VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Het is zoo algemeen bekend, dat men een na allen fchyn dood gebooren Kind, door zyne longen op te blaazen, kan doen herleeven , dat de Moedets zelf of iemand anders, mogelyk dit beproefd hebben. Men zoude het zelfs heb- ben kunnen doen met een duivelsch oogmerk om de Moe der te doen veroordeelen. Maar de gevaarlykfte en algemeenfte dwaaling, іп welke „wy vallen kunnen, is deeze, namentlyk, onderftellende, dat de proef wel genomen is, en dat wy ons voor elke der bovengenoemde misleidingen gewagt hebben, zoo kun- nen wy nog te fchielyk befluiten , dat het Kind leevendig ‚gebooren is, en dus waarfchynlyk vermoord is geworden : voornamelyk in zulke gevallen , waar de Moeder gepoogd heeft de geboorte van het Kind te verbergen, en het zelve verftooken had. Daar deeze laatfte omftandigheid over °t algemeen een. groot gewigt by de Jury heeft, zal jk alleenig aanmerken, dat dezelve, volgers alle billyk- heid , niets meer dan een grond van vermoeden kan op- leveren, еп, derhalven, geen, anders twyfelagtig, befluit tusfchen eene vryífpreeking van, of veroordeeling tot, eenen fchandelyken dood moet beflisfen. Laat ons hier een geval vooronderftellen ‚ ° geen ieder een toeftaan zal, zeer mogelyk te zyn. Кепе ongetrouw= de Vrouw, zwanger wordende, tracht haare fchande te verbergen, en overlegt het best ontwerp, °t geen zy kan uitdenken, om haar eigen leeven, en dat van haar Kind, te behouden , ер evenwel tevens haar geheim te bewaa- теп. — Maar haar plan word in ééns omver geworpen , ‚ daar zy onverwagt, еп fchielyk, alleen zynde, niet wel word , en van een dood Kind verlost. Indien de Wet zulk eene Vrouw met den dood (traft , om dat zy haare fchande niet aan den dag gebragt heeft, vergt zy dan niet meer van de шепісһев , dan de zwakke menfchelyke na- tuur draagen kan? In een geval, waar de omftandigheden dus zyn , is de eenigíte misdaad der Vrouw, voorzeker, dat zy zwanger geweest is, en deeze misdaad met den dood te ftraffen , is het oogmerk der Wet niet ; en de pooging om dit door geoorloofde middelen te verbergen , „moest niet met den dood geftraft worden; daar deeze poo- gng \ DER TEKENEN VAN DOODSLAG, ENZ. 461 ging uit een beginzel van deugdzaame fchaamte fechynt voort te fpruiten. | Getoond hebbende, dat het verbergen van het Kind niets meer: дап vermoedens kan geeven, laaten wy nu tot de aangelegenfte -vraag van allen te rug keeren, of wy, namentiyk , indien ‘er in ’t geval van еспе verborgen gehoudene geboorte klaar beweezen word, dat het Kind “adem gehaald heeft, daar uit betluiten kunnen, dat het vermoord is? Voorzeker niet. Het is zeker eene omítane digheid "die, gelyk de taatfte, enkel vermoedens kan gee- ven. Om deeze belangryke waarheid ten genoegen der Leezers te bewyzen , zal het dienftig zyn de volgende zaaken te ftellen, welke ik by ondervinding weet waar te zyn; en die van ieder ееп, die veel in де Vroed- kunde te doen heeft gehad , bevestigd zullen worden. 1. шеп een Kind maar ééne ademhaating doet, en onmiddelyk daar na fterft, zullen de Longen even zoo wel op het water dryven , als wanneer het langer adem ‚ gehaald heeft, en daarna verwurgd-is geworden. ` a. Een Kind haalt gemeenlyk adem zoo dra zyn mond ` gebooren is, en kan, in dien itaat, zyn leeven verliezen, vóór dat zyn. lichaam gebooren is: voornamentlyk als er veel tyd verloopt tusíchen ’t geen men de geboorte van des kinds hoofd kan noemen, en die van zyn lichaam. En indien dit gebeuren kan, daar de beste hulp by de hand is, zal het waarfchynlyk veel meer gebeuren, daar in °t geheel geene hulp is; даг is, als de Vrouw alleen door zig ‘zelve verlost. ш ' 5. Wy zien dikwyls, dat "er kinderen gebonren worden’ , welke, door omftandigheden іп һип geftel, of ‘in den aart van den arbeid, maar even in het lee- ven zyn; en die, па een paar minuuten , of еер paar uuren , adem gehaald te hebben, in weerwil van alle onze oplettenheid , Ќегуеп. En waarom zoude dit ongeluk niet even wel kunnen gebeuren aan Vrouwen, die zonder hulp bevallen zyn? 4. Somtyds worden de kinderen zoo. zwak gebooren dat Zy, aan zich zelven overgelaaten, ра adem gehaald of gefnuikt te hebben, waarfchynlyk fterven zouden, maar welker leeven men aan den gang houden kan, door in hunne longen te blaazen , warmte en vlugtige dingen te gebruiken, het Kind te wryven, enz. enz. Maar in de gevallen , van welke wy gehandeld hebben, kan men MENG 1792. RO, 11. 1 і Zul» d —1 = — =- 462 OVER DE ORZEKRRREID VAN DOODSLAC, ER, e zulke. middelen, om het leeven te bewaaren, niet ver- wagten. 