Beschryving van's Graven-hage
Wat ( * ) Hieruit blykt klaar en onwederfprekelyk , dat ter dezer tyd twee afzon- derlyke Vierfchaaren in den Hage zyn geweefl , de eene van den Balllui met JVel- gelmoren Mannen, regts-fpraake doende over het Crhnineel, en de andere van den Scbmtt met Schepcnen , o\gx het Civil. 7ac verdcrs 't geen \vy noopende dcze floffe hiervooren bladz. 8. en 9. in 't breede hebben bygebragt en aangetoont. ( J ) Geregiflr. in 't Memor. en Sententie-boek , F. fol 24. r 3 i82 BESCHRYVINGE van Wat uitfprake daarop gevolgt zy ^^inden wy nergens aangete- kent , niettemin moetcn wy befluiren , dat het voorfz ampt aan 1^66. I AN IiUYC7HE is toegewezen geworden , om dat hy in een proces in cas van injurie voor den Hove van Holland , waarvan de uitlpraak (t) gedagtekent is den . . . December veerthien hon- derd zes en zellig ; als mede in een fententie van den Hove gedaan den laatften Januarii veerthien honderd drie en zeventig Jiilo Curiae ( // 3 , genoemt werd Klerk vaji den Hage. ijoo. J. GOUDT. jj-Q, A. DEDAM, tekende als Klerk van den Hage ?enen originelen brief van den 6. Maarc 1503. ifof. J. POTTER. 1^07. G. DE AMERONGEN, 15-07-15x3. 1515-. H. SYMONSZ, Iji5'-i5i7. v 15-17. PHILIPS (van) UYTWYK, als Klerk van den Hage ver- melt in eene afte van den i8. Julii 15-17.; in welken ftaat hy den 8. Januarii 15x1. nog teikende eenen Rentebrief ten lalle van het Lig- haam van den Hage. 1^17, Mr. JAN PLUMEON. In wat jaar hy Secretaris van den Hage is geworden , hebben wy tot no^ toe niet konnen ontdek- ken ; maar Avel , dat hy al in die qualiteit den 14. Junii en den z. Julii 15-2.7. twee originele brieven heeft ondertekent. Hier ftaat kortelyk aantemerken, dat hy de eerfle is geweeft, diedentitelvan Secretaris van den Hage heeft gevoert. In 't jaar if+s. ha9 hy tot zynen Subftituit Adr'iaen Matthyfz, Bennink. Wy vinden hem in den jaare 1549. {v) getituleert Leenman \an den Graave van Hol- land ; en dat hy als Secretaris op den 29. Maart 1548. nogeenKuf- tingbrief op een huis in den Hage , met zyne ondertekcninge be- kragtigde. JAN J ANSZ WOLF. Dezen vinden wy in de jaaren i5"59. 15-60. 1563. en 15-65-. de Schepenen-brieven enandereOeregtelyke adens ondertekent te hebben; dog of hy dit hebbe gedaan in qua- liteit als Secretaris, konnen wy met gcen voile zekerheid zeggen. Dit is egter waar , dat hy verfcheide jaaren het Treforiers-ampt vafi den Hage heeft bekleed , gelyk in de voorigc Lyll van Burgemeelte- ren enz. op de jaaren 15:63. 1564. 15-78. enz, kanwerdennagegaan. ADRIAAN MATTHYSZ BENNINK Deze in zyne jonge jaaren ("te weten zedert den jaare 1518.} zynde geweelt in dienft ( t ) Geregilb-. in 't Memor. en Sentcntie - boek van den Hove gequot. K. M. 90. iu^ Te vinden in 't voorfz Regifter, gequotccrt O. fol. 153. vcrfo. (■u) In een Certificatie onder de Colliimen van den Hage No. n. pg. 14. 'sGRAVEN-HAGE, XXXI. Hooptst. 183 dicnll van 'P. Touwels-, Boode van den Hage, en hebbende 00k infgelyks bedient het Boode-ampt, is daarna gekomcn als Klerk by den Secretaris Mr. Jan Tlumeon., (w) in wiens dienft hy zig zoo wel 1 eeft weeten te quyten, dat hy niet alleen is aangellelt tot defzclfs SublUtuit, (at) maar dat hy 00k nevens hem Tlumeon het Secretariirchap heeft bekomen, na dat hy alvoorens defzelfs dogter ^/y^ ?///«??<?« haddegetrouwt. Hyisookinde Jaaren 15-58. en I5'59. geweelt bubltituit van Jonkheer Gjsbert 'van IVyngaerden-, Bailliu van den Hage. Het voorfzrampt van Secretaris veele jaaren bekleed hebbende, is hy in eenen hoogen ouderdom op den X2. Oftober vyftienhonderd.negen en tagtig overleeden, en alhier in de groore Kerkop 't Chooragterde tombevanden AdmiraalvanObdam,onder eenen blaauwen zark, die tans aldaar nog gevondenwerd, begravcn. MATTHYS ADRIAENSZ BENNINK, is zynen vader 15-74. by defzelfs leven in 't voorfz. ampt gevolgt ; want zyn vader van meening zynde,om met den vyand uyt den Hage te vertrekken, verzogt „ Matthys Bennink aan de Staaten van Holland, om in „ plaatze van zynen vader tot den {laat van 't Secretarillchap van „ den Hage te mogen w erden gecommitteert, 't geen hem by Re- „ folutie van den i8. Oftober vyftien honderd vier en zeventig. „ {pnder correftie van zyne Excellentie) wierd toegeflaan. Dog de y, huifmge van den voorn: Adriaan Bennink, ftaande op het Hof al- 3, daar, wierd aan den Secretaris van de Staaten, alzoo defzelfs „ huifinge zeer vernielt en gefchonden was, geaccordeert , cm by „ hem en zyneHuisvrouw,na't vertrek van den vyand uitden Hage, J, bewoont te mogen \v erden Hyftierfden 6, Mei duyzend zes honderd twaalf, en is by zynen vader begraven geworden. HUYBERT ADR: van ZUYDERVLIET, was maar 1608, Subflituit-Secretaris , Ichoon hy in verfcheide adens met den titel van Secretaris genoemt ftaat. Hy was Remonftrants of ten minlten die gezintheid zeer (terk toegedaaii , gelyk niet duifterlyk is aftenemen uit een Rcfolutie by de Staaten van Holland ten zynen opzigte den 14. Julii zeilien honderd negemien genomen, behelzende dat „ geordonneertis gefchrevente werden aan den Secretaris van den „ Hage Mr. Thilips 'Doublet, dathy in prefentie van de Magillraat „ een degelyke reprimendegeve aan zynen Subllituit-Clercq, terzaa- „ ke dathy het Placcaet van de Staeten Generaelop de aparte byeen- „ komlten foo ganfch onbehoorlyken , mommelende binnen 'smonds, „ heeft gepubliceert, dathetzelfde by niemand konde verftaan of ge- „ hoort werden ; behalven andere quade contenantien ontrent het „ leefenvan diengebruykt, die men tot andere tyden ofgelegentheid „ is referverende; Ent e dat hySecretaris voortaan op den zelven ,, zynen Clerq zal hebben nader te letten, ende yets gewaer wer- „ dende (10) Ibidem Num. xiii. Pag. i%. 