Het mikroskoop, deszelfs gebruik, geschiedenis en tegenwoordige toestand
nedcrschuiving der mikroskoopbuis met de band , raaar door middel van een rondsel , terwijl de fijne inslelling door de ronddraaijing eener schrocf plaats heeft. De mikroskoopbuis kan , even-als bij de latere Oberhausersche mikroskopen , verlengd en verkort worden. De mechanische uitvoering van een in 1845 vervaardigd werktuig , dat ik in de gelegenheid* ben geweest te onder- zoeken , verdient alien lof; bet geheel is zeer goed en met veel zorg bewerkt. Bij hetzelve behooren vijf lenzenslelsels en drie Huygenssche oculairen, Bovendien is bet nog ver- gezeld van een aantal hulpwerktuigen , waaronder een ge- bogen oculair met een daarvoor geplaatst prisma , om onder eenen boek van 45° waar te neinen , en kost in bet gebeel 600 francs, een prijs, die voorzeker, de zamengesteldbeid van bet werktuig in aanmerking genomen , gering is te noemen. De brandpuntsafstanden zijn van : Stelsel 1N“. 1. 27,30 raillim. N" . 4. 2,93 millira. 9 ,5 „ w. 12,26 5? ?? 5. 1,48 „ ,, „ 0. 2,13 De beproeving met bet Nobertscbe plaalje leverde de volgende uilkomsten : Lenzenstelse], Oculair. Vergrooting. 1 iN”. 1. 302 O'*' groep opgelost. N”. 3 ^ „ 2. 577 Dezelfde. 1 3. 578 Dezelfde. 1 1. 410 Dezelfde. IN’”. 4 < . ,, 2. 524 7’'° groep opgelost. [ 804 Dezelfde. 1 785 8*'” groep opgelost. ” 980 Dezelfde. 1 \ 1 „ 5- 1508 7''' groep opgelost. MIKROSKOPEN VAN URUNNEll , VAN NACHET. 2Ut Hieruit volgt dus , dat dit mikroskoop , in weervvil van den ongemeen korten brandpuntsafstand van bet sterkste stelsel, toch in optisch vermogen iets beneden bet op bl. 19S be- schreven Oberbausersche werktuig slaat. De billijkheid vordert echter , dat ik hierbij doe opmerken , dat dit laatste eenige jaren jonger is , en dat bet ligt mogelijk is , dat Brunner in dien tijd gelijke vorderingen gemaakt heeft. Brunner vervaardigt ook zeer kleine achromatische mi- kroskopen , bepaaldelijk bestemd om gemakkelijk medegedra- gen te kunnen worden. Er behooren twee lenzenstelsels bij en eene enkele achromatische lens ; de vergrootingen be- drageu tot 800 maal in doormeter. De werktuigelijke inrig- tiug is mij onbekend , maar bet gebeele kislje , waarin bet bevat is , is slechts 4 Par. duimen lang , 2 d. breed en 1 d. hoog , lerwijl men er, behalve de noodzakelijke stukkcn, ook nog glasplaatjes , eene scbaar , een mesje en eene naald in aantreft (1). Een der laatsten , die zicb te Parijs gunstig heeft bekend gemaakt door de vervaardiging van mikroskopen , is Nachet. Het eerst werden zijne sterkere objectieven met lof vermeld in 1843 door Lebert (2). ik ben in de gelegenheid ge- weest eenige zijner in 1849 vervaardigde mikroskopen te on- derzoeken. Blijkbaar heeft bij zicb de werktuiglijke iurigting der verschillende soorlen van de Oberbausersche mikros- kopen ten voorbeeld gekozen , en is daar slechts in sommige opzigten van afgeweken. Zijne grootere werktuigen hebben eenen trommelvormigen voet ; de spiegel daarin is dus alleen (1) Edinburgh Monthly Journal of uicdical science 1846. Dec. p. 418. (2) Physiol, fatkolog. Atlas p. 18. UET ZAMEiNGESTEl.D mOPTIlISCIl MIKROSKOOP, om liare as draaibaar, en deiiialvc alleea gcschikt voor ccn- trische veiiichtiog. Nachet hecft ccliler op eene vernuftige wijze in dit gebrek • voorzien , door middcl van cen prisma, dat , lusscben den ^iegel en bet voorvverp gcplaatst , hel licbt cr onder eenen lioek van 50° op doet vallen. In bet hoofd- sluk over de verlicbtiugstoestellen zal men de nadere bescbrij- ving biervan vinden. Eene andere eigcndominelijkbeid , waar- door zicb de Nacbetsche groote mikroskopen gunstig onder- scbeiden van de oudere groote mikroskopen van Oberbauser, bestaat daarin, dat de befboomtoestel met de buisvormige dia- pbragmata aan eene plaat is bevestigd, die, op de wijze eener lade, in eene zijdelingscbe sleuf onder de voorwerptafel glijdt, en, betzij ter verwisseling der diapbragmata of om er bet bovengcnoemde prisma in te plaatsen, naar buiten kan'ge- trokken worden, op eene dergelijke manier als ook Oberbau- ser zulks bij zijne nieuwere mikroskopen beeft aangebragt. De kleinste soort der Nacbetscbe werktuigen verdient , wat de werktuiglijke inrigting aangaat , de voorkeur boven de daaraan beantwoordende Oberbauserscbc, vooral uit boofde van de grootere voorwerptafel, terwijl ook de mikros- koopbuis uit twee in elkander scbuivende buizen beslaal , iets dat aan den waarnemer dikwerf veel gemak geeft. Bovendien geveu de daarbij beboorende twee lenzenstelsels (N°. 1 en 5) en twee oculairen (1\°, 1 en 5) eenen grooteren omvang van vergrooting, welke van 100 tot 500 maal bedraagt. Ter beoordeeling van bet optiscb vermogen der mikroskopen van Nacbet, moge de mededeeling dienen der uitkomsten van bet onderzoek van cen zijner grootere werktuigen. Daarbij zijn gevoegd vier lenzenstelsels en drie Huygensebe oculairen, met ecn gcziglsveld van 112, 153 en 147 milliin. , terwijl de daardoor tc wceg gebraglc vergroolingen van 103 lot 1500 WIKROSKOPEN YAK NACHET. L>or» bedragcn. Iq het volgend lafellje vindt men de brandpunts- afslanden dier stelsels, bunne openingshoekcn, de vergrooting met het eerste of zvvakste oculair , en de grens van bun on- derscheidbaarmakend vermogen getoetst aan het Nobcrtsche proefplaalje. Brandpunts- afstand. Ope- nings- hoek. Vergrooting met ocu- lair N°. 1. Nobert’s proefplaatje. 1, 12,0 millim. 22°. 103. 2^« grqep opgelost. 3. 4,8 » 57°. 263. 7^= » » 5. 3,5 » 74°. 400, 8*" . » » * 7, 1,6 » 90°. 642. 9ds » » Deze uilkomsten bewijzen , dal de mikroskopen van Nachet inderdaad tot de zeer goede behooren, daar zij in optiscli ver- mogen voor die van zijnen voorganger geenszins ouderdoen. Nachet vervaardigt ook nog een sterker stelsci N”. 8, dat ik niet gezien heb; doch, daar volgens Robin (1) het vergrootend vermogen van N°. 7 tot dat van N“. 8 staat als 688:800, zoo blijkt dat de brandpuntsafstand van dit slelsel omstreeks 1,3 millim. moet bedragen, dat is minder dan die der sterkste slelsels, welke, voor zoo ver mij bekcnd is, door eenig ander vervaardiger van mikroskopen tot hier- toe zijn daargesleld. Ik moet er evcnwel bijvoegen, dat, vol- gens het getuigenis van Robin, dit stelsel N°. 