Spaansche spraakkunst
^Aan7nerkwg.±T-Jl<dt behoort hier aangetQerkt te worden, dat de uitgpngen ico en ito niet frllecn eene verklemiqg&andnkfen, maar ook eene soort van minzame en vriendelijke uitdrukking, jjbo alg ook' de woorden die op ito of ino uitgaan ; als ; fombre, man, hombresito, een lief klein mannetjg, oqso, huisj (09) casita t een aardig klein huisje. Integeruleel duiden de wooYUeu/, die op Ulo, uelo of uejo uitgaan, eene verachting aan ; ^ris : tocmi* bresulo, een lelijk klein mannetje ; rnozuelo, een lelyke kleirie jon- gen, enz. Insgelijks duidt de uitgang etc verachting aan : mozo is een jong mensch, en mozalvete, een dom verwaand Heertje. De derde soort colectivos zijn naamwoorden, welke in het en* kelvoud eene menigte personen of zaken uitdrukken, als: ejtrcito, leger, duidt aan eene menigte krijgslieden ; rebano, eene kudde schapen ; arboleda, een boomgaard ; tropa, troepen ; multitud, menigte ; infinidad, oneindig veel ; jente, volk ; parte, gedeelte ; resto, overschot ; enz. Onder deze collective naamwoorden wordt dit onderscheidge- vonden : die welke eene menigte bepaalde zaken of personen «an« duiden, moeten met het gezegde of net werkwoprd in het enkel* ▼oiid overeenstemmen, afs : ejtrcito, rebano, arboleda ; doch die, welke eene menigte onbepaalde zaken, of personen uitdrukken, als : jente, parte, resto, moeten met het werkwoord in het meer- voud overeenstemmen. By voorbeeld ; men mag niet zeggen : d ejercito perecieron, el rebano per ecieron, la arboleda perecieran : het leger kwamen om, de kudde vergingen, de boomgaard stier- ▼em uiu Immers hier drdkken de naamwoorden, eene menigte vim bekende zaken en personen uit ; doeh men mag wel zeggen f JEntraron en la ciudad una multitud, bf una tropa, of una infi- nidad, eene menigte, eene troep, of eene zeer groote hoeveelheid. kwamen in de stad. En zeer dikwijls worden in de spaausche werken de volgende en dergelijke uitdrukkingen gevonden, als : Parte huygrbn d hs monies, parte se acojieron 6 h* ciudad, el resto fueron pasados d cuchtflo.— -Gedeelte vluchtteden in Jie.t.ger bergte, gedeelte namen de yVijk in de stad, en het overige apron?, gpn over de klink. De vw vterkwoorden afgeleide naamwoorden, nambres verba- les, zijri : andador, andadura, anddderd^ dnduriego, ran cndar,- gaan; hacedot, hacimiento, hechtira % ha€edero 9 van hacer, m^ken^ welke alien zclfetandige naamwoorden zijn ep eene daad, of de. uitwerking, verrigting, gemakkelijkheid of de ohmogelijkneid yan dezelve aandujclep ,V«>o <fot njep n^trfani van bedrijVende en van onzjjdige werkwoorden verbcdei kan a/Ieideh, De vorming der* Reiver Depaalf fcich ojpdriederlei wijzen; # v£n de eerste zijnde naamwoorden, welke de verrigting der daad uitdrukken, en wel- ke op or uitgaan, als van correir, loopen, torredor ; vin andar r gaaft, andadoK ? ' ' ♦'". Van de tweede zijn die, ^velke op on op ion {"tgaiin cle dkacjt of de uitwerMng derzelve uitdrukkende, ats ; van arihas, wa- peris, armw&h ; van segdr, maaijen, sfaason; van leer, lezen, hctiw ; vap prevenir, vooikoiifain, preoencion ; aride'rcn eindigen 48B407 ( 100) ovrura, rfs : van escrdnr, schrijven, escritura ; van hacer, doeo, H$$hura. '. ,An<j!erep, en waarvan cr velen zyn, in sento, als: van abundar, overvloejjen, dbundamiento ; van abatir, ter n£er slaan,. abatimiento. Al deze woorden hebben echter veel meer betee- kenisseh ; by voorbeejd : hechura duidt aan: hdt maaksel, den vorm van iets ; een beeld van een massief ligcbaam ; het werktoon van een tfmbechtsman voor het maken van iets ; en figuurlyker wijs zegt men : ts hechura del rrrinistro, hij: is een creatuitf van den minister, enz. a Yah. de dercfe iiin die, welke de onmogelijkheid, de gemakke- lijkheid,de Waardigheid, of de verdienste der daad uitdrukken,' Van deze eindigeq de roeeste in We en zijn bijvoegelijke riaamwoor- iteri, lis*: amabk, ajyreciabfe, aborrecible^ manejaUe, espHcabte ; en eenige in ero, ook bijvoegelijke naamwoorden; als: Mtiedero, uityoerbaa'r,jperecec/ert>, yergaanb&ar, fianrtierMn{r.~N\Qt tile woorden, welke rpet de opgemeltfe lettprgrepen eihdigeD,zyn brbales ; zoo zijn de woorden horrible, compatme f Jkctible geene verbales : oat dat dezelven niet afgeleid * fcijn vati werkwoorden, eene daad, de gemakkelifkheid of onmo- gelijkheid of de verr jgting derzelve, enz, aand'uidende. Zoo zijn oc^l t de woorden a tr0ftfbr, traicior^ razon, corazan eri vele anderOn * ^quG.verpaleS, bjn dat zij <je ^lpedahigheid derzelver miss6ri.{ ]' ten, welfceJii|.;tw^e ^oor^q bee^an^t zy qit t jvee^t^wppr- den, of uit een naamwoord en een ander woortf, pf,ujt ; twefyTO- derp woorden^, het zn ook onyeranderd of met eene . veranderieg in den uitgang. Traspie^ siifinkelebd lpppen, is zafnengestbld, bit het vopr^etSQl tras, over, enfte^zelfstiftricJig^ ridaihwoord ^ie> Vpet i Cuellicortb; idrtfodrig, itf z to<ibg<*tfett tfil hei tetfst^igertfeto- wribrd cuelb, ha!s, en het bhvV^gfelijfc^ Maamoord <***>} kbit, Wordende d6 & vm ctte&Tm i verahcferdt Er iiin ook gevAlldn, waarin de uitgang a in t veranderd wordt, als ict&irtdtnidd van co^a, aangteigt, en rerfpw^ rond, Andereh- verfezen b»j de^e yerandering nog eere tatt&v-ala: pemi^utbr^cfdo van piprna; been, en quebrah^ gebroken, t -, Aikteren: wed&*x& pndergaan ee- ne geh£ele v veran<kriQg, als :cq4»%<^vM <*^ laag. " % ' •_ • '•.••.-. OVI|R BE THAPPfilf VAN VEltOELYKWO. -..»«.,....., • . . . . -» •,«;.'».i Deze vergnderin^^n yap dp biivoegelijke naamwoorden en van §o^Q]ge'bj||w€Nai^^ i ^ pbsitivos* CQ77M}ara^^'ep^w»erZa^$t^. " k "\ De bijvoegelijke naamwoorden, welke slechts e^ne. hpfdwig- ( 1« ) met anderen, worden comparativos genaamd, ab : me/or of mas bueno, beter, peor of mas malo, slechter, mayor of mas gronde, grooter, menor of mas pequeno, Ueiner. Die, welke zonder eene vergelijking te maken de hoedanigheid in den hoogsten graad aan« duiden, worden superlativos genaamd, als : bonisxmo of mui bueno, best, malisimo of mui malo, slechtit, grandismo of mux gronde , grootst, pequenisimo of mui pequeno, kleinst De comparativo, veigelijkende trap, wordt gevormd door de voeging van het bijwoord mas bij de positive stellige trap, als : dulce, zoet, mas duke, zoeter, dgrio, zuur, mas dgrio, zuurder. De superlativo, overtreffende trap, wordt gevormd door de voeging bij de positivo van het bijwoord mui, als : dulce, zoet, mui