VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
naalaatcn, Het laatfte Dichtftuk is een Ilcldcndicht welk , op eene treffendo wyze ^ hat ontzaglyk groot van den Godsdienst met de Herderlyke cenvoudig vcreenigt. Hoe veele lievallige Becldcn ontmoet men in jsyne Herder- en Mi^nezangcn ? Dceze voortbr zels zegt hy^ „ zyn de vrugten van cenige ftreclendftc uureu , door my gcflceten. Zomtyds i het my gcbeuren , my aan 't gcwoel der Stad te trckken , en een verblyf te vinden in de eenzaamc dcu^ Daar wiscbte bet toonccl va» dc Xchoooiu WEGENS DEN DICHTER S. OESSNER. ftI9 der Natiiure uit myne zicl alle de afkeerighcdeii , alle de ongunftige dcnkbccldcn , wclkc ik dcrw^aards had tnede gebragt. Ovci'ijevoerd in liet gezigt dler altoos venvondcrlyk fchoonc voorvvcrpcn , doordrongen van duizcnd aangcnaame aandoeningca , was ik zo i^ liik- ,^ kig als een Herder in de Gulden Eeuvv , en vcel ry- „ ker dan ccn Konin.ij." Men ziet, dat liy ichil.krJe 't gccn liy gcvocld liadt, en dat zyne Ziel met zyn Verllaiid tc'zamcn wcrkte. Van daar , dat hy zo wcinig ichrccf , cn dat by zynq Weikcn hct byzonder kenmcrk indriikte, 't wclk men te vergeefscli oiuicrnomcn becft na tc volgcn. De beroemr de RAMLEK bcctt ze in Verzcn overgebragt ; maar die ovcrbrcnging zelve wyst uit, dat gessner , zclf's in on- dicht, de gvootllc lioogtc in wclluidenheid bcreikt hadt, en van die zoctvloeienheid , nicest gefchikt voor hct Iler- dersdicht. Diderot is eeuigzins gclukkigcr geflaagd, in deZedelykc Vertellirgcn en Gczangen van gbssnkr in 't Framch over tc zctten ; doch nicn vindt 'er dat be* minnelyk ftcrke , die glociendc kleur , dat bekoorelykc ^ Diet in als in het oorfpronglyke , cn 't geen veroorzaakt ^ordt door de kciinghcid van een onnavolgbaarc hand. Hy badt , gelyk gkssner , de Natuur moctcn verftaan , •Aielve, gelyk liy, van naby zien , die wecten waar te ficcmcn , zo als de Dultfchcn het wcetcn te docn., met genoegen cn zondor afwcnding , om dezclvc to fchildc- ten als gefsmch, zonder van ,het moddl af tc wvken. De Uuitjchirs winncn hct altoos van de Fran/chan in het Herdcrsriicht 5 cn in Dichterlyke befchryvingen. Zy vinden in hunnc Stedcn ccn niincicr aantal van die Ver- maakcn , die in de Franjchc zo vcelvuldig zyn cn trcf- fende: zy hebben rnccr van dc LandfchapsfchoonheJcn^ van zo vcel aanbelangs voor het Dichtcrlyk peirfecl. Ilct verblyf op hct Land bcklcedt by bun dc plaats van Ope- ra's cn Schouwburgen ; zy vcrveclen z ch in dc Schomv- burgen dcr Stcden , die in dc daad hct bcfchaafdc cn ver- rukkende dcr Franfche niisfen. Zy ftcllcn nicer belangs dan wy ^ in allcs wat hun voor den gccst brengt , die fchoone cn cenvoudige Natuur , wcike zy zo dikxN'yls cn zo van naby zien. Misfchicn kunncn wy hicr > in 't voorbygaan , reden vinden van de voorkcus, door dc Duiijchcrs aan dc gsljchtn^ bovcn tie Franfchtti^ gcgccven. Ilct valt hun yceJ gemaklykcr naar de laatstgcmelden tc gclyken. Een P 2 ron- BKRIGT rondc hoed, laarzen, een rok met knoopen, ccn cenpaa rig eenvoudig voorkomen, maakcn, zccr goedkoop, all dc kosten van gelykvoniiiglieid uit ; mnar de bcvallighc den, de airs, de lecvcnd'gheid dor Franfchcn naa tc vo; gen , vordert vccl mocite. Men zict 'er van af , wegen dc bczwaarlykheid om 'er in tc flaagen , en krygt ei5n ai keer van ccn moddl, 't wclk men niet kan volgen. Di is de cigcnlicfde der Du'ufclicrs wcl ras voldaan over c Engclfclieti^ maar wordt door dc Franfchcn tc zeer bd< digd, en hebbe men dit voor een der hoofdoorzaaken t houden , die deeze tvvee Volkcn in veele opzigten va ccn. fcheiden. Dc Franfchcn mocten , op hunne beurt het llcrdersdicht aan de Du'ufchers afftaan , gelyk i Duitfchcrs de meer Ichittercnde Dichtfoorten aan de Frm ^fchen nv^eten laatcn. In ftcdc van de Herdersdichte door onze Franfchc Vcrtaalingen tc vcrfraaijen , beroove wy zc van dc daar aan cigene natuurlykc bcvallighedet Men bchoeft Hegts haller en wielaxd in de beid Taalen tc leezcn , oni tc bemerkcn hoc zccr zy in ' Fransch afvalien. Gessner is mogclyk dc cenige ^ di< het minst raogelykc by de overzetting vcrlooren heeft Een geluk , 't wclk liy heeft dank tc wcctcn aan die uit fteekende zuiverheid van Smaak , van wclke hy doordror gen was , en , om zo tc fprcekcn , in het cene Ismd d voortbrengzels van het andere eigenaartig maakt. Gess NH.R heeft de Natuur zo getrouw afgcfchetst , dat zyn Vcrtaalcrs ajich zomtyds in de onmogelykheid bevonden om ze op cene andere wyze tc fchildcrcn, en zy hebbei dezelve m hunne Werken overgcbragt , zo lang zy zici te vrcde hidden met oessner Icttcrlyk te vcrtaalen. •t Is die getrouwe naavolging, wclke hem , naa hem to Dichter gcvormd te hcbben , ten Schilder fchiep. Hy had ecrst van zync Tafereclen zo veele Gezangen gemaakt cn vervolgens maakte hy van zync Gezangen zo veel Tafereclen. Hy fchildcrde bevallig het Land , 't gee by ^o bevallig befchrceven hadt. Hy geeft in zyne Brie vcn, over het Litnd, een verflag van de middelcn, wel ke hem hcbben doen flaagen in cene kunst , vtn welk iiy op zyn vicr en dertigfte Jaar de eerftc beginzels nie kende : dan hy ontveinst niet , welk een baat hy geha bebbc van zyne Dichterlyke ocfcningcn. De Dicht „ kunst,'* fchryft hy, is dc egtc Zuster van de ScW „ derkunst, De Schilder moet niet verzuimen de Wci II feen der beste Dichtcren tc leezen j zy verryken'zi WEGENS DEN DICHTER S. GESSNER^ „ nc Vcrbeeldingskragt met de fchoonfte Tafcrcclcn." Doch prccs Iiy den Schildcr de Dichtwerken aan, hy wiWc 'er de Muzyk cii alle de fraaijc Kunftcn byvoep;eii. 