VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
VERHANDELINGEN EN WAARNEEMINGEN, 35ï loot fchynen, Evenwel moet het ieder’ opmerkzaam Leezer in °t oog loopen, dat in de op deze Verhandee ling volgende Waarneeming voor een groot gedeelte dezelfde gronden worden aangetroffen, en wel byzonder; dat juist het voorbeeld van de moeijelyke geneezing der beenbreuken by zwangeren, door den Heer BAKE ter bevestiging van zyne vooronderftelling bygebragt, ook in die Waarmeeming met hetzelfde oogmer aangevoerd wordt. Thans vonga agt Waarneemingen van een verfchit. lenden inhoud, die echter gezamentlyk, althans wat het nuttige betreft, niet veel byzonders bevatten, en op welke ook vry wat valt aan te merken. —— De eerfte is van eene vrugt van negen maanden, die buiten de Baar- moeder ín de holte des onderbuiks gevonden, en ook doot eene gemaakte opening in den buik daar uit geno- men is Deze Waarneeming, die verfchillende is’ van meer andere dergelyke gevallen, in welke de vruzt in de holte van eene der Fallopifche buizen Oneens en Van daar , door het openbertften der buis, in de hol- te des buiks gevallen is, is voorzeker, indien het geval zoodanig, als de Schryver opgeeft, gebeurd is, zeer zonderling, en kan tot veele Phyfiologifche gisfingen aanleiding geeven 5 desniettegenftaande twyffelen wy zeer, of dergelyke Nig ens 2 veel kunnen bydraa- gen tot de eigentlyke bevordering der Vroedkunde, Wy voor ons ten minften gelooven , dat dit doelwit ter zou kunnen bereikt worden, wanneer men ge. bruik maakte van de fraaije , uitgewerkte practifche Vroedkundige gevallen en waarneemingen, die in me- nigte gevonden worden , in het nieuwe archiv van den CEF STARK, in de fchriften van OSIANDER, en einde. lyk in het ade Deel van Loper’s Journal. Even het zelfde is toepasfelyk op de daarop volgende Vroedkundige Waarneeming van den Hoogl. FICKER , van eene door de kragten der baarensweeën of door de natuur volbragte keering eener vrugt, alwaar, na het gebruik van 15 droppels Laudanum en het aanwenden VAN verzagtende omflagen , in plaats van den te vooren Uithangenden regter voet, het hoofd zich in den mond der Baarmoeder bevondt. Dit geval behoort zeker onder € fariora, behelst voor het overige niets leerzaams, “n kon dus gemakkelyk door iets nuttiger vervangen ge- S Zyn, Weest De 852 VERHANDELINGEN EN WAARNEEMINGEN, De derde Waarneeming is van cene na byna 18 maan. den nog voortdwurende onthouding van fpyze en drank in cen zestienjarig meisje. Het mededeeien van het geval van deze ANNA MARIA KIENKER (DiEt NIENKER ) ; OVEL- genomen uit het Villfte Deel, ade Stuk, bl. 116, van * Journal van HUFELANDs regivaardigt alleen reeds het ongunftig oordeel, °t welk wy over deze verzameling geveld hebben. Daar het immers reeds in het. voori- ge jaar door geheel Duitschland bekend was, dat deze zoo veel geruchts gemaakt hebbende gebeurtenis, op welke EE Geleerden zich reeds afgefloofd hadden, door ’er allerhande Phyfiologifche en Pathologifche Hy- pothefen uit te fpinnen, niets anders dan een gochelfpel en louter bedriegery geweest is, behoorde zuiks ook aan die geenen, welke een Tydfchrift voor het algemeen wil len fchryven, niet ontglipt te zyn, daar zy flechts No, 64 van de aan hun bekende 44. C. Zeitung van 14 Ai- gustus 1800 behoefden in te zien, om deze klip, op welke de Duitfche Geleerden, vóór de ontdekking van dit fyn gefponnen bedrog, {chipbreuk geleden hebben, te vermyden. | De vierde Waarneeming, van den Heer voceL, uit het Journal van Lopers, fte Deel, rite Stuk, behelst een geval van eene dagblindheid, verzeld van eene zon- derlinge begeerte naar licht, in een meisje van zes jaa- ren; welke, fchoon zy niets leerzaams bevat, evenwel, om derzelver byzonderheid, de vertaaling verdiende. De vyfde Waarneeming, uit het Heelkundig Magazya van ARNEMAN, behelst eene gencezing van cene kramp- agtige fluiting der oogleien , gevolgd op de Kinder- ziekte, door J. L. JORDAN. Dit geval heeft, behalven dat het toeval zelve.niet dagelyks voorkomt , niet veel byzonders. Wy vertrouwen ten mintten, dat ieder be: kwaam Geneeskundige. dit Lyderesje even -zoo met at tifpasmodique middelen uit- en inwendig zou behat deld hebben; en wel te meer, daar de voornaainfte oot zaak dezer ziekte geenzins in de voorafgegaane Kinder: pokjes alleen te zoeken was, gelyk men uit den titul dezer Waarneeming , die egter met het oorfprunkelyke Di | ftrookt, zou kunnen opmaaken. In het originceie, nä melyk , ftaat, Beobachtung einer nach den Blattern er flandenen kramphaften.verfchliesfung, enz. dat geenzis wil zeggen eene door de Kinderziekte on:ttaane, €z zoo als men hier vertaald heeft % welk de oorza?k et | Í | | VERHANDELINGEN EN WAARNEEMINGEN, 353 der ziekte reeds a priori bepaalt, hetgeen de Schryver egter geenzins fchynt bedoeld te hebben, daar hy flegts vermoedde , dat de terug gebleevene pokftoffe „ gepaard met het Rheumatieke , de oorzaak dezer krampagtige ziekte konde weezen. Zelfs ook de gelukte geneeswyze levert a posteriori geen het mintte bewys op, dat de kftoffe hier eene groote rol gefpeeld heeft; zynde de- zelve het meest en. mogelyk alleen bewerkt door de voor een kind van 33 jaar taamelyk groote gifte van het Eisra. Hyoscyamni, en door het uiterlyk aanwen- den van het Extraë. opii aguof. De zesde Waarneeming, uit het meergemelde Journal van HUFELAND Overgenomen, dient ter ang van het reeds voorlang bekende nuttige gebruik der Kwik- middslen in de Oogziekten, en byzonder in de Blind- heid, — De Heer LA FONTAINE deelt hier eenige ge- vallen mede , van de gelukkige geneezing der amaurofis door het