Seder ha-inot le-tishah be-Av :bim kol ha-tefilot eha-minhagim le-yom zeh ke-minhag Ashkenaz : Ivrit e-Hollandit = Gebeden en Klaagliederen voor den Treurdag von Ab : naar den Nederl. Israël. Ritus : Hebreeuwsch en Nederduitsch : met eene historische inleiding
Vertroost Eeuwige, onze God! hea die om Zion en Jeruzalem treuren, ora die treureude, vernielde, versmade en verwoeste stad! Zij treurt om bet verlies harer kinderen, is vernield door de vernietiging harer woningen; versmaad door het gemis harer heerlijkheid en verwoest, daar zij geene inwoners heeft. Zij zit met het hoofd omwonden als eeue onvruchtbare vrouw, die niet baren kan. Legioenen hebben haar in het verderf gestort, afgodendienaars naar veroverd; deze gaven Uw volk Israël den zwaarde prijs en bragten de vromen des Allerhoogsten met moedwil om. Daarom weent Zion bitterlijk en verheft Jeruzalem jammerklagten. Mijn hart; mijn hart! hoe bloedt het om hunne verslagenen! Mijne ingewanden! mijne ingewanden! boe worden zij verscheurd om hunne omgebragten ! Eeuwige! Gij hebt het door het vuur doen verbranden, met vuur zult Gij het eens herbouwen. Zoo wordt er gezegd: „Ik zal voor haar een vurige muur rondom zijn, zegt de Eeuwige, en in haar midden tot heer- lijkheid verstrekken". Geloofd zijt Gij, Eeuwige! die Zion troost ea Jeruzalem herbouwt. Laat de spruit van Uwen dienaar David spoedig opgroeijen, verhef zijnen hoorn door Uwe hulp; want naar Uwe hulp haken wij eiken dag. Geloofd zijt Gij, Eeuwige! die den hoorn dea heils laat opgroeijen. u riy i^üo noni n^nns^ irv;rvi ni':r»siD2 *irt:öi'kr riym > T IV • •• T : T • : - : r- -: : t • t : i- : t r T D'on"i3i nDn3 niD? ^^ nnx ^Tb^ ^'^*2^ ^^i^{1 • -: - : v iv : I : - : »: t - r- t ) : t t-:- T : • It t: •• )■/ IV t; t - J T T : • - li" : - : D'^'Di '^D^^* ^^^12 n;^L:^n '''^^'i:;'b^^ npn ^^n-b^< D^y'i:^'?,::^) T ••. : I" - IV : T : • •• "^ t : tI : • • : - • • : — ; "liDm iT:;r\) npvn mnD Dnm ims* mnrj j^^iDöi DO*K "iD'ü^ '' nnx "1113 * iTQ^n n"irt:3 r^^ni - r : - • : •• t; t - ) t i-t; t- : • - r : - : ,.. .... ». I ,... .. - ...... ,•■ t: I V IV - •••• ^- : V •• : - •• : DHD^r iJp^n D^'k^i nöXD ^oc's D^nt:i3n ^d^ dvj 'ly:^ rni ... T . ||... .. . . V v: V I ; • ; • ; - : t t I •• : nü3Qi '0D ^; nrii< 'rjina ' iin;j3 ^r'3 ir^iDi n^i d^i;;'? Blaas op de groote bazuin, tot onze bevrijding, verhef de banier om onze ballingen bijeen te verzamelen, en voer ons van de vier zijden der aarde bij elkander! Geloofd zijt Gij, Eeuwige! die de verstootenen van Uw volk Israël bijeen verzamelt. Herstel onze regters als voorheen, onze raden als in vorige tijden, en wend treurigheid en zuchten van ons afj regeer Gij, Eeuwige! alleen over ons, met goedertierenheid en erbarmen, en betoon ons welwillendheid in het regt. Geloofd zijt Gij, Eeuwige! Koning, die regt en geregtigheid bemint. Laat de lasteraars geene hoop hebben; dat alle boosdoeners spoedig omkomen, en eerlang uitgeroeid worden; wil de moed- willigen weldra verzwakken, verbrijzelen, ter neder storten en spoedig, in onze dagen, verootmoedigen. Geloofd zijt Gij, Eeuwige! die de vijanden verplet en demoedwilligen verootmoedigt. Dat over de regtvaardigen, over de deugdzamen, over de wijzen van Uw volk, het huis Israëls, over het overblijfsel zijner ge- leerden, over de regtdenkende vreemdelingen en over ons. Eeuwige, onze God! Uwe barmharligheid opgewekt worde. Verleen eene goede belooning aan allen, die op Uwen naam met wdarheid vertrouwen, en laat ons deel steeds aan het hunne gelijk zijn. Nimmer zullen wij beschaamd worden, daar wij op U vertrouwen. Geloofd zijt Gij, Eeuwige ! Steun en Toeverlaat voor de regtvaardigen. i;; hi^): 'D '^w mb niHD ijS«:i 1:13^ nnm invi n5<^ •• T : • •• t: t - ) T T IT I T T ijji" ]63 inin riDn- mins f'c? "Sn* tditVn* • ijnis* nSnj mi'3 ^3 • ):mm m'sj dt^3 • ^m >^ mv :■ < V !•• - :ir-: T : tt : • i- • -;- : (••-.• x; "..-j T "v: i"T • : ■ - -: • -: r.- • livr •• : - -: r ■ : • "1313 • i33j; Tj^SiV N-ipj DTü • iJön:S Tiicn n*: 'd^ • i3nj;iirS 3np TT- i" -: ' iv" t': ■ viv !••-:-: ' :: - r •: i" r:- : 't ^3 : ycu'N* 'ivi ansip on iii; * n:j;N: ^jki wnp^ d-ijd n;r!i ncxaij' nnx* 'nTi3 : npii'i nm nu S33 b^i'oi mts * nii' ni;3 n^Tpn " r\r\a T - ' T 't : TT •• T : • - V TT •• : v t »; t - T r •• : V T t; pw ^J31'^ 'nb'D Sk »5 li^niJDD-'?:)'? ' nro'yü nxiöi I T .■.•: V •• I V jv , •• • I" - r : t •• : r : : Sxn'i:^; id;;; *|7in Kan ;.* nnx -jnn * n^l^< jünni TT : •• • T V : - TT- V I" v: »: r- t J •• t •^inni ^niiap ^yjTc^^ •^9>? '^^ '^^ i^?^^ 1'?