Grieksche spraakkunst [microform]
ᾧ 46, SUBIECT EN PRAEDICAAT, * 181 AANM. 3. De ww. laten groeien, verheffen, enz. kunnen de adi, μέγας, ὑψηλός, μετέωρος, groot, hoog, verheven, als proleptisch praed. bij zich hebben , ἃ. i. als een praed., dat eerst tengevolge van de handeling van het ww. ontstaat ; in het act. dus met twee acc., in het pass. met twee nom. : αὐξάνειν τινὰ μέγαν, iemand laten toenemen, zoo dat hij machtig wordt; τὸ ὕψος ἤρετο μέγα, de hoogte werd opgetrokken, zoodat zij belangrijk werd. AANM 4. Zoo voegen ook de ww. noemen, benoemen, houden voor, enz. aan het obi. een praedicaat in den acc. toe; daarentegen wam bij het pass. bij het subi. het praed. in den nom. : Δαρεῖος Κῦρον στρατηγὸν ἀπέδειξε, Darius benoemde Cyrus tot bevelhebber; Κῦρος ἀπεδείχϑη στρατηγὸς, C. werd tot bevel- hebber benoemd ($ 51, 2 en $ 52, 7). AANM. δ. Verbonden met adverbia is εἶναι of γίγνομαι geen copula, maar een zelfstandig ww.: ἐγγὺς ἦσαν οἱ ὁπλῖται, de hoplieten waren in de nabijheid; καλῶς γεγενῆσϑαι, van edele afkomst zijn. 4) Wanneer het subi. een neutr. plur. is, staat het praed.ver- bum in den sing., omdat men zich de verzameling van enkele zaken gemakkelijk als éen geheel voorstelt: τὰ πράγματα δεινά ἐστιν, de dingen zijn verschrikkelijk. AANM. Sommige neutr. plur., die een verzameling van levende wezens aandui- den, hebben somtijds het ww. in den plur.: τὰ τέλη ἥρηνται, de overheden zijn gekozen. b) Wanneer het subi. een tweetal is, kan het ww. behalve in den dual. ook in den plur. staan (bij den 1sten pers. is dit nood- zakelijk) ; somtijds wisselen dual. en plur. elkander af: καλέσαντες ὕ τε Κριτίας καὶ ὃ Χαῤικλῆς τὸν Σωκράτη ἐδεικνύτην ‚ nadat Crit. en. Char. Soer. geroepen hadden, toonden zij. 6) Bij een mann. of vr. subi. kan het neutr. sing. van een adi. als praed. gevoegd worden, wanneer men aangeeft, hoedanig een wezen of ding het subiect is: πιστὸν ἡ γῆ; ἄπιστον ἢ σάλασσα, het land is iets, waarop men zich vertrouwen kan , ‘de zee een trou- weloos ding. AAE | 1) Als het subi. een inf. of een zin met een inf. is, staat wt praed.adi. in het neutr. sing. , somtijds ook in het-neutr. pl.: τοὺς ἐπιορκοῦντας ὄλλυσϑαι δίκαιον, dat de meineedigen omkomen 18 billijk; ἀδύνατα ἦν ἀμύνεσϑαι τοὺς Λοκρούς, het was onmogelijk de Loeriërs af te weren. 8) Bij subi. van verschillenden persoon richt zich het praed.- verbum in persoon naar het naaste of naar allen gezamenlijk, ur 3) A. 3. Ook bij and. ww. vindt men dit proleptisch praed. in het ep.: λῦσεν δ᾽ ἀγορὴν αἰψηρήν, hij liet de vergadering uiteengaan, zoodat zij spoedig een einde nam. 4) In het ep. staat bij een neutr. plur. het ww. in den plur.: σπάρτα λέλυνται, de touwen zijn losgemaakt. nnen me Ὁ - {| || || Ϊ 182 - SUBIECT EN PRAEDICAAT. $ 46. welk geval de 1ste pers. boven den 2den, de 2de boven den 3den verkozen wordt: οἷδα καὶ ἐγὼ καὶ σύ of καὶ ἐγὼ καὶ σὺ οἶσϑα of ἴσμεν καὶ ἐγὼ καὶ σύ, gij en ik weten het. Bij meer dan éen subi. richt het praed.adi. zich naar het naaste of naar alle; in het laat- ste geval staat na persoonlijke subi. het masc. of fem., naarmate er van mannen of vrouwen alleen gesproken wordt ; in het masc., wan- neer er van mannen en vrouwen gesproken wordt; na zakelijke subi. volgt doorgaans het neutr.: πόλεμος καὶ στάσις ὀλέϑρια ταῖς πόλεσίν ἐστιν, oorlog en oproer zijn verderfelijk voor de staten. 9) Dikwijls wordt meer de zin dan de grammaticale overÓ- eenstemming in het oog gehouden, en wel zoo a) dat het praed. zich niet naar het gramm. maar naar het natuurlijke geslacht richt, en ὁ) dat bij den sing. van een collectivam het ww. in den plur. staat (constructio κατὰ σύνεσιν) : τὰ μειράκια τάδε διαλεγόμενοι ἐπι- μέμνηνται τοῦ Σωκράτους. deze jongens gedenken in hunne gesprek- ken Socrates; τὸ πλῆϑος οἴονται. de menigte meent. 10) Als het praed.nomen een subst. is, staat de copula dikwijls nader bij het praed.nomen dan bij het subi. en richt zich dan in getal naar het praed.nomen : ἔστον δὲ δύο λόφω ἡ ᾿Ιδομένη, Idomene bestaat uit twee heuvels. AANM. Bij constructies met participia richt zich het part. van de copula in geslacht en getal naar het praed.nomen: τὴν ἡδονὴν διώκετε ὡς ἀγαϑὸν ὄν, gij jaagt het genot na, alsof het een goed is. 11) Als een alleen staand pron. demonstr. subi. of obi. is en een subst. praed.nomen, komt het pron. met het subst. in geslacht en getal overeen: αὕτη ἐμὴ πατρίς. dit is mijn vaderland; ταύτην μόνην ἡγοῦμαι σωτηρίαν, dit houd ik voor het eenige redmiddel. Slechts wanneer men wil aanwijzen of aan een begrip een bepaalde naam al of niet toekomt, kan het pron. dem. in het neutr. staan : οὐ τοῦτο σωτηρία, ἀλλ᾽ ὄλεϑρος, dit moet geen redding , maar ver- derf heeten. 12) Ook wanneer in relatieve zinnen een alleen staand pron. relat. subi. of obi. is en een subst. praed.nomen , richt zich het relat. dikwijls naar het praed.nomen: φίλος. ὃ μέγιστον ἀγαϑὸν εἶναί φασιν, een vriend, waarvan sommigen beweren, dat het de grootste bezitting is; ὁ φόβος, ἣν αἰδῶ εἴπομεν. de vrees, die wij ontzag noemden. 13) Dikwijls wordt om den nadruk het subi. van een afhanke- lijken zin νόου dezen zin geplaatst: εἴπωμεν ἀνδρεία τί mor’ ἐστίν, laten wij zeggen, wat dapperheid toch is. Meestal echter is deze ver- plaatsing nog niet voldoende , maar wordt het subi. van den afhank. ᾧ 47. ATTRIBUUT EN APPOSITIE. 183 zin in den hoofdzin en wel als obi. van het regeerende ww. over- geplaatst (prolepsis); in het bijzonder heeft dit pinte Bij ww. van zeggen , hooren, erkennen, vreezen, eig en bi ἐπιμελεῖσϑαι, zorgen voor: τὸν Δαίδαλον οὐκ ἀκήκοας ὅτι ἠναγκάζετο grat hebt gij aangaande Daedalus niet gehoord, dat hij gedwongen wer als slaaf te dienen ? AANM. Ook aan een nomen van den hoofdzin kan het subi. van den afhank. zin zich als gen. aansluiten : ἦλϑεν ἡ ἀγγελία τῶν πόλεων Ort ἀφεστᾶσιν, de tijding van de steden kwam, dat zij afgevallen waren. $ 47. ATTRIBUUT EN APPOSITIE. 