't Is niet zonder doelwit , dat de Grieken van de Zang- godinnen ^enc Faniilie gemaakt hcbben. De wyze de werktuigen itiogen verfchillen; het Schoone tc trcffcn is het algcmeen oogmerk der Dichtcren en der Kunllenaa- icn: dit denkbecldig Schoon vertoonde zich onophoude- hfk aan het oog en de vcrbeclding van gessner. Wanneer \yy voorts dien Dichter en Schilder , als Mensch , bclcliouwen , wordcn wy getroffen door zyne Deugden en Bcgaatdhedcn , en ovcrtuigd , dat niets den : Smaak voor het Goedc mecr aankweekt dan het Gcvocl van het Schoone. Als Vriend, als Egrgenoot, als Va-. der, als Regent, als Burger, hy vertoont zich altoos in het bevaliigst licht. Gclukkig in zyn huislyk lee- ven. bczat hy haar , aan welke hy reeds zyn. Roman flfl/Wi hadt opgedraagen , die hem de zagtlle fchilde- ringen hadt ingeboezemd , en hem fchreef: „ Hoe kunt 5, gy dc ccrfte dagcn van het Voorjaar in de Stad bly- jjVen? 'Hebt gy het verzaakt dc vclden te zicn groe- 9, nen, en dc boomcn de bloczems tc zicn ontvvikkclcn? 5, Koin by ons op *t Land , §y zult 'cr het Voorjaar, n gy zult 'er my vindcn. McjufFrouw N. • •. heeft M my gezegd , dat gy cen Week , Daphnis getyteld , gc- jjfchreeven hebt; en ondcrtusfchen laat gy my dcs on- 5, kundig. Gy hebt cgtcr §emcrkt , dat uw laatfte Ge- , n zang my zeer bcliaagdc : ik zing het allc dagcn. Kom, 9) «mder in gebrckc te blyven , op overmorgcn ; ik zal „ u 's avonds onder den Lonmicr afwagtcn ; maar brcng „ uw Daphnis mcdc ; zonder dcezcn zyt gy nooit „ van myn dagen myn Vriend." 99 Zie daar," antwoordde grssnrr, Daphnis, zie hem gedrukt. Aan „ Avicn zou ik dit Wcrk licvcr opdraagcn dan aan u; 5, naardcraaal uwe gocdkeuring voor my dc dierbaarfte „ van alle \% : cn dcwyl , indien in myn Werk de Licfde 5, natuudyk gatrolTcn is, ik zulks alleeu aan u verlchul- „ digd ben? Wanneer ik aan Philis dagt , dagt ik om u, cn tk was zclve Daphnis, Het gclukkig dcnkbceld voor myn hart , om dcezcn kleincn Roman tc fchry- yen ! OvernTorgen , wclk een genoegen ! ^ overmorgen zal ik ondcr den Lommcr zitten. • Ik zal den Voortyd , ik zal u zien !" Op een anderen tyd fchreef hy: „ Ik begeer gecne P 3 tn BERI6T anclcrc bclooning vcor niyne Ziingcii, ik ding na gc andcrcn roeui , dan dat ik , ;uin uwc zyde g(izetc „ iiwe fclioonc oogcn op de iiiync gcvcstigd zic, tern gy ^ nicr ccn lieveu glimplacli , my uwc goedkeuri aankiindigt.'* Zyr.e Egtgcnootc bezat , by ctne zcldzaame Schoc heid , de zagtPtC ZeJcii cn lict vcrpligtcndltc Charact Hy hadt in hr.ar ecnc zorgviild i^c Lcfclicrmilcr zyncr -r tinge f-evonden; haar linaak was kiescli, en liaar ocwrd verlicht. Gcliikkig, daarenbovcn, in zyr.c Kinderen; i derzcivcn gaf hem hoopc , dat by ten ccuigcn tyde e bcrocmd Schildcr zoii worden. Allen , die de Wcit van ohSSNER geleezen hebben, zal hot niet mocilyk v\ Icn te gcloovcn, dat hy, in zyn Huisgezin gezettn , vt geleckch inoge vvordcn met racine, die, met zxno Ki dcren vvolyk zynde , cene uitnoodiging ten Hove i flocg, cm een Karpcr met hun tc eeten. G*-s.s.ve hadt dezelfde tcdcrhartigheid , dezclfde gocdairtigheii Uit den aart was hy zvvaargeestig , maar zyn gclaat on frniirte 'zicii , op 'c zion Ipcclcn zyner Kindcren. Y bragt rn 't ge7^:lichap die g«^edc braafheid mode , wel! Z() zeUlzaam en :igttns\v;iardiij; is. Als hy met zyne gc de \'ricr:d;.'n arai ta!cl zat , gaf hy zich toe in die.o Ichiilclige bocrt, wclke de gclegcnlicid meJc bra^t, Spraak was Iccvend cn vnurig; niaar hy moe.st de zoo nigcn, met welkeu hy in gclprck trrJt, kcnnen, en va hun houdcn. Zyne agtcrhoudcnhcid , oiiitrcnt Vreandj lingcn , gelcck ni^ar vreesa^tigiicid , en z^'ne zcdighei zettc hcni een (lyf voork(ii^icn by. Zie hicr , op wd cene wyzo ik r:\n hciu ^ in mytic Rcizc door ZvifUf IcTiJ^ gcrpr«M>kcn heb: ]k vcrlict 'Aurich nict, zowte 5, een bezock aiVclcgd tc i:cbbcn by den Hccr gbssner 5, Ik heb licra een allcrcenvoudigst Man gevonden. Hct Watermecsterlchap wcrd hem opgedraagen in 't Jaar MDCCLXXXI, en liy, in den Janre MDCCLXXXVIU Yoor nog zes jaaren , in die waardigheid verzogt aan te blyvcn. Hy vervulde alle de posten , waarin hy geplaatst wcrd, met de uitcrile nanwkeurighcid ; hy onttrok 'er zich niet aan, vvat 'cr ook mogt voorkomen. Ik kan fchreef „ by my , u nict bczockcn , ik ga na den Raad." Het uur ricp hem : dat heilig unr flocg voor hem niet te ver- gcefscli. Buiten den Raad vondt \\y vecle gclegtnheden, om zich voorzif^tig , cn zonder dcs vcrtoon te maaken , van zyncn pligt te kwyten. Zyn hart was vcrvuld met licfdc voor hct Gen^ecnebcst, *Hy nam vuurig dcel in hct geluk en den rocm zyncr Mcdcburgcren, cn mocdig- de alien , die ter cere van hnn Land kondcn medewer- ken, aan. De j^ngc fisciiku is de laatftc gcweest, aan wicn CESSNER, weinig tyds voor zyncn dood, bcwyzen vanyver, befcherraing cn hoogagting, gcceeven heeft. Dc Keizcrin van Ruuiind , de onftcrflyKc catiiarina M U , hccft aan gi:ssner een kcnteken van lioogagting gegceren , door hem ccn Gondcn Gedcnkpenning te Ichcn- wn. Alle VrcemdLlingen , vim welk een Rang^ cn welk Vol, zy ook mogten weczcn, Prinfen, Staatsdicnaars , Diditers , Gclcerden , Rusfcn ^ Ef?gelfchen y Franfchen ^ MtfcHers , Italiaaneu , gavcn hem , zonder ophouden , andere nict min ftrcelcndc blykcn van agting. Men oor- deelde de reis na 7/»itzcrlaud flcgts ten halve gedaan te hebbcn, indien men gess^eh nict gczicn , zync Werken ofUn Portrait zich niet eigcn gemaakt hadt, welke gc- dcnktckens men zorgvuldig bewaardc. Men ging hem opzodcn tot in zyn ccnzaam Landverhlyf , ,^ waar hy zo gclukkig was :ils ccn Herder in dc Gulden Eeuw, en 9) zo ryk als een Koning." Defiaaije Lettcrcn , zyn Vadcrland, cn Europa^ heb- ben hem verloorcn op den twcedcn van Lentemaand , dcs Jaars MDCCLXXXVIII , wanneer hy aan cene Be- tocrt* ftierf. Zync Medeburgers zullcn nict in gebreke Wjrycn , om aan dc NaakomcUngfchap cene Leevensge- fchiedeois te Ichenken van ecnen Ju)OfiSefcbatten Diclver; B ERIGT ik hcb flegts eenige nlgemeenc trekken kunncu opgc vcn. Genocg heb ik hun gessner gckend, om he lioog tc agten , te bcminnen cn tc betreuren ; doch te weinig , om my tc vcrbecldcn dat dit Bcrigt gcnoe^ zanm zy. Hct Gcboortelot liadt ons op te grooten a Hand van clkandcr geplaatst; wy konden flegts van ver kennis hoiidcn. Ik hcb den Dichter cn Scliilder d Natuur geprczcn , met die waarheid en eenvoudigheid wclke my dagt dat hem best vocgdc: dat anderen hei bezingcn , die zich by zyn Vaderland , en de Zang« dinnen , zo vcrdicnstlyk gcmaakt hecft. Ik kom in h kooring, om met ccn zyner Landgcnootcn uit te roepei lieu cectdit ; cccinit qui prim funtra fratris , QuiSy rogOj Gcsfneri funcra mafta canct? (♦) Maar ik vernecra, datLykzangen niet allccn den Did ter bcwccndcn ; doch dat men hem ecn Gedcnkteken z\ opregtcn. Dit Gedenkteken , geplaatst op cen dcr fchoon ftc plaatzen der wcreld, zal tot ccn vcrfchict-gezigt ftreli ken op ecn openbaaren wandclwcg , ci\ ;zicn na de tw( Riviercn , dc Sil cn de Limmat. WBGBNS DEN DICHTER S. GESSNBR. hebben ontbodcn , om hunne Eerbetooningen te vereeuwi- gen. HouDON, die zo veel vlyts betoond heeft, om ons dc trekken van voltaire uit te drukkcn , wiens beitel aaii ^fwwictf WASHINGTON, en aan Parys la fayette fchonk; Hy is hct, die in een vemuftig zinncbeeld zal uitdruk- ken wie gessner gewcest is. De Faam , welke nooit ruit , en wicr uitdcelende handen hier en daar Kroonen en Lauwcrkransfen zich laat ontvallen , zal aan de ftille boordcn van de Litnmat het Graftcken van gessner ont. J ddEken , zich oplioudcn , uedcrdaalen , en een haarer F Knuisfen 'er om vlegten. Deeze zinfpeeling, waarvaii • hct dcnkbedd gehecl dicbterlyk is , geeft getrouw de ge- dagtcn op van alien, aan welkcn dc gedagtcnis van gess- W£R dierbaar is. Ik zou wiilcn , en niislchien is die wensch reeds daadlyk yervuld ; ik zou willen , dat het ' i^fchrift aanduiddc , hoe zeer de Zanggodinnen zorge ' haddcn moeten draa^en voor een Dichtcr , die allecn voor haar gelcefd liadt. Indien ik met deeze taak bclast was, «ou ik deeze Dogters des Hemcls vraagen , en dus aan^ fpredLen: Vcstrum erat^ 6 Mufa^ proper ant i ohfifierc morti^ Duraquc divino flecterc fata fono. Vos decuit vitam longum producere in avum Vati^ qui vestros auxit hojwrc choros; Et tu Phicbc pater , vacuam depone pharctram Frange arcum , imbelli projice tela manu. Si nequeant hccc arma tuos defcudere Vatcs , frojice tela inajiu , jam nihil ista valent Ahjice & herbartim fuccos^ limphasque falubres £t medicos cantus , ft nihil ista juyant. Maar deeze loflyke tnak is reeds volbragt : reeds hecft JMn den Dichtcr, die niet meer is, gcroemd op dc ccn- ^udigftc, doch trcfFcndfte ^vyze. Men viUvlt in dc ^rfchs Gezangcn die fchikkin2;cn , welke ons den trant d^rOuden hcrinneren. Ik zal hier allecn de vertaaUng 8^cven van de kortfte en hartroerendfte Herderskout , in wdke zyne Landgenooten hunne droeflieid uitdrukkcn (f). DE • (t) De Infchryving , tot het Gedenkteken van gfssnrr, fs i door Iqwoonderj van Zurich gefchied ; zy hebben geene ^^deJiugen willeo toelaaten 'er op in te tekenen. Zy ver- di«« f t»6 B£RIGT DE DOOD VAN GESSNER. Philon. Lievc lyda ! kcer weder , leg uwc vcelkleti rige Lintcn af; outfnocr uwe liain^lcgtcn ; maak een kran ▼au Cypresfen ; de Zanger van ons Land Iccft nict mcer gaa weenen met uwe Gczclliniicn; en wannecr de Maai «ich van achteren hct Pynboonienbosch zal vcrheffcn suit gy met haar komen in dc bccmd , liigt by 't woi^ Zo fprak philon tot lyda. De bckoorclykc jong Dogter ftondt fpraakloos , traancn Ickcen uit haar btaiau we oogen, langs liaarc block tellorvc wangen; zy keei weder , om het drocvig nieuws haar Gezellinnen sii te kondigcn. De geheclc ftrcck was , op 66n oogcnblik , in drod heid gedoliipeld. Dc Item der jcngdigc Hcrdcrca lict xic' niet mecr hoorcn ; de ruispyp zwceg ; en men hoorde by tusfchcnpoozcn , niets dan het biaetcn van ccn a%i dwaald Schaap. Gczeten aan den never ccncr Rivim die het Bosch in twee deelen iclicidt , vlogtcn dc He ders , ondcr cen drocvig ftilzwygcn , Lykkrmfcn va Cypresfen. De dag was (lil ; nog (Uller de avond ; de Mtan , Si opgewckt door dccze ftaatlyke llilte, rccs vroegtydig. Slet LYDA kwamcn in dc Beemd, met een langztafflen trcd, langs Laancn van ondc Eikcnboomcn, dc Herders cn Hcrderinnen. De Vogcltjcs zweegcn; zy durfdcn niet vliegen^ Hct Boomloof hing onbewcegclyk. De Beck vergat het ruii'cUcn. Die drocfhcid wiis heilig voor allc wcczcns. Philon. Zyt gy daar? |a, luiddc hct antwoord, Philon. Yolgt my in orde. Wy zullcn deeze Stw* nen mede necmcn , dezclvc brcngcn onder dc oudc ken, met mosch bcdckt, cn 'cr een Altaar van vcrvair- digen. At Jienen deswcgen lof, Buiien twyfcl zal het Fends grooije- noeg weczcn » om den Kunftcnaaf m ftaat te flelJen » om eel Mecstcrftuk voor den dag te brcngoii , zonder door dc laaghcJi ▼an den prys bclcmmcrd te worJon. Men heeft Marmer ver- koozen Ik gcioof, dat men de aanbicding van den Heer/ioo- DONt om hcc van Brons tc maakcn^ hadt bchooren aan te bee- men. Het zou de kosten zecr vermlndcrd hcbben. WBGENS DIN DlCHTfB. 