Handboek der pharmakognosie
1. Opopanax in korrels. Opopanax in granis. — Onregelmatige, niet zamenhangende stukken , die hoekig of kogelrond zijn en de grootte eener walnoot kunnen bereiken. Zij zijn roodachüg- of bruinachtig-geel , dof, ondoorschijnend, dikwijls bestoven, hard, barstig, op het gevoel vetachlig, op de breuk wasglanzend met lichtere en donkere plaatsen. — Zij levert een goudgeel poeder , dat met water eene gele emulsie vormt. Alkohol lost haar slechts gedeeltelijk op. Soort. gew. — 1,622. De opopanax riekt sterk, onaangenaam, eenigzins naar lavas en ammoniak - gom , smaakt balsamisch, zeer bitter, blijft aan de tanden kleven, smelt bij verhitting slechts onvolledig, verspreidt dan eenen onaangenamen , knoflookachtigen reuk , wordt bruin , ontvlamt , brandt rustig met sterk lichtende en weinig roetgevcnde vlam en laat eene groote hoeveelheid digte kool over, welke moeijelijk tot asch te verbranden is. Bevat vol¬ gens PELLETIER : 42,00 Aetherische olie en verlies . • 5,90 33,40 Zetmeel . 4,20 1,60 Appelzuur . . 2,80 9,80 Was en kaoutchouk .... 0,30 Levert 0,28 kool, die 0,074 asch overlaat, welke uit koolzure pot- asch , zwavelzure potasch , chlorpotassium , koolzure kalkaarde en kiezel¬ aarde bestaat. Hars . . • Gom . .. Bittere stof. Houtvezel. UMBELLIFERAE. 4*29 2. Opopanax in koeken. Opopanax in placcntis. — Ongelijkvor- mige massa’s. Zij zijn donkergrijsbruin, gemakkelijk fijn le wrijven, met vreemde zaken vermengd, op de breuk weinig glanzend , worden na verloop van tijd glasglinsterend en smaken minder bitter , dan de opopanax in korrels. I*. Fe rul a. Asantkruid of Holstok. V. 2. 1. Ferula Asa foetida l. In Ferzië. — d. V. II. 372. Mq. 116. P. II. 672. — Levert de Stinkende Asant of Duivelsdrek. Asa foetida s. Stercus Biaboli. (*) Het melksap, dat uit dwarse schijven van den wortel uitgevloeid en in de lucht gedroogd is. Zou ook van zelf uitzweeten en door persing en drooging van het sap daaruit verkregen worden. Men onderscheidt : 1. Stinkende Asant in korrels . Asa foetida in g ra nis. Hoekige, rondachtige of droppelvormige stukken van verschillende grootte. Soort, gew. — 1,300. In versehen staat zijn zij melkwit, in aanraking met de lucht worden zij rood , paarsch en eindelijk bruin ; dit geschiedt echter langzamerhand , zoodat men hen inwendig meestal nog wit en half doorschijnend vindt. Zij bezitten eene schelpachtige , vetglanzende breuk en eene wasaardige consistentie. Tusschen de vingers worden zij week , taai en kleverig. In de koude zijn zij broos en pulveriseerbaar. Met water gewreven vormen zij eene emulsie, zijn in alkohol voor iets meer dan de helft oplosbaar, smelten ligtelijk bij verhitting, ontvlammen en verbranden alsdan , waarna slechts een weinig witte asch overblijft. Reuk sterk en aanhoudend, onaangenaam , knofiookachtig. Smaak onaangenaam, harsachtig , bitter. 2. Stinkende Asant in massa’s ■ Asa foetida in massis s. amyg- daloidea. Onregelmatige klompen, die nu eens meer , dan weder minder duidelijk uit grootcrc en kleinere , geheel digt zamcngekleefde stukken zijn gevormd. Zij zijn vermengd met haren (afkomstig van de dieren¬ huiden , waarin zij gepakt zijn), stengels, enz. Overigens van de vorige soort niet verschillend. 3. Stcenige Stinkende Asanl. Asa foetida petraea. Hoekige, vorm- (*) Men is thans bijna algemeen van gevoelen, dat deze slof ook een produkt Ferula persica willd. is. C. van 430 UMBELLIFERAE. looze stukken, die in uitwendig aanzien op dolomietkalk gelijken, wit- achtig-geei zijn , doch in de lucht geel of bruin worden. Men vindt er talrijke , kleine , blinkende stippen of blaadjes in. Riekt minder aange¬ naam , dan de voorgaande soorten. Smelt in den platinalepel tot eene olie, riekt knoflookachtig , later branderig en verkoolt, waarbij eene kool, in grootte bijna gelijk aan het stuk, overblijft. Schijnt een kunst- produkt te zijn. De stinkende asant bevat volgens TROMMSDORFF I NEUMANN : PELLETIER ANGELINI Aetherische olie . 3,1 3,1 3,60 Hars .. 29,20 Hars . 24,0 53,0 65,00 Bitter extract. 5,84 Gom ..... 50,0 ^ 12,0 19,44 Gom . . .. 6,67 Bassorine ... — i 11,66 Gips .... 52,29 Houtvezel , enz. . 22,9 26,9 — Onoplosbare brui¬ Zure appelzure potasch. .... 0,30 brandes: ne vlokken. 2,50 Aetherische olie. 4,60 Bassorine= =6,4 en \Vatcr=6,0. 12,40 Hars, in aelher oplosbaar 47,25 Extractiefstof . . -v Hars, in aether onoplosbaar. 1,60 Azijnzure potasch. y 1,00 o 2 ('Appelzure potasch en kalk ^Azijnzure potasch en kalk £ jPhosphorz. potasch en kalk ^ f Zwavelzure potasch en kalk Zwavelzuren kalk en potasch 19,40 6,20 Appelzure potasch j Appelzuren kalk. Koolzuren kalk. Uzerverzuursel en aluinaarde. Zand en houtdeelen . .. 0,40 3,50 0,40 4,60 angelini’s analyse schijnt van Asa foetida petraea te zijn. De actherische olie bevat volgens trommsdorff phosphorus en volgens zeise en steniiouse ook zwavel. Eene nieuwe analyse van riegel heeft bijna hetzelfde resultaat, als die van brandes opgeleverd. — Geen van de be- standdeelen der stinkende asant schijnt geheel zuiver geïsoleerd en naauw- keurig scheikundig onderzocht te zijn , hoewel de actherische olie be¬ langrijke chemische eigenschappen schijnt te bezitten. 2. Ferula persica willd. Sn Persië. — Mq. 117. P. II. 673 en 681. — Levert het Sagapenum. Sagapenum s. Serapinum. (*) Het ingedroogd melksap, dat op dezelfde wijze als Asa foetida ver¬ kregen wordt. — Half doorschijnende klompen, uit onregelmatige , rood- (*) Zij, die van meening zijn, dat de F. persica willd. ook Asa foetida levert, houden de moederplant van het sagapenum nog voor onbekend. C. UMBELLIFERAE. 431 gele, inwendig lichtere korrels zamengevloeid , of donkerbruine en ondoor¬ schijnende massa’s met vreemde bijmengselen. Vloeit, zoo men het laat liggen, uiteen, is taai, wordt na verloop van tijd harder en barstiger, wordt in de hand week en daarbij zeer kleverig. Smelt in de warmte onvolkomen, verkoolt en verbrandt in hoogere temperatuur even alseene hars. Vormt met water gewreven eene bruinachtiggele emulsie. Is slechts gedeeltelijk in alkohol oplosbaar. Riekt onaangenaam, knoflookachlig , even als stinkende asant; smaakt onaangenaam, bitter, scherp en krab¬ bend. Bevat volgens brandes : Bittere hars, in aether oplosbaar. • 47,91 Smakelooze hars, in aether onoplosbaar. 2,37 ( appelzure kalkaarde 1 Gom met \ zwavelzure kalkaarde V . 32,76 ’ phosphorzure kalkaarde ) Zure, appelzure kalkaarde .... 0,40 Phosphorzure kalkaarde . 