Handboek der pharmakognosie
Mq. 224. P. 11.361. - 3. Rheum compactum l. In Tartarije en andere provinciën van China. — d.V. 11.61. Mq. 224. P. II. 362 — 4- Rheum leucorrhizum pallas. Rh. nanurn sievers- ïn Mongolië en in Thibet. — d. V. II. 62. Mq. 225. P. 11.362. — 5. Rheum tarlaricum l. In Mongolië, Tartarije en in Thibet. — ■ P. 11.360. — 6. Rheum undulatum s. Rhabarbarum l. In Tartarije en in Siberië. — D. V. II. 60. Mq. 224. P. II. 361- — 7. Rheum hybridum ait. In Mongolië. — d.V. II 67. Mq- 225, P U. 360. — 189 POLYGONEAE. 8. Rheum australe don. Rh. Emodi walucii. Op hoogc bergketens der Ilimalaya in Nepal. — d- V. IÏ.56. Mq. 22*2. P. IE 362. — 9. Rheum Webbianum royle. Op het Himalaya-gebergte. — P. II. 362. — 10. Rheum spiciforme royle- Op het Himalaya-gebergte. — P. II. 362. — 11. Rheum Moorcroftianum royle. Op het Himalaya-gebergte. — P. 11.362. — 12. Rheum Ribes l. In Persië en Syrië. — Mq- 225. — Het zijn deze fraaije, Aziatische planten, welke de verschillende , sedert 1570 bekend gewordene soorten der zoogenaamde Rhabarber , Radix Rhei s. Rhabarbari, leveren. Hieronder verstaat men hunne wortels, welke op eene bijzondere wijze behandeld worden en, naar gelang, dat zij van planten, welke in Azië in het wild groeijen of in Europa gekweekt worden, afkomstig zijn, twee afdeelingen vormen : Aziatische en Europesche. Ondertusschen laat ik wegens de onzekerheid , die nog in de kruidkunde omtrent de species van Rheum heerscht, de vraag onaangeroerd, of al de bovengemelde soorten inderdaad botanisch onderscheiden zijn , daar b- v. sprengel de Pilieum leucorrhizum en Rheum tartaricum als vormen van Rheum com pactum l. beschouwt. I. Aziatische Jthaheer her saortem. Badiees Rlftei Asiaüci. De wortels van planten , welke in Azië in het wild groeijen en min¬ stens 6 en meer jaren oud zijn. Van hunne toebereiding weten wij met zekerheid niets meer, dan dat men hen na het uitgraven snoeit, nu eens meer dan weder minder van hunne uitwendige deelen zuivert (schilt of reinigt) en in eene bepaalde temperatuur droogt, om hen in den gewonen vorm en hoedanigheid te verkrijgen. Het is zeker, dat deze Aziatische rhabarbersoorten van de genoemde planten afkomstig zijn, en dat iedere daartoe behoorende soort inderdaad hare eigene moederplant heeft, waar¬ van de wortel aan de eigenaardigheid dezer soorten beantwoordt. In- tusschen is het nog onmogelijk, volgens de onvolledige, tegenstrijdige en dus onzekere mededeelingen dienaangaande, met juistheid de moederplant van iedere soort te bepalen. Ingevolge deze berigten en de klaarblijkelijk verschillende hoedanigheid van enkele stukken, die zich bijna onder iedere Aziatische rhabarbersoort uit den handel bevinden, wordt het zelfs zeer waarschijnlijk , dat onder zekere soorten de stukken der wortels van 190 POLYGONE AE. andere II h e u m - species voorkomen, wier wortels op diegenen, welke eene soort hoofdzakeiijk oplevert, gelijken en niet met volle zekerheid daarvan te onderscheiden zijn. Het volgend overzigt der afzonderlijke soor¬ ten zal aantoonen, wat wij van al deze omstandigheden weten, meenen te weten en vermoeden. a. Kroon-Khabarber. Radix Rhei optimi. Chine sehe , Russische ^ Moskovitische , EucJiarysche en Siberische Rhabarber, Ra¬ dix Rhei Chinensis, Russici, Mosoovitici, Bucharici, Sibiriei. In Rusland heet zij Chinesche , in Engeland Russische rhabarber, enz. Over bet alge¬ meen zijn deze namen bijna alleen uit merkantiele omstandigheden ontstaan , en ook gedeeltelijk aan de volgende soorten geschonken. Om dus dwalingen te voorkomen, heb ik voor deze rhabarber-soort eenen naam aan het hoofd geplaatst , die het best aan al hare verhoudingen beantwoordt. Deze kroon-rhabarber is afkomstig van eene R h e u m-species , die vol¬ gens cal au (apotheker bij de rhabarber-keur te Kiachta in Siberië , aan wiens mededeelingen in gauger’s Repertorium, , 1842, p. 452, ik hier het volgende in algemeene trekken ontleen) in Cbineesch Tarlarije groeit , voornamelijk in de provincie Gansun. Is nu hare moederplant Rheum palmatum, waarvoor het meerendeel zich verklaart? of is zij Rh. com pactum? Rh. leucorrhizum? Rh. tartaricum? Rh. undu- la turn? Zulks te beantwoorden was ook calau onmogelijk. Immers ten gevolge van strenge maatregelen van den kant der Chinesche regering mogen noch het zaad der moederplant, noch nadere berigten dienaan¬ gaande verder verspreid worden. Zulks geschiedt uit vrees, dat men deze plant elders zoude kweeken en dat China zoodoende van de voordee- len , die zij van het vertier en de winst van deze rhabarber geniet, zoude beroofd worden. Calau konde slechts van de leveranciers te weten komen , dat men haar van Cjarige, op hei- en akkergronden gegroeide planten der onbekende R h e u m-species in den zomer inzamelt, afspoelt, gedeel¬ telijk reinigt, in het midden doorhoort en op draden geregen in de zon droogt , om haar dan in den herfst te verzenden. Dat deze kroon-rha - barber van eene bijzondere R h e u m-species afstamt, blijkt onbetwistbaar uit haren eigendommelijken aard , welke zeer zigtbaar van al de volgende rhabarbersoorlen afwijkt, gelijk ook uit de bevindingen der artsen daar¬ omtrent , waardoor zij van oudsher aan het hoofd van alle soorten ge¬ plaatst is. De kroon-rhabarber is alzoo de beste en tevens de kostbaarste van alle rhabarbersoorten. Deze omstandigheden zijn ongetwijfeld zoowel afhanke- POLYGONE AE. 1 01 lijk van de ter inzameling aangewende moederplant, als van de zoo voor¬ beeldige opmerkzaamheid en toezigt , waarmede de Russische regering door bijzonder hiervoor aangestelde beambten de inzameling, behande¬ ling, beproeving en keuze van goede stukken, in het algemeen den in¬ koop of ruiling en verkoop onmiddelijk en middelijk streng laat contro¬ leren. Deze beambten hebben deels op de Chinesche grenzen te Kiachta in Siberië en deels ter revisie in Moskou hunne standplaats, terwijl zij zich naar eene door den Keizerlijk-Russischen medicinaal-raad ontwor- pene instructie te gedragen hebben. Rucharijsche kooplieden brengen deze rhabarber op kameelen uit Chineesch Tartarije over Mongolië naar Kiachta, in paardenharen zakken gepakt , die tot 200 pond wegen. Vroe¬ ger had zulks in ruwen toestand plaats , doch thans worden zij om het transport gemakkelijk te maken, ten deele gereinigd. De aldaar aange- bragte rhabarber wordt door ruilhandel tegen bontwerk