8, in weervvil van de aanzienlijke daardoor te weeg gebragte vergrooting, het optisch vermogen van het mikroskoop niet zoude ver- meerderen , zoodat hcl veilig gemist kan wordeu. (1] Du microscope ct des injections , Paris 1810. p. 140. 204 IICT ZAAIENGESTELD DIUPTRISCH ailKROSKOOP. Dc prijzcn, waarvoor door Nachet zijne mikroskopcn gele- verd vvorden, zijn mij onbekend , maar cr bcslaat daarvan een depot bij den Heer P. J. Kipp te Delft. Bij dezen kost bet groote raikroskoop met drie Icnzenstelsels (N" 1 , 5 en 6) , drie oculairen , eene camera lucida enzv. . . f 240. Een mikroskoop van dergelijk maaksel , doch kleiner f 180. Een klein mikroskoop met twee lenzenstelsels (N“. 1 en S) en twee oculairen / 70. De prijzen der afzonderlijke lenzenstelsels zijn de volgende : 1.. . f 9,00. N“. 5.. . f 18,00. 55 2.. . 9,00. 6 „. . # 24,00. „ 5.. . ;< 12,00. 7 5, / .. . ^ 26,00. 5, 4.. . ^ 12,50. „ 8.. . == 48,00. Door derbalve bij bet groote mikroskoop ook nog de beide sterkere stelsels le ontbieden , heeft men voor ruim f 500 een optisch zeer volledig mikroskoop , lerwijl de kleine mi- kroskopen van f 70 voor bet groote meerendeel der onder- zoekingeu reeds als gebeel toereikend kunnen beschouwd worden, en men er, des verkiezende, ook nog de sterkere stelsels bij ontbieden kan. Nachet vervaardigt ook regtkeerende mikroskopen, die op eene gebeel eigendommelijke wijze zijn ingerigt , doch van deze , als ook van dergelijke door anderen vervaardigde werk^ luigen , zullen wij op bet einde van dit boofdstuk eene bij- zondere beschrijving geven. Van de overige franscbe mikroskopen is mij slechts weinig bekend. Soleil vervaardigde zakmikroskopen waarvan de prijs niet meer dan 55 francs bedraagt, en welke volgens Donne (1) tot 500 maal vergrooten, en, ofschoon zij gec- (1) Comptcs rendus 1841. XII. p. 388. MIKROSKOPEN VAN AMICI. 9oy nen spiegel hebben, voor alle onderzoekingen even voldoende zouden vvezen als andere goede mikroskopen , iets dat waar- scbljnlijk wel eenigzins overdreven zijn zal. 414. In Italie is bet vooral G. B. Amici (1), die zijnen ouden wel verkregen roem waardiglijk bandbaaft. Van de optiscbe uitwerking van een door bem in 18oS vervaardigd mikroskoop, is reeds in bet tweede Deel van dit werk bl. 8S en verv. een uitvoerig verslag gegeven. Ik voeg er dus bier ter plaatse alleen bij , dat in dit wcrkluig, even als in alle vroe- gere sedert 1827 door Amici vervaardigde , boven bet ob- jectief een regtboekig glasprisma onbeweeglijk is gesteld , zoodat de buis borizontaal is, dat verders de voorwerptafel door twe.e scbroeven bewogen wordt, waarvan de knoppen verdeeld zijn, zoodat zij tcvens als scbroefmikrometers die- nen, dat de voorwerptafel door een rondselwerk langs den stam wordt op en neder bewogen, en eindelijk dat, door bet gebruik van zeer sterke daarbij beboorende oculairen, de ver- grooting tot 7000 maal kan gebragt worden, alboevvcl de uiterste grens van bet optiscb vermogen, gelijk vrocger ge- blekcn is, reeds bij eene veel geringere vergrooting bereikt wordt, De prijs van dit mikroskoop met zijn toebebooren was niet minder dan 1500 francs. In lateren tijd beeft Amici bet gestel zijner mikroskopen niet alleen zeer vereenvoudigd , maar tevens verbeterd , door bet prisma niet als vast beslanddeel in de buis le brengen, en , bcbalve de rondselbeweging, er ook nog eene fijne sebroef bij te voegen voor de fijne instelling, tervvijl de vorderingen, die bij gemaakt beeft in dc kunst om aebromatisebe Icnzen- (1) Vroeger te Modena, thans te Florence, waar hij Iloogleeraar en Directeur is van het Groothertooglijk Observatorium. 200 IIET ZAMENtESTELD UlOl'TIUSCII MIKUOSKOOP. stelscis le vervaardigen , zoo grool zijn, dat ik niet aarzel een zijner werktuigeu, helwelk ik in liet vorige jaar van hem ontving, en waarvan de prijs niet meer dan SOO francs be- draagl, bet oplisch volkomcnste van alle tot dus ver door mij onderzochte mikroskopen te noemen; ofschoon bet, wat bet werktuiglijk gedeelte belreft, door verscbeidene andere overtroffen wordt. Eene afbeelding van dit raikroskoop vindt men in PI. VI. fig. 1. Op eenen drievoet met uitslaande pooten aaa ver- beft zich een vierkante stam he, op welks top een plalte vierkante arm d gesebroefd is, die aan bet einde eenen ring e draagt. In dezen ring sluit wrijvende een tweede, die er door eene bajonetgeleding in wordt vastgezet, maar zoodanig, dat bij in de eerste kan ronddraaijen. Het bovenste wijdere gedeelte van dezen tweeden ring is van eene moersebroef voorzien, waarin de mikroskoopbnis f kan gesebroefd wor- den, lerwijl aan bet naauwere gedeelte van onderen eene vaarschroef g gesneden is, waarop de busjes passen , die de lenzen bevallen. De voorwerptafel h is nagenoeg vierkant met eene ronde opening en twee veerklemmen uv, die boo- ger en lager kunnen gesteld worden. Zij is verbonden met eenen vierhoekigen koker m, welke zich langs den slam, door middel van een rondsel /r, laat op en neder bewegen. Voor de fijne instelling dient eene sebroef, waarvan bij I de knop te zien is, en waardoor het met den vierkanten koker zamenhangende stuk i eene langzame op en neder beweging ondergaat. De mikroskoopbnis bestaat nit twee helflen f en n, die op elkander kunnen worden vastge- schroefd, maar ook elk afzonderlijk gebruikt, wauneer men de boogte van bet oculair boven de tafel wenscht le verkor- ten, Deze bedraagt, bij de voile lengle der bnis, 37 cen- .mikroskopkn van amici. !207 timelers, eii intlieu zij tot op'de bclft verkort is, 20 cen- timeters. Voor den des verlangenden voegt Amici bij dit mikroskoop cen reglhockig glasprisma in eene driehoe- kige bus besloten, welke, op de in fig. \A aangcduide wijze, tusschen de beide buizen f en n kan vastgeschroefd worden. De verlichtingstoestel bestaat uit cenen vlakken spiegel , waarvan de beugel aan eenen dwarsarm of kruk o is opgehangen, voor de excentrische verlichting, en uit eene met de vlakke zijde bovenwaarts gekeerde piano -convexe lens p, die langs de ronde sliji r hooger en lager