dulce, zoetst, of door de verandering des uitgangs van de positivo in i, wanneer het op eene klinkletter uitgaat, met bijvoe- ging van simo, als : duke, aulcisimo, en wanneer de positivo op eenen medeklinker uitgaat door de bijvoeging ven t en den uit- gang simo, als : sutU, sutilisimo, listig, listigst. Van deze positivos, comparativos en superlativos worden bijwoorden gevormd, zonder eenige verandering in den uitgang, echter met bijvoeging van den bijwoordelijken uitgang mente, ah : van dulce, dulcemente, mas dtdcemente 9 mui dulcemente, lacht, zachter, zachtst ; als ook wanneer de superlativo gevormd wordt zonder het bijwoord mui, met den uitgang simo, dan wordt de o in a verandera en den uitgang mente bijgevoegd, als : duldsimo, dulcisimamente, sutilisimo, sutilisimamente. In het gebruik der superlativos, bvb. mui gronde, grandisimo, en grandisisimo behoort men op te letten : dat grandisimo eene sterkere uitdrukking heeft dan mui gronde en grandisisimo eene sterkere dan grandisimo; wordende grandisisimo en dergelyke nitgangen echter aJleen in den zeer gemeenzamen styl en meest in gesprek gebezigd. Dit is de geregelde vorming van de comparativos en superla* twos en van de curie klassen van bijwoorden, welke van dezelven gevormd worden, met uitzondering van eene kleine verandering, welke eenigen ondefgaan, als : bueno, welke de superlativo boni» simo vormt, en fuerte fortisimo, fiel fidelisimo, waarin de bij- woorden, welke van dezelven afstammen, ook deelen. Op deze wijze worden die woorden, welke op ble uitgaan, in bill veran- derd, als amable, amabUisimo, a/able, qfubilisimo. Behalve deze wyze om comparativos en superlativos te vor- men, zijn er nog comparativos en superlativos, welke niet van de positivos gevormd worden, doch die op zich zelven eene vergelij- king en eene hoedanigheid in den hodjgsten graad uitdrukken. Aan deze wordt de naam van andmalos of irregulares, onregel- matige, gegeven, welke de volgende zijn : (102) Bueno, mejor, 6ptimo, goed, beter, best. Malo,peor f pisimq 9 slecht, slechter, slechtst. Grande, mayor ', mdcsimo, groot, grooter, grootst Pequeno, menor, m&nimo, klein, kleiner, kleinst. Bajo, inferior, infirm, laag, lager, laagst. jA/to, superior, supremo, hoog, hooger, hoogst. Deze comparativos en superlativos kunnen echte? door de voe- ging der bijwoorden mas en mwi bij de positives regebaaatig ge- vormd worden, als : van Jweno, mas bueno, mui bueno, malo, mas malo, mui malo, enz. Van deze positivos en comparativos mogen teffens superlativos gevormd worden ; van de eerste door de bijvoeging van isimo aan het einde van het woord met weighting van de laatste klink- letter, als : van bueno, buemsimo, of door het plaatsen van het bij* woord mui er v66r ; als: van bueno, mui bueno; van de tweede door het lidwoord to er voor te plaatsen ; als : van mejor, to mejor. Even alsde bijvoegelijke naamwoorden zelfstandig kunnen ge- bezigd worden, oezigt men somtijds in het spaansch de aelfstan- dige naamwoorden als bijvoegelijke, en zijn zy in zoodanig geval onderworpen aan veranderingen in de trappen van verge- lijking, als : El es mui cabattero. — Hij is seer grootmoedig. Ella es mui nina. — Zij is zeer kinderachtig. Soi mas hombre que V. — Ik ben meer man dan gij. El Sr. A. no es menos politico que el Sr. B. — De Heer A. is geen minder staatkundige dan de Heer B. El Jeneral F. es mas soldado que supredecesor.—De Generaal F. is grooter soldaat dan zijnen voorganger. La Senorita E. es mui senora,pero su hermana es masjildsofa. — Mejufvrouw £. is eene groote dame, maar hare zuster is giw- tere filosoof. Ten opzigte der vorming van bijwoorden uit de. onregelmatige veranderingen der bijvoegelijke naamwoorden, behoort hier aan- gemerkt te worden : dat van vele derzelven de bijwoorden niet op de hiervoren gemelde wijze gevormd worden ; namentlijk ee* nigen ; om dat zij zonder verandering van uitgangen zelven bij* woprden zijn, zoo als mucho, poco, malo, bueno, welke te geliiker tijd bijyoegelijke naamwoorden en bijwoorden van de stellig« trap zijn, mejor, peor van de vergelijkende trap; anderen ; ora dat de gewoonte zulks niet ingevoerd heeft, dus van muchisvno 9 poquisimo, minimo, kunnen geen muc/usimamente 9 poquisimame^t minimamente, gevormd worden. Eindelijk moet men opmerken, dat met van alle bijvoegelijke ( 103 ) • » naamwoorden, comparativos en superlativos gevormd kunnen worden. Eenigen zijn er, welke comparativos en geene superla- tivos vormen ; anderen vormen superlativos met het bijwooM mux en niet met den uitgang simo, als : 1. Van de* afgeleide naamwoorden, een familie naam uitdruk- kende, van de telwoorden en van de taraengestelde naamwoor- den kunnen geene trappen van vergelijking gevormd Wordeb^ met uitzondering van die woorden, welke zamengesteld zijn rot tdf- standige en bij voegelijke naamwoorden^en dan nog nimmer met den uitgang stmo* 2. De namen van volken,noctbnofe«,d& vergroetende naamwoor- den, aumentativos, de verkleinende naanntfoorc^,idiwtiuwtfiucw, voimen alleen comparative, doch^eenabijw.ppriden^ T ,Qol^ kun- nen van vele bij voegelijke n^am^poj-den, welke op /uitga^»g«e- ne superlativos in simo gevormd worden, als : paternal, maternal, . Jilial,femenil 9 igual, varonil, npch van die, welke op i uitgaan, als : baladt, Turqui, noch van die in n, als : ruin, noch Van die in r, als : secular ; en andereri, welke door het gebraik eti de lessen van goede schrij vers kunnen geleerd worden. De vergelijking van gelijkheid wordt gebezigd pm een. vooi> werp met een ander van dezulfde grootte of waarde te vefg§lijken en in het Spaansch gevormd door de bijvoeging van tanou^como, als : este libro es tan bueno como ese : ait boek is z6o goed als dat No es tan bueno como ese, dit is niet aoo goed ais dat, Tan wordt tanto wanneer bet bij een werkwoordgev^egd Wordt. Iste Aanmerking.—Cuan wordt sdmtijds- in stede v&n como achter tan *66r bijvoegelijke naamwoorden gebezigd, als : Tanfeo eum'sabhtbvk zoolelijk als trotsch, in stede vail Tan Jeo como sobtrbio. Cfianto wordt in plaats v$p comp, *c&er tanto, voor werkwoor* den gebezigd; alg: Tanto mst^ ymntogana, bij. verteert^ alles wat nij wint, in stede van Tanto gasta cowo gaha. . ,. . .< 2de Aanmerjiing.-^Zoo veel tirordt vertaald m het &pft&iiscb met tanto, overeenstemme&de met het naamwoord iri geslafelJE en getal, als: .•-,«■• Tanta carne.