Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,1 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 1
! Dit is reeds uitgesproken in de Resol. v. Holland, 1604, bl. 270. * Resol. v. Holland, 1607, bl. 70. wixwoop papers, ll p. 351. Vgl. cnorius, p. 542. í Remonstrantie van OLDENBARNEVELT (in de Waaracht. Hist. bl. 160). Resol. v. Holland, 1606, bl. 852, 887. 1607. t9 48 ALGEMEENE GESCHIEDENIS -1607. dien toestand zou ’s lands crediet niet slechts geschokt, maar allengskens een staatsban- kroet onvermijdelijk gemaakt hebben. | Ontoereikend- Met de onderstandsgelden was het niet gunstiger gesteld. Van Frankrijk had men heid der onder- CT standsgelden. sedert den vrede van Vervins jaarlijks geregeld eenige tonnen gouds, sedert 1605 zelfs bijna twee millioen, ontvangen: doch volgens de matigste berekening had de Republiek boven hare eigene middelen minstens vier millioen noodig om hare krijgsmagt op den voel van oorlog te houden, zonder haar schuldenlast te vergrooten 1, en het was niet waarschijnlijk, dat mwenprrx IV geneigd zou zin, zijne jaargelden tot die hoogle op te voeren. Onder de verstandige regering van dien vorst en het spaarzaam beheer zijner geldmiddelen door den herlog van Sully had Frankrijk allengskens een standpunt van welvaart en magt bereikt, waardoor het van de noodzakelijkheid ontheven werd om, tot bevordering van eigene veiligheid, den voor Spanje zoo kostbaren en belemme- renden oorlog in de Nederlanden aan te vuren. De tegenspoed der Staatsche wapenen pa het verlies van Ostende had reeds herhaaldelijk aan mEwpnmik IV de klagt ontlokt, dat zijn bijstand eene doellooze verspilling werd, wanneer de zaken der Republiek des- niettemin achteruit gingen. Onder allerlei voorwendsels was de uitbetaling der onder- standsgelden in den laatsten tijd vertraagd en bemoeijeljkt. Er scheen geen twijfel aan dat zexprik IV nimmer besluiten zou, een groot gedeelte der lasten van den krijg op zich te nemen, en welligt zelfs zou aarzelen die te blijven dragen, indien men hem tot vergoeding zijner opofferingen geen belangrijke voordeelen kon verzekeren. Wel was men onderrigt dat de Fransche koning nog uiet vreemd was aan den wensch, door hem in vroeger dagen gekoesterd, om door de Vereenigde Gewesten tot Souverein verkozen te worden 2: doch het onafhankelijksgevoel der Staten liet niet meer toe aan de opdragt van die waardigheid aan een vreemden vorst te denken, en deze neiging van HENDRIK IV, hoe bevorderlijk overigens voor zijne welwillendheid, was dus veeleer geschikt om ernstige bezorgdheid tegen de vermeerdering van den Franschen invloed in de Republiek te wekken 3, Ook uit dit oogpunt kon eene voortduring van den krijg i 1 Waaracht. Hist. van OLDENBARNEVELT, bl. 83. seaxnix, 1 p. 134, 183. 2 Hiervoor, D. IIl St. I, bl. 395. 3 Zie de Eclaircissements historiques van Mr. o. w. vmEEDE, achter de Letíres de sumil, p. 441, 446, 447; Cod. Dipl. p. 329, 344; Aanteekeningen, bl. 16, 26. Vgl. de klagten van FR. VAN AERSSEN aan den Engelschen gezant te Parijs (wixwoop papers, II p. 452): »That it was evident by the Expense of his Money he (Hendrik 1V) sought to buy their Soverainety; and that their had passed Offers from him to permit them to have all the Officers of their owne, and 25 many Liberties and Priviledges as they would desier." Zie over de geheime zending van ra. "4" AERSSEN naar Holland, om de Hollandsche regenten in dit opzigt te polsen: JEANNIE, I p. 231. Uit seams (I p. 45, 40, 74) blijkt, dat deze over aanzienlijke sommen kon beschikken, »pou DES VADERLANDS. 249 Á ——— ———— ————— —————————— —————————— ——— gevaarlijk worden, en toch waren alleen van Frankrijk onderstandsgelden van eenige 1607 beteekenis te wachten. Hoezeer het meerendeel der Engelsche natie een hevigen af- keer van de Spanjaarden voedde, en het Parlement, hoe karig overigens gestemd, niet ongenegen zou zijn geweest de Staten in hunnen krijg tegen de vijanden van staatkun- dige vrijheid en Protestantisme krachtdadig bij te staan, helde sacosus I, ten gevolge sijner beginselen omtrent de volstrekte magt der vorsten, meer naar de Spaansche dan naar de Staatsche zijde over en was bovendien door de hem listiglijk voorgespiegelde echtrerbindtenis van zijnen oudsten zoon HENDRIK met eene dochter van Fires III, waarbij de laatste de Nederlanden als bruidschat bekomen zou, te zeer ingenomen, om zijne onzijdigheid ten gevalle der Republiek te willen verbreken. Zelfs had hij in den aanvang des jaars 1606, welligt met het oog op dat huwelijk, de Staten aangezocht om door zijne. bemiddeling een verdrag met de aartshertogen te sluiten, en hun eenige schoon- . schijnende voorwaarden medegedeeld, die hem met dat doel uit Spanje waren toegezon- deni, Dit aanzoek was echter, gelijk de vorige, van de hand gewezen, en had slechts een bewijs te meer opgeleverd hoe weinig hij gezind was tot de onafhankelijkheid der Republiek mede te werken. Inderdaad was het hoofdzakelijk de vrees, dat zij zich in de armen van menr IV zou werpen, indien hij zich geheel terugtrok, die hem noopte belangstelling in haar lot te blijven betoonen en tevens door zijnen gezant te '5 Hage, die ook in den Raad van State zitting had, een waakzaam oog op het bestuur harer aangelegenheden te houden 2, Van den kant van Duitschland kon de Republiek crenmin op voldoende ondersteuning rekenen, Eene dikwerf duur gekochte ondervinding had geleerd, hoe weinig staat men op de beloften en de volharding