gesteld en ook buiten de as gedraaid kan worden, terwijl op hare oppervlakte zicb eene zwart gemaakte schijf ^ bevindt, in bet midden van eene opening voorzien, welke op eene zijde- lings geplaatste spil ronddraait, en als diaphragma dient. Onder de voorwerptafel kan een trommel s geschroefd wor- den, waarin eene buis t door schroeving hooger en lager kan worden gesteld. Op die wijze werkt zij als cen dia- phragma, door verbrecding of vernaauwing van den licht- bundel die het voorvverp treft. Maar op dezelfde buis kan ook een der achromatische lenzenstelsels worden geschroefd, en, wanneer dan de zoo even genoemde piano -convexe lens wordt ter zijde gedraaid, dan heeft men eenen achromali- schen verlichtingstoestel. Men ziet uit deze beschijving, dat dit gestel zoo eenvou- dig is ingerigt, als cenigzins bestaanbaar is met het gebriiik van sterke stelsels , die eene fijne instelling vorderen. Alles , wat meer of min ovcrtollig kan geacht worden, is hicr weggelaten, en voor verreweg de meeste onderzoekiugen is het dan ook volkomen geschikt. Echter zoude men in som- mige gevallcn eene ruimere voorwerptafel verlangen en meerdere stevighcid van het gcheele werktuig, terwijl het 208 HET ZAMENGESTELD UIOPTRISCH MIKROSKOOP. draaijend diapliragraa betcr gcpiaatst zoude wezen vlak onder de voorwerpplaat. Bij dit mikroskoop beLoorea niel minder dan 21 achro- raatische dubbcllenzen , waarmede 13 verscbillende corabiDa- tien of stelsels kunnen worden gevormd. Sommige vaa dezen hebben echter nagenoeg gelijken brandpunlsafsland en gevolg- lijk scbier gelijk vergrootend vermogcn , maar zijn bestemd, om met dekplaatjes vaa ondersclieiden dikte (van | tot li mil- lim.) gebruikt te worden (1). Dit is eene zeer gewigtige ver- betering , vvelker noodzakelijkbeid Amici reeds sedert bet jaar 1829 had opgemerkt, en in toepassing gebragt. Zoo b, v. geven vier dezer combinatien met bet zvvakste oculair ver- grootingen van 664 , 672 , 644 en 650 maal , lietgeen wei- nig onderling verschilt , maar ieder derzelve is bestemd om of zonder dekglas , of met een van | | en | millim. dikte gebruikt te worden, De brandpuntsafstanden dezer stelsels verschillen van 36,68 tot 2,57 millim, (2), De meesten bestaan uit drie dubbel- lenzen , sommige voor bet gebruik met dekplaatjes bestemde nit vier, waarvan dan echter de bovenste eene correctielens (1) Oyer het gewigt hiervan is in het I*" Deel bl. 207 uitvoerig ge- handcld, (2) Amici heeft echter nog sterker objectiefstelsels vervaardigd, V, Mohl (wiens methode om den brandpuntsafstand te bepaleu ik ecb- ter, als minder regtstreeksch zijnde, voor niet zoo naauwkeurig houde als de mijne) deelt mede (1, c, p. 16) dat het sterkste stelsel van zijn Amicisch mikroskoop eenen brandpuntsafstand heeft van 0,86"', het- geen gelijk is aan 1,9 millimeter. In de beschrijving, welke van dit mikroskoop in de Annul, do Chemie et de Phys. 1844 XII, p, 117 gevon- den vvordt, leest men dat het sterkste stelsel eenen brandpuntsafstand van jp millim, heeft, Dit beteekend ongetwijfeld den afstand van dc onderste lens van het stelsel tot het voorwerp, maar niet den brand- puntsafsland der aequivalente lens. MIKROSKOOP VAN AMICI. iJOD is vau lainelijk groolen brandpuntsafstand , zoodat de eigeii- lljke vergrooting daardoor weinig gewijzigd wordt. Het getal der oculairen is drie. Ook deze zijn op eene eigendoramelijke wijze ingerigt. Zij bestaan namelijk (z. PI. V. fig. I) uit twee in elkander schuivende buizen cc en y , waarvan elk eene piano - convexe lens bevat , met een dia- pbragma z in de binnenste buis. Is deze laatste geheel ih- geschoven , dan heeft men een Ramsdensch oculair (Dl. I. bl. 215), doch door uittrekking dier buis kan men het in een Huygenssch oculair veranderen. Deze inrigting heeft ten doel , om ook de laatste overblijfseleu der aberratien zoo- veel mogelijk te kunnen verbeteren , waarvan de gr.onden vroeger in Dl. I. bl. 205 ontwikkeld zijn. Bij de geheele buislengte bedraagt het vergrootend vermogen dezer (Rams- densche) oculairen 6,9 , 10,7 en 14,9 maal die van het ob- jectiefstelsel alleen. Iluri gezigtsveld voor 25 cenlim. oogaf- stand heeft eene uitgcbreidheid van 217, 210 en 240 mil- limeters, en is dus merkelijk grooler dan bij eenig ander der door mij onderzochle mikroskopen, waartegen echter de nadeelige eigenschap overslaat, dat bet veld buitengemeeu gebogen is, daar de verhouding der vergrooting in het mid- den van het veld tot die aan den rand staat bij N”. 1 als 1:1,075, bij N”. 2 als 1:1,156, en bij N“. 5 als 1 : 1,187. Men kan echter door verlenging van den afstand lusschen de beide oogglazen het veld des verkiezende geheel plat maken, doch, zoo als van zelf spreekt, alleen ten koste der vergrooting en der uitgebreidheid van het veld. - Het zoude geheel overbodig zijn bier een vcrslag te geven van de uitkomsten , wclke het onderzoek van het optisch vermogen van alle de combinalien heeft opgeleverd. De vol- gende raogen voldoende wezcn : 2 4 in. ^10 tIET ZAMENGESTELD l)l()PTl\ISCfl MlKKOSttOO!’. Lenzen- stelsel. Brandpunts- afstand. Ope- nings- hoek. Ocu- lair. Ver- groo- ling. Nobert’s proefplaatje. N°. 1 b. 26,15 millim. 26°. N°. 1. 96. 2**® groep opgelost. » 2. 7,45 » 67°. » » 217. 7d® 1, » » 4. 8,69 » 73°. » 2. 310. 8*“ » » » 6. 4,00 » 70°. A 1. 423. 