overeen in geflacht, in getel, en naamval? Moet hy geene ouderfcheide- denk- beelden hebben van zaaken en van derzelver hoedanighe- den? Moet hy niet Ontdekt hebben, dat het eene tot het andere behoort, en dat geene Taal verftaanbaar kan zyn, zonder deeze betrekking in agt te neemen, en uit te druk- en , ~ Ik weet теп zal hier op in °t midden brengen , dat dee- ze Taalregels, doorgaans ‚ор eene werktuiglyke wyze her, | 2 A UIT DE KENNIS DER OUDE SCHRYVEREN. ә haald en toege worden. ІК antken de mogelykheid et van een kkunftig beweegend werktuig. Gelyk- heid van uitgang, of de nabyheid der tot elkander bohoo» rende woorden, kan in eenige der eenvoudigfte zamen- Stemmingen еп beheerichingen een kleine Schooljongaa recht doen antwoorden 3 het is alleen in doortiee- ude eenvoudige gevallen, dat zulk een werktuig ше draaglyke nauwkeurigheid kan gaan. woorden geeven voor één recht. . Doch onze jonge ‘f'aalleerders zyn zo zeer geene loute» re naapraaters, als men ze doorgaaus aanziet. Ik ging eens de Lasynfche School, in eene nabuurige Stad, bezoe- ken, met geen ander oogmerk dan pm de Jongens, indien zy het wel maakten, een halven vryen dag te bezorgene Уапреег zy, volgens de wyze hun voorgefchreeven , de woordfchikkingen zeer wel opgegeeven hadden, vroeg ik aaywkeuriger over de natuur en de kragt van de onder- спее deelen der Spraakkunde; de vraagen ‘kwamen hun nieuw voor; zy twyfelden , en zweegen een poos; doch ik bevond, tot myn genoegen niet min dan tòt myne verwondering, dat, toen zy antwoordden, de opgegeeve- ne bepaalingen naauwkeürig, of ten naasten by, dezelfde betekenis hadden met die der beroemdfte algemeene Spraak- kuafte in elk tydperk дег. Letterkunde! — Maar, indien men veronderltelr, dat deeze verkreegen moeten worden door middel van eene enkele hedendaagfche Taal, op hoe veel verfchillende wyzen’ zullen zy niet moeten worden uitgelegd , eer men zé verftaat, en hoe dikwyls herhaald , eer ze zyn ingedrukt ? Het verdient, desgelyks, in opmerking genomen te worden , dat geene Hedendaagfche Taal. haare rykdommen uit zichzelven ontleent. Alle de Kunstwoorden, daar in bruikt, zyn je met де Weetenfchaj in overgegaan. Paar heneven hebben de Handel, еп de noodwendige ge- meenfchap tusfchen verfchillende.. Volken, medegewrogt , om elke Глај met woorden, niet van eigen herkomst, te ` i vere \ / 359 с _ VOÛRDEELEN, о. verryken. "Tat. de weezenlyke kennis van:den oorfprong en het eigenlyke gebruik der vreemde woorden, heeft de ‚ Inbooreling van eenig Land geen ander hulpmiddel dan Taalmeesters en Woordenboeken. Ное fchraal, hoe be- . werklyk, en hoe onvoldoende tot het weezenlyke einde dit laatfte hulpmiddel is, kan niemand in twyfel trekken „ die de onkunde en onoplettenheid der meeste Woorden- boekmaakeren ontdekt heeft. Maar, eens toegeftaars zynde , dat zy ons, al het licht, ° geen wy verlangen , ver- fchaffen , zal, nogthans, de moeite, om altoos tot dezel- ve de toevlugt te neemen, bykans even zwaar, veel on- aangenaamer еп min voldoende gevonden worden dan het leeren der Taale zelve, uit welke die vreemde woorden ontleend zyn. Uit al het gezegde is dan openbaar , dat leevende. Taalen altoos ongetrouwe еп ongenoegzaame Voertuigen van kundigheden geweest zyn en zullen wee- zen. Ongetrouw , ter oorzaake van de veelvuldige veranderingen ‚ waar aan zy onderheevig zyn. —— Onge- noegzaam , dewyl zy alleen de denkbeelden, welke zy be- vatten , op Eene zeer onvolmaakte wyze kunnen verfprei den buiten de Landen daar ze gefprooken worden. Men voert ons zeker hier de Vertaalinge te gemoete, als een gefchikt middel ter voorkominge van dit gebrek. Doch ik wil hier alleen vraagen , of de bekwaamheden der Verraaleren altoos geëvenredigd geweest zyn aan de taak, welke zy ор zich namen, en voorgaven te volvoeren? In. ‘enkele Verhaalen en Gefchiedenisfen , moest een Overzet- ter een elendige hals weezen, indien hy de denkbeelden van het oorfpronglyke Werk niet kon overbrengen. ` Maar, in Wysgeerige nafpeuringen, zal het dikwyls gebeu- ren, dat de oorfprongiyke woorden den Overzetter de tus- fchen beige komende denkbeelden, welke de reden zamen- binden, еп waar uit de gevolgen getrokken worden, niet opleveren. Jaa, (сһооп een Vertaaler de volle kragt eener bewysreden voele, is het zeer mogelyk, dat hy zich niet in (taat bevinde om dezelve ín zyn eigen taal uit te druk- ken, zonder zulk eene maate van duisterheid en langwylis ge omfchryving, dat de klem des betoogs grootendeels verdwyne. Wie deeze Stelling eenigzins in twyfel mogt trekken, zal dien twyfel welhaast kunnen afleggen, als hy het onderneeme om zelve een der redeneerende ftukken van ARISTOTELES over te zetten , of naagaat, met hoe ge- brekkig eenen шаб de Latynfche Vertaalers van de Schrif. ten diens Wysgeers, hoewel Mannen van uitfteekende be. бо, zwaai- UIT DE KENNIS DER OUDE SCHRYVEREN.: 8331 kwaamheden, hunne onderneeming vólvoerd hebben. —— , Doch, indien de zin van enkel onderwyzende Vertóogen by de Overzetting verlieze ; wat ‘moet ‘er dan van de Overzettingen worden ‚ van ftukken, wier weezenlyke en hoogfte volkomenheid beftaat in ’t Vernuft, waar mede zy gefchreeven zyn? Ik meen Werken, die tot het Hart en tot de Verbeelding fpreeken. Hoe zeer vervliegt de fyne geest, de onuitfpreeklyke kragt, welke de ziel van zulke opftellen uitmaakt, Onder den arbeid der Overgie= tinge , zelfs dan wanneer ‘men toeftaa dat de Vertaaler dezelfde bekwaamheden voor het hartroerende , denzelfden fmaak en dezelfde Geestdrift bezit, welke den oor- fpronglyken Schryver Бегіеідеп. Men. beeft een fterk vere moeden tegen de volkomenheid van elke Overzetting van деееп aart; en het valt bezwaarlyk zich te verbeelden ; dat een Man, bewust dat hy bekwaamheden hezitte om oorfpronglye te fchryven, zich zal vernederen tot den laa- gen en flaaffchen arbeid, om de denkbeelden van ееп an- der uit te drukken. Het ware te wenfchen , dat deeze aanmerkingen , opgemaakt uit de befchouwing van den aart der zaake zelve, min geftaefd wierden door de be- ftukken der Ondervindinge. Wat my betreft, ik moet. ennen,dat my, in Gene meer dan: twintig jaarige boeke oefening, het grootfte gedeelte der Overzettingen , welke my in handen vielen, zeer gebrekkig, en weinige, zeer weinige , met het oorfpronglyke op eenigen draaglyken voet te vergelyken waren. Leezers, derhalven, die geen andere dan hunne Moe- dertaale kennen, moeten zich vergenoegen met de Schry- vers , die in dezelve gefchreeven hebben, of met zeer on- volkomene denkbeelden van vreemde Schryveren , wier Overzettingen zy ontvangen. Maar zy, die andere Taa- Jen leeren, zullen niet alleen hun fmaak verbeteren, en hun oordeel fchefpen om te kunnen fpreeken over de ejs genfchappen en fraaiheid van hunne eigene, en