Handboek der verloskunde ...
N°. 99. en in horckel’s Archiv fiir die thierische Chemie. I. Stück. osiander's Annalen etc . 2 Bdcs. isces Stück. C. H. DZONDI , Untersuchung des liquor amnii , des liquor ailantoidis und des Hams von neu ge boren en Kalbern in geulen ’s Journal jïir Chemie . 2. B. 4. Heft. 1806, Pög. 657. joh. FR. JOHN, Chemische Tabellen des Thierreichs » Berlin, 1814. HALLER CU DANZ , t. a. pl. ï 77 - §. 160. Tot de deelen , die de vrucht omgeven , behoort in de laatfte maanden ook de witte zeepachtige fmeer , waarmede de vrucht dikwijls geheel of ten deele bedekt is , welke men het fmegma of de vrucht Jlijm ( ver - nix caseosa ) noemt , en die waarfchijnelijk het voort- brengfel is van de werkzaamheid van de huid der vrucht en ecne daardoor verwekte ontleding van het vruchtwater. Gewoonlijk vindt men deze ftof het meest ter plaatfe van de buiging der ledematen, de okfelholten , de liesftreken , en bij de dwarfe liggingen des kinds het meest op de naar boven gekeerde zijde van hetzelve. — Deze vet- of kaasachtige ftof kan , zoowel in den gezonden als in den zieken toedand van de moeder of van het kind ontbreken , en (ove « rigens in zeer vcrfchillende hoedanigheid en hoeveel- heid) voorhanden zijn. j. j. SCHULZ , de ortu et usu caseosae vernicis . Helmst. 1788. osiander/s Annalen , isten Bandes. 2. St. stein, Annalen etc . 2. Heft. JOHN'S Chemische Tabellen des Thierreichs , etc. II. Van de mcnfchelijke vrucht. §. 161. Omtrent de derde week, na de bevruchting, wordt de kiem het eerst in de vliezen zigtbaar. Zij heeft ongeveer de grootte van eene mier, is nog geheel zonder gedaante, en bedaat uit twee witkleurige, ge- leiachtige blaasjes, waarvan het grootde, dat de romp moet worden, met zijn fpitfe einde aan een dunnen deel (de naveldreng) vastgehecht is, het kleinde I. D. ~ M - i78 - echter , dat het hoofd moet worden , vrij in het lamsvocht hangt. (*) §• 162. In de tweede maand is de kiem of vrucht reeds zoo groot als eene bije, en vele van hare deelen zijn reeds veel duidelijker kenbaar. Aan het hoofd begint nu de vorming van de oogen , die als zwarte punten door de dunne oogleden heen fchijnen ; de vorming van den mond (waaruit de tong dikwijls hangt), en van de neusgaten en de openingen der ooren ; en aan den tronk de vorming van de vingerlooze en (lompe lede- maten en van de teeldeelen die nog niet onderfcheiden kunnen worden. Men kan reeds (en op het einde van deze maand reeds vrij duidelijk) iets van de her- fencn , van het ruggemerg , van de kraakbeenige be- ginfelen der beenderen , van het hart , van de longen en van de meeste overige ingewanden van het onderlijf (en wel gedeeltelijk de darmen in de navel(lrcng) be- fpeuren , gelijk men in liet midden des ligchaams ook reeds eene roodkleurige vloeiftof waarneemt, (f) §. 163. In de derde maand is de vrucht omtrent twee en een half duim lang , het hoofd is aan het voorhoofd (*) Men vergelijke hier s. th. Soemmering's hones embryonwn . Francf. a. M. 1799. fol. PI. I. afb. I. — In dit belangrijk werk vindt men alle fchrijvers, die zich op dit gedeelte der natuurleer van den mensch hebben toegclegd , aangehaald. ("t) HUNTER , onaloinia uteri etc . Tab. 33. fig. 5. SOEMMERING, l. C. fig. 2 — 6. Vergelijk ook DANZ, Zerg- liederkunde , Th. I. p. 139* §• 3 9* cn van achteren reeds gewelfd , het gelaat heeft een geheel rimpelig voorkomen ; aan de ledematen ziet men kleine ronde vingers , en zelfs het begin der na- gels. Het vleesch , dat thans begint gevormd te wor- den , is zoo doorfchijnend , dat de ribben der gewelfde borst er duidelijk doorfchijnen ; de darmen liggen in de buikholte, doch het onderlijf is ter plaatfe , waar het met de navelftreng is verbonden , zoo zeer uitpui- lend , dat het eene navelbreuk ( 'hernia umbilicalis ) vormt, die eerst later verdwijnt. De tceldeelen zijn uitpuilend , en de kittelaar kan gemakkelijk met de roede verward worden. Op fommige plaatfen kan men reeds beenpunten waarnemen, (*) §• 164. In de vierde maand ziet men alle deelen duidelijker met uitzondering van de nagels; ook wordt de on- gelijke verhouding tusfehen het hoofd en den romp nu eenigzins verminderd. De plaats der inplanting van de navelftreng aan den onderbuik is zeer nabij de teeldeelen , die nu beter kunnen onderfcheiden worden, (f) (*) SOEMMERING, 1. C. p. 7. fig. 7-IO. DANZ , p. 141. §.40. HALLER, Elementa Physiologiae. Tom. VIII. p. 371. CARUS , Gynaekologie . Th. II. §. 685— 6pp. Tab. II. Ag. 1-4. (f) Soemmering's fig. 1 1- 1 6. vertoonen de trapsgewijze en fnelle voortgang der vrucht in deze maand; het indi- vidueel verfchil van ligchaam , gedaante, gelaatstrekkenen kunne is reeds kenbaar* M 2 •— i8o — $- ^65- In de vijfde maand begint de vrucht , die omtrent acht duim lang is, ook beweging zijner uitwendige fpieren te openbaren ; de huid wordt met fijne witte haren ( r lanugo ) bedekt, die evenwel later weder uit- vallen, en onder de huid wordt eenig vet gevormd. Dc navel is nog zeer nabij aan de teeldeelen , waaraan nu ook uitwendig de balzak of de fchaamlippen dui- delijker gevormd worden. (*) §. 1 66. In de zesde maand verliest de vrucht , die nu van negen tot twaalf duim lengte heeft, dén en drie vierde pond weegt (en een frisfeher en rooder aanzien heeft), eenigzins het rimpelige voorkomen , en wordt meer algemeen geëvenredigd ; de nagels worden nu duide- lijker , en de haren op het hoofd eenigzins donkerder. Het oogappelvlies wordt geopend. De beweging der vrucht, hoe zwak die ook wezen moge, wordt even- wel van nu af door dc moeder waargenomen. Wordt een kind in dezen leeftijd geboren , dan is de adem- haling en het fchreijen en Hikken moeijelijk , en het fterft na eenige uren. (f) $• 167. In de zevende maand neemt de hoeveelheid van het vet onder de huid toe, zoodat de laatfte nog minder gerimpeld is. De vrucht is omtrent veertien of vijftien (*) SOEMMERING, 1. C. fig. 17, 1 8, Cn ip. HUNTER, Tab. 25, 27, 28, 32. fig. i en 2. maller en danz, 1. c. Ct) HUNTER, Tab. 23. 