Reis door Noord Amerika
Vroeg in den morgen van den 5. Mai ging ik naar Rapaapo , een groot dorp bedaande uit zeer verdroid leggende landhoeven. Daar woon¬ den voldrekt niets dan Zweden , zo dat de Ingezetenen de Zweedfche taal behouden hebben met maar enige Engel fche woorden vermengd. Myn oogmerk was gedeeltelyk den oord te bezigtigen, kruiden en an¬ dere merkwaardige dingen te zoeken , en deels om de plaatfen te vin¬ den Waar de Witte Ceder, of Cupresfus thyoides groeit. De Maibloemen , zo als de Zweden ze noemen , waren overal menig¬ vuldig in de bodchen , vooral op droge of ten minden niet zeer nat¬ te plaatfen. De Zweden geven haar dien naam om dat ze in Mai in vollen luider daan. Sommige Zweden en de Hollanders heten ze Pinxterhloemen , om dat zy wezenlyk om Pinxteren bloeyen. De En¬ gel fch en noemen ze Wild Honeyfuckles , en op enigen afdand hebben zy wel wat gelykenis naar de Kamperfoelie, (f) De bloemen waren nu open , en gaven een nieuw fieraad aan de bodchen , zynde weinig minder fchoon dan de bloemen van de Kamperfoelie en het Hedyfa - rum. Zy zitten rondom ’t hovende van den deel , en zyn of van ene donker rode of van ene levendig rode kleur, dog als zy enigen tyd ge¬ daan Lebben worden zy van de zon gebleekt en allengskens wit. Ik weet niet hoe Golden ze geel kan noemen. (§) Zy waden niet altyd even hoog. Sommigen waren zo groot ais een vol waden man, en gro¬ ter zelfs, anderen waren laag, en fommigen kwamen niet boven drie of vier \ (*) Dit kan zo zyn in de noordelyker landen van Europa dan de Neder¬ landen , dog daar gebeurt het dikwyls dat de vord den bloeifem vernielt. (f) LinnjEüs noemt ze Azalea nudiflora. (§) Azalea eredta , folüs ovatis , integris , alternis , fiore luleo , pilofo t pracoci. Cold. libor. 25. LL Deel \ C Rets naar Rapaa¬ po. Pinxter- bloemcn. ï8 N E W J E R S E Y. vier duimen van den grond , egter waren ze allen vol van bloemen. Men heeft nog geen gebruik van deze plant weten te maken , alleen zet men de bloemen in potten tot fieraad. Zy hebben enigen geur , dien ik egter niet lieflyk vinden kan. Dog de fraiheid der kleur maakt ze ene plaats in den bloemtuin waardig. Rogge. Ik zag dien dag voor het eerd van het jaar enige airen van Rogge. In Zweden begint zy omtrent den 18. Mai O. S. hare airen te vertonen. Dog in Nieuw Zweden zeide men dat men ze reeds in April plegt • te zien, zelfs al komt de lente laat. Deze lente, wierd overal voor ene van de laatft komenden gehouden1. Bullfrog . Manteskor is de naam dien de Zweden aan een foort van Kikkers geven. De Engelfchen noemen ze Bullfrogs, (*) of Bul kikkers. IR had dien dag voor de eerde maal gelegenheid, ze te horen en te zien. Ik hoorde onverwagt onder ’t ryden een gebulk , zo dat ik niet anders meende of ’er was een dier in ’t kreupelhout , dewyl ik aan dezen Kik¬ ker niet dagt. Ik begon bevreefd te worden dat miflchien een boosaar¬ dige dier digt by my wezen mogt , fchoon ik hem niet zag. Ik bleef ook in die gedagte tot dat ik een uur of twee later met enige Zweden over dit foort van Kikkers in gefprek kwam , en toen begreep ik dat het ’er een geweed moed zyn dien ik onder weg zo had horen bulken , want men zeide my dat ’er ene menigte van hier in ’t water waren. Ik ving ’er vervolgens enigen. Hy is ontwyffelbaar de grootde van alle de Kikkers hier te landen Men zeide dat zy tegens den herfd , wan¬ neer het begon koud te worden , zig in de modder begraven , waar zy dapende den winter overblyvem Maar zo fchielyk het begint warm te worden komen zy weder te voorfchyn en beginnen hunne demmen te laten horen. Als het ene vroege lente is verneemt men ze reeds op het einde van Maart O. S. Zy onthouden zig voornamelyk in dil- daande poelen. Daar vindt men ze in tamelyke menigte , dog niet vee! in lopend water. Als ’er velen by een zyn maken zy een verfchrik- kelyk geraas wanneer zy allen te gelyk aan ’t fchreuwen gaan. Hun geluid is volkomen dat van enen dier die een weinig heefch is. Men heeft fomtyds werk van malkander te verdaan als zy regt aan ’t fchreu¬ wen zyn. Zy bulken allen te gelyk , houden dan een weinig op , en beginnen weer op nieuw. Men zoude zeggen dat zy enen Kapitein hadden , zo dat als die begint zy allen hunne kelen opzetten , en als hy ophoudt zy allen dil zyn. Als de Kapitein het teken geeft van te zwygen hoort men hem een geluid geven als dat van poep. By dag gaan OD Linn/eus noemt dezen Kikker Ram boans ♦ Syjl . Nat. T. i. p. 358. Catesby Nat. Hifi. of Carol. Hol. 2. p. 72. heeft hem afgebeeld en befchre- ven onder den naam Yan Rana maxima Americana aquatica , 19 R A P A A P O. 1749. gaan zy zelden zo vreeslyk aan als het geen donker weder is , dog des nagts laten zy zig vooral horen. Des avonds , als het ftil is , kan men ze wel anderhalve Eng. myl ver vernemen. Zy zitten als zy fchreu- wen aan de kanten van het water onder het hout, en fteken de kop¬ pen boven. Dus kan men , als men zagtjes gaat , ze zeer naby ko¬ men , voor dat ze voortgaan. Zodra zy onder water zyn agten zy zig in veiligheid, al is het water nog zo klaar. Somwylen zitten zy een eind wegs van ’t water af, dog vernemen zo dra geen onraad of zy fpoeden zig naar