VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
"` Maar - dit gevoel der liefde Gods en des naasten , dit var harte te prediken , is de aangenaamfte zaak der we- reld , en eene waardige bezigheid van eenen menfchen- … vriend. Hy ziet rondom zich eene menigte van menfchen, welke van zynen mond afhangen : hy beftuurt hunne ge- moederen, en is genoegzaam de ziel van alle zielen in de Vergadering. Zy geeven alle acht op hem , en hy heeft niet nodig hun de opmerkzaamheid aan te beveelen , en hen tegen het flaapen te waarfchouwen; zyn voorftel e 4 s La ef ` RY HET BEKLIMMEN VAN DEN PREDIKSTOEL, 228 daar het fterk en nadruklyk is , is de kragtigfte opwekking; het houdt ooren en oogen opta 5 hy bemerkt eene bewee- ging onder hen ; hunne oogen vloeien van trganen over 5 alle zyn ze met het onderwerp ingenomen 3 hy eindigt , en zyne Hoorders zyn ver Met eene levendige kennis en overtuiging van de waarheid , welke hy heeft voorge- draagen en met een vast befluit, am voordeel met zynen raad te doen. Hy wint de liefde, de hoogachting en het vertrouwen , van zyne Hoorders, men befchouwt hem als eenen Vader en Vriend, zy hebben gelykelyk eerbied en liefde voor hem, en wanneer er gen tegen hem is, zyn et wel Gen, die hem verdedigen. Het geeft hem een onuit- fpreekelyk genoegen , dat hy nuttig mag zyn in zynen kring, en zich vereenigen met de taal van Paulus: „, hierin an oefen ik my, om eene onergerlyke confcientie te heb- a ben voor God en voor de menfchen.” Een enkele blyk van de Godlyke goedkeuring over zynen arbeid , zou hy voor alles , -wat de wereld heeft, niet misfen willen, gaat het hem naar den wensch van zyn hart, als hy tot zyne Hoorders zeggen Mag , ss g zyt myne blyd~ - ga Íchap en kroone, in dag van Jefus Christus,” MYN HEER! eeds zedert lang overtuigd van het nuttig gebruik der , Elericiteit in verfchillende gevallen der Praêtijche GENEESKONST ; wierd ik aangemoedigd, de verzamelingen dier fchoone Waarneemingen , met dezelve in Holland ge- maakt, door deeze kleine Vettagling te vermeerderen; te meer , daar ik hier gelegenheid had , door een gepaste aanwending van dit inderdaad voortreffelyk middel, de waarheid vau de meeste derzelve bekragtigd te vinden: zo- d. =- ` IJJ. Q 3 WAAR: TI ` WAARNERMINGEN: e WAARNEEMINGEN DER GENEESKUNDIGE ELECTRICI- ` TEIT, IN VERSCHILLENDE OMSTANDIGHEDEN; NAAR HET ENGELSCH VAN JAMES FERGUSON, DOOR D. L. OSKAMP „ Phil. Defi, @ Med, Stud. Geneeskundige Proeven op Lyders, die en volkomen, en gedeeltelyk , gentezen zyn. _ en Meisje van omtrend zeven jaar, behoorende tot hee Vondling-Hospitaal te Londen, had zodanig een ver- ftyfdheid in alle de Spieren van haar lichaam, dat, als men haar aanraakte, zy meer naar een dood, dan levendig „ mensch geleek ; haar kakebeenen waren geheel geflooten , en zy was zeer fterk vermagerd, Na dat zy een maand in deezen elendigen toeftand geweest was , en geen hulp van eenige Geneesmiddelen bekwam , ordonneerde haar Dr. WATSON, geëleëtrifeerd te worden; waar mede men begon Omtrent het midden van November, en daar mede by tuse fchenpoozing voortging , tot de volgende January , wan- neer ieder deel van haar lichaam volkomen buigzaam was ; en gereed ftond haar wil te volvoeren ; zo dat zy kon (aan , gaan en loopen , gelyk andere Kinderen van haar ouderdom. Ik was by het geval tegenwoordig , toen dit verhaal in de Koninglyke Maatfchappye wierd voorgelee- zen, het welk ook naderhand is bekend gemaakt in het 33 k Deel der Philofophifche Verhandelingen. Heer JAEL ABERTS, Profesfor in de Mathefss te Gene- ve, maakt gewag van de Geneezing eener Beroerte, aan den arm van een Slootemaaker , welke 15 jaar geduurd had en veroorzaakt was door den flag van een hamer. Hy tr eftadig vonken uit den beroerden arm , en zond nu en an een electrique fchok door denzelven. De Heer wert son genas, door de eleâriciteit, een Vrouw van eene doofheid, welke 17 jaar geduurd had; ‘doch vere haalt tevens het zelfde aan zes andere insgelyks doove Perfoonen beproefd te hebben, zonder eenig goed gevolg. De Heer LORET, een bediende van de Cathedraale Kerk te Worcester (*), verzekert, dat de Ele@riciteit byna een fpecificq middel is in alle gevallen van een fterke -pyn , hoe lang dezelvè ook reeds mogte geduurd hebben in een i eenig CH Loner's Eye on EleBricity, ) DER GENEE&KUNDIGE RLECTRICITEIT. ger eenig deel van het lichaam; als in zwaare Hoofdpyn , hardnekkige Tandpyn, het Voeteuvel, en alle ziekten. die naar Jicht gelyken; om echter niet onredelyk te fchynèn , door te veel van zyn Vertoog uit te fchryven, zal ik dert Leezer naar het Werk zelf verwyzen, het geen zeer onzy» ig gefchreeven is. | Eerwaarde Heer wersrey heeft de manier van den Heeg LORET gevolgd : hy verhaalt nooit een voorbeeld gezien te hebben, waarin de electrique fchokken mankeerden de alledaagfche en anderendaagíche Koorts volkomen, te curee- ren; ja zelfs verzekert hy, dat hier door de Blindheid ge- neezen , en het Gehoor is weder gegeeven aan een Man , die doof gebooren was. Hy betuigt hierdoor