Reis door Noord Amerika
Men is hier verzekerd op de marktdagen alles wat men van de land- waren nodig heeft te zullen vinden. Dog tuffehen beiden zoekt men ’er vergeefs naar. Men kan hier altyd varflehen voorraad krygen , en om die reden koopt niemant op eens meer dan wat genoeg zal zyn tot den volgen¬ den marktdag. Des Zomers is het byna alle dagen markt , want dan kunnen de waren om de hitte niet lang duren. Daar zyn twee plaat¬ fen in de Stad waar deze markten gehouden worden , dog de voor- naamfte is by het Raadhuis . Zy beginnen ’s morgens om vier of vyf, en eindigen om negen uren. De Stad legt open ; en ’er is geen ander Tolhuis dan de grote Zeetol. D ' De a6 PEN'SYLVANIE. Gouvcr- De Gouverneur van hen gantfche Landfchap woont hier. Hy wordt ncurs. door de nakomelingen van Pen benoemd , dog kan zyn ampt niet aanvaarden, zonder door den Koning van Engeland beveiligd te zyn. De Quakers uit genoegzaam alle de delen van Noord Amerika houden hier eens in ’t jaar hunne grote vergadering. Maat- In ’t jaar 1743. wierd hier ene Maatfchappy van' Wetenfchappen* fc happy opgerigt. Haar voorwerp waren alle de zeldzaamheden uit de drie va,r i’Y C,1 Ryken der Natuur, de Wiskunde, Natuurkunde, Scheikunde, Huis- £1, li houdingskonft , en Handwerken. Dog de daarop volgende kryg lluit- te alle oogmerken van dezen aard ; en federt heeft .men niets van deze natuur op nieuws ondernomen. Afwy- De afwyking der Naald was hier in het jaar 1750. den 30. Octo- king der ber O. S. 5. gr. 45. min. We{l.. De waarneming gefchiedde volgens Naald, de nieuwe middagslyn, die in den herfft van dat jaar te Philadelphia getrokken werd, en ene Eng. myl lang was.. De ondervinding heeft geleerd dat de afwyking omtrent in agttien of twintig jaren enen graad vermindert. Hoogte Het grootfte onderfcheid tuffehen de hoogte en de laagte van den. van den Barometer is, volgens de waarnemingen van vele jaren door den Heer. Baronie- jjmes Logan gedaan , 28" 59 en 30" 78. gevonden. * * Hier zyn drie Boekdrukkenen; en alle week komen ’er twee En- drukke- ge^fc^e C11 ene H°°'g Duitfche Koerant uit, ryenV In het jaar 1732. den 5. September O. S. gevoelde men hier,. Aardbe- omtrent den middag , ene ligte aardbeving , de welke men op den vingen, zelven tyd ook te Bofton in Nieuw Engeland en te Montreal in Ka~ nada gewaar wierd welke plaatfen meer dan zedig Zweedfche my~ len van malkander leggen. Prins van In November 1737. kwam de wel bekende Prins van den Berg dep Berg Libanon , Scheich Sedi , te Philadelphia , bezig zyn de een groot deel Libanon , ^er jgngeifche Volkplantingen te doorreizen.. Dat zelve jaar werd ’er wederom ene aardbeving gevoeld , ’s morgens om elf uren , op den ' 7. December. Zy duurde niet boven ene halve minuut. Volgens de Koeranten had men ze op den zelven tyd ook gevoeld te New- cajlle , New-Tork , New London , Boflon , en andere plaatfen in Nieuw Engeland. Dus had deze zig ook vele mylen uitgeftrekt. Graaf De Graaf van Zinzendorf landde hier in December 1741. aan, van Zin - en verbleef ’er tot de volgende Lente. Zyn vreemd gedrag deed ve- zendorf. jen ^ zejfs ujc c]e voomaamfte Engel fch en , vermoeden , dat zyne hars- fenen ontfteld waren. Inwoon- Ik heb het juifle getal van de Inwoonders van Philadelphia niet ders. konnen te weten komen. In ’t jaar 1746. rekende men ’er meer dan tien duizend. Sedert is de Stad ongelooflyk llerk toegenomen. Uit- ds 1 PHILADELPHIA. 1748. 47 de lyften der geftorvenen kan ook niets zekers befloten worden , de- wyl zy in alle de Kerken niet juift worden opgemaakt. Ik zal die hier plaatfen welken in de Koeranten of afzonderlyk zyn uitgegeven. In ’t Jaar. Geftorven In ’t Jaar Geftorven In ’t Jaar. Geftorven 1 7 3°* • 227. 1741. • 345- *745* . 420. 1738.. 250. 1742. . 409. 1748. . 672. 1739- • 35°- 1743- . 425. I749* • 758. 1740. 290. 1744. . 410. l75°- . 716. Het blykt ook uit deze lyften dat de ziektens, waar hier de mee- fte menfchen aan fterven , zyn teringen , koortfen , ftuipen , borftont- ftekingen , bloedvloeyingen , waterzugt. Het getal der Geborenen kan men niet bepalen, aangezien in eni¬ ge Kerken daar geen ordentelyke lyften van worden gemaakt. De Quakers , die hier het grootfte getal uitmaken , dopen hunne Kinde¬ ren noit, fchoon zy nauwkeurig genoeg de geborenen aantekenen. Insgelyks is het onmogelyk uit het getal der geftorvenen naar het getal der levenden te giften , om dat ieder jaar de Stad zulk enen toevloed van vreemden heeft. In den Zomer van het jaar 1749. kwamen ’er byna twaalf duizend Duitfchers over , waarvan ’er velen te Philadelphia zig nederzetteden. Dat zelve jaar telde men daar de huizen , en bevond het getal te zyn twee duizend zes en ze¬ ventig. De Stad is nu vol van Ingezetenen , die ten opzigte van hun va- vclfcjlc^ derland , van hunnen godsdienft , en van hunne neringen geheel ver- denheid. fchillend zyn. Men vindt ’er hyna in alle konften voortreffelyke mee- fters , en vele dingen worden hier zo goed gemaakt als in Engeland. Dog Fabrieken , byzonderlyk van fyne lakens , zyn ’er nog niet. Miflchien is hier van de reden , dat men ze zo gemakkelyk uit En¬ geland krygen kan , en dat de Schapen, die in dit Land overgebragt worden, allengskens veraarden. Aan etenswaren is hier een grote overvloed, en zy zyn