Geschiedenis van het leven, character, en lotgevallen van wijlen Willem den Vijfden prinse van Oranje en Nassau / 4. VIII, 663 S
En dit maakte de goede Vorst (ik moet het belijden) zoo bewogen, dat Hij mijne reden onderving, en met een zicht- bare aandoening zeide: Nu Mijn Heer Nomsz! ik vertrouw dat gij de waarheid fpreekt, en dat uw berouw uit over- zuiging geboren word, Ik begeer niemands bederf, ook het ve 78 LEVEN van len, tot het aanvangen van Onderhandelingen, tot filling der plaatshebbende beroeringen! Dan, de ondervinding leerde Hem, dat Zijne hoope zoo ver- uwe niet, dus hebt gij voor geene verantwoording van het geene in die dagen door U bedreven is, te vreezen of bui- ten de Republiek de wijk te nemen. — Gij zijt een Man van meer dan gewoone bekwaamheden; tracht nu door het aanwenden derzelver, tot nut van uw Vaderland te zijn, en niets zal mij aangenamer zijn, dan hier van door preuves verzekerd te worden @c. Ik bleef dus in het Land, en ik heb nimmer over het vorige eenige reproches of perquifitien ondervonden. — Ix. Dat de Prins ten uwen opzichte zoo handelde, ftrookte vomeakt met Zijn Cheracter, maar welk eenen grond was ‘er in dat gezegde te vinden, om u te flatteeren met de verkrijging van de eene of andere Post, zoo als gij mijs te Haarlem nog zijnde, verteld hebt? Hy. Uit dat gezegde van den Prins, was zeker niets van dien aart op te maken; mear, ziende dat de GOEDE WILLEM zijne gunsten betoonde, aan lieden, die Hem al- thans niet minder dan ik beledigd hebben, zoo flatteerde ik mij daar ook mede: en om dat oogmerk te bereiken, nam ik het befluit, om bij wijze van boetdoening, Prins MAuRITZ te bezingen, en dat werk te doen dienen tot een pendant bij mijnen WILLEM DEN EERSTEN, in vroeger jaren uitgege- ven. Doch hier mede heb ik het bij mijne oude Patroo- nen ellendig bedorven, niettegenffaande zij wel wisten, waarom ik dat werk ondernomen had. Want fints ik het- zelve met eene Opdracht aan den Prins in het licht gaf, hebben zij door hunnen invloed, mijne bevoordering weten te “ WILLEM pen V. X. Afa. 79 vertrouwelijk opgevat , ijdel was! Dat Hij ondanks zijn helder inzien in Staatszaken, en in weerwil van Zijne uitmuntende kundigheden in onder- fchei- te beletten, en zijn dus de oorzaken dat gij mij thans in dezen armoedigen toeftand gedompeld vinde. Ik. Gij bezongt derhalven Prins Maurrrz om den broode, en niet uit overreding dat Hij die groote Man was, zoo als gij Hem in dat werk deedt voorkomen? Maar hoe is het mooglijk, dat-Gij, tot zulk een flap befloot, daar gij Hem bij andere gelegenheden, als de fhoodfle Dwingeland, en als de Moordenaar van OLDENBARNEVELD Aad aan de kaak gefteld? Daar Gij het op de 24 Rechters, waar uit de Gedelegeerde Rechtbank beftond, zoo zeer geladen had, die daad als eene verkrachting. van de Durgerlijke Vrij- heid befchouwende? Waarlijk dit moest hun tegen u in het hamas jagen, want ik behoef u niet te zeggen, dat zij, die gij nu als uwe tegenftanders befchouwd, ten opzichte ven het gebeurde in 1619, en omtrent Maurrrz en Zijne opvolgers, niet van denkwijze veranderd zijn. Hy. Dat ftem ik U toe! Maar wat doet men niet al om voor Armoede bevrijd te blijven, of om een groote figuur in de wereld te blijven maken? Dan vervalt men al ligtelijk tot tegenftrijdige handelingen. Ik ftelde mijn Mauritz op het papier, om langs dien weg door des Prin- fen gunst aan een Ampt te komen, en eetende te kunnen blijven: mijne oude Patronen die het zoo vreesfelijk op Mauritz geladen hadden, en zich als echte Voorftanders der Burgerlijke Vrijheid deden voorkomen, hebben echter nog geweldiger ftappen ondernomen, om zich van het hoog- fle gezach te verzekeren: en nu laat ik aan u over, om te 80 LEVEN van {cheidene vakken van wetenfchappen, die Hem zoo dikwerf te ftade kwamen in het berekenen der ver- te beflisfen wie hier het meeste tegen WILLEM DEN Vyror zich bezondigd heeft? lk. Ik wil hier niets beflisfen, maar, zoo veel is zeker, dat Gij door uwe Couranten, het in opftand zijnde ge- deelte der Natie, dag op dag tot de fchandelijkfte bedrij- ven aanhitste, en, het uitoefenen der gewelddadigfte en wil- lekeurigfte handelingen, bijzonder van de Vliegende Bur- gerlegertjes goedkeurde en voorpredikte, als de regte mid- delen om de Vrijheid eindelijk daar te ftellen. En hoe wraak- gierig gij als den van Z. H. en van allen die Zijne belen- gen bleven toegedaan, fprak, weet gij te wel, dan dat ik u dat behoeve te herinneren. Gij moogt de uitgave van uwen Mavnrirz als eene Zoetbetooning befchouwen, maar dat werk zal nooit uitwisfchen, de fchande die gij u door het fchrijven ven die Courant en andere Libellen berok- kend hebt. &c. Waarmede ik hem verliet, niet verkiezende mij verder in te Jaten met een voorwerp, °t welk duidelijk deedt blijken, dat hij zich op eene geveinsde wijze aan Z. H. onderworpen had, en zelfs de aan hem betoonde gunst van den Goep- HARTIGEN VorsT naderhand misbruikte, door op eene leugen- achtige wijze, aan Zijne Vijanden ftof tot het maken van ha- telijke reflectien te geven, even of Z. H. dwaas genoeg wes, om flegte fujetten tot Zijne vertrouwelingen te ma- ken, ten einde door hun zijne vooronderftelde heerschzuch- tige desfeinen te kunnen uitvoeren. De tijd toch heeft hex voorwend{el van Nomsz ten vollen gelogenftraft. Want de Prins heeft zich zijner nimmer aangetrokken, maar hem aan zijn WILLEM pen V. X. Afd. 8r Vermoedelijke uitkomften van gewichtige Evene- menten, zich zeer vergiste, ten aanziene van de denk- en handelwijze van zoo veele duizenden Zijner Landgenooten, als naar de vermeerdering van ’s Lands onheilen, en het bewerken van Zijnen Ondergang, en dien van Zijn Doorsuchtig Gee flacht op de onftuimigfte wijze haakten, zoo a's wij nu kortelijk uit de Gefchiedenis van dien tijd aanftippen zullen. Naauwlijks was het voorftel der Delfi/che afzes vaardigden tot het oprichten van een Vitegend Leger, te Leyden in een befluit veranderd, of men zag van alle kanten, de Gewapende Genoot/chap- pers, bij kleine benden, naar den kant van de kleine Vesting Woerden ftromen , alwaar zij met ongewoone blijken van achting en vreugde, door de vijf Leden van het Defenfiewezen verwelkoomd werden. In den beginne hielden zij zich groot- deels onledig