^ ^^^'7 • f - ) •• T : »: T - / t - ■ r - i" r : Zie toch op onze ellende, neem ü onzer belangen aan, eu verlos ons spoedig wegens Uwen naam; want Gij zijt een magtjg Verlosser. Gelooid zijt Gij, Eeuwige! de Verlosser Israëls. JBij de herhaling des geheds door den voorlezer, zegt hij Ie dezer ^daatse 'Anenoe. Verlioor ons, Eeuwige! verhoor ons op ouzeu vast- en boetdag, want wij zijn in groeten noud. Zie niet op onze misdrijven, verberg \]\i aangezigt niet voor ons, oiittrelc U niet aan onze smeekiugeu; wees tocli nabij ons bidden, laat Uwe goedertierenheid ons troosten, verhoor ons, vóór dat wij U aanroepen, naar de belofte, ons toegezegd: /rVóor dat zij Mij aanroepen, zal Ik verhooren; nog zullen zij spreken, en Ik vervul bet reeds". Want Gij, Eeuwige! verhoort in den tijd van nood, redt eu beschermt in alle tijden van nood en verdrukking. Geloofd zijt Gij, Eeuwige! die verhoort in tijd van nood. Genees ons, Eeuwige! dan zijn wij genezen, help ons, dan zijn wij geholpen; want Gij zijt het voorwerp van onzen lof. Verleen ons eene volmaakte genezing voor al on^^e wonden. Want Gij, God en Koning! zijt eene getrouwe en erbarmende Arts. Geloofd zijt Gij, Eeuwige! die de zieken van Uw volk Israël geneest. Zegen, Eeuwige, onze God! ten onzen behoeve, dit jaar en al zijne voortbrengselen ten goede, verbreid den zegen over den aardbol, en verzadig ons van Uwe weldaden; zegen dit onsjaargelijk andere goede jaren. Geloofd zijt Gij, Eeuwige! die de jaren zegent. 12 * n?? '^^f?:ri'' Dv-^D2 D^^nf^i ^)^p^ '^'2p] u^np^ nns* T • •.:••• •• - : - • T T : ••• t - biim ?i:iï-i Tn tana) i-nu'j;S yi^bm ' ?iniTn J/no^ ijn^^in rnx ijnx-ipS Dwrn d^cm irSj; Snn ijsSq ira.v nu'ron 'd^ r,i:*ü^7 ^^':rn ,.. t': • -T- -T- I-r •• t; i- : - ir ■■■ -:- - -: •• r-. : TiAVTD aT3"i2"i iir'^^a o^p^j^i Nün'^^a^: o'DVu'n □nu'^ livT :•: '-T •■. : • T T- '• •.: : •■ t • • -: t : T : • V T -r: T - I T I IV T : T •• : T : • l IT T • 1" : - IT - : IT T ■ I' T iT - : - 1 : • V : - - I - t: t - ) t t it - i- : Gij zijt heilig, heilig is Uw naam, en de heiligen prijzen U alle dageu. Sela. Geloofd zijt Gij, Eeuwige! de heilige God. Gij verleent den mensch kennis en leert den aardbewoner verstand. Bij den uitgang van den Sahbaih zegt men: Gij begaafdet ons met het vermogen Uwe leer Ie kennen, en leerdet oüs de instelliugeu vau Uwen wil iia te komen; Gij, Eeuwige, onze Gud, hebt eene scheiding gemaakt lusscheii gewijd en ongewijd, tasschen licht en duisterni.s, tusscTien Israël eii de heidenen, tusscheu den zevenden dag tn de zes werkdagen. Oiize Vader ! onze Koning ! laat loch deze zes eersl komende werkdagen voor ons eenen vriedzamen aanvang nemen, van alle zoude bevrijd, van alle ondeugd rein, en aan Uwe vereeriag gehecht. Begiftig ons genadiglijk met kennis, verstand eii oordeel. Geloofd zijt Gij, Eeuwige! die [deu mensch] met kenuis begiftigt. Onze Vader! voer ons tot Uwe leer terug, doe ons naderen, onze Koning !_ tot Uwen dienst, en laat ons met eene voikomene zinsverandering tut U lerug keeien. Geloofd zijt Gij, Eeuwige! die iu de bekeering behagen seliept. Vergeef ons, onze Vader! wij hebben gezondigd; scheld het ons kwijt, onze Koning! wij hebben overtreden, want Gij bemint kwijt te schelden en te vergeven. Geloofd zijt Gij, Eeuwige! de Genadige, welke dikwerf vergeeft. 11 *?3bDD ^rï^'in^^nnns* D^riD r\'rv2 'ii^ Dbiyb ni3:i nnK ..... i ,. . . ^ - ... ..... T -. y . . ^. tD'bp'): "^/tDiD D^sn D^Gnna üm hto npnn d^I'h *» "isi; ^Ji:'*^ iniiüs* D^poi DniDx yr\r2) D^Sin t^öini TT T v: ••!•:, • -: • - •• : .... ._. . . t; t - I T • •• -: - : r - I T v: V : 't : T bj; Din33 üiii2 ^cra Tnix avnf?pir atJ*'3 oStra ?)pu' n\* irip.3 nSö nTN*3s ^^ unip rnp rtip n'v icxi ni S\' nr Nipi ?ix'33 ; T : 'r 'T It 't - t : v ••• t't: 'jv •: : TcipsD ^^ TT33 Tn3 n-'n : nöN^ "vm upiüvb 'n : m33 rnx.TVs ) : • t: : • t i" 't t t \ : : » vit t t •fii "iiS jT>' "^iTi^N* dSt;;^ ;^ "^Ss^ fip * i^nS 3in3 tjb'ii? 'P'??"' ''^ TjnsB'i rnp: ^nu'7P um: najht ^jS-ij i\i3 -nij liih 'n : n;')VSn •HTTS • nn\* unipi '^nj "nSa ba ^3 ij;! oSirS irio^ vh i:'so ^^riSf? I T TiT 't: t 'vév •• vT t : t I- • I" v: : v)i?n ban " nnx • T •»: T O Koning, die onze Helper, onze Redder en ons Schild zijt. Geloofd zijt Gij, Eeuwige! Schild van Abraham. Heer! Gij zijt almagtig in eeuwigheid, Gij doet de dooden herleven, oneindig groot is Uwe hulp. Gij onderhoudt de leven- den met goedertierenheid ; Gij doet de dooden herleven met groote barmhartigheid; Gij schraagt de vallenden, geneest de kranken, slaakt de boeijen der gel)ondenen en bevestigt Uwe trouw aan hen die in het stofslajjen. Wie is U gelijk, Opperheer der krachten! en wie evenaart U? Koning! die sterven laat, doet herleven en het heil laat ontspruiten! Ja. Gij zijt getrouw in het vervullen der belofte, om de dooden te doen herleven. Ge- loofd zijt Gij, Eeuwige! die de dooden doet herleven. £/j de herhaling des gebcds door den Voorlezer, zegt deze: Laat ons Uwen naam heiligen in de benedenwereld, gelijk Hij in de liemelsche gewesten geheiligd wordt, zoo als het door Uwen profeet ge- schreven is: De een riep den auder toe en zeide: { De gemeente:) Heilig, heilig, heilig is de Eeuwige Zebaoth, de gans^che aardbol is vervuld met Zijne heerlijkheid! {De voorlezer:) In een afwisselend koor roepen zij: Geloofd! {De gemeente:) Geloofd zij de majesteit des Eeuwigen, op hare plaats! {De voorlezer:) En in Uwe Heilige Schrift is het volgende ge- schreven: {De gemeente:) De Eeuwige regeert in eeuwigheid, uw God, o Zion ! door alle tijden, Hallelujah ! {De voorlezer:) Door alle geslachten zullen wij Uwe grootheid verkon- digen, eeuwig en immer Uwe heiligheid verheerlijken; Uw lof, onze God! zal nimmer uit onzen mond wijken, want Gij zijt een groot en heilig God en Koning. Geloofd zijt Gij, Eeuwige! de heilige God. 10 ♦nn n'pss* tt3 : 'j'i< yj^-h:: nm *n-S:D vsi: n^n n-^yx I- : - I :t : • - : t - i: t t v iv t : v -: : n^T ü)^Vl irSij "Ii^'P^ "^'P^* ^'"^^3^''? '^brz] Ton nuD3 rpor\ ^; nnx "jiid * nns* N^|st rjS^ .c»7p in..'