Geschiedenis van het buddhisme in Indië
Niet lang nadat door de zorgen van den minister Meghawarna het Grootmunster in voldoende mate hersteld was om de oude bewoners na een negenjarige afwezigheid weer te kunnen herbergen, werd door koning Mahâsena de grond gelegd tot de bouw van het klooster van Jetavana. De geschiedenis van deze stichting is vrij zonderling, gelijk trouwens de geheele voorstelling van "de konings daden en beweegredenen uit de koker der Grootmunstersche kroniekschrijvers verdacht is. Zekere Pater Tishya uit het Zuiderklooster, een man berucht om zijn slecht gedrag, zou de vorst hebben belezen om tot zijn, Tishya's, behoefte een nieuw klooster te laten bouwen in het kerspel van Grootmunster. De Mahâvihâranen weigerden volledig een duimbreed van hun terrein af te staan en verkozen eerder het broederhuis te ontruimen. Zij vertrokken, maar kwamen, het blijkt niet recht waarom, na negen maanden terug. De befaamde Tishya werd voor de rechtbank gedaagd en tegen de uitdrukkelijke wil des konings tot ballingschap veroordeeld, hetgeen intussen niet belette dat het Jetavana-klooster gegrondvest werd, en later onder de uitnemend rechtgelovige opvolger van Mahâsena, Meghawarna, voltooid. Dit klooster werd het broeinest van de ketterij der Sâgalika's, die, zoals boven gezegd, gemeenlijk naar hun verblijfplaats Jetawanisten genoemd worden en met de scheurmakers van Abhayagiri en de rechtzinnige kloosterlingen van Grootmunster de drie Ceilonese secten uitmaken. Bij de eenzijdigheid der berichten die tot ons gekomen zijn, mogen we over de kerkelijke politiek van Mahâsena geen oordeel vellen, laat staan ze veroorden. Zeer zeker was hij geen vijand der religie of der Kerk — dat toonen zijn talrijke stichtingen en schenkingen, — maar weinig ingenomen met de lieden van Grootmunster. Des te meer begunstigde hij de overige Buddhisten van zijn rijk, en zoo hij zich heeft laten verleiden tot daden van geweld, dan zal dit niemand goedkeuren; het vernielen van Buddhistische kloosters en heiligdommen door Buddhisten kunnen alleen dwepers vergoelijken. Het feit zelf, dat niet alleen staat, is kenmerkend. Er is wel eens beweerd dat ten tijde van Pushyamitra en later kloosters zouden zijn vernietigd door de "brahmanen"; tot nog toe is niemand in staat geweest een zweem van bewijs daarvoor bij te brengen; toch lijkt het geen twijfel dat er zulke wandaden bedreven zijn, door de Buddhisten zelf, in dweepziekten haat tegen elkaar. Mahāsena’s zoon en opvolger Meghavarman wordt voorgesteld als iemand die de partij der Grootmunterschen begunstigde. Hij stelde de in beslag genomen landerijen weer in hun bezit, liet de vernielde cellen en den Lohaprasada weer opbouwen en het Grootmunster vergrooten. Met dat deed hij de drie scheuringen die er in dat jaar waren, waarbij het getal secten tot vier steeg, ontstaan. Turnour inl, CII. De begrippen van scheuring en secte, beide door hem uitgedrukt, worden niet altijd goed onderscheiden. Deze drie zijn de enigen die bij een Burmeesche schrijver vermeld worden (Bigandet II, 142) en in een Tibetaanse lijst, welke in ’t Aanhangsel een plaats zal vinden. Een derde scheuring, waardoor het getal secten tot vier steeg, ontstond in 601; Turnour inl, CII. De begrippen van scheuring en secte, beide door hem uitgedrukt, worden niet altijd goed onderscheiden. KERKGESCHIEDENIS. Al schijnt hij niet geheel aan de leiband der supra-orthodoxen gelopen te hebben, want hij voltooide de bouw van het Jetavana-klooster. Onder zijn regeering, in 309, had de heugelijke overbrenging van de Buddha-tand naar Lumbini plaats, alsook de oprichting van het standbeeld van de apostel Mahendra en diens vier gezellen; wel wat laat, zou men zeggen. Én de naam van Mahendra én de zaak zelve herinneren ons onwillekeurig aan de standbeelden der 5 Indra's, die verwant schijnen met de Dhyâni-Buddha's eenerzijds, en de 5 Kucika's, d. i. Indra's, op Java anderzijds. Het zou niet onbelangrijk zijn te weten welke der drie partijen onder de geestelijken het grootste aandeel hebben gehad in de overbrenging van de tandreliek en de oprichting van de standbeelden van Mahendra en diens gezellen. Volgens de inlichtingen welke Huan Tsang tijdens zijn verblijf in Indië ontvangen had, hielden de Grootmunsterschen zich streng aan het Hinayana, terwijl de Abhayagirianen zowel het Hin- als het Mahayana bestudeerden. Al zijn de uitdrukkingen waarvan hij zich bedient niet gelukkig gekozen, zijn bericht behelst toch een aanduiding dat de Abhayagirianen verkeer onderhielden met hun broeders op het vaste land en dus niet geheel vreemd konden blijven aan de denkbeelden die hoe langer zo meer in de Indische Kerk de overhand kregen, die van het Mahayana, dat steeds gestreefd heeft om de eeredienst onder het volk zo krachtig mogelijk te bevorderen. Als men het vermoeden uitspreekt dat de maatregelen in het belang van de eeredienst voornamelijk aan de be- Vgl. D. I, bl. 324; en boven bl. 333. Mahendra is synoniem met Vajrapani, en dit is ook de naam van een Dhyâni-Bodhisattva, zoon van de Dhyâni-Buddha Akshobhya. Ook de apostel Mahendra heet de zoon van de meester der Cramanas of Buddha's (Mahâv. 