5. Wanneer een Vrouw alleen , zonder hulp , verlèst - kan een ек Kind volmaakt levendig gebooren zyn, eu ìn zeer weinige minuuten, door gebrek aan ademhaaling „ fterven , of door op zyn aangezigt te leggen in eenen poel der natuurlyke ontlastingen, of op natte kleederen 5 of door dat "er natte dingen over ’t zelve heen vallen, en de lucht weeren, of tegen zynen mond getrok- ken worden door het zuigen om adem te haalen. Eene one gelukkige Vrouw die alieen verlost, wier verftand ontfteld, en wier lichaam uitgeput is, zal geene fterkte, of overleg oeg bezitten, om, oogenbliklyk, ter behoudenis van ar Kind, op te ftaan. Ter opheldering van deeze ge= wigtige waarheid zal ik hier een kort geval bydoen. ene Dame, in een tamelyk afgelegen gedeelte van de Stad,’ wierd je nagts door vlaagen van arbeid overval len. Haare Min, die in huis ер, en haare Dienstbooden , wierden opgeroepen, en men zond om my. Haar arbeid was kort, еп ’t Kind gebooren vóór myne aankomst. Het Кіпа fchreeuwde oogenblikkelyk, en zy voelde, dat het zig fterk beweegde. Elk oogenblik verwagtende my in haare ‘kamer te zien komen, en. vreezende dat het Kind een of ander nadeel zou toegebragt worden , in- dien een onervaaren perfoon, by deeze gelegenheid, bet ampt уап Vroedvrouw waarnam; wilde zy niet toelaa- ten, dat haare Min het Kind aanraakte; maar bleef in een zeer vermoeijend postuur, op dat het Kind niet ge- drukt worden, of verftikken zoude. Ik vond het op zyn aangezigt іш eenen poel van ontlastingen liggen, en zoo volkomen dood, dat alle myne poogingen, om het wea der in ’t leeven te brengen, vrugteloos waren. | Deeze zaaken verdienen de ernftigfte overweeging van het publiek, en daar ik overtuigd ben, dat zy, algemeen ` bekend zynde, zouden kunnen dienen om de eene of andere ongelukkige en onfchuldige Vrouw te redden, heb ik derzelver gemeenmaaking als eenen onvermydelyken pligt befchouwd. ` BRIEF OVER EEN BASALT. 16; UITTREKZEL EENS BRIEFS VAN DEN HEER WESTROMB, AAN DEN HEER CRELL, OVER EEN BASALT, (Journal de Phyfique.) MYN NEER! D Heer LASWS brengt van eene Reis, welke hy gee daan heeft in het Hertogdom Meckienberg , een zeer belangryk Stuk mede, voor de zodanigen die gefchil voce - ren over de vorming der Bafalten. ° Zelve beftaat in een kleine groep van Bafalt, of liever in een Bafaltisch Bergje ; het is allereigenaartigst gefchikt om den hevig- ften Voorftander van het Neptunisme (*) van zyne dwasa- ling te overtuigen ` want. het draagt de onlochenbaarfte kentekenen ‚ dat het доог ’t Vuur gevormd is. Dit Groepje is vier duimen hoog, twee en eene halve duim breed, Het onderfte gedeelte van dit Groepje is van òngefchikte Ba- fait , groenagtig graauw van kleur: bier op (aan zes, kleine kolommen van Bafalt, van ongelyke lengte, recht- ftandig naast elkander, en zich onderling in de geheele lengte aanrgakende; derzelver breuk is nieuw, en de kleur dezelfde als die van de ongevormde Baf/alt, waar ор die kolommen (aan, Wat de gedaante betreft , deeze koe ome» (*) Voor de Leezers, die, misfchien, de woorden, Neptu» siste еп Neptunisme , Volcaniste en Volcanisme, niet ver- Dan, merken wy ор, dat de vorming van де Baf/alt, zints veele jaaren , de bekwaamfte Delfftofkundigen in Duitschland bezig gehouden heeft. derfcheiden voorgefteld; derwyze, dat de Leezer, die nimmer gelegenheid ge heeft, om door eigen Waarneemingen ken- nis op te doen, verlegen Пазг welk eeng Party һу te kiezen ә lis 464 ВАПШЕ OVER БЕМ BASALT. lommen zyn alle zeshoekig , eu meer of min regelmaatigs de grootte heeft eene middellyn van drie vierde duim, - Een deezer zes kolommen blykt geleden te hebben door het Vuur ; want in eene van deszelfs breuken is dezelve zigtbaar tot glas geworden ; het zelfde neemt men waar op de hoeken dier kolommen , -zelfs ter plaatze waar ze elkander het naauwfte raaken. Deeze verglazing is nog zìgtbaarder op ееп der zyden van het Groepje: want te dier plaatze fchynt het ftukje gehard te zyn, in een vloei. - jenden glasklomp. De hardheid van deeze Bafalt is niet zeer groot; maar dezelve is zeer fyn. van korrel. e BATUURLYKE HISTORIE VAN DE BRANDGANS. (Volgens den Heer DE зрғғом.) W” denken reden te hebben om te gelooven, dat de хиуалите der Grieken , en de Dulpanjer der La- tynen , dezelfde Vogel is met onze Brandgans. BELON twyfelt deswegen, en is zich zelven ongelyk in de toe- ng dier naamen. Niet te min kunnen wy, door ééne ег Natuurlyke Eigenfchappen , veel beflisfender dan alle de gisfingen det Geleerdheid, gemaklyk ontdekken, dat deeze naamen op eene uitfluitende wvze ор de Brand- gans раѕ(еп; naardemaal de Brandgans de eenige Vogel IS, by welken men met den Vos één eenige en zonder- linge overeenkomst ontdekt, van naamlyk, gelyk dit Dier, zich te legeren in een hol. * 15 buiten twyfel, door deeze Natuurlyke Еіреп(сһар , dat men de Brandgans beeft willen aanduiden, met hem, gelyk die benaamin- gen der Ouden medebrengen, Vosfen- Gans te noemen; en niet alleen legert-zich deeze Vogel, gelyk de Hor: maar hy nestelt en broedt in gaten, welke hy aan de Konvnen betwist, of deezen Dieren ontneemt. ` Ælianus fchryft, daarenboven , aan de.Vulpan/èr het Inftin& toe van zich den Jaager te komen aanbieden , om - haare Jongen te behouden ; en dit was het voelen der geheele Oudheid , naardemaal de Egyptenaars, die deezen Vogel onder het getal der Heilige Dieren ge- plaatst hadden , zich van denzelven іп de Beeldípraak bedienden „ әш. de verregaande Tederhartigheid ecner ое- ` NATUURLYKR HISTORIE VAN DE BRANDGANS. 