25. DANZ, 1. C. p. I48. §. 42. duim lang , twee en drie kwart pond zwaar; liet hoofd vormt nu bijna een derde deel van het ganfche lig- chaam , het neemt echter voornamelijk in dikte toe. De ballen beginnen uit de buikholte te zakken. De bewegingen der vrucht worden menigvuldiger , fterker en door de zwangere vrouw beter waargenomen. Wordt de vrucht nu geboren , dan is zij levend , doch zij leeft niet lang. §. 16S. In de achtfte maand, en in den aanvang van de negende , weegt de vrucht vier of vijf pond , de even- redigheid der deelen van het kleine ligchaam neemt nu altijd nog toe , doch de voeten zijn nog zeer ma- ger; de huid ziet er zeer rood uit, de nagels bezitten de vcreischte vastheid nog niet; de zeer roode balzak is nog zeer weinig gerimpeld, en dikwijls bevat hij nog maar éénen bal. De randen van de beenderen des hoofds zijn nog wat van één verwijderd, en worden gemakkelijk verre over elkander gefchoven, en ter plaatfe waar de hoeken der randen (aan de naden) elkander moeten naderen , vindt men nog vrij groote openingen , die alleen door de huid zijn gefloten en fontanellen genoemd worden. Die , welke tusfehen het voorhoofd en de wandbeenderen ligt (ter plaatfe waar de voorhoof ds- , kroon - , en pijlnaad te zamen komen) noemt men de groote of vierhoekige fontanel (Jont. anterior ); die, welke tusfehen de wandbeende- ren en het achterhoofdsbeen gevonden wordt , de kleine of driehoekige fontanel {font . posterior ): in deze vloeijen de pijlnaad en de winkel* of lambda-naad in een. Als eene vrucht in dit tijdftip geboren wordt, — 1 82 — dan kan men haar met groote omzigtigheid in het leven behouden. (*) §. 169. In de laatfte helft van de negende maand begint het kind geheel rijp te worden , en in de tiende maand is het rijp. Het weegt alsdan omtrent zeven pond , en is omftreeks negentien tot twintig duim lang (f) Om de grootte van het reeds geheel behaarde hoofd te leeren kennen, neemt men vier afmetingen van hetzelve aan, wier verhouding evenwel door de verlosfmg kan veranderd worden: a') van het wandbeen over het oor der eene zijde, tot op dezelfde plaats der andere zijde, gelijklijnig met de dwarfchc as van het hoofd des kinds), de kleine of dwarfchc afmeting, welkers lengte drie en een kwart tot drie en een half duim is; b) de loodregte afmeting of middellijn, van het midden des fchedels tot aan het achterhoofdsgat (gelijklijnig met de loodlijnige as van het hoofd) , eveneens drie en een kwart tot drie en een half duim ; c) van den neus* (*) Zoodanige vrucht in het leven blijvende, heeft eene moeijclijke ademhaling, zwakke flem , houdt de oogen meest gefloten, flanpt bijna aanhoudend, en wel bijna zoo lang als dezelve rog in den fchoot zijner moeder had be- hooren te blijven; zij zuigt zeer moeijelijk, en het kin- derlijk gedeelte der navelflreng valt later af, dan bij vol- dragene kinderen, soemmering, 1. c. PI. UI. danz, 1. c. P- 151* §• 33- haller, 1 c. p. 372. (j) Pij onderfcheidene fchrijvers vindt men voorbeel- den van vruchten van tien, twaalf, vijftien, ja van twee en twintig en een half pond. Zie siebold’s Lucina , IV. B. I. Sc. S. 77, — iS3 — wortel tot de plaats van de achtcrlte fontanel , de regte , groot e of middenfte afmeting , welkers lengte vier en een kwart tot vier en een half duim is ; d) van de kin tot het bovenfte gedeelte van het achterhoofds* been (evenwijdig met de lengteaas van het kinds- hoofd), de fchuinfche , grootfie afmeting , vier en drie kwart tot vijf duim lang. De achterjie fontanel is bijna geheel verdwenen , en de voorjie zoodanig vergroeid, dat men haar met de toppen van twee vingeren kan bedekken : de beenderen des hoofds kun- nen niet meer zoo gemakkelijk als in de vorige maan- den (§. 168) over elkander worden gefchoven. — ■ Volgens de opgave van Engelfche verloskundigen, * zou de omvang van het hoofd van eene mannelijke vrucht een achtëntwintigffce of een dertigfte gedeelte grooter zijn , dan die van eene vrouwelijke (*). De breedte der fchouders bedraagt vier en een half, die van den fluit omtrent vier duim. Door het onder de (*) Over het verfchil van den omvang des hoofds bij pasgeborene kinderen van het mannelijke of vrouwelijke gedacht , handelt m. reever, in the London medical \ repository. 1825. Julij, p. 72. — Clarke vond bij zestig kinderen dat de gemiddelde omvang bij mannelijke en vrouwelijke kinderen dond als veertien tot dertien en vijf aclnfte (Engelfche) duimen, t.a.pl. Prof. henne deelt den uitflag van zijne meting bij honderd dertig kinderen mede, waaruit insgelijks blijkt dat jongens grootere hoofden heb- ben dan meisjes. Zie von siebold's Journal fiir Ge - hurts'll . u. s. tv. VIII. B. 1. S. 222. moll en eldik's f Tijdschrift enz. V. Jaarg. bl. 5)3. VII. Jaarg. 6. St. bl. 571. van ELDIK in zijne verloskundige verhandelingen , II. St. bl. 286 volgg. — 184 — * huid liggende korrelachtige vet is nu alles meer rond en meer geevenrcd:gd. De nagels bezitten de vcreischte hardheid en puilen uit. De borsten zijn uitpuilend, en bevatten bij mannelijke en vrouwelijke vruchten dikwerf eene melkachtige vloeiftof. De ballen zijn nu in den balzak , die merkelijk meer gerimpeld , doch niet meer zoo rood is , afgedaald , en bij vrouwelijke vruchten is de ftreek der teeldeelen en de aaneengeflotene buitenfte fchaamlippen zeer uit- puilend. Dr. Joseph CLARCKE , in de Philosophical 'Transactions. Vol. LXXVI. BURNS, Principles of midwifery etc. Chap. 5. BURNS, Grundsatze dtr c. u. a. d. Engl . von KoLPlN. Stettin, 1820. 