Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
Act. (een melattiesoort, door VERSCHAFFELT als indolhoudend aangegeven). Wat deze proeven lastiger maakt dan die met afgeplukte bloemen is het feit, dat men, door de verspreiding aan de plant, meestal niet meer dan twee of drie bloemen tegelijk kan overdekken, doch ook bij dit geringe aantal heeft de buitengewone gevoeligheid der reagentiën niet gefaald. Zoodat dus hier niet het indol na het plukken wordt gevormd, maar in het bloesemparfum gedurende de bloeiperiode aan de plant voorkomt. ` De tegenstrijdigheid, dat het onaangenaam riekende indol voorkomt in geurige bloemen, bestaat slechts in schijn. De aanwezigheid van een sterkriekende stof in een bloesemgeur stempelt deze volstrekt niet altijd tot een weerzinwekkenden. De indruk, dien een bepaalde geur maakt, is vaak geheel afhankelijk van de mate van verdunning en van de verhou- ding, waarin de bestanddeelen van dezen geur zijn vermengd. Wanneer een aantal welriekende verbindingen in een bepaalde verhouding worden vermengd, dan kan met zulk een mengsel de natuur vrij aardig worden nagebootst — zonder toevoeging echter van, zij het^dan ook een zeer kleine hoeveelheid van zulk een EEN of onaangenaam riekende stof,. wordt TE — zelden dat krachtige, volle parfum verkregen, dat deze bloemen z00 kenmerkt. Een dergelijke stof noemt men een fixant. Ook in de kunst- matige parfumerieën zijn zulke fixants onmisbaar geworden. Het is aan geen twijfel onderhevig, dat ook in de bloemen, die naast welriekende verbindingen in het uitgeademde par- fum indol bevatten, dit laatste de zeer belangrijke rol van fixant heeft te vervullen en oorzaak is van haar vollen, reeds van verre waarneembaren geur. In de door mij onderzochte bloeikolven heb ik steeds den sterksten geur waargenomen tijdens de warmteontwikkeling daarin bij het bloeien en er mij van kunnen overtuigen, dat hij gelijk met die verwarming toeneemt. Het zijn vooral juist Aroideënbloeikolven, die bekend zijn om de sterk ver- hoogde temperaturen die zij kunnen bereiken. Nauwkeurige temperatuurwaarnemingen daarover zijn gedaan door Kraus met Philodendron met het doel om door onderzoek van deze en andere Aroideën (Schismatoglottis, Alocasia) te komen tot het wezen der warmteontwikkeling in de bloeikolven. Tot welke resultaten dit heeft geleid moge blijken uit de volgende aanhalingen, welke duidelijkheidshalve uit zijn arbeid worden weergegeven: „Ich habe früher bei Arum italicum so genau als möglich die Stoffwechselvorvangen studiert und gezeigt, das dort in wenigen Stunden ein stauneswerther Verbrennungsprocess statt hat, bei dem 75% Kohlehydrate spurlos verbrannt werden...... ” en verder: „Bei der Erwärmung wird Starke und Zucker verbraucht. . ..." waaruit blijkt, dat bij deze warmteontwikkeling koolhydraten worden verbrand. Waarschijnlijk begunstigt deze verhoogde temperatuur het uitdrijven en verspreiden der vluchtige riekstoffen, waardoor deze reeds op eenige meters afstand zijn waar te nemen. Hoe dit ook zij, zeker is het dat, wat Kraus voor de kolven van Philodendron aangeeft, ook hier het geval is: samengaan van warmte- en reukontwikkeling. Dit moge blijken uit het volgende: Ik heb volwassen kolven, waarvan kon worden verondersteld, dat zij des avonds zouden gaan bloeien, eerder daartoe gebracht door ze over dag, terwijl de scheede nog gesloten en de bloeiwijze volkomen zonder reuk was, in een geheel duister vertrek te plaatsen. Na eenige uren was een verhoogde temperatuur in de kolven waarneembaar en tevens begon de geur zich te verspreiden. Wanneer verder de sterke reukontwikkeling afhangt van de verwarming, dan moet de eerste uitblijven, wanneer de laatste oor de een of andere oorzaak zich niet kan ontwikkelen. Dit was nu inderdaad het geval. Kunstmatig kon ik de oorzaak der verwarming, het verbrandingsproces, sterk ver- tragen door een kolf bij het begin der bloeiphase te brengen in een atmosfeer van zorgvuldig gewasschen en gedroogd koolzuurgas, maar dan bleef ook de reuk flauw en gering om weer sterk toe te nemen, toen de kolf, na een uur weer in de gewone lucht gebracht, hare warmte langzamerhand ontwikkelde Over de biologische beteekenis van de warmteontwikkeling in de bloeikolven der Aroideën laat Kraus zich zeer beslist uit, waar hij zegt (pag. 272): „св habe mich in meiner Arum-Arbeit sehr entschieden „der Ansicht Окьртхо’з, des geistvollsten unter den Blüthen- „biologen, angeschlossen, der die Blüthenphasen bei Arum „italicum sehr genau und zutreffend geschildert hat, und in der „Erwärmung der Keule ein Mittel sieht, die Thiere (Insecten) „zwecks der Impollination anzulocken. Ich habe in besondere „nachgewiesen, dass der ganze Erwärmungsvorgang in seiner „Stellung innerhalb der verschiedenen Impollinationsphasen „gar keine andere Deutung zulässt. Die Kolbenerwärmung „ist eine Bestaubungseinrichtung.” Vanneer men zich met deze zienswijze kan vereenigen, nl. dat de warme kolf aantrekkingskracht ор insecten uitoefent, hetgeen weder de verspreiding van stuifmeel (voor de bestuiving) ten goede komt, zou men geneigd zijn aan te nemen, dat eveneens de sterke reuk een voor de plant gunstige faktor is. we — Ook Вова laat zich in dien zin uit over de indolhoudende bloemen van Visnea Mocanera L. Mijns inziens is het voor- barig nu reeds een dergelijke stelling uit te spreken, zoolang het voor ons, menschen, onmogelijk is om waar te nemen, welken indruk een voor ons reukorgaan aangenamen geur op insecten maakt. Proefnemingen met deze insecten zelve moeten dit uitmaken. Uit de boven beschreven proeven wil ik voorloopig alleen besluiten: dat het indol in het parfum van sommige bloemen dienst doet als fixant; dat de ontwikkeling daarvan samenhangt met de bloei- phasen dezer bloemen aan de plant. LITERATUUN. ee С?