Maleisch-Nederlandsch woordenboek
ajam bela n da, de lel van een kalkoenschen haan; b. pöêwak, naam van een' boom, waarvan de wortels in de geneeskunde ge- bruikt worden; b. djiwa, slurf der ziel [\), soort van versnapering van eieren met eene rozewater-suikersaus; moet waarschijn- lijk zijn pelalai djiwa, wat de ziel af- getrokken doet zijn, ^ /•w^^^\-> balamaii, smeulen, zooals vuur onder de asch of als hout, waar- van de vlam is uitgegaan. — [R.]; bal. halaman (T.). L jLJ ^A^ belanak , naam van een' eetbaren zoutwater-visch, die op den ra pang gelijkt, maar kleiner is; soorten: b. angin; b. sörok, zeer vet; b. k^d^ra, zeer klein soort; b. poet eb; b. hïtam; bela- nakan, gew. in smst. met tanah, weeke zeegrond (modder met een weinig zand), zoo genoemd om zijne overeenkomst tiiet de uitwerpselen van dien visch. /-i^^\-> belanai, soort van versnapering, bestaande uit een dik gekookt beslag van enk«l eieren, dat met eene suikersaus gegeten wordt, Ih 252 t^. 0ijKj> belaoe en belau — verb. ned. — blauw; blauwheid; blauwe kleur; mem- belaoe, blauw worden. 0\dKj belawa, soort van grool zwaard. L-Jt£63A-^> membelahak , reutelen; roche- len; kuchen. / >< / ^ 0^\j plür. van £d^. ^ {^jyO ^Krn^ boelait, een aard vrucht. — [R.]. ^ w>^\j belajoer, w. suni., lange, platte smalle vischsoort, ook genaamd balejdang. — [N.]. ^ >->^\-> Jf- belajam, trillen; met de hand ^ beroeren. — [M.]; zwaaien, nam. met een zwaard. — [L. bew.]. * II. soort van visch. — [L bew.] ; — smtr. van böêloe ajam? ■H^^jX^AA-) I- z- belabat, II. soort van versnapering, van pisang en kleine dobbelsleenen van de aardvrucht geledek, in wasem gekookt. III. zekere pas bij het schermen, waarbij de schermende recht vooruit gaat, daarbij de beenen hoog oplichtende, ongeveer zooals de koningen en helden in het chineesche tooneel. / mjsX^ belebas, in de bouwkunde re- gel van een wand, waartegen de planken gespijkerd, of andere soorten van wandbekleeding vastgebonden worden. — (z. b^röti); b. tenoen, bij het weven roede van den kam; spouwhout. c ^ c 5> KaAo , pers., naam eerter soort van nach- tegaal. 12« ^X_> bel at, fuik van resssim-siengels. •X- u*^X^^ belet, bata V., niet kunnen inhouden; kebelet, buikloop hebben. — [B.]; bal. in *t nauw gedreven (T.). \^*yJ^ I- beloet, paling; aal; töêlang b. [geraamte van een^ paling), soort van engelsche steek (naaikunst). ^11. te samen rollen (als eene slang); omwinden. — [L.]. * III. weven. — [M,]. |M^X_^ belit, omwindsel; kronkel; bocht; membelit , omwihden ; omwikkelen ; omroUen; omkrohkelen; binden; kronkelen; in bochten loopen; zich om iets heen slingeren; nienibelitken , om iets winden, zooals bv. een band om een' vinger; om iets wikkelen; om iets kronkelen; pembelit, wie of wat omwindt enz.; voorts: bindloon; opvatloon; belooning voor iets dat men gevonden heeft (vindloon); wie of wat kronkelt; wiens eigenschap of gewoonte het is; pembelï- tan, omwihding; omwikkeling: omrolling; omkrohkeling ; binding. c / f^^Js^ I. (mal. balach), naam eener stad i ^ Ghorasaa. m üJU 255 uT*^ II. (mal. balach), frotsch; hoogmoedig; hoogvaardig ; groofe lichaamsgestalte; lengte; hoogte; eik, (\\^^ plur. dhen ^*))óL , landstreek; gewest; provincie; stad; de plur. óh wordt ook als sing. gebruikt, met de bet.: bewoonde landstreek, )cX-AO beleda, soort van versnapering^ zijnde een gestold kooksel van agar- 2 of meel van de katjang hïdjau, dat gew. in ruitvormige stukken gesneden en met eene suikersaus gegeten wordt. /•i)cX-X-> plur. van dL, aJÜo I. beldóê, naam van een' vogel. II. minder gebr. behêdoe en be 1 ce- der (b — port. veludo — satijn. ^ *A-> I>alar, soort van kraai. — [R.]. yX^ » membelar, overal rondloopen en zonder overleg allerhande, inz. onbetamelijke of nietswaardige dingen doen, zooals bv, kleine kinderen, die aan zich zelven zijn over- gelaten. — * beier, batav., ongezeggelijk; ondeugend. — [B.]. — z. amblar IL / mÜ^ I' belas, deernis; medelijden. II. getal tussclien 10 en 20, of boven 10 en beneden 20. — Met de adj. num. card.. van 1 tot 9, die men zich echter als ord, moet denken, er vóór vormt het twee woorden; sebelas, één (d. i.: eerste) getal tusschen 10 en 20, of 1 boven 10, d. i. elf; töêdjoh b., zeven getallen (d. i.: zevende getal) tusschen 10 en 20, of 1 boven 10, d. i. zeventien enz,; berapa b. ? hoeveel getallen (het hoeveelste getal) tusschen 10 en 20? hoeveel boven 10? — Hierop kan men zeer goed antwoorden: soewatoe of satoe, één; berbelas-^, uit een hooger dan het eerste getal tusschen 10 en 20 beslaande zijn. U^. bolsa (zelden) beurs. y yy port. bolsa — /.iLwwiA) ^ïï e;'^, balsam; ook de boom. -x- 1, JlujlA^ bolsak, batav. — verb. ned. — , bullzak. f, de balsamboom. y > o y mJo (nial. bal ar), doel; wat het doel bereikt; in 't mal. ook nog: plaats, waar men uitscheidt met lezen; merk, dat men op zoodanige plaats maakt. y o !> VjcA^, Bulgarië. j y o y ^ , fluim; sHjm. y c y (rTt-^ (mal. balramï), fluimachtig, slij- mig. ê^ 2S4 U^ mJU I- bflang, gevlekt; bont; vlek; boniheid; kcëda b., een bont paard, sakit b., soort van melaalschheid; berbelang, gevlekt enz, zijn, *II., buiten aan 't hof; buitenhof, — [L.]. m^X^ belilMf, porselein, voorn, chineesch. {^^ysjyiéjij<^ b jlenj^set en belenset , van de benedenste oogleden slap neder- hangend f zoodat de binnenkant zichtbaar is, beloiigsong, jav., met goud » overtrokken; draden van twee kleuren samendubbelen. — [L.] ; overtreksel van metaal; kain b., zekere stof van katoen en zijde. — [P.]: — ^^batav. (jav.), een trechter van papier of bladeren; een trech- tergewijze ingedraaid pisangblad, om er ^mping in te doen. — [T.]; z. kelongsong. beloengkoer, naam van een' eet- baren zoutwater-visch; soorten: b. pasir; b. paja; b. pisang, om zijne geele kleur, zoo genoemd. — ^belongkor, een zwaardvisch. — [L.]. belangkas, naam eener niet eetbare soort van zoutwater- krab, met een beweegbaren, harden, drie- kanten en puntigen staart, gelijkende veel op een^ driekanten degen; de eieren woorden gegeten; êkor b. = pedang Si?tijaboe, driekante degen. />iw5sJiX> bel / w^^oLAo belingkas, klein bosje^ inz. van de tóe ba- wortel: membe- lingkas, tot een klein bosje samenbinden; berbelingkaS) aan kleine bosjes samenge- bonden zijn, -X- Ï.J>sAa> balingkoeng^, lang zwaard, zoo- als de zeeroovers gebruiken. iiJ^OlAi belongkang, soort van lage ri- vierschuit. i.J>s«xio belongkeng:, naam eener kleine eetbare zoetwater-slak. /♦%^oiA> z- belakin. ^ ^ ♦ o ó>^jijo belengkotan , staafgoud; staaf zilver, — [R.]