den poel. Zy kunnen fterk fpringen , en doen in eiken iprong fomtyds meer dan twee vadem wegs af. Ik hoorde de oude Zweden ene grappige hiftorie vertellen , die gebeurd was toen de Zweden en de Wilden nog by malkander woonden. Het is bekend dat die menfchen zeer fterk lopen kunnen. Ik heb ze by den Gouverneur Johnfon de bede paarden in vollen loop niet alleen zien byhouden maar zelfs voorby fnellen. Om nu te tonen wat treffelyke fpringers deze vorflchen zyn , hadden enige Zweden met enen jongen Amerikaan gewed dat hy den Kikker niet zoude inha¬ len , mits die twee fprongen vooruit ware. Men bragt dan enen 'Bullfrog , die in een naburig water gevangen was , zettede hem op den grond , en brandde hem op den rug ; het vuur en de Amerikaan , die de Vorfch zogt intehalen , deden het dier zyne fprongen fterk verdubbe¬ len. De Amerikaan begon op den geftelden tyd te lopen, dog het ge¬ luid dat hy daar door maakte deed den Kikker zig des te meer haaften , zo dat hy ’t water bereikte eer hem de Amerikaan kon bykomen. 'Sommige jaren zyn zy talryker dan anderen. Men wift niet te zeg¬ gen of de (langen oit dit foort van Kikvorfchen eten, gelyk zy alle de kleindere foorten doen. Zy verflinden jonge ganzen en endvogels, en halen ook wel kiekens weg, die te digt by ’t water komen. Ik heb niet gemerkt dat zy byten als men ze in de hand houdt, fchoon zy kleine tandtjes hebben ; als men ze (laat fchreyen zy gelyk kleine kin¬ deren. Men verhaalde my dat fommige lieden de agterbouten dezer Kikkers eten , en dat dit ene fmakelyke fpys is. De Witte Jeneverboom , gelyk hem de Zweden moemen , waft in Witte de poelen hier en in andere geweften van Amerika . Zyn ftam ziet ’er Jenevcr- uit als die van onze zware Jeneverbomen , dog de bladen zyn anders, boom, De Engelfchen noemen hem den Witten Ceder , om dat de planken die ’er van komen naar die van den Ceder gelyken. Dog de boom hoort eigenlyk tot het foort der CyprefTen , (*) zo dat nog de Zweed • fche nog de Engelfche naam de regte is. Hy groeit altyd in natte C 2 gron- (*) Cypreffus tbyoides. Linn. Sp. PI. p, 1422, CypreJJïis Amerkana , frue* tu minima. Mlller’s Gard. Diction, 20 NEWJERSY. gronden , dus is het moeilyk by hem te komen , zynde de grond ttis^ fchen de kleine heuveltjes gemeenlyk onder water. De boom waft zo-* wel op die heuveltjes als in het water. Zy liaan digt by malkander,-, worden hoog en hebben regte Hammen. Dog men heeft hun getal llerk verminderd. Daar men ze laat groeyen worden zy als degrootftc dennen; zy bewaren hun groen in den winter. De zwaarden hebben gene takken om laag. De poelen waarin zy wallen heten by de En* gelfchen Ceder Swamps. Dezen zyn talryk in New Jerfey , en in fom- mige gedeeltens van Penfylvanie en New Tork. De noordelyklle plaats daar men hem tot nog toe gevonden heeft is by Goshen in New Tork , 41. gr. 25. min. N. gelyk ik van Dr. Coldcn gehoord heb.- Meer noordwaards wall hy niet in ’t wild. Hy is een van die bomen, die ’t meeft der verrottinge wederllaan, en hy blyft langer goed boven, dan onder de aarde. Om deze reden gebruikt men hem tot verfchei- den’ eindens , als tot heiningen en palen , dog daartoe is egter de Rode. Ceder beter. Voor Kanoos is hy goed. De jonge bomen worden- gebruikt tot hoepels om tonnen en vaten , de z waren tot timmerhout.. Ook bouwt men ’er huizen van , die langer duren dan die van Ameri - kaanfch Eikenhout getimmerd zyn. Vele huizen te Kapaapo waren van dit hout; dog het beft dat ’er van gemaakt wordt zyn berden voor de daken, die men voor de beften van allen houdt, om dat.zy ’t duur-- zaamft zyn , uitgenomen: alleen die uit het Rode Cederhout, en om dat zy zeer ligt zyn , zo dat ’er gene zware fparren gevorderd worden om het dak te fchragen. Om deze reden behoeven de muren ook niet zwaar te wezen. By brand is ’er ook geen groot gevaar van het val¬ len dezer berden te vrezen , dewyl zy, zo ligt zyn ; ook zuigen zy het water in, zynde zy zeer fponsagtig , zo dat.de daken in zulk een ge¬ val ligt kunnen nat gemaakt worden ; egter belet hunne vettigheid dat het water ze zoude bederven. Als zy in brand Haan, en de wind de brokken voortjaagt, vallen zy byna als dove kolen neder, en verfprei- den den brand niet ligt verder. Ook kan men des noods zulke da-: ken gemakkelyk doorhouwen. Om deze hoedanigheden houdt men veel van dit hout voor de daken , als men het krygen kan. Dit maakt dat alle de kerken en de huizen der beft geftelde borgers daken van berden hebben. \n New Tork waft wel dit hout niet, dog men laat het veel van andere plaatfen komen. Velen van deze berden worden ten dien einde jaarlyks van Eggharbour en andere plaatfen van New Jerfey naar de Stad New. Tork uitgevoerd, van waar zy het gantfche geweft over worden gezonden* Ook worden ’er velen naar de We ft Indien gebragt. Dus arbeidt men hier met alle magt om niet alleen deze bo¬ men te verminderen , maar zelfs om ze geheel uitteroeyen. Men denkc hier, vooral omtrent bet hout, maar. om het tegenwoordige, en geen- \ R A V A A P O. 1749^ ar Uns om dc nakomelingfchap. Dir is de oorzaak dat vele Ceder fwamps- geheel van grote bomen. ontbloot zyn, en dat men ’er maar enige weini¬ ge