VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Zoo treedt de hooggeleerde uru KENS hier, in eenen kring van ‘aanzienlijke en befchaafde toehoorders, opa om den lof van eenen eenvoudigen landman te verkone digen. Met genoegen lazen wij zijne welgeftelde levens- lehets. Met belangftelling zagen wij, hoe de plant, die sene volheid van levenskracht in: zich bevat, oók op le dorre heide voortkomt, door alle beletfelen heen- weekt, en hare nuttige werking, óp eene of andere wijze, niet mist. REinpemrs verpligtte de maata chappij vooral aan zich in de dagen der woedende veea vest , wanneer zijne fchrandere nafporing ontdekte , dat iet pas geboren, runderbeest de’ vatbaarheid voor deze lekte niet bezit, maar langzamerhand verkrijgt, Hier- Pps tamelijk, bouwde kij de: telling , dat eene tijdige nenting de kwaal in kracht zou verminderen, en toch ven zeer den grond des kwaads wegnemen; welke, dor de ondervinding geftaafd, daarna veel vee in het sven behield. Meer dan één Genootfchap en mannen an den grootften naam huldigden deze verdienfte, Buie ndien, echter, was REINDERS eén man met hoofd È hart, een voortreffelijk mensch en Christen; gelijk B in: zeer verfchillende betrekkingen aan deir dag leg- e. Zacht ruste zijne asch, wiens ganfehe leven, aan en ftitlen landarbeid gewijd, niemand ontrustte, maar elen voedde! En neme het getal zoodarfiger voorwere en van lof erf hulde dagelijks toe! want , het is waar: z Beld, die behoudt, is grater s dan de held, die ep Woest. UiLkENsS’ derde ftnk heet: De Keerkringen, en is voorgelezen in bet Departement der Maatfchappij Zot lus van't Algemeen. „ De Keerkringen:! Hoe brengt » geleerde man dit onderwerp onder de rubriek der selijke onderwerpen?” Met uw verlof, lieve lezer ! Vv4 X de 65e ` GELEGENHEIDS = LEERREDENEN de naam beteekent hier het gewone niet. De meening van het betoog is, dat alles zijn non plus ultra, zijn’ weerflag heeft ; dat de natuur alle gevaarlijke overhel- ling tot een ‘uiterfte, door een of ander tegenwigt, fteeds weet te herftellen ; en dat zij deze hare bemoeie jing zelfs tot onze menfchelijke, maatfchappelijke za- ken uitftrekt, in zoo verre wij zelve niet oppasfen, dat het fchip regt ga. Daar de Schrijver het zelf bij na een allerlei wilde genoemd hebben, is het ook van ons niet te-vergen, dat wij den inhoud nog nader one der één oogpunt brengen. Niemand zal zich bekla- gen, het ftuk zelf gelezen te hebben. En wij willen ons aficheid van den Profesfor nemen , mert de zanvoe- _ ring van dit enkele ftaal — van het {noeimes der ni- tuur, als de mensch zelf het bederf niet weet buiten te houden. (NB, Het tooreel is meest in Duitschland.) „ Een blind geloof, aangenomene kerkelijke ftelfels, flaaffche gehechtheid aan bijzondere ‘begrippen, eene regtzinnigheid, die bepaald was door kerkvergaderin- gen, een daardoor gevangen gelegd verftand, vonden hunnen keerkring in eene algemeen doordringende op- klaring , in vrij onderzoek , in wijsgeerig denken. Schoon js de morgen na den nacht, het helder , doch niet ver- blindend licht van den vollen dag; maar hiermede nét ` țe vreden, (taart men regtlijnig in eene gloeijende zon op ; met het licht verheft men zich als boven de zwaa tes het oog, dat nu niets wel meer onderfcheidt, geen enkel voorwerp op zichzelf meer regt ziet, wil nu het heelal omvatten. Dat heelal is nu bewerkteigd, is nu Tevend, is nu bezield. De deelen hebben voor eenen korteren of langeren tijd meer of minder van dat alheele leyen, van die algemeene ziel; bij den dood geeft de paddeftoel en de mensch het zijne weer aan het alge- meene terug, en de herfepen van eene SAPPHO zijn weldra de beftgandeelen van eene raaf, die nu daardoor verfchrikkelijk krast, gelijk de eerfte goddelijk zong. Zap polarizeert men, niet flechts zuurftof en water tof, niet flgchts licht en zwaarte, niet flechss plant çR EN REDEVOERINGEN. , 653 Vn = en dier, neen òok den Schepper en het fchepfel , het {tof en den geest, die het bezielt ; verbindt den laat- ften aan het alheelleven, en doet alzoo degzelven dee- Jen in den. ftrijd der „aantrekkende en: terugftootende krachten, waarbij alle zelfítándigheid individueel woor zich, zijnde en blijvende, ophoudt. ==: Tot welk een uiterfte fchommelt alzoo de flinger , hee wijkt men dus van den evenaar af tot de koude, verharde, beyrozene aspunten , alwaar „de liefde blinde drift „de vriendíchup belang, de onftertelijkheid een: optreden onder andere gedaante, het wederziep een herfenfchim wordende, geen God, godsdienst, zedelijkheid , deugd, liefde, vriendfchap , onfterfelijkheid eene verkwikkende, koese ` terende warmte aan het hart kunnen fchenken in de nre des lijdens , geene rust in de ure des doods, geene over- winning in de ure des frids. Maar o Natuur! gij ook treedt met uwen keerkring;op, en — de nood leert bida den!” | EE Wij hebben nog geene enkele aanmerking gemaakt. Maar , hoor eens! zouden. alle de leden van Gronin- gens Departement der Maatfchappij Tot Nut van ’t Ale gemeen dezen brok volkomen gevat: hebbèn ? ? Wij laten den Heer Kıs r. volgen, omdat zijn werk zich aan dat des Heeren UIL KENS, inzonderheid het middelfte ftuk , gevoegelijkst aanfluit. VAN BRAAM, Schoon geen Geleerde van beroep, echter door geleerd. heid bewonderenswaardig „en te gelijk door het edele van sijn hart algemeen nuttig. Dit is het nader bepaalde thema, dat zich de Redenaar voorftelt te behandelen , en hetwelk hij inderdaad ten uiterfte geregeld en gepast behandelt. De wijze, op welke hij, inzonderheid, tot zijn tweede deel komt, om, namelijk, na ’s mans zone derlinge bekwaamheden ontvouwd te hebben, door de ‚vraag: hoe kwam hij, geen Geleerde zijnde, aan zoo vele geleerdheid? tot antwoord, zijne afkomst en le vensloop