VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Men geloofde voorheen dat de Sterren, welke men vaste noemde, altijd aan hetzelfde punt van de Hemel werden gezien; de zorgvuldige en nauwkeurige waarnemingen die in deze laatste week gedaan, hebben ons geleerd, dat, behalve de schijn van beweging, welke ontstaat uit het voorafgaan der Equinoxen of zomerinvallen, de sterretje nog een andere schijnbare beweging heeft. Zeker dezelfde Sterrenkundige heeft een Parallax of verschil in hoogte waaruit het jaarlijkse Rond een ander en bekwaam, de zelfde, welke deze beweging had ontdekt, toonde, dat deze van de Parallax niet afhing; en vond de werkelijke oorzaak was in de samenwerking van de schijnbare beweging van het licht met de beweging van de Aarde. Dezelfde BRADLEY heeft ook nog ontdekt de schijnbare verplaatsing van een nieuwe en nauwelijk merkbaar ring, welke hij, met veel waarschijnlijkheid toeschrijft aan de werking van de maan op het langwerpige Rond van de Aarde. Maar is er bij elkaar een ware beweging in sommige Sterren? Sommige Sterrenkundigen hebben die reeds ontdekt of vermoed; en het meeste denken, dat als men zich meer op dit onderzoek toewijd, men er meer van ontdekken zoude. Eindelijk zou er niet eenige werkelijk vaste sterren zijn, wat van de schijnbare beweging ons het verwijld van het jaarlijkse rond ontdekken zoude? De te grote afstand van de Sterren van de Aarde verbergt die Parallax in die, welke men reeds heeft waargenomen. Maar is dit een reden, dat men dezelve aan geen andere zoude kunnen ontdekken? Men heeft zich bepaald tot de heldere Sterren, die tot die, welke het dichtst bij de aarde zijn, dus best geschikt lijken te zijn voor deze ontdekking, maar waargenomen men dezelve dichtst bij de aarde te zijn? Het is alleen om te zeggen... Laters, toe ons eigen Zonnetje weer keeset. Wy zien Sator sus met vijf wachters, Jupiter met vier, de Aarde met Gia, het is vrolijk waarzeggen, dat, naardien van de zes Planeten drie met wachters zijn gezien, de drie andere daar ook pak, moeten van ontbloot Zullen zijn : men heeft reeds gemeend er één om Venus te ontdekken; die waarneemgen hebben, geen vervolde gehad jamar nief moest ze niet KR m. EEM > en . . PLE i E Á y _Niets gaat deze, kinger weer bevorderen dan de volgens de Telescopen. Ik denk niet; dat men al te grote betooningen kan. betooven aan hen, weikgi-verdere verbeteringen, daar aan weten te maken. Methesis zodanig doe ik zien, dat de ontdekking van de Lengte aan Zee en dergelijke Telescopen af hing; van een Horologie, dat in weerwil der schokkingen van het schip, deze eigen beweging zou houden; of van een magische Theorie van de Maan, dat het nutteloos is, thans dertig meer van te spreken; maar ik kan niet af van nog meer te zeggen; dat men die, die in staat zijn verschillende werktuigen te volmaken, niet genoeg kan aanmoedigen. VOORDELEN WELKE MEN UIT DE DOOD-STRAF AAN MISDAADIGERS ZOU KUNNEN TREKKEN. Hoop ik een zaak, die men reeds dikwijls voorgesteld, die zelfs de goedkuring van enige Menschelijke zaken al gehad heeft, en die, echter, altijd buiten uitvoering is gebleven, dat men zich in het straffen der misdaadigers, waarin men zich verre alleenlijk bedoelt, om de menschheid te schrikken, of andere af te schrikken, zich nuttig kan vinden van een, geheel ander soort voorstel; dus zou men het oogmerk dier straffen, welke ongetwijfeld het algemene doel hebben, niet dan des te volkomen vervullen. Men zou diezelfde gebruiken kunnen, om de mogelijkheid of onmogelijkheid van verschillende Operaties, die de kuns niet durft ondernemen, te bepalen; en van wat nut zou de ontdekking van een nieuwe Operatie niet kunnen zijn, ter behoudenis van een menigte mensen, welke men nu dikwijls verplicht is aan hunne ysfelyke slavernij of een gewissen dood over te geven. Om die nieuwe Operaties te bezitten, zou de Misdaadige ger moeten verkiezen, om dezelfde liever te ondergaan, dan die dood, daar hij toe verwezen is; en men zou hem genade moeten bewijzen, als hij die Operatie overleefde. Dit schijnt rechtmatig, omdat hij zijn misdaad, door de voordeeling van het algemene nut, in zekeren zin, had uitgewist. Daar zijn weinige mensen ter dood veroordeeld, welke niet de allergevaarlijkste en smartelijkste Operatie bovendien zelfverkiezen zouden. Dewijl echter het goede gevolg der Operatie zelf en de plicht der menselijkheid verlangen, om er het gevaar en de smarten zo veel mogelijk van te verminderen, zo zou men zich eerst met dieren moeten oefenen, vervolgens op mensen; inzonderheid die, wier leden de meeste overeenkomst met die der mensen hebben. Ik zou het leven der Misdaadigers gaarne tot deze onderneemingen laaten dienen, hoe weinige hoop er wezen mocht, om wel te slagen. Maar ik zou zelfs geloven, dat men dit leven zonder schroom zoude mogen waagen aan kundigheden van een verdere nuttigheid. Misschien zou men enkele ontdekkingen kunnen doen over die wonderbare vereeniging van Ziel en Lichaam, als men er dezelfde in de woestijn van een levend mensch van ging opsporen. Dat men zich niet laat bewegen door den schijn van wreedheid, die men hier in onderstelt moge zien enkel menschelijk niets in vergelijking van het geheele menschelijk geval, een misdaadiger is nog minder dan niets. Daar