redelyk goedkoop. Men weet hier geen voorbeelden van enen duren tyd. Een ieder die maar God voor den Schepper, den Onderhouder en Vryheid» Regeerder aller dingen erkent , en niets ftrydigs met de algemene ruft leert of onderneemt , heeft vryheid zig hier neder te zetten , en zynen handel te dryven , hoe vreemd ook zyne bcginfelen mogen zyn. Nie- mant wordt om zyne dwalingen gemoeid, als hy de bovengeftelde grenzen maar niet te buiten gaat. En hy is zo wel, door de wet¬ ten, voor zynen perfoon en zyne goederen in veiligheid, en geniet D a zulk PENSYLVANI E. ü8 zulk ene vryheid, dat men zeggen kan, dat een Borger van Philadel * phia in zyn huis gelyk een Koning leeft. Luiilcr Uit het Seen ^ toc n0? toe Sezeg^ hebbe, kan men ligtelyk L * begrypen hoe deze Stad zo fpoedig uit het niet kon opkomen en tot zulk ene aanzienlykheid geraken, zonder dat ’er enig magtig Vorft ware die ’er de hand toe leende , het zy door de zulken die ’er hinderlyk in waren te Brallen, of geld te fchieten. En evenwel wykt zy voor weinigen, zelfs van de oudBe Steden in Europa , ten opzigt van een fchoon voorkomen, goede inzettingen, aangename legging, natuurly- ke voordelen , handel, rykdommen en vermogen. ’T was niet nodig de menfchen te dwingen om hier te komen wonen; integendeel, vreem¬ den van verfchillende talen hebben hun land , huizen , eigendom en vrienden verlaten , en zig op ene gevaarlyke zee gewaagd , om hier te komen. Andere landen, fchoon al over lang bevolkt, klagen over gebrek van in woonders; en Penfylvanie , dat in ’t jaar 1681. niets anders dan ene woeBeny was , en nauwlyks vyf honderd menfchen bevatte , wykt nu in getal van be- woonders niet voor fommige Koningryken van Europa. Het heeft troe¬ pen van menfchen opgenomen , die andere landen , tot hunne onheritcl- bare fchade , veragt of verBoten hadden. Oud O- Een bedroefd oud houten huis, op ene hoogte digt by de Rivier, verblyf- wat ten noorden de Weekacko Kerk , toebehorende aan enen van de Eb Svensfons , wordt nog als een, gedenkteken bewaard van den armoe- digen Baat dezer plaats, eer dat de Stad gebouwd was. De oud¬ heid van dit gebouw geeft het een foort van voorrang boven de an¬ dere huizen in de Stad, fchoon het het BegtBe van allen is. Deze hut was bewoond, toen nog de herten, elanden en bevers by ligten dage op de aanftaande markten, ftraten en kerkhoven van Philadel- phia verkeerden. In dit huis hoorde men reeds het geluid van ’t fpinnewiel, eer men om de handwerken, die hier federt geoeffend zyn , dagt, en voor dat PbiUdelphia zelfs beftond. Maar met dit alles Baat dit huis om te vallen; en binnen weinig jaren zal het al zo moeilyk zyn te vinden waar het Bond, als het onwaarfchynelyk was in den tyd dat het gebouwd wierd, dat ene van de grootBe Be¬ den van Amerika in ’t kort daar vlak by Baan zoude. Maar laat ons ons dagverhaal hervatten., Fenvö- Den 7. September verhaalde my de Heer Peter Koek, een Koop- gein door man in deze Stad , dat hy de vorige week zelf gezien had hoe ene (lang een Hang enen vogel inzwolg. Deze vogel, om zyn gefchreuw de Kaïvogel ge- betoverd, noemd, (*) vloog van den enen tak op den anderen, en maakte, naar zyö (*) Mascicapa Carolimnfis * Linn., & 0 ) ' V PHILADELPHIA. 1748. 29 zyn gewoonte, een naar geluid. Onder den boom, omtrent enen va¬ dem van den dam , lag ene grote zwarte Hang , haren kop ge- ftadig om hoog houdende, kykende naar den vogel, die gedurig heen en weer vloog, en nu en dan op enen tak ging zitten. In ’t eerll hield hy zig op de hovende takken. Allengskens kwam hy lager en lager, cn eindelyk dortte hy zig op den grond neder, en huppelde naar de plaats daar de dang lag, die terdonds haren bek opende, den vogel greep- en doorzwolg. Dog de Heer Koek overviel en doodde ze op ’t ogen¬ blik. Men verhaalde my naderhand dat men dit van dit foort van Han¬ gen dikwyls waargenomen heeft. Het zelve is al lang van de Rateldang bekend geweed. Ik wandelde dien dag naar buiten , om naar planten te zoeken. Ik vond ’er verfcheiden Europifchen-zn zelfs Zweedfchen , maar zulken die aan Amerika alleen eigen zyn , waren de talrykden. De Firginifehe Ahorn ( f) is zeer gemeen op de oevers vande Del- Bemcti laware. De Engelfchen noemen hem Buttonwood of ook Waterbeuk , cn P*aiv* welke laatde naam de gemeende is. Hy groeit meed maar op lage plaat- ten* fen , vooral op den kant van rivieren of beken , maar kan ligt op droger. plaatfen verplant worden , als ’er de grond maar goed is. En , om dat zyn blad groot cn dik is , plant men hem veel omtrent de huizen en in tuinen , om ’er in de hitte ene aangename fchaduw onder te vinden. Met dit inzigt zet men ’er wel banken onder. Sommigen van de Zweden hadden dozen, emmers, en diergelyke dingen, gemaakt door de Ame- rikaanfche Wilden uit den bad van dezen boom. De fchors is ene lyn dik. Deze boom groeit ook in moeraden en vogtige weiden, waar de Edchen en de rode Ahorn waden. Hy is gemeenlyk al zo hoog en dik als de Denneboom. Het zaad blyft ’er tot in de lente op zitten ; in ’t midden van April gaan cie tiuisjcs open cn verfpreicten de zaden. Mis- fchien om dat het zaad niet eerder ryp is. Deze boom is aanmerkelyk om zyn fpoedig groeijen, waarin hy alle andere bomen overtreft. Daar is zulk ene menigte van op vele plaatfen in de lage weiden tuüchen Phila - delphia en het veer te Gloucejler , op beide zyden van den weg , dat men daar des zomers als door ene digte laan rydt. Ik zag in rt jaar 1750.. den 15. Maart de knoppen ’er nog aan zitten, en in ’t jaar 1749. be~ gonden zy den 8. Mai te bloeijen, Men vindt verfcheiden van deze bo¬ men te Chelfea by Londen geplant, die in. hoogte en dikte voor den eik niet wyken. Den 18. ging ik ’s morgens vroeg met den Zweedjcben Schilder, DeLand- D 3 den Breek.. (f) Linn. Platanus Occidentalis.. Catesby Nat. Hifi. of Carolina. vol. u p. 56. t. 56.. 