Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
ue e rd Na E "TER CIRCULAIRE, gezonden aan alle personen, die hunne mede- werking bij de waarneming van aard- bevings-verschijnselen hebben toegezegd. KONINKLIJKE VEREENIGING. DE COMMISSIE VOOR HET ORGANISEEREN EN VERZA- MELEN VAN AARDBEVINGS-WAARNEMINGEN. BATAVIA, 188 Wel Ed. Heer! Het is voor de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging gewis een, aanmoedigend verschijnsel, dat aan hare roepstem tot medewerking bij de waarneming van aardbevingsverschijnselen circa 500 inwoners van Nederlandseh-Indiö, behalve de daartoe uitgenoodigden, die op de drie hoofdplaatsen van Java gevestigd zijn, gehoor hebben gegeven. Bij de aanbieding der hierbij gevoegde » Voorloopige Instructie” zij aan allen het volgende medegedeeld. Ofschoon het in de bedoeling der Vereeniging ligt om vele Waarnemingsposten van eenvoudige, weinig kostbare instru- menten te voorzien, en om, met enkele aanvangende, het aantal stations, dat volledig voor de waarneming van elke onrust in den bodem zal worden ingericht, allengs te vermeer- deren, zoo kan zij daarmede om meer dan eene reden niet terstond aanvangen. 20 278 Omtrent de keus der instrumenten en de inrichting der observatieposten is hare commissie nog in briefwisseling met enkele zeer bevoegde beoefenaars der seismologie en om tot de keus van de best gelegen, goed van instrumenten te voor- ziene, observatieposten te geraken, zijn haar vooraf en gedu- rende vrij langen tijd de ontvangst der eenvoudige mededeelingen noodig omtrent plaats gehad hebbende aardbevingen of aard- bevingsverschijnsels, en het zijn voorloopig alleen deze, waar- voor zij overeenkomstig de thans aangeboden voorlichting uwe ijverige medewerking inroept. De Vereeniging heeft bovendien bij de uitvoering van haar plan in de eerste plaats rekening te houden met hare finan- cieele krachten en moet tot haar leedwezen erkennen, dat die voor het oogenblik niet voldoende zijn, om alle kosten, aan de aanschaffing van instrumenten en aan het frankeeren der briefwisseling met circa 500 correspondenten verbonden , geheel voor hare rekening te kunnen nemen. De thans aangeboden instructie zal door meer volledige inlichtingen omtrent de inrichting der menigvuldige instrumenten en omtrent alles, wat op het gebied der seismologie voor den waarnemer van belang is te weten. gevolgd moeten worden. Als orgaan dier mededeelingen zal de Vereeniging van haar tijdschrift gebruik maken en eveneens zullen de aardbevings- berichten en de daaruit af te leiden gevolgtrekkingen in dat tijdschrift worden openbaar gemaakt. Op de toetreding tot het lidmaatschap evenwel geenerlei pressie wenschende uit te oefenen, en dat vooral niet bij hen, aan wier medewerking der Vereeniging zooveel gelegen is, zal zij van elk artikel dat over seismologie handelt, over- drukken tegen zeer matigen prijs, de kosten dekkende, ver krijgbaar stellen. Aan het Nederlandsch-Indisch Gouvernement zal een voorstel worden gedaan om de inzending der aard- bevingsberichten en de toezending aan de medewerkers der blanco rapporten, door bemiddeling van het naast bij den 279 waarnemer gevestigd plaatselijk bestuur, langs officieelen weg en derhalve kosteloos te doen geschieden. Zoo lang de Vereeniging nog in gebreke blijft om hare medewerkers kosteloos van blanco rapporten te voorzien, noodigt zij hen beleefd en met aandrang uit, om van elk waargenomen of vernomen aardbevingsverschijnsel aan de vereeniging mededeeling te doen, hetzij per briefkaart of desverkiezende per niet gefrankeerd billet en om aan het adres, dat best aan den Secretaris der Koninklijke Natuurkundige Vereeniging gericht zal zijn, het motto »aardbevingsbericht” te willen toevoegen. Van tal van personen, die in streken gevestigd zijn, die volgens officieele bestuursberichten in de laatste weken door aardbeving getroffen zijn geworden, was reeds voor het intreden dier aardbevingen de toezegging tot medewerking ontvangen; de ontvangst van mededeeling omtrent de sedert plaats gehad hebbende aardbevingen, waarvan zij vermoedelijk getuigen zijn geweest, — bij voorbeeld, die in den laten avond: van den 20sen November jl — еп waaromtrent ons slechts een enkel zeer gewaardeerd bericht van Tjikoraij nabij Tjikadjang gewerd, behoorden tot de uitzonderingen. Vermoedelijk waren Heeren medewerkers nog allereerst de ontvangst wachtende van de bij onze vorige circulaire toegezegde instructie en rapportenboekjes. Zeer beleefdelijk dringen wij aan op gezette medewerking quand méme. Een ieder zij verzekerd, dat van de door hem ingezonden berichten met de meeste zorg gebruik zal worden gemaakt. De ontvaugst van aardbevingsberichten in 1884 , waaromtrent door onze Heeren Correspondenten wellicht aanteekening is gehouden, zal ons zeer aangenaam zijn. De commissie voor het orgamiseerem en ver- zamelen van aardbevingswaarnemingen. P. VAN DUK, J. J. POORTMAN, Secr. der Kon. Nat. Ver. VOORLOOPIGE INSTRUCTIE OMTRENT DE WAARNEMING VAN AARDBEVINGS-VERSCHIJNSELEN. DOOR VAN DIJK. Lid der Commissie voor het Organiseeren en verzamelen van aardbevings-waarnemingen. Hetgeen omtrent elk aardbevings-verschijnsel zoo mogelijk bekend moet worden gesteld is het volgende. А. Nauwkeurige plaatsbepaling van het punt op aarde , alwaar de waarneming is geschied. Aannemende, dat ieder berichtgever de aardbeving in den regel te huis waarneemt, zoo behoeft de plaatsbepaling niet elken keer, dat een bericht wordt ingezonden, herhaald te worden. Bij het eerst in te zenden bericht dient echter zoo veel mogelijk nauwkeurig de plaatselijke ligging, alzoo de geographische lengte en breedte en de hoogte boven zee , bekend te worden gesteld. Bestaat er voor de bepaling van lengte en breedte geen voldoende gelegenheid, dan vermelde men 200 goed mogelijk , hoedanig de woning van den waarnemer gelegen is ten opzichte van minstens twee door de geographische kaarten bekende punten. Voor die punten komen in de eerste plaats in aanmerking de afstandspalen langs de groote wegen: verder, voor de hoofdplaatsen , bekende openbare gebouwen , voor geïsoleerde plaatsen in het gebergte, de