zy Schorpioenen, Spinnekoppen, "Salamanders, Pad, den en verschillende soorten van Slangen voor handen, van welke dieren men alle gelijkzoop de schadelijke beeten vreest; ondertussen is het zeer waarschijnlijk dat zy niet allemaal gevaarlijk zijn; maar het is ook waar, dat men geen genoegzame proeven heeft, om de schadelijke van de onschadelijke te onderscheiden. Evenzo is ’t met de planten gelegen. Verscheidene derzelfde worden voor vergiftigen gehouden, die misschien goed voedzels of geneesmiddelen zouden zijn, maar wegens de welke men in sommige blijft. Men weet nog niet, of de oratum in de allergrootste doofse ingenomen, doet verloven of slaapen? Men weet nog niet, of die Plant, welke men in onze tuinen ziet groeien, onder de naam van SCHEERLING of wilde kervel, dat gebruikte en geliefde vergift van de ouden, daar men gebruik van maakte, om het leven te eindigen van hen welke den dood verdiend hadden. Niets veroorzaakt meer schrik dan de beet van een dolle hond. De hulpmiddelen en. Zekere geschiedenis maakt gewag, maar zonder genoegzame nauwkeurigheid, van een Operatie, welke Lodewijk de Xe aan zeker misdaadiger liet doen. Men heeft gefprookt, dat men in Engeland een andere had bezocht, aan een Doodschuldige, en wel aan het Oor. Maar dit alles is niet genoeg bekend, nog om te werken gesproken, gelijk het had behoren te geschieden. A NIEUWE ONDERREKKINGEN - len enig, die men ertegen gebruikt, heeft men VER met ingeen het goed gevolg ondervonden te hebben, mogen de wetenschap van dit vergif, met rede, doet in twijfel trekken, waar van misschien de vrees alleen duizend doodlyke nietwerkzelen heeft voortgebracht. Zou de leven der misdaadigers tot dergelijke ophelderingen en ontkenningsacties niet met voordeel kunnen worden gebruikt, en dus dienen, in vele gevallen, de Lijders of gerust te kunnen stellen, of te bewaren of te genezen, daar ze nu aan een blind geval worden overgegeven. We belagen met rede zodanige volkeren, die wij een waanzin eerbied -voor de menselijkheid geen lijkens kunnen ontkennen en zeg dus van vele noodzakelijke of nuttige kunnigheden in de Anatomie berooven. We zijn hier misschien nog minder verstandig, zo we niet al het voordeel hebben gehad van een straf, waar het gemeen, en zelfs de misandiger bij zou kunnen winnen. WAARNEMINGEN OVER DE GENEESKUNST.: Men verwijt de Geneesheer dikwijks van al te vertwijfeld te zijn; Ik zou hun integendeel berispen van niet genoeg te durven ondernemen. Zij bepalen zich te veel binnen de beperkte kring van enige geneesmiddelen, welke de krachten niet hebben, die zij daar aan toedelen, en waagen het nooit met andere, welke die krachten misschien hebben. Wouwen. Eenige bijzondere Geneesmiddelen, welke vroovenaals goede gevolgen schijnende gehad te hebben; gelijkenwijs met genoeg te werk geteld te zijn geworden, Men beweert dat Lyders hersteld te hebben; door ze met ijs-water te wassen, men zou misschien andere genezen, door ze lang in de grootste hitte bloot te stellen. Hiermee tracht men ze te verwassen; in Egypte besmeert men ze met pisse. Om de doorwassing te beletten. Dit alles verdient onderzocht en beproefd te worden. In Landmeester stelde eens voor, dat om enige gedeelte, waar het bloed, in te grote overvloed, in zijn lichaam, te ontlasten, of om het in andere delen te doen vloeien, men zich van de Middelpunt-afuwende kracht (wise Centrifuga) bedienen kon. Het draaien en het werktuig dat men er toe noodig zou hebben, deeden een deftige vergadering laggen; en bijzonderlijk de Geneesheeren, die er tegenwoordig waren; het had beter geweest, 'er de proef van te nemen. De Japanners hebben een soort van Geneeskunde zeer verfchildend van de onze. In plaats van die Pijnen en Pitten, waar onze Geneesheren onze Patienten mee opvallen, zo door te tekenen, de Japansche Geneesheeren zenden ze dan eens wijd met de lange naald, of branden ze op andere tijden, op de verschillende delen van het lichaam, en een verstandig man, die goed Waarnemer, en die zich op de Geneeskunst versteunde, de bekende Heer KAEMPFER, erkent "dat hij door die middelen verbaalde Curen heeft zien doen. Men heeft eenige proeven van de Moga, 't welk insgelijk een Branding is, genomen; maar die proeven kwamen niet ver genoeg te zet, doorgezet, en in de staat, waarin tegenwoordig de Geneeskunst is, denk ik, dat die van Japan al zo veel verdienen zouden nader bezocht te worden als de onze. Ik erken, dat de gevallen zeldzaam voorkomen, waarin een Geneesheer nieuwe, onbekende en gevaarlijke middelen ter genezing moet beproeven, maar daar zijn ook gevallen, waarin men hier toe behoorde te komen. Ook zoude ik zeer dienstig agten, dat ieder soort ziekte aan een of meer specifieke Geneesheeren werd toegekend, die zich met geen andere, dan deze bezig hielden. Elk gedeelte onzer andere behoeften heeft een zeker getal arbeiders, die daar alleen voor werken. De behoudenswaarde onzer Lichamen hangt af van een nooit vervelende en ingewikkelde kunst, dan alle de andere kunsten met elkaar, en alle gedeelten daarvan echter worden aan een enkel mensch toevertrouwd. Verschillende Geneesheeren, welke de Kinderpokken gans verschilend behandelen, hebben echter ten naasten bij, denzelfde goeden en kwaaden uitstaag gehad, en diezelfde goede