9^ WSSNSR. tft7 volgden zy , zonder onder dea weg woord ken, cn binncri koVt was het Altaar gebouwd. N. Plaatst gy uwe Cypresfekransren op 't AU I dat wy ze iedcr op onze wyze heiiigen , aan de lis van gessner. irden myncn aan den licflylvcn Zanger onzer (Ireeken, d den myncn, iprak ctleon, aan den Vricnd van vrolyklicid. li^ den myncn , zci egle , aan den verllandigen eligen gessnbr. icnk deczen, vervolgdc theis, aan den mcnsch- I Regent , aan den Volklievendcn Burger , aan ouwcn Vriend, aan den tcderen Vader, aan den rgtgenoot. tradt op haarc bcurt toe , met de woorden : ik m Cypreskrans aan den Deugdzaamden ie bedckte zy haar aangezigt , nat van traanen , re hairen , cn boog voor 't Altaar nedcr. volgden haar: men zweeg. tete Aardbeeving decdt zich door den gantfchen ifoi, en gaf getuigenis van het aandecl, t w^lk de iktnar nam in het verlies van haar geliefden Zanj^cr. ipderftoet kcerde in dezelfde orde weder. Elk tyn cigcn Hut weencn ; elk k;eerde, in het ver- 1 heenen gaan , de natbetraande oogen na het yr^ckcn , gehciligd door altoosduurende rouwe. Herderszang, die, in zyne treffende eeuvoudig- oude Zann;en navolgt, waar van de Grieken ons len gcgeeven hebbcn , doch die maar al te fcliaars ivolgd, twyfel ik niet, of zal met vertcderde har- den worden , door alien , wien 't aan geen ge« ircekt (S). mfON OESSNER was dc Zoon van den Heer jpan )?0Qr- , Raad$heer in den grooccn Raad , overledea in 1775 » van Mevrouw EyTMEn hi^tzfx, Dogscr AON HiRTZBL, jgcdorvcu in den Jaare 1766. lar 1761 was hy in.*t Huwelyk geireeden met juoiTii E, Dogter van den Hecr henri heidggger » Raads- 3ppergemeensman , en Mevrouw Suzanna moller. sft vyf Kindcren gehad, drie Dogters en twee Zoons. per en twee Zoons overleeven hem. De oudHe zy- len bevindc zicb thans te Rom' ^ waar by zich in do Aool der UaliaanJ^he Meestcren oefcnt. DS 1Ut§ y . PB AMPTVERKXYCmo* DE AMPTVERKRYGINO. Eene Franjclic Anecdote. Een Heer, door groote verdienfteii , (dat is te zeggec door de kunst om te bchaagen , door duizend b< koorcndc kleiniglieden , in alleriei der wereld aangenaam beuzelingen ,) tot een aanzienlyken Post opgeklommcii matte cen jaar lang de verwagting af van een jong Hcc! wien hy cen Ampt hadt tocgezegd. Op een gunftige dag gelukte het oen Amptverzoeker , hem een Vertooj fchritt te doen leczen , 't gecu hy zo wel gefteld vondi dat hy na den Schryvcr vroeg. /* ben dc OpflclUr ^ aa woordde de jongc Heer nederig; en ik hcb net in Veru sebragt , om het u daar in acm te bieden , ingcvafle ^ net liever in^ Dicht dan Ondicht hoorde. ■ „ La het my zien fprak de Heer, en naa het geleezen hebbcn, vervolgde hy: ,,6, daar is gccst en ve beeldingskragt in die Verzen , ik wenschte dat ik 2 gemaakt had ! — Myft Heer! hervatte de Jongi ling , ik heb het op. Muzyk gefteld. ■ ■ - Dat m#< 5, fraai weezen," kreeg hy ten ant\voord, ik moetbe 5, zien," r Ik heb meer gedaan ^ myn Heer^ 0 my een Fiool^ ik zal het fpeelen. De vooillag word m* genomen, het Vertoogfchrift gefpeeld. Ditisk^ niet al , voer de jonge Heer voort , indien gy d$ meiU^ wilt neemen om te fpeelen , want ik weet gy zyt em gfr0 Muzykant , ik zal net danfen. Dit dagt den 'Mecenas ZC aartig , dat hy het Stuk fpeelde ^ terwyl de andcr danfr te, — ' — Ach!" ricp de Heer daar op uit^ ,, 0 zyt cen ti\\\% Mcnsch in uw foort;'* hy omhelsthpi en vcrklaart, ik maak u tot myn Secretaris, morgH 5, kunt gy in uw post komen; ik geef u daarcnbovcn* 99 eerlle plaats in myn Komuiyskamer." • . • • De 1000 Heer, die Verzen maaken , op Muzyk (kllenj >^o« fpeelen , en Dansfbn verftond ; maar nicts van de ^luft welke men hem aanvcrtrouwde , kreeg zyne bevordering ■ Z9 gaat het in dc wereld. ^ ^ ^ UENGELfFERK^ TOT VRAAYE LBTTBREN, RONSTEN EN WEETENSCHAPPEIf ^ UETREKRKLYK. WYSOEERIGE BESCHOUWINGEN VAN D£ TAAL EN DEN STYL. Door den Heer regis rey de cazillac. CFervolg van bladz* 191 0 IV. OVER DEN AANDOENLYKEN STYL. DpnVcrhecven Styl mag men den Godlyken, den Aan- doehlyken, of Hartroerenden Styl , den Mcnschly- fan Styl , den Styl van 't Gevoel , lieeten. Alle voor* weipcn zyn gefchikt om *er deel in te neemen , gcen is '<tr, of bet ftrckt om eenig Gevoel in ons te doen ge- booren worden^ het korat 'er allcen op aan, dat men ze brfchouwt van dien kant , welke ons raakt , en de hoe* iu^jbedcn , tot onze Gevoelens betrekking hebbende^ wd affcWIdert , en zamcnvoegt met zinnelykc voorwer- H0MERUS5 VIRGILIUS, TASSO, FENELON, ROUS- SEAU, MARMONTEL, cn vcele andcren, verfchalFen ons fcboone voorbeelden van den Aandoenlykcn Styl. De Vcrhccvcn Styl is altoos Hartroerend; raaar de Aandoen- Ijte niel altoos Verheeven. De Hartroerende Styl is , daarenboven , cen Styl van 't Character. 