239). Rekent men den wekeling Sumanas mee, dan krijgt men de 6 verpersoonlijkte Abhijñas (naast de 5 Abhijñas). De bewoordingen van het oude hevige vers in Sutta-W. 1, 313, 319, zijn van dien aard dat het mythologisch-allegorisch karakter der 5 Wijzen (al. Dhyāni-Buddha’s) er in doorschemert. Vandaar dat zij zich door de lucht bewegen als Aanshas (waaronder Brahman de hoogste is) en tevens snel als de gedachte; vgl. Maitrī-Upanishad 6, 34. In den macrocosmus duidt Hansa zon, maan en andere lichtverschijningen aan; in den microcosmus, de zintuigen; de hoogste Hansa is in ’t eerste geval de Zon, in ’t andere de Rede, het inwendige licht. KERKGESCHIEDENIS. De moeite van de Abhayagiriyanen te danken zijn, behoefte men nog niet te veronderstellen dat de Grootmunsterschen heftig tegen die nieuwigheden zullen te velde getrokken zijn, want al waren zij asceten van den oude stempel, zij deden in eerbied voor relieken en voor den grooten apostel, wiens fabelgeschiedenis zij zoo trouw aan de nakomelingen hebben overgeleverd, voor niemand onder. Daarenboven kan de invloed van Grootmunster in die dagen niet all-overwegend geweest zijn. Wel is waar liet koning Buddhasa (339—368) het klooster uitbreiden en schonk hij daar aan de opbrengst van twee dorpen, maar uit het onverdachte getuigenis van Fa Hian blijkt genoeg dat de Mahāvihāranen in den aanvang der 7e eeuw niet de eerste plaats, gelijk vóór Mahāsena, innamen. Toen de Chinees op Ceylon vertoefde, tussen 410 en 415, had het klooster te Abhayagiri 5000 bewoners, terwijl Grootmunster weinig meer dan de helft, 3000, telde. Ook in pracht en rijkdom muntte het eerste boven het laatste uit, en was het daarheen dat de tand van de pro-cessies plechtstatig werd overgebracht. Dit alles strekt ter bevestiging van het gevoelen dat de Abhayagiriërs toen ter tijd de voorrang hadden en tevens dat zij een met het Mahâyâna verwante richting vertegenwoordigden. Gedurende Fah Hien’s verblijf op Ceylon heerste daar Mahâânâman (440—432). Deze vorst, door de reiziger geprezen als iemand die oprecht in de Buddha geloofde, had zich een weg gebaand tot de troon door zijn broeder Upatishya (368—410) te vermoorden in oorlog. Deze naam betekent: Buddha’s gehoorzame dienaar. Zulke namen op dasa, behalve voor Sûdra’s, zijn in India eerst in zwang gekomen bij de opkomst van het Hinduisme in engere zin, toen de deemoedige godsvereering, de bhakti op de voorgrond trad. Het Mahâyâna is niets anders dan de Buddhistische tegenhanger van het Hinduisme der Middeleeuwen, ontstaan terzelfder tijd, voortgesproten uit dezelfde behoeften, een vracht van dezelfde geschiedkundige ontwikkeling. Het voorkomen van een koningsnaam Buddhadâsa in 't midden der 4e eeuw is een veelzeggende kleinigheid, die toont dat er tussen de ontwikkeling van India en Ceylon een onafscheidelijk verband bestaat. Travels 173. Ald. 161, 157, 159. KERKGESCHIEDENIS. Le gendarme et sa femme, qui étaient immédiatement mariés avec le nouveau roi. ! Le vère Mahâman maquette lui-même pour la église in général très méritons; il fonde par exemple un monastère sur le mont Koti, qui était un filial de Abhayagiri. ? La reine, une Malabare, semble ne pas avoir embrassé la doctrine de Çâkya ou bien elle en conservait autant d'affection pour la religion dans laquelle elle avait été élevée, que pour celle dans laquelle le roi s'était converti, en tout cas elle fit bâtir un monastère pour les moines d'une autre secte, soit Çivaïtiste ou Jîaniste, sur le mont Dharmarakshita. Onder de regering van Mahanama was het dat de beroemde Buddhaghosa op het eiland werkzaam was. Naar luid van het in alle opzichten opgesmukte verhaal der kroniek was hij oorspronkelijk een brahmaan, die door zekeren Pater Rewata tot het ware geloof bekeerd was en door denzelfden overgehaald werd om de Singhalesese Atthakatha te bestuderen en in ’t Pali te vertalen. De jonge geleerde stak van ’t vaste land naar Ceilon over en nam daar zijn intrek in het Grootmunster. Na proeven van zijn bekwaamheid te hebben afgelegd door het vervaardigen van de Wisuddhi-Magga, een soort encyclopaedie der geloofsleer, kreeg hij de vergunning om de Atthakatha in ’t Pali over te brengen. Hij volbracht zijn taak zoo verwonderlijk goed, dat de verbaasde monniken hem voor de verwachte Messias Maitreya hielden. Nadat zijn werk voltooid was vertrok hij naar Indië, of volgens een ander bericht, naar Burma om het geloof te verbreiden. Het laatste is het waarschijnlijkste, dewijl de Burmese de Zuidelijke canon volgen en er alle reden is om te geloven dat van Burma uit die canon allengs tot Siam, Cambodja enz. is verspreid. KERKGESCHIEDENIS. 383 doorgedrongen; immers nog in de 14e eeuw behoorden de Buddhisten van Cambodja tot de Noordelijke afdeeling. Van 459—477 heerschte koning Dhâtusena. Deze uitmuntende vorst het het Abhayagiri-klooster verfraaien en verrijkte het met een prachtig Buddhabeeld met oogen uit edelsteen, haren van goud en een gewaad van kostbare stof. Ook voor Maitreya en Mahendra werden standbeelden opgericht, terwijl de tandreliek en de heilige boom op de meest feestelijke wijze geëerd werden. Dat de koning ook voor de zuiverheid van het geloof waakte, bewees hij door strenge maatregelen te nemen tegen de kloosterlingen te Cetiya-berg, waar de oude Dharmarucika-ketterij wederom het hoofd opstak: op aansporing der rechtzinnigen liet hij de broeders uit het klooster jagen. Niet alle handelingen van Dhâtusena waren loffelijk. Toen zijn dochter door haar echtgenoot, de konings eigen neef en opperbevelhebber van diens troepen, mishandeld was, liet hij de moeder van zijn schoonzoon uit wraak naakt uitkleeden en levend verbranden, in navolging misschien van den vromen Asoka, van wie de sage iets dergelijks vertelt. In de hoogste mate door deze wandaad verbitterd, spande de opperbevelhebber met koning oudsten zoon Kâcyapa samen om den onmens van den troon te bonzen, en