Reis door Noord Amerika
Dit wift men dat zy geen kwikzilver, op enigerhande wys toebereid., gebruikten , en dat het voornaamfte middel in wortelen belfond. Dog welke wortelen het waren konde men niet zeggen. Naderhand heb ik het ontdekt, en ’er breedvoerig aan de Kon. Zweedfcbe Maatfchappy, in hare Verhandelingen van het jaar 175 o., verflag van gedaan. (*) Lint- De ongemakken die de Lintworm (f) veroorzaakt zyn in Europa wormen, wel bekend. In de Engelfche Volkplantingen in Noord Amerika was hy niet gemeen ; dog hier in Kanada wierden ’er enige menfchen van gekweld. Men wift dezen worm hier zo wel te befchryven als of men de Verhandelingen dér Kon. Zweedfche Maatfchappy gelezen had. Somtyds raken de menfchen ’er kwyt die enige vademen lang zyn. Men kende gene byzondere middelen tegen dit ongemak , nog wift ’er de oorzaak van aantewyzen , dog men gifte dat- het van het gebruik van fommige vrugten kwam. fort St. Fort St. Frederic is ene Veiling aan het zuider eind van ’t Meer Fr ede- Champlain gelegen. Het Haat op ene uitllekende landtong , gefor¬ meerd door het Meer en de Rivier , welke ontllaat uit de vereniging der (*) Zie daar bl.; 284. De Stillingia fylvalica, zegt de Heer Fors ter,,. waarfchynlyk een van deze wortelen. . (t) Tania, 93 FORT St. F REDE K I C. 1749. der JVoodcreek cn het Meer St. Sacrement. Deze Rivier is hier enen goeden musketfehoot wyd. De Engel fchen noemen deze Veiling Crown- point. Den Franfchen naam draagt zy naar den Franfcben Sekretarb van Raat Frederic Maurepas , die toen zy werd aangelegd het voornaam - He opzigt over de zeezaken in Frankryk had ; en daar de meefle plaat- ien in Kanada naar Heiligen genoemd worden, zo heeft de gewoonte een Saint voor den naam Frederic gevoegd. De Veiling legt op ene klip, beflaande, gelyk gezegd is, uit zwarten kalklleen of lei. Zy is een vierkant , heeft hoge en dikke muren , gemaakt van den gemelden Heen , twee of drie fnaphaanfehoten van de plaats af gehouwen. Aan de ooHerzyde in de Veiling is een hoge toren, die veilig is voor de bom?- ben , hebbende zware muren , en zynde rondom van boven tot onder met ge- fchut voorzien.. Op dezen toren woont de Kommandant. In het Fort is een klein kerkje , en aan de andere zyde vindt men de woningen der Officieren en Soldaten. Naar den landkant leggen feherpo klippen , meer dan enen kanonfehoot ver van ’t Fort. Dog enigen, die weinig wy- ken voor de hoogte der muren j leggen digt by de plaats. Het land hieromftreeks is goed ; en voor den laatllen oorlog hadden zig hier vele Franfcbe huisgezinnen, vooral van ontflagene Soldaten, nederge¬ zet. Dog de kryg dwong hen of dieper in Kanada te wyken, of zig digt onder de Veiling neertezetten , en daar des nagts te gaan flapen. Thans kwamen ’er velen van terug, en men meende dat ’er hier zig met den herfll nog veertig of vyftig huisgezinnen zouden komen nederflaan, welken men landeryen zoude, aanwyzen. Wat van de Ves¬ ting af, oollwaards , Haat een windmolen , die van Heen gebouwd en van dikke muren voorzien is, waar men het meefle meel dat in de plaats gebruikt wordt maalt. Deze molen is zo gemaakt dat hy eni- germaten tot een buitenwerk dienen kan , want boven in den zelven leggen vier of vyf Hukken kanon. In den laatllen oorlog lag hier een goed deel Soldaten, om het oog op de Rivier te houden, en te zien of 'er' ook Engelfche vaartuigen op dezelve in de verte verfche- nen, het geen men uit het Fort niet doen kan. M X' Den 94 K ANAD A. Vertrek. Den 19. Juli waren vvy, na enige dagen naar het Jagt,dat den gehelen: zomer over tuflchen Fort St. Jean en Fort St. Frederic heen en we¬ der vaart, en na deszelfs aankomft op goeden wind gewagt te hebben, tot ons vertrek van hier gereed. Gedurende ons verblyf had ons de Heer Lufigmn met allerhande beleefdheden als overladen. Ik had de eer al dien tyd aan zyne tafel te fpyzen. Myn Bediende at met den zynen. Wy •hadden buiten dat onze kamer en bed, en werden bediend. By ons vertrek voorzag ons die Heer met rykelyken voorraad tot aan het Fort St. Jean. In een woord, onze eigene Landslieden hadden ons gene grotere beleefdheden kunnen bewyzen dan die Heer en de overige Offi¬ cieren gedaan hebben. Het Voor den middag om elf uur gingen wy op reis, De wind was goed. Meer Aan beide de zyden van het Meer lagen hoge bergen, die als ene fcha- Cbam- uitmaakten, dog met dit onderfcheid, gelyk ik al aangemerkt heb, p.cim. pan ooftzy de tuflchen het Meeren ’t gebergte een laag van met houc bewallen land gelegen is, ter langte van tuflchen de twaalf ofagttien Eng. mylen. Agter dit gebergte behoort het land tot Nieuw Engeland. Dus maakten deze bergen ene grensfeheiding uit. Aan de weftzyde ftieten de bergen vlak tegens het Meer. Het was in ’t eerft maar een uur breed, dog wierd daarna hoe langer hoe breder. Tot op een uur gaans van het Fort St. Frederic was het land aan de ooftzyde bewoond, dog ver¬ der