VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
.. s Gelukkig is de man, die de oogen der wereld niet be- hoeft te ontzien, en wien huis tot eene wooning, niet tot een fchuilhoek , dient! "Er zyn menfchen, die zig niets anders verbeelden, dan dat de muuren hunner. huizen meer tot eene bedekking тедеп de waakfaamheid der wetten, dan tegen de ongemakken van het weder, zyn uitgevonden. Niet zo zeer'de hoogmoed, de zucht tot gemak en de weelde, als de vreeze, om ander het bedryven van fchandelyke daa- den verrast te worden , is het, die de wachters aan de poorten der paleizen gefteld heeft. —— s Zo gy wel doet, waarom verbergt gy u? Maar zo gy kwaad doet, wat baat het u, dat anderen het niet weeten, daar gy zelf het toch weet? Hoe zeer zyt gy te beklaagen, dat gy u genoodzaakt ziet den eerften den besten buiten u meer te achten, dan u zelven! ` ` e Waarom ziet gy uit- na fchuilhoeken ? Kunt gy den waar VOOR DAMES EN JONCE HRERÉNM. 437 Waarneemer ontvluchten , die in uwen boezem woont? Eike andere opziener kan aan eene zyde gefchooven worden. De een bevindt zig thans buiten; de ander is ziek ; een derde dood — maar uw fcherpstziende еп ftrengfte opziener leeft in u zelven. Gy denkt uw [chandelyk bedryf voor het oog van alle menfchen verborgen te hebben. Gy dwaas! het affchuwlyke van het zelve ziet niemand anders, dam, EJ zelf.” Luimen van Neef улсов. Naar het Hoogduitsch. Te Rotterdam 53 ЇЧ. Brakel, 1791. In gr. odavo, 343 Ьай у Ne Jacob fchynt het meerendeel der Opftellen , onder dee- zen Tytel afgegeeven, in een knorrige luim vervaardigd te. hebben; hy befchouwt althans de Waereld gewoonlyk vau hare flegte гуде № de Gefchiedenis van den kícenen blaamwen Man, waar mede deeze Verzameling aanvangt, vinden wy eene door- gaande hekeling veeler menschlyke bedryven, die inderdaad maar al te veel plaats hebben, waar door de Held deezer. Gefchiede- nisfe meermaals te leur gefteld wordt, en aan ongevallige ont- moetingen bloot flaat. Hier en daar levert dit Stukje eenige trekken, die hunne gevalligheid hebben, maar over 't geheel is . % voor een Hekelfchrift te droog en te langdraadig. De ' daar op volgende Vluchtige Bedenkingen behelzen meerendeels goede Zedefpreuken en leerzaame Gedragsregelen, die Neef Za, сор in eene ernftige luim op het papier gebragt zal hebben, — Eene grappiger luim heeft hem ongetwyfeld bezield, toen hy eene f nam van Brieven te fchryven , aan welker hoofd hy het zeggen plaatst, Zoo zyn de Menfchen; en op welker flot hy gt: , Zyn zoo de Menfchen? zoo ontaert? Zy zyn den naem yan Mensch niet waerd. In deeze Brieven is de anders wel bekwaame, maar in de flinke fche ftreeken van zommige Lieden , onervaaren Herman „де fpeel. bal van zekeren Graaf en deszelfs Maitres Mietje; 't welk ten gevolge heeft, dat Бу, іп gunftige omftandigheden geraakt zynde, met Mietje eene Egtverbintenis aangaat, onder welker bedekking die wellustigen hunnen Minnenhandel te onbefchroomder kunnen | voortzetten. De ontvouwing hiervan heeft haare geestig. heid; en "er zyn zekerlyk zulke ontaarte menfchen; doch de Wae- reld ís nog zo verbasterd niet; zulk eene bedriegelyke trouwloos- heid fpeelt zo algemeenen rol niet, dat men kunne zeggen: Zoe зуп de Menfchen. — Het daarby komende Stukje, dat ten opfchrifte heeft, Det Sentimenteele Meisje , op de Proef, Delt het everdreevene Senümenteele in een recht belachlyk licht; en de : re 45% . LUIMEN VAN NEEF JACOB; Proef valt uit zo als men. veelal van dat foort van Sentimentael natuurlyk te wagten heeft. Ten laate heeft Neef Facok nog een aartigen inval, daar hy een Autheur cen zestal Brieven aan zyne Bruid laat íchryven, in welke hy haar zyne gebreken, flegte gewoonten en zotheden , die aan zyn character eigen zyn, ontvouwt; in hoope dat zy insgelyks zo vrymoedig en openhar. tig, ten zynen aanzien , zal handelen: daar het nu nog tyd is, om Neen ге kunnen zeggen, als dit één van beiden, na zulk eene kennisneeming, mogte goedvinden. De Autheur brengt hier, op eene gevallige wyze, verfcheiden byzonderheden te berde, die by 't aangaan van een Huwelyk opmerking vorderen; en hy vliegt ‘er tusfchen beiden bedenkingen іп, die eigenaartig te pas komen, “waaronder ook. de volgende, die hem byzonder als Amthegr be- treft, en aan de Bruid ter waarfchouwinge dient, —— ,, Ik эу werk (fchryft hy) gaerne rustig en ougeftoord. — Wanneer » &y, Mejuffrouw! echter nu. en dan іп myne Kamer koomt, my » Op den fchouwder leunt, my met cen myn Hartje ‚myn Schatje, e langs den bserd ftreelt, en zachtjes op de wargen flaet, zoo s zal my dit recht lief zyn; ik heb tegen zulke aenvallen van » huwelykstederheden, die ons menfchen, in het byzonder de » vrouwen , zonder dat wy weeten op welk eene wyze, dikwerf з onverwacht , overkomen, niets. Dan, met dit alles, moet ik э Ч ook zeggen , dat het, nu of dan, wel eens zoude kunnes s gebeuren, dat ik juist eene goede gedachte in bet hoofd had, » Wanneer gy my kwam verrasfchen , en die ik, door uwe lief- p» kozeryen verloor, en dat het dan ook ligtelyk zoude kumea » gebeuren, dat dat Maertje, dat Schatje, boos werd, en u on- ә Vriendelyk afzette. Alle dingen hebben hunnen tyd, — s» Wanneer de man de pen in de hand heeft , en wanneer vaa die » pen de welvaert van het geheele huisgezin afhangt, moet bem › de vrouw niet komen oatrusten, — De tederheid eener vrouw an is ook aen een Autheur niets minder dan onverfchillig , zy is an hem, boven alles, dierbser, maer zynen Lezers moet het ver- „ drietig zyn, wanneer zy, in zyn werk, over een geheel ander „ Onderwerp, hier van de kenteekens aenrreffen,” —— —— De Luimen van Neef 9'acob hebben des, fchoon ze niet allen recht geestig zyn, (en wiens Luimen zyn dat altoos!) over t geheel haare gevalligheid, en derzelver verzameling kan veelen Leezee ren tot een genoeglyk tydverdryf verftrekken. Volks - Liedjens , uitgegeeven door de Maatfchappy: Tot nut van *t Algemeen. Vier Stukjens. Te Amfterdam, by Н. Keyzer, А. ‚ Fokke Simonsz. en C. de Vries, 1789—1791. In Bra, te zamen 256 5/24. 