3° pensylvanie. Bomen en plan¬ ten. den Heer HeJJelius , naar het Landgoed van den Heer Bartram , vier Eng- mylen ten zuiden Philadelphia , een weinig bezyden den groten weg naar Maryland , Virginie en Karolina gelegen. Nu had ik eerfl: gelegenheid den Haat des Lands te leren kennen, welk ene vlakte was, bedekt met allerhande foorten van bomen, die hun blad laten vallen. De grond was zand vermengd met klei , dog het zand had de overhand. Hier en daar zag men plaatfen waar het hout weggehakt was , bewoond door boeren, die hunne akkers rondom hunne huizen hadden. Debos- fchen waren vol moerbezie- walnoot- kaftanje- fasfafras- en andere bo¬ men ; verfcheiden foorten van wilden Wyngaard flingerden zig tot in de toppen van het hoogde geboomte. Op andere plaatfen omvlogten zy de heiningen zo fterk, dat die byna onder de zwaarte bogen. De Perfe- won , een foort van Mispelboom , groeide in natte gronden en omflreeks waterfprongen. Zyn kleine appeltjes zagen ’er reeds wel uit, dog zyn niet eetbaar voor dat ze bevroren zyn , en dan zyn {ze zeer finakelyk. De Heer Hejfelius vergaderde ’er fommigenvan, en verzogt mynen Jung* Jtrom van de vrugten des Lands te proeven ; dog de goede hals had ’er pas in gebeten, of hy gevoelde wat eigenfehap zy hebben voor dat zy tot hare volle rypheid gekomen , en door de vorft aangedaan zyn. Zy trokken zyn mond t’zamen, zo dat hy kwalyk fpreken kon. Dit maakte hem ’er zo afkerig van , dat hy met moeite bewogen worden konde om ’er, gedurende ons verblyf in Amerika, van te proeven, fchoon zy in den herfll en tegens den winter al hare bitterheid verliezen. Om de nieuwsgierigheid te voldoen van zulken die gaarn weten willen wat hout in deze ge wetten valt, en of men ’er bomen vindt die ook in onze bottehen watten , zal ik hier ene korte lytt invoegen van die bomen welken in de bottellen het digtt by Philadelphia in ’t wild groeijen. Ik zal dien boom dc eerde plaats geven die de menigvuldigtte is, en zo ver¬ volgens, zo dat zulke bomen waarvan men maar enen enkelden, fchoon digt by de Stad, vindt, de laattten zullen zyn. 1 . ghiercus alba , de Witte Eik , watt in goede gronden. 2. Quercus rubra , Zwarte of Rode Eik. 3. ghiercus Hifpanica , de Spaanfche Eik , een foort van den voor- ns alba , de Hickory , een foort van walnoot. Men vindt ’er drie of vier foorten van. 5. Kubus occidentalis , de Amerikaan fche Braamttruik. 6. Acer rubrum , de Ahorn met roden bloeifem. Hy watt in moe- rattige gronden. 7. Rhus gaanden 4. 3 O Diofpyros Kirginiana Linn. Spec. plant. P H I L A D E L P H I A. 1748. 31 7. Rhus glaira , de gladbhdige Suinacb. Men vindt deze plant in de bofichen, ,en op oude koornvelden. 8. Vit is Labrusca & Vulpina, wilde Wyngaarden van veifcheiden foorten. 9. Satnbucus Canadenfis , de Amerikaanfche Vlierboom. Deze groeit langs de hagen en betuiningen. I o. Quercus P heilos , de Moeras eik. 1 1 . Azalea lutea. Zy waft in de bofichen en op droge plaatfen. 12. Crategus Crus g üli. Men vindt hem in de bofichen. 1 3. Vaccinium , een foort van blauwbefièftruik. 14. Quercus prinus , de Kaftanje eik. Hy waft op goede gronden. 15. Cornus florida , de Kornoeljeboom. Men vindt hem in allerlei gronden.- o _ 16. Liriodendron ïulipfera , de Tulpeboom. Hy groeit in allerlei aarde. 17. Prunus Virginiana , de wilde Kersfeboom. 18. Vaccinium , een Blauwbefièftruik. Hy vereifcht enen goeden grond. 19. Prinos verticillatus. Hy groeit in moerafièn. 20. Platanus occidentalis , de W 'at er beuk. 21. Nysfa aquatica , (*) groeijende op de velden en de bergen. 22. Liquidambar flyraciflua , ftaande aan fonteinen. 23. Betula Alnus , de Els, ene verfcheidenheid van den Zweed fchen. Het was maar een ftruik. 24. Fagus Cajlanea , de Kaftanjeboom, voortkomende op koorn¬ velden , weiden* en in kreupelboftchen. 25. Juglans nigra , de zwarte walnootboom. Hy waft op de zelve plaatfen als de voorgaande. 2 6. Rbus radkans , de zig omwindende Sumacb. Deze klimt te¬ gens de bomen op. 27. Acer Negundo , de Ahorn met Esfcheloof. Hy groeit op moerasfige plaatfen. 28. Prunus domeflica , de wilde Pruimboom. 29. Ulmus Americana , de witte Olm. 30. Prunus Spinofa , de Doornftruik. Deze komt voort op lage gronden. 31. Latb (*) Linnzeus gewaagt maar van een foort van NyJJa , namelyk de NyJJci aquatica. De Heer Kalm noemt den naam niet van het foort. Maar in¬ dien de zyne niet een verfchillénd foort is , moet het ten minften ene ver¬ fcheidenheid zvn ; dewyl deze* volgens hem. op de bergen* en de aquati* sa in ’t water” groeit. pensylvanie. / o 31. Laurus S as f af ras , de Sasfafrasboom , groeijende ia ene los- fe met zand gemengde aarde. 32. Ribes nigrum , een foort van Mispelboom, wallende op lage gronden en in mocrasfen. 