лрЕк: Biochemie. Хехскі: Ber. D. Chem. Ges. Вой 8. SELTER: Centralbl. Bakteriol. Bnd 51. STEENSMA: Zschr. Phys. Chem. Bnd 47. Енвмсн: Med. Woch. Aprilheft 1901. PorcHer und Panisser: Comp. Rend.:de la Soc. de Biol. 1909. Hesse: Ber. D. Chem. Ges. Bnd 32 en 33. SCHIMMEL u. Со: Ber. 1903, 1905. VERSCHAFFELT: Rec. Trav. bot. Neerl. 1904. Снквов Kraus: Ueber Blüthenwarme bei Cycadeën, Palmen und Araceën in Ann. Buitenzorg Vol. XIII. Dezelde: Ueber die Blüthenwarme bei Arum italicum (Halle 1884). Borzı: In Rendiconti della В. Acad. dei Lincei. Vol. XIII. UITKOMSTEN Meteorologische Waarnemingen VERRICHT AAN HET PROEFSTATION VOOR DE JAVA-SUIKERINDUSTRIE Afdeeling PASOEROEAN gedurende het jaar 1909. Ligging van het station: Ooster Lengte van Greenwich 112956” Zuider Breedte 7039’ Hoogte van den barometer boven zee + 7.5 М. ш 90 _ €zuo 6p “Bed MAXI әсі чизчозрил. Bipumunmen) "FLO HHC GIE FO T 18% 88% 944 €6'€ 67'8 866 666 90% сов L9'€ ann dw Urt 'q[ous-put "uen ` or 109 |97 |04 |484 |49 |1486 |47 |979 [07 |44 109 ТТ .[|.aunourouos| 91 DI DEI |96 100. ОТТ МО о | OH 198. 196 148 [98 |98. 0 Sen 94540019) 9) 18 1 €8 Г6 L8 LL 99 LA 8'9 69 T7 9'9 ze “рртшәт) 9965 | 6%6 | 046 | 995 | 995 | 046 | OTG | 995 | TPE | TPE | 4%6 | 975 | 976 шишти 9)5200Ң 096 | 066 |066 | <66 | 965 | “66 | 496 | 086 | 086 | 985 | 066 | 086 | 096 чіпишхер oisgpert 1086 | 088 | 686 | 986 | теб | 666 | l'66 | ЄЄЄ | 665 | LEG | 985 | 785 | 988 | "nur p[eppruep 1908 | ТТЕ | ОТЕ | ete gte |606 |662 | TOE |606 |906 | roe |906 | TOE | "unurxey pfoppruen Col 016 0766 GIS “(06 q'6I q'61 066 ШКА “66 0'886 бб “66 MUI 056 “66 “66 056 056 “66 “16 “Те 0766 “Те GTE 0768 “66 "UMUTXB у рї ) 6990 6896 6696 |8670 |90°/6 198'95 |8646 16295 |6090 198'95 |8090 |96896 |61'98 (+ гәргәрртшәс) Th. 7785 | 986 | Г86 | 266 | 966 |965 | 788 |785 | 686 | 986 | 626 | </6 | 916 Dë enigis^ donet Gr 1666 | 508 | FOE | 518 |906 | HOE | Т66 | 9'68 | 866 | 006 | 966 | 768 | Г66 | "ЕТ ( и 8866 | TPG | LTE | l'g6 | 685 | 686 | 966 | 185 |892 | 575 | ТРЕ | ТРЕ | EVE | № 06'848. |eL Fer ageet tegt |66792). [80'994 legger |9//€€2 0'992 |0£9€4 |91992 |S€' T€ |06767. "mmm "mt 19'892 IOT 194 |€8' 192 |\T2’T92 149'694 |ST694 |%609/ |6€ 694 |00197 [6/4194 14€ 094 [SL TIL 10670972. ‘UNMUTE "pt 04'8€7 |8689) |97882 |68784). |6464) |6€69/ |9764), |68784) 64897 |6984/ |F0'897 84'842 |64242 ‘эрэррииэ H "PI £T LQ) L |90,9), FELGE |66724), |OT' 894 7684) |0€'8947 169 LGL |6€ LGL IBE LGL 111/994 IGP LEL | F6 9892 | nt | (wu ur) T6'894 6986) 6986) 6806492 |L/6€4 |T8'694 |8964) 20'692 9/894 |18784) (EE BGL |6//84/ 686242 | MET í `°) o0 do piooonpo.os 6176921 IEFGEL 6€ 694 907097. 1117094 |59`094 |0F094 51'694 19692 99694 |T0697 |3 694 |T9'897 |716 | ҳплрләјәшолв ‘reep | “әс | '4oN | 390 | (dog | ‘Buy | ‘пар | тапр | тәр | Tudy | gaven | qog | "uef "6061 сар вт | * g I а и ñN ‘uodepuodor [ejuey P | TI sr 0T ТІ 98 99 ye I8 56 8, | " Bepaod proyrooaooy 93540044) ТСЕ 28 | 68 OT 85 | 861, 808| %97/ ¿06| 4/68) 9те [уш подол ртәтцәәләон g 199 168 168 |€ 199 199 |99 8) is: J22 FO P wé 59 |09 isre [ee |6% [or |99 [vr |659 |88 |99 [тт ү D'äopog = от) заромея 29. єтї |589 |994 reg (rel |GTL |499 em Lem |259 |706 Leo |685 | пр — ng wu "mt Sei PET @ | 09 | 99 1 00 Te ) BE | Of TLE | от иш KP | Op. | te ІР | £5. 1:99: | ӨП ове | ec | де |. 98 | те et 10000. O ng ipo. 148 | 865,69 | 0L мо ER оте BE | et | EK | RB езбе £9: 17487 @ в о t | 29] E | об | ош ўе | 898 | 89 | им |. oa | 49 L| 9C | OF. | 9E | DE Gent 99 | 69 1.69.1 Ba | €) | apr Od | sd | S | ep | oe ош 59189 | 49 Ag | vo | 69 00 | JR | P | 908 ФЕ | Sh | —oendT E ІР | ew ова | yv: во | $9 | 039. (89 | Le | 2g рв | se | м oomi vet PO) ІР | 98 | OF 1208 | PO | COEN B6 | ве | бо IBE | SP | Е UZ og | TV | юр ое | TR | £8 шп 79 | 89 | 00 | 1o | €) | $4 | R | wp | Qp | са | To Loop || GE | Ш omi 29 | 98 | RÀ | Eó | o8 | 98 | | 5k S | so T Ke уу |86 г not 69- {1 8L | 99 | 18 | 88 1 90 Le рр | od | S6 | od | ë | UDE Ous 80 | Eb | 69 |. жық Te D DAGELIJKSCHE TEMPERATUUR-SCHOMMELING in graden Celsius. : x Ж | 8 Jan. | Febr. | Maart.| April.) Mei. | Juni. | Juli. | Aug. | Sept. x Oct. _ = A | EIS B5 75, 10 60 75! 50 | 60 | 80 | 5.5 | 10.0 ES ББ т Tb 25 80 70| 50 1: 85 | 60 | 8.0 КЕ 65 1 65 | 75 | 701 05 | 75| 601801 60 |110 ШО 55. 55 | 85 г 70 | 65. 20 | 75 [1001 76 |100 E 801 76 1 701 60| 65 Г 60| 651 95 8.0 EL 45-|.55 tor 10|- 65 bbl 101 96 90| 95 E $55 201 70] 15 BE 10 БЕ бо 85 | 90 50! 65 | 75-| TLOd-TÓ- ат €5| 85 30:80 B 65 | 781 és çO qg0 30.1 90.1100. 95 | 90 6.5 7.0 7.5 5.5 | 10.0 8.0 | 10.0 7.0 7.0 8.5 1.5 7.5 8.5 8.5 | 10.0 8.0 6.5 6.5 8.5 5.0 7.5 9.0 | 10.5 8.5 6.0 1.5 9.0 7.5 7.5 VULKANISCHE VERSCHIJNSELEN EN AARDBEVINGEN IN DEN Oost-Indischen Archipel waargenomen gedurende het jaar 1909. VERZAMELD DOOR HET Koninklijk Magnetisch en Meteorologisch Observatorium te Batavia. VULKANISCHE VERSCHIJNSELEN. I. бедел. Volgens bericht van den assistent-resident van Tjiandjoer, d^. 