Dagboek van Louis Trigardt (1836-1838)
een riem om zijn hooren bind men die daar af bringen ken. Toen wij bij de boskloof kwam, zei ik, dat wij hier moet kijken na pad, dat die twee kaffers ons ge- zegt heb dat wij ons beeste hier door jagen ken. Wij vond daar dat, als wij werken wouw, twee drif'ten gemaak kon worden. Van daar is wij na de water val gegaan, daar hij de wolve paatje per geluk gevon- den had; vond men dat een wage pad te maken was, zooals wij winsten kon, en als ons vee zon(der) maken door ken jagen. Ik liet mijn gedagten gaan waar om de man dus liegen moes, wat hem daar toe vergte ; maar vond niets daar hij het onnodig had, als dat hij een slap- heid aan de andere doen wouw om de kaffers pad af te gaan, of waar hij met zij verkeerde sijnstima (sisteem) heen wil, ons van malkander te maken, dat hij baas over die bij hem zijnde ken wesen, (en) ik mijn niet ken verwennen te doen wat hij wil of goed keur. Hij wouw dan dat wij na de krans moet gaan. Ik zei, dat wij die middel rug op gaan zal, en ziet hoedanig die is; omdat Jan die ook zoodanig gemaakt heeft dat men die ook kwalijk af ken. Satercl. den 2de de avond zei Carolus en Strij- dom, dat die pad lig te maken is, dat men bijna de agter wielen niet behoef uit te trekken, en hoege- naamd geen schuinste in de pad komd. Pieta is met de vee tot op de vontijn gekomen Isaak Strijdom, en Isaak Albag de Jonge, zouw de kouijen met de klijn kalvers jagen, 12 of 14 in getal, is een kalf wegeraak, is de kouij terug gelopen en de Des. 1837.] 259 andere dag was nog een kalf weg. De kouij en kalf heef zij de andere dag gevonden. Bij de beeste getal komt de bonte veers van Pie- ta, haar kalf, die van mij die weg gewees is, haar kalf, bij, — maak 453. de kouij van Carolus die vrekt is, gaat af, blijft de getal 452 Sond. den 3de. Is Pieta met de vee op de berg bij ons gekomen. Jan Pretorus zei, dat hij zijn wagen bij de kaffers voet pad af dragen zal. Ik, Botha, Strijdom (en)Albag souw voor ons een pad rnakeh, daar wij de wagens de agter wielen zal uit halen en af sleepen met de handen of ossen. Maand. den 4de. Is Jan vertrokken na de kaf- fers pad, en wij aan onse pad aan werken. Toen wij aan werken was zei Botha, dat Jan die drie osse die hij hem gegeven heb om te leeren en te drijven, geno- men heb zonder hem het eens te zeggen, en zijn voor- touw en juk die hij in zijn gebruik heb, ook. Hij zei of Jan zijn melk vaatje ook weg hebben zal. De avond had wij ons pad over de helfte klaar, en Jan was aan goed af bringen. Anthonie en Sakkanna is de morgen de bergh af na de kaffers gegaan om haar te zeggen voor ons mie- lies ter ruil te bringen; hij kwam de avond zoo als donker wierd, zei dat zij de volgende dag komen zouw. Ik vraagte of hij niet gevraag heb waar om zij niets voor ons ter ruil bring, daar zij mijn beloof heb. Hij zei dat zij aanstons vraag of wij pad maak; zei hij van neen, zei zij dat zij als dan bringen zal, 260 [Des. 1837. maar dat zij bevrees is dat wij haar zal laten pad ma- ken. Sakana is de kaffer voed pad uit gekomen, was het te laat, is hij bij Jan gebleven. Toen wij aan de pad werkte, en zeer moe was van grote klippen uit de pad te rollen, zat wij een pijp tabak te roken, zei ik, dat ik niet ontdekken ken wat de reden is dat Jan zijn wagen de bergh af dragen wil daar men het af slepen ken. Antwoord ouwe Albag, dat hij zeg, dat hij voor zijn ossen jammer is, dat zij de wagen weer om de boskloof trekken moet. Ik zei, dat ik gedagt heb dat hij bang is voor de bossiekte voor zijn beeste. Ik zei, dat ik mijn verbeel dat ik als een gek doen zouw als mijn ossen het slepen ken, als ik het dragen zouw; en als hij voor zijn ossen jammerte heb waar- om moet ik dan mijn wagens ook dragen. Dinsd. den 5de. Had wij de morgen sware mis op de berg, kon wij niet vroeg aan pad werken, was wij de avond nog niet klaar met de pad. De morgen had Pieta, Willem (en) Diederick, Catrijn vas gehouden, en een pak slagen gegeven. Met dat sij nog besig was kwam Albach en zei aan mijn, dat ik komen moet om te zien. Is ik dereck ge- gaan en gevraagt, zei de kinders aan mijn dat Ca- trijn alle slegte dingen van haar spreek, dat zij met ware bewijs overtuijgde, hied zij het liegen. (Ik vraag) wat het was. Zij had gezegt dat die luisen die zij aan haar heb, zij het van Willem krijg, en Pieta en Diederick had haar de pruimbessies af geno- men die zij voor ouwe Lena gepluk heb, en toen zij het aan Albag zei dat zij lieg, zei hij als zij zoo sleg niet was zij niet zoo spreken zouw. Zij had het bij Des. 1837.] 