Beschryving van's Graven-hage
State , waarinne zeven Hollanders , drie Zeeuwen en twee Utrecht- ^cnde fchen te verfchynen hadden , en nevens den Prins als overhooft , de dja^n xaaken te helpen beilieren (^j. Dezelve twaalf zouden ook zitten voorgc- j^ valleii. (/) H. de Groot^Ncderl. Jaarb. i. bockpag. 6. Hood. Nederl. Hifi. pag. ic^f. (r) H. de Groot, z. boek p. 50. 51. Hooft. lo. boekp.^^6. \v) Hooft yNederl. Hili. 8. boek p. 319. {w) if.buekp. 6Zf. (a:) De Groot, Nederl. Jaarb. j. ^. />. 75. [y ) Hier in hebbeii wy den Heer Hooft opgevolgt , en is ook over- cenkomcndc met de Refolutie van den ji. Decemb. if 85. inhoudendc : ,, Is „ gercfolveert , dat de Racd nevens zyne Excellentic uyt de Provintico tc ,, committcrcn tot de Regecringe van den Landc , zal dicnen ccn jaar, en daC „ t'cinde sjaars de Piovintien vry zal ftaan, te houden voor gecontinueert hareGe- „ committcerden of voor d'eene heft andere te doen nomineren en die oneffen ge- „ tal in den voorfz. Racd hebbcn 't minile deel; dat hare gagic zal wefen elx if 00 „ gulden 'sjaers, zoo wel voor den gecnen, die prcfidcrcn fal als andere; Dat de „ Thcfaurier zal houden twee fuffifante Comniifcn, enz. „ Is medc gcrelolveeit , dat de Raed zal zyn uit 1 2. perfoonen^ daarin wezen zul- ,, Icn uit Holland zes , uit Zeeland drie en utt Utrecht drie , die van Holland en Zcc- „ land zuUen dcnomincrcn dubbelt getal, die van Utrecht zuUen verzorgen, dat „ zyne Excellentie van harent wcgen dienaengaendc goed contentement zal gege- ,, yen worden. Dog uit het eerfte artikcl van de inftruftie voor den zclvcn Rade {gearrejieert op bet behagen van zyne Princclyke Excellentic by dc Staten van de voorfz. Provintienvan Holland, Zeeland en Utrecht den 'j.Januarii 1584.) blykt, dac d^c Racd zoude be- ,4+ BESCHRYVING in denRaad van State der Algemeenfehap ( s ). Deze Raad van Sta te beftaan uit 15. perzooncn. De woorden zyn deze: „ In den eerften zal dc voorn. , Raed beftaen van dertbien getrowwe Perfoonen van de bequaamfte en gequalificeeifte derzelver Landen , te wcten zcj uit Holland^ vkr uit Zeeland ^ en drie "van den Landen van Otregt , die nevens zyn Excellcntie , als overhoofc, zullen befoigne- ren, in wclken Raed niet en zulkn mogen gelykelyk wefen die malkandcren " in confanguiniteit oFaffiniteit bellaende zyn tot in den vicrden grade incluis, na ', de computatie ran de Kcizerlykc regten. En 't zelvc vind zyn bevcftiging in de verklaring , die de Prins gaf op de Toinften , daer op by de Staten van Holland , Zeeland en Utrecht ver- zogt word decijie en verklaringe 'van zyn Excelkntie. „ Zyne Excellentie verftaet, omme In den eerften, alfoo die van Holland, ,, merkelyke redcnen en confideraticn, Zeeland en Utrecht zyn geaccordeert , „ datdie van Holland in den voorn.Rae- dat nevens zyne Princelyke Excellentie „ de zullen hcbben zes perfoonen, die uit de voorlz. Provinticn geftelt zalwer- j, van Zeeland vier en die van Utrecht den eenen Raed van twaalf perfoonen tot „ drie, en dat overzulks r/e i?^^rf za/Z'^- de Regeringe van de voorn. Landen j ^,ftaanin dertien perfoonen^ zonder dat maar met en hebben konnen accordercn, dit getal in andcre zaken getrokken hocvvel perfoonen uit ieder Provintic zal werden in confequentie of confi- daerinnegeitclt zullen werden, zoo ishct dcratie. zelve geltelt tot decifie van zyn Prin- 5> n J) celyke Excellcntie. „ Zyne Eecellentie t^c. Ten tweden i^c. „ Aldus verklaart en uitgefproken op Alle welke poinften goedgevondcn fyn den 20. Januarii if 84. by dc Gcdcputeerden van de voorn. Pro- ondcrtekent , vinticn zyne Excel, overgelevert te wer- den. Gedaen in den Hage den 11. Ja- GUILL. DE NASSAU. nuarii 1584. Hier uit moet men dan befluiten, dat de Hcer Hooft de eerfte refolutie of con- cept heeft gevolgt, en van het gearrifteerde t'ccnemaal onkundig is geweeft. (z) ¥{ook^io.boekpag.%'&^- DezeRaadvan Statewas ingelklt en met Inftruc- tievoorzien^fwii. September ifSj. waar in die van Holland bewilligden by refolu- tie van den^o. September daar aanvolgende , inhoudende ; „ dat op 't point van befchry- „ vinge aangaande de Inllruftie , die by de Staten Generaal tot Middelburg op'c „ believen van elk in dtn haren mede was gcarreftecrt , beroerendc 't oprcchtcn „ van cen Raed van State, nadien dezelve Inltruftie alomme binnen dc fteden by „ de Vroedfchappen is gcvifiteert, de Staten dezelve mcde hcbben goedgevonden „ en gerefolveert I dat de Gcdcputeerden van Holland op de Vergaderinge vande „ Staten Generaal de voorfz. Inftruftie met de meeftc llcmmen mcde zullen mo- ), gen eindelyk aannemen en houden voor gearrefteert. En zyn van die vanHol- j, land vier by de meeftc ftemmen genomineert , te wcten den Raedsheer van der 5, Me)e , fVillem Stoop , Covert M^illemz Brajfer , en Philips Cornelifz , omme daar- j, uit twee als Raden in den voorn. Raed van Staten agtervolgende dc Inftruftie '» geftelt te worden. Deze Raed beftond uit 16. perfoonen, daar af zyn Excel- lentie 't hooft en dc eerfte Raed was , zie vcrders Refoluiie van Holland den i4,. Septemb. if 83. Zie VAN 'sG R A V E N^H AGE. IV. Hooftst. 