Maleisch-Nederlandsch woordenboek
J , breking; breuk van een getal; naam van den klinker — , overeenkomende ^ o y met onze i of e (z. üƒ^). Z£ kessar, z. kïsar I. / c ' / C «AigL^ kisra en kisri, pers,, naam van een* koning van Perzie, Chosroes (Gyrus), zoon van Parwïz, later een bijnaam der perzische koningen, evenals Caesar voor de romeinsche keizers. ^ V,^/g5 kassa (z. <ui', T.), w. sum., ongerust, bedroefd; kalok (lees ^, T.) kassa, bedroefd zuchten. — [N.]. ^ LÜJmO I.^ berkesip-kesip of berkesipan, batav., knipoogen, — [H.]. II., Z. L^^. 516 ^ L_ EjuJS kessak, opschikken; opschuiven. L^KmüD , kesok-kesak, nabootsende uitroe- ping van een knetterend geluid, zooals bv. dat van papier, dat in elkander gefrommeld wordt. / xM^Aw > mengoeskoes, uitblazen lucht, zooals sommige visschen. .. KS^mm koeskoel, verb. van koesjkóêl. \ajJS li^^^2i\ j zich vervelen, gemelijk worden; \t land hebben; zich ergeren; moede, zat. ^,^*!^^^ kesoemba (skr. koesoembha, T.), naam eener plant, met violet- of purperkleurige bloem — carthamus tinclo- rius — ; k. bdënga, de gedroogde bloesem van de k., zooals hij als verfstof in den handel komt; k. tahi kambing, de uit het vorige uitgetrokken kleurstof in keutelvorm. \^^^y\,^^,,j>^ koesambi, naam van een' boom. l^ (LftAyt) kesmak — oorspr. chin.? — naam eener chineesehe vrucht — dimoc- arpus lungan — , die gedroogd in den handel komt. /♦wwgS kessaii, spoor van iets (zachter dan b^kas), zooals bv. van eene warme hand op een koud glas, van de vingers op de bladzijde van een boek; tijada berkessan mékanja dl nesta oran^, zijn aangezicht ^yj^ B17 .. ''2- veranderde niet, toen hij uitgescholden werd. — z. ^l^ op bl 225 links. / c •> 2$ 4i^m5 en 'iy^, gewaad y kleeding; rijke draperie, ter bedekking van den tempel van Mekka. L^^ikMjS 9 eclips van de zon of de maan, doch inz. van de zon. ^ CMi5 I' kesöma en koesoênia ook wel kesèma (in Ijik. en poëzie) — skr. koesoema — , bloem; iets welriekends; iets Uefelijks; iets kostbaars; kostbaarheid; edel' gesteente; vrouw; vorst; welriekend; kostbaar; voortreffelijk; heerlijk; verheven; edel, vorste- lijk; s^p^rli jang-2 k., gelijk de verheven goden (gelijk de liefdegodin, T.). IL, batav. (soend.), een onkwetsbare held; een verdachte heilige; toovenaar; geestdrijver; oproermaker, rebel; opstandeling. — [B.]. ^ i^iX^^ Mw5 kasöêmat, w. sum., voorne- men.— [Nj; vgl. onder den- dam (T.). /C 4MJ^ kes(iĕi (op eenige eilanden van Riouw), zeer moede, zeer vermoeid (z. l^soe). iK^J^ keseh, taal der ra'ijats, gezichten trekken, zooals bv. de apen. iJUigÖ , k^loh-kessah , onrustig; ongeduldig; gejaagd. i ^MtS plur. van 'iy^. TT / ")f O^yy^ > bekasïjab, batav., sprakeloos of verstijfd van schrik. — [R.]; uit 't bal., en vgl. kasïap (T.). y y A\m6 pi ur. van U^' y ^ wA.^wy5 kasïr, batav. (ned.),A;a^5ief. — [B.]. 'k fc_Aiw5 koesïr, batav. (ned.), koetsier. ^ L-X^A^ kesïjap, batav., = kaget. — [B.]; itien^kasTJap (bal. mek§- sijab, T.), schrikken, bv. als er zich een duivel (lees spook; H. heeft setan niet begrepen, T.), vertoont of op het hooren van een treurig bericht. — [H.]. /*iAamm kasflau (lees kisilan en onder kisil te plaatsen, T.), v^. sum., een paal waaraan zich de dieren in de weide schuren, volgens Weiland ook een schurk genoemd. — [N.]. {,^^0^\A/j\ji\ij6 . pers., naam van een' koning van Perzie, Darius Hijstaspes. /C yCviO kasjtarïja, kastarija en ka^atp- rija, tjeterija en seterïja (in bik. en poëzie) — skr. ksjattrija (een man uit de krijgsmans-kaste— , edelman; prins van den bloede. , pers., worsteling; koesjti gïr, wors- telaar.. y Bl§ ^ C / L oJlu , onidekken; ontsluier m; onthullen; uitkleeden; openbaren. ] ó>jajS > pers., beker; kelk. c c / ^♦%*XSsAW of JüuCiiii', pers., brood van gerst; brood van boonen, linzen of gierst, zooals gemaakt wordt bij graangebrek. f^^^^ijS > rozijnen; krenten; soort van ^ druiven zonder pil ten. L \\!^ 5 karrmelin, die, bezet zijnde of in twee achtereenvolgende jaren, zich laat dekken. (JS^ met spijs overladen. , pers., monnik; priester geestelijke. / l„_ gjuuüD , uitgespreid; opengelegd; ontdekt; / onthuld; blijkbaar. y / )\.jC-5 en u-^Ui', zwellende borsten heb- bend; meisje met zwellende borsten. ysjSkó 9 knokkel; enkel; dobbelsteen (teer- ling) mathem. of om te spelen; een bal boter; eene schuit melk; voortreffelijkheid; vermaardheid. dt/jR^ , nom. unit., van (w^^, dobbelsteen; haarvlecht van vier strengen; soort I van kam; eetvertrek; vierkant gebouw; vier- kante ruimte; vierkant; ixsJÜl, het vierkant bij uitnemendheid, het heilige vierkant, de tempel van Makkah. L ^ MtiJ^ » v^^^ ^^'^ meisje het hebben van zwellende borsten; van de borsten zwellen; vullen een vat tot over de boorden, zoodat er eene verhevenheid ontstaat. mjS I. kang, groote waterbak (rond, ovaal, vierkant en veelhoekig), dienende inz. voor het water, waarmede men zich de voeten wascht bij de intrede in een' tempel of een huis; k. mandi, badkuip. \\., toom; breidel (z. k^kkang, T.). ij koeng, klanknabootsende uitroeping voor een zwaar klinkend geluid, zooals bv. dat van eene gong (z. d^koeng). iLj I. kongr, uitroepende nabootsing van een klinkend geluid, zooals bv. dat van het grof geblaf van een' hond, het grof gek wak van een' kikvorsch, van eene k o em bang in de verte (z. keng en d^ngkong). IL, waterdicht beschot van zware planken in vaartuigen (oorspr. in chineescbe en siamsche) van dek tot kiel, dienende in plaats van de spanten, om er de buitenhuids planken op te spijkeren. Door zoodanige beschotten wordt een vaartuig in een aantal waterdichte vakken verdeeld. Sommige sche- pen hebben