kneuzingen, loo- de zweeren, en een beroerte in de tong, geholpen, ook graveel uit de Nieren getrokken, te hebben. In zwaare fuiptrekkende gevallen meent hy „dat de Lyder eerst eenvou- dig. moet geëletrifeerd worden, op zyn minst eenhalf uur des morgens en des avonds, dan kleine vonken van hem te trekken, en daar na hem fchokken te geeven , zwakke of fterkere , naar de omftandigheden zulks vereifchen , al- toos echter met kleine beginnende. Deze manier fchynt zeer gefchikt, en de Eerwaarde Dr. PRIESTLEY merkt te recht aan, dat, dewyl de EleCtriciteit een zo goed gevolg had heeft, in de handen van hun die in de Praétyk one dig waren , en van welke gevolglyk kan veronderfteld worden niet altyd een goed onderfcheid tusfchen gevallen , waar dezelve met of zonder vrucht kan aangewend wor, den , gemaakt te zyn, het te befammeren is, dat dezelve E niet | aye door kundige Doctoren is geappliceerd gewor en (*). Dr. ANTONIUS DE HAEN verhaalt, in zyne Ratio Medendi , (aangehaald door Dr. PRIESTLEY ,) (t) een der meest be- roemde Artzen van onze tegenwoordige Eeuw , dat het hem rooit gemist heeft een Beroerte , of verftyving det Leden , van welke oorzaak dezelve ook ontftaan mochte weezen , door de Electriciteit te geneezen, met een voor- beeld van een byzonder geval van deezen aart, omtrend de geneezing van een Perfoon , door tien Schokken. Hy verzekert Ons echter, dat het hem geheel en al mislukte in een verdonkerdheid des Gezichts, en in een ftyven Nek 3 alsmede het gooit te moeten appliceeren aan een Zwan- (*) Perte History of Lleâricity, p. 419. and 423. (+) lbid. D 4 Q 4 228 WAARNEEMINGEN ere Vrouw ; zoo als ook vERATTI raadt, het volftreke e vermyden in alle Venerifche kwaalen. ‚ Wat my belangt, als nog zeer jong zynde, kan ik dere halven nog weinig bybrengen ten aanzien van dat gedeelte der Eleêriciteit , wat de Medicynen betreft; zo verre echter als ik ondervinding gehad hebbe, zal ik zulks hier myne (Engelfche) Landgenooten aanbieden. ` Een Vrouw, welke zeer (terk klaagde over pyn in haar Maag, kwam by my om geëleêtrifeerd te worden, =— Ik gaf haar alleen een fchok dwars over de Maag „ wanneer de pyn terftond verdween: doch den volgenden dag kwam zy weder, en klaagde my, dat ik de pyn had gedreeven van haar Maag in een van haar Tanden, waardoor zy een fmer- telyke Tandpyn gevoelde. — Ik gaf haar toen een fterke {chok door haar Tanden en Tandvleesch, waarna de pyn verdween. — Zy betuigde my een week daar na zeer wel te zyn, en niets meer van haar voorige kwaal befpeurd te hebben. —— Ik heb daarna dezelfde proef gedaan aan verfcheide andere perfoonen , die insgelyks met Tandpyn gekweld waren , welke zich alle zeer fpoedig herfteld za- gen, uitgenoomen drie, in een van welke ik bevond, dat de Tand geheel bedorven en byna verrot was. Ben arme Vrouw bracht haar Dochtertje (welk omtrend acht Jaar oud was) om geëöle@rifeerd te worden voor een Rheumatismus, welke, (zo als de Vrouw zeide ,) zig gezet bad op de linker Knie van het Kind, en zo ver het gebruik van haar linker Been had weggenomen , dat zy , zedert een Maand, geheel was lam geworden, ===- [k trok eenige vonken uit haar Knie, welk: het Kind my verklaar- de, in het eerfte niet, doch van langzamerheid (terker, te evoelen. …— fk verzocht de Moeder haar de volgende ag weder te brengen , zo als zy vervolgens deed. —— Toen trok ik eenige vonken twee of drie duimen boven en beneden de Knie, omtrend een kwartier uurs, tot at het vel rood en met puisjes bezet wierd , wanneer het Kind zeide, zy voelde haar Knie zeer warm, en kon de pyn niet Janger wederftaan , die de vonken veroorzaakten. … Ik gaf haar een zachte fchok door de Knie, daarna een wat harder, en eindelyk een redelyk fterke , waarop zy begon te kryten, toen gaf ik haar twee Stuivers, en zy betuigde een Juffrouw door my gemaakt te zyn, en nooit weer te Syllen kryten , wanneer zy gebracht wierd om geëleêri- feerd ta worden... Den volgenden. dag kwam de Moe- der alleen, en verklaarde my, zeer aangenaam verrast te déi: DER GENEESKUNDIGE ELECTRICITEIT. soë zyn, als haar Dochter zonder eenige hulp beneden kwam om te ontbyten (*) , doch klaagde teffens, dat zy een fterke Maagpyn bad, ==- IK verzocht haar het Kind terftond te haalen, het welk zy deed, en wanneer, na een redelyk. fterke fchok door het Kinds Maag gezonden te hebben, de pyn terftond verdween , zo dat ik nooit van deszelfs wederkomst iets heb vernomen. Een Man, wiens linker Schouder uit het lid, en wiens Arm, door een val van zyn Paard, zeer fterk van de Schou- der tot den Elleboog gekneusd was, kwam een Jaar daarne om geëletrifeerd te worden. Hy verhaalde, dat, het Been zeer wel gezet was door een Chirurgyn , (gelyk zulks ook inderdaad bleek ,) maar dat de Spieren zodanig gekneusd geweest waren, dat hy nimmer: daarna was in {taat ge weest, zyn linker Hand een voet breed van zyn zyde af te brengen , zonder behulp van de rechter. — Er fcheen my weinig reden van te hoopen op eenige hulp door de Elec- triciteit , doch wilde ik, hoe het ook was, zulks