gebruik van den mercurius fiublimatus. Gaarne hadden wy evenwel gezien, al ware het alleen ter eere van ons Vaderland geweest, dat de Vertaaler dezer Waarneeming aan onzen BOERHAVE het recht had laa. ten wedervaaren, hetwelk dien grooten man, ten aane zien van het.gebruik der Kwik in de Blindheid, toe- komt. Reeds voor een reeks van jaaren zeide die Hoog- leeraar: So/us mercurius folvit incipientem et fam con- Ármstam catara@am. Daarenboven bevreemdt het ons ook zeer, dat dit ftukje zoo gebrekkig overgenomen is, ten minten dat men mmisfchien het belangrykfte dezer Waarneeming weggelaaten heeft. De Heer LA FON- TAINE, naamelyk, merkt aan, en hetgeen hy te recht als zeer byzonder befchouwt, dat de eerfte Patient, byna geneezen zynde, door het verder gebruik van den mercur, fubl., °t welk hy hem tot meerdere volmaaking der geneezing had aangeraaden , aanmerkelyk vererger- de, en wel zoodanig, dat de Heer LA FONTAINE zig verzekerd houdt, dat de Lyder wederom geheel blin zou geworden zyn, wanneer hy het middel langer ge- bruikt had 3 uit welk geval en nog twee anderen, die de Schryver zegt waargenomen te hebben, hy dan befluit, dat de mercurius Jublimatus, eens baa- re werking verricht hebbende, in het vervolg geen hut meer doet’, ten zy ‘er eene lange tusfchen- poozing tusfchen de eene en andere dolis, die nooit LETT, 1801. NO. 9, Ce fter- ‚ 354 VERHANDELINGEN EN WAARNEEMINGEN, fterker dan van vier grein, in de ncodige hoeveel. ' heid verdeeld, zyn moet, plaats heeft; °t welk , or zes bedifnkens , vooral voor de geenen , die deze pro» ` ven wilden navolgen , wel hier had mogen bygevoegi worden. | De zevende Waarn:eming is, fchoon dezelve hier zor der naam ftaat, van den Kielfchen Geneesheer HARGENS, en overgenomen uit het Journal van HUFELAND, Vlllfie Deel, rte Stuk, bladz. 170. Dezelve behelst eene ns dere bevestiging van het nut des Loogzouts in ftuip- gtige toevallen, gegrond op de Waarneeminges van HUMBOLDT , Over het zenuwprikkelend ver der Loogzouten, en op de Waarneemingen van Ds wi CHAËLIs (die mede in het Journal van HUFELAND {è vonden worden); hetgeen men echter veel uitvoengt befchreeven vindt in een nader ftukje van gemeld Jour nal van HUFELAND, door den Heer srurz in hetzelve ge plaatst; fchoon wy niet willen ontveinzen, dat de hier aangepreezene, en door ons reeds voor eenige jaaren aangewende O7. Tartar. per delig. ons zeiden die dienften gedaan heeft, welke ‘er aan toegefchreeven worden. De laatfte Waarneeming (die men chynt vergeeten te hebben op den Inhoud te plaatzen) is van Dr. GE- BEL, ook uit het Journal van HUFELAND, over Act ge- bruik van het Aconitum in den Rheumatismus; welker mededeeling waarlyk ook tot een bewys ftrekt, dat de Uitgeevers van deze Verhandelingen en Waarneemin- gen te greetig zyn, om hetgeen anderen gezegd en gefchreeven hebben, zonder eenige bepaaling, over te neemen, Het Extraâ. Aconitum is voorzeker een voor- treffelyk middel in langduurige Rheumatismen, in Jicht- pynen, enz. Wy zouden evenwel vry wat zwaarigheid maaken , Om de hier aangepreezene oplosfing van 1 grein van gemeld Extract in een half once in, Anii- mon. Huxh , viermaal daags tot 20 droppels, in een uit Rheumatismus ontftaand Zydewee , voor te fc ` Eene pleuritis Rheumatica , die aanmerkelyk werfchilt van de zoogenoemde pleuritis fpuria, Catharrhalis, eth wordt door de grootfte Artfen, en wel te recht, onde de Ontfteekingsziekten gerangfchikt C*). En heet dt (*) SgLLE Pyresologie methodica Rudimenia, pe 136, cht VERHANDELINGEN EN WAARNEEMINGEN: $55 niet volftrekt het fchadelykfte Empirismus preeken , wanneer men in zoodanige ziekten .dergelyke middelen zoo onbepaald durft aanpryzen? en nog daar by voegt Ct welk men hier ook zonder bedenking overgenomen heeft): de aanweezende onreinigheden worden hierdoor yan onderen en van boven witgedreeven ; daar toch de minfte beunhaas in de kunst huiverig zoude zyn, om , in eene Ontfteekingsziekte, die ontlastingen, en vooral die van boven, op die wyze te bevorderen. Waarom dus dergelyk eene Waarneeming bekend gemaakt, die, door eenen minkundigen nagevolgd, de allernadeeligfte gevolgen kan na zig fleepen ? Daarenboven ware het ook zeer voegzaam geweest, dat de Uitgeevers den min- kundigen Leezer eenigzins hadden voorgelicht , omtrent den aart van het hier aangepreezen Geneesmiddel, welks - gebruik en bereiding nog al eenige oplettendheid vor- dert, en °t welk hier te lande niet algemeen genoeg be- kend is; wordende zelfs dit middel in de meeste Ste- delyke Apothekars-boeken niet gevonden. Behalven al het tot hier toe aangevoerde moeten wy ook nog, aanmerken, dat de vertaaling der ftukken over ‘t geheel niet naauwkeurig genoeg, én op fommige plaat- fen al vry flordig is wi: iere tot bevestiging waar- van wy flegts het volgende zullen aanhaalen. Ta de Ver- handeling van den Heer sruTz, over de geneezing van den Zetanus, alwaar de Schryver, van het Loogbad fpreekende , waarfchynlyk by verkiezing, dan eens de atynfche benaaming , lapis caufticus, dan eens de Hoog- duitfche, aetzflein, gebezigd heeft , heeft de Vertaaler overal, waar het woord aetzflein (bytende -fteen) ftaats lapis infernalis Cin °t Hoogduitsch der Höllenftein) ge. bruikt, zonder te bedenken, dat de twee benaamingen des Schryvers enkel fynonyma zyn, en dat een bad, waarin eene zoo groote hoeveelheid Japis infernalis op- gelost is, al eene vry zonderlinge aided, det de opper- vlakte van het mentchelyk lichaam zoude hebben. Ver- volgens vindt men ook, by het voorfchrift van den Heer srurz van °t inwendige middel, beftaande uit een drachma (al tartar. in 