Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
DES VADERLANDS. 807 verzwakken, gebruik zou maken, en eenen aanval zou richten op eene der drie steden Gelder, Breda of Hulst. Hem zelven, schreef Zijne Excellentie, kwam eene onder- neming tegen Hulst het raadzaamste voor. Daar de Veldmaarschalk zulk eene zaak echter niet zonder de Staten daarin te kennen, kon aanvangen, zoo moest hij, bijaldien hij geen genoegzaam aantal Gedeputeerden bij zich had, die den maatregel op hunne verantwoording durfden nemen, zich in allerijl naar den Haag begeven, om van de Gecommitteerden tot de Fransche zaak volmacht te bekomen. Dit deed hij, en al vast werd eene begrooling gemaakt van de schepen tot vervoer zijner troepen, tot de onder- neming vereischt. Hieruit bleek, dat men bepaaldelijk op een tocht naar Staatsch Vlaanderen bedacht was. Een vast besluit echter werd nog niet genomen 1, Ook konden de Staten-Generaal niet dan met groote bezorgdheid dit plan vernemen. Zij mistrouwden de bedoelingen van Frankrijk nog ten hoogste, еп zou men zich dan, zonder zekerheid van die zijde, ook nog van het leger van Graaf wittem gaan ontblooten? Wel kregen zij van Frankrijk de geruststellendste berichten. Den 20sten Mei had de Fransche armée tusschen Sf. Hubert en Rochefort de troepen van Prins тномаз van Carignan, die haar den doortocht schenen te willen betwisten, ontmoet en ze ten eenenmale verslagen, dermate dat 5 of 6000 man van den vijand gesneuveld en 16 of 1700 gekwetst waren, en 6 of 700 gevangenen, benevens 16 kanonnen, den Franschen in handen gevallen waren 3, Op dit feit werd bepaaldelijk gewezen ten bewijze dat de Koning zich niet ontzag tegen de Spanjaarden vijandelijkheden te plegen, en voor goed met Spanje zou breken. Ja, wat meer is, den 94 Junij ontvingen Han Hoog Mogenden van hunnen Gezant te Purijs bericht, dat de Koning door eenen heraut den Kardinaal-Infant te Brussel den oorlog had doen verklaren, Doch wat was van deze daad de aanleiding? De Spanjaarden hadden: den Keurvorst van Trier gevangen laten nemen. Hierop had LODEWIJK XIII, in wiens bescherming die Vorst zich begeven had, zijne invrijheidstelling gevorderd, en op het bekomen van een dubbelzinnig antwoord was de oorlogsverklaring gevolgd. Daarbij kwam, dat de zaken in Frankrijk weder minder verzekerd waren; dat Bordeaux ter zake der heffingen in opstand was; dat er geruchten liepen van ditmaal niet geheel vruchtelooze pogingen van mAzARIK tot bijlegging der geschillen tusschen Frankrijk en Spanje. Of nu нквмзтков, schrijvende uit Parijs, die geruchten al loochende, en ver- 1 Secr. Resol, 10 Junij 1635. 2 Resol. Stat.-Gen. 26 Mei, 1635. Dépéches uit Frankrijk. Brief van cuannacé a. d. Prins. v. Oranje. Bericht v. d. Koning van Frankrijk aan den Secret. v. Ambass. te ’s Hage. 1634— 1639. 808 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1634— zekerde, dat het leger van de Maarschalken снатплох en ваЕ?Е, 25000 man voetvolk 1639. еп 5000 ruiters sterk, naar het Limburgsche op bleef trekken met het doel om in ver- eeniging met ons leger den vijand te bevechten; dat ook de vloot zonder fout ten be- stemden tijde op de bepaalde plaats zou wezen; dat veeleer aan onze zijde vertraging bestond, en aarzeling scheen te bestaan , — dit alles baatie niets: de Staten bleven ongerust, Zij vertrouwden zelfs de berichten van HeEMsTEDE niet, ongetwijfeld omdat zij begrepen, dat hij, uit vrees dat zijne brieven soms door de Franschen geopend mochten worden, niet anders zou schrijven, dan de Fransche Ministers moesten wenschen. Werkelijk schreef der Staten Agent ре crARGES uit Calais op verre na zoo geruststellend niet, als neEMsTEDE uit Parijs 1, Daarom was het voor hen, die де onvoorwaardelijke zamen- werking met Frankrijk voorstonden, zoo gewenscht, dat rauw zich in die betrekking in Frankrijk bevond: zoo toch was bij wel genoodzaakt niets anders dan wat hun aangenaam kon zijn, over te schrijven. Ook scheen het de Staten te hinderen, dat HEEMSTEDE, om het gevaar dat zijne brieven in de handen van den vijand mochten vallen, te voor- komen, steeds aandrong op het geregeld vervoer dier brieven over zee. Niet ongaarne zouden voorzeker de Staten gezien hebben, dat een dier brieven, waarin zoo hoog werd opgegeven van ’s Konings voornemen om voor goed met Spanje te breken, aan de Brabanders in handen ware gevallen, In eene stemming, overeenkomstig zulk een mistrouwen, schreven Hun Hoog Mogenden aan hunnen Gezant te Parijs, dat zij uit zijne missieven bespeurden, dat hij » door schoonschijnende redenen en slechts voor de leus verrichte onoprechte handelingen” zich liet wijs maken, dat er vredebreuk tusschen Frankrijk en Spanje bestond. Hiervan hemerkten Hun Hoog Mogenden niels, en zij hielden het er voor, dat Frankrijk niet uitvoerde wat zoo plechtig was beloofd. — Ook op de buitengewone bezending naar Engeland drong de Fransche Regering bij monde van den Heer van НЕЕМЗТЕРЕ gedurig аап 2: op deze zaak nu, zoo antwoordde men hem, waren > vele bedenkelijkheden, zoolang de Koning van Frankrijk niet in openbare oorlog met Spanje was gekomen” 5. — Het schijnt, dat men schroomde de hand er toe te leenen om Engeland met Frankrijk te doen zamenspannen. 2 Depéche ә. rauw, van 25 Mei, en van 7 Junij 1635. 2 Resol. Stat.