soortgelijke beschotten van ijzer. ë »19 èOi' mjj keny, uitroepende nabootsing van een gillend geluid, zooals bv. dat van een hert, een ree (men.: k ing, bat. hing, T.), een' hond i die aanslaat of een' schop krijgt (z. kong, d^ngkeng, tJQugkeng, k^ngkeng en m^ngkeng). iJoO kangteng, kantine, •¥: y^^^OiO kengsoet, soek.,: kesoet. / ^ji^jk^ kongsi en konsi — oorsp. chin. — compagnieschap, vennootschap; ver» eeniging van personen tot hetzelfde doel; gebouw van zoodanige vereeniging, waar alle gemeenschappelijke zaken verhandeld worden. \^2;yS^Jii,D kingkit, z. kingkip. j^uS^JlÓ kangkang, open staan, zooals eene deur, een venster; mengangkang, de boenen wijd uit elkander zetten; wijdbeens loopen, schrijdelings op iets zitten, bv. op een paard; kelangkang, de plaats tusschen de twee dijen; kangkang katoep, naam van een' vogel, wegens zijn geluid zoo genoemd. i J>^JiO kangkoeng, naam eener eetbare plant; b^lah k. {gespleten k), wijze van twee stukken goed aan elkander te naaien, door ze op elkander te leggen, dan een kettingsteek te leggen evenwijdig met en op een' afstand van de zoomen. daarna de daardoor ontstane strooken elke naar haren kant om te buigen en deze eindelijk op de gewone wijze met een' inslag op het goed vast te naaien. kangkong, batav., pad; kik- vorsch. — [B.]. I. kongkang (men.: koekang, T.), naam van een viervoetig dier, den zoogenaamden luiaard — lemus tardigradus; stenops tardigradus. IL, mengongkang, kluiven; beknabbelen; beknagen. Cr 5s,Ji,3 I. kongkong, al wat aan een touw, ketting en dergelijke om den hals hangt; zwaar lichaam, bv. een blok houl, een kogel, dat men misdadigers om den hals hangt en dat zij in de handen of op den schouders met zich mede moeten voeren. — ^ w. sum., een paal die men sommige dieren aan den nek bindt om hunne kwaadheid of dartelheid te beteugelen. — [N.]. *II., kongköngin, batav., over iets heen zitten, — [B.]. kengkang, op den rug leggen; het eene been horizontaal uitgestrekt en het andere met de voetzool op den grond^ de knie naar boven. i.^ji,J5 1., mengengkeng, oplichten een been, zooals de honden doen.-— # be- keiigkeng, koet., op één voet loopen. — [T.]. II., z. tj^ngkeng. c ^ké^ S20 7 • -v^C^QjK,^.^ kingkip of kingkit, batav., de triphasia trifoliata; kleine ronde vrucht, die men confijt. — [B.]. ^ j^LxJj kongkel en sekongkol, batav. — verb. ned. — konkelen. — [B.]. ^ y ■^ vJ.i? plui^- "^sin ^. iè^XmJió 9 gesteldheid van iets, waardoor het aan iets anders gelijk is; gelijkheid; gelijke waarde; aequivalent. y !> i\hS plur. van uJli. s y y i\hó 9 gelijkheid; postuur schap. / y y i *só plur* van J 15^ (z. kaparat). m y ^ f c %flj5 > omhulsel van den palmbhezem. o .'T c o y Ssj^j^JiS , pers. schoenmaker. — [T.]. p ^ y o y c y / M^ ^Ipt^^^oV^ . naam van eenV van de zeven slapers. — z. y y y plur. van uJli^. / X y Cj y 2J A_P.5 > waardoor eene zonde of misdaad geboet wordt; zoenoffer; wat gegeven of gedaan wordt, om zich van zijn' eed te ontslaan, wanneer men die niet wil of kan vervullen. / / / ^Kji\JkS ^ borg zijn, zich als borg stellen. y y A^\jl6 i genoegzaamheid, algenoegzaamheid; •♦ voldoende hoeveelheid; winst, voordeel. ^flj> , ongeloof, ongeloovigheid; ongodsdiens- tigheid. . van . y.?' KAJ> , schrabrak, die men op het kruis van een beest legt. jJLj 9 deken over den bult van een* kameel, voor den ruiter; deken onder het juk van een' os; deken over den rug van een lastdier, gaande van den schoft tot op het kruis. Kfl3 plur. van Jili'. y y -^pO 5 doodskleed, windel. i> y 4^3 9 jii', ji^ en jü', gelijke, in 't mal. inz. van twee personen van verschillende kunne> met betrekking tot een huwelijk. — In 't mal. ook : gelijkheid van partij in het huwelijk; portuur. !> y 4 4AJ> , de weldaden Gods niet erkennend; ongeloovig. ->Ü^ 521 ur. van ^S^, y ft3 > voldoend y genoegzaam, / j^j5 plur. van Xaa^. ^sj^^SlÓ > ^^' voldoende is; leeftocht, \jJLS » hor g; naïk k., a/^ torgf optreden, y L Q ;^ I. kap, een louw va^^ maken; beleg- gen, IL, batav. (ned.), kap,— [B.]. C^_ Q^ kop , kap boven de zitplaats van den ruiter op een* olifant. L *♦ jyfl j - berkapati, z. bl. 223 rechts. L ♦» j iViO kaparat, verb. van S^, als scheldwoord gebruikt. "^ ■-T>C-V.ilJ> kapangan (jav., opgegeten wor- den) y batav. (uit 't bal., T.); bdèlan of matahari kapangpan, de zon of maan verduisterd, bij eene eklips; opgegeten worden door een boozen geest. — [B.], j\jO kapal? — skr. kapala,— , hoofd, kop, bovenste of voornaamste van vele dingen; opperhoofd, aanvoerder; knop; woor- den, die aan het hoofd van een* brief of ander geschrift geplaatst worden; verschil- lende de eersten onder elkander, zoo naar de beteekenis als naar de plaats die zij ^iLjii' innemen, volgens de verhouding van den adressant en den geadresseerde; van een kleedje (kaïn) breede reep van boven naar beneden van een ander in hel oogvallend patroon; mengepiltlaï, aan het hoofd staan van iets> als hoofd, opperhoofd of aanvoerder leiden; aanvoeren; eene vergadering voor- zitten, ii.j ul5 kepalang^ , ontoereikend, onvoldoende, ongenoegzaam; middelmatig, ten halve, /C,\Jl5 kepaja, z. b§tik, I. 9^\mdS kepajang, naam van een' boom, die eetbare vruchten draagt, die echter bedwelmend zijn, als men er veel van eet (z. kapètjong, T.). ^^^^yfJiS. (batav. en jav. kempit, T.), me- ngepit, onder den arm nemen, hebben, dragen. u. . '^j^^ kapten (z. kapitan), batav., kapitein, — [B.]. cXdJj kepada, z. Ji; mengepadaken, de richting geven aan iets naar, dirigeer en naar, JiS > kepoes bêewah , batav., vruchten plukken door ze van den steel af te draaien. — [T.]