0,27 De bittere, in aether oplosbare hars wordt door zoutzuur roodachtig, later blaauw en eindelijk bruin- In zekere mate bezit ook daardoor het sagapenum dezelfde eigenschap. Substituering en: Asa foetida. Bdellium. Mengsel van Asa foe- tida, Olibanum en Galbanum. 3. Ferula tingüana herm. In Noord-Afrika. — P. II. 683. — Levert volgens LiNDLEY de Aetherische olie. Bassorine . .. Appelz. kalkaarde \ Zwavelz. kalkaarde ) Gom j Onreinheden ,. Water .... 3,73 4,48 0,45 4,30 4,60 Afrikaansche Ammoniakgom. Ammoniacum Africanum. Zij is in de laatste jaren uit Marokko gekomen , en zou volgens pereira het echte dß fMoviaxóv van dioscorides zijn. Zij is zeer onderscheiden van de volgende Persische ammoniakgom , die reeds lang algemeen in ge¬ bruik is. Weeke, ligt aan den vinger klevende massa’s, die lichtbruinachtig of geelwit, en op enkele plaatsen vuilblaauwachlig zijn. Zij rieken zwak , bcnzoëachtig, bij verhitting zoetachtig, eigenaardig, niet onaangenaam, en smaken eenigzins scherp , iets of wat naar Persische ammoniakgom , niet bitter , eigenaardig , en eenigzins harsachtig. fl. D ore ma. Ammoniahplant. V. 2. 1. Dor erna ormeniacum don. Ferula Ammoniacum szowitz. In Persi'é en Armenië. — u. V.Iï. 422. Mq. 118. P. iï. 683. — Levert de 432 UMBELUFERAE. Persische A mm an i akgom . Ammoniacum s. Gummi Ammoniacum. Het ingedroogd melksap dezer plant. Dit melksap vloeit deels van zelf nabij den oorsprong der schermen uit , deels uit de steken van talrijke torren , welke de plant , inzonderheid hare bladen , geheel doorboren en wegvreten. Nadat het op de plant verdroogd is , wordt het in het midden van Junij door de inwoners verzameld , en nadat het 10e. gedeelte daarvan aan de regering als belasting is afgeleverd, wordt het overschot over Bouchir naar de Persische golf gevoerd, vanwaar het naar Indië en Europa wordt verzonden. In den handel komen onderscheidene soorten van nmmoniakgom voor. Dit schijnt wel geen wezenlijk verschil, maar toch van dien aard te zijn, dat waarschijnlijk niet al deze soorten van eenerlei oorsprong zijn. Zoo dus voor eenigen tijd d’aucher eloy’s opgeeft, eene nieuwe in Persië inlandsche Umbellifera ontdekt te hebben , welke , zoo niet alleen , dan toch voornamelijk de ammoniakgom , levert en welke jambert en spach Diserneston gummiferum noemen, dan kan deze opgave ten volle juist zijn, voor zooverre deze plant niet dezelfde is als Dorenia arme- niacum, doch welke van de tot ons komende soorten daarvan verkregen wordt, is nog onbekend- — In het algemeen zijn te onderscheiden : 1 . A mmoniakgom in korrels - Ammoniacum in g r a n i s. — Was- glanzende, melkwitte, opaalachtig-ondoorschijnende stukken, van zeer ongelijken vorm , doch meestal rondachtig. Zij bezitten de grootte van erwten tot die van walnoten , komen óf op zichzelve voor, óf zijn (het¬ geen vooral met de kleinere stukken het geval is) zamengekleefd en vor¬ men korrelige massa’s, waarin zich dikwijls zaden bevinden. In de lucht verandert de witte kleur (hoofdzakelijk door verlies aan water) in ver¬ schillende gedachtige schakeringen. Zij is hard , broos , op de breuk vlak¬ schelpachtig en vetglanzend , wordt in de hand zoo week als pleister en kleeft aan de vingers. Zij smelt bij verhitting moeijelijk en onvolledig , verkoolt en verbrandt even als hars met eene roetgevende vlam ; de daarbij overblijvende losse kool laat zich verder tot een wit, fijn ge¬ raamte verbranden. Vormt met water gewreven eene witte emulsie , is voor ongeveer s/* oplosbaar in alkohol met bruinachtige kleur ; de oplos¬ sing reageert zuur. Riekt eigenaardig, knoflookachlig , onaangenaam; smaakt scherp , onaangenaam , bitter. 2. Ammoniakgom in koeken. Ammoniacum in placentis s. in UMBELLIFERAE. 433 massis- — Hoekige, zamengevloeide , soms smerige, vuilgele of bruin- achligc massa’s , waarin vele witte, onregelmatige korrels en daarenboven zaden, zand, stengels , enz. zijn ingekleefd. — De ammoniakgom bevat volgens Aetherische olie. BUCHOLZ : 4,0 CALMEIJER : BRACONNOT : Hars. 72,0 53,0 70,0 Gom. 22,4 37,2 18,4 Bassorine. 1,6 — 4,4 Houtvezel en zand — 9,8 —  olie van buchhoez’s ontleding behoort tevens het verlies bij de analyse. Volgens martiüs verkrijgt men 1 drachme aethe- rische olie uit 32 oneen ammoniakgom. 7. Si lerine ac. Si Ier in een. a. Galbanum. Moederharsplant- V. 2. 1 * i. Galbanum officinale don. In de Levant en in Syrië. — Mq. 120. P. II. 688. — Levert de Moederhars. Galbanum s. Gummi Galbanum. Het ingedroogd melksap dezer plant , hetgeen deels van zelf en deels I uit insnijdingen is uitgevloeid. — Inlusschen is het, naar de talrijkheid j: en ongelijkheid der uit verschillende landen tot ons komende galbanumsoor- / ten te oordcclen , onaangezien hare overeenkomst in zekere opzigten , zeer / waarschijnlijk , dat zij niet van cencrlei plant afstammen. De oorspronkelijke afleiding van de in Zuid-Afrika voorkomende Bubon gummiferum i„ en B. Galbanum l. ( — d. V. II. 376 — ) is onwaarschijnlijk, daar deze planten , gelijk zij in kruidtuinen gekweekt worden , niet naar moeder¬ hars rieken. Meerderen grond heeft men om aantenemen , dat lobel’s Ferula galbanifcra eene der moederplanten is. Zeker bepaald is het niet, doch waarschijnlijk, dat de genoemde Galbanum officinale de Levanlsche moederhars levert. Hierbij komt nog eene Umbcllifera, welke UNDLEY voor eenige jaren uit het Oosten ontving, en welke hij , daar zij tot dien tijd onbekend was, Opoidia galbanifcra genoemd heeft. Dat zij moederhars zou leveren , is door geene andere omstandigheid be~ 28 m UMBELLÏFERAE. wezen , dan dat zich in de bladen kleine harsdeeltjes bevonden , welke PEREiRA voor moederhars verklaarde. — Men onderscheidt in het algemeen 1. Levantsche Moederhars. Galbanum Levanticum. Komt uit Afrika , voornamelijk uit Aethiopië , over Triest en Marseille lot ons; zij wordt bij ons hoofdzakelijk gebruikt. Van deze soort bestaan 2 wijzigingen of ondersoorten : a. Levantsche Moederhars in korrels. Galbanum Levanticum in gr an is. Onregelmatige, droppelvormige stukken; meestal langwerpig, ter grootte van erwten tol die van hazelnoten, op zich zelve of zamen- gebakken en dan gemakkelijk te scheiden, geel-, wit-, rood- of groenachtig, doorschijnend of ondoorschijnend« De breuk is harsglanzend , er vertoonen zich verschillend gekleurde strepen op. Aanvankelijk zijn deze stukken week , kneedbaar als pleister en kleverig , zoodat zij slechts in sterke koude kunnen fijn gestampt worden. Van lieverlede worden zij echter harder, ten laatste broos en ligt pulveriseerbaar. Zij vormen met water gewreven eene vuilgeelachtige emulsie , zijn grootendeels in alkohol tot eene zuur reagerende vloeistof oplosbaar, smelten in de warm¬ te, verkolen en verbranden alsdan, even als eene hars, met opzwelling en roetgevendc vlam. Zij rieken sterk, doordringend , niet zeer onaangenaam , eigenaardig, en smaken scherp, harsachtig, onaangenaam, bitter. ß. Levantsche Moederhars in massa’s. Galbanum Levanticum in m assis s. placentis. Groote, gele, groenachtige, lichtbruine of brui- ne , onregelmatige massa’s ; gedeeltelijk ook witachtige , amandelaardige , met eene kleverige massa verbondene korrels. Gewoonlijk weeker en ster¬ ker van reuk dan de vorige , en met stukken van stengels en bladstelen , alsook met haren , enz. vermengd. Overigens komen hare eigenschappen met die der voorgaande soort overeen. 