33. Fr a sinus escelfior , de Esfcbe. Deze groeit op lage gron¬ den. 34. Smilas laurifolia , wallende in de bosfchen en om de tuinen. 35. Kalmia latifolia. Deze plant groeit tegens de noorder zyden der bergen. 36. Mortis rubra , de Moerbezieboom. Men vindt hem op ’t veld, op de bergen , en by de huizen. 37. Rbus vernis , de vergiftige Sumach , wasfende op vogtige plaat- fen. 38. Quercus rubra , de rode Eik; een byzonder foort. 3 9. Hamamelis Virginica , de toveragtige Hazelaar. 40. Diofpyvos Virginiana , de Perfimon , of Mispelboom. 41. Pyrus coronaria, de Ankerboom. 42. Juniperus Virginiana , de Rode Jeneverboom. Deze groeit op fchrale gronden. 43. Laurus aJUvalis , Spiecewood by de Engel fch en , groeijende overal. 44. Carpinus oflrya, deSteenbeuk, vereifchende enen goeden grond. 45. Carpinus betulus , de Haagbeuk, vorderende enen goeden grond. 46. Fagus fylvatica , de Beuk. Deze komt voort op alle gronden. 47. Een foort van Walnootboom , wasfende op de bergen by de Ri¬ vieren, by de Zweden genoemd Butternutftrae. ( 48. Pinus Americana , de Penfylvanifche Pynboom , wadende op de noordelyke zyden der bergen en in de vallyen. (f) 49. Betula lentay een foort van Berk. Op de oevers der Rivieren. 50. Cephalantus occidentalis. Deze groeit op natte gronden. 5 1 . Pinus Faeda , de Den van New-Jerfey. Men vindt hem op dor¬ re heiden. • 52. C er cis Canadenfis , de Salaadboom. Hy vereifcht goede gronden. 53 Robïnia pfeudacacia , de Krekelboom. Men vindt hem op de koornvelden. 54. Magnolia glauca , op natte gronden. 55. Tilia Americana , de Linde. In goede aarde. 56. Gleditf.a triacantkos . Hy waft in goede aarde. 57. Cel- (?) Is dit de Jugïans Baccata van Linn/eus? F. (f) Dit foort vindt men niet in Linn.ei Spec. Plant , F. 33 PHILADELPH IA. 1748. 57. Celtis occidentalis. Opvrye velden. 58. Annona muricata> by de Zweden Papawtrae. Deze wad In ene vrugtbare aarde. Wy bezogten enige Zweden , die hier zig in vry voordelige omflan- Dc digheden bevonden. Wy zagen gene andere tekens van den herfft dan Lands- dat fommige. vrugten van dat jaargetyde reeds ryp waren, want al de. bo- U0L1WC* men waren nog zo groen , en de grond nog zo bedekt met bloemen , als in Zweden in den zomer. Duizenden van kikkers fchreuwden den gant- fchen nagt over in de poelen en moeraden. De krekels en fprinkhanen maakten ook zulk een geraas dat men malkander kwalyk verdaan kon. De bomen waren ook vol van allerlei foorten van vogels, die door de verfcheidenheid hunner vederen het oog dreelden , terwyl zy de lugt aan alle kanten van hun gezang deden weergalmen. De Boomgaarden , die wy voorbykwamen , waren alleen afgefloten Boom- met lage tenen horden , fchoon ’er de fynde foorten van vrugten in wies- gaarden, fen. Wy waren in ’t eerd verwonderd onzen geleider over de heining te zien henen fpringen, en fommige vrugten voor ons halen ; maar wy waren nog meer verwonderd, toen wy zagen dat de menfehen in den boomgaard dat niets agtten , en zelfs niet eens naar ons keken. Dog men . zeide ons dat men hier niet zo veel zag op , een weinigje vrugten als in andere landen , daar zulk een overvloed niet is. Wy ondervonden na¬ derhand dat de boeren in Zweden en Finland hunne rapen zorgvuldiger bewaarden, dan men hier de keurigfte vrugten doet. Ik merkte den 19 Sept. ’s morgens vroeg wandelende, dat ’er een Dauw. fterke dauw gevallen was , want het gras was zo nat als of het geregend had. De bladen van de bomen en de planten dropen. Ik vond by die gelegenheid dat de dmiw niet alleen boven op , maar ook onder aan de bladeren zat. Ik befchouwde dan zorgvuldig verfcheiden bladeren, zo van de bomen als van de planten , zo die ver van den grond als die ’er digt aan waren. Dog ik vond by allen, dat beide de oppcrvlaktens der bladeren , uitgenomen die van het Verbascum Fhapfus of het witte wol- lenkruid, welken, fchoon de bovenzyde vry nat was, maar weinig wa¬ ter van onderen hadden. By elke landhoeve , al was zy maar van enen gemenen Boer , had Vrugten. men enen groten of kleinen boomgaard, waarin allerhande vrugten , als perfiken, appelen, peren, kersfen en anderen in overvloed wieflen. De perfiken waren nu byna ryp. Zy zyn zeldzaam in Europa , vooral in Zweden , waar het niemant dan den ryken gebeuren mag ’er van te proe¬ ven. Maar hier heeft ieder landman enen boomgaard vol perfikebomen , die zo vol waren , dat wy nauwlyks in den boomgaard wandelen konden zonder op de afgevallen perfiken te trappen , waarvan men altyd een ge¬ deelte maar leggen laat, want men konde zulk ene menigte ’er van niet E nut- PENSYLVANIE. U nuttigen. Een deel wordt in de Stad verkoft , en de overigen wor¬ den gegeten , niet alleen van de eigenaars , maar ook van ande¬ ren , want ieder voorbyganger mag in den boomgaard komen en ’er zo velen afplukken als hy lult. Zelfs fmyt men hier die fchone vrugt voor de varkens. Perfiken Men bewaart de perfiken op de volgende wys voor den winter. Men inge- fhydt de vrugt in vier delen, fmyt den Heen weg, en rygt de hukken maakt. aan enen draad, hangt ze in de zon , tot dat ze droog zyn. Dan legt men ze in een aardenvat. Dog dit is de befte manier niet. Anderen doen het op deze wys, en die is beter. Men fnydt, gelyk te voren, de perfiken in vier ftukken, rygt ze