met Exerceren, en bragten het ove- rige van den tijd met lediggang , of geduurig rond- zwerven, en zwetfen op hunnen aanftaanden hel- den=- zijn lot overgelaten, waar van het gevolg is geweest, dat hij, na verloop van eenige jaren, in zulk eenen allerrampza- ligften toeftand zijn leven geëindigd heeft, dat wij zijn uit- einde moeten aanmerken, als een bewijs voor de wrerheid van deze vreesfelijke les, dat het kwaad in het cinde zij- nen meester loont, IV. Deer, F 82 LEVEN van _denmoed door, terwijl velen, onkundig van de ware bedoeling dezer nieuwe vertoning, werden uitgelokt om dat Tooneel van nabij te gaan be- zien. Dan, die onkunde duurde niet lang, want de Hoofbeleiders met het begin van de maand ` Augustus, het getal der afgezondene Genootfchap- pers reeds tot eenige honderden koppen , voorzien van Kanon en Tenten ziende aangegroeid, for- meerden zij weldraa een Campement of Veldleger, over hetwelk zij het Opperbevel opdroegen, aan den Commandant van het Delfi/che Vrijcorps, zijnde zekeren Marra, eenen der vertrouwdfte en driftigfte vrienden, vau hun, aan wien de uit- vinding en daarftelling van dit Leger was toe te Schrijven, tot geen gering genoegen van den be- ruchten Delftfchen Courantier Wijno Fynje, die reeds op den 4 Augustus, in zijn dagblad de ware bedoeling van dat bijeengebragt wordend Burgerlezer openlijk bekend maakte, zeggende: » Dit Burgerlegertje zal voornamelijk dienen, om »» de Oproer:nakers (namelijk allen die geen deel » in de violente maatregelen der Naampatrtotten „ namen) in het oog te houden, en te trekken daar >» het nodig zij, om dezelven te beteugelen, en » oogenblikkelijk te ffraffen. (*) Voorts moest dat Cam- (*) Zie daar met de eigen woorden van den beruchten FYN- WILLEM pen V. Y, Afa. Intusfcher , bleef het bij de zamenftelling van, dit Camp, onder het oog van het WoERDENscHe Vijrrar afseftoken , en tot ruim goo koppen 2an- gegroeid, niet berusten. De Secretaris van Meeren Gecommitteerde Raden in het- Noorderkwartier, zijnde de beruchte B. Brok, benevens nog eenige anderen uit dat Collegie, oordeelden een dergelijk Camp in Noordholland te moeten bij- een- s» penen, dan geen geweld en overheersfching ? R kan het » cenig onderfcheid maken, of eene Ava, of eene Puurs, „ dan welde Staten zelven, op begeerte van Genootfchap- s> Pers, van eenige gewapende Burgers, de Privikgien ver- » trappen? — Zijn de Staten niet zoo wel als eertijds de » Graven, aan de Privilegien en °s Lands Grondwetten ge- „, bonden ? En is "er venige Grondwet heiliger, dan, DAT > NIEMAND DAN VOOR ZIJNEN DAAGLIJKSCHEN EN BEVOEGDEN > RECHTER , vermag te rechte te fiaan?” — Wij nemen hier deze woorden over, omdat ons uit vele berichten ge- bleken is, dat WILLEM pe VIJFDE, bij het lezen van Fynjr's Schandiled, even dezelfde aanmerkingen over dit onder- werp gemaakt heeft, WILLEM pen V. X Afl, 85 eenbrengen in de nabijheid der ftad Moorn, en eer weinig dagen verlopen waren , telde men ook daar eene gewapende bende van ruim 300 Man, afgezonden uit fommige Steden, en vele Dorpen van Noordholland, zich nederflaande tusfchen de Steden Hoorn en Enkhuizen, in de zoogenaamde fireek, over welke het opperbevel aan zekere Zwart, Adjudant bij het Lujdhollandsch Le- gertje onder Marpa werdt. toevertrouwd, zich van hetzelve onderfcheidende , door de titulature Noordhollandsch Vliegend Burgerleger: en naauw- lijks waren deze beide Legerbenden tot de zoo evengenoemde getallen aangegroeid, of Mappa brak ruim half Augustus, met de zijnen van Woerden op, de Stad Leijden doortrekkende naar den omtrek der Stad Delft, alwaar Hij zich met zijn Volk, Kanon, Tenten, en verdere Bagagie nederfloeg, om weldraa met deze Stad eene esite proeve te nemen van de beraamde gcweld- dadige ftappen. Het behoord tot onzen tegenwoordigen taak niet, hier op te geven, welke gruwelen op aan- hitfing van den beruchten Wiyso Fynje, en andere Delfifche Geconftitueerden en Hoofden van het Vrijcorps aldaar, door deze gewapende Hor- de, zoo te Delft, als te Woorfchoten , te Voor- burg, te Overfchie, te Honasholredijk , ve Wate- F3 rine 86 LEVEN van ringen, en andere plaatfen in het Westland, en eindelijk te Vlaardingen zijn uitgevoerd gewor- den; en zeker zouden wij van die fchandelijk- heden geen woord bij deze gelegenheid gerept hebben, indien wij bij het naflaan van onze Be- richten, betrekkelijk des Iörrsrapnoupers denk- en- handelwijze, aangaande dien euvelmoed, niet een en ander treffend bewijs aangetroffen hadden , van Zijne meêwarige bekommering , over de bit- tere rampen die Zijne getrouw geblevene Vrien- den in Holland werkelijk ondervonden , en bij den aanmarsch der Pruisfen, volgens de gedaane be- dreigingen, nog boven het hoofd hingen. ,, Zoen „ de Prins (dus lezen wij in een derzelver) eż »» bericht ontfing , op welk eene wijze het Vliegend »» Leger te Overfchie, en in Zijne Domeinen in » het Westland gelegen, huis hielden; hoe zij »» ter laatstgenoemde plaatfe, den Batillieu en >, Rentmeester A. DouaLas, een Man van hooge >») Jaren, mishandeld , gevangen gezet , en vervol: a» gens naar het Leger vervoerd hadden, kon Hij », zich van tranen niet onthouden , over de onhei- » Len die Zijne goede WESTLANDERS, en bij- >» zonder den zoo even genoemden ouden Rentmees- s» ter ondervinden moesten, verklarende tevens, p de aan Doucras te laste gelegde Knevelarijen, 9, aan de Huurders Zijner Hoeven, voor opzette- | » dijk WILLEM pen V. Z. Afd. 87 » lijk witgedachte logentaal, dewijl deze zich »» nimmer daar aan had fchuldig gemaakt, en „ Hij bij Hem voor een Zijner beste Rentmeeste- o» ren te boek fiond. Ongelukkige Man! zal nu » een kogel door de borst, nog op het einde Uw »» lot zijn! God hoop ik zal daarin nog voorzien, >» en uwe Vijanden verhinderen , om hunne handen » met uw onfchuldig bloed te bevlekken! &c.” Op- merkelijk was ook des Prinfen gezegde, toen Hij te weten kwam , dat de van Hellevoetfluis gevluchte Predikant Hvicens , die zich onder het Vliegend Leger bevondt, in hetzelve, flaande voor drie Trommen, een foort van Predicatie gedaan had, ingericht. den nacht bijeen geroepen, en toen zij den vol- genden dag hunne vergadering openden, leverde THULEMEYER eene Verbale Nota over, hoofd- zaaklijk inhoudende: ,, Dat de Koning verwacht- 3, 3e, dat Hun Ed. Gr. Mog, eene Misfive aan » H. K. H. zouden fchrijven , welke zij, alvo- s rens af te zenden, aan Zijnen Minister moes- s ten laten zien. — Moetende dien Brief be- » helzen: 1. Eene DELIJDENIS dat zij gedwaald » hadden , door te onderftellen, dat H. K. H. so Cenig oogmerk zou gehad hebben, flrijdig met » het welzijn der Republiek. 