VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De tip van den Bck is zwart ; het gedeelte by den Kop rood ; zo zyn ook dc Pooten , even als die der Mecuwen , van maakzel. De Waterfnyier heeft omtrent de grootte van den kleinen aschpraauwcn Meeuw ; het gebeele oirderlyf en der voorhals is wit ; *er loopt ooK cen wittc band over de Vleugels , van welke efenige Pen- nen y als inede de Staartpennen aan de zyden , voor een f^iittllt wit zyn ; de Pluimadie is voorts zwart of don- er bruin ; eenige zyn Hgter van kleur , welke kleurver- fcheidenhcid van den ouderdom fchynt af te hangen; want, volgens catrsby, hebben Mannetje en WyQc dezelfde kleur. Men heeft deeze Vogcls gevonden bp de kusten van Carolina cn op die van Guyanc ; op de laatfte zyn ze veelvuldig , en vertoonen zich by bendcn , bykans altoojs irtiegende ; zy ftryken niet neder, dan om te rusten: fthoon zc zeer lange vle6gels hebben , heeft men opge* merkt, dat zy traaglyk vliegen; was hun vlugt fnel, 2ulks 20U hun beletten de pfrooy, die zy allefen. voort- vliegcndc , kunnen onderfcheopen , te onderfcheiden. Naar dc waamecmingen van ^ den Hecr db la borde • faan zy, gcduurende den Regentyd, nestelen op de Ei^ landen , en byzonder op het Eihnd Lt Grand- ConnitabU ^eheeten , digt by Cayenne. Deeze Vogelfoort fchynt eigen aan de ^mericaanfcU Zeein. Om dezelve'in de Ooiulndien te plaatzen , is het aietgenoegde aanwyzingby te brengen des vervolgcrsvan raV f*l De Irtwooners van Guyme nocmen hem Tayataya; de fmftiicn le SU' tn cijcaux ; dc Ki:gcllbbea thd Cutswaur. H WATCURLYM HISTORlB VAN DEN WATSRSNTDEH* RAY C^, gebouvvd op eene enkele tekening* hem van Madras gezondcn , tn die elders koii gemaakt weezen* Het dunkt ons mede , dat de IVaurfnyders van de Zui^ dclykc Zeeen , door Capitein cook , zo menigmaalen ver- meld , dezelfde Vogels iiiet zyn , als wy IVaurfnjdcrs noemen ; want behalven het verfchil der Lugtftreeken ea de hettc te Guyanc^ en de ftrengc koude der Zuidlyk^ Zetin^ blykt het uit twee plaatzcn in het Reisverhaal van Capitein cook, dat de Waterfnyders, door hem ver- meld, ^eirelleu waren, die zy op de hoogfte Zuidlyke Breedte aantroflfen, en tusfchen het Ys, met de Albatroi-^ fen en Pinguincn (t). (♦) Append, ad Synopf. Avi. p. 194. No, 5. O Cook, Sec»nd Foyagep Tom. i. p. 50. & 125. BBDENKINGBN OVER DR TERUGKOMST VAN DEN COMEET, DIE IN IIET JAAR 166I. GEZIEN IS, EN IN HET TE* GENWOORDIGE OF HKT VOLGENDE JAAR , VAN ZOMMIGE STERREKUNDIGEN VERWAGT WORDT 9 door J. F. HENNERT, Pro/cs/or in dc Mathefis cn Astronomies Zeldzaame gebeurtenisfen houden de gemocderen door verwondering verrukt , vermits dezelve aan het won- dcrbaarlyke fchynen te grenzen, 't welk zich ook zel- den vertoont. En 't is niet vreemd , dat zoodanige ver- fchynzelen , als voorboden van gebeui tenisfcn gehouden worden , welken cen ieder ^ volgens zyne denkwyze , uitlegt; de een voorlbelt een harden winter; »een ander, den oorlog ; en een derde , groote omwentelingcn in den Staat, en in den Godsdienst. Dit heeft ook gewoonlyk, op de zeldzaame verfchyning derComeeten,by't Gemeeii plaats. Dan , de Stcrrekundigc befchoiiwt de Comeeten met liezelfde aandoeningcn , als waarmede hy dagelyks de Planeeten door den Hemel ziet dwaalen : daar het toch zeker is, dat de Comeeten tot ons Zonn«fteIfel bchooren. Het is waar, hunne omloopstydea zya tot nog BEDENKINGEN OVER DSN COMEET , SNZ« Eogtoe onzeker: en ze baaren den Sterrekundipen , uit dien hoofde , meer moeijelykheden , dan de' P^aneeten. Naiuurlyk rykhalst dcswegens de Stcrrekundige na de wederkomst van Comceten , om de Theorie mcer ca meer te bevestigcn en te volmaaken. Het gecn men wenscht, zlet men met ongeduld te gemoet; ecne flaau- wc hoop ftcrkt de verwagting ; en in dit geval fchy- nea die Sterrekundigen te zyn , welke den Comeet van c Jaar i66i , in dit of het volgend Jaar, te gemoet zien. Ik heb het geraaden gevonden , myne bedenkin* gen daarover open te Icggen; dan, ik vind het niet on* dienftig, dc mingcocIFcnde Leezers, vooraf, den oogen- blik over dc terugkomst der Coraeeten te ondcrhouden. AVanneer *er in dit of het volgende Jaar een Comeet pezien wierdt , zou het nogtans daarom juist niet die Comeet weezen , wclkei) men verwagu 'Er wordeu bykans alle Jaaren Comectcn ontdekt : zo dra als 'er nu cen Comeet verfchynt , zal men terftond vraagcn : „ Pro- fesforl is dit die Comeet?" Ik weet het nog niet.. M Hoc , gy wcet het niet , en gy hebt een goedcn ky- ker Kyken is nog geen obferveeren of waar- jieemen; anders zoude ieder glas- en fpiegelflyper , die een goed gezigt liecft , terftond een Stcrrekundige kun- nen zyn. hen icgelyk luver hccft zeker genoeg onder- vindini?, om te wecten, dat een voorwerp, uit verfchei- den afflanden gezien, zich onder eene verfchillende ge- daante en grootte vcrtoont. De Comeet nu van 't Jaar i66i. vertoonde zich zoo groot als Jupiter; en de ftaart was omtrcnt zcs graaden. De Comeet (londt byria zo verre van de jiardc , als Mcrcurius ; hrvelius heeft hem nog tcgen het laatst van zync verfchyning , ia een afft^nd zo groot als die van dc