Geschiedenis van het leven, character, en lotgevallen van wijlen Willem den Vijfden prinse van Oranje en Nassau / 2. XVIII, 610 S
Zoo (veel is althans zeker, dat zulk een boodfchap als hij aan TEMMINCK bragt, eenen naderen aandrang verdiende, ook bij anderen, die met Temminck ééne lijn trokken: ten zij dan, dat de reize naar SpA en vervolgens naar Parijs zoo presfant was, dat dezelve geen uitftel lijden kon, maar *s Mans tegenwoordigheid ia Parijs in die oogenblikken noodzaaklijker was. = 352 Barns VAN ken toonden, alle zijne goede oogmerken te dwars: boomen; en ’s Lands heil te zoeken op eenen weg waar hetzelve nooit kon gevonden worden? Dan, wat baten nu tranen en klachten! Laten wij lie- ver den op Bladz. 334 min of meer nedergeleg- den draad onzes Gefchiedverhaals wederom op- vatten, om te bezien, op welk eene wijze het Ge- neraliteits Befluit, opzichtelijk het niet onder Con- yoy nemen van de grove Houtwaren, in den Lan- de ontvangen werdt. — De Sraten van alle de Gewesten, zelfs die van Holland (ten minften verre weg de grootfte meer- derheid,) zoo ook Z. D. H. mogten dat befluit als eenen heilzamen middenweg, in den neteligen toeftand waar in het Vaderland zich bevondt, aanmerken; dan, het bleek weldra, dat toen het- zelve op den 6 November 1778 in de Vergade- ring van Holland ter tafel kwam, de Gedeputeer- den der Stad Amfterdam , daar mede geen genoegen namen; maar, zij hetzelve overnemende, om daar op het goedvinden van de Vroedfchap hunner Stad te verftaan, zulks ten gevolge had, dat de Stad Amfterdam , in onderfcheiding van alle de overige Leden, op den achttienden daaraanvolgende, het Generaliteits Rapport ten fterkften afkeurde, en tegen hetzelve een zeer uitvoerig Protest inlever- de, met begeerte, dat het in de Notulen werde ge- WILLEM ven Vi V. Afi. 353 gcinfereert. Een Protest, dat volgens gedachten van fommigen, door den Penfionaris F. E. van BERCKEL, dien bitteren Vijand van WILLEM DE Vijrpe was opgefteld ; en alfints blijken deedt, das men te Amfferdam (niettegenftaande ’s Lands weêr- loozen toeftand,) gezind was om op het utterfte recht te blijven fiaan, en niets toe te geven. Ge zind, om nog liever alles te facrifiéeren, dan te gedogen dat men het Recht van de Vrije Vaart losmaakte. Een ftuk, dat wij (hoe gaarne anders) hier niet kunnen overnemen, maar welks geest voor onze Lezers genoegzaam kenbaar wordt; uit het bedreigend en inconftitutioneel flot dat dus luidde: ,, Dat de Achtbare Raad, de wei- 3» gering van de Protectie (der grove Houtwaren) s bij de te nemene Refolutie van de pluraliteit s der Leden van H. Ed. Gr. Mog., zoude houden » voor eene volftrekte overtreding van de Grond: x» wetten van den Lande, en voor eene verbreking 3, van de banden waar door de Leden van dezen s» Staat, tot defenfie van elkanders Rechten, en afwering van alle geweld, aan den anderen vers 3» bonden zijn: mitsgaders, dat het natuurlijk » gevolg daar van zal moeten wezen, dat de 3, Achtb. Raad, zich daar na zoude moeten re« os guleeren in de aanftaande Deliberatien, die ss er zullen moeten vallen over het dragen van M. Deer, Z > de 22 354 LEVEN van » de Lasten van.den Staat, die nergens anders toe » wierden opgebragt, als om de gemeene Zaak „ >» en de Rechten en Vrijheden van ’s Lands In s» gezetenen in het generaal, met alle vermogens o> Ze befchermen.” Het is zoo, de overlevering van dat Protest, belette niet dat de Refolutie van Bepaald Convoy buiten Zmfterdam, met unanime ftemmen door- ging; maar het is niet minder waar, dat het fin- gulier gedrag van eenige weinige Leden van des- zelfs Regering, die betoonden het werk op de leest te willen zetten, en alles naar hunnen zin door te drijven, de grootfte fenfatie in het Va- derland veroorzaakte, en het vuur van binnen- landfchen tweedracht langs hoe fterker opblaken deed Want zij, die in alles deze voorgangers van de hand vlogen, veelal ijverende voor eene zaak waar van zij de ware en eigentlijke oorzaak niet bevroeden konden, juichten dat gedrag op de uitbundigfte wijze toe. Amftels Burgervaderen betoonden , (volgens hunne mening) iz nadruk wa- re Patriotten te zijn, die zich in onderfcheiding van alle anderen, voor de ware belangen van de Natie in de bresfe durfden flellen; en hunne be- dreiging om de beurs gefloten te houden, werdt als eene cordate en recht mannelijke flap , de groot- fie Handelftad des Vaderlands waardig, tot de wol- WILLEM ben V. V. Afd. 385 Wolken verheven en uttgebazuind! Andere Regens ten daar en tegen, die voor dat befluit geftemd hadden, werden op de hatelijkfte wijze over hun- ne Advyzen doorgeftreken, en onder de benaming van Anglomannen, als door Engelsch goud ome gekochte Slaven van het Britfche Cabinet, op de onbefchaamfte wijze in Couranten en uitkomende Blaadjes, met de hatelijkfte coleuren aan de Natie afgemaald. Het fluk te Leyden gedrukt zijnde, werdt ’er den Drukker in Rechten over aangefproken, en, om dat de AZaker zich toen nog niet durfde blootgeven, zoo werd deze in eene Geldboete verwezen. Dan het duurde geen jaar, of VAN DER Kemp kwam ’er openlijk voor uit, het welk gelegen- heid gaf tot-eene Procepure tegen hem die meer kwaad dan goed veroorzaakte. De VERVOLGER op WAGENAAR zegt: dat Hy ner GepinG won. Eene vertelling, die vrij wat verfchilt, met het geene den Hoogleeraar Kuur in 1793 be-- richtte, zeggende: „ Wie verfoeit nu niet dien Lierzang ? » Wie flaat nu niet verwonderd, dat een Dichter voor s den Gerichtsfloel, met vollen monde verklaarde Ja! 1x » BEN DE MAKER, om dat hij het zoo ver had weten te „ brengen, dat de Proçedures tegen hem gehouden, VAN 9, HOOGER HAND GEEN’ VOORTGANG GEHAD HEBBEN. — Men kan uit dit eene voorbeeld opmaken, welke geduchte voort- gangen de toomelooze Ligentie van de Drukpers maakte, em ConstrWrie en STADHOUDER den voer te ligten. WILLEM pen V. V. Afd. 357 ten, wanneer men zich door dat alles eenen Oor- log op den halze haalde. En wat ’s Lanps ERFSTADHOUDER betreft, ,, Hoe wel te vreden » Hij (volgens een aan ons medegedeelde Anec- » dote) zich ook betoonde, dat de Algemeene >» Staten dezen middenweg hadden ingeflagen, om Engeland en Vrankrijk beiden zoo veel » mogelijk , en behoudens hunne Souverainiteit » gefchieden kon, genoegen te geven; zoo be- fchouwde Hij echter het gedrag van 4m/fer- s» dam, van de fchromelijkfte gevolgen te kun- » nen zijn. Het ds mij (dus drukte zich de Vorst » uit) een raadfel, dat de Heeren van Amfter- dam, die meer dan anderen in de Republick , van onzen webrloozen tocftand kennis dragen, „ tot zoo iets