der onderling ver- deelde Protestantsche vorsten van dat rijk maken kon, terwijl hunne inkomsten bovendien le gering waren, om hen tot het geven van aanzienlijke onderstandsgelden in staat te stellen 3, | Niettegenstaande den hoogen trap van zelfstandigheid en magt, dien de Vereenigde _ Gevaarvolle ; “a : toestand der Re- Gewesten boven alle berekening na den bijkans veerligjarigen strijd bereikt hadden , publiek. pratiquer et rendre enclins au service du roi ceux qui lui seront nommés," en dat hij zelfs jaar- gelden aan MAUAITS, WILLEM LODEWIJK en OLDENBARNEVELT mogt beloven, »au cas qu'avec leur ayde ct assistance sa Majesté puisse devenir Maistre de leur estat.” Zie ook seannin, I p. 67, 105; ll p. 474; 111 p. 53, 372; en Waarachtige Historie van otpgNBABNEVELT, bl. 90 v. PH. DU Bois, ll s. 16. ! assis, 1 p. 23. * ager, Aanteek. bl. 20. winwoop papers, ll p. 92, 103, 104, 201. szanmn, I p. 253. * Zelfs maurits berekende de som, die zij voor dat doel te zamen bijeen zouden kunnen bren- gen, slechts op twee tonnen gouds ’sjaars, Jzamwm, l p. 199, lil Dee, 2 Srvx. 22 250 ALGEMEENE GESCHIEDENIS tan 1607. niettegenstaande den toenemenden bloei van handel en nijverheid en den aanvankelijken voorspoed der Oost-Indische compagnie, was de Republiek thans op een zeer hagchelijk standpunt gekomen. Hare voormalige bondgenooten in den strijd, de koningen van Frankrijk en Engeland, hadden achtereenvolgens met Spanje vrede gesloten en den vijand daardoor gelegenheid. gegeven haar met verdubbelde kracht te bestoken. De roem van prins MAURITS was door den tegenspoed, dien hij in de beide laatste jaren ondervonden had, aanmerkelijk getaand, en de veertien millioen, die hij noodig achtte om aan den bekwamen krijgsman, die hem den naam van Europa's grootsten veldheer betwistte, het hoofd te bieden, konden niet opgebragt noch van elders verkregen wor- den, Indien zich niet spoedig eene gewigtige verandering opdeed, liet het zich aanzien dat de Republiek ‘den ongelijken kamp niet lang meer zou kunnen volhouden en wel- ligt haren ondergang nabij was !. Bezorgdheid Reeds geruimen tijd had deze gedachte oLpENBARNEVELT verontrust en gepijnigd. Se- evert voor de dert eenige jaren had hij den achteruitgang der geldmiddelen met klimmende bezorgheid = gade geslagen, en het was hem eene grievende kwelling geweest dat niet slechts prin: MAURITS maar ook verscheidene zijner mederegenten het dreigende gevaar niet even helder schenen in te zien. Bij het beleg van Grave in 1602 had zijn plan, om tot besparing van kosten van de verovering dezer vesting af te zien, indien de vijand het beleg van Ostende wilde opbreken, geen weerklank gevonden, Toen de vrede tusschen Engeland en Spanje in 1604 de Republiek van haren laatsten bondgenoot beroofde, had ouzr- BARNEVELT zijne ernstige bezwaren tegen den toenemenden schuldenlast aan de Staten van Holland blootgelegd, en vergunning verkregen om het advies van den Hoogen Raad, het Hof van Holland en de Rekenkamer omtrent den toestand der geldmiddelen in te winnen. Hoewel deze eenparig verklaarden »dat bij continuatie van het ophoopen van zoo groote lasten, de zaken van den lande geschapen waren eindelijk tot desperate resolutie gebragt te worden,” en de edelen in de staatsvergadering dat gevoelen onder- steunden, hadden de afgevaardigden der steden nog geen reden gevonden om tusschen de eenige middelen tot herstel, die uitgedacht konden worden, te kiezen, De belastingen aanmerkelijk te verzwaren, was ondoenlijk; en van onderhandeling met den vijand wilde men nog niet hooren. Teleurgesteld en ontmoedigd herhaalde oLpensaRneveLr den eer- sten Maart 1605 het verzoek, reeds den 26“ Februarij van het vorige jaar door hem tot de Staten van Holland gerigt, om niet meer in de vergadering der Staten-Generaal afgevaardigd te worden. Men drong hem echter deze betrekking te blijven waarne- men, en bewoog hem daartoe nogmaals, toen hij in den aanvang des jaars 1606 1 VREEDE, Aanteek. bl. 32, 37. Inl. tot de gesch, der dipl. 1 bl. 148. van veavov, bl. 248, 263, 290, 372. pu sois, I s. 159, 163, 173. DES VADERLANDS, 251 —————————————————————————————— weder hetzelfde verzoek deed 1, Doch het ontging den Franschen gezant DE BUZANVAL 1607. niet, dat de advokaat sinds 1604 onder zware zorgen gebukt ging en de ontknooping van den hagchelijken toestand met kommer verbeidde 2, Inderdaad was er slechts één middel over, om de onafhankelijkkheid der Republiek Behoefte der bliek n en daarmede tevens haar stoffelijk en geestelijk welzijn te redden: doch dat middel was verademing. … op zich zelf hoogst gevaarlijk en kon alleen met de uiterste behoedzaamheid voorgeslagen en aangewend worden, Het kon niet ontkend worden dat de Vereenigde Gewesten de dringendste behoefte hadden aan rust en verademing. De hoop, dat Frankrijk ander- maal met Spanje in oorlog zou geraken, was in rook verdwenen. De pogingen der Staten, om zich van de Vlaamsche havens meester te maken, in welk geval mgwpnaix IV welligt meer geneigd zou zijn geweest om zich bij hen aan te sluiten, was her- haaldelijk mislakt. Hun aanbod, om hem een groot gedeelte van België af te staan, indien hij zich met hen tot verovering dier landstreek wilde vereenigen, was afgeslagen. Hoe afkeerig OLDENBARNEVELT ook van elke vermeerdering van den Franschen invloed moest wezen, hij was reeds zoover gegaan van BUZARVAL te polsen of de afstand van Sluis aan Frankrijk menprıx IV ook tot eene oorlogsverklaring