VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Hadt zy regt op een mirakel te gaan zitten wagten? "Er moest immers gegeten worden. En had Martha Maria’s voorbeeld gevolgd , hoe zoude Jefus zyn ontvangen? Was “hy niet onderworpen aan vermoeidheid, honger en dorst 2 Ihade. hy zich niet by eene andere gelegenheid beklaagd , dat men hem niét welyoegefyk hadt ontvangen? Ik hebbe des: niet te bedillen op het gedrag van Martha , zy vertoont . my integendeel een zeer goed hart, eene hartinneemende ` gedienftigheid, en eene ten uiterften welgeplaatfte oplet- tenheid. Jefus beftraft haar des in "t geheel niet. Hy kende de zuivere bron , die Martha dus werkzaam hield voor hem; hy geeft haar alleen eenen zeer vriendelyken raad, Martha , vreezeride niet genoeg te kunnen doen , roept ‘Maria om haar wat te helpen ; zy fchynt zelfs eenigzins ver- wonderd, dat die haar ook alles alleen laat doen. "t Is, of ze tot Jefus zeide; Heere „gebied myne Zuster ‚dat zy voor eenige oogenblikken bet vermaak ván u te boren verwisfele met de eer van u, nevens my, te dienen. Jefus , gevoelig over deeze tekenen van beleefdheid , beftraft dezelve niet; maar my dunkt ik'hoor hem zeggen: Martha, gy doet te veel. Eo Ll 5 moei- +a SAR "VERTQOG OVER DE GODLYKHRID DES ENGELS. geleerden onzer Kerke gewoonlyk in 't oog houden, en die uitlegregels , welken onze Schriftverklaerders doorgaens in acht nemen. Ondertusfchen is "t voor hun , die niet overtuigd zyn, en 't op zyn hoogst nog als Problematisch genzien 4 niet ongelukkig , dat het geen. invloed op enig Leerítuk heeft, wat men daeromtrent denke; en dat men dus zonder vreeze van onrechtzinnigheid ook aen de ane dere zyde kan (aen, . Met de uitgave van dit Vertoog heeft de arbeidzame wan Herwerden tevens het licht doen zien, ene niet min uit- gewerkte en der overweginge waerdige Verklaring van bet voortreffelyk , gebeimzinnig en naauwkeurig Gezigte , Zach, IV: 1—6. en 11 ——145 als behelzende ,, het Voorregt der Gelovige Eerftelingen uit de Joden , by den aanvang van en gedurende de ganíche Kerk(taat van het N. T. ; tot oediging der verdrukte Opbouwers van het verwoeste Heiligdom, onder het beleit van Zerubbabel en Jofua ”. Door dit zinnebeeldig Gezigt vs. 1-—— 6, met de nadere verklaringe vs. 11—14. (zynde 7—— 10. aen te merken als ene tusfchenreden , die in zich vervat , de belofte van de komfte des Heillands in "rt vleesch, ) fpreekt de Heere, volgens zyn Eerwaerden, dus tot Zacharia. ,, Na dat des eeren Spruite gekomen zal zyn, en Hy zich gedragen zal hebben als die geestelyke Hoekfteen , waar op zeven oogen zyn, zal Hy eene eenige Kerke in de waerelt hebben, die door het Geloof leeft, en aan Hem als Hoekfteen verbon- den en op hem gebouwt zal zyn; deel hebbende aan de in-en uitwendige verligting des H. Geest, waar mede zy geduurende zeven agter een volgende tyden zal pryken. Het middel dat de Geest tot deze in-en uitwendige ver- ligting zal gebruiken, zal het woort der vertroosting en der onvervalíte waarheid zyn; het welke Hy de Propheten en Apostelen zal hebben ingegeven, en dat uit derzelver Schriften, door een naarítig onderzoek en heilig oordeel der eerfte Boetgezanten, met mont en pen in den fchoot der Joodfe Kerk zal worden uitgeftort, van waar het, (als het werktuig van de Roeping der Heidenen, ) door de middelen der uitwendige prediking en eigene toepasfing , tot verligting van de algemeene Kerk zal overgaan ”. Deze verklaring beantwoord zeer wel aen het opgenoemde oog- merk: ,, want daar dit werk, gelyk zyn Eerwaerde ten flot zegt, van die Godlyke oorzaak onwederftaanbaar was, zoo konden Zacharia en Zerubbabel ook overtuigt zyn , dat [thoon de magtelooze Natie der Jooden, hier toe geen. (207 785 ^77"kragt $ Je- te APPELIUS UITSTAP, " . 5815. kragt en gewelt konde aanwenden , (gelyk dat ook.tot een werk van die natuur niet konde gevordert worden) , de Geest het:alles in en door haar zoude uitwerken ;ten einde dat zy, voor zich zelve deelgenoot aan.heilgoederen der. Kerke, het gelukkig werktuig wierdt, om de eene, heili- ge, algemeine Christelyke Kerke tot God en Christus toe te brengen , door dat middel , dat haar voor zouden ligten tot des waerelds einde ". En PE . ^. Uitflap van Aanmerkingen over bet regt gebruik van "t Euan-. - gelie , aangaande een beilzaam middel tegen de licbaamlyke -en'geestiyke danfleekònde Ziekten van den tegenwoordigen ` : tyd; Door E C. APPELIUS , Predikant te Zuidbroek en Mun» ` ` tendam.: Te Gron. by de Wed. J. Spandaw 1770. Bebalven- bet Voorwerk a98 bladzyden in groot oClavo, - 008. d KH Ka meermaels voorgekomen, dat en Schryvers en X Boekverkoopers een zeer groot belang ftellen in den, Tytel; zo dat het inrichten van denzelven zomtyds niet weinig moeite in hebbe: en al had zulks ook in °t opftellen van dezen Tytel.piaete gehad , zouden wy ‘er ons niet over verwonderen ; nadien dezelve anders waeríchyulyk eenvoudiger en klaerer geweest zou zyn. "Er is een tyd. geweest, dat men (maek had in zulke gedrongen. en overs drachtlyke Tytels ; maer "t is te hoopen dat men dier fmaek niet weder op nieuw zal invoeren. Doch genoeg hier vtn; wat het Gefchrift zelve betreft, dat onder des: zen Tytel aengeboden word ; het behelst in de eeríte plaets: ene uitgebreide Verhandeling over de woorden 2 Chron. VII. 1$,14. Een text welke ons voorftelt ,, ene getrouwe waaríchuwing en:ondérwyzing , aangaande de plagen, met welke God de zonden van zyn volk bezoeken zoude , aan- gaande de regte geestlyke middelen ,.die men daar tegen gebruiken moet, en aangaande de gezegende’ vrugt , die men daar van verwagteh mag. | —— -Vah God in ene vera fchyning aan Salomo voorgeíteld., ten einde het volk, van aeren goedheid, beloften , tempel en offerdienst ,. geen, vleeschlyk misbruik make , maar. God in geest en waarheid diene” —— Deze. Godlyke waerfchuwing en onderwy- zing , niet flechts Letterkundig verklaerd , maer wel inzony derheid op eue Godgeleerde wyze ontvouwd egaenger Brengen hebbende; brengt zyn Eerwaerde de daer in voor- geftelde denkbeelden op Nederland over... In dit gedeejte | van "7: J..