weldra maakte een zegevierende opstand een einde aan het gezag van Dhâtusena, die op bevel van zijn zoon in de gevangenis geworpen en door uithongering uit den weg geruimd werd. De ontaarde Kâcyapa maakte in 495 door zelfmoord een einde aan zijn Niet minder prachtig was het beeld terzelfde plaatse, hetwelk Fa Hian beschrijft; het was uit jaspis en flonderde van goud, zilver en edelgesteenen, en hield een parel van onschatbare waarde in de hand. Opmerkelijk is het dat Dhâtusena den bijnaam Dharmagoka droeg. Tot hiertoe loopt het uitgegeven gedeelte van den Mahāvansa. Voor ’t vervolg is hoofdzaaklijk Lassen gevolgd, met raadpleging van Knighton’s History of Ceylon en Upham's uittrekstels uit Mahāv., Rājāvali en Rājaratnākara. Leven, nadat hij in eenen veldslag tegen zijn jongeren broeder Maudgalyāyana het onderspit gedolven had. De nieuwe koning hield schrikkelijk huis onder de aanhangers van zijn voorganger en liet een duizendtal mensen in koelen bloede ter dood brengen. Hij was een ijverig Boeddhist en mild jegens de geestelijkheid. Onder zijn bewind werd een merkwaardige haarreliek uit India overgebracht en in eenen opzettelijk daarvoor gebouwden Stūpa geborgen. Omstreeks het midden der zesde eeuw, 545, herleefde voor een poos de verfoeilijke Wetuliya-ketterij, waarvan de schuld gegeven wordt aan de geestelijken van Abhayagiri. De koning, Cilākala, koos beslist partij voor de rechtzinnigen en nam strenge maatregelen: de kettersche geschriften werden ten vuur gedoemd, en daarmede werd de beweging bij de geboorte gesmoord. Ruim een halve eeuw later, onder koning Agrabodhi I, werd de vrede in de Kerk op nieuw gestoord, ditmaal door twee monniken behorende tot de diocees van Jetawana. Deze diep verdorven geestelijken ontzagen zich niet alleen de laster uit te strooien dat de vorige scheuringen een gevolg waren van het wangedrag der Grootmunsterschen; zij verdedigden ook hardnekkig de kettersche stellingen in hunne eigen Nikāvas. Van veel betekenis schijnt intussen de beweging niet geweest te zijn; men hoort er later niets meer van. Met hoe schelle kleuren de schrijvers van het Grootmunster de ongerechtigheden der afgescheidenen, vooral der Abhayagirianen, ook afschilderen, blijkt uit niets dat de laatsten in ijver voor het geloof bij de eersten waren. De haarreliken waren om die tijd zeer in trek. In de aanvang der 6e eeuw zond de koning van Siam een gezantschap naar China om de keizer een haar van de Gotamide aan te bieden. Dat haar had de lengte van 14 voet. Een paar jaar vroeger was in China zelf, te Nankin, zulk een haar van onder een oude pagode opgegraven; het was 12 voet lang, gekruld, en oneindig rekbaar; Beal, Introd. op Travels XXXII. Deze naam riekt op bedenkelijke wijze naar Mahayana; in de Lotus komt de term ontelbare malen voor; bij de Hinayana moeten men er naar zoeken. Of men hieruit mag opmaken dat er toen ter tijd ook verschillende redacties der Nikayas op Ceilon bestonden, is twijfelachtig. KERKGESCHIEDENIS. Achterstonden. Van een vijandige houding tegenover de Dharma kan geen sprake zijn. Een ander geval is het met de vreemde overheerschers, meest Tamils, die door hun telkens herhaalde invallen het schoone en rijke eiland zoo dikwijls geteisterd en voor korter of langer tijd daar de scepter gezwaaid hebben. Nochtans openbaarde zich de vijandschap der ingewijken tegen het ware geloof niet vóór het midden der negende eeuw. Toen gebeurde het dat Pollanarua, de toenmalige hoofdstad van het eiland, door den koning van Madura in Pandya-land werd ingenomen, en bij die gelegenheid werden de gewijde sieraden, alsook een gouden Buddha-beeld en de edelstenen nap, dien de Gotamide in der tijd van de 4 hoeders der windstreken ontvangen had, baldadig geroofd. Dat de zegevierende vijanden, die na ontvangst van een zware schatting en met rijken buit beladen terugtrokken, zich schuldig zouden gemaakt hebben aan de vervolging van geestelijken of de schennis van kloosters, wordt niet verhaald. Wel wordt er geklaagd over een mishandeling der geestelijken bij eenen anderen inval der Tamils van Coromandel in het begin der 12de eeuw. Die gedurige invallen van vreemden, die, al vervolgden zij de geestelijken niet, toch eenen anderen godsdienst beleden, waren wel geschikt om in de oogen der echte Singhalezen de zaak hunner nationaliteit onafscheidelijk te maken van die des geloofs. De secteverschillen traden hoe langer zoo meer op den achtergrond; de geestelijken van Grootmunster, Abhayagiri en Jetavana, hoeveel grieven zij ook van ouds tegen elkaar hadden, waren toch alle gelijkelijk kinderen van Ceilon en zonen van Buddha, en het kan ons dus niet verwonderen, te vernemen dat de drie partijen samensmolten en zich oplossten in die van Grootmunster. Dat geschiedde in 1461. Op dat tijdstip heerste Parakrama-Bahu I, de roemruchtigste vorst in de lange reeks der koningen van Ceilon. Groot in vrede en oorlog. Als Sanskrietvorm wordt opgegeven: Pulastipura. Bigandet II, 142 geeft als naam van den vorst op: Sanghabodhi; dat kan niet: die regeerde 1071—1126; de bedoelde vorst kan geen ander wezen dan Parakrama-Bahu I. De geschiedenis van het rijk van Parakrama-Bahu is opmerkelijk. Hij bestuurde zijn rijk op een wijze die de bewondering van het nageslacht opwekt en hem aanspraak geeft om op één lijn gesteld te worden met de voortreffelijkste vorsten in de geschiedenis der wereld. Het spreekt vanzelf dat wij hier hem slechts in zijn handelingen en maatregelen ten opzichte der Kerk te beschouwen hebben. Een van de eerste zorgen