beproo- ven , en gaf hem drie Schokken van de Schouder tat den Elleboog, op de laatíte van welke hy reeds zyn Arm ge- noegzaam halfwegen rechtuit hield in een Horizontaale houding. — Ik verzocht hem den volgenden dag weder te komen, °t geen hy deed , wanneer hy, naa een paar fterke Schokken , zyn Arm geheel rechtuit hield , en , zonder behulp van de Rechterhand , den Hals van zyn Hemd mee. de linker ontknoopte. Of hy op den duur het gebruik van zyn Arm bebouden heeft, kan ik niet zeggen, wyl hy ver-. trok, en ik naderhand niets meer van hem heb vernomen.. Een Vrouw, welke een hard Gezwel op haar Lakerwang had, dat zy my zeide in weinige dagen gekregen te hebe ben, kwam om geële@rifeerd te worden. — Ik hoopte op een goed gevolg; wyl de kwaal van zoo kort een duur was, trok=ik eerst eenige Vonken uit haar Wang, en zond toen een paar middelmaatige Schokken door dezelves haar verzoekende het nu warm te houden , door het zelve te dekken met een dubbelde baajen doek ; — zy kwam den volgenden Dag weerom, en ik vond het Gezwel veel klein= der en zachter, trok weder verfcheidene Vonken uit het zelve, en gaf haar drie Schokken, waarvan de laatfte rede- dyk flerk was: — zy kwam des anderendaags weder, - wan- (©) Deeze Vrouw woande op een Zoider , doch bereidde haar Enen fm een Keuken, waar haare Dochter nu alleen van de Zel- der Ae haar kwam . Q , 5 ao WAARNEEMINGEN wanneer ik het Gezwel zodanig verminderd vond , &at E - het noodeloos oordeelde de Operatie te herháalen. Ik was eens te Bristol fterk geplaagd door een zeere Keel, zo dat ik niets kon door krygen, — De Heer ADLAM,- welke in die Stad woonde , en een t liefhebber der Electriciteit was, trok verfcheide Vo van myn Keel; hy herhaalde dit noch eens omtrend een half uur daarna wanneer hy langer dan ten uur voortging , met dat goed gevolg , dat ik vóór zyn vertrek kon eeten en drinken zonder de minfte Pr „ welke ook daarna nooit weder- gekeerd iş. mmm heb hier mede naderhand een me- nigte Meníchen in zodanige gevallen geholpen, doch nim. mer in zoo kort een tyd, als de Heer ADLAM my genas. Een Jongman, die byna zyn gehoor verloren had, zo» dat die geene, welke met hem fpraken, genoodzaakt wa- zen zeer hard te fpreeken, kwam tweemaal om geële&ri- feerd te worden; — Ik trok alleen Vonken wan zyn Ooren, en op de tweede reis hoorde hy zeer wel, zonder ooit weder iets van doofheid te befpeuren, — Ik heb zedert dien tyd dit zelfde beproefd met drie andere Det, foonen , echter zonder °t minfte voordeel, alhoewel ik ale toos, na niets s van de Vonken vernomen te heb- ben , eenige Schokken na den anderen door zyn Oor reeven heb, naar de tegenovergeftelde zyden van den als. In Rheumatique gevallen heb ik, in ’t al ‚ de Eleêtriciteit van een zeer goed gevolg gevonden ; alleen door aanhoudend Vonken te trekken van die plaats waat zich de pyn gezet heeft, tat dat het vel rood en met Puisjes bezet is, en den Lyder een gloeijende warmte ge voelt, waaruit de Vonken zyn getrokken : welke manier ik ook zeer goed bevonden heb in verouderde verdraai- ingen. Eens was ik bedroogen door een Man die de Venerifche Ziekte had, (zo als ik naderhand vernam) en welke ver- fcheide maalen kwam om geële@rifeerd te worden, zo hy zeide , voor een Rheumatismus; — maar vindende, dat ky van dag tot dag verergerde , vermoedde ik de waare oorzaak ontdekt te hebben: —— wanneer ik hem echter hier over ondervroeg, ontkende hy zulks ten fterkfte, zelfs- als ik hem zeide, dat, wanneer hy die kwaal had, °t electrifeeren hem niet alleen zeer zoude verergeren, maar het hem zelfs konde vermoorden; waarop ik hem weg zond, en verbood weder te komen, — Hy nu dacht et DER GERESSKUNDIGE BLECTRICITEIT. 23e het ook thans. beter zig by een Chirurgyn tè vervoes en, die hem genas , en my de waare oorzaak van zyn verhaalde. Nooit heb ík de Electriciteit geappliceerd e in Paralitique , of in het Podagra. In het laatfte van welke ik ook nooit van gedachte ben geweest zulks te beproeven , voor dat ervarenen dit met goed gevolg hadden ondernomen, De kundige Heer wiLLIAM SWIFT , een Inftrumeutmaa- ker te Greenwich, (die ook zeer foede Eleétrifeermachines maakt) heeft onlangs geneezen juffrouw ALLMEY, een Bakkers Vrouw van die zelfde plaats , van een Hemi- plegie , of zwaarte Lammigheid am eene zyde, welke zo erg was, dat men gerust kookend water kon gooijen van haar Hand tot de Schouder, en van de Schouder tot den Voet, zonder dat zy zulks voelde, -=== Dr, GREEN Or- donneerde de Heer swrrr haar te ele&rifeeren, zo als hy gevolglyk deed, fomtyds een uur, ook wel twee uuren aan den anderen, al Op die plaats, waar de verlamdheid was; ook p hy haar nu en dan Schokken. — Haar gevoel is thans ten eenemaal herfteld ; zy wandelt zeer wel, en ik zag onlangs haar naam, die zeer wel gefchree- ven was, door die hand, welke zy te vooren niet „kon gebruiken, =— Daar dit nu een aanmerkenswaardig ges val is, zal ik hier de verfchillende tyden opgeeven, waar- &p zy gebleftrifkerd wierd , benevens het getal der Schok- ken , haat op verfchillende