Nederlandsch Tijdschrift voor Liefhebbers der Jagt und Visscherei
Ik heb gezien, dat men het klimmen, zoo als bij ons het schaalsen-rijden , jong moet leeren. Bij het glijden langs rotswanden , zette de jongen de hielen er tegen ; de handen onder de dijen en kwam zoo lager. Ging de daling te snel, dan wist hij zich, bij die beweging , om te werpen. Ook bediende hij zich van een' pikker , dien hij op den schou- der droeg , om daarmede een gat te maken , waarin hij de voeten zette. Tot deze onderneming moet men eigenaar- dig gekleed en geschoeid zijn , hetgeen bij mij het geval niet was. Mijne kleederen waren aanmerkelijk gescheurd , de knieen verwond en de handen bebloed. Slechts eenmaal schoot ik uit den haak, zeggende: »gij wilt dan, dat ik den lials breek!" Over het calangeren had hij met mij een duistcr gesprek gehouden , en dewijl , door de fijne lucht en het gebrek aan spijs, de kleeding mij zoo ruim begon te zitten , verlangde ik terug te keeren. Ik vraagde het jonge vrouwtje of haar man van het tabak- smokkelen terug was ! Op een bevestigend antwoord , bc- tuigde hij mij zijn leedgevoel niet te huis te zijn geweest. Van hem vernam ik , en later had ik ook de gelegenheid uit nadere bijzonderheden waar te nemen , dat. b. v. de Gems-horens lager aan het hoofd bevestigd zijn , dan bij dc geit. Eerst loopen zij regtuit en dan achterover gebogen ; na vijf jaren zijn zij met ringen. De achterpooten zijn veel sterker gebouwd. Hun reuk is zoo fijn, dat zij, op hoogten , een uur ver de lucht der voorwerpen hebben. 225 Hun gezigt is minder gunsiig. Bij het ademhalen maken zij een sclierp , fluitend geluid. Hun vermogen om te klimmen moet aan gevoelzenuvven onder de hoefjes worden toege- schreven. Als zij jong gevangcn en onder eene geit gebragt worden , volgen zij de voedster tot het tijdstip , dat de aard hunner natuur bij hen begint te spreken. Met verbazing hoorde de man , wat ik ter belooning had gegeven. »Blijf toch !" — riep hij — »Gij moet blijven ! Ik zal er u een doen schieten. Was ik er maar bij ge- weest V De man schoot goed ; hij is de beste schutter , maar van de gemzen-jagt heeft hij geen verstand. Als er heeren kbmen , dan vervoegen zij zich altijd tot hem. Het bleek mij , dat de menschen hier meer moeten doen, om geld te bekomen , dan bij ons ; dat ik met een onder- nemend , ligt op te winden man te doen had , die , bij zoo veelvuldige gelegcnheden , er belang bij had , een gemist sehot , als een geheim bewaard te zien. Ook bij den jager ging ik aan. Hij was nog met zijn gras bezig. Ik verhaalde hem mijn wedervaren ; hij luis- terde er oplettend naar. Iederen steenklomp en slruik kon hij zich voorstellen , als of hij met mij ter plaatse was ge- weest. >Er zijn erdan nog acht, Mijnheer! — ging hij voort. — b Als ik nadenk , hoeveel er zijn geweest , en door de zwart- » ste ondankbaarheid vernield , door menschen , wie het al- ileen te doen is, om te dooden ; die niet eens weten hoe »het vleesch eetbaar moet gemaakt worden!" (*) Hij slaakte (*) Het vleesch, blank en bruin toegemaakt, zoo als het mij later herhaalde malen is toegediend , had geen' wild-smaak , of- schoon men mij verzekerde , dat het van Gemzen was. Aangezien er in Zwitserland overal scliapen-kotteletten worden opgedischt, treft men deze dieren er zelden aan. Daarentegen zijn de geiten veelvuldig , zoodat er bij mij steeds twijfel ontstond , omtrent het- geen ik at. TWEEDE JAARGANC. 45 22G ceno diepe zuclit. » Men moet wel ccn slecht man zijn , om ccn i gems dood te schieten ; een beestjc , dat niemand kwaad (]oet.,, Nu rolde hem dikke gemzen-tranen over de borst, waar- van er een op mijne hand viel , die mij ook weemoedig raaakte. Ik nam afscheid van hem, en zeide, zoo als nu aan den lezer : — Vaarwel ! -—^m^M^^— Eduard Wildmann , de schoone jager. » Wilt gij reeds weder naar buiten in het woud , en mij alleen in mijne bekommernis aehterlaten? Blijf toch, Edu- ard ! blijf toch bij uwe ongelukkige moeder , wier grijs ge- worden hoofcT gij met smart overladen ten grave brengt." Zoo bad een oud moedcrtje haren bijna negentienjarigen zoon , die , naar zijne klecding en de buks , die hij op zijnen rug droeg , op de jagt scheen le willen gaan. y> 0 weest onbezorgd over mij, lief moedertje" hernam Edu- ard , » mij zal niets deeren ; onkruid vergaat niet. Leg u gerust te bed. Ik zou voorzeker gaarne bij u blijven , maar ik kan niet ; ik word onwederstaanbaar voorigedreven. — Slaap wel , lieve moeder V Met deze woorden ging Edu- ard door de achterdeur zijner moederlijke woning naar bui- 227 lea , en iict zijne moeder met een bezwaard hart alleen acli- ter. Zij keek den schoonen jongcling nog lang na , tot dat hij achter do struiken verdween. Zonclcr zich op te houdcn ging Eduard voort, tot dat hij den ingang van een groot woud had bcreikt , waar hij , goed verborgen , in de nabijhcid van een kruispad zijn1 stand nam. Naauwclijks bevond hij zich eenige minuten daar > toen uit hot woud een reeds bejaard man op hem toetrad. De aankomst van dezen ongenoodigde gast , scheen onzen vriend niet zecr le behagen, want hij beantwoordde zijnen groet: »Go3do jagt I11 naauwelijks , en wilde aanvan- kelijk met hem geen