VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Herten af, van de hoedanigheid en de menigte der voede ` zels, en dit heeft men by proefondervinding : want ik heb een Hert gezien dat geduurende vier jaaren welgevoed was, het overtrof in grootte , vetheid en welgedaanheid , de oud- fte Herten der nabuurige bosfchen „die , nogthans , ook eene kloeke geftalte hadden. , De doorgaande kleur der Herten is vaal; veele zyn kas- tanjebruin, andere rood; de witte Herten zyn zeldzaamer en fchynen meest onder de tamme gevonden te worden. ARISTOTELES en PLINIUS gewaagen van Witte Herten, doch ze fchynen iy hunnen tyd niet meer dan nu voorge- komen te weezen sde kleur der Hoornen fchynt byzonder „ gelyk die des hairs, af te hangen van den ouderdom en den aart wan het Dier, en in ’t algemeen van den invloed - der Jagesgefteltenisfen. De Hoorns der Jonge Herten zyn.. witter en min gekleurd dan die der Ouden. De Herten, die. ligt vaal van kleur zyn , hebben doorgaans een bleek en niet fchoon geverfd Gewei , dat der hoogvaalen is veeltyds rood ;de bruine , en inzonderheid die zwart hairig van nek Zyn, voeren een zwart hoefdcieraad. -°t Is waar, dat in=. wendig de-Hoorns van alle Herten even wit zyn: doch dee- ze Hoorns. verfchillen zeer veel van elkander in vastheid _ van zamenweefzel: want zemmige zyn zeer vol porien en - U. DEEL. MENGEL W. NO. 2e G -wy è NATUBRLYEE Rome ry groote holligheden. Dit werfchil van: zemenweefzel wyst uit van waar het verfchil in kleur voortkomt, en her miet noodig is toevlugt te neemen tot ket fap der boomen em dit verfcirynzel op te losfen: naardermaal wy dagelyks zien dat het witfte yvoor im de lugt eene geele kleur aan- neemt „fchoon het veel vaster en mis poreus is.dan de Hertse koorgen, | | Het Heet Gent feherp van Gezigt, vlug van Reuk, en fisel van Gehoor te weezen, Wanneer het ergens ra veil halsteren , fteekt het den Kop in de ‚beft de ooren op en dan hoort het op cenen grooten d Wanneer het im hakhout gaat, of eenige half overdekte plaats, Gart ker alle oogenblikken Di, ep kyke aan alle kanten rond „en be- ft ach omder den wind om te ruiken of ‘er ook iets is t geen hem kan ontrusten. Het heeft een ee i voorkomen; doch is listig en loos genoeg. Als men fluit „ of op eenigen afitand roept, blyft het kort fl ftaan, kykt emfiig rond „en befehouwt , als met verwondering ‚wagens, vee oit Menfchen; en indien die geen wapens noch honden ‚ Dy zich bebben, gaan ze bedaard voort, en vervolgen an, men weg. Ook leo het gese en met vermaak te luiste- 4s yén na het geblaas der Herders-fiuitjes , en de bedie. pen zich äfkwyls van deezen Har om het ee olles en on te houden. In °t algemeen gefprooken vreest het veel nim der voor Menfchen dan voor Honden, en toont alleen Waatrouwm maar maate het geftoord is. Het eet langzaam en is kiesch in G Seen) van goedzo: wanneer het vésaan is zoekt het gemaklyk rte „0m met gemak te her- bannen: doch hee herkaauwen [chynt de Herten zo ges Sak niet te watten als de Koeijen; * is enkel by gedeel. ten dat zy het voedzel uit de eerfie mage kurmen doen op, komes. Dit wordt veroorzaakt door de langte en de (trek king van den weg , door welken het voedsel heen moet. De Koe heeft een korten en rechten hals „ die vaar het Hert'ie láng on gekromd, het moet, derhalve , meet gewelds doen om het voedzel na boven te brengen, cn deeze mg. gaat met ecne foort van hik toe, welke beweeging uitwens dig zigtbaaris „en duurt den geheelen tyd der herkaauwing. De flem van bet Hars wordt, met de jaarem; fterkes, ru- wer an beevender: de Hinde flaat een zagter on korter geluid: zy doet het wier vir liefde , maar uit vreeze. Het Hert (chreeuwt vervaarlyk it den Bronstyd, en is dan dere’ nijate vervoerd, dat geen ding in (taat int zelve te vere [trikken of bevreesd te maaken, Ook werdt het als. dan H "7 e . rr go- \ a č — -a UAN HET HERT, ` Sa. eimakfyk opgejaagd; zeer vet zynde kan het niet lang de omtloopen , doch het is gevaarlyk als het in de engte gebragt is , dewyl.het dan met woede aanvalt. Het drinkt weinig in den winter, en nog minder in het Voorjaar; het teder em wogtig gras is dan genoegzaam om den dorst te lesfcheng maar iv den Zomer gaat het drinken in. rivieren, poelen en wellen 5 in den Bronstyd ie het dermaate vera kit, dat her overal water zoekt, niet alleen om dem bran». denden dorst te ftillen , maar ook om te baaden en zichte `, verfvisfen, Her Hert zwemt over Tt algemeen goed; doch in den Bronstyd beter dan op eenigen anderen, van wegen de vetheid, Men heeft de Herten wyde tivieten zien óver zwemmen, e vertelt malkander , dat zy doot den reuk der Hinden âângelokt „zich in zee geworpen hebben „en var} het eene eiland op het andere gezwommen zyn, die vera fcheide mylen van elkander af lagen, Zy loopen , nogthans, fneller.dam zy zwemmer, en, vervolgd wordende ,ipringeg ay over eene fchutting van zes voeten hoog. ne Het voedsel der Herten is naar de faifoenert verfchillend. In den Ešetfst, naa den Bronstyd, zoeken zy de groené fcheuten der boomen, de bloemen van de heide, de blade» ten der bewarmnftruiken erm. In den Winter, waunger ‘et fneeuw Der. fehilten zy den bast van de boomen , eeten het moschr „en, by zagt weer, vervoegen zy zich op de Kor, landen, In ’t begin der Lente zyn ze zeer gefteld op de katten der Populieten, Wilgen- en Hazelmootenboornen, In den Zomer is de tafel def natuure voor hun ruim voors zien, ep zy hebben keur van Ipvzenz doch gseven aan de R de voorkeur boven alle Graanen, Het vleesch de Ge Herten is het Gnaaklykst, dat der