Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
162 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ten ijveren zoù om door inschikkelijkheid de rust te herstellen. Men zou де burgerij over- reden de wapenen af te leggen еп ze aan de soldaten terug te geven onder belofte, dat dezen de stad zouden verlaten om tegen den vijand op te trekken. Maar toen Hun Hoog Mogenden al het gebeurde vernomen hadden, besloten zij, dadelijk eenige Gedepu- teerden van hunnent wege te zenden naar Steenwijk of eene andere plaats bij of op de grenzen van Friesland, met den last om de Gedeputeerde Staten der Provincie en den Stadhouder bij zich te noodigen ten einde met hunne medewerking de Volmachten ten spoedigste bijeen te doen komen, en intusschen te trachten de orde te herstellen, en althans te zorgen, dat zich het verzet tegen de wettige Regering niet tot de andere drie Leden der Provincie uitstrekte. De Deputatie zou brieven aan de krijgsbevelhebbers medekrijgen om des noods met geweld te kunnen optreden. Dadelijk werd deze zen- ding opgedragen aan de Heren RANDWIJK, BEAUMONT еп SOMMELSDIJK, die niet lang geleden lid van den Raad van State geworden was !. Deze laatste naam was wel een bewijs, dat de Staten de zaak als zeer gewichtig beschouwden. Doch sommesspux ver- ontschuldigde zich: ook was bij de behandeling van het ingekomen Fransche alliantie- ontwerp zijne tegenwoordigheid in den Haag onmisbaar, — еп de Heer maTELrEF werd in zijne plaats aangewezen. Toen de ‘Deputatie reeds vertrokken was, kwam er bericht uil Friesland, dat de Gedeputeerde Staten, naar Bergum geweken, zich op verzoek van eenigen uit het Hof en uit de Magistraat en van de Burgerhoplieden weder in de stad begeven hadden, waar zij alsnu beraadslagen zouden op de beschrijving der Staten. Graaf ERNST CASIMIR had het voornemen om binnen acht dagen met zijne gemalin te !з Gra- De Staten-Ge- venhage te komen. Dus scheen de zaak op weg om zich tot rust te schikken. Den neraal zien van geweldige пад Gecommitteerden van Hun Hoog Mogenden werd een bode nagezonden, dat zij alsnu regelen tegen Friesland af. geene soldaten moesten laten marcheren, maar van den Graaf Stadhouder instructiën vragen. Doch voordat dit had kunnen geschieden, was de Graaf reeds in den Haag, en ried, dat men de Gecommitleerden zou terugroepen, hetgeen dan ook dadelijk geschiedde. Het schijnt dat de Friezen, door wederzijdsche toegefelijkheid, de inmenging van de macht der Staten-Generaal wilden voorkomen. Zelfs van de zending van Gecommitteerden tegen Julij ter onderwerping der geschillen aan Hun Hoog Mogenden verontschuldigden zich gelijkelijk de twistende partijen. Men verwees de beslechting naar den te houden Landdag en de uitvoering der uitspraak der Staten-Generaal werd eene onmogelijkheid geacht 7. Hoe weinig üverig en hoe verdeeld de belangstelling van Zeeland was in de zaken уап het Gemeenebest, is ons reeds gebleken 3, In het begin van December (1625) 1 Resol. Stat.-Gen. 23 Oct. 1625. 2 Resol. Stat.-Gen. 28, 29 Mei; 1, 2, 8, 7, 8, 17 Уаш), 1626. 3 Де hiervoor, Ы. 111, 112. DES VADERLANDS. 165 EES TMT moest die Provincie weder aangemaand worden, dat zij zich stipt zou houden aan de 1625-- bepalingen, onlangs ter veiliging van de zee getroffen, en de schepen, die haar ter uit- rusting waren toegewezen, niet langer dralen moest uit te zenden. De Admiraliteit van de Maas, het is waar, verzuimde op dit tijdstip evenzeer hare verplichtingen. Doch de achterlijkheid der Rotterdamsche Admiraliteit schijnt te wijten te zijn geweest aan mis- bruiken, die zoo ver gingen, dat de zaak ten onderzoek aan gedelegeerde Rechters werd opgedragen 1. Het verzuim in Zeeland daarentegen, had, zoo schijnt het, eenen а Ook Zeeland staatkundigen grond 3. Althans in het begin van het jaar 1626 gingen de Staten van vaardige mede- het Gewest over tot eene daad in strijd met de Unie. Zij verminderden eigenmachtig merking met de het bedrag der Compagnién, die ter hunner betaling stonden. Dadelijk werden, zoodra de Heer mavrarn, Commandant van Sluis, dit te °з Hage bekend gemaakt had, de Prins en de Raad van State ter vergadering der Staten-Generaal ontboden, en werd besloten in de eerste plaats aan de kapiteins dier Compagnién te schrijven, dat 21 het bevel der Zeeuwsche Staten niet zonder nader order der Staten-Generaal mochten gehoorza- men, en ten tweede, eene bezending, bestaande uit de Heren VAN BEVEREN en SCHAFFER , zoo noodig met den Prins aan het hoofd, naar Middelburg af te vaardigen. Eerst tegen Maart werden de Compagnién weder voltallig gemaakt 8& In Mei daaraanvolgende ver- klaarde de Provincie zich op verre na niet in staat om hare quote in de oorlogslasten te voldoen, en drong zij dus op vermindering dier quote aan. In November, toen de begrooting voor 1627 moest ingediend worden, had Zeeland dan ook, benevens Fries- land, hare consenten voor 1626 nog niet ingebracht. Het is waar, de Admiraliteit te Middelburg had zich in schulden moeten steken; maar op welk eenen toon drong zij op subsidie aan! Zij schreef, dat zoolang zij dezen onderstand niet ontvangen had, zij de schepen, naarmate zij binnenkwamen, zou afdanken. De Staten-Generaal smeekten haar, dit »schadelijk voornemen’ toch niet te volvoeren. Trouwens veel Zeeuwsche schepen zouden er niet binnenkomen, ten minste niet van de bezetting der Vlaamsche kust. Immers bleek later, dat Zeeland den geheelen zomer slechts één schip op die kust gehad Бад“. Nog een Gewest was er, hetwelk, schoon niet tot de Unie behoorend , maar niettemin grootendeels uit °з Gravenhage door uitspraken іп gedurige geschillen en door tel- 1 De onrustigheid, onder de Gemeente deswegens te Rotterdam ontstaan, wae zoo groet, dat de Rechters zich naar ’s Gravenhage moesten verplaatsen (Resol. Stat.-Gen. 8 Maart, 1626). De fiskaal вквск (verwant van den Gezant te Venetië) en een Raad dier Admiraliteit voor Zeeland werden te °з Hage gevangen gezet (ald. 8, 31 Maart). Zie voorts v. р. caPLLEN, І, р. 391, 399. 