8*'® D B » 11, 2,67 » 94°. (1) » » 650. O'*® B * De oplossing dezer laatste groep is bij gepaste verlichting zoo volkomen, dat men elk slreepje scherp afgezonderd ziet, terwijl zich ook in de 10'’' groep eenige streepen laten on- derscheiden (2). De doorraelers der kleinste met dezelfde lenzenstelsels nog ziglbare dioptrische bceidjes zijn : (1) Volgens den schrijver van het zoo even aangehaalde opstel in de Ann. de Chem^ et de Pliys. , zoude het sterkste stelsel eenen openingshoek hebben van 100°. De bovenstaande uitkomst is verkregen volgens de me- ibode van Lister, op de later te beschrijven wijze. Dat Amici echler werkelijk objectiefstelsels met nog grooteren openingshoek heeft vervaar- digd is zeker. Toen hij in 1844 in Engeland was, toonde hij aldaar een objectiefstelsel , waarvan de plano-convexe lens uit boriiim-kiezelzuur- lood bestond , en hetwelk eenen brandpuntsafstand van 3,6 millim. en eenen openingshoek van niet minder dan 112° had. Zie Quekett, p. 430. (2) Blijkens het door v. Mohl in zijne Mikrographie s. 207 medege- deelde, werd door zijn Amicisch mikroskoop mede de O'*® groep opge- lost en de lO"*® gestreept gezien. Later echter is het hem gelukt, bij een ander hem door Nobert toegezonden proefplaatje, ook de 10^® groep daarmcde op te losson. Z, Schumacher’s Astron, Nachr, 1849. Er- ganzungsh. s. 94. GRENZEN VAN HET ZIGTBAAU EN ONDERSCHEIDBAAR WAKENI) VERMOGEN VAN EEN MIKROSKOOP VAN AMICI, IIET ZAJIENGESTEI.D DIOPTUISCII MIKROSKOOP. Ecu Llik op doze tafcl leert dadelijk, dat hot optisch ver- inogen der beide sterkslc stelsels roods met hot eerste ocu* lair deszelfs hoogsten trap heeft bereikt, maar dat der zwak- kere stelsels daardoor nog verhoogd wordt. Leerzaam is eene vergelijking dezer uilkomslen met die verkregen met bet mikroskoop van Oberhauser, medege- deeld op bl. 196. Daaruit blijkt namelijk dat beide mikroskopen, in bet alge- meen bescbomvd, in optiscb vermogen ongeveer gelijk staan, maar dat, terwijl bet Oberhauserscbe mikroskoop nog ver- oorlooft iets kleinere bolvormige en draadvormige voorwer- pen te zien^ dan bet Amiciscbe, dit laatste daarentegen een nog grooter overwigt boven bet eerste beeft, waar bet er op aan komt om voorwerpen, die op geringe afstanden van elkander verwijderd zijn , te onderscheiden. Doch, om de kunst der makers van beide mikroskopen te beoordeelen , meet men eigenlijk nog eenen gebecl anderen maatstaf bij de band nemen. Het is namelijk niet genoeg gelijke vergrootingen onderling te vergelijken , maar die ver- grootingen , zullen zij vergelijkbaar zijn , moeten ook bestaan uit het produkt van gelijke factoren , dat is de brandpnnts- afstand van het lenzenstclsel en het vergrootend vermogen van het oculair moeten ongeveer gelijk wezen. Het O'*” slelsel van Oberhauser, hetwelk eenen brand- puntsafstand van 1,7 millim. heeft, is daarom niet vergelijk- baar met het sterkste der beproefde stelsels van Amici, waarvan de brandpuntsafstand 2,67 millim. bedraagt, maar het laatste moot vergeleken worden met het 8“° stelsel (van 2,6 millim. brandpuntsafstand) , waarmede bet nage- noeg in vermogen overeenkomt. Hetzelfde geldt van de ocu- lairen ; het zwaksle van het Amicisch mikroskoop staal MIKROSKOOP VAN AMICI. 213 ongeveer gelijk met het 4'*" van het Obei’hausersche. lodien men nu , dit in het oog houdende , de met beide mikroskopen verkregen uitkorasten tegen over elkander stelt, dan blijkt de hoogere voortreffelijkheid der Araicische len- zenstelsels ten duidelijksle , vooral ten aanzien van het on- derscheidbaarmakcnd vermogen, in vvelk opzigt N®. 11 van Amici tot N®. 8 van Oberhauser ongeveer slaal als 5:2. Bij de mindere vergrootingen komt dit welligt nog sterker uit, daar men (z. bl. 210) met een stelsel van 8,7 raillim. brand- puntsafstand reeds de 8*‘° groep van het Nobertsche proefplaat- je in streepen kan oplossen, waartoe bij Oberhauser een stel- sel van 2,5 millim, , bij N a diet een van 5,5 millim.,en bij Brunner van 1,5 millim. brandpuntsafstand gevorderd wordt. Doch het bedoelde Amicische stelsel bezit ook de voor dien brandpuntsafstand zeer aanzienlijken openiugshoek van 75°. De oorzaak van dit hoogere onderscheidbaarinakend ver- mogen der Amicische slelsels ligt blijkbaar alleen in de merkelijk grootere opening , die hij aan zijne lenzen geeft , cn het lijdt geen twijfel of, indien anderen in dit opzigt zijn voorbecld volgen , zullen zij tot gelijke gunstige uitkoinsten geraken. Er is nog eene bijzondcrheid in het mikroskoop van Amici, welke wij niet met stilzvvijgen mogen voorbijgaan. De buis is nainelijk , zooals reeds gezegd is , in eenen ring bevestigd , welke ora hare as, en derhalve om de as der ge- zamelijke objectief- cn oogglazen, draaibaar is. Het nut de- zer inrigting is onbetwijfelbaar ; bij zeer raoeijclijke gestreepte proefvoorwerpen en desgelijks bij het beschouvven der slrcep* jes op het Nobertsche proefplaatje kan men er zich van ovcrtuigen , dat in soramige slellingen der buis het beeld minder scherp is , dan nadat men liaar om cenen zekeren 214 JIET ZAMBiNGESTELl) DIOEI'UISCU MlKllOSKOOP. hock hecft omgftdraaid. De verklaring hiervan is inlusschen moeijclijk. Amici zclf zoekt haar in de aberratie van bet oog, waardoor, bij eene zekere stelling der buis, eene tegea- geslelde aberratie van bet mikroskoop zoude wordcn opge- wogen. Deze verklaring komt mij minder waarscbijulijk voor dan die van v. Mobl (1), die bet verscbijnsel toescbrijft aan de niet volkomen juiste centrering der lenzen, en van meening is, dat bet nut der ronddraaijing daarin bestaat, dat men aldus dat gedeelte van bet objectief, waarin de aberratie bet geringst is, regthoekig op de waar te nemen streepjes stelt. Een landgenoot van Amici, de boogleeraar F. Pacini (2) le Pisa, beeft voor weinige jaren een mikroskoopgestel be- scbreven, betwelk bij sierlijkbeid van vorm veel gemak in bet gebruik belooft. Afgebeeld is bet in PI. VII. fig. 1. Op twee ronde zuilen rust onbeweeglijk de voorwerptafel aa. Hierop bevindt zich de beweeglijke ronde plaat c, die in bet midden eene opening beeft, beantwoordende aan eene grootere in de voorwerptafel; de rand dezer plaat is, voor bare beslemming tot goniometer, in 300° verdeeld, en zij draait om bare as op de schijf welke op bare beurt voor- en acbterwaarts kan warden bewogen door eene mikrometer- scbroef, waarvan de breede knop zich in d bevindt; deze is in bonderd deelen verdeeld, terwijl een nonius e de tiende deelen doet aflezen. De mikroskoopbuis is vastgeschroefd aan de driekante bus /, waarin een gelijkzijdig driehoekig prisma geplaatst is , zoo- dat de stralen , na door bet objectief gegaan te zijn , onder (1) Mikrographie , s. 177. (2) Sopra un nuova mtctanismo di microscopio ; JVuovi Annalt dclle Scfcnec Naturali di Bologna. Nov. 1845. MlKnOSKOFEW VAN PACINI, VAN MERZ, 21 eeuen hoek van 50® teruggekaatst worden. Dit prisma kan echter ook verwijderd en het mikroskoop verlikaal