kortelijk te verhalen, is verrasfend. Op zich- zelve is anders dit gedeelte voor hen, die den man niet perfoonlijk gekend hebben, altijd min belangrijk 3 gelijk . Vv s5 het. 64 GELEOENHKEIDS “LEEKREDENEN het oók mr Bog, uie hoofde vari eene uitvoerigheid, bj Seer uitspreken Hgtolijk verlangd , onze aandacht niet zoo geer boeide als de fchers zelve van ’s mans geest. Dee S6 is, Iederdaad, allerbelangrhket. Zij plastst van PRAAN onder de zonderlingtte voorbeelden van aloma vactatidheid, Oude en nieuwe letterkunde , natnurkane dige en andere wetenfthappett , wijsgeerte en godsdienst „ dictee en fchilderkunst, elles was zijne gading, hetzij ae beoefenaar, of kenner en liefhebber. En dit ftast hiet op zulke bedaarden en helderen, overtuigenden toon, dat men, zonder aan winderige opvijzeling van deh bofredenders@tijk te denken „alles letterlijk gelooft en gevoelt. Dit is, naar onze meening, geen geringe lof, aan oenen Schrijver toegekend; maar nu moeten wij er ook bijvoegen , dat het derde en laatfte deel, waarin de Eigerifchappen van ’s mans hart enz. worden verkon» digd, ons, wat den vorm betreft, niee zoo wél heeft behaagd. Dit is al te bedaard, al te leerredeächtig , door de aanwijzing van deugd voor deugd, telkens door eene curfieve letter, als een nieuw afdeclingje, aangee wezân. De Iofrede mag op het einde vrijelijk klimmen, zoo hoog dé prozaftij} flechts toelzat. En de geestdrift Spreekt niet zoo afgemeten. De Heer Krs Tr zal dit, hëpen wij, toeflemuien , en ons de sarfmerking te mir. „der kwalijk afnemen, daar- wij elke kleine verkeerdheid wan zulke fchitterende voorbeelden, tot waarfehuwims voor anderen, meenen te moeten aanwijzer. Het wå eu duidelijk onderfcheiden is zeker eene gewigtige `- gaak; en er wordt door mannen van eenig gee ontwije felbaar meer door overmaat dan door gebrek aan drift gezondigd. Doch, alles heeft zijne grenzen. Voor het Overige belet dit niet , dat wij den edelen vAN BRAAM in alle zijne beminnelijkheid leeren kennen, en het boekje van KisT in onze beeldengalerij van voortref. felijke. menfchen volgaarne plaatfen. Achteraan volgen aanteekeningen, die het geftelde nog nader ftaven, inzonderheid met proeven van ’s mans dichtgeest enz. Om nn EN REDEVORKENGEN, ‚ G5$ Om ook hier geene proef tp misfed, geven wij eeh deel der inleiding: l | „ Neén! M. W.! aandoenlijk mag ons de plegtigheid yan dit uur zijn, maar onaangenaam gevoel zal zij ons niet verwekken. Is het niet de aard der droefheid over eenen geliefden dooden, dat 2 gaarn aan hem denkt, gaarn zich hem, zoo geheel als hij was, en gewooft was te handelen, vertegenwoordigt , eñ alles welkom acht, wat de levendige voorftelling van hem bij haat bevorderen kan? Hoe gaarn vertoeft de weenende echte genoot op het graf van zijne gade! Hoe goed is hét hem, hare brieven te lezen , hare kleinaoden te aanfchous wen, in het vertrek peinzend neder te zitten, waar zij bij voorkeur meest vertoefde, en dan, hear zich, zoû helder mogelijk, zoo alé zij bezig was; zoo als zij: {prak en handelde, woor te flellen! « Dan mag hij. menigmaal uitbarften in tranen, maar in dit weenen gelve vindt hij verzachting voor zijne droefheid, —- Welk een wellust ís het voor den treurenden minnaar , op de beeldrenis’ zijner gelfefde te flaren, welke de dood hem ontrukté ft Ja, wij Spreken alten gaard van onze dierbare afgeftorvenen. Wij trachten hen ons zoo nabij te brengen, als ons doenlijk is, en hen daârdook als uit den doòd in het leven terug te roepen. Voore al, als wij hunnen lof hooren vermelden 3” enz, De Redevoering van den Heer sCHRANT befluitg dit overzigt. Want, bewonderden wij zoo veel voor- treffelijks in zoo vele mannen, hij geeft er grootelijks reden van, door het voortreffelijke van de taal zelve, waarin zij fpraken. Zijn ftuk vervalt van zelve în twee hoofddeelen , den aard en den inhoud. Het eerfte is het _ meest wijsgeerige, moeijeljke, vernuft en fchrander- heid worderende, maar tevens hetgeen de meeste vol doening belooft. Wij hebben het met uitftekend ge- noegen gelezen. — „Ja, zij (de edele geestdrift vòor de vruchten van eigen nijverheid) toont het genoeg , dat gij van het voorbeeld uwer vaderen niet- ontaard zijt, dat gij gc- voel van eigen waarde bezit, dat gij dan naam van een vrij en zelfftandig volk met regt mcogt dragen. En de taal alleen zoude eene uitzondering maken ? Zij, dat kostbaar erfgoed der vaderen, zoude der minachting Wor- EN REDEVOERINGEN,- 652 worden prijs gegeven? Zij zoude zich nog langer in de Schamele hutten verfchuilen, en: aan eene meer opge. pronkte mededingftet hare regten afftaan moeten ? Hoe { bevinde ik mij dan niet op dien beroemden en der kune ften gewijden bodem , alwaar de eerfte opbouwers onzer moedertale woonden? Moet ik: uwen VAN MABRe LANT, VAN HELU, HOUWAERT, moet ik. uwe SAPPHO de zoetvloeijende ANNA BIJNS, moet ik UWEN VAN MARNIX, HARDUINs PLANTIJN) vooral, uwen KILIAAN laten optreden. ....? Maar neen! gij behoeft deze herinnering niet. Gij kent de geestdrift uwer vaderen voor hunne taal, ‘en wilt ook - daarin voor hen niet wijken. Bedrieg ik mij-nieë „-de tijd is daar, dat gij elkanderen toeroept: laat -ons in al- les Nederlanders zijn; dat wij onze moedertaal aan- kweeken ! Weg met het vreemde, wanneer het aan het eigene afbreuk doet! Weg met alles , wát ons als volk zou kunnen onteeren ! ” Men zegt, dat de ftemme nog is die des roependen in de woestijne, Doch, men geve den moed niet op. De tijd zal de waarheid aan den dag brengen en het fchoone doen kennen. Blijft er een algemeen Nederà landsch rijk beftaan, dan zal er eindelijk ook eene ale gemeene Nederlandfche tale zijn. Gods weldadige V gorzienigheid » blijkbaar in de infland- houding der. zaligmakende Leer, historisch bewezen in de Lotgevallen der Kerk in ket algemeen, en der Lutherfche in hes bijzonder. ‘Te Amflerdam, bij W. van Vliet. 