Maleisch-Nederlandsch woordenboek
yos van r^.. ^\jó ) plur. / jws^A».> ) en JLaJi), ar., het aankomen; het bereiken; het vereenigd zijn; het verbonden zijn; het samenhangen; het aangrenzend zijn; — verbinding; verband; samenhang ; aangrenzing. mjo ) itoeng en liitoeng: (men. ètóng, T.), men^ïtoeng, tellen; rekenen; berekenen; er voor houden; in aanmerking nemen; achten; rekenen; afrekenen; met elkander afrekenen; itCĕngaii, ivat geteld enz, is — ; de uitkomst (het facit); als adv., als ware het; peritcê- ns^an, telling; rekening; berekening; afreke- ning; 'ilmoe p., rekenkunde, CjfJvó ) itik, eend; — soorten: ï. aj^r ot ï. laoet = belibis; ï. sarati (op Bali is bèbèk sarati de naam van den berg- of manilla-eend, T.); — ^L manïla, batav., de zoogenaamde berg-eend (maar itik is te Batavia niet in gebruik, T.). -X- KX)) I. itil, batav., clitoris, — [B.]; jav.; itil- itillan, de huig van de tong, — [T.]. wX>) ïtam (en hitam)) zwart; donker van ^ kleur; zwartheid enz.; zwarte enz.; het zwart enz.; i. l^gam, pikzwart; ï. möêda/ diep donkerblauw; ï. manis, van de kleur van het gelaat of het geheele lichaam, of van den persoon: liefelijk èrwm; mengitani," t/e hoed. van zwart aannemen ofvertoonen; zwart \ ^ 161 ,Sj) enz. worden; keitatnan, swartkeid; don- 't' ' herheid van hleur; seïtani, naam van een' eetbaren zoelwaler-visch; ïtani-itaman, zwart achlig, ^o ) ^dja, verl). vanli^; meng^ëdja, spellen; ^-^ édjaan, wal gespeld is; peng^édjaaii, spelling, y L jV ^^'s:n> ) ïdjal), ar., hel maken, dat iels noodzakelijks geschiedt; het de oorzaak van het ontslaan van iels zijn; het noodzakelijk maken; het toestemmen y voorn. door den verkooper in den door den koo- per gebotlen prijs; hel te koop bieden; — toestemming. LiVsiiX) ) ar., liet scheppen; hel uitvinden; — schepping ; uilvindi ng, m.I^V^ ) ëdjoeng*, naam van een mal. volkstam onder Riouw. (^^__J^s:\j ) ïdjoek, eene paardehaarachtige zelfstandigheid, groeiende tns- schen stam en Wad van de nau-palm, en dienende tot liet maken van touwwerk, matten, bezems en dergelijke (vooral van daken, T.); tali sahoe ï,, een ankertouw van idjoek (sahoe is xjl^, T.). C-^ ^/^j^TLN ). meiio^ëdjek, bespotten; beschim- pen; hoonen [met woorden of gebaren, ironisch en door naaping, inz. met iemand anders sprekend]. MAL.-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEL. J ,»wiSii\> ) MJiH) verb. van ^^3]; d^ngngan tij ada ï., zonder verlof, •)(• /.wJS^O) idjöii, een voor schol nemen op ie goed te maken gelden, — [R.]. ■X- ^O ) ëtjo, jav., aange7iaa7n; smadelijk; ^'^ geurig, — [C.]; e tja of e tja in alle geval (T.). )L\-J ) ^i*-> ^^^ helpen; het bijstaan; — hulp; bijstand, i\j^} ëdar, verandering van plaats; vaneen vaartuig het afvallen door stroom of wind; afwijking van den koers; mengedar, van plaats veranderen; zich begeven naar; op zijde gaan; zijwaarts plaats snaken; opschuif ven; van een vaartuig afvallen door stroom of wind; afwijken van den koers door stroom of wind — ; naar huis lerugkeeren; rondgaan en lerugkeeren naar dezelfde plaats, zoo als bv. eene processie; omloopen, bv. van een hemellichaam om een ander, den wind; in de rondte gaan; rondgaan) rond- wandelen; rondreizen; rondtrekken; de ronde doen; ronddraaien; rondwentelen; omwente- len ; periodiek veranderen en lerugkeeren ' tot den zelfden toestand; rondom iels gaan; omwahdelen; omreizen; doorwaiidelen; doorreizen; bereizen; doorkruisen; bintang- b^redar, dwaalsler ( — z. kïtar); m^- ngambel ëdar of m^mböëwang êdar, bij het varen afvallen door stroom of wind 11 H 162 2JJü) aftrekken, hamelijk van den koers, d. i. rekenen op het afvallen van het vaartuig door stroom of wind en daarom zoo veel hooger gaan liggen of zooveel opwerken; bij het binnenkomen in een vertrek , waarin zich iemand l)evindt, een weinig op zijde gaan, dat voor beleefd geldt; memper- ëdark^n (ook ^j^)j^,y T,) pijala, Je/? heker doen (laten) rond gaan; pengedar, ivie van plaats verandert enz.; peredaran, ver- andering van plaats: opschidving ; afwijking van den koers door stroom of wind; rondgang; rondwandeling ; processie ; rondtrekking ; ronddraaiing ; rondwen teling ; ontwen teling ; omloop; pengedaran, omwalideling ; omrei- zing; hereizing; doorkruising; ĕdar-2, lt> staande schermen, die men rondom iets zet; 2^ adv., rondom; kringsgewijze. — ^ idar-^(= tabir), de schutten of behangsels, die buiten rondom een tent of loods geplaatst worden bij het geven van feesten. — [L.]. ÖcX> ) idoeng* (en hidoemr); neus: — *ï. ^^ b^tis, de scheenen, — [L.]. — niengï- doeng, door den neus spreken. L 3l\^}, mengidap, langdurig lijden; suk- kelen; kwijnen; niengïdapken , doen langdurig lijden enz.; dwingen te — ; lang- durig lijden enz. aan of om iets (dir. obj.); zich onophoudelijk bezorgd maken om of voor iets, bv. voor iets dat moet komen; mengidapkan miskin, gedurig aan ar- moede lijden, d. i. gedurig in armoede ver- keeren; m. p^roet, gedurig aan den huik lijden, d. i. gedurig gebrek aan levensmid- delen hebben ; idapan , chronisch lijden ; chronische ziekte; hetgeen, waaraan, waarom of waarvoor men langdurig lijdt enz,; waar- om of waarvoor men zich onophoudelijk bezorgd maakt; pengidap , wie langdurig lijdt enz.; sukkelaar; peridapan, langdurig lijden; sukkeling ; kivijning. rcX->) (en hidani), mengidam, sterk op eenige spijs belust zijn, inz. doch niet uitsluitend van zwangere vrouwen; fig., zwanger zijn; sterk op eenige spijs belust zijn; idaman, ivaarnaar iemand belust is; pengïdam , wie sterk op iets belust is enz.; vrouw, die in hare zwangerschap steeds op iets belust is. "^ /.tCX-^) ïdin, verb. van ^3 h — [C.]. /.*lX->) ^dan (zelden), gek; zot; dwaas; gekheid; zotheid; dwaasheid (isjav., T.); mengedan, gek enz. luorc/en; keedanan, gekheid; zotheid; dwaasheid. ï5cX-> ) ïdah, geschenk ter aanknooping van een* minnehandel , dat de vrouwen va- ker geven dan de mannen; minnegeschenk; mengidah, eeti* minnehandel aanknoopen, hetzij al dan niet met wettige bedoelingen door het geven van een geschenk; eeti ge- u**f. s>) 163 >r^. ) schenk geven, van den bruidegom aan de bruid, of omgekeerd; iemand een geschenk geven, met de bedoeling een' minnehandel aan Ie knoopen; ï. terang, met wettige bedoelingen; ï. g^lap, met onkuische bedoe- lingen; idahan, minnegesche7ik; i)mgïA^\if middel ter aanknooping van een' minne- handel, * k c /.jCX> ) id^in? verb. van ^jj]. ^ yj> ) I- Sj^r, batav., ergens lang staan. — " [B.]