naastbijgelegen bekende bergtoppen. Geschiedt de waarneming niet op den beganen 281 grond, maar daarboven verheven, dan moet de hoogte van den vloer en de wijze, waarop die vloer met den bodem ver- bonden is, hetzij vast door eene gemetselde fundeering of los op den beganen grond, of op gemetselde of opgestapelde steenen пешеп tiggende, worden opgegeven. (!) Geschiedt de waarneming buitenshuis, dan gelieve men de ligging der plaats, waar de aardbeving werd opgemerkt, ten opzichte zijner woning te omschrijven. B. Bepaling van den middelbaren tijd, waarop de aardbeving is begonnen en van haren duur. Zonder hulp van een zelfregistreerend instrument en kennis van den juisten middelbaren tijd ter plaatse der waarneming is eene nauwkeurige tijdsbepaling van het verschijnsel niet wel mogelijk. In het algemeen zal men zich dus met eene benaderde tijdsopgave tevreden moeten stellen. Voor een goede benadering van den tijd echter zijn de middelen in den regel voorhanden. Daarvoor is noodig een redelijk goed uurwerk, de tafel der tijdvereffening, die onder anderen in elken regeerings-almanak te vinden is, of door de Vereeniging op aanvraag verstrekt kan worden, en het waarnemen van den waren middag (zonnetijd) door middel van de schaduw , die een evenwijdig aan de as der aarde gespannen dun koord (kabelgaren) op hare horizontale projectie werpt. Elke draad, die ten naastenbij horizontaal en zoo nauwkeurig mogelijk in de richting van den meridiaan — of bij benadering noordzuid volgens het kompas — is gespannen, en waarvan men, door middel van een schietlood, uit twee verwijderde punten de lijn op den bodem bepaald heeft, die met den gespannen draad . in hetzelfde vertikale vlak ligt, zal aan het doel om den waren middag te bepalen voldoen. Nauwkeuriger is het om (1) Heeren medewerkers worden beleefd uitgenoodigd. om van de plaats- bepaling hunner woning al dadelijk kennis te geven aan den Secretaris der Konkinklijke Natuurkundige Vereeniging. 282 aan den draad evenveel graden helling naar de noord- of naar de zuidzijde te geven als de breedte der plaats, noordelijk of zuidelijk, bedraagt. Men heeft dus slechts op een open plek, hetzij van twee boomstammen, die in de vereischte richting gelegen zijn, dan wel van stevig in den bodem geslagen palen gebruik te maken, ze ieder aan dezelfde zijde van een spijker of nagel te voorzien, en over die nagels Бө занына i hl С. den draad te spannen, zoodanig dat deze zuiver in de richting noord-zuid gericht zij (), uit die nagels loodlijnen op den | bodem neer te laten en die door een lijn, waarvoor een | tweede met krijt wit gemaakt en wit te houden koord kan dienen, te vereenigen. Op het oogenblik dat de schaduw van de lijn, die men best zal doen niet hooger aan te brengen dan c 1.20 М. boven den beganen grond, op hare aldus verkregen horizontale projectie valt, is het middag. Tot nadere verklaring diene het volgende voorbeeld: Den 2 December 1884 valt de schaduw van den draad op hare projectie op het oogenblik dat het horloge van den | waarnemer 11" 597,” alzoo 11" 52’ en c? 15” aanwijst; de iL tijdvereffening op den middag van den Zen December bedraagt | + 10' en 55”, dat is: de middelbare tijd is bij den warenof | zonnetijd zooveel ten achteren. it De som geeft 12% 2' en 50" in plaats van juist 12°. Het | horloge is dus 2' en 50” of nabij 5 minuten voor. Van de aardbevings-waarneming met het horloge in het laatste etmaal gedaan, zal dus evenveel afgetrokken moeten worden. De waarneming zelve zal, zonder registreerend instrument, in den regel eerst gedaan kunnen worden nadat de schudding voorbij is. Bij het intreden toch eener aardbeving denkt een () Bij voorkeur sla men den noordelijken of den zuidelijken spijker 700 veel lager — namelijk beneden de horizontale lijn, die de beide punten vereenigt — als de noordelijke of zuidelijke breedte der plaats vordert. 18 1 de afstand tusschen de beide vertikalen der ophangpunten, dan kan dat verschil gemakkelijk berekend worden, daar het gelijk is aan I X den tangens der breedte. 285 ieder, die onder dak is, in de eerste plaats aan de veilighed van zich en van de zijnen. [s hieraan voldaan, dan is de beweging van den bodem gewoonlijk reeds voorbij en komt de tijdsbepaling derhalve te laat. In ieder geval is het aan te raden de tijdswaarneming zoo spoedig mogelijk te doen, en dan den verloopen tijd te schat- ten of te benaderen door hetzelfde, wat men sedert de aardbeving gedaan heeft — men heeft bijvoorbeeld een bepaal- den weg doorloopen — nog eens te doen met waarneming van den tijd, die er voor noodig is (). Daar het voorloopig onbereikbaar is om tijdsbepalingen te erlangen, waaruit de richting en snelheid van voortplanting eener aardbeving kan worden afgeleid, zoo is het voorloopig voldoende de identiteit van een binnen zekeren grooteren of kleineren kring waar- genomen aardschudding te kunnen vaststellen. Opgaven, die niet meer dan enkele minuten afwijken van den juisten tijd waarop het verschijnsel plaats greep, zullen daarom zeer goed aan het doel beantwoorden. Hetzelfde wat voor de gemiddelde tijdsbepaling gezegd werd, namelijk , dat die door oordeelkundige schatting met behulp van een uurwerk, waarvan de gang of het verschil met den middelbaren tijd in rekening gebracht wordt, verkregen moet worden, geldt ook voor de vermelding van den duur eener aardbeving. Bij gebrek aan registreerende nauwkeurigheids- instrumenten moet men zich tot eene oordeelkundige schatting bepalen, en zal die dan ook aan het doel der mededeeling beantwoorden. () Het regelmatig doortellen gedurende den tijd, die er verloopt tusschen de waarneming eener aardbeving en het oogenblik, dat men op het uurwerk ziet, en vervolgens den tijd, die er voor het tellen van hetzelfde getal blijkt noodig te wezen, van den waargenomen tijd af te trekken, " een nauwkeuriger middel, maar waarvoor in vele gevallen — als men bijvoor- beeld dadelijk genoodzaakt zal wezen zijn stem te gebruiken — geene gelegen- heid zal bestaan. 