Het worden, het leeven, de gezondheid, de ziekte en de dood des menschlijken ligchaams, volgends de leer van Brown ...
A) Wanneer de meergemelde prikkelingen” ten leeven op de opwekbaarheid onzes ligchaam wer- ken, dan oniftaat daaruit de opwekking van het- EN het leeft, en dit leeven hangt wel deeglijk van de werking der prikkelingen af; gaan deeze voort te werken, dan gaan wij ook voort ‘te lee- ven; werken deeze prikkelingen zoo wel alle te zamen, als iedere op zich. zelve, met behoorlijke kracht , geövenreedigd aan de hoeveelheid onzer opwekbaarheid‘, voort, dan is de opwekking onzes ligchaams zoodanig, als zij behoort te zijn; alle deszelfs verrigtingen gaan met behoorlijke kracht. en gemaklijkheid van de hand; en ’c gevoel daar- va is .de gezondheid. B.) Werken deeze prikkelingen ten ah niet fterk genoeg, of ontbreeken zelf zommige derzel- ve geheel, dan wordt ons ligchaam niet behoorlijk opgewekt; deszelfs verrigtingen verflaauwen, wij bevinden ons ziek, zwak; in deezen is onze op-' wekbaarheid opgehoopt, ons geheele ligchaam is meer vatbaar voor prikkeling , wijl deszelfs ‘op- wekbaarheid niet behoorlijk verbruikt wierdt. Dee- ze zwakheid noemt zrowNn de eigentlijke zwak- heid: Hiertoe behooren bij v: de zwakte der oogen door langduurig gemis van licht; bloed- vloe= ( 107,) vioeingen en waterzucht deor kommer en gebrek, of door veel purgeeren, of overmaatig aderlaaten veroorzaakt; teering door herhaald verlies van al- lerlije. zappen, enz: In alle deeze ongefteldheeden is de opwekbaarheid onzes ligchaams opgehoopt 5 waarom dan ook in deezen de geneezingalleen door een trapsgewijs gebruik van geringe middelen ter prikkeling bewerkftelligd wordt; iminers hier werkt de geringfie prikkeling reeds fierk. Men kan dit zelf wel door eene zoort van. bereekening eenigzins duidlijk, maaken; bij v: wij willen on- derftellen : Tot volkomene gezondheid worden vereischt 1o graden opwekbaarheid, en ıo graaden prikkeling 5; de opwekking daarvan zal so zijn, en ’t gevoel deezer is Gezondheid. Maar, nu neemen wij een ligchaam, welkes opwekbaarheid door gebrek aan prikkeling van 10 tot op 15 gra- den gereezen is, zo heb ik thands, om de op- wekking tot op 20 graaden te brengen, niet meer 10, maar mdär 5 graden noodig. C) Werken de prikkelingen ten leeven te hee- vig op ons ligchaam, of zijn ’er eenige fterke en ongewoone prikkelingen bijgekomen , dan wordt ons ligchaam te zeer opgewekt, alle verrigtingen van ”t zelve worden in hunne werkzaamheid te zeer verhoogd, wij gevoelen ons ongefteld; deeze ongefteldheid noemt BROWN Ahenia ( ziekte uit fterkte) en hier zijn verzwakkende middelen dien- ftig: als aderlaaten, purgeer- en braak- middelen , beneevens ligte, fchraale fpijs en koudez; omdat alle deeze dingen eene firekking hebben, om de te ( 108 ) te hoog opgewondene opwekking, door het ont- trekken der prikkeling , langzamerhand we£r tot op den graad der gezondheid te doen zakken. D.) Wanneer de prikkelingen ten leeven nog langen tijd met haare overmaatige fterkte yoort- werkeh, dan gaat de ftaat van fterkte eindlijk ook in zwakheid over: de te vooren al te Zeer Vver- hoogde werkzaanmheid van alle verrigtingen onzes ligchaams neemt ten laatften af, wijl de opwek- baarheid te haastig, en haastiger, dan dat zij zich in denzelfden tijd we£r zou kunnen herftel. len , verbruikt wordt ; deeze zwakheid noemt BROWN de oneigentlijke. Hiertoe behoort de