465. Moeder aan te duiden (*); en in de daad, wy zullen, іп de Natuurlyke Historie van de Brandgans, zien, dat deeze trekken van Liefde en Moederlyke tederhartige Trou- we zich opdoen., , De Benaamingen aar deezen Vogel їп de Noord/che Taa- len gegeeven, als Fusch-Gans of liever Fusch-Ente , (Vos- Jen-Gans , Vos-Eend,) in ’t Hoogduitsch; Berg- Einder , Gate in °t Angel-Saxisch; en Burroug- Duke , Konysen Eend,) in ’t Engelsch (t), draagen niet minder blyk dan zyn oude naam , van de zonderlinge gewoonte om in holen te woonen, al den tyd, dat hy broedt. —— Deeze Мае naamen kenmerken , zelfs veel juister dan die van Vulpanfer , de Brandgans, доог haar tot het Ge- _ zin der Eenden ‘te brengen , waartoe dezelve met de daad, en niet tot dat der Ganzen, behoort. Zy is, °t is waar, een weinig grooter dan de Gewoone Eend, en heeft eenigzins hooger pooten; maar, voor ’t overige, is haare gedaante, bouding en maakzel, gelyk,en zy verfchilt niet van de Eend, dan door haar бе ‚ die meer opgewipt is, еп door de kleuren van haare Pluimâdie, welke veel leevendiger en fchooner zyn, en, van verre befchouwd s meer fchitteren, Deeze fchoone Pluimadie onderfcheide ‚zich доог ` drie treffende kleuren, міс, zwart en kaneel- geel; de Kop en de Hals, ter halver lengte, zyn zwart met een groenen weerfchyn : de Benedenhals is omringd met eenen witten halsband , beneden denzelven is een breede riem van kaneel-geel, die den Borst bedekt, en ееп band over den rug vormt; deeze zelfde kleur verft den Onder- buik ; onder den vleugel, aan elke zyde van den rug, loopt een zwarte ftreep op een witten grond: de groote en middelpennen der Vleugelen zyn zwart; de kleine hèbben dezelfde kleur, doch zyn fchitterende, en met groen ge- luisterd ; de drie pennen , digtst aan ’t lyf, zyn aan den buitenrand kangel-geel, en van binnen wit, de groote Dekvederen zyn zwart, de kleine wit. —— Het Nyfje is aanmerkelyk veel kleinder dan het Mannetje, naar ° welk het voor het overige gelykt, door de kleu- теп; men merkt alleen op, dat de groene wederfchyn van den Kop en Vleugelen min fchittert dan by het Mannetje. et E Vide premi, in Orum, Lib. ХХ. On › t) Volgens эльиє6нвү, guod in foraminibus cunicutorkm nidifsces. , dÉ |. l li 3 — 466 ` NATUURLVES НИТО: Het Dons deezer Vogelen is zeer fyn en zagt (*); dé Pooten en derzelver Vliegen zyn vleeschkleurig , de Bek is rood; maar het dikke van den Bek en de Neu zyn zwart, het bovenfte gedeelte zeer bogtig Keen by den Kop, із hol by de Neusgaten, en verheft zich ћо- rizontaal aan ’t ei als een ronde lepel, geboord met een diepe en half cirkelagtige groeve.. Prinius fpreekt , met veel. ophefs, van het vleesch van de Brandgans, en zegt, dat de oude Britten geen beter Wild kenden (|). Arnenaus geeft aan de Eieren den tweeden rang in uitmuptenheid na die van den Pauw ; en ’er is alle waarfchynlykheid voor, dat de Grieken Brand- gonzen opkweekter , dewyl ARISTOTELES opmerkt, dat onder de Eijeren Windeijeren: zyn (4); wy heb- ben geene. gelegenheid gehad om het Vleesch of de Eije» реп te proeven. | Het blykt, dat de Brandganzen zich zo wel in koude als in gemaatigde Lugtftreeken bevinden, en dat zy zich tot de Zuidlykst gelegene Landen verfpreid hebben ($). Intusfchen is deeze Vogelloort niet even gemeen op alle Kusten van onze Noordlyke Landen (**), ` | Schoon men aan de Brandganzen den naam van Zeg, Bend (tt) gegeeven hebbe, en zy , met de daad, by voorkeuze , aan de Zeeöevers woonen, treft men ‘er noge thans eenige aan by de Rivieren (44), of Meiren, уту. diep landwaards in gelegen ($$) ; maar de menigte: van deeze Vogelfoort verlaat de Zeekusten niet, By elk voor- jaar vertoonen zich eenige deezer Vogelen op de Kusten 2, Picardie, en het is daar dat cen a реве Be- igtíchryveren , de Heer BAILLON , de natu e geaarte heden van deezen Vogel heeft naagegaan, waar over. һу db , е ©) Plime mollisfima ‚и? in Elder-Gans. Linneus Fauna Saecica. t) Swaviones epnlas, ойт, Vulpanfere non noverit. Brittania, Puin. Lib. X. C. вг. (4) ArisroreL. Lib, Ш. С, 1. ‚ (§) Op de Kust des Lands van Diemen, op 48° Zuider Breedte. Соок, Sec. Роу. Тот, І. р. 229. б Habitantem reperimus in fola Gotlandia, Fauna Ѕиесјса. 11) Anas Maritima. GESNER. C11) Primo vere in fluvits folysa glacie apparet, SCHWENCKFELD. (SS) Ше, : SALERNE fpreekt van een paar Brandganzen, ges žien by een Poel in Poligne, Hifoire des Oifeaux > р. Alb. VAN DE RRANDGANS. 467 de volgende aanmerkingen maakt , welke wy met veel hier m e э De voortyd, fchryft de Heer BAILLON, brengt ons Brandganzen ; doch altoos in een klein getal; zo ras zy gekomen zyn, verfpreiden zy zich in de zandige vlak- ten, die de landen digt aan Zee hier in overvloed ор» leveren; men ziet ieder paar \omzwerven in de holen , die zy aantreffen, en daar een verblyf kiezen, in de Kos nynengâten ; het ‘is waarfchynlyk dat zy veel verkie- zing maaken, in deeze foort van verblyf; want zy gaan ‘er in wel honderd, eer zy ‘er een vinden dat hun aan- Det, Men heeft opgemerkt, dat zy zich niet орһоџ- den met holen , die minder dan anderhalf roede diepte hebben, en doorgraaven zyn tot de hoogte van een Duin, die oploopen, tegen het Zuiden ftaan en gezien Кип» nen worden van de hoogte eens vergelegen Duins. an De Konynen ruimen de plaats in, aan deeze nieuwe gasten, en komen nooit weder in dat hol. ‚> De Brandganzen vervaardigen geen Nest