van Parakrama-Bahu was de eenheid van de Kerk te herstellen: hij riep een kerkvergadering te Anuradhapura bijeen, waar een verzoening tussen de partijen tot stand kwam. Al wie weerbarstig bleven werden door gestrengheid tot rede gebracht. Nog eens flikkerde de vonk der tweedracht te Abhayagiri weer op, doch de patriarch Kasyapa slaagde er in, met behulp des konings, die ras uit te doven. Wijders regelde de vorst de inkomsten der geestelijken en benoemde hij ambtenaren die belast waren met het opzicht over de tempels en te zorgen hadden dat de boekerijen, aan de kloosters verbonden, voorzien waren van de voornaamste godsdienstige geschriften. In verschillende oorden liet hij 520 broederhuizen bouwen tot woningen voor de geestelijken en hun dienstbaar personeel; ze waren vaarzichtig voorzien van ruime zalen en groot genoeg om gasten te herbergen. Ten behoeve van voornamere geestelijken werden acht gebouwen van drie verdiepingen gesticht, met een aparte woning voor de rector of patriarch. Bij elk van die monnikspaleizen behoorde een beeldengalerij met de standbeelden der voornaamste goden en een wellitgevulde bibliotheek. Eindelijk liet hij ook eenen grote toren van 12 verdiepingen bouwen, welke o.a. bestemd was om de van elders komende bezoekers van de tempel bij gelegenheid van godsdiensfeesten te bergen. Zodoor de opgaven niet overdreven zijn, heeft hij aan de hand van deze bouwprojecten een belangrijke bijdrage geleverd tot de Kerkgeschiedenis. KERKGESCHIEDENIS., 387 Parârama-Bâhu in den loop zijner regering (1153—1186) bouwde 101 Stûpa's, 3001 kapelletjes, met evenzooveel beelden, gesticht; 73 Stûpa's en 3001 beeldengallerijen aangelegd. Het is overbodig te zeggen dat er in de behoeften der monniken aan kleding en voedsel op de onbekrompenste wijze voorzien werd. Voor de verpleging van zieken en de voldoende bevloeding van de kloosters werd nauwlettend gezorgd. Zelfs de belangen der weinige op het eiland woonachtige brahmanen werden niet vergeten, daar de koning ter hunne behoeve een gasthuis liet oprichten. Parârama-Bâhu was alles behalve afgekeerdd van uiterlijken praal bij den eeredienst. Toen in de Zuidelijke provinciën een opstand was uitgebroken en de oproerlingen, door de koninklijke troepen verslagen, het wanhopige besluit hadden opgevat om het land te ontvluchten met hunne schatten en den bedelpot van Buddha, stelde de koning, door zijn spionnen van dat plan onderricht, alles in zet werk om zulk een ramp te voorkomen. Hij slaagde naar wens: de reliek werd gered en door de koninklijke troepen naar de hoofdstad gebracht. Het was een ware zegetocht, en toen het leger de hoofdstad naderde, trok de koning zelf in den prachtigsten staatsiekleed met zijn gemalin en eenen talrijken stoet het te gemoet om de reliek te begroeten en feestelijk in te halen. Later liet hij daarvoor eenen Dagob in de nabijheid van zijn paleis oprichten. Onder Parârama-Bâhu den Grooten had Ceilon het toppunt van macht en uiterlijken bloei bereikt. Weldra daalde het van die hoogte met snelle schreden; door te grooten voorspoed werd het volk bedorven, gelijk overal. 2 Het driemaal voorkomende éénje maakt de opgave zeer aphgern. 3 Ook uit andere gegevens blijkt genoeg dat Parakrama-Bahu geen bekrompen man was. Hij was zoo'n vriend van de wetenschap der heidenen, dat hij in zijn opschriften naast de lands- taal de heilige taal der brahmanen, het Sanskrit, bezigde. Op zijn munten is niet alleen de taal Sanskrit, het schrift is zelfs Nagari. Dat is ook het geval met munten van zijn opvolgers; wel een bewijs hoe machtig de Indische invloed toen ter tijd op Ceylon was.. 25% 388 KERKGESCHIEDENIS. en altijd het geval geweest is. Nog geen halve eeuw na het overlijden van Parakrama-Bahu werd het land door vreemde overheersching in een poel van ellende gestort: »De bewoners van Ceylon", klaagt een kronikenschrijver, »waren wanhopig verdorven geworden zodat de goden er hunne bescherming aan onttrokken; en de ondeugden der goddeloozen waren tot zulk een graad gestegen, dat als een strafe des hemels een koning, met name Magha, uit Kalinga een inval deed met een heer van 24000 man, hetwelk allerwijde verwoesting verspreidde en den godsdienst onderdrukte". Veel Dagobas werden vernield, en de woningen der geestelijken, de tempels en kapellen herschapen in kazernes voor de soldaten. Recht en wet werd met voeten getreden en het onderscheid der kasten smadelijk ter zijde gesteld. Deze treurige toestand duurde ruim 20 jaren, totdat Wijaya-Bahu de inheemsche heerschappij en de religie herstelde, omstreeks 1250. Deze wakkere vorst liet niet alleen de beschadigde en verwoeste heiligdommen herbouwen, maar zorgde ook dat er talrijke afschriften van de heilige schriften gemaakt werden, zodat elke gemeente er een bekwam. Zijn zoon Parâkrâma-Bâhu III was een waardig nazaat van zijn grooten naamgenoot (12671-301). Hij was behalve als goed regent, ook bekend als schrijver en geleerde, doorkneed in alle 18 wetenschappen der brahmanen. Menschlievend van aard, schafte hij in zijn rijk de armoede. Welk geloof de geweldenaar beleed, is moeilijk te zeggen; Knighton zegt dat hij "den heidenschen godsdienst" voortplantte; Lassen maakt er van dat Mâgha "de brahmaanse religie" invoerde; tamelijk ongerijmd, als het waar is dat de geweldenaar de kasten terzijde stelde. Mogelijk was de man een Jaina, of anders een Lokâyata. Het opmerkelijkste van de zaak is dat een menigte der Buddhistische geestelijken om vervolgingen te ontgaan het eiland ontvluchtte en in de erg 'srahamanen' rijken Pândya en Cola een wijkplaats vond. De lijst begint behoorlijk met Cruti (door Knighton verknoeid tot Surtia), d.i. de Veda; No, 2 is Smrti, d.i. de Wetboeken; No, 3 de spraakkunst; en zo gaat het voort. Knighton maakt van Cruti "vooratory", en van Smrti "general knowledge"; Lassen vergeet bij ongeluk N°. 