6 Mei 1909, werd op 2 Mei 's middags om 5" een ver- hoogde werkzaamheid van den Gedeh waargenomen. Bij onderzoek van den krater werden nieuwe spleetvormige openingen geconstateerd, waaruit dampen ontsnapten, ver- moedelik wegens stijging van het waterniveau. Vanaf 5" viel gedurende ruim een half uur een aschregen over dessa Djimatjan, hoofdzakelijk over kampoeng Rarahan. De laag was ongeveer 1 m.m. dik en breidde zich over een oppervlakte van omstreeks 500 bouw uit. Het van den Gedeh afkomend water in de Tjikoendoel was wit gekleurd. Een gelijkluidend bericht zond de controleur van Tjipoetri, waaraan nog het volgende wordt ontleend. „De oude krateropening, waaruit dampen opstegen, schijnt verstopt te zijn en geheel met water gevuld. Kleine ope- ningen om de oude krateropening zijn ontstaan, waaruit nu de dampen etc. hun weg vinden. Gedurende twee maanden lang werd vaak een dof ge- rommel waargenomen gelijkend op onweer, hetgeen thans wordt vermoed van den Gedeh afkomstig geweest te zijn.” De heer S. J. Meier, administrateur der onderneming Friesland (Padalarang), schreef nog op 15 April, dat in de laatste weken van tijd tot tijd een onderaardsch gerommel werd gehoord soms met korte tusschenpoozen, soms zich bepalende tot een enkele maal. De laatste nachten was het bijzonder duidelijk. Het geluid kwam uit het oosten, ofschoon het ’n enkele maal ook uit het zuiden of westen scheen te komen. Van welken berg het kwam was niet te zeggen; vermoedelijk niet van den Tangkoeban prahoe of den Boe- rangrang, welke zich in oostwaartsche richting van den waarnemer verheffen. II. Merapi. De controleur van Moentilan (Kedoe) ee 1°. Onder 49. 13 Februari 1910. Aschregen op 1 Februari voormiddags 8" en namiddags 4" en op 2 Februari voormiddags 9". Duur en dikte der gevallen laag niet op te geven. Uitbreiding over het onderdistrict Pakis, district Tiga- redjo, afdeeling Magelang. Onder d*. 2 Juni 1909. Aschregen 28 Mei 's nachts 19" en 29 Mei voormiddags 9" gedurende telkens een uur. Dikte der gevallen laag niet op te geven. Uitbreiding over het onderdistriet Doekoen, district Moentilan, afdeeling Magelang. Onder d°. 21 Juni 1909. Aschregen op 20 Juni van 4 tot 7" voormiddags. Dikte der gevallen laag niet op te geven. Uitbreiding over de onderdistrieten Doekoen en Moen- tilan, district Moentilan, afdeeling Magelang. ° 2°. e ° > 47 III. Bromo. Volgens bericht van den controleur van Tengger, 4°. 26 Jan. 1909, werd gedurende -- 3 dagen, aanvangende 12 Januari namiddags 4", een aschregen waargenomen, zich uitbreidende over de dessa’s Podokop, Proewono en Tosari. De dikte der gevallen aschlaag was 2 m.m. IV. Lobetobi. A De heer A. I. VAN AERNSBERGEN, pastoor te Larantoeka, deelde het volgende mede:. „Het is mij opgevallen, dat er bijna constant gelijktijdig- heid bestaat tusschen verhoogde werking van den dubbel- vulkaan Lobetobi (O.-Kust Flores) eenerzijds en de aardbe- vingen en vulkanische uitbarstingen over de geheele wereld anderzijds, althans dit jaar. Vooral opvallend is de overeenkomst van datum met de aardschokken enz. in Italië. Meestal was daags te voren een verhoogde werking van den Lobetobi waargenomen. Deze viel des te meer ор, wijl sedert ruim een jaar de gewone toestand van den Lobetobi rustiger is dan vóór dezen: was er vroeger steeds eenige rook te zien, nu meestal niet. Ik geef hieronder mijne aanteekeningen. Ze kunnen in zoover niet op volledigheid aanspraak maken, dat de top van den vulkaan dikwijls in wolken gehuld en dus onzicht- baar is; ook dat ik dikwijls afwezig ben geweest. Den duur mijner afwezigheid geef ik ter plaatse aan: 8 Januari zware rook, aschregen. 7 = 's middags 41/, uur, zware zwarte rook (naar schatting kolom van 2000 M. hoogte), gevolgd door verscheidene kleinere rook- wolken. ео, steeds vrij zware rook, wit. 20 D middelzware rook, wit, afnemend tot 24 ” gewone toestand. 21 ” zwaarder rook. 31 Ge zware rook. вах 4— 5 Februari gerommel. 4— 5 April 95—10, 15—16 % 22—24 : 27 ” 29—30 ” 4—5 Mei 12 ” 24 ” 11 Juni 15—16 (А 23 ” 1-10 Juli 9--10 5 12 ” 20 ” 23 Augustus 25 3 _ September 1— 2 October ” 26 Aug.—2 Sept. ” 's nachts gerommel en rook. 's avonds 94” tusschen 10!/,—10!/, uur zware wolk bruine rook; te 10%, uur aardbeving; aschregen tot Zaterdag 10%" "a middags. zware rook, ’s nachts gerommel. zware rook. zware rook. zware rook. vrij zware rook. rook. zware rook. rook. lichte rook. middelzware rook. afwezig. Naar men zegt 29 Aug.—1 Sept. voortdurend rook; om den Lobetobi voort- durend aardschokken. rook. 29—31 October lichte rook. 6 November lichte rook. 9 d lichte rook. Ook de Bolin op Adonare is in werking, wat bij menschenheugenis niet is gebeurd. 15—16 5 roo 17—18 „ rook. ТӨ ~ E lichte rook 22 й lichte rook 25 i lichte rook 26 v lichte rook 3 December lichte rook. 4 S lichte rook. 18 5 zware rook, die allengs 19 Dec. de ge- wone witte kleur weer aanneemt. zware witte rookzuil, in zwaarte afnemend tot 30 Januari 1910. Aardbevingen. . V. De civiel gezaghebber van de berglandschappen in de afdeeling Midden-Celebes bericht omtrent de aardbevingen, van 18 Maart tot 17 Juni in het Koelawische waargenomen, het volgende: Bij de eerste drie schokken op den 184" Maart (de hevigste van de tot nu toe waargenomene) vielen alle huizen van de kampongs in het zuidelijk deel van de Koelawivlakte om of stortten in; zelfs de lobo (geestenhuis) van Bolapapoe, die met de aardbeving van 1907 was blijven staan, viel geheel in elkaar. Op de sawah’s was dit ook het geval met de padischuren; alleen de pasanggrahan van Lemo, hoewel een voorwaartschen sprong gemaakt hebbende van 11/; M., was met schuine stijlen blijven staan. De grond van af de kampong Namo over de vlakte van Lempé en de kampong Boladanggo tot aan de kampong Pawatoea, 4.1. over eene lengte van + 5 K.M. is gescheurd. Bij Lempé !