Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,1 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 1
Deze staat van zaken nu, altijd eenigzins van de willekeur des Prinsen afhankelijk , had met den vrede opgehouden, maar eershalve en uit erkentelijkheid had men den Prins het regt laten uitoefenen van de keuze der Magistraatspersonen goed te keuren en hen in hunne waardigheid te bekrachtigen, een regt, dat nimmer noch aan den Kanselier en Raden van het Hof van Gelderland, noch aan de Hertogen of Graven van Gelder, noch zelfs aan den Keizer had toegekomen. Das meende de Magistraat volkomen regt te hebben niet alleen, maar krachtens haren eed verpligt te zijn om te doen, wat zij den 12% January 1618 deed. Toen vergaderde zij des morgens vroegtijdig, om de nieuwe burgemeesters te verkiezen, de plaatsen van vier, wegens deelgenootschap aan de ongeregeldheden afgezette raadsleden te vervullen, en de overige in hunne betrekking De Prins vere te bevestigen. Terwijl zij nog op het Raadhuis te zamen waren, verscheen aldaar de Prins, nieuwt de Magis traat aldaar. “die in de stad was gekomen, met den Kanselier en de Raden van Gelderland, en niet zonder verloon van eene belangrijke militaire magt, hetgeen alle gedachte aan verzet moest afsnijden, belegde hij eene vergadering, waartoe hij enkele leden der Magistraat binnen riep. De niet binnen geroepenen protesteerden tegen hetgeen Zijne Excellentie verrigtte; maar deze liet zich niet terughouden van zijn genomen besluit, en benoemde eene nieuwe Magistraat, en daaronder mede diegenen, welke een vonnis wegens verzet tegen de Overheid ten hunnen DES VADERLANDS. 175 EE laste hadden !, — De in hun cog verongelijkte oude Magistraat verkoos dit niet zander be- klag te laten geschieden. Zij zond eenige afgevaardigden naar ’s Gravenhage, die den 24" 1618. Beklag der ai- gezette Magis- Januar, in de tegenwoordigheid van zijne Excellentie, ter vergadering genoodigd, bij Eus. monde van JOHANNES SIEL, Raad en Syndicus der stad 3, hare zaak voor de Staten-Ge- neraal voordroegen. Tot dezen, zeiden zij, wendden zij zich, want wat de Prins ge- daan had, had hij slechts op gezag der Geneyaliteit mogen doen; ook was hun door middel van krijgsvolk van de Generaliteit geweld aangedaan. Niet. voor het Hof van Gel- derland behoorde humne zaak, vermits hunne stad nooit aan dit Hof onderhoorig was ge- weest. Ook niet voor de Staten van Gelderland, aangezien geene bijzondere Provincie zich kon aantrekken, wat van wege de Generaliteit geschied was, Van de Staten-Gene- raal derhalve, van wie de Prins oorsprenkelijk zijnen last bekomen had, verzochten zij verhaal en herstel: immers waren de troepen der Generaliteit zonder uitdrukkelijk bevel van Hun Hoog Mogenden gebruikt, en, bestond er eenig verschil tusschen hen en hun- nen Stadhouder, zoo stond de beslissing aan de Staten-Generaal en. niet aan den Prins, die hier partij en geenzins regter was. Ten gevolge van het thans door den Prins ge- velde vonnis waren mannen, die de eer hadden, leden-der Staten-Generaal zelven te zijn en 'sLands geheimen aam zich toevertrouwd te zien, als eerloozen afgezet. Men moest hun niet tegenwerpen, dat de Prins niet anders gedaan-had, dan wat hem krachtens de capitulatie van 1591 was toegestaan gedurende den oorlog te verrigten, en dat de oorlog slechts deor een Bestand was afgebroken en geenszins door een: volkomenen vrede. was geeindigd. Er was slechts een Bestand getroffen, dit erkenden sij, maar een Be- stand, waarbij de ergste vijanden van den Staat weder in «het bezit hunner ver- beurd verklaarde goederen gekomen waren, en zou dan de hoofdstad van het eerste kwartier van. het Vorstendom Gelderland, de eerste in rang van alle Provinciën, bij dat Bestand niet weder in het genot van hare eeuwenheugende privilegiën geraakt zijn? Alzoo besloten zij hunne-rede met.het verzoek, dat de verkiezihg, door de oude Magis- traat gedaan, gehandhaafd worden mogt, of ten minste, in geval de zaak niet dadelijk kon uitgemaakt worden, die Magistraat bij voorraad in hare bediening mogt worden bevestigd, totdat door Hun Hoog Mogenden.anders beschikt zou zijn. 2 In 1615 had hij een deel uitgemaakt van de belangrijke zending naar de Hansesteden. Zie hiervoor bl, 577. 1618. “Hanne zaakaan 716 ALGEMEENE GESGHIEDENIS zich noemende prae van de Magistraat van Nijmegen. Zij voor zich kenden geene andere Magistraat van die stad, dan die, welke door Zijne Excellentie krachtens de capitulatie aangesteld was. Ook de nieuwe Magistraat van Nijmegen beklaagde zich bij de Staten Generaal over het gedrag der afgezette Magistraatspersonen, ja, zij ver- klaarde niet langer te willen, dat sresyan, in wien deze laatsten een warm voorstander gevonden hadden, hare stad langer in de Vergadering der Staten Generaal vertegen- woordigde," Om deze verklaring echter bekreunde- sresman zich niet: hij zeide lid der Vergadering te zijn als vertegenwoordiger van de Provincie Gelderland en niet van de stad Nijmegen in het bijzonder. Ook bleef hij de vergaderingen bijwonen, totdat hij den 15 Maart, zoo als hij het. deed voorkomen, vrijwillig zijn afscheid nam. Lang duurde het eer dat men in de zaak van Nijmegen tot eenig besluit kwam. Zoo de Staten-Generaal aan het verzoek der oude Magisiraat gehoor hadden gegeven, zou- den zij den Prins voor hunne vierschaar hebben moeten dagen, en zelfs de Hollandsche partij moest begrijpen, dat hieraan ‚niet gedacht kon worden. Niettemin verzochten de afgevaardigden der oude Magistraat gehoor hij de Staten van Holland, en wierpen zich, zeiden zij, in de armen van Hun Edel Mogenden, in de hoop van door hen gehand- haafd te worden. De Staten dezer Provincie meenden zich de zaak te mogen aantrekken op grond dat »de stad’ Nijmegen