Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 2 Van het jaar 900 tot 1581 na Christus
straling, die hem beschaamd deed staan, In weerwil van dezen stand van zaken, gaven de Gezanten de hoop niet op om nog iets van de Algerijnen te erlangen. Zij wisten, dat dezen vurig begeerden, de Turken, die in onze macht waren, weder te zien, en dat men slechts daarom zwarigheid maakte hen naar de vloot terug te lalen gaan, omdat men vreesde, dat er alsdan van de uit- wisseling niets zou komen. Dus hoopten de onzen, dat de Douane, ten einde de uit- wisseling le verkrijgen, nog te bewegen zou zijn tot het verleenen der sehadeloosstelling. Diensvolgens gaven zij aan de uitpoodiging van den Krijgsraad om aan boord te komen vooralsnog. geen gehoor; maar rieden de vloolvoogden aan, de Algerijnsche schepen, die de haven ‘zouden willen inloopen, te vermeesteren zonder dat men het van den wal zou kunnen merken, en dat met het doel om aldus de kans voor de onzen te gunstiger te maken. Voordat de vlootvoogden het. bericht met dezen raad hadden kunnen ontvangen, hiep er een Nederlandsch schip de haven binnen. Onze onderhandelaars tenamen, dat het reeds geen Nederlandsch eigendom meer was, maar verkocht ! caxxron llI, p. 150. III Dee, 3 Srvx. | ' 45 1618-— 1631. 1618— 1021. 364 ALGEMEENE GESCHIEDENIS was en betaald. Hierover toonden zij rich, bi den Bassa ontboden, zeer ver- stoord, en zeiden, dat nu op nieuw bleek, wat de Algerijnen in het schild voerden: alles wat in hunne handen viel, maakten zij prijs, en zoo.zij zulks thans durfden doen, terwijl er onderhandelingen waren aangeknoopt en onze vloot voor de haven lag, wat zouden zij dan niet doen buiten het bereik onser macht. De Bassa verontschuldigde zich met de betuiging, dat men in de meening verkeerd had, dat het een Engelsch schip was. In het gesprek erkende die Vorst, dat de oorlog hem groete voordeelen opbracht: behielden de roovers in de gevechten de overhand, dan zag hij zijne onder- danen met buit verrijkt, en kwamen zij om, dan erfde hij hun goed zonder tot eenige uitkering aan de verwanten gehouden te zijn: ware, bij voorbeeld, de zeeroover, dien Kapitein &ozsr genomen had, omgekomen, zoo zou hij er wel 20,000 dobbels (of 5000 stukken van achten) bij gewonnen hebben. De hoop onzer onderhandelaars dat zij de gewenschte schadeloosstelling nog zouden bekomen, werd verijdeld, schoon zij thans hunnen eisch tot de teruggave van slechts drie schepen en eene geringe som gelds beperkten: wel een honderdste minder, zeiden zij, dan de schade beliep. Intusschen drongen de Admiraal en Krijgsraad er steeds op aan, dat sij aan boord zouden komen en de uitwisseling, aan welke de Staten-Generaal zich alleen waartijk gelegen lieten liggen, gevolg mocht hebben. Dus zou men zich dan thans tot die uitwisseling bepalen, en er werd besloten, dat al de jongens, die in de tegenwoordigheid der Nederlandsche Gezanten verklaren zouden Christenen te zĳn, en al de gevangenen, genomen onder Nederlandsche vlag, zouden uitgeleverd worden. Doch verre was het er van daan, dat deze bepaling eerlijk werd uitgevoerd. Verklaarden de jongens dat zij Christenen waren, dan lieten de Turken, wien zij toekwamen, en onder hen de Bassa zelf, de verklaring niet gelden en dwongen hen door bedreigingen ef beloften de verklaring af dat zij Muzelmannen „wilden worden of wilden blijven. Dit - veroorzaakte nieuwe verwijten, en de Douane scheen er op uit, een moorddadigen volksoploop tegen de onzen uit te lokken: reeds maakte zich de tolk van angst si de voeten, Daar de Nederlanders zich om het geweld te keren op de capitulatie van den grooten Heer beriepen, verzocht de Bassa dit stuk te mogen zien, en toen bj het ontvangen had, wilde hij het niet teruggeven onder voorwendsel het te laten af- schrijven, Nu verzochten de Gezanten ep nieuw aan boord te mogen gaan, en aldaer gekomen het werk der uitwisseling voort te zelten: zij begrepen, dat de gedurige vrees, dat de vloot zou wegvaren, de Turken alsdàn tot eene eerlijker uitwisseling zou drin gen: want voeren wij met onze Turksche gevangenen henen, dan waren de gerelgen van de woede en smart hunner betrekkingen in de stad niet te voorzien. Doch met geweld werden de Gezanten aan land gehouden, en zelfs de weinige jongens, die volhard hadden bij de betuiging dat zij Christenen waren, mochten niet met hen mede naar hun nachtverblijf. DES VADERLANDS. . 555 EEE Des anderen daags (11 Maart) kregen de beide Nederlanders eindelijk de vrijheid om 1618— aan boord te gaan, doch zonder den Consul en tegen uitlevering der drie gijzelaars. — Daarbij werd ten overstaan van eenen Chiaux of deurwaarder van den Sultan, aldaar legenwoordig, eene acte opgemaakt, ten bewijze dat de schüld van het afbreken der onderhandelingen aan onze zijde gelegen was. Als ware dit' nog niet genoeg, zoo schre- ven de Bassa en de Douane brieven aan den Krijgsraad op de vloot, waarbij zij over de kwaadwilligheid van onze onderhandelaars klaagden, en werkelijk toonden de Com- mandeur en Krijgsraad zich inschikkelijker, daar zij in een brief buiten de Gezanten om verklaarden geenszins aanspraak te maken op al de gevangenen, die-onder Neder- landsche vlag waren genomen: van de Engelschen, Franschen en Spanjaarden verlangden tj de uitwisseling niet, al waren zij:ook onder onze vlag gevangen gemaakt. Op dit bericht verspreidde zich blijdschap door de geheele stad. Den 13% Maart, hoezeer die op eem Vrijdag viel, dat is op den dag bij de Muzel- De gevangen mannen aan de godsdienst gewijd, had de uitwisseling pleats, De Nederlanders, die al- — 7 — dos hunne vrijheid herkregen, waren tachtig, de jongens slechts vijf in getal. Daarna Pe Nederland- gelastte de Krijgsraad de Gezanten, thans de onderhandeling over den vrede ten einde &°miseeld. te brengen: intusschen zou de vloot den volgenden dag onder zeit gaan om na een dag of tien den uitslag te komen vernemen. De Bassa en de Douane, dit vernemende, wil- den van den last onzer Gezanten niets hooren, en verlangden, dat dezen alsnu tegen de drie gijzelaars en een drietal jongens, waaronder de jongen van Cadiz, welke alsnog op onze vloot waren, zouden worden uitgewisseld. De'Gezanten namen hier genoegen mede, mits men den Consul met hen mede liet gaan; doch kregen tan de Algerijnen len antwoord, dat de gijzelaars slechts tegen hen beiden waren geleverd, en dat, zoo dezen niet terugkwamen, de Consul, die voor hen borg was gebleven, het met zijn leven zou beelen. Eindelijk evenwel scheen men het vertrek van den Consul met zijn. gezin en goederen toe te zullen staan, mits ook de jongen van Cadim werd uitgeleverd. De Bassa verzekerde ten overvloede, dat nu niets dat vertrek meer in den weg stond. Doch den. volgenden dag moest alles nog nader door de volle Douane bekrachtigd wor- den, Dien dag zond de Commandeur twee van de drie jongens aan land: dien van Cadiz achtte men niet in de uitwisseling begrepen, en tegelijk kwam er een brief van de gijzelaars, dat de schepen op het punt waren -zich met hen aan boord voor een dag of tien te verwijderen. Dit bericht veroorzaakte een geweldig misbaar, zoodat de Gezan- len moesten beloven, dat de gijzelaars dadelijk zouden komen; alleenlijk deden zij dit eer voorwaarde dat men den Consul zou laten gaan. Deze voorwaarde werd niet angenomen; maar men vraagde, of wij den jongen van Cadiz wilden uitleveren, in welk geval men den Consul en nog twee pas aangekomen Nederlandsche jongens uit Medemblik vrij zou laten, Dit was zoo goed als beklonken, toen drie of vier leden van de Douane zich er met veel geschreeuw tegen verzelten, en een algemeen geroep ver- 4b * 266 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1618 wekten, dat, als de gijzelaars niet kwamen, de Consul het met zijn leven zoa betalen , HA en zoo de vloot. met hen wegveer, de Gezanten het zouden bezuren. Dezen antwoord- den, dat men hun vrij het leven mocht benemen: de gijzelaars zouden nietlemin geens- sins komen, of den Consul moest vergund worden mede te vertrekken. Nu werden al de Grooten van de stad in de vergadering geroepen, en toen de Nederlanders op hun stuk bleven staan, raakte de Douane onderling verdeeld, Doch weldra keerden zich de hartstochten gezamenlijk tegen de Gezanten: zij waren, heelte het, slechts gekomen om eneenigheid te zaaijen, en de partijen zetten elkander aan om hun te lijf te gaan. Door enkelen, minder. dolzinnig gestemd, werden zij in veiligheid gebracht. Toen de woede een weinig bedaard was, werd hun andermaal de vraag gedaan, of zij alsnu de gijze- laars met, den jongen van Cadix in ruil voor hen beiden aan land wilden laten komen, en tot aandrang voegde men er bij, dat de Douane reeds tegen den Bassa in opstand kwam, omdat hij onze partij trok. Niettemin bleven de Gezanten op de uitlevering van den Consul aandringen. Doch wat vingen de Algerijnen toen aan? Zij maakten zich meester van de manschappen, die de beide Turksche jongens aan wal gebracht hadden, N len einde te meer zekerheid te hebben voor hunne gijzelaars. Dit staaltje van trouwe- Voor het ove- loosheid ontwapende onze Gezanten. ingediend, » over de harde com portementen van W. DE KEIZER tegen dezer landen onderzaten te | Algiers” (Resol. St.-Gen. 9 Dec. 1619). | . ? Lie Rapport van deze zending in handschrift op het Prov. Utr. Archief. DES VADERLANDS. ' 337 Baca een krachtigen en tevens wijzen beschermer, Toen onze handelaars sedert het jar 1616 de haven van Mocca aandeden en aldaar koffijboonen innamen, die zij in Perzië, waar de koffij toen reeds algemeen in gebruik was, verkochten 1, was het noodig, dat zij in die wateren niet aan de belemmeringen van Turksche Landvoogden blootgesteld bleven, De Oostindische Compagnie derhalve, hoezeer niet voorziende, in hoedanige mate (gelijk de Goeverneur .Generaal van rmuorr in de eerste helft der 18% eeuw aanteekende) »de- koffij haar een.steunsel? zou worden 2, verzocht dat door HAGA Op die zaak order mocht gesteld worden, en werkelijk verkreeg de Gezant, dat de schepen der Compagnie in de havens van Aden, Mocca en elders ap de kusten der Roode Zee zouden mogen handelen, en dat zich aldaar Nederlandsche Consuls zouden mogen vestigen 3% Van nu aan werd de toestand van Perzië en de kansen van onzen handel aldaar met dubbele belangstelling gadegeslagen 4, Grooter ‚was het gezag van maca, dan dat van den Franschen en den Kagelschea Gezant te Constantinopel, Dezen.werkten gemeenlijk met.hunne vertoogen niets uit; maar de Nederlandsche. Ambassadeur was niet. gezind of gewoon om vergeefs te klagen, wanneer er redenen tot klachten waren wegens gewelddadige handelingen van Turksohe bevelhebbers 5. Dit gezag steunde op de rechtvaardigheid, waarmede hij zorgde, det de wettelijke .bepalingen op den handel in de Levant door onze koopvaarders, die maar al te zeer geneigd waren, ze niet te tellen, in acht genomen werden. Zeker was het om zulk eene tucht en levens de rechten, door de Nederlandsche Consuls ge- heven, te ontduiken, dat nog altijd in 1617 Hollandsche en Zeeuwsche sohepen in de Levant onder Fransche vlag handel dreven 9. Immers is het bij het gezag, dat maca boven de vertegenwoordigers van andere natiën te. Constantinopel gelden deed, en bij het ontzag, dat onze vloten in de Middellandsche zee inboezemden, volstrekt niet aan le nemen, dat onze schippers om eenige andere reden meer heil in die vreemde, dan in hunne vaderlandsche vlag zagen. Jammer maar, dat maga, na zijn Land zoo langen ijd op dien moejgeljken en verdrietigen post gediend te hebben, op zijn ‘ontslag begon an te dringen, evenwel niet zonder een bekwaam opvolger aan le wijzen in den per- soon van GORNELIS PAUW, Consul te Aleppo, die in het najaar van 1619 herwaarts overkwam en in de Staten-Generaal van zijne verrichtingen verslag deed. 7. Doch niet alleen het belang van den handel hadden de Staten bij hunne betrekkingen met Turkije in. het oog. Dit Kijk ‚ de. natuurlijke bondgenoot der tegenstanders van 1 teupg, in Bijdr. tot de Taal- en Volkenkunde v. Nederl. Indië, N. Volgreeks, D. 11 bl. 53 en volgg. 