louter bofch. Omtrent tien Franfche mylen van de Veiling werd het Meer vier mylen breed Hier en daar zag men Eilanden , en de Kapitein van *t Jagt zeide dat ’er in dit Meer zellig Eilanden lagen , waar¬ onder ’er enigen zeer groot waren. Ook verzekerde hy dat het zo diep was , dat men op de meelle plaatfen met ene lyn van honderd vademen genen grond peilen kon; en digt aan land, voornamelyk waar dwarslo- pende bergen leggen, vindt men dikwyls ruim tagtig vadem waters, zo dat ’er geen middel is om te ankeren. Veertien Franfche mylen van het Fort lagen vier grote Eilanden in het Meer , dat daar zes mylen breed is. Den gantfehen dag was het droevig weer, en de wolken, die zeer laag hingen, fchenen tegens ’t gebergte aanteftoten , en het als met enen ne¬ kvel te hullen. Van verfcheiden bergen (leeg de nevel als een rook in de hoogte. Hier en daar wierp zig ene kleine Rivier in ’c Meer. Ag¬ ter het gebergte aan de weftzyde was het land, gelyk men my berigtte, enige mylen ver gantfeh vlak en met hout bedekt, van vele ftromen , beken, moeraflèn en kleine meren doorfneden, en zeer bekwaam om bewoond te worden. De oever was fomtyds klipagtig, en beftond fom- tyds uit zand. Tegens den avond begonnen de bergen allengskens afte- nemen. Het water was zeer helder , en wy bemerkten gene klippen of ondieptens. Des avonds laat ging de wind leggen , en wy wierpen het anker onder ’t land. Den ag. voeren wy des morgens met enen gunfti- gen H ET MEER C H A M P L A I N. 1749. 95 gen wind voort. De plaats daar wy ovemagtten was ten halvenwege Fort St. Jean , van waar tot Fort St . Frederic men eenenveertig Fr mylen te water rekent. Het gebergte was ons nu uit het gezigt , en liet land was laag eir bofchryk. Dè oever beftond uit zand. Byna overal fcheen het Meer een Zweedfche myl breed, dog het was inderdaad bre¬ der, en de Eilanden deden hetfmaller fchynen. Hier en daar zag men aan den oever Wilden in fchui ten van haft. Dog geen van hun woonde aan het Meer, en zy waren hier alleen om Steu¬ ren te vangen , waarvan ’er hier veel zyn. Wy zagen ze fomwylen hoog uit het water fpringen. Deze Amerikanen leiden ene byzondere levens- wys. Een gedeelte van het jaar leven zy voomamelyk van hunnen klei¬ nen voorraad van Mais, bonen en ka woerden; om dezen tyd beftaan zy van vifch zonder brood of iets anders ; op enen anderen tyd wederom eten zy niets als wild.. Des niettemin worden zy oud, zyn gezond, en kunnen meerder ongemakken uitftaan dan anderen. Zy zyn altyd vrolyk en vergenoegd; zingen en dansfen geduriglyk: zo dat zy hunne levenswys voor die welke in Europa als de befte geagt wordt niet zouden wil¬ len ruilen.. Omtrent tien Fr. mylen eer wy aan Fort St. Jean kwamen, ont¬ dekten wy huizen op den weftelyken oever van het Meer, die kort voor' den laatften oorlog door de Franfchen bewoond geweeft waren. Thans waren zy fterk bezig met dezelven weder te gaan betrekken. . Dit waren. de eerfte huizen die wy zagen federt wy die by Fort St. Frederic verla¬ ten hadden.. Voor dezen was ’er ene houten Vefting op den ooftelyken oever van Houten' Ket Meer geweeft , waarvan men ons de legplaats aanwees. Zy was nu Fort.. met hout be waden. Zy had den Franfchen tegens de invallen der Wil¬ den gediend. Men verzekerde ons dat vele Franfchen in dezen oord door dezelven waren omgebragt. Ook verhaalde men ons dat men hier vier vrouwen tegens enen man onder -de Franfchen rekent, nadien alle jareu vele mans op hunne reizen , die zy ondernemen om met de Wilden han¬ del te dry ven , van dezelven vermoord worden. Wy zagen enen ftenen windmolen op een uitftek lands aan den oofte¬ lyken oever ftaan. De oord was voor den kryg van Franfchen be¬ woond geweeft, die nog niet teruggekomen waren. Wy waren nog.; agt Ft . mylen van Fort St. Jean. De Engelfchen en hunne Ameri¬ kanen hadden hier de meefte huizen verbrand.. Het Jagt dat ons voerde was het eerfte dat men hier gebouwd hadi. Voor dezen bediende men zig maar van grote zogenaamde Bateaux om * voorrraad te vervoeren. De Kapitein , die hier in ’t land geboren was , had het zelf gebouwd , de eerfte den weg voor het Meer gevonden , en de K ANAD A. v}6 de diep tens gemeten om mer het zelve tuffchen Fort St. Fr eder ic en Fort St. Jean te varen. Hier , over den molen , heeft men drie vadem, waters. Dog naderhand , tot Fort St. Jean , wordt het wat ondieper. Hier en daar zagen wy huizen op den oever. De Kapitein had Otter¬ vellen in de kajuit hangen, die volkomen naar de Europifchen geleken. Van deze Otters zoude men er velen in Kanada vinden. De vellen van Zeehonden worden hier veel gebruikt om koffers te over¬ trekken. De mantelzakken waren ’er ook veel van gemaakt. Ook had ’er de gemene man tabaksbeurzen van. Van gedaante waren zy even gelyk aan die men in Noorwegen en Zweden vindt. Het gemene volk v/as hier gewoon op reis te roken , dog ik merkte niet dat hier iemant de gewoonte