VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
|___De hoofdafdeelingen zijn deze; Inleiding — voorloopige l aanmerkingen over de kruisvaarten in het algemeen — kruis- vaarten. — aanmerkingen omtrent de kruisvaarten — geyol- „gen, voor Europa in het algemeen — voor Holland in het bijzonder —… invloed op ’s lands regering — flot — noten. Ons algemeen befluit, ten opzigte der waarde van dit werk voor de gefchiedenis, komt hierop neér. In zoo verre het den algeheelen invloed der kruistogten op Europa betreft, zou het gegronde of ongegronde van ’s mans beweringen veel duidelijker gebleken hebben, indien hij zijn gefchrijf meer in den vorm van een tegenfchrift had gegoten. Nu diene men de andere werken over het onderwerp wel opzettelijk te vergelijken; en dan nog zullen zij elkander, ‘naar het ons voorkomt, op vele punten geheel niet ontmoeten, Indien ’s mans algemeene aanmerkingen, deels voorop gezonden, deels tusfchenbeiden herhaald, geheel doorgingen; indien datgene, wat niet onmiddellijk blijkt met eene vroegerè gebeurtenis in verband te ftaan, en daarop al fpeedig volgt, in het gee heel als geene vrucht van zulk een zaad kon befchouwd worden, dan ware gezegde vergelijking zekerlijk niet noodig. Maar alzoo komt het ons geenszins voor. Integendeel, de zaak van voren befchouwd zijnde, moet men van eene gee’ beurtenis, als de kruistogten, toenemende ontwikkeling en befchaving, maar niet dan na tijdsverloop, na verwinning der eerfte, onmiddellijke nadeelen, verwachten, even als den oogst uit het rottend graan in de omgeploegde aarde. Onder- tusfchen verdienen de geopperde bedenkingen, ten deele, overwogen te worden. Het is waar, dat woeste onbefchaafd- beid, van reizen, oorlogvoeren, ja evenveel hoedanig verkee- ren in een vreemd land, fchaars die voordeelen’ oogst, wele ke men daarvan zou verwachten. En de daadzaken, welke hier, vooral ten opzigte van bet vaderland, worden bijge- bragt, rea, 359 BIJDRAGE TOT DE GESCHIEDENIS-DER KRUISVAARTEN, bragt, zijn ongunftig genoeg. Gefteld evenwel ook, dat, de- ze gewesten, op zichzelve befchouwd, enkel fchade bij de zaak geleden hadden, zoo hebben zij, echter, daarns in de slgemeene befchaving van Europa gedeeld, en onze bijzon- dere gefchiedenis bewijst dus, niet genoeg. Om kort te gean: wij bedanken den fchrijver voor zijne bijdrage; maar wenfchen nog al wat meer, om geheel is zijn gevoelen te komen, Gedenkfchriften van Mevrouw MANSON, ter opheldering van haar gehouden gedrag in het Proces, betrekkelijk den mood ‚van den Heer FUALDES; door haar zelve befchreven, a . gerigt aan hare Moeder, Mevrouw ENJALRAN. Met bar Portret, en het Fac-fimile van karè hand. Te Amfterdsn, Bij J. C. van Kesteren, 1818; In gr. 8yo. XXIV en 184 - BI. f 1-16-: ros Te Rodez , hoofdftad van Rovergue, io het Fransch Gou» vernement van Guyenne, werd, in den avond van den 1gden* Maart 1817, de bovengemelde Heer Puarpes, in een bor- deel, door zekeren BANCAL bewoond, gewelddadig omge. bragt. CLARISSE ENJALRAN, gehuwd met MANSON, een Fransch Officier, met wien zij echter niet zamenwoon- de, eene vrouw, Zoo als zij, hier vcorkomt, van zeer vere dachte reputatie, verhaalt in deze Gedenkfchriten , in fub» ftantie, het volgende: — Zeer Officier, die haar een nacht Bezoek bragt, zeide haar, dat er een gerucht liep , dat z]. aan het huis van BANCAL was geweest, op den tiid, toen er FUALDES vermoord werd; en zij had daar, fchert/end, op geantwoord: „ wel ja, voorzeker! ik hen er geweest.” De Officier had hiervan kennis gegeven, en zij werd, vo het Tribunal, geregtelijk deswege ondervraagd. Zij ontkesde nu ter gezegde plaatfe geweest te z'n, en bleef daarbij, i8 een eerst verhoor bij den Prefect; doch verzocht zelve wek dra een tweede, bekent daarin, dat zit er geweest is, mat trekt het vervolgens weer in, eu bekent her eindelik op nieuw, vooral op aandrang van haren vader. Men brengt, haar in het huis, en in her vertrek zelf, waarin de moord geplgegd was, alwaar zij, op het gezigt van de tafel, wat \ . .. . GEDENKSCHRIFTEN VAN: MEVROUW MANSON, 353. Op de vermoorde werd omgebragt, een toeval krijgt en in zwijm valt. Weder bij;ekomen, wordt zij ondervraagd, en antwoordt op alles ja. Op den vòlgenden dag bekent zij, onder anderen, in mansgewaad ter bewuste plaatfe geweest te zijn, bloed aan haren pantalon gekgegen, en dien daarom verbrand te hebben, enz. Zij ontkent daarna op nieuw alles weder, om het ftraks nogmaals te bekennen, eene wijle daarna al weder te ontkennen, enz. Zij verfchijnt vervol- _ gens voor het Geregtshof van Montpellier; doch, wat zij. voor hetzelve al of niet verklaarde, wordt niet gemeld; maar wel, dat zij eindelijk, ruim zes weken na baar eerst ver- hoor, in verzekering werd genomen, en in ftaat van befchul= diging gefteld. In-hare gevangenis heet zij deze Gedenk. fehriften, ten dien(te haref moeder, gefchreven, dezelven aan. een’ Heer, dle haar bezocht, toevertrouwd, en hem daarna ‘derzelver uitgaaf opgedragen-te hebben. Het kan zijn, dat ‘zij voor het Fransch publiek, waaronder het geval gerucht gemaakt heeft, van belang geacht worden; maar voor het Nederlandsch hebben zij, naar ons oordeel, niets, hetgeen er de vertaling van kon aanprijzen. Van den moord zelfs hoe en waarom die werd gepleegd; hoe men hem ontdekte, daar de vermoerde, op grooten afftand , in bet water werd gevonden; hoe men er achter kwam, wie de fchuldigen wa- rens van hun proces, enz. wordt niets berigt: alles betreft eeniglijk de zoogenoemde Mevrouw MANSON, en dat alles is met zoo veel duisters en onverftaanbaars doorweven, dae geen ŒæDIPUS het ontraadfelen kan; en noch het berigt aan den Uitgever voor — noch de aanteekeningen achter het werkje geven daaromtrent eenig licht. Men is in aanhouden- de verzoeking, om het geheel, in weerwil van den fchijn. van echtheid, dien men er, door het Portret en het Fac -fimio de, aan beeft gegeven, voor de vrucht van eene andere pen, dan van die, waaraan het wordt toegefchreven, te houden, of té gelooven, dat de Schrijffter, bij vlagen, niet bij hare zinnen is, I `~ 1 Gefchied en Letterkundig Mengelwerk, door Mr. JACOBUS SCHELTEMA. Jfle en lide Stuk. Te Amflerdam, bij H. Gartman. 