2 LauPE, ter aangeh. plaatse. 8 Resol. St.-Gen. 3 Nor. 1617; 13 Aug. 1618. i Resol. St-Gen, 21 Jan. 14 Febr. 1618. 6 Nov. 1619. © cameron III, p. 180, 151, 6 Res. St.-Gen. 15 Febr.; 5 Junij 1617. 7 Resol. St.-Gen. 20 Nov.; 2, 11 Dec. 1619. Resol. Holl. 2 Dec, 1619. 1618— 1631. 1618— 1031. 358 ALGEMEENE GESCHIEDENIS OEE a ae ee een on ee S Fb het Huis van Oosenrijk, zou, docht hun, bij den dreigenden oorlog in Duitschland een belangrijk gewicht in de schaal kunnen leggen, en derhalve meenden aij niet in gebreke te moeien blijven op de staatkunde der Porte invloed uit te oefenen. — Het Een Gezant bestaande verkeer was vriendschappelijk. In den winter van 1618 kwam een Gezant van van Turkije komt herwaarts. de Porte herwaarts, met name nussem, Chiauw (dat is, deurwaarder van den Grooten Heer), om den Staten-Generaal het bericht te brengen der troonsbeklimming van den nieuwen Sultan, prmmax II, derlienjarigen zoon van wijlen acumer I, en in plaats van zijnen korthings als Sultan erkenden, maar weldra weder door de Janitsaren afgezetien eom musrapna I tot de regering verheven. De brief van den jongen Sultan, dien hij in een geudlakensch zakje besloten, den 22sten December (1618) in de vergadering der Staten overhandigde, klonk in de vertaling vrij zomderling. »Gij die sgt, zoo luidde de aanhef tot de Staten gericht, Gij die zijt van de geëerde en groote Heren van de Christenheid, toeylucht van al de groolen, die onder de wet zijn van Messia, berichters van alle actiën van het velik van Jesus, patronen van eer en grandessa, de Staten- Generaal van Nederland, en.Goeverneurs van de Provinciën, daaronder begrepen, en daarenboven van vele landen, gelegen in Oost-Indiën, dat God u bescherme en eene goede uitkomst verleenel’’ Van de regeringsverandering wordt gesproken alsof Acumers broeder wegens de jemkheid van den zoon was opgevolgd en na eenigen tijd vrijwillig was afgelreden, en nu was des tegenwoordigen Sultans » heerschappij geworden als een loopende rivier deor alle Staten en Rijken van het vierde deel der bewoonde wereld, en de duisternissen van de ongerechtigheid en den overlast waren verdwenen voor het heldere licht van de zon zijner- gerechtigheid en goedertierenheid.” Van zulk eene gebeurtenis bracht het gebruik mede de verbondene Mogendheden bericht te geven door eenen van des Suliand geëerde »slavon," en bij deze gelegenheid betuigde de Groote Heer, dat hij aan alle verdragen, met Nederland aangegaan, blijvende kracht toekende. Nu de Gezant zich van zijne taak gekweten had, waren de Staten, ten einde te eerder ontslagen te worden vam de kosten van zijn verblijf, die zij ep zich genomen hadden, er slechts op bedacht om hem en zijn gevolg van vijftien of zeventien personen eene scheepsgelegenheid te bezorgen, waarvan hij zich bedienen kon em huiswaarts te ver- trekken. Dit had wegens het wintersaizoen eenige moeite in. Eindelijk werd hij den 7% Februarij in de vergadering der Staten ontvangen ten einde zijn afscheid te bekomen. Hij werd met eenige geschenken vereerd, en op reis naar Texel, waar het schip zeil- ree lag, door den Commissaris vovsrer vergezeld, en op last der Staten in de gelegenheid gesteld om de steden Leiden, Haarlem, Amsterdam en Enkhuizen te bezichtigen !. 1 Resol. St.-Gen. 17 April; 17 Sept.; 9 Oct.; 11, 19, 22 Dec. 1618. 2, 5, 12, 16, 25, 26, 28, 29 Jan.; 7 Febr. 1619. cantetox, lI, p. 371. De Gezant was meer voldaan over het heusch onthaal, dan over het bedrag der geschenken (caauaron, HI. p. 13). DES VADERLANDS. 389 a ee ad eee ee — ow ee area ee ——— EU PEDEM ETUR MP E Van de dus levendig gehouden betrekking kon partij getrokken werden in het belang 1618— dergenen, die doer de macht van Oostenrijk en Spanje bedreigd werden. Het was den — Staten niet onbekend, dat de bijstand der Furken zoowel door den Keizer tegen Bo- Staatkundige hemen , als door den Graaf vox THURN en den Vorst van Zevenbergen, BETHLEN GABOR, Hg E met legen den Keiser werd ingeroepen. Nu kwam het er op aan, de Porte over to halen om of onzijdig te blijven, of voor onse bondgenooten partij te kiezen. Toen nu de Stenden van Bohemen, op aandrang van den Vorst van Zevenbergen, die zich van de Kroon van Hongarije had meester gómaakt, den Koning van Groot-Britannië, de Re- publiek van Vene@é en, niet het laatst, de Vereenigde Provinciën verzochten, de Porte, door hunne Ambassadeurs omtrent de omwenteling ia Bohemen en Hongarije te laten inlichten, ten einde zij door het ontzag hunner vereenigde macht teruggehouden worden mocht om aan Oostenrijk gehoor te geven, lieten zich de Staten van zulk eene poging piet afschrikken door den blaam, alsof sij bet wapengeweld van den Grooten Heer, onder wiens bescherming de Vorst van Zevenbergen stend, over de Christenheid haalden , en gaven bunnen Gezant te Constantinopel daartoe de noodige berichten, hem gelastende op alle wijzen te verhinderen, dat de Porte vrede sloot met Spanfe: een Vorst, moest hj zeggen, met de Nederlanden en vele andere groote en machtige Vorsten verbonden, en tegen de grootheid van Spanje in de wapenen, was Koning van Bohemen geworden, en om geepe andere reden trachtte Spanje naar vrede, dan om Hongarije en Bohemen te krachtiger te kunnen bestrijden, Zij voegden er de herinnering bij, det de Koning van Spanje de bondgenoot was van den Koning van Polen, wiens heersohzueht de Porte duchtte 1, en die nu zeker tegen de nieuwe Koningen van Bohemen en Hongarije tou opgeruid worden 2, Ook met Marokko bleven de Staten, mede ten spijt van Spanje, op een voet van Betrekkingen vriendschap, door bereidraardigheid van de zijde des Konings om Nederlandsche slaven — im vrijheid te stellen ?, en doer diensten van onze zijde verzekerd. 