Wrtta-Sañc'aya: oudjavaansch leergedicht over versbouw in Kawi-tekst en Nederlandsche vertaling
m De Bajani yan den Sancaya is in alles, bebalye in naam, identiscb met de maat die by War&ba-mibira 104, 53 Narkutaka beet. Niet enkel is de yolgorde der yoeten de- zelfde, maar ook de caesnren komen oyereen. Ze yallen na den zeyenden , elfden en laatsten yoet yan 't yierel. De yerzen yan Warftba-mibira en Kedftra wijzen zulks uit, en ten oyeryloede zegt de Scboliast op K. 3, 132 bet ook 172 nitdrukkelijk. De opgave van G., dat het Narku taka slechts twee caesuren bezit, eene acbter den zeyenden voeti en de andere aan 't einde, is dus eene vergissing, df yan hem zelven, 6f — wel zoo waarschijnlijk — van de door hem geyolgde Indische autoriteit. Zoodra de pauzen andersaan- gebracht worden, en wel achter lettergreep 8 1 13 en 17 1 dan krijgt het yers den naam yan Eokilaka ; en is er maar 66ne caesuur , aan 't einde yan elk yierel , dan heet het een Awitatha. Vgl. W. 896 en 422; 0. t.a.p.; K. 3, 132, yg. De gednikte uitgaye yan E. leest Markataka, hoewel de meeste Has. Narku taka hebben. G. heeft een derde variant: Nardataka ')• Geen yan die drie yarianten yermag ik oyer- een te brengen met rajant, want ofschoon markataka en rajant beide ook namen zijn yan ettelijke planten, zijn ze toch nooit synoniem, ten minste yoor zooyerre we nit de ons ten dienst staande bronnen kunnen opmaken. In de Pr&krt-prosodie bestempelt men 't Narkutaka , yolgens Wa- r&ha-mihira , met den naam yan Gitaka. 't Eenigste resul- taat uit onze tegenwoordige gegeyens is, dat het Narku- taka door sommige ook Bajani genoemd word, endatdeze term, in de Indische letterkunde yerioren gegaan , bewaard is gebleyen in 't Eawi. — Met de Bajani is de rij yan Atyashti's gesloten. 87. > Citralekha. „Zij klemt (?) maar en troetelt steeds dicht aan haar boezem de klaagyerzen die ze bedacht heeft, (geschreyen) 1) Nardhataka is eene drukfout; zie Petersb. Wdb. onder nardataka. 173 op nette bladen gelijk aierlijke ivoren platen. Zonder op- houden is lulkB Toor haar 'tmiddel om den roaw yan 't trenrend hart te vergeten, ierwijl zij bij tusschenpooaen sich yerliest in de beschouwing yan uw portret.** De juifltheid der yertaling yan dit vers is in meer dan een opzicht twijfelachtig. — TekA = teka; het komt in be- teekenis hier oyereen met •Si^m,. — Kinaiik is, naar ik yei> moed, eene and^e, en wel onjniste, spelling yaa Jay. «%^^«2|« ygl. kUur= i3g in str. 93. — Kisapwan is i^schoot, Lat, iinus;" ik meende echter het in onze taal gebruikelijker x^boezem'* in de yertaling te.moeten bezigen* — Kapwdpof pan of kapwd papan; het eerste is m. i. de gewone con- structie; a heeit dan hier, gelijk zoo dikwijls elders , den zin yan „als." — Marnik =: arniky nit ma (of a) -^^r^ntkf. Baryyan (of bar yyan?) is mij elders niet yoorgekomen ; bari-hari in Wiwftha 150 bet. „telkens , altemct , gedurig." Naar den vorm te oordeelen zoa barman hetzelfde kunnen uitdnikkeni want de fnnctie yan 't suffix an en die der herhaling stemmen meermalen met elkaar oyereen; duide- lijk openbaart zich die zinyerwantscliap bijy. in 't ELrama •onQitsfnjf = Ngoko «>yi«iiici#u. Doch indien baryyan = daribari ware , zou het weinig of niet yerschillen yan 't onmiddellijk yolgende tapwan-sah , en daarom is de yoorgedragen gissing aan bedenking onderheyig. Voor pinaka yerwijze ik -naar Kawi-St. 110, ygg. — Lamiang is »ruil, wissel," en dus synoniem yaniLm-nA^ (ook -t^i-n*^ gespeld) ; nu is c/n-nA^ ook ^gelijkenis /' al ver- mclden de woordenboeken het niet als zoodanig; '^^mt-nMi-nuM^ 174 is in 't meest alledaagsche Nieuwjavaansch hetzelfde als «ii4^Mii^, somB te yertalen met niiiets lijkende op i niet over- eenkomstig met/' soma met ,^er was geen zweem vaiii Yolstrekt r)jfit;" bijy. in H nieuwablad Bra-martani van 10 -Dec. 1874 l ^Kmti^M^nn&tja^ajtA^UMM^^nnpiMttrumt^^oJk&iaiM Ik twijfel niet of mn iit^ is een dubbelvorm van «^ -^t^. Daar eitralehha in 't algemeen >,Bchilderij" beteekeut, ia ciir. lamhang meer in 'tbijzonder een ,,portret." Deze strofei het eenigste Dhrti-yers in den WrttasaHcaya , is in de Indische prosodieen bekend als EuBnmitalat&wel- lit& , een naam die niet in 't minate yerband staat met Gi- tralekha; zie K. 3, 135; 0- 162; W. 897. Wei aomt Oolebrooke twee yersmaten op, beide yan de klasse Dhrti, die ook Gitralekh& heeten, maar de yerdeeling der yoeten is anders. De Citralei:ha yan Tanakung heeft , eyenals de Eii8iimitalatftwellit& » drie oaeBoren, en wel achter de letter- grepen yijf , elf en achttien. 88. gtodAlawikrldita. „Dit is 't kort begrip yan 'tgeen ik te zeggen heb en gij aan mijn gelhiaal bebt oyer te brengen: indien bij jegens mij, bedroefde, geene welwillendbeid toonti dan zalikzeker steryen. En teyens, tracht met al de welsprekendheid die in u is, te bewerken dat zijn. medelijden worde opgewekt. Oenoeg; yertrek nu, waarde Darnel moogt gij op wegniet gestuit worden door op prooi uitgaande tijgers." 175 JAnffoi^nanie is conjanctief pass, yan manglingak^^f -f- aan- hechtsel yan den 2^ pen. nta^ea^i yoorzetsel i. — WatUSn , beter ufwafU^n^ want nit waiMn kon sich Jay. w^njuQ^nn niet ontwikkeld hebben. -^ Sanmala j^goedgezind; goedgeoordeeld ; 't goedgezind zijn, goedkeoringi" yan 8kr. 9at en maia. Zoo ook sanmatan ,,goed te keureni te eeren'' BT. 390; sinannuUa nwelwillend aangenomen." 