aangekocht , het¬ geen tot den jare 1781 uitsluitend door de Russische regering, doch la¬ ter ook door Russische kooplieden geschiedde. Elke rhabarber, die dezen weg over Kiachta naar Europeesch Rusland neemt, is gelijkelijk aan de goedkeuring der beambten onderworpen. Voor Russische kooplieden heeft zulks plaats op het tolkantoor te Kiachta, en voor de Russische regering in een bijzonder daartoe op de Chinesche grenzen ingerigt lokaal, zoodat voor deze allen slechts ééne soort over¬ komt. De beambten moeten haar aldaar in ontvangst nemen , stuk voor stuk onderzoeken, de gekozene goede stukken geheel laten schillen, om hen van nog aanhangende schorsdeelen en van het zweet der kameelen te ont¬ doen , zich door openboren en verbreken ook van de inwendige deugde¬ lijkheid van alle stukken overtuigen , en al den afval gelijk ook al de afgekeurde stukken zonder vergoeding verbranden. Volgens göbel zouden de afgekeurde stukken weder aan de leveranciers worden teruggegeven. Wclligt vindt deze teruggave slechts bij het onderzoek van die rhabarber plaats , welke voor Russische kooplieden bestemd is. Volgens calaü toch is het verbranden zonder vergoeding eene der voorwaarden van het door de Chinesche regering bekrachtigd contract , hetwelk de Russische regering door de beambten met Bucharijsche kooplieden als leveranciers om de 10 jaren sluit. Volgens dit contract moeten de laatsten ieder jaar voor eene bepaalde prijs eene zekere hoeveelheid van eene rhabarber aan de beambten afleveren , welke hun onderzoek kan doorstaan , en toelaten , dat al het uitschot verbrand wordt. De als bruikbaar aangenomene rhabar¬ ber wordt dan in zakken bewaard , die in bovengemeld lokaal worden op¬ gehangen , tot dat 40,000 pond , d. i. tot dat eene voor iedere verzending 192 POLYGONEAE. bestemde hoeveelheid is bijeengekomen. Ter verzending wordt zij bij 40 pond (volgens GÖBEL bij 200) in kisten gepakt , die met linnen bekleed , van buiten om de vochtigheid afteweren , met hars bedekt en in dierenhuiden genaaid worden, en alsdan met het jaartal der toelating gemerkt, naar Moskou worden gezonden. Aldaar komt zij wegens het moeijelijk trans¬ port gewoonlijk eerst in het voorjaar aan , hoewel de verzending reeds in den voorafgaanden herfst plaats vond. In Moskou worden deze kisten door de aangestelde beambten nogmaals onderzocht en eerst dan ten ge- bruike verkocht en naar andere landen in den handel gezonden. Het is duidelijk , dat langs dien weg de alleruitstekendste rhabarber moet verkregen worden , en zij slechts is het , die door pharmakopoeën onderden naam van Radix Rhei Moscovitici verstaan wordt. Tot den jare 1781 kwam zij, zoo als het schijnt, slechts alleen tot ons, ook thans nog, doch zeldzamer. Er hebben zich toch sedert dien tijd, zoowel slechtere stukken , die voor de aflevering waren afgekeurd , als ook de wortels van andere Rheum- species eenen geheel anderen vrijen weg gebaand, deels eveneens naar Rusland en van daar tot ons, deels en voornamelijk over Canton , Oost-Indië en Engeland. Hieruit nu ont¬ stonden de talrijke volgende soorten , die wegens hare goedkoopheid de echte kroon-rhabarber gedurig meer verdrongen hebben , en waarvan zelfs eenige, met de kroon-rhabarber overeenkomstige , hiervoor verkocht en gebruikt worden. De kroon-rhabarber komt, zoo als gezegd is, in kisten voor. De groole en platte stukken liggen daarin rondom de kegel- en cijlindervormige, en vormen ook de bovenste laag. In het midden liggen de kleinere stukken. Zij zijn er zoo vast in gepakt, dat men hen na het uitschudden niet weder in dezelfde kisten kan inbrengen. De kroon-rhabarber vormt stukken van zeer verschillende grootte. Zij zijn rondachtig, eirond, cijlindervormig , halfrond, hoefvormig, kegel¬ vormig, schorsachtig , plat, hoekig en oneffen. Zij zijn gew'oonlijk van een wijd boorgat voorzien, dat ook soms geheel ontbreekt, een weinig met een okergeel poeder bestoven, weliswaar eenigzins digt , maar toch sponsachtig, van geen groot soortelijk gewagt, op de breuk oneffen. De grondkleur is geheel wit, doch met roodachtigc aderen golfvormig en zoodanig doormengd, dat de stukken een net-, zeldzamer stervormig ge¬ marmerd voorkomen hebben en van verre beschouwd vuilgeel uitzien. Zij zijn gemakkelijk te pulveriseren, leveren een hooggeel poeder, verkrijgen door het bekrassen met harde ligchamen eene donkergele streep, worden door bevochtiging met water oranjekleurig, vormen met water eene rood- POLYGONE AE. 193 achtig-geelbruine infusie , die door loogen donker bruinrood en door ijzer- chloride zeer donker en bruinachtig-groen wordt. Jodium kleurt de stuk¬ ken zwartgroen en loogen donker bruinrood. Reuk eigendommelijk , eenig- zins onaangenaam. Smaak onaangenaam-bitter , zamentrekkend , eigenaar¬ dig ; bij het kaauwen knersen zij tusschen de tanden. Taschkent-Rhabarber. Eene sinds korten tijd aldus genoemde , doch niet eigendommelijke soort , daar zy uit de slechtere stukken der kroon- rhabarber bestaat. Immers men begrijpt ligtelijk , dat de Eucharijsche kooplieden slechts eene rhabarber naar Kiachta zullen voeren , wel¬ ke bij de stuksgewijze revisie zooveel mogelijk het onderzoek kan door¬ staan , dat echter niet alle in Chineesch Tartarije ontvangene stukken aan de eischen der beambten kunnen voldoen. De leveranciers nu zoeken deze slechtere stukken uit, welke slechts verbrand zouden worden, gelijk zulks onlangs uit de berigten bleek , die faber uit Petersburg van bet han¬ delshuis dyrssen et comp, beeft ingewonnen , en welke ons door pereira zijn medegedeeld. Dit geschiedt op den weg naar Kiachta , doch waar ter plaatse is niet met juistheid opgegeven, in allen gevalle echter vóór de aflevering aan de beambten. Zij worden alsdan langs eenen geheel ande¬ ren vrijen weg in Rusland ingevoerd , namelijk over Taschkent, vanwaar de gemelde naam afkomstig is. Deze soort heeft dus denzelfden oorsprong als de kroon-rhabarber. Men zegt , dat zij zeer weinig van de laatste verschilt, en dat zij in Rusland in omstandigheden wordt gebruikt , waarin de kroon-rhabarber te kostbaar zoude zijn. Eene verdere beschrijving is er niet bijgevoegd , terwijl ook niet wordt opgegeven , of zij naar andere landen in den handel wordt gezonden. Welligt bestaat zij hoofdzakelijk uit stukken van wortels , afkomstig van planten , die op bergen in Tar¬ tarije gegroeid zijn, daar calau