€. APPBLIUS UITSTAP..: van zyn Werkje pemaeritigt hy zieh , om het Oordeel , waer onder Nederland zucht , byzonder de Runderíterfte, recht te doen opmerken; en tevens ondes "t oog te. brengen , hoe men de oorzaek hier van heeft te zoeken ix der Inywoon- deren verregaende afwykingen, als ineetende ziekten be- febouwd, die zyn Eerwaerde onderfeheidenlyk voordraegt , en in derzelver verkeerdheid en haettykheid ten toon (ert, Waer op hy, na het mededeelen eniger.aenmerkingest ra». kende de lichaemlyke genezing onzer Runderen , welke hy aenpryst , de geestlyke middelen ter genezinge onzer Ziels- gebreken vaorftelt , en derzelver gebruik op "t. sendriggt. —— De Eerwaerde Appelius behandelt dit on- derwerp befcheiden en flichtlyk ; doch. weid wat breed uit ` in algemene plactfen der Godgeleerdheid ;- het welk zyn Gefthrift wat te uitvoerig maekt, voor °t meerendeel der Lezeren. | TE Vervolg op bet eenvoudig en zedig Antwoord aan den HAi- - Eerw. Heere P. HOFSTEDE , raakende de openbaase . Gods: dienstoeffening der Remonftranten, In ^s Hage , by J. dw Mee en F. Staatman. Bebalven de P'oorreden. 176 blade, (sy groot oa, | ! mE. E Schryver van het Eenvo en zedig Antwoord, voor D enigen tyd gemeld Cee dit Verralg het licht doen zien, wel byzonder ter nadere bekrachtiginge zymer ftellinge , dat het hoogloffelyk gedrag van 'sLands Vade- ren, geduurende ene reeks van 140 jaren, ontegenzeggee lyk toont, dat de Remonftranten , wat Placaten "er eertyds ten nadeele van die Societeit geweest mogen zyn, thans, door gunst der Hooge Overheid, de Vryheid van opem- baare Godsdienstoefening bezitten, en niet flechts ooglui- kend geduld worden. De Autheur, de gunst der Overheid dankbaer erkennende, pleit hier manlyk voor zyne Socie- teit, ter hahdbavinge van ene weldaed, door °t gehouden gedrag van ’s Lands Vaderen , aen dezelve verleend , en tem hunnen opzichte gehandhaefd; met aentooning der recht, matige gronden waer op zulks gevestigd is.. - Het Stukje zelve behelst met den aenvang, als cen ver- van 't voorgaende , ene verdere optelling der Voors rechten, die de Hooge Overheid den Remoaftranten vers ` (*) Zie N. Had. Lester.» Oef. IN D. dde Sc. bi. 106. > VERVOLG OP °F 2EBIG ANTWOGRD , ENZ, GC leent heeft „en nog dagelyks. verleent , waer door de voor-. gewende aogluiking tegengegaen en wederlegd word, Hier aen hecht hy ene overweging der gronden, op welke zulk ene Vryheid van openbare Godsdienstoefening der Remon. ftrenten in ons Vaderland fteunt; tot lof der Hooge Overe haid, derzelver hoogwyze grondregelen en zeer gunftige hasdelwyze. En of dit alles niet genoeg ware, voegt hy 'er ter nadere ophelderinge, by, ene vergelyking der Plae casen van de jaren 1619 en 1620, met de verleende voor. - rechten en andere genadegiften , door de Overheid den. Remonítranten .gefehonken ; waer uit ten klaerfte blykt, dat. die Placaeten , door "t gedrag van "e Lands Vaderen , al voor lang vernietigd zyn „en dat de Remonfiranten nu niet by:oogluiking geduid worden , maer, onder de befcherming, der ‘Hooge Overheid , ene openlyke en vrye Godsdienste, oefening genieten, Voorts gaet hier nevens gepaerd , ene beknopte beantwoording der aenmerkingen van den Eerw. Hofftede op des Autheurs voorgaende Stukje. En eindelyk ontmoet men, als een Byvoegfel , nog enige ftaeltjes van ’t verplichtende gedrag der Overheid jegens de Remonftran« ten ;en wel byzonder een Octroy, rakende de Erfenisfen van Perfoonen ia de Godshuizen der Remonftranten gealie menteerd , hun door 's Lands Vaderen verleend, den 17den Augustus 1770. Loopende alles te famen, om te doen. zien ‚dat de Hooge Overheid de Remonftrantfche Societeis njet behandelt, als ene Societeit die by oogluiking plaets heeft „maer als zodanig ene, die Hoogstdezelve openbaer- lyk handhaeft, in de haer guuítiglyk verleende Vryheid ,. als ene vrye openbare Proteftantíche Gezindheid. Aanmerkingen ever de Inenting der Kinderziekte met Waar neemingen bevestigd door PETRUS CAMPER , A. L. M. Phil. & . Door, Med. Anat. & Chir. Profesfor Honor. in het Athen. Illustre te, Amíteldam; Medicis. Theor, - . Anat. Chirurgie & Bot. Prof. Ord. op de Hooge Schoole van Stad en Lande; Lid vande Koninglyke Maatích. van Weetenfchappen van Londen euz enz. Met Plaaten. Te Leeuw, ter Drukkerye van H. A. de Chalmot , 1770. Gr. QGavo , 163. bladayden. D. E Hoogleeraar CAMPER, kundig zynde van alle de handelwyzen aangaande de Inentinge der Pokjes , van tyd te tyd veorgeíteld en in't licht gegeeven, heeft by. npe gee D D / 516 ' -` P. CAMPER gelegenheid van de in zwang gaande Kinderziekte té. Gro. ningen , in 't jaar 1769, door eige ondervinding willen tee- ren , hoe verre de opgegeeve regelen gegrond of ongegrond, en wat 'er meer by op te merken ware, als meri alle ome ftandigheden onder de Bewerking , de aangebragte Ziekte, en de Gevolgeti , met alle naauwkeurigheid befchouwde, Zyn eige Waarneemingen hebben hem in fommige voor ftellingen verfterkt , van fommigen de valschheid doen zien , en eenige omftandigheden doen ondervinden , welken alge- meen en beftendig, fchoon van anderen -voorbygezien of tegengefproken zyn. Nuttig was het derhalve deeze Waar- neemingen, íchoon niet alle nieuw ; doch met eem nieuw licht, nieuwe verzekering en uitfluiting van doolingen en óngerymdheder, aan onze Landsgertooten mede te deelen, op dat de Inenting tuimer loop mogt krygen „en de bewer king zó wel als de- behandeling der Ziekte eenwoudiger en klaarder wordende gemaakt , meer menfchen door dezelve behouden konden worden. . E - Het Werk zelf ís verdeeld in vier. Afdeelingen, en elke _ Afdeeling wederom in. Hoofdftukken ‘onderfcheiden.