1818. Zn gr. 8yo. XVI en 391 Bi, f3- D. kleine géfchriften , die van tijd tot tijd uit den boezem van het Herfteld + Luthersch Kerkgenoorfchap zijn voortgekomen, konden de opmerking van een be fchaafd godsdienftig publiek dáárom niet verdienen, dewijl zij onmiskenbaar den geest der hatelijkheid te- gcn & 658. GODS WELDADIGE VOORZIBMGHEID. gen de Mogierkerk droegen, het aogmerk verraadden , here Gemeenten tagen derzelver Leeraxen ap te rujon, ph verdeeldheid te aaaùen. Het onderhavige werk, ter gedachtenis voor de Harftalde Lutherfche Gemeente te Amfierdam , ter gelegenhgid van bet derde Beuwfeest der Horvoeming, witgegeren, is in meer befcheiden toes gefchsevan, (de Schrijver heeft moedig geoordeeld te ZEBGM, dat geen Predikant in hetzolve iets- bijgedra- gan af er iots in veranderd heeft) en daarom oordeel. den wij ops geregtigd, ja verpligt, het in ons Tijde $oheift aan te kandigese De Schrijver zandt ter inleidinge drie Mellingen voor» aS: 3°. Tem allan tijde, aan alle plaatfen, en bij alle veranderingen, is het gaaegend vrouwezaad, JEZUS GHRAIAT US, RaR- de menschheid beloofd, 2°. Deze ans veranderlijke grand van de orde des heils enz. is ten ale ku. tijde door de vijanden van God en der menfchelijke gelukzaligheid beftreden geworden. 3°. Het Opperwezen beeft, telkens wanneer de pogingen ter verduistering te kemeltargend werden, door bijzondere tusfchenkomst, zaiddelbagr of onmiddelbaar, de groote grondwaarheid, ènt herftel van het zondig menachdem, krachtig here steld, bevestigd en voortgeplanc. — De ont wikkeling de zer drie ftellingen loopt tet op de Hervorming. tkt eerfle Hoofdftuk des eigenlijken werks fchetst den fuut des Christendoms, in de onderfcheidene landen van Eus ropa, vóór de Hervorming; het tweede, de verdere „Totgevallen der Kerk ,fadert het begin der Hervorming ; het derde, de gefchiedenis van het omftaan der Herftel- de Lutberfche Gemeente te Am(terdam. Uit de voor- rede blijkt genoegzaam, dat de vermelding van deze laat fte ‘eigenlijk het voorname doel.des werks jsj en wij bekennen , niet in te zien, wagrom de geheele gefchie= denis der Kerk, van.den paradijstijd af, moest worden omgehaald , om ten laatfte op de gefchiedenis der Her- {telde Gemeente te komen. Immers is de gefchiedenis des Bijbels en def Hervorming zoo veelvuldig bewerkt, - dat N GODS WELDADIGE VOOREZIENIGHEID, Cs dat deze kerkelijke gefchiedenie wel gemist hed kuänen worden. - De Schrijver zegt , geen man te zijn , wiens loopbaan voornamelijk in het wetenfchappelijke gelegen is, Maag dan (hij duide het ons niet ten kwade) moest hij het Schrijven van een historisch werk van zulken omwang ook nalaten: want de Historiefchrijver behoort wel. der gelijk Geleerde te zijn, en wat meer te verftaaan den af te fchrijven, en uit onderfcheidene ftukken cen werk aaneen te hechten. „Jezgiten niet huwden, en dys niet maar zoo. openlijk zonen hadden; de ftaatsdiengar 1 o‚u vors ook niet als ZOON VAN LE TELLIER bekend ftaat. = BI. 249, 258 . | . en ‘em éo GODS WELDADIGE VOORZIENIG HEID: en-263: wordt ar Mi NTọ s op de lijst der ketters naast ARIUS en SOCINUS geplaatst. Een Schrijver, die eene kerkelijke gefthiedenîs uitgeeft, behoort toch eenen ARMINIUS, en de (tellingen , waarom hij veroordeeld werd, beterite kennen , als wanneer hij zoude weten, dat- deze z ftellingeh júist overeenkomfig met de leer der Lutherfohe Kerké zijn. Lezen wij, bl. 356, 'vän dit werk, bij eenen Gere- formeerden Boekhandelaar gedrukt, dat ook velkn uit het. Hervormd Kerkgensótfchap zich over het tot ftand komen der Heritelde Lutherfche Gemeente verblijdden ; en bk $6o,-dat bijzonder de Hervormden door milde giften de affcheuting begunftigden 3 wij zouden daarin fchier bevestigd vinden, wat het gerucht ten tijde der afzondering zeide, dat in de fcheuring van het Lu- thersch Kerkgenootfchap de Hervormden grootelijks hadden medegewerkt. Ook wordt ons nu eenigzins vere _ klaarbaar, waarom de Schrijver overal de Hervormden fchijnt te ontzien; b. v. ons ih °t geheel niets verhaalt van de wijze, waarop , en de redenen, waarom de Re- monftranten op de Synode te Dordrecht. veroordeeld -= werden, maar, gelijk wij reeds aammerkten, ARMI NIUS kort af onder de ketters rekent. Eindelijk wordt het begrijpelijk , hoe de Herftelde Lutherfche Gemeente hare toekomftige Leeraars bij cenen Hervormden Hoog- leeraar konden laten ftuderen (zie bl. 375), waarin toch eene wezenlijke ‘onbeftaanbaarheid ligt: want hoe kan zij vorderen, dat— van het opdringen kan de vrage niet eens zijn — een Hervormd Hoogleeraar fchriftuur- plaatfen, waarop beide partijen voortijds in gefchillen hunne meeningen bouwden , (en de Herftelden toch wil- len van hunne oude kerkelijke meeningen tittel noch jota laten varen) nu zóó aan deze leerlingen verklaren zou- de, dat het oud - Luthersch gevoelen daardoor geftaafd wierd, en het Hervormde achter de bank geraakte? Of hoorden dan die ftudenten over zulke plaatfen bijzonder collegie van Leerarén hunner kerke, alzoo dat zij van den Hervormden Hoogleeraar alles mogten aannemen, be- GODS WELDADIGE VOORZIENIGHRID. 