aan enen draad, of legt ze op een bord in de zon te drogen. Droog zynde , en hare fappen zynde kwyt geraakt , worden zy in den oven gezet , na dat ’er zo even het brood is uitgenomen , waar men ze enen korten tyd in laat. Dan neemt men ze ’cr uit, en brengt ze in de open lugt. Daar na zet men ze nogeensin den oven , en dit wordt zo dikwyls herhaald , tot dat zy zo droog zyn als zy wezen moeten. Want als ze op eens in den oven gedroogd wier- den ; zouden ze rimpelen , en een deel van hare aangenaamheid verlie¬ zen. Men maakt ’er taarten van , of kookt en maakt ze gereed als de peren en appelen in Europa. Sommige menfehen drogen, en bewaren hier hun appelen op de zelve wys als hun perfiken. De Perfikeboom is hier, gelyk men my zeide, het eerft door de Eu- ropers geplant. Tegenswoordig vereifchen zy gene grotere zorg dan een Appel of Peerboom. Andere In de boomgaarden vindt men zelden andere vrugten dan appelen en vrugten. perfiken. Perebomen vindt men hier weinig, en zy, die ze hebben, hebben ze in hunne boomgaarden geplant. Men vindt in de zelven ook Kersfebomen , dog het meeft digt by de huizen of langs de heiningen. De moerbezieboraen ftaan op heuveltjes digt by de huizen. De zwarte Wal¬ noot (*') waft gedeeltelyk op hoogtens en velden digt by de Landhoeven , en gedeeltelyk langs de heiningen , dog het meeft in de bosfehen. Bui¬ ten dezen heeft men hier ook gene anderen van dit foort ten gebruike. De Kaftanjebomen had men op de akkers laten ftaan. Hier en daar ftond ’er ook een enkelde op een fchraal land of in een bofch. De O- De Hibiscus esculentus of de Okra , (f) ene bloem , waft in de IVeft kra> Indien in ’t wild , dog hier wordt ze in de tuinen gekweekt. De vrugt , die uit ene lange fchel beftaat, wordt, terwyl ze nog groen is , in ftuk¬ ken gefneden, en in fo'epen gekookt, die ’er zo dik van worden als bry. Dk (*) j ïuglam nigra. (f) In Miller’s Tuin woord eboek hiet zy Ketmia Indica , folio ficus % fructu pentagQM murw escukmo , graciïiori £? longiorL PHILADELPHIA. 1748. 3$ Dit geregt wordt by enigen , en vooral by de zwarte flaven , voor iets lekkers gehouden. De Spaanfche Peper (*) wordt insgelyks in de tuinen geplant. Als Spaan¬ de vrugt ryp is ziet zy ’er meert geheel rood uit. Men gebruikt ze by febe Pe- ’t gebraad of by gekookt vleefch, waarop men ’er een weinig van ftroit, of in de faus mengt. Men doet ze ook by ingemaakte augurken. Ook fnydt en ftampt men de fehil , terwyl ze nog zagtis, geheel klein; mengt dat met zout , en bewaart het in enen pot. Men beftroit ’er gekookt of gebraden vleefch , ' of geffuiten vifch mede. De vrugt in haar zelve is fcherp gelyk de gemene peper. Men vindt hier verfcheiden byzondere foorten van de plant, welke Sumacb. Lïnn.eus Rhus noemt. De gemeenfte is die met gladde bladeren, (f) De Engelfchen noemen ze Sumach. De besfen, of hare vrugten, zyn rood. Men gebruikt ze om rood te verwen. Men ziet hier deze plant aan als een onkruid ; want als een akker enige weinige jaren onbebouwd blyft leggen, groeit zy ’cr in menigte op, vermits de vogels de beflen overal heen verfpreiden. Wanneer men het land dan wil omploegen, hinderen de wortels den ploeg niet weinig. De vrugt blyft den gantfchen winter over op den boom zitten , maar de bladen vallen vroeg in den herfrt af, nadat zy roodagtig geworden zyn. De takken , met de bes¬ fen ’er aan gekookt, geven ene verw als inkt. De kinderen eten de besfen, die zeer zuur, dog niet ongezond zyn. De boom wordt zelden hoger dan vierde halve el. Als men den rtam doorfnydt vindt men ’er byna niets in dan merg. ik heb dit aan velen gedaan, en gevonden dat fommigen meer dan tien , de meerten meer dan een jaar oud waren. Als men ’er infnydt , komt ’er een geel fap van turtchen den bart: en het hout voort. Een of twee van de buitenfte; kringen zyn wit, maar het binnenfte is geclagtig groen ; ’t is gemakkelyk ze van mal¬ kander te onderkennen. Zy hebben een groot merg , welks middellyn dikwyls een halven duim is, en meer. Het is bruin, en zo los, dat het met enen rteek uitgeftoken kan worden, gelyk in den Vlierboom. Deze Sumach groeit digt by de heiningen rondom de koornvelden , dog voor¬ al op braaklanden. Het hout fcheen wel te branden, en geen groot ge¬ kraak in ’t vuur te maken. Den 20. Sept. gingen wy des morgens op de velden en in de boiïchen digt by de Stad wandelen , ten dele om zaden , en ten dele om planten voor myn’ verzameling te zoeken , het welk onze groot- E 2 rte (*) Capficum ’annuum Linn. (jO Rhus glabra , of Rhus foliis pinnatis ferratis lanceolaiis , utrimqus %udis. PENSY. LVANIE. - 36 fte bezigheid was. Wy zonden in den herfd dezes jaars een deel on¬ zer verzameling over Engeland naar Zweden. Vergift’ Een foort van Rhus , gemeen in de moeraden hieromdreeks, werd boom. door de Engelfchen en 'Zweden den Vergift hom genoemd. Ook noemde men hem wel Swamp-fumach (*_). Als men ’er in fnydt komt ’er tuffchen den balt en het hout een wit geelagtig fap voor den dag , dat enen lelyken reuk geeft. Deze boom is bekend , niet om zyne goede hoedanigheden , maar om zyn vergift , het welk die zonderlinge heeft , dat , fchoon het fommige menfehen kwaad doet , het op anderen gene uitwerking in ’t geheel heeft ; zo dat de een den boom kan behandelen zo als hy maar wil ’er in fnyden , hem fchillcn , den bad of het hout tuffchen de handen wryven, het fap op de hand horten, het ruiken, en ’er andere proeven mede doen , zon¬ der het minde ongemak ; daar integendeel een ander den boom niet durft te behandelen zo lang zyn hout nog frifch is ; zelfs kan hy ge¬ ne hand aanraken die het hout behandeld heeft, of zig aan den rook van het brandende hout bloot dellen , zonder daar ten eerden de kwade uitwerking van gewaar te worden ; want zyn aangezigt , zyne handen, en dikwyls zyn gantfehe lichaam zwelt fchrikkelyk, en wordt zeer pynelyk. Somtyds ontdaan ’er vele blazen , welken ’er den lyder doen uitzien als of hy fchurfdg was. By fommigen vervelt de op¬ perhuid geheel in weinige dagen, als of men zig gebrand had. Zelfs kunnen fommige menfehen de plaats niet naderen daar de boom daat, of zig aan den wind bloot dellen die de uitwaaflemingen van den zelven naar hun toejaagt , zonder hun het ongemak van het zwellen te doen ondervinden. Somtyds wordt hun aangezigt zo dik, dat zy twee of drie dagen hunne ogen niet openen kunnen. Ik ken twee. broeders , waarvan de een den boom zo veel als hy maar wil behan¬ delen kan, daar de ander ’er niet omtrent kan komen zonder te zwellen. Somtyds weet men niet dat men den boom heeft aangeraakt , of ’er digt by geweed is , voor dat de handen en het aangezigt het door hun zwellen tonen. Ik heb oude menfehen gekend die banger voor dezen boom waren dan voor enen adder ; en ik weet dat iemarit door deze kwade uitwaasfemingen zo is gezwollen geweed, dat hy zo dyf was als een paal, en men hem iti een laken Omkeren moed.. Toen ik in den Winter van- 1750. mynen 'Jungfirom de vergiftige elgenfchappen van dezen boom verhaalde, lachte hy ’er om, en hield het voor een vertellingje , wordende in zyn gevoelen bevedigd door¬ dien hy den laatden herfd den boom dikwyls behandeld , ’er takken-; afgefneden , en die lang , om he.t zaad te. bewaren , in zyn hand ge~- dfa- (*) Linn/eus noemt hem Rhus Vernix Spec. Plant, 37 PHILADELP II I A. 1648. dragen , en ’er vele zaden van in zyn kruidboek gelegd had , zonder het minde ongemak. Hy wilde dan, als een Wysgeer op zyn’ ma¬ nier, niets voor waar aannemen, waarvan hy gene genoegzame bewy- zen had , vooral daar zyne ondervinding voor het tegendeel pleitte. Dog den volgenden Zomer begon zyne Wysgeerte te wankelen. Zyn handen zwollen , zyn’ ogen wierden pynlyk en begonnen fterk te jeu¬ ken , zo dikwyls hy iets van den boom aantaftte. Zelfs had hy 'dat ongemak niet alleen van dit ioort van fumach , maar nog van dat foort dat zig om de dammen flingert , en op verre na zo. vergiftig niet is als de eerde. (*) Hier door wierd hy van de kragt des Fergiftbooms zo overtuigd , dat ik op ’t laatd moeite had hem te bewegen my ’er meer zaad van te verzamelen. Hy befpeurde dit ongemak niet alleen des zomers als hy zweette , maar ook des winters als hy en de boom koud waren. Hieruit ziet men dat iemant, fchoon hy lang voor dat vergift onaandoenlyk geweed is , ten laatften , zo wel als een zwakkere, daar van kan worden aangedaan. Ik heb ook op my zelven allerlei proeven met den Vergiftboom genomen , en niets verzuimd om zelf zyne werking te beproeven. Ik heb my met zyn fap beftreken, de takken ’er van afgebroken of afge- fneden, de fchel ’er afgeplukt, dezelve tuiïchen de handen gewreven en ’er aan geroken, de ftukken lang in myn’ blote handen gedragen, en dit alles dikwyls herhaald , en ben egter van alle fchadelyke gevolgen vry gebleven , fchoon- ik eens ondervond dat het vergift niet gantfch kragteloos op my was. Ik, had namelyk, op enen heten zomerdag, cerwyl ik zweette, een takje van den boom afgefneden, het omtrent een half uur in de hand gehouden , en ’er onderwylen aangeroken. Ik gevoelde dien dag geen ongemak , als een weinigje des avonds. Des morgens daar aan befpeurde ik ene fterke jeukte aan myn’ oogle¬ den en daar rondom , zo dat ik nauwlyks ’er de handen van afhou¬ den konde. Dog het verdween toen ik de ogen enigen tyd met ys- koud water gcwaffchen had. Myn’ oogleden waren egter den gehelen dag nog ftyf. Tegen den avond voelde ik de jeukte een weinigje; dog den volgenden morgen, toen ik wakker wierd , had ik de jeukte weer zo fterk als den eerften dag. Ik gebruikte het zelve middel ’er tegen. Evenwel hield het byna ene geheele week aan ; myne ogen waren zeer rood en de leden byna onbeweeglyk. Het ongemak ging daarna ge¬ heel over. Ik ftreek naderhand ene menigte van het fap om myn’ hand , zo dat het ’er dik op zat. Drie dagen daarna kwamen ’er kleine blaas¬ jes op te voorfchyn , dog zy verdwenen fpoedig zonder nadeel te heb¬ ben gedaan. Meer heb ik van de werkingen van dit wonderlyke ge- E 3 was; (*) Rbus radkans Linn. Spec. Pk PENSYLVANIE. 