VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
{chappen myns Duitfchen Vaderlands, en overal waar men inde Duitfche Taal iets kan leezen; — Menfchen van verfchillende- Graaden van Befchaafdheid , doch niet gansch onbefchaafden ; — Menfchen van verfchei. dene denkwyze, van de menigvuldigfte benoemingen , indien zy flechts de onöntbeerlykheid wan Jefus en van zyne Leer, ook voor zich” voelen, en Hem daarvoor houden , waarvoor Hy -zich uitgaf, waarvoor Hy door Ene met den Geest vervulde , Leerlingen gehouden wierdt, ~= == — : BA. po i e »» Voor U-allen, wilde ik „met een broedertyk hart, hier iets byëenverzameten, wat uwen Christen-zin, uwe: lief- de tot Jefus, uw: ftreeven naar. Reinheid, voedzel en. genot kan verfchaffen, el: . Rr4 | n On- 860 Je Le EWALD ‚‚ Ongetwyffeld is het ulieden. welkom , licht en ophet- dering te bekomen, over meenige bekende Bybelleer of Bybel-waarheid , over den geest daarvan, over den geest des Christendoms: — hoe juist dezelve voor on- ze Natuur, voor onze behoefte, berekend is … ho: noodzaaklyk dezelve blyven en werken moet, zoo lang de Mensch, Mensch. blyft. En ik wil daarvoor wl gen, dat gy menigmaalen , niet zelden , deze blydíchap | eniet. | 6 „ Ongetwyffeld leest gy gaarne de uitvloeijing van een! Christlyk A srant- de betrachtingen , bevindingen, wen- fchen, uitzichten van den Christlyk-Godsdienftigen zin, in welken vorm het dan ook wezen moge, Byaldiea zy flechts de proef uwes, door Bybel-fnaak befchf: den, verftands: kunnen doorftaan „wordt gewis ook daat: door uwe Christlyk-Godsdienftige zin gewekt en at gekweekt. Gy ftemt eens-gevoelig overéen met die b» _ vindingen en uitzichten, en gevoelt He aangenaam: _„wyze, dat wy allen één geloof hebben, éénen Hes en eenerlei hoop onzer roepinge. Ik zal trachten menig: malen op dezen toon uwen Godsdienst-zin te” treffen. „Het moet u belangryk zyn; de werking van den Christ- Iyken of Antichristifchen Geest in Daad-zaaken te zien. Anecdoten, Levensbefchr sij => Bekeerings- en Om- me, ligne enge ie daarvan getuigen, zyn u voorzeker welkom , wanneer zy -geloofwaardig en niet bekend zyn.- Myne ervaaring en betrekkingen geeven my gelegenheid u meermaalen iets van dien aart te be- richten , ` en ‘ik. beloove u niets mede te deelen, van welks geloofwaardigheid ik-niet ten vollen overtwigd » Dikwerf vindt men iets, dat den:Christen als Chris ten bevang-vol is, in een boek, °t welk hy als Chris- ten niet leest, of wel in eene vreemde Taale mag fchreeven zyn. Ek zal trachten meermaalen u zulk ftukken uit te trekken, indien zy niet te wydloopig zyn; en u de fchriften te noemen, wanneer die uittrekfels t veel plaatfe zouden D. N goed hart lied, op een Christlyk o derwerp, is dikwyls eene laavende bron, een friskt dronk, by fmachtenden dorst. En -= verblyd u- onder de mede-arbeiders van dit fchrift, zyn veele Me ‚pens, uit wier hart meenig lied vap dicn aart vit Het zal u medegedeeld worden.”* n i i v CHRISTLYK TYDSCHRIEFT, sór s» Dit Schrift zal geeven, alleen geeyeri; niet omver- ikken, maar opbeuren; niet verfcheuren, maar verëec» gens niet kwetfen, maar verbinden. ENE » Ieder mede-arbeider zal dan zyne meening over reuken of leeringen des Bybels vrymoedig zeggen; ‚ch geen hunner zal zich, ook flechts eenen beftryden. n wenk van ter zyde, veröorloven. s Het gefchryf zal door dien geest gedreven worden , ie ook den Christen dryft; door de liefde, die zachte 1oedig en vtiendlyk is, niemand benydt, zich niet boe en anderen verheft, niet opbruischt,- zich niet ver- : gt» wanneer zy gebreken , wel , als zy iets goeds ntdekt; gaarn het goede van anderen gelooft, het beste oopt, het verkeerde duldt, En men zal er in befpeu- nm, dat het, zonder deze liefde, alle Christen-kennis- ' alle Christen-gaven, voor niets houdt.” , » Natuurlyk zal noch kan a//es in dit Schrift voor len zyn. In den Bybel is toch alles niet voor allen, nmers niet ten gelyken tyde, Ook verftaat' het zich in zelf, dat niet alle uitgedrukte meeningen van elken ede-arbeider juist myne meeningen. ayn. Ik denk ’er et eens aan , deze meeningen te wederleggen of te erbeteren. Hoe {lecht zoude my die vermetelheid (taan? Vat niet openbaar ftrydig is tegen den Geest of uite raak des Bybels, dat geeve ik, {choon ik ook gansch ders daarover denke: dít vordert Christlyke verdraag- amheid, en Christlyke vryheid} — s» Neemt dan in liefde aan, wat uit liefde en met liefe 2> gegeeven wordt.” vangelisch Betoog, van den Heer DU vorstin. Uit het | Fransch wersaeld. Te Arnhem y by de Wed. J. Ny- hoff, 1801. Jua 8vo, 272 bl, ST A De ongenoemde Vestaaler van dit Werkjen , zoo wy wel onderricht zyn, een man van aanzien en be- anaar der letterkunde , deed waarlyk een verdienfte- : werk, met eenige fnipperuurtjens toe te wyden aan overzetting en gemeenmaaking van een Werkjen, dat arlyk door elk, die voor zic pen meerdere vas. heid, omtrent de waarheid en godlykheid van den ristelyken Godsdienst, begeert, met opmerking ver- nt geleezen , en eroftig Uagedacht te worden. Het r5 is 563 DY VOISIN is allergefchiktst voor zulke menfchen, die, fchoon « rechtlyk aan den Godsdienst verknocht, echter de den van hun geloof nimmer behoorlyk overwogen heb ben; ook voor zulken, die door de: hedendaagfche Wysgeerte tegen het. Christendom vooringenomen, die-Vrygeesten zyn, ZOO als men, helaas! ook ver le Christenen vindt, uit vooroordeel en zonder onder- zoek; en wel voornaamlyk voor jonge lieden, weinig in godsdienftige waarheden onderwezen, en dus ontbloo: van genoegzaame gronden voor -een redelyk geloof. De Schryver bepaalt -zich tot het onderzoek en tot het bewys der Wonderwerken van Jefus Christus en