261 al de wagens rond verteld, en toen hied zij het liegen. Toen Albag haar de andwoord had gegeven, zei zij als dan haar eigeregtigheid zal doen, want dat het nn reets de tweede keer is dat zij soek haar eer te ro- ven. Ik zei aan Albag, als het zoo is, laat haar dan zien dat zij met de kinders klaar komd, wand dat ik haar in u (tegenwoordigheid) gezeg heb, de eerste keer dat als de kinders aan haar eits zeg of doet dat niet betaamd, zij direck na de ouder van de kind moet gaan en aan die zeggen wat haar is weder varen. Toen zij omtrind haar loesing had, zei ik aan de kin- ders dat zij nu te vrede wesen moet. Ik zei aan Al- bagh, dat( ik daar niets aan doen ken wand dat hij haar gestraf heb, en ik haar gezeg heb en zij wil niet luister na hem zoo min als na mijn, en de kinders zal op zoo een wijs haar naam sien en hooren schin- den, word verbitterd en zouw op les een ongeluk be- gaan; wand die saksewaksie (satisfaktie) die zij van hen ontfang is meer om haar te sterken en haar on- deugentheid als om haar te tugten. Toen zei Albag dat zij het, verdient heb, dat hij daar niet om geef, maar dat zij zoo brutaal zijn ketel om gelopen heef. Die kinders zei, dat hij Willem een stoot gegeven heb en toen is de ketel om, gevallen. Ik zei aan Albag, dat hij alle harten bij zijne beproeven moet, dat hij over zijn ketel zoo affronteerd was, hoedanig zal die jon- gelingen niet weesen om haar karakter en haar naam van eer te behouden. Uw ketel, als gij het weer op teld en reg zit, is hij weer eerlijk, maar als zij het zoo laat is haar naam voor altoos geschonden. Hij gaf mijn in alles gelijk. De agter middag in het veld kwam Pieta en Cor- 262 [Des. 1837. nelis met mijn schapen na de water, kwam Albag zijn scbapen na aan haar, riep Lalie, dat Cornelis het keeren moet; keerde hij het in de plaats dat zij het doen moeste. Toen de schapen weer bijna onder mal- kander was, ging zij aan scellen en grnwelijk vloe- ken op Pieta en Cornelis, tot dat zij op les zei, dat het van speulsheid is dat zij met de schapen agter haar aan loop. Is Pieta naar haar gegaan, had zij een groote stuk houd in de handen en wouw hem slaan, heb hij haar een of twee slagen met zijn hand gegeven, en haar gezegt dat hij haar betalen zal als hij bij de wagen komd. De avond had hij en de ande- ren haar een loesing gegeven. Anthonie scheen onte- vreden te zijn, en sprak tegen mijn vrouw, zij kon hem niet verstaan en zei aan Lourins in gebroken En- gels, dat zij wagten moet tot ik komd. Toen ik van de werk kwam was het bij donker, heb ik haar en Albag laate roepen en haar gevraag wat zij aan mijn vrouw zeggen wouw. Zei Lourins, dat Anthonie wil zeggen, dat waarom de kinders niet wagt tot ik komd, en dat ik haar straffen moet. Ik zei, dat ik haar de voor- naamste gezeg heb dat, als aan haar eit.s gedan word of gezegt, zij niet onbetamelijk doen moet maar aan de ouders te zeggen, dan kon ik haar assesteeren. Maar zij schel en vloekt de kinders uit zonder reden, ken ik de kinders niet beletten haar te verdedigen ; en als zij bij Albag assetenfie had gekregen had zij se- ker na hem gegaan. Ik zei, dat zij haar eige vader tot leugenaar maak, en voor een boef rond schindert, zelf zeg zij dat Albag na haar vrij, haar eige vader; en bij de Bossemans mijd van hem die bij Jan is houijd; dat met haar niets anders te doen staad als : Des. 1837. j 263 de roede is voor de rug van de dwaas. Toen ik haar alles onder haar verstand gebragt had. zei zij, dat bij haar regter de wet is, als een schinder rond gaat om alles aan malkander te schinder en hij krijg een pak slagen, en gaat klagen, de saak onder sogt word door de regter en het word waar bevonden, de schin- der de punt van zijn tong afgesneden en hem dan laate lopen. Woensd. den 6de. Was het weer mis op de ber- gen, kon wij niet heel vroeg aan de pad gaan. Toen ik nog niet op was hoorde mijn vrouw dat Lalie weer wat gesproken had dat niet en deugde; zei dat ik gaan moet om te horen. Ik ging na Albag en vraag wat er te doen was; zei hij, dat Lalie in zijn presint dat (wijl) hij haar berispe wouw over het geen gedaan en gesproken had, in gruwelijke scheldwoorden uit- barste, had hij haar een slag gegeven, maar dat wil niet helpen. Ik aan Albag, dat als zij nie’t te vreden is ik haar het zal doen betalen. Albag zei, dat hij het niet betalen ken. Ik zei, dat hier geen regbank is, ben wij verpligt om ver(der) moelijkheid voor te wee- sen en kwaad te straffven haar een behoorlijke lijf straf te geven; zei aan de kinders dat, zij haar vas- houden moet, heb ik haar met een riem een losse loe- sing gegeven, en haar gevraagt of zij tevreden wezen zal. Zij beloofde het voor een tweede maal weer, ik herindert haar, de belofte die zij gedaan had over juffrouw