/ Meter gezakt. — “O — Jonge klappers vielen van de boomen, bladeren werden afgeschud, een ieder die stond, viel tegen den grond. Het pad van Sakedi naar Koelawi van af het riviertje de Mami-Bosé tot aan de Sidaoenta is nagenoeg onbegaanbaar geworden. Het gebergte links en rechts van dit ravijn is op vele plaatsen afgeschoven, de boomen op de helling van het gebergte omgevallen. Op den weg naar Lindoe werd onder eene aardschuiving een ladanghuis bedolven; 2 vrouwen en 2 meisjes kwamen hierbij om. Ор den 1%е Mei waren de schokken nogmaals zoo erg, dat de reeds opgezette huizen van Soengkoe weer tegen den grond vielen. Van deze zware beving werd te Lemo nage- noeg niets gevoeld. Ofschoon de bevolking van Koelawi eerst het plan had opgevat, de vlakte te verlaten, is zij nu van idee veranderd en heeft besloten te blijven. Zij verkeert nog steeds in zenuwachtigen toestand. VI. Omtrent de aardbeving van 3—4 Juni іп Midden- Sumatra, waardoor vooral Korintji werd geteisterd, kwamen in de Java-Bode een reeks berichten voor, waarvan de voor- naamste hieronder volgen. Java-Bode van 7 Juni 1909. Aardbeving in Djambi. Gewestelijk bestuur Djambi seinde gisteren: controleur Korintji seint: nacht van den 3% op den 4°“ dezer om half twee werden hevige aardschokken waargenomen, gepaard met vloedgolf doesoens Tandjoeng, Paoeh, Moetih. Tengevolge der instorting dertigtal huizen afgebrand. Heden morgen bericht ontvangen vele huizen, vooral in noordelijk Mendapos, ingestort, waarbij menschenlevers te betreuren; bevolking gedeeltelijk gevlucht, telegraaf grootendeels beschadigd, thans gedeeltelijk hersteld. Aardschokken houden aan; veel mate- rieele schade ook op hoofdplaats. Ik vertrok heden naar Soengei Penos om geteisterde doesoens te bezoeken. шы DE nuca De aardbeving in Singapore. De redactie van de Strait Times ontving van een inwoner van Singapore heel vroeg in den morgen van 4 Juni het bericht, dat gedurende den nacht een hevige aardschok was waargenomen. ‘Men hechtte aanvankelijk maar weinig ge- loof aan de mededeeling, doch stelde toch een onderzoek in, met het gevolg, dat het blad nadere bijzonderheden vernam, die wij hier laten volgen. Tegen kwart vóór twee ongeveer, terwijl de maan helder scheen en geheel Singapore in rust lag, werden vele inwo- ners uit hun slaap opgeschrikt door een geheimzinnig ge- rommel en eén geschud, doch de meesten waren te zeer door slaap overmand om aan aardbeving te denken. Doch in enkele, op zich zelf staande gevallen was het verschijnsel zoo duidelijk waar te nemen, dat er geen twijfel overbleef. Het was een angstige, onaangename gewaarwording. Men ontwaakte door het rammelen van deuren en vensters en het kraken van meubels, terwijl in enkele plaatsen de bedden op hoogst-onaangename wijze bewogen. Het blijkt, dat twee opeenvolgende schokken zijn gevoeld over een groote uitge- strektheid en ofschoon een aantal personen niet ontwaakten, werden toch velen opgeschrikt uit hun rust. Tot heden heeft men geen bericht ontvangen van noemens- waardige schade, doch het verschijnsel heeft in sommige gedeelten grooten schrik verspreid; de verontruste gemoederen kwamen evenwel spoedig tot kalmte. De schok werd langs de kust, in de richting van Tanjong Katong, het hevigst gevoeld. In een huis op de Tanjong Khu-landtong werd de bewoner om circa kwart vóór twee gewekt door het rammelen van deuren en ramen. Hij stond op om te onderzoeken wat de Oorzaak was van dat ongewone verschijnsel, doch moest zich aan het dichtstbij zijnde meubel vast houden om niet te vallen, daar het geheele huis op zijn grondvesten schudde en de vloer in golfachtige beweging was. Onder de in de nabijheid wonende inlanders heerschte een ware paniek. Zij uu a us ‚ renden uit hunne huizen en waren niet te bewegen weer daarin terug te keeren, zelfs lang nadat men geen schokken meer voelde. Een andere inwoner lag wakker, toen hij plotseling zijn bed voelde bewegen. Hij sprong op en zag zijn bed gedu- rende twee of drie seconden schudden; daarop werd alles stil. Verschillende voorwerpen in de kamer stonden niet meer op hun plaats. Een dame, die in Hôtel Europe logeerde en even vóór twee uur op het balkon voor hare kamer stond, vertelde, dat zij een gerommel hoorde alsof een zwaar voertuig voorbij rolde en op hetzelfde oogenblik zag zij duidelijk den muur bewegen. Singapore bezit geen seismograaf, wel is enkele jaren geleden zoo’n instrument gratis aan de regeering aangeboden, doeh men zag tegen de kosten van onderhoud op en het aanbod werd geweigerd. Wel 13 waar is Singapore gelegen buiten de grens van het gebied, waar aardbevingen veelvuldig voor- komen, doch het bezit van een seismograaf zou geen noode- looze weelde zijn. Reeds eenige weken geleden heeft men in Singapore tegen zonsondergang een eigenaardig luchtverschijnsel waargenomen, dat men thans in verband brengt met de aardbeving. Op de schepen in de haven schijnen de schokken niet te zijn waargenomen en de zeelieden, die 's morgens na de aardbe- ving aan wal kwamen, vernamen de tijding met verbazing. Java-Bode van 8 Juni. De aardbeving in Djambi. Gisterenmiddag, te laat om het nog van eenig commentaar te voorzien, ontvingen wij het regeeringstelegram betreffende de aardbeving in Djambi. In hetzelfde nummer vestigden wij de aandacht op de mijnbouwrapporten van Redjang Lebong en van Ketahoen, waarin geruststellende verklaringen omtrent de uitwerking der in den nacht van 3 op 4 dezer gevoelde aardschokken waren nedergelegd. Maar waar de mijnbouw- uod es districten van Palembang zijn gespaard, daar zijn deelen van Djambi vrij ernstig getroffen en volgens het bericht van den · Resident is