teffens van de oorfpronglyke betekenis der vreemde “Woorden , daar in overgenomen, veel beter, en , misfchien, veel aklyker , een regt begrip vormen, dan door het geftas dig raadpieegen der Woordenboeken. Want, fchoon did arbeid noodig zy om andere Taalen te leeren, is het een arbeid, welken wy te ligter ons getroosten, naardemaal. wy dien voorzien hebben, en bewust zyn van de good, zaaklykheid ; terwyl wy in het vermeerderen der kemişșfę van. opze eigene. Laal zulk een arbeid , of geheel verlinde: еп, 352 2. YOORDEELEN, den, of aánmerken: 215 een der onaangenaamfte middelen „ welke wy kunnen gebruiken. et één woord , doar met al te veel drifts de zwaarigheden te willen wegneemen , en de zogenaamde overtolligheden der Geleerdheid af te fuyden, wordt de Ziel verzwakt, beroofd van die werk. zaamheid , die edele veerkragt , die geduurige infpanuing, noodig, om niet alleen in de kennis van woorden, maar ook van denkbeelden en zaaken „те vorderen. Wy maaken den kring der kennisf® zeer beperkt, еп de middelen tot derzelver bicbreiding wisfelvallig en onzeker. Want, ins dien Leevende Taalen beperkt zyn tot de Volken, onder welken ze gefprooken worden; indien zy nooit bepaald: zyn, maar fteeds veranderen, moet ook de kennis , zy tragten mede te deelen, met dezelfde gebreken behebt weezen. ` ч Is,‚misfchien, aan de vastheid der Oude Taalen, dat wy de duurzaamheid der oude Wysheid еп. derzelver alge meene heerfchappy moeten toefchryven. De Hedendaage fchen waren hier van 20 zeer overtuigd , dat, zints de eer» fte herftelling der Geleerdheid in Europa, tot een vry laat Tydperk , alles , wat: eenigzins de aandagt der Geleerde, Wee reld verdiende, in °t Latyn gefchreeven wierd. Men leerde het Latyn reeds zeer jong, het nraakte geen gering едеш der School-oefeningen ait, zich te benaarftigen om die Taal nauwkeurig en vaardig te fpreeken en te íchryven. Nie- mad werd geagt den naam van Schryver te mogen diaa» gen, of hy moest zyne denkbeelden eigenaartig, duidelyk ; en ffaay weeten uit te drukken in die Taal: niet alleen om dat dezelve тук", kragtig, en naar de ftiptfte regelen dér fpraakkunfte` gefchikt wás; maar оок. dewyl dezélve niet meer onderhevig Zynde aan die veranderingen , welke het orfvermydelg kot ‘zyn der leev: nde Taalen , de кипе den aan die Taale toévertrouwd ‚zich: onder haare befc ming uitftrekteh tot de verafgelegenfte Linden, еп over gebragt tot de laate Tydperken.. :. Wat zullen: wy dan 2 van die Hoogefchoolen. eu andere. Kweekplaatzen der Jeugd, voorheen de getrouwe Voedfters: van Taalgeleerdheid , doch welke zulks nu ge heel verwâartoozen, en de Lesfen geeven іп de Landtet ke (0? — Ons is niet onbewust, welke redenen men aam ` C Men weet hoe zeer dit’ in Duitschland de overhand nee- me; en het gaat ook ep veele Hoogefchoolen in Schotland ЇВ Geng, Io Seen gering verval der Latynfche Letterkunde. i UIT DE KENNIS DER: OUDE SCHRYVEREN. $593 damwvoere om:deeze veranderde handelwyze te billyken: еп te verdeedigen.. De Heeren, die hun belang vinden by des zelve „ berigten ons, dat de Oefeuplaatzen, zins dit werd ingevoerd , veel meer bezogt worden ; dot, de algemeens bronnen van kennisfe veel toeganglyker zyn, en de Wee, \tenfcheppen: zich: veel. wyder uittrekken dan. voorheen. Maar, fchoon de nieuwigheid een meer dan gewoon 2an- tal van Jongelingen trekko, om die. lesfen Ъуле woonen