- II. z. ajer. ^ ) ajer (men. aïr, in "'t Noorden : ajar, T.), water; vocht; nat; sap; sop; saus; bloed, dat uit eene in den strijd ontvangen wond vloeit; glans; ivaas; a. anggoer, wijn; a. teh, thee (de drank); a. kahawa, koffie (de drank); a. Q m as, goudwater, waarmede geschreven wordt; a. përak, zilverwater, als boven; a. beköë, gestolt water, d. i. ijs; a. s^nï, urine; a. söësoe, melk;di. pasang, wassend water; a. söêroet, afloopend water; a. tenang, stil water; a. göëla, suikerwater; suiker in vloeibaren staat; stroop; a. mata, tranen; a. madoe, honig; a. mawar, roze- water; a. mandi, badwater; frissche kleur, die een gezond lichaam van 't baden krijgt; a. moetlak, in een' godsdienstigen zin: rein en tevens reinigend water; a. makróêh, in een' godsdienstigen zin: water, onbruik- baar voor lichaamsreinigingen; a. möêka, uitdrukking van het gelaat, door het al dan niet aanwezig zijn van een' zekeren glans ; a. belanda, seltserwater; a. radja, naam van een aanzienlijk eiland onder Lingga- Riouw; a. alas, het zoete water vóór de monding van rivieren; a. k^ras, sterkwater; a. setaman, een tuin water, d. i. eenige potten met water, waarmede bruid en bruide- gom, gew. 5 a 4 dagen na de inzegening van het huwelijk, onder zekere ceremoniën begoten worden; anak a., riviertje; zijtakje; kreekje; batang a., rivier; möêka a., wa- terspiegel; mata a., ivel; bronader; — óëlar a., naam cener kleine slang, die zich aan modderige stranden ophoudt en zoowel in zout- als in zoetwater, doch niet op het land, leeft. Zij legt geene eieren; m^m- biêwang a., zijne natuurlijke behoeften doen; — *a. kala, w. suni., drinkwater; a. daras, stroomend water (z. (yw. J, T.). — [N.]. — k^aj^r \^ naar het water, d. i. ook naar de plaats waar men zijne be- hoeften doet (men.: karaïr, T.) ; %^ in den toestand gebracht zijn van uit zijne in den strijd, ontvangen wonden te bloeden; m^ngadoe a. d^ngngan garam, ti^af er mef zout vermengen; wordt gezegd van eene getrouwde vrouw, of zegt zij zelve van zich, wanneer haar man eene tweede, jongere vrouw meer bemint dan baar, en al hare ir y- 164 U"f« J kunsten daartegen te kort schieten; ke- ajêran, uil zij7ie in den slrijd ontvangen wond of wonden bloedend zijn, d. i. in den slrijd gewond geworden zijn; van een^ troep strijdenden gewondm hebben; — Sjer-3, 1« naam van een* eetbaren zout- waler-viseh. — ^^ 2<> naam eener vrucht, gelijkende naar de lansat^ maar kleiner en ronder. — [l\.]. ^ ) L, ira-^ , naam van een* eetbaren goud- kleurigen zoutwater-visch , eene soort van dolfijn. "»^11., ira-3, draden in het hout, — [L.]. ^ ) I., mengiri) benijden zonder wangunsl (óók wenschen te bezitten wat een ander bezit). *II. ruif; krib. — [C.]. c y ^)^J, pers., Persië. HJ yj> ) êroet, scheef getrokken; verwrongen: scheef; afwijkend van het rechte of voorgeschrevene ; afwijking van het voor ge- schrevene; ë. mcëloetnja, hij heeft een* scheef getrokken mond; mengapa ë. pagar ïtoe, waarom is die haag scheef; maka ëroetlah p^k^rdjaannja, en zijne hande- lingen wareti van het voorgeschrevene af- wijkend (hij ging van zijne instructie af); mengêroet , scheef getrokken enz. voorden ; van het rechte of voorgeschrevene afwijken; zich verwringen ; m. möêloetnja, ;st)*w mowrf verwringt zich; — ĕroet-liĕii^oet, krom en scheef — ; scheef (niet recht of niet vierkant), int. of op verschillende wijze; ook eroet- bënjoet en ërang-ëroet. dJ w> ) I- (en liêret), mengêret, sleepen; achter zich aan trekken (jav. èrèd, T.); érètaii, wat gesleept enz. is; peiig'ëret, ivie of wat sleept enz.; sleeper; peng^érëtaii, sleeping; het achter zich aan trekken. ^11., batav., op wielen of rollen voorttrek- ken (jav. en bal. ngirid, trekken 'n voertuig, van paarden bv., T.); érêidin^ pont. — [B.]. / Kju ^) ïras, van verschillende gedeelten van een geheel, bv. lemmet en hecht van een mes, uit één stuk; niet ge- lascht of aangevoegd (vgl. jav., T.); het uit een stuk enz. zijn (z. tompang); kepala tongkat jang ï., de knop van een stok, uit één stuk met den stok; niengiras, in één stuk doorloopen; iras-^, wat aan iets anders gelijkt; wedergade; ook: iras-irasan. ^ L J^ Y^^ ^' ii'oes, besprenkelen. — [L. bew.]; diroes? (T.), *II. (jav., T.) een stuk hout dat men gebruikt, om rijst, die gekookt wordt, te porren en om te roeren, of ook uit te scheppen. — [L. bew.]. / M ^) ïris (en hïris), afgesneden stuk of schijf; mengiris, in stukken of ^;^- 165 J^J schijvett snijden; kerven {h\. tabak); ont- leden (bv. eene kip); voorsnijden; mengiris halwa, snijden, zoo als men sommige platte koeken snijdt, d. i, ruitsgewijs snijden; iris li a 1 w a , ruitsgewijs gesneden stuk; ruit; mengambel ï. halwa, gebruik maken van het ruitsgewijs snijden bij het doorklieven der golven, d. i. de golven in een scherpen hoek snijden; irisan, ivat in stukken of schijven gesneden enz. is; pengiris, wie in stukken of schijven snijdt enz.; kerver; ontleder. p ^ ) I. ëraiig*, zwart; donkerblauw ; don- ^^ kerrood; zwartheid; donkerblauwheid; donkerroodheid; zwarte enz. kleur; zwart enz. (jav. i reng, T.); mengerang, zwart enz. worden ; keérangan , zwartheid ; donker- blauwheid; donkerroodheid; ëran^-ér angan, zwartachtig; donkerblauwachtig ; donkerrood- achtig. II. alleen in ërang-êroet, •^ C wj ) I. ii'oeng, eene soort van klein — chineeseh kopje, waaruit arak ge- dronken wordt (H. T.) — [K.]; irong, kopje om uit te drinken; djamboe L, soort van djamboe — anacardium occidentale; de cachow — [M.]; ërong, kruik; steenen kan; flesch — [L.] ; — ëroeiig*-3, opening in een vat of een' bak, bv. een* vijver, om er het water uit te laten afvloeien; tapgat; spijgat op een vaartuig. C Y-^ ) I-^ mengiring, volgen; begeleiden; ^^ ^vergezellen [in eene ondergeschikte verhouding]; in eene ondergeschikte verhou- ding afhankelijk zijn of verbonden zijn aan den persoon van iemand; mengiring djalan, evenwijdig met den weg loopen, bv. eenaantal woningen; dj ala n beriring, in eene rij achter elkander gaande zijn ; in colonne mar- cheerende zijn; iringan, wat volgt enz.; gevolg; begeleiding; stoet; pengiring, wie volgt enz.; volgeling (vgl. jav,, T.) ; pengiringan, begeleiding ; vergezelling ; afhankelijkheid; gevolg; stoet; aanhang; aankleef; beriring, achter elkander. II. zijde; flank. — Alleen gebr. in de vol- gende afleidingen: mengiring, op zij (niet op den rug of den buik) liggen; iringan, zijde; flank (vgl. jav., T.); bïlik i., zijkamer; pada i. dj^mbatan, op zij van de brug. •K- Q w3 ) ëring, een gier (vogel). — [C.]