Maleisch-Nederlandsch woordenboek
L ^ ^S ^ ) Ö&dik, bovenloop eener rivier; de daar gelegen landstreken; de boven- landen; mo^dik, eene rivier opvaren of zwemmen; mch naar de bovenlanden begeven» ^ QS ó^ z- oedak II. ^ Jci #V ï'öempoet oedoel-oedoel, batav., een grassoort, welks pitten als lamp- pitten (soemboe) gebezigd worden. — [H.]. t54> A ) odoh, leelijk (niet mooi); van een ge- zegde vuil; obsceen; het leelijke enz,, als hoed.; het leelijk enz, zijn; leelijkheid; vuil- heid; obsceeniteii; keódöhan, leclijkheidenz. / C(3 ^ ) oedai, naam van een' wilden volk- stam op het Maleisch schiereiland. i ^ ) I. (en haoer), naam eener groote soort van bamboes, 2V2 span in omtrek, groen en glad; soms ook bamboes in 't alge- meen;— soorten: a. gading, geel en groen gestreept; a. dcêri, met donkere vlekken en ruig op 't gevoel; a. ditarik songsang, eene a. voorttrekken, tegen de richting der" takken in, d. i. het onmogelijke willen doen; aoer-a, naam eener soort van gras (goed paardenvoeder), welks bladeren in gedaante (niet in zelfstandigheid) veel van bamboes- bladeren hebben, — waarvan de naam. *II. en awoer, batav., gaarkeuken; gereed eten, — [B.]; z. awoer op bl. 158 links. *III., batav., aoerin (van 't jav. awoer, T.), uitstrooien; her- en derwaarts gooien (bv. rijst voor de kippen). — [H.]. 1^)1. awar, algemeen heerschende ziekte; epidemie, * II. waardeeren; awar-^, bij gissing schatten, — [L.]. ) anra, nalatig; onverschillig; vergeetach- tig; nalatigheid; zorgeloosheid, — [C], Vj ^ i ^ ) €&ra, jav., verspreid; uitgebreid; wijd en zijd verspreid. — [C.]. •H- i ^ ) öra, jav., neen; niet — [L.; C.]. i ^ ) I., mengODri, schielijk in de rondte ^j^S 158 ^j^) draaien^ zoo als bv. een tol; bertarik (b., sten, wiens tol het langst draait; iiieii?®ri- ken, schielijk in de rondte doen draaien. II. bloedstremsel, dat na de nageboorte (t^mböêni) volgt. 4 ik), awoer-2, batav., eetwaren in 't alge- meen; toekang awoer, een koopman, die allerlei eetwaren rondsjouwt, — [ï.] ; vgi. aoer II. | ^ _ I i^) I., meng*€Ëra-iigflPra, met anderen over- \ wegen; enz, \ *1L/ jav., ringen. — [C] ; brabbel- 1 uitspraak van oew^r (jav.), ring onder j aan 't gevest van een kris (T.). *IIL (en cêwar), nadoen; nadpen; naboot- \ sen, spotten. — [L.]; êëra-S (R.); uit het I hoofd opzeggen. — [Div.]. 1 I 4 J) L, niengffiwar-iigftwar, een bevel of ver- | bod openlijk bekend maken; afkondigen; \ ! publiceeren. j II. z. öêra IIL ó)Jj\ Plui*- van dj^ zich schaamt; gedeelte van het menschelijk lichaam van den navel tot aan de knieën. Van daar, dat men, hoewel zeer onoordeel- kundig, «^^ ook gebruikt voor öörat, met de zeven eerste beteekenissen. — Het is voorts een classificeerend woord, verge- zellende het telwoord, dat een aanlal vezel- achtige voorwerpen uitdrukt; kajoe Ito e h aio e s öêratnja, rfa/ hout is fijn van draad; benang tiga öê., drie draden garen; öè. b^r- dennjoet;, polsader; slagader; cê. pemböê- noh^ de hals- of keelader. 2J \ a) I. (en liöêroet), mengöèroet, met de handen drukkend over iets strijken (inz. over het een of ander lichaamsdeel); met de handen streelen. — Bij vermoeienis en sommige ziekten is die manipulatie verlichtend. II. z. u'V ). van j^j, II. plur. van j.^. vezel; draad; van een blad rib; (in pL V. cii>.4c of ijy^) schaamdeelen , man- nelijke of vrouwelijke; alles waarover men A örat, ader; pees; speer; zenuw; -x- / igg 4 ^ ) oèras, water sprengen op den grond; een weifiig vochtig ma- ken. — [L.]. ( J^ \ ^ ) ï- (^^ hoêroes), rec'A/e streep; rechte reep; rechte kras] rechte schrap; rechte insnijding; mengöëroes, van een rechte kras, schrap 'enz. voorzien; met een rechte schrap, streep of insnijding eene schets maken op iets bv. een stuk hout, een stuk grond, om aan te toonen, hoe het bewerkt moet worden; z. löêroes. — érösan, rechte streepen enz. LTJ}^ 159 Öi waarmede die hand. verricht is; schets daarmede; pengo&roes, wie van een schrap enz. voorziet; werkluig daarvoor. — *djalan öê., een rechte weg; dj a ga d^ngngan öe., goed zorg dragen, — [L. bew.]. — Batav. (uit *t simd. z. IL, T.)^ in orde, — [B.]. *II., behartigen; nagaan; oppassen; in orde houden, — goed; recht (z. I.); dercësan (oeroesin, T.) tanaman ó rang, iemands plantage bewerken. — [R.]. •H- / igg Ia) öras, ongelegen, ongeschikte tijd; bij ontijd; bij nacht, — [R.]. C * A ) alleen in ©rang-aring, 1«> naameener eetbare plant (minder goed: aring-2); ^i^, batav., pohon (poehoen, T.) oeraog- aring, eene soort van boomen. — [H.]. 0\^) I- (^11 hcêroeng), meng:€êroeii^, in ^^ menigte bedekken , zoo als br. mieren een plek stroop, of vliegen een stuk vleesch. II. — jav. woeroeug — verijdeld, alleen gebr. in desmsl. ^mas öê., zwavelijzer, eig.: verijdeld goud of mineraal, dat goud heeft willen worden, doch daarin gestuit is; * Batav. (bal. uitspraak van 't jav. woe- roeng), niet geschieden; niet doorgaan, — [T.]. III., oeroeng-iS, batav., zeker vliegend insect, — [B.]. •H- Q . ^ ) ftring', de baard in het keepje onder den neus; CBrin^-S, in den baard praten; in zich zelven pruttelen , knorren , wrokken, — [L.]; ftriny-érïngan , batav., pruttelen; grommen; boos zijn. — [B.]; jav. moering-2 (T.). C* #\) orang, persoon; individu (ook van dieren); mensch; lieden; als onbepaald voorn w. iemand; men; voorts een classificee- rend woord , vergezellende het telwoord, dat een aantal menschen of goden, ook wel dieren, uitdrukt; seorang, een persoon enz.; iemand; een enkel persoon enz.; alleen; — o. óêtan, boschmensch; wilde; zekere bekende apensoort (z. mawas, T.); 5. b^sar, groot persoon; voU wassen persoon; aanzienlijke; groote; o. na- boen, zeep'mensch.d, i. albino; ö. kaja, rijk man; rijkaard; titel voor hoogere staat sbenmb- ten; aanzienlijk man ;i^^v^m^^\ydiX\ döêwa ö., twee vrouwen; o. h aloë s , een schrander mensch; geest; luchtgeest; o. pcêteh, blank mensch; Europeaan (men. ook een Padri, T.); 5. kdsĕhan, beklagenswaardig mensch; o. baharoe, 7iieuw mensch; mensch van weinig onde^^vinding; nieuweling, baar (in tegen st. van oudgast); o. lobwaran, vreemdeling ; ó, ba^ njak, de menigte, hetzij de volksmenigte, of een aantal personen, die allen iets gemeen- schappelijks hebben en in dat opzicht als één geheel kunnen worden beschouwd; de groote hoop; banjak o., veel menschen; kata o., men zegt; laloe diangkoetnja s^moet, seorang s^bcêtir, en de mieren droegen het weg, elke (mier) een korrel; seorang- 2, 'Öi 140 ■'J i' . beter seorang-seorang, of, bij smlr. s^- si^orang, iedereeti; een tegelijk; geheel alleen; óran^an, wat op een mensch gelijkt; örangr-óran^aii, beeld; standbeeld; pop—; pupilvan het oog, even als pupil (lat. pupilla), zoo geheeten, wegens het spiegelbeeld, dat men daarin ziet (vgl. 