VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Na eene cepaste Inleiding, befchouwt de Hecr vereul, bet oogDierR van eeiis Dichters Levensbefchryying^ als tweeledig: Eerftelyk ftrekkcnde, om ops dien Sterve- I'lDg, dien wy, als 't ware, een verhevener leopbuan zien betreeden, dan die op welkc het grootile gedcelte onzer Natuurgeoooten wandelt,. en dien wy, met bet edel vcr- mogen van ons te trcffen, te bekooren, begaafd, in die loopbaan bewonderen, nader by ons^ in den gewoonen krlng dier menfcben, geplaat^ te docn vinden, om cms daardoor te doen zien, dat by, dien wy, door zynellcm vcmikt, als grooter, .als edeler dan wyzyn, belchoiiw- den, egter, behaiven zyu byzonder kunstverniogcn , ons in alles gelyk is. Dus toen de Liederen van homrrus den laatcrcn-Gfieken in de ooren klonken , hielden zy dieri, vcrrukkenden Zanger voor een hoojier Wcezen, en bouw- den hem Tempelen; dan zyne Gcfchiedenis zegt ons, dat liyarm, ongelukkig, en das niets meer dan een menscli was. — — Maar bet oogmerk van de Levensfchets eencs Dichters is ten tweede, en wel voornamenlyk , om hem, in 2ync betrekking alsDichter, te kennen,om hem als zodanig te zicn werken. — Want , gelyk dc Beminnaar der Natuur- kundc , wen by in het lentegroen den Nachtcgaal zyne fcbcUe toonen hoort flaan , en daardoor verrukt wordt , vcrlangt dien licven Zanger van naby te bjfchouwen, en M 3 de l66 HYSVERHANOELme. ' rede, waarom die Vogel boven alle andere zulke fchoo* pe klankcn kan voortbrengen , na tc fpooren ; zo verlangt ook de Beminnaar, dc Wysgecrige Bedefenaar dcr Poezy^ den Dichter nadcsr te kennen , om » ware het mogelyk , hec kenfchetzend onderfcheid tusfchen deszelfs Zielsvermogens cn die van anderen , te vinden ^ en daar uit pfychologifche Stellingen, theor^tircbeWaarneemingen, te omwikkeled. S. Hy met de wyze van werken zynes Dlcbters doen kennen. 4. Hy moet 4Kintek»nin in welke fo rt van Dichtjioffen en IXchtJiukken^ of Poezy^ zyn Dichter het liefst werkte^ en in welk hy het best fiaagde, 5. Hy moet de Werken van zynen Dichter aanwyi;en ^ dezelve ^ voordl de Poitifclie^ beojrdeeUn; *i DiclUers verdief^jten Ur naarvolginf(e ^ maar cok zyne feilen ter vern^ydingi, aantoonen. En 6. Mede aan- M^elke verbeteringen zyn Dichter der Nederduitfche X)icht- en Taaliunde aangebtytgt hebbe. VVy hoopen dat deeze iinauwkeiirigc aanwyzing van gepaste regelen al het m\t tnoge voortbrengen , dat bet Leydfclie Genootfchap , by bei iiitfchryven der Prysvraage, bedoelde; en daardoof de vlyt cn kundc des Schryvers meermaalen bekroond ihogcn worden. Tod. TOOjaELIN IV fAMXU Tooneefen in Parjs , by en na de Feru'oesting der Baitille. Naar Frotifche en Engelfche Schrifsen en Plaaten. Tweede Siukje. * Te Haarlem by A. Loosjes, Pz. i/pi. In Sv^?., 178 bladz. Ten vcrvolge van het Eerftc Siukje, vervac dit Twcede ver- fcheid^n Tooueelen , welken naar Franfche en Engelfche Schrifcen en Plaaten oncworpen zyn. Wy hebben 00s oorded over het Lerfte Stukje reeds gegeeven (*j ; doch kunnen niet zien, dac de Tooueelen eenigzins belangryker of geestiger wor- den; hc;t tefendeel zoudcn wy durven beweeren. Dan, mo^o- lyk beeft de toeftand v^n Parys daar veel fchuld aan , door her meet gelyk biy ven zich zelven , en het minder opieve- reo van nieuwe en vreemde geLeurtenisfen. £en der aartigde is het XXXVI. Tooneel , voorvallende op een Kamer , in de StAat St. nSior , alwaar meestendeels Schryvers en Kunllenaara woooeOy Jiadien de Wooningen aidaar iang in prys zyn , en cevens de daar heerfchende ftilce den arbeid begunfligt. Zynde bet volgeode: Fercnot. Men klopt dat zullen zy zyn — hier inl Eenige Burgers, intredende.) Ferchot. Welkom , He^^ren ! {hy neemt eenige Boeken cn Kle* deren van de Stoelen,^ Neenjt u\v gemak. Een Zadelmaker. Is de lufcr^tie iu orde? Wy hobbea hier een goed Kunftenaar, een Becldhouwer, by ons. — Verchot. Het is my veel eer , u van myne achting te verze» keren. Een Beeldhouwer. Zeer verplichtl H«t is my even aangenaam met u keoois te mogen maaken. Zadelmaker. Een man , welke zyn leven aan het welzyn des Vaderlands opofFerde, is zeker een Grafzcrk waardig. Ferchot. Zeker ! Halfwyze en mlddcnmaatig rechtvaardiga Natien ricbteden wel Menumnten op , voor de in dc aarde bedolvene verdienOe. Zadelmaker. En onze gefiieuvelde breeder , die zyn leven voor dc vryheid liet, welke voor de muuren der tlians vcrwocste Bastille viel , zai zyn epitaphiuvi zoo dra raogelyk hebben. — Wilt gy ons de very s^rdigi^ in fcrifitie voorleeacn. Fcrchct. Ilet is in den Sieenftyl der oiidcn. - Zadelmaker. In Steenflyl? Een IFagenmaker. Dan moet zy fchoon zyn, Een Slotenmaker. De benaaming klink reeds zoo verheven. In den Steenflyl I Dit woord rolt zoo aangenaam , als een : Vive Henry le Grand I Ilet doct, als 't ware, zoo kts grootsch verwagten. Za. Zic b07fu bl. j8. \6t tdONB£LIN IN PA&YS. ZaMfffaker. Zoe als het ook tot cen hcldcngraflchrifc op» leidc! ff^agenmaker. Waarlyk, — - als ecu held vf^l hy! Slotenmaker. 