ouderhoud aanknoopen. En inder- daad , wij zouden ook niet zeer wel gcmoed zijn geweest , als wij dezen welgewapenden man met zijn uitgemaakt schclmseh gelaat alleen in bet bosch hadden ontmoet. Vrecs bcstond er bij Edcard niet ; vecleer een gevoel van inwen- digen afkeer ; hij ware liever alleen gebleven , om zijnc sombere gedachten den vrijen loop te laten. Plotseling echter helderde zijn bedrukt gelaat op , toen de oude strooper — want dit was de op hem toegekomene man — van den jagermeester Walfried begon te spreken, en wel bedacht , sclioon als in bet voorbijgaan , eene groete van 's jagermeesters Bertha , eene naauwelijks volwassene jonk- vrouw met rozenkleurige wangen , aan Eduard overbragt. » Denkt zij nog aan mij ? Is zij gezond ? Heeft haar vader zich weder met haar verzoend?1' vraagde de vlugge jonge- ling in eenen adem , schoon hij over zijne onvoorzigtigheid terstond ontevreden was , en oogenblikkelijk bet gesprek op een ander onderwerp overbragt. De strooper scheen echter deze plotselinge opwelling niet te willen bemerken, en vcrbaalde bedaard , dat de vorst in den omlrek eene jagtpartij zou houden , en tot het maken van tocbereidselen reeds een opperpikeur bij den jagermeester Walfried was 15* 228 aangekomcn ; dat latastgenoemde zicli in groote verlcgenhcid bevond, omdat het hem aan gescliikte lieden onlbrak, en hem waarschijnlijk geene andere keus zou overblijven , dan Eduard weder in zijne dienst te nemen. Daarbij gaf hij hem den raad , niet weder bij den ouden kwaadwilligen ja- germeester te gaan, vermits hij anders zijne vriendschap geheel zoude verliezen. »Uwe \riendschap kan ik niet » verliezen, want ik heb ze niet aangenomen , oude schoft, » en ik zou mij schamen , als ik u onder mijne vrienden » moest tellen ," duwde de jongeling hem op barschen toon toe, en ging weg. »Hoho!" — riep de oude hem achter- na — • niet zoo driftig , mijnheer Eduard , anders zal ik u ook eens bedienen." Onze Eduard scheen dezen uitroep niet meer te hooren ; want hij was spoedig in het bosch verdwenen , zonder zich verder over den hem welbekenden strooper te bekommeren. Voor dezen nacht was het uit met zijne rust en jagers- geluk. Hij werd voortgedreven , zonder zelf te weten waar- heen, tot hij eindelijk voor het eenzame huis van den ja- germeester stond. Weldra was het middernacht , en toch bemerkte hij in Walfried's huis nog veel drukle , hetgeen hem deed besluiten wat ter zijde te gaan en zich in een prieel van den tuin te verbergen. — Onophoudelijk blikte hij van daar naar een venster , waardoor een licht flikkerde; hij bemerkte eene vrouwelijke gestalte , die been en weder ging en eindelijk aan het venster kwam , waarop Eduard met een schoone welluidende tenor-stem , een minne lied begon te zingen. Bertha — want haar gold bet gezang — wenkte uit het venster Eduard eenen goeden nacht toe , waarop hij huis- waarls keerde. Het was reeds lang na middernacht, toen hij bij het huis zijner moeder aankwam , en tot zijne verwon- dering noch licht in haar kamertje bemerkte. Bij het ope- 229 lien der deur vond hij zijne moeder zittende bij den kag- chel , lezende in eene oude »Zielen-apotheek." Verheugd over bet terugkomen haars zoons , deed zij hem echter ee- nige zachte verwijten over zijn lang uitblijven , en bad hem zijn zwervend leven eindelijk met de eervolle voortzet- ting zijns beroeps te verwisselen. — Dit beloofde bij. — Wat is zijn beroep? booren wij in den geest den toegene- gen lezer vragen, en aarzelen geenszins hem dienaangaande bet volgende mede te deelen. Eduard was de zoon des dorpsschoolmeesters , en na zijn veertiende jaar, uit bijzon- dere neiging, bij den ons reeds bekenden jagermeester , als jagtleerling geweest , bij wien bij vijf jaren bad doorgebragt en zich in alien deele tot eenen duchtigen jager ge- vormd , en eindelijk eene bijzondere genegenbeid voor Bertha , de dochler zijns patroons , had opgevat. Deze nei- ging grooten tegensland vindende , moest hij des jager- meesters huis verlaten , en dwaalde loen drie maanden als wildstrooper rond , zonder in dezen strafbaren handel te wor- den betrapt ; want alle wegen en uitwegen waren hem zoo goed bekend , dat bet bijna onmogelijk was hem te vangen. Na een algemeen onderhoud tusschen moeder en zoon , haalde eerstgenoemde eenen brief van den jagermeester te voorscbijn , dien Eduard openbrak. Tot zijne verwondering bevatte deze werkelijk eene uitnoodiging om weder bij hem in dienst te treden , en wel oogenblikkelijk. Na lang overwegen van de zijde der goede moeder , besloot hij ein- delijk dezen voorslag aan te nemen , welligt in de stille hoop om alzoo in nadere betrekking met zijne Bertha te komen. Reeds den volgende morgen deed bij zijne intrede in het huis des jagermeesters , die hem zeer vriendelijk ontving. Zoo gaat het gewoonlijk in het menschelijk leven. Zoo lang men iemand noodig becft , behandclt men hem vriendelijk , 230 maar is dit het geval met meer , dan worden dikwijls per- sonen terug gezet, die gewigtige diensten hebben bewezcn, en aan wien men alzoo dank schuldig is. Eduard kreeg nu last om den vooruilgezondens vorstelijken jager het jagt- distrikt en de gewoonlijke standplaatsen der