in deeze gaten ; het Wyfje legt de ee Eijeren op het bloote zand, en gedaan hebbende met leggen, wanneer de Eieren der jonge Wyfjes tien of twaalf , die der oude twaalf of veertien, zyn, bedekt het dezelve met een wit dik dons, "tr welk het uitplukt. an Geduurende деп рапісһеп Broedtyd , die dertig da- gen aanhoudt, bett het Mannetje beftendig op Duin, en t'er niet af dan om , twee of driemaal daags , voedzel in te zoeken; "e morgens en ’savonds verlaat het Wyfje de Eieren om dezelfde behoefte ; alsdan gaat het Mane netje in het gat, bovenal °s morgens, en wanneer het Wyfje wederkeert , vervoegt het Mannetje zich weder op Duin. wn Zo ras men, іп den voortyd, in deezer voege een Brandgans ор fchildwagt ziet, kan men zich verzekerd houden daar omftreeks een nest te zullen aantreffen; "e is genoeg het uur af te wagten , dat het Mannetje in het gat gaat; indien het nogthans zulks bemerkt , vliegt het па den anderen kant, еп wagt het Wyfje aan den oever ор; wederkeerende, vliegen zy langen tyd over de plaats heenen, tot dat zy, die hun deeze onrust veroorzaaken , weggegaan zyn. ‚> Daags naa dat de Jongen zyn uitgekomen , brengen Vader en Moeder het Gebroed na Zee, en fchikken het in dier voege, dat zy aan ftrand komen met hoog wa- i4 сег; 468 NATUURLYKE HISTORIE ter ; deeze zorgvuldigheid verfchaft den Jongen het voor- deel, dat zy rasfer aan "rt water zyn, еп, паа dat oogen- blik , komen zy niet weder op ’t land. Het is naauwlyks te begrypen , hoe deeze Vogels , den eerften dag naa de . geboorte , zich kunen onthouden in een Element, welks golven dikwyls Ouden van allerlei foort doen omkomen. an Indien een Jager het Gebroed op deeze reis aantreft, vliegen de Ouden beide weg, Het Wyfje gelaat zich пеёг te tuimelen , en te vallen op een afltand van honderd fchreden ; het kruipt op den buik, den grond met de vleugelen flaande , en lokt door die list den Jaager: de - Jongen blyven onbeweeglyk tot de wederkomst van hunne Geleiders , еп men Кап, op dezelve aanvallende , ze alle grypen , zonder dat ’er iets van hun gedaan wordt , om te ontkomen. | , vn Ik ben ooggetuige geweest van alle deeze byzondere beden; ik heb meermaalen de Eijeren der Brandganzen uit het nest gehaald, en zien haalen: ten dien einde graatt men in °% zand , volgende den loop van het kol , tot zo verre het gaat ; men vindt er het Wyfje op de Eijeren zitten ; men neemt ze weg in een doek van grof linnen, bedekt met het daar om zittend Dons , eu zet ze onder een Eend. Deeze voedt de jongen met alle zorgvuldige heid ор: mits men zorg draage, om geen van haare ешеп Eijeren ’er onder te laaten. De kleine Brandganzen heb- ben, by de geboorte, den rug wit en zwart, den buik zeer wit , en deeze kleuren, zeer zuiver, maakt ze tot aartige Vogeltjes; dan, welhaast, verliezen zy deeze eerfle Pluie madie ‚ en worden graauw , wanneer de bek еп pooten blaauw zyn; omtrent de maand September beginnen zy de fraaije kleuren aan-te neemen ; dan , het is niet voor in het tweede jaar , dat de kleuren al den fchitterenden luise ter krygen. | | an ІК heb reden, om te gelooven, dat het Mannetje niet geheel volwasfen is, en bekwaam rer voortteelinge voor in het tweede jaar (*): want dan eerst is het, dat ееп bloed- тоо (*) „ Het vry lang leeven van de Brandgans {chyut deeze traag aankomende volwasfenbeid te bevestigen ; jongsueden Wine tèr ontftierf ‘er my een, die ik elf jaaren gehad һай; zy was ongetwyfeld veel ouder, maar zeer boosaartig geworden : zy was volkomen meester geworden van alle de Vogelen in de Kom, uitgenomen van een Muskaat-lend , veel Пегкег dan zy, еп waat. Pad = m_a ` VAN DE BRANDGANS, 469 rood knobbeltje, °t welk hun bek in den paartyd verciest, en, dien tyd over zynde , weg gaat, zich vertoont ; dit nieu. we uitwas fchynt eene zekere betrekking te hebben tot de deelen der voortreeling. e A De wilde Brandgans leeft aan Zee van de Springhaa- ' nen , by ons Grenades geheeten , die zich daar by miltioenen bevinden, en buiten twyfel mede van Vischkuit, еп klei- ne Schulpvischjes „die , los gemaakt , uit de diepte opkomen , en met de golven aan {trand opfpoelen:. de gedaante van den Bek der Brandgans geeft aan dezelve een groot. voor- deel, om die onderichetde zelfftandigheden op té zamelen 3 fchuimende, om ло te fpreeken ‚ de oppervlakte des waters op eene, veel zagtere wyze dan de Eendvogels. „ De jonge-.Brandganzen , door een Eendvogel opge kweekt , gewennen, zich BOS аап den (ааг van Huis- dieren, en leeven in een Eenden-kom, gelyk deeze Vogels; zy eeten geweekt brood en graan. Nimmer ziet men de wilde Brandganten. in benden verzameld , gelyk de Een- den en andere Watervogels. Het Mannetje en Wyfje al- leen verlaaten elkander nooit; men ziet ze altoos zamen, NX zy іп zee of in het zänd; zy fchynen genoeg аап elkan- der te hebben, en. met een onverbreekbaaren band te zyn verbonden ; het Mannetje betoont zich zeer jaloers (+) ‚ dan, niet tegenftaande de paardrift deezer Vogelen, heb ik geen broedzel van eenig Wyfje kunnen krygen : een enkele lag eenige Eieren. бу. geval , deeze waren onvrugtbaar: de kleur der Fueren is doorgaans blond, zonder eenige vlek: ` van