2. Dat zij Excus s» moesten vragen, voor de tegenkantingen tegen » Hare voorgenomene Reize gedaan, en voor het » Manguement van eguards waar over Zij te kla- 2», £62 had. 3. Dat zij zich verbinden mvesten , >> OM op reguifttie van H. K. H. te zullen STRAF- p FEN, die geenen welken zich fohuldig gemaakt F5 „ bade go LEVEN van » hadden aan de beledigingen Hare Doorluchti- », ge Perfoon aangedaan. 4. Dat zij alle ine s», juricufe Refolutien, te dier zake genomen moes- >> LEN HERROEPEN, hetwelk verzeld moest gaan >> met eene UITNOODIGING, dat H. K. H. zich » naar den Hage wilde begeven, om met Haar, 2 uit naam des STADHOUDERS if ONDERHANDE- s» LING że treden, ten einde door eene behoorlijke y Schikking, de verfchillen uit den weg te ruis », men.” Bovendien was THULEMEYER gemach- tigd, om te verklaren: ,, Dat bijaldien de Sta- „ ten van Holland, zich gereed toonden tot het » geven van deze zoo gematigde Satisfactie, in » dat geval, H. K. H. Hare veelvermogende tus- p, fchenkomst zoude aanwenden bij Haren Broeder, »» om alle verdere eisfchen van Satisfactie te fia- >» ken.” Al verder berichtende, ,, dat bijaldien » de bepaling van de plaats der Onderhandeling » eenige zwarigheden mogt ontmoeten, dat men „ als dan eene of andere Neutrale Stad zou kun- s> nen verkiezen, om de Onderhandelingen aan te s» vangen.” Voorts verwachte de Koning, ,, dat » de Staten van Holland, geduurende die On- »» derhandelingen, alle zaken in hunnen toenmali- » gen fiaat zouden laten, en geenfints zouden s> overgaan tot SUSPENSIE en AFZETTING, of » tot eenige andere nadelige maatregulen tegen » den WILLEM pen V. Z. Afad. gr >> den Perfoon van den STADHOUDER, vermis „„ men daardoor alle Satisfactie en Verzoening » zoude verijdelen, en belediging op belediging ` >» flapelen. &c.” — Welk een onthaal dit ftuk ‘aan de zijde van Wittem’s Vijanden te beurte viel, is uit de Gefchiedenis te zeer bekend, dan dat wij zulks hier omftandig verhalen zouden. Alleen moeten wij herinneren, dat de Leden van de Hollandfche Meerderheid, (ondanks de groote bekommering die zij over des Kenings eisfchen, bij het niet opdagen van de zeker verwacht wor- dende Franfche hulp, ondervonden) zich over dezelven ten hoogtten gebelgd toonden, en alle overweging onwaardig keurden: dat de groote masfa der in opftand gebragte Ingezetenen, een blind vertrouwen ftelde, in de valfche berichten der Courantiers en anderen, die ‘openlijk beweer- den, or: dat de Pruisfifche Nota een valsch {tuk was, en ’er van dien kant niets te vrezen ware; oF: dat zoo wanneer de Koning van Pruis- fen al iets ondernam, de dadelijke inrukking van een Fransch Leger alle gevaar zou doen verwij- deren; en eindelijk, dat de overgifte van dat ftuk bij de een zoo wel als de ander, eene geheel te- genftrijdige uitwerking deedt, en hen tot het be- fuit dreef, om eerder de geheele Provingie van Holand, en het grootfte en beste deel der Inwo- fe 92 LEVEN van neren te ruïneren, en aan hunne wraak op te offer ren, dan zich, door Onderhandelingen met het Pruisfifche Hof en den STADHOUDER in te laten, waar van de fchrikbarende Publicatie aangaande het formeren van Inundatien, den 10 September bij de Hollandfche Leden gearresteerd en afge- kondigd, ten fprekenden bewijze ftrekte, en den intocht van het Pruisfisch Leger onvermijdelijk maakte, tot onbefchrijffelijk verdriet van WILLEM DE Vijrbe, die dezen ongelukkigen uitflag van ’s Konings Ultimatum, met weédom Zijner ziele vernam; en Hem oogenblikkelijk tot het uitvaar digen van een nader Declaratoir aan de Ingezesenen van Holland aandreef, om, was het mooglijk, het inrukken des Legers, en het totaal bederf van dat Gewest als nog te verhoeden. Een Decla- ratoir, waar van wij de overneming te dezer plaat fe noodzaaklijk keuren, dewijl het doet zien, dat Z. H. tot op het witerfle oogenblik toe, van alle wraakneming over het Hem aangedane on- recht en geweld, ten eenenmaal afkerig was, en mitsdien Zijn edel Character en Hart in hellen dag ftelde. » Toen Wij Ons nog voor weinig maanden (dus liet de Vorst zich op den 1r September, openlijk hooren) „ door den jammerlijken toe- » {laud van het dierbaar Vaderland gedrongen s VOR: WILLEM pen V. X. Afd. 93 o> vonden, om bij Ons Declaratoir van den 26. sə» Mei, de Heeren Staten Generaal, zoo wel els o> de Heeren Staten der bijzondere Gewesten, > alle Collegien van Staatsbewind of Juftitie, en 99 derzelver bijzondere Leden, mitsgaders de goc- ə de Burgeren, en verdere In- en Opgezetenen s, dezer Landen, openlijk en plechtig uittenoo- » digen, om met Ons, elk naar zijne betrekking, >, op het ijverigfte ter redding van hetzelve mede » te werken; toen vleidden Wij Ons, dat het >> verklaren van Onze bereidvaardigheid daar toe, » En het plechtig verzekeren vooral van de zui- s» verheid Onzer inzichten en bedoelingen, Ons » hiet flechts de algemeene goedkeuring en bij- » fland, maar daar door het ook volkomen ge- » lukken van Onze pogingen verzekeren zou- » de. — Dan, hoe zeer de handelingen en beflui- » ten der Staten van het meerderdeel der Ver- s» Eenigde Provingien, der Vergadering van H. H. » Mog., van den Raad van State, en van atk » dere Hooge Collegien, gelijk ook de eenftem- » mige Verzoekfchriften van het grootte en beste „ gedeelte der Natie, bij den Souverain, tot Ons » bijzonder genoegen, aan deze Onze verwachting » hebben beantwoord; hebben Wij echter tot On- » Ze grievende fimerte moeten ondervinden, dat » in het bijzonder bij de zegenwoordige Meerder- „ heid 94 LEVEN var „ keid der Staatsvergadering van Holland, zoo- »» danige maatregulen gevolgd en doorgezet zijn, » waardoor het geweld van eenige gewapende „ Ingezetenen, zich hoe langer hoe meer boven »» het gezach der Wetten verheft; met geheele 5» Legerbenden van de eene Stad naar de. andere „ trekt; de Regeringen naar willekeur doet ver- „ zetten, en daar door met verkrachting