vermeldt, dat de moederplant der kroon- rhabarber zich op bergen minder ontwikkelt en eenen kleineren wortel levert, die inwendig van donkere aderen voorzien is, en vele onregel¬ matige holten vertoont. Witte Rhabarber. Radix Rhei albi s. imperialis. Volgens lede- rour voor het Russische hof van Rheum leucorrhizum ingezamelde wortels. Volgens göbel wordt geene zoodanige witte rhabarber voor het Russische hof verzameld , en Rheum leucorrhizum zoude wel is waar eenen witten getakten wortel , doch eenen slijmerigen , laflen , volstrekt niet rhabarberachtigen smaak bezitten, grassmann zegt, dat eene witte rha¬ barber geene bijzondere soort van den handel is, maar uit lichte, kleine stukken bestaat , die uit de kisten der kroon-rhabarber worden uit— 13 194 POLYGONEAE. gelezen ; martius houdt haar voor eene rhabarber, die met zuring- zuren kalk overladen is. grassmann’s opgave schijnt juist te zijn , daar wij nooit berigten omtrent den invoer eener witte rhabarber, zelfs niet van CALAü , verkregen hebben. Dat men daarbij de wortels van jongere plan¬ ten of worteltakken uilkiest, blijkt uit de monsters, die ik uit Peters¬ burg onder den naam van witte rhabarber bekomen heb. Zij vormen na¬ melijk stukken van omstreeks 3 — 4 duim lengte en 1 duim dikte ; zij zijn onregelmatig rondachtig , en hebben, wegens de weinige roode ade¬ ren , die er doorheen loopen , een geelachtig-wit aanzïen ; zij bezitten eenen zoetachtigen , slechts zwak rhabarbcrachtigen smaak , en knersen tusschen de tanden. ß. Bucharijsche Pdiaharber . Piadix Rhei Bucharici. Is wel is waar reeds lang onder dezen naam bekend , als eene rha- barbersoort , die in Rusland wordt ingevoerd en aldaar in den handel komt, docli is eerst voor korten tijd bepaaldelijk als eene eigene soort erkend. Men heeft haar altoos van Rh e um un du la tuin afgeleid; of zulks juist is, moet nog nader aangetoond worden. Zij wordtin Bucharije verzameld, vanwaar zij haren naam ontleent^ en komt nu langs eenen vrijen weg over Nischnei Nowgorod naar Moskou en Petersburg. Vandaar zoude zij, althans vroeger, door Joden naar Brody in Gallicië en hiervan¬ daan eveneens door Joden verder naar Duitschïand zijn vervoerd. Te Weenen echter ontmoet men haar zelden. Volgens eene oudere beschrij¬ ving van grassmann vormt zij rondachtige, 6 — 8 oneen zware knollen , die eene houtachtige consistentie en eene okergele en bruinachtige kleur hebben , bij het kaauwen slechts weinig tusschen de tanden knersen en van binnen dikwijls rottig en hol zijn. — In den jare 1840 kwamen van het handelshuis dyrssen et comp. te Petersburg 3 kisten naar Engeland. Aanvankelijk hield pereira haar w'egens hare uitwendige overeenkomst met kroon-rhabarber voor het uitschot dezer laatste, d. i. voor zoodanige stukken , welke hij naderhand Taschkent-rhabarber genoemd heeft. Bij eene meer naauwkeurige beschouwing en nog meer ten gevolge der be¬ rigten , die faber later daaromtrent bij dyrssen had ingewmnnen , bleek het, dat deze meening onjuist, en dat de geheele bezending echte Bu¬ charijsche rhabarber was. pereira beschrijft haar aldus : Afgeronde of platte stukken van 1— 2 oneen , waarvan de buitenste schorslaag bij eenigen afgesebaafd en bij anderen weggesneden is. De meeste stuk¬ ken zijn doorboord, doch in de gaten ontwaart men geene overblijfse¬ len van touw; de openingen zijn veeleer goed gezuiverd. Eenige stuk- 195 POLYGONE AE. ken zijn vrij digt ; de meeste echter hebben een veel ligter soortelijk ge- wigt dan kroon-rhabarber. Smaakt bitter en zamentrekkend , knerst niet tusschen de tanden , riekt zwakker en is donkerder van kleur dan kroon- rhabarber. — Omstreeks denzelfden tijd kwam ook eene partij daarvan te Bremen, alwaar zij onder den naam van Radix Rhei Asiatici voor 1 rthlr. het pond verkocht en zeer spoedig geheel en al vergeten werd. Haar buitengewoon sponsachtige aard en de hiervan afhankelijke speci¬ fieke ligtheid zijn zoo kenschetsend, dat men haar zeer gemakkelijk als eene bijzondere soort erkent en van andere rhabarbersoorten , waaronder zij bij den eersten oogopslag met de kroon-rhabarber wel het meest over¬ eenkomt, kan onderscheiden. y. Canton- Rhabarber . Radix Rhei Chinensis. Deensche , Jlollandsche , Tartarijsche , Alexandi'vjnsche , Turksche , Oost-Indische , Chinesche Rhabarber. Radix Rhei Danici s. Holla ndici s. Tartarici, Alexandrini s. Turcici s. I ndici. Werd vroeger door ainsly van Rh e um pal ma tum afgeleid; in latere tijden beschouwde men veeleer R h e urn australe als hare moederplant. De afstamming moet nog bepaalder worden aangetoond , vooral omdat men uit het verschil tusschen de 4 wijzigingen , welke wij thans van deze soort onderscheiden , schijnt te mogen opmaken , dat zoowel de wortels van meerdere R h e u m- species , alsook die van planten, welke van verschil¬ lenden ouderdom en op geheel onderscheidene plaatsen gegroeid zijn , onder gezegden algemeenen naam voorkomen. Zij kwam vroeger onmiddellijk naar Denemarken en Holland. Tegenwoordig wordt zij van Canton naar Oost- Indië en van hier naar Engeland vervoerd. Uit China zouden jaarlijks 2000 kisten, die van dun hout, met lood bekleed en met omstreeks 130 pond gevuld zijn, naar Europa komen. Men onderscheidt daarvan de vol¬ gende 4 , doch niet altijd geregeld en geheel gelijkmatig voorkomende wijzigingen : 1. Geschilde Canton- Rhabarber. Radix Rhei Chinensis mun- data. — Komt het naast bij de Russische rhabarber en wordt tegen¬ woordig meestal in hare plaats gebruikt. Vormt digtere , soortelijk zwaardere stukken , die geheel geschild of geslepen en glad zijn. Voorts zijn zij met een bleekgeel poeder bestoven, langwerpig-rond, gedeeltelijk in 2 helften gespleten. Zij geven bij bestrijking eene lichtgele of bruinachtige streep en hebben slechts een klein boorgat, rondom hetwelk zich gewoon¬ lijk eene bruine en bedorvene laag vertoont, en waarin zich soms nog overblijfselen bevinden van het touw, waaraan zij ter drooging waren op- 196 POLYGONEAE. gehangen. De meer bruin- dan roodachtige aderen zijn daarin zoo ge¬ legen , dat de stukken uitwendig meer een ster- dan netvormig gemarmerd aanzien hebben. Op de breuk zijn zij oneffen, gespleten en somtijds van kleine holten voorzien. Jodium kleurt haar bruin , water oranje. Hare in¬ fusie wordt door ijzerchloride bruingroen. Reuk en smaak verschillen niet van die der Russische rhabarber. 