Bijdrage tot de kennis der ichthyologische fauna van het eiland Banka
BIDRAGEN TOT DE KENNIS VAN DE ICHTHYOLOGISCHE FAUNA VAN HET EILAND BANKA DOOR Dr. P. BLEEKER. De eerste kennis der vischfauna van Banka heeft de wetenschap te danken aan een kleine verzameling, welke de heer Dr. J. H. Schroeder mij met vriendschappelijke welwillendheid heeft afgestaan. Ik berichte daaromtrent in 1850 in de eerste jaargang van dit tijdschrift en maakte daar melding van 99 soorten, welke toen het geheel van onze kennis van de Banka'sche vischfauna voorstelden. Na in verschillende artikels, insgelijks in dit tijdschrift opgenomen, te hebben kunnen bijdragen tot de vischfauna van Biliton, Diouw en Singapore, werd de wenscherde levendiger in mij, om ook de zee- en zoetwaterfauna van Banka nader te komen leeren kennen. De heer D. F. Scraap, resident van Banka, heeft de welwillendheid gehad, te voldoen aan mijn verzoek, om vischsoorten uit de zee en de zoete wateren van Banka voor mij te doen verzamelen, waarvoor ik deze verdienstelijke hoofdambtenaar hier openlijk mijn dank betuig. Gelijk vroeger van de geheele vischfauna van Banka niets bekend was in de wetenschap, heerste tot nog toe ook volstrekte duisternis over de fauna zijner zoete wateren. Ook hieromtrent kan ik thans enige mededelingen doen, en hoezeer het aantal mij van daar geworden zoetwatervissen slechts 192 bedraagt, waarvan 11 reeds van andere plaatsen bekend zijn, behoort de twaalfde daarvan tot een geslacht, waarvan nog geen vertegenwoordigster in de Indische Archipel gevonden was. Deze soort is een nieuwe van het geslacht Chaca, hetwelk tot dusverre slechts op het vasteland van Azië werd aangetroffen. 445 In het geheel bevatten de verzamelingen van den heer Scraar 100 soorten, waarvan slechts 5 zich bevonden onder de 22 species van Banka van den heer Cnoockrwir. Het geheel der mij thans van Banka's zoute en zoete wateren bekende vissen is daardoor gekomen tot de hieronder genoemde 117 species. 1. Apogon quadrifasciatus CV. Verh. 19. Platycephalus scaber CV. ibid. Bat. Gen. XXII Perc. Sclerop. 24. 5 endekatena Blkr. 20. » punctatus CV. Nat. 3. *» kalosoma Blkr. N. Ind. Ip. 25. 4. Ambassis nalua CV. Verh. Bat. 21. Scorpaena polyprion Blkr. Verh. Gen. XXII Perc. Bat. Gen. XXII Sclerop. 5. » urotaenia Blkr. Nat. T. 22. Pteroïs kodipungi Blkr. N. Ind. III p. 23. Minous monodactylus CV. Verh. 6. Serranus crapao CV. Verh. Bat. Bat. Gen. XXII Sclerop. Gen. XXII Perc. 24. Otolithus argenteus K. v. H. Verh. Zlo » nebulosus CV. ibid. Bat. Gen. XXIII Sciaen. 9. Therapon theraps CV. ibid. 25. Corvina catalea CV. ibid. g » puta CV. ibid. 26. Pristipoma caripa CV. ibid. 10. Mesopron phaiotaenia Blkr. ibid. 27. Scolopsides monogramma K. v. H. T4" » annularis CV. ibid. ib:d. 128 » Russellii Blkr. ibid. 28. » leucotaenia Blkr. 13. Sphyraena jello CV. ibid. 29. Diagramma crassispinum Rüpp. 14. Sillago acuta CV. ibid. Verh. B. G. XXIII Sciaen. 15. Polynemus tetradactylus CV. ibid. 30. » punctatum Ehr. ib. 16. Upeneoïdes vittatus Blkr. ibid. 31. Dentex tolu CV. ibid. Spar. 17. » bivittatus Blkr. ibid. 32. Lethrinus opercularis CV. ibid. 18. » variegatus Blkr. ibid. 33. Gerres poeticus CV. ibid. Maen. 34. 39. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 53. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 60. 61. 62. 63. 64. 65. 66. 445 Gerres abbreviatus Blkr. ibid. * Betta anabatoides Blkr. Nat. T. N. Ind. I p. 269. Ophicephalus lucius K. v. H. V. B. G. XXIII V. Doolh. K. Ophicephalus marginatus CV. ibid. Ophicephalus striatus Dl. ibid. Platax Blochii CV. ibid. Chaetodon oligacanthus Blkr. ib. Chaetodon Chelmon rostratus CV. ibid. Scatophagus argus CV. ibid. Drepane longimana CV. ibid. Holacanthus semicirculatus CV. Scomber kanagurta CV. Verh. B. Gen. XXIV Makr. Cybium Crookewitii Blkr. N. T. N. Ind. I p. 161. Trachinotus mookalee CV. ibid. Trichiurus savala CV. ibid. Elacate mottah CV. ibid. Megalaspis Rottleri Blkr. ib. Selar malam Blkr. ibid. Carangoides citula Blkr. ibid. Gnathanodon speciosus Dlkr. ibid. Stromateoides atoukoia Blkr. ibid. Equula gomorah CV. ibid. Amphacanthus Kopsii Blkr. Nat. Tijdschr. N. Ind. IJ p. 483. Mugil cuvius CV. Mugil