… De. eeríte Afdeeling vervat aanmerkingen over de Kinderziekte : betreklyk tot de Inenting in "t algeniedn. - Het oüderfcheid van toevallen en gevaar in het-beloop der natuurlyke Poke jés wordt tegen dat van de ingeënten overgefteld; en door. voorbeelden getoond zo veel goedaartigerte wezen in de. laatften , datze hierom met de grootíte reden te verkiezen zjn. Byzondere geftellen of ziekten der. Ingeénten vondt … de Hooggeleerde Schryver geen onderfcheid te maaken in de natuurlyke of konftige Pokjes 3 en geen van beiden zich. met eenige andere ziekten te vermengen ; de waarheid hier van wordt door verfcheide gevallen getoond. Hier uit wordt een befluit opgemaakt, dat men de Inenting moge. doen niet aHeen aan gezonden, maar ook aan Zieken , als het gevaar van befmet te worden door een algemeene Efi- démie groot is, heftige ziekten echter uitgeflooten. Uit het - coloriet der menfchen en de kleur. en. gefteldheid der huid kan voorzegt worden, of iemant op de inenting veele of weinige Pok -puisten zal krygen; ook zelfs in de natuur- lyké Kinderziekte. Dan die hier over zal oórdeelen diept wel een fchilderkundig gezicht van.de kleur en gefteldheid van de huid der menfchen te hebben. Kinderen nog aan de borst krygen de meesten, zegt onze Schryver. Zwang gere Vrouwen oordeelt hy niet ligt ingeëntte m wore den, em: dat de uitbottings- koorts voor: de zulken zeer. > gee me - OVER DE INENTING DER KINDERZIEKTE. St? gevaarlyk kan worden. De ontlasting der Maandftonden behoeft niet noodzaalJyk ontzien te worden. Hier op over- weegt de Heer CAMPER , of men inenten zal in een huis aar de natuurlyke Befmetting is; en dezulken die waar- fchynlyk , fchoon niet zeker, befmet zyn? Her antwoord is: ,, Ik zoude geen oogenblik draalen , zoo dra één in een huisgezin de tekens kreeg van befmetting , maar alle de overigen , die nog niet gepokt hadden, terftond de In« enting toedienen , indien zy er toe genegen waren : onder dit beding echter, dat ik hen eerst voor oogen (telde de mogelykheid van reeds befmet te zyn, en als dan door de Inenting geen voordeel te konnen behaalen ”. Als het twy- felagtig is of iemant in vroeger tyd gepokt heeft , waar van geen zekere tekenen zyn, kan de Inenting veilig gedaan worden, om dat de Inenting geene gevolgen heeft als men de Pokjes beeft gehall. De Schryver erkent, dat iemant voor de tweedemaal de Kinderziekte kan krygen, fchoon het zeldzaam gebeurt: dan, hy weet geen voorbeeld dat dit op de Inenting gevolgd is. Hy toent dat de meerder of minderheid der Pokpuisten door de wyze van Inenting of het beftier der ziekte niet kan bewerkt worden: dat de Inenting fomwylen niet vat , waar vau verfcheide voor« beelden bygebragt worden, zonder blykbaare redens dat de Inentingen zonder uitbotting , doch met alle andere toe- vallen, op de gewoone tyden , voor toekomende befmetting beveiligen. In de tweede Afdeeling houdt zich de Hoogleeraar bezig met overwegingen over de Voorbereiding , fpecifique Mid- delen , Voedzel, Lugt, Koude enz. in. de Ingeënte Kina derziekte. De Voorbereiding oordeelt hy nutteloos, ook niet mogelyk te weeten hoedanige Voorbereiding het by- zonder geftel van een lichaam zo zal veranderen, dat het van ongunftig gunftig voor de Kinderziekte worde, Adera ` laatingen , verkoelende fpyze of drank , en andere naauw- keurigheden van veelen voorgefchreeven, heeft hy onnodig 3 en best bevonden de gewoonte en de natuur niet te veel tegenteftreeven? vleesch en wyn kunnen onder de ziekte der Inenting gemyd worden, en het zal genoeg zyn. Spe- cifique: of byzondere Geneesmiddelen erkent hy niet, en oordeelt onder het beloop der Ingeënte ziekte geene mide delen te pas te komen dan by eenige toevallen of dring*nde em(ítandigheden. Aangaande het Voedzel ‚de Lugt , Woude enz, is de Hooggeleerde Schryver even gemaatigd. Hy oordeelt dat men hier in de gewoonte veel moet toegee- IY. DEEL, N. LETT, NO, £2. Mm ven; em P GAMPER ven: ,, een Boer aan de koude lugt gewoon , Ingeënt zyn« de , moet naar zyne gewoonte de lugt genieten ” „zegt hy 5 maar een tedere Jaffer gewoon in een warme kamer op een goede ftoof te zitten, aan het ftrand by de Noordzee te brengen, in het hartje van den winter, dunkt my, is zeer buitenfpoerig u^ In de derde Afdeeling handelt de Heer CAMPER van de Inentinge, Pokítoffe en haare Uitwerkinge. Aangaande de verkiezing der Pokítoffe bevondt hy de dunne en etterag- tige best , van geregelde natuurlyke Pokjes, of van de ftoffe uit de wondjes op den negenden of agtíten dag na de Inentin genomen en terftond gebruikt. at meer of ` minder Pokítoffe, fchoon een zeer klein drupje genoeg is om de befmetting aan te brengen, maakt geen verfchil vau meer of