had van tabak te kauwen. Men vindt veel van deze Zee¬ honden in den Zeeboezem beneden Qiiebec , die , even als de Zweed - fchen , met grauwe en zwarte vlakken gefpikkeld zyn. Zy gaan de Rivier St. Laurence zo hoog op als het water zout is. Men heeft ze op geen der grote Meren hier in Kanada befpeurd. De Franfchen noemen ze Zeewolven. (*) Ongods- De Franfchen zyn in hunne Volkplanteryen veel gezetter op den dienftig- uiterlyken Godsdienb dan de ‘ Engelfchen en Hollanders. Op de Jag- c)er ten der twee laatll genoemde volken had men de gewoonte niet van ’s ff'f - morgens of ’s avonds bedeftonden te houden. Zelden of noit bad men Hollan- over tafel- Dog op dit Franfcbe Jagt wierd ’s morgens en ’s avonds de.rs^ gebeden , en des zondags meer dan .naar gewoonte. Voor en na den maaltyd maakten zy het kruis en deden een kort gebed. De Kapi¬ tein deed alle ogtenden zyn gebed op de knien leggende# In Fort St. Frederic kwam ook de gantfche Bezetting ’s morgens en ’s avonds tot het gebed. Dog het was jammer dat de gebeden in ’t Latyn gedaan werden, het geen weinigen verbonden. Zodra wy den molen voorby waren wierd het Meer zo {mal dat het niet veel boven een musketfchoot breed was. Dus geleek het veel eer naar ene rivier. Het land was aan weerskanten laag en met bomen bewaffen die hun blad ’s winters laten vallen. Hier en daar zagen wy ene hut op den oever , anders was het land onbewoond. Men had hier niet boven de zes of tien voet diepte; en hier en daar vertoonde zig een Eilandtje. Gedurende onze gehele reis lag het Meer altyd zuidzuidweb en noordnoordoob. Op fommige plaatfen van Kanada zyn grote breken lands die by- zondere perfonen toekomen. Wanneer dan iemant sde vryheid krygt van een buk van het zelve te bebouwen, dat gemeenlyk veertig ar- pents lang, en drie breed is, is hy verpligt, wanneer hy enigfms in baat is , den eigenaar ene zekere fom (t^ jaarlyks te betalen. Het (*) Loups marins, (f) Zes Francs.. FORT St. JEAN. 174 9. 97 Het Meer wierd nu zo ondiep dat men genoodzaakt was van met tak¬ ken den weg voor ’t Jagt te peilen. Op fommige plaatfen egter had men twee vadem waters. Des avonds by het ondergaan der zonne kwamen wy by Fort St. Jean aan. Fort St. Jean ïs ene fterkte van hout, door de Franfchen in het FortSt. jaar 1743. aan de welt zyde van den mond van het Meer Champlain d\gt Jean. aan ’t water gebouwd , met inzigt om het omleggende land , dat men bevolken wilde , te dekken, en om tot een magazyn te dienen voor den voorraad en de krygsgereedfchappen , die jaarlyks van Montreal naar Fort St. Frederic gezonden worden , welken men van hier ge- makkelyk naar de laatft genoemde plaats zenden kan, het welk men meer naar om laag niet doen kan , dewyl een paar fnaphaanfchoten lager als dit F ort ene ondiepte is vol met Henen , waar men niet dan met zo genaam¬ de Bateaux over komen kan. Voorheen was het For t Cbamblan, dat vier Fr. mylen lager legt , een magazyn. Dog men moed van daar het goed met fchuiten naar de Jagten op de plaats daar nu dit Fort Haat voe¬ ren, behalven dat de weg van Montreal naar Fort Chamblan over land, en langer was. Fort St. Jean legt laag, op enen zandigen en rond¬ om vlakken grond , meeft met hout bewallen. De Veiling is een vier¬ kant en beflaat een ar f ent gronds. Beneden tegens het Meer Haat een hoog houten gebouw op eiken hoek, van vier verdiepingen, hebbende enen grondflag van Heen ter hoogte van anderhalven vadem. In deze gebouwen , die veelhoekig zyn , ziet men fchietgaten. Op de twee an- .dere hoeken aan de landzyde (laan twee kleine houten huizen van twee verdiepingen hoog. Zy dienen tot woningen voor de Soldaten en tot verllerking der plaats. TulTchen deze gebouwen Haan paliflades, ge¬ maakt van ’t hout der Thuya , het welk hier gehouden wordt der verrot¬ ting in de aarde langer te wederllaan dan het dennenhout. Wat meer be¬ neden Haan dubbelde paliflades. Agter de paliflades heeft men voor de Soldaten ene borllwering gemaakt, waarvan zy dezelven verdedigen kon- nen. Op het einde van den oorlog in het voorleden jaar lagen hier twee¬ honderd mannen in bezetting. Dog nu zyn ’er maar een Kommandant , -een Kommies , een Bakker en zes Soldaten. De Kommandant was de Ridder De Gannes , een aangenaam man , en zwager van den Heer Lu - fignan. Het land rondom de Veiling was vet en vrugtbaar, dog niet bebouwd. Men zogt menfchen om zig hier neder te zetten. De Franfchen in Kanada geven den naam van Marengoins aan de Maren- Muggen , enen naam die men wil dat van de Wilden ontleend is. Van gom. dit ongedierte waren de boflchen rondom het Fort zo vol, dat men het met regthet Fort der Marengoins zou hebben mogen noemen. Demoe- ralTen en lage bofchryke landen zyn haar vaderland. Als het hout ge- II. Deel. N kapt KANADA. 