hebben kunnen overhellen.” Van, het raad{clachtige werdt daar na op de duidelijk- {te wijze ontwikkeld, daar het toevallig en bijna mirakuleus aan den dag kwam, dat de zeer wel- nige Hoofdbeleideren der Regeering te Amfterdam op dien tijd niet meer in hun geheel waren, om toe te treden tot een befluit, dat volgens de ware gronden van eene volftrekte Onzijdigheid gewij- zigd was: daar het bleek, dat zij onderwonden hadden, om TOEN REEDS twee maanden geleden; zich zoo verre met de Engelfthe Noord-Ameri- caanfche Colonisten in te laten, dat zij hoeger Z 3 naamd 438 LEVEN van naamd in geene Congiliatoire Maatregelen genoes gen nemen konden. (*) Behoeven wij hier, aan een opmerkend en der Vaderlandfche Gefchiedenis eenigermate kundig Lezer te zeggen, wat wij dus fprckende bedoelen? Wat anders, dan die voorbzeldeloos Inconftitutionele en roekeloos ge- waagde onderhandeling, welke met voorkennis en op authorifatie van Heeren Burgemeesteren der Stad Amflerdam, door de aan ons reeds bekend gewordene dAm/lerdamfche Koopman, JEAN DE | NEUF- (*) Niets laat zich (onzes inziens) duidelijker verklaren, dan even dat, wat wij hier boven in den Text beweren, Hadden Burgemeesteren van Amfferdam, door hun gezach, de geheime konkelaarijen met de Colonisten, in dezelfde evenredigheid te keer gegaan, als zij dezelven hadden geap- probeert en aangebonden, zij zouden tot het befluit van alle de Gewesten hebben kunnen toetreden, Dan nu, zouden zij zich befpottelijk en verachtelijk gemaakt hehben bij hunne nieuwe Vrienden, wanneer zij geconcurreert hadden tot een befluit, dat vaor hen den toevoer van Houtwaren ftremde of belette. — Feel liever dan de geheele Republiek ’er aan gewaagd, dan het eens aangenomen fyfthema te laten ya- ren!!! Zie daar de Staatkunde van een vAN BERCKEL, en anderen in die dagen gevolgd en volgehouden, waarom men hen als echte Patronen van Vaderlandlievende Regen- ten en Ministers bijna vergoodde, en WILLEM DEN VIJFDEN als een belager eu vertrapper van `s Lands Vrijheid, op de onbefchaamdite wijze, aan eene hem bevorens hartelijk be- minnende Natie ten toon ftelde ! WILLEM pen V. V. 4fd. 359 NEUVILLE , werkelijk ondernomen en tot fand ge- bragt was, met de Hoofden van de in opfiand zijn- de Engelfche Volkplantingen, niets minder bevat- tende, dan het arrangeeren en onderteekenen yan een Commercietractaat met de zoo evengeroemde Onderdaanen van Groot-Brittannién? Een daad, die aan wat zijde men dezelve befchouwd, en door welke. uitvluchten en bedriegelijke kunstgrepen men dezelve heeft trachten te bewimpelen, zoo onbeftaanbaar met de Unie, als vijandig tegen eenen overmagtigen GEALLIEERDEN VAN DEN STAAT was, dewijl dezelve de eerfte ondermijn- de en verwoestte; en de tweede derwijze tegen de geheele Republiek in het harnas joeg, dat het de uitbarsting van eenen verderffelijken Oorlog ten gevolge hebben moest. Oorlog, die voor den Staat op eene nooit gehoorde wijze berok- kend werdt! Die met eene onberekenbare fchade, bij gebrek van Macht, gevoerd moest worden; en, die door het verlies van Onafhangclijkheid om ’s Lands belangen te doen gelden, op de fchandelijkfte wijze eindigde. Het is deze aan- merking die ons wenkt, om alvorens dien onbe- tamelijken Handel met de Colonisten,.en de gee volgen die denzelven voor Z. D. H. veroorzaak- ten te vermelden, eenig verflag te geven, Eens- deels: van de weinige vrucht die WILLEM DEN Z4. _ Vire 360 LEVEN van VijrpeN en zoodanige Leden des Beftuurs, die met Hem eenftemmig dachten, itaande het ont- wikkelen van de heimlijk beraamde plannen, ter verwoesting van het heil des Vaderlands, onder- vonden, fchoon zij jaar op jaar bij de Bondge- nooten aandrongen, om toch op de defenfie van de Republiek met ernst en nadruk bedacht te zijn: en Anderdeels kortelijk op te geven, in welke benarrende omftandigheden den Staat ge- bragt werdt, door de tegen elkander botzende eisfchen, die door de Hoven van Londen en Pa- rijs gedaan werden, om in de Republiek den boventoon te hebben, en den meesten invloed op de te nemene befluiten uit te oeffenen. Het is uit de Gefchiedenis bekend, dat de wel- eer geécibiedigde Vlag van den Staat, in dat cri- tie-q tijdperk niet alleen, van de fterk gewapende Britten allerhande infultes ondergaan moest, maar dat zelfs de Maroccaanfche Rovers de ftoutheid hadden, om de Nederlandfche Scheepvaart op eene onrechtvaardige wijze te belemmeren: en wanneer men de Petitien van Oorlog van dien tijd inziet, dan lijdt het geen bedenking, om als geker te ftellen, dat aan die roverijen de voor- mame oorzaak moet worden toegekent, dat ’er eeni- WILLEM pen V. P. Afd. 361 eenige meerdere werkzaamheid tot herftel van de Marine befpeurt werdt. Met dat'alles, was dat roofzuchtig Volk door de dapperheid der Heeren Dever en Bentinck derwijze fpoedig tot rede gebragt, dat het om den Vrede fmeken moest, “die geredelijk op voordeelige voorwaarden ge- troffen zijnde, door den dapperen RIDDER VAN KINSBERGEN, (te dien tijde den rang van Kapi- tein ter Zee hebbende,) in naam van H. H. Mog. bevestigd werdt. Dit het geval zijnde, wat was nu natuurlijker te verwachten, dan dat men bij het aangroeijend gevaar met het begonnen werk zou hebben voortgegaan? Dan in plaatfe van dat, liet men, na het beteugelen der Maroccanen in dat opzicht al wederom de handen flap hangen, nict- tegenfiaande de Ridderfchap van Holland, or EXPRESSE BEGEERTE EN VERZOEK VAN Z. H. eene propofitie deedt, houdende de meest gemotiveer- de Inftantien, dat hoe eer zoo beter, en met allen ernst, mogten bij der hand genomen worden en in het werk gefteld, de noodige middelen om de Re- publiek zoo te Lande als ter Zee, in een behoor- lijk postuur van defenfie te ftellen, ,, en dat de >» zaken door Holland ter Generaliteit daar heen » werden gedirigeerd, dat de gezamenlijke Col- yo Jegien ter Admiraliteit ten fpoedigften wierden y» befchreven, om te overleggen, hoedanige meer- | Z 5 39 GQ- 362 LEVEN van » dere Equipagie van een bekwaam aantal Oor- »» logfchepen, behalven de reeds bij Holland ge- >> geconfenteerde Equipagie, tot genoegzame Pros » tectie der Navigatie en Commercie zoude kune » nen en behoren gedaan te worden.” Want in het jaar 1782, verklaarde Z. H. ter justificatie van zijne directie, ten beste van den Lande, ,, dat » die Propofitie het lot van alle de vorigen had, „ om in beide zijne qualiteiten, zoo van Kapitein », Generaal, als van Admiraal Generaal voor de » zekerheid van het Land te zorgen, en in die » van Erfitadhouder van alle de Provincien, tot „ ieder van welke Hij eene egale betrekking had, », de desfentieerende fentimenten zoo veel moge- » lijk te congilieeren, en ieder der Staatsleden te „ bewegen, om met afftand van een al te gepous- », feerde confideratie van eigenbelang , voor de cone „ fervatie en veiligheid, zoo wel als voor den luister „ en voorfpoed van het geheele Ligchaam de noo- »» dige zorge te dragen. — Want fchoon de mees» » te Provingien, en zelfs in Holland, zich alle » Leden, of uit overtuiging, of uit infchikkelijk- „ heid favorabel voor de Propofitie verklaarden, AMSTERDAM ALLEEN bleef perfisteeren bij des- zelfs gevoelen, dat de vermeerdering voor de Landmacht niet neodzaaklijk was.” » Alle de Provingien (laat Z.. H. hier op vol- 3 SEN 2 >? 