14:$; te 5 die van drie tot drie maanden t'clkens was verlengt C ^ } j li^P in i^Bf te nicte (b). A\s ter zelver tyd door den gelukkigcn voortgang der Spaanfchc wapenen , onder het bcleid van den Hertog van Parma ^ de zaaken te bylter A^ aren veragtert , zulks dat men ggnootzaakt was, ander maal toevlugt te nemen tot de Koninginne EUzabet ; en dat haar T'-fajefteit daar op goedvond Robber t Diu/ki, Gr^af van Le/cejfer, Op- ];crbevelhebber haarer hulptrocpcn, in \ einde van 't jaar ifSf tot , onderftand dezer Landen over te fchikkcn , wilden de Algemecne Op wat Staten, na dat ze den zelven Gr^af in 't begin van .'t volgcnde jaar manier tot C)pperland\ oogd liadden verklaart , eenen Raad van State ne- ^^^^ ^"' vens hem zetten , by wiens goeddunken hy alles te verrigten hadde. {feJe- En of fchoon hy in den beginne zii; geweldi^ daar te,2;ens kantte, voegiu ! als willende aan geen berigtfchrift nochte belluit des Raads van State gebonden zyn, zoo liet hy zig eindelyk zoo verre overreden, dat hy verklaarde eenen Raad van State ontrent hem te zullen gedoogen , mits dat die bertonde uit twee Engelfchen van wege haarer Majeiteit , volg;ens 't verding, en voorts uit inboorUngen by heni te kiezen na zyn enkel wel evallen En als de Staten hem aanboden de keur uit een dubbel getal by hem te noemen 5 zeide hy altoos te willen gebriji- ken uit Geideiiaini den Kanzelier Elbertus Leoninus ; uit Vlaandre den Raadshooftman Adolf van Meetkerke ; uit Holland , Walrave llcer van Bredcrode ; uit Zeelaiid-, jacob Valk ; uit den gewelle T van (a) Zie Refolutie van Holland van den 16. ^iigu-JIi en 25. Novemb. 1584. van wclke Ijatlle de wooiden deze zyn. „ Op het poind van de befchry- ., vingeaang.uindeue Rcgeeringe, is by de Staten geicfolveert , dat de Racd van ,, State, nevcns zyne Gcnade Graaf Afc^amj, na de ex piratic van dejegenwoor- „ dige maand November noch voor den tyd van drie maanden gccontinuccrt zai ,, werden , en dat de Gccommitteerden vnn wegens die van Holland , oni „ diverfche refpeftcn daerinne mede gcdureade den voorfz. tyd eontinuee- „ rcn fullcn , en daar toe met alle behoorlyke middelcn werden gcindu- „ ceert j en zoo vcne dezelve of eenige van dicn , daar toe niet en zouden be- „ geeren te verftaen , dat allulke daer toe geconitringeert zullen werden als na be- „ hoorcn. {b) De Heer Hooft op 't jaar ifSf. fpreckt pag. 1041 . in dezer voege: ., Hicr „ en tuflchen floddcrde de rrgeeringe: zynde de Raadsluyden van Staate, dien ,, men van drie tot drie maanden verlengt had, al over een wyle geeindigt, en dc „ pcrlboncn,achtcnde zich ontflagen, nauwlyks by een te houden door becde van „ 't Amptgenootfchap (dat is het CoUegic van den Rade van Staten) der Algemec- ), ne Staten, in 't welke zich op dat pas alleenlyk de gemagtigden van twee of „ drie Landfchappen tegenwoordig waren. Ja zelfs de Staten van Holland ordon- neerden, by refolutie van den it). September i58f. „ alle.de Gecommitteerden an- j, dermaal te befchryven foo wel de Raeden van State , als op het lluk van de ,, Admiraliteyt in Holland, dat zylieden op maendag tockomende als zyndedenj. „ dezer maand Oft:olx:r prscife te compareren alhier in den Hage daer toe dczelvc „ zyn gecommitteert , alfoo dezelve daer af gecn/.ints gchouden mogen werden J, voor gecxcufeert, nogte ook eenig rcguartop de excufen mag genomen werden, „ maar dat by gebreke van dien elke defaillant des daegs een pont Vlaams zal ver- „ bcurcn tot behoef van den armen alhier in den Hage, dewelke ook reelyken eri „ met der daed fullen werden geexecuteert agtcrvolgens het inhoudcn van dc brie- „ yen hierna. \^6 B E S C H R Y V I N G van Uitrecht-, Paulus Buis; (r) dat men voorts ettelyke luiden vaii b'ehoorlyke ftoffe voordragen mogte, waar uithy 'r getal, belproken tullchen de Landfchappen , zoude vol maken ; waar in dc beaten be- wi'lligden-, en verders toeltonden , dat hy noch aan 't berigtlchvift van den Raad' van State , noch aan de meeile ftemmcn dcs zclven gebonden zoude zyn, en dat het berigtfclirift ook by hem zelf nazy- nen zin voor d'en Kaad zoude beraamt worden ( d). Was Deze Raad was maar voor een jaar, en vvierd in 1587 by de alge- nia" meene Scaten , terwyl de Graaf in Engeland was , by maniere van voor een ^Qoi,.^ieninge , voor de naailvolgende drie maanden vernicuwt [e). ^^^^' Eindelyk wierd in- den jaarc 15-88 , na dat Leicelter ten tweedemaalen fy'k crn na Engetond was vertrokkcn , en aldaar het bewind der Nederlan- vaile den- hadde afgelegt , by de algemeene Staten een valle en altyd duu- ^^""i rendfe Raad van State ing-eltelt (/) , en met een inftrudic voor- te^ng" zieii i'^)) diewell^e in den jaa4e 165^1 in veele pointen is verandert fteit. en nader gereguleert- geword'en {b). E>eze Raad- werd- tans zamengeltelt uit afgezondenen van elke Pro- kder^ viittife, tot twaalf in getal; als uit Gelderland een , uit Holland drie, tans be- te weten een uit dfe Edelen, die daar ad v it am zit, en twee uit de naat. fteden by beurten (i)-) als een uit het Zuiderquartier en een uit het Noorderquartier ; uit Zeeland twee; uit Uitrecht een; uit \ riesland twee {c) Vriesland hadde zig onder