. ^ L^'i ^ ) I. ïi^ap (en kirap) = ïrai [L. bew]. — z. kirai. *II. graan uitkloppen ofdorschen. — [C.]. L3 t-^) (^" liiroep), iMcngiroep, slorpen; leppen. CJ> r-^ ) ï' ttï?n8'<^r^V^j v^ö 6^w ding, dat tegen een ander sluit zich daarvan verwij- deren, en van daar: plaats maken; opschikken; opschuiven; scheiden; afscheid nemen — ; van eene lichaamsvrucht zich inet de armen #c{^t 166 ^U^J (die primitief aan het lichaam gesloten waren) bewegen; dingen, die tegen elkander sluiten uit elkander doen; van elkander verwijderen; scheiden; kïta b^rërak dahöëloe, laten wij vooreerst scheiden; cêlar menger a k lengkarnja, de slang opent hare bochten, *U., soek., schijten; kakken; beriërak, bij verk. berak, •^ {JLS j^) I. (jav. irig, T.) ïrik, soort van grove zeef van bamboes, waarin men groenten enz. wascht. — [L. bew.]; een bamboezen zeéfje, waarin de kok de afgekookte groenten laat doorzijgen of klen- zen. Het dient niet om af te wasschen, zoo als sommigen melden: want daartoe wordt de pasoe gebruikt. — [R,]; (kleine tang- gok), balav., zeef; dorschmachine. — [B.]. IL, mengirik, trappen op iets met zijn ^ gewicht drukken op iets, bv. op een^ hef- boom; met geweld, hetzij door trappen met de voeten of door drukken met de vuisten, door iets heen persen, zoo als bv. het met water aangemaakte merg van ^enige palm- boomen, ter verkrijging van desagodeelen; persen in een vat, door middel van eene plaat, die daarin past, zooals bv. druiven in eene wijnpers; pengirik, wie trapt enz, — ifPers, waarbij zich het dir. obj. in een vat bevindt en door eene daarin passende plaat nedergedrukt wordt, zooals bv. eene wijnpers. 5^^. ) ajer-lödji, z. arlörtji, |A y^) I. (beter hïram), van het aangezicht van kleur veranderend; beschaamd (vernedering, verlegenheid of teleurstelling uitdrukkend) ; beschaamdheid ; keiraman , beschaamdheid, IL, iram-^, boordsel in plooien of golven dat van de randen van den pajoeng obor- 2 afhangt. ♦ III. naam eener bloem. — [C] ; 't jav. irim.2? (T.). ciw^ ^) crmada, z. armada. ^ W>) (^ïi hirau), mengirau, zich met iets bemoeien; iets nagaan; zich iets aan- trekken; geven om iets; belang stellen in iets; kennis nemen van iets; zijner kennisneming of opmerking waardig keuren; notitie nemen van iets; zich met iets bemoeien enz, ^3 VtI ' ^ii'öpah (en ëröpali) — verb. europ. — Europa, c^^) ïrai z. irap. U*^. ) ïjos, invloed hebben; geloofwaardig zijn, — [R.]. O^. ) isa, verb. van ^^J^ en Ux. •K- / u^ ) ïsoe, maag; ingewanden; j ang moe- min itoe makan ij^ d^ngngan UH 167 ^jp^T saioe ïsoe dan jang kafir makan d^ugngan l (B dj o h ïsoe, de rjeloovigen eten met ééne maag, en de ongeloovigen eten met zeven magen, — [R.]; iso, batav. (jaV.), de darmen van een' beest. — [T.]. / U40 ) ïsi, inhoud (ook geestelijke of ini- materieele, d. i. verstand; de inhoud van een boek enz.); vuisel; het vleesch, in tegenoverstelling van de knoken, oi het vet; ï. nc^grï^ de inwoners van eene stad; de gemeente; i. p^roet^ de ingewanden; i. kawïn, bruidschat; huwelijksgift; ï. röê- mahj de huisbewoners; ï. söêrat, inhoud van een brief, geschrift enz.; ï. sorga, de hemel lifigen; ï. b^dil, lading van een vuur- wapen; ï. kajoe, het eigenlijke hout van een' boom, verschillend van het spint (gcëbal) en hel hart (t^ras); i. mcêloet, ivaarvan de mond (ook van het publiek) vol is; waarvan (ook door het publiek) gesproken wordt; onderwerp van praatjes; berisi, iets inhoudende zijn; vol zijn; meiigïsi, vullen; een vuurwapen laden; \^m%M^ wie vult enz.; ivat vult enz., A. i. waarmede gevuld enz. wordt; peiigisïjaii, vulling; lading. ■^ O^^wO ) isit, batav., tandvleesch — [H.]; uit 't bal. [T.]. ^^2^/v,^v^> ) esoet, z. engsoet. ^ i.AwO ) iseng, batav., uit verveling iets u •• ter hand nemen of doen, bv. wa- j a ng- poppen snijden, van iemand die niet wil doedoek menganggoer; moeloetnja is^ng == k^pèngin makan. — [H.]; bal. is^ng, ngisQUg, verlangen hebben om iemand, een vriend of verwante te zien (T.); iseiig-3, tot tijdverdrijf. — [B]. L Qaajl^ ) (en liïsap) , mengisap , zuigen; amfioen rooken; amfioen schuiven; zuigen, bv. de borst; inzuigen; opzuigen; rooken, bv. tabak ( — z. makan en öêdoet); isapan, wat gezogen enz. wordt of moet worden; pengisap, wie zuigt enz.; wiens gewoonte het is het te doen; wie het dik- werf doet; zuiger; am/ioenrooker; amfioen* schuiver; pcri^pan, gereedschap om te zuigen, enz. C,.^^\0 ) I> ineng'esak, opschuiven; op- schikken. IL, aamborstigheid; mendesak; snikken, zooals onder het weenen (z. s^dan). C Qaw*> ) csok of bêsok (uit barisoek samengetrokken.^ T.), diAs., morgen; 'sanderen daags; te eeniger tijd; eenmaal; voortaan; dag van morgen; de volgende dag en dagen; onbepaalde tijd in de toekomst; ê. hari, morgen; 's ander en daags; ë. Icêsa, morgen of overmorgen; te eeniger tijd; voortaan; keésökaii, alleen in k. hari, de volgende dag; pada keesokan hari. C^^) 168 ^.^ den volgenden dag; 's anderen daags, — * men. isoek: voorlaan; (e eeniger tijd in de toekomst (Bat. sogot); h^v\%0Q\, morgen, to morrow (Bat. marsogot); damisock, overmorgen (T,). L^ xajü^\. d ^1110 e u esek, soort van tering, waarbij de opperhuid droog en schubbig wordt. ^.wmO ) ïsin (en liïsiii), beschaamd (minder dan maloe); bloode; bescheiden; be- schaamdheid; blooheid; bescheidenheid (jav., T.); ïiiengïsinken, beschaamd enz, doen zijn (maken); zich schamen over iets. ^y^] ïso, z. isoe. <^AwO) csali, verb. van X£j>G. Va^ ) ar., het vermaken bij uitersten wil; het maken van een uitersten wil; — lega- teei 'ing ; t es t eer in g. ^ i> ) I. ïjany, half gek. — (S. R.)