groote herten aan te wijzen. Tot dat einde bekwam hij een paard , hot- geen deze dienst gemakkelijker maakte , want hij volgde den franschen jager met tegenzin , dcwijl hij de parforce-jagt voor niets anders hield , dan een dol najagen en ter doo-d brengen ; een vooroordeel , dat nog bij velen onzer legen- woordige jagers bestaat. De vorstelijke jager gedroeg zieh intusschen zeer vriendelijk jegens Eduard , zoodat deze na eenige uren anders over de parforce-jagt begon te denken , terwijl hij hem niet allecn als een werkelijk crvaren jager , maar ook als een man leerde kennen , die spoedig een goed overzigt over het geheele jagtdistrikt had. Eduard wees hem , na zulks bespeurd te hebben, zeer bercidwillig alle digt bewassen streken, waarin zich wild bevond, en nam de loftuitingen van den franschman niet alleen met blijd- schap aan , maar was er zelfs trotsch op. — Toen onze beide nieuwe vrienden des avonds huiswaarts keerden , za- gen zij uit het dal naar de hooger liggende jagermeeslers- woning eenen schitterenden jagtstoet naderen , waarover onze Eduard niet weinig verwonderd was. Achter de ruiters volgde de troep honden , welke aan beide zijdcn door pikeurs in orde werd gehouden. De honden trokkcn vooral zijne op- merkzaamheid , wier wit , zwart en bont gevlekt ras , met langen kop , breed voorhoofd , zwaar behang , lang uilgc- strekt lijf en hoogen schoft, hem nog niet was voorge- komen. De opperjager verklaarde zijnen verwonderden ge- leider , dat dit op vcrre na de geheele vorstelijke hofstoet niet was, welke eerst morgcn vrocg zou opdagen. Eduard besloot zoovccl mogelijk van de op handen zijnde parforce- 251 jagt gebiuik te makcn , namelijk op alles goed acht te ge- ven en zich het behartigingswaardige ten nuttc te niaken. De i'ransche jager gaf dezen avond onzen vriend nog ver- seheidene inlictilingen , hoe hij zich den volgcnden dag had te gcdragen , want hij had den geoefenden en trouwhar- tigen Eduard werkelijk lief gekregen. Deze was door hct nieuwe schouwspel zoo opgewonden , dat hij eerst lang na middernacht insliep en des morgens de aankomst van den vorst en zijncn jagtstoet niet cens had gehoord. De franschc jager, zijn begunstiger , wekte hem eindelijk en beknorde hem niet weinig over zijn lang slapen ; ter- wijl hij hem den geheelen dag niet anders dan i langsla- p©*?1 noemde. Spoedig trok Eduard zijne zondagskleederen aan , en zettc zich op hct reeds voor hem gezadelde paard. Hij moest namelijk in eene digt bevvassen streek een vier- entwintig ender, zoo naauw mogelijk insluiten, en kreeg bovendien het bevel , zijne zaken goed te doen , vcrmits liet voor hem van goed gcvolg zijn. » A!s gij — zoo eindigde de order — uwe zaak goed ^en uitvoer hebt gebragt , dan komt gij aan het jagtbosch ginds onder aan de beek bij mij. En nu voorwaarts. »Goede jagt!" »Goede jagt!'* herhaaldc Eduard , en reed met hoog opgewonden gevoel voort. Hij kon den opgedragen last des te beter volbrengen, dewijl de gronden rondom de met struiken bewassen streek ligt omge- ploegd en reeds geegd waren , zoodat men de versche spo- ren nog konde bemerken. Eduard had het bevel spoedig volbragt en wees weldra de bedoclde streek aan, waar het edelwild was heengetogen. Nu ijlde hij achter het jagtbosch om , waar hij zijnen beschcrmer en vele andere jagers aan- trof , en vond reeds een smakelijk onlbijt voor hem gereed bestaande in een groole hertebout , eene vleesch-pastei en cenige flesschen wijn. Deze omstandigheid nam hem nog meer voor de franschc jagt in , en wel te mcer , toen hij 232 hoorde, dat de vorst niet gewoon was zoo iets aan een jagtknecht af te geven. Over dit stichtelijke gezegde had hij intusschen niet lang tijd zich in overdenkingen te verdiepen , want plotseling weerklonk het geroep : » zij komen , zij komen!" en zoo ruischte en wemelde het in het groene bosch , als of Hackel- bergs wilde jagt naderde. Voor den stoet reden hoornblazende pikeurs , daarop volgde , in een open kales , de vorstin en achter haar de vorst met zijn geheele jagtgevolg. De optogt werd door eenige rijtuigen met dames besloten. De vorstin bield stil en terstond snelden de voornaamste jagers toe , om haar uit het rijtuig te helpen. De vorst wenkte den ons bekenden opperjager tot zich en sprak zacht met hem en de vorstin , en het ontging Eduard niet , dat de beide hooge personen hunne oogen naar hem wendden. Spoedig trad de opperjager weder ter zijde en riep Eduard toe: >zie regt uit en niet naar den grond. Uw hert zal gejaagd worden; ga het dus oogenblikkelijk nog eens na en verbreek het spoor. Vindt gij alles in orde , dan moet gij boven gindschen vijver weder tot ons komen. Is echter het jagthert ontkomen , dan moet gij het ons ten spoedigst komen melden." Fluisterend zeide hij nog : » als ge uwe zaken goed doet , dan verlangt de vorstin u tot haren voorrijder." Het hert was niet verjaagd , en Eduard wachtte op zijnen post , tot dat de vorst met zijnen hofstoet aankwam. De vorstin mende haar vierspan zelve; zij droeg aan de regter zijde een jagthoorn , en aan de linkerzijde een jagtmes , als een jager. Eduard kreeg bevel zich in de nabijheid der vorstin te plaatsen , die hem kort af vraagde : » alles in orde?" — » Alles wel ," antwoordde hij eenig- zins beklemd : » de sporen zijn verbroken , en waarschijnlijk begeeft zich het hert naar gindsche sleenhopen , omdat wij westen wind hebben." — »Goed! Staat het hert al- 235 Jeen ?" — Het staat bij 4 — 6 dieren , waarvan ik het wil afscheiden , hernam Eduard. De opperpikeur verklaarde hem echter , dat hij verder niets te doen had , dan mevrouw de vorstin voor te rijden , en haar zoo te geleiden , dat het hert eenige malen in het gezigt mogt komen , waarom hij hijzonder op de fanfares acht moest geven. Als er d goede jagt" geblazen werd , dan beduidde dit : oppassen. De vor- stin gaf nu bevel , in korten draf voort te rijden , en nie- mand voor, nevens of achter haar te zien, Eduard reed voor , maar waagde het niet 6m te zien , uit eerbied voor de edele en schoone dame , en uit vrees , dat hij bij deze hem geheele vreemde jagt , eene hoofdfout mogt ma- ken. Op de bepaalde plaats aangekomen , wenkte de vorstin en ondervroeg hem minzaam naar zijnen ouderdom, af- komst en tegenwoordig beroep. Boden met vrolijke berigten worden rijkelijk bcloond , ter- wijl jobsboden dikwijls mishandekl worden , ofschoon de een zoo ontschuldig is als de andere. Na eene jagt van twee uren was het hert zoo afgemat j dat het meer op listen , dan op snelheid scheen te kunnen vertrouwen. Door eene spoedige omwending onitrok het zich weder aan zijne vervolgers ; maar de faufares en de jui- chende uiiroep » TayauC , kondigden aan , dat het hert we- der te voorschijn was gekomen , en wel zeer waarschijnlijk in de nabijheid van een water in eene laagte, waar de vor- stin met haar rijtuig onmogelijk kon komen , en derhalve te paard moest stijgen. Eene waterfanfare bcvestigde dit ver- mocden, en eenige oogenblikken later klonk des vorsten be- vel om de jagers bijcen te roepen. De vorstin ijlde snel als de wind op den watcrplas toe ; nam de haar op een en wcnk door haren gemaal overhandigde kogelbuks, logdc zc aan en jocg het doodende lood zoo juist naar deszelfs doel, dat het hert in de bruischende golvcn zijn leven cindigde. Nu weergalmdc dc oratrek van alle schaterende fanfares, en al de jagers riepen vrolijk hun: »Hallali!" des jagers zegekreet, na eenen gelukkig volbragten arbeid. De vorst was over den gelukkigen uitslag zeer verheugd ; maar spoedig rezen donkere wolken voor hem op , tocn zijne gemalin den schoonen Eduard liet voor zich treden , hem eigenhandig haar jagtmes omhing en hem het jagthoorn ten geschenke gaf, dat zij gewoon was aan hare regter zijde le dragen. De jaloezie had reeds lang in zijn hart wortel geschoten, en ontvlamde bij elke gelegenheid plotseling. De ijverzucht is een zeer gevaarlijke worm , die aan zoo menig echt- en vriendschaps-verbond knaagt , en vooral in het hart van gevoelige mensehen zoo ligt wortel schiet. Dit pijnelijk gevoel vermeerderde , focn de vorstin op den terugweg ha- ren gemaal den voorslag deed , in het vervolg dikwijls in dit oord te jagen en den bekwamen Eduard tot jagermces- ter aan te stellen. Dit was hem genoeg. Hare plannen omlrent het huwelijk tusschen Eduard en Bertha , hoorde hij aan , maar nam een onheilspellend besluit voor den onschuldigcn jongeling. Door de hem geheel onverwacht ten deel geval- len vorstelijke gunstbetooning geraakte Eduard in eene soort van waanzinnige opgelogenheid , zoodat hij zich in den avond van dezen gelukkigen dag reeds de schoonste toekomst voor- stelde, en zich in droombeelden verloor, die hij gaarne met zijne Bertha had willen deelen. Vermoeid wierp hij zich eindelijk op zijn bed neder en droomde onophoudelijk voort, tot dat een luid kloppen op zijne kamerdeur hem uit zijne onrustige sluimering wekte. Met spoed opende hij de deur, en zag , tot zijne grootste verwondcring , drie vorstelijke bedienden uit het vorstelijk gevolg, die hem, eer hij er op 23G verdacht was nederwierpen ; hem naar eenen gereedstaanden wagen sleepten , en naar de hoofdstad voerden , waar hij da- delijk bij de militairen werd ingelijfd ; een maatregel , waar- van de vorsten zich destijds bedienden , om het aantal hun- ner soldaten te vermeerderen , of lastige personen schaak te zetten , of eindelijk , om losbandige jongelieden in eene tuehtsehool te doen opnemen. Deze slag van het noodlot drukte onzen Eduard diep ter neder. Uit eenen gedroomden hemel viel hij plotseling in eene hel van rampen neder, daar hij zich aan een dubbel lijden zag blootgesteld , en , zonder afscheid van zijne betrek- kingen te kunnen nemen , ijlings werd voortgesleurd , en wegens zijn toekomstig lot in verlwijfeling verviel. Intusschen bezat hij moeds genoeg , om zich in zijn lot le schikken , waarvan het gevolg was , dat hij bij het gar- nizoen spoedig de vrijheid der overige soldaten genoot. Zonder vast doel , ging hij eens des namiddags wande- len. Hij werd naar het vrije veld voortgedreven. Langzaam drentelde hij derwaarts; maar schrikte bij het hooren eener zware stem , die hem toeriep : » Kei , Eduard ! vind ik u eindelijk weder?" Verheugd sprong hij den welbekende op- perjager te gemoet , die hem vriendelijk de hand schudde , en te kennen gaf, dat de vorstin, zijn ongelukkig lot ver- nomen hebbende, hem