VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
tos ` ' 7044 = Y ^ , * 1 it Stukje heeft het uiterlyke voorkomen van eene navolgi D der Historie van TRISTRAM SHANDY. Of de Opteller eins verdere navolging beoogd hebbe, kuunen, wy niet bepaaleg ; maar de inhoud toont,- dat de navolging. niet. verder gaat , aan- gezien 'er zelfs geen fchaduw van die geestigheid in gevonden wordt, welke de Leezers van. Tristram op eene legrzaame wy- ' ze vermaakt heeft. `, ` ZEN Pon quom eo] porn i - wi ee xy " Gefchiedenisfen der mereenig de Nederlanden voor de Vederlansfcho Seugd, Negende en-Tiende Deel: Met plaaten en pourtraiten Te Amflerdam, by J. Allart, 1788. In duadecisto. n He voorgevallene, zins het jaar 1650, of den dood des Stad. houders Willem den II, tot op ber jaar 1745, of het fiert, geval van Keizer Karel den VII, wordt hiet der Jeugd op eene beknopte wyze on'vouwd: zo dat de voordragt der merkwaaz. dige gebeurtenisfen, flaande dat tydperk, ter gemaklyke hand- leidinge kunne dienen, om der Jeugd een geregeld denkbeeld van den herhaalden keer der zaaken in dat verloop van tyd te geeven. We SLEG WE i. ALGEMEENE VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. Bijbel der Natuur, ontworpen door den Hoogleeraar j. ji SCHEUCHZER , in "t Nederduitsch overgezet en vermeer= derd, door u. MEiJen. S. S. Th. et Prof. Ordin. té . Fraucker enz. Vide Deal. Te Amflerdam , bij M. de Bruijn, 1288. n gr. octavo, 669 blads. - Eeste byzomdertieden » in de boeken der Koningen nief gemerkt , maer. in die der Chronyken nog aenge- tekend geven hier ftolfe tot verfcheiden adpmerkingen a die. tot. enige voorvallen onder de Joodíche Vorften be- hooren. Wyders komt der Jooden wederkeering uit Ba- bel, met zommige berichten , nopens het een en ander daer toe betrekkelyk, in'de boeken van Ezra en Nebes mia gemeld , in overweging. Hier by komt ene verkla ring der Koninglyke pracht van Ahasverus, volgens Eih, 1: 6; en voorts ene ontvauwing van de merkwaerdigfte trekken , diein Jobs Boek voorkomen , welken tot de Natuurlyke Historie behooren , en ons uit de Schepzelen tot den Schepper ppleiden. … De Hoogleeraer Meijer hels dert ook arbeid , niet alleen. door ver en daer op , maer deelt ons manier van Toegif« tn, me deze en gene duis- terheden *nige onderwerpen s fier te fl it; brengende dus, r zyn le, fteeds het zyne toe , ter it leerzame Werk. —— 65 n dezen het boot, zaeklyke is een Brief of Ge- Ichrift v: waervan gewag ge- maekt wi De inhoud van dit Stuk baert hier zb zeer gene zwarigheid ; dezelve laet zich , uit het"Voórgevallerie en de vervulde bedreiging , ereed gen Aen; maer het komen van zulk een ief, ongeveer dht' jaren: na de hemelvaert van Blia IV. DEEL. N, ALO LEIT, NO: 3e c G ae] 86 Le MEIJER aen Joram, is, zegt de Hoogleerser , hier de knoop , dien men, gelyk hy verder toont, langs verfcheiden we- gen heeft pogen te ontbinden. = Zommigen zyn van oordeel , dat men hier te denken hebbe, om een brief, welken Elia, mog by zyn leven, aen Joram gefchreven zou hebben ; nadien zyne hemel- vaert, hoewel by ’t leven van Jofafat , echter toen Jo- ram ook reeds acn de regering was, veorviel. Dit zo de, was de zwarigheid geheel opgeruimd. aer hiertegen komt in bedenking, dat ‘er in dezen brief aen Joram zonden verweten worden , welken men niet kan denken , dat hy ze by ’t leven van zyn Vader epleegd zou hebben , en door zyn Vader gedoogd zouden z Ook onderflelt men: billyk deszelfs dood , wen in den brief aen Joram hem word toegeduwd , dat hy niet in de „wegen zyns Vaders Jofafat gewandeld had. …Intus- fchen meent nogtans Aezel, dat het Rilawygen van den Historiefchryver , nopens het ongenoegen en beftraffen van den Godvruchtigen Jofafat, deze mening niet om vet kan ftooten : nademael men meer ftaeltjes vind , in de historifthe boeken , : van ftilzwygen , of het voorbygaer van omftandigheden , welker aentekening men wel ver: wacht zou hebben. De Ridder Michaélis fchynt ook wel tot deze gedachten over te hellen ; doch zeg gevoelen , ovcr de by hem zo genaemde hemelvaert van Tia, maekt dat men zich op zyne verklaring deswegens niet volkomen kan verlaten (*). | ` Anderen denken hier om twee Profeten vap dien maem, en willen dat de faetfte dien naem droeg, om dat hy met den geest ch yver van Elia den Thisbieter bezield was: en dat dus ook deze Brief van Elia den Profeet, dat is, van iemand, in den geest van Elia, aen Joram gezonden was. Lightfoot gaet, ter begunftiginge van dit gevoelen, zelfs zo verre, dat hy opmerke, hoe Ea in de Historie altyd de Zhisbieter, nooit een Profeet, genoemd word; ien zo ook niet Luk. IV: 25. en Jak. V: 17. Den hierover verwondert zich de Hoogleeraer Meijer niet ten onregte, vermits Ela meermaels benamingen driegt, wel ` ‚ken (*) Volgens Michaëlês naemlyk is Kilia nlet opgevaren in den hemel , maer in een ftarmweder hemelwaerds opgevoerd , eg vermoedelyk buiten Palestina, veelligt in Arabie, zyn Vader, land, overgebragt ; van waer by. dan dezen brief heeft kuunes en. 1 ` , E a.b æ éi BIJBEL DER NATUUR: 37 ken dte Van Profeet evenaren; Zie 2 Kon. E 9-14. i Kon. XVil: 38, 24. XVIII «46. XVI: 1, 2, 3: ja uitdrukke- lyk een Proftet genaemd word , 1 Kon. XVIII: aa, 36, en als zodanig een inkomt , 1 Ken. XIX: 16; in welke betrekking "er ook Luk. IV: 25. van hem gewag gemaekt word : Jak. I: 17. draegt hy wel den naem van Profeet hiet ; om dat dit character niets deed tot het oogmerk des Åpostels ; maer de zack nopens Elia, aldaer