3 Resol. Holl, 18 Junij, 1619. 4 Zie hiervoor, D. Ill, St. II, bl. 303, Resol. St.-Gen. 18 April, 1616. 18 Jan. 1617. Die JOSEPH PALLACHE, hoezeer agent van zijne Marokkaansche Majesteit, werd, met zijnen broeder samust, door dezen Vorst zoo weinig vertrouwd, dat hij een ander persoon herwaarts zond om te verne- men, of dat broederpaar hem ook benadeeld had. De zonen van JOSEPH PALLACHE waren te Danzig in hechtenis genomen, en slechte ep voorspraak der Staten-Generaal ontslagen (Resol. 8f.-Gen. 1618— 1621. 560 | ALGEMEENE GESCHIEDENIS —————————————————————————— J(Í(———— IM—Pnm SAIDEN door eenen opstaäd in zijn Rijk benard werd, ja, dat zeker santon hem eene nederlaag had toegebracht, waarna hy zich binnen Saphi had opgesloten, gelastte de Prins den Commandeur qvasr, naar die haven te verzeilen met een schip, hetwelk hij ter beschikking .van den Koning zou stellen; opdat deze zich daarmede zou kunnen begeven werwaarts hij wilde !, Er was evenwel nog.wat anders in de: haven van Saphi te doen, Ook hier, zoo als op zoovele andere punten van den aardbodem, waren ge- Een Engelsch — schip door Ne- derlanders in de haven van Saphi genomen. welddadigheden tusschen onze en Engelsche zeevaarders- voorgevallen. In de.genoemde haven was een Engelsch schip, met name de ‘Afrikaan, door twee Nederlandsche oorlogschepen genomen. Hiervoor werd van de Engelsche zijde schade- loosstelling gevorderd, en de eersle indruk hier te lande bij het Collegie ter Admirali- teit te Rotterdam, waar het genomen schip was opgebracht, ontvangen, was van dien aard, dat men erkende, dat de beide Kapiteins te ver gegaan waren, en reeds was men bedacht op middelen om de schade, voorloopig op 28,000 gulden begroot, te vergoeden. De mededeeling van deze verzoenende gezindheid belette echter den Engelschen Gezant geenszins om zich met groote hevigheid bij de Staten-Generaal te komen beklagen, dat de Admiraliteit te: Rotterdam, hoezeer de onrechtmatigheid van het gepleegde feil er- kennende, echter niet alleen weigerde den Kapitein van het Engelsche schip de goederen terug te geren, maar hem ook de vergunning ontzeide om ze in oogenschouw te nemen ten einde ze voor schade te bewaren. De Gezant trad hier alleen als voorspraak voor de belanghebbenden op, zonder last van zijn Hof, dat met de zaak niet gemoeid was ?, Hoe het zij, de Staten zonden onverwijld bevel naar Rotterdam om het schip dadelijk te doen teruggeven en omtrent de schade een vergelijk te treffen. Des anderen daags kwamen eenige leden van de Admiraliteit te dier stede nadere berichten omtrent het voor Saphi gebeurde mededeelen: het Engelsche schip was met wapenen geladen, en was, zoo het scheen, voornemens geweest deze wapenen den oproerigen santon in handen te spelen: zelfs zouden onze Kapiteins zich op aangifte des Konings van het schip meester gemaakt hebben. Das verklaarde zich de Admiraliteit wel gezind het bevel van Hun Hoog Mogenden te gehoorzamen; maar zij wenschte het schip ten minste onder borgtocht te mogen teruggeven en de schadevergoeding nog uit te stellen, De 18 Jan. 1617. 6 April, 1619). Nog een anderen zaakgelastigde van MULEI SAIDEN, met name JACQUES FABRI, herwaarts gezonden om het rantsoen te bekomen voor eenige door dien Koning uit eigen beweging losgelaten slaven, trof het lot van in hechtenis genomen te worden. Dit overkwam hem te Amsterdam ten verzoeke van een koopman van Marseille. Zijne waardigheid van Gezant, op welke hij zich beroepen had, belette niet dat hij met deurwaarders naar den Haag gebracht werd, waar zijne zaak zou dienen voor den Hoogen Raad (Regol. St.-Gen. 17, 22 Junij; 1, 13, 30 Aug.; 2 Nov. 1619). 1 Resol. St.-Gen. 29 Maart, 1619. ? Vandaar dat canLgrows briefwisseling niets van deze zaak hehelst. ` DES VADERLANDS, 361 Staten mend | dat het ‘Bisslete schip van eene machtiging van den Koning van nce Engeland voorzien was geweest, en bijgevolg: beducht, dat Zijne Majesteit met de zaak gemoeid zou raken, meenden de Admiraliteit van Rotterdam tot de meest mogelijke toegefelijkheid te moeten stemmen. Toch wendden zich de reeders van de Afrikaan lot den Raad van den Koning van Groot-Britannië , en de Staten, met het smeekschrift an dien Raad bekend gemaakt, drakten der Admiraliteit »ter voorkoming van nog meer misverstanden” van denzelfden aard als zich reeds bij de onderhandelingen te Londen opdeden, bij herhaling alle matiging op het hart. Ja zaozeer duchtten zij op dit tijd- stip, kort na den dood van OLDENBARNEVELT, eene openlijke oneenigheid met Engeland, p dat zij het Rotterdamsche Collegie verzochten »om verscheidene hoogwichtige redenen | van staat" de zaak toch zonder verwijl ten genoegen der Engelschen te schikken. Op het antwoord, uit Rotterdam ontvangen, besloten zij den Kapitein KarmeEr, van Am- sterdam, op wiens last de Afrikaan genomen was, te ontbieden, ten einde ondervraagd te worden. Dit verhoor bracht nog meer ongunslige omstandigheden betreffende den Engelschman aan het licht: hij had, zoo bleek het thans, zich met de zeeroovers ver- saan, Niettemin wilden de Staten de zaak geschikt hebben, waartoe zij twee uit hun midden committeerden, Doch alsnu spraken de bewijzen zoo luide tegen den eisch der Engelsche reeders, dat Hun Hoog Mogenden niet konden nalaten, CARLETOK te. verstaan le geven, dat hun de beweringen dier reeders onbewezen voorkwamen. Volhardden dezen bij hunnen eisch, dan moesten zij slechts den gewonen