1) Attribuut heet iedere met een subst. zoo onmiddellijk ver- bonden bepaling, dat beide tezamen slechts éen begrip rms μέγας κύων, een groote hond; ὁ τοῦ ἀδελφοῦ κύων, de hond des broeders. Dit begrip is dan van zelf nader bepaald dan dat van het subst. alleen. 8 Behalve adi., part. en gen. van subst. kunnen ook adv. (bijzon- der van tijd en van plaats) en praepos. met haar casus als staon, gebruikt worden: ἡ ἀεὶ μελέτη, de voortdurende zorg; ἢ kara νόμους τιμωρία, de wettelijke straf. Het attribuut komt met het hoofdsubst. overeen in naamva en, zoo het mogelijk is, in geslacht, het attributief adi. behalve in naamval, ook in geslacht en getal: ἀνὴρ Πέρσης , een Pers, or RE ς ld , 5 N Περσίς, eene Perzische vrouw; ἢ μεγάλη πόλις de ἐρεῖς ᾽ Wanneer éen attribuut bij meer dan éen subst. behoort, wor de gew. slechts eens geplaatst en richt zich dan naar het’ naastbijstaande : ἡ αὐτὴ γυνὴ καὶ ἀνήρ, dezelfde man en vrouw. | Aarm. 1. Bij de woorden ἀνήο, γυνή en ἄνϑρωπος worden als attribuut ook ge gevoegd, die een stand, beroep, ouderdom of nationaliteit te bennen geven, bij- zonder bij den’ pl. ἄνδρες in aanspraken: ᾿Ορόντης, Πέρσης ἀνὴρ, Orontes , een Pers; ἄνδρες δικασταί, rechters! 3 AANM. 2. Over de plaatsing van het artikel bij het attribuut zie ᾧ 49, ide AANM, 3. Het attribuut met het artikel staat somtijds zonder subst. , ee it ge- makkelijk kan aangevuld worden, b.v. ὁ ἄκρατος (οἶνος), er der, e wijn ὅς οἰκουμένη (γῆ), de bewoonde aarde, ἡ δεξιά (χείρ). de rechterhan î ἡ τς αυτή (ἡμέρα), de dag van morgen, οἱ τότε, de menschen van dien tijd; ἐν βραχεῖ ΐ kort, ἐν τῷ τότε, in dien tijd; πρὸ τοῦ, voor dezen; ὁ τοῦ zieh " ρα, vriend of slaaf van Ph.; ἡ τοῦ Φιλίππου, de dochter of vrouw van Ph.; ot ἐκείνου; zijn onderdanen. Ook bij uitlating van het hoofdbegrip huis ontbreekt het artikel , e i ic, naar, als het attribuut een gen. is en het geheele begrip pes van de praep. εἰς, zand; of ἐν. in: εἰς “Αἰδου, ἐν “Ardov, naar, in den Hades; εἰς ᾿Αγάϑωνος, naar Agathon | « , huis. mrd ve rme TE en En ADIECTIVUM. TRAPPEN VAN VERGELIJKING. ᾧ 48, 9 beperking noch tot uitbreiding van het begrip daarvan ; meestal kan men een appositum omzetten in een relatieven zin; ὃ κύων, τὸ , - 5 πιστότατον ζῷον, de hond, het trouwste dier. AANM. ‘Over de appositie bij eigennamen en pers. vnw. zie $ 49, 3, A. 6 en 7. 8) Bene bijzondere soort van appositie is, wanneer bij een plur. de namen der deelen als appositum gevoegd worden, partitieve appositie: ᾿Αϑηναῖοι οἱ μὲν πολλοὶ Σωκράτους κατέγνωσαν. οἱ δὲ ἀπεψηφίσαντο, de meesten der Atheners veroordeelden Socr., maar sommigen spraken hem vrij. 4) Wanneer een woord, dat als appositum staat, tevens de plaats van praedicaat bekleedt, noemt men dit praedicatief apposi- tum: δίκαια δράσας συμμάχου τεύξει ϑεοῦ, als gij rechtvaardig han- delt, zult gij God tot bondgenoot hebben ; ook φαίνομαι μεγάλας τὰς ὑποσχέσεις ποιούμενος, het blijkt, dat ik groote beloften doe, d. i. dat de beloften, die ik doe, groot zijn ; vgl. $ 49, 6, 4. $ 48. ADIECTIVUM. TRAPPEN VAN VERGELIJKING. 1) Verscheidene bepalingen van tijd, volgorde en gemoed s- toestand hebben betrekking op het subi. of obi. van den zin en worden dus door adi. uitgedrukt. Wij gebruiken daar een adv. of eene praep. met haar casus. Bijzonder zijn het de volgende adi. : a) δευτεραῖος , τριταῖος, op den tweeden, derden dag, enz., Öpvoroc, in de vroegte, okoraïoc, in den donker, enz. ; 6) πρότερος, eerder, πρῶτος, eerst, ὕστατος, laatst, τελευταῖος, eindelijk, μόνος. alleen ; c) ἑκών. met zijn wil, ἄκων. tegen zijn wil, ἄσμενος, gaarne of met blijdschap. Loo ook ὑπόσπονδος, na het sluiten van een wapenstilstand. Ὄρϑριος ἥκεις. Zij zijt in de vroegte gekomen; τοὺς νεκροὺς 3) Ep. vindt men de partit. appositie ook bij het part: ἀμφὼ ὃ ἑζομένω γεραρώτερος ἣεν ᾿Οδυσσεύς, van beiden als zij zaten, d. ἱ. als beiden zaten, was Odysseus de eerwaardigste. 2) Áppositie heet de bepaling, die bij een subst. gevoegd is om dit duidelijker aan te duiden; deze bepaling plaatst éen ken- merk van het subst. meer op den voorgrond, maar dient noch tot $ 48. ADIECTIVUM. TRAPPEN VAN VERGELIJKING. 185 ὑποσπόνδους ἀνῃροῦντο, zij haalden de lijken weg na het sluiten van een wapenstilstand. Aarm. 1. Plaatsbepalingen worden in proza zelden door adi uitgedrukt, b.v. ὑπαίϑριοι ηὐλίσϑησαν, onder den blooten hemel waren zij gelegerd. , Aarm. 2. Bij ῥέω, stroomen, en mvéw, waaien, worden de begrippen hevig, machtig, rijkelijk, tegen in betrekking gebracht op het water en den wind en daarom door de adi. μέγας, πολύς, ἄφϑονος, ἐναντίος uitgedrukt : κρήνη ἄφϑονος ῥέουσα, eene rijkelijk stroomende bron ; ἄνεμος ἐναντίος ἔπνει, de wind was tegen. Zoo ook overdr. πυλὺς ἔπνει, hij was in hevige gemoedsbeweging. AaANM, 3. In 'talg. wordt op dezelfde wijze het begrip van menigte of uitge- strektheid dikwijls tot het subst. in betrekking gebracht en door het adi. πολύς uitgedrukt: ὁ λόγος πολὺς ἔσπαρται, het gerucht is algemeen verspreid. AANM. 4, Als de eene handeling tegenover de andere wordt gesteld, worden de adv. πρότερον, πρῶτον, ὕστερον, ὕστατον en μόνον gebruikt: πρῶτον μὲν ἐδάκρυε πολὺν χρόνον. εἶτα δ᾽ ἔλεξε τοιάδε, eerst weende hij langen tijd, toen sprak hij het volgende. ᾿. 