38. 45. en No. Lxvii. Pag. 58. (.r) Dat hy in 1543. Subftituit van Mr. Jan Plumeon is gewceft, biykt uit . eene a6le by hem in die qualiteit gepalTeert den 4. Odlob. des gemelden Jaars, te vinden hierna onder de meergemelde Collumen Num. xni. l^ag. 18- 184 BESCHRYVINGE van „ dcndc van zjue gunjie tot de quade partyc, dat by hetn dezelve ■,, perfoon datclyken Jal qnyt maken-, fonder hem in 'sHaegs dienlle „ tc moegen liouden ofte employeren; of anders dat men 't hem „ Sccretaris zal imputeren. ISliettemin is hy nog lange jaarcn in de- ze zync bcdieninge gcbleven, vcrmits vvy hem in die qualiteit nog vcrnicltvinden op 't Jaar zellhien bonder d negen en dertig. i6ir. PHILIPS DOUBLET, Secretaris van den Hage , werd by aflland van zynen breeder Mv.Johan 'Doublet, Rentmeeiter vande Kfpargne by commiflie van den agtften Februarii zelthien honderd negentien. 1619. Mr. PHILIPS DOUBLET, des gemeenen Lands en ook 'sHaags Advocaat, (^) in plaatze van den voornoemden Thil. {y) De benaamlnge en aanflelllnge van 'sHaags Advocaat fchynt haarenoor- fpronk ontleent te hebben daaruic , dat wanneer in den Jaare vyftien honderd vier en tvvintich de zaaken van Regeeringe , Politic en Financie van den Hage zoo \'erre waren verloopen, (gelyk wy hiervooren Bladzyden 103. en 104. kor- telyk hebben aangetoont , ) dat de Magiftraat zig niet in ftaat bevond , om , zonder byftand , raad en advys van Regtsgeleerden eenige bequaame middelen te konnen beraamen , om deverloopene zaaken wederte herftelien, en op eenen goeden voet te brengen , het Hof van Holland haar op derzelver verzoek toe- liond eenen Advocaat en Procureur op haaren kofle en onder een behoorlyke jaarlykfche tvedde t^ mogen aannemen. De afte, die de gemelde Regeerders daartoe verwiei-ven , was van dezen inhoude. „ Alfoe Dirick Deyn en Symon Janfz, Tynegieter, als by den Grave van Hoog- „ llraeten &c. Stadhouder Generael gecommitteert en gedeputeert, omme te „ vervolgen en te folliciteeren die faeken van den Hage, als die rekeningen ,, van den Geeftelyken Comptoiren , te doen innen de reflen van den ouden „ Treforiers, en te doen maeken een ftaet van denincommen en revenue van ,, den Hage en anders, den Hove van Hollant te kennen gegeven hebben, dat ,, omme te volbringen hueren laft, henluyden van nooden is te hebben raedt ,, van eenige geleerde en gepraftifeerde , omme die voorfz zaken te helpen be- „ Icyden; SOE IS 'T, dat 't voirfz Hof den voirfz Gedeputeerde gecon- „ fcnteert en geoirloeft heefc te mogen nemen tot hueren hulpe , raide en afll- „ ftentic een Procureur en Advocact van dezen Hove , die 't hem belicven fal, ,, en mitten felven by advys van den Bailliu, Schout en Gerechte van den Ha- ,, ge of van den CommifTarilTen geordonneert in den zaeken, dairinne zy fallen ,, willcn bcfoingnercn , hem te mogen beraiden , befoingneren en al doen dat ,, dienen mach tot furniflemente en volbrengingc van hueren lafl; welke Pro- ,, cureur en Advocaet jairlycx als vooren gebefoingneert en gevaceert hebben- ,, de, geloont en betaelt fullen vv'orden tot iafte van den Hage en taxatie van ^, den voirfz Hove. Ende desgelycx fullen ook die voirfz Gedeputeerde hue- ^, ren laft en commiflie volbragt hebbende betaelt worden na de arbcit die zy ^, gedacn en te gebefoingneert zulleu hebben. Gedaen in den Hage ^, den tvveeden Januarii anno XVc. vier en twintich na fcryven 's Hoefs van ^, Hollant; By Heeren Gerrit van AJfendelft , Ridder, Fredmck van Renes ^ ^, Hcere tot Male &c. Meefter Jan van Duvenwhde , Abel van Couljlcr , Francoh J, Cocklen Joojl Sasbmt , Ractsluyden \'an Hollant, In kennis van my (was getekent) A. SANDELIN. En of wel uit de voorfz a6le in 't minfte niet tc haalen is , dat die van den Hage daar door zouden zyn gemagtigt geworden , om in 't vervolg ook een Haag- 'sGRAVEN-HAGE, XXXI. Hoo?tst. iB^ T)oublet^ tot Secretaris aangeftelt in April 1619. Hy pagte in den Jaare 163 5-. met z\nen Subitituit den voornoemden Huibert van ^Zuidervliet ^ van de focieteit het regt van den veertigilen en tag- tigllen penning voor de fomme van drie duizend vyfhonderd gul- den'sjaars. Hoe lang hy dc voorfz. twee amptcn bedient heeft, is ter onzer kennifle nict gekomen ; maarwel datin zellien honderd drie en veertig in zyne plaatze als Haagfch Advocaat met den eer- titel van Penfionaris van denHagc m ierd verheven Mr. Cornells van Soutelande. Het fchynt dat hy niet lang daarna het Secretaris-ampt, door de dood of wel door ongeval open geftelt heeft, z.-o als uit ,de volgende Refolutie niet duiflerlyk is aftenemen: „ Den xx. „ Septemb. 1646. Is by den Heere van Mathenejfe ter Vergade- „ ringe gerefereert , dat ter Sccretarye in 'sGravenhage is gecon- „ figneert gevveeft een I'bmme van feltien honderd guhien, geproce- „ deert uyt de verkoopinge van zeker huys , aengekomen hebbende „ Jan Janjz, Enkekus, en door den Ontfangcr De Man gedaan „ executeren , en dat door d'infolventie , zoo v.