98 kapt en het water afgeleid werd, zouden zy hier zo wel als op andere plaatfen verminderen. Ratel- De Ratelflang is, volgens het eenparig berigt der Franfchen, hier, nog Hangen, verder noordwaards, by Ouebec of Montreal , niet te vinden, en het gebergte om Fort St. Frederic is hare uiterfte grenspaal aan dezen kant. Ook zegt men , dat ’er meer noordwaards aan gene Slangen zyn wier ver¬ gift den menfehen fchadelyk zyn konne ; ook vlugten zy op het gezigt van een menfeh. Myne overige aanmerkingen over de Ratelflangen kan men vinden in de Verhandelingen der Kon» Zlveedfche Maatfchappy, der fi'etenjchappen voor het jaar 1752.. Den 22. Juli kwamen hier paarden aan van Prairie om ons aftehalen ,, welken de Kommandant op myn verzoek had doen komen , dewyl ’er hier geen te vinden waren, want de plaats was nog maar, een jaar aangelegd ge weeft. De menfehen die de paarden bragten hadden brieven aan den Kommandant by zig, zo wel van den Gouverneur Generaal van Kanada , den Marquis La Galiffbniére , gefchreven te Quebtc den 15. Juli, als van den Vice Gouverneur te Montreal , den Baron De Longue uil, van den 2 1 . van die maand ; waarin gemeld wierd , dat ik hun byzonderlyk van het Franfche Hof was aanbevolen , en dat men my van alle noodwen¬ digheden voorzien en ten fpoedigften myne reis bevorderen moeft. Twee ankers wyns en enige andere dingen, welke men dagt dat ik van doen hebben zoude , wierden den Kommandant toegefchikr. Des avonds dronken wy onder ’t loftèn van het gefchut de gezondheden der Koningen van Frankryk en van Zweden , zo wel als van den Gouverneur en anderen. Vertrek. Den 23. des morgens gingen wy op reis naar Pr air e , om verders naar Montreal te komen. Men rekende van hier tot aan Prairie zes Fr. mylen te land , en van daar tot Montreal 1 mgs de Rivier St, Laurence derde half uur. Wy hielden ons in ’t ^egin aan den oever, hebbende ter regterhand de Rivier St* Jean . Dus noemt men den mond van het Meer Champlain , dat in de Rivier St. Laurence valt , fchoon dievan fommigen ook de Champlain Rivier geheten wordt. Na ene Fr. myl ver gereden te heb¬ ben verlieten wy de Rivier, en ftoegen links af. Het land was hier over¬ al laag, met hout bewallen , en vry nat, zo dat wy langzaam voort kwa¬ men. Men moet aanmerken dat Fort St. Jean in den verleden’ zomer eerft gebouwd en toen deze weg gebaand is. Tweehonderdenzeftigman, die elk daags dertig Sols kregen , werkten ’er toen op ’s Konings koften aan ; en men zeide dat de arbeid dezen herftl: verder voortgezet zou wor¬ den. De laagheid van het land bragt vele Muggen en Vliegen voort. Na dat wy drie Fr. mylen gereden hadden wierd het land vry van hout. Het fcheen voorheen een moeras geweeft te zyn, dat nu opgedroogd was. Het gezigt was hier aan alle kanten vry ruim. Aan de regterhand zagen wy van verre twee hoge bergen, die zig de een voor den ander vertoon- 99 PRAIRIE. 1749. den , en niet ver van Fort Champlain af lagen. Ook kon men den ho¬ gen berg, die vlak by Montreal legt ontdekken. De weg liep byna lynregt. Wy kwamen weder op een laag draflig land, daarna in een bofch , beftaande voomamelyk uit Pynbomen met van onder verzilver¬ de bladen. (*) Het land daar wy door trokken was vet , en kan met den tyd zeer vrugtbaar worden. Rotfen zag men niet, en zelfs by¬ na gene ftenen langs den weg. Verder, ongevaar vier Fr . mylen van Fort St. Jean , bekwam het land een ander aanzien. Het was hier overal bewoond. Wy zagen byna niets dan fraye wyd uitgeftrekte akkers , ftaande met de fchoonlle weit ; hier en daar ftonden ook erwten en haver. Ander graan verna¬ men wy niet. De Landhoeven ftonden op zig zelven. De huizen waren klein en van hout. In plaats van mos, die men hier niet vond, maakte men de reten digt met klei. De daken waren fpits en met ftro gedekt. De oord tot aan de Rivier St. Laurence toe was in myn oog een van de fchoonfte die ik in Noord Amerika gezien heb. Omtrent den middag kwamen wy te Prairie aan , leggende op Prairie. ene hoogte aan de Rivier St. Laurence . Wy bleven hier dezen dag, vermits ik begerig was het land rondom te bezigtigen. Prairie de la Magdelene is een klein vlek , gelegen aan den ooftelyken- oever der Rivier St. Laurence , derdehalve Fr. myl van Mon¬ treal, dat men hier duidelyk noord weft waards aan de overzyde der Ri¬ vier zien kon. Het land rondom Prairie is vlak. Van alle kanten ziet men grote akkers en weilanden. De St. Laurence is hier ruim an¬ derhalve Fr. myl breed. De huizen zyn hier meeft van hout , mee fpitfe houten daken , en de voegen in de wanden zyn met klei aan¬ gevuld. In ’t midden van het vlek ftaat een frai ftenen kerkje, met enen toren en ene klok. Voor de kerkdeur is een houten kruis, met alle de werktuigen die men denkt dat tot het lyden van den Zaligmaker gediend hebben. Het vlek was met paliflades omringd, voorheen te¬ gens de ftroperyen der Wilden daar gefteld. Buiten de paliflades zyn verfcheiden moes- en andere tuinen , dog weinig vrugtbomen daar in. De oevers waren hier niet zeer hoog. Hier onthield