'Er zyn Menfchen,. die niets kunnen zeg- |cn dan op cen toon , waar in de Drift fpreekt. Wordt inoi door een bovendryvende Drift beheerscht , men ziec ^Ics door de middenfloffe dicr Drift ; zy gecft den toon ^ iles wat men zegt , en ftraalt door in onze wyze van dcnkcn , in onze wyze van uitdrukken. Een zagt, teder cn edelmoedlg Character bchandclt alles met die ftreeJendc zagtvoeriglieid , altoos klinkt de fnaar dcr goed-. k^igheid. Tibullus; de Schryver van den Telcmachus; IV.p£XL.MKNG£LW.NO. 5. Q Ma^ ^. 3(ry8CE£RlGE BESCHOUWINGEN Madame des houlieres ; racine , docn zich hicr onzen gecst op. Het altoos Verheevcnc is vermocicnd , fmaakt na windcrige , cn houdt als clan op natuurlyk te wee: Het verdriet my by aanhoudcnhcid in dc hoogte tc t\ ven ; het valt my verveelcnd , ileeds den geest tot wondering toe ingcfpannen te hcbben; ik beniin cen Sc ver , die van tyd tot tyd my van die ingefpannenhrid lost , die my opruimt , die my verma'akt), en zagte voclens inboczemt. Dc Aandoenlyke Styl meet dc d gaande toon wcezen ran het Hcldondicht, van het Ti fpel , van den Licrzang. Van deezcn moet dezclvi en dan zich tot het Verheevene verhciFen , en- well* tot het Aandoenlyke wedcrkeercn , zonder ooit laagc vallen. Niemand hecft die twee Stylen betcr wc zamen te voegen dan homeri'S. In het Hartrocrcnde moet alles uit het Gevocl vc komen, of ten minften fchynen voort tc komen, en wyderd zyn van alle gcmaaktheid ; niets is aanftootlyl dan wanneer het kunfdgc des Vernufts al te zccr d lleckt; dat dit zich verberge, onder den mantel nn Natuurlykc , van het Hartstogtlyke. Nooit meer Vcn dan waar het minst blykt, en door een verwondci kunstgreep allcs Natuur wordt. Homjirus vervocrt 20 fchielyk , of vermaakt my zo aangenaam , dat hj geen tyd gecft om eenigen toeleg te ontdekken, of te vermoeden: de Natuur allcen doct zich met aHc I bekoorelykhedcn voelen. Virgilius, fchoon ryk,groot tn befcliaafder , baart by my diczelfde begogelingcgi al zyn Vcrnuft, al zyn Kuiist, ligt bloot, de gemd held, om zulks te bemerkcn, breckt het genocgcnrf vermindert het zelve. Ovidius laat , in Itede vii tuurlyk, teder en kicsch te weezcn, dikwyls te vcd leerdhcids cn Kunst blykcn. IIoratius , boileau, TURE , en meer anderen , hebben ook niet vcel vai molle atque facetum , 't welk ons doordringt , vcrtc cn zo zeer behaagt. Varius, door virgilius cn n Tius zo hoog geagt , moet een groot Dichter zyn : jammer dat wy zyne Schriften derven. In een gehecl Diqhtftuk moet het gezond Verflar Cevocl elkander volgen , elkandcr ondcrTchraagcn. o Jiaak , dat vermogen , om het goede , het fchoonc verheevene , van een Werk te zien en te gevoclen die moet voorzitten by dk opftel , is zyne gcbooite Van de taal en den styl. §31 chuldigd ftan 't gezond Verftand en gcvoelig Hart, 't len zondcr 't aiidcr brcngt geene andere dan koele , affe , kwynendc en vcrveclende Stukken voort. *t Ge- rod allcen baart niets dan vvanfchepzels ; zo ras 't gc* :ond Verftand ontbrcekt , wordt de Geest deerlyk ge- 'diokt. Maar, zegt men mogelyk, wat betekent act, of een Werk lict gezond Verftand (loot , als het Icjtt behaagt ? Het betekent zeer vcel , zeer veel roor de eer van den Schryver , en voor de eer der Lee- tercn. Is het , in alio Dichtftukkcn , een wel zeer groot en weezenlyk gebrek , als dezelve het gezond Verftand bekdigen , 't is teffcns ecne groote fchande voor den Measch, als by het Verftand en den Smaak dcrft, en 't geeo niets min dan fchoon is ^ als fchoon verheft en be- wondcrt. Ongclukkig die grillige en gedrogtlyke Wcrken, imrin men een ftrydig mengzel vindt van heraclitus cn DEMOCRiTus ! Ongelukkig die Wcrken, welke tcgen dc Reals van het gezond Verftand zondigen! Hoe fcnit- tcrcna zy anderzins zyn mogcn , die glans is niets mcer danctnvoorbyfchietend Weerlicht ; het weezenlyk Schoo* ne zal aUeen , door alle Eeuvvcn hcen , met luister ver** fchynea. net Vcriieevene en Hartroerendc vereenigd , beftuurd dw het gezond Verftand , vcrrukten ons op het leezcn een Dichtftuk , zy vcrvuUen ons met een geestdrift; kkcvendighcid, de zonderlingheid , de verfcheidcnheia dir,gevodens en gedagten , in ons overgebragt door fter- welluidende uitdrukkingen, vervoeren onzen geest, Cft joeren denzelvcn op ecne onwederftandlyke wyze : wy ihOen CDS , zonder het te benierken , in de plaats , en dedm in 't belang van elk befchreeven perfoon ; wy ont- wutfcn agtereenvolgcnd een oncindig getal van vcrfchil- !ou|e indrukken , zo vcel te gevoeliger , naar gelange zy ■ieowcr en ongewooner zyn , en gemaakt worden op zin- loigen , nooit voorheen in dier Voege geroerd, Deeze ■euwhdid van indruk werkt zo fterk op onze gevoelig- Wd, dat de leezing van het fchdonfte Dichtftuk, ver- rAdde keeren hcrhaald , ons het zelfde genoegen uict fchcnkt- DeNatuur, de Waarheid en de Deugd , alle naal<t, bebben fchoons en fraais genoeg, om, zonder opfchik, le behaagcn; maar wie vindt zich in ftaat*, om ze geheel Daakt te fchilderen en te vertoonen? Men zou dezelve ^ dan in al haar glaus , in al haar grootsheid > doen Q a vcr* ■ i i tSf WTSGEERIOE BESCHOUWINGBN vcrfchyncn , voorzicn met oneiiidig veel bevallighedcn veel (chittereiuler dan de Rede en Dichtkunst 'er aai wecten by te zetten. 