. T'c::> ; v'^^i^ïs ':)3 Si;*! n;n dSi;;'? i:^b;? T -: - T - : V T T '^ : I" 't I IV T • : •- • T : • - T : t -: pnv» 'rbi< Dn-iD{< ^ri'^N* 'i:\ii3X ^n^Nn irnSs* ^* nns* "nnn I T : • •• v: T T : - ■• v: i" -: •• •• i- v: ': t - J t h^): \vby bi< sniiH") i^^n bn^n bt^:i jp;;^; ^ri^XT '>:2b bm n*d?i ni3s* npn iDiri V::n n:pi dotü Dnsn ter rust begeven! Geloofd zij de Eeuwige bij ons opstaan! In Uwe hand zijn de zielen der levenden en der gestorvenen, la Uwe hand is de ziel van elk levend wezen, de geest van ieder anensehelijk ligchaam. Uwer hand vertrouw ik mijnen geest toe. Gij verlost mij. Eeuwige, God der waarheid. Onze God, die ui den hemel zijt, maak de eenheid Uws naams alom bekend, laat Uw rijk voor altijd bestendig blijven, en regeer over ons immer en eeuwiu;. Dat onze oogen het mogen zien, ons hart zich verblijde, en onze ziel zich verlustige met Uw waarachtig heil, als men te Zion zal zeggen: Uw God regeert! De Eeuwige is Koning, de Eeuwige heeft geregeerd, de Eeuwige zal immer en eeuwig re- geren. Want U is het rijk, en eeuwig en altoos zult gij ia heerlijkheid regeren; want wij hebben geenen Koning buiten U. Geloofd zijt Gij, Eeuwige, Koning, die steeds in Uwe heerlijkheid, immer en eeuwig zult regeren, over ons, en over al Uwe schepselen. De Voorlezer zegt Kaddis. Heer! open mijne lippen, dat mijn mond Uwen lof verkondige! Geloofd zijt Gij, Eeuwige, onze God en God onzer voorvaders, de God van Abraham, de God van Izak en de God van Jakob, de groote, magtige en eerbiedwaardige God, allerhoogste God! Gij bewijst genade en goedertierenheid, en zijt de Eigenaar aller wezens; Gij zijt gedachtig aan de gunstbetooningen, door U aau onze voorouders gedaan, en zendt hunner nakomelingschap, oin Uws naams wil, uit liefde, eenen verlosser. rnxn-'p^-nx nóD i^b,:3n nbii^'p 111:32 D'^ "inm : iid^ I VIT T T V : •■ T • : T : : •• i t - : "" D'^ 'n' : Vk:^:L^ö2 ** nr^'::'^ Dbi;;b '' niDD ^n* : r!::>^i tDs* T T T : - - T : V : V —.•■': • r • T T : • v: T »; • v: t •»: : - •.•••: -. : ■ - : nns* irj^^i "ins* ^* n^n^ Kinn Di''^ rixn '^r'p;; ^6121 '^ TV : T V t: V : • - - I vit t r - I ■• iv : T irn^x ^^ ii;^*:rin : i? i:St n::^N*3 ir^j; '' ^"iDn *n» ,.. ... ,. ,.. ( T : I- • V -: - \- T •': I : : - * : I IV T • : • - I" - : .• : I IV : 't •• : : • - I • i" : I- : n^D'i ^:ns: ^^:37 rnr\'^'^ )X')y n^'c^^r -Ti:^j< DnJi S2 : - • T -: I IV T : -:-:•: i t t r r v -: • t Geloofd zij de ]!]euwige, in eeuwig lieid, Amen, Amen! Ge- loofd zij de Eeuwige uit Zion, Hij die te Jeruzalem zijn ver- blijf houdt, Hallelujah! Geloofd zij de Eeuwige, God, de God van Israël, die wonderen doet, Hij alleen! En geloofd zij de naam Zijner heerlijkheid tot in eeuwigheid, en de gansche aarde worde vervuld van Zijne heerlijkheid! Amen, Amen! üe roem des Eeuwigen duurt eeuwig. Hij heeft welbehagen aan Zijne werken. Geloofd zij de naam des Eeuwigen, van nu tot in eeuwigheid. De Eeuwige verlaat Zijn volk niet, om Zijns groo- ten naams wil; want de Eeuwige vond er behagen in, u lot Zijn volk te maken. Toen het gansche volk dit zag, vielen zij op hun aangezigt en zeiden: de Eeuwige is de eenige God! de Eeuwige is de eenige God! De Eeuwige zal alleen Koning over de geheele aarde zijn. Op dien dag zal de Eeuwige als een eenig Wezen erkend worden, en Zijn naam zal zijn de Eenige. Uwe goedertierenheid. Eeuwige, zij over ons, gelijk ■wij op U hopen. Help ons. Eeuwige, onze God ! verzamel ons van uit de heidenen, ojidat wij Uwen heiligen naam dan- ken, en ons roemen met Uwen lof. T •-. : T : T - T : ■ : t •. n'irvri-'nnsni: i^np3 nns*: nDb^ r^ nin^ D7s*nnDbr^ü .. ^1 . ; T vil - T : V T I T T '. ' ■• T T 1 T V T T : I : ■ T : : t : nns* -"ii^n • ii;3p pin n^p i':>x:i :3p3;:-nN* '; nn£)-*;) naxj') ^^y^c^ini n^iö-^o n^vü nv;^3 i:jpm ^!2iV^ n^D 1" • : I I'.- T : • T T ■• : e- 1 : - : I r.- : - -.. d:;-ii Dnm nsi tin* ^ybv^ iDm 'i:)n;^n pm n»:-^ ryo? . T T : •.■IV : V IV •• . I" T •• •• T : i- -: - I ■• t : I iv : ) - r : 7N* *2 iJTnon n'öi3 Ti3i irnnsDi "ir Jtj'p,*: rüt:' nom nri i)ï2'^^ nns Dirni ri^n "i^d ':5n: ^5 nni< ii'7^-j,*m li-ioic^ : T IT , -: I - lv IV •• • T IT ,.. . - |.. ; mt^ ^)^2 ' th):; i:i] nnj;D ü'h'j)) ü'^rh lisi^i i:n.sï - T •• T : • - •• -r: Zijnen naam, en onderwierpen zich gewillig aan Zijne regering. — Mozes en de kinderen Israëls hieven voor ü, met groote vreugde, een' zang aan, en zongen eenstemmig : //Wie is als Gij, onder de magten, Eeuwige! wie is als Gij, //verheerlijkt in heiligheid, geduclit in roem, wonderbaar in daad!" Uwe regering zagen Uwe kinderen, toen Gij voor Mozes de zee doorkliefdet: //deze is mijn God!" riepen zij, en zeiden: //De Eeuwige zal immer en eeuwig regeren!" Ook is er gezegd: //De Eeuwige heeft Jakob bevrijd, en hem //Verlost uit