grootte zyn ze als Eenden-Eijeren ,-doch ronder. t | e, „ waarmede zy gèftadig vogt. Ik dagt de zwakfte te bewaaren , door dezelve op te fluiten; doch zy Dierf weinig tyds daar па, meer van verdriet over den opgeflooten ftaat , dan door oudere dom. (*) „ De huislyke аас. die de Zeden verzagt, verderft ze teffens. Ik heb, in myn Vogelkom , een Маппегјеѕ Brandgans gehad, die, twee jaaren agter elkander, paarde met een Eend, en teffens zyn Wyfje dezelfde minzaamheden betoonde; hy was toen vyf jaaren oud. Deeze vermenging heeft Halfflachtigen voortgebragt , die van de Brandgans niets hadden dan de Stem, den Bek en de Pooten; de kleuren waren die van de Eend, en ‘er was geen onderfcheid in , dan onder den Staart, waar de geele kleur bleef. Ik heb, drie jaaren lang, ееп Wyfje van dce- ze Halfflachtigen gehouden; dan ’t zelve hadt geen zin in Eend- vogels , noch m- Brandganzen,” On li 5. 47o NATUURLYEKE HISTORIE De Brandgans is onderhevig aan eene zonderlinge ziekte. De glans van haare Pluimadie verdwynt , dezelve wordt vuil en olieagtig; еп de Vogel (tert, na bykaus eene maand gekwynd te hebben. Naardemaal het zeer bezwaarlyk valt de Brandgenzen tam uoo , te 8 VAN DE BRANDSANS. © 473 е ‚ èn derzelver fchoone Pluimadie zich van verre 4 zien , en in Vogelkommen eene treffelyke vertooning oplevert, zou het zeer te wenfchen zyn, dat men een Tam Ras van Brandganzen kon krygen; doch derzelver natuur en geäartheid fchynt ze tot de Zee te bepaalen, en van het zoet water te verwyderen : men zal, derhalven , met hoop van een gelukkigen uitlag ‚ dit niet kunnen beftaan, dan op plaatzen naby zout water. l ` LEEVENSBERIGTEN VAN Sir JOSHUA REYNOLDS. Réier , Voorzitter van de Koninglyke Academie der Ti- ken- Schilder- en Beeldhouwkunde. ` | SE OSHUA REYNOLDS, wiens uitmuntenheid als Schilder algemeen erkend is, werd te PI in Devonshire, op den zestienden van Hooimaand des Jaars МОССХХШ, ebooren. TenVader hadt hy.den Eerw. SAMUEL REYNOLDS, Peermeester in de Vrye Taalfchool te dier plaatze ; een Heer van uitgeftrekte geleerdheid en een allervoorbeeldigst character. Onze beroemde Schilder liet, іп 2уве vroegfte jeugd, niet alleen eene natuurlyke geneigdheid blyken voor de Tekenkunst; maar toonde bewyzen van dat fyn ver- nuft, ’t welk hem, in ’t vervolg, tot zulk eene ongemeene hoogte in het vak der Schilderkunst verhief. Nogthans bee paalde hy zich niet , om de Schilderkunst als een Beroep te aanvaarden , voor dat hy Mr. JONATHAN RICHAKDSON'S Theory of Painting eleezen hadt. Een Werk °С geen zyn zeer gevoelige ziel fchynt getroffen „ еп, door eene foort van inblaazing, in dezelve alle kragt van kunstbetoon op- gewekt te hebben, Маа dat de Heer REYNOLDS eenigen naam verworven hadt, werd hy, op eigen verzoek, na Londen gezon- den, еп, in.den Jaare MDCCXLII, geplaatst onder het op- zigt van Mr. THOMAS HUDSON ‚ den Leerling еп Schoon- zoon van Mr. RICHARDSON , en die, veele Joaren lang, in de Hoofdftad het meest te doen hadt met Portraitfchil- deren, паа dat de zeer begunftigde Kuńftenaars, zyn Leer- meester еп Mr. JERVAS, van dit werk afgezien hade den (*). In (°) Schoon van гоо eerst, en LIOTARD naderhand, eenige weinige joren lang, eene afwending maakte van den Schilder- | trant 472 LEEVENSBERICTEN In den Jaare MDCCL , ftevende de Heer REYNOLDS , met Capitein (naderhand Admiraal Lord) KEPPEL, na Mi- nerca. Hy verzelde hem desgelyks na Jrohe, Тоеп hy te Rome was, fchilderde hy eenige Caricaturen van de Engel- Jche Heeren, ор dien tyd іп die Stad zich onthoudende. Die, veronderftelt теп, gefchiedde met hum eigene toe- Stemming , en het was in die dagen zeer іп de mode. Inzonderheid fchilderde hy een (ок van dit flag , у жек een foort van Parody was ор RAPHAËLs School van Athe- яе, waarin hy allé zyne Engelfthe kennisfen te Rome bragt. Dit Schilderftuk , thans іп °t bezit van JOSEPH HENRY , Esq. van Straffan, іп lerland , wordt by dien Heer in groo- te waarde gehouden ; dewyl гупе Beeldtenis , nevens die van omtrent dertig andere Heeren , in ’t zelve gevonden wordt. In deezen Zetel der Kunften, bezogt de kunst- minneude REYNoLDs de Schoolen van де beroemdíte Meesters , en oefende zich. met allen vier in de voortbréng- zels huns penfeels. De Heer RrYNoLDS Keerde , іп den Jaare МОСС ЛП, uit Дайе te rug , en toonde welhaast, tot welk een top- unt van fraaiheid in de Schilderkunst was opge- ommen , door een Idzel, ten voeten uit, te fchil- trant deezes Kunftenaasrs, bleeven de Heeren van "r Land hun Landgenoot getrouw by, en waren te vrede met zyne welgely- kende beeldtenisfen , met de frasije paruikea, de blasuwe ĝu- weele rokken en witte (асупеп kamizooleun, die hy kunftig aan тупе klanten fchonk, en die zy met welgevallen vermenigvuldigd zagen, in raBeR's Mezzotintos, — De betere (maak, door den Heer JosHUA REYNOLDs ingevoerd, maakte есп einde aan ний. SON's Regeering, die verftandig genoeg was om den fchilder- throon te verlaaten . korten tyd naa het voltooijen van zyn groote werk, het Familieftuk van cAx:L, Hertog van Мате. rough. Hy begaf zich na een klein Landgoed , door hem aan- gelegd te Twickenham: , thans toebehoorende aan Mr. maY, op een allerfchoonst punt van die Rivier, en waar he de fraaifte kamer vulde met eene uicgeleeze Verzameling van Schilderftuk- ken en Tekeningen der grootfte Meesteren ; veele gekogt heb- bende uit de һеенуКе Verzameling zyns Schoonvaders. Omtrent het laatfte zyns leevens, trouwde hy voor de tweede reize aan Mejuffrouw FIENNES , eene Dame van middelen , aan welke hy zyn Landgoed maakte. Hy ftierf їп Louwmaand des Jaars í779, in den ouderdom van 78 jaaren, WALPOLE's anecdotes of Pain- ting. Vol. IV. VAN JOSHUA REYNOEDS. 