Schepers en Hendriena, dat zij nu beter doen moet, of dat wij verpligt wesen zal na de wet met sulke te handelen. Zij zei dan, dat zij haar stil gedragen zal. 264 [Des. 1837. De avond was wij met ons pad op hondert stap- pen na klaar. Die dag had een rode kouij van mijn gekalf, en de kaf fers kouij haar kalf is weg gewees, is gevonden ; een swarte veers heb de ander morgen gekalf, komt bij de getal drie, komt de getal op 453 Donderd. den 7de. Heb wij ons pad klaar ge- kregen, en nam ons voor in twee dagen de wagens af te bringen. Jan had de 5de dag zijn wagen en goe- deren nog niet af. Vrijd. den 8ste. Had wij de geliele dag sware mis op de bergh, dat wij met de wagens niets kon be- ginnen ; de nagt had wij regen. Saterd. den 9de was de regen en mis tot over mid- dag; heb wij met mijn pakwagen probeerd af te gaan. Het ging beter als ik of wij gedagt heb; wij had de agter wielen uit getrokken en een tak onder de as laate slepen, dat de bouten niet vas ken haken of af breken ken. Daar is in de bergh een opdragende bult, daar wij de wielen souw insteken; het was tegen de avond, gunden wij ons die tijd niet, wou wij de wa- gen daar door late slepen, was het te swaar, kwam de wagen aan een grote onregeerbaare klip, heb wij de wagen laate staan, en de vier osse met de jukken laat uit klimmen. Het ging knap, maar tog boven mijn verwagting ; ik had gedagt dat geen in-gespanne osse daar uitklimmen kon. Bij de beeste getal komt de swarte kouij die Wil- lem geleerd heb bij Bossetoe, haar kalf, de makke 265 Des. 1837.] rode, die Pieta aan Calidon geleerd heb haar kalf, komd de getal op 455 Sond. den lOde. Had wij de morgen helder weer en weste wind, niet sterk. Omtrind 11 uur, stak de weer in de weste kand op, en de wind kwam uit zuit oos, was ik op nieuws weer onweer te wagten. De avond was een swarte veers siek, blijf in de veld legen, was de morgen doot, gaat van de getal éen af, blijf 454 De morgen zei ik aan Anthonie, dat hij en Sa- kanna gaan mog als zij het verkiest na de kaffers, en haar te zeggen voor ons mielies en tabak ter ruil te bringen, overmits wij niets meer had als vlees ; en dat hij zien moet om haar met hem mee te bringen, en wat dat zij de eerste keer beloof het, tot twee maal toe, en niet gekomen. Mijn vrouw gaf voor de moeder van de Captijn een bokvel, en een schaap steerd aan An- thonie, dat zij haar volk met mielies steuren moed, dat zij het ruilen zal voor vellen en vet. Jan had de dag tevoren twee vellen gesteurd, heb hij bijna een knapsak vol gekregen. Toen Anthonie gaan zou zei Lourins, dat hij same gaan zouw en nam Sakanna mee. Maand. den llde. De morgen zouw wij de wa- gens af bringen was een gedeelte van ons ossen weg. Ik zei, dat het voor Willem te veel beeste is, waarom dat Botha niet een van zijn kinders meegesteurd heb; nu moet wij weer een dag versuimen. Ik liet Pieta en Diederick de wagen tot op de pad trekken, en toen heb wij de pakwagen af gebragt. Op de leste steijlte 266 [Des. 1837. nam wij de draai te kord, kwam de wiel aan een klip, maak wij de sleep, daar de agter wielen op leij, los, en remde een wiel. ging de osse aan lopen maar kwam gelukkig af tot onder. Het was te laat om nog een wagen af te bringen, nam wij voor de andere dag ons maatregels beter te nemen. Dmsd. den 12de had wij de gehele dag onweer, dat wij niets doen kon. Heb ik de trop schapen af ge- steurd met Pieta, en de lammerschapen houd ik daar, tot de weer een wijnig op klaren mag, maar het bleef tot de avond, kon ik die schapen niet late vreten dat het te donker van de mis was. Woensd. den 12de. Heb ik de lammerschapen af- gebragt, maar daar was een goede deel kapot, een grote dertig. Ik zei aan Pieta dat ik weer na de wa- gens gaan zal, overmits Jeremias en Annie alle bijde siek is aan de koors en Cornelia twee klijne kinders heb, alles alleen doen moet. Ik had Willem gezegt de beeste ook af te bringen. De paarden was nog van de vorige dag weg. Jan had zijn wagen de ag(s)te dag nog met met afdragen ten vollen af en gereet. Woensdag avond heb hij zijn schapen af tot bij zijn wagens. Ik agte het voor mijn geluk dat ik mijn van Jan Pretorus niet heb late bepraten mijn wagens af te dragen; ik had berekend dat hij zes dragers voor zijn wagen kon uit maken, en hij draag — ik wel min zeggen — zeven of agt dagen; en wij kon voor agt wagens tien dragers uit maken, — hoelang zou wij niet gedragen hebben, en die onweer, die wij tusschen die tijd gehad heef : wij 267 Des. 1837.] was in een maand tijd niet klaar gekomen met goede dagen, en met onweer was twee maanden gemoeijd. Donderd. den 14de. Heef Willem de beeste on- der bij Pieta gekregen; is Carolus