gesteld wordeu. De arm , waarop dit gedeelte rust , bevat eene schroef, waarvau de knoppen bij ii gezien worden, en vvaar- door de geheele mikroskoopbuis, met het prisma en het ob- jeclief, overdwars bewogen worden , derhalve in eenen reg* ten hoek met de beweging der voorwerpplaat e , die door de schroef d van achteren naar voren bewogen wordt. De arm , waaraan de optische toestel bevestigd is , rust op eene staaf, welke snel op en neder bewogen wordt door omdraaijing van den knop n , terwijl voor de langzame be- weging en fijne instelling eene schroef dient , waarvan de knop bij m wordt gezien. De verlichtingstoestel bestaat uit eenen spiegel I, waarvan de beugel , waarin hij draait , aan eene kruk is bevestigd , cu uit eene verlichlingslens k , met een daarboven ronddraai- jend diapbragma. Dit gestel is ontegenzeggelijk een der beste , welke in on- zen tijd gemaakt zijn ; het bezit al de goede eigenschappen van het nieuwere model der Oberhiiusersche mikroskopen , stevigheid , eene groote voorwerptafel , ruimte voor den ver- lichtingtoeslel enzv. , zonder den lorapen vorm te hebben , die het laatste ontsiert. Overigens is het duidelijk , dat het nog voor onderscheidene vvijzigingen en vereenvoudigingen vatbaar is, waardoor de geheele inrigting minder zamenge- steld en kostbaar zoude worden , zonder veel in bruikbaar- heid te verliezen. 415. Nadat Frankrijk en Italie het voorbeeld gegeven had- den, hoe men, door vereeniging van verschilleude achromati- sche dubbellenzen , aplanatische mikroskopen kon tot stand IlET ZAWENGESTELD DIOPTBISCH MIKUOSKOOP. 216 brengen , werd dit spoedig nagevolgd in Duitscliland , en wcl bet eerst, zooals te verwachten was, in bet optisch InsUtuut tc Miinchen , waar reeds vroeger , gelijk wij zagen , deszelfs slichter,de uitrauntende Frauenhofer, acbroraatische mi- kroskopcn vervaardigde. Zijn opvolger, Georg Merz, bragl in 1829 een raikroskoop (1) tot stand, helwelk voorzeker veel beler ■ was dan de vroegere Munchensche werktuigen , en waarin dan ook de verschillende lenzen tot een zamenge- steld objectief konden vereenigd worden. Hij bezigde daar- toe in de eerste plaats de vier acbroraatische lenzen , die tot daartoe bij bet Frauenhofe rsche raikroskoop gevoegd wer- den, en waarvan de sterkste eenen brandpuntsafstand van 16 raillira. had , doch hij voegde er nog eene vijfde bij , waar- vau de brandpuntsafstand 12 raillira. bedroeg. Alle deze len- zen schijnen echter nog biconvex geweest te zijn, en in dit opzigt stonden zij derhalve beneden die , welke toen in Parijs en Modena vervaardigd werden. Echter werden hunne hel- derheid en scherpte door bevoegde beoordeelaars toen ten iijde zeer geroerad (2). Bij dit raikroskoop behoorden vier oculai- ren, en het vergrootend vcrraogen bedroeg van 12 tot 1000. Doch terwijl dit raikroskoop in een optisch opzigt, iiit hoof- de der biconvexe lenzen , waarschijnlijk onderdeed voor die , welke toen uit de werkplaatsen van Chevalier enAraici voorlkwaraen , zoo was cr echter eene niet onbelangrijke ver- betering in aangebragt , die later bij vele raikroskopen is bij- behouden. Merz namelijk zag teregt in, dat door het te- rugkaatzend glazen prisraa , hetwelk Amici in zijn horizon- (1) Beschreven door J. Doellinger, Nachricht von einem verhesscr- sei'tcn aplanatischen Mikroskop. Miinchen 1829. (2) Door Brown, Philos, transact, 1830. p. 118, en door S c h u m a. cherj /fslronom. Nadir. IX. p. 110. MIKROSKOPEN VAK MERZ. U 1 / laal mikroskoop had geplaalst, altijd eenig lichi verloren gaat, en daaroin rigtte hij zijne mikroskoopbuis (z. PI. V. fig. 9) zoodanig in, dat het prisma ter halver wege daarin gebragt, maar ook weder des verkiezende verwijderd kon worden, zoo dat dan de geheele buis vertikaal stond. Op die wijze be- hield hij de voordeelen van het prisma, zonder deszelfs na- deelen. Overigens was de werktuiglijke inrigling van dit mikroskoop even eenvondig als doelmatig. Een vierkanle stam aa rust op eenen stevigen drievoel; deze stam is van slaal, het overige van koper. Twee vier- kanle hulsels en c kunnen langs dien slam worden op en neder geschoven; aau het eene b is de mikroskoopbuis d, aan het andere de voorwerptafel e bevesligd; deze kunnen aldus ten naastenbij op den gevorderden onderlingen afstand worden gebragt, en het bovenste door eene klemschroef f vastgezet. Voor de naauwkeurige instelling dient dan eene fijne schroef g, waardoor de voorwerptafel langzaain op en neder bewogen wordt. De verlichtingstoestel bestaat uit eenen spiegel h met holle en platle zijde, en een diaphragma i, dat om het stijllje Ic draait, en daaraan hoogcr en lager kan gesteld worden. Het schijnt echter, dat in de volgende jaren door het oplische Instituut slechts weinige mikroskopen geleverd zijn. Men vindt althans niet dan zeer zelden bun gebruik aange- voerd; waarschijnlijk meet dit daaraan worden toegeschreven , dat de vele en groote aldaar vervaardigde verrekijkers het mikroskoop meer op den achtergrond stelden, tot dat in 1843 de herlog van Leuchtenberg bij de toenmalige eigenaars, Merz en Mahler, een zooveel raogelijk volko- men mikroskoop bcslelde, helwelk door den eersten en zijnen zoou S i g i s m u n d word lot stand gebragt , en door zijnen 318 IIET ZAUIENGESTELU DlOPTiUSClI MIKROSKOOP, anclercn zoon Ludwig bcschreven (1). Uit deze besclirQ- viiig, wclke van geene afbeelding vergezeld is , blijkt , dat do werktuiglijke inrigting van bet vroegere mikroskoop grooten- deels behouden is. Alleenlijk zijn cr eenige verbeleringen in de middelen lot beweging gebragt;^ de voorwerptafel kan door een rondselwerk hooger of lager gesteld worden, en voor de tijne instelling dient Mahler’s kogelschroef, waar- mede de mikroskoopbuis in bet hulsel aan den slam grijpt. Het optiscb gedeelte bestaat uit zes achromatische lenzen, die onderling tot stelsels verbonden kunnen worden tot een getai van vijf toe. Daarenboven is in de buis eene achroma- tische holle lens gebragt, waardoor de vergrooting versterkt wordt, terwijl er vijf verschillende oculairen bij behooren, waardoor de vergrooting van 12 tot 2400 maal bedraagt. Voor de verlichting dient, in stede van eenen spiegel , een glazen prisma , dat onder verschillende hoeken kan worden ge- steld , en onder de voorwerptafel bevindt zich eene buis , waarin eene andere door een rondsel op en neer kan worden ge- schoven, welke twee bolle lenzen bevat, wier onderlinge af- sland het dubbele bedraagt van den brandpuntsafstand der kleinste. Verders behooren er nog verschillende toestellen bij’, ou- deranderen een klein regthoekig prisma van 16 □ lijnen ka- Ihetenvlakte dat aan het objectief wordt vastgeschroefd , voor de zijdelingsche waarneming van scheikundige werkingen, een schroefmikrometer , welke tot yooVoo Par. duim aan- geeft, enzv. Uit deze korle beschrijving volgt, dat dit mikroskoop zich (1) Dr. Ludwig Hen, Dto neuorcn Vorhcsscrungeti am Microfcope, etc. Munchcn 1841. MIKROSKOPEN VAN MEKZ , VAN PLOSSL. 