VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Gelukkig hy, aan wiens onbevlekt gemoed geen begaange misdaad knaagt; die zynen zegen in vrede geniet; en, waar hy kan, wel doet. De heldere morgen wekt hem tot blyd- fchap; de ganttche dag is hem vol van vreugde, en teder omvat hem de nagt in zoete fluimering. Iedere fchoonheid treft, iedere blydichap genict, zyn vrolyk gemoed. ledere fchoonheid van het wisfelend jaargetyde, ieder zegen der natuure , verrukt hem. Maar , dubbel gelukkig, hy, die zyn geluk met eene gade deelt; welke door fchoonhcid en deugd verfierd is; eene gade, als gy zyt, myn geliefde Daphne! zinds Hymen ons verbond, is voor my ieder geluk zoeter; ja, zinds Hymen ons verbond, was ons leeven, als twee welgeftemde flui- ten, die, in ftreelende toonen, een zelfde lied fpeelden, Geen valfche toon ftoort de zoete harmonie, en wie de- zelve hoort wordt vervuld met blydfchap. Was ‘er ooit een wensch, die myn oog u verriedt, welken gy niet ver- vulde? Was ’er ooit eene blydfchap, die ik genoot, welke gy, door uwe vreugde, niet vermeerderde? Heeft ooit eenig verdriet my tot in uwe armen vervolgd, dat niet, gelyk een nevel der Lente, voor de Zonne, verdween ? Ja, toen ik u als myne bruid, en in myne hutte leidde, volgde u iedere genoeglykheid des leevens. Zy plaatften zich naast onze vriendelyke huisgoden, om nimmer van ons te fcheiden. Hluishoudelyke orde en zinnelykheid ,, moed en blydfchap, vertoonen zich in alle uwe ondernee= mingen; — ailes wat gy volvoert, is van de Goden geze- end. | S Zinds gy, ô, zinds gy de zegen myner hutte zy, zinds is my alles met verdubbeld genoegen verfierd: gezegend is myne hut; gezegend is myn vee3 alles wat ik plant, en al- les wat ik oogst. Blyde is my de arbeid van elken dag; en, wanneer ik onder myn ftil dak vermoeid terug koome, ô, hoe verrukt my dan uwe goedhartige bezigheid, om my te verkwikken! fchoon is my de Lente, fchoon is my de Zomer en Herfst : en als de Winter rondsom onze hut ftormt , dan gevoel ik, by den haard, aan uwe zyde gezeten , on- der huishoudelyke bezigheden en openhartige gefprekken, het genoeglyke der huislyke gerustheid, By u opgefloten, i Moe 472 DE HERFSTMORGEN, mogen winden woeden, en fnheeuwvlokken my het gehee: le uitzigt berooven; dan eerst gevoel ik, hoe gy my alles ` zyt. "Ge volheid myns geluks zyt gy, ô bekoorlyk volle kins deren, met iederen liefde-trek uwer Moeder gefierd ! welk ‚een zegen, welk eene blydfchap bloeit in u voor ons op! de cerke woorden, die zy u leerde ftamelen , waren, om my te zeggen, dat gy my beminde. Gezondheid en vreug- de bloeien in uz en tedere bevalligheid heerscht reeds in elk van uwe fpelen. Gy zyt onze blydfchap in de vaag on- zes leevens, en uw geluk zal eens de vreugde zyn van on- zen ouderdom. Als ik van het veld of van de kudde terug koome, en gy met vrolyk gewemel my roept, aan myne knicën hangende, met kinderlyke blydíchap de kleine ge- fchenken ontfangt, zoete vrugten, of wat ik anders voor klein veld-of tuin-gereedfchap voor u maak, om u in uwe kleine bezigheden mede te oefenen; o hoe verkwikt my dan elk uwer door uwe onfchuldvolle vreugde! Met verrukking vlieg ik dan, ô Daphne ! in uwe openc armen, en met her- telyke blydfchap kuscht gy dan de vreugde-traanen van my- ne wangen... e | Maar thans kwam Daphne, met een aanvallig lief kind op haaren arm, en een tweede aan haare hand. Schoon was zy, gelyk de hedaauwde morgen, met traanen van blydfchap op haare wangen. ô Myn waardfte! (fprak zy) ô hoe gelukkig ben ik! wy koomen, ô wy koomen u dan- ken , dat gy ons zoo bemint. l Nu floot hy ze alle drie in zyne armen. Zy fpraken niet; zy gevoelden alleen haar gantsch geluk; en hy, die hen gezien hadt, zou, geheel tot in de ziel getroffen, ondervonden hebben, dat deugdzaame Gelieven geluk: kig zyn. En mee °T LEEVEN EN CHARACTER VAN DEN HEER JEAN JACQUES ROUSSEAU, Een der grootfte en uitfteekendfte Characters , die immer de Menschlyke Natuur eere aandeeden door de edel- fte begrippen; of dezelve bejammerenswaardig maakte - door de kinderlykfte zwakheden, was de beroemde Burger van Geneve, JEAN JACQUES ROUSSEAU. …… Indien ’er eene an Pen isy’ zegt de Uitgeever van een Naagekomen Werk aan "tr LEEVEN EN CHARACTER VAN J. J. ROUSSEAU. 473 aan degzen zonderlingen Man toegekend (*), „ in ftaat ə om de cenvoudigfte en verheveníte Zeden te fchetfen ; eene goedhartigheid, welke deelde in alle de elenden des Menschdoms; een moed, altoos gereed om alles aan de zaak der waarheid op te offeren; en, inzonder= heid, dat geduurig poogen na het hoogfte toppunt der an Deugd, al te hoog misfchien, om ooit door de mensch- a, lyke zwakheid bereikt te worden; doch dat gevoeligen daar voor verheft in een rang verre boven dien der s gemeene ziclen , laat zulk eene Pen het Leeven an VaN JEAN JACQUES ROUSSEAU befchryven.” Gemaklyk valt het romanesk te zyn, wanneer de Ver- beclding, zonder het beftuur van Gezond Verftand , werkt. De waarheid en de kragt der Natuure te bewaaren, te midden van de wilde vervoeringen en verrukkingen eener leevendige Verbeeldingskragt, vordert de voornaamfte hoe- danigheden van menschlyk Vernuft, —- eene fterkte van Vinding en een welwikkend juist Oordeel; en er zyn vere fcheide trekken, zo in het Gedrag, als plaatzen in de Schriften van deezen zonderlingen Man, die eene aandoen- Iyke en vernederende fchildery opleveren van de zwakheid der Menschlyke Natuure, en van zyn eigene verregaande en kwalvkeeftelde aandoenlykheid. Iran JACQUES ROUSSEAU was de Zoon eens Horlogie= ` maakers te Geneve. In den Jaare 1712 werd hy geboren; in zyn vroege jeugd omhelsde hy den Koomsch-Catholyken God.dienst, en reisde na Jtalie. Naa veele lotgevallen trok hy na