661 behalve de uitlegging van fchriftplaatfen, die in ge- fchillen moesten dienen ? Of werden die flechts ftilzwij- gend voorbijgegaan? Maar welken fchriftuurigken grond verkregen dan de ftudenten voor ftellingen „die zij toch naderhand als waarheid moesten prediken ? — Neen! een Kerkgenootfchap „’t geen zóó op zijn’ ftuk blijft (taan als het Herfteld- Lutherfche, fpreekt zichzelve regtítreeks tegen, wanneer het zijne ftudenten bij Hoogleeraars in de Godgeleerdheid van een ander Kerkgenootíchap zendt. Maar nu in ’t algemeen, wat beoogt het Herftekd- Luthersch Kerkgenootfchap met deze opgave der uiter- fte bijzonderheden van deszelfs gefchiedenis na 25 jaren beftaans , waaraan efgenlijk het publiek weinig meer ge- legen ligt? Blaam van zich af te keeren, en zich te regtvaardigen over deszelfs afzondering van de Moeder- kerk? Maar dit heeft het ganfchelijk hiet noodig. Het publiek matigt zich geene beflisfing tusfchen beide pat- “tijen aans en, door dit gefchrift als °t ware om goed. keuring der afzondering door de Herfteld- Lutherfche. Kerk aangezocht , antwoordt het alzoo: Aan de vruch- ten kent men den boom, aan de daden den mensch en den geest eener maatfchappij. Welke ook de ftellingen zijn mogen, waarvoor gij welmeenend ijvert, uwe bij- zondere overtuiging heeft niemand te beoordeelen; als overtuiging moet men ze terbiedigen. Maar of °t nu de heiligheid dezer overtuiging: is, dan of het bijoogmer- ken zijn, die u bezielen, moet uit uwe vruchten blijs ken. Houdt gij u vreedzaam, en gunt eenen iegelijk het zijne, zonder u in te laten op twistítokerij in eeni- ge andere Kerk; wordt niemand der genen, van wier gemeenfchap gij u hebt afgezonderd ‚ door u gelasterd 4 draagt gij de genen, dis van uwe ftellingen hier en daar afweken, (terwijl zij immers buiten-uwe gemeenfchav zijn, en dus ù niet in den: weg (taan) in liefde, en taat het oordeel aan God over, dan is uwe zake rein. Wanneer de dienaren uws geloofs, die de Moederkerk verlaten hebben om tot u te komen, bij dien overgang niet gevraagd hebben: wat zal ons dan geworden ? 'BOEKBESCH., 1819, NO. 15e Xx noch, 662 SONS WELDARIGE NOOREENJCHER: pock ,hetsgen zij aan bezoldiging hi pt te wachsep bad- _ den, vergeleken met Hetgeen zij Verice, Doch gar- omtrent pait gene voorwaarde vastfiedden , of Koor hun- nen overgang verontchuldiging nondig keurden; wap- peer zij zich pesh fchelden nach lasterep veroorloven » en hunne en uwe overtuiging in liefde op PERY kanfel verkondigen, zonder anderen te veroordeelen , zonder profelyten te willen maken, of elders Scheuring au te rigten, dan zün zij eerlijke mannen, wien humoe en uwe overtuiging heilig ie „pn die alleen deze voorftgan, zonder anderen te willen deren. Vong van dit alles het tegendeel plaats — hetgeen gij nu zelve moet beoor- deelen — dan zoude uw werk niet git God, den roue den uwe Predikers geene dienaren van Christus zige Daar de Herfteld - Luzherfche Kerk „in het gefchrik, dat wij zoo even aankondigden, zich eenmagl voor dea ‘regterftoel van een godsdienftig publiek geteld heeft, vergunne zij ons nog deze aanmerking : Ip eggen tijd, „waarin ieder Kerkgenootfchgp, dat vaste pumten yan belijdenis had, zonder uitzondering » fprekend of Mik zwijgend, erkent, dat zij, uit velerlei oogpuuten he fchouwd, nigt meer dát zijn kunnen, waarkoe de geest van vroegere ceuwen ze maakte; waarin de Doopsge zinde het niet meer Mriüdig met het Christendom of deel:, wapenen te voeren voor Jiet vaderland , of fB Overheidsambt te bekleeden ; wàarin de-Heryarmdt ni meer predikt, dat Christus alleen voor de gritverkorenen geftorven is ‚— wil de Herfteld -Ieuther{che Kerk alleen tegen den geest des tijds zich verzette, a nief Bet minfte jn. hare geloofsbelijdenisfen verzachtenl Zal 25 dit kunnen. volhouden — zij, die reeds hare kweekelige gen doer Hoogleeraren buiten haar Kerkgenootschap laat onderwijzen? Zullen in ’t vervolg bare a nkomenr de Leeraren zich in, gezan dwang kugnen chjkken? Zullen zij, die eenen gogden kop hebben , zonder hu chelarij dat kunnen? en zij, Wier: hoofd en hart be welgeplaarst zijn, dat willpn? De beantwoording dezer vragen zij gan den tijd ove“ vn s … GODE “WELDADIDE VOOR ZIENIGHEID. Câj gelnmen. Karakteristiek , naar ans inzien, is de opgadf vin een ' der punten van bezwaar, began de Leerarén der Mot- derkerk ingebzagt, bi. ga. „ Men durft, miet echts n de Kigchamelijke werkingen des Duivels „ten tijde vai » 's Heilands dmwandeling op ausde , maar obk de że. delijke werkingen van &e'helfche geesten op de. hars n ten der :menfchen , rondwit doocheneh” .: …. 2 Vaderlijke belangfielling in het heil van zijne ge fide Dachger ; inhoudende den eenigen weg ten deven; reeds in hes. Paradijs verkondig, door de Aartsvadoreg &laofd;, daor de Profeten voorsigd, en door den Heere Jezus Christus in zijne Genoegdoening. ver — vuld. Als de zekerfbe hoop óp. de-toekomst. -Door B. H. ADEL. Te Amflerdam „bij G. van Dijk. zende In gr. 8yo. vil en 152 Bl, f :-18-: s... S hipper ADEL, een bejaard man, draagt dit zin boekje op aan haar, ten wier dienfte hij ’t gefchreven heeft, — zijne geliefde dochter , ALIDA ADEL, een ongelukkig meisje van flechts tien jaren, hetwelk , in eene zware ziekte, het gehoor geheel,.én het gezigt gedeeltelijk, verloren heeft, . Voor alle mondelfjk on- derwijs dus onvatbaar, was voor haar een fchrittelijk , vooral tén aangted vin den Godsdienst , van des te meer belang, Dit wilde haar de teederhartige vader zelf geven , Xxa en P 664 B. HAD E L , VADERLIJKE BELANGSTELLING. en geêft hij haar hier.: Niemand van een gevoelig hart, die van den aard van dit onderwijs onkundig bleef , kon de-hem deswege goedkeuring en'achting weigeren. Mar waarom geeft hij nu: &t zjn ópítel openlijk in ’t licht? Zekerlijk omdat hij aan hetzelve verdienften toefchrift, en denkt; dat het ook voor anderen, tor aanwijzing van ‘den: genigen weg ten leven, van meerderen dienst kan zijn ,-.dan een ander vaii die menigvuldige leerbee. ten; welke wij. daartoe:bezitten. In zoo ver nu moet men zoo wel met den vader , als-met het kind, mede» ljden:kebben, en de uitgaaf. van:dit boeksken voor een nieúw bewijs nemen van de. waarheid, welke men ele keri-dag geftaafd kan zien, dat, ook in de bekrompen- _ fie herfenen , de titgebrêid(fe denkbesden van dee bekwaamheden kunnen huisvesten, — Het opftel is be- neden alle kritiek. Wij beklagen het meisje, dat het (wie weet, mèt hoe vele moeite !) lezen moet: wij beb ben dit niet verder kunnen doen, dan wolftrekt noodig was, om er een algemeen oordeel over te kungen frij- ken. Wij beklagen het nog meer ; zoo het aan ’t geen vader hièř zegt, over het geheel, zijn zegel-kan tech ten; èn -allermeest, zoo ‘het; in °t vervolg, van gék- genheid tot verlichter. godsdienftig onderwijs verftoken blijft. ` as Militatre Hygiène; ; of: Raadgevingen „ betreffende de middelen om de gezondheid der Troepen te bewareh. Door J. ROM. LOUIS KERRHOFES, Mad Dre, "Oficier van Gezondheid der eerfe'Klësfe „enz. Uit "het: Fransch vertaald, dóor P. je MRESTERS MI- LIUS, Med. Dr. en Oficier yan Gezondheid der tweede Klasfe. Te Zutphen, bij H. C. A. Thieme. “1818. In gr. 8yo. Vl en 197 Bl. f 1-16-:3 D. werk’, door een’ man „in de Krijgskundige ge- neeskunde zeer ervaren, en a daarenboven met. vele, d$- 2 > zt zij- mn n O R / Ji RS Le KERKHOF P S, MILITAIRE HYGIÈNE.. 668 zijne ambtsbroeders (althans ‘in onzen dienst) dikwijls ongewone, kundigheden toegerust , verdient. even zeer in Je.handen der geneeskandigen als in die der krijgslies dèn te wezen. De raadgevingen, die hetzelve bevat, zijn uit de ondervinding- geput , worden door eene bon- dige redenering aangedrongen, en in een’ duidelijken ftijl voorgedragen. Den kundigen geneesheer zullen zij wel weinig leeren „ maar. den-min kúndigen , daarente= gen, tot een’. veiligen leiddraad. verftrekken. Het werk is in zeven:afdeelingen verdeeld, loopende over den in» vloed’ der dampkringslucht , over dien van het voedfel , van de.beweging en rust, 206 wel in ’t algemeen, als bijzonder wat waken en flapen aangaat; ván::de klee- ding: van de zeden. en krijgstucht, van de:ziefsaandoes ningen, en van de zindelijkheid. De grondltellingen wijken weinig van de thans vrij algemeen aangenomepe af; alleenlijk houdt de fchrijver zich cen weinig ftreng dan de leèr van BROWN. Het is er verre àF) dat wij die leer gshee? zouden wraken', of in haar de verdienfte nüskenhen:, var in de ‘geneeskürdige praktijk eenige wel- dadige-verafdering ‘te Hebben te ‘weeg :gebruèt. . Nwar , indien : de .fchtijver '. met .de-werken- vaa: HUFELÁND, RICHTER, HECKER en anderen een weinig meer . Vertrouwd was, zoude hij gewis de onvolledigheid van BRÓW NS gronättellingen ” éter hebben” ingeżzieņ, en niet bv. beweerd, (bl: 149 dat Zeikoude, door hare onmiddellijk verzwakkende kracht, het ligchaam Bévoes liger malt" bodě de warintes’ dat ‘eine vochtige warin- te, oth ène dergelijke redén Zoo riadeelig is (pI 34) 3° dat prenifcng ei nt derne hétzelfde ís LL ie 4 í dat de-flaap 'Qúmiddellijk" berzwake c. 133), ên 299 op! meer- pladéfti; Want het geheele wer je is in den geest van BROWN geteld. 5 ope TE Ral ttg ftetlingen “Yan den, fetifhver zouden wij ook, zonder vergoe bewijs, niet gadinè geloof” hech- téns B, Vidit „int bnbedroonde èn 'plaütenrijke ftéken,’ ‘ -. de” zúuritöf it den dampkring tot o, 29." klimt, bl’ 19; dat er B5 AE uitademing Wwateritof in den dampkring . XX3 komt, Ed. 666 Je Re Le KREKHROF FS y NUREAIRE HEEIkEK, komt, bi. 45, Bh 45 worden de ouden. Cam owregte, gelaakt , wegens het ontfteken van vuren: bij befmeete like ziekten, waárdoor de dampkring, zao als de oe dervinding geleerd heeft , wel- degelijk gezuiverd work De vertaling ia, ouer het. gemeen , vloeiend en zuk wer; bergaf , voor delfflof ; em eenige anders misni tingen, daargelaten, De asnwmerkingen des vertekre | dienen ook dikwijls ter verklaring of wijziging van des fehrijvers (tellingen, en vele zijn voor min kumdigen, . vooral voor lesken. in de kunsts zeer voldoende, Oren bodig is echter de. noot, bl, 19, om ’s vertalers wrie genheid aangaartde een Neêrduiesch woon roar dean | tion te kennen te geven. Het gebruik beeft. want, finds lang, het woord: apwe kling (Erreguag) volkome | gewartigk a : : Berizt, berrenken ik de febris toffarimaterie sypksidis , welke. in de, provincie Costylaanderen danckt, door den. Ridder. KLUYSEENS. Uit det. Rrauich ver ‚taald, door NG. MEPREN Te dAosforden, hij R: $- Bentrop: . 1818: dngn Bra gu g zef i 2 H Dii it ‘berigt fchijnt vooral fe` móeten 5 Diken, on ka ontrtekingachtigen äard dezer ziekte, eñ dë, waarde da ontftekingwierėndè geheeswijzèė in elven te Jeeren kennen. De fchrijver, vergelijkt dezelge met ‘de Jebris infaming toria puirida vans Tor ir lt: met LA p. 1 de) waarbij echter” vele. vert NAg teen wis Cerf en: He rietisbloeding, bragi geen „Aer rigteg. toes hét broed” Kad. beltendig, eerie, one was donkerder van kleur, dai gewoorili alles toonde een meer bepaa d ontftekiogichtì an, Barnie koi ae ad ziekte TUS mét. der, in, de, hatte járen „zoo: dikw wijls. wagggegomeven en, befclirevEnen befmêktelijken t Bys b A hek. bedigk. van. den ervaren kLuxsgens is sep uws en bo , iang- + oa KLÜYSKÉNS, BERIGT. 667 Jangrijke bijdrage tót de, lang veronachtzaamde, maar nu wedérom meer erkende, waarheid „dat vele koortse ` ziekten, waarbij de krachten fpoedig wegzinken, oor- fpronkelijk onttekingachtig van aard zijn en de fterkfte. ontftekingwèrėnde behaûdeling vorderen, waarvan de: Schrijvér dan ook de uitmiuntendfte gevolgéù zag. Hij oûtkent echter nièr, dat éf, in ’t vervolg eene wer- kelijke uicputring van Krachten kan plaats’ hebben, wels ke opwekkende én verfterkeiide middelen vordert. Ter matiging vän de zucht tot bloedlaten , welke het lezen vañ dit werkje, bij velen, vooral min nadenken-, den, natuurlijk moet opwekken , prijzen wij, bij deszelfs. lezing, de vergelijking aan van HUFELAND’s verhan- deling over de Oorlogspert, vertaald door. Prof, ` VA N, DER BREGGEN, Amk. 1814. 