169. Byaklamg^ in beteekenis == Jay. «>yi8iSi. — - Sakawruhania mangueap , letterlijk ,^zooyeel uw bekwaambeid in 't spreken is." — Prih^ bier als imperatief. — Sangkana bestaat uit sangkan, M^mMjf, en conjonctiefaanb. a, 't welk bier yer- eischt wordt wegens 't yoorgaande priA, In 't Jay. wordt in oyereenkomstige geyallen de conjanctief niet uitgedrukti gelijk reeds hierboyen opgemerkt is. p^dtUamkridita is eigenlijk „bet spelen, dartelen yan den tijger;" yan zelf denkt men dan aan „het wreede spel yan den tijger/' en dat is met andere woorden in de yer- taling hierboven uitgedrukt. Ik moot bier bijyoegen dat mkr(dita ook wel als ,,de (licbte, zachte} gang des tijgers" yoorkomt; o. a. in ^tyers aangebaald in Weber's Metrik 398. Deze yersmaat, eene dermeest gebroikelijke zoowel in 'tSkr. als in 'tEawii wordt bebandeld bij E, 3, 141; G. 163; W. 398. Een kortere naam er yoor is Q&rdMa, die door Warftha-mihira 104, 4 gebmikt, en ook door 0. t. a. p. opgegeyen wordt. De caesuren yallen acbter den twaalfden en den laatsten yoet yan elk yierel. In deze maat is o. a. de eerste zang yan den Wiw&ba. ( 170 89. Heghawiflph&ijits. ^Yerder heb ik nieta te zeggeu dan dat gij mij , de on- gelukkige gade , uwe genegenheid moogt blijyen aclienken. Neem yooral ter harte wat ik a yoor mijn gemaal opge- drageu heb| en wees toch op uwe hoede bij al 'tgeyaar- lijke van den tocht, Bteilteni rotskloyen, rayijnen; of (lieyer nog)i neem uwen weg langs de (hooge) streken waar de donderende wolken plegen te yerwijlen." Anghing z=: ngUng ; ook BT. 5; 134; 162; 175; e. e. — Hayo is hetzelfde als 't kkn regel eer yoorkomenda hoffwa; ygl. omtrent den oyergang yan ua ^ wa ioi o reeds in 't Eawi- tijdperk de aanteekening op sir. 83. — Nikan beantwoordt anders aan Skr. atha^ dat op iets yolgends wijst; bier is *het genomen in den zin yan aihawd ^^of wel, of lieyer/' MdrgganidniUa ri kalanghn is eene Welbekende Jay. con- structie; bijy* BPir. 71: viakm ^^&nukM'^(eAK*.»naji§(njniufo* -~ Kalang^n ^^Ueyelingsplaats /' d. i. plaats waar (men) gaame yerwijU." De begrippen wonen, gewoon zijn, plegen, be- liagelijk yinden, gaan in alle talen in elkaar oyer. In een- youdig proza zou men yoor kalang^n een ander woord bezigen dat ^,de gewone plaats" uitdrukt. — Megham9pMrfiUi^„ge' donder der wolken/' en in 't Eawi das ook ,^de wolken wamieer zij d6nderen." Deze maat behoort tot de klasse Atidhrti; ze heeft drie caesuren, achter den zesden, twaalfden en laatsten yoet. Zie K. 3, 140; 0. t. a. p., waar als tweede benaming 177 Wiamita vermeld wordti dezelfde ala bij Piiiggala(W. 423). Een derde naami 8awrtt&, is bekend uit War&ha-miliira 104, 7. 90, Suwadan^ Z66 nn waren de woorden der edelyrouw die sij aan do eend als boodschap opdroeg. Nadat deze de woorden die ze seggen moest in heur hart geprent had, nam ze einde- lijk a&cheid. Met haar mannetje yloog ze weldra tamelijk hoog in de incht, waar ze op aardige wijze de neyelwolken tot zonnescherm had en behagelijk de schoone natuortoo- neelen aanschpuwdei met blij gelaat. Kest, uit iesi „vervat" en voorzetsel i. — Hatinyang^ uit AiUi-nya en ng =: ang, hier lidwoord. — Vjarakhia^ conjunctief; *t Jav. zou hebben Ajun^Q^* — Ya'=:' Aiua^ par- tikel om den nazin aLs zoodanig te doen uitkomen. Byomdrddha^ uit bt/omaf Skr. wf/oma, en arddAa, drddUa, Jay. -n to. Het Eawi byoma is in 'tJay. yerder.yerbasterd tot bomay iavicntrnMBo-n. Uit eene andere uitspraak yan toyth mdntara is gesproten ttrc«»n'r), nagenoeg op dezelfde wijze als i2i^n uit wyakii, — Maruhur = aruAur, hoog. — Jsong limtU „neyelwolken tot zonnescherm hebbende." — Suwadana is ^een schoon gelaat hebbende;" hier moot er meebedoeld zijn „een vriendelijk of blij gelaat toonende," De Suwadanft wordt onder de Krti-maten ook bij Ping- gala 't eerst yermeld; W. 399; K. 3^ 144; 0. 163. De 178 drie caesuren komen achter dea zevendeiii yeertienden en laatsten yoet. 91 Gli (Wrtta). Onder de schoone natuurtooneelen waarop de geyleogelde boodfichapster van uit de hoogte in hare ylucht nederzag, behoorden groote beken die nit de bergen kwamen en zich met sterken stroom luide in de dalen stortten. Oyer de zij- armen lagen yondelsi waaronder yeel losgemkte yarens dreyen , ten geyolge yan den sterken stroom die snelylietend wielingen yormde op plaatsen (?) waar kolken waren. ^yang is 't zelf de als nya , en een kortere yorm yan hanyang » gelijk nya bet yan hanya is ; ygl. str. 37. Blijkens 't Bisaya nya i^hier zijn/' \Ayf. nya man any tauo „\i\et is de man/' (aqui estd la persona) ^), bet. nyang , hanyang enz. eigenlijk als praedicaatswoord ,,hier is/' en als nitroep ^^zie bier," ,,ziedaarl/' bet laatste leeft nog in 't Jay. xm en Qt^. (= honya) yoort. In den zin yan „zie/' of *i.t^ komtfiyayoor in Wiw&ba 296, waar de Djarwa te recbt nM^ beeft, en de Balineescbe yertolking umv^MtS* (zeker als imperatief). In 297 worden de woorden nya fe^a^Aomscbreyen met MtMmaA^. Inderdaad yerscbilt honyang enz. niet meer yan hana^ dan ihi yan ika, Gelijk iki meermalen ,,die waar^an jnist sprake 1) In Dice. Bisaya van F. de la Encarnacion. 