. {^iSsJiXd beloenggoe (uit 't tamil, T.), boei {hand- of voet-); kluister; membe- loenggoe, boeien (aan handen of voeten); kluisteren; berbeloengjoe, geboeid enz. ^ijn. ^ -^•iJiwvJiJo balinggangan, w. sum., in menigte; met velen door el- kander; in een' hoop rondom iemand staan, — [R]. ^ <X^wOMj balangênjeh, soek., naam van een' zeeroof drijvenden volk- stam van de soloksche (Soeloe-) eilanden. — z. bïla ngëngek. ^ /}èèJLX> boelngoes, jav., bedrog,— [C], L Jl^Ji^ balk (mal. balak), bont haar (y^n dieren). — z, b^lalj:. u^ 2S8 amL ^- ^_A> belak, vlammen; plekken [zooals in sommig houl] ; b. majang m^ngöë- rai, vlammen, die op een' geopenden palm- bloesem gelijken; lierbelak, gevlamd enz. zijn. i Ji-Jj I. belok, — verb. ned. — blok, om er de beenen van iemand in te sluiten; sluilblok; membelok, in U blok sluiten; pembelok, wie in 'f blok sluit; pembelokan, in-U-blok-sluiiing. * II., batav., modder; modderig = lódrók, erger dan bèlèk. — [H.]. ^ / j^éJUo balkas, groote zak of iets dat van garen gebreid is. — [L.], ^ / >WsiLo^ eigenn. van de koningin van Sjaba; — men. (boelkis uitgespr.): poeti (d. i. poet^ri) baloekis of baloe- kih. — [T.], van V^iLLj boelkija, pers.^ nom.pr. v., naam ♦♦ ♦ een' koning ; — ^ boelkijo , jav., heilige strijders; priesters, die door geloof swoede den krijg met verbittering voeren en ge- vaarlijk zijn. — [R,]. ■¥: CiisJo I. belêk, batav., openrijten. — (B.); belek-belak, grasplekken, die in den regentijd niet slijkerig worden. — [R.]. II. wijd open van de oogen ; gapende van den mond. — [G.]. *IIL en bétjêk, batav., modderig; slik- kerig. — [B.]; ^t bal bèlèk (T.). iLXA> bilalang, staren van de oogen (bat. bilolang, jav. mal^l^ng). — (T.); ^ boelalang^, w. sum., het rollen der oogen in het hoofd, zooals van iemand die woedend is; groote oogen zetten; het verkeerd draaien der oogen, zooals van zieltoogenden. — [N.]. diXXj en ^Tj, ar., bij God (bij het doen van een eed). i^J<^ belom, nog niet; b. lagi, nog niet; ^ b. pernah, nog nimmer; b. sampai, bij . smtr. beloempai, 7iog niet; s^lama-2 b., zoolang nog niet: sebelom, zoolang nog niet. /.«\m4^,A->j smst. van bïla en mana. ^ ^Êj<>^^4>mJ<j> balambang, bundel: pak; vlok van de ïdjoek of gemóêti. — [R.]; balembang, w. sum., eene streng touw van ongeveer 200 vadem; ook: een streng garen. — [N.]; balembang;, bundel; pak; naam van eene soort van bies, dat veelal tot het binden van het een of ander, bv. gras, gebruikt wordt. — [L. bew.]; belambang:, een bundel; eene vlok. — [M.]; belembano:, bundel; tros; plank, van een' palmboom gemaakt. — [C.]. ^ iA-|^> baloembaiig = galoembai^g. — [P.]. — z. gelombang. belimbing, naam van een' boom — averrhoa — die eene eetbare vrucht draagt; de vrucht zelve; de kantte en CS**^ 256 ^ vlakten van eene kolom, die meer dan 4 zijden heeft, welke bet. ontleend is aan den vorm der b. manis, die vijf ribben heeft; soorten: b. manis, de groote, zoete b., met vijf gevleugelde ribben; b. böêloh, zuur. Wordt als een aangenaam zuur in de keuken gebruikt, ook gekonfijt. De bloe- sem beeft geneeskrachtige eigenschappen; b. b^sï, zuur en zoet. De bloesem heeft geneeskrachtige eigenschappen; b. gading, zuur en gebr. als de b. besï. C5^ belompai, — z. onder b^lom. ^♦•A> belin, naam van een' eetbaren zoet- en zoutwater-paling. •X-^.^A) balen, balav. — verb. ned. — balein. j VXJLA> belantara — (skr. en oud-jav. wa- nAntara), uitgestrekt hosch, inz. lusschen tvsree bewoonde streken, rivieren of wegen (mij niet anders bekend dan als naam van een groot bosch, terwijl flat „tus- schen bewoonde enz.'', vermoedelijk toe te schrijven is aan de vermeende afleiding van antara. T.); padang belantara, voor padang dan belantara, vlakten en uitge- strekte bosschen; öêtan rimba belantara, voor üètan dan rimba dan belantara, wildernissen, hooge bosschen en uitgestrekte bosschen. ( m>^JCÜo beloentas , naam van een' struik — pluchaca indica; baccharis — die men voor heggen gebruikt, en welks bla- deren rauw bij de rijst gegeten worden. ^Jj balintang, w. sum., in den rug aanvallen; omsingelen, — [N.]. -K- iXx-- •¥c fui/Jo belentoeng, batav., k\kvorschsoort, die zich op de boomen ophoudt, zich bij regen opblaast en oeng-oeng roept; vgl. onder betoeng — [T.]; B. heeft b^lèntong en als beteekenis ook: opgebla- zen, mjiXJ^ belenting, van den buik tot barsten toe opgezet, alsof liij opgeblazen ware. -X- L^ JIXJLaj belontak, zandspiering (visch). — [L.]. L OjuLa^ belontok, naam van een' eetbaren zoet- en zoutwater-visch. C^kAJLL I. belantik, z. belatik. « II. springveer met een stekend wapen of schietgeweer aan een toestel, om wilde beesten te dooden; bin tang b., de Hyaden (sterrebeeld), om haren vorm zoo genoemd. ^♦JCJLAj belantan, korte zware knods of knuppel, vroeger als een wapen ge- bruikt; membelantani, rossen; knuppelen. jsA> 1- belandja, kosten; uitgaaf; dagelijk- sche uitgaven; vertering; loon; soldij; kleiii geld voor dagelijksche kleine uitgaven; t 257 T^y^ / c / / / C/X pasniiinf: ook: hffwe/ijksf/ift, «laar /ij flienl ter l)estrijding der luiwelijksonkoslen: l>. Sïjaiu (klein geld van Siani), naan) i)Ouev kleine zoiitwalerslak, waarvan de srhalen ^ ^ . ,,. , ... , , ê.A*>. /'^^ omlevzoeken: hel uemeif tv///. e<f//^ m Siani als pasmunt gehriiikl worden: lier- L--7 dawi enz.), van hel a n da of walandw üt'vormd , holhindsch. belandja, uiUfaven, inz. dagelijksche, doende zipi: verferinif makende zijn; als uifgaven (inz. kleine) of als pasmmtt gehrmliende zijn: inembelaiidjakeiiy tof loon maken: als soldij (febndken : tol vertering bestemmen : uitgeven : iiieiiibelaiidjaï, hekostiijen. *IF. weder instorten in eene ziekte. — [L.]. ^ <^ >^<nlis I. halliitjoiii»'. een diertje, dal veel op een' kreel't gelijkt en aan 't zeesirand ol* de zeeboofden gevonden wordt. — [L. bew.]. *11. belintjoii«*. cyUnder. — [L.]. " ^'n^i1a> ))e]eiitJo]i$S balav., f/'// wajaug- Unnp (ï.). (^XIL-Lj belauAa, walaiida en hölamla^ hol- landsvh; Hollander: iiiejiibelandakeii. /'// V hollandscli overzetten. ^ C ^ cXxA-^ belenrteroiig*, batav., baniboe- ^" zen spoel, waaromheen de draad voor een vugelkrnk gewonden wordt. — [B.]. C lXaJo belaiirtoeiig'. naam van een' vogel. -X- C.cXxA-> belaiidoiig', jav. (belaudong), ^ houtkapper: houtvester: belaii- döng'aii, [daals, waar bruikbaar bont gekapt ' ^ ^io bel(l»boer, maijazijn; pakhuis; ijroote ^vordt. — [C.J. j rijstschuur (z. tengkalaug). proef: hef bewijzen door proefneming. é.