1 Over de bevaigdhieid dr Múrigdriooifzhappen 5 eni de Harko gronden door affuiting tè bevrijden van het weiden van Ve eit dë aangrenzende buivfchappen , vereenkimitig de thans’ Dèflaande Witten; 5 met eene beoordeeling dier Wetten, s naar de Beginfelen van het algemeene Regt, de Romeinfche en oude. Vaderlandfche Wetsen. Door Air. Ce & VAN ENSCH Urs Hoogleeraar in de Regtsgeleerdheid te Groningen. Te Gro- ningen, bij W. van. Boekeren. 1818. In Ere 8yo. VI: ess! : 19% Bf Tepe: : Wij ma haasten ons, om onze. Lezers bekend te zigken met t die: werk van den zeer. verdienftelijken-GroningfBhen, Haogleeraar ;: VANENSCHUT;een werk , datzich:en door het gewigt der fof- fe, en. door de wijze van behandeling, en daor de rijke en- welgepaste aanhalingen van andere Schrijvers, die over het- zelfde onderwerp gefchreven hebben, loffelijk ,onderfcheidt. Hèt hoofddoet: vari ‘den: geléerden’ Schrijver is, ain te too.’ nei, da de artikelen 647 en 648 van hét Franfche, bij ons sog (*) geldende, Burgerlijke Wetbódk groote voordeeten’ voor (*) Ja, nog, nadat wij reeds meer dan: vijf jaren weder eene Natie zijn geweest, is dat ran/che Wetboek bij ons Xx4 van 668. _ Ce Ae VAN ENSCHUT voor den landbouw opleveren, en dat. het wenfchelijk zoude zijn, dat dezelfde of dergélijke bépalingen mede in ons aar ftdande Wetboek mogen voorkomen. | ‘Ter inleidinge geeft de Autheur eene korte algemeene fchets van.de inrigting der Markgenootfchappen, welke in fommige oorden van ons vaderland beftaan, Hij doet zien, dat de pogingen, ter bevordering van de affchaffing dier ge meen{ghappen, zijn goed te keuren, zoo wel ter wegneming en voorkoming van verderfelijke twistgedingen, welke nood. zakelijk uit dezelve moeten oncftaan, als ter verbetering en uitbreiding van landbouw em veeteelt; geeft heilzame wenken, dat men, bij de gewenschte’ verdeeling der marken, niet flëchts naar landhufshoudkundige grondftellingen te werk ga, ‘maar vooral beginfelen van regte in het oog boude, en zich niet laten misleiden door den bedriegelijken regel: falus papuli, lex fuprema, _Haogstbelangrijk is het verflag, dat de Heer vAN ENs@nuT mededeelt, nopeps hetgeen, omtrent het affchaffen dezer gemeenfchappen, in andere landen, op publiek gêzag, in ‘het werk wordt gefteld. Het voorbeeld van Engeland. is inzonderheid opmerkelijk, Bn daar is de zaak Rog aan zoo.vele belemmeringen en kasten onderworpen, dat men, bij verfchil tmsfghen de belanghebbenden, eene Parle- mentsakte Cot de affluiting noodig heeft, welke 300 tot 400 ponden kost, Desniettegenftaande werden er, reeds van 1689 af”, jaarlijks meer dan 35 Zulke akten ‘uitgegeven. ` Dit is la- ter zoo zeer toegenomen, dat in 1800: déze akten, of ver- ' gunningen tot afllniting, ap reo gefteld werden; en men e keut, dat, ouders de regering van-den tegenwoordigen Ko ning alleen, meer dan het verbazend getal van een millioen achtmaal honderdduizend Rijnlandfche morgens ingefloten zijn, In het gemelde jaar 1800 rekende men de in Engeland alleen nog woest liggende gronden, welke door affchafing van de geweenfchap zeker zouden bebouwd worden , op nog 7,800,000 acres. Vroeger rekende vouXG acht mijlioenen morgens. o o © Ge van kracht, Wij verlangen, met alle weldenkenden, reikhal zend, dat de tijd eerlang zal aanbreken, waarin wij san de wereld zulen kunnen toonen, dat wij ook eigene wetten kune nen maken, en dezelve niet van onze naburea en vorige over hevrfchers behoeven te leenen, “ OVER, DE MARKGENOOTSCHAPPEN. 69, efteld nu, dat, volgens eene gedane opgave, ieder morgen. door elkander zuiver opbrengt 14 Engelfche fchellingen, dan zou het nationale inkomen, voor Engeland alleen, daardoor ` jaarlijks met nagenoeg vier en een halve millioen guldens verw. meerderd worden, Men heeft er, bovendien, door eene vera. beterde wijze van landbouw, de voortbsengfelen van de reeds., bebonwde. landen zoo zeer vermeerderd en yeredeld , dat men. rekent, dat de opkomffen dier goedéren, in een’ -korten tijd, verdubbeld zijn, Men meent, verder, dat, deor. het ter cul, ture brengen der woestliggende gronden alleen,’ niet {lechts - een. groot, gedeelte granen ‘zoude kunnen uitgevoerd. worden a; masr dat Engeland daardoor zelfs eeu derde bevolking mee zou kunnen voeden, Tot welke. overwegingen geven deze daadzaken geen aanleiding voor andere volken van Europa t welke lesfen, welke wenkeù worden door dezelve niet aan. geboden aan ons land! en met welk eene gemoedsgefteldheid. moeten onze ftaatslieden, onze landhuishoudkundigen, en om, ze grondbezitters, de gevolgen van deze werkzaamheden der, Britten befchouwen! „ Hoe zeer (merkt onze Schrijver te, regt aan) hoe zeer moet die alles niet bijdragen, om de waar- de van het onafhankelijk en altogs met ‘de tijdsomftandighe. den prijshoudend fonds, dat de natie, in haar territoir bezit „ te verhoogeù, en den omloop van penningen te vermeerde-, ren. Deze bron alleen moge, wél gebruikt, dan ook genoeg-” zaam zijn, om de vrees te verijdelen en de voorfpellingen te logenftraffen door fommigen. gedaan omtrent Engelands naderend bezwijken onder den last ‚van deszelfs fchulden,””: Vervolgens heriniert dé Hoogleeraar, wat er, te dezen aane Zien, in ons land , zoo door het Gouvernement als bijzonde- re perfonên, gedaan is, „Schoon dit wel níet weinig mag ges noemd worden, zoo zijn wij hierin toch, bij vele andere landen vergeleken, ten achteren, Na hierover zeer belangrijke opgaven te hebben gedaan, — waarbij dan ook op de. natuur-’ lijke en plaatfelijke beletfelen, als daar zijn dorheid en onvruchg- baarheid van bodem, gebrek aan genoegzame mest{toffen „ kostbaarheid van derzelver aanvoer enz. acht wordt geflagen, Ciets, dat door vele ijverige, met de edelfte geestdrift