473 бегеп van zyn Patroon, welk by allen bekend is door de Prentverbeelding daar van gemaakt, en door veelen ge- oordeeld wordt , dat voor хуве laatere werken niet be- hoeft te wyken. Dit meesterftuk deed hem op éénmaal op het Portrait(childeren vallen, en daarvan zyn hoofd- werk maaken. Eenige fchoonheden van den eerften rang gefchilderd hebbende , liep al wat aänziehlyk was na hem toe, en welhaast werd hy de Schilder, van wiens hand men de Afbeelding moest hebben , nier alleen in Engeland, maar їп Europa. Hy woonde ten dien tyde іп Newport-ftreet , van waar hy, in den Jaare MDCCLX na Leicester-fquare verhuisde, B de oprigting der Koninglyke Academie der Kunften te Londen , ter aanmoediging van Teken- Schil- der- еп Beeldhouwkunde ‚ іп den Jaare МОССІХҮШ > werd de Heer REyNoLps tot Voorzitter gekoozen, en omtrent dien tyd tot Ridder verheeven ; vervolgens tot Lid van de Koninglyke Societeit, en van de Societeit der Oudheidkundigen , gekoozen; de Univerfiteiten van Oxford en Dublin droegen hem den суге! van Door in de Reg- ‚ten op. | , Veele Jaaren lang, Rykdom en Eere, door hem zo wel verdiend , genooten hebbende, kreeg Sir josuua; in den fae MDCCXCI, een ongemak аап de oogen , '° welk em met een volflagen gemis van zyn gezigt dreigde. Zyne doofheid hadt bem genoodzaakt, by het fpreeken met anderen, een Gehoortrompet te gebruiken. Op dic ongemak aan de oogen , volgde eene geheele verzwak- king, welke hy, fchoon niet altoos zonder moedloosheid, ‚ nogthans zonder eenig inmengzel van gemelykheid еп. morrend ongenoegen verdroeg, overëenkomende met de bedaardheid en gelykmaatigheid , bem door al zyn leeven eigen. — Hy hadt, van den beginne zyner ongeftelde heid , een volkomen doorzigt van zyne aanftaande ontbin- ding, en befchouwde dezelve met die gelaatenheid , welke alleen uit zyn onfchuld , braaf heid, welbefteed leeven , en, eene ongemaakte onderwerping aan de Voorzienigheid , kon voortfpruiten. Zyn gedrag, omtrent гупе Сепееѕћеегеп , was onderwerpelyk en in(chiklyk; zelfs dan, wanneer ‚ Zyne eigene bewustheid van het onvermydelyk einde Zy- ner ziekte hem deedt gelooven, dat de uitwendig gunfti- g tekenen, al te gereed vergroot door den wensch zyner rienden ‚ bedrieglyk waren. —— Dagelyks zag һу zyne gemeenzaame Vrienden ‚ en ging opgeruimd met hun om, zonder ooit voor hun te verbergen ’t gevolg, ’t welk hy VOOr- Ф 474 … CEEVENSSERIGCTEN voorzag, tot korten tyd vóór zyn dood , welken hy sf- wagtte met eene gelykmoedigheid, zelden betoond dor de beroemdfte Christen- Wysgeeren. In deezen toeftand moot hy alle de vertroosting van Familie - genegeiheid „ welke hy, door de zorge voor dezelve gedraagen , dubbel verdiend hadt. ‚ Hy overleedt den drie-en-twintigften van Sprokkelmaand des Jaars МОССХСН. Zyn lichaam werd twee dagen daar naa geopend, by welke opening bleek , dat zyn ver, die niet meer dan vyf ponden’ hadt behooren te weegen , de verbaazende zwaarte van elf ponden haalde : deeze inwendige ongefteldheid was genoeg, om reden te Fo van die moedloosheid , die hy, gelyk wy reeds aanmerkten, zomtyds liet en, en welke zommi= ge zyner Vrienden, die dezetve aan ’t gemis van één zyner oogen toefchreeven , eenige maanden geleeden , oordeel. den dat hy hadt behooren te overwinnen, den der- den van Lentemaand , werd hy in de Hoofdkerk St. Paul begraaven , met al de eerbewyzingen , іе betoondvkon- den worden аап de Naagedagtenis van een Character , " welk , als. Kunftenaar , als Geleerde en als Mensch , eere hadt aangedaan aan de Eeuw, in welke hy leefde, en aan hes Danio A" ооа ук last des К yn мега, op uit en onings , % avonds te vooren na Sommerf/ethoufe gebragt, waar de Academie der Kunften haare Vergaderingen houdt, en op ееп Paradebed іп de beneden Kunstkamer gelegd, om ’s an- deren daags op den middag , met groote ftaatfie , in. St. Paul's Kerk begraaven te worden, — De Lykftaatfie werd voorgegaan door den Lord Major, en andere Regeeringslee den der Stad Londen. De Slipdraagers waren de Hertogen van DORSET , LEEDS еп PORTLAND , de Markgraaven van TOWNSHEND еп van ABERCORN ‚де Graaven van CARLISLE, JUCHIQUIN En UPPER-OSSORY, de Lords ELIOT en PAL- MERSTROM. ROBERT LOVELL, GWATKIN , met twee uit de Familie , en de Executeurs BURKE , MALONE EN MED- CALPE , verbeeldden den rouw, Zy werden d досе ` де Leden en Studenten der Academie - den Aards-Bisfchop van үоак, den Markgraaf van BUCKINGHAM, de Graaven van FIFE, CARYSPORT еп FORTRSCUE, de Ldrds some MERS, enz. en eene groote menigte Heeren van Дан» zien, in twee-en-veertig Rouwkoetzen gezeten; waar ор nog negen-en-veertig eigen Koetzen van Edeljieden en Heeren 9 ledig э уо!