Gezondheidslessen voor zwangere, barende- en kraamvrouwen
a | RS El = ETR 330 BR KENN: br 5 Ben a en a a N Bas f a BE BAER Ee be 7 ë ED KE ORL Lans, taan É fed a RS EN sl NE N, ES ij 2 ne RE Ran) ar] A det Be KAAS an Nas I je R BERKER Nee ae eh A ves: ee Ri : > : Ge: 5 er £ al ne } 4 m ie 3: N le en har FE | abe ; re ak er Ls Ad Sa j ; Da <a} ; BE | te a EN f Ba; Be en Ar 4 x Dj wen 8 x x N: ee ee! ae Er > : a et ; a > RN 1% u r 18 BEE, gi " Ee en ; | et 22 ge } - Ber 4: na Ei: = | u car han saandasionfoninaasrhan sehen ALE Ai df 18 id er! Ye Be zie kurt" lv ee TI 2 "2 .T Be ie GEZONDHEIDSLESSEN ZWANGERE, BARENDE- __ KRAAMVROU WEN. =. ass ie = AR enb > Br veer Rene ERBE Dn SE ZONDEEIDSLESSEN ‘ VOOR ZWANGERE, BARENDE* EN KRAAMVROUWEN. Naar het Hoogduitsch bewerkt. VOOR NEDERLANDSCHE VROUWEN UIT DEN BESCHAAFDEN STAND DOOR J. VAN DER PLAATS, praktiserend Doctor in de Genees- en Verloskunde, TE LEEUWARDEN. MET EENE PLAAT. f Te AMSTERDAM, bij U. G. re Pe Kh er ! Sorg KN DL PARE A 2 1% | Ze Serge HISTORIOAL MEDICAL Vor ND VOORREDE VERTALER. Onder de vele schriften over onderschei- dene gedeelten der geneeskundige weten- schap, welke gedurende deze eeuw op Ne- derlandschen bodem in het licht, versche- men, zocht ik te vergeefs naar een werkje, waarin zwangere, barende en kraamvrou- wen eenig onderrigt konden vinden, hoe- danig zich in dezen toestanden te gedragen. Dat er bijna nergens meer dwaze en verouderde begrippen en schadelijke voor- oordeelen worden aangetwolfen, dan in den leefregel van zwangere , en bij het gedrag van barende en kraamvrouwen, zal, zoo als ik geloof, niemand die deze eenigen tijd onbevooroordeeld heeft gadegeslagen, kunnen tegenspreken; alhoewel ik gaarne bekennen: wil, dat men in de laatste jaren, a | hier ır VOORREDE van ven VERTALER. hier te lande, vooral onder den beschaafden stand, ook ten dezen opzigte, aanmerkelijk is vooruitgegaan. Desniettegenstaande bleef er, mijns be- dunkens, steeds de behoefte bestaan aan een beknopt boekje voor Nederlandsche vrou- wen , waarin op eene eenvoudige en dui- delijke wijze geleerd wordt, hoedanig- zij zich in deze drie belangrijke tijdperken te gedragen hebben, ten einde eene gezonde zwangerheid , eene gelukkige verlossing en een voorspoedig kraambed deelächug te worden. Rondziende naar een buitenlandsch werkje over dit onderwerp, geschikt om in het Nederduitsch over te brengen , kwamen mij onder anderen de Diätetische Beleh- rungen für Schwangere, Gebärende und | FF ööchnerinnen-von 3. c. G. JÖRG, beroemd „Hoogleeraar in de Verloskunde te Leipzig onder het oog, welke mij, na herhaalde lezingen zoodanig bevielen, vooral wat de inkleeding en manier van behandeling aan- gaat VOORREDE van nen VERTALER. v gaat, dat ik spoedig tot de vertaling be- sloot. | ei Onder dit werk, nader en naauwkeuriger met het boekje bekend gerakende, zag ik evenwel, dat daarin vele’ belangrijke zaken of geheel en al onaangeroerd, of slechts als ter loops behandeld waren, en dat ook de gezondheids- voorschriften en raadgevin- - gen niet alle even geschikt op nederland- sche vrouwen toegepast konden worden. Ik heb getracht deze leemten uit de wieuwste binnen en buitenlandsche schrij- vers, zoowel als uit mijne eigene onder- vinding, zoo goed mogelijk aan te vullen; doch om de lezeressen niet gedurig met aanteekeningen lasug te vallen, dacht het mij geschikter, dezelve dadelijk tusschen den tektst in te voegen, en alzoo eenen door- loopenden stijl te bewaren. Hoedanig ik in het een en ander geslaagd ben, staat niet aan mij , maar deskundigen te beoordeelen. Mogt het mij door de vertaling van dit werkje gelukt zijn, ook aan Nederland- | u, sche wi VOORREDE vAN DEN VERTALER. sche vrouwen , de zwangerheid,, het baren en het kraambed , als natuurlijke verrigtingen te leeren keune ‚en haar bij voorkomende geringe ongesteldheden . en hindernissen, gedurende dezelve, eenvoudige middelen ter wegneming en matiging daarvan aan de hand te hebben gegeven, zoodat zij zich, ‚bij gebrek van een’ bekwamen arts, niet langer aan den raad van onkundige vroed- vrouwen „ oude en snapachtige bakers en dergelijke , blindelings behoeven over te ge- ven,. maar zelve hare leefwijze en haar gedrag weten te regelen, dan zal ik de oogenblikken hiertoe besteed , niet. voor werlorem achten. ‚Mem verschone de. ingeslopene drukfei- lem, waarvan de: hoofdzakelijkste hier achter, vermeld zijn. Leeuwardem Mer 1824: ost NVE Or UD De Voorrede van den Vertaler. . . . bladz, vo Berste Voorlezing. Over de zwanger- | Beide NEE N bladz. x: 20% ‚Inleiding bladz. 1. Onderscheid tusschen ‚de vrouw en den man, bl. 2. Nadere ver- klaring van het voorgaande bl. 4. Spoedige groei en ontwikkeling van het meisje bl. 7. Maandstonden bl. 8. Zwangerheid bl. 10. Voeding der vrucht, bl. 10. Toevallen der zwangerheid, bl. 11. Derzeler ‚kenteekenen, bl. 1% en tydrekening bl ı7. | | Tweede Voorlezing. Over den leefre- » gel voor zwangere vrouwen. bladz. 21 : 5g. Frissche lucht, bladz. 22. Afkeer van voedsel, DI. 24. Spijs en drank, bl. 25. Kleeding, bl. 29. Buik- of lijfband; bl. 31. Beweging en rust des ligchaams en van de — ziel, bl. 55. WWaken en slapen, bl. 58: Derde Voorlezing: Vervols der leefregels voor zwangere vrouwern Bladz. 40: 60%“ ı Zorg voor de borsten, bladz. 40: en ges slachtsdeelerr, bl. 45. : Natuurlijke ontlas= *4 Zin= war IN HO U D. tingen, bl. 44. Stoelgang, bl. 44. Water- lozing, bl. 45. Uitwazeming der huid,bl. 47. Aderlaten, bl. 48. Zuchtige- zwelling der onderste ledematen enz, bl. 50. Aderspatten, bl. 51. Breuken, bl. 53. Uitzakkingen, bl. 54. „Over de. raadgevingen van vroedvrouwen, bl. 55.- Miskraam, bl. 57. Vierde Voorlezing. Over het baren. bladz. 