wa- Zerzucht, het Podagra, de beroerte en meer an- dere ziekten van Drinkers , die met hunne opwek- baarheid geen huis weeten te houden, maar de- zelve door mishruik van fterke prikkelingen al te ‚V50eg verkwisten, Volgends Brown zijn ’er maar drie zoorten van algemeene ziekten, en twee wegen tot den dood ; naamlijk: Wij fterven zij aan eigent- lijke ’t zij aan oneigentlijke zwakheid; en wii zijn ziek of van fterkte » of van eigentlijke of zich dikwijls onder de Mmeest onderfcheidene toe- val» (*) Ziekten en fterfgevallen door plaatzelijke ‘gebreken , of @eor titwerking en invloed van mechanifche inftrumenten kunnen kier niet bedo>ld worden. ( 109 ) vallen; en de meest onderfcheidene ziekten vert0o” nen zich dikwijls met bijna dezelfde toevallen, Vö6ör den tijd van srown verwisfelde men zeer dikwijls het voorkomen der ziekte (dat is, den aard der toevallen, waardoor de ziekte zich aan onze zinnen vertoont) ‘met de ziekte zelve, [Cdat is, met den 'grond en de oorzaak van alle deeze verfchijnzelen) men benoemde de ziekte, en ge- nas die zelf ook maar. eene zekere, vastgeftelde vereeniging van toevallen. Bij v: zwaare hoofd- pijn, brand in de oogen, zuifen in de ooren, be- zwaarde ademhaaling , benaauwdheid en fteeken op de borst, ”t.opgeeven van fpeekzel met bloed ge- verwd, een koortsagtige pols:+ als deeze verzame- ling van toevallen zich vertoont, dan noemt men het gewoonlijk. eene .ontfteeking in de Long : De Man, die daarbij ‚niets denkt, is nu te vreede; hij gelooft thands ‚de ziekte te kennen; En hij ‘kent doch niet. meer dan. ’t voorkomen derzelve;, de ziekte zelve niet, dat is, niet den grond en de oorzaak der voorgemelde toevallen. Thans flaat hij»?t arties, ‚Ontfleeking der. Long. of in zijn boek, of in zijn geheugen op, en.rigt dien ten.ge» volge zijn voorfchrift in. ‚Een .denkend mensch evenwel vergenoegt, zich niet daarmede,. dat bij eene ziekte naar bovengemelde vereeniging van toevallen weet te noemen; maar hij denkt verder over de naarfpooring van den toereikenden grond deezer toevallen naar; want eene ziekte te genee- zen, is niet, ‚de toevallen te helpen, maar wel de oorzaak der ‚ziekte web te neemen. Op deeze, - wijs (ıo) wijs nu ontdekt de denkende Geneesheer eerstz of eene overmaatige prikkeling der longen, (f£he= nia) of wel een eigentlijke zwakheid (ofßhenia directa) der long, of eindlijk eene oneigentlijke zwakheid (afhenia indirecta) der longen en des geheelen ligchaams de grond - oorzaak der gemelde vereenigde toevallen zij, die men Ontfteeking der Long noemt. “Men ziet hier een geval, waarin een kundig Geneesheer eene ziekte, die aan den onkundigen altoos dezelfde fehijnt te zijn, op drieörlije verfchillende manieren helpen kan „ en dat wel , &&nmaal’ door verzwakken , de andere maal door verfterken. doen, dan de meeste vroegere Geneesheeren dee« den, die de toevallen der voorhanden zijnde ziek- te opzogten,, dezelve te zamen fchikten, daarnaar aan de ziekte eenen naam gaven, en dezelve voorts volgens de te dier tijd beroemde leerbocken behan- delden; doch te menigmaal allen als een fchaduw - beeld — als eenen naam behandelden, en mee- nig Geneesheer behaalde niet zelden bij ’t publicq - den Cute} den prijs, die den zieken allen maar met een veelbeduidend o0g aanzag, hem met een geleerd gebaar den pols voelde,’een zeer duisteren naam aan de ziekte gaf, en dezelve in een vervuurd bock met den grootiten zegenpraal