3 WILLEM pen V. V. Afd. Mog. daartoe nadere inftantien decdt, en een nieuw Plan overgaf: want de uitkomst kerde, zegt 364 LEVEN van zegt Z. H., „ dat het buiten effect bleef, en ’er »» Zelfs te dien tijde reeds, Leden van Regeering » waren, die begeerte toonden, om zoo onge- 5» prepareert als de Republiek was, partij tegen >» Engeland te kiezen. — Zonder dat die Heeren », bedachten, hoe machtig het Britfche Rijk ge- wapend; hoe zwak ons vermogen was; en welk eenen tijd ’er vereischt werdt, om eene „ geheel vervallene Marine wederom op te rich- ten.” — Ongelukkige uitflag derhalven welke die poging hadt! Staat een opmerkzaam Lezer van dit bijgebragte, en het geene wij bevorens reeds bijgebragt hebben, niet in twijfel, waar over hij zich meest verwonderen moet, or, over den onzinnigen tegenftand die de goede Vorst onder- vondt? Or over het taai geduld dat Hij bleef ocf- fenen, om nacht en dag zijne ziel af te floven, om nieuwe middelen uit te denken? Wie bedroefd zich niet, Hem in het vervolg te hooren zeg- gen: ,, Even vruchteloos liep af een nieuw Con- » Ciliatoir, dat op den 20 November bij Holland » voorgedragen werdt, ten einde aldaar eene Re- »» folutie genomen mogt morden, houdende deze » navolgende 3 Punten. 1°. Dat de Republiek onvermindert de Alliantien, ten aanzien van de tegenwoordige Troubles, en bijzonder tusfchen Engeland en Vrankrijk , zoude houden en ob: fer- » 5? 39 WILLEM pen V. V. Afd 363 s ferveeren eene exacte Neutraliteit, zonder zich » die Troubles in het minste aan te trekken, of » daar in op eenigerhande maniere deel te ne- | » men. — 2°. Dat bij het eindigen dier Trou- `» bles, en het tot ftand brengen eener generale » Vrede, de Diliberatien over het Rapport van s 1775, (rakende den voet en wijze, op welke » Zee- en Landmacht in vollen Vredestijd zou », behoren gereguleert te worden) door het vast- s» ftellen van eenen vasten jaarlijkfchen Post, we- » der Op nieuw gereëntameert behoorden te wor- » den, met bepaling, dat bij aldien als dan, na » Verloop van zes maanden, geene afkomst van » die zaak mogt worden gemaakt, de meerdere » nu te werven manfchap eo ¿p/o zouden worden a» gehouden voor geredugeert, en zonder eenige » verdere deliberatie van den Staat van Oorlog zou- » den geroyeerd worden. 3%. -» Beiden de Koningen, of liever hun beider Af- gezanten YORKE en DE LA VAUGUION , (zegt de >» Heer Kruit) moest men aanmerken, als twee >» medeyrijérs, die alle hunne krachten en yer- „ fand WILLEM pen V. V. Afd. 367 » fand infpanden, of liever HUNNE INTRIGUES - a gebruikten, om de Republiek aan hunne zijde » te krijgen of te bewaren, of ten minsten tot >» volledige Onzijdigheid te houden: maar die dit 9» deden langs WEGEN En MIDDELEN, met OOG- > MERKEN €4 UITKOMSTEN, die zeer veel van » elkander verfchilden. — Die hier het fijnfte wist „> te brigeren, had nu de beste koop.” De Jaar- boekfchrijvers van dit onderwerp gewagende, leg- gen dit nader uit, zeggende: ,, de wijze waar op » Zij dat deden, had iets zonderlings. De eene s Zegt: dat het tegen onze Onafhangelijkheid - s ferijdt, dat Engeland de Republiek zou voor- » Schrijven vp hoedanige wijze met Vrankrijk te » handelen. —~ De andere zegt op denzelfden >» toon , dat het tegen de Onafhangelijkheid frrijdt, » dat Vrankrijk aan de Republiek zou voorfchrij- » ven, hoe met Engeland te handelen. Beiden » hebben hier in gelijk, maar beiden willen de » Onafhangelijkheid der Republiek naar cigente- » lang afmeten. —- Vrankrijk verklaart te wil- o> den, dat de Republiek Vrij , Souverain, Onaf- » hangelijk zij, en die Vrijheid en Onafhang:- ə» lijkheid handhave: — Maar voegt "er onmidde- © a» lijk bij, dat zij het niet handhaven derzelver, s> als eene inbreuk op de Onzijdigheid zoude aan- s zien, en derhalven wil, dat men de Ingezetenen » der 368 LEVEN van s» der Republiek , die Scheepsbouwftoffen naar hara 9» Havens voeren, geleide, en tegen alle geweld s» befcherme. Engeland, verklaart op gelijke »s Wijze, onder de flerkfle betuigingen van vriend- »» {chap en aankleven aan de belangen van den » Staat, te willen, dat de Republiek Souverain , » Vrij, en Onafhangelijk zij, en die Vrijheid » en Onafhangelijkheid handhaye, door geene ooren >» te leenen aan de aanzoeken van Vrankrijk. En >» tot bewijs, hoezeer zij die Onafhangelijkheid s eerbiedige , verbieds zij dezelve van geene o> Schecpsbouwftoffen naar Vrankrijk te laten 59 voeren , want, dat zij dat niet zou kunnen gedo= » gen, al was het dat men zou kunnen goedyin- » den die met Oorlog/chepen te doen geleiden” Twee voorftellingen van den waren ftaat des ge- vals, die zoo juist en overeenkomstig de waarheid zijn, dat wij het onnodig achten ’er iets bij te voegen, of eenige moeite aan te wenden, om te betoogen, dat deze pogingen recht gefchikt wa- ren, om de Natie in twee partijen te verdeelen. — Van meer belang is het hier te onderzoeken, wie van de beide partijen met de meeste gronden voor zijn gevoelen pleitte? Of zij die op de on- ftuimigfte wijze ijverden, om aan den eisch des Franfchen Cabinets te voldoen, dezelve als be- ftaanbaar met ’s Lands Onafhangelijkhéid, op alle mos WILLEM pen V, F. Afl, 869 moogelijke wijzen aanprijzende? Of zij, die in het begrip ftonden, dat door het inflaan van een middenweg, door het opfchorten van het Convooy aan de grove Houtwaren , ’s Lands Onaf hangelijk- heid gekrenkt werdt, en uit dien hoofde het beste van die twee kwaden was, tusfchen welken men hier kiezen moest om van eenen Oorlog met Euge- land bevrijd te blijven. Een verfchil, dat alleen uit de inwendige verdeeldheid der gemoederen, onder Regenten en Ingezetenen ontfproten zijnde, in kalmer tijd, even zoo goed dan in 1762, over- éénkomstig ’s Lands ware belangen zou hebben kunnen ter neder gelegd worden; doch dat nu, deels door toevallige