minder Pok-puisten. De plaats waar men de fteeke jes maakt is onverfchillig, en kan naar welgevallen of de meeste voegzaamheid verkozen worden. Het zelfde wordt ges zegd van de werktuigen waar mede de Steekjes gemaakt wor- den ; ook kan de huid door een kleine Spaanfche-vliegplaaster van de opperhuid ontbloot worden om de (offe ce ontvan- gen. Nu volgt nog de vierde Afdeeling, over eenige Byzone derheden , welken onder en na de Ingeénte Pokjes voor- vallen. De verandering in het Water welke doorgaans , als de fmetftoffe in het bloed gebragt is, gezien wordt , is niet by allen dezelfde , ook niet beftendig, zyn zetzel kan niet aangemerkt worden als eene ontlasting der Pokítoffe; en men kan 'er geen gegronde voorzegging uit opmaaken. De Etter- of Nakoorts zelden of noit op de ingeënte Pokjes volgende als'er weinigen zyn,is-een van de grootfte voor- deelen der Inentinge : onze Schryver bekent echter dezelve in twee zyner Lyderesfen zeer hevig gezien te hebben , en dezelve ook te ontílaan als de ingeënte Pokjes menigvuldig i f en es 201 Zyn. P OVER DE INÉNTING DER KINDERZIEKTE. #19 zyn. Dit moet ook op de Napokken toegepast worden. Het zwellen van het Aangezicht en Handen en Kwyling be- vondt de Hooggeleerde CAMPER by de ingeënten zelds zaam; en oordeelt de gemelde zwelling af te hangen van de plaatslyke Ontíleeking , welke de etterende Pokken veroorzaaken; en de kwyling een gevolg te wezen van de zwelling van het hoofd. De Ontfteeking der Oogen, on- der het beloop der ziekte, is doorgaans van geen belang en verdwynt ligt wederom: doch op de Etterkoorts vol- gende isze , gevaarlyker en vereischt een byzonder toever- zigt. De Ontfteeking in de Keel en Hoest zyn zeldzaam by ingeénten, ten zy de uitbotting veel zy. Hardheden en Gezwellen achter de ooren komen ligt by Ingeënten , doch zyn noit van kwaad gevolg , en derhalve niet te vreezen. De Schryver heeft achter het Werk gevoegd twee Plaas ten, waar op de dagelykfche veranderingen van de wond- jes der Inentinge zyn afgebeeld, om jonge Geneesheeren dezelven te gemaklyker te doeh opmerken , of hem op ` gelyke wyze hierin na te volgen. . De korte inhoud welke wy hebben opgegeeven zal onze Lezers met achtinge voor het zelve inneemen3 de Waat, neemingen moeten in bet Werk zelf geleezen worden. Voor zoo veel deeze Aanmerkingen „naar eige bevinding in onze Landsgenooten , en dus als uit de naaste hand ko- men, en met groote naauwkeurigheid zyn byeengevoegd , zullen ze niet anders dan onze Vaderlanders behaaglyk konnen wezen , en met veel nut van dezelven gebruikt worden. | quam „Korte Befcbryoing der Beenderen, Door FRANÇOIS MICHEL ' DISDIER , Meester in de Vrye Kon(ten, en Heelmeester te Parys. Na den tweeden Druk uit bet Fransch vertaald, Voor den Uitgeever. Te Rott. by J. Hof hour. Zonder by- voeging van bet jaar. Otavo , 66 bladzyden. E Schryver van dit Werkje over de Beerideren van het menfchelyk lichaam zegt in een kort Voorberigt , dat de Leerlingen in de Chirurgie een affchrik hebben van eeu langwylige (tudie over de Beenderen, en hy hier door be- wogen is hun dit kort opftel tot hm onderwys in handen te geeven , waar in hy naauwkeurigheid , nuttigheid en | beknoptheid heeft getragt zamentevoegen. Het is waar s MEE Mm 4 dat On "P mT TN NR 52ó f. M, DISDIER dat de jonge Chirurgyns zeer geneigd zyn tot beknoptheid der leerítellingen, en ook in 't byzonder aangaande het geftel der Beenderen , en zy zullen over de langwyligheid van deeze Defchryving niet konnen klaagen; doch het is ook waar, dat veele Chirurgyns zich met een gedeeltelyke en gebreklyke kennisfe der Ontleedkunde, en in het by. zonder der Beenderen , vergenoegen , en hier door niet zelden in misflagen vervallen. Dit klein Werkje is in deeze orde ingerigt. Eerst wordt gefproken van de Beenderen in °t algemeen , de Verdeeling van een Geraamte en van de Geledingen. Hier op volgt een byzondere befchryving der Beenderen van het Hoofd; dan van den Romp; vervolgens van de bovenfte en onder- fte Ledemaaten ; waar achter nog gevoegd is een Naamlyst ‚en het Getal van alle de Beenderen gelyk menze in Vol- wasfenen vindt. Tot eén ftaaltje der behandeling zy de befchryving der Neusbeenderen. ,, De eigene beenderen van de Neus zyn geleegen aan het boveníle en middelfte gedeelte van 't Aangezigt 5 elk van die is verdeeld in 2 Oppervlakten , eene uitwendige , glad en een weinig hol, en waar aan men by wylen twee of drie kleine Gaatjes ziet, en eene Inwen- dige, hol, daar men eene halve Creta (Kam) ziet , welke, - vereenigt Zynde , met eene diergelyke van het andere Neusbeentje , eene Goot uitmaakt , die de voorfte rand van de Lamina Perpendiculares , (het Loodlynig Plaatje) van het Os Etbmoides ontfangt. Eindelyk, merkt men in de Neus- beenderen nog aan, twee uiteindens, een boovenst , zynde - {mał en dik, en een onderst , zynde breed, dun en getand; als mede 2 zydlyke randen. Deeze Beenderen zyn te famen vereenigd, en met het Os Coronale (Voorhooftsbeen) , het Os Etbmoîdes (Zeef been) en de Os/a Maxillaria (Kaak- beenderen)”. Wy zullen hier op nog iet laaten volgen uit de Verhan- deling van den Romp. Van de Wervelbeenderen in °t bye zonder wordt gezegd: ,, Men merkt in de Wervelbeende- ren, afzonderlyk genoomen , eenige byzonderheden aan. Dus zyn die van den hals kleinder als de andere. In hunne Apopbifes transverfe zyn gaaten; de Apopbifes Spinofe zyn gevorkt. De eerite is genaamt Atlas, welke geheel en al van de andere verfchilt; als mede de tweede Odontoider genaamt , weegens eene Apopbifis welke uit deszelfs lighaam voortkomt, en in 't gat van den Atlas gaat om zig te far men te vereenigen door middel van 2 gelyke oppervlakten. -o és e OVER DE BEENDEREN. 