61°- 67. Kenteekenen der aanstaande verlossing, bl. 62. Het baren is eene natuurlijke verrigting, bl. 64. Beloop der verlossing , bl. 67. Weeen, bl. 72. Verschillende namen der weeën bl. 72. On- derscheid tusschen ware en valsche weeen,bl. 74. Plaatsing van het kind tot de geboorte, bl. 75. Vijfde Voorlezing. Over het gedrag der barende vrouwen. bl. .... 77.- 94 Over de vroedvrouwen, bladz. 77. Toestel tot de verlossing, bl. 79. Kraamleger,, bl. 81. ‚Houding op het kraamleger, bl. 85. Het verarbeiden der weeen, bl. 85. Handgrepen der vroedvrouwen, bl. 85. Het eigenlijke „werk der vroedvrouwen, bl. 86. Het binden enn doorsnijden van den streng, bl. 89. Zorg voor het kind, bl. go. Nageboorte, bl. go. Ai Zes- IN HO UD. IX Zesde Voorlezing Vervolg van het gedrag „der barende vrouwen. bladz. 95 - 104. Voeten, billen- en aangezigts-geboorten, bladz. 95. Te weinig rekbaarheid der geslachts- deelen, bl. 97. "Breuken, bl. g7. Uitzakkingen der scheede, bl. 98. Ongeduld der;barende vrou- _wen,bl. gg. De tegenwoordig heid van eenen vroedmeester is altijd wenschelijk bij de verlos- sing, bl. 100. Vroed vrouwen, bl. 101. Overbren- gen inhet kraambed ‚bl. 102. Sluitdoek, bl. 104. Zevende Voorlezing over het kraam- BEAA VEN 3 Sic, … bladz. 105. - 115. Het kraambed is het einde’ der verlos- sing, bl. 105. Kraamvloed, bl. 106. Eer- ste afzondering van het zog, bl. 107. Ver- meerde uitwazeming der huid, bl. 108. Zog- koorts, bl. 109. Derzewer oorzaken. bl. 1114 Duur van het kraambed, bl. 115. Achtste Voorlezing. Over den leefregel in het kraambed. . bladz. 114 - 155. Het reinigen der geslachtsdeelen, bl. 114. slaap, bl. 116. Honger en dorst ‚bl. 117. Klee- ding, dekking en kraamkamer, bl. 119. Rust ‚vanligchaam en geest, bl. 121. Kraamvisites , „bl. 122. Stoelgang, bl.1235. Naweeen,-bl. 125. Zindelijkheid, bl. 126. Scheuring van den bil- naad s x | ENH ea u». naad, bl.127. Leefregel in het laatstetijdperk derzwangerheid, bl. 150. Leefregel voor kraam- vrouwen, die niet zogen, bl. 151. Negende Voorlezing. Over het zogen, bladz. 154: 163. Eerste aanlegging van het kind aan de borst, bl. 134. Woorbereiding der tepels daartoe, bl. 235. Eene gezonde moeder moet zelve haar kind zogen, bl. 138. Natuurlijke en zedelijke bewij= zen daarvoor, bl. 140. Hoelang behoort eene znoeder haar kind te zogen, 150. Moeijelijkhe- den bij het zogen, bl. 152. Pynlyke zwelling der Horsten, bl. 154. Zeere tepels, bl. 156, Midde- :: den om dezelve te genezen, bl. 158: Kunsttepels, bl. 160. Liggende te zogen, bl. 162, Spenen wan het kind, bl. 163. Tiende Voolezing. Over de behandeling en den leefregel van pasgeboren kinderen. 165: 1, Schijndood der pasgeboren kinderen, bl. 165» ‚Derzelver reiniging, bl. 167. Kleeding bl. 163. Gezwollene borsten, bl. 170. Het hoofd sluiten, bl. 170. Behandeling der navelstreng, bl. 171. Warmte, bl. 172. Ligplaats voor het kind, „bl. 173. Opvoeding van kinderen geler, z0ge bl. 175, b. _ UITLEGGING van or PLAAT. Fig. 1. De buik- of Wfband voor zwangere vrouwen, in zijn geheel en van vo- ren te zien (zie tweede voorlezing, bladz. 31). De stof is zacht leder, bombazijn of stevig linnen. A B, De ____twee stukken, welke het geheel uit- Smaken in C C bol uitgesneden, en door middel van eenen veter aan- eengeregen. In D twee gespen en in E twee riemen, waarmede men de stukken achter op den rug zamen- gespte = uit= xII Fig. IL UITLEGGING VAN DE PLAAT. De eene helft van den buikband van ter zijde. C B, Het voorste rond- uitgesnedene gedeelte meteen dun door- geregen veter. D E, twee gespen waar- door de riemen gaan, aan de andere helft vastgemaakt. Kunsttepel of kunstspeen van Wen- delstäd, (zie negende voorlezing , bladz 161). A Het stuk kalfsblaas 5 waaronder in B het stukje spons ter . dekking van het bol uitgeslagene plaatje in het bovenste einde van den cilinder C. D. De huid, welke de blaas onder den ring bevestigt. Dezelfde kunsttepel van onderen te zien. Een kunsttepel van zacht hout A -De rondgaande draad, welke het leertje B bevestigd, waaraan het kind zuigt. EER- ) DD Q A = IN @ pre I A4 an "'BERSTE VOORLEZING, Over de zwangêrheid; Min voornemen is niet; us beschaafde vrou= wen! deze gezondheids - lessen; zonder eenig onderrigt omtrent de zwangerheid ; het baren en het kraambed; in handen te geven: ‘Ik kan miet van u vorderen; dat. gj tij, op mijn woord, blindelings zult gelooven ,.en dät bij de op te gevene voorschriften, zonder eenige overweging der gronden ;zult navolgen. Hoe- wel het mij bekend is, dat men als arts niet daarvan altijd verklaring kan »geven; wat 'fnen demand te doen’ of- te laten verzoekt; en dat men zich dikwijls in de noodzakelijkheid. be= vindt ‘om blinde gehoorzaamhetd te vorderen 3 ben ik echter ook niet onkundig; dat; men’ bij beschaafde menschen, die altijd. naar: het „waar- om? der geneeskundige regelen vragen; eerder ingang en navolging ‚der: opgegevene; beyelen. te hopen heeft ‚ wanneer. men hun de'bewesgreden A daar= daartoe, voor „oogen kan tesgen; dam warmeer men eene kindsche gehoorzaamheid van “hen eischen moet. Hierwan overtuigd, oordeel ik het noodig, vóórdatrsik tot de mededeeling der gezondheids-lessen overga, u zoo veel op- heldering oyer de zwangerheid „het baren en het kraambed te geven , als waarvoor gij ‚zonder voorafgaande kundigheden , vatbaar zijt, en dan zulten „de voorschriften ; welke-gij als zwangere , Barendes en kraamvrouwen hebt-opste volgen als vam: zelve hieruit „voortvloeïjen. Ek wil w derolte niet aanraden 3 de natuur der zaak zal Er voor geben en u die als veh wetten Pr ie. ,Wäwvover het geheel de uitwendig zigtbare Jigchaanasbouw «aangaat ;' verschilt het meisjes gedurende de eerste: levensjaren „weinig van den jongens bij [beide ontmoeten wij bijna het- zelfde voorkomen , hetzelfde» teedere ‚zamenstel dee deelen enzi, maar