de ma^t van hen, die sterker waren dan hij." Ge- loofd zijt Gij, Eeuwige! die Israël verlost hebt. Laat ons, Keuwige, onze God! ons met vrede ter rust bege- ven; laat ons, ó Koning! gezond weder opstaan. Breid de tent Uws vredes over ons uit, doe ons volmaakt worden door Uwen goeden raad, en help ons om Uws naams wil. Bescherm ons, en wend van ons af den vijand, de pest, het zwaard, hongers- nood en kommer, ver^vijder den verleider van voor ons en achter ons, en verberg ons onder de schaduw Uwer vleugels. Want Gij, ó God! zijt onze Behoeder en Beschermer; ja. Gij zijt een genadig en albarmhartig God en Koning. Behoed ons bij ons uitgaan en terugkomen, tot leven en gelukzaligheid, van nu af, tot in eeuwigheid. Geloofd zijt Gij, Eeuwige, die Uw volk Israël in eeuwigheid behoedt. 7 : üyrhi^ nin^ ^:n* D^nVxS dd'? nvn^ Dnxp p^<D A' I" (.V T ^ : i' rxi i3^nS^« '' Kin ^^ •irS:^^ Q'-pi nxr S^ m'!ü^<1 nüt< ' ••. : I" ■•■: ■': " i" t xl- : x x .-.•:•.• v v: !•• : - • X : - ■ I" - ^- •■ x: • : i- -: - x. ••-.:-: r-x • ix x : • - •• x ■ • x v x |- • i- -: nisSöii ipn rs* i^; ni^n:! r]\y:;r\ ^y^5:: '>y')i^-b:ib b)f2:^ X ; • : I vi" I •• - : v x i" : - •• : x : : • i:b:n üiüb rni n"?! d^^nn w^^: am * iödü r^* "i^ I" : - - 1 -^x . : • — i" : - x - x : • l •• - ... , T ,.. : T - !•• : I - VIT- !•• : x '^ i- • : - - an ^i3 nDn«3 d^iöiqi n'niN* n';^i33 napii d^d: )^h T •• : -:-: •: '^:-: xIt: •• ir DDinD '^Ki'D'^ i^rri^ «il"*) Dn^D niD3"'73 inn^r:} nr)ön X • •• X : ■ - V .. - • iT : • •• : r x : v ; v - - : : • T : T T t : ^ . • . . •.•••: ••• : Hierdoor zult gij al Mijner geboden indachtig zijn, die uitoefenen, en voor uwen God heilig zijn. Ik ben de Eeuwige, uw God, die u uit Egyptelaud uitgevoerd heb, om u tot een God te zijn. Ik, de Eeuwige, uw God. Trouw en waarachtig is dit alles, en voor ons bevestigd, dat Hij, de Eeuwige! onze God is en niemand buiten Hem, en wij Zijn volk Israël. Hij is het, die ons gered heeft uit de magt der koningen; Hij is onze Koning, die ons verlost heeft van het geweld aller dwingelanden. Hij is God, die ons wraak verschaft aan onze verdrukkers, en die onzen zielsvijanden naar hun ge- drag vergeldt. Hij is het, die groote ondoorgrondelijke daden en ontelbare Avonderen verrigt; die ons in het leven behoudten onzen voet nimmer laat wankelen. Hij is het, die ons op de hoogten onzer vijanden doet treden, en onzen hoorn boven al onze haters verheft. Hij is het, die voor ons wonderen deed, en wraak uitoefende aan Pharo, teekens en wonderdaden in het land der kinderen Chams verrigtte; die in Zijne ver- bolgenheid alle eerstgeborenen in Egypte sloeg , en Zijn volk Israël uit hun midden, naar eeuwige vrijheid voerde; die Zijne kinderen door de gedeelde Sclielfzee leidde, en hunne vervolgers en haters in de afgronden deed zinken. Zijne kinderen zagen alstoen Zijne almagt, zij prezen en dankten -r\i^ rnn n^ ni"is*ni nut: n^n^-xSi b^'iu^^■n^^ Ti*;?i d53 I ;•■ • ^ TT -.-'T : T T ->•.•: r ^ : • - t - v ■=- r : v t ; ü:h \r}: r\p' T^x r]yór\ "fii^n b::r2 hShd onn^x") n^in» "DS* DHN* DrnDb"! : oyr^^ p3 hiüTü^ rni oin^-'?:; hvh "i^T i^'P"? • Tl^^"^^"* ^r-^ ninip-':?;; ür\:ir\y : ^Dipni rn'7 DDras':' nin* vnü^i Tirx nènsn "^i^ üy:2 *Dn D3*q* ->•• T i.v •• I -: r jr : s- : • v -: t t -: it -< •-• •• : -••• " v •• : : r-iNn-b';^^ yr2'^n ^ü^3 ürb I VJT T • •(.- T - J" ■ ftv T Dnn:2 ^3:rS:i7 n)i"i Ljrh r^'j) Dnbx ni?2s*i vv. •• : • ^'^ : - - V , • ^v T T : v ■■ -: -'t : - it : V T -'T T :. •■•I" :. y : \'^''" -'' ' " v : it : at i: £Dnx-"i'i:^x nyr^; nnxi qd^dS nnx mnn-xSi Dnk j:- - V -: V -••■-: i" : v : - : <"-:r t i : at u voor hen nederbuigen. üe toorn des Eeuwigen zoude tegen u ontbranden. De Eeuwige zeide tot Mozes als volgt: Spreek tot de kinde- ren Israëls en zeg tot hen. dat zij zich schouwdraden maken aan de hoeken hunner kleederen, [ook] bij hunne nakomelingen; en zij zullen aan deze schouwdraden, aan den hoek een snoer van hemelsblaauwe [wol] vast maken. Deze zullen u tot schouw- draden dienen, opdat gij die ziet, al de geboden des Iileuwigen gedenkt en die nakomt ; doch dat gij [de verleiding] uws harten en uwer oogen niet nawandelt, welke gij boelerende aanhangt. '7 '1 on37 17 V >T : I." v: -'T : «• 7: • ^ v- : : ^TXD-bDDi n'^örb'nDi ^D^VbD!} ^^nbx mn* ns* riDns*i I IV T : U : : - t : j \ : it : t :. I av v: -'t : ».•• t : - -'T : : nDDy:';^^ dim niv,:: 'D3t< nirN* n'pxn on^-in rni I IV T : '^ K -^ -Jl : - : s' it v -: v •• t -•• t : •. t : y» iS"' on37 A - I.V : V j:-- ■ r IT _ sv -: ', ■• ■ ■•■ ^ ■■ : • ' ^ "^ ^ ' '' "^ '• "^331 DDDny-7D3 inDi^bi DD^H^j^ Hin^-ns ninx"? T : ^v : - : t : : t : v •• i v: <t : v r -■.