VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Digitized by Google g G. > P ʻ `. > » . ’. k b a lia. `. ’ we ape ter an 7 pen Mer J aen bd are ` PN a ns - Yip ' pe ~” ` Ld e 5 P en tende en . gee S hdd r Æ’ -. apres Me. ` F- p> \ Digitized by Google be d Digitized by Google ME NGELWERK, VOOR 1826. mank. Digitized by Google VADERLANDSCHE LETTEROEFENINGEN, TĲDSCHRIET j VAN p KUNSTEN EN WETENSCHAPPEN, WAARIN-DE - BOEKEN zr SCHRIFTEN, DIE DAGELIJKS IN ONS VADERLAND EN ELDERS UITKOMEN, OORDEELKUN- DIG TEVENS EN VRIJMOEDIG VERHANDELD WORDEN. 4 BENEVENS MENGELWERK, tot Fraaije Letteren, Kunfen en PE x betrekkelijk, TWEEDE STUK. VOOR 1826. MENGELWERK. SEEE EEEE ERE. Te AMSTERDAM, bij G. S. LEENEMAN van per KROE en J W INTEMA 1826. … O S% OPF es I N HO U D VAN HET MENGEL WERK. V erdediging van, het Vaderlandsch Schoolwezen en Volkskarakter tegen de aanranding eens Vreemdelings, ‚ Door 8. VAN WILLES, Leeraar der Hervormde Ge= meente te Lekkerkerk. Bl. r Bädrage ter bevestiging van het zut der Tem pons bij vóóra ‚ komende Placenta. Door PH. HEYGIGBRS i Med, Doct, . en Prof. te Utrecht, IK Befchrijving van dên. thans ondernoménen Weg onder den Zeems bij Londen, (Met eene erin Afbeel- ding.) 18 Reis van één pond Katoen. | 23 Het gevoelen van Mevrouw pe GENLIsS wegens den Ondergang der Wereld, 26 Besoek van KLOPSTOCK bij Mevrouw DE GENLIS. 28 Verregaande IJdelheid. van Mevrouw De GENLIs, bij hare ommoeting: van Dr, GALLe ! 29 lets , rakende het Christelijk Maand/chrift. 30 Vergelijkende Opgave ‘der Uitgebreidheid enz. van ha groote Rijken. 33 Het Getal der tegenwoordig beftaande Joden. Verfchrikkelijk. Uiteinde van Sir OHARLES MAC s CARTHY bij de Ashantijnen. 33 Opwekking aan Nederland, ten behoeve der Grieken , die voor hunne Onafhankelijkheid ftrijden. Door A. VAN DER HOOP, JUN. te Rotterdam, Dichtfluk, 34 Het Nieuwe Jaar. Door ii. VAN LOGHEM, te Deyen- ter. Dichtfluk, 38 lets over Mevrouw CATALANI. 45 Asbeiden , een Gaauwdiefs- kunstterm. 47 De Adeltrots door de Scheikunde befchaamd. 48 Vergelijking van. ARATUS van wiegen en Prins hair LEM I. Bijdrage ter bevestiging van het nut der Tempons bij vóór- komende Placenta. (Veryolg yan bi. 18. Over de in de Poolftreken gevondene roode Sneeuw. p Beknopt Verflag omtrent drie Vogels, die, hoewel in ‚ andere ftreken te huis behoorende, alhier gefchoten zijn. Door As ti. VAN DER BOON MESCIH, te Ley n. 73 Landen bij vacht. zin SIN HOUD Rangfchikking der Vrouwen, naar het Stelfel van LIN- NÆUS. 86 Tets over het Kinderwezen te Parijs. 89 Parijfohe-K wakzalvers. OL Eigenhandige Brief van MOZART, over zijne manier van werken. g2 Aan ***, Naar DE LAMARTINE. Door Je MOULIN, te - Kampen. | 94 Luimige Weigering van HUME. 95 De Fran/che Geleerde ter Audientie. ) Anekdoten 95 De Wandeling vóór het Ontbijt. -95 Goede Raad aan eenen Hardlooper. Aan eenen. Schrijver. COPEN Spyntdichten, Proeve over het Inftinkt of de Kunstdrjft der Dieren. Door J. VAN DER HOEVEN, M. Ð. te Rotterdam. 97 Bijdrage ter bevestiging van het nut der Tempons bij vóór= komende Placenta. (Vervolg en flot van bl. ma) 114 Kort Verflag van het beweegbaar: Panorama , voorftellen. de de verwoesting van Algiers, federt eenigen tijd op. het Leidfche Plein te dAmflerdam, zijnde te zien ge- weest. j 124. Nog iets over het Kinderwezen te. Paris. 128 De weg van Namen naar Dinant. Door W. He WARN- SINCK , BZe 130 Minnarij van BONAPARTE in: Egyptt. 135 Snuggerheid der Egyptenaren. ~ 139 Inkomften der Spaanfche Geestelijkheid. 139 De. Kunst, om zich in zijven Post of Ambt onwrikbaar ftaande te houden. 139 Treurige Waarheid, . 141 Brief eens Franfchen Directeurs van Policie, 141 De gearresteerde Doode. 141 Pertoonsbefchrijving van WALTER SCOTT. 142 Onbedachte Uitval. 142 De Winter, Door L. VAN DEN BROEK , te Rotterdam. Dichtflukje. 142 PA\GMALION. ` Puntdichts i 144 Een, blik op de Engelfche Gefchiedenis , ten tijde van KA- REL I en CkOMWEL, ter vergelijking met de Franche Omwenteling. Door N, SWART. 145 Het Leven en de Wandelingen van Meester MAARTEN VROEG. — XVII. Zen Droom, st 162 Befchrijving en Afbeelding van eenen beweegbaren Bake kerstrog , bijzonder gefchikt tot kneding van brooddeeg , waarbij het treden met de voeten vermeden, en bo- vendien het deeg beter bewerkt wordt; uitgevonden en vervaardigd door KLAAS ROELOFS WEGES, te Hooge- gand, 179 en IN H OUD. Anekdoten uit de Middeleeuwen. = De Foden in de vijf. de Eeuw te Rome. Koning THRODARIK. JUSTINIANUS , THEODORA , en hare Vriendin. 174 Tets , aangaande Luik en deszelfs omtrek, Door w. Ee WARNSINCK , BZ. 183 Een drietal Bijzanderheden, wegens den Fran/chen Veld- togt in Rusland, verhaald door den Graaf pu BEAU- VOLLIER , als Ooggetuige. 187 De Aap en de vier Minnaars. Eene Vertelling. 189 De Jezuit en de Biechteling. 192 Naïf Antwoord van een? Soldaat. Anekdaten, 193 Madame Mère. 192 Taalkundige en Aesthetifche Befchouwing van psatm XLIL Eene Voorlezing van H. F. T, FOCKENS, Predikant te Twijzel en Koten. 193 Iets over zon. XX; 13—15% 205 Waarneming van een wanttaltig geboren Kind, Door m‘. DINGEMANS , Med, Dact. te Kleef. a0ú Eenige Bedenkingen omtrent het beftaan der Paufin | Jo- HANNA. Door Gs H. M. Di te A... 210 Het Leven en. de Wandelingen van Meester MAARTEN VROEG. — XVIIL Opvoeding. (Met een Nafchrift.) 216 Anekdoten wegens Keizer ALEXANDER van Rusland, = ALEXANDER bezoekt eene Wolfpinnerij. ÄLEKANDER 4 9 de Huurkoetfier en het Appelwijfs ALEXANDER en de Metfelaarszaon. 224 De fchepping der Rups. » 230 Een ftaaltje van hedendaagsch Fransch Kerklicht. 