52t De Wervelbeenderen van de rug zyn wat dikker. Hunne Apopbifes Spino/a al heel naauwkeurig de een op de andere gelegen, voor de Uitínydingen, welke de Gaaten van Sa- menvoeging uitmaaken , ziet men halve Oppervlakten , welke vereenigd zynde met diergelyken , het hoofd van iedere ribbe, ontfangen. Men vindt er ook meede aan de Apopbifes transverfe , welke zig voegen tegen die van de Tuberofsteiten van de Ribben. De Wervelbeenderen van . de Lenden veríchillen van de andere, weegens de grootte van hun lighaam , en van haare Afpopbifes ^, — - Het Werkje kan dienen om eenen over °t algemeen kun- | digen ras en gemaklyk iet aangaande de Deenderen te her-. inneren; kan het ook jonge Chirurgyns ftrekken om kun- digheid der Beenderen te verkrygen, wy mogen het lyden, fchoon het ons voorkomt hier toe te kort te fchieten. In de Latynfche naamwoorden zyn veele drukfauten. - Aanbangzel of Vermeerderingen van bet Algemeen Beredenerent Woordenboek der Natuurlyke Historie. Uit bet Fransch van den Heere VALMONT DE BOMARE, Te Dordr, by A. Blusfé en Zoon, 1770. Gr. Quarto ,met de Registers 574 bladz, Mi hebben onze Lezers van de twee voorgaande Stukken van dit Woordboek , waar op het gene ‚wy nu voor ons hebben , een Aanbangzel is , verflag ge- daan (*), de nuttigheid en wyze van behandeling door eenige voorbeelden getoond, en, volgens het berigt van , den Drukker, kennisfe gegeeven , dat nog een Aanhangzel van den Auteur ftondt te volgen, welke verwagting men nu voldaan vindt. De Heer DE BOMARE zegt in het Voor- bericht voor dit Aanbangzel: ,, Ik heb onlangs een tweede Verbeterde Druk van dit Werk in °t licht gegeeven , met Byvoegzels , waar door dit Werk meer als een vierde ge- deelte vermeerdert is. Vermits deze Dyvoegzelen én Ver, beteringen in den Nieuwen Druk ingevoegd zyn volgens de Alphabetifche Order die ik gevolgd hebbe, zoo heeft het my toegefchenen dat de billykheid vorderde dat ik 'er deze Byvoegzels en Verbeteringen uittrok , om haar by een .te voegen, en mede in een Alphabetifche Order te fchik- Ken, ten nutte van hen die de eerfte Uitgaave bezaten. Dit is het Aanbangzel van Vermeerderingen en. Verbeteringen , "t geen - (©) N. Fad. Letter-Ocfen. II D bladz. 62. III D. bladz, 406. ' i m3 ane ( gas V. DE BOMARE AANHANGZEL geen ik thans bet Gemeen aanbiede". Men moet zich niet ‘ verwonderen dat in een Werk over zulk een uitgeftrekt onderwerp als de Natuurlyke Historie , na verloop van eenigen tyd, veele byvoegzelen en verbeteringen gemaakt worden; wyl de aanhoudende nafpeuringen van de wer- ken der Natuure geftadig nieuwe ontdekkingen , en te gee lyk doolingen te voorfchyn doen komen, De Heer pz BOMARE tyd van leven hebbende, zoü, na weinige jaaren, waarfchyolyk , nog wel een dergelyk Aanhangzel op zyn Werk konnen geeven. Men heeft reden van erkentenisfe aan den genen die ons in één, of op elkander volgende Werken , alles geeft wat. in dien tyd bekend was, of lie- ver, van alles wat door veel aangewende naarftigheid tot gyne kennis hadt konnen komen. Men vindt in dit Aanhangzel veele Artikelen geheel nieuw ingevoegd , veelen met uitgebreide Byvoegzelen vermeerderd , anderen met korteren nader verklaard en verbeterd, Van merklyke uitgebreidheid zyn, by voorb. Afgrond, Blanketfleen , waar by van het blanketten onder verfcheide volken in gebruik; Koude , waar in waarneemin- gen van de grootfte Koude op verfcheide plaatfen der Aar- de, en haare uitwerking op Gewasfen en Dieren gefpro- ken wordt; Paalwormen, derzelver foorten , befchryving, fchadélykheid en middelen omze te vernielen, benevens veel anderen van gelyke of meerdere uitvoerigheid. Zo is het ook met de Dyvoegzels en Verbeteringen welken door- gaans aanmerklyk en gewigtig zyn „en niet zelden vry uite gebreid. Zodanig is by voorb. het Byvoegzel op het woord Aardbeeving , waar in over de oorzaaken en gevol- gen, en van eenige byzondere Aardbeevingen , op deeze en gene plaatfen voorgevallen, gefproken wordt. Op het woord Been vindt men een uitvoerig Dyvoegzel , en in het zelve waarneemingen over de Geraamten van Menfchen en Dieren. Op gelyke wyze is gehandeld op Infe , Mensch „ Mouflon of het wilde Schaap , waar van aangemerkt is, dat het van fommigen geoordeeld wordt de oorfpronglyke ftam van alle onze fchaapen te zyn; Olypbant, Urus, een Dier 't welk overeenkomst gezegd wordt te hebben met onzen Stier, en als het eeríte en oorfpronglyke ras van deeze dieren te zyn; Zoopbyten, onder welken men aans merkingen vindt over de Polypen , het Koralyn , Zee- fchacht en Sponsgewassen veel andere dergelyken , te veel om op te noemen. Hier uit blykt genoeg van hoe veel aangelegenheid dit Aanhangzel zy voor het groote Werk va f 4 OP HET WOORDENBOEK DER NAT. HISTORIE, — Saa yan den Schryver, en de bezitters van het zelve. Wy zullen tot/vergenoeging van onze Lezers hier alleen een ftaaltje van beiderleie nog byvoegen. | Aangaande de nieuw ingevoegde Artikels zy tot een “proeve Ammites of Ammonitese s, Deze naam geeft men aan kleine fteenachtige koolen , die rondachtig , en meer of min groot zyn: eenige gelyken in gedaante en grootte naar Vischkuit , Gierstkorrelen en zaaden der Maankoop , waar van de namen van Cencrites en Meconites voortgekomen zyn , die men in PLINIUS