't jav. oerQng-2, T.). •H- Q . ^) örongp, zak, inz. een zakje van kokosbladeren ^ waarin de rijst tot k^töépat gekookt wordt. — [L.]. - (^ 3 i^ ) l., mengöêrap, iets welriekends ' s/rijken op het lichaam; bet lichaam bestrijken met iels welriekends; (j^rapan, iets welriekends, dat op het lichaam moet gestreken worden: welriekend smeersel. * IL, batav., ruien; verveeren; verharen, — [M.]; moet oerak zijn (T.). •*• \ L^3 \ A )> niengo&roêp, in ruil nemen, inz. geld tegen geld; wisselen, inz. aan- geboden geld tegen geld; k^dai öeroep-2, winkel, waar geld gewisseld wordt; wissel- bank; (fer^pan, wat in ruil genomen of gegeven is, inz. geld tegen geld; wang öê.^ wisselgeld; peug^ceroep, wie in ruil neemt enz,; wisselaar; bankier; batoe p., toets- steen, — Die benaming is afkomstig uit de tijden, toen men nog met goud betaalde en de toetssteen moest bepalen, tegen hoeveel het goud in ruiling met andere . goederen kon aangenomen worden. •X-(^^*\^) cerlp, jav (?), het knikken: het slaperig zijn, — [C.]; een kleine vergissing voor arip! (T.). ^ i^_ ^ \ # V öèrak, vervellen; ver vederen; ruien. — [L.]; beter: ngoerak, batav. uit 't bal., waar het ngoerag is (T.). C, ^ V 5 ' ^- orak, eene binding losbinden; ontbinden; losmaken; open doen; openen; van daar ook lijnwaden en derge- lijke open doen, om ze te luchten; öèlar mengorak lengkarnja, de slang opent hare kringen; meng*orak-arik , van eene menigte voorwerpen los en in wanorde over eene vlakte uitspreiden. * II. hoozen (het water uit een vaartuig scheppen). — Matroos, die daarmede belast is- — [C.]. III. z. örag*. •jfL^ j i ^) öèroeg, gelijken grond maken door aanaarding. — [C.]; batav., ophooging met aarde — [B.] ; jav. (T.). •¥:i^^b \ a) (en örak), batav.^ schudden. — [B.]; jav. or^g (T.). -K- / c\j^ \ A ) örambaï, amb., staatsiejach- ten in de Molukken. — [R.]. ^ >, ö^ran-2, jav., gezang; lied. — [C.]. ), oro-]3, soort van ratel, w^tartoe men gewopnlijk stukjes van den dop eener kokosnoot en chineesche koperen mujit J>J^ 'U^3J^^ 141 U^3 (zoogenaamde pitjes) neemt, dienende om visch Ie lokken; meiig:oro-ng*öro, met zoo'n ratel visch vangen. ^ L /^^^9 )^' oeroelis, zandlooper (M.). w y' s LS )_-5 ' (^^'* awari), plur. van ^^^J of X ^J. >. / c t A ) öèrai, /05 (niet verbonden); o«/6onrfen; van een' strik, knoop of binding in ^t alg. los; geslaakt; open; van een zeil los; geslaakt: van een touw opengedraaid ; meiigcêrai ) los maken; slaken; ontbinden; open maken; openen; oplossen (ook van eene moeielljkheid) ; duidelijk voordragen; los 'enz, worden {gaan); zich ontbinden; van den bloesem der palmboomen en dergelijke zich openen, ^ f W4s£> \ $iS örifis — port. ourives — goudsmid, — [R.]. y os (jV)j) plur- van Jfy /iswaVI. (en Moes), meii^aoes, metalen zuiveren, IL (en haoes), meer gebr. dahaga, dorst; akoe a., ik heb dorst, ' III. (en haoes), afgesleten of minder ge- worden door wrijving y roest enz/, a. t^loen- djoel^ m^ntjölek garam, de wijsvinger is afgesleten door er zout mede te nemen (namelijk bij de rijst). Daarmede wil men te kennen geven, dat iemand niets anders dan zout bij de rijst heeft, of dat bij bij mageren kost leeft. / M^^) I- awas, scherp ziend; oplettend; voorzichtig; oplettendheid; voorzichtig- heid; voorzichtige behandeling, * — awasin, batav. (uit 't jav., T.), sterk aankijken, — [B.]. * II. eerstelijk, — [R.]. •)f/ jsjs^a) oesa, w. sum., vermissen: iets kwijt zijn, — [N.]. ^j;^AAM^) öêsat, naam van een' eetbai*en zoutwater-visch. •^cXvü^) oesoed, batav. (uit 't bal, ^.), voelen; tasten (in 't donker, of als blinden vooral). — [B.]. -H- y^ 0^)1' öêsar, soek., vuur maken door de schielijke wrijving van twee stuk- ken hout op elkander; pengcĕsar^ het stuk hout, dat tusschen de handen heen en weder gedraaid wordt; lahdasan p., het hout, waarop het eerste draait. * IL naam eener plant — nardus ? — waar- van een welriekende olie gestookt wordt. — [Div.]. * III. (ook ffisih; en cêsok), naam van een' visch. — [L.]. — z. öêsat. IV. z.^U^). ■^ y^ #) ), oeser-oesjran, batav., het mid- delpunt van een draaikolk; iets wat * «AW^? 14S ^J er op gelijkt, zoo als de kruin van het hoofd. — Hiertusschen en de dj i da t zit de boenboenan. — [H.]; de plaats op de kruin van U hoofd, waar H haar in een kringetje groeit, — [T.]; kruin; gekrulde haarplek (de deugdzaamheid der dieren wordt daarnaar beoordeeld). — [B.]. ^ ^A^ A ) cêsoer, belasting, die aan de hoofden van een district moet worden opge- bracht. — [L. bew.]; Benk., recht; tol, — [C.]; waarschijnlijk verb. van ^^x. .), meng*o^sir, verjagen; verdrijven; weg- drijven; achterna zetten; vervolgen; trachten te bereiken; koers zetten naar eene plaats; in de twee laatste bet. ook metk^, waar voor 't substantief [jav. ngoengsi, T.]; m^ngèsir n^grï, of k^negrï, de stad trachten te bereiken; iTi. pöêlau of k^pöëlau, koers zetten naar het eiland, ^/Kw^^) oesoes, = oetjoes (B.). J^^ iavü^Var.? plur. Ja^wï^f, middelst; de mid- delste; midden; middenvoorstel eener sluilrede, mj),j4 ^} l, cèsan^, droog , als gebrek; van graan ^ tabak en dergelijke van de lijmige of vette deelen beroofd, bv. door Uggen; van het hoofdhaar niet geolied; 4roogi droogheid, als gebrek; m^ngoesang. droog enz, worden; kecèsang^aii, droogheid y als gebrek. "»^11. oogst van het vorige j aar getij, — [M.]. itj^ ^ ), meno»(jèsoeny, op de schouders dragen op of in eene draag stelling, waaraan de last zich boven de steunpunten bevindt; (èsöèngan, draag stelling; draag toestel; draag- koets; berrie; lijkbaar [de last boven de steunpunten [z. tan doe]; wat daarop of daarin gedragen wordt, C Qm^ a ) L, mengOĕsap, iemand behandelen, om de levensgeesten te herstellen; vechlhanen , krijgslieden , kampvechters , boksers enz. behandelen, om hunne levens- geesten of hun moed te verhoog en of hen onkwetsbaar te maken, hetgeen bij vecht- hanen inz. geschiedt door hen met opium te berooken^ en op eene bijzondere wijze te koesteren. * II. (jav., T,), afvegen; borstelen. — [C.]