of kwaad uitstaag is bijna gelijk "als de Lijders aan de Natuur alleen worden overgelaten. Is dit niet een zeker bewys, dat men niet alleen nog geen specifiek middel tegen deze ziekte, maar zelfs nog geen behandeling heeft uitgevonden, waar men eenig welhaandig voordeel van heeft? Is dit niet een bewys, dat die genezingen, welke een Medicus door zijn kunst meent uit te werken, aan de enkele Natuur te danken zijn, die de zieken herstelt zoude kunnen, al ware de behandeling gans verschilend geweest. Ik weet, dat de Geneesheeren zullen zeggen, dat de ziekten door een ver schillend Temperament en verschillende andere omstandigheden verschillende, alle niet op dezelfde wijze behandeld moeten worden. Dat kan waar zijn in sommige zeer zeldzame gevallen; maar in het algemeen is het niet anders dan een verontschuldiging om de onzekerheid van de kunst te verbergen. Welke zijn de verschillende omstandigheden van geval, welke de uitwerking der Kina in afgaande koortsen veranderen? En die een ander Geneesmiddel verscheidenlijk maakt boven dit? De Geneeskunst is wel verre af van dat punt te bereiken, waarin men de behandeling der ziekten kan afleiden uit de kennis van de Oorzaken en Uitwerkingen. De beste Geneesheer is die, welke minst redeneert, en meest waarnemt. Eindelijk zullen wij in het volgende Stukje de Proefnemingen op de Dieren, en Microscoopische waarnemingen voordragen, de Brandpijn en Electriciteit beschouwen, en van Overnatuurkundige Proeven, en verboden onderzoekingen spreken. Eerste Geschrift-schrijvers hebben de dagtekeningen meestal verzuimd. De boeken waren in hun tijd duizendmaal ongeveerder dan tegenwoordig, en bijgevolg minder een oordeelkundig onderzoek onderworpen. Ook werd de wereld ongevoeger bedrogen, want het klaarblikken is dat er gebeurtenissen verzonnen zijn, zoals het waar is dat men insgelikt dagtekeningen gefaald heeft. In het algemeen scheen het de Heer Newton toe, dat de wereld 500 jaren jonger was dan de tydrekenaars zeiden; zijn gedachten vestigden hij op den gewouden loop der Natuur en op Sterrekundige waarnemingen. Door den loop der Natuur wordt, hier verstaan, de tijd van elk vlagt der mensen: de Egyptenaars hadden zich het eerst van deze onzekere rekenwijze bediend, toen zij de beginseisen van hun geschiedenis wilden schrijven. Zij telden 341 vlagten van Menes tot Sesbokke en geen vastgestelde dagtekening hebbende, schatteenden zij drie vlagten op honderd jaren. Zij telden zij van de regeering van Menes tot die van Sesbokke 2.300 jaren. De Grieken, voor den tijd dat zij zich. by Olympiaden telden, volgden de magiërs der Egyptenaars, verlangden de dag van de geflagten een weinig, leden geflagt tot op 49 jaar brengende. — [log daar door, bedrogen de Egyptenaars en Grieken zich in hun rekening. -~= °t Is wel, was dat volgens den gewoonen loop der Natuur drie geflagten om ongeveer 100 à 120 jaren uitmaken; maar ’t scheelt veel, dat drie tegenwerkingen dat getal van jaren tellen. — ’t Is zeer goed, dat de mensen in ’t algemeen meerder jaren leven, dan dat Koningen regeren. — Dus zoude iemand die de Historie wilde schrijven, Zonder eenige juiste dagtekening te kennen, groot ongelijk hebben, indien hij, wetende dat negen Koningen bij een volk geregeerd hadden, voor dezelfde drie honderd jaren telde. — Want ieder geflagt duurt wel ongeveer dertig jaar, maar elke regering slagts ongeveer 20 jaren door den anderen gerekend. — Neemt de 30 Koningen van Engeland van Willem den Veroveraar, tot George I. — Zij hebben 640 jaren geregeerd, ’t geen door den anderen gerekend 214 voor elke regering is, en 63 Koningen van Frankrijk hebben door elkander ieder ongeveer 20 jaren geregeerd, — Van Karel den Grooten tot Karel den VII telt men vijftig Keizers, die 940 jaren geregeerd hebben, ’t geen voor elke regering ongeveer 19 jaren uitmaakt. gewone, zoop der Natuur. Dus hebben zij de ouden vetterige wangen zorgvuldig de daging der geflagten met die der regering tegenover gelijk gelden; dus hebben zij te veel gerekend „en ’t is gevoegd. Dat men van hopen rekening wat aftrekken. De Sterrekundige Waarnemingen schijnen onzen Wijzegeer nog een, ter hulp te lenen. Hij vertoont zich sterker, als hij op zijn eigen grond vijkt. „Het is bekend dat de aarde, behalven haar jaarlijkse beweging, waarbij zij toendeling de Zon van ’t Westen naar ’t Oosten in de tijd van een jaar gevoerd wordt, nog een bijzondere wenteling heeft, welke tot op onze laatste tijden is onbekend gebleven. Haar Polen hebben een zeer langzame aftrekkende beweging, van ’t Oosten naar ’t Westen, welke maakt dat hun land ieder dag niet juist overeenstemt met hetzelfde hemel. Dit Votter, Onvergelijk in zijn soort, op zijn baan, bij door den tijd zeer hard; en maakt per verloop van 72 jaar een onderscheid van één graad, als het een derde gedeelte van de gehele hemel. Dit wijst, per verloop van 72 jaar, de verandering van de evenaringstijd van de Lente, eerder dan 72 jaren te voren. Van daar komt het dat de Zon, in plaats van in dat gedeelte des Hemels te staan, waar het teken van de Ram was ten tijde van Hipparchus, thans dat gedeelte van den Hemel bedekt, daar de Stier gevonden wordt. En dat de Kweelingen-zy stond op de plaats, waar de Stier toen was. Alle de tekens zijn dus van plaats veranderd, nogtens Behouden wij de oude tijd van spreken. Wij zeggen in de Lente; de Zon is in den Raaf, door dezelfde onzekerheid; gelijk wij zeggen, de Zon draait. Hipparchus is bij de Grieken de eerste geweest; die schrijft dat de Steern? ter opziende der evenaar, gewaar werd, of Hayer, die het van de Egyptenaars vreesde, De Wijzegeer stelt terzijde die verichikking aan de Sterren, wat in hen was, toestond ter tijd, wel verre van zich een zodanige wenteling van de aarde te verbeelden. Men deed dezelfde in al zijn opzichten onbeweeglijk. 