opgege- ven , bragt duidelyk mede , dat hy by uieftek en in de volle kragt van dien naem een Profeet was; die bad, zoo dat het in drie jaaten. niet , en wederom bad , dat het al regende. Kin elyk is 'er ook in dit verhael giet de thinfte blyk , dat de Schryver eenen anderen Elia, dart den Thisbiter, bedoeld zou hebben, die door zoo veele doorluchtige daden zich als een Profeet geopenbaerd had. - By dit gevoelen . dat weinig ingang vind , komt eeng derde, °t: welk de fooden en de Roomfche Godgeleerden meerendeels begunitigen , ja ook aen Grotius niet geheel enwherfchynlyk voorkwam. Dat naemlyk Elia dien brief in den hemel of het paradys op dien tyd gefchreven , en gen Joram door den dienst van Engelen zou gezonden hebben. Een gevoelen , "t welk D. Kimchi in dien Zin plooit, dat Elia, fn den geest der Profetie, aen den enen of anderen Profeet. verfchenhen zou zyn, eti hem de woore den van dezen brief in den mond elegd zou hebben, fnet bevel om ze te Ichryven , ep den brief aen Joram te Zenden, als of die van Elis uit den hemel kwame ; ren einde hy zich verdemoedigen en berouw krygen zou over zyn bedreven kwaed. ——— Edoch men neemt dus, gee lyk de Hoopleeraer wel gernmerkt, zonder grond een zeer vreemd verfchynzel aen, daer de H, Schrift geen aenleie ding toe geeft , volgens welke het gezantfchap der Pro- feren met hunnen dood ophoud, en dat hier gewrogt zou Worden ten gevalle van: een afgodifchen en zeer godlóo- zen Koning. Een verfchynzel, dat afwykt van: den res gel door Jezus gegeveti, daer Joram Moses en de Profesen had ; en "t ook toen aen geen Profeten ontbrak; ’t welk zodanig iets geheel overtollig maekte. Een verfchynzel dat voet zou geven aen 't verboden raedvsegen by de dooden, en 't gewraekte gedrag van Saul, teft opzichte Van Samuel , ook enigermate chynen te billyket; waer Wit men op kan maken , met welke fnoode bedriegeryen die handelwyze vergezeld gaet, — | Uit. dien oofde denken e meeste Proteftantíche Uit. os A eg 88 Ee MEIJER gers hier.liever, dat Elia, in zyn leven voorziende de buitenfpourige:godloosheden van Joram , dezen brief ge- fchteven, en aen Elika of enen anderen Profeet ter hand gefteld zou hebben ,. mec last, om hem, wanneer zyne odloosheden uitgebroken waren , dat gefchrift toe te zen- den. Patrick fchikt daerom ook deze woorden , duide- Iykheidshalve, aldus: Zen fchrift van Elia kwam tot hera enz. wordende dus , niet het fchryven , maer de overle vering tot dezen tyd bepaeld. Zo fchynt ook Bayle te denken; fchryvende in zyne Dict. Crit.: ,, de ware zin , van dit verhael is, dat men aen Koning Jrram een gee we fchrift bragt ,: dat. onder de papieren van Elia gevon- a, den was.” ——— . Maer. behalven dat de boven aen- gevoerde reden ook tegen dit gevoelen , dat insgelyks ene onbewezen ftelling i5, gelden; zo komt ook hier te- gen, zegt de Hoogleeraer, deze zwarigheid: dat de Pro- feten tot die genen , die in:hunnen. tyd leefden, gezon- den werden, om hun Gods wil bekend te maken ; maer. met brieven abn afwezendeh af te vaerdigeu, of Ba hun- ne tyden te.doen gelden , niet te doen hadden; dat hier- om ieder tydvak zyme Profeten had ; gelyk thans Eliía, niet minder vermaerd dan Elia, met ook nog andere Pro- feten. En 'er is. ook niets in de geheele practyk der Pros feten, 20 ver die ons bekend is , dat ons tot deze one derftelling zou opleiden: EN En , an CLERICUS , (dus vervolgt de. Hoogleerger wyders,) die om dergelijke reden de boveuftaaide meningen af- keurde , i9 miet: vreemd van het gevoelen , dat de Ha Historiefchrijver oorfprongelijk .»w'*«o van E/ifó zou heb- ben uitgedrukt ,- en dat vervolgens , de beide achteríte letters weggeraakt zijnde, door flordigheid der Affchrijvee ren, die niet genoeg op de tiiden gelet baddeu, daaruit ontftaan was »»"»"p van Elia. Dus zou, naar de gedag ten van geleende Uitleggeren, sanr. VIE 16. Abraham in den tekst voor Jakob gekomen’ zijn; dewijl de ‘oude oodíche: Affchrijveren van het O. T, wel niet nasuw- euriger zouden geweest zijn, dan de Kopiïsten van het N. T. — ‘En deze mening zou’, naar het oordeel van SAURI, Volmaakt de zwaarigheid oplosfen ; dewijl het zeer licht, valt te begrijpen , dat Elifa, die in de tijs deu van Joram, den Koning van Juda, leefde, hem dee- zen dreigenden en-prefcetifchen brief hebbe doen ter hand gefteld worden. En bij aldien deeze mening , die de zui- verheid der H, -S&cbfifien en den Godsdienst niet in ’t e , min- © BIJBEL. DER. NATUUR. :: ~ 89 minfte benadeelt , de waare niet mogte aijn , dan is ze echter de meest waaríchijnlijkíte van allen ; -welken wij hebben opgegeven. AENEAM „ Dog ook in dit gevoelen kan de Heer veNema niet berusten. .Deszelfs vertoog, dewijl het kort is, zullen wij.in zijn geheel hier mededeelen. Wegen zijne afgo- derij , fchreef hij, Hif. Eceh. T. P. p. 124, ook die gru- welijkíte van Achab, doar hem ingévoérd, en zijnen broedermoord, wierd Joram beftraft, en met de rampen van zijn rijk, en zijne eigene doodeliike kwaal gedreigd, door een brief van zekeren Profeet, die gene Bliahu ge- noemd word, 1x CHROM. XXI: 12. dierr.men. gewoonlijk houdt voor Elia. Dit:echtes is geheekmiet in te fchik- ‚ken, dewijl Elia, de Thisbieter, getijk\door anderen is opgemerkt, voor langen tijd reeds .ten:-hemél opgenomen was. En wat aangaat. de weglaating van dat vberzetfel 427, ‘In den naam Fchu , die eeniglijk bet onderícheid tusfchen S 3 i- .pe Te MEIJER BIJBEL DER NATUUR,. Eliahu maakt, daaraan zal geen