8. p. 31, §. 170. De tigging 0*^0 des kinds , die in de vroegere tijdperken der zwangerheid , wel is waar onbepaald , doch altijd met het hoofd benedenwaarts, en dus bij den opgerigten Hand der zwangere vrouw naar den mond der baarmoeder was gerigt , en in de zevende maand reeds aldus kon worden waargenomen , is zonder om* kanteling (culbutc') , in den laatllen tijd gewoonlijk als volgt : het hoofd is naar beneden , liet achterhoofd , de nek en de ri g naar voren en naar de linkerzijde , en de hielen zijn, in den bodem der baarmoeder, meer naar de regterzijde gerigt. De afwijkingen hiervan worden in het leerfluk van de vcrlosfing opgegeven. Als er tweelingen zijn, heeft de eerde vrucht meestal dc opgcgcvcnc, doch de andere ccnc juist tegenover- 0 gefielde ligging; dikwijls is evenwel hunne ligging geheel ande s. (*) j. ONYMUS , de naturali foetus in utero materno situ. L. B. 1743. BUECHNER , de genuini foetus in utero situ naturali. Hal. 1758. C. F. REHFELD , de situ foetus in utero materno . Gry* phisw. 1770. GEHLER 9 Progr, de situ foetus in utero, Lipsiae , 1791* *■* gehler/s kleine Schriften, 2ter Theil. S. 358. §• 1 71- De houding ( habitus ) van het kind in de baarmoe- der is zoodanig ingerigt, dat het zoo weinig ruimte inneme , als mogelijk is. Het hoofd is tegen de borst gebogen , de voorarmen zijn of tegen de voeten uitgeflrekt , of zij liggen met gevouwen handen tegen het hoofd , of kruifen elkander op de borst. De dijen zijn (*) Voorheen meende men dat de vrucht in de baar- moeder eene zittende houding had, en zich omdreeks de zevende maand omkantelde ( culhute ). Dan daar de vrucht in de eerde maanden in veel water bevat wordt, het zwaar- tepunt boven de naveldreng is , moet zij noodwendig met het hoofd naar beneden zakken, hetwelk naderhand door de grootere omvang der vrucht en de naar evenredigheid verminderde hoeveelheid water minder mogelijk is. Bij het ontleedkundig onderzoek in de eerde maanden vindt men ook verre de meeste vruchten met het hoofd benedenwaarts. Dit neemt echter niet weg dat de vrucht door verfchillende bijzondere omdandigheden eene ongewone ligging aanneme. Zie BAUDELOCQUE, I. Deel. §. 238 — 240. 5. edit. p. 223. seqq. duges in de Tlevue medicale ou Journal de cünique de V Hotel Dien* Paris, 1826. Mars, tegen den huik opgetrokken, en de bcenen meestal tegen de dijen geplaatst, of ook over elkander ge- kruist. HARVEY, exercitationer, etc. p. A. BOEHMER resp. MADAI , anatome ovi tuvmani foecun- dati etc . Halae, 1763. ROEDERER, de foetu perfecto etc. WRISBERG , Descriptie anat. embryonis. FR. AUG. WALTER, cinnotat . ocademiccie. etc. AUTENRiETil , supplement a ad historiam cmbjyonis human i Tubingae, 1797. 4. rR. MECKEL , Abhandlungen aus der menschliclien und vergis ichenden Anatomie und Physiologic. Halle, 1806. S. 227. fgd. osiander’s Ilebammenbuch etc. j. F. MECKEL, Ilandb. der menschlichen Anatomie , 4 13. Geschichte der Foetus. Ilalle, 1820. 8. Alsmede de werken van smellie , albinus , Johnson , HUNTER en DENMAN. III. Van cenige eigen dommel ijk he de n der menfchelijke yrucht in het bijzonder. §. 172. Deze eigcndomnielijkhedcn , waartoe eigenlijk reeds alles, wat tot hiertoe over de vrucht gezegd is, ge- rekend kan worden, zijn, naar dc verfchillende trappen van ontwikkeling, die de kiem in zeker opzigt moet doorloopen , zeer menigvuldig ; doch zij verdwijnen vroeger of later na de geboorte. §• 1 73* Dc levens verfchijnfelen van de ongeborene vrucht zijn gering in getal en omvang; alle hare levensbewegin* gen, in zoo verre zij als tegenwerking tegen uitwen- dige invloeden moeten befchouwd worden , worden alleen door de warmte, het bloed en het lamsvocht voort gebragt, De werkzaamheid van zeer vele gewig- tige deelen des ligchaams is of geheel fluimerend, of zij openbaart zich nog op eene geheel eigenaardige wrjze. (*) §• I74» De voeding der vrucht fchijnt , om vele redenen , in de verfchillende tijdperken der zwangerheid , ook op eene verfchillende wijze plaats te hebben ; en wel in den beginne door de vloeidof van het navelblaasje , en later door de vochten der moeder, in het baar- moederb'jk gedeelte des moederkoeks uitgeflort , en door het lamsvocht, te gefchieden. §. *75* De overgang der vloeidof van het navelblaasje in het ligchaam der vrucht , wordt op zeer verfchillende wijzen verklaard. De fappen der moeder , door de lijnde vaattakjes van het vruchtgedeelte van den moe- derkoek op eene nog onbekende wijze opgenomen , * komen in de navelader , van daar in de holle ader , en uit deze in het hart van de vrucht. Van het hart wordt het bloed door alle deelen des ligchaams ver- fpreid , de voedende bedanddeelen daarvan tot de vorming en den wasdom der vrucht gebezigd , en het overige , door de navelflagaderen , in den moederkoek Daar de vrucht zich , nadat de hand in de baar* moeder gebragt is , terug trekt , fchijnt het gevoel bij dezelve reeds werkzaam te zijn. 1 88 teruggevoerd , om aldaar weder veranderd en ver- nieuwd te worden. — Het lamsvocht komt door de opllorping der huid, en, (bijaldien het door den mond naar binnen dringt) ook door het darmkanaal in het ligchaam. F. LOBSTEIN , t. a. pl. Dr. OKEN, in de Salzb. med-chir. Zeitung , 1805. t. 3. pl. A .brill , de humore lacteo in placenta Humana. Gron. 1768. 4. dLtay , Essai etc. p. 52. ii. VAN DEN bosch , de lupiore amnii. Ultraj. 1792. 