. ^ rVjwJr.!? kipsaoe, batav. uit 't chin., koflijpot met een tuit en een handvatsel. — [B,]; z. kipsijaoe (z. ook kipsigau, T.). -¥: /K^t 4AaM^ 522 ^ kipsijaa — oorspr. chin. — aarden pot om warm water te kooken, met tuit en steel, die met elkander een* hoetaivan minder dan 90^ vormen (zij worden allen voor de rechter hand gemaakt); z. tjïjau. O^MiJO kapista (skr. papistha, T.), slecht f goddeloos^ ondeugend, JLaÓ > mcngfpoeng, omsingelen, omringen, omgeven, insluiten, belegeren; kepoeng* gendang, afsnijding van den weg naar voren en naar achteren. m.sijj kfpeng, plat en betrekkelijk dun voor- werp; voorts een classificeerend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal zoodanige voorwerpen uitdrukt. L^QJaLj kepak, hatav.,: kelepak, iemand met de vlakke hand tegen het hoofd slaan. — [H.]. ^ n fl 'S kepok, holle cylinder van boom- schors^ ter berging voornamelijk van rijst (bat. hopoek, T.). (^,f xfl S I. kepek, soort mandje of mandvor- mig koffertje, met los deksel, dat door twee beugels bevestigd wordt, ter berging inz. van kleederen; reiszak met twee IL, plat ingedrukt voorn, van den neus. keppak en keppai, zeer vermoeid, afgemat, uitgeput (door lichamelijke inspanning). / Ka-S keppai, kluit van zachte en taaie zelfstandigheden, zooals klei, gekookte rijst en dergelijke, door hetioedrukken van éénehand gevormd (z. goempal). — *kep- pel, batav. (jav., T.), vuist; handvol— [^,]. , Kü-S keppoel, dikke rookkolom; mengep- poel, zich als een rookkolom voordoen, zooals bv. de over elkander zich verheffende zeilen van een schip. fjSLD keppil ordampil, dicht bij iets anders, zooals bv. een paard bij een' trap; zijde tegan zijde hebbend, zooals bv. twee vaartuigen; dicht bij iets anders enz. zijn; mengepilken, dicht bij iets ander enz. brengen; een klein kind dicht bij het lijf houden. LLS ^AJO kapoelaga en, meer gebr. pelag^a, naam eener plant — kardamon — welker zeer aromatische korrels gekauwd worden. keplak (vgl. k^l^pal^, T.), batav. (uit 't bal, T.), iemand met de vlakke hand tegen den romp slaan, niet tegen \ hoofd. — [H.]. j^Jl5 kepam, verlegen; verstikt door gebrek aan de noodige lucht, zooals bv. laken, linnen, rijst, buskruid en dergelijke. J^ 525 »jj^ /.oVJLaj keponakan (zelden), broeders of zusters kind. — balav. uit 't jav. (T.). kepoendjin , soek., geldbeurs (z. pondjen, T.). CCXaH3 kepinding (zelden), wandluis, ^ weegluis (z. pïdjat). — kapinding is 't gewoone woord voor wandluis op de westkust van Sumatra (T.). ^ iiw (lP*j5 kapötjong, w. sum., slapen van de ledematen. — [N.]; si- potjong (T.). ■^ ilSïw h&^ kcpêètjoeng, koet,, soort g^ro^we spin. — [T.]. ^ \ éPJ5 kapöwar, w. sum., e^w /oA:v<%ö/. — [N.]. Qj y aiw kepffiroen, 6m vaw sagomeeL L^^jAj^ kepc&poe, koet., = kcêpoe-2.— [T.]. -¥r(^^ lSJj kapöêwak, soek. (daj..?), be- werkte boombast voor kleeding en ander gebruik. -5f mjlb kSió 9 titel waarmee de keizer van Chi- na aangesproken wordt. — [T.]. cJ^^JO keppah, naam eener soort van eetbaar zoet- en zoutwater-schelpdier, eene bijz. soort is: k, gading. cSt^Jo keppoh en kepoh, van vlakten overdekt met iets, zooals bv. eene tafel met stof^ vol, in dien zin, van zeilen vol, zwellend; lajar pengeppoh of alleen pengeppoh, het bovenste vierkante zeil, bv. het boven-bramzeiL ^ / -iL5 k?pé of koepe, batav. (bal. k^pih, T.), iets, bv. gaar gekookt buffel- vleesch, met de vingers uit elkander trekken; de fijne draden en stukken worden dan gebraden. Zulk een gerecht heet s^bit. — [H.] ; kepê naast kö^^é, plukken; ontbolsteren; geheel opensplijten, — [B.]. — z. kopek. kepijaloe, typheuse koorts (vgl. onder d^mam, T.); k. njaman, geelzucht, \^^/jiÓ kepïjat, uitgeperste geraspte kokos- noot, gew. hampas ujijor. mj^A^Jj kepiting of voluit kettam kepiting, soort eetbare zoutwater-krab. kapètong, men., bil, billen. — [T.]. /♦^XaÜjS kapitan, kapitein. ,iij> kapètjong, men.,: k^pajang (soend. pïtjoeng, Jav. poe- tjoeng).-[T.]. köpjor , batav. uit 't jav., naam van een manggasoort. — [T.] ; kalapa kèpjör, eene soort van kokosnoten, die veel overeenkomst hebben met de kelapa pöéwan. — [H.]; köpijor, goed gevuld vol en goed dicht. — [B.]. ■)f cJ;^ S24 (-) wAA-j kèpïran, balav. (uit 't jav., T.), al slechter en slechter; teleurstelling, — [B]. kepën^in, batav. (uit 't jav., T.), naar iels verlangen, — [B.]. — z. êngen. ¥r fX^^^KliS kopïjah en kopfjah (ar. ^^/ , T.), hoed, chako, pet. -)f ^ Q ^ , roti k., batav., zoet ringbroodje, — ^ LJ ^ kekawiii (jav.), een gedicht in Indische, naar korte en lange lettergrepen in rei gebragte, versmaten; z. kïdoeng (T.). (J^jsj> kik| weefgetouw, w \^^2^y>S\ó kekkat, afgevallen bladeren, in^'zee of in rivieren drijvende; mati k., z. p^rban^ pasang gondah; balik k. of balik daoen afloopend water, eb. ^ Ti^iJjsJ^ I. kakatcèha en kakatcèwa, of kakato^wa en kakatüèwa — smst. van kakai en tcëh^ enz.^ — naam eener soort van grooten, witten papagaai, kakatoe, kaketoe. ' * IL, kakatcBwa en kaka tc^wah, batav., nijptang en kaketoe. — [B.]. ^ / ^SSsS^ kakedji, balav.^: rula gra- veolens.— [T.]. jhsó kekkar, uit elkander, d. i. niet tegen of op elkander of niet ep een* hoop; van elkander; van een' bloem, knop geopend; open; uit elkander enz. zijn; meiig'ekkar, uit elkander doen; van elkander doen, openen, bv. de vrouwelijke schaam- deelen; pcn^ekkar, chirurgisch instrument, voor het openen der vrouwelijke schaamdeelen (schedespiegel). jJêJjkJS kekkang, gebit voor beesten; bit (z. kang II, T.). ^ L-ji->0 , kekkeppin, batav. (jav., T.), in de armen of handen sluiten. — [B,]. Mi /jSjS kekkal, voortdurend; duurzaam; bestendig; eeuwig in de toekomst. cXL^O kakanda, z. onder ^\S. Mi ^Js5 kekkau, van de honden onwille- keurig opvliegen, zooals bv. in den slaap. <5U>0 kekkah, naam eener soort van laog- armigen aap. L5 kal of lengf, inhoudsmaat van V2 tjöêpak en = 2 tjatok. •^/ jó kol, batav. — verb. ned. — ,A;oö/,— m- \u ^ ÏJj , alheid; alle, allen. .JIS" B2S ■oi"»^ >^ pl ur. van cJii'. / i)^/L5 kelaboe, grauw, aschkleurig (van aboe, jav. k^lawoe van awoe, T.). ^;>o3V-5 I. kelabat, verb, van lIl^.