'Gen. — By deze daling voegde zich een tweede van meer dan twintig, de beleid. Ze geloofden dat de gewaande hemel der masten stortte; in de honderd jaren, één graad naar het Oosten werd verricht. Dus bedrogen ze zich in hunne sterrenkundige betekenis, zo wel als in hun natuurkundige wetenschap. — Bij verbeeld, een sterrenkundige zoude ter des tijd gezegd hebben, "de evennamt van de lente heeft ten tijde van dusdanig eerder waarnemer in zo een teken, bij zo'n dene ster gevestigd, — Ze is twee graden verschoven sinds die tijd waarvoor op dit nu, twee graden maken 200 jaren, dus jeefde die waarnemer 260 jaren voor mij. Het is zeker dat een sterrenkundige, die dus rede kavelde, "zijn 50 jaren vergeten: —- en zie daar waarom de oude "dubbel bedacht hun groote wereld jaar, (dat is te zeggen de omwering van den gehele hemel) uit ongeveer 36000 jaren zouhouden. — Maar de huidige wetenschap weet dat deze hemelomwering van de sterrenhemel, niet langer is dan de omwenteling van de aarde, welke ve sd - a> ' - 10. VAN DEN HERR NEWTON. Stoon s4paeiagengefehiedt. ———= Het is goed, in 't voorbijgaan te zeggen dat de Heer Newton "de gedaante der aarde bepaald; de, zeer gelukkig de raad van deze omwenteling heeft uitgelegd, mm - -- eo. Dit alles gezien zijnde blijft er averig, (om de tijdketting te bepalen,) te zien, door welke ster, de tijdkring der evennachten heden de Dierenriek in de lente vindt, en te weten "of er onder de oude niemand gevonden wordt "die ons heeft nagelaten', in wat punt de Dierenriek, in zijn tijd, door dezelfde tijdkring der evennachten werd gefunden. Cliënts de Alexaimudryner verhaalt, dat Chiron, die den togt der Argonauten bijwoonde, het gesternte ten tijde van die beruchte togt waarnam en den evennacht der Lente in het midden van den Ram en de evennacht van den herfst in het midden van de Weeg, het keerpunt van onze Zomerzon in het midden van den Kreeft, en het keerpunt van de Winterzon in het midden van den Steenbok. Langzaam ging de togt der Argonauten, en wel, één jaar voor den Peloponnesische oorlog, nam Meton waar, dat het uiterste punt des Zons afwijking in den Zomer door den achtste gogad van den Kreeft gescheiden. Nieuwe ieder teken in den Zonneweg heeft 30 Grad, dus ten tijde van Chiron gescheiden de uiterste afwijking, in het midden van het teken, dat is te zeggen in den middengraad, Een jaar voor den Peloponnesische oorlog, gescheiden zulks in den achtste graad; de terugwijking was derhalve 7 graden. Een graad is 72 jaar dus zijn er van het begin des Peloponnesische oorlog tot de onderneeming der Argonauten, niet meer dan zevenmaal 72 jaar verloopt; welke 504 jaar uitmaken, en uit 700 Jaar gelyk de Grieken zeiden. Wanneer men nu den tegenwoordigen stand des Hemels vergelijkt met deszelfs stand van die tijd, zo bevinden wij dat de Tocht der Argonauten ongeveer 2000 jaar voor Christus moet geplaatst worden, en geen zints ontrent 1400 jaar; en dat dus de Wereld ongeveer 509 jaar jonger is dan men meende. Hierdoor worden alle gebeurtenissen nader bijgebracht en alles is later gebeurd dan men zei. (Gezonden aan de Schrijvers der Vaderlandse Letteroefeningen) Mijn Heeren! Ik heb met veel vermaak in uwe Letteroefeningen gelezen, de merkwaardige Operatie op een gebroken arm, van een Jongen, negen jaar oud, verricht door de Heer CHARLES WHITE, te Manchester, en aan de Maatschappij medegedeeld door G. L. Loy. Ik moet zeggen dat beide deze Heren lof verdienen, de een wegens een zo wel uitgevoerde Operatie, en de ander door het wel uitvoeren van deszelfde, met een bedreven hand, gevolgd door een gelukkige genezing. En Hieruit zien we, ten claartest, dat deze Operatie met vrucht kan worden ondernomen. Echter zou ik niemand aanzetten deze Operatie schelijk te aanvaarden; om dat uitsluitend geen riskant nadeel aan de lijder, nog beletsel aan de Operatie kan toebrengen. De ervaring heeft ons geleerd, dat gebroken Beenderen, lang na den gewoonlijke tijd van genezing, nog samenengegroeid kunnen zijn. Hier van zal ik enige voorbeelden aanwijzen, en twee, welke ik in mijn eigen kennis ontmoet heb, tot bevestiging er bij voegen. Dog eerst zullen we eens nagaan, hoe weinig ligt ons de Schrijver geven in de behandeling van gebroken Beenderen, welke los en onbeweld zijn gebleven. J. V. MEEKEREN zegt: dat het hem zeer vreemd voorkomt, dat HILDANUS maar éénmaal in zijn kantoetseering, een geval is voorgekomen, waarin de Beenderen onverenigd zijn gebleven. Maar zou men er ook niet wel moeten bijvoegen, dat het vreemd is, onder zoveel gevallen, ons aangetekend van ongegenezen Beenbreuken, niet eenen Schrijver te vinden, welke ons een nette aantekening geeft, hoe lang een Beenbreuk, op haar gewoonlijke