met- de middelen van Holland gewonnen" en voor de Unie bewaard was gebleven, en het ongenoegen, aldaer aan een groot deel der Magis- traat en der ingezelenen gegeven, van algemeen belang geacht kon worden te wezen. Niettemin besloten zij de zaak te verwijzen aan den Landdag van Gelderland, die in Maart vergaderen zou, en ditmaal, op verzoek der Staten dezer Provineie, ook door den Prins zou bezocht worden. Men zou zich laten welgevallen, dat de nieuw aangestelde Magistraat op het kussen bleef, mits men de gedane poging om zich regt te verschaf- fen, niet op de oude Magistraat wilde wreken. Konden de Staten van Gelderland geen vergelijk tusschen de spartijen tot stand brengen, dan diende de zaak voor de Gene- raliteit en, volgens de Unie, voor elke Provinoie in het bijzonder gebragt te worden. Dus werd door Holland zelve een middel aan de hand gedaan, waardoor de Staten Generaal ontheven werden van de noodzakelijkheid om openlijk aan de Nijmeegsche adressanten regt te weigeren. ‘Gretig omhelsden aij deze uitkomst en van hunnentwege den — werden de Staten vam Gelderland uitgenoodigd goedgunstigljk op de klagten uit Nij- Landdag aa volen. megen te letlen en de zaak te willen doen bijleggen. De klagers ziende dat hun geen andere hoop overbleef, schijnen zelven met deze schikking genoegen genomen te heb- ben: immers hadden zij reeds verzocht, dat de Staten Generaal op hun verzoek niet beschikken, maar de zaak voor alsnog zouden laten berusten !. 1 Resol. Stat. Gen. 0, 15, 24, 29 Jan. 2, 6, 20, 21, 27 Febr. 14, 15, 19, 27 Maart 1618. Resol. Holl. 13, 24 Febr. 23, 24 Maart 1618. Een schrijven der Staten van Holland aan die van Gelderland, in het belang der dolerenden N ijmeegsche Oud-Magistraat, is ingelascht, bl. 572—574. DES VADERLANDS, = 777 | In allen gevalle was, nu de door den Prins te Nijmegen doorgedreven Magistraatskeus 1418. in stand gehouden werd, aan de Remonstranische partij in Gelderland een onherstelbare slag toegebragt, en thans was van de Geldersche Dagvaart alles te verwachten, wat de Contraremonstranten slechts wenschen konden, voornamelijk daar Prins waurrrs aldaar al het gewigt van zijnen invloed zou laten gelden. Deze invloed was door het overlijden Overlijden van zijns oudsten broeders, in Februarij 1618, niet weinig toegenomen. Immers zag de Prins — — door deze gebeurtenis zijn rijkdom en aanzien aanmerkelijk vermeerderd, daar hij erf- genaam geworden was van al de goederen en titels zijns broeders, onder anderen van het Prinsdom van Oranje. Wel zochten sommigen, die ’s Prinsen vrienden niet waren, hem, die van nu aan Heer was van zoo, vele goederen, in het gebied der Aartshertogen gelegen, en van een Prinsdom, waar de Katholieke Godsdienst in het openbaar werd uitgeoefend, deswegens eenigzins verdacht te maken; maar ales stuitte af op het ver- trouwen, hetwelk de Prins bij de Contraremonstranten genoot !, Terwijl alzoo de Prins de kracht der Contraremonstranten steeds versterkte, en op het punt stond, hun slag op slag voor vroegere tegenstanders bondgenooten te bezorgen, werd het gezag der Hollandsche Regering in Holland zelve gedurig stouter miskend. Te Oudewater, onder anderen, bleef het alweder niet bij ergerlijke | Woelingen der twisten tusschen de beide predikanten, trpros en porrius. Een deel der burgerij — * de Hollandsehe ste- legde het er op toe om door dreigementen de verkiezing van nieuwe Magistraatspersonen zen. naar hunnen zin te doen uitvallen. Nu beslolen de Staten, commissarissen daarheen te zenden, om de zaak »zoo gematigd en onpartijdig mogelyk, en ten meesten profijte der Gereformeerde Religie” te behandelen. Zij, die over het verkiezings- werk gesleld zouden zijn, moesten » God den Heer bidden, dat de bekwaamsten verkoren mogten worden," en een iegelijk werd vermaand, om als goeden Christenen betaamde , den uitslag van het aldus volbragte werk te eerbiedigen. Doch weinig baatten zulke bedoelingen bij eene gemeente, die zich niet ontzag, gewapend den predikant vorrrus, hoezeer door de Magistraat in de kerk gebragt, te beletten dienst te doen, en LYDIUS ` op den predikstoel te handhaven. » Wij hebben met deeburgemeesters niet te doen,” durfde men roepen. Van de goedkeuring van den Prins hielden zich de oproermakers, gelijk 29 beweerden, verzekerd, en toen een der burgemeesters bij dat tooneel in de kerk waarschuwend zeide, dat porrrus hun door de Heeren Staten was toegezonden; werd hem te gemoet gevoerd: »Ja door wwe Staten!" Ook viel de Regentenkeuze, waarbij men evenmin schroomde geweld te gebruiken, alles behalve onpartijdig uit, en na de partijen gehoord te hebben, wisten de Staten er niets beters op, dan ze met vermaning en de verklaring, dat men nader op de zaak terug zou komen, ‘naar huis 1 Resol. Stat. Gen. 5 Maart. cantetox 1I, p. 209, 214—216. ` III Deer. 2 Srvx. 98 1618. 718 ALGEMEENE GESCHIEDENIS -———————————— —náá——————— —— te zenden 1, In den Briel was het vertrouwen der Contraremonstranten sedert het be- zoek, door den Prins aan deze stad gebragt, niet verminderd. Voor dat tijdstip hep het volk aldaar, opgehitst door den predikant wiLLEM Eur msz, die zieh door het Provin- ciale Hof zag stijven, een tijd lang dag en nacht gewapend, roemende bovendien het garnizoen op zijne zijde te hebben, en rigtte de Kerkeraad der dolerende ge- meente een rekest aan het Hof van Holland, hetwelk, zegt muco pE GROOT, 100 veel behelsde als »dat men zien zou wie de hardste vuisten had.” In het najaar van 1617, wist zulk eene stoutheid zieh uit ontzag voor de militaire Overheid eenigrins te bedwingen; maar, dreigde men niet meer als vroeger, een kerkgebouw ie willen in- nemen, er megt van komen wat er wilde, men drong herhaaldelijk aan op het be- komen van eene openbate kerk, en wel op zulk