— Zoo vee\ vleesch. Tonta came coiwpescaio.— Zoo veel vleescli als Visch, Tantos drboles. — Zoo veel boomen.. \ * + \ * * . i * _ _» * ' • ■* Taitfos tirboles cqrno ar&zwto^-^W v^ Zfcttof wara/ya*.— Zoo veel oranje appelem •/* * . 3Rs/sfew ndranjas como peras.-^ Jjoo - veel orahje appQleij al^ per^ ( 104 ) Senige voorbeelden tsr ophelderivg van het voorgaande t Mas rico, mas scterbio. — Hoe rijker hoe trotscher. Mas presto caminamos, mas pronto llegaremos. — Hoe harder wij loopen, hoe eerder wij sullen aankomen. Cuanto mas lees, mas sabrds. — Hoe meer gij leest, hoe meer gij weten suit. Mas hablo, menos oyen,— Hoe meer ik spreek, hoe minder zij booren. Par mas que tos castigue, menos dbedeCen.—Hoe meer ik hen atraffe, hoe minder zij gehoorzamen. Mientras mas quieres, menos tendr6s+—HQe meer gij begeert, hoe minder gij verkrijgt La noche estarA tan oscura, que impedird nuestra salida.—De nacht sal zoo douker syn, dat ons vertrek daardoor zal verhin- derd worden. Talfut la conducta deljenerai Bernadate en Viena, que ecsitd 6R\ un grande alborofo. — Zoodanig was het gedrag van Generaal Bernadotte in Weenen, dat het aldaar groote beweging verwekte. Dan vo^ende op eene veigelijking, het zij van vergrooting of ▼erkleinW, wordt v66r wat, het zij uitgedrukt of begrepen, met de vertaakl, ab : Mas de lo que ftene.— Meer dan wat hij heeft Menos de lo que crew*— Minder dan wat ik dacht. Zoo dan door een onkennend woord wordt voorafgegaan, dan is het beter met que te vertalen, als : ' No mas que hque dt/e«~Niets minder, dan wat ik zeide. Nada menos que dos pesos.— Kistn minder dan twee pattienjes. TBLWOORDEN. De telwoorden, numerates f worden in het Spaansch in abso* lutos of cardinales 9 hoofd of grond getallen, ordinate*, rangschik* kemle fallen, ;*zr*i*uxw, getallen, welkeeen gedeelte van iets tritdrokken, en colectivos, getallen, welkp eene versameling of me* nigte in zich bevatten* De hoofd en gewone getallen worden hier onder de bijvoege- lijke naamwoorden gerangschikt, de partitzvos en colectivos onaer de zelfstandige naamwoorden, Hoofd of grond getallen, absolutos otcardinales, zijn uno, dos, tres t cuatro, een, 4 wee, drie 9 vier, eta. Zy worden hoofd of grond getallen genaamd, om dat elk een op zich zelve een bepaaU ge- tal uitdrukt, en als <te grondslag van idle gejtalleQ kronen aange- merkt worden. {taturschikkende Befallen, ordinate, sijn die, waanran men tich bedient om bij opvolging te tellen, ab : primero; eente, segundo, tweede, tercero, derae, cuarta, vierde. Partitiws zijn getallen, welke bepaalde gedeelten van eena hoeveelheid uitdrukken, als : mitad, helfte, Urcio, derde, quinto, vijfde, una cuarta, een vierde, una tercia, een derde, una octava, cen achtste, una dteima, een tiende. Colectivos zijn de getallen, welke bepaalde hoeveelheden, waar* in vele eenheden begrepen zijn, omvatten, als : doeena, twaalftal, decena, tiental, centena, honderdtal, miliar, duizendtal, millon, lien honderd duizendtal, cuento, millioen. Ook kunnen tot de Colectivos gebragt worden de woorden f terceto, cuarteta, quintilla, secstiUa, octavo, dicima, en anderen, welke in de dichtkunst gebezigd worden, om de getallen der Ter- pen uktedrukken ; als ook die getallen, welke eene vermenigvul- diging in zich bevatten, als : el dufto, bet dubbelde, el cuddruplo, bet vierdubbelde, el decuplo, het tien dubbelde. De Hoofdgetalten. Uno,etn. dos, twee. tres, drie. cuatro, vier. cinco, vijf. seis, zes. siete, seven. ocho, acht. nueve, negen. diez, tien.. once, elf. doce, twaalf. trece, dertien. catorce, veertien. quince, vijftien. ^ diez y seis, zestien. diez y siete, zeventien. diez y ocho, achttien. diez y nueve, negentien. veirtte, twintig. veintiuno, eenentwintijr. veintidoB, tweeentwintig. veintitres, drieentwintig. veinticuatro, viercntwintig. veinticinco, vijfentwintig. veintiseis, zesentwinti^. veintisiete, zevenentwintig. veintiocho, achtentwintig. veintinueve, negenentwintig. treinta, dertig. treinta y uno, eenenderlig. cuarenta, veertig. cuarenta y-uno, eenenveertig. cincuenta, vijftig. cincuenta y uno, eenenvijftig. sesenta, zeslig. sesenta y uno, eenenzestig. setenta, zeventig. setenta y uno, eenenzeventig. ochenta, tachtig. ochenta y uno, eenentachtig. noventa, negentig. noventa y uno, eehennegentig, cien&j, honderd. ciento y uno, honderd en een. ciento dos, honderd en twee. docientos, twee honderd. trecientos, drie honderd. cuatrociento, vier honderd. quinientos, vijf honderd. seiscienios, zes honderd. setecientos, zeven honderd, ochocientos, acht honderd. novecientos, negen honderd. mil, duizend. dos mil, twee duizend. «wef tbrante* **«(, tweeon*! hon* derd dwt ftfyflt tmmilkn df mi cuento, fetta mil* Keen. d3$mitomes of dor euentos, twee miUioeoeiu PrtfRttVj OOrSte* jqpauto, tweede. terctrai derde. cuorto, vierde. quinto, viifde. •e*to» sesde. sfytimo, zevende. octavo, achtste. iiono of noveno, negendeu dtcvmo, tiende. undtcimo of onceno, elfde. duodecimo of doceno, twaalfde. decimotfrcio of ireceiA, der- tieode. dtcimocuarto of cuatorceno, veertiende. dteimoguinto of gtitficeno, vijf- tiende. dtcimosesto, zestiende. dtcimostpttmo, zeventiende. dtcimoctavo, achttiende. rffectrooiioiio, negentiende. vijesimo of vewteno, twintigste. vtjesimoprimo, eenentwintig- ste. trijesimo of treinteno, dertigste. tuadrajinmo ofquarenteno^eer- tigste. Zfe raufscjukkende getallen. quinciutftfimo of quintette, Vijf- tigste. secsajtsimo oiwuenieno, aestig* •te. septuqjtebfiodticteitieno, seven* tigste. ocUytsimo of ochenteno, tachtig- ste. nonqjtsimo otnoventena, negen* tigste. cen&simQ ot centefio, honderste. docenUsimo of docenteno, twee honderste. trecenUnmo of trecenteno, drie honderste. cuadrajenterimo of ct*atrocefi» teno, vier honderste. quinjenUsifno of qumjentena, vijf honderste. sesentesimo of sescnteno, zet hon- derste. septenjetisimo of septenteno, ze» ▼en honderste. octojenttsimo of octqjenteno, acht honderste. nonajent&rimo of nonajenieno, negen honderste. miltsvno of mileno, duizendste. jtanffttfrJtotg-en over & teltvoorden. Het hoofd octal «no, £611, rooet in geslacht en getal overeen* •temmen met net zelfstandige naamwoord, waarbi) het gebezigd wordt. Het verliest de o v66r een naamwoord mannelijk enkeJ- Toud : I7n hombre, een man, tin refo;» een hqaplogie. Cfrnfo verliest de letteigreep to, wanneer het voor nafiittwoor* den staat, als : Ciew hombres, honderd man, cten mujeres, bonderd vrouwen* Ciento y uno, docientas, trecientot, cuatrocientos, quiniento*, seiscientos, setecientos, ochocientos, novecientos, moeten in gesiasbt met het naamwoord overeenstemmen, als ; ( 107) Docientos hombres, twee honderd man. Trecientas mujeres, drie honderd vrouwen. Al de rangschikkende ^etallen, moeten »n geslacht en gStal ttw* het naamwoord,waarbij zij gevoegd worden,overeensternhien # ytf: Et segundo hombre, de tweede man. La segunda mujer, de tweede vrouw. Los primer os hombres f de eerste inanneiu Las primer as mujer ef, de eerste vrouwen. Moor primer o verliestde o v66r een mannelijk enkelvoudig naamwoord, als : El primer capitulo del primer libro.