na boven gekomen, had Willem de paarde gekregen, was twee paarden opsent, souw Willem de andere dag opsoeken. De middag heb ik Goestaf na Pieta gesteurd, hem laate weeten, dat hij mijn de andere dag de osse steuren moet. Toen was met de onweer vier kalvers verlooren gegaan, door agteloosheid, twee van mijn, éen van Carolus en éen van Pieta. Vrijd. den 15de. Heb Pieta de osse gesteurd, mankeerd vier aan de haar. Willem zei dat zij on- der de beeste gebleven is met uitjagen; stelde ik mijn gerus. Botha steurde na Jan, om te zien of de zijne bij Jan mog weesen; was daar éen. Nu mankeerd drie : een van mijn, een van Carolus, een van Botha. De middag heb wij Carolus zijn wagen af ge- bragt met veel moejelijkheid, wand wij moes de wie- len tegen de berg insteken en weer uithalen, en de weg is zoo nouw dat men geen plaas ken krijgen om te staan, dat men de wielen uit of in krijgen ken. Hst ging dan gelukkig met de wagen tot op de eerste bank, daar wij het wouw hebben. Wij had de dag mooije weer maar de avond begon de weer op te steken, de bergh viel onder mis, en het begon te regenen. Jan had de morgen zijn wagen gereet, zouw het af bringen. Omtrind tien stappen van de plaas daar hij stond viel de wagen ondersten boven. Ik vraag waar Jan zijn wagen is, dat ik het niet ziet; nam ik 268 [Des. 1837. de keijker, zag ik dat de wagen lij, en hij en zijn vronw met de Bossemans goed uitpakte. Hij had de wagen eer wij met de onse onder was, weer op de been en ingespannen. Maar bij had slegs drie hondert stappen gereden of de osse ging aan glijen op de gras, en vervolgens aan hollen, de lijder voor weg, de wa- gen over een klip, lij het voor een tweede keer. De eerste keer had niets gebroken als alleen de voorboog van zijn tind, maar de tweede keer was alleen zijn tind geheel aan stukkend. Hij maakte het ten eer- sten weer gereet zonder tind, is hij een endsweegs af gereden daar hij geen gevaar had. Wij had toen twee wagens op de eerste bank zonder ongeluk, met haar vragten. Saterd. den 16de. Had wij de rnorgen zoo slegte weer, dat wij niets doen kon; had wij een wagen de takken bijgebrag, als de weer een wijnig opklaar het af te bringen. Toen wij sag dat de weer niet veran- dert tegen de avond, heb wij takken gekapt voor al de wagens zoo veel wij nodig hebben zal. Pieta had klijn Gert van juffrouw Schepers ge- steurd om mielies te halen, steurde ik Koot mee en laat aan Pieta weeten, dat hij mijn drie slag scha- pen steuren moet. Botha en Albag liet eider een ko- men. Sond. den 17 de. Heb Botha takken aangesleep; ik zei dat ik mijn ten eenemaal voorgenomen heb, Sondag niet te werken. Maand. den 18de. Heb wij de takken aan de wa- gens gebonden, had wij de avond klaar. 269 Des. 1837.] Dinsd. den 19 de heb wij mijn en Pieta zijn wa- gens af gebragt; het ging zover nog wel, maar mijn sleeptak met de swaarste goederen als kruijd, loot, Koegels, souijt, en eijserwerk, trekte aan een klip- bank vast, dat wij het voor donker niet los kon krij- gen; liet wij ’t staan, dekte de kruid kist met vellen voor de regen en mij vrouw haar klere kist. De avond ging het aan regenen tot de andere dag, is ik gaan sien of de goederen niet beschadig mag wesen, was de kruid kist drie vingers in de water in de vel daar het op stond — was de vel om gebonden kon de water niet uitloopen. Ik maakte het ten eersten netjes toe, dat de regen het niet beschadig kon, maar was ver- pligt het de geheele dag daar te late blijven. Woensd. den 20ste. Had wij de geheele dag re- gen, kon wij niets doen. De agter middag is Cornelia en Koot gegaan om mielies van de sleeptak te halen; heb zij ons kouijen meegebragt, maar vijf daar van was de morgen weg met de ossen, is na Pieta gelopen voor de regen. Donderd. den 21ste. Had wij sware mis op de bergh, was het zoo nad dat wij verpligt was te wagten met de wagens tet middag, heb wij mijn sleeptak en Botha zijn wagen af gebrag, en juffrouw Schepers haare een endweegs tegen de berg laate staan, over- mits het donker wierd. Vrijd. den 22ste. Is wij met de ossen gegaan om jufr. Schepers haar wagens af te halen. Toen wij een eind weegs af was, brak de voortang van de oude wa- gen in de as af ; heb wij de tind en leeren af gesleep, 270 [Des. 1837. dat zij haar goederen in bergen kon voor de onweer, en voor haar en haar kinderen. Wij liet haar helpen haar voornaainste goederen af bringen. Tot geluk was het over de helfte van de bergh, kon zij het spoedig af krijgen. Op een dag dat wij op de berg na mooije weer wagte, kwam van de kaffers in zei, dat de Captijn Sakana souw laate roepen. Ik zei aan Louwrins dat als de Captijn het doet hij Sakana niet steuren moet, dat