kleine boompjes in vindt, en ik heb opgemerkt, door het tellen van de houtkringen, dat zy niet fchielyk groeyen, en enen langen tyd nodig hebben eer zy voor timmerhout dienen kunnen. Sommigen gebruiken de fpaanders van dit hout als thee , en verzekerden my dat deze thee veel gezonder was dan enige andere. Alle de Ingeze¬ tenen hier waren van gedagte dat het. water in de Ce der fwamps gezon¬ der om te drinken is dan enig ander; het verwekt enen groten eetlud,. het welk men tragtte met verfcheiden’ voorbeelden te bewyzen. Men fchryft deze eigenfehappen ten dele aan het water zelf toe, hetwelk door den hard van den boom bezwangerd wordt, en ten dele aan de uit* waafiemingen van den boom, die zig door den reuk doen vernemen. Gok dagt men dat de geelagtige kleur van het water, dat tuffehen de bomen in daat, van den hard der bomen komt, die uit de wortels uit- fypert. Ook kwamen zy allen hierin overeen, dat dit water altyd zeer koud is zelfs in ’t heetds van den zomer, het welk gedeeltelyk fchynt te komen van de fchaduwdie de bomen maken. Ik kende verfcheiden’ lie¬ den die voornemens waren naar deze moeraden te gaan, om het water, ter herdelling van hunnen eetlud, te gebruiken. De Heer Bartram plant¬ te enen witten. Ceder in enen drogen grond, , dog hy wilde daar niet da¬ gen. Hy zettede hem toen in ene moerasdge aarde , waar hy fcheen als te herleven en wel voort kwam , en , fchoon hy niet meer dan eens mans hoogte bereikte, was hy vol van zaadhuisjes. Ene zaak is nog ten opzigte van dezen boom merkwaardig. De Heer Bartram had twee I Rode J ne ver¬ boom. 22 N E W JE R SE Y. jarcn in de lente zync takken afgefneden en ze in de natte aarde getto¬ nen , waar zy wortelen gefchoten hadden en voortgekomen waren. Ik heb dit met myne ogen gezien. De Rode Jeneverboom, der Zweden , dog by de Engeljchen en Fran- fchen Rode Ceder geheten , is een boom daar ik al dikwyls van gewaagd heb. De Zweedfche naam is de eigenlykfte, aangezien de boom tot het geflagt der Jeneverbomen behoort. (*) Als hy eerft begint te watten ge- lykt hy veel naar den Zweedfchen Jeneverboom, (f) dog naderhand krygt hy geheel andere bladen. De bes gelykt volmaaktelyk die van den Zweedfchen Jeneverboom, ten opzigte van hare kleur en gedaante, dog zy zyn zo dik niet, fchooii zy zeer hoog worden. Te Rakoon ftonden deze bomen verfpreid en waren niet zeer zwaar. Dog op andere plaat- fen heb ik ze op botten by malkander zien ftaan. Zy beminnen den zel- ven grond als de Zweedfche Jeneverbomen ; vooral vindt men ze op de fchuinfchtens by de rivieren , in ene drooge en veeltyds fchrale aarde. Ik heb ze overvloedig, zo zwaar als de grootfte dennen, op droge en magere heiden zien groeyen. Naar den kant van Kanada of in de nog noordelyker delen , waar ik ze ontmoet heb , zoeken zy de tteile kanten der bergen , en watten daar onder de gemene Jeneverbomen. De noor- delykfte plaats waar ik ze in ’t wild gevonden heb is in Kanada , agt- tien Franfche mylen ten zuiden van het Fort Saint Jean , omtrent 44. gr. 30. min. N. Ook heb ik dezen boom zeer wel zien voortkomen op het Eiland van Magdalena ; (§) behorende aan den Gouverneur van Mon¬ treal, den Baron De LongueiL Dog hy was uit meer zuideiyke oor¬ den derwaards overgebragt. Dit hout is ontwyffelbaar het duurzaam- tte dat dit Land oplevert. Om die reden gebruikt men het in alle geval¬ len waarin men voor het rotten van het hout te vrezen heeft, vooral voor palen , die in den grond moeten geflagen worden. Sommigen zeg¬ gen dat als een yzer nevens enen paal van dit hout in den grond gefto- ken wordt, het yzer al zo fcliielyk door den roeft vergaan zal als de paal verrotten. Op vele plaatfen worden de heiningen, zo wel de palen als de balken, van dit hout gemaakt. Ook maakt men ’er de bette kanoos van , die langft duren en ligt zyn. Te New Tork heb ik tamelyk zware Jagten gezien die van dit hout gebouwd waren. Dog vele Jagten die van New Tork de rivier Hudfon op naar Albany gaan zyn op ene an¬ dere wys gebouwd, gelyk ik voorheen al aangetekend heb. Te Phi- ladelphia kan men van dit hout gene vaartuigen maken, omdat het daar te fchaarfch en niet zwaar genoeg is. Om de zelve reden ge¬ bruikt (*) Juniperus Virginiam ♦ Lïnn. Sp. PI. p. 1 14. Ct) Juniperus communis. Linn. Sp. PI. p. 1470. (0 Een Eiland in de Rivier St. Laurence , by Montreal in Kanada. Bruikt men daar den Roden Ceder ook niet om de huizen te dek¬ ken, dog daar dit hout gemeender is maakt men ’cr zeer goede da¬ ken van. Het merg van dezen boom is van een fchoon rood , en al wat ’er van gemaakt wordt is zeer frai en geeft enen Iieflyken en gezonden reuk. Dog de kleur verbleekt allengskens ; was dit zo niet zo zoude ’er geen fchoonder hout voor fchrynwerk wèzen. Ik zag ene zaal ten huize van den Heer Norris , een van de Penfyhanifcbe Parlementsleden, zynde een Quaker , federt vele jaren met dit hout befchoten. Die Heer verzekerde my dat de Ceder in ’t begin ’er zeer frai had uitgezien, dog toen ik ’er was was de kleur geheel verbleekt, zo dat het zeer lelyk Hond. Byzonderlyk had de zon by de venfters de kleur geheel doen verfchieten, zo dat men Mahogany in de plaats had moeten nemen. Evenwel