2) De positivus van een adi. of adv. wijst somtijds aan dat eene eigenschap in te hoogen graad aanwezig is en wordt dan met of zonder ὥστε met den infin. verbonden (vgl. $ 59, 32, A. 2): τὸ ὑδὼρ ψυχρὸν ὥστε λούσασϑαί ἐστιν, het water is te koud om een bad te nemen. Zoo ook μακρὸν ἂν εἴη λέγειν . het zou te wijd- loopig zijn om te verhalen. 3) Na een comparativus wordt de persoon of het voorwerp, waar- mede de vergelijking plaats heeft door # aan het overige gedeelte van den zin verbonden, en wel in denzelfden casus. In plaats van met den nom. of acc., ja zelfs van ἤ met den dat. , wordt ook alleen de gen. gebruikt: νεώτερος ἢ σύ, jonger dan gij; φοβούμεϑα τοὺς ὁπλίτας μᾶλλον τῶν πελταστῶν, wij vreezen de hoplieten meer dan de peltasten; οὔπω τούτου ἡδίονι οἴνῳ ἐπέτυχον, lekkerder wijn dan dezen heb ik nog niet gevonden (vgl. $ 58, 14). Na de comparativi κρείττων, sterker, en ἥττων, zwakker, wordt altijd de gen. gebruikt. AANM. 1. Ook bij een niet onmiddellijke vergelijking staat kortheidshalve dikwijls de gen.: ἐγὼ οἰκίαν κέκτημαι où χείρω σοῦ = } σύ, ik heb een niet minder huis dan gij. AANM, 2. De van comparativi af hangende gen. ἐλπίδος (verwachting), γνώμης (mee- ning), λόγου (rede), καιροῦ (tijd), τοῦ μετρίου (maat), τοῦ δέοντος (behooren), τοῦ ὄντος (waarheid), enz. moeten door een geheelen zin worden vertaald: προσωτέρω τοῦ καιροῦ προϊόντες, verder gegaan zijnde dan op dien tijd goed was. AANM. 3. Ἢ κατά «((πι. ἃ. acc.) achter een compar. beteekent : meer dan men over- eenkemstig den aard van iets verwachten mag : μείζων ἢ κατὰ γυναῖκα πόνος , cen arbeid te groot voor eene vrouw. AANM, 4. Ἢ ὥστε en ù} ὡς (ook alleen ἤ) achter een compar. wordt met een infin. geconstrueerd: μεῖζον ἢ ὥστε φέρειν, te groot om te dragen. AANM, 5. Bij bepalingen van maat en getal vindt men in plaats van de over- ᾿ dd Di ie „ À Es ze je ᾿ En 3 Ee 2: τὸ τονε κιένων" nne engen μ᾿ Te ee ---- αὐτί τος ---- -: TE mna NRE ESTA OE - εν « ων EM EE AE" ἢ hk | Í Ϊ Î hij kh | | Ϊ | aten egen en vn ---- 5 ee me " ennn me be a. - : aneh ermee πα: τς ------ -25..--ῷὦν.---.---.-ο»-- “ποτα νοσο ταν ἐν ἀξ 186 ADIECTIVUM. TRAPPEN VAN VERGELIJKING, ᾧ 48, eenkomende adi. πλείους, ἐλάττους en μείους dikwijls het neutrum πλεῖν (== πλέον), ἔλαττον en μεῖον gebruikt, met of zonder ú (in welk geval de naamval van het telwoord niet noodzakelijk in een gen. behoeft te veranderen), of met een gen. : ἔλασσον ἢ ἑκατόν, minder dan honderd; πλείους ἢ τετρακιςχίλιοι, meer dan vier- duizend ; πέμπει οὐκ ἔλαττον δέκα ἄνδρας, hij zendt niet minder dan tien mannen ; πλεῖν χιλίων ὦφλε, hij was meer dan duizend drachmen schuldig. AANM. 6. Na αὐτός m. ἃ, compar. volgt de gen. van het terugwerkend vnw, (nooit 1), als aan den persoon of zaak thans een eigenschap in hoogere mate wordt toegekend dan vroeger: οἱ ἐπιστήμονες τῶν μὴ ἐπισταμένων ϑαρραλεώτεροί εἰσι, καὶ αὐτοὶ ἑαυτῶν, ἐπειδὰν μάϑωσιν ἢ πρὶν μαϑεῖν, de menschen, die (in iets) bedreven zijn, hebben meer moed dan de onbedrevenen, en nadat zij (het) geleerd hebben meer dan zij zelven (hadden), voordat zij (het) leerden (vgl. 4, A. 1). | Aanm. 7. Wanneer twee adi.praedicaten van hetzelfde subi. met elkander worden vergeleken, staan zij beide in den compar.: στρατηγοὶ πλείονες ἢ βελτίονες, bevel- hebbers meer talrijk dan voortreffelijk. AANM. 8, Het tweede lid der vergelijking kan ontbreken, als het het tegendeel van het eerste is, bijz. bij βέλτιον, ἄμεινον, κάλλιον, ἥδιον, χεῖρον : βέλτιόν ἐστι φυλακὰς καϑίσπτάναι πρὸ τοῦ στρατοπέδου. (het is beter dan het niet te doen ==) het is goed wachtposten voor de legerplaats uit te zetten. AANM. 9. Dikwijls beteekent de compar., als het tweede lid der vergelijking is weggelaten, een te hoogen of vrij hoogen graad (hooger dan goed is, dan ge- woonlijk het geval is): ἀμελέστερον ἐποίησας, gij hebt (het) te zorgeloos of vrij zorgeloos gedaan. AANM. 10, Als de hoogste graad van twee aangeduid moet worden, wordt de compar. gebruikt: Δαρείου καὶ Παρυσάτιδος γίγνονται παῖδες δύο, πρεσβύτερος μὲν ᾿Αρταξέρξης, νεώτερος δὲ Κῦρος, Darius en Parysatis hebben twee zonen, de oudste (heet) ἃ... de jongste C. AanM. 11. Nog bij den compar. is ἔτι. Ook wordt de compar. versterkt door adverbiale. acc. als πολύ, veel, en door dativi om de maat van het verschil aan te duiden, Ὁ v. πολλῷ. 4) De superlativus beteekent eigenlijk den hoogsten graad (onder meer dan twee, vgl. ὃ, A. 10), maar dikwijls ook slechts een zeer hoogen graad; in het laatste geval staat hij zonder ar- tikel: 6 βέλτιστος πάντων τῶν πολιτῶν, de beste van alle burgers; βέλτιστος πολίτης, een zeer goed burger. AANM. 1. Door den gen. van het terugwerkend vnw. gevoegd bij den superl, wordt te kennen gegeven, dat het subi. tegenwoordig een zekere eigenschap in de hoogste mate bezit, zooals vroeger nooit: δεινότατος σαυτοῦ ταῦτα el, gij zijt (thans) hierin het knapst, zooals vroeger nooit, d. í. thans overtreft gij u zelf hierin (vgl. 3, A 6). AANM. 2. De superl. wordt versterkt door dativi om de maat van het verschil te kennen te geven, als πολλῷ, μακοῷ. De zoo hoog mogelijke graad wordt uitgedrukt door het voorplaatsen van ὡς of ὅτε, zelden van ᾧ. ook door de om- schrijving met ὡς, , ὕσος of ὁπόσος met ww. van mogelijkheid als δύναμαι, οἷός τ᾽ εἰμί : ὡς μέγιστος, zoo groot mogelijk; ἐπορεύοντο ᾧ ἐδύναντο τάχιστα, zij marcheerden zoo snel mogelijk. AANM. 3. Ook οἷον staat , evenals ὡς, bij een superl. : τὸ χωρίον οἷον κάλλιστον ἐκτάξασϑαί ἐστιν. de plaats is de schoonste, zooals men zich die voorstellen kan om een slagorde op te stellen. AANM. 4, Als een adv, wordt somtijds de uitdrukking ἐν τοῖς tot versterking bij $ 49. HET ARTIKEL. 