weg van rechte inslaan. Werkelijk scheen er niets anders over te schieten, daar canLeton wel de schadever- goeding op een geringer bedrag bepaald wilde zien, maar beweerde, dat het Land die som behoorde te betalen, hetgeen de Staten niet konden toegeven. Nog gaf de En- gelsche Gezant de hoop niet op, door het aanwenden van allen mogelijken invloed, lijnen zin te krijgen. Hij verscheen voor de Staten, in wier midden de Prins en Graaf WILLEM LODEWIJK tegenwoordig waren, en hield daar zijn beweren vol, Hun Hoog Mogenden ernstig waarschuwende, dat, bijaldien de weg van rechte werd ingeslagen, ‘het ongenoegen in Engeland slechts zou toenemen, hetgeen zij immers zelven poogden le vermijden, De Prins en Graaf wiLLEM LopEwIJK stemden in allen deele met hem i De Staten garen toe, en van nu aan was het nog slechts de vraag, om de scha- pe staten ge- deloosstelling tot het kleinst mogelijk bedrag te beperken. Reeds kwam CARLETON van, gedijen den oorspronkelijken eisch van 36,000 gulden tot 10,000 gulden af, en alsnu besloten Pone — de Staten, »al was het, dat het Land tot die vergoeding in het minst niet gehouden Was, niettemin om bijzondere redenen van staat bij deze gelegenheid de zaak af te ma- ken," met dien verstande dat niet meer dan 8000 gulden zouden verstrekt worden, voor de eene helft te betalen door de Admiraliteit te Rotterdam, voor de andere helft door die te Amsterdam, welke Collegies de som van de beide Kapiteins zouden terug lll Deen. 3 Srux. | AG Ld 902 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1618—- vorderen. Dit accoord werd getroffen, en later lieten de Staten de Kapiteins weten, 131. dat zij slechts in schijn de 8000 gulden van hen zouden terugvorderen !. | Zoo oefende de binnenlandsche toestand zijnen invloed uit tot in anders niet zoo ge- wichtige voorvallen toe. Werkelijk was deze toestand van dien aard, dat er alle reden bestond om te duchten, dat de overwonnen partij in al te luide sprekende feiten eene aanleiding mocht bekomen om de waarachtigheid der gronden, op welke men haren val geeischt had, te logenstraffen. Belooningen In den tijd na de uitvoering der straf tegen de drie groote staatsmannen kregen de RH en Staten-Generaal een menigte aanvragen van personen, die in of bij de gevangenis of bij teling verstrekt, de terechtstelling diensten bewezen hadden, of zich op eenigerlei soms niet uitdrukkelijk genoemde wijze verdienstelijk hadden gemaakt. De meesten werden tevreden gesteld, sommigen op rekening van het bedrag der verbeurd verklaarde goederen van de veroor- deelden 2, Ook enkele predikanten, die de afscheiding der Contraremonstranten bevor- derd hadden, kregen geldelijke belooningen 3. Dat te midden van zoo vele ondergeschikte handlangers of geestelijke ij veraars de aanzien- lijken de vrucht hunner bemoejingen niet misten, laat zich lichtelijk nagaan. Axznssen verwierf de gelden, op welke hij nog wegens zijne ambassade in Frankrijk aanspraak maakte 4, en wat hem nog meer waard zal geweest zijn, zijn lidmaatschap van de Staten van Holland verschafte hem een aantal commissies, geschikt om zijnen invloed op de buitenlandsche zaken te verzekeren en hem in staat te stellen om binnen de Provincie met een geducht gezag op te treden. “De Heer van purvenvoonpeE werd stadhouder van de leenen en bewaarder van de groote zegels in OLDENBARNEVELTS plaats ^, De Heer SCHAGEN, een der gedelegeerde Rechters, en wrcoraas szak werden leden van den Raad van State 9, MARQUETTE verzocht eene aanmerkelijke verhooging van zijne jaarwedde als Luitenant-generaal, en de Staten van Holland bevolen zijne belangen aan de Generaliteit t Resol. Stat.-Gen. 1, 12, 13, 16 April; 22, 27 Mei; 6, 10, 18, 19, 22, 24, 27, 28 Junij; 1, 4, 6, 9 Jalij; 22 Aug. 1619. 2 Zie de Resol. der Stat.-Gen. in dezen tijd op verschillende plaatsen. 3 Resol. Holl. 27 Febr, 1619, »saxpr, III bl, 733, 734. 4 Zie hiervoor bl. 103. 5 Resol. Holl. 22, 23 Nov. 1618. © Resol. Holl. 6 Febr, 1619. Resol. St.-Gen, 14 Mei, 1619. DES VADERLANDS. 363 — an !, Arron pur werd lid van den Hoogen Raad 2, en voor zoo menig ander werd rns eene plaats geruimd in de Collegies, diè zich eene zuivering moesten laten welgevallen. Zoo werd de Leidsche Hoogeschool door het afzetten van hoogleeraren en ambtenaren en het benoemen van anderen, zoo het heette, »in eere hersteld:” warazus werd tot hoogleeraar beroepen; vossrus en sARLAEUS moesten als regenten van het Staten-Collepie voor FESTUS HOMMIUS en SINAPIUS plaats maken 3, en de leden der Rekenkamer, » die niet de beste diensten bewezen hadden’, werden met het gevaar eener afzetting be- dreigd 4: reden genoeg om te veronderstellen, dat de opengevallen plaatsen slechts voor hen, die hunnen ijver beter betoond hadden, voorbehouden bleven. Het is te bejamme- ren, dat de aflossing eener eereschuld door de tijdsomstandigheden eenigzins het voorkomen kreeg eener belooning of erkentenis voor medewerking tot het gewenschte doel, den val van OLDENBARNEVELT. Bekend is het, dat zansr casum van Nassau met zekeren yver zijne belangstelling in den triomf der Contraremonstranten en zijne bereid vaardigheid tot het bewaken van den voorwaardelijk ontslagen mornssenaun heeft aan den dag ge- legd 5, Zonderling nu klinkt ons daarop het besluit der Staten-Generaal, waarbij zij, door hem aangezocht om zijne jaarwedde als Veldmaarschalk der Vereenigde Provinciën te verhoogen, bepalen, in plaats daarvan hem » met eene vereering te begunstigen’’ van 40,000 gulden in klinkende munt 6, een besluit, bij de Staten van Holland aan- gedrongen met de verklaring, dat de toelage noodzakelijk was » tot herstel van ’s Graven zaken, die om redenen in verloop gekomen waren", en genomen op grond van »tekere door den Graaf gedragen lasten en diensten” 7. Bovendien kreeg Graaf xxwsr