1817. In gr. 8yo. Te zamen 464 Bh f 3- 16-: De Heer scngLTeEma geeft ons hier den aanvang eener POEKBESCH, 1818. NO. 8. - Aa vere 364 J.. SCRBLTEMA ì verzameling zijner kleine fchriften, waarvan fommigen reede in het openbaar uitgefproken, anderen afzonderlijk uitgege- ven, maar ook fommigen geheel nieuw zijn. Eene sangens- me verfcheidenheid maakt dit Mengelwerk tot eene zeer ge- febikte lectuur voor alte befchaafde Lezers; terwijl scu eL- TEMA% bekende zucht voor den vaderlandfchen letterroem, door de. vermelding veler bijzonderheden, welke dien moeten opluisteren, ons ook van de nuttigheid dezer mengelftukken verzekert. Het eerfte is eene Feestrede, voorleden jaar uit: gefproken in de Maatfchappij Felix Meritis, en waarbij deze Maatíchappij als een fprekend' voorbeeld wordt opgegeves der fpreuk van CICERO: Omnes artes, quae ad humantta, terms pertinent, habent quoddam commune vinculum, Zeer Yad’ words dit, in een kort overzigt der Departementen van fap- ‘handel, Muzijk, Natuur-, Letter- en Teekenkunde , aangat- zen, waarbij men dan zekerlijk, zoo als oudtijds de Predi kanten met de tien Geboden, om er de geheele Zedekonde in te brengen, met de woorden Natuur- en Letterkunde zich piet aan de letter moet houden, en er Wiskunde en Wijsgeer- te onder betrekken; anders komt men er niet, en het gemeen ‚verband heeft twèe geduchte gapingen. Uitmuntend wordt de reden, waarom Felix Meritis [in weerwil dier minder naanwkeurige verdeeling van deszelfs werkzaamheden) reeds zoo veel nuts gefticht heeft, gezocht in de vrijheid der in rigting; in de onderlinge mededeeling, door geene geleerde betweterij of pedanterie ontluisterd, maar waar alle betrek- kingen gelijk zijn. Nog fchooner komt ons de inleiding voor, waarin zeer gepastelijk uit de oude Fabelleer de Maatfchap- pij van APOLLO „en de Muzen op den Helikon, als magtig tot de zoo algemeene befchaving der Grieken bijdragende, i8 | keurige taal aan ons wordt voorgefteld, en, hoe dikwijis ook vermeld, nieuw wordt door. de bewerking. Minder jest, koe vernuftig ook, komt ons de vergelijking van den onderkkhee den’ fchrijfltijl met de manier der Schilders voor:: maar set eigenaardig nogtans en waar is het denkbeeld , dat ieder Sebi- ver en Dichter zich de gelijkenis of figuur, die hij bezigts gefchilderd moest voorftellen. Het tweede ftuk is een Fragment uit eene aangevangen Levensbefchrijving van. ERASMUS, meestal op het voet - fpoor van Hess, doch vrij gevolgd; behelzende' ’s mans eet fte jeugd, tot zijne verlosfing uit het klooster, De Het stalk t GESCHIED- EN LÉTTEREUNDIG MENGELWERE. 3s% SCHELTEMA wil uit de beoordeeling dezer proeve opma- ken, of bij dezen, voor eene poos geftaakten, arbeid weder zal opvatten, of niet, Indien onze ftem hierin iets geldt, 200 durven wij hem gerustelijk tot verdere bewerking aam fporen , opdat ook Nederland in zijne taal eene grondige, met bevalligheid en levendigheid gefchrevene, Gefchiedenis van ‘den in zijnen fchoot geborenen tlervormer der Weten- fehappen bezitte, Dit zoo wel als het volgende fluk — de Gefchiedenis van het Standbeeld des grooten Retserdammers — is in verfcheidene geletterde Genuotfchappen voorgelezen, Wij zien onder anderen uit het laacfte, aan welk een gevaar dst beeld zoo wel als zijn Reenen voorganger meermalen door kerkelijke onverdraagraamheid van Roomsch en Onroomsch is blootgefleld geweest : monniken deden het in °t water fmij- ten; predikanten vloekten het, en hadden het bijna naar Ba- zef doen verkoopen. Zulk eenen haat droegen vitte en zwar- te Liarizeën den man toe, die flechts waren Godsdienst wilde ! Aardig is het versje, waarmede het beeld op 16 November 1813 pronkte: Durf? niemand nog Oranje dragen, dk durf mijn’ ouden kop wel wagen. Jonan HARTIGVELDT,een waarachtig men{chenvriend , en pilaar van de broederfchap der Collegianten in de zeven. tiende Eeuw, wordt kortelijk gefchetst; maar de vergelijking met den grooten nowaRrD, die door geheel Europa de aketigtte gevangeniëfen doorkroop, if, dunkt ons, wat te nerk. De Leonidas van vaN naren is zekerlijk voor den tijd (de cwijteling over de onzijdigheid of deelneming in den Fran- fthen Oorlog van 1741) bij uitftek belangrijk en gepast; maar als dichtgewrocht behelst het eene menigte vofkomen prozalfche regels, b. v, fchier de geheele aanfpraak van LE o- TYCHIDES) zelfs nadert het fomtijds het platte en gemee= ne , b. Ve De trouw, die langer duurt dan ’t nutte, is geenszins heilig 4 En ze is veel eer éen’ koppigheid 5: OO BĲ wie % gemeen belang noch dnurzaam is, noch veilig, Als zonder orde en ondetfcheid. Aaa Het 356. Je SCHELTEMA. Het daarop volgende is de taal des gemeenen levens, mee niets : - Men zie dan zich den Vorst der