187 den superl. geplaatst, zonder eenigen invloed van het geslacht en den naamval van den superl. te ondervinden : ἡ στάσις ἐν τοῖς πρώτη ἐγένετο, het oproer had verre- weg het eerst plaats. Ὁ 4 AANM, 5. Evenals bij den compar. vindt men bij dichters somtijds den superl. verbonden met den gen. van het vergeleken voorwerp, b.v. φάος κάλλιστον τῶν προτέρων, het schoonste licht in vergelijking met de vroegere ($ 50, 38, Α. 4). 5) De omschrijving van den compar. door μᾶλλον en van den superl. door μάλιστα met den posit. van het adi. heeft plaats, wan- neer om de welluidendheid of om een andere reden , zooals bij φίλος (vgl. $ 23, 1, Δ. 3) en de participia de gewone vormen niet in gebruik zijn: εὐέλπιδες μᾶλλον ἧσαν Ἕλληνες, de Grieken hadden meer goeden moed. Aarm. Bij een compar. wordt zelfs dikwijls bovendien nog μᾶλλον gevonden om het denkbeeld van vergelijking te versterken of weder op te nemen: μᾶλλον ὀλβιώ- repog, gelukkiger; εἰς τὸ λοιπὸν μᾶλλον ἔτι ἢ νῦν φοβερώτερον, in het vervolg nog meer te vreezen dan nu. $ 49. Her ARTIKEL. 1) De oorspronkelijk aanwijzende beteekenis van het artikel ὁ, ἡ, τό (δ 25, 5) is nog slechts in eenige weinige verbindingen » over, nam.: | a) in ὁ μέν — ὁ δέ, deze — gene (in alle casus); 1 Ld ᾿ Ld en AanM. Zoo ook adverbialiter τὸ μέν — τὸ òëen rd μὲν — τῷ δέ, deels, deels, vooreerst — ten tweede. b) in ὁ δέ, maar hij, en hij, alleen in den nom. sing. en pl. masc. en fem. ; RR: €) in καὶ τόν, en deze, in den acc. ὁ. inf. (acc. bij καὶ ὅς, $ 25, 10, Dial); ENE d) in τὸν καὶ τόν, dezen en genen, τὸ καὶ 7ó, ra καὶ τά, Ï en dat; δ in πρὸ τοῦ, voor dezen; f) vóor relativa. μ ᾿ Voorbeelden: οἱ μὲν αὐτῶν ἐτόξευον, οἱ ὃ ἐσφενδόνων - dezen van hen schoten met pijlen, genen wierpen met Hent verre Κῦρος δίδωσι Κλεάρχῳ μυρίους δαρεικούς" ὁ δὲ λαβὼν τὸ χρυσίον στρά. τευμα συνέλεξεν, Cyrus geeft aan Clearchus duizend darieken; en deze wierf, toen hij het geld gekregen had, een leger aan; ἠρώ- των —" καὶ τὸν ἀποκρίνασϑαι λέγεται, zij vroegen —; en men zegt, dat hij antwoordde; ἀφικνοῦμαι ὡς τὸν καὶ τόν. ik kom bij dezen en genen; οἱ πρὸ τοῦ ἰατροί; de geneesheeren van voor dezen ; Ein en ee VT FEE dn τοι τένι.ν.. ee A " τὰ en ggn “τ΄ ee τας. pe 2 . -»». --α.--- ΒῈ πε -- - nd me Ee ξ ΄ » 7 Ψ - ᾿ 188 HET ARTIKEL. $ 49 τῶν, ὅσα εἴπομεν, van die dingen, zoovele als wij hebben ge- noemd. δὲ 2) Als artikel heeft ὃ." ἡ, τό tweeërlei beteekenis: het voor- werp waarbij het art. staat wordt nam. door het art. a) óf als éen enkel individu, 4) óf als soort aangeduid. Ἢ 3) De eerste, de individueele beteekenis heeft het arti- kel, wanneer het op een reeds bekend voorwerp wijst: Ξέρξης ἡττηδεὶς τῇ μάχῃ ἐκ τῆς Ἑλλάδος ἀπεχώρει, Xerxes, in den slag (d.i. in den bekenden slag bij Salamis) overwonnen, week uit die: kenland; of wanneer het voorwerp door een attribuut (zelfs door een relatieven zin, die dan als attribuut dient) genoegzaam van andere voorwerpen van dezelfde soort wordt onderscheiden: εἰφελϑὼν εἰ τὸ δωμάτιον τὴν κιβωτὸν ἀνοίγνυμι, nadat ik de kanier hidnbadte treden ben, open ik de kast (nam. de bepaalde kast, die altijd in ieder slaapvertrek aanwezig is). ot ged zig asen bij het pron. poss. als het bezeten voorwerp als een | voorwerp wordt aangeduid: ὁ σὸς δοῦλος of ὁ ζοῦλός σου, uw slaaf; daarentegen δοῦλος σός οὗ δοῦλός σου, een slaaf van ἃ, een uwer ἀν — Áls it den samenhang genoegzaam blijkt, aan wien het bezeten voorwerp hands wordt niet het pron. poss., maar alleen het artikel gebruikt: Κῦρος ἀνέβ hel san ἵππον, Cyrus besteeg zijn paard (vgl. $ 50, 10). | är Rss: AANM. 2. Bij een hoofdgetal staat het art. a) wanneer door het getal een bepaald deel van een bekend geheel wordt aangeduid; vandaar de wijze om breuken it t drukken ($ 26, 9); 5) wanneer het als een rond getal staat, ‘bijz. bij ἀμφί hs : omstreeks, εἰς, tegen, ὑπέρ, boven: τρεῖς ἄνδρες, ὧν οἱ μὲν δύο ἀπῆλϑον ὁ δὲ εἷς ἔμενε, drie mannen, van welke twee weggingen en een bleef; in λεί τῶν τριςχιλίων, meer dan drie duizend talenten. Ὁ | Rai AANM, 3. Πολλοί beteekent velen, οἱ πολλοί, de meesten, de groote hoop; 1) In de oorspr. demonstratieve beteekenis wordt het artikel in het ep. nog dikwijls gebezigd, b.v. wanneer een bepaalde aanwijzing gegeven wordt van jete dat als het ware aanschouwd wordt: τά τ᾽ ἄποινα δέχεσθαι, het losgeld hier (dat de spreker in nine heeft) mannen: of wanneer het nomen te beschouwen is als hooters van vga trg δ᾽ ὁ Teer, hij, de grijsaard, vreesde; hetgeen nog duidelijker eer et appositum eerst later volgt: αὐτὰρ ὁ μήνιε νηυσὶ παρήμενος ὠκυπόροισι διογενὴς Πηλέος υἱός, maar hij zat toornig bij de snelvarende schepen de goddelijke zoon van Peleus. Meermalen wordt aldus het demonstr ree ze. terug te wijzen op een vroeger genoemd nomen: ὁ γὰρ — νοῦσον ἀνὰ στρατὸν ὦ hij deed een ziekte over het leger komen, in betrekking op den wdn be Apollo; 200 ook onmiddellijk vóor een relatieven zin: où γάρ μοι ϑέμις — kend πέμπειν ἄνδρα τὸν, ὕς κε ϑεοῖσιν ἀπέχϑηται, want het is mij niet geoorloofd dien zr en te zenden, die bij de goden gehaat is. Op de gewone wijse komt het rs ht mid an voor, maar er zijn toch voorbeelden van te vinden als angin ον 4 pyoc ἀνὴρ ὅ τε πολλὰ ἐοργώς, zoowel de werkelooze man ‚ 818. hij die veel had gewerkt, — Ook vindt men ep. en ion. ὁ δέ nog in all casus als demonstr, Re Ν 49, HET ARTIKEL. 