2. Halfgeschilde Canton- Rhabarber. Radix Rhei Chinensis semi- mundata. Dezelfde wortels, slechts niet geheel van de schors ontdaan, of, zoo als men dit noemt , half geschild. Meestal worden daartoe de slech¬ tere oudere, ten deele van binnen voos gewordene wortels uitgekozen, die, zoo zij geheel geschild werden, een slecht voorkomen zouden hebben. De gedaante dezer wortels is zeer verschillend. 3. Rolronde Canton- Rhabarber. Chinesche Pijp- Rhabarber . Radix Rhei Chinensis cylindrica (Canton-Stick-Rhubarb). Is eerst voor korten tijd door pereira onderscheiden, naardien daarvan eene bezending van 5 kisten uit Canton op de Engelsche markt gekomen was, waarvan in den kleinhandel het pond voor 8 pence verkocht werd. Schijnt uit de wortel- takken van dezelfde planten te bestaan , welke de beide vorige wijzigingen leveren, pereira beschrijft haar aldus: Alle stukken zijn cylindervormig , ongeveer 2 duim lang, slechts Va tot 5/4 duim in dwarse doorsnede en nagenoeg 100 grein zwaar. Zij zijn bijna allen geschild, pereira zager slechts één kegelvormig, afgeplat en aan het uit¬ einde scheef afgeknot stuk onder , hetwelk 2 oneen woog. Intusschen heeft FABER meer zoodanige stukken opgemerkt. De geschilde stukken ko¬ men zoowel in weefsel als in kleur met de van gekweekte planten verkregene Engelsche psjp-rhabarber overeen, hoewel deze eenigzins donkerder is. Smaak bitter, eenigzins zamentrekkend , doch veel zwakker, dan die van goede halfgeschilde Canton-rhabarber. Zij knerst bij het kaauwen weinig of in het geheel niet tusschen de tanden. 4. Roode Canton-Rhabarbcr. Radix Rhei Chinensis rubra. Reeds door BERGius onder de uit China gekomene rhabarber opgemerkt. Is in lateren tijd, hoewel spaarzaam in den handel voorgekomen. De afstamming is onbekend. Vorm en grootte vrij overeenkomstig met die der geschilde Canton-rhabarber, doch er loopen zoovele donker bruinroode strepen door, dat zij een geheel roodbruin voorkomen heeft. Zij is reukloos, smaakt niet bitter, doch is zeer zamentrekkend en kleurt het speeksel rood. POLYGONEAE. 197 Perzische Rhabarber. Radix Rhei Persici. Eene nog weinig en niet zeker bekende rhabarbersoort, die door martius en GÖEEL vermeld wordt, martius veronderstelt Rh e um Ribes als moe¬ derplant. Geiger en Dierbach plaatsen haar onder de wijzigingen der Canton-rhabarber en gelooven , dat zij uit de hiervan uitgezóchte schors- achtige stukken bestaat, martius, die haar ook Turksche, Levantsche en Alexandrynsche Rhabarber , Radix Rhei Turciei s- Levantici s . Alexandrini noemt, beschrijft haar in dier voege: Vrij groote , platte, of aan den eenen kant vlakke en aan den anderen gewelfde stukken, die meestal van kleine boorgaten voorzien zijn en wier kleur, reuk, smaak en breuk niet van die der Canton-rhabarber afwijken. Eenige stukken zijn rond of langwerpig. Komt geschild en ongeschild voor ; is vrij zwaar en vast. s. Himalaya- Rhabarber . Radix Rhei de Ilimalaya. Reeds dikwijls is er van eene Himalaya-rhabarber sprake geweest, pe- reira heeft namelijk in zijne Elements of Materia Medica (*) twee wijzigin¬ gen volgens monsters beschreven, waarvan hem het eene door Dr. wallich als waarschijnlijk van Rheum Emodi afkomstig en het andere door Dr. ROYLE als het produkt van Rheum Webbianum was toegezonden. In- tusschen was zij overigens te onbekend gebleven , dan dat men haar als eene bijzondere soort had kunnen aannemen, zoodat men baar meestal voor gelijk aan de Canton-rhabarber hield, en den naam van Himalaya-rhabarber als gelijkluidend met dezen vermeldde. Echter is het pereira nu toch gelukt, eene Himalaya-rhabarber als eene eigene soort aantewijzen, daar in November 1840 als eerste proeve 19 kisten rhabarber onder dezen naam uit Calcutta naar Engeland kwamen, welke hij geheel overeenkomstig met de van wallich verkregenc bevond. Doch deze eerste invoerings-proef mislukte zoodanig , dat pereira gelooft dat zich haar invoer niet herhalen zal. 8 kisten werden ter verzending naar Italië ge¬ kocht, en de overige 11 kisten moesten eindelijk in 1844 ter inscheping naar New-York voor eene prijs verkocht worden, waardoor slechts een gedeelte der kosten gedekt werd. Deze zoo slechte Himalaya-rhabarber be¬ schrijft PEREIRA aldus: Vorm en grootte zeer verschillend. Eenige stukken zijn gedraaid, rolrond¬ achtig engesleufd ; andere aan de uiteinden schuins afgesneden, 4 duim lang (*) In de Nederduitschej uitgave 1)1. II. bl. 366. C. 198 POLYGONEAE. en 1 ï/a duim dik; noch andere vormen ronde, 3 duim br/eede, 2 duim dikke , nagenoeg 4 oneen zware schijven. Enkele zijn hoekig, halfcylindrisch, enz. Ecnige stukken zijn geschild , andere weder niet. Kleur donkerbruin; de geschilde stukken zijn lichter en okerbruin. Op de breuk vertoonen zij geen gemarmerd weefsel, waardoor zich eene goede rhabarber kenschetst. Reuk zwak rhabarberachtig. Smaak bitter en zamentrekkend. Zij knersen weinig of niet tusschen de tanden. Alle stukken zijn ongemeen soortelijk ligt, waartoe bij enkele nog wormvraat het zijne bijdraagt. ES. EuÊ'opescZ ie Hftft&fer&PV'S&orieM. Kadices ïlliei Etirojiael. De wortels van gekweekte Rheum-species. De hiertoe behoorendc soor¬ ten ontleenen hare namen aan de landen , waarin de kweeking geschiedt. Meestal heeft men daartoe Rheum palmatum , Rh. u n d u 1 a t u m , Rh. compact um en Rh. hybridum gekozen. Er bestaat echter tus¬ schen de wortels van in het wild groeijende en van gekultiveerde planten een zoo wezenlijk verschil, dat de Aziatische rhabarbersoorten nimmer door de Europesche zullen kunnen vervangen worden. In Duitschland heeft de kuituur , zoo als het schijnt, geheel opgehouden, daarmen ongetwijfeld de landerijen voordeeliger kan gebruiken en zelfs , zoo men deze ook ge¬ durende vele jaren aan dit oogmerk zou willen opofferen, de daarop ont¬ wikkelde wortels niet zoude kunnen aanwenden, zonder bijzondere over¬ eenkomst met artsen. Eerst na verloop van 7 en meer jaren hadden de wortels bij vroegere proefnemingen eene eenigzins aanzienlijke grootte en eene tot zekere doeleinden bruikbare hoedanigheid bereikt. In Engeland en Frankrijk duurt dc kweeking nog voort. Vandaar de volgende soorten : a. Engelsche Rhabarber . Radix Rhei Anglici. Wordt in Engeland en in Noord-Amerika van gekweekte Rheum pal¬ matum verkregen. Men onderhoudt aldaar arbeiders ( Russisinos ), wier taak het is, de uitgegravene wortels te bereiden, en hen den vorm der Aziatische rhabarber te geven. De gedaante dezer stukken is gelijk aan die der Russische rhabarber, plat, langwerpig, hoekig, schorsvormig, gedeeltelijk eenigzins gedraaid, enz. De boorgaten zuiverder en regelmatiger. Zij zijn poreuzer, soor¬ telijk ligter, vezeliger, van buiten vuilbruingeel ; op de breuk meer violet- rood; de roode deelen vormen meer kleine stippen dan aderen, en naar de pcripherie evenwijdige vezels. Zij geeft bij bestrijking eene bleek¬ gele streep en levert een bleekgcel-roodachtig poeder- Riekt en smaakt POLYGONEAE. 