233 Verjaringsgroet aan den Heer ***, bij. het vieren: van zijn? tachtigften Verjaardag aangeboden door zijne liefhebbende Dochters *** +*+, Dichtfukje, Door H. BLOEMEN. 234 Redevoering, over de Onverdraagzaamheid in den Gods- dienst. Door Mr. H. BLOEMEN, 237 Waarnemingen , omtrent het gebruik’ vande Radix Artes, mifta vulgaris, of gewonen Bijvoet , in de Epilepfic. Door Prot. E. J. THOMASSEN A THUESSINK, [€ A ontandis Verhaal van den Brand van ke Engelsch o. T Compagniesfchip de Kent, in de Basi van Biscaye , den eerften Maart 1825, door een’ dêr Deelgenooten in de Ramp gefchreven. 259 De Kunstvaardigheid des Bevers in den gevangen (taat, Door GEOFFROY ST. HILAIRE. 9- Verbaal van een Togtje naar de Plantaadje Zeezigt, In Suriname. 27a Over de Tokrantic, of Verdraagzaamheid. Proeve uit IN H O:U D.: een Nederduitsch. Zuid - Afrikaansch Tdi, Nol, Jan. Febr. 1825, 282 lets over BOLIVAR. Af 286 Aan de Jeugd. . Lied. Door 1. VAN LOGHIM, 287. Bij de fluiting van de Winter-werkzaamheden der Mok- ie Maaifchappij. Door C. G, wiruuvs. Dichte 2009 De adia der Koepokken. | | 291 De: Paruiken + fpeculatie, * 292 De: Jezuiten van 1572 ef 1826,’ 293 Ruwe, maar welgemeende/Frek van FRED. wiLwenl. 293 Treffende Bijzonderheid; rakende ALEXANDER’s Dood, 294 Anekdote, rakende CHATEAUDRIANT, 294 BEETHOVEN fantaifcert.. .ı 205 De Fünen van den Dag. 296 Maurocorparo en de Generaal ROCHÉ. ' 296 Harddraverijen. 296 Pe-Baard een maatftaf van het Geweten, ' 996 Her Graf in.den Hof vani Jozep. … no 292 Waarnemingen, omtrent het gebruik «van del Radix Ár- semifies vulgaris, of gewonen Bijvóct, inde Lpilepfies (Vervolg van bl. 259, 5 305 Pe Affcheidingen der Infekten. | | 314 Een Droom. 315 Proeve van Taalkuridige. Opmerkingen én Bedenkingen. Door Je G. C. KALCKHOFF , Predikant te Laren, bij Zutphen. 326 Iets over. den Chinc/chen Muur. ' 835 De'Luddisten. . 337 De Griekfche Branders. `` | 338 - Perloonsbefchrijving van IBRATIM - Pichá. : 34 Proeve ter oplosfing van een zielkundig Raadfel. 341 Verflag van eene Improvifatié van den vermaarderi “ SGRICCI. 343 Aanmerkingen Over den Volksgeest, en de: „Onverfchillig= -heid bij het Volk. Door Mr. c. nabe; Advocaat te Amfterdam, 345 Waarnemingen , omtrent het gebruik van de Radix Ar- …témifie vulgaris, of gewonen Bijvoet, in de iT ci « Wervolg en flot van bl. 314.) 358. Verhaal van cen Togtje naar de Plantaadje Zeezigt ; in t Suriname. (Vervolg van bl. 281.) 368 De Pietersberg , bij Maastricht. Door W. H. WARNe C SINCK, EZ. 375 De -Koning van Tongataboe , of de Schrijfkunst, na ` ware Gebeurtenis. Uitboezeming bij den Val van MZis/olunghi, Dichtpuk, Sea sat hd iN H 0U, D: der opwekking van algemeene „deelneming tén l behoeve der Grieken. … 386 Dichtkunst en Regtsgeleerdheid. Door Mr, A. F. SIHFS FLÉ , te Middelbarg. Dichtflukjes >». 386 Heldhaftig, Uiteinde van MURAT. ; "389 GARRICK’S ontzettende Voorftelling van aa Dood pe Dwingelands, De Mijnwerker en het Besje. Bene echte Anekdote. eA Rapport eens Deurwaarders, - - . 892 Fijne Onderfcheiding van een’ Doofftomme. - 39% Redevoering, over het ontzien van den goeden Naam, des Naasten, Door Mr. A. SIEWERTSZ VAN REESEMA, Advocaat te Rotterdam. 39$ Waarneming van eene Phlegmatia alba dolens, na een? Partus praemgturus. Door’ A. DE KONING , Med, ct Art. Obftet. Doctor in de Rijp. 499 _ Verhaal van een Togtje naar de Plantaadje Zeezigt., in Suriname, Vervolg en flot van bl. 375) 417 De Silo. 423 De barmharti ige ‘Samaritanen van onzen tjd. … 424 Schokkende Tegenftelling. oen ai 424 Verkoop van Vrouwen te Londen, `. 425 Thee van Bakfteenem, 429 Verfchiltend gebruik van het woorde VAN vn VON in Duitschland en op Curaçao. 429 GINEON ERNST VAN LAUDON, pi _ 429 De Boterleeuw. | di De gelukkige Doctorale Roes. Om den wille van het {meer likt de kat den kiidan, Door G. BRANDT MAAS, te Zwammerdam. Dicht flukje. 434 Morgenlied, Door G. A. VAN DEN BERG , te Heeren- veen. +435 De Zonnewijzer. l A30 Aan ***, Puntdichten, 436 Aan eenen Lästeraar. 430 Proeve eener Vergelijking. van de oude en de nieuwe bes fchaafde Volken, ten aanzien van gemeenfchappelijke nuttige Inrigtingen. Door A. VAN BEMMELEN 5 Prei dikant te Oosterhout. 437 Waarneming wegens de Genezing van eene zeer zamen- geftelde aangeboren Navelbreuk, Door J. BAL y Stads% Chirurgijn en Vroedmeester te Tiel y enz. 456 Het Snaveldier. 460 ‚ Eenige Aanmerkingen op zeker ftukje , getiteld : Het zr tizeren der Apothekers. ÓI: Aanmerkingen op de Proeve van Taalkundiga Opmer ~ INHOUD. ia «Ben en Bedenkingen, van y.'©. t. KALCKHOFF. Doof A. DE JAGER 3 te Deiftshaven. | 467 Driemaal drié. 47i Lady ARABELLA STUART: Historisëh Verhaal. 474 De Post. Door H: VAN LOGHEM, te Deventer. Dicht- fluk. i ` 489 De Kokoswater + verkooper te Parijs. rs 489 Anekdote van den Fran/chen Fabeldichter LAFONTAINE. 49 4 Grafichrift door Lord BYRON: SN 491 Bloedzuiger- vertier: , 49i Spanje de Ontdekfter def Stooifctiepeh: 403 ranfche Regtzinnigheid. | 492 Vergelijking van TIMOLEON en WASHINGTON: — 493 Vervolg van Waarnemingen , omtrent het gebruik dèr 4r- temifia in Epilepfies ` Door Prof, £: J: THOMASSEN A …__ THUESSINK , te Gronfngers | 503 Over het gebtuik der Zempon}, bij vóórkomende Placen: ta. Door Jj. W. Es DE MAN, te Krommenie. 508 Eenige Aanmerkingen op zeker (tukje „ getiteld: Het prak- vizeren der Apothekers, (Vêrvolg en flot yanbl. 467.) 