asar zijn deel van de aanzienlijke som, door de Staten aan de zonen van Graaf AN, broeder van wittem van Oranje, toegestaan ter aflossing van hetgeen er nog Het overschot overgebleven was van de schuld, die Prins wittem ten behoeve van de zaak der Ne- ae ee derlanden bij zijne verwanten had aangegaan. In 1594 hadden de Staten daarvan [eve aan de 609,000 gulden afgedaan; maar er stond nog een aanzienlijke som te betalen. Ging nu pan Nanas dor Holland met een goed voorbeeld voor, zoo zouden de anderen Provinciën, dus vleiden daan. uch WILLEM LODEWIJK en zijne breeders, zonder zwarigheid volgen. Deze schuld af te doen was eene heilige verplichting, die op de Staten drukte, en de onschatbare verdienslen van het Huis van Nassau waren met geene tegemoetkoming, hoe aanzien- ljk ook, slechts met oprechte erkentenis genoegzaam te betalen. Dus was het ook OLDENBAANEVELTS stellig voornemen, de aanspraak van het sterfhuis van Graaf ! Resol. Holl. 7 Nov. 13 Dec. 1619. 2 Resol. Holl. 4 Oct. 1619. 3 Resol. Holl. 4, 23 Julij, 1619, stecenszex, Gesch. der Leidsche Hoogesch, bl, 111, 116. 4 Resol. Holl. 12 Dec. 1619. § Zie hiervoor, bl. 197, 237. l * Resol. St.-Gen. 2, 6, 7 Febr.; 22, 23 Maart, 1619. 7 Resol. Holl, 6 Febr. ; 26 April, 1619. 46 * 564 ALGEMEENE GESCHIEDENIS €—————————————————————————————————À— 1618— JAN DEN OUDEN ruim te vereeren; alleenljk wenschte hij de godsdienstige geschil- 10. Ten eerst bijgelegd te zien. Zoo hij gemeend heeft, hiermede de belanghebbende Vorsten te ijveriger te maken om de biülegging in den zin, welken hij bedoelde, te bevorderen, heeft hij zich grootelijks vergist, Immers Graaf WILLEM LODEWIJK zag in de wijze, op welke orpxwsAnNzvELT de twisten wilde uitgemaakt hebben, geen heil, en misschien duchtte hg, dat, als de staatkunde van den Advokaat triomfeerde, de schadevergoeding wel op nieuw kon uitgesteld worden. Hoe het zij, hij sloeg eenen anderen weg in om de godsdiensttwisten te smoren, en toen dit gelukt was, kwam hij op nieuw en, zoo hij meende, met meer kans op goeden uitslag, met de aanspraak van den boedel zijns vaders bij de Staten aan. Zij maakte een punt van beschrijving uit in de eerste vergadering der Staten van Holland na OLDENBARNEVELTS dood gehouden. Men onderhandelde met Graaf wittem LonEwisk, die het aandeel van Holland op eene som van 178,000 gulden bepaald wenschte te zien. Holland bood 130,000 gulden aan; doch daar de Graaf hiermede gansch niet tevreden was, sloeg de Provincie haar bedrag met 20,000 gulden op. Doch de Graaf liet slechts 10,000 gulden op zijne aanspraak vallen. Eindelijk echter nam hij genoegen met Hollands aanbod van 150,000 gulden, daar hij de toezegging bekwam, dat hem de som in korter termijn uitbetaald zou worden, dan hij voor het hooger bedrag gevorderd had 1, Grieven aan Tegen de belooningen, den voorstanders der omwenteling geschonken, stonden de VELIS zonen en vernederingen over den leden van het geslacht van oLDENBARNRVELT aangedaan. — san- WILLEM VAN OLDENBARNEVELT, Heer van Stoutenburg, werd op grond dat zijn vader pals zich tegen den staat dezer Landen kwalijk gecomporteerd hebbende crimineel geëxecuteerd’ was geworden, van het goevernement van Bergen op Zoom ontheven, en hem nu ook het ridmeesterschap over ecne compagnie, staande ter repartitie van de Staten van Overijsel, ontnomen ?, In October 1619 sloegen de Gecommitteerde Raden van Holland Zijne Excellentie voor, OLDENBARNEVELTS oudsten zoon REINTER , Heer van Groeneveld, als luitenant-houtvester af te zelten, hetgeen dan ook in den zomer van het jaar 1620 geschiedde. Tegelijk verloor hij zijne waardigheid van Heemraad van Delfland 3, In de acte van afzetting wordt niet gezegd, dat hij de voorwaarde, op welke de Prins van Oranje den Advokaat op den dag vóór zijn dood beloofd had zijne zonen goed te behandelen 4, zou hebben overtreden. Ook werd door deze bejegening de wraakzucht 1 Resol. Holl. 8 Maart; 28 Mei; 4, 5, 6 Julij, 1619. De Resol. der Staten-Generaal behelzen niets van deze zaak. 2 Resol. Stat-Gen. 20 Junij; 5, 9, 11, 17 Julij, 1610. ropgwuk van Dk KRTHULLE, Heer van BIJHOVEN, van het bekende Gentsche geslacht, werd goeverneur van Bergen op Zoom in de plaats van OLDENBAANRVELTS zoon. CARLETON ll, p. 365, 366. lll, p. 109. 3 Resol. Holl. 30 Oct. 1610. 7, 10 Julij, 1620. 4 Zie hiervoor bl. 222. DES VADERLANDS. 365 d in han hart al meer en meer gevoed. Zelfs de schoonzonen werden niet gespaard, mear bitter gegriefd, Aan van per mijm was door de Staten-Generaal ontzegd zitling le nemen in den Raad van State, totdat hij zich zou gezuiverd hebben 4. Evenzoo nu wenschten de Staten van Holland hem, die wederom in het land gekomen was, en den Heer van VEERHUIZER met hem, het recht om als leden der Edelen in hunne vergade- ring beschreven te worden te ontzeggen. Zij betuigden hiermede het recht der Edelen in het minst niet te willen verkorten, maar hunne tegenwoordigheid in de vergadering achtten zij aanstooteliĳjk: reeds was er verscheidene malen groot misnoegen ontstaan, doordien de aanwezigheid van den Heer van veennuizen de leden in de vrijheid hunner ` beraadslagingen belemmerd had: men bad hem dan ambtshalve verzocht op te staan, maar, onbescheiden genoeg in het oog der Heren, had hy zijn recht niet willen op- geven. Nu wilde men hem dwingen, zoo hij dan niet goedschiks weg wilde blijven, en de Heer van DUIvENVOORDE nam de taak op zich om een besluit van de verlangde strekking bij de Edelen door te drijven. Op de vergadering van het Collegie der Edelen, tot deze zaak bestemd, waar alleen de Heer van oppam wegens ziekte, en Tan KROONENBURG afwezig waren (VAN DER MIJLE en VEENHUIZEN waren natuurlijk mede niet tegenwoordig), bezigde purvenvoonpe een middel yan overreding, waarbij hij, zoo hj inzicht genoeg bezeten heeft, wel