-Ao ï. belaii z. ïh. 11. naam van een' eetbaren zoiitwa(er- . visrh. Hl., belaii-":^, fUkkerinqen voor de oogen, ^ ^X^ 1. belöP» ja\., bijna blind van de kinderpokken. — [L] ; — ^bf^lcè-belaï, s nu t er en; rammelen; rommelen. — [L. bew.]. II., belCê-v. /dekken op de huid, zooals na een frisch had. ^ 4--Lj bflö. jav., veulen. — [L. bew.]. ^ C \ ) 4A.> biloewari. w. sum., //^ /;///w^// seheten: rn den ztn komen, — l'N.]: vgl. ^t^ (T.;. i, )ê.Jo belcl'boe. soort van val van aller- hande zelfslainligbeden, met grooten ronden buik en betrekkelijk nanwen mond; Heseli of kruik met grooten ronden buik; koijelflesch: soort van pot, mef zeer korten h;ds en nauwen mond. — l>e potten, waarin de ingemaakte gember \an China komt, zijn belöïboe's. MAL.-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEL 1. Vi Ui^ 25ê kmjSi^ broeder, batav., ^i «vj ^A> belftta, in b. tj^mpaka, de kastanje-roos — mesua — . — [R.]. -X-is éX^ (mal. bil wah), proef; beproeving; bezoeking; ramp, ^L oJi 4A> belëêtoek, batav., ^p^cR — [G.]; een slecht gehoord bela- toek (T.). c> éA-J belöêdoe z. b^ldcë. — ïkan b., naam van een' drie voet langen eetbaren zoutv^ater-viseh, zwart en wit gevlakt, met fijne schubben. Só 4-Ai belöédar — verb. ned. - soort van dikke koek; b^loed^r (T.). ^ \ó J-A^ beloêderöè z. b^ldöé. ^ (^ *^lS %Jo belödok, de smellvisch — amodytus. — [K.]; batav., ikan b., eene soort van dier, dat er ongeveer uitziet als een kadal. Aan het strand vindt men ze in menigte. — [H.] ; soend. bolodog, Ngadjoe daj. baloedok (T.). ^ (wJ? <3 ^A> bilèëdak, adder, niet zeer lang, maar snel springende om men- Ichen of beesten te bijten. — fL.]; vgl. \ §lX^9 pers., zeer zuiver glas, kristal; mal. verb. zijn habloer en abloer. L ** j i aA-J beloewarti (in hik. en poëzie) — verb. ned. — bolwerk. ^ c. \ aA^ beloerang, een klophaan van ^ bijzondere teekening, roodachtig en witte pooten; lamp. baroelang (T.). / jgg A.A-) beliBwas, naam van een"" eetbaren zoutwater-visch. t^^^ji^y éA-> belöêsoek, naam eener vergif- tige zeeslang. i^êA— >? esch; eik; eikel. !> !> C ^X^9 ^^^ bereiken van een voorgesteld doel; het bereiken van den tijd der manbaarheid. d<jS^ éA-^ (mal. boelüerïjah),maw6aarA6/Vi: / geslachtsrijpheid; puberteit. ^♦*Ji4.A-.> bélö^ng^an, naam van een tol Ned.-Indië behoorend rijk, op de oostkust van Borneo, ten noorden van Berau. rx^ aA^ belöékoet, fijne deeltjes van graan, die bij het wannen afgezonderd worden (vgl. \j:^y^, T,). O t^X^ belöêkar, jong bosch; laag hout; b. móêda, jong bosch van ongeveer 5 a 4 tot 10 jaren; b. tcëwa, — van ongeveer 10 tot 20 a 25 jaren. i5 êA> belöèkang, naam van een' eetbaren zoet- en zoutwater-visch. C, a3 |A> belöèkap, naam van een' aan 't zeestrand groeienden boom, gelij- kende op den bakau. 'J^. 289 J^ ^ /*S 4A> boeloekan, batav., beschimmeld, — *[B.]. ij 4J0 beloĕlaiig*, onbereide, alleen gedroog- de, huid; eelt; exteroog; — ^ook: het vleesch, dat aan de pitten van sommige vruchten zeer taai is. — [R.]. ^ ij 4J0 I. Mlöêlaiig, soort van vrucht — ( -^ * [R.]. ^11., w. sum., toelang biloelang, ge- beente. — [N.]. ^ ij 4A) bilolaiig, mak., soort van ma- kassaarsch visschersprauwtje met vlerken. — [P.]. ^^ aJ 4J0 belöëloek, de jonge vrucht van den k ah o eng (boom), in hare eerste ontwikkeling. ^- /^ éA-> belöewan en beloehan, een huisje dat men op een' olifant zet, rond- om open, met stijlen en eene kap daarop (S. S.). - [L.]. •^/^vJÖaA-) (z. u^^) balcêhan, de stoel- zadel voor een' olifant. — [C.]. / C éA^ ? proef; beproeving; bezoeking; ramp, 4^t^Aw> belah, spleet; kloof; barst; reet; zijde; kant; helft, verkregen door het in tweeën scheiden van een geheel; membelah, splijten; klieven; klooven; spouwen; in tweeën scheiden, door houwen, breken, snijden enz.; doorbreken, bv. eene slaglinie; ^jo%7ew; spouwen; bersten; sebelah, eene enkele zijde of kant; de helft enz.; aan de eene zijde; aan de andere zijde; aan de overzijde (echter niet van eene rivier of ander water) ; «aa^^- p e t tj a h b ^ 1 a h , porseleinen waar, waaronder ook fayence gerekend wordt; belahan, kloof; barst; reet; pembelah, wie splijt enz.; werktuig daarvoor; perbelahan, splijting ; spouwing; bereting; pembelahan, splijtiiig; klieving; hlooving; spouwing; scheiding in tweeën enz.; doorbreking. •^ ^0<J> beleh en belit, omwinden. — [L.]. y / / AO ^ zeker wel. / -.Ao , membelai, liefkozen; troetelen; pem- belai, wie liefkoost enz.; liefkozer; troelelaar; pembelaijan, liefkozing; troe- teling. /^A«>. membeli, koopen; belfjan, wat gekocht is; pembeli, kooper; wiens gewoonte het is, alles te willen koopen; koopal; koopgraag; beli-belijaH , wat te koop is; koopwaren. / -Jo balèq, men. uitspraak van b^lat. — •• '[T.]. / ^}o I. belïja — skr. h^V]di , jeugd (balja, sterk) — jeugdig; bloeiend; f risch; j eug- digheid; bloei; frischheid; het jeugdig enz. zijn. II. alleen in mcêda balïja, in ^allereerste begin der jeugd; zeer jong; buitengewoon jong; 17* 2G0 ^uUb y jonger dan jong; iemand in H allereerste begin der jeugd enz.; hel in U allereerste begin der jeugd enz. zijn (waarom deze heide gelijk- luidende woorden geseheiden i' schuilt hier geen vergissing? T.). i h^éj<jUo belibis = ïtik a j er of Itik laoet. Aj<Jo (mal. halijah), plur. UL, beproeving: bezoeking; ramp. belitoeiig', Billiton of Blitong, groot eiland van Nederl. Indië, heooslen Banka. (JsjUo belida, naam van een' eetharen zoet- water-visch, die van alles ruimschoots voorzien is: hij heeft veel schuhhen, veel graten, veel vinnen, mooie kleuren en is daarbij lekker; waarom men van een' rijk- aard zegt: apa köörang kepada helïda!' ivat ontbreekt den hellda. — Men maakt er de zoogenaamde keröpok van. •H- ccXaJo baleidaiig-, w. sum., z.^^.Jb. — ^ [N.]; in allegeval halèdang, zekere shmgvormige zeevlsch (hal. id.). — [T.J. j^Jjs belëra, hij hel weven de groote spaan. — z. h^rëra. — jav. walira, hal. h^lida, bat. baliga (T.). C waJj belëraiig:, zwavel; h. abang, rood ^^ zwavel, d. i. zi^avel-arsenicum —. •^ C wxJj belëreng*, alleen van een' tijger ^^ gestreept. — [R.]. — z. lereng. r ** * •K- ^^AiwtfeAA) belisah, ongerust; onrustig. — [L.; C.]