А ` fchoon het gemeener en meer naar de mode mag worden , op de oppervlakte der Geleerdheid te zweeven, en met het uiterfte der lippen uit den Pierifchen bron te drinken 3 wie zal beweeren, dat men algemeener ter diepte van Ge- Ieerdheid indringe ‚ en algemeener frisfe teugen uit dien bron. neeme? Wie ftaande houden, dat de gemeenfchap tusfchen Geleerde Volkep met dezelfde gemaklykheid. kan onderhou- den оеп iemand zelfs van verre durven aanduiden „ dat ingen, ор deeze. gemaklyke wyze opgebragt uit hunne Letteroefeningen genoegzaame vastheid krygen > em hunne begrippen: te bepaalen, hun hart te beftuuren , hun Charaâer op cene behoorelyke wyze te vormen ? Strekt de onwederfpreekbaare Leermeesteresfe , de Ervaarenis , niet’ tot getuigen „ dat de Ziel, zo ten opzigte van haare Verftane dige als Zedelyke Vermogens, verzwakt, naar gelange van de toegeevenheden, ten haaren opzigte gebruikt door eene ' kevalyk geplaatste zagtheid der Ouderen en Leermeesteren 2 — Om kort gaan, het fchynt my toe eene uitgemaakte zaak, te weezen „dat, indien wy onze Zielvermogens met eenen меп, uitlag willen aankweeken, ze te werk gee moetén worden іп zodanige nafpeuringen als. kunnen: {trekken , om derzelver. volkomene kragt op ге wekken en ze geheel ten-àrbeid te vormen.’ Indien het mogelyk is , moet’ men zorg draagen , dat het denkbeeld , van de volkomenheid bereikt: ге hebben, geweerd blyve, Dit be ip veroorzaakt eene ontydige en gewaande rypheld. Van hier die flikkers Yichten, welke een oogenblik ichynen, en niets dan rook malaaten. De Beelden, het Verftand iogedrukt,. moeten , even als die in fteen af metaal gefneeden, om duurzaam te weezen , diep zyn, met moeite en met herhaalde poogine gen gemaakt worden. | , , Over °t geheel mogen wy, uit al het gezegde, afleiden y der, indien -Letterbezigheden en Geleerde onderzoekingen ige voorwerpen zyn van der Menfchen bevlytie naart beij de tyd befteed їп het lezen der Doode Taalen , zelfs ` zonder in aanmerking te neemen, welk eeu voorraad van u ‚ | 0083 ` 354 VOORDERLEN, UIT DE KENNIS DER OUDE SCHRYVEREN, hoogfchatbaare kundigheden daar in ligt opgeftooten, wet verre van kwalyk befteed en als onnut verfpild zy aan te merken , gelyk zommigen , de zaak niet diep genoeg inziende, te voorbaarig befluiten. mn AANMERKINGEN OVER DEN SCHRYFSTYL, ое veel, hoe flerk wordt "et over деп SchryMyl getwist. ~ leder Schryver geeft aan den zynen de voorkeus, boven dien van anderen. Hier over behoeven wy ons*in geenen dee- le te verwonderen , als wy eenigzins agt geeven,op de wyze van het vormen onzer denkbeelden. ` In elke taal, Котеп de woorden niet dan zeer onvolmaakt mer ‘onze “denkbeelden overeen , bovenal wanrieer wy zedely- ke,'afgetrokkene, еп zamengeftelde denkbeelden zullen uit- ' drukken. Het begrip, 't welk wy daar van vormen „is leeven- dig en naauwkeurig ; wanneer wy het op ’t papier zullen bren- gen, kiezen wy de woorden, welke ons de gemeenzaamfe zyn, en wy het gefchiktfte oordeelen, om het begreepene uit te drukken. Maar die woorden zyn veel bgpaalder dan onze edugten, De Leezer vindt het gefehreevene te onbepaald. pe Verbeeldingskragt dwaalt af; hy (needt, by zichzelven, andere uitdrukkingen, om 't респ hy by de gedagten des Schryvers voegt aan te vullen. Hy is onvoldaan , om dat dee- ze ze niet gebruikt heeft, en Delt 2упе eigene wyze van be- vatten en uitdrukken