4. * De proeven van williams „ omtrent den overgang van het bloed der moeder tot de vrucht” zijn van een bij- zonder aanbelang. Zie froriep’s Natisen aas dun Geblete der Natur- und JleilL'. Np. 290. S. 52. §• I76. Wegens de vernieuwing des blocds door de navcl- vaten en de vaten des moederkoeks , behoeft het bloed der vrucht de longen niet te doorflroomen , waarin naderhand de verandering van het bloed plaats heeft. De kleine bloedsomloop fluiinert derhalve bijna geheel en Hechts de groote wordt regelmatig volbragt. De deelen , welke dezen bloedsomloop, die der vrucht bijzonder eigen is, (§. 157.) bevorderen, zijn: het eironde gat (foramen ovale') in het tusfehenfehot van de beide boezems van het hart , hetwelk eerst met liet einde der zwangerheid gefloten wordt door een klapvlies , dat na de geboorte met dit tusfehenfehot zamengroeit ; het klapvlies van de holle ader (val- val a Eustachii) , dat op het einde van het vruclit- lcvcn verdwijnt ; en de buis van botal (ductus arteriosus Boialli ) , die de groote flagadcr met de t longflagader verbindt, en na de geboorte in een digten band overgaar; en eindelijk de reeds genoemde ader* lijke buis ( ' ductus venosin A rant if). §• 177- Het hart (dat in het bebroede vogelei zeer vroeg als kloppend punt gezien wordt) is bij de vrucht in evenredigheid zeef groot; doch de voorde kamer van het hart is in dc eerde maanden nog niet gevormd. De long is bruinachtig van kleur, klein, digt, zonder lucht, foortelijk zwaarder dan het water, en hare bloedvaten zijn weinig uitgezet. De luchtpijp is naauw, en met flijm en lamsvocht gevuld. De her - [enen hebben , met betrekking tot de overige deelen , eene vrij aanmerkelijke grootte; zij zijn echter weeker dan bij volwasfenen , en bedaan bijna alleen uit de graauwe zelfdandigheïd. §• 178. De helderroode , voor de vrucht zeer belangrijke lever , is. bij eene nog jonge vrucht buitengemeen groot, naar boven gedrongen, en vult de beide zijden van de buikholte; zij ontvangt haar bloed onmiddellijk uit de navelader (§. 157.) in groote hoeveelheid. De galblaas is klein , en bevat eerst op het einde der zwangerheid eene zachte, hruinkleurige gal, die nog de gewone fcherpte mist. Wegens de bijzondere wiize, waarop de vrucht wordt gevoed (§. 174.), is de maag naauw , klein , rond , en met eene geel- kleurige vloeidof gevuld. In het darmkanaal kan men eerst op het einde der zwangerheid het klap- vlies van EAUHiNus, en het onderfcheid tusfehen de dikke en dunne darmen bemerken ; het worm wijze aanhangfel is echter reeds vroeger voorhanden. In het darmkanaal vindt men eene lijmachtige , gedachtig groene vlocidof , zonder reuk , van een bitteren irnaak, die allengskens dikker en in den laafden tijd der zwangerheid zwartachtig wordt , pekflof (wc* conium ) genoemd, over wier ontdaan men liet nog niet geheel eens is. — Onder de beenderen is Hechts het rotsachtig gedeelte des flaapbeens , dat het zintuig des gehoors bevat , volkomen gevormd. $• *79* Er zijn nog eenige werktuigen aanwezig , wier bedemming men niet naauwkeurig kan bepalen , die echter alleen voor de ongeborene vrucht fchijnen te dienen , dewijl zij na de geboorte afnemen of verdwij- nen. Daartoe behoort : a) de borstklier (glandula thymus ), een langwerpig, roodachtig wit ligchaam , dat met ccne weiachtige vloeidof opgevuld is ; b ) de Schildklier (gland ul a thyreoïdea') , die zoo groot is , dat zij dikwijls eene krop fchijnt te vormen , en bui- tengewoon vele vaten ontvangt; c) de bijnieren C glandulae s . capsulac suprarcnalcs) , die in het eerde tijdperk des levens de meeste betrekkelijke grootte hebben ; d") het dunne , zeer tcederc oogappel- vlies (inembrana pupil laris') , hetwelk flechts op het midden der zwangerheid zigtbaar is , cn met het einde daarvan ($. 266.) weder verdwijnt. (*) (*) Men raadplege over de verrigting dezer dcelen (behalve de door den fchrijver vermelde gefchriften) sin* CH. LUCAE, anatomische Bemerhmgen ueber .Diverticula can Darmkancil und iiher die IfÖhlen des "Thymus, Nürnb. 1813. 4. Dezelfde, anat. Unters . der Thymus in Mcn- 9chen und Thieren . Franckf. a. M. 1810 en 1811. 4. CHR. JAC. TREW , de cliff erentiis liominis iiati et non nail, Altdorf, 173 6. a. B. koelpin , de foetus et cidulli differentia, Gryph. 1764. ant. et fr. roesslinn, (ƒ retires') de cliff erentiis inter foetum et adultum . Argent. 1783. WRISBERG , descj'iptio anatomica embiyonis. j, c. danz , Grundriss etc. AUTENRiETH , supplementa ad historiam embryonis hu~ mani. j. c. F. SENF , de incremento os shim foetus» Halae 1801. 4, c. F. schuetz praes. autenrieth, Diss. sistens expert - menia circa color em foetus et sanguinem ipsius. Tub, 1799. 8. TH. KESTNER , Diss . de nexu matris cum embryone • Goett. 1802. 4* H. s. HYMANS , de hepatis in embryone magnit, causa ej us- que functione in foetu. Dordr. 1821. 4. A. F. HECKER, ueber die Verriglungen der kleinsten Schlag- adem etc. der Schilddriise und Brustdriise j des JMilzes , der Nebennieren und der JSfachgeburt. Erfurt, 1790. 8. C. gruner , de usu glandulae Thymi etc . Jena, 1792. 4. j. F. ACKERMANN, progr. de corporis thymici vera f unc- tion e. Heidelb. 1814. 4. J. C. a. mayer, cle secundaria quadam glandulae thyreoideae utilitate . Francof. a. V, 1785. 4. j. C. LODER, progr. examen Jiypotheseos de glandulae thyreoideae usu . Jena, 1797* 4* J* A* SCHMIDT* MÜLLER, liber die Ausfiihrungsgange der Schilddriise , Sendschreiben an Soemmering. Landsh. 1804, 8. ad. MAAS, de glandula thyreoidea etc. Würzb. 1 8 10. 8. j. F. ACKERMANN, de corporis thyreoideae vera functioned Heidelb. 1811. 