de regering van Leicefter en den Raad niet be- geven ; des niet tcgenftaande flclde de Graaf in den Raad de Hecren Ait ma en Feitsmny mede zynsn partylingen , den welke de algemeene Staten in 't volgendc jaar daarom toegang ten v'oorzeiden Rade weigerdtn. Hooft, 25. bock^pag. 1 1 36. (^) Hooft, Ned. Hifi. 2.5. bock^ fag. 1043 en 1045. ie) Hooft, r^.boek,pag. W^^. (/) De Refolutie by de Staten van HoHand den f. April if 88. dien aan- gaande genomen , luid in dezer voege j „ Op 't Poind van befchryvinge, aan- „ gacnde de regeeringd , hebbcn de Staaten va-klaart en gerefolveert , dat de „ Raed van State eerltdacgs (des doenlyk zynde) zal -worden geinftallcert , en „ dat onder al fulkc authoiiteit als dezclve by voorgaande Refolutie is gedefe- „ reert; ende ten eindeeen yegclyk bekent mag zyn, dat de Grave van Leycef- ter het gouvcrnement dezer Landen hceft gcquiteert cnde die van den Rade van State voornocmt in hare authoriteit voornoemt mogen wcrden gcmainfteneert : hebben nodig bevondcn, dat van wegen de Staten Generaal alfulke ordre gcftclt fal wcrden, dat de voorfz afte van ontflagingc van den voorn. Gouverncmcnte „ alommc bekent gemaakt mag werden, ende dat het oorlogsvolk alomme onder „ een eenparigen cede mag worden gebragt, te weten, dat zy den Lande gehoud „ en getrouw zyn, en de Gouverneurs van de Provincien gehoorfamen zullcn. (g) DeXe Inftruftic is van den rz April if 88. Groot Placcaat-boek , IF. decl ^ fol. lio. De Staten van Holland hadden eindelyk dezelve den 7 April des gcmeltc jaars ^, gcrefumecrt en gehoudcn voor gcarreftcert van wegens die van Holland , „ mitsgaders verklaart dat de Thefaurier genieten zoude 1 500 pondcn, en deOnt- « finger Generaal 1100. pondcn 's jaars. dh) Deze is van den 18 Juli irt^i. Groot Placcaat-boek , IF. decltfol. lif. Aitzema, Hijl.van Stciat en Oorlog. 7. deel , pag. 385-3P5. Op deze inftruftie AVicrdcn by dc Leden van den zelven Raad verfcheide confideratien ingeftelt en aan haai* Hoog Mog. oVergegevcn } tc vinden ibid, pag. 457. & feq^- (i) Zic de lyfte van deTourbcurtcn, geobferveCrt tuflchcn de Steden van Zuit- Holland , uitgezondcrt Amftcrdam , die haar beurt heeft onder de fteden van Noord-Holland, by S. v. Leeu'fr. Bat. IUtift.pag.1^^9. VAN 's G RAVEN-HAG E. IV. Hooftst. 147 twee ; uit OverylTel een j uit Stad en Lande twee ; en heeft de Stad- houder in der tyd in dezelve vergadcringe zyn vafle en voorzitten- de piaats , als hy tegenwoordig is. Ook heeft deze Kaad een Trclb- rier-Gencraal , een Ontfanger-Gcne. aal , nevens een Secretaris (zyn- dc nevens den Griffier van haar Iloog Mog. , bevorens gemeld , de aanvienlyklle Amptenaaren der Bondgenootfchap j die dagelyks in de jiaadsvergaderingen alliiteevt ; vvyders vier Commiien van de Fi- nantie , een van de Treforie en een van de Secretarie. A an dezen Kaad zyn boven al bevolen de zaaken van oorlog en militie, het opzigt en zorge van de Iterktens en fortificatien , het villteren der magazynen , enz. als mede het beftel over de geldmid- dclcn of i^inanUe van de Gtneralitcit. Dezelve vervaardigt alle Or- donnantien tot de ganfche kollen van den Staat, op de relolutien by de Staten GenCraal genomcn , na dat die van drie Gedeputeerden van byzondere Provintien en den Treforier-Generaal getekent , door den Secretaris gecontraiignecjt , en voorts alzoo te boek gebragt zvn ; zy formcert alle jaarcn den llaat van oorlog van het Vcreenigt Nedcrland , die dan vervolgcns ter Vergadering van de Ileeren Staa- ten-Gencraal overgebragt werd ; doed de verpagting van alle de ge- meene middelen , landcn, thienden over de geconquerteerde plaat- zen, welke onder het reOort van de Generaliteit gehooren. Aan dit Collegie devolveren in appel alle litigieuze zaaken over fraudes van de gemeene Landsmiddclen van de Generaliteit en in de vero- verdc lleden ; als mede de procelfen die by den Hoogen Krygs-Raad van de geunieerde Provintien in de zaaken van de militie uitgewezen zyn. Van de Sententien van dezen Raad kan niet geappelleertjmaar alleenlyk daar van Revifie aan haar Hoog Mogende verzogt wer- den ( i ) ; dog de formaliteiten en wyzen van die Regtspleginge , en de zoorten ^ an zaaken , waarinne die piaats zoude hebben , niet klaar gereguleert zynde , zyn de verzocken van Revifie tot nog toe , of immers zedert eenen geruimen tyd voor de Verzoekers van zeer weinig vrugt en uitwerkinge bevonden. Ten weiten van de vertrekken van denzelven Raad , heeft men die ■V an de Generaliteit s - Rekenkamcr , zoo als wy zoo even hebben ver- melt. Deze heeft behalven een bcquame vergaderkamer , nog een vcrtrek ten dienfte van de Leden, een kamer voor de twee Secreta- n;ien, een voor den C'ommis en een tot het houden van de Secreta- rie , alle het gezigt hebbende op den vyver , mitsgaders nog een Charter -kamer , die onder de ordinaris Vergaderkamer van haar Hoog Mog. komt en haar ligt fchept wel van het Binncn-hof , dog zodanig , dat het zelve vallcnde over zekere voorgebouwtjes , ver- blyfplaatzen voor de Generalitcits reizende Bodens , van die zyde voor den voorbyganger niet zigtbaar is. Deze Rekenkamer, welke in den