-Gen. 9 Junij 1635. DES VADERLANDS. | 809 behouden? Hoe zou de Geestelijkheid zoo gezind zijn om door eene aanzienlijke gelde- Igke bijdrage deze oorlog te steunen; hoe de Koning en de Kardinaal den mond zoo vol hebben van het gewijde karakter der aangevangen onderneming, die, als een recht- vaardig doel beoogende, onfeilbaar door God Almachtig zou gezegend worden 1, wanneer zij de eindelijke beteugeling der Nederlandsche ketters zich niet als haar resultaat тоог- spiegelden? — Van zulke denkbeelden vervuld, rustten Hun Hoog Mogenden niet, en weinige dagen later schreven zij hunnen Gezant te Parijs op nieuw in de ernstigste bewoordingen, dat hij toch al het mogelijke doen zou om den Koning tot openbare vredebreuk te bewegen, »zondèr zich, zoo als tot nog toe, te laten paaijen met rheto- riek en waarschijnlijkheden.” Hij moest dadelijk bericht terugzenden, » opdat Hun Hoog Mogenden eenmaal weten mochten, wat te denken, en in den eenen of den anderen zin maatregelen te kunnen nemen” *, — En hierbij lieten de Staten het niet. Zij schreven aan de Gedeputeerden te velde, toen te Roosbeek 9, dat van uit Picardië geenerlei vijandelijkheid tegen Artois of Henegouwen gepleegd werd; dat derhalve de vijand al zijne macht beschikbaar hield tegen het vereenigde leger, » ten einde het goede voornemen van Zijne Excellentie te beletten; dat (en dit was een blijk, hoe het Frankrijk met de vijandelijkheden tegen Spanje geen ernst was) ook de maatregelen tot handhaving van het verbod van den handel der Spanjaarden met Frankrijk begonnen te verflaauwen. Ор deze gronden noodigden zij die Gedeputeerden uit, in overleg шей. den Prins, den Heer CHARNACE over de zaak te onderhouden, opdat hij den Koning mocht overhalen, om door een uitval uit Picardië eene afleiding te bewerken, volgens de bij het traktaat gedane belofte, welke medebracht, dat alle soort van vijandelijkheden: zouden worden aangevangen <, In zijne missieve van 15 Junij meldde pauw, dat er een leger van 10 of 12000 man en 1000 ruiters in Picardië zou worden bijeengebracht: alleenlijk wachtte men af, wat van onze zijde met het leger van Graaf wıLLem werd aangevangen. Uit dit bericht blijkt, hoeveel gewicht van de Fransche zijde gehecht werd aan eene onderneming met de krijgsmacht van dien Graaf. Hun Hoog Mogenden antwoordden, dat zij bezig waren aan Graaf ууплем eene legermacht van 8 compagnién ruiters en 98 compagniën voetvolk te bezorgen, om daarmede den vijand een belang- rijken slag te slaan en aan het vereenigd leger eene afleiding te verschaffen. » Mid- delerwijl,” voegden zij er bij, » wilden zij hopen, dat de Koning tot werkelijke vijan- delijkheden zou overgaan, opdat zij van alle rechtmatige bezorgdheid en achterdocht, tot nog toe door ’s Konings handelwijze opgewekt, ontheven en eindelijk gerust gesteld mochten worden” 5, - - 1 Dépéches v. rauw, van 7 еп 15 Junij, 1635. 2 Resol. Stat.-Gen. 18 Junij, 1635. 3 Tusschen Leuven en Thienen. 4 Resol. Stat.-Gen. 20 Junij, 1635. § Resol. Stat.-Gen. 23 Junij, 1635. | ПІ Deez. 4 ток, 102 1634— 1689. 810 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1684— Waar was het, dat de Staten de bijeentrekking eener vrij aanzienlijke macht onder 1639. Graaf туплам in en omtrent Emmerik verordenden; maar het stond bij hen vast, hem van dat punt niet te laten vertrekken, dan wanneer het veilig geschieden kon en ten minste de waardgelders op de been gebracht waren, om de troepen, die bij tot zich trok, te vervangen 1, Trouwens er scheen weldra niets van de geheele onderneming te zullen komen. Door de geruchten, die in Vlaanderen van de naderende komst van Graaf WILLEm waren uitgestrooid, was de vijand op dat punt zoodanig ор zijne hoede, dat de tocht niet meer raadzaam scheen, en ре кмотт, die deze zaak op last тап den Prins zeer had gedreven, en gezegd had, dat de beide vereenigde legers op de uitvoe- ring van het plan wachtten, kon zich met eigen oogen daarvan overtuigen ?. Тоеп sloeg ре кмотт eene andere onderneming voor, hierin bestaande, dat door een genoeg- zaam aantal troepen op het Vlak voor Rammekems te brengen, de Schelde geopend zou worden, opdat den beiden legers steeds de toevoer verzekerd zijn mocht, anders toch zou de Prins naar den geekant moeten afzakken, waarmede men slechts het belang der Franschen dienen zou, als tot wier aandeel Vlaanderen behoorde. Eenigzins aar- zelend gingen de Staten over tot het geven van den last, dat dertig van de compagnién, bestemd om zich onder den Veldmaarschalk naar Emmerik te begeven, naar de genoemde plaats gezonden zouden worden, om in vereeniging met de compagniën, die HAUTERITE aanvoerde, en nog andere, die door de Zeeuwsche waardgelders vervangen zouden warden, het voorgeschreven plan te gaan uitvaeren. Zij besloten даапос onder beding dat bij gemis van voortgang of bij mislukking van de onderneming, die compagniën weder naar Graaf wittem bij Emmerik terug zouden keren, zonder elders of tot een andere onderneming gebruikt te mogen worden: handelde вв кмотт of iemand anders, hij mocht zijn wie hij wilde, tegen deze bepaling, zoo zou hij zich voor de Generaliteit hebben te ver- antwoorden 5. Doch aok deze onderneming had geenen voortgang. Bij den brief, waarin de Stalen den Prins van hun besluit kennis geven, is een naschrift gevoegd, gedagteekend middernacht den 21%tea Junij, waarin gemeld wordt, dat de Heren pz кистт еп HAUTERIVE bericht gezonden hadden, dat ook dit plan, wegens de sterke verdedigings- middelen doar den vijand allerwege aangewend, niet uitvoerbaar was voorgekomen. з Zie een brief van maursmiva uit Bergen op Zoom, v. d. 19den Junij, in Secr. Resol. 