- — [I^-' L. bew.; R.]. — Waarschijnlijk ver- keerde lezing van ïnga-2. II. (jav. jang, kw. hjang, T.), staniw. van ^U^. ■Jt- i.> ), ajoenff-^, naam van een gewas — O* ipomoea bona nox, Lin. — [R.], -4 i> ), iiig'a-^, afgetrokken; onnoozel rond- starend, als om iets te zoeken dat men mist; afgetrokkenheid ( — z. mangoe-2). i*^Jt>) ingat, denken; zich bewust zijn; bewustzijn (bewustheid) hebben; zich ' herinneren; aandachtig zijn; oplettend zijn; op zijne hoede zijn; mengingat, denken aan iets; iets indachtig zijn; zich iets herin- neren; onthouden; ingatan , herinnering; aandacht; oplettendheid; indachtig making; vermaning; pengingat, wie of ivat doet denken; vermaner; peringatan, herinnering; aandacht; oplettendheid; geheugen; aanteeke- ning, ter ondersteuning van het geheugen; pengingatan, indachtig making; vermaning; ingatken (smtr. van Ingat en akan), denken aan iets; mengingatkan dïri, van zich zelven bewustzijn (bewustheid) hebben. JO) ingar (en lilngar), geraas; gelier; mis- baar; niengingar, razen; lieren; misbaar maken; mengingarken, razen enz, tegen iemand; ruchtbaar maken; aan de groot e klok hangen; Ingar-bangar, geraas; getier; misbaar [met verscheidenheid of op ver- schillende plaatsen] ; nienftlngar-bangar, razen; tieren; misbaar maken [met verschei- denheid of op verschillende plaatsen]. K/^Ji^) 1. ïngoes (en lilngoes), snot, — ^*batav., is ook: droes; ingoesan, droezig. — [B.]. ,^.jlj) êngen, begeeren; wenschen; meng'e- ngen, belust zijn op iets; èngênan. J o^. 169 .Cj) jib) ïpar, wal begeerd enz, wordt; wensch, in dien zin; keéng^ênan , begeerte; wensch; belustheid; pen^ëii^en, wie begeert enz.; perengĕnau , begeerte; wensch; belust heid, C }bh nieng-ajap, (vernederende en onder- danige spreekwijze), eten; wordt zelden anders gebruikt, dan als ajapan, eten; spijs. ^ [^;y^si>) êpot, batav., drukte, — [B.]; uit 't bal, jav. rèpot (T.). zwager; zwagerin; — *L kan- dong, w. sum., denkelijk: volle neef. Eigenlijk diende het een zwager te zijn, die tegelijk minstens volle neef was; want een broeder kan het te gelijker tijd niet zijn. — [N.]. — periparan, zwagerschap. i^ QJb) ëpok, taschje van matwerk, met een deksel, ter berging voornamelijk van de sïreh en toebehooren of klaar ge- maakte sïreh-pruimpjes (vgl. jav., T.); êpok-^) soort van kleine pasteitjes. Kxb) ïpil) naam van een' boom met goed timmerhout en zwarte boonachtige vruchten, die gandoe genoemd woorden. epölet en polet — verb. ned. — epauletle. <K<^) ïpoli = Cjêpas; akar i., naam eener kruipende plant, zijnde een voortreffe- lijk bindseL ^^^^^^jb) Ij mengajak, van eene zeil aan- slaan. II. zeef voor drooge dingen; mengajak, drooge dingen zeven; den achterste heen en weder bewegen ^ inz. bij het gaan; ijakan, wat gezeefd is, als Avare het zeefsel; peiigajak, wie zeeft; zeef; wie den achterste heen en weder beweegt enz.; ajak-S, naam eener soort van spin op hooge pooten, op welke zij gedurig heen en weder schom- melt. t Cb), meiigajoek (vuig.), beslapen. ^ l^iJsj ) I. ika, men, = ini (T.), — ook taal der ra'jat. — sïka(voor seika), deze plaats; Jüer (vgl. onder i toe) — di-sika = d i -sini. — [T.]. *II., ika-^, soort van watermos. — [L. bew.]. ^j^^/C/so ) ïkat, binding; verband; bundel; bos; invatting; omgeving; omdijking; o»i- walling; omdamming; mengikat, door het leggen van een* band vast maken; binden; aan- binden; vastbinden; verbinden; samenvoegen; invatten ; omgeven ; omdijken ; omwallen ; omdammen; zetten of vatten in iets, bv. een' steen in goud; opstellen met onderling verband (ook van proza en poëzie); va» dunne en buigzame lichamen, zoo als touw, garen enz. om iets heen buigen en daar vasthechten; binden; aanbinden; vastbinden; C-ióï 170 /^•^ mengikat parang, het leger opstellen; diikat mal i, vastgezet worden mei een knoop en niet met een strik, zoodat de binding niet los kan gaan; nicugöbraik^n ïkatnja, de binding er van los maken; ontbinden; ikat parang, slagorde; I. tj^ngkani kgra, zekere wijze om bv. de staken eener omheining vast te binden; berikatkeii) invatten; omgeven; omdijken] omwallen; omdammen; zetten of vatten in iets, d. i.: ingevat enz. zijn; met zeer zeld- zame uitzonderingen alleen gebr. met een onmiddellijk daarop volgend indir. obj., als complement; B. intan, met diamanten ingevat zijn; ikatan, wat gebonden enz, is; binding; samenvoeging; invatting; om- géving; omdijking ; omwalling ; omdam- ming; verband; van een geschrift stijl; onderling verband der verschillende onder- deelen; pengikat, wie bindt enz.; wat bindt enz., bv. touw, garen enz.; bindsel; apa p. kïta.? waarmede zullen wij binden ; pengikatan, binding; aanbinding; vastbin- ding; verbinding; samenvoeging; invaUing; omgeving; omdijking; omwalling; omdath' ming, ^^ySs^) ïkoet, adv., in navolging; nieng'ïkoet, volgen; achterna gaan; opvolgen; ge- hoorzamen; nakomen; navolgen; nabootsen; ik^ètan, wie of wat gevolgd enz. wordt; voorbeeld; wat door navolgen, nabootsen verkregen is; navolging; nabootsing; pelikoet (voor perikoet), wie volgt enz.; gevolg; stoet; trein; penjf ïkoet, wie volgt enz,; volger; navolger; nabootser; pengikd'tan, volging; op- vo Ig ing ; gehoo zam ing ; n akom ing ; navolging ; nabootsing; berikoet-3, adv., herhaaldelijk; ' ikoet-iköètan, beurtelings, J>ó ) ëkor (men. i k oer. T.), staart; achter- einde; het is voorts een classiticeerend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal dieren of (doch zeldener) menschen uitdrukt; k(ĕda dööWii ë., twee stuks paar- den; anak berapa ĕ. ? hoeveel kinderen? ë. löêtoeng, soort van slangstuk van klein kaliber, op een voetstuk; ë. köêtjing, Aa/- testaart, naam eener soort van behaard gras, dat in de geneeskunde gebruikt wordt en waarvan er eene witte, roode en groene soort bestaat; ë. töëpai, eekhorenstaart, naam eener soort van gras, dat in de geneeskunde gebruikt wordt; ë. lïpas, kak- kerlakke-staart , punt van het hoofdhaar midden in den nek, die men bij het haar- knippen daar laat staan, gelijkende op een' kakkerlakke-staart, eene dracht der mal. dandy's; mengekor, achteraan loopen; achter iemand loopen; het gevolg uitmaken van iemand; pelëkor, (in hik. en goëzie, voor het ongebr. perekor), wie het gevolg van iemand uitmaakt; volgelingen; gevolg; stoet. J^J 171 ^c:Jü) VJ^O ) ïkal, krullend; van een boscli golvend; kruL ^ Vli/'^-^^^ ' ikcniat, keniat (uitspraak van iuXr^), balav., kunst; wetenschap; een toover- of wraakmiddeltje aanwen- den.