2. P er sis che M oederhar s. Galbanum Persicum. Komt uit Fersië over Astrakan en Orenburg naar Europeesch Rusland, en van daar, hoewel veel zeldzamer dan de Levantsche moederhars, die s daarentegen in Rusland niet zeer bekend is , tot ons. Groote, onregelmatige klompen; in dierenhuiden of matten gepakt, f bruinachtig-rood (nooit groenachtig) , wil gestreept , en zoo wreck , dat men er met eenen spatel kan dóórsteken en dat zij uiteenvloeijen. Door zeer vele vreemde bijmengselen verontreinigd, voornamelijk door stukken nj van gebrokene stengels. Reuk doordringend, onaangenaam, iels of wat UMBELL1FERAE. 435 naar stinkende asant. Smaak onaangenaam, harsachtig, bitter. Komt nooit in korrels voor. — De moederhars bevat volgens MEISSNER: PELLETIER: NEUMANN *. Aetherische olie. 3,4 6,34 6,0 Hars ....... 65,8 66,86 60,0 Gom. 22,6 19,28 20,0 Bassorine. 1,8 — — Vreemde bijmengselen. 2,8 7,52 ' 14,0 Bittere stof en appelzuur. 0,2 — - — Water. 2,0 — — > meissner onderzocht de Levantsche moederhars in koeken, en pelletier die in korrels- De door neumann geanalyseerde soort is niet opgegeven. Verwisselingen : Ammoniacum in massis. Sag apenu m. 8. Eryngieae. Eryngieën. a. Eryngium. Kruisdistel. V. 2. 1. Eryngium campestre l. — Op velden, wegen, enz. — d. V. II. 421. Mq. 108. P. 11.713. F. B. S. I. 234. F- B. X. 772. — Levert den SteekworteL Radix Eryngii s. Lyringii. De wortel. Hij is 1 tot 2 voet lang, van boven 1 vinger dik en van eene vezelige kuif voorzien, penvormig, uitwendig bruingrijs, en heeft gewoonlijk vele verhevenheden. Bij het droogen wordt hij rimpelig en van boven geringd. Inwendig is hij geel en mergachtig. Hij is zeer hy¬ groskopisch en daardoor gewoonlijk week , buigzaam en taai. Reuk bezit hij niet. Smaakt slijmerig-zoet. Bevat suiker en slijm. I*. Sanicula. Breukkruid. V. 2. 1. Sanicula europaea l- In vochtige en schaduwrijke wouden en bos- schen. — Mq. 109. F. B. S. I. 234 en 782- — Levert het S artikel- of Breitkkruid. Herba Saniculae s. Biapensiae. De langgesteelde wortelbladen. Zij zijn niervormig, diep ölobbig , de lobben breed wigvormig, driespletig , zachtstekclig-gczaagd , onbehaard en donkergroen- Na het droogen donkergrijsgroen, bijna reukloos, van bitterachtig-wrangen , eenigzins scherpen smaak. Bevatten ijzer-groen- kleurende looistof en eene bittere zelfstandigheid. c. Astrantia- Astranlie. V. 2. 1- Astrantia major l- Op bergachtige weilanden en op de Voor-Alpen 436 BERBERIDEAE. in Zwitserland, in Zuid-Duilschland , Silezië, Bohemen , Moravië enz. — Mq. 109. — Levert den Zwarte Meesterwortel. Radix Astrantiae s. Iinpera- toriae nigrae. De wortel. Hij bestaat uit eencn droogen , veelhoofdigen , bullig-ge- ringden , houtachtigen wortelstok van 2 tot 3 duim lengte en 1 vinger dikte, die van onderen afgebeten, bruinzwart, inwendig witgrijs is, scheef in de aarde dringt en van holle overblijfselen van stengels voor¬ zien is , alsmede uit de overal hieruit ontspringende vezels. De laalslen zijn 2 tot 6 duim lang, zeer talrijk, dun, draadvormig, broos, een¬ voudig , gestreept en zwartbruin. Reuk onaangenaam , harsachlig. Smaak scherp. — Zijne infusie wordt door loodsuiker bruin neergeslagen , door sublimaat niet veranderd. 38. COCCULINEAE. KOKKEL INEEN. Familien: Berberideae- Menispermeae. 93. BERBERIDEAE. B erb er is ach tig en. «. Berberis. Berberis of Zuurboom. VI. 1. 1. Berberis vulgaris l. Berberis irritabilis Salisbury. In Klein- Azië en bijna door geheel Europa. — d. V. 11. 423. Mq. 13- F . B. S. ï. 296. F. B. III. 173. — Levert a. Bcrberisivortel. Radix Berberidis. De in het voorjaar uitgegravene wortel. Hij is zeer getakt en ver uitgespreid. De opperhuid grijsachlig-bruin , eenigzins zamentrekkend van smaak. De hierop volgende schors ongeveer Va lot Va lijn dik, fraai geel , bladerig-vezelig , van eenen eigenaardigen reuk en zeer bitteren smaak. Het hout vrij digt , taai , lichtgeler en minder bitter dan de schors. De kern wit , sponsachtig , bijna smakeloos. Bevat volgens brandes : Vet. . . 0,075 Vette olie. 0,225 Cerine. . 0,100 Bladgroen. 0,025 Houtvezel. 55,400 Water. . 35,000 In aether oplosbare harde hars . . . • Gele extractieve kleurstof. Bruine kleurstof met appelzure zouten-. Gom met sporen van keukenzout. . .. Zetmeel met planten- en phosphorzuren kalk Phosphor- en plantenzure kalkaarde- 0,550 6,625 2,550 0,350 0,200 0,200 BERBERIDEAE. Volgens Büchner en hekberger : Schors en Hout: Opperhuid: Was. • 0,4 1,6 Berberine .. Schorsen Hout : . . . 17,6 Opperhuid Vet. . 0,6 1,0 Chlorophyllum. • • • 1,0 Hars. . 20,4 7,6 Bruine kleurstof. • • • 1 ' 13,8 Gom. . 1,4 5,0 Appel- en phosphorz. zouten. 3,4 1,2 Zetmeel, sporen 1,8 Houtvezel. . . . 31,2 41 ,4 Asch. . 2,6 2,2 Vocht en olie. . . . 22,0 2,5 Het berberine zou een zwak cleklronegntief , levendig lichtgeel, los ligchaam zijn , uit fijne , zijdeglanzende naalden zaraengesteld , sterk en aanhoudend zuiver bitter van smaak. In dezen zuiveren toestand heeft Büchner het 4 jaren later uit de wortelschors in eene hoeveelheid van 1,3 proc. bereid. Intusschen beeft fleitmann nu aangeloond , dat het ber¬ berine eene sterke planlenbasis is. b. Berberisschors. Cortex Berberidis. \ De zoo even beschrevene schors des wortels, folex heeft er behalve het berberine, nog eene planlenbasis in gevonden, en deze oxyacanthine ge¬ noemd. Bevat: Oxyacanthine. Was. Zetmeel. Berberine. Vet. Gom. ExtractiefsT.of. Potasch. Eiwit. Looistof. IJzcr. Bitteraarde. Weeke hars. Phosphorzuren kalk. Zwavelzuren kalk. Appelzuur (?) Zou dit oxyacanthine niet hetzelfde, als berberine zijn? c. Bei'berisbeziën of Berberissen. Baccae Berberidis. De rijpe vruchten der variëteit met roode vruchten , in September en Oclober ingezamcld- — Eénhokkige, 2- tot 3zadigc bessen ; schar¬ lakenrood , rolrondachtig-langwerpig , aan beide uiteinden stomp, van boven van eene zwarte slip voorzien, sappig, vleezig. Zij smaken aan¬ genaam zoelachtig-wrang en zeer zuur. Bevatten slijmsuiker en appel¬ zuur. d. Berberis zaad. Semen Berberidis. De zaden der zoo even beschrevene vruchten. Langwerpig-rond , stomp, roodbruin , hard , onaangenaam-bitter en wrang van smaak. 