op de inschikkelikheid zijner medeleden moet gerekend hebben: het was raadzaam, zeide hij, dat de Edelen voor den smaad bewaard bleven, die hun boven het hoofd hing, als de Gedeputeerden der Steden mochten ver- klaren, niet meer met zekere personen uit hun midden zitting te willen houden. Zonder de vraag te opperen, of die Gedeputeerden daar ook recht toe hadden, bedankte de Vergadering, gelijk men vertrouwen mag, op eenigzins spottenden toon, den Heer Ya DUIVENVOORDE wegens zijne bezorgdheid voor de eer en het recht der Edelen. De Heer van mATHENESSE (dien men bij gemis van eenig voorwendsel, gelijken smaad niet kon aandoen, hoe gaarne men ook gewild had), en met hem de Heren van BENTHUIZEN en van SCHAGEN verklaarden geenen grond te zien, waarom men ten believe van de Gecommitteerde Raden (want dezen gaven gevolg aan het denkbeeld in de vergadering der Staten, die thans niet bijeen waren, geopperd), waarom men ten gelieve dier Raden er loe zou overgaan om de Heren vREnHUrzEr en VAN DER MIJLE niel meer met de Edelen te beschrijven. De Heer van woonpwisk wenschte een middelweg ingeslagen te zien: hij stelde voor, den Heer van veennuizen alleen dan te verwijderen, wanneer er iets zijnen schoonvader betreffende behandeld werd. De Heer van warmonp begeerde zich nog te bedenken. Niettemin, door de stemmen van de beide ingedrongen leden sommeLsnisk en NARQUETTE, erlangde purvenvoorpes voorstel de vereischte meerderheid, en er werd be- sloten, de genoemde Heren niet meer te beschrijven, totdat met eenparigheid van semmen anders besloten zou zijn 2, ! Resol. Holl. 6 Febr. 1619. 2 Resol, Holl. 18, 29 Oct. 1619. 1618— 1621. 1618— 1621. 366 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ee - Voor van per MILE bleef het hier niet bij. Er moesten bewijzen opgespoord worden dat de Republiek zich niet altijd over de gezindheid van Frankrijk te beroemen gehad had. Daartoe doorzocht men de brieven tusschen hem en den tegenwoordigen Gezant te Parijs gewisseld 1. Hier nu meende men » verscheidene zaken van aanbelang” te vinden, deels » onjuist, deels strijdig met ’s Lands belang, ja tegen den uitdrukkelijken eed, door VAN DER MYLE in zijne betrekking als lid van den Raad ven State den Staten- Generaal gezworen’ Daar de Provincie Holland op grond dat hij in zijne brieven » den persoon van Zijne Excellentie te na was gekomen, zijne bevoegdheid overschreden en zich grooteljks vergrepen had," hem reeds aan de ongenade van de Staten-Generaal had overgeleverd, op voorwaarde alleen, dat niets tegen hem beslist zou worden, zon- der er de Staten van Holland in te kennen, zeo hesloten de Staten-Generaal, hem in hunne Vergadering te ontbieden en hem eene plaats van verzekerde bewaring aan te wijzen. Toen de deurwaarder dit ten zijnen huize kwam aanzeggen, antwoordde zijne huisvrouw, dat hij niet te huis was, en zij niet wist, wanneer hij terug zou komen, Doch hij achtte het beneden zich, op nieuw de wijk te nemen, en verscheen, nadat hij had laten verklaren dat bij bereid was, den 4% Januarij 1620. De Staten hadden te voren afgesproken, dat zij jegens hem bij het binnenkomen en henengaan geene plichtplegingen zouden gebruiken, maar hem zouden laten staan en dat wel bloots- hoofds, In deze houding werd hem afgevraagd, of hij de bewuste brieven als de zijne erkende, Op zijn toestemmend antwoord moest hij beloven den sleutel van het geheime schrift mede te deelen, waartoe hij zich bereidwillig verklaarde. Voorts werd hem gelast , zoo hij nog andere brieven had, ze af te geven. Hij had geene andere brieven, ant- woordde VAN DER MIJLE: want volgens de stellige afspraak, was hij eerlijk verplicht ge- weest ze te verbranden, Hierop gevraagd, op wiens last hij zulke brieven geschreven had, antwoordde hij, dat de gemeenzaamheid, die er tusschen hem en LanazBaK. bestond, hem daartoe had uitgelokt, en dat bij wegens zijne betrekking tot den Advokaat, die toen ter tijd zulk een vertrouwen bij Hua Hoog Mogenden genoot, zich daartoe bevoegd gerekend had. 1 Zie hiervoor, bl. 334. 3 Resol. Holl. 14 Dec. 1610. Resol, St-Gen. 28, 30 Dec, 1619. 2, 4 Jan. 1620. sum, Hist, d. Ref. IV, bl, 158. DES YADERLANDS. 367 a a ——nmÜ Hoopte men, dat de briefwisseling tusschen vam DER MYLE en LANGERAK bijzonderhe- den aan het licht zou brengen, die het vorig Bewind als schuldig aan zamenspanning met Frankrijk ten nadeele van do ware belangen der Republiek zouden doen voorkomen; geen geringer verwachting had men gehad van het ondervoek der papieren van OLDENBARNEVELT. 1618— 1621. Dadelijk na den dood des Advokaats gingen de Staten van Holland tot dat ondefzoek Onderzoek van over: zij begrepen ten dien einde de Staten-Generaal te moeten verzoeken, iemand: uit „on gene bun midden te benoemen, om de stukken, die de Generaliteit raakten, uit die papieren rialen ek te lichten, De Staten-Generaal benoemden tot die taak niet éénen, maar drie personen. en de Generali- Weldra brachten deze drie gecommitteerden het bericht, dat de papieren in zulk eene verwarring gevonden waren, dat er maanden noodig zouden zijn om ze te inventariseren, Alsnu werd besloten, al de stukken in kisten te pakken en ze verzegeld te bergen in een vertrek van de Gecommitteerde Baden van Holland, zonder de nagelaten betrek- kingen van den Advokaat er in te kennen, Hier kwamen de zonen en veEnmumen, de schoonzoon van OLDENBARNEVELT tegen op: zij beweerden recht te hebben op de papie- ren, die de familie in het bijzonder aangingen. De Staten-Generaal besloten aan dit verzoek »om de dienst van den Lande" geen gehoor te geven. Doch niettemin be- noemden de Staten van Holland tenzelfden dage eene Commissie met purvanvoonpxE aan het hoofd, om de papieren, overgebracht ter plaatse door de Staten-Generaal bepaald, le laten onderzoeken, en aan de