een toon, dat de Staten, terwijl zi de Brielsche Magistraat tot zeo greet mogelijke inschikkelijkheid aanspoorden, tevens raadzaam achtten het garnizoen tet waakzaamheid tegen gewelddadigheid te vermanen °. Te Heusden, werwaarts de Geeommitleerde Raden den 2°% January 1618 de Heeren WITTENSZ en HUGO DE GROOT gezonden hadden, em het misverstand tusschen de pre- dikanten cazvrus en vorrrvs bij te leggen, en le zergen, dat de verkiezing van de Magisiraat » zoo veel mogelijk tot ieders genoegen behoorlijk’ geschiedde, werd, ten spijt dezer afgevaardigden, de. wettige verkiezing door oploop vernietigd en de keuze van re- genten, die aan de Contraremonstrantsehe pastij welgevallig waren, met geweld doorge- dreven, em toen de Staten zich in hunne vertegenweordigess » verachtelijk bejegend” verklaarden, en de te niet gedane verkiezing herstellen wilden, ging dit besluit niet zonder bezwaar vam den kant der vijf Steden door 3. De minste daad van gezag van de zijde der stedelijke Overheden, die niet altijd de lankmoedigheid, welke den Staten op bun heoger en verder verwijderd standpunt paste, in acht nemen konden, werd als ver- drukking uitgekreten en ten breedste uitgemeten, Teen, bij voorbeeld, de Magi- straat te Schoonhoven een tuinhuisje van vermolmde planken, waaronder de predikant der dolerenden ten spijt van haar verbed stend te prediken, had laten omverwerpen, werd door het geheele land «het gerucht verbreid, dat het huis, waarin de gemeente vergaderde, onder den voet gehaald was 4 De kans op de zege werd voor de aan- hangers van OLDENBARNEVELTS staatkunde hoe langer hoe geringer. Op een triomf door middel van geweld hadden aij nooit kunnen rekenen, Wat vermogten de weinige hon- ! Resol. Holl. 45 Nov. 20 Dee. 1617. 4, 9, 17, 20, 22, 23 Jan. 1618. Ovva£, p. 267. vrt BOGAERT , bl. 000—903. Hoco pg caoor, Verantw. bl. 91, 94. 2 Urrensosazat, bl, 781. Huco pz enoor, Verantw. bl. 91, 239. Resol. Holl. 9 Nov. 1617, 20 Jan. 10 Februarij, 1618. 3 Resol. Holl. 2, 16 Jan. 1618. Huco pz croor, t. a. pl. bl. 04, 05. 4 Urrensocarat, bl. 756. DES VADERLANDS. 779 ö — ——— —— ———— ———— —— — — derden waardgelders tegen de vele duizenden krijgslieden, die den Prins nimmer afval- 1618. len zouden? Wat anders dan in het gunstigste geval hen, die de stedelijke overheden bedreigden, in ontzag te houden. Slechts op de hoop, dat de in enkele steden en in de meeste Provincién bovendrijvende of op het kussen gebragte partij eindelijk beter ingelicht zou worden of voor beter ingelichte personen plaats zou maken, slechts op deze hoop, hoe zwak ook , gavem zij eene zaak niet op, die bovendien hun eergevoel en hunne overtuiging hun verboden te verzaken. Toch dichtte men hun den toeleg toe, om ’s Lands krijgs- magt te verzwakken. Met deze bedoeling zouden zij, heette het, gaarne gezien hebben,. ‘dat de Fransche regimenten ontslagen werden, hoezeer het voor zeker mag gehouden worden, dat OLDENBARNEVELT hoogst ongaarne, met de terugzending dier troepen, dezen band tusschen de Vereenigde Nederlanden en Frankrijk verbroken zou hebben gezien, en ook pu mavaren zich niet tegen den zin van den Advokaat zou beijverd hebben, dat het voor Frankrijk altijd bezwarend zoogenaamde Secours werd in stand gehouden. Maar Holland wilde zich niet langer belast zien met het voorschieten der soldij, die sints geruimen tijd was achtergebleven. Ziedaar de reden, waarom men in Holland geneigd scheen de wegzending der Fransche krijgslieden te bevorderen 1. Of overtuiging en verzoenende maatregelen nog iets zouden Vermogen tot handhaving van de Hollandsche Regering en haar stelsel, dit moest blijken in de zitting der Staten van Holland, die in de eerste helft der maand Januarij 1618 op nieuw eenen aanvang nam. De eerste dagen verliepen geheel met de behandeling van bijzondere zaken, vooral met het hooren der partijen uit Oudewater, Maar al had men ook al die geschillen kunnen bijleggen, het zou weinig tot de hoofdzaak hebben afgedaan, omtrent welke men elkander niet verstaan kon. Te vergeefs maanden thans ook de Zweedsche Ambassadeurs skYTTE en YAN DICK bij het plegtig afscheid, dat de eerste kort voor zijn vertrek van de Staten-Generaal en in het bijzonder van die van Holland nam, hen tot eendragt aan ?, Den 27° Januarij leverden de Gedeputeerden van Haarlem, namens de Verklaring van : . ‘ š : , de Magistraat van Magistraat hunner ‘stad ter vergadering der Staten eene plegtige verklaring in, die na Hasriem, waarbij ingewonnen advies van OLDENBARNEVELT en DE GROOT gesteld was en waarbij zij, »voor 3 2 pisse ens en aleer tot het stuk der consenten te komen’’, van al de leden eene even rondborstige weigert. verklaring verlangden aangaande den tegenwoordigen staat van zaken en of men al of niet gezind was het gezag der stedelijke Magistraten in den geest der Resolutie. van den 1 Resol. Holl. 5 Aug. 1617. 9 Febr. 1618. caauxron li, p. 85, 98, 110, 179. Dadelijk na i zijne terugkomst uit Frankrijk verontschuldigde pu mauna den Koning zijnen Meester op eene inderdaad indrukmakende wijze wegens het achterblijven der soldij. Later werd een begin ge- maakt met het aflossen der achterstallen. Resol. Stat. Gen. 3 Nov. 1617. canzeton, ll, p. 208. 1 Resol. Holl, en Resol, Stat. Gen. 6 Febr. 1618. 