zyne Apostelen, en fchroomt niet, op het woetfpoor van den geleerden gUSEBIUS Van Cefareën, zyn Werk- ien den naam van: Ewangelisch Betoog te geeven , ho wel hy ‘er verre af is van zich te laaten voorftaan, zoodanig ftreng bewys geleverd te hebben , als ma cwoon is by de behandeling van wiskunftige waarke en te vorderen. -Hy meent, met recht , zyn doel ge- troffen te hebben, als ’er bewezen is, dat- bet Euan- elje alle de kenmefken van gefchiedkundige zekerheid, in den hoogften graad, in zich bevat. Zie sier den korten inhoud : - Inleiding , gedachten aangaande de Wonderwerken, Echtheid der Boeken van het N. Testa- ment, Charaĝor van- Jefus Christus, Chara@er der Apostelen y …Wonderwerten van Jefus Christus , Op- flanding van Jefus Christus, Wenderwerken der Apos- velen, aanmerkingen: over de grondvesting van bet Christendom, tegenwerpingen en antwoorden, be fluit, Nieuwe gedachten hebben wy ‘er niet in aangetrof fen. Maar hier en daar zyn toch nieuwe cogpuman ge- vat , en-de beste bewyzen, naar het doel Schry- vers, met. oordeelkundige fchranderheid. uitgekozen , en, op aanneemelyke gronden , met bevalligheid aange- drongen ; zoodat wy niet gelooven , dat by een onbe vooroordeeld navorfcher van waarheid veel bedenking zal overblyven. Om onze Leezers , over de ernftige en inneemend: Schryfwyze van dit Werkjen, eenigzins te laaten oor deelen, willen wy iets overneemen uit het bell, waarmede de Heer pu voisin zyn wel doorgedac: betoog eindigt. ‚‚ Het is niet door fcherpzinnige d` moeilyke redeneringen ‚ noch geleerde navorfching& ef voorbedachte leerftelfels, dat ik q tot het christ - EVANGELISCH BETOOG > o 563 geloof: heb. willen brengens: Ik. heb flechts het Eu: angelie geopend :.door het dezen van dat heilig boek, èn door uwe eigèn overdenkingen; zyt gy -verlicht en overtuigd geworden, —=- Gy hebt in de: boeken des nieuwen Testaments een aental bevestigde en “ontwyf, felbare zaken gevonden , die-in haere gevolgen nog ftand houden; en gy hebt bemerkt, dat, als. gy. ’er de wonderwerken ‘van Jefus Christus en van zyné Apostelen uit wegneemt deze zoo echte en: wel be- wezen :gefchiedenis niet-anders behelze , dan ene reeks vai voorvallen, zonder oorzaken, zonder beweegrede- nen , én zonder verband -welken gy niét kunt verktas ren, met elkanderen. ovêreen. brengen, noch -doen za- menftemmen: met het geen de ondervinding, en de reden, ten aenzien van het menschlyk verftand en hart. ons teeren. — Vruchtloos zoude een- vrygeest tot twyffeling en onzekerheid de toevlucht nemen. Hy is immers ge- noodzaekt, om den inhoud van het Euangelie te erken- nen , of te--wederleggen. In. zulk een- onderwerp kan de weigering van- te.. geloven niet voldoen, —- De christelyke godsdienst rust geheel op gebeurde zaken, Dus is het niet door wysgerige redeneringen, maer door gefchiedkundige en zedelyke bewyzen, dat men dien moet aanvallen, Een vrygeêst heeft geen recht om zyne twyffelingen en tegenwerpingen voor te ftel- len , tenzy hy alvorens de zekerheid der euangelifche gefchiedenis krachtloos gemaekt hebbe. Geen leere is zoo bevestigd , of men kan zwarigheden tegen dezelve aen. voeren. In den godsdienst, vooral, moeten ’er onop- loslyke bedenkingen voorkomen, naerdieg hy God en den mensch tot zyne voorwerpen heeft; God, wiens patuur en raedflagen alle onze bevattingen verte over- treffen: den mensch, die zich zelven zoo. weinig kent, en die van zynen eigen oorfprong en beftemming niets meer weet, dan het geen e behaegd heeft hem daervan te openbaren. —= Zo het geloof van den Christen al met enige duisterheden omgeven is, de ftellingen der vrygeesten zyn vervuld met ergerlyke on- gerymdheden.” | “ 9 Ik wenschte, dat de vrygeest, in plaets van ons te kwellen met op zich zelven ftaende tegenwerpingen, die de bewyzen niet verzwakken , zyne pogingen be- fteedde, om ons ene zamenhangende. en- welberedeneer- de verklaring te geven van het charaêer en gedrag T Q- 564 DU VOISIN, EUANGELISCH BETOOG. efus Christus., en van zyne Apostelen, vam de opp iten der fynagoge, van de eerfte g vant martelaren , van allen , met;één woord, die eenig di : ehad hebben aen de grondvesting van het Christer ` om. Maer tevens verlangde ik, dat die werklarig niet ftreedt tegen de erkende beginfelen der zedelyke orde, noch tegen de grondregelen der oordeelkunde, En, naerdien de vrygeest zich aen het enkel wan wonderwerken ergert, wenschte ik, dat hy ene gefchiedenis van de opkomst der kerke befchreef , in welke gene ongelooflyker wonderdaden voorkwamen dan die allen , welke het Euangelie behelst. — De vry- eest is even zoozeer als de Christen een root aental zaken te erkennen, die van de-natuutiyke orde afwyken , en die allezins onbewysbaer en vd wezen. Doch de Christen toont my ten ï de tusfchenkomst der Godheid, enè oorzaek en vo. doende reden van de afwyking der natuurwetten; te wyl de vrygeest my genen weg opent, om uit dien afgrond van otiwaor teh vaisktann en tegenftry den , waerin hy my geftort heeft, te an Het ongeloof heeft ook zyne wonderwerken em zyne verborgenheden. Doch deze verborgenheden gaen niet flechts de reden te boven: máer zelfs flrydig met alle de grondbeginfelen en met alle de h der zedelyke orde ; en deszelfs zyn ge- drochtlyke verfchynflen , welker oorzaek noch in, noch De Gefthiedenis van jesus. Naar de vier Euangelien, Een Leesboek voor Christelyke Huisgezinnen, Te Utrecht, by ee van Paddenburg ea Zoon. In klein 8o 324 Oe av Als ftrekken kan om de kennis en- het recht be grip van de Euangelifche. Gefchiedenisfë te bevor- deren , eg den lust tot het leezen van dezelve. op t wekken, verdient goedkeuring en aanpryzing. Met noegen