melanochir K. v. H. Atherina duodecimalis CV.? Nat. Tijdschr. N. Ind. II p. 485. Barbus lateristriga CV. N. Tijds. N. Ind. III p. 95. Leuciscus cephalotaenia Blkr. Nat. T. N. Ind. III p. 97. Belone caudimacula Cuv. Verh. B. Gen. XXIV Snoek. Hemiramphus Gaimardi CV. ibid. Hemiramphus Dussumierii CV. ibid. Chirocentrus dorab CV. ibid. Albula bananus CV. ibid. Harengula dispilonotus Blkr. Gobius kokius CV. Verh. B. Gen. XXII Gobioid. Gobius caninus CV. ibid. Gobius criniger CV. Callionymus sagitta Pall. Nat. T. N. Ind. I p. 31. Callionymus Schaapii Blkr. Nandus nebulosus Blkr. Nat. T. N. Ind. III p. 92. Catopra fasciata Blkr. ibid. II p. 65. Amphiprion bifasciatus Bl. Schn. In de citaties is de volledige naam van de publicatie weergegeven, inclusief de pagina waarop de soort vermeld is. ibid. III p. 282. Glyphisodon bengalensis Cuvier. Verhandelingen van het Genootschap van Bijnen en Weldaad, XXI, Gladsch. Labr. Bagrus nemurus Cuvier. Verhandelingen van het Genootschap van Bijnen en Weldaad, XXI, Silur. Sondaicus Cuvier. ibid. Arius tonggol Blkr. ibid. Macruropterygius Cuvier. ibid. Plotosus lineatus Cuvier. ibid. Unicolor Cuvier. ibid. Chaca bankanensis Blkr. Pellona Grayana Cuvier. Verhandelingen van het Genootschap van Bijnen en Weldaad, XXIV, Har. Rogenia argyrotaenia Blkr. ibid. Alausa kanagurta Blkr. ibid. Ctenolepis Cuvier. ibid. Engraulis rhinorhynchus Cuvier. ibid. Nieuwe Afdeeling, Reeks III, p. Grayi Cuvier. ibid. Engraulis Brownii Cuvier. ibid. Achirus pavoninus Lacepède. ibid. Plagusia bilineata Kuhl & van Hasselt. ibid. Javanica Kuhl & van Hasselt. ibid. Chatoessus chacunda Cuvier. ibid. Tetraodon oblongus Blau. Verhandelingen van het Genootschap van Bijnen en Weldaad, XXIV, Blootk. Selangkat Cuvier. ibid. Saurus ophiodon Cuvier. ibid. Chirocentrus lunaris Cuvier. ibid. Triacanthus Nieuhofii ibid. Carcharias (Prionodon) menisorrah Valenciennes. ibid. Saurida tombia Cuvier. Verhandelingen van het Genootschap van Bijnen en Weldaad, XXIV, Chirocentrus. Rhombus lentiginosus Richards. Rüppell. MH. ibid. Pleuronectes americanus Mitchill. ibid. Trygon zugei Bürg. ibid. Hippoglossus stellatus Cuvier. ibid. Van deze soorten zijn nieuw voor de wetenschap Apogon endekataenia, Apogon kalosoma, Scolopsides leucotaenia, Callionymus Schaapii, Chaca bankanensis en Harenula dispilonotus. Meerdere andere soorten zijn voor het eerst door mij beschreven, doch reeds in vroegere verhandelingen bekend gemaakt als bij of op andere eilanden van den Indischen Archipel voorkomende. De soorten met een * gemerkt behooren tot de zoetwater- fauna van Banka, doch de juiste plaats van voorkomen kan ik niet opgeven, evenmin als die van een groot gedeelte der zoutwatersoorten, welke gedeeltelijk bij Muntok, bij Tandjong biat, gedeeltelijk in de Klabat-baai en elders op Banka zijn gevan gen, en gedeeltelijk zelfs afkomstig zijn van de Lepar-eilanden; De soorten afkomstig van Tandjong biat, in de nabijheid van Muntok, zijn Apogon quadrifasciatus CV., Mesoprion Rus- sellii Blkr., Mesoprion phaiotaenia Blkr., Upeneoides variega- tus Blkr., Minous monodactylus CY., Diagramma crassispinum Rüpp., Lethrinus opercularis CV., Holacanthus semicirculatus CV., Platax Blochii CV., Scomber kanagurta CV., Chorinemus Commersonianus CV., Chorinemus tol CV., Trachinotus moo- kalee CV., Elacate mottah CV., Megalaspis Rottleri Blkr., Carangoides citula Blkr., Glyphisodon bengalensis CV., Chiro-- centrus dorab CV., Saurus ophiodon Cuv., Achirus pavoninus Lacép. en Carcharias (Scoliodon) acutus Rüpp. MH. | 441 Ik moet hier nog gewag maken van eene soort van Silu- rus en Clarias, welke zich in de verzamelingen van den heer Scuaap bevonden, doch welker minder goede toestand van bewa- ring geene naauwkeurige beschrijving toeliet. De soort van Silurus heeft groote verwantschap met Silurus phatosoma Bikr., doch langere en eenkleurige voeldraden, zoodat zij waarschijnlijk eene eigene species is. De Clarias van Banka heeft veel van Clarias melasoma Bikr., doch het eenige door mij ge- ziene specimen was, wat huid en spieren betreft, grooten- deels vergaan, zoodat geene juiste bepaling mogelijk was. HI. 34 DESCRIPTIÓNES SPECIERUM