284 ©. Richting eener aardbeving. Ten einde zonder het gebruik van instrumenten de richting eener aardschudding te kunnen bepalen is het in de eerste plaats noodig, dat men te huis goed georiënteerd zij, ten opzichte der voorname windstreken. Zittende of liggende en eene schudding voelende, zal het in de meeste gevallen voor een ieder gemakkelijk zijn op te merken in welke richting, namelijk recht voor- en achteruit, dwars heen en weer of scheef (diagonaal), de heen- en weer- gaande beweging gevoeld wordt. Die richting goed onthou- dende of dadelijk door het neerleggen van een schrijfpen, lineaal of ander lang voorwerp kenmerkende, zal men haar later met de oriënteering van het huis kunnen vergelijken en in windstreken of graden van het kompas kunnen uitdrukken. De gebruikelijke wijze van vermelding namelijk van een be- paalde naar de diametraal tegenoverstaande streek van het kompas — bijv. van noordwest naar zuidoost — is in den regel overbodig of niet juist. Voor de opgaaf der richting, waarin de schuddingen gevoeld zijn, is de opgaaf noordwest of zuidoost alleen voldoende. Luidt de bepaling: van noordwest naar zuidoost, dan moet daaruit verstaan worden dat eene voortgaande golfbeweging is geconstateerd , die zich van het noordwesten naar het zuid- oosten voortplantte. De richting van voortplanting is echter een der moeielijkst te bepalen elementen eener aardbeving, en zal dus in den regel aan het opmerkingsvermogen van. den waarnemer ontgaan. Bij eenigszins sterke aardbevingen en vooral bij aardschokken zal het echter veelal gebeuren, dat de waarnemer voelt naar welke zijde de schok hem doet over- hellen of neiging geeft tot overheling, en dan is die zijde de richting, waaruit de schok zich heeft voortgeplant. Vallen er losse voorwerpen om en rollen ze niet weg, dan zal de zijde, waarnaar ze zijn omgevallen, de richting van den oor- sprong van den schok aanwijzen. Gaat de aardbeving , zooals veelal het geval is, ook nog vergezeld van onderaardsch geluid en Sursee 285 hoort men dat geluid in de richting, waarin losse voorwerpen omvallen, en waarnaar men geneigd was bij het ontvangen van den stoot zelf over te hellen, dan kan op goeden grond de richting van voortplanting in het aardbevingsrapport worden opgenomen. Heeft de indruk der aardbeving zich alzoo tot eene min of meer regelmatige heen- en weergaande schommeling van den waarnemer bepaald, zonder hem een stoot in bepaalde richting toe te brengen, dan vermelde men alleen de richting van het vertikale vlak, waarin de beweging werd opgemerkt. Men bepale dat vlak door zijne afwijking met het vlak van den meridiaan, dat noord-zuid of zoo men wil zuid-noord, eenvoudiger volgens nul graden gericht is. (N. 15° 0.) of een- voudig 15°: (0. 20? Z.) of eenvoudig 90 + 20 = 1109; (2. 18° W.) of enkel 180 + 18 = 1989; (W. 2° N.) of wat hetzelfde is 270 + 2 — 272? zijn de beste aanwijzingen. Wordt het cijfer der graden of de opgegeven windstreek onderschrapt, dan zal dit tot kenmerk strekken , dat de richting waaruit de schok den waarnemer bereikte of waarin voor- werpen omvielen met de opgegeven richting overeenkwam. Niet onderstreept, is dus de opgaaf N. W. of (W. 45° N.) van gelijke beteekenis als Z. О. of (О 45° Z.); wordt de richting echter als N. W. opgegeven, dan beteekent dit, dat de aard- beving eene richting, tevens richting van voortplanting, had van N. W. naar Z. 0. of dat de oorsprong van den schok of het geluid in het noordwesten van de plaats des waarnemers gelegen was. Behalve de directe waarneming der richting op het gevoel "af, dan wel door omgevallen voorwerpen of vernomen onderaardsche geluiden, zijn de meest voor de hand liggende middelen om het vlak te bepalen, waarin de schommeling plaats heeft, de waarneming van klepperende deuren en vensters, van bet vlak van schommeling van loshangende voorwerpen, speciaal van hanglampen en van de richting der wanden waartegen een slingeruurwerk hangt, dat door den schok tot stilstand is gebracht. 286 Komt de richting overeen met de lengte-as van de woning des waarnemers, zoo zullen alleen of althans het sterkst de ramen en deuren aan de voor- en achterzijde van het huis in schudding geraken, terwijl het de zijvensters en zijdeuren zullen zijn, die door hunne schudding eene op de eerste lood- recht staande richting zullen aangeven. Rammelen alle deuren en vensters en zelfs de los in hunne gleuven sluitende horren ; zonder dat gelijktijdige beweging aan den bodem wordt waar- genomen, dan heeft men eenvoudig met eene luchtbeweging te doen. Gaat dit verschijnsel vergezeld van een geluid als van schoten of hevige ontploffingen, dan kan men er zeker van zijn dat er in de richting , waarin het geluid wordt gehoord , een vulkaan in hevige uitbarsting verkeert, dat er onder de windrichting aschregen te verwachten en op de kusten, althans als de werkende vulkaan zeer nabij de kust gelegen is, zee- beving (buitentijdsche hooge vloed- en ebgolving) derhalve kort- stondige maar vernielende overstrooming te vreezen is. Dat de richting eener aardschudding ook aan het vlak van slingering van hanglampen is waar te nemen, vereischt geene verklaring: voor hen, die zich welwillend tot waarnemen hebben verbonden, is het echter aan te bevelen om een voor het doel hestemden en ingerichten slinger op te hangen. Tot ophangpunt kieze men een zolderbalk in een gesloten ruimte of vertrek van een liefst houten , des noods bamboezen , gebouw. In de meeste gevallen zal daartoe een kamertje der bijgebouwen het geschikste zijn. De slinger zij minstens één meter lang, de slingerbol, waarvoor elke vorm van gewicht kan dienen, zij minstens één kilogram zwaar en opge- hangen aan een draad, waarvoor zeer dun koperdraad te verkiezen is boven koord. Door het punt, waar het verlengde van den vertikalen slingerdraad den vloer ontmoet, trekke men de lijn, die met het magnetisch hoofdvlak , richting nul graden of noord-zuid, overeenkomt, of plaatse, hetgeen strikt genomen voldoende is, alleen een merkteeken in de richting nul graden of noord. De afwijking van het vlak van slingering met het le ee A ЕТИМ 287 vlak van den magnetischen meridiaan zal dan, onmiddellijk na eene aardbeving, gemakkelijk waar te nemen zijn. Die waar- neming zal nauwkeuriger kunnen