Zuigende Herte komt "er naast aan ; dat der Hinden en Fonge Herten is niet geheel te veragten ; doch dat der Oude Herten heeft altoos een omsangenaamen en geiko fmaak. De nutfte dingen, wely ke de Herten ons verfchafen, zyn de Hoorns en de Huiden: De Huid , wei gelooid, verfchaft emie cn zeer duurzaam leder, De Hoorns worden gebruikt door Mesfemaakers ei anderen; ook haalt men ’er vlugge geesten git van voelvule digen diest in de Geneeskunde. ` d -~eti ar e ge 26 LEEVENSBYZONDERHEDEN DE VOORNAAMSTE LEEVENSBYZONDERHEDEN VAN DEN EERWAARDIGEN HEERE GEORGE WHITEFIELD. D Ngetwyfeld is de naam van GEORGE WEITEFIELD by veelen onzer Leezeren bekend; hy heeft zich, in deeze Eeuwe, beroemd gemaakt onder de Methodisten in Engeland; de Nieuws- ‚ papieren hebben zyn dood vermeld, voorgevallen den 39 Sept, des Jaars 1770. Dan de byzonderheden zyns Leevens zullen, den meesten onbe- kend zynde, zo wy vertrouwen, met genoegen in ons Mengelwesk geleezen worden: Wy hebben voor, dezelvé grooten deels met zyne eigene woorden op te geeven, gelyk wy ze vinden in the London Magazine (*),en er kortlyk by te voegen wat denkbeeld Vrienden en Vyanden van zyn Character vormen; een Charafter, °t welk, in de daad , zonderling is, en, naar de verfchillende Geestgefteltenis onzer Leezeren, hun zeer onderfcheiden zal aandoen. Laa- tén wy zien hoe hy het eerfte gedeelte zyns leevens befchryft”. Ik werd , zegt de Heer sengen in de maand December des Jaars 1714 te Gloucester gebooren, in de Herberg The Beli, en kan met waarheid zeggen dat ik boos was van myns Moeders lyve aan. a Ik was zo domzinnig dat ik het onderwys haatte, en, met vóordagt ‚alle gelegenheden ‚omt zelve te ontvangen , verwaarloosde. gen Van zeer jong af kan ik ftaaltjes myner Ondeugenheid op noe- men, — Aan liegen „ kwaadfpreeken,en zondig boerten , was ik zeer ` overgegeeven, —' Zomtyds had ik de gewoonte van te vloeken , ‘indien niet van te zweeren, — Van myne Moeder te feelen rekende jk in ’t geheel voor geene dievery, en maäkte geene zwaarigheid in t geheel om geld uit haar zak te neemen, terwyl zy nog fliep. — Dikwyls heb ik de goede trouw gefchonden, en meer dan eens geld uit den huize genomên om er fnoeperyen voor te koopen , en mynen {maak te ftreelen. Ontelbaare Sabbathen heb ik gefchonden , en my doorgaans zeer oneerbiedig in cops Heiligdom gedraagen. Neel gelds heb ik verkwist-in fpeelen:, en de gewoone vermaaken der eeuwe. = ~ Speelkaarten en Romans waren het genoegen myns leevens, Dikmaals heb ik met anderen aangefpannen om. valsch te feelen: maar werd doorgaans , indien niet altoos, gelukkig ontdekt, mmm Hier voor heb ik Gop- naderhand -menigwerf gedankt, en dank "er hem nog voor, > , Het zou een eindeloos werk, weezen alle de zonden en overtree- dingen myner Jongheid optehaalen,zy gaan in aantal de hairen myns hoofds te boven. Myn hart zou bezwyken op derzelver overdenking en herinnering, indien ik niet wist dat myn Verlosfer leeft om myne Voorfpraak te zyn. Hoe zeer de Jongeling in het Euangelie | mogt (*) The Londen Magazine For Nov, 3770. ee ‘dend a EEn: e tn mement Fern Deg. äng Ms mm 4 r N VAN: DEN HEER G. WNITEFIELD. 83g mogt roemen dat hy, van zyne jeugd af, de geboden onderhouden hadt; met fchaamte en verlegenheid „beken ik ze alle van myne jeugd af overtreeden te hebben. Wat ook andere-mogen zeggen, en zich verheffen op eene vòorgaaude gefchiktheid ter zaligheid, ik verwerp ten mynen opzigte dit te eenemaal, Indien ik my zelven befchouw, en myn gedrag nagaa van myne wieg af tot myne mannelyke jaaren toe, zie ik in my geene gefchiktheid dan ter ver- doemenisfe ; en was de Almagtige my niet voorgekomen met zyne genade , hadt hy niet kragúg gewrogt op myne Ziel , en my ieevendig gemaakt door zynen vryen Geest , toen ik dood was in zonden en misdaaden, ik hadt nu nog in de duisternisfe en de fcha- duwen des doods gezeten, of veroordeeld geweest om, ter regtmaa- dge ftaffe myner overtreedingen , voor.altoos gepynigd te worden. Maar het was de Vrye Genade van cop over my, dat, fchoon het booze zo fterk in myne Ziel heerschte, en zo vroeg reeds zo bittere vragten voortbragt, ik nogthans my van zeer jong af de be- werkingen van zynen Gezegenden Geest kan herinneren , genoegzaam om my te vergewisfen dat con my lief hadt met eene eeuwige lief- de, en my, van- myns Moeders lyve aan, afzonderde tot het werk waar toe het hem behaagde my vervolgens te ‘roepen, * Reeds vroeg had ik eenige overtuigingen van mynen zondigen aat. Ik herinner my hoe ik, op zekeren tyd, wanneer eenige Per- foonen, (gelyk zy dikwyls deeden) het er op toeleiden om my te plagen, terftond na myne kamer ging, nederknielde en mer veel traanen dien Pfalm van pavın badt, waar in hy zo dikmaals deeze woorden herhaalt: Maar in den naame des Heeren zal ik ze ver- …_delgen, Ik wilde altoos een Kerklyke worden , en bootfte dikwyls de Leeraars na in het leezen der gebeden &c. d Een gedeelte van het geld, ’t welk ik myne Moeder ontftal, gaf ik aan de armen ; eenige boeken heb ik anderen ontvreemd , (die ik zedere viervoudig heb wedergegeeven.) Ik herinner my dat het Godsdien- ee Boeken waren. Myne Moeder was zeer zorgvuldig over myne Opvoeding, en hieldt my, in myne kindfche jaaren,af van allen huislyk bedryf. Toen ik omtrent tien jaaren bereikt hadt, liet Gop toe dat myne Moeder hertrouwde. ‘Dit was een Huwelyk *t geen de Wereld een ongeluk. kig Howelyk zou nóemen; maar GoD fchikte het ten besten. Wanneer ik omtrent twaalf jaaren oud was, beftelde. men my op de Schoot , Sz. Mary geheeten , in Gloucester ; vlug ter taal en vast van geheugen zynde, werd ik uitgekoozen om by het jaarlyks School- onderzoek de aanfpraak te doen, Maar ik kan niet zeggen dat ik, geduurende een jaar of twee, eenige werkingen van GOD op gene Ziel gevoelde, behalven dat ik iets van bet geld, my by gele- genheid van het School-onderzoek gegeeven, befteedde tot het koo- pen van KEN’ -Manual for. Winchester Sebolars , een Boek, ’t welk my zeer aangedaan hadt , wanneer myn Broeder daar uit las in de Ga ` droe- ge —_ LARVENSBYZONDERIEDEN. droevige ‘omftandigheden van myne Moeder, en °t welk, eenigen tyd ‚naa dat ik het gekogt hadt, zeer dierbaar was voor myne Ziel. Staande den tyd, dien ik op deeze School doorbragt, was ik zeer werflingerd op het leezen van Toouneelfpelen, en bleef dagen agter een Chuis om my tot het (peelen ven eenige rollen in faat. te tellen. Myn Meester ziende , waar op ik en myne Medefchoolieren geget waren, flelde zelve eeu flukje op, ea deedt my Vronwe klederen aanszekken, ('t welk ik dikmaale gedaan hadt,) om dus verkleed, voor de Opzienders van de School , myne gol te fpeelen, Het herdenken hieraan heeft myn aangezigt dikwyls met (chaamte bedekt, en ik hoop ik zal my des ehgos Schaemen, tot het einde myner dagen. ‚ Voar dat ik volkomen vyftien jaren bereikt hadt, oordeelde ik genoeg van de taalón te weeten, en niet langer het {chool-euderwys poodig te bebben; de waare rede was dat de dwang van de fchool my tegen ftondt , ik {prak daarop myne Moeder in deezer voege aan, s INaardemaal uwe omftandigheden het niet zuilen toelaaten om my op de Hoogefchool te zenden ‚zou meer Letyn my geen dienst doen em een Koopman te worden, is het dan niet best daar van af te ftap- ”? Zy weigerde in °t eerst hier aan haare toeftemming te geeven: maar myne guiteryen haalden haar wel haast over. Hier op jeerde ik eenigen tyd niets anders dan fchryven, Maar de zaaken myner Moeder ten agteren loopende, begon ik, van tyd tot tyd , daar toe wel lust hebbende, haar in de Herberg ten dienstee faan, tot ik gindelyk een volflaagen Herbergièërs kmegt wierd,. Nietregenftaande ik dus ber werk van een’ knegt iu een groote Her- berg waar nam, en zomtyds het geheele huis op my ftandt , ftelde ik, nogthans, twee of drie Sermons op, en dezelven eigende ik byzonder asn myn oudften Broeder toe, Op zekeren tyd vond ik my zeer opgewekt tot Zelfonderzoek ; maar was zeer on- gewillig om in myn bart te zien. ——— Dikwyls las ik in den Bybel! als ik °s nagu opzat, Het zien gaan der Jongens pa de School trof my aan ‘t hart. En een dierbaare Jongeling, (nu by cop,) kwam dikwyls my vraagen , als ik ia tr voorhuis ftondt, of ik mede pa Oxfort wilde; meesven zyds was myn antwoord. „ Ik wenschte dat ik kon”! l Nae dat ik om:reut een Jaar hadt doorgebragt in ditflaafiche werk , was myne Moeder genoodzaakt de Herberg te verlaaten. Myn Broe- der, die tot dit bedryf was opgebragt, trouwde, en alles werd hem overgedaan. Meu oordeelde best dat ik, aan dit werk gewoon zynde, hem zou byblyven tot zyne hulp. Maar ik kon met myne aan: gehuwde Zuster geheel niet over weg; naa, derhalven, een langen yd daar doorgebragt te hebben met groote kwelling, befloot ik in xt einde, (denkende dat myn afweezen alles zou te recht brengen, ) te verwekken. Daarom ging ik, op raad van gn Broeder, en met toeltemming van myne Moeder , ps pyn ouder Broeder , toen tp Bristel woenagtige. Ee wasclyk die wee de uiting. Want (ng! dat ik dit met wasnog en bloed kon Gebrywen!) wanneer ik vaa Bristol verwok , (gelyk ik binnen oengent twee maanden deedt,) en na Gloucester ging, yer- anderde myne Goidsvrugt mert myne plaetsverandering, Deag 1 al myu yeer verkoelde „en ik voelde geene genegenheid om zer Kerke ap gra , moch wek tot GOP. Zo veel Godsdienst was my, egter, nog bygebleeven, dat ik volbandde in myn befluk om nie weder in de Herberg ze dienen; myne Moeder gef my. daerom ver- kof om by haar ia ve woonen , choon ze maar een gering beten hadt , tot dax de Voorzienigheid voor my eene andere Gaas be- Thane, zo als ik dagt, miets te doen hebbende, was het de pechte syd voor den Satan out my te verzoeken, Veel van myn tyd be- Geecdde ik in `t leezen van Touneelfpelen, en overal heen te wande- jen. Ik was zoer zorgvuldig in bet optooijen myns lichaams, doch geheel agdoos en zongkoos om myne Ziel tedekken en te vercieren. — De booge verkeering met myne oude Schoolmakkers bedorf fchielyk myse goede zeden. Door geduurig hunne (noode kendelingea te befehouwen , verloor Ík. aliengskeus allen gevoel vaa Godsdienst uit myne Ziel; eindelyk verviel ik tot eene verborgen zoude, de jams merlyke gevolgen ven welke ik gefmaakt, en er zints alçoos 'on- des gezug: keb. - Op deeze wyze eamen geruimen tyd geleefd hebbende, kwam eeg jong Student , eertyds myn Schoolmekker , en coen op de beurs Budeerende in Pembroke College te Ozfort, by myne Moeder een bezoek afleggen. Onder andere gefprekken verzelde hy haar, dat er eca plaats in't Caliege open was. Hier op riep myne Moeder terftoud uit. „Dit zou. goed voor myn Zoon weezen”? en zich „mywaacds kepsende, fprak zy. „ Wik gy na Ozfort Eran GEORGE? Ik ant- woordde , Mat al myn bert. Hier op ging myne Moeder dezelfde Vrienden ‘hebbende ais die jonge Student, zonder vertoeven, hug opzocken. Zy beloakden baar het hunne se zalen doen owm my eeng plaats in dat zelfde College te zullen bezorgen. Ook vervoegde zy zich by myn’ ouden eeng, die "ses Wm keurde der ik de Audie weder aanving. G4.. ‘Maar al dien tyd volhardde ik in ’t pleegen der