tijd niet vastgegroeid zijnde, na deze nog "als een gebroken Been, behandeld heeft? Ook de (°) IV. Deel, memorie. Pagina 82. AANLEIDING DE GENEZING VAN BEENBREUKEN De twee gevallen bij PALFYN en MUNNIKS aangekend; het een van een Kruijer, welke beide Beenderen van zijn onderarm gebroken hebbende, zich niet naar de kunst had willen laten verbinden, en dus ongeneesbleek; het ander van een Vrouw, welke zeer met Scheurbuik geplaagd was, en zeer zwak en uitgeteerd zynde, ongeneesbleef, behoren niet eigenlijk tot ons onderwerp: want in deze gevallen is de kunst te lief geheeld, door onhandelbaarheid van de lijder in het een, en door scheurbuik, grote zwakheid en uitgemergeldheid van het lichaam, waardoor de Lijderschap weggeslopen werd, in het andere geval. En welk de Prof. Ruscht aanhaalt van eenen die gehangen was, in welken hij twee der voethandsbeentjes, welke over de drie jaaren al gebroken geweest waren, nog los en onbeweld vond, bewijst alleenlijk, dat de vereeniging, gelijk ook in den Kruijer, voor altijd belet kan worden dat beide deze gevallen misschien door een geduurige fcuuring, terwijl deze delen in tijds niet genoeg zijn gehouden, en dus niet als gebroken Beenderen in acht genomen zijn. Derhalve ook niet betrekkelijk tot ons oogmerk. Wij doelen dan alleentiek op zulke gevallen, in welken de genezing, waarachtig met grond had mogen verwacht worden, zo men, bij aanhoudende, na den gewoonen tijd van genezing "de gebroken Beenderen had behandeld, gelijk men gewoonlijk zulke kwalen doet, wanneer men ze zoekt te genezen. Zulke gevallen vindt men bij verschillende Schrijvers aangetekend. Bij HILDANUS G.H. aangaande een Man van 49 jaar, welke zijn Arm brak, tussen den elleboog en de hand, met een grote scheuring van de huid en kneuzing der Spieren. Na dat er, eenige maanden, veel etter was uitgelopen, en veel beentjes waren uitgehaald, zijn de toevallen bedaard, en de wonden genezen, maar de Beenderen bleven los. Bij J. van MEEREN vindt men veel verschillende voorbeelden "even aangeroerd; dog eindelijk is hij flauw: "Wat middelen inwendig door het vleeslijm, en uitwendig van pleisters, spalken, wondverbanden en bandages waren aangewend "even welde gebroken einden niet aan elkaar groeiden", En wat verder, sprekende van een Stuurman, welke zijn schouderbeen, gebroken had, zegt hij: dat hij... Heelkunstige Ontleed. pag. 582. Necerd, vert. p. 385, 3 Deel, Obi. 91 pag. 349. 9 Aanmerking Hoofdst. 68. p. 43. Voor een proeve van de eindzin onbegroeid en van de andere zijde zijn gebleven. De Prof. Russer zegt, mensen gezien te hebben, in welke de stukken van het gebroken been, schoon ze met alle kunst wel behandeld waren, evenwel nooit aan elkaar groeiden. De Heer van Swieten tekent aan, dat hij een vrouw gezien heeft, welke schouderbeen gebroken was, en dat het volgens de kunst hersteld was, echter altijd open gebleven, niettegenstaande ze in de bloei van haar leven was. Wat zal men nu van deze gevallen opmaken? Hoe lang zullen na den gewoonnen tijd van genezing, nog als Beenbreuken behandeld blijven? Heldanus zegt: de Beenderen blijven na dat er eenige maanden verlopen waren, veel etter ontlast was, vele beentjes waren uitgekomen, de toevallen bedaard, en de wonden genezen waren. Mag men hier niet wel uit befluiten, dat die heer, na dat de toevallen bedaard waren, en de wonden gespoten waren, van alle hoop van herstelling heeft afgezien, en het deel niet langer als een Beenbreuk behandeld heeft? Dus, voor alle wrivende bloot gezien was, is het los gebleven. Dr. Meekeren spreekt niet het minste van eenigen tijd. De Prof. Russer en de Baron van Swieten zwijgen hier ook geheel van stuk. Men leest wel, dat is waar, dat alles aangewend is tot genezing, of dat ze met alle kunst, of volgens de kunst, wel behandeld waren, maar het schijnt echter onzeker, of ze daar door wel verstaan hebben, dat ze de delen lang genoeg, maken gewoonen tijd van genezing, nog als gebrochene Beenbreuken behandeld hebben; ten einde van de ongeneeslijkheid ten volle verzekerd te zijn. En, zó dit al in acht genomen is, weet men nog niet, hoe lang zulk een behandeling na die tijd, nog stand gehouden heeft. Dr. E. Lloyd verhaalt, dat zijn linkerbeen, zes maanden geleden, het ongeluk gekregen heeft, geoordeeld werd, dat het been nimmer zou vereenigen. Dus zulk een gemelde heer misschien ook gedacht hebben, dat "na zes maanden of wel minder" alle hoop van genezing ten einde is; ten minsten, wij vinden daar hieromtrent niets geregistreerd. Hoe het ook zij, wij weten uit de beschrijving, dat gebrochene Beenderen, lang na hunnen gewoonnen tijd van genezing, nog vereenigen en vastgroeien. AANVANG VAN GENEESDE VAN BEENBREUKEN. Fe lizer vat, vinden we bij WILDANUS twee Kaamvrouwen: de een van dertig jaar, brekende haar scheenbeen, met merkelijke kneuzing en scheuring van het vlees. Nadat het zelve gelukkig hersteld was, zijn er enige stukjes van het Been uitgetrokken, voorts ging alles naar wens. De vrouw was zeven maanden zwanger, toen ze het ongeluk kreeg. In de dertigste week was alles nog los, doch vanaf die tijd, tot de dertigste week is de Callus ten val gegroeid, en de Breuk genezen. De andere Kaamvrouw van veertig jaar, brak haar flinke scheenbeen: gedurende de behandeling, is