Beproefde middelen en ernstige raadgevingen voor allen, die hunne oogen, tot in eene hoogen ouderdom, gezond bewaren of het verzwakte gezigt weer versterken willen; mitsgaders een voorshift, hoe men zich, bij plotslinge toevallen aan de oogen ... zelf helpen kan ...
Wie, in het algemeen, zoo dikwerfzien moet, hoe anverandwoordlijk ouders en opzieners de oogen hunner kinderen en kweekelingen beftor- men, en hoe zij, vaak met den besten wil, om hen tot nuttige en achtenswaardige menfchen te vormen, nogthands die arme fchepfelen, in hun- ne vroegfte jeugd reeds, van alle die genoegens des levens berooven, welken cen mensch met gezonde oogen iederen dag en elk uur genietz wie zoo menigmaal, op den vriendfchaplijkften toon, tegen alle deze ingewortelde vooröordee- len, vruchtloos gepredikt, en de onvermijjdlijke ’ nadeelen van zulk eene opvoeding onweerlegbaar, en evenwel zonder gevolg, bewezen heeft, als ik: dien moet het in de daad zwaar vallen, om alle \ — 71 — alle ziine welmeenende en op de ervaring ge- grondde raadflagen openlijk te herhalen, terwijl hij er bij denken moet, dat zijne ftem veelligt maar zeer weinigen bekeeren zal. Dan zelfs deze weinigen zullen mij tot de ruimfte belooning voor alle de vruchtlooze pogingen verftrekken, die ik, federt zoo vele jaren , ten beste der arme kindertjes befteed heb. Zeer vele menfchen hebben eenmaal de grond- ftelling aangenomen, dat men de kinderen onop- houdliijk werk moet geven, wanneer zij geene luiaards en lompe blokken zullen worden, of hun werklust niet van zelf eene verkeerde rigting nemen zal. Volgends deze grondftelling moeten de arme kleinen zich nu meestal met hun fpeel- goed in de kinderkamer bezig houden, en men laat hen weinig in de vrije lucht, uit vrees, dat zij misfchien het een of ander van de ftraatjon- gens zien en leeren mogten, wat zij niet zien en nog veel minder leeren moeten. Naauwlijks ont- flippen zij de handen der oppasfters, of de zoo- genoemde gouverneur of gouvernante komen der- zelver plaats vervangen, die of de grondftelling reeds zelven medebrengen, zonder ze regt te ver- ftaan, of welken die anders door de ouders ten fterkfte wordt ingeprent, om de arme kinderen geen uur van den dag werkloos te laten; daar is dan, den ganfchen dag door, de eene leermees- ‚ ter pas de deur uit, of de ander treedt weär bin- E4 nen-, vn ” — 11 — nen, en er is geen einde aan her fchrijven, le- ‘zen, teckenen, naaijen, borduren en klavier- fpelen, tot dat deze geplaagde fchepfels het vol- ftrekt niet langer uichouden kunnen , zonder.over hunne oogen te klagen. Wat baat egter .dit 'ge- klag? Maar zelden roept men cenen verftandigen arts te hulp ; en wordt hij al eens.geroepen, fpreekt hij dan naar zijn geweten, men. voert hem de magtfpreuk te gemoet, dat men de kin- deren niet yroegtijdig genoeg tot leeren aanzetten kan, 200 zij iets deugen zullen. — Geen enkel woord zal ik van de zedenlijke afdwalingen fpre- ken „. waar toe deze grondftelling heen .leidt. Neen! ik. zal enkel van de natuurlijke gevolgen gewagen „ onaffcheidlijk van zulk eene behande- ling der kinderen. Openlijk vraag.ik ‚hier alle artfen en oogmeesters, of dit vooröordeel alleen niet reeds velen kinderen hun gezigt, ja zelfs hun leven gekost heeft? Het ergfte lot treft zekerlijk , bij-zulk eene opvocding, de arme meisjes; die toch.mogen, op eene doelmatige uitfpanning. voor haare ge- folterde oogen, in het minfte geen, flaat maken, alvorens een echtgenoot oi volkomen mondigheid haar hier op regt geeft , wanneer het dikwerf recds veel te laat is. Ook de knaapjes zijn be- paaldg genoeg „dan dezaken, die zij leeren moeten, zijn meer afwisfelend, en menigmaal met bewe- ging van het ligchaam in de vrije Iucht verknocht, Ik — Ik ontken- geenzins, dat men de kinderen- al- lecnlijk , door’ hen geftadig bezig te houden, voor alle die ondeugden beveiligen kan, welken zoo velen in den bloei hunner jaren wegrapen, of ten minfte: in geraamten, 'en, reeds op hun drie of vier en twintigfte jaar,. in grijsaards, her- feheppen,; want de geest van gezonde kinderen is altiid werkzaam en wakker, eischt eenen gepas- ten werkkring, en elke poging, om dien te zeer te bepalen of te onderdrukken, is vruchtloos en nadeelig; de onverwinlijke aandrift om, te wer- ken,: denzelven eigen, verbreekt alle keetenen, en ontaart, of de gezondheid en bloei des lig- ehaams dalen tevens met de werkzaamheid ten grave. Bezigheid moeten de kinderen dus zeker altijd hebben, maar die werkzaamheden moeten volkomen naar de kragten van hun ligchaam en de vermogens van hunnen geest afgemeten zijn; er moet, in de keus van arbeid voor hen, cene heilzame afwisfeling heerfchen, die hunnen geest en hun ligchaam verkwikt : anders maakt men van die arme fchepfelen vruchten uit,de broeikas, die fteeds kragt- en fmaakloos blijven,.ien wel- ken een enkele noordewind in haren bloei ver- fikt.. — War baat het thands zoo ‚menig voor- Nijk meisje, zoo menige, eerbiedwaardige vrouw, die ik, in grooten getale, ten bewijze van mijn gezegde aanhalen kon, dät ızij, als kin- deren, zich, door een uitltekend 'gebruik harer E 5 t2- ” — 74 talenten, de bewondering van alle menfchen ver- wierven, daar zij de gezondheid harer oogen, de fterkte van haar gezigt, er voor hebben opgeof- ferd, en thands zoo veel levensgenot ontberen moeten, dat menige fpeelgenote harer jeugd in ruime mate geniet, zonder nogthands in fraaije vrouwlijke handwerken zoo achterlijk gebleven te zijn. Mogten toch alle ouders en opvoeders, inzon- derheid