Het mikroskoop, deszelfs gebruik, geschiedenis en tegenwoordige toestand
Nergens ecbter is de dwaling grooter , dan ten aanzien van den eersten uitvinder van bet zonmikroskoop. Alle nieu- were buitenlandsche scbrijvers hebben Baker nageschreven , die aan Lieberkiibn de eigenlijke uitvinding vatr dit werk- luig en aan Cuff deszelfs verbetering door toevoeging van den spiegel loeschrijff. Dit zoude plaats gehad hebben in 1 738. Wij zullen ecbter zicn , dat bet zonmikroskoop voorzien 314 DE 11EELDJUKU0SK0PE«. van ecncii spiegcl , reeds veel vroeger bekeod cn beschrc- veu was. 434. I)c eigenlijke gescbiedenis van dit werkluig begin! met de uitvinding van den loverlantaarn. Er zijn er (1), die meeuen, dal reeds Porta eencn wenk nopens de za- menslelling van dit werktuig zoude gegeven bebben; doch zekerder is bet, dat betzelve bet eerst werkelijk beschreven is door Kircher in zijne Ars magna lucis et umbrae^ waar- van de eersle uitgave in 164G verscheen. Reeds toen ook was Kircher op bet denkbeeld gekomen, om, in plaats eener lamp, bet licht der zon , opgevangen door eenen metalen spiegel , te bezigen (2). Op de oppervlakle van dezen spiegel werden ver- (1) Encycl. Britt, ed. 6. XIV. p. 173. In de Magia naturalis van Porta is niets te vindeu, dat dit aanduidt. Het boek van denzelfden echrijver: Do refractione optica 1583, heb ik niet kunnen naslaan, doch daar Libri, die anders nergens verzuimt de ontdekkingen zijner landge- nooten op den voorgrond te stellen, er geheel over zwijgt, zoo nieen ik het er voor te moeten houden , dat deze meening ougegrond is. (2) Ars magna lucis et umbrae, ed. alt. Amsfelodami 1671, p. 768, 793 en 794. Ofschoon ik alleen de 2'^® uitgave heb kunnen raadplegen , zoo blijkt echter uit het op p. 768 door Kircher aangemerkte , dat hij reeds tijdens de eerste uitgave van zijn werk van dezelfde middelen ge- bruik maakte. Wilde {Geschiclite der Optik. I. p. 294) betwijfelt of Kircher wel de uitvinder van den tooverlanlaarn is, omdat Decbales [Mundus mathematicus. ed. altera 1690. III. p. 696) berigt, dat een Been hem reeds in 1665 eenen toverlantaarn met twee bolle glazen vertoond had, terwijl Kircher den zijnen eerst in de 2^' uitgave zijner magna lucis et umbrae in 1671 uitgekomen , maar niet in die van 1646 zoude beschreven hebben. Ku zegt echter Kircher uitdrukkelijk (p. 768 der 2^® uitgave), dat hij den tooverlantaarn reeds in de vroegere uitgave be- schreven heeft, maar voegt er tevens bij , dat Thomas Walgenstein een Been dezen naderhand verbeterd heeft, schoon het moeijehjk is uit zijne woorden op te maken , waarin de verbetering eigenhjk heeft bestaan. Voorloopig, totdat ik gelegenheid zal gehad hebben de uitgave van 1646 te raadplegen , of het daar over dit onderwerp opgeteekende naauwkeurigcr elders vermeld vind, meeu ik dus Kircher als den uitvinder te moeten DE TOVEHLANTAAEN. KIKCUEU. .113 schillende zakcD geschilderd , vvelke zich dan , nadat de licht- stralen door eene bolle lens in eene donkcre kamer waren getreden, op de legenovergestelde muur vergroot vertoonden. Zelfs bezigde hij daartoe levende insekten, die hij op den vooraf met honig beslreken spiegel plaatste, ten einde hunne bewegingen daardoor te verlragen, of hij stak eene vlieg of ander insekt aan eene naald, en hield dan achter den spie- gel eene magneet , die hij been en weder bewoog , om aldus de beweging van bet dier na te bootsen. Uit de door hem gegeven afbeelding blijkt, dat zijn toestel bestond uit eene horizontaal geplaatste plank, aan welker eene uiteinde zich de spiegel bevond, die om eene as kon bewogen vvorden, terwijl de lens op den vereischten afstaud kon worden ge- steld, door middel eener overlangsche groeve in dezelfde plank, waarin de beugel, die de lens droeg, op en neder kon geschoven worden. Deze toestel werd dan gehouden voor eene opening der donker gemaakte kamer, en de spie- gel zoo gerigt, dat de zonnestralen door de lens en de opening vielen. Hoe onvolkomen deze toestel ook was, zoo is het echter duidelijk, dat hij het zonmikroskoop in deszelfs allereenvoudigsten vorm daarslelde, en dat er niet veel na- denken toe vereischt werd, om hem aanmerkelijk te verbeteren. Werkelijk is dit ook weinige jaren later geschied. In het meer gemelde weik van Zahn, in 1687 uitgekomen, lezen wij vooreerst : dat de tooverlantaarn , als zijnde een waar mi- blijven aanmerken. Nog door eenen anderen wordt aan Kircher de eer der uitvinding betwist. Kolhans nainelijk schrijft in zijne Nouor/un- dene matherriatische und optische Curiositdten , in 1676 te Leipzig ge- drukt (p. 318), de uitvinding toe aan den Neurenberger J. F. Grindl, over vviens op eene bijzondere wijze ingerigt zamengeateld niikroskoop vvij vrocger (z. bl.l27) gchandeld hebbcn. Het schijnt echter, dat deze getui- gonia van te late dagleckeiiing is, om in aanmerking te komcn. DE BEEI-DHUKIIOSKOHEN. 5 J G kroskoop (1), ook kan gcbruikt worden , oin kleine inseklcn en in hot water levende dierljcs vergroot voor te stellen, maar ten Iwecde dat men in slede van larapliclit ook het zonlicht tot verlichling der voorwerpen kan doen strekken , cn dat men, ten einde dit gernakkelijker op te vangen (1) Oculus artijicialis Fund. III. p. 255. » Cum in Lucernu megalo- grapliica veri microscopii Spcciem haleamus , in qua etiam minima reposita , plurimum tamcn aucta in trajecta imagine repraesentari pos- su?it, haud alitor imagines oljectorum minutorum adhibitis aliis mi- croscopiis in oculum trajectao mulio majores ipsis oljectis depingi so- lent, sic etiam in Lucerna magica, si minuiissima animalcula in loco vitri plani reponantur , eadem mirijice aucta in pariete vel quocunque piano deulbato repraesentari poterunt." Vervolgens beschrijft hij de wijze lioe dit geschieden moet, door middel van twee plaatjes van glas of van mica, die door eennn ring van elkander gescheiden worden gehou- den , en gaat daarna op de volgende wijze voort: » Cu7n soils radii idem praestare 2^ossint, quod lampadis lumen a speculo