in plaats. - ' De Leezer leent altoos, "с zy te recht of te onrecht, iets aan het Boek, 'т welk by onder handen heeft, еп vordert, qm 20 te [preeken, dat de Schryver zyne denkbeelden te ne- derftelle. Hy wil hem niet veroorloven eene fpreekwyze ee- igzins anders te fchikken, dan hy gewoon is dezelve te be- =- 5 keurt iets af, om dat het nier gedaan is gelyk by fj i n hebben: hy wraakt bet, om dat hy сер ftuk ut 0 1 ander oogpunt ziet: hy heeft er geen gevallen DÄ, i dat, 't -welk hem meest behaagt, geheel niet, | dan һу wenscht, aantreft. ~ Naardemaal "et geen Schryver bèftaat, die деп Schott van zynen Medefchryver, in het eene of andere opzigt, ni zou. veranderen , moet hy zich niet belgen, wanneer men i ‚ ор zyn Styl te berispen weet: elk heeft zyn Styl, dien by bezwaaflyk Кап verandêren, als zyn houding en gang. Waarom is een veel uitdrukkend woord, dat wel uidend ‹ noodig is, іп onbruik geraakt, terwyl een ander, zonder eeni andere verdienften ‚ ‚dan de nieuwigheid, in zwang gekom om zulk een verouderd woord niet weder opg’ 1 d 4 AANMERKINGEN OVER BEN SCHRYFSTYLe 355 еп ege Moe zou een ‘Schryver met de Taal niet mogen handelen , gelyk een Werkman met het werktuig ,’t geen hem ten dienfte ftaat? De fterkfte Styl is altoos de beste, en de пее uitdrukking verdient de voorkeuze. In de Taalen is iets , dat voor ber verftand overblyft, want alle die tekenen der denkbeelden zyn willekeurig , en men be- grypt 'er meer door. dan ze eigenlyk uitdrukken. Dit is de re de dat een te woordenryke Styl de ziel werkloos laat. De graagte der Verbeeldingskragt Ф te wekken en niet te vere zadigen, is de groote kunst van {chryven. Een gemaakte, gedwonge, gezogte Styl, die de woorden, de fpreekwyzen 'afmect, et overdragtige, het zinnebeeldige fchawt, wordt koel , levert geringe denkbeelden ор, en weert de verhevene. Het natuurlyke, het bevallige, het treffende , , moet аяп: geene vieze nauwgezetheden worden opgeofferd, Wie dit mist zal nooit vlugt: maaken. Een Schryver doordron- gen van туп onderwerp, Doc de denkbeelden, welke zynen poest vervuilen j: іп dien van andere tragten- over te ftorten. er toe is vuur noodig, zonder 'ї zelve blyven de Leezers. koel. Zy taaten zich door het afgepaste, hoe keurig naar de kunst geëvenredigd, niet overhaalen. + 2 Is dan ае'іпуоетӣег van iets nieuws in den Styl te wraa- — ken? daar һу. de Taal met uitdrukkingen en kragtige zegswye с. zen verrykt, Ik doel hier niet op het fineeden van nieuwe woorden; maar op eene nieuwe betekenis aan cenige uitdruk- о, kig gegeeven, op die verrasfende gezegden, welke diep tref- wa fen, en fehilderagtige afbeeldingen, welke terrukken: zulks с» houdt ons altoos. т еп onze aandoeningen gaande. i Men begrijpt niet. ligt het groot verfchíl tusfchen wel fpree- i ken en goed fchryven. Deeze doet fpreekende ons verfteld A fann over de keus en netheid van bewoordingen; en is een ati zeer middelbaar -zo geen flegt Schryver. Een ander brengt nde eene’ en onvolkomene taal voort, doch hy den erk , еп fchryft' den verrukkendften Styl oil met vuur uitdrukt; doch duister, langzaam en koel (chryft. е Йе rede Мег van moet, geloof ik , daar in gezogt worden, dat ісу met zyne Vriénden uit de volheid harten (preekt ; doch , zich tot ehryven zettende, bevreesd isvoor het Alge- meen ; ’t geen hy niet óp den voet уап Vrienden kan befchou- Ren 2 laat 