199 slechts zwak rhabarberachtig, knerst niet tusschen de tanden, wordt in den mond slijmerig en kleurt bet speeksel slechts eenigzins geel. De infusie is bleek brninachjjg-geel en slijmerig, doch wordt door ijzerchloride bruin¬ groen. — Deze rhabarbersoort komt zeer algemeen in onzen handel voor. ß. Fransche Rhabarber . Radix Rhei Gallici. Wordt van meerdere Rh en m-specios in onderscheidene gedeelten van Frankrijk verkregen. Te dien einde kweekt men Rheum palmatum te Chatenay nabij Sceaux, te Grosbin, Elaye enz.; Rheum compact um in Provence; en Rheum undulatum in de departementen Jsère en Morbihan, voornamelijk in het kanton Lorient. Onregelmatig ronde, langwerpige stukken; eenigzins gedraaid, hard, niet met poeder bestoven. Zij vertoonen op ecne hoekige , ongelijke breuk regelmatige , excentrische , roode strepen en op de dwarse doorsnede naar den omtrek eencn donkeren kring. ïn het midden gewoonlijk zeer poreus , zelfs hol- Reuk rhabarberachtig; smaak wrang, slïjmerig-bitter. Zij kner¬ sen eenigzins tusschen de tanden en kleuren het speeksel geel. — Ook deze rhabarber ontmoet men niet zelden in den handel. y. Duitsche Rhabarber . Radix Rhei Germanici. Meermalen werd in Duitschland de kuituur van verscheidene rhabarber¬ planten beproefd, inzonderheid bij Käferthal en Ladenburg in de Rijnpalts en te Enzersdorf bij Weenen. reddelin beweert zelfs 10 tot 15 pond zware wortels van Tjarige planten verkregen te hebben. Doch in den han¬ del schijnt nooit eene andere Duitsche rhabarber te zijn geweest, dan vroeger welligt eene Oostenrij ksche. Men bezit van de rhabarber de volgende analyses: hornemann vond in de Kroon- Rhabarber : Engelsche Rhabarber : Rhabarberbitter .. 16,042 24,375 Gele kleurstof . ■. 9,583 9,166 Koolzuurhoudend extract .. 14,087 16,458 Looizuurbezinksel. 1,458 1 ,249 Dassorine . .. 10,000 8,333 Door potasch uitgetrokkene stof. 28,333 30,416 Zuringzuur .. 1,042 0,833 Plantenvezel ....... 13,583 14,416 Vocht .. 3,333 3,125 Deze analyses zijn door hornemann uitgevoerd, om haar chemisch verschil 200 POLYGONEAE. onderling en van de rhaponticum te ontdekken; ik maak hierbij indachtig aan hetgeen ik reeds vroeger (bl. 188) omtrent het hoofdverschil heb op¬ gemerkt, dat hornemann meende gevonden te hebben. Canton-rhabarber volgens brandes: Mars met looi- en galnotenzuur Kheïne (rhabarberzuur). Galnotenzuur . .... Looizuur. Kleurende extractiefstof. Slijmsuiker ..... Zetmeel en pektine .. Gomachtige extractiefstof Pektinzuur. Zure appelzure kalkaarde Zure galnotenzure kalkaarde ( Onzijdige galnotenzure kalkaarde Zwavelzure potasch en chlorpotassium Phosphorzure kalkaarde Kiezelaarde-. Zuringzure kalkaarde Plantenvezel . .. Water ..... 7.5 2,0 2.5 9,0 3.5 11,0 4,0 14,4 4,0 0,7 0,4 1.5 0,5 1,0 11,0 25,0 2,0 Kroon-rhab. volg. herberger: Was ....... 0,40 Vet 1,40 Hars . . 1 1 ,80 Gom i Bassorine > . 5,20 Suiker 1 Zetmeel . 1,40 Moeijelijkoplosb. extract 2,80 Looizuur . 0,80 Bittere zelfstandigheid . 23,20 Appelzuren kalk Appelzure potasch Phosphorzure potasch Phosphorzuren kalk Asch. Zuringzure kalkaarde. Plantenvezel 1 Aether. olie en verlies. ) 1,20 3,20 5,00 43,6 De wortel van in Frankrijk gekweekte Bh. australe bevatte volgens henry : Kheïne, waarschijnlijk met hars vermengd .... 7,3 Eigenaardig, bitter extract . 14,0 Extractiefstof, gom en sporen van suiker f ï , 1.6 Looizuur, galnotenzuur en zure appelzure kalkaarde ’ Looïzuurbezinksel . 5,0 Pektine en  De wortel van Rh. aus t ral e, die te Berlijn was gekweekt, bevatte volgens Lucä: Rhabarberine ...... 7,50 j Rhabarberstof . . 4,22 Bitter extract ...... 6,46 Geoxydeerd looizuur . 0,47 Door potasch uitgetrokkcne stof 55,84 Slijm . . . 6,25 Zuringzuur . . 1,30 Overschot ....... 16,36 201 duik toonde later aan, dat het rheïne van geiger en brandes een ont- ledingsproduct geweest was, en hij meende, het echte rheïne te hebben bereid, brandes stemde naderhand hierin toe en noemde zijn ontledings- produkt rhabarbcrziiur. Doch onlangs hebben schlossberger en doepping onze kennis omtrent de bestanddeelcn der rhabarber eene wezenlijke schrede doen vooruitgaan. Zij hebben aangetoond, dat al de vroeger als eigendommelijk aan de rhabarber vermelde ligchamen : rheïne , rhabarberine, rhabarberbitter, rhabarberzuur , rhabarbergeel en rheumine, gemengde edukten uit de rha- Ibarber zijn, die het belangrijkst bestanddeel der rhabarber bevatten, en dat dit hetzelfde is, als hetgeen ook in de P ar mei ia parietina voor¬ komt, namelijk het chrysophanzuur = C10 H1G O3. Daarenboven vonden zij er 3 harsen in : aporetine , phaeoretine en erythroretine , alsook extractief- stoffen , looizuur, galnotenzuur , pektine , .suiker en kalkzouten. Wat de [eigenaardige en weldadige werkingen der rhabarber betreft, zoo zijn zij van meening, dat deze niet alleen op één bestanddeel daarin steunen, maar dat zij inderdaad door de zamenwerking des chrysophanzuurs , der harsen, der extractieve bestanddeelen en, in ondergeschikten graad, des looizuurs, enz. bedongen worden. 32. N YCTAG INEAE. Nyctagineën. a. Mirabilis. Wonderbloem. V. I. 1. Mirabilis longißora l. In Mexiko en West-Indië. — d. V. II. 276 (in de noot). — Men houdt haar voor de moederplant van den Metalistawortel. Radix Metalistae s. Matalistae. De wortel in dwarse schijven gesneden en gedroogd. Hij wordt waar¬ schijnlijk ook van Mirabilis jalappa, waarvan men ook den echten jalappawortel heeft afgeleid , ingezameld. Eenige pharmakologen houden dezen wortel voor identisch met den Radix Mechoacannae griseae. Schijven van ongeveer 1 — 6 lijn dikte , of ook overlangs gespletene stukken. De oppervlakte is zeer rimpelig, grijs. Van binnen is hij witter en vormt concentrische ringen. Hij bezit geenen reuk. Smaakt eenigzins zoutig. 