welr ‚wist aan te too- nen. Maar om agter den waaren aard eener ziek- te te komen, moet men den geheelen' voorafgegaa- nen toeftand van -het ligchaam des lijders ,„ benee- vens zijne leevens-wijs, die hij tot dus ver ge- voerd heeft, uitvraagen, en doordenken, en zoo eerst den oorfprong der onderhaavige ziekte met verzekerdheid aan den dag brengen. Bij v: een BROWNIAAN krijgt eene ontiteeking in de Long onder handen „ en vindt bij ’t onderzoek „ dat de zieke reeds jaaren agter den anderen aan menigvuk dig bloeden uit de Neus is onderheevig geweest 5 daarbij ook nog alle vierendeeljaars adergelaaten is, zeederd een geruimen tijd geen eet- lust meer heeft 5 daarenboven in bekrompenheid,, in drukkende fa- milie - omftandigheeden leeft, eu kort voor deeze ziekte door ‚den. onverwagten dood van den geenen , die hem beflaan verfchafte, zeer heevig gefehrikt heeft; nu mäg de. ziekte zoodanig een voorkomen heihen,, als zij maar wille, zo-zal hij doch zeeker overtig nm, dat de grond hier: zwakhejd is; immers hoe zou bij zulke omftandigheeden fterkte des ligchaams en overvloed van bloed mooglijk ziin? Hij zal dus in deezen verfterken, offchoon het ook eene ontfteeking der long ware: — Hoe menigmaal doet iemand, die BROWN .niet volgt,: in deezen niet aderlaaten, enkel en alleen, wijl het (“113:) het eene ontfteeking der Fond is? Hij; bedenkt niet, dat de toevallen,, die, hij ontiteeking. noemt,, dikwijls de meest tegenovergeftelde ‚grand -oorza- ken kunnen ‚hebben; Veelligt , waarde Leezer!:komt u alles, wat BROWN over leeven, gezondheid, en ziekte ‚ge- zegd heeft ; niet nieuw voor, wijl het zich zoo gewakljk laat ontwikkelen. — Slaa ‚echter alle. vroegere 'boeken van onze wetenfehap ‚op, en. BROWN bragt dan ofize wetenfchap tot grond- ftellingen, ‘die overal in: de betrachting der Na: tuur haare bewijzen. vinden. Hij is de grond- legger van de kennis der Geneeskunde als. eene Weetenfchap; en, zo andere vösr hemaliets dee- den; zo. maakte het doch. geen geheel; .zij voer« den allen bouwftoffen aan, (dikwijls‘ zonder te weeten, wat zij aanvoerden. ) Maar hij verzamel- de dezelve tot een geheel ; zijn veel beyaitende Geest rigtte daarvan onverwrikbare pijlaren. voor een ftelzel van Geneeskundige wetenfchap op; Een volkomen Gebouw ftigrte hij.,, wel is waar , zeit niet; daartoe leefde hij; niet lang genoeg;: wijl de ‘ Jaage afgunst zijner medebroederen hem. vroegtijdig tot een flaeht- offer maakte, Hij zelve erkent, al- leen ‚de grondzuilen van het tockomende gebouw aangegeeven te hebben. Vreede. zij zijne, asfche | Volgende. Eeuwen zullen. hem eerst de eer, die p» toekomt, weeten te, geevcn. Mogten ny mijne H Lee» a C114) - Leezeren volkomen inzien , wat hij in de-kennis der"Geneeskunde deedt, zij zouden hem met ver- wondering befchouwen; immers, het was waarlijk niet gering, bij de nog voortduurende algemeene verwarring van medicinaale kundigheeden, het eerst het 'ijs te breeken. — Alledn die’ geen kan door- gronden, wat BROWN: verrigtte,'die de vroegere Geneeskunde van nabij kent, en dan ziet: Wat de -vrucht "van 'srown’s eigen 'naardenken , -of wat allen bij Hem is, het verzaamelen van kun= digheeden, onder een gezigts - punt-te zaamen:ge- bragt. De leer van BROWN heeft veele tegenftreevers ; de meesten daarvan bevonden zich onder de Ge neesheeren, die den -Leerftoel bekleeden, die de eigentlijke moeielijkheeden der Geneeskunde in haa« re