als hij wat te zeggen heb hij komen moet of een van zijn voornaamste uit zijn naam. Donderdag den 21ste kwam een van zijn grootste, sooveel als ambas- sadeur, en zei dat de Captijn alleen maar zeggen wouw, dat de volk bang of bevrees is voor onse kom- ste; maar dat hij niet bevrees is, wand dat zijn volk bij ons komd. Ik was niet tegenwoordig toen hij kwam, kon ik Louwrins niets zeggen wat mijn gedag- ten was, maar nam mijn voor zoodraa als ik onder de berg was ik hem mijn gedagte te zeggen : dat van ons drie beeste of ossen apsint is, dat het meschien haar bevrees maak. Saterd. den 23ste. Heb wij de leste wagens en goederen af gebrag; ’t ging dan gelukkig. Jan is na ons gekomen met zijn vrouw, toen wij op ging om de leste wagens te halen is hij mee gegaan en heef ge- holpen, hoewel dat wij zijn hulp niet nodig had. Toen Jan bij mijn was, dat wij zoowat gepraat had van regen en mooij weer, zei hij : begrijp, Kijser is weer apsint dat is zijn klijn Bosseman. Ik vraag wat de oorsaak is. Hij zei, híj en groot Wintvogel zouw scha(pen) oppassen, heb zij een grote Des. 1837.] 271 hamel geslagt of de keel af gesneden, en geen tijd ge- had om daar van te braijen; heb zij de bors en steerd, ook een stuk van de bouijd afgesneden, en dig aan zijn wagen in een boom geborgen; merkte hij het de andere dag aan de roof vogels. Toen Kijser het zag, pakte hij hem onvermerk weg; is hij hem nagegaan maar kon hem niet krijgen; heb hij Wintvogel aan de oogbouijt gebonden en goed door gehaal. Hij zei dat hij hem een haal over zijn oog gegeven heb per onge- luk, dat die nog dik is en hem hinder ! Ik kon hem daar geen andwoord op geven, maar dag bij mijn sel- ven, als zij eten genoeg krijg dat ordentelijk is, zij zulks niet doen zal. Toen ik mijn gedagten verder liet gaan, herenderde (ik) mijn, dat hij de Bossemans van Albag genomen heb, dat een slegte behandeling de oorsaak wesen zouw, dat zijn ook door die van Albag schapeerd. En ziet nu, dat zij bij hem nog veel minder goed doen wel, en straffer behandelt word, wand in de lijf en op de lijf straf is ongepermeteerd. Albag zijn handel wijs met de Bossemans, kon ik niet goed keuren maar die van Jan — — tot verbetering nog minder, overmits hij ombarmartiger straf als Albagh. Sond. den 24ste. Is de kinders van Botha (en) jufr. Schepers gegaan na de kaffers om mielies en meel te ruilen. Albag zijn bastaards ik ook gegaan, en Isaak Strijdom. Maand. den 25ste. De morgen toen wij opstond, was Isaak Albag de Jonge, Kootje van jufr. Sche- pers, een zoon, Frederick, een zoon van Botha, apsint. Albag zei dat zijn Isaak zijn geweer en al zijn kruijd 272 [Des. 1837. heb mee genomen, ook koegels. Juf'r. Schepers zei dat haar Kootje een geweer met bandelier en kruid horen had mee genomen. Yan mijn was een geweer weg, die Carolus bij hem had, die mijn twee hondert Rrd. waard was, en mijn koste hondert zeven en dertig Rrd. — Van die twee soldaten had zij al haar kruid en loot weg genomen. Van Daniel Peffer had zij ander- halve rol tabak, een hemd, een onderbaatje, gare, naal- den, naaij ring(en) een mes. Uit Carolus zijn bande- lier was koegels. Isaak Strijdom zei, dat zij de avond hem ook mee hebben wou toen hij aan slaap was, maar hij wis niet dat zij loopen wouw. Botha liep aanstons na. Ik zei aan Carolus dat hij mee gaan kon om dat ik bevrees is dat zij Pieta de paarden zal ontsteelen. Hij had veel praatjes, dat die geweer weg was. Ik zei dat hij daar voor niet zoo veel over spreek, dat hij liever moet zien haar en handen te krijgen. Hij zouw dan de een de oor af snijden en dan zouw hij alle maal doot schieten. Ik zei dat ik maar zelfs gaan zal, dat ik ziet dat zij de paarden ook in handen krijg. Is ik gegaan, en Carolus ging dan mee. Ik nam Isaak Strijdom met mijn. Toen wij bij Pieta kon sien zag wij de paarden, en Strijdom zei dat hij bij de paarde een zag, — is wij aanstonds af' gegaan, blijf de paarde staan. Toen wij bij Pieta komd, zei ik hem in wijnig (woorden) hcc het. was, en zei dat hij de paarden moet halen laaten. Ik zei aan Carolus, dat hij met Botha gaan moet en te zien haar voor te komen, maar hij scheen geen groote lus daar toe te hebben, en voerd in scheld- woorden uit, dat hij met zijn afgematte lighaam moet loopen, dat hij de leste doot schieten zal. Ik zei, Des. 1837.] 