der „ Privilegien en Vrijheden, zoodanige lieden „ in de Stedelijke Regeringen en ter Staatsver- » gadering indringt, die niets anders beoogen, » dan eene geheele omkeering der gevestigde s» Conftitutie, en ten dien einde niet flechts » Onze wettige Rechten, door vele verkortin- » gen en fuspenfien, op de tergendfte wijze, en 5, onder de hoonendfte voorwendfels meer en >, meer verkorten; maar ook, zoo omtrent het » recht van Zerritoir, als omtrent de Armée en » de Marine van de Generaliteit, zich de we- » derrechtelijkfte ftappen veroorloven, tegen de » Hooge Bondgenooten der Unie in °t gemeen, »» en tegen de meesten derzelver in het bijzon- » der: terwijl zij daarenboven voortgaan, om in ə» Verfcheidene Provincien, zoo wel als in Hol- »» land zelve, het vuur van eenen Burgeroorlog » te ontitcken en te voeden, ten einde langs dien » weg ook aldaar de Regeringen verdeeld of ver- „ ails v WILLEM pen V. X. Afd. 55 3, anderd te krijgen, en zelfs door de wapens „ hunner Afhargelingen, meester van de geheele „ Unie te maken. >> Wij oordeelen het ook alleen aan eene hal- » fterrige volharding in dat opzet te moeten toe- >> fchrijven, dat men zelfs H. K. H. Onze dier- „ bare Gemaalinne, op Hare reize den doortocht „ belet heeft, en dat men als nog den toegang „ in Holland voor Hoogstdezelve tracht gefloten » te houden, tot dat de rust (zoo als men zich „ heeft willen uitdrukken) verzekerd zal kunnen » zijn, op dat namelijk die Vorstinne hare vre- s» delievende pogingen niet moge zien gelukken, » voor en aleer de omkering van Regering en » Conflitutie gewelddadig doorgedreven en beves- » tigd zij, welke de Hoofden der Cabaal, en » hunne Medeftanders , door den gewapenden arm » van eenige misleide en gehuurde Ingezctenen, s Of van vermomde Vreemdelingen, aan de ver- »,-Grukte Natie trachten op te dringen. s» Deze hoon, en de onverzettelijke ftijf hoof- » digheid, van deswegens aan Z. M. den Koning » van Pruisfen, niettegenftaande de nadrukkelijk- » {te vertoogen van de meeste Bondgenooten, » de gevoorderde Satisfactie te weigeren; heeft » dien Monarch gedrongen, om de tegenwoordige » Meerderheid der Staatsvergadering van Hol- » land g6 LEVEN vAN „ Jand met de Wapenen te dwingen, tot het peené s de wettige Regenten dier Provingie zeker nim- » mer zouden hebben doen verlangen: en Wij „ Zien aan de eene zijde met innerlijke finerte en » droef heid, Ons lieve Vaderland aan alle de on- „ heilen van eenen Oorlog, en Onze meeste en „ beste Medeburgeren aan Jammeren en Rampen » blootgefteld, welke nimmer door hun verdiend, „ maar alleen berokkend zijn, door de geweldda- »» dige maatregulen van hunne gewapende Over- »» heerfchers: terwijl Wij aan den anderen kant, »» deels , door datzelfde geweld van wapenen; door de ontelbare menigte van fmaadheden, en . van onwettige verkortingen, Onze Rechten fe- » dert lange, noch vermogen, noch genoegzamen »» invloed overig hebben, om de veelvuldige in- », breuken op de Conftitutie te weeren, de wet- » tige Regering te herftellen, of bij de vereischte - „> Vrijheid van delibereeren te handhaven, en daar „ door de Provincie Holland weder onder het „ Vrij Beftuur van den Wettigen Souverain te „ brengen, zonder hetwelk Wij Ons niet alleen 5» buiten ftaat zien, om te voldoen aan Onze hei- » ligfte verplichting tot handhaving van de Ju- » flitie, en van de Rechten en Vrijheden van » elken Burger en Ingezeten; maar zonder het- ‚> Welke ook geene hoop overblijft, om de drei- » gene WILLEM pen V. X. Zf. 97 » gende onheilen van eenen Burgeroorlog, als » noch door gepaste middelen af te wenden. >» Bij de bitterheid van alle deze wederwaar- »» digheden, trefc‘Ons niets grievender, dan dat >, Wij het geheele verderf zouden moeten ziea » naderen van eene Natie, aan welken Wij, door » de heiligfte en teederfte betrekkingen verknocht » zijn; en met welker Vrijheid en Welvaart Wij » den Roem en ‘den Voorfpoed van Ons en van s» Ons Huis onaf{cheidbaar verbonden achter, 3, Het is daarom, dat Wij als noch, en ander » maal, alle Overheden, Burgers, en Ingesxete- s nen van Holland en Westfriesland, zoo in de 3, Steden als ten platten Lande, op het ernflizst » en nadrukkelijkst willen aangemaand en op- s, geroepen hebben, gelijk Wij alle dezelven aan- » manen en oproepen bij dezen, om in den drin- ‘yy gendften nood, waarin zich gemelde Provincie s» thans gebragt ziet, elk naar zijnen fland en „> betrekking, tot redding en verlosfing derzelve >» że willen medewerken. In het bijzonder, waar- » Schouwen Wij het verdwaalde gedeelte des ss Volks, en fimeeken hetzelve ten overvloede bif » Aunnen plechtig gezworen Burger Eed; bij hee s Leven en de Welvaart van hunne Vrouwen en „> Kinderen; bij het behoud van het Vi aderland ; „en bij zis wat hun verder dierbaar kan zijt, IV. Deer. G > OM Pr oriens Staa’ toiiothek 4 Munchen ~ 98 LEVEN van „ om eindelijk eens ter goeder trouwe terug te „> keeren van hunne dwalingen, van alle roeké „ Looze zucht tot nieuwigheden, benevens alle daar „ toe ingerichte wapeningen: en om integendeel » alle wettige pogingen te helpen onderfleunen, » welke aangewend worden, tot herftelling van de s oude en gevestigde Conftitutie dezer Provingie, s en ter vernietiging en intrekking van alle aan- » tijgingen en VerongelijRingen, met welken men », Onze Eer beledigd en Onze Rechten verkort s heeft. Gelijk Wij van Onze zijde geene zwa- » righeid maken, om openlijk, en op het plech- s tigst te herhalen, °t geene Wij reeds bij Ons „ vorig Declaratoir nadrukkelijk en duidelijk yer- „> klaard hebben: namelijk, dat Wij geene andere >, Hoch meerdere macht begeren, dan die Ons uit » krachte Onzer Commisfien , ontegenzeggelijke s> Staatsbefluiten, en deugdelijke Posfesfie, wettig >> competcerd; en dat Wij geen voornemen heb- » ben, dan om dezelve eeniglijk te gebruiken tot s» handhaving van Godsdienst en Vrijheid, ter 5, bevoordering van alle billijke verlangens des „ Volks; benevens deszelven wettigen invloed op de » Stedelijke en algemeene belangen; en in het >» bijzonder ook ter verfchoning, en ter befcher- „ ming zelfs van alle die misleide Ingezetenen, » die in tijds noch, en van nu af aan, zul | „ len WILLEM pen V. X. Afd 9 » len terug keeren van zoodanig misdadig gedrag» » als