2eker viel hy, als een dapper held voor Vader- land en Vryheid. Hy (lierf vegtende, met den Degen in de vuist. Beeldhouwer. Een fchoone daad, myne Heeren! Zadelmaker. Een heeriyk einde. Beeldhouwer. Giorieryk als de dood van eenen kabzl XII i Zwedens Koning, naar Voltaire* s berlcht, Slotenmaker. Nu ? en de ihfcriptief Ferchot. Ik wenschce , dat men voor het voetduk des Graf* fleens eenige vierkante Sceenen der verwoesce Muuren dcr Boi* 'tiUe name. Beildhonwer. Een Godlyke inval! Zadelmaker. Waarachtig, eene gelukkige, kloeke , gedachte ! Ferchot. Hehehel Niet waar? Deeze gelukkige, kloeke, ge- dachte bekoorc my. Zadelmakir. Ja , ja — het zal gefchieden , op Steenen dcf ^^iiuren van de Bastille^ zal het Monument rusten. Verchot. De infcriptie zinfpeelt zelfs 'er op. — Lulstert^ tnyn iieeren i aldus luidt zy : ONDER RUliNEN DER VERWOEITE BASTILLE RUST HET LICHAAM EENES YOORVEGTfiRS nER VRYHtID, WELKE VOOR Dl MUUREN DFR VREESLYKE VESTING XYH HELDENLEVEPf VERLOOR,. ALS INTUISCHEN ZYNE MEDEBROEDEREN ZEEGHAFIIO STREEDEN, EN OVER DEZELVE DS GENIUS DER GULDEN VRYHEID ZYNE JETHERISCU* VLKLCELEN JUICHEND KLAPTE, DAAR DOOR DEZELVE DE SCMOONe MORGEN DES HtUCIILYKEN DAGS CL4NSKYK TER KIMMB UlTRCES. 4 TOOREtLtN IK MtTS. 169 Onder bet opfcbrifc komc nu de naam des ifgeftorvenea , dt fbg zynes doods« e. d. g. BttUlhouwer, De infcriptie is eharmant uicgevoerd. ■ Z« gebeei in den toon der oude Steenen opl'chriften, Zadeimaker. Jal geheel in derzelver cnmu Sktenmaker. Zy behttgt my zcer. • . Wagenmaker. IViy 00k , dit noec ik openhartlg bekennen* V/anneer ik ooic of ooit llerve , zal Diemand anders dan gy de infcripie op in3rne grafzerk maaken , als gy' nog Iccft.. yercfnt. Niet waar, een Wagenmaaker ;...? Wogtnmaker. Ja, eeti WagenmaLer. ykrcht. Die Icven veel flof toe zinfpeelingen op , all , by voodxeld , zo wel bet nderwerk in bet algemeen , als bee ihei rollend nid> des voorty leaden tydsl reeds by.vooinud veiblyde ik mj deswegens lFag€mnaktr» Nu ja , ik wilde }uifc daar mede niec zeggea..... niet ; maar ik meene flecbts , dac ik my over een groote zesiig jaaren veibeugen zal « in bet maaken uwer inlcrsptie ; — in alien gevalle zoude ik dezelve voor luc kunnen maaken , ten einde gy dezelve zoudc bebben , indten ik vroeger dan gy kwaamt te (lerveo. — Ik beveeie my dus in uwe guust » Toor ecne Louis d'Or ben ik el ken dag een uwen dienlle* fyiggenmaker, Zeer wei. Verchot. Ik ben zeer redelyk , die moeeen , zelfs myne vyan* tlen ^ my nageeven. Betidhouwer, Zie bier myne fcbees vopr bet Monument i — op bee Poumera ^ hee welk d9or de infcriptie vcrcierd is , Haae eene ttma^ omvvpnden door eene Slang, welke in beure fbare byu £en bicroglipbiscb beeld der. eeuwigbeid. Verchot. Uitneemend! Beeldhouwer. £n nevens de frr»/7 omarmen de genicn, Frj* hdd. en Vaderland^ elkanden Vtrchot. Heerlyk gedacbe. De uievinding doee den Kunfte- otar e«r aan, Zadeittmker. En nu zuUen -wy alles -eer begraving onzes ge* foeuvekfen broederi in orde maken. SUatnmaker. Ja, kom aan. Zadehiaker. Ik heb zoo veel te bedenken, te bezorgen , cc beftellen ; dae ik waarlyk niee weee, waar my bet hoofd flaae. Vtrchot. Dae geloof ik ; — zoo gaae bet alien in de Wae • reJd, die zoo veel bezigbeden bebben* Zadelmaker. Ja wel. ja well Vxi bee koree Voorbericbt voor die Seiikje* %ien wy, dac ifetzt Tooneelen ule ket Hoogduiescb vereaald zyn. — By M 5 9 If a T001I£EL1N m PARTS. oogeluk wtf het woord ifajland^ in plutfe van Milaan^ in het eerfte Stukje gebleeven, en als zodanig door de Scbr>'Veii VadtrUmdfche BibHoiheek van fFeeienfchap ^ Kumt en Smaak, opgemerltt. De Vertaiier erkent» ten deezen opzicbte, dat hy alle de onderfcheiden naanien aller Steden en Piaatfen der fcarde niet in ^yn hoofd heeft, en — — (vervolgt hy) wan-, fleer men het dan in getn- fyoordenboek vinden kan , fchryft men ligt Leeuwentand voof Psardebloemen. In het eersr ver- fionden \vy bet verbiad deezer rMeneiring niet, docb het lets van ziMMERMANif, wegcos FfiKDERiK DEN llden , ter herleezing In handen krygende , vonden wy , dat di« Geneesheer den Grooreu fredertk L^muzshn voorfchreef , welk geneesmiddel in de Nederduitf^be VertaaHng Leeuwnfand geworden is : no gicten wy bee verband.^ .e? tevens hn befpouelyke dat deeze aanvoering kenmerkt. IdfUsfcben is het *er verre af , dai men i^ajlatid en iM'enzahn in geen Woordenboek zou kunoen vin« den. Want, ten opzichte van het eerde, vindt men is kra- IffERS fJ'orterbuch y de uitgave van Leipzic^ i^SS: bltdz. 452, ^ Mayiand^ Meyland^ Milaan ^ Milanen^ Hoofd(lad van 't Hertogdom en Aartsbisdom vin dien naam.*' £n met betsekking tot het 'tweede^ btadz* fiop. „ LcwemzaJm ^ n. paardehioem ^ he9tgfteblo€m , papekruid^ kankerbloem^ hondsroos^ fchurftkloem.* De Vertaaler had derhalven met meer fchyn van Waarfaeid kun- ncn zeggen: waoneer men dan de woorden , die men Diet kent^ in geen /f^c^rdmb^ek zoeken wii^ icbryft men ligt Leeuwentand voor Paardebloemen ^ en Mayland voor Miianen. De Moderne Helicon. Een Droom. Foorgeleezcn in , en epgedraa- gen aan , de Mantfchappy der Ferdienflen , onder de Zinfpreuk Fclrx Mentis, door AREfiD fokke Simonsz., Medelid derzeher Mantfchappje , en van verfcheide Dicht- en Letteroefenende (Jenootfchappen. Te Amfterdam by A. Fokke Simonsz. , i/pa. In gr. Bve. 76 bladz. Dft Siukje (volgeni het Voorbericht) enkel ontworpen , om , door een Komisck Contrast van het verhevene met bet pemeenzaame , voor een poos te vermaakcn en den lach op x% wekken , flrekt tevens ter Proeve van de opvolging der voor* beelden , welke de Autheur in zyne Verharideling , ever den iagch en het lagchwekkende ^ aan de hand heefi gegeeven. By het. herleezen der Couront An den flaap geraakt zynde , droomt hy honderrimaal zoo geestig dan gunflig vnn den Moderrien Helicon ; welke hy mag befchouwen , na de vol^ende zonderlinge Adver- ipnrie , in zyne verbeeldlng gezien , en met drie fterretjei tan den kant geiekend, gelezen te hebben: %• Phbbus APoLioN' be dei.as , Marchand S^inflrumeni „ Pdtifues 4tu grand M/^azin de Poefie & de Verjljieatien fur „ rue^ nE MODSRUE BBLTCON. 