aan Spanje zou kunnen bewegen 3: doch ook deze onderhandeling had hem in de overtuiging versterkt, dat de Fransche koning niet gezind was zonder de zekerheid van belangrijke voordeelen de rust van zijn rijk andermaal op het spel te zetten. Er moest derhalve vrede, voor het minst een wapenstilstand, gesloten worden, zoo men de Republiek bij tijds wilde stuiten op de gevaarlijke helling, die haar naar den afgrond voerde. Doch daartoe moesten slappen worden gedaan, die met onoverkomelijke zwarigheden gepaard schenen te gaan. Tot nog toe had men zich steeds op de trouweloosheid der Spanjaarden beroepen, om elke onderhandeling van de hand te wijzen; wie zou thans hunne opregtheid waarborgen , en hoe zou men deze verandering van handelwijze regtvaardigen, zonder zijne zwakheid le veel bloot te geven? De medewerking van den koning van Engeland, die nog steeds Brielle en Vlissingen in zijn bezit had, en van meronr IV, wiens onderstandsgelden reeds geruimen tijd de maat overschreden hadden van hetgeen de Staten hem vroeger hadden geleend, scheen voor de bevestiging van een verdrag met Spanje onmisbaar te zijn: en hoe zou de Republiek, wanneer zij eenmaal hare behoefte aan rust erkend had, tegen- over het krijgsgeweld van Spanje, den minachtenden trots van sacosus I en de geheime ! Hiervoor - bl. 182. Waarachtige historie van OLDENBARNEVELT, bl. 81—92, 160. Verhooren DAN OLDENBARNEVELT, bl. 160—163, (n°. 276—280). Resol. v. Holland, 1604 bl. 74; 1605 bl. 426; 1606 bl. 775. Vgl. van pen xexe, Maurits van Nassau, Il bl. 112. 2 Aanteekeningen van Mr. o. w. vaEEpE, bl. 28, Zie ook aldaar noot (2). * Ibid, bl. 16, 28, 36. 252 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ——— A———n——— 1607. wenschen van den Franschen koning hare onafhankelijkheid kunnen behouden? Ook scheen het niet zonder gevaar, aan de burgerij, die naar ontheffing der drukkende lasten haakte, een uitzigt op verademing te geven, dat haar welligt met te veel onstuimigheid op de aanneming van zelfs onvoldoende voorwaarden zou doen aandringen. Daarenboven wist OLDENBARNEVELT zeer goed, dat zijn veelvermogende invloed hem allengskens be- nijders en vijanden had verwekt, wier aantal sedert de verwijdering tusschen hem en prins maurits aanmerkelijk vermeerderd was, en die te eerder geneigd zouden zijn elk voorstel tot onderhandeling met Spanje als een middel te gebruiken om den advokaat verdacht te maken en zijn gezag te ondermijnen, daar het bekend was dat de stadhou- der elke poging tot vrede ten hoogste verderfelijk achtte voor het welzijn der Republiek. OLDENBARSE- Niettemin besloot OLDENBARNEVELT eindelijk het stilzwijgen te breken. Even als de vELT krijgt uit- : i zigt op een eer- griffier der Staten-Generaal CORNELIS VAN AERSSEN, die van Belgische afkomst was en vollen vrede, met erkenning van de Met onderscheidene personen in de zuidelijke Nederlanden briefwisseling onderhield !, onafhankelijkheid „ist hij met welk verlangen de aartshertogen naar het einde van den strijd uitzagen, der Republiek. die hunne provinciën ontvolkte en handel en nijverheid in knellende banden hield. Dat elk aanbod tot onderhandeling met gretigheid zou worden opgenomen, was niet twijfel- achtig meer; maar veel gewigtiger was de overtuiging, die OLDENBARNEVELT verkregen had, dat ALBERTUS en ISABELLA, in het belang van den vrede, de onafhankelijkheid der Republiek zouden willen erkennen. In Mei 1606 kwam WALRAVEN VAN WITTENHORST, heer van der Horst, een Geldersch edelman, door bloed- en aanverwantschap aan verscheidene _ der aanzienlijkste Hollandsche geslachten verbonden 2, te ’s Gravenhage, ten einde aan enkele 1 Tot juiste beoordeeling der beschuldiging, later tegen OLDENBARNEVELT ingebragt, alsof hij door Spanje omgekocht zou zijn geweest, is opmerkelijk dat de Hollandsche agent te Calais ne sut en anderen integendeel van azassen daarvan verdachten. seanmin schreef aan viLLEROY, 21 Mei 1607 | (1 p. 90): »Leurs conjectures sunt, que le Sieur d'Aérsens pere est promoteur et entremettear secret avec les Archiducs pour porter les Estats à ce dessein, et que le Sieur d'Aérsens fils, pow . descouvrir le secret de l'autre costé, et faire tenir les propos qu'il juge convenir pour aller à son | but, desguise ainsi pour avoir plas de creance envers le Roy, qu'il a acquis depuis peu de temps - plus de vingt-cinq mil escus de bien prés Anvers." mauarrs stond echter bij jmammm voor de op- regtheid van beiden in, p. 132. Zie ook p. 105. Vgl. Mr. c. w. vaEDE. Inl. tot de gesch. d. Dipl. 1 hl. 76—79. Compte rendu des séances de la Commission royale d'histoire, 2* serie, ll p. 144; III p. 40—44. Daarentegen betuigde de Fransche gezant meermalen, dat hij geen enkele reden had om aan de goede trouw en vaderlandsliefde van OLDENBARNEVELT te twijfelen, Zie 0. à JEANNIN, I p. 100 ss, 186, 207, 218, 203: »Quant au Sieur Barnevelt, nous le tenons trop homme de bien, trop sage, et trop affectionné à son pais tout ensemble, pour commettre une si infame trahison.” Vgl. van veRvov, bl. 185, 213. 2 cROTIUS, p. 501. Vgl. van merenen, f. 507 d. - — — ane — ] 1 t i ' l i 4 g [ * D Digitized by Google omen qo Ag eu RIGS. OILS an ten, A Ee o SP Refs U. ~ e a eo? $9 ta 3; ee “ty on if ' tat. a! : * 1. n è . we dox t — n. ee 1 t o WPi e e . €: F reet du 9:66 Fe ute! cody vere > a teer ode side. sot. |; of opoe hen atten : o ow ig tusch c oge cencigd zouder > D § ote 4n iu hen Om der. tn rel was dat ee : ! cos welzijn der K 0004€ breken, Beer 7 ne! sehe afkonrt ; ec torsi onder Pace $n fen strijd u we de benden V | IDUDnamen, was ne "EST ODVWVTUSRARWEVEIT > TA 20, cie. enafhazn. $ de a bostes os sr YN WII. e Cft, my dour blo detta ntm n a tup "t Tl VCI cesta bien serbo ono i: MEE. nerede a. 1 z M ; Eer Otc = toe. ` ET ' i 2 . — i "d fi PN | ve ot 1 E s . "T "E " es . A i: n e ‘8 ? 