Geschiedenis van het buddhisme in Indië
De volgelingen van de Buddha, die den Tathâgata achterna reisden, kwamen ook te die stad en verzochten onmiddellijk vergunning aan Koning Prasenajit om met "dien monnik Gautama" te mogen wedijveren in het doen van bovenmenselijke wondermacht. Alvorens zijn toestemming te verlenen, reed de Koning naar ’t Jetawana om den Heer met de zaak bekend te maken. Daar aangekomen verzocht hij den Buddha dringend in het belang der schepselen zijn wondermacht te openbaren. Tot tweemaal toe werd het verzoek geweigerd; doch bij de derde keer werd het ingewilligd. Men moet namelijk weten dat, volgens een onveranderlijke wet, alle Buddha's gedurende hun levenstijd tien noodzakelijke handelingen moeten verrichten: 1. de Buddha gaat niet in tot het algeheele Nirwâna, eer dat een ander uit zijn mond vernomen heeft zelf een Buddha te zullen worden; 2. eer dat hij een ander wezen heeft bezield met het voornemen het Buddha-pad niet te zullen verlaten; 3. eer dat alle die bekeerd moeten worden, bekeerd zijn; 4. eer dat hij drie-vierden van zijn levensduur voorbij is; 5. eer dat hij zijn plichten (Dharma) heeft overgedragen; 6. eer dat hij uit het paradijs in de stad Gënkācea is opgedaagd; 7. eer dat hij bij het meer Anawatapta het weefsel zijner vroegere handelingen aan zijn volgelingen heeft ontvouwd; 8. eer dat hij zijn vader en moeder in de waarheden bevestigd heeft; 10. eer dat hij het grote mirakel te Crâvasti gewrocht heeft. Dit woord is letterlijk waar, de Zon is geen mens; evenmin de planeten. "Alle goede dingen zijn drie", geldt evenzeer bij de Indiërs als bij ons. Het woord voor "mond" betekent ook "spits, uiteinde". Derhalve gaat elke Buddha eigenlijk in tot het algehele Nirvana op 21 December; schijnbaar ongerijmd, want hij leeft nog één-vierde van zijn bestaan tot aan 21 Maart, waarop de nieuwe Buddha geboren wordt. Het is niet onmogelijk, ofschoon niet noodzakelijk ter verklaring der sage, dat de oudste vorm der Buddha-sage dagteekent uit een tijd en een land, waar het Nieuwe jaar met 21 December (bij ons 1 Januari) begon. Dit eerstelingpaar zijn de twee Aswins der Indiërs: y en f in den Ram, de Câriputra en Maudgalyâyana der Buddhisten. Of Pali Moggalâna juist weer gegeven is met Skr. Maudgalyâyana is twijfelachtig, maar zooveel is zeker dat Skr. kora, welks Magadhivorm Kola moet zijn, en Skr. mudgara, welks r in Magadhi weerom in / moet overgaan, juist hetzelfde betekenen. Verklaarbaar is dus dat M. ook Kolita (eigenlijk Sanskriet korita) genoemd wordt. Op grond van dezen laatstgenoemden plicht beloofde de Tathâgata aan Koning Prasenajit over een week een alles overtreffend wondermacht te ontwikkelen. Daarop verzocht de koning een gebouw voor de wonderen te mogen oprichten en vroeg, op welke plaats? Volgens de ingeving der goden gaf de Buddha ten antwoord dat het gebouw moest opgericht worden tusschen Sravasti en Jetavana. Aan de dwaalleeraars werd kennis gegeven van de toezegging des Tathâgata's en zij trachtten nu gebruik te maken van den tussentijd om hun aanhang te versterken. Koning Prasenajit had eenen broeder, Kâla genoemd, een schoon jongeling en zeer aan de Heer gehecht. Op zekeren dag wierp een van de konings vrouwen een krans op den jongeling terwijl hij voorbijkwam, en zijn vijanden — wie heeft die niet? — gingen arglistig den jongeling bij Prasenajit zwart maken en zeggen dat hij eene der vrouwen uit het vrouwentimmer verleid had. In onberaden drift liet de koning zijn onschuldige broeder handen en voeten afkappen tot grote droefheid van het volk, dat om den verminkten Kâla stond te jammeren. Op dat pas kwam ook Pûrana en de vijf andere dwaalleeraars er bij, en de vrienden van den jongman bezwoeren hem den ongelukkige te herstellen. Doch Pûrana antwoordde: aan is een volger van die asceet Gautama; aan Gautama komt het toe, Kâla in den vorigen staat te herstellen. De arme Kâla besefte dat niemand hem zou kunnen helpen behalve de Tathâgata en hief het volgende lied aan: "Hoe is het, dat de Heer van het heelal niet den treurigen staat kent, waartoe ik vervallen ben? Aanbidding zij dat Wezen, vrij van hartstocht, dat vol mededoogen is voor alle schepselen!" Zijn bede werd verhoord: de Tathâgata gelastte Änanda met eenen. DE BUDDHA, 149 spreuk, die hij hem voorzegde, Kāla te herstellen. Zulks geschiedde, en niet alleen dat de jongeman hersteld werd, maar hij bereikte ook terstond den derden graad van heiligmaking, dien van Anāgāmin. Daarop werd hij dienstbode in ’t klooster, veranderde zijn naam in dien van Gāndaka! en weigerde ooit weder bij Prasenajit terug te komen; hij wilde niets anders dan den Heere blijven dienen. Inmiddels was er op bevel van den koning tussen de stad en het Jetawana het gebouw voor de wondervertooning verrezen. Het was eene hal, met vier zijden, ieder 100,000 el lang, en met eenen troon voor den Heer. De aanhangers der dwaalleeraars hadden ook voor ieder van deze een verblijf ingericht. Op den vastgestelde dag zorgde Koning Prasenajit te bestemder plaatse aanwezig te zijn, en de 6 Tirthaka’s met hunnen troep van aanhangers verzuimden ook niet, tijdig te verschijnen. Dewijl de Tathāgata nog niet te zien was, vroegen de zes, ieder op zijn plaats gezeten, aan Koning Prasenajit: »Waar blijft nu die ascet Gautama?