ver- vulde, calculateurs wel eens te zeer wordt verzuimd) — treedt de Schrijver nader tot zijn eigenlijk onderwerp, On- der de groote beletfelen, welke der affluitinge en verdeelinge der woest liggende gronden en voor verbetering vatbare broek-. Xx 5 ___lan- a iE k PRN IEO A ESOR kij: AH; VEEG A ZENE AL tdf vE vi alispareite: bared dp elliliders vefen Wederédñg ronze; EOP Aanes gE ie, G OP de2dVE Weidè: DE Vin He geWORE Work optgeri. Be Frik RIE WUV wits: EES vóör- dë Alemthnjf ed aaa MAF; bedichiy oif ME Betedienr Weg ië deien: Lod dit: Maa dè WA VR B SEPS 179, Wri? gdoteddeels, in de Wegiilei aldandi war bijzit KEP hier Berai àl omèriterp beeft, gevolgd HE Körindijk Bdiet vin mind: ib7i,-herweli; op zite beurt, tet inđets wal dio de weetelk vat andere Edice, var’ het jai 1766 af, den’ DE vi’ drëtrnerdere provittien: gegeven. Zod duc Mitel dE aftAlelei da7 en 64% id Het Earset Wetode, Ee ie Wet Wetboek Nipoledti, ingerigt voor Bidt, uiet’ kit Enold, AR, iti hèt vobrbijgvan, ett wilk te heb- scvee' othe dY Mitigtied van afzondlAifkt wetten, utp utdapbuwe et de' verdporiclk bëtreffénde, Vepdalt de Séhrij- ver der wain AH enw oniVang def gemelde artikeldn, bet id tot: zif Bjżóndër oliddrwerp. ken, bij den Schrijver zelven, die zijn onderwerp ex profëi- fe belrandeid: heeft , te Worden nagtltezen; Bijzonder belimá rijk komt ocus mede voor het ontkfzoek- nait de beftdenbaaf- heid der gezegde artikelën Cy éii! B mét de beginfélen vii het algemeene Regt, ef nam dè Bevoegdheid veii dën wet gever, om dasdanigé Vepatiinzén: vast té: téén: Me elh doorgaand: genoegen lafen wij het betoog van die Denari baerbeid, ontleend uit den verwvetklijken: odrpror dir Markgenootféhappeni, en: var het dAUME vöortgdrberde eompascuarm sen wij zijn ket volkoren mee dén: SCHR ver dadi in eens, dai het cefmpascuumh: geene” dienstbiarheid: kari zijt, en nuauwelijks eet pPebarhùnt scetprocdim verdithe genoemd ve worden; dat, aF wart: het ouk eene dienstbaarheid te act sen, dan: Heg dezelve niet kan worden uitgevelend, zoodrd men de uravhem sfiit eh bebouwt, en dat de’ Bepilinged; omtrent grondditnstbamthéden: en: verjaring in tee Ronteinteië Reg voorkomende, geensziúšs- op het compuscuum voepssfér — lijk zijn, De sanmerkftgen' van dèr Piker:- ER sCHDÉ over de pra/iripsie zijn, naar onze meening, vooral fraai en fcherp- zinnig. Hetgeen, eindelijk, de geleerde Schrijver bijbrengt, om te toonen, dat het compascuum ook bij onze oude vá» derlandífche Regten niet als eene dienstbaarheid, veel minder als een regt van medeëigendom, is aangemerkt geworden, fchijnt ons, voor het oogmerk, voldoende; fehoon de Pros fesfor hieromtrent, des twijfelen wij niet, nog vele belang- gijke bijdragen had kunnen bekomen. Voor het overige zouden wij het mede wenfchelijk ken- gen, dat er in ons Burgerlijk Wetbock, waarnaar wij fteeds EN vere 672 C. A. VAN ENSCHUT; OVER DE MAREGENOOTSCHAPMI „verlangend blijven nitzien, op het hier behandelde fiuk ds delijke en beflisfende bepalingen gemaakt wierden, ter vog „koming van twistgedingen en tegenftrijdige vonnisfen; fchoor daarvoor. bij. ons dezelfde noodzakelijkheid niet aanwezig fchijnt, als wel bevorens in Frankrijk beftond. Immen zegt MALUEVILLE, ter plaatíe , door den Heer. E NsCEHUr tet ven aangehagld: „Cet article (647) abroge les dispeftisas k diverfes coutumes qui défendaient denclore Jes Aeritgges, a mnestaient des reftrictions à cette faculté naturelle,” Dar a nu bij. ons. dergelijke prohibitive of reftsingeremde westen of costumen niet waren, heeft men het, misfchien, ook miet noodig gevonden, ‚de meergemelde artikelen in her Werhoek Napoleon, ingerigt woor het Koningrijk Holland , te plescten, Al „wierden dus ook-foortgelijke bepalingen , els se fn den Ena- fchen Codex, ten eanzien van dit onderen ; tuden woe den, ‚niet ia ons gautaande Wetboek opgenomen, het regt, om de markgronden af te fluiten enz., zoude even felig « zeker zijn; en wij zien niet, welke. verlegenheid uit het ge bruikmaken van dat regt (dat altijd heftaan beeft, en q Cu, Du reeds zoo lang uitdrukkelijk bij de wet is erkend, en ie- der oogenblik kan ‘worden uitgeoefend) voar ommige inge» Zetenen zoude kungeg ontftaan, veel minder, hoe de verte. ` gevhejd van fommigen het regt van anderen zou mogen bee korten, Wij. zouden liever in het geheel geene bepaling om. trent eene, natuurlijke bevoegdheid in onze wetten zien, des eene ‚reftrictive verordening of fchorfing. van uitoefening rs gegt., Vooral behoorde, naar oùs inzien, die fchorfg za geene provinciale quctoriteit te warden, opgedragen, Et ŭa politieke auctopitgiten, die gaarne en altijd -naar conveniestit, en der zaken gelegenheid, zouden handelen; en deze moeten op zegtzaken geçue influencie. ezerceren, ~- e _ -7 e.. 6 Th el ta t ' . pee en Dios n. eN Or - -V r ` t.e’; ' id . r . - ‚… (] Sj i A P ». b - ` ° 7 ì i. Li . $ < © +. 7 < í hb ' o > >, bs Jh béh 8 YL oy N. C. LAMBRECHTSEN) NIEUW-NEDERLAND. 