omftandigheden; dee/s door de woelingen van de geheime en openbare vijan- den van ’s Lanns ERFsTADHOUDER3 en eindelijk door de violente maatregelen der Engel/chen zel- ve, naar de inzichten van eenige weinigen, die in alles den boventoon zongen, ten voordeele van Vrankrijk beflist werdt, en welks rampzalige ge- volgen uit dien hoofde, niet zoo zeer aan de bs- moeijingen van de Ambasfadeurs der beide in Oorlog zijnde Natien, maar veel meer, aan het onverantwoordelijk gedrag van ontaarte en naar verandering hakende Nederlanders behoren toege- fchreven te worden, als welken door het bewer- ken van eenen Oorlog, met een ter Zee overmach- Il. Deer. Aa / tig 270 LEVEN van ‘tig Volk, geen andere bedoeling hadden, dan hun eigen bijzonder oogmerk, tot bederf van STAD- HOUDER en ConsTITUTIE te volvoeren. Ifet eigenbelang was alleen het roerfel ven beider daden, dewijl Hij die de Republiek aan Zijne zijde had, ecn groot overwicht verkreeg. Het was alleen de zaak vèn 's Lands Hooge Machten en van den Stadhouder, om over den aart en de ftrekking van-die verzoeken te oordeelen, en overeenkomftig ’s Lands toeftand én belangen een befluit te nemen. Dit deden de Staten in 1762, en de Natie daar in berustende, bevondt “er zich wel bij, daar het Land bij den Vrede bewaard bleef, en de rijkdommen ven andere Vol- ken, door den bloeijenden Handel neer de Republiek ftroom- den. Wat belette in 1778.de Staten en Z. H., om zoen even dat zelfde heil, door even deze fde maatregul, en in even hetzelfde geval als in 1762, voor de Ingezetenen te bewerken? Het antwoord is niet thocijelijk te zoeken, In 1778 was een Partij aanwezig, die ter bereiking van hun beraamd Plan, de in 1762 op de proef goed bevonden maat- regel der Staten tegenwerkten, door een van de vleijende Ministers in alles van de hand te vliegen, om dat zijn aanzoek hun daar toe dienftig feheen. Dit het geval zijn- de, wiens gedrag was hier het onverfchooniijkst? Niet dat van Yorke of van DE LA VAUGUION, mear van die Ingeze- te- WILLEM ven V. V. Afd. gyr was- dus geen Anglomanie bij verre weg de groo- te meerderheid der Staatsleden van alle de Ge- westen; het was geene ffrafbare Engelschgezind- heid ten snadeele van het Vaderland in WILLEM DEN VIJFDEN, dat men ter Generaliteit met una- nime ftemmen befloot, om de in 1762 genomene proef te hervatten: het was geen verkeerd en on- gerijmd denkbeeld, dat de Republiek vERPLICHT was om van een gedeelte der voordeelen van het Tractaat van 1674 voor eenen korten tijd te renungieeren ; maar het was den drang der omftan- digheden, waar in zich het Vaderland door op- zettelijke verwaarloozing van de defenfie bevondt, dat men dien middenweg oordeelde te moeten in- flaan, en hét was de onrechtvaardigheid zelve, dat zij die zich Patriotten noemden , aan dat be- fluit dien hatelijken zwaai gaven, en WILLEM DEN VIJFDEN tot het voorwerp van den algemee- nen haat ftelden. Te recht derhalven, mogt den goeden Stadhouder , zijne toetreding tot dat welbe- raden: befluit voor de Natie verdedigende, zeg- gen: „zoo wij met de grootfte meerderheid ge- 4 concurreêrt hebben tot het nemen der Refolutie, „> waar bij, ter Contemplatie van het Hof van s» LON- tenen, die de aanzoeken van den laatften onderfteunden, en den Oorlog daar door voor het Vaderland berokkenden, Aa 2 372 LEVEN van „» Lonpen, het Convooy voor de Houtfchepen » voor een tijd gefuspendeert wierdt, gefchiedde „ zulks niet, omdat wij van oordeel waren , dat „ men ten gevalle van Engeland moest renungiee- „ ren van een recht, den Ingezetenen van den „ Staat uit krachte van de Tractaten competee- „ rende; maar om dat wij den ftaat van weer- „loosheid kennende, waar in zich de Republiek „ Zoo ter Zee als te Lande bevondt, (en uit „ welke wij te vergeefsch getracht hadden haar „ te redden,) overtuigd waren, dat het raadza- 5» Mer was, de exercitie van een GEDEELTE van >, dat recht voor een tijd te furcheeren, ten ein- de AL HET OVERIGE te behouden; dan zich »» door het foutineeren van dat gedeelte, (het welk » boven dien voor dé GENERALE Commergieele „ belangen van niet veel confideratie was,) te » Exponeeren aan de importante verliezen die de Republiek federt geleden heeft: en dat men »> derhalven het verleenen van Protectie aan dien »» betwisten tak van Commercie behoorde uit te „> ftellen, ToT DAT DE REPUBLIEK ZICH BEHOOR- » LIJK GEWAPEND, en in ftaat gefteld zoude heb- „ ben, om zich ter Zee en te Land te defen- »» deeren. — Ter Zee, om dat Engeland federt » jaren een vaste Marine in. dienst hebbende, en » toen meer dan ooit gewapend zijnde, onze 99 GE- WILLEM pen V. P. Afd. 373 5, GEHELE COMMERGIE EN ONZE BESTE BEZITTIN- 5, GEN in Oost- en West-Indien kon ruïneren of » overmeesteren, indien wij buiten ftaat waren », dezelven door genoegzame befcherming te be- » veiligen: (*) en TE LAND, om dat wij voor- »„ Zagen, dat wanneer het tot een rupture met »> Engeland zoude mogen komen, het aan dat » Rijk mogelijk niet aan middelen ontbreken zou- » de, om ons ook aan de Landzijde te attacquee- »» ren of wel andere Vijanden te berokkenen: ‚ heb- (*) De Zeemacht van Engeland beftond bij het uitbarsten van den Oorlog, in 149 Oorlagfchepen van onderfcheide Char- fers van 100 tot 44 ftukken; een veel grooter getal Fre- gaiten en Kotters; en eene verbazende menigte Kapers en Commisfievaarders, — Onze Marine beftond daar en tegen op dat tijdftip, in 27 Oorboefchepen meest van 5o ftukken, 35 Fregatten en 2 Snaauwen, Dan, men denke niet, dat deze macht werkelijk dienst kon doen: want onder dat ge- tal van 87 Bodems, behoorden 6 onbruikbare Wacht- of Hos- pitealfehepen : verfcheidene die begonnen waren op ftapel gezer, of nog gehuurt, of ingekocht moesten worden, en tot welkers bemanning nog een aanzienlijk aantal koppen ontbrak. — Welk gevaar de Commercie en de Oost- en West- Indifche Bezittingen bedreigden, is genoeg gebleken uit de klachten der Kooplieden, en de wegneming van Negapat- nam, Trinconomale, St. Euflatius, Seba, en St. Martin. — Wie, die dit leest, moet het gezegde van Z. H. in den Text niet aanmerken, als een wichtige drangrede om voor de opfchorting van het Convooy te temmen? Aa 3 374 LEVEN van » h-bbende wij in ’s Lands Historien, en uit het » geene in 1672 gebeurt is, toen de Bisfchop » van Munster alleen, aan de Republiek in wei- s nig tijds twee Provingien ontweldigde, geleerd, >, dat ’er MEER DAN EENE Mogendheid is, die » haar van de Landzijde attacqueeren kan. (*) » Buiten dat voorzagen wij, dat bij eene rupture s» met Engeland, al bleef dezelve zich