zonde; en met den ‘tyd geraakte ik derwyze ingewikkeld in de verkeering met zulke booze en overgegeeven fnoode, ongodistifche jongelingen, dat ik, indien coD, door zyne vrye, onverdiende en byzondere genade my niet verlost hadt uit hunne handen, al overlang in * geftoelte der fpotte- ren zou gezeten hebben. Door hunnen ommegang, kreegen myne “begrippen over den Godsdienst meer en meer gelykvormigheid , met de hunne. Ik ging den openbaaren eerdienst bywoonen, enkel om te fpotten en uit te gaan. Ik fchiep vermaak in hun ongebonden Teeven. Ik begon te redenkavelen, gelyk zy deeden, en was op den weg om z0 {nood te worden als de ergfte onder hun, Maar (ô wonderbaare liefde!) con ftuirte my wanneer ik dus op den weg na de bei. was, Zo als'ik op het punt des verderfs ftondt, gaf hy my zulk een wederzin van hunne beginzels en handelingen , dat ik ze aen myn’ Opziender ontdekte, die welhaast paal en perk zette aan hunne verkeerde bedryven, €. Dus verlost zynde uit de ftrikken des Duivels, begon ik ‚van tyd tot tyd, ernftiger te worden, en voelde verfcheide keeren den geest van coD kragtdaadig en overwinnend op myne ziel.werken. Op ze- keren dag in °t byzonder , als ik, van de trappen afkomende, hoorde, dat myne Vrienden wel van my fpraken , kreeg ik een-zo diep treffend gevoël van myne geveinsdheid, dat, fchoon ik voorheen veelvuldige doch kragtooze voorneemens hadt opgevat, ik toen magt kreeg over myne verborge troetelzonde, Desniettemin kreeg de Satan, eenigen tyd daar naa, wanneer ik my in den drank hadt te buiten gegaan, Ur welk my twee- of driemaalen in myn leeven gebeurd is) zyne gewoone overwinning op myn hart. Eene proeve voor myne arme ziel, hoe die Booze zich bedient van onmaatigé Menfchen als werktuigen om hun te doen verrigten dat hem belraagt. Dus verre hebben. wy. ons bediend van wHITEFIELDS eigen woor- den, kortheids halven zullen wy voorts een algemeener Schets gee. ven.’ De Heer warrerieLp op de Hoogefchool te Oder gekomen zynde, onderfcheidde zich welhaast van anderen door de ftrengbeid zyner Godsvrugt , maakte grooten opgang in eenige Godsdienttige Byeenkomften te dier Stede, en tag , gelyk hy zelve verklaart, geheele dagen en weeken op den grond uitgeftrekt , ftil of overs hard biddende, leevende van vrugten 5 verkiezende het flegtíte voed- zel, hoewel hy verfcheidenheid van de fimaaklykfte fpyzen kon be- komen; hy oordeelde het onvoegelyk dat een Boeteling zyn hair poederde ; ‘ook droeg hy-wollen handfchoenen, een: gelapten man- tel en morfige fchoenen , om zich de nederigheid hebbelyk te maa» Eén en twintig jaaren bereikt hebbende, prees het gerugt,’t welk van WERTRFIELDS Godsvrugt uitging, hem zo ftesk aan by Dr. BEN- SON, _ lies onherflelbaar is.. VAN DEN HEER C., WEITRRELD. 93 son, toen Bisfchop van Gloucester , dat hy vit zich zelven hem de Ordening sanboodt, van welke aanbieding WHITEFIELD zich eindelyk bediende, en terftond naa deeze gewettigde toelaatiag tot den hei- tigen dienst, fchikte. hy zich tot de buitengewoonfte en moeilykfte deelen van het character, ’t welk hy bekleedde; predikende dage- tyks in de gevangenisfen , OP de velden en openbaare wegen , waar hy flegts dagt vrugt met zyne lesfen te zullen kunnen deen: zich dus: overal in Engeland bekend gemaakt hebbende, ftak hy over na Amerika , waar de ftellingen der Methodisten zeer fterk werden voortgeplant onder Zyne Vrienden , de wesrey’s , en befloot een Kinderhuis te Georgia op te rechten, Tt welk hy naderhand uit- veerde, l Op welken tyd „of aan welke Vrouw WHITEFIRLD trouwde, kun- men wy met geene zekerheid zeggen, en des onderrigt te worden, is ook van niet veel belang voor onze Leezers. Vast gaat het dat, en lang ommezwerven,zyne middelen toenamen,en Zyn roem zich langs hoe verder uitbreidde onder zyne navolgers; hy ftigue twee zeer groote Gebouwen tot den openbaaren eerdienst, waar aan h den naam van Tubernakelen gaf, de een in Tottenham Court Road e en de andere in Moorfselds, hier vam hy ‚door eenige Medearbeiders onderfteund , den dienst eenige jaaren waar, predikende voor Verga- deringen met Menfchen opgepropt, Cn ging flegts nu en dan uit het Koningryk. eg Amerika , nogthans, °t welk altoos zyne aan- dagt zo zeer trok, was het Land waar hy zyne dagen eindigde, hy ftierf te Newberry , omtrent veertig mylen van Boszon in Nieuw- Engeland, op den dertigften September des jaars 1770. Zyne kwaal, war aan hy, in het zes en vyftigfte jaar zyns ouderdoms , overleed, was eene zeer belemmerde ademhaalinge -~ Behalven de twee Tabernakels , reeds vermeld, was WHITEFIELD , K4- pelan zynde va». wonder verfiwekt vaa welfpreekenheid, waar door hy de harten dee | ver- invloed onder zyn Navolgers was zeer , ai ` " BERVENBYZONDERHEDEN ` verhardfte zondaaren wist te vernterven, in Geroch vui een zeg, lyk lichzamsgeftet, volhardde ke tg den Maren. dag zwan leéveus, ret te prediken als iemand die volte flerkze des lichaams bezar Geroepen zynde tot den openbaaren dienst tu die de meeste jongelingen zich beviytigen om "er zich toe bekwaam te maaken , hadt by geen tyd omt it de geteerde Talen veek te vorderen; maar dh gebrek werd reet vergoed, door een leeven- digen , vrugtbaaren , doordringenden geest, door der onvermoeidften yver , em eene allerovermigendfie wyze van zich uit w dmikos ; welke nooit miste de gewenschte uitwerking te doen op Zeg al toos volte ep met verrukking hiisterende vergaderingen. En, fchoon hy het op den predikftoel dikmaals noodig vondt, door den - Jebrik des netrtn de Menfiben te beweegen , hadt hy niets