Frankryk, en was Geheimfchryver van den Heer DE MONTAIGU, in den Jaare 1743 Gezant te Vene- , He, Hy hadt thans den ouderdom van veertig jaaren be- reikt, en was dus lang, in de Geleerde Wereld, onbe- kend gebleeven. Zyne Verhandeling over de Nadeelen der. Weetenfchappen, door de Academie van Dyon, in den Jaare 1750, met den prys bekroond, deedt hem eerst uit de duisternis te voorfchyn treeden. Nimmer werd cene Wonderfpreuk met verleidender Welfpreekenheid beweerd. Het onderwerp was niet nieuw, de ‘vermaarde HENDRIK CORNELIUS AGRIPPA hadt lang voorheen poogen te bewy- zen, dat de Weetenfchappen het Menschdom tên nadecie trekten. Maar RoUssEAU gaf aan zyn onderwerp alle de yevullieheden om als iets nicuws voor te komen; vernuft. in geleerdheid fchitterden beurtlirigs. Verfcheide Schry- vers WW 3 99 2? E (*> Rousfeau. Fuge. de Fean Jacques. IL. DEEL. MENGELW. NO. Ile KIA Zr LEEVEN EN CHARACTER vers vielen zyn gevoelen aan. Onze Wysgeer verdeedigde zich; het eene gefchilfchrift volgde het ander; en alicen ten oogmerke gehad hebbende eene Academifche Verhan- deling te fchryven, vondt hy zich in een heftigen penne- stryd ingewikkeld. Zyn Vertoog over de Ongelykheid onder de Menfchen, es den Oorfprong der Maatfchappye, is vol van ftoute grond. . Stellingen, en zonderlinge, zo geen buitenfpoorige , denk- beelden. Hy wilde bewyzén, dat alle Menfchen gelyk zyn; dat zy gebooren waren om in eenzaamheid te leeven; en dat zy „zich by elkander in Maatíchappyen zamenvoegen- de, de orde der Natuure hadden omgekeerd; met één woord , door te zeer altoos den wilden Man te verheffen, vernedert hy den gezelligen Man te veel. Doch, fchoon zyn Stelzel valsch zy, heeft hy zich van zyne pen, om ’t zelve op te maaken, ten meesten voordeele bediend. , Dit Vertoog, en inzonderheid de Opdragt van "rt zelve. aan °t Gemeencbest van Geneve , behooren onder de meesterftukken der Welfpreekenheid , waar van de Ouden ons alleen een denkbeeld gegeeven hadden. Zyn Brief aan den Heer D'ALEMBERT , over het voorftel om te Geneve een Schouwburg op te rigten , in den Jaare 1757 uitgegeeven , behelst, benevens eenige wanderípreu ken, de gewigtigfte waarheden. Decze Brief van zo veel aanbelangs, met betrekking tot de Zeden in ’t algemeen, en tot het Gemeenebest van Geneve in °t byzonder, was de eerfte oorfprong van dien haat, welken voLTAIRE hem zints altoos toedroeg. ’t Verdient, nogthans, onze op merking, dat ROUSSEAU, die vyand van Tooneelfpelen, zelve cen Blyfpel heeft laaten drukken, en een [Herdersftuk aan het Tooneel aangebooden, waarvan de Verzen en de Muzyk zyn werk waren, en waarin hy de eenvoudigheid van de gevoelens en zeden des Landvolks zorgvuldig hadt in agt genomen, Onze Schryver, die uitmuntende gaven voor de Muzvk bezat, hadt dezelve, met veel fmaaks, van zyn vroeefte jeugd af, aangekweekt, Zyn Woordenboek over de Muzyk is een der beste werken van die foort. Zyn briefswvze Roman, Yulia, of La Nouvelle Heloife , ook onder des naam van Eloifa bekend, maakte hem zeer vermaard. ` Dezelve is, gelyk de meeste werken van uitfteekende Vere - nuften , vol treffende fchoonheden , afgewisfeld door groote gebreken. Zyne Emilius maakte nog meer gerugts dan zy- ge Lloifa. "Je algemeen bekend, dat deeze zeer gin VAN J. J. ROUSSEAU 45 kundige Roiman zich voornaamlyk tot de Opvoeding be» paalt. Rousseau is zeer bezorgd om de Natuur te vol- gen; en, indien zyn ftelzel, in eenige opzigten, verre af- ‘wykt van de algemeen aangenomenc denkbeelden, het vere dient, in andere opzigten, zeker met behoorelyke amzig= tigheid , daadlyk te werk gefteld te worden. Alle zyne re= denkavelingen tegen de Weelde , tegen de Schouwburg-ver= maaklykheden, tegen de Ondeugden en Vooroordeelen deezer Eeuwe, zyn der penne van een PLATO, en van een TACITUS, waardig. Zyn {tyl is volkomen zyn eigen. Zom- tyds, nogthans, tragt hy dien van MONTAIGNE te volgen e een Schryver hoogst door hem bewonderd; zommige van ‘wiens gevoelens en uitdrukkingen hy heeft doen herleeven. Het gedeelte van dit Werk , waar op het meest te zeggen walt, is het derde Deel, vol tegenwerpingen tegen den Christlyken Grdsdienst. Hy heeft, in de daad, eene ver- heevene Loffpraak van het Fauangelie opgefteld, en een al- leraandoenlyktte fchildery van den Godlyken Grondlegget des Christlyken Godsdiensts gegeeven; maar hy tast de Wonderwerken en de Voorzeggingen, die de hemelfche Zending van curisTus ftaafden, op het onbefcheidenst. aan; hier door ftoorde hy zyne rust. Van den Jaare 1754 hadt hy, op een klein Landgoed, niet verre van Montmo- renci, gewoond; een verblyf, °t geen hy verfchuldigd was aan de edelmoedigheid eens Ontvangers der Algemeene In- komften. Hier leefde hy, op eene wyze,aan den eenen kant verwyderd van de harde ftrengheld der oude Hond/che Wysgeeren, en, aan den anderen kant, vervreemd van die Weelde, welke de rykdommen vergezelt, en maar al te dikwils derzelver edelst gebruik vernietigt. Gelukkig zou hy in deeze eenzaamheid geweest zyn, hadt hy het Ge meen, ’t welk hy zich geliet zo zeer te veragten , kunnen vergeeten; maar eigenliefde en roemzugt waren ROUSSEAU zo natuurlvk als gemeener flag van Schryveren. | Het Parlement van Parys veroordeelde dit Boek in den Jaare 1762, en ving een regtsgeding aan tegen den Schry- ver, Dit noodzaakte hem die Stad te ruimen. Hy wilde na zyn eigen Vaderland wederkeeren; doch vondt de poor- ' ten voor hem geflooten. Dus verbannen uit zyne Geboorte- Stad, zogt hy eene fchuilplaats in Zwitzerland, en vondt "er eindelyk eene in het Vorftendom A'eufchatel. Zyn eer- fte werk was zyn Emilius te verdeedigen tegen den Aards- bisfchop van Parys, die dit Boek veroordeeld hadt. Zyne Brieven van den Berg zagen kort daar op het