VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Te Amflerdam als boven. Іп oaro, 160 blads. l Ор de Verhandeling van den Heer Campe, in 't voorige Stuk- je, over de eerfte vorming der zielen van jonge Kinderen , in het eerfte en tweede jaar der kindschheid, volgt, in het tee nwoordige, cene Verhandeling van den Heer Villaume. over et gedrag by de eeríte ontaardingen der Kinderen, welken zy omtrent tot in het derde jaar Kunnen hebben. (der deezen betrekt hy de StyfhooRdigheid, het Ween, п en Schreeuwen, de Boosaardigheid , de Geveinsdheid, de onberaamelyke Uitdrukkn- gen, het Snoepen, de Hehzucht, de Nieuw;gierigheid, de Vree:, de Viesheid, Afkeer en Morfigheid, het gebrek aan Schaamre, de vyandige Hartstogten, de Praalzugt en de Agteloosheid. De Heer "ill;ume gaat den aart en uitwerkingen deezer m- de ontaardingen afgonderlyk na, en dezeive verftandig ontvouwd hebbende , toont hy verder op eene oordeelkundige wyze aan, wat men te doen, en vooral te vermyden hebbe, om ze voor te komen „of ор de eerte ontdekking ten kragtige tegen te aan. En wyders geeft hy den Ouders; en Opvoeders, om hun et werk gemaklyker te maaken , de volgende lesfen , welker beoefening veel nadeel belctien zal, aan de hand, welker gron- den in de- Verhandeli g zelve te vinden zyn, - ',. De (Айе Les: ,, Sla zo weinig Fand aan de opvoeding als “mogelyk is." De natuur, de dingen zyn de be:te opvoeders. Bygevolg - | | ә Р) Prys het Кіпа: nlets аап, noch zyne fpyzen, noch gyne'kioederen , noch zyn fpeelgoed. ‚ s» .2) Veracht geen mensch in zyne tegenwoordigheid. „ 3) Bctoon. by tem noch atkcer , noch vrees voor eene Saak, hoe ook genaamd. o 4) Vermeerder ayne (mart niet door uwen fchrik, door uw beklag, noch door uwe angs vallige omzichtigheid. "Ogy kunt: niet woren, welke verkeerde denkbelden, of. welke Íchadelyke indrukken gy bet Kind door uw toedoen kunt inboezemen; hierom doe zo weinig als mogelyk is. "Ww De tweede Les: „Wees in uw gedrag jegens het Kind zo gévundig, als gy kun." "Voedfel en kiedinz moeten geheel eenvo.dig zyn. "3) Laat geene grimmasfen in uw geizat, geene lvogen in uwe woorden of in uwe gedrag blyken. Laat alles waare, eenvoudige natur Zyn.. "3) De derde Les: „Laat het Kind aan zichzelven over, zo veel als doenlyk is” "3) Help het zelve niet, dan wanneer uw hulp noodzaaklyk is; en deeze is voor hem noodzaakelyk alleenlyk, wa, neer zyn oogme:k eene behoefte betreft, en zyne krachten niet toereiken, — Dus ` "Verroer geen hand, wanneer het Kind flechts eenen inval wil ter uitvoer brengen, ] "4" Weiger uwe hulp, wanneer het Kind dezelve flechts " begeert uit traagheid of onbezofenheid, daar het zich zelven toch konde helpen. 2) Verbied zu weinig als gy kunt, het best is in 't geheel niets, з» Gewaagde flukken, welke in de daad gevaarlyk zyn, moet gy niet verbieden, maar onmogelyk maaken, welke het Kind fmarten kunnen veroorzaaken, zonder hetzelve te befchadigen, moet gy niet verbieden, zy zyn еспе heilzaame les. Beveel — zo 't mogelyk is — niets. Maar hebt gy iets bevölgen of verbooden, dan moet uw wil gefchieden (*), De С, С°З Z:kerdyk zoude voor de perfronlyke volmaaktheid en het geluk van ect Kind, onder alle mogelyke maienn der opvoeding, die geene ons ek’ de beste zyn, wur by alles zoda ng was ingericht, dat het i vevend aken afhanpkelyk te zyn van de natur der dingen, тале niet van den wil van andere menftien. Мar дету! zodanig eene op- woeding, in onze tegenwoordige menfch.lyke maafchappy, eensdeels nies magelrk is, and.rdecla ook niet raadzaam zyn zou, ош dat de to komen- „de tu ger, die ceil.ng in zo vele opzichten van de will vaa anderen moë: alhanten, nix te vroeg gewend kan worden аап deze lastige af» ykheid, 15 de gehoorzaamheid eene deugd geworden, waarin. wy on- ze Kinderen vroeg ydig moeten осіспсп. Maar indien  van de choden en verboden zo weinig gebruik machen, als mogelyk is, maar Öп ook over de volbrenzing van dezelven met eene ouverzettetyke (trenge heid waaken. Door beide deze middelen kan men 't, gelyk ik uit de опе dervinding weet, gemakkelyk zo verre brengen, dat het den kinderen even zw onmogelyk fchynt, om onze wetten te Overtreeden, als icts te doen, het welk hen ratuurkundig onmogelyk is. Zie hier myn ondefvindingen ten dezen opzichte. — Myn vorig Kweekfchool жз rondom inzefloo« ten door een dép water, "с welk olleenlyk door cene haag, welke daarene boven nog verfeidne openingen had, s/gedootem ver "o" der de weinige wetten van myn hum седей noodzaa! niemand mag door eene opening van de haag, um het wat „duwende bet geheel veltaan van dit Kweeklchool hebb с.