-n den Secretaris „ "Doublet a's Znyderviiet ^ in 't ongereden zyn geraekt, en niet en „ zyn te vinden: Dat de Advocaeien Taets en Craft by fchrifte- „ lyke Confultatien hebben verklaert, die van 'sGravenhagenareg- „ ten gehouden te zyn de voorfz penningen aen 't L.and ( in dezel- „ ve penningen preferentie hebbende) tc vergoeden, als geen bor- „ gen van de voorfz SecrctarilTen voor derzelver adminillratie „ hebbende geexigeert; Waarop zynde gedelibereert, is met dc „ voorfz, confultatien geconformeert en dienvolgens verltaen,dat de „ voorfz penningen van die van 'sGravenhage zullen werden ge- „ vordert. Mr. Haagfch Advocaat te mogen aanftelleli , gcmerkt die auftorifatie alleen haare bctrekkinge heefc tot dien tyd , cm te behandelen en af te doen die zaaken die in de gemeide a6le werden uitgedrukt ; Zoo is 't nogtans zeker , dat de ma- gifbraat in 't aanflellen van een Haagfch Advocaat zedert dien tyd in 't bezit is gebleven. Want onder anderen is bekent , dat al voor den voornoemden VhWips Doublet met den naam van 'sHaags Advocaat betitelt is geweefl eenen Mr. P/tttT van Veen, en dat de Regeerders van den Hage dezen in die qualiteit tot vcrrigtinge van Stads zaaken niet alleen hebben gebruikt , maar ook zelfs ter Societeit hebben afgezonden , en we! voornamentlyk , wanneerze met de Leden van de andere Collegien overhoop laagen , uitwyzens de Refolutien van gemeide Societeit in die tyden genomen. Maar wanneer in den Jaare zeftien honderd drie en veertig de meergemelde fh'ilip Doublet van zyn Haagfch Advocaatfchap af (land dede , heeft de Magi- ilraat goedgevonden om den naam van Haagfch Advocaat te veranderen in den eertitel van Penfionaris. De eerfle , die tot die waardigheid in den gemelden Jaare 1643. wierd verheven, was Mr. Cornells van Soutelande; fchoon wy den bovengemelden Mr. Pktex van Veen, in een Refolutie van Gecommitteerdc Raden van den 2. Junii 1629. genoemt vinden Penfionaris, te weten van den Hage , zynde dit de eenigfle plaats , daar hy ons met dien titel te vooren is gekomen. Na den voornoemden Mr. Cornells van Soutelande ^ volgde den 28. November zeftien honderd zeventigMr. Jacob van der Hoeve; dog deze bekleed- de dat ampt niet lang , werdende in zeftien honderd twee en zeventig den 7. September , nevens andere Regenten , van zyne bedieninge zoo van 't Penfio- naris-als van 't Vroetfchaps-ampt van den Hage door den Prins van Oranje, als Scadhouder van Holland , geexcufecrt : en is in defzelfs plaatze tot Penfionaris van den Hage aangeflelt Mr. Nikolaes van der Hoek, met wiens dood, die in 1710. voorviel, het voorfz. ampt wcder is ingetrokkenen vernietigtgewordeu. //. T>cel. Z iS6 BESCHRYVINGE van ,^,i Mr.. GERRIT GRASWINKEL, ovcrleden in 1669. 1642. CORN EL IS NAGGERS, tot SuWlituit-Secretaris aange- flelt den n. Februarii 1642. Hy wierd by ade van den 14 Maart 1(55-0, (z) i, door 't Hof van Holland geordonneert en geauthori- feert, omme de perfoonen op het Biiitenhofen Cingel ofte elders " alhier In den Huge eenige erven en huylen gekogt en den tagtig- „ flen penning van dien ten behoeve van de Societeit niet beraelc „ heb'-.ende, als noch daervoor te mogen aenmaenen , en de on- „ willige tot voldoeninge van dien te executeren als na behooren. „ Gedaen in den Hage den 14. Maert i6jo. ,6(j(;. Mr. ANTHONY DE V EER, overl. den 29. Maart 171^. 1710. Mr. MICHIEL TEN HOVE C^), in plaatzevanMr.iNTi- koUes van der Hoek Peniionaris , met wiens dood dit ampt is ver- nietigt; en als doen een tweede Secretaris aangeltelt, die met den anderen by beu;t-v. ilTelinge de kamers van Heeren Burgemeelteren en Schepenen zoude waarneemen; 't geen geduurt heett tot de dood van Mr. Johan ^larles, als wanneer goedgevonden is, dat de oud- fle Secretaris Burgemeellers-kamer en de jonglle Schepens kamer zoude affilteren. 1716. Mr. JOHAN QUARLES. Deze eenige jaaren Schepen zynde geweell, heeft daarvan afftand gedaan in verwiiTelinge van het Secretaris -ampt, opengevallen zynde door de dood van Mr. Anthony de Veer. Hy is overleden den twintingften Augufti ze- venthien honderd twee en dertig, en in zyne plaatze wierd by de Magiitraat aangeltelt 1731. Mr. JOHAN VAN RENESSE, Commis van den Heere Baad- Peniionaris van Holland , den zesden November zeventhien honderd twee en dertig, eed doende den volgenden dag. (%^ Geregiflr. in 't agtfte Memoriaalb. van Rolland , fo\. 255. \a) Deze is de eerfte Secretaris van den Hage , die zyne Commiflle van de Magiftraat bekomen heeft , zynde dezelve voorheen verleent by de GraafFelyk- heids Rekenkamer. Want dit ampt flond eertyds ter collatie van de Graaven , dog is daarna by de omkeeringe van 's Lands beflier gekomen aan de Staaten van Holland , die hetzelve nevens het Vendumeeflerfchap en Uitroepers-ampt aan de Magiftraat van den Hage in den jaare zeventien honderd zes hebben ver- kogt voor de fomme van twee honderd twintig duizend gulden; en is vervol- gens haar by de Heeren Raaden en Mecfters van de Rekeninge van haar Ed. Groot Mog. Domeinen daarvan behoorlyke ceilie en opdragt gedaan , waar- door dan de gemelde Regeerders het regt verkregen hebben , van hunne Secre- tarifTen en Vendumeefter als mcde den Uitroeper aan te ftellen ; uitwyzens de Refolutie van haar Ed. Groot Mog. van den 20. Maart des gemelden jaars, hierna geplaatft onder de Bylaage No. lxxxviii. XXXII. 