waartoe zij door de Hoofden der Cabaal, » Of door de hitte der Partijfchap mogten zijn » vervoerd geworden. Terwijl het Ons niet dan » Aart en finertelijk zou vallen, na alle de ram- „ pen van Ons Vaderland en van Ons Huis, één s» éénigen Onzer Medeburgeren , wegens onyerzet- » telijke halftarrigheid tegen alle zachte midde- » len, onderworpen te moeten daten aan de Be s, flrengheid der Wetten” Gegeven te Amersfoort den 11 September 1787+ (Geteekend) W. Pr. van ORANGE: Op zulk eene edelmoedige en Christelijke wij- ze trachtte de Prins de uitbarsting van het aan- drijvend onweér, °t welk Zijn dierbaar Vaderland: Zijne Vrienden en Vijanden bedreigde , in die hagchelijke oogenblikken te voorkomen , -door het onbewimpeld en welmeenend aan den dag leg- gen van Zijne bereidwilligheid, om daar toe te willen medewerken! Dan, ook deze laaifte po- ging deedt eene vierkant ftrijdige uitwerking op de gemoederen wan Zijne Vijanden, zoo in de Vergadering van Holland, als daar buiten is G 2 de 100 LEVEN van de Bijeenkomsten van de Hoofden der Gewapende en Ongewapende Genootfchappen, die zich nu ge- rugfteund vindende door het bijeengebragt //ic- gend Legertje, tot alles bevoegd en in ftaat keur- den, wat hun ter volvoering van hunne voornemens eenigzints dienstbaar fcheen. Hadden velen van hun, fints eenigen tijd en bij herhaling de fterk{te bedreigingen gedaan, dat zij op de aannadering der Pruisfen, het Land van Holland, door het formeeren van Overflromingen in eene bare Zee frerfcheppen; en alle bekende Vrienden en Aan- kleyers van den STADHOUDER en de CONSTITU- TIE, aan hunne geduchte wraak opofferen zouden; naauwlijks was het Ultimatum des Konings, en het Declaratoir des ErrFsTADHOUDERS aan hun ter ooren gekomen, of zij begonden aanftalten te | ‘maken, om die bedrijgingen ten uitvoer te bren- gen. Getuige voor de waarheid van dit gezeg- de, vinden wij in de finale order door de Com- misfie ter defenfie van Holland, op Authorifatie van de Staten, gegeven aan den Schiedamfchen Collecteur van ’s Lands Gemeene Middelen, CoR- NELIS ZILLESEN, om de Muider Zeedijk op ver- fcheidene plaatfen door te fteeken, en door het openzetten der fluizen Inundatien te formeeren, om het omgelegen Land in eene bare Zee te ver- anderen. Eene order, waar aan dezen met allen ijver WILLEM pen V. X. Afd. 101 ijver wel heeft voldaan, doch die echter groot- deels mislukte, vermits het Gode behaagde, het fchandelijk doelwit dier geweldige Mannen te verij- delen, door het op den duur doen waaijen van Oostelijke Winden, voor welk gunstbewijs des Hemels, (volgens een aan ons medegedeeld be- richt) de ERFSTADHOUDER Zijne dankzegg?ng daaglijks ten Hemel zond, wanneer Hij zag Ff vernam, dat de Wind wit die Hlemelftreek bleef waaijen. 2) loo- WILLEM pen V. X. Afd. 193 » looze oogmerken verijdelen, waar toe zij ver- » klaarden, alles te zullen aanwenden om hunne » Gewapende Broeders daar toe aan te fporen. — s» Dan! (dus vervolgden zij) Dan! daar het a» cer hagchelijk en ten hoog ften onvoorzichtig » gehandeld zoude wezen ‚ deze Stad van alle 5 Gewapende en Weldenkende Vaderlanders te ont- » blooten, daar er met zekerheid een aantal van s den Aanhang van Oranje in deze Stad zou » overfchieten, die, wanneer de Gewapende Macht » van het Genootfchap was uitgetrokken , zich on Zeker verzetten zouden, zoo tegen de Leden » van den Raad, als tegen de Vrouwen, Kinde- s ren en agterblijvende Vrienden der witgetrokkene » Manfchappen, welken als dan ligrlijk en » prooi der verbitterde Oranjeijveraars soudyp » kunnen worden; zoo heeft het Genaotfchap » ter » gerustfielling van dezen Raad en verdere wel- 92 denkenden, tevens bcfloten, om ingevalle den s inval door P3 uisfen gefchied, zich direct mees » der te maken yan , en te arresteeren alle 200- s» danige Lieden , zonder aanzien van Perfinen, » die bij het Gerootfchap bekend faan , voor Aan- » Klevers en Handhavers van de fnoode en verrader- » lijke oogmerken van WILLEM DEN VIJFDEN. — » Deze Gearresteerden zal het Genootfchap met zich » gen den Vijand aanvoeren: alle diensten, vor G 4 „wek Toy LEVEN var », welken zij zonder vrees gebruikt kunnen wor- 99 den, aan hun opleggen; HEN AAN HET HEET- » STE VUUR BLOOTSTELLEN 5 en dngevalle de goe- » de Partij moet bukken , de gemelde Gearres- »» teerden, de eerfle flachtoffers der nederlaag doen «> worden. Insgelijks, zoo na de uitirekking, de » Aanhang van Oranje in deze Stad, dezen » Raad, of de goede Burgerij, iets in het aller- s» Minfle mogt beledigen, of gewelddadig attaques- „ ren, zullen de Gearresteerde en medegcvoerde „ Perfvonen daar vcor aanfpraaklijk gefteld >, worden, en voor alles moeten boeten wat hun- » nen Aanhang misdoet, en de billijke firaf » 4unner aanfivokingen en Volksmisletdingen , „ ZONDER Form VAN Proces, dadelijk ont- » vangen. Gc. G 5 106 LEVEN van het befluit der Holland/che: Meerderheid, tot het Jormeren van Overftroomingen hier boven aange- flipt, ons niet ware voorgekomen, als onbetwist- bare bewijzen, aan wien men den noodlottigen intocht des Pruisfifchen Legers; en de voor velen daar door veroorzaakte onheilen hebbe toe te {chrijven! Wanneer men de door ons uit echte ftukken en naar waarheid medegedeelde toedracht van zaken hier te Lande, geduurende den Zomer jes jaars 1787, tot op het oogenblik dat de Her- TOG VAN Brunswijk zich met Zijn Volk op het Zerritoir van de Provincie Holland vertoon- de, met opmerking inziet en overweegd, wie moet zich dan niet overtuigd houden, dat de komst der Pruisfen alleen te wijten zij, aan de zooda- nigen, die zich daar over het meeste beklaagd hebben, dien intocht (quafi) aanvoerende als een bewijs van de verregaande wraakzucht van Wir-” LEM DEN VijrpEN, en van H. K. H. Zijne Echt- genoote? fa, als de eenige oorzaak die hun verhin= derde in de volvoering van hun voorgewend Vader- landlievend oogmerk, tot het daarftellen van een hersfenfchimmig Grondwettig Herftel van Neer- landsch Staatswezen , en eene noottgekende Vrijheid in den Burgerftaat, zoo als zij, welken 1a die noodlottige gebeurenis getoond hebben voor alle overtu ging osvarbaar te blijven, tot walgens toe te- WILLEM pen V. X. Afd. 107 beweerd hebben? Neen! WILLEM pe VIJFDE ver- langde nimmer naar de verfchijning