Thet Oera Linda bok. Naar een handschrift uit de dertiende eeuw. Eigendom der familie Over de Linden, aan den Helder, bewerkt, vertaald en uitgegeven door Dr. J. G. Ottema. Tweede Uitgave
Geheel den zomer had de zon achter de wolken gescholen , als wilde zij de aarde niet zien. De wind rustte in zijn holen, waardoor rook en damp als zuilen boven huis en poelen ston- den. De lucht werd aldus droef en dof, en in de harten der menschen was blijdschap noch vreugde. Te midden van deze stilte begon de aarde te beven, alsof zij stervende was. De bergen spleten van een om vuur en vlam te spuwen ; andere zonken in haren schoot neder, en waar zij eerst velden had, hief zij nu bergen omhoog. Aldland, door de zeelieden At- land geheeten, zonk neder, en de woeste golven traden zoo verre over bergen en dalen, dat alles onder de zee bedolven was. Vele menschen werden in de aarde begraven, en velen die aan het vuur ontkomen waren, kwamen daarna in het water om. Niet alleen in het land van Finda spuwden de bergen vuur, maar ook in het Twiskland. Wouden brandden daardoor achter elkander weg, en toen de wind daar van daan kwam, waaiden onze landen vol asch. Stroomen werden verlegd en bij hunne monden kwamen nieuwe eilanden van zand en drijvend vee. Drie jaren was de aarde zoo lij- dende, maar toen zij herstelde, kon men hare wonden zien. Vele landen waren verzonken, en andere uit de zee opgerezen en het Twiskland voor de helft ontwoud. Ben- den Findas volk kwamen de ledige ruimten bezetten. Onze weggetrokkenen werden verdelgd, of zij werden hunne bond- genooten. Toen werd waakzaamheid ons dubbel geboden, en de tijd leerde ons, dat eendracht onze sterkste burgt Is. Dit staat aan.de Waraburgt bĳ de Aldegamude gegrift. De Waraburgt is geen Maagdeburgt, maar daarin werden 72 alla uthêmeda ánd vrlandeska thinga wârath , thêr mitbrocht binne thrvch tha stjurar. Hju is thri pêla, thát is en half ty sûdwarth fon Mèdêa-sblik lêgen. Alsa is thät fôrword: berga nygath thinna krunna, wolka ánd strâma wèên. Jes. Skên- land (©) blöst, slâvona folka stóppath vppat thin klât, o Frya. Alsa is thju skêdnesse. 100 ând 1 jêr(--) néi that âldland svnken is, km thêr ut-et âsta en tolk wei. Thát folk was vrdrêven thrvch en ôther folk, âfter vs Twisk-land krêjon hja twispalt, hja skifton hjara selva an twam hâpa, ek hêr gvng sines wêiges. Fon-t êne dèl nis nên tâl to vs ne kêmen, men thát ôre dêl fyl âfter to vs Skénland. Skênland was sunnich bifolkath, And anda äfter-kâd thât sunnichste fon al. Thêrvmbe machton hja-t svnder strid wrwinna, nd uthâwede hja ówers nên lêth ne dêdon, nildon wi thêrvr nên orloch hà. Nw wi hjam hâvon káânna lêred, sâ willath wi ovir hjara sêda skriwa, âfternêi ho-t vs mith hjam forgungen is. Thât folk was navt ne wild lik fêlo slachta Findas, men élik anda Egipta-landar, hja hâ- vath prestera lik tham ând nw hja kârka have, âk byldon. Tha prestera send tha engosta hêra, hja hêton hjara selva Màgjara, hjara aller ovirste hêt Magy , hi is hâvedprester ând kêning mith ên, allet ôre folk is nul in-t siffer ând êllik ând al vnder hjara weld. Thát folk nêth navt ênis en nôme, thrvch vs send hja Finna hêten, hwand afskên hjare fêrsta algadur drov ând blodich send, thach send hja thêr alsa fin vp, that wì thêr bi âfter stâne. Forth ne send hja navt to binydane, hwand hja send slâvona fon tha presterum Ánd jeta fül ârger fon hjara mêninga. Hja mèênath that ella fvl kvada gâston is, thêr inda màânniska Ánd djara gluppe, men fon Wraldas gâst nêton hja nawet. Hja hävath sténe wêpne, tha Magjara kâpra. Tha Magjara tellath that hja tha ârge gâston ) Skênland, Scania, Scandinavia. (t) 2193101 == 2092 v. Chr. [e, alle uitheemsche en buitenlandsche dingen bewaard, die mede gebracht zijn door de zeelieden. Zij is drie palen, dat is een halftij (3 uren) zuidwaarts van Medeasblik gelegen. Aldus is de voorafspraak: Bergen neigt uwe kruinen, wolken en stroomen weent. Ja, Schoonland bloost. slavenvolken stappen op uw kleed, o Frya. Zoo is eneen 100 en 1 jaar nadat Aldland gezonken is, kwam er uit het oosten een volk weg. Dat volk was verdreven door een an- der volk. Achter ons Twiskland, kregen zij tweespalt , zij schiften zich in twee hoopen, en elk ging zijns weegs. Van het eene gedeelte is geen bericht tot ons gekomen, maar het ander gedeelte viel achter in ons Schoonland. Schoonland was schaars bevolkt en aan de achterkant het spaarzaamst van al. Daarom mogten zij het zonder strijd overwinnen, en uithoofde zij anders geen leed deden, wilden wij daarom geen oorlog hebben. Nu wij hen hebben leeren kennen, wil- len wij over hunne zeden schrijven, en daarna hoe het ons met hen vergaan is. Het volk was niet woest , gelijk vele geslachten van Finda; maar het is gelijk de Egyptelanders, zij hebben priesters, even als deze, en nu zij kerken hebben, ook beelden. De priesters zijn de eenigste heeren, zij noe- men zich zelf Magyaren, hun