179 is" tdtdrakt, zoo zijn ook honya^ enz. dikwijls z. y. a. ,;0p datzelfde oogenblik is." Ze zijn due levendiger dan hanat maar toch Bynoniem bier mee. In BT. 157 leest men: nya sang Irawan anak sang Fftrth&wfts lawan Ulupnyl p^jah alaga lawan sang Qpiggl rftkshasa nipiina| D. i. ,^Daaronder (nl. de gesneuyelden) zag men Irawan » den zoon van Arjuna en Ulupny* welke sneuyelde in den kamp tegen Qrnggini den krijgsknndigen reus." De glosse (bij G. Stuart I Erit. Aant. 65) heeft 4Si«m«o, minder juist, m* L Elders I in Wiwftha 150, geeft de Balinees nyang heel anders we6r, met iitgang i^ik;" voor 't aangehaalde yers past die beteekenis yolstrekt niet^ maar het is toch wel mogelijk dat nyang ook ^^ik*^ beteekend heefb, dus een bijyorm van Jay. «^«7^i geweest is; mij is znlk een nyang eyenwel. niet yoorgekomen. Met het gebroik yan nya^ cm, 0»^ als nitroep laat zich geyoegelijk dat y.an M^n ifdaar heb je me! zie me eens aani" yergelijken. Wihangga-ceiikd is , wat de Indische taalkundigen noemen : een Earmadhftraya; bet. dus (wie) yogel en dienares is. Op dezelfde wijze geyormd is meg/iadUta en cakrawdka-dilia. Tinungku-tungkulanya ^^waarboyen zij zich beyond;" de her- halipg duidt de yeelyuldigheid yan plaatsen aan waar zij oyerheen zweefde. Wintoatan = Jay. Str^mtasnMjf. — Ta „o6k, en, dan ook." — WwaA: beter waA en wdA. Het bet. inzonderheid een stortyloed, en leefb in eenigszins beperkte opyatting in 't Jay. «:nc7if yoort. Wa/ij todA^ beneyens afleidingen, komt in 't Eawi telkens yoor; zie hier een paar plaatsen nit het Bhoma-k&wya: bl. 211: Aili-ni raAnyddr^s awarnna waA-gunung; 168: Iwir waA-parwwata wdhand nira Aumung paddfuAaruAan. 180 An^galutUang ; ygl. str. 63. — (ki/an is „metdraaiingeii, wielende, draaiende ;" o. a. BY. 040: ianjrik dinanda mam- giwdn^ng^n edran o^yan; ygl. Cohen Stuart , ELrit. Aant. 333, waar de Eawi-tekst te yerbeteren is. — N^aakanya weet ik met te yerklaren, wellicht fUli «,waar/' en tuka yoor agd^ Skr. dgd i^streek." De maat yan deze strofe beet Wrtta; de term gli is eene yergissing, waaryan de oorzaak wel na te gaan is. In Finggala namelijk, (bij Weber 400) i Inidt de regel: gl Ui torltamf d. i. j^ Wrtta is (eene Erti ait louter) tro- chaeen." Nademaal torUa toeyalligerwijs ook Myersmaaf* beteekenti kpn een onachtzaam lezer den regel lichl z66 opyatten alsof er bedoeld was: ^^De yersmaat GL" Laa hij gliU, dan kon hij er toe komen te wanen dat er eene yersmaat {wrtia) met name gli bestond. Of de yeigissing aan Tanakung te wijten isj dan wel aan een sdjner yoor* gangers, laat zich niet uitmaken. Natuurlijk kan eyenmin met zekerheid gezegd worden dat bedoelde regel in Finggala aanleiding tot den misslag gegeyen heeft , want bet gebeurt wel meer dat in tecbnische Indiscbe werken woordelijk dezelfde regelen yoorkomen. Intusscben is in de oyerige ons bekende prosodien dezelfde regel in andere bewoor^ dingen yeryat en pleit de waarschijnlijkheid er yoor, dat werkelijk 't Pinggala-sMra onmiddellijk tot yoorbeeld ge- diend beeft yan dengene, wie bij ook geweest zij, die 'teerst eene prosodie in 'tEawi yertaalde. YgL E. 3,14&; C. t. a. p. 181 92. StagdharA. Daar waren op de bergLellingen schoone landschappen te sien, door de sonnestraleii holder beschenen; mtlokkend waren de nette woonstedetii alle door palenafgesloteniinet plantsoen langs de kanten; de iyoorpalmeu waren rondom ' met yruchten beladen, ala ook de in rijen staande pinangp- boomen en pisangs langs de boogylakten. Alle boomen. Tan allerlei soort, waren in 't bloeiseizoen, en droegen bloemtrossen die daaraan scboonheid bijzetten. Angde kung^ eigenlijk ^yverlangen opwekken (soodat men er gaame zou zijni zicb er toe aangetrokken voelt). — Nyil'dania = tcmQan. Een andere, synonicmei naam isfejf^ gading^ in Wiwftha 158 nyuh-g. gespeld; Jav. ^&M'^' "^ Awwah = Jay. «>yi«^otf. — At^b =: MtKnKnJ^. Een bijvorm is atob in Wiwftha 175^ doch in hetzelfde gedichti 168 en 334: Mal^b, — Arnebj van een stam r^nSb, is onyer- taald gelaten, daar 'twoord mij niet bekend is. — Kagwa- kagwan; bij de herhaling geldt yoor 'tEawi, m. m. i,de- zelfde regel als yoor de nieuwere taal ; zie Boorda, Gr. bl. 360. De Sragdharft, de eenigste Frakrti-yarieteit niet alleen in ons gedicht, maar ook in Finggala en Eed&ra'), heeft drie caesuren, eene acliter elken zeyenden yoet. E. 3, 147; C. t. a, p.; W. 400. 1) De Siddhi in de gedrukte uitgave van K. is een toevoegsel van andere band, en evenzoo de Mattawil&sini in 4dn der door Weber geraadpleegde HSS, 182 95. Uadraka. De bergen maakten op dat oogenblik den indrok alsof ee de boomen tot tooneelfigoren en den doorschijnenden , fijnen neyel tot scherm hadden; de holle bamboezen waar de wind door been Bpeeldoi ze waren (als bet ware) de zacbt ruischende tudungans; de kwe^lende kwartels waren (als bet ware) de SaronSi barmoniscb afwisselende met de zacbte ecbo der berteu; de tonen der yerliefde pauwen Yormden 't Madraka-gezang. Oati nihang puMr, eigenlijk: ,^bet was op 't gegeven oogenblik z66 met de bergen gesteld; de bergen waren in dien staat." De geheele inhoud der strofo toont dat Wayangvertooningen bij de Javanen reeds in oaden tijd in ewang waren; over een toespeling daarop in den Wiw&ha 2ie Eawi-Stud. bL 9. — Bunghung = Kv^dt ; docb daamaast gebroikte men bunghang (= iu«3i), zooals blijkt ait BY. 644, waarvan de inboud treffend met dien van deze strofe overeenstemt; zie C. Stuart i Erit. Aant. bl. 348. Tudungan is klaarblijkelijk een moziekinstrument dat bij de Wayangvertooningen di^nst deed. Tudung komt ookin BY. t. a. p. Toor, .en wprdt daar yerklaard met ^c^^n^y docb naar den samenhang te oordeelen is bet op beide plaatsen een soort van flait. — K^tur = ^^; vgl* tiniUii :zi aSimi^unjf. Yermoedelijk is de yerkeerde t aan de Bali- neescbe afschrijyers te wijten. — Madraka is ook in 'tSkr. een soort yan gezang. 183 Satoan^ pangidunganga zoui ingeval sawang = aawung ware, z. v. a. concert kunnen beteekenen* Dewijl ik het elders nog niet zoo aangetroffen heb, en de samenhang niet zoo doidelijk spreekt, heb ik de yertaling er van achterwege gelaten. Mimgran haii bet. ,,hartroerend.'' 