bevel had gegeven hem op te zoe- ken, dewijl zij zich zelve beschuldigde de oorzaak van zijn ongeval geweest te zijn. Tegelijk vernam hij , dat Bertha kamermeisje bij de vorstin was , en Eduard ten haren op- zigte gerust kon zijn. Dit alles kwam den onvrijwilligen rekruut zoo onverwacht voor , dat hij eerst niets kon antwoorden , totdat de opper- jager hem den voorslag deed om te deserteren. Deze ge- dachte , die reeds lang bij hem sluimerde , zonder hem rcgt duidelijk te zijn , vond zoo gcmakkelijk zijnen bijval , dat 257 hij zijnen oprcgten bescliermer niet liet uitspreken , maar onstuimig de vraag deed : » Maar waarheen ? — Spreek , waarheen zal ik gaan ?" — » Wees toch bedaard ," liernam de opperjager hem teregtwijzend, — schreeuw zoo luid niet op den openbaren weg , even als een koornmaaijer , anders laat ik u alleen staan. » Maar bedaarder" ging hij lerstond voort: » De vorslin , die geene rust heeft , sedert gij verlrokken zijt , zal wel middelen vinden , om u te doen ontkomen. Als ge morgen namiddag geene dienst hebt, kom dan in het gind- sche tuinhuis aan den berg ; het overige zal zich wel schik- ken. — Adieu !" Eduard kon den namiddag van den volgenden dag naau- welijks afvvachten , en sloop , toen het gewensehte uur eindelijk was aangebroken , als een dief uit de kazerne. De anders zoo onverschrokken jongeling beefde bij elke schrede ; want hij moest zich aan het noodlot toe vertrouwen , hetgeen zelfs den moedigsten vervaard maakt , en hij vrees- de, in het tuinhuis nieuwe strikken te vinden. Toen hij echter de stad achter den rug had , en de vrije lucht we- der inademde , keerde zijne oude beradenheid terug ; hij was op alles voorbereid , wat hem kon overkomen. Gerust trad hij naar het tuinhuis toe , waar hij den opperjager en zijne geliefde Bertha aantrof. Eerstgenoemde stelde hem eene geheele jagtuniform , eenige rolleljes geld en andere benoo- digheden , van wege de vorstin , ler hand ; eindelijk ontving hij nog een aanbevelingsbrief aan den prins van Conde, om hem niet alleen in 'sprinsen wereldberoemd jagtgevolg aan te nemen maar ook de fransche taal te doen leeren. Eduajid wierp zijne ongemakkelijke uniform weg , en trok eene fijne jagtkleeding aan , waarvan de genadige vorstin hem zoo rijkelijk had voorzien. Nu verzocht hij den opperjager zijner grootmoedige weldoenster zijuen diep gevoelden dank over te brengen , en nam hierop het tee- 238 dcrst afseheid van zijnen Bertha , die hem onder ecnen vloed van tranen trouw beloofde. — Gcruster ging liij nu verdcr, en reeds voor het aanbreken van den nacht was liij over dc grcnzen zijns vaderlands. Drie jaren verloefde Eduard aan het hof van den prins van Conde, waar liij voor een der beste jagers doorging , en bij den vorst zeer gezien was. Maar toen gunde zijne liefde voor Bertha en zijn vaderland hem geene rust meer in dat vreemde land. Ilij verzocht om de noodige getuigschrif- ten , welke hij op de eervolste wijze bekwam , en waar- mede hij over den Rijn terugkeerde. Hier onderzocht hij vooreerst naar de gebeurtenissen in zijn vaderland , en vernam tot zijne niet geringe ontsteltenis , dat zijn vorst de strengste wettcn jegens alle deserteurs had uitgevaardigd, en juist het voornemen had opgevat, een regement infante- rie in engelsche dienst te stellen , waarin bij voorkeur alle van hunne vanen gcwekene manschappen , na voorafgegane slrenge bestrailing , zouden worden aangenomen. Onder zulke omstandigheden was het voor hem natuurlijk niet gera- den zich naar huis le begeven. Ilij kwam dan in dienst bij eenen rijken graaf, aan den Rijn, wien hij zoo zeer bcviel, dat hij hem overal moest begeleiden. Gedurende al den tijd dien Eduard in den vreemden doorbragt, behield hij steeds zijne rcinheid van zcden en zijne onschuld , en huldigde slechts op een pnnt de gewoonte der toenmalige jagers, na- melijk , dat hij er eene eer in stelde , meer dan eenig an- der geestrijke dranken te kunnen gebruiken , eene eigen- schap , die hem bij zijn lustigen gebieder de beste aanbeveling was. Intusschen had het jagtwczen ten tijde van Condc zij- nen hoogsten bloei bereikt ; ieder edelman hield pikeurs en jagers, zooveel hij vermogt. Dat velen daardoor hnn aan- zienlijk vermogen er door jaagden , is niet te verwonderen. Hoe gunslig de uiterlijke omstandigheden bij zijnen graaf 239 ook voor hem waren , zag men hem toch niet opgcruimd , en gal' hij aan hct cenzaam omzwerven in lict jagtge- I)icd zijns meesters boven alles de voorkeur. Zelfs min- der opmerkzame waarnemers van zijn gedrag, ontdekten dikwijls bij hem de diepste zwaarmoedigheid , welke zijn heer hem uit het hoofd trachtte te praten , met de plegligste en heiligste beloften, zijnen vorst bij de eerste de beste ge- legenheid te zullen bewegen , hem weder in zijn va- dcrland te laten terugkeeren. Dit stelde hem cenigzins te- vreden , en hij wijdde zich met nieuwen moed aan de bezigheden van zijn aangenaam beroep. En ziet, zijn hartewensch werd hem door de Voorzienigbeid verleend , eer liy er op durfde rekenen. Zijn landsvader stierf op het onverwachtst , en met zijn verscheiden was voor hem elke strafbedreiging vervallen. Met rijke geschenken overladen , verliet hij