98 * 780 ALGEMEENE GESCHIEDENIS €———————————————————————— — — — 1618. — .4** Augustus te handhaven !. Deze stap, waarmede men de bewilliging der consenten van de volledige voldoening der Regeringspartij afhankelijk scheen te stellen, maakte veel geruchts ook buiten de vergadering, ja buitenslands 2% Du mavnmn, de verwarring duchtende, die zulk een maatregel te weeg zou brengen, daar het krijgsvolk bij gemis aan betaling oproerig zou worden ?, sprak er.pz GmooT over aan, Deze meende zijne partij genoegzaam te regtvaardigen, door den Gezant de inzage van de reeds in het Fransch vertaalde zoo bondige verklaring der Haarlemsche Gedeputeerden zelve te bezorgen. In allen gevalle echter was tot de ongunstigste vermoedens en tot vrees voor de grootste rampen aanleiding genoeg voorhanden 4. Reeds naderde weder de tijd, dat de zitting ten minste tijdelijk moest worden gesloten, toen eene poging gedaan werd om ten aan- zien van de kerkelijke zaak tot een besluit te komen. Doch te vergeefs. Eenige dagen Poging om de later werd het ontwerp op het stuk der Provinciale Synode, waarin men de beide onl- — Provinciale werpen der vorige zitling had pogen overeen te brengen, voorgelezen. Het nieuwe En — U ontwerp, door OLDENBARNEVELT zelven gesteld, hield den voorslag in, dat de andere Provinciën afgevaardigden ter Hollandsche Synode zouden kunnen zenden. Dit was, erkende men, eene inbreuk op het strenge regt van het Land en de Overheid van Holland; maar, meende men, daartoe moest men evergaan om de bijlegging der ge- vaarlijke kerkelijke geschillen mogelijk te maken. Doch de afgevaardigden van ver- scheidene Steden wilden zich zulk eene inwilliging aan de tegenpartij niet laten welge- vallen. Bovendien bleef het onuitgemaakt, ef de Classes, dan wel de Staten de afgevaardigden tot de Provinciale Synode zouden benoemen, en of daarin de Remon- stranten in gelijken getale als de Contraremonstranten vertegenwoordigd zouden zijn 5. Toen derhalve de Vergadering nog bemoeid werd met de zaak der ontschutterde Leid- sche burgers, was het geen wonder, dat de voorname vraag den 24"* February, op welken dag de Vergadering tot den 8" Maart werd gescheiden, onbeslist was gebleven. Zaak der ont- In de maand Januarij 1618 hadden de Burgemeesters van Leiden, in plaats van den rag * sedert een dertigtal jaren gebruikelijken eed, waarbij de Koning van Spanje eh zijne “aanhangers voor vijanden verklaard en. den Lande van Holland en hun die met het- zelve vereenigd bleven, trouw gezworen werd, de schutterij een eed afgevergd, nage- 1 Verklaringhe van de EE. HH. Magistraten enz. van Haerlem enz, Bibl. v. Pamft. No. 1404. De enoor, Verantw. bl. 228—238. wacenaan, X bl. 187—191. 2 CanmLETow ll, p. 222. Vgl. p. 129, 197. 3 Ovvaé p. 267. | 4 Men zie het oordeel van Graaf san de Jonge over den toenmaligen toestand, in een brief aan zijnen vader, Archiv. de la Mais. d'Or. S. 11. T. 11. Lettre 454. 5 Resol. Holl. 14, 17 Febr. 1618. Ouvré, p. 266. Cameron, II p. 203. i DES VADERLANDS, 781 gg noeg gelijk aan dien, in 1666 naar aanleiding der beeldstormerij gezworen, waarbij men eenvoudig beloofde de Burgemeesters en Regenten bij te staan, de vrijheden der stad te verdedigen.en alle oproer te weren. Dezen, zoo het heette, nieuwen eed wei- gerden de schutters, ten getale van zeshonderd, onvoorwaärdelijk te zweren. Wel wilden de Burgemeesters hunne bezwaren met mondelinge verzekeringen, maar geens- rins met eenige schriftelijke acte te gemoet komen. Toen de schutters derhalve wei- gerachtig bleven, zagen zij zich uit hunne dienst ontslagen, en werden andere, min geachte personen in hunne pláats aangesteld. De ontschutterde burgers wendden zich tot den Hoogen Raad. Deze ontbood de Magistraat der stad Leiden, die zich niet ge- roepen achtte op dit opontbod te verschijnen, Hierop zond de Hooge Raad het rekest der ontschutterde burgers en de andere stukken, deze zaak betreffende, aan de Staten der Provincie, welke een en ander der Magistraat van Leiden in handen stelden, met verzoek de zaak te willen bijleggen. Nu leverden de Leidsche burgers een nieuw verzoekschrift in bj den Hoogen Raad. Intusschen echter legden zij de wapenen niet af en bleven zij zich als schutters gedragen. Dit werd hun door de Magistraat verbo- den. Tegen dit verbod beriepen zich de burgers, steeds na ingewonnen advies van regtsgeleerden, op het Hof van Holland. Een derde verzoekschrift aan den Hoogen Raad werkte zoo veel uit, dat dit Collegie de Staten verzocht den burgers regt te ver- schaffen: anderzins zou men zich genoodzaakt zien, zelf provisie te verleenen. Deze missive werd door de Staten beantwoord met de betuiging hunner hooggaande bevreem- ding: vermits, zeiden zij, daaruit bleek, dat de Raad zich niet naar hun meermalen uitgedrukt billijk verlangen aangaande zijne onbevoegdheid in zaken van stedelijke poli- tie wilde voegen !. De Leidsche burgers intusschen, in wier oogen het eene onge- rijmdheid scheen te zijn, dat kunne Overheid zich voor de Souvereine magt hield, en die derhalve haar gezag volstrekt niet entzagen, maar deswegens ook haar on- genoegen ondervonden, begrepen zich tot den Prins te moeten wenden, Dit echter belette de Magistraat ‘geenszins in het begin der maand Maart twee of drie der oneerbiedigsten- uit de stad te bannen. Thans zouden de afgezette schutters den nieuwen eed op de mondeling toegestane voorwaarden hebben willen afleggen; doch ditmaal wilde de Magistraat hun de gelegenheid niet geven om aldus hunne op- roerigheid goed te maken. 17 Nov. 22 Dec. 1617. De Hooge Raad trachtte zich te verantwoorden bij eene Deputatie in de Statenvergadering, 9 Febr. 1618. 1618. 782 ALGEMEENE GESCHIEDENIS qu———————————! mmm !