zig een Priefter en een Kapitein , dien men Kommandant noemde. De koomlanden waren groot , dog men zag ’er gene rog , gerft of mais. In de St, Laurence is zuidweftwaards van hier een zware waterval, welken men hier gemakkelyk kan horen. Als in ’t voorjaar het ys los gaat lopen dikwyls verfcheiden’ landeryen onder. En , in plaats dat de Nyl door zyne overftromingen het land vrugtbaar maakt , doen hier deze over- N 2 ftro- £*) Abiesfoliis fubtus argenteit. IGO KANA D A. ftromingen niets dan fchade ; want zy brengen allerhande gêwafïèn op het land , welker zaden het vol van onkruid maken. Op dien tyd moet het vee ver weg gedreven worden. Dog het water blyft maar twee of drie dagen (laan. Deze overftromingen ontdaan voornamelyk door het verdoppen der Rivier door ’t ys. De Zizania aquatica wad veel in een beekje, dat een weinig be¬ neden Prairie loopt. Voort- Den 24. Juli dapten wy in een bateau om langs de St. Laurence reis. naar Montreal te varen. Wy lieten ons met den droom dwars over naar beneden dryven. Het water droomde derk , dog het is hier niet diep, zo dat de Jagten niet hoger dan tot Montreal komen kunnen, uitgenomen in ’t voorjaar, wanneer zy dikvvyls tot boven Prairie kun¬ nen opvaren. Van Prairie af ziet men de Stad Montreal zeer dui- delyk leggen. By onze aankomd aldaar zagen wy veel volks aan de poort daan , welk nieuwsgierig, was Zweden te zien een volk daar zy van te voren niets van gehoord , dog die zy nu verdaan hadden dat verwagt wierden.. Ook waren wy de eerde Zweden die men wid dat oit te Montreal zig vertoond hadden. Zodra wy aan land traden kwam my een Officier verzoeken aan het huis van den Gouver¬ neur te komen. De Baron De Longueuil was nog Vice- Gouverneur, dog hy wagtte dagelyks zyne verdere aandelling uit Frankryk. Hy ontving my met de grootde beleefdheid, en toonde my brieven van den Gouverneur Generaal , waarin hy berigtte lad te hebben my in alles vry te houden , en op kodqn des Ivonings van Frankryk hier te lande te doen reizen. In een woord, ik ontving hier nu, en na myne terug- komd van Quebec ,. grotere gundbewyzen dan ik zou hebben kunnen verwagten. Levens- De levenswys der Franfchen in Amerika is van die der En- wys. gelfchen in dat werelddeel even zo zeer verfchillend als zy in Europa is. De vrouwen waren hier zeer wel gemaakt. Zy waren wel opge- bragt, en betoonden ene grote onfchuldige vry heid. Des zondags waren zy zeer opgefchikt , byna gelyk onze Zweedfcbe vrou¬ wen, dog in de week niet zo zeer. Maar zy waren ’er altyd zeer opgezet van wel gekapt te zyn. In de week dragen zy een - aardig net jakje, en enen korten rok,, die halfwegen de benen komt, als wilden zy daarin de Amerikaanfche vrouwlieden navolgen. De hakken der fchoenen waren zo hoog en fmal , dat men zig verwonderen moet dat zy ’er mede gaan kunnen. In de huishouding overtroffen zy verre de Engel fche vrouwen , die , om de waarheid te zeggen , het zo ver ge- bragt hadden van al den lafl: van ’t huishouden op de mans te werpen , en den gautfchen dag met de handen over malkander ledig doorbren¬ gen, EO 3 M O N T R E A L. 1749. gen. (*9 Dog de- Kanad afche vrouwen (leken de handen beter uft de mouw , vooral de gemenen , die zig overal op de akkers , in de (lallen , en elders laten zien daar te werken valt. Dog zy fchynen niet al te zin- delyk op het huisraad en de vertrekken. De vloer werd hier dikwyls niet eens in een geheel jaar fchoon gemaakt. Dus kwam het zulken die onlangs onder de Engelfcben en Hollanders verkeerd hadden, by de welken het fchrobben en wallchen een (luk is van geen minder ge- wigt dan de Godsdienft zelf, hier vry morsfig voor. Om egter het Hui¬ ven te beletten begoot men den vloer met water zo dikwyls als de (lof begon te vliegen. Ik zag hier met genoegen dat de dogters zelfs van de eerde lieden , die van den Gouverneur niet uitgenomen , zig eenvouwdig kleedden, en overal ter bezorging van het huishouden door het huis, byna als meiden, liepen. Het gedurig groeten op de (Iraten, en het we¬ dergeven van bezoeken , was ene ladige gewoonte , die hier aange¬ nomen was. Enigen, die met de Wilden, welken omtrent vyftig Fr. mylen van. de Hudfonsbay afwonen, op de Beverjagt ge weed waren, verhaalden my, dat de dieren, om wier huid het inzonderheid te doen is, en die men daar menigvuldig vindt , zyn , Bevers , wilde Katten of Lynxen , en Marters. Men houdt de vellen der dieren voor des te beter hoe noor- delyker zy gevangen worden , dewyl die digter hair hebben dan zulken die men meer naar ’t zuiden vindt. Een foort vogels, die men ’s winters in grote menigte digtby de Hud¬ fonsbay vindt , worden van de Franfchen Witte Patryzen ge¬ noemd. Zonder twyffel is dit de zelve Vogel dien men in Zweden Sneuw- hoenders (f) heet. Hoe kouder het is en ’er meer fneuw valt des te over¬ vloediger zyn ze. Men befekreef ze als hebbende ruige witte poten T zynde geheel wit, behalven