7 | | De Maatfchappy : 707 nut van °t Algemeen, uit haaren aart, het welzyn van den:gemeenen man willende bevorderen , ` $ VOLXK$-LIEDJENS. 459 had, тедеп: een geruimen tyd, opgemerkt, dat de meer aan- zienelyke, zo wel'als de geringe, lieden onzes Vaderlands , lief- hebbers van Gezangen zyn. Doch zy had er tevens by gemerkt, dat "er zekerlyk wel eenig verfchil їп de Gezangen plaats heeft, nadien de eerstgemelden, op hunne Desferten meestal Italiaan. fehe en Franfché airtjens, de laatfte daar tegen, al te veel onbe- taamelyke en morsfige liedjens, zingen: doch dat beider Liederen toch veeltyds op een zelfde doeleiud, namenlyk op yn, of op Liefde ‚uidoopen. Zy, zich niet ter verbetering van de eer. йыл, maar in£onderheid ter verlichting en befchaaving van de laatften bepaalende, vooronderftelde , dat haar doel zeer wel be- reikt konde worden, wanneer men den geringen burger zynen gewoonen volkstoon liet behouden; doch den inhoud der Lied- jens zodanig hervormde, dat dezelve niet alleen de goede ze- den niet kwetítem, maar deeze boven dien zeer fterk konden bevorderen. — Aan dit oogmerk kan men derhalven deeze verzameling van Liedjens toefchryven, die, door verfcheidene Leden der Maatfchappy opgefteld, minder wellustig, en zodanig ingericht zyn, dat men het onderwyzende en ftichtende zo veel van het vermaakende heeft laaten behouden, dat de gemeene man die graag en veilig zal en mag zingen. Ten voorbeelde, hoc gelukkig men in: veelen geflaagd is, ftrekke de volgende Wiegezang , door Mejufvrouw м. VAN HEYST, Wed. Pinkenra , op de wyze van een gewoon Lied, beginnende: Waar of mya Rozalyntje blyft? ontworpen. S aap gerust, myn kindjen flaap, p fe s fchrei niet meer; Wat deert u toch, myn lieve Schaap? Gy /chreit ww oogjens zeer, Daar nog geen zorg uw hartjen kwelt; Су weet nog van geen kwaad: Wat is ‘er dan dat u опей, Dat ву niet flaapen gaat? = + Uw Vader werkt те? lust en vreugd, En wint voor u het brood. God zegent hem, en loont zyn deugd. Is dit geluk niet groot? En moeder is geen ryke vrouw, Maar leef? nochthans gerust. Zy zorgt voor u met liefde en trouw Су zu haars harten lust. 466 ZAAN-VREUÖD,. Zo Ged uw lieve leven fpaart , En onzen wensch voldoet, e" Zo geev' hy u een zagten aart, | Een deugdzaam rein gemoed, Dat fleeds zyn vreugd in weldoen vindt, 4 Zich nooit aan fchyn vergaapt: DN LE Dan zegent God ook eens myn kind.... Maar загі. ... myn Jantjen март. Meh zou kunnen aanmerken, dat alle Kinderen, met het einde Yan het au Couplet juist niet zullen flaapen. Doch dit raakt de Dichteres niet: haar Jantje Јер. En zy heeft zeker её — Moeder, of Zangfter, de vryheid gelaatén, om, indien derzelvet kinderen niet zo fpoedig іп flaap gezongen kunten worden, a's dit onderftelde kind, het zelfde lied dan Dacapo, of nog eens te zingen; en deeze Dacapos naar tydsomftandigheden nog te ver- meerderen, of een langer liedjen uit deeze Stukjens te kiezen: ` gynde in dit Liedjen meer op de verbetering van het hart van дей Zangfler, dan op het in 't flaapwiegend kind gelet. De nationale goedkeuring, welke door 5 drukken der Eerfte Stukjens 15 aan den dag gelegt, blykt niet minder aan het greetig vertier der Plaatjens, als mede der Muzyk, vervolgens hier. toe uicgegeever. E) Zaans vreugd; opgedragen aan de Zaan-landze Jeugd , beffaam de in een Verzameling van vroBke, bourtige , vermakelhyke en verkwikkende Gezangen, Meest nieuw , en door bekwaame Dig fers gefteld: voorts zulke , die of niet in Druk, of zeer weinig id Handen zyn. Te Zaandam by А. Tolk. Їп odave. D e Uitgeevers van dit Zaanlandsch Zangboekje hebben groot gelyk, wanneer zy in hun Voorbericht melden; dat deeze Zaanvreugd eigenlyk niet gefchikt is, om de bedorven Zeden om zer Jeugd te beftryden of te vetbeteren. By zommige Liedjes it dezelve, als, Aer verloren Poesje; het algemeen gezelfchap ; en Portuur in de mat; dachten wy zelfs (in vergelyking met de voor» gaande Woiksliedjes) aan het nog in ons Vaderland, uit de Room- {fche tyden overgebleven, fpreekwoord: waar onze lieve Heer ees Kerk laat bouwen, daar tracht de Duivel daadelyk een Kapel naast te zetten. Ор den tytel (taats Mufica dis curae efl , doch ter eere van den Latynfchen Dichter, uit wiens werk deeze woorden zya overgenomen , moeten wy alleen herinneren , dat hy zeker veel kiefcher Goden bedoeld heeft, dan men in deeze Zaanvreugd wil ftreelen. Zy zouden nog beneden den laagílen kting der meufches geplaatst hebben moeten worden, | Hartelyk zullen wy ons over den (таак der. Natie verheugen; indiea zy reeds aan een eerften druk, zelfs aan 4, genoeg heeft! ALGEMERERNE VADERLANDSCHE LETTER:OEFENINGEN, D in Apostel PAULUS дал rrfie aan Timotheus ; ne: «t Grieksch vertaald; m k, H. GREVE. S. 8. 1 ‚ Karfenbergli, 1790. 