210 io sonimige opzigten,' zoo als door de wijzc waarop voor de Gjoe instelling gezorgd is, door den verlichtingstoestel , enzv. van andere thans in gebruik zijnde mikroskopen jonderscheidt. Of deze veranderingen ook verbeteringen zijn, en of bepaal- delijk bet kostbarc glazen prisma beter voldoet dan de gc- woonlijk gebezigde spiegel, kan alleen bet gebruik van zulk een werktuig leeren. Volgens de prijscourant van bet optiscb Instituut (1) in 1846, kost dit mikroskoop met volledig toebebooren 720 Beijerscbe guldens (2). Een dergelijk mikroskoop, maar slecbts met vijf objectief- lenzen en drie oculairen, met vergrooting tot 1100 maal, en een spiegel in plaats van een prisma. . . . 500 guldens. Een ander met vier objeclieflenzen en twee oculairen, met vergrooting tot 240 maal ... 156 „ Met drie objectieflenzen en een oculair, ver- grooting tot 115 maal 66 „ De Iweede, die zicb in Duitscbland, en wel met bet ge- lukkigst gevolg, op de vervaardiging van achromatiscbe mi- kroskopen toelegde, is Simon Plossl te Weenen (5), wiens werktuigen sedert 1850 eene meer algemeene verbreiding bebben ondervonden. Het gestel van een zijner mikroskopen is afgebeeld in PI. VII. fig. 2. Op eenen drievoet, vvelke door middel van stelschroeven waterpas kan gezet worden, rust de zuil a, aan welks top, door middel der scharnier b, de drieboekige stalen staaf c is bevestigd (4). Het mi- (1) Tbans onder da firma van Men und Sohn. (2) Een Beijersche gulden is gelijk aan 1,01 Nederlandsche gulden. (3}> In de: alte Wieden Feldgasse am Eck der Schmolerlgasse. W®. 215. (4) Bij sommige lijner mrkroskopen heeft Plossl de tuil met de schar- 220 HET zamengesteld dioptrisch mikroskoop. kroslioop kan dcrlialvc verlikaal of ondcr ccnea zekeren hel- lingsliock gesteld wordcn. De mikroskoopbuis d is opge- bangen aaii den drielioekigen koker e, welke zich door ecn rondsel langs de staaf op en neder beweegt. De voorwerp- tafel f kan door eenc fijne schrocf g iets booger of lager worden gesteld, terwijl zij van twee diagonaal staande sebroe- ven voorzien is, voor de beweging ,der voorwerpen in bet gezigtsveld. Bovendien kan er een schroefmikroraeter op ge- plaatst worden, voorzien van eenen nonius, die nog xooVoo W. duiin aangeeft. De verlichtingstoestel voor doorvallend licht bestaat uit eenen hollen spiegel, die aan de achterzijde zwart is, met cene lens tot versterking van bet liebt, en uit een bol prisma m volgens Selligue voor opvallend licht. De Plbsslsche mikroskopen munten uit door eene zorg- vuldige en naauwkeurige bewerking. Ecbter is de geheele inrigting van bet gestel, inzonderheid uithoofde der aanzien- lijke hoogte, voor praktiscb gebruik minder doelmatig dan die van verscheidene andere, daar men er niet anders dan staande mede arbeiden kan. Ik moet er evenwel bijvoegen, dat Plossl zijne mikroskoopbuis ook uit twee helften ver- vaardigd, met een naar vvillekeur daartusseben geplaatst wor- dend glasprisma , geheel op dezelfde wijze als zulks bet eerst door Merz en later door Amici en vele anderen ge- daan is, waardoor dan bet mikroskoop ook zittend kan ge- bruikt worden. Bij dit mikroskoop behooren zeven acliromatische dubbel- lenzen , wicr busjes op elkander kunnen worden gescbroefd, en waarmede vier of vijf verschillende stclsels worden verkre- nler weggelalen , en de driohoekige stam onmiddelijk op den voet Ijevet tigd , op een van welks poolen dan ook. de spiegel is geplaatst. MIKUOSKOPEN VAN PLOSSL, 2a 1 gen. Volgens de bepaling van von Mohl (1) bedrocg de brandpuntsafstand der vereenigdc drie sterkste lenzen van zijn Plossl’s mikroskoop 5,1 S millim. In den laatsten tijd (1848) is Plbssl echter in dit opzigt vooruitgegaan , daar hij, vol- gens Perty (2), thans ook lenzenstelsels vervaardigd , welker vergrootend vermogen tot dat der vroegere staat als 55 : 28 , zoodat bun brandpuntsafstand dus vvaarschijnlijk ongeveer 2 millim. zal bedragen (5). Het getal der oculairen is zes. Een daarvan bestaat uit twee achromatiscbe lenzen; deszelfs gezigtsveld is veel kleiner dan dat der andere , en bet beeft ook eene geringe vergroo- ting; bet is meer bieraan, dan aan deszelfs bijzondere inrigting dat de meerdere scberpte van bet beeld moet vvordeu toege- scbreven, daar, gelijk vroeger (DI. I. bl. 201 en verv.) breeder is uiteengezet, men juist in de aberratie van bet oculair een middel beeft, om de tegengestelde aberratie van bet objectief te verbeteren. Overigens munten de Plbsslscbe mikroskopen , die ik ge- zien beb , uit door groote belderbeid en scberpte , en wor- den zij in optiscb vermogen voorzeker door weinige overtrof- fen (4). De vergrooting van bet sterkste oculair met bet (1) Mikrograplne , p. 16. (2) Die Bewogunt/ durch schwingende mikroshopische Organe , Bern. 1848. p. 23. (3) Radicke, Opiik, II. p. 353, vermeldt, dat Plossl ook achromati- sche dubbellenzen heeft \ervaardigd uit bergkristal en ilinfglas, Het voor- deel van het geringere kleurschiftingsvermogen van het bergkristal, ver- geleken met crownglas, weegt echter ter iiaauwernood op tegen de nioei- jelijkheid ora de dubbele straalbreking te ontgaan , die aan het bergkristal eigen is. (4) \. Mohl bevond, dat de 8*“ groep van een Nobert’s proefplaatje door het sterkste stelsel van zijn mikroskoop werd opgelost. Men raag vermoeden, dat, nu het Plossl gelukt is ook stelsels van nog korteren brandpuntsafstand daar ta slellen ^ deze wet eene g''°®P herder zullen gaan. 299 IIET ZAMENGliSTELD DIOPTRISBH MlKROSKOOl’. (vrocgere) sterkstc slelsel (N‘. , 0 en 7) bedraagt i 400 tot ‘ISOO niaal. Het zoo even beschreven mikroskoop kost zonder aplanatisch octilair, schroefmikrometer , enzv. . 