den graaf, en met een diep geroerd hart snclde Eduard naar de vaderlandsche velden been , waarnaar hij reeds zoo lang te vergeefs had verlangd, Eerst bezocht hij zijne geboorteplaats , waar hij zijne moeder gelukkig nog in leven vond. Na de eerste harte- lijke begroeting , vraagde hij naar zijne Bertha. » Ach , vergeet dit meisje Eduard ! dat toch de uwe niet kan wor- den" — zoo sprak zijne moeder — »want de jagermeester Walfried geeft u gewis zijne dochter niet tot vrouw. Men zegt zelfs , dat de vorstelijke ambtman haar weldra zal hu- wen. Sedert twee jaren is zij nu uit de residentie terug- gekeerd , en sedert dien tijd maakt de ambtman haar zijn hof , hetgeen de jagermeester Walfried zeker niet on- gaarne ziet." Na eenig nadenken , zeide hij met vastberadenhcid : > Als dat zoo is , dan moet ik haar heden nog zien !" » Wat wilt gij beginnen'1 hernam de moeder verschrokken , » naauwelijks tot mij teruggekeerd , brengt gij weder nieuwe 240 kommer in mijn huis. Wacht ten minste tot de dag is aangebroken." »Gij hebt gelijk lieve moeder ! laat ons nu te bed gaan." De moeder was hiermede zeer tevreden , en bare beste wenschen bcgeleidden hem den volgenden dag naar Wal- frieds buis. Hier ontving de buisheer hem vriendelijker dan bij bad verwacbt. Fragment nit het dagboek van een hengelaar, BEHANDELENDE DE VRAAG : waar de viscUi geblcvea is 9 bij Iiet rtroogmaken vast het ESaarJemaner Meer. In bet jaar 1825 werd in de societeit te Deventer ter beschouwing gesteld , de kop van een' visch , die nagenoeg de grootte van een kleine kalfskop had , in het Udler- meer gevangen was , en verondersteld werd tot de paling- soorten te behooren , daar hij eene scherpe huid had en eene reuk droeg als de weeraal. De zwaarte zoude 40 N. P. bedragen hebben en, volgens bewering , eenige kleine exem- plaren uit Hongarijen zijn overgebragt , welke ten tijde van Prins Willem V in genoemd water zijn gepoot geworden. Het Udler-meer , onder het vorstelijk Loo bij Apeldoorn gelegen, heeft en behoudt steeds zijn kristal-helder water en geeft gelcgenheid tot vischvermaak ; voorwaar een vreernd verschijnsel in hoogen heidegrond. Dit jaar te Apeldoorn zijnde, sprak ik heel toevallig een persoon aan , die bij de vangst van genoemden visch niet alleen tegenwoordig was geweest , maar hem zelfs had hel- pen dragen. Deze man zeide mij : dat de kop naar rato zwaarder was geweest dan het ligchaam; bij het dragen aan een' stok had de staart aan den grond gereikt, en was zijne schatting der zwaarte niet zoo hoog ; men had deze visch den naam van Hongaarsche aal gegeven. TWEEDE JAARG. 14 242 Van deze soort \isch bleef naam en bestaan onbekend ; men hoorde er niet meer van gewagen , dan nu , bij bet droogmaken van bet Haarlemmer-nieer , onder Aals-meer , waarin een weinig gekende, vermoedelijk een dergelijke, visch werd gevangen , die aldus is bescbreven in bet al- bum der natuur. De Eurojpesche Meerval. Er bestaat eene soort van visch , die in ons Vaderland bij uitsluiling in bet Haarlemmer meer wordt aangelroffen , en die dus met de droogmaking van dat meer gebeel uit de lijst onzer inlandscbe visschen zal wegvallen t of denke- lijk reeds weggevallen is. De beperkte grenzen , binnen welke bij bier te lande voorkomt , en de omstandigbeid , dat bij ook binnen die grenzen nooit overvloedig aangetrof- fen werd , was de oorzaak , dat bij over bet algemeen bij onze landgenoolen zeer weinig bekend is. De meeste zelfs van hen , die in de nabijheid van genoemd meer wonen , bebben misschien den naam van dat dier nimmer geboord , en ik heb er onder ben gevonden, die het aanwezen van eenen zoo grooten zoetwater-viscb in den in hunne nabuur- scbap gelegen waterplas , naauwelijks konden gelooven. Om dit alles meende ik , dat eene korte beschouwing van den- zelven in ons Album niet ongepast zoude zijn. De visch , dien ik bedoel , is de Europescbe Meerval (Silurus giants) , bij de Duitscbers Wels of Scbeid , bij de zwitsers Saluth , bij de Zweden Mol genaamd. Hij is , met den Steur, de grootste zoet water- visch van Europa , berei- kende hij eene lengte van een lot meer dan vier Ned. ellen, en een gewigt van 6 tot 50 ponden. Hij be- boort tot de orde der weekvinnige visschen (Malacopterijgii) , wicr hoofdkenmerk bestaat in de weekbeid der geleedde en 24-3 naar de punt toe gespletene vinstralen , en wel tot de af- deeling dier orde, welke gekenmerkt wordt door buikvin- nen , die achter de borstvinnen gelegen zijn (Malacopterijgii abdominales). De beide andere afdeelingen dezer orde bevat- ten die weekvinnige visschen , die geheel geene buikvinnen bezilten (Malacopterijgii apodes) , en diegene , bij wie de buikvinnen onder of voor de buikvinnen gelegen zijn (Mala- copterijgii subbrachii). Het lijf van den Meerval is langwerpig van vorm , van voren breed , met kleinen buik en langen staart. De kop is groot , breed en plat ; de oogen zijn zeer klein. Beide de kaken zijn gewapend met digt bijeenstaande borstelige tan- den , en bovendien bespeurd men nog eene rij tanden in het gehemelte. Aan de bovenkaak bevinden zich twee zeer lange baarddraden ; aan de onderkaak , die langer dan de bovenkaak is , vier kortere. De eerste straal van elke