iaare 1608 is opgeregt tot vcr- ligtinge van den Rade van State, bellaat uit twee Gedeputeerden uit ieder Provintie. W'^at ordre daarontrent by Holland werd gehou- T X den Mini- fters van denzel- ven. Wat 2a- keii de- zen Raad zynaan- bevolen. GetJera-i liteits- Reken- iatner. Wan- ncer op- geregt. (/) Zie Refolutie van haar Ed. Groot .Mog. clondcrdag den 14 Mey kS^S , en na Revifie gcen meer remedien \a\\ rcgten toe te ftaan. Refolutie den zp January I4« B E S C II R • Y V I N G (Jit wat l-eden bellaat. daar, -/,• verrigt \iord. Binnett- Ver- fcheide komp- toiren van de G riffle van liaar Hoog Mog. Kamers Van de Heeren Slater! Tat! Hol- irnd en Weft, vriesland Galde- rye voor dezelve. dMtj is mede te vinden by den mcergemelden S. van LceuVven f^). Ter '/.elver Rekctikamer wcrdcn nict alleen geregillreert de Ordoii- nantien by den Rade van State gellagen , maav ook opgenomen , ge- appollillecrt , gelloten en bevvaart allc de rekeningen , zoo van de Untfanger-Gencraal van de Unie, de Ontfangers • van de Admirali- teitetli'efi Commifen van Magazynen; als van alle andcren, van wat natimr'de'zelve ook zyn, betreftcndc de inkomllen en lailen van de Generaliteit (/). ' Aan de Wellzyde van de Rekenkaraer is een binncnplaats , waar over.rhen gaat na 't .^Binnenhof , mec een deur uitkomende, befte- vens'Cnaah de ooft-zyde van het vcrtrek , waar in deGriiiie vanhaar Hoog Mog. werd gehouden. Even voorby deze deur wcllwaarts is "een tweede deur of ingang totH'^erl'cheide kom'ptoircn , behoorcnde tot de gemelde Gritfte van haar'Hoog Mog^; zyivle het eerltc, datmcn bmnen dezelve deur aan de regter hand ontmoet , de Gri'lic zelts , het uitzigt hebbende ten (zuiden en zulks op het Binnenhof •, daaraan volgt het komptoir voor d(&' extraordinaire kterken , het ligt fchcppcnde ten oollen op de evthgettielde binnen-plaats , en aan 't einde van den gang het komp- toir van de twee expedierende Commiicn ter Grirtie , ziende ten noorden op den Vyver. Aan de llinkerliand , zoo als men dezelve buiten-deur inkomt, is een trap , iangs welken men opklimt na de galdcrye, loopende voor het grootlle gcdeeltc over het geftoelte, ten zuiden van de Franfche kerk geplaatll ; aldaar werden gevonden het komptoir van den Gritiier , de kamer of 't komptoir van den Agent, als mede de Charter-kamer ; over een van dezelve gaat men na 't komptoir van den Commis van den Gritiicr, en na dat van de Provintiale klerken. Op dezelve galdcrye zyn ook de logien van de Franfche kerk , en de zelve ontfangt haar ligt van de zyde van het meergenielte Binnenhof, waar Iangs dezelve uitgeftrekt is. Van hier gaan wy nu voort tot de kamers en vcrtrekken , die ei- gentlyk zyn ten dienlle van haar ii.d. Grooi: Mog. de Heeren Staten van Holland en Weilvricsland , laatende aan de rechter hand in 't voorbygaan Icggen de Franfche kerk, voorheen de kapel der Graa- ven van Holland , waar van wy in 't volgende hooftdeel een wyd- loopige befcliryvinge zuUen opleveren. Voor het gebouvv , 't geen de evengemeke kamers en vertrekken vervac , loopt van den ingang van de Franfche kerk af tot den weflhock toe en van daar weder voort tot naby het zuideinde een ruinic galderye , voorzien met ver- fcheide fleenen pylaaren, waarop het bovcnfte gcdeelte van het ge- timmerte ruft. In 't midden van de nooid galderye is de deur of ingang tot de vergaderplaatzen zoo van de Staaten van Holland als van ik) Bat. niuli.pag. I4P?. • (/) Zie vcrders dc Initrudie voor de Heeren in Gcncraliteits Relcenkamcr in date den 5 November 1607. geicvideert en gcconfiimeert den io Januaii 1612,. als mede de Refolutie van deHoog Mog. Heeren Staten Generaal van denxn April 1614 nopende de Gcneraliteits Rekenkamcr j mitsgadeis de poinften en artikelen tot ampliatie in dato 30 September i<5fr. Groot Placcaat-bock, IF.deel.fd.il^. en ijj-. Aitzema, zaken van Staat en Ootiog. 7. dcel.pag. 4J j. nrn'w C G/dff!uittJ:ifn i\in />erdrt.Tt J't^r/t^ 3^fi^-^/.i^n'^n \^,i J,^^//"'DT'iJn'"imjr/r]iun VERG-ADER-KAMER van de HEEREN STAIen VAN HOLLAND EN WESTVRIESLAJVD . .E.^^-.eXgfjS^S'Si^^lSS^^^^^nSB^S^'^^^^^^^^^ VAN 'sG R A V E N-Il A G E. IV. Hooftst. 149 Nan derzelver Gecommitteerde Radcn , beide wel waardig om we- gens haare fraaiheid en cicrlykheid met aandagt befchouwt te wer- den. De kamer , welke haar Ed. Groot l^Tog. tot hunne byeenkomft hebben , vind men boven op de ceiite verdieping , werwaarts men opklimt langs een brcedcn trap , aan dc rechterhand zoo als men de deur inkomt. Dit is een Ichoone, grooteen overtreffelyke zaal,waar aan konll noi^ kollen zyn gelpaart , zynde dezelve riiim 66 voeten lang , 4 en I half voeten breed , en zeer hoog kerkswyze ver- wulft ; de wanden zyn verciert met de fraailte tapyten , die de weef- konft ooit heeft voortgebragt , zulks men in twyfel zoude konnen trekken ofze met de naalde , dan met het penzeel zyn iiitgewrogt ; om hoog ziet men afgebeekl allerhande natien en volkeren van de vier bekende deelen der werreld , ieder na den aart en wyze van hun 4ard gekleed , zig vertooncnde over een baluller, als ziende in de zaale. Ten oolien en ten vveflen Uaat een fchoorfleen , zeer heerlyk met zwaar my en lof-vverk verrykt , pronkende de eerile met een ichilderye door den beroemden kondichilder y/iii Lieveiifz , vertoo- nende den oorlog; en de tweede met een gelyk konllltuk door den bekenden fchilder . . Hanneman , N^erbeeldende de vrede. Ten noorden heeft deze kamer vyf groote opliaal-glazen , het gezigt heb- bende over den Vyver en Vyverberg. In het midden van. de zaal is ^nruim vierkant parket, lang 29 en breed 28 voeten, rontom met een cierlyk' gefneden balufter omgeven, waar in verfcheide ingangen zyn , welkers deuren met kopcre hengzels en lloten zyn voorzien. Jii 't midden van dit parket ilaat een lange tafel , waar aan r dell ee- ren van de Ridderfchap met den Raadpcnfionaris hunne zitting heb- 'ben , zynde de Itoel van den Stadhouder in der tyd aan 't hoger ein- de , en zulks met den rug na den weft-fchooriteen geplaatil. De Leden van de 18 fteden, welke met de Ridderfchap de Staats-ver- gadcring uitma':en (?//), hebben na rang en order binnen het baluf- ter hunne plaatzen , zittende de fteden Dordregt^ Haarlem^, Dslft, Leiden en den Brkl ten noordcn aan een afgezonderde tafel , ieder met haAren Penfionaris o\ er haar ; dc fteden Gornicbem , Schiedam evL' Scboouhoveii ten ooften , rccht voor den fchoorfteen, in 't opper- •fte van een verheven geltoclte , 't gecn trapswyze is nederdalende ; dienende de tweede plaats voor dc Gedeputeerden der fteden Gou- da en Rotterdam; en de derde zitting voor die van ^mjierdam al- 'leen. Ten zuiden zyn gczeten de Gedeputeerden uit dc fteden van t Noorderquarticr , als die van Alkmaar -^ Hoorii-> Enkbitizcii :> Edam, Moiniikkendam , Medenbllk en Furmerende insgelyks aan een tafel op dezelve wyze als aan de overzydc, ieder ftad met haare Penlionaris gealllfteert. \"oor de zitplaatsvan de Gedeputeerden der ftad Amfter- dam ftaan eenige zitftoelen met kuTcns voor de Leden van de Ge- committeerde Raden, wanneer dezelve in de \ ergaderinge verfchy- nen. De twee SecrctarilTen van Staat hebben hunne plaats , ieder in T - 3 , een Verga- der-ka- mcr van deStateii vanHol- land. Fraaje tapyten aldaar. Alsme- de twee fchoor- (leenen , ieder met een konft- ftuk voor- zien. Zitplaat- zcn der Leden na rang en order. (m ) Hoe dcze \''ergauering bcftaat en znmengeflelt wcrd, bcfchryft beknoptclyk dc Groot in zyn JSederl. Ji-arhck. 5. boek^ pag. iif. en 116. IfO B E S C H R Y V 1 N G Dc'foi- !;ne-k3- mcr, en vertrck- kenvoor deSecre- tariilea. Koning II. door deStaten vanHol- land in hunne Vcrga- derplaa'.s plegtig ontfaii- gen. een afgezondert geftoeltc , ecn ten •zuiden , en een ten noorden van den welt-fchooriteen. Kaaft \\ elk laatftgemelde geltoelte is een deur .van ecn agter-trap , waar medc men gaat na het vertrek van de Hce- ren van de Kidderfchap , en n erder nedertrcdende na de vergader- plaats van de Ileeren Cjecommittcerde Kaden. Ten oolten van deze zaal ziet men noch een andcr tamelyk groot verti-ek met tapyten behangen , dienende tot een belbigne-plaats voor C'ommiilariiien uit haar lid. Gr. Mog. Vergaderinge ; waar ag- ter noch gevondcn vverclen twee andere vertrekken voor de even- genoemde Secretarill'en , zynde boven tie beloigne-kamer , en zuIks op de tvs^eede verciieping de Cbarier-kamer van haar Ed. Gr. Mog. Ten zuiden van dezclve zaal loopt een doorgaande lange galderye, devvelke haar uitzi.it heeft over het Binncnhof en door de voorheen gemelde pylaren van onderen ondcrileunt werd ; ftrekkende deze galderye ten welten na 't appartement van den Stadhouder , en ten ooli:en door ecn tweede galderye , die voor een t;edeelte , zoo als wy hier vooren hebben t:;ezcj;t , boven het geftoeltc aan de zuidzydc van de Franlche kerk been loopt , na de kamcrs van de lieeren Sta- ten Generaal. ter wy nu van boven fchcidcn , zuUen wy , om den draad van ons voorig verhaal te vervolgen , ook kortelyk mclden met wat Ikat- zi en koninglyken toeitel de Staten van Holland Koning Kanl op de- ze hunne nieuw gebouwde Zaal recipiccrden. De Staten dan zyne Majeflcit geen minder eerbe\^'yzinge willende aandoen, dan hy van de Staten Generaal hadde ontfangen , gingen zyne Majefleit tot aan de trapp:n van de groote Zaal , daar de algcmeene Staten , gelyk hier vooren is verhaalt , affcheid van den Koning gcnomen hadden , te gemoet, hem twee, en twee volgcnde rcgt nit tot de benede deur van hunne kamer. Pfins Maurits. fuan Nalj'an , Veldmaarfchalk ten dicnite der \^ereenigde Nederlanden , ging alleen voor hen bloots hoofds, gelyk Prins IViUcm Frederik van Nalfaii , Gouverneur van Vriesland , voor de Staten Generaal gedaan hadde. Voor de per- zoon van den Isoning waren deszelfs lovelingcn. Wanneer men de evengcmelde deur in.juam , keerde men tcrllond na de ilinker Jiand door een kleine galderye na de kamer der Ijceren Gecommit- teerde Kaden, over welkers fchoonheid de Koning verwondert was, befchouwende in 't doorgaan de gellocltcn , die door haare fchitte- rende Ib^aalen , dewyl toen alles nog nieuw en pas verguld \^'as , een ieder in de oogen fcheenen. De Koning klom vcrvolgens langs den grooten trap na de Staats-Zaah Men hadde de gewoone tafel van de Ridderlchap weg gcnomen, en die van de Gecommitteerde Ra- den, w Ike zoo lang niet was als de andere, van bcneden gehaalt, en geftelt dwars voor den weft-fchoorilccn , op 't cinde van de zaal. 