moeders en gouvernantes, die helaas! in dit opzigt de meeste fouten begaan en het eigen- zinnigst/zijn, het geen ik voorheen gezegd’heb, wel behartigen! mogt ik zoo gelukkig wezen, om, door de openlijke berisping van dit inge- worteld gebrek in de opvoeding, den armen kin- deren, daaglijks flechts, een uur lang het genot der vrijeluchten vrije ligchaamsbeweging te bezor- gen! — ik ben verzekerd, dat menig eene goede en brave moeder zich over de herftelling van hare geliefde en fukkelende dochter zou verheugen, en: ‚menig meisje wel dra we£r tot het genot van ge- noeglijke levensdagen terug keeren zou , waar toe zij thands reeds alle hoop opgaf. Nu ga ik tot de hoofdregelen over, die men, ten aanzien van het gebruik der oogen, in be- trekking tot verfchillenden ouderdom ,„ in acht nemen moet. ı. Zeer jonge kinderen moeten hun gezigt geftadig oefenen in het befchouwen van veil- verfchillende voorwerpen; vooral moe- # ten. zii menigwerf en lang in de verte | zien, maar nooit in her geval gebragt worden , dat zij hunne oogen zeer in- fpannen moeten, naardien zij aan alle in- fpanning nog teongewoon zijn en de toe- vloed van fappen voor hunne oogen te fchadelijk is. Aan het algemeen verwaarloozen van dezen re- gel heeft men het ook te wijten, dat zoo menig- maal kinderen, van volmaakt gezonde ouders ge- teeld, reeds zeer vroeg aan de oogen beginnen te fukkelen, en dat men zoo vele bijzienden on- der de voorname lieden vindt. — Geen naauw- keurig opmerker zal ontkennen, dat het bijna al- ‚tijd aan eene verkeerde behandeling der oogen in de eerfte jeugd is toe te fchrijven, dat men, vooral in de voorname ftanden van menfchen , zoo vele bijziende menfchen aantreft, want hoe kan een 00g zulke voorwerpen, die ver van hetzelve verwijderd zijn, behoorlijk leeren vatten, wan- neer het zich ftaag enkel met het befchouwen van nabij ziinde en kleine voorwerpen bezig hield!. Maar hier van zal ik breeder fpreken, wanneer ik van de behandeling der bijzienden gewagen moet. 1% 2. Allergevaarlijkst is het, wanneer men de oogen, in het tijdperk der ontwikkeling en van het rijp worden des ligchaams, lang achter een en fterk infpant, m En — 76 — ee. « En evenwel zer men, juist omtrent:dezen tijd, ‚de kinderen het fterkst tot leeren aan. » Hoe dik- maals ziert men, dat de groei, bij zoodanige om- ftandigheden, censklaps ophoudt, "her ligchaam | bleek en mager of fponsachtig wordt, de klie- ren overal opzwellen, en de vermogens van den gecst met de vlugheid van her ligchaam en de fcherpte van het gezigt als het ware verdwijnen. Vele ouders vertoormnen zich als dan over de traag- heid hunner kinderen, terwijl zij juist op zich zelven gramftorig zijn moesten,, daar de arme on- fchuldige flagtoffers eener verkeerde opvoeding al ons medelijden verdienen. | 3. Zoo dra her ligchaam eens volkomen ont» wikkeld is, kunnen de oogen het gemak- lijkst infpanning verduren. Ja, men moet dikwijls verbaasd flaan, wan- = Ku Diefr neer men al den verbazenden arbeid overziet, die het gezigt op eene ongeloolijke wijze infpant, welken menig jongman, menige jonge vrouw in dit tijdperk verrigt, zonder in het minfte te be fpeuren, dat hun gezigt er door afneemt. 4. In den hoogen ouderdom zelis worden - de oogen niet ligt vermoeid, zoo men, in zijne jeugd, flechts een verftandig u fpaarzaam gebruik van het gezigt'hee in acht.genomen, en men den oogen, in dat tijdsgewricht, maar de onderfteuning niet onthoudt, die zij als dan behoeven. u.T Dit —_ 7 — Dit laatfte echter is het helaas ! waar in de ‚Mmeeste menfchen mistasten; want fommigen ge=- looven, dat er voorbehoedende brillen gevonden worden, en weten zich niet genoeg te haasten, om hunne oogen, in hunne beste jaren reeds, daar mede te voorzien; anderen integendeel wil- len, trots hunne bejaarde oogen, nog jong fchij- nen, en fchamen zich, cene bril te gebruiken, die zij nogthands zoo, zeer behoeven, of mee- nen, dat zij, door een vergrootglas, het gebruik der bril te kunnen ontwijken. Bij vrouwen kan men zulk eenen kinderachtigen hoogmoed nog al over het hoofd zien, want zij tellen geerne een jaar of tien terug, wanneer zij reeds een aanmerk- lijk getal jaren achter den rug hebben; mannen echter, die hun gezigt voor den ftaat en hunne familie bewaren moeten, is zulk eene gekheid volftrekt niet te vergeven, naardien zij zich aan dezelve altijd ten koste hunner oogen fchuldig maken. In het algemeen kent geen mensch bijna het regte tijdftip, waarop hij waarlijk eene bril be- hoeft, en daarom nemen de meesten te vroeg of te laat tot een middel hunne toevlugt, dat ze= _kerlijk her. eenigfte is, waar door de kragt der oogen, als men. het ter regter tijd gebruikt, kan bewaard worden. Het komt er nu vooral op aan, dat men dit cijdftip, voor alle menfchen, ‚op eene bevarlijke | wijze u 4 wijze en naauwkeurig bepale, welk doel ik, door de volgende regelen, volkomen hoop te@ bereiken. Alleenlijk moet ik nog het een en an- der zeggen over de alzins gebrekige ja belachlij- ke wijze, waarop men, tot hier toe, in het al- gemeen, den tijd heeft willen bepalen, wanneer men eene bril behoeft. | De meesten denken, dat men, op zeker be- paald tijdperk des levens , ftaag zijne toevluge tot de bril nemen moet; en op dit vooröordeel alleen is de algemeene belachlijke, en dikwijls zeer fchadelijke gewoonte der brillemakers ge- grond, dat zij ganfche fortimenten van brillen, naar den verfchillenden ouderdom der menfchen gefchikt, in voorraad vervaardigen , en aan de onkundigen