borstvin vormt eene soort van stekel , welken het dier op- rigten of tegen het lijf leggen kan ; aan de bijzondere kleine, voor op den rug geplaatste rugvin bespeurt men zulk eenen stekel niet , gelijk anders bij vele andere soorten van het geslacht Silurus het geval is. De aarsvin is zeer lang, en vereenigt zich aan het uiteinde van den staart met de staartvin , welke laatste eene afgeronde gedaante heeft. In onze afbeelding is dat ineenloopsel van de aars- en staart- vin niet genoeg uitgedrukt ; het schijut evenwel , als of er exemplaren van den Meerval gevangen zijn, bij welke zulks niet zoo duidelijk te bespeuren was. Men zou dit althans besluiten uit de afbeelding die Bloch geleverd heeft , — uit de uitdrukking van Lacepede , dat de aarsvin van den Meer- val somtijds met de staartvin schijnt ineen te loopen ," — en uit die van Cuvier , » dat de zeer lange aarsvin tot digt bij de staartvin loopt." Valenciennes en anderen geven ech- ter het ineenloopen dier beide vinnen als een standvastig 16* 2-U kenmerk op , en bij de exemplaren , die ik gezien heb , was bet altijd duidelijk aanwezig. De buid van den Meer- val is niet met scbubben bedekt , maar gebecl naakt T week en slijmerig. De kleur der buid is op den rug olijfbruiu of zwartgroen , op de zijden licbler , aan den buik geel- of witacbtig , en overal gemarmerd met donkere wolkaehtigc vlekken. De onderlip is rood. Op de basis der vinuen bespeurt men eene breede bruine vlek , omgeven van een bleeken kring ; de aarsvin is gebeel bruin. — De bescbrevene viscb is de eenige in Europa levende soort van bet geslacbt , en zelfs van de geheele familie , waartoe liij belioort ; alle de overige soorten behooren alleen in Azie le buis. In Zweden en Noorwegen , in westelijk Duitsebland , in en- kele meeren van Zwilserland , b." v. in dat van Morat en Neufcbatel , treft men bem , docb slecbts in geringe boe- veelbeid aan. Meer oostwaarts in de landen , die door den Donau , de Elbe en de Weiehsel bespoeld worden , komt bij menigvuldiger voor , en wel des te menigvuldiger , boe verder men oostwaarts komt , wordende bij in de groote ri- vieren van Rusland , in de Kaspisebe zee en de daaromtrent gelegene kleinere meeren , gelijk ook in verscbillende ge- deellen van westelijk Azie in grooten overvloed gevonden. Daarentegen ontbreekt bij gebeel in alle rivieren van Sibe- rie , die zicb in de Uszee uitstorten. De bijzondere voorwaarden , waaaraan bet leven en de voortplanling van den Meerval onderworpen zijn , zijn ons niet genoegzaam bekend. Kenden wij ze , dan zouden wij 245 kunnen verklaren , waarom hij niet gevonden wordt in de ten zuiden en ten westen van den Rijn , of ten zuiden van de Alpen gelegene landen ; waarom hij in bet westelijk ge- deelle van Duitschland , waar hij toch ook blijkt te kunnen leven , zich niet zoo slerk vermenigvuldigt , als verder oostwaarts ; waarom hij wel in het Haarlemmermeer gevon- den werd , inaar niet in de stroomen , die middelijk of on- middeiijk met dat meer gemeenschap oefenen ; waarom men hem in sommige Zwitsersche meeren vangl , terwijl hij in aridere niet sehijnt te kunnen leven. In 1601 ving men een' kleinen Meerval in het meer der Vier kantons of der Vier woudsteden , en bragt hem naar Lucern , waar nie- maud hem kende ; later heeft men daar nooit weer eenen bespeurd. Tegen het einde der zeventiende eeuw werden er eenigen in het meer van Zurich geworpen ; zij hebben zich er echter niet voortgeplant en waren spoedig verdwe- n en. De Meerval leeft voornamclijk van andere visschen , waar- van hij eenen menigte versliudt ; ook watervogels zijn voor zijne vraalzucht niet zeker. Men vindt zelfs aangeteekend , dat den derden Julij 1700 een boer er eenen ving in den Weichsel bij Thorn, in wiens maag een klein kind gevon- den werd , en in Ilongarije spreekt men van kinderen en jonge meisjes , die bij het water halen door dezen roofzie- ken visch aangegrepen en verslonden zouden zijn ; zelfs ver- haalt men daar , dat een arme visscher aan de Turksche grenzen eens eenen Meerval ving , in welken door hem het lijk eener vrouw met eene beurs vol goud en eenen ring gevonden werd. Al nemen wij nu alle deze en dergelijke verhalen niet voor zuivere waarheid aan , zoo mogen wij er toch uit besluiten, dat de groote vraatzucht van den Meerval eene algemeen erkende daadzaak is in die streken , waar hij in de grootste hocveelheid gevonden wordt , en 246 dat hij op alles aanvalt waartegen hij zich opgewassen ge- voelt. Een geluk is bet , dat hij vrij traag is , en slechts langzaam zwemt. Hij kan daarom zijne meestal veel vlug- gere prooi niet vervolgen , en moet hct dus op eerie andere wijze aanleggen om zijnen ahijd sterken eetlust te voldoen. Hij houdt zich daarom meestal op aan den ingang van bog- ten en aan den mond der wateren , die uitloopen in bet meer of de rivier , waarin hij leeft , op welke plaaten hij zeker is eene ruime vangst te zullen bebben. Daar bgt hij op den bodem , half in het slijk bedolven , op den loer , en wordt , zoo men gelooft , van de nabijheid eencr prooi verwittigd , door de beweging , die door deze aan bet wa- ter, en door het water aan zijne baarddraden medegedeeld wordt. Men zegt