'ruUchen den fchoorrtecn en die tafel was gcmaakt een voctbank , 'ZOO lang als de tafel , met drie treden op te gaan. Op de voetbank, bedekt met een fchoon Turks tapyt , Itond een fluwecle ftoel , on- der een verhemelte van dczelve Itoife , aan den fchoorllcen vafl ge- hegt. De Koning inkomende, wierd langs het agterfte van de Ilin- ker vieuxel van het pnrket na zyne plaats i;eleid , daar de Monarch over end ftond, tot alle de Gcdeputeerden hunne gewoone plaatzen geno- } VAN 'sGRA VEN-H AGE, IV. HooFtsr« is'i genomen hadden- Prins JViIIem , Gouvcrncur vaji Viieslajid , die zig gevoegi: hadde by dc Staten van Holland , na dat hy den dienit. gedaan hadde by de Staten Gcneraal, Iteunde met zyne iiinker hand op den rugc;e van des Konings ftoel , Trins Maiv'its Itond aan de ilinker hand van den Koning, Iteuncnde met zyne rechtcr hand op, den zelvcn ftoel. TuHchen de twee Prinfen en den fchoorfteen (Ion- den vier Hceien wa \ Konings gevolg. De Heeren van de Hid- derfchap namen hunne plaatzen aan de twee einden van de ta/el en van vooren, doch zoo dat een opening in hct midden gelaater^, den Koning het gezigt van de andere Heeren nict benomen vvierd. ZoQ. dra alle de Leden gezeten en gedekt waren , rees de Koning op , ©q zig ontdekkende , de^d hy zyne dankzcgginge bykans in de"zely§ woorden als aan de Statjen Generaal. De Kaadpenlionaris de Wit^y geplaatft byna recht over den Koning , beantwoordde het zelve mei zyne welfprekehdheid. Dit gedaan zynde , ging de Koning weder- bm af. De Staten waren van voornemen , zyne Majefteit tot zyn logement te gcleiden, maar de Koning op het Hof gekomen, nam zYne« weg door \ quartier van de Princes Roiaal. De Staten hem hcbbende geleid tot de- eerfte verdieping , namen affcheid en keer- den door ^^ gakterye , na de zaal van hunne Vergadering. Nu daalen wy weer neder langs den zelven trap , die ons in 't op- klimmen gedient hceft , om alzoo verder te bezigtigen de Vergader- plaats van de Ed. Mog. Heeren Gecommitteerde Kaden van hoogge- melde haar Ed. Gr. Mog. de Heeren Staten van Holland, nemende onzen gang regt uit, en zulks ter ilinkeihand als men van 't Binnen- hof door de buiten dcur inkomt. Deze kamer , dewelke komt on- der de Vergaderkamer van haar Ld. Gr. IMog. , is mede een zeer cierlyk vertrek , fchoon niet van die groottc als de evengemelde •/aal ; zynde insgelyks met konftryke tapitzcrycn behangcn. De Le- den , die van tyd tot tyd het Collegie uitmaken , zitten aan een lan^ ge tafel , ftaandc binnen een vicrkant net gcfncden baluller , 't geen midden in dc kamer geplaatft is. Op dc vier hocken van dit halufter ziet men vier zwaar verguldc pilaaren ( w ) , tot onderfchraging van de Statcn-kamer , op dat dczelvc door haare zwaarte en menigte der Leden ter dagvaart verfchynende , niet zoude werden inge- drukt of eenige zakkinge ondervvorpen zyn. Ten noorden heeft de^ ze kamer door drie groote raamen haar uitzigt aver den Vyver epi ^'^yverberg, en ten weften een fchoorftccn orazet met fnywerk , Waar in een fraai ftuk van den evengenocmdcn ighilder Jan Lieve/ifZf Verbeeldende de Arithrnetica, Geometrica, enz. geplaatft is. Naaft dezen fchoorfteen ten noorden is een deur , waar door men komt («) Zpmmige ?,yn van g?vpelep , dtit i^gipr 4e2;c vier pila^tpn nfgebeplj: werden AeLiefilC) Troum, Frc^e exK E(ni^bet4^ \i^v: iJopr ^c zuilen vi\n qe Hollandfchc Vryheid gefchooic, gQlteujit ^ gefty ft en ftaandc gphouden werden > \^aaroii] ook een HQllsn^Ccb Pigter IjiQr gj> iinfpclcnde, aldus zingt : „ Daar ziet men Liefd' en Trouw, daar ziet men d'uitverkoren „ Gqe' Free' en Eenigheid^ de hoge zuilen fchoren. ,, Waqr door dit nie\iwe werk de ecuwen uit zal Iban : „ En onze Vryheid , niet dan met dc wer'ld vcrgaan, Verga-' derka- mer van deCf- commit' teerde Rade»i Konft- ryke ta- pytcn ea andere vercier- zelcn. Comp- toor van IJl BESCIIRYVlNG laenHec- re Kaad- ictffona- rit. Als iiie- de voor den Com- tnis, Kler- kei),en2. Verdere kamers tot het xelve Collegie behoreu- de. HetCoi- legie van de Ge- eoKimil- teerde Raden wanneer en by wat ge- legfent- heid in- geftelt. komt in ccn portaal , daar de voorhcen gcmclde agtcr-trap is , om na de Vergaderkamer van haar Id. Gr. Alog. tc gaan. Aan de well- xyde van het zelve portaal is het Komptoor van den ITcere Raadpen- lionaris, en onder het zelve als mede onder de i^ollcglj-kamcr van de Heei'en Gecommitteerde Kadcn , zyn de Komptouicn zoo van den Commis als van de Klerken van dcnHecrellaadpcnlionaris, wei- waarts men met ecn trap nederdaalt. Naaft den ingang van deze trap Vind men nog cen klein Komptoortie voor den Secrctari::; van Staat, dife de Raadkamer van welgemelde Heeren Gecommitteerde Raden aflifteert ; en eindclylc daar aan de vertrekken van de Finan- tie. Ten ooften gaat men uit de evengemelde CoUcgie-kamer door een deur in een tweede kamer , mede met tapyten behangen, ma- kende deze met de evengemelde vergaderplaats , de nette grootte van de Staten-kamer daar'^boven ; agter dezelve is een tweede jwaar aan nu binnen weinigc jaaren een derde , zynde voorheen gevveell des Stadhouders keuke, is gevoegt , dienende alle dric tot beloigne- plaatzen en gebruik voor de i.eden van dit Ed. Mog. Collegie. Kegt voor het laatltgenoemde vertrek , en zulks ten zuiden na 't Binnen- hof, is een verblyfplaats voor de Procureurs die voor 't zelve Colle- gie occuperen, \Nelke haaren ingang heeft met een deur in den hoek onder de galderye naaft de irranlche kerk.. Het Collegie van Gecommitteerde Raden nam in den iaare 1584 zynen aanvang , ter oorzaake , dat de Staten van Holland niet altyd by den anderen zynde, vcele zaaken, by hen afgehandelt en beilootenj ondertuilchen tot geene uitvoeringe wierden gebragt,en 00k dat 'er niemand tegenvvoordig was, die in afwezendheid der Staten in on- verwagte voorvallen en nicuw opkomcnde zaaken kon voorzien , \ geen dan gelegendheid gaf , dat de gemelde Staten by refolutie van den 8 September 15-84. „ Overmids haarluider vertrek, tot de aan- 5, ftaande vergaderinge committeerden eene van de Edelcn , een van 5, Dordregt, Haarlem, Delft, Leiden, Amfterdam , Gouda , Rot- 5, terdam en Hoorn , om op alle voorvallende zaaken , aangaande „ die van Holland , te dilponercn , zulk zylieden tot dienlle van dcii „ Lande bevinden zouden te behooren , die haarlieder vergaderinge j: zuUen mogen houden ter plaatze , alwaar het zelve hen goeddun- 5, ken zal , daar vooren de Gedeputeerden elk daags tot lafte van 3, den Lande genieten zullen , als die van den Collegie te vooren in „ Holland genoten hebben , des zullen zes van henlieden in ablcntie ,5 van de andere mogen befoigneren , by welke Gedeputeerden me- 3, de zal werden geconcipieert de inflxuftie , dienende voor die van 55 de Collegie. Maar dewyl de voorvallende laften en zwaarighc- „ den, waar in by die van Holland ordre gcftelt moeft worden, da- 35 gelyks vermeerderdcn , vonden de Staten goed by Refolutie van 3, den X3. Junii des zelven jaars op te regten een Collegie van zeven 35 perzoonen, daar inne eene als Prefident , eene alsTheiaurier,envyf 35 als andere dienen zouden in qiialite als Gecommitteerden van de 55 Staten y om te dienen den tyd van een jaar (0) en kennilfe te ne- mcn (0) De Lcden van dit Collegie wieiden alle jaaren vemieuwt en by haar Ed Gr. Mog. verkooren. Zie Refolutien iz OStob. en 5 Decmb. 15-84. 14 en ip Sep- tmb. ij-8y. 10 Maart en if Jpril i f88. VAN 'sGR A VEN-HAGE. IV. Hooftst; 153 .55 men op de betalinge van de logys-gelden van de foldaten , blyvendc .5 tot lalte van de i ro intien in t paiticulier, die leggende zyn bin- 3> nen dezelv e Frovintien relpedive ; insgelyks van cie turf en kaars- 5, fen, die dezelve fokiaten in de frontier-lteden werden verltrekt; 35 mitsgaders van do onkollen van de Boden , Beurwaarders en dier- 55 gelyke ; zonderlinge mede van de fortiticatien van de frontier- 35 Uedcn en forten , en het geene daar aan dependeert , gemerkt 55 mede eenige betalinge zal moetcn werden gedaan van de oude 55 fchulden5 toekomende Litheemlche perzoonen , van dewelke ar- ,5 reilen tot lalle van den Lande van Holland ftaan te bevrezen; 00k 35 mede van wcduwcn , weezen en andere mil'erabele perzoonen ; 55 dat van gelyken goede opzigt moet werden genomen op de bevor- ,5 deringe van de contributien by den zelven Lande van lioUand par- 3, ticulierlyk ingewilligt , zoo tot betalinge des gemeene Lands ren- 35 ten of andere fchulden ; insgelyks dat de geeitelyke goedcren wel 35 en profytclyk geadminiltreert , en de alimentatie en andere laften 5, daar op Itaande , met goede ordre betaalt en de rekeningen van 35 dien gevordert worden ; van gelyken mede de goederen en con- 35 tributien gedeftineert tot onderhoud van de Predikanten en Ker- ,3 ken-dienaaren ; item de geconfisqueerde goederen, aftien en ren- ,3 ten van de geene die zig by den vyand onthouden ; item van alle 33 reilanten van voorgaande ommellagen , contributien , confenten 35 en andere inkomften \an den Lande te doen innen , de rei.enin- 35 gen van dien vorderen, en alle lloten van voorgaande reiveningen 3, doen executeren als na behoorcn , eiiz. Aan dit Collegie itond niet alleen de kemiijje van d/es gemeene Lands zaken , maar 00k van de Zeevaart en uitru/tinge van fchepen , waar- omme dan 00k daar in wierdcn gecommitteert perzoonen hen des verllaande, o)U mede te diencn op de zaken van de AdmiraUte'it ^ daar op die van den Col leg} e als jnba heme Raden van de Regeringe volgende de injirudie (p) mede gehouden ivaren te befoi^neren (</). Dit Ampt- genootfchap wierd naderhand met nog twee perzoonen verfterkt , en beftond overzulks uit ne.j en Leden ( r ) , waar van 'er twee wierden gezonden na 't Collegie van 't Noorderquartier , waar uit weder twee in dit wierden gefchikt (.0- Lindelyk is het Collegie van de Gecommitteerdc Fadeii na vericheide veranderingen , den 17. Janua- rii ifuoby haar Fd. Croot Mog. vaftgeftelt en gebragt op dien voet en tot diegefteltcnii'e, waar in het zig tans nog bevind. Het zelve Uitwat beftaat uit een Prefident of eeriten prefiderenden Raad , zynde ge- Leden meenlyk het oudrte Lid uit de orde der Heeren Edelen en Kidder- ^g'^^^'*'^ fchao, nevens negen andere Leden, van welke de agt lleden uit het Zuiderquarticr ( want die van 't Noorderquartier hebben hun Colle- V glQ (p) Dc cerftc Inftniftic, waar op dit Collegie by provide in 't werk trad, is van den 12 Oftober if 84. groot f5 artikclen > en de nadcre gercfumecrt en ge- anefteeit den 19 Fcbruarii if^'j. bchelzende fi artikelcn, waar op het Collegie den zi . Fcbruarii daar aan volgende wierd gcilabilieert. (5-) Volgens Rcfolutic van den zt. Febr. i ^Sf. ( r) Zie Rcfolutic van den i. Jpril, 10. en ly. Septemb. 