а voorbeeld veel, dat deze wet overtreden is deren cikwerf enkel, of by hoopen, in deu tuin lieren alleeulyk, zonder дай дай дай дай скаю. Enden, van boven раз 482 J. Н. CAMPE, OVER DE OPVOEDING. „De vierde Les, Myd met alle zorgvuldigheid elke aan prikkeling, elken onnutten dwang;" dan zult gegen de hartstogtem niet gaande maaken, . » 1) Geen geterg; geen tegen spraak, noch іп boert noch in ernst, indien het welzyn en de veiligheid van het Kind де. Zelve niet noodzaakelyk maaken. » 2) Noodzaak het Kind nooit tot het geen hetzelve mis- haagt of onangenaam iS. — » 3) Plaag bet Kind niet met uw kusfchen, en omhelzin- gen, en speelen en vraagen, als het ‘er geen lust in heeft. » 4) Kinderen kittelen is een onverftandig, verderfelyk, ftrafwaardig spel. | ‚ » De vyfde Les:,, Wees nooit met uw onderwys te fchie. lyk of te voorbaarig." » 1) Praat niet te vroeg, en niet te veel met het Kind, Zet het niet aan tot klappen; gy zoudt 'er een klappenden ek- fler van maaken. » 2) Bedien u met de kinderen nooit van een spelend ver- nuft; dit bederft flechts hun verftand, en maakt ze neusw De zesde Les: „Laut hen by volwasien menfchen niets beteekenende dingen zyn.” Úl 1) Het zou zeer goed zyn, dat de kinderen nooit op bezoeken gingen. Maar men will dit evenwel —— ten minuten Úl 2) Laat dan nooit toe, dat bejaarden zich met hen, even als met hun gelyken, bemoeien. Úl 3) Ondervraag hen niet in de tegenwoordigheid van vreemden, laat hen nooit hunne kunften doen. Úl 4) Waartoe dient het, dat de kinderen komplimenten maaken, de hand kusfchen. Dit is eene les der loogen. Voor de weldaaden, welke men den kinderen bewyst, moogen de Ouders danken. De kinderen moeten "er zich alleenlyk over verblyden. Wie hen flechts wel doet, om dank by hen te beha- len ——- die behaue liever zyne weldaaden voor zich.” Het Leesboek voor Kinderen, naar gewoonte, by dit Stukje af- eeven, verleent eene reeks van lcerryke en aangenaame be- denkingen, onder veríchillende omkleedzels, by manier van fchiedenisfen, gefprekken enz. voorgedraagen; waarmede Ki ren van meerder jaaren, en verdere opmerkzaamheid, met vrugt bezig gehouden kunnen worden. venfters in *t oog hielden. Eens ontmoette myne Huisvrouw den jongften van onze voedfterlingen, een regt vuurigen knaap van zeven jasren, in cen van de gangen, welke openingen hadden, die naar ber water leidden, en zy vroeg hem: PRERIK! gy zy? imuers niet door de haag gegaan? Well antwoordde het knaapje. vol'vzn verwondering, dat kunnen wy immers nie; doen. —— Waarom nies? —— Dewyl Vader Re} heeft verbooden. Let wel: uy velde niet, wy durven niet, maar wy kannen miet; even a's of de over. .treeding van myne wet еспе natuurkund. ige onmegelykheid was geweest.” - CAMP. т - Werke A Oy VAILLANT, WERKUNDIGE BESCHOUWING. 383 Werktuigkundige Befchouwing van de uitwerking der Wind en Zee ореп Schip, deszelfs Zeilen en. Roer, en daar uit afgeleid, hoedanig men met een Schip moet omgaan. Waarby gevoegd zyn werfcheidene zaken, die dagelyks voorkomen; ten dierfte van jon- ge Zet-Officieren. Door |. O. VAILLANT, Capitel ter Zee, ten Sienfte der Vereenigde Nederlanden. Met Kopere Plaaten. Ge- dräkt te Amfterdam, by Н. Arends, 1786. Behalven het Poor- ~ werk en Register, 261 blads. рт. oBávo. i.e. eene voorafgaande Inleiding, die eene ontvouwing behelst over de fluwagie der Schepen; en over het koperen der Schepen; en wy- hepen. mits- gaders over "t geen 'er in 't werk gefteld kan worden, als men laatslyk hecht hy hieraan ten befluite nog eene К ontvouwing, van de vereischten en kundigheden voor éen-Commandant en Chef; om jonge Zee-Officieren onder Ч оор te brengen, hoe veel applica- de 'er gevorderd wordt, om zich daar toe bekwaam te maaken: en hun te binnen te brengen, dat zy 't nimmer voor hume Landgenooten verantwoorden kunnen, hunnen tyd in ledigheid {е verfpillen; en dat zy verpliet m alle hunne vermogens n 384 J. O. VAILLANT, WERKTUIGKUNDIGE BESCHOUWING, 't- werk te fielen, om die kundigheden te verkrygen, die de Natie van hem moet verw.gten, wanneer zv iemand uit hun ten eenigen dage he: Commando over haare Zeemagt zal toe- vertrouwen. —— Le Heer „ашат geeft zelf te kennen, dat hy dit Gefch 384 J. O. VAILLANT, WERKTUIGKUNDIGE BESCHOUWING, rift niet opgefleld heeft ten dienfle van kundige Zee-Officieren, maar inzonderheid ten nutte van eerstbeginnenden, van jonge Lieden, die lust hebben, om zig tot den Zeedierst bekwaam te'maaken ; en voor de zodanigen is het eene zeer gefchikte handleiding, waarvan ze zig met vrugt zullen kunnen bedicnen. Zeldzaam zeker was er, zo ooit, eenig Staatkundig T ydfchrift van Zulk een uitgebreide nuttigheid als de Post van den Neder-Rhyn; daar het veele Leden van ons Gemeenebest de oogen geopend heeft voor's Lands weezenlyke belangen, en hen dezelven opmerkzaam heeft leeren gadeflaan; daar het veelen in Nederland geregelder denkbeelden van onze Constitucie heeft doen erlangen, dan zy voorheen bezaten; en daar het een der gefchiktfte middelen is, om