hoe meer zij beide tot "her. “tijdperk der’ huwbaarheid naderen ; des te Sherkbäarder wordt het verschil in hunnesge= nad Alhoewel. het meisje meer en langer het He” FERIE ER ee het aangename en bavallige behoudt, hetwelk den kindschen leeftijd eigen is, bereikt zij echter gewoonlijk vroeger, dan de knaap, het tijdperk der huwbaarheid, en het is omtrent dien tijd; dat het verschil der sekse, zoowel wat het lig= chaam, als wat de ‘ziel betreft, duidelijker wordt en meer in het oog loopt. breeder; de ledematen korter; de huid is blan= ker 5 zachter » Meer doorschijnend en het daaronder liggende vetweefsel vult iedere ‘hol=- ligheid tusschen de spieren ‘op, en van hiet die zachte en bevallige ronding der deelen; waaraan het meisje grootendeels hare ‘schóon= heid verschuldigd is Ook ontwaren ‘wij in de werking harer ‘zintuigen ‘eene grootere Mate van volkomenheid : want bij haar is het oog leven= diger ‘en meer doordringende; het gehoöt scherper; de reuk sen de smaak fijner en het gevoel levendiger. Gaat de man in ligchaamissterkte en ziels= kracht de vrouw te boven. zij overtreft hent | AB 2 „ in fijn gevoel, levendige verbeeldingskracht; teedere en duurzame liefde, inschikkeljkheid , geduld en begeerte naar ‚huisseijk geluk. Daar- enboven « bezit zij. eene ‚haar. alleen eigene schaam- .en « vreesachtigheid , doch men kan haar niet altijd vrijspreken van onbestendigheid , ijdelheid en somwijlen wel eens te ver gedre- vene jverzucht. | Zal ik u van de zwangerheid , eene bron yan nieuwe en belangrijke verrigtingen in het ligchaam der vrouw, eene duidelijke verklaring geven, dan moet ik vooraf, eenige oogenblik- ken, uwe aandacht verzoeken voor enkele vol- strekt noodige ophelderingen aangaande het miaaksel en de werking van sommige deelen in het menschelijk ligchaam, zoowel als over: dat gene, wat aan de vrouw alleen en bij uitsluiting eigen is. De beide holligheden van borst en buik zijn voor. het menschelijk ligchaam van zeer groot belang. De eerste bevat de longen, het hart en de daaruit voortkomende groote bloedvaten , en dient derhalve tot opneming der lucht en tot regeling en ouderhouding van de om- loöp-des bloeds. De tweede sluit de maag, de darmen en meer andere werktuigen in zich, en — du en is hoofdzakeljk bestemd om de spjzen en dranken op te nemen en daaruit voedsel voor het geheele ligchaam te bereiden. Beide hol- ligheden brengen derhalve in het ligchaam uit- wendige stoffen, welke in. deszelfs binnenste te zamenkomen, en waaruit die deelen gevormd worden, uit welken het menschelijk ligchaam bestaat. Bij den man is de borstholte betrek- kelijk grooter en ruimer, dan de holligheid van den buik, en daarom is het mannelijk. ligchaam in den omtrek der borst en der schouders het breedst. Bij de vrouw is daarentegen de buik- holte betrekkelijk ruimer, dan die van de borst, en daarom vindt men ook het goed gevormd vrouwelijk ligchaam in den omtrek der heupen ai breedst (1) en in dit opzigt bestaat er tus- schen RC) Ziet ı een getrouw afbeeldsel van de Venus de Medieis. of van: ieder ander vrouwelijk lig- chaam, ‘herkomstig uit het oude Griekenland, waar men het echte vrouwelijke schoon kende en wist te waarderen, en gij zult het daarbij zoo= danig aantreffen, als ik het u gezegd heb, — Zult gij ook nu uwe oorspronkelijke schoonheid * miskennen en uw ligchaam door de in vele op: A 5 zig, . 6 4 sehen de vrouw en den man een. groot onders scheid. Bij dezen is, de borstholte betrekkelijk, grooter en derzelver verrigting, de opneming der lucht, is bj hem ook aanmerkelijker ; bij gene integendeel moet het opnemen van voedsel uit de spijzen en dranken aanzienlijker zijn, omdat de. buikholte en de daarin bevatte inge-. wanden grooter zijn. Hoe meer lucht in het binnenste des ligchaams. naar de deelen gevoerd: wordt, des te harder en vaster wordt de stof 3 hoe minder lucht zich integendeel bij de chyl;_ die uit de spijzen en dranken bereid wordt; voegt; des te zachter en weeker zijn de daaruit gevormde deelen, Bij mannen wordt, door mid- del der ruimere borstholte en der grootere longen „ meer lucht ingeademd en naar de in- wendige deelen gevoerd, en van hier heeft de. man, vaster spieren, Border beenderen , en ze, De vrouw ademt, wegens, hare kleihere longen. minder lucht in, en bereidt, uithoafde van hare. grootere buiks-ingewanden pe meer. chyl (melk zigten. schadelijke keurslijven, ena. nog: langer. misvormeh ? Aanmerking van den. Schrijgera, (melksap) en «däarom is haar kigchaam wecker en zachtdr „ ide omitrekken wonder ten schooner en is ook, de, vrouw tot voortbrenging van een aueuw schepsel geschikt gemaakte ‚Reeds im «de vroegste jeugd. üs «de grootore werkzaamheid „der biniks- ihgewanden duidelijk. te erkennen. Het meisje gracit sneller ‚en wordt naar ligchaam „en geest veol äpoediger ‘ontwik — __keld, dan de jongen. In geen tijdperk. vertoont zich evenwel. de ‚sterkere fogding «door, het darmkanaal duidelijker, «dan: omtrentshet 24-26 jaar, vanmeer „ook het meisje deongaans huw- baar wordt. In. dezen ‘tijd neemt ‚het. vrouwe: lijk ligchaam ‘in omitmek toes ; Im. alle „deelen vertoont zieh. eene verhoogde werking der de- wenskracht, en geeft zich “een overvloed van inwendige werkzaamheid door de ontwikkeling en opzwelling der zachte deelen te kenmen : het oog wordt levendiger, de stem: vonder en zuiverder. Voornamelijk vechter. strekken. zieh deze verschijnselen van het inwendig verhoogde leven, hetwelk ook in «de ziel „ „gelijk „bekend is, veelvuldige. veranderingen. voortbrengt; tot de borsten en de overige ‘geslachtsdeelen ‘uit, Voorheen “waren: ‘deze in. her: vrouwelijk. lig= als het ware, im slaap: nu vontwaken A. 4 zij zij uit deze sluimering, worden meer gevoed en tot rijpheid gebragt. Reeds in