bepalen » tot een Oorlog ter Zee, de geringe Landmacht „ van den Staat niet toereikende wezen zoude, » om ’s Lands Kusten te beveiligen, zonder an- „ dere Frontieren te ontbloten. WILLEM pen V. V: Afd. 375 s in ftaat van Defenfie te ftellen tot dat men „ Aangevallen wordt, zich exponeert aan het ge- »» Vaar van zulks niet te kunnen doen, wanneer » de nood reeds daar is.” Gewichtige drangredenen in de daad, die het opfchorten van het Convooy aan grove Houtwaren noodzakelijk en plichtmatig maakten! Zoo lang nu als deze gronden niet ontkent of weggerede- neer; kunnen worden, kan men de onheilen , door het intrekken van dat befluit en andere machina- tiea veroorzaakt, aan Z. H. niet toekennen ; ook niet aan de overdrevene ftappen die de twistende ingezetenen, volgens hunne verfchillende begrip- pen, aan de beide wedijverende Cabinetten of derzelver Gezanten in den Haage beurtelings toe- kenden; maar alleen aan de bedrijven van die WEINIGE MATADÔRS, die de aanzoeken van Yor- KE in dezelfde evenredigheid tegenwerkten, als zij die van DE LA VAUGUION op alle wijzen begun- fligden , niet, om dat zij zich van de nuttigheid van deze hunne bedrijven overtuigd hielden, maar alleen, om dat zij berekenden, door dat al- les den Stadhouder den voet te zullen ligten , en de Staats- en Erffiadhouderlijke Conflitutie, in een risto-Democratisch Beftuur te transformee- ren, waar toe verfcheidene zoevallige omftandig- heden, en de dag op dag algemener wordende Aa 4 Voiks- 378 LEVEN van b» RANDING DER SCHEPEN door dezelven; en >> hunne ONVOORZICHTIGHEID in het doen van » Cisfchen, tegen de KLARE LETTER VAN HET >> Commergie TRACTAAT, den weg baande tot » de Crisis bij de Regenten ten voordeele van »» de Franschgezinde Partij, die allengs toenam, - » Schoon bedaarde en vooruitziende Regenten, » (en ook Z. D). H. voegen wij ’er bij) klaar » zagen waar het heenen liep, en waar alles op »» neêr komen moest, namelijk op eenen ramp- » Ziligen Oorlog met Engeland. — Niet (zegt » die kundige Man) dat ik hier mede zeggen wil, dat zij ALLEN die met DE LA VAUGUION te rade gingen, den OORLOG MET ENGELAND gezocht en bedoeld hebben: dit geloof ik van », de meeften niet. Maar het luisteren, (het on- » bepaald gehoor geven van de weinige’ Hoofden » des beraamden ontwerps) naar zijnen raad; de- „ inboezemingen van zijne zijde; de afrading van » Zachte maatregulen ; de aanrading van fterke »» Middelen; en het bandeloos veroorloven van » gehuurde pennen en gefchriften, moeften nood- wendig daar heenen leiden, dat de Republiek , willens of onwillens, in onmin met dat Rijk ge- » {tort raakte, die door geenen Stadhouder, door » geene dieperdenkende Regenten, die men hate- » lijk - po u {v w Ld WILLEM pen V. F. Afd. 379 ss lijk ANGLOMANEN noemde, tegengehouden »» kon worden. (*) | De (*) Zie zijn uftmuntend Fers OvER DEN ENGELSCHEN OOR- Loc, Bladz. 71 en 72. — Alwaar Hij, uit zeker te dien tijde uitgegeven Werkje over de ontftane Troubles, aanhaalt, welke fchandelijke middelen ’er door eenigen hier te Lande bij der hand genomen werden, om de in den Text aange- ftipte onderhandelingen met DE LA VAUGUION bij de Natie klem en nadruk bij te zetten. Als 1. Aef hier te Lande, en wel iù Ampetdam, Leyden, en den Hage emploiceren van ° bezoldigde Zendelingen, tot het opflellen van Memorien en andere Schriften. 2. Het breedvoerig vermelden van Em gelands onrechtvaardig gedrag, en zijn onvermogen om den Oorlog tegen de Republiek te beginnen. 3. De kreet over het kwaad beftuur van Z. H. (quafi) door den onbetaine- lijken invloed van den Hertoc van Brunswijk. 4 Het Schreeuwen over de INCONsTITUTIONEELE Macut pes ERF- STADHOUDERS. 5. De bemoeijingen am de Leden van het Franfche Ministerie, als belangelooze Vrienden van de Ree Publiek te doen voorkomen, en den toefland van dat Rijk in tegenoverftelling van Engeland af te fchilderen, als in eenen bloeijenden flaat: voorzien van cen hooggeklommen Crediet, van een uitgebreidde Commercie en Zeevaart, =- ` Kan eene geduchte Zeemacht en Oorlogsvlooten. — Van tal- rijke Legermachten, —” Zijn Zeewezen in goede order en Krijgstucht, — Zijne Resfourges onuitputtelijk, &c, &c. — Niettegen(taande weinig tijds daar na, toen LODEWIJK DE XVI. Dit befluit, gevoegd bij de ontdekking van de in het geheim gehoudene ftrafbare onderhandeling van eenige Amfterdamfche Kooplieden , niet Zon- der dit noodzeeklijk was, ter volvoering ven het beraamde ont» Weip. WILLEM pen V. V. Afd. 381 der medeweten van Burgemeefteren dier Stad, met de Americaanfche Colonisten, gaf in Londen het fein, om den Oorlog aan de weérlooze Re- publiek te verklaren; en aan de Vijanden van WILLEM DEN VIjFDEN hier te Lande, de hoon- fte gelegenheid om hunne in het geheim ontwor- pene maatregulen, ten nadeele van het Oranjehuis op de opentlijkfte wijze door te zetten, en, zoo het niet door het binnentrekken eener Pruisfifche Legermacht ware belet geworden, te voltooijen.- Dit bij de ftukken te doen zien, zal den inhoud van de volgende bladen uitmaken. ZES. ZESDE AFDEELING. Zagen wij aan het flot van de voorgaande Af- deeling, welke Preparatoire middelen de voor- naamfte eerst geheinte, en daarna openbare On- dermijners van ’s Lands gevestigde Regeerings- form, en tevens van den gelukftaat van WILLEM DEN VijFDEN, hier te Lande in het werk ftel- den, om het naar Engelands wensch genomen Staatsbefluit, aangaande het bepaald Convooy ver- nietigd, en overeenkomstig Vrankrijks begeerte, in dat van een onbepaald Convooy veranderd te krijgen, en langs dien weg het weérloos gehou- den Vaderland in eenen allerverderffelijkften Zee- oorlog in te wikkelen: thans eischt de order de- zer = WILLEM pen V, VI. Afà. 383 zer -Gefchiedenis, dat wij opgeven, van welke middelen zich DE La VAUGUION en YORKE, be- fchouwd als twee tegen elkander wedijverende Medevrijers naar den Nederlandfchen invloed, ten voordeele van hunne Natien zich bedienden, om hunne bijzondere oogmerken te bereiken ; ten einde daar door gelegenheid te verkrijgen, om het lijdzaam gedrag dat WILLEM DEN VIJFDEN , in Zijne hooge kwaliteiten als ERFSTADHOUDER flaande die worftelingen hieldt, aan onze Leze- ren te doen bekend worden. Herinnert men zich, het geen wij hier voren gezegd hebben, dan weten Wij, dat velen van de Hollandfthe en Vriefthe Kooplieden over het ver- lenen van bepaald Convooy, de luidfte klachten aanhieven, doch dat het geene verandering in het genomene befluit ten gevolge had. (*) Daar | zijn (*) Onder de drangredenen die de Vrie/che Kooplieden in hun Request aanvoerden, verdiende bij vele doorzichtigen opmerking, dat zij aan de Staten vertoonden. 