189 ὀλέγοι, weinigen, οἱ ὀλίγοι, de weinigen, de oligarchen ; ἄλλοι, anderen, οἱ ἄλλοι, de overigen. AanM, 4. Uit den ouderen tijd, toen ὁ, ἡ, τό nog demonstr. en dus als art, wei- nig in gebruik was, zijn eenige uitdrukkingen zonder artikel blijven bestaan: ἡμέρας, bij dag; νυκτός, bij nacht; μέσαι νύκτες, middernacht; ἅμα ëp, met den dageraad ; μέχρι δείλης, tot den namiddag; ἅμα ἦρι, met de lente, εἰς ἄστυ, naar de stad; op het land; κατὰ γῆν καὶ κατὰ ϑάλατταν, te land en ter zee; ἐν δεξιᾷ, rechts; ἐν ἀριστερᾷ, links; ἐπὶ δόρυ, rechtsom (omdat de lans in de rechterhand gedragen werd); ἐπ᾿ ἀσπίδα. linksom (omdat het schild aan den linkerarm gedragen werd); ἐπὶ κέρας, in colonne; κατὰ νόμον, volgens de wet. Bij οὐρανός. hemel , γῆ. aarde, ϑάλασσα, zee, ἥλιος, zon, wordt het art dik- wijls weggelaten , omdat zij als eenig in hun soort geen bijzondere aanwijzing noodig hebben; zoo ook bij πόλις, stad, wanneer er spraak is van iemands eigen stad. AANM, δ. De uitdrakkingen van ruimteafmetingen , zooals söpoc, breedte, BáSoc, diepte, μῆκος, lengte, ὕψος, hoogte, 200 ook γένος, geslacht, ὄνομα, naam, heb- ben, wanneer zij in den acc, van betrekking (ἢ 52, 11) of in diezelfde soort van dat. ($ 54, 6, A. 2) staan, geen art. noodig. AANM. 6. Eigennamen hebben geen art. noodig; alleen wanneer er gesproken wordt van een reeds genoemd of van een algemeen bekend persoon of voorwerp, wordt het er bij geplaatst. Wanneer bij zulk een eigennaam een appositum staat, waardoor de genoemde onderscheiden wordt van anderen van denzelfden naam, heeft het appositum het art.: Σιλαγὸς ὁ μάντις, de waarzegger Silanus, geen andere Silanus; (Σιλανὸς, μάντις, Silanus, een waarzegger). In de uitdrukking βασιλεὺς ὁ μέγας, vgl. A. 8, is ὁ μέγας appositie. AaNM. 7. Het appositum bij een pron. pers. van den Isten en 2 eglating van het pron., dus als 3de pers., dit ook hebben zou: voc, wij, aanvoerders, waren ontevreden ἐν ἀγορᾷ, op de markt; kar’ ἀγρόν, den pers. heeft het art., wanneer het na w ἡμεῖς «οἱ στρατηγοὶ ἠχϑόμεϑα τοῖς γεγενημξ over hetgeen gebeurd was (zonder ἡμεῖς zou het geweest zijn : οἱ στρατηγοὶ ἤχϑοντο). in de beteek. van koning van Perzië is als eigennaam te ᾿ AANM, 8. Βασιλεύς beschouwen. Aanm. 9, Namen van landen hebben gew. het art., daar zij meestal oorspr. adi. 'Arrikf), Attica; in later tijd was men deze oorspronkelijke n liet daarom het art. weg. ᾿Ολύμπια, de Olym- Ig zijn: ἡ Λυδία, Lydië; ἡ beteekenis vergeten en beschouwde ze als eigennamen € AaNM, 10, Namen van feesten staan meestal zonder art. : pische spelen. AANM, 11, Namen van rivieren worden als attributen tusschen het art. en het woord ποταμός geplaatst: ὁ Εὐφράτης ποταμός. de rivier de Euphraat. Zoo vindt men ook ἡ Δῆλος νῆσος, het eiland Delos; τὸ Αἰγάλεων ὄρος; de berg Aegaleum; maar bij verschil van geslacht ἡ Αἴτνη τὸ ὄρος; de berg Aetna. 4) In de tweede, de gen erische beteekenis dient het artikel om een enkel voorwerp als vertegenwoordiger van de geheele soort aan te wijzen: ὁ σοφός, de wijze (maar bij ons ook een wijze); δεῖ κ , ì - ἈΝ » “ hi , τὸν στρατιώτην φοβεῖσναι μᾶλλον τὸν ἄρχοντα ἢ τοὺς πολεμίους, de soldaat (ook een soldaat) moet meer zijn bevelhebber vreezen dan den vijand. AANM. 1. Zoo staat het art. ook bij het part., wanneer hierdoor een geheele soort wordt aangeduid, b.v. ὁ βουλόμενος ; ieder, die wil, ὁ τυχών, ieder, die juist komt, d.i, de eerste de beste, ὁ ἡγησόμενος, ieder, die den weg kan wijzen, d.i. een gids, οἱ ἐργασόμενοι, (menschen) die (het land) bebouwen kunnen, ἃ. í. landlieden. AANM, 2. Wat van éen willekeurig voorwerp van eene soort geldt, geldt ook 190 HET ARTIKEL. $ 49. van ieder voorwerp van die soort; daarom kan men het in generischen zin ge- bruikte art. bij hoofdgetallen van distributieve beteekenis dikwijls door ieder ver- talen: μισϑὸν δίδωσι τρια ἡμιδάρεικα τοῦ μηνὺς τῷ στρατιώτῳ, hij geeft aan iederen soldaat iedere maand anderhalven dariek soldij. AANM. 3. Abstracte begrippen, bijz. namen van deugden, kunsten, weten- schappen, beroepen, stoffen staan in den regel zonder art. ; zoo ook ϑεοί en ἄνϑρωποι om de soort aan te duiden. 5) Het praed.nomen heeft geen art. (vgl. $ 46, 8): νὺξ ἡ ἡμέρα ἐγένετο, de dag werd nacht. AaNM. 1. Dus hebben ook pron. poss., compar. en superl., als zij als praedicaat staan, geen art, AANM. 2. Wanneer op het praed.nomen gewezen wordt als op iets, dat reeds bekend is, heeft het wel het art.: κατὰ τοὺς νόμους τούτοις Sávarde ἐστιν ἡ ζη- μία, volgens de wetten is de dood voor dezen de (rechtmatige) straf. — Verder heeft ook het praed.nomen het art. in de generische beteekenis, want dan komt het niet voor als een enkel voorwerp van zijne soort, maar als die vertegenwoordiger van zijne soort, aan welken het praedicaat bij uitstek toekomt: ἀνεκάλουν Κῦρον τὸν εὐεργέτην, τὸν ἄνδρα τὸν ἀγαϑόν zij noemden Cyrus een weldoener, een waarlijk goed man. AANM. 3. Het part. met het art. in generische beteekenis behoudt het art. ook , wanneer het als praedicaat staat: ἐγώ εἰμι ὁ ὑμᾶς σώζων, ik ben het, die u redt, d.i, ik ben uw redder. 6) Plaatsing van het adi. bij een subst. met het artikel. a) Het attributieve adi. staat óf tusschen het art. en het subst., óf met nadruk wordt het met het art. achter het subst. ge- plaatst: ὁ ἀγαϑὸς ἀνήρ, ὁ ἀνὴρ ὃ ἀγαϑός, de goede man; Κύρου ἀποτέμνεται ἡ κεφαλὴ καὶ ἡ χεὶρ ἡ δεξιά, het hoofd en de hand, nam. de rechterhand van Cyrus wordt afgehouwen. AANM. 1. Deze regel geldt ook voor adv. en praep. met haar casus: ἡ ἄνω πόλις, het hooge deel van de stad; οἱ ἐν τῷ πλοίῳ ἄνδρες, de mannen op het schip. AANM. 2. De attributieve gen. wordt op de meest vrije wijze geplaatst: ἡ τοῦ πατρὸς οἰκία, ἡ οἰκία τοῦ πατρός, ἡ οἰκία ἡ τοῦ πατρός, τοῦ πατρὸς ἡ οἰκία, het huis mijns vaders. Door de verschillende plaatsing wordt ook dikwijls een ver- schil van beteekenis aangeduid: ἡ τῶν Περσῶν ἀρχή, de Perzische (niet de Medische) heerschappij, τῶν Περσῶν ἡ ἀρχή, de heerschers (niet het volk) der Perzen. AANM. 3. Daar de gen. partitivus geen attribuut is, wordt hij nooit tusschen het art, en het subst. in