opperste heet Magy, hij is hoofdpriester en koning met een; al het andere volk is nul in ‘tsijfer en gelijk, en allen zijn onder hun geweld. Het volk heeft niet eens een naam; door ons worden zij Finnen ge- noemd; want ofsehoon hunne feesten allemaal treurig en bloedig zijn, zijn zij daar toch zoo fijn op, dat wij daarbij achterstaan. Voorts zijn zij niet te benijden , want zij zijn sla- ven van hunne priesters, maar nog veel meer van hunne meeningen. Zij meenen, dat alles vol is van booze geesten, die in de menschen en dieren sluipen; maar van Wraldas geest weten zij niets. Zij hebben steenen wapenen, de Magya- ren koperen. De Magyaren verhalen, dat zij de booze geesten 74 banna Ánd vrbanna mügon, thêr vr is-t folk ôlan in ange frêse Änd vppira wêsa nis nimmer nên blydskip to bisjan. Thâ hja god sêten wêron, sochten tha Magjara athskip bi vs, hja bogadon vp vsa tâl ánd sêdum, vp vs fja ând vppa vs ysere wêpne, thêr hja gêrn to fori hjara goldun ánd sulvere syrhedum wandela wilde, ând hjara tjoth hildon hja immerthe binna tha pêlon, men thät vrskalkton vsa wâken- dom. Achtantich jêr forther , just wêr-et jol-fêrste, thêr ke- mon hja vnwarlinge lik snêi thrvch stornewind drêwen ovir vsa landa to runnande. Thêr navt flya machton wrdon vrdên. Frya wärth anhropen , men tha Skênlandar hêdon hira rêd warlâsed. Thâ wrdon kräfta sâmlath, thri pôlun fon Goda- his burch(*) wrdon hja wither stonden , tha orloch bilêv. Kàt jefta Kâter-inne, alsa hête thju fàm, thêr burchfâm to Goda burch was. Kât was stolte ánd hâchfâranda, thêrvmbe ne lêt hju nên rêd ni follistar anda Moder ne frêja. Men thâ tha burchhêra thât fâta, thâ svndon hja selva bodon nêi Texlând nêi thêre Moder thâ. Minna alsa was thêre Moder-is nôme, lêt âla tha stjurar mânja ánd âl-et oth- era jongk folk fon âst-Alyland ánd fon tha Dênnemarkum. Ut thesse tocht is thju skydnese fon Wodin bern, sa-r vppa burgum wryten is Äánd hir êskrêven. Anda Alder-gâ- mude() thêr reste en alde sêkäning. Sterik was sin nôme ánd tha hrop vr sina dêda was grât. Thisse alde rob hêde thrê nêva; Wodin thene aldeste hêmde to Lumka-mâkja ($) bi thêre Ê-mude to âst-flyland by sin eldrum t-us. Ënes was er hêrman wêst. Tünis Ánd Inka wêron sêkämpar ánd just nw bi hjara fiderja anda Äldergâ-mude t-vs. As tha jonga kÄmpar nw bi ekkôrum kêmon, kêron hja Wodin to hjara hêrman jefta kÂning ut, ând tha sêkâmpar kê- ron Tünis to-ra sêkäning Ând Inka to hjara skelte bî thêr nacht. Tha stjurar gvngon thâ nêi tha Dênnemarka fâra, ther nâmon hja Wodin mith sin wigandlika landwêr in. (*) Goda-hisbnrch, Gothenburg. Cf) Alderga, Ouddorp (bij Alkmaar). ($) Lumkamâkja bithêre Emuda, Embden. 75 kunnen bannen en verbannen , daarover is het volk steeds in bange vrees, en op hun gelaat is nimmer vrolijkheid te zien. Toen zij goed gezeten waren, zochten de Magyaren vriend- schap bij ons, zij roemden onze taal en zeden, ons vee en onze ijzeren wapenen, die zij gaarne voor hunne gouden en zilveren sieraden wilden ruilen, en hun volk hielden zij al- toos binnen de palen, en dat verschalkte onze waakzaamheid. Tachtig jaren later, juist was het Juulfeest, kwamen zij onverwacht, gelijk sneeuw door een stormwind gedre- ven , over onze landen toeloopen. Die niet vlieden konden, werden gedood. Frya werd aangeroepen, maar de Schoon- landers hadden haren raad verwaarloosd. Toen werden krachten verzameld, drie palen van Godasburgt werden zij wederstaan, de oorlog bleef. Kaat of Katerine, zoo heette de priesteres, die burgtmaagd op Godasburgt was. Kaat was trotsch en hooghartig, daarom liet zij noch raad , noch helpers aan de Moeder vragen. Maar toen de burgtheeren dat begre- pen , zonden zij zelve boden naar Texland tot de Eeremoeder. Minna, zoo was de naam der Moeder , liet al de zeelieden oproepen en al het andere jong volk van Oostflyland en van de Denemarken. Uit deze tocht is de geschiedenis van Wodin ontstaan, die op de burgten gegrift is, en hier is uitgeschreven. Aan de Aldergamude daar ruste een oude zeekoning, Sterik was zijn naam, en de roep zijner daden was groot. Deze oude rob had drie neven ; Wodin de oudste woonde te Lumkamakia bĳ de Hemude in Oostflyland bij zijne ouders. Eenmaal was hij heerman geweest. Teunis en Inka waren zeestrijders, en juist nu bij hunnen oom aan de Alderga- mude. Toen nu de jonge krijgers bij elkander kwamen, kozen zij Wodin tot hun heerman of koning, en de zeekampers kozen Teunis tot hun zeekoning en Inka tot hun schout bij nacht. De zeelieden gingen toen naar de Dennemarken va- ren, daar namen zij Wodin met zijne krijgshaftige landweer 76 Wind was rum ànd alsa wêron hja an en âmering (*) to Skên land. Thâ tha northeska brothar ra selva by-m fogath hêde, dêlde Wodin sin weldich hêr an thri wiga. Frya was hjara wêpenhrop * änd sâ hi bäkward sloch tha Finna ând Màgjara as of et bärn wêron. Thà thene Mâgy fornôm ho'sin Ijvd al ombrocht wrdon, thà sand hi