6 oncen water opgelost , dat de Lye der zoodanig mengfel alle 2 uuren moet inneemen , (dit was in de 24 uuren 72 oncen NB, voor een Lyder aan de Mondsklem) daar intusfchen, volgens het origineele , de meening is, dat deze hoeveelheid în 6, en zelfs ook in 8 keeren , naamelyk om de 2 uuren , opgebruikt moet wor- Çco2 den. 356 _ VERHANDELINGEN EN WAARNBEMINGEN: den. Dergelyke onnauwkeurighéden zouden wy misfchien _ meer kunnen opgeeven ; dan. deze; benordeeling buitendien reeds breed genoeg zynde uitgeloopen, zullen wy de. zelve befluiten met den wensch , dat de Uitgeevers, in- dien zy willens zyn dit Tydíchrift te vervolgen , mer meerdere kieschheid mogen te. werk gaan in het over neemen. van ftukken; dat zy dezelven ook met minder - overhaasting zullen vertaalen, en, wanneer er gelegen- heid is, de. noodige ophelderingen of vermeerderingen daarby zullen voegen ; waarby wy , in °t voorbygaan, nog moeten aanmerken, dat zy , onzes inziens, zig in % vervolg. niet tot de Hoogduitfche journalen aleen behoorden te bepaalen: de Franíche Schriften wan dien aart leveren immers ook, ten opzichte der Scheikut, (van welke in dit eerte Stuk weinig of niets geva den wordt) zeer belangryke ftukken op, die wel è algemeene bekendmaaking verdienen, zen weg in flaande , kunnen hunne poogingen de allernuttigfte ge- volgen hebben. l A. O. H. TELLEGEN Disfertatio de Variolis Vaccinis, &c. Datis: Twistreden yan A. O. H. TELLEGEN, over de: Koepokken , met Afbeeldingen opgehelderd , en op de Groninger Hooge Schoole a d, by chryyers bevordering tot Door in de RA rn Te Groningen, by W. Zuidema, 1801. In gr. 8yo, 64 bl. pez beknopte, doch leezenswaardige Verhandelin van den Heer TELLEGEN is afgedeeld in vy Hoofdftukken. Het eerfte Hoofdftuk bevat eene korte letterkundige gefchiedenis der Koepokken en derzelwet inenting , in welke bovenal het volgende ons aanmer- kelyk voorkomt: ,, Nergens heeft deeze konstbewer- king meerder opgang gemaakt Cte weeten ten opzich- te van ons Gemeenebest) dan in Drenthe, alwaat meer dan 400 met het allergelukkigst gevolg zyn im geënt, terwyl teffens eene kwaadaardige Epidemie van natuurlyke Pokjes woedde, aan welke de ingeênten met de Koepokjes op alle mogelyke wyzen waren blootgefteld , zonder dat een hunner door de natuur: lyke Pokjes is aangetast geworden.” Het tweede Hoofdituk deezer Verhandeling {preekt over A. O. H. TELLEGENs DISSERTATIO. ` 357 over het beloop en de toevallen deezer inenting; waar. uit wy het volgende in orize taale overne&men: „ Op den 8, 9, 10 of 11 dag (zegt de Schryver) groeit het puistje nog aan ; de middellyn wordt niet alleen groo- ter, maar verheft zich ook, en vertoont eene Cirkel- fneede, In het midden: vertoont zich zeen - blaauwe vlek , welke inwaards gedrukt fchynt , doch zich , van ter zyden befchouwd, bolrond verheven vertoont a © ‘ij echter in allen geen plaats heeft, dewyl by vee- en eene genoegzaame opvulling ontbreekt ; en de ran- den der puist, in haare grootte volkomenheid, nog vér- heven fchynen. Thans breidt zich de roode omtrek langzaam uit; het vel. bekomt een hoogroade : raozen- achtige kleur, en wordt veel gezwollener en heeter, dan by de ingeënte Kinderpokjes plaatsheeft ; ter- wyl ‘er eere aanmerkelyke hardte, niet -alleen in het vel, maar ook in, het onderliggende vetvlies van den arm, wordt waargenomen. Wanneer de-puist tot baare grootfte volkomenheid- gekomen is, bezet de gemelde kring zomwylen het grootfte gedeelte van den opperarm, In de meeste door ons waargenomene gevallen verfchee- nen het koortsje, en de overige geringe toevallen , van den 6 tot den 10 of 1r dag; terwyl anderen eerst op den 8 of 9 dag begonnen te klaagen over hoofdpyn , loomheid en misfelykheid. - By zommige tedere kin! dertjes hebben wy eenige zeer geringe (tuiptrekkingen vernomen „’ enz. © 7 In het volgend Hoofdftuk handelt de Schryver over de zogenoemde valfche: Koepokken, die zo zorgvuldig van de waare ‘moeten onderfcheiden worden, om dat zy geen de minfte voorbehoedende kragt tegen de waa- re Kinderziekte bezitten. , Het beloop van deeze (zegt de Schryver) verfehilt veel: van dat der waare Koepok- ken. Veel fpoediger openbaart zich hier, veelal op den eerften, ten minften reeds op den tweeden dag, een roode , meer uitgebreide puist op. den ingeënten arm , die ook minder hard en vlakker iss dan de waa- re. Op den volgenden dag verfpreidt zich dezelve over den arm, zo dat zy op den 3, 4 of 5 dag reeds dien omtrek <:ħeeft, welken wy in de echte zoort eerst op den 7 of 8 dag waarneem@n. Deeze ontfteeking is ook meerder roosachtig en oppervlakkig; terwyl het vel hier niet js aangedaan in zyne zelfftandigheid, en dus geenerlei hardte befpeurd hee Ter zelver tyd ine c3 et 358 A. O. H. Het vierde Hoofdftuk handelt over den aard van het vergif der Koepokftoffe, en de vergelyking van dezelve met dat der Kinderpokjes ; by welke gelegenheid nog nader wordt gehandeld over de zo voorfpoedige inenting der on pie in Drenthe, en over de genoegzaame zekerheid , welke deeze inenting ons geeft, van nict mer vathaar te zullen zyn voor de natuuriyke Kinder- ziekte., ` De Schryver eindigt zyne Verhandeling met de Ge- neeswyze, die, in de hem bekende gevallen, alleen be- ftund in eene verkoelende levenswyze , zonder eenige geneesmiddelen , om dat de ziekte niet hevig genoeg was , om dezelve te vereifchen, Alleenlyk vermaant hy ons , op het zweertje aan den arm te letten, °t welk, door een onvoorzigtig of toevallig afftooten der korst Ontftaan , onaangenaame gevolgen zou kunnen hebben, wanneer het met vettigheden wierd verbonden ; terwyl het, met eene Lood-oplosfing behandeld, zich fpoedig tot drougen fchikt. ef Hoe gering nu de ziekte der Koepokken ook mog Zyn, merkt de Schryver aan, dat ’er echter van tyd tw tyd wel eens een kind, geduurende die behandeling, zou kunnen fterven. „, Het blykt immers (zegt hy) genoegzaam, uit de Sterflysten, dat 'er van 4o00 of 50 kiū- DISSERTATIO. 