't Madraka-yers heeft twee caesureni eene acbter den tienden, de andere acbter den laatsten yoet; ygl. E. 8, 149; W. 401; C. t. a. p. De gedmkte uitgaye yan E. heeft Bbadraka, eyenak Golebrooke. Daarentegen etaat in P. en de door Weber gebndkte HSS. yan E.: Madraka. Deze laatste lezing wordt door ons gedicht beyestigdi en in eene zaak als deze beeft het laatste meer gezag dan de betrekkelijk jonge N&garl^HSS., omdat eene yerwarring tusschen de letterteekens ma en hha in Nftgari zeer licht yoorkomen kan, in Ondjayaansch schrift niet. 94. Agwalalita. Aan den yoet yan den berg strekten zich kruipgewassen nit tot y lak y66r eene schoone , diepe riyier ; daar ter plaatse(7) waren gehuchten met aanplantingen yan acacia en Jayantl in rijen geschaard. De bewoners waren bezig er bier en daar palen(?) op te richten, of waren aan 't yegen, (of) hielden toezicht op 't smeulyuur(7) ; knapen zaten in een kring onder de schaduw der boomeni terwijl zij dartelende paarden hoedden. Tarutarnkan is te beschouwen als een soort meeryoud yan taruka. — Nggan ika (of ngga nikaT) is bij gissing 184 vertaald; in Wiwftha 248 leest men ook: pinaka ngganing g^latf waar de Balineesche oyeiz^iiSxi^heQiipinakadimungffu kaning , wat ik niet begrijp. Welliclit ia nggan een bijvorm of font Yoor nggwan ,^ter plaatse;" naast unggtoan^ Jav. SkfffmttQj^ bezit het Eawi^a»=: «j(mi^, bijy. BT. 18; 35; 39. Teng heb ik opgeyat als Mai. tiang. — Duding, oQk wel dudung en dudil, bet. in de oudere taal: ^^anders; yer- keerd; een ander gedeelte, anderie;" als yoegwoord „or in den zin yan Latijnscb aui; ook wel Mbehalyei** en als bij- woord i^buitendien." Yoor sooyer ik weet, treedt dudung, duditng niet als praedicaat op, en bet is dus mogelijk dat de ng een yerouderd yoornaamwoord is in den dn yan nga, zoodat dudUng geheel en al beantwoorden zou aan 't Jay. AujnjM. Ziebier eenige plaatsen waar dudil yoor- komti nu eens ^^ander» ander deel, andere/' dan eens „anders, apart;" en „yerkeerd;" eindelijk ,of;" BY. 23; 61; 468; 128; WiwAha 20; 22; 28; 132; 148; 153; 282. Yoor dudung BY. 128 (y. 1. dudil); 407, 425; 455; 289; Wiw&ha 335; dudUng 161; 223; 242; 266. — Mangwan=z Mi^oftojf; de grondyonn is derhalye ngon, gelijk trouwens in Jay. Handw. i. y. MMffKntaQif opgegeyen wordt; bet ware wel zoo logiscb geweest indien dat grondwoord ter recbter plaatse opgenomen ware geworden. Yan de Wikrti-klasse geeft onze dicbter twee soorten. De eerste, A9walalita, yereiscbt eene pauze acbter den elfden yoet, en eene andere aan 't einde des yierels. K. 3, 151; W. 402; G. 163 , waar als andere term nog Adritanayft opgegeyen wordt. 185 95. Matt&krir^ii. Menigvuldig wareu de schoonheden van den weg, wel in Btaat om 'tgemoed van den aandachligen beschoawer in yerrukking te brengen. Men zag lusthoven en landgfoederen wier inrichting een treffenden indruk maakten op 'thart van ieder die ze zag. Tandjungs, blauwe Barlerias^ A9oka s en gele Michelia's geurden; Eanigara's waren in vollen bloei; dartel speelden de hommels, terwijl ze oye]:moedig om de bloemen been zaten en onopboudelijk 'tsap er van inzogen. Tantunggai is eene letterlijke vertaling van 't Skr. aneka; — Bdmydn is een meeryoud yan rdmya. — Angang^nang^n komt, gelijk uit den samenhang blijkt, bet begrip yan 't Hoogd. „sinnig betrachten" zeer nabij. In *i algemeen stemt ang^n met ons »>zin'' in de yerschillende toepaasingen hieryan oyereen. — Katydgan is oogenschijnlijk afgeleid yan Skr. tydga „schenking;'* doch de juiste beteekenis yah 't woord laat zich daarait alleen niet opmaken. — ^hhd is bier praedicatief. Manghiani (en angetiani) is hetzelfde dlQmafig^ne{ang^ne); ygl. Mai, mnng^nau 't Aanhecbtsel i wordt, naar yerkie- zing, zoowel onmiddellijk met den eindklinker eens stams yerbonden, als door eene n (resp. an) daaryan gescheiden; bijy. anglorani of aiiglare yan lara; amatyani of amaii (d. i. amati -j- i) BY. 674. Zelfs umati wordt zoo met i yer- bonden, zoodat umati „doodende" beteekent, BY. 419, en 14 186 als yariant yan amcUt in 674. Ook in Wiw&ha 80 treft men matiya „die dooden moesti doodelijk" (Jay. c^i^asnAj^a). aan ^)\.patt = patyani^ zie aant. op str. 105. Krida-ny is Mda met ny = »Si, Si. — Anidnicipi is een yoorbeeld hoe in 't Eawi in frequentatieyen de sluitende medeklinker' yan een stamwoord in 't eerste lid weggekten wordt. Welke regelen bij de herhaling in acht genomen worden, is maar ten deele bekend; ze zijn niet in alle opzichten dezelfde als de nog in 't Jay. heerschende; ygL in de yorige Btrofe tarutarukan^ en sumirasiral in str. 99. — - Tanari „zonder ophouden;" ook o. a. Bhoma-k. 17S; 191. Dit ari is de grondyorm yan «ai-^ en ct-fi, umaru De Mattakrlda wordt behandeld bij K. 3, 152; W. 402; C. t. a. p. Yolgens P. heeft deze yersmaat twee caesuren^ eene acbter de achtste lettergreep, de andere aan 'teinde des yierels; yolgens E. daarentegen zijn er drie pauzen, en wel na yoet acht, dertien en drie-en-twintig. Met dit la^tste stemt deze strofe oyereen, en, zonderling genoeg. ook het yers 't welk de Scholiast als yoorbeeld bij Pinggala*^ regel aanhaalt. Als anderen naam yinden we bij G. ook W&jiwfthana. 