1 » t [n £r. ociáyo. act tiid van *t Vodrberitht viti den Heet Gfevé , is dir Werkje opgefteld , doof тунеп Broeder , die, door andere bezighedéh belemgerd zynde , heni verzogt het zelve ter drukperíe te bezorgen , en de uitgave op zich te пешеп; by welke gelegentieid, nevens de dtie noemde Brie- ven, mede gevoegd is, de Brief aen Philemon. «Ook ftaet verder nog te volgen de Brief aen de Romeinen, zeld van enige Verhandelingen, ovet zommige voornämie Leer- ftukken, volgens de Apostolifche denkbeelden, —— In de. afwachting vari het ldetffe, zullen de beoefenaefs van Uit4 Irgkundige Sthriften Het thans afgegevere thet genoegen kunnen doorbladeren, en ze zullen reden vinden, onmi па het verder toegezegde te verlangen. —— De Opftellér toch van-dit Gefthrift komt dlleszins voor als iemand, die zich, fiet ene-dordeelkundige oplettendheid ; bevlytigd heeft, Ош у wit zyné tigen oogen ziende, van flaeffche navolpifg vry g den zin der Apestolifche voorftellingen ná te voríthen , e E riet betande in ene. зоотун сүннет э die ven, (niet e in ene e overbrenging, die js eeri Gtiekâch-N&derduitsth moeilyk te verat zod leveren,) ìs zo ingericht, dat het beoogde van de geheele gezegden еп fpréekwyzen des Apostels; naer дей deft onzer tale, zorider ethter te verre van 't oorfpronglyke af te wye ken, düidélyk voorgefteld worde; Hier ep daer Zyn "er enige beknopte dentekehingen bygevotgd, welken meeren- deels ten nutte van min geoefenden dienen; terwyl de Au- еш. zyn Voorwerk indiervoege vervaerdigd heeft; dat bet zelve inzotiderheid de Verklaring tva den Tekst den de Hand geve; voor de zodanigén, die zich op ene uitgebrei- der oefening toeleggen ; vanwaer dit, by dezen, bovena ` omt; ` LETT. 1791. NO. [14 D мы 46s OPHELDERING 1 ^ Achtetvalgens, dat ооруй is het V. vyf-;of wel zes-ledig; "Er komt ін overweging. (1.) Dé féhryftyd der Brieven ; (2.) de Gemeenten , aen welken zy behooren; vi dà orilandighedén, "Wein Wie KE bévonden ; (4.3 e dingen, die Ser Че-паеме aenleiding toe gegeven heb- ben, „En vervol ` ` 777 э» tydsomítandigheden » tel Volgeris dezelv », luhoud der brieven s, doorlopende, den э» voor zo vet myn i en my zo veel m ss veele uitdrukkinge! - _ з» grepen te гуп; den. de lezer-daarin het wezentlyke der » verklaring’ zal vinden,” ——— | En dit noopt ons, te meer daer ons beftek niet toelaet, hiet beloop van dit alles," dat veel Jézenswaerdigs oplevert » behoorlyk te ontleden, den Lezer een ftael uit dit laeistgenoemde gedeelte onder hat nar ee brengen, „Zie hier "s Mans voorftel, wegens es tweeden Hoofdfuks van den Brief aen die БАА elyk..hy-in navolging van het опййе t, Colasfes 2 2, n had, volgens ayne aeumerking over het voo- k, inzonderheid van vers 15 tot КЕН oogen im tegerioverftelling van, de. oude Gnosuúfche ich uitgelaten ower de voortreflykhaid van den Christus ү. geloofs werkrygen , en de GRHEMIENIS van Christus, regt kennen ; waar. alle fchatsen „ тй yvácé van: Wysheid en WETENSCH zyn, еп nader vers 4... Dit meen ik, dat: leiden төре, door fchynfchone redenen; wani het. lighaam afwezig , ben ik egter met тупап. geest by u, en verhlyde m als ik de goede orde ір ege engere aan Jehouwe , ep de grondvesten van uw de ae, En ‘daarom, zq.als gy den Chyistelyken Godsdienst -heht aange. nomen , blyft "er op dezelve жуде nu ook in Lepage en- Pas OR a ж шй ENIGER BRIEVEN VAN PAULUS. КЛ lia We 464 . , OPHELDERING ` … Mofes, en de werkingen der Geesten op de n, bes treffende: In welken, íchryft hy vs. 11. , gy ook befneden zyt met een befnydenis niet met handen,gedaan, du T% drendicer той oúpmaros тау Арартійу vij, Фира; vleeschlyke zonden van "t lighaam weg ta doem; Christelyke befnydenis ; daar gy door dem doeg, mas hem. % ware, begraven zyt; waarby gy ook opgawekt deer % gelove van de kraglige werking van gu ў yelke kem hooft opgewekt van onder de doden, en u, die waart іп aonr den, en ín uwen natuurlyken voorhuid. , Op: dezelve wyze Áchryft һу vervolgens (vs. 12.) over de. affug van de Mofaifche inftellingen. door Christus; ep wel in de fterkfte nitdrükkingen, die men ’er by zou kunnen bezigen. Hy heeft ze, zegt hy, weggenomen , én ze аап "7 kruis genae eld.: Dog пор aanmerkelyker zyn de woorden, met меке by oer de vermeende magt der Geesten, en haar invloed pp het menschdom, vervolgens vs. 14..fpreekt. De Overa heden en Magten ontmanteld hebbende Fest heeft by, toen hy zegepraalde , ze aan 't kruis ten toon gefteld, de жарруєіа, om vry en zonder [chrikken bezigtigd te mogen ` U zeker niets anders té kennen , dan т Overften der lugt, van er enfchen, men zig na de Filofofie zulke len had gemaakt , by den Christelvken їп waren, niet die ontzaglyke wezens erdienden , dat men "et voor vreesde; deel, door de kruisfiging. en. opftanding `. goedertierene oogmerken van God met rnaamlyk шег de goien, openbaar lat het ten enenmaal ongelooflyk wierd, n geest dien invloed zou gelaten hebben, n Ihwerking ongelukkig of boveanatuure аїг men ег veel mer eden by Ar ze engelén, als door Christus woordig de ongelukkigite en elooste 'efchouwen. Welke Sidenen, Шйеп zy 10—12 vergeleken worden, de gewone tfe doen vervallen. Want die zig zulke in de magt der kWade Geesten maakt, oofd, dat de Duivelen het bewind over deze aarde voerden; nog ter zelve tyd, dat hy deze din aan de Colasfifche Christenen fchryft, die van Laodicea(*) te- T (°) Onze Uilegger memlyk, koud den Brief, doorgaans ке. 4 . . 7 noemd ‚2: ENIGER ЮРТУМ VAN PAULUS. 465 tegen een onzigtbaare werking van de Overheden'en Mag- ten der lugt,- als een magtigen еп zorgelyken tegenftand, ten e willén opwekken. an Na de ongegronde en bygelovige leerftellingen dezer W ysgeren dus genoeg wederfproken, en hunne afwykingen van de waaragtige geloofsleer aangewezen te hebben, gaat hy tot hunne zedeleer voort, en keurt de levensregels, wel- ken deze leermeesters den meníthen voorfchreven , insge- lyks af. Dat u, zegt hy, (vs. 16. en verv.) niemand oordeele in фу; of drank , of ter zake van Feestdagen, of Nieuwe Banen of Sabbathen ; welke dingen flegts [chaduwen der toe- kemftige dingen waren , waarvan het lighaam by Christus is. Pat niemand ч met zyn gezag overheeriche , het pogende door ss bendelid , en een eerbied voor de Engelen in te boezemen : Daar hy $n dingen, die hy niet: gezien heeft, intreedt; yere waand zynde op zyn vleeschlyk verftand; terwyl hy het hoofd van alles (Christus) niet behoudt. — Zo gy met Christus de eerfte beginfels , waardoor de ‘Wereld in haar blindheid weleer tot.enig. begrip van God. en deugd wierdt opgeleid , nu, als ’t ware, ту? afgeftorven; wat worden €, als of 5 nog теў