ontvangen wy, als zodanig; arbeid van Heere c. w. STRONCK , die wel de moeite op zich willen neemen tot het opftellen van een aaneengef keld verhaal, in eene barmonifche orde ‚ en meestal 7 C. W. STRONCK) GESCHIEDENIS VAN JESUS: 565 le eigen woorden der gewyde Historiëfchryveren , van „den leevensloop. en de bees Verlosferss zints zyne geboorte tot op zyne verhooging in den hemel, In °t Voorbericht meldt ons de Optteller, dat hy de vier onderfcheidene verhaalen der Euangelisten tot één geheel heeft tragten te brengen, als leverende, op die ze, eene meer aaneengefchakelde , onderhoudende en emaklyke lektuur op; zonder, egter, in °t fchikken en ieentrekken der verfchillende, of der gelykluidende, berichten der Euangelien, aan eene der uitftaande Har- monien, of Overeenítemmingen, bepaaldelyk zich te ver- binden; hoewel het waarheid is, dat hy die van VAN VLOTEN , te vinden voor de Vertaling en omfchryving wan het Euangelium van Johanna > meestal gevolgd is, Niet ongelukkig was de keuze, om het werk, tot ge- mak des Leezers , in kleine hoofdftukken of afdeelin. gen te onderfcheiden , aan *t hoofd van welke de kor- te inhoud ftaat vermeld, nevens de plaatzen dêr Euane elien, uit welke ieder afdeeling is zamengefteld; zyn- Ee voorts. nog , agter het werk, een bladwyzer -der Euangelieplaatzen gevoegd, met het getal der bladzy= den, op, en der afdeelingen, in welke dezelve ta vinden. zyn. -De Heer sTRONCK, ten loflyken oog- merke hebbende, zyn gefchrift, tot een gerin Prys a voor elk verkrygbaar te maaken , onthieldt zich daarom van alle praktikaale aanmerkingen; terwyl hy van zyna befcheidenheid biyk vertoont in zyne betuiging, dat hy- de hem byzonder ei vertaaling van deeze of gee- ne plaatzen niet anders wil hebben aangemerkt, dan als foomende van iemant , die zeer gaarn aan elk zyn oordeel en zyne vryheid laat, geenzins zyne opvattin- gen altyd, als: de ‘alleen waare en juiste, zou willen doen gelden. —…… …— o ia ‚In een weinig uitvoeriger verflag van den aanleg en de behandeling van dit werkje hebben wy ons wel willen inlaaten, omdat wy, uit overtuiging van deszelfs- nutte ftrekkinge , ons zeer wel met des Opftellers wensch kun- nen vereenigen ‚dat meervermogenden hetzelve aan hunna Dienstboden, en Ouders en Onderwyzers hunnen kins deren en leerlingen, in handen gaven, als zullende zy, misfchien, daar door vroeger, — „ dan, helaas ! (ze s, STRONCK) menigmaal, al leren zy al wat van de s» Waarheden van den Godsdienst, thands wel erg ' Pr t 566 C- W. STRONCE; GESCHIEDENIS VAN jesus heeft; emme bekend worden met de lotgevallen ya > de ganfche Gefchiedenis van onzen gezegenden He, » Jefus Christus, den Godlyken Stichter van oma a, Godsdienst” — Dit werkje is ook în groot oĉ formaat gedrukt, - | | Wiskundige Verhandelingen , bevattende 1°. De theorie „van het copieeren cn verkleinen der Kaarten, 29, Over het: problema: van de twee middenevenrcdigen. 3°. Over de vlakke inhoud der Landen, naar het platrond; van de graaden van breedte en lengte, de kromte-firaalen -en halve eniddellynen der Aarde. Door JAKOB DE GELDER, Mathematicus in den Haag. Te Haarlem, by A. Loosjes Pz., 1801. In gr. Övo. go bi, E: klein , doch in: veele opzichten zeer ge kend zyndé, Alles wordt met eene uitflaande kopere Plaat opgehelderd, «707 ET AME JEN | ó à ft, a d , j giae stefi * 6. U. A. Dooe Schoolboek begint met de algemeene. beginzelen der .Rekenkunde , die hier op eene be- knopte ‘wyze worden voorgedraagen, vooral ten opzich- te. dier: voorftellen, welke van een algemeen nut zyn; waarom de meeste zaaken, die enkel voor Kooplieden die- nen, zyn achtergelaaten , zo omdat voor hun verfcheidene zeer uitvoerige Rekenboeken alomme te bekomen zyn, als omdat in een algemeên Leerboek, gelyk dit, geene byzondere takken der Weetenfcha ven andere be. hoorden uitgebreid te worden. Het tweede Hoofdtuk bevat de beginzels der Meetkunde; wordende in. het- zelve de opgegeevene eigenfchappen der lynen en vlaka ken op de Landmeetkunde toegepast, en vervolgens: op de Meetkunde der Lichaamens die, naar de beknoptheid van het overige gerekend , hier vry uitvoerig wordt voorgefteld. In het derde Hoofdtuk gaat de Schryver over tot de befchouwing der Werktuigkunde, en geeft; in vier’ Afdeelingen; de algemeene nzelen dedzer Weetenfchap op, om vervolgens zesderley hoofdzoor- ten van belangryke „werktuigen, in: zo veele afzonder- lyke Hoofdftukken, te befchryven. Eindelyk gaat de Schryver over tot de. Bouwkunde , als het ander deel der werkdaadige Wiskunde woor het algemeene leven. Het geeh-de: Schryver over dezelve. zegt , bepaalt zich vooral tot de gewoone. gebouwen; dewyl zyn beftek piet. toeliet „ over ge n te handelen, welke door eene. uitfteekende fraaiheid , of grootte, uitmuntten, en: dus de opgâve en toepasfing van de regêlen dez Bouwkunde, in haaren gantfchen omtrek, zouden vor« deren; | | | Over. het algemeen vinden wy veel goeds in dit Werka e, en wenfchen van harten, met den Vertaaler, dag etzelve op de Schoolen ingevoerd, en tot byzonder on- derwys gebruikt mogt worden ; vooral indien de varaa | aar 568 Gì Us A. VIETH, WISKUNDIG LEPRGOEL, daardoor mogt worden aangemoedigd, om het Wet nogmaals in het licht te geeven, met eene merkeljs verandering van het vierde Hoofdftuk, over de Bou kunde handelende; dewyl hetzelve geheel gefchikt i voor het Vaderland des Schryvers, en, gelyk de Ver taaler in verfcheidene aanmerkingen zelve erkent, gehel afwykt van de manier van bouwen, die by ons plaats heeft. De bygevoegde Plaaten, vooral de agtfte, zouden dan ook op nieuw gefheeden, en merkelyk moeten veran- derd worden, Jammer is het, dat men, tot befpaaring