licht; doch Kk a 4 476 T LEEVEN EN CHARACTER dit Gefchrift, min cierlyk opgefteld dan de Brief aan deg Aardsbisfchop van Parys, en vervuld met fchampere uite drukkingen tegen de Overheden en Geestlyken te Geneve, verbitterde de Proteftantfche Jeergaren, zonder hem met de Rocm{ch: Geestiykheid te verzoenen. Rousseau hadt, in den Jaare 1753 de Geloofsbelydenis der laatstgemelde open- lyk verzaakt; en, ‘tgeen zeer opmerkenswaardig is, zulks gedaan op den eigen tyd dat hy zich bepaalde in een Roomsch- Catholyk Land te gaan woonen. Decze verandering kon hem, ester, de agting der Hervormde Leeraaren niet doen herwinnen, en de befcherming des Konings van Pruisfen , wien het Vorttendom Neufchatel toebehoort, kon hem niet befchutten tegen de vervolging des Leeraars van het Dorp, waar hy zich hadt te nedergezet. Hy nam daarop het be- {luit om na Engeland te verhuizen; doch welhaast geraakte hy oyerhoop met den vermaarden HUME , die hem derwaards uitgenoodigd , en een aangenaam verblyf in Derbyshire be- zorgd hadt. Wy zullen in geen breed verflag treeden van dit gefchil (*). nuMmE hadt zich by den Secretaris Mr. conway vervoegd, om een jaargeld voor ROUssRAU, dit was toegeftaan; doch ongeluk- kig hadt cen fpeeling van vernuft, den winter te vooren door Mr. H. WALPOLE gefchreeven, hem, uit naam des Konings van Pruisfen, verzoekende, plaats. gevonden in een der openbaare pa ieren. Hierin deedt warrore zung Majcfteit zeggen. „ ’t Was „ hoog tyd voor hem [rousseav] om voorzigtig en gelukkig te lee- „ ren worden; doch, indien hy volhardde met zyne harsfens te „ kwellen om nieuwe orgelukken uit te vinden, zou hy de zo- „ danige uitkiezen, die hem best geleeken. Hy was een Ko- „ hing, en kon hem zo ongelukkig maaken als hy wenschie; „ doch hy zou aflaten hem te vervolgen; wanneer hy n'et lane ‚ger op vervolging gefteld was,” De uitgave van deezen Brief fchrecf Rousseau terftand aan Mr. Hume toe, en hieldt hem, van dit tydftip af, zonder het minfte onderzoek te doen op de gegrondheid zyner vermoedens, voor zyn hitterften vyand, wci- gerde het verworven Jcargeld, en verliet Engeland voor altoos. a’ e Pad. r t, met geen kleine maate van wysgeerige trotsheid „kon. USSEAU misleiden, ten opzigte van cenige fchuldlooze delingen zyns weldoenders, en hem ondankbaar maa- 1, wanneer hy zelve niet vermoedde ondankbaar te zyn. ROUSSEAU keerde weder na Frankryk. Zyne Voorftan- s verzorgden hem de vryheid om in Parys te mogen won- 1, onder beding dat hy niets zou fchryven °t geen den dsdienst en het Staatsbeftuur betrof, Hy hieldt zich lig aan dit beding; en fchreef niets. Zich vergenoegen=- met het vreedzaam leeven eens Weysgeers, bepaalde zyne verkeering tot cen klein getal uitgeleeze Vrienden, ‘mydde het gezelfchap der Grooten , en liet zich niets Wysbegeerte of Vernuft voorftaan. In May des Jaars 76, aanvaardde hy de uitnoodiging van den Marquis en Marquifinne DE GIRARDIN , die eene kleine nette wooning x hem gereed gemaakt hadden op een kleinen afftand 2 hun vermaaklyk Kasteel Ermenonville , omtrent dertig len wan Parys. Deeze verblyfplaats was volmaakt in 1 Ímaak van Roussrau. Alle dagen vermaakte hy zich in 1 nabygeleegen woud , met Planten voor zvne Kruidverza- ling te zoeken. De Marquis, zelve een Wysgeer „liet m zyne zugt voor ’t landleeven opvolgen, en ftelde de hriften van deezen zonderlingen Man zeer hoog. Dik- Is hadden zy Muzyk-partyen , welke hy bywoonde 5 en flelde verfcheide Zangftukjes op in dien eenvoudigen } der Natuure , hem zo byzonder cigen. Onder andere agt hy eenige plaatzen van SHAKESPEARE in muzyk, en elde ze zelve verrukkend op een Forte Piano. Op dit ER ftierf Rousseau den tweeden van July des Jaars 8 (*). Deeze befchryving van ’t Leeven diens grooten en zeld- amen Mans, zullen wy befluiten met de opgave van zyn \aracter en van zvne Schriften, zo als decze gefchetst n door de meesterlvke penne van Dr. BEATTIR 5 dit zal ie genoegzaame verfchooning weezen dat wy in het voor- ande op geene meer byzondere wyze daarvan fpraken. Ik merk,” fchryft Dr. BEATTIE , oe ROUSSEAU aan als een Zedekundig Schryver, als een eerst Vernuft. Aan- doenlykheid van hart, ’t vermogen van uitgebreide en nauwkeurige waarneeming, leevendigheid en vuur van Verbeeldingskragt , en een Styl, ryker, kragtiger en 99 fraai- Di Van dit fterven zullen wy in een volgend Stukje ver- g geeven. ` Kk 3 VAN j. Je ROUSSEAU. ATL 478 Ip LEEVEN EN CHARACTER an fraaijer dan die van eenig ander Fransch Schryver, zya zm de onderfcheidende merktekens van ROUSSEAU. In zy- s ne bewyzen flaagt hy nict altoos even gelukkig, te =, dikwyls neemt hy zwellend fpreeken voor bewyzen, an En eene veronderftelling „voor eene uitgemaakte zaak; an doch zyne welfpreekenheid, wanneer hy het hart zoekt zm te raaken, is onwederftaanbaar. Een grooter aantal ə gewigtige gebeurtenisfen „raakende het Menschlyk hart, , is ier te vinden in zyne werken, dau in alle de Boeken an van alle de Twyfelzugtige Wysgeeren , zo oude als he- wm dendaagíche. Doorgaande vertoont hy zich als een Vriend an der Deugd, des Menschdoms, des Natuurlyken, en, an zomtyds des Christlyken , Godsdiensts, Geen , nogthans , an zyner beste Werken is vry van ongerymdheid. Zvne an redenkavelingen over de Uitwerkzels der Weeten(chap- an pen, als mede over den Oorfprong en Voortgang der s» Menschlyke Maatíchappye, zyn wydloopig, onnaauw- s, keurig en dikwyls zwak: zeer verkeerd door zyne eigene s, befpiegelingen, zo wel als door een ingewikkeld geloove ə aan de onbepaalde verzekeringen van Reizigers , cu de wn Stelzels eeniger geliefde Franfche Wysgeeren. Hy fchvnt s, in deeze , en dikwils ook in zyne andere , Schriften, diere ‚> lyk vermaak en lichaams volkomenheid , voor ’t