tyden gegeeven, en waar van my het relaas gezonden is door den Heer swirrT , waar- mede ik zeer wel bekend ben. Hy gaf haar in ’t begin fterke Schokken , tot dat zy begon te gevoelen, en nader- hand middelmaatige. Lyst 233 WAARNEEMINGEN . Lyst der Tyden en Sohokken , waarin en met welke de : Lyderes geële}rifeerd wierd. " ) Sept. 3 in zr uur 4 Schokken, _— 7 epes UUrEn I2 pn 8 m 8 es I2 _— J] ~p 3 UUICH 9 = m J} ~m 9 —— J? moa Ig ` wm a Ia mmm 16 o 2 ommen 9 omne entend —_— i9 — If ur 6e —— 293 ` se lj — § = Oĉ. 3 =— Lë uur neten memend pg 6 — 2 uuren S= — 9 — 3 — 7 —— amme 16 — Q = 4 mg tg Te zamen 18 maal, a uur. 141 Schokken. Ik beproefde laatst (op verzoek) de Elektriciteit aan een Jonge Dame, wiens voornaamfte Spier van den Nek met een Gezwel bezet, en zodanig verftyfd was, dat zy haar Hoofd , hier door naar den eenen kant gedraaid, niet dan met zwaare pyn naar de andere zyde kon brengen. — Ik trok vóór een Week eenige Vonken uit haar Nek, geduurende een quartieruurs ieder Dag; doch zy vond geen de minfte hulp door het zelve, weshalven ik op haar ver zoek zulks ftaakte. Ik heb dikwils Vonken getrokken voor de Winter Voeten (*) , en altoos gevonden dat zy hier door fpoedig genazen. Het gebeurde myn Vrouw onlangs het gewricht van haar Hand te branden in kookend Water; terftond zette ik haar op den geïzoleerden Stoel, en trok eenige Vonken uit het zelve. In een korten tyd vond ik, dat de roodheid van het Vel, (door het branden veroorzaakt) verdween, en myn Vrouw, dat de pyn verminderde; wanneer zy een (*) Zen Ziekte in Engeland, zo gemeen, als by ons de Winter- € handen Cat e DER GENEESKUNDIGE ELECTRICITEIT. 335 Konen, zwichtel om haar hand deed, tot dat ik weinig - uuren daarna, op nieuw, eenige Vonken wilde trekken ?t welk haar geheel genas, zonder een blaasje op het Vel naa te laaten, noch eenig onderfcheid in de couleur te vertoonen , van die , welke het te vooren gehad had, mm Had ik dit niet, vóór dat noch een blaar was opgetrok- ken , ondernomen , was moogelyk de Eleftriciteit van weinig of geen dienst, in dit geval , geweest. In geval- len, waar Schokken vereischt wierden , ben ik altoos met gachte begounen , en, zo hierna de kwaal niet luisterde, tapsgewys voortgegaan, waarby ik my zeer goed hbevone en heb, , 29 -BYZONDERHEDEN BETREFFENDE DE CANTHARIDES, OP , SPAANSCME-VLIEGEN , IN SICILIË. (Overgenomen uit de Lettres de Monfieur P Abbe vou SRSTINI , in rr Fransch overgezet door den Heer PINGERON.). MS wil dat de Cantharides , of che-Vliegen , in Sicdie niet voortkomen ; doch , uit de afgelegenfte deelen van Afia of Egypte, zich derwaards vervoegen. ` Zy trekken geregeld in zeer groote zwermen op de wyze der Trekvogelen , en verdonkeren dikwyls, door derzelver menigte, de lugt. Zy verfchynen aldaar op °t laatst van May of in ’t begin van Juny. Derzelver aannadering wordt vooruit gerooken door een vreemden hinderlyken (tank, niet ongelyk aan vlugtig Alkali, welke de lugt in eene groote uitgeftrektheid befmet. Zy zetten zich neder o veele Boomen, doch geeven de voorkeuze aan de Olyf- boomen, waaraan zy groote fchade kunnen toebrengen. _ De Boeren , van de aannadering der Cantharides, door deeze onaangenaame uitwaasferningen, onderrigt , maaken zich gereed om deeze onwelkome gasten te onvangen; en wanneer ze zich in grooten getale op een Olyfboom gezet hebben, wordt Ter een kleed onder den Boom gefpreid. Mer doet dit vroeg in den Morgenftond vóór het opgaan der Zonne. Het Diertje, verzwakt en verftyfd door de koude des Nagts, is alsdan buiten ftaat om weg te kune nen vliegen, en, door de Boomtakken te fchudden, vallen zy op het daar onder gefpreid kleed neder. Men verzamelt ze vetvolgens in aarden Potten of lederen Zakken, legt ze ùd den Zonnefchyn te droogen, en worden zy onder het: OO, Mk , . WAARKEEMINGEN ` A droogen met Azyn befproeid. Eenigen willem, dat de Aen alleen. gebruikt wordt om ze te doen zwellen, en het ge wigt te vermeerderen ; zeggen, dat het i om ze te rasfer te verltikken, Deeze Infećten , versch zyn de, worden verkogt woor omtrent vier Stuivers Fransch Geld, het Once; dach gedreogd , is derzelver gewigt een derde ` verminderd. In deezen gedroogden Daat worden ze aan reemdelimgen ogt. menigvuidig zyn deese Spaanfche-/ De Sicilie, dat ’er , in gemeene Jaarea yan „Inzameling, voor 30,000 Franfche Livres uitgevoerd worden. , , o - sl WAARNEEMINGEN OVER DE ZUIKER-MIEREN , in eenen ‚Brieve van JOHN CASTLES, Big, aan den Luitenmt Generaal MELVIEL, F, Re S. TEVENS STREKKENDE, @M EEN MIDDEL TOT DERZELVER UITROOIJNG AAN e DE HAND TB GREEN, EN HET ZUIKKBRRIET , / OP EEN VOORDEELIGER WYZE , DAN GEWOON- . LYK GESCHIEDT, TE PLANTEN. Voorgelete zen in de Koninglyke- Societeit, den goften May 1790. Ie Zuiker- Mieren, zo genaamd, ván wegen de verderf. lyke uitwerkzels, welke zy te wege brengen in het Zuiker-riet, vertoonden zich, omtrent twintig Jaren gee leden, voer de eerfte keer, op Grenada, in eene Zuiker: lantadie te Petit Havre, een Baay, tusfchen de vyf en zes Myten van de Stad