. — z. kellsah. \^^^ysjsX:i belijoet, van het lemmet van een wa- pen verwrongen (niet omgebogen). — z. lijoet en lij at. jlLxJb I- belïjoeng, soort van groote dissel, die men in den steel kan omdraaien en daardoor in de lengte en de breedte gebruiken. — z. bantji en tjetai. — pöêting b., puntig uiteinde van eene b., waarmede zij in den steel zit; waterhoos, omdat zij in *t begin een' puntigen voini heeft. ' *IL naam van een' boom. — [C.]; zoude i ijzerhout opleveren (P.). — z. helïjan. I L JLsA> belïjak, van de oogen: met opzet opengespalkt. — z. belalak — ; ikan b., naam van een eetbaren zou t water- v i sch met groote oogen, van waar de naam; membelïjakkeii. opengespalkt enz. doen zijn (niaken); met opzet openspalken. Ci^s^Jo belïkoe, scherpe kromming van den oever (zee- of rivier-). ^^\,/^s,jU^ belikat, schouderblad. ^^J>^5^JkA> belëket, ook kendidi, soori van snip. — [R.]. (,.£3saA> belig-oe, meergebr. koendoer. — jav. bel i go (ï.). -)(■ . \/J<i balila, verraad. — [C.]. ■)(- . \kJo baliloe, jav,, onzinnig; dwaas. — *[C.]. :JaJo 261 * JUO ^ f vUL> bolêlo, hei onderste boven keer en: vér hooien. — [R.]. ^ ^,^.JLAA.Jb I- belëlek == belalak. — [L. bew.]. II. van <le onderste oogleden hef binnenste naar buiten gekeerd, /.waA> I. belijaii, naam van den ijzerhout- booni. *II., bandj., danseressen, levens loovena- ressen, die de geneeskunde uitoefenen (bal. geneeskundige, kaw. waljan, T.). /jg^\joyb< ar., Plinius. 4^vJb belijau, oud of ecnvaardig persoon; persoon, aan wien men eerbied ver- schuldigd is; de oude bij uitstekendheid , /ooals men wel eens van zAjn^ chef of meesier zegt : ook als aanspreekwoord jegens oude of eerwaardige personen. ^s L, meinbaiii, van kleine kinderen, in de ^ Iroeteltaal. liggen: iiiembamken , doen liggen; nederleggen; te slapen leggen, II. wijz. van ^ , bas4oon: l)as, van alle soor- ten van instrumenten, inz. van de g^ndang^ waarvan de eene zijde een' diepen en de andere een' hoogen toon heeft. — z. ^bam en tjang. III. en (vr. dial.) ebam — ned. boom — , op indischc vaartuigen: dwarsbalk: b. kemcêdi, dikke dwars- of steunbalk bij den achterste- ven, boven de k^taban, in eene inkeeping waarvan eene zoogenaamde kemdëdi sëpak draait; b. lëla, dwarsbalk, waarin de lêla's worden gezet: b. tijang, dwarsbalk . aan weerszijden op het boord rustende, waaraan de masten worden vastgemaakt tot steun: pïitah kenHëdi d^ngngan bamnjfi, het roer m cl zijn sleunbalk is strik, als spreek w.: alle hoop is vcrdivenen. v^V, ar. (pers. ^j , plur, ^^, zeer zware ^ s/rm: bassfem: bassnaar: z. b a m II. s^ en -*o, coli., nom. unit. iU^ (mal. bië- ^ n) ah), idlen. •^L ** jV^^o boeinata, subtile et [ere pcdi- turn. — [M.]: lichtvoetig: vlvg ter been. - [C.J. ■^ L-*'^^-^*^ bamboe, bamboes. — [L.]; (»p verschillende plaatsen ook eene in- houdsmaat. •^ L.x^-4^ boemboe, kruiderijen, inz. ter be- reiding van spijzen. — [L. bew.; C.]. L-^-40 bomba, port., en ponipa, verb. ned., * « pomp: sptfii: membomba, spuiten enz,: iemand (dir. obj.) iets inspuiten. \X\^ bembiiraii, soort van draag- stoel. — [0.]. i*^y^j>,^^' menibembet, in de hand dragen, met afhangenden arm, zooals bv. een mandje: iemand bij zijn oor voorttrekken. biiiibar. zich ergens dicht hij voe- gen. — [L.]. ^oj^ *Y^. ^jidyS^ 262 <^ A w> J^ y^*«|0 bomtoardĕro (zelden) — port. bombardeiro — ^ bombardier, «tA#|0 I' bambang, plat en breed, zooals b v. een groole spiegel, eene schilderij; van hel aangezicht van de opkomende volle maan : zich groot voordoend; bambangan, naam van een^ platten, breeden, eetbaren zoutwater- visch; b. kawan, eene soort daarvan. * II., bambangan en sebambangau, wordt gebruikt^ als twee jonge lieden van verschil- lende kmme het met elkander eens zijn en eene heimelijke verkeering met elkander hebben; mengapa engkau s^bambangan d^ngngan dlja, waarom verkeert gij op eene geheime en ongeoorloofde wijze met hem? — [L. bew.]; örang s., een minnaar en eene minnares, welke heimelijk met elkander le- ven of voorgenomen hebben met elkander te vluchten. — [R.]. — Dit had geheel kunnen weggelaten worden, maar men heeft M. nageschreven 1 Het is'tlamp.sabambangan en bet. met elkander wegloopen; ngambang- bangkon, met iemand wegloopen, iemand schaken, Klinkert gaat het nog verbeteren , en brengt den lezer in 't denkbeeld dat het riouwsch is! (T.). •H- i.>M#0 bamboeng, groote zwarte tor, die geweldig bromt. — [R.]; bitjoe kelapa, batav., tor, — [B.]; vgl. soend. en 't boven opgegeven bangboeng, bal. kati- baugboeug (T.). c^ ,^ 1. boemboeiig, (vgl. b o eb o eng III., T.), groote bamboes, als vat om water te halen. — batav, (bal. boengboeng, T.), bamboezen koker. — [B.]. II. z. onder boeboeng I. (T.). bomban»*, soort van stof, gelijkende op ginggang. — [R.]. I. bimbang*, ongerust; bezorgd; ver- langend ; in liefde verlangend ; aan iets anders denkend dan waarmede men bezig is; verstrooid van. gedachten; besluiteloos; wankelmoedig; ongerustheid; bezorgdheid; verlangen; verlangen in liefde; verstrooidheid; besluiteloosheid; wankelmoedigheid; b. akan, ongerust enz, om (naar enz.). •J^IL, sum., feest; festiviteit; openbare vermakelijkheid. — [M.]. -H->x-40 bambam, eene vrucht, gelijk aan ^ de koewëni. — [R.]; batav. bem- b^m of kabemb^m (T.). s^/,,^, membembam, roosten in gloeiende ^ kolen of heete asch, bv. een' aardappel. ,»tijs-.fO I- bemban, naam van een' eetba- ren zoetwater-visch. II. naam eener soort van rotting, waarvan manden, matten, eene soort van schermen (z. bidai), tandeborstels en dergelijke gemaakt worden; b. serahi, eene bijzondere soort daarvan; daon b. (b^mban-6/arf), lemmet eener piek, dat den vorm daarvan heeft. 'ü;i^. 263 ë^ ex •x-/.**A-|0 boemban, soort van hoofdversier- sel, dat om het hoofd gewonden wordt én de kruin onbedekt laat. — [M.]; ook: soort van mandje. — [P.]. I. boemboeu, hut van twijgen, waarin men zich verl)ergt, inz. ter vogeivangst, doch ook om andere dieren te schieten; leger van een wild dier bv. een varken ;, onder een' struik. ^11., soek., prieelvormig latwerk ^ dienende tol steun van allerhande rankende gewassen^ zooals wikken, pompoenen en dergelijken. *III., boenibcênan, batav., hersenpan; fontanella, — [B.] ; moet 't jav. of bal. boen- boenan zijn (T.), / -.x^|w-> boembai, Bombay, groote stad in Britsch-Indië. -)f \J^--t-> boempoer, in b. höêtan, de indi- sche alcea — melochia — . — [R.]. \\JCJL|nO boemantara (in hik. en poëzie), het luchtruim (kawi bj oman tara d. i. wjomantara, T.). ^^-^ plur. van ^. /.».