bodon mith stäf ând krone. Hja sêidon to Wodin, o thv alra grâteste thêra káningar, wi send skel- dich, thach al hwat wi dên häve is ut nêd dên. Je mêne that wi jvw brothar willeng klik anfat häve, men wi send thrvch vsa fyanda forth-fêtereth ând thi alle send vs jeta vppa hakka. Wi hävath often helpe an thinre burchfâm fr@jath, men hja neth vs navt ne meld. Thene Mâgy sêith , sa hwersa wi ekkôrum to tha hälte vrdva, sà skilun tha wilda skephär- dar kèmon ând vs algàdur vrdva. Thene Mâgy heth fül rik- dom, men hi heth sjan that Frya weldiger is as al vsa gàston et sêmine. Hi wil sin hâved in hira skàt del ledsa. Thv bist thene wigandlikste käning irthas, thin folk is fon yser. Warth vsa kâning Änd wi alle willath thin slâvona wèêsa. Hwat skolde that êr-rik fàr-i wêsa, aste tha wilda wither to bäk driwa koste , vsa sèfyra skolde-t rondblêsa ând vsa mâra skol- don jv vral fârut gà. Wodin was sterik, wost ând wigandlik, men hi nas navt klâr sjande, thêrthrvch wärth 1 in hjar mêra fvngen ând thrvch thene Màgy kroneth. Rju félo stjurar ând land-wêrar, tham thisse kêr navt ne sinde, brûdon stolkes hinne, Kât mith nêmande, men Kât thêr navt to fâra thêre Moder ner to fâra thêre mêna acht forskine nilde, jompade wr bord. Thà kêm stornewiud ánd fêtere tha skêpa vppa skorra fonna Dennemar kum del svnder enkel man to mistane. Afternêi hävon hja tha strêt Kätsgat (J) hêten. Thà Wodirn kroned was , gvng-er (* _Amering, nog in N.-Holland im gebruik, beteekent daar : adem- tocht, oogenblik. Cf‚ Kiliaan in voce. (ft) Kätsgat, het Kattegat. 11 aan boord. De wind was ruim, en zoo waren zij in een ommezien in Schoonlánd. Toen de noordsche broeders zich bij hem gevoegd hadden, deelde Wodin zijn geweldig leger in drie benden (wiggen). Frya was hun wapenroep , en zoo sloeg hij de Finnen en Magiaren terug alsof het kin- deren waren. Toen de Magy vernam, hoe zijne manschappen overal omgebragt werden , zond hij boden met staf en kroon. Zij zeiden tot Wodin: o gij allergroetste der koningen, wij zijn schuldig, doch al wat wij gedaan hebben, is uit nood gedaan. (Gij meent dat wij uwe broeders met moedwil aan- getast hebben, maar wij zijn door onze vijanden voortgedre- ven, en die alle zijn. ons nog op de hielen. Wij hebben dikwijls aan uwe burgtmaagd hulp gevraagd , maar zij heeft zieh om ons niet bekommerd. De Magy zegt: bijaldien wij elkander voor de helft vermoorden, dan zullen de wilde schaapherders komen en ons allen vermoorden. De Magy heeft vele rijkdommen, maar hij heeft gezien, dat Frya veel machtiger is als alle onze geesten te zamen. Hij wil zijn hoofd in haren schoot neêrleggen. Gij zijt de krijgshaftigste koning der aarde, uw volk is van iĳzer. Word onze koning, en wij allen willen uwe slaven wezen. Wat zoude dat eer- vol voor u wezen, als gij de wilden weder terug kondt drij- ven , onze basuinen zouden het rondblazen, en onze be- richten zouden u overal vooruit gaan. Wodin was sterk, woest en krijgshaftig, maar hij was niet helder ziende, daar- door werd hij in hunne strikken gevangen en door den Magy gekroond. Zeer velen van de zeelieden en de land- weer , dien deze keuze niet naar den zin was, vertrokken in stilte, Kaat medenemende. Maar Kaat die niet voor de Moe- der, noch voor de algemeene vergadering wilde verschijnen, sprong over boord. Toen kwam de stormwind en dreef de schepen op de schorren van de Dennemarken , zonder een enkel man te missen. Naderhand hebben zij die straat het Kattegat geheeten. Toen Wodin gekroond was, ging hij op 78 vppa wilda lôs; thi wôron al rutar, lik een héjel buje kêmon hja ajn Wodin-is hêr, men lik en twyrne wind wendon hja omme Ând ne thvradon nâ wither forskina. As Wodin nw to bâk kêm, jav thene Mâgy him sin toghater to-n wif. After- nei wârth-i mith krûdon birékad, men thêr wêron tawerkrû- don mong, hwand Wodin warth bi grèdum alsa sér vrmêten, that-i Frya And Wraldas gâst miskâna ând spota thvrade, thawyla hi sin frya hals bog to fàra falska drochten-likande byldum. Sin rik hilde sjvgun jêr, thà vrdwind-ir. Thene Màgy sêide that-er emong hjara godon (*) vpnimeth wêre, And that hi fon thêr over hjam welda, men vs folk lakton vmbe tin tal. ThÀ Wodin en stût wêi wêst hêde, kêm thèêr twispalt. Thawyla alle sanade Änd twista, krônade hi thene knâp to kâning And stâlade hin sels as foged änd foramond jefta rêd- jêvar an. Thêra thêr mâr hildon fon hjara balg as fon thât rjucht, tham léton him bidobba, men tha goda brûdon wêi Fêlo Mâgjara flodon mith hjara lIjvda bâk ward, ând tha stjurar gvngon to skip ând en her fon drista Finna gvngon as rojar mitha. Nw kvmath ‘tha skêdnese fon nêf Tûnis ând sin nêf Inka êrost rjucht vppet pat. Thit ella stêt navtallêna vpper Waraburch men âk to thêre burch otavlambhenms lidsen áftere hava fon Stavre. Tha Tünis mith sinum skêpum to honk kêra wilde , gvng-ì thet forma vppa Dênnemarka of, men hi ne macht thêr navt *) Wodin, Odin, Wodan. 