359 inderen, geduurende den tyd van eene maand, fteeds één comt te overlyden, en dus, geduurende de Koepoks- nenting , ook gemakkelyk door eene andere ziekte kan aangetast worden en daar aan fterven. Ook heeft men geene reden, van zich te vleijen , dat nooit iemand wederom , va deeze inenting, door de Kinderpokjes zal worden aangetast. Men kan immers niet meerder ze- kerheid van de ingeënte Koepokjes , dan van de Kinder- kjes zelve, vorderen: terwyl het eene beweezene waar» heid is , dat een en ander, uit een zeer groot aantal menfchen , tweemaalen door de waare Kinderziekte wordt aangetast,” Gefchiedenis der Landing van het Engelsch- Rusfisch Leger in Noord- Holland ; alsmede der Kryasbedryven en Politieke Gebeurtenisfèn , zoo aldaar, als in Vries- Jand en Gelderland, in den Yare 1799. Uit echte Stukken en Befcheiden, door L. C. VONK. Met eene Kaart en Plaaten. Ife Deel. Te Haarlem, by F. Bohn, 180r, Zz gr. 8vo, 280 bl LB zeer onderfcheide ol van kunnen de Gebeurte- nisfen befchouwd worden, niet alleen door de zo- danigen , die ten opzigte van de groete zaak verfchilen.. de inzigten hebben, maar ook door hun , die des goed. deels , zo niet geheel, overeenkomen. Het ftandpunt, ’t geen men verkiest, is by allen niet het zelfde; deeze neemt breeder horizont dan geene, Smaak en gelegen- heid werken hier mede om verfchillendheden te baaren. Dit alles grypt plaats, wanneer de Gefchiedfchryver eigen werk levert, en geen bloot uitfchryver van anderen is. Zulks moet ook den Leezeren ter veraangenaaming ftrek« ken, wier fmaak op onderfcheidene wyzen getoefd en onthaald wordt. Dit was althans ons geval; naauwlyks hadden wy ge- Jeezen, beoordeeld, en gepreezen het Werkje, getyteld, Veldrogt van den Generaal BRUNE, in de Bataafjche Republiek, in het Jaar 1799, befihreeven door een Offis cier van zyn Etat- major (*), of ons werd het Eertte ' Deel deezer uitvoeriger Ge/thiedenis der Landing, enz ter (*) Zie hier boven, bl, 316. Cc 4 Pl 360 b. €. VONK ter hand gefteld,welke misfchien de plaats vervangt der Gefchiedenisfe deezer groote Gebeurtenisfe, die men va den Burger KRAYENHOFF wagtende was: wat hier va zyn moge, wy moeten onze Leezers met het Wert voorhanden bekend maaken, î De Schryver vong vondt zich in de zekere gelegenhe om niet alleen een verflag te geeven van de Landing der Engelsch- Rusfifche Troepen in Noord-Holland, dien anders rustigen en ftillen oord, van derzelver verrigtinzen op de onderfcheidene kusten langs de Noord. en Zuider zec, en van de.voornaamfte krygsbedryven der French Bataaffche Armée en der Burger-corpfen , en iq * Lands dienst, en ter befcherming toegevlooges; mar ook om zulks te doen van de Staatkundige matege- len , bedryven en gebeurtenisfen , waartoe deez ge duchte Inval, het zy by. ’s Lands Vertegenwoordiges , het zy in de Steden of ten Platten Lande , door den vyand bedreigd of bezet , aanleiding gaf. Hy flaat ook het oog op de beweegingen, ten zelfden tyde in Ge- derland voorgevallen , die hej in een nauw ver- band ftonden met den ontza y ken aanval van buiten, om ’sLands tegenwoordigen Regeeringsvorm het onderst boven te keeren , en de Oude Conftitutie, zo genaamd, weder in te voeren, Aanvanglyk vermeldt onze Gefchiedfíchryver, wat ’er in Engeland beraamd, volvoerd, en wat van deeze zyde daar tegen aangewend werd, Hy vergeet niet de heimlyker aanflagen, om den aanval te doen gelukken, en de moedige middelen, door het Uitvoerend Bewind te werk gefteld, om een ef ander te verydelen, De veorloopige aannaderingen , de daar op volgende opeifchingen , en de ontzettende Landing, vindt men paar eisch befchreeven , alsmede den wederftand , ten dien tyde gebooden, Vonk geeft zyne bedenkingen op, wegens de mogelykheid om den vyand het inloopen in het gat van Texel ondoenlyk te maaken, * geen niet gefchiedde, en oorzaak was van het verlies eens z3 aanmerkelyken deels van °s Lands Zeemagt, in de Vlicter geweeken , waar de zo fchandelyke als fchade- ' lyke overgave voorviel, alsmede de vermeestering det Schepen, die in het Nieuwe Diep lagen, De verdere cntfcheeping der vyandlyke benden, e de agteruitwykingen van den Generaal DAENDELS wor den vermeld , met de gelyktydige verplaatzing en GESCHIEDENIS DER LANDING, 36r Departementaal Beftuúr van Texel uit Alkmaar na Haar. dem „ en het doordringen der Engelfchen in de Zype. Hoe manmoedig het Uitvoerend Bewind zich in deezen hachlyken toeftand gedroeg, wordt met billyk verdien. den lof befchreeven. De rust der Engelfchen , en de verfterkingen, die de Onzen middelerwyl ontvingen, befchreeven hebbende, wendt de Schryver het odt op de politieke Gebeurte- pisfen , in die ftreeken voorgevallen. Wat ’er aan de Helder en te Huisduinen gefchiedde , bekleedt hier de de eerfte plaats. Het gehouden gedrag des beken. den Voorftanders van het Oranjehuis, H. VAN STRA- LEN JZ.» wordt met hem niet vleiende kleuren bee fchreeven. Texels deerlyke en verlaaten toeftand, en de afknee= jr aldaar, komen in het waare licht ten voorfchyn. Het huis eens Burgers te Ooster-end werd door een aantal der verraadelyke Vlootelingen geplunderd ; men moest ‘er de geplante Oranjeboom kusfchen ; wyn en fter- ke drank werden met geweld afgeperst. De Burgeryen der Dorpen werden met inkwartieringen