рдеп, ү i Cre VAN Ion RETROLDS. 475 Verbaáazend. groot was de toevloed der aanfchouweren , zo op Йгаас als ів de kerk. Alle de Winkels waren in de ftraaten , waar de train doortrok , geflooten; de ven- fers van alle Huizen waren opgepropt met toekykers, Onder het gemeen, op гаас, heerschte eene diepe е, welke alleen kon toegefchreeven worden aan het deel, "rt geen allen, de geringfte ingezetenen niet uitgezonderd , aan de algemeene id over dit gemis, namen. Wane neer het Lyk , onder de in Engeland gebruiklyke Kerk- legtigheden, naast hot Graf wan den grooten Bouwkun- ftenaar , CHRISTOPHER WREN was bygezet, keerde de Конм айе te rugge na Sommerfethoufe, waar dezelve vaneen fcheidde ` doch de Academie-leden bleeven een koud Collation, іп de groote Zaal in gereedheid bragt. Hier verfcheen de Heer song, om, uit n van de Naastbeftaanden еп de Executeurs , de Leden te bedanken voor de Eer den Overledenen aangedaan ; dan deeze Heer was dermaate ontroerd, dat hy degts weinige. woorden van dankbetuiging kon uitftamelen. Des volgene en daags lieten de Executeurs een ongemeen aartig Bil. let van ankzesging rondbrengen aan de Huizen van al len, die de Lykítaatfie hadden bygewoond. "e Zelve was een Rouwkaartje, getekend door BURNET, en in ’t koper gebragt door влатог0221; Vverbeeldende eene weenende ggodin , leunende op een Gedenkzuil, aan welks top Palet, Penfeelen en Maalftok hingen. Ter zyde ftaat eene Genie op eene omgekeerde en uitgebluschte Toorts in eene klimmende houding, als begeerig om het Byfchrift op den Gedenkzuil te leezen, nder aan het Plaatje ftondt gedrukt: De Executeurs en Naastbeftaanden van Sir JOSHUA REYNOLDS zeggen dank voor de beweezene agting аап des Overledens Schranderheid en Deugd ; door uwe. — tegenwoordigheid by de Begraafenis van dien beroemdes Schilder en allerbeminnelykften Man , op Saturdag 3 Maart 1792. | ‚ den Heer рвүмогрѕ op zyne Portraiten gefteld ; omtrent het Jaar MDCCLV nam hy voor een Hoofd twaalf Guie nies; kort daar naa in MDCCLX vyf-en-twintig Gui- nies ; omtrent het Jaar MDCCLXX vyfeen-dertig Gui. nies, еп van °t Jaar MDCCLXXIX, tot hy met fchildee ren ophieldt, vyftig Guinies; voor die hy ten halven ly- ve, of ten voeten uit, {сете , moest, naar ехерте- digheid, zo veel meer betaald worden, «w» Men wil dat | У» Ongelyk waren de Pryzen , op verfchillende tyden ai door | + 476 LEEVENSBERICTEN hy, behalven een fchat van Schilderyen, een fchat van. 40,eoo Pond Sterlings naliet; гупе voornaamfte Erfge. naame is 2упе Nigt, Mejuffrouw PALMER. Sir JOSHUA REYNOLDS Was de cerite Engelschman, die den roem der Fraaije Kuulten by den anderen lof zyns Vaderlands voegde. Іл (maak, in bevalligheid, in geluke kige vinding, in rykheid en zamenftemming van kleuren, ftondt һу gelyk met de grootite Meesters in de beste Eeuwen der Schilderkun(te, Іп Portraitfchilderen freet, de hy hun voorby; want hy zette aan die afbeeldende Kunst, waar toe de Engelfche Kunftendars zich meest bepaalen, eene verfcheidenbeid , eene verbeelding, en eene „waardigheid by, ontleend van de hoogere takken, welke zy zels, die et uitmuntend in bedreeven waren, niet altoos bewaarden, wanneer zy een bepaald voorwesp. af- maalden. Zyne Portraiten herinnerden den aanfchouwer de vindingrykheid van den Historie-, en bevalligheid van den Landíchaps-{childer. „, Hoe zeer de Schilderkunst” zegt de Heer HORACE WALPOLE (nu Lord екғовр), э» uit de asiche herreezen is, getuigen de Werkftukken en van veele nog leevende Kunítenaaren. De Prentver- aa beeldingen , gemaakt volgens de Schilderyen van Sir s, JOSHUA REYNOLDS, hebben zyne vermaardheid verfpreid. э tot in Дайе, waar tegenwoordig geen één Schilder s» iS, die een mededinger kan weezen van eene verbeel- an ding zo гук, ааг de Houdingen zyner Portraiten zo veel ə» vericheidenheid hebben als de Historie-Schilderyen. Wana. s» neer werden de wanhoop eens Vaders, en de verfchrik. ss lykheden des doods, fterker uitgedrukt, dan іп zung s» Schildery van Graaf ucoLiNo? Wanneer werden kin- e derlyke bevalligheid, of de eerst ontwaakende һап э» togten, met zagter waarheid getroffen dan in zyne Pora ээ traiten van Mist price, en het Kind jupiter? s» Men heeft,” voegt er de Heer waLPoLk by, an Sir s» JOSHUA REYNOLDS belchuldigd van naafchilderen , en » dat һу гупе Houdingen van onde Meesters ontleende, э» Opregtheid niet alleen, maar aok Oordeelkunde, moet » den klem deezer befchuldiginge wraaken. Wanneer an eene enkele houding gevolgd wordt uit een Historisch з» Schilderftuk , en toegepast ор een Portrait in eene an- зэ dere Kleeding, еп met nieuwe byvoegzels, is zulks geen ‚> Naafchilderen , maar aanhaalen ; eene aanhaaling uit een ээ groot Schryver, met eene: nieuwe toepasfing van den э» Zin, heeft men altoos, gehouden voor een teken van э» mak, d VAN JOSUA REYNOLDS. - 477 ээ (аак, еп kan zulks meer verdienfte dan het oorfprong- ээ lyke bezitten. Wanneer de Zoonen van jacos hunnen » Vader bedroogen, doer den rok van }озЕРн; hem voor- э ftellende: Zie of dit uw Zoons Rok is , den niet? Det, an den zy alleen een bedriegende vraage voor; doch die э» vraag werd geestig toen RICHARD DE Í. aan den