Aarde tot de Zon , egter niet meer met. het bloote oog, waargenoomen. Het kon dus ook vvel gebcuren , dat deeze Comeet zich aaii het bloote oog onttrok,of door het maanligt beletwicrd^ om waargenbmen te wordcn Daarenboven , alhoewel de feleerde Heer fas , de plaatfen , waar de Comeet gczien an worden, met vecl moeite berekend hcbbe, is men cgter, op die verfchyning, nog niet bevoegd, om uit cnkele waarneeming te befluiten , dat men den Comeet van 't Jaar j66i. gezien heeft. Ten minften worden 'er twee waamecinJngen toe vereischt , om die gisfing eeni- gcjmaate te bevestigen j nademaal zich ook een andere BEDeNKJNGEN Comeet , in de eenc of de andere plaats van den ver* wag^ten Comect, vertooiien kon. '£r worden voorts ten minftcn drie naauwkcurige waameeniin^cn , in ecne tusfclicnruimte van vcerticn da- gen, gevoriTcrd, oni den loopkring van een Comeet ge- noegzaam te bcpaalen. Die loopkring moet zicli doof •den zelfden ftrcck in den Hemel , vvelken hy in het }aaf 1661. omtrent beflaan hccft, uitflrckken. Wydcrs moet men, om dc plaats van zoodanig cenc vlaktc in derx Sterrenhemel te bcpaa*en, de helling tot de Ecliptica Weeten , en tevcns de plaatlen , vvaar dfc loopkring dc Ecliptica^ dobrfnydt. Op zulk eenc wyze bcpaalt men de ftrekking van cene vlaktc tot eene andere, wanncer men dc helling der vlakte , en dc plaatfe dcr fnyding , of de plaatfe dcr fnyiiingslyn kent. l)an,'deeze twee voorwaardcn zyn cgter nog nict toevcikcnd , tot de vas- te bcpaaling van de betrckking dier twee vlakten tot dkandcr. Men kan zich verbcelden , dat de eene vlak- te , gclyk die van den loopkring des Comeets , langs de fnydingslyn verfchooven wierdt; in dicrvocgen , dat de loopkring dezelfde helling op de Ecliptica behieldt: en dus konncn 'cr mcnigvuldige vlakten of loopbaanen der Comcctcn, onder den zelfden hock, en in de zclfde plaatfen de Ecliptica fnyden. Hierom moest men daar- oenevens de plaatfing van icder punt dcr loopbaan, ten opzicht van den Hemel, op dc Ecliptica bepaalen, Dan *t is nu" genoeg , wanncer men, op die manier , de plaats van ddn dcr punten van de loopbaan weet. Men ge- bruikt daartoe dat deel der loopbaan , waar in de Co- meet zich op den kortftcn afftand van de Zon bevindt. Viet is klaanilykelyk , dat men dan 00k de grootte of uitgeftrckthcid der loopbaan weeten moet: en men ver- genoegt zich met de bcpaaling' van den kortftcn afftand des Comeets van de 2k)n, om de gedaante der bopbaan te kennen. Eindelyk moet men , om den omloopstyd te weeten, den tyd beftemmen, wanncer de Comeet in eene zckere plaatfe van zyne loopbaan geweest is : als hy tot dat punt weder keert , zegt men , dat hy zynen loop volbragt heeft. Hiertoe neemt men den tyd waar, wan- aieer hy in den kortftcn afftand van de Zon geweest is. Indicn men op deeze wyzc bevindt, dat dc volgcnde Vier voorwaarden , numcntlyk: de helling dcr loopbaan pp de Ecliptica; de* plaatfen der knoopcn*, of de plaats, waar de Ecliptica door den loopkring gefneeden wordt ; OVER J)fcN CDMEEf ^ ENZ. if plants van het Pcrihelium , cn ile kortflc afftand van i^e Zon, op dc bevvceging van twee Comeeten toe* pasfeWV ivn, kan men Vry 2eker belluiten , dat decze twee verfcbeenen Comeeten flegts ^dn en dczelfde ComecC gcwcest zyn. Maar , hoe komt men tot dc keniiis dier Maken? Zeker niet blootlyk door middel van een Ryker: men moct ohfcrvteren ; de lengte en de bfecdie waarnee- tli\cn,¥^elke cieComeet in den Steixenhemel hceft;cn daar- toc heeft men gocde werktuigen noodig. Heeft men een quadnint van iS duimen , naar de methode van iriuD of BRANOER vcrdeeld , eene goede Pendulc , een Akroma* rirchen Verrckykcr van drie voet , en des noods een Me- ridiaan*-Kyket van drie voet, dan zoUde men in ftaat zyn^ cm bier omtrcnt vry goede waarneemingen te raaakcn. Dit toeftel kan omtrent 4500 guldens kosten : zeker eene kleinc fomme voor het rykc Ncdcrlnnd. Maar tot nog toe entmoet men in hetzelve geen goed Obfervatorium : ter- wyl thans veelc Sc^den elders in Europa met keiirige Sterrcn-torcns pronken* Men kan des voor als nog vaa dc Nedcrlandfche Sterrekundigen geenc keurige waarnee- mingen verwagt^n : daar men zo weinig oplettcndheid voor dezelvcn bctoont. De Botanicus geniet het vermaak van by den tuin te woonen ; den Astronomus laat men op zyne dUcrttit zoeken , waar by onder het dak kan koo- men; de Hotanicw heeft den Hortulanus tot zyn dienst, by dag en nagt ; de Astronomus moet opzitten , Wannecr de llotanictis fnorkt. Het fchynt dus , dat de vreeradc bloetnpjes bekoorlyker aan de oogen zyn , dan de Hemel- fche lighamcn. 