het 13de; ı4de en 15de jaar worden zij tot een hooger leven en tot eene hoogere bestemming gewekt, en dit-alleen door meerdere voedzame sappen , welke in het nu ook -werkzamere darm-kanaal ' bereid worden, op te nemen.. Terwijl het ligchaam van het meisje sterk groeit; de zachte deelen zich ontwikkelen; een levendiger rood de wang verft; de borsten op- zwellen ; de oogen’ meer vuur verkrijgen , enz. ; zijn de inwendige geslachtsdeelen niet werker loos, ook deze nemen miet alleen -in omvang toe, maar zĳ worden ook zachter en bevatten meer bloed en andere vochten, en daardoor „worden zij geschikt gemaakt om aan hare hoo- gere bestemming te beantwoorden. Eene bew langrijke verrigting. kenteekent deze verandering in de inwendige geslachtsdeelen. Het. bloed, dat‘ omtrent dien tijd in groote hoeveelheid naar die deelen gevoerd wordt, droppelt door ons nog niet volkomen bekende. oorzaken; ledere maan-maand: een: langeren of korteren tijd, - de kleine bloedvaatjes der. baarmoeder „en ont- last zich: naar buiten door de schede. Deze om. de 28 of 50 dagen wederkeerende Ly Ws ont= ontlasting van bloed, bekend onder den naam van maandstonden, reiniging, zuivering enz. is met uitsluiting van alle dieren, alleen der vrouw eigen, en blijft haar gewoonlijk 30 tot 35 jaren bij. Hoewel zij in het algemeen voor een vrij zeker teeken van vruchtbaarheid wor- den gehouden, zijn echter het meisje en de zogende moeder, welke daaraan niet onderhevig zijn, of de vrouw, die dit tijdperk als het ware reeds voorbij heeft geleefd , niet altijd voor on- vruchtbaar te houden, De naam van maand- stonden is geheel en al ongepast, omdat de. stand der maan daarop niet den minsten in- vloed heeft, zoowel als die van zuivering, de= will: het bloed daardoor uit eene, voor het overige, gezonde vrouw ontlast, niet onzui= verer is, noch, onder gelijke omstandigheden ,. spoediger bederft, dan dat, hetwelk door ader laten wordt afgetapt. Wanneer er eene zwangerheid, waarop wij straks wederom terug komen, ontstaat, dan houdt dit maandeljksche bloedverlies gewoon- lijk op. By sommige vrouwen zijn de stonden ook gedurende de eerste maanden der zwanger heid aanwezig, en zelfs zonder nadeel der ge- zondheid, “Ook bestaan er voorbeelden, dat A 5 | vrou= — 10 — vrouwen ; welke vroeger. geene stonden haddeng eerst gedurende. de zwangerheid, daaraan. on+ derhevig waren, ‚ De baarmoeder heeft in het tijdperk, waarin, zij het vruchtbeginsel, de kiem opneemt, de grootte van eene langwerpige en een, weinig plat gedrukte. peer. , Hare holligheid is zeer klein, en zoude het Ei slechts kórten tijd kunnen be= vatten, indien zij zich niet, vergrootte. „Het omtrent het ı4de of 15de jaar weeker en rekbaarder. worden der baarmoeder, en de prikkeliug door de voortieeling daarin veroor. zaakt, laten haar miet Jang in denzelfden toe= stand. De toevloed van vochten vermeerderty wordt nu aanmerkelijk ‚ de holligheid (der baar- moeder begint niet alleen - ruimer, : magr zi zelve ook in hare zelfstandigheid dikker en in haren omtrek grooter te wordenz eri zij wordt daardoor in staat gesteld omde vrucht te kun- wen bevatten, t@ voeden en. tot rijpheid. te brengen, Gelijk bekend is, „duurt .de zwanger heid. bij den mensch 10 imaan-maanden , 40 we. ken of. 280, dagen, en in dien tijd neemt de baarmoeder zoodanig in omtrek toe, dat zi. niet alleen bijna de geheele. buikholte opvult, maar ook derzelver spieren en bekleedselen aan= mer. EN merkelijk buitenwaarts, uitzet. Tegen het einde van, dezen tjd beeft de vrucht doorgaans. een gewigt. van 5, 4 ja tot 5 Nederlandsche ponden, en eene iep var omtrent eene halve Nederland. sche el, 5 palmen, | dn ken bestaan van zekere. werktuigen, welke bestemd zijn, zoowel tot voeding der. vrucht, als tot wederkeerige doorlating der voedzame sappen tusschen deze: en de moeders, ware de groei en de ontwikkeling der kiem onmogelijk. Daarom vormen er zich, spoedig na het ontvangen, de zoogenaamde moederkoek en de vliezen. Deze hebben, zoo lang zij on= geschonden zijn, de gedaante van een hoender- of ganzen-ei, en, bevatten de vrucht en het haar. omgevende vruchtwater. De moederkoek bestaat hoofdzakelijk uit een weefsel van bloed vâten , die zoowel uit de baarmoeder, als uit de vrucht hunnen oorsprong nemen. Dezelve dient niet alleen om de vrucht door de navelstreng voedzame. sappen toe te voeren maar ook, om de overblijfsels daarvan langs denzelfden weg wederom, optenemen en terug te voeren. | je Aert U UDO zr . Dit. is het echter niet alleen, hetwelk ‘de zwaugerheid tot zulk eene belangrijke verrigting: maakt, bd —_ 12 maakt. De verhoogde werkzaamheid, die in de ‘baarmoeder plaats vindt. deelt zich ook aan ‘andere deelen des ligchaams mede. Dit geldt “vooral omtrent het hoofd, de maag en de darmen, en dit is des te meer het geval, hoe gevoeliger de zenuwen zijn. De baarmoeder staat met het spijskanaal en de hersenen in de maauwste betrekking, en alles, wat in deze gebeurt, gaat in gene overs van hier alle die ziekteverschijnselen , waarmede de meeste zwan- gere vrouwen gekweld worden. Ik herinner u hier slechts aan de misselijkheid, het braken , den zonderlingen eetlust, den onrustigen slaap , de schrikbarende droomen, -den trek naar slaap, de pijnen in onderscheidene deelen, b. v. in de tanden enz, om u daarop SORUERT ERROR te maken, ofschoon gi alle deze toevallen , of reeds: beter kent, of mogelijk in het vervolg beter zult leren kennen, dan ik in staat ben u dezelve te beschrijven. Ik gevoelde mij even- wel gedrongen u deze waarschuwing te geven, opdat gj u, uit hoofde der ziekelijke. verschijn= selen, niet voor wezenlijk ziek zoudet houden, noch in het algemeen de zwangerheid voor eene ziekte zoudet aanzien, hetwelk, hoewel te on- regt, maar al