op enkele plaatsen ernstige schade aangericht, terwijl ook menschenlevens te betreuren zijn. Een vloedgolf heeft zich vertoond, maar welke de schade is door deze aangericht, valt uit het telegram niet op te maken. De aardkorst scheen bij het afzenden van het telegram, di. eergisteren, іп Djambi nog niet geheel tot rust te zijn gekomen en werden o.a. ter hoofdplaats nog steeds aard- schokken gevoeld. Java-Bode van 9 Juni. De aardbeving in Korintji. Langzamerhand wordt het duidelijk, dat de aardbeving of liever aardbevingen (want er hebben zich herhaaldelijk schokken doen gevoelen), die omstreeks 3—4 Juni op Sumatra zijn voorgekomen en tot in Singapore krachtig merkbaar zijn geweest, het centrale deel van het eiland tot middenpunt hebben gehad. Vooralsnog kan worden aangenomen — wellicht zijn nog andere jobstijdingen omtrent minder gemakkelijk bereikbare deelen van het binnenland onderweg — dat Korintji het zwaarst geteisterd is. Belangrijke schade mget hier geleden zijn; het landschap. is bloeiend en er bevinden zich daar vele groote en goede huizen en andere gebouwen. De moskeeën, maar vooral de rijstschuren, moeten er bijzonder hecht en fraai zijn gebouwd. De wijze van afwerking der rijstschuren dwingt zelfs bewon- ` dering af. Vermoedelijk zijn vele dezer gebouwen door de aardbeving beschadigd of naar den grond geworpen. De vallei van Korintji heeft ongeveer den vorm van een gelijkbeenigen driehoek, met zeer lange beenen. Ten Noord- westen ligt de Piek van Korintji, verder Z. O.-waarts de Soembing, beide werkzame vulkanen. Laatstgenoemde berg ede moet in den laatsten tijd aanhoudend hebben gerookt — of dit in verband is te brengen met de aardbeving, zouden wij natuurlijk niet weten te zeggen. In ieder geval kan men begrijpen, dat met zulk een gesteldheid, het voorkomen van verschijnselen van vulcanischen aard in Korintji niemand behoeft te verrassen. Toch schijnen, althans in de laatste jaren, geen aardbevingen van beteekenis in Korintji te zijn voorgekomen. Op sommige plaatsen van Sumatra’s Westkust schijnen ook vrij hevige schokken te zijn gevoeld. Zoo ter hoofdplaats Padang. De Swmatra Bode althans schrijft (in tegenspraak hier met onzen briefschrijver uit Padang, die van een paar onbeteekenende schokken spreekt): „In den afgeloopen nacht werden hier ter plaatse drie malen aardbevingen gevoeld. De eerste had plaats te 1 uur 14 min. na middernacht, duurde geruimen tijd en had tot richting Oost-West. Verscheidene personen namen even te voren een sterk gerommel waar. De tweede schok was veel minder hevig en had plaats tegen 2 ure, terwijl de derde weer wat heviger was en waar- genomen werd te 3 ure 20 v. m. De laatste had de richting N. Z. Velen beweren, dat omstreeks 5 ure in den morgen nogmaals een schok is waargenomen. m een idee te geven van de kracht der schokken, zij hier vermeld, dat de seismograaf den eerste slechts gedeel- telijk kon registreeren, en zoowel bij den eerste als bij den laatste slingeruurwerken bleven stilstaan, terwijl alle lampen in hevige slingering geraakten. Naar wij vernemen, zijn van verscheiden steenen gebouwen muren gescheurd en uit den vertikalen stand geraakt, terwijl pilaren middendoor braken, zonder evenwel om te vallen. Ongelukken hebben dan ook niet plaats gehad. En uit Solok wordt o.a. aan hetzelfde blad geschreven. De tijdsopgaven verschillen echter. Zoo moet de eerste schok daar gevoeld zijn te 1 u. 26 m., die sommigen in gevaar schijnt te hebben gebracht uit hun bed geworpen te worden. Oo werd daar een onderaardsch gebrom waargenomen, veel в overeenkomst hebbende met het loeien van een hevigen storm. De duur van de bevingen wordt opgegeven op 31 seconden en werd besloten met een heviger schok, die wandversie- ringen enz. ор den vloer deed neerploffen. Men meent daar verticale schokken te hebben waargenomen, terwijl ze in Padang duidelijk horizontaal waren en ook in richting — wat de eerste serie betreft — verschilden (hier Oost-West, te Solok Noord-Zuid). „De huizen kraakten van belang” — zoo schrijft men. „Het was een ware paniek; overal zag men menschen uit hun huizen vluchten, zoowel Europeanen als Inlanders.” Daarna kwamen nog een schok om half 3 en een tegen 4 uur. Te Koebang nan Doewa en te Moeara Laboeh werden de schokken met dezelfde hevigheid gevoeld, terwijl te Koebang nan Doewa zelfs de grond gescheurd zou zijn. Den volgenden dag werden omstreeks 11, 12 en 2 ure nog lichte schokken waargenomen. Van verhoogde werking van de Merapi op Talang was niets te bemerken. Ook op zee is-— volgens berichten van inlandsche zee- vaarders — in de laatste dagen groote beweging in het water waargenomen. Wat aangaat de bewering, dat de golvingen der aardkorst veroorzaakt zouden worden door den Goenoeng Koerintji, het is, voegt de бит. Bode hieraan toe, onzen lezers bekend, dat niet alle aardbevingen van vulkanischen oorsprong zijn en dat zij het gevolg kunnen zijn van een plaatselijke samen- trekking der aardkorst dan wel van instortingen, zoodat de directe aanwijzing van een schuldigen vulkaan op zeer zwakke gronden moet berusten. Java-Bode van 12 Juni. — Het bekende graf (kiramat) op den Goenoeng Padang heeft zwaar geleden van de aardbeving in den nacht van 3 op 4 dezer. De zuidelijke muur er van is voor een groot cA -< deel omgevallen; de steenen en het metselwerk liggen over de helling verspreid. Het zal wel eenig geld kosten, om die ommuring weer in orde te krijgen. Volgens bericht van den Controleur van Korintji werden te Sandaran Agoeng de volgende vulkanische verschijnselen waargenomen. 