—Kdt eerttfc kfcpittel vaQ bet eerste boek. OVER BE 6ESLACHTEN DER ZElMTAXDIGS NA AMWOORDEIf , Kegels op het geslacht der zelfstandige naamwoorden met opiigt tot derzelver beteekenis. .. » * 1. De eigennafflen en de geslachtnameti van mannen en man* nelijke schepselen zijn van het maimeltjke geslacht : Pedro. Pieter, Buctfalo, Bucephalus, zijn eigennamen van manhefijke schepselen, en hombre f mensch, cabaUo, paard, zijn derzelver ge- riachtoamen,. Uitzondering.—Haca of jaca, een klein paafd, wordt altijd in het vrouwelijke geslacht gebezigd. 2. De eigennamen of geslacht namen van vrouwen of vrouwe- lijke schepselen zyn van het vrouwelijke geslacht, als de eigenna? men Isabel, Elizabeth, Maria, enz., en de geslachtnamen mujer y vrouw, cabra 9 geiU 3. De namen van ambten, bedieningen, beroepen, verrigtin- gen, enz. van de mannen zijn van het mannelijke geslacht, als I Polvorista, kruidverkooper, Patriarca, aartsvader, Ppeta, dich- ter, Gfobernadar, gouverneur ; en die van de vrouwen zijn van het vrouwelijke geslacht, als: costurera, naaister, aplanchadora\ atrijksterj Abadesa, Abdis, EmperatrU, Keizerin, 4. De geslachtnamen rttno, koningrijk, impirio, rijk, pueblo, vo\k, lugar, plaats, jpa&, land, zijn maonelijk, en rejion, streek, lierra, aarde, poblacion, bevolking, provincia, prpvintie, isla x ei? \and, peninsula, schiereiland, ci uaad, stad, villa, stad, aldea, dorp, zijn vrouwelijk. De namen van steden, koningrijkea eq plaats?n zqn meesial van het geslaclit der geslachtnamen, waartoe zij be- hoojren, hetzij de*elven liitgedrukt of er onder verstaan \yottlefi, als : Toledo is van het vrouwelijke geslacht, om dat men den ge? slachtnaara ciudad et onder verstaat, Madrid is ool* van he$ \« (108) m te geslacht, om dat de geslachtnaam villa er onder verstaan* wordt ; Fuencarral is mannelijk, om dat lugar er on- der verstaan wordt ; Cuba is vrouwelijk, om dal ma er on- der verstaan wordt ; Morea is ook vrouwelijk, om dat peninsula er onder verstaan wordt. Niettemin zijn er eenige dezer namen, die den regel der uitgangen volgen : Expand, Spanje, is vrouwe- lijk, zoo mede Su&cia, Zweden, ofschoon de geslachtnaam rSina, waartoe zij behooren, mannelijk is ; Ferrol is mannelijk en de ge- slachtnaam is ciudad ; Viso roanneliik en de geslac htn aa m is viUa ; en anderen, welke bet gebruik zal leeren. 5. De namen van rivieren tijn manneKjk, als : Mansanaref, Tajo, Guadalquivir ; niettemin segt men in Valladolid la Esgueva, en in Zaragosa la Guerva, namen van twee rivieren. 6. De namen van winden en windstreken sijn mannelijk, als : Norte, Noord, Levante, Oost ; doch Brisa, de heerschende wind, ook de Noordoostewind, en Tramontane^ de noordewind, zijn vrouwelijk. 7. De namen van kunsten en wetenschappen zijn vrouwelijk, als : Gramatica, Spraakkunst, Eiadtura, Beeldhouwkunde, Tea- lojia, Godgeleerdheid, enz. met uitzondering van Dibujo, Tee- kenkunst, en Grabado, Graveerkunst* 8« Vrouwelijk zijn ook de liamen der figuren van de Spraak- kunst, dichtkunst en redekunst, ab : Elipsis, uitlating, Hipotiposis, levendige beschrijving van iets ; behalve Metaplasmo, letter of woordverzetting« Pleonasmo, overtolligheid van woorden, en Hi- p&rbaton, verzetting der orde en schikktng eener rede, welke man- nelijk zijn. Hiptrbole, vergrooting of verkleining van iets, wordt mannelijk en vrouwelijk gebezigd. 0. De namen der letters van bet alphabeth zijn vrouwelijk, als : la b la m enz. 10. De vergrootende en verkleinende naam woorden zijn ge- pieenlijk van net geslacht der woorden, waarvan zij afstammen, kte:hombron,perrazo, anjelote, zijn mannelijk, omdat hombre, man, perro, hond, en anjel, engel, waarvan zy afstammen, van het mannelijk geslacht zijn. Poemita en PoetiUa zijn' ook mannelijk, om dat de oorspronkeliike naamwoorden Poema, dicht, en Poeta, dichter, van het mannelijk geslacht zijn ; doch de vergrootende naamwoorden, welke op on uitgaan, zijn mannelijk, o schoon zij van vrouwelijke naamwoorden afstammen, als : van aldaba, klop- per, aldabon, van olla, pot, Mon, van memdria, geheugen, memo* rion, vsxijicara, een chocolaat kopje, jicaron. 11. De naamwoorden, welke alleen in het meervoud gebmikt worden, zijn van het geslacht, hetwelk zij volsens den regel van den uitgang in het enkelvoud zouden gehad bebben, all : alMcias, fooigeld, dat aan een nieuwsbreiiger gegeveu wordt, en wiveresj (1W) t levensmiddelen. De eerste is vrouweKjk, <fe andSre m«tnnelijk # om dat albricia en vivere zulks zouden ayn, kondon xij ia bet en* kolvoud gebruikt worden. , Van dezen regel worden echter ee- nigen uitgezonderd, als: efem6rides, eendagverhaal, ook de re- Jkentafel van den dagelijkschen loop der planeten,/<wce.t, bundel pijlen met roeden omvlochten, oudtiids v66r' de Burgermeesters te Rome gedragen, fauces, de sfokdarm, Uares, kettinghaak, preces, .gebeden uit de H. Schrift, en trtbedes, eene treeft, welke ▼rouwenfk zijn, dfechoon tfem&ride, fasce, fautse, 1lar 9 prez en trtbede van bet mannelijke geslacht zouden zijn, wdnneer zij in het enkelvoud gebruikt wierden. Reg&ls op de geslachfon i&ir ■ tdftiandige naamwoorden ten opzigte van derzelver uitgangen. 