'sGRAVENHAGE, XXXI. Hooftst. 187 •Si > ^i > *5!> ^t3 > *^f > ♦i > *5>?l* «5i|i^ t^ »:f |s» <f?j£» »^iii» «f)5^6» ^ii> ♦^^s* ^:i^ XXXII, HOOFTSTUK. Onderzoek , zvamieer de PT^ees-Meeftcren bier te Lande , en ivel inzonderheid in 's Gravenhage zyn opgekomen ; Over wien zy zyn gejlclt j en ivat van derzelver bewind en ver- rigtinge zy. E^vyl de Wcesmeerteren in deRoomfch-Katolykc(<?) tyden alhier in alle openbaare plegtigheden en om- megangen gewoon waren onmiddelyk den Schepe- nen te volgen , en datze met en nevens dezclve ge- lyk Tabbard-geld en andere kleine voordeelen ge- noten, zoo heeft het ons goedgedagt, agterdeLyf- te der Magilb-aats-perzoonen ook te voegen eene afzonderlyke van de Vf'eesmeelleven : Dog alvoorens daar toe te komen , zullen wy kortelyk onderzoeken, eerftelyk, wanneer dezelve hier te Lande, en wel inzonderheid in 's Gravenhage bekent zyn geworden. Ten tweeden over wie zy zyn gellelt; en tenderdenvvatvan hunne ver- rigtinge zy. ' elangende het eerfte point, dient men te weten, dat van cuds, wanneer by uitterfte vville van ouders, ofeen van beiden , op het Ituk van de voogdye van onmondige natelaatene kinderen niet was voorzien, de voogdye der \\ eezen den Graaf plag toe te komen, tot dat Vrouvve Murgriet aan die van 7Aiidholland by Handvelt van den lo. Mei dcrticn honderd zes en veertig, C^) vergunde : dat voej'taen geen Voogdyen aan den Grave bejierven fiillen , maer de JVees- kinderenfuUen'vervoecht werden van den oudften en naejien-, die hen aangaen zoitden van fivaertjyde , daer Jy af ver'jueeji ijnerden. En zoo is ooiv by dezelve Gravinne Vrydag na f Afcensionsdag (c) aan die van Noordholland in denzelven jaare toegeitaan , „ dat alle he- „ Jiorven kinderen , die gheen gerechte Voicht en hebbcn , en niet felf mondicb en (yn., dat die vierVierendeelen, dat is denaalte van'sva- 5, ders Voogden overmin- derjaari- geby v.'ie en hoeda- nigc eer- tyds hicr te Lande wierden geftelt. fHcmel- vaarts- dag. » {a) Dat de Weesmeefteren van den Hage na de Roomfch-Katholyke tydcn nog denzelven rang liebben behouden, blykt ook onder anderen iiit het53.ri';t/. van de Ordonnantie van de Cloveniers Schutterye van den 15. Maart 1617. , al- waar de Magillraaten in deze ordre werden vermclt: ,, Endc fal niemand van de „ Scluitters van 't ommetrecken exempt zyn , dan Schoiit , Burgemeefters , „ Schepenen , Wecsmecjleroi , Vroetfchappen en den Secretaris van 's Graven- „ hage. Zie mede /Irtl. 51. van de Ordonnantie op dc Schutterye van den 9. April 1648. en van den i. Mei 1654. (i) Te vinden by Jac. van Oudenhoven, Pmikgkn en Haniheflen van Zuid- Ho^hwJ , M<y. 582-584. (c) Gedrukt in 't groot Placcaatb. v. dec! pag. 713. Wiilem Gerrits Lams rrivil. en timdv. van Kcnnemerland pae. 11. S.y^nlMQmv. Handv. van Rml. pas. 4.10, II.T>eeL Z z. iSS BESCHRYVINGE van ders vaderzyde, van 'svaders moeders zyde, van 's moeders va- ders zyde en van 's moeders moeders zyde, da'irtoceenenman fou- r, de7i fitten die de k'mderen vervoogden ; en die Voicbt fonde jacrlyks rcekeninqc doen voir die vier vierendeeleu van dcr kinder en goeden r, voirL;' ii'-nde dat goet,dat die Voichc opbeuren fal, ter tyt toe ',', dat die kinderen felfs mondich werden, fel hi leggen in der kin- " deren oirbaer by den meeften vierendeelen, alloc voerfz es, ike. En zoo 'cr geen Bloed-voogden waren, of als dezelve de voogdye binnen 'smaands niet aannamen , moelt de Ambachtsheer of de Schout en Schepenen de Weezen vervoogden {d). In (r/).Aanmerkelyk is ook ten dezen opzigte het Handvefl by Hertog IVillem van Beyeren aan Gornichem verleent in 't jaar 1412. onder andere pointen inhou- dende : Item wair oick eenich onmondich kynt , dat fal die naefte man- hoeft'van der outfter geboirte van der rechter fweertfide vermonden , mar " dat fal hi verfekeren mit goeden liggende erve, voir onfen Rechter en Sce- " penen tot Gornichem , eer hi die voichdie aentaften fal , op een boete van vyf- tien ponden , half tot onfer behoef en half tot onfer Stadt behoef van Gorni- chem , dat hi dat kint niet en fal verbaelmonden van alfulcken goede , als dair hi 't'in vynt; Dats te verftaen, een man-perfoon tot twailf jairen toe, ende ] een wvf-perfoon tot darthien jaeren toe , die voechdie duerende ; Ten waere ',' of fy dair en bynnen flurven ; Ende waert oick , dat die monber van der nae- " fler rechter zweert-zyde dat kint niet vermonden en woude of datter geen recht geboeren monber en wair , foe foud 't een fyd-maech doen , die hem d'befte dedc by onfen Gerechte en Scepenen voirfz in aire manyeren als voirfz , is. Hierby zullen wy nog voegen het xxvii. Artl. van de Keiiren van Zeehtd van den jaare 1496. „ Item dat foo wanneer vader of moeder dood is , die ,, \ader of moeder die dan te lyve blyft , fal voor yeraandt anders voocht fyn ,, van fyne kinderen en van heuren goede; Ende fyn vader en moeder beyde „ doot, foe fal dan voocht wefen de oiidfte en naefbe man-hooft van des va- „ ders wegen , op datter een man-hooft is. Ende ifler van des vaders wegen „ geen man-hooft , foe fal wefen die oiitfle en naefte man-hooft van des moe- „ ders wegen , ende wie van de voerfz perfoonen , het zy vader ofte moeder „ ofie magen aldus gebooren voocht is , die fal die voochdye van de kynderen ,, tcrftont nemen aen, en fweeren ten Heyligen, dat hy de kynderen enheure „ goeden getruwelicken en vi^cl regieren fal en ten meeften oirbaer en profyte , ,, en in rechten en overal befchermen, befchudden en verantwoirden , als hy ,, van rechtswegen fchuldich is te doen. Ende der kinderen goeden fal hy ver- „ fekeren op tweefchatte erve , dair die Weefe wel medc bewaert fyn. Ende „ en mach die vader of moeder die fekerheyt niet doen , foo fal die outfte en „ naefte man-hooft en maech van de Weefen Voocht moeten wefen; Ende en ,, waer noch defe maech niet ryk genoech der Weefen kinderen goet voerfz te ,, verborgen , foo fal men altoos voort van den eenen tot d'anderen gaen , al- ,', foo lange alfTer eenich man-hooft in de maechfchap wefen fal. Ende tot de- ,, fen voocht fullen noch twee andcr weder-vocchdcn van de Weeskinderen we- „ fen van den naeften maegcn, te weten, een van des vader wegen en een van „ des moeders wegen , die toe zullen fien mitten \-oocht ; Weike voocht fal ge- ,, hoiiden wefen voor de Scepenen ten maelftede, daer defe Weefen gefturven ,, zyn , en voor de voorfz wedcr-voochden alle jaer van alle de wcefen-kinde- ,, ren goeden rekening en befcheyt te doen , en deze rekeninge te fterken met „ fynen eedt of andere deugdelyke bewyle. Maer hadden die Weeskinderen „ geen man-hooft magen , die hear voocht wefen mochte , fo mach die vader „ ecr dat hy fterft, en de moeder doot zynde, eenen ftellen , die oockgehou- „ den fal fyn eedt te doen, en feker te ftellen, en alle jair rekeninge en bewy.s „ doen in der manieren voerfz. Ende indien hy dat niet doen en mach , en niet ryk „ genoech m is, en of ds vader geen voocht voor fyn overlydcn gcjleh hadde , Schout en „ Sche- 3» •sGRAVEN-HAGE, XXXII. Hoopts. 189 In oude tyden is 00k al by de oude Heeren en Vrouwen vandcn Lande van V'oorne op het beflier en regeeringe der Weeskinderen, als mede op de voogdye over dezelve en hunne goederen agt geno- men : gelyk dan 'Dirk van Monjouw en zyne cgtgenoot Vrouwe Magteld van Voorn by Handvell aan de Stad Briel-, gegeven des dingsdags na Sre. Gregoriubdag des jaars dertien honderd twee en veertig(^) Artl. xxiii. Ende defe Voochdye fal hebben die moeder alfo lange als Ji/onder u it- ), tachtich man es , en dairna die outfte en die naejie van der pL'aert- y Jiden. By vvelke oude inltcllinge de voogdye der Wcezcn ge- bleven is tot aan de tyden van Heer Frank van Borjelen^ Graave van Ooflervant, &c. Heere of liever Togtenaar van den Lande van X'oorn, dewelke ten voordeele der Weezen en derzelvertyde- lyke middelen een nadere Ordonnantie (/j te maken goedvinden- de, vallgeftclt heeft, dat de Weezen, gegoed boven honderd pon- den, zullen Itaan onder des Stads Regeerderen en vier van de naa- fle bloedverwanten , en dat dezelve, uit het inkomen hunner mid- delen zullen worden onderhouden, enz. Onder de voorregtcn , die de Graaven de Steden vergunden, Daarna was ook , dat zy derzelver Poorteren en ingezetenen de magt ga- aanden ven, om zelf voogden over hunne na te laatene kinderen te mogen ^'^^P'^^^- ftellen. Dus hegunftigde VTertog /F///(?»? van Beycren by Kandveft Gtaav^n*^ van den ao. Augufti veertien honderd tv, aalf (^), „ zvne goede demagt 5, luden en Poerteren bynnen fyne Stede v -x^ Rotter dam .y datzykie- ^'-'''leent, „ fen fullen mogen over hoirs felfs kinderen bi hoeren levenden ly- vocdcn „ ve, vvctende hoirre vyf finnen, voechden, die hem genuechen, tcmogcn „ ende die fullen die kinderen en hoir goede regieren en bewae- „ ren, gelyc offy gehoren voechden waren ; des fullen die voech- „ den denfelven kinderen by den gemeenen rechte alle jair reke- n ninge en bewifinge dairof doen na den rechten van onler Srede voirfz, behoudclic eenen yegelicken fyns rechcs. Dan vermitsde naalle maagen met altyd de bequaamfte waren , ook zomtyds on- Tcrmogende of weigerig en nalaatig wierden bevonden, om dezen lalt op zig te nemen, zoo gebeurde het menigmaal , dat de Wee- zen onbeheert en onbcvoogt bleven , en dat derzelver goederen, of niet fp'onk ofqualyk wierden geadminiftieert; jazelfs zomtyds tizoo vervreemt » en „ Schepenen , by gebreke van magen en van defcn , fullen cencn gocden man kyefen , die „ ryk genoeg is tot voocht , die den eedt , feker en rekeninge doen en geven fal , ■„ en met defcn voocht, fo fullen die Tuefienders en ixiedervoocht wefen die Schepenen. En „ die geene die aldus voocht fal wcfen , die fal geloont worden van fyn arbeyt „ van der Weeskinders goeden , by wedervoogden en Scliepencn. {e) Gedrukt onder de Ilandveften en Privilegien van den Briel en Lande van Voorn , bv Alkemadc en van der Schelling uitgcgevcn , No. xxxiv. pag. 24. (/) Zynde gedagtekent den 10. April 1443. mede aldaar te vinden, 11. dee!. No. Lxxvi. pag. 69. (g) Geregiiir. in 't Boek Privilegia I. cas E. fol. 157. verfo en 158. Nader geconiirmeert by Her tog Philips '■can Onfienryk den 6. Augufli 1504. Z 3 j> kiezen. Aan