« »Wacht een oogenblik», antwoordde de vorst en hij zond een jongeling, Noord (Uttara) geheeten, om den Heere te verwittigen, dat het oogenblik gekomen was. Noord voldeed aan de vorsten bevel en keerde, na den Tathâgata gesproken te hebben, ten gevolge van diens wondermacht door het luchtruim heen bij Prasenajit terug. Toen wendde de koning zich tot de dwaalleeraars met de woorden: »Gij ziet welk wonder de Heer gewrocht heeft; doet gij er ook een op uw beurt«. Doch zij roerden zich niet en antwoordden: »Koning! er is hier soon groote menigte volks. Hoe zult gij kunnen weten of wij het wonder gewrocht hebben dan wel die asceet Gautama?« Alstoen verdiepte de Heer zich in gemijmer, van dien aard dat men uit het sleutelgat een vlam zag te voorschijn komen, welke zich over het voor hem bestemde gebouw uitbreidde en het in lichter laaiende gloed zette. De dwaalleeraars maakten de koning opmerkzaam op den roodgloed en verzochten hem den brand te laten blussen. Maar, nog vóór dat het water het gebouw bereikte, doofde de brand van zelf uit, door de eigene kracht van den Buddha en de macht der goden. Wederom noodigde de koning de ketterhoofden uit om op hun beurt een wonder te toonen, doch zij maakten zich er van af met hetzelfde antwoord als bij gelegenheid van ’t eerste mirakel. Daarop liet de Tathāgata een licht schijnen, schitterend als goud, hetwelk de gehele wereld met een heerlijken glans vervulde. Ook nu wachtten de ketterschen leeraars zich wel, aan de uitnoodiging van Prasenajit gehoor te geven. Evenzo ging het, toen Gandaka, de gewezen Kāla, thans dienaar van het klooster, uit het land der Hyperboreërs terugkwam met een stek eener geelachtige bloem, en Ratnaka, een ander bediende, van den berg Gandhamādana met een stek eener rode bloem, en beide de stekjes zetten achter het voor den Buddha bestemde gebouw. Vervolgens plaatste de Tathāgata zijne beide voeten op den grond, en daarbij hadden dezelfde verschijnselen plaats als toen hij den zetel onder den boom der Kennisse ging innemen. Ten gevolge van de aardbeving waarvan het wonder vergezeld ging, bevroedden 500 Wijzen wat er te Grāvasti gaande was en onmiddellijk maakten zij zich op om naar gezegde stad te gaan. Met den zegen van den Buddha wandelden zij het voor één persoon te bewandelen pad en zagen reeds van verre den Heer met zijne 32 kenmerken. Groot was hunne verrukking. De kinderlooze kan zich niet meer verheugen over de geboorte van eenen telg; de arme niet meer over het vinden van eenen schat, dan de schepselen, bij wie de vorige Buddha’s de wortelen van den Dharma geplant hebben, zich verblijden bij den eersten aanblik van den Buddha. De 500 Wijzen verzochten daarop in de Orde van den Tathāgata te worden opgenomen, hetgeen hun toegestaan werd, waarop zij weer verdwenen. Nu was het oogenblik gekomen, waarop de Heer zich naar het voor hem bestemde gebouw begaf en den hem bereiden zetel innam. AlVELDSCHSCH schoten er stralen uit zijn lichaam die het gehele gebouw met een tint als van goud bedekten. Het was op dat pas dat Sudatta, Maudgalyayana en andere ijverige volgers zich aanboden om wonderen te verrichten, doch de Meester wees hun aanbod van de hand, en wrocht daarop zelf, op dringend verzoek van Prasenjit, schitterende wonderen, zóó schitterend, dat hij na den afloop tot de discipelen kon zeggen: "Zoals het vuurvliegje licht, zolang de zon niet schijnt, maar zoodra het grote licht verrezen is, zwicht het insect voor de zonnestralen en niet meer,". Evenzo hadden deze dwaalleeraars het hoogste woord, zolang de Tathagata niet sprak; maar nu de volmaakte Buddha heeft gesproken, hebben de ketterschen leeraars niets meer te zeggen en zwijgen zijn aanhangers gelijk hij." Hoe luisterrijker wonderen de Tathagata vertoonde, hoe meer de onmacht der Tirthikas aan een ieder blijken moest. Purna Kasyapa besloot nu een laatste wanhopige poging te doen en door de verkondiging zijner kettersche leerstellingen den verloren invloed te herwinnen. De gevolgen waren geheel anders dan hij berekend had. Want nauwelijks had hij zijn stellingen voorgedragen of ze lokten tegenspraak uit bij de andere ketterhoofden. Zij kregen hevige twist onder elkander, die zo hoog liep, dat Purna het veld ruimde, en in wanhoop zich, met een kruik gevuld met zand aan den hals, in een plas wierp en verdronk. Anders genaamd Auxthapindika, hij draagt hier de bijnaam van rouwig ("laka"); waarom weten wij niet. Pûrana's sprong in den plas is ook bij de Zuidelijken bekend, zooals blijkt uit Bigandet, I, 216. Toen namelijk de Buddha, in 't voorjaar, op miraculeuze wijze, eenen mangostam met bloesems beladen uit den grond liet opschieten, bond Pûrana in wanhoop zich een kruik om de hals, sprong in 't water, kwam deerlijk om en kwam terecht in de onderste hel (d. i. de nadir). De mangobloesem kondigt de lente aan; het wonder kan dus niet te Çråwastî zijn geschied, want daar komt de zon eerst in den zomer. Doch Bigandet bezigt de uitdrukking "het land van Çråwastî", en daartoe kan men rekenen de gehele Noordbaan der zon. De kruik lijkt wel de Amphora (Waterman) des Dierenriems te zijn. In dit geval is de mythe betrekkelijk jong, niet ouder