1. De naamwoorden eindigende op a zijn vrouweKjk, als palma, palm, venda, bliuddoek, teja, dak, ventana, venster, met uitzoude- riug van de voigende, welke mannelijk zijn : Adema planken beschoeijing in de inijnen. Albacea Boedelredder. Atmea korst van storax. Anugrama naamletterkeering. Aneurisma uitzetting van de groote slagader. Antipoda tegenvoeter. Apqrisma uitlooping. van het bloed tusschen vel en vleesch. Apotegma kprte en zinrijke volzin. Acsioma eene bekende stelling of geloofsspreuk. Carisma gave des hemels. Clima klimaat. Cometa staartster. Dia dag. Diafragma middenri£ Digamma eene letter, welke deRomeinen vaiLEolians onfleend hebben, de F of dubbel gamma. DUema strikrede, moeijelijke gesteldheid. Diploma eene bul. Dogma leerstuk, leerstelling. Drama een toneeldicht, een toneelspel. Edema een zacht gezwel. Emblema een zinnebeeld, Entimema eene bewijsrede, bestaande slechts uit twee voor- stellcn, enz. ( no > JBpigrama een pnntdicht Etna de vuunpugende berg Etna. Evanjelista Evangelist Guardacosta kostbewaarder. Guardavela reeftouw, JHaca een klein paard. Idioma spreekmanier 9 een land of volk eigon, taaleigeuschap. Jesuita Jezuit Largomira een kijke^. ' „ Letna eene bewijsrede, welke aan bet hoofd van een dichtetufc gesteld wordt, enz. Mand mana. Mapa wereldkaart. Paradigma voorbeeld, Paradqja een voorstel, dat tegen bet algemeene gevoeleo strijdt. Pardgua regenscherm. Pentagrama muzijklijnen. Planeta planeet. Poema een dichtstuk, vers. Prisma eene hoekzuil, of langwerpig ligchaam met verscheide- ne gelijke zijden en hoeken, een driekantig glas ter proefneming der kleuren. Prcblema een vraagstuk, een moeijelijk voorstel om optelossen. Prof eta Profeet. Prqjimnasma begin, proefetuk. Sintoma voorteeken. Sistema stelsel, ) Sofd eene sofa. , Sqfisma eene drogrede. Tapaboca een slag op den raond, een toepasselijk antwoord* Tema het onderwerp eener redenering. Teorema een beschouwelijk voorstel in de wiskunde om te be* togen. Viva een vreugde kreet. % De naamwoorden eindigende op e zijn mannelijk, als : JLdarme eene drachma* (Ill) Conclave vergaderplaats der kardinalen ter verkiezing van acq Paus. Declive afhelling. Lacre lak. Poste een post van deuren of vensters. TdBe gestalte. Uitgezonderd de volgende, welke vrouwelyk zip i Anode eene eend. Aguochirle slechte drank, spooling, Alache een elft. Alsxne zeker oKruid (alrine media). Anagalide gnigchelheilt zeker geneeskruid. Ave een vogeL Azumbre eene maat. Barbdrie wreedheid. Base grondslag, basis. Calvicie kaalheid. Calle eene straat Cari&tide een vrouwen beeld of pilaar ter ondersteuaing vaa eenige kroonlijst. Came vleesch. Cat&strofe eene droevige uitkomst of uiteinde. Certidumbre zekerheid. Churre smeer, vettigheid. Close eene klasse. Clave sleuteh Clemdtide klimop. Cohorte eene bende. Compaje een gewricht, lid, ook genootschap. — Corambre het vel of de huidf van een dier. Ccrriente stroom, Corte hof. Costumbre gewoonte # Crasisie poezeligheid, welgedaanheid. Creciente het getij. Cvrribre top, hoogste punt. Dulcedumbre zachtheid, aaogenaamheid. s t"2) Elatine waterkroid. Enante zeker kruid. Epipdctide nieskruid, nieswortel. Esferdide eene langwerpig ronde figuur. Esp6cie soort. Estirpe ras, stam. Etiopide eene plant, turn seharlei* Ftdanje eene phalanx, eene digt byeen geslotetie krijgsbende. Ease uiterlijke vertooning der planeten. Ft geloof. Fiebre koorts. Frente voorhoofd. Fuente bron. Jente volk, menschen. Hambre honger. Helice een slak lijn, de schelp ran bet o6r f enz. Helsine muurkruid. Hemionite zeker geneeskruid. fferrumbre ijzerroeet. Hipocistide eene plant. Hqjaldre een koek, pastei. Hueste leger, heir. Incertidumbre onzekerheid. //irfofe gemoeds gesteldheid. /n^Ze lies. Intemp&rie onmatigheid. Jiride eene plant. Lande een eikel of akeJ. Landre kliergezwel. Larinje het hoofd der luditpijp, Laude hfook grafschrift. Leche melk. Legumbre peulvrucht. Lente een bol geslepen glas, lens.' Liebre eene haas. Liendre eene neet. Zrfte, of few, pleitgeding. ( 113 ). Have sleuteL Lumbre vuur, ook een vonk vuur. Mansedumbre zachtheid, goedheid. Menguante de eb, ebbe, (luna menguante) (afnemende roaan.) Mente het denkvermogen. Molicie verwijfdheid. Muchedumbre menigte. Muerte dood. Mugre slijk, vuilnb, dat ergens aankleeft. Nave schip. Nieve sneeuw. Noche nacht. Nube wolk. Panace eeii zeker kruid, Pairalaje het verschil tusschen den schijnbaren en warea stand eener ster, wanneer die van de aarde beschouwd wordt, ontstaan- de uit een bedrog des gezigts. Paraselene eeqe bijmaan, eene maan in flchija bij onte maanu Parte aandeel, Patente open, patent. Peptide wilde porcelijn. Pesadumbre grief, droefheid. Peste pestzkskte, Pirdmide eene spitsche ztril. Picside het ouwel, hostie of ciborie kastje. Planicie vlakte. Plebe het gemeen. Padre de etter eener wond. Podredumbre verrotting. Pringue het vet, dat uit hat vleesch loopt. Proj6nie nageslacht. Prole afstammelkig. Quiete rust. Salumbre zoutschuim. Salve de salve regina, enz, Sangre blood. fiiwfe zetel. Siriereeku. Servidumbre slavernij. Serpiente eene slang. Sirte drijfzandi losse zandbank, Suerte noodlot Superftcie oppervlakle. Tarde laat, namiddag. Teame eene soort van steen, welke het ijzer Wegfrtoot. Techumbre een hoog dak, Temptrie matigheicL Tilde een lijn dus — , geplaatst op do spaanache ft. Torre toren. TVate balk. Tr'vpode een drieftta]. Trq/'e een korenschuur, I76re een uijer van eene koe of schaap. Urdiembre de ketting schering of lengte eener stoffe, die ge- weven wordt.. Varice of variz eene uitzetting of opzwelling der aderen. Vislumbre flikkering des lichts, — en eenige anderen. Als mannelijk en vrouwelijk worden gebruikt : arte, kunst, doU 9 buwelijksgift, puente, brug. 3. De naamwoorden, welke op i uitgaan zijn mannelijk, als : uleli 9 violet bloem, maravedi, een 34ste gedeelte eener spaansche real, tahali, lederen koppel. Uitgezonderd de volgende, welke vrouwelijk zijn : diocesi, een bisdom, Gestosis verrukking van zin- iien, graciadei, de hijzop, zeker heester gewas, grei. eene troep of kudde schapen, metrdpoli, hoofdstad, palmacristi of Higuera infernal, springkruid, wrattenkruid, {Ricinus)* parafrari eene omschrijvingfr— en eenige anderen. 4. Die welke op o uitgaan zijn mannelijk, als : arco, boos, cuello, hals, palo, stok, saco, zak, behalve mam, hand, en nao f setup, wel- ke vrouwelijk zijn. 5. Die welke op u uitgaan zijn mannelijk, als : alaju, een deeg van amandelen, noten, enz., bericu of bridecu, een koppel (centi- ron), cspiritu, geest. — Tribu, volksstam, alleen wordt gemeenujk als vrouwelijk gebruikt. * Iii de protioiie Caracas u de palmacristi, welke bij one bier karpat .genocmd woriit, bekend onder den naara van 'iurtago, an in de oostelijke pro via lit o van Ye* lieijiiela, &ignerjt<t. ( 115 ) •. Die, welke op d uitgaan 1 zijn vroawelijk, als : bondad, goerf- beid, merced, dagloon, eehe gunst, enz., /uf, een gevecht, ook woordenwisseling, saiud, gezondheid, behalve de volgende, welke ooannelyk zijn, als : Adaiid, eene bende krijgslieden met een opperhoofd, alamud, een dwarahout achtereene deurom dezelve te verzekeren, aimu</ 9 zekere graan maat, arckUaud, eene soort van luit, ardid, list, ataud, eene doodkist, cesped, de groene zode, enz. huesped, gast, lead, eene luit, sud, het zuiden, tcdmud, talmud.