Perzen te verbinden, Zoo hij maar rust en vrede fchenke, 't Zal metde Goden zich zeer wel en fpoedig vindens Zij zijn zoo gram niet als men denkt. enz. Heeft de geest der achttiende Eeuw hier den Dichter van Frifo sangewaaid? Of wilde hij met opzet den ftijl van LEO» | rs vcuripes doen affleken bij dien van LEONIDAS, welke gewis ongelijk verhevener is? Het uitmuntende flot zou dà bijna doen vermoeden. Maar de Herzangen, zoo vele vrijd. navolgingen van HORATIUS, zijn geheel meesterftukken, # fieraden onzer poëzij. B. v. het begin des derden zang: ” Een man van eer, die, op het pad der braven!, De kwade zaak verfoeit, de goede zaak bepleit, De vrijheid met zijn bloed wil ftaven Terwijl ze half vertreden leit. Die fchrik niet voor verwaande dwingelanden, Noch voor hun dreigend oog en zwaar gefroust gelaat; Gevangenis , noch ijz'ren banden Beroeren zijn’ gerusten -ftaat. Wat baat het goud in de uiterfte oogenblikken „Wanneer de bleeke dood een’ ijz'ren fchepter zwaait? Verjangt het dan de nare fchrikken, Waarmeê het. doodbedde is bezaaid ? Men ziet, dat de Dichter het: nec civium ardor prere fe. bensium, heeft weggelaten; zekerlijk kon men zich in ds Oligarchie vóòr 1747 geen denkbeeld maken van eene Var regering. Belangrijk is de korte Levensfchets van simon stb De Telegraaf, door NICOLAAS CALF ten behoeve zint molens uitgevonden, was een niet ongelukkige voorloopt. der thans zoo algemeene kunst van cuarPpz. (Een werp, in bet beleg van Steenwijk, 1581, van een d werktuig gemaakt, kwam niet tot ftand.) | N “CESCHIED- EN LETTERKUNDIG MENGELWERK, 357 “Een 'fchoon bewijs van Christelijke verdraagzaamheid, bij het gemeenfchappelijk getruik eener kerk door Hervormden en Doopsgezinden in 1776 gegeven, was toen iets grOÔLS; thans ‘zou dit minder opzien baren, Aangenaam was ons, op het flot van dit deel, het oude lied: Het daget uit den Oosten; Qon ftukje, zoo vol waart- achtig, ongeveinsd gevoel, dat wij gaarne voor nog eenigen van dien ftempel een’ ganfchen ftapel Gedichten van Yroegere Kunstgenootfchappen zouden willen geven. * De Vergelijking der afychudding van het Spaanfehe juk mét die van het Franfche, hóezeer reeds in 1813 gedrukt, komt hier weder ten voorfchijn, benevens de gefchiedenis van de- ‚ selve, door den Schrijver met niet weinig zelfbehagen ver- ' Haald. Éénè aanmerking vergunne ons de Heer sCHELTEe maa, hoewel misfchien ontijdig komende. De Regering van X: ODEWIJE NAPOLBON was geene onbepáalde Monarchij , { Ilde: St. bl. 45.) Zoo min als de tegenwoordige. ‘Beperkt door het Wetgevend Ligchaam, kon de Koning toen ook op eigen gezag geene wetten maken. Inbreuken hierop, door NAPOLEON's dwangbevelen, kunnen niet als regel van Reg- zen gelden. _ > Hierop volgt een der meest doorwrochte en belangrijk fte ' Stukken in dezen bundel, het Levenvan LAURENS REAEL) dien grooten Amflerdammer, tijdgenoot en vriend van HOOFT, alie van de pen en van de kling zich dienen kon. Zijne ge- moegzeam onbekende verdienften omtrent het beroepen, al- thans beloonen, var GALILET, die toen de lengte op zee meende gevonden te hebben, naar Amflérdam , worden in het licht geteld.: Beider dood verhinderde dit fchonne ontwerp, - waarbij Nederland onfterfelijke eer zou hebben ingelegd. Niet minder belangrijk is de Levensfchets van HUBERT DUIFRUIs, wien de Heer SCHELTEMA met alle regt onder de Hervormers rekent, eu met MELANCHTHON vergelijkt, De geest van dezen, of liever die van erasmus, fcheen op dezen zachtaardigen en gematigden man te zijn nederge- daald, die zijne Eeuw zeer verre vooruit was, en verdiend. had, in de onze te leven. Een Fragment zijner Leerrede op den Pinkftérdag is hoogst merkwaardig, als gedenk{tuk der Christelijke liefde , minder wat den ftijl ‘betreft. De grootte plaats in die Deel bellaat een zeer uitvoerig „v&flag van het werk des. Heeren KONING, over de uitvin- ` Aa 3 ding ~ 3 Ld „ 359 GESCHIED- EN LETTERKUNDIG MENGELWERKe ding dg Boekdrukkanst. Daar wij dit werk zelve-reede sau onze Lezers hebben doen kennen, zou het overbodig zijs, bij dit uittrektel (til te ftaan, welks mededeeling in dezen bundel deze've:noodeloos doer uitdijgen: doch men vindt achter hetzelve een Zoevoegfel , dat dit eenigermate vergoedt, en waarin fommige punten nog wat nader worden opge belderd, zoo als de verwerping der aanfpraak van KOSTER door MEERMAN, ~ de getuigenisfen van H. LZ. SPIEGEL EN EMANUEL VAN METEREN , befchouwd en toegelicht. Het gezegde van SPIEGEL is, gelijk de geheele fiji van dies krachugen Dichter, wat duister; en, in weerwil van de væ nuftige uitlegging des Heeren SCHELTEMA, is toen bec 4 eentasfen (al is het ook niet zasten) van fnoerkens eene to vreemde uitdrukking, dat wij daaruit niets ftelligs kunnes æ maken. Ook wordt dáár in. allen gevalle flechts van Jaossfaaf. ` kens gefproken, en KOSTER moet toch reeds koperes ene ren gebruikt hebben. Wij zeggen dit geenszins, om eenigen twijfel omtrent het zoo geheel voldongene gefchil op te werpen; maar enkel om te toonen, dat ook de beste Schrije vers wel éens meer de getuigenisfen tellen dan weges. Eene “plaats uit V1.AMING, door den Heer scuerrema bijge- ‚bragt, in verband met eenige ftukken, in de Koninklijke Bi- bliotheek berustende, doet meer af, Het laatfte ftukje; Spore tot Vergenoegdheid, door BEN 'DRIK CORNELISZ. HOOFT, Broeder des. grooten Diche ters, beantwoordt weinig aan zijn opfchrift. Naar ons is- ‘zien kan het niet zeer tot vergenoegdheid sanfporen , ko droefheid, verdriet, haat, Jaster, en wat dies mcer zij , ook in de nederige hut, ook bij de meest geroemde godvruchr gen wonen, en dat.men dikwijls met dezen bedrogen work. Doch: het ftukie is oud, van den Broeder des Drosfaards, ca in zoo verre nog al aardig. Wij verlangen naar de voortzetting ' dezer over *t geheel belangrijke verzameling. ` | i -4 CONSTANTINI HUGENII de Vita propria fermonum inter liberos libri duo. Primum edidit et annotatione illpsuark P. HOFMAN PEERLEKAMP, Gymnafii Harlemenfis Ref tor, Belgicis' verfibus adumbravit A. LOQ8JES, P, F. Het lemi, apud A. Leosjes, P. F. 1817. Bve. furmameje f 3 -16% . ( Ces Leven Jan CONSTANTIJN BUIGENS, in gemeensa- men dichttrant voor zijne Kinderen door hem zelven befchre. ven, In twee Boeken. Uitgegeven, en met Aanteekeningen opgehelderd, door P. HOFMAN PEERLKAMP, Rector der Latijnfche Scholen te Haarlem. In Nederduitfche verzen, door A. LOOSJES, PZ.) WW anneer een Grijsaard, onder zijne kinderen en kindskiude- ren, rondom hem aan den vrolijken haard gefchaard, de lot- gevallen van een ten nutte voor zichzelv’ er anderen door- ' gebragt leven verhaalt, dan zal hij wel eens hier en daar blif. ten flilftaan bij min algemeen belangrijke voorvallen, wel eens ‘“wwat breed en omflagtig zijn, zelfs in kleinigheden; maar dic —-— alles zal toch met woeker aan zijne hoorders vergoed worden door eenen {chat van levenswijsheid, dien hem de ondervin- ding in zijne lange loopbaan deed opdoen; de jeugd zal in zijn voorbeeld het middel vinden, om ook, door afwisfeling wan werkzaamheid en levensgenot, altijd met pligtsbetrachting gepaard, een’ even zoo vrolijken, zon groenen ouderdom te bereiken. Zie dear dan nu het geval, waarin dit boeksken wan Een’ onzer edelfte mannen van vroegere dagen, Neêrlands NESTOR HUYGENS, omtrent zijne lezers verkeert. Wij allen toch, van welken fand of ouderdom, vereeren den Dichter der Korenbloemen als een’ man,die, benevens HOOFT, VONDEL en CATS, het meest tot den bloei der Nederland- feke Dichtkunst in onze gouden Eeuw heeft bijgedragen; die geleerdheid met zinrijkheid , kracht met wijsgeerige denkbeel. den patde; die...» doch waartoe hem te prijzen? hij beeft zichzelven hier een eenvoudig, maar duurzaam gedenkteeken gefticht, waaruit men hem beter, dan uit eene weidfche lof- rede, zal leeren kennen. Men zou zich echter verg'<fen, met hier hooge dichterlij- ke vlugt te zoeken, Het zijn gemeenzame redenen (/ermones), tot zijne Kinderen gerigt: en wie zal dáár de deftigheid uit- hangen, die den Schrijver voor het Publiek voegt? wie zal in den fchoot van zijn huisgezin een ftaaffiekleed aantrekken? Uit dit oogpunt moet men het werk volftrekt beootdeelen, zoo men het niet, hier en daar, verre beneden den roem van HUYGENS wil vinden. HORATIUS, de groote HORATIUS zeif hecft,in zijne Sermones, dikwerf eenen maer al te gemeenzamen Aag toon t 860o ` . €. HUGENIT toon aangeheven, (van dien aard trouwens., zoo als men hem bij 1uvYeeNs niet vindt.) Met dit alles heerscht toch ook | die gemakkelijkheid, dat vloeijende (abandon, zonden de Franfchen zeggen) geenszins in deze gedichten, welke de gemeenzame dichttrant fchijnt te beloven, Huvyoeuns Zon zich van de, wel is waar zintijke, maar toch meermalen ge- wrongene, manier niet ontdoen, die de meening voor den lezer in het duister laat; en, fchoon hij in de theorse zeer wel het gebrekkige inzag van hem, die dekt zijn’ kernen met een fchel, ` Die den hardften tand ontfiell,. wist bij nogtans zeer wel, dat ook hij aan dat euvel mat ginge i Neemt mijn’ feilen voor. een wrak, Dat een ander mijd’ op °t vlak (*). Dus beminde hij te vee! woordfpelingen, gezochte fpreeke wijzen, en dúbbelzinnigheden. Daarenboven -dichtte HU Y- GENSs zeer foel, midden tusfchen zijne bezigheden, en be- fchaafde zijne gedichten minder; ook volgde bij, in °t Lø- gijn, niet de Beste Schrijvers na, maar allen zonder onder- {cheid , gelijk de geleerde Uitgever in de Voorrede aanmerkt. Vandaar een aantal woorden, die men te vergeefs bij de Schrijvers der gouden Eeuw zou zoeken, -en die HUY GENS misfchien juist om de mindere bekendheid gekozen heeft. Hetgeen in het eerfte Boek voornamelijk de sandache treft, is de bij uitftek befchaafde opvoeding, die. jonge Hollanders van aanzien in die dagen ontvingen. Huyoens leerde achten volgens of gelijktijdig zingen, guitar- en citer-fpelen , Bassa, Latijn, reeds met zijn zevende jaar; hij zwoegde ouder de oude, ellendige leerwijze, zoodat hij in zijnen hoogen ot- derdom bijna de taal verwenschte, die hem in de kindschueid zoo vele moeitgsgekost had, Die dwaasheid niettemin kreeg de overhand alom, En onder dezen last gaat menig jongling krom, Js foms kan naauw het wicht verftaanbre woorden fheppen, - OF 7 leert reeds in °t Latijn een aantal woordjes klappen, On- (°) Kerenbloemen, Dagwerk , No. 137, 145. “WTA PROPRIAe ' - 361 Omtrent het laatfte punt zijn de tijden dan wel aanmerke- lijk veranderd! Vervolgens kwâm de Welfprekeridheid, de Redeneerkunde { Logica), de Natuurkunde, het Grieksch, de wapenhandel, het paardrijden, danfen en andere ligchaamsoe= feningen, (het. zwemmen, echter, kon hij nooit leerens) voorts fchitderen, miniatuurfchilderen, Wiskunde (deze bui- ten weten van zijn’ Vader), Rekenkunde, boekhouden; daar- na nog, eer hij op de Hoogefehool kwam, de beginfelen der Regtsgeleerdheid, Zóó toegerust, ging hij naar Leyden waar hij echter ook. flechts één jaar vertoefde. Het