dan 200 v. Chr. Daar, in het koude water, zagen de vijf anderen het lijk van Pûrana. Zij haalden het er uit en verwijderden zich. Inmiddels schiep de Heer een toverevenbeeld van zichzelf, waaraan ook de 32 teekens zichtbaar waren. Nu is het een vaste regel dat alle Buddha's met zulk een toverbeeld spreken; derhalve deed de Tathâgata het thans ook. Na aldus door wonderen de harten des volks gunstig gestemd te hebben, hield hij een preek over de A hoofdwaarheden, met dat gevolg dat ettelijke honderdduizenden van wezens in het genot gesteld werden van een der vier graden van heiligmaking. Daarna verdween de grote Meester. Gedurende drie maanden bleef hij in het rijk der zaligen, evenwel niet onafgebroken, want hij moest dagelijks zijn rondgang doen om voedsel te bekomen. Wegens die regelmatig terugkeerende tijden van afwezigheid, schiep hij een andere Buddha, die als zijn plaatsvervanger zijn moeder in de Metaphysica moest onderrichten, terwijl hij zelf naar het Noordelijke gebergte ging, de tedere twigjes van den wonderboom at en zijn gelaat in het meer Anawatapta wiesch. Daar kwam dan zijn discipel Câriputra om orders te ontvangen voor hetgeen er op aarde moest verricht worden. Zoodra de bepaalde tijd verstreken was, daalde de Tathâgata langs drie Later stond Pûrana weer gezond en frisch uit den dood op en toonde hij nog niets geleerd te hebben, niets vergeten te zijn. Bij Schiefner zijn alle zes reeds bij de zoo straks te vermelden tijdelijke afwezigheid des meesters weer aan kwaadstoken. Nooit-beschenen of ondoorgangelijk. Het moet ergens in het Sneeuwgebergte liggen, af bij de Noordpool, waar ook de berg Meru te vinden is. Zonderling en nog onopgehelderd is het verschijnsel dat de Noord- en Zuidpool in de Indische mythologie gedeeltelijk hun rollen gewisseld hebben. Zoo wordt de onderwereld, beheerscht door den Doodengod Yama, aan de Zuidpool geplaatst, hoewel oorspronkelijk bij, de Indische Pluto, ook in het Noorden moet gewoond hebben, evenals Kubera, de Indische Plutus. Duidelijk evenwel is het waarom Rawana, de demon des winters, naar Ceylon verplaatst is; immers de Wintergod moet zijn zetel daar opgeslagen hebben, waar de zon om 21 December komt, d.w.z. aan den hemel in het Zuidelijkst punt der baan. Nu was Ceylon het Zuidelijkste punt van Indië; het hemelsche Zuidpunt is vervormd tot het aardrijkskundige Zuidpunt. DE BUDDHA. 153 trappen. door den kunstenaar der goden, Vistvakarman, gemaakt, neder bij de stad Sânkâsya, waar Câriputra hem afwachtte. Van hier toog hij naar Crâvasti en betrok het klooster van Jetavana. 25. DE BUDDHA GELASTERD DOOR EENE NON. De grote opgang die de leer van den tienmachtigen Meester bij zijn eerste ontwaking ten lichte onder goden en mensen maakte, en de voordeelen welke de congregatie uit de mildheid der vrome leeken trok, vervulden het hart der kettersche leeraars met nijd en afgunst. Gelijk vliegen bij de opkomst der zon, stonden zij daar, midden op de baan, morrende: »Is die ascet Gautama een Buddha, wij zijn ook Buddha» en zij hielden raad onder elkander hoe zij den Heer een smet zouden kunnen aanwrijven en hem voor de oogen des volks ten val brengen. Een hunner gaf den arglistigen raad dat men ter bereiking van het beoogde doel zich zou bedienen van de bekoorlijkheid van zekere jonge non hunner secte. Zij heette Sificà en was uitnemend schoon, als ware zij een hemelsche nimf, uit wier lichaam stralen schoten. Het voorstel werd aangenomen. Als de jonge non daarop in den kloostergaard gekomen haar eerbiedige opwachting maakte, sprak niemand der Tirthaka's haar toe. Met bevreemdting vroeg zij: »wat heb ik misdreven, eerwaarde vaders, dat gij mij niet toespreekt?» — »Zuster», was het antwoord, »kent gij den ascet t Deze stad, evenals zooveel andere in de legende, heeft werkelijk bestaan. De reden dat ze in de mythologie voorkomt, ligt in den naam. Deze lijkt — en dat is voldoende — afge- leid van sankdga, verschijning. Wij zouden de aardigheid in onze taal kunnen nabootsen door te zeggen: «de Buddha is, uit de Elyseesche velden teruggekeerd, het eerst opgedaagd aan den Helder». Volgens de Tibetaanse levensbeschrijving, bij Schiefner 273, daalde de Buddha de trappen af op de 22ste van de middelste herfstmaand. Men lette op de overeenstemming tusschen de N. en Z. bronnen, juist in schijnbare kleinigheden. Hierboven hebben wij hetzelfde beeld gehad om dezelfde zaak figuurlijk uit te drukken. In Dhammapada 338 is khajjopanaka een fout voor khajjotanaka, in betekenis Sanskriet Akhyayana, vuurvlieg; maar etymologisch ook weer licht van 't firmament; khadyotana is „de zon”, maar heeft zonder de minsten twijfel ook de ruimeren zin gehad van „planeet”. Gautama, die ons zooveel afbreuk doet en de door ons genoten voordeelen en eerbewijzen gaandeweg aan zich trekt? — Ik ken hem niet, eerwaarde vaders, maar zegt mij wat gij wilt dat ik doe. — Indien gij ons genoegen wilt doen, zuster, leen er u dan toe om die Gautama een klad aan te wrijven, opdat hij voordeel en aanzien dere. — Goed, eerwaarde vaders, laat mij daarvoor zorgen en maakt u niet ongerust, zeide de schoone jonge non en vertrok. Met echt vrouwelijke sluwheid bedacht zij het volgende plan, waaraan zij dadelijk een begin van