513 NAPOLEON ‘te: Leyden, Octs 1811, Door -Je VAN GEUNSy te Amflerdam. à ' ^ 519 De Kluizenaar, Dichterlijk Verhaal ` ': 827 Jongfte Berigteni, van w. ELLIS ; rakende de Zuidzee- Eis landers. Ee Ae 537. Wonderwerk bij het ontftaan-der Jezuitèn,ten jare 1540,540 Befchrijving en Afbeelding van het Stoomgeweer , door den Heer Perkins uitgevonden, 541 Verflag van een Mierengevecht. | = 545 Paufelijke Onfeilbaarheid. — | 546 NAPOLEON's oordeel ovèr WELLINGTON en over Koning, FERDINAND: _— Ee HE Re 546 De Eeuwige Vrede, ee 547 Vrije Navolging van het Engelfche Volkslied, RULE BRI- TANNIA: When Britain first; at Heavy’ ns command, etc. 547 - Graffchrift op een’ Wijnkoopers | 548 Opheldeting vari mattu. XI: 2—6 en LUC. VIL: 1923. Door ADR.-STOLKER ; te Rotterdams “549 Drietal Waarnemingen, omtrent de uitwerking der Arre- mifia vulgaris in de Vallende Ziekte. Door’ $,"H. NU-, MAN, Gendesheer te Winfum. “551 Voorftel tot het doen vervaardigen van een algemeen Lees- boek , behelzende her merkwaardigfte en belangrijkfte des Bijbels, voor Huisgezinnen, Scholen, enz. 557 Loffpraak op wieLEM I. -Door E. MOLEMA. 568 lets ter gunfte der oude Vrouwen. Door eene Vrouw. van jaren medegedeeld, l s76 I NH O Ú D. Nieuwe Opbèldefingen, aangaande het betuchite Proces over den Collier . ` 573 Brief van een’ der jonge Egyptenaren, thans te Parijs; aau zijnen Vader te Damiate, De verloren Posts Eene echte Anekdote, Eenige Bijzonderheden, aangaande Tunis. lets wegens den Conftantia - wijn van Kaap de Goede Hoop. 59 Merkwaardige Drukfout; ` ias BEES Rushifche Willekeur, 595 Turkfche Barbaarschheid, 595 Griekfche Dapperheid, sg Lage dunk des Franschmant van Zijne hoogfte Letterkundige Vereeniging. De geftolen Dief, Verhandeling; over het hoage belang van Teeken. en Schil. derkunst, als een middel ter uitbreiding en verhefllng van het voorregt des Gezigts. Door N, SWART. 59? Eenige Opmerkingen van eenen Nederlander wegens her y A togdom Nasfau en den Vederrkijn. ra Nafchrife op de Proeve van taalkundige Opmerkingen en Be- denkingen ; benevens een woord voor den Heer a, DE JAGER. Door j. G: C, KALC&HOFF, 621 Korte taalkundige Aanmerkingen: Staal van de edele: Vrijmoedigheid en heldere (taackundige tu- S zigen des Gelchiedfchrijvers VAN KAMPEN, 628 Anekdoten uit de Middeleeuwen. — De Oorlog der Crieken en Gothen in Italië. De Paus onder jusTiNiaNus. 630 Belangrijke Bijzonderheden, aangaande het Uiteinde van Paus Clemens XIV, (GANGANELLI.) .. 635 De ftrengé Politie van den tegenwoordigen Paus doot eeu ' treffend Voorbeeld geregtvaardigd. 633 Twee onbekende Latijnfche Gedichten van JACOBUS ARMINIUS. Medegedeeld door ADR., STOLKER. 641 Verbazende Onkostrekening van het dezer dagen te Lyon op- gerigre bronzen Standbeeld van LopeuyK XIV. 643 Als bet Tij verloopt, moer men de Baken verzetien, 64 Nader Onderzoek, omtrent de Overlevering wegens Pauji JOANNA, te onregt voor waar gehouden in de latere Mid- deleeu wen, , 645 Eige Opmerkingen van eenen Nederlander wegens het Her- togdom Nasfau en den MNederrhijn. (Vervolg en Pot van bl, 621.) | 655 Naruar , achting voor Deugd, en Dankbaarheid , gaan boven de Leer. 666 De Harem van den Grooten Heer, Í 67! Verhaal der Gruwelen, op Scio door de Turken aangeregt, 675 Een blik op Noord - Amerika, ` 678 Een paar Bijzonderheden, rakende den Schilder pavip. 679 OBESPIERRE en zijn Arts. 680 ‘De Saladebereider. Eene echte Anekdote. 683 Rariner. Eene kleine Bijdrage tot de Zielkunde der Dieren, 684 Twee Hotels ce Parijs. ` 686 Bij de Inwijding der herbouwde Lutherfche Nieuwe Kerk. te Amflerdam , 18 September MDCCCXXVI Door G; Time. 638 Ma Caohildae an Aa VZ unnerlrannar sé Kar IN Hb O U D. Lovewijk XVEIL en zijn Minister van Binmenlandfche- Zäker bat Zoo verdrijft men den tijd te Parijs ! veur. «692 ‘Treffelijke. Afwijzing, ven een Daët. : kk en o y 69 Canning te Parijs, 692 Voorlezing , over den:lreilzamep. Salik pi RAE NER, En ‚ de gewigtig{le belangen > Menschheid, Door A. ELBERTS', ‚ te Deventer. u ~- 653 Nader Onderzoek, omtrent de ‘Overlevering wegens Paufin ` JOANNA, te onregt voor waar gehouden in, de. lárere Mids ‚deleeuwen. (Verrólg van bh 655e). ¿io geeen or 708 wee Waarnemingen, wegens eene, te Lilon y tiek geluks kig gevolg’, te werk gèftelde, Overtäpping: des: Bloeds. 713 Stauistifche Aanteekeningen over Zweden. 7: Over het magnetiferend vermogen der meest. ‘breekbare ralen van het- Zopvelicht ;- ea ee) tän Mistrefs marRY SOMMERVILLE, 719 Iets over de Feestviering ter Nagedachtenis. van den verdien. aten WILLEM £UNDCRFE, 719 Brief van den (nu wijlen) verinasr den Francken Îreurfpeler F. Je TALMA aan den Heer A. $. TALMA y. van: Engwiram , id Vriesland, . | 723 NaAPoLeon te L eyden, Oct. Terr. Door Je an Junius, Evang. : Duth. Predikant te Leyden. 72 Vrije Overzeuing van FRIEDR, VON scuiL ven! s: Maria Stuart ; derde Bedrijf, Doot Gs GRàavé , jz. te Amflerdam. 729 Geloofsbeli'denis van den Franfchen Treusfpeler TALMA” 74t Aan den Schepper. Dichtflukjes . 744 Eenige Pontdichten:in Hexameters en Pentamerers, ‚Doer Mri B. H. LULOFS, te Groningen. > ` 747 aad van een’ ouden. Boer aan zijn’ ‚Zoon, Naar HÖLTYJ Dichtftukje, read 749 Merkwaardig Kontrast, o. a 751 De Paufelijke Jager, 75% Nader Onderzoek, omtrent de: Overlevering wegens Paufin JOANNA, te onregt voor waar gehouden in de. latere Mid- deleeuwen. (Hervolg en flot van bl. 7154) 753. Brief van Próf. VCUTE, over iet Befiùit, berrekkejijk. de Wiskundige Studiën. - *- -761 ` Brief over een’ Brief van wijten Profesfor BORGER aan: den Leeraar der Doopsgezìnden te Amfterdam j JAN VAN GEUNS. 770 Vrije: Overzetting van -PRIEDR. VON "“SOHILLER'S: Maria Stuart , derde Bedrijf. (Servolg en flot van bl. 740). 