verkoopen. Thands verbeeldt zich, bfi voorbeeld, een man van vijftig jaren, die, ge- durende eenige dagen, zijne oogen fterk infpan- de, dat hij reeds volftrekt eche bril behoeft. Terftond fpoedt hij zich naar den brillemaker; dan hier vindt hij, onder al de glazen, die voor den ouderdom van vijftig jaren gemaakt zijn, geen eenig, dat voor zijn oogen past. Daar op _ doet hij, zoo er meer brilleflijpers aan dien oord wonen, de ronde, en vindt hij hier niets, war hem dient, men fchrijft om eene bril van eldersM Die moet de neus nu dragen, het glas moge nu iets deugen of niet, zoo lang tot de oogen het in het geheel niet meer uithouden kunnen, en ur bril- brilledrager er van overtuigd wordt, dat hij; met zijn ongewapend oog veel beter ziet, dan met behulp der glazen. — Dit is de gefchiedenis van duizenden ; en gelukkig genoeg , wanneer er geen andere gevolgen, dan ligt verlies van een paar gulden, uit ontfpruiten. Hoe veel menfchen vinden wij, die zich, in hun zeventigfte of tagtigfte jaar, hoewel zij, in hunne jeugd, hunnen oogen veel gevergd heb- ben, nog in het voortreflijkst gezigt verheugen mogen, en aan geene bril denken, terwijl hunne zonen en dochters dezelvenreeds niet meer ontbe- ren kunnen. = Hoc menig heeft niet, reeds in zijn dertigfte of veertigfte jaar, eene bril noodig! De ouderdom kan derhalve- noeit het tijdftip bepalen, wanneer men eene bril gebruiken moet, en nog veel minder den vorm der bril. ‚Anderen meenen, dat het vroeger of later ge- bruik der bril daar van afhangt, of de oogappel en de inwendige deelen van het 00g, tot breking der lichtftralen beftemd , meer of minder gewelfd zijn. Dezen zijn der waarheid reeds iets nader, ‚maar evenwel nog, zoo ver van het ware doel af, dat men hier uit niets, ten aanzien van het juiste. tijditip, kan befluiten, wanneer deze of geene perfoon eene bril behoeft; want zelfs een 008; dat zeer gewelfd is, kan, in dejeusd, zoo me- nigerlei toevallige wijzingen doorftaan, dat her, teeds in her veertigfte jaar, eene bril noodig £ heeft ; ‚heeft, offchoon’ het dezelve anders, volgends de ftraks gemelde veronderttelling , naauwlijks in het negentigfte zou hebben behoefd. Of men vroeger dan later glazen voor de oo: gen moet te hulp nemen, hangt af van het bije zonder geftel der oogen, van de zorgvuldigheid , die .men omtrent dezelven in acht neemt en van het verftandig gebruik, dat men, in zijne jeugd, van de oogen maakt; ja het hangt maar al te vaak van veele meer en minder gewigtige toevallen en ongefteldheden.af, die de oogen van den eenen treffen, en waar van anderen verfchoond blijven. Het is: dus alleen uit zekere önveranderlijke verfchijnfelen aan de oogen zelven, dat men, met alle zekerheid bepalen kan, wanneer men eigenlijk eene bril behoeft of niet, en hoe de bril moet gefteld zijn, om de oogen goed te houden. Deze verfchijnfelen zijn zoo.in het 00g 100« pend en zich zelven fteeds zoo gelijkvormig, dat ieder mensch, die ze eens bij zich ontdekt, zon- der dat hij er een ander over behoeft te raadple- gen, zich een glas aanfchaffen kan naar het voor-+ fchr ne dat ik oogenbliklijk zal geven. . Het brandpunt van het gezigt of dat punt | van afitand, waar in wij een voorwerp. het duidlijkst zien, en dat daarom ook- het 00g- of gezigtspunt (Pundum dis flindlas yifionis) genoemd wordt, ver wije wijdert zich verddr van de oogen, dat is: men moet ‚kleine voorwerpen, z00 men ze duidlijk zien wil, verder van de oogen verwijderen, dan men anders ge- woon was. Men wenscht, üit eehe gansch ongewo- ne neiging en aandrift, al meer en meer licht bij ziin werk. Daarom 2ullen wij, bij zeer oude lieden, bijna altijd zien, dat zij, des avonds, het bock of ge- fehrift, loodregt achter het licht hou- den, om mer meer gemak te kunnen lezen. Zeer kleine voorwerpen fchijiien in een te vloeijen, wanneer men ze lang be- fchouwt, en dit befpeurt men voornaam= lijk,; wanneer zij glinfteren of van eene heldere kleur zijn. De oogen worden, bij de minfte infpah- ning, terftond moede, en wel in dier- voege, dat men genoodzaakt is; om, ten einde hen eenige rust te verfchaffen , op andere voorwerpen te zien; Het gezigt is, terftond in her ontwa- ken, vrij zwak, en verkrijgt ; eerst na verloop van eenige uuren, den gewonen graad van fterkte weer, wanneer naam- lijk de prikkeling van lucht en licht gex noegzaam op de oogen gewerkt hebben. Zog PR SPAREN fa —- »."208 dra zich deze teekenen aan de oögen vers «oonen, mag men vooral geen dag meer verzui« en;-om zich eene goede bril aan te fchaffen, .en dan kan dezelve ook te regt een voorbehoe« dend glas genoemd worden. — Is de bril flecht ‚of wat hetzelfde is, niet juist overeenkomttig met ‚de bijzondere gefteldheid van hem,, die ze be- hoeft; dan moet her gezigt wel haast meer lijden; ‚dan het, zonder dezelve, zou geleden hebben. Deze in de daad niet zeldzame waarneming lege mij, den ftrengften pligt op, om de noodige ei- ‚genfchappen eener goede bril. op het naauwkeu- rigst te ontleden. ‚2. Eene goede bril mag nooit fterk vergroo- ‚ten, maar moet de voorwerpen enkel ; zuiver, helder en fcherp vertoonen. Oude lieden worden menigmaal zoo verzigtigz dat zij eenen middelmatigen druk, op eenen af ftand van twee, drie. tot zes voet, zeer duidlijk lezen kunnen;; daar en tegen wordt hen het fchrift Zeer verward en onleesbaar, wanneer zij het, op ‘den afftand van agtien tot twintig duim lezen zul- len, die voor een volmaakt gezond 00g, tets zeer -gewoons is. Deze menfchen moeten nü zeker- ‚ Ljk brillen