79 de wilden los; zij waren allen ruiters; gelijk een hagelbui, vielen zij op Wodins, heer aan, maar als een dwarrelwind wenden zij om, en durfden niet weder verschijnen. Toen Wodin nu terug kwam, gaf de Magy hem zijne dochter tot vrouw. Daarop werd hij met kruiden berookt, doch er wa-- ren tooverkruiden onder; want Wodin werd trapsgewijze zoo zeer vermetel, dat hy Frya en Wraldas geest durfde mis- kennen en bespotten , terwijl hij zijn vrije hals boog voor de valsche gedrochtelijke beelden. Zijn rijk duurde zeven jaren, toen verdween hij. De Magy zeide dat hij onder hunne goden was opgenomen, en dat kij van daar over hen heerschte, maar ons volk lachte om zijne taal. Toen Wodin eene poos weg geweest was, kwam er tweespalt ; wij wilden een anderen koning kiezen, maar dat wilde de Magy niet gedoogen. Hij beweerde dat het een recht was, hem door zijne afgoden ge- geven. Maar buiten en behalve deze twist, was nog eene tusschen de Magiaren en Finnen, die Frya noch Wodin wil- den eeren, doch de Magy deed zooals hem goed dacht, want zijne dochter had bij Wodin een zoon gewonnen, en nu wilde de Magy dat deze zoon van hooge afkomst wezen zoude. Terwijl allen keven en twisten, kroonde hij den knaap tot koning en stelde zich zelven tot voogd of raadgever aan. Zij die meer hielden van hun lijf, dan van het recht, lieten hem tobben, maar de goeden trokken weg. Vele Magiaren vloden met hunne manschappen terug, en de zeelieden gingen scheep en een heer van stoutmoedige Finnen gingen als roeïjers met hun. Nu komen de geschiedenissen van neef Teunis en zijn neef Inka eerst recht op het pad. Ditalles staat niet alleen op de Waraburgt, maar ook op de burgt Stavia, die gele- gen is achter de haven van Stavre Toen Teunis met zijne schepen naar huis wilde keeren, ging hij het eerst op de Dennemarken af, maar hij mocht daar 80 ne landa, thât hêde thju Moder bisjowath. Ak et Flyland ne macht-er navt ne landa Ánd forth nârne. Hi skold alsa mith sinum Ijvdum fon lek Áánd brek omkomth häve, thêr vmbe gvngon hja thes nachtis tha landa birâwa ând fàra bi dêi. Alsa alinga thêre kâd forth farande kè- mon hja to thêre folkplanting Kâdik (©), althus hêten vmbe that hjara have thrvch éne stênene kâdik formath was. Hir selladon hja allerhanne liftochta, men Tutja thju burchfâm nilde navt dâja that hja-ra selva nither setta. Thà hja rêd wêron kréjon hja twist. Tünis wilde thrvch thju strête fon tha middelsè vmbe to fârane fàr tha rika káning fon Egiptalandum, lik hi wel èr dên hède, men Inka sèide, that-i sin nocht hêde fon al et Findas folk. Inka mênde that er byskin wel en hach dêlfon àtland by wysa fon -êland vrbilèwen skolde wèêsa, thèr hi mith tha Ijvdum frêthoch léva machte. As tha bêda nêva-t- althus navt ênes wrde koste, gvng Tünis to ând stek en râde fône in-t strând, ánd Inka êne blâwe. Thèêr áfter macht jah- wêder kjasa, hwam ek folgja wilde, nd wonder, by Imka thêr en gryns hêde vmbe tha käningar fon Findas folk to thjanja, hlipon tha mâsta Finna ând Mâgjara ovir. As hja nw thät folk tellath ând tha skèpa thêr nêi delath hêde, tha skê- don tha flàta fon ekkorum; fon nêf Tünis is âfternêi tâl kêmen, fon nêf Inka ninmer. Néf Tünis for allinggen thêre kâd al thrvch thju porte thêre middelsê. Tha âtland svnken is, was-t-inna middelsê ra owera âk ärg to gvngen. Thêrthrvch wêron thêr félo mân- niska fon-t Findas land nêi vsa hêinde ând fêre Krêkalanda kvmen, Ánd âk fêlo fon Lyda-his land. Thèêr ájn wêron äk fêlo fon vs folk nêi Lydas land gvngen, Thäát ella hêde wrocht, that tha hêinde ând fére Krêkalanda far thát weld thêre Moder vrlêren was. Thêr hêde Tünis vp rêkned. Thêr- vmbe wilde hi thêr en gode hâve kjasa ând fon thêr ut fara (*) Kâdik, Cadix. es) [nd niet landen, dat had de Moeder besteld. Ook te Flyland mocht hij niet landen en voorts nergens. Hij zoude alzoo met zijne manschappen van kommer en gebrek omgekomen zijn ; daarom gingen zij des nachts aan land om te rooven, en voeren bij dag verder. Aldus langs de kust voort varende kwamen zij tot de volkplanting Kadik, zoo geheeten om- dat zij door een steenen kadijk gevormd was. Hier kochten zij allerhande leeftocht, maar Tuntia de burgtmaagd wilde niet gedoogen , dat zij zich daar nederzetteden. ‘Toen zij ge- reed waren, kregen zij twist. Teunis wilde door de straat van de Middellandsche zee, om te varen voor den rijken ko- ning van Egyptenland, gelijk hij wel eer gedaan had. Maar Inka zeide dat hij zijn bekomst had van al dat Findas volk. Inka meende dat er misschien wel een hooggelegen deel van Atland, bij wijze van eiland , zoude overgebleven wezen , waar hij met zijne manschappen vredig leven mocht. Als de beide neven het aldus niet eens konden worden, ging Teunis heen en stak een roode banier in het stra:d , en Inka eene blaauwe. Daarna mocht ieder kiezen, wien hij volgen wilde, en o wonder, tot Inka, die er een afkeer van had, om de konin- gen van Findas