—[B,]. .,,^0) ikaiij visch. — De visclmanien, die bestaan uit het woord fkan, met een appositief, zijn te vinden onder het apposi- lief, bv. ï. belalang, de vliegende visch, onder belalang; ï. djöêkoet, allerhande vischspijzen of visch voor spijzen; ïkan-3, logplank; m^mböéwang L, loggen. •)(- CJL5s> ) ïffa> jav., rib. — [L. bew.]; en ïgah, batav., lever (limpa); milt; nier; zijde. — [B.]. ■X- (JLSo I I. ïg'oe, juk voor hoornvee; span; *• paar; makker (z. g o e). — [C.]. ^11., iiiengig'O, batav., hardop droomen; slaapwandelen. — [H.]; m^ngigoe en igoe- igoe-an,m den slaap ijlen, y an een zieke; z. igau. — [T.]. f^ J>o ) ïgerêdja (en g:erĕdja) — port. ^-^ igi'cja — kerk. -^ ( W4w>ó) egos, batav., zich heen en weder schudden. — [B.]. V>o) !•> mengigal, pronken, zoo als bv. de haan van pauw of kalkoen; statig stappen; pengigal, wie pronkt enz.; wiens natuur of gewoonte het is het te doen; pronker enz.; peiigig'alan, pronking; statige stap. II. naam eener provincie op de Oostkust van Sumatra, behoorende onder Rionw. ^ V>o) fg'ol, slingeren (een* pijl). — [L.]. ê>0) (en liigaii), meiigng'au, angstig droo- ' men, daarbij stenende; hardop droomen; slaapwandelen; nachtwandelen; igawaii, waar- van angstig of hardop gedroomd wordt; wat slaapwandelende gedaan wordt; pei]gTg:aa, wie angstig droomt ènz.; wiens natuur het is het te doen; slaapwandelaar; nachtwan- delaar. <:JtJ>o), niengëgali, breedbeens loopen, daar- bij beurtelings de schouders naar voren brengend; peiigëgah, wie breedbeens loopt enz.; wiens gewoonte het is het te doen. -X-. K-J) ajal, aarzelen om uit te gaan of om te huis Ie blijven. — [H.]. ^ i }o) cla, naam eener plant — hellenia bracteata. — [C.]. ^\^) ar., het afleggen van een eed buiten rechten; het zich ver zweren; eedsafleg- ging buiten rechten; ver zwering. ■H- i;>%A> ) flat, valsche ciprus, een gewas — schoennus — ; lisoh; bies; riet, — [R.]. L) 172 f^} (^;>v^Aj ) (en helat, of elah en hĕlali) verb. van ^i^; iiieiig-elat, listen of kuml' grepen bezigen; de waarheid verbergen; bedrog plegen; oneerlijk zijn; valsch spelen; listen of kunstgrepen ten opzichte van iemand bezigen; de waarheid verbergen voor iemand; bedriegen; éliitail, bedrog; peiig^ëlat, ivie listen of kunstgrepen bezigt enz.; valsche speler; bedrieger. Men zegt wel eens in de dagelijksche laai sï iigëlat voor sï p^ngëlat. ^ ^A>) il?**} balav. (jav.), 't vocht dat iemand in den mond heeft, als hij trek heelt hv. om zuur te eten; ]iieiig:]ler, watertanden. — [T.]; ileraii, kwijten; sali- veeren. — [B.]. y/O) I. (en hilir), benedenloop eener rivier; de daar gelegen streken; meiigilir, stroom a f waar Is gaan; eene rivier afvaren; afzakken, in dien zin; peii<;ilir, vaartuig of ander middel van vervoer, om iets stroom afwaarts ie brengen. ^^11. vierkante bamboezen waaier, om het vuur aan te houden. — [11.]; bal. ilih, vgl. ook jav. il i r (ï.). ^/ W4sA^) ilfs, batav., treden; vertrappen; fijn trappen. — [B.]; = giling, door rolling vermalen, fijn of plat maken; il^s bedak, op die wijze b^dak fijn ma- ken; vgl. gil^s en het jav. woord. — [H.]. ^ 4LA^) I. èliiig, jav., oplettend zijn; denken om; zich herinneren; behartigen; op- merken; z. ëmoet. — [C.]; aanmerken; acht geven; aanschouwen; in acht nemen; bemerken; gadeslaan; merken; mengeling pada. — [L.]. *1I. (en heling:), overhellen, gelijk een schip. — [L. bew.]; ook: neigen; luisteren; het oor leetien; het oor neigen. — [R.]. -X-L QA>) ilap, gedachteloos; zich verge- ten. — [R.]. — z. ^h^ l CLa^ ) I., ])ieii<^ĕlak, uitwijken, hetzij door eene buiging van het bovenlijf, dan wel door eene beweging van het geheele lichaam; ontwijken, bv. een' houw, een bevel. II. naam van een' eetbaren zoutwater- visch. L _aJj 1 elok, bevallig; bekoorlijk; sierlijk; schoon (men. ook : goed, T.); bevallig- heid; bekoorlijkheid; sierlijkheid; schoonheid; sama t a ĕ., van partijen de eene zoowel als de andere niet frisch, d. i.. in eene moeielijke positie. Jo ), ilam-3 (en hilam-S), van ver verwij - ^ derde voorwerpen onduidelijk zichtbaar; flauw zichtbaar; nevelig; nu eens zichtbaar , dan weder niet, zooals bv. eene vlucht vogels, die in eens zwenkt, of wolken aan de kim; onduidelijk zichtbaar enz. zijn. J^) 173 u;^.' ,.j-Aj), mengĕloen, tot iets overreden; lot iets geneigd maken; tot iels gunstig stemmen; verleiden. _^) ilaii (en hilaii) , schaduw op hel waler, inz. veroorzaakt door eene of eenige wolken, die vóór de zon komen; de schaduw, door de wolken veroorzaakt, heeft volmaakt het voorkomen van klippen onder water; ïlaii-S, het beur leling s lenig- kaatsen en niet terug kaatsen van licht, zooals bv. bewogen water, waar de zon op schijnt. é.A> ) ëlo — verb. ned. — , el, AAn Slahj z. ëlat. /^Ao) (en hïlai), niengilai, luidruchtig la- chen. v«>) aïni, verb. van (^J^) «^. v^ ) ajam (en hajam), hoen (haan en hen); ^ a. belanda, kalkoen; a. katik, rfwerg^- hoen^ naam eener kleine soort van boschhoen; aJam-S, naam eener groote soort van strandlooper; aJam-2-man, wctterhoen, v^), meiig*ajoem, heulen met slecht volk, ^ bv. met zeeroovers, door hen uit te rusten, met moordenaren, door hen te bezoldigen; slecht volk, bv. zeeroovers, moordenaren enz. van het noodige voorzien, uitrusten, bezoldigen. ^ ) 1. ïjam, , verb. van ^^. *1I. gluren; loeren, — [L.]. X >-^ ) ïi»a-3, wolken, die tegen elkander indrijven, — [L.]; kawi: hima (T.). ^ >J) V-lo ) ÏMiag'em — port. image m — \ beeld, — [H.]. U \j^ ) plur. van / c /J V.40 ) en J^)^ ar., het vertrouwen hebben; het geloovcn, voorn, in God; — ver- trouwen; geloof; godsvereering: mal. ïman. ^ ij>^-|0 ) ïniat (en liïiiiat), zorgvtddig; op- lettend; berekening; beoordeeling; gevoelen, — [L. bew.]; inborst; karakter; gemoed, — [R.]; zorgvuldig; zuinig; met overleg, — [K.]; ïmat-^, goed; wel; ter dege, — [L. bew.]. — z. hem at. ^ ^2;y^^^^ ĕnioet^ jav., zich herinneren; denken om; zorg dragen; geven om; behartigen — ; zorgvtddig; oplettend, — z. ëling. — [G.]