uitoeffening niet kennen, maar des te keuriger de allerreegelmaatigfte voorleezingen over iedere ziekte houden, alle fchrijveren daarbij te voorfchijn roepen, om dezelve doch den regten naam te kun- nen, geeven, en met een voorkomen , als of het - zoo maar niets was, zelf tot de pest toe op hunnen leerftoel geneezen. Hunne ligtgeloovige leerlingen gaan , belaaden met een zwaare lijst varı zoo‘ veele ziekten, naar 'huis, en vinden menig- maal bij de uitoeffening juist de meeste moeielijk- heeden daar , waar de Leeraar alles heel lige vondt, wijl hij,misfchien zijne wetenfchap nooit, of vn minften reeds zeederd veele jaaren niet meer in practicqg heeft gebragt. — Onder zoodaa- nige Geneesheeren‘ vondt deeze leer tegenftanders , ; door cas) door welke 2ij beftreeden wierdt, of, wel niet beftreeden, maar alle&a gehoond; zommigen dee den zich op, die het leerftelfel niet &ens ‚geleezen hadden ,„ maar het doch befpotten , dewijl het nieuw was; ja, een zeeker maand- werk gong bij« na zoo ver, om alle zoodanigen als domooren of ten minften als zeer onberaadene menfchen uit te krijten, die Brown zelf maar lazen ; waarfchijn- ljk wijl zij zelve Hem ook niet geleezen , ten minften niet bedaard genoeg geleezen hadden, om Hem geheel te verflaan. Maar weinigen. wierden ’er gevonden, die zich van bewijzen daar tegen bedienden , ‚en: zelf aanhangers deezer leer maak« ten dikwijls tegenwerpingen, die zeer veel fchiju, hadden ‚ alle&n maar om te toonen, dat de ‚tegen«: ftanders het nog niet regt verftonden, en het ech« ter beftreedden..-De voornaame tegenwerpingen , ' die men tegen dit leer -ftelzel waakte, waren: pat« tijdigheid en eene firekking, die nabij aan de bras= ferij kwam. Juist het geen deszelfs voortref- lijkfte grootheid uitmaakte, noemden zij partijdig« heid: Zij begreepen niet, dat het juist het waare van een Leer-ftelzel uitmaakte, dat men zich bij iederen ftap we&r op de &enmaal vastgeftelde gron« den beroept; toont dit dan niet'veel eer deszelfs grootheid en waarheid? Vormeert niet volgends deeze leer de verklaaring van °t leeven tot aım den dood toe eene onafgebrookene keten van fchA= kels,, die alle zoo uitmuntend aan elkandren pas- fen? Bij v: prikkelingen, teffens met onze op wekbaarheid,. - De waare kunst om lang te leeven, zou, vola gends Brown de kunst zijn: om alle prikkelingen ten leeven altijd zoo te leiden, derzelver maat zoo te beftemmen , ‘dat 'wij noch te zwak, noch te fterk opgewekt worden ; en dus onze opwek- baarheid niet te haastig en’ voor - tijd op te gebruiken. Nu wenschte ik doch te zien, hoe men, na °?t geen gezegd is , aan ‚BROWN verwijten kan , dat’zijne leer de brasferij aanmoedigde; daar de= zelve integendeel den midden-weg zoo juist aar- wijst, en met zwarte couleuren de gevolgen der ‚afdwaaling naar de eene of andere zijde fchil- - derdt. Zelf de heevigfte run: maakten var dee- ze Cu) ‚ze leer gebruik ; terwijl daardoor- derzelver voor- ftanders aaugevuurd wierden,, om alle haare [choon- heden regt duidlijk voor oogen te ftellen. - Het was altoos de fchoonfte zijde van de wetenfchap der Geneeskunde ,„ dat men daarin durfde zeggen en fchrijven, wat men wilde: Wij;hadden geene in- ' quifitie deezer konst, en, wilde zich iemand in de hoogte verheffen, zo wierden hem weldra. de de vleugelen gekort, van welke couleur die ook zijn mogten; ’t.zij ge), ”t zij groen, dat was hetzelfde. Hierdoor moest doch onze weetenfchap &enmaal zeekere hoogte bereiken , wijl een aan- houdend voorwaards ftreeven , uitvinden , aannee- men en verwerpen daarbij plaats had. De verandering, ‘door de fchriften van BROWN in de Geneeskunde veroorzaakt, is &&ne der ge- wigtigfte. Wel is waar, zeederd de tijden van HIPPOCRATES ondergong de Geneeskunde te meer» maalen groote vernieuwingen, ’t geen haar mijnes inziens, veel meer tot eer, dan tot fchande, ver- ftrekt: Want de Geneeskundigen erkenden nooit een wetboek ; zij wilden zich altoos een vrij veld tot naardenken en ontdekken voorbehouden: Ge- lijk dus de Natuurkunde in ’t algemeen, en bjj- zonder de-ontleedkunde, de leer van de huishou= ding onzes ligchaams, de fchei-kunde, enz: tot meerdere volkomenheid geraakten, even zoo moest de verltandige kunstmaatige Geneeskunde , daar zij een deel der natuurkunde witmaakt, ook yan tijd tot tijd verandering ondergaan. Er deeden zich dus veelvuldige Leeraars van H 3 nieu- 6.178553 Hleuwe zaaken op, van welke menigmaal ieder zijn eigen Leefftelzel had, ’t geem dan eens meer dan eens minder opzien baarde. Het gong met de Geneeskunde eeven als met de wijsbegeerte, Er ontltonden naamlijk Schoolen ,„ en Leerlingen in die fehoolen, die zich naar Hunnen Stichter vernoem- den, zoo als bij v: STAHLIAANEN , BOERHAVIAA= NEN, HOFMANNIAANEN, enz. — Onder alle Ge neeskundige Lerftelzels echter heeft geen &&n meer opzien gemaakt, dan dat van BROWN, den Schot- lander; want deeze bouwde zijne leer niet op de puinhoopen der voorige, zoo als tot dus ver alle ' Geneeskundige Uitvinders van nieuwigheeden ge- daan hadden; maar, de zijne is in haare hoofd- grondflagen geheel het tegendsel der voorige; en = is zijn flelzel waar, dan is het ook waar, dat men tot hier toe de Geneeskunde nog niet als weten« fchap gekend heeft; Immers volgends deeze leer. begong, tot nu toe, ieder Geneesheer , ook de kundigfte, bij elken ftap, fouten, en was met zich zelven in tegenfpraak, wäarvan ik maar weinige, bijna daagzlijks voorkomende voorbeelden zal aan haalen. A.) Geheel Afien drinkt zich, bij ?t verbod van wijn, dronken aan Opium: En, doch geeven de meeste Geneesheeren van Europa tat heden toa de Opium als een verkoelend middel bij koel- a ken, (Emulfien.‘) B,) De prikkeling van een Bash: Vlieg- plais fter wekt dikwijls in de hevigfte Rot: koortzen de zicken' weer' uit ‘den ’daßd-flaap ‚op: /Deszelfs Re prik« (119) prikkeling ftuit meenigmaal ogenbliklijk het ver- fehriklijkfte ijlen , ’t geen uit verzwakte ftuipag« tig - aangedaane Herfen » geftellen voorkomt ; en evenwel fchrijven tot. nog toe zeer veele Genceshee> ren, bij deeze leeven- wekkende , heevige' prikke- ling, op ’t zelfde oogenblik, en in ’t'zelfde lig- chaam eene aderlaating voor, welke het fterkfte middel ter verzwakking “is ; immers, 2ij; beneemt het ligchaam de voornaamfte, minst misbaare prik keling ten leeven — het bloed — zo) dan de leer var BROWN juist is, dan waren veele Doctoren in tegenfpraak met ziel zelven ; want, hoe dik= wijls ziet men niet, dat zij eene aderlaating en een trekkende plaifter te gelijkertijd aanwenden ? of inwendig China of Opium geven, maar tef- fens aderlaaten of bloedzuigers zetten 5 en dus koud en warm, of plus en minus te gelijk. ge- "bruiken. C.) De leer «van BROWN vestigde het eerst de aandagt op het Zoo noodzaaklijk onderfcheiden van het voorkomen (form) der ziekte en de ziek- te zelve: Als men daarover verder