ake- Wës of flrengs in zynen aart, aynde zeer liefhebbend en teerhastig wrienderyk en fpraakzzamt, em inneemend in zyne verkeering; de ingften vorden toegang tot hem, en hy was altoos gereed om Eunn Hichaaursnooden te verligten en gemoedebezwaarnisfen weg te neemen, peroonende zich, in LATE , ke getrouw Rent meester van de groote Hefdegaven, welke be omy van tairy èm liefderyke toehoorders, — um Ook faat Mer in Dieter neemen dar hy beftendig ten kragrigfte aandrong op alie b byzonder op her ig wasrneemen huns tydelyken beroeps en de hoorzaantheid aan de Overheden, als mede op de gehegtheid aan den Koning; nimmer maakte hy, Ip deeze Ontúscige tyden vol ver- deeldheids, gebrhik van dert grooten invloed welken’ by hadt op zyne veelvuldige toehoorders, om mm tot pattyfchap atm re hitzen.. mms Hy was de eerfteonder de zodanigen, de sadethand den naang van „Methodisten gekreegen hebben, die zieh beviytigde ont overa? , zelfs Ín open velden, te prediken , om ook de gemeenite Heder oic buppe onopletrenheid en onkunde te doer outwaaken, en tot beref van den Godsdienst te brengen , en: heeft hus 20 diepe: indruleken ege a dat ze niet fchielyk zuffen worden uiegewische. 1" " CN DEN MEEK A WEITBPIELD, "7 oe altoos van zyne Armoede fprak, mem mio zyn dood hem zeer Ryk gevonden. heeft. ` Dit is ’t niet al; men fchryft zyn laatfte dertrek an Amerika aan eene ffordige oorzaak toe, te weeten zyndi gehegtheid aan een Vrouwsperfoan , by welke hy een Kind hadt „ter. wy! zyne Vrouw nog leefde, en men voegt et by, dat dit Kind bee erg wus "€. weik:in zyn Kinderhuis te Georgia keen ` j | e S e HET YOORREGT VAN DE REGTEN DER BERBERGZAAMMEID ONDER ` DE ARABEREN.(*) , , Aat senzain, Koning van Arabie , it cenen vekdfiag honderd VE gevangenen gemakt hebbende, veroordeelde ze alie om ont- Md œ worden. Eeg hunner wierp zich voor de voeten vam den Vorst weder , e verzogr hem’ waver te mogen ärinken om zem brani- daden dost te lesfchen. MAAN Säin deedt hem drinker geeven, Mme Medegeroaten , vervalgde de Jongeling ; Tinogten niet minder dan fk; indien het uwe Majeften behaage , my mer deeze gunst te verwagedigen , bid ik det zy dezelve ools mogen genieten. De Ko- ning willigde het in , et men gaf alle de gevangenen te drinken, «u Toen zy gedronken hadden, drak de Jongeling tot den Vorse (tY wy zyn Gasten van uwe Majéfteit geworden, EX "91 d te edehmoedtg „ genadigfte Heer, om de zodanigen, die gy thet deeze eere hébt verni warded, te ftraffen. ——— De Vorst kon niet Deen zichte ver- wonderen over deezeh fheedigem Vond, en beftiep, de regten dee: Gaserybêid overmebgende, het reeds gevelde Yong, - EE €} d de Litteratura Óviensale. , WW - , - (t) Be Serien der Herbergraembdeid zyn heilig by de Qasterlingen en, beven al by de Øraliircp: dp was de zede dar SALADIN , RAYNAUD DR. CHATILhON, vegen wien hy ees osverzoenlyken baat hadt opgevar, nies ` _ wilde toefigan if zyne tegenwoordigheid te drinken. k D WAAR- WAARNEEMINGEN omtrent de. KUGTS-GESTELDHEID , WEDER EH WIND, (e AMSTELDAM, in January 1771. poor ANTONIUS WILHELMUS-SCHAAF, Med, Doâ. Hoogfte Barometer d. 30. o Laagfte Barometer d. 28. ZS, Hoogfte Thermometer gr. 52 __Laagfte/ Thermometer gr. 14 J Barometer. Therm. ; Winds Streek, Weder, - D.}’s morg. ‘smidd. ër, moni av. 'smorg.’smidd:’s av. Gafleldh, 1|29. Dez, IS 8 50,5251 Z WZW { Z oa, Wid 3 |— 49/52 EE = |Z W |Regen. zj 5 me 9 [1m1 i 4846143 Lem W iSt, R. Hg, di 44 dl 35 /39/4al4o W tNW t NIZ W Held, W, si 3 li 6 37/42/38 — IN W ÎN W lBuijig Het bl 64 — 74 IO [33/36/34 N ON OH IN O Le BEE Zi 10 7 ~ D 13213 Andr ZIN W Les St, S= 6 Jess 6 |= kit: 35/30 N t WIN t Wj | =-Sneeuw om ee 7 | Silsëtälal N | W. Helder Sa. Lëlz Sti Sie 5128/30/24 N t Ol me IN t WI — lj Zë — 8 | 9252823) N IN OW O |Helder. In gm Oz —|23|2614| O |Z O |— | S 13-— 8 GE cn D 15/1918 — | O O |Betr.- I14— 5$— 6 — 8 |lÓf2ij24 Z WZ W |N W [Helder Sn, IS Q = Q [1m 84/19 a7jea iN OIN O N O Helder, F 16) Zb 7 | 7 |19|2618| O O | [Mist Betr. 17| — mj 8 ks 8 [1622|20 me jan a (Helder. 18| — 8 ken 74 — SHI jj Jg I9 — 4 ke Zh 3424/332927 O |Z O |Z O "Ben, Sn aoj — A =— en 4427/29/30; —— |—— | O Helder D, Silke 6 ke 7 [Io [39/30/33 N ON O IN O |Bet.Vogt aj UI Je (besi LI 2212 35| N | N | N MistBer. 38| W | W | N [Reg Hag - @4l30. o r4 — 6} 363839 N WIJN w| w |— Wind .85|29. S= 7 — 10 39/42/36) W W IN W Helder, 26 — Lk aFl36l4ojdo) Z | Z Z (pen Reg. 27|98, 10428. IT | 6437|40/33/) W N N {St Sneeuw 28/29. 6429. Zi — 33/37/33 — |Z WN o [Held. B.H. 2 BAG wmd 1} 27 ek? d O O ` kees —-— zo| I0 Je I0 |— Q 29 gan Z Z Z’ [Vogt Mist, middelb.d. 29. 54 middelb. gr. 33 AM EA CG EL Gi ERK, , TOT FRAAYE LETTEREN, KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN BETREKKELYK, A BESCHOUWING VAN LORD BOLINGBROKE'S ZEDELYK CHA» ` RACTER. an Vlog onzer Leezeren, en wel onder dat gedeelte , welks goedkeuring by ons het meest geldt, heb- ben hun genoegen betuigd over het Stukje onlangs in ons elwerk geplaatst, onder den tytel, BOLINGBROKE als Wysgeer vergeleeken met ANTONINUS , BACON en BOYLE (*)5 wy twyfelen , daarom niet, de volgende Be/chouwing van Lord BoLINGBROKE’s Zedelyk Cbaraêter , door den zelfden THOMAS HUNTER , Vicaris van Weversbam in Cbesbire , mede te deelen. Een Zedelyk Character , waaromtrent wy „ even als ten opzigte zyner Wysbegeerte , mogen aanmerken „ dat het zelve, fchoon voorgefteld als één Perfoon betref- fende, veelen pake, die , ongelukkig genoeg , naar hem , ten deezen aanziene, niet min zweemen, dan zy hem in eene zo genaamde Wysbegeerte gelyken. Doch