1. Daz zij tot hunnen handel gebruikten 2000 SCHEPEN, die zij ten min- fien op eene waarde van 20 MILLIOENEN GULDENS flelden. 2. Dat daartoe in Vriesland gevonden werden, ten minften Twee en DerriG DUIZEND zoo REEDERS als PARTIGiPAN- TEN, — Volgens eene aan ons medegedeelde Anecdote (be- vattende eenige bijzonderheden, ten bewijze van des PRIN- SEN grondige Statistique kennis van Zijn Vaderland, en te 384 LEVEN van zijn ’er, die beweerd hebben, dat de Kooplie« den, ziende hoe weinig effect hunne klachten de» den, zich zouden gewend hebben tof pe LA Vav- GUION , met bede, dat Hij hun verzoek door het inleveren van eene Nota, uit naam van den Ko ning zijnen Meester zou willen aandringen, en dat het toen niet ontbrak aan lieden die zich de moeite wel geven wilden, om een Congept op te ftellen, zoo als men die Nota liefst zag inge- richt om doel te treffen: en merkt men dit dan aan, als de eerfte ftap die door de doordrijvers yan den Oorlog met Engeland, ter inroeping van Vrankrijks medehulpe is gedaan geworden. — Wat hier van zij, laten wij in het midden, maar > er tevens hoe gelukkig Hij dezelve wist te gebruiken, bij het lezen van Memorien, Requesten, en andere ftukken,) on - Z. H. op het lezen van deze tastbare leugens, zich van lagchen niet onthouden. ,, De Provingie Vriesland, moet »» fints ik aldaar geweest ben, op eene buitengewone wijze » zijn bevolkt geworden (zei de Vorst) wanneer ‘er na » 32,000 Reeders en Partigipanten in Zeefchepen zijn; » want de gehele bevolking aldaar, bedraagd nog geen | 150,000 zielen, zoo Mannen, Vrouwen als Kinderen, — Ik geloof dat de Heeren Kooplieden niet op hun Comp- „ toir geweest zijn, toen zij de 20 Millioenen en de 32,000 „ Reeders begijfferden!” — Uit dit ftaaltje ziet men, welke grollen men zich op den: mouw liet fpellen,en als Euange- lien geloofde, ” >»? WILLEM pen V. VI: Afd. 385 ‘er is veel grond om dit te denken, dewijl DE LA Vaucuion reeds op den 7 December 1778 met zulk-een ftuk bij H. H. Mog. ter bane kwam, en op den rgde daar aan volgende nog eens her- haalde, waar in een toon heerschte, die veel eer naar eene les van een Pedagoog , dan naar eene Nota, ingericht aan eene independente Mogend- heid geleek. ,, De Koning zich gerust en zeker s Willende ftellen, nopens hunne te nemen beflui- » ten, vorderde eene nette verklaring van de » volmaakte Neutraliteit, die hij verwachtte dat » zij in acht nemen zouden. Hij vleidde zich, 9» dat zij aan hunne Vlag alle die vrijheid zou- » den doen geworden, als hunne Onaf hangelijk- » heid vorderde. Dat zij hunnen Koophandel zoo s» ongefchonden zouden bewaren als volgens de Trac- „> taten behoorde. (*) De minfte afwijking van „ die grondbeginzelen zou een eenzijdigheid open- baren, die Z. M. noodzaken zou, om niet al- >» leen de voordeelen in te trekken, die hij aan » hunne Vlag had verzekerd, door zijn Reglement „ ten aanziene van de onzijdige Natien ; ‘maar a» 00k tot het opfchorten van de loutere gunften » die (*) Profr. KLurr merkt hier op (en zeer te recht) aan: s» Doch juist had men toen met FrRANKmjk geene Tracta- s» den: over die met ENGELAND kon men alleen handelen” Il. Deer. Bb 336 LEVEN van » die hunnen Koophandel in alle zijne Hayenen „> genoot, wit geene andere beweegredenen , dan en- s> kel die van toegevenheid te hunwaards.” — In de tweede Nota ging de Koning nog een flap verder, om H. H. M. met hun belang en met hunnen plicht bekend te doen worden. Zeggen- de: ,, De Vrijheid voor hunne Onderdanen zou be- „ drieglijk , en de ongefchondenheid der Tractaten «> verbasterd worden, wanneer zij die niet door » tene gepaste befcherming handhaafden: of in- „ dien zij dulden, dat hunne Onderdanen de Con- » voyen bleven misfen.. Een-befluit van wat aart » of natuur ook, eene firekking hebbende. om 5, hen van die wettige befcherming te beroven y „> zou bij hem aangezien worden, als een inbreuk »» op de grondbeginfelen eener volftrekte Neytra- >> liteit, en onvermijdelijk de gevolgen naar zich >» [lepen, die hij reeds bevorens had aangekondigd, yy en waar omtrent hij als nu een klaar en duider » lijk antwoord afvroeg.” — Het laat zich zonder onze aanwijzing ‘duidelijk vatten, dat deze Nota's als eene Hemelgave bij de Requesteerende Koop- lieden befchouwd, en Lopewyx pve XVI. als een halve God, om zijne ongehoudene gunsten voor de Republiek, bij hun tot de wolken ver- heven werdt; en dat zoo dikwijls van het wi? lekeurig en gewelddadig gedrag der Engelfthen ` i ten WILLEM pen V. VL. Afd. 487 ten aanziene van onze Schepen gefproken werdt; de voorbeeldelooze gunsten en ongehoudene weldas den van Vrankrijk jegens de Republiek daar nes vens gezet werden, hetwelk ten gevolge had, dat DE LA VAucvroN zich met den aanvang des jaars 1779, zoo niet over eenen meerderen, al- thans over eenen gelijken invloed als dien van zij- nen mededinger Yorke, zoo op het geheele Han- deldrijvend Ligchaam des Vaderlands, als op de Leden der Regeering beroemen kon. Intusfchen, de beantwoording dier JVota's (welken ten fine van Pre-adyis, in handen van Gecommitteerden en de Admiraliteiten gefteld waren,) deedt ge- noeg zien, dat Æ. H. Mog. als nog niet gezind waren, om hun genomen befluit tot bepaald Con- vooy, overéénkomftig den eisch des Franfchen Cabinets in te trekken : want in Conformiteit van het Pre-advis van het Hollands befoigne, viel het befluit om aan Lopewijk pe XVI. in be- leefde termen hoofdzaaklijk te refcribeeren, „ dat s het Recht der Republiek om vrij te varen, en » Scheepsmaterialen naar de Franfche Havens te » zenden, een zaak was, aan geen twijfel on- »» derhevig, en die ook bij hun vast flondt: maar » dat men hier in niet te min na eene Staat- » kundige voorzichtigheid te werke moest gaan, „ en bij het vorig Staatsbefluit volharden. Dat Bb 2 s Zij 388 LEVEN van „ zij onzijdig wilden blijven, en indien ’er yer- » [chil over Tractaten viel, zij daarin de regelen p van voorzichtigheid zouden volgen.” (*) Dan, wat gebeurt er? Even dat zelfde wat wij den 18de Vovember zagen ten uitvoer brengen. Hoe zeer (*) De gronden waarop H. H. Mog. dit befluit namen, vinden wij in het Rapport en Advis van het Hollandsch Befvigne , waar in gezegd wordt. ,, Dat, zoo men met »» Engeland over het Tractaat van 1674 in onmin kwam, s ZEER ZEKER alle Navigatie en Commergie zou flilflaan, » en men gedompeld zou worden in eene COMPLEETE INAC* » TIVITEIT. Dat een Refolutie, om alles op te zetten voor ‚> de rechten van het