~ *kelabet, batav. (jav., T.), boks- hoornzaad — foenum graecum. — [B.]. IL, langkah k., bij het dansende scher- men (p^ntjak): een aantal passen vooruit, zonder zich op te houden. w>j\5 helabar, z. k^dabir. -)^ i.> j\-5 kelabang, batav. uit 't jav.,: lïpan (T.). É^ jAJ> *kelabau, naam van een* zoetwater- visch. c>^\-5 keladi, naam eener plant, met meelachligen eetbaren wortel. (^, ^f,sr^A-5 keladak, droesem, moer, bezinksel; k. p^roet, laatste, zvoariachtige excrementen van een stervende. aj3 o^w > mengeladau, hoeden; oppassen op iets; zorgen voor iets. i^\j5 > Snak kelara, z. onder s^raïlang. IS \^\-5 kelarah, soort kleine houtworm, — (z. böèboek). /C \^\iS kelarai, ruitsgewijs vlechtwerk, naaiwerk, weefsel; keper rand van u^^ matwerk, manden; wannen en dergelijke; kaïn k.: b^latjoe k. ^^\Ó kelasa, naam van een eiland tusschen, Riouw en Banka. (h^jKÓ I. kelasi, uitspraak van ^ts>^. II., soort apen, de zoogenaamde neusaap, ^ III., ajam k., batav., kip met zwartachtig paarsch vleesch en beenderen, al heeft zij ook witte vederen (z. s^las^h). L^^iwJ/w Itelasak, soort vloermat, van gespleten rotting en repen van den toebereiden bast van den t^rap (vgl. jav. kelasa, T.); soort houten schild ^ in 't midden smaller dan aan de beide einden. <^/j^^Kd kelasah, soort verworming in het hout, i^^^KS I. kelapa, rijpe en drooge kokos- noot; kokos in 't algemeen vrucht zoo wel als boom; voorts: njïjoer. JjKd kélapir, kelaper, batav,, testu culi,— [B.]. ^ CW ^^^^ klakat, batav. (bal k^latkat, T.), mandje van gevlochten bamboe, dat op een met water gevulden k^k^ntjèng gelegd wordt. In de klakat legt men visch, die gaar wordt, door dat het water, als het al kokende gaat borrelen, door de reten van het mandje heendringt; (z. tjoewé). Ook sommige koewés worden zoo gaar gemaakt. — [H.]. X- yi. /»• 626 #1^. '^ S^KÓ kelakar, grappen maken, hetzij door woorden of gebaren (grover dan seloroh); scher t sender wijs de onwaarheid zeggen, jokken» Jj ^\^ , pers., wat eene kleur donkerder^ intensiever doet worden, bv. azijn; zekere spijs; wat den smaak van spijzen verhoogt, bv. honig, azijn, specerij. ^ / . *jL5 ^^SJj , Mat! kela^epan, batav., stik- ken (vgl. jav. glag^pan, T.). -X- <X-5 jKd kalagah , w. sum., een boom- soort. — [N.]. • ^jj/J jAj kflaloetenkelelöet(vgl.k§lolot, T.), onverstaanbare woorden uiten zoowel van de tong als van de sprekende, bv. een^ stervende. /u^^Kd kelalanff of g^amoh (in bik. en poëzie), aarden waterkruik met een' wijden buik en dunnen hals, zonder oor. U^Aj5 > rede; gezegde; ^) Ji^ (woord Gods), de koran, door God geopenbaard (ook bij den naam van Moses, T.); 'ilmoe k., bovennatuur kunde; scholastische philosophie; tammatoe'lkalSm, einde der rede,gevf oon slot van een' brief; akan djadi gantï b§rsambêêtan k., ter vervanging van een mond gesprek. ^^^O^^^Kd kelamin, paar (man en vrouw of mannetje en wijfje); huisgezin, familie (z. p^rindoen). /.i3\-5 kelana (zelden), omzwerven, rond- dolen; titel, waarmede Daëng M^lëwa, de stichter der Boegis-dynastie van Rïjau, door den vorst van Madjapahit, wegens bewezen diensten, begiftigd werd en dien tot nu nog de tijdelijke opvolger van den Radja Möèda voert (voluit: Engkoe Kelana). i^2>^>o^-^ ' meng^elanit, iets weggooien, wegens zijne kleinheid of nietig- heid, zooals bv. een paar rijstkorrels, die bij het meten op den grond vallen. ^ ^^!^\-5 kelawa, koet., spin (vgl. ka- wa-2).— [T.]. ) #) j\^ I- kelawar, z. k^l^lawar. II. — verb. ned. — klaver in 't kaartspel. "ÜjKd kelahi (skr. kalahï, T.), gevecht, twist, strijd, ruzie, krakeel; berke- lahi, vechten, twisten, strijden, krakeelen, plukharen, / C^\-5 kelajoe, boom, welks wortels tegen de spruw gebruikt worden; k. hitam, de zwarte k., welks wortels ge- bruikt worden, om de spieren te verzachten. ^/ C^\3 kilajoe, batav. (moet blijkens k i soend. zijn; Hasskarl in zijn «over 't nut der planten": Vitenia sp., T.); pöhon kilajoe, een vruchtdragende boom; de vruchten zelden gegeten. — [H.]. L^. U 527 e^ l a-> jK^ kelajak, verb. van ^si-. c y 1/ ^CCC^ JC^O^ <^_^^aJü , Aowd; j^'^) L-.JlCJ h rfe groo/e hond * • c^c^ J c^ CS (sterrebeeld) ; •iuoï ) L-Jjü ) , de kleine hond, en ^jJUSJL-^iCJt, de eerste hond, beiden benamingen voor het sterrebeeld »de kleine hond." ^ L-^^aJü kolbi (misschien in plaats van koldi *i ar. t^jJii- (appel) van *t paradijs, T.), batav., odamsappeL — [B.]. \^^^y^s^JO keleboet, gereedschap, om er hoofd- bedekkingen op te zetten; k. kasoet, leest voor laarzen of schoenen. {^^^^Jo keleboek, z. onder ara. ^ ^JO keleböê, batav. (jav. of bal, T.), praoe kelebcè, de schuit krijgt water in. — [H.]; in water omslaan. — [B.]. -K^ i.,/ga éjs/O kalbö&soeng (z. kelongsong, T.), bekleedsel dat tot over den rand hangt; dekblad van de turksche tarwe. — [M.]. ^j*^^sJo I. kelat, schoot (z. d aman, T.); angin k^ntjang k., z. onder angin. IL, wrang, samentrekkend; van de oogeii niet goed geopend, zooals van een* slaperige of pas ontwaakte, slaperig. III. of selat, batav., straat, zeeëngte.— [B.]