726 Een weivig. bekend Dectèel? van. LODEWIJK XVI; r ten bes! hoeve der Scherpregters, t 783 Oorfpronkelijke Brief van den Beul v van. Loots xvi. 784! Edele Oñvetfasgdheid. ° °- vor D osb o 28s Eene tot dusverre onvermelde, maar echte Dagorder vail- BONAPÄRTE, it … #86 Tarma als Acteur. | pe “786 Edel woord van CANNING} “> `` | De 783 Een’ fëhtandere Marire, > =` ' Nr 2085 en Het Plaatje van. den. Weg onder deu Feems. te lend tëe, genover bh, 22. TA Det van hee Stoomgeucer tegenover bl, 54de: OPEN e a E MENGELWERK. VERDEDIGING VAN HET VADERLANDSCH SCHOOLWEZEN EN VOLKSKARAKTER TEGEN DE AANRANDING EENS VREEMDELINGS. se Mijn Heer | ' Aah den Redakteur der Vaderiandfche Letteroefeninge: ne ‘ H.. nevensgaande ftukje heb ik onlangs voorgelezen bij: de Afdeeling Hardinxveld der Maatfchappij : Tot Nut van ’t Al- gemeen. Op verzoek der meeste leden, bied ik u hetzelve aan, ter plaacfing in uw geacht Tijdfchrift, Alleen de zucht, om onze Natie van de aangewreven blaam te zuiveren, doet mij, voor dit vlugtig opftel, die onderfcheiding verzoeken, welke het ftukje zelf misfchien niet verdient. A Met achting blijf ik, Mijn Heer! l Lekkerkerk , Uw dienstv, Dienaar > den 3 Oct. f825. E B. VAN WILLES. C°) Dit is geenszins het gevoelen van den Redacteur, die den Eory, Schrijver wel uit naam zijner Lezeren durft bedanken voor dit mannelijk en vaderlandlievend pleit, dat hemzelven niet min, dan onze Natie, vereert. +` H. verwekt in ons een onaangenaam gevoel ,ook dan wanneer diepe onkunde onze welmeenende pogingen lase tert. Gefchiedt zulks luide en openlijk, dan moet men wel of geheel onverfchillig, of van gevoel ontbloot wes zen , indien men kan zwijgen, of onwillig blijft den onredelijken lasteraar den mond te floppen. Het is zoos onze Maatfchappij, welke, tot nut van het algemeen , zoo veel heeft bijgebragt ter verbetering van het lager ons derwijs , eń welke nog geene poging-onbeproefd laat , die , oordeelkundig in het werk gefteld , op rijpe vruch. ten eenige hoop geeft, is boven den laster van den Buis tenlander verre. verheven; doch zij luistert echtér naar denzelven , maar Om. met daden te aritwobrdên, Mij was het onmogelijk , te-zwijgen bij'de honende taal eens ‘vreem delings , die ons Schoolwezeni en Volkskarakter beide roes kelsos durft aanranden.— AR Be MENGELWe 1826. NO. I. A 2 | VERDEDIGING Één Räcemfint „ik di Jahrbücher der bakt ni theologifcher Nachtichten, yon Dre te HeC. CHW ARZ März 1825, S. 219 , 220 voert aldaar deze taal: „ Of, „ voor he overge, Völksfcholen meer bloeijen, en dere „ Zélver efndoogierk, volksbefchaving en volksveredeling, „ zekerder bereiken , indien zij, zo als in Holland, on- „ der het opzigt van wereldlijken , of , zoo als bijna over- » al plaats heeft, onder dat vanm geestelijken ftaan? Met „ deze vraag heeft zich de Schrijver niet ingelaten; of= s fchoor zij wel verdiende naauwkeurig onderzocht re > worden. 4 Priori behoeft het naaùwelijks eenig bé- „ Wijs, dat inrigtingen, van welke de eene (de kerk) dé », moêder der andere (de fchool) is; van welke de eene de „ Andere niet misfen kan, ter bereiking van beider be- p» lemming; van welke de eene aan de andere den ze- ~ kerften fteun en de veiligfte befcherming verleent bij „ gevaren, met welke beide hebben te kampen; welke j „ belde door God en’ den aard der zaak op het naauwfte » Zijn vereenigd , — dat zulke inrigtingen niet van elkan- 5 der kunten gefchêiden worden , zonder dat beide , maar „ iëder op eene bijzondere wijze, of te niet gaan, of „ het voorgeftelde doel geheel en al misfen. En a poste: ». Tiori is het ten minfte waardig opgemerkt te worden, n» dat een der jongfte Reisbefchrijvers , die den toeftand pen de behandeling der ongelukkige Negers naâuwkeu- » rig heeft gadegeflagen, dit als refultaat van zijn on- „ derzoek opgeeft: Deze ongelukkige fchepfels worden „het menfchelijkst behandeld door de Engelfchen , reeds » harder door; de Franfchen, gruwzaam door de Span- „jaards en. Portugezen, maar met echte barbaarschheid „ en de uitgemaakt{te onmenfchelijkheid door de Hollart- » ders. Dat ieder volk zijn eigen karakter heeft, zal niemand ontkennen; dat op het volkskarakter het cera „fte onderwijs in de fchool een’ veelvermogenden invlbed „ heeft, even- min; maar dat de- mensch; indien: bij „ mensch zijn. derwijs in onze fcholen heeft aangebragt. De -edelfte-plan= ten en vruchten groeĳen langzaam, Het nageflacht zal meer, dan wij dit thans kunnen , op die verbetering. van het lager onderwijs dankbaar en vrolijk het oog blijven vestigen. Mij is het thans genoeg, den fmaad af te we- ten, met welken de vreemdeling ons fchoolwezen heeft aangevallen. De (chool moge uit de kerk haren oorfproug hebben ontleend „zij kan zonder geestelijk beheer wel be- ftaan. Het Tooneel heeft met de fchool dezelfde afkomst „gemeen, Wat nut zal het geven, „ook dit aan het beftuur der Geestelijkheid te onderwerpen ? Waarfchüjrilijk hét- zelfde, dat men thans in Frankrijk inoogst; dat men, namelijk , zulke ftukken verbiedt ten tooneele te voeren, „door welke de fchaapskleederen worden opgeligt en de grijpende wolven ontmaskerd. Zedelijke opvoeding van menfchen , van welk volk ook, is het doel van het onderwijs in fchool en kerk. Dit on- ‘derwijs hangt niet af van fchoolmuren af kerkwanden. Dit onderwijs is geene monopolie voor fchoolmetsters of voor geestelijken. Neen, het is een onvervreemdbaar ei- gendom voor alwat ‘mensch heeten wil zijn. Het oor« deel van den vreemdeling Over onze fcholen is even bès krompen als dat van een oud eenvoudig, maar welmee- nend vrouwtje, dat de kerk in groot gevaar bef&houwde., omdat zij van den {taat gefcheiden was. Zij-hebben el- kander niet verlaten , de fchool zoo min de kerk, als de kerk den ftaar, om elkander