Á——H————Á———Í— 1618, dienst van de ontschutterde burgers ingevorderd, alsof zij door eigen schuld van deze dienst vrij bleven, verbitterden de misnoegden nog meer !. Intusschen waren de Staten weder bijeengekomen, en toen men tot de behandeling van het stuk der consenten, hetwelk geen uitstel meer duldde, zou overgaan, verzoch- ten de Gedeputeerden van Haarlem, »alvorens in besogne te treden, dat de Edelen en Steden zich rond en opregt zouden verklaren’ op het geschrift, den 27% Januarij door hen overgeleverd; alsmede, dat hun acte verleend zou worden, dat de proceduren en vonnissen van den Hoogen Raad in de zaak van de twee door de Haarlemsche Ma- gistraat uitgezette onrustige burgers hunne stad in haar regt niet te kort zouden doen, en zij niet gehouden zou zijn al zulke gewijsden te gehoorzamen. De tijd was te kort om nog denzelfden dag over de gewigtige vraag, thans door Haarlem aan de orde ge- Haarlem eischtsteld, te beraadslagen. De ordonnanties tot de aanstaande verpachting moesten vastge- dicar * steld worden, en thans verklaarden die van Haarlem in de verpachting van de ns ig Lands middelen niet te kunnen bewilligen, dan mits »de waardgelders daaruit betaald werden, nevens de andere soldaten, die de souvereiniteit van de Staten naar behoo- ren wilden eerbiedigen,” Dit mogt eene ronde verklaring heeten. Waren de waard- gelders voornamelijk ter uitoefening van de Resolutiën der Staten aangenomen, zoo moesten de kosten ook uit 's Lands middelen gevonden worden; waren, daarentegen, verscheidene korpsen blijkbaar gezind om bevelen te gehoorzamen tegen het gezag der Staten, zoo moesten zij niet uit 's Lands middelen worden bezoldigd, aangezien men on- gezind was zelf de roede te betalen, waarmede men zou getuchtigd worden 2. Zulk eene hagchelijke en niets ontziende handelwijze konden de bezadigden onder degenen, die de overtuiging van Haarlem deelden, geenszins goedkeuren. OLDENBARNEVELT ten minste was van oordeel, dat men de gemeene middelen niet tot betaling der waardgel- ders moest aantasten 3, en hoe zeer pU MAURIER daartegen gestemd was, bleek op nieuws Redevoering uit de rede, welke hij nog denzelfden dag voor de Staten van Holland hield, Wederom van DU MAURIE in de teet jer betreurde hij de steeds fellere tweedragt, en de weg, dien hij tot afwending der drei- poire den gende gevaren aanwees, was dezelfde, dien OLDENBARNEVELT steeds aanprees. Het kwaad, 15^ Maart. dus redeneerde hij, kon niet genezen worden, dan of door geweld, of door eene be- slissing tusschen de strijdende partijen, of door eene bijlegging der geschillen. Caaretox, lI, p. 195. Cort verhael dienende tot justificatie van de schutters der stede Leyden enz. te vinden in Cort verhael van de ontschutteringe enz. Bibl. v. Pamfl. No. 1414. 2 Ovvak, p. 207. 3 Verhooren, No. 228. bl. 309. DES VADERLANDS. 785 door eene Generale Synode worden gegeven, en dit was cene zaak van langen adem en hagchelijke uitkomst: dus bleef alleen onderlinge verdraagzaamheid als redmiddel over. Eene Nationale Synode was niet kwaad; doch daartoe dienden zich alle Provinciën te verstaan, anders row zij, bij onwil van enkele Provinciën om zich aan hare beslissing te onderwerpen, het kwaad slechts verergeren. Niels echter belette eene Provinciale Synode te doen houden, en als deze geen beslissend vonnis velde, zou men hater tot eene Nationale Synode kunnen overgaan. Op deze wijze moesten de Nederlanders zich zelven helpen en ophouden aan het Buitenland een toonbeeld van zwakheid en een voorwerp van spot aan te bieden. — Hier had de Gezant kunnen eindigen: hij was genoegzaam de tolk geweest van zijns vriends orpmwsanmzvsLTs denkbeelden, en had ten slotte, waar hij van den spot van het Buitenland gewaagde, de bitterheid van het gevoel uitgedrukt, dat den grijzen Staatsman bezielen meest op de vraag, of hij daarom het land aan Spanjes geweld en rzrczsTERS lagen ontrukt had om het door opstand tegen hem niet alleen, maar tegen de beginselen, waaraan het zijn bestaan te danken had, smadelijk te gronde te zien gaan. Doch neg lag pu maumren iels op het hart: de zijns bedunkens verderfelijke staalkunde, die in Haarlems verklaring hare uitdrukking vond, moest hij nog luide laken, Er waren er, dus sprak hij veordat hij eindigde, er waren er, die aarzelden de middelen toe le staan om in de staatskosten te voorzien, Deed men dit, zoo zocht men het geneesmiddel tegen het gevaar in een veel grooter gevaar dan het be- staande gevaar zelve, Immers zouden bij de toepassing van dat middel de soldaten, on- betaald gebleven, im opstand komen; het volk zou afleeren de belastingen te betalen en niet gemakkelijk zou men het er weder aan kunnen wennen. Kortom, aan de eene zijde bestond onwettig verzet, aan de andere te groote strengheid: daaraan moest een einde komen, Thans immers arbeidden zij sleehts voer hunne vijanden en deden zij in weinige maanden wat de vijanden in geene halve eeuw hadden vermogt. De binnen- landsche vrede moest een sterker band slaan om def uiteenvallenden Staat. Kookte en gistte het in hun land, als nieuwe wijn, des le meer moest men de hoepels en duigen van het vat verzekeren, opdat niet alles werd uitgestort !. 2 CanLETOw, ll, p. 229.. beali vraag aangaande - de inwilliging der consenten, was, verslonden de meeste stemmen, dat de verklaring, in dat voorstel vervat, in over- - ' 1618. Gedeeltelijke issing van de 78& ALGEMEENE GESGHIEDENIS 1618. eenslemming was met de bepalingen der Unie, en dat men op de gevoegelijksle wegen bedacht zou zijn om in den bestaanden toestand aan den eisch der Unie tot handhaving van het gezag der Overheid te voldoen. Hiermede, hoopte men, zouden die van Haarlem genoegen nemen en de consenten inwilligen. Eenige dagen latep werd deze uitkomst in zoo verre verkregen , dat men de consenten als ingewilligd meende te mogen beschouwen, maar onder uitdrukkelijk beding, dat » voldoening gedaan zou worden van eenige moed- willigheden in verschillende plaatsen tegen het openbaar gezag gepleegd, en dat nader gelet zou worden, wat de verpligüngen der krijgslieden waren en wel bepaaldelijk welke gehoorzaamheid £ij hunnen betaalsheeren schuldig waren; voorts zou men hunnen eed in overweging nemen en hun vorig gedrag nagaan” !, Alsnu geschiedde de ver- pachting en invordering als in het vorige jaar, evenwel nog