3 t uera € $534 Nx J cut Ces oin. a e y > a ' F 1 ` -* fis ry * s 2: * . 1 i " of r 1 i a 1 `~ " 4 * s ít U €]1."'! od 1 "A 2 * LI * 7003 Na ESQ] ota oi ils Nw sa ° ` e A n 53. Y ‘ ; US de hy / ; "n ` 1 ne cle Jo Fi gr “er ? ` D rahe DETI £s unm Jik US p a SUE 4 E à ae 4 1 E » P TEM I 5 e $ te^ a qa ’ -- 2 * * SAAT. LETELT, i à fin ITI! rr] HIIITIT ILIITITTTIITITITIITIIT: [ "Me "He LLL ——— TEEPE er ere ⏑ TIT LIDLDITHIDIHITIT! dati AAA LLLI KAREL AREND) EERE ELDER LAER EN EL EL DEELS " ebde i en LE EEE EERE ELEN Ree van LEER KL ee DIITITTPTTTIITTM Hi r ATI HIT irt OEREN praal taat atres eee ] EETNL RET TTET ITE) Tittstiititiiii tii ELIITTI] LLLLLLILLLLLII mmm nnn Suhre gee LII LLLILLILITITI hdd dede ek dd Li + LI Li a Li LLLI zi FERS ILIISLITILITLIEFEITII HLELLLISELILAEILIIIITIELLIISEILITELIJALLIRTIILITTA LITE ELTTI cede dg TEE e bd dapa dd li e E, LEITTRIREII [I Shorts Seen ee „minn [TTETITTETHITITITS | f | [TT | 4 BEVEREN NED GEN sider dean 1 VLLLLIILLLITLLIT BOPd ee oe AITLITITHHTTTT] FLETE EE TEPC Lester i ia HETTPEITIES Died epu Ennn nen H irar MEER TTD Po ed ee A ET L a RET LEENT TTT LE TJIIITIEITITTEDEITHTHIITIT aun FEE ED EEE De ie a a fit eer eh anneer Ll Llc EENES e= beminnen EE GEE Pret Peete ERR ta SPRL panden ORE ETET Ja; a See ETH TEP Lier rite EEDE EEDE DITPDIEMMPHETITEE eaten nen IL TIITIITTETTTTTT] ITECTTTPPHETIEEN ee ITHTTTTTETTTIETTIT EH T] ELI eee eer LI TREE TLIC ET Teer eek Trt RELE TTE EHE IE ae dend POETIC ETE EEA AA EL LEELEE m Prieto Lier EET tttiin "TTE Pod Pee ater ere THIET Tir EET TEER TELEN LEE EELLEEL IITIMPMETTE FHHEHHHTITTE —VV å ET PITTI iti eer is F > HrH HT] E = 5 a i ^ LI LJ E r D E E 4 Li t D Thiet rie TT FT m mmmum "w^ürtrammamumE HIHIH EEE F "T HTTHITTTI AAE EET [IIIMTHIITITHT] eee ee TL Pettit eet Peerrerenee ehh bie hed EERE EERE AEL LAER: fd LLLLISELITIÀ a L] TH LI. den vrede of althans een veeljarig bestand te sluiten, gedurende hetwelk men nader over de voorwaarden van den vrede zou kunnen onderhandelen , en korten tijd daarna werd aan OLDEN- BARNETELT van wege den gouverneur van Lingen, graaf soume, verzekerd , dat zelfs de koning van Spanje geneigd was al zijne regten op de Vereenigde Gewesten opte geven, indien deze met de voormaals met hen verbondene provinciën een verdrag van vrede en vriendschap wilden sluiten. Naar aanleiding dezer belangrijke mededeelingen openbaarde de advokaat in-den aanvang van September in eene vergadering der Staten van Holland zijne mee- ning, dat er thans welligt grond was om de tot nog toe gevolgde politiek ten opzigte van Spanje te wijzigen. Ten einde omtrent een zoo gewigtig punt te beter de vereischte ge- heimhouding te kunnen bewaren, verzocht en verkreeg hij vergunning de redenen van zjn gevoelen aan een klein getal afgevaardigden mede te deelen. Hij deed hun volledige opening van den toestand der geldmiddelen en bragt hen ligtelijk tot de overtuiging dat de Republiek den oorlog op den duur niet kon volhouden, en dat men derhalve wel verpligt was, aan het sluiten van een eervollen vrede te denken, De meerderheid achtte het echter hoogst ongeraden, van dezen gevaarvollen toestand aan de stedelijke vroed- schappen opening te doen, weshalve men besloot de zaak vooreerst geheim te houden doch de gemoederen op voorzigtige wijze tot het gewenschte doel te leiden !. De toenemende geneigdheid der aartshertogen, om een einde aan de vijandelijkheden — le maken, voorkwam OLDENBARNEVELT’s verlangen. ALBERTUS begon reeds op jaren te verlangen insge- komen, en daar hij geen kinderen had, in wier belang hij zijne aanspraken op de A metre Vereenigde Gewesten behoefde te doen gelden, verlangde hij naar het einde van eenen krjg, waarin hij weinig lauweren geplukt had en waarvan hij zich geen gunstigen uitslag meer beloven kon. Ook 1sasetta, hoe weinig gezind om een verdrag te sluiten met de oproerige provinciën, die tegen haren vader waren opgestaan en hem hadden afge- zworen, was met het lot harer arme onderdanen bewogen, die reeds sints jaren om vrede en verwijdering der vreemde krijgsbenden smeekten. Aan opbeuring van handel en nijverheid, aan verbetering van het staatsbestuur, aan leniging der geledene rampen was bijkans niet te denken, zoolang zelfs het geld ontbrak tot betaling der muitzieke roepen, door wier overmoed en stelselmatige roofzucht niet slechts het platte land maar zelfs de steden geteisterd werden. De behoefte aan ondersteuning uit Spanje had bovendien eene zekere afhankelijkheid ten gevolge, die althans voor ALBERTUS meer en meer drukkend werd. De plannen omtrent: het voeren van den krijg werden meer in het kabinet te Madrid dan aan het hof te Brussel vastgesteld, en de veldheer, wien l suzanvaL, in de Aanteekeningen van Mr. c. w. VREEDE, bl. 21—81. Zie twee belangrijke brieven van BUZANVAL, waaruit aldaar fragmenten worden medegedeeld, bij vrrENsocAERT, Kercke- lijcke Historie, 1647, bl. 512—515. 