laaten wy ter zaake treeden, en den Heer HUNTER doen fpreeken ”, Eene Wysgeerige vryheid magt men den Lord BOLINGe BROKE gerustlyk gunnen ; dan , hier mede niet vergenoegd, heeft hy de deur wyd opengezet voor eene algemeene Zee deloosheid. ` Het is zeer mogelyk dat de vermaaken en de ftreeken van het Hof den besten en heilzaamften invloed niet hade den op de zeden zyger Lordfchap3 en hy dus tot de Wis begeerte kwam , gansch niet toegerust met zedekun ige beginzelen , ftrydig met de oude Voorfchriften , die zulks wel uitdrukkelyk vorderden; hy ving haare oefeningen aan vervuld met Hartstogten, die, wel verre van gebreideld, den ruimften teugel gevierd waren; hy was zo zeer een vyand van zedelyke Zuivering, als van Bovennatuurkure dige afgetrokkene gedagten, Zyn wederzin van de Platonisa ten, zo wel als van de Mystiken, ontftondt daar uit, dat zy den Mensch tot een” hooger trap van zedelyke Volkomen- heid willen verheffen, dan overeenkwam met den aart en nele OCH Zie A Vaderl, Letter - Oef. IV D. IT St. bl, 489. - V. DEEL. MENGELW, NO. 3. H | ‘N ` 98 BESCHOUWING En peiging zyner Lordfchap. Hunne begrippen, zo wel afs unne Zielen „waren te veel vergeestlykt om zyne goedkeu- ring te kunnen wegdraagen. —— Niets wyst duidelyker de bedorvenheid zyns harien aan „dan zyne fmaadlyke aan- merkingen op SOCRATES. Deeze beste der Menfchen in de Heiden/chbe Wereld werd , wegens zyn ftrikt aankieeven der waarheid , in de gevangenis geworpen „waar hy,met de bedaardheid en kloekmoedigheid eens Martelaars , het on- regtvaardigst doodvonnis afwagtte. Moeten wy ons niet, veel eer, met eerbied , verwonderen over de grootmoedigheid van SOCRATES , in zyne onder- werping aan de Voorzienigheid, in zyne overwinning op zyne vyanden en de wereld behaald, gegrond op zyn ver- trouwen en verwagting eener toekomende gelukzaligheid , dan fmaadlyke aanmerkingen maaken over zyn gedrag ? Lord BOLINGBROKE moge voorwenden den hoogmoed der Menfchen te willen vernederen; hy verlaagt en ver- trapt , met de daad, de Menschlyke Natuur. Als onkundig van onze redelyke vermogens en zedelyke bekwaamheden , zoekt hy onze gedagten te eenemaal te vestigen en te be- paalen, op het merkbaar verband tusfchen ons en andere Dieren aan welke hy mildtyk genoeg het gebruik der Rede toefchryft.. Wy mogen denken dat zyne fchranderheid , in het waarneemen van de zeden der Dierlyke wereld, het waar ontwerp en het egte affchrift gevonden hebbe van de Wet der Natuure , niet bedorven door kunftige Godge= feerdheid en bovennatuurkundige wartaal. En ‚„waarlyk, in- dien de Dieren, gelyk de Menfchen kunnen redenkavelen , waarom zullen dan de Menfchen zich niet vermengen , ge- Iyk de Dieren? …—_ — Hoe diep vernedert hier de Heer HOLINGBROKE zich zelven en het Menschlyk geflacht? Hy valt zelf in zyne fchryf-en zegs-wyze verre beneden zyn oorgaanden peil, en vergeet het voorwendzel van Zede- Íykhetd en Deugd; hy legt het losbandigst hart aan den dag , met te toonen hoe ver de Wet der Natuure , volgens zyne Wysbegeerte verklaard , den Mensch kan vervoeren. ` Doch wanneer zyn Lordfchap den Mensch befchryft air ` - Tweevoetige Dieren, van denzelfden aart als de flestfte der Dierlyke Wereld, (cheen het Menschdom hem toe als over | OO el- Cad VAN BOLINGBROKR'S ZRD. CHARACTER. 99 hellende tot de Puriteinen of Mystiken ; dit ontrustte het geweeten deezes Wysgeers „en zette hem aan om ,als een Prediker der Geregtigheid, aan eene verbasterde en ont- aartte Wereld , de regten en redelyke vrydommen der toee geevende en infchiklyke Natuure te prediken, Mogelyk was het niet nutloos dat hy dus het inwendige fte zyner hartsgefteltenisfe voor ons oog bloot lei; hier door sien wy den geheelen Mensch en zyne verbintenis. De grilligheid van aart, de trek der Natuure, is, zo het Gent, de Wet der Natuure ; en door hier de beginzels zye ner Lerdfchap op toe te pasfen „en de dierlyke aandrift als onze Leidsvrouwe te volgen , worden wy geleerd de fnood« fe egveldaaden te heiligen ; en woede , wraakzugt en moord kan men verdeedigen , en worden geoorlofd gekeurd, door de Wet der Natuure en door onzen Wysgeer, den Uitlegger en Priester dier Wet, Is waar hy geeft zich dikmaals uit voor een Vriend der Deugd: en alle deeze betuigingen moeten wy, zo ik vere onderftel , opneemen voor genoegzaame vergoedingen , gee daan voor den byzonderen yver door hem betoond in het bybrengen van zodanige beginzels en denkbeelden „ als rechtdraads (trekken om de Ondeugd aan te moedigen, en altoos door de fnoodften der Stervelingen omhelsd zyn om gerust in de zonde te kunnen voortvaaren. ` Hy toont blykbaar in zyne Brieven over bet Regt Gea bruik der Historien , dat zyne Zedekunde met de Epicus rijche volmaakt overeenftemt. Hy fpreekt fmaadlyk van dien rastdaftigen Sterveling, die zich de vermaaken ontzegt. Zyn plan van geluk en gerustheid fchynt geene betrekking te hebben tot zyn Vaderland, of het algemeene Welwee= zen „voor welks behoudenis hy za mild en ruimfchoots is „ in zyne betuigingen. In het begin van een deezer Brieven., komt hy voor als iemand die het Feest der zinnelyke gee nietingen verlaat; om dat hy er van verzadigd is: en het béjag des vermaaks anderen overgeeft; dewyl hy er zich niet langer toe in {taat bevindt, Desniettemin is al zyn uite zigt maar zelfzoekend. Aan ’t vernuft bot te vieren, den fmaak te ftreelen, in het denkbeeldige zich volop te gee- ven „de lust des harten te volgen „en, niet belemmerd door de bezigheden en pligten des leevens , breed te gaan wei- den in het veld van