an Paus, als hy een Bisfchop, dien de Koning in een э Veldflag gevangen genomen hadt, weder eischte, hem э» 5 Kerkvoogds gemalieden Kolder toefchikte, en, met de э, Woorden der Schriftuure, zyne Heiligheid vroeg , of ээ die gemaliede Kolder de Kolder хунх Zoons was of niet? ` an — 18 ‘er geen vernuft en fatife in Sir josuua’s (uk, ss waarin hy HOLBEIN's zwaarhangende en collosfale groot- wn heid van BENDRIK DEN УШ tot de jongelings vlug- an heid van Мг. сккзув brengt? —— Eene voorfpelli an Wil ik waagen. Sir josHua is geen Naafchilder ; maar. » hy ‘zal jet duizenden Баагеп. Пе weelderigheid van zyn - »» vindingryken eest zal een fpraakkunst zyn voor vole »› gende Portraitíchilders,”” e Heer WALPOLE zegt dit niet in de drift eens alles pryzenden Lofredenaars ; want by was niet agterlyk in °t bekennen van ’t geen hy begreep een gebrek te weezen іп de Werkftukken deezes beroemden Kunftenaars. De 3» Regeering van GEORGE DEN Il,” zegt deeze oordeelkun- dige Schryver , ,, was niet ten einde toen Sir josuua aa REYNOLDS het Portraitíchilderen vån fmaakloosheid vere А an loste, еп zou hy де grootfte Meesters іп dit vak over, ` an troffen hebben, indien zyn verf zo beftendig was, als > Zyn fmaak en verbeelding onuitputbaar waren CA" Schoon Sir REYNoLDS voornaamlyk zyn talent te werk ftelde in Portraitfchilderen, valt het gereed op te maaken uit de Stukken , welke hy van tyd tot tyd opleverde , dat, indien hy het fchilderen vaa Historie-ftukken even verkieslyk geoordeeld hadt, іп een Land, waar zyn kloek verftand hem aanwees , dat hy daartoe geene genoegzaa- me aanmoediging zou ontmoeten , hy daarin niet min ‚ zou с? » Меп geeft’ leezen wy in de Kunst. ep Letterbode, УШ D. bl. 155, „ REYNOLDS naa, dat hy, te wel overtuigd, » dat zyne Kunst niet ацроѕ die toefüiching zou wegdraagen, va ОЁ verdiende weg te draagen, welke dezelve thans verwerft , „ Oopzettelyk zich van eene vermenging. van Verwen heeft be- „ diend, welke niet beftendig туп.” MENG 1792. Nos IL - K k 478 LEEVENSBERICTEN VAN Ју. REYNOLDS. gou uitgemunt hebben dan in zyne Portraiten. Кец. beet derzelve toont dat hy meer was, dan een Portrait- fchilder (*). | De Keizerin van Rusland „ die door haare aanmoedie ing, aan бе fchoone Kunften verleend, meer uitfteekt dan сог haare zorge voor het algemeen Geluk des Mensch- doms , fchonk Sir JOSHUA REYNOLDS haar Portrait met Diamanten omzet. = In dit vol bezit van binnen- en buitenlandfche vermaardheid , bewonderd door Kunstken- ners en Geleerden , aangezogt доог de Grooten , ge- eeld door vreemde Mogendheden ‚ en gepreezen door da uitfteekendfte Dichters , verliet hem zyne aangeboorene Ze- digheid en Nederigheid nimmer, zelfs niet by het ontvan- gen eener gansth onverwagte Eere; en was de minfte zweem van Trotsheid niet zigtbaar voor het fcherp- ziendst oog, in eenig gedeelte van zyn ommegang of ‘verkeering. — Zyne veelvuldige en anderfcheide bev gaafdheden, zyne gezellige deugden in alle de betrekkin- gen des leevens, deeden hem het middelpunt worden van veele aangenaame gezelfchappen , welke door zyn dood verftrooid zullen geraaken. Te veel verdiënften bezat ‚ ŘEYNOLDS om geen jaloufy te verwekken ; maar teffens te veel onfchulds om vyandfchap te baaren. Met één woord, by eene volkomene afgerigtheid in de zaak zyns Ве» toeps , bezat Sir JOSHUA REYNOLDS de Letterkunde van ееп Geleerden, de Kennis van eenen Wysgeer, en de Beleefde heid eens welopgebragten Heers. Van liet eerfte hebben Gene Jaarlykfche Redenvoeringen, ín de Koninglyke Aca- demie gehouden , onwederfpreeklyke proeven opgeleverd; e van het ldatfte zullen zyne talryke overgebleevene rienden langen tyd de herinnering met zich omdraagen, (*) Тег aangehaalde plaatze, zegt deeze Brieffchryver dus ten onregte, „ dat REYNOLos niet hooger dén іп de Clasfe van de e Portraicfchilders kan geplaatst worden.” De Opfteller van hes Engolfche. Leevensberigt „ dien wy volgen , geeft een Lyst van deeze. Historieftukken , dach die wy, kortheidshalven , onver- meld маеп, Меп vindt dezelve in The Univerfal Magazine, Vél, XCI р. D, > ЕК» LEEVENSPERIGT VAN РИ, DODDRIDGE, 4% LEEVENSBERIST VAR BEN КЕҢ. PHILIP DODBRIDGE, р. De Wervolg van Ы. 432.) М; DODDRIDGE gaf, їп zyne vroege jeugd, verfchei- de blyken van eene Dichterlyke Genie, Dr. JOHN- зом houdt de regels welke hy fchreef op het Motto van zyn Familie- Wapen, рим VIVIMUS VIVAMUS, VOOr een der beste Epigrammas in de Engeljche taal (*), Het eerfte Gefchrift , 7 welk Mr. Children, die, in een zeer kort Бейек, eene verfcheidens heid bevatten van dringende beweegredenen, om de Oue ders over te haalen, om zich wel te kwyten van deg, gen aangelegen Pligt, In ° jaar MDCCXXXV zagen zye ne Sermons to Young People het licht CEA De | е С•) ’t Zelve luidde: s Live, while zou live,” the Epicure would Det, en And [eize the pleafwres of the prefent day. s» Live, while уои live” the facred preacher criss, э And give to God each moment as it flies, an, Бога , in my views let both united be; - | e d live in pleafure when I live to Thee, OD Ons Бейек laat niet сое een verflag та geeven van de veelvuldige enkele Leerredenen , door DODDRIDGE uitgegeeven. 