wierd my verzekerd dat het hout zyne kleur bewaart als ’er een dun vernis wordt opgelegd wanneer het nog nieuw, en maar kort van te voren gefchaafd is , en men zorg draagt dat het na¬ derhand niet gefloten of gewreven worde. Ten minden doet het vernis de kleur langer Hand houden dan anders. Om den aangenamen reuk die het hout heeft , leggen fommigen de fplinters en de krullen ’er van tus- fchen het wollen goed, om het voor de motten te bewaren. Om die zel¬ ve reden maakt men ’er ook bureaux en ander werk van. Dog deze reuk gaat ’er van af, en dan dient het hout niet langer om het ongedier*- te te weren. Somtyds wordt het naar Engeland voor timmerhout ge¬ zonden , en wel betaald. Op de landgoederen der aanzienlykfte lieden,: van Philadelphia vindt men gemeenlyk ene laan van deze bomen , die van den groten weg naar het huis gaat. De onderfte takken houwt men' af, en laat alleen de kroon over. In den winter, als de meelde andere bomen hun blad kwyt zyn, ftaan dezen zeer fchoon. Deze boom groeit ook zeer langzaam, want een ftam van dertien duimen in ’t kruis had’ honderd en agtentagtig kringen , een ander van agttien duimen had ’er ten minften tweehonderd en vyftig, want velen van die kringen waren: zo fyn dat men ze niet tellen konde. Des avonds keerde ik naar Rakoon te rug. De Moerbezieboom begon omftreeks den 6. Mai te bloeyen, dog zyn blad was nog klein. Men onderfcheidde deze bomen in mannelyken en vrouwelyken, en hield die welken noit vrugt droegen voor mannelyke en de anderen voor vrouwelyke bomen, Dn: 'Smilax liurifo - lia> Rupfen. 24 NEW J E R S E Y. ' De Smilax laurifolia was menigvuldig in de poelen hieromRreekSo 'Hare bladeren waren nu aan ’t uitkomen , want zy laat die alle winters •vallen. Zy klimt op langs de bomen en heefters , en loopt van den enen boom naar den anderen , zo dat zy de doorgangen fluit tuflchen het ge¬ boomte , en het zeer moeilyk maakt door de boflchen en moeraflèn daar zy veel wafl doortekomen. De fteel is van onderen vol lange Rekels , al zo flerk als die van den rozeboom , welken aan de klederen bly ven haken en ze doen fcheuren. Deze laftige plant kan een menfch , dat naar kruiden zoekt of anders door het hout gaat, zeer in verlegenheid cn in gevaar brengen , want behalven de fchade die zy aan de Idederen toebrengt, die ’er geheel door bedorven worden, zo maakt zy de bos- fchen zo donker en ondoorkomelyk, dat men dikwyls op handen en voe¬ ten door de kleine openingen die zy bieren daar laat moet doorkruipen, en in dat geval kan men niet voorzigtig genoeg zyn om niet door ene flang , waarvan hier te lande ene grote menigte is , in ’t aangezigt gebe¬ ten te worden. De fteel dezer plant heeft de zelve kleur als de jonge rozebomen. Hy is geheel groen en glad tuflchen de doornen in , zo dat een onkundige de plant in den winter , wanneer zy zonder bladeren is , voor een foort van doom nemen zoude. De bomen waren den 8. IMai vol van Rupfen ; waarvan een foort by- zonderlyk opmerking verdient. Dezen maakten grote witagtige webben tuflchen de takken , zo dat men ze zelfs op enigen afïtand kon zien. In elk van deze webben waren duizenden van Rupfen , die naderhand zig daaruit over de Appelbomen verlpreidden. Zy vraten de bladeren op , en lieten ’er dikwyls niet een aan enen gehelen tak. Men verhaalde my, dat zy enige jaren geleden zo veel fchade gedaan hadden, dat dc Appel- en Perebomen nauwlyks enige vrugt voortbragten , en dat zelfs vele bomen ftierven. Om de Rupfen te vernielen Raken zy een bos Rroo op enen Rok geRoken in brand en hielden die onder de webben of neflen , waardoor een deel verbrandde en de overigen op de aarde vallen moeflen. Egter kropen zeer velen van die Rupfen wederom in den boom , het welk men zoude hebben kunnen voorkomen als men ze dood getrapt had. Ik riep de hoenders naar zulke plaatfen waar velen van dit ongedierte kropen, dog zy wilden ze niet eten. Ook hielden ’er de wilde vogels niét van, want de bomen waren vol webben , fchoon ene grote menigte vogeltjes in de tuinen en boomgaarden neRelden. De nagten bleven tot na het midden van Mai zeer donker. Een uur van zonsondergang was het onmogelyk een boek te lezen, hoe groot ook de druk moge zyn. Om tien uren was het zo duiRer als in Zweden in de donkerfle dog Rarreligte nagten van den herfR. Ook kwam het my voor, dat fchoon de nagten helder waren , de flar- ren -5 R. A K O O N. 1749. ten egter zo veel ligts niet gaven als by ons. En daar thans de meede nagten de lugt geheel betrokken was, konde ik ze vergely- •ken by de regenagtige winternagten van Zweden . Dus was het in dit jaargety zeer bezwaarlyk van des nagts te reizen, daar menfchen nog paarden den weg vinden konden. De nagten kwamen my, die aan de heldere Zweedfche zomemagten gewend was, hier zeer on¬ aangenaam voor. Wy denken dikwyls , niet beter wetende , dat Zwe¬ den een niet zo goed land is als anderen. Zo andere geweden hun¬ ne voordelen hebben, heeft Zweden ook de zynen. En alles wel ge¬ wogen zynde , zo blyft Zweden altyd een zo goed land als enig ander. Ik wil hier kortelyk aanmerken waarin ik Zweden den voorrang bo- Voordc- ven Noord Amerika geven, en waarom ik, gelyk