te dikwijls het geval is. Vele zwan= emme 15) “ni Zwangere vrouwen- verbeelden zich ziek te zijn; leven daarom in zorg en vrees, en verliezen hare vrolijke stemming der ziel, Al deze zie= kelijke verschijnsels, welke door de zwangerheid veroorzaakt worden, verdwijnen wederom van tijd tot tijd , wanneer het ligchaam aan de ver- hoogde werking van vele derzelver werktuigen gewoon is geworden, en meestentijds behoeft men, om dezelve te verminderen, geene ge= neesmiddelen te gebruiken ; want deze helpen; wanneer men daartoe al eens zijne toevlugt mogte nemen, in vele gevallen niets. Nu zijn wij gekomen tot de EHE „eener belangrijke vraag: wanneer kan zich de vrouw voor zwanger houden? omdat, zonder de kennis van wezenlijke zwangerheid, de in- achtneming vande optegevene gezondheids-les- sen niet altijd doelmatig zoude zijn. Vele uwer zullen daaromtrent geen onderrigt behoeven, maar uit de veranderde stemming des ligchaams en der ziel;. uit onderscheidene ziekelijke ver- schijnsels; uit het weg blijven. der stonden, en, in het algemeen, uit een zeker niet wel te be- schrijven gevoel, kort na het ontvangen, kun- nen weten, dat zij zwanger geworden zijn. Vele zijn intusschen zoo onkundig, en in dit op- Fi opziet 200 ‘achteloos omtrent zichzelve , dat zij van de eerste teekens: der zwangerheid niets. hebben opgemerkt, noch zeggen kunnen, wan- meer de stonden hebben opgehouden, en voor deze oordeelen wij het. niet- onnut; hier de teekens van 'zwangerheid op te gevem : Tot mijne smart kan ilk u evenwel göën ze= ker en onbedriegeliik kentecken „opnoemen , hetwelk - terstond na het ontvangen, zekerheid. geeft, dat gij zwanger zijt. Gij kunt echter vrij zeker besluiten; dat gij ù in gezegende om= standigheden bevindt; wanneer de “stonden niet meer verschijnen en daarbij. geene ziekte plaats heeft, noch “er: ep volgtz wanneer er kleine u ongewone onpasselijkheden “ontstaan, alsz kiespijn, pijn in het hoofd, misselijjkheid, bra= king, vooral des morgens onder of na het op= staan, vermoeidheid, - een — gevoel van « zwakte door het geheele ligchaam, te groote gevoelig= heid der zenuwen, duizäligheid , onrustige slaap , ongewone trek naar spijzen , die u vroe= ger ‚tegenstonden, en omgekeerd 4 verandering van deur, der huid, bleeke gezigtsverf, uitslag op. het veerhaofd , zuchtige zwelling der voeter. en dergelijke meer; — wanneer het onderlijf allengs opzwelt „deze zwelling van het lijf en in en 15 in den omtrek der heupen «steeds toeneemty voorts, de borsten ; onder kittelende of stekende pijnen’, opzwellen; blaauw gekleurde aderen door .derzelver huid heenschijnen 3: de tepels beginnen uit tezetten; daaruit van tijd tot tjd een melkachtig vocht droppelt; de bleekroode ring, welke haar: omgeeft, „donkere van kleur wordt; wanneer u de veormaals. geliefde bezig- ‘heden tegenstaan, uw gewoon ‘karakter veran= dert „ zich als het ware omkeert; de meest ge- zochtste. genietingen, naar ligchaam en ziel, niet meer aangenaam zijn, zelfs tegenstaan, en in één woord, wanneer uw geheele -ligchaam als verandert schijnt. … Het „zekerste teeken der zwangerheid. is, de beweging der vrucht, welke gj echter vooral: niet moet verzwareu met de „bewegingen van het darm-kanaal door wormen of winden veroorzaakt, T'en einde u voor deze verwisseling in acht te nemen, is het noodig, „dat- gij naauwkeurig op u zelve let om iedere beweging der darmen van die der vrucht te onderscheiden. De laatste wordt: in de 17de, '28-20ste week na de bevruchting, dat is om- rent de helft der zwangerheid, eerst als strij= ‘kende, huppelende en zwak kloppende slagen in het onderlijf gevoeld, In het vervolg van | tijd, * u j6 am tjd; vooral tegen het einde der zwangerheidj worden: deze slagen. “sterker , merkbaar mes nigvuldiger en niet ongelijk aan ‘eenen. zach= ten snellen stoot van een hard ligchaam, zoo= dat de zwangere vrouw daarvan dikwijls weinig rust gelaten: wordt. Die bewegingen integen= deel, welke door het darmkanaal worden: voort= gebragt, zijn op verre ne niet 200° scherp en stekende, maar meer golvende , draaijende of _ zamentrekkende, en kunnen’ van ieder gemak kelijk onderscheiden worden ; wanneer “men er behoorlijk acht op geeft. Men onderscheidt ‘des zelve het best van: de beweging der vrucht; door in den morgenstond met eene koude hand op het onderlijf. der met opgetrokkene beenen op den rug liggende vrouw , bij herhaling zacht- kens te drukken , wanneer ‘men de laatste dui delijk kan gevoelen en waarnemers - ) Al de hier opgetelde. de - 17 — de stonden achterwege bljven; het onderlijf niet opzwelt; van de genoemde veranderingen in de borsten en van de ziekelijke verschijnsels in het geheele ligchaam niets bespeurd wordt, dan bestaat er geene zwangerheid, maar de stonden-vloed wordt door eene andere oorzaak terug gehouden. Wanneer het onderlijf op- zwelt, de maandelijksche bloed-ontlastingen geen plaats hebben; zich in den gezwollen buik geene bewegingen der vrucht, maar hevige pijnen en andere daaruit voortspruitende be- lemmerende verrigtingen laten gevoelen ; wanneer mogelijk het opzwellen van het onderlijf te spoedig en in te korten tijd geschiedt, dan kan men zeker daarop rekenen, dat er geene zwan- gerheid, maar ecne ziekte aanwezig is. Daar het hiermede zoodanig gelegen is, wordt het dikwijls voor u zeer moeyjeljk, of ook: wel ge- heel en al onmogelijk te bepalen, of gij al dan niet zwanger zijt, voor dat de beweging der vrucht waargenomen kan worden. In zoodanig geval zoude ik u, ter wegneming dezer lastige onzekerheid , aanraden, de hulp van eenen arts of vroedmeester in te roepen. Voor dat ik u den leefregel voor zwangere B ___vrou= ss FO vrotwen opgeef, moet ik met u over de zoo genaamde tijdrekening spreken. ledere zwangere heeft er belang