. L^,vü A ) c&soep (en cèsoeli), verb. van p CS L^JU^ê^ Plur- van L^^' i^^ kxjLi J\ I., Iiieng;€ĕsik5 plagen; tergen; kwellen; sarren [veelal in scherts en minder dan sakal]; iets (onbepaald) doen met iets; aanroeren (aanraken), inz. wellustig; beslapen (eene vrouw); bij het Jw/J^ 145 A^jt weven, twee draden van verschillende kleur heel losjes twijnen (maar even plagen); peiigöêsik, wie of wat plaagt enz,; plager; terger; kweller; wie heel losjes twijnt; werktuig daartoe; pen^ésikan, plaging; terging] kwelling: het iets (onbepaald) doen met iets; aanroering (aanraking)^ inz. wellustige; beslaping; het losjes twijnen, *II., batav., overal aan komen, — [B.]; vgl. öësil (T.). III. z. ©sar IIL Ka^> a) oesoel, verb. van J^^f. ^ M^ ^/ ®^^^' batav., plaag ziek. — [B.]; oesil tangannja^ zijne handen niet stil kunnen houden (van iemand die graag plaagt). — [H.]; uit 't bal. (T.). •K- wjü A ) oesam, batav., uitgeperste kokosnoot ^ (ampas kalapa). — [H.]; uit 't bal (T.). /•wvü #) ®sin, verb. van ^j^^f^^^- 4^/^ ^ l' cësah, alleen gebr. met de ont- kenningswoorden tij ada, tïdak en td; tijada öê., tïdak öê., ik öë., het hoeft niet; t&öêsahk^n, het voorgaande met k^n (= akan), vuig. ook öösahk^n, het hoeft niet, met betrekking tot; het hoeft niet eens; niet alleen niet; de wegwerping der ont- kenningspartikelen, dus öêsah alleen, waar- door echter de bet. niet verandert, is niet aan te bevelen. * lï. naarstigheid; vlijt; werk; b^résah, behoeven; behooren; benoodigd zijn; van doen hebbent; benaarstigen; bevlijtigen, — [L.]. *III., men., = dj angan; oesahkan = ^IV. acht gevend; behoedzaam; opmerk- zaam; behoedzaamheid; oplettendheid, — [C.]. *V. batav., noodig, — [B.]. A^J^ ^) ffisoeh, z. oêsoep, -^^/-awa) oesei, w. suiïi., uit elkander gaan; zich scheiden; oeseikail, uit elkander doen gaan; uitpluizen bv. pluk- sel. — [N.]. ^ yj<0 ^ ) ^§*^* — v^^'^- "^d- — huzaar, — Va-0^\ plur. van ^j. sVSi^j plur. van Ix^. Jts^ A ) (mal. au'ijah) , plur. van U^. p^) I, awang% aanspreekwoord jegens een' ^ jongen knaap, wiens zaad nog niet ge-» vloeid heeft of die nog onontwikkeld is; jongetje; wordt veelal als blijvende eigen- naam gebruikt. — z. katjoeng. •»* II. voorteeken, — [R.]. *III. (en wansf), paleis; koninklijke resi» dentie, — [C.]; een verkeerd gehoord awan IL? (T.). -b^ 14.4 /^ *IV. vriend; makker. — [C.]. ^V.^ awaug'-^, men., uitspansel; firma- ment; zichtbare hemeL — [T.]. ■)(- Q^) awoii»:, naam eener soort van aard- ^ vruchten. — [L. bew.]. ö.) I. €ê!i^oe, paars: bruinrood; paarsheid; ^ bruinrood heid ; paarse enz, kleur (jav. woengoe, T.); meiigceiigoe , paars enz. worden; öêiig*oe-(feiigoewaii, paarsachlig. *11. soort van tripang. — [R.]. O i. ) I. ©wanj? (en wang*) ^ geld; munt; vermo- ^ gen; 10 centen (vroeger 10 duiten); goudge- wicht van -^ bongkal; oe. ajapan, soldij; onder standgeld; oe. b^landja, geld voor dage- lijksche uitgaven; tractement; oe. bëëta, blind geld, d. i. geld, dat men iemand geeft, zonder dal er iets voor gedaan wordt; nonactiviteits- tractement; oe. djasa, g^e/d twt verdienste; pensioen; m^ntjahari oe., geld zoeken, veelal in den zin : geld bij iemand trachten te krijgen, waardoor men pandeling van den geldschieter wordt (b^r&tang kapala), d.i. . zijn' arbeid voor een^ bepaalden of onbepaal- den tijd aan hem verkoopt. — * oewang mata ajam, batav., dubbeltje. — [B.]. — oewang-oewangan , stukken van tien centen. * II. (ook oewan),yowA:er, zijnde eene vrien- ; delijke benaming, waarmede de kinderen der aanzienlijke Mal. genoemd worden (S. S.); peroewaiig*au, jonker schap; ook zeker stand van hovelingen bij de Mal. (S. S.). — [L. bew.]. — z. 'fp) I. en wan. — De bewerkers van Leidekker schijnen oewang met awang verwisseld te hebben. * III. (en wang"), mensch; persoon. — [C] ; kw. w wang, overgebleven in den eigennaam Nanggawang d. i. naga wang (ï.). *IV. == awang UI. — [C.]. *V. (en wang), vallei; dal. — [C.]. *VL, köta öêwang, de buitenste muur, waarin het geheele hof besloten is; burg- wal. — [L.]; bal. di wangan, buiten [T.). ^C- A ) öêngar, naam van een' eetbaren zout- waler-visch; naam van een aanzienlijk eiland, onder Lingga -Riouw, bij Karï- moen. LJi-ii^ ) (vgl. n?ap, T.), mengcjèngap, adem halen, daarbij den mond open en dicht makende y zoo als na eene vermoeienis of van een' stervende: tot adem komen; zich verhalen; vrij ademen; sama öê., bij het s ^ m ^ t tj a h-spel de nooten zoodanig geplaatst , dat de kleine openingen, waaruit de kiem komt (waarmede de nooten verondersteld worden adem te halen), naar dezelfde richting gekeerd zijn. ^ y Jj>S^J) oengkal, w. sum., wapens en kleederen openen; ontdoen. — [N.]; z. ^) (T.). <K£;.J), niengöèng'aU-ngangch, op verschil- 148 Vj^ lende ivijze waggelen, zoo als bv. de tanden, eene oude palisadeering en dergelijke; pen^o^ni^ah-an^eh of peroengah-dn^êhan , waggeling op verschillende wijze. C, ^ A ) flêpoe, boeg., litel, die aan de zoe- nen van den regeerenden vorst gegeven wordt. Hij wordt door de riouwsche vorsten, Boegineezen van afkomst, vergeleken bij baginda. L,^^ ^ ) I. (of höêwap), damp; wasem; stoom; uildamping; uiiwaseming; nieii^cëwap, aan heeten damp {wasem, stoom) blootstellen, d. i. in of boven heeten damp (wasem, stoom) koken; dewapan, wat in heetendamp (wasem, stoom) gekookt is; pen^oéwapan , blootstelling aan rook; rooking. IL, meii^öëwap, geeuwen; gapen; üg.: tot adem komen; adem scheppen; tijadaböleh b^r&wap, selagi ada menteri ïtoe, men kan geen adem scheppen (tot iets komen), zoo lang die staatsdienaar er nog is; pengoe- _, wapan, geeuwing; gaping. ^ (^^;^ ^ ) öêpat, z. oempat. •H^\j>Ai#) oepet, batav., kleine fakkel of obor, van de schaal (keloemping) eener klapperbloem gemaakt. — [B.] ; jav., zwavelstok; lucifer; licht (brandend lichaam ter verlichting). — [C.]; oepat, fakkellje van mantjoeng. — [R.]. ^ y3 4A l. o&par, een geneesmiddel bereiden door het tusschen de handen te wrij- ven, — [C.]. * II. w. sum., eene slangensoort. — [N.], <> ^ ) ©poer, gevuld gevogelte, op eene bijzon- dere wijze toebereid (vgl. jav. ópór, T.); ineiig*€êpoer, tot cêpoer maken. •^ J> A ) öpor, batav., vulsel (gevulde kapoen bv.). — [B.]; zie bij oepoer (T.). / u^ 5 M- öèP^iS (= ïpoU) , naam van een* boom — arbor toxicaria Macassa- riensis — welks sap zeer vergiftig is en gebruikt wordt, om pijlen, inz. pijltjes voor blaasroeren te vergiftigen; het vergif zelf; planten-vergif in *t alg.; pijltjes met óëpas vergiftigd; — *(]ê. bidji, naam eener vergif- tige plant — sophora. — [1\.]