2 Resol. Stat.-Gen. 4, 6, 8, 24 Dec. 1625. 1, 8 Apr., 1626. з Resol. Stat—Gen. 9, 10 Febr.; 2 Maart, 1626. 4 Resol. Stat.-Gen. 24 Sept.; 31 Oct.; 23 Dec., 1626. | 21* 1825-- 1627. 164 ` ALGEMEENE GESCHIEDENIS nn kens herhaalde bezendingen bestuurd, eene nimmer rustende bemoeijing der Staten vorderde. Het was Oost-Friesland. Slechts hunne gedurige tusschenkomst onttrok dit Graafschap aan den invloed onzer Spaansche tegenpartij, die, daar eenmaal ingevoerd, onzen vijand zoo veel nader bij onze grenzen zou gebracht hebben. In den nazomer van het jaar 1625 overleed Graaf exno, en zijn zoon RUDOLF CHRISTIAAN, die in de geschillen van zijn Huis met zijne onderdanen reeds den weg naar den Haag geleerd had 1, volgde hem op. „Dadelijk na zijne regeringsaanvaarding barstten er hooggaande oneenigheden uit. Een deel der Stenden, door den Graaf gestijfd, verkoos niets toe te brengen tot het onderhoud van het garnizoen te Embden, en deze. Stad verlangde door de bijdragen van de andere Leden van het Gewest in staat te blijven om hare troepen op de been te houden. Dus trachtte zij door inlegering in de steden Aurich en Norden de nalatigen te dwingen; maar haar krijgsvolk werd Aurich uitgedreven. De Staten-Generaal den. jongen Graaf niet dadelijk onheusch willende bejegenen, gelastten de bevelhebbers hunner troepen, den kapitein совчрвав te Lieroord, en De Staten be- ERENTREITER te Embden, zich ditmaal niet met den twist te moeijen. Maar zij achtten moeijen zich op nieuw met de za- de omstandigheden van dien aard, dat alweder besloten werd eene Deputatie naar ken тап Oost- Oost-Friesland te zenden, ten einde de zaken te schikken. Zij werd te Embden Friesland. goed ontvangen. Doch weldra kwam het voorstel, waarin ditmaal de Stad Embden en de Graaf zamenstemden, dat de Staten die stad door hun garnizoen zouden laten ruimen. Dit was de eenige voorwaarde, heette het, waarop de Graaf onzijdigheid van den vijand zou kunnen verwerven. De nabijheid van muy maakte het waarschijnlijk, dat de Liguistische troepen, ten einde een tegenwicht tegen der Staten invloed in Oost- Friesland te stellen, aldaar een vast punt wepschten in te nemen; maar juist dit moest voor ons eene reden zijn om het Graafschap niet geheel aan den vijand over te laten. Hoe het zij, de Staten, begrijpende dat de Stad Embden, vol partijschappen, ons garnizoen niet kon missen, besloten aan dat voorstel geen gehoor te leenen. Geen wonder, dat de maatregelen der Nederlandsche Gecommitteerden den Graaf niet behaagden ; hij klaagde deswegens te °з Gravenhage, en de Staten zelven verlangden verklaring van de handelwijs hunner Afgevaardigden. Dezen tastten niettemin door, en deden den 154 February eene uitspraak, strekkende om den Graaf te doen bewilligen in de noodige middelen om hel Landsgarnizoen te- Embden in stand te houden 9, Alsnu beriep zich RUDOLF CHRISTIAAN op een nader onderzoek van Hun Hoog Mogenden. Dezen verzochten den Graaf in persoon іе ’s Gravenhage te willen komen, om alhier tegelijk met de Gedeputeerden der Oost- 1 Zie hiervoor, D. ПІ St. Ill bl. 783. 2 Resol. Stat.-Gen. 10, 12, 13, 23, 25 Sept.; 4, 9, 11 Oct.; 12, 30 Nov.; 8 Dec., 1625. 8, 23, 24, 25 Febr. 1626. Resol. Holl. 23 Sept. 1625. DES VADERLANDS. ° 163 а] Friesche Stenden te worden gehoord. Doch intusschen gaven zij hunnen Commandant ERENTREITER bevel den Administratoren de hand te bieden tot inning der middelen ter betaling van het garnizoen van Embden, en stelden order, dat er behoorlijk zorg ge- dragen werd voor het onderhoud der dijken. Wel was het noodig, dat zij zich dus lieten gelden; want aan mededingers naar het bezit van het recht van bescherming ont- brak het niet. Immers in Maart (1626) kwamen te Embden een Afgevaardigde van.den Koning van Denemarken en een van den Aartsbisschop van Bremen om het geschil tusschen den Graaf en zijne Stenden bij te leggen. — De Graaf verscheen niet op de uitnoodiging. De Stad Embden, daarentegen, zond afgevaardigden, die zich volkomen tevreden ver- klaarden met de gevallen uitspraak, en door de Staten verordend wenschten te zien, dat de grenzen van het Gewest door hare troepen bezet mochten worden; daarmede zouden de strooperijen van het garnizoen van Lingen worden gekeerd, waarachter de boeren scholen , als het er op aankwam hunne belastingen te betalen. Op het bericht, door den Graaf over- gezonden, dat hij op het punt was zich met zijne Stenden te verstaan, bleven de uiterste maatregelen der Staten, zeer tegen den zin van die van Embden, een tijd lang opgeschort 1, Doch de Graaf, gerugsteund door een deel der Ridderschap , door de Steden Norden en Aurich en door den Huismanstand, zocht slechts uitstel van de uitvoering der uitspraak van de Ne- derlandsche Gecommiiteerden, еп de Staten. begrepen zich niet langer door hem te moeten laten ophouden, toen de Heer amama, als Afgevaardigde van zijne Genade en van een aanbevelingsbrief van den Koning van Denemarken voorzien, herwaarts kwam, om zich, zeide hij, met de Embdensche Gedeputeerden te verslaan. Het was er op toegelegd om de Staten van hunne voor Embden gunstige beschikking terug te brengen; doch Hun Hoog Mogenden waren niet voornemens hun opzet te laten varen. Onder degenen, wien de taak werd opgedragen om de partijen op nieuw te hooren, was sOMMELSDIJK , die zou weten door te zetten, wat hij noodig oordeelde. Dus werd, met inachtneming van eenigen vorm van beleefdheid jegens den Graaf en met uitstel van beslissing op onder- geschikte punten, besloten, datgene waarop het eigenlijk aankwam, de bezetting der grenzen en de betaling van het garnizoen van Embden, onverwijld door te drijven ?. Er bestond dringende reden om den Graaf te dwingen de Oostelijke en Zuidelijke gren- zen van zijn land door troepen, die wij vertrouwen konden, te laten bewaken. Immers er viel niet langer op te rekenen, dat de Koning van Denemarken in staat zou zijn de keizerlijke troepen in den Nedersaksischen Kreis in bedwang te houden, en hun het voortrukken te beletten. Toen de Staten in het najaar van 1624 tot eene werkdadige ondersteuning van dien Koning waren overgegaan 3, had hij dezen bijstand hoognoodig. Na den ongelukkigen val met zijn paard in eenen kuil op den wal van 1 Resol. Stat.