-> beima, getijgolf, bij hoog tij in de mon- ding van sommige rivieren, waarbij het water met eene verbazende snelheid naar boven stroomt (eng. bore, fr. barre of mas- caret); tahi b., het met aarde, zand enz. gemengde schuim, dat bij eene henna op het water drijft en, gedroogd en gepulveriseerd. tot liet poetsen en polijsten van metalen gebruikt wordt. /♦w-> boen, groote doos van tin of koper, ter l)ewaring van sirehbladeren of tabak. / ♦ »*-> bon en ebon , ned., bon (briefje waarop iets verstrekt wordt). c c /♦w^ gewone verk. van ^K /♦*— > ben — eng, band — , muziekkorps. Ui ^ O' I, Hl 't algemeen: bes; bezie; spec: kof- fijboon; kof /ij, -k-VJo. bebena, balav., in orde brengen; opredderen. — [B.]; ben a -in, iets (dat men opbergt) behoorlijk rangschikken; het met orde of regelmaat neerleggen of zetten. — [H.]; uit 't bal. b^nah, m^nahin, z. b^nnah II. (T.). y \jk->. plur. ixjüt en cl^UjüÏ, gebouw; in de gramm.: onverbuigbaarheid (indeclinabi- liteit) — ; nis; alkoof. LlUvJo phir. van c:^. L *rj\jo binatoe en menatoe [zelden], = tilêkang basoh; — op Java ook p^na- toe (T.). io\jo binatang, dier; beest (de inlander geeft er zulk een algemeene beteekenis niet aan; op Riouw is de brabbeltaal reeds, schijnt het, in gebruik, T.); b. feikmah/ een kunstdier; b. kendaraan, rijdier. J'^ jU> 264 y ^ O^'^^ Va-^, pors., licirs v;ni (Jen IrriMMirijn- hooirt. j S ♦«^wo bfnadoer, Menadoe, y y C_5<3wb pl'u*. van jiXx^. y/ li»^.^c>\Jb pl"t*. van J.43J0. ^jUo beiijïrsi, PH/ rü//m — [M.J: jav. melanl<;5n, z. binara (T.;. ,Uo Henara — verh. van nianarah — tovenlje bij een' moehaninieflaanschen lenipel ol* bidplaats, van waar de ruejx^r (c^^r*) ^'^ï^ ^^eloovigcn de tijden van de vijl' vooi'geschreven gebeden verkondigt. \\Jo (vc:!. ben a ra, T.), niembiiiara, iemand (dir. olij.) f/e/fc //ocAe/ irassrhen of den nmnfel xiitkhpiKn: uil jali keren, ^ \U> bpnari, w. suni., ^o^ [Div.]. — AVaar- j schijnlijk snrtr. van bagïni iijiri. /Jw^Uo Wtiasa — winasa -~, vernield: \ verwoest: verdorven: f en (/ronde f/e- I richf.: van het hart of gemoed ///7 den (jcwonen I foesland ffehraclU: aangedaan; rerfeederd; j rermurfvd: veroverd; vernie/iuff: verwoesfinr/: \ j verderving: verderf: van bet liart of gemoed ■ aandoeninxf: verfeedering; vcroveriuf/: m(;m- 1 binasa, vernielen: venvoesfen: verderven:,] O^*^ beiita, verzwering aan bet bovenlijf l^> gronde riekten: vernietigen; opheffen h\. ï"'*"^^ de beenen), ontslaande tiil eene l)epa, kwaadaardige bloedvin of karbonkel aan het hovenlijf. ^— z. tok a k. i^»^x> hoentoè. versperd, zooals bv. de monding eener rivier door eene bank: verstopt ^ zooals bv. eene wateileiding door jj> Uo beiirtgii. naam roner vcrt^ihiiii^e slauL^ die de mensehen aanvalt en vervolgt. Moo. h(,'naloe api en, minder goed, api.:2, naam eener zeer schadelijke soort van woekerplant (parasiet): inz. ben aio e, in- dringer, die op iemands kosten leelf en bem ten verderve strekt. .♦vAA> I- z. onder boemboen III. (T.\ * II. boenhoen, w. sum., een koren- sihonf. — [N.]. ■^..^^, binbinaii. batav.. de krop der kippen en vaïi eenifïc andere vogel- soorten. - [H.]: nit 1 bal. blinbinan T.). ;^2>aa> I., meiribantoe, helpen: l>ijstaan [inz. in den oorlog en bij zwaar werk]: pcm- Ihuitoe. n:ie helpt enz.: helper: bijstander: penibaiit<>wan. hulp: hijsland, ^JI. wordt gezegd van visrb die reeds week wordt, <loch nog niet stinkt. — [L. bew.]: z. bon t o (T.). l^2>^vA>. nienibanti, liggen; nederliggen: rusten. eene wet, een' grammat, regel): omver- werpen; ongeldig verklaren: bet hart of gemoed uit den gewonen toestand brengen: aandoen: verteederen: vermurwen : veroveren: bfrbinasa, vernield enz. zijn. ^26^ c:.-^^^ aanslibbing: van ccne rivier, weg enz. hlind of dicht, d. i. geen doorloop hebbend: van het verstand beperkt: (jehorneerd: het versperd enz. zijn: versperdheid: verstopt heid: beperktheid: efeborneerdheid. ')^ ^J>^ boeiiti. van ataj) en kadjang: vochtig. — [R.]. "^ O^-^ bonto en bentek, halav., fwdorven (als visch). — [B.]. c !^j>^>Lj (mal. binti), pkir. ci^'Jo — l'en». van ^2 — dochter: pm (speeltuig}: u:^ ^c^aa! ) , meermin. (^2;^Jo bint i . beter l>ili. iOJb bentani — welliebt sintr. van her- an tar ri. dat dan zooveel zon heteekenen als: tusschenpersoon tassehen den vorst en dengene, die de hoodsr'hap ontvangt — , orcrlrrenger van 's vorsten bevelen, inz. in 't openl)aar: heran f: adjadant. — Tot liet gebruiken van ben tara 's zijn gereehtigd: de regeerende vorst, de tengkoe besar, de radja intëda, de bendahara en de t^'ninH^iggoeng. Er is een ree bieren een linker. -X- c \VX>o bentSranj»'. houl dat gekapt is ^^ en bij elkander in 't bosrh ligt: stapel. — [L.]. ■)(- # \VjCJo biiitaro, een groole boom , die eeii melkachtig en giflig saj) voort- brengt — cerbera (L.). JDvJCJo bintüiig-oer. naam van een' boom, met zeer goed bont: soorlen: b. baloe hijïti: b. bcênoet: b. telor: b. djangkar: b. p<^naga: h. lada: b. nnëka. ^ L J^Vaa> bentapoe. de o^aterpamv — por- phyrio indicus — . — [R.]. JvJCJo bentala (in hik. en poëzie) — skr. bh (ë t a la — de aarde, ^C iJvjsJo bhitalak, av. sunr, de paden in de rijstvelden, waarover men loopen kan. — [N.]: grensscheiditfgteeli'en (T.). ^^j^XJo bantat, van brood of gebak ?iiet gerezen, — *bantet. \){\[\\\., ongaar: niet wel doorbakken. — [R.]. \;>^aJo bantoet. van allerhande weik, ook van ziekten g est uil : g es t aak t : niet voleindigd: gecoupeerd : van njensehen ol' heesten niet meer genegen tot iets. ■^ i*>>iXjO bentet, batav., een weinig opensplij- ten of openleggen. — [ B.] : vgl. jav. b^niet (T.). (j^XJo boentat , versteening : s(eena<'htige zelfslandigheid , die het voorkomen heeft van het een of ander klein voorwerp: b, m(,^lor, versteende hloem van dien naam: b. intan, versteende diamant, zijnde niets anders dan diamant, door vr(5em<le stoffen verontreinigd. ! ^i^;>NAA> boentft iSoend.\ halav., r//(7?/; w/W opengaande. — [R.]. On JU) 266 /^-^^ ^^^ysjCjo bociitoet, achterst of onderst uiteinde van sommige lange voorwerpen ; staart ; stuit; b. pedang, onderst gedeelte van eene sabd; b. perahoe, het achterschip; b. se- ïiapang, onderste vlak eener geweerkolf; berboeiitoet, een staart hebbende zijn; dj al a n b,, (vuig.), een aan een gaan, — ^boiitot, balav., laatste; peiuboiitot, laatstgeborene. — [B.]. ^j^^^/Oub I. biiitit, minder goed bintat, ge- zwelletje, kleiner dan bintil, zooals bv. van een^ muggesteek (vgl. bintil, T.). * II., batav., matanja b., hij heeft een puist (dj^rawat) in den hoek van het oog, — [II.]; mij opgegeven bin titan, gezwel aan d<5 oogleden, waartegen men kikvorschlever al:; {geneesmiddel aanwendt. — [T.]. •^ ^/s.*wo bentet, aangrauwen; a f snauwen. — *[R.]