vind. Andere Ammites zyn zome tyds groot , en gelykvormig aan Erweeten of Oroben , hierom heeft men ben. de naamen van Pi/olitbos en Orobias gegeven. De kleur der Ammites moet gelyk die der Dee nen verfchillen: men heeft graauwe, witte enz. Schoon de korlen die hen uitmaken vry onderfcheiden zyn, zoo zyn zy echter aan elkanderen vastgehecht. echter weinig geloof aam het beftaan der Kraken geven. Dit zyn, zoo men zecht, Dieren die de Zeën van Noore ` wegen bewonen, en wier lichaam een half uur in leng- te beflaat; men zou hen voor een byeenverzameling van dryvende Kotsfen , of fteenen die met mosch bedekt zyn, aanzien. Alle de Noorweegfche Visfchers verhaalen eén ftemmig, zoo men zecht, dat wanneer zy zich by fchoon en warm zomerweder eenige mylen in Zee begeven , op de plaats van de gewone diepte, die honderd en twintig vademen is, zy er niet meer dan twintig of veertig vin- den, hier uit befluiten zy, dat zy boven een der Kraken zyn, waar van de aanwezigheid deze vermindering van diepte veroorzaakt. De visfchery is als dan zeer voordee- lig; ieder oogenblik vinden zy een Visch aan hunnen an- gel: maar zy geven telkens acht of de diepte dezelve blyft: want zoo zy Vermindert, zoo nemen zy overhaast de vlucht, uit vrees dat het Dier hen door zyne ryzing zou doen omkomen. Men denkt dat dit een Polypus is, waar van de armen, om aan de:onmatige grootte van deszelfs lichaam te beantwoorden , de lengte van de grootíte mas- ien evenaaren. en voegt 'er by, dat de Visíchen op het lichaam van. dit Dier gelokt worden door de flykach- tige ftoffen die het uitwerpt, en die de Zee kleuren; en vermits alles ongemeen in een diergelyk Dier zyn moet, zoo zecht men, dat het zynen rug opent, en dus de Vis. fchen inzwelgt welke zich boven hem bevinden en hem tot voedzel dienen. Men vindt achter dit Aanhangzel een Latynsch Register van alle Artykelen die in °t geheele Werk zyn , doorgaans met byvoeging van de Nederduitíche naamen , waar door het zoeken gemaklyk wordt gemaakt. Op dit volgt Bog een Geneeskundig Register of Aanwyzing van de voors naamfte Geneeskragtige Eigenfchappen der Voortbrengze- Jen van de drie Ryken der Natuure, als enkelvoudige Ge- neesmiddelen. — Dy dit Aanhangfel is een uitvoerige "Tytelplaat gevoegd, om te dienen ter vercieringe voor dit , Werk. Doch om dit oogmerk te bereiken , had dezelve wel ‘wat minder onftichtelyk kunnen zyn, à NM ‘ BRIEF VAN MURK VAN PHELSUM. 525 Brief van MURK VAN, PHELSUM aan den Wel Edelen zeer Geleerden Heere M. HOUTTUIN, Medicine Doctor &c. &c. te Amfterdam. Te Leeuwaarden, by W. Wigeri, 1770. Gr. Otavo, 20 bladz. Y XE Heer van PHELSUM, wiens Werkjes over de Wore men van het meníchelyk lichaam bekend zyn , houdt zich ten onrechte van den Heer HOUTTUIN , in deszelfs „Natuurl. Historie en Uitgez. Verbandel. berispt , dat hy gemelde Wormen aan beide einden niet zo fpits, of fcherp- puntig heeft befchreeven of erkent te zyn als de " Ridder LiNN/EUS, en laatstgemelde Doétor, dezelven be- vonden hebben: hier by klaagt Dr. van PHELSUM , wat te onzagt en te onvriendelyk van den Heer Houttuin behandeld te wezen. Wy gelooven dat weinige Lezers Lenig belang jn dit Gefchrift zullen ftellen. | Historie van Engeland. Door David HUME., Schildknatp. Uit bet Engelsch vertaald. 1llde Deel. Te Rotterdam by J. Lofel en'anderen 1770. Jn groot otbavo 603 bladz. VA heachlyk als de nagedachtenis der Regeringe van Koning Eduard den lllden gelyk wy voorheen ge- meid hebben (*) , den Engelfchen is; zo fmertlyk valt hun de herinnering van die zynes Kleinzoons en Opvol- gers, Richard den Ilden; als onder wiens Bewind de bin- . nelandíche onlusten , nadeelig voor alle Gemeenebesten ten hoogflen top ftegen , en de plechtige afzetting van dien Vorst, mitsgaders deszelfs geweldigen dood, in 't jaer 1399 ten gevolge hadden. —- Het character van dezen Vorst, van wien men gemeenlyk zegt, dat hy noch verftand noch geluk had, befchryft ons de Heer Hume , die met deszelfs Regering dit derde Deel aen- vangt , ook gansch niet gunftig. —— ,, Hy was , zegt by, een weekhartig Vorst, en onbekwaem om te regee- sen , min uit gebrek aen natuurlyke bekwaemheit, dan ter oorzake van een gezond oordeel en eene goede op- voeding, Hy was ftraf van aert, overdadig in verfpil- lingen , gezet op ydele glorie en pracht, gekleeft aen zyne gunftelingen , en overgegeven aen vermaeklykheden; all’ driften, de onbeftaenbaerfte met eene voorzichtige uis- (*) Zie boven bl, 127 , 128. 5 Mm 5 \ 526 D HUME huishouding , en gevolglyk gevaerlyk im eene bepaeke en gemengde regeering. Had hy de begaefdheden beze- ten om zyne groote Baronnen te winnen; en nog meer om die in vrees te houden , hy zoude alle de ongeluk ken zyner regering hebben konnen voorkomen, en toe eftaen geweest zyn, om zyne volksönderdrukkingen ver Ger uit te breiden, indien hy waerlyk aen eenigen dere zelven fchuldig ware geweest, zonder dat het zoude hebben durven opítaen of zelfs tegen hem morren. Maer toen de Grooten aengevochten wierden om zyn gezach te wederftaen, en de allergeweldigfte ondernemingen te- gen hem aen te vangen, ter oorzake van zyn gebrek aen voorzichtigheit en moed , werd hy natuurlykerwys aen- gezet om gelegenheid tot ftrafvergelding te zoeken; het recht werd verwaerloosd , en het leven van de voor- naemfte Edelen opgeöfferd; terwyl alle deze ondeugden fchynen voortgekomen te wezen, min uit een gezet oog- merk om eene Goeddunklyke magt in te voeren, dan uit hoofde der baldadigheit