-Gen. 5, 11, 20 Maart; 21, 24 Арг.; 1 Mei, 1626. 2 Resol. Stat.-Gen. 5, 9, 11, 14, 18, 20, 22 Mei, 1626: 3 Zie hiervoor, bl. 118—120. 1635 — 1627. Staat der krijg- 2 voerende legers in den Neder- saksischen Kreis. 1625 — 1627. MANSFELD bij Dessau geslagen. 166 ALGEMEENE GESCHIEDENIS nen Hameln (in Julij 1625), ten gevolge waarvan zijn hoofd eenigermate gekrenkt bleef, was zijne hoofdmacht op Bremen teruggetrokken, ende uitkomst van den slag bij Kalen- berg (in October 1625) had het vertrouwen op de macht der Denen nog meer moeten schokken 1. De toegezonden hulp had den Koning weinig gebaat. Мачвткір, wiens voetvolk door ons land en verder te scheep naar de Wezer was gevoerd 2, en wiens ruiters door eene Afdeeling Nederlandsche kavallerie, 22 Compagniën sterk, van Rees noordwaarts waren geleid 8, werd in die streken van Duitschland slecht onthaald. Koning CHRISTIAAN zond hem Oostwaarts, in de hoop, dat hij er in slagen zou, WALLENsSTEN zich achterna te lokken, door Brandenburg naar Silezië door te dringen, zich met BETELEN GABOR, die hier te lande weder op onderstand aandrong *, te vereenigen, en zoo Weenen te bestoken. Na te Lauenburg de Elbe overgetrokken te zijn, trachtte hij, door den Koning aan zichzelven overgelaten, zich ten koste van Lubek te onderhouden. Doch deze Stad, niet gezind zich door dit krijgsvolk te laten brandschatten, en, zoo als de aanzienlijkste Steden іп den Nedersaksischen Kreis, in geenen deele met den Koning van Denemarken en zijne oogmerken ingenomen 5, verzette zich gewapender hand tegen MANSFELDS eischen en bracht hem gevoelige slagen toe 6. Niettemin zou zijn tocht voortgang hebben. Hij kreeg het Nederlandsche regiment van wijlen Kolonel van мени? mede, hetwelk trouwens niet meer dan de helft van de vereischte sterkte bezat 7. Maar in het midden van April (1626) ontmoette hij waturnsrem bij Dessau (aan de zamen- vloeijing van Elbe en Mulde), en werd verslagen 8. Het Nederlandsche regiment werd nagenoeg vernield 9. Ook Vorst cuazistraan van Brunswijk, dien de Staten, in weerwil van TILLY’s waarschu- wing en bedreiging 10, door eenige troepen, onder den Gelderschen edelman WALRAVEN ТАЗ GENT, lieten ondersteunen 11, was in zijne pogingen niet voorspoedig. Hij zou Westfalen tegen de Liguistische en keizerlijke troepen beveiligen. Na eenen mislukten aanslag op Gos- lar, trok hij op Paderborn. Van hier brak hij weder op naar den omtrek van Göttingen, ver- ' Мали ти, Gesch. d. бзіт. Kaisers. ІП. 8. 111—113. 2 Zie hiervoor, bl. 97, 98. Resol. Stat.-Gen. 28 Sept.; 12, 22 Oct., 1625. 3 Resol. Stat.-Gen. 9 Oct., 1625. 4 Resol. Stat.-Gen. 21 Apr. 1626. 5 Mamata, 8. 109—111. Dr. о. кіюғр, das Verhalten der Stadt Hannover beim Beginne des dän. Krieges (Zeitschr. des histor. Vereins f. Niedersachs. Nachtrag зи Jahrg. 1856). 8 МапАтн, 4. а. рі. 8. 121. Arrsema, I, 467, 468. 7 Resol. Stat.-Gen. 30 Dec., 1625. 16 Febr., 1626. в Resol. Stat.-Gen. 11 Mei, 1626. 9 Arrszua, Ы. 549, 550. Resol. Stat.-Gen. 31 Mei, 1626. 10 Resol. Stat.-Gen. 28 Oct., 1625. 29, 30 April, 1626. | 1" Resol. Stat.-Gen. 4, 5 Dec. 1625. DES VADERLANDS. . 167 C zekerde zich van deze stad, zoowel als van Münden; maar te Nordheim werd hij ziek, liet 1695-- zich naar Wolfenbüttel voeren, en stierf aldaar 1. Het Bisdom Halberstadt en de Abdij Hirsch- 1627. CHRISTIAAN feld, door zijnen dood opengevallen, werden door den Keizer aan zijnen 2000, den Aartsher- VAN BRUNSWIJK tog LEOPOLD, geschonken 9. Bij zulk een tegenspoed moest de macht van Koning caars- omt te sterven. TIAAN aanmerkelijk lijden. Ten overvloede werden die Leden van den Nedersaksischen Kreis, welke toch reeds naar den Keizer overhelden , te meer ongezind om hun lot aan dat van dien Koning te verbinden, doordien zij, bij de geruchten die er liepen dat de Staten een bestand met Spanje zouden sluiten, in de meening verkeerden, dat CHRISTIAAN weldra niet langer door de Nederlanders ondersteund zou worden. Zoo stellig werden zulke geruchten verspreid, dat de Staten hunnen Resident arrssma last gaven, ze te weerspreken 3. Vreemd was het niet, dat men zich in die streken aldus over de gezindheid der Nederlanders uitliet. Ook in de Middellandsche zee was het gerucht in omloop, dat wij Geruchten van b d ch vrede met Spanje hadden. Reeds behandelden de Algerijnen ons deswegens niet langer de Nederlander als bondgenooten, maar als vijanden *, Zelfs in ons land werd geloof geslagen aan het- 4" Spanje. geen er van aangevangen vredesonderhandelingen gesproken werd. De voorstellen, met het Bewind der Infante over de uitwisseling der gevangenen gewisseld, gaven daartoe aanleiding. Reeds dat er gevangenen in zulk een aantal uit te wisselen waren, was een bewijs, dat aan de voorschriflen, die het gedrag onzer zeemacht tegenover den vijand regelden, de hand niet werd gehouden. Immers schreef de wreede krijgswet voor, de manschap der veroverde Duinkerksche schepen onverbiddelijk over boord te werpen. Maar velen beschouwden in het jaar 1625 het Vlaamsche zeevolk naauwelijks meer als onze vijanden: zoo algemeen was de overtuiging, dat het met het voortzetten. van de oorlog niet langer ernst was. De koopvaarders namen de gewone behoedmid- delen miet meer om tegen vijandelijke aanranding beveiligd te zijn. In Julij van dat Jaar moest het plakaat, waarbij hun was voorgeschreven, slechts іп belioorlyken staat van verdediging en ter onderlinge hulpbieding tot admiraalschappen vereenigd te varen, vernieuwd worden, én nog werd het niet algemeen gehoorzaamd. In Mei 1626 klaagde de Admiraliteit van het Noorderkwartier, ' dat zij binnen haar rechtsgebied het gemelde plakaat wegens den tegenstand van eenige zeesteden niet kon toepassen, en de Admi- raliteit van Amsterdam verklaarde, dat ook zij, in dat geval, de voorschriften niet zou kunnen doen gehoorzamen. Alstoen besloot men eenige Heren uit de Staten-Generaal ' De Staten betuigden Graaf канзт casur, toen te ’s Hage, hunne deelneming in dit verlies. De overleden Vorst was de broeder van zijne gemalin (Resol. Stat.