. JCJb, menibaiitar, ziekten stuiten; coupee- 7 en; dreigende gevaren, bv. een' aan- komenden storm bezweren; beletten , sAihnns met hevigheid door te komen; pembantar , wii'- of wal stuit enz,; middel tot stuiten, coui)eeren van ziekten; pembantaran, stui- tinj: coupeering; bezwering; beletting. y *Ca> alleen gebruikelijk met een telwoord; sebentar, een oogenblik; adv., oogenblik- kei ijk; op het oogenblik; ^^b^ntartoe — smtr. van s^b^ntar itoe — , op het zelfde oogenblik -^ yCJo I. bentoer, batav., stooten; kaben- toer, gestooten. — [B.]; tebentoer^ zich stooten aan iets. — [H.]. IL, membentoer, buigen, zooals bv. een slanke boom, een tak ; buigzaam zijn; iets bui- gen,— z. lentoer, lengkong en lempai. JCJo I- boentar, minder gebr. boe n d ar, rond, doch niet cirkel-rond; langwerpig- rond, zooals bv. het aangezicht van iemand; dik en kort, zooals bv. een vaartuig (vgl. boentak, I., T.); matahari b. bajang, de êt zon, wanneer zij van iemand eene ronde schaduw vormt, d. i. in het zenith slaat. *I1. soort van visch, zoo genoemd. — [L. bew.; C] ; denkelijk men. uitspraak van boental (T.). JJijO boentoer, meer dan verzadigd; vol gegeten. /ob bintoer en biutoeli, soort van net, om krabben te vangen; membintoer, met zulk een net krabben vangen. ^( ,W4sXJo bentoes, jav., tegen iets aan stooten. — [C.]. ■X- iXJb I- baiitang", lange schrap of schreef. — ^ '[L.]. II. alleen in boenting bantang. *III. groot huis, waarin de wilde stam- men van Borneo, ten getale van verscheiden huisgezinnen bij elkander leven. — [C.]. iXJo I'^ membanting, op den grond smijten; neer smijten; 7ieer smakken; tegen iets slaan J e^ 267 Ö^ bv. van goed bij het wasschen [in een loodrechte richting]. II. naam eener soort van wild rund. III. soort van Indisch vaartuig met twee masten^ inz. in Atjeh in gebruik. ^IV. ongelijk van grootte, bv. twee paar- den. — [R.]; batav. — [B.]. iXX), membentang, spreiden; uitspreiden; uitspannen; bentangan, wat gespreid enz. is; pembentangan, spreiding; uitspreiding; uitspanning, iXJo li boentaiig, bij het weven: kam en roede voor de bloemen, die moeten inge- weven worden. II. van de oogen onbeweeglijk starend, zooals van een' doode. -H^ iXJo boentoeng, köetoeug, batav. (uit 't jav., T.), verminkt; afgekapte arm of been. [B.]. iXJb boenting, zwanger; bezet; bevrucht; zwangerschap; — b. padi, een zwangere rijstaar (T.); b. pelandok, zwangerschap, waarbij de vrouw alle maanden een weinig menstrueert ; memboentingken , zwanger enz, doen zijn (maken); bezwangeren; — ook: zwanger van iets zijn (T.); keboeii- tingau, zwangerschap; boenting-bantang, hoog zwanger, ^ ijCJb bonteng (uit 1 soend., T.), eene soort van grove komkommers. — [R.]. iXJo I- bintang, ster; ordeteeken; eerekruis; eeremedaille; b. t^ttap, een vaste ster; b. berekor of b. berasap, eene staartster; b. berkibar of b. beredar, eene dwaalster; b. oetaré», de poolster; b. majang, de Maagd (hel sterrebeeld); b. kala, de schorpioen (het sterrebeeld); de Antaris, het hart van dat sterrebeeld; b. bïdoek of b. dj o eng, de GrooteBeer (het slerrebeeld) ; b. bahadöëri, ridderorde; berbiiitaiigan , vol gaten zijn, zooals bv. een dak. *II. overslaan, bv. van daag komen, morgen niet, maar overmorgen wel. — [R.]. ijsjo benteng, losse borstwering; pijlschans; oneigenlijk: redoute; fort, — z. köëboe en köta. •^L ÜxJb bentak, batav., snauwen, — [B.]. * •x-l JIaJo I. bentek, batav. (bal. b^t^g, T.), opgezet van de voeten. — [H.]. *IL z. bonto. L_ ÜaJo bentok, krom gebogen stuk van eene ♦ harde en taaie zelfstandigheid. — Het is vdorts een classificeerend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal krom gebogen voorwerpen, zooals ringen, schalmen, schakels, uitdrukt; membentok, harde en taaie zelfstandigheden krom buigen, bv. een stuk koperdraad tot een' vischhoek of eene schakel van een' ketting; een' gebogen vorm geven aan iets, zooals bv. aan de ver- o^ 268 ■ iX^. sierselen (flandan) aan den voor- of nchter- sfeVen van sommige indisrhc vaartuigen. (^ ÜaJo I. boeiitak. /iort en dik: van een vaartuig kori rn breed (vgl. onder boentar 1., T.). ^11. == boentar (men.). — [Ï.J. #111. zeker edelgesteente. — [R.]. — z. boentat. •X- L^ JiaJo boeiitek, l»atav., kort; incfedrotujen (z. boen tak L): ïkan b., zekere visch (bal. dehogelvisch: vgl. boental,T.): ïnt(?n b., ruwe diamant, — |B.J. C,-^ Xa.1^ bintik, sfipirf^ge: binlik-2 kd'lit, zomervfekken. KaJo bantal, kussen ; b. k a pa 1 a , hoofdkussen: b. gcBling, rol kussen, een cilindervor- mig kussen, dat men hissclien de beenen neemt en vvaaroj» men de armen lant rusten: b. p^nj angga, stootkussen, zooals bv. tus- schen eene gelieseben sloe|) <mi bet sebip: b. men dj y ga, hoofdkussen om wakker Ie blijven, d. i. (mmic gesebilde kokosnoot, als hoofdkussen gebruikt: b. kemboeng, eilin- ilervormig kussen van nog al J)eduidenden fuiivang, kort en dik, waarop men zittende den arm laat steunen: b. penjamboet, bet onderste van den stapel staatsiekussens, die in een fatsoenlijk mal. bed niet mogen ont- breken; b. toempoek kapala, bet kussen, waartegen bet hoofd stoot, achter bet eigen- lijke hoofdkussen; Ih galang kapala, kus- sen, waarop het hoofd ligt, het eigenlijke hoofdkussen; tïkar b., in plaats van tïkar dan b., matje en hoofdkussen, zijnde het gewoon beddegoed van den Mal, inz. van de mindere klasse: berbantal, een kussen hebbende zijn: van een kussen voorzien zijn; bant a I - 2 , wat op een kussen gelijkt ; hekbal k (mar.); bantal-2 pelangi, een horizontaal (of nagenoeg zoo) stukje van een regenboog, ^ . jOüo, tebantol, batav., — k<^sandoeng== t^» ben t oer — zieh stoof en aan iets. [H.] ^ , \j<X^. bebentel, batav. (uit 't soend., T.), tien bosjes uitgerukte zaadpadi, — [B]. Wo ^gl- boentck, T.), boental, naam van een' vergiftigen zout- en zoetwater- visch, den zoogen. kogdviseh, door zijn bijten (de beet echter is niet giftig") den nakend badenden gevaarlijk. Door hem bet vergift te ontnemen , kan hij eetbaar gemaakt worden: soorten: b. pisang, b. kötak. •)f. VXJo boentel. batav. (uit 't jav., T.\ knoopen; inpakken: terboentel-2, ro/ knoopcn: verward: boentelan, knoop: rast- geknoopte bundel. — [B.]. -¥- . Vaa> I. boentoel en boeiuloel, balk: balken die rondom buiten de stijlen aankomen. — [L.]. — z. bendoel.. * II. de ring onder eene krisscheede. — i>AJO 269 ^Ujo ^JCOo bociitil, zak van linnen en rlergelijke, Ier berging voornamelijk van kleederen; ransel. AaJo bliital, beter bintil. ^ (J^ bintoel, puistje dat door het krab- ben of door het steken van eene mug ontstaan is. ~ [L. bew.]: batav., opgezwollen ten gevolge van een muggesteek (kaloe di gigit njamoek). — [H.]; mij opgegeven bentol, "n puistje wegens een miiskiele' of miercheeL — vgl. mak. bin- toloq en soend. garintoel. — [T.]