6 Ja ! men bchoeft de bloempjes flegts te bckyken; • maar kyken is geen obfervecren. * Ea met het obfervecnn heeft de Zlstronomus zynen arbeid nog niet voltrokken. Na dat by ten minftcn drie goede waarneemingen, in een tusfchenruimte van veertien da- gen , gedaan heeft , kan by uit dezelven nog niet regcl- recht de loopbaan des Comeets afleiden , cn dus terflond beoordeelcn , of die zelfde Comcet reeds vroeger verfchee- flcn zy , en dus deeze en die dczelfde zyn. De moeilyk- lie taak blyft dan nog over: nu moet de Astronomus^ uit de waarneemingen , met omzichtigheid , lange en verdrie- ligc rckeningen ondemeemen ; en veele vergeefTche poo- gingcn doen 9 cer by die obCtrvatien met de waare theorie overcen kan brengen. Dit alles wcl overwoogen , en naauwkeurig gadegeflagen zynde , kan men de opg&wor« iV. PESL* MENMLW. NO. U D pe« BEDENKINGEK pcnc Vrnag, „ Profcsfor! is dat de Comect?" i.s ce<s nigzius bcantvvoorden. S. 2. IIalley heeft, uit de waarneemingen van den Comeet, van het Jaar 1532, deszelfs loopbaan dus be- paalt: De plaats van den opkliramenden knoop 2' ao* 27'; de helling 32^ 36'; dc plaats van hct FenheUum 2^ 21^ f i den, kortllcn aflland^o,509i,onderftellende de ddnheidvoor den middel-afrtand der Zon tot de Aarde. Zoude nu xdeeze Comect dezelfde zyn, dien men in 't Jaar 1661. ge« zicn heeft , zo moesten omtrent dezelfde bepaalingcn zy- ner loopbaan, als voorhefin, uit deszelfs waaraeemingen , afgclcid kunnen worden. Men moet hier cgter wcl agt geeven op de vcrplaatzing dcr knoopen, en van het Peri^ neliuin , ten opzigte van het voortgaan der Nagtevening (praccsfto aquinoctiorum ,) gcduurende den tusfchentyd dicr twee vcrfchyningen des Comeets. §. 3. Dc Comect is den 19 Octob. 22 u. , van het Jaar 1532, en den 26 January 21 u. , van 't Jaar 1661, door liet Perihelitim gegaan;dus zyn 'or 128 Ja'arenenSp dagen vcrloopen ; in w^elken tyd het voortrukken der Nagteve- ning, 47' 45" bedraagt. Bygcvolg moest de plaats van den knoop in 2« 22^ 11' 45" zyn. Volgens de Theorie van HALLEV, door den Heer mechain verbeterd, was dc ^ plaats des knoops in 2 2i*» 54'; dus zoudcn dc knoopcn, in den tyd van 128; Jaaren, flegts om 53' 41", en in €6n Jaar i3',s terug gcg'aan zyn; gcvolglyk minder dan die van yer2us en Saturnus. Hct Perihelium had in 't Taar i66x in s' 22^ 54' 45'' moeten zyn; hel was in 3 25*i(f8'; dus is het 2^ 22 23" , en bygcvolg jaarlyks 66" voortge- rukt; dat niet meer dan de jaarlykfche beweegingdcr//^/itf. Ii6n van de Planectcn bedraagt. De helling van de loop- baan des Comeets verfchilt zo weinig, in den tyd vaa 128 Jaaren, dat men dezclve als onverandcrlyk aannce- men'kan: en 't is bckend, dat de hellings-hoeken van de loopbaanen dcr Planceten geen merkelyke verandcring on- dergaan. §. 4. Oni nu verier met eenige waarfchynlykheid te oordeelen, over dc y^randcrin^en , welke de Comeeten in- hunne loopbaanen ondergaan konnen , zoude men die moeten afleiden , uit de verandcringen ,van zodanige Co^ meeten , vvelker terugkomften eenige maalen waargenomen zyn. En daar toe dient ons flegts de Comcet van het Taar 1759 ; als welke , viermaal tot ons wedergekeerd zyn- <iev ons ftoftc Krc >de;5p oiiderwcking geevea.kjin, Jp het f OVER DSN COMfiET , EN2. Jar 1607 was de opklimmcndc knoop in so* ii' ; dus loest by , naa verloop van 75 Jaaren , namelylc in het laar i68a , wannecr hy voor de derdemaal gezicn wcrdt , m r 21^ 56'* , ten opzichte van het voortrukkcn der Na|tcvening, ftaan. Maar dc knoop was in dat Taar in i« 21* 16' 30** ; en dit kleine vcrfchil van 7' 26*' geeft ius geene aanmerkclyke vcranderingen te kenncn. De plaats van het Perihelium was, in 't Jaar 3607. 10 ft9 en moest in het Jaar 1682 in 10 3^ if? 56'' zyn. Bygcvol^ is de voortgaande bewccging 26* ii*', en Jaarlykfche 53' gewecst. Van het Jaar 1682, tot het Jaar 1759 * wanneer dc Co- meet voor fiet hmtfte gezien \verdt, moest de knoop ftaan ID I 210 13' 56" -+ 3' 1'' It 22« 26* 57" ; manr dc- iclve wcrdt in lo^ 23^ 4^> bcvonden ; bygcvolg in de knoop 1** 22' 3*', in den tyd van 76: Jaaren, cn Jnarlyks om 64'*,3 voortgerukt. Vormits' dceze Comeet eenc re* trogradurtndc beweeging hadt, is 't bcgrypclj^c, waar- om de knoopen voortgerukt zyn : dewyl de knoopen van I dc Planccten en die van den Comcct, in het Jaar 1661, teruggegaan waren,was dc beweeging van deezcn direct. Het Pertlietium moest, in 't Jaar 1759, in 10-4^ 21*57" ; ftaan, maar de plaats van het zelve werdt in lo^ 30 14' bepaald; dus is het PerihcUum jaarlyks 53'' terug gegaan, De helling der loopbaan is in de dric voornoemdc Jaa- Tcn i7<^ 1* , 17^ 4a' , en 17^ 38' bcvonden geworden. De ▼crfchillen dcezer uitkomftcn zyn zoo groot niet, dat ze ens noodzaaken , om eene merkelyke verandering in de belling der loopbaan aan te neemen. Dc klcinfte aflbnden van den Coniect , in de drie voor- noemdc Jaaren , zvn 0,58680, 0,58328, en 0,58349 ge- wcest, en verfchiuen dus weinig. 5. 5. Indien men nu, uit de waarneemingen van ecn Comeet , welke driemaal tot ons is wedergckoomen , op de Comeeten in 't algemeen een befluit mag maaken; 20 zouden hicromtrent deeze gevolgtrekkingen plaats kunnen bcbben: i'^ De helling der loopbaan verandcrt onmerkelyk; het welk 00k plaats heeft omtrent de Planeetcn. ^ De knoopen der Comeeten , die zich tc.^en de or- de der tekens oeweegen , gaan omtrent 1' 's jaarlyks voort, 3) Dc plaatfen van het Pcrihelitm der retrogradeeren^ dc Comeeten gaan faarlyks omtrent 1' terug. • 4^ Dc kortfte altlandcn veranderen weinig : - bygcvolg • B a moe. BBDENRINGE!^ moeteti de middelafftandcn vcmiccrdcrcn of vermindcren } naar maate de oniloopstyden grootcr of kleiner worden. §. 