van eene vreemde Legermacht in Zijn Vaderland! Integen- deel, Hij wenschte niets vuuriger , dan dat de Almacht Hem bewaren zou voor het leed, dat Hij uit hoofde van Zijne aangeboren zachtmoc- digheid en edele imborst gevoelen zoude, wan- neer Hij zulks, het zij door Pruisfèn, het zij door Engelfchen, het zij door Fraufchen zag volvoe- ren, daar Hij de akelige gevolgen door Zijn hel- der inzien in de toekomst Zich levendig voor den geest ftelde: en van hier, dat Hij (zoo als wij hebben doên zien) tot op het laatite tijdftip toe, door Waarfchouwingen, Gebeden, en Ver- gevingademende Voorftellen aan Zijne verbijsterde Hateren; en zelfs door dringende vertoogen aan den Koning van Pruisfen, zich alle moeite gaf om dien flag af te wenden. Lasteringen (zeggen wij) en zoo wij vertrou, wen met het hoogfte recht, want behalven de reeds aangevoerde Ge/chiedkundige bewijzen , ZOO van des ErrsTapHoupers hartelijke gezindheid, om de inrukking der Pruisfen, door het aanvan- gen van Onderhandelingen te verhoeden; als van de driftige pogingen der Naampatriotten, om zij- ne oogmerken te verijdelen, en aan eene vreemae Mac ht WILLEM pen V. X. Afd. 109 Macht en het lot der Wapenen de beflisfing van het pleit toe te vertrouwen; zoo kunnen wij die uitdrukking nog nader ftaven, door de mededee- ling van eene zeer interesfante Misfive, in dat critiek tijdftip gefchreven, door een zeer welden- kend Man, die zich eenen geruimen tijd te Amers- foort bij den SrApnouper had opgehouden, en zich aangaande des Vorsten zielsgefteldheid, in die oogenblikken, aan één zijner Vrienden te Leyden dus uitdrukte. „ Gij vergist u zeer mijn Vriend! met te on- >» derftellen, dat Z. H. door den gedegideerden „ en zekeren aanmarsch van het Pruisfifche Le- » ger, (dat door de zoogenaamde Patriotten, ten „ uwent en alomme voor een Fabel gehouden, » en befpot wordt,)} buitengewoon opgeruimt „ zoude zijn, en dat de goedhartige Vorst zich »» op eene zichtbare wijze ftreelen zoude, met s» het denkbeeld, dat Hoogstdezelve nu weldra » cen einde aan al Zijn verdriet, en zich op » nieuw in Zijne Waardigheden herfteld zoude » zien: want hoe wonderfpreukig het u ook » fchijnen moge, ik kan u verzekeren, dat de »» Vorst op eene zichtbare wijze Zijne bekom- >» mering doet blijken, over den eindelijken uit- » flag, die dezen witgeftelden maatregel des Ko- » wings van Pruisen hebben mat. Gij weet, » let 1I0 LEVEN van » niet alleen uit de openbaar uitgegevene Nieuws- s tijdingen in Duitschland en Gelderland, maar » OOK uit mijne vorige brieven, welke pogingen » fints meer dan twee maanden, zoo door den » Koning, als door den Prins zijn in het werk 3» gefteld, om door eene Asfopiatie de onlusten » te doen eindigen, en dat Ze H. nu eenige da- » gen geleden, zich nog met eenen goeden uit- »» flag flatteerde, hetwelk ook de grond oplever- » de van de tranquiliteit die Hij doorgaands liet » blijken: maar thans is dat Tooneel geheel ver- » anderd, na dat Hem ten dutdelijkften gebleken » is, dat alle Zijne aangewende pogingen bij de »» voornaamfte doorzetters der ongelukkige Burger- » twisten miskent, en door hen aangewend worden, » om de reeds dreigende onheilen veel eerder te » vermeerderen dan uit den weg te ruimen, en » dat het als nu Hem aan het vermogen ontbreekt, » om aan het gegeven bevel des Konings van »» Pruisfen tot eenen verhaasten inmarsch in Hok- s land, eene andere wending te bezorgen. De » gunftige berichten dat ’er met de aanhoudende >» Oostelijke Winden geen water genoeg op de » Rivieren is om het Land te inundeeren, en » er buiten de fchadens aan de Dijken, van „ dien maatregel niets te duchten is, ftellen »» Hoogstdezelve aan dien kant wel cenigfints gee WILLEM pen V. X Afd m >» gerust; maar dit beneemd Hem de angstvallige >, bekommering over het gevaar van zoo vele bra- „> ve Ingezctenen, Çt welk in het beruchte De/ft-' s», fche Voorftel aangekondigd is geworden ,) maar „ in het geheel niet, daar Hij zich de akelige > toeftand dier Strad, en velen Zijner Aanhange- » lingen in dezelve, gedurig voor den geest fteldt, „ met hartelijke bede, dat God Almachtig hen „ voor alle geweld beveiligen, en door den fpoe- » digen voortgang van het Leger, (nu het toch » den marsch heeft moeten aannemen ,) de des- » feinen van de uitvinders der aangekondigde », Geweldenarijen verijdelen wil. Niet fterker » bleek dit, dan toen alhier de tijding werdt aan- „ gebragt, dat de Delftfche Geweldenaars hunne » aangekondigde Wreedheden, met ’er daad had- » den beginnen ten uitvoer te brengen, door het » in arrest nemen en gevangen zetten van alle de » Zich nog in die Stad bevindende oude Regenten, » door hun op de gewelddadigfte en eigendunke » lijkfte wijze, met behulp van het Vliegend Le- » gertje van het bewind ontzet. De goede Vorst » kon zich op het hooren dier tijding bijna van » traren niet onthouden, en bejammerde met de » fterkfte aandoening Zijner ziele hun deerlijk » lot, en welligt fpoedig volvoerden geweldigen » dood. Eenen der bij het gezelfchap zich be- i „ vin- 112 LEVEN VAN » vindende Heeren, trachte die meéwarige aan- »» doeningen wel eenigzints te doen verminde- 3 ren, door in fubftantie te zeggen: ,, Met zal 3» » die Dwingelanden welligt aan de tijd ong- s » breken, want de Prutsfen zijn reeds vóór, 29 95 En mogelijk al binnen Gorinchem, en kug- 29 2 nen dus fpoedig op Delft voortrukken: en 3» 99 buiten dat verbeelde ik mtj, dat deze Helden s» s3 wel fpoedig het Hazenpad kiezen zullen, en > »» dat zij de Pruisfifche Snorbaarden niet zul- » s» den opwachten.” &c. — Maar de Prins bes tuigde: „ 5, dat Hij zich met dat gezegde van op s» Zijne vreze niet bevrijden zag. Jk geloof s ss met U (repligeerde Hij) dat de Pruisfen het s» »» weerloos Gorinchem bemachtigd hebbende, zich s» 5 Wel fpoedig naar het verblijf van het Vlie- ss » gend Leger, dat zich in Delfland ophoudt, s» s begeven zullen, maar hoe veel fpoed zij ook » s» maken, "er kan echter wel zoo veel tijd ver- > 9 loopen , waarin deze Geweldenaars hunne » » kanden kunnen bevlekken met het bloed van »» s de gevangen genomene Heeren , door hun Mili- o> 99 tairement , zonder vorm van Proges , voor het »» » front van het Vliegend Leger met de Kogel „> s, van het leven te beroven. Menfchen, die