23. PROTEINAE. P ROT EIN EEN. Familien: Thymeleae, Santalaceae. Laurineae. Proteaceae. Elaeagneae- 33. THYMELEAE. Blaar schorsigen. Bestanddeelcn: daphnine ; scherpe hars; pbosphorhoudendc vette olie. 202 THYMELEAE. ». Daphne. B laar schors, Gar ou, Vijfvingerkruid of Peperboompje. VIII. 1. 1. Daphne Mczereum l. In d<? meeste landen van Europa; van Sicilië tot Zweden. — d. Y. II. 111. Mq. 227. P. II. 354. F. B. S. I. 320. — Le¬ vert a. Garoubast. Cortex Mezerei. Deschors, die van November tot Februarij van den stam en de takken wordt ingezameld. Onder de zeer dunne , gladde, grijsbruine opperhuid bevindt zich eene dunne, groene schorszelfstandigheid en hieronder een dikke, witte, droog groenachtig-gele , zeer taaije bast , die uit zulke fijne vezels be¬ staat, dat hij zich als hennep laat spinnen. Reuk ontbreekt. Smaak, vooral van de groene schorssubstantie , bijtend-scherp. Verwekt bij het kaauwen in den mond , even als op de huid , aanhoudende branding , roodheid en blaren. Bevat volgens gmelin en b5r : Daphnine. Was. Gom. Kleiaarde. Kiezelaarde. De scherpe hars is vette, blaartrekkende Scherpe hars. Suikerachtig extract. Gele kleurstof. Vrij appelzuur. Houtvezel. mengsel van hars en Appelzure potasch. Appelzure kalkaarde. Appelzure bitteraarde. Phosphorzure kalkaarde. IJzerverzuursel. eene phosphorhoudende , b. Blaar schors- of Brandwortel. Radix Mezerei. De wortel, die getakt en omstreeks 1 vinger dik is. De schors is grijs¬ bruin , overlangs gerimpeld, en omgeeft een digt, taai, fij n vezelig , geelachtig-wit hout. Reuk ontbreekt. Smaak brandend-scherp, inzonder¬ heid van de schors. c. Blaar schors zaad of Pur geer korrels. Semen Coccognidii. De ronde , besachlige vruchten , die in Julij en Augustus rijp worden, en de grootte van peperkorrels hebben. Versch zijn zij sappig en rood, doch bij het droogen worden zij grijsbruin. De eigenlijke dunne , glan¬ zende , bruine, ligt breekbare schil is uitwendig met 2 fijne , doffe, rim¬ pelige vliesjes omgeven, en bevat eene witachtige, olieachtige kern. Reuk ontbreekt. Smaak hoogst brandend. THYMELEAE. 203 IlcL vleezig gedeelte volgens willert : De schillen volg. willert : Zuurachtig-bittere extractiefstof. • . 4,2 Destillcerbaar, roodkleu- Korrelig bezinkseP(wasachtig). • • . 0,2 rend beginsel. Vlokkig bezinksel (wasachtig). • . . 0,2 Hars. Slijm. . . 1,5 Extractiefstof. Bleekrood zetmeel . . 0,6 Looistof. Plantenvezel. .. . . 10,9 Slijm. Water . . .. . . 82,4 Houtvezel. De kernen volg pens CELiNSKY : Scherpe vette olie 56,0 Eiwit. 1,5 Zetmeel. . 1,5 Schillen.. 1,0 Extractiefstof. . 0,5 i Slijm. 2,0 Kleefstof . 33,0 Verlies. 4,5 Verwisselingen: de vruchten van D. Laureola; D. Gnidiurn; D. Alpina. Dezelfde , doch bijna alleen plaatselijke , aanwending vinden : 2. Daphne Laureola l. In Zuid-Europa en hier en daar in Duitschland. — o. Y. II. 1 16. Mq. 227. P. II. 357. - Hare schors, de Cortex Laureolae, die volgens lenz en merat iels minder werkzaam is, mag volgens eenige pharmakopocën eveneens gebruikt worden. Zij is breeder- — De vruchten zijn ovaal en blaauwachtig- zwart. 3. Daphne Gnidiurn l. In Zuid-Frankrijk , Spanje, Italië, Grieken¬ land. — D. V. 11.116. Mq. 227. P. II. 357. — De schors hiervan, de Cortex Gnidii, is bruiner, op de oppervlakte digt met likteekens bedekt , werkt welligt het krachtigst van allen. De vruchten, de echte Grana Gnidii van iiippokrates en dioscorides , zijn eivormig, gespitst, zwart, göbel beweert er een coccogninc en een coccogninzuur in gevonden te hebben. 4. Daphne alpino, l. Op gebergten in Zwitserland, Zuid-Duitschland , Griekenland (op den Olympus en den Parnassus), alsook op Kandia. — D. V. II. 116. Mq. 227.— De vruchten zijn scharlakenrood, glanzend, van boven met bruinachti¬ ge , zijdcachtige haartjes bekleed. 5. Daphne Cneorum l. In Zwitserland, Frankrijk, Hongarije en op en¬ kele plaatsen in Duitschland. — Hare schors is minder scherp. 6. Daphne oleoides schreber. Op Kreta en bij den Kaukasus. — Mq, 228 (als I). olcaefolia w.) P. II. 354- — 7. Daphne altaica pall. In de Levant. — 204 SANT AL AC E A E . — LAURINEAE. 8. Daphne Lag etto sw . InWest-Indië. — P.II. 357 (als Lage tta lintearia JÜSS.). — 9. Daphne tinifolia sw. — en 10. Daphne occidentalis sw. In Jamaika. — 54. SANTALACEAE. Sant elachtig en. a. San tal um. Santelboom. IV. 1. 1. Santalum album l. Sanlalum myrtifolium Sprengel. Op Mala¬ bar, op de kleine Soenda-eilanden , Timor, enz. — d. V. II. 105. Mq. 238. — Levert a. Geel Santelhout . Lignum Santali citrinum. Het hout van de kern der stammen of van oudere boomen ? — Zware stukken hout van een arm dikte; donkergeel, digt , hard, fij n vezel ig , rondaehtig. Zij smaken bitterachlig, specerijig en rieken eerst bij wrij¬ ving of verhitting , doeh alsdan zeer aangenaam- b. Wit Santelhout. Lignum Santali album. Het hout van de peripherie der stammen of van jongere boomen? — Eenig- zins soortelijk ligtere stukken hout , die door klieven of zagen verkregen worden, hoekig, bleekgeel en fijnvezelig zijn, doch overigens geen we¬ zenlijk verschil aanbieden. Seiden bevatten eene geringe hoeveelheid eener zeer aangenaam riekende aetherische olie. [leo meier onderscheidt 6 verschillende ligchamen in het santelhout. Twee daarvan, santalzuur en santalver zuur sei kunnen er door wijngeest ende 4 overige, santalide , santaloide , santalidide en santaloidide door water worden uitgetrokken. — De asch van het uitgetrokken hout bevatte : chlorkalcium ; gips ; chlorpotassium ; koolzure potasch ; phos- phorzure bitteraarde ; aluinaarde ; ijzervcrzuursel en kiezelaarde.] — Met het zeer welriekend gele of van oudere boomen roode hout van Santa¬ lum Freycinetianum gaudichaud wordt tegenwoordig van de Sand- wichs-eilanden naar Oost-Indië een aanzienlijke handel gedreven. Uit deszelfs aetherische olie worden met rijstlijm de Chinesche reukkaarsjes vervaardigd. 55. LAURINEAE. Laurierachtig en, Bestanddeclen : zetmeel; aetherische olie ; kamforiden : laurine; kaneelzuur; vetten: laurostcrine (pichurimtalk ?) ; plantenbases: bebcerine (sipeerine). 205 LAURINEAE. ». Laurus. Laurier of Laurierboom. IX. 1. 