VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
sp gedrag; deeze trof elk, eù verwekte de Liefde en Hoog- ə, achting van allen die met hem verkeerden. In listen, ‚ kunftenaaryen en vermommingen was hy een volflaagen an Vreemdeling; zyn uitzigt, zyne taal, ftemde altoos over- p, Een met zyne Gevoelens, en die Gevoelens waren beten, an dig op de zyde van Braafheid en Vryheid,' van Mensch, “as lievenheid en Goeddaadigheid.” waardig, zo vry van bedwang en flaafschheid in het aanzienlykse gezelfchap , als van trotsheid en aanmaatiging in het geringfte, Zyne waardigheid ontftaat uit zyne nederigheid, en de zagtheid, bevalligheid en openhartigheid zyner Zeden, uit de weezenlyke goedheid en regtheid zyns harten, "rt welk openligt voor aller bee £chouwing , met al de onbefchroomdheid der waarheid, en zonder eenige vermomming te behoeven.” Mrs. cHAPONE's Miscell. p. 89. AANMERKINGEN OVER DE HEDENDAAGSCHE GEWOONTE 4 OM a BY HET MAKEN VAN TESTAMENTEN, DE WEES. KAMERS , VAN DE BESTUURING DER GOEDEREN VAN ONMONDIGEN , UIT TE SLUITEN. H: is buiten twyffel eene det moeilykfte en onaange- raamfte verrigtingen van het Leven, wanneer men zich in de noodzaaklykheid bevind, om, voor zyne Kinderen, Kindskinderen , of andere onmondige Nabeftaanden , Voog- den te moeten aanftellen. Men moet twee of meer Per- fonen uitkiezen , aan wier deugd en kundigheid men de opvoeding zyner Nakomelingen betrouwen kan , en die ddarénboven zich in zulke gunftige omftandigheden bevin- den, dat men de goederen der Onmondigen, met geruste heid, in hunne handen kan ftellen. Dit gaat by fommi» gen gemaklyk , zy vinden onder hunne Familien, of goede Vrienden, ras twee Perfonen, waarin zy de ver- eischte hoedanigheden meenen te vinden, ftellen hen tot Voogden aan, en fterven daarop gerust; denkende hunne zaken wel bezorgd te hebben, Maar wat gebeurd er niet zelden ? Naauwlyks hebben de aangeftelde Voogden de aan hun toebetrouwde Adminiftratie aanvaard, of een van beiden fterft, en dewyl de overblyvende , door den Testa- teur, gemagtigd is, om, in dat geval, zich in deszelfs plaats een ander te asfumeeren, verkiest hy daartoe eene. van zyne goede bekenden , gemeenlyk iemand die jonger is, en welken hy, by gevolg, het werk van de Voogdy te welvoeglyker op den hals kan fchuiven; maar, na vere lia loop INMERKINGEN OVER DE WEEGKAMERS d , fterft ook de andere Voogd, en de overs Bien zich, op zyne beurt, wederom een ans it, daar hebben de Onmondigen, dikwils bin- tyd , twee Voogden, die den Testateur nooit ft, of die hy by zyn leven ’er niet toe zoude en aanftellen; — dan, dit is het nog niet al, leven Voogd vind eens goed zich geen tweede asfumeeren, maar behoud de Voogdy aan zich felt zich dus in de gelegenheid, ôm der Wee zonder tegenfpraak , in zyne eigen zaken te ruiken; maar ongelukkig loopt het hem tegen; eet, door het gebruik van/het Geld, dat onder ziftratie is, zyne zaken zoo te heelen, dat hy ner , geaurende zyn leven, gaande houd; doch, voor de meerderjaarigheid der Onmondigen ftervende , vind men na zyn dood den Boedel infolvent, en weg is het Geld den Weezens en daar die Ongelukkigen dagten ryk te wee xen , zyn zy arm. Men ‘zal ligt zeggen, dat ik deze fchets te Ger maak, en dat het ook altyd zoo niet gaat, dit beken ik; maar dat het meer dan te veel zo gebeurt, als ik hier opgeef, zul len weinigen, die ondervinding van wereldíche zaken hebe ben, tegenfpreken , en gave God, dat onder de mynen niet waren, die jet zelf de droevige ondervinding van had- den. Indien, ondertusfchen , een Vreemdeling eens, hier te Lande, zulk een beklaaglyk geval van dien aart bywoon- de, als ik bygewoond heb, zou hy, met reden, vragen: of et dan geen middel in dit Land was, om de Weezen voor zulk een fmertlyk lot te beveiligen, en men zou hem moeten antwoorden, dat jet wel deeglyk een allerbest en zekerst middel voor was; doch dat het fchynt, dat de meeste Ingezetenen liever hunne Nakomelingen aan alle de voorgemelde gevaren willen bloot Dellen, dan ’er gebruik ván maken. Men zou dien Vreemdeling moeten ver- tellen, dat "er in alle de Steden van ons Vaderland Wees- Kamers zyn opgerigt, in welken, onder het Opperbewind, der Regeringe , of wel door eenige Leden van de Rege- ringe zelve, bet goed der Weezen bewaard, geadmini- ftreerd, en hun, by derzelver meerderjarigheid, verant- woord, en ter hand gefteld word ; doch dat het eene ftandvastige gewoonte is geworden , om, by het maken van Testamenten, de Weeskamers van alle beheering over de goederen der Weezen uit te fluiten. Bilyk mag men vragen, wat toch de reden van die Déi OMTRENT ONMONDIGEN. 477 fluiting is? Dan, die vraag weet ik niet te beantwoorden. Wat onderzoek ik deswegens gedaan, en wie ik er ook naar gevraagd heb, nimmer heb ik eene voldoende reden voor die gewone uitfluiting kunnen vindena Het eenige voorwendfel, dat ik gehoord heb, is, dat de Weeskamers ewoon zyn te veel voor hare adminiftratie te rekenen; maar f heb Ordonnantien van Weeskamers gezien, agter wel» en een lyst geplaatst was van het geen er mogt gerekend worden, voor alle de bedryven , die "er door de Secretas risfen dier Kamers gedaan worden, en welke bepalingen in de daad zeer matig gefteld waren. Maar boven en bor halven , dat de Adminiftrateurs of Voagden, die men voor ne Nakomelingen , uit zyne goede Vrienden, verkiest „ zich ook laten betalen, zal ik eens onderftellen , dat het waar is, dat de Weeskamers meer , ja veel meer , reke- nen, dan particuliere Voogden doen en mogen doen. Is dit dan nog reden genoeg om de Weeskamers uit te flui~ gen? Ik voor my, meen van neen. Dat meerdere admi- piftratie-loon , het welk men onderftelt, maar nog niet bewezen is, dat aan de Weeskamers moet betaald worp den, (trekt, naar myn inzien, voor Asfurantie; want ime mers weet ik dit zeker, dat zoo