de wereld in onverítand en onredelykheid gely fiondt , inzettingen gemaakt ? Raak niet; Eet niet; Roer niet aans volgens de bevelen en leef[lellingen der men/chen, die Левіт. een gedaante van wysheid. hebbes, als men een eigen» willigen Godsdienst oefént en laag denkt, enz. In al het welke men, zo de gezegden van den Schryver t'zamen ge- nomen worden, de Gnostifche wysgeerte, in haar gan(chen omvang, en in alle. hare flellingen:, die tot vele enzekerbe- den gelegenheid gaven, zo klaar.en nadruklyk wederfpro- ken vindt, dat het niet te denken is, dat dezelve te Colasfe onder de genen, die de lees van Paulus volgden, verder enigen opgang zal gehad “hebben.” s ееп Aenhàngzel tot die Voorwerk, ter ophelderinge van des Apostels Brieven, komen hiér, in de zesde plaets, nog enige aenmerkingen ‘over de -verfchillende lezingen „ in onderfcheiden Handfchriften, Vermits de, Autheur ten ooge . boa 25 1 | poemd dien aen de Eg/efers „ vooreen Brief:wan deg Apostel aen: die te Leodicea , en voor-denzelfden Brief, waervan Col, IV. 16. gewag gemaekt word. Im het tweede godeelte van zyn. Voor- werk , gaende over de Gemeenten aen welken deze Brieven gericht zyn, voert hy, met beantwoording der tegenbedenkingen, ge- wigtige redepen aen, die de gegrondheid, van dit zyn. gevoelen vry duidelyk (laven | i бою , 13 ` 466 OPHBLDERING ENIGER BRIEVEN -VAN PAULUS. oogmerk heeft, ook de overige -Brieven van Paulus in het Nederduitsch uit te geven, zo is het hem raedzaem voor- gekomen, daer hy toch nu en dan van, vgríçhillepde. le- zingen , gelyk іп dezen, zo ook in 't,vervolg, gewag moet maken , den Lezer een beknopt verdag mede te deelen, van 't merkwaerdigfte omtrent die Handíchrifren , welken ons deze lezingen aenbieden. Na dit algemene, berichte geeft hy de voornaemfte veríchillende lezingen ор, welken omtrent de thans behandelde Brieven aenmerking. vorderen. En nadien, onder dezelven , de veríchillende lezing, 1 Tim. III. 16. , als byzonder gewigtig voorkomt, za neemt ook deze bepaeldlyk in overweging. . Men is het gaeml onder de Oordeelkundigen niet eens, of men aldaer moete lezen: Het geheim der Godzaligheid.. ‘О par of OE эщ geopenbaerd 15 in 't vleesch: of wel, Het gebeiw. der God- zaligheid; OZ (dat is @sds) cop is geepenbaerd in Vleesch. Volgens Adel Uitlegger is dit Verichil, door de beoor- : deeling der Handfchrifren zelven niet wel-te beflisfen , doordien Ter van de ene en andere zyde veel voor en te- gen bygebragt kan worden.- In die onzekerheid vind hy het best, met den zamenhang van den tekst te rade te en, om daer uit te beoordeelen, welke iezing de ver- jeslyk(le зу: en dan komt het hem voor, dat men zich aen de laetíle lezing, OE сор ds peopenbaerd in "t vleesch, hebbe te houden. Vervolg van ftichtekyke Leerredenen , door y. NEWTON , Pre- dikant te .' Ult het Engelsch vertaald doer м. VAN ^ "WERKHOVEN, Tweede Siuk. Te Amfterdam, by M. de Bruyn, 1791. In gr. óctavó, збо bladz. Leerrede over den der Gezaligden, uit Openb. P. д. Door y. NEWTON , Prédekant te Londen. Uit het Engelsch vertaald. Te Amfterdam by M. de Bruyn, 1791. М gr. octavo, 3o blads. N Jan de aenleiding tot het opftellen en de oorfpronglyke M uitgave dezer re a hebben Wy, dicet GD у gegeven en, even als we op- merkten , du -de behandelde fioffén naer dat bedoelde, ingericht waren, zo heeft zulks ook in deezen plaets. (*) Zie AN Alg. Рай. Leit. V D. bl. 582. t ү. NEWTON, fISCHPRULREX LEERREDENEN. 467 ` Же hoofdonderwerp is en-biyft "e Heilands -Verlosfings- "werk; hier wel byzonder ten opzichte уап deszelfs vole -trekking met zyn Hemelvaerd , de beerlyke en zalige vrucht- gevolgen: daervan., mitsgaders de dankbare: laf aen Gode en Jezus Christus toegebragts: welke Поћеп zyn. Eerwaez- de, volgens zyne bekende leiding van Godsdienfige ge- „dachten » gelyk alveorens , fticlitelyk behandelt. „> ` d i eeft men, in "t Nederduitsch ,. nog afzonderlyk gemeen gemaekt 's Mans Leerrede over. den Lofzang der Gezaligden , uit. Openb. У. 0. Су. hebt ons: cone- gekocht eet uw Bloed , uit alle Geflachten , Talen , Volken en Natien. ‘In ^t oorfprongtyke behoort ze by de voorgemelden ; en tot dat tweede Stuk, het welk: anders ере, aen het over- woogen onderwerp eigeh ,. Edeeredea. mist. : Men heeft niet goedgevonden , reden van: deze-íchikking gemeen te maken; doch, waer dezelve ook te zoeken zy, de Lezer is "er niet deor benadeeld; mógelyk is zy zomüiigen nog 2l gevallig. Zy, die de scheede verzameling der Leerrede- nen van zyn Berwaerden bezitten, kurmen: ‘er deze byvoe- gen: en zodanige Lezers, dien "c aenkoopen van. 't geheele erk niet behaegt, kunnen nu deze. Leerveden :sízonder- yk- houden 3 waertoe veelligt de een en ander nog al be woogen zdl worden, ter oorzake van de byzondetheden, : waerop de Eefwaerde Newten apio gedachten , in dezek Ve, gevestigd heeft, -Buiten hetbehandelen van de geniene plaetzen der Godgeleerdheid over het Verlosfingswerk als ene Kooping „of ‘liever: Vrykaoping „ door. een. Loosprys, te weten, het Bloed van Christus; ер deszelfs uitgeítrekt- heid, waerómtrent' Буп Eerwabsde гуне vroegere voorítel- lingen deswegens: hier nader opheldert; bepaelt onse. Leeraer . zich ten меб ton ene pgezerter:overweging van "t geen het gezicht, Openb. VH, voorgedragen, hem aen de hand fchynt te geven, ten sensieh : der wyduitgebreidheid van het Verlosfingswerk, Ну vermeet zich niet daeromtrent een Beflisfendén toon aes Ye riem; on geeft zyn, met ene behoedzame “omzichtigheid , ‘geopperd gevoelen” hierover niet hoogér 6p, dán voor ena- wâërfchynlyke. gisfing, —— ven, nog- ul’ aenleiding 16 nádenken za] kannensgeven ;. 