reficxum , si in tu- hum ita duo vitra lenticularia , prout in lucerna magica fieri debet, reponantur , et quaecunque minuta objecta, veluti muscae aliaque ani- malcula in loco imaginis collocentur tubusque soli in obscurato conclavi ita obvertatur , ut radii ad pariotem, vel quodcunque planum dealbatum trajici possint, haberi poterit illius minuti objecti appositi imago multo major aeque in pariete albo, pro ut per lucernam fieri solet. Quod si etiam non satis commode tubus directs soli obverti queat , poterunt debite praetento speculo piano radii intus non obscurato conclavi ad quemeun- que peritum locum traduci pro imagine ibidem effomianda'’' Waarscliijnlijk i.s het echter , dat reeds De. chales nog voor Zahn op het denkbeeld was gekomen om den tooverlantaarn als zonmikroskoop aan te wenden. In de tweede uitgave van zijnen Cursus seu mundus mathe- maticus , in 1G90 uitgekomen, leest men (p. G98), nadat hij (p. ZAHN. DECIIALES. FAIIUENUEIT. LIEBERUUHN. 317 ca to rigtcn , eenen vlakken spiegel daartoe kan aauwenden. Van toen af aan kan men rekenen, dat het zonmikros- koop in al deszelfs hoofdbeslanddeelen werkelijk bestood. Het ceiiige, dat van latere dagleekening schijnt te zijn, is de bij- voeging der verlicbtingslens , ten einde het gebruik van ster- ker vergrootende lenzen, dan die, welke gewoonlijk bij den tooverlantaarn gebezigd worden, mogelijk le maken. Daar ech- ter nergens eene naauwkenrige melding gemaakt wordt van bet vergrootend verraogen dezer cerste zonmikroskopen , zoo is bieromtrent rnoeijelijk iets met eenige zekerheid te zeggen. 433. Het is eerst ruim eene halve eeuw later, dat het zonmikroskoop algemcen bekend raakte, onder den naam van donkcre- learner -mikroskoop. Fahrenheit, een Dan- ziger van geboorte, doch sedert 1701 te Amsterdam woon- achtig, waar hij in 1756 stierf, had reeds eenigen tijd v66r zijnen dood zulk een werktuig vervaardigd. Lieber- kilbn had dit ten huize van George Clifford en Hendrik de Raad te Amsterdam gezien, lang v66r dat hij naar Engeland overstak. Hij maakte het na, vertoonde het op zijne reizen aan verscheidene geleerden , en ging voor den uitvinder door (1). (1) Het hier gczegde sleunt op eene aanteekening, gevoegd door den yertaler (denzelfden als den uitgever Isaac Tirion?) bij de hollandsche uitgave van Baker’s Microscope made easy p. 20. Deze aanteekening luidt aldus: » De heer U. G. Fahrenheit, die in 't jaar 1736 ovcrleden is, had hot Donkcre - kamer - mikroskoop , reeds eenigen tijd voor zijnen dood vervaardigd; en de heer Lieberkuhn in Holland zijnde , heeft het hij de heeren George Clifford en Hendrik de Raad, te Amster- dam, met veel genoegen beschouwd, alvorens hij naar Enyeland over- stak. Omdat nu gemeldo heer dergelijk een stelsel van zijn eige maak- sel eerst heeft vertoond, zal onze schrijver zich waarschijnlijk verheeld hchben , dat hij hiervan zoowel de cerste uitvinder was , als van het Mi- 318 DE BEELDMIRROSKOPEN, Hct zonmikroskoop van Liebcrkiilui, en gevolglijk ook dat van Fahrenheit, was althans in een opzigt gebrek- kiger dan de vroegere inrigtingen. Het bezat namelijk gee- nen spiegel, en moest derhalve steeds naar de zon toege- keerd worden, iets dat naluurlijk met veel bezwaar gepaard ging. Hat was de engelsche instruraentmaker Cuff, die er den spiegel bijvoegde, of, om juister te spreken, den reeds vroegcr gebruiklen spiegel weder invoerde. De eerste zonmikroskopen bezaten eene houten plaat, en de ronddraaijende beweging van den spiegel geschiedde door middel van een koord of snoer , die in de sleuf liep der schijf, waarop de spiegel bevestigd was, terwijl deze hooger of lager naar den stand der zon gezet werd , met behulp van een dik koperdraad, helwelk door eene opening in de schijf met een beweegbaar armpje aan den spie- hroskoop voor ondoorschijnende. Voorwerpen. Voor welk laatsle wij soowel als de Engel'sclien aan dien uitmuntenden Konsteiiaar mrpligt zijn; en kan lietzelve niet genoeg gepresen worden van de zulken die het met naukeurigheid heschouwd liehhen,’' Ik heb deze aanteekening bier in baar ' geheel ingelascht, omdatzij, seboon, Toor zoover mij bekend is, den eenigen grond opleverende tot de stelling, dat Lieberkiihn alleen op het ■zoorbeeld van Fahrenbei t zijn zonmikroskoop beeft vervaardigd, daartoe echter allezins afdoende schijnt te zijn. De vertaling van Baker’s werk is namelijk verschenen in 1744, dus weinige jaren na het verhaalde, toen waarschijnhjk de daarin genoemde personen, met uitzondering van Fahrenheit zelven, nog in leven waren, en men kan derhalve niet wel aan een opzettelijk uitgedacht verdichtsel denken, en dit te minder, omdat de schrijver der aanteekening bhjkt zeer gunstig voor Lieberkiihn te zijn ingenomen, en geen beden- ken draagt, om hem (hoewel, gelijk wij zagen, zeer ten onregte) de uit- vinding van de tcrugkaatsende spiegeltjes voor de verlichling van ondoor- schijnende Yoorwerpen toe te schrijven. Ten einde echler lieberkiihn niet te betigten van iets, waaraan bij zich eigenlijk niet heeft schuldig gemaakt, moct ik bier nog doen opmerken, dat hi] zelf nergeus in gc- sebrifte zich als uitvinder van het zonmikroskoop heeft genoemd. CUl'F. PAAliW. VVIEDENBURG. 319 gel verbonden was (1). Als vergroolingstoestel bezigde men bet W^ilsonsche enkclvoudige raikroskoop. Weinige jaren later, nadat dit werktuig meer algemeen was geworden, werden deze bewegingen verbelerd. De plaat en de beweeg- bare scbijf werden van koper vervaardigd, en de laatste van tandcn voorzien, zoodat zij door middel eener schroef zonder einde kon rondgedraaid werden. Deze inrigting treffen wij aan bij de door Johannes Paauw le Leiden vervaardigde zonmikroskopen , waarvan Musscbcnbroek(2) eene afbeel- ding beeft medegedeeld, alsraede bij bet raikroskoop, waar- van Wiedenburg (3) eene beschrijving gaf. De laatste ver- vaardigde en bescbreef ook eenen toestel, ora, in stede der zon, bet licbt eener kaars te gebruiken, welke toestel echter niets anders is, dan eene met eenige buitengewone zorg ver- vaardigde tooverlantaarn. (1) Zie de af bedding daarvan in het meergemelde boek van Baker. — Ten einde de kosten van dit werk niet zeer te verraeerderen door de drie of vier platen, welke zouden vereischt worden voor de afbeeldingen der verscbillende soorten van b^eldinikrnskopen en der daarbij belioorende verlichtingstoestellen , heb ik bij dit hoofdstuk geene figuren gevoegd. Ik heb daartoe te eer vrijheid gevoeld, omdat de beeldmikroskopen voor de eigenlijke wetenschap wel altijd van zeer ondergeschikt belang zullen blijven. (2) Introductio ad pliilosophiam naturalem. Lugd. Batav. 