171 „ r Helicon , maakt aan al!e Heeren en Dames , begundigers en „ becefenaars der ihans to zeer in den fmaak zynde R\vikun{le^ „ bekend , tlat hy onlangs , zo wel iiic Duiischland als Frank- „ ryk , bekomen heeft , een aanmerkelyk • asfortimcnt der aller- „ nicuwfte Inlirumetis l^etiques, Bf'iit% Rimcz^ fh'^ioim.iircs I ce* tiiiues^ enz. dienftig voor allerlei foorc van GeJicliten , welke „ in deszclts Magazm Pdiiique , daaglyks voor ieder to zien , „ en tot de naasce pryzen , z6 t\'el te huur als te koop , te „ bekomen zyn ; de. Brieveu franco. Nff. Den Lfefhebberen ,/wordt berichc , dai het Sckip der Verbetlding geduurig vice „ vcT^a vaan/' Den Partial gelukkig gevonden , en het Magazjn van Mon* pevr PHEBus , ook aan de, met gouden letters gcfchrevcn , woor- den, Hwhteutfche Reimladen^ fpoedig herkend hebbende, wordt bem, door eene hedendaagfchc Odenzangfter ^ een oud Man aan- geweezen , welke, met de hand onder 't hoofd , in eenige Win- Jtelboeken zit te rchr>'vcn. Verdaan hebbende dat dit phebus is » fchiec hem ylings de v6iheven aaafpraak in , waar mcde wd^er de Priester chryses , by homerus, dezen God bejegend hadde : en uiet zondcr eenige gemaakte deftigheid zyn lle:n vcrbefficDde, Ipreekc hy die griekfche verzen uit , welke in de Bm^ Lib. I. vs. 94-26, gevonden worden: Cy, zilvren Boogenaari die Chrjfei jlaig befchermdct ^ Gj, die in Tenedoi en Cilia kragtig heenchtl ^ SmintheusI ,y Wel ji , Man , (zegc phebus , na dat de traanen hem op d\e aanfpraak in de oogcn gefchooten, en hy dezelve met ecu' onwinigen gJimlagjch gcmengd heeft ,) ik zie er thans wel kragtig heerj'chende uit," Verder met de Auiheur een pypje ge/h>pt, wat gekeuveld, t^\\ dubicufe post, van verhuurds.* goe- deren , tot een ftcrk politiecq dichtftiik , geboekt hiebbende ; wanrvan de Dichier gearresiec'rd , en de geheele boel in beflag genomcn is; doet hy c.n korc verhaal x^an zync rampcn, en de oorzaak waarom by dit Magazyn heeft opgericht. Lcid zyn nieuwsgierigen gast vervolgens rond , welke van den gcheclen tl'inkel, en zyne ontmoctingen en jgefprekken in dezelve, eene imauwkenrige befchryving mededeelt. vindt by in een groote glazen kis; ecnige magtig verflecen, ge* Vieugelde beeiden ; benevcns eeoe meoigte IpaiDen dooijes : van welke de cerfte Seraphs , en de laatlle met IVurmen voor- zien» zyn, nadien *er, volgens onderrichcing van zyn geteigeest* dagelyksch vraag eu oncbo4 is van eea Seraph wet zyn tucbe* hooren , dac is , met een fyurm. Verder ontmoec by hec Traa* ten kasjc , wier befcbry viug , v9oral die van e4n traan , en wel van iin heeten traan , zo als zommige Dichter& die ihaus gebruikcn , zeer geescig Is. Gy moest uos laatsc, (zegc pb£- bus) toen wy die groote leveraniie hadden , my , en al de Zut* ters , eens bebben zien wurmen ; elk met een test mec vuur voor ons » en elk zoo*n klein kinder glaasjen daar over warmen- dc , en dat nog hec lastigst *er van is » als men denkc dac hec effen bjec genoeg is, dan fpringen die weergafche vlcsjeni (lak» en al de moeice is verlooren; want fommigen willen maar ea« kcl iin warmen traan hebben, en dac gaac nog al gemakkelyk^ maar een heeten traan ^ daar hebben we aicyd een facurdags ipel mede ; ik kan u wel verklaaren , dac de Zusccrs fomtydsy dea geheelen winter door , mec zulke dikke poffers van wincerban* den zitcen, van dac broeijen over die vuunesccn als *c wac druk loopc , en dan verfmeeren zy op bun handen meer aan beeren. vcc , als wy fomcyds op de geheele leverantie winnen : en wy moccen *er alien ce gelyk aan , wane anders zouden de craauca al te verffagen zyn , eer de Dwhcers ze konden gebruiken." — - Nice minder i;eestig verklaan phkdus , ecnige bladzyden verder* eeiie andere Machine uic zyn Winkei , die chans ook veel gebrufkc wordt. ^y Zie (zegc by toe zyn bezoeker) die fraai prepa- raaijen eens , dac is nu een vcritdhel angftig^ kJoppend en jaa^ gendy hart; ziec gy wel hoe 'e jaage? - — r Ja , zeide ik, maar kan dat viesjen ook breeken ? • Neen toch niet , neem *c gernst aan ! Ik moest ook zulke beevendc cn kloppende hartea in mcnigce hebben , maar gy kunc wel denken dat ik die in gecn ccn cadaver vinden konde 9 waf deed ik dan , ik ging been en ik holde fommige harcen uic , eh befloeg ze van binnen mec blik ; daar hing ik een klein onruscjen , aan een Haalen ve^r , in , evea als *er onder cen klok bangen , en hoor *t nu eens likken en jaagen , is dac niee aarcig ! — wel zeker is *t aartig , zeide ik hem , met een glimlagch. Hy vervolgde , ja , maar wect gy Wat my geweldig fpyc ; wat ik doe of, niet doe , ik kan maar nog geen bonzend hart maakcn , en daar komt tocb geen dag aan den Heme], of 'er wordt bier druk na gevraagd 5 ja wat 'er nog *t erglle van is , de Pieriden verkoopea die by douzeinen ; maar, hoe zy die maaken ja, dac weec ik niet! ik heb ze zelf, door de tweede en derde hand, by haar mocten laaten haalen ; wane ik zoude *er anders een zeer goedcn klaiit, die al vry wat Seraphs en fVurmen in een jaar flyt , oib verlooren hebben* — Ik heb ze ook werkelyk gekreegen ; aaax BE MODIRNE UELICOlf. In hctkone Voorbericht^ verklaart de Scbryver, dat 'er geene de tBkStt toefpeeling, op een of ander Dicbtwerk , hoc ge- mod, in zynen Droom bedoeld zy: dat 'er ook geen bygebrngc Vcrji , by zyn weeten , ergens in eenig Dichiftuk gevonden "Wordt. Hy ftaat zelv* toe, dat de uitdrukking, van den Seraph Ut den PFurm , verheven kan zyn , wanneer zy juist geplaatst en niet ad naufeam ufque , of tot walgens toe , overal als by lefcheurd wierde ; in welk geval bet fchoone zynen prikkel verlicK. De agteraan geplaarfte ophelderingen recbivaardigen zy- Mt critiques^ op verfcbeldene voorbeelden. By al bet geestige , dat in dcezen Droom op de meeste plutzen doorblinkt, zal men evenwel kunnen opmerken, dat de ScliTyver wat ouderwetsch , of liever een weinig pariydig , ten •pzichte van de hedcndaagfcbe Dichters, droomt; en eene wat le MODiRKlS fIfUCOn. verregMnde 20cht Toor de ouden laat blyken. Wy denken n\e% enkel aan zyn griekfche aanfpraak aan phebus t om dac wy uic HOKKALiM C*) weetcn : dat het grieklche graan thans weiniig gezaaid wordc , nadien het in dees cyd Diet jEecr getrokken is « om dac het brood, daar af gemaakt, weleer dagelykfche fpyze voor een talryk volk , de t^ire maagjens der hedendaagfche zwakke verftanden , te hard vale te vordawien. Dies alleeo fom^ mige lieden , tot hun haisbehoef , wac in den luin zaaijen -f meer om geen Leeken , dan om Oeleerden , te fchynen ; flecbo. om *t zaad ts bewaaren , niet om het te verhandelen.** Maar wy doelen op Verfcbeidene plaaczen la deezen Droom voorkomende, ondcr welken ook de volgende gevonden wordt. Wy traden in een Stal , (die naby de Hen0ebron (londt >) en daar vond ik waarlyk het oude p«ard i^Pegafus) op zyn Icnief n voor een krib liggen , waarin eenige oude boeken , waarvan de banden afgefcheurd waren, lagen. H^, Knolf zeide apollo , tegen hem , hem met de hand over d« maanen ilrykende, waarop hy aanflonds, egter met veel moeite, oprees-^ *t was een oud mager beest, *t hade evenwel een paar vleugels , dat al zeer wonderiyk voor een paard Ilondt. Wat geeft jgy hem daar voor voSr, Myn Heerl vroeg ik aan apollo. Ja, dat zoudt gy niet raaden^ ik zal 'c u zeggen: Hy is aliyd met de wcrken van de oude Griekfche en Larynilrhe Oichters in zyn jeugd gevoed geweest , maar federt hunnen tyd , heb ik bem met de Werken, die dagelyks uitkwamen, rooecen voeren. Maar Man ! in *t kort is hy zo magcig afgevallen , om dat Ik hem onmogclyk zo veel daags kon geeven , als hy *er wel van op kon ; want de nleuwe Werken zyn zo beestig duur , en *t is of 'er geen kragt of voedfel voor 't Dier in is ; 't is (look op en haal meer ; wac heb ik nu gedaan , ik heb op Doekverkoo* pingen , die *er thans al heel veel zyn,, afgefhedeq oude Poeecen laaten opkoopen ; want die worden (ocb half weg gegeeven , by voorbeeld , huygeks , westerbaan , eenige nadrukken van voNDEL*s Treurfpelen , de nadrukken van cats en diergelykc Boeken ; de kragt is *er coch, het zelfde In , ats in de onafge^ fneden groot papieren ; maar ik trek *er de banden af , ^ cn nu zie ik dat by van dag tot dag wecr aanneemt , want V a/| tienmaal meer voedfel in dat oude goed^ dan in het niewe^* Dit alles Is zeker enkel in den droom gezegt: maar dik« maals droomt men 's nachts daar men over dag van (pree^Lt* In plaats van Boeken zouden wy pegasus een geheel ander voSrije gegeeven hebben , en mogelyk wel met Booiaen 'cr onder; fchoon wy weeten dac die voorheen op Parnas verbo- den waren, op dat de Dichcers die niet op hunne gewceren laaden p en *er elkander mede befchiecen zouden. Daar de Par* KuxdfchffpptH van Parnai. D. I. bladz. 44. t>E AIODER^TK REtrCOm Pamas zoo zeer veranderd is , zal die verbod toch on ook iogetrokken, of recds buiten kngc, zyo: ten mindeQ , wy tacbben reeds Tetfcheiden blaauwe booaen van Parnas zien ffiegeo, (choon zy *er dtarom nog wel contrabande Waar kon- den zyn. Hoe magtig verfchillen de Dicbcers,- in bun oordeel, met dkander , of, om , eenigzincs veranderd , met fh£Bus it fpree« ken, boe vcel Water is *er niec in korten cyd cen ckle ge« loopen! Dat zelfc!^. Paard, die oude, ftramme eq gebeel ven* angerde pegasus, was. In den tyd van p. LANGBNov.i nog zo lni« dac Beryder, en Aanfchoawer, telkens voor zyne nukken aioest vreezen* Immers, mevius dorse, na dac by drie ftoop aat nit den Uefigffebron gedronken bad, (denk niet dat wy liegen) Op Pegazus ten Hemel vliegen. ^ Uy fteeg te paard vol moeds, en vloog Door V punt van Iris regenb$og. Ddar kreeg die hengst verbruide nukken , En vloog den Dierenriem aan ftukken. Het Hemelteken van den Ram ^ En Taurus^ floeg hj blind en lam, De Tweeling broeders hoort Ay xuchten, De traage Kreeft kon V niet ontvluchten. De Leeuw kreeg zulken zivaaren flag Dat kj terjlond in Jaffa lag* De Maagd ontvlucht het by de buuren , £a nam de Schaal mei om te fchuuren. De Schutter fprak den Steenbek aan Em Scorpiaen die naast hem ftaan : Die Lichtmis zal de Jchai vergoeden , Eh ryklyk voor die fioutheid hkeden. Dat 's zeher f^ak de H^aterman , Refchouw eens myn gebroken kan. Die *k om geen Dukaton wil mis/en; Een kan^ di^n V teken van de Vis fen Dat in de Zee is weggejaagd Afy dikmaals heeft te leen gevraagdm Men laat het aanftonds den Planeeten Saturn^ Jupyn en f^enus weeten^ Merkuur^ Mars Luna en Apol^ Dat Pegazus is op de hoi; Op dat zy hem zyn loop beletten^ En aanftonds in het fihuthok zetten DI MODSRNB BKLICON. Wy zonden bynt gelooven