1, den Veda. Kortom, in de hele lijst, welke iedereen Knighton en Upham kan vinden, is er geen zweem van Buddhisme te ontdekken. Het vermakelijkste is de vertaling van Zámatantra (door Upham verknoeid tot kaumatantra), d.i. Ars amatoria, met godsdienst! KERKGESCHIEDENIS. Doodstraf en de verminking van ledematen der misdadigers af; van zijn verlichte belangstelling in de religie legde hij getuigenis af, niet door het kwistig uitdeelen van aalmoezen, maar door te zorgen dat de geestelijken behoorlijk onderwezen werden, opdat zij in staat zouden zijn het volk te leeren en van zedelijke beginselen te doordringen. Van zijn ongeveinsde vroomheid wordt met lof gesproken. Toen hij in 1277 de in ’t land gevallen Tamils overwonnen had, »dankte hij de allerhoogste God voor de redding uit het gevaar,” en bij een andere gelegenheid, als een optocht met relieken gehouden werd, richtte hij »een vurig gebed tot Buddha en de beschermgoden des lands om heil voor zich en zijn volk af te smeeken.” Eens na een lange droogte bad hij Buddha om regen, enras werd zijn gebed verhoord: een verkwikkende regen daalde op de aarde neder, Dat alles is eigenlijk geen Buddhisme meer; het is Vishnuisme, en het zou voor de hand liggen te besluiten dat Parâkrama-Bâhu ten gevolge zijner gansche ontwikkeling slechts een Buddhist in naam was, ware het niet dat de kroniekschrijvers zijn gevoelens prijzen en derhalve naar alle waarschijnlijkheid zelf veel dichter bij het Hinduisme stonden dan men zou verwacht hebben. En inderdaad, voor niemand die gewoon is op de feiten te letten kan het verborgen blijven dat de Singhalese Kerk, ondanks enkele kenmerkende eigenaardigheden in bijzaken, in ont- wikkeling gelijken tred heeft gehouden met de Noordelijke secten en met het Hinduisme. Welke theorieën ook in de kloosters mogen verkondigd zijn, de volksovertuiging week noch ten tijde der Parâkrama-Bâhu’s, noch later, noemenswaard van de heidense Indische af. Zelfs de relikwie als symbool verschilt niet van de Caligram of dioriet der Waishnavas. Het zou ook vreemd zijn, indien het anders ware. De invloed van het Sanskrit op de volkstaal is zo groot, en die van het heilige Pali zo onbeduidend, dat de beschaving van Ceilon, althans in de laatste 15 eeuwen, op zijn minst evenveel te danken heeft aan, of wil men: even innig samenhangt met, het zoogenaamd brahmanisme als met het canonieke Buddhism. Kerken geschiedenis, nog niet voor hem was opgegaan, maar het voordeel dat hij door dat licht niet verblind was, schetst het geloof der Singhaleezen van zijn tijd aldus: Zij gelooven in een oppersten god, de schepper van hemel en aarde. Van dezen worden steeds andere ondergeschikte goden afzenderd om zijn plannen uit te voeren en de aangelegenheden der mensen te bestieren. Aan Buddha schrijven zij de redding der zielen toe en aan hem zijn de meest indrukwekkende ceremonieën gewijd. Zij gelooven in de onsterfelijkheid en in een toekomstigen staat van belooningen en straffen. Dit mag, behoudens een enkelen naam, Vishnuisme heeten, en verschilt niet veel van Christendom. Een ieder staat het vrij zulke denkbeelden als onbuddhistisch te verwerpen, maar niemand mag ze verdonkeren. Wie zulks doet, vervalt tot dogmatische geschiedvervalsching. De uitstekende Parakrama-Bahu III overleed in 4301. De geschiedenis der Kerk in de twee volgende eeuwen tot aan de komst der Portugeezen in 1505 levert weinig meldenswaardigs op. Bij eenen inval der Pandya's, om 1314, werd de kostbare tandreliek door de vijanden geroofd en naar het vasteland medegevoerd, doch niet lang daarna teruggegeven. Onder de vrij onbeduidende vorsten, die achtereenvolgens den troon beklommen, wordt Parakrama-Bahu VI (1410—1462) geprezen als zeer mild jegens de geestelijkheid; gedurende zijn regeering deelde hij 30 duizend stel kleeren uit, en veel andere aalmoezen. Met de komst der Portugeezen, nagenoeg gelijktijdig met die der Mohammedanen, of zoogenaamd 'Mooren', besluiten wij ons overzicht van de Singhaleesche kerkgeschiedenis. Sinds het begin van den nieuwen tijd hebben het Christendom en de Islam talrijke bekeerlingen gemaakt, het eerste inzonderlijk onder de lagere volksklassen en de vrouwen, doch de Dharma is het erfdeel gebleven van een groot deel der aristocratie en der lieden van oud-Singhaleeschen bloed. Knox 3, kap. 6. Volgens de eigen verklaring van een inlandsch schrijver, uitvoeriger aangehaald bij Knighton 235. Intussen was de enige geduchte vijand, die de Europeanen op Ceilon ontmoetten, de Portugees. KERKGESCHIEDENIS. INWENDIGE GESCHIEDENIS DER INDISCHE KERK. HINAYÂNA- EN MAHÂYÂNA. DE VIER WIJSGEERIGE SCHOLEN. NÂGÂRJUNA: ZIJNE TIJDGENOOTEN EN OPVOLGERS. STAND DER PARTIJEN IN DE 5e EEUW. CANON DER MAHÂYÂNISTEN. BLOEITIJDPERK DER BUDDHISTISCHE SCHOLASTIEK: ASANGA EN WASUBANDHU. VERVAL DER GELEERDHEID NA DHARMAKĪRTI, TANTRISME EN TOEVERKUNST. DE VIER WIJSGEERIGE STELSELS IN NEPAL. SECULARISATIE VAN DE MONNIKENDOM DAAR TE LANDE. De inwendige geschiedenis der Indische kerk na Kanishka wordt gedurende eenige eeuwen beheerst door den strijd tussen de aanhangers van het Hinayâna en Mahâyâna, twee kerkelijke richtingen, waarbij zich gaandeweg de oudere secten aansloten. Zodoende verloren de