3 In den brief, waarin de Staten den Prins van dit hun besluit kennis geven, is de-laatste bepaling weggelaten. De Staten beiĳverden zich steeds om op geenerlei wijze te konnen te geven, dat zij den Prins verdachten. 4 Secr. Resol.  в. cb eb be eed =s в. на ва т 141 411 es =e .. 2. ЕТІТІТІ! ЕЕН 1 — deat er н PA, ag «ё ў Becki LFC ` DES VADERLANDS. | 811 Sn EES worden. Deze hoop werd niet vervuld, en bij een schrijven van den 29% Junij uit zie 1034- legerplaats bij Leuven, betuigde de Prins den Veldmaarschalk deswegens zijne bevreem- 1089. ding. Doch, voegde hij er bij, oordeelden de Staten die onderneming steeds onuitvoer- baar, dan moest hij in allerijl 20 of 50 compagniën van zijne onderhebbende troepen naar Brabant zenden ter versterking van Zijne Excellentie. Gevaar bestond er niet, 200 kwam het den Prins voor, dat intusschen de Keizerschen over Emmerik eenen inval zouden doen, aangezien zij den Kardinaal-Infant ter hulp kwamen. De Staten zorgden, dat, zonder nader bericht van Zijne Excellentie, aan dit verlangen geen gevolg werd gegeven 1, Middelerwijl waren de Staten voor een deel aangaande de bedoelingen van Frankrijk gerust gesteld. Immers was hun de ditmaal ondubbelzinnige oorlogsverklaring van Frankrijk aan Spanje ter kennis gekomen, waarin de Koning ten aanhooren der geheele wereld voor zijn verbond met de Staten-Generaal en hun gezamenlijk plan op de Spaan- sche Nederlanden uitkwam 2. Naauwelijks waren de Siaten van deze zorg ontheven, of 21) vernamen, dat ор den tocht van de vereenigde legers in Brabant een zonderlinge aftocht gevolgd was. Na de over Prins тномаз van Savoye behaalde zege was het Fransche leger den … … van het 974еа Mei tusschen Argenteau en Navagne aangekomen. Hier vereenigde zich twee vereenigde Ne- derlandsche en dagen later het Staatsche leger met de Franschen $, en de beide legers trokken den Fransche leger eersten en tweeden Junij beneden en beven Maastricht de Maas over. Te zamen maakten in Brabant, zij eene macht van niet minder dan vijftigduizend man uit * Ten gevolge der lang- durige droogte vonden zij de wegen naar еп in Brabant begaanbaarder dan gewoonlijk, en nog waren geene hulptroepen uit Duitschland voor den Kardinaal-Infant aangekomen. 1 Zie Secr, Resol. en Resol. Stat-Gen, 8 Julij, 1635. 2 Resol. Stat.-Gen. 29 Junij 1635. Zie arrsema, П, Ы. 206—208. In dien brief, na де over- zending van de oorlogsverklaring geschreven, beklaagt rauw zich, dat de Staten meer geloof hechtten aan de berichten, uit Calais en Engeland geschreven, dan aan de zijne. Hij voorspelt groete ongelegenheden uit der Staten gemis aan vertrouwen op het Fransche Bewind, Ook in Frankrijk, voegde hij er bij, ontbrak het niet aan personen, wien de alliantie met Hun Hoog Mogenden tegen de borst stuitte, en hij wilde niet overschrijven, wat hij daarvan niet al hoorde. 3 De Franschen, schrijft zuscens, Heer van Zuilichem, waren gansch verblijd en van bewon- dering verrukt, den Prins aan het hoofd van zulk een schoon leger te zien. Ook de Fransche troepen deden zich zeer goed voor, en de soldaten waren grooter en beter uitgerust, dan men zulks van hanne natie gewoon was (Archiv. de la Maison Ф Orange, bl. 75). á asema begroot het leger op 60,000 man: dit was zeker het te voren beraamde getal. De Prins, in zijne Memoires, schat het leger op niet meer dan ruim 40,000. De waarheid zal wel in het midden liggen. 102* 1684— 1639. 812 ALGEMEENE GESCHIEDENIS s — Dus scheen, zoo ooit, thans die uitkomst te wachten, waarop men het reeds sints jaren had toegelegd: de toetreding van de Zuidelijke Nederlanden tot een verbond met ons, onder afzwering en verjaging der machteloos gemaakte Spanjaarden. — Terwijl het ver- eenigde leger naar Tongeren en St. Truijen optrok, hield de Kardinaal-Infant zich met zijne macht alsnog tusschen Diest en Thienen. Maar zich buiten staat achtende om zijner tegenpartij den overtocht over de rivier de Geele te beletten, trok hij den bies Junij terug naar de rivier de Dijle tusschen Mechelen en Leuven, Denzelfden dag zag de Prins de stadjes Halen en Landen іп zijne handen vallen, en deed hij ook Thienen opeischen, de slad vermanende het uiterste niet af te wachten. Doch de hier bevel- voerende Spaansche Officier, mARTINO ВЕ 108 arcos, hetzij hij zulks aan zijne eer verschuldigd meende te zijn, hetzij hij den Kardinaal-Infant tijd wilde doen winnen, maakte met de duizend of twaalfhonderd man, die hij onder zijne bevelen had, eenig gebaar van wederstand. Dus gaf de Prins (het was op den 8%а Junij) aan Graaf нетәһік van Nassau, aan het hoofd van 3000 man, bevel om den muur te beklimmen. De Franschen deden aan de andere zijde hetzelfde. Dadelijk bood de Spaansche bevelhebber de overgave aan, en de Prins gaf bevel om de bestorming te staken; doch reeds was eenig krijgsvolk op vijandelijke wijze de stad binnengedrongen. Zij, die де voorsten volgden, verlangden mede deel te hebben aan den buit, waarvan genen zich zouden meester maken, en zoo werd de ongelukkige plaats deerlijk geplunderd, in weerwil dat de hoofden, zoo van ons als van het Fransche leger, zich beijverden om die balddadigheid te keer te gaan; zoo veel het hun mogelijk was, bewaakten zij de eer van vrouwen en zoo wel geestelijke als wereldlijke dochters. Tot overmaat van ongeluk, raakten den volgenden dag des avonds door het springen van een vaatje buskruit vele huizen in brand, met riet gedekt. Na de inneming van Thienen toefden de beide legers vrij langen tijd te Bautersum en Roosbeek. Uit deze plaats (wij hebben het gezien) schreef de Prins, dat de legers wachtten op den uitslag der beraamde