438 MENISPERMEAE. 94. MENISPERMEAE. M aanzadig en. Bestanddeelen: pikrotoxine ; menispermine ; pelosine; columbine. (*) a. Cocculus. Maankoorn of Columboplant. XXII. 6. of YI. 3. 1. Cocculus palmatus de c. Me nis per mum palmatum l. Op de Oostkust van Afrika in de digte bosschen van Oibo en Mosarabique. Op Isle de France, de Sechellen en in Oost-Indië gekulliveerd. — d. Y. II. 430- Mq. 11. P. II. 1036. — Levert den Columbowortel. Piadix Columbo s. Calmnbo. De in Maart uitgegravene wortel , die in schijven gesneden en in de schaduw gedroogd wordt. Hij is sedert 1685 bij ons bekend. Rondachtige , dwarse , zelden overlangsche schijven , wier grootte en dikte zeer onderscheiden zijn. De opperhuid ruw, oneffen , grijs of groen- achtig-bruin. Hierop volgt eene gele schor s zelfstandig heid van 1 tot 3 lijn dikte , wier kleur binnenwaarts gedurig lichter wordt , vervolgens een roodachtig-bruine kring , die van poriën voorzien is , en eindelijk de binnenste, gele, dikke kern met ontelbare poriën, die zóó regelmatig geplaatst zijn, dat zij eene volmaakte ster vormen, wier stralen reeds van de opperhuid uitgaan en naar het middelpunt toe duidelijker worden. Dij het droogen verkrijgen de schijven op beide zijden in het midden eene groeve. De kern is eenigzins losser dan de schorszelfstandigheid. Overigens zijn de schijven melig en gemakkelijk fijn te wrijven. Jodium kleurt de schijven blaauw. De koude, waterige infusie is bruinachtig- geel , kleurt lakmoes niet rood , wrordt door zoutzuur in geelgrijze vlok¬ ken gepraecipiteerd , door een aftreksel van galnoten aanvankelijk zwak getroebeld en later na eene poos groenachtig-bruin gekleurd , door dier¬ lijke lijm niet veranderd. Reuk zwak, eenigzins onaangenaam. Smaak sterk en aanhoudend bitter. — Wordt ligtelijk door wormen aangevreten en zou door den invloed der lucht aan werkzaamheid verliezen. Bevat volgens PLANCHE.* Gele , bittere extractiefstof. . 13,0 Zetmeel ........ 33,0 Slijm . 9,0 Stikstofhoudende zelfstandigheid 6,0 BÜCHNER : Columbobitter. Gele, harsachtige extractiefstof. Was. Gom .. 12,2 5,0 0,2 4,7 (*) Een belangrijk chemisch-physiologisch onderzoek van eenige stoffen uit deze familie is door Br. bödeker bekend gemaakt in Ann. d. Chem. u. Pharm. Bd. LXIX , p. 37 — 62 en in Pharm. Centralblatt , 1849, K°. 10. C, MENISPEUMEAE- 439 Houtvezel. ....... 39,0 Aetherische olie . spoor In de 6 proc. asch : Koolzure potasch. Chlorkalcium. Zwavelzure kalkaarde. Kiezelaarde en ijzerverzuursel. Zetmeel .... .... 35,0 Pektine .... .... 17,4 Plantenvezel .. .... 12,6 Water \ Zouten ) •. ... 12,9 Verlies ? Later beeft er wittstock ecne kleurlooze , krystalliserende , indiffe¬ rente , bittere stof in ontdekt en deze columbine genoemd. [Volgens bö- deker bevat hij nog eene aanzienlijke hoeveelheid berberine.] Verwisselingen : Radix Costi. Radix Bryoniae. Radix Sapona- riac Levanticae. Wortels van onbekenden oorsprong, welligt van Frase ra Walteri en van Menispermum peltatum. 2. Cocculus crispus de cand. Menispermum crispum l. In Benga¬ len. — Mq. 12. — Levert de Maanzaad stengels. Stipites Menispermi. De stengels ; houtachtig, lU tot Va duim dik, vierhoekig, zuiver bit¬ ter van smaak. Hunne opperhuid is wrattig en opgeblazen- b. Anamirta. Kolikelsplant. XXÏÏ. 6. of VI. 3. 1. Anamirta Cocculus wight et arnott. Menispermum Cocculus L. Op Malabar, Celebes, Amboina, Ceylon en Java. — d. V. II. 440. Mq. 12. P. 1041. — Levert de Kokkelskorrels. Semen Cocculi s. Coeculi ïndici. De rijpe vruchten , waarvan vaak 200 tot 300 in ééne tros zijn bijeen¬ geplaatst. — Bijna ronde, besachtige steenvruchten, die de grootte eener erwt tot die eener laurierbes bezitten. Vertoonen op de eene zijde eene versmalling met 2 zwakke , naast elkander liggende verhevenheden , waarvan de eene eenigzins puntig is en de andere het likteeken des af- gebrokenen , soms ook nog voorhanden’ steel aanwijst. Op het buitenst bekleedsel, hetwelk dun, zwartbruin, gerimpeld, ruw en ligt breek¬ baar is , volgt een eveneens dun , digt aansluitend , geelachlig-wit kernbekleedsel en inwendig eene vuilgele, hoornig-doorschijnende , olie¬ achtige kern van eenen halfmaansgewijzen vorm. Reukloos. De beide bekleedselen smakeloos, doch de kern smaakt hoogst onaangenaam en bit¬ ter. Volgens pelletier en couERBE bevatten 440 MENISPERMEAE. De bekleedselen: De kernen : Menispermine. Paramenispermine. Gele, alkaloidische stof. Onderpikrotoxinzuur. Was. Vel- Chlorophyllum. Harsachtige stof. Zetmeel. Gom. Salpeterzure potasch.Chlorpotassium. Zwavelzure polasch. Koolzure kalkaarde. Koolzure potasch. IJzer. Manganesium. Koper. Pikrotoxine (pikrotoxinzuur). Hars- Zuur vet. Wasaardige, vette stof. Riekende stof. Slijmachtige stof. Zetmeel. Gom. Houtvezel. Appelzuur. Chlorpotassium. Salpeterzure potasch. Koolzure potasch. Koolzure kalkaarde* IJzer. Manganesium. Het pikrotoxine is reeds vroeger door boullay ontdekt, casaseca heeft aangeioond , dat het in deze vruchten door boullay gevondene zure vet nog een mengsel van olie- en magarinzuur is. — boullay’s menispermzuur is nog eene problematische stof. — De opgegevene inorganische beslanddee- len zijn gedeeltelijk uit de asch bepaald. c. Gissampelos. Touwdruif. XXII. 10. 1. Cissarnpelos Pareira lamarck. In Zuid-Amerika. — d. V. II. 442. Mq. 12. P. II. 1045. — Levert den Amerikaansche Graveelwortel. Radix Pareirae bravae. De wortel. — Rondachtige, somtijds ovale stukken ; */2 tot 4 voet lang, 1 vinger dik tot 4 duim in doorsnede, bekleed met eene zwartbruine, betrekkelijk dunne, vastaanzittende schors , die gerimpeld en zwak gcslcufd is , en voorzien van ringvormige , min of meer afgebrokene ver¬ hevenheden, welke ongeveer 2 tot 8 lijn van elkander afslaan. Op dikkere stukken treft men somwijlen ook knoestige uitwassen aan. Inwendig be¬ staat hij uit talrijke houtbundels , die in verscheidene siervormige kringen geplaatst, ligt splijtbaar, taai, bijna wit en satijnglanzend zijn ; tusschen hen bevindt zich eene gemakkelijk fijnlewrijven’ , bruingrijze zelfstandig¬ heid, die zich ligt laat afstooten. Hij is reukloos, smaakt zoelachtig en later onaangenaam-bitter , zeer overeenkomstig met dulcamara. Bevat vol¬ gens feneulle: Gele , biltere extractiefstof. Bruine extractiefstof. Stikstof houdende zelfstandigheid- Weekhars. Zetmeel. Zouten. MYRISTICEAE. Ui Later heb ik er eene ligt veranderlijke plantenbasis in gevonden en deze pclosine genoemd- Verwisselingen : de wortels vanCissampelos Caapeba en M en is p er¬ in urn Abuta- 39. TRISEPALAE. DRIEKEIKBLADIGEN. Familien: Anonaceae. Myristiceae. 