1762. p. 790. , Tab. XIV. fig. 7. (3) Beschreibung eines verbesserten Sonnen-Mikroskops. Niirnberg. 1758, Na het vroeger omtrent de uityinding van bet zoninikroskoop gezegdo, klinkt het niet weinig zonderling op pag. 7 van dit boekje te lezen ; » Die erstere Erjindung des Sonnen-Mikroskops sind wir wohl den Engelldn- dern schuldig, gleichtvol aber liaben es die Tentschen ujigleich stark verbessert.” Doch Wiedenburg sdiijnt in de geschiedenis van de werk- tuigen , die hij vervaardigde niet bijzonder te huis geweest te zijn , want , op p. 4 noemt bij onder degeiien , aan wie de uitvinding van het mikroa- koop wordt toegeschreveh , ook Bo re 11 us! Wij mogen derhalvc de zoo even aangehaalde zinsnedc gerust over het hoofd zien, en het voor onwaarschijnhjk houden , dat zelfs een engelschman zich op het gezag van Wiedenburg beroepen zal, om te bewijzen dat het zoninikroskoop eene engelsche uitvinding is. 3^0 DE UEELD.MIKUOSKOPEN. 436. Inmiddels zag men ook in, dat hct zonmikrpskoop , op ecne eigenc wijzc iugerigt, bijzonder geschikt is om leekeningcn te vervaardigen van mikroskopische voorwerpen. Een daarloe dienende toeslcl werd in 1767 door G. F. Bran- der (Ij uilgedacht. Deze beslond uit eene vierboekige pi* ramiedsgewijs toeloopende kast, aan welks sraalste einde zicb bet mikroskoop met de lenzen en bet er tusscben geplaatste voorwerp bevond, terwijl bet voigroote beeld aan bet legen- overgestelde einde door eenen scbuins geplaatsten spiegel op een borizontaal gesteld mat glas werd teruggekaatst. Daar de zonnestralen niet door eenen spiegel werden opgevangen, zoo moest de gebeele kast naar de zon loegekeerd worden. Hiertoe was de kast in baar middengedeelte opgebangen aan twee spillen tusscben twee regtopstaande zijstukken, zoodat zij onder allerlei bellingsboeken kon gesteld worden, door middel van een koord, betwelk om eene van onderen ge* plaalste scbijf liep. Door Ledermiiller (2) is een dergelijke toestel bescbre- ven, welke eene uitvinding van von Gleicben was, en een andere door Burucber te Neurenberg vervaardigd. Ook Martin (3) verbond zijn zonmikroskoop met eene camera obscura. Straks zal ik nog eenige zoodanige toestellen van lateren tijd verraelden. (1) Kurse Beschreihung einer ganz neuen Art einer Camerae obscu- rae , insglcichen eines Somien-mikroskops , welches man bequem aller Orten hinstellen und olme V erjijisterung des Zimmers gebrauchen kann. Augspurg. 1767. (2) 31ikroskopische Belustigungen. 1768. Holl. vert. Rlikrosk, Termakel. Ill: pi. XXI. IV. p. 57. pi. VII. (3) A Description und Use of a proportional Camera obscura , with a Solar Microscope adapted thereto, gevoegd acliter zijnc Description and Uso of an opako Solar microscope, 1771. LAMPMIKROSKOOP VAN ADAMS, AEl'INUS. 5^1 Fcuigzins auders iugerigt , doch gedeeltclijk tot hetzelfdc docl besleuid, namelijk hel tcckcnen van mikroskopischc voor- werpcn, was het lampmikroskoop in 1771 door Adams uit- gedachl, later door zijnen zoon en door Jones verbeterd. Hot. bestaat nit eene horizontaal geplaatste vierhoekige piraraidaie bouten kast, rustende op eene lange koperen staaf, Icrwijl het geheel door cen behoorlijk voetsluk gedragen wordt. Op het eene einde dezer koperen slaaf bevindt zich de verlikaal geslelde voorwerpplaat met de lenzen , die bet licht ecner Argandsche lamp op het voorwerp concenlreren. Do hou- Icn kast is aan liaar eene einde voorzien van eene huis, waarop de lenzen geschroefd worden, die het vergroole heeld vormen , terwiji aan het breedsle uiteinde dcr kast een mat gesicpen glas in eene verlikale rigling geplaatst is, om het heeld op te vangen. Do toeaadering van do lens tot het voor- werp geschiedt door een rondselwerk cii eene schrocf zonder einde, waardoor de geheele kast been en weder bewogen wordt. Later onderging deze toestel verschilieude verbeteringen in de werkluiglijke inrigting, en werd hij ook geschikt gemaakt voor de waarnemiug van ondoorschijnende voor- werpen (I). 457. Ook het zonmikroskoop zelf word omticnt dezen tijd verbeterd , door bijvocging van verschiilende tocsiellcn tot w'aarneming van ondoorschijnende voorwerpen. Reeds Lieberkiihn zoude een zonmikroskoop voor on- doorschijnende voorwerpen hebben ingerigl. Aepinns verhaalt, dat hij het weinige weken vddr zijnen dood bij hem (1) Zie Adam’s Essays on the Microscope, cd. 2. t“98. p. G4 et seq. (2) Nov, Comm. Ac. Petrop, IX. p. 31G. III. 21 522 UE liFEI.DMIKROSKOI'EN. hcell gezicn , schoon liij zich later dc wijze dcr inrifriing volslrekt iiict kon herinneren. In 17SO sickle Euler (1) ecnige vcrbeteringcn voor van den tooveiianlaarn en Itel zonmikioskoop , welkc de verlicli- ling van ondoorschijiiende voorwerpen ten doel liadden. Daar- loc raadt Euler aan bij den looverlantaarn twee elliplisclie liollc spiegels le gebruiken , indiervoege vdor bet voorwerp geplaalst, dat de lamp zich in licl eene brandpiml van elkcn spicgel bcvindt , terwijl bet voorwerp in bel andere geplaatst is. Bij bet zonmikioskoop slcll bij voor cone lens zoo- ilanig in eene schuinsche rigting voor en ter zijdc van bet voorwerp te brengen , dat de door eenen spicgel opgcvangen zonncstralcn op bet voorwerp geconcentrcerd worden. Ik weet niel, of deze door Euler geopperde verbeteringen werkelijk zijn uilgevoerd, ten zij bel door Hiiseler (2) mogt gedaan zijn. Acpinus (5) beschrecf fn 1765 den door bem ver- vaardigden toestel lot veiiicbling van ondoorscbijnonde voor- werpcn in bet zonmikroskoop. Deze bestond boofdzakelijk daarin , dal, door eene aan een gewoon zonmikroskoop aangebragle inrigliug , bet door de achter bet voorwerp geplaatsto lens reeds gcconcenlreerde licht op een vlak cir- kelvorraig spiegellje werd opgcvangen, dat zich voor en Icr zijdc van bet voorwerp in eene eeuigzins schuinsche sid- ling bevond ^ zoodat bel licbl op bet voorwerp werd lerug- gekaatsl. (1) Emcndatio laternae magicae ac viicroscopii Solaris. Nov, Comm. Ac. Petrop. III. p. 363. (2) Van dezeii bestaat een geschrift gctiteld: Verhcsscrimg dcr Sowicn- Mikroskope , der Zauherlatorne und Camera ohsctiraf iiach Euler. Ilolz- luinden 1779. l)aar ik dit niet ken, zoo weet ik niet in hoeverie liet de beschrijving van werkelijk vervaardigde w^erktuigen bcvat. (3) Nov. Comm. Ac. Potrop. T. IX. j). 