9«. TanwL We zuUen niet yertellen van allerlei bekoorlijks dat zij op weg beneden zich zagen en dat ze in yerrukkingbracht; 1) Matiya met kort& i in den gcdruktea tekst is eene schryiFoiit, want dat is tegen de maat. 187 Verhalen we hoe de (yrouwelijke) vogel op haar tocht rOnd* zwierf om de plaats te yinden waar de hardvochtige min- naar zich beyond. Daarom tuarde de eend telkens of ze niet hem die de edelvrouw verlaten had in 'toog kreeg; het was alsof haar niets te zwaar viel om aan 't verlangen te Yoldoen van de ytouw die minnewee leed doordat ze verlaten was. Wyomakagati behoorde te wezen wyomagali; mocht de dichter wyomakhagaii bedoeld hebben, dan zou de samen-; stelling minder tegen de spraakkunst , dan tegen den goeden dmaak zondigcn; want wyomakhagati kan niets anders be- teekehen dan ^luchtvogel." — Kana = ngkana of ngkdna, Jay. $09 §n, — Sang awek kung is zoowel ,^hij die minyer- langen yeroorzaakt/' als in 't algemeen eene dichterlijke uitdrukking yoor „de geliefde." Dit, alsmede rilpa ni enz. in den yolgenden regel , heb ik eenigszins .yrij yertaald. — Lay at alilar, eig. »ging weg met achterlating." — Adyak is, zooals hierboyen reeds opgemerkt is, een bijyorm yan dyah. — Wiskli is ,,zware arbeid, sjouwerswerk , corvee;' tanwishH z. y. a. ,,geen te zware last." — ^ Man^kanang is de conjancticf van man^kani; staat dus gelijk met man^- kdna , d. i. manuka -{- zoogen. transitief-suffix dn -^ con- junctief-aanhechtsel. De Tanwl is de eenigste Sangkrti-maat in Pinggala (W. 403) en E. 3, 153. Colebrooke t. a. p. somt nog enkele andere yarieteiten op. De drie panzen komen na den yijfden, twaalfden en laateten yoet. Volgens eene andere opgaye eyenwel zijn er maar twee caesuren, een 188 acliter elke twaalfde lettergreep, en biermee strookt de bouw van 'tvers in 'tEawi. 97. Wikasitakusuma. Van uit bet lucbtraim kreeg de vogel de verrukkelijk scboone zee in 't oog. Aan 't strand stonden oyeral Pan- danen: wel mogelijk dat de minnaar daarbeen een scbuil- *plaat8 was gaan zoeken. Ook groeiden er Pandanen op 't eiland dat bespoeld werd door de baren die Treeselijk woelig tegen de rotsen sloegen. Meer in 't midden van 't eiland stonden boomen van allerlei soort in voUeii bloesemtooi. Atuntun is onyertaald gelaten; misscbien bet. bet ,,in lijnen, in rijen." — SarUari is bier, naar den samenbang to oordeeleni een synoniem yan §mMJiMiM, Sari bet. o. a. „yorm, yoorkomen" en ^scboonbeid /' eyenals Skr. fitp^ die beteekenissen in zicb vereenigt. Het yerdubbelde woord kan dus als nagenoeg synoniem met «^A>»^{i^t>»^{ i^bet scbijnt wel" bescbouwd worden. Dit laatste is in 't Jay. Handw. yerkeerd yertaald, niettegenstaande Wilkens ii\ zijne Pr^giwa 91 bet yeel beter weSrgegeyen bad met i/men kan zien dat" enz. Sari in den zin yan scboonbeid ontmoet men ook in Jay. poezie, o. a. Damar Wulanl2: oji^n§q«LA»niU* NiUha = Jay. th^ (bijyorm yan ao<M), want lange klinker 189 en nasale korte klinker kunnen elkaar vervangen. Wat de schrijfwijze met sA betreft, die zal wel geen anderan grond hebben dan dat bet woord •aoot denzelfden klank bad als de twee laatste lettergrepen van bet aan 't Skr. ont- leende mdnnsAa, zoodat men werktuigelijk bet eerste met dezelfde uitbeemscbe sA spelde als bet laatste. — Katamptcan i,waar tegenaan slaat, tegenaan drnkt;" vgL Jav. QKntj^^ttnjf en Mai. tampu, iumpu, — Ryyak^ eene Sanekritiseerende spelling Yoor ryak, bet Btroom, golfslag, kabbeling; zoo ook BY. 12 f waar de glosse bet met «/on»c««m^ omscbrijft; zie Ooben Stuart, Krit. Aanteek. 6 '). — ^r^* ^bangi naar, akelig" wordt, evenals in ons ^praakgebniik , niet enkel gezegd van den persoon die de aandoening onder- yindt, maar ook van de zaak die ze opwekt. Yoorbeelden van ar^«, mar^s in de laatste toepassing biedt BY. 298; 474; 644. — Aringiringih , van een grond woord ringih, is waarscbijnlijk eene varieteit van Jav. nffntnffta^. WikasUa- kusiima is eene possessieve samenstelling : met ontloken bloesems voorzien. De Abbikfti-maat ^) welke bier als Wikasitaktisuma op- treedt, draagt bij P., E. en G. den naam van Erauficapad&. De caesuren zijn vier in getal ; ze komen acbter den vijfden i tienden, acbttienden en laatsten voet. Ygl. E. S^ 154; W. 403; 0. 164. Het voorkomen van een term als Wika- sitakusuma, die als naam van een versmaat in de Indiscbe letterkunde hog niet opgespoord is, strekt ten bewijze dat onze dicbter of een zijner voorgangers andere werkeu of redacties gebruikt beeft dan die wij kennen. 1 ) De 6cbi*yfwyze yrak berast op verkeerde lazing. 2) Colebrooke schryft Atikrti, in sti-yd met P., K. en Tanakiing 190 98. Bhujanggawijrmbhita. Aan de randen der a^ronden etonden eene menigte Pidada's in geregelde rijen, schoon opdoemende in 'tverr Bcliiet. De stortbeken welke aan de spleten der rotsen ■ ontsprongen, stortten zich in bun nederwaartsche beweging met groote yaart in de rayijnen; gelijk aan een harden regen door de stralen der zon beschenen boden de spattende druppels den aanblik van een regenboog. Bebalve die waterspranken kwamen uit de rotsen nog andere te voor- Bcbijni half verscholen zachtkens yoortsluipende als zich uitstrekkende slangen. Singgrong ia roij elders nog niet yoorgekomen, Het |[>eyat 't Jay. Qiv^-ht ) terwijl 't eerste deel der samenkoppeling eene yariatie is yan Jay.i;a:«t. — Her-tambang is 'tzelfde als her-talif waaryan afgeleid is mahertali in BT. 595. JSr-taH Icest men in Wiwftha 851; er-iambang 15. In 't Jay. Handw. heet het yan tcn^vn^M^ ^ i. y. tsnia^: aanhoudend yan boyen toestroomend water. De schrijfwijze er is ouder dan ^er; nog ouder is air^ 'twelk nog hier en daar in de Eawi-oorkonden yoorkomt. 't Maleisch heefb den ouden yorm air nog bewaard, al wordt het dan ook gewoonlijk als dier nitgesproken ^ met eene ^ y66r de r, op gelijke ivijze als wij acAuier in stede yan sciuir zeggen. Atrirgahca is in gewestelijk Jayaansch nog oyer; in de Wayang Abiyasa heb ik het aangetroffen als ^^mrm* De gcwone uitspraak is Qlv^crntr^ny dat niet afgeleid is met lUl voorvoegfel liir, zooals Q«otjit 6*«»ir.*» SiavaSi, en misschien QinMttnn; maar 't nit alri verbasterde i^r bevat: dvenzoo zegt men iZi-nrfm* Yoor ^-ni^ct (in Bale Gala-gala); dit ter aanyuUing der woordenboeken. Kas^l^Aan, van s^KA = mluA. — Jruna is nu eens „morgenzon/' dan weer „zon" in *t algemeen. — Wangkawa is hier duidelijk ^^regenboog." — Tan iinon; ygl. 9itM§nAMiL» {wfuM&Q^) BotMMj waar wij zeggen konden ,,op 'tgezicht alsof;" bijv. wfMJiMajtAM$aitMff§n9t§nn^ z. Y* a. nZO zagcn er nit ale reigers;" irftju&Mnj§niuu(^*jt»!iQrfMMjtQpi; vgl. Meiusma's Babad 465. 