6/ Wanneer men nu voorts dceze waarncemingcn 4 over veranderingen , aan wclke de Comeet van 't iaar 1759 onderhevig gcwccst is, vcrgelykt met die, wel- c de verwagte Comeet ondergaan heeft ; zal men vin- den , dat 1) dc helling der loopbaan nict veel vcrfchil lieeft; zy was 32'' itf in het Jaar 1332, cn 33^ in 't Jaar 1661. 2j De knoopcn zyn, minder dan i*, flcgts 13**, niet voort- , ninar tcrug gegaan : vcrmits dc bcweeging vol? gens de urde dcr tekens gefchiedde (§. 3.) 3) I let 'Pcrilulium bewcc^dc zich , tegen de orde der tckcns, jar.rlyks omtrent !*• Dc Comeet van 1759 hadt cene tcgenlhyoige beweeging; de\v\l dezelve de orde der tekens, gclyk die der Planeetcn , volgde; het Pcrihclium ging ook jaarlylcs omtrent 1' voort. 4) De kortlic afftanden waren 0,5091, 0,4472: en dit verlchil deezer afllanden fchynt te groot te zyn ^ cm niet cenige zwarigheden, omtrent de orcreenkomst deezerCo- nueten , te verwekken. §• 6. De hier ait ontftaande zwarigheden worden wy- dcrs nog grootlyks vermeerderd, waunecr men gadeflaat de van den ilecr mechain verbeterde waarnecmingeii uit die, wclkeu appianus in 't Jaar 1532 gemaakt, cn die, op welkcn halley dc Theorie van den vcrwaj; ten Conjeet gcvestigd heeft, . Om kort te gaan zal ik llegts aanmer- ken , dat ue Hcer mechain (in het tiende Deel dcF M^^ moires prcftut6s ^ I' Academic des ^sciences dc Prrrif ^) dc volgende Theorie van den Comeet , uit die verbeterde waarncemingcn vanAPPiANUS, afgelcid heeft: 1) De helling 42^ 27' ; dezelve was 33^ 55'' in het Jaar 1661; dus is 'er ecn verfchil van 9^ 27'; 't welk, volgcns onze aanmerking (J. 5*), te groot i«, vermits ck helling van de l(K)phaanen der Planeetcn ei> Comectca aan gccuc aanmcrkelyke veranderingen onderworpen fchy- nen te zyn. 2^ Dc'plaats des knoops wordt van den Heer mechai^^ gcfteld in 3^ 29* : hierby vocgende 47' 45** voor het voortgaan dcr Nagteveninge (§. 3.), moest de knoop in » het Jaar i66t geweest zyn in 4^ 55 45*'^; maar hy wa* in at Ai^ 54*. Zulk cen verbaazend verfchil van 39^, in de plaatfen dcr knoopen , komt onbcgrypelyk voor. 3^ De plaats van utiPcrihclium is bepaald in4t 15^44' ; OVER DEN COMEKT 9 ENZ» »t| ins in 4^ 17^ 31* 55' voor het Jaar 1661 ; wannccr dczcl- re in y 25"" i6' 8*^ was. Diis zoude dezelve eene veran* dering van 20^ 18* ondcrgaan hebben , en jaarlyks eene van p'ap' ; dewclke op den verwagtcn Comcet 00k nice tocpasfclyk fchynt te zyn. 4) Eindelyk is het vcrfchil tusfdien de kleinfte afftan- dcn vccl tc groot . om die twee Comccten voor <^i5n en dcnzelfdcn te houden. In het Jaar 1532 was de kleinfte alUand s= 0,621255; J^^^ is hy eis 0,442724 gcweest. $. 7. Men kan egter niet ontveinzen , dat de Theorie, wdke dc Hccr mbchain op de verbcterde waarftecmin- gen gebouwd heeft , niet wel met die waameemingen ovcrccnkomt. Men vindt 'er verfchillen van 66n en twee graaden in de lengte en brecdte der Comectcn, Hy heeft van zcven waameemingen flegts vyf gebruikt, en onder deeze zyn de twee ecrftcn niet met elkander beftaanbaar- Dus zouden *er niet meer dan vier waameemingen bruik- baar zyn. Gediiurende myn aangenaam verblyf te Hauauy heb ik vecl tyds aan het bcrekenen van dien Comeet be- ftced, om die verbeterdc waameemingen met eene Theo* rie overcen te brengen ; raaar myne poogingcn zyn ver- fieefs gewecst. En hieruit befluit ik, dat waarfchynlyk ie waameemingen van het Jaar 1532 zoo onzeker zyn , dat men met geene waarfchynlykheid , omtrent de terug- komst van den Comeet, iets beflisfen kan. 5. 8. Tocn ik te Hatiau aan myne liefbebberyen kon botvieren, en aan niemand rekenurhap van myn tyd be- hoefde te geeven , heb ik eene langwylige ondieraeeming begonnen. Ik was voorncemens de omJoopstyden der Co- aneeren , die in de tegenswoordige Eeuw verfcheenen zyn, te onderzoeken , volgens eene Methode , die ik in de Ephcmtriden van de Akademie van Berlin zal openieg- gen. Thans ben ik genoodzaakt deeze onderneeming te 4aaken , daar ik myn Ampt hervat heb ; 't welk wel niet mocilyk is , en geene kwellingen des geestes vereischt ; maar egter, van tyd tot tyd , door het gcftadig herhaalen van de beginfelen der Mathefis^ vcrvcclcnder wordt : waarby nog komt , dat ik tevens , door de Philofophifche lesfen , bckt word my in de Wiskunde meer tc ocfFcnen. Een Hoogleeraar moet niet zelden zeer veel tyds befteeden in lict leezen van boeken,die zync kundigheden dikwylswei- nig vermeerderen ; en die hy nogtans leezen, moet, om niet voor ecn ongeleerd Man gehouden te worden. Ik zal B 3 on- BEDENKlNOEN OVER DEN COMEET , ENZ. ondertusfchcn hct weinige, *t welk ik omtrent den om- loopstyd van den verwagten Comcet naagefpeurd heb , hier nu nog kortlyk mededeelen. De waarneemjngen van 't Jaar i66i komen beter overeen met den omloopstyd van 125, dan ia8 Jaaren; en zy verwyderen zich meer en meer van een langer omloopstyd, Zoude dus die Comeet weder verfchynen , dan kon hy niet wcl langer dan tot in dit jaar vertoeven ; vermits men vooronderftcllen kan , dat zyn loop , door de aantrekkingen van Jupiter ♦ Saturnus , en moogelyk 00k van Uranus , omtrent drie of yier jaaren kon vertraagd zyn. De omloopstyd van den Comeet van 'tjaar 1759 wierdt omtrent €in en een half jaar vertraagd; hy volbragt zyne loopbaan in omtrent 76 jaaren , in een korter tydpcrk dan Uranus zynen weg om de Zon be- fchryft. Indien de verwagte Comeet ifi 125 jaaren zyne loopbaan voleinddc, zou men mogen vermoeden , dat deszclfs omlbopstyd wel twee of drie jaaren langer of korter koh duuren. — Men zou 00k misfchiert , uit inyne onderzoekingen over de omloopstyden der Comec- tcn , dit voordeel konnen trekken , dat men 'cr door ver- Zekcrd wierdt, dat een Comeet, tusfclien zyne cenle en tweede verfchyning, niet meer dan cens zyncn loopkring volbragt heeft. Immers hoe weet nicH , dat de Comeet maar ddnmaal, en niet tweemaal , tusfclien de Jaaren 1532^ en 166 r, zyne loopbaan befchrceven hceft? Men kent den omloopstyd van den Coniect van 't Jnar 1759, ver-^ mids dezelve in vier verfchciden tyden gczien is : maai; uit de onderzoekingen van den Hcer mechain biykt hct^ dat men dien Comcet, voor hct Jaar 1532, waarfchynlyk niet waargenomen heeft. . Indien nu de verwagte Comeet verfchynen mogte , dan wenfche ik hartelyk', dat hy zich met ccn langcn glinfte-" renden ftaart vcrtoone: anders zal men rocpen : Pro- fesfor! is dat de Comeet? Is hct anders niet! Dan had gy zo vecl tyds voor dien klcinea Comeet niet moeten verfpillen.'* ■ r Den 6 January, ' 1789. VEIV- UrS NA EN VERBLYF OP HEX ALPISCHE GEBERCTE. 53 mSLAG VAN MN REIS NA , EN 't VERBLYF VAN EBNIGE DAGEN EN NAGTEN , OP HEX ALPfSCHE GEBERGXE. Doot dcTi Hooglccraar de saus- S(^Rg. (Journal de Phyfique^ Sept. 1788.) De Natuurkundigcn en Liefhebbers der Natuurlyke Historie, die zich voorftellen den top van eenigen hoogen Berg te bezoeken , neemen doorgaans bunne maatregcls in dier voege, dat zy daar op den Middag komea; en, denzelven bekiommen hcbbende, baasten zy zich om hunne Waarneeinlngen te doen, ten einde zy voor den avond wcder kunnen afklimmen. Ingevol.flje hier van, bcvindcn zy zich, bykans op denzdfden tyd, op dii vi:rbaazende hoogten , gcdiuirende ecnige oogen- tlitken; en, derhalven, kunnen zy zich gecn rechtmaa- tig denkbecld vormen van de Lugtsgefteltcnis op' andere tyden van den dag, veel min nog gcduurcnde den nagr. Het fcfaeen my toe, een gewigtig ftuk te zyti dit foort Viu open vak in onze Kundigheden van den Dampkring aan te vuUen, door, op een hoogen Bergtop, een lang genoeg verblyf te houden, tot het bcpaalen van den daaglykfchen loop der Weftrkundige Werktuigen , de Barometer, de Thermometer, dc Hygrometer, de Elec- trometer; en de gelcgenheden te befpiedcn , om den oorfprong na. te gaan van verfchiliendc Lugtverfchynze- len, als Regenvlaagen , Winden, Onwefircn. Deeze begeertc was vermeerdcrd door die , om vDr- fcheide Proefnecmingen te doen, wclke ik bedootcn had op Mont'Blanc in 't wcrk te ftcllcn ; doch die dc kort- teid des tyds , en ongcfteldlieid door de ylheid der Lugt vcroorzaakt, my beler hadden te volvocren, Eene bekwaame plaats te vindcn was dc' grootfte zwaarigheid. Ik wildc, dat dczelvc zou woczen op on> trent achtticn honderd Roeden hoogtci, dat ze open wa^^ 20 dat 'er de Winden en andere Verhevelinp^en vrylyk konden fpeelen. 't Zou niet bezwaarlyk gcvdlen zyn, ccn Ber^top met fnccuw ovcrdckt te vinden , "u^ar op dit alles zamcnliep ; doch het was niet doenlyk , op <Je Snccuw een cenigzins vast verblyf tc bouweit , 't zy uit hoofde van dc onbellcndigheid der Werktuigen , wcl- B 4 ke f4 RSIS NA EN VERDLVF OP kc men aldaar zou plaatzen , 't zy van wegen de koude en dc vogtigliciii. Nii vicl het zecr bczwaarlyk, op on- ze Alptn^ op ccne zo groote hoogte, cene rots tc vin- den, zondcr Sneeuw, cn altoos toegaiiglyk en ruim ge- noeg QUI \x ccne foort van vcrblyf te ftigten, De Heer ExcHAQUfcT, dien ik over dit Ontwcrp raad^ f>leegde, ondcrri^tte my, dat ik op den weg, nieuw- ines ontdekt , welke van Chamouui na Courmaycur loopt , Talcul voorby trckkendc, zodanige rotzen , als ik wcnsch- te, zou aantreffcn. My verlaatendc op zyn woord, maakte ik, in 't jong^ fte Voorjaar, myne toebcreidzcls tot dien Tocht, en ging, in de eer(te dagen van Juny^ met myn Zoon na Chamou/u , om den tyd van 't Ichoone we6r af te wag- ten, cn 'er my van te bedienen, zo ras dezelve daar was. Ik nam twee kleine Tenten van Zeildoek medc; doch ik wilde daarenboven een Steenen verblyf hebben. Noo- dig bad ik van elkander gcfcheidde verrrekken, niet ai- leen voor ons, onze Gidfen; maar om dat dc Magneto^ meter en het Kompas van elkander verwyderd moestes weezen, ten einde derzelver veranderingen gecn invloed op elkander zoudcn hebben. Ik zond, derhalvcn, liedea voor uit, om die fteenen hut te vervaardigen. Wanneer dezelve voltooid, en het fchoono Wefir be* (lendig genoeg geworden was, vertrokken wy van Cha^ mount. den eerllen dag, den twecden van July^ gin- gen wv onder onze Tenten rusten op Talcul: dus wordt cene piaats , met gras begroeid , geheeten , gclegen aan den kant van een klcin Meir, beflooten tusfchen het uiteinde von de Ysbedding dcs liois^ en den voct van ecnc Rots , bekend onder den naara van Montag^6 dt Talcul. 