316. VE1U-. VAN ONDOOllSCU. VOOUW. EULER. AEl'INUS. ZEIHER. MARTIN. Ecn jaar later gaf Zeiher (I) ilc lieschrijvirig van Iwec- derloi inrigtingen van dien aard, docli, nit hetgeen Aepi- nus zelf zegt, blijkt dat dc toesleilen van Zeiher reeds bestonden , toen de eerste de zijne besclireef. Eene dezer inrigtingen van Zeiher is alleen bestemd voor grootere voorwerpen, b. v. munteu, en zoo ingerigt, dat de door de verlichtingslens geconcentreerde stralen schuins vallen op eene voorwerpplaat, die met de as van het werktuig eeneu hoek van 57° tot 58° niaakt. De andere toestel is voor kleinere voorwerpen berekend , welker verlichting geschiedt door eenen doorboorden hollen spiegel, die het licht op de voorvlakte van het voorwerp concentreert (2). Benjamin Marlin (5) gai' in 1774 do beschrijving van zijn zonmikroskoop voor ondoorschijnende voorwerpen , eu zijne inrigting is tot op den Imidigen dag met geringe wijzigingen nog bij velen in gebruik gebleven. Zij komt in de hoofdzaak overeen met die van Aepiniis, namelijk daarin, dat de verlichting geschiedt door eenen vlakke spie- gel , die voor en ter zijde van het voorwerp in eene schuin- sche rigting goplaatst is, en het reeds door de voorwerplens geconcentreerde licht op het voorwerp terugkaatst. Doch (1) Nov. Comvt. Ac Petrop. X. p. 299. (2) Hendrik Hen te Amsterdam, van wiens zamengesteld mikroskoop ik reeds vroeger (bl. 161) eene beschrijving heb gegeven, vervaardigde ook zonmikroskopen , waarvan de werktuiglijke uitvoering inderdaad uitslckend goed mag genoemd worden , en waarbij een verlichtingsto^stel voor on- doorsebijnende voorwerpen gevoegd werd , die geheel met de bovenge- noemde* van Zeiher overeenkwam, beslaande uit eene korte doch wijde ronde buis, aan welker eene uiteinde tegeiiover het voorwerpglas een doorboorde holle metalen spiegel was geplaatst, welke het licht terng- wierp op het in de as dor buis geplaatste voorwerp. (3) Description and use of an opakc Solar microscope. I.ondeii 1771,' JiE liKEI.DMlKKOSKOl'EN. i\c spie^H van Marlin is veel grooler en in oen afzon- dcrlijk vinrkanl kaslje bcslolen , dal aan hel ligchaam van lict mikroskoop wordl vastgeschroefd. Ecnige jarcn geleden is door Pritchard (1) eene andere handelwijze besclireven, die oorspronkelijk in Amerika is nit- gedacbl. In plaats van ecne verlicblingslens wordcn er vier gcbruikl, die in een cirkcl geplaatst zijn, De aldns geconcen- treerde lichlbundels worden opgevangen door vier spiegels, die in eene schninsche rigling voor liel voorwcrp gcplaalst zijn. Deze inrigting schijnl echler te zamengcsleld om be- hoorUjk le voldoen. De toeslel, waaraan Pritcbard zelf de voorkeur geeft, blijkt geene andere dan de reeds l)e- sclirevene van Zeiher le wezen. Eindeiijk slelde Brewster (2) voor, ora, in plants van de voorwerplens, eenen doorboorden hollen spiegel te gcbruiken. llel voorvverp kan dan op de gewone vvijze door de ver- lichlingslens aan de acblervlakle , welke naar de holle zijde van den spiegel is toegekeerd , verlicht worden , en de liolle spiegel zoude als katoplrisch objcclief ter vorming van bet beeld dienen. 458. Inmiddels bleef bet zoninikroskoop aan dezelfde go breken mank gaan, die aan de vobnaking der overige dioplri- scbe werkluigen in den weg slonden. In 1765 slelde , wel is vvaar , A e pin ns de aanwcnding van donblellen voor, in slcde cener enkelvoudige lens, bicrloe blijkbaar geleid door de reeds (bl. 74) verraelde verbandeling van Euler over de verbclering van bet enkelvoudig raikroskoop, tcrwijl Mar- (1) Micrographia p. 189. De naam van den Amerikaansclicn uilvindcr wordt liier nict genocmd. (2) Treatise on the microscope , 1837. p. 11-1. DOLBLETTES, VOGELOOGLENZEN , APLANATISCHE LENZENSTELSELS. 525 tin eenige jaren later bet gebniik van achromatische lenzen voorsloeg, maar bet schijut niet, dat een dozer beide voor- stelleu toen werkelijk is uitgevoerd. In 1815 zocht Brew- ster hetzelfde beginsel , dat hij ter achromatisatie van za- inengestclde mikroskopen had aangewcnd (z. bl. 175), ook op hcl zonniikroskoop toe le passen. Zijn toestel bestond uit eeuc korle horizonlale buis, die van boven eene opening had. In het opcne einde dezer buis was eene plano- couvexe voorworplens bevestigd , met de bolle zijde buiten- waarts gckeerd. llet andere einde was gesloten met een vlak glas. Nu werd de buis gevuid met eenig vocht en daarin het voorwerp gedompeld , dat op de gcwone wijze door eencn spiegel en lens verlicht werd. Het zal wel naau- wclijks behoeven opgemerkt te worden hoe hoogst gcbrckkig, cn in hoe weinige gevallen werkelijk bruikbaar deze inrigting was. Later leorde 11 obi son (1) de voordeeleu keunen , die verbonden zijn aan hcl gebruik van het uit twee glazen za- mengeslelde oculair van llamsden, in plaats der gewone voorwerplens. Dollond voorzag de door bem vervaardigde zonmikroskopen van ecu objcclief, uit twee piano- con vexe lenzen bestaande, even als de Wollastonsche doublelten, en Coddinglon paslte cr zijne uitgegroefde lenzen op toe (2). Toen eindelijk hot zamengesteld mikroskoop van aplanali- schc lenzcnstelscls werd voorzien, was het natuurlijk gevolg, dal men daarvan ook bij het zonniikroskoop begon gebruik le maken. llet ecrsl geschiedde dit door Ch. Chevalier, en zijn voorbccld vond weldra algemeene navolging, zoodat bij allc nieuwere zonmikroskopen de objectieven uit aplana- (1) (xoring anci P r i tc li a r d , Micrographia p. 170. (2) Micrographia. p. 183. 