't Bhujanggawijrmbhita, de eerste der twee versmaten waardoor de klasse Utkrti hier veriegenwoordigd is, heefl; drie pauzen, na de achtstei negentiende en laatate letter- greep van elk vers; K. 3, 155; W. 404; 0. t. a. p. J)9. Apaw&ha. Op dat oogenblik waren er olifanten op 't rotsgebergte aan den oever des oceaans; bet was alsof men een Bchoon geschilderd tafereel zag dat de aandacht boeit: aardig spoten ze water uit bun snuit, dat in stralen telkens weder in de diepte riederkwam. Toen daalden de (beide) vogels naar de laagte; met genoegen keken zij naar 'tver- gezicht der zee hetwelk dan ook bekoorlijk was. Een ge- ruisch liet zich hooren, dat dof(?) weergalmende de ooren trof (?). I9y Sumirauirat, eene reduplicatie op de wijze van aniciuicipi in sir. 95. — Analmalin leid ik af van satin; bet 2al dus ..atwisselend" of lets d^l. uiidrakken. £i^i^3»> £^j/Sj) beteekent nooit, voor zoover^ik weet, tun^ (^)i zooals in 't Jay. Wdb. beweerd wordt, maar i^scboon ver- gezicbt^ panorama;" in de nieuwere taal is de gebruikelijke Yorm ^£li^. Dat dit laatste i^schoon vergezicbt" betee- kent ^ is den woordenboeken ten eenen male onbekend; daarom geef ik bier eene duidelijke plaats uit de B. Qala- gala I tfuniaji ^iihtoTLt & «sn A^\ tru kipiam A4 c« aru §nji» -— O^lU^T bO" antwoordt aan Jay. ^m; bet is ^^geraasi gerommeli ge- bulder, geloei/' ook wel „geruiBcb," bijv. g^M^ rarad ing rSreb BY. 603. — MadeMm wordt in 't Jav. volgens de woordenboeken I niet van een geluid gezegd; de verta- ling is onzeker. — Jmiji, zooals bet in de nieuwere taal voorkomt^ is bier niet toepasselijk; bet is niet zeker, of de woordscbeiding juist is, want amiji zou bier yoor amyU (= Jay. MtrftwqtKosnjil) kunnen staan, daar er een t op yolgt; een yan de twee ^'s mag in 'tKawi wegyallea. — De laatste woorden masawangan enz. begrijp ik niet; yan de beteekenis yan ajpawdliarshd bangt bet af boe men masa^ wangan beeft op te yatten. De naam dezer Utkrti-maat is bekend; E. 3, 156;- 0. t. a. p.; P. bij W. 405 beeft Apawftbaka. De strofe in Kawi yerscbilt, op raadselacbtige wijze, in baren bouw yan de Indiscbe. Naar 'teenparig getuigenis der Indiscbe prosodisten is de derde yoet lang, terwijl.Tanakung daar een korten beeft. Ook de yier caesuren, na de negendSi yijftiende, een-en-twintigste en laatste lettergreep, komen niet uit. Er blijlt niets over dan te yeronderstellen dat onze dicbter zicb yergist beeft. 193 100. Dandaka; De beide eenden liepen gezamenlijk langs den dainkant rondi blijde bij den aanblik van 'tvergezicht dat deoceaan aanbood. Met alle oplettendheid speurden zij naar wien ze zochteui of ze hem soms zouden ontmoeten terwijl bij de genoegens die de verrukkelijke schoone zee biedt najaagde. Zij giiigen op de bekoorlijkste plekjes van 'teilandzoeken, betraden bet en troffe^ den man aan, als bij ijyerig bezig Bcbeen aan een geBchrifl. To^n ijlde de eend toeiendeelde mede dat zij de vertrouwde dienfltbode was van de door den beminde verlatene dame. Medra laat zich niet anders yerklaren dan als dichter- lijke vrijheid voor meMr van id^r, &»Qi. — Kddanda voor Skr. kdranda. De vrijheid welke de dichter zich veroor- loofd heefby om de r met eene d te verwisselen, is niet zoo groot als oppervlakkig schijnen kon; immers d en r worden bij assonantie, woordspelingeni rijm, enz. als de- zelfde klank beschouwdi evenals 6 jen w. — De spelling danda voor Skr. danda, hoezeer eene verbastering, is door 't gebruik geijkt; de oude Kawi-oorkonden hebben reeds da?ida en d^nda, met lincruale bexrinletter. Yar4on verschilt niet van j/atirton; beide zijn de nadruk- kelijke vorm van anon. — Mt^^ing hier in den zin van Jav. i3S. — Amalar yan iat^mwa is eig. ^^trachtende te beproeven of hij aan te treffen zou zijn;" in de vertaling moest dit anders uitgedrukt worden. — Kahcit heb \\C\oo 194 yertolkt, alBof er kahcik atond; missckien is Let eenscLrijf- fout. — lAla bet. meormalen ,,8chijnende, lijkende" of Mgelijk, alsof/' o. a. BY. 1; 51; 75; „naar bet scbijnt, oogenscbijnlijk" 577; 661; zie Coben Stuart, Erit. Aant. bl. 3. Het is in bedoelde opyatting 'tSkr. lUd ^^scbijii." Tanseng iaras moet, zooals men ook nit bet vervolg dea yerbflals kan opmaken , in 't algemeen aandoiden wat de vertaling beeft; bet is i^onafgebroken blijyende aan" en samengetrokken uit tansaA ing; nog in de nieuwere taal: ,a^«o4^«oocsn4^«oJ««|jo«^ „P. bleef steeds acbteraan/' (Bale Galagala). — Karas is z. v. a. Skr. pialaia^ Lat. iaiula. .,T^ka tumuyug leest men ook BY. 433. Daar wordt van Bbtma gezegd dat bij, na Du;9&saDa uitgescbolden en met een smadelijken dood gedreigd te bebben, de daad bij 'twoord wil voegen: sudbtr&ngbruk 9tgbrd,n t^ka sumuyug anglumpati gajab| Met yolkomen nauwkeurigheid laat zicb do zin yan t^ka mmugug ook bier niet yaststelleni docb bet kan kwalijk iet^ anders wezen dan: „met een wip (sprong bij oyer de olifanten been)." — Angg^h-nya de is eig. ^hare positie ten ppzicbte yan." De DanHaka-ma^t yan den tekst is de eenyoudigsto in baar soort; bet yers bestaat uit zes korte lettergrepen, geyolgd yan zeyen Ampbimacers, met pauze aan 't yers- einde. De bijzondere naam yan een zoodanig Dan4aka is Candawr :btipray&ta. Nadere bijzonderbeden kan men yinden bijK. 3, 157, ygg.; W. 405—413; 0. 164. Met Dandaka eindigt de reeks yan strofen met gelijke yierels {aamawritd) ; de drie yolgende strofen ziju yoorbeelden yan Wisbamawrtta's , met ongelijke yerzen. 