geplaatst; meest staat hij vooraan: τῶν ᾿Αϑηναίων τὸ πλῆϑος, de groote menigte der Atheners. Λανμ 4. De gen. van een terugwerkend of aanwijzend vnw. wordt attributief geplaatst, die van een persoonlijk vnw. staat vóor het art. of achter het subst. (zon- der herhaling van het art): ἀπέκτεινε τὸν ἑαυτοῦ πατέρα of τὸν πατέρα τὸν ἑαυτοῦ, hij heeft zijn eigen vader gedood; ἀπέκτεινα τὸν ἐκείνου πατέρα of τὸν πατέρα τὸν ἐκείνου, ik heb zijn vader gedood; maar ἀπέκτεινά συυ τὸν πατέρα of τὸν πατέρα σου, ik heb uw vader gedood. — De gen. van αὐτός, in de beteek. van hij zelf, wordt tusschen het art. en het subst, geplaatst: ἐκόσμησε τὴν ψυχὴν οὐκ ἀλλοτρίῳ ἀλλὰ τῷ αὐτῆς κύσμῳ, hij heeft de ziel versierd met geen vreemden, maar met haar eigen opschik. — De pron. poss. zijn adi, en hebben dus attributieve plaatsing: ὁ ἐμὸς πατήρ of ὁ πατὴρ ὁ ἐμός, mijn vader, 6) a. Ep. vindt men doorde meer demonstr. beteekenis van het art. den regel omtrent $ 49, HET ARTIKEL. 191 δ Het adi, dat zonder art. voor of na het met een art. ens ziene subst. staat, heeft praedicatieve beteekenis, d. 1. het door het adi. uitgedrukte begrip wordt aan het subst. toegekend, en er is dus tusschen subst. en adi. dezelfde betrekking als tusschen ger en praed.: τὰς χεῖρας μακρὰς ἔχω; ik heb de handen lang == ἡ handen, die ik heb, zijn lang τὸ ik heb lange handen ; vgl. \ 4, ᾿ ᾿ς adi. ἄκρος. hoog, μέσος ; midden, en ἔσχατος; a hebben bij verschillendé plaatsing ook verschillende beteekenis. ĳ attributieve plaatsing vormt het subst. verbonden met een dezer adi. een tegenstelling met andere voorwerpen van dezelfde soort , aan welke dit attribuut niet toekomt: ἡ μέση νῆσος. het middelste eiland, tegenover de rondomliggende eilanden ; GE pin bij praedicatieve plaatsing het begrip van het subst. door Ν᾿ adi. beperkt tot een deel daarvan en dit deel staat nu dend” het geheel: ἡ νῆσος μέση οἵ μέση ἡ νῆσος; het eiland, waar ὴ het midden heeft το. μοῦ midden van het eiland. Zoo ook τὸ ἄκρον δένδρον : de hooge boom, ἄκρον τὸ δένδρον, ek moogen end van den boom; ἡ ἐσχάτη πόλις, de uiterste stad , ἡ πόλις ἐσχάτη; het uiterste deel van de stad. 8) a) Πᾶς heeft praedicatieve plaatsing, meest vóor het subst., als het geheel en alle beteekent. Het subst. heeft het art. niet, als het dit ook zonder πᾶς niet zou gehad hebben, dus: πᾶσα ἡ πόλις. geheel de stad — de geheele stad ; πᾶσαι αἱ πόλεις, al de steden — alle steden ; πόλις πᾶσα. eene stad geheel — eene geheele stad ; πόλεις πᾶσαι. geheele steden. AANM. 1. Πάντες ἄνϑρωποι, beteekent allen, die tot de soort menschen behoo- ren ΞΞ alle menschen. ὃ Attributieve plaatsing heeft πᾶς als het beteekent te- zamen: αἱ πᾶσαι πόλεις, de gezamenlijke steden (het stedenver- bond, tegenover de enkele steden), τὸ πᾶν mAijsoc , de geheele menigte, ὁ πᾶς ἀριθμός, de geheele som, οἱ πάντες ἄνϑρωποι; het geheele menschdom. AAnM. 2. Bij getallen kan ὁ πᾶς en οἱ πάντες in het geheel beteekenen. de plaatsing van het attribuut nog niet toegepast ν Ὁ. v. τὰ ἡ. καλά, " ge wapenen, ἰχϑύσι τοῖς ὀλίγοισι, door de weinige visschen. Ook Ἂ as rete ne daar nog geen nadere bepaling door het art. noodig , b. Υ. papa νι = ae end χόλον, en Poseidon zal zijn toorn laten varen; evenmin de in regel 12) p gegeven woorden. 192 HET ARTIKEL. ᾧ 49. €) Zonder art. staat πᾶς vóor het subst., wanneer het ieder beteekent: πᾶσα μὲν ὁδὸς εὔπορος, πᾶς δὲ ποταμὸς διαβατός, iedere weg is gemakkelijk te begaan, iedere rivier gemakkelijk over te trekken. AANM. 3, γόον een part. of „adi. met het art, in generische beteekenis versterkt πᾶς het begrip ieder (vgl. 4, A. 1); doch hier mag het art. niet wegvallen: πᾶς ὁ ἡγησόμενος = πᾶς ἡγεμών. iedere gids, d) Als πᾶς louter beteekent heeft het subst. geen art., daar het eig. praedicaat is: κύκλῳ φρουρεῖται ὑπὸ πάντων πολεμίων, in het rond wordt hij bewaakt door louter vijanden (—= πάντες, ὑφ᾽ ὧν φρουρεῖται, πολέμιοί εἰσιν). 9) Ὅλος heeft in de beteekenis geheel praedicatieve, in die van gezamenlijk attributieve plaatsing: ὅλη ἡ φάλαγξ de geheele . Ν. e ld phalanx (dus niet maar een deel); τὰ ὅλα πράγματα, de gezamen- lijke aangelegenheden , de staatsaangelegenheden. 10) Ἥμισυς., half, heeft meestal ‘attributieve plaatsing, τὸν e Εν ld Ἅ ’ ΕΝ ᾿ ἥμισυν σῖτον ἔχουσιν ἢ πρόσϑεν., zij hebben het halve rantsoen van vroeger. Aarm. Het neutr. ἥμισυ staat dikwijls als subst., de helft, zonder art, : ἣν ἥμισυ τοῦ. στρατεύματος ᾿Αρκάδες, de helft van het leger waren Arcadiërs. — De helft van een aantal personen wordt gew. door den plur. οἱ ἡμίσεις met den gen. partit. uitgedrukt; ook in andere gevallen komt de sing. ἥμισυς in geslacht en getal met dén gen. partit. overeen: τῶν ὀπισϑοφυλάκων οἱ ἡμίσεις, de helft van de ach- terhoede ; τῶν ἄρτων οἱ ἡμίσεις, de helft van het brood (daarentegen ἄρτων ἡμίσεα, halve brooden); σίτου ὁ ἥμισυς, de helft van den spijsvoorraad; ἡ ἡμίσεια τῆς φυλακῆς, de helft van de wacht. 11) Bij ἕκαστος, ieder, wordt het nomen meest zonder art. ge- voegd; staat het er echter bij, dan is de plaatsing van ἕκαστος praedicatief : ἐν ἑκάστῃ πόλει. in iedere stad ; ἡ τάξις ἑκάστη. ieder gelid. 12) Bij ἄμφω, beiden, ἀμφότεροι, beiden (zoowel van twee enkele personen of zaken als van twee partijen), ἑκάτερος , ieder (van twee), staat het nomen altijd met het art. ; de pronomina worden praedicatief geplaatst: ἀμφοῖν τοῖν χεροῖν, met beide handen ; ἀμφότερα τὰ Bra, beide ooren; ἐν ἑκατέρᾳ τῇ πόλει. in elk van beide steden. 