* 7. Die, welke op I uitgaan zijn mannelijk, als : parted, honigraat, claxyil, angelier, atrU 9 een boek lessenaar, facisttil, ook een boek lessenaar. Met uitzondering van de volgende, welke vroaweiyic aijn, als: Aguamiily honigwater, cat, kalk, capital, heofdsfad, kapitaal, earcelf gevangenhuis, col, kodl, decretal, het pausselijke wetboek, of bevel, ktil, gal, mid, honing, pid $ bet vel, de htud f sal, zoo** serial, sein, vocal, eenejdinkletter. 8. Die, welke op n uitgaan zijn mannelijk, als : pan % brood, ahnacen, p^khuis, hollin, roet, bajon, bamon, betun, jodenlijra.— * Met uitzondering van de naatnwoorden, welke van werkwoordan afttammen en op ton uitgaan, als : leccion, eonfesion, van leer ea confesar; als mede van de' volgende, welke vrouwelijk zijn, als: Arrumazon eene ophooping van wolken aan den horieont* Barbechaxon het schoonmaken van gronden tar beboawing. Binazon de tweede schootunaking, enz. Cancion zang. Cargazon lading. Cavazan uitgraving. Ckwazan eene rij nagela, * Men tal hier opmerken, dat op deae woordeo, achooo de nadruk der item niet op de lettergreep v66r de folate (pen&tlima) valt, maar wel op de laatete (ultima), er geese klankteekene op dezelven geplaatet aijih Wij nemen de gelegenheid wasf om hier ler loope aantemerken : dat meeet alle woorden, welke op ad, ed, id, od, ud en an, en, in, on, m uitgaan, volgene den algemeenen regel, de nadruk der stem op de laatete lettergieep bebben, en due geen klaokteeken vereiaechen. Het klank* teeken wordt ? ereiecbt, wanneer de nadrak der etemop eene andere dan de letter- greop ?6er de laatete (pendlUma) valt, en wanneer de woorden niet met od, ed, id, enz. eindigen. Ook bebben de woorden, welke op ei en op ir, or en w uitgaan, meeatal de nadruk der item op de laatete lettergreep. la narolging tan goede ecbrijvere, ^hebben nrj op de woorden, welke deae cdtgangen niet bebben, en welke de nadruk der item nipt op de lettergreep ? 66r de laatete hebben, bet kleakteeken geplaatet. I 116) Clin of crin manen Tan dieren. Desaion ongerustheid, ontevredenheid, grief, ontijdighcicL Imajen een beeld, beeltenis. Hiperbaton verzetting der order en achikkingiener rede. Plomazon een vergulder's kussen. Razon rede. Sarten een bakpaa. Sazon gaisoen. fkgazon oogsttijd. Sien de slaap van bet hoofd. ' Sinrazon bet ongelijk. Trabazon de voeging van twee of mecr dingen bij elkander,-*-* en eenige anderen. Mdrjen en drden worden tnannelijk en vrouwelijk gebruikt. 9. Die, welke op r uitgaan zijn mannelijk, als : coudr, balssnoer, plactir, vermaak, zafir, saffi r, ternor, vrees ; behalve Bezo&r, Be* soar, Jfor, eene bloem, labor, werk, segur, eene bijl 9 ook de bijt en roede voorheeo voor de Burgermeesters te Rome gedragen, en zoster, het springend vuur, eene ziekte, welke vroawelijk zyn. Azucar en Mar worden mannelijk en vrouwelijk gebruikt ; doch de zarnengestelde van de laatste, als : bajamar, eb f pleamar* vloed, en estrettamar, een zeker kruid, {plantago coronifolio) zijn vrouwelijk. " 10. Die, welke op s uitgaan zijn mannelijk, als : arnfo, harnas, anis, anijs, mes, maand. Met uitzondering van de volgende, wel- ke vrouwelijk zijn, als : Anajiris klaverboonen, eene plant. AngarUlas eene burrie of bcrrie, een azijn stelletje, era. Antiperistasis de werking van twee tegenstrijdige hoedanighe- den, die door tegenstand elkanders krachten vermeerderen. Apoteosis eene heidensche plegtigheid, waarbij de keizers ondcr de goden gesteld worden. Bacaris of bacara vlooizaad. Biles gal. Colapiscis hoizmgblag, vischlijru, Completas het laatste avond gebed. .... Crisis bet tijdstip van beslissing, krisw.. Diapedisis uitvloeijing van het blood door het bekleedsel der bloedvaten. Tin) Bpiglotis het lelletje ran de keel. Elites een holle steen met een kern. Ecs&piias lijkstatie, lijkrasurt* Galiopsis doodneteL Hematites een bloedsteen. Hvpdstasis bezinkgel van urine. Hipdtesis eene aangenomene grondeteliing, waarait men teja bewijze van iets besluit, enz, of eene verondenrteUing. Lis lelie. LUtre$ kettinghaak. Mods foeiie. Maitines de metten of getijden, de morgen gebeden. Metamorfosis gedaante verandering. Metempsicosis zielsverhuizing, Mies koorn, gewas, oogst. Paralisis beroerte. Parenesis vermaning. Palispastos een werktuig met vele katrollen. Preces gebeden uit de H. Schrift. Raquiiis de engelsche ziekte. Res hoornvee.. Selenites of senites maansteen. Sind6resis wroeging, knaging van het geweten, Sintresis de vereeniging van twee lettergrepen. Sincuresis de zamenhechtiag der beenderen door banden, Sintacsis woordvoeging. Tenazas eene nijptang. Tests eene sluitrede. Tisis of tisic* eene bngtoering. Tos de hoett. Trtbedss eene treefL Visperas de vesper, avond gezangen of gebedea. Cutis vel of huid, wordt als mannelijk en vrouwelijlc gebezigd. 11. Die, welke op t uitgaan zijn vrouwelijk, als : zenit, toppmrt, axvmut, topboog. 12. Die, welke op ai* uitgaan zijn mannelijk, als: carcase, — i I,, .^ i ■ ■ ■ ■ m i ? Thau wwdt dt j in dt pUmit van da * in do ipaanecbo taal (cbrtitty (iisy doode romp, refer, uurwerk, almoradux, mftrjotem* behalve de volgende : salsifrax of salsifrdjia, ttetnbjreek, tardonixt sardoniks, trox, een koornsehuur, welke vrouwelijk zijn. 13. Die, welke opzuitgaan zijn mahnelijk, tin: ant if az een duijer, afoiez of cdmezo, ook almecino, de lotus boom, barniz, ver- bis, arros, rijst, eqpttz, eene soort van slaapjapoa. Uitgezonderd de woorden, welke in ez uitgaan en eene bezitting of hoedanig- keid aanduiden, als : estrechez, naauwte, palidez, bleekheid, en de navolgende : cerviz, nek, cicatrix, lidteeken, contrakaz, de ▼er» keerde zijde van linnen of taken, aw, schop met den voet, cruzy kruis,/<zz, gelaat, haz de regter zijde van linnen of taken, hez, droessem, hef, schnim, hoz, een sikkel, intrepidez, onverzaagd, Zitz, licht, matrix, baarmoeder, nariz, neus, ninez, kindsheid, nuez, etene