deeze пп geene bedenkingen, zo ten nutte van 't Vaderland, als tot welzyn van de eene of. andere zögenden Plaats in het zu selle, met vrugget openlyk voor te dragen, en aan aller overweeging aan te bieden. —— "It is uit dien hoofde niet vreemd, dat een zeer groct aan te bieden. "Öst de Uitgeevers aangemoedigd heeft, om daar mede voot te varen. "Öst zijn thans van dit Tydfchrift, boren 18 Stuks Bylagen, 10 volle Deelen in handen, waar van de acht eerften reeds met eene beknopte opgave van den inhoud der Nommers, en gepaste Vignettytels voorzien zyn. Terwyl men intusfchen, met de afgifte hiervan, bestendig op denzelfden voet voortgaat, en aanhoudend tragt den Lande nuttig te zyn, is men te rade geworden, op de.zes eere Deelen een algemeen Register -te vervaardigen en gemeen te maaken, met oogmerk, om, be het uitkomen van het twaalfde Deel, een soortgelyk Register op die zien. —— "Het thans afgegeeven Register is zeer uitvoerig en naauwkeurig, zo dat Men al het merkwaardige, hier en daar behandeligende, gerelyk, endlich welgefchikte Tytels, kunne näpfären: hierby komt nog eene Lyst der Brieven, zo als ze agter volgende in ieder Deel gevonden worden; mitsgaders eene voortloopende dagtekening, ter aanwyZinge van den juisten tyd, op welken ieder Nommer uitgegeeven is, welk een en ander den Leezer mede te fade kan komen. Zee ZEDELYKE VERHAALEN. 384 Zedelyke Verhaalen, getrokken uit de Werken van de Heeren d'Ar- „пача, Mercier, en anderen der beste hedendaag[che Schryverse Met nieuw geinventeerde Kunstplaaten, verfierd. Tiende Deel. Te Amfieldam by A. Mens Jz. 1786. In. ойаан 365 blads. an de drie leerzaame verhaalen, in dit Stukje byeengebragt, is de gefchiedenis van Daminville de eerte, welke-ons on. Der 't oog brengt, aan de пре zyde, de onvoorzigiige flappen, en de daaruit volgende onheilen, van 't aangaan van een Huwelyk tegen 'e Vaders goedvinden; en aan de andere zyde het пре. delyk tot inkeer kom. = Het tweede. verhaal is dat van Mondor en Charideme. Charideme vindt zig blootgefteld aan de mishandelingen van eene Stiefmoeder, die over 't Vaderlyk hart beerscht; 't welk hem eindelyk doet befluiten Zyn affcheid van Öт Önderlyk huis te neemen, met oogmerk ont in den Krygsdienst n geluk te beproeven. Hy ontmoet Mondor. een bejaard Offi- cier, die, van den dienst ontlaagen, met zyne Nigt é/:se in eene Ше eenzaamheid leefde, Deeze Mondor, alleszins een Man van een uitfteekend fchoon charaĉter, vat zulk cen fterke genegenheid voor Charideme. ор, dat hy bem ten Vriend neeme, en by zig boude. By alle voorkomende gelegenheden boezemt hy hem de lesfen van Deugd in "t algemeen, byzonder die der Menschlie- vendheid, met de tong en met zyn voorbeeld in; en Charideme beantwoordt Zo wel aan de goede gedagten van Mondor, dat dte- ze beiden ten naauwfte aan e.n verbonden worden. "Er heerschte ook wel dra eene kuifche wederzydíche liefde tusf chen. Charidemg en Elize, welke Mondor niet tegenstreeft, maar eer beginstigt, met dat.gevolg, dat ze eerlang in den echt verbonden worden, -——— De derde of laatíte ge(chledenis is die van Ernance, welke, haare Vader ten gevalle, de liefde voor Lormenil in haaren boe zem tragt te fmooren, еп een Huwelyk aangaat met Daramant ; een mensch van een, opvliegend en onítuimig character ; ер daat, enboven in den hoogíten trap minnydig. &rmence, hoe onfchul- dig, hoe opmerkzaam op haar gedrag, om alle kwaad vermoeden yoor te komen of af te wenden, kan egter de woedendo gevolgen dier baatlyke geestgefteldheid van Daramasa niet ontgaan. Dee- Ze doorfteekt, in een vervoering van drift, op een gansch onge-. grond ve. moeden, in. een geval van de zuivere onfchuld, 2013 zynen Vriend Blinford, die binnen weinig dagen aan de hem toegebragte wonde overleed. — Daramant wordt geregtlyk gevat, zvn vonnis ftaat eer bng uitzefprooken te worden, en hy op "t schadelijk een schandelyken dood te ondergaan. In die omstat dig- heden laat /rmanze Zig, door haaren Schoonvader, overhaalen, om haar eigen eer voor 't oog der men!een te bezwalken, met Sg zelve openlyk egetbreuklg te belyden; ten einde daardoor Da. ramant nog te behoeden, en de (chande, zo van de Famille, als van het kind, 't welk zy by Daramant had, af te weeren. Doe татат had niet, dan door zynen Vader gedrongen, deezen бар van Ermance bewilligd ; en *t leed ook niet lang, of hy maakte, op zyn fterfbedde, zyn eigen vergryp en de onfchuld van Erman- ce openbaar, met eene geregtlyke verklaaring, die door de wet- ten bekragtigd werd : en naauwlyks had hy de eze fort van open- baare bekentenis ondertekend, of hy gaf den geest, en de gun- stigfte belchikkingen voor haar het laate zegel aan de be- kentenis van haaren man. Zins dien tyd leefde Frame zeer af- gezonderd » en was naauwlyks voor iemand, dan voor haare