drie of vier zwarte daart vederen. Hetvleefch zou wel fmakend zyn. Uit Edward’s Natuur lyke Hifi or ie der Vogels (§) blykt het dat de Sneuwhoenders aan de Hudjonsbay zeer gemeen zyn. Aan de Hudfonsbay zyn ook vele Hazen. Men vindt ’er ook veel in Kanada , waar ik ze dikwyls zelf gezien heb. Zy zyn volkomen als de onzen. Des zomers zyn zy grauwbruin,, en ’s winters fneuwwit ge~ lyk als in Zweden. N 3 Met Hier tekent de Heer Forster het volgende aan. „Het (chynt dat voor „ het toekomende de fchone fex in de Engelfcbe Volkplantingen in Noord Ame~ „ rika de verwytingen , die de Heer Kalm doet, niet zal verdienen, dewyl „ men berigt dat de Dames federt malkander zoeken de loef aftedeken in het ,, vervaardigen van het nodige voor hare huishoudingen , en dat in ’c alge- ,, meen een geed van nyverheid onder haar de overhand begint te nemen.,, tf). Tetrao Logapus .. (§) Pag. 72*. Witte Patry¬ zen. Hazen:,. 102 K ANAD Ä. Konften. Met de konften, als Bouwkonft, Ticchelbakkeryen , Schryn werkers- en Drayerskonft, en diergelyken, is men hier nog zover niet gekomen als wel behoorde. De Engelfchen zyn hierin den Franfchen veel voor. Waarfchynlyk komt dit daarvan daan dat in Kanada de meefte Werklie¬ den maar afgedankte Soldaten zyn, die niet veel gelegenheid gehad heb¬ ben te leren , dog door de noodzakelykheid of by toeval alleen tot hun ambagt gebragt zyn. Enigen waren ’er egter aantetreffen die tamelyk kundig waren. Ik zag ’er enen die vry goede uurwyzers maakte, en die konft zig zelven geleerd had. Vliegen. Men heeft my verhaald dat de gemene Huis vliegen voor honderdvyf- tig jaren hier niet bekend geweeft zyn. De Wilden beveiligden het zel¬ ve , en zyn van gedagte dat de Huisvliegen met de fchepen die geftrand zyn hier zyn gekomen. Ik wil dit niet ontkennen ; dog dit weet ik dat wy tuflehen Saratogae n Crownpoint in de wildemiflèn altyd ene menig¬ te van die vliegen om ons hadden , als wy gingen zitten om uitteruften -of te eten ; en dit maakt het wat twyffelagtig of zy hier niet al veel vroe¬ ger geweeft en of zy wel uit Europa hier eerft gebragt zyn. ’T is waar, men zou kunnen zeggen dat die Vliegen federt den tyd dat het Fort An¬ ne hier Hond in die woedenyen zyn overgebleven , toen de Engelfchen zig daar ophielden , -en dat verfcheiden Reizigers door den reuk van hun¬ nen medegevoerden voorraad de vliegen hebben kunnen met zig naar de wildemiflèn lokken. Wïhle Wild Rundvee treft men overvloedig in de zuiderdelen van Kanada ivoeyciL aan , en het heeft zig daar reeds van aloude tyden opgehouden. In het Land der Illinoizen , leggende omtrent op de zelve breedte als Phila ? ■delphia , is ’er 'zeer veel van. Verder noordwaards vindt men ’er weinig. Ik zag ene huid van dit vee. Zy was zo groot als die van enen onzer zwaarfte Oflen, dog hairiger. De hairen waren donkerbruin, omtrent ais die van enen bruinen Beer. Dog die welken het digft aan ’t vel za¬ ten waren zo fyn als wol. Dit vel was niet zeer dik , en zou in Frank - ryk niet zo hoog als -een Berenvel gefchat worden. Onder anderen ge¬ bruikt men deze vellen om des winters de voeten in te warmen. Velen van deze wilde Koeyen hebben ene fyne wol, welke voor de Schapenwol niet wykt, zo zy die niet overtreft. Men heeft ’er kouffen, klede¬ ren , handfehoenen en andere dingen van gemaakt, zo goed als of zy van de befte wol waren. De Wilden maken ’er voor zig allerhan¬ de dingen van. Het vleefch wykt niet voor dat der befte Oflen. De huid kan dienen tot alles waar men in Europa de oflenhuiden toe gebruikt. Men wil dat deze wilde beeften zwaarder zyn dan de Europifchen. Hun¬ ne hoornen zyn wel korr , dog dik aan den wortel. Enigen hebben al getragt om deze beeften mak te maken , uit hoofde van verfcheiden over- eenkomften die ze met het tamme vee hebben, vooral om dat zy zoveel fter- M O T R E A L 1749, 103. fferker zyn , en dus zeer nuttig voor den landbouw zouden kunnen we¬ zen. Zy hadden ten dien einde van deze wilde kalveren onder het tam¬ me vee laten lopen en groot worden. Dezen hebben een jaar of drie geleefd , dog zyn eindelyk geflorven. Ook zyn zy altyd enigfins wild gebleven. Zodat men de konft van ze regt tam te maken niet gevonden heeft. Ook fchenen zy niet wel tegens de koude te kunnen. En inderdaad, hoe heet ook de zomers daar mogen zyn , . vindt men ze zelden meer noord- waards aan dan ik gezegd heb. Men dagt dat het met den tyd , als het Land der lllinoizen wat meer bevolkt wezen zal, het ligter zal val¬ len ze te temmen. (*) Ik heb reeds kortelyk hier boven van dit foort van Rundvee gefproken. Den 27. Juli werd hier de Vrede tuflehen Frankryk en Engeland afgek ondigd. De Soldäten waren onder de wapenen ; men lofte het ge- fchut en ’t klein geweer. Enige vuurwerken wierden ’er afgelloken , en des avonds was de gehele Stad verligt. Tot diep in den nagt krielden de ftraten van menfehen. Ik fpysde des avonds met vele