1607. Zij doen eene poging om onder- 254 ALGEMEENE GESCHIEDENIS a_i rites het opperbevel over zijne hulpbenden had toevertrouwd, was alleen aan den koning rekenschap zijner daden verschuldigd 1. Zoowel voor de zelfstandigheid als de welvaart van België was rust een onmiskenbaar vereischte. Sprnoza zelf verlangde naar vrede. Wel had het krijgsgeluk in de laatste jaren zijne wapenen bekroond: maar zijne middelen waren verteerd en zijn crediet uitgeput. De aanzienlijke sommen, die hij aan riuies had voorgeschoten, konden door dezen alleen in vredestijd worden terug- gegeven, daar zelfs de aankomst der West-Indische zilvervloot, wier schatten naauwelijks voldoende waren om in de meest dringende behoeften te voorzien, door de klimmende stoutheid der Staatsche kruisers telken jare meer onzeker werd. Bleef de oorlog voort- — duren, dan liet het zich aanzien dat de op nieuw uitgebrokene muiterij zich verderen | verder verspreiden en aan de Slaatschen gelegenheid geven zou, hunne verliezen te — herstellen en eene aanvallende houding te hernemen. Men was derhalve aan het | Brusselsche hof zeer geneigd om gevolg te geven aan de gunstige berigten, die wrr- TENHORST omtrent den toestand der gemoederen in Holland medebragt. Reeds in De- cember werd hij met zoman GEVAERTS, secretaris van Turnhout, door de aartshertogen andermaal naar "s Gravenhage afgevaardigd. Daar beiden in streken woonden, die aan de Staten brandschatting betaalden, konden zij heen en weder reizen, zonder brieven van vrijgeleide te behoeven 2. Tot op dien tijd was prins mavarrs niet betrokken geworden in de beraadslagingen, handelingen ean die tusschen de voornaamste regenten over de wenschelijkheid en mogelijkheid van den te knoopen. vrede plaats grepen. Hij was afwezig, toen wivTENHORST voor de eerste maal in Hol- land was gekomen ?; en van de bijeenkomst der afgevaardigden uit de Staten had OLDENBARNEVELT hem geen kennis gegeven 4, Thans kon hij echter niet langer buiten deze zaak gehouden worden en was het integendeel noodig hem over te halen om zich niet tegen het aanhooren der Belgische afgezanten te verzetten. OLDENBARNEVELT, die _deze moeijelijke taak op zich nam, deed hierbij vooral de omstandigheid gelden, dat het aanknoopen van onderhandelingen een uitnemend middel zou kunnen zijn, om Engeland en Frankrijk, die waarschijnlijk ongaarne eene verzoening van de Republiek met Spanje lot stand zouden zien komen, tet krachtdadige ondersteuning te bewegen, en verzekerde den ! CARNERO, p. 519. Vgl. van wereren, f. 528 a. 2 GROTIUS, p. 500. sentivoctio, bl. 742—744. Volgens r. c. noort (Mengelwerken, 1704, bl. 220) had srmora in de twee laatste jaren 14 millioen verspild. | 3 van METEREN, f. 567 d. van DER KEMP (Maurits van Nassau, III bl. 98 n°. 9) twijfelt of MAURITS destijds wel afwezig was. Daar wirtexsonst zich echter in zijne propositie, op 13 Jan 1607 in de Staten-Generaal gehouden, op deze omstandigheid beriep, valt alle twijfel dienaan- gaande weg. Zie Resol. v. Holland, 1607 bl. 42, 4 Mr. c, w. vREEDE, Aanteekeningen, bl. 28, DES VADERLANDS. [ 285 E pins dat hij evenmin geneigd was over de voorwaarden van eenen vrede of een wapen- sdistand in eenig overleg met den vijand te treden, indien deze niet vooraf de vrijheid en onafhankelijkheid der Vereenigde Gewesten erkende 1. Hetzij wavnrrs meende dat Spanje hierin nimmer zou toeslemmen, hetzij bij zich niet reeds bij den aanvang tegen voorloopige maatregelen verzetten wilde, die door vele regenten gewenscht werden en nog geen groote beteekenis schenen te hebben: hij gaf althans toe en ontving de be- weken der afgezanten, die van eenen lastbrief voorzien waren, waarin de aartshertogen hunnen wensch te kennen gaven om door vrede of bestand een einde aan den bloe- digen oorlog te maken, en den Staten overlieten zelven wijze, tijd en plaats voor de onderhandelingen over dit punt te bepalen. Nadat zij de verzekering ontvangen hadden, dat men niet weigeren zoude hen te hooren, vertrok crvarRTS naar Brussel en bragt van daar een nieuwen lastbrief mede, waarbij hun werd opgedragen het ver- langen der aartshertogen in de eerste vergadering der Staten-Generaal mede te deelen. Op den 13°@ Januarij kweten zij zich aldaar van hunnen last. Daar echter in de door hen overgelegde instructie van de regten der aartshertogen op de Vereenigde Gewesten gesproken werd, werd hun terstond mondeling geantwoord, dat men van hen als geborene Nederlanders miet verwacht had, dat zij de verdediging van diergelijke van allen grond ootbloote aanspraken op zich zouden nemen. Veertien dagen later werd hun, met goedkeuring van prins MAURITS en den Raad van State, een schriftelijk antwoord ter hand 1607. De Staten eischen vooraf eene verklaring an de onafhan- gesleld, waarin de Staten-Generaal verklaarden dat zij in 1581 bij een plegtig besluit de kelijkheid der Re- Nederlanden met het volste regt voor een vrijen staat verklaard hadden, dat de Repu- bliek reeds sedert vijf en twintig jaren door de grootste mogendheden als zoodanig er- lend was, en dat zij derhalve aan de aartshertogen niels anders konden antwoorden dan . hetgeen zij nog onlangs aan den keizer van Duitschland hadden verklaard: » dat noch _ goddelijk, noch eerlijk, noch zekerlijk onderhandeld kon worden met diegenen, die . Worlgingen tegen het voornoemde besluit van afzwering en het gevestigde regt der _ vereenigde Nederlanden iets te pretenderen 2,” Door dit kort maar kernachtig betoog schenen de vuderliandelingen geheel te zijn publiek. Deze wordt door pater NEYEN | afgesneden. Het scheen echter dat de Staten nog niet alle hoop hadden opgegeven, overgeleverd. daar zij in het laatst van Februarij den voorslag van prins MAURITS, om 6000 man neuwe troepen te werven en eenen aanvang met de vijandelijkheden te maken, van de _ hand wezen 3, Inderdaad bleek het weldra, dat oLpensannevett zich niet vergist had, len hij de zekerheid. meende te hebben dat de vijand eerder zou besluiten de onaf- ! Grotius, p. 509. seannix, III p. 106. ! vay DER Kemp, t. a. p. Ill bl. 5, 98—102. Resol. v. Holland, 1607 bl. 42—46. van METEREN, f. 568. 