4. J. C. a. mayer, de glandulis supra renalibus. Francof. a. V. 1784. N. riegels, de usu glan- dulae suprarencdis etc * Kopenh, 1790, 4. hedrnus» 192 — J. D. HERHOLD , physiologic he l ntersuehungen iiber (his Lehen , be sunders des monschlicken luelus etc. Kopen- hagen , 1803. LOBSTEIN, t. a. pi. f. MECKEL , Abhandl. aus der rnenschl. und vergl. Anat. t. a. pi. en in zijne Be Ur age zur verglcichen den Ana- tomie. I Bdes. Ites Heft. S. 57 fgde. J. D0ELL1NGER , Beitrage zur Bntu'iclclungsgeschichle des rnenschl ichan Gehirns . Frankf. a. M. 1814. fol. FR. FRIED. TIEDEMANN, Anatomie und B ildun gsgeschichte des Gehirns im foetus des Menschen. Nurnb. 1816. 4. met platen. ■ W. VROLIK , Oratio de foetu humano animalium minus pc rfec to rum formas ref create. Groil. 1829. tractatus de glandula thyreoldea etc. Viennac, 1822. 8. K. F. HEUSINGER, ueber die Bau und die Kerr 'whtungen der Milz. Eisen. 1817. 8. f. gehliiaus , ueber den Nutzen der Milz. Bamb. 1 818. 8. tiedeman pn gmelin , J ersuche iiber die J he ge auf welchcn substanzen aus 4 deni j\Icigen ins Blut ge hingen , ueber Milz etc. I Ieidclb # 1820. — Over de voeding zie men ook j. f. mueller, diss. sislens etc. ovi , nutrilionis etc. historiam. Jena, 1780. in SCHLEGEl’s sylloge. J. ll. VOGEL, Comment, qua foetuni in uiero non liquore amnii sed sanguine etc. nutriri oaten - ditur. Gött. 1761. 4. B. N. G. SCHREGER , de functione placentae utennae ad SOEMMERING, epist. Erl. 1799. 8. Alle de door deze en andere fchrijvers opgcgevenc theorieu en verklaringen om trein de voeding en verrigting van fom- mige deelen der vrucht , lecren ons wel hoe die kon plaats hebben, maar niet hoe die wezenlijk gefchiedt. J93 TV. Van de misvormingen van het d cn van de vrucht. §. 180. Ligchamen , welke zich uit de teeldeelen ontlasten of daarin gevonden worden , die men als misvormingen van het ganfche ei befchouwen moet, en waarin men zelfs geen fpoor van de vrucht meer vindt, noemt men zuigers (molae) . Elke zuiger is een ontaard ei, dat na de bevruchting in de baarmoeder is gekomen ; te onregte brengt men die ligchamen (c one rem enten) tot de zuigers, welke zonder bevruchting in de baar* moeder gevormd en opgefloten zijn. §, 1 8 1. Als foorten der zuigers onderfcheidt men den bloe- digen ( mola cruenta ) , den waterbevattenden (mola a quo s a') , den lucht bevattenden ( mola ventosa') , naardat de vliezen van het ei met bloed , water of lucht gevuld zijn; den tros- of blaasachtigen ( mola botryoides , vesicularis , racemosa ) , als de moederkoek in waterblaasjes ( hydatides ) veranderd is ; den vleeschachtigen en peesachtigen ( mola car - msa et tendinosa ) , als de met de baarmoeder ver- bondene vliezen van het ei in vleeschklompen over- gaan , of een peesachtigen aard aannemen; den kalk* achtigen ( mola calcarea ) , als er zich eene kalkaardige (lof in en aan de eivliezen vastzet, en den zamen- geftelden (jnola dissimilaris') , als er zeer verfchil- lende , van elkander afwijkende zelfftandigheden te gelijk , als haren , vliezen , kleine beenderen , vleesch- I. D. N — 194 — achtige, peesachtige of kalkaardige en dergelijke dee- len zich in de plaats van het ei vertoohen. (•) j. B. DE LAMZWEKRDE , Hist, nat. molarum uteti. L. B. 1 686. cum. fig. 8. HAUKOPF , Diss. de mola etc. Goett. 1764. BÜECHNER , ])iss . gene ratio molarum ex principiis novis dechtcta. Ilnlae, 1769. BAUMFR, Progr. de pl ac ent arum uterinarum in rr.olas cesi c arias mutatione . Gicss. 1776. stark's, Archiv etc. 4ten Band. 1. St. S. 110. fg. OSIANDLR’s Hebammenbuch. S. 303. A. F. G. ZECHIN « Diss. de molarum con forma tione. Goett. 1818. 8. §. IÜ2. Wanneer door nog niet genoeg bekende oorzaken de voeding en de vrije ontwikkeling der vrucht ver- hinderd worden , (waarover welligt doelmatige proeven op dieren en waarnemingen op buideldieren, kanguru’s enz. nadere ophelderingen zullen kunnen verfchafien) en de vrucht als het ware op een der lagere trappen * van ontwikkeling (§. 172. ) (laan blijft, dan ontdaan er afwijkingen van den gewonen vorm , die men ge- woonlijk ziekten der eerjlc vorming ( yitia pritnac confortnalioTiis') noemt. §• 183. Wanneer zulk een gebrek der vorming uitwendig zeer duidelijk is, zoodat de gedaante van het ligchaam der (*) (*) Onderfcheidene foorten van zuigers vindt men af- gebeeld bij haller, Elem. physiol. Tom. VIII. p. 231. HALLER , de moïisl/is in, Opusc. min. Lnus. 1762 — 1768. 4. 4 Tom. III. — R eisen , ’Thesaurus etc, pl, V. afb. 5, Cu Oh'c’rvnt. 27. fig. 24. * vrucht buitengewoon is veranderd (hetwelk echter zeld- zaam het geval is), dan noemt men dit wanftaltigheid (conformatio monstrosa ) of misgeboorte , monster ; (monstrum'). Somtijds heeft b.v. eene vrucht eendubbeld hoofd , een dubbeld lijf, of meer armen en voeten dan het behoort (monstra per excessum) ; of er ontbreken gewigtige deelen aan de vrucht, b.v. het hoofd ont- breekt geheel of gedeeltelijk , de ledematen of de borst en hare ingewanden zijn gebrekkig (monstra per de- fectum) , of er zijn twee of drie vruchten met elkan- der zamengegroeid , hetwelk op verfchillende wijze of on verfchillende plaatfen des ligchaams kan ge- beuren. (*) (f) (*) Het is voor den verloskundige van het grootfle belang , met de meest voorkomende wanftaltigheden bekend te zijn, en dezelve deeds voor den geest te hebben; wane offehoon zij ook dikwijls geenen invloed op den gang der verlosfing hebben (zoo als bij voorbeeld de acephali) , zoo behoort echter de verloskundige dezelve te kennen , dewijl hij ze anders gemakkelijk voor andere deelen (bij voorbeeld voor de voorliggende moederkoek) zoude kunnen houden, en daardoor aanwijzingen zouden kunnen opvol- gen , die voor de vrouw nadeelig konden zijn. De oorzaken der verkeerde vorming der vrucht liggen nog geheel in het duister, zelfs weten wij niet of zij al- leen bedaan (zoo als froriep §. 