158?. (i) Zie mede Rcfolutic van den 10, Fehr. i^Sf. /»/. tif. en den 3. Tehr. 1588, if4 B E S C H R Y V I N G Desielfs verrig- lingeii en regts- gebicd. 'tNieuw guhouw waiincer gdligt. De Sta- ten van HoUunJ , waar voor- gie van Gecommitteerde Raden tot Hoorn afzonderlyk ) cils 1)07'- drecbt , Haarkm , Heljt , Leiden , Amjlerdnm , Gouda , Rotterdam en Goriiicbem-i ieder een Gccommitteerden afzenden, die gcwoonlyk voor den tyd van drie jaaren {t) aldaar zftting heeft , makende de fteden Schiedam , Schoonhoven en de Bricl met haar drien het negen- dc Lid, 't welk om de twee jaaren by tourbeurten dan van d'ecnc dan van d'andere Had verandert word ; werdende het gcmelde Col- Icgie in alle deszelfs byeenkomtten en deliberatien geallifteert door een der twee Secretariiren van haar Ed. Groot Mog. A an dit CoUe- gie is aanbevolen de uitvoeringe der Relblutien by haar Ed. Groot Mog. iiaatswyze genomen ; als ook met eenen in alle onverwagte voorvallcn te voorzien , zynde aan \ zelve voorts toegelaaten , W'en 'er ietwes hooger magt en zorge komt te vereiirchen, den Staten te befchryven. "^t Zelve decideert alle twiltzaaken van de gemeene Landsmiddelen , ook muyterye en verraderye by preventie \ Jieeft het bellel en direftie over de Finantie van 't Zuiderquartier ; doed regt en jullitie in zaaken raakende de militaire perzoonen op de re- partitic van de voorfz. Frovintie llaande ; vervaardigt de (J)rdonnan- tien tot betalinge der militie en alle andere , van wat natuure die ook zyn tot lafte van het komptoor van den Ontfanger-Generaal van Holland , en verrigt verders alle zodanige andere zaaken als aan 't opgemelde Collegie by der zelver inftruftien ( v ) zyn gedefereert. Ook werden door 't zelve Collegie ordinair afgezonden de poinften van befchryvinge aan de Leden en fteden tot de Vergaderinge van haar Ed. Groot Mog. behoorende. De Heeren Gecommitteerde Raden hebben voor het ftigten van 't nieuw gebouw hunne vergade- ringe gehad ter plaatze , daar nu de Finantie van Holland is , zoo als aanllonds in 't vervolg nader zal blyken. Het gebouw , welkers kamers en vertrekken wy nu dus verre be- fchreven hebben , is in den jaarc i^^x aangelegt en na verloop van zes jaaren voltrokken , onder het opzigc en diredie van den ervaaren bouwmeefter Poft en Controlleur Ivlorrwits (ci?_). De Staten van Holland , vvanneerze in vroege tyden door den Graaf of in afwcientheid door zynen Stadhouder en Raden , geflelt ter zaaken zyner Landen van Holland , Zeeland en Wellvriesland , in den Hage befchreven wierden , verfchenen in de Raadkamer van den i (/) VolgensRefolutic van den z^. Januarii ifpi en 25. Augufti \Co/^. (v) De ceifte Inllruftie van de Gecommitteerde Raden is gedagtekent deniz. Januaiii ifpo, geregiftreert in 'tRefolutic-boek van Holland, beginnendc met het jaar i f po. pag. i yj. en bchelft 46. aicikclen. Waar op wy kortelyk moeten aantekcnen, dat de Inftruftie , welkc by Matth. van der Houve in zyne Charte- Chronyk \ . boek, kap. 6. pag. 20. te berde werd gcbragt, nict is de Inftruftie van dit Collegie, (zoo als liy dezelve verkecrdelyk aldaar ofgttk) maar van het Col- legie van de Gecommitteerde Raden van de Staten van Holland en Weftvriesland Tievens xyne Excellentk , zyndc van den zclven dag en jaar , en medc geregiftreert in 't zelve boek pag. lyf. inhoudende 24. artikelen. De tweede Inftruftie van de Gecommitteerde Raden is van den 28. Septemb. ifiijjende derde van dcn4.06i:ob. 5670. te vinden in 't Groot Placcaat-boek , ///. deely fol. S)Z. (iv) Zie Reiblutie \'an Holland van den 20. Maart i(Jf 3. VAN 'sG R A V E N-H A G E. IV. HooFxst. ifj den Hove (x); dog als ze by den anderen quamen tot verrigtinge hun- hcen ner byzondere zaaken , fpnutende nit de primipaak da^vaardingen en P'^gten 1-efolittien -van dkii , als mede tot het opnemen en lluiten van reke- [fje[f * iiingen van de refpeclive Ontfangers , het verpagten der gemeene Landsmiddelen , bet hooren van de klagten en doleantien in en jegens d'executisn iw} de omjiagen, oppofitien en procejfen, ter dkr zaken 'val- V X lende, (.v) Ditblykt onder andercn uit zeker Rcgifter , geintitulecrt „Regiftervan „ Mr. ylcit lander Goes, in zyn leven Advocaac van den Lande van Holland, van ,, alle allulkc dagvaerden by de Hecrcn Stuten gehoudcn , &c. bcginnendc den Icf- >:, tenjanuaiii i^i^. Jii/a Curi^j en cindigende den zS. DccenVber 1543. f^^"' gehaalt by Macth. vander Houve in zyn Chartc-Chronyk png. 176.) alwaar/J. 41. 