friendin Eugenia en haaren Vader Salencey, te fpreeken. De opvoeding van haaren Zoon was haar eenige vermaak; doch die Was van geen langen duur; een onvoorziene dood treft dat kind in haare armen. Tome сяп bad Lormenii, (die nooit aan haare onfchuld getwyfeld had, en haar even vuurig als voorheen be- minde,) de gelegegheid gevonden, om by haar te komen, en. Herr te recken: "doch zy gaf hem ten nadraklykfte te kennen, dat zy te over reden had, om te melden, dat hy alle hoop op aar регороп vaarwel mocst zeggen. Те vergeeisc' poogden: Salencey en Érmance haar tot andere gedagten te brergen; en zy befloot, om zig van allen naderen aanzoek te ontflaan, in (е haare toevlugt tot een Klooster te neemen. Haar verblyf in "t Klooster bleef een geheim, tot dat zy den gewyden fluier onher- rocpelyk aangenomen уй; wanneer zy zulks aan haare Vriendin bekend maakte. natencey en Eugenias benevens Lormenil, be- geeven zig па t Klooster; dan *t is te laat; zy heeft haare оп. verbreekelyke geloften gedaan. Мег de fterkfte aandoeningen ter wederzyde getroffen, liep decze byeenkomst ten einde; en Ler- wend, ontroostelyk over zyn verlies, overleefde dezelve maar weinig tyds. Zy beweende hem, en volgde hem fpoedig in *t graf; baar Vader cn haare Vriendin bleeven, zo lang zy le ef- den, haare gedagten lieven en betreuren, Nederlandsche Dicht- en Teoneleur: dige Werken, van het Genest- chap, onder de Spreuk: Door Natuur en Kunst. Derde Stnk. Te Amsterdam, by W. Holtrop, 1787. in gr. 8vo. 95. Het eerte, dat ons іп deezen bundel ontmoet, is een Toetze van C. Groenevelds Nederduitfche Vertaaling van den Mesken komt ons voor van vry goede rekkige van de gemelde Vertaaling ▲ aangeweezen. Menigmaal wordt ▲ dat het baken gemaklyker valt, lit verwyt heeft geen vat op den Schryver van 'deezen toets; want 'er volgt eene 'zeer goede Vertaaling. van de eerte 156 verfen der Mesfiade „en het blykt Beuidelyk „dat de Heer Klopftock, by den Nederlander, meer eer. in zou leggen, indien zyn Kunstwerk: door die harden vertaald was, dan доог. die van wylen den ‘Heer C. Greens- zeld. — In den Brief over Gesners Dood van Abel, en den van Bieaabé, is zeer veel gezonde oordeelkunde, sie ok is de Verhandeling over de Alleen spraaken niet minder. de asndacht van de beminnaars des Tooneels : waardig. — Pa. deman (geene Weebee ▲ Iding) Herderszang, is niet bevördigt het mid-delmaatige. — De. Verhandeling, over het Navolgen, behelst de nuttige lesen veor jonge Dichters, en is derzelver leezing en herleezing overwaardig. ———— De Beoordet, van de Henriette, of Twee Brieven, Treurfpel, befrist niets, en maakt alleen den Schryver belachelyk- Wy heben de Henriette niet ge-teezen, maar indien dezelve zo flecht is, als wy uit de bedor deeling opmaaken, dan is het Stuk beneden de gramícbap van de Schryvers der Dicht- en Tooneelk. Werken, ——— Voor de drie Anecdotes in dit Stukje, mag wel een plaats befproken won. den in de Almachten voor 1788. Hoe komen de bladzydem 263 en 264 in dit. Werkje? ———— Maar het vervolg van het Dichtftuk, Gods Wysheid, vergoedt dezelve rykelyk, door oves- vloedige schoonheden. De Amfieldam, der Burgervader CORNELIS PIETERSZ. HOOFT, is eene Redenvoering gefchetst, door G. BRENDER à BRANDIS. : Те Amfierdam, by J. Sluytman van der Meer, 1787. Jn groop 8vo. 56 bl. an De yverige Heer Brandi;, de men van verfcheide kanten in een zeer gunftig licht moet befthouwen, teh zymen Î5 Mans verdienften onrecht will doen, komt in dit Stukje als een Redenaar voor. De Burgervader C. P. Hooft is het on- derwerp zyner Redenvoering. 2. Ed. stelt hem voor als een yveraar tegen den opdragt van het Graaflyk gezag aan Willem den Berften; als een tegenstreevef van de valfche Aanflagen van eenen Leicesser; als verdeediger van een gevangen en veracht Burger; als berisper van heerschzuchtige Geestlyken en inhaa- lige Regenten; en als de Voorspraak der Stadtverkeering voor eenen Maurits. Indien de Heer Brandis dit Stuk den äандат van eene Historifche Befchryving of iets diergelyks gegeven wy, dat lietzelve beter aan Zynen naam vol-doen zou. Onzes achtens, is de ftyl over het algemeen niet hoograhim niet kragtig genoeg voor eene Redenvoering. Juist niet, dat de ftyl kruipend is, of zenuwloos door overmaat van Cicraaden : ver van daar, de Ryl komt naast aan die der Gefchie-de- Denis. Hadr de Heer Brandis zich geheel niet bezig gehouden sie de afkomst van Burgervader Hoofs, dezelve als genoegzaam beend onderftellende, en hem met weinig woorden terftond ter Amfterdamíche Rechtbank ingevoerd; wy hadden Hoof niet als kind, niet als jongeling „gezien. Des Redenaars pligt is, zyn voorwerp alleen van de groote zyde te doen kennen, Wat heeft ook de Redenaar te fellen met den byzonderen dag van een maand, daar zelfs het noemen van een jaartal zyn redenvoering cenigzins bet voorkomen van een een Gefchiedenis geeft. Zou het minder klemmend, by voorbeeld, geweest zyn, indien de Heer Brandis, (bladz 14; gezegd hadt: Jm een tydflip, van dezen dag, deer den afond van twee Ecuwen, gefcheiden, waarin Nederland, tykans bet wilekeurig. gezag ontworfleld, gereed. flondt, em, op meuw, het Graafiyk Bewind te omhelzen, werdt onze Вигре-vriend toc Raad in de „Amfterdamfche Vréedfchap verkoozen: en wat laaget. Willem de überführungsten het:punt om Greef van Holland re worden. Не aanbod van ‘welke waardigheid syst goedkeuring, reeds een geruimen' tyd te vooren, bekragtigd hatt; dan wy tegenwoordig in zyn gefchrift leezen: In den Jaare 1584, we.d  von blads. 