DIAGNOSTICAE, PERCOIDEI Apogon kalosoma Blkr. Apparatus corpus oblongo compresso, altitudine 32 circiter in ejus longitudine, latitudine 2 in ejus altitudine; capite 34 circiter in longitudine corporis, longiore quam alto; linea rostro-frontali declivis rectiuscula; oculis diametro 3 circiter in longitudine capitis; maxilla inferior vix breviore; maxilla superiore vix breviore; praeperculo rotundato, margine posteriore leviter denticulato; linea laterali vix arborescens; squamis lateribus 36 p. m. in serie longitudinale, 15 p. m. in serie transversale; dorso elevato; pinna dorsali spinosa dorsali radiosa humiliore, spina 3' spinis ceteris longiore et crassiore; dorsali radiosa obtusa corpore humiliore; pectoralibus obtusis ventralibus acutis vix longioribus, 5 circiter in longitudine corporis; anali obtusa dorsali radiosa paulo humiliore; caudali emarginata, lobis acutiuscule rotundatis 4% circiter in longitudine corporis; colore corpore auro-flavo, fasciis oculo-caudalibus 2 fuscis, superiore curvata in parte superiore squamarum lincae lateralis, inferiore recta cauda cum fascia superiore unita; dorso lateribusque utroque latere insuper vittulis serpentine longitudinalibus fuscis p. m. 14; cauda ad basin pinnae caudalis macula magna rotunda nigra; pinnis pulchre rubris, dorsali radiosa analigue basi vitta nigra, dorsali spinosa antice nigricante, ceteris marginibus violascentibus. B. 7. D. 7 — 1/9 vel 1/10. P. 2/18. V. 1/5. A. 2/8 vel 273. CR lat. brev. Habit. Banka vel Insul. Lepra, in mari. Longitudo speciminis unici 69'''. Aanwinst. Deze fraaije soort is zeer kenbaar aan hare kleur- teekening. De goudkleurige grond is zeer fraai geteekend met de 2 breedere en de talrijke smallere bandjes, welke laatsten slangsgewijs van den kop naar den staart loopen. De twee breedere banden laten een driehoekig veld tusschen zicli, waar- in zich insgelijks 2 smallere slangsgewijze bandjes bevinden. Apogon endekataphleia Blkr. Apogon corpore oblongo compresso, altitudine 32 circiter in ejus longitudine, latitudine 2 circiter in ejus altitudine; capite 32 circiter in longitudine corporis, longiore quam alto; oculis diametro 3 circiter in longitudine capitis; linea rostro-frontali convexiuscula; maxilla superiore inferiore longiore; praeperculo rotundato, margine posteriore et inferiore denticulato; squamis lateribus 25 p. m. in serie longitudinali, 8 p. m. in serie transversali; linea laterali subarborescente; dorso humili; pinna dorsali spinosa radiosa humiliore, spina 3 spinis ceteris longiore; dorsali radiosa et anali acutiusculis, dorsali anali altiore et corpore paulo humiliore; pectoralibus obtusis ventralibus acutis longioribus, 5 et pauli in longitudine corporis; caudali emarginata, lobis acutiuscule rotundatis 4 et pauli in longitudine corporis; colore corpore aureo-flavo; vittis longitudinalibus 11 nigricantibus; vitta superiore medio dorso; utroque latere vittis 5, superiore supraoculo-caudali, 2° et 3 rostro-oculo-caudalibus, 4° maxillo-caudali, inferiore gastro-anali; cauda basi pinna caudalis macula macula rotunda nigra; pinnis rubris, dorsali radiosa analique basi vitta nigricante. B. 7. D. 7-1/9 vel 1/10. P. 2/13 vel 2/14. V. 1/5. A. 2/8 vel 2/9. C. 17 et lat. brev. Habit. Banka, vel Insul. Lepar, in mari. Longitudo speciminis unici 57'. Aanm. Het zou niet onmogelijk zijn, dat boven beschreven soort dezelfde is als Apogon taeniatus Ehr. Ik zie deze laatste species slechts kortelijk vermeld in de groote Histoire naturelle des Poissons, doch die korte beschrijving duidt op verschillen, welke, zoo zij bestaan, geen vereeniging daarmede van de boven beschrevene toelaten. Deze verschillen laten zich afleiden uit volgende opgaven omtrent Apogon taeniatus t. w.: D. 7—1/8. P. 19; ronde zwarte vlek op de schouders; doornachtige rugvin van voren zwart; buikvinnen zwart. Op grond daarvan breng ik de boven beschrevene species voorloopig als een eigen op. De soorten van Apogon schijnen in de Indische Archipel bijzonder talrijk te zijn. Apogon endekataenia is de 18de soort, welke ik thans reeds van deze gewesten bezit. Bovendien zija nog 4 andere soorten door andere ichthyologen beschreven, zodat mij thans 