23 Augustus 1909 llu OP, 3$ », 13.30%. 23 is sede 0e 1 September,, 13" 0m 1 » 52168109, 2 ” ” 49.09 ү: » p 210307 dou » 11а 30% 10 » oo det. ae no „ l7u30m 14 5 so 196 On 14 з s 2230m 17 ” ” 2u 0™ 26 ” » [NM 9 October ,, gu pm о, » ба50ш Lichte vertikale schok. id. . Vrij zware schok. . Vrij zware horizontale schok. id. ; id. . Lichte horizontale schok. . Vrij zware schok. id . 9 harde knallen uit richting Piek van Korintji. . Lichte horizontale schok. . Vrij zware schok. . Lichte schok. : . Hevige horizontale schok. . Doffe knaluitrichting Soembing. . Lichte horizontale schok. en Volgens ontvangen bericht werden іп 1909 geen verschijnselen van verhoogde vulkanische werking waargenomen in de volgende distrikten. Loeboek Sekaping. Tanah Datar. Soeliki. ÄFDEELING GOUVERNEMENT OF OF EILAND. ONDERAFDEELING. RESIDENTIE. Anjer Kidoel. Bantam. Java. Bantarkalong. Preanger Regentschappen. e Radjagaloeh. Cheribon. » Doro. Pekalongan. " Karimondjawa. Semarang. Karimondjawa. Blora. Rembang. Java. Bodjonegoro. = ” Pati. ” ^" Padangan. 5 ” Sembilangan. Soerabaja. ” Bawean. гі Bawean. Sapoedi. Madoera. Sapoedi. Pasoeroean. Pasoeroean. ava. Malang. 2 ” Lawang. E » Gading. 2: » Kraksaän. 5 T Kepandjen. = „ Probolinggo. 5 " Besoeki. Besoeki. T Wonosari. Djokjakarta. » Koelon Progo. a Ж Madioen. Madioen T Prambon. Kediri. „ Djamboe. njoem „ Danaudistrieten en Matoer. Sumatra. AFDEELING OF ONDERAFDEELING. GOUVERNEMENT OF RESIDENTIE. ELAND. Padang Pandjang. Bengkalis. Djambi. Sarolangoen. Soengailiat. Merawang. Djeboes. Pangkalpinang. Koba: Toboali. Soengai Selan. Ngabang. Soengai Kakap. Mampawa. Moearatewe. Amoentai. Beneden Dajak. Tandjoeng Redep. Long-Iram. Poeroektjahoe. Pengaron. Makasser. Oosterdistricten. Pangkadjene. Wadjo. Ambon. Saparoea. Padangsche Bovenlanden. Oostkust Sumatra. Jambi. ” Banka. ” Westerafd. Borneo. ” ” Z. О. Borneo. ” Celebes. ” e ” ” Amboina еп Onderh. ” Sumatra. ” Jelebes. ” ” ” Amboina. 2. Баратова о ды дө cus Volgens ontvangen bericht werden in 1909 geen aardbevingen waargenomen in de volgende distrikten. ÄFDEELING GOUVERNEMENT OF OF Eran. ONDERAFDEELING. RESIDENTIE. Anjer Kidoel. Bantam. Java. Tangerang. Batavia. » Bantarkalong. Preanger Regentschappen. j Radjagaloeh. Cheribon. p Doro. Pekalongan. » Karimondjawa. Semarang. Karimondjawa. Bodjonegoro. Rembang. Java. Blora. T: „ Padangan. 5 D Sembilangan. Soerabaja. " Sidajoe. 5 » Bawean. n Bawean Pamekasan. Madoera. Madoera Sapoedi. » Sapoedi Pasoeroean. Pasoeroean. Java. Lawang ў T Pati. е, $$ Kraksaän » T Gading e „ Malang " - Loemadjang М » Probolinggo. E T Djokjakarta. Djokjakarta. D Wonosari. 2 ” Madioen. Madioen. 2 Toeloengagoeng. ediri. ” rambon. s " Danaudistricten en Matoer. Padangsche Bovenl. Sumatra. ” Tanah Datar. LXX ” — KE s AFDEELING OF ONDERAFDEELING. GOUVERNEMENT OF RESIDENTIE. EILAND. Sidjoendjoeng. Bangkinang. Sarolangoen. Soengailiat. Koba. Toboali. Merawang. Pangkalpinang. Blinjoe. Soengai Selan. Soengai Kakap. antan. Koeala Kapoeas. asir. Long-Iram. Koeala Koeroen. Bonerate. Oosterdistricten. Watampone. Padangsche Bovenlanden. ” Djambi. Banka. ” W. Borneo. Z. O. Borneo. ” Celebes en Onderh. Sumatra. AARDBEVINGSBERICHTEN. De data der seismografische opteekening werden ontleend aan die van den WrkcnEgRT seismograaf, welke maandelijks door het Kon. Magn. en Meteor. Observatorium worden gepubliceerd. ; co b9 in EY: BETT EEE Аға T ** Midden Java Tijd. A B 4 Teils Residentie of та Seismo- _ Beriehtgever. | Waarnemings- Pe Gonvernement | 8| „Mr. | van Be х CHEM plaats. Breedte. Sari E Locale tavia. Batavia. | : s| tijd. Av rw. en Eiland. |A М. T. Minuten Batavia. Januari 1909. к А.К. Bosscha.| Malabar (Ban-| 7.2 Z.| 107.6 | Preanger, Java. | 2 |11u45m**| (— 12) 11" 33m 518, S isnt goeroe. Mangoenredja. 1.3 2.| 108.1 | Preanger ane „| 2|23»30m**| ` 33" 31m 49% Тау Resident. Djamboe. 7.5 7.| 109.1 ааба, Java) 2|naehtvan| — 9 ». 9en op gen Ass -Wedon Tjilatjap. 11:21: 109. га 9 | 23u 30m s; ñ A.R RER Malabar. 7.9 Z.| 107.6 | Preanger, Java. | 2 |23U43m**| (— 12) e а Resident. Tjiandjoer. 6.8 Z.| 107.2 | Preanger Кес“, 2 23u40m**| ,, e | Kontroleur. Manondjaja. 1.4 Z.| 108.3 | Preanger, Java. 2 $ » » | _ Wedono. Pandjaloe. 1.2 2. M Cheribon, Java.| 3 | Ou Qm**| ,, 9. L. 032535. 0. Bletterman. | Tjikembang. 6.9 2.| 107.0 | Preanger Regts., | 3| 1130 | — 1 : 5 Java. _Wedono Randjah. 7.9 7.! 108.5 | Cheribon, Java. | 4 | Ou 15m**| (— 12) po: у. Vuuren. | Tjiharoes. 7.4 2.| 107.9 | Preanger, Java. | 4 | 16а 20m | — 5 18" 50m К.А. В. Bosscha.| Malabar. 1.9 7.| 107.6 4 | 19u 2m**| (— 12) : Civ. gn Padang Tidji. | 5.4 N 95.9 | Atjeh, Sumatra. | 9 | 10u 40m + 43 Kontrol eur Ajer Bangis. 0.2 N 99.4 | Padangsche 9 | 17% 45m | +29 4 она ОМ 93% 0m 5 E Sumatra, ` Wedono. Goenoeng Ken-| 6.6 Z.| 106.1 | Bantam, Java. |10 | 9" Qm** (— 12)| 9u 55" 1% F tja 4 Ass.-resident. | Pandeglang 6.3 2. PR S 10 | 9455”) ,, » |] SE й Leuwidamar 6.5 2. | 106.2 » 10 | 109 Um ,, » 2% Kontroleur. Malimpin 6.8 7.| 106.0 2 10 | 109 (ëm | + 3 » `9 (Tjilangkahan) 3 Kontroleur | Panggarangan. | 6.9 Z.| 106.2 z 10| 930m | + 2 » й Lebak-Kidoel. E W. Reuschen- Tjipetir. 7.0 Z.| 106.6 | Preanger Regts., |10 | 22 uur | + 1 1 bach. ava. ^ ontroleur. Praja. 8.7 Z.| 116.3 | Bali en Lombok,|11 | 152 30m | — 88 Lombok. и ұла ығы, алан һа Sua k kis йік zu 59: S Horizontaal. ? 1 lichte schok. © D E із E т Bijkomende verschijnselen Richting. en en aard der beweging. ki = opmerkingen. 