5 vas pen Keur, III bl. 7, 103—107. Resol. v. Holland, 1607, bl. 40, 58. 1607. | 956 ` ALGEMEENE GESCHIEDENIS Eesen e a EEE EEE OE hankelijkheid der Republiek te erkennen, dan de kans op den vrede te laten varen, Naauwelijks was eene maand verloopen, of de aartshertog besloot andermaal eene poging tot aanknooping van onderhandelingen te beproeven !, Hij koos thans tot zijnen ge- volmagtigde den pater JOHAN NEYEN, commissaris-generaal der orde van St. Fran- ciscus in de Nederlanden, een bekwaam en tevens sluw man, die zoowel in Belgié als in Spanje grooten invloed had. Hij was in Zeeland geboren, en daar zijn vader de zijde van prins wittem van Oranje gekozen had, was hij aan sommige Hollandsche regenten, en zelfs aan maurrrs, persoonlijk bekend 2, OxLrpenganneveLT zond hem met diens goedkeuring 3 een vrijgeleide toe, waarop meyen den tweeden Maart heimelijk in Holland kwam en, na een kort verblijf te Rijswijk, in het paleis van den prins te ^s Hage gehuisvest werd. Gedurende eenige dagen, waarin hij zijn vertrek niet verlaten mogt, werd hij alleen door MAURITS, OLDENBARNEVELT en VAN AERSSEN bezocht; daarna werd hij echter bij eenige gemagtigden der Staten-Generaal toegelaten, met welke hij in overleg trad over de wijze, waarop men tot de wederzijds gewenschte onderhan- delingen over vrede of bestand zou kunnen komen. Tweemalen reisde de pater naar Brussel heen en weder, om nieuwe instructiën van den aartshertog te erlangen. Daar hij de overtuiging verkreeg dat zoowel prins maurits als de Hollandsche regenten * op 1 Het ligt nog in het duistere in hoeverre van den kant der Staten pogingen zijn aangewend, om eene hervatting der onderhandelingen op dien voet voor te bereiden, doch het is waarschijn- lijk dat de aartshertog door tusschenkomst van den Rotterdamschen koopman DANIEL VAN DER MEULEN is aangespoord, om andermaal eenen afgevaardigde naar Holland te zenden, en bijkans ontwijfelbaar, dat zoowel OLDENBARNEVELT als de griffier van agRssex diens komst met verlangen te gemoet gezien en naar vermogen ondersteynd hebben, en dat deze beide staatslieden, die uit den aard hunner gewigtige betrekkingen den toestand der Republiek het naauwkeurigst konden kennen, destijds zamenspanden om haar eenen eervollen vrede te verschaffen, waaraan zij de dringendste behoefte had. van ner vrwcr, Nederlandsche beroerten, 111 bl. 501—505. - 2 VAN DER vyncT, bl. 500, 534. 3 Bij de Verhooren van oLpensanneveLT in 1618 (bl. 143—145), dus elf jaren later, heeft men hieraan eenigen twijfel opgeworpen. Zie echter Waaracht. Hist. van oup. bl. 93 en VAN DER KEXP, lii bl. 6, 102. 4 eamin, I p. 47. Vgl. p. 238. EN — Digitized by Google ve eo * v [c] ws AEE MENS P braa ee ne » > „ren 7. ~ JUR tan ta pur nam € em ow p le l’ * LORS wo: OLEN POT ER Te es Soma Ut O * : [Lj. 3 * HEU 14 8 QC a et, ‘vt 1 s i. 4 y t4 » x è? ? t 1! a * oe et of x ' Hi tiit, d t EON | Y. €* t \ c è > » ta e ` ) 7 aa » , L a, * * oes Hope dsl dei sv CAN Ut, cte? BOWE, ren CD oth (Sent sp d Ste, ARS VOLT "1 t ha *e ` :jastonet ac dermal een 2° 4 È 1 1 : ^tt deer} SHE i 1-0 wp cT liy o5 cp B ! 3 . Vaer tete fs : bezor n R at ^N ai i i a * i S Tag Tut gear hart ae l — ai. r 1 et V » " [1 < LI E Qood per. : 1 eu e i 4 . tig a. a ^ $ r ‘ 1 ve a 1 € al t . I . Yet 4 r i d ' . t 4s nae S * ae $ ty ‘ > a ‘ be g eat Tg " a oa oe IPC CT S UR 2x DES VADERLANDS. 257 het punt der voorloopige erkenning van de vrijheid en onaf hankelijkheid der Republiek 1607. onverzettelijk waren, bragt hi) eindelijk een geschrift mede, den 13% Maart door de aartshertogen geteekend, waarbij deze verklaarden gezind te zijn met de Staten-Generaal der vereenigde Nederlanden, »in kwaliteit en als dezelve houdende voor vrije landen, provinciën en steden, waarop zij niet pretenderen,” over een eeuwigen vrede of een bestand van twaalf, vijftien of twintig jaren in onderhandeling te treden, terwijl zij reeds terstond als eene redelijke voorwaarde op den voorgrond stelden dat elk zou be- houden, wat hij thans bezat, tenzij men verkoos eenige steden of landschappen te verwisselen, Voorts wilden zij Nederlanders tot den vredehandel magtigen en lieten de kens van plaats en tijd der bijeenkomst aan de Staten over. Eindelijk sloegen zij ter bevordering van het beoogde doel voor, dat er terstond een wapenstilstand voor den tijd van acht maanden, ook met Spanje, gesloten zou worden, en dat de Staten zich vóór den eersten September niet over de hoofdzaak zouden behoeven te verklaren 1. Groot was de vreugde der meeste regenten, zoowel in de overige provinciën als in De Staten be- Holland, over deze inschikkelijkheid, die men nimmer van den trotschen vijand ver- tee — wacht had. ‘Wel schenen de uitdrukkingen, waarin de aartshertogen betuigden hunne seas aanspraken op de Republiek ter zijde te stellen, niet geheel vrij van dubbelzinnigheid en kwam bepaaldelijk het woordje als aan velen meer dan overtollig voor ?: maar men begreep, nu de vijand boven verwachting zooveel inschikkelijkheid