eigenaardige leerstukken der secten van lievelede hunne betekenis, behalve voorzover ze als grondstellingen een plaats vonden in een van de vier nieuwe wijsgeerige stelsels, welke door twee partijen als hare metaphysische steunpilaren erkend werden. De Mahâyânisten meenden met een scholastische verdediging van hunne beginselen niet te kunnen volstaan: zij leverden ook eenen nieuwen canon. Het Hinayana kan beschouwd worden als een eenvoudige voortzetting van het oude Buddhisme in den meest rechtzinnige vorm. Zijn aanhangers waren dus de conservatieven, en zo zij niet nalieten nieuwe stelsels van te hebben, de heldhaftige en geniale Raja-Sinha, een brahmaan, en wel een die zijn afkeer van het Buddhisme niet ontveinsde. Zelfs Knighton kan niet nalaten te vermoeden dat de andersdenkenden de nagedachtenis van den held beklad hebben. "This fact has probably caused the Buddhist and Christian historians to combine in representing his character as black and as iniquitous as possible". Hina is "lager, minder, geringer"; mahá, "groot, voornaam". Zulk een tegenstelling klinkt niet vleiend voor de Hinayânisten, en het vermoeden ligt voor de hand dat de term afkomstig is van hun tegenstanders. Is dit juist, dan moeten de Mahâyânisten aan maken zin gehecht hebben van "voornaam". Dat dit de oorspronkelijke opvatting van mahā was, mag in twijfel getrokken worden, want bij de talrijke aanrakingspunten tusschen de Mahâyânisten en Mahāsanghika’s zou het mogelijk zijn dat met het woord groot het begrip van "ruim, breed, meer algemeen" verbonden werd. Een andere term ter aanduiding der Hinayânisten is "Crvâvaka’s", d. i. hoorders, discipelen. KERKGESCHIEDENIS. Metaphysica uit te werken, dan was het toch alleen om de oude beginselen des te krachtiger te kunnen handhaven. Het Mahayana is een uitbreiding der geloofsleer, vooral in mystieke, en tevens minder schoolsche, meer populaire richting. Wij zullen voor een ogenblik aan de Mahayanisten zelf het woord laten, om te zien hoe zij hun eigen standpunt verdedigen. De vroegere Śrāvakas, d. i. Oudbuddhisten, erkenden noch een middelpunt van het subjectief bewustzijn (ātman), noch de verdonkeringen van de ziel; zij hadden geen begrip van het niet-ik in de natuur; loochenden het bestaan van de drie lichamen van den Buddha, de tien trappen (in wijsheid), en hielden de leer van het Mahayana niet voor het woord van Buddha’s. Wat het laatste punt betreft, zeiden zij dat het Mahayana niet door den Buddha verkondigd was, vermits het niet in de 3 Pitaka’s van de Śrāvakas was vervat; dat deze leer een anderen weg ter zaligheid aanwijst, doordat ze het opzeggen van Dhāraṇā's, het baden in den Ganges, en dgl. als middelen ter verzoening van zonden voorstelt; dat ze, evenals de Vedānta, de reeks van oorzaken en gevolgen, het geloof aan de vier waarheden en de 3 Kleinooden verwerpt, en, op de wijze van het stelsel der Lokayāta's (d. i. der materialistische Epicuristen) leert dat alles ijdel is. Als mochten de boeken van het Mahayana tot een van de 18 (oude) secten behoren, dan mag men ze toch niet voor het woord Buddha's houden, aangezien ze noch bij de eerste verzameling der Buddhistische Schriften. 2 Deze 3 lichamen zijn: 1. Nirmâna-kâya, het lichaam van een vleesgeworden Buddha; 2. Dharma-kâya, het abstracte, eeuwige lichaam; 3. Sambhoga-kâya, het lichaam van de zaligen, die de eeuwigheid zijn ingegaan; Wassiljew B. 127; eenigszinds afwijkend Voy. des Pélag. B. I, 231; II, 241. 3 Hier als benaming van het inbegrip der Mahâyânistische leer. Dit is te algemeen gesteld en daarom niet geheel juist. Zoowel de Nidâna's als de 4 waarheden worden in den Lotus, een der voornaamste canonieke boeken der Mahâyânisten, verkondigd (p. 109 in Burnouf’s vertaling). Het is waar dat de eerste verkondiger de Sugata Mabâbhijñâñâbhibhû is, die oneindig lang geleden in den aanvang der tijden daagde, en dat die theorieën zijdelings als antiquiteiten voorgesteld worden, doch in een ander canoniek boek, den Lalita-Vistara, is het wel degelijk de Gotamide, die de formulen vindt. Koerkgescchiedenis. 393 nog bij de latere verzamelingen bekend waren. Het gevoel van de Mahayana over de eeuwigheid van het sambhogakaya van de Bodhisattva's is in tegenspraak met de leer dat al wat samengesteld is niet eeuwig is. De leer van het zalige leven van de Bodhisattva's is in tegenspraak met het denkbeeld van de ellende en onreinheid van al het wereldse. De mening dat de geest van de Tathagata met alle verwant is en dat het verstand (zijn licht aan de geest) ontleent, is niet in overeenstemming met de leer van het niet-bestaan van de ziel. Volgens de leer van het Mahayana verzinkt de Buddha niet geheel in het Nirvana, want aan de arhats wordt voorspeld dat zij eens Bodhisattva's zullen worden; maar dit strookt niet met het denkbeeld van (eeuwige) rust, welke de arhats, zooals aangenomen wordt, bij het Nirvana bereiken. Wij derde laken de Shravakas de Mahayana omdat deze de arhats verlagen; over de vereering van wereldse personen spreken; de Bodhisattvas meer dan de Buddha zelf prijzen; Sakyamuni voor een schijnbeeld houden; aan het steeds bespiegelen en niet-handelen en aan de afwezigheid van oorzaken en gevolgen de voorkeur geven; beweren dat zelfs de grootste zonden volledig uitgewist kunnen worden; de leer van de 16 soorten der 4 waarheden verwerpen, ze althans niet als volstrekte waarheid erkennen; enz. Op grond van dit alles maken zij de gevolgtrekking dat de Mahayana het gezond nabootst van eenen bovenen daad, die allerlei grillen heeft opgeschreven om de onnozzelen te bedragen. Tegen deze punten van aanklacht verdedigen de Mahayana zich met 2 Deze tegenwerping berust op dezelfde verwarring als die meen herhaaldelijk bij Europese schrijvers aantreft, die eeuwigheid voor identiek houden met eeuwig leven. Uit den term sambhogakaya alleen zal niemand die eenigszins met de rhetorieke taal der Indiërs bekend is durven afleiden dat er een lichaam in stoffelijke zin bedoeld is. Samdhoga betekent volgens een Indisch woordenboek o.a. „de leer van den Jina”; volgens deze opvatting valt het samen met den Dharma, door den Meester nagelaten. 