. IL, en öpas — verb. ned. — oppasser, iiiz. bediende in dienst van het Gouvernement of een* ambtenaar. ^ ( J'^^' ^*^' ^^"^* — ^^^* office — kantoor \ bureau. ^ mj ^ ) öépoiig, regentijd. — [L.], ^ L ili ^ ) ftpak (== atjoem), aanstoken; aanblazen ; aan leiden ; aanmanen ; aansporen; aanridsen; berokkenen; oprokkenen; opstoken; stoken; cë. api, hel vuur stoken; boeten; brandstichten; p^ngtièpak, aanstoker IQ (>'J' 146 ^^) enz.; p^ügoepakan, aanstoking enz. — [L.]; benk., opstoken; opruien; aansporen; boos maken; verbitteren; tergen. — [C.]. — cêpak- apiken meii^oĕpak-n^apik, op verschillende wijze onwaarheid zeggen; veinzen; zijn woord breken. ^ Q^ ^) i^ opak, soort van dunne krakende koek. ^If. naam eener soort van aardvruch- ten. — [L. bew.]. ^ LlSs3 ^) en beter ^^^), si-oepiq, men., naam, aan zijne dochter of ook aan een meisje gegeven, als men haar naam niet zeggen wil of kan. Van een' zoon zegt men dan si-boejoeng. — [T.]. Jj^ ) (uit 't Tamil, ï.), iiiengöëpam, /;o%- ^ ten; bruineeren {ia dien zin); (fepaman, wat gepolijst enz. is; polijstwerk; bruineer- werk; peii<^€épam, wie polijst enz.; polijster; bruineerder; zelfstandigheid of gereedschap om te polijsten enz.; bniineersel; peiig-épa- man, polijsting; bruineering. ^ .♦ wj ^ ) öpeii,. batav., notitie nemen; op . .. letten.— [B.]; jav. (T.). 43 A ) cëpau — oorspr. chin. — , geldtaschje, dat op den buik gedragen wordt. iJt3 A ) öêpah, loon voor eene dienst; wer kloon; huur, in dien zin; omkoopsprijs ; nie- ng^oepah, loon geven aan iemand; loonen; voor loon huren; omkoopen (z. S(l3wap); mengambel öê,, tegen loon werken; crpa- haii, wie geloond enz. wordt; wie tegen loon werkt; huurvolk; huurling. ^3 A ) öêpili, taaie bladschede van de pïnang en nïboeng, dienende inz. om er iets in te wikkelen. Ook maakt men er em- mertjes van. („^^^ ) I. awak, lichaam; persoon; wordt ook gebruikt in pi. van het pron. pers. 1., 2. of o., en heeft veel van ons onbepaald pron. pers. men (vgl. ^t gebruik van iba in 'thataksch, T.). — Als pron. pers. 2. wordt het voornamelijk gebruikt door lieden van denzelfden stand onderling, door man en vrouw, door een' ouderen broeder, zuster, neef, nicht enz. tegen jongeren, door vrienden onderHng, door meerderen tegen minderen ; a. p^rahoe, het scheepsvolk; de romp van een vaartuig; hen dak kemana a.?, waar wilt gij naar toe? a. tij ada tahoe, hij [ik, gij) wist het niet; berawak, bemand zijn; jegens iemand awak gebruiken. II. Ava of Birma, een staat in Achter- Indié, ook wel sïjam kïri genoemd. ^ C, *!? ^ ) awik of awek (men spreekt het gew. uit wek), ombuigen; krom buigen; kneuteren. — [L.]. Ui J 147 ij*-- ,^,) (^JS I- oewak, z. )^). II., Jiieiigöewak, hulken; loeien; van kleine kinderen huilen; janken. y c s LlL^Vi^) plur. van c^^i'^. (^li^) plur. van uJi*^. (^/^ A ) öëki, boeg., soort van spel, waarbij geld of böëwab keras ineen' cirkel op den grond geplaatst worden en één in bet midden te staan komt. Daarnaar w^ordt met een stuk geld of eene böëwab keras gegooid. C^ S ^ ), meiig'öèwek, een geluid maken, als dat van iemand die braakt; van kleine kinderen janken door den neus. Ó ^h iiifiig'öêkoer, met eene lengtemaat me- ien; Mlmoe (jökoer of mengoekoer, meetkunde; landmeet kunde; oéköêraii,me/mgf met eene lengtemaat; lengtemaat; wat met eene lengtemaat gemeten is; seö^koer, zoo als gemeten is; zoo lang als, ) (jèkir, ingri ff eling ; insnijding; uilsnij- ding; uitbeitel ing ; begriffeling ; besnij- ding ; snijwerk ; graveer sel ; mengöèkir , ingriffelen; insnijden; uitsnijden (snijdend afbeelden); uitbeitelen; graveeren [figuren in iets]; meng&kir nama kepada batoe, den naam in een steen griffelen; m^ng- (ïökir batoo d^ngngan röëpa bölngc7-2. J- een steen door insnijding van bloemen bewerken; ^mas beröêkir, goud, van in- snijdingen voorzien; (èkiran, ingri ff eling; insnijding enz.; snijwerk; graveer sel; pe- ïig'cèkir, graveerder; plaatsnijder; werktuig voor uitbeiteling enz. ( J^ 3^ öèkas, naam van een eetbaar zout- water-schelpdier. C Q.Ó A ) öêkoep, wierook; reukwerk, om te branden; men^öêkoep, met wierook berooken ; bewierooken [kleedingstukken , door ze over eene mand te spreiden, onder welke bet reukwerk gebrand wordt]; ber- Oêkoep, zieh met wierook enz. berooken, inz. door zich met een komfoor, waarin het brandt, naakt onder een kleed te zetten; bewierookt zijn; Si]er h., bewierookt water; water waarover eene vrouw is gaan staan, bet vat met haar kleed bedekkend, dat zij aan haren man of minnaar te drinken geeft, om zich van zijne liefde te verze- keren; oéköèpan, wierookvat, ^ C^j 1^) ög*a en ögah, batav., niet wil- len. — [B.]. ^j^^ ^ ), meiig'öêg^oet, bang maken met woor^ den of wapens, inz. tot het doen of laten van iets; peng^oêg^oet, wie bang maakt enz.: wiens gewoonte het is, het te doen; bangmaker; peng^oég^öètan , bang- making, W ü^.' 148 S.\ L Jló ^), 5fak-S, grappenmaker; potsen- maker; hansworst -ifi Q,5 fA I. ègèk, batav., me^ te/*, bv. een stok, in een gat steken, om een beest te dooden, dat er in gekropen is; naar of in een gat steken (ook r ó go k en sogók; sógókin, het duilsche bestechen, bv. een rechter, door geschenken onikoo- pen). — [H.]; denkelijk ontstaan uit 't bal. oegoeg, ngoegoegin, in een gat bv., peuteren [T.]. IL, in .den hoog sten graad vrek; een vrek in den hoogsten graad; aartsvrek; vrekkig heid in den hoogsten graad, ^Ai^^ogrèl, batav. (uit 't bal, T.), ogèl-ogèl = otèl-otèl — [H.]; Lucardie: kwispelen van den staart van een' hond, — [T.]. w3 #)> mengögam, door het aanwenden ^ van toovermiddelen in exstase brengen en bovennatuurlijke krachten geven, zooals bv. de oude orakels; óg^aman, wie in exstase gebracht is enz; pen^og^ani, wie of wat in exstase brengt enz.; p. majac^, soort van tooverij, waarbij de majang van de pïnang door twee vrouwen bij den steel in hare vier boven elkander geplaatste handen ge- houden wordt. Dan begint, onder het uit- spreken van tooverformulieren, een harts- tQchtelijke dans, waarbij de majang van lieverlede in een eigene zwaaiende be- weging gebracht wordt en de toovenaressen eindelijk in exstase geraken, als wanneer . zij orakels zijn. •^ lp #) )> o?oan, gemaakte houding; preutsch, ~m- iKÓ a) I., meng^ögah, heen en weder schud- den, bv. een' paal in den grond, om hem los te maken. II. z, ög:a. ^ \^) I. Oèla, goudgewicht te Bandjarmasin, staande gelijk aan 5 mata bóêroeng of Ve Smas. — [R.]