273 dat hij alsdan maar blijven moet, wand ik zag dat ouwe Botha hem bitter bedroefde over de vonnis die over zijn kind minder jarig uit gesproken word, en zei dat hij met Carolus geen tree mee gaat. Ik zei dat ik met hem gaan zal, dat Carolus maar blijven moet. Carolus zei dat hij de een de oor af snijden zal in dan dootsehieten. Zei Botha dat als hij zijn kind doot schiet hij hem ook doot schiet. Ik zei aan Botha, dat wij gaan zal. Die ouwe man deet anders niets als weenen. Toen wij omtrind een kward uur gegaan had, zei ik aan hem dat ik spoor ziet, die mijn voor komd of het haar spoor is. "W ij nam de koers na de rivier, daar wij dag haar voor te wesen, maar een wijnig verder zag wij dat het haar spoor is die ik gezien had, en dat zij ons reets voor was. Is wij haar een Groot Eind weegs na gegaan, maar ziende dat onse poging te vergeefs is, zei Botha dat het voor hem scheen of wij haar niet bij komen zal, wand dat wij agter is in zij voor sterker weg gaat als wij op haar spoor, dat wij liever sien moet haar met paarden na te sitten. Ik stelde het in zijn keur, en wouw zoo veel bij dragen als ik kon, om alles weer te reg te helpen. Is wij ge- gaan presenteerde Carolus hem zijn paard aan. Ik zei dat hij voor Diederik de mijne krijgen ken, maar dat hij Albagh om de zijne vragen moed en, dan twee hebbende, zal het eenigsins gaan; want die van mijn ken mijn niet dragen, was het niet zouw ik zelfs met hen rijden. Ik vraag aan Albagh om zijn paard tot behulp van de ander, en zei dat het zijn belangen ook is, maar hij had aanstonds draijen : dat was dan Louw zijn en het was een vulletje. Ik zei : van in 25 274 [Des. 1837. haar vierde jaar. Toen presinteerde Pieta zijn merrie aan, zonw Botha dan rijden. Maar een wijnig daar over gepeijns hebbende, zei hij, dat hij swarigheit ziet van haar te vervolgen met de kind. Ik zei, dat als ik paarden heb ik haar, al was het alleen, narijden zal, en haar tot haar plig bringen of gevangen nemen zal. Hij zei, dat als hij zij gedagten gaan laat, als hij te paard komd dat de Baster hem voorsitten zal, en mogelijk hem doot schieten zal om de paarden. En te voet komt men haar niet voor. Ik zei, als men doen wil dat zij heel gemakkelijk te krijgen is, maar dat ik alleen maar bevrees is van huis te rijden of (te) gaan, voor andere toe vallen, als ik van huis is. Tegen de avond is Carolus en Botha na ons wa- gens gegaan, ik is bij de vee gebleven en zouw de an- dere dag zien de vee over te laaten komen. Dinsd. den 26ste. Had wij regen weer, kon ik de vee niet laate trekken; de avond had wij stadige regen. Woensd. den 27ste. Had wij nog de zelfde weer. Agter middag kwam Marie Albag zeggen, dat daar volk is die haar vader zijn helfte beeste in een kloof vas keerd. Ik vraag of zij zien kon wat voor volk dat het is. Zei dat hij een witte kros heb, en dat zij hem van na bij niet gezien heb. Ik zei aan Albag, dat hij Louw zijn geweer moet laate halen, dat ik na Pieta gaan zal en te paard komen. Hij zei dat ik met hen gaan moet, dat hij geen geweer heb. Ik zei dat hij Louw zijn geweer nemen moet, dat ik na de kinders gaan zal, en ging voort. Toen Pieta en Diederik daar 275 Des. 1837.] kwam, wij (wei) de beeste in de kloof. Na mijn ge- dagte was de mijd benouijd om de beeste te halen uit de bossen, heb zij dat verrigt. Ouwe Albag zei dat zijn gedagte is dat zijn Isaak die beeste daar in ge- jaagt heb. Hij stond en roep hem bij zijn naam, en zei dat hij maar komen moed, dat hij hem niet slaan zal. Dan vloek hij weer, en zei : wat voor schellem klijnjong hij is. Maar al wat hij deet was te vergeefs gearbijt. Donderd. den 28ste was de weer nog niet helder. Zei ik aan Pieta, dat ik gaan zal om te zien hoe ver hij met de werk gekomen is, en zal dan de vee laate komen. Ik nam slag vee voor een dag, vijf of zes mee. Toen ik bij de wagens kwam had zij aan de wagens geen hand tot werken gezit; in de pad was een wijnig onnodige klippen uit gehaald. Ik zei dat wij gaan moet om de voortang uit de bos te halen en de lank wagen. Het was aanstons alles presint, liet de voorste uit malkander halen en de stuk houd beslaan voor de tang en de lankwagen. Toen ik bij de wagens kwam vond ik de groot Éaffer die de Captijn gesteurd had mijn te laten we- ten dat Sekwatie mijn heb laten afspoeneeren, en dat hij mijn beeste zal laten halen, dat zijn volk die wip- pen in de bergh van die volk van Sekwatie gekre- gen heb, en haar uit gehoord heb. Ik zei dat mijn ge- dagten heel anders is over die stuk, maar dat ik daar om zien zal wat gebeuren zal. Maar ik is van gedag- ten, dat hij bevrees is dat van mijn beeste weg is en dat aan hem zal gevraagt worden, beschuldig hij Se- 276 [Des. 1837. kwati vooruit. En mijn gedagten is, dat hij de beeste heb. Ik laat hem zeggen, dat ik mijn beeste halen zal bij wie het wesen mag. Ik zei aan Carolus, dat hij gaan mag met de kinders om de vee de andere dag te bringen. Vrijd. den 29ste. Ben Pieta met de vee opgeko- men tot bij de wagens. Toen zij bij de