geluk en „> de volmaaking van den Mensch te houden. Zyn plan a van Opvoeding , fchoon, in veele opzigten , verwonder- “9 lyk., is in andere oordeelloos, gevaarlyk, en, over 't wn °t geheel, onuitvoerlyk, ’t Character van Julia’s Min an naar is, in de daad, met eene meesterlyke hand gefchetst, ‚> en wel doorgehouden doch Julia heeft twee Chara@ers, a en wel twee onbeftaanbaare Characters. De Vrouw van > Wolmar is eene geheel verfchillende Perfoone van de wn Meestres van St. Prieux. > Doch ’t geen hy zegt van de on egmdheden, welke hy as Zich verbeeldt, dat in-de gewyde Gefchiedenisfen voors koe as VAN ILL ROUSSEAU, 479 an komen; van de onvoegelykheid der blykbaarheid uit de an Wonderwerken ontleend; van de maate der blykbaar- an heid, welke,-zyns oordeels, eene Godlyke Openbaaring „ moest vergezellen, (welke, gelyk hy ze voordraagt, on- o beftaanbaar zou weezen met *s Meníchen vrye werkzaam- „> heid in een ftaat van Beproeving ,) wat hy hier van, en s van verfchcide andere gewigtige Godgeleerde Onderwer- an pen, zegt, verraadt eene maate van onkunde en voor- > oordeel, waar over hy zich als Wysgeer, Geleerde, en an Man, ten uiterften behoorde te (chaamen. Het blykt dat an hy verlegen is over zyne twyfelingen , en egter, maakt a hy, zonder ooit onderzogt te hebben, of zy wel dan ae kwaalyk gegrond waren, geene zwaarigheid om al zyne ve welfpreekenheid aan te wenden, met oogmerk, ten einde s hy ze anderen inboezeme : een gedrag, ’t welk ik altoos ' als onheusch, onregtmaatig, ja wreed , zal veroordeelen. „ Hadt Rousseau de Heilige Bladeren en de Schriften - ss van verftandige Godgeleerden beoeffsnd, en\met zo s veel aandagts gelcezen als het blykt dat hy befteed ə» hebbe in °t lcezen der Boeken, en bet aanhooren der ss Gefprekken „der Franfhe Ongeloovigen , als mede in het ə», opmerken van de onchristlyke Gebruiken en verkeerde an Leerftellingen , door zommige Kerklyken aangenomen em ə» beweerd, ik durf hem verzekeren dat hy het by zich. s zelven geruster zou gehad, zyne Werken meer waarde ss zou bygezet, en zyne gedagtenis by alle Braaven veel an dierbaarder zou gemaakt hebben, as Rousseau is, myns oordeels, ecen groot wysgeerig en Vernuft, doch wild, ongeregeld en dikwyls tegenftry- an dig; door de heerfchende mode van den tyd, welken as hy beleefde , en, door zyne begeerte om voor een Vry- aa denker en ftout Spreeker gehouden te worden, tot de an party des Ongeloofs overgeflaagen; doch te teder van əs hart,en te leevendig van verbeelding, om een volflaagen an Ongeloovige te worden. Hadt hy geleefd in eene eeu- an we min tot onderftellingen geneegen, hy zou zich als an cen Zedekundig Wysgeer van den eerften rang ondere an fcheiden hebben.” , 2 Kk 4 JIRET, 480 at Ep en, un en Rb nn D “BRIEF, WEGENS DE VERPLICHTING TOT'HET IN ACHT ` NEEMEN DER BURGERLYKE INSTELLINGEN, BY HET AANGAAN VAN HET HUWLYK. HOOGGEACHTE VRIEND ! N et uwen laatften vraagt gy my, onder anderen, „, of sn men verplicht is de Burgerlyke Plechbtigheden, by a hct aangaan eener Echtverbintenis gebruiklyk, in acht te an Neemen.” Gy wildt daar over myne gedachten weeten , om dezelven, zo met die uwer andere vrienden, als met uwe eigene, te vergelyken. Maar cerst ééne voorwaarde, myn Vriend! Ik betuig zecr hartlyk en oprecht tegen alle gevolgen, die men uit myne gezegdens, ten nadeele van Zedelykheid en Deugd, ZOU MEENEN te kunnen haalen. Eene betuiging, die moog- lyk voor veele Leezers , die nog niet zeer met de Euangeli- fche Zedeleer bekend zyn, —— niet geheel overbodig is. Dan, indien men dezelve met waarheid afleiden kan, her- roep ik ogenbliklyk het voorggftelde. an Is men verplicht de Burgerlyke Plechtigheden , by de , aantrede van het Huwlyk gebruiklyk , in acht te neemen?” Maar wat verftaat Gy door deeze Burgerlyke Plechtigheden? of, de beleefd- en vriendelykheden , waar toe men eigen- lyk niet gehouden is, maar die men, volgens eene alge- meene gewoonte, tot Vreugdeblyken uitoeffent;s of, de Burgerlyke Inftellingen van de wetgeevende Magt , zonder welke eene verbintenis in de Maatfchappy niet voor echt erkend wordt? Op deeze laatfte zult Gy zekerlyk gedoeld hebben. De gebruiken, die het befchaafde deel der maats fchappy, onder elkanderen als Vrienden, betracht: Vriene - delyke Onthaalen , Gastmaalen, Feesten, Zang- en Dans- partyên, tot deeze begrypt men zeer ligt, eigenlyk , niet gehouden te zyn, Hierin moeten wy ons naar onze oinftan- igheden, onze betrekkingen, en de heerfchende gewoonten, gedragen. Het zyn echter Plichten van welleevenheid, wel- öpgevoedheid en befchaafdheid „tot welker betrachting wy, als hefchaafde Leden der Maatfchappy, verbonden zyn; maar die telkens voor elken hogeren plicht, dien wy als Burgers, Christenen of Menfchen te verrichten hebben, wyken moeten. - vm 4yn wy verplicht de Burgerlyke willckeurige Inftellin- ' aa GEN OVER BET HUWELYK, -48r „ gen van de Souveraine Magt des Lands, in het welk wy 5» woonen, by het aangaan eener Echtverbintenis, te ge- əs hoorzaamen? * Door deeze willekeurige Inttellingen, verfta ik het aangeeven , of zogenaamd aantekenen , het open» lk afkondigen, het bevestigen of gehuwd (recken, door den Rechter, of iemand zyne plaats en magt in deezen beklee- dende. De Wetten, dat men niet meer dan ééne Vrouw mag hebben, van welke men zich niet cigendunkelyk mag fcheiden, —- niet te na verwand, — en behoorlyk van ouderdom te huwen: deeze Wetten zyn eigenlyk niet sillekeurig. Hunne bepaaling alleen verfchilt, en: moet verfchillen, naar de onderfcheiden Landen, Climaaten „ Lichaamsgeftellen , en de heerfchende denkwys. Wy zullen ons alléén tot de willekeurige bepaalen. © Wy zyn Menfchen, — wy zyn Christenen, — 3 zyn burgers van eene famenleeving ; Menfchen , door dezelfde Wetten geregeerd wordende, en dezelfde voorrechten genie- tende. ln deeze onderfcheiden Standen, hebben wy ver- {chillende betrekkingen , onderfcheiden plichten. Elke voor- gefchreeven plicht heeft de bedoeling van het geluk des be- trachters, en van den geheelen kring, als welker lid hy deezen plicht volbrengt. De betrachting van elken plicht is met zekere voordeelen , en haare nalaating met zekere na- deelen, verknocht, dat ons dus ter haarer inachtneeming aanfpoort. Zondigen wy als Menfchen, dan zyn we als, Menfchen ongelukkig; zondigen wy als Christenen, dan zyn we als Christenen rampzalig; en als Leden der Maats fchappy, dan zyn we als zodanigen ftraffchuldig. ` Dan ter zaake: het Evangelie verbied de Hoerery , dat eene Vrouw verfcheiden Mans heeft; de Ondervinding de Polygamie , dat een Man vééle Vrouwen heeft. Het geluk en oogmerk des Huwlyks brengt best mede, … dat één >, Man ééne Vrouw hecht, en wederkeerig.” Maar (el eens, ik heb uit het geheele Menfchengeflagt uitgekozen ééne Vrouw, die my best bevalt, en met welke ik gaarn myn geheele Leven wilde doorbrengen. Zy heeft het zelfde behaagen in my. Ons oogmerk is niet de voldoening der dierlyke driften voor een korten tyd. maar de voortplanting van het Geflagt , de opvoeding der Kinderen , door ons ge- heele leven, Waaröm zoude ik met dit Mensch, zonder na iemands toeftemming te vraagen, niet verbonden kunnen en mogen leeven ? — Deeze Vrouw is heilig; zy is myne bezitting, niemand hecft eenig recht op haar, en dat wil zy ook niet; Kk 5 want 482 3 RIE FP want zy bemint my meer dan eenig ander Man. Ik ook, deeze alléén is myne Echtgenote. — In de rede, in de Plichten als Mensch, in het Evangelie, in de Plichten als Christen , is niets dat ons deeze verbintenis verbieden zou. Dan de Hoogtte Magt des Lands, de Souverainiteit , ftclde Wetten in, volgens welken men deeze verbintenis niet aan- gaan mag; zy vorderde dat zulks algemeen bekend zy, en dat zy het bevestigen, Deeze Wetten zyn met het heilzaamst, met het best, oogmerk ingefteld, niet alleen om deeze hei- lige Plichten te doen nakomen, maar ook om alle verwar- ringen te verhoeden, om de bezittingen der Ouderen recht- vaardig aan de rechte Kinderen te doen toekomen, Waren de Menfchen , zo. als zy behoorden te zyn, dan zeker be“ hoefden deeze Inftellingen niet; maar zo als het Menfchen geflacht is, zyn zy onöntbeerlyk. Hoe dra zou ‘er eene algemeene verwarring ontftaan ! Hoe weinigen zouden zich altoos aan dezelfde en aan ééne Vrouw houden! Floe zeer zou dit de bevolking ftremmen ! Hoe zoude men altoos den waaren Vader van een Kind kunnen bepaalen ? Hoe veele ongeregeldheden zou dit in de Maatíchappy brengen! Hoe zoude het met het Erven gaan? Hemel, wie kan alle deeze gevolgen doordenken ! Wy zyn ook Leden eener Maatfchap- py: deeze maakt hierömtrent de beste inrichtingen 5 verön- ächtzaamen wy dezelven, dan worden wy niet alleen als Overtreders der Burgerlyke Plichten befchouwd , maar ook verftoken van verfcheiden voordeelen; althans de Kinderen zyn geene natuurlyke Erfgenaamen. Het niet betrachten deezer Inftellingen brengt ons verder veele nadeelen te wege: en wat voordeel hebben wy door dezelven niet te betrachten! Schaamen wy ons dan voor het publicg te be den, dat wy dééze tot onze Echtgenote verkoren hebben? Men vraagt het Algemeen; „ Is ’er ook iemand , die eenige a nadere betrekking tot Echtverbintenis, op deeze of die ae Perfoon hebbe? Heeft zich dezelve ook voorheen tot „een Huwlyk verplicnt?” Hoe veele ongeneugten in het Huwlyk, hoe veele wanörden in de Maatfchappy komt dit te boven! De Rechter, of zyn plaatsbeklcedende, be- vestigt het Huwlyk: hier door worden wy verplicht, (zo y wilt,) genoodzaakt tot het altooshouden van deeze ééne chtgenoot. Hoe veele zorglyke voorüitzichten , hpe veele moeilykheden , hoe veele zo wél tusfchen de Gehuwden als, tusfchen hen opkoomende onäangenaamheden , verwydert dit niet van het Geluk des Muwlyks! Maar nog iets, myn Vriend! Wy zyn ook Bugers van CE OVER HET HUWELYK, , "ës Ae vrye Nederland. Eindelyk , waarom zouden wy deeze weldaadige Burgers lyke Inftellingen niet gehoorzaamen? Men zegt, wy zyn dan anserder vrys wy zyn niet gedwongen elkanderen te bemin» nen. Dat is zo; Maar maakt ons dan deeze meerdere vry- heid gelukkiger? Is het recht niet wederkeerig ? De Echt- genoten behouden altoos de Magt aan zich van Tafel en Bed te fcheiden. Het is waar, wy mogen geen ander trou- wen, ten zy dat de Rechter wettelyke reden vinde. Maar dat is eene Wet, recds door de Natuur en den Godsdienst ingevoerd en geftaafd. De Burgerlyke Wetten zyn dus in deezen niet anders dan drangredenen, tot de betrachting der natuurlyke en zedelyke: en hoe zeer behoeven wy deeze niet by dezelven! Nog ééns, myn Vriend! waren de Menfchen zo als zy behoorden, zo als zy konden zyn, dan behoefden deeze Wetten niet, dan maakten zy te famen één lichaam uit, zonder in afzonderlyke Volken, (die, A {chande voor de Menschlykheid en het Christendom! elkan- der om opgevatte pretenfiën , en ingebeelde Rechten, ver- moorden! ..) verdeeld te zyn; als dan zou de gulde Eeuw herleeven , in welke de Menfchen elkanderen als Broeders „ Kinderen van den algemeenen en besten Vader, beminnen zouden. Dit kan de Christelyke Godsdienst, en dit zou dezelve ook daadlyk uitwerken, indien men denzelven gehoor gave; maar de Menfchen hebben dit niet gewilt. De betrachting deezer Burgerlyke Inftellingen bevordert dan ons geluk, en is, by den tegenwoordigen toeftand der meníchen , wezenlyk onöntbeerlyk. Wy zyn dus verplicht aan dezelven te gehoorzaamen. Voeg hier, ten laatften, nog by, de onderdanigheid die wy der Overheid fchuldig Zyn, 484 BRIEF