95- MYRISTICEAE. Mus kaatnootachligen- ». Myristica. Muskaatnolenboom. XXII. 13. of XVI. 7. 1. Myristica aromatica lam. M. Mosch ata willd- M. officinalis L. fil. (*) Op de Moluksche eilanden- Sinds 1772 op Isle de France en sedert 1803 ook op Sumatra- — d. V. II. 447- Mq- 237. P- II. 348- — Levert a. Foelie. Macis. Het zaaddek (arillus), hetwelk de nootvormige zaden in de, op onze perziken gelijkende vrucht omgeeft. Het is gescheurd-veelspletig , dikvlie- zig , lederachtig, eenigzins buigzaam, doch ligt breekbaar, vetglanzend, versch karmozijnrood, droog geelrood. Reuk eigenaardig , sterk en aange¬ naam specerijachtig. Smaak heet-specerijig, scherp en bitter. Bevat vol¬ gens HENRY: Kleurlooze, aetherischc olie, Vga van het gewigt der foelie. Gele, vette olie, alleen in aether oplosbaar. Roode olie , in alkohol en aether oplosbaar- Zetmeel, dal door jodium fraai purperkleurig wordt , Vs van het gewigt der foelie. Vezel, in geringe hoeveelheid. Verwisselingen : de zaadrok van Myristica officinalis [martius], M. tomen tosa en M- microcarpa. V b. Muskaatnoten of Notenmuskaat . Nuces Moschatae. De zaadkernen , van de bruine , harde , niet zeer dikke schil bevrijd en na indoopiug in kalkwatcr gedroogd. Men oogst driemaal ’sjaarsivan (*) Sommigen houden deze laatste synonymie voor onjuist. C. 442 MYRISTICEAE. Julij tot Augustus , in December en in April. De eerste oogst levert het meeste op, doch die van April is de beste. Zij zijn rondachtig of ellipsvormig, */a tot 1 duim lang, 1 tot ly2 drach¬ men zwaar , onregelmatig gesleufd , netvormig geaderd , kaneelkleurig of bruinachlig , met een wit poeder (koolzure kalkaarde) bestoven , inwendig digt , geelbruin , met donkere strepen gemarmerd. Bij drukking en in de warmte zijn zij zeer vettig , en eene heete naald laat er zich gemakkelijk doorheen smelten- Rieken en smaken even als het zaaddek , wel is waar sterker, doch minder fijn. Bevatten volgens bonastre: Aetherische olie. Wit, vast vet . 6,0 . 24,0 Geel, boterachtig vet . 7,6 Een vrij zuur . . . 0,8 Zetmeel.. Gom Houtvezel - Verlies .. 2,4 1,2 54,0 4,0 De aetherische olie, die van gelijken aard, als die der foelie , schijnt te zijn, is een mengsel van 2 oliën, waarin het zich door schudding met water verdeelt. Hierbij verzamelt zich de dunvloeibare , vluggere en meer specerijige op de oppervlakte des waters , terwijl de andere boterachtige daarin naar den bodem zinkt. Zoo het eenigen tijd bewaard wordt , dan zet zich daaruit een stearoptenon (john’s myristicine) in krystallen af. c. Muskaatb alsem. Bal sa mum s. Oleum Nucistae. De vetmassa , welke in Indië door het uitpersen der zaadkernen verkre¬ gen wordt. Kwam vroeger in aarden potten als eene roodgele , zalfaardige massa van eenen sterken muskaat-reuk en smaak tot ons. Komt echter thans in den vorm van vaste, barstigc , gemarmerde koeken voor, die op het gevoel vetachtig zijn. Zij bevatten minder aetherische olie en geven dus aanleiding lot het vermoeden, dat zij uit zaadkernen , waaruit te vo¬ ren een deel der aetherische olie is overgehaald , bereid kunnen zijn- Men onderscheidt : 1. Engelsche Musltaaibalsem. Langwerpig-vierhoekige koeken , omstreeks 7/i pond zwaar, fijn-korrelig , roodachtig-geel of gcelachlig-rood, in pisang¬ bladen gewikkeld. 2. Hollandsche Mushaatbalsem. Koeken met scherpere hoeken en kan¬ ten , van l1/* tot l'/a pond; grooter , dikker , vaster, grofkorreliger , meer witachtig-geel , in bladen of in papier gewikkeld. Echte muskaatbalsem smelt gemakkelijk in de warmte en verbrandt als¬ dan even als vet ; is volkomen oplosbaar in warmen alkohol en aether en MAGNOLIACEAE. 443 tot op een wit talkaardig vet in kouden alkohol en aether. Bevat volgens Schräder in 16 oneen : Wit, vast vet ..... 7 oneen. Geel , boterachtig vet . . . 8ya » Aetherische olie . 2/3 » Vervalschingen : ossenmerg; gewoon vet; boter; walschot; kakaoboter; palmolie ; zand ; klei. 2. Myrislica officinalis mart. In de aloude bosschen van Brazilië. — - Levert de Bicuiba of Bicuiba redonda. De uit de zaadkernen geperste vetmassa , welke in Brazilië dikwijls ge¬ bruikt wordt en in pijpvormige schaften eener Cannacee ook tot ons komt. Vuil-bruinroodachtige , zalfaardige massa, die met muskaatbalsem over¬ eenkomt, doch minder aangenaam riekt. Bevat volgens brandes: Aetherische olie . . sporen Roodbruinachtig, krystallijn, boterachlig, in kouden alkohol oplosbaar vet 54,0 In kouden alkohol moeijeiijk oplosbaar vet . 45,0 Bruine, taaije zelfstandigheid . . ... 1,0 40. POLYCARPICAE. VEELVUUCHTIGEN. Familien : Magn olia ceae. D illeniaceae. Paeoniaceae. Ranu n- culaceae. 96. MAGNOLIACEAE. M ag noliace ën. a. Dr imys- Specerijboom. XIII. 4. 1. Drimys Winteri forster. Wint era aromatica murray. Aan de Straat van Magellaan in Patagonië , alsook in Chili en in Brazilië. — D. V. II. 456. Mq- 10. P. II. 1048. — Levert den Magellaansche of Wintersche Bast. Cortex Magellanicus s. Wiriteranus. Ingerolde, zamcngerolde , opgerolde, gootvormige , zelden bijna platte stukken; V2 tot 2 lijn dik, 4 duim tot 2 voet lang, zacht op bet gevoel; de pijpen er van bedragen */a tot 2 duim in doorsnede, Op de uitwendige. m MAGNÖLIACEAE. bijna witte, fluweelachtige opperhuid, welke zacht op het gevoel is, volgt eene digte, vaste, korrelig brekende, citroengele schorslaag, die */4tot */6 van de geheele dikte uitmaakt. Vervolgens vindt men den betrekkelijk zeer dik¬ ken , diglen , harden, korreligen , bruinrooden bast en eindelijk helwitte, lij n vezelige splint, dat de dikte van schrijfpapier bezit. De fluweelaardige opperhuid is zoo afgewreven , dat zij slechts op eenigzins diepere plaatsen is blijven zitten. Daardoor is de buitenvlakte bijna glad , geel en onre¬ gelmatig afwisselend vuilwit. Overlangsche en dwarse barsten zijn er niet op voorhanden , doch vele onregelmatig geplaatste, ronde of ovale, groevige, roestkleurige vlekken , welke voor dezen bast zeer karakteristiek zijn. De binnenvlakte glad , met overlangs loopende , kleine verhevenheden. Indien hij gedurende eenigeu lijd , en vooral , zoo hij daarbij op eene vochtige plaats bewaard wordt , dan kleurt zich de buiten- en nog meer de bin¬ nenvlakte donkerder, waardoor men de binnenzijde meestal grijs-, bruin- achlig , bruin, zelfs zwartbruin vindt. Reuk specerijig, even als een mengsel van peper, kruidnagelen en kaneel. Smaak brandend-specerijachlig, scherp. Bevat volgens iienry ; Brandend-schcrpe aetherische olie. 1 ,2 Bruinroode , scherpe harde hars. 10,0 Kleur- en looistof ..... 