haar nog pijn, nog enige ander toeval overgekomen. Zij zocht het kind tot in de zesde week na haar val, wanneer de Callus nog zacht en lap bevonden werd. Van deze tijd af, heeft zij haar kind gepeerd; na welken tijd, zij bemerkte zwanger te zijn. Op den 22e Januari 1627 werd zij verloren, veertig dagen na de breuk vast geworden, en de vrouw genezen, vijf maanden, zegt HILDANUS, heb ik met deze vrouw bezig geweest; dus ruim zeven maanden voor de geboorte is begonnen te graaijen. In de Letterenbeoefeningen wordt gezegd: dat deze waarneming bevestigd wordt, in de Miscellanie Curiosa, en op de volgende bladzijde van de Letterenbeoefening, nog een dergelijk geval, uit de Philosophaie. Tragica, ongeveer; van een breuk van beide pijpen van den elleboog van een vrouw, welke drie maanden zwanger was, en waar in de een niet hard werd, dan na dat zij van haar vrucht verloren was. Den negenden dag na de verlossing, gevoelde zij merkelijke verandering in den arm, en eer een maand verlopen was, waren de Beenstukken wederom samen gegroeid en vast geworden. Uit deze waarnemingen zien we zeer klar dat Beenbreuken, lang na den gewaoneten tijd genezing, nog kunnen genezen. Ja maar, zal men zeggen, het is in zwangere vrouwen geweest; en HILDANUS bericht zelf, in zijn taakte waarneming „dat het onmogelijk is gebrokene scheenbeenderen in zwangere vrouwen, zo lang zij bevrucht zijn, te kunnen genezen. En hij geeft daarvoor deze reden van: dat de Natuur met alle haar krachten, om het gebroken Been in zwangere vrouwen, zo lang zij bevrucht zijn, te kunnen genezen. (4) Tweede Deel, pag. 125. R PROEVE van den Calvus naar elders zendt. De reden van deze Heer zal gewichtig genoeg zijn, om te bewijzen, dat de beenbreuken, in zwangere Vrouwen, bezwaarlijk genezen; maar ziet, het is niet genoegzaam om te bewijzen, dat de onmogelijkheid van derzelver genezing, in zwangere Vrouwen, algemeen doorgaat. Het tegendeel hier van blijkt in de Vaderlandse Letteroef., in een geval uit de Miscellanea curiosa aangehaald, van een vrouw, welke haar flinke kniebeen gebroken hebbende, terwijl ze reeds vijf maanden zwanger was, "evenwel in den tijd van zes weken genezen werd. Nu weet een iegelyk, hoe bezwaarlijk de gebroken stukken van een kniebeen aan elkaar te houden en genezen worden. Maar wat behoeven we ons meer met zwangere vrouwen op te houden: zie in de Vaderlandse Letteroef. een merkwaardig geval, van een Vrouw, welke haar Been gebroken en behoorlijk gezet had, nog lang over den gewoonnen tijd los bleef. Deze vrouw was gewoon geweest, sterke drank te gebruiken, welken ze nu misbruukte, het Been niet verenigde, tot dat men haar weerom naar gewoonte dagelijks, zekere maat sterke drank toereikte, waar na het Been vast werd. Maar om alle tegenreden af te zien, zal ik een voorbeeld bijbrengen, zodat welke veel overeenkomst heeft, met dat van LLOYD. PIETER FORMER, oud in de twintig jaar, van een zeer gezonde gezondheid, had het ongeluk, door een zwaar stuk hout, wat welke hem tegen zijn Been viel, beide de pijnen, in het midden, tussen de knie en voet te breken, vergezeld met een zware kneuzing der zachte delen, en een wonde drie vingeren breedte beneden de Breuk. Terwijl het ongeluk te Ferrol gescheedde, werd er van daar een Chirurgijn bijgeroepen; welke, na voorgaand onderzoek, verklaarde, dat het Been niet gebroken, maar zwaar gekneust was. Onder het gebrak werden de Pijnen bij aanvaarden groote pijn, terwijl de Chirurgijn het dagelijks op zijn wijze behandeld. Men vondt goed nog een tweede Chirurgijn er bij te roepen, (nu was het Been al reeds zeer gezwollen) deze ook, na het deel onderzocht te hebben, en met de voorgaande overeenkomend, zeide dat het zwaar gekneust was. Het deel derhalve, als zodanig een gebrek behandeld zijnde, is hij eindelijk, onder het uitstaan van grote pijn en smerten, met het Schip de Hoek van Ferrol naar Hoorn overgevoerd. Ik werd dan den 2 December 1753 verzocht door de Heer PIETER SCHUURMAN. Boek- Op de boven aangehaalde plaats, (t) Tweede Deel. p. 124. AANGAANDE DE GENEEZING VAN BEENBREUKEN. 2399 Boekhouder van gemelde Schip, den Lyder te onderzoeken, en was 't moegelijk, hulp toe te brengen. Den Lyder van alles wat 'er was gebeurd ondervraagd hebbende, berichtte mij van het voorgemelde, en dat het nu reeds twintig weken gelede was, dat hem het ongeluk was overgekomen. Ik ontblootte het Been van zijn windfels en deed een pleistertje daar de wond, nu vlak en klein zijnde, mee gedekt was. Terstond na ontblooting, zag ik een misvorming aan het Been, 't welk mij in vermoeden bracht, of het ook gebroken mogt zijn gewezen, gelijk mij dan ook de waarheid hiervan, in het onderzoek, ten volle bleek. Ik gebood den Lyder het Been op te liggen, maar ziende dat, onder alle poogingen welke hij aanwendde, de hielen op het bed bleef rusten, nam ik het Been op beide mijn handen, steekende de een onder de hielen door, en de ander onder de plaats, waar ik vermoedde dat de Breuk was, ligende dus het Been met beide de handen te gelijk op; de hand welke onder de Breuk geplaatst was, bewoog ik zachtjes bij beurtjes op en nederwaards, terwijl de andere hand de hielen ondersteunde en in zijn stand hield. Hierdoor ontdekte zich terstond de Breuk, en de beweging was zeer