-Gen. 30 Junij, 1626). 2 Manára, S. 121. 3 Resol. Stat.-Gen. 6 Mei, 1626. 4 Res. Stat.-Gen. 13 Aug. 1626. 168 . ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1625— te deputeren om de bedoelde Steden tot rede te brengen, еп deze maatregel bleef niet 1087. zonder vrucht!. In het begin van het jaar 1626 werd ook de krijgswet der voetspoe- ling weder vernieuwd. Slechts passagiers, jongens en dezulken, die zich tegen hunnen wil op het schip bevonden, mochten gespaard, maar matrozen en krijgsvolk moesten in het water geworpen worden. Tot nadere verklaring werd daarbij bepaald, dat, zoo men personen in handen krijgen wilde om tegen de Nederlanders, die te Duinkerken ge- vangen zaten, uit te wisselen, men visschers of andere menschen van de kusten van Spanje moest oplichten 2, Ное het 21), er waren verscheidene gevangenen uit te wis- Onderhande- selen. Tijdens het leven van Prins mavarrs was het steeds Mevrouw TsERCEAES, die i d . .. В ее, der met де mededeelingen еп onderhandelingen deswegens belast was geweest 3. Maar іп gevangenen- den aanvang van het jaar 1626 kreeg DAVID PALLACHE, 2000 Val JOSEPH PALLACHE, den zaakgelastigde van Marocco, een paspoort van Zijne Excellentie om naar Brussel ie gaan, ten einde de zaak eener algemeene uitwisseling te behartigen *. Zoo had men eene heusche reden om het verzoek af te slaan, door DON DIEGO DE MENDOZA FURTADO 5, . gewezen goeverneur van Bahia, onzen krijgsgevangene, gedaan, om zich op zijn woord van eer, of, zoo als hij later aanbood, op een borgtocht van 30,000 gulden, naar Brussel ter bevordering dierzelfde zaak te mogen begeven. Niettemin vermocht de aan- drang van dien Portugees еп van de geestelijken орноувк en marranD, welke sints geruimen tijd, verdacht van verraad, in onze gevangenschap verkeerden 6, zoo veel, dat Prins нелрвік, met goedvinden der Staten, aan sprnota schreef, dat deze Markies Zijne Excellentie mocht onderrichten, of de Infante werkelijk genegen was tot eene algemeene uitwisseling; zoo ja, dat hare Hoogheid eenige personen naar Sf. Donaes zenden zou, werwaarts wij alsdan mede Gedeputeerden zouden zenden. Dit nu gaf grond tot de meening, dat de uitwisseling slechts een voorwendsel was, waarachter de toeleg schuilde om te beproeven of men zich met den vijand zou kunnen verstaan. Intusschen onderhandelde rarLacug niet zonder goeden uitslag, en toen de Prins van Portugal, s Prinsen zwager, dit Land verliet, waar hij zoo langen tijd gastvrijheid еп onderstand ! Resol. Stat.-Gen. 14, 16, 20, 30 Mei, 1626. 2 Resol. Stat—Gen. 29 Dec. 1625. 19 Jan.; 12 Febr. 1626. 3 Resol. Stat.-Gen. 10 Dec. 1624. 13 Fehr. 1625. 4 у, D. CAPELLEN, I, Ы. 402. 5 Er waren meer hoogaanzienlijke Portugesche gevangenen, door de West-Indische Compagnie gemaakt: рох LUIS COUTINHO, zoon van den Graaf RODORDO, JOANNES MENDEZ DE VASCONCELLOS, DON FRANCESCO DE ESSE. De Staten-Generaal verordenden in April, 1626, dat men hen met onderscheiding zou behandelen (Resol. Stat.-Gen. 3 April, 1626). 6 Resol. Stat.-Gen. 25 Oct. 1623. Jacosus I had, tot groote ergernis der onzen, het uiterste gedaan om de loslating van opnoven te bevorderen (Resol. Stat.-Gen. 9 Mei, 1623). DES VADERLANDS. 169 genoten had, om zich in Brabant te vestigen, kreeg hij den last mede om de uitwis- seling haar beslag te doen krijgen. Werkelijk’ werd van de Brabantsche zijde iemand aangewezen, die te Middelburg in Vlaanderen zou komen om met eenen Gedeputeerde van onzen kant over de zaak in gesprek te treden. De Brabantsche Gecommitteerde was een man van aanzien, met name JAN DE KESSELAER, Ridder, Heer van Marquette 1; en dadelijk moest het Bewind der Aartshertogin zich eenigzins beleedigd gevoelen door- dien de persoon, welke door de Staten met de onderhandeling belast werd, hem in rang niet evenaarde. Deze was DANIEL SLACHMULDER , advokaat-fiskaal van het Collegie ter Admiraliteit in Zeeland. Ook was de voorslag, met welken кеззкодкв aankwam, niet overeenkomstig de meening van Hun Hoog Mogenden, die niets anders dan eene algemeene uitwisseling van fe water gevangen gemaakte vijanden verlangden. — De tijd, dat men nog aan de mogelijkheid van verdrag zou hebben kunnen denken, was voorbij, en de Staten beijverden zich, alle gedachten aan iets van dien aard af te snijden door te verklaren, dat hunne bedoeling geene andere was dan den blaam van zich af te werpen, alsof zij zich om het gesmeek en gejammer der betrekkingen van de Nederlanders, die te Duin- kerken gevangen zaten, niet bekreunden. Te Brussel was men minder besloten ten oorlog. Althans het bericht, dat de voetspoeling onlangs op nieuw strengelijk op de bemanning van een Duinkerker boot was toegepast %, wekte aldaar bevreemding en verontwaardiging, en om met zijn onderhandeling voort te kunnen gaan verlangde рАІ- , LACHE herhaaldelijk uit den Haag de verklaring, dat zulks buiten order en last der Stalen geschied was. De Staten antwoordden daarop dubbelzinnig, gebruik makende van de omstandigheid, dat juist de Kapitein der boot den dood toevallig ontkomen was, en door PALLACHE nader voor te schrijven, dat hij zou bedingen dat al diegenen zouden losgelaten worden, die vóór eenen te bepalen dag gevangen genomen waren of zouden worden, gaven zij te kennen, dat zij de mogelijkheid nog altijd toegaven, dat er op zee kwartier werd verleend 3. — Пе menschelijkheid kwam op tegen de strenge hand- having der .krijgswet. — Het schijnt, dat de bemoeijingen van PALLAGHE te zeer voet gaven aan de meening, dat het om de aanknoping van vredesonderhandelingen te doen was. 2 Resol. Stat.