Tractaat van 1674 gevolgd zou wor- „ den van een VOLKOMEN RurPruur met Engeland, wijt »» abfolut eene ATTACQUE op het ongelimiteerd Convooy tot » affront van de vlag te vrezen was. Dat men eenen »> RUÏNEUSEN OORLOG zou moeten voeren, waar van het » MINST KWADE gevolg zou zijn, de geheele vernietiging „ van het Tractaat van 1674 &c. — Gronden, waarmede Z. H. niet alleen toen, maar reeds bevorens volkomen in- ftemde, zoo als wij in de vorige Afdeeling met ’s Vors- ten eigen woorden ten duidelijkften bewezen hebben. — Wanneer men de vervulling van deze voorzegging in overe weging neemt, wie bedroefd zich dan niet, dat dit alles door eenige weinige doordrijvers in den wind geflagen werdt, niettegenftaande het nog bij hun in verfche geheu- genis was, dat men hier geen ander middel defendeerde, dan dat in 1762 op de proeve uitmuntend goed bevonden was, en daarom alte mogelijke navolging bij °s Lands weér- lozen toeftand verdiende? WILLEM pen V. V1. Afd. 385 zeer de Staten van alle de Gewesten; de 18 fiemmen van Holland; en ook Z. H. dat ant- woord billijk en betamelijk vonden: de Gede- puteerden van Amfterdam inhareerden hun bevo- rens gedaan Protest, het antwoord met de flerkfte uitdrukkingen afkeurende. Spoedig werdt een afichrift van hetzelve aan DE LA VAUGUION gezon- den, ten fine van verzending aan zijnen Koning, dan, men had het bij dien Gezant, door kennisge- ving van het gebeurde, zoo verre weten te brengen , dat Hij het niet alleen op eene den Souverain hoonende wijze weigerde aan te nemen, maar ook eene bedreiging daar bij voegde, ,, om alle Vrijheden en Privilegien voor de Nederlandfche „Scheepvaart in te trekken, en eene nieuwe Ko- >» ninglijke Ordonnantie uit te vaardigen, die 5» reeds den 14 Januarij te Parijs was vastge- „ field, en op den 26 daar aan volgende zou af- »» gekondigd worden, indien de Staten langer 5, draalden om den Koning in het verleenen van s cen ongelimiteerd Convooy, dadelijk genoegen s te geven. kwam. Een gedrag, (het zij men het aan de zijde van DE LA Vaucuion, of van LEsTEVE- NON en VERGENNEs befchouwd,) dat met geen minder recht eene vertrapping van ’s Lands Onaf- hangelijkheid en de Authoriteit der Staten ver- diende genoemd te worden dan dat van Yorke, toen hij vorderde, dat men voor een tijd afzag van het onbetwistbaar recht, dat de Republiek volgens het Tractaat van 1674 tot eene vrije Vaart met Scheepsbehoeften toekwam; fchoon de ondervinding dag op dag leerde, dat men het ter betere bereiking van het ware doel, in de één hooglijk wraakte en verfoeide, en in de andere als eene b-langelooze zucht voor de belangen des Lands en deszelfs Ingezetenen, in het heerlijkfte daglicht plaatfte. (*) l ' Hoe (*) Het ontbrak in die dagen nict aan doorzichtigen, die het weigerend gedrag der drie zoo even in den Text ge- NOCH WILLEM pen V. VI. Afd. 391 Hoe dit zij, de toon in de bewuste Nota’s op- geheven, werdt fpoedig- opgevangen, en drong wel- noemde Ministers, om der Staten antwoord onder het oog van den goedhartigen Lopewijk DE XVI. te brengen, tot een grond gelegd hebben voor hun gevoelen, dat de Ko- ning zeer weinig inlichting gegeven werd, van het geen ‘er zoo in Parijs als in den Haage en elders gebeurde. Ter- wijl die Vorst zich op zijn Draaibank, of met zijne Kinde- ren, en het weldoen aan Armen die hem onder het oog kwamen onledig hieldt; fpeelden , volgens der zodanigen ge- dachten, de Ondermijners van Zijnen Thron, en de On- derdrukkers van het goedhartig Franfche Volk hunne hei- melijke rollen, en lieten den Koning in Zdicten en Memo- vicn dat alles zeggen, wat hen in hunne kraam te pasfe kwam, —— Toen ons in die dagen die gedachten werden | medegedeeld, hielden wij ze voor overdreven en ongerijmd: den, na dat wij in later tijd gezien hebben, op welk eene fchandelijke wijze, de goede Lopewyx, in de hand der In- triguenten van allerhanden aart, als een fpeelbal is gebruikt geworden, zoo vonden wij dezelve zeer waarfchijnlijk, — Die waerfchijnlijkheid , (wij ontveinzen het niet) klom na 1795 tot zekerheid, toen wij van nabij zagen, wat ’er in foortgelijke gevallen, voor doldriftige Democraten hier. te Lande daaglijksch ondernomen werdt. Men deedt de mis- leide Natie in Redevoeringen, Aanfpraken, Publicatien, Voordragten, &c. zeggen wat men wilde, cn dat heette dan DE EERBIEDWAARDIGE VOLKs-sTEM. »» bewerkflelligde, toen DE LA VAUGUION, hem in zijne No- » ta's als een pedante Schoolvos liet fpreken , en de Souve- » raine Vergadering van H. H. Mog. eenen onverdraag- » lijken hoon liet aandoen, vierkant ftrijdig met hunne On- » afhangelijkheid , waar voor men hem als zoo bijzonder „ bezorgd deedt voorkomen?” — Zouden die Nota's ook van HOLLANDSCHE AFKOMsT geweest zijn, even als des Konings Edict ter vrijflelling van de HAARLEMSCHE en AMSTERDAM- scue Zeehandelaars? Wie kan hier beflisfend antwoord op geven? De vermoedelijkfte fteller is dood. — De La VAU- GUION, in 1793 al mede zijn hoofd onder de Guillottine ver- loren hebbende, kan men hem niet raadplegen, — En de nog levenden die in het geheim deelden, zouden thans, na alles wat ’er gebeurt is, zich fchamen om het aan de ` dag te brengen,. t WILLEM pen V. VI. Afd. 393 Hij echter hetzelve als eene nadere flap tot yer- zwaring van ’s Lands bekommerlijken toeftand aanzag. De uitvoer ftond nu vrij: ’s Lands be- fcherming werdt aan het Scheepshout niet ont- zegd; en dus had pe LA Vaucuion en zijne Vrienden nu alles wat zij begeerden! Wie dus denken mogt , de zoo evengenoemde Gezant, was ‘er echter maar in het geheel niet mede te vreden, en gaf dit in eene Memorie, gefteld in denzelf- den geest als de voorgaande Nota's duidelijk te kennen, willende, ,, dat de Staten zich nog dui- >> delijker omtrent de Protectie verklaarden, en „ tevens kennis gevende, dat het beraamde Re- s» glement, waarbij de Hollanders van de voorrech- „ ten der onzijdige Mogendheden uitgefloten were s» den, met den 8 Februari; dadelijk in werking s> Zou gefleld worden, en zij daar en boven nog „ onderhevig gemaakt worden aan de voldoening s van de oude zware Tollen, (en zoo als kort .