der kosten, in een Werkje van deezen aard, zich verges noegd heeft met het overneemen van de Plaaten der Hoogduitfche-uitgave , die in-een Hollandsch Werkje eene wonderlyke vertooning maaken ,-en, ten minita met betrekking tot de agtfte Plaat, voor de Nederland: fche Jeugd onverftaanbaar zyn. Zendelings-reis naâr den Stillen- Oceaan , onder het bw yel van JAMES WILSON. : Uif hèt Engelsch. Met Kaar ten en Plaaten. Ife Deel, Met oenen Brief, over dis ze en foortgelyke onderneeminget, ook in ons Vaderland, door JODOCUS HERINGA ELIZA's Z. Ze Dordrecht en Amfterdam, by Blusfé en Allart, 1801. Behalven hes Voorwerk , 371 bl. in gr. 8vo. o e Brief des Utrechtfchen Hoogleeraats Henwmea bevat '. eene aanpryzing van dit Werk, en een pleit voor onderneemingen-van dien aart, zo als de Reize, welker Eerfte Deel wy hier. ontvangen, was ingericht. Dezel- ve is zeer leezenswaardig, } \ De Engelfoha Uitgeevers doen ons, in een kort Voor- berigt, verflag van den aart deezer Zendelings- reize en de fpoedige uitgave, fchryvende: s» Het ongeduld van » onze Broederen, om het verlangen van het algemeen » te Voldoen, moet ons ter verontfchuldiging, (trekken, » indien de volgende fchriften hiet in die juiste orè » gefteld zyn, als wy wel gewenscht hadden. In he » Verzamelen uit .de openbaare en _ byzondere dagve s» haalen , hebben wy verkoozen de taal van den w s haaler te volgen; welke, indien -ze niet zoo befch » is, niettemin de aandoenlykfte zyn zal. — Het grou s, gedeelte van dit verhaal is opgefteld door den H » WILLIAM WILSON. [Deeze komt op de lyst á n Sct FJ. WILSONs ZENDELINGS-REIS 569 s, Scheepsvolks voór als Opperfle Oficier] bit des Ra: 4, Piteins JAMES WILSON’s aantekeningen, uit zyn vers » flag, en uit dat der Zendelingen. Naardien het nood zaaklyk was, dat fommige Hoofdftukken van de dig- verhaalen door de Zendelingen zelven werden aanges vuld, zal men fomtyds eene verwisfeling van perfoos nen ontmoeten, zoo dat het fchynt als of het de berigten s van een enkel perfoon waren, daar ondertusfchen het 3, geheele lichaam fpreekt. Het is te hoopen, dat onze 3, Leezers dat gebrek zuilen verfchoonen , en, indien 3 het eenige verwarring mogt veroorzaaken, dat zulks s» door de lyst der verbeteringen zal weggenomen wor- a den.” — Men heeft, en zeer te regt, deeze Ver: beteringen by de Vertaaling ingevoegd ; doch daardoot niet weggenomen de veelvuldige herhaalingen, Zeer belangryk en welopgetteld vonden wy de Aard: ryks- en Gefchiedkundige Befchryving van de Eilanden 4 fn welke de Zendelingen zich hebben nedergezet, nes vens die van van nabygelegene plaatzen. re te brengen, om aldaar voor Broodvrugten te ruilen: Zo vinden wy by deeze zogenaamde Natúur-men(chen onderdrukking en fchennis.van natuurregt. Behalvez de Eilanden, tot Otaheite behoorende, hier met naa- me befchreeven, is ’er ten oosten van ’t gemelde Ei- land nog een groot aantal van andere Eilanden ver- Ípreid, die meest alle zeer volkryk zyn, De verwarring en moeilykheid, die dezelve den Zeevaarenden verwek- ken, is de oorzaak , dat zy vd hei den naam draagen van het Doolhof en den gevaarlyken Archipel, — Veelg andere Eilanden, behalven die door de EZzropeaanen ont. dekt zyn, worden door de inboorelingen van de Sociereiks Eilanden aangeduid, als liggende ten Oosten; Zuiden eù Westen van hunne groep. Var eenige der veelvuldige Eilandeú, door cook bezogt; vinden wy.hiër verflag: LETT, 1851; NO. 14 | gô Ea 570 fe WILSON En merkt de Schryver , ten opzigte van het werk ¢ . Zendelingen op eenige derzelven, aan „ dat de ftres, | waarin zy liggen, den doortocht onder den wind mee lyk en gevaarlyk maakt; alsmede, dat de onderfcheit regeeringen , by welke zy onderling verdeeld, en de tegen elkander aangekant zyn, in zommige opzigter, waarfchynlyk eenige vertraaging zullen toebrengen aan de uitbreiding van het Euangelie op deeze Eilanden. — Het Aardryks- en Gefchiedkundig berigt van Tsngatakso en de Eilanden, die ’er toe behooren „ is van denzelf.- den beiangryken aart. Dit mogen wy ook zeggen van Okhittaho, en andere Eilanden van de groep , genoemd Marquefas. | Op een toelichtend Verflag, de Bevolking der Rilan- den in ’t algemeen betreffende, werwaards Reis der Zendelingen gerigt was, volgt de Lastbrief van de Br. ftuurders van het Zendeling-genootfchap voor Capitez WILSON. Wy hebben in denzelven veel overlegs, be hoedzaamheids, en verftandige fchikking gevonden; à maatregelen , daarin voorgefchreeven, ademen voorzig- tigheid, zo noodig om een zo hachlyk werk met uitzigt op eenen goeden uitflag te onderneemen. — Te regt mogt de Hoogleeraar HERINGA in zynen aanpryzenden Brieve fchryven : Men ontdekt in den paps atda aan- » leg geene andere dan waarlyk Godvrugtige en met de s» zuivere beginzelen van het Euangelie ftrookende bedoe- » lingen, zonder inmengzel van laage eerzucht of zelf. > zoekenheid , zonder partydig bejag van nationaale of s» genootfchaplyke voordeelen, zonder heimlyke begeer- „te, om, door de aanwinst van bekeerelingen , het s.» aanzien, den invloed, of de magt eener Party in den » Burgerftaat of de Kerk te vergrooten.” Omtrent ter helft van dit Boekdeel vangt de eerfte Zendelings-reis aan; en bevat het I Hoofdftuk , behal- ven de Inleiding, de Benoeming van Zendelingen & Scheepsvolk : der eerften getal beftondt uit dertig Pe foonen, waaronder vier geordende Leeraars, en voor: lieden van onderfcheidene Beroepen en Hanteeringen: zes Vrouwen en drie Kinderen vergezelden deeze Tweeven-twintig man Scheepsvolk vergezelden die Ze delingen , om hun ter plaatze hunner beftemmirg ' brengen; waarvan, in het II H., de Infcheeping, w trek, en verblyf te Portsmouth, befchreeven