. / N^f->V niengênioel, schaamteloos indringend zijn; lastig zijn; meiig'émceli) schaam- teloos indriiigend zijn tegen iemand; iemand lastig vallen; overlóópen. ^^wf^) plur. van ^^, - "X- / ♦ v-ftl ) ïïMfMj goed; recht; behoorlijk.— [C], /C ^^) ^'"öi — oorspr. chin. — , Emoy, naam van een eiland, tusschen China en Forniosa, met stad en haven. ^ / ^-40) ïnial, ge/wokle rijst. — [L. hew.]; een verkeerd gehoord Lampongsch mi? (T.). /.v-J>) I- «jan (vroeger onhek.), blik (fer blanc). ^^11., gjaii-^, jav. (ajan), vallende ziek- te; toevallen. — [R.]. f*Y^h nieii8:ajoeii, van iets dat hangt zich heen en weder bewegen; slingeren; schommelen; iets dat hangt heen en weder bewegen; schommelen; matahari sóêdah m^ngajoen, de zon schommelt reeds, hangt reeds als in een schommel, d. i. begint reeds (als ware het) loodrecht naar heneden te gaan. Dit schommelen der zon rekent men in Indië te beginnen omstreeks 4 uur; b^rajoen kaki, met de voelen schommelende zijn. *II., w. sum., willen. — [N.] ; kw. , ahjoen? (T.). (*>^ ) ïHi, deze; dit; adv., hier; nu; thans; op y dit oogenblik; tegenwoordig ( — z. ïkalj orang ï., deze menschen; i. djöègai, dit zelf (en geen ander); ^J<fJ^) inïpon, ook deze; zelfs deze; sïnl (voor seïoi, z. onder itoe), deze plaats; hier. ^J-J C-JïvJo ) ar., het bevallen; het bewondering verwekken; het vurig verlangen. t_.^^) ênab (en djënab), verb. van ^^^]. / h^^) ^11^^» in p^koeng ï., p^koeng [kanker) aan den hals. iiJo) ïiiang, vrouwelijke volgeling van een vorstelijk kind, verschillend van p^ng- asoh, kindermeid. — Een kind van den regeerenden vorst heeft er zestien. — ma ï., het vrouwelijke hoofd der ïnangs; inang^an, de gezamenlijke ïn a ng's ; ïnan^da = i n a ng, in de eerbiedige spreekwijze. cX-5lx->) z. onder inang. ^ C 0.^} ïnap, batav., overnachten. — [C,]; evenals in 1 jav. inep, en m^ng- in^p(T.). t^_JU-j) êiiak (of heuak), smakelijk; aan- genaam van smaak; lekker; smake- lijkheid; lekkerheid. LpJiA-j>) ënok, naam eener kleine rivier op de Oostkust van Sumatra, tusschen Retteh en Indragiri, met eene nederzetting van Lanoen's, en behoorende onder Riouw. a>0 ) inan, vermoedelijk stamw. van s i nan in di sinan (T.). ^ /^jJLj ) ïnoeii, gindsch. — [C.]. — z. ^Jy ncên. •)f /♦i.Ao) Jnin == ini. — [Ï.]; iiiin tah, deze; dit. — [C.]. M 175 ^\ 4J0 ) inoe (in hik. en poëzie), koning; vorst; prins (jav. ino, raden ino of voluit raden ino k^rtapali, naam vanden held der Pandji-romans; kawi hino^ T.). ^ aJo ) iliO , \v. siini., wellevend; beschaamd. — [N.]. . Jo ) ïnai (verh. van ll>-) , naam van een' hoorn, met de hladeren waarvan men de nagels en witte haarden rood verft (z. patjar); ï. ajam, naam eener plant, die- nende de hloesem daarvan tot hetzelfde einde. De roode kleur houdt echter slechts een* korten tijd. ^ A> ) I. ajöê, div., inlerj. van opwekkingen aansporing: welaan; kom (jav. ajo, sund. hajoe, dat in 't kawi goed hetee- kent; dus: 't is goed dat enz., T.). II. verh. van ^j^)\ ajcë-hai, o, int.; Jb hai (o; he; holla), int. "^ ^ ) êwa, hatav., walgen; niet kunnen uitstaan. — [B.]; = ge dek en hintji, haten; afkeer hebben van iets, — [H.]; jav., terwijl hintji de hrahhel-uitspraak is v. h(?ntji (T.). c / CS /.t) ê^ ) — pers., paleis. — z. awan. -X- / . # ) ÉM-) ) ïwaii , gerecht ; rechtbank. — [L.]. — Verh. van. ^;^^.^- 5>- L J fL_j> ) ajjcjeb, ar., Job, •H-LlU ^ ) ijoeta en joeta, millioen. — [L.]. ^ i ê«j), èwèrlii, ha tav., bespotten; uit- lachen; beschimpen. — [B-]» '^*'* ngèwèrin: jegens iemand gezichten trekken, zooals hv. een aap (T.). ¥: r C ^) èwè, hatav., sund. ngewe, mulierem subire. — [B.]. ^ Jo\ I. ajoh, ach (M. Br.). — [R.]. ^ IL, ajoh-3, ivieg. — [L.]. cK«> ) ajah, vader, heleefder dan hap&, inz., doch niet uitsluitend, van vorsten. — De Mal. noemt, in de wandeling, tot eene niet te hepalen grens, verder in de vorstelijke geslachten dan in de lagere standen, ajah m ook iedereen, die in de gemeenschappelijke afstamming een' graad hooger staat, dan een ander of diens echtgenoot; a. saudara, vaders of moeders bi^oeder; oom; a. töêwa of, gemeenzaam, öëwa, vaders of moeders oudere of oudste broeder; a. möêda of, gemeenzaam, lêda, vaders o f moeders jongere of jongste broeder; a. hoengsoe of, gemeen- zaam, hiësoe en sdë, vaders of moeders jongste broeder; a. ketjil of, gemeenzaam, tjik, ^ en tjï, het voorgaande; a. l^ng- ngah of, gemeenzaam, ngah, vaders of moeders middelste broeder van drie broeders of broeders en zusters; a. alang, het voor- gaande; a. toenggal of, gemeenzaam, oei^- gal, vaders of moeders eenige broeder; a. 176 ^t m^iit(Bwa = mentöêwa laki-2, schoon- vader; a salah m ^n dj adi, vader, doch verkeerd geboren, d. i. oom van vaders kant; I)^»rajah, een vader hebbende zijn; jejj^ens i(3niand a j ah gebruikende zijn; m^- ngajahken, lot ajah maken, aannemen, hebben; mei ajah iemand bejegenen, mei of van iemand sprekende, hem ajah noemen. — ajaliaiula en ajahaiida, in de beleefde of hoffeUjke spreekwijze; door de mindere standen ook in brieven. l^ ) ajjoeha, ar. — smst. van ^) en U — interj., o. cXx^->) z. onder ajuh. -)f /.,j^) I. ienja (iiija of iiijó uilgesproken, T.), w. sum., pers. voornaamw. 5e. pers., denk. een samentrekking van ieja- nja; soeroh toeroen ienja kamarie, laat hem hier beneden komen; djeko terlintas ienja menoelah, gaat men in zijne schaduw, dan ivordt men als ge- raakt. — [N.]. * II. kamenier. — [C] ; jav. = mal. ina ng (T.)^ ^ J-J) anjar, batav. en ]diy., nieuw. — [B.]. ) aiij( ■X- wJ ) aiijoer, de kokospalm. — [C.]; ver- keerd gehoord in pi. v. enjoer ( •jJt) = njoer (T.). jri- ) aujir (en Iianjir), van den reuk of smaak van iets: garstig; sterk; visch- achlig; garstigheid; vischachtigheid. ^ i^), anjaiig-S, batav., zivarle stekelige noot, geneesmiddel bij pijnlijke wa- lerloozing. — [B.]; bal. anjang-anjangan, aan moeijelijke tvaferloozing lijden (T.), i^ Q.