van de zegepralende party en de noodzseklykheit van ’s Konings toeftand. ” , Hendrik de IVde , uit den huize van Lancaster, een Neef van den overleeden Koning , die zich zelven met behulp van 't gemeen , dat hem zeer genegen was, op den Throon drong, en 't Ryk beftierde tot op zynen dood , in °t jaer 1413, verloor eerlang die toegenegen- heid des Volks , doch handhaefde zich in ’t Ryksbe- wind. ,, Hy regeerde, gelyk onze Autheur meld, zyn volk meer door fchrik dan minzaemheid, en meer door zyn eigen ftaetkunde , dan door hun’ gevoel van plicht of trouw. Toen de meníchen , met bedaerde zinnen, in aemerking begonden te nemen de euveldaden , welken hem op den Throon gebragt hadden ; het opftaen tegen zynen Vorst; het afzetten van een wettig Koning, mo- gelyk fomtyds fchuldig aen onderdrukking, doch meer aen onvoorzigtigheden; de uitfluiting van de ware erfge- nacm , en den moord aen zynen Souverein en nabloed- verwant gepleegd , werden die allen zulke gruwzaemhe- den bevonden , dat ze de haet zyner onderdanen tegen hem ontítaken ; alle de opftanden tegen hem verwekt , heiligden , en het ftraffen derzelven , fchoon niet zeer merkelyk geftreng , °t geen hy noodig oordeelde , ter handhaving van zyn gezach, als wreed en onrechtvaer- dig aen het volk deeden voorkomen. wonderen dat het lot van Richard hier geene uitzonde- ring in den algemeenen regel geweest zy. Alle deze over- wegingen maken Hendriks toeftand, indien 'er by hem eenig gevoel van deugd overgebleven is, zeer beklaeg- lyk , en de ongerustheid met welke hy zyne benyde roetheid bezat, zoo wel als de wroegingen, door wele ke hy, zoo men zegt, geíladiglyk gejaegd werd , doen hem het voorwerp van ons medelyden worden , zelfs toen hy:nog op den Troon zat. Echter moet men bekennen, dat zyne voorzichtigheid , vlyt en voorüitzicht, ter be- houding van zyn magt, uitmuntend waren; dat het be- zitten van zich zelf opmerklyk; zyn moed, zoo wel in den kryg als aen het Hof onberispelyk was, en dat hy veele bekwaemheden bezat, welken hem zynen verhee ven ftand waerdig „en dé overheerfching van denzelven, hoe fehadelyk in later tyden, gedurende zyn eigen. rege- ring, voor de Engelfche natie heilzaem deden wezen, Van deszelfs Zoon en Opvolger Hendrik den Vden, die in "t jaer 1422 den Throon door den dood ruimde, geeft de Heer Hume dit loflyk getuigenis. ,, Hy bezat vele voortreflyke deugden, en indien Wy de eerzucht in een Vorst toeftaen , of, gelyk het gemeen genegen is, die onder .deszelfs deugden plaets verleenen, dan waren de zynen vry van alle merklyke gebreken, Zyne bekwaem- ‘heden zoo wel in het kabinet als in het.veld waren even groot: de ftoutmoedigheid zyner ondernemingen ‘was niet minder opmerklyk dan zyn perfoonlyke moed in de- gelven te beftuuren, Hy bezat de kennis om zyne vrien- den door minzaembeit aen zich te vérbinden, gelyk ook o om 528 . "De HUME em zyne vyanden door behendigheit en zachtmoedisheid te winnen. De Engelíchen , bekoord door den p van zyn karakter, veel meer dan door zyne overwinnie gen, floten de oogen voor de gebreklykheden van zyn recht tot hunne kroon. De Franfchen vergaten dat hy hun vyand was; terwyl zyn zorg ter handhaving van het recht, in zyn burgerlyk beftuur, en het bewaren der tucht in zyn legers , aen beide de natien eenigzins ver- goede de rampípoeden onaflícheidelyk van die oorlogen, met welke one korte regeering geheellyk bezig gehou- den werd. Dat hy den Graef van Marche , die een be- ter recht tot den Troon had dan hy, vergiffenis verlee- nen konde, was een zeker bewys van zyn grootmoedig. heit, gelyk ook, dat die Graef zich gantfchelyk op zyn vriendíchep betrouwde , geen minder blyk oplevert van zyne onveranderlyke geäertheit, ten opzichte van deugd en oprechtheit. . Men vind in de gefchiedenisfen weinig voorbeelden van zulk onderling vertrouwen, en nog mine der waer geen van beide de partyen reden hadden van Zer zich over te beklagen. " . Zo gelukkig als deze Vorst was, zo rampfpoedig was daer en tegen zyn Zoon, Hendrik de Vlde; die den Ko- ninglyken tytel reeds in % jaer 1461 op een ander moest zien overgaen, en zyn leven jn de gevangenis eindigde, in den jare 1471. ,, Een Vorst, zegt Hume, die , nog in de wieg leggende, (als zynde op °s Vaders overlyden nog geen negen maenden oud ,) voor Koning van Vrank- - ryk zoo wel als van Engeland, uitgeroepen werd, en die zyn levensloop begon met het luisterrykfte vooruit- zicht, waer op immer een Vorst in Europa had kunnen. boogen. De oproerigheid werd ongelukkig voor zyn volk, en was de oorzaek der binnenlandíche oorlogen , maer teffens altoos onverfchillig voor Hendrik zelf, als t'eene- -mael onbekwaem om zyn gezach te oeffenen , en die, gelyk hy altoos een flaef was van zyne vyanden zoo wel als van zyne vrienden , altoos wel vergenoegd was, „wanneer hy flechts een goed onthael genoot. Zyn flap- moedigheit, en zyn betwist recht tot de Kroon, waren de voornaemfte oorzaken van zyne algemeene tegenfpoe- den; docb of zyne Koningin en zyne Staetsdienaren niet Íchuldig waren aen eenige groote misbruiken in het oef- fenen van hun magt, valt ons, na zulk een tydverfchil, niet gemaklyk te beflechten. "Er zyn geene bewyzen, jn de aentekeningen, overgebleven van eenige aenmerk- f.q ye LI r . HISTORIE VAN ENGELAND, 529 Iyke fchending der wetten , uitgezondert in den dood van den Hertog van Glocester; een geheime misdaed, die geen voorbeeld ftelde , en flechts een werkftuk was van de gewone :woestheit en