geschieden, wanneer de slinger in het verlengde van den draad of vertikaal van een dunne punt of wijzer voorzien is, die men even doet reiken in eene gelijk gestrooide laag los zand (houtskoolpoeder, krijt of kalk, zaagsel of ander droog, geen dierlijk of plantaardig voedsel bevattend, poeder). Dat zand kan op den bodem gestrooid worden, als de slinger laag genoeg hangt of in een bak geplaatst worden, dien men op een onderstel van voldoende hoogte plaatst. De streep, die door den slinger in het zand wordt gekrast, zal dan met die van den magnetischen meridiaan een hoek maken, die met kompas of graadboog gemeten, of des uoods door indeeling op den rechten hoek bepaald moet worden. Van slingeruurwerken, vooral wanneer het de kleine zoo- genaamde regulateurs zijn, waarvan de slinger geheel binnen een glazen kast besloten is, kan voor het waarnemen van aardbevingen een zeer nuttig gebruik worden gemaakt. Het is dan echter noodig dat de slinger zich zeer dicht langs het houten achtervlak van de klok beweegt. Is dit niet het geval dan moet de ruimte door een latje van voldoende dikte worden aangevuld. Is men in het bezit van twee dergelijke uurwerken, dan bevestige men ze tegen twee verschillende wanden, die loodrecht op elkaar staan. Geschiedt dan de aardschudding in de richting van een der twee wanden dan zal de slinger, die tegen dien wand hangt, er niet door buiten zijn slinger- vlak gebracht worden en het uurwerk zal door blijven loopen. Van het andere uurwerk echter zal de slinger tegen het achtervlak der kast aanbonzen of aanslepen en deze aanraking zal voor een uurwerk van zoo geringe slingerwijdte al zeer spoedig onmiddellijken stilstand van de wijzers teweegbrengen. Is nu slechts gezorgd, dat de beide uurwerken gelijk gaan, of dat het verschil van hun gang bekend is, dan heeft men = nog slechts door middel van den zonnewijzer het verschil met 288 den middelbaren tijd van het uurwerk te bepalen, dat niet is blijven stilstaan, en de aanwijzing van het stilstaande uurwerk tot die van het loopende te herleiden, om den tijd der aard- beving nauwkeurig te kunnen opgeven. De richting van den wand, waartegen het uurwerk hangt, dat niet is blijven stilstaan, zal dan tevens bij benadering de richting aangeven, waarin de schudding heeft plaats gehad. Daar schokken in vertikale of ongeveer vertikate richting tot de uitzonderingen behooren, en niet anders dan direct door het gevoel in verband tot waargenomen onderaardsch geluid, of door daarvoor ingerichte instrumenten waar te nemen zijn, zoo kunnen ze hier slechts ter loops in aanmer- king worden gebracht. Bijzondere instructies zijn voor hare waarneming voor alsnog niet noodzakelijk. B. Kracht of intensiteit der aardbeving. Reeds sedert 1875 is in falë een schaal aangenomen, waarnaar de intensiteit eener aardbeving door een enkel cijfer wordt uitgedrukt. Deze schaal, op het door een aardschudding veroorzaakte effect berustende, is in overleg met de Zwitser- sche Commissie voor seismologie onlangs volgenderwijs vast- gesteld. 1. Kleinste schok, die alleen met een uiterst gevoelig instrument aan een enkel geoefend waarnemer kenbaar wordt gemaakt. i 2. Schok of schudding, die door verschillende instrumenten (seismographen) kenbaar wordt en door enkele personen, in rust zijnde, gevoeld wordt. 5. Sehudding, gevoeld door de meeste in rust verkeerende getuigen, en sterk genoeg, dat de richting der schudding door hen geschat kan worden. +. Schudding of schok, door in beweging zijnde personen opgemerkt, die losse voorwerpen in schudding of trilling brengt. deuren en vensters doet rammelen, houten vloeren of wanden doet kraken. IM IEEE EEE eet апа ац * и. SC Zeen TE 289 5. Aardbeving, die door alle inwoners eener plaats wordt opgemerkt en schudding van meubelen, als van ledikanten, veroorzaakt en enkele schellen doet aanslaan. 6. Algemeene wakkerschudding der slapenden; algemeen aanslag van schellen, slingering van opgehangen voorwerpen, als hanglampen, stilstand van sommige slingeruurwerken , schijnbare beweging van het geboomte. Sommigen begeven zich uit voorzichtigheid buiten hun woning. 7. Omvallen van losse voorwerpen, afvallen van pleister, aanslaan van torenklokken — algemeene ontsteltenis — echter zonder noemenswaardige beschadiging van gebouwen. Val van schoorsteenen, scheuring in de muren en gebouwen. 9. Gedeeltelijke of geheele vernieling , instorting van sommige gebouwen. | 10. Grootste ouheilen, instorting tot puinhoopen, scheuren van den bodem, afstorting van het gebergte. Uit deze indeeling blijkt dus, dat eene gewone europeesche huisschel, die met een veer aan den muur bevestigd is, voor aardbevingen van meer dan middelmatige intensiteit den dienst van seismograaf kan doen, en dat de aanschaffing er van alzoo is aan te bevelen. Voor de waarnemers, die niet van nauwkeurigheids-instru- menten voorzien zijn, zullen de schuddingen, tot de klassen l en 2 behoorende in den regel niet worden opgemerkt. Omtrent de juiste klassificatie der aardbevingen, die zij wel opmerken, zullen zij dikwijls nog in twijfel staan. Zoo zal schudding van ledikanten veelal reeds worden waargenomen bij aardbevingen, die tot de rubriek 4 behooren, omdat het een verschijnsel is, dat veel van de constructie van het ledikant en van het gebouw, waarin het geplaatst is, afhangt en dikwijls, even als de geheele aardbeving, slechts door sommigen en niet door alle inwoners zal worden opgemerkt. Zoo ook is hier de slingering van lampen in de opene indische huizen een verschijnsel, waaraan niet te veel waarde toe te 290 kennen is, vooral op plaatsen, waar het veel waait en de lampen, op den tocht hangende, bijna altijd in beweging zijn. In het algemeen is men geneigd om aan elke aardbeving, die ons eenigen angst heeft aangejaagd, eene grootere beteekenis toe te kennen dan haar werkelijk toekomt. Het zal daarom, in geval van twijfel, of men eene aardbeving moet rangschikken onder het eene of onder het naast lagere cijfer, in den regel raadzaam zijn het laagste van de twee te kiezen. Het eenige, waarvan ten slotte nog vermelding in de aard- bevings-rapporten gewenscht wordt, is: E. Bijzondere of bijkomende verschijnselen, als onderaardsch geluid, buitengewone barometerstand, opdroging van het wel- water, merkbaar in de waterputten, verhooging van de tem- paratuur van het welwater, in het bijzonder van warme bronnen in den naasten omtrek, toestand of graad van werking van nabijgelegen vulkanen, enz. In de bijdrage van den ondergeteekende over het waarnemen van aardbevingsverschijnselen, voorkomende in aflevering 1 van jaargang 1884 van het Natuurkundig Tijdschrift, zijn de voorschriften opgenomen, die aan de waarnemers van hetzelfde natuurverschijnsel in Japan, door »the Seismological Society” te Tokio zijn gesteld geworden. Ook daar wordt dezelfde indeeling der rapporten verlangd, te weten: A. Locality bij ons Plaatsbepaling. B. Date, time, duration » » — Tijdsbepaling, duur. €. Direction s » _ Richting. B. Intensity ^ » [ntensiteit of kracht. E. Nature, remarks >» » Bijkomende verschijnselen. Het komt ons niet overbodig voor, het daar vermelde omtrent de voorschriften, die meerendeels in den vorm van vragen gesteld zijn, over te nemen. Verschillende dier vragen Pr TEE EE Ar EE DE ET el ee nt be TE PER TE METER TEMERE = ^ CE e EU 247% зеді Hie A E T MEM TE SEN ERTAN $ 291 zullen, hetgeen boven als de voornaamste te volgen regels is medegedeeld, aanvullen en toelichten. Zij zijn, met weglating van eenige buiten ons doel liggende, de volgende: (Hier volgden in de rondgezonden Instructie de »algemeene voorschriften”, die reeds op blz. 70 en volgg. in dit deel van het Tijdschrift zijn opgenomen). Omtrent de beide laatste nummers zij opgemerkt, dat, voor ons geval, onder No. 56 voor het Genootschap te Tokio, de Natuurkundige Vereeniging te Batavta in de plaats komt; en omtrent No. 58, dat de beide eerstgenoemde werken slechts een enkel hoofdstuk over seismologie bevatten en dat het derde, het standaardwerk van Maurer zeer kostbaar en voor een deel verouderd is. Voor de beoefening van dit gedeelte der natuur- wetenschap op het tegenwoordige standpunt raadplege men liever de Transactions der Japansche Seismologische Vereeniging, voorts het fransche gedeelte van Prof. pe Bossrs Programma del? Osservatorio ed archivia geodinamica te Rome, eene ver- handeling, die trouwens bestemd is om in het Natuurkundig Tijdschrift te worden overgenomen , even als eene Nederlandsche vertaling der verhandeling van Prof. Joux Mm sg: Recherches sur les tremblements de terre au Japon, spécialement. imprimé pour le congrés géologique de Berlin, uitgegeven te Yokohama. Als periodieke werken, waarin meu de voornaamste uit- komsten op het gebied der seismologie vermeld vindt, zijn aan te bevelen, in de eerste plaats het Natuurkundig Tijdschrift als orgaan onzer gemeenschappelijke waarnemingen, voorts het Engelsche weekblad Nature, of wel het Fransche /а Nature of het Hollandsche de Natuur. 292 Een aardbevingsbericht van den eenvoudigsten vorm zal dus ingericht kunnen zijn als volgt: (Briefkaart. Adres) Aardbevingsbericht. Secretaris Natuurkundige Vereeniging Batavia. (en op de keerzijde) A. Bekend (а). B. 5 Januari jl. 17 45’ * (b) duur o 50". С. 1957 507 (с)-о/::0 35° 50' 2. D. 4 of: 4 tot 5. E. geene of: zullen afzonderlijk worden medegedeeld (4). Woonplaats) (Naam) Heeren medewerkers zullen een zeer nuttig werk doen door gedurende den tijd, dat door hen geen aardbevingsverschijnselen worden opgemerkt, van het niet voorkomen van aardbevingen geregeld eenmaal 's maands bericht te zenden. Adres als van het werkelijke aardbevingsbericht, keerzijde voorzien van het woord geene, еп van de vermelding van woonplaats еп naam van den inzender. Het lid der Commissie voor het organiseeren en ver- zamelen van aardbevings-waarnemingen , P. VAN DIJK. (а) Of eens voor al, overeenkomstig de gegeven inlichting, 200 nauw- keurig mogelijk bekend te stellen. (b) 17а 43° is hetzelfde als би 43° п.т. (na den middag); het sterretje duidt aan, dat men in de gelegenheid is geweest den tijd juist te bepalen. (e) De streep duidt aan, dat men over den oorsprong van den schok heeft kunnen oordeelen. (d) Tenzij de briefkaart voldoende plaats voor de mededeeling aanbiedt. SE ENE um E VERSLAG VAN DE WERKZAAMHEDEN EN DEN TOESTAND DER ` KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING IN NEDERLANDSCH-INDIË OVER HET JAAR 1885 DOOR P. VAN DIJK. DEE j Door het toetreden van 12 en het verlies van 47 leden onderging het aantal, dat op 1 Januari 1885, 454 bedroeg, eene vermindering van 55, zoodat de getalsterkte op ultimo December tot 599 leden was teruggebracht. De veranderingen in het bestuur bepaalden zich tot het, zooals verwacht wordt, slechts tijdelijk verlies van het lid Dr. vas ре Ѕток die zich, wegens eene ernstige ongesteldheid, gedwongen zag heil te zoeken in een Europeesch verlof, en tot de aanwinst van het lid rex Ввоммегев op wien zich, ter ; bestuursvergadering van December , de algemeene keus vereenigde. In opvolging van den vertrokken bibliothecaris van ver Stok nam Dr. С. P. Srurrgn welwillend de zorg voor de bibliotheek op zieh, terwijl de bewerking der aardbevingsberichten van ‚ Dr, van DER Stok op mij is overgegaan. _ Van de buitenlandsche eorrespondeerende leden had de 24 PLE ER SEE ^ me ENTER ETE E C RENEE dy Iu E: 294 vereeniging het verlies door overlijden te betreuren van de heeren Dr. L. Reicnessach, F. E. GuEnIN ре Мехеупл еп J. E. Davis: daarentegen werd de benoeming tot correspondeerend lid met ingenomenheid aanvaard in het moederland door P. €. Е. SNELLEN te Rotterdam en Е М. vas per Мор te 7 Hage en in het buitenland door Dr. Отто Fisscu te Bremen. De bibliotheek werd, behalve door aankoop van enkele belangrijke werken, op nieuw verrijkt door den afstand in bruikleen van een groot aantal boekwerken van natuurweten- schappelijken aard, aangeboden door het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen: verder door geschenken van leden, door de gewone bijdragen van wege het Gouvernement, van exemplaren der op 'slands kosten uitgegeven werken op het gebied van natuurwetenschap, en eindelijk door de ook in dit jaar weer belangrijk uitgebreiden ruil der edita met zuster- vereenigingen, voornamelijk