's Anderen daags toogen wy, 's morgens ten half zes uuren , op reis , en bercikten ten half ^dn onze hut. Ik heb aan decze piaats den naam van Col du Gcant gegoeven : dewyl dezelve daadlyk aan den ingang is van de engte, door wclke men na Courmaycur af- daalt , en dewyl *de meest uitftcckcnde Berg in de ttzr buurfchap, en die over dceze engte of hals been ziet, de Gcant is; een hooge fchcrpe punt, die zich van het Meir van Geneve zcer wel laat onderkennen. Dc naam van T'alculy een Bei^g, die tusfchen de zes en zeven uuren gaans van dgeze rotzen aflegt, pastte 'cr niet nan* mr ALPISCHE GB^BRGTB. Van Talcul na Col du Gcant trckkende , konden wy flict over de Ysbedding van Trelaporte^ welke onze voor^ »angers 't laatfte jaar betrecden hadden, been gaan; de ijplcctcn van die Ysbedding waren open en ontbloot van Snecuw, zo dat dezclve gehecl niet te betreeden was: \ry waren genoodzaakt den voet te volgen van cen hoo-' ;en Bergtop , A» Noire, langs zeer ftcil afhellende fchuin- Tcn , omringd van diepc Ipleeten. Onze Gidlcn verzc- kcrdcn ons , dat deeze weg veel gevaarlyker was , daa dien wy voorieden jaar, namcn ; doch ik k'Ide dce«e ver* zekcringe zcer weinrg ; 't zy om dat bet tegenwoordiger fcmr altoos veel grooter toefchynt, dan bet voorledenc; t zy om dat de Giifen denken dc Reiziger^ te vlciien , met hun te verhaalcn, dat zy groote gevaaren ontwor* field zyn. Mtar met dit alles is *t waar j dat de dooir« tocht van de Noire met de daad gevaarlyk is ; cn dewyl het in den nagt geregend hadt, zoii bet onmogelyk ge«' weest hebben over die hnrde en (leil fchuins liggende Sneeuw been te gaan , indicn *s avonds , toen de Sneeuw zagt ceworden was , naa de v^rinte der zonne , onze Lie* den den weg niet badden afgebaakend. Wyliepen, vcrvolgens, even als op Mont-Bhtic^ ge- vaar vtn Spleetcn, verborgen ondcr dunne fneeuwvlaa* gen. Deeze Splecten wordcn min veclvuldig en kleiner na hct hoogfte van den Berg , en wy ftreelden ons met de gedagten, dat wy de gevaarlykfte reeds yoorby wa- rcn , wtnneer wy op 't onvcrwagtst boojrdcn fcnreeu- wen: Touwen! Touwcni Men vorderde dezelve om alexia BALMAT , een der Draageren van ons goed , die ons om- trent bonderd fcbreeden vooruit ging , uit de dicpte der Ysbedding te haalen. Hy was oogenbliklyk van tusfcheu eyne Makkers verdweeuen, ingezwolgen door een wyde Spieet , zestiu voeten diep, Gelukkig , dat , balvcr weg 4 dat \%, op de diepte van dertig voeten, een fneeuwklomp yist zat , waar op by nederkwam. In zyii val hadt hy gccn ander ongemak gekreegen , dan eenige Tcbrabben in *t aangezigt. Zyn beste Vriend , p. j. favret , dcedt zich op ftaanden voet aan touwen vastbinden en neder- xikken, om hem wel vast te bindcn: wy haalden bim beiden, den een naa den ander, op. Alexis BAL^fAT, *er uitkomende , was een weinig Week ; doch hy toonde geene ontfteltenis: by nam ons pak wcder op, cn toog inet cenc onveranderlyke gerustbeid op rcis, |iet tydf^ip van onze aankomst op de bedoelde plaats, B 5 was ^ .NA EN VERBWF XX? was nict,geiyk doorgaans , het oogenhlik van voldoening. Ik ^ag terftond , en met Icedwcezen , uit de vergelyking Yan :de ligging onzer hutte, met de my bekcnde hoog- tjen, iUt dezelvc de hoogtc niet hadt -van aclutien hou- 4erd Roeden , welke ik verhoopte ; voorts vond ik die hut zeer klein; dQzelve haalde niet meer dan zes voeten in 't vicrkaiit, en was zo laa^ , dat men 'cr hict recht- overeinde in kon ftaan; de fteenen wareu zq flegt za- mengcvoegd, dat de Iheeuw 'er doorgejaagd was, en het gebouw half vervulde. De piaats op den Berg, waar ^ oaze jenten moesten opflaan, en aan wclker uit- ip'nde het flegt vervaardigdc. Gebouw ftondt ^ was be- paald tusfchen twee zecx naauwe en ongelyke Ysbeddip- gen, aan alle kanten . omringd met afliangendc fnecuw, en rotzen zp fteil , dat ze als over afgrondcn been hin- jen. ■ . Tot een verblyf van verlcfieide dagen , le- vefde- deezp piaats geen aangenaam vooruirzigt op^ Biaar. om een fraay g<?zigt tc hebbcn, \yas dozelvc uit- fte^fcond. Aan . den kant van //^//<? haddcji. vvy ccn ge- zigteinder , van ecne onmectbaare uitgcllre^tlicid, zaineu- fefteld uit verdubbeldc liergketens , gcdccltlyk met fnetuiy edekt , tusfchen w^lke. wy , egtcr , cerii^c. posfc^pn , alsiinede fchoone bebouwde Valeijcn ontdekten. * Aaa ien kant van SavoyewcTtoonden Mout ^Bhfic j.Gcant^^n d«M.tusfchenbeide komende Bergtoppen, een zeer^oot TiJrfer^el, vol verfcheidenheid , en hoogsi'belaqgryk. - De.draagers van onzen Voprraaden Wcrktuigen keer- clen.Q»n)iddelyk na Chamouni te rug; dpch ik hicld,, be- halven myn, Lyfknegt, vier der bc3te Gidlbn by my,. qui OAS .t« helpen in onzc Werkzaarahedcn , en om bcurt- lings Kooleu en Leeftocht van Courmayeur tc haalcn. t Zo ras zy uitgcrust waren^en zicli vc^vepscht baddcji , Vdlde it, oat zy de noodigc fchikkingicu zoudcn ma»- ken tot myn verblyf^ doch een ovcrbiyfzel van de ver- Bibcidheid en het yooruitzigt van de pocilykhedcn , w^l- kc zy. zouden moetcn uitftann in dit verblyf, bcnam hun Kragt en moed, Wannccr ondcrtusfclicn dc koelte van den avond zich deedt gevoelcn , begrccpen zy, .dat jcy om een . nagtvcrblyf moesten denkcji. Zy bcgonncn toen de groote losfe brokken.Granitftccn, die den grond van onze verblyfplaats uitmaakten , i^cn weinig te fcliik- Jt«a;, en de Tentcn uit te fpannen^ om .'cr den nagc on- d^r te blyven: want dc fteenen hut was onbevvoonbaar , ctoit-.dat de?