Ulyffes zyn Itaka , len van het oude Zweden boven het Nieuwe (lellen zoude. Zweden De nagten zyn hier den gehelen zomer over zeer donker, en des hoven winters zyn zy ruim zo duider , zo niet duiderder, dan de Zweed- fche winternagten, want men ziet hier geen Noorderligt, en de dar- ren fchynen niet zeer helder. Het is iets buitengemeens als men eens of tweemaal in een jaar het Noorderligt ziet. Des winters legt ’er geen fneuw dan maar enige dagen , zo dat zy weinig toebrengt om de nagten opte- helderen, en het reizen gemakkelyk te maken. En egter is de koude dik¬ wyls al zo fcherp als in Zweden. Defmeltende fneuw veroorzaakt veel nats. Ratelflangen, Hoomflangen, roodbuikige, groene en andere Slangen, te¬ gens welker beet dikwyls geen middel is, zyn hiertalryk. Voeg daar de Woudluizen by, die in de bodchen veeltyds zo menigvuldig zyn dat men ’er niet door gaan kan , zonder vol van dat ongedierte te raken , en dat men niet durft te gaan zitten , hoe aangenaam anders de oord zy. Hoe laflig zy voor menfchen en beeden zyn heb ik in de Verhandelin¬ gen der Kon* Zweedfche Maatfchappy befchreven. Het weder is zo onbedendig, dat als men den enen dag de hette nauwlyks verduren kan, men den anderen over de koude klaagt. Zelfs verandert het weder dik¬ wyls verfcheiden malen op enen dag. Dit maakt zeer vele zieken. De hette is hier des zomers fchrikkelyk , en de koude des winters fomwylen doordringend. Dog voor de koude kan men middelen gebruiken , maar tegens de zware hette is niet veel te doen. Dikwyls is het gebeurd dat de menfchen op het veld van de hette dood zyn ter neder gevallen. Ook heerfchen hier vele ziektens , die jaarlyks toenemen. Inzonderheid ont- fnapt byna niemant aan de anderendaagfche koortfen , maar moet die , ne¬ vens nog andere kwalen, meed ieder jaar doordaan. Erwten kan men hier niet telen, wegens de wormen die ze opvreten. In de Rogge en op de karflenbomen zyn ook vele wormen. De rupfen verteren dikwyls al het loof op het geboomte , zo dat het dikwyls gene vrugt draagt , en ’er veeltyds van derft. Het gras wordt ook veel van 1L Deel D \ •As ' / sö NEW J E R S E Y. \ gewormte vernield. Ook doet dat ongedierte de pruimen, nog niet half ryp, afvallen. De eikenbomen zyn ver na zo goed niet in ’t ge¬ bruik als de Europifchen. De heiningen houden ’t niet langer dan agttien jaar uit. De huizen ftaan niet lang. De weilanden zyn liegt, en het hoi deugt niet veel. In de boiïchen moet het vee op krui¬ den azen die het niet dan in den hoogden nood zal aanroeren. Dik- wyls kan men in grote boflehen daar de bomen ver uit malkander liaan, nauwlyks een grasfcheuqe aantreffen. Dus wordt het vee ge¬ noodzaakt den gehelen winter en zelfs al ver in den zomer zig met jonge fcheuten en takken van bomen te behelpen , daar fomtyds geen blad aan zit. Dit maakt dat het vee zo weinig melk geeft, en jaar- lyks in grootte meer en meer afneemt,. De huizen deugen in den < winter niet veel. Dikwyls ontdaan ’er ftormen en orkanen, die ene menigte bomen uit den grond rukken , huizen en daken omwerpen , » en vele andere fchade doen. Enigen van deze nadelen zoude men door de kond kunnen voorkomen , dog velen kunnen in ’t geheel niet , of ten minden niet zonder vele moeite , verholpen worden. Zo heeft elk land zyne voordelen en zyne ongemakken. Gelukkig hy die met het zyne kan tevreden zyn ! Slegtc De Rogge dond meed zeer dun en liegt , het welk grotendeels van de Land- onagtzame wys van bouwen, en van de magerheid der akkers , die zel- bouvv. den of noit geruid worden, komt. Als men een duk lands, dat enige honderden van jaren een woud geweed is , en daar ook gemeenlyk ene dikke tuinaarde legt, om te bebouwen genomen heeft, zo gaat men daarmede voort zo lang het iets dragen wil, en als het ophoudt iets voorc- tebrengen laat men het onbebouwd leggen, en neemt een ander duk woed land, waar op nog ene vrugtbare aarde is. Zulk ene wys van landbouw kan maar enigen tyd geoeffend worden , en zy moet voor het toekomende zeer kwade gevolgen na zig liepen, die een ieder ligt voor¬ zien kan. Dog enige weinigen gingen wat beter met hun land.om. De Engelfchen hebben het in den landbouw verder dan enig ander volk ge- bragt. Hier- II A K O O N. 1749. 27 Hieruit kan men opmaken hoe weinig gronds zy voorheen bebotnvd heb¬ ben. Al het overige lieten zy in ruft , en met geboomte overwaflen. En al namen zy na het uitputten van het ene kleine ftuk lands een nieuw, zo wilde dit in vergelyking van de byftere uitgeftrektheid des lands niets zeggen. Dus kon zig de vrugtbare aarde door het jaarlykfch afvallen van het blad zeer fterk vermeerderen. Dit was oorzaak dat de Europers hier enen zo ichonen en vrugtbaren grond vonden , die in vele euwen niet was uitgemergeld geworden , en de aarde tudchen ’t geboomte was zo lugtig als de beft bearbeide tuinaarde. Zy hadden maar de bomen om te hakken, ze op malkanderen te leggen, en enigermate het afgevallene blad wegteherken , om ten eerften het land zonder grote moeite omte- ploegen en te bezayen , waarop een uitmunde oogft volgde. Deze ge- makkelyke wys van landbouwen heeft de Europers bekoord om den land¬ bouw der Wilden natevolgen, namelyk