St. George, de Hoofdftad, zeer gelegen om Sluikhandel op Martinique te dryven. Men befl hieruit, dat zy van daar gebragt waren, met een Schip ia dien Handel gebruikt; dit is vry waarfchynlyk , naarde maal Volkplantingen van deeze InfeCten naderhand desgee yks voortgezet zyn op verfcheide plaatzen des Eilands, oor Vaartuigen , die voorraad van het eene gedeelte de$ Eilands na het andere bragten. l ‘Van daar voeren zy voort, zich, eenige Jaaren agter een, allerwegen te verfpreiden; alle Zuiker-Plantadien tus fchen St. George en Sf. John, in eene ruimte van om- trent twaalf Mylen, de een naa de ander, vernielende. Ten zelfden tyde begon men Volkplantingen deezer Die- ren waar te neemen , op andere deelen des Eilands, by- zonder te Duquesne , aan de Noord-, en te Calayisi aan de Zuidzyde van °t zelve: =- 7 wu OVEA DE CAR AER, ag r Alle; de ingen der Planteren, om de woede, deezer bedervende Infeâen te ftuiten , vrugtloos bevonden zyn. de, voegde het de Regeeringe zeer wel, groote opens baare belooningen uit te looven, aan hem, die een uit- woerlyke wyze wist op te geeven om dezelve te vernies ken, zo dat men de teelt van het Zuiker-riet, als voor- heen, kon voortzetten, Aan den uitvinder van dusdanig een Middel, werden twintig duizend Ponden St. beloofd „ uit de Schatkist des Eilands te betaalen. Veelen dongen na dien prys; doch zeer verre waren zy alle ‘er af van een rechtmaatigen esch daar op te kurnnen doen; niet te min werden er groote Geldfommen uitgee Seegen, tot goedmaaking der kosten, en belooning der ge- nomene moeite, in het doen van proeven. : Op hadt men altoos verfcheide foorten van Mieren gehad, verfchillende in grootte, kleur, enz. die egter geheel onfchadelyk waren voor het Zuiker-riet. De Mieren , over welken ik thans fchryf, integendeel, waren niet alleen boogst fchadelyk voor dat Gewas , maar ook voor veele foorten van Boomen, als Orange-s Citroen- Boomen , enz. - De Zeiker-Mieren zyn van eene middelmaatige grootte, fank van maakzel, donkerrood van kleur, en opmerkelyk: van wegen de fpelheid in haare beweegingen ; dan derzelver uitfleekendfte byzonderheid beftaat in den fmaak , dien op de tong geeven, de ontelbaarheid van derzelver gee a en de keuze van de plaats haarer Nesten, Alle de andere Mieren op Grenada hebben een bitteren Muskusfmaak. Deeze , daar en tegen,zyn zuur in de hoog- fte maate , en zy geeven, als mep eene menigte tusfchen de handpalmen plat werft > een fterken vitrioolk zwavel. uk van zich: en wel zo zeer, dat een Heer , als deeze proeve genomen was, begreep, dar de fchadelykheid dier eéten voor den groei aan deeze hoedanigheid moest toc- chreeven worden. Dit kenmerk, om ze te onderícheie a was onfeilbaar en elk een bekend. Het aantal deezer Zuiker- Mieren is ongelooftyk groot. ik heb de wegen, gelen agter elkander, door dezelven ge- kleurd gezien , en zo digt op een gehoopt waren ze o eenige plaatzen, dat de ftap van een Paardenhoef zic alleen voor een oogenblik vertoonde, of men dien wee der opgevulg door. de omringende menigte. Dit is letter- waar, eñ zouder eenige vergrooting. — Alle de an- foorven van Mieren , fchoon talsyk , worden om a chree- ga F 236 'WAARNEEMINGEN « d fchreeven binnen , en bepaald tot, een kleinen plek; déch ` deeze is, vergeleken met de plaats die de Zuiker - Mieres beflaan , als een Molshoop by een berg. De gemeene zwarte Mieren , deezes lands, hebben haare nesten omftreeks de grondflagen van huizen en oude muu- ren , of in holle boomen, en een groot foort van Mieren huisvest in de velden „door een eng gat in den grond opkomende en nederdaalende. De Zuiker-Mieren vervaardi- gen, zo ik geloof, haare nesten by de wortelen van Plans ten en Boomen, als Orange» , Citroenboomen , enz. Voornaamlyk floeg men twee wegen in, om dit Geflacht te verdelgen; men zogt ze te vergeeven of te verbranden. - In het eerfte geval , bediende men zich van Rottekruiek en bytend Sublimaat, gemengd met eene dierlyke zelfitan- digheid als Zoute Visch > Haring , Kreeften of andere Schaal-Visfchen,.enz. Zy aten het gretig. Veele duizen= den werden "er door om ’t leven gebragt : en te meer, deg men , door een vergrootglas, en ook, fchoon niet zo onder- Scheiden , door het bloote ‚ waarnam , dat het byrend fublimäat de uitwerking deedt van de Zuiker- Mieren zo woedend te maaken, dat zy elkander verflonden; dit uitwerkzel greep zelf plaats ais zg naby. dit vergift kwa- sen. Doch het is duidelyk en de ondervinding bevestigt het, dat deeze vergiften in geene genoegzaame veelheid kon- den gelegd worden , over eene zo te uitgeftrektheid lands, om het honderd duizendíte gedeelte den ímaak daar- van te geeven , en gevolglyk waren deeze ‚middelen ons genoegzaam. - "tr Gebruik van ’t vuur beloofde een waarfchynlyker goeden uitlag: want, (wat ook de oorzaak moge geweest zyn) men nam waat, dat zy , indien hout , tot houts= kool gebrand , zonder vlam , en onmiddelyk uit het vuur genomen, hun in den weg gelegd , daarop met zulk eene menigte klommen , dat het geheel wierd uitgedoofd; fchoon met het gevolg , dat duizenden, die dit beftonden, "er by omkwamen. eze byzonderheid fchynt naauwlyks geloo baar ; doch de proef zelf neemende, heb ik dezelve waar- heid bevonden. Ik lag vuur, op de wyze boven befchree: ven, op eene plaats , waar zich eenige weinige Zuiker- Mieren vertoonden; binnen, het verloop van eenige miruu- ten , zag ik duizenden daar na toe- en "er opkruipen „ tot dat het geheel bedekt was met de doode éten. Men ` delfde derhalven holen , op voeglyke afltanden, in een ` Zuikerveld, en Tak in elk derzelver vuur. Verbaazend veele . kwa- OVER DE ZUIKER-MIEREN. 