zigtbaar in de einden van beide Beenpijnen. Ik besloot dan 'zonder uitstel, het deel als een Beenbreuk (en om de wond dagelijks te verbinden) met een Boekbindfels te bezorgen: na drie weken dus behandeld te zijn, was de wond genezen. Ik vondt derhalve goed het verband te veranderen, en behandelde het deel als een eenvoudige Beenbreuk. Drie weken hier na, dat is zes, na dat ik er bijgeroepen was, onderzocht ik 'omdat een vastigheid in de Breuk konde ontdekt worden, maar het tegendeel bevindende, ('t welk mij nu te klaarder voorkwam, vermits het Been door de drukking van het verband zeer verdund was, en ik nu niet alleen kon doen voelen, maar zeer onderafgeleid op het gezicht zien, dat 'er een schuine Breuk in het Scheenbeen was, ) besloot ik weerom het Been in een verscheiden verband te leggen, en nog zes weken te wachten 'eer ik het weer onderzocht. Na deze tijd ben ik het Been, tot mijn en des Lyders grote verrassing, merkelijk vaster. weinig beweging meer in de Breuk te ontdekken. En eindelijk, na nog drie weken, de Lyder als voren behandeld, te hebben, was de Calus volkomen vast, de Beenbreuk beweeglijk, en de Lyder voor het eerstmaal, doch zeer gebrekkig, op de been. Na zijn herstelling is hij weer gaan lopen, en een jaar of drie, na zijn genezing, heb ik hem gefproken; wanneer hij mij verhaalde, dat hij nooit gezond en krachtig op de beenen was geweest dan heden. Zie daar een waarneming, welke vreemd gelijk staat met die van ©. LLOYD: beide deze Personen waren jong en gezond; het verschil in de jaren, en het onder­scheiden der deelen, waar in de Beenbreuk gevallen zijn, zullen zo zeer niet in gebare worden, als wel de oorzaken van het niet op den gewoonden tijd verenigen der Been­inden. De Heer LLOYD voelt de schaamte van het losblijven der Beenstukken op tweerlei wijze, voor hij zegt dat de Nawat in zijn werk te lang geëindigd is, voor gesteld door een duurige wryving, terwijl de Beenweer uitgeschoten, (en dit is ook hetzelfde geval geweest bij PIETER FORMER,) ten anderen door het tussenchieten van een gedeelte tussen de twee Beenenden, waar door de vereeniging belet is geworden. Het geciteerde gevoelen komt mij het waarschijnlijkste voor; want de Lyder in de eerste twee of drie maanden, door een Beenzetter behandeld zijnde, zal misschien de juiste omzichtigheid om het Been voor alle beweging te bewaren, niet wel in acht genomen hebben, gelijk was het al te veel "onder zulke Kunstbaazen" in gebruik is. Want zo hij met onze Beenzetter, nabij deze stad, in één Systeem aangezien heeft, zal hij de Lyder, zekerlijk, zonder genade, alle dagen verbonden hebben. Wie schrikt niet tegen zulk een behandeling! En niet te minderen dit, en schoon het tegen alle rede. Gels van de kunst aanloopt, wil de wereld echter, laat het koste wat het kost, met gevaar van haar eigen verderf, bedreigen zijn. Maar den Beenzetter daar latend, zullen we eens zien, hoe onwaarschijnlijk het is, dat de tweede oorzaak, als een beletsel van vereeniging, kan aangemerkt worden. Het is hier onmogelijk dat het tussenfchieten van een gedeelte eener spier, tussen de twee been-einden, een beletsel zou kunnen zijn van samen groeiing. Indien we geen voorbeelden op onze zijde hadden, welke deze oorzaak om te verstoren, zouden ze bij veelen niet weinig ingang vinden. We weten maar al te wel dat er geen onmiddellijke aanraking der Beeninden noodig is om dezelfde te doen vereenigen. De Schrijvers zijn te geacht, en de waarnemingen te klaar, om er eenigszins aan te twijfelen: men vindt gevallen waar men verbast staat, welke stukken Beens er verloren zijnde, echter weer door een nieuwe beenstof in derzelver plaats, zijn aangevuld geworden. Die lust heeft de Schrijvers zelf hierover kunnen nalaan: ik zal ze, om de kortheid te betrachten, niet noemen; zie DIEMERBROEK (4) C. BATTUS (b) SCHULTETUS (c) J. MUNNIKS (d) J. V. MEEKEREN (e) H. ROONHUIZEN C. V.D. VOORDE W.J. PALFYN (5) de Mie- dical Essays en Comment. de rebus in Scient. natural. ende Memoires de l'Acad. Royale. Kan nu zo een grooten astand van twee been-einden , waarvan verhuldene voorbeelden bij deze Schrijvers te vinden zijn , derzelver vereeniging niet beletten, wat zal een astand van eenige linien , gelijk door het tussenfcheinen van een gedeelte eener Spier , doen? Ik heb twee Dubeenderen , welke over dwars gebroken zijn gewest, en in een van welke , het eene stuk bij na twee duimen voorbij het ander geschooven is; in het ander, zijn de stukken, meerdan een duim, voorbij de andere geschooven sekstig zijn de Brokken „in beide de Beenderen, zo vast vereenigd, dat wilde men ze op die plaats, met een stomp werktuig, van een scheiden , men de Been-einden eer in het gezonde zou breeken. | | Uit deze voorbeelden derhalve , meenen we, klaar genoeg, te hebben, dat de oorzaken, van het niet vereenigen der Beenstukken, in het geval van de Heer LLOYD, niet door het tussenfcheinen van een gedeelte eener Spier, maar door een wryving van dezelven tegen elkaar (en wel in den eersten tijd, onder de behandeling van de Beenjetter, ) zal voortgekomen zijn: en dus ziet men dat de oorzaak van het losblijven der Beenstukken, met het geval van PIETER FORMER dezelfde is: Waar uit wij dan dit gevolg trekken: is deze genezen „zo hebben we een ge- probeerd hoop, of andere Lyders van deze Natuur, lang na den gewoonen tijd van genezing, op dezelfde wijze te her- tellen. En niet alleen dat we die hoop mogen hebben van deze Lyders, waarvan we nu reeds gesproken hebben, maar ook tevens, dat de ouderdom ons deze gegronde hoop niet kan ontneemen ; niettegenstaande alle mogelijke opletten- heid , van den eersten tijd af, in acht genomen is , ten einde het deel volgens de kunstregels te behandelen. Zie hier het, geval. | dh. pag. 213. (d):Nederd. vertaaling pag. 403. (e) Aanmesk. PE dude (f) Aanmerk. pag.32. (g) Lichtende Fakkel Pag. 589, (b) Heelkund. Ontleed. pag. 505. ($) Val 1. pag. 238. Vol. 5. pag. 452. (k) Vh 3. Pars. 4.: pag 608. (l) Tom. 6. Pig. 23, N eb , 2ROEND REINOUTJE CORN.