11)5 1.01. UdgatA-wishama.. Alles wat de edelyrouwi die in schoooheid de Mingodin evenaarde, gezegd had, werd door de eend medgedeeld^ welke door bare welsprekendheid (de) gunst (des hoorders) won; de woorden die haar mond uittei oefenden eenen beiooverenden invloed uit. WruA niiin angucap is de Bubsiantieve Yorm van ib* wmh angucap „welsprekend ;" hetzelfde is wmh ajar BY. 287. — Muk(h)odgata iS| naar de letter: den mond uitge- komen. De XJdgat& bestaal uit ongelijke yierels, en behoort der- halve tot de Wishama-Btrofen. Van daar dat in ons ge- dicht *i onderschrifb Udgatft-wishama luidt. Over den bouw der Udgat& ygl. men E. 5, 6; G. 165| en yooral W. 352, waar de yraag wordt ^ppgeworpen in hoeverre Halftyudha in zijn commentaar op *t Pinggala-s&tra gelijk heefl met te beweren, dat in eeue Udgat& 'teerste en tweede yierel in eens door moeten gelezen worden, d. i. geene pauze tus- Bchen de twee eerste vierelB komen mag. 'tGevoeleji van Halftyudha wordt door 't Kawi-gedicht in alien deele be- vestigd. Niet alleen dat de caesuur ontbreekt/ — immers de laatste voet van 't eerste yierel is t^ — > maar ook uiterlijk wordt de yerdeeling duidelijk in 't HS. aangegeyen. Ook War&ha-mihira 104, 49 geeft door den yorm yan zijn yers te kennen, dat zijne theorie omtrent de Udgatd dezelfde is als de door Hal&yudha eh Tanakung gehuldigde; 196 • Hvolkomen overbodige api achter ogubAamsAlim in gezegd vers dient tot niets dan om aan te duiden dat er tu8schen 'teerste en tweede yierel geen caesnur is. Met Eedftra is bet een ander geval; de Scboliasten zijn bet oneens, en in 'tdoor E. gemaakte specimen is er w^l eene pauze aan 't einde van 't eerste yierel. Zonderling is bet ook dat Hal&yndba tot yoorbeeld eene strofe aanbaalt, welke niet naar de door bem erkende tbeorie gemaakt is. Uit dit alles moeten wij wel 't besluit trekken dat er ten aanzien eener caesuur tusscben 't eerste en tweede yierel niet een- stemmig gedacbt werd, docb dat de meest beyoeg^e auto- riteiten daar geene pauze toelieten. 102. Saurabha-wishama. Bij 'tbooren yan de boodscbap der treulrende gade werd de ecbtgenoot yan tedere aandoening beyangen. Op nede* rig en toon antwoordde bij en uittOi inwendig yersteld, deze woorden. Rumi^ng^ == rum^ngo, nog in Jay. poezie 'n<ci<n* — Atuar uit Skr. ati en Polyn. 9or, — Angwacana boud ik yoor een duratieyen yorm, te yertalen met ,,bij sprak," lA^y^, ter- wijl mawacana of aw. met ^^zeide^ fT^f" gelijk staat. — Mang* jeng^r = Jay. antes'. De Saurabba, of ook wel Sanra- bbaka, wordt behandeld bij K. 5, 7; W. 364; C* 165. 197 103. Lalita-wiahama. „De reden waarom ik eene wyl g^leden weggegaan ben en de echoone alleen gelaten heb in 't slaapsalet , was niet dat ik de Yreug^e van 't huwelijksbed vergat, maar ik deed zulks omdat ik gaarne schoone nataurtooneelen in dicht wilde beschrijyen." Nimita voor nimiUa. -^ Ndaian = 4o<s»i^, in &&n woord. — Si lanff^ (= lan^o) ning qayana doelt op de schoone gade. De constructie nimita enz. — naka ring beantwoordt aan t Jay. C|«iJt ~~* iLmS»ifaiji\MiiuAajf»m) f e. dgl* Yoor de Lalita-wi8ham& zie E. 5, 8; W. en C. t a. p. — De drie yolgende strofen zijn ook achtereenvolgens Udgat&y Saurabhaka, en nog eens Udgatft. 104. ,^Nu gij , afgevaardigd door haar die in de burgt achter- gebleyen is, bij mij gekomen zijt, als door eene bestiering des Minnegodsi yoel ik niet weinig moeite om in mijn geest een besluit te nemen." Kahanan ^^waar men zich beyindt;" in *tJay. zou men zeggen £MWf<mtpi»oji* — Mogha is bier = a/ii (mi luym ^^gelijki eyen (als);" zoo ook bijy. Wiw&ba 325: katon ptoa haringH- ^ 198 ni/a moga kadi htra rin^mSk .4 sSldn ikang susu utoen yer- toonden zich hare zweetdrappelen als waren bet diamanten, yerbrijzeld tusscben de borsten." — JTuama, Skr, wiakama is Bynoniem met 4^«>n«^{, Eawi ewH^ mew^h (ook ewohf inewoA). — KaAartha heefli eyenals Jay. QnvA meennalen den zin yan ^^wat men zicb yoorgenomen beeft, waartoe men besluit/' Kakauha ning hidj&f is dns ,^ waartoe iemands geest besluit;" wUAama h. ning A. is eene ecbt Polynesiscbe constructie, te yergelijken met Jay. v^Amuk^ajt&^^m, e. dgl. — AM bet., gelijk tbans nog in de Jay. dicbttaal, gewoonlijk ,,luidy bardop;*' bier moet bet ecbter ,,bard, sterk, zeer*' uitdrukked; bet duidt eene intensiteit aan, 't yolgende tanrifi eene hooge mate. ' De yersmaat is dezelfde als yan str. 101. 105. ^^De reden^ Dame, dat ik niet terstond terugkeer naar de Scboonbeid der burgt, is deze, dat ik de yerzen (nog) niet gedicbt beb, doordien da aantrekkelijkbeid der zee mij opgebouden beeft." Jiw beantwoordt ook als titel aan *tJay. £^«/^t«^- "^ Malug yan walug, betwelk tot toali staat als apug tot miH^ iulug tot tuli^ tsniiM. Dat beide yormen reeds oudtijds naast elkaar bestaan bebben, blijkt niet alleen uit Maleiscb dpi^ inaar ook uit dit yers zelye, waar onmiddellijk iumtdi yoorafgaat; tumuluy komt yoor o. a. Wiw&ba 136; BY. 388; 621; 675; katulvy 572. — Ing-gurit = Jay. (flan-ftagl* 199 't gebruik van 't voorvoegsel t »^ tot vorming van passieven is dus in 't Eawi niet beperkt tot Btammen welke met eenen klinker beginnen. Behalve ing wordt ook ring zoo gebezigd; zie Kawi-Stud. 108; eindelijk t, bijy. in deOor- konde aangehaald hierboven op bl. 87: i/a dej/anyu i-pali „o{ hij worde door u gedood (£o^tsn^)." Sinamanlara , gevonnd ran 't grondwoord samdniara of samaniara ^^tusschenpoos /' gemeenlijk als bijwoord; intus- schen, inmiddels. De omsclirijyingen hieryan in' 't Jay. Handw. zijn niet zeer nauwkeurig; bet woord is ook oyer* gegaan in 'tTagalsch, en luidt in die Pbilippijnsche taal safftantala, in 't Spaansch oyergezet: entretanto; tnientrasqne. De maat is een Baurabhaka. 