zocken, die fterker vergrooten, maar zich evenwel fteeds hoeden, om daar in op een- „maal niet te ver te gaan. — Het zekerfte bewijs, .dat men hier in te ver gegaan is, en zijne bril te, ‚ bolrond (conyex ) gekozen heeft, is dit, wan« RER! neer — 3 — Heer nen; het boek digter bij het o0g brengen ‚moer; als men,anders, bij gezonde oogen, doen ‚kan, naamlijk negen tot agt.duim: 2. Men moer; met de bril; op elken af- ftand goed kunnen lezen,; waar op men ‚zulks, bij de volle kragt van zijn gezigt, - 0. doen kon: Hier uit ziert men nü ten volle het belachlijke Jin het brillen fortiment, dat men overal bij de ‚brillemakers aantreft, en wier bolrondheid (cor- Yexiteit,) ftaag naar de jaren wordt bepaald. -» Ook dan; wanneer men; in de plaats zijner ‚woning; geene goede brillen bekomen kan, zal men zich ligtlijk eene van eene andere plaats kun- hen ontbieden ; wait men behoeft zich flechts ‚een bock of een gefchrift; op den afltand; voor de oogen te houden, waar op men her gemak- lijkst leest, dan de verwijdering tusfchen her oog ‚en het boek mer een draadje naauwkeürig te me- -ten, en voords dit draadje aan den brillemaker ‚te zenden, Deze weet dan het basfin wel te be- -palen, naar her welke her glas geflepen worden moet. — Zeer noodzaaklijk echter is de voor: zigtigheid; dat men het gezigtspunt van elk 008 afzonderlijk mete;. naardien men ‚zeer zelden be: „vinden zal; dat beide de oogen een en hetzelfde "brandpunt hebben; 3: Eene goede bril moet zuiver van ftoffe ‘Zijn,; dat is; zonder blaasjes,; ftrepeh, Fa kras: r krasfen, fterretjes enz. Of zij die hoe- danigheid' hebbe, kan men zeer ligt ont- dekken, zoo men het glas tegen het licht houdt. | Maar helaas! zien zij, die eene Beil sebrui- ken, er zelven dikwijls maar al te’weinig naar, of zij deze goede en hoogstnoodzaäklijke hoeda- nigheid ook fteeds behoude. Dus zal'men, bij voorbeeld, vooral bij de vrouwen‘, menigwerf ‚befpeuren, dat hare brillen , die zij altijd, bij haar geld, vingerhoed, naaldenkokers enz. in den zak dragen, door fcheuren en vuiligheid zoo’on- bruikbaar zijn, dat men ze eer voor cen ftuk van een gebroken glas. uit een oud berookt keuken- venfter, dan voor eene bril zou aanzien. De lieve gewoonte zorgt er insgelijks voor, dat zulke oogenbedervers niet ligt weggedaan en voor eene goede bril verruild worden. Zal eene bril hare zuiverheid nier wel dra ver- liezen, en dus doende den oogen nadeelig wor- den, dan moet zij geftadig, als men haar niet gebruikt, in een zacht overtrekfel van leder, be- waard worden. | 4. Eenegoede bril moetvan eene evenredige dikte zijn en gelijkvormig gewelfd. Of zij deze gewigtige eigenfchap waarlijk be- zitte, onderzoekt men voor eerst door middel van eenen pasfer, waar mede men dedikte van de bril, aan verfchillende plaatfen , onderzoekt. Ten _— 5 — Ten rweede ontdekt men de evenredige dikte var het glas ook daar, door, wanneer men de bril fchuins tegen gedrukt fchrift houdt, en onder- zockt, of de letters, aan den. rand van de bril overal even groot verfchijnen , als in her mid- den, 5. Het brilleglas, dat voor het eene 00g ‚past, moet nooit voor het andere ge- bruikt worden; het isderhalve zeer nood- zaaklijk, om 6. de bril van beugels te voorzien; want, zoo doende, kunnen de glazen nooit ver- wisfeld worden. ; Deze beugels echter zijn ook nog in een ander opzigt niet alleen zeer dienftig, maar zelfs on- ontbeerlijk bij eene goede bril, — Wij zien, dat de oogen met den neus, ook in eenen hoogen ouderdom, in een Zoo naauw verband ftaan, dat de laatfte niet fterk mag geprikkeld worden, of deze prikkeling deelt zich aan de oogen mede en doet ze tranen. Zoo gaat het ook omgekeerd; want eene prikkelende zalf, in de oogen geftre- ken, een vreemd voorwerp, onder de oogleden gevallen, doet den neus vloeijen en veroorzaakt niet zelden een fterk niezen, Dat nu de prikkeling, die her gebruik eener bril zonder beugels, vooral in den beginne ver- oorzaakt, in de daad zeer groot zijn moct, kun- nen wij reeds daar wit opmaken, dewijl dikwerf rar. men« menfchen , die de behoefte eener bral dringend be- voelen, dezelve nogthands, bij de eerite proef ; om ze te gebruiken , weer weglaten moeten, naardien zij deze prikkeling aan hunne oogen vol- ftrekt niet verdragen kunnen, en gevolglijk met. de bril veel flechter, dan zonder dezelve, zien zouden. Dit alles evenwel wordt door de. beu- gels zeer ligt verholpen ; want die houden de bril aan de flapen van her hoofd vast, en zij rust Nlechts op den rug van den neus.. Hij wordt dus niet meer geklemd, terwijl men boven dien, door de beugels, nog dit aanmerklijk voordeel heeft, dat de bril niet zoo ligt verfchoven wordt, dan wanneer zij enkel op den neus zit. Het menigvuldig gebruik der mikroskopen, perfpe&tiven en lorgnetten is, ‚voor het overige, in elken ouderdom en bij elke bezigheid, van 200 nadeelige gevolgen , dat ik er DRS lezers niet genoeg voor waarfchuwen kan. — Intus- fchen beweer ik geenszins, dat zulke hulpmid- delen niet fomwijlen, ten minfte voor eenen kör- ten tijd, noodzaaklijk kunnen 'worden; en ik zal _mij moeite geven, om, bij verfchillende foort varı werk, de gevallen naauwkeurig aan te wij- zen, waar in men ze wezenlijk behoeft, maar ook tevens de noodige regelen van voorzigtig- heid aan de hand geven, die men, ‘bij derzelver gebruik, zonder uitzondering in acht moer ne- men, ingevalle zij niet ‘fchadelijk worden zulleh. Ä Dat _— 87 Dat brillen voor cen volmaakt gezond 008 na- declig kunnen worden, behoeft- geen verder