in het buitenland. Zoodanige ruiling kwam dit jaar tot stand met: | het Natuurwetenschappelijk Genootschap » Natura” te Gent: la Société Indo-Chinoise te Saigon: de Ornithologische Vereeniging te Weenen: la Société Zoölogique de France te Parijs: the New-Zealand Institute te Weddington : , das Naturforscher-Gesellschaft te Dorpat: Ше Seismological Society of Japan te Tokio, en eindelijk met den uitgever Mozes Кіуе te Cambridge (Amerika) ten opzichte van zijn tijdschrift > Science.” Het museum onderging vermeerdering door enkele geschenken van particulieren buiten Batavia, maar voornamelijk door die van Dr. SLUITER op het gebied der zeefauna van den Indischen archipel. De maandelijksche bestuursvergaderingen werden geregeld gehouden en door vele leden trouw bezocht. Op de jaarlijksche algemeene vergadering, die den 18° October gehouden werd. kwam een voorstel in behandeling om de slot-alinea van artikel 11 der wetten — de niet onmiddellijke herkiesbaarheid van den 295 President en vice-President voorschrijvende — te doen vervallen. De uitslag der bespreking was, dat de voorzitter, gebruik makende van zijne bevoegdheid ontleend aan art. 30, om bij staking der stemmen te beslissen, zich voor het behoud van art. 11 in zijn geheel verklaarde, op grond dat uit het geringe aantal uitgebrachte en gelijkelijk voor en tegen het voorstel ver- deelde stemmen, de urgentie tot wijziging niet voldoende bleek. De merkwaardige werking van den vulkaan op het eiland Krakatau, van 20 Mei tot 27 Augustus, kwam op de sedert gehouden bestuursvergaderingen herhaaldelijk ter sprake, en meermalen werd met belangstelling kennis genomen van de mondelinge mededeelingen van sommige leden, vooral van die van Dr. VoRpeRMAN, die, zoowel in Mei als na het onheil van 27 Augustus, het tooneel der vulkanische uitbarsting en de verwoeste landstreek persoonlijk bezocht had. Onder de door hem bij een dier gelegenheden verzamelde producten der uit- barsting werden vooral opgemerkt de door den vulkaan uitgeworpen mergelballen als knikkers, die zonder eenig uiterlijk kenteeken van in gloeiing te hebben verkeerd, volgens mededeeling van Dr. Сввтівк, 56°/, koolzure kalk bevatten. Aangevangen om alle gegevens voor eene geschiedkundige en zooveel mogelijk wetenschappelijke beschrijving van het natuur- verschijnsel te verzamelen, heeft het bestuur der Vereeniging van alle verdere pogingen tot eigen bewerking van die stof afgezien, toen het haar bleek dat de Regeering een onderzoek in loco had opgedragen aan den mijn-ingenieur-geoloog R. D. M. VgnBEEK , en aan dezen de middelen zou verschaffen tot het opmaken van een zooveel mogelijk volledig verslag met platen en kaarten. Op enkele reeds verzamelde gegevens, en meer in het bijzonder op de door Dr. Оххх op de October-vergadering meegedeelde zeer belangrijke graphische gegevens (afkomstig van den Directeur der gasfabriek te Batavia) omtrent de zeer belang- rijke schommelingen in den luchtdruk , die met de hevigste ont- ploffingen op op 26 en 27 Augustus gepaard zijn gegaan , werd door het bestuur de aandacht van den Heer Увввекк gevestigd 296 Voor de oprichting van een monument ter eere van den verdienstelijken botanicus TEIJSMAN , vereenigden zich de be- stuursleden Dn. уау per Burc en Dr. Srurrer met Dn. Treuw, Directeur van 's lands plantentuin te Buitenzorg, tot eene commissie en mocht deze voor het einde des jaars, door de toezegging van een voldoende som aan bijdragen voor de verwezenlijking van het plan de zekerheid erlangen. | Niet zoo gelukkig slaagde de Vereeniging in haar streven om het plan van Dn. Srurrer tot oprichting van een zoölogisch station te Batavia te verwezenlijken. Niettegenstaande dat het plan de zedelijke steun ten deel viel van de Koninklijke Akademie van wetenschappen te Amsterdam, die het ontwerp in de belangstelling van den minister van Kolonien aanbeval: dat door de Hollandsche Maatschappij van wetenschappen te Haarlem eene bijdrage van f 1000, van het Utrechtsch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen en van nog andere zijden de hulp tot geringere bijdragen werd toegezegd, kon geen zekerheid worden verkregen voor de beschikking over het volle bedrag der volstrekt noodige middelen. Het tijdschrift verscheen ook dit jaar geregeld; de inhoud _ bepaalde zich bijna uitsluitend tot bijdragen van eenige leden van het bestuur. Op medewerking in dit opzicht van de talrijke en over geheel Nederlandsch-Indië verspreide leden, mocht de redactie zich tot haar leedwezen slechts schaars verheugen. Finantieel werd ook dit jaar gunstig beëindigd; van den Thesaurier werd de hier volgende rekening-courant ontvangen, die na verificatie is goedgekeurd. Ten slotte zij aan allen, die aan de instandhouding der Vereeniging hun steun hebben verleend, de erkentelijkheid van het bestuur betuigd. , ; ` uəyunjuoy ur — . ШІ op fiq proouodopos 0000 / ' Ӯ . — yurqaeedg op ш ПРАВА 619906 7 { ° 6881 1өчшәдә Tg do sex ur opes 18 "TES Ee БЕНЕН —6 « “попе UƏs1801007 uaa uva элэоцэ uo] sex ur BON E ie Ne Li HOT xci s у тш, juoumuour Joy 4004 odeaplig Ae ee з ` зшлпофләл op ur joopuey І8/0716 * ^ ` ` ap) Ip ӨСІНЕ * — х р f ° | dojsoys2uniu] —' DEET / ` ; тео], ыр нб Зер ыс ° : 1 ` uəpuənpəq « RE Е a S ; Sunyorag * VS BOL s. e : i ` BuipuodaoA әр EBB o7 ` mnogo 394 uea рпоцләрио Joy эш oopuey —6 * C ` ` "zua URBAN 100^ uouoopnaq po < ` ик. 