lang die Stad in wezen blyft , op welker Wecskamer ik het Geld van myne on- mondige Erfgenamen gefteld heb, zy vast ftaat kunnen maken, dat zy het, by hunne meerderjarigheid, ontfangen zullen , en is zulk eene zekerheid voor Kinderen , die eenig goed hebben, en wier tydlyk geluk van deszelig goede beftiering en bewaring afhangt, niet wat waard ? Ondertusfchen heeft men , door die ingevoerde gewoons te, om de Weeskamers by alle gelegenheden uit te (ut, ten , zulk eene nuttige en hoogstnoodaaaklyke inrigting niet alleen veelal nutteloos gemaakt, maar men heeft zelf daar- door het algemeen een fchrik woor de Weeskamers inge- boezemd , zoo dat men dikwils hoort, dat men elkander aanraad, om eene dispofitie te maken, met geene andere drangreden , dan om dat anders de Weeskamer in den Boedel zoude vallen, even als of dit het grootíte onheil ware, dat een Onmondigen bejegenen konde; daar ondertusfchen „ terwyl ik dit fchryf , my het hart nog breekt, over het beklaaglyk lot eens Jongelings , waarvan. ik, niet meer kan of mag zeggen, dan dat het hem zeer zeker nimmer zoude overgekomen zyn, als zyne Ouders de voorzigtig- heid gehad hadden , om te belasten , dat hunne nalaten» fchap op de Weeskamer moest gebragt worden, lis Ku, 478 AANMERKINGEN 'OVER DE WESKAMERS Myne meening is egter nzins, om hen, die, onder hunne Familien of goede bekenden, bekwame, kundige en eerlyke vrienden hebben , af te raden, om dezelven tot Exe- guteurs van hunne Testamenten en Voogden over hunné natelaten Onmondigen aan te ftellen, ten einde dezelweri hunnen Boedel zouden kunnen vereffenen, en de zorg oves de o ing op zich nemen. Integendeel, ik acht hen gelukkig, die Vrienden genoeg hebben , waarin zy dat ver- trouwen kunnen (ellen ; maar ik wil alleenlyk aan alle Ouderen en anderen, die in het geval zyn, om, ten be- hoeve van minderjarigen, Adminiftrateurs over hunne na- latenfchap te moeten aanftellen, in bedenking geven, welk gene verandering er, in 1e, I5 of ao jaren, in de we- reldfche zaken kan voorvallen, en of het derhatwen wel wys en voorzigtig is , dat zy , daar ‘er in dit Land een zekere weg is, om voor de goederen hunner Kinderen te zorgen, een onzekeren in te flaan, en aan het wisfel- vallig leven en omftandigheden van byzondere perfonerf betrouwen , waarvoor zy eene ganfche Stad tot hunne borg kúnnen krygen; en of zy dus ntet alle de gevaren, die e Nakomelingen dreigen, kunnen afwenden, door by hunne dispofitie te bevelen, dat de Executeurs en Voog- den, na den Boedel vereffend te hebben , de overgebleven Gelden ter Weeskamer moeten brengen, om al be- waard en geadminiftfeerd te worden, Ik wenschte wel, dat het, in dit Land , door de Wetten , tot een-pligt der Practizyns gefteld was, om hen, die een Testament wilden maken , alvorens te moeten onderrigten , van alle de voor- en nadeelen hunner ontworpen fchikkin-= gen. dewyl het toch zeker is, dat de meeste Menfchen in t flag van zaken onkundig zyn, en hierdoor zouden veele onbillykheden en procesfen voorgekomen worden. Ik zal myn oogmerk bereikt hebben, indien deeze Aan- merkingen hen, die in het geval zyn om Voegden te moe- ten aanftellen , tot eene bedaarde overweging opwekker, a __ OMTRENT ONMONDIGEN. 499 mivorens zy in een gebruik toeftemmen , het welk , naap myne gedagten, noch door de reden, noch door de onder- vinding, gebillykt word. R. A. emme EE E PORDEELKUNDIGE AANMERKINGEN OVER HET SCHOONE IM DE BEELDHOUW- EN SCHILDERKUNDE ; GEDUURENDE FENER REIZE , DOOR HET MIDDEN VAN DUITSCHLAND, GEMAAKT , DOOR WYLEN DEN HEERE FRANCOIS HEMSTERHUIS, Commies van den Raad van Staaten: Medegedeeld in eenen Brief aan den Heere CORNELIS PLDOS VAN AMSTEL, Je CZ. Aan de Heeren Schryvers der Alg, Fad. Lettetoefeningen, isfchien zal de nevensgaande Brief, door den WEd, Heer HEMSTERHUIS , aan my, 3i Dec. 1785, ge- chreeven , voor het Publiek niet onaangenaam, en voog dezulken die reizen, om het Schoone te bewonderen , van gebruik kunnen zyn, EE - Nuttig, wegens de juiste beaordeeling over eenige deg voornaamfte Schilderftukken , —= zal dezelve ten minften de aandacht der Kunstoefenaaren en Lief hebberen waardig Zyn. Allen, die de beftudeerde kundigheden in het Schoon der Antique Beelden ep gegraveerde Steenen van deezen geleerden (nu onlangs everleeden (*)) Heer kennen , zullen aan zyne beöordeeling niet twyfelen; — en voor anderen , onderfchryf ik, dat ik, met zyne Vriendfchap, geduurende meer dan een halve Eeuw „ verëerd zynde , gelegenheid heb gevonden , door zyne bekwaamhe en de mynen uit te breiden. . Ik blyf Amfterdam , den UEd. Geh. Dien. en Vriend , 27 Juny 179%. C. PLOOS VAN AMSTEL, J. CZ, Mede.DireBeur der Stads Teken-Acad, te Amflerdam, en van die te Dusfelderp , Ge, CH FRANCOIS HEMSTERHUIS overleed in ’s Hage, 7 Jul. 17904 pnd omtrent 7o Jaren, gto CORDEELKUNDIGE AANMERKINGEN ” Wel Edele Heer en Hoogstgeëstimaerde Vriend, óór drie Weeken te huis komende, ‘vond ik my, ouder veele andere Brieven , verëerd , met den Owen, van den 16den Aug. deezes Jaars, Waarde Vriend, het ver- wondere UWE. niet, zo veele Maanden zonder antwoord ebleeven te zyn. vinde my verpligt hiervan aan haar Kortelyk de redenen open te leggen. ` Op den ryden Aug. jongstleden, vertrok ik van hier naar Geismar, zo, om aldaar de Baden ter betering myner ge- zondheid te gebruiken, als om eenige onaangenaame denk- beelden tegens andere te verwisfelen, Ik vond aldaar de Diotime (*), by UWE. bekend, benevens den Graaf van FURSTENBERG. Na aldaar drie Weeken, niet zonder vrugt, te hebben doorgebragt , beflooten wy, met meer dan één oogmerk, eene Reis door het midden van Duitschland te doen. Voornamentlyk noopte ons de liefde tot de Kunst , en de herinnering van het vermaak , vóór drie jaaren, te Dus- Keldorp genoaten , om niets, de Beeldhauw- en Schildere kunst