niet in de steden Haarlem, Leiden, Gouda, Rotterdam, Schoonhoven, den Briel, Alkmaar en Hoorn ?. De vijf Steden speelden hierbij eene vrij bescheidene rol uit vrees van de zaken te vroeg tot het uiterste te drijven. Wel maakten zij zwarigheid, maar hoezeer ernstig ver- zocht, onthielden zij zich, van de mededeeling harer gronden, » teneinde ,. zegt ne GROOT 3, niet noloirljk in het ongelijk gesteld te worden of bij gelijke ronde verkla- ring belet te worden in het voorgenomen dessein.” Dit » dessein” mogt nog niet aan den dag komen. Eerst moest de Prins den tegenstand van sommige leden van Gelderland breken, om daarna, zoo mogelijk, ook Overijssels slem voor de Contraremonstranten te winnen. Voordat men zoo ver gekomen was, wilde men niet doortasten. Zelfs hield men de uitschrijvingsbrieven tot de Synode, wier afzending reeds in Februarij had moeten ge- schieden, nog altijd op , en verborg de eigenlijke reden van dit uitstel achter het voorwendsel, dat men Holland goedgunstig den tijd wilde laten om uit eigen beweging toe te treden 4, De Prinsreist Den 20% Maart ging de Prins naar de Vergadering der Staten van Gelderland op ag ale leas reis. Hij wilde den togt over Utrecht nemen. De Staten van Utrecht, beducht dat zijne Landdsg. tegenwoordigheid in hunne hoofdstad eene aanleiding tot oproerige bewegingen onder het volk worden mogt, en niet schroomende den Prins een bewijs van wantrouwen te geven, ontrieden hem binnen hunne wallen te komen; doch de Prins spotte met hunne zorg- ! Resol. 2 In de Resol. v. Holl. 6 April, 1618, wordt Schoonhoven niet genoemd, voorzeker ten gevolge van een dier drukfouten, waardoor deze Resolutién voor iemand die der zake niet kundig is, soms onverstaanbaar zijn. Zeker is het, dat Schoonhoven van de belastingen voor het leger cen bedrag afbield, voldoende om hare waardgelders, ten getale van 150 man, te bekostigen (can- LETON, ll, p. 252. Verhoor. No. 228, bl. 309). 3 Verantw. bl. 236. ^ CARLETON, ll, p. 192, 193. DES VADERLANDS. 785 -———————w————————————am"Á!Ü vuldigheid; hij kwam binnen Utrecht, en de zaak liep rustig af !, Spoedig bleek wat de invloed van den Prins van Oranje vermogt om den Staten, te Arnhem vergaderd, moed te geven tot doorlastende maatregelen. Aan vaw BRIENEN en BIESMAN werd hunne hoedanig- heid van gedeputeerde ter Generaliteit ontnomen; aan den laatsten, gelijk mede aan den Landdag. Pensionaris van Nijmegen, zoman pre, bovendien de bevoegdheid ontzegd om ooit eenig ambt te dezer stede of in de geheele Provincie te bekleeden, en de namen dezer drie aanzienlijke en verdienstelijke mannen opgeteekend in een protokol, bestemd om dezul- ken voor de nakomelingschap te brandmerken, die zich aan landsverraad schuldig maak- ten. De Graaf van xomenBuRG ontging ter naauwernood denzelfden smaad, en moest eene scherpe bestraffing verduwen, en zich de aanmaning laten welgevallen om voort- aan beter de bedoelingen sijner Meesters te dienen 2.. Het liet zich denken, dat de nieuw benoemde Geldersche Gedeputeerden ter Generaliteit zich als gehoorzame dienaren van de meerderheid der Staten hunner Provincie zouden gedragen. Zij kregen den last mede om de Nationale Synode door te zetten, en op de afdanking der waardgelders aan te dringen, en werkelijk hebben zij eer meer dan minder gedaan, dan hun lastbrief hun had voorgeschreven ?, De Staten van Holland waren niet onbewust van hetgeen er in de Staten-vergadering te Arnhem verhandeld werd, en daar den 25*** Maart de tusschenkomst, die men aan de dolerende onde Magistraat van Nijmegen beloofd had, ter sprake kwam, zoo werd alstoen voorgesteld, bij den brief ten behoeve dier oude Magistraat een schrijven te voegen, waarbij men de Staten van Gelderland verzoeken zou, niet te willen medewer- ken, dat aan Holland de Nationale Synode werd opgedrongen. Tevens werd in omvraag gebragt, of men niet eene missive van denzelfden inhoud aan de Staten van Overijssel zou rigten. De beide voorstellen werden aangenomen, doch tegen het advies der vijf Steden. Zoo verre was Amsterdam van het denkbeeld verwijderd, om zich met zulke brieven te vereenigen, dat de Gedeputeerden dezer stad juist in dezelfde vergadering van den 23°" eenige Punten en Redenen indienden, strekkende ter aanbeveling van het houden eener Nationale en ter afkeuring eener Provinciale Synode 4, In spijt van 1 canLETON, II, p. 231, 247. 2 caRLETON, II, p. 242, 243. Uit den toon van zelfverdediging , door den Graaf WAR KUILENBURG en den Heer van snenge aangeslagen bij hun afscheid van de Staten-Generaal, toen zij zich naar de Staten van Gelderland zouden begeven, bleek reeds, dat zij toen wisten, wat hun te wachten stond. Resol. Stat.-Gen. 14 Maart, 1618. 5 pnanot, ll, bl. 713. á Tie Justificatie van de Cours, die ghehouden wort bij de Steden Dordrecht enz. (Biblioth. v. Pamfleti, No. 1355.) bl. 104, 109. In de voorrede vóór deze Justificatie beweert men, dat, zoo 2 Dreu: III Srvx. 99 1618. arida van derschen Schrijven van de Staten van Holland aan dic van Gelderland en Overijssel. 1618. 