onderneming van Graaf wittem, ook om den toevoer van levensmiddelen, die uit de omstreken van Maastricht alleen niet ruim en spoedig genoeg konden aangevoerd worden, over den weg van Vlaanderen te verzekeren. Toen die onderneming bleek achter te zullen blijven, diende er niettemin iets gedaan te worden. Doch het voortrukken was gevaarlijk, daar, zoo prccoLomim: intusschen aan den Maaskant verscheen, deze keizerlijke bevelhebber den toevoer geheel zou kunnen afsnij- den. Bovendien wat kon het verder binnendringen baten? Zou men sleden innemen, die men toch niet zou kunnen houden, wanneer de natie zich niet voor de Franschen en de Staten verklaarde? En dat zij dit niet doen zou, was genoegzaam gebleken. Zoo was het vereenigd leger alreede in eene valsche stelling. Het terugwijken zou eerloos geweest zijn; het voorldringen was onraadzaam, ja, hachlijk. Hoe het zij, de Franschen drongen aan op het belegeren van Leuven, in welks omtrek zij op geregelder toevoer van levensmiddelen rekenden, en de Prins, die zelfs met opoffering van een deel der levensmiddelen, voor zijn leger bestemd, van hen had willen verkrijgen, dat zij met hem de kans zouden afwachten om den vijand slag te leveren, zag zich genoodzaakt hun daarin te wille te zijn. Nadat zich Diest den 154%, en Aerschot den 1590 Junij, zonder tegensland te bieden, hadden overgegeven, sloeg de Prins den weg in naar Brussel, om de Spaansche krijgsmacht van Leuven af te leiden, en straks wendde hij zich naar deze laatste plaats, in de hoop haar bij verrassching in te nemen. Deze toeleg mislukte, Leuven moest geregeld belegerd worden. Zij was bezet met 4000 man ervaren voetvolk еп 7 kornetten paarden onder den Baron van GROBBENDONK. De Kardinaal- Infant had zich, om Brussel te dekken, aan de vaart tusschen die hoofdstad en Vil- voorden gelegerd. Terwijl de Franschen de stad van de Zuid-Westzijde bestookten, trachtte de Prins haar van de Noord-Oostzijde in het naauw te brengen. Doch de weg naar Mechelen was niet afgesneden, en de bezetting, ondersteund door de burgers en de gewapende studenten, deed krachtige uitvallen en hield de belegeraars met tegen- werken zoolang op, dat rrccorvomrm intusschen den tijd had om in Brabant aan te komen. Nu zou het de grootste roekeloosheid geweest zijn om zich langer bij Leuven op te houden, te meer omdat de Franschen het groolste gebrek aan levensbehoeften te verduren hadden, en er veel zieken onder hen waren. Derhalve ving de Prins, hoezeer hij noode de hoop om Leuven te winnen, scheen ор te geven, den 42 Julij den aftocht aan. Iņtusschen was de Kardinaal-Infaņt dadelijk па dea aftocht van het vereenigde leger Diest komen belegeren. Binnen vier dagen viel het in zijne handen. Het garnizeen kon aftrekken naar Grave, еп, zegt de Prins іп zijne Gedenkschriften, naar het gedrag van den Gouverneur werd geen onderzoek gedaan. Daarna zond de Kardinaal-Infant den Hertog van Lerma met vier of vijfduizend man voetvolk en al де Croaten van мссо- том naar Sfevenswaard. De bezetting, hier alzoo versterkt zijnde, liet vijf of zes- honderd man onder den Heer van ыхностз, een Geldersch edelman < en Luitenant- Kolonel van den Graaf van Embden, naar Gelder afgaan 5. Deze veldoverste had eenen Sehenkensehang Outen aanslag op het oog. Het fort op ’s Gravenweerd, Schenkenschans genaamd, door den vijand was van eene zwakke bezelling, naauwelijks 150 man, voorzien; de palissadering was _“ in slechten toestand, en de uitlegger, die daar zijn gewonen post Бад, zuinigheidshal ve door het Collegie ter Admiraliteit te Amsterdam, als voor het oogenblik onnoodig, van daar weggenomen 6, Hiervan had de Heer van minzours kennis gekregen, Met vijf honderd 1 Resol. Stat.-Gen. 15 Julij, 1635. 2 grtsema, II, Ы. 274—276. Мет. de Fréd. Henri, Ы. 178—196. 3 Resol. Stat.-Gen. 23, 24 Julij, 1635. Resol. Holl. 24 Julij, 1635. 4 Onder de Geldersche edellieden, die in 1621 wegens hoogverraad zijn te recht gesteld, tref- fen wij den naam fixmouts aan. Voorzeker zal deze rinnouts van het zelfde geslacht geweest zijn (zie boven ПІ, D. ІН St. bl. 552). 3 Мет. de Fréd. Henri, hl. 186, 187. 6 Reeds іп het Беріп van Junij was gebleken, dat er drie schepen, ter beveiliging van den Rijn vereischt, ontbraken, één voor Wesel en twee op een paar andere punten. De Prins had deswegens. zijn ongenoegen te kennen gegeven (Resol. Stat.-Gen. 9 Junij, 1635). DES VADERLANDS. 615 OD : man, zonder ontdekt te zijn, in de nabijheid van de schans gekomen, beklom hij in den nacht van den 27sten Julij met de zijnen den wal. De bezetting, onder den Goe- verneur WELDEREN, dus verrascht, verweerde zich dapper; maar door een troep, die van den anderen kant binnengedrongen was, іп den rug gevallen, kon zij de vesting niet houden; de meesten sneuvelden, еп weLpeaen overleed weldra aan zijne bekomene wonden 1, In den nacht van den 28% kwam де tijding te °з Gravenhage aan, en den volgenden morgen des zondags zeer vroeg vergaderden de Staten-Generaal. Dadelijk besloten zij den Prins te verzoeken, in dezen nood te voorzien, en zonden zij eenigen uit hun mid- den naar Arnhem en Nijmegen, ten einde op alles te letten en order te stellen: daartoe kregen de afgevaardigden volmacht mede om soldaten bijeen te trekken, alles in overeenstem- ming met het goedvinden van Zijne Excellentie. Voorts werden de Provinciën vermaand om dadelijk gereed geld te verschaffen, en werden er krijgsbehoeften naar Nijmegen gezonden. Verontrust door het denkbeeld, dat de vijand, om zich in zijne