raakende , onbezogt te baten, Te Casfel, het welk een zeer fchopne Stad (taat te wor- den, verdient het Mufæum, om deszelfs Architetuur , Biy bliotheek, en menigte van fchoone Antiquiteiten, met aan. dagt bezigtigd te worden. De Galery, en verdere Schile deryen ap het Hof, gingen myne verwagting te boven; de uitgeftrektheid, menigte en waardy, zal, naar. gisfing, een gerde uitmaaken van die te Dusfeldorp. Ik heb nergens beter F. Ferdaans nog Teniersfen gezien; de twee groote Rembrands en de groete Potter zyn aanmerkelyk. De vier Claude Lorrains, waarvan de eene, de dageraad verbeel dende , zo vermaard is, zyn fchoon; doch ik heb, ze overe troffen gezien , glhier , door de hand van Pysackes, en te Dresden door die van Ruysdaal. Daar is een vry goed Pore trait van Titiaan, en eene Maria van Carlo Dolci; cen zeer Schoone Lairesfe , de Dood van Germanicus; en wyders veele fraaije Stukken van Nederlandfche Meesters. de Academie zelve, heb ik twee jonge Lieden gevonden, die veel belooven. Van Casfel zyn wy gereisd over Ki nach, (*) Zyn WEd, byzondere Vriendin , de in Geleerdheid git Muntende Princes VAN GALLITZIN, - OVER HET SCHOORE, ENE: dr Gotha , Erfurt , Weimar, enz, maar Leipfich , een zeer fchoone Stad, en, geduurende de Miefe, ongelooflyk volk. «yk; hier hebben wy, onder anderen, den Heer EUZEN bezocht, hy is in Duitsch zeker de Schilderkunst i dikmaals ongemeen gelul Echoone Stukken, en v Weimar en elders, van h trokken naar Dresden. Ak immer gezien heb, d ` zullen yders verwagting , befchouwt, zeer verre te pelyk , warineer men aanmerkt — dé enorme foinmeh , ST geduurende anderhalve Eeuw, hier adm, door Koning AUGUSTUS, en vyf Keurvorften, alle kenners en Hefheb- bers, ayn te koste gelegd, Ik zal UWE. niet lastig val- Jen, met eet verlag van de Archite&tuur der Gebouwen , wan de overgtoote Rykdommen , edele Gefteeften en Ju~ ‚ weelen, die zig in de vyf vergulde Zaalen der zogenaamde Schatkamer bevinden, nóg van de grootfche fchikking van het Natuur-Cabinet. ==. Sculptuur en Schilderkunst-zyn onze eerfte voorwerpen, ` - Wat het eerfte betreft, even buiten de Stad fe een fraai Lusthuis „ rondsom het welk vier Gebouwen, of Pavilloe- ‘men, geplaatst zyn, alle opgepropt met de fchoonfte marmre Beelden, Groepen, Busten en Altaaren, die oms van de oudheid zyn overgebleeven ; deeze hebben veel be de Pruise fifche inwooning geleeden; doch zyn met gfoote kosten, door moderne Meesters, gelapt en herfteld; maar gelukkig- lyk zo, dat niemand immer twyffelen zal, tusfchen de lap en het gelapte. Het Threfoor en de Galery hebben niets in het PEN geleden, vermits de immenfe fommen die daar op gefchooten zyn, het welk verfcheide Vorften en Natien raakte „en die door den Grooten FREDERIK wat gerefpedteerd behoorden te worden. In deeze Galery heb ik het eerfte denkbeeld gekregen van Raphaël, Correggio, Titiaan, Ca- vache , en andere Ítaliaanfche Helden in de Kunst; want, ine dien men te Dusfeldorp uitzondert de Maria’s Hemelvaart van Guido Reni. dezelve van Carlo Cignani, de Kinder, moord van Annibal Carache, de Sufanna vay de Domini: gain, en weinige anderen, is al niets van dat foort het ‘welk te Dresden vertoonbaar zoude zyn. Indien ik tien Heilige Familien van Raphaël bezat, gelyk aan die te Dusfel- dorp , gaf ik ze gaarne alje voor UWEd’s Tekening, in rood- > Hä OORDEELKURDIGK AANMERKINGEN aard, met het zittend Vrouwtje (*). De groote Raphaët:; met Maria, Paus Sixtus en St. Barbara, is niet te befchry= Or Vern. CO » Befchryving der Lie Tekening door RAFAËL DE URBINO3 (Gebooren te Urbino 14833 Geftorven te Urbine 1520 ,) o geplaatst in myne Verzameling, en weleer, in ’'t Kabi vw van Wylen den Bergetnden Kunste en Taalkenner, den Heer Lamb. ten Kate, Hamz, Zie de Catologue zyner Verza » meling, verkogt 16:Juny 1732, Kunstboek H, No. 31:3 vet- „» ders de Prent daarni , dobr Berg, Picart , in zyn Werk, ge vi naamd, de Zmpofures “Fnnocentes.” „ Dezelve is getekend, met rood kryt, en verbeeldt maria , met het Kipd jesus en den Wleinen JanANNEs voor hasr; biedende de- zelve al kniclende den Heiland een dunne Biet, van boven kruiswyze, aan. re | In dees Maria heefscht, gent achtens, eene fchoonheid, hogger dau die van de Antyke Venus de Medicis; en tevens treft my haré’ nedrigheiâ en..zedigheid , zodanig, dar de koogfte be- valligheid my hier geen wulpfche gedachten kan verwekken. De kleine Zetär, die voor haaren ‘{ehoot fat: er met haar beide han» åen Onderfteund word} vertoont eene meer dan Menfthelyke aartigheid , gepaard met eene verheven feboonheld, welkef de bevalligfte Kindertjes van (Àpeosoy zo verre te boven gaat, als de jonge Heiland boven zynen Voorganger verheven was. De kleine Fe hannes {peelt , in een liefaartig en kinderlyk chareQer, voor zyren Meester, die, vol zachtmoedigheid , ‘er zyne. kinderlyke sandache op vestigt. Deeze fraaije Studie-tekening , welke door Refscf lugtig mert roodaard papgefchetst is, bevestigt myne, door de Endervindidg ,. bewaarhbéide telling, dat ieder trek, in de Teke» ningen van. deezen grooten Meester, betekenende en uirdrukker. de is. En dit is der reden, waarom men, zomtyds, eene lustige èn veel betekenende fchets, als deeze, met regt uitvoerig, en daartegen eene werktuig!yke en weinig betekenende netheid, by Zommigen-, -lugtig noemen mag. Daarby is het aanmerklyk, dat men, in de Kindertjes van deeze uitmuntende Tekening van Rafaël, het gebrek, van al te lang- ledige, en te veel uitgegroeide , proportie van °t onderlyf, niet gewaar word; wasrin Rafaël, en zelfs de meeste Autyken, ver- vallen waren. Zulks doet my befluiten, dat Kafaël deeze Teke- ping, in 't laatst van zyn leeveu, en in zyn besten tyd, h gemaakt; en daarby gelooven, dat Guide Reni en Quesnoy hun Idée ,. van die natuurlyke bevalligheid in de Kindertjes, uit de beste