vijandig te bevechten „ maar omdat beide fterk genoeg ‘waren, om op. eigene beenen te taan, en met eigene krachten lans ver{chillende we- gen, tot hetzelfde doel te komen. | Geen enkele {tand moet er zijn in ‘de maâtfchappij pdig, bý uirlluiting. der anderên , met de vorming en zedelijke opvoeding van het sankòmendgeflacht belâst is, of mgn loopt gevaar , dat bij de minfte verbasteringvalles ontaardt, en dat onkunde en domheid , als.zegénende Godheden , ten troone gevoerd worden. Onze {cholen , aan geeste- A 2 l 4 VERDEDIGING lijken als zoodânig niet onderworpen, verwijderen zich geenszins daarom’ van Godsdienst en goede zeden; want ‘zij vreezen toch ook het opzigt der geestelijken niet. In ons land, waar niemand door de H. Znguifitie gedwongen wordt, God tegen eigene overtuiging te eeren en te die- nen, waar niemand de magt heeft, om door. zwaard of kerker eene geveinsde eenheid van geloof voort te plan- ten; in ons land, waar ieder , met opzigt tot den Gods- „dienst, zijn geweten volgt en geene menfchelijke willekeur ducht, mag noch de kerk, poch'eenig kerkgenootfchap alleen het regt hebben, om de jeugd te onderwijzen en te vormen. Bij al het yerfchil in den vorm, kan er een- ftemmigheid heerfchen in de opvoeding der jeugd, mits „onderwijzers en opzieners , vit elken ftand, van elke ge. „zindheid gekozen, het zedelijk oogmerk van hun ambt nooit uit het oog verliezen. Waar men het goddelijke, de zedelijkheid, op prijs ftelt, daar zal het menfchelijke van den leervorm geene fchade aanbrengen, Dit alles: is niet herfènfchimmig. De gefchiedenis van andere volken moge hier getuigen. Vestigt het oog op die landen , waar zich de Geestelijkheid het onderwijs der jeugd aanmatigt. Daar wordt de mensch minder voor God en goede zeden gevormd , dan wel voor kerk en geestelij- ken, Daar blijft de Geestelijkheid zelve op den laagften trap van zedelijke befchaving ftaan ; en , daar zij onmoge- lijk kan dulden, dat iemand haar boven het hoofd klimt , „wordt elk. helder licht uitgedoofd, of met den domper -bedreigd , worden de fcholen voor het gemeen toegemuurd „ moet de beter onderrigte jeugd , gelijk thans in Spanjer, mvolgens wetten, het geleerde leeren vergeten , en wordt, -zoo als thans in Frankrijk , met de grootfte onbefchaamd- heid openlijk gepredikt: Het is tot grondige geleerdheid wolfirekt noodig, blinde gehoorzaamheid. te bewijzen gan “de Vaderen des geloofs. Wat zal het gevolg. zijn , als. zul- “ke Vaderen dén meester fpelen ? „Zedelijke vorming , daor welke men niet bloot een gagi „burger, maar ook een goed mensch wordt., verwacht van mentchelijke …meeningen ‘het meeste „voordeel niet” -Zij VAN ONS SCHOOLWEZEN EN VOLKSKARAKTER. 5 vreest ook geenszins voor haren val, omdat er geene Va- deren des geloofs zijn, die als vrienden fteeds naderen , maar om als vijânden de vonk der Godheid in het men- fchelijk hart uit te dooven. Hiervoor zorge flechts de on- derwijzer der jeugd , dat hij die zedelijkheid , welker bron de vreeze van God is, niet tegenwerke , maar bevordere , door onderrigt en voorbeeld, Want men is niet ontflagen van God en goede zeden „al is men vrij van elk geestelijk beheer. Ook is de fchool geenszins daarorh aan zichzelve overgelaten „om te vrijer de beginfels te verwoesten , die , in de fchool zoo wel als in de kerk, boven alles moeten gelden. Geen-rozeftruik is begeerlijk , die in den bloei- tijd noch bloemen heeft, noch knop vertoont. Geene fraaije boekjes kunnen immer het nadeel herftellen, hetwelk de onderwijzer fticht , die niet, door voorbeeld en onderrigt, der jeugd nadrukkelijk en gedurig inprent , dat zij Nederlanders, maar nuog meer, dat zij menfchen, dat zij zedelijke fchepfelen zijn, en altijd moeten blijven. Waar de jeugd op deze wijze onderwezen wofdt , daar zal de laster van den vreemdeling zoo niet zwijgen , dan ten minfte alleen gehoor vlnden bij verbiisterden in het verftand , bij verblinden door eigenwaan , bij ontzenuwden van kracht „bij faven der zedeloosheid, Door zoodanig een onderwijs wordt nooit zulk een volkskarakter gevormd, dat zich in onmenfchelijkheid verlustigt , of zich in woese te wreedheid het liefst openbaart. Waar men God vreest en goede zeden voorftaat, daar blijft ook de Neger een mensch. Het zijn de verbijsterden in het verftand , die deze ongelukkigen, als vermeende afftammelinger van CHAM, vervloeken, en hun het merk van flaaf onuite wischbaar op het voorhoofd willen branden. Het zijn de verbijsterden in het verftand , die, met zichzelven alleen ingenomen , aan „het anders door hen verfoeide Mfatcrig- 6. VERDEDIGING isme den vrijbrief bedriegelijk ontftelen., om. humne zwar. te natuurgenooten aan eeuwige ketenen der hardfte fla- vernij, met echte barbaarschheid. en de meestmogelijke- ontmenschtheid, vast te klinken, Doch in ons vaderland zijn deze verbijsterden juist dezulken, die elk licht met den domper bedreigen, die ieder onderwijs aan menfche- lijke én kerkelijke meeningen willen binden , die de gehee= le opvoeding der jeugd niet dant Goddelijke , maar aan men- fchelijke regtzinnigheid met geweld pogen te onderwer- pen, Deze verbijsterden verklaren ’s menfchen zedelijkheid voor contrabande, en voeren tegen dezelve een’ geftadie gen, maar magteloozen oorlog. Doch voor ons blijft zee delijkheid, bij de opvoeding van den jeugdigen mensch , een dierbaar kleinood. Feder volk heeft zijn eigen karakter. Het eerfte ondere wijs in de fcholen heeft op hetzelve een’ veelvermogenden invloed. Alwie deze waarheid loochent, is voor geene overtuiging vatbaar, Maar even min is hij voor overtui- ging vatbaar, die