tadlkundige, die tweet, dat.in deezen de Oosterfche taalen eene zekere vrijheid gebruiken . Zich ftooren. En wij vinden daarvan een duidelijk voorbeeld in het woord Gabisch wa, jou. XXXVII: 18. en Elgabisch, mzecn. XIII: 11-13. Zelf in eigene of perfoons-naamen, b. v. Fefchua pw', NEH, XII: vo. en, Zígchua row, 2 SAM. V: 19. Nathan em Elnashan, Ten. XXVI; 22. enz.” | H „Jesus Men/chenkennis, of Overdenkingen over de gelyke nisen van onzen Heiland, door ). L. EWALD , Gencraak Superintendent en Predikant te Detwold. Uit het Hoog- - deutsch, Te Utrecht, by de Wed. $. de Waal en Zoon, 1788. Behalven het Voorwerk , era bladz. in Er. octavo. B. den aenvang van dit Gefchrift verklacrt ons de Eer- AP waerde Ewald de natuur en het eigenaertige der ge» ]ykenisfen van Jezus , mitsgaders de redenen , waerom Jezus in gelykenisfen {prak ; en hier op gaet hy de voar- naemfte gelykenisfen: van onzen’ Hemelfchen L,eeraer op ene recht leerzame en ftichtende wyze na. -——- Zyne ontvouwi g der voorftellingen "je gemtenldk beknopt en zaekl engd met zedelyke overdenkingen, groot- lyks aende op de bedoelde leeringén ; -en daeraen hecht hy dan nadere overdenkingen , betreklyk tot het mensch- lyke gedrag , door alle ^, oak in den tegenwoordigen ag. ‘Er ftraelt in "e Mans manier vaù voordragt zo veel eosdeelkunde en menfchenkennis, mer een ernftigen aen- -drang ter fehoorzamer betrachtinge der Kumgelieleero , ‘door , dat zyn arbeid, met- het hobgfte regt, als zeer nuttig aengeprezen mag worden. ——- Men leest, veel- al; de gelykenisfen te oppervlakkig , en voornaemlyk met opzicht-tot de omítindigheden , in welken Jezus dezelven fprak ; zonder "er behoorlyk agt op te geven , dat ze al- gemene waerheden behelzen, die in de natuür der zaken gegrond zyn, door alle tyden plaets hebben, en dus ook op velerlete wyzen , tot Onderfcheiden omftandigheden , .jn.welken wy ons bevinden, op ons byzonder gedrag en verplichting óvergeUragt kunnen en behooren te worden, -Ter afwendinge van dit gebrek, en ter bevorderinge vau .het rechte gebruik , ftrekken deze Overdenkingen by uit- ftek ter handleidinge , als waerin de Eerwaerde £ ons milks op het madruklykst onder -’t aog brengt, Men ger . « En. Qi. V Je Le EWALD , JESUS MENSCHENKENNIS. 9t deele hier over eenigermate uit cene. zyner bedenkirigen , naer aenleiding der gelykenisfe van ’t verfchillende gedrag van twee Zoonen „Sent, het ebod hannes Vaders overgebragt op dat der Pharifeen , in tegenftelling van dat der Boeren en tollenaers , by de t prediking van Joannes den Dooper , aengetekend Lucas : 28-32. Het befchouwen dezer gelykenisfe doet hem, in de eerfte plaetíe, gadeflaen , hoe basrblyklyk eene waerheid het zy, dat niet de eerfte Zoon, die veel beloofde en niets hield, maer de laetfte , die niets beloofde cn veel hield, des Va- ders -wil gedaen had. Geen Vader, geen Heer toch zal dien voor gehoorzaem.houden, die zyne bevelen belooft te houden, en ze niet houd; en niemand zal hem voor ongehoorzaem ‘houden, die toch op het laetíte doet het geen de Heer zeide. Met dit alles fchynen echter vele menfêhen in den Godsdienst anders te denken, en zülks „doet zyn Eerwserden , met opzicht tot dit gedrag , over- eenkomftig met dat van den ceríten Zoon, de volgende opmerking voordragen : »» Geene waarheid kan gemelde waarheid is. Ei bet geheele leven klaar is, .zyn.. Daar geen mensch, vrede zou zyn , in zya kin de hoogíte Vader, de hog De menfchen handelden t .dikwils zo, als of men € den, en daar mede God į -beter was, wanneer 'er fri wanneer "er in "t eei laatst toch gehoorzaamd ons de Farizein, die zo en offerden — wat belog wasfching was een. denkbet nodig hadden, en reinigit reiniging van het hart da was een beeld en belofte , leedwezen over zyne zond:. geheel niet in den zin, dat len moesten , en,dat de Hunue gebeden fpraken v - bleef vol hoogmoed; zy. fpraken vaa liefde tot God , en deeden hun best niet, om 'er een vonkskén van te heb- ben.. Hunne gebeden foraken van de togkpmende wereld;. A" ` en 9^ ` "tot y L. EWAED W en daarmede geloofden zy ‘alles gedaan te hebben, wat men voor de toekomende wereld nodig had. On- ophoudelyk en op alle mooglyke wyze zeiden zy: ,, Ó ». God, ik zal doen het geen zegt,” en deeden het niet , en het-kwam niet in den zin, dat sp 't doen moesten. ' , "inr „ Doch wy willen ops met vryfpreken en hen: oordee- len. Zy bidden: ,, Leid ons niet in verzobking," en'zy gaan ' heel blymoedig de verzoeking te gemoet. Men gaát aan "s. Heeren Avondmaal, en bely hier opentyk , zyn Leer- ling te zyn, EI men denkt. Ter niet aan , dat men nu ook als een Leerling van jesús CHhisTus leven moet. — | Zo veelen onder ons meenen , als-zy ean "t Avondmaal en in "t geheel gehborzaamheid beloofden’, dat wás ge- noeg. M „ Het zou’ naauwlyks te begrypen zyn; hoe de mensch 4ot zo iet vervallen kon , indien men: de bronnen niee wist, daar dip uit ontftaat! O! die ligtvaardighéid , om trent het geen ons het gewigtigfte , het ernftigfte behoor de te zyn; dat verkleefd: zyn ‘aan de aarde, dat gantíclie leven voor de aarde, die zelfsvoldoening ,--wanneer men flegts menigmaal , 'alleerí hét een of ander, dat fpoedig en ligt te doen is,’ voor cop en cHRISTÜS'doet 3 deeze zyn de oorzaaken , waarom de- mensch gelooft, dat anders nergens gelooft» dat bebf/ie van gehoorzaamheid de plaats Van schoorzaamheid kan vervullen ; dar God met enkele woorden te vrede zal zyn. Daarby zyn er, ook zo veele Verkeerde begrippen n den Godsdienst „ die deeze ligtzinnigheid , by den mensch ten minfen , | 2 ek, ` ` JESUS*MENSCHENKENKIs/ ^! ^ 93 helpén ontfchuldigén. Men zegt; Geloof alleen” máckt zalig ; en men bedenkt niet , dat er geen’ echt geloof zonder gehoorzaarülitid ‘zyn kat. "Mert verlaat zich daar op, dat men ;' vam tyd tot tyd, om de vergeving zyner zonden bid; eit mem heeft vergeetén , det God alleen op ecn hartelyk berouw-de zonden vergeven wit. Men ver- laat zich'op de verdienfte‘en genade van CHRISTUS y of wend voer ,- dat men "er zich op, verlaat ; en mem wil opzetlyk dat geén' weder doen , heb welk der Heer deh dood aangebragt hetft. Men [preekt veel: van de zwakheid der menschlyke nátuür, diëimmers Gode niet kan gehoorzaameh ,'en Deh wil niets beproeven -niet het overige der krachten infpannen , om ten miffte te doen wat Den kan. : De mensch ís: als: een! inr Kind, dat voor den vader iet Haalch 24 7. eti niet?v&n 'zyneplatits gaat , eù dan nog geftadig zegt dat Kan iR niet’ doer. ` O! mogten wy-hêt van jesus hooren ,. s» En fchoon Dem. en Aarde voorbygaat," idee. ze-waarheid. zal blyven; en fchoon Wy ‘duizend’ uitvlug- ten hadden ———:,, near deeze waartieid zullen wy 'geoor- deeld worden, t teo Rt BU. etn TMMANUEL befchouwd, A 6-11. Benevens cene A „van wykn Ds. S, w Ds. M. DE BLEYKER. 1788. .Belialyen het E ] i Det rfoen wy voor enigen tyd gewag maekten van deze, a den ; dan de Eerwaerde de B/zyker, (voorheen Le An. die zelfde Gemeente, én vervolgens; by, zyn dig 6) Zie N. Alg. Fei. Joch DA Bi-315. … 7 Si 5 patuur, genoegaaem der vergetelheid opgeofferd zou A T Ty- T den, in de, verenigde . Doppsgerinde, Gemeente , vergade- rende in de Kerk de Zou, te Amfterdam al heeft dit Ge- fchrift enigermate met een ander oog ingezien. Het is hem naemlyk voorgekomen als, een fcbadelyk.en gevaerlyk Gefchrift, dat zelfs verleidelyk was voor de Leden zy- ner Gemeente, op welker vastheid in.de Leer hy dus niet veel fcheen te betrouwen. ‘Zulks bewoog hem. wel dra, opzetlyk vier Leerredenen over Immanuel, ìn. zyne aor- rovg) e Godlyke , en acngenomen Menschlyke Natuur, als mede in zyne diepe Vernedering en aenbiddelyke Ver- hooging als de Middelaer Gods en der Menlchen , te doen, en dezen door den druk gemeen te maken ; met ene mevensgaende Narceden , ter uitvoeriger wederlegginge dier Verhgndelinge : waeriu gemeenlyk een vry fcherpe en meesterachtige toon heerscht, die zich ook in de Leerre- denen hooren laet; des dezelve wylen zyn Eerwaerden ‚vry natuurlyk eigen fchynt geweest te zyn. Uit het verzoek van den Eerwaerden /7oekfra, op zyn Sterf- -bedde , om zyne Verhandeling ter Drukperfe te bezorgen; ‚uit den vuurjgen yver van den Eerwaerden de Zi/eyker , in "t opftellen dezer Papieren docrítralende; en uit het aen- houdend verzoek derzulken, die in "e Maps leven zeer nauwe betrekking tot hem hadden , waerdoor een der -neestbeftaenden genoopt is , om deze Leerredenen, en- dit Nafchrift, na 's Mans overlyden, het licht te doen ziens kam men opmaken, dat men er ter wederzyde belang in gefteld heeft, om "t cen en ander der vergetelheid te ont- rukken, Schoon wy dit zo min in ’t laetfte als jn het eerfte fchryven befpcuren , oordeelen wy °t. echter ‘niet raedzaem , ons hier over tegenwoordig breeder uit te laten. Beidp deze Leeraers rusten in hunne graven, -en Wy laten hen voorts rusen. ` | Verzameling van Leerredenen, door O. BONNET, Dr. en _ Prof. der H. Godgel. en Academic. Prediker t& Utrecht. . Derde Deel. Tweede Druk, met een uitvoeriger Voorre. den van L blads. in gr. octavo. Te Utrecht, by A. van Paddenburg, 1788. o. Ț , B de herhaelde afgifte dezer Leerredencn , breit het AD dén Hoogleeraer Bonnet goedgedagt ene uitvaeriger Voorreden voor dit Derde Deel té plaetzen , ter. beant- *"woordinge eniger tegenbedenkiugen , aengevoerd door ) e C. BONNET , LRERREDENEN, Ss de Heeren Schryvers der Algemeene Bibliosheek „ tegen gyne Voorred Bell, over Godiyke Z ver en Zelt Christus. Hie ; had hy, iü *t beloop zyn nen, by ma- mier van invh verwachting dat zy zulks ; ene of ande- te wyze,. da Dan zich hierin te leur h getrongen evonden , m n meer open- es te werk t *volg dit ge- weest zou ku met ’er ib thans naestdenkelyk nicts van te wachten , nademael de band dier Schryygrs verbroken fchynt, of ten minfte de voortzetting hunner Bibliotheek ecn. einde genomen heeft, Daar wy nu, volgens ons plan, altoos’ recenfien op Schriften vah recenfenten, buiten de enkcle melding, ongerecenfeerd gelaten: hebben, kunnen wy ans hierover niet wel breeder uitlaten; alleen mogen we niet verzwy- en, dat de Hooglecraer het ftuk met ene befcheideriheid Lee? » die te wenfchen was , dat in twistfchriften altoos in agt genomen werd, ` Redevoering uisgefproken voor de Maatfchappij, tot bevoor- dering van, Kénnis en Godsdienflégheid , order den gemee- nen Man y binnen. Londen , door, j, NEWTON, Predikant. aldaar. Gedachten over den Afrikaanfchen Slag- - venbandel, door denzelven. ———- Bericht aangaande dien Slaavenhandel , door ^. FALCOWBRIDGE , onlangs Heelmeester. op de Afrikaanfehe Vaart. Alles uit hot Engelsch vertaald „ door M, VAN WERKHOVEN. Tr Am- Gergen, bij M; de Bruijn, 1788.. Bchalven het Voore bericht, 175. Maz, in gr. ochava. ` D -qn deze Redenvoering, die: rer aenleiding heeft Salomo's ‘Spreuk, H., XI: go. Wie zieken vangt is wys, felt de Eerwaerde Newton zich voor, im de eerfte plaess, te too- Den, ,, dat de. voorusamfte, algemeen toegeftemde „.ken- s, merken van wijsheiÂ plaats vinden „-in de gezindheid » en het gedrag-van eenen Evangelijdienaar, die bchog- » relijk gefchikt.is om zielen te vangen: dat ze althans an eenen hebbel en heerfchenden invloed behooren te s, hebben, op dosontwerpen en de practijk van opn J DD Sp 775 y NEWTÓN » bar: Leéraag , Saal hij, jh zijnen dlenst, getrouw ert. mung zijn. ——— Dit is, in zo verre zyne aene Îpraek inzonderheid gericht is tot ene vergadering van eeraren ,'zyn hoofdbedoelide ; dan nadien ook anderen deze zamehkomst bywoonen , zo wend hy zich, in de tweede plaets , ook tot gemene Christenen ,' en poogt ben indachtig te’ maken, dàt zy „ een gemeen belang, » met de Dienaars vån het Evangelij, in deeze zaak s» hebben ;" brengende hun tevens onder ’t oog , ,, de s, voordeelen en guuftige gelegenheden, welken zij heb- 7» ben, om zich wijs te betonnen , door hunne poogin- ze gen met die der Leeraaren te verenigen, ter bevoor- se deringe van het groote oogmerk om zielen te vangen.” - “Zyn Eerwaerde behandelt dit onderwerp, in bei- gewoone detkwyze en pre- by uitftek wel gefchikt naer welke betrekking, hecft tot zonden, die groodyks be- xting der jeugd, de onkun- »nde zedenbederf ‘onder den 1 tegen te gaen. Een docl- verdient , en-wel ter navol- inge aengeprezen mag worden; waer toe ook de Neders A uitgave dezer Redenvoeringe hier te Lande enig- zins kan ftrekken. ` ` ` By deze`Leerreden. heeft. men gevoegd twee Stukjes, over den Affikaenfthen. Slavenhandel., welks affchaffing “thans in Engeland een onderwerp van ernftge overwe “ging is , tèr welker gelegenheid. velo Gefchriften ; voor ten tegen dezen handel ;`aldaer het liohe. zien: Dit heeft “waerfchynlyk -aentciding gegeven, .om.de 'gedacltten wan den Eerwaerden Newton deswegeme., te gelyk met -zyné Redenvoering ,. gétteen: temaken ::en "er tevens by te voegen het bericht van den Heer Fa/comásidge ; die in latere dagen dezen handel bygewoond , en ene uitvoeri- - "ger ondervinding hiervan gehad heeft,. Beide deze Sch “vers Komen tert. volte daerin: overeen ;: dat die foort 'v; -Zettochter , metde: gevolgen dáervan , veel nadealiger -ën doodlyker is voor het Zeevarende Volk, eh dus veel ixwedr: toL verswakking en vérmindering der: Zeelieden “trekt, dan enige'andere Vaert. En dat daerenboven de 7hualfer van handelen ; en de wyze van 't verkrygen. der “Shaven, mitsgaders van derzelver ‘belrandeling ,: zo Pier: tende de Reis, als by het verkoopen. in de. West-Fhdiën, fob met ` REDRVOBRING , ENZ. 97 met 2 vele aometschlykheden gepácrd gaet, dat men "er nigr daa met de hoogite atfchuwelykheid aen “kuntie den- ken, daer men mp der alles de balddadigheid: en wreedheid als ten hoogften trap ziet ftygen. fpreiden , als mij moogelijk is. - Niemand kan -’er minder belang .bij-hebpen , dan ik thans heb, tuiten -do gevoelens, van mensclilievendheid, en mijne zugt voor de eer,en hef welzijn. van mijn Land. ———- . Schoon ík niet gaara aan Cén ecnig mensch ongenoegen geef; moet. ik echter, in zulk eene zaak , niet fchroomen ,. veelen: të mishaagen , door de waarheid te zeggen. ———- indien. Tex in de. daad veelen: kannen zijn, op wier geese het eigens belang zulk.eest'vermogen oefent, dat het hem, in weer wil væ bet gezond: verftand „ en van- alle: lens. van menechlijkheid,, doet pleiten, voor cenen"bhmdet, zoo godleos ,izoorwiteed e Zoo vgl. van onderdtukking „en zoo yerderflijk ; ds, de, Afrikaaníche Slanvenhandel is? .: ;s pÁ! rotia ^79 b bai cr rt fte $259 vin LE t 22 1. eg Proeve overde: Hersenen en Zenuwen „ven eenige dersehi yet: Ligkien ; maar agich honderd en vyfiig -Genees en BW Heelkundige Jhaarneervingen : deor -JACNB:: VAN pra -© BAAR. o Ze Amflerdar by J. Yntema,:198& — Behaiyen - de Qpdragt,. Voorradene, énz. 268. blads, im gro Bug, « TE pat ed TI ` nell ` "o 07 eias ie Heer van DER, HAAR: gildie Zyn ongemeen werkzaam en nuttig leeven byna geheel befteed heeft In de be. oefening der Genees: ren Hecikunde.y wiens verdienften , als Schryyet, zo. algemeen *rkend an. gawaafdeerd-zyn„ - eh die, gtys in de Kunst, gewerden-synde-„nog: onvermoeid ` aan: Aën, pm zyne Kunstgenootem Vu syne Schrifà ten te onderwyaen ,. e deelt ons.in dit, Werkje eenige en o` TOC- J 99 '. Je VAN DER HAAK Proeven en Waarneemingen , over de Hervener en Zeng wen, mede; die, íchoon zy over de natuur en werkins gen wel niet dat licht, naar ons inzien , verfpreiden , °g welk de lofwaardige Schryver zig daarvan belooft, nog« thans zeer vernuftige gedagten behelzen, en by den den- kenden Leezer € tot verdere gverweegingen kuunen veríchaffen. Zie hier een korte Íchets van het voorge- ftelde gevoelen: - om De Herzenen beftaan uit cen kaasachtig flym of ge- leiaartig weezen , °t welk ftremmende cene aticheiding van weyvocht in dc holligheden der Herzenen voortbrengt.. -— Daar zyu verfcheiden Waarneemingen , welke -aintoonen , dat dit geleiaartig weezen der Herzenen, zo wel als haare vliezen, genoegzaam, zo niet geheel,. ongewóclig zy ; doch .deeze zelfltandigheid wordt gevoelig, wanneer het in een eenigzins vast merg, of donsaartig weezen, overe gaat, uit welk het verlengde merg, het ruggemerg, en alle de zenuwen, zo van die der zinnen als der bewee- gne. voortkomen , en het zelfde mergachtig weezen elachtig worden. Ruggemerg en Zenuwen zyn vaten , deor de Herzenvliezen gemaakt, doch niet hol, of be- ftaande uit.fyne hairbuisjes, om fyne geesten te roeten , maar als opgevuld met éen fyn donsaartig weezen, vau het verlengde merg oorfpronglyk, en geíchikty