bezwaard. Het Eiland , van allen toevoer ontbloot, hadt, by de ver- meerdering der monden , nog het ongeluk , dat de Er gelfchen alles opkogten en vervoerden voor de Vloot, *t welk binnen weinige dagen volftrekt gebrek dreigde aan de eerfte leevensnoodwendigheden. Veelvuldig en groot, tot naa de getroffen Capitulatie, waren de vorderingen van Hooi, Turf, Brandhout en Leevensbe- hoeften. VAN STRALEN kwam den Eilanderen te hul- pe, zo dat zy alleen het Hooi leverden. Dit gebtek „ die uitputting , bykans twee maanden duurende , doet den Schryver in eene Aantekening opmerken: Onder „ anderen is dit een krachtig bewys voor het gevoelen s van de zulken, die beweerd hebben, dat het byna sı Ondoenlyk was , vooral in het reeds zoo verre gevor- » derd jaargety, om voor eene Armée van ruim veertig s duizend man eenen genoegzaamen voorraad van lee- s» vensmiddelen en andere onontbeerelyke behoeften uit » Engeland aan te voeren; en dat de Vyand, byaldien » by in den beginne niet zoo nk. geweest was o » de onzen veld te winnen, en zich daardoor nood. s wendigheden aan te fchaflen , welke hy anderzins ge- s» mist zou hebben, ongetwyfeld reeds vroegtydiger ge- » noodzaakt zoude zyn geweest, eenen vryen aftocht te pe Cc 5 ‚> Vraa- 562 L. C. VONK ` „ vraagen.” In hoe verre de Zexelaars, in het beko. men van Schaêvergoeding, door medewerking des Hee. ren VAN STRALEN , hier een der Reprefentanten vas den Erfprins geheeten, geflaagd zyn , vermeidt de Ge fchiedenis. ‚ ‚ Behoedzaam onthoudt zich de Burger VONK, van Ino pende gerugten, wegens het gedrag der veen amer in alle plaatzen, in der Engelfchen magt ge , of buiten onze Linie van Defenfie gelegen , op te haalen. Streng was het bevel , door DAENDELS ter beteugeli der zodanigen uitgevaardigd. Dan het werd niet vol- voerd, gelyk het voorbeeld van de Wieringerwaard uite wyst. Het afpersfend gedrag der Zngelfchen te Schagen, op het Eiland Wieringen, te Hoogtwoude , vinden wy befchreeven, alsmede hoe zich de Oranjegezinden te 4 bekerk , Hem , Venhuizen, en Opdam aanttelden. Hy vergeet niet der Engelfchen ftoorenisfen op onze kusten tusichen Zandvoort en Noordwyk op Zee. Met de groote onderneeming der vereenigde vyand- lyke Arméen ftondt in verband het bedryf van eenige Bataaffche Emigranten , die zich een geruimen tyd dat gedeelte van het Pruisisch Grondgebied, * wel aan het voormaalig Gelderland grenst, hadden opgehou. den , met het misdaadig oogmerk, om, by de eerfte gunftige gelegenheid, den oproer-ftandaart in hun Va- derland te planten, en zich, tusfchen de twee- en drie- honderd fterk, meester maakten van het Dorp Wester- voort, één uur gaans van Arnhem gelegen, Deeze Ge- beurtenis, z6 zeer tot lof van Arnhems weldenkende Burgery ftrekkende, wordt naar verdienfte gemeld; als- mede het woelen der Oranjegezinden in en om Zutphen, en het uitgeftrooid oproer aanwakkerend gerugt, dat der- - tigduizend man Pruisfen in aantogt waren, om de Om wenteling van dien kant kragtdaadig te bevorderen , fterk onderfteund door HEEKEREN TOT sUIDERAS En de 20 enaamde Freule VAN DORTH TOT HOLDHUIZEN, Wel e laatfte gevat, te Arnhem binnen gebragt, en Ve volgens gefufileerd werd 5 Gedraagingen, die het 1 ftaat van beleg ftellen vr plaatzen in dien omm trek ten gevolge hadden. Het moedig gedrag, daar be toond, dempte, in korten tyd, de in den aanvange® ontrustende onderneeming cener Bende van omtrent vierhonderd uitgeweekenen, aanhangelingen van Oran. De Gefchiedfchryver tekent met onderfcheiding ze GESCHIEDENIS DER LANDING, 363 et- onverzaagd gedrag des Burgers HENDRIK VAN DER. CRILDE , en het hem en zyne Medegenooten vereerend efluit, deswegen door het Landsbeftuur genomen. By deeze mislúkte daadlyke onderneemingen en vere, preide gerugten voegde men de valschheid, van eenen Brief op naam des Pruisfifchen Luitenant-Generaals von SCHLADEN uit te ftrooijen; een brief, welks valschheid uit het fchryven diens Prutsfifchen Krygsbevelhebbers aan de Regeering van Arnhem bleek. | Naa deezen uitftap keert de Burger vonk weder na. Oud Hollands Noorderdeel , en ontvouwt het moedig gedrag der overheerde Municipaliteit van Medemblik in. “breede, De loop der zaaken noodzaakt hem om tot. den ftand der Legers in den aanvang van September weder te keeren, en te vermelden, welke verfterkingen de Engelchen ontvingen, en welke de Onzen Kreegen. De flag van den tienden September, met de daarnaa ver- {preide valfche tydingen, en het gbi ht van die nadeelige gerugten > wordt met voegelyke kleuren afgebeeld, De Municipaliteit van Haarlem krygt hier den welverdienden lof in het te keer gaan en ontkrag- ten dier onrustbaarende tydingen, door laf- en boosaarts verfpreid ; terwyl het Departementaal Beftuur van Texel, thans te dier Stede, met den meestmogelyken fpoed, eene Notificatie deswegen aan de Ingezetenen van dat De- partement liet afgaan. De bewerkers van die ftoorenis. wekkende valschheid kreegen verdiende ftraffe, en ont- brak het niet aan Eerbelaoningen voor de Braaven; hierin ftaken de Burgers van Rotterdam boven anderen uit. Ook doet zich, door veele hier bygebragte bly- ken, de oude Vaderlandfche menschliefde en huipvaar- a Ii kennen; men zal die voorbeelden met genoegen geboekt vinden. De Engelfchen, verfterking uit eigen Land en ook van de Rusen ontvangen hebbende, leverden op hunne beurt den gedenkwaardigen flag van den negentienden Septem- ber, De krygsverrigtingen vermeld hebbende, vervolgt onze Gefchiedfchryver : „ Het is niet mogelyk , eene » befchryving te geeven, hoe woedend aan de eene, en s» met welk een beleid en heldhaftigheid aan de andere » Zyde