uitvoering gaf. Op het uur dat de burgers van Rawalpindi na de preek uit het klooster van Jetavana kwamen en huiswaarts keerden, ging zij met geurige kranzen in de hand en in een schitterend karmijn gewaad gekleed, den weg op naar gezegd klooster, en als de lieden haar vroegen: „waar gaat u naar toe?” antwoordde zij: „wat gaat het u aan, waar ik naar toe ga?” Intussen begaf zij zich dan niet werkelijk naar Jetavana, maar naar het dicht daarbij gelegen klooster der Tirthakas. Daar bleef zij dan overnachten en s morgens, tegen den tijd dat de Buddhistische leeken uit de stad kwamen om hun devote morgenopwachting te maken, ging zij dezen te gemoed, net alsof zij den nacht in ’t Jetavana-klooster had doorgebracht en van daar afkwam om de stad weer in te gaan, en als men haar vroeg: „waar hebt u van nacht geslapen?” antwoordde zij: „wat gaat het u aan, waar ik geslapen heb?” Nadat zij deze manier van handelen meer dan een maand lang had volgehouden, ging zij een stap verder en gaf zij op elke tot haar gerichte vraag waar zij geslapen had ten antwoord: „ik heb den nacht in ’t Jetavana-klooster doorgebracht met den asceet Gautama, in één slaapzaal”. Zodoende wist zij vermoedens op te wekken bij de eenvoudige leeken, die niet wisten wat zij er van gelooven moesten. Na verloop van drie of vier maanden wikkelde zij doeken om haar buik ten einde zich het voorkomen van een zwanger te geven en met behulp van dat middel wist zij de onnozele zielen wijs te maken dat zij door den asceet Gautama bezwangerd was. DE BUDDHA. 155 Omstreeks de negende maand bond zij zich een boomstuk hout voor den buik en nam andere kunstmiddelen te baat om zich een kwijnend voor- komen te geven. Zoo toegerust begaf zij zich in den avondstond naar de kerk, terwijl de Tathāgata op den predikstoel de Wet verkondigde. Onbedeesd ging zij voor hem staan en voegde hem toe: »Aan het volk verkondigt en de Wet met zacht geluid en honigzoete lippen, maar ik, rampzalige, ben door uwe schuld bezwangerd, zodat ik thans in hoogst zwangeren staat verkeer! En toch hebt gij niet naar een geschikt kraamvertrek te mijnen behoeve uitgezien of gezorgd voor olie, boter en verdere benoodigdheden! En niet alleen dat gij u zelve daar niet om bekommerd hebt; maar gij hebt niet eens aan een van uw gedienstige discipelen of aan de koning van Kosala, of aan Anathapindika of aan de voorname lekenzuster Vichaka opgebracht, te zorgen voor hetgeen ik, arme, behoeven zal. Gij weet wel velen niet te smaken, maar voor uw kroost zorg te dragen weet gij niet.» In die voege smeet zij den Tathagata ten aanhoor der volle vergadering, als poogde zij de heldere maan te bezoedelen met drek. De Tathagata, in zijn preek gestoord, riep met de stem van eenen brullenden leeuw: »Of hetgeen gij zegt waar is of onwaar, zuster, dat weten alleen ik en gij. »Ja, dat is wel waar! hernam zij met onverstoorbare onbeschaamdheid. Op dat ogenblik voelde Indra, de hemelkoning, dat de plaats waarop hij zat warm werd en ontwaarde dat de jonge non Cificá den Meester belasterde. Ten einde de zaak uit te maken, verscheen hij, van vier engelen vergezeld, op het toneel van het schandaal. De engelen, die zich in jonge muisjes veranderd hadden, gingen aan 't werk en beten flink de touwen waarmee de houten bol bevestigd was door, zodat het hout de onbeschaamde, wier bedrieglijke plannen nu aan 't licht kwamen, op de voeten van de non plakte. In het oorspronkelijk Dhammasangha, waaronder in de kerkelijke terminologie verstaan wordt de zaal der geestelijke samenkomst, en de vergaderde menigte, maar eigenlijk is het de gerechtezaal, en bedoeld is de zaal of het gezelschap van Dharma, Yama, den god der ge rechtigheid en rechter der dooden, den Indische Pluto. In de mythologie is de Dhammasangha het schimmenrijk, later verplaatst naar het Zuiden, maar in waarheid gelegen in het Westen, waar de eilanden der gelukzaligen en den tuin der Hesperiden liggen, waar de zon ondergaat. veel en de teenen verbrijzelde. Toen schreeuwden de menschen: »die lelijke toverheks heeft de volmaaktheid van de wijze Buddha belasterd”, kwaakten haar op ’t hoofd en joegen haar met kluiten en stokken de kloostergaard uit. Toen de misdadige non buiten ’t bereik van ’s Meesters gezicht was, spleet de aarde, een vlam uit de onderste hel opgestegen schoot uit den geopenden afgrond te voorschijn en in die vlammen gehuld als in een rood laken, daalde de snoode Cificà tot in de diepste der helle. Te gelijker tijd waren de dwaalleeraars hun voordeel en aanzien kwijt, terwijl de tienmachtige Meester ze nog zag toenemen. Den volgenden dag werd er in de kapel vóór den aanvang der preek over niets gesproken dan over de harde, maar welverdiende straf, welke de novice Cificà zich op den hals had gehaald, doordat zij iemand, zoo deugdzaam en eerwaardig als de Volmaakt-wijze, zoo schandelijk belasterd had. Toen de Leeraar, die inmiddels zelf in de kapel gekomen was, vraagde wat het onderwerp van hun gesprek was, deelden zij het hem mede. Daarop sprak hij: »het is niet voor de eerste maal dat Ciñcà mij valschelijk beticht heeft; ook in een vroeger bestaan heeft zij hetzelfde beproefd», en hieruit putte hij aanleiding om hun een geschiedenis te vertellen uit den tijd