be- wijs, zoo wij maar op de tallooze oude en jonge gekken, die over de ftraat loopen, acht willen geven, welken de natuur meesral mer de beste oogen begaafd heeft en die een z00 uitmuntend gefchenk door de belachlijkfte mode, van iteeds door eene lorgnet te kijken , moedwillig verwoes- ten. Die Heeren fchijnen er.helaas! iets groots in te zoeken, om andere -menfchen- op-het lijf 14 ‚loopen of onbefchaamd onder den neus te zien. — Hij, die in de daad kortzigtig is, is ongelukkig genoeg, daar. hij grootendeels her genot zijner oogen ontberen, eM dikwerf, buiten zijne (chuld, de’ palen ‘der befcheidenheid overfchrijden moet; maar ook hij’alleen verdient ons medelijden en onze toegeeflijkheid, Hartlijk wenschte ‚ik ech- ter, dat men hem, die zich flechts.bijziende houdt, overal met de verachting en geftrengheid behandelde, die hij verdient; dit ware misfchien het eenigfte middel , om, hen nog bij tijds van _ hunne dwaasheid terug te brengen. | | | F4 VIER- 5 — 58 — VIERDE HOOFDSTUR, Regelen voor het gebruik der Oogen ten Ganzien van den zijd, De regelen, dieik, ten dezen aanzien, nood- „Zaaklijk acht, zijn flechts weinige; en deze wei- nige zijn zoo klaar en bevatlijk, dat zij geene Opheldering bijkans behoeven. i. Des morgens, na goed, maar niet te lang, geflapen te hebben, is her gebruik van gezonde oogen het dienftigst. - Op dit tijdflip kan het gezigt de hoogfte in- {panning zonder nadee] verdragen, dewijl als dan het ganfche ligchaam, en bijgevolg ook de oo- gen, nieuwe kragten verzameld hebben. Dan ook hier moet men cene voorzigtigheid in acht nemen, die geen mensch ooit ongeftraft uit her 00g verliest; men moet naamlijk nimmer, terftond, wanneer men nog,. naauwlijks ontwaakt is, wit her bed flappende, aan het werk gaan; want ieder plotslinge overgang van het eene uiterfte tot her andere, van volkomen rust tot eene oogenbliklijke infpanning , . brengt in het dierlijk ligchaam ligt zeer wezenlijke veranderin- gen in den vorm en gefteldheid der zinlijke be» werktuiging te wege, en hecft dus ook ligtelijk zeer flechte gevolgen. 2. Geen Geen gezond oog is, terftond na den maaltijd, vooral wanneer men het zich, bij eenen. welbereiden disch, goed heeft laten {maken, tot eenigen arbeid be- kwagam , die flechts eenige infpanning van het gezigt eischt. Allergevgarlijkst echter is her, de oogen na het eeten in te. fpannen, als men zijn werk zit- rend verrigten moet.. De onvermijdlijke nadee- len van zulk eene handelwijze kan men immers - zeer ligt zelfs van voren inzien en verklaren, zoo dat zij nog ligter van achteren kunnen bewezen worden; want toch de flaaplust, die ens dan overvalt, de weinige lust tot denken, dien wij dan ontwaren, met een woord, de onbehaaglijke toeitgnd, waar in zich ons geheele hoofd bevindt, toont magr al te duidlijk, welk een groote toe- vloed yan fappen naar boven er dan plaats grijpt: en hoe zeer moet deze niet vermeerderd worden, ‚als de geestvermogens en de oogen op een tijd- ftip worden ingefpannen, wanneer het onderlijf tevens zamengeperst wordt! Men zie zulke men- fchen flechts aan, en men zal her ganfche aange- zigt rood, de lippen blaauwachtig en het wit van de'oogen vohroode bloedvaten Glindaa) Juist uit deze verfchijnfelen kan men ook den derden regel afleiden , naamlijk:: G Alle arbeid,die de oogen fterk aangrijpt, moet," na eene verhitting van + lig- | 3 Ki - } chaam, zij moge nu zijn van wat natuur zij wil, moet fteeds zorgvuldig verme- den worden. B: “ Uir dien hoofden zouden openlijke redenaars, leeraars en hoogleeraars zeer kwalijk doen, wan- ncer zij, terftond na hunne openlijke voordragt, an hunnen lesfenaar wilden fnellen en daar geest en oagen infpannen, De beste oogen zelfs zou- den het, bij zulk eene handelwijs, waarlijk niet lang kunnen uithouden; want de leeraar, wien het gewigt van her onderwerp, dat hijvoordraagt, aan het hart ligt en die zijn ambr niet als een handwerk drijft, de redenaar, die van de waar- heid van her geen hij voordraagt, overtuigd is en ook zijne hoorers wil overtuigen, — kan hooit zonder vuur fpreken, hem zal, al fchijnt hij ook nog 200 zacht en koelhartig te fpreken, nogthands het bloed naar het hoofd ftijgen, en zijne oogen zullen, tot eene oogenbliklijke in- fpanning na zijne openlijke voordragt, onbe- kwaam zijn. Wanneer jongelingen, die zich zelven, en me- nigmaal nog een gedeelte hunner familie, op eene’ kommerlijke wijze, generen: moeten, wan- neer'mannen, die zich'gehecl.en al aan het wel- zijn van den ftaat en van hunne huishouding heb- ben ‚toegewijd, genoodzaakt zijn, om verfchei- den nachten aan hunnen fehrijfl esfenaar' door te brengen, en ‚hunnen oogen meer. te vergen, dan zij verdragen kunnen , wanneer Züike‘ 'eerbied. waardige mannen over zwakte hunner oogen kla- | gen en menig werf „in korten tijd, voor alle ern- füge bezigheden onbruikbaar worden, zal icder verftandig mensch, elk edel Bart tnnig"medalif: BR den den gevoelen, ook dan, wanneer hij zulk eene overdadige infpanning in de daad voor onver/flan- dig houden moet. Maar wat zal men van de zwakte des gezigts bij zulke vrouwen en meisjes zeggen, die menigmaal daar uit ontftaat, dar zij, enkel om geestlooze romans en ridderhiftories te lezen, een groot gedeelte hunner nacht rust op- offeren? — Wie zal medelijden met zulke men- fchen gevoelen, die den dag verflenteren, en dan des nachts hun hoofd met eenige oppervlak- kige kundigheden aanvullen en de kragt hunner, Qogen verftompen? VIJFDE HOOFDSTUK, Zorg voor de Oogen bij