geftreeden werd. Het flagveld, in een zeer » Uitgeftrekt bosch, gelegen aan den voet van hooge » duinen, lag met dooden en gewonden bezaaid; doch » meest aile Rus/en, Een aantal dier woeste ne s IEN; 364 f- C: VONK s len, welke het leeven ’er nog van afgebragt hadisi » en wanhoopig waren, om dat zy door de Engele s, niet behoorlyk onderfteund wierden, wilden zich >, overgeeven. Zy vloden in het hout en in de duinen, ‚en verkoozen liever aan hunne bekomene wonden ‚‚ door den honger om te komen , dan zich in dei » men hunner edelmoedige overwinnaars te Va » deeze halttarrigen werden echter nog velen by ht » leven behouden. Dagelyks maakte men jagt op dezl » ven, en het gelukte den Republikeinen , eenigen de » ongelukkige voorwerpen, door honger en uitgelsme » ongemakken afgemat, op te fpeuren en krygsgt » te maaken. Eene behandeling, in de daad wett, », zoude men òp hun ~ aijn pr en nd hebde ‚ voor zoo veele gruwelen en baldaadigheden, doorde >, gehuurde leasen van onze zoogenaamde Godsdieniigs » €n menschlievende oude geloofs- en bondgenoten, s» omtrent een aantal weerlooze bewoonderen van ht » platte land gepleegd, —— Te deezer plaats zou bet »„ eene gefchikte gelegenheid zyn, een tafereel op te » hangen der roveryen, plunderingen; gen, ‚ s» mishandelingen van grysaards, zwangere vrouwen œ » onnozele kinderen, ja zelfs van vrouwenfchennis, door s» deeze Barbaaren uit het Noorden, gezamenlyk met ‚> die ontmenschte woeste Eilanders , jw onderfcheiden Dorpen, die in hunne magt gevallen waren, in koelen 27 : „» bloede en zo ftrafloos eaoh ware het niet, dat » men den gevoeligen Lezer eene zieltreffende a » ning fpaaren wilde , welke de zwarte lyst deezet eu- ə» Veldaaden in hem zou moeten voortbrengen.” — Of voor dit akelig Tooneel het gordyn te laaten vallen, met deeze algemeene aanduiding, genoeg zy, baart rechtmi- tigen twyfel. Het lot van Forn , nu eens in der Eng in der Onzen handen , wordt hier -eigenaartig in ten, en vermeld uit het Verbaal -van de Municip™ teit dier Stad : het wisfellot der fnwoonderen van 5% hout verdiende de byzondere melding ‚daarvan sn l \ GESCHIEDENIS DER LANDING. 865 eñ; alsmede wat in dit tydperk Medemblik en Enk. iwizen wedervoer , uit de toen gewisfelde papieren )ntleend. Ziet daar den voornaamen Inhoud deezes eerflen Deels, in het tweede en laatfte Deel, welks fpoedig volgen beloofd wordt , zullen wy vermeld vinden het vervolg van het voorgevallene in Noord-Holland, benevens het verhaal van de onderfcheide onderneemingen der Engel. (chen op de kusten van Friesland en Overysfel: *t zelve zal ook de Bylagen bevatten van oorfpronglyke bèwys. (tukken, waarop in dit Verhaal overgeweezen wordt, Wy verlangen na hetzelve. De Burger vonk fchryft een goeden. Gefchiedenisftyl.- Voegelyke afdeelingen, die zich van zelven aanbooden, zouden den Leezeren geene ongevallige rustplaatzen gefchonken hebben; doch dit hangt van de zinlykheid des Schryvers af, De beide Plaaten in dit Deel, naar de Tekeningen van DIRK LANGENDYK , dOOr R. VINKELES gefneeden, deeze de Landing der Engelfchen by Calantsoog , geene de A&ie tusfchen de Hollandfche Uitgeweekenen en-de Arnhemfche Burgers by Westervoort, verbeeldende, zyn zeer fraai, en, durven wy zeggen, bykans te fraai voor Plaaten in een Boek, — Op de Kaart zouden vry veele aanmerkin- En te maaken zyn; althans hadt men in eene Kaart, y een Werk van deezen aart, onderfcheidende aanwy- zingen mogen verwagten van de Plaatzen, die bovenal by deezen geduchten en gelukkig afgewenden Aanval uittaken, Eene Kaart, tot een byzonder doel gefchikt, gelyk het Gefchrift uitwyst , moet ock daaraan beant- woorden. Met dit alles is dezelve genoegzaam om iets by de hand te hebben van het Tooneel der hier be- fchreevene Krygs- en Burgerverrigtingen. Reize na St. Domingo, gedaan door den Baron VAN WIMPFEN , behelzende zyne ontmoetingen en waarnee. mingen op Zee. — Eene volledige befchryving van de Ligging, Staatsgefleltenis , Voortbrengzels en Handel van dat Eiland, — De Zeden, Karakter en Levenswyze der Franfche Kolonisten aldaar ; benevens een berigt van de Mulatten en Negerflaaven, enz. Uit het Fransch vertaald. Ifte Deel, Te Usrecht, by G. T. van Padden. burg en Zoon, 1800. In gr. 8yo., 216 bl an veel belangs is het, te weeten , wanneer deere €l- 3/6 VAN WIMPFEN Reize gedaan is, en wanneer deeze Brieven gé fchreeven zyn, gefchikt om ons een verflag te geeven van deeze aanzienlyke Volkplanting der Fran/che Natie; ‚de jaar- en maandtekening, boven dezelve geplaatst, on- derrigt ons , dat VAN wIMPFEN dezelve fchreef van = O&ober des Jaars 1788 tot September 1790. Zy be- treffen dus een tydperk van byzondere aangelegenheid ten aanziene dier Franfche Velkplanting , en werwaards onze gedagten thans te meer geleid worden, dewyl, in den aanvange deezer nieuwbegonne Eeuwe, dit Eiland, voorheen in Spaan/chen en Fran/chen eigendom vere deeld , in gevolge van het Vredesverdrag, tusfchen den Koning van Spanje en de Franfche Natie geflooten , ein- delyk „naa lange en veele tegenworftelingen der Spaan/che Bewoonderen , geheel aan Frankryk gekomen is. Een groote aanwinst voor Frankryk: want, volgens VAN WIMPEEN 4 n is het Spaan/che gedeelte van St. Domin- » go oneindig uitgeftrekter, vrugtbaarer en beter bewa- » terd , dan het Fran/che gedeelte ; maar men vindt ’er » over ’t algemeen te weinig vlyt en te veel Monniíke » ken.” De Bevolking van dit Spaanfche gedeelte werd , gelyk VAN WIMPFEN optekent, in den Jaare 1717 op agttienduizend vierhonderd en tien perfooren berekend ; doch wy vinden het, by het vermelden der jongtte hier boven