Generaliteit over te geven: wat tot haar behoorde, en desgelijks aan de familie, wat haar in het bijzonder aanging. Op deze wijze waren de leden der Staten-Generaal van het dadelijk onderzoek uitgesloten, zoo wel als de leden van OLDENBARNEVELTS gezin. Dit wekte opspraak, en terwijl de Staten-Generaal weldra sn de betrekkingen van den overledene toestonden, zich door éénen uit haar midden bj de inventarisatie te laten vertegenwoordigen, lieten zij het niet aan pogingen ont- breken om mede bij dat onderzoek vertegenwoordigd te worden. Maar de partij, die in de Staten van Holland thans alles dreef, begeerde de uitkomst van het onderzoek in bare hand te houden, en in de vergadering van de Staten dezer Provincie werd onbewimpeld aangedrongen op de noodzakelijkheid, »dat de visitatie van OLDENBARNE- VELTs papieren buiten bijwezen van Gedeputeerden uit de Staten-Generaal geschiedde ,’’ en, alsof het anders niet duidelijk genoeg zou gebleken zijn, onder wiens beleid men de zaak wilde stellen, tot het onderzoek werden alsnu benoemd SOMMELSDIJK en MAR- QUETTE, met den in hunnen zin volijverigen pensionaris van Dordrecht, ANDRIES DE wirtz 1, tot hunnen secretaris. 568 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1e1s— dat ten verzoeke van de Gedeputeerden der Steden van het Noorderkwartier de Heer 1621. — pmuiwiNK aan de Commissie werd toegevoegd, die dan ook geene wijziging in haar ka- rakter zou aanbrengen. Nog evenwel lieten de Staten-Generaal de zaak hierbij niet berusten, te meer omdat die van Holland mede aan de curatoren van de: verbeurd verklaarde goederen der veroordeelde staatslieden verboden hadden, zich langer met het beheer over die goederen te bemoeijen. Dit was een nieuwe miskenning van het gezag der Generaliteit, door welke die curatoren benoemd waren. Aan zulk eene aanmatiging van Holland verkozen de Staten-Generaal zich niet te onderwerpen. Zij belastten vier leden uit hun midden met de taak om zich nevens de Hollandsche Commissie elk op zijne beurt te verledigen tot het onderzoek van OLDENBARNEVELTS papieren, Doch die van Holland gaven niet toe, en vorderden dat de andere Provinciën hun recht niet zouden krenken. — De Provinciën ondervonden, dat de zaak van de Nationale Synode haar gezag tegenover Holland volstrekt niet had versterkt, Toeh hadden zij aan den leidband geloopen van eene partij in Holland, en diezelfde partij liet zich thans tegen- over haar gelden. — De. vraag betreffende de bevoegdheid der Generaliteit om curatoren van de verbeurd verklaarde goederen te stellen, werd aan de beslissing van de beide Stadhouders onderworpen, en reeds daags daaraan kwam er door tusschenkomst van Zijne Excellentie en van zijne Genade een ontwerp van schikking tot stand; maar toen de Generaliteit al weder met een voorstel aankwam, dat die van Holland de gecommil- teerden tot het onderzoek der papieren zouden toelaten, gaven dezen nog altijd hunnen tegenstand niet op, en er werd besloten, dat de partijen elk de gronden, die voor haar verlangen pleitten, aan de Stadhouders voordragen en ook deze zaak aan hunne uitspraak onderwerpen zouden. Ook heeft men daaruit al de werktuigen zijner plannen in het Binnenland leeren ken- Maatregelen 2€D- Dat hebben verscheidene baljuwen, onderbaljuwen, pensionarissen en secretarissen Pide — moeten misgelden 2.“ Dus moest het onderzoek dier papieren een middel aan de hand doen om te woeden tegen de trouwe dienaren der voormalige Regering, In verband 1 Resol. St.-Gen. 15, 17, 18, 28 Mei; 29 Junij; 13, 15, 16, 17, 19 Julij, 1619. Resol. Holl. 18 Mei; 28 Junij; 3, 6 Julij, 1619. 2 canLETON, III, p. 233. DES VADERLANDS. 569 te verbinden, werden de ambtenaren verdacht gemaakt, die reeds in het Noodwendig on levendig Discours met de benaming van dronken baljuws waren beschimpt. Iets bepaalds van hetgeen de papieren aan het lieht brachten, vernam men niet; maar wat er van verbreid werd, was wel geschikt om menigeen den angst om ’t hart te jagen: al ge- voelde een ieder voor zich zijne onschuld, niemand wist, hoe ver een ander gegaan kon zijn, en wat de gevallen Regering, wier werkiuig men geweest was, dan toch in het schild mocht gevoerd hebben. In den tijd, dat de vonnissen tegen de Remonstran- ten moesten uitgevoerd worden, en deswegens op vele plaatsen misnoegen bij de ge- meente en onwil bij de ambtenaren van het gerecht te duchten was; kwamen zulke uitstrooisels witnemend te stade. De zaak: werd: voorgesteld alsof. het Laad werkelijk in gevaar was gebracht geweest van verraden te worden, en men had eene aánleiding om, zoo het heette, tot afwending van nog dreigend gevaar of tol straf voor oude schuld, menig ambtenaar af te zetten. Ten einde de openbare meening te zekerder te verwar- ren, gingen ook deze terechtstellingen met vernieuwde gestrengheid tegen de Roomschen en de Jezuiten gepaard. In de winterzitüng van het jaar 1619 werden maatregelen voorgesteld tegen de officieren in de steden en ten platte lande, »die zich niet ge- noegzaam beijverden," en hunne vervanging door personen » van vertrouwen, lidmaten van de Gereformeerde Religie,’ als eene zaak »ten hoogste noodig voor den Staat” voorgedragen, en nu werden SOMMELSDIJK en MARQUETTE met vijf Gedeputeerden uit de Steden belast met de taak »om voorziening te doen op de excessen van officieren, schou- ten, gerechten, secretarissen en boden’ Nadat zoo menige Magistraat » bij auloriteit” was afgezet, en daarmede de rechtsmacht in handen van bevriende of: gemakkelijk te bewerken personen was gekomen, was thans eene ontzettende macht om al de rangen dergenen , die met de uitvoering des rechts belast waren, tot den minste toe, te zuiveren, aan de rechte handen toevertrouwd. Ook op het gedrag der officieren ten aanzien van de handhaving der Religie zou gelet worden. 