186 ALGEMEENE GESCHIEDENIS nn het gevoelen der vijf Steden, werd den 24'*^ Maatt het ontwerp van den brief aan de Staten van Gelderland en van dien aan de Staten van Overijssel voorgelezen. In het schrijven aan de Staten van Gelderland werd het verzoek gegrond op de verderfelijke gevolgen, die van eene Nationale Synode te wachten waren, en aamgedrougen door de aanmaning , dat de Gelderschen mogten gedenken, wat tot hun behoud door Holland vroeger gedaan was en nog bij voortduring gedaan werd, em zorgen mogten, dat Holland daartoe in staat bleef 1, Teen de ontwerpen waren voorgelezen, verzochten de Gedeputeerden der vijf steden kopij, ter mededeeling aan hunne principaten. Dit kon han niet ge- weigerd worden, Evenwel, daar de brief aan de Staten van Gelderland te laat zou ge- komen zijn, zod de Heeren van Amsterdam en van de vier andere steden hen advies wat lang hadden opgehouden, zoo werd besloten, de brieven dadelijk af te zenden. Hiertegen protesteerden de Gedeputeerden der vijf steden: de missiven, beweerden zij, mogten niet op den naam der Staten van Holland afgezonden worden, vermits zij daar- toe niet hadden ‘medegewerkt. Om hun genoegen te geven, werd verklaard, dat die brieven dan op naam van de Ridderschap, de Edelen en de meeste Steden van Holland zouden geschreven worden. Hiermede echter lieten zij zich niet tevreden stellen; in- tegendeel, zij verboden den Secretaris, bij schriftelijke acte, de verzending der missiven te bezorgen. De meerderheid, daarentegen, gebood den Secretaris witdrukkelgk wat de anderen hem verboden. Tet bijlegging van dit geschil stelde Delft nog voor, den Gedeputeerden der vijf steden eenige dagen uitstel te vergunnen. Doch de Verga- dering ging onverzoend uiteen, en de Secretaris, gehoor gevende aan de meerderheid, verzond de brieven nog denzelfden dag ?. Ontvingen dus de Staten van Gelderland en Het dertiende Artikel van de Unie van Utrecht verschil van Religie binnen de grenzen der Geuni- eerde Provinciën toeliet, dit artikel thans niet meer gold. Ten bewijze hiervan beroept men zich op eene verklaring der Heeren van Holland van den 1ádea Junij 1583, waarbij zij de openbare oefening van elke Religie behalve de Gereformeerde verboden wenschen te zien. De auteurs nu dier voorrede willen het doen voorkomen, alsof deze verklaring eene toetreding was tot eene resolutie der Staten-Generaal, waarbij het bewuste artikel uitdrukkelijk zou opgeheven zijn. Daartoe maken zij gebruik van een reces van de Gedeputeerden der Geunieerde Provineiën van den 123 Mei 1583, hoezeer er nop dit reces door de Staten van Holland en van andere Provin- ciën nimmer approbatoire “resolutién ter vergadering der Staten-Generaal zijn ingebragt." Loo spreken de Gedeputeerden van Gelderland zelven in een stuk, ingelascht in de handelingen van de vergadering van 11 July 1618, welk stuk in de gemelde voorrede grootendeels is afgeschreven. Dus is de onjuiste opgave tegen beter weten aan geschied. 1 Zie den brief in de Resol, van Holl. 1618, bl. 570—572. Den brief aan Overijssel vindt men aldaar bl. 574, 675. 2 Resol. ‘Holl. 23, 24 Maart, Het protest der vijf Steden tegen het afzenden der brieven vindt DES VADERLANDS. 787 = — = * EE — z p E ullae Overijssel brieven van de meerderheid der Staten van Holland, die zonder gevolg ble- 1618. ven: dé Prins kreeg te Arnhem een brief van de vijf Steden, waarbij dezen hem ver- zochten al het mogelijke te doen, dat de Staten van Gelderland en Overijssel de Nati- onale Synode mogten ‘doorzetten, en deze brief trof maar al te goed doel !. Alzoo hadden in den boezem der Staten van Holland tegenover de minderheid juist dezelfde tooneelen plaats, als in de vergadering der Staten-Generaal tegenover de drie Provin- ción, aan wier hoofd Holland stond. Doch dit was het onderscheid, dat in de Staten van Holland tegenover de vijf Steden overstemming plaats mogt hebben, en in de Sta- ten-Generaal tegenover Holland geene overstemming plaats hebben mogt. Terwijl de Prins, als het ware, den grooten oorlog voerde; terwijl hij Gelderland verzekerde en het op Overijssel toelegde, ten einde de Hollandsche Regering door middel van de Staten-Generaal onder den duim te krijgen, werd in Holland met het uitstrooien van lasterlijke geruchten en het uitgeven van schotschriften een kleine oor- _Lasterlijke ge- e r r " schriften tegen log tegen OLDENBARKEVELT geopend. Zijne eigene misslagen bragten hem niet ten val. onprnsaaxr- Integendeel, wijsheid en. bekwaambeid, kracht met matiging vereenigd, maakten hem “= steeds onaantastbaar. Wel nu dan, als hij door geene verkeerde stappen vat op zich gaf, moesten kem booze stukken worden aangewreven: hij, de grootste en edelste man der Republiek, die baar » onder het bart had gedragen” en haren naam groot gemaakt had in de wereld, moest tot een onwaardigen, hoovaardigen, hebzuchtigen, zich zelven zoekenden mensch, tot een omgekochten landverrader gemaakt worden, opdat de on- kundigen en onverschilligen moed genoeg zouden hebben om hem te verguizen en lafhartigheid genoeg om hem uit den weg te laten ruimen. Zijn geheele leven werd opgedolven; in zijne afkomst als Stichtenaar eene grieve gevonden, zijn adel in twijfel getrokken, aan zin huwelijk onedele beweegredenen toegeschreven, zijne bloedver- wanten tot moordenaars en zedelooze monsters, zijne zonen tot eervergeten welluste- lingen gemaakt 2; zijne staatkundige loopbaan nagegaan, het geschenk dat hij van den Koning van Frankrijk had aangenomen, hem verweten, alsof het fier te weigeren niet de grootste misstap zou geweest zijn 3; de overgang van Wezel, de terugroeping men in Justificatie van de Cours, bl. 115. Den 27 Maart leverde ook Enkhuizen Redenen in ter aanbeveling van het houden eener Nationale Synode, Zie Justific. enz. bl. 112. 1 canLETON, ll, p. 220, 230. 2 Dit alles, hoezeer eerst ten volle uitgesproken in de Gulden Legende van den nieuwen St. Jan, die eerst na OLDENBARNEVELTS gevangenneming uitkwam, werd door zijne vijanden reeds vóór dit tijdstip rondgedragen, gelijk dan ook de inhoud van dat lage schotschrift duidelijk wordt aange- kondigd in het Noodwendig en levendig discours en in de Provisionele opening. 3 Immers wanneer hij dat gesehenk geweigerd had, zou het geweest zijn, alsof hij den Koning 99 * 1618. 