9,0 Zetmeel . 1,6 Azijnzure potasch- Chlorpotassium. Zwavelzure potasch. Zuringzure kalkaarde. IJzerverzuursel- Houtvezel- lecanu verkreeg 2 oneen en 36 grein aetherische olie uit 25 pond bast. — Verdient een naauwkeuriger onderzoek. Verwisselingen : Cortex Culilawan. Cortex Melambo. Canella alba. 2. Drimys granatensis l. Winterana granatensis murray. Op de bergen van Brazilië en Santa Fé de Bogota in Nieuw-Granada. — Mq. 10. — Levert waarschijnlijk den Mclambobast. Cortex Melambo s. Malambo. Werd in 1814 door bonpland uit Zuid-Amerika medegebragt. — Dikke, zware stukken; plat of gootvormig , aschgraauw met eenen rood- achtigen tint. De opperhuid is geclachtig-grijs , roestkleurig gevlekt, en met vele kleine knobbclljes bezet. Breuk oneffen , splinlerig, Reuk sterk , specerijig, peperachlig, even als kalmus. Smaak scherp, specerijachtig, bitter. Bevat volgens vacquelin : Bleekgele, aetherische olie. . 1,0 Roodbruine, bittere harde hars. 7,0 Geelbruine, gomachtige stof . 2,0 Bittere stof. Houtvezel. Geelwit poeder. Een plantenzuur potaschzout. MAGNOLIACEAE. 445 b. lllicium Ster-Anijs. XIII. 6. 1. lllicium anisatum l. In China en Cochinchina. Wordt in Japan en op de Philippijnsche eilanden gekulliveerd — d. V. II. 454. Mq. 10. — Levert de Ster-Anijs. Semen Anisi stellati s . Badiani. De doosvruchten; eirond, ecnzadig, even als geroest ijzer, kofiij- bruin en rimpelig. 7 tot 9, meestal 8, zijn stervormig om cene centrale as bijeengeplaatst. Iedere vrucht op zich zelve bevat 1 eirond, glanzend, bruinrood zaad, hetgeen in de, gewoonlijk aan ecne zijde opengesprongcne doosvrucht zigtbaar is, en hetwelk beslaat uit eene ligt breekbare, dunne schil en cene geelachtige , amandelaardig-olieachtigc kern. Reuk aange- Y naam specerijig, anijsachtig. Smaak zoetachtig, aangenaam-specerijig. Meissner vond in de Doosvruchten ; Zaden : Aetherische olie .. • • 5,3 Aetherische olie. 1,8 Groene vette , brandend sma- Gele, vette olie. 17,9 kende olie . . .. • • 2,8 Geel, boterachtig vet . .. 1,6 Roodbruine, smakclooze hars. 10,7 Roodbruine hars. 2,6 IJzcr-groenkleurende looistof. 3,2 Extracticfstof. 4,2 Extracliefstof .. • • 2,1 Gom ......... 1,2 Gom. 6,0 Houtvezel. 29,4 Houtvezel. 26,4 Biltere extractiefslof. 2.1 Gomachtige extracticfstof. 7,6 Gomachtige extractiefslof. 23,0 Zetmeel , door polasch uitge- Zetmeel, door potasch uitge- trokken. , • 19,8 trokken .. 6,4 Benzoëzuur . . .. .. 0,2 Appelzuur ) Appelzuur ) Appelzure kalkaarde S . .. 4,8 Appelzure kalkaarde >. • 8,4 Extractiefslof ; Extractiefslof \ Zuringzure kalkaarde .. 0,4 Water ...... 8,4 Water. 4,2 Hieruit volgt, dat de doosvruchten werkzamer zijn, dan de zaden, n wanneer men de aetherische olie voor het specifiek werkzaam bestand- H deel houdt. c. Liriodendron. Tulpenboom. XIII. 6. 1. Liriodendron tulipifera l. In Noord Amerika. — d. V. II- 461. Mq. 11. — Levert den 446 PAEONIACEAE. Tulpenbast. Cortex Tulipiferae. De schors van jongere takken. Zij is dun, laai, uitwendig glad, bruin en glanzend, inwendig witachlig of lichtgrijs. Riekt eigenaardig-specerijig ; smaakt specerijachtig, bitter, wrang. Bevat volgens trommsdorff: Harsachtige stof . . 0,8 Gom . . . 25,2 ïJzer-groenpraecipiterende biltere stof . 12,5 Houtvezel . 56,3 PFAFF vond er aetherische olie in. In de wortelschors heeft emmet eene eigenaardige, krystalliserende, kleurlooze , onzijdige stof, het lirio- dendrine , gevonden. 97. PAEONIACEAE. Pioenrozen. a. Paeonia. Pioenroos of Peonie. XIII. 1. 1. Paeonia officinalis couan. Paeonia peregrina de cand. — d. V. 11.461. Mq. 8. — En 2. Paeonia communis bauhin. Paeonia officinalis l. — d. V. II. 461. — Van deze beide fraaije Z.-Europesche gewassen , die ook wegens hunne schoone bloemen in tuinen voorkomen, zijn afkomstig a. Pioenwortel. Radix Paeoniae. De knolachtige en vlcezige wortel van Paeonia officinalis en P. communis, die in den herfst wordt uitgegraven, geschild, in 2 of 4 deelen gespleten en snel gedroogd. Oorspronkelijk de niet-knolachtige en vleezige , maar houtachtige en vezelige wortel van P. corallina Retz (de Radix Paeoniae mar is). Onregelmatige, hoekige of rondachtige stukken: bijna wil, of na lang¬ zame drooging, zwak paarschroodachtig , digt, melig. Boor jodium worden zij blaauw en door ijzerchloride roodbruin. De reuk van den versehen wortel naar biltere amandelen gaat bij het droogen bijna geheel verloren. Smaak onaangenaam, zoetachtig, bitter, scherp. Doeltreffender ware het, dezen wortel ongeschild te droogen en aantewenden. Hij wordt ligtelijk door wormen aangevreten. De versehe wortel bevat volgens morin : Ransig, dik, zuur vet. . . . 0,26 Zetmeel . 13,86 Gom en looistof . 0,12 Onkrystalliseerbare suiker . . 2,80 Stikstofhoudende zelfstandigheid. 1,60 Plantenvezel . 11,46 Water . 67,94 Appelzure potasch .. Phosphorzuur ^ Appelzuur i Zuringzure kalkaarde. Appelzure kalkaarde Phosphorzurc kalkaarde Zwavelzure potasch .. 0,06 0,20 0,76 0,80 0,02 PAEONIACEAE. 447 Door overhaling van den versehen wortel met water, verkreeg ik een destillaat met eenen reuk naar bittere amandelen en hieruit door middel van aether eenige droppels eener evenzoo , doch sterker riekende, bleek¬ gele , aetherische olie , wier oplossing in water of alkohol , zelfs in zeer verdunden toestand , door ijzerchloride bloedrood werd. Het onderzoek dezer olie, die in den wortel van Paeonia albiflora in grootere hoe¬ veelheid bevat is, schijnt dus zeer belangrijk te kunnen worden. b. Pioenbloemen. Flores Paeoniae. De fraaije, purperroode, groote bloembladen, die gewoonlijk aan den vollen vorm van 1\ communis in onze tuinen ontleend worden. Zuren kleuren hen hoogrood. Is het zuur daarenboven met water verdund , dan worden zij bij het droogen zwart. Gebruikt men alkohol ter verdun¬ ning, dan blijven zij daarbij hoogrood. — Yerbleeken ligtelijk. c. Pioenzaad. Semen Paeoniae. De rijpe zaden; zoo groot als erwten, eirond-langwerpig , zwartrood glanzend: In de dunne, harde schil is eene witte olieachtige kern bevat, die geenen reuk, doch eenen zacht-olieachtigen smaak bezit. b. Actaea. Christoffelkruid. XIII. 1. 