om zig met het (ym of gelei der Herzenen na alle de deelen des lichaams te verfpreiden. De voortítuwing van! dit Hier- zenflym in het verlengde Merg , Herzenmerg en Zenuwen, geíchiedt deor de ademhaating ; en wel uit ‘hoofde van de zagte beweeging., welke de ademhazling in de Herzenen , en mogelyk ook in het Ruggemerg , veroorzaakt. Het eñoemde Herzenflym dient byzonder tot voeding en bee fherming van het teder cn gevoelig donsaartig weezen , ats ook tot voeding van die deelen „door welke zig de Zenuwen verfpreiden , terwyl het donsaartig weezen gel, ve voor gevoel en beweeging beflemd is. wn zm “van beeldingen. Te Leider} Ar Erven F. de Does", Lë In groot octavo, 536 A te verhandelen , geeft hy de volgende fehets 5 Ie Zullen 1 wy. een onderzoek doen nopeds de ii e Zie N. Algen. Fil, Latero: Ik Di Her: too eo sde CB ARR Éan on a. hoe eene uit de. rust: ip; bewoeging. gebragre Vloei(lofis fnelheid kau bekomen ; en op welke, grondbeginzelen men die fnelbeid hebbe te betekenen. e c o. ` a 2. Dezen algemeenen. grondflag. gelegd hebbende , zullen wy wyders onzer aandacht eene Vloeiftof-voor(tel- len, „loopende. of ftroomende ‚over, een…waterpasfen , en hellenden grond ; voörts als een uit de laagte: maar de hoogte fpringend Lichaam.. 7. 3. Dan zal ik u over de bepaling van de krachten , met welke eene Vloeiftof tegens wederftandbiedende be- Jetzélén werkt , "onderhouderi, Nu » 4. Na dit te hebben afgehandeld, bem ik voornee- mens y te leeren, hoe dé Verfpilling oF hoeveelheid van "Water, welke uit eene opening vàn een Vat, of Canaal , jn een bepaalden tyd"uitvloeid , door’ berekening te vin- n. ` H : - , 5 Eindelyk zal ik, voor £o verre ons Beftek tóe- laat , over den loop der natuurlyke Rivieren handelen, en hier mede dan onze Watcrloopkundige Verhandeling eip- igen”. "M DÉI Zen, deéze lioofdzaaken, in verfcheiden nadere afdec- ngt.de Heer Zsdré bet voornaamfte »pkunde behoort , em ontvouwt dit jaatige, en duidclyke. manier, in twin- fprekken. Om "er eene byzonderheid ie beknopt, em zonder: Het gebrui- » ons medegedeeld kan worden , zul- » fot het geen de-Méeser, by zyne Jerking van Vloed en Ebbe, den | zer» gens de Springvloeden en andere hoo- em ondegrigt hebbende van waar het an Vloed en Ebbe. nier altoos even veel langer duurt, dar de Vloed aan- t hy hem opmerken’ het verfchil dat rent het hooger vloeien en laager eb- onlyk inkomt, en zomtyds bovenge- ardt. zo»p Meester. e Ue Waarncemirigen hebben geleerd , dat P Per op éênc zelvde plaats „eene zelvde geregelde’ ver- hoogiog van het vios -Wqgter, en eene gelyke. verlaa- ^ gig der Ebbe, op zekere bepaalde tydsverloopen van „de. Maand, ep het Jaar, te rug komen,” : Dat Ss, dat "er nu op een zelvde plaats Bet hoog. en laag. water cene zekere Py] hebbende, op een anderen tyd var OVER DE NATUURLYKE WYSBECEERTE. loi de Maand, of het Jaar, het water tot een grooter of klei- ner Pyl op- en afloopt. | an Leerling. Ik begryp uwe meening niet klaar genoeg. M. Het gezegde zal ik dan met een Voorbeeld ver- klaaren. Na alle tydsverloopen van 14 dagen . dat js, ten tyde van alle Volle en Nieuwe Maanen , hebben de Natuurbefchouwers waargenomen, dat de Vloed, op een zelvde plaats, beftendig op het tydítip van het hoog- water tot eene grootere. hoogte ftygt , dan voor , of na gemelden tyd. W yders dat ten tyde van den lang- ften dag in den Zomer, en den kortften dag in den Win- ter, de Vloeden eenige vocten hooger ítygen, dan voor of na dien tyd. - — Deze Vloeden noemt men in bci- de genoemde gevallen , /pring-y/oed , of ook wel hoogfte Vloed.. aa L. Zo ik u begrepen heb , moet de zogenaamde Jpringyloed hooger zyn , dan het keog-water op andere tyden , buiten de gemelde tydftippen van Nieuwe en Vol- le Maanen, en den tyd van den langften en kortften dag. s M. Wel gezegd. » De /pringyloeden ver- > {chillen wyders van elkander merkelyk , ten opzichte ə, der tyden , waarin zy voorvallen. De pring- s, vlaeden, by voorb. , die waargenomen worden , ten tyde » var den langíten en kortíten dag , zyn Veel hooger , , dan die voorvallen by elke Nieuwe of Volle Maan. — wn Uit dien hoofde noemd men den eerstgemelden , ter s, onderfcheiding van de laatstgenoemden , met den naam , Van flormyloed." as L De /flormyloed is dan wel een /pringvy/oed , doch welke hooger heeft , en voorvald ten tyde van den langften en kortiten dag. as M. Niet anders. De ftormvloeden zyn we- derom in hoogte onderfcheiden. De ervarenheid heeft geleerd, dat de ftormvloed, die omtrend den kort- ften dag in den Winter voorvald, namelyk in de Noor- delyke Landítreken, hooger ftygd, dan die by den lang-. ften dag in den Zomer: om dat in die Landftreken , ome trent den kórtíten dag , de heftigfte of langduurigfte Windftreken heerfchen.. Naar maten de Vloeden hooger ftygen y naar die .. maate daald ook de daarop volgende Ebbe.” En zulks om dat Ter, meer Water in de Rivier inge- ftuuwd zynde , ook zo veel te grooter Klomp het Zee- IV. DÉEL. N. ALG. LETT. NO.3 | H gat "` WE Ua. zen Je ODR É ‘gat moet uitgevoerd worden; overzulks zal de Ebbe xe veel laager daalen, of dieper Zeewaards inloepen. "an Le Geliefd my dit nader te verklaren ; namenlyk swaarom de Ebftroomen zo veel laager aflvopen moeten ? an M. Om dat de grootere hoogte van het ingeftuuwd ‘Water eene meerdere fínclheid geeft by de afvloeijende Ebbe; en even daarom heeft de Ebbe meer kracht, om het Water niet alleen naar buiten te ftooten , maar ook zo veel dieper in Zee te