13) Bij de aanw. vnw. οὗτος, ὅδε en ἐκεῖνος en bij αὐτός in de beteek. van zelf staat het nomen altijd met het art. ; de pro- nomina worden praedicatief geplaatst: οὗτος ὁ ἀνήρ of ὁ ἀνὴρ οὗτος, deze man; αὐτὸς ὁ ἀνήρ of ὃ ἀνὴρ αὐτός, de man zelf. AaNM. 1. Bij dichters vindt men deze regels 12) en 13) dikwijls niet toegepast. AANM. 2. Het nomen heeft geen art., als het praedicaat is van een pron. de- monstr., dat subi. of obi, van dien zin is, vgl. $ 46, 11. AaNM. 3. Ὁ αὐτός attributief geplaatst beteekent dezelfde, vgl. $ 50, 6, 4. $ 50. | PRONOMINA. 193 14) Het neutr. van het art., meest in den plur., wordt met den gen. van subst., met praepos. met haar casus en met adv. verbonden om geheel in het algemeen toestanden, bezittingen, enz. van een persoon of zaak aan te duiden: τὰ τῶν στρατιωτῶν. de toestand der soldaten; τὰ τῶν πολεμίων Òamavare, gij verteert de goederen des vijands; τὰ παρ᾽ ἐμοί — τὰ οἴκοι. mijne omstandighe- den — de omstandigheden van het vaderland. Somtijds staat het art. slechts als eene omschrijving: τὸ τῶν Sewv εὐμενές == οἱ ϑεοὶ εὐμενεῖς, de goden zijn welgezind. 15) Door het voorplaatsen van het art. in het neutr. sing. krij- gen kracht van substantieven : a) infinitivi en zinnen met een infin…; b) ieder afzonderlijk woord; ec) iedere zin met een verb. finit. : νέοις τὸ σιγᾶν κρεῖττόν ἐστι τοῦ λαλεῖν, voor jonge menschen is het zwijgen beter dan het praten; εὖ λέγεται τὸ ϑεοὺς εἶναι ἡμῶν τοὺς ἐπιμελομένους , naar waarheid wordt gezegd dat de goden voor ons zorgen; τὸ σεμνὸν ὄνομα τοῦτο τὸ καλός τε κἀγαϑός. deze heerlijke naam van „braaf; τὸ ,», γνῶδι σαυτόν. de spreuk „ken u zelf.” ᾧ 50. PRONOMINA. A. Pronomina personalia. 1) Alleen dan wordt het pron. pers. als subi. uitgedrukt, wan- neer het met nadruk staat, dus in het bijzonder in tegenstellingen : ᾽ hs ze “ 5 DN , SE) La 5 ἡ δὲ er a νι A \ Em ἐπεί VMELG EMOL OUK EVEAETE MELNEGNAL OVOE ETEGVAL', ἕγω OUV υμιν ἕψομαι, daar gij mij niet wilt gehoorzamen noch volgen , zal ik u volgen. Aarm, Wat de reden van de weglating van het pron. pers. als subi. is zie $ 46, 8, Al. 2) De ontbrekende nomin. van het pron. pers. van den derden pers. wordt in dit geval vervangen door αὐτός : ἐσπείσατο ἐφ᾽ τ ’ “LA Ν᾿ e 2 Q Ὁ ὧν hd , , Ν WTE MITE αὑτὸς τοὺς Ελληνας αὸδικεῖν μῆτ ἐκείνους κάειν TAC οἰκίας, hij sloot een wapenstilstand onder voorwaarde dat noch hij de Grieken kwaad zou doen, noch zij de dorpen zouden verbranden. AanM. En hij, hij nu, meest in tegenstelling met het subi van den vorigen zin is ὁ δέ, vgl. $ 49, 1, ὁ. 3) Met nadruk, in tegenstelling en afhankelijk van een voorz. gebruikt men niet de korte enclit. vormen μοῦ, μοί, μέ, maar de VAN DEN ES, Gr. Spraakkunst. 18 eni ei ee ΡΩΝ erf wdn .ὐν παν τ». - Ὁ NN EE ga pm gn : 194 PRONOMINA. $ 50. langere ἐμοῦ, ἐμοί, ἐμέ, die niet enclitisch zijn (vgl. ᾧ 9, 3, A. 1); evenzoo zijn ook σοῦ, σοί, σέ in dit geval niet enclitisch :: αἱρήσονται στρατηγὸν ἢ ἐμὲ ἢ σέ, zij zullen of mij of u tot aanvoerder kiezen ; παρ᾽ ἐμοί. bij mij; ὑπὸ σοῦ, door u. AANM, 1. Wanneer twee voorzetsels, die beide hetzelfde pron. regeeren, aan elkander tegengesteld worden, gebruikt men van het pron. den enclit. vorm: ἐπί σε ἢ σύν σοι, tegen u of met u, AaNM. 2. Men vindt gewoonlijk πρός με, tot mij, in plaats van πρὸς ἐμέ. 4) Alle casus obliqui van het pron. pers. van den derden pers. worden in alle numeri vervangen door die van aùróc. AanM, De vormen van dit pers. vaw. (οὗ), ol, (£), σφεῖς, (σφῶν), σφίσιν, (σφᾶς) worden alleen bij inf, part. en in afhankelijke zinnen en dan nog slechts hoogst zel- den gebruikt; zij slaan dan terug op het subi. van den hoofdzin : λέγεται ᾿Απόλλων ἐκδεῖραι Μαρσύαν νικήσας ἐρίζοντά οἱ περὶ σοφίας, men zegt dat Apollo Marsyas heeft gevild, nadat hij hem overwonnen had, toen hij met hem (Apollo) over de bekwaamheid wedijverde. In plaats van de bijna in het geheel niet voorkomende vormen οὗ en ἕ, σφῶν en σφᾶς worden de overeenkomstige vormen van αὑτοῦ ge- bruikt; vgl. 8) A. 1. 5) Het onbepaalde pron. men wordt op onderscheiden manieren uitgedrukt: 4) door eene omzetting in het passivum; 6) door den Sden pers. pl. act., voornamelijk bij de ww. van zeggen, eng. ; ΟῚ door den 2den pers. 5. van den modus potentialis (ὁ 59, 9}; d) door het onbep. vnw. τίς. B. Αὐτός. 6) Het pron. αὐτός heeft drieërlei beteekenis. a) Zelf, ook van zelf, uit eigen beweging, óf praedicatief met een nomen verbonden ($ 49, 13) óf alleen staand; in het laatste geval staat het zoo veel mogelijk aan of in het begin van den zin: τὰ ὄρη ἀπότομα ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ ποταμοῦ ἐκρέματο, de bergen hingen steil boven de rivier zelf; αὐτὸς ἑκὼν κατέπεμψε τοιακόσια τάλαντα τῷ δήμῳ; uit eigen beweging zond hij met graagte driehonderd talenten aan het volk. b) Met het art. voor zich, dus in attributieve plaatsing bij het nomen, beteekent het dezelfde: ἐν τῇ αὐτῇ οἰκίᾳ αὐξηϑέντες, in hetzelfde huis opgegroeid (over de crasis αὑτός, αὑτή ; ταὐτό, Taù- τοῦ enz. zie $ 8, 5 en $ 25, 8, Α. 1). c) In de casus obliqui dient het tot vervanging, van het pers. 4) A. In het ep. en ion, hebben de vormen van où nog dikwijls demonstratieve be- teekenis (vgl. $ 25, 1 Dial), in het jon. vooral in den dat. ol en in den pl; hier is de altijd betoonde vorm σφίσι alleen als reflexief in gebruik. 8 50. PRONOMINA. 