dac by tl dien cyd in dit hok geflati| had , en daar zo dram en mager in was gewordcu ; indien wy « voor eenige jaaren , *er niec nog verfcheideat Dichcers op geziea hadden » wier barddraavery gcene mindere verwoescing dreigde aan ce ricbcen* Dan 9 boe bet zy, al oordcelde men zelfs , da( de PH&BUs en prGASus* in deezen droom voorkomende , naauw« keurige afbeeldzels van don quichot en ronz{:vant, en de daac in bcfcbrevenc Helicon niecs anders dan Copy van eon of ander Amfierdamsch Kerkhof ware , mogelyic wel van bet Karthuizer^ door R* UENNEBo boven anderen verbeerlykc; dan zou zulks nog niecs ten nadeele van den Scbryver ^ewyzen , nadien by enk«l door bet contrasteerende der Beelden , cn de daar aan toe- gekende eigenfcbappen en bandelingen, den lagch op wilde wekken: en zekerlyk alcoos met ieder zal uillen inllcmmen , dat droomen meestdl bedrog is , van welke men dug niec meer be* hoeft te gelooven dan men zelv* wil. ^ Naamlpt van Boeken^ Sie ter Vertaaling zyn aangekondlgd ^ in de Jaaren 1790 en 179 u Twee Siukjes. TV Amflerdam bj A. B, Saakes » i7Pi. In gr. Zvo^ 76 bladz. De menigvuldige Advertentien der Boekhandelaaren in de. Nieuwspapieren, wegens vreemde lioeken die zy voomee* mens zyn te laaten vertaalen ; bet niet leezen van alle de Nieuws- papieren in welke geadvertecrd wordt; te gelyk met bet vergee- ten van verfcbeiden Werken , van welken men , volgens die Atl* vertentien^ vercaalingen moge verwagten; maakt deeze Naamlyst van Boeken^ yreWie maandelyks met 4 biadz. vermeerderd wordt, noodzaakelyk. Het nut. oiet allecn voor Boekbandelaars , maar 00k voor alle Lieden, welke fomtyds lets begceren ce Vertaalen » is daadelyk blykbaar, en wordt, in bee korte Voorbericht ^ voor het Eerfte Stukje geplaacsi, door bet volgend Voorbeeld nogop- gehelderd. „ Hoe dikwerf gebeuri het niec, dat verfcbeiden Boek- handelaaren , zonder vaii elkanders voorbeen gedaane aankondi- gingen te weecen; ^dn en 'i zelfde Werk adverteeren te zullen vertaalen. By voorb. Herr Thomas , eine Komifcke Cefchichte vom vetfasfer S. von Lindenberg, 2 Theile ^ is aangekondigd ter Ver- taaling, jp April 17S.0, door a. me^cs jz , in 6e Schoonhovenfche Couranty den 4 November 1790, door de Wed. j. doll, in de Rotterdamfche Coufant \ en 6 November 175^0 , door f. bohw, i'q de Haarlemfche Qourant^ — Wanneer nu de eerstgemelde niec op 4 November de Rotterdamfche , en den 6 November de Haar^ kmfche^ Courant leest ^ en hen, die die Werk na hem adverteeren^ zulks meld , gaan beide laatscge nelden zcer waarfchyolyk met drukken en uicgeeven voort , terwyl zy onkundig zyn dat hetzelfdc Werk reeds ce vooren al aangekondi;;d is, en — het Werk korac by alien nagenoeg gelyktydig uit, toe hun aller merkelyke fchade; i die volflrekt door het inzien van deeze Naatuljst kan voorgeki^* nen wordcn. ALGEMEENE VADERLANDS C H E LETTER^OEFENINGEN. Nagelaaten Leerredcnen over paulus Brief aan de ICo- bsfenfen^ van th. a. clarisse, in levtn Predikant te Amjierdam. Naar deszelfs Hand/chrift uitgegeven door p. ABRESCH , Jloogleeraar in de Godgeleerdheid en AciM* demie-Prsdiker aan de Univerfiteit van Stai en Lande. Vierde Deel. Te Utrecht ^ Groningen en Amjlerdam by H.van Otterloo, Al Grocnewolt en VV'esliug VVillcmsz. J791. In gr. oRavOy 622 bladz. Om uit dit vierde Decl, 't welk de Leerredencn van den Eerwaerden Claris] e ^ over Col. If: 16, 17 tot Hoofdftuk III: 17 ingcllootcn, vcrvat, welken, even aLs de voorigen , oordeelkundig en flichtend uitgevoerd ;tyn , een byzonder (lael mede tc declen , gelyk wy uit de voo- rigen gedacn hebben, zulien wy den Leez;^r onder 't 0'>g brengen, het gccn zyn Ecrwaerde opmerkt, wegens den 4imst dir Engelen, waervan de Apostel, Col. 11: iS^ g(^« wag maekt. „ Wat men , (dus vtingt hi] aen,) door Engelen^ m den gcwoonen ftijl der Apostelen , te verllaan hebbe , U fenoeg bckcnd ; te weetcn : men verlhat 'er door die ge- ienftige gcesten , wclke God , tot zijne eer en iijtiea lof, cn -tot dienst der Uiiverkoorenen , gefchapcn hecfi, in 6in woord , geestcn , niet verordend tot eene altoos- duurende v^reeniging mst een lighaam. Men wect , dac de engelen in goede en kwaade onderfcheiden worden ; voornaamlijk moet men hier om goede engelen deiiken^ wijl toch van oordoelkiindigcn te rccht is opgenierkt, dai als het woord , zonder eenige bepaaling of na Jere om- fchrijvifig, voorkoomt, bet dan doorgaands de goede cn- cn aanwijze. In hoc verre men ook hier aan de kwan- engelen zou kunnen denken, zal best blijken, vvannecr wij* ondcrzocht zuUen hebben , vvat de Apostel door dtru dknst der engelen verftaa. Het woord, dat wy hier vinden, worcit, niet alleen bij de Oudvaders en bij « r- §ewi/de Schrijvers, maar ook in den Bijbel, voor alicrui gcfsdienftige vcreering, het zij de^elye aau den waarL*^ 1 78 TH. A. CLAftlSSfi God gcfchiede, het zij men die ten onrcchte aan afgoden toebrengt , gebmikt. In den grond der zaake zegt het dat ielfdc, dat anders dfc woordcn godsdienstj goddelijke eert^ en dergelijken, aanwijzen. Ak by dit woord een ander gevocgd wordt in den tweeden naamval, gelijk hier, zict het doorgaands op het voCTwerp van dfe godsdienftigc ecre, gelijk men daarvan bij de Kerkvaderen veelc voorbeelden aantreft. „ Deze opnierking toont, dat de opvatting van hun, die^door den dienst der engilen eenen geheel engelachtigen dienst verlban , min overeenkoniftig zij met het