volk te dienen, liepen de meeste Finnen en Magyaren over. Toen zij nu het volk geteld en de schepen daarnaar verdeeld hadden, scheidden de vloten van elkander ; van neef Teunis is naderhand bericht gekomen , van neef Inka nimmer. Neef Teunis voer langs de kust door de straat der Middel- landsche zee. Toen het Atland verzonken is, was het aan de oevers der Middellandsche zee ook erg toegegaan. Daardoor waren vele menschen van het Findas volk naar onze heinde en verre Krekalanden gekomen en ook velen van Lydas land. Daarentegen waren ook velen van ons volk naar Lydas land ge- gaan. Dat alles had uitgewerkt, dat de heinde en verre Krekalanden voor het oppergezag der Moeder verloren waren. Daar had Teunis op gerekend, daarom wilde hij daar een goede 6 82 rikka forsta fâra , men thrvchdam sine flâte ând sin folk sa wan- häáven utsagon, mêndon tha Kâdhêmer that hja râwera wêron, ând thêrvmbe wrdon hja vral wêrath. Tha to tha lesta kêmon hja an to Phonisivs kâd , that wêre 100 änd 983 jêr (*) nêi âtland svnken is. Nèi bi thêre kâd fvndon hja en êland mith twam diapa slinka, alsa-t as thrju êlanda utsach. Vppet midloste thêra staldon hja hjara skula vp, äfternêi bvwadon hja thêr en burchwal om to. As hja thêran nw en nôme jêva wilde, wrdon hja vnênes, svme wild-et Fryasburch hêta , ôra Nèf tûnia, men tha Mâgjara ând tha Finna bâdon thât skolde Thyr- hisburch (+) hête. Thyr (S) alsa hêton hja ên hjarar drochtena ând vppe tham-is jêrdêi wêron hja thêr land, to wither-jeld wildon hja Tünis êvg as hjara káning bikänne. Tünis lêt im bilêsa ánd tha Ôra nildon thêrvr nên orloch ne hâ. Thâá hja nw god sâton , thà sandon hja svme alde stjvrar ând mâgjara ana wâl ând forthnêi thêre burch Sydon, men that forma nildon tha Kâdhêmar nawet fon-ra nêta. Thv bist fêrhêmanda swárvar sèidon hja, thêr wi navt hachta ne müge. Tha thâ wi hjam fon vsa ysera wêpne vrsella wilde, gvng to lersta ella god. àk wéron hja sêr ny nêi vsa bärnstênum änd thát frêja thêr nêi nam nên ende. Men Tünis thêr färsjande wêre, bärde that er nên ysere wêpne ner bärnstêne mâr hêde. Thâà kêmon tha kâpljvd ánd bâdon hi skolde twintich skêpa jêva, thêr hja alle mith-a finneste wirum tho hrêda wilde, ánd hja wildon him alsa fêlo Ijvda to rojar jêva as-er jêrde. Twêlif skêpa lêt-i-to hrêda mith win hvning ând tomäkad lêther , thêr bi wê- ron tämar ând sitlun mith gold wrtêin sa mÂn hja nimmer nêde sjan. Mith al thi skät fyl Tünis thát Flymar binna. Thi grêvaman fon Westflyland wäárth thruch al thessa thinga bigâstered, hi (©) 21931932000 v. Chr. (f) Thyrhisburch, Tyrus. ($) Thyr, de zoon van Odin. 83 haven kiezen en vandaar uit voor de rijke vorsten varen, doeh omdat zijne vloot en zijn volk er zoo haveloos uitzagen, meenden de Kadhemers (kustbewoners), dat zij roovers wa- ren en daarom werden zij overal geweerd. Doch ten laatste kwamen zij aan Phoenisius kust, dat was 198 jaren nadat Atland gezonken is. Nabij de kust vonden zij een ei- land met twee diepe inhammen , zoodat het als drie eilanden uitzag. Op het middelste daarvan stelden zij hunne schuil- plaats op, naderhand bouwden zij daar eenen burgtwal om toe. Toen zij nu daaraan een naam wilden geven, werden zij oneens, sommigen wilden het Fryasburgt heeten , andere Neeftunia, maar de Magyaren en Finnen verzochten, dat het Thyrhisburgt zoude heeten. Thyr noemden zij een hunner afgoden, en op diens verjaardag waren zij daar geland; tot eene vergelding wilden zij Teunis eeuwig als hun koning er- kennen. Teunis liet hem belezen, en de anderen wilden daarover geen oorlog hebben. Toen zij nu goed zaten zonden zij sommige oude zeelieden en Magyaren aan den wal en verder naar de burgt Sydon, maar in het eerst wilden de Kadhemers niets van hen weten. Gij zijt veraf wonende zwervers, zeiden zij, die wij niet achten kunnen. Doch toen wij hun van onze ijzeren wapenen wilden verkoopen, ging ten laatsten alles goed. Ook waren zij zeer begeerig naar onze barnsteenen, en het vragen daarnaar nam geen einde. Maar Teunis, die verziende was, deed alsof hij geen ijzeren wapenen noch barnsteenen meer had. Toen kwamen de kooplieden en baden hem, hij zoude twintig schepen geven die zij alle met de fijnste waren wilden bevrachten, en zij wilden hem zoovele lieden tot roeiers geven als hij begeerde. Twaalf schepen liet hij bevrachten met wijn, honig , toe- bereid leder, daarbij kwamen toomen en zadels met goud overtrokken, gelijk men ze nimmer gezien had. Met al dien schat viel Teunis het Flymeer binnen. De grevetman van Westflyland werd door al deze dingen verrukt, hij bewerkte 8% wrochte that Tünis bi thêre mvde fon-t Flymar en loge bvwa mâchte, Afternêi is thju stêd Almanaland(*) heten And tha mark thêr hja Afternei to Wyringgâ (}) vp wandelja machton tolétmark. Thju Moder rêde that wi ra ella vrkäpja skolde buta ysere wêpne, men mân ne melde hja navt. Thà tha Tyrjar thus fry spel hêdon, kêmon hja alan wither to