1. Actaea spicata l. Zeer algemeen in bosschen op de bergen van Duitschland. — d.V. 11.474. Mq. 8. — Levert den C hr is tojf el wortel. Radix Christophorianae s. Aconiti racemosi. De wortelstok met talrijke wortelvezels , die er aan de kanten en van onderen uit ontspringen. Zeer dikwijls zijn eenige wortels met de vezels kuifsgewijs ineengevlochten , zoodat men hen voor knolachtig- veel¬ hoofdig kon houden. De wortelstok , die soms van holle overblijfselen van stengels voorzien is, is zoo dik als eene pen en dikker, regt of gekromd, benedenwaarts gerigt of horizontaal, bijna knobbelig, evenals galanga wijdstandig geringd, overlangs gestreept, bruin, inwendig wit, digt, vleezig , na het droogen niet zeer gerimpeld, donkerbruin, eenig- zins glanzend , inwendig grijs ; de kern donkerder en met lichtere stralen siervormig omgeven. De wortelvezels loopen in verschillende takjes en vezels uit en zijn 1 tot lVs lijn dik, 6 tot 12 duim lang, na het droo¬ gen fijn gestreept en even bruin als kruidnagelen- Zij bevatten eene 448 RAMJNCULACEAE. draadvormige, wit-, houtachtige, taaije en vierkante kern, zoodat zich op de dwarse doorsnede een kruis vertoont. Bij het buigen breken zij niet; hoogstens springt daarbij de schors, die over het algemeen gemakkelijk yan de kern loslaat, op enkele plaatsen af. De zoctachtige, zwak onaan¬ gename reuk gaat bij drooging verloren. Smaak bitter, later scherp, prikkelend , zoctachtig. Zijne roodbruine infusie wordt door ijzerchloride fraai groen gekleurd en hierna zwartgroen gepraecipiteerd , door loodsuiker geel en vlokkig neêrgeslagen , door een aftreksel van galnoten en door sublimaat naauwelyks getroebeld. 2. Actaea racemosa l. Cimicifuga Serpentaria pursh. In Noord- Amerika. — Mq. 8. — Levert den Zwarte Ratelslang- of Teringw ortet. Radix Chris tophorianae Americanae s. Cimicifugae Serpentariae. De wortel. Hij gelijkt zoo sterk op den vorigen, dat hij zich misschien alleen door cenen dikkeren en donkerbruinen wortelstok en lichtere wor- telvezels daarvan onderscheidt, j. tilgmann vond er in: Hars. Zetmeel. Looistof. Was. Vet. Suiker. Galnotcnzuur. Kleurstof. Olie. Gom. Houtvezel. IJzerverzuursel. Zwarte kleurstof. Zouten van potasch , kalk- en bitteraarde. 98. RANUNCULACEAE. Ranonkel achtig en. Bestanddeelen: plantenbases: aconitine, dclphinine , staphisagrine ; plan¬ tenzuren : aconit-, delphin-, citroen- , appelzuur ; eigenaardige indifferente stoffen: helleborine, nigelline; hoogst scherpe, vluglige , hevig werkende, maar nog niet geïsoleerde ligchamen ; slcaroptena : anemonine en anemonzuur. Afdeelingen : Hellebor eae. Anemoneac. Clematideae . Ranun- culeae • 1. Ilelleboreae. Helleboreën. a. Helleborus Nieswortel. XIII. 6. 1. Helleborus nigcr l. In Zuid-Duitschland , Oostenrijk, Frankrijk, Opper-I.alië , Zwitserland, enz. — d.V. 11.472. Mq. 4. — Levert den Zie arte Nieswortel. Radix Hellebori nigri s. Melampodii. De wortelstok, met vele wortelvczels , die er aan de kanten uit ontspringen. De wortelstok meestal veelhoofdig; de hoofden vereenigen zich onregel- RANUNCULACEÄE. 449 matig op verschillende plaatsen , zoodat hij van onderen naar hoven getakt schijnt. Aan de toppen der hoofden vindt men digte overblijfselen van stengels. De takken van den wortelstok tot Va duim dik, 1 en meer duim lang, óf regt, óf gebogen, oneffen, bultig, van ringvormige ge¬ ledingen voorzien; de sebors dun en zoo bruin als kruidnagelen. Inwendig zijn zij digt, wit, vleezig en niet houtachtig; de kern zeer dik, eenig- zins donkerder en van witte , stervormig gerigte stralen voorzien , die zich echter niet tot aan het middelpunt uitstrekken. De wortelvezels 6 tot 12 duim lang, rond, ongeveer van het midden af van eenige dunnere takken voor¬ zien, wier schors dun, glad, zoo bruin ais kruidnagelen en met een grijs¬ wit, aardachtig stof bedekt is. Inwendig zijn zij digt, bijna wit, vleezig en niet houtachtig; de kern rond , draadvormig , geheel wit , voornamelijk in de bruinachtig gewordene vezels waarneembaar. Bij bet droogen gaat er weinig van verloren en worden zij slechts zwak overlangs gestreept. De drooge vezels zijn hoogst barslig, waarbij de kern mede afbreekt. Kern en wortelvezels trekken ligt eenig vocht aan , worden daardoor buig¬ zaam , kunnen even als pleister gesneden worden en worden, in dien toestand bewaard , inwendig ligtelijk bruinachtig. — Reuk zwak, onaangenaam, even als senega. Smaak zoetachlig , later onaangenaam-scherp , bijtend, krab¬ bend, eenigzins bitter. Zijne geelachtige iufusie wordt door een aftreksel van galnoten, loodsuiker en zuringzure potasch wit neergeslagen, door sublimaat witachtig getroebeld en door ijzerchloride met eene witachtige kleur getroebeld, die van lieverlede groen wordt. Bevat volgens FENEÜLLE en CAPRON : Aetherische olie. Scherpe, vette olie. Eene bittere stof. Een ammoniazout. Een azijnzuur zout. Was. Hars. Gom. Houtvezel- Galnotenzure potasch. Galnotenzure kalkaarde. Gewone onorganische zouten- RIEGEL: Aetherische olie .... sporen Scherpe vette olie . 3,50 Bittere extractiefstoffen • . . 8,60 Gom met phosphorzuren kalk . 3,20 Bruine kleurstof ) . _ „M > . . . 13, ÖD Potasch en kalkzouten $ Phosphorzure kalk- en aluinaarde 0,95 Verhard eiwit ...... 1,35 Plantenvezel ....... 55,20 Water en verlies ..... 11,55 FENEÜLLE en CAPRON vermoeden , dat de aard der scherpe vette olie met dien van croton-olie overeenkomt, zoodat zij dus uit eene vette olie en een vlugtig, scherp zuur bestaat. Verwisselingen : de wortels van Actaea spicata, Astrantia major. Aconitum Napellus, Heil ebo rus hy erna lis, H. foctidus, 29 450 RANUNCULACEAE. H. viridis, Trollius europaeus, Adonis vernalis, Scabiosa succ i sa. 2. Hclleborus hycmalis l. Eranthss hyemalis salisbury. Op de bergen van Znid-Europa. Hier en daar in Duilschland; ook in Neder¬ land. — F. B.S. 1.812. F. B. IX. 711. — Levert den Winter -Nieswortel. Radix Hellebori s. Aconiti hyemalis. De wortel. — Veelhoofdige knollen ; bniinachtig , inwendig wit, sappig, met enkele kleine vezels bezet. Zij smaken hoogst scherp en bezitten drastische werkingen. Bevatten volgens vaüqüelin : ' Scherpe wcekhars ( hd.leborine ). i Suiker. Slikslofhoudende zelfstandigheid (eiwit?). j Zetmeel. Gomachtig extract. Houtvezel. 