'MepewN Io « EE ER ` wepuorpoq uee « Gd ` € з : s 3 ; ` 9juo4 APPA xor) а ао (5 ° qeeurjoloos 194 upa ç — 000g E : ' teek ләр эти“. П = š ' Weepopqiq әр. * j TOMBE ; : : ' ugrinqruor) "MEL 417. š ; "unosnf `: e : EEE Ze " : : * | uoguruuodanni DEE Зови C қ pragospfn 194 лоол Mats кеу нү > e қ ` 991 unner | do opps 4 "МЯАУЭИЛ "NALSINVALNO _ "BNIBINNSHSA SOICNQXHOQLYN TALITANINON c PTT NOTULEN VAN DE VERGADERINGEN DER KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING NEDERLANDSCH-INDIE хее Vergadering der Directie, gehouden op 17 Januari 1884. Tegenwoordig zijn de heeren: van Dijk, Dr. van рек BURG, Dr. SLUITER, VonpERMAN, Mr. Piepers, Dr ÜRETIER , Dn. ONNEN, TEN BRUMMELER en HERINGA. . Be heer vas Duk opent de vergadering en verzoekt den secretaris de notulen te lezen, welke daarna worden goed- gekeurd en geteekend. De heer уау Disk richt daarna een woord ter verwelkoming tot het nieuw benoemde dirigeerende lid, den heer G. W. TEN _Brummeren, die antwoordt, dat hij door zijne tegenwoordigheid meent te toonen, dat hem de benoeming welgevallig was en dat hij gaarne de belangen der vereeniging zoo veel mogelijk wil ‘bevorderen. De presidentshamer wordt daarop overgegeven aan den nieuw benoemden voorzitter, die tot de vervulling dier waar- digheid de hulp zijner medebestuursleden inroept, zooals hij die vroeger reeds mocht ondervinden. Ter behandeling komt nu: nn 299 L Een schrijven van den 1%” Gouvernements-secretaris dd. 10 Januari 1884 No. 45, bijl. 1, waarbij namens de regeering, als vervolg op de vroeger toegezondene, de 6% afle- vering wordt aangeboden van »Beitrage zur Geologie Ost-Asiens und Australiöns’”. H. Missive van dezelfde authoriteit dd. 51 December 1885 No. 2154 bijl. 1, waarbij het XI* dl. van Jum. М. Jf K. J. pe Jose 78 werk: »De opkomst van het Nederlandsch gezag in Oost-Indië, bewerkt door М. L. var Deventer, wordt aan- geboden. HL Van denzelfden een schrijven dd. 51 Dec. 1885 No. 2155, bijl. 1, waarbij een exemplaar wordt aangeboden van den „catalogus der afdeeling Nederlandsche Koloniën van de Inter- nationale koloniale- en uitvoerhandel-tentoonstelling te Am- »sterdam in 1885." IV. Een schrijven van den Directeur van Onderwijs, Eere- dienst en Nijverheid dd. 21 December 1885 No. 16954 , bijlagen twee, waarbij wordt aangeboden een exemplaar van het werk: »topographische en geologische beschrijving van een gedeelte van Sumatra's Westkust met atlas іп plano. Gesteld in handen van den bibliothecaris om het noodige te verrichten. V. Een briefkaart van de firma Мүноғғ te ° Hage, die de aandacht vestigt op de 5% editie van het geïllustreerde werk van Lagovrave: Dictionnaire des arts et manufactures et de Pagriculture, te Parijs in 1881-82 verschenen. Voor kennisgave aangenomen. VI. De rekening en verantwoording van den thesaurier, waaruit blijkt, dat de financiën der vereeniging, niette- genstaande in de laatste maanden het ledental zeer verminderde, toch eenige verbetering ondervond in het afgeloopen jaar. De heeren ÜRrETIER, VoRDERMAN en уау Disk worden door den President uitgenoodigd de rekening en verantwoording na te zien; dit geschiedt in den loop van den avond en er wordt gerapporteerd, dat die in orde bevonden is. : 500 Nadat de president den thesaurier voor zijn zorgvuldig beheer heeft bedankt, wordt besloten de gedane mededeelingen in het jaarverslag op te nemen. УП. De heer Sen geeft in overweging ten behoeve der vereeniging in te teekenen op: Unser Wissen von der Erde, herausgegeben von Fachgelehrten in 40 afleveringen. Hiertoe wordt besloten. VIII. Dezelfde deelt mede, dat van het Bataviaasch genootschap van K. en W. weder eenige belangrijke boeken zijn ontvangen en daardoor van sommige deelen van periodieken duplicaten aanwezig zijn. De bestemming dier duplicaten wordt be- sproken en de bibliothecaris neemt op zich, daaromtrent later te adviseeren. IX. De bibliothecaris deelt mede, dat het drukken van 1300 exemplaren van den nieuwen catalogus der bibliotheek van de vereeniging zal kosten f 75 per vel. X. De heer VoRpERMAN, die vroeger het gebruikelijk aantal afdrukken van door hem in het tijdschrift der vereeniging openbaar gemaakte meteorologische waarnemingen niet ontving, verzoekt een drietal uit den voorraad der afleveringen van het tijdschrift, hetgeen wordt toegestaan. | De heer Pigpgns vraagt onder nadere goedkeuring van het bestuur der Maatschappij van Nijverheid en Landbouw voor eenen avond de beschikking over de vergaderzaal van het gebouw der vereeniging tot een wetenschappelijk doel: dit wordt toegestaan. XII. De heer van per Burc heeft medegebracht een hem onbekende visch van Batavia, waarvan de heer Suen de naamsbepaling op zich neemt. ХШ. Dr. van per Bure zegt, dat Dm. Kroos, privaatdocent aan de academie te Karlsruhe er opgewezen heeft van welk groot belang de waarneming van de tijden van den vloedgolf, op de verschillende plaatsen der aarde, na de uitbarsting van den berg op Krakatau is, daar toch de snelheid van voortgang in verband staat met de meerdere of mindere diepte der zee. teas hd qaq ie. E 501 Omtrent bedoelde uitbarsting deelt de heer Оххх nog mede, dat de heer Goossens aan de gasfabriek alhier den indicateur _ voor de drukking van het gas zag rijzen tien minuten na eene _ gehoorde ontploffing, een verschijnsel wat zoude wijzen op eene tweede luchtgolf, die niet zoo snel was als de geluidgolf; deze drukking werd niet duidelijk weergevonden in de gelijktijdig -gedane uurwaarnemingen van den barometer. In betrekking tot het niet hooren van het geluid van de _ uitbarsting in de nabijheid en het wèl hooren op verderen T afstand geeft de heer van per Bure een denkbeeld van het correspondeerend lid P. vas per Bure ten beste, luidende ; »zou het niet hooren van de slagen te Anjer en wel verder af »niet toe te schrijven zijn aan de omstandigheid, dat de energie = "van het geluid plaatselijk werd opgeheven door de ontzettende _ >таѕѕа water, die plotseling in beweging werd gebracht en »Opgeheven, terwijl die energie in hare meer stralende werking ^in de vrste aardkorst zich van deeltje tot deeltje voortplant? "lk zeg dit op grond van een eenmaal genomen proef. Ik had »in een emmer met water een zeer klein patroontje, met „buskruit gevuld, tot op het midden der waterhoogte doen ^afdalen en stak dit door een galvanischen stroom aan. ІК „hoorde volstrekt geen knal, maar de grond der kamer dreunde „zeer sterk en de bodem van den emmer werd er uit geslagen. ХІУ. De heer хау Duk deelt mede, dat de Seismological Society in Japan gedrukte formulieren ter invulling rondzendt ler beantwoording van vragen op dit gebied. Bijzonderheden dat met genoegen voor het tijdschrift der vereeniging wordt aangenomen , terwijl de President den heer VAN Disk voor zijne _ХУ. De heer Stuiter deelt mede, dat van het lid JENTINK беле verzameling dieren op spiritus is ontvangen. XVL Dezelfde heeft