farand vsa wêron sà heinde as fère vsa ajn sékâmpar to skàdne. Thêrâfter is bisloten vpper mêna acht, jêrlikes sjvgun Thyrjar skêpa to to lêtane ând navt mar. Hwat thersof wrdenst Inner northlikste herne fon tha Middelsé , thêr leid en éland by thère kâd. Nw kemon hja thät a kâp to frêjande. Thêrvr wârth ene mêna acht bilêid. Moder-is rêd wärth wanen, men Moder sach ra lyast fêr of. Thêrmbe mènde bju that er nèn kwâ an stek, thach as wi àfternêi sàgon ho wi misdên hèêde hâvon wi thât êland Missellja ($) hêten. Hirâfter skil blika ho wi thêr to rêde hêde. Tha Gola, (**) alsa hêton tha sândalinga prestera Sydon-is. ta Gola hêdon wel sjan thet et land thêr skares bifolkad was And fer fon thêre Moder wêre. Vmb-ira selva nw en gode skin to jêvane , lêton hja ra selva in vsa tâl ana tro- we wydena hêta, men that wêre bêtre wêst, as hja ra selva fon thêre trowe wendena nômath hêda, jefta kirt wei trjuwendne lik vsa stjurar lêter den hâve. Thâ hja wel sèton wèêron, tha wandeldon hjara kâpljuda skêne käpre wêpne And allerléja syrhê- don to fara vsa ysere wêpne Ând wilde djara huda, wêrfon in (*) Almanaland, Ameland. (t) Wyringâ, Wieringen. ($) Missellja, Marseille. (2%) Gola, Galli, Gaulois. 8 dat Teunis bij den mond van het Flymeer een pakhuis bouwen mocht. Naderhand is-die plaats Almanaland genoemd en de markt, waarop zij naderhand te Wyringen ruilhandel mochten drijven, Toelaatmarkt. De Moeder raadde dat wij hun alles zouden verkoopen behalve ijzeren wapenen , maar men sloeg geen acht op haar. Daar de Thyriers dus vrij spel hadden , kwamen zij steeds weder om onze waren heinde en ver te vervoeren, tot schade van onze eigene zeelieden, Daarna is besloten op eene algemeene vergadering , jaarlijks zeven Tyrische schepen toe te laten en niet meer. Wat daarvan geworden is. In de noordelijkste hoek van de Middellandsche zee ligt een eiland bij de kust. Nu kwamen zij dat te koop vragen. Daarover werd eene algemeene vergadering belegd. Moeders raad werd ingewonnen, maar Moeder zag hen liefst ver af. Daarom meende zij dat er geen kwaad in stak, doch als wij achterna zagen, hoe wij verkeerd gedaan hadden , noem- den wij dat eiland Mis.sellia. (*) Hierachter zal blijken , hoe wij hiertoe reden hadden. De Golen , zoo heetten de zendeling- priesters van Sydon, hadden wel gezien dat het land daar schaars bevolkt was en ver van de Moeder was. Om nu zich zelven een goeden schijn te geven, lieten zij zich zelve inOnzetaal aan de trouw gewijden heeten, maar dat was beter geweest, als zij zich zelve van de trouw ge- wenden genoemd hadden of kort weg Triuwenden, geliik onze zeelieden later gedaan hebben. Toen zij wel gezeten waren, ruilden hunne kooplieden schoone koperen wapenen en allerlei sieraden tegen onze ijzeren wapenen en huiden van wilde dieren, die in onze (*) _Müssellia, miskoop, verkeerde koop. 86 vsa suder landa fèlo to bikvma wêrom. Men tha Gola fyradon allerhâna wla drochtenlika fêrsta ând totyadon tha kadhêmar thêre thrvch todvan hjarar horiga manghêrtne ând tha swêt hêd fon hjara fininnige win. Was thêr hwa fon vs folk thêr- et alsa ârg vrbrud hêde, that sin lif in frôse kèm , than lêna- don tha gola him hul ând skul ánd foradon him nêi Phonisia, that is palmland. Was hi thêr sêten, thân most-i an sina sibba ánd frianda änd âtha skriwa, that-et land sâ god wêre ând tha mànniska sà luklik, as ninmÄän hin selva mocht for- bylde. A Brittannja wêron rju fêlo manna, tha lith wiva , thà tha Gola that wi- ston, lêton hja alwêis manghêrtne skâka ând thessa javon hja tha Britne vmb nawet. Thach al thissa manghêrtne weron hjara thjansterum, thêr tha bern fon Wrâlda stolon vmb-ar an hjara falske drochtne to jêvane. Nw willath wi skriwa vr tha orloch thêra burchfâmna Kâälta and Min-erva. And ho wi thêr thrvch al vsa sûderlanda And Brittanja anda Gola vrlêren häve. Bi thêre Sûder-rên-mvda ând thêre Skelda , thêr send sjvgun âlanda, nômath néi Fryas sjvgum wâkfämkes thêre wek. Mid- del vppet êne äland is thju burch (*) Walhallagâra, inut tha wâgrum thêra is thju folgjande skêdnesse wrîten. Thêr bvppa stêt: lês, lêr ând wâk. 963 jêr (f) nêi Aldland svnken is, sat hir en wise burch fm , Min-erva was hira nôma. Thrvch thastjurar Nyhellênja tonômath. This tonôma was god kêren, hwand tha rêd, thêr hju lènade, was ny ând hel bvppa alle ôtherum. Overa Skelda et thêre Flyburch sat Syrhêd.Thjus fâm was fvl renka, skên was r-anhlith And kwik was &) Middelburg. Ch) 21935631630 v. Chr. 87 zuidelijke landen in menigte te bekomen waren. Maar de Golen vierden allerhande vuile gedrochtelijke feesten, en lokten de Kadhemers door toedoen van hunne wulpsche meisjes en de zoetheid van hunne vergiftige wijn. Was er iemand van ons volk die het zoo erg verbruid had, dat zijn leven in gevaar kwam, dan verleenden de Golen hem heul en schuilplaats , en voerden hem naar Phonisia, dat is Palmland. __Was hij daar gezeten, dan moest hij aan zijne