\- : DnnDT D^DD*? nn£3^-[a d5^ iid^i^^h : ni^lt:^i nSssi : - : Av ; - : ^v : • ' v v t -• : it * t : it t : vt : - ir j Uwe liefde ook in eeuwigheid niet onttrekken. Geloofd zijt Gij, Eeuwige! die Uw volk Israël bemint. Hoor, Israël! de Eeuwige, ouze God, is een eeui»-, eeuwig* Wezen. Geloofd zij de naam Zijner heerlijke regering, immer en eeuwig. Gij zult den Eeuwige, uwen God, beminnen met geheel uw hart, geheel uwe ziel, en geheel uw vermogen. Deze woorden, die Ik u heden gebiede, zullen gedurig in uw hart blijven. Gij zult die uwen kinderen inscherpen, en er van spreken, als gij in uw huis zit, als gij op den weg gaat, als gij u nederlegt en als gij opstaat. Gij zult die tot een teeken op uwe hand bin- den; zij zullen tot eenen voorhoofdsband tusschen uwe oogen zijn. En gij zult die schrijven op de deurposten uws huizes en aan uwe poorten. Als gij dan steeds luisteren zult naar Mijne geboden, die Ik u heden gebiede, om den Eeuwige, uwen God, te beminnen, en Hem te dienen met geheel uw hart en geheel uwe ziel, dan zal Ik den regen uws lands op zijnen tijd geven, den vroegen regen en den spaden regen ; opdat gij uw koren, uwen most en uwe olie inoügst. Ik zal gras op usv veld geven voor uw vee; gij zult eten en u verzadigen. Wacht u [ecliter], dat uw hart niet verleid worde, dat gij zoudt afwijken, andere goden dienen, en : t: t -: t "Tl T • : T T : T im3'p:p ni3:3 nc^ "^ra nniö r\*22r]^ ü'2i^ Dn;rD - !•• T ; T : 'T-: ■ -: - • • V - : T : • • T : t:itt •• : - II- TT nu'm -jD'n ^iöD "iix '7':5i:i tI-: - •• : T : t: t :it I •• I - ' : " t :it : D^Di:; 3nj;Dn ;' nnx -]"inD : "i^^j Db'i;;'? irj?:; '^ib'D* n^pn D*pn nVi»^i min , n^nx "hd:; S^<n■c^* n^s dSu> nD^^« I • •.. : • T T : I- T I : - •• t : • •• t - -: - i:3D'^3 irribx '^ rD '^i; ^niD*? iinis* d^'Jxjü'di I" : t : I" v: ->■: I .• - t : |- • it • t : • xt)y:t> ^'n'^'^*P2i ^nnin nnna TO'c^ii , Yi^Hr^ ^T^t ''^?9?'' * 7^h\ Dt:v n:n: Dnm i^d* ^in*t ir^n an *3 ,i;;"i T :itt t V : •■• ••• t i"t J v i : i- - •■ • v t die door Uw woord de avond- schemeringen doet ontstaan, met wijsheid de hemelpoorten opent, met verstand de tijden verandert, de tijdstippen van den dag doet afwisselen, en de sterren rangschikt in haren loop, aan het uitspansel, naar Uw welbehagen; Gij hebt dag en nacht geschapen. Gij doet eene baan, voor Hem, die door de hemelvlakten snelt; Zijn naam is de Eeuwige, zingt vrolijk voor Hem! Zijn naam is boven allen lof en prijs ver- heven. Geloofd zij de naam Zijner heerlijke regering, im- mer en eeuwig. De naam des Eeuwigen zij geloofd van nu tot in eeuwigheid.) het licht wegrollen voor de duisternis, en de duisternis voor het licht. Met eeuwige liefde hebt Gij Uw volk, het huis Israëls bemind ; leer en geboden, instellingen en regten hebt Gij ons geleerd. Daarom, Eeuwige, onze God! onderhouden wij ons, bij ons ne- derhggen en opstaan, over uwe instellingen, en verheugen ons met de woorden Uwer leer, en met Uwe geboden, eeuwig en altoos. Want zij zijn ons leven en de verlenging onzer dagen, en met hen houden wij ous dag en nacht bezig. Wil ons by I^j^jp p6 hf) .7^n\n pi >c6o miSr) 6-)i3 -jnsni r.o Df^h r?' Di:?o i>y pb>73r) 3'ü ^6$)n3) , d^;3o Ti3b fsbt p;ioi5 d;i <d^pD3C5 ■jip b3f) .D^PD30 by 6bi ijo i)>^ f)i> p^i3n p6 ^36 .i^^jpoi y^-5p3 . Plv^pO IJlJODb 2"0^3l> "jb^b IPW lpi)3f) ^P"» 0V3D w^ Kbi 1fi^< D^ï^'n'? n^nni n^n*^^ i6) w nsD^ Dini «ini ^T : " 't: t:*: •;- :It ••-: - j 1" :It : !••-:- /v iv - 't r »: t -: t *ir<önn nsiT^i^'.n. 11?0! 1313 Wlfl T'C? het outitoken licht uit, en zegt ÜWM mN'QN'ID; dat doet ook elk ander persoon. De lofzegging over specerijen (D"'DU'D) , wordt niet uitgesproken; ook zegent men dien avond den kinderen niet; op 3"l3 ''N'ÏID zegt men alsdan over den wijn n'^lUn en pjri Hï) N1D; doch geen ,1313 over het licht en de specerijen. Een 7!]>f, die zich in de zeven treurdagen bevindt, mag ter synagoge gaan, om de voordragt der mrp te hooren. AVONDGEBED. Hij, de Albarmbartige, vergeeft de misdaad, en verdelgt niet, neemt vaak Zijnen toorn terug, en laat nooit al Zijne gram- schap ontwaken. Eeuwige! help toch, de Koning verhoore ons ten dage dat wij aanroepen. fVe Voorlezer. -J Looft den Eeuwige, die lof- waardig is! (De gemeente en naderhand de voorlezer:) Geloofd zij de Eeuwige, die^of- waardig is, immer en teuwig. Geloofd zijt Gij, Eeuwige onze God, Koning des heelals, (Terwijl de voorlezer het eerste gedeelte uitspreekt, zegt de gemeente met eene zachte stem : Geloofd, geprezen, geroemd, verhoogd en verheven zij de naam van den Koning aller koningen, den Heilige, geloofd zij Hij! want Hij is de eerste. Hij is de laatste, en buiten Hem is er geen God. Maakt f)3C3 i)36 .oro iün^i:5 7^r) p^3-5y p^dp D7ip D>bv)>p pbnob T"^' .i:-)3 D7ip ['xc^i .r)3D 7i3:> KDr) /i:^3 in6i> 6b6 p^bin p6 . pijf) ^iD o;» pp^Wn pf5) p^nco p-)^Dni [^nb p3Dn roo^j)> ]^o^)o !r2rj2 , v,r)r) iv-5ip^i>7^ 035^ DPD '6 i; 7r;)) o3^po ^;pb 7r6 i; pi l>n d6) /1;;v 6l>i on; n"6i -o^bjóp ^^3 "]-)7i or)P7 b)p3 pbbDpni 6^3 D"p ["D imn Dpb pi>DP in6 .p^J7o pin3 r;i)73s-) pnmn D"n3 ,:^5-)3 f)i)3 pi;^p pS\w f)iipi ,p"n Pik-)p D^i -P"p Pibrp D^) /b3ppp j^-)r)i6i33rn piDPb V)^;iPC5T cbb^i 0^533 npr ib^p o^3,w .-^3^6 b:3i f'Do pi 3"9 Mr)h\> DO innni jino d^^dd yvt)) dt bip3 brpo ipip ^;pi» 7):oï)M ["Ds") oip^ Dr)ii)DP3i pi>^po ^prD pini6 5t6i ,D-^'';Pf) f)"t D"P3 ^PD^i .