't welk ons te eerder noopt, om dezelve alhier voor te. dragen, Ze is van dezen inhoud. э Door de-hégdérd vierenveertig duizend; did vrizépeld waren aan hunne voorheofden ~ ееп bepaald voor: gies 14 465 - J newrom. aald genoomen, zoo als zeer gemeen is, in de \ DE Lee ze ik die geenen, welken, tot jaaren OD- gerfheld oomen, en leevende waar het Evangelij bee end is, іп ftaat gefteld worden ‚om openlijk en zichtbaar belijdenis te doen van den Godsdienst , en 415 gemerkt zijn aan ‘hunne voorhoofden , en kenbaar, wiens zij zijn , doar hunne vrijmoedige en ftandvastige afit heiding van den geest en de zeden der weereld, die in het booze ligt. —- En door de andelbaare meenigte, welke van deezen uitdrukkelijk onder(cheiden wordt, zou ik verftaan, die geenen, welken elders genoemd worden, des HEEREN verborgenen (*), en gelooven , dat deezen waarlijk eene zeer groote Jchaare uit- maaken, welke door Hem, die kent de geenen die de zij- nen zijn, ‘vergaderd wordt uit alle Ge/lachten , Талип, Vol- ken en Naatfütn. ==.: Deezen zou ik onderícheiden in de volgende k]asíen: di - ^», I. KLEDVE kinderen. —— Нес Коош mij voor ’t minst hoog waarfchijnelijk voor, dat de ZALIGMAAKER, wanneer Hij zeide; Laat de kinderkens tot mij koomen , en verhindert ze niet; want devzulker is het Konin rijk der hemelen (1), hiet alleenlijk wil leeren, de noodgaakljjkheid, om te wor- den als kleine kinderen, in eenvoudigheid, en ndere hoe daanigheden , zonder welken wij, gelijk de urgan elders verklaart ($), in zijn Rijk niet kupnen ingaan; maar dat Hij ops eene daadzaak bekend maakt — naamlijk deeze: Dat het geta} der kinderen , die werkelijk cops gekocht zijn door zijn Bloed, het getal der volwasfeg Geloovigen zoo, zeer verre te ‘boven gaat, dat, vergelijkender wijze gefpropken, Zijn Koningrijk gezegd mag werden, uit kleine kinderen te beftaan. — De Apostel PAULUS fpreekt van dezelven, als die nist gezondigd hebben in de gelijkheid van ADAMS overtrat- ding CJ. d. i. met toeftemming van hun verftand en wil, En wanneer hij zegt: Wij allen moeten geopenbaard worden Dur den Rechten van CHRISTYS ; бай, voegt hij 'er bij: : een tegelijk wechdraage het geen door het ligchaam ge- birds naar. dat hij: gedaan heeft, het zij goed, het zij Kwaad (1). Maar kinders, die in hunne kindsheid (terven , hebben niets in het ligchaam gedaap,- noch kwaad, noch . Het is waar, zij zijn van:natuure boos en bedor: Yen, ел moeten, zullen zij zalig worden, eene. bovenna- (*) Pf; LXXXIHk 4. (H) Мана. XIX, Lu. (6) Math. IVL ge Q Am oe Qa Rm Voie O STIONTELIJEE TZZRAEDENPN. ep ;tuarlijke éring ondergaan, Еп, fchoon wij nie be ijpen kunnen, op. welk eene wijze die vera ge- -ichiedt, kan ik echter niet denken, dat iemand 200 Jnoedig zal zijn, van te beweeren , dat het. onmoogelijk zou „weezen , dat kleine kinders zalig wierden, Maar dezelfde -Magt, die zulk eene verandering in fommigen te weeg brengt, kan dezelve ook in allen te weeg breng.n, «- En daarom vinde ik mij geneigd om te gelooven, — тоо lang de Schrift het mij niet verbiedt, — dat alle kleine kinderen, "it alle Geflachten, Volken en Naatfijen, zonder uitzonde- -Fing , die fterven voor dat zij bekwaam. zijn om naar de gee lijkheid van Apams overiroeding te zomdigem,' en die niets àn het ligchaam gedaan hebben , waarvan zij rekenfchap zou- den kunnen geeven, — begreepen zijn in de Verkiezing der Genade (*), Zij zijn gebooren voor eene beetere Weereld, dan deeze. Zij treeden maar even deeze rampwoestija in ,— fchielijk gaan zij dezelve door, — hunne kieederen worden gewasfchen eg wit gemaakt in het. Bloed des Lams, — en 21) worden, em zijnen wil, gevoerd voor aops Troon. — Vraagt iemand mij: Was is беја? welke is de о» derdom, ор welke kinders voor daadelijke: zonden verant woordlijk worden? — Ik maak geene de minfte awaarig- heid, om Мер rondborftig mijne opkunde te belijden, - Сор ka м. А ` olk borgen s 2. Ik breng ?er toe , een volk , ver! Ордер де meest verbasterde aatfchappijen in het burgerlijke of kerkelijke , welken den naam van Christen Maatfchappijen draagen; ale waar onkunde еп bijgeloof, of dwaaliugen — welken, hoe ook verfijnd, niettemin ftrijdig fia fen het Evangelij ре algemeen heeríchen ‚ еп haaren’invloed oefenen. at kan aan cen verlicht ец menschlievend gemoed beklaagelijker (*) [Dik denkbeeld is. gok sennemelyk : intusfc voorgekomen, dat men vreezende dat het niet ir hier omtrent vervalt het | dat een Gefchrift van d opzetlyk beweerd word Ы. 13.) eene Kerkehyhe , Fa À getoond heeft, „ dat р maer zeer wel overeen e Nederlandfcpe Кепе,” ч f de F. hest, DD, blo 17-] е (p те ер ro "n «Me -t nIc: - Aba ei, €» waaskoomen , dan de algemeene (аз. dér Roomfche- ез Griekfche Kerken, waar de „overleveringen, uitvindingen, en leeringen van meníchen, een fleep van grootíche en las- tige plegügheden, het vertrouwen op Misfen , Boetedoenim- ёп em Bedevaarten; op Legenden en gewaande Heiliger, voornaame trekken van den openbaaren Godsdienst uit- maaken !: Veele Volken zijn in: die dikke duisternis gewit- keld; doch zij zijt niet geheel verftooken van de heilige Schrift. Eenige. gedeelten derzelve zijn in de inrichtingen van hunnen Eerdienst ingeweeven. ' En wij kunnen niet twijfelen , of 'er zijn.van tijd tot tijd enkele perfoonen one der hen geweest, die, ondanks de madeelige om(tandighe- den en vooroordeeten шпег opvoeding, het leven en de kracht der. waare godvrucht gekend en ondervonden heb- ben. — "Er zijn, desgelijks , onder Proteftanten, текеге Leerftelfels, welken, offchoon onderfteund door Geleer- dex, en door veelen omhelsd, nogthans zoo weinig met den- regel. van het Nieuwe Testament overeenftemmen , als de dwaalingen des Pausdoms. En evenwel ontmoet apen onder-dezelven hier en daar menfchen, die door de werking van den HEILIGEN GEEST , welke fien de Schriften doet verítaan, wijzer gemaakt worden dan hunne Leeraars, en die ~ fchoon nog gekluisterd door eenige misvattingen en vooroordeelen — over het geheel