verovering te handhaven en van het bezit van dien sleutel des lands alle voordeel te trekken, met al zijne macht op dat punt zou komen aanrukken, besloten de Staten den volgenden dag Zijne Excellentie voor te stellen, de forten langs de Waal tot Steenbergen toe met meer bezetting te voorzien, en daartoe de troepen van HAUTERIVE te gebruiken. Ор den тееп dag riepen zij den Heer ітсілма, lid van den Raad van Stale, ter verantwoording, waarom: hij niet, volgens hun besluit van den 27ster, еп na ontvangst van de commissie, hem door dit Collegie gegeven, naar Doesburg gegaan was om aldaar op het noodig herstel der werken tegen mogelijken overval order te stellen 2, Den volgenden dag beantwoordde de Raad van State, ter Generaliteit verschenen, dezen stap met de mededeeling, dat er hooggaande klachten waren ingekomen van de Commandanten van verscheidene grens- plaatsen, over den verwaarloosden toestand der vestingwerken. Tenzij er tijdig іп voor- zien werd, stonden zij bloot aan eene overrompeling, en mochten zij zich onschuldig achten, in geval hun hetzelfde overkwam als den verdedigers van Schenkenschans. Op dit bericht zou de levering der voor de forlificatiewerken beloofde sommen zooveel mogelijk bespoedigd worden. Maar de Staten-Generaal gaven tevens blijk, ‘dat zij aan de bedrijvigheid van den Raad van State twijfelden: immers lieten zij des anderen daags vragen, of dit Collegie reeds iemand naar Zeeland gezonden had, om het inkomen der gelden tot de fortificatiewerken te bespoedigen. Het antwoord was, dat er slechts drie 2 длизвм, II, Ы. 276. 2 Resol. Stat.-Gen. 29, 30 Јон); 1635. Den 27 Julij hadden de Raden van Gelderland bericht, dat eenig Keizersch volk te Bocholt en elders in het Munstersche was aangekomen. Des- wegens hadden zij verzocht, dat gelet mocht worden op de onvoltooide werken van Doesburg (Resol. Stat.-Gen, 27 Julij, 1635). | 1684-- 1689. ~ 816 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 22212109 1634— leden tegenwoordig waren: SOMMELSDIJK, VAN BERCHEM еп LYCLAMA. Ми oordeelden 1689. Hun Hoog Mogenden, dat een der twee eersten gaan moest: geschiedde zulks niet, 200 ‚zou het (dus verklaarden zij) ter verantwoording staan van hem, die dezen last weigerde te volvoeren. Twee dagen later liet de Raad van State welen, dat men den Heer vay WERKHOVEN bewogen had om in plaats van BERCHEM te gaan, — De Heer VAN SOMMELSDUK scheen derhalve voor de taak niet in aanmerking te komen: ook zou hij, die, zoo als hij vroeger aan den Prins had geschreven 1, een naauwleltend toezicht op hetgeen er in den Haag beraamd werd, zoo hoog noodig achtte, zijnen post alhier niet gaarne verlaten hebben. Ное het 24, de Gedeputeerden van Holland in de Staten-Generaal verklaarden ор die boodschap, dat zij den Heer. van sommerspiskK. voor de Gecommitteerde _ Raden van hunne Provincie zouden bescheiden, om hem over te halen met ууквкноткт mede te gaan. Dit schijnt toch niet geschied te wezen, aangezien later van het ant- woord, alleen door weaxHoven uit Zeeland teruggebracht, gewaagd wordt 2, Zoodra de Prins de verrassching van Schenkenschans had vernomen, achtte hg dit feit gansch niet licht. Integendeel, ook hij vreesde, dat de vijand met zijne geheele macht onder aanvoering van den Kardinaal-Infant, die juist te Stevenswaard was aangekomen, van den overtocht over de Waal, dien hij thans in zijne macht had, gebruik zou trachten te maken om in de Betuwe in te dringen. Dus stelde hij alles achter; dacht niet meer aan het beleg van Gelder, en maakte aanstalten om het vijandelijk leger bij Schenken- schang vooruit te wezen, en dit fort te heroveren. Hij haalde de Fransche Maarschalken | Het vereenigd over om zijn leger derwaarts te volgen. Reeds den 29% July kwam de Prins te Nijmegen legar komt terog aan, еп de Staten-Generaal, hiervan onderricht, besloten hem dank te zeggen voor zijne Schenkenschans. 3 Resol. Stat.-Gen. 31 Julij, 1635. 4 Resol. Stat.-Gen. 1 Aug. 1635. 5 De Mém. de Fréd. Henri Ы. 188 spreken van de Oude Waal; de Oude Rijn wordt bedoeld. DES VADERLANDS, 817 OOV doordringen. Verzekerde men voorts door middel der ruiterij den overtocht langs de rivieren, en legerde men de armée deels in de Over-Betuwe, deels tusschen Emmerik en Schenkenschans, zoo kon men, gerust tegen elken aanval, deze vesting uit de Betuwe langzamerhand zoo veel mogelijk naderen, om ze ten slotte, wanneer de hulpmiddelen van het vijandelijk leger uitgeput zouden zijn, weder in onze handen te zien vallen, Dit was het denkbeeld van den Prins, en daartoe werd in gemeen overleg met de Ge- deputeerden van Hun Hoog Mogenden besloten, tegen het gevoelen der Geldersche Heren , die, het dichtst by het gevaar еп met den overlast van zooveel legers іп het verschiet, gaarne zouden gezien hebben, dat men den vijand met éénen slag verdreven hdd. Zulks achtte de Prins te gewaagd, voornamelijk op grond dat de Fransche armée wegens de vele zieken, die in de hospitalen onzer steden moesten verpleegd worden, aanmerkelijk verzwakt was 1, Die lange weg, ter herovering der vesting ingeslagen, gaf veel opspraak : er waren er, die vermoedden, dat men opzettelijk, ten einde de belegering te rekken, verzuimd had haar van de zuidzijde in te sluiten 2, Dat hier echter niets beraamd werd, dan met de volledige kennis der Staten, kon blijken uit de omstandigheid, dat Hun Hoog Mogenden by de beraadslagingen, die tot dat besluit leidden, meer dan voldoende vertegenwoordigd waren. Immers werden de Heren, die te voren tot de behandeling der Fransche zaak gecommitteerd waren geweest, thans belast met de taak om zich naar het leger te be- geven. Zij zouden met Zijne Excellentie raadplegen en zonder eenige ruggespraak beslui- ten nemen op al zulke zaken, als » bij den tegenwoordigen bezwaarlijken toestand” de dienst des Lands betroffen, en kregen eene acte mede, waarbij de Staten-Generaal hun alle macht overlieten. Zoo talrijk waren de Commissies, naar verschillende punten ge- zonden, dat de vergadering van Hun Hoog Mogenden in den Haag in deze dagen bij- zonder zwak bezocht was. Vooral de gemeenlijk talrijkst aanwezige Hollandsche Gede- puteerden ontbraken soms geheel. з Resol. Stat.