. {^ysJOf berkelit, zich door eene schielijke beweging achter iets verbergen ^ bv. achter een' boom, om een' steek te ontwij- J ken (ook batav., 't bal. m^-k^lid, T.); meng^elitken , door eene schielijke beweging verbergen y zooals bv. een zakdoek onder den arm; kelit-S, elkander rondom iets, bv. eene tafel, naloopen en ontwijken. ^i^^^^Jo kelet, batav. (jav. of bal, T.), vervellen. — [B.]. *jiJO kelettar (vgl. k^ttar, T.), schudden enz.; sidderen. ( v^CCJ^jBiengkletis, batav., halfgaar, van derljst(vgl.jav. kl^tis, T.).— [H.]. mjijO keletang (vgl. k^l^ntang, T.), uit- roepende nabootsing van een klinkend geluid, met veelheid, minder helder dan k^l^ting, zooals bv. dat van eenige zware stukken geld (rijksdaalders, kroonen enz.), die op een' steen vallen; zoodanig geluid (z. tang, l^tang, lantang en k^l^ntang). mj<)o keletoeng (vgl.'k^l^ntoei^. T.), uitroepende nabootsing van een galmend geluid, met veelheid, minder gerekt dan k^l^noeng, zooals bv. dat van verscheiden tawak-2's te gelijk; zoodanig geluid (z. toeng en l^toeng). iuiJo keletlug (vgl. k^l^nting, T.), uit- roepende nabootsing van een klinkend geluid, met veelheid, helderder dan k^l^- tang, zooals bv. dat van eenige kleine stukken geld (guldens en kleiner), die op een' steenen vloer vallen; zoodanig geluid (z. ting, loting en lenting). o^ 628 U^ t,_Q xA^ keletak of kelettak, uitroepende nabootsing van een geluid, helder- der dan k^l^toek, zooals bv. dat van een* steenen vloer, waarop men herhaaldelijk met een hamertje klopt; zoodanig geluid (z. tat^, ketak en l^tak). i, ^p^aA^ keletoek, keletok en kelettoek, enz., uitroepende nabootsing van een geluid, doffer dan k^l^tak, zooals bv. dat van eene tafel, waarop men herhaaldelijk met de knokkels slaat, of voor een romme- lend geluid, zooals van eene muskaatnoot, waarvan de kern los in de schil zit; zoodanig geluid (z. toek, k^toek en l^toek). LfysjjJó keletik, spartelen, zooals bv. de afgehouwen staart eener hagedis. !> c 5> >% yLAD > de kaken wal dik en de wangen wat vleezig hebbend; mal. verb,, als nom. pr., zijn: koelsoem en k^l^soem. L^^JSfeA^D keledjep, z. onder k^djdjap. Ouo kaldoe (port. caldo, T.), vleeschnat. (jjo keled, z. onder k^l^kin. ^ i \* jc\}^ keledoet, batav. (vgl. k^doet, T.), zenuwachtig trekken. — [B.]. acXaD kelfddir (vuig.), van de oogen uit de holte treden; van de huig zich uitrekken, /CcX^ kaldai (uit 1 Tamil, T.), ezel. Jo I. kclar en^ (kellar), kerf, voor in iets; menggelar, kerven, zooals bv. visch, vleesch en dergelijke, ook dingen, die men wil breken. II., batav. (verb. ned.), klaar; gereed. / fJ4sJ5 9 mengelas, rauw vleesch of vet in stukken eventjes in eene heete pan schroeien, om daarna verder toebereid te worden. / jiéJO kelis, van één of meer van een aantal voorwerpen, die dezelfde rich- ting moeten hebben en als een geheel worden beschouwd, zooals bv. een bos pennen, met de punt op zijde uitstekend; meng^elisken kaki, de punt van den voel op zijde schuiven, ^ J44JO (bal, T.), majin keles, batav., een spel waarbij men op den grond 4 plaatsen, satoe doewa, tïga en pora of lari aanwijst. Men schrijft de getallen uit. De eene speler zet iets bv. een duit op de 4 en 3 enz. (passang di pora, p. d. tïga), de ander neemt nu (raoep) een handvol duiten of steentjes en telt uit. Heeft hij bv. 12, 16 of 20 d. i. kapora of kulari in de hand, dan heeft hij in het eerste geval gewonnen, inz. 15, 17 of 21 enz. zijn kasatoe, 14, 18, 22 kadoewa en IB enz. katïga. — [H.]. / }èèjó keloes, afgestroopt (van de huid beroofd). u^ 529 r^ / j^^JÓ kelessa, naam van een' zoetwater- visch. ^ i*ié.^^Mj>^Jo kalisascèwan, batav. (bal. ka- lisaswan),: angkoet-2, — [T.]. wAWiu^ koelsoem en kelesoem, verb. van iJo kelang, naam van een rijkje op het mal. schiereiland, nabij S^langoer. -X- iJo kelcng, batav. (bal., T.), groeve in handen en voeten (het teeken eener moeielijke bevalling). — [B.]. mJo I' kfloeng, boogvormige buiging van een lang voorwerp, bv. een' rolting, waarbij de twee armen evenwijdig naast elkander loopen; men^eloen^, met *n dier- gelijke buiging omgeven, zooalsbv. den hals met de boogvormige buiging van een' doek. II., naam van een* stam der ra'ijats, onder Riouw, die de vorst op tochten als roeiers gebruikt; soort lang schild, veelal bij de Lanoen in gebruik; soort smal en lang schild, overal even breed en verheven, als een borstharnas. III., batav., hol, uitgehold, bv. als een waschkom (vgl. tj^ngk^roug, T.); piring keloen^, een diep bord in dien vorm; van een kerkraam. — [H.]; men^keloen^, diep, hol; ingevallen; concaaf. — [B.], mJO keling — skr. kalingga — , naam van een' volkstam op de kust vanKoroman- del; tot dien volkstam behoorend; tot dien volkstam behoorende; kelingalees («J/ yü Hindoslan; in 't oud-jav. is keling echter een andere naam van Koripan, zoodat de afleiding van kalingga zeer te betwijfelen is, T.). — * b§si k., koet., blik (vgl. ka- leng). -[T.]. •)(■ ^jÓ6 kelengnyer, batav. (uit 't jav., T.), bezwijmen; flauw vallen, — [B.]. ^ (Msjkjo kelangfsa (pagrer lapi-S) , batav. (bal. k^langsah, T.), beschot van gevlochten bladeren, — [B.]. ¥c /mjiuo kelingsa, koet. (jav. lingsa), een neet, — [T.]. ^Mi^JiuO keloiigsor en kelonsor, g'elong^sor en g'elonsor, of longsor en lousor. ^ ^MtJlüO keling'sir, batav., gezwollen tes- ticuli (omzetting van 't jav. riugsilan, T.).— [B.]. .A^oi.JD kelongsong (gelongsoiig, kelon- song en gelonsong), omhulsel, zooals bv. dat om de turksche tarwe. — * bakalongsong, men., kringsgewijze groeien van 't haar bv. (T,). c c iUK I. kelangkang, z. kang kang. MAL.-NEDERL. WOORDENBOEK. PEEL II. IL, z. kilangkan. ^ iSJi,AD kelengkang, koet., een kleine antjak.— [T.]