-J ) i^. lH^)^ / C^^ ' ^* onder ^Ijó>. v^ ) (vgl. aiiani,T.), meiismimn^ vlechten; ^ klossen; a. gïla, eene bijzonder moeielijke wijze van vlechten; wordt voorn, gebezigd bij het vlechten eener soort van manden, bakoel gïla, van schoteldeksels, töêdoeng sadji, eener soort van k^tĕĕpat enz.; Anja- man, tvat gevlochten enz. is; vlechtwerk; kloswerk; peng^aiijam, ivie vlecht enz.; vlechter; klosser. <^ ) enjah (njah en, minder goed, heiijah), interj., iveg; voort; hier van daan; (ook <xjü) ^nnjah, T.); meiigenjakken, tveg- jagen. -O^O- 177 L J , de letter U ba", 2e letter van het ara- bisch en nialeisch alpbabet, hebbende de waarde van de ned. B; als getalletter z. ó^), In geschriften van godsdiensli- gen aard is v-j eene schriftverk. van ^^; L-j eindelijk, is de naam van het 6e jaar van den moeh. achtjarigen cyklus. i j be — verk. van^, z. de gramm. i^ j ar., onafscheidbare praepositie, me/. -X- o en L, w. sum., a/^ o/; gelijk; als, — Men vindt het ook vóór werkwoorden, in stede van ^^, als voorvoegsel geplaatst. Anta terantjah ba m^njaboeng, als men iels misdoet, is het even als bij het hanenveehlen (men wordt onmiddellijk ge- straft); ba apa? ivaaromï ba apa dj a kami m^mbangoenkan? waarom moeten wij hem wekken? — [N.]; als andere uit- spraak van 't praefix o zonder opgeslokte k; spelling en transcriptie van N. laten veel Ie wenschen over (T.). V-) I. l)ü, periodieke strooming in de zee, die van de moussons afhankelijk is. II. z. bak. V^ baS ar., naam der letter i-j. ^ éS )b ba ato, w. sum., een stopwoordje, dat men soms ook in geschriften aantreft. Het beteekent zooveel als: kom MAL.-NËOERL. WOORDEKBOEK. DEEL I. aan\ wat zegt gij F hoe is het mogelijke [altijd op een' eenigszins vriendelijken toon. uitgesproken]; ba ato pai kita, kom, laat ons gaan; pai ka mana? waarheen? ba ato dj adi? gaat gij mede (terugziende op het vorig gesprek; want het kan alsdan op verschillende wijze voorkomen, bv. krijg ik het er voor, wanneer van koopen sprake was enz.)? djadi, het is goed; ba ato roepanja toe kini? hoe maakt gij het Ie- genwoordig? eig. hoe maakt hij het tegen* ivoordig? — men gebruikt bij zulke vragen den 5en in pi. van den 2en persoon en zou het dus kunnen opnemen, alsof van het lichaam in den oen persoon gesproken wicrd; ba ato kita makan? hoe is het, willen wij eten? — [N.]. "^ \ #^0 baoera, w\ sum., opslaan van zitten of liggen, zonder er de bet. van ont- w\iken aan te geven. — [N.]. ■H- ^i^o baitoe, w. sum.,= bagitoe. — [N.]; uit >U (baq) en i toe (T.). ^ ó<i^yj ba-iko, w. sum., strakjes, — [N.]; moet zonder ^ gespeld worden, want C-^j) >l^ (ikó of ika) is: als dit, dusdanig (T.). •X- L J U I. baba, batav., een aanzienlijk man, en ook diens zoon. — [B.]; z. Ijabah (T.), 12 178 U^^ * IL, malak., benaming, die men aan een knaapje van europ. afkomst geeft. ^,,^V> I- IbSboe (zelden), min; kindermeid; — ^tBr., vorstelijke moerfer (jav., moeder, T.); — * b. lëte, balav., zoogsier. — [B.]. — ^ jJüü baboenda, Br., vorstelijke moeder, in de eerbiedige of hoffelijke spreekwijze. *II., men., versperd, zooals bv. een weg, eene rivier. — [R. A.]. ) bab, ar., plur. ^)^,) » J^, en iO^} (mal. ^^l abwibali), poort; deur; hoofdstuk van een geschrift; artikel; kale- gorie; in de gramm.: paradigma, L j \^ babi, zwijn; varken; b. böëtan^ ivild varken; b. röësa, het hertzwijn; b. böêta, blind varken; membabi-bfiêta, han- delen als een blind varken, d. i. blindelings voort schieten; blindelings te werk gaan, (z. dj^loentoeng); bintang b., de planeet Venus; — *b. döëjoeng, het zeevarken. — [L.]; — *b. tanah — sus vittatus — ; böê- wah b. — crypteronia paniculata, — . — [P.]; — * b. k (ëroes, mager varken, naam van een' boom met een bijzonder hard hout, zoodat de landbouwers, die boschgronden ontginnen, die boomen laten slaan. — [Div.]. OO5 ar., plur. cl?KUU, paus. ♦ • / / / dJ^ViVj plür. van Gu. i^^^O I- babat, op eikander gelijkend, in lichamelijke en geestelijke hoedanig- heden, in vermogen enz., en van daar: voor elkander passend; een span of een paar uit- makend; het op elkander gelijkend enz. zijn; wat op iets anders gelijkend enz, is; we- dergade; span; paar. * II. schoon maken (van een erf of stuk land) door het gras of onkruid daarvan weg te kappen. — [L. bew.]; z. babad (T.). i*^^0, membabit, in eene zaak wikkelen; er bij halen. ■H- cX> O I- babad, ja v., l^ de boomen van een * « bosch vellen en uit den weg ruimen; 2" kronijk; geschiedenis. — [C.]; vgl. babat, II. (T.). ^^IL, batav. (jav. babad. T.), darmen; ingewanden van dieren; pens. — [B.]. ^V> I. babar, plat, d. i.: niet in een' klomp; uitgespreid; ontrold; het plat enz. zijn; platheid^; membabar, uitspreiden; ontrollen; een zeil bijzetten. *II., kebabaraii, batav., op heeter daad betrapt worden. — [B.]. ^ ^\j baboer, slecht van gezicht. — [R.J. / i«isK>o I. babas, van een vaartuig afdrijven (niet halen van zeker punt) door stroom of wind; membabas, afdrijven enz.; pembabas, wie doel afdrijven enz., bv. de stroom. t^. 179 II. van eei| zeil aan flarden gescheurd; van een leger en dergelijke uit elkander gejaagd; verstrooid. i^O babang, van eene opening, door ge- wield of den land des tijds gemaakt^ wijd; van eene wond gapend. L._ Q_>V> babak, ^/w/c^ classiliceerend woord vergezellende het telwoord, dat een aantal muziek- of tooneelstukken uitdrukt; bedrijf van een iooneelstuk. ^ K-> O babal, batav., jonge ^ pas gevormde vrucht. — [B.]; bal. katiwawal, jav. babal, jonge nangkavrucht (T.). K->o I'j» aï*-? Babel; Baby Ion. II. babil , tegenstrevend ; weder spannig ; ongehoorzaam ; ongezeggelijk ; onverschillig tegen vermaningen. / — A-JO (mal. babilï),ar., babylonisch; van / Baby Ion; Babyloniër. •)(-/»pO !• baban, sing., het onderrichten. * IL, sing., naam van een* vogel. * IIL last; vracht; pak; onderwerp. — [M.; L. bew.]