-DEKKER Huisvrouw van REINDERD VELe DE, oud 6o jaaren , gezond van gefteldheid , hadt hetongeluk den ‘t2 January 1757. van een trap in een kelder vallende, haar Scheen en Kuitbeen te breeken. ‘Ik behandelde het Been als een eenvoudige Breuk „en liet de Lyderesfe volkomen zes ‘wee. "Kijk, liggen jij onderzocht of het vast was; toen vond ik tot mijn leedwezen, dat ik in die zes weken al te geavanceerd was; echter scheen mij de Breuk enige meerder vastigheid te hebben; maar om dat ik het niet durfde bewegen, en een enkel nieuwsgierigheid meer nadeel zou toebrengen, dan ik van voordeel uit kon trekken, besloot ik die verder het deel stil te houden, en het wederom in een vast verband te laten rusten. Mijn schot het geval te binnen van PICTET FORMER. Ik sprak de Lydereste moed aan, en verbond het Been op dezelfde wijze als te voor. Na verloop van vier weken, maakte ik het verband los, en zag dat de Calus vastigheid kreeg, waarop ik moed schepte, en nog vier weken, op dezelfde wijze, voortging: na welke tijd ik maar zeer weinig beweging meer in de Beenstukken konde ontdekken. Eindelijk, na nog drie weken gewacht en als een Beenbreuk behandeld te hebben, was het volkomen vast en onbeweeglijk. De Lyderesfe kwam op de been, en oefende zich dagelijks, om naar gewoonte weer te leren lopen. De traagheid van het genezen deze Beenbreuk, komt mij waarschijnlijk voor, geacht te moeten worden in het onvermogen der Natuur, door de klimmende jaren veroorzaakt. Wie zou nu met mij niet in één gevoelen zya (daar je door zulke overtuigende voorbeelden geleerd wordt) dat de Operatieve handeling van Heer CHARLES WHITE niet raadzaam is te ouder worden, dan na dat we wel overtuigd zijn, dat geduld, tijd, en een goede behandeling, geen vermoegen meer hebben om de Beenstukken te vereenigen; inzonderheid, terwijl men weet, dat nieuwste spier, wel opgedischt, dikwijks grooter aan de Man zal werken. Niemand denke echter, dat ik de Operatie misprize: ik heb er reeds te voor, met lof, van gesproken, gelijk ik nogmaals herhale, en zeggen dat het te wensen is dat ze in alle gelegenheden konde van dienst zijn. Maar bezwaarlijk zo niet onmogelijk, zou ze konnen gedaan worden, na bij Gezondingen, of op platen daar twee Beenpieren gevonden werden: echter kan ze niet vrucht gedaan worden op platen, welke het toelaten, en dus kan men er in nood gebruik van maken. Wil je dan den Heer C. HOORN, Nov. 1763. WAARNEMING VAN EEN BENAUWDE KEEL, DOOR VERLAMMING, OF Angina Paralytica. Mijn Heeren! Ik ontdekking en bepaling van de ware oorzaak der ziekten wordt, bij alle Geneeskundigen dikwijks niet minder voor een blijk van grote kennis en ervaringheid gehouden, dan de genezing zelf; maar wat anders is hier van deredens, dan dat de ondervinding dagelijks de voorraf voor de geneeskunde leert, hoe weinig de uitleggeving van verschijnselen toebrengt om de juiste aard der ziekten te ontdekken; maar integendeel, mag men zeggen, al te dikwijks de allerontelbare misleidingen, en of hoewel de kennis van de ware oorzaak soms niet helpt om de Lyders enige verlichting te geven, kan ze desondanks leiden, dat men opgeeft om zulke ongelukkigen nog langer met onnutte, soms schadelijke geneesmiddelen, het leven nog verdrietiger te maken, gelijk dit blijk uit de waarneming, welke ik de vrijheid neem te zenden, om ze in uw Vaderlandse Letteroefeningen, zo het goed dunkt, aan het gemeen mee te delen. Ik werd, voor eenige maanden, verzocht te komen bij een vrouw van tussen drie-en vier en zeventig jaar oud, bij welke ik een jaar te vooren eenige reizen had geweest, met telkens dat ze met opstopping van maag gekweld was. Waarom grooten wanhoop veroorzaakte, ik mocht haar dan een buikzuiverend middel schuiken, waar na zes dagen weer eenigen tijd redelijk wel bevredigd was, maar nu weer zocht ze naar een oplossing. Ze had sinds een half jaar aan peuk vragen, en kondigend te kennen dat ze grooten honger had, maar dat alles wat ze wilden doen, uit en door de tanden terugkwam; de tong was met een vuile korst bedekt; ze liet geduurig veel speeksel en slijm uit de mond loopen. In deze staat bleef ze tot op de zevende dag, wanneer ze stierf. Het was zeer geldig om te weten, waar de oorzaak was, waarom deze vrouw belet was geweest van te kunnen spreekken of slikken; daar ik gelegenheid te krijgen, om onderzoek daar naar te doen in het lichaam; hetwelk ik dan ook in het werk stelde, in tegenwoordigheid van een zeer vermaard Geneeskundige en met behulp van een zeer ervaren Chirurgijn. 