bloedverwanten, vrienden en aanverwanten schrijven, dat het land zoo goed was en de menschen zoo gelukkig, als niemand zich konde verbeelden. In Brittania waren zeer vele mannen, doch weinig vrouwen, toen de Golen dat wisten , lieten zij aller- wege meisjes schaken, en deze gaven zij aan de Britten om niet. Doch al deze meisjes waren hunne dienaressen, die kin- deren van Wralda stalen om ze aan hunne valsche afgoden te geven. Nu willen wij schrijven over den oorlog der burgtmaagden Kálta en Min-er va. En hoe wij daardoor alle onze zuidelijke landen en Brittan- nei aan de Golen verloren hebben. Bij de Zuider Rijnmond en de Schelde daar zijn zeven ei- landen, genoemd naar Fryas zeven waakmeisjes der week. Midden op het eene eiland is de burgt Walhallagara, en van de wanden dier burgt is de volgende geschiedenis afgeschre- ven. Daarboven staat: lees, leer en waak. 563 jaar nadat Atland verzonken is, zat hier eene wijze burgtmaagd, Min-erva was haar naam, door de zeelieden bijgenaamd Nyhellenia. Deze bijnaam was goed gekozen, want de raad, die zij verleende was nieuw en helder boven alle andere. Over de Schelde op de Flyburgt , zat Syrheed ; deze burgt- maagd was vol ranken , schoon was haar gelaat, en rap hare 88 hira tvnge, men thu rêd thêr hju jef, was immer in thjustere worde. Thèr vmbe warth hju thrvch tha stjurar Kâlta hêten, tha land- sâta mênadon that et en Êêrnôma wère. Inna ûtroste wille thêre vrsturvene Moder stand Rôsa-mvda thet forma , Min-erva thet twêde ánd Syrhêd thet thredde as folgstere biskreven. Min- erva nêde thêr nên wit fon, men Syrhèêd was er thrvch kna- ked. Lik en wrlandeske forstinne wilde hju êrath frêsath and bêden wêsa, men Min-erva wilde enkel minth wêsa. To tha lesta kêmon alle stjvrar hiri hjara held bjada, selva fon tha Dena-marka ánd fon-t Flymar. That vvnde Syrhêd, hwand hju wilde bvppa Min-erva utminthja. Til thju män en grâte thánk ovir hjra wâkendum häva skolde, myk (*) hju ennen. hôna vpper fàne. Thâ gvng Min-erva to ând myk en härder hvnd ând en nachtul in vppira fâne. Thene hvnd sêide hju wâkt ovir sin hêr änd ovira kidda ánd thene nachtul wâkt ovira fjelda til thju hja thrvch tha musa navt vrdên ne wrde. Men thene hôna neth far nimman frjundskip, ând thrveh sin vntocht ând hâchfârenhêd is er vaken thene bâna sinra nêista sibba wrden. As Kälta sach that er wârk falikant ut kêm, to gvng hju fon kwad to ärger. Stolkes lêt hju Mâgjara to hiri kvma vmbe tâwery to lârane. As hju thôr hira nocht fon hêde, werpte hju hira selva anda árma thêra Golum, thach fon al thi misdêdon ne macht hju navt bêtre ne wrde. As hju sach that tha stjurar mâr ând mâr fon ari wêke, tha wilde hju ra thrvch frêse winna. Was tha mône fyl ând thene sê vnstumich, than hlip hju over et wilde hef, tha stjurar to hropande that hja alle skolde vrgân , sahwersa hja hiri navt anbidda nilde. Forth vrblinde hju hira âgum hwêr thrvch hja wêter fori land ând land fori wêter hildon, thêrthrvch is mâni skip vrgvngen mith mâán ànd mus. Vppet forma wèêr- ferste tha al hira landsâta wêpned weron, lêt hju bärga bjar skân- ka, in thât bjar hêde hju tâverdrank dên. As et folk nv algâdur * ) Myk wordt nog op Walcheren gehoord. 89 tong; maar de raad die zij gaf, was altijd in duistere woorden. Daarom werd zij doór de zeelieden Kälta genoemd. De land- saten meenden dat het een eernaam was. In de uiterste wil der verstorvene Moeder stond Rosamunde het eerst, Minerva het tweede en Syrheed het derde als opvolgster beschreven. Minerva had daar geen weet van, maar Syrheed was er door geknakt. Even als eene buitenlandsche vorstin wilde zij ge- eerd, gevreesd en gebeden wezen; maar Minerva wilde alleen bemind wezen. Ten laatste kwamen alle zeelieden aan haar hunne hulde bieden, zelfs van de Dennemarken en van het Flymeer. Dat kwetste Syrheed, want zij wilde boven Minerva witmunten. Opdat men een grooten dunk van hare waakzaam- heid zoude hebben, maakte zij een haan op hare banier. Toen ging Minerva heen en maakte een herdershond en een nacht- uil op hare banier. De hond, zeide zij, waakt voor zijn heer en over de kudde, en de nachtuil waakt over de velden, op- dat zij door de muizen niet verwoest worden ; maar de haan heeft voor niemand vriendschap, en door zijn ontucht en zijne hoogvaardigheid is hij vaak de moordenaar zijner naaste bloedver- „wanten geworden. Als Kälta zag dat haar werk verkeerd uitkwam, ging zij van kwaad tot erger; in stilte liet zij Magyaren bij zich komen om tooverij te leeren. Als zij daar haar bekomst van had, wierp zij zich in de armen der Golen, doeh van al die misdaden kon zij zich niet beteren. Toen zij zag, dat de zeelieden meer en meer van haar weken , wilde zij hen door vrees winnen. Was de rmaan vol en de zee on- stuimig, dan liep zij over de wilde vloed, de zeelieden toe- roepende, dat zij alle zouden vergaan, indien zij haar niet wilden aanbidden. Voorts verblinde zij hunne