overige van het eerfte, “en het tweede Boek vervat zijne verdere lotgeè wallen en reize naar Londen (meermalen, zoodat hij er bijna te huis was), gear Venetië met den Gezant AERSSENS, = waarop hij het geliefd Jralië flechts gedeeltelijk kon bezoe- — ken, den Doge in 't Italiaansch aanfprak, en zeer minzgam ontvangen werd, — zijne verheffing tot Geheimfchrijver en Gebheimraad van Prins PREDERIK HENDRIK, (welk ambt hij naderhand ook met lof onder wiLLem II, ‘gedurende de minderjarigheid van wiurem III en onder deszelfs Rege- ring, bekleedde) — zijne ambtsverrigtingen als zoodanig în het Prinsdom Oranje, met de reis daarheen en naar het na- burig Vauchife, — de bèfchrijving van het verblijf te Oran. je, de Franfthe pligtplegingen, de fnapachtigheid der vrou. wen bij de inhaling , de ‘heldere zon, met een’ kring omgeven, terwijl de eed Gédaan werd, voorts de vreugdebetooningen bij die gelegenheid; dit alles verhaalt de oude man zoo naïf, en met een zoo onfchutdig zelfbehagen, dat men zien kan, hoe ongemeen hij de eere, daaraan verknocht, waardeerde, Op deze reis befchouwde hij ook de overblijffelen van ER As- MUS te Bazel, en vergeet niet te melden, dat de Keurvorst ' wan den Palts zijne foldaten voor hem de revue had laten pase feren. 's Mans gelukkig huwelijk, kinderen (vooral de gee liefde -CHRISTIAAN, zijn roem en die van Nederland) en kleinkinderen beflaan ook een aanzienlijk gedeelte des werks, Hier ontdekt men overal den liefderijken Echtgenoot en Va. der. Zijne STELLA (SUSANNA VAN BAARLE) beweent hij kort in deze verzen, die zekerlijk meer gevoel ademen, -dan de reeks van woordfpelingen op Sterre aan het einde van zijn Dagwerk, welke, in de gegevene omftandigheden, ‚wel niet ongepastex zijn konden, Aa 5 | Heit 862 €. HUOCENI Hei! mihi! quam fubito fublata puerpera cafa. Illa quidem vitae lumen caeleste beata _Aeternamque diem, quam fufpirarat, adiuits Sed meliore mei mutilum me parte reliquit Intempestiue quina cum prole parentem , Prole patris nondum cura fed matris egena. , O anima, o animae virtus, cui faecula retro : Non videre parem; fi forte futura videbunt , ` Pauca reor vifura parem, Extremum hoc (*) dilecta mihi facravit amoris Mnemofunon pignusque fui? quo cum grege paruwo ‚ Et lachrimis commigravi, defertus ab illa Aecternum mihi deploranda compare turtur. Zoo blijde een kraamvrouw, na een’ ligten barensnood, Zag ik, o ijslijk lot! door d'onverwachtften dood Mij uit mijn’ arm gerukt. Schoon °t rijk der zaligheden , Waarnasr zij altijd had gereikhalsd, ingetreden ; Schoon door den dag beftraaid, die geenen avond kent, Mij liet zij achter, diep in wanhoop en ellend. Vijf. kindren waren °t, die mijn hart zoo diep bedroefden, Die minder vaders zorg dan moeders hulp behoefden, o Wellust mijner ziel! neen! nimmer heeft deze aard In aller eeuwen loop uw wederga gebaard ; En zeldzaam zuilen zij, die volgen, eene aanfchouwen U allezins gelijk, o pronkjuweel der vrouwent e. « « nooit kan ik dit werk , haar waardig, gadeflaan, ` OF °k fchouw °t met eerbied, als haar laatst gedenkftuk, san, ’k Nam met het vijftal kroost, daar ik haar diep betreurde, Gelijk een tortel, wie een gier zijn gade ontfcheurde, Mijn toevlugt in dat huis, als waar ’t een praalgefticht, Dat ze, onzer huwlijksmin ter eer, had opgetigt. Het werk eindigt met eene opfomming der voorregten, de hij nog in zijnen hoogen (bijna 83 jarigen) ouderdom mogt genieten, door ongekrenkte ligchaams. en zielsvermogent. Id (*) Een huis, door haar, even vóór haren dood, gebed nieuw opgetrokken, terwijl haar man in ’t leger was. VITA. PROPRIIS. 363 Hier vooral is de- goede oude. man op zijn’ praatftoel: bij verhaalt ons al gaandeweg zijne geheele levenswijze, maar beroemt zich een weinig te veel op zijne deugden. ... Doch meen! wij vergeten, dat hij niet voor bet Publiek. (prak, en mis(chien aan zijne Kinderen, zijn voorbeeld wel ter navol. ging mogt vaorftellen, Nu roemt hij ook op zijne Vrienden, zoo geletterdeæ als anderen, fpreekt-van zijne boekverzame- ling, klaagt over. zijne doofheid en flaperigheid, die hem ale leen bij ligte aanvallen van het voeteuvel begeeft, en eindigt met eene dankzegging aan God, en sanfpraak aan zijne Kin- deren. En Men ziet uit deze korte opgave, dab dit gefchrift voor zulken, die geen. belang in HUYGENS flellen, geene waarde kan hebben. Maar voor zijne baogachters (waaronder wij. ons ook gaarne rangfchikken) is het eem zeer welkom ge- Schenk, waarvoor wij den Heere PegeRrLKAaMP hartelijk dank zeggen, en hem uitnogdigen;, om weldra de (hier en daar noodzakelijke) ophelderingen te verfchaffen, waartoe wij boe pen, dat de beloofde papieren van den Heer scuoNg (die ook dit werk aan de vergetelheid ontrukt heeft) veel lichts zullen geven. - Nu nog. iets van de Verraliug, — de Igatfte lettervrucht van den braven, kundigen, ijverig werkzamen en vaderland- lievenden Loosjes, bij wiens overlijden de Letteren, vaoral de vaderlandfche Letterkunde, geen gering verlies ondergaan. Het is bekend, dat bij ons de grondregel der Duitfchers: Vertaal uw eorfpronkelijk, zoa veel immer mogelijk, in denzelfe den verm, en volg hes op den voet! geen veld wint; dat wij liever iets van de getrouwheid den van de duidelijkheid mis- fen, en daaromtrent in het midden ftean tusfchen onze ooste- lijke en zuidelijke naburen, welke laatften alles verfraaijen willen, en zich om de trouw geheel niet bekommeren. ’t Is waar, men ziet niet gaarne