52G ItEELUMlKROSKOPEN. lische Icnzenslclsels bestaan , die alleen daarin van diegene ver- schillcn , vvelke als objectiefin cen gewoon zamengesleld mikros- koop gcbruikt wordeu, dat dc crown- cn llintglaslenzcn niet on- deiiing door canadabalsem verbonden zijn., dewijl de warinle, waaraan zij zijn blootgesteld , dit verbindingsmiddel weldra zoude docn verbranden , of Ion minste Iroebel worden. 459. De zonmikroskopen , zoo als deze Ibans door on- derscheidenc optische instrumenlmakers vervaardigd worden , verschillen in de werkluiglijke inrigling onderling te weinig, dan dat wij dezelve niet onder eene algemeene beschrijving zouden zamenvallen. t Alle deelcn worden uit geel koper vervaardigd. Dc vierkante plaat, welke met twee of vier schroeven in de opening van bet luik wordt bevestigd, moet dik en zwaar zijn, Hierin draait- de sebijf rond door een getand rad, of nog beter door eene schroef zonder einde, welke in de tanden vat, waarvan de rand der sebijf aan de helft van haren omtrek voorzien is , zoodat eene omwenteling van 180° gradeu geschieden kan. Aan de achtervlakte der sebijf is de spiegel, welke men tegen- woordig teregt veel breeder en langer maakt dan men vroe- ger gewoon was (1). llet raam dcs spiegels is door eene sebarnier verbonden met de sebijf, en de bellingsbock des spiegels wordt veranderd door eeii getand rad, waarvan de knop aan de binnenvlakte der sebijf uitkomt. In de cirkel- vormige opening der sebijf past de kegelvormig (oeloopendc (1) Itecds Hendrik Hen voorzag zijne zonmikroskopen van buitengc- woon groote spiegels. Hij ecu zijner in bet begin dezer ceuw vervaar- digde werktuigen , bevond ik dat de spiegel 0,50 met. lang en 0,20 met. breed was, terwijl de doorineter der verlichlingslens 0,19 mcl. bedroeg- In weerwii der nanzienlijke zwaarte van dozen rcusaciitigcn spiegel, zijn zijne bewegingen locli zeer juist en gemakkebjk. IN’IUGTING DEll TEGENWOOKDIGE ZONMIKl’iOSKOPEN. 527 buis, waarin de verlichtiugslens beval is. Deze is gewooii- lijk biconvex. Goring (1) bezigdc daarvoor cenc groolc achroniatisclie lens, iets dal eenig nut kan hebben, doch de koslbaarlicid van den toestcl zeer verhoogl, alhoewel bet waar is, dat bet daarvoor gebezigde llintglas niet nood- zakelijk zoo deugdzaain en vrij van streepeii beboeft le we- zen, als dat, helwelk voor een verrekijker-objectief van ge- lijke groolle gevorderd wordt, Verders is de toeslel helzij zoo ingerigt, dat, door verlenging of verkorling der buis, lict voorwerp in een breeder of smaller gedeelte des stra- lenkegels kan gel)ragt worden, of wol er worden nog eeuige andere verlichlingslenzen van korteren brandpuntsafstand bijge- voegd, wclke lijdelijk op den weg der stralen kunnen gesteld worden, en deze dan meer of minder convergerend maken. Ter vasthouding der voorwerpen dienen twee platen, waar- van de eone beweeglijk is, en door ecne spiraalveer tegen de andere wordt gedrukl. De vaststaande dier beide platen is dan verbonden met eenen vierkanlen stara, waarlangs zicb door middel van een rondselwerk eenc slaaf beweegt, welke aaii baar uileinde voorzien is van eenen dwarsarm , uilloo- pende in eenen ring, waarin de lenzen of lenzenstelsels gesebroefd worden. Dil laatsle gedeelte van den toestel stemt derbalve nagenoeg overeen met de iurigting der meeste nieuwere eukclvoudige mikroskopen , en beeft de plaals van bet vroeger gebruikelijke Wilsonscbe mikroskoop ingenomen. Bij een zonmikroskoop kunnen , even ais bij een zamen- gesleld mikroskoo|), een grooter of geringer getal van len- zenslelsels gevoegd worden , als ook vole of weinige hulp- werkluigen lot bet verriglcn van verscbillendc .soorlen van (t) Micrographia. p. 01. 528 1»E IIEEEDMIKUOSKOPEN. AvaarnemiDgen, Van dcze meerdcrc of mindere vollcdigheid liangt naluurlijk de prijs af. Ziehier dc prijzen,, vvaarvoor dc zonmikroskopcn op de prijs- coiiranten van eenigen der oplische instrumentmakers voorkoinen: Charles Chevalier le Parijs 520 -SOO francs — /1o2-/’2o8. Lerebours » » 180-520 » •> f 86 -/1 52. Simon Pliissl le Weenen 176 Conv. Gl. » /‘218. Pistor en Martins le Berlijn 60-150 Thl » /106-/’266. Pritchard le Louden dC 5 s. 5-dC o8 » f 65-/'450. 440. Behalve enkele lenzen of lenzenslelsels kunnen nog andere oplische hulpmiddelen lot vorming van het vergroote beeld vvorden aangevvend. Zoo heeft Goring daartoe een geheel zaraengesteld achromatisch mikroskoop gebruikt, waar- door de beelden niet alleen vergrool maar ook reglgekeerd worden. (Men vergelijke hier overigens het reeds in het P“ Deel bl. 175 daarointrent gezegde). Dezelfde beproefde ook zijn kaladioplrisch mikroskoop (z. DI. III. bl. 501) op gelijke wijze, doch de uilkomsl was daaraan niet gunslig. Daarentegen verhaalt hij , dal een zijner vrienden de daarbij behoorende spiegelljes alleen had gebruikt, en over hunne uitwerking zeer voldaan was geweesl (1). Ook Brewster (2) heeft voorgeslagen het door hem uilgedachle kaloplrisch objectief (z. PI. X. fig. 1 1 , verg. bl. 506) in plaats der gewone diop- Irischc objeclieven le bezigen, doch hot is zeer onwaar- schijnlijk, dat of dil of eenige andere katoplrische in- rigting iminer blijken zal boven de lhans in gebruik zijiulc lenzcnstelscls de voorkeur le verdicnen. (1) Micro^'raphia , p. 97. (2) Treatise, p. 112. BEELDMIKUOSKOPEN TOT TEEKENEM INGEBICr. 