2 D. i. zij stellen het bespiegelend leven boven het praktische, zonder daarom aan het laatste alle waarde te ontzeggen. 3 Dit schijnt te beteekenen dat zij de noodzakelijkheid en onvermijdelijkheid der gevolgen van handelingen betwijfelen. 394 KERKGESCHIEDENIS. aan te voeren dat hunne leer een buitengewoon karakter draagt en uit die hoode niet door de gewone verzamelaars der Sûtra's toegankelijk kon gemaakt worden; hiertoe werd de tussengekomen van Bodhisatva's, gelijk Samantabhadra, enz. vereischt. Zij tonen aan dat hunne leer op één lijn te stellen is met het boek Mahâvastu der Mahâsànghika's, waarin reeds van de 10 trappen en de ideeën der Paramitâ's sprake is. Zij voegen er nog bij, dat twee onderafdelingen van genoemde hoofdsectie, de Pûrva- en Apara-gailas, de Sûtra's der Prajñapāramitā en andere van de Mahayâna-leer in een Prākrit-dialect opgesteld bezaten. De Mahayânisten zeggen dat zij evenzo Buddhisten zijn als de Grâvaka's, omdat zij de Buddha als hun leermeester beschouwen; omdat hunne leer niet in tegenspraak is met het wezenlijke van diens leer, noch van de vier regels waarover alle Buddhisten het eens zijn, afwijkt. De 16 soorten van waarheid bij de Grâvaka’s, en de reeks van oorzaken en gevolgen zijn louter als subjectief waar aan te nemen, maar in de hoogste metaphysische beschouwingen over de natuur heeft men andere leerstellingen dan die der ellende noodig — te meer omdat ook van de Grâvaka’s kan gezegd worden dat zij een subjectieve en een hogere waarheid erkennen. De leerstelling van de toverachtige openbaring des Buddha’s is een gevolg van de onvermijdelijke noodzakelijkheid om de wonderen te verklaren, welke de Grâvaka's immers zelf aan Câkyamuni in diens historisch leven toeschrijven. Hoe had hij zoo kunnen handelen, bij al waren hij een eenvoudig sterveling geweest? Wat de uitwissching der waarheid betreft, die is zeer alledaagsche. Deze 10 Bodhisattva-trappen worden uitvoerig beschreven in Mahâvastu (uitg. Senart, p. 63—192); de daar voorkomende benamingen ervan zijn: Durârohâ, Baddhamânâ, Pashupamanditâ, Rucirâ, Citrawistarâ, Rüpawatî, Durjavâ, Janmanideva, Yauwarâjyabhûmi, Abhishekabhûmi. Wanneer iemand als Hiuen Tsang, hoezeer een Mahayânist, zich menigvuldig uitdrukt alsof hij Câkya als een gewoon sterveling beschouwt, dan is niet uit het oog te verliezen dat hij geheel in dezelfde trant ook van Shiva en andere goden spreekt. Zo bij gelegenheid dat hij het grote beeld van Shiva te Benares beschrijft, zegt hij dat men bij het aanblik van de god een heilig ontzag voelt alsof hij nog leefde; Mém. I, 354. Bij ieder der twee grote kerkelijke partijen behoort een paar wijsgeerige scholen: die der Vaibhashika’s en Sautrantika’s sluiten zich aan bij het Hinayana, die der Madhyamika’s en Yogācāra's bij het Mahayana. De Vaibhashika’s en Sautrantika’s zijn realisten: beide erkennen het ware bestaan der dingen buiten ons, doch terwijl de eersten beweren dat alleen de voorwerpen der onmiddellijke waarneming bestaan, nemen de laatsten aan dat de voorwerpen slechts als beelden en middellijk in den geest gekend worden. De Vaibhashika’s verdeelen de substanties in eeuwige en niet-eeuwige, tot welke laatste alles gebracht wordt wat samengesteld is. De Sautrantika's onderscheiden het samengestelde van het niet-samengestelde; tot de eerste categorie behoort de 5 Skandhas; tot de laatste alle afgetrokken begrippen, welke laatste echter niet als substanties opgevat worden. Ten opzichte van de verhouding der twee wijsgeerige scholen tot de gewijde oorkonden is op te merken, dat de Vaibhashika's het gezag der Sutra's ten eenenmale loochenen en uitsluitend dat der Abhidharma's erkennen. Men zou hen de rationalisten van het Buddhism kunnen noemen. Dienovereenkomstig beschouwen zij het lichaam van Gautama de Buddy als dat van een gewoon mensch, die na bereiking van het Buddhaschap het relatieve Nirvana, en bij zijn dood het volledige Nirwana, het Niet, bereikt. Het goddelijke aan de Buddy bestond alleen daarin dat hij alles uit zichzelf wist en niets van buiten behoefde te leren. De Sautrantika's ontzeggen aan de Abhidharma's alle gezag en houden zich aan de Sutra's. Hun Buddy is die der heilige Schrift: begaafd met 10 krachten (Dharmabala), 4 zekerheden, 3 soorten van bedachtzaamheid. 