-Gen. 13 Mei, 1626. * Resol. Stat.-Gen. 30 Jan.; 4 Febr.; 9, 14, 23, 24, 27, 30 April; 6, 20 Mei; 3, 13 Junij , 1626. Ш Deer. 4 Srux. 22 1625— 1627. 170 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1625— гареп paspoorten aan te vragen voor SLACHMULDER еп VOO GERARD BERCKEL, Raad van 1627. Rotterdam, die dezen tot dit werk toegevoegd werd. Niet dan met moeite verkreeg PALLACHE de verlangde paspoorten. Daarmede in den Haag aangekomen, was hij ook met een brief van spixora aan den Prins belast, De Staten braken dezen brief open, еп, zeggen de Resolutiën der Staten-Generaal, hij werd bevonden van gelijken inhoud te zijn als de boodschap aan Hun Hoog Mogenden. Alsnu vingen de onderhandelingen geregeld aan. De Staten schijnen niet veel vertrouwen gehad te hebben op de stand- vastigheid der onderhandelaars aan onze zijde. Ten minste namen zij maatregelen om de inwilliging, tot welke zij, slechts by de uiterste volharding van de andere partij, komen wilden, voor die Heren zelven zoo lang mogelijk verborgen te houden. In het midden van October (1626) had de zaak haar beslag, en de wisseling werd met alle mogelijke voorzorgen uitgevoerd. Поп птЕСО DE MENQOZA FURTADO nam een beleefd afscheid van de Staten-Generaal 1. . Evenwel de oorlog zou worden voortgezet. Wilden wij eensdeels Frankrijks bondge- nootschap niet geheel verbeuren, 200 moest aan dit Rijk getoond worden, dat wij ten minste ons niet met Spanje wilden verstaan. Vandaar dat wij sommersprak , uit Frankrijk terug, oorlogszuchtige maatregelen zien ondersteunen 9%. Maar van den anderen kant noopte ons het dreigend afzakken der Liguistische en Keizerlijke troepen tot selfver- dediging tegen eene mogelijke aanranding onzer grenzen. Door de geweldige inspanning, die de inneming van Breda gekost had, uitgeput, was er van de strijdkrachten der Zuidelijke Nederlanden in dit jaar niet veel te duchten. Ook hoorde men nog van niets gewichtigers dan van eenige weinig beduidende uitrus- tingen te water, door srrrora beraamd, en van oorlogschepen, die uit Spanje souden komen, om in vereeniging met de Duinkerkers onze visschers in het naauw te brengen 2. Tegen dat het zoo ver komen mocht, kregen de Spanjaarden alreede eene geduchte Ontmoeting van waarschuwing. De Kapitein van pen вОАСИТ, namelijk, die een aantal van 28 vis- Kapitein vaN met schersschepen geleidde, ontmoette in de lente van dit jaar drie schepen, uit Spanje heehee. komende, met zout, olie en andere waren geladen, en bestemd naar Duinkerken om daar te blijven en ten oorlog dienst te doen. Hij begroette ze met het kanon; het ge- ‘vecht duurde van 4 uren na den middag tot 10 uren in den avond, еп het had dit gevolg, dat een der schepen in den grond werd geschoten. Des anderen daags werd het andere veroverd; maar het derde ontkwam door de vlucht *. 1 Resol. Stat.-Gen. 7, 8 Julij; 1, 14, 25, 31 Aug.; 4, 8, 16, 19, 23, 25, 28 Sept; 7, 15, 17, 28 Oct.; 7 Nov. 1626. Resol. Holl. 23, 24 Sept.; 7 Oct. 1626. 2 Resol. Stat.-Gen. 13 Mei, 1626. 3 Resol. Stat.-Gen. 14 April; 17 Уаш), 162. 4 Resol. Stat.-Gen. 18 Janij, 1626. DES VADERLANDS, 171 ed Dringender scheen het gevaar, dat onze grenzen van den kant van Duitschland dreigde. Reeds den 189 Mei was de Prins er op bedacht om oorlogsbehoeften, ponten еп 200 voorts naar onze oostelijke grenzen te doen opvoeren, en repte hij тап het bijeenbrengen van een veldleger. De Staten-Generaal deelden zijne inzichten, en toen de Heer van RUMEN, Agent van den Keurvorst van Brandenburg, om der Staten bijstand verzocht ten einde het Land van Mark, bepaaldelijk Lunen 1, tegen den vijand te beschermen, oordeelde de Prins het wel te laat om dat stadje te onizetten; maar, om iets van belang uit te richten, wenschte hij uitvoering te geven aan het besluit om het leger te velde te doen trekken 2, Ook bleef men de hand houden aan de zaken van den Koning van Denemarken. Toen derhalve cunisrraan IV, па mansFeups nederlaag, om 100,000 gulden voorschot ondersteuning kunnen verontschuldigen met de omstandigheid, dat het traktaat, tusschen Groot- Britannië, Denemarken en onze Republiek gesloten, door die eerste Mogendheid nog niet bekrachtigd was. Ook kwam er niets van eene nadere bijeenkomst van Ambas- sadeurs van Engeland en Denemarken in den Haag, die tegen het voorjaar van het jaar 1626 bepaald was 8, om aan dat verdrag de laatste hand te leggen. Niettemin achtte zich onze Slaat jegens Denemarken verbonden, en, hoe veel bezwaar het ook mocht inhebben om de vereischte penningen gereed te bekomen, CHRISTIAAN werd niet verle- gen gelaten < Men moest er overheen stappen, dat men zoo doende de hand leende fot den dwang, die den stedelijken vrijheden en handelsrechten door de Denen werd aangedaan. Zelfs moest men Engeland ter zijde staan, waar deze Mogendheid het rechts- gebied van Hamburg op de Elbe uitdrukkelijk in den wind geslagen wilde hebben, en met hare schepen nevens de onze dien stroom bezette, ten einde den uitvoer ten behoeve van Spanje te keer te gaan 5. Ook het gebeurde in Brasilië was niet geschikt om de deelhebbers aan de West- Indische Compagnie naar het staken van den oorlog te doen verlangen. Integendeel zij moesten zich de gelegenheid niet gaarne benomen zien om het daar geleden verlies te herstellen. Wat men na de verovering van Bahia verwacht had 6, was geschied. Spanje had з Aan де Lippe, heneden Hamm. 2 Resol. Stat.-Gen. 18 Mei; 3, 4 Junij, 1626. з Resol, Stat.-Gen. 11 Mei; 10 Junij, 1626. 4 Resol. Stat.-Gen. 22, 26, 27, 28 Mei, 1626. 5 Resol. Stat.