bij eene vercaling, om haar te kunnen verftaan, het origineel in; en in zoo verre het zake is, om den geest, niet de doode Jester, aan zijne lezers te doen kennen, verdient onze manier de voorkeur. Trouwens, daar bij ons.nu eeumaÂl alie verzen, hetzij Hexameters of Stansen, of wat het ook zijn mag, in rijmende Alexandrijnen moeten worden verfmolten, zoo is hier de getrouwheid der Duits Schers te eenemale onmogelijk. Ook hebben wij bewonderd, hoezeer de Heer Loosjes (met behulp eener vertaling in \ on- ‚denkbeeld drukt het: meliore mei parte mutilum vit, dan het ' dk haar diep betreurde, Hier ts …— om zoo te fpreken — de kleur der droefheid in algemeene termen opgelost. Ook wet HUYGENSs niets. van den gier, die hem zijne Gede zou æ- fcheurd hebben; hij zegt alleen, dat hij een verlaten stel “ loos, maar ‘hardhoorend (non exfPincta, fed corrupta) ge- Dat door dien weg geen klank dringt tot het trommelvlies. Staan: betere verzen, dan de. Vorflen ze gewoonlijk maken, - was) ze zoo goed wel had kunnen maken. 864 €. BUGEN:E . onrijm door den Uitgever) zijn vj moeielijk origineel bijasa overal heeft weten te treffen, fehoon hij zich fomcijds tot omfchrijvingen heeft genoodzaakt gezieñ. Nu en dan, echter, is hij minder gelukkig gelaagd, en heeft altham niet al de kracht van Het ootfpronkelijke uitgedrukt, Oni een voor- beeld te geven uit her medégedeelde ftuk: welk een ander meer algemeene: diep in wanhoop en elend! Evén zoo treft het ons geheel anders, wangeer wij den Dichter weenesnd met de fchaar zijner kleinen in het nieuwe huis, door zijne Vrouw opgehaald , zien overgaan; dan mef het vijftal kroost „ daa is. — [a de befchrijving: van ’s mans doofheid zegt krij: „dat het eene oor door eene zinking in zijne jeugd nier gehoor- » worden is.” De Vertaler brengt dit over, als ware Het oor aan de eene zij zoo derelijk getroffen, Door son pro principe verfùs (719) zouden wij liever ver- dan dat RUYGENS,. zoo als de Vertaler fchijnt te denken, zou getwijfpld hebben, of-die Vorst (LEOPOLD van Oss- Zenrijk, waar UUYGENS toen als Gezant van- den Pris e o « > «Si cui Pitaulia Tempe Pernouisfe lubet, me confulat. -~ Dit zal niet zijn: Wie meer van Hofwijks Tempe en huisfèlijk genoegen Misfchien te weten wenscht, die plege mij daar raad. Maar: die leze mij, namelijk zijn Gedicht Hofwijk, zoo uit bet volgeudes _ … , . ? sa t t. VITA PROPRIA .,. 7., 36, gec dicere dicta Aut vacat aut volype est, duidelijk blijkt. . ' Eindelijk merken wij nog aan, dat Seguana tellus, waarvan de Dichter (vs. 928) fpreekt, niet het land der Seinefis, die dáár riet vloeit; maar Franche-Comté, het land dêr oude Sequaners, ten tijde van cesar, (de Bello Gall. I; 6.) vaak het ooflogstooneet tusfchen Spanje en Frankrijk in de zeven. tiende Eeuw. Wij wenfchen hartelijk ,- dat de zucht voor vaderlandfche letterkundige Gefchiedenis en Zatijnfche Dichtkunde nog le- ~ wvendig genoeg moge zijn in ons land, om dit werk vele le~ ‚ xers te doen vinden... |1 Mort Begrip der Algemeene Gefchiedenis. Voor-Scholen. Naar hes Hoogduitsch van GALLETTI. Te Delft, bij P. de . ‘Groot. 1817. Zn kl. 8yo. IV, 81 BL f :-5-: Di boekie is niet: flechts vertaald uit het Hoogduitsch, snaar eenigzins anders bewerkt, dan het origineel van den, in, het vak van Gefchiedkunde, beroemden GALLETTI. De: Vertaler heeft aangevuld, wat hem te beknopt toefcheen, en zorgvuldig vermijd. alles, wat het Duicfche Neologismus, in het verklaren der eerfte tijdvakken, zoo vaardig is uit te leg- gen op eene wijze, ftrijdig met de Bijbelfchriften. Hij beeft- zich dus verdienftelijk gemaakt met te. beantwoorden aan de ‘behoefte van ons Vaderlsnd, waarin eerbied. voor den Bijbel heerfchend is. Ook liep het werkje van GALLETTI- flechts tot 1812. Hier hebben wij nog de vernieling van Algiers in 1816. De Vertaler is van gedachten, en wij zijn het met hem, dat dé beoefening der vaderlandfehe Gefchiedenis door’ die der algemeene dient te worden voorafgegaan. Dit boekje is zeer gefchikt, om de jeugd daarin te helpen; en er beftaat geen foortgelijk , dat tot: onzen tijd loopt. ' Het bevat geene: dorre opgaaf der gebeurtenisfen, maar eene fchoone aanwij zing van het verband derzelven onderling, van oorzaken, gee volgen eń invloeden. Voortgangen in kunften en wetenfchap.: pen worden aangewezen, en de voornaamfte geleerden in elk vak, in de onderfoheidene tijdsgewrichten , genoemd, Zoodat de. 366 GALLETTI, KORT BEGRIP DER ALG. GESCH, de leerling, die dit boekje doorgeftudeerd heeft, een zeer goed denkbeeid der algemeene Gefchiedenis in de grondtrek- ken bebben zal, en weten, waar hij de daadzaken der bij- zondere moet plaatfen. Ondertusfchen. denkt Rec., dat hee niee om 't even is, hoe het gebruikt worde, Het is, fchoon onderhoudend, minder leesboekje, dan grondflag bij ondere wijs; en. den leerling kieine gedeelten er van te laten lezen, en vervolgens door opgegevene vragen hem den inhoud fchrife telijk te doen wedergeven, zal met dit boekje wel de beste methode zijn. Wij wenfchen het goed debiet, en beloven van het vliitig gebruik gewenscht gevolg. De Vertaler is dus voor zijne taak volkomen berekend geweest. De opening van Middelburgs nieuwe Haven, den 9 van Ogs- mpand 1817. Met eene Afbeelding van den Gedenkpenning. „Door j. P. BOURIÉ. Te Middelburg, bij de Gebroeders _ Abrahams. 