. *II. jav., slang; Cêla-S, ruggestreng. — [C.]. ^ ) ^ ' ^''^' batav., sund, olah, koken; ook stoeien; schudden, — [B.]. j ^ ) (en höêloe), hegifi; het opperste; het bovenste; bovenland; hoofd (voornaamste plaats; spits); menschelijk hoofd (alleen in de hoftaal); opperhoofd (zelden); van blanke wapens gevest; heft; öê. hati, de maagholte; de maagstreek; de maag (niet anatom.); cê. kapala, de kruin; oè. tangan, het begin der hand bij het handgewrieht; Oê. möêsim, het begin van een jaargetijde; öë. il i r ( = óê. dan ïlir), boven- en benedenlanden; oor- sprong en einde; men^öêloe, zich aan '/ hoofd stellen; aan H hoofd staan; zich als hoofd voordoen; als hoofd handelen; ber- J.» 149 J.' oeloe, van een gevest of heft voorzien zijn; m^ia^élübkm, tot hoofd maken; iemand (Air, obj.) voorgaan; iemand (dir. obj.) met een (inz. slecht) voorbeeld voorgaan; pedang b^roeloek^n gading, een sabel, van een ivoren gevest voorzien; een sabel met een ivoren gevest: flélcèwaii, ge wij z . en alléén gebr. alOêwan (z. aldaar); pengo^Ioe, wie zich aan U hoofd stelt enz,; hoofdman; opperhoofd; hoofd; president; titel van mal. hoofden, onder den batin; «êloe-ciblC^wan, doel (inz. slecht) waarnaar men streeft; seö&loe-3-aii , naar hetzelfde (inz. slecht) doel strevend; van denzelfden (inz. slechten) stempeL .Ja) I V» niengceli, kneden, bv. deeg, was, leem; célijan, wat gekneed is; peng- Ml, wie kneedt; gereedschap om te kne- den. * IL draaikolk, — [L.]. /2 ^ J^) en J^) plur. van J^t. j^) ar., plur. Jj),) en ^J)^K begin; aanvang. iuS Ja) ar., eerste; vroegere; voorafgaande; de eerste enz,; ^^) , plur. in obl., ouden (anciens); voorvaderen; awwalï- na w a achirïna, de ouden (anciens) en de hedendaagschen (modernes); voorvaderen en nakomelingschap; ^^) , plur. J^t en J^h fem. j ^ ) auwel — verb. ned. — , ouwel, y ^) ar., in de eerste plaats, t>^ A ) plur. van *>J^. -H-. V)^a) Majll, naam eener zeeslak — doris — . — [R,]. ^ VI>^^' ^' ^^^^ (^- S"2iïw), batav. (uit 't bal, T.), matwerk vlechten van klapperbladeren (k^langsa bv.). — [B.]; oelat bamboe, oelat tik^r, oelat rotan. Daarentegen kepang tali, kepang ram- 'boet — [H.]. II. (en böèlat), worm; made; rups; öë. bóöloe, harige rups; beroelat, wormstekig zijn; célatan, gewormte, *III. jav. (woelat, T.), aangezicht; gelaat; voorkomen, — '[C.]. ^ \^^^yfsj ^ ) oelet, batav., moeielijk te breken; taai s bv. van hout, 't tegenover- gestelde van getas, broos; breekbaar. — [H.]; ook oel^d ('t jav. woel^d). — [T.]. 1^2^^^), mengo^Iit, liefkoozen; door lief- koozingen tot bedaren of in slaap brengen; sussen; zuien; pengtiêlit, wie lief* c:JJ löO h^ koost enz,; wiens gewoonte hel is, te liefkoozen; liefkoozer; pen^oblïtan, lief- koozing; sus s ing; zuiing, ^ l^;>0#) öBlet, naam eener plant. — [H.]. ^ cXJ 5) oeled, z. oelet. , J^) I. cêlar, slang; mengOBlar, zieh voor- doen glad als eene slang, d. i. zonder wapens zijn; €èlar-;3, wimpel, inz. de lange wimpel op vaartuigen van vorsten en hooge staatsdienaren. *— oelaran, veelal oela oelaran, w. sum., de kramp in armen en heenen, — [N.]. *II. naam eener aard vrucht. — [R.]. *III., cêlar-3, jav., een draad,— [R.]. * IV., oelar mang^ijan^, w. sum.^ bena- ming van den regenboog^ waarvoor de Maleiers en vooral de zwangere vrouwen vrees koesteren. — [N.]. •M- ü ^ ) oeler, batav., worm, — [H.] ; jav. =:= cêlat II. (T.). J^) €êloer, iemand, die, den dood ver- diend hebbende, van den vorst gratie gekregen heeft, als het ware gevierd, doch daarvoor met zijne nakomelingschap lijfei- gene geworden is; hebbende de vorst echter niet het recht, hem te verkoopen. — Een cêloer mag niet met fatsoenlijke lieden eten; niengo^loer, touw en dergelijke vieren; afvieren; aanreiken; aangeven. J) ^) üdlir, schroefdraad, en van daar ook: kurketrekker, * — oeler ïtik, kurke- trekker. [C.]. ■K- Ja) oelor, w. sum., zichtbaar = kali- hatan. — [L\.]. ( >^^' ^* ^'^^ (^8'- oeles), bekleedsel; omkleedsel; omhulsel: sloop; bedek- king; onderdeel van sommige vruchten, zoo als de limoenen, dat in een omhulsel zit; pit met het vleesch van vruchten, die uit veel pitten bestaan, zoo als de nangka, de tjempedak, de dérïjan en derge- lijken; men^oêlas, bekleeden; omkleeden; omhullen; bedekken; ber(felask^n kaïn mërah, van een omkleedsel van eene roode stof voorzien geworden zijn; (jélasan , ivat op een omkleedsel gelijkt; wat bedekt enz. is; bekleedsel; omkleedsel; omhulsel; bedekking. ^ II. w. sum., iets in de lengte doorsnijden, vooral vruchten, — ^" [N.]. ^/ WyKJ#)öeles (vgl. oelas), batav., sprei\ beddelaken, — [B.]; jav. (ï.). ^/ u^Ja), olèsin, batav., met den vinger (of iets dergelijks) langs iets strijken, bv. di olèsin d^mpoel, van eene schuit die gekalfaterd wordt. — vgl. tjólek, — [H.]; uit \ bal. (T). ij^) \., men^ö^lan?, meer dan eens naar dezelfde plaats gaan; herhaaldelijk 6^ m ^6» heizelfde doen; van voren beginnen met iels', herhaaldelijk bezoeken; tali öê., louw dat door ten minste twee katrollen (blokken) loopt (looper mar.); — beró&lang-2 tjakap, ge- durig over hetzelfde onderwerp spreken; jang her(felang-2 sebdêtan^ wat bij herhaling uitgesproken wordt; in de gramm.: reïteratie; reduplicatie; nieii«'(jelaii^-aïiiig*, bij herhaling heen en weder gaan; de overige bet. van (ïïlang int. of met verscheidenheid; célaiigaii, wat door herhaling van iets ver- kregen is: wat moet herhaald enz. worden; peiigö^laiig', wie meer dan eens naar dezelfde plaats gaat enz.; wiens gewoonte het is, het te doen; gantang (èlang aling, kleine inhoudsmaat van metaal^ waarmede de vorst het stofgoud, dat als belasting op- gebracht wordt, meet. Die maat heeft van buiten in den bodem nog eene kleine verdieping, die ook, bij wijze van toegift, met goud gevuld wordt. Bij het goudmeten wordt dus de maat bij herhaling omgekeerd en weder recht gezet, waarvan de naam. * II. naam eener slang. — [L. bew.] ; z. oeling (T.). III., €èlang-3, reep, van een pandan blad, waarin bloemen gestoken zijn; een versiersel in '^t haar der vrouwen. Men kan ook een pan dan -blad in meer reepen scheuren, doch zoo dat die reepen aan den bovenkant samenhangen. *IV., cĕlang:-3, naam eener soort van broodboom. — [L. bew.]; naam van een licussoort, ficus racemosa. — [C.]