22 soorten van de Soenda-Moluksche wateren bekend zijn. SCLEROPAREI. Pterois kod?pung? Bikr. Pter. corpore oblongo compresso, altitudine 44 ad 44 in ejus longitudine, latitudine 14 ad 14 in ejus altitudine; capite 4 circiter in longitudine corporis; oculis diametro 34 ad 4 in longitudine capitis, minus diametro la se invicem distantibus; vertice, temporibus, orbita rostroque spinis vel spinulis armatis; cirris vel fimbriis cutaneis supraorbitalibus, rostralis et pelopercularibus oculo brevioribus vel vix longioribus; ossibus suborbitalibus crista spinosa, diametro oculi 4 circiter ab oculo remota; praepotculum rotundatum spinis 3 vel 4; operculum spina unica plana; squamis lateribus 70 p. m. in serie longitudinali; pinna dorsali spinosa corpore altiore, spinis mediis spinis ceteris longioribus, membrana basi tantum unitis; dorsali radiosa rotundata corpore non vel vix humiliore; pectoralibus adultis pinnam caudalem attingentibus, junioribus caudalem superantibus; ventralibus anum, anali basin pinnae caudalis superantibus; caudali obtusa rotundata, 34 circiter in longitudine corporis; capite corporeque rufis, fasciis numerosis transversis fuscescentibus; pinnis verticalibus rubris, caudal, dorsali et anali radiosis immaculatis; pectoralibus membrana violacea vel nigricante radiis dilutioribus vulgo nigricante punctatis; ventralibus fuscescente-virolaceis guttis pulcherrime flavis; humero macula fusca. B. 7. D. 12/1/12. P. 13. V. 1/5. A. 3/8. C- 14 et Spin bie Synon. Kodipungi Russ. Corom. Fish. II p. 25 fig. 133. Ikan Krapo matjan Mal. Batav. Habit. Banka, Batavia, Padang, in mari. Longitudo 11 specimen 100" ad 230". Aaum. Deze soort heeft grote verwantschap met Pterois volitans CV., Pterois antennata CV. en Pterois lunulata T. Sch. Van de twee eerstgenoemde laat zich reeds bij de eerste oogopslag herkennen, door het volkomen ongekleurd zijn der verticale straalachtige vinnen, en van de laatstgenoemde door anders getekende borst- en buikvinnen en langere oogkasdraden. Ik houd haar voor dezelfde als de Aodipungi van RUSSELL, van welke een ouder exemplaar, waarbij de borstvinnen nauwelijks tot aan de staartvin reiken, in het aangehaalde werk van Russell is afgebeeld. Deze soort is vroeger ten onrechte door mij onder de synoniemen van Pterocets volitans opgenomen. Bij mijn kleinste exemplaren reiken de borstvinnen ver achter de staartvin, doch de borstvinnen werden met toenemenden leeftijd korter en bij mijn grootste specimen strekken zij zich niet verder uit dan tot nabij het begin der staartvin. SCIAENOIDEI. Scolopsis leucotaenia Bleeker. Scolopsis corpore oblongo compresso, altitudine 34 circiter in ejus longitudine, latitudine 2 et paulo in ejus altitudine; capite acuto, 4 circiter in longitudine corporis, longiore quam alto; linea rostro-dorsali fronte convexa; fronte inter oculos squamosa; oculis diametro 22 in longitudine corporis; osse suborbitali sub oculo oculo plus duplo humiliore, postice spina unica brevi, infra spinam edentula; osse supramaxillari glabro; rostro oculo breviore; labiis carnosis; praeperculo obtusangulo, margine posteriore leviter emarginato dentibus valde conspicuis; squamis lateribus ciliatis, 36 p. m. in serie longitudinali; pinna dorsali spinis mediocribus, 3° et 4° spinis ceteris longioribus corpore minus triplo humilioribus, parte radiosa parte spinosa paulo altiore rotundata; pinnis pectoralibus obtusis 5, ventralibus radio 1/2 producto 4 et paulo, caudali emarginata angulis acuta 5 circiter in longitudine corporis; anali spina media spina 1° et 3° multo longiore et crassiore, parte radiosa spina 2° humiliore rotundata; colore corpore superne olivaceo-flavo inferne flavescente; fasciis cephalo-caudalibus 3, superiore fusca supra oculum incipiente et ad finem pinnae dorsalis desinente, media nitida margaritacea, inferiore fusca rostro incipiente et ad mediam basin pinnae caudalis desinente; pinnis flavescentibus, dorsali spinosa dilute violascenti. Habit. Banka vel Insula Lepar, in mari. Longitudo speciminis unici 65'. Aanm. Deze soort is zeer kenbaar aan hare overlangsche parelkleurige band, die tusschen twee bruine banden verloopt, alsmede aan hare