noot, paz, vrede, pez, pik, pomez, puimsteen, sobrehax, pppervlakte, sobrtpelliz, bet fijn linnen, koorkleed der priesters, sordez, doofheid, vez (als una vez) een maal, voz, stem, AUe woorden eindigende op ez, aanduidende eene afgetrokkene hoedanigheid, als : brilian* fez, luister, escacez, schsarsbeid, zijn van het vrouwelyke gestacht « De volgende woorden worden gebruikt door eenige schrijverf als mannelijk en door anderen als vrouwelijk. Albald, een get tuigschrift, anatemc^ banvloek, cisma, verdeeldherd, scheming, af; zondering van de ware kerk, color % warmte, emhlema, zinnebeeJd, hermafrodita, manwijf, nemo, het zegel op eenen brief, r6uma 9 ver- koudheid, arte f kunst, dote, huwetijksgift,/>tienfe, eene brug, canal, kanaal, m&rjen, witte rand of kant van een boek of geschrift, het kantteeken. OVER DE VOOBNAAXWOOiq>SN. Het voornaamwbord is een deel der rede, hetwelk gesteld wordt in de plaats van het naamwoord ten einde hefhaling te voorko- men. De voornaamwoorden worden in zes soorten verdeeld : pronombrespersowles, perseonlijke vooraaamwoorden^ertiotf raft'* vos, aanwijzende, pasesivos, bezittelijke, rehxtivos, betrekfcelijke, interrogativos, vragende en infinitivos, onbepaalde. PERSOONLYKE VOORNAAHWOORDEIT. 1 . De persoonlijke voornaamwoorden worden gesteld in de plaats van de namen van persunen en die van dingen, wanneerdeze als personen gebezigd worden. Zij zijn drie in getal : yo, tu t el, ik, gij, hij. Yo wordt gesteld in de plaats des naams van den per- soon, die spreekt, en wordt genaamd: de eerste persoon; ttt wordt gesteld in de plaats des naams van den persoon, tegen wien men spreekt, en wordt genaamd : de tweede persoon ; en d wordt gesteld in de plaats des naams van den persoon, van wien men spreekt, of der zaak over welke gesproken wordt, en wordt : de dcrde persoon genaamd. ( litf ) 2. De voqrnaamwoordcn yo en tit sijn geheel persoonlijk.: •m dat in de gewone spreekwijxe dezelven altoos in de plaats der namen van personen gesteld wprden en slechts allecn in de pfaats der namen van zaken, wanneer deze in ecnen flgaurlijken zin a|s personen voorgesteld worden, terwyl daarentegen het voonlaanv woord d in de plaats konit van aile namen, zoo van personen ais van zaken. 3. Deze persoonliike vooroaamwoorden hebben even ajs d$ naamwoorden, getal, geslacht, gevallen en verbuigingen. De % twee eersten yo en tu zijn in het enkelvoud geaieen aan beide d$ geslachtcn, mannelijk en vrouweliik, zonder eenige vorandering in den uitgang te ondergaan ; docn de derde heeft zelfg in het enr kclvoud den vrouwelijken uitgang. In het meervoud lyden alte drie veranderingeh in den uitgang, gelijk uit de volgende verbai- gingen op te inerken is. EERSTE PERSOON. rimer SINGULAR. Norn. Yo. Jen. de mi. Dot. d, of para mi, me, Acus. me, a mi. „ Ablat. por mi, conmigo. PLURAL MASCUUNO. K. Nos of nosotros* J. de nosotros. D. a of para nosotros, nos. A. nos, a nosotros. A. por nosotros. PLURAL FEMENINO. N. Nosotros. J. de nosotros. D. a of para nosotras, nos. A. nos, d nosotros. A. por nosotros. a persona. KSKBLVOUD. 1. Ik. 2. mijns, van mij. 3. mij, aan mij. 4. mij. 6. door mij, met mij. ' MANNELYK MEERVOtijD. Wij. onzer, van qng. ons, aan ons. ons. door ons. VROUWELYK MEERVOUD. onzer, van ons. ons, aan ons. ons. door ons. SINGULAR. N. Tu. J. de ti. D. d of para ti, te. A. te, d ti. V. tu. A. por ti, contigo. /fWEEBE iPERSOON. Scgunda persona. BNKELVOUB. Gij. ■ uws, van U. U, aan U. U. door U, iaet U. I 120 ) PLYRAL VASCULINO. JJT» F«f f of vosotros. J. de vosotros. D. a of para vosotros, os. A. & vosotros, os. V. vosotros. A. por vosotros. plural rauuiiifo, N. Vosotras. J. de vosotras. D. & of para vosotras, os. it. & vosotras, os* V. vosotras. A. por vosotras. UANJI£bY& HW5RVOU». Gij. uwer, van U. U, aan U. U. gij. door U. VttOUWEJLYK MBERYOm*. Gij. uwer, ran V. U, aan U. U. door U. DBRDB FBRSOON MANNBLYX. Tereera persona masculina. 81N6TTLAR. If. A J. de A D. & of para A le. A. 6 Ate. A. por A plural N. Ellos. J. de elks. D. a of para etttis, Us. A. & ellos, los. A. por ellos. BNRELYOVD. Hij. zijni, van hem. hem, aan hem. hem. door hem. MEBRVOm Zij. burnt. Tan hen. huo, aan ho*. hen. door hen, DBRDB PBR860B Tereera person* femenina. QIZfftULAR. & Ella. J. de ella. J). & of para ella, le. A. & eUa, la. A. por ella. plvrax* N. Ellas. Ji de eUas. D. & of para eUas, les. A. & ellas, las. A por ellas. JSNKBLYOqpD. Zij. barer, van haar. haar, aan haar. haar. door haar. JEBBRrotOfc Zij. harer, ran haar. haar, aan haar. haar. door haar. ( 181 ) HET 01tZYDI«B TOOB1TAAJCWQ0BO. N. EJh. Het J. de ello. van het. D. 6 of para ello 3 lo* aanhet A. & eUo 9 lo. het. A. por ello. door het.. 4. Het onzijdige voomaamwoord heeft in het Spaansch geea meervoud en wordt even als de anderen verbogen zonder den vocativo, als zijnde het van den derden persoon. De gewoonte laat echter toe ora, wanneer men iemand met minachting bejegent, of hem iets beveelt, hem in den derden persoon aantespreken, zeg- gende vaya d f ga weg, haga lo que le rnandan, doe wat men U gebiedt, calle, zwijg, enz. 5. De derde persoon heeft eene andere verbuiging, namelijk die, welke in het nederduitsch onder de wederkeerende voornaam* woorden behoort : J. De si, D. d of para si 9 se. A. se 9 & si, _ A. por si, consigo. Zijns, van zich. zich, aan zich. zich. door zich, met zich. Deze verbuiging behoort aan de drie geslachten : mannelijk, vrouwelijk en enzijdig, en aan de beide getallen enkel- en meer- voud. . 6. Het meervoud nosotros en vosotros zijn zamengesteld ait de voornaamwoorden nos en vos en het bijvoegelijke naamwoord etros, in het meervoud. Wanneer nos en vos alleen staan zonder het bijvoegelijke naamwoord bij zich te hebben, dan zijn zij man* nelijk en vrouwelijk. Zij ondergaah geene verandering dan in den dativo en den acusativo, waarin vos de v verliest, als : yo os lo mando, ik beveel het U. Os castigari, ik zal U straffen, in de plaats van vos lo mando, vos lo castigarb 9 gelijk voorheen geschre- ven werd. Schoon zij meervoudige voornaamwoorden zijn, zoo worden zij echter in het enkel voud gebruikt inzonderheid in bevelschrif- ten van regeringen, geestelijken, enz. Bij voorbceld zegt de koning : Por cuanto j>or parte de vos (Fulano) me ha sido hecha relacion 9 etc : Het gene ten uwen aanzien mij is berigt gewor- den, enz. Nos R. M.