naardenkt , ziet men, helaas! duidiijk , dat de meeste vroe- gere boeken , en: de Geneesheeren, die naar der- zelver leer gevormd waren, meestal alleen de ui- terliikheeden der ziekte beftreedden; maar de Ziek- te zeive (dat is, de inwendige grond - oorzaak van dit voorkomen ). gewoonlijk wit het 00g VeI- looren. — O had men doch vroeger den waaren grond der ziekte naargefpoord! dan was men niet zoo meenigmaal bij ”t | ontftaan van niepwe volks- H4 be- n ( 120: ) befinettingen (Epidemien) in verlegenheid geraakt, en meh had niet zoo dikwijls duizenden het 1lacht- offer daarvan laaten worden „ terwijl men intug- chen naär den naam der ziekte zocht, en daar over fchreef en twistte; maar daar (taat men dan, en. weet zich niet te redden, wijl men die ziek- te in geenen fchrijver vinden kan; dat is, wijl men derzelver naam niet kent, en dus- ook geen Taad weet te vinden ; tot -dat misfchien eindlijk eene Zeer duur gekogte, proef. ondervindlijk ver- kreegene kennis, die reeds veelen het leeven kost« te, iemand het middel ter geneezing aan de hand geeft; }. D.) Volgends het ftelzel yän BROWN verzwak» ken beide, koude en hette ; doch warmte ver- fterkt; maar wat zeiden alle vroegere leerftelzelg hiervan? 2: E.) Volgends de Leer van BROWN, mer men, om gezond en lang te leeven, van alle -prikkelin- gen ten leeven behoorlijk gebruik maaken , maar niet (z00 als alle Leerftelzeis tor hier toe voor« fchreeven) zich dezelve langzaamerhand biina alle onttrekken. Immers, zo mijne lamp goed branden zal, moet ik haar ook genoegzaame olij en lucht verfchaffen. | ‘ F.) Volgends het Leerfelzel van BROWN, bee reikt de Geneesheer zijn doel veel fpoediger en zeekerder , wijl hij alles daartoe naar behooren inrigt? dat hiet; wijl hij niet, (gelijk tor nu toe pleegde te gefchieden, ) verfterkende Geneesmiddes len geeft, eu daarbij verzwakkend woedzel voor« EEE | fchrijft z 2 ae fchrijft: Bij vs bij .’t gebruik. der. China ‚wordt den zieken niet zelden teffens alle voedzaame ” vere fterkende kost verbooden. Zoo ziet men dan ook weär in Ei gevallen, dat de Geneesheer meenigmaal in ’t ge- yal, waar hij in de daad behoordde te verzwak- ken, wel is waar, eene aderlaating voorfchrijft z maar doch op ’t zelfde ogenblik ook de Campher of wel de China, inwendig „ als verkoelend, in- geeft. — Is dan nu het 'nieuwe .leer(telzel waar , dan is ’t-ook waar, dat de Geneesheeren zelve tot nu toe veele ziekten. van langen duur maak- | ten, daar zij aan den &enen kant aan ?t ligchaam geeven,.’t geen zij aan den anderen kant aan ’k zelve weer ontneemen; daar zij het p/us en minus met elkandren verbinden, zonder te gevoelen, dag het facig daarvan een louter niets is. Doch ge- noeg hiervan! Uit het weinige,. dat hier gezegd is, zal men reeds voldoende zien, dat de Leer yan BROWN noodwendig zooveel opziens baaren , en zoo veele vijanden vinden moest. — In weers wil echter van alle daarop gedaane aanvallen ftaat deeze leer nog onverwrikt vast; — zelf de waar- heid van veele ftellingen wierdt eerst door het twisten .vöör en tegeu in het regte daglicht ges plaatst. Het beftrijden van alle tegenftanderen, die zich dus ver opdeeden, kostte den voorftanderen wei» nig moeite; want. de meesten fchermden „ met per« foonlijke aanmerkingen, in plaats van met ‚bewij« sen; Gehegle Tijd- fchriften waren’ opgevuld met Hz zul. u (132) ” zulke uitvallen tegen braave en geleerde mannen; ook had een "groot