wagens de bergh af kwam,, kwam de drie gedesterteurde, met namen : Isaak Albagh de Jonge, Kootje Schepers, Frederick Botha bij Pieta en Diederick Besuiden- houd. Toen zij bij de wagen kwam vraag wij haar na de reden waarom zij zulks gedaan heb. Zei dat zij wouw uitgaan na ons gewese land, maar toen zij drie dagen weg was begon Frederick berouw te krijgen; zei hij de vierde morgen dat hij om draaijen wil na zijn ouders, en had de gelieele nagt niets (gedaan als) gehuild. Toen begos Albag mede lijden met hem te krijgen, en ging ook aan huilen, is zij om gekeerd na de wagens. Maar Koot wouw niet, maar ziende dat zij aan loopen ging is hij nagekomen. Zij had een rooij bok geschoten, en een wilde hoender. Wij vond alles wat zij weg genomen of gestolen had, als 36 koegels van Anthonie, en kruid makeerd ook van hem ; een toom van ouwe Albag, twee osse riemmen van Ca- rolus. Albag vraag mijn wat ik met zijn kind doen wil. Ik zei, terwijl zij zelfs gekomen ben, en de de goederen bijna alles weer gebragt heb, ik haar voor dit maal alles vergeven wil voor mijn pard. Zei jufr. Schepers, dat zij niet tevreden is vóordat haar zoon een loesing gehad heef, riep zij Carolus en een paar 277 Des. 1837.] anderen, liet hem vast houden, heef zij hem met twee stroppen een loesing gegeven; en Albag zijn zoon ook; toen Botha zijn zoon ook. Carolus heef Albag zijn zoon een slag met de vuijst gegeven boven zijn oog, dat hij een wond had. Vraag ik hem waarom hij zulks doet, zei hij, dat de Baster te trots is in zijn voor komst. Ik zei, dat hij het aan de ouders laten moed, dat een eider ouder zijn kind na zijn gevoelen straffen ken. Nadat zij haar loesing gehad had, vergeef wij het haar voor det maal allen. Saterd. den 30ste. Had wij regen, kon wij niet veel doen. Wij had jufr. Schepers haar wagen weer bijna aan elkander, en de pad had wij ook veel aan gedaan met de regen weer. Sond. den 31ste. Had wij nog regen en onweer; zei wij, dat ons vee tegen de berg niet aan leven blijven ken; heb wij de vee af gesteurd tot op de leste rif van de bergh. Ik zei dat wij de beeste tellen moet om te zien hoeveel aan de getal mankerd. Telde ik en Carolus alles te samen, was de getal in generaal 490 gaat af : van Jufr. Schepersen : 21, Botha 7, twee van Jan, twee van Anthonie : alles te samen 32 Blijf de getal voor mijn en mijn kinders . 458 Daar moes wesen 466 dus komt op de getal ag te kord. Aan de haar mis wij drie van Carolus, twee osse 278 [Des. 1837. en een veers, van mijn een os, van Pieta een veers- kalf. De Vrijdag avond was Pieta en Willem Strij- dom hand gemeen; ik vraag wat de oorsaak was. Zei Pieta, dat Willem van hem aan Cornelia leugens verteld heb, en van Cornelia weer aan hem; dat het reets de tweede keer is dat hij dat doet, dat hij zouw gezegt hebben, dat hij aan mijn zeggen zal dat Wil- lem na de beeste niet wil kijken, dat ik hem aan de wagewiel vasmaken moet, en hem een pak slagen ge- ven ; en hi j had hem niets meer gezegt als dat hi j de halve dag bij de kraal blijf, en dat daar reets beeste weg is en vier kalvers ver ongeluk is, dat als ik het hoor en ziet het mijn niet aangenaam wesen zal. Ik zei aan Willem, waarom hij niet aan mijn kon zeg- gen heb als hem eits weder vaard ; dat hi j aan anderen gaat vertellen, dat de praat zoo groot word, meer als alles waard is. En dat hij in het toekomende het niet weer doen moet, maar bij mijn te komen klagen. Hij zei dat Neeltje hem daar na gevraagt heb. Ik zei wat dat hij dan nodig had haar het te zeggen, of hij dan niet weet dat zij van een hoender stuitje gevreten heb, wand ik dag dat zij het zoo groot gemaakt had om dat zij stil sweeg toen Willem haar naam noemde. Kwam Carolus en wouw haar met een stok slaan, nam ik een juk scheij en zei dat hij prubeeren moet zijn handen aan haar te setten, nam hij zijn twee kinde- ren en zouw dan weg gaan. Is hij een endje van de wagens gegaan, tot wij aan slaap was, is hij weer ge- komen. Ouwe Strijdom komd bij mijn klagen, dat Caro- lus zijn kinders bij de vee geslagen heb. Isaak en Wil- Des. 1837-Jan. 1838.] 