0^9 4il, Reeds op bl. 520 ziju eenige loeslellon vermeld, welke in de vorige eeuw zijn uitgedacht , om het beeldrai- kroskoop zoodanig in te rigten , dal bet voor het teekenen dcr daardoor gcvornidc beclden geschikt werd. Ook in on- zen fijd beefl men andere tot hetzelfde doe) bestemde weik- luigen vervaardigd. Daaronder behooit vooreeist een werktuig in 1822 door Vinccnl cn Charles Chevalier gemaakt, waarvan mij echler de inrigting niet bekend is, cvenmin als van een ander, dat. Charles Chevalier eenige jaren later vervaar- digde, Yolgens de aanwijzingen van Percheron cn Lefebre, waaraau zij den naain van megayraphe gaven, en waarbij eene lamp ter verlichting voldoendc is, daar het bestemd is, om alleen bij vergroolingen van 5 lot 2S maal gebruikt te worden (1). Op zijne prijsconranl slaal het genoleerd voor den prijs van 200 francs, Een andere dergelijke toestel is in 1827 door Schilling te Breslau vervaardigd (2), doch ook hiervan is mij het maaksel niet uader bekend. Daarentegen hceft Goring in 1837 (3) eene uitvoerige bcschrijving en afbeelding gegeven van cenen door hem uit- gcdachlen toestel , welke hoofdzakelijk op de volgende wijze is ingerigl. In eene rondc opening van een sterk houten raam of scherm ] regtopslaande op vier pooten , wordl het zonmikroskoop bevesligd, op gelijke wijze als gewoonlijk in een vensterluik geschied. Ilet scherm wordl zoodanig ge- plaalst, dal de zon den spiogcl beschijnt, welke overigens op de gewone wijze beweeglijk is. Ook de geheelc overige (t) Chevalier, I. c. p. <10. (2) Vermeld in de k'omt- en Letterbmle, 1827. 1. p. 337. (3) Micrographia , 1837. p. 81. 550 OE BEELDJKKKOSKOl'EN. inristing van liet mikroskoop is dezclfde als van andere zon- niikrosko|)en; alleenlijk wordt, in plaals van een enkel objeclief, ccne bins gcbruikt van een zamengesteld mikroskoop, voorzien van een objcclicfstelsel cn een oculair. Deze buis glijdt in eerie andere, welke vaslgeschroefd is op dal gedeelte van den loeslel, welke de voorwerptafel cn den springveertoestel bevat. Ter opvanging van bet beeld dienl ecne donkere kamer, zijnde cene lioulen kast, waarop van boven een kegelvormig loe- loopendc koker is geplaalsl , aan welks lop zich eerie zijde- lingscbe opening bevindl, en hiervoor een vlak metalen spie- gellje ondcr eenen boek van 45*^ geplaalsl, of nog beler een' reglbockig glazen prisma (1). De opening wordl vlak legenover liet oculair geplaalsl, zoodat de slralenbuudel , die anders een verlikaal bcoJd zoude gevormd hebben , nu ondcr eenen region boek wordl omgebogen, en bel beeld zich ver- loonl op den borizonlaal geplaalslcn bodem der kasl; deze bodem is bedekl mcl- gips en Ireefl eerie bolle oppcrvlakle. len einde le bearilwoorden aan de kromming van liel beeld. Ter bescliouvving van dil laalsle zijn er, in den bovenrand der kasl , twee legeii elkander overslaande van luikjes voor- ziene openingeii gernaakl, waardoor Iwee waarnemers le gc- lijker lijd kunnen zien. De zijdelingsche wanden der kamer knnnen worden weggenomen, ten einde den waarncmer gelegen- heid le geven om bet beeld le teekenen, nadat bij een scherm over bet boofd heefl gehangen, om bet liebt biiiten le sluiten. Wanneer men een gewoon zonmikroskoop wil bezigen om bet beeld, dal voor de leekening bcslemd is, op le vangcii, (1) Goring raadt aan de spiegelendc oppcrvlakle van dit prisma te verfolien , ids dal vvel volslrekt oniioodig is. Overigens had Chevalier reeds vroeger bij zjjne zoniniktnskopen een dergclijU prisma gevoegd , om hd beeld op eene horir.onlaie viable op tu vangen. DUAAGBAAR Z0NMIK150SK00I’. 0!) 1 dan is deze Goringsche loeslcl voorzeker zeer docllrell'end , doch bij zulk een mikroskoop is de regoliug der vciiichting allijd laslig en nioeijelijk , voorai vvannecr de vvaarnenier op ecnigcn afsiand van bet schenn en van den spicgel bezig is met de beelden om te trekken, die zich in de doiikere kamer vertoonen. Men zoude, wel is waar, bier, gclijk ook bij bet gewone gebruik van bet zomnikroskoop , de ver- lichting door eeneo belioslaat kunnen regelen, docb zulk een werktuig is reeds op zich zelve zeer kostbaar. Veel een- voudiger en aan bet doel volkomen even goed beantwoor- dende is daarom eene andere inrigting, vvelke ik in 1839 (1) onder den naain van draagbaar zonmilcroskoop het eerst lieb beschreven. Ik maakte daarbij loen gebruik van een enkelvoudig mikroskoop volgens de constructie van Wollas- ton (z. bi. 77), doch waarvan de buis merkelijk wijder is, bedragende de doormeter 4 centim. Daarin is eene verlichtingslens bevat, vvelke hooger en lager kan worden gesteld, en het licht, dat zij ontvangt van eenen vlakken spiegel, op het voorwerp concentreert. Als objectieven vver- den toen , behalve lenzen , voor sterkere vergrootingen ook glasbolletjes gebruikt. De onderste helft der mikroskoopbuis vvordt vastgeschrocfd op het eindc van een der klaauwen van eenen drievoet, op welks midden een vierkante stain rust, die door eene zich ouderaan bevindende scharnier tot op eenen zekeren graad van helling kan worden achterover ge- bogen. Op dien stam kan een dwarsarm in eene horizontale rigting rond worden gedraaid door middel eener pen , vvelke in eene opening aan den top van den stam past, en daarin door eene klemschroef kan worden vastgezet, Aan bet eindc (1) Bulletin dcs sc. phys. et natur. en Ncerlandc , IBSO- p- 353, waar ook de afbceldin>j te vinden is. o59 D£ B£ELI)M1I{UOSH01*£N. van don arm is ecu ring, vvaarin lict cylindrischc beneden- gcdcclle sluil van eene overigens kegelvormig zicb boveii- waarls verwijdcnde van binncn eu van builen dof zwarl ge- scbilderde blikkcn bus, van bovcu voorzien van eeiicn rand, vvaarin oene matgeslepen glazcn plaat past. Ter afsluiling van hcl liclit is in bet cylindrische gedeelte dezer bus een ring gcplaatst, die als diaphragma dient. Bij bet gebruik van dezcn toestel , vvordt de stain naar achleren gcbogen , en dc arm met de daarin geplaatste bus iets ter zijde gedraaid , zoodat deze bet boofd niet in den vveg is. Op die^ wijzc korat bet enkelvoudig mikroskoop ge- heel vrij , en kan men daarmede op dc gewone wijze waar- nemon. Ileeft men dan eeuig voorvverp in bet geziglsveld gebragt , waarvan men bet beeld op de matte glazen plaat wenscht op te vangen , dan stell men den spiegel zoo, flat deze bet zoniicbt door dc verliclitingslens op bet _ voorvverp vverpt ; vervolgens brcngt men den slam in de vertikale stel - ling, en draait den arm naar zicb toe, lotdat dc onderste opening dcr bus boven dc vergrootcndc lens komt. Hangt men zicb dan cen scberin van eene digte zwarte stof oin bet boofd , oin bet licht af te sluiten , dan ziet men bet beeld op de glasplaat , en kan dil ineten of teekencn , tenvijl men , al naar gelang de verlicbting door de bevveging dcr zon verandert , deze regelen kan door van tijd tot lijd den spie- gcl iets te verplaatsen. Inderdaad is deze toestel zeer bruikbaar , vooral door dc snelbeid , vvaarmede zij dc verandering veroorlooft van bet enkelvoudig mikroskoop in een zoninikroskoop , terwijl bet beeld nog bij eene 700malige vcrgrooting licblstcrkte genocg beeft , ofscboon de doormcler van den spiegel en van ilc lens iiiel inecr dan 5,5 centimeter bcdraagl. DHAAGBAAU ZONMIkHOSKOOP, 535 Voor hel bcpaalde doel oin Let voorwerp te ineleii, is de- ze inrigliug dan ook zeer gescbikt , minder echler om bet tc teekenen , daar biertoe eenc grootere onbowccglijkbeid dcr glasplaat vvordt gevordord , dan op do bcscbrevcne wijze be- reikbaar is. Het is daarom , dat ik lalcr bet nit twee helf- ten bestaande tafeltje beb doen vervaardigen , waarvan dc bescbrijving reeds in bet 11'" Deel , bi. 5i3 is gegeven , on waarin de bus onbeweeglijk is vastgeklemd , terwijl bet ge- lieel stevig genoeg is, oin aan de band een behoorlijk rast- pnnt aan te bieden. Tegenwoordig gebruik ik ook bij voorkeur een zamenge- steld mikroskoop met achromatische lenzen , on voorzicn van eenen vlakken spiegel en verlicbtingslens , in plaats van bet vroegere enkelvoudige werkluig. Niet alle zamengesteldc mi • kroskopen zijn echter biervoor bruikbaar, oimiat vele le boog \ zijn , zoo(Jat of de kegelvormige daarboven te piaal.scn bus zeer kort zoude moclen wezen , waardoor bet gczigisvcid klein en de vergrooting gering wpi dt , of , indicn do bus langer ware , de glasplaat Ic boog zoude komcn , om bet beeld nog behoorlijk te kunnen zien en teekenen. Met bet beste gevolg bedien ik mi] van bet op PI. IV. fig. 1 afgebeelde Amicische mikroskoop, nadat de buis tot op de belft ver- kort is. Ook de Oberbiiusersebe mikroskopen , vooral die, waarbij dc buis door inschuiving verkort kan worden , zijn bij dozen toestel bruikbaar. Deze inschuiving namelijk ver- oorlooft niet allcen de buis lot op cene gepastc lengte tc brengen, maar zij levert ook nog bet voordeel op, van, nadat bet mikroskoop ondcr de opening der bus gcpiaalst is, de binnenstc buis iets bovenwaarts te trekken, zoodat bet oculair binnen in het cylindrische gedeelte komt, waardoor dan al het van onderen invallend licht van zelf geheel wordt buitengcslotcn. HE BEELDMIKllOSKOPEN. Zieilicr eenigc iiilkomsten , welke bcwijzen , dal de met dezeti toestcl op de matgesicpcn glasplaat verkregen l)eeldeii eene groole male van scherpte bezitteii. De gehczigde stel- sels en oculairen zijn die, wclkc bij bet Amicisclie mi- kroskoop bclioorcn , waarover reeds op bl. 210 uitvoerig ge- bandeld is. Stelsel. Brandpunts- afstand. Oculuir. Vorgroo- ting. iV 0 b e r t ’« proel- plaatje. W. 4. 8,7 millim. 150. 5‘'' groep opgelosl. » G. 4,0 .. ii> » 520. 5"*' » « ..11. 2,7 » » )) 500. / » u Ten slolte moot ik bier nog vermelden , dat J. B. van den Broek te Arnhem in 1844 mede eene afbeelding en bescbrijving heefl gegeven (1)-van eenen toestel , welke be- paaldelijk ten doel heeft eene donkere kamer le verbinden met bet zonmikroskoop voor ondoorscbijnende voorwerpen van Martin. 442. Ook is bet bier de plaats , om met een enkel woord gewag te raaken van de pogingen , die men beeft aange- wend, om, met bebulp van bet zonmikroskoop, pbotograpbi- sebe afbceldingen te vervaardigen , vooral door middel dcr dagnerrotijpie. Reeds kort nadat deze laatste bekend was geworden , werd door Be r res te Weenen bare toepassing op bet zonmikroskoop beproefd. Inzonderbeid waren bet eebter Donne en Leo Uv Foucault te Parijs, die zicb daarvoor veel moeite gaven, en in 1844 gaf de eerste eenen Allas d'anatomie rnicroscopique uit, waarin de platen gc* graveerd waren naar door de dagnerrotijpie verkregen af- becldingen. Deze platen geluigen eebter nict bijzondcr voor (1) Nat'uurkundc , Tijdstliri/t 1844. I. bl. 1. IMIOTOGKAPHISCHE AFBEE (,t)INGEN. lie dougdzaaniheid tier raelhode, en dat zij weikclijk ook voor het groolc meercndccl der gevalleo, waarin men af- bocldingen van mikroskopische voorwerpen verlangt, niminer do leekening met de hand vervangen kan , heb ik vroeger (Dl. II. bl, 557) reeds aangewezen. In den laalsten tijd schijnen zich dan ook vveinigen daarop te hebben loegelegd. Carpenter zoude echter in de zit- ting der Britlish Association van 25 Junij 1847 zeer fraaije pholographische afbeeldingen van mikroskopische voor- voorwerpen verloond hebben. Mogt het gelukken andere photographische middelen, waardoor de afbeelding niet op nielaal inaar op papier wordt bevesligd, tot eenen even Imogen graad van volkomeuheid te breugen als de dagnerro- tijpio, dan zoude de loepassing op het mikroskoop daarbij zeer winnen. Overigens spreekt het van zell’, dal, even als het gewone zon- mikroskoop, zoo ook de andere toestellen, waarraede hot bceld in eene donkere kamer wordt opgevangen , hicrloe bruikbaar zijn. Vooral geldl zulks van het boven beschreven draag- baar zonraikroskoop, waarvan eenige proefnemingen, die echter over het algemeen slechts gebrekkig gelnkt zijn, mij genoeg- zaain overlnigd hebben. Alleenlijk ware bet raadzaam den geheelen toestel voor zulk een doel op eene plank te slel- len , die door een uurvverk rondgedraaid wordt , opdat de verlichting meer standvaslig zij , daar, door de beweging der zon , zich de trekken van het beeld eenigzins verplaatson , en — tenzij de geheele bewerking binnen weinige seconden afgeloopcn is , — de omtrekken der figurcn hierdoor alle scherple raissen. 