ongetande onderoogkuilsbeenderen, welke slechts den gewaaren doorn bezitten, enz. CHAETODONTODEI. Holacanthus semicirculatus CV. Poiss. VII p. 148 tab. 183. Holac. corpore disciformi ovali, diametro dorso-ventrali circa in longitudine corporis; capite obtuso altiore quam longo; linea rostro-frontali declivi rectiuscula; linea rostro- circa in longitudine corporis, dorsali linea rostro-ventrali vix breviore; osse suborbitali oculo humiliore dentibus inconspicuis; oculis diametro circa in longitudine capitis; spina praeperculari oculo multo breviore, apertura branchiale vix vel non superante; squamis lateribus 70 p. m. in serie longitudinali; pinnis dorsali et nali rotundatis, dorsali spinis posticis ceteris longioribus; pectoralibus rotundatis circa, ventralibus acutis radio 1° producto circa, caudali obtusa rotundata circa in longitudine corporis; colore corpore pinnisque pulchre coeruleo, vittis transversis curvatis (curvatura antrorsum spectante) albis et dilute coeruleis alternantibus p. m. 19, vittis albis vittis coeruleis latioribus. B. 6. D. 13/23. P. 2/15. V. 1/5. A. 3/21. C. 17 CME Synon. Molacanthe à demi cercles CV. Poiss. VII p. 143. tab. 183. — Mami Indig. Waigiens. Habit. Tandjong Biat, prope Mmintok, in mari. Longitudo speciminis unici 47'''. Annot. Mijn specimen is een zeer jeugdig individu, hetwelk nog niet de halve grootte heeft van de afbeelding dezer soort in het groote vischwerk. De getallen der rugvinstralen, in dit werk opgegeven, zijn 15/21 en wijken alzoo eenigzins van die bij mijn specimen af. Ook zijn bij mijn specimen de witte en blauwe banden veel minder gebogen dan op de aangehaalde afbeelding, wat waarschijnlijk aan de jeugdige leeftijd is toe te schrijven. De soort was reeds bekend van Timor, Waigiöe, Boeroe en Nieuw Ierland. 453 GOBIOIDEI Gobius corpore elongato compresso, altitudine 6 in ejus longitudine, latitudine 14 ad 14 in ejus altitudine; capite obtuso, convexo, 42 in longitudine corporis; latitudine capitis 14, altitudine 14 circiter in ejus longitudine; oculis diametro 3 circiter in longitudine capitis, minus diametro i approximatis, in anteriore dimidio capitis sitis; maxillis aequalibus, dentibus pluriseriatis parvis, serie externa 10 ad 14 paulo majoribus, caninis nullis; rictu obliquo, ante oculum vel sub oculi margine anteriore desinente; squamis lateribus 30 p. m. in serie longitudinali; nucha et vertice alepidotis; appendice anali conica; pinnis dorsalibus corpore humilioribus, altitudine subaequalibus, dorsali 1' spinis 2° et 3° tantum in fila brevia productis; dorsali 2° postice angulata; pectoralibus rotundatis 5 et paulo, ventralibus 6 circiter in longitudine corporis; anali dorsali radiosa humiliore postice angulata; caudali obtusa rotundata 54 circiter in longitudine corporis; colore corpore viridi inferne margaritaceo; dorso lateribusque fuscescente-viridi variegatis, lateribus maculis majoribus fastidicescente-viridibus 3, 1° post pinnas pectorales, 2° sub pinna dorsali radiosa, 3° ad basin pinnae caudalis; pinnis flavescentibus, dorsalibus et caudali fusco maculatis, anali fusco marginata. B 4. D. 6-1/8 vel 1/9. P. 18. V. 1/5. A. Y. vel "da C. 12 vel 13 et lat. brev. Synonym Gobie porte-crin CV. Poiss. XII p. 62. Habitat Banka, in mari. Longitudo specimen unici 76%. Annotation Mijn specimen beantwoordt zeer goed aan de beschrijving van Gobius criniger CV. op eenige verhoudingen in de afmetingen na; het heeft ook de tanden der buitenste rei aanmerkelijk groter dan die der binnenste reijen en mist de dwarsche bruine wang- en operkelvlekken. De soort is zeer kenbaar aan hare onbeschubte kruin en nek. 454 MUGILOÏDEL Mugil cunnescus CV. Poiss. XI p. 94. Mug. corpus subelongatum compressum, altitudine 42 ad 5 in ejus longitudine; capite obtuso convexo, 5 ad 5 in longitudine corporis; altitudine capitis 14 circiter, latitudine 15 circiter in ejus longitudine; oculis diametro 34 ad 31 in longitudine capitis, 12 ad 12 in capitis parte posteriore, diametro 14 ad 12 a se invicem distantibus; iride postice membrana palpebrali tecta; linea rostro-dorsalis vertice convexiuscula; rostro valde convexo oculo breviore; naribus anterioribus rotundis, posterioribus