. ^ V., fölaiig-3, zien of er ook iets te vinden is; in het onzekere zoeken. — [I\.]. ^ ij A ) I- öêloeiig', jav., de visch-arend — falco pondicerianus. — [(].]; oeloeng-2, de kiekendief (B.); I)oeroeng oeloeng-2;, eene soort van roofvogels, die jacht maakt op jonge kippen, wouw. — [H]. ^11., ba toe oei o eng, bata v., een edelge- steente, dat door ouderdom donkerkleurig geworden is. — [H.]; oeloeng is hier de bal. uitspraak van ^t jav. woeloeug, zwart/^T.). ■X- ij A ) öêling'j batav. (uit 't jav., T.), naam van zekere gevaarlijke aalsoort. — [B.]; zou de badenden doen verdrinken (T.). nJ ^) oleng, van vaartuigen rank; rankheid; ê- öleng-S, alleen in 5. kemcèdi, hori- zontaal draaispil, voor de stuurtalies op een indisch vaartuig: stuurrad; keólênj^an, rankheid, ^ L-ÜJ^ ) Im batav. (uit ^t bal., T.), öèlap- oelapin, wenken; met de hand roepen; wuiven, — [B.]. ^11., batav. (uit 't jav., T.), het flik- keren, — [C.]. III., Cèlap-S, brei van k ^^ la d i en klapper- melk (santan). ^L^,^ 1»2 ^cSi,) ^^..JiJj) oelakh, w. simi., == hilir. Het beleekent ook: land; landschap; oelakh ali katanja, om op het gesprek terug te komen. — [N.]. L, iJ #v ) I- ölak, bij het weven tweede haspel, waarop hef garen van den eersten haspel (röêwiiig) gehaspeld wordt; logrol (mar.); mengolak, o/> den tweeden haspel haspelen. II. van vloeistoffen draaiing; warling; zijwaartschc afwijking van de eens aange- nomen richting; schaduwzijde; van wind of regen afgekeerde zijde; mengolak, draaien; warlen; meren; zijwaarts afwijken van de eens aangenomen richting; o. pin toe, opstaand scherm vóór o j achter eene deur of dergelijke; ombak mengolak k^laoet, de golven springen naar zee terug; berölak, ivarling hebben, bv. eene rivier; peiig:ölak, wat doet III., ölok-^ = walak, wispelturig. ~~ [L.]; ölok-'^ en óloh-S, wispelturig; kwasferig: kuren, — [L. bew.]. ¥r Li>J A ) ®Iik en ölek, liefkoozen; troetelen; t n slaap brengen; in slaap wiegen. — [C.]; misschien men. uitspraak van celit (T.)._ ■K- Ci^sJjV batav., (jav.)^ mengoel^g, iets hard ivrijve7ide fijn maken, bv. de rijst voor een klein kind. — [ï.]. ^ 5>aI a) «lalïjo = olè-olèan, z. ónder oelai II. — [B.]. Jtj ) cèlam (of höèlam), rauwe toespijs bij ^ Aa i*i'ic<l lilt linl ■-k1<i»ilant«!i1/ • #vk1nv«-brk-n /s.»*^/ de rijst uit bet plantenrijk; élanian, wat op óëlam gelijkt; onwettige bijzit; €^Iam-S, onwettige bijzit, cëlom, krimpen; teröêlom, ingekrom- pen. — [L.]. ^ ^jy ^' draaien enz.; opstaand scherm vóór of achter ry ^ ^' cfeloeii (in hik. en poëzie), rf/cnaar; eene deur en dergelijke, dat den wind dwingt zijwaarts te gaan, L hj ^ L olok, soort van kettingsteek, met eene grove naald en ongetwijnde zijde, die zoo breed mogelijk uit elkander gelegd wordt, zoodat de steken kleine vierkantjes vormen. IL, ineiii5'ölok-ii|?ölok, schertsende of in schijn onwaarheid zeggen; jokken; voor den gek houden; foppen; beet nemen; den spot drijven met iemand. onderdaan. Wordt gew. als pron. pers. 1. en 3., sing. en plur., ik; wij (vgl. jav., T.); hij; zij; gebruikt, en is nederiger dan d^ngngan; beroeloeii, van zich zelven sprekende celoen gebruiken; peroelc^naa, stcMt van dienaar tegenover zijn* heer; oe- loenschap. <^II., €&loeii-3, wimpel. — [L:]. y.ÜAh ölen-^ — jav. voor het ongebr. öêli-celïan, van öèli, kneden — soort van dunnen koek. 185 *iXi^> ^ J 4J ^ ) ar., plur. zonder sing., begaafden; be- zifters ; heer en; üyü) ^^), rfe m^/ kracht begaafden; de sterken, ^^) olö, balav., wel fameus! — (B.). AJ ^ ) I- ölali, gesteldheid; gelegenheid; l>egi- t (Bi a 11 o la h rij a, zoo is er de gesteldheid van; zoo is de zaak gelegen; seolah*^, alsof, II. manieren; kuren; kunsten, in dien zin; kunst" en vliegwerk; mengolah, een werk door allerhande middelen verrichten, IlL, verb. van jdi)AAr. * IV. olali, singap., weigeren. <Xj A ) I- öleli, praep., dienende ter aan- duiding van den agens in passive zin- nen, of van de aanleiding tot iets: door; uit; uit kracht van — ; beroleh, verkrijgen; bekomen; erlangen; er valt op te merken, dat het spraakgebruik beroleh tot de tr. beteekenis, bóleh daarentegen, als stam- vs^oord, tot de int r. beteekenis beperkt heeft. In de spreektaal evenwel hoort men dit laatste ook wel eens tr. gebruiken; bv. apa tcêwan böleh? wat hebt gij verkregen? beroleh lïhat, te zien krijgen; diketa- hoêï ólehmoe f door u worde geweten (meesisA zonder di, T.);ö. karana ofó. sabab,om reden; omdat; overmits; aangezien; op grond; söêka tjlta ióleh ïja m^lïhat, verblijddoor hetgeen hij zag (door dat hij zag, T.); memper- oleh, verkrijgen; bekomen; erlangen; bereiken; behalen; verwerven; beperoleh, bezig zijn met verkrijgen; diperoleh, verkregen enz, worden; perolëhaii. verkrijging; bekoming; erlanging; bereiking; behaling; verwerving; wat verkregen enz. wordt of is; sama p., gelijk aandeel in hetgeen verkregen enz. wordt; öleh-ólêhan, wat verkregen wordt of is. * II. oleh-3, batav., de opbrengst van den oogst; wat men door oogsten verkrijgt. — [H.]; bal. oelihan (T.). aJ^V, öloh-S z. ö!ok, III. I ^ ) (aula), ar., passender; geschikter; beter: rnna aula, voorwaar, het is beter, / -J A ) I- cjèlai, naam eener eetbare zout- water-schelp. *II. batav., omroeren. — [C.]; ronddraaien^ als kokende rijst in een' ketel; zachtjes omroeren; draaikolk, — [R.] vgl. onder oeli. — oèlai-oélajan, soort van klarinet, van eene geleding van een' padiehalm ge- maakt = soend. §mpet-^mpêtan. — [R.]; olè-olèan is de uitspraak als in'tsoend. (T.). ü ,/ os VaJ ij ) plur. van ^^. De Mal. gebruiken den ^j, plur. ook voor den sing. y ms ^ ^ju^ j) z- onder J^t. fi' 154 ^ê*i' ^a) aoeiH) dreun; galm [zooals bv. in een groot ledig vertrek, van gesehiitvuur in de verte]; /dagend gebrul, zooals bv. dat van een' gevangen olifant; intcrj., ter nabootsing van het gebrul van tijgers, olifanten en dergelijke, en die men gebruikt wanneer men, met kleine kinderen spelende, de beide handen voor het aangezicht, houdt om bij de kleinen eene soort van bezorgdheid te verwekken, die in verbazing en vreugde verandert, wanneer men, na eene poos, de handen eensklaps weder wegneemt. Di^ ge- waarwordingen bij de kinderen drukt men dan uit door de intensieve ujtroeping tjak; men^aoem, dreunen; galmen; klagend brullen, ^ [Jly^ A ) cènioet, een zeebrasem — spa- [R.]