bij te weten hoe lang zij im dien toestand verkeerd en wanneer zij de ver« lossing te wagten heeft. Dat de zwangerheid bij den mensch 260 dagen duurt, zal ik niet weder behoeven te herinneren: Iedere vrouw die den tijd, waarop zij ontving, heeft opge- merkt, kan: rekenen, dat zij een weinig langer öf korter, dan 260 dagen daarna zal bevallen. Slechts weinige weten den tĳd naauwkeurig op te gevon, wanneer zij zwanger zijn geworden en voor deze is het noodig de andere kentee- kens. te leeren kennen, om den tijd der aan= stäände verlossing te kunnen bepalen ; voor de Zoodanige is het achter blijven der stonden het üjdstip,. waaruit zij het einde der zwangerheid kunnen voorzeggen. Men rekent gewoonlijk. van den tijd af, waarop- de stonden het laatst aanwezig geweest zijn, en bepaalt het begin der verlossing in de 42ste week daarna, omtrent dat tyjdstip of wat later, wanneer dezelve „ na g malen weggebleven te zijn, voor de 1ode maal verschijnen moesten, omdat men kan aan- nemen op den 8sten of 1áden dag na derzel-. Fe d ad ver laatste verschijning zwanger te zijn gëwots den. Intusschen zijn er ook vrouwen; die op kare gewone zuiveringen zoo weinig acht geven; dat zij niet weten, wanneer dezelve aanwezig geweest zijn; noch wanneer zij wederom te: voorschijn zullen komen; en voor deze is ook de opgegevene manier van berekening onbruik= baar. De zodanige moeten de eerste beweging der vrucht te hulp nemen en van dien tijd af aan; waarop zij dezelve voor het eerst ontwaren ; het einde der zwangerheid leeren bepalen. Daar nu, zoo als reeds gezegd is, het kind zich in de 17; 19—20 week na de bevruchting voor het eerst beweegt, kunnen zij rekenen; dat de ‘ zwangerheid, van dien tijd af aan, nog 21—23 weken duren za. Zoo wel bĳ deze, als bj de vorige manier van berekenen, is echter eene mistelling van 8 of 14 dagen onvermijdelijk, en de zoodanige onder u, die genoodzaakt zijn tot deze berekeningen toevlugt te nemen, moc- ten zich naar dit verschil schikken. Vatten wij nu wederom kortelijk alles bij een, wat wij zoo aanstonds voorgedragen hebben, en stellen wij ons de zwangerheid in een kort bestek voor oogen, dan vertoont zij zich aan | B 3 ons 3 — 20 — ons: als een verhoogd leven der baarmoeder en der daarmede in verband staande deelen $ waardoor de vrucht niet alleen gevormd en gevoed , maar ook derzelver gebaorte mogelijk. gemaakt en bepaald wordt. | TWEE- “TWEEDE VOORLEZING. Over den leefregel voor zwangere vrouwen. Ane lessen ‚ welke men zwangere vrouwen tot bewaring harer eigene gezondheid en die. der vrucht kan opgeven, zijn in de volgende. woorden bevat: Bene zwangere vrouw zi matig in alles wat zij ook onderneme, in eten en drinken, slapen en waken, in arbeid en rust, en houde zich steeds in eene kalme gemoedsgesteldheid, zoo wel bij vrolijke als droevige voorvallen. Niets overdrijve zij, zelfs in het in acht nemen van haren leefregel ga zij miet te ver, en wanneer zij al genoodzaakt wa-- re, om een strikt diëet te houden, volge zij dan hetzelve vooral doelmatig. Niets is voor zwangere vrouwen nadeeliger, dan eene angstige begeerte naar gezondheidsvoorschriften en over- drevene navolging derzelve. De zwangerheid is geene ziekte, zij brengt het ligchaam alleen in eenen geprikkelden toestand, en daarom | B 3 moc- moeten zij omtrent haren leefregel niet. te ang- stig noch te bezorgd zijn, waaneer zij ‘zich daardoor geen nadeel willen berokkenen of ziek maken, Wij zullen evenwel dien geheelen leef, regel voor zwangere eenigzins uitvoerig door- loopen, dewijl deze voorlezing eenig « en alleen daartoe bestemd is. Het genot der zuivere en frissche lucht ‚ wordt daar de zich zwangere bevinde vrouwen: ‚ alteveel verwaarloosd ; en evenwel: is het. zoo onontbeerlijk voor de gezondheid, De zwangere vrouwen, vooral die in groote steden wonen, waarin de: lucht meest altijd door schadelijke dampen verontrei- nigd is, gedragen zich niet goed, wanneer zij weinig uitgaan. „Meestentijds verontschuldigen zij zich daarmede ; en wel voornamelijk die, welke de verlossing nabij rekenen, dat de vrije. lucht haar niet goed bekomt ‚ en het ‚genot ‘daarvan verbitterd wordt door groote ‚moeijelijkheid in het gaan. Alhoewel diein. vele gevallen, waar. moge zijn, Moeten. zij. daarom eehter het’ wans delen. niet geheel en al-opgeven. Bij goed ‚we- der en eene 'heldere lucht,. ga de zwangere ; zoo mogelijk, dagelijks: twee, keeren , voor- en nà den middag, uit en: geniete de. vrije lucht, ten minste telkens cen uur lang; ; kan deze tijd ver- | Tengd. _ 35 — 3engd worden, dan is het voor. hare .gezond- heid des.te beter; Zoo integendeel het weder slecht, regen- en stormachtig, of de lucht koud en vochtig is, zoo vals gewoonlijk des avonds laat en bij nacht, dan is zj voor haar. meer na= dan voordeelig, en moet het uitgaan ver- meden werden. Het is niet voldoende, dat de zwangere alleen buiten ’shuis zuivere lucht in- ademe, ‘zij “moet dezelve in hare woning ook zuiver zoeken tehouden. Zij late derhalve bj goed weder, meermalen op den dag, de bui- tenlucht een’ vrijen toegang tot haar woonver- trek, en zotge er voor, om: daaruit alles te weren , wat delucht verontreinigenkan , als: ge- zelschap van vele menschen, gedoofde kolen, sterk wiekende bloemen enz.; ook ís het voor haar nadeelig in een vertrek te wonen of te slapen ;, waarvan de muren onlangs gemetseld of met kalk ‘bestreken en: de wanden nieuw geverfd zijn. Daarenboven moet zij op de warmtegraad (temperatuur) ’ der lucht in het vertrek letten’ daar, voor zwangere, eene te groote hitte’, zoowel als eene te sterke koude schadelijk is. Vooral zorge zij ook daarvoor , dat de tempe- ratuur in het woonvertrek niet eensklaps ver- A ‘de lucht daarin bij voorbeeld des B 4 win np SE winters, door