48, wel kunnen agterblyven. Worden (pelihgen hebben zeldzaam eenig waar vernuft, en komen achaus niet te pas in eene deftige Redenvoering. NIEUWE CAL GEMEEN VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. Bybel der Natuur, ontworpen door de beroemde Geleerden “Je SCHEUCHZER 25 M. $. б. DONAT, vermeerderd door "Dr. ®. A. -BUSCHINGs in "€ Nederduitsch overgezet, met “anvullende Toegiften en Aanmerkingen voorzien, door t. Meijer; Lid van de Hollandfche Moatfchappy der Ween, tenfchappen te Haarlem, en Predikant in Twyael en Koos" ten. Dorde Deels, tweede Stuk: Te Amflerdam, by М. de: Bruyn, 1787. dn gr. odavo, 763 blads, Dir, Sr behelst ene reeks van ophelderingen veler hy- zonderheden, in de tweé laette Bocken van’ Mozes, Numeri en Deuteronomium ‘geheeten,, verhaeld,  geeft, wegens de niet ver dieser, volgens Deut. VII” 4. Men kan de verfchillende over ‘dit onderwerp, gevoegly De cerje de verklaring zi en voegt, by het geen "er de en,' nog zeer vele wonderbae ebben de meeste fooden hier mige Christen-Uitleggers, en h D" heeft zelf Parker ook in d mn [n de tweede klasfe vir Bieuwere -Kunstrechters. De gen: het: Verhael van Mofes, dryven als'de Jooden doen. B zig voornaëmtýk daerop, dat « теп van de Isratheten, met d $e, die onlochenbaer wonder! ken, еп Љу. Ипу. van het em het andereyipe(prokét: wordt. ~IL DEEL. N. ALG. LETT. NO. 10. ке te. 392 BYBEL DER NATUUR. Uitleggers zodanig de toeftemming gekregen hebbe, dat ze van de meesten aengenemen en verdeedigd ia; zo heb- ben echter verfcheiden aenzienlyke Godgeleerden zeer wel. geordnet, aen den eenen kant, dat de wonder- werken der Heilige Schriftuur ongelyk nadruklyker kunnen gered en verdeedigd worden, wanneer men alle onnoodige en ongegronde vermenigvuldiging vau dezelve, пvoor- naemlyk die, by de Joodíche Meesters beginatigt, op- flapeling van dikwyl ongerymde wonderwerken, zorgvul- dig vermyd. En aen den anderen kant, dat op deze plaets geen genoegzame grond voor dit voorgewende wonder te vinden, zy. Om nu van deeze verfchillende meningen (zegt de Heer Scheuchzer,) mijn oordeel te zeggen, moet ik be- tuigen, dar de laatíte mij niet onaanneemlijk voorkomt; naardemaal de eer der Godlijke Voorzienigheid daarbij niets verliest, en de Schriftuurplaatfen op eene voldoende wijze verklaard worden. Ik laat ondertusfchen aan elk zijne vrij- beid, ook om bij den letterlijken zin te blijven. Мер kan hierover nazien het geene Joh. Mark en Ant. Byneus, over de schoenen der Hebreën, gefchreven. hebben. Laststgenoemde neemt hier ook geen wonderwerk aan, maar verklaart degze geheele geheele geheele geheele. van God, emtrent gijn volk. Hi poagt deeze plaats op te helderen uit Jef. XLVII. 27. alwaar gezegd word, dat de [sraélets in de wpefijn geen dorst geleden hadden; hetgeen echter. niet anders kan te kennen geven, dan dat ze geen gebrek aan water, om daarmede hunnen dorst te lesíchen, gehad hebben, Want het blijkt uic de befchrijving van hunne reizen, dat ze te Masía аа Meri-ba wel viij wat dorst zullen gehad hebben. Е doorloopende Verklarung der opgemelde Hoofdftoak- La Кеп, die de Eerwaerde Schutte „nährwärde, oder einige, uitgevoerd heeft. De inhoud van Rom. VIII. word aldus door hem opgegeven.... De ne -ta 9 R. SCHUTTE, OVER ROM, VIU. EN 2 PET. I. 393 an De Apostel in de laatíte helft van ‘t vde en in "t ger heele Vide en Ville Hoofdftuk, Ип 't breede beweezen heb- bende, dat wij (ëng onder het N. T. vrij gemaakt zijn van de ZONDE die door Adam, en van de wer die door Mofes, ingekomen is, toont in dit УШ Hoofdftuk,,, dat daaruit de vrijmaaking vloeide van alle ver pogwEgNIs en wezenlijke onheilen, die het teven der ziele, ten op- zichte van de heiligheid of blijdfchap, konden (rem. > men; en de fchenking van alles, wat hen in tijd of s,  en vre-de met God zelve, en de vruchten der rechtvaardiginge, die hij kortlijk had opgegeeven, Н. V. 1—11. En wel juist in dezelfde orde die hij daar gehouden heeft. Hijеіс voor, dat 'er nu geen verdoemenis meer was voor hun die in Christus efus, nie naar den vleefche, maar naar den Geest, wandelden. УШ. 