3. Hdleborus foctidus l. Op kalkbergen door bijna geheel Duitschland en het overige gemaligcl-Europa- — d. V. II. 476. Mq. 5. — Levert den Stinkende Nieswortel. Radix Hellebori foetidi s. Helleborastri. De wortelstok. Hij is veelhoofdig, loopt in houtachtige en holle over¬ blijfselen van stengels uit, die de dikte eener pen bezitten. Hij is voorts 1 duim dik, 2 tot 3 duim lang en verdeelt zich in stijve, taaije , hout- achlige takken en vezels , welke penvormig , 6 — 12 duim lang en omstreeks zoo dik als eene pen zijn. Uitwendig is hij grijsbruin, na bet droogen geheel zwart, inwendig wit. De onaangename reuk gaat bij het droogen bijna geheel verloren. Smaak onaangenaam-zoct , niet zeer scherp. Zijne infusie wordt door ijzerchloride , een aftreksel van galnoten , zuringzurc potasch en sublimaat niet troebel gemaakt, doch door loodsuiker bruinachlig ncêrgeslagen. 4. Hdleborus viridis l. In Frankrijk, Engeland, Nederland, Italië, Zwitserland, Oostenrijk, Bohemen, Saksen, Silezic , Thüringen, enz. — D. V. 11.475. Mq. 4. F. B. S. I. 810. F. B. X. 757. — Levert den Groene Nieswortel. Radix Hellebori viridis. De wortel. Is zeer gelijk aan den zwarten nieswortel. De wortelstok is echter met talrijkere , kortere, dunnere vezels bezet, welke eenvoudig, donkerder en na het droogen bijna geheel zwart zijn. Reuk sterker. Smaak scherper en bitterder. Overigens niet wezenlijk onderscheiden. RANUNCULACEAE. 451 5. ffelleborus officinalis Salisbury. H el leb o rus orientalis lamarck. ïn Griekenland en Klein-Azic. — d. V. II. 477. — Levert den Oosterse he Nieswortel. Radix Hellebori Hippocratis. De wortel. — Er bestaat grond om aantenemen , dat het deze wortel , en niet die van Adonis vernalis of van Helleborus niger is, welke oorspronkelijk door hippocrates als echte zwarte nieswortel in de artsenij¬ kunde is ingevoerd. Hij is dan ook in de nieuwe Londensche pharmakopoe onder dezen naam weder opgenomen. I». Trollius- Trolbloem . XIII. 6. 1. Trollius europacus l. Op bergachtige weilanden in Duitschland en op de Alpen in Zwitserland. — d. V. II. 476. — Levert den TrolbloemswoydeU Radix Trollii. De korte, zwartbruine wortelstok met de wortelvezels , die er overal uit ontspringen en talrijk, kort, draadvormig en getakt zijn. Op de dwarse doorsnede vertoont zich eene 3- tot 5slralige kern. Na bet droogen reuk¬ en bijna smakeloos. ■ c. Aquilegia. Akelei. XÏIÏ. 5. t. Aquilegia vulgaris l. In Duitschland, Nederland en andere Europe- sche landen. In tuinen. — F. B. S. I. 406. — Levert het Akeleizaad. Semen Aquilegiae. De rijpe zaden. Zij zijn klein, 1 lijn lang, langwerpig-driekantig , ge - welfd, aan de zijden eenigzins plat met uitspringende randen , hard, zwart¬ bruin , glanzend, reukloos, bitterachtig, een weinig scherp en olieachtig van smaak. Op papier uitgeperst , laten zij eene olievlek achter. d. Ni geil a. Nigclle. XIII. 5. 1. Nigella sativa l. In Zuid-Europa en in het Oosten. Bij Erfurt en andere Duitsche plaatsen , alsook in Nederland gekulliveerd. — d. V. II. 497. Mq. 5. — Levert den 452 RANUNCÜLACEAE. Zwarte Karwei. Sernen Nigellae s. Melanthii. De rijpe zaden. Zij zijn ongeveer 1 lijn lang en Vs lijn breed , eirond¬ achtig , eenigzins plat, 3- of onregelmatig 4hoekig- De eene gewelfde en de 2 of 3 vlakke zijden door scherp uitspringende randen begrensd , ge¬ rimpeld , ruw, netgewijs geaderd, zwart, soms bruin , niet glanzend. De kern wit, olieachtig. Reuk zwak, doch bij wrijving aangenaam en even als muskaatnoot. Smaak scherp-specerijig. Bevat volgens reinsch : Nigelline . 1,2 Stearine en elaine .... 35,8 Stearoptenon en elaeoptenon . 0,8 Chlorophylachtige groene hars) Onbestendige kleurstof. . •> 0,6 Plantenslijm . ) Bruine hars . 0,2 IJzer-groenkleurend looizuur, spoor Eiwit . 0,9 st potasch- en) **••••! Gom en extractiefslof . . . 3,5 Slijmsuiker met kalkzouten Eigenaardig, ijzer gedachtig^ praecipiterend zuur . . .) Hygroskopische gom .... 2,4 Spermine (ulmine) .... 29,2 Plantenvezel . 17,4 Water ........ 8,0 Verwisselingen : de zaden van Nigella damascena, N. ar ven sis, Datura Stramonium en A groste m ma Githago. e. Deiphinium. Ridderspoor. XIII. 3. 1. Deiphinium officinale wenderoth. In Zuid- Europa. — Mq. 6. — Levert het Luiszaad. Semen Staphidis agriae s. Pedicularis. De rijpe zaden, welke anders van Deiphinium Staphis agria — D. V. 11.498 — werden afgeleid, eene plant, die wel is waar geene we¬ zenlijk verschillende zaden heeft, doch welke overigens, zoo als de planten bewezen, welke door wenderoth uit de in apotheken gebruikelijke zaden gekweekt waren, botanisch geheel onderscheiden is. Zij zijn ongeveer zoo groot als erwten, eirond, donkergrijsbruin , van velenetvormige groeven voorzien, hard, ruw, eenigzins plat , onregelma¬ tig driehoekig en somtijds bijna vierhoekig. De eene vlakte grooter en gewelfd; de 2, zelden 3 tegenovergestelde vlakten plat, door eenen spit¬ sen , ongelijk uitstekenden rand begrensd. De kern bruingeel , olieachtig. Reuk zwak onaangenaam. Smaak hoogst brandend-scherp en bitter. Be¬ vatten voieens rrandes : RANUNCULACEAE. 453 Delphinine Stearine. Zetmeel Houtvezel. 8,10 1.40 2.40 17,20 Water . 10,00 Vette olie, ligt oplosbaar in alkohol ....... 14,40 Vette olie , moeijelijk oplosb. in alkohol . 4,70 Gom met kalkzouten . . . 3,15 Phytocolla met appel- , azijn- , zwavel - en zoutzure potascb en een kalkzout • 30,67 Zwavelzure kalkaarde metzwa- velzure potascb en bitter¬ aarde ....... 2,15 Phosphorzure kalkaarde en phosphorzure bitteraarde . 3,62 Eiwit , ongecoaguleerd. . . 0,50 Eiwit, gecoaguleerd . . . 3,20 Volgens lassaigne en feneulle is het delpbinine daarin met appclzuur verbonden. Zij vonden er ook een weinig aetheriscbe olie en suiker in. — hofschlUger heeft daarin een kleurloos, in prisma’s krystalliserend, subli- meerbaar zuur , het dclphinzuur , en couerbe nog eene andere plantenbasis , het staphisagrine , ontdekt. f. Aconitum. Monnikskap. XIII. 3. 1. Aconitum Cammarum l. A. Napellus störk. A. neamontanum wiLLD. A. Störkeanum reichend. A. medium schrader. A. inter¬ medium de CAND. In bergachtige bo'sschen door bijna geheel Europa, vooral in Oostenrijk en Zwitserland. Gewoonlijk in onze tuinen. — Verg. voor deze en de volgende soorten en verscheidenheden d. V. II. 478 — 497. Mq. 7 en 8. F. B. S. I. 406. — De volgende , die ook wel als eigene spe¬ cies beschouwd zijn, zijn waarschijnlijk variëteiten hiervan. a. Aconitum variegatum l. Ac. Cammarum jacq. Ac. Bern hard i- anum wallr. Ac- nasutum fisch. Aconitum r ostra tu m bernh. b. Aconitum paniculatum lamarck. Ac. cernuum wülfen. Ac. f 1 exi— caule hoppe. Ac. molle reich. Ac. hebegynurn de c. Ac. Cam¬ marum ALLIONE. 2. Aconitum Napellus l. A, variabile hayne. A. vulgare de c. 