. ^ ji^OiLA^ klongkang, batav. (jav. of bal, T.), de b o tor nog onvolwas- ^üèiS S30 CJ^JT sen, — [H.]; peulvrucht, waarvan de wiUe geneeskracht hebben. — [B.]. i>^jlLo kelon^kQtig, de nog zachte, krake- heenachlige en eetbare dop van de kokosnoot met den bast. — *batav.: eene uitgeholde klappemoot. — [B.]; klong^kö- n^ati, een kokosnoot, door een eekhoorn Mitgehoold (bal pongpongan, T.). — [II.]. mS^Jf^/6 l^?ïft^kiïi^? ^^«^ •'?«^'"^ reiger, niet lange sneb. i>s.JtJ^ kelengkeng*, pink, kleine vinger, ■¥: .^^JL/O klaiigkan, 1aTig:kaii of klan^- kang', batav., pag^r langkan, een hekwerk, een heining met ruimte tusscben de staken gelaten, van ijzer. — [H.]. L-JiJ^ kakap, z. onder L-^'j. L QJ^ kelip of g:elip, onivillekeiirig de oogen sluiten en weder openen; knipoogen; k, mata, hetzelfde. (,.,^^5 koelloep en koêloep, verb. van 'iJóJi. w i*^y,Ji)o 9 keleppit-keleppai, z. onder k^l^p- pai. "ih \,^^ysj^d)o kalapesat, z. salap^sat. CwJi--tt-^ I. kelepak, uitroepende nabootsing van een klappend geluid, * met veelheid, zooals bv, dat van eenige boeken, die op hunne breede zijde vallen; zoodanig geluid (z. pak, l^pak, k^l^ppak, dj^l^p- pak en g^l^bab). #11. (vgl. kaplak, T.), z. k^pak. / ^dJo kfleppai, slap nederhangen, zooals bv. een stuk linnen op een touw, het hoofd en de armen van een' doode; keleppit-keleppai, omgebogen zijn en slap nederhangen, zooals bv. de ooren van e.en' windhond. k^,^^SUO kelak, van den toek. tijd te eeniger tijd, eens; aanstonds., zoo met een (het kan soms eenvoudig door ons fut. vertaald worden); apabila kïtci ka j a k., tvanneer wij eens rijk zullen zijn: djaloh k. bóédak ïtoe, zoo met een valt dat kind ; d^ngngan dilóêloesk^n k. h^ndaknja oleb, onder nadere goedkeuring xan; tijadakah mang- an toe k k.? zal men niet slaperig worden? kelak-^, wat het toekomstige betreft, en daardoor meer onzekerheid aanwijzend, mogelijk te eeniger tijd enz. ^L-JL^^ keiekin, balav. (bal. k^l^gin, T.), een haan onder zijn vleugels wrijven om hem strijdlustig te maken; mijn soend. goeroe spreekt k^l^din uit. — [H.]. i aA^ , keloJ|^-kelek , op verschillende wijze uitvluchten zoeken, LLSsJÓ kelek, eene buiging met het boven- lijf maken, zooals bv, om iets te AS^ U\ L^JlT ontwijken; menjelek, ontwijken door eene buiging met het bovenlijf. LHjVl-tó kelakatoe, vliegende witte mier, ^y^k) kolkol, z. kokol IL Z. Ji^i. kalkoen — vcrl). ned. — haJhoen, ^•*jC>sJ6 kelakïjan, te dier tijd, toen; voorts , vervolgens, wijders, S 0\^\Jo kelelawar en kf lawar, naam voor alle soorten van kleine vleder- muizen. vA5 kelani, zwart; donker, duister [miniGr dan g^Iap] ; duisternis; donkere maan; lijd van 3^ tot V kwartier, voor de vischvangst met netten (djaring); menyelam, visch bij donkere maan vangen; k. kaboet, stikdon- ker; k. badj? (vgl. ^U^^, T.), van de lucht donker, als geblauwd staal; pengelaman, verdonkering , verduistering, s^}o keloeni, van buis- of schuifvorniige ^ lichamen, zooals bv. de schuif van een nachtbroek, de mond, de anus en dergelijke met de randen van de opening naar binnen schieten, >^Jó plur. van lli?. ^ ^)o kelim, genaaide smalle zoom; ineiige- ^ lim, zoomen met een' smallen zoom; k, bcêlat, gerolde of kriel-zoom; k. pëpeh, platte smalle zoom; k.tindeh kaseh, soort van engelsche zoom; k. t^roes, open zoom. \^^^JÓ plur. van ili?. ^ \Uf^ kalaniari, veelal kemaren, batav., gisteren, — f R ]. ^ \\^jÓ kalamaren (van k^lam en hari, vgl. onder petang, T.) en meer gebr. kemaren , eergisteren , dag van eergis- teren; k. dahöêloe, vooreer gist er en, dag van voor eergisteren. ^ (CW«^ kalimaja, batav. (bal. k alim a- njah, T.), glimworm, — [B.] ; als een duizendpoot en een groen licht afgevende; ook kalimanja. — [T.]; z. kalamajar. ^jy<^JO kalamajar (men. kalimair, T.), naam van een onschadelijk, phos- phorescérend duizendpoolachtig dier (bat. haroemaèr, vgl. kalimaja, T.). cOUf^D I. kelemajoeh, naam van een' boom en eene plant; kajoe k., de boom, welks bast in de geneeskunde ge- bruikt wordt; k. t^lor: tQroeng k^mau. IL, soort koudvuur, f^\,^)ó kalimanja, z. onder kalimaja. ^_^^^^a5 kelaraboe, bedgordijn; k. rcèsa, soort tentvormige gordijn, uit eene selendang gemaakt, voor kleine kinderen (z. bótjoV); angin k., z. angin. 34* .UJi" »32 n AsUlS ^ ^—\/^^^.J6 kalimbadja, w. sum.,: een regen- ^ boog (vgl. onder k ^ 1 a m , T.) . — [N.]. iAvA-^wAD kelembahang (vgl koe m b a- ha ng, T.), naam eener soort van arum, bekend om hare jeuking verwekkende eigenschappen. * „,|,.J5 helambar, naam van een' zout- water-visch. Y^JO kelamblr (vgl. k ara m bil, T.), min gebr. naam van de kokospalm (z. njijoer). mj^^)o kelemboeng, z. onder k^m- boeng. — ^kelembö^n^an, batav. (bal. k^k^mböêngan), de blaas (vgl. k^m- póêngan).— [T.]. "^ mj^^^^^/O , koewé kelombèng*, batav., soort gebak. — [H.]. L JLkj^^JÓ I. kelembak (perz. cS^ili : zeker geurig hout? T.), naam van een' boom, gewoonlijk genaamd rhal)arber-hout; rhabarber (med.); k. böênga, eene soort met geel hout. IL, groote vlinder, / C ^-|wO kalamböêwai , men., zekere zee- schelp, *t water waarvan tegen oogziekte (vgl. kalambai II. en makass. tjamboewe). — [T.] •X- A\,^^JO kalambah, w. sum., beneden, — vgl. lembah. — [N.]. /-A-^üo I. kelembai of sang kelembai, naam van een hooger vrouwelijk wezen, de uitvindster van allerhande kunsten en gereedschappen, z. onder simpoel; — *men.: si-koelambai, naam van een geest, gezegd de oorzaak te zijn van een op verschillende plaatsen te gelijker tijd plaats hebbenden brand; vgl. bat. dj a sulembe, en z. onder djalin. — [T.]