het stoken in den kagchel , niet te spoedig noch te sterk verhit worde. _ [Behoort de. mensch over ‚het algemeen in ieder. tijdperk des levens en in elke omstandig heid, waarin hij zich bevindt, een’ zekeren regel bij het gebruik. van spijs en drank in acht te nemen, vooral betaamt deze voorzorg der zwangere vrouw. Daar na eene bevruchtiging de maandstonden. gewoonlijk achterwege blijven, en de téedere kiem of nog kleine vrucht, in de eerste maanden, op. verre na niet zoo ‘veel voedzame sappen. tot derzelver- groei en ont- wikkeling noodig: heeft, als er te voren door de stonden ontlast werden , moet er, zoo als van zelven spreekt, gedurende dit tijdperk, in het ligchaam van eene voor het overige ge- zonde vrouw, een overvloed van sappen’, vol- bloedigheid ontstaan. Indien wij ons niet be- driegen , verwekt de natuur, steeds wijs in hare bedoelingen, daarom in het begin der zwan- gerheid, een afkeer van vele en vooral voed- zame spijzen, ja dikwijls, wanneer aan dezen wenk geen gehoor, wordt gegeven, walging en braking, om. daardoor te beletten, dat de voedzame deelen van het genoten:voedsel niet uit de ingewanden in het bloed worden opge- nos 05 u nomen, en alzoo de reeds voorhandene over= vloed van hetzelve vermeerderen. Nadat de zwangerheid eenigen tijd heeft geduurd; ver- minderen. de afkeer van spijs en de braakzucht ook doorgaands. langzamerhand 3 de « vrucht neemt nu meer voedsel tot zich, de voorraad van teruggeblevene sappen is verteerd, ‘en de zwangere behoort nu, om zichzelve te voeden en hare vrucht tot rijpheid te brengen, telkens in geringe hoeveelheid, die spijzen te gebrui- ken, welke veel. voedzame deelen bevatten en gemakkelijk te verteren zijn ; eensdeels, omdat de maag wegens de uitzetting van het onderlijf niet veel voedsel ‘tegelijk kan bevatten; ander- deels, omdat. zij zich doorgaans niet in staat bevindt moeïelijk verteerbare spijzen te ver- duren. } | Voor de zoodanigen onder u, die arm aan bloed en zwak van ligchaam zijn, passen der- halve die spijzen , welke uit vleesch en voed- zame toespijzen bereid worden. Onder de eerste tellen wij. de fijne vleeschsoorten en visschen, als: kalfsvleesch, hoenders, duiven, * wildbraad, eieren; baars, zalm,- tarbot enz. Het gebruik van gezouten en gerookt, vleesch is. der “zwangere minder aan te raden ;-omdat B 5 het het door zout en rook, hard en mocijelijk te verteren wordt. Tot de toespijzen, welke daarbij gebruikt kunnen worden, brengen wijt gort, grutten, rijst, gierst, sago en en derge- lijke: ‘aardappelen en spinagie staan wij alleen in geringe hoeveelheid toe. Andere toespijzen uit het plantenrĳk, als: kool, rapen, appelen enz. passen voor zwangere vrouwen minder, omdat. zij weinig voedzame deelen bevatten, niet ligt te werteren: zijn en dikwijls winden veroorzaken, waardoor niet zelden veel onge- maks ontstaat, Beter bekomen doorgaands haar Onder u; ‘die bloedrijk of van een galachtig temperament zijn, jonge groenten en fruit, dat rijp is,’ alss wortelen, peren, abrikozen, kersen enzo, en wel vóoral des zomers. — Behooren zwangere vrouwen zich van winderige spijzen ‘te onthouden, siet minder moeten zij zich voor de.zoodanigen mijden , welke bekend staan, dat zij de ‘afscheiding en de lozing van het water vermeerderen: ‘hiertoe “behooren de selderij, pêterselie, ugen, spergie ehz., om niet daardoor tot eene’ miskraart ‘of te vroeg- tijdige verlossing ‘aanleiding te geven; en dit geldt vooral ‘die uwer, welke eerst sedert kort zwanger zijn rolden en reeds eens of meer- ma- malen te yroeg zijn «bevallen , öf-&ene miskranm gehad. hebben. Boek. Ie Wat de ‘dranken nikes 5 evin’ vigte. zich de zwangere ‘maar hare gewoonte ‘en. vorige ‚Jevensmanier, ‘Die aan eene matige,hoeveelheid wijn «of bier gewoon zijn, kunnen daarbij ger durende de zwangerheid blijven 3 ook-zij, die zich te voren bij water te drinken »wel bevon« den, mogen zich dáarbij houden; deze zi echter aangeraden;, «om ‘tot het gebruik. van veen weinig ‘goed ligt bier of van wijn over to gaans wanneer zij eenige „zwakte in het geheele lige chaam of in de spijsverterings werktuigen bes speuren, Vrouwen aan «koffij gewoon , kunnen ook deze in ‚de zwangerheid voortgebruiken ; wanneer er slechts voor gezorgd wordt, dat zij dezelve ‘met mate-drinken : want de koffij wordt gemeenlijk „daardoor nadeelig, dat zij ‘in te groote hoeveelheid gedronken wordt. Koflj= boonen’, ‘die sterk. gebrand en als verkoold zoo wel als derzelver plaatsvervangers , gebrande erwten ‚ gerst, enz. zijn af te ‘keuren, dewijl de. laatste datgene niet bevatten , wat, de koffij tot een aangenaam en zacht opwekkend middel. maakt, en de eerste, door de aan hare opper= vlakte zigtbare | gebrande „oli, te sterk; prikke- lend 30 — fend en nadeelig. op het ligchaam Werken, vooral indien derzelver aftreksel des avonds of tegen den nacht gedronken wordt, wanneer het veelal angst, onrust en slapeloosheid te weeg brengt. Hoe gaarne ik ook der zwangere vrouwen het gebruik. van goed bereide koffij toe- sta, kan ik evenwel de thee, vooral de groene en‘ zoo als zij gewoonlijk gedronken wordt, niet aanbevelen. Vele drinken deze op ‘hare gewone theevisites te slap en in te groote hoe- veelheid, en vallen de maag met te veel warm water op. Smaakt haar evenwel een matig sterk aftreksel van zwarte thee met melk en suiker niet; of bevinden zij zich daarbij niet wel, dan raden wij haar aan zich van dezen drank te Onthouden. — Daar er zwangere vrouwen zijn, die van de beste en voor haar doelmatige spij- zen en dranken walgen en een afkeer hebben, 25 haar geraden maauwkeurig te letten op die- gene, welke haar nuttig zijn, en welke. zij best verdragen kan, en zich alsdan daarbij zoo lang te houden, tot dat hare natuur, als het ware, verandert, de