-Gen. 2, 16 Aug. 1635.. á Resol. Stat.-Gen. 12 Junij, 1635. Ш Deer 4 8тгк. " 105 1624--- 1639. 1684— 1689. 818 ALGEMEENE GESCHIEDENIS reeds gezorgd, dat de beide punten door eene genoegzame scheepsmacht verzekerd waren 1, Doch noch op het eene noch op het andere punt had de vijandelijke vloot Onzeharingvloot het gemunt: wederom was de haringvloot het voorwerp, dat hij bedreigde, en dat ор door de Dainker- kers gedeeltelijk Cen tijd, dat de Luitenant-Admiraal met een goed getal onzer schepen zich met de vernield. Fransche vloot vereenigd vond. De Kardinaal ҺЕ nicugurev, reeds tevreden, dat de vereeniging werkelijk had plaats gegrepen, en ingenomen met de goede uitrusting onzer schepen, had geene swarigheid gemaakt, onzen Luitenant-Admiraal te vergunnen, zich tijdelijk af te scheiden om onze Oost-Indievaarders te gemoet te gaan 9; doch thans- waren de beide vloten weder vereenigd 3. Wel was de haringvloot van сөптооЦет: voorzien $; doch niet in genoegzame sterkte 5. Groote bezorgdheid gaf derhalve het bericht, dat ’s vijands vloot onder zeil was gegaan en den koers noordwaarts had geno- men, waarschijnlijk om de groote visscherij aan te tasten. Alle maatregelen werden ioen verordend om het voornemen der Duinkerkers te beletten, of hen, zoo zij met buit terugkwamen, af te wachten. Doch op denzelfden dag ontving men de tijding, dat de vijandelijke vloot 60 haringbuizen, door slechts één oorlogschip beschermd, had aangetast. Dat oorlogschip was veroverd, vele buizen verbrand af op eene andere wijze vernield; slechts 50 waren behouden binnengekomen. Daarna was de vijand, vijftien Koningschepen en eenige fregatten sterk, verder noordwaarts gestevend om de hoofdvioot der haringvisschers te gaan vernielen. Eene missieve, den avond van dienzelfden dag ontvangen van den Vice-admiraal guasr, die voor de Maas zeilree lag en aanbood беп. vijand te gaan opsporen, werd door Hun Hoog Mogenden beantwoord met de betui- ging, dat zij van hem, als een goed zeeman en soldaat, het beste verwachtten, en met de vermaning tot zijne onderhebbende kapiteins om zich goed te gedragen op boete van Hunner Hoog Mogenden hoogste verontwaardiging. » Aangezien, dus besloten de Staten tevens, zij zich verzekerd hielden, dat zijne Excellentie, naar zijne gewone vaderlijke zorg voor den staat dezer Lauden, niet weinig bekommerd was over het uitzeilen van de vloot des vijands’’, zoo zouden zij hem van de maatregelen, daartegen genomen, kennis geven 6. — Gelukkig slaagde de vijand niet in zijnen toeleg om de geheele ha- ringvloot te vernielen. Wel dwong hij haar de zee te ruimen en de Maas in te leopen, en reeds dit blijk van ’s vijands overmacht, gepaard aan de meening, dat verscheidene onzer kapiteins zich niet goed gekweten hadden, veroorzaakte onder de ingezetenen ! Resol. Stat.-Gen. 7 Арг.; 3 Mei; 3, 15, 18 Aug. 1635. 2 Dépéche van rauw, van 20 Junij, 1635. з Dépéchè van 10 Ang. 1635. Resol. Stat.-Gen. 19 Julij, 1635. 4 Resol. Stat—Gen. 31 Mei, 1635. i 5 Resol. Stat.-Gen. 14 Ang. 1636. 6 Resol. Stat.-Gen. 20 Aug. 1695. DES VADERLANDS, | 819 van Rotterdam en Enkhuizen zulk een misnoegen, dat daaruit niet dan owheilen te wachten waren. Deswegens achtte men het raadzaam, de haringbuizen weder in zee te helpen, voorloopig met een viertal schepen van van porr, die juist was binnenge- loopen en bij de Slaten verslag deed van zijn weervaren in vereeniging met de Fransche vloot 1, — Die betuiging van der Staten vertrouwen op den Prins, bij gelegenheid van de op zee geleden ramp uitgesproken, was van bijzondere beteekenis in een tijd, dat deze Vorst aan allerlei verdenkingen bloot stond. Althans, toen de Griffier мозси den 27sten Augustus uit het leger terugkwam, bracht hij de gebiedenis van Zijne Excellentie aan Hun Hoog Mogenden, met de verzekering » van de voortduring van zijne onveranderlijke geneigdheid tot de dienst van dezen Staat, en de betuiging, dat hij dien steeds met goed en bloed zou zoeken te handhaven, gelijk zijne voorgaande daden en handelingen hadden bewezen, waartegen geene praterijen, die hier en daar mochten worden verno- men, in aanmerking konden komen” 9, — Nog derhalve hielden de vermoedens stand, die ’s Prinsen naauwe aansluiting aan Frankrijk, in den tijd toen men zich nog niet van Frankrijks oprechtheid verzekerd hield, zullen hebben doen ontstaan. Die tijd had den Staten zoo veel angst en zorgen gebaard, en hen het gevaar, waarmede ‘de voortzetting des oorlogs, met Frankrijk tot bondgenoot, onze onafhankelijkheid be- dreigde, zoo levendig doen gevoelen, dat het geen wonder is, zoo men uitzag naar eene gelegenheid om aan den oorlog een eind te maken. Zelfs in den zomer, toen aan Frankrijks eerlijkheid in het bestrijden van Spanje niet meer te twijfelen viel, was de wensch naar bestand en rust nog levendig: want Frankrijk zou ruim zoo geducht zijn, wanneer