195 Conv, Gl. (/’241). Met den schroefmikronieter . . . 975 „ ,, (/’541). Het aplanatisch oculair afzonderlijk 10 „ „ (/1 2,40). De beweegbare voorwerptafel . . . 12 „ „ (/ 15,88). Het prisma om de buis horizonfaal te stellen 15 „ „ (/■ 18,60). Ploszl vervaardigt ook eenvoudiger ingerigle zaraengeslelde mikroskopen, die van een kleiner gelal objectiefstelsels verge- zeld zijn , en wier prijs daarom geringer is. Een, waarvan de werkluiglijke toestel in de hoofdzaken met het grootere mikroskoop overeenkomt , doch met vijf achromatische lenzen, kost 90 Conv. Gl. (/ 121,60). Een ander (Taschen-oder Reise-Mikroskop) met gelijk ge- tal lenzen, doch waarvan het kislje als voetstuk dient 80 „ „ (/^ 88,20). Deze beide mikroskopen, ofschoon zij, wegens het gemis van de sterkste lens, eenen geringeren omvang van vergroo- ting hebben, zijn echter voor het meerendeel der weten- schappelijke onderzoekingen geheel toereikend. Beperkter is het gebruik van nog een ander zamengesteld zakmikroskoop , dat op zijne prijscourant genoteerd staat tegen den prijs van 45 Conv. Gl. {f 60,80), en waarbij slechts drie objectief- lenzen behooren. Korten tijd naPlossl begonnen ookPislor en F.W. Schick te Berlijn, achromatische mikroskopen te vervaardigen. Later rigtten zij elk eene afzonderlijke werkplaats op. In 1852 ver- MlKROSKOl'EN VAN SCHIEH. gelcek E b r e n b e r g (1 ) onderling de mikroskopen van Cbe- valier, van Plbssl en van Scbiek; bij gaf toen aan die van zijne stadgenoot de voorkeur boven die der beide an- dere makers. Volgcns Wagner (2) daarentegen, stonden de Scbiekscbe mikroskopen aanvankelijk lets beueden de Plosslscbe. Tegenwoordig ecbter scbijnen zij volgens bet ge- tuigenis, zoowel van Wagner zelven als van Scbleiden (5) elkander in optiscb vermogen gelijk te komen, tervvijl de netbeid en naauwkeurigbeid, waarmede bet gestel van Scbiek bearbeid is, door beiden zeer geroemd wordt. De groote mikroskopen van Scbiek (4) komen, wat Imnne werktuiglijke inrigting belreft, zoo na overeen met die van Plossl, dat eene bijzondere bescbrijving overbodig is. Zij onderscbeiden zicb alleen door de wijze, waarop de diapbragmata onder de opening der voorwerplafel zijn aan- gebragt, vvaarin zij wederom geheel overcenkomen met de groote mikroskopen van Oberbauser (oud model). In bet optiscbe gedeelte wijkt bij ecbter van Plossl af, daar bij, — even als de tegenwoordige franscbe en engel- scbe makers, als ook Amici bij zijne latere mikroskopen, — zijne lenzen tot bepaalde stelsels verbindt. Drie zulke stel- sels bebooren bij zijn mikroskoop, elk bestaande uit drie acbromatiscbe dubbellenzen. Het getal der oculairen is vijf, waarvan een aplanatiscb is, Het vergrootend vermogen be- draagt 15 tot 1000 maal. Met al zijn toebebooren, waar- onder een scbroefmikrometer, compressorium enzv.,is de prijs van dit mikroskoop 200 Tbaler (/ 554). (1) Poggend. Ann. 1832. XXIV, a. 189, (2) W a g n e r ’a Worterhuch dor Physiologic , art. Mikroskop p. 443. (3) Notizcn aus dem Gehiete der JVatur- und Ileilkunde , 1847. IV. N®. 1. (4) Friedrich Wilhelm Schiek, JUarien-Strasse, N®. 1. 221 HEX ZAMENGESTELD DIOPTRISCE MIKROSKOOP. Ecu iets kleiQcr zamengesteld mikroskoop, maar dat ovcri- gens nagenoeg het gestel van het grootcre bezit, en waarbij zes dubbellerizen bchooren, met vier oculairen cn vergrooting van IS lot 800 maal, kost 110 Thaler (/"1 94,70). Door bijvoeging van cenen schroefmikrometer wordt de prijs van dit zelfde werktuig 140 Thaler (/" 247,80). Een nog eenvoudiger ingerigt en kleiner zamengesteld mi- kroskoop, doch waarbij dezelfde lenzen als bij het vorige behooren , en met nagenoeg gelijke vergrooting , kost 80 Thaler (141,60). Ook heeft Schiek mikroskopen vervaardigd naar het mo- del van die van Oberhauser. De grootere met trommel- vorraigen voet en beweegbare voorwerptafel , die tevens als schroefmikrometer dienen kan (in welk opzigt zij zich van de Oberhausersche vverktuigen onderscheiden) , en waarbij negen objectieflenzen of drie stelsels met vier oculairen be- hooren, lerwijl het vergrootend vermogen van 18 tot 800 maal bedraagt, kosten 150 Thaler (/’250j. De prijs der kleinste werktuigen, waarbij vier objectief- lenzen en twee oculairen gevoegd worden, met eene ver- grooting van 40 tot SOO maal, is. . . 40 Thaler (/" 70,80). Verlangt men meerdere stelsels, dan kan men deze ook afzonderlijk bekomen. Een stelsel van drie dubbellenzen met zwakke vergrooting, kost 12 Thaler (/* 21,24). Een dergelijk, sterk vergrootend. . . 18 ,, (/’ 51,86). Minder algemeen in gebruik dan de werktuigen der beide vorige makers, zijn de mikroskopen van Pistor en Mar- tins (1). Zij koraen, te oordeelen naar de beschrijving in (1) Vroeger Pistor cn Uirschmann, Borlyti, Mariensirasso 34. HIKHOSKOPE.') VAN PISTOU EN MARTINS. 22 J huQDC prijscouranl, iu oplische zaraenstclling nageuoeg gc- heel overeen met die van Schiek. Of zij er ook in oplisch verinogen mede gelijk staan, is inij niet bekend. Het geslel der grootere mikroskopen is tweederlei. Ilet cene verschilt niet belangrijk van dat der Plbsslsche en Scbick- sche vverkluigen ; het andere gelijkt raeer naar dat der Ober- liausersche , waarvanlj’het zich evenwel onderscheidl door drie slelschroeven , om de voorwerplafel waterpas te slellen , en cene beweegbare slede , die tevcns als schroefmikrometer dient, terwijl de grove inslelling door een rondsel geschiedt, de fijne door eene mikroineterschrocf, Als niet bij andere rai- kroskopen voorkomende vermeld ik bier eenen klemring, welke over de raikroskoopbuis verschuifbaar is, en dient, eensdeels oni te beletten , dat de objectieflens legen het voorwerp sloot , anderdeels oin de stelling der buis voor eenen gevondeu brandpunlsafstand spoedig te kunneu tcrugvindeu. Bovendien treft ipen bij deze mikroskopen eenen oculairschroefmikromc- ter aan. Met negen objeclieflenzen tot drie stelscls vereenigd, en vijf oculairen , waarvan een aplanatisch is, kunnen vergroo- lingen van 2S tot 1200 maal verkregen worden. Met nog vecl toebehooren is de prijs van dit werkluig 230 Thaler (/" 442,30). Hetzelfde werkluig met zes objeclieflenzen , die mcl vicr oculairen 23 lot 1000 maal vergrooteu , zonder oculair- schroefmikrometer , aplanatisch oculair en andere hulpwerk- tuigen 130 Thaler (/■ 250,00). Hetzelfde, zonder voorwerp -schroef- mikroraeler 113 Thaler {f 205,33). Hetzelfde werktuig, waarbij de grovere instelljng niet door een rondsel , maar door schuiving met de hand ge- schiedt 1 10 Thaler (/" 194,70). Nog andere mikroskopen worden door Pi si or en Martins III. 15 !