396 KERKGESCHIEDENIS, heid en de algemene barmhartigheid. ! Ook schrijven zij hem een Dharma- kâya en een Sambhoga-kâya toe. De benaming van Vaibhashika's zou volgens latere Buddhistische schrijvers gemeenschappelijk toekomen aan alle oude geloofsdiensten en de 18 sectes. Deze bewering, zo uitgedrukt, kan kwalijk juist zijn, vermits geen enkele oude sectie, voorzover als bekend is, het gezag van het Sutta-Pitaka verwierp. Niettemin zou er aan die bewering enige waarheid ten grondslag kunnen liggen. De term Vaibhashika namelijk, waaraan de Vaibhashika's hun naam ontleenen, is synoniem met Vibhanga, Pali: Vibhanga, d.i. verklaring. Vaibhashika en Vibhajyavadin komen dus op hetzelfde neer. Nu weten we dat de als rechtzinnig aangeschreven partij der Singhalese Kerk de Vibhajyavada als Shibboleth van rechtzinnigheid bij haar derde, niet-canonieke Concilie stelt. Dat Shibboleth is van zuiver metaphysischen aard, en hoewel men niet uitdrukkelijk het Vinaya- en Sutta-Pitaka - de enige die op de twee eerste Concilies in aanmerking kwamen - heeft verworpen, geraken deze twee deelen der Schrift toch geheel op de achtergrond en verschijnt plotseling een verhandeling over Abhidharma, het Kathavatthu, verkonidigd door de voorzitter der vergadering, Tishya Maudgaliputra, die expresselijk ten behoeve der leer uit de aetherische Brahmawereld onder de mensen kwam. Het boek dat bij de Noordelijken aan het Kathavatthu beantwoordt, wordt toegeschreven aan Vasumitra, het hoofd der Bodhisattvas op de derde kerkvergadering der Noordelijken. Het heeft dus al den schijn alsof die twee berichten niets anders zijn dan variaties van één en dezelfde dogmatische fabel, al is het vooralsnog ondoenlijk de feiten aan te wijzen welke tot het verdichtsel aanleiding hebben gegeven. Wij deze lijst van 18 geestelijke Buddhadhammerken is een wijziging van die welke men èn bij de Zuidelijken èn in den Lalita-V. aantreft; zie D. I, 271; 801; 412. Vaibhajya is afgeleid van denzelfden stam als Vibhajya. Het heet dat de Vaibhashika's als hoofdautoriteit beschouwen het boek Vaibhashya. Dit komt, in titel althans, overeen met het boek Vibhangha van de Zuidelijke Abhidharma. KERKGESCHIEDENIS. Veronderstel dat in een zeker tijdperk, tusschen Ashoka en Kanishka, een zuiver rationalistische, of wil men Abhidharmistische secte, zóó machtig is geworden dat zij het zwaartepunt van rechtzinnigheid in de leer overbracht van de Vinaya en de Sûtras op de Abhidharma; niet zóó machtig evenwel dat zij op Ceylon het verslag van het door haar uitgedachte Concilie onder Dharma-Ashoka aan de canonieke verhalen in de 'Vinaya heeft kunnen of durven toevoegen, zodat zij zich moest tevreden stellen met de verklaring dat de Buddha zelf een Vaibhashavin was. De Noordelijke Vaibhashika’s, al Vaibhashika’s, veroorloofden zich het gehele Sutta-Pitaka te verwerpen. Terwijl wij het stelsel der Vaibhashika's beschouwen als een voortzetting van dat der oude Vaishnavas, houden wij de leer der Sautrantika's voor een stelselmatige uitwerking van die der Sutrawadins en enige zeer nauw met deze verwante secten. De Sutrawadins zijn, volgens de oudste Singhalese lijst, verwijderde afstammelingen van de Shaviras, de oudgeloovigen, ofschoon zij in sommige punten van de oude, ware, rechtzinnige leer der ouden zijn afgeweken, evenals de nauwe verwanten Sankrantika's en Sarvastivadins. Als zuivere vertegenwoordigers van den Shavira-waada doen zich de Mahavibhjangens voor, welke in werkelijkheid, zoals wij hebben getracht aan te tonen, slechts als jongere loten van den ouden stam mogen beschouwd worden, en meer bepaaldelijk Vaishnavas zijn. Naar diein het belang der Singhalese Vaishnavas was, niet voor aanhangers van een secte - bij hen van gelijke betekenis als schismatiek - door te gaan, is hun indeling der 18 secten minder te betrouwen dan die welke men bij de onrechtzinnige Mahasangha's, 1 Taran. 274 stelt de Sautrantika's voor als een voortzetting der Tamratya's, die volgens hem één zijn met de Uttarayas en Sankrantika's, doch bij andere autoriteiten zijn dit verschillende secten; zie Aanhangsel en vgl. Wassiljew 113. De oudste lijst, in Dipavansa 545, de Sutrawadins als vertakking der Sarvastivadins, der Realisten opgeeft, en in de opsomming der onrechtzinnige Mahasangha's de Sautrantika's onmiddellijk uit de Realisten voortkomen, steunen de twee lijsten elkander, mits men de Sautrantika's en Sutrawadins voor dezelfden houdt. Taranatha's lijsten laten de Sutrawadins geheel en al uit, en zijn reeds daarom, als in strijd met de oudste autoriteit, niet als nauwkeurig te betrachten. 398 KERKGESCHIEDENIS, voor zoverre dezezelfde niet in de zaak betrokken zijn. De Mahasangha’s nu verdeelen de 48 secten niet in twee, maar in drie hoofdgroepen: 1. Sthavira's; 2. Mahasangha's; 3. Vibhajyavadin. Van de Sthavira's stammen de Sautrantika’s — bij de Singhalezen: Sutrawādin — af; de Vibhajyavadins vormen een aparte hoofdafdeeling, waartoe de Mahicasaka's, Kacyapiya’s, Dharmaguptaka’s en Tamracatiya's behoren. Het beginsel waarop de verdeeling, door de Mahasangha's gevolgd, steunt, is onbekend, en men mag er daarom niet uit besluiten dat zij de Vibhajyavadins, en de van deze afstammende Mahicasaka’s enz. voor onrechtzinniger hielden dan de Sthavira's en de loten van deze: de Sarvastivadins en Sautrantika's. De indeling kan eenvoudig de uitdrukking zijn van het feit dat de Vibhajyavadins c.s. rationalisten waren; de Sthavira's c.s. de aanhangers van de leer zooals die in de heilige Schrift, met uitsluiting van de 7 Abhidharma’s, vervat was. De secten waaruit de Vaibhashika's en Sautrantika’s zijn voortgekomen bestonden dus reeds lang vóór Kaniska, doch de systematische ontwikkeling hunner beginselen, die uit verschillende delen van den oude canon geput zijn, dagteekent van den tijd toen beide scholen zich vijandig tegenover de nieuwere richting, door de Madhyamika's en Yogacara's voorgesteld, plaatsten. Welke veranderingen de Vaibhashika's in de 7 Abhidharma’s aangebracht hebben, is nog niet onderzocht. Scherp tegenover de realistische wijsgeeren van het Hinayana staan de idealistische Yogacara's en Madhyamika's, de bolwerken van 't Mahayana. 