voeren; dat is, zo veel af te loopen: de Plas des Oceaans is ten opzich- “te van den Bodem der Rivieren immers de laagíte plaats. — s» L. Ik heb nu uwe meening begreepen. Hoe dieper de Vloed in Zee dringd , hoe laager het Water moet afloopen. | an M. ,, Het tydsverloop van een fpringvloed , en ». daarop volgende Ebbe, noemd men /$ríng-Iy." Deze benaming diend ter onderfcheidinge van de Gety- den, welke gewoonlyk, of buiten den tyd van de Nieu- we en Volle Maanen , ook van den langíten en kortften dag, gefchieden: by voorb. de Getyden, die voorvallen “in het tydsverloop der eere en leste Quartieren van el- ke Maanefchyn , zyn de gewoone Getyden. De Vloe- . dep en Ebbe op deze tyden zyn de laagte, en om die reden noemd men dezelve e Vloeden en Ebbe 5 Jaag- ffe Gety (1) , of (op zyn Zeemans gefprooken ,) Dood» firootn , Dood- Ty. — s» Men moet intusíchen al het gemelde verftaan te ge- fchieden , afgetrokken van de woedende kracht der Win- den. Wanneer, by voorb., ten tyde van. Daag. Ze ftormwinden uit Zee Kustwaards waaijen , gebeurd het wel, dat de gewoone Vloed zo hoog ftygd, dat dee zelve weinig verfchild met het Pyl der /pring-tyen. —— Voorts heeft de ondervinding ook geleerd , dat by aam- | hou- Ct) Dit laagfle Gety valt, gelyk onze Autheur ver meldt, gewoonlyk in op den tweeden of derden dag na de Quartier-Maanen ; en even Zo komt het bovengenoemde Spring- ty twee of drie dagen na de Nieuwe of Volle Maanen, mms Men neeme omtrent dit, en al het gezegde wegens Eb en Vloed , fteeds in opmerking , dat de deswegens gemelde ver- fchynzelen al zeer regelmaatig voorkomen in den vollen Oceaan, maar dat ze in binnenlandíche Zeeën, op de Rivieren enz. door veelvuldige bykomende omftandigheden , aan menigerleie veram- ‘deringen en ftremmingen onderhevig zyn. OVER DE NATUURLYEE WESBEGEERTE. 109 houdenheid der ftormen (doorgaans in den Herfst, Wtn- ter en 't Voorjaar,) eene dubbelde Vloed , wanneer de ftorm uit Zee naar de Wal is, of by geduurige ftormen van het Land Zecwaards eene dubbelde Ebbe befpeurd word; en dat dus in ftede van 6 uuren te vloeijen of te ebben, het dan driemaal zo lang, of 18 uuren, vloeid of ebt. » L. Driemaal zo lang zegd ge?. . M. Ik zal myne meening nader ophelderen, ——— Het Water kan ten tyde van Dood/iroom zo langzaam naar de Kusten vloeijen , dat , eer her hoog Water is, een ftorm uit Zee opkomt , die de Vloed met grootere kracht naar de Kusten jaagd. . . .. » L. Op deze wyze moet het Water gewisfelyk , im korten tyd. hoog worden opgedreven. 4 M. Byaldien de ftorm uit gemelde ftreek blyfd doorítaan, geduurende den tyd van de Ebbe, zal dezel- ve het Water uit Zee tegens de Ebítroom indiervoegen inftuuwen , dat men geen blyk van Ebbe zal gewaar worden. Als decze werkzaamheid aanhoud geduurende den P der Ebbe , zo zal de ftroom , uit eigen kracht van de Vloed, in een daaropvolgend Ty, blyven voort- werken, en alzo kan het Water driemaal 6, of 18 agter- eenvolgehde Ouren, met vloeijen aanhouden. en L. Gewisfelyk kan op gemelde wyze de ftorm drie Vloeden, zonder eene tusícheninvallende Ebbe, veroor- Z n. ` ` v M. Wangeer dit gefchied ,'zegd men: 'er zyn twee 99 . 3 Zeg of Getyder aan de wal : di ; Om foortgelyke reden „ doch in eenen tegengeftelden zin , kan er eene dubbelde Ebbe plaats grypen; als 'er van boven Zeewaards een aanhoudende (or waaid ; zulks kan voornamelyk jn den Zomer voorvallen ; als wanneer in de Noordelyke Landen veelal de Ooste- Zuid- Ooste- of Noord-Oostelyke Windftreken. kunnen heer» fchen , die het Water diep Zeewaards afdryven. ae L. Het eerfte wel begreepen zynde, zal het laatíte niet moeijelyk te bevatten wezen.” welke 'er in afgehande 104 , As Be GTRABBE ' Eerfe Beginfelen yan de Arithmetica of Rekenkunst , ten | gebruike der Schoolen, | Eerffe Deel. Opgedragen aan | *t£ Genootfchap der Mathematifche Greng , onder * de Spreuk: een onvermoeide arbeid komt alles te boven. Doof A. B. STRABBE, Lid en Secretaris van hetzelfde Genoot/chap ; Lid van de Societeit der Kunstrekenaars te ~ Hamburg, en Leermeester der Wiskunde te Amfterdam. Te Amflerdam, by J. B. Elwe, 112 blads. in 8yo. eel te lang heeft het onze Natie, aan een goed Re- Y kenboek voor de Schoolen , ontbroken ; waar door het verftand der Vaderlandfche Jeugd aanhoudend gepy- nigd, werd, om eene menigte van voorftellen te ontwik- kelen , die geen ander nur aanbragten, dan dat zy de Leerlingen tot zo veele EDIPuUssen vormden , die, meest- al by geluk , de zinryke vraagen der Rekenkundige Sphkin- xen eindelyk eens mogten raaden. Het natuurlyk ğe- volg daar van was., dat foortgelyke Leerlingen het , in dezen , te kunftig School verlaaten , en het eenvoudig Kantoor of den Winkel betreden hebbende , niet zelden zeer verleegen ftonden, en wel zoo, dat zy de eenvou- digfte zaaken zelf niet konden berekenen. Van hier dan ook , dat verfcheidene Lieden de Schoolrekenkunde tracht- ten te ontwyken , en hunne Kinderen , om die reden, by zodanige Onderwyzers zonden , die geen der oude Rekenboeken , maar alleen den Kantoorftyl volgden, en de Jeugd dus van meerderen dienst konden zyn. l " Hei Zdamsch (nu Amfterdarasch) Genootfchap: zot nut van "t algemeen , het gebrek, aan een gepast Rekenboek voor de Schoolen, inziende, en willende verhelpen , of geheel wegneemen, gaf , in den Jaare 1786, een Pro- gramma in t licht , by het welk het een gouden Eer- penning, van 20 Dukaaten, aan den Schryver beloofde, welke een beter dan de tot nog toe bekende Rekenboe- ken vervaardigde , ’t welk , voor het Schoolgebruik ge- fchikt zynde , in vier Deelen moest: gefcheiden zyn. Deeze Vraage maakte den lust des Opftellers van dit Werkje gaande, fchoon hy , voor zich , in °t gemelde Programma onöverkomelyke hinderpaalen vondt : zynde volgens zyne opgave, r) dat het Genootfíchap het Plan van het Werk voor den Schryver hadt moeten overlaa- ten: en zich alleen bepaald hebben tot de onderwerpen , d moesten worden. 