-Gen. 3, 4 April; 29, 30 Junij, 1626. Hoe gàarne de Staten de handelsvrijheden ook van Bremen ontzien zouden hebben, blijkt uit hunne betuigingen aan den Bremenschen Af- gevaardigde, die in September 1623 kwam klagen over de belemmering, welke der scheepvaart op de Wezer werd aangedaan om den toevoer van proviand aan Tilly te beletten. Resol. Stat.-Gen. 9 Sept.; 11, 26, 28 Oct. 1623. | 6 Zie hiervoor, bl. 43. 22 * 1625, 1627. Voortgezette Koning op het door ons beloofde subsidie verzocht, werd dit verzoek toegestaan. Men had zich CHRISTIAAN. Verlies San-Salvador. van 1025— 1627. 172 ALGEMEENE GESCHIEDENIS enne het uiterste in het werk gesteld om de indringers weder uit de rijke kolonie te verjagen, en wat meer zegt, met goeden uitslag. In January, 1625, vertrokken uit de Spaansche havens een en derlig groote oorlogschepen еп een achttal kleinere, met zevendui- zend vijfhonderd man, zoo soldaten als bootsgezellen, onder het opperbevel van pox FREDERICO DE TOLEDO. By de Kaapverdische eilanden vereenigde zich deze krijgsmacht met de Porlugeesche vloot, twee en twintig groote en veertien kleinere schepen sterk, met vierduizend man, zoo matrozen als krijgsvolk. Den vierden April kwam de geheele scheepsmacht in de baai vóór San Salvador en de forten. Hier hadden de Nederlan- ders tweeduizend man soldaten in bezetting, behalve de zwarten en de Portugezen in hunne dienst. Zij hadden een zeventiental schepen ter hunner beschikking. De mond- behoeften hadden niet zoolang gestrekt als men berekend had; maar door de verovering van eenige Spaansche schepen met leeftocht was daarin voorzien 1. Тоһкво deed dadelijk eene landing en vestigde een deel zijner krijgsmacht vooreerst in een paar kloosters, terwijl de vloot de baai gesloten hield. De Nederlanders deden een dapperen uitval; doch dit deed tot de zaak niet af , еп deze stond hagchelijk, voornamelijk wegens het gebrek aan tucht, dat binnen de muren onder de onzen heerschte. Terwijl de stad al meer besloten werd, leden de schepen der belegerden zoo geweldig van het vijandelijk geschut, op den wal geplant, dat zij spoedig den belegeraars geen zorg meer baarden. De radeloosheid der Nederlanders, een gevolg van hun rechtmatig wantrouwen op hun opperhoofd, WILLEM scHOUTEN, bracht hen tot opstand: zij namen, voornamelijk op voorgang van den sergeant үлите *, den kolonel scnouren gevangen en stelden maxs ERNST KIJFF іп zijne plaats aan. Doch deze was alles behalve op een krachtige verde- diging bedacht. Integendeel, hij nam de eerste gelegenheid te baat om den vijand te doen verstaan, dat hij geneigd was de stad op zekere voorwaarden over te geven. Hij bedong drie weken tijds om de schepen, die de onzen nog over hadden, zoo te herstellen en toe te rusten, dat men daarmede naar het vaderland terug zou kunnen keren. Daarenboven verlangde hij vier schepen tot dat doel van den vijand te leen. Het volk zou met krijgseer uittrekken, al hun goed met zich voerend; maar de gevangenen zou men uitleveren. Of krsrr hoopte, dat binnen die drie weken de hulp, door het voor- uitgezonden jacht reeds aangekondigd, uit het vaderland zou opdagen, waarmede de over- eenkomst van zelve zou verbroken worden, zulks is niet gebleken. Maar zeker is het, dat rorepo niet gezind was zulke gunstige voorwaarden toe te staan. In weerwil van de moedige taal, door de belegerden aanvankelijk op de verwerping van hun voor- stel gesproken, kwam bet weldra tot een verdrag: want — althans de gewezen ! Volgens het getuigenis van den gewezen predikant van San Salvador, ЕЛОСИ TERTENIUS (Resol. Stat.-Gen. 8 Nov. 1625). 2 Resol. Stat.-Gen. 13 Jan. 1626. DES VADERLANDS. 173 predikant van San Salvador, кмоси Teatemus, getuigde zulks 1 geen drie dagen meer hebben kunnen houden. By de getroffen overeenkomst werd den Nederlanders niet veel meer vergund, dan zij eerst met zoo veel kracht van zich geworpen hadden: zij moesten ongewapend uittrekken; slechts de kleederen, die zij aan het ljf hadden, mochten zij behouden, benevens een valies of knapzak met eenige onmisbare benoodigdheden: op de schepen gekomen zou men hun het noodzakelijke tot de reize verschaffen en eenige wapenen ter hunner verdediging terug bezorgen. De ge- heele ontzaggelijke buit viel derhalve den оогзргопке Кеп eigenaren weder in handen. Op deze voorwaarden werd de stad den isten Mei ontruimd. Maar waar toefde intusschen de scheeps- en krijgsmacht, die in het vaderland was uitgerust? Eerst met het einde van Februarij (1625) was zij uitgezeild. Aan de voort- varendheid van den Admiraal haperde het niet, dat zij hare bestemming niet vroeger bereikte: windstilte en ziekte onder het volk waren daarvan de oorzaak. Eerst tegen het eind van Mei kwam men op de hoogte van Bahia. Zoodra de Admiraal bespeurde, dat de toegang door eene sterke macht versperd was, besloot hij, in de meening dat de stad nog niet was overgegeven, den vijand aan te tasten. Maar de Spaansche vlag van de bolwerken ziende waaijen, en een sterke vloot onder de batterijen voor anker, met eenige ontredderde Nederlandsche schepen in de nabijheid, zag hij van den aanval af. Op den terugtocht, bij welken hen aanvankelijk meer gevaar van de ondiepten dreigde, dan van de Spanjaarden, die er niet op gesteld schenen hen te bemoeijelijken , maakte de Generaal soupEWisn HENDRIKS zich van het eiland Portorico meester. Doch daar hij Bericht van de het kasteel niet in zijne macht kon krijgen, moest hij dit voordeel weder opgeven 9, en vering van richtie den koers naar de Kust van Guinea, waar de Admiraal Lam intusschen mede was aangekomen 3. In den zomer van 1626 was deze Admiraal in het land terug, -zonder ор die Кізі veel te hebben uitgericht. Het kasteel del Mina was te vergeefs bestormd 4, In de ontvangst van het krijgsvolk, hetwelk San Salvador had overgegeven, hier te lande was veel te voorzien. Werd die zedelooze bende niet tevreden gesteld met de betaling, die zij vóór hare afdanking te vorderen had, zoo was van haar veel — de stad zou het 1625— 1627. overlast te vreezen, in de eerste plaats voor de Bewindhebbers der West-Indische Com- pagnie. Dezen wendden zich derhalve in het midden van Augustus (1625) tot de Staten-Generaal met de mededeeling, dat bij de aankomst der bewuste manschappen voor de betaling van ongeveer 1600 man te zorgen zou zijn. De Staten antwoordden, dat aan niemand betaling zou geschieden, tenzij eerst bleeke, dat hij zijn plicht 1 Resol. Stat.