. rus «einar, verb. van J^' oemoer, z. J^' ^ i/O^) I. oemang, w. sum., weerpijn; 2e roos (eene bekende ziekte). — IL, o^man^-S, naam eener soort van zout- water-krab, die zelve geen huisje bezittende, in de ledige schelpen van andere dieren gaat en zich daarin vasthecht, waarmede zij dan rondwandelt. Groeit het beest, zoodat zijne schelp te nauw wordt, dan gaat het eene geschikter woning opzoeken. ^ i^^) ömon?, batav. (uit 't jav. of bal, T.), praten. — [B.]. ^. kx)j), ngömel, batav. (uit 't jav., T.), pruttelen; /morren. — [H.]; öemal-3, verwijten. — [U.]; vgl. tjómèl (T.). .,^1^) (en höêmaii), mengöêman, smalen; uitma/cen; door/talen (vgl. jav., T.). oj ) I. awan, wol/i ^ inz. regenwolk; soort van loofwerk (geschilderd, gedrukt, ge- beiteld enz.); /indien, bv. aan letters; a. jang m e ng a n d o e ng h (ĕ dj a n , ivolk die van regen zwanger is, d. i. regenwolk (z. mega); a. bersïlap, loofwer/c, waarvan de takken onder en over elkander heen schijnen te gaan; a. melarat, voorttrek/cende wolken; soort van loofwerk; mengawai), naar de wol/een gaan, zooals bv. een luchtbel; ber- awan, van den hemel, een berg bewol/d zijn; kemawan, verzameling van wol/een (Gewölk); awaii-kemawau , de gezamenlijke wol/een. II. verb. van fj)y » ..* ^) I. oeAvan (en wan) verk. vantöèwan, titel, die, voorafgegaan door ^:^) aan de mannelijke afstammelingen van den bendahara en t^mm^nggoeng van het voormalig rijk Dj oh o r gegeven wordt; titel voor de afstammelingen van Moehammad; op de oostkust van het mal. schiereiland = u:^^ >.) i5B t^ * II. z. oewan^ II. ^^^;^*^) Cĕnoet (vuig. wijz. van roenoet), spoor; zichtbaar leeken hij de heweging van een lichaam achtergelaten ; men^cênoet, het spoor van iets volgen: nauwkeurig nagaan; met volharding najagen, bv. een ambt; met volharding trachten meester te voorden; met volharding trachten te erlangen, J^) (en hönar) — pers. J^, kunst — kwade praktijk; schelmstuk; guitenstreek, 'trek; koopje; moeielijkheid; onaangenaamheid; ongelegenheid: stront; standje; schandaal; * — batav., schade: leed; men^onariii , iemand schade berokkenen, In de Si-miskin (batav. redactie) zegt een vorste na de waarzeggers opgestookt te hebben een ongunstige voor- * spelling te doen om Si-miskin in 't ongeluk te storten: baïk kita bikin — satipoe daja kita sopaja binasa karadjaannja (vgl. mak. ónaraq; soend. honar) — [ï.]. / w^a) I. (en höènoes), men^G^uoes, snij- dende of puntige wapens uit de scheede trekken; ontblooten; een* ring van den vinger trekken; m^ng&noes dawai, metaaldraad trekken; in. rotan, gespleten rotting tusschen twee messen doorhalen, om hem voor hei gebruik geschikt te maken; lïi. dz a k a r, rie w innelijke roede uit de vrouwelijke scheede halen. * II. , (éiiöêsan , zekere gerechtigheid , die aan den vendumeester, of bij het winnen van een proces wordt betaald. — [L.]. ^ III.^ men., de witte vezelstof, die aan de idjoek zit. ~ [N.]. IV. verb. van ^^^. V. z. ^ (ï.). iJih). öneiig'-S, afstammeHng in den 5den graad (kind Van een' pïjoet). C a>#s), meiig'cènap, alleen (onvergezeld) gaan, i L,_ Jb A ) wiiak , omgebogen haakvormige do- ren. ^ik) öênam, naam eener eetbare zoutwater- ^ slak; de tam po e k er van komt als reukwerk in de döëpa, ^^»Or) önan, bataksch, = p^kan (T.). /c^f)' €ênai, van kippedrek taai; zacht; week; mïnjak öë., benzoë-olie, die veel op kippedrek gelijkt, ^ ^ ) oewo (en ]^ wo), troetelwoord, waar- mede men onmondige kinderen van anderen van hoogeren of gelijken rang aanspreekt, hebbende de beteekenis van mooi ventje; mooi meisje, — Wordt ook gebruikt bij titels; bv. t§ngkoe ce. 1S6 öi^ H tk) I. awah, viaii het zien duidelijk; on- belemmerd; duidelijkheid van hef zien; onbelemmerdheid van het zien; ke&wahan, duidelijkheid van het zien enz. *II., soek., van dingen, die gekromd zijn, zoo als bv. vischhaken eenigszins recht gebogen of geopend; a. mata pantjing, fie vischhaak is recht gebogen. 25^) oenéh (en weh, minder goed oewë en wê), vertrouwelijk aanspreekwoord , gebruikelijk tusschen man en vrouw en vrienden. iLöyj ) pi ur. van f'; r /Ca) awai, niet verkregen of het doel niet bereikt hebbend, waarnaar men ge- streefd heeft; er met ledige handen afgekomen; teleurgesteld. / C^) ï- oewc, z. oeweh. II. oorspr. chin. — soort van verglaasd aarden pannetje, met ooren en deksel, zoo als onze melkpannetje^. ^s„^0^ #) cfejoeb, verb. van <^^). ^^**yO ^), ojètin, batav., iemand iets, bv. water, te drinken geven. Ook wel voor te eten geven gebruikt. — [H.] ; uit 't bal. (T.). ^ lX> #i ) oJo*> hatav. en jav. = akar (T.). jo ^) öéjoeng, slingerend; topzwaar (ook van een' beschonkene) ; öë. kapal a , duizeling; 03. ambang, van een beschon- kene nu eens slingerende vooruitgaan en dan weder in eens zijne vaart stuiten. -)f i> #)? pohon (lees: poehoen) ójóng, batav., zekere vruchtdragende boo- men. — [H.]. Vj>o ^ ) (belernjönjot), nieiig*önJot, rekken, zoo als bv. touw, leder en dergelijke; trekken aan iets rekbaars, zoo als bv. een zuigend kind aan den tepel van de borst; ónjötan, waaraan gelrokken wordt, bv. de tepel; wat gerekt is; pen^önjot, welks natuur het is te rekken; wiens gewoonte het is te trekken, bv. een zuigend kind; ivie of wat rekt enz» L, ib a), mengönjak-njanjik, op verschil- lende wijze heen en weder waggelen, zoo als bv. de tanden van een oud man, of de palen van eene oude omheining. ^^ i) ^V (minder gekuischt ötjok), inen^o- njok, toeduwen; opdringen, bv. iets dat men niet wil koopen, een meisje, dat men niet wil hebben; pogingen aanwenden of stappen doen, om iets bv. een verzoek, te verkrijgen; najagen, in dien zin; t§ k^- téhöêan ónjoknja, z. otjoV. 25) I. ah (kort uit te spreken), interj. van UI wrevel, afkeer, weigering, onwil of onge- duld; nien^ahken ) zijn afkeer uitdrukken over tets\ II. ar., interj. van droefheid of pijn: ach; helaas, 25) oh, interj., o/ ook als uitroep, wanneer men zich vergist heeft of overtuigd is ge- worden; oh! djika begïtoe, o! als het zoo is; oh! salah kïta, o/ wij hebben hel mis. /5 , ]\jb) pluï*- van Jjt). yjb) of ^JW plur. van J^^ï. ^^^^^^,^/vJè) plur. van hjt») ^ \j^) plur. van Uit. /ei dUlb) ar. (mal. oelibah), plur. ^..^f, toerusting ; wapening ; krijg svoorraad ; vestingwerken. ^3 ^ ^ LSixA ) aï*-> twee niets beteeke- nende woorden, gevormd door de acht letters, die de Ar. opvolgend (te beginnen met )) aan de jaren van hun achtjarigen cyclus geven. •X- cXA ) Shad (uitspraak van w^, T.), ver- bond; belofte, — [L.]