van een land zo lang het zonder bemiftiging enigfms vrugtbaar blyft te gebruiken , en wanneer het uitge¬ mergeld is het woeft te laten leggen , en een nieuw ftuk lands te ontgin¬ nen. Dit maakt hier den landbouw en de kennis van denzelven zo ge¬ ring, dat men van de Engelfchen , de Zweden , de Duitfchers , of de Hollanders hier te lande in dit opzigt niets anders leren kan, dan ten hunnen kofte uit hunne zorgeloosheid het nadeel van dezelve optemaken. In een woord, en koomlanden, en weilanden, en houtgewas, en vee¬ teelt, alles wordt hier even onagtzamelyk behandeld, zö dat men hier de in dit ftuk der Huishouding zo beroemde Engelfchen niet vinden zou¬ de. Nauwlyks kunnen wy in Zweden en Finland met het hout onver- ftandiger handelen dan men hier doet. Men ziet maar op de tegenwoor¬ dige winft , en denkt niet om het toekomende. Het vee wordt dagelyks met werken afgemat, en neemt van wege gebrek aan voeder gedurig in grootte af. Ik heb verfcheiden’ kruiden op myne reizen waargenomen die de paarden en oflèn boven alle anderen kozen , welken niet alleen in ’t wild wieftèn , maar ook op zeer magere plaatfen zeer wel voortkwamen. Dog de Ingezetenen wiften dezelven niet ten hunnen nutte aantewenden , zyn- de zeer onkundig in de Natuurlyke Hiftorie, welke ook hier te lande, gelyk in vele andere geweften , van velen voor een nutteloos tydverdryf wordt aangezien. Ik ben door de ondervinding verzekerd, dat ik dóór middel dezer wetenfchap binnen weinig jaren in ftaat zoude zyn den ma- gerften en dorften grond , waar ene koe nauwlyks den koft zoude kun¬ nen vinden , in de vetfte en befte weiden te verkeren , daar grote kudden een genoegzaam voeder vinden en vet geweid zouden kunnen wor¬ den. Ik fta toe, dat deze voordelige gewaden niet overal, nog op het land van elk , gevonden wierden , maar ieder , die flegts enig inzigt in de kennis der Natuur heeft, zoude dezelven gemakkelyk van de plaatfen daar zy vallen kunnen halen. Ik was verwonderd als ik de D 2 Boe- 23 * NEW JERSEY. Boeren over de llegtheid der weiden hoorde klagen ; dog ik merkte te gelyk op hoe lui en nalatig zy waren , en wat voortreffelyke kruiden dikr wyls op den eigenen grond van deze lieden wieden, die flegts een weinig hulp van zo enen onverlchilligen Heer vorderden. Ik vond overal de wysheid en goedheid van den groten Schepper, dog niet de kennis en den luft om die behoorlyk aantewenden. Hoe gelukkig is de Landman niet die zyne voordelen kent! Tot deze uitweiding heeft my de hier te lande zo zeer veronagtzaam- de landbouw gebragt. Ik heb ook gedeeltelyk de oorzaak willen aan- wyzen, waarom men in deze Reisbefchryving'ZO weinig zaken aantreft die tot volmaking der Huishouding betrekkelyk zyn. Egter ontken ik niet dat ik hier en daar enen enkelden bekwamen Huishouder heb aange- troffen ; dog zy waren dun gezaid. Roofvo- Roofvogels , die op hoenders en ander gevogelte azen , vindt men hier in- geis. menigte, en byna nog meer dan in Zweden. Zy genieten hier ene grote vryheid, kunnende uit de zware bollchen den hoenders onverwagt op ’t lyf vallen. Des nagts is het makke gevogelte niet buiten gevaar voor de Nagtuilen, waarvan . ’er hier velen zyn. Zy onthouden zig merendeels- in de raoeralTen, maken des nagts een akelig geluid, en. overvallen van daar de hoenders , die gemeenlyk in de Appel- en Perenbomen zitten te flapen. Maar federt men hier. de boflchen zo llerk af houwt, wordt den Roofvogels hunne vryheid niet weinig benomen. Henen. Men vindt hier in de zware bollchen vele Herten. Zy fchynen van het zelve foort te zyn als onze Europifchen. Een Engelfchman had ’er een dat tam was. Het is opmerkelyk dat zo wild deze die¬ ren ook in de bollchen zyn, daar zy zig voomamelyk in.de Ceder- moerallèn ophouden, zy, als men ze jong krygt, zo mak worden, dat zy zelfs by onbekende menfehen komen. De makke hinde die ik zag was donker bruin, uitgenomen van onder op den buik ca op ’t onderfte van den Haart, daar zy wit was. De oren waren.gramv. De fnoet was fmal. Voor ’t overige was het gehele lichaam beval¬ lig. De hairen waren digt dog kort. De Haart kwam omtrent tot het gewrigt van de knie. Aan het gewrigt der beide agtervoeten zat binnenwaards een knobbel. Zy had een fchelletje om den hals, op dat men ze in de bollchen voor ene makke kennen en niet fchie- ten zoude. Zy liep overal heen waar zy wilde, en kon over de hoogfte heiningen fpringen , zo dat men haar niet wel zou heb¬ ben kunnen oplluiten. Somtyds liep zy ver het bofch in, en bleef wel enen nagt of twee uit, dog kwam naderhand weder, gelyk ander vee , te huis. Als zy uit het bofch weder kwam wierd zy fomwylen van wilde herten vergezeld, vooral in den bronllyd;. zo dat de eigenaar door haar gelegenheid kreeg van digt by zyn huis verfcheiden wilde i bok- R A K O O N. 1749. 