237 Ewamen ‘er op die wyze om ’t leven : want , deeze vuurkoo= len, uitgebluscht zynde, vertoonden zich als Molshoopen , door het aantal opeen gehoopte dooden. Niet te min ver- toonden zy zich , binnen kort, zo talryk als ooit. Hier- van kan men reden geeven, niet alleen door in aanmerking te neemen , de verbaazende vrugtbaarheid deezer Dieren 3 maar dat ook waarfchynlyk geene der broedende Zuiker- Mie- sen, of het jonge broedzel, by deeze proeve tot verdelging iets leden.. Om dezelfde reden , vind men weinig baat by het ver- branden van het ftroo des Zuikerriets , zo als het op den gond lag : want , hoewel eene menigte dier Mieren daar omkwamen, ontkwam het de groote hoop, door zich in haare Nesten te verbergen , en de broedende Mieren a met het jonge kroost, bleeven onbefchadigd. , De Heer SMEATHMAN, die ons een breed verflag gege, ven beeft van de Termites of Witte Mieren in Africa d e en zich ten dien tyde op Grenada bevondt, verbeeldde zich , dat deeze Mieren de oorzaak niet waren van de fchade aan het Zuikerriet toegebragt. Hy veronderítelde, dat dezelve moest toegefchreeven worden aan een Brand, gelyk men °t noemt ; een ongemak , waaraan het Zuiker- riet onderhevig is, en veroorzaakt wordt, naar men denkt, door eene foort van kleine Vliegen , voortteelende aan de ftengen en bladeren ; en dat de Mieren in zulk cene menigte gelokt wierden, om zich met die Vliegjes te voeden. "Er valt niet aan te twyfelen ‚ of deeze Vliegjes maak- ten , waar dusdanig een Brand plaats hadt, een gedeelte " van het voedzel der Zuiker-Mieren uit; doch dit ftelzel wordt omver geworpen, door waar te neemen „ dat verre het grootfte gedeelte van het befchadigd Zuiker-riet niet bezet was met deeze Vliegjes; doch ziek en flap wierd, blykbaar door gebrek aan voedzel. Daarenboven, was dit het geval geweest, dan moest het Zuikerriet , door deeze Infeêten „ eer bevoordeeld dan benadeeld zyn. Tot geneezing van den Brand, ftelde die Heer voor, het gebruik van Traan; doch ’t had geen de minfte uitwerking tot (ri Wy hebben deeze keurige Natuuriyke Historie’ van de Termites, door den Heer SMEATHMAN, met eene juiste Af beeb ding medegedeeld in onze Algemeene Vaderl, Lettereeff, IV D. sde Stuk , bl. 159 en 275. MENS. 1791. NO. 6. RO 8 ' 2e = PWAARNERMIRCEN ` tet voorkoming van het kwaad, en fehoon het deeze gehad mogt hebben, kon het nooit algemeen genoeg gebruikt wore den, om aan het oogmerk te beantwoorden. …Deeze ramp , die zò langen tyd de poogingen der Plante- zen te leur ftelde , werd eindelyk weggenomen door eer anderen, die, hoe verdelgend ook voor de andere Eilan- den in de West-Indiën, in andere opzigten, voor Grenada een groote zegen was; naamlyk, de Orkaan van den Jare MDCCLXXX , zonder welke het waarfchynlyk is, det de teelt van Zuikerriet, in de beste gedeelten van dit Eiland, grootendeels zou hebben moeten geftaakt worden , althans voor een aantal Jaaren. Hoe deeze Orkaan dit uitwerkzel te wege bragt, heeft men veeleer als een (tuk van verwon- dering en verbaazing aangemerkt, dan gepoogd te verklaas ren. Doch door de volgende bedenkingen, meen ik, zal de zwaarigheid worden weggenomen. ‚ Deeze Zuiker-Mieren maaken haare Nesten of Cellen, tot het plaatzen haarer Eijaren , alleen onder of by de Worte- len van zulke Boomen of Planten, als dezelve niet alleen kunnen befchutten tegen zwaaren regen, maar teffens zo vast in den grond ftaan , dat ze haar beveiligen tegen alten jeed , veroorzaakt door de werking van gewoone Winden. Deeze twee vereischten bezit het Zuikerriet in eene vry groote maate: want de Stoel van het Zuikerriet Cr welk de verzameling is van: de veelvuldige Wortelen , waaruit het Riet opgroeit) is bykans onindringbaar woor den regen, en teffens, door de verbaazende veelvuldigheid en uitgeftrekt- heid der Wortelen , vast m den ste, Gevolglyk zal, wanneer elk ander gedeelte van het Veld met Regen door- trokken is, de grond onder deeze Stoelen geheel droog ge- vonden worden , gelyk ieder Planter ondervonden heeft, ais hy de Stoelen op een Zuikerveld uitgraafde om dech ve tot verplanting gereed te maaken. En wanneer, door ‘gewoone Winden, of door eigen weelderigen groei, het Zuikerriet op °t Veld zich nederkromt, bleven de Stoelen ‚doorgaans in den grond; te deezer oorzaake zyn, by ge“ woon Weêr, die Nesten in een ftaat van volmaakte ver tigheid. , | . „De Orange- , en Citroen- Boomen , en eenige andere, ver- {chaffen aan deeze InfeCten