subrimaeformibus majoribus; osse suborbitali mediocriter emarginato dentibus bene conspiciens; osse maxillari superiore ore clauso non conspicious; labio superiore carnoso non papillato; denticulis maxillaribus non conspicuis; maxilla superiore deorsum valde protractilis; tuberculo infra-maxillari subquadrato; dentibus palatinis in turmas 2 oblongo-trigonas dispositis; lingua peripheria turmis denticulorum parvis scabra; impressione praevomerina superficiali irregulari; praeperculo angulato angulo rotundato, margine posteriore obliquo vix emarginato; squamis 35 p. in serie longitudinali, parte basali striis 5 vel 6; squamis axillaribus longis; pinnis dorsalibus minus longitudine pinnarum pectoralium a se invicem distantibus, altitudine subaequalibus, corpore multo humilioribus, spinosa spinis gracilibus, 1° et 2° subaequalibus, radiosa acuta emarginata; pinnis pectoralibus longitudine caput subaequantes; ventralibus angulatis pectoralibus multo brevioribus; anali acuta emarginata, altitudine dorsalibus radiosam subaequante, spina 3° radio 1° minus duplo breviore; caudali extensa truncata 5 circiter in longitudine corporis; colore corpore superne viridi, inferne argenteo; pinnis hyalinis, viridescentibus vel flavescentibus; caudali postice nigro marginata. B. 6. D. 4-1/8 vel 4-1/9. P. 2/14. V. 1/5. A. 3/9 vel 3/10. CIS et lat. brev. Synon. Kunnesee Russ. Corom. Fish. II p. 65 tab. 181. Juge Kunnesée CV. Poiss. XI p. 84. Ikan Belanakh Mal. Batav. Ikan Kaddah Indig. Tegal. Pekalong. Ikan Greh Indig. Surabaj. Ikan Kodok Indig. Pasur. Habit. Muntok, Bankae insulae, in mari. Batavia, Tegal, Pekalongan, Semarang, Surabaya, Banyuwangi, Pasuruan, Jawa, Madura, Kambang, in mari et piscinis. Ketoprak, Madurae insulae, in mari. Padang, Sumatra occidentalis, in mari. Longitudo 12 speciminum 140”, ad 188%. CALLIONYMIDAE. Callionymus Schaap Blkr. Callionymus, corpore elongato, depresso, altitudine 15 circiter, latitudine maxima 6 in ejus longitudine; capite acuto, depresso, 5 circiter in longitudine corporis, vix longiore quam lato; oculis fere contiguis, diametro 34 circiter in longitudine capitis; orbitis glabris; rostro acuto; operculo obtuso; processu praepotenculari curvato operculi limbum posteriorem non attingente, basi externe dente unico, postice dentibus 6 magnis curvatis armato; foramine branchiali nuchali; appendice anali longa gracili; pinna dorsali 1’ radiis valde elongatis, longissimis corpore vix duplo brevioribus; dorsali 2° corpore duplo fere altiore radiis posticis anticis multo longioribus; pectoralibus et ventralibus capite paulo brevioribus; caudali integra 3 circiter in longitudine corporis; colore corpore superne olivaceo fusco variegato, inferne albo; pinnis viridi-violascentibus, dorsali radiosa radiis omnibus, pectoralibus radiis anticis et anali postice basi fusco vel nigricante punctatis; ventralibus analique nigro marginatis. B. 6. D. 4-10 vel 11. P. 1/17. V. 1/5. A. 10 vel 11. C. 10 et lat. brev. Habit. Banka, in mari. Longitudo speciminis unici 95”, Aanm. Deze soort is verwant aan Callionymus filamentosus CV. doch er voldoende van onderscheiden. Ik noem haar ter eere van den heer D. F. Schmaal, resident van Banka, aan wiens wetenschappelijke bereidvaardigheid haar kennis te danken is. Het bovenbeschreven specimen is een mannetje, zijnde het wijfje mij nog onbekend. SILUROIDEI. Chaca bankanensis Blkr. Chac. corpore antice maxime depresso, postice valde compresso, altitudine 10, latitudine maxima 4 fere in ejus longitudine; capite maxime depresso, 3 circiter in longitudine corporis; latitudine capitis 12, altitudine 4 circiter in ejus longitudine; oculis minimis; rostro obtuso antice (osse vomere) processibus 2 ossein divergentibus; maxilla inferiore prominente, obtusa, rotundata; dentibus maxillis pluriseriatis parvis; cirris; scuto capitis glabro; processu interparietali brevissimo os inter spinosum attingente; pinna dorsali 1* spina crassa glabra corpore non vel vix altiore; dorsali 2* et analibus corpore humilioribus; pectoralibus spina valde crassa spina dorsali longiore dentibus 5 magnis armata; ventralibus pectoralibus brevioribus; colore corpore pinnisque