1817. Zn gr. 8v0, 6o Bl, f :-16-:. D: gedenkpenning, te dezer gelegenheid naar de teekening van den Heer BouRrjé vervaardigd, saar niet volkomen usag zijn genoegen uitgevallen, fchijnct de voorname reden tot de uitgave van dit verbaal, dat overigens zekerlijk belangrijk genoeg is voor Zeelands en Middelburgs ingezetenen vooral , als aan welke het verkrijgen vaa den zoo lang gekoesterden wensch en uitgeftelde hoop, en het te dezer gelegenheid ge- noten vermaak, wel onvergetelijk moet zijn; terwijl ook ' voor den naneef dat alles wel ter dankbare herinnering mogt worden opgeteekend, en ook de meer verwijderde landge- noot zich met deelneming za} voorftellen, hoe feestelijk en genoegelijk die blijde gebeurtenis door den Zeeuw werd. ge- vierd, en hartelijk met ons wenfchen, dat het doel der kost- bare, maar noodige haven fpoedig en volkomen mag waden bereikt, door den bloei van Middelburg en her berftel van den handel. Meer zeggen wij van dit werkje niet, hetwelk, grootendeels van plaatfelijk belang is. 4 Vreugdezang bij de opening der nieuwe Middelburgfche Haven. Dost C. scuuTTERS. Te Middelburg, bij J. J- van de . Sande. 1817. {n gr. 8yo. 20 BI. fèir ° Derig coupletten , die juist geene sanfpraak maken op hoo- t an C. SCHUTTERS, VREUGDIZANG, 367 ge dichterlijke vlugt of bijzondere vinding, maar zoo veel te meer op welmeenende hartelijkheid, Wij vereenigen ons gaarne met den wensch aan het flot: De vreugde kenne nu geen palen! Vergeten we onzen \God toch niet! Van Hem moet alle zegen dalen: Hij is °t, die °t gansch heelal gebiedt, Zag men het oud kanaal verzanden, Daarin den Leviathan (*) ftranden En (loopen: ’t zij dan ons gebed: Dat Hij, wiens wenk beftuurt de ftroomen, o “Den welvaartsvloed doe binpenkomen, | Maar weelde en ondeugd palen zett’! a oOo C Een Schip, in den jare 1793 voor de O. I. C. uitva- rende, doch helaas. vast blijvende zitten, moest op die plaats worden geheten, , Be belagchelijke Wedding, of de Profetesfe yan Delphos. Blije Joel, met Zang. Door D. We STOOPENDAAL, Te Rotter. dam, bij j. Hendrikfen, 1817. An kl. 870. 107 B/f :-12-: Wi weten waarlijk niets te zeggen, dat dit Blijfpel aan- prijst. Op eene boerenkermis zou echter de vertooning , mis- fchien, nog eenig vermaak geven, Van het oogenblik af aan, dat de oude Dame Zeegewas ten tooneele komt, (en zif komt terftond) tot dat zij als lieve Tante aftreedt, is zij walgelijk. Wij kunnen evenwel niet zeggen, dat zij in ge. heel ongelijkfcortig gezelfchap is: Want de invalide, haar be- diende, is ook, uit- en inwendig, vrij afzigtelijk. De mig. naar, die de weddenfchap wint, vermomt zich, almede uit- en inwendig, gedurig zóó, dat wij volftrekt niet weten, of er iets aan hem achting- en beminnenswaardig is. Het meisje kan goed zijn, en zal — ja, als ecne jonge, bevallige Ac- trice voor haar optreedt — eenig belang inboezemen, maar vertoont zich hier weinig meer dan als een verliefd zottine netje. Kortom: „niets van belang!” is de aanbef van het ftuk, en aan het flot was dit ook ous éénig gevoel; en niets gaf ons aanleiding tot eenigen lach, dan alleen de mislukking van het gelachwekkend doel, dat de titel fcheen aan te duiden. d Nieuw „ss ve geven wij niet, De onderwijzer zie het fiechts even. . en ook de minstgeöefende vindt al de hem noodige 363 NIEUW GESCHENK VOOR KINDEREN. ` Nieuw Gefthenk voor Kinderen, bevattende eene menigte van de leerzaamfte en vermakelijke Verhalen en Gefchiedenis- fen, in een’ voor kinderen bevattelijken flijl, en naar de Siegenbeekfche fpelling. Een gefchikt Legsboekje voor Scho- Jen, enz. Te Groningen, bij J. Römelingh. 1817. In kh 870. 78 BĲ. A , | | D: is een zeer goed boekje, welks matige prijs, daarenboe ven, het algemeen verkrijgbaar ftelt. Het is met verfchilles- de foorten van letter gedrukt, en bevat zestien goed geftee de, onderhoudende en nuttige verhalen, waarvan onderfche » dene van historiélen inhoud, ontleend zoo wel uit de os% als uit de nieuwere gefchiedenis. De kinderen worder dss in dit boekje veelzijdig en goed onderhouden en onderwerta tevens. Wij- wenfchen, dat dit boekje veel gezocht worde, en n twijfelen er ook niet aan, of dit zal het geval zijn. lets voor jonge Kinderen, of het eere Onderrigt verbonden met het Lezen leeren. II Stukjes. Te Groningen, bij J. RO- melingh. 1817. Zn kJ. 8yo. Te zamen 66 Bi. f :-4-3 Geedeettelijk eene navolging van den Fibe/ van FUNKE, zegt het voorberigt. Waren alle ouders overtuigd, het denk- vermogen moet eerst geoefend zijn, eer men het kind lezes en fchrijven leert, zoo ware dit boekje teruggehouden: dan, dit is het geval niet; en alzoo is dan hetzelve ingerigt, em lezen en fchrijven vroeger, als voertuig en hulpmiddel bij bet Onderwijs, te doen bezigen: naar ‚aanleiding van heszefve wordt ieder der zielsvermogens trapswijze en gelijksstg ass- wikkeld. Het geheel zal, dunkt ons, de goedkeuring vin der deren onderwijzer wegdragen. De onderfcheidene lezer omt het boekje nog nuttiger. Het is één geheel, in tweeln g% fplitst, tot gemak; en zoo heeft het kind dan tweemaal nieuw fchoolboek, zondere meerdere kosten, lets ter peor ging, in het Bijvoegfel, behoorende bij het Boekje: lets jonge Kinderen, of het eerfte Onderrigt verbonden met het Za. zen leeren, voor éénen enkelen Ruiver te bekomen bij des Drukker van het Jets, N ` BOEKBESCHOUWING. % Menfchen. beflemming en pligt, in Christenleer en . Caristentroost ontwikkeld, en ep belangrijke onder- werpen toegepast, in kerkelijke Redevoeringen, door ` F. VAN TEUTEM, CAristénleeraar te Utrecht. Te, ` Utrecht , bij O. J. van