oogen , waar- door zij water voor land en land voor water hielden , daar- door is menig schip vergaan met man en muis. Op het eerste krijgsfeest, toen alle hare landgenooten gewapend waren, liet zij hun tonnen bier schenken. In dat bier had zij een tooverdrank gedaan. Toen het volk nu allen te zamen dron- 90 drunken wêre, gvng hju bvppen vp hira stridhros standa , to lêoande mith hira hole tojenst hira spêri, môrnerâd ne kv navt skêner. Tha hja sach that alle ôgon vpper fästigath wêron êpende hju hira wêra ând kêth, svnum ând thogatrum Fryas, i wêt wel that wi inna lerste tyd fül lek nd brek lêden häve, thrvchdam tha stjurar navt lônger kvme vmb vs skriffilt to vrsella, men i nête navt hwêrthrvch et kvmen is. Lông hâv ik my thêr vr inhalden, thach nv kân-k-e t navt lón- ger ôn. Hark then frjunda til thju i wêta müge hwêrnêi i bita mêi. Anda ôra syde thêre Skelda hwêr hja tomet tha fert fon alle sa häve, thér mâkath hja hjvd dègon skriffilt fon pompa blêdar, thêr mith sparath hja linnent ut ând kân- nath hja vs wel miste. Neidam thát skriffilt mâkja nv alti vs grâteste bydriv wêst is, sà heth thju Moder wilt that mân et vs lêta skolde. Men Minerva heth al et folk bihexnath ‚ Jes bihexnath frjunda, ivin as al vs fja thät lästen En IS. Er-ut mot-et, ik wil thi tella, nas-k nên burchfâm ik skold et wel wêta, ik skolde thju hex in hjara nest vrbarne. Thâ hju thi lerste worda ut hêde, spode hju hira selva néi hira burch tha, men thât vrdrvnken folk was althus dènera bigâstered, that et vr sin rêde navt mocht to wâkane. In dvl-dryste iver gvngon hja overa Sandfal, And nêidam nacht midlerwil del strêk gvngon hja evin drist vpper burch Tas, Thach Kälta miste al hwither hira dol ‚ hwand Minerva ánd hira fâmna ând tha foddik wrdon alle thrvch tha räppa stjurar hreth. Hirby kvmth tha skêdnesse fon Jon. Jon, Jôn, Jhon änd Jân is al én mith Jêven, thach thet lêit anda utsprêk thêra stjurar, thêr thrvch wenhêd ellas bikirta vmbit fâra Äänd hard hropa to mvgane. Jon thât is jêva was sêkêning, bern to-t-Aldergâ, to-t Flymar ut 2: ken waren, ging zij boven op haar strijdros staan met het hoofd tegen hare speer geleund. Het morgenrood kon niet schooner wezen. Toen zij zag, dat aller oogen op haar ge- vestigd waren, opende zij hare lippen en sprak: Zoonen en dochteren van Frya, gij weet wel, dat wij in den laatsten tijd veel schade en gebrek geleden hebben, doordien de zeelieden niet langer komen om ons schrijfvilt te verkoopen, maar gij weet niet, waardoor dat gekomen is. Lang heb ik mij daarover inge- houden (gezwegen), doch nu kan ik het niet langer. Hoort dan vrienden, opdat gij weten moogt, waarnaar gij bijten moet. Aan de overzijde der Schelde, waar zij bijna de vaart van alle zeeën hebben, daar maken zij heden ten dage schrijfvilt van pompebladen, daarmede sparen zij vlas uit, en kunnen zij ons ontbeeren. Nadien het maken van schrijfvilt altijd ons voornaamste bedrijf geweest is, zoo heeft de Moeder gewild, dat men het ons zoude laten. Maar Minerva heeft al het volk behekst, ja behekst, vrienden , even als al ons vee, dat laatst gestorven is. Er uit moet het, ik wil het u vertellen , was ik niet burgtmaagd, ik zoude het wel weten. Ik zou die heks in haar nest verbranden. Toen zij het laatste woord geuit had, spoedde zij zich naar hare burgt; maar het beschonken volk was zoo opgewonden, dat het over zijne rede niet vermocht te waken. In doldriesten ijver gingen zij over de Sandfal, en nadien de nacht midde- lerwijl neder streek, gingen zij even kloek op de burcht los. Doch Kälta miste al weder haar doel, want Minerva en hare maagden en de lamp werden alle door de rappe zeelieden gered. Hierbij komt de geschiedenis van Jon. Jon, Jón, Jhon en Jan is gelijk met ge ge ven, doch dat ligt aan de uitspraak der zeelieden, die uit gewoonte alles bekorten, om het verre te mogen spreken en luide te roepen. Jon, dat is gegeven , was zeekoning , geboren te Alderga , het Fly- o 02 fâren mith 100 änd 27 skêpum, tohrêth fr en gràâte butartis, rik to lêden mith bárnstên, tin, kâper, yser, lêken , linnent filt, fâmna filt fon otter, bêver ând kanina hêr. Nw skold er fon hir jeta skriffilt mith nimma; tha to Jon hir kêm ánd sach ho Kälta vsa rom rika burch vrdên hêde, thâ wárth er sâ uter mête heftich, that er mith al sinum ljudum vpper Flyburch of gvne ând thêr to witterjeld thene râda hône an stek. Men thrvch sin skelta bi nacht Ând svme sinra ljudum wârth thju foddik ánd tha fÂmna hret. Tach Syrhêd jefta Kälta ne mochton hja navt to fâtane, hju klywde vppa ut- roste tinne, jahwedertochte that hju inna logha omkvma moste, thà hwat bêrde? Dahwile al hira ljuda sták Ánd stif fon skrik standon, kêm hju skêner as â-to fora vp hira klep- par to hropande nêi Kálta Mim-his Thà strâmade thât ora Skelde folk to hàpa. As tha stjurar that sÂgon hripon hja fàr Minerva wy. En orloch is thêrut kvmen , hwêrthrvch thvsande fallen send. 