wreedheit dier tyden. ^ Zyn Opvolger Eduard de Ide, uit den huize van York , die langs bloedige wegen ten Throon kwam, be- hield ook den Zetel niet dan onder veelvuldige bloed- ftortingen, tot dat hy, door ene ziekte aengetast, ftierf in den jare 1488. ,, Deze Vorst was, volgens Hume, van eene gefteltenis bekwaem , om door zulk een too-. neel van oorlog, plondering en verwoesting , als 'er dies- tyds plaets had, een weg te banen, die hem tot de vol- komen bezigting konde leiden van dien Kroon, welke hy als zyn erfrecht vorderde, doch die hy, uit hoofde der verkiezinge van zyn eigen party alleen , aengenomen. had. Hy was (tout, levendig en ondernemende, en zyne ver- harding van het hart en geftrengheid van aert maekte hem onverwignelyk voor alle aendoeningen van medelye den, die zyn moed verzwakken konden in het volvoeren van de bloedigfte wrdekzucht jegens zyne vyanden. —— Hy was een Vorst die meer uiterlyken zwier dan ver- ftand en deugd bezat; dapper, maer! wreed ; overgegeven aen de vermaken, maer ook in ítaet om moed te betoo- nen in gewigtige voorvallen , en minder bekwaem om gebreken voor te komen, door wyze voorzorgen, dan om dezelve door zyn vlugheit te verhelpen, wanneer ze plaets genomen hadden.” ’s Vorften Zoon Eduard de Vde was na 's Vaders dood wel tot den Kroon gefchikt, maer de geweldige heersche zucht van zyn Oom Richard, die tot Protector verklaerd werd, verftak, hem van die bezitting, eer hy tot manne- waerde gekomen was. Deze Richard de IIlde , die zich. een weg ten throon baende , met het vermoorden van zynen wettigen Koning en deszelfs jonger Broeder , heerschte met ene gewelddadige wreedheid tot op zynen dood, in den jare 1485. ,, De Gefchiedíchryvers, zegt de Heer Hume, die Richard gunftig zyn, (want zelfs heeft deze dwingeland begunftigers onder de later Schry- vers) houden ftaende dat hy bekwaemheit genoeg bezat om te regeren, indien hy flechts wettig op den Troon - gekomen was, en dat hy geen wreedheden begaen heeft dan zulken welken noodzaeklyk waren om bezit van de Kroon te krygen. Doch dit is eene armhartige verant- woording , zo ras. men belyd dat hy de fnoodfte euvel- , a- daden beging, welke, tot dat einde, noodzdeklyk voor, komen; terwyl het zeker is dat al zyn moed en bekwanie heit , efdheden die hem niet ontbroken fchynen te hebbe, het volk nimmer vergolden zouden hebben, & gevaerlykheit van het voorbeeld dat daer door gegeven werd, noch de befmettelykheid van het exempel , dat de ondeugd en moord ten Troon verheven was, Deez Vorst was kleen van perfoon, mismaekt van lichaem , ftuursch en onaengenaem van gezicht, zoo dat zyn lichaem in ale le opzichten niet min misvormd was dan zyn gemoed, * Onder de hier op volgende regering van Hendrik den P'Ilden , uit den huize van Lancaster, verkregen de om- flandigheden van 't Engelfche Ryk ene heuchlyker ge- daente. Deze Vorst, ziclr tot den Throon gerechtigd oors deelende, den dwingland Richard flag geleverd; en over hem gezegenpraeld hebbende, beklom den Rykszetel met veel toejuiehing en ruimde denzelven eerst door den dood, in den jare 1509. en De regering van dezen Vorst was, volgens den Heer Hume, over *t geheel, gelukkig voor zyn volk binnens- en roemryk buitens- lands, Hy maakte een einde aen de binnenlandfche oorlogen door welken de natie zoo lang geteisterd werd ; hy bewaerde de rust en goede orde in den ftaet; hy fnuikte de vori- ge buitenfporige magt der Edelen en verwierf » te gelyk met de vriendíchap van fommige buitenlandfche Voríten, de eerbied en achting van een ygelyk. Hy beminde den vrede , zonder den oorlog te fchromen s hoewel hy aen. boudend aengedaen was met kwaed vermoeden omtrent zyne dienstboden en Staetsdienaren, liet hy echter, zoo in zyn gedrag als het behandelen zyner zaken , of ten dage des ftryds, geenen fchroom blyken ; en fchoon gee ftreng in "t ftraffen zynde, werd hy echter minder aem ezet door wraek , dan door de regelen van ftaetkumde, b. dienften welken hy het volk deed, kwamen veeleer voort uit oogmerken van byzonder belang, dan uit bee weegredenen van °t. algemeen welzyn, en wanneer hy van het zelfsbelang afweek, gefchiede zulks zonder dat hy 't wist, en anders niet dan uit een kwaedaertige geest van partyfchap , of de vuige ontwerpen van gierigheit , en geenzins uit eene vervoering van drift of de bekoors lykheden van vermaek , veel min van Wegen de goeder tieren beweegredenen van vriendfchap en liefdadigheit. Zyn begaefdheit was uitmuntend , maer eenigzins bepaeld door de bekrompenheit van zyn hart; hy bezat mínzaem. - ` it te PR A ER "d HISTORIE VAN ENGELAND, Sat heit en was innemend, doch deze gaven werden nimmer door hem gebruikt, ten zy 'er een artikel van belang mede te winnen was, en vermits hy verzuimde om de genegenheden van zyn volk tot zich te trekken, ont, ` waerde hy dikwerf het gevaer dat Ter fpruit, wanneer men- zyn gezach alleen op de vrees en eerbied wil doen rusten. Hy was altoos uitermaten oplettend op zyn za- ken, doch bezat het vermogen niet om ver voor uit te Sien, en was veel bekwamer om zyn misflagen te verbete- ren, dan fchrander om ze voor te komen. Gierigheit in alles, was zyn heerfchende hartstocht, en hy blyft byna het eenigst voorbeeld van een man, tot een hoogen ftaet verheven, en bedeeld met gaven om groote zaken te ver- richten, in welken die hartstocht die der eerzucht te bos ven gaet. Onder gemeene perfoonen zelfs, is de gierig- heid flechts een foort van eerzucht, en word voorname. 