673 Korte Befchrijving van de Ontdekking en der verdere Lotgee wallen van Nieuw-Nederland, wêleer eene Volkplanting van ` het Gemeenebest der Vereenigde Nederlanden in Amerika; “door Mren. c: LAMBRECHTSEN VAN RITTUENM, Rid- der der Orde van den Nedetlandfchen Leeuw, Prefident van het Zeeuwfche Genootfchap der Wetenfchappen. Te Middel- burg, bij S. van Benthem, 3818. Is gr. 8yo. 103 Blade. … Met eene Kaart, f 1-8-3 . t D: naam van Nieuwe Nederland herinnett nog den ` tegen- woordigen afftammeling. van overoude geflachten met eene edele zelfverheffing aan die tijden, wanneer zijne woorvaders, hun land eenmaal aan de zee hebbende ontworfteld, noch zorg, noch moeite, noch fchatten fpaarden, om, met hune pen over-de ganfche wêreld verkregenen roem, den eerlijken handel naar onbekende zeeën en gewesten over te voeren, Reeds in de 16de eeuw waren drie vruchtefooze reizen be- proefd, om eene gemakkelijker vaart naar Indië te-openen. In het begin der 17de eeuw, en wel in 1609, werd de wak- . Kere HENRY HUDSON door de Nederl. O. I. Compagnie tot dat zelfde einde uitgezonden, en wel bepaaldelijk om door het Noorden of Noordoosten den weg naar China te zoeken, Hij flaagde naar wensch, Eene aanzienlijke land. ftreek werd door hem ontdekt, en Nieuw - Holland genoemd, Nog eene voortreffelijke Baai en eene Rivier, naderhand met zijnen naam beftempeld, gaven aan deze ontdekking een bila zonder gewigt. In de jaren 461o en 1614 ondernamen eenige Kooplieden, bij een afzonderlijk oktrooi, vier onderfcheidee ne togteh derwaarts, met oogmerk om aldaar den handel te vestigen ;' hetgeen: ook gelukte, Weldra’, echter, namen ook de Zweden, zoò het fehijnt , in de jaren 1632—1636, geen gering deel aan dezen haridel, Alleen breidde de, în 1621 gevestigde, Nederlandfche W. I. Compagnie, zoo door aankoop van aanzienlijke ftrekeù gronds, als door de ftichting: van geduchte fterkten, de bezittingen en den handel meer en meer uit, en wel van 48 gr. 53 min. tot over de 42 gr. noorderbreedte, en verzekerde ałzoo het bezit van Nieuw - Nederland, ‚Da, de-ijverzucht der Engelfchen, de ontdekkers van Fir- gi- Pd 6 M. C LAPERECHE SEG girit, gaf welden aan deze onderneming eene andere wenig Hevige kerkelijke twisten bragten gldgar ontzettende wip verhuizingen te weeg. Vele uitgewekenen Qoegen ziek j Amerika neder, bouwden aldaar eenige dorpen en fterktes, én maakten zich de bandelsbetrekkingen ‘met de Piymo Maufchappij, door Koning JACOBUS I. in 2606 ops, geer ten nutte: `. dik deze onderfohieideue vestigingen .ontttonden wedn s» mieskelijke gefchilien tustchen de Amerilsaanfthe en Neder landfche Volkplantingen, waarbij de dVadertandars, gedurende den oorlog met Spanje, tot vele toegevendheid verpligt wer. den. De hevige twisten vooral, ip 1659 tot 1655 arr F ensfcheiding gevoerd, dienden niet weinig, oan de hefagnde sloerschhcid aan te vuren, tot dat Viegw-Medorden bd pet tigen koop aan de ftad Amflerdam werd gegian, LANE 1e dere twisten der Zweden met de Volkpiamers en Nederlan ders over het regt van bezitting werden goor de pappen un voordeele der laatstgenoemden beflecht, ` Ongelukkiger, echter, waren de aorlggen tusfehen de Na derlanders en de Engelfchen in den jare 2664, welke hates de verovering door kracht van wapenen befligen, mer dit ge- volg, dat de afltand van Miegw - Nederlans in 1657 aan heg | geronde In den nieuw witgebarftenen oonog van 1673 wam hetzelve wederom in banden der Nederlanders; dod de ongelukkige toeftand des lands, ujt dezen bloedigen krijg geboren, had. weldra wederom het ongunftig gevolg, dt ks zelve, bij den vrede van 1674, aan de Esge/fchen ver rr geleverd. Daarna ontftond, in de 18de eeuw, de bekende tiè w fchen de Volkplanters en de Epgelfeken zelven, tot welt gunftige beflisfing voor de eerten de vorming van vier des voornaamfte Volkplantingen tot ftaatkundige ligchsmen, io den ‚jare. 1643, reeds den grond gelegd bid, en waaruit, ciqde- Rijk, in den jare 1782, de onafhankejjbeid der vereenigde Noord - Amerikaanfche Staten gefproten is. ' Deze is de inhoud yap het alhier aangekondigde gefchft, ‚welks belangrijkheid zich, en door het onderwerp zelf, e3 daor deszelfs keurige uiteenzetting, met aanvoering der aot {pronkelijke qorkonden en ftetlige- bewijzen, ten Merkie san beveelt. Zeer merkwaardig is vooral het flot, waarbij de Heer LAMBRECHTSEN, met: bijzondere naanwkeurigbed, bet r BESCHRIJVING VAN MIRUN : NEDERLAND. 65 betwiste pleit wegens het cegt van bezineming van Aenp- derland , op gropd der eerie ontdekking, bevolking PA- wing» ten voordeele van onzen Nogerlandichen Staat gole gt, met wederlegging der tegenwerpingen, welke gaas de gelfches voornamelijk dagrtegeo ‚zijn gesmmkf geworden. me dear den Heer BouRJf Arefielijk witgenoede Kaas, asdie wan ROGGEVEEN, MONTANES M ABR9 WENITE rvagsdigd , met de Hollandíche benamingen der laadûzeken, sagt uitnemend bij tpt.opbeldering der gefehiedeniss - edevaeripg , witgefdroken bij de plegtjge onshlooting van Jef gesflaige. Praalgraf der Laitepagt - Adminiee van Zedonds de Gabrooders JAN £O CORNELIS BVERTSEN, Àn de Nieuwe Kerk te Middelburg, op des 18den van Lenteinaond) 281:8 , doer j. DE KANTER, Putt. Zey Lector in de Wis, Natuur- en Sterrekunde ‚ens. Fe Middelburg, bij. vaa Benthem. 1818. Jp gr. Bve. 56 Bf te16-t et heilig aandenken gan de beide beroemde Nederlundfhe cehelden, JAN GA CORNELIS EVERTSEN, behoeft geene eclevendiging bü jegeren vaderlandfchep Nancef, wien her ohte bloed npg door de aders vlopite Zij beide freden te en Egaplchep, Engelchen, Spanjaardeg. en Bloedrooversy pet onbezwekegen paed, en dus altijd met roem. Hug ge lacht, waaruit, in twee eeuyen, niet minder dan negenen Helden fprogen, bij het vaderland wél verdienende, waaryap gegen ap het Qagyeld of in den zeefdjd pet- eere Bietvanp was cene heldenteelt, welke vaauwelijks wedergade vinde, ep den guden poem der dappere Zeeuwen vereeuwigt, Aan beide Ísropders, in dep japmervollen flag van dem jare 1666. met eere gefneuveld, kwam de regtmatige hulde. der verdienften toe, in het marmeren Praalgraf, op last der -Staren door, dep beropgden, Kungens ROMBOUT YAN DER HULST ig de Oudg-.of Sp. Pistens-kerk te Middelburg gelicht, doch gerst in den je 1683 voltooid. De. heillooze indrang van Franche brijgslieden en derzelver inlegering in gemelde kerk, yan.den je 1809». bedreigde niers minder, dan zulk gene (chemis, welke ehydelijk desgelfs geheel bederf en vérval derd voegzen. Na de gelukkige omwendig van IRIZ, moe , de 6pd . "DE KANTER, PHIL, Z. 