't Is, derhalven, eene jammerlyki bcgogeling, zich te verbeelden, dat men zc geheel iiaak ▼ertoont,als men zc zich op ecn zccr ccnvoudigen trant laag, plat, en van alien cieraad ontbloot, voorftelt. h dit niet veeleer die Schdonheden bcmorsfen , en verl» gen ? Is dit niet veeleer die Vorftinnen , dat ik my ioi uitdrukke, met lappcn omhangen? De Dichtkunst is zeer bekwaam om de fombere Vow- werpen der Wysbegecrte te verfraaijen, te doen fchittt- ren en te vervrolyken. Lucrktius , de Schryver m den ANTi-tucRETius , Vader boscowik , en \'errch^ andere Wysgeerige Dichters , hebben zulks met efiwi gunftigen uitflag beftaan: doch al te fchroomagtig, dSi te zeer voorlngenomen , hebben zy , zo het my todchynt, aan de Wysgeerige Onderwerpen allc cicraaden cn bcKOO- relykheden , voor welke zy vatbaar warcn , niet byeczet. Men moet nooit, onder eenig voorwendzd* de deftig' heid , de cmsthaftigheid , en verheevcnheid dfer Wysbe- gecrte uit het oog verliezen. Ik bcwondcr, met senoe^p m de Wysgeerige Schriften van cicero , zyne doonkv fjenheid , zyne fchranderheid , zyne geleerdhcid , * choonheid en juistheid zyner aanmerkingen ; 4och iW Styl komt my te ecnvoudig , te gcmcenzaam , voor. Hoe veel lofs roNTENELLE ook verdienc , vind ik zyn W te laag , en dik\vyls weinig voegcnde aan de hooge W!^^ tenrchappen , welke hy behandelt ; nog meer fSuk *tf bykans in allc de Werken van voltaire eene tc loA* baarc gemaaktheid door. Het ontbreekt ons aan geene heerlyke voorbeclden W Styl in alle Wectenfchappen. Wie kcnt dc flatoIi; de MALEBRANCHES, DE MAUPERTIUS , dc LES PLUCHEIi dc d'alemberts , de marmontels , de bupfons,'* MONTESQuiEus , dc RoussEAus , dc Schryvcrs van'de DictioMire Encyclopedique , niet ? Kan men bctcr ^ de Geneeskunde fchryvcn dan celsus , fernel en MAC? V. OVER DEN STYL DER GESCHIEDKUNDE , EN HET SCHRVVEN DER GESCHIEDENISSEN. I De Gefchiedenis moet niet fpreeken dan van xaakeff* VAN BE TAAIr BN DBN STYL* 3c vergetelnisfc verdicnen bewaard te blyvcn: derhalyen, altoos een min of mecr Aandocnly* aaanecmen, waardig aan de gcwigtige Gebeur- wclke zy dcr Naakomelingfchap ter hand ftclt. moct verheeven zyn, wanneer de onderwcrpen ren. Hoe verveelend is het niet, alios op een :cn trant, cn met eene kwynende koelheid, de saaken tc hooren vcrhaaleii ! Ik lees met veel legen de Grickfchc dan dc Lstyn/che Gefchied- De hoofdvereischten in cenen Gefchiedlchry- lauwkeurigheid , klaarheid , en waarheid. Men jgen de Waarlicid der Gcfchicdenisle , als men erheden onder raengt. En doen ziilks niet veel anigcn , die dc (lofFe uit TuoneeHbolen en an- itwerkcn haalen? Men verandcrt de voornaam- len , voegt 'er by , neemt 'er van af , en ver- omtyds aUes. Ten meesten genomen , ftaat het Gebeurtenisfon een fraay gewaad te onihangen : .grond dcr Gefchicdenisfc zclvc aan te tasien , ( een fchriklyk misdryf. jGefchiedfchryvers treft men aan, die klaarheids lesirten. I let is ondcrtusfchen niet te verfchoo- in cenigc Wysgecren , dat zy onze harsfens veel even » en nog mogen deczcu ons geduld niet n* ;elyk de Gefchicdenis by een diepe grot. Aau ig ziet men genoeg; naar maate men dicpcr in- nnindcrt het licht ongevoelig ; tot zekere diepie 2 ontdekt men niets meer. By den aauvans is uedenis zeker genoeg ; men weet de veriche h; doch naar gelange men zich daar van;verwy- L de Eeuwcn tot de vorst afgelecgene tydperkcn t, neemt de klaarheid en zekcrheid der.Ocfchie- men komt eindelyk in ftikdonkerheid , en doOlt, t Ryk dcr Fabelcn. ifchiedfchryvers kunnen niet dan vervcelen , met lelyk dezeirde zaaken te herhaalen ; altqos V9ii . , blQcdige Veldflagen , verwoeste Steden , hcersch- y^orfteu, de fpeclballen van hunne baat^ockende liiaaren , te fpreeken. Ik zou veel lieveti zien dat aiedenis , die in den grond der zaake een- gedeclte Natuurlyke Historic uitmaakt , meer op dezelvc eet Welk eene vcrpligtjng aoHdw wy CM,SAVi hebben , als hy ons. eene ^lettere bLfchry^ Q 3 ^*"S WYSGSERIGE BESCHOUWINGSif ving gegeeiven hadt van den toeftand der Gaulen , in : nen tydc , van den aart des Gronds , der Lugtftreeli van den Koopliandel , den Godsdienst en de Zedcn < Gaulen P Hoc veele andere wcetenswnardige zaaken i •cr niet, van weike de Gefchiedenis ons onkundig la: en welke te weeten ons meer raakt dan Oorlogcn , H ftpeeken, en Misdryven? by voorbeeld, welk een gen< gen zou het ons verfchafTen , recht te kennen de LRhn ders van Knnften , van het Kompas , van het Buskrni van de Dnikkunst , en zo veele andere belangrykc vw vallen in de Gefchiedenis des Menschdoms ! Een Gefchiedfchryvcr moet een enkcl Verhaaler wt zcn. Het ftaat hem , zonder twyfel , \Ty , dc oorzaah de ftreeken ^ de (laatkundige inzigten , cie vcrhoole rw Zeis en heimlyke beweegredencn op te fpcuren cn te or dekken ; hy kan *er zelfs byvoegen \vat men dagt , ^ men ten dien tyde fprak, dc loopcnde gcrugten, het ; gemeen oordecl , tot vermoedens toe ; maar de Gefchie fchryvers, die van eigen aanmcrkingcn ovcrvlocijcn , by my ten hoogftcn verdagt. Ik verlang een opttj voordragt' van het gebeurde , en verkies voor het oven zelve myne aanmcrkingcn te maaken. Elk hccft if byzondere wyze van opmerken , denken en oordew Een Wysgecr , by veorl^eeld , die den Mensch iM merkt gehcel andcrs op dan ^ndercn; zyn doorzigtigoc dritigt dikwyls door dikfcc dinstcrnisfcn been ; hy lit of raadt. Ik haat, daarenboven, dien leermcestcngfij* toon , met vvelken zommige Gefchiedfchryvcrs , in pltt van Gabeurtenisfen te vermelden , het zich ondcrmndi