. II. (vgl. kalamboewai, T.), naam eener soort van zoutwater-schelp. ^i^t^^Jo en i^i , woord, gezegde, uitdrukking; formule, deel der rede. In 't mal. ook tooverwoord, worderbare toespraak; ^J^ H J 1^1, de twee deelen der geloofsbelijdenis, namelijk: ^xJJ) ï] jü|il (er is geen godheid buiten God) en <xllt J^. j..*.»^, (Moefeam- mad is de gezant Gods); mal. verb.: kalïmah. /•i)cX^fMO kalamdan, z. ^IjmJJ. ^ (T^-*^ kelampes, batav. (te Banjoe- wangi 't jav. lampas, T.), eene venkelsoort. — [B.]. I. kelempin^, van de borsten slap neder hangen. *II., kelempïng^aii, batav., kleine glazen blaasbellen (ook bal., T.). — [B.]. keloempin^, batav. (bal. k^- loping, T.), drooge omhulsels der klapperbloem. — [B.]; keloepin?,; mantjoeng; keloepin? kalapa, de schil waar men de tali api van maakt. — [H.]. 535 mjL^,JO kelompang, naam van een' boom — sterculia foetida — met fraai en sterk hout en vruchten, die hol zijn; van daar alles waarvan de inhoud er uil is , zooals bv. een trommel, waarvan de koek er uit is; ledige dop, bv. van een ei, van eene vrucht. ^ iiL^A> kelompiiig, koel., met kalk enz. toebereid en opgerold betelblad. ['!•]• C Q.JL4.J5 kelompok, hoop van levende wezens, die bij elkander zitten (jav. kloempoek, T.). ^ ÉvO^t-iA^ kelenipïjau, soek.,: ongka. \\i-4*A^ kelamkari (\^^U^, T.), soort geweven sloffe, yO ^^^^JÓ kelemoêmoer, schilfers op het hoofd. \j;^XJLo kelentit, kittelaar (vleezig deel in het schaamdeel der vrouwen); k. njamoek, naam eener kruipende plant, met kleine eetbare vruchten; k. kering, naam eener soort van gras, dat de vrouwen gebruiken, wier schaandeelen nat zijn. >laJLJo keleiitang (vgl. k^l^tang), het ma- ken van een klinkend geluid, met veelheid, minder helder dan k^l^nting, zooals bv. dat van eenige stukken zwaar geld (rijksdaalders, kroonen enz.), die op een' steen vallen (z. tang, l^tang en lantang). O kelen toeng: (vgl. k^l^toeng), het maken van een galmend geluid, met veelheid, zooals bv. dat van eenige gambangs, kleine klokken, of holle bamboezen, waarop men met iets hards slaat (z.toeng,k^toeng, k^ntoeng, l^toeng en l^ntoeng). iXJLA6 kelentiiig' (vgl. k^l^ting, T.), het maken van een klinkend geluid^ met veelheid, helderder dan k^l^ntang, zooals bv. dat van eenige stukken klinkgeld (guldens en kleiner), die op een' steenen vloer vallen (z. tiug, loting en lenting), mji}jó kelontang^, soort vogelverschrikker, die een geluid maakt. ^ mjiXJó kelontong, batav., mar^/ptumer. — , ^ [B.]. iuiXJo i' kelinting — oorspr. chin. — Chineesche tempel, pagode (balav. k^l^ntèng evenals in 't jav., T.). II., kelintfngan, z. k^rinting IL iXjsJo I. kelentanjf, naam van een' boom, van welks bloemen eene welriekende olie gemaakt wordt. II., batav. uit 't jav. (klèhtang), de langwerpige fluitachtige vrucht van de këlor, die als smakelijke groente uitgezogen wordt. — [T.j. .*JkXj6 kelantan, naam van een staat op 't schiereiland van Malaka. ^ iXJUo» kelf iitïngan , z. onder k§ron- tjong. J C^to;\A J5 keleiidjar , klm- ; kliergez wel; 534 #c:..5.y.r boe W a h k., /dier (vgL jav. klaii- üj^r, T.). •H- ,^iJsJo kelliitji, batav., konijn. — [B.]; ^^ ook haas (T.). — verb. vau ned. konijntje? ^XkJo licliiitjir (en g'eliiitJir,olkeliiislr cn g'eliiisir), uitglijden; slibberen. XjS kelaiitjeiig:, batav. uil H jav., zekere kleliie bijsoort op een vlieg gelijkende; de lionig legen keehiekte aangewend. — [T.]. \)cXaA5 keleiidaia, op inl. vaartuigen strop, waarmede de ra legen den niasl gehouden wordl (rak); k. djanlan, rak met een end rakketali, die aan bei einde van bel val gebonden w^ordt; k. per^mpöëwan, rak^ waaraan hel einde van hel val tot rakketali dient, /.jLXa*a5 keliartaii, draad voor alle soorten van naaldwerk, zoodra bij gebruikt wordt'; touiv of dergelijke, dat een rad, bv. een spinnewiel in beweging brengt; djaroem dan kelindan, naald en draad; berke- liiidaii, aan iets gehecht zijn, zooals bv. ecne moeder aan baar kind. ^/Jó kelinsjr, z, k^lintjir. aJo, iiieiigalislr, w. sum., op den grond staan of komen der voelen (bij scbernien of dansen) denk. de houding in die bewegingen, betzij het draaien der voelen of zwenken met bet lichaam. — [N.]. i-^K/ó kelonsong', z. kelongsong, mJ^JO kelenoeiig, uilroepende nabootsing van een galmend geluid, met veelheid, meer gerekt dan k^l^loeng, zooals bv. dat van verscheiden groole klokken te gelijk (bal. kl^nang-kl^ning, T.); zoodanig ge- luid (z. noeng, k^noeng en l^noeng). fJO kelöè, stom, sprakeloos, -K- )) 4^ kaliwara, batav., door droefheid overstelpt, tot ziekwordens toe; melancholisch (zeker bal. lijklied w^aarin kalewara of lijk voorkomt, T.). — [B.]. L J ^j^ kclöèbi, boom van hel geslacht der salak, die in vochtige gronden groeit (z. onder asam I). ^> JO kelffibir, z. k^dabir. 'f--^ j^ , meiigelöËboeng, geheel toedekken met eene sloffe; het verstand ver- duisteren, benevelen (z. k^rcêboeng en s^lêéboeng). - ^j^ , böènoet kalödja, z. onder böénoet. Cr ^ i^^^^ É.io 9 niensklèdjötan, batav., stuip- achtig zijn, leden vertrekken, zooals bv. een geëxecuteerde doet (bal. ngledjat, T.).-[H.]^. v^ S38 ^^ L-iiSSk A Jo , kf loet)®pan (vaa koe tj oep ?) , koel., m(f jonge piuangnoot. — [T.]. . i <3 ^^ ' panah kelodan, verschietende ster, c ** J i ^io kelöèroet, rfc /ï;ï (ziekte). — z. Icêroet. C J \ 4^ kelorak) naam eener winde, welker bladeren als moeskruid gegeten worden. i^jS ) %}o koelawarya ol kelCèwarg^a (skr. k oei a war ga, T.), gezamelijlie verwanten; maagschap; familie; ook é^i (vgl. koelawangsa, T.). C ^JÓ kelcéwang, zekere ^roo/e vledermuis, ^ de zoogenaanuh; vliegende vos (jav. ka- long, T.); sikoek., z. onderböêngaen sïkoe- / uskD ^j6 koelawangsa en kel€êwang:$a, skr.: k^locwarga. kelöèpoer, spartelen, zooals bv. ecne y. iJé geslagte kip. ^(j^y iJ^^ en gelftims, mengelupas, af- vellen; a [schilferen; vervellen (vgl. köêpas, 1\). S %A5 > kelöpas, koet., vlies in de bamboe. — [T.]