1. Lo,urus nobilis jl. In alle landen aan de Middellandsche zee. — o. V. 11.75. Mq. 236. P. II. — 345. Levert a. Laurierbladen . Folia Lauri. De bladen. Zij zijn altoos groen, 4 tot 5 duim lang, kortgesteeld, langwerpig-lancetvormig, spits, hebben eenen gaven, doch golfvormig I gebogen’ rand , zijn van onderen netvormig geaderd , van boven donker¬ groen , glad , lederachlig , met eene gedachtige middelnerf. Reuk aan¬ genaam , specerijachtig. Smaak bitter, specerijig, kamferachlig. Hunne infusie kleurt lakmoes rood en wordt door ijzerchloride groen. b. Laurierbessen. Baccae Lauri. De rondachtige vruchten , ter grootte eener hazelnoot. Hare dunne , gerimpelde , zwartachtige , ligt breekbare schil omgeeft eene harde , bruin- achtige kern , die zich gemakkelijk in hare 2 zaadlobben splijten laat , specerijachtig riekt en specerijig-bitter smaakt. Romen in zakken van 100—150 pond uit Spanje en Italië. Bevatten volgens bonastre : Vlugtige olie. Laurine .... Groene vette olie. Krystalachtig vet. Halfvloeibare hars Zetmeel .... Gom. De asch , die 1,2 bedroeg, bestond uit koolzure potasch en kalk en uit phosphorzuren kalk. — marsson konde er het laurine niet in vinden. Daarentegen heeft hij het vast krystalachtig vet naauwkeuriger onderzocht en bevonden, dat het uit lipyloxyde bestaat, verbonden meteen eigen¬ aardig vast vetzuur, het laurosterinzuur — C24H46 03, en bij noemt het derhalve laurosterine. c. Laurierboter . Oleum s. Unguentum Laurinum. De zalfachtige, door chlorophyllum gekleurde vetmassa, die uit de versehe vruchten door koking met water en hierop volgende uitpersing , kan verkregen worden. Zij kan ook uit gedroogde vruchten op gelijke wijze bereid worden. Bestaat voornamelijk uit de 5 eerste vroeger ver¬ melde bestanddeelen der laurierbessen. 0,8 1,0 12,8 7,1 1,6 25,9 17,2 Bassorine . 6,4 Onkrystalliseerbare suiker . . 0,4 Plantenvezel . i c ..,{.••• 1§,8 Sporen van eiwit j Water . . 6,4 Vrij , onbepaald zuur ... 0,1 Zouten . 1,5 206 LA URI NE AE. Geelgroene, korrelige massa, wier reuk en smaak die van laurierbessen evenaart. Zij is gemakkelijk en volkomen oplosbaar in aelher, waar¬ door zij zich ligtelijk van kunstmatig nagemaakte vetmassa’s laat onder¬ scheiden. Alkohol lost haar slechts gedeeltelijk op. B». Nectandra. Nectandra. IX. 1. 1. Nectandra Puchury major nees. Ocotea Puchury m aj o r martius. In Brazilië aan den Rio Negro en den Amazonenrivier. — d. V. II. 103. Mq. 234. P. II. 347 (de onbekende laurierachtige plant). — Levert de Groote Pichurimboonen . Faba Pichurim major. De gescheidene zaadlobben van de vleezige bessen dezes booms. — Langwerpige stukken, van 1 tot 1 V2 duim lengte. Zij zijn digt, hard , geel- achlig- of roodachtigbruin , aan den eenen kant vlak en eenigzins ver¬ diept en aan den anderen bol. Zij rieken sterk en specerijachtig (even als een mengsel van muskaat en sassafras), en smaken specerijig, gelijk muskaatnoten. 2. Nectandra Puchury minor nees. Ocotea Puchury minor martius. In Brazilië aan den Japura en Rio Negro. — d.V.II.103. Mq. 234. — Levert de Kleine Pichurimboonen. Faba Pichurim minor. Eveneens de zaadlobben uit de vleezige bessen van dezen boom. Zijn nagenoeg slechts */* duim lang en korter, meer rondachtig dan langwer¬ pig. Soms hangen de beide zaadlobben nog te zamen en men vindt er dan kleurlooze krystallen tusschen. Vroeger werden beide soorten als rijpe en onrijpe zaadlobben van ééne plant, namelijk Laurus of T et ra n tb er a Pichurim, beschouwd. — Zij bevatten volgens bonasthe : Vlugge olie . .. Vette, boterachtigc ol Stearine. .. Weeke hars .. Extractiefbezinksel Gom. Bassorinc . .. 3,0 Zetmeel.. 10,0 Onkrystalliseerbare suiker- 22,0 j Vrij zuur ^ 3,0 ' Zouten ) 8,0 | Plantenvezel • 12,0 Vocht . .. 1,2 | Verlies . . • . .. 11,0 0,8 1,9 20,0 6,0 1,1 STHAMER heeft het vaste vet daarin scheikundig onderzocht en bevonden, dat het dezelfde zamcnstelling had, als mabsson aan het vaste vet in LAU RINK AE. 207 de laurierbessen toegekend had, namelijk = C3 II4 O -f C24 HlG O3. Hij noemt het echter pichurimtalk en hel daarin met het lipyloxyde verbonden vetzuur pichurimtalk zuur. Verwisselingen: Glandes Quercus. 3. Nectandra Rodiaei schombourgk. In Demarara en aldaar Rebecru ge¬ noemd. — Levert de Bebeeruschors. Cortex Bebeem. De schors van den stam. Platte, groote stukken schors, die 1 tot 2 voet lang, 2 tot 6 duim breed en omstreeks 4 lijn dik zijn. De opper¬ vlakte oneffen , even als China Calisaya van holligheden voorzien en met eene dunne, vuil geelwitte, weeke opperhuid bekleed. De ondervlakte bruinachtig, met fijne overlangsche sleuven. Het dikke schorsligehaam donker kaneelkleurig met eenen roodachligen tint, vast, hard, op de breuk vezelachtig-korrelig en ruw. Reuk ontbreekt. Smaak aanhoudend bit¬ ter en zamentrekkend , doch niet specerijachtig of scherp. Het hout van dezen boom wordt onder den naam van greenheart ( groenharl ) als timmerhout gebruikt. RODiE , een Engelsch scheepsheelmeester, ontdekte, toen hij zich in 1824 in Britsch-Guyana had gevestigd, zoowel dezen boom, als ook in zijne schors eene plantenbasis , en bevond , dat derzelver zwavelzure zouten een voortreffelijk surrogaat van chininezouten tegen febris intermittens opleverden, maclagan bevestigde later de aanwezigheid dezer basis en noemde haar, even als rodie, bebeerine. Doch hij vond er nog eene tweede basis in, die hij sipeerine noemde, welke echter volgens tilley eveneens slechts bebeerine in onzuiveren toestand is. Uit een ten laatste door tilley en maclagan gemeenschappelijk ingesteld onderzoek ontsproot het hoogst merkwaardig resultaat, dat deze basis dezelfde zamenstelling als morphine bezit en dus hiermede isomerisch is. Het bebeerine is derhalve — NH3 -f- C35H 34 0G, en zijn zwavelzuur zout, dat reeds menigvuldig wordt aan¬ gewend, ~ C35 H3i O6 -f N H4 S. Zulks is te meer belangrijk, omdat de plant tot de Laurineae behoort en het bebeerine de eerste en eenigste plantenbasis is, die tot nu toe in deze familie gevonden is. (*) c. Sassafras. Sassafras of Sassaf raslaurier. IX. 1. 1. Sassafras officinolis nees. Laurus Sassafras l. Persca Sassa- (*) In het Tijdschrift voor wetensch. Pharm. le Jaarg. 1 849 , n°. 