1. ——— En die flelling bewijst hij. Uit de rechtvaardiginge zelve of vrij-maaking van de zoNDE en de wET; zijnde door een ge-richtelijk vonnis de wet der. zonde en des doods afgee fchaft, en de wet van geest, leven en vrede heríleld. vs. 9—13. — Uit de toeleidinge tot den troon door. Christus Geest, zoo dat zij in de genade vastítonden, en, roemden in de hope.der heerlijkheid Gods. vs. 14 — 17. Uit den roem ook in hunne, verdrukkingen en, gwakheden; waarin de hope niet bezweek, en de Geest bun te. hulpe kwam, vs. 18 — 27. Uit de Liefde zoo van den Vader als van den Zoon, tot de Gelovigen, waardoor ze, onaffcheidelijk aan God verknocht, ook in God konden roemen, door. fefus Christus hunnen Heer. уз. 28—39” ‚ Nopens den inhoud. van 2 Pet. L ; hieromtrent merkt zyn Eerwaerde (na enige voorbereidende aenmerkingen over deu Brief in t algemeen,) op, dat we in dit Hoofd- Пок (na de melding van wien en aen welken deze, Drief gefchreven word, met een nevensgaenden. zegenwensch aen de laetften, vs. 1 en 2,) vinden ene aenfpooring tot, en voortgang in ware deugd, en verkryging der eeuwige zaligheid, door eene rechte en geloovige erkentenis van Christus beerlyklieid en deugd. w  — 21.. In het voorstel zien we den grond, welke afreê gelegt was; vs. 3, 4, als ook den voortgang in deugd, om tot de heerlijkheid te geraaken, vs. 5 — IL ‚En deze vermaaning wordt gebillijkt, uit hoefde van des Apostels verpligting, om die voor te houden, vs. 12-15; en van de zekerheid, welke zij er van hadden, vs. 16-21.” _ Tot een byzonder ftael van's Mans ophelderingen die- ne Öп dezen zyne aenmerking over den heiligen berg, van welken Petrus spreekt vs. 18, als op welken Jezus ver- heerlykt is, waar van Petrus benevens Jacobus en Joannes ooggetuigen geweest waren. „Dit is, zegt de Eerwaerde Schutte, voorgevallen, volgens het gefchiedverhaal van Lukas, kort voor dat de dagen zijner opneminge vervuld wierden, dat is: voor dat het jaar begon te loopen, waarin jesus ten hemel is op- genomen. Hoofdft. IX. 51. "t Was, naar mijn rekening, uit vergelijking van Mattheus en Markus aantekeningen. Ein klein Jahr voor "e Heilands lijden, gelijk dit doorluchtig geschickt er voorbereidigt voorbereidigt voorbereidigt. De Plaats, waar 'dit voorgevallen is, noemt Petrus den heiligen Berg. De Landbefchrijvers zijn otten een, waar men dien zoeken moet. Volgens een oude overlevering is het de berg Thabor, in den stam Zebulon in Galiles, Doch de Heeren Lichtfoot (*) en Refand (4) denken om den berg Panius of Cefarea Filippi, die Hermon heet in de Heilige Schrift, en een gedeche was van den Libanon. En inderdaad, zoo men de algemeene oververing verlaaten moet, is er niets gevoeglijker, niets dat beter fnet de befchrijving van dezen berg, met het verblijf van Christus in die landftreck, en van de reize in 't vervolg door Galilea, overreenkomt. De Berg wordt ons als een hooge berg befchreven; dit is een character dat bijzonder op den Hermon past, en wel in den volften nadruk op dien heuvel, welke boven Paneas of Cefarea Filippi hing. en de berg Panius genoemd wordr. Hieronymus (S) fchrijft, dat men de fneeuw daarvan, des zomers. tot verkoeling en lekkernij naar Tirus bragt. In de Chaldeeuwfche uitbreiding van Num. XXXIV. 8. en Deut. IV. 48. wordt hij de Sneeuwberg van Cefarca ge-noemd. En Soféfus tekent aan, dat de berg Panêws een € (*) Ног. Hehr, ad Marc. IX. 2. (р) Pal. L. I. C. LI. p. 336. (6) прега. ad Voc. ucgMoN. (4) De Bello L. I. C. 16. OVERT ROM. VIII. ЕМ 2 РЕТ, I. 395 een kruin yan at gebergte is, in терегpes tot eenondige hoogte fteigerende. Ziet men op het verblijf van Christus in 't voorgaande. Hij was te Cefarea Filippi, Math. XVI. 13. Marc. VIII. 27. Men leest van geene reize, waardoor Hij van daar wechgetrokken is; maar alleen dat Hij na zes dagen Petrus en Fakobas en Joannes met zich nam, en op eenen hoogen berg alleen bragt. Dit ichijnt naturilijkerwijze niet anders te kennen te ретеп, dan dat Hij, na een verblijf van zes.dagen in de deelen van Cefarea Filippi, zijne drie leerlingen op eenen hoogenberg hebbe meégenomen, welken berg men bijgevolg om-trent Cefarea Filippi moet zoeken. Ook fchijnt op dien berg best te pasfen, dat hij ze op dien hoogen berg bezijden alleen bragt xar ier ратив, "t welk zekerlijk de disciple en niet op den berg ziet. Maar op Thabor woorde, zoo veel ik weet, niemand, en dus waren ze daar alleen, zoo haast ze dien berg opgeklommen waren, Doch op den berg Panius of Hermon, was, volgens Eue febius en Hieronymus (*) een uitmuntende Afgodstempel, die zeer van de Heidenen geeerbiedigd wierd, Но et, genaartig is het dan, dat de uangelist, bezig zijnde mette schrijven van's Heilands verblijf omtrent Cefarea Filipi. (chrijft, dat de Heiland zijne leerlingen daar op denberg met zich