die van /iot- tcrdiim bv Handvcd van den 20. Aug. 1412. Oor- derinftcl- inge van de Wees- k^.mcis hicT te Lande. J 90 BESCHRYVINGE v A N 9? Tq Delft al by Handvcft van den 3. Mei Wanneer dc Voog- dye cin- digdc. Na 14CO. in dc meerte Sceden en t'cralienecrt tvierdeU', dat aLs dezehe Wee fen gekcmen zynde tot heme mondige jaeren, van devoor/z Voogden geene rekeninge y „ relKjitn noch bewys , zulks a Is zy da'ir of behocren te hebbcn , ge- „ krygen en konnen; \ geen een merkclyk nadeel voor zodanige ouderiooze kindcren vvasi „ -waarnit de Wcezen dikwils t'eene- maal verarmt wierden , en tnjfchen henluyden en dezehe \:oogden „ menige inconvenient en , fjiijien en gefchilkn van gevechten , doot- nfa^en en anders gefchteden {h). Weshalven cc Graaven, daaiin willende vooraien, de Magiftraaten der Steden of eenige Ledcnuic de haarcn magtigden , om der Weezen \'oogden en Eelticrders te zyn. Het eeifte Privilegie, 't geen ons dien aangaande tot nog toe te vooren is gekomen, is dat van T)elft van den 3. Mei dertien honderdvyfen vyftig ("/}, waarby Hertog IVillem de Vde. van diennaam, „ der Pocrteren voerfzgeeft, dat die vier Raedsman- „ nen vanonfe poertevan ©fZ/^vogede wefcn fuUenvan alle Wees- „ kinderen, die Poerteren fyn binnen onfe Stede voerfz die on- „ mondich fyn hoiv goet te bewaeren en te bediiven tote der kin- „ der oerbaer en nyement anders dairof te bewinden. En dewyl by dit Hand veil niet was uirgedrukt, hoe lange de Weeskinderen zouden Itaan onder het opzigt en de magt der gemelde voogden, zoo verklaarde Hertog Aalbrecht , by een nadcr Handveit aan ge- mekie Stad gegeven op St. Nikolaas-dag des jaars dertien honderd negen en tagtig f-; ), ,, dat die Raedsluiden die kinderen voogden „ wefen fallen binnen onfe Stede voorfz ter tyt toe dat zy twintich. „ jaeren out fyn, ten wair dat fy hylick deden by heuren gemee- nen vrienden. Want van ouds plagt de voogdye te eindigen by zommige op hun vyftien jaar, te weten jongmans, by andere op hun agtien, by andere wederom op huntwintig jaar, uitwyzens verfcheide oude Privilegien en Ordonnantien van Weeskameis; tot dat eindelyk daarin gevolgt zyn de befchrevene Wetten , vol- gens welke nu de voogdye zoo wel van dogtersals jongmans ophoud met het vyf en twintiglte jaar of huwelyken llaat der Weezen. Uit al het welk vooren verhaalde is dan klaar afte nemen de eer- ite oorfpronk en opkomll der Weesmeelteren binnen Delft; welk voorregt de Graaven ook aan andere Steden dezer Provintie ( /) , van (/;) Zie verders het Handvell van Eercshertog MaxhniWaan aan de ScadGow verleent den 16. Novemb. 1485. (/) Geregiftr. in 'tBoek, Nooit -Holland ab anno 1350. nfqne 1355. M. L. 25. fol 98. (/') Gerigiftr. in 't Boek, Liber iv. -ool 11. Jlhtrt'i , cas E. jol. 561. verfo. (/) Met gelyk voorregt hebben de Graaven insgtiyks de meefte Steden van Zeeland al in vroege tyden ( de eene eerder , de andere iaatcr ) begunfligt ; gelyk Eertshcrtogen Maximiliacn en Philips van Oojlenryk by hun Oclrooi van den 16, Novemb. veertien honderd \7f en tagtig, waarby aan de Stad Goes de magt werd gegeven , om jaarlyks Wees-Meefteren te mogen aanftellen , getuigen met deze woorden : „ Op welke inconvenienten onfe voirvaders Graeven van „ Hollant en van Zeelant wiilende voirzien en den armen Weefen voirftaen en „ befchermen, hebben in tyden voirlcdcn veck 'van onfe Steden gegum e7i geo&royeert ^ „ dat die van den Gerechte derzelver mogen aldair ygelyk in de heuren flelien „ en ordineren goede en notabele perfoenen , omme de Weeskinderen en heure „ goeden te acnveerden, en die adminiftratie van dien te hebben tot heure „ mon- 'sGRAVEN-HAGE, XX X II. Hoofts, 191 van tyd tot tyd verleent hebben ; zulks dat al in 't midden der vyf- tiende ccmv het CoUegicvan Weesmeelleren in alle de Hollandfche Steden en 00k in ^s Graven-Hage bekent is geweelt ; zoo als onder anderen vermeld vverd by de middelen van een Sententie van den Hove van Holland, m der zaake van C/aes Claefz open jegcns Mr. 2)/> ■ van Rysv:yk en die W eesmeelteren van den Ilage, (w), gedagtekent den 14. Augufti veeriien honderd vier en negentig, alwaar gezegt werd , dat Vr al lang (voor den Jaare T478. ) alhier, te weetcn in den Hage , gelyk gemeenlyk in de Steden van Hollant geordonneert zyn geworden zekere IVeesmeefters , omme toezigt te hebben totten IVeeskinderen goeden , zonder dat dezelve IVeesrneeJieren eenige author it eit hadden die ontilbacre goeden van de '.feeskinderen te mogen verkoopen ofte alieneren-, zonder daer over geroefen te hebben eenige van de natnurlyke koochden ofmagen. De nette en juilte tyd , wanneer de W eesmeelteren alhier in den Hage a'.lereedt zyn opgekomen, is zeker en bekenduithetOftrooi, 't welk Hertog Thilips van Bourgondie aan den Hage verleende den agtienden Maart veertien honderd een en vyftig na den loope van den Hove van Holland ( « } ; vvaarby hy den „ Dorpe van den Hage in Hollant confenteert en machticht, dat voirtaenonfen Scout en Ge- rechte van der Hage, die nu zyn of namaels w efen mogen, zullen vervoichdenen regieren of doen regieren byvjer eerbaere en ryke mannen alle Weeskinderen en anderen jongen buyrluyden uter Hage , die niet tot hoeren jaeren gecommen en zullen wefen of jairich