ook wel , dat hij buitendien , door die draden zachtjes te bewegen , de visscben tot zich lokt , die deze draden voor wormen aanzien. Wat daar van zij , durf ik niet beslissen ; het komt mij voor , dat dergelijke verze- keringen meer berusten op veronderslellingen , dan op waar- nemingcn , welke laatste, uit den aard der zaak , hiermoei- jelijk te maken zijn. Minder waarde nog kan men hechten aan de bewering van Gmelin, dat de Meerval op over- stroomde landen met zijnen slaart de vruchten van de boomen schudt en de jonge vogeltjes uit die boomen naar beneden doet tuimelen , om ze vervolgens te verslinden. Houdt de Meerval zich doorgaans in de diepte op , bij stormwind komt bij aan de oppervlakte, en wordt dan niet zelden door de golven , tegen wier geweld bij moeijelijk schijnt te kunnen kampen, op het strand geworpen. In het oostelijk gedeelte van Europa vangt men den Meer- val in menigle , en hij wordt daar veel tot spijs gebruikt. De smaak van het witte vleesch , door velen met dien van ossenvleesch , van kalfsvleesch , van aal vergeleken , moet de mcesle overcenkomst hebben met dien van slechten zalm: 247 de ouderdom van het dier zal hier wel verschil maken , daar ik vind , dat het vleesch van den kleinen , jongen meerval als smakelijk geroemd wordt, terwijl dat der ouden en grooten zeer grof en onsmakelijk is. In Hongarije en Rusland vooral maakt men er veel gebruik van , en in Hon- garije droogen de Raitzen (een der oorspronkelijke volk- stammen van dat land) het als spek. Het vet wordt als olie voor lampen gebruikt , en uit de zwemblaas vervaar- digt men eene goede lijm. De Russische en Tartaarsche boeren gebruiken de gedroogde huid, die vrij doorschijnend is , in plaats van veDSterglazen. Zooveel wenschte ik over den Meerval mede te deelen , die nu welhaast in ons vaderland een vreemdeling zal zijn. In Frankrijk wil men hem , zoo als berigt wordt , benevens anderen , daar tot dusver niet levende visschen , uit Duitsch- land invoeren en trachten te naturaliseren. Of dit niet ge- heel mislukken zal , ten minste of hij zich in Frankrijk eenigzins zal vermenigvuldigen , meen ik op grond van het eigenaardige zijner natuurlijke verbreiding te mogen betwij- felen. En mogt hij er al blijven leven , dan weet ik niet , of het van tijd tot tijd vangen van eenen enkelen Meerval wel zal kunnen opwegen tegen het verlies van de aanzien- lijke menigte visch , die hij ter bevrediging zijner vraat- zucht noodig heeft. D. Lubach. Onder de visschers bestond de overlevering en wisten eenigen van hen bij eigene ervaring, dat er groote visschen en het Haarlemmer-Meer aanwezig waren , tegen wier kracht bun netwerk niet bestand was , hetwelk niet doelmatig genoeg ingerigt zijnde , oorzaak werd der ontsnapping : zij geloofden aan heel oude snoeken met struiken en mos op den rug. 248 De naam van Meerval , aan een watervar , b. v, de Riiein- val doende denken , klinkt hier te vreemder, wanneer men r nu de vlakte 17 a 18000 bunderen groot , aan het gebied der visschen ontrokken , met een geoefenden jagerblik over- ziet , het oog dan laat rusten op eenige duizende bunderen in bloei staand koolzaad , helwelk een vergulden horizont daarstelt , en aan een rijke toekorast zoo wel in specie , als aan wild doet denken. Het is bekend , en ook hier bevestigd geworden t dat alle wildsoorten zich gaarne op nieuwen grond ophouden en sterker dan elders vermenigvuldigen. Omtrent binnen den ringdijk vertoonden zich al spoedig patrijzen ; ook werd hazenspoor waargenomen , waarvan de daders zich konden verschuilen in de opkomende planlen , die zich spoedig vervingen , naarmate de grond opdroogde , waaronder de wilde andijvie voornaamlijk voorkwam. Hier sedert eenige jaren door natunrlijke vijanden niet gehinderd voorttetelen , moest hun aantal spoedig toenemen. Nu en dan zal er een schot zijn gelost , maar wegens de hangende procedure met de stad Leiden geene jagtvergunningen uit- gereikt zijnde, onlwaarde men er veel wild, vooral dit voorjaar, onder begunstiging van het koolzaadblad , hetwelk het wild in den winter voedl en beschut. Bij raadplegen van aardwerkers , machinisten , zoekers en visschers omtrent de vraag : waar de visch kan zijn ge- bleven , die verondersteld werd in de Meer te moelen zijn ? ontvangt men geene voldoende ophelderingen , maar onder een eenparig schouder ophalen de getuigenis : er is geen visch geweest, welke verklaring hier bij benadering zal worden onderzocht. De Haarlemmer Meer baars was bekend als de blankste , hardste en vetste. Voor de omringing van het meer door eene vaart , tusschen twee dijken , trok de baars tegen 249 deti paaitijd door de verscbillende sloten en l&ftrtea , die het meer met andere wateren , b. v. de Leidsche vaarl , in ver- binding brengt. Hoeveel baars in een jaar werd gevangen , valt moeijelijk te begrooten. Op het punt Halfvveg Haarlem en Amsterdam bad d. V. vroeger 50 menschen in bet on- derhavige belang werkzaam. Men zag er kuipen om netien te tanen , die wegens de scberpte van liet water , uit zij- den vervaardigd , hot doelmatigst wcrden bevonden ; ook toestcllen tot dragon der netten , een geheel opleverende als of men eene fabriek bezigtigde. 