7de” Natuur. vaaren , neemt toevlugt tot de Kunst , en vermoeit zich zeer om flegt te fchryven. Men zou укан zeggen, Час hy Zich” diets gemaakt hebbende , dat de Kunsti van fchrpven ten uiterften moeilyk: is, de Natuurly- е err pemaklyke ул. van uitdrakken hem eigen laat vaaren sm gezogte- zamerivöegingen te:vofmeh Sen ‘vitdrukkingen te З егоїст, wolis Ry: age, in-detżeféér volle wtgefirektheid s b taat VI. DEEL. MENGELW. NO. 8. Bb Е DR 356 . SE MAN VAP, SMAK.. ro eee en DE MAN VAN SMAAK, - О, ' (Naar. het. Fransch.) -` Gee Schryver. bykans, en bovenal geen Schryver, die Lid is van eenig Taal-, Lester- af Diehtkundig: Сепооссћар, en hoe groot.is. het aantal dier Leden, of by neémt den tytel aan van een Man van. Smaak, en eigent zich denzelven vry. uiefluitend toe. ` . , ‚ум. Het woord Smaak is, misfchien, een der onverftaanbaarfte woorden in. onze taal: dewyl het gefchikt is om Natuur en Kunst paauw te verëenigen, en Ter geen twee Menfchen ge-. vonden worden, die Natuur en Kunst op dezelfde wyze бе- · - fchouwen.. Меп zou een volkomen en juist denkbeeld тосеп ' hebben van het weezeniyk, beeld еп. de volmaakte navalging, om met gaauwkeurigheid den zin te bepaalen van dat afge- ` trokken woord. ` ee . d - ; De beste Schryver Je altoos die Бу zichzelven tegenwerpin- gen maakt over ’t geen hy fchryft, die na dezelve luistert, overweegt, en njet voertvaárt met (chryven, дап. та dat hy ze, op een voldoende wyze, heeft beantwoord. . Ое Gemeene : Schryvers vinden geene zwaarigheid in 'ї geen 2у op 't papier brengen; zy zetten hem Letterärbeid voort onder de trooste, volle gelftoejuiching : ík ben сеп Man van Smaak; hun, pen vliegt over her papier, ep Кап bezwaarlyk den toevloed yan. elkander bykans verdringende gedagten volgen. , ‚ .Befchaafde Volken noemen: Smaak , ’t geen zy zich verbeel- den de volmaaktheid hunner Kunften re. zo: elk hoofd. vaor ` hoofd betytelt, met dit woord , het geen ten. weezenlyken eind- paal rekt van hunne bekwaamheden. — Ое hoogmoed aller. Volken, heeft. zich ten zynen voondeele van dit woord bediend’, en diensvolgens toegepast ‚op: alle voorwerpen; ten. einde--2v, тег. ге meer,zekerheids, °t geen niet. met kunne gebruiken ftrookte , of tegen hunne Zeden ftreedt, konden- uitmontteren. —— De Kunftenaars hebben, iņ. den engen amtekring huns gebieds, het voetfpogr der Volkep bereeden г, dewyl ieder zyne meerderheid boven.zyne Mededingers, їй, volle gerustheid wil bezitten, en деп draayboom toefluiten y: op dat niemand kome on hem-bedrpeve, door het betwisten- des aangenomen opperrangs: ~, - NO o» De Verheerlyking op den Berg, door BAPHAEL gefchilderd … de Milon, van PUGET gehouwen, het Stabat,- door: PERGOLESE op nooten gebragt, het tweede Boek van dën Beer, door vig- çiILIUS gedicht, zullen allen even zeer behaagen,-aan Volken, die omtrent dezelfde hoogte van volmaaking: bereikt hebben. … Ki м e й ‚ DE MAN VAN SMAAK. 