. (\^^ ^nwiW (minder goed, bin t al), ffezivel, grooter dan bintil, zooals b v. veroor- zaakt door den steek eener paardevlieg: zwellende lepel eener aan/.omende maagd. ^ Aaaj bentol en hendjol, balav., blaar: bobbel: huil. ~ [B.]. /.wC>o I. bantaii, vroeger een koningrijk op Java, ten westen van Batavia, thans eene ned. residentie, met den verb. naam van Bantam (jav. banten, T.). * II. eene bijzondere soori van aard- vrucht. — [R.]. ->^III. van brood niet goed; niet wel gebakken. — [L.]; z. bantat. ^. JCa> 1-. membantoeii, uitrukken; mei geweld ' uittrekken [bv. een l)oompje met den wortel]. IL naam van een' boom, met een Iraai j en taai geel timmerhout, waarvan ook wandelstokken gemaakt worden. : /•>>^ bentan, weder ziek geworden , n^ 'dan de betere hand te zijn geweest: weder ingestort. ^y^jJLo bJntan, naam van een' boom — rp/'/?(>m~-; soorten: b. besar, cerbera odallam: b. ketjil, verbera laetaria. fC.]. ^/.JJo hïntm, ontsteking. -~ [C], rj^ bentan, naam van het grootste eiland van den Lingga-Uiouw-arehipel, met de hoofdplaats der ned. residenlie Riouw, Lingga en onderhoorigheden; gienoeng b., de berg van Bentan, de hoogste op het eibunl in eene baai op de wesikust, aan den voet of de helling waarvan de oorspron- kelijke inwoners wonen. ^ AAA> bonto olbeiitek, balav., bedorven (als visch). — [B.]. ^J^' .X>o bintd'roeng', naam eener sooi't van \vezel — ietides ater P^^.]. ^ U y^ bantiploe = batoloe, naam van een' visch, witriseh, — [L«]. 4::\JOo? Mienibantah, tegenspreken; tegenstre- ven: redetwisten; niembaiitalikeii , tegen- spreken; tegenstreven; redetwisten over iets; nienibaiitahi , tegenspreken ; tegenstreven; bantiiUbentoh z. ben (oh; baiilahanj m * C>%2suu tegenspreking ; tegenspraak ; iegenstreving ; redetwisling ; redetwist] wat tegengesproken enz, wordt of is; óraiig b., iemand van tegenspreking enz.; pembantah, /m; re tegen- spreekt enz.; tegenspreker; tegenstrever; redetwister, ^ <Xj<jo banteli, rukken. — [R.]. iJCCJo bintoeh z. bintoer. <)üCJb? membentoh, geschil met elkander heb- ben; ruzie met elkander hebben; met elkander twisten; met elkander krakeelen; bantab-bentoh , hevige ruzie met elkander hebben of op verschillende wijze; bentöhan, waarover men geschil heeft of gehad heeft; twistappel; pembentoh, wie geschil met elkander hebben enz, iJCCJo , Miembenteh , met het scheenbeen schop- pen; maïn b., ben teh spelen, waarbij een der spelers zijn l)een in eene schuine richting stram tegen den grond zet en een ander met zijn scheenbeen tegen de kuit van den eersten schopt, die verloren heeft, wanneer zijn been van de plaats komt (vgl. jav. binte, T.); pembenteh, wie met het scheenbeen schopt, s -aJo bantai , vleesch van een geslacht en in stukken gekapt beest (z. banat); mem- bantai, slaan; kloppen; hakken; een geslacht groot beest of visch in stukken kappen; een groot beest slachten en tot het gebruik in stukken kappen; l^mboe b., rund om te slachten; b. l^mboe, vleesch van een ge- slacht enz. rund; bantaijan, slachtbeest; slachtvee; pembantai, slachter, ^ / WskK^aaJo bentlgas, de boog in een' valstrik, waaraan een boog met pijl is aangebracht. — [C.]. •^ iA/JCJo bantilong^, een prauwenhuis. — [L.]. ^ éAAAX) bantiloe, w. sum,, een apen- soort. — [N.]. ■X- vyC>o bantïjoe, zeker spel (S. S.). — [R.]. ■^ <^Jo bandjoe, houden, nam. eene rekening; ^^ vereffenen; effen stellen, — [L.]. ^Jo bandji — oorspr. chin. — , soort van ^-^ chineesch roosterwerk, van latten of porcelein, als versiersel, bv. aan balustrades, vensters^ bovendeuren en dergelijke; böënga b., bloemwerk op lijnwaden, in den vorm van chineesch roosterwerk. — *bandji-3, batav., bloemwerk; franje; randjang b., een ledikant met bloemwerk, — [H.]. ^ ^^r^<rLjL!s bendjoet, batav. (= bèndjól), een buil aan 't voorhoofd, ont- staan door het slaan met de knokkels er tegen. — [H.]; is jav., en bet.: kleine builen op ^t hoofd van *i vallen enz. — [T.]. J^<^ m LijW^ 'S^Jo bandjar. rij; gelid; h. masin, gew. ban dj ar, naam van een rijk in zui- delijk Borneo, met de hoofdstad van gelijken naam, zetel van den resident der Zuider- en Ooster-afdeeling; b. sari (in hik. en poëzie), naam van een lusthof bij Koeripan op Java (siernaam van een lusthof, ook de tuin van Batara Goeroe, T.). 'S^vJb bondjor, men., versterkt kampement, ook = koeboe, vgl. bat. — [T.]. ^ ijS^Jo bendjing, jav., morgen {to mor- row); de toekomst. — [C.]. Vs^VO I- bondjol, plaats in de Padangsche bovenlanden op Sumatra (verbaste- ring van bondjor, T.). 11., scherp vooruitstekend, zooals bv. een gezwel. ■¥r , ksi:v.Jo bèndjöl z. bendjoet. <^^;rxlN bJndjai, naam van een^ boom, die mangga-achtige rinsche vruchten draagt; de vrucht zelve. — De b. heeft veel van de kemaug. ^^XJo I-J membau tji, eene schatting of con- ^-^ trilmtie, vrijwillig of gedwongen, op iemand heffen, inz. voor een bepaald doel, bv. eene reis van den vorst, een' oorlog; taxeeren, in dien zin; eenegroote menigte, b v. eene be- volking, lellen, door van ieder individu eene kleinigheid, bv. een stuk pïnang, te vragen; o e wang b., schatting; contributie; collecte. C5' II. bant|i, — oorspr. chin. (Tamil wan- tji, timmermansdissel; T.) — soort van groote dissel, die door omkeering niet als bijl kan gebruikt worden (z. belïjoengentj^tai). #111., batav., tweeslachtig, — [B.]; 't bal. bantjih, hermaphrodiet (ï.). *1V. bebaiitji, soort van soep; halfrijpe kokosvruchten. — [R.] ; batav. , ingewanden van jonge dieren (bv. geiten) tot kerriesoep gekookt. — [B.]. ^^>Jo bentji, hatelijk; het hatelijke, als hoed.; m^mbeiitji, haten; een afkeer hebben van iets; membentji akan oegama, een afkeer hebben van den godsdienst; k a t a j a ng b e n tj i , een hatelijk gezegde; itcĕlah beiitjïnja, dat is er het hatelijke van; bentjïjaii, wie of wat gehaat enz. wordt; voorwerp van haat of afkeer; kebeutjijan, haat; afkeer; pem- bentji, wie haat enz.; hater; toovermiddel, om den man (miimaar) zijne viouw (minna- res), of de vrouw (minnares) haren man (minnaar) te doen haten. ..|\jSL\Jo beiitjana — skr. wantjana — /^c- d rog; arglist; laster; blaam; smaad; leed; bekediging; berbóêwat b., bedrog enz. plegen; leed berokkenen; membentjil- iiakeii, bedriegen; lasteren; belasteren; bla- meer en; smaden; beleedigen; pembentjana, wie bedriegt enz.; bedrieger; lasteraar; beid'- diger; pembentjanaan , bedrog; lastering; helastering; blameering ; smading; beleediging. 272 t3oo ■^ ^j>^JSi:\Jb I. baiitjoet, batav. (uit ^t bal.^ T.), mis/uld. — [B.]; verschaald, zooals wijn, azijn enz. — [L. l>ew.]