106. y^Zoodra ik yolop de genoegens yan mijn bezoek der schoone streken yan H bergacbtig strand gesmaakt heb, zal ik terugkeeren, om te rusten aan 'tbart der yerlatene, die steeds mijne ziel yan liefde doet blaken/' T^w^k = Jay. «sii4,wn^. — Jrw» = iw, •nt. — AngUng^ng = Jay. S^; angl^ng^tigi bet. ^yemikkelijk" BY. 58. — 2/o^ laat zicb dikwijls weergeyen met Jay. Knr^. — Amirangrwang met yolgend i, ri of iri is een zoogen« transitief > en bet* ,,met minsyerbijstering yeryuUen." Wirangrwang^ ook wel vnrangrwdng, is „yerbijstering/' of ,,yerbiJ8terd /' inzonder- heid ten geyolge yan yerliefdbeld. In den eersten, meer algemeenen zin, welke in 't Handw. met <ka»ji^ omscbreven 200 wordt, komt het o. a. voor in BY. 510; 548; 660. In de nieuwere dichttaal is MiA-hrf-ht „do\ van verliefdheid/' bijy. Damar Wulan 445: Kn»n^^(m(Myn&'hfi'ht^ ^Deze strofe is eene Udgat&. 107. * i^Weldra zal ik de verschillende maten die bij de Wijzen vermeld worden, ten einde toe behandeld hebben. Dan zal ik aanstonds terugkeeren naar de burgt, en mijne be- zigheden als vroeger heryatten. Nu heb ik veel schoone dichtmaten nog niet opgenoemd; immers van de menigte Wishama's zijn er slecbts drie soorten door mij behandeld/' Mangkydvmsana is samengevloeid uit manghya = manghe^ of uit mangM = mangiin, en dwusana of aio, ,,ten einde brengendei eindigende." In avmsana^ of, zooals o. a. BT. 118 en 166 staat: mawusana, herkent men 't Jay. •jnMjk9ji§n, De yraag is, hoe 'twoord afgeleid is. Ware het yan urns, dat in 't Kawi gemeenlijk Awous luidti dan zou de a aan 't einde moeijelijk te yerklaren zijn; want al yeronderstelt men dat eene a wel eens als louter phonetisch toeyoegsel optreedt^ dan blijft het onbegrijpelijk waarom die a in 't onderhayige woord nooit gemist wordt. Het lijkt mij dus niet onwaarschijnlijk dat louaana eene yeryorming is yan Skr. awaadna onder inyloed eener yolksetymologie, ten ge- yolge waaryan het in yerband gebracht werd met huwus of roua. Angucap^ eyenals *t Skr. aequiyalent er yan^ nl. loadati 201 c» waitij bet ook ter leering lets zeggen, leeren, behan- delen. — Mango is bier duidelijk: ,,Ziener, Wijzei dicb- ter.'' — Maluya is een conjunctief, die in 'tKawi meer- malen betzelfde uitdrukt als de Skr. optatief , en de Griek- 8che optatief met iv^ waarvoor wij in onze taal 'tfuturum gebmiken. Angulihanang ^ conjunctief van angulihi (of mangulihi), met lidwoord ng. — Bangun „vorm," en bijwoordelijk „in den vonn van, geUjk." — Ri dangil, letterlijk „in der tijd/' en even als deze uitdrnkking in ons taaleigen^ z. v. a. „weleer, in 't verledene." — WrUeng is 't zelfde als wrUor nga; men vergelijke in den yolgenden regel kweA wisama- nya. Minder duidelijk is bet of ing voorgevoegd dan wel aangebecht is in Bboma-k&wya, bl. 1, r. 8 v. o.; 8wastba-ng r&t ngk&n subbiksb&bayu sabana nik&ng &9ra- m&tingkab akramj 6&jri& sang M&nu hetu-nyan apag^b irikang 9&8aneng m&- naw&di|| D. i. ,^de aarde genoot rust, en bet was een tijd van wel- vaart; alle standen waren in goede orde» volgens 'tgebod van Manu; yandaar dat menscben en andere scbepselen trouw bij zijne wetten bleven/' Bier laat zicb >»^opTatten als beboorende bij 'tvolgende mdnawa. — Atri = <n,drie; bedoeld zijn de Udgat&i Baurabbaka en Lalita. De woorden welke de dicbter den verzenmakenden prins in den mond legt, moeten tevens dienen om de lezers te doen opmerkeu dat er nog meer soorten van Wisbama zijn. 15 202 108. Z66 eprak de man. Nadat hij gereed waSf nam hij de tenigreis aan. Altoos vergezeld van de eend wandelde hij vergenoegd op zijnen weg voort. Wij behoeven nlet te ver- halen hoe het hem verder op den tocht ging; hij had binnen de burgt, blijde en met minverlangen bezield, het slaapsalet bereikt, hakende naar de blijken van liefde bij 't wederzijdsch mingenot. TSla8 is in 'tEawi volkomen hetzelfde als idmpun. In de nieuwere taal i& £nnjt«^ to beschouwen als synoniemyan QtrfMMiji, Eawi antya, doch kUtruM^ ,,idmand afmaken" verschilt niet van armct^S; zie Pandji 817. — Adan of madan^ van dan^ Monartjf. — NddtanaaA zou, wat denyorm betreft, even goed in ndd „Qn, dan/' en tansaA te ontleden zijn, maar zulk een ndti (= nda, ndah^ ndan) is hier ge- heel overbodig; 't eenvoudigste is nddtan = ndatan^ MY^onf te stellen. Madulur of adulur is hier „tot gezel hebbende/' d. i. met. — WakiaHf uit wahia -f- ^n. De woorden op ^a dicnen in 't Eawi, gelijk in 't Jay., ter uitdrukking yan bepaalde passieye imperatieyen , doch zijn teyens, en wel eigenlijk, gemndieyen; r^ngon bijy. is Skr. grotawyam. Wakta is yerkort uit wahtA^ nominatief yan waktar ^spre- ker," en „zullende spieken." Tanwaktan ontmoet men ook BY. 308 : tan-waktan wara BAtma, DAarmatanaya enz. ,,on- noodig te zeggen, dat Bh. en Yudhishthira enz." — iVrfp^, nit jprdpii en yoorzetsel i. In 't Skr. is prdpli uitsluitend een substantief ; in 't Eawi daarentegen wordt het gelijk 203 gesield met prdpia. — Awor, en Jay. tmwfttMt, is, gelijk Skr. mifra, sammifra, zoowel i^gemengd met/' alfl nTer* bonden met , Teryuld Tan , bezield met /' Skr. tfuHa en jfuta. Deze strofe is een Q&rdtdawikridita. 109, Alleen tot hiertoe loopt het verdicht yerhaal dat ik de zeer jeugdige (en: onenrarene), nog weinig bekende (en: weinig talentvolle) Mpu Tanakong yeryaardigd heb, — Door *t metrum (van elk specimen) wordt de yolgorde aan- getoond der lange en korte yoeten (voor iedere strofe) , die men onyeranderlijk z66 heeft in te richten. Van yeeldicht- maten heb ik niet eens gesproken; andere kan men door yariatie yerkrijgen yolgens de (in deze strofe gegeyen) aan- duiding. In 't Finggala9&stra, komen slechts zulke maten yoor, die in de yerdichte yertelling als yoorbeelden gege- yen zijn. 