het eenmaal Spanje ten val had gebracht, als wanneer het, gelijk men vermoed had, met Spanje heulde om onzen Staat als een gemeenschappelijken buit te deelen. Van den anderen kant moest de Spaansche Regering in de Nederlanden de gelegenheid, waar zij zich aanbood, niet versmaden, om met ons in overleg tot vrede te treden. De ondubbelzinnige toeleg van Frankrijk om de Spaansche macht te fnuiken, moest haar naar eene uitkomst doen uitzien. Daar men nu te Brussel zeer goed zal geweten hebben, welke zorg ons het bondgenootschap van Frankrijk baarde, en na den terugtocht van het vereenigde leger uit Brabant en de verovering van Schenkenschans 1634 1689. Onderhande- lingen met denvij- and aangeknoopt, eene stelling meende verkregen te hebben, die het bekomen van goede voorwaarden | beloofde, zoo is het niet vreemd, dat mede van de Belgische zijde in dit tijdstip van bestand gerept is. À | Ten einde de bezetting van Schenkenschans іп bedwang te houden, ging de Prins van Oranje er toe over niet alleen om het Tolhuis te versterken, maar ook om een nieuw fort tegenover Schenkenschans aan te leggen. Deze haudeling was in strijd met den ' Resol. Stat—Gen. 5, 8; 10, 20, 24 Sept. 1635. Resol. Holl. 7, 14, 17, 20, Sept. 1635. 2 Resol. Stat.-Gen. 27 Aug. 1635. 105% саман аливаа ЕЗІНЕ ТІННЕН ijzel. addenda kenen — 13% — 2 + nurd ЕНІН TEEPEE ТЕН cor БЕДЕРІ ТІ тиня рі 144441 а ат Ly ЕЕ ния 4- ETEEN- ЕЕЕ: РЕБЕЗ ‘and i га: третата та ЕАН eh Edd АН iti 3444 | НІНЕН a 28344 444 be, + ens ease 22%: 11211151122 111474 Phish ЛА bees ae. ДЕІН ii рева аЬ Sass Peres. idee ЕЗ a ыыы ЕЕЕ Е наша аай д.4434-в- кар 4944 рта te ere prenn HEH F 411444 we per TTE! 12441.-412141..... 4 Е raadde 14-ы ташаа аа reer ача те аа аи ТІМЕН Гев Биш трайна. | fit ваша aa шаша вавіаајл аа ІІІ НЕ ПЕН teres ЗІНІ ЕЗІН E de ЕН ЕССЕ: swe пач пагавяяат natt — ЕҢ: ЕН dead ГГ behand Барове. pher Teksin rP ие СЫН end: Нав 5 252% rere: — HHE nET PERSIE Seaver 122144 дата  ІЗІ See 1141: ва + — bii Е латит Presses or ----. ТЕГІ — Poe дава сивата: ТЕН 5 13: ъ enn ised СЕРР did ТІНІНЕН apres ала Е 141111111: 5144444: ЕНІН TEER ЕСЕТ ТТІ 44444 ЕЕГТүттенл іле End EEE НЕНІ ІНІН et ee be Н аа | ЕрВава Per re nee лит! г Е и g т H a 1 г Е и и НІҢ ТІГЕТІН El EE ie LI Eee г и а т и в r a г БЕТТЕРІ Pee "ЕРЕН? 834 ТЕН EERE perias PHH HHH вина Ss ery peers eee made esr а АА ЕЕЕ аре з mene allee eeeh — тЕваранааризава ТІГІ ЕЕРЕЕ ссшшири ва EE ІІІ ІІІ ТІГЕ НЕ AE БЕСЕ ЕЕЕ 322 Babe EEE EEL сш БЕЕН к: 4444411: dad HEET и ВЕ зачала тт cert 24. гяур ЕЕЕ| ane т ЕЕ я зани Вер дама вена Зан тте: Hak Ви Cer ers de ГЕРІ ЕТ Herre H : ЕН тыы. Lere БЫ риши ІН aaa залаа Hisi 3 Вн 85282444 a4 ЕНІ ЕҢ ІҢ ЗІЗЕСТЕРІІ meene БЕБЕ 595 таван гепинаваняе с тава т-ны Peal eee: 34: Е ГЕНЕ ЦЕЦИВЕ. ГІН Баева f $ БЕБББЕВ perpe 1555 —— — ТЕРЕҢІ ЕНІН ЕҢ HE ii ЕЗІН: EH 1131112; Hi FH Ы атта F BEBEN " H в ЗЕГЕ 15ттттет:144---- bj TT ЕН 141414425 erbekbeernn Agg EEE ER * На 144. SEPSeSESSES. te EEE daagstdnadanand kn пт 4444 pert f Sabena өлігін різ Беникие Epen EEE I 348: err ерітіп EEFT ВЕЕ Е ЗЕЕ 111111: CTE HERTS LE 3944. bak г SURES пи Bue 142535: 71114447443 кривавр ET EE тр еттен |TT lenä wil в. 4444412 : рыні граза шегеге ІЗ pi Е i НЕННЕ 444144444444 111 ЕСІГІ SES ЕТІГІН ooo Haer rri 12251: 555 ВЕ Евра DERDE eum пана а 3 защивава ін і HH Hi ii ват 14535111. феі Та ым. |7144 і Даана тал -- 534841 1 лар евра ара ERS EP Ree REEL ТК peii) ——— 11453441443411812 11112244113111224 На РЕР. давав errr rit. ЕН 1391114913191: Е 3443: ЫН БӘРІНЕ НЕВЕ БЕ в ННН EE ЗІНІ ВЕ Perri 14411417144 а EEE EEE Pree ГІНІҢ: ш-на re FEEN mana EEE | ЕГЕТЕТІНН reid | ike Е252424 = ЧЕБЕР нЕ теве danenen rite babe ВЕЦЕВЕНЕ 1" ЕН ST EEL CP EET re 42223114342 4 HETE шып вик вана НЕНЕН ЗАНЕ ЕЕРЕЕ 4 У ————— ЗІЕНННІНГЕННННЕЕЕІНЕНН РАТА НА EERE LEER EEEE EERDE Ad eea eee Erie heks 133 ГЕРІ ЕН ЕТЕТІНІ ІЗ ай ЗІН 14111422: ЕНІНІҢ вани шы Bee J bebe 3 1141%44- ЕЕЕ EEL ЫЕЕЕ: CPP ——— — EEE jii i ТГЕТЕТІТЕІГІ EEE = РР шиша ав: s В в a a a Е ва пайро e Ekki EE caer eer sh Saab cite СЕРЕТ LEELEE TTIE] = wanda ЕН hee ee bebe Pree 38 + HEERE] eeb ka ETE ETETETT ск БЕГГЕТЕТІТІЛІН ТЕТЕ Ss — ІН Н ЕН НЕН ae g$ | Е i EEEN i J a #3247 EEE EEE 16458-86665 4 2 и Н а а 1 а 3441415944415 анте ч асосива а i Perea 3 таза ви ІҢНЕНІЗЕН Тітеттере ВЪН pes yates ша три ТІГЕТІН EEE ЕНЕВ dada. Eide saga re з а Яс т... ЕСЕЕЕЕЕ8 в т и bele bel led вана вцаща Тег Pee eee eee ee li Serre rere qed 04050550008 Ree co de ae. БЕРЕРІ + Виа Scorer ЕЕЕ be ТЕНІЗ indisi РЕ] ШІ TEE нанай виза 44. тр i ЕЕ Е КЕЗЕННЕН 12252521 нені a n a 444 ЕЕРЕЕ ГЕН Kebede т а a a B парен re 11 rtttt er di pikia Beas. 44252525424. рН — grat titi ТІССІЗ НЕА 144% ВРЕТ НЕ tessa tas n =r TST АС 1 ЕДІН DES VADERLANDS. 