357 Dooh › gaat hèt'door, dat теп geene Schifdery Кап fchilde. теп, geheel het tegenovergeftelde van den Schiidertrant, door RAPHAËL, in die bqroemde Verheerlyking op den Berg gevolgd, en die, desniettegenftaande , even (Сооп en miís{chien nog vol. maakter zou weezen? Kan men geen Beeld houwen, 't geen pog- meer uitdrukt dan dat van роовт; geen Zangftuk len nog zieltreffender dan het Stabat; geen Dichtwerk fchryven ` nog ftouter en Ќегкег dan de Brand van Troije? — Wat be- tekenen deeze hooggeroemde en vermeende voorbeelden van volmaaktheid? Heeft de Natuur 21: geheel еп al laaten be- vatten еп omfchryven, іп de eerfte trekken van dezelve ge- trokkeo ?' Heeft, zy álle kleuren verleend aan het pénfeet van RAPHAËL? alle baue kragt van -uitdrukking aan den- beitet van PUGET? al het vermogen, om het aandoenlyk hart te treffen ; aan de nooten van PERGOLESE? alle beelden, die haar grootsch en vrolyk gelaat oplevert, aan de Dichtpen van VIRGILIUS? — Zy zyn gelukkig geflaagd. — Dit Паап му: сеп vollen toe, Maar geeft dot grond om te zeggen, ziet daar het-volftreke éénige. Wie deezen trant niet volgt, -Zal nimmer het betove- rende der Fraaije Kunften meester worden? Hoe! die Kunfte- naars hebben niets meer gedaan,” dan ééne houding, op één oogenblik getroffen, en ééne fnaar-van ’t menschlyk hart ge- roerd; zy zyn рейогуеп ; ten vollen bewust dat zy het veel verder zouden hebben kummen brengen: en men zal zich ver, meeten, in hunnen naam „с zeggen, ziet daar de vaste en eeu- wige gedaanteb, die dé Schoonheid , by uitneemenheid , uits maaken ; dat de Natuur verlooren gaa-,:’t geen ’er van over- blyft is ruw, afzigtig, en mismaakt, en de kosten. van doek noch papier waardig. Die navolgingen bebelzen alles volmaakts , en het oorfpranglyke heeft niets:te beduiden. . , Hebbelykheid ts by de meesten de beftendige regel, naar welke zy hunne begrippen van-het Waare en Schoone afmee. ten. De Predikanten, die zich „Mannen van Smaak noemen, - willen veeleer dat men fteeds volge, ?г geen gedaan is, dan letten op 't geen gedaan behoort té worden. == De Kring onzer Vermaaken. wordt vernaauwd door uitfluitende bepaa- lingen, ftreglende voor de traagheid en weinigbeduidenheid der geenen die ze gefteld hebben: єп, паа zeker tydsverloop, js het niet langer gcoorlofd,zich aan te kanten tegen ingekane kerde. vooroordeelen, door деп toegedraagen eerbied van veele ce eerwaardig- geworden. Gezegend een nieuw olk, dat zyne denkbeelden, zyne gevoelens еп vermaaken, naar Zyn zin (chikt! — Gelukkig elk Voedfterling der Natuue те, die, verre verwyderd van de grilligheden en vastfieHingen der Maatfohappyen, de willekeurige en aan kleinigheden ban- gen blyvende beperkingen niet kent, die de brannen des Ver- paaks doen. opdroogen. Ну perd geheel ingenomen -door het М . ae ‘aaa ТОГ =ч „аи 358 DEMAN VAN SMASE. voorw. erger befchouwinge, еп hy levert "e bet beeld van op. Ну gevoelt, hy: pesch hy kent geen regels, volgens welken hy van vreugde moet opfpringen, van vert d fchrejjen , of van verrukking bezwymen. ` H т t t + D + bi LESSEN DER REDE (Een Fragment.) dk € Goden, waarde (Rot, (dus fprak de Rede tot Һаз- эу . ` ’ e LS, Kweekeling ‚) planten den Mensch, by diens ping, de begeerte na Geluk in; еп Фе begeerte. kon in bem niets anders hervoortbrengen , dan eerbied, hoogagting en lief. de tot de Deugd, die, zo wel op Aarde als in den Hemel,de eenige bron is uit welke Gelukzaligheid voortvloeit. De Harts- togten waren тоеп aan myne Wetten onderdanig, еп de Mensch, door my onderfteund , hieldt dezelve in bedwang. Dan TYPHON , het beginzel des Kwaads, tes ftraffe over zy. nen oed, van den Olympus gebannen, daalde neder op aarde. Ну verfcheen, еп onmiddelyk fleepten de losgelaate Driften, even als een inbreekende vloed, de Stervelingen me- de, en de Zedelyke Wereld fcheen ten verderve gedoemd. 