aangeroerde Gebeurtenis, op twintigs duizend Inwoonderen begroot. In de Brieven , dit Reisverhaal inhoudende, vindt men eenige niet onaartige Zecöntmoetingen vermeld, By de aankomst op St. Domingo, geeft de Schryver een algemeen verflag van dit Eiland , en hoe de Kleur alle rangs-onderfcheiding hier uitmaakt. Der Slaaven toeftand treft hem 3 fchoon hy dit voor een noodzaak ` lyk kwaad in de Volkplanting keurt. Dan hy befchouwt ‚de Slaaverny als verderflyk voor de Zeden en de Ver lichting. Dit doet hem fchryven : ,, Dat men te S. > Domingo de goede Zeden weder invoere, dat de plan- » ters, die door eene losbandige en overdaadige lee- » venswyze zich uitputten, in plaats van zich doot >, Zwarte , zwartagtige ą, lood- en geelkleurige bywywen » te laaten verftomp=n en bedriegen, vrouwen van hune s ne eigene kleur huwen, en het land zal gia: aan » het oog van den opmerker een gansch ander voorko: » men leveren,” Met hoe veel regts hy deeze ua ng REIZE NA ST, DOMINGO. 867 king maake, blykt uit veele voorbeelden, hier en. daar in deeze Brieven verfpreid ; en wie leest zonder ontzet. ting deeze algemeene opgave? „ Indien ik u zegge, 2 Šat hier de opvoeding , met de natuur het eens zyn- a, de, verre van de jeugd een fteun tegen den invloed s» der luchtítreek te verleenen ; verre van de te fchiely- ə», ke ontwikkeling haarer vermogens te vertraagen; ver- », Te van de onvermydelyke uitputting te voorkomen , „> haar zonder middenftand van de jongelingfchap tot den s» hoogften trap van bejaardheid voert , zo dat zy niet „, Eens aan de onfchuid den tyd laat om zich met het a» Vernis der fchaamte te blanketten, dat de jeugd en ə» de rype ouderdom ‘er kwynen, even zeer verftooken » de een van den frisfchen blos en het eenvoudige haarer » bevalligheid; de andere van het vermogen, het welk » de wysheid , de ondervinding en de bedaardheid der à hartstochten hem verzekert; en dat eindelyk uit de » afzichtelyke vermenging van al het belachlyke der s» onkunde en des zotten waans , met alle de gebreken » der zedenloosheid , een famenftel ontftaat , het welk » ons het vernederend tafereel der menschheid, tot den » laagften trap van ontaarting gekomen , oplevert: als s» dan zult gy my misfchien befchuldigen, dat ik te » gelyk den mensch en de natuur belastere, en gy » zoudt gelyk hebben , indien gy geloofde dat ik on- s rechtvaardig genoeg ware om by eenen algemeenen s regel geene uitzondering te maaken,” — Gering zyn ons deeze uitzonderingen voorgekomen. Van de oorfpronglyke Bewoonders deezes Eilands, door de Ewropeaanen daar gevonden, is er geen enkele Afftammeling over. Zy beftaan uit Blanken, — uit Mulatten, lieden van de Kleur genoemd. Onze Schry- ver geeft een nauwkeurig tafereel dier kleurmengeling, » Een Blanke teelt u eene Negerin een Mulat , de » Mulat by eene Negerin een halfflachtigen Mulat s (Grif). Een Blanke by eene Mulattin een Quarte- » ron; een Blanke by eene Quarteronne een Zierceron ; „een Blanke by eene Zferceronne een Metis; een Blan- » ke by eene Metije een Mamelouc.” En eindelyk uit Zwarten vrye en eigenerfde Negers, dié niet veele in getal zyn, en Negerflaaven , het zy Kreölen , dat is die in de Kolonie gebooren zyn, ’t zy Bosfalen, of die van Africa in de Kolonie worden overgebragt. Deeze onderfcheide Bevolkers van St Domingo geeven po Kaps Cie 563 VAN WIMPFEN Reiziger aanleiding tot veelvuldige en fcherpe aans kingen, die veelal op de Blanken t'huis komen. Int befchryving van het Geregtshof van Jackmel, de pls zyns eerften verblyfs, °t welk den inwoonderen van & kleine Regtsgebied meer dan viermaal honderd duize Livres kost, en oorzaak is dat de landbouw aldat kwynt, zegt hy niet onaartig, „ dat de Regters in eers „ korte kleeding, met een degen aan de zyde, zitting „ houden, en dat THEMIS, uit hoofde van de ongemee- „ De hitte der luchtttreeke , in ftede van een dikken „ band voor de oogen te hebben, gelyk zy elders ver- » beeld wordt, hier haar blindemannetje fpeelt met een a» dun doorfchynend gaas. Geloof my voor het overi- » ge, dat ik in het begrooten der kosten van de joti: » tie, ver van dezelve te hoog op te geeven, nog ves » beneden de waarheid gebleeven ben: want ik ken een „ Deurwaarder, aan wien zyne bediening, in * geen dit » Heeren goede jaaren noemen, zestig duizend Livrs s, heeft opgebrag:.” VAN WIMPFEN haalt den oorfprong der Volkplantin- e op St. Domingo op, fchetst de nadeelen van het fluitend Regt, aan de Volkplanting toegeltaan , en hoe men het met den Koopman aanlegt. Druk worden de avond-dansfen by lieden van de kleur bezogt, en hebben ’er de- tot wellust prikkelendfte dans- fen een beftendigen trek. ‘,, De Mulattinnen, die zo wel „‚danfen , en van welke men ons de verleidendíte af- „ beeldzels geeft, zyn de vuurigfte Priesteresfen van » e Amerikaanfche Venus. Zy hebben van den wellust „ eene foort van werktuiglyke kunst gemaakt, welke zy » tot haar hoogfte punt. vań volkomenheid gebragt heb- „ben. ARETINO zou by haar flegts een onkundige en » fchaamagtige knaap zyn. Haare geftalte is in *t al- „» gemeen groot, grof en welgemaakt 5 haar gang, door „ kunige buigzaamheid, flenterende, Zo ligt ontvlam» „ mende ‘als falpeter , hebben zy in haare driften iets » zo-geweldigs, dat men haar, ín-veragting van alle » welvoegelykheid , het. vermaak ziet najaagen , ach- „ terhaalen en verflinden, gelyk in een fellen brand » de vlam -al haar voedzel verflindt 5 . terwyl , bui- „ten dat, die zelfde wynpapinnen, die met woede de „ lillende overblyfzels van den ongelukkigen ORPHEUS „s onder zich zouden verdeelen , naauwlyks de kracht „s fchynen te