wet Het IH H. bevat de Reis van Portsmouth na S je. gr _ ZENDELINGS:REIS _ - 87 1 dé voorvallen aldaar. Het IV H: voortzetting van e Reis na Rio Janeiro, alsmede hoe zy daar ontvan- en werden , doorvlogten met eenige waarneemingen, jet V H. vermeldt het vertrek van Rio Janeiro, en e aankomst te Otaheitc, ==- Geduurende deeze Reis adden zy zich bezig gehouden met nieuwe maatrege- ms, tot het hoofddoel der onderneeminge betreklyk ; en et verhaal is doorvlogten met opmerkingen en waarnee- ningen, die ons, over ’t algemeen ;de geestgefteltenisfe en et gemoedsbettaan der Tochtgenooten ontdekken; waar: mtrent wel eenige aanmerkingen zouden te maaken val- en; doch die wy liefst voorbyftappen, om den wil vañ iet goede oogmerk deezer lieden, Dan kunnen wy niet oorby, op ééne byzonderheid ítil te ftaan. Zeer hadt ns behaagd, in den meergemelden Brief des Hoogleer- ars HERINGA , de aanmerking : 3, Men ziet aan deze ‚eerwaardige onderneeming werkzaam Leeraaren en ‚Leden van onderfcheide afdeelingen der Christlyke ‚ Kerke; hier by een zeldzaam voorbeeld geevende van ‚den zuiveren toeleg om de zaak van CHRISTUS en het ‚ Christendom gemeenfchaplyk te behartigen, boven de ‚ ingebeelde verfchillende belangen vati kleinder Genoot- ‚ fchappen; en de uiteen loopende meeningen, omtrent à betwiste flukkén van minder aanbelang, ter zyde ftei- ‚lende voor de groote waarheid van het Euangelie der ‚ Genade GODS in JESUS CHRISTUS.” _ Niet geheel over- enkomttig hiermede dagt ons het gehouden gedrag def \endelingen zelve, *t geen wy in deezer voege be- chreeven vinden: 4, Agt daar toe benoemde perfoonen „hadden het opftel der Artykelen van het Geloof, en de regelen tot het Kerkbeftuur, genoegzaam gereed. Daar ‘er tot nog toe geen ernftig verfchil van gevoe= lens onder de Zendelingen hadt plaats gehad, ont- itondt er nu een met betrekking tot die puntet der Leere; welken zoo dikwyls en wet zoo veel bitter- heid de Kerk van den leevendeh eoD verdeeld heb: ben. ` | Het was altyd het groot oogmerk der. Beftuurde: ren geweest, om verfchillende begrippen ; zoo veel mogelyk, onder de Broederen te voorkomen , eñ zy waren fteeds bedagt, om, aan welken kant ook de waarheid mogt plaats hebben; in afgetrokken punten der godgeleerde ftellingens alle zorg te dfaagen; om geene twisten otider de Broederen te doen ontítaan. s Naârdien de Beftiknder: de Leerttellingen der Kerk s 2 33 van kyk Je wI LSONs ZENDELINGS-RE18, s van Engeland in dien Zin begreepen , welke mét ë „ meernlyk de Calvinistifche noemt, en daar in overe s ftemden met de Broederen in Schotland, zoo als d + zelven verklaard worden fn den Catechismus hunne 5 vergadering, was het eene vaste bepaaling, dat nie- s» mand als Zendeling zou worden aangenomen, di » geene klare en duidelyke belydenis van zyn geloof, » Óvereenkomttig dien aangenomen regel, zou doen. Wy „adden ook alle reden gehad om te gelooven, dat de „Zendelingen het ééns waren; maar nu men hier over „sin onderhandeling kwam , bevondt men dat ‘er twee js Onder de dertig van de overigen verfchilden, het welk „aanleiding gaf tot eenigen twist. Ondertusfchen was , het een algemeen begrip van allen, dat het ten hoog „ften nadeelig voor het Zendelingswerk zou weezen, „indien men ‘er twee als medehelpers in gebruikte, „ wier verfchillende gevoelens met die der Broeders „ cen ongelukkig gevolg onder de Heidenen konden heb „ben. Niettemin, na verfcheide onderhandelingen over „ dit tuk, welke met groote bedaardheid gehouden wa. s… ren, verklaarden de twee, welke van de overigen ver. „, fchild hadden, dat zy door de bewyzen der Broederen ‚ waren overtuigd geworden, en erkenden de onbeftaan- „ baarheid van hun gedrag , waarom zy, met dezelfde „ eer en achting als te vooren, onder de Broederfchap s» herfteld werden, Wy tekenen-dit aan als een allerge- s lukkigst bewys van Christlyk vertrouwen: en geene one „der hen hebben zich getrouwer getoond in de zaak den „y zy: ook is ’er federt niet het minfte verfchil over git ‚‚ onderwerp by hen ontftaan.”” —- Dit voorval toont ons, onder anderen, welk een Christen-aanhangs-Leers door deeze -Zendelingen gepredikt wordt, De Zendelingen werden verdeeld in drie D. Agttien hunner met de Vrouwen en Kinderen woor Ots. heite beftemd5 tien Perfoonen voor Zongatabos, en twee woor Sante Christina, | Het VI en laatfte Hoofdítuk deezes Deels ftelt on voor oogen-de voorvallen by de Landing te Ozaheit, en geduurende het eerfte bezoek aan dat Eiland. Dar wy moeten de Leezers na het Werk verzenden, welt goed vertaald is, en opgecierd met eene Kaart van ds Fecht , -door het Schip de Duff gedaan in den Stils Oeeaan, en- met twee Plaaten, verbeeldende de eener Gezicht van Janeiro, en de andere „het Zendelingske en deszelfs Ointrek in het Eiland van Oraheite, t ĝi — Je G. STEDMAN, REIZE IN. SURINAME, 873 ize in de Binnenlanden van Suriname, door Kapitein [OHN GABRIËL STEDMAN. Met, Plaaten, Naar het Hoogduitsch, II Deelen, Te Leyden, by A. en J, er 1799. Ja gr. Evo. Het Ifle 1913 het Lide 258 bl. AQ STEDMANS Reize naar Suriname en door de binnenfle deelen van Guiana, ten zelfden Jaare, als y hier de bovenftaande aankondigen, aanvanglyk by n Boekhandelaar AVart uitgegeeven ,. en in IV len voltrokken , hebben wy onze Leezers verflag daan (*).. Met het Boekverkooperlyk Gefchil, des- ‘gen. gereezen, hebben wy niet te maaken; doch wy po eeze Vertaaling, zo min als de voorige, onvers Id laaten. Wy merkten, ten aanziene der gemelde Reize, op, dat ‘er verfcheidenheid in overvloed voorhanden was, maar tevens iets zo vermengds, dat het aan verwar- ting grensde ; dat by het omwerken der ftofte iets veel geregelders