182 zegt) in eene ver- hindering van den vrijen wasdom, dan of derzelver grond reeds gelegd wordt op het oogenblik der eerde wording. HALLER , Üpusc . min. III. cap. IX. p. 17. sq. 152. sq. TREviRANus , Biologie. Th. III. p. 443 — 459. — Alhoe- wel de natuur in het vormen van monsters in het alge- meen geen vasten regelmaat fchijnt te houden, moeten wij ons echter tevens verwonderen over de overeenkomst N 2 — 196 — E. ELBEN, de ae neep /tails , s. monstris cor de cnrentUwt. Met 22 pi. Derlin, 1821. gr. 4to. K. w. fd. SCHLEGEL, Diss. de aencephalorum lux tori a et origine . Berl. 1 8 1 2* 4. F. TIEDEMANn’s Anatomie der kop/losen Missgeburten. M. G. K. Landsh. 1813. fol. G. SANDÏF0RT , Ontleedkundige beschrijving van tree a hersenlooze misgeboorten , in de genees* , heel-, verlos- , schei - en natuurkundige verhandelingen der eerste klassA van het Koninkl . Nederl. Iaat. 1. Aflev. met 4 pl. G. SANDIFORT , Ontl. beschr . enz. over twee hooj deloozc misgeboorten ; aan ge h. werk. 3 Aflev. met II pl. G. VROLIK , over de zonderlinge misvorming eener vrucht enz., aangeh. werk. 2. Aflev. met 5 pl. die fomwijlen bij dezelve plaats heeft. Dus is bij voor- beeld het gefpleten gehemelte meest altijd vereenigd met eenc gefpletene bovenlip, en zelfs zijn deze meest altijd gepaard met een meerder getal vingeren en eene dubbelde baarmoeder. Cf) „ Tot de door froriep het laatst genoemde foort ,, van misvormingen behooren de gevallen, waarin men ,, eene of meer vruchten geheel en al in de buikholte of ,, door de huid van eene andere vrucht ingefloten vindt. ,, Men noemt dit monsterachtige insluiting ( inclusio mom „ strosa.j De ingeflotene vrucht is altijd flechts zeer ,, onvolkomen en onregelmatig gevormd , -doch de influi- „ teude meestal overigens welgemaakt. Zie a. capadoce , ,, de foetu intra foetum. Diss. inaug. Leid. 1818. 8. — ,, JMemoirc sur la monstruosité par inclusion , par le Dr. ,, OLLiviER (d’ angers); getrokken uit de Archives gé- ,, néraies de medicine” — Deze aanteekening is van VAN ERPECUM. — ip 7 — §. 184. Tot de gebreken der vorming behooren ook de dikwijls voorkomende wanftaltigheden van bijzondere leden en deelen ( ' fabrica aliena et situs mutatus ) , b. v. elke fcheiding van zulke deelen , die eigenlijk zamenhangend zijn moesten : als de fplijting der lip« pen en van liet gehemelte , de gefpletene ruggegraat , met vereenigde fchaambeenderen , met de gevolgen daarvan , * enz. ; elke vereeniging van deelen , die in den regelmatigen toefland gefcheiden zijn moesten: als de zamengroeijing der oogleden, der openingen van den neus , van den mond , van de ooren , van den aars, enz.; ophoopingen van water in onderfcheidene bolligheden van het ligchaam, eene fterke kromming van de ruggegraat en van de ledematen, horrelvoeten, enz. ; als ook de aangeborene huidziekten en het bleinachtig uitdag ( pemphigus neonatorum') , enz. * G. VROLIK , Memoires sur quelques sujets intéressants , tV anatomie et de physio logie , traduits du Hollandais , par M. Fallot, avec 13 pL Amst. 1822. 4. Dezelfde , Verhandelingen over het huitenliggen der blaas enz , , in Verli . van het K. A7. Instituut . 2. aflev. j. ïl ELüyskens , IVaarneming over eene ongemeene pvanstaltigheid aan de vingers van beide de handen , in de aangehaalde Verli . van het Kon . Ned, Instituut. ilte aflev. p. LASSUS, Heelkundige Ziektekunde . Amst. 1827. 3 St. vert, door a. van erpecllm, die aldaar zeer goed over het aangeboren blaasgebrek handelt. §• 18 5. De wangeftalten en meer andere misvormingen , ver- anderen en belemmeren den voortgang der vcrlosfing , of maken de herkenning daarvan mocijelijk , zeer vele misvormingen echter, vooral die, welke dikwijls in het inwendige des ligchaams plaats hebben , als er bij ▼oorbeeld ingewanden aan de eene zijde liggen , die eigenlijk aan de andere zijde moesten liggen , en de wanftaltigheden der huid (de zoogenaamde moeder- vlekken, uitwasfen, enz.) hebben gewoonlijk op den gang der verlosfing niet den minden invloed. §. 186. Dat overigens fommige gebreken van den vorm , door eene zekere aandoening van de verbeeldingskracht ( het verzien) der zwangere vrouw , kunnen veroorzaakt worden, gelijk men gemeend heeft en ten decle nog meent , moet men , bij een onbevangen en bedaard onderzoek , met regt in twijfel trekken. (*) (*) Offchoon hec vooral bij vrouwen niet geraden is de misvormingen der vrucht aan verbeelding toe te fchrijven, en het ook geenzins waarfchijnlijk is, dat deze alleen de oorzaak derzelve is, dewijl ook bij de dieren, zelfs bij hen, die uit een ei geboren worden, misgeboorten plaats hebben, zoo pleiten echter de getuigenissen van be- roemde fchrijvers voor dit gevoelen ; de natuurleer der voortteling is ons te weinig bekend om de zaak heilig voor ónmogelijk te verklaren; de leer der fympathien ligt ook nog te veel in het duister, en vanwaar komt de verandering der melk op het oopenblik van eene fchrik der moeder, welkers genot huiptrekkingen en den dood des zuigelings kan veroorzaken? — T'el/x ille qui reru/n potuil cognos- tere eau sas. — Bij de door frorif,p aangchaalde fchrijvers kan men nog voegen: HALLi'.R . Opusc. mitwra nimf. argumcuti. Bern, J /di — 68. 8. i. H. r. H’TENRir.Tii , Sufplemcnta ad hit- - 199 ~ tvriam embryonic humani. Tub. 1797. 4. bh. cii. faust* alb. AB. haller , l)iss. duorum moTistrorum anatome el de causis mons/rorum ulterior disquisitio . Goett. 1 745. j. b. ENGELHARDT , Diss. sistens morbos hominum a prima conf ormatione usque ad par turn. Jenae, 1 792» S. T. SOEMMERING, Abbildungen und Beschreibungen einiger Missgeburten etc. Mainz, 1791. fol. m. pi. KNACK STEDT , anatomische Beschreibung einer Missgeburt^ Petersb. 