had betoond, geen verdere bedenkingen te moeten maken en de gegevene verklaring van de onaf hanke- ljkheid der Vereenigde Gewesten als volkomen aan het doel beantwoordende te moeten beschouwen, De leden der Staten-Generaal, die terstond uiteen gingen om het gevoe- len hunner lastgevers in te winnen, kwamen bijna alle met de vergunning terug, om op dien grondslag eene wapenschorsing te sluiten. Alleen de Staten van Zeeland zagen daarin bezwaar, doch besloten eindelijk zich met de overige gewesten te vereenigen. Op den 11% April werden met neren de nadere bepalingen van het verdrag vastge- Voorloopige en seld. Gedurende den tijd van acht maanden, in te gaan den 4° Mei, zou het van ——— wederzijde niet geoorloofd zijn eenige stad of sterkte te belegeren of in te nemen, zich mel eene krijgsmagt op vijandelijk grondgebied te legeren of nieuwe schansen op te werpen, Deze overeenkomst zou echter niet geldig zijn, tenzij de koning van Spanje haar binnen drie maanden bekrachtigde en de Vereenigde Gewesten insgelijks voor vrije ! vax pen vioncr, III bl. 505—513. Resol. v. Holland, 1607 bl. 83—87. van werearn, f. 568. aous, 510, 517. Vgl. Verhooren van orpENBARNEVELT, bl. 144 v. 2 mamn, l p. 47. Inderdaad was het woordje als door de aartshertogen met opzet gebruikt, ten einde later te kunnen ontkennen, dat de Republiek werkelijk door hen vrijverklaard was, BENTIVOGLIO, bl. 740. III Deer. 2 Srvx. Qt ei 1007. 258 ALGEMEENE GESCHIEDENIS EE landen erkende, Daar zoowel de strooptogten der ruiterij, waarin de Staten de over- hand hadden, als de oorlog ter zee met opzet niet in den stilstand van wapenen be- grepen waren, waren deze ‘bepalingen voorzeker even eervol als voordeelig voor de Republiek, Zij werden niettemin door de aartshertogen. goedgekeurd, en de wederzijd- sche bekrachtiging reeds den 24'** April tusschen den kommies der Staten-Generaal DIRK VAN DER DOES en NEYEN te Lillo uitgewisseld 1, Terstond vroeg de laatste ander- maal om een vrijgeleide, ten einde omtrent eenige punten met betrekking tot de ge- slotene overeenkomst nieuwe voorstellen te doen. Niet zonder hevige tegenkanting der afgevaardigden van Zeeland en tegen het gevoelen van prins mavirrs werd hem ander- maal toegang in Holland verleend, Op den elfden Mei in de vergadering der Staten- Generaal toegelaten, verzocht hij dat de Staatsche oorlogsvloot onder sacos VAN HEEN KERK, van wier wedervaren men in de Republiek nog geen tijding had, zou worden teruggeroepen en drong er tevens op aan dat men nader bepalen zou, binnen welke grenzen de wederzijdsche ingezetenen van allen overlast van het krijgsvolk bevrijd zou- den zijn. Deze aanmerkelijke uitbreiding der wapenschorsing mishaagde ten hoogste aan prins MAURITS, die beducht was dat de Spanjaarden geen andere bedoeling hadden dan de Staten in slaap te wiegen en hunne waakzaamheid te verminderen, om hen later onverhoeds te overvallen of althans bij de hervatting van den krijg ontwapend cn weerloos te vinden. Zijne redenen vonden echter bij de Staten-Generaal weinig ingang en zijne bedenking, dat het niet raadzaam was omtrent zulk een gewigiig punl een nader besluit te nemen, voordat men het gevoelen der koningen van Engeland en Frankrijk had ingewonnen ?, stuitte op de begeerte der Staten af, om juist door die eigenmagtige daad reeds bij den aanvang der onderhandelingen over den vrede ecn blijk van zelfstandigheid en onafhankelijkheid te geven, en te voorkomen dat de vrij- verklaring der Republiek door Spanje ooit als de vrucht der bemiddelende tusschenkomst dier beide vorsten beschouwd zou kunnen worden 3. Bovendien woog bij oLDENBAaTE vELT de omstandigheid, dat pater Neyen reeds terstond volkomene veiligheid aan de talrijke koopvaardijschepen toezegde, die gereed waren met eene lading graan naar Ilaliẽ te stevenen, De tijding der schitterende zegepraal, door neemskenk bij Gibraltar behaald, bragt dan ook geen verandering in de gezindheid der Staten-Generaal. 3 winwoop papers, lI p. 323. DES VADERLANDS, 259 verdrag toe te stemmen, hetwelk den eersten Junij — werd en waarbij de Sta- ten beloofden hunne vloot terug te zullen roepen en alle vijandelijkheden langs de kusten van Spanje en Portugal en in de Middellandsche zee te staken, zoodra murs III den stilstand van wapenen goedgekeurd en hunne overeenkomst met de artshertogen bekrachtigd zou hebben. Tot op dien tijd zou aan de vloot geen ver- derking of onderstand meer worden toegezonden en de wapenschorsing reeds over de Noordzee en het Kanaal worden uitgestrekt, onder beding dat geen oorlogschepen of kapers maar alleen visschersvaartuigen uit de Vlaamsche havens zouden mogen loo- pen. Voorts werden de grenzen, binnen welke geen invallen of strooptogten geoorloofd zouden zin, zoowel voor de Republiek als voor de zuidelijke Nederlanden nader vast- gesteld, en het getuigt ten slerkste voor de gezindheid der aartshertogen, om tot elken prijs een einde aan den oorlog te maken, dat zij hierbij aan de Staten groote voordee- len gunden. De Vereenigde Gewesten werden binnen eene denkbeeldige lijn besloten, die bj den mond der Eems begon, den loop dier rivier aanvankelijk volgde, Drenthe en het grootste gedeelte van Overijssel insloot, vervolgens langs de regterzijde van den IJssel liep, te ’s Gravenweerd den Rhijn raakte, van daar naar Grave liep, tot Geer- frudenberg langs de Maas werd voortgezet en eindelijk al de Hollandsche en Zeeuwsche eilanden met de stroomen en de Staatsche