verfchillende foor- sen van arbeid, Het fpreekt van zelf, dat hier enkel van zoo» danigen arbeid kan gefproken worden, die eenen onmiddelbaren, of ten minfte eenen middelbaren invloed op de gezondheid der oogen hebbe; maar ook die is zoo menigyuldig en eischt eene zoo uitgebreide voorzigtigheid, dat ik ligt een mag bockdeel vol regelen fchrijven kon, enkel over over de zorg voor de oogen bij verfchillende foorten van arbeid, zoo de palen eens gefchrifts voor het algemeen dir veröorloofden. Maar wie zou zulk een boek wel willen lezen? — Ik zal daarom pogen , hier 200 kort als mooglijk te wezen, maar evenwel, zoo veel noodig, iede- ren Stand, elk bedrijf, in aanmerking zoeken te nemen. ı. De tafel, waar aan men werkt, moet altijd zoodanig geplaatst worden, dat het licht over den linker fchouder van hem, die werkt, fehuins van boven in= valt. Alleen dar, wanneer de tafel in dier voegen geplaats is, zal hij, die zeer aanhoudend arbei» den moet, het kunnen uithouden, vooral wan«» neer hij de reeds voorheen aanbevolen regel var voorzigtigheid zorgvuldig in acht neemt, naam- lijk dat hij zich van den fchrijflesfenaar bedient, die op de plaat afgebeeld is, en dus bij her werk fteeds afwisfelt met zitten en ftaan. , Wie bij zijne bezigheden, wanneer zij een oda gezigt vereifchen , altijd zitrren moet, zal wel dra, dan zelfs, wanncer hij zijne geestvermo- gens weinig behoeft in te fpannen, eene aan- merklijke verzwakking van het gezigt befpeuren, welke grootendeels uit de zamenperfing der inge- wanden van den buik ontftaat en uit den toevloed der fappen, welke daar uit ontfpruit. ‘Van daar ook, 5 50k, dat; bij: zulke. menfchen ;..de werkzaamhe; den van de buik-ingewanden maar al te fpoedig geftoord worden, ‚terwijl er vooral. hardnekkige buikverftoppingen ontflaan, die, gelijk ik reeds te voren heb ‚aangemerkt, den gewigtigften in- vloed op’het welzijn det oogen, hebben.. = Hier wit kan men ook ‚verklaren ;_ waarom seleerden en ftaatsdienaars, die veel moeten zitten fchrij- ven „dikwerf hetzelfde lot alsde nijder.en fchoen- maker-ondergaan moeten; want gelijke oorzaken brengen gewoonlijk ‚ook gelijke werkingen ten voorfchijn; alleenlijk beginnen. de eerften fteeds veel fpoediger aan de oogen te lijden, , dewijl bij hen. het misbruik der vermogens van,hunnen geest er nog dikwerf bijkome: v ..Ior is zeker arbeid,. die deze vpgüdeelige plaat: ung van.de tafel.niet gedoogt, gelijk het geval; bij voorbeeld, is.tein aanzien van 'kunstgraveurs. en horologiemakers; De eeriten bedienen zich; töt vermindering van het licht; ‘dat-hen anders te fterk, van de glinfterende koperen' plaat , in de bogen fchittert,; van een wit in. olie gedoopt papier -overtrokken ; groot ; fchuins, voor over ftaande taamz; maar ik ben door de bereidvaar- digheid; waar mede eenigen dier kunstwerkers mijnen raad öpvolgden ,. er wel dia. van ovet- niigd geworden , dat ‚dit behioedmiddel, zoo wel bij, kunstgfaveurs äls horologiemakers ; en it het halgrmenk, bij. allchi arbeiders, die .zeer glin- ftes € Ar fterende en kleine voorwerpen behandelen nioes ten, op het voordeeligst voor den welftand hun- ner oogen kon ingerigt worden, wanneer zij dat raam, in plaats van met wit papier, met bleek groen, geölied papier of taf ‚overtrokken. Wie geene proeven van dien aard genomen heeft, kan zich ook volftrekt geen denkbeeldvan hetzacht en weldadig licht maken, dat zich, ‚evenredig, over het voorwerp, dat bewerkt wordt, verfpreidt. — Heeft men , tegen over het venfter, ‚waar aan ‚men werkt, eenen muur; ‚dien de zon befchijnt; ‚dan moet deze lichtfcherm zoo groot zijn, dat hij het geheele venfter bedekt ; evenwel moet dezelve fteeds fchuins voorover-hangen, zal de tafel behoorlijk verlicht zijn: ri Ik heb bij verfcheidene handwerkers de zeer fchadelijke gewoonte ontdekt, dat zij hun werk, door middel van glazen kogels, die met zuiver water opgevuld zijn, zeer fterk verlichten. Daar ‚deze glazen bollen öp de werktafel ftaan moeten, terwijl de verlichting fteeds horizontaal gefchiedt, kan men ook nooit vermijden, dat het geduchte fchiinfel van den bol zelven de oogen treft. Wat nadeeligen invloed zulk een arbeid op de oogen moet hebben,, kan men reeds önwe£rfpreeklijk opmaken, uit het geen ik te voren, aangaande de verdeeling van het licht, gezegd heb, Deze handwerkers zullen mij zekerlijk in her algemecn de gewigtige tegenwerping maken, dat kaars- 2 rn 96 RT —— \ a kaarslicht dochbij hun werk nooit gendegzaan is; en zij een fterk licht hebben moeten. — Hier nu komt een dier gevallen voor, waar in ik de ver« lichting door middel eener Argändfche lamp, uit ondervinding ;, boveh alle anderen, aantaden moet; deze moe&t echter, in het midden der ka- iner, vrij hoög, ondet' eenen wit gefchilderdem” hoepelvormigen feherin haügen, die van boven vöoızien is van ecenen fchooriteen , welke riaar het venfter witloopt en eenen ventilator heeft. Op deze wijze kah eene zoo aanmerklijke ruim- te van het vertrek ligtlijk zoo zeer verlicht wor- den, dat verfcheiden mehfchen , wanneer zij in de rondte zitten, het fijnfte werk verrigten kun- nen. Tevens beveiligt het aanbevolen behöcd- middel van den köepelvormigen fcherm den damp- kring, voor alle verontreiniging door oliedamp. — “Iser nu de een of ander onder de arbeiders, wien de natur de noodige befcherming voor zijne 00- gen van boven geweigerd heeft, terwijl zijne wenkbraauwen er ooghairen te weinig, en zijne oogen te veel uitfteken, dan kan hij de nadeelige uitwezking van het licht immers zeer ligt door eenen dunnen oögerifcherm van groen taf, dien hij op het hoofd zet, verhoeden. 