821 Zeventien dagen na de terugkomst van hunnen Griffier gaven de Staten hun verlangen 1086—- te kennen, dat de Gedeputeerden te Arnhem of een deel van hen van daar naar ’s Gra- venhage teruggeroepen mochten worden, aangezien hunne Vergadering te zwak bezet was voor het gewicht der zaken, en hierdoor de gansche Staat met verwarring bedreigd werd 1, ‘Dit schijnt te kennen te geven, dat de te ’s Gravenhage achtergebleven leden der Staten de aangeknoopte onderhandelingen niet zeer gewichtig achtten, of wel dat zij ze onder hun oog voortgezet wenschten te zien. Niet dat er geene uiterst belang- rijke zaken voor hunne Vergadering hangende waren! Verre van daar. Eensdeels een tegen verscheidene zee-kapiteins aangevangen onderzoek, anderdeels de bemoeijingen om voor de behoeften van het leger aan geld te komen, baarden Hun Hoog Mogenden in dezen tijd zorg genoeg, en moesten hen doen wenschen in een talrijker Vergadering steun te vinden. Van den zoo even vermelden tocht was de Vice-Admiraal quasT onverrichter zake teruggekomen. Hij had de vijandelijke vloot, schoon hij ze in het gezicht gehad had, zoo het heette, niet aangetroffen; zij was ongemoeid іп de Vlaamsche havens terug- gekeerd, en het gerucht ging, dat verscheidene van die kapiteins, welke de Staten in geval van flaauwhartigheid met hunne hoogste verontwaardiging gedreigd hadden, zich Onze zeckapi- kwalijk gekweten hadden. Het gezag der Staten en het ongenoegen der menigte, die —— von de schade moest dragen, eischte voldoening. Dus zou het gedrag der verdachte kapiteins dacht. onderzocht worden 9, Nu werden eenigen hunner te Enkhuizen in verzekerde bewaring genomen. Doch het gaf aldaar groot misnoegen en gemompel onder het volk, dat an- deren, die mede.op de vloot geweest waren, met name de Vice-Admiraal zelf, te Helle- voelsluis vrij liepen en weder scheep gingen. Zoo zou dan nu ook guast zich moeten verantwoorden 8, Het resultaat van het onderzoek was, dat er niets gegronds tegen den Vice-Admiraal kon aangevoerd worden. Toén de Staten hierop de zaak begeerden te schor- sen, verlangden die van Friesland het tegendeel: het openbare gezag moest gehandhaafd en de goede gemeente tevreden worden gesteld; zij betuigden onschuldig gehouden te willen worden aan al de onheilen en schadelijke gevolgen, die uit de schorsing zouden kunnen ontstaan. Het Collegie ter Admiraliteit in het Noorderkwartier liet zich in gelijken geest hooren, еп nu besloten Hun Hoog Mogenden weder, dat quast en de kapiteins, die onder zijne vlag geweest waren, zich voor dat Collegie zouden hebben te verantwoorden. Doch 1 Resol. Stut.-Gen. 27 Sept. 1635. 2 Resol. Stat.-Gen. 13, 14 Sept. 1635. Resol. Holl. 8, 13, 25, 29 Sept. 1635. 3 Resol. Stat.-Gen. 24, 25 Sept. 1635. Voor het geval dat quast aan land moest blijven, stelden die van Holland MARTEN HABPERTSZOON' TROMP ЕП JAN VAN GALEN voor, om hem te vervangen (Resol. Stat.-Gen. 25 Sept. 1635. Resol. Holl. 25 Sept. 1635), De eerste verontschuldigde zich dadelijk (Resol. Holl. 27 Sept. 1635). 822 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ee | 1634— hierbij bleef men niet; later begreep men weder al 46 beschuldigde zeeofficieren іп den 1999. Haag te recht te moeten laten staan voor rechters, uit de Collegies ter Admiraliteit overge- zonden. Hierin zagen sommigen den toeleg om den beklaagden де gelegenheid aan te bieden van te ontsnappen. Werkelijk waren er niet minder dan drie voortvluchtig 1. — Uit een Men moest de en ander bleek genoegzaam, hoe verlegen Hun Hoog Mogenden met de zaak waren. En Каре enen zijde inderdaad men verkeerde in groote moeijelijkheid. De Staten, niet wetende, hoe men de Duinkerkere | in Engelschen nog noodig zou kunnen hebben, begrepen in dezen tijd hen, het mocht kosten wat ming namen. het wilde, te moeten ontzien, en ziet! de Duinkerkers werden door de Engelschen vrij openlijk beschermd. Nog onlangs had soacuma geschreven, dat voortaan de handelschepen , tusschen Engeland en Duinkerken varende, door de Britsch-Koninkigke marine zouden beschermd worden, en men vernam van een plakaat van den Koning van Groot-Britannië, waarbij hij ver- klaard had, ten einde de gewelddadigheden op zee te weren, de zwakste party te zallen bijstaan. Vroeger reeds had sormweLL op hoogen toon aan de Staten bekend gemaakt, dat zijn Koning, hoe vredelievend ook en juist omdat hij met geen Vorst wilde breken, aan geen vreemde vloot zou toelaten den handel op zijne zeeën te belemmeren en aan niemand vergunnen zou zich daar, waar hem gezag toekwam, sich iets aan te matigen 3. Ja in den zomer was er sprake van, dat de Koning van Spanje Duinkerken en Ostende op zekere voorwaarden aan Engeland in handen zou geven 3. — In dezen staat van zaken verzochten onze zeeofficieren en kapers instructie, hoe te handelen tegenover Engelsche schepen, die onze vijanden convooijeerden of zich veroorloofden zonder convooi de Vlaamsche havens aan te doen en aldus de onzen tartten om de blokkade der kust te handhaven *. Stellige bevelen tot vijandelijkheden tegen de Engelschen durfden de Staten niet geren. Men bedacht zich zelfs, eer men het vonnis der prijsverklaring op Engelschen toepaste 5. Toch kon men onzen handel en visscherij niet aan het geweld prijs gegeven laten en Dappere feiten Yan de handhaving van ons gezag ор see lafhartig afzien. Dus zagen de Staten met —A genoegen den ijver der Commissievaarders of Nieuwe Geuzen. Hoe veel prijzen dezen ders. maakten, bleek onder anderen daaruit, dat hun in de maand October ( 1655) nog aan premiën toekwam de som van 217,200 gulden. Aan twee kapiteins van dié kaapvaarders, 1 Resol. Stat.-Gen. 2, 5, 8, 11, 30 Oct.; 10. 20 Nov.; 7 Dec. 1635. Resol. Holl. 26 Sept; 11, 13, 24, 25 Oct. 1635. De dus Gedelegeerde rechters kwamen traag bijeen. Eerst іп Maart 1636 werd vonnis geveld: de beéchuldigden werden deels ontslagen, deels verbannen, Aan eenen van de verbannenen, te weten WILLEN CODBE VAN DER BURCH, werd weldra vergund vrij terug te komen om zijne zaak nogmaals te bepleiten (Resol. Stat.-Gen. 17, 23, 24 Jan.; 1, 14 Febr; 1, 14, 20 Maart; 20 Sept. 1636). 2 Resol. Stat.-Gen. 25 Mei, 1635. з Depéche van Pauw, van 24 Аар. 1635. 4 Resol. Stat.-Gen. 27 Aug.; 10 Sept.; 12 Oct. 1635. Resol. Holl. 18 Oct. 1635. 5 Resol. Stat.-Gen. 23 Aug. 1635. 