blijken ‘geeven , dat ите hoop gevestigd is Op de eenige ver g, dat sij ooDE ekocht zijn, en dat zij het geloof bezitten, welk door dé Ke werkt, het hart reinigt , en de weereld overwint. s 3. Ik zal.nog ееп ftap verder gaan. — Gefteld, det een. Heiden, ontbloot van-de Genademiddelen, door welken ge bekeering gewoonlijk wordt gewerkt , gebragt wierd tot een pevoel zijne ellende , tot ееп: bert уап de ledigheid en ijdelheid der aardfche dingen, tot overtuiging , dat hij niet gelukkig zijn kan, zonder de gunst van den grooten HEERE der Weéereld, tof eén gezicht van fchuld, en bee eerte naar genade; en dar hij’, offchoon geene onderíchei- den ‘kennis van eenen Verlosfer hebbende, uit het binnenst van zijn hart riep tot het onbekende oPPERWEZEN „op deeze of dergelijke wijze: Ens entium , miferere mei! Vader en Bron van alle: Wezens, ontferm U over mij! Wie zal be- wijzen, dat zulk een-gezicht, en. zulke. begeerten, in het hare van eenen zondaar ошап kunnen, zonder de kracht- aadige werking van dien GEEST, om welken mede te dee len de Heer jesus verhoogd is? Wie zal durven zeggen , dat bet Bloed van: curIsTUS geene genoegzaame kracht zon e ` e | STICHTBCVEE TZERREDENEN. : e Hebben, от: eeneg zondaar, met wien het dus gefteld is , ze zaligen, al had hij оројсуап zijnen Naam gehoord? Qf wie kan met dugtige bewijzen aantoemem, dat het geval, welk ik onderfteld :hehbe , uit dem aart, der zaake onmoogelijk zoude zijn? mr Doch ik hou fti." —— , A Wier Leerredenen, over het wedorzien їп de ieħeid ; . deor c. c. miBBECK. Uit het Hoogduitsch vertaald. ` Те. Amfleldam bj M. de Bruin, 1791. Behalven de Poor. reden, тоо bladz. in gr. octavo. | d ings zagen wy het hier opgenoemde Onderwerp be K handeld "door den Heer Engel; op enen redeneertrant, die de blyde verwachting van dat vede rzien tot ene hooge waerfchynlykBeid brengt (*). Zy, die er mede ingenomen zyn, (en wie, die ene gevoelige ziel heeft, is het niet!) hebben, zo °5 Mans voorítel hunne aendacht enigen tyd be- zig gehouden heeft, het zelve ongetwyfeld met genoegen overwoogen;. en de zodanigen zullen ook gewis deze Leer- redenen van den Eerwaerden Ribbeck over dit Stuk , wan- neer ze hun in-banden komen, met gene mindere gretigheid doorbladeren; en zich, niet zonder aendoening , verítan. diglyk verftertke vinden , in. dat ftreelende vooruitzicht.: — Het zelve volftzekt zeker te bewyzen, mag onze mênschlye ke krachten te boven gaens maer, een Man als Ribbeck, is, naer uitwyzen dezer Leerredenen, overeenkomftig met zyne hoop, bekwaem om het zo aenneemlyk voer te dragem, dat hy, door deze zyne befchouwieg, … die geenen, wel- e» ken het uitzicht in de toekomftige waereld te vooren reeds ap aAngeriaam was, in die gezinuing bevestige, en mis(chien » ook mepig һагг, дас te voren daaromtrent koel was, daar s» voor verwarme en gewinne." —— Ten einde dit, zo veel mogelyk, op beredeneerde gronden te wêge te bren- gen, (сік zyn Eerwaerde de bebandeling van dit Stuk, onder vier afdeelingen, | , | | I. 's Mans eerfte Leerreden is bepaeldlyk ingericht, om te onderzoeken: Hoe wy ons hes wederzien na den dood voor te flellen hebben? En hieromtrent gaet hy vooraf enige val- iche denkbeelden тереп; waerop hy verder doet zien, welke de waerfchynlykfte en waerdigfte denkbeelden zyn; die wy :« ons van te maken bebben.. Men behoort, omtrent dit on- VI Zie boven, Ы. ag, ta 47° o WVOKIBBECE Ir enderwerp, wèl gedachtig te zyn, y, dat wij ons den e, y 'genlijken aart, еп de wijze des wederziens in de eeuwig- wn heid, onmoogelijk gantsch duidelijk en volledig voorftel- э» len kunnen.’ tevens te bezeffen, dat het zich met gene zekerheid let bepalen, „ of, en in hoeverre „ het we» э» derzien na den dood een eigenlijk bij een zijn, of liever s» ееп beftendig zamenwoonen met onze gelievden op ééne ээ én dezeltde plaats wezen zai." .Daerbenevens ftaet ook jn agt te nemen, dat wy ene onzekere hoop zouden voeden , wanneer wy'in het toekamftige verwachten wilden, ,, eene », Gigenlijke vernieuwing en herítelliag onzer tegenwoordige з, uitwendige betrekkingen met onze bekenden.” — Het ongegronde dezer denkbeelden aengetoond hebbende, Ње hy ons-het volgende, als het waerfchynlykfte en waerdigfte, ‘voor. e Wij hebben te denken aan eene verbindtenis, ge- an ‘lijk met айе zaligen in het gemeen, zo ook inzonderheid ,, met hun, die wij hier gekend en bemind hebben, waar ээ bij: de errinnering aan onze aardíche betrekkingen en lot- ss gevallen ten grond(lage ligt, en waarin wij, met onzen „ toenmaaligen wederzijdfchen toeftand bekend , elkanderen ,, Onze gezinningen en gevoelens wederzijds mededeelen, >, en gemeeníchappelijk ber goede werken en het goede gee ,, nieten zullen.” TE Ц. Op deze bepaling der voorftellinge , welke in de eerfte Leerreden breeder ontvouwd word, volgt in de tweede ene overweging van de gegrondheid der hoope op een toekomjlig svederzien. In dezelve leid de Eerwaerde Ribbeck ons Өр, om па te gaen, dat de Rede althans "er niets ont mogelyks of tegen(irydi in vind; ја dat zy dezelve , veel eer voor hoogst waeríchynlyk erkent. De gronden, in ^ laetfte opzicht, door hem aengevoerd , хув de drie volgens den. ,, (1.) De wefseh, om die geenen, die wij hier ge- an kend en bemind hebben, aan geene zijde des grafs één» „s maal weder te zien ;fpreekc luid en verftaanbaar in ons an allen, is ons allen natuurlijk еп aan onze beste , edelfte „ an gewaarwordingen ten naauwíten verknocht. ——— Zou an God, die ons niet bedriegen wil, deezen wensch, dien an hy ons ingeboezemd heeft, niet vervullen 9" — (о.) Die vervulling 15 ongetwyfeld te: meer te verwachten, ,. daar de an teuwigheid eene zeer wezenlijke en ééne der zoetfte vreug- as den ntinder voor ond. zou hebben, dan zij hebben kaa, an Wanneer in dezelve géene erinnering aan ons tegenwoor- an dig leven, en geene vernieuwing onzer aardfche verbind- „ tenisfen plaats hadt” Hierby t.