omtrent de op de laatste vergadering door het lid Dr. BREITENSTEIN toegezonden stukken visch bericht, 502 dat die de ingekapselde jeugdige stadiën van eene Tetrarhynchus- soort bevatten. ХУШ. De heer Piepers deelt mede, dat hij weder een 100 stuks van de in de vorige vergadering besproken vlinders van het geslacht Callidryas heeft zien uitkomen, dat het vraagstuk van het dimorphisme dezer soort hem echter daardoor nog samengestelder is geworden. Spreker merkt ook nog ор. dat de laatst uitkomenden niet meer gingen trekken. XIX. Daar in den loop der vergadering blijkt, dat in de bibliotheek der vereeniging ontbreken de »Annales du jardin „botanique de Buitenzorg” en de als bijlage van de Javasche Courant maandelijks verschijnende » verzameling van »regenwaar- »nemingen” wordt besloten die aan de regeering te vragen. XX. De heer Onnen deelt mede, dat hij een schrijven van den bekenden landbouwkundige, den heer Амеһѕғооврт heeft ontvangen betrekking hebbende op door de regeering in Nederland uit te zenden ploegen, Ше van de H.H. Ransomes, Heap en Jerrentes te Ipswich voor de bevolking in Bantam ten geschenke zijn ontvangen. Bedoeld schrijven strekt om de aandacht van het bestuur der vereeniging op die ploegen te vestigen en te bewerken, dat zij hun doel niet missen. Daar dergelijke bemoeiing meer ligt op het gebied der Maatschappij van landbouw en nijverheid, werd besloten het bestuur dezer maatschappij tot de behandeling van deze zaak uit te noodigen. Van de ledenlijst worden gevoerd de heeren J. P. SPRENGER van Enk, Н. Rorrr, Mr. H. D. Levissons Norman, Н. А. MEHL- BAUM, №. J. Dron en F. JeLLINGHAUS. Tot lid wordt benoemd de heer J. Haax, militair Apotheker te Weltevreden. Daarna wordt de vergadering gesloten. Gelezen en goedgekeurd in de vergadering van den 21 Februari 1881. v. D. Bure, President, Jop. Herinca, Secretaris. ааах " ———————eeetsaeeácAAÁá oem» » ——————-——————Q uic. 505 Vergadering der Directie, gehouden op 21 Februari 1884. Tegenwoordig zijn de heeren Dr. хау per Bure, van Dux, Mr. Piepers, Dn. Onnen en Невтусл terwijl van den heer TEN BnuwwELER kennisgave kwam, dat hij verhinderd was de vergadering bij te wonen. Na opening der vergadering worden de notulen der vorige bijeenkomst gelezen, goedgekeurd en geteekend. Te behandelen is het volgende: L Een schrijven van den Directeur van 0. E. en N. dd. 11 Februari 1884 n°. 1950 verzoekende de jaarlijksche opgave = Voor het koloniaal verslag. 4 Den secretaris wordt opgedragen hieraan met spoed te voldoen. H. Een schrijven van den waarnemenden Directeur van het meteorologisch observatorium te Weltevreden, waarbij een verslag wordt aangeboden van het inslaan van den bliksem en de daarbij gedane waarnemingen, op het erf van genoemd obser- vatorium.. Besloten dit stuk met toestemming van den schrijver in het tijdschrift op te nemen. IIl. Gouvernements-renvooi dd. 4 Februari 1884 n°. 2155 ter begeleiding van een schrijven van den Resident van Japara dd. 25 Jan. 1884 n°. 799,1 met een fleschje regenwater, welke regen op Vrijdag den 18% Januari des voormiddags tusschen half negen en tien ure op de hoofdplaats Pattie gevallen en lichtrood van kleur was. Bij ontvangst door den secretaris bevatte dit water een weinig grauw bezinksel en had geene lichtroode kleur meer. Het werd onmiddellijk den heer SturrEn toegezonden en de heer Оххх deelt namens den heer SLurrer mede, dat het water de bekende algensporen bevatte, die in TE de zoogenaamde bloedregen voorkomen. = IV. De President deelt mede, dat de firma Ernst & Co. voor den heer N. P. van рех Bere verzocht heeft de 1° ай. АЕ VE АТАМ ne et МЕ er o | E 504 van het 58° deel van het нши der vereeniging. Wordt besloten dit af te staan. V. Dezelfde verzoekt goed te keuren, dat hij aan den heer Тн. Workman, vice-President van de Belfast Society , waarmede de vereeniging in verbinding staat, eenige spinnen uit het museum heeft afgestaan, nadat de directeur van het museum verklaard had, dat die door de vereeniging konden gemist worden. ҮІ. De heer v. Disk herinnert, dat nog onbeantwoord is de vraag van de afdeeling Nederlandsch-Indië van het koninklijk Instituut van Ingenieurs om haar een deel van het gebouw in huur af te staan en stelt het volgende voor. Genoemde afdeeling worde de voorste kamer in den rechter vleugel in huur afgestaan met het recht om eenmaal `s maands in de vergaderzaal van het gebouw te vergaderen tegen eene maandelijksche tegemoetkoming van f 50. Wordt besloten dit aan de maatschappij van nijverheid en landbouw voor te stellen. УП. Schrijven van den 1% Gouvernements-secretaris dd. 18 Februari 1884 n°. 525, bijl. 10 onder inventaris, in antwoord op dezerzijds verzoek dd. 1 Sept. 1885 om nog ontbrekende rapporten betreffende de eruptie op het eiland Krakatau te mogen ontvangen. Besloten deze stukken door tusschenkomst van den heer vAN Dux in handen te stellen van het lid , den heer В. D. M. VERBEEK. ҮШ. Gouvernements-renvooi dd. 7 December 1885 n°. 25212 ter begeleiding van miss. van den Resident van Jogjokarta dd. 22 November 1885 по. 4614, waarbij een rapport , over tochten naar den top van den Merapi op Java door den kontroleur Rosemerer en eenige inlanders ondernomen, wordt aangeboden. In handen van den heer vas Disk. IX. Gouvernements-renvooien : dd. 17 Oct. 1885 n°. 19700 ter begleiding van miss. van den Resident van Soerakarta dd. 50 Oct. 85 n°. 2458. dd. 19 Oct, 1885 n°. 20195 ter beleiding van miss. van den Gouverneur van Sumatra’s Westkust dd, 2 Oct. 85 n^. 7157. a un 21100 EEE | ет M E BS RR Е 505 . dd. 27 Oct. 1885 по. 20864 ter begeleiding van miss. van _ den Resident van Bezoeki dd. 18 Oct. 1885 no. 290/42. . dd. 51 Oet. 1885 no. 21107 ter begeleiding van miss. van den Resident van Bezoeki dd. 25 Oct. 1885 no. 298/42. . dd. 2 Nov. 1885 no. 21418 ter begeleiding van miss. van den Resident van Palembang dd. 17 Oct. 1885 no. 5287/5. . dd. 9 Nov. 1885 no. 21801 ter begeleiding van telegram van den Gouverneur van Sumatra’s Westkust dd. 50 Oet. no. 7892, dd. 14 Nov. 1885 no. 22076 ter begeleidiging van miss. van den Gouverneur van Sumatra's Westkust dd. 6 Nov. 1885 no. 8059. 