-Gen. 8 Nov. 1625. 2 Resol. Stut.-Gen. 22, 24 Jan.; 10 Maart, 1626. з Artseua, I, bl. 419—422. V. р. сдрвпви I, Ы. 338, 366, 393, 304. é Resol. Stat—Gen. 25 Mei; 4 Julij, 1626. 174 ALGEMEENE GESCHIEDENIS EE eN 1625— Мәд gedaan, en alreede werd besloten, dat men het volk niet aan land zou laten komen, 1627. alvorens het verhoord zou zijn. Den eersten October kwamen eenige schepen uit Bakia binnen: het waren de van den vijand aan het volk verhuurde bodems. Dadelijk werd verordend, dat alle schepen, Ше van Brazilië kwamen, door oorlogschepen zouden be- waakt worden, opdat het volk ze niet mocht verlaten, voordat het onderzoek was afge- loopen. Het gevolg van het onderzoek was, dat de Kapiteins кілҰР еп monssEr en on- geveer veertig soldaten, die de aanleggers geweest waren van den opstand tegen scnovren, in verzekerde bewaring werden gesteld. Ook zij, die leden van den Krijgsraad te San Salvador geweest en aldus voor de overgave der stad verantwoordelijk waren, werden benevens всностеч in rechte betrokken. Aanvankelijk was de rechtspleging over de beschuldigden aan den Krijgsraad opgedragen; maar, hetzij dat men de vreemde ofi- cieren, welke daarvan lid uitmaakten, niet met de zaak gemoeid wilde hebben, of om eene andere reden, met die taak werd de Raad van State belast. Dit Collegie echter verontschuldigde zich, en niet dan na tusschenkomst van den Prins liet hij zich фе. bemoeijing welgevallen. Toen het nieuwe jaar was ingetreden, begonnen de Staten te verlangen dat er een einde aan de zaak kwam. Zij zou voor de beklaagden De soldaten tene gunstige wending nemen. Mevrouw de Prinses van Oranje, de Magistraat van heerde het sers Gravenhage en verscheidene aanzienlijke personen verzochten vergiffenis voor hen. Salvador gevan- Zelfs de Raad van State, die hen volgens de krijgswetten ter dood had veroordeeld, ii er verklaarde medelijden met hen te hebben. Zoo werd dan vooreerst de terechtstelling uitgesteld. Maar een paar dagen na dit besluit verscheen сомзтантин HUIGENS, Secre- taris van den Prins, voor de Staten om uit naam der Prinses het verzoek om genade (е herhalen: deze hare eerste bede, hoopte zij, zouden Hun Hoog Mogenden niet afslaan. Aan deze smeekstem gaven de Staten gehoor. Nadat den gevangenen eerst het vonnis des doods was voorgelezen, werd hun medegedeeld, dat zij genade erlangden. Zij ont- vingen dit bericht zonder een woord te spreken. Slechts stomme teekenen van dank- baarheid gaven 2). Vier van de soldaten vielen op hunne knieën 1. De Westin. Hoedanig was nu de uitwerking van zooveel bedrogen hoop en zulk een geweldig verlies dische Compagnie hij de West-Indische Compagnie? Het was een bange tijd, toen de eerste berichten van verliest den moed niet, de nederlaag aankwamen. In dat oogenblik viel er een besluit der Staten-Generaal пі! aanmerking »dat men van alle kanten niets hoorde dan zwarigheden.” Het strekte om met den Prins buitengewoon en plechtig te raadplegen, wat er tot verzekering van den Staat des Lands zou dienen te geschieden 2, Niettemin de zaak der pas opgerichte MaatscKappij op te geven en de uitgeschoten kapitalen verloren te achten, het kwam in de gedachten niet op. Dadelijk toen er aanvankelijk gunstige tijding тап Porto-Rico 1 Resol. Stat-Gen. 15 Aug.; 1, 2, 3, 14, 15, 20, 22, 27 Осі; 4, 8, 13, 17, 18 Nov. 1625. 18 Jan.; 14, 16, 17 Maart, 1626. 2 Resol. Stat.-Gen. 19 Aug. 1625. DES VADERLANDS. 175 nn kwam, werden de krachtigste maatregelen genomen om met behulp van de Staten- Generaal het bezit van dit eiland te handhaven 1, en toen men ook deze hoop moest opgeven, gaf men den toeleg niet op om een nieuwe krijgsmacht tot herstel der geleden schade naar Zuid-Amerika te zenden. Reeds іп de maand Maart was pier mer tot Ad- miraal en Kapitein-Generaal der West-Indische Compagnie aangesteld, en deze benoe- ming had eene groote beteekenis 3. De Maatschappij drong er ор aan, dat de Staten de beloofde ondersteuning van schepen en krijgsvolk niet langer zouden uitstellen, en was bedacht op middelen om zeevarend volk door vaster hoop ор buit te lokken 3. Toen zij vergund had, dat de doer haar bij de verovering van San Salvador gemaakte gevangenen, met BON DIEGO DE MENDOZA FURTADO aan het hoofd, in de wisseling werden begrepen, deed 2) haar recht op ondersteuning met dubbele kracht gelden, dewijl zij sich daardoor van het rantsoen had verstoken; doch alles met geen ander doel dan nom wat notabels met courage by de hand te nemen.” Niet minder dan dertig schepen had zij plan uit te rusten *. Maar hoe zou zoo iets bewerkstelligd hebben kunnen worden, bijaldien de oorlog niet ware voortgezet? De aandeelhouders en Bewindhebbers der West-Indische Compagnie derhalve konden niet anders dan met afkeuring van bestand of vrede hooren, daar zij niet gezind waren hunne onderneming met schade en schande te staken. Met vermeerderde deelneming alzoo had men de aandacht gevestigd op hetgeen de Koning van Denemarken in den Neder-Saksischen Kreis stond uit te voeren. Het was van het uiterste belang, dat de macht van TILLY еп WALLENSTEIN niet versterkt werd door troepen, hem door sprora uit de Zuidelijke Nederlanden toegezonden. Reeds was er eenig volk van daar naar Duitschland op weg. Daarom moest ons leger hem in ontzag houden en dwingen op zijne hoede te zijn. Onze krijgsmacht was in den zomer van 1626 niet zoo sterk als zij geweest was na de. lichting, vooral in Frankrijk ten behoeve van het nog gehoopte ontzet van Breda gedaan. De pest had de gelederen aanmerkelijk gedund, en daarbij de verbazende schuld, door Holland aangegaan (sedert 1621 was deze Provincie boven alle consenten 5,177,000 gulden te kort gekomen 5), had haar op de afdanking van al de nieuw gelichte Compagnién doen aandringen ©. Doch de Prins had verlangd, dat er van die troepen 12 Compagniën ruiters in dienst mochten gehouden worden. Dus bleef het getal der afgedankte ruitercompagniën ор elf ' Resol. Stat.