29 menen te fchieten. Nu was zy met jong. Zy had enen Herken reuk r bokken zag haar dikwyls den kop om hoog in den wind houden en naar den kant keren van Waar de wind kwam, fchoon men nog niemant op den weg* vernam , en de menfehen eerd een uur later te voorfchy n kwamen. Zodra de wilde Herten menfehen ruiken, gaan zy aan ’t lopen. In den winter wierd zy met hoi en koom gevoed; dog des zomers ging zy in hetbofch den kod zoeken , en at gras en andere kruiden. De man, wien zy toekwam en die ’er meerder mak gemaakt had, zeide dat hy de hinden te Phila • delphia verkoft , van waar zy als iets zeldzaams naar andere jplaatfen verzonden werden. Hy had voor het Huk vyfentwintig , dertig, tot veertig fchellingen toe , naar dat hy enen koper vond , gekregen. De wilde Herten aten des zomers gras en andere kruiden, dog des winters y als zulks niet te vinden is , de toppen der takken. Reeds heb ik aange¬ merkt dat zy zonder gevaar van den Lepclboom eten kunnen. In den* langen en harden winter-, die van den 19. December 1740. tot den 13. Maart 1741. O. S. duurde, waarin ook zeer veel fneuw viel, vond' men op vele plaatfen de Herten in de fneuw dood leggen, vooral meer binnenlands waar de fneuw dieper lag. Of dit nu kwam om dat zy niec uit de diepe fneuw hadden weten te komen, of vande koude, ofby gebrek van voeder, weet men niet. Zo verhalen ook oude lieden, dat, toen hier in ’t.jaar 1705. die zware en buitengewone fneuw viel die in de Almanakken van dit Land als iets zonderlings aangetekend Haat , en die meer dan anderhalve Zweedfche el diep lag, ’er ene zeer grote menigte Herren werden dood gevonden , dewyl zy door de diepe fneuw niet door kon¬ den. Ook vond men toen vele vogels dood leggen. Te Matfong kwam een Hert by het vee in den Hal, at mede van het hoi, en was zo door den honger benauwd , dat het tam wierd en niet weder weg liep. Het bleef federt , even als een huisdier, by het huis. Alle bejaarde lie¬ den getuigden dat ’er in hunne kindfchheid hier veel meer Herten dan nu voor handenwaren. Het was toen. niet zeldzaam ’er dertig of veertig by malkander te zien. De reden van deze vermindering is de groter bevolking van het Land. Dog verder landwaards in, waar nog zware boflehen en woedenyen zyn , vindt men ’er nog veel. On¬ der de vyanden der Herten zyn de Lynxen ,(*) die men hier vindt, en de zei ven zyn als de Zweedfche Wolf lynxen. Dezen klonteren op enen D 3 boom (’M Wargló ; Felis Lynx , Linn. De Zweden maken gewag van twee foor- ten van Lynxen, het ene Warglo of de Wolf lynx , en het ander Kattlo of da Katlynx genaamd. De Duitfehers maken het zelve onderfcheid, en noemen het eerde tVolfducbs , en het andere Katz-lucbs . Het eerde foort is het zwaar- de, bruinrood, gemengd met wit en grauw op den rug, en wit naar den buik toe aan met bruine vlakken. Het laatfte foort is kleinder , zyn huid is wat wit- agtiger en meer gefpikkeld. 3o Gaten in den grond. Vertrek van Ra koon. Zwarte gangen» 'N E W J E R S E Y. boom , en als ’er een Hert onder heen komt , fpringen zy ’er op , hou¬ den zig ’er wel op vaft, byten het een gat in ’t lyf, zuigen ’er het bloed uit, en verlaten het niet voor dat zy het omgebragt hebben. Men zag verfcheiden’ holen in den grond , zo wel op hoogtens als op velden en braaklanden. Zy waren rond , en merendeels zo groot dat men ’er een vinger of den duim in fteken kon. Zy liepen meed loodregt in de aarde, en waren ten dele van Miftkevers, ten dele van grote Aardwormen. Daar de paarden hunne mift hadden laten wallen, al was het zelfs op enen harden grond, hadden de Miftke¬ vers daar onder diepe gaten gemaakt, zo dat ’er een grote hoop aarde nevens lag. Van deze gaten bedienden zig naderhand andere Infekten, als krekels en anderen, want, als men enigen van deze holen opgroef, vond men ’er gemeenlyk een of meerder jongen van deze Infekten in , die nog niet volkomen hunne regte geftalte bekomen hadden. Den 19. Mai des morgens verliet ik Rakoon , om myne reis noord- waards te vervolgen. In ’t eerft was myn oogmerk al in April op reis te gaan , dog ik vond dat om meer dan ene reden onraadzaam. Daar waren toen nog gene bladeren aan de bomen , en nauwlyks vertoonden zig eni- <ge bloeifems. Ik wift niet wat gewaflèn hier in de lente voortkwamen , want die planten wélken 'in den herfft zig vertonen zyn geheel onderfchei- den van die de lente oplevert. Van de Zweden had ik dezen winter wel het gebruik , zo in het Huishouden als in de Geneeskonft , van vele plan¬ ten vernomen , welken zy onbekende namen gaven , dog zy konden ze my niet wyzen, alzo zy nog niet voortgekomen waren. En uit hunne gebrekkelykö befchryvingen kon ik zelfs niet raden welke planten en krui¬ den zy meenden. Indien ik dan zo vroeg vertrokken was, zoude ik van dat alles niets behoorlyk geweten hebben. Om deze reden agtte ik het beter myn vertrek wat uitteftellcn , te meer dewyl ik tyds genoeg had om myne reis naar ’t Noorden aantenemen. Nevens den weg lag ene van die Slangen welken Zwarte Slangen gehe¬ ten worden. (*) Wy floegen ze dood , en vonden ze drie Zweedfche el¬ len lang. Dit is de gemene grootte der volwaflenen ; dog zy zyn zeer dun. De dikfte die ik gezien heb was op de dikrte plaats van haar li¬ chaam nauwlyks drie duimen. De flang is van, boven zwart , waar¬ om zy Zwarte Slang geheten wordt, glad en glinfterend; de buik is witagtig trekkende naar het blauwe , insgelyks glinfterend en glad. Onder de kin is de Slang wit en ook glad. Daar kunnen wel verfcheidcnheden van zyn. Ene , zynde negentien duim lang , had honderdzesentagtig buik- Cf) en twee¬ ënnegentig halve ftaartfehilden. (§_) Ene andere van negentien duim had hon- (*) Znguis niger. Zie Catesby’s Nat. Hift. of Carol. vol. 2. p. 48.. tab. 48. (D Scuta abdo minalia. (§) Sqamcefubcaudciles. N' E W JERSEY. 