OVER HET RUWELYK. gyn. Immer, op wat voorwaarde genieten wy voorrech- ten? —- op geene andere, dan om vrywillig plichten te betrachten, die voor het algemeenebest noodzaaklyk zyn. Amflerdam — G —— AÅ. WAARE EN VALSCHE BELEEFDHEID MET ELKANDER VERGELEKEN. (Overgenomen uit RicHARD Hurp's D. Ð. Lord Bishop of Litchfield - Discourfes.) Het lydt geen twyfel ‚of de Zedelyke en Christlyke Pligt, door pauLus den Christenen bevolen, om ,, met eere a, de cen den ander voor te gaan” tot den vrede der Maat- fchappy „en de Liefde eene allernauwfte betrekking heeft ‚en uitloopt op het nut en de ftigting van onze Medemenf{chen en Medechristenen. Dezelve ftrekt om de gemoederen der Nleníchen te leenigen , en te ontheffen van die ruwe boersch- heid, die veele Ondeugden teelt, en de Deugden zelfs ont- luistert. Maar, wanneer de menfchen het voordeel gefmaakt hadden van deeze meegaande geaartheid , en voorts de ein- den zagen, niet alleen, die de Liefde, maar die het zelf be lang, daar door zou bereiken , lieten zy het niet berusten by de regtmaatige beoefening hier van: maar ftrekten denzek ven uit tot die overboodige dienstvaardigheid , en flaafiche aanbidding, welke wy zo dikmaals in de groote wereld zien „en met reden beklaagen. Van hier die oneindige oplettenheid en ftiptheid , welke zo ftreng afgevorderd, en zo duur betaald wordt, in den ommegang; van hier die veilftelling van ’t hart, welke den Mensch geen wil, geen eigen gevoelen, geene beginzels, geen character overlaat: deeze verdwynen te gader onder -het eenpaarig vertoon van fraye zeden: van hier die verlei- delyke kunstftreeken, die voorbedagte vermommingen, die verpligtende vleieryen, ja, die gemaakte vryheden: met één woord, die vermenigvuldigde en nauwlettend verander- de vormen van aanfpraaken; het oogmerk daar van moge weezen, den naam van Befchaafdheid en een goede Opvoe- ding te verwerven: het zeker uitwerkzel zal zyn, het be- derf van alle zaaden der Deugd, het aankweeken van ydele ` Huag- OVER DE WAARE EN VALSCHE BELEEFDHEID. 483 Hoogmoed, en het ontvlammen van alle Ondeugden in ’t menschlyk hart.. Deeze jammeren dringen ter zamenleevinge in, onder voorwendzel en den {chyn van de Beleefdheid, door den Apostel den Christenen voorgeiteld en aangepreezen. Maar de regtfchaape Deugd laat zich gemaklyk van het námaakzel onderkennen door de volgende: eenvoudige kentekenen. Voor 1. is Waare Beleefdheid zedig, maatigt zich niet veel aan, en handelt edelmoedig. Zy maakt zo weinig vertoons , als mooglyk is, en als zy eene heuschheid be- wyst, zou zy het gaarne bedekken. Zy verkiest flilletjes af te ftaan van haare eigene eilchen ,en niet verpligtend ze aan eene zyde te fchuiven. Zy beweegt den Mensch om zya Naasten boven zich zelven te tellen: om dat hy hem waar- Iyk hoog agt: en diens goede naam hem ter harte gaat; om dat hy het manlyker en Christelyker houde , een weinig zich zelven te vernederen, dan een ander te verdrukken. In % kort, deeze Beleefdheid heeft eerbied voor de agting des Naasten. De Het nabootzel deezer beminnelyke Deugd, Valfche Be- leefdheid, is, in tegendeel, trots, flaafsch, vreesagtig. Zy dingt na de algemeene toejuiching , is zeer bezorgd om te behaagen, en wil gaarne in ’t oog loopen. De Man van deezen ftempel biedt zeng beleefdheden niet aan, hy dringt ze op, om dat hy door zvn vlytig oppasfen verdienften zoekt in te leggen; om dat hy, wantrouwende door waar- diger hoedanigheden, het oog van anderen te trekken , alles van deeze tragt te haalen; en, eindelyk, om dat hy boven alle dingen vreest , door het verzuim van eenige kleinigheden, aanftoot te geeven. Met één woord, deeze foort van Be- leefdheid heeft de gunst, en de hoogagting, des Naasten, ten voornaamften doel. „Ten a. De Man, die zich, volgens de regelen der waare Beleefdheid, beftuurt, toont den voorrang, die hy ecnen anderen gunt, op eene wyze zyns waardig; door alle on- fchuldige toegeeflykheid, door alle eerlyke beleefdheden, door alle betaamlyke inwilligingen, De Man der groote Wereld, in tegendeel, die by den letter van "e Apostels voorfchrift ’t laat berusten, is onver- Schillig omtrent de middelen, door hem te werk gefteld. Hy vergeet zyne cigene waardigheid „en die der menfchelyke natuure. Waarheid, rede, deugd, worden alle even zeer verraaden door deezen infchikkenden bedrieger. Hy ftemt: de Dwaalingen, hoewel zy allerfchadelykst zyn, toes hy | "rt, dei | keunt 486 WAARE EN VALSCHE BELEEFDREID keurt de Zothedens, fchoon alltrbelachlykst, goed; hy ftrookt en ftreelt de Ondeugden van anderen , hoe boos ze mogen weezen, Nimmer fpreekt hy tegen, zelf niet van Verre: nooit keurt hy af, zelf niet door een ontzag verwek. kend ftilzwygen; nooit veroordeelt hy, al ware het flegts door een goed voorbeeld, Voor geen ding is hy bekommerd dan alleen hoe hy de lompheid zyner vleieryen voor ande ren, en, ware het mogelyk , voor zich zelven , zal bedek: Cil» ‚Ten 3. Mogen wy vast ftellen , dat de eindeń , waar toe deeze verfchillende voorwerpen worden nagejaagd, en tet bereiking van welke men zo verfchillende middelen bezigt, ook zeer van elkander moeten verwyderd zyn. De waarlyk beleefde Man zal, door alle gepaste betui gingen van eerbied, de agting Zens Naasten bevorderen? om dat hy ziet, hoe , door deeze edelmoedige agtneeming op elkander, de rust der Wereld, op eene aanmerkelyke wyze bevorderd wordt; om dat hy weet , hoe deeze wederzydíche oplettenheden vyandfchappen voorkomen, de ruwheid def zeden verzagten, en de Menfchen aanzetten tot alle pligts- betragtingen van goedertierenheid en liefde; om dat de be langen der Maatífchappyen best bevorderd worden door dit gedrag, en hy zyn pligt kent ,, om den Naasten te be ‘minnen als zichzelven.’ De valsch Beleefden, in tegendeel, zyn bezorgd ,om, -door alle middelen, welke ook, zich de agting en gunst te bezorgen der geenen , met welken zy verkeeren : dewylzy, jn de daad, niets anders beoogen dan hun byzonder belang: dewyl zy ontdekken , dat hunne eigene baatzoekende inzig- ten best bevorderd worden, door zulke bedryven; met één woord „ om dat zy zichzelven beminnen.” Hier uit zien wy , dat rechtfchaape Deugd de Eer van ar deren beoogt, door waardige middelen, en met het edel- aartigst oogmerk : het namaakzel daar van dingt na gunfte, door laage inwilligingen, en tot het flegtfte einde. Door zulke blykbaare merktekens zyn deeze twee Cha- raéters van elkander onderfcheiden! en zo onmogelyk is het, zonder eene moedwillig verkeerd gebruik onzer ver- ‘mogens in de toepasfing van het bevel des Apostels, … om an met eere de een den ander voor te gaan” mis te tas ten. Uit het gezegde volgt, dat de opregtheid des harten, ‘gelyk sALoMo reeds voorlang opmerkte, de beste leidsvrouw äs in de betragting der Zedepligten, ,, de Opregtheid det s» Opregten,” zegt hy, leidt haar, Wy mogen anderen . . : mis MET ELKANDER VERGELEEKEN, 483 misleiden door het valsch betoon van Beleefdheid; doeh. de misleiding gaat niet verder. Wy kunnen niet nalaaten, in ons cigen geval, onze eigene opregtheid te kennen , wane neer deeze Deugd haare eigene natuur behoudt; wy kunnen niet nalaaten bewust te weezen, wanneer zy ontaart in de ` Ondeugd , die zich haaren naam aanmaatigt. Ten befluite , een Eerlyk Man loopt geen gevaar door Beleefd te weezen, Laaten wy alleen, zorge draagen om ons zelven waarlyk te agten, en wy zullen zelden misfen in °t volbrengen van % meergcemelde vermaan des Apostels. U ZEDELYKE BEDENKINGEN, H” is of dwaas of uitzinnig, die den goeden en welmeen nenden raad van een verftandig Man veragt; noche tans gebeurt het maar al te dikwils, dat de heilzaamfte voorflag , en de beste raad, in den wind geflagen word. Hier ` van daan zo veele ongelukkige menfchen, die, door hun ei- gen toedoen, in eenen treurigen toeftand vervallen; * geen. Zy , door het volgen van eenen goeden raad, hadden kunnen voorkomen. | Men kan geen grooter gevaar loopen, om in het aller- jammerlykst onheil te ftorten , dan een Opperwezen te er Kennen, en het zelve noch te vreezen, noch te denen: daarom merkt Salomo met regt aan, , dat de Vreeze des 39 Heeren de grondílag van alle Weetenfchap en Wysheid a IS. — | , "` Met den kwaaden om te gaan is niet goed; ligt treed mèn in hunne voetftappen , en volgt hunne verkeerde gan- gen na; want niets wint doorgaans meer veld by de men- {chen , dan het kwaad. Al wie een gerust leeven begeert, die bewaarc een zui- ver gewisfe ; want een befchuldigend geweten maakt alle de zoetigheden van het leeven bitter. Het is te vergeefs voor een onverzadigd gemoed uit- eftrekte Rykdommen te bezitten, en van alles volop te ebben. Hy, die nimmer genoeg heeft, is arm, in het midden van de grootfte fchatten. Een wys Man rigt alle zyne gangen met bedagtzaam- bei en voorzigtigheid; maar de Dwaas bewandelt zynen weg onbedagtzaam, en let niet op het einde. Die wys is in zue eigene oogen , is, in de oogen van de ge 438 ZEDELYKE BEDENKINGEN; :- geheele wereld, een dwaas. In de zamenleeving is hy elk tot een last; dm dat hy zyne eigen bekwaamheden aan alle man wil vertoonen, en doorgaans de bedryven van zynen evenmensch veragt of berispt. Hy, die zich niet weet te fchikken naar de omftandig- beden, in welken hy, door den algemeenen loop der din- gen, gebragt word, leid doorgaans een zeer kniezend en verdrietig leeven. Nooit te vrede, doet hy geftadig nict dan grommen , en begeert, dat de loop, en orde, der din- gen, om zynent wil, zal verfchikt worden. Welk eene dwaasheid ! zal eenig verftandig Werkmeester,om een enkel ftofje ‚de ganífche orde van zyn werk verfchikken en bederven ? De Lasteraar is het fchadelykst en verderfelykst monfter op aarde. Zyne beste Vrienden worden niet door hem verfchoond. Hy haat de waarheid , en bemint de leugen. Zyn tong is gelyk aan die van eene adder, zy kwerst alle voorwerpen, welke onder haar bereik komen. Men vindt menfchen, die zo kregel van aart zyn, dat ‚ze met niemand kunnen omgaan, of zy zoeken opzettelyk twist en gekyf. Maar de ondervinding leert, dat elk van zulkem enfchen fchuw is; dat dezelven „in de zamenleeving niet, dan van zeer weinigen gezogt worden, en dan door. gaans nog maar van dezulken,die het uit noodzaake doen moeten , en ‘er toe verpligt zyn. De meeste meníchen zyn, omtrent twee zaaken, en wel zeer gewigtigen, doorgaans het alleronagtzaamst , het al- derlosts en onbedagtzaamst, dat is, omtrent hunne ge- zondheid en hunne zaligheid. De eerfte waagen zy vaak onbedagtzaam; en aan de laatfte denken zy ben nooit, of flegts ter loops. Men kan zich waarlyk niet genoeg verwonderen, wan- neer men veele der menfchen bedryven oplettend gade flaat, — Dan niets zou men zeggen is dolzinniger , dan, wanneer men zyne gezondheid verloren heeft, dat men zyn leeven zo ligtvaardig waagt aan onkundige menfchen, om weer herfteld te raaken. Men zal geen kleed voor zva lighaam, geen fchoen voor zyn voet,aan een knoeijer ver- trouwen. Maar zyn dierbaar leeven waagt men ligtvaardig aan menfchen, die geene de minfte kennis van de Gences- kunde hebben. — Zo is men oplettend op beuzelin- gen, en onagtzaam op het dierbaarfte zyner bezittingen. Nicts zet een mensch meer luister en eere by, dan wysheid. — — De wysheid verheft het redelyk Schepzel l ie ` . bo- ZEDELYKE BEDENKINGEN. 