Officiers en andere lieden van aanzien by den Gouverneur. Den 28. begeleidde ik den Gouverneur en zyn Huisgezin naar een' klein Eiland , Magdalene genoemd , en hem. alleen toebehorende. Het lag vlak over de Stad in dè St. Laurence aan den ooftelyken; oe¬ ver. De Gouverneur had hier een net dog klein huis , en enen fcho- nen tuin. De Rivier loopt tuffichen de Stad en het Eiland door, en llroomt daar vry fterk.. Digt aan de Stad is zy zo diep dat ’er Jagteir door konnen dog by het Eiland wordt zy ondieper , zo dat men daar bomen moet. Op het Eiland ftond een molen-, die door den ftroom der Rivier werd omgedreven, zonder dat men ’er enen molendam had behoeven te maken. De Rhus glabra waft hier overvloedig. Nergens heb ik ze zo zwaar gezien. Sommigen waren tot vier vadem hoog, en dik naar evenredigheid. De Sajfafras is hier geplant, dog wordt hier niet in ’t wild ge¬ vonden , maar wel meer Zuidwaards. Fort Anne was de noordlyk- lle plaats daar deze boom in ’t wild voortkomt. Die genen welken hier Honden waren al verfcheiden jaren oud, dog nog maar heeftere , pas anderhalve el hoog. Dit komt daarvandaan dat by eiken winter de boom tot aan den wortel toe bevrieft, en ieder voorjaar nieuwe fcheu- ten maken moet. Even zo was het ook by Fort Anne , Fort Nb chob ( * ) Maar zouden zy getemd zynde die Voordelen die zy nu boven het tam¬ me vee hebben, en die zy aan hunnen wilden (laat moeten danken , niet ver¬ liezen? Zckerlyk, al het wilde gedierte dat tam gemaakt is geworden ver- J F- De Vré¬ de afgc- kondigdo Eiland lene„ Ge¬ boomte, K A N A D A. Gras.' Pruimen. Aalbes- icn. J&4 cholfan , en Oswego. Het zal dan vergeeffche moeite gedaan zyn de¬ zen boom onder ene koude lugtdreek te planten. De Rode Moerbeziën had men hier ook geplant. Ik zag ’er enigen van die derdenhal ven vadem hoog waren. Dezen hadden er omtrent twintig ja- ren gedaan , en men had ze uitzuidelyker plaatfen hier gebragt. Ora Mon¬ treal waden zy niet in ’t wild. Meer als twintig Eng. mylen ten noorden van Albany vindt men ze niet', waar de Boeren zeiden dat ’er nog enige weinigen in de bodchen groeiden. Ik vernam by Sa « ratoga of men ’er daar nog vond , dog het antwoord was van neen. Die bomen welken op het Eiland Honden kwamen zeer wel voort, fchoon zy enen flegten grond hadden. Zy droegen een zwaar blad, dog dit jaar gene vrugten. Ik vernam egter dat zy ene vry Herke koude konden doordaan. De JVaterbeuken waren hier ook geplant en hoog geworden. De Tranfchsn noemen dezen boom Katoenboom. (*) Men vond hem ner¬ gens in ’t wild aan de St. Laurence , nog noordelyker dan Fort St. Frederic. De Rode Ceder Hond ook in den tuin des Gouverneurs. Ily was hier ook van elders gebragt., en wad in deze flreek niet in ’t wild. Om half zeven vertrokken wy van dit aangename Eiland naar huis , en kregen daar de tyding van de aankomfl van den Zoon des Gouverneurs, die zig een jaar in Frankryk had opgehouden , en die de aanftelling des Konings voor zynen Vader als Gouverneur medebragt. Men gebruikt hier wayers gemaakt van wilde KalkoenenHaarten , wel¬ ken men zodra de vogel gefchoten is uitfpreidt en zo droogt, zo dat zy altyd de gedaante van wayers behouden. Zo. wel de aanzienlykfte Heren als de Vrouwen hadden by zonnefchyn zulke wayers in de hand als zy uit wandelen gingen. Het gras omftreeks van Montreal belfond byna geheel uit een foort van Poa. (f) Hetisfyn, Haat digt, en tiert wel op droge hoögtens. Dog het heeft weinig bladeren , zodat de fyne Heel het meefle voedfel uitma¬ ken moet. Wy hebben vele foor ten van gras die voordeliger zyn. De wilde Pruimenbomen wieden in menigte op de hoogtens langs de beken buiten de Stad. Zy zaten zo vol pruimen dat ’er de takken van bogen’. De pruimen waren egter nog niet ryp. Zy zyn rood en vry goed. Enigen maken ze in. Men zag vele zwarte Aalbe(fen in ’t wild wallen. De beden waren ryp* (*) Le Cotonier. Dit is ook de naam dien zy der Afclopias Syriaca geven. Zie bov. BI. 89, 90. (f) Poa culmo comprejjo, panicula tenuijjhna , fpiculis trifloris minimis , flosculis ba/i pubescentibus. Dus befchryft het de Heer Kalm. / MONTREAL. 1749. 105 ryp, dog klein, en niet zeer fmakelyk. Peen groeiden ’er overal in me- Peen. nigte. Dit deed my denken dat dit gewas ooripronglyk aan Amerika ei¬ gen was , dog naderhand ben ik van gedagte veranderd , dewyl ik ’er genen in het Land der Iroquoizen gevonden heb. Ook zoude men ze hier te lande te vergeefs zoeken dan op’ plaatfen waar Europifche plan¬ tenen ge weeft zyn. De Gouverneur Generaal van Kanada houdt zyn verblyf te QuebeCi De Gou- dog hy komt dikwyls te Montreal , en brengt ’er niet zelden den winter verncur. door. Maar des zomers is hy meeft te Quebec , vermits daar dan de fchepen aankomen die brieven medebrengen. Ook heeft hy ’er andere bezigheden. Als hy te Montreal is woont hy op het zo genaamde Slot , het welk een groot ftenen huis is. Het is ten behoeven