279 lem ook. Ik vraag aan Carolns waar om hij dat ge- daan heb. Zei hij, dat hij Isaak een houw met een kierie voor zijn maars gegeven heb omdat hij Willem niet helpen wouw de Kouijen met kalvers onder de beeste uit jagen, en Willem heef hij twee houwen ge- geven om dat hij hem van de melk kluijtjes niet geven wouw, en geef hem niet als van de jongste kalver kouij een dop melk. Ik zei : Carolus, ik heb u gezegt als gij gaat om de vee te halen, dat het weer eene ru- sie wesen zal. Hij zei, dat Pieta en allemaal hem daar zoo deerlijk voor de spot gehouden heb. Ik vraag Pieta; zei hij, dat Carolus de avond hem slaan wouw, en schopte al haar melk op de grond uit, dat zij de avond niets te eten had, — wand haar vlees is die dag uit haar scherrem uitgestolen — wouw hij niet slag- ten om de vlees mee te voeren, moes zij de avond zon- der eten blijven. JANNUARIJ 1838. Maand. den lste. Ben Pieta met de vee af getrok- ken tot onder de leste rif ; is ik hem nagegaan, om te zien waar een gelegen plaas te vinden is, met de vee te leggen, dat ik het de beste berijken ken van de wa- gens. Tegen de avond kwam de gesant van de Captijn bij mijn, ik zei aan hem dat hij aan de Captijn zeg- gen moet dat ik moe ben, dat hij mijn een kalbas bier steuren moet, en dat hij de volgende morgen bij mijn komen moet, dat ik hem gaarne spreeken wil. Hij had geen ander bootschap als mijn de pad voor de vee aan 280 [Jan. 1838. te wijsen. Toen hij gaan zouw, gaf ik hem een schape bouijt voor de Captijn. Hij kwam voor de avond weer terug, en zei dat de Captijn om exschuis vraag, dat hij geen bier heb, maar dat hij zal laten maken en de morgen bij mijn komen. Dinsd. den 2de. De morgen kwam de Captijn en brag mijn een kalbas pap bier en zei, dat hij ander heb laten maken. Hij zei, dat, hij met mijn gaan zouw tot waar ik verkies te blijven, dat ik de beste plaas verkiesen ken waar ik met mijn vee gaan wil. De dag met trekken is drie schapen vrekt. Toen wij op de plaats kwam, daar ik die nagt blijven zouw, om de andere dag verder te zien na de beste gelegent- heid, kwam een kaffer met een wijnig honing, wouw hij verruilen; het was te min en te sleg om daar eits voor te geven; nam de Captijn het van mijn te eeten. Tegen de avond is hij vertrokken, hij had een en twintig man met hem; hij beloofde de anderen dag weer bij mijn te komen. Met son ondergaan was Louw Albag zijn scha- pen langs de rivier, hij was zelfs bij, vang de tijger een bok van mijn, die onder zijn schapen was om het te speenen. Hij liet mijn ’t ten eersten weeten, ik ging en maakte een stel met de kop van de bok. Woensd. den 3de. Ging Diederick na de stel, kwam mijn zeggen de geweer en de rus geslagen is, dat de kop van de bok weg is. Ook heb de tij- ger van de nagt twee schapen weg. Wij ging op de sleepsels en vond de schapen, maakte ik twee ge- weers vas. Jan. 1838.] 281 De avond had wij zoo sterke regen tot omtrind 1 uur in de nag. Donderd. den J^de kwam Diederick mijn zeggen, dat de tijger bij de stel niet gewees is, maar dat hij weer twee schapen weg heb. Wij ging de sleepsels na, was het een schaap in een bok; ging (ik) die dag met de schapen, maakte Diederick twee stellen. De avond had wij regen tot bijna de morgen. Vrijd. den 5de de nagt is de tijger bij de stel gewees, wijgerde een geweer en de een was in de rus, zoo dat wij nog niets had. Saterd. den 6de kwam Pieta met de osse, zei dat hij van Disndag alle dagen regen in de berg gehad heef , dat het te glat is om de wagen af te bringen, dat zij Carolus zijn wagen alleen af heb gebragt toen de regen kwam, dat hij de ossen heb mee gebragt. Ik steurde Willem met de pakos met een sak meel, hij souw na de os gaan soeken die de berg uit gestreken was, en Jan had hem gezien en beduit waar hij hem gezien had. De avond had wij een regen dat alles onder wa- ter was, de regen deurde tot bijna dag. Sond. 7de kwam Willem terug, zei dat de berg onder mis leg, dat hij na de os niet is gegaan. Ik zei, waarom hij niet gebleven is om na de mis, af als het niet regen, te soekken, dat de os verstrijken zal. Hij zei dat Mias x) soo siek is dat hij geen nag of dag rus ‘) Verkorting van Jeremias, sijn jongste seun. 282 [Jan. 1838. heb, dat zijn moeder gedeurig met hem sitten moet. Ik wouw direk gaan, maar het was te laat. Maand. den 8ste zouw ik de morgen vroeg rijden was de paarden de avond uit gebleven. Carolus zei dat Koot de paarden gaan haalen zouw ; hi j kwam en zei, dat de paarden zei, dat de paarden bij de beeste was toen ik terug gekomen is van de jagt, dat ik haar ander zelfs gebragt zouw hebben. Diederick is de morgen vroeg gegaan met Koot, krijg zij de paarden onbeschadig. Ik nam Goestaf met mijn, en de Cap- tijn had mij ’n wijnig honing gesteurd, nam ik voor Mias. Ik gaf orders wat Pieta doen moes bij alle ge- vallen. Toen ik klaar was om te rijden kwam de ge- sant, en zei dat de Captijn mijn een mant meel ge- steurd had, en als ik vet heb moes ik hem een wijnig steuren. Ook moes hij de bier kalbas mee bringen als het leeg was. Ik zei dat ik op de ogenblik geen vet heb, maar dat orders geven zal aan hem te steuren zoodra als daar geslag word. Hij brag een pot die mijn vrouw mijn steurde, gaf ik hem een bol harde vet voor beloning. 