viridi-nigricante. Habit. Banka, in fluviis. Longitudo speciminis unici 68.5. Aanmerking. Deze soort is de eerste van het geslacht Chaca, welke mij van den Indischen Archipel is bekend geworden. Zij is blijkbaar eene andere soort als Chaca loploides van Bengalen, en vooral kenbaar aan hare vijf grote gekromde borstvindam tanden. Mijn specimen bevindt zich in een zeer gebrekkige toestand van bewaring, waaraan het onvolledige van de bovenstaande deskriptie toe te schrijven is. CLUPEOIDEI. Harengula dispilonotus Blkr. Haring, corpulent oblong, met een hoogte van 4, fere in zijn lengte, 2½ in zijn hoogte; kap acutiger, 5 in lengte van het lichaam, even hoog als lang; ogen diamet 3, in lengte van het kap; mond antiek, klein; snoor korter dan oog; lijn snoor-frontaal declive rechte; maxilla superieur eindigt voor ogen, deel posticie denticuli vies konsekvent; maxilla inferieur vies prominent, symfys denticuli enig, tacto meer dan visueel waarneembaar; tanden palatin en pterygoide aan beide zijden in een tromp vormig geplaatst; vomer edentulum; tong raden enkel denticulaat; lijnen dorsaal en ventraal rotund, ventrale hoger convex; schubben transversaal of irregular bi- tot quinque-striat, lateraal 32 per millimeter in serie longitudinaal; venter sterk gekartel, met spin 25 per millimeter, gespikt; pinna dorsaal posticie geplaatst, in de voorste helft van het lichaam, tegenover de mediaan van de ventrale zijde, scherp, niet geëmagineerd, korter dan het lichaam; pectorale scherp, korte kop, maar langer dan de ventrale; anal korter dan het lichaam, maar langer dan de dorsale; caudale lobden scherp, 44 tot 41 in lengte van het lichaam; kleur, lichaam bovenste blauwachtig, met laterale geelachtig-argent, dorsale lijn een zwarte vlek, een rode vlek aan de radio van de rugvin, twee zwarte vlekken achter de rugvin; vinnen hyaline of geelachtig. Habitat, Banka, in zee. Lengte drie specimen 75 tot 82. Anatomie, Deze soort heeft in habitus grote overeenkomst met Harengula latulus CV. van de Europese zeeën, doch verschilt er van door afwezigheid van tusschenkaakbeenstanden, door minder talrijke schubben op een overlangsche rei en minder talrijke buikkieldoornen, door zijn twee zwarte rugvlekken, lichte verschillen in de getallen der vinstralen enz. Rogenia argyrotaenia Blkr. Verh. Bat. Gen. XXIV Haringachtige vis. Genus: Regen, corpus oblongum compressum, altitudine 32 ad 4 in ejus longitudine, latitudine 3 circiter in ejus altitudine; capite acuto 5 ad 54 in longitudine corporis, aeque alto ac longo; oculis diametro 3 circiter in longitudine capitis; rostro oculo breviore; ore antico rictu parvo; maxillis aequalibus superiore sub medio oculo desinente tota edentula, inferiore symphysi vulgo denticulis aliquot tactu magis quam visu conspicuis; dentibus palatinis pterygoideisque utroque latere in turrim oblongam dispositis; vomere antice denticulato; lingua crista media denticulata; dorso carinato; ventre cultrato dorso convexiore, scutis p. m. 26 dentatis serratulo; squamis parte basali striis 1 ad 4 transversis, parte libera non striatis glabris, lateribus 40 p. m. in serie longitudinali; inguinibus squamis elongatis; linea lateralis rectiuscula lineae dorsali magis quam lineae ventrali approximata; pinna dorsali postice in anteriore dimidio corporis tota vel fere tota post ventrales sita, non emarginata. Corpus duplo humilior; pectoralibus acutis capite brevioribus sed ventralibus duplo longioribus; anali humili dorsali longiore; caudali lobis acutis 44 circiter in longitudine corporis; colore corpus subdiaphano-flavescente; fascia cephalo-caudalis argentea; peritoneo argenteo sub cute conspicuo; pinnis hyalinis vel flavescentibus, caudali postice nigricans arenatus vel marginatus. Habitat: Muntok, Datavia, in mari. Longitudo 47 speciminum 75" ad 85". Aanmelding. Deze kleine soort is zeer kenbaar door de achterwaartsche plaatsing der rugvin, door haar halfdoorschijnend lichaam, zilverkleurigen zijband, betrekkelijk grote schubben en weinig talrijke buikdoornen. Zij leeft gezellig in scholen en komt nu en dan te Batavia bij duizenden te gelijk ter markt, vooral in de maanden Juni en Juli. Zij is de