. — z. b^bban. ^V) babah en baba — oorspr. chin. — ♦ ♦ inboorling van chineesche afkomst. i *♦ 3U L bata, een platte klomp of koek tusschen twee evenwijdig loopende vlak- ten, van eene zekere dikte in verhouding tot de grond vlakte, zoo als bv.: een baksteen; tegel; gebakken vloersteen; b. tïmah, een schuitje tin;h. lïlin, een koek was; batoe b., baksteen; atap b., tegeldak; tegel; ber- bata, baksteen, enz. hebbende zijn; gettah b., gom (gettah p^rtja) in bata's. IL, bata-2, aarzelend; in twijfel of men iets zal doen of laten; aarzelende enz.; het aarzelende enz., als hoed/, het aarzelend enz. zijn; kebata-bAtaan, aarzeling. L**Jo batoe, steen; erts; gewicht; gebeente; b. përak, zilver-erts; b. bala, z. bata L; b. tj^rmin, moskovisch glas; b. ambar, z. ambar L; b. belanda, kristal (geen dia- mant); b. cĕlar, soort van zwarte steen, die, op den beet eener vergiftige slang of van een ander beest gelegd, het vergift uit de wond trekt en daarop blijft kleven; 'b. (niet batoek) kap ala, de steen van het hoofd, d. i. de hersenpan (de verwarring met batoek is algemeen in op Java afgeschreven handschriften, en 'wordt verklaard door *i jav. batok. T.); kapala b., stijfkop; b. b(ĕjoeng, geld, dat men in een^ pot met geneeskrachtig water gooit en de geneesheer later in den zak steekt; b. datjing, gewicht voor eene unster; b. hl tam tij ada ber- sanding, zwarte steen zonder kanten, noemt men iemand, die tegen niets opziet; soms voegt men er nog bij: tijada m^mïleh padan; b. h^rs^rai^,sponsachtige steen, 12* 180 d. i. met veel poriën en gaten; b. kail, zinklood aan een* hengel: ook b. la d o eng; b. timbangan, gewicht, dat bij 't wegen gebruikt wordt; b. gïling, steen, waarop met een' anderen, cylindervormigen steen, specerijen, bladeren en dergelijke fijn ge- wreven worden; b. lacBt. klip in zee: b. b^rdaoen, naam van een klein rotsachtig ' eilandje (tökong) onder Riouw (komt in pantoens voor): melettak b., den sleen, waarmede de landen afgeslepcn worden, even op de tanden van de bruid (die nog niet gehuwd is geweest) zeilen^ eene ceremonie behoorende tot de bruilóftsplechtigheden, (het af slijpen der tanden heeft na voltrekking van het huwelijk , naar goedvinden plaats) ; batoe röboh, puin van steenen; membatoe röboh, verscheiden feesten te gelijk vieren, bv. een huwelijksfeest, een besnijdenisfeest, een feest ter gelegenheid van het steken van oorgaten en anderen; b. 'akal, onzinnige verb. van J^y; — *kajoe b., een hard hout van de blumea lacera K. — [P.] ; — membatoe, de hoedanigheid van een'* steen vertoonen, zooals bv. boonen, die niet'gaar — , vruchten , die niet murw willen worden ; — batoe-3, ook Marïjoh, naam van een boegineesch rijkje op Celebes; batoe ba- hara, naam eener plaats op de noordoost kust van Sumatra. ^dJw "^Sit^ J^v., = laba. — [L.; B.]. ^ 5-J0 batoer, jav., = teman. — [L; B.]; kruier' drager; lastdrager, — [L. bew.]; slaaf: bediende; ondergeschikte. — [C.]. ^O, batir-3, knopachlig versiersel van goud, veelal op de t(ĕli-2 eener kris aangebracht. / Jüooo batas, grens; grensscheiding (jav. wates, T.); dijkjes in de akkers, inz. in de natte rijstvelden; opgehoogd tuinbed; membatas, van een grensscheiding voorzien; begrenzen; pembatasan, begrenzing; ba- tas-3, opgehoogd tuinbed. ij o I- batang*, de stam van planten; voorts een ólassificeerend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal langwerpig ronde voorwerpen uitdrukt; membatang*, het houten geraamte van een groot staatsie- kussen bekleeden. — b. kajoe, boomstam; b. aj^r, rivier; als de naam van de rivier daarbij genoemd is, valt het woord ajer weg; bv. b. kapöëwas, de rivier Kapöèwas, — b. lëher, de hals; b. töëboh, het lichaam; persoon; b. böëroek, rotte stam; naam eener zeer vergiftige kleine slang, niet langer dan een pink, grijsachtig rood; m^ngadji b., bij het leeren lezen van den koran leeren lezen, door den hardop lezenden onderwijzer de woorden na te spreken. Daarna komt eerst het spellen.— ^^l 181 tr^ kalam chBwa h., twee sluks schrijfpennen; b^rbatangken kajoe jang k^ras, van een gewas een stam van hard hout hebben; pembatan^, wie het houten geraamte van een groot staatsie-kussen bekleedt; peiiiba- tangkan, bekleeding enz, * IL, jav., uitlegging; verklaring, — [G.]. * III., jav., dood lichaam. — [C.]. ■K- iVu, batoeiig-;^, ccne soort vaa schelp- viscb. — [M.]. L Jl^'o I., membatak, rooven; nemen bij plundering, II. naam van een' volk in liet noordelijk gedeelte van Snmatra. III. == dj el ai. L^ Q,_VV> batoek, hoest; het hoesten; h, ke- ring, drooge hoest; ter ing hoest; pembatoek, wat doet hoesten, ^L^JL-^'o, batok kelapa, batav., klap- perdop, — [B.] ; jav.^ vgl. onder bStoe (T.). C.^ xVU batik, soort van scbilderwerk op lijnwaad^ waarvan de witte plekken verkregen worden door de lijnwaad daar met heete was Ie bestrijken; zoodanig geschilderde lijnwaad; b. bang (bang verk, van abang, rood), soort van rood schil- derwerk op lijnwaad; zoodanig geschilderde lijnwaad; membatik, op die wijze beschil- deren; pembatik, batikschilder. . po batil (Taniil, T.), schaal, zonder voet, ♦ dienende, inz. vroeger, om er uit te drinken of water (bv. badwater) te schep- pen, primitief van eene kokosnoot-schil, later ook van metaal en van verschillende grootle. — Wanneer men met de batil naar de badplaats gaat,>dan doet men daarin de benoodigdheden voor het baden; b. b^landja, schaal van metaal, grooter dan de gewone batil, waarin de huwelij ksgift overgebracht wordt; sampan b., gewone sloep ;\2i\i\\)., metalen of houten blad met een^ voet, waarop de batil staat. yVV^ batam, naam vaneen aair^ienlijk eiland onder Lingga-Riouw. ^♦o o batiii, titel voor gewestelijke hoofden in het voormalig rijk Djohor (thans Lingga en Singapoera), slaande onder den örang kaja en boven de pQiigcèloe^s, waarvan zij gewoonlijk eenigen onder zich hebben (lamp. rijk, vgl. ^^1jjy, T.). ^ <^J> o batih, men, uitspraak van b^rteh, — [T.]. -)f / VV> batai, = bantai. — [L.]. TT * V> I- bartja, staal; ook besi b. II. mest; het bemesten; membaiija, bemes- ten, ^III. loebereidsel van metaal, vermoe- delijk met spiesglas vermengd, dienende om r^ 182 ü^^ de tanden zwart te maken, waartoe op Su- matra voornamelijk gebrande olie gebruikt wordt. — [R.]; eene empyreumatische olie, verkregen door het verbranden van den bast en den dop der kokosnoot, om de tanden zwart te verven. — [C.]. — z. g^a'ang. V> badjoe, kleedingstuk, dat bet bovenliji* ^ bedekt, van zeer verschillenden snit; baaije; b. kemëdja^ hemd; b. koĕroei^, nauwaansluitend buis met mouwen en eene opening, groot genoeg om er het hoofd door te steken; b. belah dada, baatje, dat op de borst open is; b. dalam, onderhuis, dat op het bloote lichaam gedragen wordt, en welks uiteinde in de broek gaat; b. 