taalgc- bruik. Daarbij, fchoon het waar zij, dat 'er in de oude Kcrk zulke lieden gcwcest zijn , die zich engelachtigen^ angelici^ noemden ; ondcr voorwtndfel , dat huu godsdienst zoo zulver en fmetteloos ware, als die dor engelen; zoo kunnen dezen hier nict bedoeld zijh, wijl ziilk eene leer met het voorpecven van groote nederigheid, vvaarvan zoo aanftonds gclprooken was, in het geheel geene gcmecn- fchap had. Ook zou het vrij hard Juidcn van eenen dienst der engelen tc (preeken, om 'cr de gehoorzaamheid aan dc fchaduwwctten , die door de beftclling der enge- len gegecven zijn, mede aan tc wijzeu, en dit zou hier ook niet wel Ilrookcn met het volgende , dat Paiihis noemt, in te treeden in het geen men niet gezien hetft. Nader koomt het gevoelcn van huii , die aan het gehoorzaamcn van inboezemingen en ingeevingen der enge- len denken. Dan, indien Paulus dit bedoeld had, zou bij zeker meet het dweeperachtige van die leer hebbeh aafi- ^etoonfd,bihalven dat de zwaarigheid, tegen de ecrfte fC- dachte ingebragt, ook hier gelden zoude. „ Wat is dan deze dienst der engelen! Eenvoudig^ dcnk ik: dat Paulus ziet op zekere godsdienftrge vcrrich- . 'tingcnj.die de menfchen aan de damones of geesUn vn\- den- bewcczen hebben; het zij dan om cenig nadeel, Van hun te vreezen, af te wenden, het zij om van hun cenig foed te verkrijgen, of wel om door hun, als door mid- elaars van tuslchenfpraak, gemeeiifchap met God tc oe- *fenen. En dit laatrte meenen wij wel allermeest bedoeld te zijn. Want, fchoon uit de grondbeginfelen van de Oosterfche Wysbegeerte ook voortvloeide, dat de niecsten ▼an die lieden op toverkunst en bezweeringen der geesten ^zich toeleiden, fchoon het zeker zij, dat de navolgersvan • Simon den toveraar, en van Cerinthus mede uit deze Wys- begeerte dc engelen , als Scheppers der Waereld , hcbbcn OVfia DSN Bftl^F AAN PE I^PLOSIEN^I^r. I79 iangemerkc, en aan dezelve, uic dien hoofd^, godsdien- ccr wilden beweezen hebben ; zoo koomt hct mif echter niet voor , dat hkt Yoornaanilijk of bepaaldeliik yin d^en Apostcl op gezien zij , wijl bier irizouderbeid gebandeid wordc van zulk eenen dienst der enselen, die giet een voorgceveu van ecne groote nedcrigheid gepaarj ging, cn die tevcHS lijnrecht overftaat , tegcn bet vol* jnaakc zijn in Cliristus , als bet hoofd der gemecntc* Want, fchoon ook die gcvoclens, in aile derzelver ge* yolgen befchouwd, daartoe leidende w^ren, zo was dat (chter niet, zoo rechtftreeks , als bier fchynt^ bedoel4 pi zijn , door den Apostel. „ Hoe bet zij, bet is volftrekt zekcr, dat dc Wijsgec- ren, die uit de Oosterlche Wijsbegeerce hunne gedach-- {en afleiden, in bet algemeen van gedachten waren, dat ie afllaiid tusfcbeu ons menfchen , en bet allerhooglle Wezen, zoo groot en oneindig tij, dat wij niet, dan ^r tusrcheukoomst van geesten yzn eenen minderea ting , met de Godiieid gemeenfcbap zoude'n kunnen hch* Jien. Dat zij aan zekere geesten, die in de bovenhemd* £bhe gewesten bun verblijf badden, het vermogeo toe-^ fdirefven, om de zielen in het bereiken van de onmidde- Ujke geineenfchap met God , of merkelijk bevorderlijk ot iimdprlijk te kunnen zijn. Uit welke twee ftellingen dan yan zelfs de noodzaakelijjkheid van zekere godsdienftige vereeringen, aan de geesten toe te brengen, bij wettigeri 5evdlgt, moest voorcvloeien. Gaan wij ook de detikbeel'* en na* die by de Esfetn , eene Cecjbe der Jooden, die veel van dee platonifchen en oosterfchen denktrant omtrent de geesten hadden overgenoomeii , en waarvan de fchriften -van Pti^ den Jood ons vecle trek)cen opieeveren; men be- merkt daarin klaar , dat de Joodscbgezinde GnostUken vaa ^ engelen middelaars van tusfcheni^iraak gemaakt hebben* '£r is inzonderheid eene plaats bij Philo ^ mcermaal door .de uitleggers aangebaald; waarin die met even zoo vee)e f^Qorden ge^egd wgrdt. En gam wij vervolj^ends de ^ker- keliike gefchiedenis na , men beviud klaar, dat die den^^ beelden al vroeg diepe wortelen , ook in de gemoeJercn van vecle Cliristenen , moetcn gefchooten hebben , gelijk uit de verdecdigfchriften van funmige nude Kcrkleeraaren , uit vcrmaaningen door Chryfujtomos ^ Augustijn^ en ande- fCD gegeeven, en elnHelijk uit dien beruchten XXXV Canon van bet Laodiceesch Concilie^ tegen dezen afgodifchen en- ffelendienst, uitgebragt, allerduidelijkat blijken kan: voor- ^ N a |l iSo TH. A. CLARIS5E OVER KOLOSSENSE^. al wanneer men daannede vergelijkt , de verklaariiig , die Zonaras en. Basfamon^ fchrijvers van de 3de en 4de ceuvv, over dien Canon geeven. Deze zeggen ons duidelijk, dat het ecne oude kettcrij zij , dat men noch onmiddelijk tot God moet gaan , noch ook onmiddelijk Christiis aanroe- pen, om door hem tot God te caan; alzoo dit te verhevea zij voor ons menfchen ; maar dat men door de engelen tot God en Christus moest komen ; en d»t daarom deze lie- den, ook in hunne gebeden, zich niet tot God, maar. tot de engelen gcwend hcbbec. Mij dunkt, is *er iets, 'dat cigenaartig , en als met even zoo veel woorden , uitdrukt ^ het gcen Paulus hier verbiedt , het is zeker dit , het geen \fii zoo even noemden. Hier toch zien wij de nederig- heid en engelendienst gepaard. De bronnen vvaren de Oos- terfche Wijsbegeerte. Het voorwendl'el was nederigheid^ en de oefening, waartoc men verviel, was fnoode afgoderij en fchepfeldienst , leidende tot ontluistering van de eerft van Cbristus , en tot vcrmindering