enige soort van Roegaent, welke mij tot nog toe van de buiten Europese zeeën is bekend geworden. Chatoessus selangkat Bikr. Verh. Bat. Gen. XXIV Har. Vissch. p. 47. Chatoessus, corpore oblongo, compresso, altitudine 3 ad 3,4 in ejus longitudine, latitudine 3 in ejus altitudine; capite 4,4 ad 4,2 in longitudine corporis, longiore quam alto; rostro angulato breve, ante os prominente; oore parvo, rictus sub oculi parte anteriore desinente; oculis diametro 3 ad 3,2 in longitudine capitis; squamis transversim striatis, lateribus 4,0 p. m. in serie longitudinali; ventre spinis 2,8 p. m. serrato; pinna dorsali medio pinnis ventralibus opposita, corpore duplo circiter breviore, radio nullo in filum producto; pinnis pectoralis acutis capite brevioribus, ventrales non attingentibus; ventralibus pectoralibus minus duplo brevioribus; anali humillima longitudine dorsalem subaequante; caudali profunde incisa lobis acutis 4 circiter in longitudine corporis; colore corpore superne coerulescente-griseo inferne argenteo; dorso vittis longitudinalibus fuscescentibus; macula scapulari oblonga fusca; pinnis flavescentibus, dorsali et caudali fusco marginatis. B. 5. D. 3/15. P. 1/15. V. 1/7. A. 9/18. C. 19 et Jaan Synoniem. Ikan Selangkat Mal. Batav. Habitat. Muntok, Batavia, in mari. Longitudo 4 exemplaren 82" ad 147'''. Aanmelding. Niettegenstaande de grote overeenkomst deze soort met Chatoessus chacunda CV. houd ik haar voor een eigen soort. De verschillen vallen meer in het oog, wanneer men exemplaren van dezelfde grootte van beide soorten met elkaar vergelijkt. Bij Chatoessus chacunda is de kop stomper, de rug hooger en boller, de schoudervlek grooter en donkerder en het lichaam betrekkelijk korter. Ik heb twee exemplaren van dezelfde grootte, een van elke soort, vind ik de volgende evenredigheden. Chatoessus chacunda CV. Hoogte des lichaams 2, in zijne lengte; kop 5 in de lengte des lichaams, hooger dan lang; staartvin 45 in de lengte des lichaams; schoudervlek zwart, ovaal, zoo groot als het oog; rug- en staartvin Chatoessus schlangkat Blkr. Hoogte des lichaams 314 in zijne lengte; kop 425 in de lengte des lichaams, langer dan hoog; in de schouder vlek dof bruin, langwerpig, de helft kleiner dan het oog; zonder bruine randen. Rug- en staartvin met bruine randen. BALISTOEN. Triacanthus [Vieuhofit Blkr. Verh. Bat. Gen. XXIV Balist. p. 26. tab. 4 fig. 9. Triacanthus corpore oblongo compresso, altitudine 23. in ejus longitudine, latitudine 4 fere in ejus altitudine; capite 44 in longitudine corporis, multo altiore quam longo; oculis diametro 3 in longitudine capitis; linea rostro-frontali rostro concaviuseula fronte convexa; rostro oculo minus duplo longiore vel altiore; parte capitis praecoculari plus duplo altiore quam longa; maxillis squamosis dentibus biseriatis, serie externa 8 vel 10 cuneiformibus, serie interna obtusis rotundatis 2 ad 6, mediis ceteris majores; apertura branchiali subvertebral, ante pinnam pectoralem desinite; squamis parvis sed bene conspicuis, scabris; linea laterali conspicua ante spinam dorsalem cruciata; pinnis radiis plurimis divisis; dorsali spina 1* tota seabra 34 circiter in longitudine corporis, spina 2* spina 1/2 plus duplo breviore, spinis ceteris oculo brevioribus; dorsali radiosa humili obtusa rotundata; pectoralibus obtusis rotundatis; anali angulata. Eaudalus bilobus lobis acutis 5 fere in longitudine corporis; spinis ventralibus totis scabris 4½ circiter in longitudine corporis; colore corpore superne griseo, inferne flavescente vel argenteo; pinna dorsali spinosa aurantiacco-fuseo marginata; pinnis ceteris flavescentibus. EN 25. P. 14. V. 1. A. 19. C. 12. Synon. Hoornvisch Nieuh. Gedenkw. Zee- en Lantreize p, 272 fig. Piscis cornutus Willoughby. Ichth. app. tab. 10 fig. 1. Habit. Muntok et Sibogha (Sumatrae occidentalis) in mari. Longitudo 3 speciminum 52" ad 110'. Aanmerkingen. Deze soort onderscheidt zich van de bekende en verwante soorten door hoger lichaam, stomperere kop enz. Het komt mij voor, dat tot deze soort betrekking heeft de Hoornvisch, afgebeeld in het aangehaalde werk van Nieuno en overgenomen door Wirrovanan. Scripsi Batavia Calendis Junii wpcccru. 