dat hij de Bodhisatva Mahâpadma was. HET OUDE ECHTPAAR. — TWEEDRACHT IN DE CONGREGATIE. DE BUDDHA ZONDERT ZICH WROKKENDE AF. In het achtste jaar bleef de Heer gedurende het regenseizoen in het Hertenpark van Bhesakala-wana bij den Dolfijnberg in het land der Bharga's. De Dolfijn (cicuma, gingumdra) is de naam van een sterrebeeld, waarin zich de zon op zekeren tijd van 't jaar bevindt. In de Rigveda wordt de Dolfijn naast de Stier genoemd, waaruit men wellicht mag opmaken dat zij 1809 van elkaar staan. Dit strookt evenwel niet met de afstand tussen de Dolfijn en de Stier der Grieken, zodat de plaats en dus ook de rol van deze Indische sterrebeelden nog onzeker is. Na de sluiting van de grote vacantie trok hij weer, als naar gewoonte het land door, al predikend. Onder zijn nieuwe bekeerlingen behoorde ook een bejaard echtpaar, Nakula's vader en Nakula's moeder, uit de brahmanenstand. Beide hadden in vroegere existenties in een nauwen graad van bloedverwantschap tot de Bodhisattva gestaan en de herinnering aan die betrekking werd terstond bij hen levendig zodra zij de Buddha zagen. De Meester vergold hun al het goede dat zij weleer hem bewezen hadden door hun de Dharma te verkondigen en hen tot het pad des heils te brengen. De volgende dag, toen de oudjes de eer hadden de Heer bij zich te gast te zien, richtten zij in alle bescheidenheid het volgende verzoek tot hem: "Heer! wij zijn reeds in zoo menige existentie een gelukkig echtpaar geweest; nooit heeft krakeel of tweedracht ons huiselijk geluk gestoord. Wij smeekeren u, dat wij bij het herboren worden in dezelfde liefde mogen herenigd worden!" De Heer willigde hunne bede in en verklaarde hen gezegend onder de kinderen der menschen. Op uitnoodiging van drie vrome burgerlieden uit Kausambi, die de Tathagata te Vaishali ontmoet hadden, bezocht hij eerstgenoemde stad en nam zijn intrek in de Ghoshita-hof, waar hij met 500 discipelen den vreedelen stillen tijd doorbracht. De Kauvambī ging het met de uitbreiding van de leer niet voorspoedig. Verdrietig over de kuiperijen van de ketterse leeraars, poogde Ananda de Heer over te halen om naar elders te vertrekken, doch te vergeefs. En wat nog bedroevender was dan de heimelijke of openlijke tegenwerking van de dwarsliggers, was de tweedracht welke onder de leden van de congregatie zelf uitbrak. De aanleiding daartoe was het volgende. Dit lieve sageschijn schijnt de Indiase tegenhanger te zijn van de mythe van Philemon en Baucis bij de Grieken. Het verhaal is door ons overgenomen uit Bigandet. Bij de Noordelijken: Ghoshawata-hof. Beide kan men vertalen met Bulder-hof. Wellicht dus het sterrebeeld Swati, "windrijk", waar de zon omstreeks 500 v. Chr. tegen "laatst van Augustus stond, en naarmate de mythe ouder is, nog vroeger in het seizoen. Volgens de N. overlevering (bij Schiefner 269) bekeert de Tathâgata de koning van Kauvambī, Udayana, en treedt koning zoon Râshtrapâla in de geestelijke stand. Een der monniken had zich aan een overtreding schuldig gemaakt en, gesteund door eenige der broeders, zijn ongelijk niet willen bekennen. Degenen welke hem wel schuldig achtten, eischten van hem dat hij zijn ongelijk bekennen zou, en toen hij zulks weigerde, deden zij hem in de ban. Nu was de broeder die de ééne partij dood verklaard had een zeer geleerd, knap en alleszins zedig, onbesproken man, zodat het hem geen moeite kostte zich den zedelijke steun te verzekeren van diegenen onder de broeders welke zijne zienswijze deelden; ja zelfs bij de andersgeloovige monniken van Kauvambī vond hij de door hem verlangde ondersteuning. Alle die zijn partij gekozen hadden begaven zich nu naar de anderen, die hem in den ban gedaan hadden, en verklaarden dat de man onschuldig was en bijgevolg de uitgesproken ban onrechtmatig en nietig. Hierdoor liet zich de tegenpartij echter niet overtuigen, en de twist nam gaandeweg in hevigheid toe. Onmiddellijk nadat de Meester door een der monniken bekend was ge-worden met hetgeen er gebeurd was, berispte hij met gepaste strengheid eerst de een, dan de andere partij over hun overijling en vermaande hij hen met dat onzalig gekrijt op te houden, opdat er geen scheuring in de congregatie komen mocht. Alles om niet: de twist liep al hoger en hoger; de beide partijen leefden geregeld op voet van oorlog, en tartten en beschimpten elkaar met woorden en gebaren, zodat de mensen er schande van spraken. Eens toen de Heer op nieuw zijn ernstige aanmaning tot eendracht herhaalde, had een der broeders zelfs de onbeschaamdheid hem toe te voegen: "Heer en Meester der Wet, houdt gij uw gemak en geef uzelf over aan zalig gemijmer over de Wet tot wiens erkenning gij gekomen zijt, en wij zullen met ons kijven, twisten en krakeelen ons eigen weg wel weten te vinden." Nog bewaarde de Buddha zijn gewone gelijkmoedigheid en trachtte de gistende schare door een lang stichtelijk verhaal tot bedaren te brengen, doch ook dit miste alle uitwerking. De dwazen stelden zich aan als bezetenen, en de Meester, wel inziend dat zij niet tot rede konden gebracht worden, verwijderde zich. DE BUDDHA. 