^7 'i^^bi? .Vj^dt^ ^b D"p /p"ni l^nmh 7ir)Vo Ï)D1D C'"7p IJOf)) Dnb rhï)D pDO D^^iDD IPn) ,-li> IP"»! f)i)1 D^^l? '0^1 Op een der gewone werkdagen ontdoet men zich van het schoeisel, on- middellijk wanneer het donker begint te worden-, op den D31J' echter, ter eere van den rustdag, niet vroeger dan na den aanvang van het avond- gebed, na 1313; de voorzanger alleen ontdoet zich daarvan vóór den aan- vang van "IDID. Bij het nnJw-gebed leest men geene smeekgebeden, PUnD; op TOV geen ']npiï, ook niet de msx ^pi£). Den avond van 3»V3 nj/'ii'j") begeeft men zich naar het bedehuis, rit daar op den grond, ontdoet het '73M van het P3"1D, ontsteekt slechts één licht voor de n3\"l en nog een ander, om daarmede het eerste, zoo dit uitgebluEcht geraakt, weder te ontsteken. Men verrigt het gebed op klagenden toon met gesmoorde stem, even als het weegeklag van rouwbe- drijvenden. Men leest niet CHJ of 1J3i;. Is het den uitgaanden D3U', dan lascht men yrjjin HnJC in. Na mU']/ HjICC* leest de voorzan- ger dSïJ' ü'^lp zonder 73pPi"l (in sommige gemeenten met bSpPP, iü andere weder slechts CHi^ ''ïn) ; vervolgens leest men de Klaagliederen, Pirp PTJ13, zonder 71313. Bij elke volgende afdeeling van ^l3^^f verheft de voorzanger zijne klagende stem en het vers lJ3^I»'n wordt door de ge- meentenaren met luider stem uitgesproken en daarna door den voorzanger herhaald, en dit vers door beide, '^Hpl jiTI, ten tweeden male her- haald. Daarna leest men de treurzangen pirp. Zoodra deze geëindigd zijn, staat de voorzanger van den grond op, plaatst zich voor den T\T2V en men leest Vr\p HnXI , aSiT T'ip zonder b3pnp, ItSj; en I^'np DIjT. — Op PSir W'ÏIO leest men niet Dj;3 MT en "jV jm. Op dien avond breidt de voorzanger na U'Hp van HTCT HJICU' de handen bij oyi3p 07r^D or>:n D7ip if) d)\"^ pi^ns i>of)i> d^;ioi5 3*\: 3ij;3 pi^n-)nf)pb^i6ppDDPor'7r;>D i)j6 <D^b^pr) p^p 03 m3-)obi bf) .i>36p ^pip ^3; b^ 3D^b D\\"^i;i 'onnn 7)^ bi^nb ip^^7 pfic ")nf) ^DPDo b\? 3D^i>i iHhi) iPin o^ A-)i>^i)0 7^ r^^;p [ibnb ^6 bp iD^ cDiïD 13D'' f)i)D nct^i) yi^) ^or p^7V> d6 npDpn ^i)):>d •5703 ii>>rn .i73i) 7n6 b:: 3i> b36 ;pnM3 i3^>np^ iSbo 7n6 fnbiD •5D3 b::in P3D3 7n63 16 p3D3 3'ü bn cf) .ir)^:?b 7n6 b^ i-)3^i 7n6 PV)3 onbD P7i^D5 ib^p6 i^nbiD bv> obwi ppopn oi)))Dj p^ opidi p"^6 -onnD 03 03T f)bi ,Dr 7i^3r» p>DPob in^D f)b6 /")pi:jbn 6bD Dn^p3 rb\? b3p ^66 bo6b) nnnb npip ppopn 0711:0 b26D bin3 pb /13 ")1d6o 137 hj) ob^563 "5^06 D"o>3i -oro 711; bi^i^b ORDE VOOH DEM VASTENDAG VAN AB. De vasiciidag van Ab, 2ii2 nj^ü'Dj l<an niet anders vallen dan op Zondag, Dingsdag, Donderdag of Zaturdag; valt hij op laatstgenoemden dag, dan wordt bij tot den volgenden Zondag verschoven (HniJ). Den dag, waarop de vasten begint, 3N*!D ni?L"D DIJ/, is men gewoon, des middngs of des namiddags, vóór nflJÖ, den gewonen maaltijd te doen, en daarbij wat meer spijzen te gebruiken. Den laatsten maaltijd — PrD£)D rrnPD — echter, waarbij men zich voorstelt, dien dag niets meer te gebruiken, houdt men na den middag. Daarbij zet men zich als een rouwbedrij veude op den grond, doch men behoeft zich van schoeisel niet te ontdoen, voordat het nacht is. Na den maaltijd mag men, zoo lang het nog dag is, weder op cene bank of een stoel plaats nemen. Bij de npD3Q miI/D mogen geene drie manspersonen aan denzelfden disch aanzitten, opdat zij niet vcrpligt zijn gezamenlijk het gebed na het maal (HD^I) te verrigten; maar ieder neme afzonderlijk plaats, zij het dan ook in dezelfde kamer, en elk vcrrigte het gebed afiionderlijk. Valt 3N*3 D^'ZT] op een PÜV!^ of Zondag, dan mag men bij de DpD3t3 rmj/'D vlcesch en wijn gebruiken en zoo vele en kostbare spijzen opdissciieu, als men weuscht te genieten, doch moet de maaltijd eindigen zoo lang het nog dig is, en mag er geen vrengdebetoon bij plaats hebben. Al heeft men reeds de iipD3D miJ/D genuttigd, mag men toch, zoo lang het volkomen dag is, andermaal spijze gebruiken, totdat de schemering invalt (D'U'CU'n 1^3), dit mag echter dan alleen geschieden, wanneer men niet uitdrukkelijk heeft verklaard, dien dag niets meer te nuttigen. 1 KiNOTH. p"pD p^° "^^ ^'"^^'^ ^'^'^ '^^^ u:::u:^\) b:? o^nn f)^>i p^$3 d6 p^io x6 - 6100 0^3 ri63$ '7 snpn Ompbl 7DDPbl >53b /Oi>i:3 Okn b6-)DM 07\n^1 0"570 b3f)0 DPipn 01^3 o;di o;d ^3 odo' P33 3-1.]^ p b^^. pD ■);inb) Vt ))^:ir)7p i;b ijpp r>;)i ,o^:n) o^^f^n ^c^nno D7ni> ^^^dp3 r(o D7p.T pDb P^^bn ^/76 b^-? ")Df; mrp "iiD 17D^ d:\i ou^n D)npb oip^r) pib7b ^7r i:p6 p6 rK") ir)o Pib;3 Knr-n b3f) ,iy3ü6 'iDD-v Db^5 D3m onDDP3 o^:i) ")^V3 7nf5 pi o^^bno ^p.nrr» /ob p6 nn ir5 pb) /n37"» on i)>3^ f)bi )V>7^ 6b Tp Dm>?3 V'lDD ^Pb3b DD")V> IDpM Pn^D qP!? 1/P^ D)ypO DI^W DVÜ3) "•■537 OD1 D^n^ 01 ip^P^O p by. ,D^bi:3 0^37 n37^1 b36 ^137b 3nbpin 1)^f)1 ■)37D D^;sbv) pDb3 0>D\0 oppvoo lf) ;0bf)0 b36c^ 13")n by 3bo ^pv):w b6iD^ ^;3 i;5ip> 6b p bi? ddp; pii^^ Dr.^po D^3-)n D^pbf) f)T D'-f) 771V)PM Op PPV»! .1/p-)f)PP1 i;D7p P>3 it>f)D i)pv ^J3b TD o> b^nob SNni:DD^3N\\*' pnv 'd 150>t» ip^o D^P70b [riM D^;iD OnPD PDP703 P13-) D'^^P Of PIDPb f)itO p6fbi -nnjS'^vn au-in o^i i^;^70 b? d^? 