2. Zeer nadeelig is het, het boek of ge- fchrift achter het licht te howden ;, of zich met den rug naat het venfter te plaatfen, om zoo doende beter te kun- nen lezen. Want ut Aa Want de lichtftralen kaatfen, op deze wijze, fteeds te menigvuldig op de oogen af. Men ziet het nadeel van zulk eene handelwijs des te duid«» lijker, zoo het papier zeer wit en het fchrift zeer fcherp en zwart is. Voor zoodanige menfchen , die het störte gedeelte van hun leven, met fchrijven en lezen, doorbrengen moeten, vitidt er nog een zeer gc- wigtige regel plaats, dien zij nooit verwaarloo- zen moeten, wanneer zij zich, nog in hunnen ouderdom, in het genot van hun gezigt verheu- gen willen, en deze beftaat hier in: 3. Dat zij het lezen nooit tot den avond be- fparen, maar liever het fchrijven tot hun avondwerk kiezen. Wie geene veelvuldige en aafihoudende proe= ven genomen heeft, of het fchrijven dan het le« zen de oogen des avonds meer aangrijpt, zal de= ze bewering misfchien eenigzins wonderfpreukig vinden; maar wil men de proef aan zich zelven nemen, men zal er wel rasch van overttigd wot- den, dat deze regel geheel en al op ondervinding fteunt. Misfchien is de grond. van dit merkwaar- dig verfchijnfel enkel hier in gelegen, om dat wij een opftel, dat wij eens doordacht hebben , fchrij- ven, zonder er eens, om zoo te fpreken, naar te zien, onbekommerd, of de letters hare be- hoorlijke gedaante krijgen, dan nie. Maar hier uit volgt ook weer van zelf, dat her fraai [chrij- G ven ven, des avonds, nog veel minder zou aan te prijzen zijn, dan het lezen; want hier wordt flechts van ftellen gefproken. Eenige kunstwerkers kunnen, bij; hunnen ar- beid, zekerlijk de vergrootglazen, volftrekt niet oftberen, gelijk, bij voorbeeld, de kunstgra- veuts en horologiemakers; ik heb echter bij de- ze klasfe van menfchen zeer gewigtige misflagen ontdekt, die zij bij het gebruik der glazen be- gaan, en welken noodzaaklijk, bij den eenen vroeger, bij den anderen later, de gezondheid hunner oogen ondermijnen moeten. De algemeene fout naamlijk bij, de kunstgra- veurs, beftaat daar in, dat zij het vergrootglas in de hand houden. De horologiemakers daar en tegen houden, met de rimpels der oogleden, den tand van het glas zoo vast, dat her aan het oog blijft zitten, op dat zij de andere hand tot hun werk gebruiken kunnen. Daar nu echter niets fchadelijker voor het oog is, dan eene gedurige ver- andering van het gezigtspunt, terwijl men herglas nu eensnader bij hetvoorwerp, dat men bearbeidt, en dan weer nader bij het oog brengt; daar elk 008, gelijk ik recds in het begin dezer verhande- ling zeide, door den druk van buiten, meer of minder lijdt, naar mate de drukkende kragt fter- ker of zwakker , langer of korter van duur is: 200 begrijpen mijne lezers zeer ligt, hoe rasch de oogen der kunstwerkers,. bij zulk eene han- del- — 0) delwijze, lijden noereti, daat de aatd var hut werk buiten dien reeds genoegzaam is, om hun gezigt allengs te ondermijnen. Als eenen der gewigfte regeleti geef ik daarom den volgenden op: | 4: Wie geftadig ärbeid möet verrigten; waarbij hij een vergrootglas behoeft, moet het glas met een lint of met beu« gels vast maken, op dat het; zonder te verfchuiven,; vast voor het oog blijve,; 200 lang hij werkt; | ‘ Ook bij eenige oude mantieri merkte ik Zeer dikwerf het flecht gebruik der vergrootglazen 0pz dat; in een dubbel opzigt ; zeer nadeelig voor hunne oogen is; voor eeist, dewijl men nooit met een vergrootglas moet lezen; naardien het oog zich wel dra zoo zeer daar aan gewent; dat ‚de fterkfte vergrootglazen eindelijk niet imeer vol- doen;z ten tweede; om dat zij het glas in de hand ‚houden, en daarbij; menigmaal ; 'z00 fterk be= ven van ouderdom; dat zij niet eens; door het leggen van de hand op de tafel, kunnen beletten, dat het glas zich beweegt; Wie echter jonger wil fchijnen, dan hij waarlijk is; zal zich flaag tot ongerijmde Kandelingen lateri vervoeren: Alle menfchen bijna, die een glas bij hun werk behoeven ‚gebruiken dithulpmiddel enkel voor het eene 0og, terwijl zijmeestal her andere toefluitens lets van dien aard kän wel eens een paar turen; G2 it » — 100 — in den Schouwburg , zonder nadeel plaats vin- den; maar hij, die daar mede, gedurende een langer tijdverloop ‚bij ernflige bezigheden , voord- vaart, zal maar al te rasch het nadeel aan zijne oogen ontwaar worden, onaffcheidlijk mer zulk eene handelwijs verknocht. — Her is, om die rede, ten uiterfte noodzaaklijk, dat men 5. In alle gevallen, waar in men zich van een mikroskoop, teleskoop, perfpedtief of andere glazen bedienen moet, gefta- dig, met de oogen afwisfele, en nu eens met het eene, dan met het andere door het glas zie. Het in acht nemen van dezen regel is zelfs voor kunstwerkers, die, terwijl zij door het glas zien, arbeiden moeten, niet moeilijk, wanneer zij het vergrootglas flechts op die wijze, welke ik voor- heen opgaf, voor het oogvastmaken willen; maar zoo lang zij gewoon zijn, hetzelve in de hand te houden, is dit zeker niet mooglijk ‚dewijl de min- ften in ftaat zijn, met beide handen te werken. 