2 nee Lichis ade E 60 ? Drie schokken. | 30 NWD To uva. eru E ол, 4 Z—N. 2 zachte schokken БЕ. ede en ene ee Vele hevige en langdurige sehok- Ош 23" 58m gevolgd door een lichte en. 2 W—O. 2 lichte schokken. Hanglampen slingerden. 5 2 5 vrij hevige schokken. Omstreeks middernacht gevolgd door drie эзет schokken, duur 2 sec., richting rtikaal. 4 Å 2 matige schokken Pe Een paar zware aardschokken. m 24 t/m 28 Jan. beurtelings licht zwaar gerommel gehoor rd in Баба W Z W. 60 0—W. Zwak. АУЫ ТАТ ЕРТЕН СЕН ане y Hevig. x Minder hevig. 3 BRo.oh4 i Е Lichte schok. - ^ 2 W-—O0. > » 2% ы тай Onbekend: Тин... Voorafgegaan door gerommel. = |. vanenkele x . Seconden. Sc | ZW—NO. [Drie lichte schokken Ook te Malimping en te Tjihara w ei nomen. E 2 Honenall elo ысы Ee x ч OZW: 5 lichte schokken Om llu 30m nog een schok waargenomen. р LT PS БІ 3 Een lichte schok > 1 ud — А в Ss Tengt Residentie of Төзе Seismo- Berichtgever. | Waarnemings- L anb Го ен | Ë Uur. | van Ba се 2 plaats. Breedte. van = Locale tavia. Batavia 4 tijd. Aanvang Grw. en Eiland. =- LE Minuten Batavia. Januari 1909 (vervolg). Kontroleur. Ajer Bangis. 0.9 N.| 99.4 | Padangsche 12| 14 uur | + 29 | Bovenlanden, | e Sumatra. š Wa, Civ. gezag-| Paloe. 0.9 Z.| 119.9 | Menado, Celebes|12 | 21" 30m | — 53 | 21" 33m 46%. hebber. Posthouder. Kolaka 4.1 Z.| 121.6 | Celebes еп Оп- |12 | 224 30m | — 59 ы i (Loewoe). derh., Celebes. Лу. gezaghebber| Taliwang. 8.7 Z.| 116,8 | Gouv. Celebes |13 | 234 25m | — 40 ; en Onderh., Sumbawa. Kontroleur. Selong. б 116.6 | Residentie Bali 113 | 25% 55m | — 39 еп Lombok, | Lombok. 4 Praja. > 116.3 | Bali еп Lombok, 13 | 23u 45m | — 38 | Lombok. 5 Sumbawa. 8.5 Z.| 117.4 | Сопу. Celebes |13 | 28" 40m | — 43 i en derh., | Sumbawa. E Talaudeilanden.| 3.9 N.| 126.7 | Menado, Talaud 16| 1 uur | — 80 15.L 3 eilanden 23" 45m 31°, Manganitoe. 3.5 N.| 125.4 | Menado, ей. |16 » — Ц | Groot Sangi. l Talaudeilanden.| 3.9 N.| 126.7 | Menado, Talaud 16 | 22 uur | — 80 3 eilanden. : Banda-Neira. 4.5 Z.) 129.9 | Residentie Am- |17 | 21" 35m | — 93 3 on, eiland Neira | Baroes. 9.0 N 98.4 | Tapanoeli, 0 |--15%15ю + 33 y umatra, E Malabar. 1.2 Z. | 107.6 | Preanger Regis, |20 | 162 27m | — 3 | 10" 15m 35. ava. 18u 54" Я Pandjaloe. » 108.3 | Cheribon, Java.|20| 16 uur | — 6 » 1 Paleleh. 1.1 N.| 122.0 | Menado, Celebes22| 17 uur | — 61 Dessa Proewono| 7.8 Z. 112.9 | Pasoeroean, Javal23|- 2 uur | — 25 | distr. Tengger. | andj -= 42323 N.i 1175 |Z. . Afd. 26) 7"15m | — 43 | redeb (Beraoe). Вотпео, Borneo. | Lichte trillingen gevolgd door. hok. een zwaren зспо жә m S € D E 3 Bijkomende verschijnselen : Duur. pst Intensiteit ае 1 Richting. en И еп aard der beweging. : Р ЕСИ opmerkingen. 2 p | | Kaes Onbekend stek sa а, жылама ыы Voorafgegaan door gerommel. E seconden. 2% 300 У— О. 3 schokken. x + l KE Een sterke schok. nn in de apotheek werden omvergeworpen 3 30 à 40 © Een vrij hevige schok. Zacht жен = + 10 | NO-ZW. |3 schokken W—O, 1 sterke. г. А 3 N—4. l vrij sterke schok. = 2 | Waarschijnlijk |1 krachtige schok. Schudden van houten gebouwen S N—4. Staat vermoedelijk іп verband met de Tambora. ^3 5 Ongeveer | Lichte horizontale schokken. 5 W—O. | + 45 N—Z. Vrij hevig. £ 3 W—O. Een liehte horizontale schok. + 2 | Vermoedeljk |Een lichte schok. El/2 min Vermoedelijk а cra (o EE Z—N. Essi eui 2 aardbevingen van tamelijke sterkte. 4 0—W. l lichte schok. 3 Vertikanl, арды а ыы 42). 4 3 N—4. Betrekkelijk zwak. + 30 А в ecke Residentie of Laurie Seismo- Beriehtgever. | Waarnemings- Pos И ls UT. | van Ba- te ; plaats. Breedte. van E Locale tavia. Batavia en Eiland д tijd de e : Minuten Batavia. : Januari 1909 (vervolg). ontroleur. | Tandjoengselor.| 2.8 N.| 117.3 |Z. en О. Afd.|26 | 182 40m | — 42 | 18" 18m 28s, % Вогпео, Вогпео. . В. Harting. | Poeloe Breue. | 5.6 N.| 95.3 | Atjeh en Опа.,27 | 17" 10m | + 46 Fr Poeloe Breue. .ontroleur. Takalar. 5.5 7.| 119.4 | Gouv. Celebesen|27, | 20 uur | — 51| 19" 3m 2, Опа., Celebes. ss.-Resident. | Bonthain. 5.6 Z.| 119.9 | Celebes en Ond.,|27 = — 53 ii Celebes iv. gezaghebber| Pangkadjene. 4.9 2.| 119.5 A 97119" 30m | — 51 » В leur. Boeloecomba. 5.6 Z.| 120.0 | Celebes. 27 » 53 » Ass.- Resident. Магоз. 5.0 Z.| 119.5 | Noorder Distric- 27 |+ 19"309 — 51 » г. еп Ond., Celebes. u Kadjang. 5.4 Z.| 120.4 | Afd.Oosterdistr. 27 | 20 uur | — 55 " . Kontroleur. v/h Gouv. Celebes en Ond., ^ 'elebes. ontroleur van | Tandjoeng- 9.9 №. | 117.5 |7. en О. Afd.,|27 | 22» 10m | — 43 _ Beraoe Redeb Borneo. apitein-Civiel Djongaja. 5.9 7.| 119.4 | Сопу. Celebesen|28 | 20 uur | — 51 gezaghebber. Ond., Celebes. Сіз. gezaghebber| Taliwang. 8.7 Z.| 116.8 | Gouv. Celebes |28 | 20% 30m | — 40 en re E Soem ; А. В. Bosscha.| Malabar. 1.9 2.| 107.6 | Preanger Жады. 31 | gu 30=** (— 12)| 9% 19m148. Vedono van Pendjaloe. 5 108.3 | Cheribon, Jawa; 31 i — 6 » Pendjaloe E Februari 1909. Jiv. gezaghebber| Pangkadjene. 4.9 Z.| 119.5 | Celebes enOnd.,| 1 | 19° 30m | — 51 | E eleb F. van Loon.| Kota-Agoeng. 5.5 2 2| 1*40- | + 9 104.6 Laurpogaclie Dist an ** Midden Java Tijd. dk BEER SES адан. de SEET Le ДР CR == Ba == © р Е SE Bijkomende verschijnselen Duur. gaats Intensiteit Richting. en en aard der beweging. равна ее Seconden. 6 Onbekend. |5 sterke schokken. 2 ZO= NW. EE ы ыы. Onderaardsch gerommel, waarnemer bevond | | п фотеп. de Меп раат е. 2 schokken, waarvan de eerste vrij sterk, en de tweede zwak. 25 N—Z Een schok. Kalkdeelen vielen van den muur. 2 Z—N. Een heel lichte schok. 2 E Een lichte schok. van О. naar Z. Leer kort ? Een zeer korte en lichte schok. Heel kort ? Zwak. E 10 N—Z Eenige lichte trillingen. E L 2 ? Een zeer zwakke schok. Lichte trilling schrijftafel en ook de kap | eener lam zen Ook te Makasser waargenomen. + l5 N—4 Een korte zwakke schudding. {Als van ver verwijderden donder. Kort. ? 