^2G IIF.T ZAMF.Nfi'KsTF.I.I) DIOl’TlllSCII JlIKUOSKOOP. op Initinc pi’ijscouraiit venneld , wclkcr optclling hicr ccbler overbodig schijnt. Hel zij gcnoeg liier bij te vocgen , dat zij ook mikroskopen vervaardigen geheel naar hel Oberbsiuser- scbe model , do groolcre icgen 60 Ibl. (/ 106) lot 73 TbI. (/ 150), die der kleinsle soort voor 53 Thl. (/'32)lot 30 ThI. (/ 89). Bij dc laatslen behoorcn vijf objecliellenzen , die met twee oculairen \an 23 tot 400 maal vergrooten. Voor afzon- derlijke objecliefslelsels belaall men evenveel als bij Scltiek. Aile tot biertoe genoemde Duitscbe makers van mikrosko- pen slammen nog af nit hel iijdperk, loen men bet eerst begon acbromalische lenzenstelsels le vervaardigen. Ondor de laleren beeft zicb gunslig bekend gemaakl F. A. Nobert le Greisswald, inzonderheid door een in 1846 gescbreven lezenswaardig op- slel (1) over de wijze om bet oplisch vermogen der raikros- kopen le toelsen, door middel van zijn reeds (Dl. I. bl. 404) bescbreven proefplaatje , belvvelk ook mij in den loop van dit gescbiedverbaal gediend beeft, om de belrekkelijke deugd der mikroskopen , welke op verschillende lijden en door on- derscheiden makers vervaardigd zijn , bij benadering in cijfers nit te drukken. In dit opsicl deelt Nobert mede, dat bet hem gelukt is objecliefslelsels daar le slellen , welke met bet zwaksle oculair (2) eene 310 tot 720 raalige vcrgrooling ge- ven. Met de eersle vergrooling wordt , bijna bij iedcre slel- ling van dcn spiegel, de 8'" groep opgelost , terwijl bij van de O'*” met eene 720 malige vergrooling bij lamplichl hoogst fijne aanduidingen erkende. Deze uilkomst bewijst , dat de (1) P o g g e n d. jinn. IXVII. p. 173. (2) Hij voegt er niet bij hoe groot de brandpiiiitsaistnnd von dit slelsel ^ en het vergrootend vermogen van het door hem » rwakst” genoemde ocu- lair is. MIHROSKOPEN VAN NOniiUT. 2^7 objccticfstelsels door Nobert in 1840 vervaardigd , tot do voor dien tijd zeer goede bolioorden. Ook heoft hij later nog belangrijke vorderingen gemaakt. Ilet is hem naraelijk in den loop van dit jaar (1849) gelukt, bij zijn procfplaatje nog twee groepen le voegen van streepjes, welke digter bij elkari- der slaan dan die in de 10''° groep, vvelke vroeger de moei- jelijkst oplosbare was, en van dit nieinve procfplaatje de 11''“ groep (bij laraplicht?) behoorlijk in streepjes opgclost te zicn. Scbleiden zoude aan soimnige zijner stelsels de voorkeur boven die van een Amiciscb mikroskoop hebben gegeven (1), Nog meen ik bier uiet met stilzwijgen te mogen voorbij- gaan , dat Nobert, in plaats van canadabalsem , daintnar- bars tusschen de flint- en crownglaslenzen brengt. De werktuiglijke inrigling zijner mikroskopen is mij slechts gebrekkig bekend. In zijne prijscourant (2) wordt alleen ver- meld , dat de grootere werkluigen eene ronde of vierkante voorwerptafel hebben met beweegbare slede en cenen schroef- mikroraeter, welke 10,000'"' deelen eener lijn aangeeft. Het getal der objectieflenzen is lien tot Iwaalf, met drie oculai- ren, waardoor eene 50 tot 2200 malige vergrooting wordt verkregen, Een der oculaircn heeft eenen vcrdeelden rand , waardoor het tevens als goniometer dient. De verlichtings- toestel beslaat iiit eenen hollen spiegel met eene lens, waar- door de lichtstralen weder paralel worden gemaakt, alvorens zij het voorwerp treffen. De grove instelling geschiedt door de buis met een rondsel op en ne6r te bewegen , de fijnc door een getand rad aan de voorwerptafel , waarop eene schroef zonder einde werkt, De prijs van dit werkluig met (1) Schumacher’s Astronom. Nadir. 1840. Eri'aiizuiis'hojt. S. 93. (2) P o 15 g. Ann. LXVII. S. 295. »1ET ZAMENGESTKU) DIOEIHISCH MIKEOSKOOP. locbcliooien is 'J30 Thl. (/’250)- Zonder schroftfinikrometer cn met zeven tot acht objectief- '100 Thl. [f Ml). Ecn klein achromalisch mikroskoop van eigcndommelijk (niet beschrcvcn) maaksel, in eenon koperen koker van 2 duira doormeler en 7 duim lengle , en derhalve gemakkelijk in den zak te dragen , met vier objectieven en een oculair , met ver- grootingen van 50 , 60 , 120 en 2S0 maal, 28 Till, [f 49,56). Er zijn in Duitscliland nog andere vervaardigers van rai- kroskopen , ointrent wier werkluigen mij echter te weinig be- kend is , dan dat ik dezelve anders dan in bet voorbijgaan kan vermelden. Daartoe behoorl Kriegsmann te Maagdeburg, wiens mi- kroskopen sedeit 1844 in de Botanische Zeitung (1) zijn aanbevolen , als in helderheid en vergrooting met de Scbiek- sche voor bet minst gelijk staande. Een naar bet model der kleine Oberbausersche vervaardigd mikroskoop met vergroo- tingen tot 500 maal, kost bij bem 40 Tbl. (/” 70,80). Verders moeten bier nog genoemd worden Meyers tein (2) te Gottingen , wiens mikroskopen mede eene vergelijking met de Scbiekscbe en Oberb auserscbe goed zouden kunnen doorstaan , en Mattbiessen te Altona , die in 1844 een kort berigt over zijne mikroskopen aan de Franscbe akademie zond (5) , waaruit blijkt dat bij zicb inzonderbeid beeft toe- gelegd op de vervaardiging van kleine acbromatiscbe lenzen , (1) Jaargang 1844 p. 456 ; 1845 p. 608. (2) Eene aanbeveliiig zijner mikroskopen vindt men in de Disscrtutio inauguralis van Bojung Scato Georg, De cvolutione sporidiorum in capsulis nuscorum, Gottingen 1844. (3) Comptes rcudus XVIII. p. 11.58. 