3n*3 nK'n'? mrp iid D'*nD Pi^^bn DP:6bn3 Dn\-;no d^d;6 ^/Ob ^3 0735^0 o^i^bno pcni3DiiD6-)o ,i:5n6 pDb3i p"ob3.DbT 3-)i on? ")3:jr> i6-;0 non '^B' pSiVïj ':JNn3:i tihd obDwo >;-)1Po o>5-)71 D7po pob p^^bn p^n53 ^516-501 "'K' ij;;ni;DN' jiS's nt;*ö nnna p3;oi obco -mpo )i^3m rs^^in ")3n p6D opini bb^o bv 7^v^ -Diroi f^v^i^ o^b)) :^rf) p d^)1d6-)0 oo^D^n^ ppD ^b3i jpipn i;^6d 137 17^ nwr> -D"«bDn'» by ">)f)n5 b3f)pob -d^t [pno dto ^p pb .o^/nnno npDo P):pb ,D^pn 3ü^r)3 id^pp qo^ bM.\-o^bpp opDn;3 p)n")bi bvp3ob ,D^;>i:bib'\-)p oppvooi -d^pd 3Drb )0)r)3 bbppsob ofo y^ ,D^n >;^bp iï^>? bipr /D>p>;>3D Pippm pi3;id;o P^^bno 07^ /C^bDn^i p^^ p;33 pinb opp Of Pi^f3i /D^nv5p Of );^-5rn i)>b;) -jdh •inf) /D>>n obiv\-) 7^ '7 0)^ itf) Dipn .;i"pb ns^sn hk f)np 3":? 'n rr D-nü'C'ox p"p op n"oy3o 7'^ 'hn jTdS i::pD:ip hïï'd n'D3 spx^ p-n .b';0 p'p3 p7P b^ 3VV o6ni o:?n D7pr»o p^3 f3"^n by b^pno i)5 ,b"ip nn6 'n^a bnn nb idp; I33b3 D^pb6 p6-5^ ^D6 ^"3n6n ^ni -cdddds bpi o3-)nb i\-^ ")Df) i;D7pP ^P3 ^;d bv oii d)> C7nb ^r»^DPO ors pniou pnr)n3 pi;^p3 s-53in5 6^0 6bo .3in3 bp5 xf) 'o 0^ 71D0 103 -l^i; D,^ ,JD31 3b n7n n)7irO D7ip0 pDb P$>bP3 p6 >'3n6 iv>7^ i^nbi , Di;iD p1/^7P3 obi;i3 );>Dn"5 by i3V> ^D^ ijDO) ^'3n6 CD nn^ pi;iD Pi;^7n3 oD ^D;n )pp ,pi3:\D/0 o^rD^-^bn' pn63 Dnnf);o 0^370 p3ob -i^iDbb D^f) D''^ 0^370 )r»iD) .0\0 7330 b3f)0 3b bv pib^ob) pnv'3 73D;onp\-) p^b v>>^oi D'^ipd n^inob ^33b b23 oi)f) p bv dj; D^i:Dt:\\*n JmoD mrp -no DiP7b if)^303 '^ir» SN*nüDQ^rN\\*^ "iiincn / i/>pibpp nnD b:) ")f)D ii^v f)>3o id63 i3:iiN nsu'a DU-in ."i^p^bPD ^;3 b^b aunn ov mn^Som inuip) iPo.\o) )-)nD ^373 nn nrpn -non p^fibn pi7i6 by 05oi onvD3 v7i;o obuwo ^;3')o o"o d"'733x-) D^n^no )b>^p nD6 SN*n3J TiiD pd;id;o rpi^^br» 0^3-^0 ini3n ^"y p-)6ppb) ip^b jxa nro tihd p3;oi np\-^ obtino ^;-)ipo n^3ni '^rp phas p3 -5V)D b^ ^>pb yn^i ^ib;i 135 ""^ - 0^37 05it) 6b '^n^ jj;jir-ij;oN v»):o b^b DP56bP3 00 d^p^d ob6o d^p^pod i;p:br)P3 ^py DP7)3V» V>7); 6b 1^p;^7P3 >"3n6P ^Pbl /P6t0 OD)7pO 0713^)3 / t^5D6 :ojp iiinoD - d^dihdi dw^sj nsD ■•p'^na o7Pn}oi o3;>D50 DU1P0 D^ ob^ 16^^10 iif) uïih w'n ipd3 -5^35 6b on -mn^Son /0>13/OlO^"l^"50DP713V)1DO^DVPpboP DD 1)7;iO ■)35 llf)0) .010 OP D)^3obi np6^D OP DPniob op^3o D6^3ob >"3n6 b^b o^)f)i) .D^>PnP D\^V)b DPn31 Dpbpp3 OP b^ pbpp yp)D ^JPb n37^D r7n^ );>") in5p ,3ip5p i^^^PDob rpn")3 t^n^ o^/3i ir5 on^PO) .1p6 ,b6x^ b6;i iPi? 'o on; o obtn^ Pi3")n nöD D7nb ^'P 7 DV DITJÜ'ON* op DPinO) 3P)50 n37 .p"pb -^inp Y'ii ^ni p^d ïT-iM n^S H'nSSsii Sn'iöC' -inmo iD"NNb3 03« »"pv p"n • ti'V^ 0:^7P01 boO p"p3 p7P bv 3D1\'> '3173 ipyn TN Cb\. iii. De treurzang jyaSn ^DX (bl. 201), waarvan ons de zamen- steller niet bekend is, ontrolt voor ons een tafereel van de vreeselijke wijze, waarop tien van de vermaardste geleerden en vromen, bekend onder den naam van m37D ^jim mVJ^, den marteldood ondergingen, waarvan men over den tijd, de personen en de wijze van bet ombrengen dezer geleerden een uitvoerig verhaal vindt in de uitgave van Seërith Jisrael door L. Goudsmit Az. en G.L Polak (Amst. 1855), bl. 48—55. Datzelfde onderwerp wordt met eenige wijzigingen in de namen der slagtoffers in nog zeven Selichoth behandeld : als in mSW hSjC dat op n'ni? nrT7D en ook op 2"(T met den aanhef van ^2f ^pn uitgesproken wordt ; in npj^JJN D^H^N 7^f dat mede op D"^J^ wordt voorgedragen ; vervolgens in f)7n D'kTXI H. S. van IpJ OPbt ?f^ï)l ; ma^TDTiV, H. S. van ^3M6o op)>; naC' N*S HSaiC', H. S. van prfik^ 13 nC?!^, alsmede in n33N ^3 'H "JllN, dat in een Romeinsch Machzor voor IlsJS DV? iTTTU' voorkomt en in Di"0 ^I^^3^f, dat insgelijks in een oud manuscript in het Machzor van 3"^? rrTW is opgenomen. Ons bestek gedoogt niet, hier in bijzonderheden te treden omtrent de verschillende beroemde schriftgeleerden, die als martelaars wor- den genoemd; wij verwijzen hieromtrent naarde bekende bronnen. En hiermede vermeenen wij onze taak te hebben afgewerkt. Nog een dure pligt nist op ons, door openlijk onzen dank te betuigen aan onzen viiend, den heer M. Roest Mz., die ons in de correctie behulpzaam was en ons menigen nuttigen wenk heeft verstrekt. Dat weldra het tijdstip daar zij, waarop de treurzangen door lof- en dankliederen vervangen, de treurdag van Ab in een feestdag veranderd worden, is de wensch van , Tam m UZ 5628. _, „ ' Juhj 1868. II zich nog een "]"jn door hom in het jaar 5054 (1294) geschreven en gepvinctueerd. (Zie ook Zunz, Zur Gesch. bl. III.) ap;;' 12 '?»\^n^ is de zamensteUer van INT TITS Dnt)»V (bl. 177). apr. Als de schrijver van TT n)TT jVi' (bl. 220) komt voor de vorenstaande naam, zonder dat tot dusverre omtrent hem meer bekend is. pn2i^ wordt genoemd de schrijver van SDI TDW (bl. 148), doch ook van dezen weten wij niets meer. ■•iSn baiÜV 13 ip^ is de schrijver van DsS ""^ jV:: (bl. 232). ;*ll3rt3nO ";n3 "ID TN*Ö is de zamensteller van nsnü' 'SxK' (bl. 236), gestorven in de gevangenis 5063 (1303). pa "13 hayü heeft ons nagelaten DiSb' DW JVJ; (bl. 218) en ^J3U'D trnp \V';i (bl. 223), en ofschoon de laatste slechts den naam van 7N3^Ü draagt, blijkt het, dat beide van dezelde hand zijn. 3pi;^ "13 amo is de schrijver van D^CIT 'ilVÜ (bl. 188). Hij leefde te Worms omstreeks 4950 (1190); de gemeente te Worms heeft onderscheidene Piutim van zijne hand, T3Ö "13 aniD van Regensburg, die in 4856 (1096) leefde, is de zamensteller van T\M!i< hlü (bl. 169). TNÖ 13 ]V:i ama is de schrijver van ^pt'ïl prO p^^ (bl. 230). 