deel der tegenftreevers deeze leer niet regt begreepen , 'veel min dezelve met opmerkzaamheid döörgedagt , en zich eigen ge- maakt: Evenwel hielden zij fout weg en met magt-fpreuken ftaande, dat de Ouden reeds het zelfde , fchoon met andere woorden, gezegd had- den. Hoe klein zijn doch de meeste handelingen der menfchen op onzen aardbol! Ougaarne ftaat men eenen met ons gelijktijdig leevenden Mede- broeder eene nieuwe fchoöne ontdekking toe, sit vrees, van door zoodanige toeftemming te nadee- le van zijn eigen doorzigt te fpreeken: Uir dien hoofde günt men over ’ralgemeen dien voorrang liever aan de lang vergaane Ouden, dan aan Tijd- genooten. 3 "jeder aanhanger van ErowNn kan met alle open- hartigheid en ‚vol vertrowwen elken vriend der waarheid uitdaagen , om hem in eenige, ’t zij oude, ’t zij nieuwere Schrijveren , iets diergelijks te toonen! Het Leerftelzef van srown is te zeer voortref- hijk, indien het waar is, en te zeer gevaarlijk , zo ’: välsch was, dan dat men zich geene moeite zoude geeven , om deszelfs beftaanbaarheid naar te vorfchen. En Hier doet zich-met alle recht RÖSCHLAUB, als de gelukkigfte verdeediger en ver- dere uitbreider deezer leer, voor. De patmocE- NIE van RÖSCHLAUB, naar de Gronditellingen van BROWN beärbeid, is misfehien het eenige werk in de Geneeskunde wiens gevolgtrekkingen tegen de vijl (123) " vijl der wijsbegeerte beftand zijn. : Het ftelt voor het eerst de Geneeskunde als eene wetenfchap voor; welken eer-naam zij zich tot daartoe nog niet opentlijk durfde of konde aanmaatigen. | JoHN BROWN, van geboorte een Schot, kwam omtrend in ?’t jaar 1736 ter waereld: in zijne eer fte jeugd was hij. op het linnen- weeven; maar nog een jonge'zijnde toonde hij reeds blijken van zoodaanige vermogens, dat zijne ouders beflöoten, hem tot de geleerdheid opteleiden. ' Weldraa be- haalde hij op de latijnfche fchoolen de algemeene verwonderihg, want binnen Korte jaaren was hij ‚de latijnfche en griekfche taalen volkomen meester; zijn geheugen was onvoorbeeldig fterk. In 1759 woonde hijı de voorleezingen over de Geneeskunde te Zdimburg bij, alwaar hij zich, door her vervaardigen van de uitmuntendfte latijn- fche Disferfatien , ten dienfte van zijne rijkere mede-leerlingen, aanzien en onderhoud verfchafte, Hier verwierf hij zich de Vriendfchap van cuL- LEN, die echter van korten duur was; waarfchijn- lijk wierdt zij door de wangunst verflikt. In de voor-reeden van zijn werk legt hij de volgende bekeitnis af: ,, Voor twintig jaaren had » hij zich aan de Geneeskunde toegewijd. De ‘,, eerfte vijf jaaren had hij toegehoord , en geloofd, en het aangeleerde voor eenen zeer kostbaaren », fchat aangezien. De tweede vijf jaaren fchikte „ hij ’t geleerde in orde en polijstte het: In de „, derde vijf jaaren begon hij te twijffelen , en be- 9; vondt eindlijk, dat hij nog’ niets had geleerd. „ Bi \ (124) » Hij; zuchtte , ‚bitter, verdrietig, over het veel. »» Vüldige gebrekkige,en;onzeekere., .dat tot dus ver >, in de. Geneeskunde plaats; had... Eindlijk in de „, laatite vijf jaaren gong: hem “een licht op. Het »» was, als of hij op eenmaal ‚uit.de duisternis, „; Wwaarin hij zich tot nu bevondt, in eenen nieus „; wen verlichten oord. gekomen was, Hij vondt »» het licht, en liet. ’er zonder arg allen in deelen ; „, maar. de blinden wilden in ’t begin geheel niet » zien; zij, bevonden zich wel bij de duisternis er », en daarom fchroomden