159 Als hij den volgenden dag zijn gewone ronde deed om voedsel op te halen, besefte hij hoe langer zo duidelijker dat het beter is in eenzaamheid te wandelen dan met dwazen om te gaan. In het klooster teruggekomen zeide hij een lied op, waarvan het slot ongeveer aldus luidde: "Gelukkig hij, die eenen trouwen en verstandigen vriend bezit, want met dien verbonden zal hij alle hinderpalen overwinnen. Maar zo hij zulk eenen vriend niet vinden kan, is het beter dat hij als een koning die het rijk verloren heeft eenzaam wandelt, gelijk een olifant in 't wilde woud. Ja, beter alleen te wandelen dan in ’t gezelschap van den dwaas. Laat de wijze zijn eenzaam pad betreden, het kwaad schuwende, en rustig zijn, gelijk de olifant in het wilde woud. Daarop verliet de Heer Gautama en toog naar het dorp Bâlakalonakâra, waar zijn discipel Bhrgu verwachtte, Liefderijk door Bhrgu ontvangen, bleef hij daar een korte poos om zijn reis voort te zetten naar het hertenpark van Prâcinawanga, waar zich toen ter tijd Anuruddha, Nandika en Kimbila bevonden. Hunne voorkomendheid. In dit lied spreekt de wereldlijke wijsheid en heerst de fijne gezindheid van den heidense Indiër. Het schijnt slecht te strooken met de onverstoorbare gelijkmoedigheid en blijheid van den Buddha, maar toch houden wij het er voor dat het lied te rechter plaats in den mythe is aangebracht, want hoe verheven en boven het stoffelijke gewemel de Zonnegod ook straalt, hij kan ook toornig worden; de vriendelijke Mithra is vergramd op de bozen en held Achilles trekt zich te midden van den strijd, wrokkende, in zijn tent terug. De twistende monniken zijn de wolken, die ook met paksha’s, d. i. vleugels, flanken worden voorgesteld; en paksha betekent ook partij, van daar de twee partijen der monniken. 3 De zes Cakya’s, boven vermeld op bl. 118, zijn: Bhadrika, Anuruddha, Ananda, Bhrgu, Kimbila en Devadatta. Evenzo Milindapāha p. 107. Derhalve moet Nandika = Ananda = Nanda zijn. Nu zijn de zes niets anders dan de 5 planeten benevens de maan (Devadatta), in den stand dat zij in conjunctie gaan treden met den Heer, "the great sun, earth’s universal Lord" zooals Wordsworth zich uitdrukt. Bhadrika is vermoedelijk Mars, die ook Mangala, de heilvolle, heet; immers adru is ook "heilvol." Bhrgu is overbekend als Venus. Kimbila zal Saturnus zijn. Anuruddha of Aniruddha en Ananda schijnen hier en daar verward te worden. Daar de laatste hoofdzakelijk als Buddha’s satelliet, steeds in diens onmiddellijke nabijheid optreedt, schijnt hij in de eerste plaats Mercurius, en blijft voor den eerste de rol van Jupiter over. Elders heet Aniruddha manas tand d. i. het verstand, de buddhi, en Brhaspati (Jupiter) komt als god der rede, der wijsheid voor. Doch ook andere rollen worden hem toegedeeld. Beide, Ananda en Anuruddha, hebben ook trekken met den Maangod gemeen; Mercurius heet ook trouwens "Maanzoon", d… verwant in wezen met de Maan. Dezelfde verwarring heerscht er ten opzichte van den vrouwelijke naam Tara, die nu eens als gade voorkomt van Jupiter, dan van den Maangod, dan weer van Amoghasiddhi (wiens naam in Na hen in den geloof bevestigd en versterkt te hebben, nam hij afscheid en vertrok naar Parileyaka. Terwijl hij hier, in een kreupelbosch neergezeten, terugdacht aan de woeste tooneelen te Kaucambí en de twistzoekers, merkte hij eenen mannetjes-olifant op, die voor de gehele kudde voedsel en water haalde en tot loon daarvoor door de anderen geduwd en gestooten werd. Zie! zoo was het ook hemzelf gegaan: ook zijn weldaden waren met snooden ondank en ongehoorde onbeschogten ver golden. En de grote olifant, als herkende hij eenen lotgenoot, naderde hem vriendelijk en voorzag hem van spijs en drank. Nadat de Buddha daar in de wildernis van Parileyaka het 10de regenseizoen had doorgebracht, trok hij naar het Jetavana-klooster bij Gravasti. Middelerwijl waren de oproerige monniken te Kaucambí tot bedaren gekomen ten gevolge van de houding der gelovige leeken, die woedend waren over de onwaardige behandeling, de Meester aangedaan, en opgehouden met hun liefdadigheid en eerbewijzen aan de twistmakers. Door den nood gedrongen, besloten de laatsten tot den Heer naar Gravasti te gaan om den twist uit te maken. Ter bestemder plaats gekomen, legden de twee partijen het geschil bij. De schuldige monnik bekende zijn onbeteeken (het wellicht een vergissing is, dit moet Aniruddha zijn, de monnik die op het einde van zijn leven de boosaardige stroom overleefde). Upâli, de barbier, is de verpersoonlijking van de eklips; in Rig Veda 10, 28 wordt de eklips aangeduid met Ksura, scheermes, wijl zij de haren, d.w.z. de stralen afscheert. Ook heet de eklips Munda, de kaalgeschorene. Olifant, gelijk wij boven reeds gezien hebben, is een der Indische rhetorische termen voor wolk. In Dhammapada p. 106 maakt onze olifant ook een warm bad klaar voor de Heer, na door wrijving van hout met zijn snuit vuur aangemaakt te hebben. Het vuur is het bliksemvuur uit de wolk. 2 Indien men kon bewijzen dat dit woord, gelijk het op den eersten aanblik lijkt, afgeleid is van pari-leyam, om, aan 't einde van den Leeuw', zoodat pari-leyaka ware onmiddellijk na den tijd van 't sterrebeeld den Leeuw vallende", dan zou het met de authenticiteit van alle stukken, waarin het woord voorkomt, gedaan zijn, want eya is aan 't Grieksch ontleend en die ontlening kan bij geen mogelijkheid vóór de 3de eeuw v. Chr. plaats gehad hebben, wel eeuwen later. Vooralsnog kunnen wij 't volledig bewijs niet leveren. Wij hebben hier Mahâwagga 10, 5 gevolgd. Dhammapada 107 geeft een meer opgesmetste voorstelling: de Tathâzata wordt namelijk op verzoek van Anâtbapindika en Vighâkhâ door Ânanda en 500 jongeren afgehaald om naar Grâwastî over te komen. Deze voorstelling zou wel eens de oudere kunnen zijn. DE BUDDHA. 