> arzobispo de C : Wij R. M., aartsbisschop van C. Ook worden zij gebruikt, wanneer men zich in het gebed tot God, de Heilige maagd en de Heiligen wendt. Het gebruik van* nos en vos in den nominativo in de plaats van nosotros en vosotros is ook verouderd, doch niet in den dativo en acusativo : want men zegt steeds : £ nosotros jaos convidaron : (122) Vij werdeo Ttrsockt; 4 vosotros os corresponds, het betaanst V, enz. OTSB BBT GEBRUIX DER FERSOONLYK* VOORNAAHWOORBBlf. 1. De voornaam woorden el, la, lo en lot kunhen welliet door den leerling verward worden met de lidwoorden ; doch de taal- kenner zal al dadelijk dezelven onderkennen, door te letten op de woorden, bij dewelken dezelven gevoegd zijn. De voornaam- woorden worden bij de werkwoorden gevoegd, als : 61 kabld, of habld €\ ; hij sprak ; la llevaron, ofllevdrorda. ; men voerde hoar weg ; los castigaron, of castigdronlos ; men straftte hen ; no habia que comer, y lo buscaron, of buscdronlo ; er was niet te eten, en men zocht het. De lidwoorden worden bij de zelfstandige naam- woorden gevoegd, als : el tiempo, de tijd ; la virtud, de deugd ; los disgustos, de onaangenaamheden, lo verdadero, het ware, enz. 2. Evep zoo kan men dwalen in het gebruik der voornaam* woorden le 9 les, le, los, en la, las. In de voorbeelden van verbui- Singen staat le in het enkelvoud en les in het meervoud in den erden naamval (dativo) voor de beide geslachten, terwijl le in het enkelvoud en los in het meervoud mannelijk, en la in het enkel- voud en las in het meervoud vrouwelijh in den vierden naamval (acusativo) staan. Om dus in geene dwaling te vervallen, zal men behooren deze twee naamvallen wel te onderscheiden. Voorbeelden. — Menzegt: El juez persiguid & un ladron, le prendid, y le castigd : De regter vervolgde een* dief, hij vatte hem op en straftte hem. El juez persiguid d unos ladrones, los prendid, y los castigd : De regter vervolgde eenige dieven, hij vatte hen op en straftte hen. In deze voorbeelden zijn de voor- naamwoorden in den vierden naamval, mannelijk enkelvoud en meervoud. El juez persiguid & una ladrona, \k prendid, y la castigd: d# • regter vervolgde eene diefegge, hij vatte hoar op en straftte haar. El juez persiguid d unas ladronas, \&s prendid, y las castigd : de regter vervolgde eenige diefeggen, hij vatte hoar op en straftte haar. Hier zijn de voornaam woorden in den vierden naamval, vrouwelijk enkelvoud en meervoud. El juez prendid d un ladron, le tomd declaracion, y le notified la senteneia : de regter vatte een' dief op, hij nam hem de verkla- ring 4 af en kondigde hem het vonnis aan. El juez prendid d unos ladrones les tomd declaracion, y les notified la senteneia : de reg- ter vatte eenige dieven op, hij nam hen de verklaring af en kon- digde ken het vonnis aan. Deze voornaamwoorden zijn in den der U.n naamval mannelijk enkelvoud en meervoud. El juez prendid & una ladrona, le tomd declaracion, y le notU ficd la senteneia : de regter vatte eene diefegge op, hij nam haar V-. w ( 123 ) de verklaring af en kondigde haar het vonnis aan. Eljuezpren? did a unas ladronas, les tomd declaration, y les notified la senten* cia : de fegter vatte ^enige diefeggen op, hij nam haar de ver- klaring af en kondigde haar het vonnis aan. Deze voornaam- woorden staan in den derden naamval vrouwelijk enkelvoud ea meervoud. Op deze wijze behoort men den derden en vierden naamval, (dativo en acusativo) te leeren onderscheiden , waarin echter niet alleen in de gemeenzame spreekwijze, raaar zelfs in de werken van anders beroemde spaansche schrijvers dikwijls onnaauwko»- righeden sluipen. 3. Even zoo onnaauwkeurig is men in het gebruik van het on* zijdige voornaamwoord lo, in de plaats van het mannelijke voor- naamwoord le in den vierden naamval ; zelfs klassieke schrijvers zijn in deze onnaauwkeurigheid vervallen, misschien wel uit eene overdrevene zucht naar welluidendheid, of wel mogelijk, dat hun- ae werken niet behoorlijk van drukfeilen gezuiverd zijn. Het is altijd onnaauwkeurig het onzijdige voornaamwoord lo m de plaats van het mannelijke voornaamwoord le in den vierden naamval te bezigen. Men feilt tegen de taal, waoneer men zegt : d juez persiguid a un ladron, lo prendid, y lo castigd~-het moet le prendi6 y le castigd zijn. 4. Voorheen werden de voornaamwoorden d, ella, ellos, ettas en ello met het voorzetsel de, met weglating van de letter e, tot een woord vereenigd, als: del, dittos, delta, deltas, dello. Dit is in onbruik geraakt ; de vereeniging geschiedt alleen met het lid- woord el ; en men schrijft thans : Del Rey es lo que viene de 61 : des konings is, dat van hem komt. 5. Bij het gebruik der voornaamwoorden me, te, se moet mea den regel volgen, welke is voorgeschreven voor het gebruik der andere voornaamwoorden ter onderscheiding van den derden en vierden naamval. Bij voorbeeld men zegt : mi deudor me ha pagado mi dinero : mijn debiteur heeft mij mijn geld betaaid. — Tu hermano te escribe esa carta : uw broeder schrijft U dien brief. — El nino se ha dado un golpe : het kind heeft zich een slag toegebragt. Of in de volgende uitdrukkingen : Yo me lo si of me lo pienso, ik weet net ; tu te tendras buen cuidado, gij moet er veel zorg voor dragen ; alia se las haya, dat hij zich zelve toewijte. In deze voorbeelden zijn de voornaamwoorden me, te,se in den derden naamval enkelvoud. Nosotros nos a/a- bamos, wij vleijen oris ; vosotros os amais, gij bemint U ; aquellos se atormentan, zij maken zich moeijelijk, — hier staan de voor- naamwoorden in den vierden naamval meervoud. lletzelfde heeft plaats in de gevallen, waarin de voornaam- woorden bjj de wederkeerige werkwoorden of bij de onzijdige weFkvroQrdep, a& wederkeerige gebezigd, verbtnden wtrdepj ( 124) hetzij de voornaamwoorden voor of achterde werkwoorden gaan. JBij voorbeeld : Nosotros nos amamos, vosotros os arrepenHs, a- quellos se abroquelan, (wij beminnen ons 9 gij berouwt U, zij be- echutten ztcA (achter een schild). Deze zijo wederkeenge werk- woorden.-^-Me salgo, te duermes, se muere, (ik ga uit, gij slaapt, hij sterft) zijn on/ijdige werkwoorden ; doch sdlgome, dutrmete, mutrese, (gelijke beteekenis als de eerste) zijn onzijdige werk- woorden, wedferkeerig gebezigd. In de gevallen, waarin het voornaamwoord nos achter het werkwoordgevoegd wordt, dan verliest het werkwoord de laat- gte s in den eersten persoon meervoud, als: alabdmorws, amdmo- nos 9 avergonzdmonos. 