439. boven al het gefchapene waarvan hy omringd word, Een meerdere trap van wysheid verheft den mensch bos ven zyne natuurgenooten. —- Hy, derhalve, die de wys- heid bemint, bemint het beste dat op agrde gevonden Word; eene zaak, veel beter dän de uitgebreidíte fchat- ten. Zy zal hem meer verhoogen dan alle de rykdommern des werelds. WW b , | Hy ‚die weetenfchap bemint, is gelyk aan eene lichten- de fakkel in de duisternis, verlichtende alle de voorwer- pen, die in het donker verborgen lagen. Wie zyn voet eens gezet heeft op het pad der ondeugd, kan zeer bezwaarlyk te rug treeden. De eerfte trap wordt veeltyds van oneindig veele anderen gevolgd, Men hoede zig des voor den eerften moedwilligen mistred tegen zyn beter weeten, De beste wagt} welke een mensch houden kan, is zem hart wel te bewaaken. Naar het hart vloeit alles heen, en uit het zelve ftroomt alles voort; goed en kwaad. Zo het laatfte de overhand heeft boven het eerfte , dan kry- gen alle de gedagten wel dra eenen verkeerden plogi; en welke. zyn de gevolgen van dit alles? dat, helaas! "e menfchen harte boos zynde, weldra alle zyne daaden, alle zyne bedryven, boos worden, en hy zelve geheel fcha- delyk voor de Maatfchappy. Indien men eenen weg bewandeit, die veele bvwegen heeft, is het duizend tegen één dat men niet van ’t regte fpoor dwaalt. Even zo is het met het pad der deugd ge- {teld : duizenden van bywegen leiden den mensch vaak van het regte (poor, Het is ontwyfelbaar, dat de onbedagtzaamheid den mensch in de meeste moeielykheden ftort. Zy, die voor- zigtie zyn, hunne tong, de lippen , en hunne driften wee- ten te bedwingen, leeven doorgaans zeer gerust, en komen ` nooit in moveijelyvkheden , of meu moet al zeer kwaadaartige lieden in de Maattchappy aantreflen, die al de waereld ont- rusten, en bygevolge dezulken ook niet ongemoeid kunnen Jaaten. Eene valfche tonge is onder het fchadelykfte en verderfe= Ivkfte op den ganfchen aardbodem te tellen. Zy rand alles aan wat haar voorkomt. Zy ontzict vriend noch vyand, bloedverwant noch vreemden, goeden noch kwaaden; de .allerblankfte de zuiverfte Deugd is zelfs niet veilig tegens haar opttoken, . C. Ve De Ge UL, DEEL. MENGELW. NO, 1 La L1 DA e á 490 DË GELUKKIGE SCHIPBREUK. ' DE GELUKKIGE SCHIPBREUK. Eene Vertelling. ` ap Elend voorwerp van myne zugten en miyùè'traänen! — ad „ 2 Myn kind, hoe zeer beween ik u! Helaas! wat zal „ uw ongelukkig lot weezen? Wy zullen in deeze vreemde plaats „ fterven! Geftrenge Hemel! laat ik den dood ván mya Kind niet » aanfchouwen. Laat my, daar ik tog inoet fterven, vóór `t zel- s ve fterven ! O ontruk een teerhartige Moeder asn het hartbree- — kend gefchrei van haaren Zoon!” Op deeze wyze uitte JuLIA, de ongelukkige yuLra, haare jammerklagten, als zy, WE: nende , haar kind, in de wieg flaapende, aanzag. Zy zag rond — Helaas! niets deedt zich op aan haar oog dan de vernederende gevolgen van haar ongeluk! —— van allen op- tool ontbloote muuren, een elendig Verblyf, fchaars van 't je ge Huisraad voorzien. Het hair, eettyds met bloemen opgecierd, hing onopgemaakt langs nek en fchouders. Haar gelaad, op ’t welk voorheen de lieve lachjes fpeelden, zwom in traanen. Zy be- fchreidè onophoudelyk’ haar deerlyk lot. Nu befchuldigde zy haar Vader, dan haar Echtgenoot, zomtyds murmureerde zy over geheele Natuur. Zy floeg het oog, met een mengzel van kennis en medelyden op haar teder Wicht — zy zugt, en is geheel en al weedom. l Jo rus wordt wakker ; zyne Moeder toelachende , fteekt hy haaf de handen toe —— opgenomen ,flaat hy de armen om haaren hals, ftreelt haar, en vraagt om Brood. —= vu O, myn Kind!” fprak de fchreiende Moeder, *t. zelve kusfende met de onuitfpreeklyke aandoeningen van Smert en Liefde, „ O myn Kind, wagt een » Weinig. Uw Vader zal ftraks iets brengen, het locn van zynen » zwaaren arbeid, en wy zullen dit Brood der fmerte zamen dee- » len!” l Eindelyk komt vorrvar vermoeid en afgemat t'huis. Hy brengt eenige ruuwe fpyzen mede, en zet ze op tafel; ziet zyn lachend Kind en de weenende Moeder. Hy zit neder — bedekt zyn aangezigt met zyne handen —— hy fchreit en kan niet fpreeken. Dit ongelukkig Paar, teder op elkander verliefd, hadt de toe- ftemming van warsTeiN, den Vader van juLra, niet kunnen ver werven. In eene vlaag van onbezonne drift badt norivar haat gefchaakt.. Vyf jaaren zwierven deeze Gelieven, van plaats tot plaats, dë wraak van een vergramden Vader ontvlugtende, met de ongeluk- kige vrugt van hun heimlyk geflooten Huwelyk. In 't einde gin gen zy (cheep na America. Het Schip ftrandde; doch, door be hulp van een Visfchers Schuit, werden zy behouden, en kwamen Op cen bykans onbekend Eiland, e ' a _DE GELUKKIGE SCHIPBREGK. 49r Hier waren zy omtrent een maand geweest, wanneer DORIVAL zich in dienst begaf by cen Planter, aldaar paLemoN geheeten. Alle dagen arbeidde hy in dit heet gewest, en keerde "e avonds weder na zyne jammerlyke hut tot juLra en zyn Kind. Zy beween- den hun lot. De goede oude Planter bezogt hun dikwyls om hun druk te verligten, en op beter dagen te doen boopen, Negen jaaren bragt nor:vaL op dit Eiland door, leevende van zyner handen arbeid, en de gunften van PALEMON. Geen dag by- kans ging er voorby, of deeze medelydende Man bragt iets toe tot vermindering van hun druk. Co ` ` Tops was nu vyftien jaaren oud. PaLemon hadt eene Dogter, LUCILIA, van gelyke jaaren. Ras bemerkte men dat deeze jonge. Liecen het niet van elkander konden harden, Reeds voelden zy eene aandrift, welke hun bewoog,om alle dagen, zo veel mooglyk was, elkander te zien en te fpréeken, OO ~ Jurus, fchoon op ‘t armlykst gekleed, bezat alle de inneemen- de bevalligheden eens Jangelings ‚ door de Natuur op 't mildst be- gunttigd. yne krullende hairlokken waren, van agteren , zamen- gebonden met een lint, door Lucirra hem vereerd. De leeven- digheid door goedaartighcid gemaatigd, ftraalde hem ten ooge uit. 