zij voor alle verlichting,” legen her jaar 1780 kwam zijne proeve van gene nieuwe Geneeskunde, of liever ziin nieuw leerftelzel over de wetten der „geheele . Jeevende Natuur in;’t licht, - | BROWN verltond zich-flegt op huishouden; daar bij was hij Vader van een talrijk gezin ;. zijne huishouding gong op ’t laatst zoo ver agter uit, dat hij om fchulden in hechtenis geraakte, en, hier gedroeg hij zich als een andere SOCRATES, wijl hij zijue leerlingen..nog in de gevangeuis onder- wijs gaf. Na ’t herkrijgen ‚zijuer vrijheid. verliet bij welgemoed zijn Vaderland, en begaf zich naar London. Ook hier wierden zijne huislijke omftan- digheeden op den duur meer bedenklijk, en zıjn altoos reedlijk caracter verwierp alle bijpaden der: vleierij en kwakzalverij. Eindlijk: bezweek hij in ‘t jaar 1788 in den ouderdom van bijna . twee - en -vijftig jaaren. -HijJier een talrijk huis - gezin. na, dat na zijnen dood door onderfteuning ge- holpen moest worden. Hij was mede &&n van die Ge. 13) Geleerden , welke men bij hun leeven lat” üit« hongeren, en wier waarheeden eerst be zeegenpraalen. ’ m Deeze nieuwe Leer kwan eerst uit Zngeland. ‚over naar halien, alwaar zij de’ goedkeuringen dankbäarheid' van alle vrienden der menschheid ; en wan.alle d66r - derikende Geneesheeren verwierfz van’ daar verbieidde zij zich’larigzaamerhand ‘door Duitschland. "De eeifle 'verdeedigers' van dezelve - op Duitfchen grond waren vöör allen: De be. toemde WEIKARD, J0S5 FRANCK, EN RÖSCHLAUB, Deeze Mannen hadden bijna met alle Hoog-Leer- ‚ taaren en alle tijdfchriften te doen, en {tfreeden met‘ al dien moed en argloosheid, waarop de waar- heid aanfpraak heeft.: Ook Frankryk bemerkt reeds den daagraad van .deeze nieuwe Leer. Mannen, gelijk Brown, zijn zeldzaam; want de meeste menfchen blijven met traagheid hangen aan ’t geen zij reeds weeten, en bekommeren zich weinig om °’t geen hen nog ontbreekt: Dit toont de befchaaving van iedere weetenfehap „'maar inzon- derheid tot nu toe die der Geneeskunde „ voor welä ke BROWN een NEWTON wierdt. Hij is den uit bet klein-.getal..dier Geesten, van welke de» On- fterflijike HERDER zegt: | „ Hij, in wiens ziel zich eigene Coorfprenglij-- „, ke) gedagten voortkweeken , en zich' zelven „, een ligchaam vormen;‘ Hij , die niet met het „ 00g alleen ,„ maar met den geest ziet; Hij, „, wien het gelukt de Natuur in haare werkplaats „ der Ichepping te befpieden, nieuwe kenteekenen „’ van ( 126) » van haare werkingen: te ontdekken, en dezelye »» door kunflige werktuigen aan eenige menschlij-, „, ke bedoeling dienstbaar te maaken; Die is ei- >» gentlijk een mensch ; en, daar hij zeldzaam »» voorkomt, een God onder de menfchen, Hij », Ipreekt, en duizenden kwaaken hem na: -Hij >, Ichept, en anderen fpeelen met het geen hij,voort- 3» bragt:. Hij was een Man! en misfchien zijn >» Eeuwen na Hem weder kinderen,” DRUK-FEILE N Pag. 26 reg. 5 ftaat, Wezelngtig, lecs Celagtig 49 de laatfte reg. Staat, ‘C opwekking des leeyens ) leess leven of opwekking. 61 veg. 7 fkaat, Zucht, 200 als ook eene behoorlijke , leess Lucht met ecne behoorlijke, 72 — 14 faat, Zieden, lees: lceden. 76 — 18 fäat, wijl her te zeer, Iees: wijl het dit te zeer, 84 in ’t opfchrift ftaat, Prilkeling lees PRIKKELING. 96 reg. 5 faat, verbuiken, lees: verbruiken, Le u 5 a ER ER Ten Br a a ser BA TIE I k Bere RE zu = we Dicker nr 9 ER a Br BEE ge ee NE u er 5 a a „ PET ES ART en Be N,. 