van de kracht zijner voorbiddinge en Middelaarsvcrrichting. „ 'Er ouibreeken geene uitleggcrs , die van gedachten zijn , dht Paulus, niet alken den voerdgang dezer dwaallecf, in .de eerlle tijden des Christendoms, zoude voorzien hebben^ maar die zelfs denken , dat hij door den Geest zclf gewee- zen zou zijn op dieii fchandelijkcn dienst der engelen, die daarna in de Roomfche Kerk zoo zeer is doorgebrooken. Wij voor ons vinden daartoe geenen grond in den text, fchoon wij toeftaan, dat, uit de vermaaning des Apostels, zoo verrc die ten nutte van de Kerk , door alle tijden , gc- geeven is, tegen deze afgodifche leer van het Pausdom moge ^eredeneerd worden. Liever denken wij, dat Paulus door Epafras bericht zal zijn geweest , dat de zaaden van dit verdervelijk onkruid onder de Kolosfers ten dezen tij- de geftrooid , en onder het masker van uederigheid en oot- moed aan veelen fmaakelijk gemaakt wierd ; waarom de A* postel zich ook verpligt rekcnde, tegen dit bederf, op eene allernadniklykfte wijze, der gemeente eene zeer eraftige waarfchouwinge te doen.'* De » EWALD's OPVOIDING, V0LGEH3 DEN BYnEL. iJl Ve Opvoeding van het Menschdom , volgens den Bybel. In eenige Leerredenenj door ewald. Superintendent en Pre- dikant te Delmot. Vit het Hoogduitsch. Eerjte Deel. Te Utrecht by de Wed. S. de Waal en Zoon, 1792. In p. ivo. , 245 bl. Ecn tiental Lccrredenen. . De twee eerfte over het Evenbeeld Gods; — de derde van den f^al der Men* fchen', — — de Tierde over de Gevolgen der Ongelioorzaam* keid van de ^erjte Menfchen; . de vyfde , God toonde terftend^ in het begin j dat hy het Menschdom weder helpen wilde; de zesde, de Wet kan en zal de Menfchen niet yerbeteren; dezevende, de Wet moet toch volltrekt on^* derhouden worden; de aclitfte, een Ferlosfer en Helper if &ns noodig^ en die is jesus ran Nazareth; de ne- gende, jesus christus ontzondigt de Menfchen voornaam- hife Awr zyn dood; dc ticnde , de ontzondigende wet God verzoenende kragt des doods van jests verroonJs zlch in Itun die den Heiligei\ Gcest ontvinge'n: cit Tiental ftrekt , om , iiaar des Scliryvcrs donkliceld, de Opvoe^ ding van het Menschdom ^ volgens den Bybel ^ af te fciieizen. Wy zyn gereed om 't geen deeze Superintendent en Predikant zegt, te onderfchryven , als hy, in een kort Voorberigt, verklaart. .,Wy zyn Leeraars van christus, om JESUS CHRISTUS te verkondigen ; aandenken en geloof Mzu Hem • onzen Heer, te onderhouden en wit te breiden, tot daj Hy zelf komt. Elk doet dit zo goed liy kan , naar de gave, die hy ontvangen heefr. Maar icder werkt niet op Allen; maar wie Hem met liefde en kragt verkondigt, die hceft of vindt zyn kring van wien by'gehoord of verflaan wordt; beter dan een ander, van hun kan vcr- fiaan worden , alfchoon die ook een beter prcdiker waan** Geen twyfel lydt des Leeraars ^oed en ffigtlyk joogmerk , en zal hy, onder de Leezcrs van Leer- leaenen, gewis zo wel als onder zyne Hoarders, lieden aantrcffen , die op deezen trant gefticht worden. De plaats eencr Inleiding bekkcdcn Uittrekzels uit eene Intreereden te Detmold^ over i kor. II: 2. Waariii hy zyn voornccmen aanduidt , „ om naar de oude maar onvcrbeterlyke uitdrukking jesus den gekruisten ga- Jkel en alleen te predikca." Waarop hy zyn denlcbeeld , oye** N 3 dit dit otttowerp Ijreeder vaordraagerrde , zrch in dce^e he^ woordinRen laat hooren. De gekruiste christus, ge« lyk de Euangelisten httn aaii ons voorftellen en de Apo** telen verkondigen , heeft en geeft , en fx atles , liet geen de menfchcn noodig hebben. Het zy naar ons verflatfd » of hart , — naar ons lichaam Of ziel, het zy ons zaligheid of brood ontbrcekt, — ciiristus heeft en wil liet geeveH , hem, die het van hem begeert. Het zy verdiende, ofon-* verdiende kicinc of groote — in het oog vallende^ of voor alle menfchen verborgen nood. — Hy kan cfc uii ons daar uit redden , heeft reeds duizendmaal daat ^uit gered, en zal het nog algemeener doen , dan Wy net ooit gedaan heeft, Hy is wysheid hem, die wji* .heid — — troost hem , die troost — voorbeeld hein , die een voorbeeld — - hy is juist voor elk , *t gceh hy behoeft, en geloovcn kan. wie deei heeft aan dnkis'- Tus , die heeft allcs , wie Hem niet kciit , die heeft jiicts , ten minften nicts *t gecn duurcn , in ecuwiic- ^ heid duuren, kan. Wie hem aUeen als Lceraar , alken an cen Voorbeeld , alleen als cen Vergeever dcr zonden. lien als cen Voorfpraak by denVadcr, aannecnit, die ne<3k CHRiSTUS verdeeld , en een verdeclde ciiristus is geefa CIIRISTUS , — is niet het geen God ons in hem geevdl wil. Ge^nzins zulk eenen , maar eenen geheelen chris* TUS heeft paulus gcpredikt , en dien wil ik prcdiken oin der u , zo lang God my vergund te prediken. -i— Zitt de Zon aan ^ hoe zy , in cTe Le^ite , zappen aan de gewa's- ^fen fchenkt , hoe zy het Icevenlooze doet hcrleeveh , elk ,xiaar zyn zoort! Zict ook hoe zy fcbynt, — » zotdat^ landman by zynen landbouw , de arbeidsm'an by zpi handwerk , ieder by zyne b#izigheid , zo dat de gevbellgD Hicnsch aan Hemel en Aarde zict , „ hoe vriendlyk on2te God is 1" Befchouwt haar als cen voorbeeld van vasten en (lillen gang, van eenc algemeene weldaadighcidji van werkzaamheid zonder onrust \ als een voorbeeld hoe men alien alles wdrdt , en tevens altyd een blyft! — ^ aanfchouw eindelyk de hooge majcftcit van haaren <jjj- ~^ang , de lieflyke zastheid van haar ondergaan. — Diis