1749. 31 honderdvierentagdg fchilden op den buik , en maar vierenzeflig halve fchilden op den Haart. Miflchien is deze voorheen wel een deel van den haart kwyt geraakt, en het eind weder geheeld. (*). Het Land is hier vol van deze Zwarte Slangen. Zy behoren tot dat Talryk- foort ’t welk in de lente te voorfchyn komt, en zig al vroeg vertoont heid. als het warm wordt. Dog als ’er dan ene koude invalt zo bevriezen zy zodanig dat zy geheel flyf worden , en zo op de aarde , en fomtyds wel op het ys , leggen blyven. Men heeft ze in dezen haat wel voor het vuur gelegd daar zy dan na enigen tyd weder bykwamen. Het is wel gebeurd dat zy om nieuwe jaar , als men dan enige warme dagen had „. te voorfchyn kwamen, dog gemeenlyk is haar dit noodlottig. De gewo¬ ne tyd van hare verfchyning is het einde van Maart. Deze Slang is de gezwindfte van allen die men hier vindt, want zy Ge- loopt zo fehielyk voort dat een hond ze nauwlyks kan inhalen. Dus is ^wind- het een mcnfch, dat zy vervolgt, onmogelyk haar te ontkomen. Dog- k ’ een geluk is het dat hare beet nog vergiftig nog gevaarlyk is. Vele mcn- fchen zyn van haar gebeten geworden , die ’er geen zwaarder ongemak van gehad hebben dan indien zy zig met een mes hadden gek we dl. De wonde blyft maar enigen tyd pynlyk. Zy doet geen kwaad dan in de len¬ te, wanneer zy paart. Als men ze dan enigfins verhindert, wordt zy toornig , en vervolgt de menfehen uit alle hare kragten. Ontmoet zy dan iemant die bang voor haar is , zo brengt zy hem in grote verlegen¬ heid. Ik heb ’er gekend die by zulk ene gelegenheid zig geheel buiten adem gelopen hadden , alzo de Slang hen , gelyk een pyl , = had nagezet. Dog heeft men moeds genoeg zig met enen flok^ te weer te Hellen , zo zal zy zelve ligt de vlugt nemen. Somwylen eg- ter is zy zo Hout dat zy op een menfeh aanvalt en niet eerder wykt voer dat zy enen goeden flag gekregen heeft. Men verzekert in ’t algemeen dat als zy iemant inhaalt die voor haar lopen gaat , zy zig om zyne benen flingert , zo dat hy niet meer lopen kan maar vallen moet , waar na zy hem enige malen in het been of elders anders by t , en dan haren weg C§) Men heeft by ene herhaalde ondervinding bevonden, dat het byzonde- re kenmerk ’t welk Liimn.t:us gebruikt om de foorten der Slangen te onderfcheï- den , ontleend van derzelver fcutcu abdominalia en caudalia , of fquamce fub- saudales , in Slangen van het zelve foort grotelyks verfchilt, zó dat ’er dik- wyls een verfchil plaats heeft van tien of meer. Somtyds is het gehele getal der fchilden een behulp om het foort uittevinden , mits men verdagt zy of cle Slang ook by geval haren Haart verloren hebbe en die weder aan gegroeid zy\ in welk geval men zig van dit kenmerk niet kan bedienen. weg vervolgt. Ik zal hier twee vertellingen invoegen die dit beveili¬ gen. Dr. Colden berigtte my, toen ik te New Tork was, dat hy in de lente van 1748. op zyn Landgoed verfcheiden arbeidslieden gehad had, waaronder een was die onlangs uit Europa was overge¬ komen, en dus niet veel van de eigenfchappen dezer Slang wift. De anderen, ene grote Zwarte Slang bezig ziende met te paren, hadden den nieuweling overgehaald om ’er naartoe te gaan en ze te doden. Deze wilde dit ook doen; dog zodra hy by de Slangen kwam, za¬ gen zy hem, en het mannetje, vertoornd van in zyn vermaak ge¬ hoord te worden, vloog als een pyl op den man aan. Deze, niet- minder dan zulk ene moedigheid van de Slang verwagtende, ver- fchrikte zodanig dat hy den Hok wegfmeet , en uit al zyn magt het op den loop zette. De Slang vervolgde hem , haalde hem in , wond zig om zyne benen , zo dat de 'man ter aarde viel , en byna van fchrik zyn verhand verloor. Hy geraakte niet eerder van de Slang los, voor dat hy ten laathen het befluit genomen had van zyn mes te nemen , en ze op twee of drie plaatfen doortefnyden. De anderen zagen dit fpel al lacchende aan-, zonder hem te hulp te komen. Te Albany wicrd my van verfcheiden lieden een voorval verhaald, dat ener jon¬ ge Juffrouw gebeurd was, die des zomers met enige andere meisjes buiten de Stad ging wandelen, en enen zwarten (laaf by zig had. Zy was wat op den grond gaan zitten, terwyl de anderen heromliepen, toen ’er ene Zwarte Slang., in hare liefkozingen gehoord, op haar af kwam, haar onder de rokken kroop, zig om haar lyf hoeg, zo dat zy , en uit fchrik en door het klemmen van de Slang om haar lichaam , ter aarde viel en buiten wehen geraakte. De haaf loopt toe , en haar in dien toehand ziende, zo ligt hy , mihchien vermoedende wat ’er gebeurd was , of mihchien om een middel te gebruiken , het welk fommigen aanwen¬ den ten einde een menfch dat in onmagt legt weder tot zig te brengen , hare rokken op , en vond daar ene Slang , die zig om het lyf zyner Juffrouw zo digt als mogelyk was geflingerd had. Hy was niet in haat de Slang los te krygen zonder ze doortefnyden , waarop het meisje weer by zig zelve kwam. 