1791. SCHWEICKHARDT, Beschreibung einer Missgeburt. Tub. 1801. anat. Beschreibung zweyer Missgeburten nebst Unter- suchung. v. cl. tvahrscheinl. Entstehen der Missgeburten überhaupt. Gotha, 1780. 8. M. j. macquelyn, in het Geneeskundig Magazijn van stipriaan Luisgius enz. I. Deel. 2. Stuk. bl. 1 — 27. arn. wienholt's, sieben Vorlesungen i/ber das Entstehen der Missgeb . nebst Be- schreibung und Abbildung einer zwillings Missgeburt. Rudolst , 1806. 8. j. clesius ? Etwas fiir Eheleute iiher Entstehen und Verhulling der Missgeburten etc . Hadamar, 1812. 8. G. F. FLEISCHMAN , de vitiis congenitis circa thoracem et abdomen etc. ; m. 5, pi. Erl. 1810. gr. 4. j. F. MEC- KEL , de duplicitate monstrosa. Halle en Berlijn, 1812. 4. J. F. BLUMENBACH , de anomalis et vitiosis quibusdam nisus formativi aberrationibus Comm. m. 2. pi. Goett. 1 8 13. 4. E. barthels , de monstrorum origine. Breslau, 1816. C. LOBSTEIN, in Repertoire general d’ anatomie et de phy- siologie pathologiques etc. Paris, 1826. 4. m. 5 pi. Jour ~ nal fiir Chirurgie und Augenheilkunde von C-GRAEFE und v. WALTHER. IX. B. 3. St. Berl. 1826. 8. tiedeman und TREVIRANUS , Zeitschrift fiir Physiologie , II. Band. 1. H. Halle, 1826. 4. Madame BOiviN ^ Nouvelles Recherches sur V 'origine , la nature et le traitement de la mole vesi- culaire etc . Paris, 1827. 8. in. 1 pi. — 200 — ▼INC. MALACARM', •!*' mostri i/mani de' car atteri f'orula^ mentaii su cui ne se sttibilirono la e lassific a z lone, e delk indicazioni che presentano nel parto . Padova, j8oi. joh. DANC’s, Abhan dlung iiber eine Missgeburt , etc. nebst Vennuthungen iiber d. Ursachen der Missgeburt etc. Aus deni Danischen. Kopcnh. 180J. 8. N j. c. ZIMMER, physiologische Untersuchungen iiber JTiss- geburtcn , nebst Beschreibung and Abbildung einiger z toil lings jl lissgeburten. Rudolftadc , 1806. 8. D. H. BUSCH , B esc lire ibang ziceier merktciirdiger men sc hi. MLssgebuiten etc . Marb. 1803. 4* m* pU A. G. OTTO, mon-strorum sex humancrum ana to mica et physiolvgica disquisitLo. Francof. ad Viadr, i8ir. 410. met platen. V. g. GMELIN , allgemeine Pathologie des men schik' hen Kbrpers . Tub. 1813. 8. S. 3 1 3. JOH. FR. MECKEL, H andbuch der pathologischen Anatomie. I Bd. Leipzig, 1812. 8. S. 44. joh. FEILER , XJeber angeborne mcnschlichc Missbildungen im Allgerneinen unci I lei maphrodi ten in’s be sonde re , Pin Beitrdg zur Physiologie , Pa hologie and gericht/ , A rznei wissen schaf t. Landshut, 1820. 8. m. pi. OSIANDEr's Ifandbuch der Entbindungshunst . I B. 2 Abth. XVII. Kapitel. S. 712. fig, j. F. burdach in zijn zesde Berichte von der K. anatomb- schen Anstalt zu Koningsberg. Leipzig, 1823. 8. m. pi, geeft een zeer belangrijk overzigt over zamengcgroeidc en dubbelde misgeboorten. VIERDE HOOFDDEEL. VAN DE TEEKENEN DER ZWANGERHEID. $• 187. Om te kunnen bepalen of eene vrouw al of niet zwanger, en van welken aard de zwangerheid is , geeft men acht op de verfchijnfelen , waarvan men , door eene langdurige ondervinding weet, dat zij de zwan- gerheid gewoonlijk verzeilen , en die daarom teekenen der zwangerheid genoemd worden. Daar echter bijna alle deze teekenen zelfs de van §. 139 tot 150 opge* gevene , dat is , de door de zwangerheid verwekte veranderingen van het ligchaam der vrouw, die men door de zintuigen kan waarnemen , ook door andere om Handigheden of oorzaken , bij niet zwangere vrou- wen kunnen worden voortgebragt , zoo verdienen zij van den kant van den verloskundige allezins eene bij- zondere en naauwkeurige befchouwing. §. 188. De teekenen van de onlangs plaats gehad hebbende bevruchting , die men gemeenlijk bij of kort na een vruchtbaren bijflaap waarneemt, hoe vele ook in getal, zijn zoowel gezamenlijk, als in het bijzonder , zeer bedriegelijk. Daartoe behoort een ongewoon verhoogd gevoel van wellust bij den bijflaap , eene ligte huivering, die zich van uit het onderlijf door het ligchaam verfpreidt , vliegende hitte , eene eenig- zins pijnelijke kramp in het onderlijf, gevoel van kwalijkbevinding , ligte duizeligheid , dikwijls zelfs flaauwten en mislelijkheid onmiddellijk na den bijflaap, — £02 opneming en terughouding van het mannelijk zaad, en de geneigdheid om de beenen over elkander te flaan. (*) Knebel, Grundriss einer Zeichenlehre etc. S. 364. I. Van de teekenen der eenvoudige zwangerheid. S* i89- De verdeeling van de teekenen der zwangerheid in zekere en onzekere, is ondoelmatig, daar wij niet een enkel teeken kennen , dat ten allen tijde der zwan- gerheid volkomen zeker en onbedriegelijk was. Tegen de verdeeling in toevallige en noodwendige kan men insgelijks veel inbrengen. Een oppervlakkig overzigt levert ons de volgende verdeeling op: 1) Teekenen , die wij uit de voornaamfte werktuigen des ligchaams, met uitzondering van de teeldeelen , verkrijgen ; 2) Tec- kenen , die wij door zekere pl a at fel ij Vc verfchijn - felen verkrijgen; 3) Teekenen , die ons de teeldeelen opleveren ; en 4) Teekenen , die men bij het kind waarneemt. §• *9°* Tot de teekenen der eerfte foort behooren : o') toc~ vallen van aandoening van het zenuwge/lel : huive- ring en kramp in het onderlijf cn in het overige lig- chaam , met daarop volgende vliegende hitte (§. 