1 lichte schok. E 60 ZW—NO 1 schok, tamelijk. x 2 Z—N. Een heel lichte schok. v 180 0—W. 2 vrij hevige schokken. Er ке ч А Б ae Residentie of | ч Seismo- i . Beriehtgever. | Waarnemings- oost Gouvernement | 8 ur. |vanB te | E plaa Breedte, Б | Locale tavia. =| | Batavia. TM 3 = tijd Aanvang - Grw en Eiland. А ST Minuten Batavia. — ў Februari 1908 (vervolg). Ass.-Resident. Djocja. 7.8 Z.| 110.4 | Djocjacarta,Java| 2| 15 uur | — 15 | E ; : 1 ў а Kontroleur van | Donggala, land-| 0.7 Z.| 119.7 | Menado, Celebes| 2 | 23u 10m | — 52 | 22u 23m 215, _ Donggala. schap Banawa. 23u 20m 1 9| 3"23m Civ. gezaghebber| Posso, Afd. 1.4 Z.| 120.8 » 2|99u85m | — 56 3 3 Midden-Celebes E 5 Paloe. 0.9 221 119.9 » 2 | 999 40m | — 53 з Kontroleur van | Donggala. 0.721 119.7 » 3 -- -- 52 à а : 1 F ident. Telok-Betong. | 5.5 Z.| 105.3 | Lampongsche | 3| 2020m | + 6| 2u 85595. * Distr., Sumatra. Kontroleur. Menggala. 4.5 Z. " is 3| In 40m s: 50 5 Palembang. 3.0 Z.| 104.8 | Palembang, 3 |14u30m#*| (— 12) | 13% 59m 178. umatra. E Donggala. 0.7 Z. | 119.7 | Menado, Celebes| 4 — — 52 1 Donggala, land- » » » 5 err mI 1 schap Banawa. E Donggala, » > » 6 Tae » E » 33 DI 7 Sa? 5 Tjiharoes bij 7.4 Z.| 107.8 | Preanger Reg#s.,| 8| 9"53m | — m Tjikadjang. Java. Donggala. 0.7 Z.| 119.7 | Menado, Celebes| 8 — — 52 > э > 9 29 » ** Midden Java Tijd | ud RE e 2 » Evenwijdig Moesi rivier, daarna haaks daarop. EEE EHE "46 9 особое о ооо Ж аара өө Ce 9:9* Ө DE me er өф $I. Š * 9.9 € 9749 4... 2 schokken, vrij hevig. 3 d vrij hevige schok- ken en 4 sec. duur. se 9 o9 9 9 » 9 see 9 $9 5 £9 ££ 1 9 t n o9? S 9 9 ese eee. eee... ооо sees eee. э ө ө э ө э э э э х © D E а Bijkomende verschijnselen Nee Intensiteit Richting. en en aard der beweging. ; opmerkingen. een De schokken waren kort op|Gepaard met een onderaardsch gerommel. ` elkaar en m па een | Volgens veler waarneming waren de schok- kort oogenblik uit een кене | ken van Noord naar Zuid en daarna overmand richting te wor-| van Zuid naar Noord. den herhaald. Eigen waarne- ming van О. > W. en v W. г Oos NW—20. p Ы Be tijdstip een stees zwaar gerommel. sterke schok. Een huis te Donggala is scheef gaan s taan. à De Gieres ook van de volgende data hadden overdag en 's nachts ‘plaats met + 2 uur tusschenruimte. Zij waren ook en E aangezien en ` Toli-Toli ‘enkele schok is gevoeld. Te Wani en a Tawaili zeer zwa ZO—NW. Aantal onbekend. W—O 4 vrij hevige schokken. Z—N. 2 horizontale schokken. = 60 — A E ; Lengte Residentie of Lengte _ Berichtgever. | Waarnemings- oost Gouvernement | S Zë ие | plaats. Breedte.| yan E| Locale | tavia Batavia. Ein ТД 84 AM TE Grw T: : Minuten pos a Februari 1909 (vervolg). Kontroleur van | Donggala. 0.7 Z.| 119.7 | Menado, Celebes|10 — — 52 onggala. » » 33 „э » 11 zur 2 F Posthouder van | Hoofdplaats 5.7 Z.| 133.0 | Amboina, Groot]l | 5u20m | —105 | 3"52"| Groot Kei. Elat í Kei. à Zendeling- Windesi. 2.4 2.| 134.3 Ternate, id 11|11"57- | —110 raar.. Kontroleur van | Donggala. 0.7 2.| 119.7 M aao, Celebes 12 — — 52 onggala. Kontroleur van | Ond. Afdeeling | 3.9 №. | 126.7 = 15 | 1u30m | — 80 Liroeng. ое ей. Азз. Resident. .| Taroena. 3.7 N.| 125.5 am Caen 15| 5u30m | — 75 Gro angi. E Kontroleur van | Ond. Afdeeling | 3.9 N.| 126 Menado, Celebes 15 | 179 30m | — 80 | 16" 42m 4 Liroeng. Talaud eil. ] „э EE) 39 > > 16 18u Om 39 Zendeling- | Windesi. 2.4 Z.| 134.3 | Ternate, Noord |17 | 12212» | —110 eeraar uinea Т. A. van Balen. Kontroleur van | Donggala. 0.7 Z.| 119.7 | Menado, Celebes|l8 | 10% 53m | — 52 onggala. 112977 Kontroleur van | Sangoehanjoe, 7.1 Z.| 109.9 | Pekalongan,Java|19 | 20% 45" | — 13 E : Distr. Bawang Kontroleur van | Baroes. 2.0 N.| 98.4 | Tapanoeli, 23| 1111 | + 33 ^. . Baroes. Sumatra Kontroleur van|Sisir, District | 7.9 Z.| 112.5 | Pasoeroean, Java|25 | 19u 40m | — 23 E Batoe. Penangoengan. © p E Bijk d hijnsel Duur. "eem Intensiteit а ме Richting. en en aard der beweging. š: M opmerkingen. MEX Onbekend: |... ce gende okken resp. en + 2 onden Z—N. Vrij sterk. 4 NO—ZW Vele lichte vertikale schokken. 2 N—Z 3 vrij hevige schokken. Deze aardbeving is ook te Manganitoe op 't eiland Groot Sangi gevoeld. 15 NO—ZW Niet na te gaan, zeer vele schokken. Eerst lichte vertikale, daarna zeer hevige horizontale schok- Е 6 NO—ZW. | Vrij hevige horizontale schok- ken. аб нь De zichtbare zonsopkomst aangenomen voor 6 uur. Begin en eind v/d aardbeving vrij zacht. | ч | NO—ZW. | Vrij sterke horizontale schokken. | Dof onderaardsch gerommel. L. 3 0—W. 2 zeer lichte schokken. Kort Vermoedelijk | Een lichte schok. i 0—W. 3 0—wW. Een zeer lichte schok. us d ee ** Midden Java Tijd. A B | Lenen Residentie of сол Seismo- Berichtgever. | Waarnemings- oost | Gouvernement | £ Uur. | тап Ba “te plaats. Breedte.| yan в Locale tavia. Ваай бен; | мша |A) ML М.Т. Minuten Batavia. Maart 1909. | 8. J. van Geuns. | Mokko-Mokko. | 2.4 Z.| 101.1 |Benkoelen, 1 |231 44**| (— 12) atra. Herz. Tjilatjap. 7.7 Z.| 109.0 |Banjoemas,Java.| 8 |23140m**| |, 23u 28m Ass.-Resident Keboemen. E 109.7 |Kedoe, Java. 8 |93u 4 | m** is я van Keboemen. Patih Wedana | Tjilatjap. = 109.0 | Banjoemas, Java.| 8 |23u40m** = » van Tjilatjap. Wedana van Rantjah. 1.2 Z.F 108.5 |Cheribon, Java. | 9?| 23“ 30m | — 7 ntjah. Kontroleur Saparoea. 3.6 A | 128.7 | Ambon, eiland] 9| 1"26- | — 88 Saparoea. aparoea. D. B. Starren-| Jende. 4.1 2.| 134.5 |Тегпаќе, Noord|10 | 2u 15m | —111 burg, zendelin Nieuw-Guinea. 