«lve. verbeterd .Uadt ^ cn eeue:.hcd- I HftT ALPISCHB GB1ttlH;rE. £ng van ys^ wclke men vondt onder.^e fneeiiw , waar mcdc dezelve vervuld was , wcggcnomcn hadt, • Ik zagJterftond mync VVcrktuigen na , -en nam do proefvan.de zodanige , die eenigc voorbcrciding noodig Dadden; ongelukkig bevorrd ik tot myn hartzeer ibeidfe myne Barometers ongcftcld ; dc groote droogte, welke wy gehad hadden,zints ons vertrck van C/i(j«mw/^. was *er.oorzaafc van; 'er was nogthans gieen lugt ingeko^ men, en ik herftelde 'er d6n, door het middel, 't welk de oorzaak van 't kwaad aanWccs'; ik hielJc ze ftecds in natte linnen doeken , de vogtiglieid zette het inge* droogde uit, cn dc kwikbuis kbn-^ot in, ! Schoon'llegt genoeg gelegerdj fliepen wy zeer geriist; die flaap herftelde onze- kragten ,engaf onsuioed. sMor- gens gingen wy met yver aan 't werk, om ons ftcenen Jebouw van ys te ontledigen, en zo veel t^ verhoogen , at wy 'cr ovcreinde in kondcn ftaan ; wy vervaardigden voetftukken voor den Magnetometer, voor het Kompas^ voor het werktuig om een Meridiaan tc trekken,en vin- gen zelfs aan met het doen eeniger Waamcemingen. — Onze Gidfen , die eene Wcvirsvcrandering voorzagen , beJ- vlytigden zich bo venal , om onze Tenten wel vast tfe maaken ; een wcrk , zeer moeilyk op decze plaats , cnger dan de Tenten zelve, ongelyk, en zamengefteld uit groo- te niet zamenhangende ftukken. Wy waren zeer gelukkig dat men allc decz^ voorMr- gen genomen hadt: want in den volgenden hagt,' ta9- fchen den vierden en vyfden July 9 werden wy'OvervA- kn door het verfchriklykst onweCr , waar van ik imner ooggetuigie was. Een uiir naa middernagtJ, ftakr eeii Zuidwestcn wind, met zulk een geweld,op, dat ik alte oogenblikkcn dagt, dat de fteenen hut, waiir in ik i«et myn Zoon lag , zou weggevoerd worden. Decze wind hadt dit byzondere, dat dezelve op vaste wederkeereridt tyden afgebrooken' wierdr, door de yolmaaktfte kalmte; in deeze tusfchenpoozcn ■ hoordcn wy den wind 4»#- der ons blaa;^en ^in- de dicpre der Valei ^van /*//AWp- BlOfice ^ terwyl dc "volkomcnftc (Hire rondsom 5it8 lieerschte. Maar dTc ftille vlaagen werden i^evolgd doolr onuirfpreeklyk fterke ruk\Wnden ; het waren herHaaldfe vlagen , -gelykfende naar 't losbrtkidcn van gefchut;'wy •vocldcn den Ucrg ondcr onze matrasfch bceven ; de wind Jocg door dc reeten van d;2 fteenen onzer hiitte ; dezcl*- f e nam 2eifs 6^ns myue laketis en dekens weg , zo dai ik van . Un MA BN VBEBLW OP van *t hoofii tot de voeten koud werd. Met het aanbree^ ken van den dag» ging de wind een weinig leggen; manr dezelve ftak welhaast wcder op, en keerde te nig, van fneeuw vergezeld^ die van alle kanten in onze hut drong. Wy namen toen den toevlugt tot een onzer Teoten » waar Wf ons vciliger oordeelden. VVy vonden hier de Gidren Itteds verpligt cm de ftaakcn der Tenten vast te houden, uit vreeze, dat hec geweld des winds dezelve zou om* finyten en de Tenten wegvoeren. s Morgcns oratrent ze» ven uuren kwam 'er Hagel en Donder by den ftorm. De Donderfla^en volgden elkander, zondcr tusfchenpod- zing; een Blixem fcnoot zo digt by ons iieder, dat wy pen vonk onderfcheiden hoorden,die 'er uic fchoot.al ftui- tend afroUende laugs het natce dock van de Tent, vlak agter de plaats , waar inyn Zoon zich bevondt. De lugt was dermaate met Clectrike (lolTa vcrvuld , dat , zo ras Uls ik enkel de punt van den Electrometer buiten de Tent ilak, de bolletjes , zo verre als de draadjes tuelieten , zich van elkander verwyderden; en bvkans by elkcii Donder* ^ag werdt de £lectriciteit van PoQiief , Negatief of otage- keerd. Op dat men zich een dcnkbeeid van de kragt des WidSs vorme, zal ik alleen vermclden, dat onze Gidfen , leieyensmiddelen 2uUende haaien uit de andere 1 ent , tweemaalen ten dien einde 66n dcr tusfchenpoozen ver- kooren , waar in de wind een weiirfg fcheeu. te gaan leg;. Sen, en zy op de helft van den wcg , fchoon de l^uten egts tusfcben de zestien en achttien voeten van elkander ftonden, zodaniger wyze door een windvlaag werden ge« troffisn , dat zy> cm niet in de diepte weggevocrd te wor- .den 9 verpligt waren zich vast te houden «an eene rots , gelukkig ter halver weg ftaande, en daar tnsfcben de twee en drie minuuten bleeven, terwyl de kleederen over hun hoofd floegen , en de hagel met fcherpe punten bet lichaav letsterde, eer zy zich weder op weg durfden begeevcn. Omtrent den middag helderde de Lugt op^ cn de Ueer tJCCHAQUET , die 's avonds te vooren, met vicr Gidfen^ ons een bezoek was komen geeven, en bet ongeluk hadt, ;om met ons dien elendigen nagt en ilormagtigen morgen -door te breageu , bediende zich van dit bedaaren , om we- :4cr te keeren , na Courmayeur afdaalende* . Wat