en mondich fyn , en hun zoo qualycken en onnutteliken J, regieren en wech brengen hoir goet, dat noid zy hunluden te „ vervoichden, die welke onfen voirnoemden Scout, Gerechte of „ die gheene by hunluden gefet wefende, den voirfz kinderen en „ hueren goeden te regieren, zullen goede rekeningeen bewysdair „ of doen voir hoeren naiflen vrienden en magen, ^^/y : men datdoet ,1 in eenige onfer Steden in Hollant. Hier mede ( zoo vertrouwt werd ) klaarlyk hebbende aangetoont de eerfte initellinge der Wees-Meefleren zoo in de Steden als alhier in 'sGraven-Hage , welk voorregt 00k in laateretydenaande meelte Dorpen van Holland is vergunt geworden ; zoo ftaat ons in detwee- de plaats in te zien, over wien zy geilelt zyn En dit zal geen werk van een diep onderzoek wezen, nadien de benaminge van Wees-Meelters eigentlyk niet anders medebrengt, als datze zyn Verzorgers en Toezienders van Wetzen, dat is, van zulke die on- mondig of onderjaarig zynde, van een of van beide hunne ouders berooft worden , dog gocderen gcnoeg hebbende om te leven ; en deze moeten dienvolgende onderfcheiden werden van andere, die men noemt arme Weezen^ welke van beide hunne ouders ontblooc onder het opzigl en de bezorginge van Wees vaders en Wees-moe- ders in de daar toegeltigte Wees- of Arm-Huifen opgevoed en on- der- van Hoi land al W'ees- meefte- ren be- kent. j> j» 5) Den Ha- ge by Oc- troye van 18. Maert 1452. tot het aan- i.cllen van Wees- meefte- ren be- voorregt. Over wie die wier- den ge- ftelt. „ mondige jaeren toe, die dan gehouden fyn hunluyden rckeninge, reliqua en „ bewys te doen. (hz) Geregillr: in 't Memoriaalb. van Sententien van den Hove, gequoteert Y. zynde ongefoliecrt. («) Hierna in 't geheel le vinden onder de Bylaage No. xx. 192 BESCHRYVINGE vait derhonden worden. En gemerkt de krankzinnige, verlhndcloo- zc, llmpelc, doove, Homme en onmngtige perzoonen, ichoon be- jaard , niet vroed of bequaam gcnoeg zynde henzelvcn of hunne o-ucdercn tc rcgcrcn, volgens rcgten ten dezen onzigte met dc XWx'zcn f^elvk geltelt werden, zoo zyn dezelvc mede aan dedirec- tie van de Wceskaracrs toevertrouvvt en ondeiworpen geuorden. Gelyk 00k alle quillgocderen, die men ook, na genomen kenniiie vanzaaken, en daarop gevolgdc verklaaringe van den Hove of Regter der plaatze, Hof of Stads-kinderen noemt, of om de woor- den van hct gemelde Odrooi te gebruikcn , „ die hun zoo qualicken „ en onnuttelicken regieien, en wech brengen hoir goed, dat noid „ zy hunluden te vervoichden. Welverlbande zoo op 't lluk van de voogdye en adminilbatic dergoederen by uiterltcvville of ander- zints door de ouders, maagen of vrienden niet en is voorzien. Waarmcde wy egter niet willen beweeren, dat zommige Wec-ka- mers (fchoon (0) ui'.gefloien zynde) des niettegenltaande geen regt zoudcn hebben , om op de aanltellinge van Teltamentaire Voogden agf te mogen llaan ; want volgens de Urdonnantie van de Weeska- mer der Stad Jlkmaermoeisn ook zo-ianige\ oogden by de Wees- Meelleren alvoorens daar toe geftadet, dat is voor goed gekeurt werden; ja mogen zelfs om redenen by Wees-A^eelteren voorby gegam of een andere voogd nevens hen aangertelt werden ( p). En 't is Ook eene alomme bekende zaake, dat, of fchoon de Weeska- mer t' cenemaal is uitgelloten , evenvvel het opperite opzigt in tyd van nood by het Geregte blyft C ^ ). Wat van Nu vereiicht deordre, dat wy overgaan tot de verhandelinge van het derde point, en daarin onderzoeken'wat eigentlyk het werk en de derzclver hewind en vcrrii;- tinge zy (0) 'tis in Zeeland byna een algemcen regt, dat de gecne die by teflamenc of andere a£le van uiterfle wille de W'eeskamer wil uitfliiitcn van het opzigt en voogdye over zyne Minderjaarige Kinderen , 't zclve alvoorens by requefle aan Burgemeefteren en Schepenen moet verzoeken , die als dan reguard nemen- dc op de gelegentheid en de conditien van den requirant , in hun vermogen hebben , 't zelve vcrzoek te accorderen of afcellaan , zoo zy bevindcn na rede- nen en oorbaer der Weezen te behooren. zie ArtJ. 64. \^an de Ordonnantie van de WeeskuniLr van Middelburg 44. Jrtl. van de Ordonn. van deWecskamcr van Tho. kn. Smallegangc zegt in zyne Chmiyk van Zecland pag. 439. , alwaar hy de Weeska- mervan JNliddelbiirgbefchryft, „ Want of fchoon over deonderjaerige, de ouders ,, overlcdcn zynde , by teflainent een voogd geftelt zy , zoo zyn zy nogtans gehou- „ den door zekere Wctten en op zekere wyfe de Wees-Meefteren van defe Kamer ,, te erkennen. Waar op kan nagezien werden het 20. 58. 66. enz. Jrtlen. van de Or- donnantie der gemelde Weeskamer. Dog by het dp.^/t/. vande Ordonn. van de WecskamerderStadGowvandenip. Octob. 1622. iswel expreflelyk vaftgeflelt , „ Dat niemant en zai vermogen by Teflamcntaire difpofitie ofte anderzmts de „ Weeskamer van den opfigte en Voogdye van fyne Wcesen t' excluderen ofte ,, ook verbicden , dac ter Weeskamer geen behoorlyken Staet of Inventaris van „ zyne agter te laeten goederen geexhibeert enwerde. Niettemin ftaathetden Ouders aldaar vry by uitterfte wiiJe a-jer hunne IVees-kindercn voogden te ordonnerm; ja zclfs met ontlajUnge van te ftellen cautie voor binme adminijlratie ; dog egter zoo, dat zy daar van by exhibitie van het zelve tejlamcnt gehouden zyn binnen zekereii kortcn tyd tcr JVceskamer kenniffe te geven , en ah ddn te crfchynen en te doen den ecdin't ^'^.Jitl. dezcr Ordonnantie bcgrcpen. Zie verders Aril. 66. 