het karakter der Nederlanders affchil= dert als onmenfchelijk en wreed , en die de vorming van dat karakter aan het onderwijs in onze fcholen toefchrijft. ‚Geen volk wil ik beoordeelen naar het gedrag en karak- ter. van hen, die hun vaderland hebben verlaten. Maar billijk eisch ik ook, dat men den Nederlander regt late wedervaren 3 dat men hem niet gelijk ftelle met zulken, die de zeden van hun volk reeds hier hebben verloochend , en in Oost of West den naam van Nederlander alleen door de plaats hunner geboorte kunnen handhavef. Gelijk el~ ke plant in eigen grond het weligfte tiert en ras ontaardt, al wordt zij in vetter grond op vreemden bodem overgee plant, zoo is ook ieder volk onder eigen dak , bĳ eigene haardfteden , het grootfte en voortreffelijkfte. Het is wel mogelijk , dat er uitwendige omftandigheden beftaan , door welke de Engelfchen en de andere genoemde volken minder hard de flaven behandelen , dan de flaven- opziener uit Holland afkomftig. Maar in ons land , waar niemänd, bij de minfte vlijt, om broad fchreeuwt ; waar: geene vervolging, burgerlijk of kerkelijk , het betere deel VAN ONS SCHOOLWEZEN EN VOLKSKARAKTER. 7 in ballingfchap doet omdolen; waar meestal zij uitlandig worden, wier bekend karakter hen gehaat, wier ontze- nuwde kracht hen wreed maakt , en wier verkwisting hen fkeeds aanpert, om zich , door het zweet en bloed van ongelukkigen , meerder voedfel voor hunne hebzucht en fpilziekte te verfchaffen , — in ons land „ waar het fpreek- woord geldt: Oost, West , thuis best ; blijft ook het beste deel van het volk thuis, even als zich, bij het wannen , het gevulde koren het minfte verwijdert. Heigeen in beie de gevallen het verfte vliegt, is — als er geen ftorm woedt — kaf. l In Nederland moet men den Nederlander gadeflaan. Daar ontdekt men geene wreedheid , maar menfchelijkheid zonder vertooning. Wat een mensch is, moeten ons zij- ne huisgenooten zeggen, Die alleen voor vreemden vrien- delijk , voor de zijnen norsch en ftuursch is, kan ligtelijk lof behalen, en de huisgenooten ontvangen gemakkelijk de fchuld van al het onaangename, dat mogt voorvallen, Zulk een mensch is, in mijn oog, niets, die, hetgeen hij voor anderen als van zelve is, voor de zijnen niet poogt te wezen, Eveneens is mijn oordeel over volken , die alleen uiten, niet in hun land den meesten roem ins oogften, Die thuis goed is, is goed van harte, Die ale leen buitenshuis goed is, is alles in fchijn en door dwang, van welken dwang hij thuis gekomen zich fpoedig ont{laat, paarmate het hem meerdere moeite heeft gekost, voor vreemden datgene te zijn, wat hij voor de zijnen altijd moest wezen. Het gaat zulken menfchen als het veran derlijke weder; op zonneíchijn volgt te zwaarder bui, raarmate de zon fterker heeft gefchenen, Eveneens is het gelegen met volken., Die den roem hebben buitenslands , verdienen denzelven niet altijd ip hun vaderland. Niets wil ik afdingen op het loffelijke, dat den Engef- fchen en den overigen volken door dien Recenfent wordt toegefchreven. Maar ik durf hem toch ten opzigte van ons vaderland wel vragen: Waar fchreeuwt in Nederland 290 luid de nood om brood, als in Jerland ? Waar ver- moordt men , zoo als in Praskrgk , honderden der beste 3 ~ VERDEDIGING burgers, oindat zij hún geweten alleen aan God en niet aan menfchen willen onderwerpen ? Waar beloont men „ zoo als in Spanje, de verdienften aan Vorst en vaderland met galg en ftrop? Zoek vrij, waar gij ook wilt, in Ne- derland vergeeft en vergeet men hetgeen het volk verdee- ‘len kon. Geene ijdele klanken, maar daden drukken op ‘deze leus het zegel, In Nederland draalt men nooit met hulp te verleenen, tot dat het geroep der ongelukkigen tot aller oor is doorgedrongen, Hoe hoog ook ergens in ons- gezegend vaderland de nood klimme, nooit wordt hier gehoord het angftig noodgefchrei eener tot het uiter- fte gebragte wanhoop: Elke ramp, welke eenig gedeelte van Nederland treft, wordt befchouwd als een gemeen- fchappelijk kwaad, ter leniging van hetwelk allen , zoo wel klein als groot, het hunne gaarne bijdragen , minder als eene ongehoudene gift, dan wel als eene verfchuldigde fchatting. Het kind zelf geeft van zijne fpaarpenningen. „Nederland geeft dubbel, door fpoedig te geven. Zie Pæ- rijs, na den brand van Salins , zoo karig bij het -ongeluk van volksgerooten , zoo buitenfporig verkwistend voor eigen genot. Zie daarentegen Amflerdam , ja het kleinfte vlek in. Nederland , bij den jongften watersnood, Voor zichzelven zuinig, is men hier voor het ongeluk. van an- deren mild. Dit reeds ís voldoende, om den laster te bes fchamen , met welken de vreemdeling den Nederlander hoont, omdat hij hem niet kent, Geen parkementen adel- dom heeft hier waarde , zonder edelheid van ziel. Eene verheffing , welke uit de duisterheid der middeleeuwen afa komftig is, ftrekt hier tot fchande , indien: de domheid en laagheid dier tijden nog daaraan kleeft. Een ordeslint zon- der verdienfte is hier kinderfpeelgoed, Niet wat men op, maar wat men onder den rok draagt, komt bij Nederlan- ders in aanmerking. Het gemeen{chappelijk vaderland.vor- dert en ontvangt aller medewerking. Hij alleen is niets „ die aan dat vaderland geen werkzaam. deel neemt. Opregtheid , goede trouw , eerlijkheid , S N Y heid, godsvrucht, zedelijkheid kenmerken nog den echtem Nederlander, Deze deugden laten zich niet uittrompetton,- æ- VAN ONS SCHOOLWEZEN EN VOLKSKARAKTER. 