. II., béng., hoerekind, laag scheldwoord der Bengaleezen. ■^ ij;,/vJ2Six!o liautjet (soend., T.), batav., I lakvorsch. — [B.]. | (2«^^%^il> lifiitjat R. A.),ri^ntjar en gen- | tjat. i)csinit , zooals l)v. iemand in } zijn werk, een vaartuig in zijn loop, eene plant in haren groei, ecui vuurwapen in hel afgaan (d. \.: nahrandend o\' iveigerend): gesfaa/if, zooals bv. een Averk; ineiiibeiitjat, van een vuurwapend nahranden: weigeren, ^^ '^\ 1> hoefitjit, van den buik opgezet: opf/ezefheid. ■K- ^y^ ^^^ t In boufjit, de laa/sie; de jongs/e. — [L. bew.]. ^^ ^%,r\ In biiitjoet en biiitjoel, bult aan het hoofd, dooi' een' val, stoot of slag. ^ ^I^vJo bf utjar , in b(B tij i b., een geluid als. van eene gescheurde klok of van ge- barsten porselein ; ook : een ver c/eluid. — [L.]. ^ irSi^vJb 1. baiitj^ii^S beletten. — [L.]. * II. praten: heuvelen; babbelen: hou- ten. — [11.]. — z. pan tja ng. ^ 5kI!^vJo Inntjliig'j soek., dragen in de hand, t^ c^ met afbangenden arm. beiitjaiig , vuig. voor pen t j a ng , mank: hinkend [tijdelijk door over- gaande pijn]; tijdelijke rnankheid. — z. t e m pang. . kSfc.\.Jo boiitjol, knobbel; knobbelige uit- was; zwellende verhevenheid, zooals bv. uitkomende borsten, de nog niet doorge- broken horens van dieren. > Kt^aJo biiitjoel z. bintjoet. <^r:^V.Jb. iiiembanttjoeh , vermengen: onder of door elkander mengen [bv. zout en peper, olie en verf]; speelkaarten sehifd- den: ^vasschen: baiitjoëhaii, wat vermengd enz. is: mengsel: peilibaittjoeh, stof waar- mede eene andere gemengd wordt of is, bv. de olie, waarmede verf aangemaakt is; pembaiitjdĕhaii , vermenging; onder elkander menging: van speelkaarten schudding; was- sching. iJüSi^vJo I. beiitjah, van den grond: moerassig: drassig : veenacht ig ; moerassigheid: drassigheid: veenaehtigheid. ^11, kneden. — [C.]. <Xn^W befttjoh, opgewonden toestand, YOOV' afgaande een gesehil dat men ziet aankomen. ^XJo 1. bandoe, ook wel hindoe (in hik. en poëzie) — skr. bandhoe, — familie; vriend; makker. — vgl. onder tjintjin (ï.). Jaj ^lt *. Joü ^IL draagstoel; draagzetel [van twee (Iwarshouten voorzien, waarmede de lange houten verder of nader aan elkander schui- ven]. ~ [L.]; tandoe? (T.). (Jsj^ I. benda (minder goed b^ndah) — skr. bh ah d a — , ding (ook in de het. van schaanideel) : zaak: goed; iets; harta h., goederen: eigendommen; mata h. (z. ^llo), koopwaren: h. tjahir, vloeistof; b. tj^mmar kaïn, de maandstonden; b. allïih, ding Gods; iets waarvan men den naam niet wil of behoeft te noemen, om- dat de aangesprokene ons toch begrijpt, en waarmede iels moet gedaan worden, of dat ons iets doet of gedaan heeft, zooals bv. eene vrouw, waarop men verliefd is; berbenda, gegoed zijn. ^ II., koet., arè?i'hoom. ■^ l\jo bendoe, jav., toorn, — [C.]; ben- döèwaii, singap., /cettingganger. (^\>0 bonda (vgl. on da), moeder, in de beleef- de of hoffelijke spreekwijze. Door de mindere standen ook in brieven. ^^\>b I. biiiAoe z. ban doe. II. draaibank^ ^ Ouo bèiidi, batav. (jav. bindi of bendi), soort van sjees op twee wielen. •H- \)lX>0 z.^Uj^i^ •x-j^ \ )CX>o z.^U^. ■)f ) )lXJo bandala, port., kruidkokers; kleine houten doozen om kardoezen in te doen; kardoezen, — [M.']; patroontasch.—^- [G.]. ^ / j icXJb bendaloe, naani van een* vogel. — '[M.]. L ** jlXJo, niembandoet, iets dat openge- scheurd is, bv. een* zak rijst, den buik, een' inlandschen emmer van blade- ren mei een hand dieht houden , opdat de inhoud er niet uit storte; iets dat dreigt open Ie scheuren met een band ondersteunen; pembandoet, band, die dicht houdt. ■^^LHJlXa)? kambing bandot, batav. « (soend. badot), een bok, — [ï.]. •^LUCXJo boiidet, wonderolie; tooverolie; traan. — [R.]. \CA>o bandar, pers.^ koopstad; haven; als verk. van sjahbandar: hoofd eener koopstad enz.; in hazardspelen bankier; s^Rh b, of sjahbandar, hoofd eener koopstad^of haven, voor zoover betreft den handel en de te heffen rechten; hoofd der (inz. vreerade) kooplieden; havenmeester; (deze verklaring strijdt tegen de pers. spraakkunst, die sjahi-bandar eiseht, ï.); perbandaran , haven-kantoor. ^\i MAL,->'KDEUI-. >VOOni>KNnorK. DEEL I. -jjj- ^lXJo bandoer, w. sum., /eime/i^;:ji//>fe«- ken van een bed; leuning eener brug, IS ,4XA> 274 : JOÜ gaanderij enz. — [N.]; men. uitspraak van b^ndoel (T.). \lXJo I- boeiidftF, soorl van indisch vaartuig. II. meer gebr. boen I ar. -¥: )cAJo I- boender, balav. (verh. ned.), boender; hor s f el: schuier, — [B.], *II. en boeiiter, batav., rond. — [B.]. ^<*Um \cXJo bendersah — x^^a^ — par- ficulier hidhuis, maareig. akade- mie; gymnasium. — [C.]. — z. söêrau. C \lXJo I. benderang', ^eZ/f'y/Artdr, waarmede ^ sommige pieken versierd zijn;l^m- 1) i ng b., piek met geilenhaar versierd, — Zulke pieken worden gebruik!, wanneer men ten strijde trekt, ol* bij reesteliijkc optochten. H. (minder goed menderan"^) van licht ziek naar alle zijden verspreiden; van een lichtend lichaam naar alle zijden lichl ver- spreidend: t^'rang b., licht, dat zich naar alle zijden verspreidt; biëlan b.^ de maan, die reeds groot genoeg is, om naar alle zijden licht te verspreiden. C *CAa> benderoeiij»*, tussclienruimte zonder beschot lusschen twee buizen, die in de diepte aan elkander verbonden zijn; aslaUca s^ratoes b., een paleis van honderd bend§roengs, d. i. een paleis van honderd in de diepte door b^nd(?roengs aan elkan- der verbondene paleizen. •^ P ^lXx> baiidering', slinger^ om er mede ^^ te werpen. — [C.]. ^(^3 icXJb I. banderek, jav., echtbreuk; hoererij — [C.]. *II., batav. (uit 't soend., T.), warm en gekruid water, — [B.]; vooral met gember (T.). -)(■,♦ OU ) cXJo bendaring^aii, huishoudelijk. — [R.]; z. daring (T.). CLXa) I- bandang, naam van een' zout- en ^ zoetwater-visch. *IL slinger. — [M.]. QCXa) I. bandoeng: (in hik. en poëzie), haan ^ (z. bondong. T.). II. samenvoeging (het samengevoegd zijn) van twee gelijksoortige dingen, die zoo dicht aan elkander liggen, dat zij één of een koppel uitmaken, zooals bv. twee huizen, die aan elkander, hetzij naast of achter elkander, verbonden zijn, twee bergen dicht naast el- kander, Iwee dooiers in ééïi ei; koppel; paar; b. m era dj a kaja, de aaneenkoppeling van Iwee huizen door m/c en dezelfe stoof; r ce- rna h berbandoeng', gekoppelde huizen, — * ha jam nan handoeng, een tweelings- kip: twee kippen uit één ei. Volgens het volksverliaal moeten beiden tegelijk sterven (N.). *I1I. het gehuil bij een lijk, — [N,]. * IV., w. born., soort van platbodemd vaartuig. 