161 gelijk en de zoen werd getroffen. De Meester verordende op welke wijze en met welke vormatten de ban opgeheven en de kerkvrede bezegeld moest worden en daarmee was de eendracht der gelovigen in de Wet hersteld. 27. GELIJKENIS VAN DEN ZAAIER, — GEVAL MET DEN BRAHMAAN TE WERANJA. — WIJDING VAN RAHULA. — BEZOEK VAN MAHANAMAN. — STRAF VAN SUPRABUDDHA. Gedurende het hele 14e jaar hield de Heer zijn verblijf bij Rajagriha, met uitzondering van een tocht die hij ondernam naar de Zuiderberg. In deze landelijke streek, waar veel landbouwende brahmanen woonden, schiep de Tathagata er grote behagen in, gesprekken aan te knopen met de lieden die bezig waren op 't veld hun bedrijf uit te oefenen. Op zekeren dag vierde de brahmaan Bhâradwâja bij gelegenheid van de oogst een landelijk feest. De Tathagata, die vroeg in de ochtend zijn ronde aanving, met de bedelnap in de hand, ging bij de drukke menigte kijken, en ontving van sommige onder 't volk die hem kenden een nederigen groet. Zulks verdroot Bhâradwâja, die eenigszils wrevelig de Heer toevoegde: "Monnik! ik ploeg en zaai, en zodoendoende verschaf ik mij het noodzakelijke voedsel. Mij dunkt, gij zoudt ook beter doen met evenzo te ploegen en te zaaien en op die wijze den kost te verdienen." "Wel", antwoordde de Buddha, "ook ik ploeg en zaai, en na die taak vervuld te hebben, eet ik". Verwonderd hernam de brahmaan: "Gij beweert ook een landbouwer te wezen, maar waar zijn de blijken er van? Waar zijn uw trekossen? en het zaad? en de ploeg?" Toen sprak de Heer: "Zuivere gezindheid is het zaad dat ik zaai, en de goede werken zijn de regen die het zaad doet gedijen. Kennis en wijsheid zijn de twee deelen van de ploeg, en de wet is het handvat, en ijver is de trekox. Aldus ploegende roei ik het land. Onkruid der verkeerde begeerte uit, en de oogst is het onsterfelijke Nirvana. De brahmaan was door deze gelijkenis zo getroffen dat hij zich tot de zaligmakende leer bekeerde en belijdenis des geloofs aflegde. In het 42ste jaar vertoefde de Tathagata eenigen tijd te Vavijja, waar hij heengetogen was op uitnoodiging van zekeren brahmaan. Door toedoen van Mâra, de vorst der Duisternis, werd de brahmaan weder afvallig en ontstond er een hongersnood in de streek, zodat ook de monniken wegkwijnden. De eerwaarde presbyter Maudgalyayana de Grote kwam zelfs tot het wanhopig besluit om in ’t land der Hyperboreërs voedsel te bedelen, maar de Meester hield hem terug en van stonden af waren de monniken niet meer bekommerd om hun levensonderhoud. Na een verblijf van drie maanden zag de Buddha dat de afvallige brahmaan weder in den schoot der gemeente wilde terugkeren. Hij bevestigde hem derhalve op nieuw in den Dharma en hernam zijn rondreizen totdat hij eindelijk weerom Jetavana bereikte. Daar was het dat Rahul, die tot nog toe kadet-monnik geweest was, de priesterwijding ontving. Nog in hetzelfde jaar reisde de Meester naar Kapilavastu, waar hij de 45de stillen-tijd in den Banjaan-hof doorbracht. Terwijl hij hier vertoefde, bezocht hem eens zijn neef Mahânâman, de koning der Cakyas en broeder van Anuruddha. Begeerig om zich te laten onderwijden, legde hij de Tathagata de vier volgende vragen voor: 1. 2. 3. 4. Maudgalyāyana kon zulks ook lichter doen dan menig ander, omdat hij reeds betrekkelijk hoog in ’t Noorden stond; de afstand hemelsbreedte van de Tweelingen moet, zegge omstreeks 400 v. Chr., ongeveer 7° bedragen hebben. Volgens de N. Buddhisten echter bracht hij den 122de stillen-tijd door in den Oosterhof bij Çravaṭī; den 123e in het Jetavana; den 124de in ’t Gingapā-Bosch. De opgave van Cālyā hebben wij alleen in Bigandet gevonden. Mahānāman is tevens een van de Vijven, de Bhadravagīya's. Als broeder van Anuruddha, die in de schare van Bhadrakā optreedt, moet hij met Anuruddha gelijkslachtig wezen. De volledige vervulling van de plichten bestaat in 't opvolgen van de 5 geboden: "Gij zult niet doden"; "Gij zult niet stelen"; "Gij zult niet liegen"; "Gij zult geen geestdrank drinken"; "Gij zult geen hoererij bedrijven"; de vrome disposition is de liefdevolle gehechtheid aan alles wat met de Boeddha en de door hem verkondigde Wet betreft; de ware verzakking is 't afstaan van hetgeen men bezit voor weldadige doeleinden en in 't geven van aalmoezen aan de geestelijken; en de ware kennis bestaat in volledige bekendheid met hetgeen strekken kan om de som der goede werken en daaruit voortspruitende verdiensten voor dit leven en hiernamaals te vermeerderen. In scherpe tegenstelling tot de volgzaamheid van Mahâman stand het gedrag van Suprabuddha. Zijn hart was vervuld van wrok tegen zijn schoonzoon, omdat zijn dochter Yacodhara door hem verlaten was geworden, en sinds lang had hij gepeinsd op een middel om de Boeddha openlijk te beleedigen. Eens, nadat hij uitgevorscht had