(s.) ,, dat de eeu s3 Wigs OVER 'r-WERERZHIN INDE EEUWICHRIBi: ei » beid, naer. de. uitdrukkelijke verzekering дег Operiban Es den goeden meníchen.allas ophelderen moet, wat » hier voor.hun нь Gods wegen en leidingen ondonrgronde э lijk was; zij moet hun al het;goede, dat zij, 2 daar ss voor beloond te. worden, hier, op aarde.deeden ,.du.al het y lijden, zij: oùfchyldig droegen , vergoeden, —— Dit ээ beide nu Íchijnt, zonder, erinnering aan het tegenwoordig ээ. leven, en zondes vernieuwing: onzes sardíohe betrekkin- » gen, onmogelijk te zijn.” — En deze gronden def Reda worden, гуд oordecks , krachtig:verfterkt , ,, door de wen- э» ken, die. s» heid geeft”. Deze. wenken vind hy, in het voorftel wee ens den Ryken Man, Luk. XVL 19-31, in.de tael van lezus aen den. екти деп moordenaer ; Luk, SEI, 435. in в Heilands fngekhede, Joh. XVII. 245 en in de Aposto- lifche betuigingen , 1 Joh. ÑL 2, Phil, I, эз. 1, The IV, 17,— Dit alles loopt, gelyk һу tracht te, doen zien, te zamen, om alle twy/ Gg té verbannen, еп felt ons із ftaet, om, alle egenbedenkingen tot zwygen te kengen, —. Uu CHI. Na dus de Paie heid zyner voor(tellingen y betreffende bet wederzien in de eeuwigheid, zo пїегїрї ene bewyslyke zekerheid gebragt, ten-minite op zedelyke,gron= Ben genneemlyk gemaekt te hebben zo verledigt hy: zich у in ene derde.Leerreden, ter ‘aenwyzinge van den invloed 5: belken, die hoop der wederziens: op, de:segeling van ons gen drag heeft, - Die hoop, naemlyk, s, moet ons, {ш) bee 55 wegen , om na den ров mogelijken-trap van ipwendi, » volmaking en veredeling te regen, en voornamelijk de э gevoelens ven- gor э onderhouden еп t 5» oordeel en de fiefd » Кеп, en óns tote » drag opwekken, | » rechtvaardigheid е s meer ijver doen v lyke bedenkingen ov ll deze. IWy-zullen elkander wederzien! Voor den onregtz » vaardigen 20 wel. als voor den regtvaardigen, voor den » liefdeloozen en voor den meníchenyriend , voor den wree- ээ den en den zachtmoedigen , voo) onverzoenlijken ep » hem die gaarne vefgeeft, zal eeng. ееп wederzien plaats s hebben; maar {lechts voor dezen zal het de hemel zijn —. ээ En voor geenén;de hel met ae zijue folteringen. — Of- . WW ` ээ Schoon 4^ C. get, OVER ^r-WebELETEN'TN ВЕ WEGWICHEID; plichten zo jegens de wienfchen irr jr algemeen , als b к mier. egens Oudere; Echtgenoten en Kinderen ; he ai i genoeg aanw wreeker y &i deze verwaaflo« эу ting, em de daar uit ontílaane 'beíeriog van uw hart, D ЕЁ 5 M ze vul vermasks vinde Se leng di, ontnemen zal. ds ih "t alpemeen, en die van ABRA- .., Befchouwd in drie Verhandelingen, mfterdámsch eerfte Departement der Nut van '€ Algemeen. Dor j. DE Нат by H. Keyzer, 1791. ln gr. Te Kee ice de: | is de od eféhiedenis i r twee volgende gaen Dy er 101 ! Abraham. In der£elvet ‘uitvoering Н zo^zeér-bedoeld ; беге orderwerper r ondetzoëkende oordeelknfide, te b і тупец Toehoorderen "het voörtreflyk ` a. Ef z ов joobsCHE crsemkments. . 423 zelver befchouwing gen de hand'geeft, voor den geest (os brengen. — Dit althans moeten we „ naer ons inzien, uit den. inhoud sfieidens. еп men. heeft „ ‘volgens de dacin erin gox ane toezegging , ene foortgelyke: fchiedenisíe уап. Zeit te verwachten. Вуа len de. nog tyds- genoeg. is den Autbeur wegens. туп opftel een: den ragd te geven- zouden wy hem raden, de Gefchiede- nis. vag Kë wat levendiger te.bebamüelen, dat in: ene voordragt yan die’ даш enigzins vereischt word. _ M » An A - 73" .5 Lola Antwoord der дйн Foden, of de Brieven door den . - Welgeleerden Heer. yo PhtwsTUEM, Befchrevpn aan тв : Natie ‚фут Че We „het Christendom 5. „ют 6. в.'6: Te Rokerdam bij J. Pos; dors In à gr. оёауоз. 88 biaz.” - Jit dit Aatwoord, het Zy het dan daediyh doot iemand . uit de Jooden iof, hetgeen: waerfchynlyker is „doors een Christan: gefchreven ку, blykt... eer ) dat de pci yan: pac à in zyne.Dr even ge eens zinns. dod degade is, om de Jee tee omhrizinge der Euangelie- leer, over P halen, . men: zieh«hier tod, : in ^t. opflela len van.dit antwoerd, bepaeld, dan: zcArimen "t ene: peto: gelde v wederlegging bebben mogen noemèn. Maer de/O ller heeft, naer г; fchynt, . geestig /Willen -2yn,. door 't. Stuk een keer te geven, als ware Priestley gefchikt, om деп Christlyken Godsdienst te verzaken; het welk aen dit Antwoord een: haetlyken draei geeft, Een draei, die te: meer: ге ;wraken is, om dat deszèlfs Opftelier ongetwyfeld genoegzaem verzekerd is „ dat Priestley. gene de minfte denleiding gegeven eeft, om hem, (fchoon hy de ‘tegen- woordige Leer van 't meerendeel der "Christenen als zeer verbasterd inzi,) te; yerdenkeg ven, dex Christlyke Leer Zelve te 1оосһёпеп, ат › . == — 4 ї' Р] Е Kg RE reti tm - ike ov over t van Bar- “САШ: PANTEROEK:; Predikant te: Breda. г Brada, by W.-Oukoop, it Br. Gong, 45 Va at de Eerweerde Pantekeek séh giderzover den Godse. Jiebsc: ЧАЙ Mus denk; z. de Der аме. Punglars: " 2а 476 С. PARTERORK TECER РОК СОЎУ: zal niemand vreemd voorkomen ; en "t is ter dier бой оок: niet oneigen, dat by, in zynen -yver voor e denke wyze, Enige aenmerkingen op dat Rifultaat Foord Zaks ftaet hem zeker even vry, als het anderen viy ftorid, om het Refultáat ook in onze& tale het licht te doet zien. De onderzoekende Lezer: mag het ene én anderé onbevooroor- deeld riagaen! Intusíchen mag de Eerwaerde Pantekeek Zg- nen aenbang „als helden, oproepen tot den (tryd; en met opzicht tot zich zelven betuigen:. ,, Heb ik, de -geringfte an myner broederen, my aangegord ten firyde, het was in з» Чеп naain des Heeren. Ну zelf ruste my, meer en meer, s» toe, om zyne oorlogen te voeren! Ну kee my de hana aa, delingen van het zwaerd дез Geestes А KA ende fla- toe te еп аап de Philjstynén, di