Werken van Rafaël, dat is, van zyne volkomentte bes kwaamheid in de Kunst, ontleend hebben, 18 Zu, 1791 L L. ‚Ce Ple. Ye As J. Ge „OVER HET SCHOONE, ENZ ‚ A vet. De Correggios hebben my verbaasd. Het coloriet, in ke St. Sebastiaan, is verre boven de-natyur. Of fchoon ik „de berugte nagt wel tienmaal hebbe beftudeerd , kan ik my het principaalfte van dat ftuk niet meer verbeelden; vermits „myn oog onwederftganlyk telkens gevoerd wierd na den lin- ker bovenhoek, alwaar een groep Engelen word verbeeld -die verwonde ` ` ` tot het licht aan Correggi “alle nog dé t -Magdalena m zogenaamde \ lichaam is ni ‚verre onder c met zo weinig duw, gaat m deeze Venus ik my ham... —— o nease u KEREN Deeg byzonderheid, in dit Wonden uaa -+ heîmenis, die niet tot o ‘Rykäart het hoofd van verwisfeld heeft, em de Schilderen ; want ‘Titiaas eenigè kennis van Hoof, Van Annibal Carrache is ‘geoorloofd wafe uit dee voor myn vermaak, zou D tafereel van Carlo Ci rouw van Potifar (*), . WW vol C°) Carro ciemamo, gebooren in Zale 1628, Geftorven. ` te Rowen 1670. Discipel van FRANCisco ALBANO. Dit uitmuntend Schildery verbeeld de beproefde kuischheid van Jofeph. — De onder{cheiding in de charaâers en han tochten zyn, met veel levendigheid van uitdrukking, in de daa van ’t bedryf waargenomen , zo als men verders zien kan ui de fraaije Prent, in het beroemde Prentwerk, by de Liek hebbers algemċen bekend onder den Titel van: Le Galerie Roya- de de Dresde , in Atlas Formaat. Ook is deeze Prent kuge ftig gegraveerd door Pieter Tanjé , gebooren te Bokwerd in Friesland, 15 February 1706. By dit gewaagen van Pieter Tanjé , herinner ik my eenige by- zonderheden , nopens de aanvang en den voortgang zyuer Kunste pefeninge, die min algemeen bekend Zyn, en wel verdienen der ver. 434 DORDEELKUNDIGE AANMERKINGEN Volmaaktheden , waarvoor het voorwerp vdtbaar is , in den allerhoogften graad. Deeze Galery is voorzeker niet minder , ` | ryk vergetelheid onttrokken te worden; des ik niet kunne nalaaren, dezelve, ter deezer gelegenheid, gemeen te maaken, zo als ze ons van goederhand medegedeeld zyn. Volgens dat ves haal voer Tanjé, in zyne vroegfte jeugd ‚als Schippersknecht, op den Beurtmen van Bolswerd naar Ajmfterdam, en terug. Toen ‘reeds liet hy, by alie gelegenheden, zyne lust tot het tekenen van allerleije voorwerpen blyken; en fneed, uit eigen oefening, op zilver en koper, gelyk Tabaks, Snuifdoozen, enz. voor zyne vrienden "rt geen zy begeerden. Door het beftellen vaa akjes en brieven, kreeg by, onder anderen, kennis sen zyn andsman, deh Plaatfnyder Jacob Folkermna, woonende in den ‘tyd, met zyne Zuster, die een Schilderesfe in Miniamur was, op de Westermarkt, alwaar ik dezelven beide gekend heb. Dee, ze Folkema, door de gefchiktheid van Tanjé voor de Graveer- kunst bekoord, moedigde hem, op den ouderdom van 24 ja- ren, aan, om zich op eene bepaalde oefening van de Kunst toe te leggen; ’t geen hy, ook daadelyk ondernam. Ten dien einde oefende hy zich eerst, onder het beftier van gemelden zynen Vriend, vlytig in de beginzels en waare gronden van de Te kenkuust „ Anatomic en Perfpettief, — Vervolgens kwam hy op de Teken- Akademie te Amfterdam, daar hy, in "et gezelfchap zyner beroemde Medeleden, als, onder anderen , Jacob de Sir, Cornelis Troost, Bernardus Picart, Louis Fabr. du Bourg, enz. naarftig en leerzaam vorderde , ia het naartekenen van bet naakt en leevend Menschbeeld. — Wyders bediende hy zich, ter woortzettinge van zyne werkdaadige Studie in de Graveerkuust , van den goeden raad zyner byzondere vrienden B. Picart, L. F. du Bourg en Jacob Houbraken , mitsgaders van de beste Prenten , door Edeling , Dreret, en andere vermaarde Meesters , gefneeden : voornamelyk beoefende hy ook de beroemde Plaatfhyders Werken van Jisfcher en Swyderhoef. het fpoor van zynen yriend, den onnavolgbaaren Houbraken, onvermoeid voorcftree- vende, beftudeerde hy byzonder de edelheid van deszelfs beban- deling, in de Graveerkunst van het Vleesch, het Hair en bet Linnen, waarin Houbraken tot heden geen gelyken heeft, — Tevens poogde hy, door een beproefd oordeel, met eene geoe- fende meesteragtige hand, de ftoutheid te paaren met de waarheid van den omtrek, zonder welke de Kunst haare waardy verliest. — Voorts leide hy zich inzonderheid toe op het nagaan der behan- ` delinge van het Graveerftaal van die met recht vermaarde Piaac- fnyders; welken, (als Tyd- en Landgenoeten van de onfterfiyke voorbeelden in de Schilderkunst, namelyk P. P. Rabbens en An- thonie. van Dyt ,) niet alleen, onder het toevoorzicht ven die OVER RET SCHOONE; ENZ. 485 kyk in Nederlandfche Meesters, dan in ltaliaanenș want ilk heb meer dan vyftig Wouwwermans, twìftig Potters, en Bere f iis chems ; gtoote Meesters, maar ook vervolgens de eerften waren, wel- ken den aart en ber beloop hunner Penceelftreeken, de plaats, en de graaden van kracht, ber Licht en Donker, de Toetfen, het onderfcheiden Coloriet, en alles, waarin de School tan Rubbens uitgemuut heeft, volgens de Schilderftukken en hunne Gravure, zodanig hebben weeten waar te neemen, dat hunne Prenten, overal verfpreid, ten ouvergangiyken bewyze van de teek waamheden deezer groote Meesters, doot alte Landen, daar de Kunst gekend , geëerd en geoefend, word , verftrekken (*). — INa zich dus, eenige Jasren, met een gelukkig gevolg geoefend te hebben, ondernam hy eindelyk ene vermogens, der beproe- vinge van "tr algemeene Kunstöordeel, ain te bieden, door twee groote vels Prenten, beiden gegraveerd naar twee der uitmun. tendíte Schilderftukken van Parmefianiny. De eene verbeeldt Venus op de Wolken, verzeld van Cupido en zes gevleugelde Kindertjes, welke hy in ’t bar 1734, eu de andere St. Cecilia , fpeelende op een Antiek Orgel, zittende nevens twee zingende ngelen, en rondsom 2weevende Serafynen , welke hy in °t Jaar 1737 » voor zyn eigen rekening, in ‘tlicht gaf, en waarmede hy den roem der eerfte Kenners wegdroeg. Doch men beloonde bem meer met eere dán met geld, D Uit dier hoofde was Tunjé, niettegenftaande alle deeze beoe- fenende ep werkdaadige bekwaamheden, in zyn vroegen tyd, tot zyn beftaan genoodzaakt, zich bezig te houden, met het vervaardigen van allerleije foorten van Boekprenten; doch wat verder gevorderd zynde, heeft hy, met geen ongelukkig gevolg s verfclieiden Titels. van verfchillende formaaten en grootte, tot veele det voornaamfte Werken van Franfche ep Nederlandfche Autheuren gefneeden; en zo ook, voor den Boekverkooper Ti- rion, den fraaijen Prentbybel,die nu by den Boekverkooper War- nars , enz. te bekomen is. Zanjé volgde in zyne Prenten veel- àl de Tekeningen van L. F. du Bourg, een Meester in zyn tyd alom beroemd, voor een der beten en naauwkeurigften in deù omtrek van 't Menschlyk Ligbaam, Voor "tr overige hield hy zich inzonderheid bezig met het graveeren , na de Afbeeldzels van geleerde en vermaarde Perfoonen; waaronder, natuurlyk, veele gé (*) De voornaamfte Plaatfnyders, die de houding volgens Rubbens: en wan Dyk waargenomen hebben, en welken Tanjf inzonderheid beftudeerd heeft, waren de volgende. S. a Bolswert, D. "b. Boëtius Balswert, Piete? de Jode, C. Galle, Coenraad Lauwers, Adriaan Lommeriyn , Nicol. Lauwers, E. de Leezw, Guilj. Panneels, Paulus Pontius , N. Rykman , Soutmany Lucas Vorftermans, Romb., van de Velde, FJ. Wisdoek, Ste Witdoeh, Zë an den Wyngaarde. MENG, 1791. NO. LI. Kk 436 OORDEELKONDIGE AARMERKINCEN „chems , Ruysdaals, enz. enz. naar advenant, gezien. De van der Werven alleen, die zig hier. bevinden, zyn ale, op dén ng, flegt,en die Meester moet alleen te Dusfeldorp beoordeeld en zelf bewonderd worden. Franífchen zyn bier noegzaam: niet, uitgezonderd eenige Pousfins, en eenige ourtraiten van Largülliére en Rigaut , die goed Zyn. Ik heb in deeze Reize het vermaak gehad van, met ei- gen oogen, Mengs en Battoni te kunnen beöordeelen, en heb daartoe gekozen, aan de eene zyde, het groot Altaar- (uk, de Hemelvaart, in de Groote Kerk te Dresden, en de flaapende Profeet in dezelfde Kerk, beide van Mengs; en, aan den anderen Kant, de groote Magdalena in de Ga- lery, en het Plafond te Verlisch (fraai Lusthuis by Des- fau) Ganimedes verbeeldende3 beide van Battoni, Ik heb het gevonden worden , in welke de kunstverdienften van het Pourvaít diet gelyk ftaan met het gelaad en de waardy der ‘perfoonen , wel- ke het (uk moest verbeelden. Een onaangenaam lot voor den Graveerder, die, als naarvolger, hier in Iydelyk is; waarom mea op het befchciden oordeel over zyne verdienften , by den Kenner en Liefhebber, hoopen moet. Mèt beteren uitflag heeft hy zya Graveerftaal werkzaam gehouden, in de naarvolgingen van ver- fcheide fraaije moderne Verbeeldingen; als onder anderen van de Tekeningen en Schilderyen door den geestryken Kunsefchilder C. Troost, bekend door het uitgegeëven Werk van dien grooten Meester by Pieter Fouquet, Junior ; mast bovenal gaf hy blyken van zyn goeden fmaak en geoefend kunstvermogen, in de naar- volging der agt Historiefche Schilderyen , welken van zyne hand gevonden worden, in het Prentwerk , getiteld; Le Galerie Rogale ge Dresde. Als een naar Carlo Cignano, hier voor befchreeven; een naar Fofeph Porta, gebynaamd Salviati; een maar Mich. Ange de Caravage; een naar F. T, Albani; een naar Correggis; een naar Tifiaan; een naar P.-P. Rubbens, en een naar Luca Fordano , verbeeldende Tarquin by Lucretia. In dit ltaatfte is by, onder anderen, zo uitmuntend en fraai geflaagd, dat de bewer- king van het naakt , byzonder van den rug van °t Vrouwenbeeld, een meesterftuk voor de in deeze dagen zo beroemde Strange of Bartokosft zoude uitmaaken, Dit Stuk verftrekt voor ons en de Nakomelingíchap tot een onwraakbaar getuigenis, dat onze van ouds beroemde Graveerkunst, in de Nederlanden, nog in zys tyd niet op fterven lag;èen dat haare bloeiftand , af- of toeneeming, nog heden ten dage, af hanglyk is, van goede Voorbeelden cer naarvolginge in de Kunst, belooning en ganmoedigende Mect- haren van cen verheeven {maak , die haar gelieven te begue- gen. Ce Ple V. As Je Ch Ead OVER BET. SCMOONE, ËNŽ, ` 48% het gevoelen van wylen mynén Vtiend racer bewaarheid gevonden, en Tel Battoni verre boven Mengs, waarmede ik echter niet wil zeggen dat Mengs geen zeer groot Schilder is geweest. Mattont heeft zeer veel van Carle Cignani, die my byzonder gevalt in cenige zyner Stukken die ik gezien heb, en waarin ik meen te ontdekken een mengfel van zekere deugden van Raphaël, en van anderen van Corregio. ,. Te Leipzich terug komende, heb ik het Cabinet van den Heer WINKLER , vermaard Bankier aldaar, gezien. Deeze verzameling is zeer groot: voor een particulier, en bevat fchoone, zo Iraliaâníche als Nederlandfehe , Mees- ters. Te Gotha heeft de Hertog my een Stuk vertoond van eenen jongen THISBEIN , die thans in Italien is; ver- beeldende Conradyn en Frederik. Indien dee ze Schilder zo voortgaat, zal hy Mengs in veele zaaken overtreffen. Ek heb te Desfau een jong Schilder gezien, RBBERGH ges naamd, en die bereids in Italien geweest wass hy heeft my eenige van Zyne Tekeningen vertóond die zeer fchoon waren, en had, buiten dat, eene grondige en uitgeftrekte kennis van ale de Weeteníchappen die tot -zyne Konst eenigzins behoorden. = | Ren zaak heeft my in Duitschland, en byzonder te Dresden, verwonderd, namentlyk, van bykans alle Schil- deryen te vinden zonder vernis, of alleenlyk gedekt met het ooripronkelsk vernis des maakers. Wanneer ik. aan den eerften Profesfor "re Dresden (een zeer kundig man) de reden hier va vroeg,.met byvoeging dat eenige zye ner Stukken, vernist zynde, meer kragts zouden vertoos nen, antwoordde hy met de vfaäg , of er eenig goed vernis in de waerekd was? en. duwde my wyders toe, dat de Hollanders en Franfchen, met al het fchoonmaaken en vernisfen hunner Schilderyen , te weeg bragtan, dat, bins nen vyftig jaaren, de kostbaarfte Stukken niets meer vän den oorfpronglyken.Meester zouden vertoonen: dan. hes Dën, te Leg? heb hier de meest Stukken van de Hollandfche Meesters zo vet in de ‘verf gevonden als of ze zo even wt Jo maakers handen waren gekomen, en ik beken dat, dit een gansch ander uitwerkfel te wecg bréngt dan dé Stukken van dezelfde Meesters, doch van laater inkoop, dic Weele vernisfen hadden ondergaan. Hy heeft my van beide foorten naast elkander vertoond. Na dat ik thans zo veele wonderen in de Schilderkunst naauwkeurig heb- s e 438 OORDEELK. AANMERKINGEN OVER °T SCHOONE, ENZ. be gezien, zoude ik niets liever wenfchen dan om de groote van der Helst , van Amfterdam, te Dresden te mo- gen befchouwen in de Groot-agtbaare tegenwoordigheid van zo veele Raphaëls , Correggios , Titiaanen en anderen, wanneer ik UWE. verzekeren durf dat zulks geenzins tot onëer van onze Natie zoude uitkomen; hoe zeer ook de voorwerpen , door de Ïtaliaanen behandeld, in hun voordeel zouden mogen pleiten. Waardfte Vriend, ik zal UWE. niet lastig vallen met een verder Verhaal in hoe verre wy de overige oogmerken onzer reize hebben bereikt; namentlyk het van naby bee Schouwen van eenige Hoven, het leeren kennen van de Doorluchtige Geesten van Duitschland, en het. oppee- men van den Daat der Univerfiteiten, en van alle Inftelline gen, welke betrekking hebben tot de Opvoedingen , het for- meeren van menfchen, waardoor men eenigzins zig een denkbeeld zoude kunnen vormen van het toekomende Ge- flagt. In het algemeen kan ik zeggen, dat, terwyl alle de andere Natien van Europa bereids haare Eeuwen hebben uitgeleefd, Dritschland de haare begint, en wel met een luister die veel belooft; doch de loop van haare ontwikkee ling kan veel verfneld of vertraagd worden door de menig- vuldige toevallen , waaraan een zo grof famengefteld lichaam noodzaakelyk onderhevig is. UWEd. gelieve deeze niet aan te merken als een Nieuw. jaarsbrief , vermits ik oordeel , dat wy , beide op onze jaaren , deeze ftaatige pligtpleeging ontwasfen zyn, en dezelve, ne» Wer de St. Nicolaas Schoenen, aan een zyde kunnen ellen. Ik wensch, dat deeze UWEd. in volmaakten welftand moge aantreffen, en hebbe de eer, na myne ootmoedigfte groete aan Mevrouwe UWEds. Beminde, met de gevoelens, by _UWEd. bekend, te zyn , en te blyven, Wel Edele Heer, en Waardíte Vriend , UWEds Ootmoedigfte en Gehoorzaamfte C Hage At Dee, HEMSDERHUIS. 1785. EENR ALLEGORIE 489 a nn te nr EENB ALLEGORIE ' (Door Weien den beroemden Dr. FRANKLIN.) Gem — Hy fireefè , langs hoger wegen, Naar 't heerhik Godspaleis , alwaar de waereld draait Om d'ongemeien as get flierren ryk bezaaid.’ Daar is ‘t verbhyf, van aarde en maankring afgemeten, Der edle zielen, die de reinheid van geweten > En °t fchuldloos leven, hier in zuivre deugd geleid, ` . Tot burgers vormden voar °t verbhyf der heerlykheid, „Zy leven daar, vergood, in Juwisterryker kringen. Dat zalig oard ontvangt geen trotfche figrvelingen, Wier houtmyt rookt van mirrhe en fchittert voor Jr gezicht, Te Mans grote geest, vervuld met waar en Godlyk licht, Ziet met verbazing thans de wandre hemelbollen, Ziet die onwrikbaar Baan, en dezen eindloos rollen ; Hy ziet, wat zwarte nacht ens helderst licht bedekt , En lacht om °t rif, dat hem ten kerker heeft geftrekt, LUGANUS, volgens NIEUWLAND. n een Droom dagt ik my in een eenzaamen Tempel re be, vinden. Ik zag eene foort van Verfchynzel my naderen; de gedaante van ’t zelve breidde zich uit, en werd meer dan menschlyk, de mantel van dit Weezen hing voldeftig tot benee den zyne voeten; zes vleugels, witter dan fneeuw, wier rage den met goud geboord waren, bedekten een gedeelte Zeng li» ` chaams 5 toen ik zag dat het zyne menschlyke gedaante aflei, welke het aangenomen hadt om my niet te verfchrikken, vere toonde zyn lichaam alle de kleuren van den Regenboog, Het vatte my ‘op, en ik bemerkte, dat ik in het Lugtgewest reisde , zonder eenigen fchroom, met de fhelheid van een pyl door een welgefpierden arm afgefchooten. Duizend ‘glinfterende Klooten rolden beneden my; doch ik kou flegts een vlugtigen oogflag werpen op alle deeze Klaoten , onderfcheiden door fterk affteekende kleuren, Ik ontdekte fchielyk een zo fchoon , zo bloeijend , en vrugte baar Land, dat ik eëne fterke begeerte gevoelde om er op ne- der te daalen. ' Myne wenfchen werden’ oogenbliklyk voldaan s ik zakte langzaam op de oppérvlakte neder, en vond my om- yingd door een dampkring vol van de aangenaamfte geuren. Ik rustte op een zagt groen veld, en breidde myne armen uit, ten teken van dankbaarheid aan myn hemelfchen Gids, die wees op een helfchynende Zon, waarna hy, fchielyk opryzende, heen vloog, en verdween in dat lchtgeevend lichaam. NO ik k 3. + BENE ALLEGORIE “Ik rees op, èn verbeeldde my in den Hof van Eden overge- voerd. Alles vervulde myne Ziel met eene ffreelende gerust- heid. De ftilfte -vrede heerschte. op deezen nieuwen Aardbol; de natuur was hier verrukkend en onbedorven, eene aangename frischheid verfterkte myne zinnen; een aangenaame geur vervul- de de lugt, welke ik ademde; myn hart, 't welk met meer dan gewoone kragt floeg , baadde in een zee van verrukking 5 ter- wyl het vermaak, gelyk een zuiver en onfterfyk licht, ber bin- nenite van myne ziel doortintelde, De Ínwoonders van dat’ gelukkig Land kwamen my re moete’, en gamen my, nia de begroeting, by de hand. Hon edel ui'zigt boezemde vertrouwen, en eerbied ín ; onfchuld ez geluk ftonden in hunne oogen gefchilderd; dikwyls floegen zy de oogen ten ‘hemel, en even di.wyls boezemden zy eenen Naam uit, dien ik naderhand leerde, dar de Namm