IS CHRISTUS , Hy is alles fn tin , en Hn in olfen , Wysheid en Rechivaardighcid , Heiligmaaking cto Vet- ^, losljng." Uit de opgaave der Stoffen , in dit Tiental Leerredendi verwerkt , om de Opvoeding des MenscMoms yofgjflwj dim l^ybel tc ontvouwcn , kan elk', dit kicinc lUattje van *s Leer- VOLCINI DIN RYBtL. lS| Lecraars prcdikwyzc geleezen hebbendc , gereedlyk na- gian , op wclk een Iccsc zo gefchoeid zyn. Wy hchbca Van dit Eerjle Deel niets meer te zeggen. Dr m$ed van den wankelenden Christen op£ebeurd en vet^ JUrkt tegen de aanvallen van Jiet Ongelaof; of korte Aan^ merkingen over de Inwendige Bewyzen van den Christly^ ken Godsdienst. Door gilbert wakbfield. Uit het En* geUeh vertatdd. Te Dordrecht by H. de Haas » i79i« io8 bl. in gr. 8vo. Wgt tot Verdeediging van den bestcn Godsdicnst , den Ckristlyken^ bevorderlyk kan zyn, meet voor een heilzaam gefchenk gehouden , en als zodanig aangepreezen , worden. De Heer wakepield in Engeland^ door ver- firheide Gelecrde VVerken bekend , heeft hier het zyue willen toebrengen , in het boven aangeduid Werkje. Waaromtrent hy , in de Inleiding , verklaart. ,y Zo de finaak en de geleerdheid eener .Eeuw, naar het getal der ktterkundige voortbrengzelen meet beoordeeld worden , dan zal de Eeuw, in welke wy leeven , voor zeker hoo- ger aan het peil dcr letterkunde klimmen , dan die der beroemdOe Volken der Wereld ; ja de geest van Athenen en Romf zoude voor ons eerbiedig het hoofd moeten bulgen ; maar indien inwendige uitmmtenheid en nieuwheid. van (miertigt den eisch op verdienden bepaalen moeten ^ dan ben ik overtuigd , dat wy ons tot laager peil gedaald a^oudeo vinden , dan veelen wel zouden willen gelooven. Wat my aangaat, myn voorneemen is, noch om myn eigen tyd te misbruiken , noch om myne leezers te mishande- kn 9 door hun van nieuws de vrugtcn van eens anders kunde en arbeid op te disfchen : hierora zullen de naa- volgende Aanmerkingen onr de Inwendige Bewyzen van het Omstendwn , voor zo vecl ik bewust ben , of geheel WW , of daar , waar het ondervverp door anderen reeds behandeld i^-, zo kort zyn^ als roogelyk is." Vyf en dertijj is het getal deezer Aanmerkingen , over dcRdver langheid zal zich niemand beklaagen , ak hy de kidnheid van bet Werkje , en het gevvigt der ontgonne Stoffcn, in aanmqrking n^emt. Wy gebruiken het woord Mgenne : naardemaal ettelyke , en die een uitgewerkter ^elIa^de^mg vorderden , flegts twee , drie of vier , bladzy- den beflaan. Derzelver geheele nieuwkeid zzl ten aanzien N 4 van. C. WJ\KrFIELO v;i:] vecic, by elk in de^Sclirifteii ter Vcrr^ediging vrn hci ClirLsieijitoni ccnigziiis ervaarenen , vvat dc zaak zelve aan-- bclangt, veel afilags lyden ; wat dc uitvoerhig betreft, dit i$ lets anders : dceze den Hecre wakefielo geliecl ,eigen ; doch veclal zodanig , dat liy meer op den beflisfenden toon dcs gevoelf , dan die dcr overtuiging , fpreekt. Dus cindigt dc XIII Aanmerking: Een onrcdelyke eenzydig. lieid voor het CharaRer van jrsus , zoude ik zelf niet willcn llaandc houden ; maar aan myn eige gevoelens zou- de ik gevveld moeten aandoen , en de vvaarheid bcledieen , indicn ik nict opcnhartig beleed, dat zyn gedrag, in byna alle geJegenhciien, voornaaralyk in moeiten cn gevaaren, in myne zicl vermengiie aandoeningen van vcrbaasdheid en vreugd vervvekt. Myn hart, om de uitdrukkingen derSchrift te gebriiikcn , mag wcaarlyk gezegd worden , in my van rreugde op te fpringen^ dcszelfs beweegingen komen over- een met de iiitwcndige , van dien door vreugde vervoer- den krcupelen , tocn by zich door petrus woord genee- ^en vondt , zo als dit met zulke aandoenlyke en leeven- tiige uitdrukkingen befchreeven werd, als nooit anders daa door ooggetuigen verhaald kon worden. En hy opfprin* gende ftond en wandelde , en ging met hoar in den Tetnpel , wandelende en fpringende , en loovende God. — Soms heefc hy zich bediend van geleerde Aanhaalingcn , op welker voeglykheid nict wcinig zou te zeggen vallen, — Ook treffcn wy, cnkele rei;jen, nieuwe verkiaaringen van deeze en gcenc Scliriftuurplaats aan. In 't ai^:;cmeen zyn de Aanmerkingen las , en zonder verband op zich zelven ftaande. Is 'er eenige fchikking in, dan>epaalcn zich de XX eerfle, volgens den Schryver zclvcn , tot zcmmi^e zeer trcffendc omftandigheden in het charafter van onzeii Heiland , die hem by zonder verwon- derenswaardig fcheenen: „ doch," laat hy 'er op volgen, *t geen onzc zo even gemaakte aanmerking verfterkt ; „ cioch zyne korte gefchiedenis zal meer bewyzen van wysheid en deugd opldveren , dan al de (aarboeken van. bet menschdom byeen genomen. leder individu moet, ia dit geval, aan zyne eigene bcflisfing worden ove»gelaaten , hy zal gewaarwordingen , hem allcen eigen , ondervinden; gewaarwordingen , en misbaar, gercgeld door duizend verw fciiillendc omftandigheden , Ipruitend* uit zyn natuurlyk (•) IlanJf/. Ill: 8. WAKKEl SKOE CB&UTS « 185 gcPd 9 opvoeding en leevens'vvyze ; maar Itat hy zorg ^nagen , de echte verklaaring van zyii eigen geweeten te melden. Wat my aangaat,*ik beken op de ernftigfte en hrdykfte wyze, zondef agrerhouding^ dat ik in het Euan* gdfe meet gewisfe kentekenen van echthcid viudc , dan in ecnige andere Gefchicdenis van vrocger of laater Eeuwen/* Dc volgende Aanmerkingcn zyn meer- vermengd , en bctreffen e^nige de Aposcelen , andere bun Godlyken Mees- tor, en eenige Gefchiedkundige byzonderheden. 