walging en afkeer verdwijnen. Men zorge evenwel den wezenlijken af keer voor sommige spijzen en dranken in de zwangerheid niet te verwisselen, met die ingebeelde lusten of — 2 ‘of dwaze begeerten naar deze of gene spijzen ; ja zelfs na schadelijke dingen Waaraan zwan-. gere vrouwen zich zoo dikwijls overgeven, want de stelling, welke doorgaans wordt aan-, gevoerd, is valsch, dat namelijk: zoodanige lusten, als bj voorbeeld : het verlangen naar de zonderlingste spijzen, enz. bevredigd moe- ten worden. Ook de kleeding van zwangere vrouwen ver- dient eene bijzondere overweging. Deze moet zoodanig ingerigt zijn, dat zij het ligchaam tegen de koude beschermt, doch men moet daarbij opletten, dat zij geen deel des lig- chaams op eene nadeelige wijze drukt of knelt. Over het geheel genomen, kleede men zich iets warmer gedurende zwangerheid , dan. buiten dezelve, omdat het ligchaam in dien toestand doorgaans gevoeliger is voor de ver- anderingen van de Zemperatuur derlucht, doch men schikke zich hierin vooral naar het saizoen en den oord, waarin men zich ophoudt; want de herfst en winter, zoo wel als eene woon- plaats op: het land en zeeplaatsen, vorderen warmer kleeding, dan de lente of zomer en het verblijf in eene digt. bebouwde landstad. De dwaze gewoonte van vele zwangere, die om kes 50 bft âan' de tmode te gehöorzamen , armen, hale en boezem bloot blijven dragen; is zeer has deelig ; krampen, pijn, hoest en andere onge steldheden meer, vinden daarin hären oor= sprong. Het dragen van viaauwe onderkleede= ren, als- keurslijven , eorsetten ; enz. welke de borst en het “onderlijf drukken, Zijn zeer schadelijk, De borsten worden daardoor in hare ontwikkeling en groeï beletnmerd , met dat gevolg, dat het zóg daarin na de bevalling in het geheel niet of slechts: spaarzaam afgeschei= den wordt; ontsteking en verwering in .die deelen ontstaan, en het kind de platte 1911 ingedrükte' tepels niet kan vatten, Zoodat het zogen veelak om die redenen moet gestaakt worden. Wordt het onderlijf op die wijze gekneld en in een geperst, dân ontstaan er moeijclijke en benaauwde ademhaling ‚ beklem- ming in de ERE gebrekkige spijsvertering 4 flaauwten enz.; terwijl de vrucht in hare groei en oke verhinderd, niet zelden te vroegtijdig, dood of ten minste zeer zwak ter wereld komt. Geen deel des ligchaams vordert evenwel , ten opzigte der kleeding ;zoo zeer de zorg der zwangere, dan het onderlijf; het is de Werkplaats der zwangerheid, en wordt door de ZI m de steeds in omtrek toenemende baarmoeder van tijd tot tijd meer uitgezet, en het is. der= halve noodig, dat de zwangere daarnaar de kleeding inrigte. ‘Om de lastige drukking der: rokken op: de heupen en het onderlijf voor te komen, maken sommige gebruik van breede, kruiswijs over de schouders geslagene ; rekbare banden, (elastique bretelles) hetwelk gemak- kelijker en zonder nadeel geschieden kan. Voor” zeer doelmatig houd ik het; wanneer zij zich „ in dien toestand, van eenen goed ingerigten buikband bedienen, die het onderlijf niet al Jeen tegen de koude beschermt, maar ook in staat is om den last van het dragen des uitge= zeiten buiks te verligten. Men raadt hiertegen aan om den buik met een servet of wat nog beter is met vlaggedoek te omwinden. De beste en meest doeltreffende zamenstelling van eener buikband is deze, wanneer men een stuk le- der, flanel of stevig linnen, dat breed is en ruim om het lijf past, in. rug binde of gespe men de schuins afgesnedene einden zoo stijf noodig te zamen, en onder- steune alles nog, des verkiezende, door een‘ over den schouder geslagenen draagband (zie Fig I en II). Voor geene zwangere is evenwel zulk een. band noodzakelijker, dan voor die- gene, welke eenen zoogenaamden hangbuik of een sterk overhangend onderlijf hebben. Is het dragen van ‘broeken der vrouwelijke sekse in het algemeen en vooral der zwangere vrouw aan te bevelen, nog meer is dit haar, die zich in dien toestand van den bovengenoemden band niet wil bedienen, omdat in de laatste helft der zwangerheid , de kleederen door den vooruitstekenden buik te ver van. het onderlijf, dijen en beenen hangen, dan dat zij die deelen behoorlijk tegen de koude kunnen beschermen. Door het te stijf dragen der kousenbanden ont- staat 9. staan dikwijls de zoo lastige krampen ‘in de önderste ledematen, opzetting der bloedvaten , aderspatten en zuchtige zwelling der beenen. Voor ieder mensch zijn beweging en rúst twee zeer belangrijke zaken en niemand kan eene duurzame gezondheid genieten, zónder dat deze elkander beurtelings in eene behoor- lijke orde vervangen. Dit ziet ook op u zwan- gere vrouwen! en wij gevoelen ons daarom gedwongen hierover wat uitvoerig met u te spreken. Meestal gevoelt de zwangere meer neiging tot rust, dan tot werkzaamheid, en wanneer zij aan deze inspraak gehoor geeft, zal zij een groot gedeelte van den dag in rust doorbrengen. Veel zitten is haar evenwel zeer nadeelig: want dáardoor wordt niet alleen het onderlijf te véel gedrukt, maar ook de ontwik= keling en de groei der vrucht verhinderd, Min= der nadeelig, inaar toch altijd schadelijk is voor zwangeren het langdurig te bed of op eene sopha liggen , omdat daardoor het ligchaam traag en vele van deszelfs verrigtingen, vooral de spijsvertering, verzwakt worden. Zij kunnen daarom, betrekkelijk beweging en rust, de maat . het best treffen, wanneer zij, gedurende d» zwangerheid, niet veel langer rusten, dan zi G & — 3 Eper 1 ens _} nie voortgaan. "Er er pir ser meer tot. «het hon”: den van een goeden Ioefregel « dan tusscheu be-, weging. en zust, wat, de hoevoeheelheid aangaat y de maat, te houden. Het ; is voor iedere zwan- gere vrouw. eene zeer. belangrijke vraag: welke, ligchaamsbewegingen en dagelijksche bezigheden. 