was van den EEUWIGEN , terwyl traanen van dankerkentenisfe hunne wangen bevogtigderr, Terwyl ik met deeze verhevene Weezens verkeerde, voelde ik eene groote ontroering. Zy ftortten hunne harten met de opregttte tederheid uit, en de ftem der rede, allerverkrcvenst en niet min bevallig, vervulde teffens myn oor. Welhaast autdekie ik, dat dit verblyf geheelenal verfchiide van Ir geen ik verlaaten bad, Een Godlyke aandrift deedt my in bunge armen vliegen; ik boog myne kniën voor hun; doch, op de inneemendtte wyze opgebeurd, drukten zy my aan de boezems, in welke,zo braave harten woonden, en ik gevoelde een Voorfmaak van hemelfche Vrieudfehap, van die Vriepdichap, welke buppe Zieleg vereenigde, en het grootte gedeeke vag hun. geluk uirmaakte. - De Eagel der Duisternisfe was, met alle zyne kunftenaaryen , nooit m (laar geweest, den toegang tot deeze Wereld te-onidek- ken ! re- Niettegenttaande zyn altoos waakzaame kweaadaartig- heid , vondt hy nimmer een: middel, om zyn vergif over deezen gelukkigen. Kloot te verfpreides.,, Toorn , nyd en hoogmoed, waren "er onbekend; de gelukzaligheid van éénen (cheen de ge- lukdatigheid van allen! Beie vervoerende verrukking verhief on- ophoudelyk hunne Zielen op, ’t-gezigt van de weldaadige hand, dic over hunne hoofden de yole Zegeningen der Schepping uig- gorue, - De aavgenaame Morgenftond zoog de pareldreppen van den dauw van Heesters e Blaemen ; en de (traalen der opkomende Zon vermenigvuldigden de betorerendite kleusen , toen ik een Bosch gag, vercierd met de fdhoonheden des aanbreekenden Dageraads. De jeugd, van beide de Sexen, zondt daar aanbiddende Lof- gangen ten Hemel. en werd, ten zelfden tyde, vervuld met de ‚Grootheid en Majefteit van aop, die zich zo zigtbaar by hun ver, toande; want, in deeze Wereld der onfchuld, ontdekte hy zich dear middelen, onbekend agn onze zwakke verftandeg. EBNB ALLEGORIE” 691, _Alledingen kondigden aops ontzagtyke zegenwoordigbeid ane de kleuren der Bloemen, de gloed der Infe&en, eene foort van algee meene gevoeligheid, verfpreïd over alle Weezens, en die lichage mmen „welke minst daar voor vatbaar fcheenen , verleevendigden alle. Weezëns, mer één woord, hadden een voorkomen van ge- voetigheid ; de Vogels hielden, in ’t midden van hunne vlugt, ftii , als luisterende na de ftrealende toonen hunner (temmen. > Mer geen pen is in (tast yit te drukken, de verrukkende hou- ding van de jonge Schoonheden , wier boezems van Liefde gloeiden, Wie kan die Liefde befchryven , van welke wy geen denkbeeld, ebben, die Liefde, voor welke wy geen naam bezitten, die Liefde, het lot van zuiver verftandiyke Weezens, Godlyke Lief- de ; welke zy alleen kunnen begrypen en gevoelen? De tong der. Meafchen, bier onmagtig, moet zwygen! —— De herinnering van dit betoverend verblyf houdt, op dit oogenblik, alle de vermogens myner Ziele in een ftaat van opgetoogenheid| De Zon ging op de pen valt my git de hand, — Ochi THOMSON, nooit zag uwe Zanggodin zulk eene Zon! — Welk een Wereld, welk een grootíche Orde! Ik srad, met wederzin , op de bloemryke“Planten., voorzien , gelyk die wy gevoelig, nten noemen, met een leevendig gevoels zy boogen onder myne voeten, alleen, om met meer glans zich op te beffen; de vrugt viel, op het minfte aanraaken , van den buigenden tak, en, hadt neauwlyks het gehemelte geftreeld- als een aangenaam gevoel van het vogt in elke’ ader klopte; hêt oog „ doordringender, fchite terde met meer dan gemeeneu luister; het oor was fcherper; het hart, zich over de geheele Natuur uitfpreidende, {cheen derzel- ver ryke uitgebreidheid te bezitten en te genieten; het algemeen genot ftoorde niemand in ‘et byzonder: want, eenigheid vermeer- derde hun genoegen, en zy fchatten zich minder gelukkig in hun eigen genot, dan in het geluk van anderen,. - De Zon fcheen met eene. helderheid, veel grooter dan die on- zen Aardbol ooit beftraalt; en egtenkon het oog daar tegen op- zien, op eene wyze, die eene foort van vorrukking baarde over dit zagt en zuiver licht; het oog en het verftand werd "er teffens goor opgeklaard , het drong tot de Ziel in. De Lichaamen dier gelukkige Perfoonen werden, als "t ware, doorfchynend, ieder las, in zyns Broeders hart, dezelfde gevoelens van genegenheid en tederheid, welke hem vervulden. | "Er ftraalde, van de bladen van alle de Planten, door de Zon befcheenen , een lichtgeevende ftoffe , die, op een afftand , geleek vaar alle de kleuren van den Regenboog. Wanneer de Zon onderging, dreeven "er zes Maanen in den dampkring; derzelver voortgang, in onderfcheide wandelkriogen, leverde, ieder nagt , gen nieuw vertoon op. De menigte van Starren, die ons op Aarde voorkomen als by geval san ’t oidpanzel verfpreid , ziet men hier in ’t juiste gezigtpunt, en de orde van" Heeläl vertoont zich in al bere heeriykheld. ` `: ` gg Kk 4 o War don EENE ALLEGORIE, Wanneer ín dit gezegend Gewest iemand zich ver mere hegif, boodt het Lichaam, °t welk niets hadt van enze aardfche hoofd, ftoffen , geen tegenftand aan de Ziel; maar deeze befchouwde ia een gezin. zeer naby grenzende aan bet weezen der zaake, het glansryk Gewest, den Throon des Eeuwigen, werwaards zy welk hasst ftondt overgevoerd te worden. Zy ontwaakten uit eene zag- te floimering zonder ongemak of ontroering, genietende ber toe- komende door een {terk gevoelen der Onfterfiykheld ; vervuld en opgetoogen door het denkbeeld eens naderenden Gelukftaats, veel voortrefiyker dan zy tot nog genooteù hadden, ` ` Smert, het jammerlyk uitwerkzel van de onvolmaakte ssadoen Jykheid onzer ruwe gefteltenisfe , was onbekend by deeze on- Chuldigen ; eene ligte aandoening waarfchuwde hun tegen de voorwerpen, die konden fchaaden, en de Natuur befchurte kur voor gevaar, even als een teerhartige Moeder haar Kind met de hand af brengt van een put. ' Ik ademde