ons beireft , wy waren zeer voldaan in tc zien , jdat wy met onze befchutzels, hoe elendig zy waren » we^ derftand konden bieden aan de zamenrpannende elementen; %ny wel verzekerd» dat bet bykans onmogelyk was> fleg* i tcr fCtT ALPI8CHE GBBBRGTI. M wcfir te kryRen , vondcn wy ons vcrzekcrd tegcn de Trees voor de Onweersvlaagen , welke men ons, ais zeer gevairlyk op de hoogten befchreeven hadr« Wy zetten daaroiTi de noodige fchikkingen tot bet doen onzer Waar* neeiniogen voorc , en begounen 's anderen daags een ge». rtgeldc en onafgebrookcn opeenvolging te vormen. Als hci Weftr niet te llegtwas, ftondt rayn Zoon *s morgens ten vier uurcn op , om de WeSrkundige Waameeminffen te beginnen ; ik rees ten zeven iiuren op ; maar ik waakte ilaarentegen tot middernast ; myn Zoon gsng ten tiea uuren flaapen. Over dag hadden wy ieder ouze bepaalde bczi^lieden. Dit werkzaam leeven deedt onzen tyd , met alien fpoed^ voorby fncllcn ; maar wy ftonden veei koude uit , als het flegt we6r was , en op de mceste avonden , zelfs op fchoo^ ne dagen, Byna alle avonden , omtrent vyf uuren , begoa een wmd op te fteeken , die van de met fneeuw b^ekte uitlleekzels , ten noorden en ten westen ran ons , kwam; dcezc wind , dikwyls met fneeuw en bagel vergezeld , was ten mterftcn koud en lastig. De warmfte kleederen , bon- tc Tokkcn , konden ons tegen de koude niet befchutten. Wy konden in onze kloine Tcnten geen vuur ontfteeken, en onze jamnierhartige Hut , vol fpleeten , door welken wy den dag feonden zicn, vverdt niet verwarmd door het vuur onzer kleinc komvooren. Dc koolen zelfs brandden niet in die yle lugt dan zeer tranglyk , en als men 'er fterk m- blies, en indien wy in 't eimie onze voeten en beenen ge- wannd hadden, bleef ons lyf altoos koud door den wind, die door onze Hut been woey. In die oogenblikken moei* de het ons te minder, dat wy niet mccr dan zeventien Iiondcrd en dric en zestig Roeden verheeven waren boven het waterpas dcr zee ; want hooger viel de koude nog las- tiger; wv konden ons des tc beter over dit gemis van een grooter hoogtc jjetroostcn : dewyl wy ons omtrent hon- derd en tachtig Roeden hooger bevonden dan de top van Buet , die , eenige jaarcn gelcden , gchouden werdt voor de grootfte hoogte, op de jilpcn beklimbaar. Omtrent tien uuren 's avonds bedaarde de wind: op dat uur liet ik myn Zoon in de Hut zyn nagtrust neemen ; ik ging dan in de Tent, waar het Kompas ftondt, dekte my met een bonten rok , en ging met een warmen fteen aa'n myne voeten, de aantekeningen, welken ik over dag ik uit, om myne Werktuigen en de Lugtsgeftelteius waar tc By tusfchenpoozen ging RlIS NA BN VBIBLTP Of • te neetnen, die doorgaans zeer zuivjer was. Die twee uu« ten -van afzonderiiig en befpiegeling dagten my allerbe- koorelyksc; vervolgens ging ik in de Hut by niyn Zoon oprmyn matras leggen^ en ik had cene zo gcruste flaap, als immer op myn Ledikant, in dc Stad. . De zestiende en laatfte avond , welken wy doorbragtcn op Col du Gea/U , was van eene vcrrukkcnde fchoonheid. 't Scheen dat dccze hoogc bergtoppen niet wilden toelaa- ten , dat wy ze zonder hartzecr vcrlieten. Dc koude wind ^' die dc mceste avondcn zo lastig maakte, blies dien avond niet op. De Bergtoppen , die over ons been (ta- ken, en dc Snccuwvlakten , weike dezclvc van d6n Cpheidden, nimen dc i'clioonlle kleurl'chnkeringen van roo- 2er6od en karmozyn. aan ; gehccl de Gezigtcinder van kalie fcheen geSoord met een breeden purpercn rand , en voile Maan verhicf zich boven dien rand , metdc majeftei: van eene Koningin, en fchoon vermillioen van gelaac. De Lugt londsom was van die zuiverheid en volmaakte klaar* beid, weIke homer us aan de Lugt van den Olympus toe« fchryft ^ terwyl de Valeijcn , vervuld met de daar in vcr- dikte dampen » verblyfplaatzen van doukerheid en duister^ nis fcheenen. * Maar hoe zai ik den nagt fchilderen , welke op dien fchoo* nen avond volgdc, wanneer, naa de fcheemering , deMaan, alleen aan den^hcmel fchitterendc , haare zilvere lichtflraa- len verfpreidde over den grooten omkring van befVieeuwde toppen en rotzen, rondsom onze hut? Hoe vormen die fneeuw- en ysbergen , welker glans ondraaglyk is by hec Zonneiicht, een verbaazend en verrukkend gezigt, in de zagte helderheid van die Nagttoorts! Hoe heerlyk llaken de bruine Rotzen van Cranit, zo fcherp en (lout afge- fneeden , af by de fchitterende Sneeuwhoogten ! Welk ccn tydftip voor ovcrdenking ! Hoe veel vergoedings fchonken der^elyke oogenblikken voor uitgeftaane moeilyk* keden ! De Ziel hief zich op ; de uitzigten van den Geest wbreedden^^n te midden van de ontzaglyke (like, dagt men de ftcm der Natuur te hooren , en de vertrouweling tfc worden van haare heimlykfte werkingen. Wanncer wy, op den 19 van Julj^ de beoogde Waar- neemingen en Proeven afi?edaan hadden , verlieten wy de das latig betrokke verblyfplaats , en daaldcn na Courmajcur Rf« Het cerfte gedeelte van de nedcrdaaling over de losfs brokken rots, is fteil en moeilyk, doch zonder eenig ge- Taar, en' ten deezen opzigtc gelykt dezelve in gecncn d?e; ie HET ALFISCHE GBBeRGTE. 