„ daar na bleek) nog bovendien aan de belastin- » gen van een geheel nieuw allerdrukkendst Tol- >» tarif, het welk aan de Commergie niet alleen, > maar ook aan de Traficquen dezer Landen eene » onberekenbare fchade moest berokkenen , en wel- ‚> ke bedreigingen hij nog verder aauklemde, door » de bijgevoegde bedreiging: dae én gevalle onver- 99 Wacht tusfchen Vrankrijk en Engeland een 3 Bb 5 » Fre 39) . LEVEN van ss. Vrede mogt worden getroffen, alvorens de Sta- » ten aan Z. M. volkomen genoegen gaven, "er 5, nimmer eene Revocatie, noch van het EDICT, . noch van het voor handen zijnde TOLTARIF »» Zoude te verwachten zijn. Van welke firaffen » de HAARLEMSCHE en AMSTERDAMSCHE Koop- » lieden en Zeehandelaars, als eene beloning voor » den betoonden moed hunner Gedeputeerden, te- » gen het nemen der bewuste Refolutie, op eene >» uitftekende wijze werden vrijgefteld.” Een maat- regel die hier te Lande was uitgedacht, om de naarijver der overige Ingezetenen van andere Hol. landfche Steden, over het voorrecht van Haarlem en Amjlerdam in beweging te zetten, en, even als olij in de vlam te werpen, ook dienstbaar ge- keurd werdt, om het vuur van binnenlandfchen tweedragt een nieuw voedfel te verfchaffen, te midden van den benarrenden en zorgvollen toeftand waar in ’s Lands Hooge Machten zich bevonden door de overdrevene eis{fchen van de beiden in Oorlog zijnde Natiën, dewijl men daar bij niet vergat, om de onkundige menigte diets te ma- ken, dat men alleenlijk tot dien ftap genoodzaakt was geworden, door het gerefolveerde aangaande het bepaalde Convooy: (*) en dat Haarlem en | Am- (*) Dit was intusfchcn niets ancers, dan cen voorwendfel van x WILLEM DEN V. VI. Afd. 396 .Amflerdam nu alleen de voordeelen van den Han- del op Vrankrijk genieten zouden. Het van de zoodanigen om het ware geheim dies te beter bedekt te houden. Renporp, die aangaande hetzelve zeer wel onderricht was, leerde dit, toen hij zeide: ,, Het was » de Franfchen (wij zeggen de voornaamfte Holland/che en Friesfche bewerkers van den Oorlog) „ niet alleen te doen » om het Scheepstimmerhout uitgevoerd te krijgen; maar 9 Yoornamesijk, om te doen breken de aloude verbindtenis, „ die ‘er tusfchen Engeland en de Republiek was?’ want om dit laatfte te voorkomen, namen de Staten de Refolutie van den 18 Noy. 1778, waar door zij den uitvoer in Aet generaal wel is waar_niet verboden, maar echter zcer be- zwaarlijk en gevaarlijk maakten, door het weigeren van Convooy, gevende dus aan beiden hoegenaamd geen reden tot beklag, volgende het voorbeeld van 1762, dat met eenen goeden uitflag was bekroond geworden. —— Dit het geval zijnde, wie hoorde dan ooit belagchelijker Reifonne- ment, dan dat hetwelk Renoorp daar op volgen laat, om zijn onverklaarbaar gedrag, voor- en na 1787 te willen ver- dedigen en aan elkander knoopen, vragende: „ Waarom: was >> het nodig zoo eene Refolutie te nemen? Waarom zoodg- » nig blijk van toegevenheid aan Engeland gegeven? Waar- >, out Vrankrijk gemelijk gemaakt? — Het was immers on- » nodig deswegens iets te bepalen? — Het geven van Con- » Yobyen verboodt zich van zelven, dewijl wij geen Sche ‘> pen hadden om genoegfaam Convooy uit te maken, dat ‚> dus niet gefchieden kon, zonder onze Vlag aan hoon bloot » te feller” — Zou men Hem, wanneer zijn werk voor zijnen dood in °t licht gekomen was, niet met vrij wat 896 LEVEN van Het zou (onzes inziens) eene ingewikkelde be- lediging aan onze Lezeren mogen genoemd wor- den, wanneer wij ons hier eenige moeite geven wilden, ten betooge, dat deze dispofitie des Fran- fchen Cabinets, waar bij flechts de Ingezetenen yan twee Hollandfche Steden, als de bijzondere begunftigde lievelingen der geheele Natie voorko- men, eene verbazende fenfatie in de overige Ste- den verwekte: zoo ook, dat zij die dit huismid- del aan Z. M. Gezant hadden aan de hand gege- ven, eene directe inbreuk op de Unie deden! Dit toch kan den eenvouwigften onzer Lezeren met de handen tasten. Van meer belang en ftro- kende met ons tegenwoordig oogmerk zal het zijn, hier op te geven hoe Z. D. H. „ Toen wat meerder grond hebben moeten vragen: — Wel waarom dan te Amfterdam zoo gefchreeuwd om Convooy, daar men wist dat het onnodig en onmooglijk was? Waarom, tegen den raad des Errsrapnoupers, Hemel en Aarde bewogen, om de Vlag van den Staat aan den fchandelijkften hoon te eee Wij zuilen het antwoord in het vervolg uit s Mens gedrag kunnen opgeven, als wij hem op de Oran- jezaal , in het gezelfchep van TEMMINCK, VISSCHER , en BLEIs- Wijk aantreffen, om WILLEM DEN VijFDEN was het moge- lijk onder zijne Curateele, en die zijner Vrienden, te ftellen. WILLEM pen V. VI. Afd. 397 ; Toen de Prins (lezen wij) in de maand Ja- »ẹ nuarij 1779, de Memorien van den Franfchen »„ Gezant, en het op den 14de dier maand vast- >, geftelde nieuwe Reglement , aangaande de Com- », mergie en Navigatie der Hollanderen onder » de oogen kreeg, en daar bij het bericht ont- » Ving, dat het uitftel van 14 dagen om hetzel- »» ve werkelijk aanvang te doen nemen, aan de » inftantien van de Haarlemfche en Amfterdam- s» fche Penfionarisfen VAN ZEEBERGH, VAN BERC- >> KEL, en VisscHeRr, bij den Franfchen Gezant s gedaan, was toe te fchrijven, ontitak hij in » eene zichtbare drift, daar hij het oogmerk tot » Op den bodem doorziende, in fubftantie zeide : 3 Lk kan mij geen idée vormen, aangaande de s denkbeelden dier in de daad kundige Heeren, » Omtrent de ware independentie van den Staat, 5, dat zij het uitfluitend voorrecht voor hunne » Steden als een uitfiekend gunstbewijs aannemen, » ten zij dan, dat zij den band der Unie ge- s» heel ontbinden willen. Hunne inftantien om » 14 dagen uitflel zijn onnut, want zij kunnen » niet ignorant zijn, dat dien termijn te kort » 45, om in alle de Gewesten op eene Conftitutio- » heele wijze, over Vrankrijks eisfchen en bedrei- » gingen te raadplegen. Waarom niet voor de sa vrijftelling hunner Steden op cene heufche wijze i >» voor 498 LEVEN vAN „ voor als nog bedankt, en liever hunnen invloed » bij den Franfchen Gezant aangewend, om het » Franfche Cabinet op eene duidelijke wijze aan » te toonen, dat zulk etsfchen en dreigen, onbe- » flaanbaar is met de égards, die Souveraine en _» Onaf hangelijke Mogendheden aan elkander yer- » [chuldigd zijn? Dat bij geene mooglijkheid » in dien korten tijd daar op te befluiten is? Op » die wijze hadden zij het Vaderland een brij s> gewichtiger dienst bewezen , dan die jaloezijver- „ wekkende gunsten aan te nemen, en met terzijde » felling van ’s Lands algemeene belangen, flechts s», voor die van hunne Steden te zorgen. C°) Wij hebben de volledige plaatfing van deze interes- fante Misfive hier noodzaaklijk gekeurd: EenspreLs, om dat dezelve het gevoelen van de Prins over de groote zaak in verfchil in het helderst daglicht ftelt, en ten bewijze l ftrekt, 402 LEVEN van „ basfadeur van Vrankrijk nict goedgevonden s heeft, het voorfchr. antwoord aan te remen, » en dat door deze weigering aan H. H. Mog. 