veel vryer im deeze woonplaats van Vreugde en Feudragt; myn beftaan werd my hoogst dierbaar; doch in dezelfe de evenredigheid, als de békoorelykheden, welke my omrìngden, my gevoelig aandeeden, vermeerderden myne finerelyke aandoe» ningen, als ik met myne denkbeelden terug keerde na den Aard: kloot door my verlaaten. Alle de onheilen en wederwaardighen den des Mensqhdoms vereenigden zich als ia één punt, en over, ftelpten myn hert; ik riep, vol mededoogen, uit: =—,, Heisas! aa de Wereld die ik bewoonde, geleek voorheen de uwe; maar a Vrede , Onfchuld en zaivere Vermaaken verlieten dezelve s» welhaast. —— Waarom werd ik niet onder u gebooreo? Welk „ Eene ftrydigheid! De Aarde, myn treurig verblyf, wordt onope a houdelyk met zugten en traanen vervuld; daar onderdrukt het ‚> kleinder getal het grooter; de booze geest van Eigenbaat be- ‚> derft wat hy aanroert, en wat hy begeert. Goud is daar een » God, en zy offeren, op diens Aitaar, Liefde, Menschlykheid, an ER de hoogstífchatbaaré ‘Deugden. l ‚‚ Beeft allen, die my hooren! De grootte Vyand, dien de vn Mensch heeft , is de Mensch; zyne Opperhoofden zyn zyne an Tyrannen;zy doen alles bukken onder het juk van hunnen trots an en hunne grilligheid; de ketens der verdrukking reiken van de „ tene Pool tot de andere; een Gedrogt, °t welk het masker van „ Roem aantrekt, maakt het fchriklykfte geweld, en moord, an wettig. Zog de heillooze uitvinding van ber Buskruid, ken an geen Sterveling zeggen, morgen zal ik in wrede woonen ===» „ morgen zal de band des willekeurigen gezags myn hoofd niet an verpletten — morgén zal de knaagende kommer my niet vere an teeren morgen zal het geklag van een vragtlooze wan- an hoop, uit een verfcheurd hart opftygende , myne lippen niet an ontglippen , en de Tyranny my. niet als in een fteenen kist o begraaven ! an Och, myne Broederen! Weent, weent aver ous. Wy be . vin. ZENE ALLEGORIE 499 We vinden ons hiet alleen omringd met Ketenen en Beulen; maar: s» hangen daarënboven af van de Jaarfaifoenen, de Hoofdftoffen „ ap €n de ‘kleinfte Infe&en. De geheele Natuur is wederfpannig ~ tegen ons 5 en zelfs, indien wy haar te onder brengen, doet ze Zy ons duur betaalen voor de zegeningen, die onze arbeid haar sa afvotdert. Het brood dat wy ecien wordt gewonnen onder s» Zweet en (aen: en dan komen gretige Menfchen ons piune an deren, om het aan hunne genftelingen te geeven, , vw Schreidt, fchreidt met my, myne Broederen! Haat vervolgt wn Ons; Wraak fcherpt haar dolk in ’t duister; Laster en Kwaad- es fpreekenheid fchandvwlekken ons, en beneemen ons zelfs het s» Vermogen om ons te verdeedigen; de Vriendfchap verraadt ons » Vertrouwen , en dwingt ons, dit anders efoostvot denkbeeld , s» te vloeken. Wy vinden ons genoodzaakt te woonen te mide as den van dwaaling, dwaasheid, trotsheid en boosheid.” Terwyl myn hast dus den vryen loop gaf aan het uitboezemen, dier kiagten, zag ik een bende Seraphs van den Hemel nederdaa- Jen; alle de gelukkige Bewoonders van dit zalig Gewest hieven een vreugdegejuich aan. Hierop met verrukking (taarende, fprak my een oud Man, in deezervoege, aan: „ Vaar wel, myn Vriend ! s, het oogenblik onzes doods, of liever, van een nieuw leeven, wn Hadert. Zy reezen allen te gelyk opwaards, gelyk een drift Zwaanen zich opheft „en, de vlugt neemende , met eene majestueufe fnelheid, over de hoogfte toppen heen vliegt. —— Ik zag het met ver- griet aan: myn oog volgde hun va in de lugt, tot dat ik die ag- tenswaardigen in de wolken verlgor ‚en alleen bleef in dit beerlyk verlaaten land. Ik bemerkte dat ik nog geene gefchiktheid had om er in te woonen , en wenschte na deeze ongelukkige Wereld van Boete- doening weder te keerens zo keert een Dier, zyn Eigenart ont l apt» ` e 404. ESNE ALLEGORIB. faapt, weder, en volgt hem, op hieuw geketeid, tot tn zya gevangenis. = Ontwaakende, was deeze begogeling verdweenen; eene bego geling, om welken cen volien te befchrywen, my woorden oni- breeken; maar. deeze begogeling zal ik altoes met genoegen ge- denken, en, door hoope onderfteund , tot mynen dood, in `e diepst myner ziele bewaaren. Lee DE HERFST. 7e komt dan de Herfst te voorfchyn, die zyne vasle flaiër over het Aardryk fpreide reeds, voor ber blyde groen, een graf bereidende. —- Hy komt, gewapend met ege Segen, en gekroond mer de rykgelaadene Koornäiren , die, op onze goudgeele Velden, heen en weder zwieren! Wie zou dit kunnes zien, en zwygen! Wie zou, by de befchou- wing hiervan , niet, verheugd, zyne erkentelyke Zangen sen- heffen ! Alles, wat de veelkleurige en fchoonbebloemde Lente, is overvloed, belooft, en de Zomerhitte tot volkomene rypheid heeft gebragt, verfchynt thans, in ontelbaare menigte, voor ons zigt, in alle zyae Schoonheid en volmaaktheid, — Na hikt de Maaijer, op het Veld, voor het ftasnde Koom, zich in orde, —_ gebukt, binden zy de fchooven in de brandende hitte der Zonneftraalen, daar anderen den verzamelden chat deg Landman in zyne Schuuren brengen Zoo mag den Veld- Ang zyne Bewaarplaatfen met blydfchap opvullen — met biyd» $chap: want ou heft de vrolyke Landjeugd Vreugdezangen aan , nu zy de Akkers geklaard —— de Graanhoopen gelasden, e het werk van den Bouwman met alle zyne zorg vervuld zien, en het einde van alie zyne moeiten in *t ploegen — zasijen — kweeken en bewaaken, beantwoord is, — Dan, niet minder Sangenaam is nu de met vrugten rykgelsaden Boomgaard: — De vruchtbasre Natuur, die alles verfynt, verandert, tot in het Oneindige, het famenftel baarer geurige voortbrengzelen ; allen uit de eerfte ftoffe — gemengd met het gemaatigd vuur der Zonne, en —— met Water Aarde , en Lugt hervoort gebragt; zodanige zyn de welriekende fchatten, die in de koele nachtea van dic Jasrgetyde, van de buigende, en ——- zwaargelaadene Boomtakken, nederftorten, tot e "e Menfchen dienst. 