flapordenert , Van mynen ty onhefchaamd, durten boonen!" ===. Zo fpreekt hy, als еей moedig en vertrouwend Held, Edoch! hoe zullen wy dit overeenbrengen , met zynen wensch ter bepaling. van de vryheid der rs daeroms trent, met de betuiging van zynen Vriend, in den denvang van dit Gefchrift gemeld ; ,, dat het noodzasklyk zy, de n onbepaalde. vryheid: der fweetende dfuühlipers, доог fter. _s‚.ker arm, te kluisterén, en,:door Hooger Macht, van э» Gods Heiligdom те Wweeten , al wie gebindzels эу poogen los. te.maaken.” Heeft dit toevlucht neemen toe den Vleeschlyken Arm niet. het voorkomen van een war: trouwen op de Geestlyke Wapénrusung ? Verhandelingen witgegeevm door het Zeeuwfche Genoot der CC cen Viisfinge. X kd T d -delburg by P. Gillisfen, 1790. Behalven het Voorwerk, -582 bladz.. In Er, octayo. (Wervelg en Slot van Ы. 440.) His» volgt nu de Befchtyving van een Fungus , doof. Ж den Hoogleerdaf р. LUCHTMANS, die zich geplaatst had aan. деп Hiel van genen SacoW van Wijk; een Leidek- kersknegt, van. ọmtrend 42 jaaren oud; » Man ont- ekte, ruim drie Joaren vóór zyn Dood, cene kleine ver- heyenheid aan den hiel van zyn rechter Voet, die heti, behalven dat ze zomwylen eene lichte pyn veroorzaakte, weinig ongemak pi de Lyder dit voor een verharding van het Eelt dez hak aanziende, (need dit fomwylen, ы VERHANDELINGEN VAN МЕТ ZERUWSCHEGENOOTSCHAP, 477 in den beginne, met verlichting af ; dan dezelve toeneemende , formeerde een Gezwel ter grootte van een knikker, teftens pynlyker wordende, en den gang moeilyker maakende; men appliceerde daar een plaaster op, en deeze fcheen in den be- inne ook van nut te zyn, maar het was van geen langen uur, een ander daar op gelegd deed weinig vrücht, pyn en zwelling vermeerderden ; een Chirurgyn, daar over geraad- pleegd, appliceerde het Empl. de ranis, cum Mercurio , ook deeze bracht eenige verzagting te wege; toen wierd een pap an wittebrood, in zoete melk gekookt, daar op gelegd, doch het ongemak wierd grooter en pynlyker; vervolgens een uit havergort , vlierbloemen , uijen en oude boter , doch - met even weinig nut; het Gezwel had nu de grootte en gee daante van een Gansen-ei: toen wierd "er door zyn Chirure n tot twee reizen een zalf, welks voornaamfte ingredient ottenkruid ( Arfenicum) was , op gefmeerd, de korst weg- genomen еп ge/carifiéerd, met terpentyn-olie afgewasfchen en eenvoudig verbonden; dan het Gezwel wierd hierdoor pynlyker en grooter, zo dát men іп de. maand July 1784 bes floot om het af te binden: dit gefchiedde ; maar binnen weinig tyds groeide het wederom zo merkelyk aan, dat zyn toenmaalige Chirurgyn het befluit nam oui het af te {nyden , het welk ook met weinig bloed(torting verricht wierd; doch de overgebleeven wortel, trok binnenwaards , formeerde zich, een holte, waaruit een fungeus. De Hoogleeraar c. DB WIND, in zyne fraaïje Verhande- ling over de Vergiften, tot het Ryk der Dieren betrekke. lyk, geeft, in eene daartoe voorafgaande Inleiding, een korte fchets der oude en nieuwere Schryvers , welke over de Vergiften hebben gehandeld; vervolgens iets over die, welke tot het ryk der Bergftoffen of het Plantenryk behooren, gezegd hebbende, gaat hy tot zyn meer bepaald onderwerp over, en fpreekt eerst van de verfchiltende uit- werkingen der onderfcheidene zoorten yan Dierlyke Ver- giften in het algemeen, Waarop hy dan overgaat tot de langen en Adderen , derzelver venyn, de zitplaatzen daar van, de hevigheid, en van zommigen de hoeveelheid, der Vergiftftoffe , die ‘er nodig is om eenig Dier of Mensch te dooden; hierop volgt de Tarantula, de Scorpioen, vervol- gens de beet der dolgewordene Dieren , waarover de Hoog- eeraar zeer naauwkeurig , en met aanhaaling der voor- naamfte Schryveren, handelt, en befluit hetzelve met de uitwerking vau het eeten der vergiftige Моздеп te be- fchryven, waarvan de oorzaak aan de Kuit of Eijereh der Straalkwalle toegekend word. Het hier op volgend verflag van eenige Proeven met het Cuprum Ammoniacum, genomen door den zeer kundigen Doctor E. J. THOMASSEN à THUESSINK, behelst een aan- tal Waarneemingen met dit Geneesmiddel, in Zenuwziekten van verfchillende geaartheid gedaan, en de gelukkige uit- were FT i VAN НЕТ ZEEUWSCHE GENOORSCHAP. 45$ werking welke hetzelve in veele gehad heeft; hy де» bruikte daartoe dat foort; welks, bereiding in de Edine burgfche Apotheek te vinden is. ‘Dit Dok verdient naa- denken en proefneemingen, tot welk een en ander de ge- leerde Autheur hierméde den weg gebaand heeft. Dit word gevolgd door een bericht van eene Amputatië van eene Vrouwe Borst, over de zes Middelburgíche nden aan gewicht houdende, alsmede van de andere orst in dezelfde perfoone over de twee ponden weegende , beide verrigt en befchreven door den zeer Geleerden Heer Doctor SAMUEL DE WIND. De redenen welke den Au- theur tot deeze afzettingen aanzetten, worden behoorlyk opgegeven, en de behandeling zelve juist en duidelyk aangeweezen: wy ftemmen, ten opzichte van het geen їп de aantekening op pag. 409 gezegd word, met den Au- theur volkomen overeen: ,, Dat het fchielyk opereeren , in an eene famengeítelde reden, zich bevindt met de руп en an de uitwerkzelen daarvan op het Menfchelyke Lichaami 4» zodanig, dat eene Operatie welke in een halve minus s» verricht word, gdikwyls /yncopen of flaauwten, ja zelfs as convalfien te weeg brengt: daar integendeel dezelfde s, Operatie; in drie of vier minuten met tusfchenpoozing »» verricht wordende, in het minst geene toevallen onder „ het opereeten naar zich fleept." Was het hier eene gee chikte plaats daartoe, dan zouden wy nog een aantal voordeelen kunnen optellen , welke uit eene gemaatigde , eri niet met overhaasting verricht wordende, Operatie voorte vloeijen; doch deskundigen zullen dit van zelve ligtelyk kunnen opmaaken. 