188.) (*) Sommige voegen hier nog bij , eene eenige dngen durende pijn in de liesch, of aan het binnenfle der heup, en een zaadaciuigen fmaak in den mond. Alle de opgenoemde teekenen echter zijn van geringe waarde, cn de herkenning der zwangerheid in de eer 11e tijdperken vooral zeer mocijelijk. Zie w. j. SCHMIDT, Sammf. ziet ifilhaf'ter Seine anger - schaft* fade u.s.tc . Wien, i3i8. S. 13b’. flg. 203 loomheid , duizeligheid , flaauwte , afkeer van den bijdaap, (fomwijlen echter ook furor uteri nits') kwade luim , hooge aandoenlijkheid van het gevoel en den reuk , neiging tot ongewone gemoedsbewegingen , in fommige gevallen ook ftuipen , tandpijn , hoofdpijn , het ophouden van voorheen aanwezige ziekten , enz. ; b) toevallen van aandoening van den omloop der vochten , en van de ademha lings -werktuigen : b. v« kortademigheid, bloedophoopingen van allerlei foort, neusbloeding , bloedfpuwing , bloedbraking , enz., veranderingen in den dondenvloed (§. 292.); c) toéval* len van de fpijsverteerings-werktuigen : gevoeligheid in de maagftreek, opzetting van den buik door winden (naar baudelocque) , misfelijkheid, fpeekfel vloed *, walging, braking, (vooral des morgens vroeg), af- keer van zekere fpijzen , zonderlinge trek tot vele eetbare en niet eetbare dingen , kolijk , verdopping , enz. ; d) toevallen der pisafjcheidende en pis out lus- tende werktuigen , zeer menigvuldige drang tot pis- lóozing , fomtijds onwillekeurige of ook wel pijnlijke, moeijelijke , belette pisontlasting enz. ; e) toevallen van de werkzaamheid der huid ; vermeerderde of verminderde affcheiding , eene zuurachtig riekende uitwafeming, verandering van de kleur der huid op verfchillende plaatfen ; belroos , uitdag op het voorhoofd en op het ganfche gelaat , dat gewoonlijk bleek en als ingevallen is , vergrooting en verdonkering der zoogenoemde moedervlekken , vlekken (levervlekken) in het gelaat en op den buik, enz. — Tot de teeltenen der tweede foort (die ten deele van die ddr eerfte en derde foort afhangen) , behooren : uitzetting of zwelling van den hals en dikwijls ontwikkeling van cenc krop , pijn ter zijde van den venusheuvel en in de Jiesftreek (§. 105. ï, zwelling en uitzetting van de billen in den eerden tijd der zwangerheid , zwakte , beving en flaap .der voeten , de beenen en de fc haam lippen , aderfpatten , vooral aan de binnenzijde der beenen. — - Uit alle deze teekenen der eerde en tweede foort kan men geen zeker bell uit ten aanzien der zwangerheid opmaken , dezelve kunnen zoowel door onderfcheidene ziekelijke aandoeningen, als door de zwangerheid te weeg gebragt worden. — Daar zij bovendien bij de wezenlijke zwangerheid fomtijds ontbreken , zoo kan men uit hun bedaan niet tot bet bedaan der zwan- gerheid , noch uit hun afwezen niet tot het niet be, Üaan der zwangerheid met zekerheid befiuiten. Het uitfpuwen van een wit tani fpeekfel , dat zich op den vloer in ronde vlekken uitbreid t , wordt in America (waar men dit verfcbijnfel ,, spitting”, ,, English schil- lings” of spitting cotton” noemt), als een heilig teeken bcfchomvd, en dewees zegt, dat hij het bijna altijd als zoodanig heeft bevonden, (dewees, a com - pendious system of midwifery ,) Tot de teekenen der derde foort moet men mi brengen : a') het wegblyven of het veranderen van den ftondenvloed (§. 113. 1 1 4.) ; doch deze is fom- tijds ook door andere (ziekte-) oorzaken dan de zwangerheid onderdrukt, en daarentegen neemt men ook nu en dan in de zwangerheid een volkomen ge- rcgelden ftondenvloed waar, gelijk het ook bekend is dat cenigc vrouwen alleen in de zwangerheid dc Hon- den hadden, die alsdan volkomen regelmatig waren; * — 205 b ) zwelling van den onderbuik ; volgens de (§. 140 — 149.) opgegevene orde, met het weder platter wor- den in de tweede maand (§. 141.9 en de langzame veranderingen van den navel verbonden ; dit is een niet ongewigtig teeken* (Intusfchen gelden al de hiertoe behoorende veranderingen niet bij zulke vrouwen , die een hangbuik hebben , en bij deze moet men op den graad van het overhangen, enz. acht gevenj. Buiten- dien kunnen ook ophoopingen van water, uitwasfen , polypen, verhardingen in de baarmoeder en het onder- lijf, enz. eene dergelijke zwelling te weeg brengen. c) De veranderde ligging van de baarmoeder ; deze is , als zij in de (§. 1 40—149.) opgegevene orde plaats heeft, evenzeer een niet onbeduidend teeken. Opge- zette darmen , hapheid der fcheede , van de ronde banden en de bekleedfelen des buiks , als ook eene te Berk voorwaarts gebogene ruggegraat , veranderen echter nu en dan ook de doorgaans niet zeer beften - dige plaatfing van de baarmoeder ; d) veranderingen in de gedaante en rigting van het fcheedtdeel der baarmoeder (§. 140 — 149.) zijn gewigtige teeltenen (als men altijd het oog vestigt op de eigenaardigheden van bijzondere perfonen , bij welken het fcheededeel buiten de zwangerheid zeer kort of zeer lang is) ; doch wanneer deze veranderingen niet in de juiste orde plaats hebben, zijn dezelve ook geene onbedrie* gelijke teeltenen. Men vindt toch de verandering van de dwarfe fpleet in eene ronde opening ook enkele malen buiten de zwangerheid; en bij vrouwen, die meermalen zwanger geweest zijn , waar geene volko- mene dwarfe fpleet meer beftond, kan dit teeken alleen met wijziging van dienst zijn ; ook blijft bij vele dezer — 20 6 vrouwen , die meermalen zwanger geweest zijn , de dwarfc fpleet zelfs gedurende de zwangerheid duidelijk. c) liet doorliggende deel des kinds . Het hangt van de engte des bekkens, van de ligging des kinds, en van het getal der vruchten af, of dit teeken vroeger of later van dienst kan zijn ; dikwijls befpeurt men het in het geheel niet duidelijk. Groote gezwellen in de holte van het bekken en in den onderbuik kun- nen toch ook een volkomen gelijkfoortig verfchijn- fel verwekken. Wordt evenwel het voorliggende deel zeer naauwkeurig gevoeld en onderfcheiden , dan is dit wel het zekerde teeken der zwangerheid. 