4 , bl. 79 , vindt men in eene verhandeling van p.j. iiaaxman meerdere bijzonderheden aangaande de C o r I e x Bebeeru en het bebeerine vermeld. C. 208 LA URINE AE. fräs Sprengel. In Pensylvanië, Virginië , Carolina, Florida. — d.V„ 11.87. Mq. 235. P. II. 344. — Levert den a. Sassafraswortei of Sassaf rashout. Radix s. Lignum Sassafras. De groote , houtachtige en getakte wortel, wiens vorm zeer afwisselt met zijne schors , die gewoonlijk , doch niet op alle plaatsen ontbreekt. Het hout is ligt, grofvezelig, week, geelachtig-grijs , geelachtig of rood¬ achtig. Reuk eigenaardig, venkelachlig. Smaak specerijig, niet onaangenaam. Bevat in 1 pond 2 drachmen eener eigendommelijke aelherische olie. Verwisselingen: bet hout van Coniferae met roode schors. b. Sassafrashastc Cortex Sassafras. De schors des wortels. — Gewoonlijk platte of eenigzins gebogene , onregelmatige, gebrokene stukken. Hunne opperhuid is gerimpeld, bultig, van scheuren voorzien, aschgraauw en zwartachtig gevlekt; de schors zelve ligt, sponsachtig, ligt breekbaar, roestkleurig, op de breuk oneffen, doch niet vezelig. Reuk en smaak als van den wortel, doch sterker. — Komt sedert eenige jaren zeer schoon in lange, golfvonnig gebogene en ingerolde stukken voor, die van de opperhuid ontdaan en roestkleurig zijn. Moet bij het bewaren goed besloten zijn en niet met de schors van den stam verwisseld worden, reinsch heeft er in gevonden : f Zware aetherische olie. Ligle aetherische olie Aetherisch uittreksel Door absoluten en 75 procen- tischen alkohol Eene door water neergeslagene alkohol-oplossing gaf Uittreksel met koud water s w _ _ _ _ . . > Kamferachtige zelfstandigheid ) Talkaardige stof. Balsamische hars \ Was. .... J ' ’ * Sassafride. Looizuur .. Sassafride } 0,8 0,8 0,8 9,2 5.8 6.8 ooizuur. >. Gom . . J Eiwit . 0,6 Gom . ... ) Roode kleurstof > .... 3,0 Zouten . . , LAURINEAE. 209 L Zetmeel. • • * ' ) Uittreksel met kokend water < Roodbruine kleurstof ? 1 .t ( Uittreksel met potasch-oplossing $ Looizuur en zouten Zetmeel . . ï 5,4 28,9 « I » • • • ( Looizuur enz. ) Onoplosbare plantenvezel . . 24,7 Water . 9,0 Het sassafride is een poedervormig, roodbruin ligchaam. Is bet welligt een ontledingsprodukt van het looizuur? — Het onderzoek van het hout leverde dezelfde bestanddeelen , doch in andere verhoudingen , voornamelijk de werkzame in mindere hoeveelheid. cl. Mespilodaphne. Mespilodaphne. IX. 1. 1. Mespilodaphne pretio sa nees. Cryptocaria pretiosa martius. In het binnenste der provincie Para aan den Rio Negro. — Mq. 234. — Levert de Edele Cryptocariënschors. Cortex Cryptocariae pretiosae. Sedert eenige jaren onder den naam van Casca pretiosa inden handel gekomen en als voortreffelijk geneesmiddel aanbevolen. — Dikke stukken schors van verschillende lengte en eenigzins gebogen. Zij zijn eenige lijnen dik en hebben een hard vezelig , ligt barstig weefsel. Uitwendig geelachtig-bruin , vrij glad , met rondachtige wratjes bedekt , inwendig kaneelbruin. Riekt even als een mengsel van sassafras en kaneel ; smaakt zoetachtig, brandend, specerij-, kaneelachtig. Bevat aetheri- sche olie. e. Dicypellium. Nagelkaneelhoom. IX. 1. 1 . Dicypzllium caryophyllatum nees. Persea caryophyllata martius. [Licaria Guianensis aubl. Ocotela caryophyllacea kost.] In de noordelijke provinciën van Brazilië. — Mq. 234. — Levert de Kruidnagelschors of Nagel-Cassia. Cassia caryophyllata. De schors van don stam, zorgvuldig van de opperhuid ontdaan, boven vuur week gemaakt en digt over elkander gerold, zoodat zij ronde pijpen vormt van 20 tot 30 duim lengte en van 3A tot lVa duim in doorsnede, waarin de enkele stukken schors 2 tot 6 duim breed zijn. 14 210 LAüRINEAE. De schors zelve */a tot 1 lijn dik, uitwendig glad , bruin , somwijlen nog op enkele plaatsen met hare witachtige opperhuid bekleed. De ondervlakte is glad en koffijbruin. Zij is zeer digt, hard, broos en op de breuk glad. De reuk kruidnagelachtig, specerijig; de smaak brandend specerijig, nagelachtig. Revat volgens trommsdorff : Vaste bruine hars. 9,0 tot 10,0 Weeke, geelbruine hars 8,0 — 9,0 I Jzer-groenkïeurende looistof 8,0 Phosphorzuren kalk. Somtijds vindt men eene andere valsche schors in hare plaats, die wel- ligt van Calyptranthes cary o phyl lata afstamt. f, Cinnamomum- Kaneelboom. IX. 1. 1. Cinnamomum ceylanicum kees. Laurus Cinnamomum l. Slechts op Ceylon inlandsch. Wordt aldaar, vroeger onder het toezigt van Hollan¬ ders en thans van Engelschen, op zoodanigen voet gekultiveerd, dat de plantaadjes eenen omvang van 17000 Engelsche mijlen beslaan en aan 25000 menschen (< challios , Holl. chilias [schillers] en Eng. choliahs genaamd) werk verschaffen. — d. V. II. 92. Mq. 228. P. II. 320. — Levert bet Ceylonsch Kaneel. Cinnamomum Ceylanicum ,9. Zeyla- iiicum s. acutum. De bast, welke van Mei tot October van 3- tot 4jarige takken van gekulti- veerde boomen ( Tturundu geheeten) afgeschild en van de uitwendige, bitter en zamentrekkend smakende schors bevrijd wordt. Voorts worden 8 tot 10 stukken digt over elkander gerold, zoodat daaruit ronde pijpen wor¬ den gevormd van 1 vinger dikte en 1 tot li/a voet lengte. Deze droogt men in de zon, en bindt men tot balen (fardelen) te zamen, die 92 Eng. ponden wegen en naar Europa verzonden worden. De jaarlijksche opbrengst op Ceylon zou 400,000 pond bedragen, en uit de minder deugdzame stuk¬ ken of afval zouden 400 flesschen kaneelolie worden verkregen- De bast heeft ongeveer de dikte van schrijfpapier en eene geelbruine kleur (kaneelkleur). Hij is ligt breekbaar, op de breuk kortvezelig, eenig- zins doorschijnend, en vertoont, zoo men er doorheen ziet, vele kleine, ellipsvormige cellen, die met aetherische olie gevuld zijn. De oppervlakte glad, dof, van vele fijne, lichtere overlangsche strepen voorzien. De on¬ dervlakte iels donkerder , effen , uit fijne overlangsche vezels zamengesteld. Hij riekt zeer liefelijk specerijig, smaakt zoetachtig, hoogst aangenaam Aetherische olie .... 4,0 Gom. Zetmeel (een weinig) Houtvezel . . . 56,0 tot 60,0 LAURINEAE. 211 en verwarmend specerijachtig , zamenlrekkend en smelt als ’t ware bij het kaauwen in den mond. Bevat volgens vauquelin: Aetherische olie (omstreeks Vm). Hars. Suiker- Gom. Looizuur. Kaneelzuur. De kuituur oefent eenen zoo wezenlijken invloed op dezen boom uit en dien ten gevolge op zijnen bast, dat de laatste slechts daardoor en wel al¬ leen op Ceylon de vereischte deugdelijkheid verkrijgt. Hij verschilt zelfs naar gelang van de groeiplaats der boomen in de plantaadjen op Ceylon zelf, van de onderscheidene dikte der takken en van de naauwkeurigheid, waarmede hij verzameld wordt. Vandaar, dat op Ceylon reeds door het uitlezen der oogst 3 of 4 soorten daaruit worden gevormd, welke tot ons komen, en moeijelijk te onderscheiden zijn door de eenigzins ver¬ schillende dikte van den bast en de ongelijke kracht en fijnheid van reuk en smaak. 