2) Hadt het gec- ~ v ARITHME TÍCA. 109 geene toepasfing der Wiskunftige regelen , op eenige Ambagten of Fabryken, moeten vorderen, om dat de kundigfte Rekenmeesters doorgaans geen Ambagten , Fa- bryken of Handwerken verftaan; en men in de ganfche Republiek bezwaarlyk één man zal vinden, welke van alle die zaaken kennis heeft. 3) Moest het Genoot- ` fchap alleen maar een Plan gevorderd hebben, in het welk alle de verdeelingen niet flegts aangeftipt„ maar te peyk. beredeneerd wierden ; mits de opfteller van het est gekeurde, zich , op billyke voorwaarden , verbondt , om hetzelve ook uit te voeren. Of deze beden- kingen gegrond genoeg waren, om den Schryver geheel en al van de onderneeming af te doen zien ; of het opgeeven van een Plan' voor een Rekenboek , aanmer- kelyk genoeg is, om met een gouden Medaille bekroond te worden; of de Praktyk, in ons Vaderland, zo zeld- zaam by de Theoretifche Wiskunftenaars is en of het Genootichap , door zelfs een Plan op te geeven , de Schryvers in hunnen arbeid niet verligt heeft: dit alles zyn vraagen, die wy liever in °t midden laaten , te meer, daar uit de openbaare nieuwstydingen bekend is, dat het gemelde Genootíchap eenige Stukken bekroond heeft , die zekerlyk ook gedrukt zullen worden. Dan al had 'er in °t geheel geene bekrooning plaats gehad , en al ware er niets , dan het voor ons liggend Stuk- je, uitgekomen , zo is het zelve reeds zo verre boven de bekende Schoolboeken verheven, dat de enkele aan- vuuring van den Wiskundigen sTRAEDE , het Genoot- fchap reeds tot eer verítrekt. Laudatio CAROLI ANDREA DUKERI , in folemni hominum eruditorum panegyri , die stío menfis Aprilis anno 1788 peracta , interprete CHRISTOPHORO SAXIO , cum Academie Rheno-Traiectine Magiftratu fe tertium ab- dicaret. Onomaftici Literarii Partis Sexte Corollarium esto. "Trajecti ad Rhenum, apud Barth. Wild et 3. Alsheer , 1788. formá 8va. pagg. 47. : u eerst eene Lofreden te zien op eenen Geleerden , welke reeds voor 36 jaaren overleden is, zal, mis- fchien , ir den eerften opflag , fommigen eenigzins vreemd voorkomen, te meer, dewyl de Redenaar tot hét opftel- len en doen derzelve niet aangezet werd.door de uitloo. 3 viz- eof SUE. SKTIT vinge van cenigen prys , welke zyne eerzucht konde prik- kelen. De Heer saxe heeft dit ook voorzien, en ant- woordt ‘er op (Si, dat wel de gewoonte, bevestigd door een befluit der Vroedichap, van het jaar 1732, inhield, dat, by het fterven van eenen Profesfor-der Utrechtíche Hooge School , door eenen van deszelfs Amptgenooten eene Lykreden , ter gedachtenisfe van den overledemen , goude worden. uitgefproken : maar dat de Heer DUKER , nog by zvn leeven , verklaard had, niet te begeeren , dat ` hem na zyn overlyden die eer bewezen wierd. Dit had den Heere saxe dikwyls gehinderd, en hem doen beflui- ten, by de cerfte bekwaame gelegenheid, dit verzuim te vergoeden. Eu, waarlyk , DUKER was een man van te groote geleerdheid, en heeft der fraaije Letteren te aan- zienlyke en te menigvuldige dienften gedaan, om na zy- nen dond vergeten te worden. Om deeze reden zullen , ook hier een kort verflag van zyn leeven en werken trekken uit de Redenvoeringe van zynen Opvolger ;fchoon daardoor ons bericht wat langer zal worden, dan, mis- fchien, een zo klein ftukje zoude fchynen te vereifchen. CAROLUS ANDREAS DUKER werd, in het jaar 1670, eboren te Unna, in het Graaffchap Mark, in Westpha- en. Zyn Vader was JOANNES DUKER , een Rechtsgeleere dc, en Burgemeester te Unna, zyne Moeder CATHARINA ELISABET ROËL , Zuster van den vermaarden Profesfor rn HES ALEXANDER ROL. Uit dit Huwelyk fproo- ne Dochter , en drie Zoonen. Van deezen was, volgens de gedaghten van den Heere saxe (t), CAROLUS ANDRRAS de jongfte. In het huis zyner Ouderen de ak lereerfte beginfels eener geleerde opvoedinge hebbende enoten, werd hy na Mam ter Schoole gezonden. Van aar vertrok hy, omtrent het jaar 1690 (3). na de Hoo- e School te Franeker, Zyn Oom roë was daar Hoog- eeraar in de Godgelgerdheid , en behalven den raad van deezen , genoot de jonge puker het onderwys van de twee beroemde Mannen, JACOBUS PERIZONIUS , en AN- TONIUS SCHULTINGIUS. Omtrent het jaar 1700 werd hy tot Hoogleeraar in de Welfpreekendheid en Gefchiedenis- fen (*) Bladz. s. enz. (H Bl. 9. CH Waarfchynelyk een weinig laater, want in de maand May, van het jaar 1731 , fchreef DUKER Zelve, s dat hy toen wg weinig minder dan veertig jaaren ín de Nederlanden gewoond p had.” Zie zyne Voorreden voor 1HUCTDIDES. A * LAUDATIO C. A. DUKERI. 107 {En beroepen te Hernborn , in het Nasfaufchie. Hier bleef hy niet lang. Want, door de Regeering van "r Graven- haage, tot eene der Leermeesteren (*) op de Latyníche Schoolen verkozen zynde, nam hy deeze bediening aan, Omtrent het jaar 1704 of 1705, en ,, verwisfelde ," ge- lyk zyn Lofredenaar zegt, ,, den Academifchen Leerftoel an met de laage banken der Schoolen; een geheel nieuw , en ongewoon verfchynfel” (t). In den Haag befteed- de hy den tyd , welke hem na het vlytige waarneemen. 