dezelfde voordeelen; door. ‘groot aantal en de hoedanigheid van derzelver Wortelen, ‚dje vast in den grond geklemd en zeer uitgeftrekt zyn; ep wier digtgebladerde toppen zelfs een vry fterken Rer gen beletten in den grond daaronder door te dringen. OVER DE Zuiltrr-MrÊRÊn, TS Integehidee?, worden de Nesten der Zwiker- Mieren nima fer gevanden bp de Wortelen van Planten of Boomen, miet in (taat, om deeze tweevoudige befcherming te ver, leenen ; van dien aart is , by voorbeeld, de Koffyboom, Deeze fbar, TC is waar, vast genoeg in den grond; maat dezeïwe heeft Megts één langen fpilagtigea Wortel, dis recht rederwaards gaat, dn de zydlingfche Wortels zyrt zo (pg, dat ze geet befchatzel tegen den Regen ver- khan, Zo loopen ook de Wortels van de Karoenplant ` te digt aan de oppervlakte van den grond, om de toeval- kn van den Regen te beletten, en zyn niet duurzaam of vast genoeg om der werking van gewoone Winden tegen- fand: te bieden. Deeze zelfde Waarneeming gaat doot ten opzigte van de Cacao, de Tabak, de Maiz, de Indigo en andere foorten van Boomen en Planten. Boomer of Planten van de eerstgemelde foort lyden al- toos min of meer in Landen , waar Zuiker-Mieten gevone den Worden; terwyt die van de laatstgemelde foort onbe< féhadigd blyven. Hieruit mogen wy veilig befluiten, dat ` het nadeel, door deeze Infe@ten gedaan, alleen veroorzaakt wordt door het huisvesten en nestelen omftreeks de Wor, telen van byzondere Boomen of Planten. In deezer voege wordem de Wortels van: het Zuikerriet zo zeeft daardoof _ befchadigd, dat ze buiten ftaat zyn om het behoorelyk voedzel. san de Planten te verfchaffen, die, uit hoofde van die gebrek, ziek: en zwak worden, en geene vogten ople- veren, gefchikt, om eene draagiyke hoeveelheid, of hoes danigheid, Zuiker op te leveren. Dat de Zuiker-Mieren zich niet voeden met eenig ges deelte van het Zuikerriet , of de Boomen daardoor aana. getast, is zeer duidelyk ; want men heeft nimmer eenige, vermindering of verlies aan dezelve waargenomen; noch dat ze eenige groeiende zelfftandighetd , welke ook, wegna- Wen. De waarheid hiervan wordt handtastlyk beweezen: door het volgende: geval, Een zeer fchoone Lindenboom op de weide van de Blantadie Meun? William, op. een vry grooten afftand van eenig Zuikerriet, maar digt by een Woonhuis , werd ziek, en dert ‚ korten tyd' naa dat de Zuiker- Mieren zich aldaar vertoond hadden. Wanneer dezelve in dien toeftand eent, ge Maanden geftaan hadt, zonder eenig blad of groente, vondt men eenige weinige Zuiker-Mieren omtrent dien Boom 3 doch, toen dezelve, met verlof des Eigenaars, werd. uit- gerooid „ ontdekte men: cene, verbazende menigte van Zute » 7 fa 2 7 249 WAARNBEMINCEN. ker-Mieren en Zuiker-Mieren -Nesten , vol van Eyeren 5 rondsom de Wortelen, die alle dood en’ voor een groot edeelte verrot waren. ===. Dat deeze Boom geen elte van der Mieren voedzel uitmaakte, is ten vollen zeker ; maar dewyl dezelve haar eene gefchikte en veilige laats voor de Nesten uiteverde , bleeven zy "er verblyf jouden. Iitegendeel is "er zeer groote waarfchynlykheid „ dat deeze Zuiker- Mieren vleeschvreetend zyn, en geheel van dierlyke zelfltandigheden leeven ; want als men een Infeît, of dierlyk voedzel, van welk een aart ook , haar In den weg legt, wordt het terftond weg gehaald. ’t Was be: kans onmogelyk, koud vleesch voor dezelve te befchutten. De grootfte Krengen , zo ras dezelve beginnen te rotten, zo dat zy de deelen konden van een krygen , verdweenen fchielyk. Negers, met Zweeten geplaagd , hadden veel moeite om de Zuiker-Mieren van de kanten af te houdens Zy verftrooiden ander ongedierte, inzonderheid Ratten, van deezen zuiverden zy alle Plantadien , waarop zy kwa- men, waarfchynlyk, door op de Jongen aan te vallen en te aazen. Men vond het zeer bezwaarlyk jong Gevogelte voort te teelen; de ongen, de neus en andere vogtige ge- deelten , van Îtervende of geftorvene Dieren , waren on» sniddelyk met deeze foort van Mieren bedekt. In den Jaare MDCCLXXX hadt men veele Zuikerplan- tadien, eerst met deeze Infecten bezet, of geheel verlaa- ten, of Ter andere voortbrengzels, bovenal Katoen , ge- teeld 5 °t welk , gelyk ik boven opmerkte, geen voege- dyke plaats tot nestelen werfchaft. Ingevolge hiervan wa- Ten de Zuiker- Mieren aldaar zodanig in aantal men , dat men het Zuikerrietplanten weder begonnen hadt. Maar geheel anders was het gefteld met die Plan- tadien , °t laatst door dit ongedierte aangevallen , en nog : tot Zuikerlanden gebruikt. Te ne waren Zy, op dien tyd, in "It byzonder, hoogst verderflyk ; verfpreiden- de zich met eene groote fnelheid allerwegen heen, wan- neer een fchielyke ftuiting ontftondt door den Orkaan , die in °t midden van Wynmaand diens Jaars voorviel. Hoe dit bykwam', zal, myns bedunkens , klaar ontvouwd. kunnen worden, door agt te geeven, op de Waarneemin- gen hier boven medegedeeld. Uit dezelve blykt, dat een drooge plaats, die den ge- woonen Regen buiten haare Nesten of Cellen , gefchikt voor de Eieren en het Broedzel , Quit ,. volftrekt noodig . . a iS 5 w- OVER DE ZUIKER-MIÉRËN. SO Ge: maar dat deeze plaatzen, hoe wél fchikt voor ge» woon Weêr, dje befchutting tegen den Regen, geduuren- de den Orkaan, niet konden. verfchaffen , begrypt men ge- - reedlyk. Toen, door °t geweld des Orkaans, zwaare ftukken Ge- fchut van derzelver plaats geweerd, Huizen en Zuikermo» iens met den grond gelyk gemaakt werden, kan men niet twyfelen , of Boomen, en alles wat boven den grond groei» de , moest veel lyden. Veele Boomen en Planten, tegen een gewoonen Wind genoegzaam beftand , werden met Wertel en al uit den grond gefcheurd. Het Zuikerriet was , of losgerukt of als door een dwarrelwind door ele kander geflaagen , of geheel uit den grond gehaald. In °t katfte geval moesten de broedende Mieren, met derzelver kroost , zich aan een onvermydelyk verderf blootgefteld vinden , door den vervaarlyken Plasregen, die ten zelfden tyde viel. Het getal van de Zuikerplanten , nogthans, dus uit den grond gerukt, was niet genoegzaam tot de fchie- Jyke vermindering der Zuiker-Mieren ; maar het valt gee reedlyk te begrypen , dat de Wortels van de Zuikerplan= ten, die in den grond bleeven , zodanig bewoogen en gee Schud, en teffens de Zuiker-Mieren-Nesten dermaate open- brooken of befchadigd wierden , door het geweld des. inds, dat ze de daar mede gepaard gaande Plasregen inlieten. Ik begryp a derhalven, dat de voornaamfte ver nieling deezer Infecten op die wyze is toegegaan. E Twee omftandigheden werkten mede om dit gezegend uitwerkzel daar te ftellen. Veele van de Wortelen der Zuikerplanten waren, zo als ik reeds heb aangeduid , of dood of verrot, zo dat zy denzelfden wederftand aan den Wind niet konden bieden , als Planten in een volmaakt gezonden Daat, == Daarenboven viel deeze Orkaan voor, zeer laat-in Wynmaand , wanneer het Zuikerriet zo verre boven den grond was opgefchooten , dat de Wind Ter ge- noegzaamen vat aan hadt , °t geen vroeger het geval niet zou geweest zyn. | Dat veele Zuiker- Mieren , door het ftroomend Regenwater weggevoerd in de Rivieren, en ander Water, omgekomen zyn, wil ik niet in twyfel trekken; doch indien wy overe weegen „ dat de hinderpaalen daar tegen vry algemeen ge- Weest zyn, kon zulks maar luttel toebrengen om het getal veel te doen afneemen. Op ’t vlakke Land kon zulks niet beuren. In bergagtige ftreeken zou het froo van °t Zui iet veel befchutungs aangeboden a en de Zuiker-Mieren 3 nas TE WAARNZEMINGEN ` natuurlyk zich in haare Nesten begeeven hebben, by het dreigen des gevaars. l Eenigen hebben veronderfteld , dat de Zuiker- Mieren, na het verloop van zekeren tyd , verbasteren en onfchadelyk worden; ter bewyze hier van voert men aan, dat men op Martinique en de Barbados bevryd geworden is van derzeł- ver nadeelige uitwerkzelen , zonder Orkaan of eenige andere blykbaare oorzaak. ~ Het denkbeeld van zulk eene buitengewoone en onge- hoorde afwyking van de Natuur is te ongerymd, om eenig antwoord te verdienen: dan de oorzaak van dit verfchyn- zel, op Martinique en de Barbados , laat zich gereed ont vouwen. De Planters aldaar verlieten, of hunne Zuikervel- den, of beplantten dezelve met Koffy, Cacao, Katoen, In- digo, enz. geen van welke Gewasfen , blykens het hier bo- ven gezegde , aan de Zuiker-Mieren eene gefchikte plaats verfchaffen tot het voortzetten van haar Geflacht. Gevolg. Jyk moet derzelver getal zodanig, natuurlykerwyze „ ver- minderen , dat men, naar ouder gewoonte, weder met het planten van Zuikerriet kon beginnen, —— Teffens is het Zeer waarfchynlyk, dat deeze vermindering deels moet toe- gefchreeven worden aan eene oorzaak van denzelfden aart als de Orkagn, die ons daarvan verloste: ’t is immers elk enoeg bekend , dat zwaare Wind , gepaard met fterke B egenvlaagen ə zeer veelvuldig in de West-Indien voorvallen, fchoon dezelve zo lang niet duuren , of zo geweldig niet gyn, dat ze den naam van een Orkaan verdienen. Men kan egter niet loochenen, dat, fchoon de Natuur, woor een tyd, toclaate, dat een byzonder foort van Dieren go onevenredig talryk worde, dat ze eenige andere deelen van haare werken in gevaar brengt, dikwyls zelve, ten be- hoorelyken tyde , een bedwang ligt op de al te fterke vermes pigvuldiging; en dat dit zomtyds gefchiedt door de talryke wording van eenig ander Dier, vyandig tegen de voors grande verwoesters, — In het tegenwoordig geval, nog hans, bleek niets van deezen dart; wanneer, derhalven , een eenvoudige nätuurlyke oorzaak voor onze zinnen blyk- baar zich opdoet , waar uit wy reden’ kunnen geeven van e verbaazende en fchielyke vermindering dier verdervende Jnfeéten , is het onnoodig de toevlugt te neemen tot andere mogelyke oorzaaken, te klein voor onze naavorfching. ~ Alles, wat ik omtrent dit onderwerp gezegd heb, zal zeker weinig te beduiden hebben, als het ops geene handleiding gaf tot de rechte wyze , waarop wy moeten te OVER DE ZUIKER- MEERN, Mi ta werk om Zuikerriet te téclen , op landeh met diẹ vernielende Ínfetten bezet; uit dit oogpuat bezien, words het gezegde van veel gewigts. -. 