zou hebbea kunnen worden voortges bragt; dat nu geheel ongelykaartige zaaken elkander afwisfelden ” enz. De Nederduisfche Vertaaler des ‘erks by Allart hadt, op het voorbeeld. des Franfchers rtaalers , zich eenige uitlaatingen van het Engelfche erk veroorlofd, en het getal der Plaaten, in de Engela c uitgave tachtig bedraagende, zeer verminderd: zo t deeze Vertaaling den geheelen Engelfhen STEDMAN t vertolkt ter hand {telt ; % welk ook. blykt uit da raelyking der twee Nederduitfche Vertaalingen. Voor eene nog meerdere en voeglyke Verkorting was „Werk vatbaar : want, gelyk J. D. PASTEUR, die ; het Werk thans voorhanden in twee zeer maatig ke Deelen levert, zeef wel opmerkt, … een Werk van die uitgeftrektheid, over een Land, dat wy door serfcheiden befchryvingen zoa. wel kennen , moest \oodwendig veele zaaken bevatten „ die niet nieuw varen; en in dat geval was eene zoo kostbaare uit- rave, als het Werk , volledig vertaald en met alle ’laaten van het oorfpronglyke. verrykt wordende, wee- » ZOR *) Zie, wegens het laatte Deel, hier boven, bh 538. i SE 3 574 gi Je Q. STEDMAN „zen zoude, minder raadzaam; de nieuwsgierighi s, onzer Landgenooten was met minder kosten te bew 3, digen; èn het Werk bevat ook in de daad veel, d s» den Engelfchen Leezer nieuw mag zyn, doch dat biz s te lande ten vollen uit BANCROFT, FERMIN, HART s SINK, om van geene vroegere Schryvers over suri s name te gewaagen, bekend is; vooral betreft dit de s befchryvingen van de voortbrenggzelen der Natuur, van s welke veele, met geringe veranderingen , door den » Schryver uit die Werken -ontleend zyn.” Overeenkomftig met dit begrip van PASTEUR was dat der Heeren yacoBs en KIES in Duitschland, voorzetters van de Nieuwe Historie der Zee- en Larnd-Reizen, dit, in het VHI Deel huns Werks, deeze Reize van sten MAN op eene zo oordeelkundige wyze verkort gaven, dat de Burger PASTEUR » geene zwaarigheid maakte, s om van hunnen arbeid gebruik te maaken , en hu s, werk in plaats van het oorfpronglyke te volgen, Egter heeft ‘hy het groote Werk daarby eig ari ge- raadpleegd, en vondt zich daardoor in de gelegenheid om eenige nutte veranderingen te maaken. Eenige Piaaten zyn ook in deeze verkorte Vertaaling voorhanden, fchoon veel minder in aantal dan in de meergemelde, waarover wy, by gelegenheid, het onze gezegd hebben, Met veel genoegen hebben wy de thans voor ons liggende verkorte Reize geleezen: grooter nog zou het- zelve geweest zyn, indien men hadt kunnen goedvinden, op voeglyke plaatzen, den Leezeren rustplaatzen aan te bieden, en het verhaal niet onafgebroken, dan by de fcheiding der beide Deelen, voort te zetten. Het is ter vertolkinge in de fegte handen gevallen; en twyfelen wy niet, of de Nederduitfche Reisgezinde Leezer zal, de proeve neemende, ons fchryven ten vollen bewaar. heid vinden.. De Hoofdinhoud , in onze bovengemelde Aankondi- gingen der andere Overzettinge genoegzaam opgegeeven, lyft dezelfde; het kwam alfeen aan op eene oordeelkun- dige uitlaating van het overtollige, en deeze hebben wy allerwegen , met genoegen, waargenomen; en hebben wy op de Vertaaling de aanmerkingen niet te maaken, die wy ‘der penne, ten aanziene van de voorgaande, niet konden weigeren. Veelmaalen kwam het te pasfe ‚den loop der Rë opgeevende, te gewaagen van STEDMANS8 JÓHANN: - l i Š a E je: REIZE IN SURINAME. 575 die in zyne Reis- en Leevensbefchryving eene zo groote rol fpeelt. Wy neemen deeze gelegenheid waar, om deeze Mulattin , volgens STEDMANS opgave, te docn kennen. Ik zag haar,” fchryft onze Reiziger, ,, voor „ het eerst ten huize van den Heer DEMELLY, Secre- » taris van de Politiekamer, daar ik dagelyks ontbeet, ‚> JOHANNA, nog maar vyftien jaaren oud, was van eene » wat meer dan middelmaatige grootte 3 haare geftalte >» Was de fchoonfte , die natuur voortbrengen kan: in » de beweeging haarer teder gevormde ledemaaten was s» meer dan gewoone bevalligheid. In elke haarer gee » laatstrekken was aangebooren zedigheid en uitfteeken- » de zagtheid te leezen : haare oogen , zoo zwart als » Bitten, waren groot, vol uitdrukking, en getuigen van » haar goed hart; als men haar aanzag, wierden haare » wangen, ondanks haare donkere kleur, met een fchoon s rood overdekt 3 haar hair, van eene donkerbruine en . byna zwarte kleur, in kleine lokken gekruid, was met » bloemen en gouden fpelden vercierd. Om haaren hals » en om haare armen en voeten droeg zy gouden kets 5 tingen, ringen en medaillons; een Oost-Indisch netel- s doek, los over haare fchouderen geworpen, dekte s met bevalligheid een gedeelte van haaren fchoonen s» boezem, en een rok van fraai chits voltooide haare » kleeding. In haare tedere hand hieldt zy eenen Kastoor- s» hoed, met zilver helped en zelfs daardoor, dat zy ‚> barrevoets ging, fcheen zy my nog beminnelyker. » Zoo dra zy verfcheen, trok dit fchoon meisjen myne >> opmerkzaamheid des te meer tot zig, om dat haar op- » fchik haar ook van alle andere haarer klasie ondere s» fcheidde, —- Zie hier wat men my omtrent haar be= » rigtte. Zy was de Dogter van eenen braaven man , > KRUYTHOFF genoemd, die nog vier andere kinderen ‚„ behalven haar by eene Negerin verwekt hadt. CERY, » Zoo was deeze genaamd , behoorde eenen Heer D. B. » toe, en by gevolg ook haare kinderen. Hy was eige. s naar van Fauconburg (Valkenburg) aan de Rivier ‚ Commewyne. s» KRUYTHSOFF bood hem voor eenige jaaren meer dan elfduizend guldens voor de vryheid zyner Kinderen; het weigerend antwoord, dat hem dit montter gaf, maakte zulk eenen indiuk op den ongelukkigen Vae der, dat by zyne zinnen verloor , kort daarop in a deczen treurigen toefland ftierf, en twee Zoonen en DS 4 