Paddenburg en O.J. van Dijk. 1817- In gr. 8vo. VIII en 264 Bl. f 2° 10.3 Va den Eerw. VAN TEUTEBM is het lettermin=, mend Publiek geenen anderen dan keurigen arbeid ge-. woon, en verwacht derhalve ook geenen anderen van. Mem. Wij behoeven dus naauwelijks te zeggen, dat. ook deze bundel Leerredenen aan die verwachting vol« doet. Derzelver echt Christelijke geest vervult met hoogachting voor den Redenaar, de gekuischte (tijt boeit, en de vloeijende voordragt voert u mede op den. ftroom der gewijde befpiegeling. Het zijn geene tafe=, reelen, die wij hier ontmoeten; wier fchildering min. — moeijelijk valt ‚dan de , met zalving.volgehoudene , rede=| gering: maar het is juist deze redenering, die ons. hier treft, omdat zij die eigenfchap bezit, geike wij zoo even noemden; terwijl zij zelve, nietteħin , hier. en daar doorweven wordt met de bekorende voorftel«. ling zulker toeftanden , als de Eerw. VAN TEUTEM, ter bereiking zijner bedoelipg, onder het oog zijner. heorderen en kezeren brengen moest. | De inhoud der Leerredenen is als volgt: I. °s Mene Jehen oorfprong en—beflemming, naar aanleiding van, Gen. I:27. I. °s Heilands afkomst en grootheid, Heb, I:: ga. II. Geloof, Hoop en Liefde, 1 Cor. XIII: 13. IV. ’s Menfchen befemming in den dood, en het zedelijk en godsdienpig belang, daaraan verbonden, Pred. XII : 5b.. Y. ’s Heiland: herleving ook cen zigtbaar bewijs voor-de onze ; ter viering van het Paaschfeest ; Joan. XX : 1—18. VI. De leer der opflanding , volgens het Christelijk leere, BPEKDESCH. 1818. NO. 9. Bb bes á ! 370 F. VAN TEUTEM begrip, ontveend en. qp; onze bepaalde. verwachtingen voor het ecuwige evn: töegepast y 1 Cot. KV : 42—44: VII. Mag een Christen ooit en op eenige wijze naar den dood verlangen; zoo ja, op wat gronden voedt , behoudt en onderwerpt hij dit verlengen dan de beftemmingen en pligten zijns levens? Philipp. I:ssr=a4. VIIL. De moeijch}kheid van een doorgaand beftaan, aan deugd en: phgt gewijd, tegen de ligte afdwalingen der zinne- lifkkeid , Måtth. Vil:'13. IX. De waarde der deugd en der Christelijke zelfvolmaking tegen de verleidsrgi des levens en de verftrooijingen der ondeugd gehaak haaf®d en geftaafd,'Matth. VIL: 14. X. De Kerkim Vorming èn haren aard en hare opkomst; hare frek- king en ‘hare uitkomften aangewezen en gehuldigd; cent Feestrede op derzelver derde Eeuwgetijde; Rom. XIH: 12. De eerfte Leerrede heeft ons het minfte bevallen. Het Goddelijk evenbeeld in den mensch, zoo ftukswij- ze voorgefteld „ maakt nimmer dien indruk, en geeft niet die kråckt ter toepasfing, die ruimte vinden zal, wanneer men -het im eênc groote idée opgeeft, en die kan niet anders wezen dan: aanleg tot onaf hankelik- heid van de- aarde. In deze idée ligt dan ook alles ops gefloten , wat men voorts als gevolg (wait meer is al het andere toch ook miet} van hèt bezit des Goddelij- ken evenbeelds zoude mogen opgeven. Deze voorftel ling van hetzelve bewaart ons tevens , dat wij: nooit fets Goddelijk evenbeeld zullen noemen , waarvan des zoods bij de redelooze dieren ook eene fchaduw te vinden is. Wij heriúneren ons , dat wij eens in eene preek van eenen Hervormden Leeraar, zijne gemeente van onver- draagzaamheid jegens andersdenkenden afmanende , ge vonden hebben, dat hij ter vergoelijking van deze, waarfchijnlijk tot dus ver geblekene, onverdraagzaam heid zegt, dat dezelve bij fommigen uit een loffelijk beginfel ontftond, doordien zij niet dulden konden, dat anderen Jezus door hunne vernederende gevoelens Onteeren. Toen wij dit lazen , dachten wi bij ons zele , ve: | , ?S MENSCHEN BESTEMMING EN PLICT. 37r Qe: Ei! dat is toch wat veel gezegd. Zou die Leeraar dat ook kunnen waar maken? En wié mag hij toch be- doelen? -Wij dachten daar toen niet verder op door, Dan, terwijl wij fret opfchrift der tweede preek van den Eerw. VAN TEUTEM lazen, kwam ons dat wee der te binnen; wij zeiden bij ons zelve: Hoe zal die preek zijn? Zoo ergens vernederende’ gevoelens aane ‘gaande den Zaligmaker Kunnen gevonden worden , dan moeten zij, die zich aan’geene formulieren binden, hèt meest ‘daarvoor blootftaan !-— Wij ‘zetten het evenwel dien Hervormden Leeraar, om eerbiedigér van Jezus te fpreken, dan VAN TEUTEM doet, en meer geloofs te bewijzen aan het onbegrijpelijke van des Zaligmakets Goddelijke natuur. Hij moge wat meer uitdrukkingen zoeken, die toch geen helderder begrip geven, en die wat regtzinniger klinken; maar wij, die ook den Za- Tigmaker hoogelijk als den ‘eengeborenen Zoon van God vereeren , vereenigen ons volkomen met de voorftelling van VAN TEUTEM. Alleen hadden wij wel gë- wenscht, dat de woorden: wie mij ziet, ziet den Va- der, uiet op Jezus leer alleen , maar op zijnen geheelén wandel, waarin Gods volmaaktheden , gelijk zondaars die te kennen noodig hebben, door{tralen , waren bee trekkelijk gemaakt. ` ‘ De derde Preek is eene natuurlijke en krachtige aati- wijzing van de gepastheid des Christendoms voor onze zedelijke behoeften , reeds in dit leven. ` De vierde Preek is de dichterlijkfte, Wij geven er een $taal uit: „ Ziet daar den afzigtigen bedelaar in zijne misvorm- „de, walgelijke gedaante! Uwe gezellige natuur zoekt „ wel overal voldbening, en uwe vriendelijke aaridode » ning houdt ook de beesten des velds en de vogelen der lucht niet buiten haren kring gefloten. Het lie- ~ ve huisdier, dat om u hemen fpfingt en dartelt, ‘» Wordt onder uw opzigt en door uwe handen dagelijks » gevoed en geftreeld. 