67. en 68- (p) Zie verders S. yan Leeuvi\ Roomfch-Hollandfch Regt, i. Boek 16. Dee!- (5) Dc Groot, Inleid. tot de Holl. Re'gtsgct. 1. Bock ->. en 9. Dccl. 'sG RAVE N-H AGE, XXXII. Hooftst. 193 de verrigtinge der Wees-meelleren zy. Dog onze meeninge en is niet het zelve in alle zyne deelen te ontvouwen , of daarvan alhier een breede belchryvinge opteleveren, dewylzuIksbyandereRegts- geleerden, deze tfbffe verhandclende, reets met opzetisgedaan,die daarop konnen nagellagen werdenj maar wy zullen alleen kortelyk zegeen , dat de W ees-meefteren in de eerfle en vroege tyden ge- houden waren in 't fluk van hunne bedieninge zig te reguleren na de Plandveften, Wetten, Keuren en Kollumen der plaatzen, daar de llerf huizen onder vielen of de Weezen onder behoorden ; tot dat de Magilhaaten dienilig geoordeelt hebben elk in den haaren eeni- ge pointen en artikelen , onder den naam van Keuren en Ordonnan- tien, te beraamen, welke zouden llrekken tot rcgels , waarna de "W ees-meefteren zig zouden hebben te fchikken. Onder deze zyn de Regeerders van deri Hage al van de eerftegeweeft, dieditpryf- felyk en nuttig werk by der hand hebben genomen, en dienvolgen- de in den jaare vyftien honderd derthien opgeftelt een Ordonnantie voor de Weeskamer alhig:, beft^nde in zeventien Artikelen, wel- ke zy by vervolg van tyden na vereifch van zaaken en gelegenthe- den in eenige poinden ten nutte en dienfte van de Weezen hebben verandert of vermeerdert. Alle welke wy goedgedagt hebben tot beantwoordinge en voldoeninge van onze derde voorgeftelde ver- deelinge alhier op te geven zodanig als wy die uit het originele Re- gifter, ter Weeskamer berullende, woordelyk getrokken hebben; vermits ons oogmerk eenig en alleen daartoe ftrekt , om door een korte befchryvinge de goede gellelteniUe der Haagfche Weeskamer aan te toonen , 't welk (onzes dunkens) op geen beknopter en on- beriipelyker wyze kan werden gedaan, dan te gebruiken de eige woorden van de Ordonnantie en de daarop gemaakte Am^liatien en Alteratien van dien. ORDONNANTIE V A N D E WEESKAMER, Gemaekt en gekeurt by Schout en Schepenen van den Hage , in 't by wezen van den Vroed- fchap , op ten leften dach van Augufto anno m. d. xiij. defe Articulen hier na verklaert. Art. I. » ITEM dat men fal kiefen drye goede bequaeme Mannen tot v, Weesmeefteren , die elk oud ten minften fullen wefenfes ender- ,) tich jaer, en die gegoed fyn boven hondert Nobelen en Buyr- ,> man geweeil hebben boven de drye jaeren ; welke drye Mannen //. "DeeL Aa , „ Wees- »> 194 BESCHRYVINGE van ,, Wecsmeeltcrs wefen zullen van alle onfe onderfaeten binnen den „ Hage en liage-ambocht woonende over W eesKinderen. I I. fy ITEM vvaer 't dat eenige van onfc Buyrluyden alfoo vvelbuy- „ ten als binnen den Hage wonende oflivich w orde en eenige Wees- „ kinderen afrerlieten, daer af fal die vader of die moeder, die le- vende blyfr, met twee of drie magen, op dat fy die gekrygen mo- gen, van des dooden fvde comen voor die Weeskamer binnen vier weeken , na dat die vader ofte die moeder oflivig gevvorden is, ende en konnen fy die magen niet gekrygen, foe fulleniyfel- ver komen en begeeren voogden te hebben van den kinderen op die boeten van drye ponden, en voort alfoo menigen week alsfy 't over de vier weeken laeten ftaen , foo menigen drye ponden fallen fy verbeuren. Ende waer't dat die vader en moeder bey- de oflyvich worden, foe foude dan die naelte van de magen van elke zyde etn comen voor de '^eesmeeiferen bmnen vier wee- „ ken, nada^ die vader of moeder aflyvich geworden zyn , en be- „ gceren voochden te hebben, elk op te boete voerfz ; en wes voog- „ den die de W'eesmeeltcren dan kiefen , die fullen gehouden fyn ^ by hoeren eede die Weeskindeien voorteltaen, nae Ordonnantie „ van dit Weesboek: Ende foe wievoochtgekoren wert, en la! niet „ vorder belall wel'en van andere Weeskinderen ; en deze voerfz „ boeten fullen gedeelt en ingehaelt werden, gelyk die boeten van „ de W acrdeynz, te weten een derde deel die Bailjuw, een derde „ deel die bchout en denGerechte, en een derdedeel die \Vees- „ meefteren. 1 1 r. „ ITEM foe fullen dan die voochden, die by de Weesmeefte- rcn gefet fullen werden, comen bmnen vier weeken, nadat fyge- coren fyn , voor de Weesmeelleren , en hem overgevenin ge- fchrifte alle die goeden die de kinderen hebben ; en fyn daer eeni- „ ge verdertfelyke g'-eden of tilbaere have, die nutter te gelde ge- maekt fyn , dan allbo geble en, die fal men by raede der Wees- meefteren en der kinderen magen te gelde maken , en van die fel- ve gelde falmen betalcn de fchuldcn , die fy fchuldich fyn , en wes daer overblyft, het fy geld oferve, huylinge of watgoetdat- ter is, dat fullen dieWeesmcelteren by raede der kinderen vrien- den belteden mitten geene daer fy vermoeden dat fy wel fyn, en „ dat tot die kinderen meeiten oirbaer en om die minde colte als „ men dat aldernaell; raeken en maeken kan, en dat dan te brengcn „ in der Weeskinderen boek elks van de voogden , en dat op de „ boeten van drye ponden te verbeuren. I V. 