o, y ‚drie yvy 576 J. Gs STEDMAN „ drie Dogters, onder welke JoHaNNa de oudfte wa, „in flaaverny en onder het willekeurig geweld eens # ‚rans agterliet. De gouden fierzelen, die zy drog, „ waren gefchenken van haare braave Moeder , eer s, Vrouw, die by haar geflacht zeer in aanzien was, & „ deeze had dezelve van haaren minnaar gekreegen. „ De Heer B. kreeg zyn verdiende loon. Zyne om „ geregtigheid en hardheid deed zyne beste flaaven na „‚ de bosíchen vlugten; hy werd in den grond geholpen „ en genoodzaakt bankroet te gaan, en zyn vermo. „ gen aan zyne fchuldeifchers over te laaten. Ees zy- „ner ontloopen Slaaven , een Samboe of Afkomeling „ van een Neger en Mulattin , werd. befcherma van „ CERY en haare Kinderen. Hy heet zorvcozua, tU a werd daarna een van BARONS eerfte Officieren. —= „De Vrouw van den Heer B. bevondt zich nog op „ Suriname, en woonde by den Heer DEMELLY 5 & „ ongelukkige JOHANNA , die van haar met ongemeen: 4 te ves: behandeld werd , behoorde tot haare be: dienden,” ” Dus- veel van JOHANNA , wier lotgevallen, in zo verre zy met de, Leevensgelchiedenis van STEDMAN in ver band taan, een ftukje zouden uiemaaken, dat veel ro. manesks in zich behelsde, en op waarheid gegrond was. Veel, zeer veel , is ’er in, ’t geen aan de hoofdtrek- ken, door den Reiziger opgegeeven, volmaakt beant- woordt. ~ Daar voorts deeze Uitgave eene erkende verkorting is, cn de andere mede haare witlaatingen hebbe, volgt dat wy in de eene itukken aantreffen, ia de andere overgeflaagen. Wanneer men ons geene geheele vertaa. lingen geeft, hangt ‘er veel af van den fmaak en het oordeel des Verkorters, °t zy hy dan in meerdere of mindere maate befnoeije, Ontbreekt het de uitgebreide Vertaaling niet aan Aantekeningen, uit den Fran/chen Vertaaler grootendeels overgenomen; de Burger PASTEUR heeft het de zyne daaraan niet geheel laaten ontbrect: ken. Eenige korte geeft hy ten aanziene van de Na tuurlyke Historie; een vak, waarin hy als zeer bedree- ven bekend ftaac. Veelvuidiger zouden dezelve hebber moeten weezen , indien hy geen aantal Plant- en Diet- befchryvingen , door sSTEDMAN uit andere Schryver overgenomen „ geheel hadt uitgelaaten. Voorts pry zich de Uitgave, thaps onder handen, aan, door vie ba REIZE IN SURINAME, 577 aarheid van ftyl, welgekoozenheid der woorden ; en ‘hoon wy de uitvoerigere eerst geleezen hadden, en us deeze het aangenaame der nieuwigheid voor ons erfde, kunnen wy verklaaren , dezelve met geen min- er genoegen geleezen te hebben, E mmm Jelangryke Gefchiedenis van het verongelukken op de Kafferskust van het Engelsch O. I. Schip de Grosvenor; bevattende eene befchryving van de verbaazende ram- pen en wederwaardigheden , die de geredde Schepelin- gen, in het doortrekken van Wuvestynen en onbewoonde Landftreeken , hebben ondergaan. Samengefteld uii het Verhaal van JOHN HYNES , cen der behouden geblee: ven Schipbreukelingen , door GEORGE CARTER. Uit het Engelsch. Te Amfierdam , by J. Allart, zor. fn\gr. 8vo. 157 bl, | P het ontvangen van deeze Gefchiedenis herinner- den wy ons , langen tyd geleden, in de Engelfthe Nieuwspapieren , en vervolgens io. Maandwerken , van ie deerlyke Schipbreuk, en de rampzalige gevolgen zoor de Schipbreukelingen , geleezen te hebben. Vertaaler van dit Stukje berigt ons, dat het terugkò- nend Schip de Grosvenor, in het Jaar 1782, aan de Jostkust van Africa, naby de Kafferskust , gebleeven vas 3 dat honderd zeven-en -twintig Perfoonen , en laaronder drie Mevrouwen , zes Kinderen en verfchei- le aanzienlyke Heeren , gedeeltlyk behouden aan land gekomen waren. Agt deezer ongelukkigen kwamen in jun Vaderland weder. Van deezen vinden wy, bl, 124, tene Naamlyst5 gelyk ook van de Perfoonen, die, ten yde des Schipbreuks, aan wal kwamen, Eén hunner, JOHN nyNes, begaf zich weder op reis a de Oost-Zuadiën. Op dien Tocht bevondt zich de leer GEORGE CARTER , een Pourtrait- Schilder , en elde uit den mond van HYNes dit Verhaal op. Om ierin wel te flaagen , en van de waarheid overtuigd > worden, nam hy zeker den besten maatregel. „, Hy- ‚ NES,” fchryft hy deswegen, » vertelde altyd, % geen ‚ hem gebeurd en overgekomen was, op dezelfde wys; ‚en, om hem hieromtrent te beproeven, floeg hy ‚ (CARTER) dikwyls twintig of dertig bladzyden te- ‚Tugs OM hem vraagen te doen ; ten einde daardoor Ss 5 » Om- 573 Ge CARTER „ omtrent de zekerheid van het geen hy reeds p „ fchreeven hadt bevestigd te worden; en hy von „ altoos, dat de droevige indruk van het gebeurde zn „ fterk in zyn geheugen geprent was, dat hy het al a toos op dezelfde wyze verhaalde,” — In de dal, het geheele Gefchiedverhaal draagt blyken wan deez eenvoudige en onopgefmukte herkomst. Hier en dat heeft de Heer CARTER , zeer gepast, het ophelderend aangevuld, om ons de Kaffers, waaronder de Reizigers omzwierven ‚ te doen kennen , met berigten , dit Volk betreffende, uit PATERSON En VAILLANT te ontleenen. Zeer onverwagt kwam deezen Schepelingen de Schip» breuk op den vierden van Augustus des gemelden Jaars over; en hadt men eer gehoor gegeeven aan het berg van den Reisverhaaler RYNEs, men was mogelyk, ja waarfchynlyk , voor dien ramp, en de verfchriklyke gevolgen, bewaard gebleeven. Immers, by HYNES, „ een Matroos, was , op den tyd des dreigenden ge- a, vaars, met zekeren LeEWiIs en eenige anderen in de „ hoogte, om de voorbramfteng neder te laaten. :Terwyl „ Zy hier mede bezig waren, vroeg BYNES aan LEWIS, „ of hy dagt dat ’er Land was, dewy? ’er zich rotzen „> vertoonden ? en de ander dit met ja beantwoord ‚‚ hebbende , haastten zy zich om na beneden te ko- s> men, ten einde den derden Stuurman, die de wagt „ hadt, van deeze hachlyke