38 was niet ondervonden , en ook geen verlangen gehad om ’er meer proeven mede te doen. Dit had ik beproefd dat het zyne kragt op my oeffenen konde wanneer ik zweette. Ik heb noit gehoord dat iemant van dit vergift geftorven is. De py- nen gaan gemeenlyk na enige dagen over. De Wilden waren voorheen gewoon hunne fluiten van dit hout te maken, om dat het zo groot een merg heeft. Enigen verzekerden dat een middel tegens de uitwer¬ kingen van dit hout is, daarvan wat tot kolen te branden, en die met fpek gemengd op de gezwollene plaatfen te leggen. Sommigen zeiden het zelve beproefd te hebben. Op enige plaatfen roeit men den boom vlytig uit, op dat zyn vergift de arbeidslieden niet hindere. Delffiof- kreeg dien dag verfcheidene ftukken uit het Ryk der Delf fl o ff en , fen» die in het land verzameld waren , ten gefchenke. De volgenden zyn de aanmerkelykfte. Het eerfle was een wit en gantfeh doorfchynend Berg - kryftal. (*) Diergelyk vindt men veel in Penfylvanie inverfcheiden foor- ten van fteen, byzonderlyk in den ligtgrauwen kalkfteen. De ftukken zyn meeft van de dikte en langte van den pink, en fomtyds volmaakt doorfchynend. Dog ik heb ’er ook gekregen die omtrent een voetlang en zo dik waren als het been van een middelmatig man. Zy waren zo doorfchynend niet als de kleinen. De Teerlingfche Pyrites (■f) van den Biflchop Browallius was van een zeer regelmatig beloop , dog de grootte was onderfcheiden , want in enigen waren de zyden maar een vierde van een duim , en in de grote¬ ren waren zy twee volle duimen. Sommigen waren zeer glinfterend, zo dat men zien kon dat zy uit ene zwavelige ftof beftonden. Maar in an¬ deren glom maar ene der zyden , en de anderen waren donker bruin. Dog de meeften van deze Markafieten hadden die kleur op alle hare zyden. Als men ze aan ftukken floeg vond men ’er den zuiveren Pyrites in. Men vindt ze hier digt by de Stad Lancafter , dikwyls boven den grond. Maar gemeenlyk ontmoet men ze in ’t graven van putten of anderfins , op de diepte van agt en meer voeten. De Heer Heffelius bezat ver- fcheiden’ ftukken van dit foort van ftenen , waarvan hy zig in zyn werk bediende. Eerft brandde hy ze, ftampte ze dan tot poeder, en wreef ze vervolgens nog fynder op de gemene manier ; en dit verfchafte hem ene fchone roodagtige bruine kleur. Zwar- (*) Nitrum Chryjlallus montana Linn. Syft. Nat. Cbryjlallus hexagma , pellucida , non colorata. Waller, Mineral. Cryjlallus montana , colourleis cryftal. Forster’s Introd, to Mineralogy p. 13. (t) Pyrites cubicus. Marchafitce hexaedricce te felar et. Waller. Mine- ral. p. .au. Pyrites cryftallinus Linn. Syft. Nat. Mare ajites vel cryjlalli pyritacei , Marcafttes. Forster’s Introd. to Mineral, p. 39» ) PHILADELPHIA. 174S. 39 Zwarte Kei (lenen worden hier ook , dog zeldzaam gevonden. Maar Marmer, het land levert meer dan een foort van Marmer ; byzonderlyk vindt men op den afdand van enige Eng. mylen van Philadelphia een wit Marmer, met bleekgrauwe blauwe vlakken. Dit Marmer laat zig wel bewerken , fchoon het niet van het fynfle foort is. Men houwt ’er grafzerken , ta¬ fels , fchoordeenmantels en deurramen , vloerdenen , en diergelyke din¬ gen uit. Ene menigte van deze waar wordt naar verfcheiden oorden in Amerika verzonden. Het Marieglas (#) vindt men hier op verfcheiden plaatfen ; en fom- Mosko- niige dukken ’er van zyn tamelyk groot, en zo fchoon als het Rusfijche vijcb zyn kan. Ik heb ’er enigen gezien die een halve el en meer lang wa- §las* ren ; en ik bezit ’er die byna negen duimen lang en even zo breed zyn. De Zweden gebruikten dit natuurlyke glas by hunne eerde aankomd in de venders. Een ligt grauwe en digte Kalkfleen , waaruit men enen goeden kalk Kalk- brandt , legt op verfcheiden plaatfen. Enige dukken daarvan zyn zo vol ^een* van een fyn doorfchynend bergkrydal , dat de halve deen byna daaruit bedaat. Behalven dit brandt men langs de zeekuden nog ene grote me¬ nigte van kalk uit oederfchelpen , en ’s winters brengt men ze hier naar toe. Deze laatde kalk is zo goed niet om te metfelen als de deenkalk , dog beter om wittepleideren. Steenkolen heeft men nog in Penfylvanie niet gevonden. Men be- Steenko- weert ze egter verder landwaards in onder de Wilden gezien te hebben. len* Daarentegen worden zy hoger op naar ’t noorden omtrent Kaap Bre¬ ton (i-) in overvloed gevonden. Sommige Vrouwen maken Wyn uit enigen van de vrugten des lands. Wyn Daartoe worden gewoonlyk de rode en witte Aalbedèn gebruikt, die men zeer overvloedig heeft. Een oude Zeeman , die dikwyls in New¬ foundland geweed is , verhaalde dat de rode aalbedèn daar in menigte in *t wild wadèn. Ook perd men wyn uit Aardbeden , die zeer talryk in de bodchen zyn, dog wat zuurder dan de Zweedfchen. Nog gebruikt men daartoe de Amerikaanfche Braam, (§) die overal op de koorn- velden in zo grote menigte als by ons de didelen wad , en zeer aange¬ naam (*) Of Moskovifcb glas , Mica membranacea by Linn. Syd. Nat. V. 3. p. 5§. Mica membranacea pellucidifjima flexitis al ba , by Wallerius Min. p. 120. Vitrurn Rutbenicum , vitrurn Marien by Fokster Intr. to Min. p. 18. (t) Dit is bevedigd geworden federt dat Kaap Breton in de handen der En- gelfcben is. Men zegt dat de beddingen der Kolen het gantfche Eiland door¬ lopen ; zo dat men hiervan daan enen groten overvloed zou kunnen krygen , indien de Regering het oorbaar agtte ze te laten graven. F. ($) Kubus occidentalis Linn» 40 pensylvanie. Ligut- trum. Bomen, Lands- douwc. nciam is. In MaryUnd wordt ook een wyn gemaakt uit de wilde Drui¬ ven, die daar de bosfchen voortbrengen. Eindelyk gebruikt men hier ook Kersfen en Brambozen toe , die men vly tig aankweekt. De Wyn dien zy geven is fchoon. Ik behoef niet te befchryvcn hoe men den Äalbes- fewyn maakt; ,die kond verdaat men in Zweden zelfs beter