445. Dat vroeger, behalve het licht der zon, ook kunstlicht DU BEEI.DMIKUOSKOPE.N. (• /» ooG is aangewend tot verlichting dor voorwcrpcu in bet becld- mikroskoop is reeds vermeld geworden (bl. 321), Intusscheii kende men in vroegcrcn tijd gcenerlei kunstlichl, dal eenige vergelijking locliel met bet zonlicht, zoodat zulke lainpmi- kroskopen, uit den aard der zaak', slcchts bij zeer geringe ver- groolingen bruikbaar waren, en steeds op z'eer grooten af- stand bleven van bet zonrnikroskoop. Eerst in onzen leeftijd hceft men Iweedcrlei licblbronnen gevonden , welke , schoon nog allijd geenszins de zon in lichlsterkle evenarende (1), toch daarloe veel meer naderen, en daarboven bet groote voordeel vooruit bebben van, even als ieder ander kunstlicbt , ten alien tijde den gebruiker ten dienste le staan. Deze beide lichtbionnen zijn : de hydro -oxygeengasvlain op kalk en de eleklrische slrooin lusschen twee koolspitsen, die de polen eener batlerij vormen. Het was in 1824, dat Birkbcck (2), eene voorlezing houdende over optische werkluigen, aan de London Mecha- nics Instituiion^ bet eerst gebruik inaakte van de eersle dezer beide verlichtingswijzen in eene tooverlantaarn , en bij die gelegenbeid deed opmerken , dat zij ook op hot niikroskoop kan worden toegepast, Omslreeks denzelfden tijd bezigde mede Woodward hetzelfde licht bij bet doen van pbantasmagorische proeven, lets later wcndde de luitenant Drummond bet aan, tot bet geven van signalen en op vuurlorens (3), en, hierdoor meer algemcen bekend gewor- den, verkreeg het den naam van Drummond’s licht. Het duurde echter nog tot in het jaar 1 852 eer het word gebruikt tot vcrlicbting der voorwerpen in een beeldmikros' (1) Vergelijk het tiieromlrent medegedeelde in het eersle Deel bl. 168. (2) Prichard’s Micr agraphia, p. 170. (3) Philos, transact. 1826. p. 321, en 1830. p. 383. GAS -HYDRO- ox YGEEN’MIKUOSKOOP. COOPER, CARRY. o37 koop. J. T. Cooper nainelijk, die bij de zoo even ge- iiocinde proefnemingen van Birkbeck was tegenwoordig geweest, bragt in dal jaar, tc zamen met den instrument- maker John Carry, bet eerste gas - hydro - oxygeenmikros- koop tot stand, en op den Februarij 1835 word daar- van het eerst gebruik gemaakt voor eene openiijke voorstel- ling (1). Ofscboon nu zulk een toestel verre is van zells gelijk le staau met ceu gewoon zonraikroskoop , zoo heeft cchter zelden een nieuw uilgevonden werkluig eenen groo- leren indruk gemaakt dan dit, getnige de overdrcvene be- rigtcn van deszelfs vermogen, vvelke in de dagbladen en zelfs in wetenschappelijke lijdschriften daarvan gegeven werden. Weldra maakte zicb de speculatiegeest van deze uitvinding meester, en rondreizende licden verloonden aan het nieuvvs- 'gierig publiek de in bet water levende larven van sommige nog tamelijke groote inseklen, — zoo als van het haft, van muggen , enzv. — die nog zeer gemakkelijk met het blootc oog kunnen gezieu worden , onder den naain van infusic- diertjes, terwijl zij de vergroolingen niet naar den doorrae- ter, matir naar de oppervlakte, en zelfs naar den ligchame- lijken inboud uitmaten. Er waren echler ook onder degenen, die zicb niet door ,zulke kwakzalver - kunstenarijen Helen ora den tuiu leiden, velen, die het nut inzagen, hctwelk men van dozen toestel kou trekken voor openiijke demonstratien , en, hoewel het van achteren geblekcn is, dat dit nut door sommigen le hoog is geschat, daar het niet wcl mogelijk is daarmede aileen de fijnere slructuur der orgauen van planten en dieren aan- schouweiijk le maken , zoo zijn echler de pogingen van hen (1) Microsc. Journ. 1. p. 2. III. on 538 1)F. liEl;i,UMIKU0SK01'KN'. gcregtva;u'(lig(j , die gelradit hebben bet hydro - oxygeciJini- kroskoop betcr tol dit doel dienslbaar le makeu. Deze verbeteringen golden inlusscbcn niel zoo zecr den optiscbcn toeslcl (er vergrooling , — want deze is bier volkoracn dezelfde als bij bet zonmikroskoop , — tnaar bepaalden zich vooral lot de inrigling der \ergaarbakken voor de beide ga- zen , de ineesl veiiige wijze banner vermenging voor de uit- slrooining, bet noededeelen eencr regelmalige londdraaijcnde beweging aan de ka!k- of krijlroUetjes door middel van cen uurwevk, cn de niiddeleu om bet licbt der vlam le concenlreren. Eene uitvoerige uUeenzelting dier verscbillende handelwijzen , met eene daaraan beantwoordende beschrijving en kritiscbe bescbouwing der onderscbciden loeslellcn , welke bierloe zijn uilgedacbl , zoude ons ecbter le ver allciden , en daarenboven zonder vele afbeeldingen onverslaanbaar zijn. Ik bepaal mij daarom alleen lot de volgende korle mededeelingen. In bel begin van 1854 vervaardigde reeds Becker le Groningen, onder de leiding van Stralingb, een hydro - oxygeenmikroskosp (i), vvaarbij dal gedeelle van den tocslel, helwelk tot aanvoeiing van bet gas dient, hoofdzakelijk daariii verschill van de oorspronkclijkc engelsche inrigling , dat alleen bet zuurslofgas in eenen daarvoor besleraden gazometer vooraf vvordt verzameld, lerwijl daarentegcn bet walerstofgas gesta- dig nieuw gevormd wordl naar male bet vvordt verbruikt, op de wijze eener Dobcreinersche lamp. In helzelfde jaar was bel hydro - oxygeeumikroskoop in Frankrijk bekend gevvorden door eenen daarinede rondreizenden engelsebman Warvvich genaamd, en Ch. Chevalier (2), M) Konst- en f.etterbodo , 1031. I. LI. 118. (F; 1. c. i>. 45. tiASMlIiUOSKOOl*. BECKER. CHEVALIER. I’EAFF. PRITCHARD. 351) oiulei'sleimd door deu raad van Galy Cazalat, vervaar- digdc aldaar vveldra cen dcrgelijk werktuig , waarbij hij zich beijverd had om er eenc grootere veiligheid bij het gcbruik aan ic geven. In Duilschland was Pfaff(l) een der eersten, die aan de nieuwe uitvinding zijne aandacht schonk, en opk ecne nieuwe inrigting der gazomelers voorstelde. Dat Engeland zelf niet achlcrlijk bleef, laat zich verwach- ten. l)e ooi'spronkelijke inrigting onderging aldaar verschei- <lene verbeteringen*, in de eersle plaats door Pritchard ()2), die tweederlei soort van daarvoor besterade gazometers ver- vaardigde, waarvau cchter de eene eene navolging was van den reeds vroeger door Barlow (5) aanbevolen gazonieter. 