omftandigheid kennis te 9, geeven. —— Dan, in plaats van op dit berigt eenige a acht te flian , lachte de Stuurman BEALE over hun- > Be onkunde, en gaf niet het minfte geloof aan hun- a ne gisfing. Lewis liep daarop fchielyk na de Ka- „ juit, om ‘er den Kapitein kennis van te geeven, die » terftond op °t dek kwam en bevel gaf om te wem a- den.” Deeze Capitein coxoN, die daags te vooren aan het Scheepsgezelfchap verklaard hadt, dat ‘hy rekende ten minften honderd mylen van het naaste land af te weezen, floot het oor voor de berigten van Miatroozen niet ; doch het wenden was te laat , en de Schipbreuk volgde draa; —— een Schipbreuk , zo heilloos in de gevolgen , dat men, die hier eenvoudig geboekt leezen | de, niet kan nalaaten met verbaasdheid „ fchrik en hë diepst medelyden getroffen te worden, eere Wy moeten tot het Verhaal zelve wyzen, °t gee ons voor oogen ftelt, fcheidingen der Schipbreuk lingen, weder-aantreftingen, elenden op elenden ê ` HET VERONGELUKREN VAN DE GROSVENOR, 579 hoopt , za groot en Zo veelvuldig, dat het doorftaan voor bykans onmogelyk moet gerekend worden; en dit ook blykt uit het klein aantal der geenen, die zo veel nap ontworftelden , naa ’er langen tyd mede gee kampt te hebben ; — langen tyd, fchryven wy: want toen een klein gedeelte deezer Schipbreukelingen, onder wel- ken zich onze HYNES bevondt, een gastvry verblyf op eenigen afftand van de Kaap de Goede Hoop aantrof. fen , hadden zy , door *t gemis van een zakuurwerk , en het verliezen hunner kerfftokken , eerst te baat gé- nomen om de dagen op uit te merken , geen tyd kun- nen bepaalen: dagen, weeken en maanden waren ’er ongemerkt voorby gegaan , zonder dat zy in ftaat ge- weest waren eenige aantekening te houden. „ Nu ver- s ftonden 2y,” zegt het Verhaal, „ dat de dag der » gelukkige omkeering van hun droevig lot de 27 No- » vember was; zo dat, als zy op den 4 Augustus a Schipbreuk geleden hadden, het nu net honderd -en- „ zestien dagen geleden was, dat zy hun fchip vertaa- » ten hadden, geduurende welken tyd zy ongelooflyke s» rampen hadden geleden, en meer dan eens wonder- >, baar behouden waren.” - Eindelyk aan de Kaap gebragt , ontving de Holland {che Gouverneur hun met alle menschlievendheid , in weerwil van de toen ontftaane wyandlykheden tusfchen de beide Natien, die ook alle poogingen infpande om de overige Schipbreukelingen op te zoeken ; gelyk zy ook eenige agtergelaatenen aantroffen, Zeer gepast voegt ’er de Opfteller deezes Verhaals nevens , wat de kundige en menschlievende Reiziger VAILLANT gedaan heeft, om, ware het mogelyk, de nog waarfchynlyk overgebleevenen en onder de Kafers »>mzwervenden op te fpeuren, en uit den deerlyken oeftand te verlosfen; en befluit het Verhaal met eenige ianmerkingen over deeze Schipbreuk, die met genoc- ren Zuilen geleezen worden. Om alles, wat men tot-nog van het lot deezer agter- elaatenen weet, byeen te voegen, heeft de Nederduit che Vertaaler ’er agter geplaatst, wat de Luitenant VILLIAM BLIGH in zyn Reisverhaal des vermeldt; als- nede een korten inhoud van het Dagverhaal van eene Reis van de Kaap de Goede Hoop in de Binnenlans len van Afrika, ondernomen in 1760 en 1791, door ja- OB VAN REENEN, €} andere van zyne Landslieden, om te 580 Gi CARTER) SCHIPBREUK VAN DE GROSVENO, te zoeken naar het wrak van het Engelsch O. I. Cos, Schip de Grosvenor, ten einde te ontdekken of ’er m eenige van de Schipbreukelingen in deeven mogten zjn; door Kapitein EDWARD RIOU, Wy twyfelen geen oogenblik, dit Stukje eene plats waardig te keuren by zo veele Befchryvingen van rampfpoedige Zeetochten , als ’er voorhanden zyn, e die doorgaans een fterken aftrek gevonden hebben, y Historisch Tafereel der Agttiende Eeuw, Behelzende eene zagte Lyke Befchryving van dit merkwaardig Vydvak, zm met be. zrekking van alle Volken, als byzonder ons Vaderland — de toegenomen Befchaaving van het Messchdom — de ramps der Volken, veroorzaakt door de verjchriklyke Oorlogen dezer Eeuw — de daar door gemaakte Staacsfchulden der Car wernementen , optenflaapeling van ondraaglyke Lasen 4 Geldheff ngen — gepaard met een voorbeeldelooze duurte da deevensiniddelen, gřooie armoede, en daar wit ontflaane On- wentelingen in veele Ryken en Staaten, Te Utrecht, by ‘G. T, van Paddenburg en Zoon, 18c. Zr gr. 8vo. 175 bh E” zo uitgebreide en den inhoud met onderfcheidene lettes ren aanduidende Tytel befpaart ons de moeite om den inhoud op te geeven, of ook aan te wyzen wat de Schryver meer byzonder bedoelt onder °t oog te brengen. — In de daad, op het, Tydvak eener geheele Eeuwe terug ziende, kan men dezelve uit verfcheide oogpunten befchouwen. Getuigen het Overzicht van de Staatkundige Gefchiedenis der Agtsiende Eeuw, door JACOBYS SCHELTEMA, en het Overzicht van de Letterkundige Gefchiedenis van dat zelfde Tydperk, waarmede die zelfde Schryver het Mfergelwerk orzer Vaderl, Lettersefte ningen heeft opgecierd (*). » men in voorige Eeuwen zoo veel werk gemaakt in ftaatkun- y de van de eigenbelangen der volken, als wel in de verloo- „ pen Agttiende Eeuw. By myn tweede Poing, zal ik „ den itaat der voornaamfte Mogendheden , en ‘hunne hoofde ‚‚ bedoelingen by het begin der Agttiende Eeuw opgeeven n „ en wat tegenttand zy over en weder daar in ontmoet heb- „ ben. En hier op zal ik dan, by myn derde Poin , s» de daar uit ontftaane gebeurtenisten ontwinden, van het „ begin tot den afloop der Eeuw, met aanwyzing der daar „„ uit ontftaane rampen voor het menschdom,.”’ Het eerst aangeweezen deel van ’s Schryvers taik Is bl. to reeds afgewerkt, en het Zweede op even zo veel bladzyden te vinden. Wy behoeven, dit vermeld hebbende, niet te Zog. 