188 ALGEMEENE GESCHIEDENIS n— Um""———— ]A————Á———————— nn! van AERSSEN hem te laste gelegd, alsof de val dier stad niet het begin en de voor- waarde geweest ware van Nederlands krachtige houding in de Guliksche erflanden, en het ontslag: van dien diplomaat niet door de noodzakelijkheid en dgor het gedrag van den, zoo het heette, verongelijkten man zelve geboden ware geweest, Maar, daar dit alles niets afdeed en juist bewees, dat men het in toevalligheden en in het lang verledene moest gaan zoeken, zoo werd de onbeschaamdste leugen verzon- nen: hij had goud van Spanje ontvangen; men had het geld sien blinken en als het ware hooren rammelen, ja, de som op een register te Brussel ingeschreven gezien 1. — Den 7“" April kwam er een vertoog van otpENsARNEYELT in de Vergadering der Staten van Holland , handelende over den tegenwoordigen staatkundigen toestand; maar er was eene klagt bijgevoegd over een lasterlijk geschrift, op hem gemunt, hetwelk nog vóór dat het gedrukt was, ontdekt was geworden. Zekere vanxerts, vroeger notaris te ^s Hage, een man, die reeds ten tijde van de onderhandelingen over het Bestand een laakbaar schot- schrift vervaardigd had, waarvoor hij echter op voorspraak van vyrENSOGAEnT vergiffenis had ontvangen, had zich in staat van dronkenschap te Amsterdam, waar hij zich voor de vervolging van den Fiskaal van den Hove, die hem om andere overtredingen op- spoorde, in veiligheid zocht te stellen, een door hem eigenhandig geschreven smaad- schrift laten ontvallen, waarin hij aannam, in regte te bewijzen, dat de Advekaat 120,000 dukaten ontvangen en UITENBOGAERT 80,000 gulden getrokken had 2. - Bij dit hand- schrift was eene lijst gevonden van personen, van wie de schrijver bijdragen verwachtte om de kosten van de uitgave te dragen. De Advokaat, kennis van dit geschrift bekomen hebbende, verzocht de Staten op deze zaak te letten: bij, zoowel als vyrenBocaraT, was bereid zich voor den regter te verantwoorden; daartoe begeerde hij, dat men pan- KERTS uit Amsterdam herwaarts liet brengen om zijne beschuldigingen te bewijzen. Hierop werd naar Amsterdam geschreven. Dech, hoezeer men den lasteraar aldaar in te kennen had willen geven, dat hij op zijne dienst niet had te rekenen, terwijl zExpaik, om de Republiek te dienen, de overtuiging noodig had, dat ook zij hem ten dienste zou staan. ! Bij de verbreiding van dien laster verried men zelf, dat men de zaak voor een verzinsel hield. Zoo zegt de. Schrijver van den Gouden blaesbalck van den Spaenschen Schalck, bl. 5: »deze patriotten (bedoelende de auteurs van het Noodwendig en levendig discours en van de Praktijcke van den Spaenschen Raedt) al mede van pistoletten spreken (waarmede OLDENBARNEVELT zou omgekocht zijn), maer toen noch niet en wisten van den blaesbalck, hoe die pistoletten over- geblazen zijn." Hier maakt de Schrijver onbedachtzaam de geheele zaak blijkbaar tot eene grap. 2 Met de aantijging, dat urrENBOGAERT jaarlijks groote sommen beschikbaar had en de Remon- strantsche predikanten de beurzen altijd vol geld droegen, trachtte men de afgunst der Contraremon- strantsche predikanten gaande te maken. Die aantijging vindt men in: Noodwendig en levendig disc., bl. 20. Prakt. v. d. Sp. Raedt, bl. 24, 43. Provis. opening, bl. 11. DES VADERLANDS. 789 nn he ne oe ee ee ek z E £ gijzeling zette, weigerde men, hem naar 's Hage te laten gaan, zich op het privilegie der stad bereepende, volgens hetwelk de misdaden, te Amsterdam bedreven, voor de Schepenbank aldaar geoordeeld moesten worden, en toen nu de Advocaat-Fiskaal zich in persoon naar Amsterdam begaf, om pankERTSs te verhooren, vond hij zich in de behoorlijke vervulling van deze taak bemoeijeljkt 1, Al waren de Consenten gedeeltelijk ingewilligd, de beslissing omtrent de regeling der kerkelijke zwarigheden was geen slap verder gekomen. Er was eene Commissie be- noemd, bestaande uit Gedeputeerden van eenige sleden van de beide partijen met den Heer van yesnnurzen aan het hoofd, om naar aanleiding van het vertoog, den 74 April door den Advokaat ingeleverd, eenig besluit te stellen bij vorm van reces, waarop men op een bepaalden dag in Mei weder bijeen zou komen. Intasschen hielden de verbit- tering en de botsingen op enkele plaatsen aan. De nieuw benoemde Magistraat ran Heusden beklaagde zich bij de Staten over de bejegening, die zij van hunne Commis- sarissen voor de verpachting der middelen had moeten verduren, en aangezien deze Magistraat stilzwijgend door de Staten erkend was, 200 oordeelde de meerderheid, dat die Commissarissen wel wat meer omzigtigheid in acht hadden mogen nemen. Anderen echter keurden hun gedrag goed, en begrepen, dat pligt was, de zaak van Heusden, zoowel als die van Oudewater, eens ernstig ter hand te nemen. Dat het te Oudewater nog gevaarlijk gesteld was, werd gestaafd door eene missive uit deze slad, door die van Gouda medegedeeld, waarin men onder bedreigingen onlusten aankondigde tegen den 26" April, den dag der verkiezing van nieuwe Schepenen aldaar, De Gecommitteerde Raden werden gelast hierop te letten en met Zijne Excellentie te spreken, opdat alle dadelijkheden en onordeljkheden mogten vermeden worden, »En biermede," zoo staat in het Register der Resoluliën van Holland te lezen, »is de Vergadering gescheiden op reces en om tegen den 7* Mei wederom bij elkaâr te komen, in hope dat God Almagtig een goede uitkomst te Zijnes Heiligen naams eere en welstand van den Staat van den Lande geven zal, Amen!” 2, De hoop op die uitkomst, zoo als de Hollandsche Regering ze wenschte, moest in- tusschen juist op dit oogenblik wel zeer gering wezen. - 1 Resol. v. Holl. 7, 11 April, 1618. CARLETON, li, p.230, 244. Na OLDENBARNEVELTS val werd aan de Heeren van Amsterdam vrije beschikking over den persoon van paxxzaTs gelaten. Resol. v. Holl. 2 Nov. 1618. Zie voorts vyrensocagats Leven en Verantw. bl. 212-216. 2 Resol. v. Holl. 7, 10 April, 1618, 3 Bibl. v. Pamfleti. No, 1445. 1618. 