195 vnw. van den 3den pers., zie boven 4); in deze beteekenis mag het nooit aan het begin van den zin staan. AanM 1. Bijzonder in verbinding met een demonstr. beteekent αὐτός dik wijls juist. dus οὗτος αὐτός, juist deze (daarentegen οὗτος ὁ αὐτός, deze zelfde). AanM. 2. Door καὶ αὐτός wordt uitgedrukt, dat iemand nu zelf doet, wat hij als handeling van een ander heeft opgemerkt (ook ik, gij, hij zelf; ook mijner-, uwer-. zijnerzijds; evenzeer): ἐπειδὴ ἀπιόντας τοὺς βαρβάρους ἑώρων ot Ἕλληνες. ἐπορεύοντο καὶ αὐτοί, toen de Grieken de Perzen zagen aftrekken, gin- gen ook zij zelven (of zij hunnerzijds ook, of zij evenzeer) op marsch, — Daarente- gen wordt rai οὗτος gebruikt, als men aan een persoon een praedicaat toekent, dat men reeds aan een ander heeft toegekend (ook deze — evenzeer): ῥεῖ ὁ Μαίανδρος διὰ τῆς πόλεως " ἔστι δὲ καὶ βασίλεια ἐπὶ ταῖς πηγαῖς τοῦ Μαρσύου ποταμοῦ" ῥεῖ δὲ καὶ οὗτος διὰ τῆς πόλεως, de Maeander stroomt door de stad; er is ook een paleis bij de bronnen van de rivier de Marsyas; ook deze stroomt evenzeer door de stad. — In negatieve zinnen wordt in het tweede lid καὶ met de negatie ver- vangen door οὐδέ, μηδέ, dus οὐδ᾽ αὐτός, μηδ᾽ οὗτος. AANM. 3. Αὐτός achter een ranggetal duidt het getal van iemands metgezellen aan, maar zoo, dat deze als de hoofdpersoon wordt medegeteld: δέκατος αὐτός (hij zelf als tiende) met negen anderen. AANM. 4. Over den door αὐτός versterkten dativus van begeleiding zie $ δά, TJ, A. 8. C. Pronomina refleviva en reciproca. 7) De casus obliqui van het terugwerkend of reflexief vnw. van den Isten en 2den pers. worden gebruikt, wanneer het pron. terug- slaat op het subi. van denzelfden zin, waartoe het vnw. zelf be- hoort: γνῶϑι σαυτόν, ken u zelf; ἥξω ὡς αὐτὸς ἀπιὼν ἐπὶ τὴν ἐμαυτοῦ ἀρχήν. ik zal komen om zelf naar mijn gebied te ver- trekken. AANM. 1. In plaats van het reflex. wordt dikwijls, vooral in tegenstellingen, het pers. vnw. gebruikt: ἐγὼ οἶμαι καὶ ἐμὲ καὶ σὲ ἡγεῖσϑαι, ik meen dat en ik en gij het er voor houden. AANM. 2, De oorspr. beteekenis van den stam van het pron. pers, van den 3den pers. zelf, eigen ($25, 1, A. 2 Dial.) maakt, dat in plaats van de reflex, vormen van den 1Isten en 2den pers, meermalen die van den 3der pers. gebruikt worden: σὺ δ᾽ ἀξίαν οὐκ οὖσαν αἰσχύνεις πόλιν τὴν αὐτὸς αὑτοῦ, zelf maakt gij uw eigen stad, die dit niet verdient, tot schande. 8) Van den 3den pers. moeten de reflex. vormen staan, als het pron. terugslaat op het subi. van denzelfden zin, waartoe het pron. zelf behoort (direct reflex.). In afhank. zinnen staan zij ook , als het pron. terugziet op het subi. van den hoofdzin (indirect reflex); maar hier kunnen zij van het standpunt van den schrijver ook ver- -----------..-..- -. 8) In het ep. komt het pron. reflex. in het geheel nog niet voor; men vindt daar het pron. pers. miet αὐτός : κέκλετο δ᾽ ἄλλους — ἅμα σπέσϑαι ἑοῖ αὐτῷ, hij beval de anderen hem te volgen. 18 * Pi EE Sk man DEE EEE wase Deenen me nt a Πα dd a ee pe am ᾿ ΡΕΟΝΟΜΙ͂ΝΑ, vangen worden door de vormen van αὐτός : τῶν παρ᾽ ἑαυτῷ (di- rect) βαρβάρων ἐπεμελεῖτο ὡς πολεμεῖν re ἱκανοὶ εἴησαν καὶ εὐνοὶ- κῶς ἔχοιεν αὐτῷ (indirect), voor de Perzen, die bij hem waren, zorgde hij, dat zij voldoende in staat waren oorlog te voeren en welgezind jegens hem. AANM. 1. De vormen ἑαυτοῦ, enz. worden als direct en als indirect reflex. ge- bruikt; die van (od), ol slechts als indirect, vgl. boven 4) À. AANM. 2. Niet zelden wordt de reflexieve betrekking door het op het subi. be- trekking hebbende αὐτύς zelf nog duidelijker aangewezen: οὐχ οἷός τ᾽ ἐστὶν αὐτὸς αὑτῷ βοηϑεῖν, hij is niet in staat zich zelf te helpen. AANM. 3, Ook wordt ἑαυτοῦ gebruikt als het woord, waarop het pron. betrekking heeft, inderdaad geen grammaticale hoofdpersoon is, maar alleen als subi. gedacht wordt: πολλοὶ ἀντέλεγον ὡς οὐκ ἄξιον εἴη βασιλεῖ ἀφεῖναι τοὺς ἐφ᾽ ἑαυτὸν orpartv- σαμένους, vele voerden hiertegen aan, dat het beneden de waardigheid van den koning was ben, die tegen hem te velde getrokken waren, vrij te laten. 9) Het pron. reciproeum ἀλλήλοιν wordt slechts gebruikt om de wederkeerige werking of betrekking tusschen twee personen of zaken aan te duiden: οὔτε γὰρ ἑαυτοῖς οὔτε ἀλλήλοις ὁμολογοῦσιν, want zij stemmen noch met zich zelven , noch met elkander overeen. AANM, In plaats van het pron. recipr. wordt somtijds het pron. reflex. gebezigd : Φίλιππος πάντας τοὺς Ἕλληνας συνέκοουε καὶ πρὸς ἑαυτοὺς ἐτάραττεν, Philippus maakte alle Grieken tot vijanden en zette hen tegen elkander op. D. Pronomina possessiwva. 10) Als uit den samenhang genoegzaam blijkt, wie de bezitter is, wordt geen pron. poss. gebruikt; het art. is dan als bepaling voldoende: τιμᾶτε τοὺς γονέας, eert uwe ouders (vgl. $ 49, ὃ, As A} 11) Im plaats van de poss. ἐμός en σός wordt gew. de gen. van de overeenkomstige pron. pers. gebruikt, of wanneer het bezeten voorwerp een bezitting is van het subi, die van de reflexiva: ἥκεις εἰς τὴν ἐμὴν οἰκίαν of εἰς τὴν οἰκίαν μου, gij komt in mijn huis; μετεπέμψω τὴν σαυτοῦ ϑυγατέρα, Bij ontboodt uwe dochter. 12) Het poss. van den 3den pers. wordt door αὐτοῦ, reflexief door αὑτοῦ uitgedrukt: ἐνέτυχον τῷ φίλῳ αὐτοῦ, ik ontmoette zijn vriend; Κλέαρχος συνήγαγεν ἐκκλησίαν τῶν αὑτοῦ στρατιωτῶν, Clearchus riep eene vergadering van zijne soldaten bijeen. AanM. Het poss. van den 3den pers. komt slechts bij dichters voor. In reflexieven zin vindt men als poss. van den 3der pers. pl. ook σφέτερος. 12) Het pron. poss. van den 3d» pers. öc heeft ep. ook nog bepaald de beteekenis van eigen (vgl. boven 7, A. 2): où γὰρ ἔγωγε ἧς γαίης δύναμαι γλυκερώτερον ἄλλο ἰδέσϑαι, want ik kan niets anders zien, dat aangenamer is dan eigen land, In het ep. wordt het reflex. als poss. vervangen door het poss- met den gen. van van αὐτός: τὰ σ' αὐτῆς (== τὰ σὰ αὐτῆς) ἔργα κόμιζε, bezorg uw eigen werk $ 50. PRONOMINA. 197 13) De poss. ἡμέτερος. ὑμέτερος zijn meer gebruikelijk dan de omschrijving door ἡμῶν en ὑμῶν; in reflex. zin wordt meestal ἡμέτερος αὐτῶν. ὑμέτερος αὐτῶν gebruikt en niet ἡμῶν αὐτῶν, ὑμῶν αὐτῶν : πολέμιοί ἐσμεν τοῖς ἡμετέροις αὐτῶν φίλοις, wij zijn vijanden van onze eigene vrienden. 