dan in Ame¬ rika. Het gemene Liguflrum walt tuflchcn het lage hout. Dog ik kan niet bepalen of het een inlandfch gewas, dan of het uit Engeland overge- bragt, en door het verdroijen van het zaad door de vogels gemeen ge¬ worden is. De meelde fchuttingen en heiningen om tuinen en akkers zyn hier van planken en palen. Dog fommigen , bedagt op het fparen van het hout, hebben hier en daar begonnen hagen te planten, en hier toe nemen zy ’t Ligudrum , dat zy op ene daartoe opgeworpene hoogte zetten. De grond is hier klei, met wat zand vermengd, en dus tamelyk ligt. De ligudrumhagen zyn alleen hier goed daar het vee zeer tam is, want de varkens moeten hier allen een driekantig juk dragen, en ’t an¬ dere vee is zeer mak. Maar als zy gewoon waren door de heiningen doortcbreken , zouden hagen van dit lbort weinig baten. Digt by Phi- ladelpbia mogen gene varkens los lopen. Des namiddags van den ei. Sept. reed ik, met den Koopman Peter Koek , geboortig van Karlskronm Zweden , naar zyn’ landhoeve , om¬ trent negen Eng. mylen van de Stad noord wed waards. De bomen wa¬ ren allen van het foort die hunne bladeren verwiflèlen ; ik ontdekte niet enen enigen denne- of pynboom ; fchoon de weg aan beide zyden door bosfchen loopt. De meede bomen waren Eiken , van verfcheiden foor- ten , waartuflehen egter Kadanjebomen , Walnoot- Kornoelje- Appel¬ bomen, Hickory, Braamdruiken , en diergelyke gevonden werden. De grond begon hier wat heuvelagtig te worden. Dan reden wy ene hoog¬ te op en dan weer af, en zo vervolgens. Bergen en grote denen trof¬ fen wy niet aan , en het hout was van onderen dun en de grond zo vlak , dat wy ver van ons afzien en tudchen de bomen doorryden konden, want daar waren geen druwellen. Op fommigc plaatfen , daar de grond opgegraven was, en ook hier en daar boven op, lagen van die kleine glinderende denen, waarvan men hier de huizen bouwt, ik denk ze in ’t vervolg te befebryven. Wat verder in het bofch gevorderd zyndè, zagen wy gemeenlyk klei¬ ne dukken lands , waar men het hout weggehakt-, en ene landhoeve of weide aangelegd had. De landhoeven waren voor een gedeelte zeer fchoon , en dikwyls ging ’er ene laan van den groten weg naartoe. De huizen waren allen van dien deen , waarvan wy zo even fpraken. Ieder Land¬ man, zelfs de geringde Daghuurder, heeft om zyne woning enen boom¬ gaard van appelen, kersfen, perfiken, kadanjes, walnoten, en andere fcho- 43 PHÏLADELPHI A. 1748. fchone vrugten. Daar tuflchen zag men ook wynranken. In de dalen ftroomde heldere beekjes. De akkers waren meert gemaid , alleen Hond ’er nog wat Mats , anders Turkfch koorn,en Boekweit. De Maiswierd meert, in groter of kleiner hoeveelheid, digtby de hoeven gevonden; wies frifch, van zes tot tien voeten hoog, en had boven aan kleine groe¬ ne blaadtjes. Boekweit was ’er ook op vele plaatfen gezaid , en zy was ook op fommigen al ryp. In ’t vervolg zal ik van den aard en het ge¬ bruik dezer gewartèn breder handelen. Na zes Eng. mylen ver gereden te zyn kwamen wy te Germantown. Deze q Stad heeft maar ene ftraat , dog is byna twee Eng. mylen lang. Zy wordt voor ma^. ’t grootfte deel bewoond door Duitfchers, die van tyd tot tyd overkomen , to-wn. en zig hier neer zetten, om dat zy hier zulk ene vryheid genieten als zybe- zwaarlyk ergens in de wereld vinden zouden. Zy Zyn meert allen handwerks¬ lieden , en maken alles in zulke menigte en volkomenheid , dat ditgeweft bin¬ nen kort weinig meeruit Engeland zal behoeven te trekken. De huizen wa¬ ren meert allen van den glinfterenden fteen gebouwd , die naar den kant van Philadelphia overal gevonden wordt , dog anders zeldzamer is. Sommigen waren evenwel van gebakken rtenen. De meeften waren van twee verdiepingen , anderen nog hoger. De daken waren met planken van den witten Ceder befchoten. Van gedaante geleken zy naar de da¬ ken in Zweden , maar de hoeken die zy boven aan maakten waren of fcherp, of regt, of ftomp, naar mate zy meer of min hoog waren., Ge- deeltelyk maakten zy enen halven agthoek of enen halven twaalfhoek uit. Sommige daken waren zo gemaakt dat men ’er op kon gaan wandelen , hebbende ene leuning rondom. Ook hadden fommigen balkons, waar van men op ftraat zien kon. De venfters, zelfs omhoog, hadden luiken. Ieder huis had enen fchonen tuin. De Stad heeft drie kerken, ene Lu¬ ther fche , ene Hervormde , en ene Quaker kerk. Zy was zo volk- ryk dat de ftraten van volk grimmelden. Ook hebben hier de Men¬ nonieten hunne vergaderplaats. " Den 22. na den godsdienft by gewoond te hebben, bragt ik den dag door in het gezelfchap van de voornaamfte lieden der Stad, die hier lang gewoond hadden , by wie ik naar de byzonderheden der plaats vernam. Df, Heer Koek had enen ffaijen put vlak by zyn landhuis, die uit Putten, enen zandheuvel komt, en water genoeg verfchaft voor ene kleine beek. Over dezen put had hy uit den glinfterenden fteen een ge¬ bouw doen maken, gefchikt om eetwaren te bewaren. In de beek zelve, die langs het huis heen liep, ftonden kruiken en aarden vaten vol melk , welke zig in ’t koude water by de grote zomer hette zeer goed houdt. Ik vond in ’t vervolg nog meer gebouwen boven putten, gefchikt om fpyzen te bewaren. Byna alle de heiningen om de koomvelden en de weiden waren Heinin- F hier gen. pensylvanie. 