dol- » s zinnig genoeg zijn, om voor geheel de we- 39 » teld, door het inleveren van zulk cen De- 99 » Cla- & v v wv 2 4) WILLEM pen V. X. Afd. 113 ss Claratoir, als zij gedaan hebben, hunne bloed- » dorstigheid te doen kennen, zijn ook in flaat „ om die bedreigingen bij het naderen der Pruis- » fen dadelijk uit te voeren, en daar na in », allerijl naar Amfterdam te vluch:en, welke »» Stad tot hunne laatfte wijkplaats fchijnt »» beftemd te zijn. Ik befchouw dus die Hee- » ren en allen die zich thans in de macht » van het Eedgefpan bevinden, in een Emi- „ nent levensgevaar, ten zij de Hemel zulks „ nog verhuede, door hun overmand van fchrik » op de vlucht te drijven, eer zij hunne ge- », waande Vijanden in het oog krijgen. En „ dit hope en wenfche ik dat het geval zijn »» zal, doch zoo lang ik daar van geen zeker „ bericht ontvangen hebbe, kan ik mijne be- » kommering over het leven van zoo velen mij- „ ner welmeenende. Vriènden niet aan een zijde » zetten.” ” — ,. Ik zoude (dus vervolgt de Schrijver dezes belangrijken briefs,) „ U door 5? 3 39 3? 39 ” >» meer andere bijzonderheden van foortgelijken aart mede te deelen, nog nader kunnen over- reden, dat de door U vooronderftelde vreugde des STADHOUDERS over den marsch der Trou- pen, en over de aanftaande herftelling in Zijne Waardigheden, (dat zeker niet lang kan achter wege blijven) rict beftaat: doch ik zal mij daar IV. DEEL. „» Character hebt leeren kennen, als verre verwij- » derd van alle pogingen tot uitbreiding Zijnes Ge- » Zachs, en vervuld met den grootften af keer van 55 Alle middelen , die eenigzints aangewend kunnen „ worden, om iemand Zijver Medenatuurgenoo- » ten, ja zelfs Zijne bitterfte Vijanden , in ongeluk „ te ftorten , dat echter van de nu ter hand genome- ,» ne maatregelen der Buitenlandfche Hoven, voor » fommigen natuurlijk te verwachten is. &c.” — Wij hebben (onzes inziens) genoeg gez:gd, om overeenkomftig den aart van deze Levensgefchiede- nis, aan onze Lezeren te doen gevoelen, hoe onge- rijmd en hatelijk de befchuldiging van WiLLEm’s Vijanden was, toen zij de eindelijke noodlottige aanrukking der Pruisfifche Legermacht, (zoo lang te vergeefsch op Zijne inftantien uirgefteld) als het uitwerkfel van des Vorsten aangetijgde Wraakgie- righeid , en van de onbegrensde Heersehzuchs Zijner KoNINGLIJKE GEMAALINNE, begroet en voorge- precikt heben (*). Laten wij nu met een vluchtig oog kortelijk overzien , hoe het zich over het alge- meen , (*) Het behoord zeker tot onzen tegenwoordigen taak niet, om de in den Text aangeftipte befchuldiging, opzich- telik H, K. H. des VORSTEN GEMAALINNE te toetfen, en de on- WILLEM pen V. X. Afd. 115 meen, met den intocht der Pruisf' n, en de daar door bewerkte Herftelling van de Oude en Wettige Re- geer- onwaarheid van dezelve uitvoerig te betogen, waarom wij ons daar van onthouden willen. Met dit alles, kunnen wij bij deze gelegenheid echter niet nalaten, om aan onze on- bevooroordeelde Lezeren flechts zwee gronden optegeven, waarom wij de befchuldiging H. H. K. te laste gelegd, van hetzelfde alloi rekenen, als die welken men Z. H. heeft aangewreven. De eerffe hebben wij altoos meenen te vinden, in de eigenhandige Misfive die H. K. H. ten voordeele van Haare bitterfte Vijanden, op het oogenblik dat Brunswijk op Holland losging uit Nijmegen aan dien Veldheer fchreef, zich dus uitdrukkende: „Op het oogenblik dat Uwe Hoocueip „ zich aan het hoofd van een Corps Troupen, over °t welk de Koning mijn Broeder U het bevel toebetrouwd heeft naar de Provincie Holland ftaat te begeven, zij het mij ge- oorloofd, Uwe HooGueip nogmaals de belangen eener Natie aan te bevelen, die mij zoo dierbaar is, en wier voorfpoed » ik mij altoos eene eere zal rekenen zoo veel doenelijk » te bevorderen. H 2 3 Doch, 3) 99 116 LEVEN van geerwijze, in Holland hebbe toegedragen. Niet zoo zeer, om die gebeurenis hier in deszelfs toe- 23 3? dragt Doch, zoo de ongehoorde handelwijze tegen mij in Hol//and gehouden, (eene handelwijze waar van de indruk op mijne ziele, alleen door de innige overtuiging van dezelve niet verdiend te hebben, is verzagt geworden) alle,de Hoven, ja ieder braaf en redelijk mensch verontwaardigd heeft; wat zal .men dan denken van die geenen, welken thans de meerderheid in de Vergadering van Holland uitmaken, als men zien zal, hoe zij de belangen van het Vaderland miskennen , dezelven aan kleine bedoelingen van eigenbaat opofferen, en den Koning”noodzaken eene Satisfactie te neemen, die men 2an Zijne vriendelijke vermaningen wei- > gert? — De verklaring dés Konings, dat Z. M. den hoon aanmerkt als Hemzelven aangedaan, heeft mijn hart met dankbaarheid doordrongen; maar na de antwoordeu welken men daar op dorst geven, en de onrechtvaardig- heden welke deze pretenfe Meerderheid onophoudelijk beging, zoude diezelfde verklaring mij in de uiterfte onge- rustheid gebragt hebben voor een Land, dat ik federt 20 jaren als mijn Vaderland befchouwe, en wicns be- langen onaffcheidelijk aan die van mijn Huis verknogt zijn, were ik niet opgebeurt geworden door de verklaringen van Z. H. Mog.; van de voornacmfte Leden van Hol- land; en van het groot/e deel der Natie; als mede door de groounoedige denkwijze cie Z. M. kenteekent. De Koning kon mij geen grooter bewijs van die grootmoc- digheid geven, dan door Uwe tloocnem met de uitvoe- ring Zijner bevelen te gelasten, en de gevoelens die Uwe ‚… Hoogheid: mij te kennen heeft gegeven, en die uit her » Ma- WILLEM pen V.. X. Afd. 117 dragt in het geheel voor onze Lezeren te fchetfen ; maar alleen, om dat wij ons daar door in de ge- le- »» Manifest en de Declaratie aan de Inwoneren van Holland „ blijken, laten mij geen oogenblik aen de wijshcid en bil- » lijkheid: Uwer bedoelingen twijfelen, — Vergeef mij ech- » Zer MijN Heer! dat ik niet te min Uwe goedertieren- »» heid voor de misleide en door drift vervoerde Ingezete- 93 nem inrocpe, en dat ik Uwe Hoocuew verzoeke, de se verzachting van hun Lot, en de befcherming van alle » goede Ingezetenen, als eene bijzonblere gunst voor mij zet- » ven te willen aanmerken. Vraagt men, waar in de tweede grond voor ons gevoelen is? Wij antwoorden: in de daadzaken die H. K. H. na de Herfielling der Constrrutie en des ERFsTADHOUDERS