. )<AA) ar., het geleiden van de nieuw ge- huwde naar haren echtgenoot; het leiden van een offerdier naar Mekka; het aa^ibrengen en aanbieden van een geschenk. -%Kib) plur- van^^yt. \^ (mal. ahli) ar., plur, ^J^V, JU^, JUT, ei^ilib) en v::jSib\ , volk; menschen, die tot ecnig persoon, plaats, re^eering, ambacht of instelling behooren; familie; iemand van *t vak; ahli n^grï, burger; a. dïwan, of a. c5-o-„ f et mahkamah, lid van een' i-aad; /♦U^ï) (J^L bloedverwant; ^jCjLl) J.:^^, zekere bloedver- want, aan wien een bepaald gedeelte eener erfenis (c/v) toegekend is; üjUaH J»«>t, iemand die geene godsdienstoefeningen ver- zuimt. ahli, verb. van ^S^\, j\£& ) ar., adv., dienende ter verwelkoming, ongeveer = welkom, hier; CioXibV, .C •^ <*6 i. '^ welkom , u , hier : ï^^ ïsb ) , welkom , hier ; hier, met vreugde en genoegen, L *' j^aA ) en ci>ia») plur. van Jjt>). / c )\ |-i. (t^ f ar., het veronachtzamen; het ver- ^waarloozen; het verzuimen; veron* achtzaming; verwaarloozing ; verzuim. y c J i 15Ö *Lt 5> C,J^ (XLA) plwr- van óSsb, 4X6) ahö, iiiterj. om le roepen; men^ahö- ken, met a h 5 roepen, Wxb) plur. van lS^- / c j: A^ ^Sb) (mal. ahwijah) plur. van )yt>. •K (_C ) I- SJ^^f jav., schoon. — [C.]. II. z. l)ij ^_fj. (C,) plwr. van L T. 5 - w ^ ^) ajjoe, ar. (mal ajoe), interj., o/; men voegt er soms nog U bij, l^J, dat de het. niet verandert. /C,) I. ïja(en euph. soms dïja), pron. pers. 3., sing. en plur., hij; zij; het; zij (z. njaV, ïja ïtoe, hij enz, daar; bij smtr. c:^j>L>, dat is; te weten, namelijk; ïja ini, hij enz. hier (De smtr. ^Ij niet gebr.); ïni ïja^ hier is hij enz,; berija, van iemand sprekende, ïja gebruiken, II. (L>] en L)), adv. van bevesting, ja; ja wel; interj., als antwoord, v^anneer men geroepen of aangesproken is. ^ ) (ook Uïjoe en, minder goed, Jcê), haai; soorten: ï. b^ngkong^ met wijd uit el- . kander staande oogen; ï. belang k as, wordt zoo groot, dat hij een mensch kan verslin- den (z. dj^roeng); ï. bödoh, de domme haai, heeft snorren en wordt vrij groot; ï. t^nggïri; ï. t^kek (teké), niet eetbaar; ï. parang of ï. gergadji, de zaagvisch;\, palang, met een* langen, smallen, dwars- staanden kop, aan welks beide einden zich de oogen bevinden; ï. p een ai, kleine soort; ï. koema; ï. kem^ddjan; ï. kïja-2, heeft een' kop als een rog en een' staart als een haai (bal. kakja, haai, T.); ï. laras, kleine soort; ï. harïmau, groote soort, gevlekt als een tijger; ï. koema ngi, met zwarte vinnen. ^b) aja, sing., = kalakoewan. — [K. (Abd. sch. wdb.)]. y \o ) z. ïja II. P' \ji ) plur. van iL>T. /^ L ** Jo ) plur. van LjT. y s ö o ) (ajadi) plur. van Aj. -X- / jggo ) cejasa, sussen met heen en weder te bewegen; zuien; suizelen. — [L.]. A«JVj) (mal. ijalah), ar., het stellen van iemand over iets; het tot voogd stellen. \uS r , O \ plu C^O^ > yJ £! ur. van ^^; ^joyj^) ^U>, de witte dagen, d. z. de 13e, 14e en 15e van de maan. y7 O ) plur. van ^^ f-- v ^JI 159 /^. ^^_^,A>) I- (en hïba), weemoedig; bewogen; ontroerd; aangedaan [inz. door de her- innering aan beminde afgestorvenen of afwezigen^ of aan vroegere tijden] ; weemoe- digheid; weemoed; ontroering, aandoening; keibaan, weemoed; weemoedigheid; ontroe- ring; aandoening. ^11., weigeren. — [R.]. III., batav., = badan, het lichaam, — Zou dit ook de grondbeteekenis zijn van bet jav. iba? vlg. jav. wong als uitroep. — [H.]; vlg. bataksch — te Batavia waren vroeger zoowel batakscbe als balinescbe slaven, waarin onze godvruchtige voorouders met wellust handel dreven; z. bij awak (T.). ^^.„^yO) I. ïboe, moeder y van menschen, beleefder dan U; van menschen, gew. de persoon, die iemand ter wereld gebracht heeft; van knol- of bol-gewassen de moeder (hoofdyknol oï'bol; van vaten ^ die verschillende kleine voorwerpen als onderdeden (anak) bevatten, zoo als bv. eene sirehdoos het hoofdvat (z. U); ï. bapa, vader en moeder; ouders; ï. ^mas, z. (?mas; ï. bïdjeh, ti7ierts in stukken; ï. tangan, de duim; ï. kaki, de groote teen; ï. ajani, eierleggende kip; volwassen kip; ï. n^grï, hoofdstad; hoofd- plaats; ï. tangga, de zijstijlen van een ladder; ï, sawan, soort van steenpuist aan 't voor- hoofd; ï. pembohong, aarts-leugenaar. *\\., singap., deeg. wO ) I. (en ibar-2), soort van klein vaartuig. II. jSi\,, vliegen; uitvliegen; vlucht, — [C.]; jav. ib^r (T.). ^) L (en lüboer), troost; vertroosting; nieiigïboer, een leed doen vergeten; troos- ten; vertroosten; iboeran, troost; vertroosting, peiigiboer, wie of wat een leed doet vergeten enz.: trooster; vertrooster; peiigïboeran , vertroosting. ^\l. heiblok — [R.]:. ^/ JwkkO) ïbas, naam eener soort van palm. — [C.]; soort van palm, gQbang-palm, poetjoek-boom. — [L.]; corypha umbraculifera. — [P,]. ii,/^ ) ĕbeii»^ z. embeng. ^L-JU-j) iboek, batav. (uit 't bal, T.), ongerust; bekommerd. -^ [B.]. C^ >vx ^ 1 ëbek, soort van voorhangsel tegen zon en weder vóór openingen, zoo- als vensters, deuren enz., dat met eene stut of stutten opengezet wordt; zeil, in dien zin. ^ , JvA-j) I- ïboel (en ibal), zijne gedachten elders hebben. — [L.]. II. naam eener groote soort van niboeng, met zeer sterk rood hout (roëjoeng). — Lamp. zekere palm, waarvan 't buigzame hout voor lansstelen gebezigd wordt, sund. iwoel? — [T.]. I^. 160 .of r^ • "•• a^- ) êbam, cylindervormige porceleinen pot met deksel ), beriban, veel woorden, boehaai of praatjes maken; luidruchtig zijn, — [L.]. /.wA> ) (iiêbaii en rëban), inengëbaii, vierkant op zijde smijten ; ébaiian, wat vierkant op zijde gesmeten is, ^j^j^) ibau, naam eener eetbare zoutwater- mossel. «M/s.> ) L ajat, nauw sluitend wambuis, met kor Ie mouwen, die slechts een gedeelte van den bovenarm bedekken. *II. goed fortuin. — [R.]. J(^ ) ar., plur. ^1 , UT en cl^GT, teeken; grafsteen; tvonderteeken; persoon; lichaam: vers V. den koran. ^ {^^^y^\, ajoet-ajöètan, bijzit, — [C.]. \^ryO^ ïtoe, die; dat; itoe wordt soms met substantiva tot één woord samengetrok- ken en is dan suffix; sahaja tcèwahtoe, in pi. van sahaja töëwan itoe, slaaf van mijn- heer; hdmih^. töBwantoe in pi. van hambai tcèwan ïtoe; orang i., die menschen; i. sahadj^, dat alleen; karana ï., om die reden; i toep on, dat namelijk; doch; mits; ilöèlah, die enz,, emph. ook aan 't begin van een' zin: daarom; juist daarom; ci^^jw* seïtoe (bestaat ditl^ of is liet om s i toe te verklaren? T.), z. sïtoe. 