wonderfpreuken en befpiegelingen , is de roemryke bezigheid onzes braaven Amptloozen mans, het character naar ’t welk hy Daat mm * welk hy aan- -Heo neemt, / zoo BESCHOUWING: neemt , en °t geen een Stoicyn zich gefchaamd zou hebben. te belyden. | | i Hy heeft meer dan eens de nutheid van den Godsdienst „ voor het welweezen van Land en Volk, en de gezegende gevolgen van denzelven voor te ftaan,erkend,fchoon hy dezelve naderhand lochent 5 ook vermeldt hy dat de kwaa- de gevolgen, aan het verwaarloozen van den Godsdienst vast, zeer zigtbaar geweest zyn in de lotgevallen van "r Romein- Ehe Gemeenebest. ——- En desniettegenftaande heeft hy allen yver aangewend om den Godsdienst uit de gemoede- ren zyner Landsgenooten en van het geheele Menschdom uit te wisfchen. | Menigmaal laat hy zich uit in de verhevenfte loffpraaken van den Christlyken Godsdienst, en nogthans brengt hy alle zwaarigheden en tegenwerpingen ter baane, de ongerymd= fte en belachlykfte niet uitgezonderd , welke men oit heeft aangevoerd om de blykbaarheid daar van te verdonkeren , en by de wereld verdagt te maaken. — Hy beweert , dat Ser noit een Godsdienst is verkondigd, die uit eigen aart meer Sirekte om den vrede en bet geluk des Menschdoms te bevorderen dan de Cbristlyke. Uit welk een beginzel van goedwillig- heid jegens zyne Medefchepzelen , gaat dan de edele Schry- ver te werke als hy het gezag van dat Boek, waarin de- zelve voorgefteld wordt, zoekt te verzwakken ? Zyne Godloosheid is van een ftouter aart dan zich oit in onze eeuwe en in ons Land vertoonde. Ja de Maborne- taan, zo niet de Heiden, betoont meer eerbieds voor het Christendom dan onze verlichte Wysgeer: die, door zyne handelwyze een ander foort van weezen fchynt dan zyne mede ftervelingen : want met eene , meer dan menschlyke, hevigheid , braveert be cop en Menfchen —- trotféert de Hel, en lacht met den Hemel ! Zo door en door was zyn gefteltenis bedorven, en de booze Geest des Ongeloofs hadt dermaate zyne zedelyke vermogens ontheisterd „dat hy niets beminnelyks zag in de Natuur, in de Deugd, in den Godsdienst of in God, —- die oorfprongen van waare fchoonheid , en waar uit het Menschdom de denkbeelden van alles, wat fchoon en ge- Jukkig is , ontleent. De Wysgeer kon niet fpreeken. van ’t geen hy nimmer ondervondt, —— het vermaak van over- tuiging , de gezegende aaudoening van ’t geloof , en de zedelyke volmaaktheden van cop. GN kan begrypen , dan die louter zinnelyk zyn en ofiyk. Het yverig pleiten zyner Lordfchap voor de Natuurlyke „ ter vermietiging en beftryding van de zedelyke , Eigenfchap- pen, levert een bewys op van zyren wysgeerigen hooge moed, en Oovergegeevenheid aan zedelooze genietingen. — De verftandig{te Mannen hebben, door alle Eeuwen heen, geloofd in de Regtheid en Goedheid der Godlyke tuures en, gevolglyk, zouden de alles overtreffende bekwaamheden zyner Lordfchap niet uitgefchitterd heb- ben, wanneer hy niet afweek van ’t algemeen aangenomen Geloof. —— Desgelyks moet ons Eigenbelang , van. welken Kant ook befchouwd, de algemeene Goedwillighèid en de liefde tot de Deugd ‚ons opleiden om te wenfchen , dat het OPPERWEEZEN volmaakt zy in Goedheid en Heiligheid ; en emand dan de overgegeeven Godlooze , die geene Genade Wk wagten heeft, of de onverlaat, die de Deugd veragt „ zal zodanige uitmuntende Eigenfchappen zyns Maakers ` Jochenen. ` Staa den Wysgeer toe, dat de ALLERHOOGSTE zich het Geluk zyner redemagtige Schepzelen niet aantrekke, noch ist flaa op hunne Deugd , (fchoon zyne Lordíchap een en anderwerf beweert, dat de fchikking deezes Stelzels uit- wyst „hoe dit beide de Wil van oop zy, ) ftaa dit toe, zeg ik; maar vraag teffens, welk voordeel de Menfchen daar Wit zullen ontleenen? — - Mogen wy daar uit niet aflei- den, dat ier geene weezenlyke volmaaktheid in Regtheid eu Goedheid kan gelegen zyn ; aangemerkt het Allervole maaktte Weezen zonder dezelve zyn kan, Hoewel het, haa dit alles, myne bevatting verre te boven gaat, toe te Îlemmen dat de uitwerkzels ons ter Deugd en Gelukzalig- heid opleiden ; en te ontkennen , dat de oorfprong van Deugd en Gelukzaligheid op geen van beide agt geeve. Zyne Lordichap wist zeer wel hoe fterk een’ invloed het Voorbeeld op de Betragting:hebbe ; en dat de Leerlingen Van alle kunften en weetenfchappen zich bevlytigen, om de H 3 ` fchoon» r KÉ 203 BESCHOUWING fchoonfte en volkomenfte ootfpronglyke ftukken te volgen; Zyne Lordíchap ftemt toe, dat de Zedelykheid in de wee reld ons hoofdwerk is: en zeker het zou niet weinig ftrek- ken om onze betragting hier in te bevorderen , dat wy on- zen Maaker en Beftuurder befchouwden als volmaakt irt Heiligheid , Goedheid en Waarheid. Stel eens dat het an- ders zy, en dat wy ons zelven de ongerymdheid konden diets maaken , om Hem aan te merken als ontbloot van deeze Eigeníchappen , terwyl wy ons omringd vinden van alle de uitwerkzels dier Volmaaktheden , zigtbaar door. fraalende in de gefteltenisfe des Heelals , zouden wy de eugd vuuriger beminnen ? — Zouden wy cop volftan- diger dienen? —- of liefderyker zyn jegens onze Mede- ` wmenfchen? — wanneer wy wisten dat Hy noch op ons, noch op hun eenig agt (laa? — Wysheid om een plan te ontwerpen, en Magt om ’t zelve uit te voeren , moge een genoegzame grondflag weezen voor °t geloof van eenen taatkundigen : maar veronderftellende , dat cop zonder Regtvaardigheid of Genade handelt, zal de bedenking en gevolgtrekking des Gemeens , van't gros des Menschdoms, wel eenig ander weezen dan dit: zal ik een nietig Mensch niet even zo bandelen ? ‚ Welk eene vermetelheid de knaagingen van °t Geweeten te vernietigen, en de banden van den Godsdienst los te maaken ` — Neem de Zon uit de Natuurlyke Wereld, en gy zult dit Stelzel min befchadigen,dan door cops Voor- - zienigheid in de Zedelyke: wereld te ontkennen. — Laat de vrees voor eenen toekomenden Staat , en het ontzag voor de Almagt ‚ter zyde gefteld worden, welke fnoodhe- den zal men niet pleegen , zo dikmaals men de zwakke banden der burgerlyke Wetten kan verbreeken , of de (traf: fen ‚daar door gedreigd, ontkomen? —— Stellen wy vast, dat cop, (het zy met eerbied gezegd ,) fluimere op zynen Thtoon in den Hemel , welke troost blyft Ser over voor den verleegenen, welk hulpmiddel voor den ongelukkigen, welke hoop voor den raadloozen? Als dan worden onze voordeeligfte omftandigheden veel minder waardig, en on ze ongelukkige droevig verbitterd door het akelig yooruit- zigt, ’t welk het ongeloof ons voor oogen houdt. Dit lee- ven zou niet wenfchenswaardig weezen , indien men ftelde dat het ons geheele beftaan uitmaakte „en dat , op het einde daar van, alles met ons gedaan was. Geen ftelzel van redelyke Deistery kan ftaande gehouden worden, als men de Onfterflykheid lochent. E sn : eue ( VAN BOEINGBROKE'S ZED, CHARACTER. 105 Rever te zien rondwentelen, en Geèflachten van rede- iyke weezens eene korte rol te zien fpeelen., en dan ver- nietigd te worden, —- {chuldig aan misdryven ‚die geene firaffen te wagten hebben , bloot gefteld aan ongemakken, die tot geen einde dienen, — ter zaake van de Deugd, wortelende met elenden , waar voor geene belooning te wagten ftaat — dit zeker zou alleen eene begogeling vobr den Mensch*zyn, en geen blyk van Wysheid of Genade in cop weezeu. , De prachtige en fchoone toeftel van Zon , Maan en Sterren, — de Schepping’ van redemagtige en redelooze fchepzelen de fchoonheden der Natuure, de kragten des vernufts „ de zedelyke vermogens en vorderingen der Menfchen —— alle te voorfchyn komende, maar om onder ` te gaan, leevende maar om te fterven — verflonden in een volflaagen niet — vermengd met den dood en eene eeuwige vergetelmisfe -— levert een zamenftel van zaaken op, der Godiyke Wysheid onwaardig, en hoonende voor de Gode lyke Goedheid. —- Beter geen dan een zo bedriegend be» taan, Beter noit geweest dan ten fpeelbal des gevals in dit leeven geftrekt te hebben, en naa den dood ten aas der wormen te (trekken, — Ten besten genomen; misleid van onze eige hoop; voorzien met bekwaamheden , die wy geene voldoening kunnen fchenken , en ons ftreelende met vooruit geziene vermaaken , welke wy noit zullen genietens Zo zeker als cop beftaat kan dit nimmer ons geval weee xuwant her ftrydt tegen alle de Eigenfehappen van Regte vaardigheid , Goedheid , Waarheid , Wysheid en Heilige heid; Eigenfchappen noodwendig verknogt aan het denks beeld van een Opperst en volmaakt Weezen. ` ` | Doch ware het mogelyk , zonder den Hemel te lasteren y te veronderftellen , dat er geene Voorziènigheid is, en geen Toekomend Leeven plaats hebbe? Wat, bid ik u, zouden wy met deeze veronderftelling witinen ? Welk eene nieuwe verzekering voor het heilig onderhouden der Wete ten voor het ongeftoord bezit onzer goederen? Welk eeng nieuwe fpringwelle van rust voor elk op zich zelven ? Welk éen nieuw bewéegtniddel of grondbeginzel van Deugd - om invloed te hebben op het algemeen gedrag? — Indien het Stelzel des Ongeloofs niëts anders dan de verwoesting Van elks byzonder, en van het algêmeen geluk , vertoone , Waarom dan allen yver aangewend , ter voortplantinge van 't zelve? Waarom niets agter Wège gêlaâten om evi feling in de Godgeelerdheid dP Zedeloosheid, in het ZS , 4 ag N Ld 104 BESCHOUWING drag in te voeren? Zalk een yver is de woede der Dniee, len, werkzaam om de zaak der Helle te bevorderen, en het Menschdom in deeze en in de toekomende Wereld on- elukkig te maaken. De Man, die my naar den Lichaame oodt, is goedertieren, in vergelyking van hem die myne Ziel zoekt te verderven. Ik kan het verdraagen hier elen- dig te weezen; maar bezwyk op de gedagten om voor al- toos rampzalig te zyn. Jk kan op aarde tegenfpoed uitftaan ep daar in roemen, onder de befchikking der Voorzienig- heid , en het bezef der befcherminge van een waakzaam Opperweezen: maar onheil, het uitwerkzel van ftoffe en beweeging alleen , het noodwendig gevolg van het ftelzel der Natuure , my om geene rede treffende, °t welk van den tydlyken en eeuwigen dood zal gevolgd worden „is een zo onvermengd kwaad , eene zo vrugtlooze en ongerymde elende, dat het ondraagelyk zy. Veronderftel eens dat de Tegenwerpingen dier Heeren bondig waren , —— (°t welk ze in geenen deele zyn, ) wat: win ik by die ontdekking ? Wanneer ik leer, dat men zich op het Euangelie niet konne verlaaten — dat het beste fel ‚”. VAN BOLINGBRÔKE’S ZED, CHARACTER. 108 zel van Zedeleere , oit den Menschdomme overgeleverd , geen gezag heeft — dat het volmaakt{te voorbeeld van Deugd een harsfeníchim is — dat ik cope geene verant- woording fchuldig ben wegens myne bedryven — geene beloften van Zoudvergiffenis , en geen vooruitzigt op bee looningen voor myne Deugd heb — dat de Voorzienigheid een droom en de Hemel.een verdichtzel zy. Veronderfiel dat de Christlyke Godsdienst , welke eene eeuwige waarheid is, niet meer dan een ftaatlyk bedrog ware, ik zou den Man, de my hier omtrent uit den dut wilde helpen, niet bedanken. Myne dagen , door te brengen onder den invloed van beginzels , die my in leeven en fter- ven kasnen opbeuren , zou ik een gelukkig bedrog noemen. 