6. Alle zoodanige handwerkers en kunfte- naars „ die met zeer fchitterende voor- werpen moeten omgaan , gelijk, bj voorbeeld, zilverfmeden, juweeliers enz. moeten hun werk zorgvuldig verdeelen,, zoo dat zij, des avonds bij kunftig licht, flechts flaauwe voorwerpen bear- beiden. ri Ik u 101. Ik heb in de daad verfcheiden den graauwen ftaar geligt, die hunne blindheid nergers anders aan hadden toe te fchrijven, dan aan het bewerken van zilverfieradiön bij nacht; om nu niet van andere zware enfmartlijke ongefteldheden der oogen te fpreken, die ik er dikwerf uit zag ontftaan, wan- neer men zeer glinfterende voorwerpen , bij het kunftig avondlicht, bewerkt had. 7. Schilders , die grote fchilderftukken in olieverw vervaardigen, moeten iets meer dan de benedenfte helft van her venfter, waar aan zij gewoon zijn te werken, met een gordijn van groen taf bedekken. Het ware zekerlijk te wenfchen, dat zulke kunstwerkers, die men buiten dien zoo weinig vindt, altijd in eene zaal arbeiden konden, die yan boven af fchuins verlicht wierd. Daar deze gelegenheid zich echter flechts zeldzaam voor- doet, is her volftrekt noodzaaklijk, om, op ge- melde wijze, eene horizontale verlichting te ont- wijken, die niet alleen den kunftenaar zelven in ziin werk zeer hinderlijk zijn zou, maar ook ziine oogen, door de terugkaatfing der glansrijke verwen, vreeslijk zou afmatten en verzwakken. — Het fpreekt dus van zelf, dat, zoo er zich meer venfters in het vertrek, waar zij arbeiden, be- vinden, die hun licht, van verfchillende kanten , over het beeld verfpreiden, of misfchien zelfs van eenen muur terugkaatfen konden, al die ven- G3 fters‘, — 162 — fters, mer digte gordijuen, volkomen bedekt wmoeten worden. 8. Handwerkers , die bij een fterk kolen- yuur arbeiden., : moeten de oogen zeer dikwerf met frisch bronwater wasfchen, Deze voorzorg zal zulke menfchen niet alleen meer gefchikt voor hun werk maken, terwijl de pogen, door het wasfchen met koud water, in ‘de daad, als het ware, een nieuw leven ontvan- gen, maar zij zal ook lang de nadeelige uitwer- king verhinderen, die eene aanhoudende hitte van het vuur bijna altijd, vroeger of later, op het oog dpet, — Zoo zien wij, bij voorbeeld, dat fmids, flotenmakers en koks nier zelden, reeds in hunne beste jaren, ftaarblind worden, 9. Niet minder noodzaaklijk is het. voor zoodanige menfchen, die zeer veel mer - wollen warten omgaan moeten, dat zij hunne oogen dikwerf uitwasfchen. Want de fiine, ja onzigtbare ftof, die de wol pplevert, is, even als de hitte van het vuur, niet zeiden de oorzaak van den graauwen flaar, van langdurige ontitekingen der oogen, en eindelijk van het omkeren der randen van de oogleden, en her ontvellen der ooghoeken, gelijk mij on- telbare gevallen in mijne praktijk bewezen heb- ben. — Maar bij dit foort van arbeiders is zeker het frisfche bronwater niet genocgzaam, om de fchadelijke witwerkfelen van de flof der wol te ver- a: : Mg verhinderen, maar er moet fteeds fliim van. ara- bifche gom en goudgelid bijgevoegd worden, ge- lijk ik reeds voorheen, bij het reizen, wanneer het heet en ftoflig is, aangeprezen heb. Uit deze weinige en beknoptlijk voorgeftelde regelen van voorzigtigheid, die men, bij ver- fchillende foorten van arbeid zorgvuldig im scht moet nemen, om zijne oogen lang bruikbaar te houden, kunnen ook die kunst- of handwerkers, welken ik hier niet. met name genoemd heb;, al- . les afleiden, wat: zij, ten aanzien hunner oogem; te vermijden.of te.docn hebben. , Zoo zullen; bij voorbeeld „ zijdeverwers, die hunne. oogen maar al ce zeer met de glinfterendfte kleuren der zijde en met de loogzoutige uitwafemingen , die bij hun werk onvermijdlijk- zijn , folteren, wit het geen ik hier kortlijk heb voorgedragen,, ligt- tijk opmaken , dat het voor hunne oogen zeer dienftig zijn moet , dezelven zeer dikwerf met het bovengemeldde flijmachtig oogwater, en af- wisfelend met koud bronwater te wasfchen ; dat het zeer noodzaaklijk zij, niet altijd door een en denzelfden perfoon de zijde in de vrije lucht te laten te. droogen hangen , naardien de fteeds voorddurende fchitterende terugkaatfing der ver-, -fchillende kleuren maar al te ligr het gezigt van zulk een mensch benadeelen kan. 83 ZES: — 104 — ZESDE HOOFDSTUK. Uirfpanning voor de Oogen na onvermijd- lijke infpanning. Wanneer huislijke of ambtspligten eens van ons eifchen, dat wij onzen oogen lasten opleg- gen, die zij, zonder nadeel voor hun gezigt> nietJang dragen kunnen, dan blijft ons, om dit zintuig, zoo niet geheel goed, ten minfte bruik- baar te bewaren, flechts &&n weg open, naam- lijk» eene doelmatige uitfpanning voor de oogen in uuren, wanneer wij vrij van arbeid zijn. — Deze behoefte gevoelen ook zij allen, van wel- ken ik hier fpreek, zoo levendig, dat elk op zij- ne wijze alles te werk ftelt, om aan zijn vermoeid. gezigt nieuwe kragt te verfchaffen. — Dan, hoe ten hoogfte gebrekig en menigmaal geheel ver- keerd zijn die verfchillende händelwijzen, waar door de menfchen maar al te dikwerf de verzwak- king van hun gezigt bevorderen, in plaats van dezelve te vermijden. Mogten mijne lezers toch de volgende regelen van voorzigtigheid, die enkel op eigen ondervin- ding fteunen, naauwkeurig opvolgen! Dan ware ik verzekerd, dat zulke mannen zelfs, die zich in de noodzaaklijkheid bevinden, om hunne oo- gen ongelooflijk fterk in te fpannen, eene kragt- da» _— 105 — dadige verfterking van het gezigt gevoelen zou- den. ı. Hij, die aanhoudend arbeidt, of zich gedurig mer het befchouwen van zeer kleine en eenvormige voorwerpen bezig houdt, ‚gelijk, bij voorbeeld, met re- kening-tabellen, en die, bij zijn werk ook zijne geestvermogens infpannen moet, moet zijne oogen, in de uuren, die hem van zijn werk overfchieten ,„ zoo veel mooglijk in de vrije zuivre lucht, oefe- nen, omin de verte te zien. 