Heeft aan den dag gelegd, door welke Zij dit fchrijven aan BRUNS- Wijk heeft gereilifeert. Daadzaken, die wij ftraks nader zullen moeten overwegen, voor zoo verre dezelven tot den H 3 fena- 113 LEVEN VAN legenheid zullen gefteld vinden, verfcheidene aan ons gefuppediteerde Anecdoten in het midden te brengen, die Zoo klaar als de Zon op den mid- dag bewijzen, dat WILLEM DE Vijrpe bij Zijne Herftelling, en na Zijne wederkomfte in den Hage, bij alle gelegenheden getoond heeft een Man des Vredes , een gaarn Vergevend en Goedertieren Vorst geweest te zijn , die groot genoeg van Ziele was, om aaa Zijne bittere Vijanden (wat Hem betrof ) alles te vergeven wat Hem was aangedaan. Dat Hij nie- mands bloed of bederf begeerde, maar de les van den grootften en verhevenften Zedenleeraar die ooit de de aarde betrad, (doet wel de geenen die U haten, en bid voor de geenen die U vervolgen en geweld aandven,) op den duur in acht nam, en zeifs in zeer vele gevallen op de treffendfte wijze aanbeval, jegens voorwerpen, die, EN door hunne vorige bedrijven, EN door hunne fleeds voort- duurende maniere van denken en handelen, zich alle aanfpraak op Zijne Goederticrenheid en alge- meene Menfchenlicfde onwaardig gemaakt hadden. Het is deze aanmerking die ons wenkt, om het bevorens door ons opgegeven derde Vraagfiuk in overweging te nemen, namelijk: Welke gevol- gen fchakel van des Prinfen Lotgevallen, en die van Zijn Huis onaficheidelijk behoren, ` WILLEM ven V. X. Afd. ig gen de verfchillende denk- en handelwijzen onder de Leden van Regering en de onderling verdeelde Ingezetenen, voor het VADERLAND in het alge- meen, en voor °S LANDS ERFSTADHOUDER, en ge- heel Zijn Vorstelijk Huis en Geflacht te wege bragten? Een taak , die wij ondanks het onaan- gename dat wij bij de overweging aantreffen zul- len, echter met een zeker genoegen opvaiten, om dat de volvoering derzelver, alle onze eer- lijkdenkende Lezeren in de gelegenheid zal (tellen, om het Edel Character dat WILLEM pe VIJFDE aangeboren was, en dat Hij in die dagen zoo ken- nelijk ten toon fpreidde, van nabij te leeren ken- nen, om dus doende Zijne Nagedachtenis nog eene gevoelige traan toe te wijden, over het on- gelukkig lot dat Hem op deze Aarde tot aan Zijnen overgang in eene betere Wereld te beurte viel! Welaan! treden wij onverwijld ter zake. Hoe gegrond en waarfchijnlijk bij WILLEM pe Vijrpe, de door ons zoo ftiaks opgegevene rede- nen van vreze voor het nakend lot des Lands, en voor dat van Zijne getrouwe Aanhangeren ook waren; en hoe zeer de aan ons bekend ge- wordene Aanftokers-en hunne Satelliten, zich gereed toonden tot het dadelijk vergieten van dierbaar Burgerbloed, fnoevende op hunnen hel- denmoed om de aannaderende Pruisfen het hoofd Hg | te 120 | LEVEN van te zuilen bieden; de uitkomst leerde echter op de eerfte tijding van der laatstgenoemden aannadering , (om ons van eene door Z. H. dikwerf gebezigde- uitdrukking te bedienen ,) dat Hij die in den He- mel. woond, en ben den kloot der Aarde gezeten is, hunne fnoode ontwerpen op eene zichtbare wij- ze deedt in duigen florten , EENSDEELS , door het be- palen van den Wind in de ftraks genoemde Hemel- ftreek, ter verijdeling van de voorgenomene Inun- datien : en ANDERDEELS, door het verwekken van eene kille fchrik in de harten der voornaam- fte Aanftokeren, over de vast aannaderende Pruis- fifche macht, waar door zij het op een lopen ftel- den, alvorens hun den ftrijd werd aangeboden. Na: eene kortftondige en nujteloze tegenftand moest Gorinchem bukken, en Dordrecht Capituleeren. Naauwlijks was de tijding van het lot dier Ste- den naar het beroerde Delft overgewaait, of Wijso Fynje en de verdere wraakgezinde Hoof- den des Opftands, lieten de door hun gearresteer- de Regeringsleden op het Delfifche Raadhuis; hun Societeitshuis; het door hun bijeengeraapt Vlie- gend Legertje; hunne Bezittingen; kortom, alles in de loop, vluchtende in allerijl naar Am/fer- dam. Naauwlijks had Mappa (met Zijne bijeen- geraapte bende zich bij het deerlijk beroerd Maas- Jandfluis nog ophoudende,) de vlucht van zijne Pa- WILLEM pen V, X. Afd 121 Patroonen vernomen, of hij vertrok met zijnen gewapenden en behoeftigen hoop van daar in de grooute wanorder naar Haarlem, en achte het zich nog tot een geluk, dat Hij, zonder ééne Pruisfifche Soldaat te ontmoeten, met zijn Volk, dat aan alles gebrek hadt en de angst des doods op het gelaat geteekend ftond, te Amfterdam bin- nen kwam. — Even dien zelfden voorfpoed viel ook dat gedeelte des Pruisfifchen Legers te beur- te, hetwelk den marsch naar het gefolterd Utrecht richtte. Hoe trotsch men aldaar op de bijéén- gebragte Corpfen van Militairen en Auxiliairen , en op de gasconnades van den verraderlijken Zara gepocht had, dat men zich eerder onder de puin- hoopen der Stad begraven wilde „ dan dat men dezelve aan Z. D. H. of aan de Pruisfen inruimen zoude, dien gewaanden Heldenmoed ontzonk de ruim zeven duizend gewapende Helden zich aldaar bevindende, op het hooren van de Alarmtrom, die de Verrader ZALM tot het teeken van eene algemeene vlucht, in het holfte van den nacht roe- ren liet, op hetzelfde tijditip, dat Wiyso Fynyje en zijn Eedgefpan zich te Delft onledig hielden , om flachtoffers voor hunne wraak op te fpeuren. Eer de dag aanlichtte, was het anders gewoelvol Utrecht in eene bijna geheel verlatene en eenzame Stad herfchapen, daar al wat vluchten kon zich H 5 naar 122 LEVEN van raar elders begeven hadt. — Het Defenfiewezen, dat te Woerden nu bijna 3 maanden op de wille- keurigfte wijze, over ’s Lands Finantien, Maga- zijnen, Arfenalen, Land- en Zeemacht den Scep- ter gezwaaid hadde, en door het aanhouden van eene weerloze Vrouwe, de PRINGESSE VAN ORAN- JE, de oorzaak van den aanmarsch der Prus:/en was, vernam naauwlijks wat ‘er te Utrecht ge- | beurd ware, of het keurde zich in het Centrum van het Cordon onder de bevelen van van Rijs- seL geformeerd, niet langer veilig, maar pakte zich in den grootften haast en angst voort naar Amfterdam , beducht voor de wraak van eene Le- gerbende, welks aanmarsch men tegen beter weten aan gelochend, of met welks vermogen men op den duur den fpot gedreven had. IJlings fpatte het gefortifigeerd Cordon naar alle zijden uit elkander. 