9 Zij zijn deugden, die men kan miskennen , over het hoofd zien, ongehoord en ongezien veroordeelen ; want zij zijn deugden niet van zwervers , maar alleen van hen , die hun geluk in huisfelijkheid zoeken en vinden. Dit karakter is ` eigendommelijk aan ons volk, Onze gefchiedenis en de lotgevallen van ons vaderland hebben ons geleerd , dat in Nederland alleen zulk een volk kan blijven wonen. Dit wordt der jeugd ingeprent, Zoo wordt ons volkskarakter gevormd. Laat oordeelen, die buiten zijn „zoo en wat zij willen, Die zijne achting hier niet verbeurt , en ook in den huis- felijken kring voor huisgenooten en vaderland datgene is „ op hetwelk beiden aanfpraak behouden, dien kan de laster van den Buitenlander niet deren, Ieder land heeft voor deszelfs bewoners ten minfte iets gedaan. De Nederlan ders deden alles, met Gods hulp , voor zichzelven, Hun laag en moerasfig land werd , hetgeen het is, door hunne ylit. Telkens door ftorm en watervloed bedreigd of geteisterd, ziet Nederland op God, die het befchermen, en op zijne inwoners zonder onderfcheid , wier vereenig= de pogingen het voor vernieling bewaren moeten. Aller zorg wordt vereischt, om het in ftand te houden. Juist deze gefteldheid des lands vereenigt alle Nederlanders in denzelfden kring , tot behoud van het lieve vaderland, Die gelukkig wil zijn in Nederland, kweeke het geluk in zichzelven aan; hij make “anderen rondom zich ver- heugd en tevreden 3 hij zoeke niet in Oost of West te wor- den, wat hij thuis kan zijn en blijven ; met één woord, hij zij in den volften zin — mensch! Dat hij mensch is’, en blijven moet, wordt den Nederlander duidelijk en bij herhaling geleerd, en, hetgeen meer zegt, wordt hem niet te vergeefs geleerd. Wij zijn niet blind, bij de ge- breken en ondeugden der Nederlanders; maar wij heb- ben oogen, ook voor hunne deugden, en fluiten voor den laster de oorên. Dat Nederlanders , als flavendrij= vers,in Oost en West niet zoo handelen als zij moesten , geef ik eens toe, zonder uit te zonderen de vreemdeline gen, die in Nederlandfche koloniën ook het hunne toe- ro VERDEDIGING brengen tot vermeerdering dief fchuld, Zelfs wil ik niets afdingen op het berigt van den Reisbefchrijver, hoe par- tijdig dat ook fchijnt te zijn. Maar dat de Nederlander die wreedheid noch van ons volk heeft geërfd, noch ia de fchool aangeleerd, ig het minst van alles moeijelijk te betoogen. De meerdere zachtheid, met welke Negers dear anderen behandeld warden , trek ik ook niet in twij- fel, Schoon de Reisbefchrijver mij in dit zijn-berigt niet als een onfeilbaar getuige voorkomt. VAN ONS SCHOOLWEZREN. EN VOLKSKARAKTER. IL lkheid vertoonen?! Geen ftierangevecht is voor onzen landaard een aangenaam fchouwfpel, zoo min als het ge= zigt van eenen verfcheurden of verfcheurenden leeuw. Wie, uit ons volk, van wreedheid een fpel maakt, wie de menschheid, zelfs in den Neger, onteert, zoo laag is hij niet gevallen, of hij heeft reeds-te voren bij herhaling den naam van Nederlander door zijn gedrag onteerd , of hij heeft reeds lang het vroege onderwijs, dat hij in de fchool ontving, in zichzelven roekeloos vertrapt en on- dankbaar vernietigd, Dit is mijn geloof. En dat geloof zal mij geen vreem- deling’ ontnemen. BIJDRAGE TER BEVESTIGING VAN HET NUT DER TEM- PONS BIJ VÓÓRKOMENDE PLACENTA, Door PH. HEYLIGERS, Med. Dr, en Prof. te Utrecht. (*) Osee al de afwijkingen, welke van tijd tot tijd bij de ontwikkeling der vrucht in het ligchaam der moeder waar- genomen worden, is, ingevolge de op ondervinding ge~ gronde getuigenis van de beroemdfte Verloskundigen van alle landen, de inplanting van de placenta op het orifs cium uteri eene der noodlottigfte voor moeder en kind, (*) Wij haasten ons, ten beste, zoo wij hopen, van vee len, deze belangrijke Bijdrage in ons Tijdfchrift op te nee men; met welmeenend verzoek aan het vrouwelijk gedeelte van ons Publiek, om de Waarneming , hoezeer met eene gee lakkige uitkomst bekroond, ongelezen te laten, Wij koeste= ren een te gunftig denkbeeld van de Sekfe, om te onderftel« len, dat juist dit verzoek ééne van haar tot het tegengeftelde zoude aanfporen; en het is deze overtuiging, alsmede het óÓverwegend befef van het nut, dat de gemeenmaking van dit fuk, onder Gods zegen, flichten kan, welke Ons tot de planfing deden befluiten, — Redact, 18. 4 2, - BIJDRAGE dewijl bij dezelve de ontwikkeling. van het kind, in de plaats. zijner ontkieming , met geere mogelijkheid door de ` natuur voleindigd kan worden , zonder dat, door de ver- anderingen , welke de wterus hierbij ondergaan moet, bloedftortingen ontftaan moeten, even gevaarlijk voor het teven van moeder en kind,als voor den Verloskundigen „ wat GARDIEN hiertegen ook moge zeggen, moeijelijk om te voorzien , of bij tijds te voorkomen, Het is waar „ de bloedftortingen zijn bij deze zwangerheid zelden. zeer gevaarlijk in derzelver eerfte verfchijning, en houden wel- dra van zelve geheel op; doch, eens plaats gegrepen heb- bende, vertoonen zij zich daarna, fpoediger of mirtder fpoedig, naar de bijzondere oorfpronkelijke gefteldheid der tot de zwangerheid betrekking hebbende deelen van moeder en kind; wederom, op het onverwachtst , met meer geweld en meer hevigheid , dan de voorgaande , en gaan alzoo bij herhaling voort tot aan het einde der zwan- gerheid. In de meeste gevallen kan dit einde niet afge- wacht worden, wil men de zwangere niet blootftelten van „op het onverwachtst,in eene, de vorige in hevigheid verre overtreffende , bloedttorting: te bezwijken. De oorzaak des gevaars dus hier gelegen zijnde in de plaatfelijke gefteldheid fommiger deelen, die tot de zwan- gerheid betrekking hebben ‚ moest ook plaatfelijk beftreder worden , te meer, daar , buiten de geheele inkrimping en zamentrekking van