bezittingen op Brabandschen en Vlaamschen bodem omvatte. Aan de Belgische zijde volgde de grenslijn de Demer, de Nethe, de | Schelde, de Leije en de Mandel-beek tot Rousselaere, van waar zij over Diamuiden War Nieuwpoort liep. Het tusschenliggende grondgebied bleef, met uitzondering van seden en sterkten, voor wederzijdsche aanvallen en strooptogten openstaan 1. Terstond na het sluiten van deze nieuwe overeenkomst vertrok pater wEvew naar Ma- 1607. Toestand van panje en ge- drid, om de bekrachtiging van rris III te verkrijgen. Ook aan het Spaansche hof zindheid van rr- heerschte reeds lang de begeerte naar rust. Na eene vruchtelooze inspanning van veer- tig jaren kon men naauwelijks meer hoop voeden, de Vereenigde Gewesten door de wapenen tot onderwerping te brengen. De schatkist was door den langdurigen strijd Ulgeput, en aan eene nadrukkelijke voortzetting van den oorlog was in den eersten tjd niet te denken. Integendeel had Spanje zooveel geleden, dat het aan eenige jaren van rust de dringendste behoefte had. Om in de Nederlanden talrijke legers te kun- nen onderhouden, had de koning zijne voornaamste inkomsten tot waarborg voor de her- baalde geldleeningen verpand. De adel was verarmd en zat diep in schulden, de land- bouwers verkeerden over het algemeen in eenen toestand van diepe ellende en de han- del was door den oorlog zoozeer belemmerd en achteruit gegaan, dat de kooplieden ‘vaa wETEREN, f, 669. crories, p. 517 s. van den xenp, III bl. 11, 114—121. Resol. v. Holland, 1607 bl. 157, 217, seannin, 1 p: 103, 104. 55 * LiPS III. 1607. 260 ALGEMEENE GESCHIEDENIS hun volslagen ondergang te gemoet zagen, indien de veiligheid der scheepvaart niet spoe- dig werd hersteld. Bijna dagelijks werd de koning door klagten van de Portugezen ge- kweld, die hem bezwoeren den vruchteloozen en verderfelijken oorlog te besluiten en daardoor aan hun land de voormalige welvaart terug te geven. Wat baatte hem de uitgestrektheid zijner talrijke bezittingen en de rijkdom zijner koloniën, daar hij buiten staat was zelfs de kusten van Spanje en Portugal tegen den overmoed der Staatschen te beveiligen en het bijkans aan een gelukkig toeval moest toeschrijven, wanneer de West-Indische zilvervloot behouden in een zijner havens binnenkwam? Bovendien liepen onderscheidene omstandigheden te zamen, om zijn verlangen naar verademing juist op dit tijdstip te versterken. Op nieuw dreigde het nog altijd smeulende vuur der tweedragt in Italté in lichtelaaije vlam uit te breken en eene kostbare krachtsontwikkeling in het hertogdom Milaan te vereischen. De klimmende stoutmoedigheid der Staatsche zeelieden had de vrees opgewekt dat de uit Spanje verdrevene Mooren door hunnen bijstand uit Afrika terug zouden komen, om zich weder van de voormaals hun toebehoorende ge- westen meester te maken, Ook liep een gerucht, dat mEewpmm IV met de Staten in onderhandeling was over de voorwaarden, onder welke de Vereenigde Gewesten aan zijne kroon zouden gehecht worden !. Levendig gevoelden rus’ raadslieden, hoezeer de verwezenlijking van dat plan Spanje's magt knakken zou: en zij zagen zelfs in de erkenning van de onafhankelijkheid der Republiek veel, minder nadeel voor Spanje dan in hare vereeniging met het magtige Frankrijk, hetwelk zich dan zonder moeite van al de Nederlandsche provinciën zou kunnen meester maken, Bovendien, even als de afstand van België, kon ook de vrijverklaring van Noord-Nederland als een tijdelijke maatregel beschouwd worden, om langs een anderen weg het gewenschte doel te bereiken. Vrede of bestand zou noodwendig onderling verkeer ten gevolge hebben. De veelvuldige zaden van verdeeldheid, die in de Republiek aanwezig waren, doch wier ontkiemen door het gemeenschappelijke gevaar en de behoefte aan zamer werking werd tegengehouden, zouden waarschijnlijk welig opschieten en veelvuldige gelegenheid aanbieden om tweedragt te wekken. Zelfs onder de regenten zouden ligte- lijk sommige door de hoop op eer en aanzien, andere door geld te winnen zijn. DES VADERLANDS. 261 vleide men zich door eene schijnbaar groote doch inderdaad slechts geveinsde toegeef- lijkheid veeleer te wingen dan te verliezen |. Niettemin lag er zooveel vernederends voor Spanje in de door de Staten gestelde voorwaarde, dat men niet dan in de uiterste noodzakelijkheid tot de gevorderde ver- klaring van de onafhankelijkheid der Republiek komen wilde. Er was in dit opzigt tischen de hoven van Brussel en Madrid een aanmerkelijk verschil in gezindheid en bedoelingen. De aartshertogen verlangden door een duurzamen vrede eene naauwe ver- bindtenis tusschen de Republiek en de zuidelijke Nederlanden tot stand te brengen, en de eerste daardoor allengskens van Engeland en Frankrijk te vervreemden. Met dat doel waren zij bereid hunne aanspraken op de Noord-Nederlandsche gewesten geheel te laten varen. Firs’ raadslieden achtten het daarentegen strijdig met de eer der Spaansche monarchie, den oorlog thans reeds met eene volkomene onafhankelijksverklaring te be- sluiten, en waren niet gezind een stap verder te gaan dan noodig was tot het treffen van een bestand, na welks einde de krijg, welligt onder gunstiger omstandigheden, hervat zou worden 2, Ten gevolge dezer onderscheidene overwegingen gaf rrures III, zoowel door den her- x De ORE van à ? 20 ug . Spanje besluit de log van Lerma, zijn voornaamsten staatsdienaar, als door sprroLa en NEYEN tot inwilliging handelingen der aartshertogen te bekrachtigen. 