van den Gouver¬ neur Generaal Faudreuil gebouwd, en hoort nog zyner familie toe, die het den Koning voor eene zekere fom verhuurt. De Generaal De la Galifbnière houdt meer van Montreal als van §)uebec\ ook legt de cerfte plaats veel aangenamer. Men heeft in Kanada byna geen ander geld dan papier. Ik zag by- Geld. na geen andere munt dan enige kleine Franfche Sols , uit koper met een weinig zilver vermengd gemaakt. Zulk een ftuk geldt hier anderhalve Sol. De Briefjes waren niet gedrukt maar gefchreven. Zie hier hun¬ nen oorfprong. De Koning had gevonden , dat het , wegens kapers , fchipbreuken en andere ongelukken op zee , gevaarlyk was geld ter beta¬ ling der troepen en anderfins overtezenden , en had derhalven laft gegeven dat de Gouverneur van ghiebec of de Kommiflaris te Montreal , wan¬ neer ’er betalingen moeften gefchieden , een zeker getal van Briefjes fchryven zou naar dat de fom groot was. Deze Briefjes behelsden dat zy [voor zo en zo veel tot de maand van Oótober aanftaande gelden zou¬ den. De Intendant of de Kommiflaris ondertekent deze Briefjes. Zy gaan dan voor geld. In October ftaat het den houderen vry dezelven den Intendant te §)uebcc of den Kommiflaris te Montreal te brengen , en ’cr wiflelbrieven op Frankryk voor te nemen. De Koninglyke fchatkift in Frankryk voldoet dan deze wiflelbrieven. Heeft men geen geld dit jaar in Frankryk van doen zo kan men zyn Briefje tot den volgenden Oftober bewaren. In Odtober alleen kan men ze voor wiflelbrieven ver¬ ruilen. Zy zyn van verfcheiden’ fommen , gelyk onze Bankbriefjes in Zweden. Sommigen zyn van nog minder dan ene Livre. Tegen den herfft, als de koopvaardyfehepen uit Frankryk aankomen , zoeken de Koop¬ lieden zo veel van deze Briefjes byeentekrygen als ze kunnen , om ze voor wiflelbrieven op Frankryk te verruilen. Deze Wiflels zyn ten dele gedrukt, met openlating van den naam, de fom, en diergelyken. Daar deze Briefjes allen gefchreven zyn kunnen zy ligt door fcbelmen wor¬ den nagemaakt , het welk ook fomtyds gefchiedt. Dog de ftraffen , die hier- II. Deel. O op KANADA. Diens¬ boden. Montre - al. 106 op daan , en niet zelden des misdadigers leven in gevaar dellen , maken? dit zeldzaam. By gebrek Van lopend geld verliezen de kopers of ver¬ kopers dikwyls een weinig, devvyl men tulïchen een en twee livres niet betalen kan, en dus moet de een of de ander iets laten vallen. Een Sol is de laagfle munt in Kanada , en omtrent zo veel als een Penny in de EngeJfcbe Volkplantingen. Ene Livre , of een Franc houdt twintig Sols , en drie Livres maken een Ecu. De loon der Diendboden is gemeenlyk voor enen braven Knegt hon- derdvyftig Livres in ’t jaar, en voor ene Meid honderd. Een Ambagts- man won daags drie of vier Livres , en een gemeen Daghuurder dertig of veertig Sols. Op het land waren de lonen gemeenlyk iets lager. De reden van de duurte der daghuren zeide men de fchaarfchheid te zyn der werklieden. Want ieder vindt hier ligt een land daar hy zig nederzet¬ ten kan, en dus behoeven weinigen anderen te dienen- Montreal is ten opzigt der grootte en der rykdommen de twede Had van Kanada , dog ten opzigte der legging is zy de eerde. Een weinig boven de dad verdeelt zig de St. Laurcnce in enige takken , en maakt dus enige Eilanden , op het grootde van de welken de Stad legt. Het is tien Fr. mylen lang , en omtrent op zyn meell vier breed. Op de oodzyde van dit Eiland aan enen der grootde armen der St. Laurence legt de dad. Deze legging is zeer aangenaam en voordelig. De Stad is een regthoekig langwerpig vierkant , welks ene lange zyde met de Ri¬ vier evenwydig loopt. Aan de andere zyde leggen voortredyke koorn- landen , weiden , en bodchen. Zy heet Montreal naar enen zwaren berg, die omtrent ene halve myl van de dad af legt naar het weden toe, en dien men over de bodchen heen zien kan. De Heer C ar tier , een der eerde Franfchen die Kanada wat nauwkeuriger leerden kennen , noemde ze aldus by zyne aankomd op het Eiland in het jaar 1535., terwylhy de¬ zen hogen berg en tegelyk de dad der Wilden Hoshelaga bezogt. De Franfchen fpreken het woord Montreal hier gemeenlyk Moreal uit. De Geedelyken , die alle plaatfen hier te lande wel naar den enen of an¬ deren Heilig zouden willen noemen , hebben het ook met deze dad be¬ proefd, en ze Kille Marie genaamd. Dog die naam heeft niet willen opnemen. De dad is tamelyk derk , en heeft enen hogen dikken muur rondom, en aan de landzydc ene diepe graft met water, zodat zy van dropende party en niets te vrezen heeft. Dog ene belegering zoude zy niet lang uithouden , dewyl hare grootte alteveel manfehap zou vereifchen om ze te verdedigen , en daarby de meede huizen van hout zyn. Hier zyn verfcheiden’ kerken , van de welken ik alleen die noemen zal die den Monnikken van St. Sulpit ius toebehoort, de Kerk der Jefuiten , die der Franciskanen, die van ’t Nonnenklooder, en die van ’t Hospitaal. 