den zwangeren. uterus , wier vermogen tegen foortgelijke bloedvloeijingen , vóór of na de geboor- te van het kind ontftaan , door de ondervinding meer dan „eens bevestigd was geworden, geen inwendig middel, hoe kunftig ook- zamengelteld en hoe vindingrijk ook uitge- dacht, hier iets vermag. Natuurlijk was het dan ouk, dat de fpoedige ontlediging van den uterus, voor de vroe- gere Verloskundigen, welke met de ware natuur van dit gebrek minder- bekend waren , het einde hunner wenfchen was, en zij dus fpoedig op. het denkbeeld kwamen, van vake het best te zullen bereiken door eene,zoo nel mo- gelijk. uitgevoerde kunstmatige: keering van het kindop de voeren „en de oogenblikkelijk. daarop volgende voleindi® ging der verlosfing om, zoo doende, door de tegen- woordigheid van het ligchaam, des kinds, bij deszelfs gang „door het bekken en de hieruit. voortfbruitende drukking van hetzelve tegen de bloedende deelen der moeder , niet „aleen onder ;de verlosfing de- geweldige ploed(tortingen te voorkomen , welke „ zoo. -ftuirtén ; zonder geróbdziakt te zijt; “ine toVlagt te te- TER BEVESTIGING VAN MET NUT DER TEMPONS. Èg men tot eene geweldige. kunstverlosfing door de keering op de voeten, en die tot dit einde het gebruik der zom. Pons met kracht van redenen: aanprees , en door hét ge- tuigenis der ondervinding bevestigde, En inderdaad , wans neer wij nu met een aandachtig oog, bij eene vóórkomen: de placenta, de. behandelingswijze van wicAND na- gaan (*), derzelver bedoeling naauwkeurig befchouwen 4 en beide vergelijken met de werking en de bedoeling van de overhaastige keering op de voeten in gelijke ongelukki» ge omftandigheden ; dan kan het niet misfen , of het voor- deel moet aan de zijde van wiGANp zijn, en , bij zijne wijze van handelen, oneindig meer vrouwen gered en kin» deren behouden blijven , dan bij de tot nu toe zoo alge- meen gevolgde overhaastige verlosfing door de keering: Deze keering immers wardt ondernomen, om den ute» rus dadelijk te ontledigen, ten einde hij zich zamentrekke en de bloedftorting bedwinge;s doch wordt ondernomen en uitgevoerd, vóór dat de deelen der barende de noodie ‚ ge verflapping en verwijding ondergaan hebben tot door- lating van het kind, vóór dat de wferus zelf behoorlijk in werking is, en onverfchillig, hoe het kind zich voor mogt doen, Welk een geweld. moet mi hierbij de vaging, en vooral het orificium wieri, niet oridergaan! Wat uitge» ftrekte bewegingen moet het ligchaam des kinds niet vol» brengen, om , gefteld het ligge’ met het hoofd vóór „zoo als gewoonlijk plaats heeft „met de voeten vóór tekomen ! Welk gevaar moet het:, bij deze bewegingen van zijn lig- chaam , niet loopen! Waaraan ftaat de navel(trepg ; ‘óndet dezelve „ al niet bloot ! En ‚keere men het kind al geluk+ kiglijk om, hoe zal deszelfs hoofd niet teruggehouden worden door het niet genoegzaam verwijd noch verfläpt orje fcium uterit Welke nadeclige uitwerking zullen ñu dè geweldige trekkingen , welke-men thans wel genoodzaakt is aan het-reeds geboren gedeelte des ligchaams-'van het | C) Onnoodig acht ik het, vaf deze handelwijze hier eene volledige befchrijving te geven: elke Verloskundige weet, War men door temponeren verftaat; en het is voor dezen al- leen, dat ik deze waarneming hier mêdedeel, 16 : “BIJDRAGE V 7 kind uit te oefenen, niet hebben op den zamenhang vats deszelfs halswervelen ! Waar ftelt dit lange. oponthoud des hoofds na de geboorte vam het'ligchaam, en deze ges weldige pogingen ter befpoediging der verlosfing , het kind al niet aan. is, dat ten minfte een’ zevende deel der kinderen. er altijd önder „bezwijkt, Wie zal)dan de verzekering van w I- GAND, in twijfel trekken , wanneer hij. ons, in zijne Ge-. Boorte van den Meusch, betuigt, dat hij, ín al dien tijd, (zijnde verfgheidene jaren) gedurende welken. hij, bij eene vóórkomende placenta „ zich op deze wijze..gedragen had,: - TER BEVESTIGING VAN HET NUT DER TEMPONS, 17 noch vrouw, noch kind ooit verder verloren heeft; ter- wijl zelfs ook het kraambed daarna, bij de meeste , regel- matig afliep ? En wanneer men, nog korteling, deze getuige- nisfen ook , ten opzigte van zichzelven , door eenen P E N- KER , Heelmeester te Jungbunzlau, hoort herhalen , als die insgelijks verzekert , deze handelwijze (offchoon geen woord van WIGAND fprekende) reeds federt. 1815 ge- volgd te hebben , en altijd met het gelukkigfte gevolg (*); wie zal dan nu langer aan de meerdere nuttigheid van dee ze methode , boven de keering en de overhaastige volein= diging der verlosfing , twijfelen ? Wie zal niet aangefpoord worden, zoo hij ten minfte het welzijn van het mensch- dom meer ter harte neemt, dan eene, voor den waren Verloskundigen, belagchelijke (gave God, dat het altijd flechts alleen belagchelijk ware!) zwetferij van beter wee ten en grogtere geoefendheid in het uitvoeren van kunste verlosfingen , in zijne verbeelding heel dikwijls flechts al- leen noodzakelijk , en ten verderve van vrouw en kind niet zelden dan aangewend wordende ; zoodat men, nog he- den ten dage , met de beroemdfte en meest geoefende Vere loskundigen van alle landen, twijfelen moet, of, door het nog zoo algemeen heerfchend misbruik der kunst , het zij met de met tang of hefboom gewapende hand, het zij zonder dezelve , de Verloskunde meer heil dan ellende aan het menschdom aanbrengt ; — wie zal niet aangefpobrd worden, zeg ik, om het verhandelde nader te onderzoeken , en om deze nieuwe methode, bij voorkomende gelegenheden, aanftonds te beproeven? Wij, ten minfte, hebben niet geaarzeld , om haar, zoodra zij te onzer kennisfe geko. 