ons Lcsfen te geeven. Ik zoek een Gefcbiedfchryvc geon Letfrmeester . Eindelyk vind ik den GefchfedbodK die het bcftaat zync oordcelvellingen te geeven overi Wcrken van groote Mannen, niet mia ondraagelyk; zol behoort tot zyne taak niet. Een aanmerkingmaakend Gefchiedfchryvcr fchikt jt eer de Gefchiedenis naiar zyne Aanmcrkingcn , dan ly Aanmcrkingcn naar de Gefchiedenis. Men ontdekt ffl wyls zelfs de valschhcid zyner A.mmcr1dn^n , hoc vi behendigheids hy ook bezitte , om dc Gefchiedenis m zyne denkbceldcn te plooijen. Men verhaalt, men mci op , doorgaans overcenkomftig met zyne driften en voo oordcelcn. Een goed Gefchiedfchryvcr moc( ftaat wcczen om de zaaken recht te befchouwen , jui to beoordealcn , en d^n Mensch door en door kennec VAN- De tAal epi dek styl. ^35 fftct <fti woord , hy moct cen Wysgeerig Gefchiedbockct zyii. 't Gecn ik van de Gcfchicdfchryvers in 't algencen gezcgd heb , ftrckt zich iiit tot die dc Gefchiedenis der Natuur befclirj'\en. De Natunrbefchryver moet eenWaar- ncecDcr, ccn nauwkciirig en getrouw Schilder, aan gccn Stdzel gehegt , bcdaard in zyne aannierkinp;cn , cn zeer omzigtig in zync Tcdckavclingen , weizen; -dcjminftc ge- hcgtheid , weike liy bctoont aan ecnig gcvoclcn , gecft my regt om hem te verdenken. Zo ras hy party gekoo- zen heeft , merk ik hem niet nicer aan als eert onpartydig en omzigtig Waarnecmer ; hy ziet niet dan met voorin- ^jeooinene oogen , hy belchouwt allcs door dc middcn- ibSe zyns geliefkoosden denkbeelds , en zyne denkbeeklen fiemmen dikwyls niet zamen , dan oni dat hy ze doet unKuftemmen. Allc die vermenigvuldigingen , allc die hergietingen van de Gefchiedenisfcn , in deeze laatHe tyden , komen my TOOT zeer onniu , zeer verveelend , en zeer fchadelyk te wczen. Elk heeft zyne wyze om de Voorwerpen aan te VftdtQ , elk heeft zyn Stelzel , elk wil 'er iets van hct zyne inmengen , elk zoekt met zync bekwaamhcden tt pronkcn , en bovena* met de gaave van iets t'raais te wgen. Hoe zeer moeten , langs deczen weg , de voor- ^wpcn misvormd , hoe zeer de Gebeurtenisfen zelve ver- ^Icid , veranderd en verward worden ? 'Er zou een torifk Werk te verx-aardigen weezcn , te weeten , een "Wpgeerig onderzoek dcr Gefchiedcnislen en der Ge- ftlWfchryveren ; dan, dit Werk zou een Wysgeer vor- ^taen , gehcel onpartydig , vry van alien vooroordeel , W giieerd , diepdenkend Wysgeer , een volkomen ke- W nn bet Menschlyk hart. WAARNBEMING WEGENS EENE CHOREA SAMT. VTTI, DOOR HET GBBRUIK VAN D£ CAMPHORA GENEE- ZEN. Door J. WILSON , M. D. le Mans- iielcl, Nortinghamshire. {MedicMl Comment, for the J ear 17S7.) ANN. GASKiLL, een Meisje van 15 jaar, kreeg in Au- gustus 1786 , na dat zy eenigen tyd tan koud en Q 4 voch- UZ6 WAAMNEEUtSa^ £Nr« voclitig weder was blootgefteld geweest, onregelmattige ftuipacntige beweegingen in den rechter arm , en het r^cb- ter been : deeze toevallen nanien traps^^ewyze toe , en verfprciddcn zig langs hoe meer over het geheelc lig- chaam, zclPs de (linker zyde wierd beurtlings aangedaan. Het hoofd wierd geheel op zyde getrokken , en net ge- heelc ligchaam wierd gewcldig verdraaid , wanneer ij poogingen. deed om te fpreeken, en dit laatfte \ns on- verftaanbaar. Dc vermogens van den geest waren oer^ kelyk verzwakt , en het ligchaam verniagerd , de pob klein en fchielyk , dc flaap afgebrooken , en vergezdd met kermen , de Maandzuiveringen kvvamcn niet ten voorfchyn. Dc Hccr br* ok , een kundig Hecl- mcester tc Mansfield ^ wierd by haar geroepen. Hy gaf baar yerfcheiden van de beste verllcrkcnde middeleoy b. V. dc Kina , florcs Zinci , Cuprum Ammoniacum , de Staal^ Mcrcurius^ enz. , zonder de miuftc uitweriUng* Na zo vecle vruchtcloozc poogingen , verzogc hy my de Lydercsfe tc zien , en ik vond haar met dc gcnoem- de toevallen. Befchouwende haare ziekte als de uitwerking wn eene te groote gcvocligheid der Zenuwen, fchrecf ik haar de Camphcr voor , als het werkzaamfte onder alle dc Ze» jnuwen verfterkendc middclen. Zy begon dricmail *l daags , tclkens 4 grein , met een wevnig Asfa ftUih^ te ncemen. Na ecnigen tyd daarmcde qangejjott- den te hebbcn, wierden de toevallen blykbaar nuoder. Aangemoedigd door deeze gcringc hoop , vermcerderde ik langzamerhand dc gifte , tot iS grein, vicrmul*! daags. Hierraedc hield zy , onJcr eene gocdc dieet % dric maanden aan , by clkeh vcrnicerderde 4e hoop tot herftel ; en zy is , door het voortduilrcnd :gd>rilft Tan dit Gcscesmiddel , volkoomcn berfteld. UURLTtt USTORIS VAN lffi!l tLAMINCo: t%f ULYU HISTORIC VAN DBN FLAMINGO, OF DK PUENICOPTERUS. (Volgens den Hecr de buffon.) (Fervolg en Slot van bladz^ i$)i70 indt den Flamngo te Valparis^ op la Conception^ Cuba (♦) , waar de Spanjaardtn hem Flamenco X) 9 op Kust vaa /Venezuela , by het IFine^ '£ilan^Ij op het Rafs-Eila/id ^ wclk ecnc verzar an Klippen is ($;• De Flatningo is wel bekcnd '^.9 by oendcn vertoonen zy zich op den oever^ Cl) I desgelyk3 komt by op dc Bahama^ (♦*). Hann sloank rtelt dea flamingo op de : VoKclen van Jatnaica (ff). Dampibh vindt !U« ^ ^^zfia ; veelvuldig is: hy op S$. (44), op dc Antilles .en Caribifche Eilanm den nuA, Cap. XIIL Ubt, Defcri't. Ind. Occidenu Lib. L Cap, IL Lib. XVIII. Cap. XVI. vmZf 'Hift. Nat. de France Equinox. t Avib* Errant p. i6s* \fi' Net. of Jameic. Tom. 11, p. Z2l. heb FiamnfTos te Rio de la Hacha gezicn, en op een igt by de vaste Kust van America ^ tegen over Cura'ceo^ t de Zceroovers den naam van her Flamingo Eiland iiit boofde van de verbaa?cnde menigte dieezer Voge- ildaar ncstelen. Dampier , Nouv. yoyage. » autour du r. I. p. 94. ) St» Diiningo zyn de Flamingos by de MocrasPen in i meaigcc , * dat men ze van verre voor een gefbhaard I sanzien. Hifi. G.