2pp 13 nU'0 wordt genoemd de schrijver van finp \\i^^ ]y^ bl. 239). Hij schijnt te zijn N-|Ii; "13 3pi;^ T3 n^ö van Granada, die vele Piutim heeft vervaardigd, waaronder vele Selichoth, weswegens hij ook wel onder den naam vann^DH (^J^5Pr>'^y7^'T en f)''2ülO P"1D) voorkomt. Hij leefde in de tweede helft van de 49" (12e) eeuw. nnn"» "I3 OIO^JlVp is de schrijver van Q^D ^rN"l |iT 'O (bl. 190). Ook de O^^p: IjnJ'^mON', (bl. 142) die slechts DlCJlSp is geteekend, schijnt van zijne hand afkomstig te zijn. '?1T3J T3X min^ 12 DdS^ is de beroemde zanger van Malaga in Spanje, die omstreeks 4830 (1070) leefde. Van hem zijn mi3B' po iÓ (bl. 182), jnn h^p \nt2^U (bl. 185) ; ook nT3n ISnir (bl. 173) schijnt door hem te zijn gedicht, alsmede niiS S3 "Tip p^K (bl. 214) ; in een oud handschrift wordt echter als schrijver van laatstge- noemden treurzang aangewezen |pin Tlü ^22']. Ziet daar de 24 schrijvers, die ons door hunne PDTp bekend zijn. Van de volgende hebben wij daaromtrent geene wetenschap: de drie n\yp van het avondgebed, •^:)ün:n yn (bl. 146), ""jSSiV "IJ^HSDJ (bl. 154), IJQDnSaJ^N (bl. 157), 113 n3L*'' ^D^^f (hl. 158), TÏII (1096 gew. jaai-t.). De taal en inkleeding wijst aan, dat deze Abr. b. Meijer niet is de gelijknamige Aben-Ezra. Uit een JT'IB' van "IT"), voorkomende in het werk l"3N"inS ü'iH D'CD, blijkt, dat onze schrijver was |n2n TND 13 cniSN' "1. T^pn ITj/'^N*, zoo als bekend is de vader der Joodsch-kerkelijke gezangen. Van zijne hand zijn de tusschengezangenin de nX'J/ rUlOB' en de zeventien eerste Pl^^p van het ochtendgebed. TJ/Sx komt aan het slot van den eersten treurzang en p^ als de schrijver voor (bl. 207). De versbouw toont echter, dat het niet Kalir is : het schijnt min' 13 "^ii?^^f van Worms te zijn, wiens echtgenoot en dochters in 4954 (1194 gew. jaart.) zijn ter dood gebragt. lUmn r\'C'ü 12 IVjhii van Wurzburg, schrijver van ^3Ï mUi; \V^, (bl. 216), die in het midden van de veertiende eeuw (gew. jaart. j leefde. "TTD wordt genoemd de schrijver van de O/^p '• l'^SïJ' ^ll^'^ÏK (bl. 165), hij heette SniG^ 12 "[nD, was schrijver van het "5DD rr^rr, en leefde te Maintz, omstreeks 4980 (1220 gew. j.) '1^n in. Als zoodanig komt aan het einde van de 0/^p'. miJ' D'JIOJC (bl. 173) voor, de schrijver 'iSn SiS'l^r "D IH, die te Maintz om- streeks 4856 (1096) leefde. mjD^SiV p "in is de schrijver van \Dn: mDIN' (bl. 174), doch men weet niet wanneer hij leefde. pm nU'D 13 rmni leefde in den aanvang der dertiende eeuw g. j.), zoo als blijkt lüt de door hem geschreven 0)^p : jJipM piNDX! (bl. 195). In een oud Machzor, gedrukt te Salonica, komt eene 0/^p van denzelfden schrijver voor, aanvangende M31 03 ^{U'^f, mx 1D1M, waaruit blijkt, dat behalve de 173 oflFers, welke als vermoord, worden beklaagd, nog 70 personen, die in een toren de wijk hadden genomen, gevangen en ter dood gebragt waren ge- worden, en dat het bloedbad aanving in den nacht en voortduurde den ganschen daarop volgenden dag. {Zunz, Synag. Poes. bl 31). iSn SmïïU* 13 min'' van Castilië in Spanje. Deze beroemde dichter leefde in de tweede helft van de 49e eeuw, en van zijne hand zijn de n)rp : *m32n^2:N DV (bl. 183) en hi^'Cn N'Sh \Ti (bl. 209). iSn Sn'V is de zamensteller van •'3nS*3 12 jV33'' (bl. 192) ; zijn naam voluit is I^H pnï^ 13 "^NV '1 van Bonn; hij leefde om- streeks 4930 (1170). P'pZT\ Z^tyyhp 13 «^DV is de schrijver van ^333 IICN' (bl. 198) ; hij leefde te Xanten, nabij Keulen. Te Frankfort a'M bevindt Til tot het verlaten van huis, hof en goederen en gingen duizenden, in de diepste armoede gedompeld, onder de meest ongunstige omstandigheden, in den vreemde het verlies betreuren van ee'^ geliefd land, waar zij meer dan 1000 jaren zich op de meest ver- dienstelijke wijze hadden onderscheiden. Hebben wij nu aangestipt de voornaamste treurtafereelen, die aanleiding hebben gegeven tot de viering van dezen algemeenen treur-, rouw- en vastendag, wij zullen thans nog eenige regels wijden aan de veelvuldige jammeren, die gedurende de laatste 15 eeuwen onze voorouders hebben getroffen. Maar hebben wij het noodig? Ziet slechts de treurzangen, die de bloedbaden te Maintz, Frankfort, Keulen, Worms en andere gemeenten beschrijven. Ziet, wat er van de tien martelaren (niDSsS ^JTIH miS'J/) is gewor- den, waarover hier verder meer is aangeteekend. De tooneelen van lijden, van verdrukking, van marteling, van verguizing, zoo als die in de hierachter volgende treurzangen zijn geschetst, doen den gevoelige, den denkende, zij het al dat reeds veel jaren, ja eeuwen, sedert die rampzalige tijdstippen zijn verloopen, van leed, van deelneming weenen, treuren; en zoo is de vastendag van Ab, de rampzaligste dag van het geheele Israë- lietischo jaar, en als zoodanig, als dag van rouw en boete, wordt hij ook over de geheele aarde door onze geloofsgenooten gevierd. De wijze, waarop hij wordt gevierd, hebben wij vóór den aanvang van de orde der gebeden ter neer geschreven en verwijzen den belangstellenden lozer daarheen. II. 