hebben, om haar lichaam voort te flee, „ pen, of haare woorden uit te brengen”. Hierop volgt eene Character - befchryving ‘deezer Mulatinnen , te breed - voor ons ter overneeminge, fchoon “anders dit = verdienende. „ Indien,” befluit VAN WIMPPEN, ,, dit „afbeeldzel verfchilt. van die gy elders Í prs hebt, ss zo: bedenk, dat ik myne fchildery- opte ptaats zel» ss ve maak, en het modél voor my hebbe, en dat ik ‚ noch de begaafdheid „ nach de eerzucht: bezitte, om y affchilderingen te verzinnen.” RPT Meer, van andere berigten verfchillende.; hebben wy in -deeze Brieven aangetroffen, en kunnen. te deezer ge- legenheid niet nalaaten te vermelden wat onze Reiziger - elders deswegen zegt. <, By geen der reizigers, die - LETT. 1ÖO0I, NO, 9. Dd ss OVCE had $70 VAN WIMPEEN. » over S4. Domingò gefchréeven hebben, zult gy aan- „ treffen, °t geen gy in myne Brieven zult vinden. „» Wanneer men elk wil vleijen, zal men ten minfter „ aan iemand behaagen ; ook fchryven de meeste lie- „ den veel meer met dat oogmerk , dan wel met in- » zicht om: te onderwyzen. Daar ik de waarheid te ‚> hoog waardeere „om die aan zulke oogmerken op te ; offeren , fchryve ik alleen om te zeggen wat ik zie, » wat ‘my goed of kwaad voorkomt, en wat my toe- »» {chynt dat heter zou kunnen zyn.” —= Om oor- fpronglyk té weezen , hadt hy zich tot eene wet gefteld, om geene Reizigers, die byzonder over St. Dozaingo ge- {chreeven ‘hebben, te leezen, teñ einde hun echo riette weezen —en die is hy waarlyk-niet, Met den XIV Brief neemt het verhaal eene andere wending. „De Brieven zyn uit de Woestyn geplaatste- kend.. Dit is: het deerlyk vervallen Landgoed van Me- vrouw L ——- , werwaards hy zich met: haar begeeft, en waaraan hy veele verbeteringen toebrengt, op eene bevallige wyze verhaald. Zeer breed is zyne befchry- ving van den „Americaanfchers Neger , en mag dezelve een wedergade van de bovengemelde Mulatinne heeten, … In deeze Woestyne, te midden zyner werkzaamheden, worden ‘s Barons gedagten, den 1a Sept. 1789, te rug eleid «na Frankryk, van welke daar ontttaane Staats- beweesingin 19 toont een verregaanden afkeer te heb- bén, enm: waarop hy geen gunftige zinfpeelingen maakt by voorkomende: gelegenheden... De Ziekten deezes Lands, de Landbouw, de Zuiker en Kaffyteelt, alsmede van de: Katoen, Indigo, Cacau, vinden hier eene leezeoswaardige befchryving. In weet- wil van een gebrekkigen Koffybouw, rekent men, dat ‘er, het. eene jaar door het. andere, 80,900,000 Ponden Koffy op Sé Domingo geteeld ‘worden. Aan- Kaap François; berigt ons de Schryver , heeft men ‘eene ‘Academie van Landbouw aangelegd, am welke men een gedeelte dêr waarneemingen verfchul- digd is welke den akkerbouw verbeterd hebber, » Dan,” voegt hy ’er nevens , , zo lang. haar werk s» zich bepaalt-tot aanraadingen en tot het aan de hand » geven om proeven te doen ,:welke niemand geneigd 8 »_ voor eigen rekening te onderneemen, zal zy het d „> haarer. inttelling niet bereiken, dan wanneer. de Re- » t i fe n geer REIZE NA ST. DOMINGO. 371 „ geering de kosten daartoe wel op zich zal willen 5 neemen.” 3 | Met een welziend oog merkt hy de onderfcheidene oorzaaken op van den veel min voordeeligen ftaat dee- zes Eilands , dan dezelve zou kunnen zyn, en wyst aan, wat ‘er ter verbeteringe kan bewerkftelligd wor- den. De laate Brief uit de Woestyn fchetst ons de Weersgefteltenisfe , doormengd met aanmerkingen, die, wel overwoogen en te werk getteld , groote nadeelen zouden weeren , en aanmerkelyke voordeelen aanbren- gen. — VAN WIMPFEN's bedenkingen over de Aarde ‚ beevingen daar te lande hadden wy ter plaatzinge aange- flipt; doch wy misfen ruimte. | Onze Reiziger keert uit de Woestyn weder, en be- zoekt de Stad Leogane, niet verre van zee gelegen, yl het verblyf des Gouverneurs; doch eene Stad, welke thans weinig zou te beduiden hebben, -hadt de- zelve geen Ree, waar de Schepen Zuiker komen laa- den, in de vlakte geteeld. — Hy komt vervolgens te Port au Prince, in Frankryk meermaalen met zo veel ophefs befchreeven , als de hoofdftad van het rykfte „ Land der waereld, den vrugtbaarften oord van al- „… lerleie gelukzaligheden , den troon van weelde en s, wellust === doch deeze Stad, beftaande uit twee » ryen huizen , in een ftuivigen grond , die men (traat » heet,” voldeedt aan die grootfche befchryving in gee- nen deele; en het tafereel, °t welk hy ’er van ophangt, beantwoordt volkomen aan zyne teleurftelling, die hem Port au Prince in Port au Prince deedt zoeken. Een prag en vriendlyk Onthaal des Gouverneurs vergoed- e deeze teleurftelling. | Wy laaten. hier onzen Reiziger, om hem eerlang verder te vergezellen; alleen nog aanmerkende, dat de Vertaaler zich van zyn post wel gekweeten, en by de aantekeningen des Schryvers zyne toelichtende of we- derfpreekende bedenkingen geplaatst hebbe, R Ddo Lee. 372 K. A. SCHILLER Leevensbefchryvingen van eenigen der meest beroemde s beruchte Mannen , meerendeels van onzen tyd. Ba NAPARTE, PITT, SIEYES, FOX, ROBESPIERRE CRON WELL, Josera Íl, cusraar HI, HOCHE , Cas RETTE, MIRABEAU, HERZBERG, COLUMBUS, COOK, CUSTINE , PRINS VAN COBURG , DANTON, MARAT, PICHEGRU, NECKER. Door K. A. SCHILLER. Maar den derden Druk uit het Hoogduitsch vertaald en tot heden aangevuld. Ile Deel, Te Haarlem, by F. Bohn, 18or. An gr. Bvo, 270 bl, | Biens is men zeker, om bovengemelde beroemde en beruchte Mannen , inzonderheid van onzen gen tyd, te kennen. Vaardig is men ook om aan die be. geerte te voldoen. Tydsgelykheid heeft zeker eenige voordeelen om hun regt te leeren kennen, fchoon zich ook de nadeelen voor het epen, oog niet ver. 