in welke wijk van de stad de Tathâgata voedsel zou ophalen, bracht hij zichzelf door overmatig gebruik van sterke drank in eenen staat van dronkenschap en richtte zijn schreden naar de plaats waar zijn schoonzoon zich bevond. Met groot misbaar plaatste hij zich nu midden op straat en versperde den weg, doch de Tathāgata bewaarde zijn gewone bedaardheid en zich tot Ānanda keerende, zeide hij: "Suprabuddha doet groot kwaad; daarom zal hij over een week door de aarde verzwolgen worden en ter hel varen." Deze huiveringwekkende voorspelling maakte op het verstokte gemoed van Suprabuddha geen anderen indruk dan dat hij lachte en zeide: "Ik zal wel zorgen gedurende een week de bovenvertrekken van mijn burcht niet te verlaten; dan kan de aarde mij niet verzwelgen." En hij nam werkelijk alle voorzorgen, welke nochtans in het eind blijken zouden vergeefs te zijn. Op de bepaalde dag kwam hij door eenen noodlottigen samenloop van omstandigheden beneden in de burcht: de aarde spleet en de ongeloovige vorst verzonk in den gapenden afgrond tot in de diepste der hellen. Uit dit ontzettend geval putte de Meester aanleiding om Mahāman op te wekken, toeverlaat te zoeken in de Buddha, de Wet en de Congregatie. Van Kapilavastu keerde de Heer terug naar Gravastu, waar hij een deel van het 16e jaar sleet. In datzelfde jaar bezocht hij ook het oord Atawï. In het woud aldaar was er een booze menschenvretende reus, aan wien de bewoners der stad elken dag een kind tot spijs te leveren hadden. Het was eindelijk zo ver gekomen dat alle kinderen door hem opgegeten waren en alleen nog het kind van den koning overbleef, maar ook dit zou den volgenden dag aan de beurt komen. De Buddha, die elken morgen zijn alziend oog over het wereldruim liet gaan, zag de treurigheid waarin de koning van Atawī en diens zoon gedompeld waren en straks rees hij op om hun zijnen bijstand te verlenen. In het dichte bosch gekomen waar de reus woonde, werd hij aanvankelijk ruw bejegend, maar de vriendelijkheid van zijn gelaat liet niet na, het hart des reuzen te doen smelten en weeker te stemmen. Uiterlijk nochtans liet de reus nog niet merken wat er in zijn binnenste omging en zeide: "Ik heb aan onderscheidene wijzen vragen opgegeven om te beantwoorden; toen ik zag dat zij daartoe niet in staat waren, heb ik hunne lichamen uiteengereten en de trillende ledematen in den stroom geslingerd. Wel aan, Gautama! antwoord mij op die vragen!" In het Pali: Atawī. De naam betekent eigenlijk: in het woud gelegen. Het woord voor vriend in het Sanskriet, mitra, is gelijkluidend met Mstra, de morgenzon. De trekken van den Wedische Mitra zijn op den vriendelijken, gerechtigheid (Dharma) minnenden Vishpu, alias Buddha, overgegaan, terwijl de Wedische Varuna en Agni, die met Mitra in Rigveda 1, 115 de trits uitmaken, in naam, niet in wezen, vervangen zijn door Siwa en Brahma (bij de Buddhisten Gikhin, d.i. Vuur). DE BUDDHA. 465 mijne vragen; indien uwe kennis te kort schiet, wacht u hetzelfde lot als uwe voorgangers. Hoe kan iemand zich onttrekken aan den stroom der hartstochten? hoe kan hij over den oceaan der existenties komen en eene veilige haven bereiken? hoe zichzelf bevrijden van booze invloeden? hoe zich losmaken van alle begeerte? De Tathāgata antwoordde: »men kan zich onttrekken aan den stroom der hartstochten door ’t geloof in en de gehechtheid aan de drie kleinooden: de Buddha, de Wet en de Kerk; men kan over den oceaan der existenties komen en een veilige haven bereiken door zich naarstig toe te leggen op de kennis der goede werken en de daardoor verworvene verdienste; men bevrijdt zich van booze invloeden door zich toe te leggen op goede werken; men maakt zich los van alle begeerte door kennis der 4 wegen die ter heiligmaking leiden.» De reus was door dit antwoord zóó getroffen, dat hij den Buddha aanhing en den eersten graad van heiligmaking verwierf. Later verrees op de plek waar deze wonderdadige bekeering van den reus plaats had, een klooster. Eene andere overlevering vertelt de geschiedenis van den menschenvreter eenigszins anders, en wel als volgt: De koning van Âtawī was een harts- tochtelijk beminnaar van de jacht. Terwijl hij eenmaal een hert vervolgde, raakte hij van zijn gevolg verwijderd en viel, uitgeput van vermoeienis, onder eenen banjaanboom in slaap. De boom was het verblijf van eenen boozen geest, eenen Yaksha of kabouter, die gewoon was alle welke het ongeluk hadden den boom te naderen af te maken. Ook nu wilde deze demon, Alawaka geheeten, naar gewoonte den koning dooden, doch deze smeekte hem om lijfsgenade, plechtig belovende dat hij iederen dag een mensen ten offer zou brengen en een schotel met rijst bezorgen. Het 1 Stellig wel hetzelfde als dat hetwelk volgens N. Buddhistische bronnen gelegen was op de grenzen van Kogala en Magadha bij het Wouddorp waarin de Meester den 29e stilten-tijd sleet; bij Schiefner 315, vg. Naar Bigandet 1, 246 werd het reeds in het 16e jaar betrokken. Dit zal wel in verband moeten gebracht worden met het verblijf des Buddha’s te Atawī in ’t heiligdom Aggālava (Sanskrit; Agrātava d.i. aan ’t begin van ’t bosch staande), waarvan in Cullavagga 6, 17 sprake is. Immers, zoowel uit dit werk, 20, 1, als uit Bigandet t.a. p. 