nam, en wel alleen op een eenzaame plaats, daar ze door 't gewvel omtrent dien Afgodstempel niet geftoord wierden. Doet hier ten laatften bij, dat dat met de reis, in "t vervolg gemeld, best overstemt. Men leest Mark. IX. 30.. En van daar wechgaande, reis. den zij door Galileen, en Hij wilde niet dat het iemand wiste, En vs. 33 voegt "er de Evangelist bij, dat Hij te Kapernaum kwam, Пете reis door Galilea, laat zich veel beter verklaaren, bij aldien men jesus ftelt van Cefarea Filippi te komen, dat aan "t uiterfte end van Galilea naar het noorden lag, omtrent tien outen gaans van Kapernae um dan wanneer men Hem begrijpt van Thabor te koe men, welke berg, heeht naar °t zuiden, flechts drie uuren gans van Kapernaum ‘gelegen was. Deze redenen omen mij zoo gewigtig voor, dat ze het tegen "t gezag der overlevering schijnen over te haalen. En mis- chien dat de Voorzienigheid, dien berg op de grenzen van Syrie liggende, en daartoe nu ten grootílen dele be- hoorende, heeft verkooren tot deze doorluchtige verheer- lij- Dat [lij na zijn lijden ontvangen zoude over Jooden eu Heidenen. 2. an Deze berg krijgt hier den titel van den Heiligen Berg. Mogelijk is het zo vreemd niet, te (tellen, dat de berg Pantus of Hermon van ouds de Heilige Berg geheeten wierd, van wege den vermaarden tempel daarop gefticht, en den Afgodsdienst, welke er op gepleegd wierd, Althans bij Paneas of Cefarea Filippi lag een plaats, die Kedes, dat із, de Heilige llaats, genaamd wierd (*). En de fad Paneas zelf krijgt op de penningen den tille van leze was ØArcos, dat is, de heilige en onfchendbaare, elijk de doorluchtige Ezechiel Spanheim CT) aanmerkt, je is bekend, dat oudtijds, van wege een Tempel, de omliegende grond a en fomtijds een groote streek lands, Heilig genoemd wierd, gelijk diezelfde doorgeleerde Spanheim het bewezen, die daaruit het faande in de heilige plaats, Matth. XXIV. 15, tracht op te helderen ($). Ondertusfch n, fchoon die Berg van ouds den naam van den Heiligen Berg fchijnt gehad te hebben, en onder dien bekenden naam van Petrus aangeweezen te zijn, wil ik evenwel niet ontkennen, dat Petrus zal gedacht hebben, onder Íг fchrijven van dezen titel, met hoe veel grooier recht die tans aan dezen berg, met de verfchijning van de Godheid veerd en aan Gods Zoon gewijd, moest gerekend worden toe te komen. "t Kan ook wel zijn dat Petrus, wanneer hij in zijnen blinden drift zei: Zaat ons drie tabernakelen maaken, voor U eenen, v Oor Moses eenen, en voor Elias eenen (4), deze gebouwen heeft willen füllten ter eere van den waaren God, en dien berg aan God wijen, in te-enftelling van den Afgodstempel, die op deszelfs kruin Bad Althans wat hiervan ook zij, deze berg kon nu waarlijk de Heilige Berg heeten. De Heilige Godlijke Mae jefteit verfcheen hier. "br was een heilig gezelfchap bijeen vergaterd. — "Er viel een heilig gefprek voor tusfchen Christus, Mofes en Elias, over zijn heilig lijden en uitgang uit Jerufalem, en de waare heiligheid van Gods volk daar uit te wachten." IX. T. l. p. 665. 49) Ibid. p. 666-669. (4) Matth. XVII. 4, Mark, iX. De 7 f ' 1% | deer hj Je А. SMIT, OVER MALEACHI.II.: 10; $97 V Leerreden over Maleachi M. 10. van LIA sMT, Рие kant te Gouda. Te Gouda, by W. Verblaauw , 1787. - ^ Bchalven het Voorbericht , 39 bladz. in gr. oGaye. "Te gelegenheid van den laetstgevierden Biddag, heeft de Eerwaerde. Smit deze Leerreden uitgelproken, waer in hy, na ene beknopte oordeelkundige verklaring der text- woorden Mal. Ц. zo, den inhoud. der uitfchryvinge van den Biddag cigenaertig nauwkeurig heeft gade geflagen ; bepalende de aendacht zyner toehoorderen, naer aenleidin van den text, tot de vier volgende waerheden. .. 1. Zal de afkomst uit ееп braaf geflachte, de erfop. an volging in deszelfs voorrechten , voor de nakomelingen, ,, tot roem en een beftendig voordeel zijn , dan moeten ss die iu dankbaarheid aan Godt, en eene eendragtige be- ээ hartiging van hunne algemeene belangen, het deugden- an fpoor van hunne vroome Vaderen volgen, ae 2. °t 1з onvereffenbaar met de betrekkinge en "t belang a, van leden van dezelfde Maatíchappij, malkanderen trouw. Öз 1005 te vehandelen, 3, 3. Een volk, zo naauw verbonden, dat trouwloos ,, handelt, de man met zijnen broeder, onthesligt zijner s, Vaderen verbond. Öз 4 Oprechte schuldbelijdenis en wederkeering tot hune ap nen, pligt, is de eenige weg, om hunnen ondergang te mijden. Dese. waerheden worden hier met de vereischte klaer- heid ontvouwd, byzonder met opzicht tor de tegenwoore dige omftandigheden van ons Vaderland, en ten ernftigte ter betrachtinge aengedrongen. In de Voorreden, voor deze Leerreden geplaetst, zuvert hy zich en zynen aenhang ten krachtigíte van die haetlyke en ongegronde befchuldiging, den Patriotten te laste gelegd, dat zy de ondermyning van den in Nederland heerfchenden Gods- dienst zouden beoogen,  der Gemeente voorgedragen; welke wy niet ongepast oordeelen hiernevens te plaetzen. Na eene beknopte opheldering van Pf. CXLIV. 