^n. des Voyages. Tom. XH, p aaf?. )e plaatzen , door de Fiam'n^os op St Do-.nv.go^ by bezogty zyn de mocra&fige-plaatzen van Vanave en hen kleine Eilanden» het cene gelefcn ten Ooscen Tort , en het andere ten Zuiden de Stad Cayes. Deeze behaagen aan de Flamingos • om ze onbewoond 2'er veel zoutwater-moerasfen aantrefTen: veelvuldig op deq bcroemden Poel van Rieuille , den Spaniaar^ teorende. Voor 't overige . vermindert het getM dee- ply naar gelange men. de Moerasfai opdroogc, est de tjS . WATWJRLYKft HISTORIC den (♦) , waar hy zich in de kleine Zoutwater-Meircn onthoudt. De Flamingo^ Vcyi welken seba zyne Figuur ondci^ndc , was hem van Curacao gezondcn (f). Men ontmoet dcezen Vogel in Peru^ en tot in Chili (S). In 't kort, weinig Landfchappcn zyn 'cr in Zuid- America ^ of de Reizigcrs hebben 'er deezen Vogel aangetrofitn. Deeze Flamingos^ van America ^ zyn volkomen dezclf- dc met die \''m*Europa en Africa : de foort van deezen Vogel fchynt ddnig , en meer op 'zich zelven te weezen dan eenige' anderc : geene verfcheidenheid volftrekt mft men *er in aan. Op de Kusten van Cuba en de Bahama^Eilanden in de ovcrftroomende plaatzen , en de laage Eilanden, als de Vogtti'Eilanden , broedcn zy de jongen uit , op de laatstgcmelde vondt labat cene mcnigte van dees^ Vq- gelen , en dcrzclwr Nesten (♦♦). Deeze Nesten zyn kleinc hoopen van Modder of Klei , uit Jiet Moeras by- ccn gclcliraapt, als een pyramide , omtrent twintig dui- men te midden van het water uitfteekende , waar in her vgrondduk altoos blylt; de geknottc top is uitgehold, cn in dit hoi , noch van pluimcn , noch van ruigte vooTzien, legt de Flamingo de Eyeren, weike hy broedt, ru$tende op dit bergje , laatcnde de Pooten daar' by zydwatrds nedcrhangeh, gclyk omtrent die op ccn tabouret zit, in diet voege , dat by alleen met den Stuit en den Oider- buik de eyeren broedt. Deeze -zonderlinge geftalce is eene noodzaaklyklueid, by k;in de.lange Pooten gekroind ondcr zich niet bergct> (tt)- Altoos vervaardigen.iy de Nesten in Zoutwater " Moerasfen ; doorgaans legnb • zy twee, en ten hoogfteij drie,. Eyeren Deeze ByereB zyn wit, van groottc als Ganzen Eyeren , doch: wat lnMh wcrpiger De Jongen begiAnen niet te vliegeti voor hoog groeiende ruigten aan de kanten ,der Meiren wegoeencu^ Extrait dts Mtm. communiques^ par Af. LB chbvaliba USFEIfi^S DESHAYrS. (*) HeRWANDEZ — ROCHEFORT. . (t) llief. Tab. 67. (i) De L^ET ■ " FRESIER. (I' Catesby, Hill. Nat, of Carolina, Tom. I. p. 73. i**) Hifl. Gen. de Vo-^og. Tom. XV. p. 673. . (ft) Labat, Tom. IV. p. 425. Dampiir, Tom. I. p. J3. CM) PhilofopL Transact. No. 350. r+4).Naar Eyeren ian een Flamingo van Cayenne $ to ^ Xooings Kabinet. VAN D£N VLAMmCOy OT DB PBtNICOPTERUS. §Li9 Alt zy bykans den voUcn wasdom bekomen hebbcn ; dock 2y loopen met ecne zonderlirige fnelheid , weinig dagea naa de geboorte (♦). Dc Pluimadie is in 't cerst ligt grys ; deeze koleur wordt donkerder, naar gelange de Vecren grocijen; doch zy heb- ben tien of elf maanden noodig , eer bet Lyf de voile grootte heeft j en als dan eerst neemen zy een fchoone koleur' aan , welke zwak is in de jeugd , en met de jaa- Tcn in fterkte en luister toeneemt (f). Volgcns catesb^ ttrioopcn *er twee jaaren , eer zy het fchoone hoogrjood tekomen. Dutertre maakt dezelfde aaiimcrking ($)• Miar hoedanig het ook met dit toeneemen der koleur ia dc Plumadie gelegen xy , de Vleugels krygen die koleur «crst; het rood der Vlcugelen overtreft altoos het rood ierandere deelen: van dc Vleugelen gaat die koleur over opdcnStuit, vervolgens op dcji Rug, dc Rorst, en ftrekt zicli Sden Hals uit. By eenige enkelen treft men kleine ver- iddenheJen aan in de koleurfchakceringcn , die uit het TOfchil der lugtftreeke fchynen tc ontftaan : zo hebben wy, by voorbceld, het rood vecl fterkcr in die van Senega/^ «i,incetna het Oranje trckkende, gevonden, dan in die van Cijmne : een onderfcheid in de daad , tc klein om .^twee foorten van te maaken, gelyk barrere gedasn Het voedzel deezer Vogelen is in alle Landen bykans ■ttzelfde, Zy eeten Schulpvisfen^ Vischkuit^ en Wa- ^ter-Infecten : zy zoeken <Uen leeftogt in den modder; 5^1tek, en een gedcelte van den Kop, daar in fteeken- Zy ligten ten zelfden tyde , en geftaadig , dc .Pootcn ^PCQneer , om den prooi met den modder in den Bek brengen , die , getand zynde , denzelven behoudt. Dit ',1^ cAiTiSBy , een klein rond zaad , als Gierst, 't zy uit den flyk opzameleii , en het nieerendeel huns IJJ^dzds uitmaakt ; doch dit 'vermeende zaad is waar* /JJJynlyk niets anders dan Eyeren Van Vliegen , zo vceU fj^'dig in de natte ilrceken van America ^ als ze kunnfefi ?|^^en in laage Landen* van het Noorden, waar de Hecr ^ijJJPEHTOis betuigt, gehcele Meiren , gansch en al over- , gezieh te hebben met Infecten-Eyercn , die naat ' gierst- JT'*) Philofoph. Transact. No. 350. Di LAET, p. 5S3. Labat, Tom. Vni. p. aof. >fi Hifi. Nat. of Carolina, Tom. I. p. 73. Mift* des ^ntilhs. t40 • ' IVATUURLTKE HXSTORIB. 