-Gen. 24, 29, 31 Jan.; 13, 24 Febr. 1626. Resol. Holl. 2 April, 1626. 2 Resol. Stat.-Gen. 28 Maart, 1626. | 3 Resol. Stat…Gen. 25 Mei, 1626. Resol. Holl. 9 April, 1626. 4 Resol. Stat.—Gen. 24 Ось; 21 Nov., 1626. Resol. Holl. 25, 27 Nov., 1626. 5 Res. Holl. 9 Dec. 1625. | 6 Res. Holl. 12, 18 Dec. 1625. 1625— 1627. 176 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 16?5— bepaald 1. Ook was het geen tijd om ons leger meer te verzwakken, zoo men de macht 1627. des vijands in Europa verdeelen en zijnen besten troepen op onzen grenzen werk ver- De Prins enschaffen wilde. Met dit doel trok de Prins in den zomer van 1626 te velde, kort na бгаа! trekken te den doop van den zoon, later wittem II, hem деп 2749 Mei geboren. Bij de gelegen- velde. heid dezer gebeurtenis wenschten de Heren, door de Staten Generaal gecommitteerd, den vader toe, dat »de jonge Heer Prins in Godes vreeze opwassende de voetstappen ` mocht volgen van zijnen Heer Vader, Grootvader en Oom, Godzaliger gedachtenis, om te zijner tijd te mogen wezen een goed instrument tot bescherming van de vrijheid dezer Landen,” en Prins неловік antwoordde, »dat er een dienaar van Hun Hoog Mogenden was geboren, die zijner voorouderen voetstappen zou navolgen, waartoe hij hem ook door Gods genade zou opvoeden.” En op het aanbod van Hun Hoog Mogen- den om over den doop te staan, zeide de Prins, dat hij »geene andere gedachte had, dan dat Hun Hoog Mogenden niet alleen gevaders, maar ook vaders van den jongen Prins zouden willen wezen 8.” Zoo was de betrekking tusschen den Prins van Oranje en de Staten naauwer geworden , toen hij den 193e Julij van hen afscheid nam om zich, vergezeld van zeven Gecommitteerden te velde, uit elke Provincie eenen, naar onze zuid-oostelijke grens te begeven 3. Graaf вамзт слзімга vertrok mede uit den Haag еп met twee van de Gecommitteerden der Staten, de Heren HAERSOLTE еп LYCLAMA, bij zich, vestigde hij zijn hoofdkwartier te Deventer < Immers was het hem te doen om eene vesting in de nabijheid te winnen, terwijl de Prins te IJselborg gelegerd bleef, ten einde den vijand, die onder den Graaf van pen pena іп den omtrek van Wesel lag, te beletten het bedreigde punt ter hulp te snellen. Zoo viel het Graaf zanst Oldenzaal be- CASIMIR gemakkelijk, het stadje Oldenzaal, waar slechts zeven of achthonderd man in near en ingeno- bezetling lag, te veroveren. In de grachten dezer vesting, op eene hoogte gelegen, werd het water opgehouden door twee beeren. De Staten namen de vrijheid нАотЕРЕХКЕ ор de lijst door Graaf JURGEN EANST VAN STIRUM BROSK- HORST te vervangen, mits deze zijne Compagnie voetvolk liet varen. Maar de voorspraak van den Hertog pz soviLLoN bewerkte, dat Havrerenne in dienst bleef. Res. Stat.-Gen. 9, 11, 12, 13, 25 Oct. 1625. 2 Res. Stat.-Gen. 27 Mei, 1626. Over de geschenken bij den doop zie Resol. Stat.-Gen. 3 Jalij, en wacenaan, XI, bl. 44. з Res. Stat.-Gen. 12, 19 Julij, 1626. De Provincie Holland had gewenscht, dat de Prins door den Raad van State naar het leger vergezeld ware geworden. Res. Stat.-Gen. 16, 17 Julij, 1626. Res. Holl. 16, 17 Julij, 1626. å v. D. CAPELLEN, I, bl. 408. -DES VADERLANDS, 177 uit de grachten liep en de plaats zich den eersten Augustus overgaf. Deze krijgsver- | 1625-- richting van den Graaf zal bij die Friezen, welke het geweld van % Lands soldaten liever 1027 tegen den vijand, dan tegen hunne Steden gekeerd zagen, ееп gunstigen jndruk gemaakt hebben. Te meer omdat hij gelijktijdig het Huis Lage had laten innemen en vernielen, een roofnest, waaruit tot zelfs het Friesche landvolk bestookt werd 1, Zoo klein Olden- saal zijn mocht, was het niettemin, als hoofdplaats van Twente, de zetel der geeste- lijke en staatkundige Regering des Konings aan de oost-zijde van den Rijn. Ook beschouwden de Staten de verovering als eene heugelijke zaak. De Prins en de Graaf werden opzettelijk bedankt voor hun beleid, de klokken geluid, еп den Ambassadeurs van Frankrijk en van Venetië (van wege Engeland was er toen ter tijd slechts een agent 2) door eene Commissie uit de Staten-Generaal van de gebeurtenis kennis gegeven. Na de overgave werden de vestingwerken geslecht. Er was nevens de sterke plaatsen aan den IJsel geen vesting op onze oostgrens noodig, en de bezetting van dit vaste punt zou eene aantal soldaten gevorderd hebben, die men beter kon gebruiken 3, Dadelijk drongen de Staten op eene nieuwe krijgsonderneming aan. Daartoe verlang- den zij, dat de macht van Graaf exnst niet lang by Oldenzaal zou worden opgehou- den. · Werkelijk vereenigde deze Bevelhebber zijne troepen spoedig met die van den Prins; maar slechts om in de kwartieren, die deze tot dusver betrokken had, achter- gelaten te worden *, terwijl de Prins zelf een aanslag tegen Vlaanderen ging wagen. Mislukte tocht Bij Wezel was, heette het, de vijand thans te sterk om met hoop van een spoedigen gen вр Ргіпе te- еп tevens gunstigen uitslag iets te ondernemen. Of het intusschen met het oog op den staat van zaken in Duitschland niet beter geweest ware te trachten, op onze oost- grens een voordeel te behalen, voor deze vraag ontbreekt het niet aan grond 5, Maar misschien wilde de Prins den Graaf van рех BERG wel met rust laten, en voorzeker was Vlaanderen des vijands zwakke zijde, wanneer men op de bevolking der zuidelijke Neder- landen indruk wilde maken en daar wellicht de een of andere omwending uitlokken wilde, eene uitkomst,.die bepaaldelijk Zeeland niet ongaarne zou gezien hebben. 