12-15, betrekkelijk tot Israël; CH zin Welker, de volgende 498 Je А. SMIT, OVER MALEACHI IL 10, Hoofdzaken in 't duidelijkfte daglicht: „ gelijk het Jood- э“ fche volk, zo zouden wij tet eenen hoogen top уай ‚ э“ voorfpoed rijzen; s, 9 1. Als de ligchaamelijke en zedelijke opvoeding van ,, de Jeugd, afhangelijk van Gods zegen,"zo ingericht ss wierd, dat beide de Geflachten, tot fteunzef en fieraad p, van "t Gezin, en van de Mastíchappij, opgroeiden — p» 2» Als de arbeidaame ijver aangewakkerd, fpaarzas enguſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſ� Richtpoer van dit alles 95 was." — ^ H Befcheidene aanfpraak aan hen, welke het Leerbegrip der Euangelisch Lutherfche Kerke tragten te verbeteren; door (Oy. A. DIETELMAIR, Dr. en Hoogl, in de Н. Godgeleerdk heid en Predikant te Altorff. Uit het Hoogduitsch vere sand. Te Amfterdam, by A. Borchers, 1787. дава . wen de Voorrede, 4a bladz. in gr. oGavo. In dit Stukje, het welk de Hoogleeraer Diete/mair al voor etlyke jaren in Duitschland heeft uitgegeven, verzet hy Zich tegen de toenmalige peogingen van zommigen in ‚Duitschland, om het Leerbegrip der Euangelisch Luther fche Kerke te verbeteren 5. waeromtrent hy hen onder 't oog tragt te brengen, dat ze een onnoodigen arbeid op zich nemen, en niet kunnen wagten van "er gelukkig in srе zullen flagen. De Hoogleeraer fchryft als een yverig woorftander zyner Leere, en hy doet het, het geen men in Zulk een geval maer al te zeldzaem aentreft, met ene oordeelkundige beícheidenheid, die hem tot eer ftrekt. ———. Men merke hier wel op, dat het in dezen niet aenkomt ,.op de verbetering der leerwyze , maer op de werbétering van het Leer(telzel zelve ; welk laetfte, naer эг oordeel van zyn Hoogeerwaerden, geen plaers kan heb- ben, of althans niet te wagten is. ,, Gy weet, (zegt hy ‚‚ daerom,) gy weet, Myne Heeren! dat ik niet van alle | . » en J- А. DIETELMAIRy EESCHEIDENE AANSPRAAK. $09 » еп een iegelyke verbetering onzer Leerboeken fpreeke , en maar van zulk eene , door welke mèn ons Leerbegrip ss van dwaalande ftellingen meent te zuiveren. Іа andere ,, ftukken kunnen verbeteringen plaats vinden, die wy wel > zelf maaken , of van Mannen van doorzigt met opreg- >, ten dank aanneemen. Van daat komt het, dat zo vee- an le nieuwe Leerboeken gefchreeven geworden zyn, en ae nog gefchreeven worden , wyl altoos iemand gelooft, э Eene betere en gemakkelykere inrichting van den voore ээ dragt te maaken , zonder dat hy in de Leeringen zel- aa ven ook iets het minfte begeert te veranderen. De een э» Ontwerpt een ander plan, dan de andere; hy maakt ee- э пе andere omíchryving van verfcheidene verklaaringen, s, beoordeelt de bewyzen of rangíchikt ze anders dau eem ae ander. Dit kan zeer wel gefchieden, en fomwylen overe ss tollig , fomwylen goed , (en ik zal nog zeggen:) mis- ə, fchien ook fomwylen noodig zyn. Doch hiervan word s, thar:s niet gefprooken. Wy fpreeken van Leerftellingen , zelven , die men veranderen wilde , en hiertoe willen э» wy het niet komen laaten.” Indien dit onder- Ícheid ook hier te Lande in agt genomen ware, byzonder in de tegenwoordige onlusten der Euangelisch Lutherfche Gemeente te Amfterdam , zouden’ ze ongetwyfeld of niet ontítaen, of ten miníle zo hoog niet geklommen zyn , daer de veríchillen, zo veel wy althans tot nog zien, meer de leerwyze dan wel het Leerficilige теіче betreffen : des de ze aenfpraek van den Hoogleeraer Dietehnair tot dit op. - derwerp niet te betrekken zy ; waerop ze, gelyk we be- merkt bebben, van zommigen, by mangel van ene behoor- lyke onderfcheiding, ook wel overgebragt word. Lykreden op Frederik den tweeden, in leeven Koning van Provinzen ens. enz. eng. gedaan door j. M. SCHWAGER, Predikant te. Foellenbeck. Uit het Hoogduitsch vertaald door y. Н. KNABR, Luthersch Proponent. In ‘5 Graa- ycnhaage, by J. A. Bouvink, 1787. In gr. Bug, 34 blade. Deze Lykreden verleent ons een zeer wel uitgevoerd Ta- fereel wan de voortreflyke hoedanigheden van Frederik den tweeden, die zich, geduurende zyn leven, als Ryks- beftierder over zyn Volk, als Veldheer en als Geleerde, alomme beroemd gemaekt heeft. Gebedeboek van Keizer josePu. Vertaald uit het Hoog- duitsch. Te Amfteldam, by Jj. B. Elwe, 1787. Іл оба- yo, 42 blads. Orde dezen tytel geeft men gene affchriften van dadely- ke gebeden des Keizers, maer men drukt, by manier van gebeden tot God, uit de opheffingen des harten, die men, wanneer men des Keizers daden naget, befluiten mag by hem plaets te he Bben: ‘t welk vry eigenaertig uit- evoerd is. Zie hier zyne gedachten by het afchaffen der onnikken. 