. ^i3 4.Jj kelöppjng, z. k^löêmping. (^ a-3 ^io kelopak, van iels, dat op iels anders vastzit, docb dal andere kan verlaten, zooals bv. een bloemblad op het andere, wanneer de bloem nog een knop is, of cene zool op een* schoen, dat andere losgelaten hebbend; daarvan losgegaan; voor die hoedanigheden; wal dat andere heeft losgelaten; k. bcênga, bloemblad; bloemkelk; k. s^rödja, kelk van de lotusbloem; wegens eene overeenkomst daarmede soort van kleine kom van metaal, met ronden, hollen en hoogen voel en stijlen, uilgetanden rand, dienende voorn., om er iets in een kopje of glas mede te presenleeren; lilin k., dikke waskaars, voor feesten, welker oppervlakte met wassen bloembladeren versierd is. LjikJO kelöéwak [zelden] : kepajang (jav., ^ L_A3 ^JS kelökop, koel., oog-lid. — [ï.]. y*P 4J0 kalöèkeii, z. kalau. ) ^Jó , mengelola, doen, verrichten, uit- voeren, behandelen; tijada terkelola, het is niet te doen, ] 4J0 kelöèloe, overlegd; overleg; kan niet wel zonder het ontkenningswoord tidak gebruikt worden (tidak berkelöcloe). i*\y^j %Jo kelObloet, zeker insect dat honig in een soort van zak verzamelt, i^2>0 y^ kelólot (vgl. k^laloet, T.), on- verstaanbare geluiden voortbrengen, zooals bv. de toiïg van een' stervende. ^. k^] ^Jo kel*loes, jav., soort van vaartuig. — [ï.]. fj6 , seklöênilt, balav,, een beetje ~~ [II.]. -X- o^^^- ^^ 836 iuj!^ i^ uS kelSna, uaam eener wilde soort van cêbi, mei eetbare doch draderige groote platte knollen. ^j;^^ aA5 kelönct, zier; stofje. <SLA5 kfloh of loh, zuchfen; stenen; nieog'e- loh pandjang^, lang eu diep zuchten; k^Ioh-kesali , z. k^ssah. ^A)o (jav. k^Ioeh, T), kaloèlian of kalc^wan (soend), een touw door het neusscheidsel van buffels. — [B.]. L.Ji-J> ^^ kelöjak, z. köjak. AJÓ > luengeleh , zijwaarts kijken , door eventjes het hoofd te draaien; zijwaarts aankijken (z. töleh). AJ5 of ïili', pers., hoed; mijter; kap; tiara. la 't mal. ook nog: helm, waarmede kinderen of dieren soms ter wereld komen. / -.A^ keli, naam van een' zoulwater-visch. , algemeen; geheel; gansch. /.j 0\j<jS kflijawan, rondloopen, passagieren. \^^\Aj^j<JO kelibat, flauwe schijn van iets, dat schielijk aan ons oog voorbij snelt (jav. klebat, T.); dubbele pagaai , met een blad aan ieder einde, waarmede beurte- lings geschept wordt; van de omstandigheid dat ieder blad slechts voor een' korten tijd zichtbaar is; onduidelijk indruk op het gezicht van iets, dat men maar even gezien heeft, onduidelijk hield; men^elibat, roeien met eene dubbele pagaai. — * men^klèbatan , ba tav., zich vertoonen, wezenlijk of schijn- baar. — [H.]. \j>na/^J5 kelëbet, eene in zich terugkee- rende bocht vormen, zooals bv. soms het einde eener vlag, die niet al te sterk uitwaait; meii^elêbetken, den afhangenden rand ondersteken, bv. van een tafelkleed. I. kelïban^, zich door elkander en naar verschillende richtingen bewegen , zooals bv. een zwerm insecten om eene lamp. II. (vgl. k^rïbang, T.), naaift eener sma- kelijke aardvrucht van het geslacht der öêbi. "^c ,^yjsKjO kelëbon, koet.,: s^lïmoet; me- ngelêbonkan: iets om zich er mede te dekken bezigen. — [T.]. \^2^y^J<JO keliti, roeipen; dol. nier. A_>J^, iw tu ^ <K,.jUO 9 gezamenlijkheid; geheel totaliteit. y ,.\1kkjS , dual. van het voorgaande. ■)f L-JLXaJ^, di klètèk, batav. (bal., T.), geboeid worden, van een misda- diger.-[H.]. cSt,JC>^J5 kelitah, zich mooi voordoen, hetzij in gedrag of woorden, meer dan •naar dagelijksche gewoonte. h^^ssuii' 537 cOxii' ^ L-JLSiXA^J5 , ta-kelïdjik, koet., vervaard van iets verschrikkelijks.— [T.]. ^ i^sjjo , bo&wah klïtji, batav., hier knik- ^^ kert men ook wel mêe. — [H]. \ iX^JÓ kelëdar, zich voorbereiden tot een aankomend gevaar, bv. tot een* aanval van den vijand; rondsnuffelen. C. cXaJ5 kelëdaiijf, naam van een* boom, ^ die eetbare vruchten draagt en goed timmerhout levert, voorn, voor doodkisten van Chineezen. C^cXa-Aj kelëdek, naam eener eetbare aardvrucht. ^^jsjo kellroe (jav., T.), verkeerd, in de war, door elkander; men^elircèken ^ in de war brengen, / hèè>j<Jo kelêsa, eene nalatige of onwel- voegelijke houding aannemen, / y ^Af^Ajó , ^^j^^ en luijdi' , pers., kerk, sijnagoog; kastje van een' afgod. ■¥: ( j^Jo (bal. keles, los, losgeraakt, T.), men^elès, batav., zijn w^oord niet gestand doen, een kontrakt verbreken, bv. van een man die beloofd heeft met zijn compagnon door te spelen of te handelen, en bij het eerste verlies zich terug trekt.— [H.]. C.JUjgk,>^wO kelêsep, buitenzoom van den pïsang-stam of van een ananas- blad. J' kelipit, omgebogen hoek; vouw, zooals bv. in een boek, eene kaart en dergelijke; vouw langs den kant van iets; eenigszins breede zoom, die daardoor ontstaat. iuJ5 kelipar, beter g^elïpar, van het scherp van een snijdend wapen, waar- mede men een' houw doet van de richting van den houw naar buiten afwijken. (^_ JlilxJ6 kelepak, slap nederhangen en zich heen en weder bewegen, zooals bv. de ooren van een' olifant, de scêbang der Indische vrouwen en dergelijke. ^J>saJ5 iiélikiT , ringvormig lichaam, waar- door iets gestoken wordt, om er daarna aan te trekken of te dragen , zooals bv. de ring van een schuiflade, het oog aan een touw, waardoor de draagstok gestoken wordt, en dergelijke (vgl. bat. harihir, T.); passant; kransstrop (mar.); k. dajoeng, losse roeistrop (mar.). QJj\j<JÓ kelêkok, naam van een vogel. Si^J<J>s^^JO kalïkandji, ook kala- kandji, w. sum., een grassoort welks zaad scherp gepunt is en in de kleeren zich vast zet. — [N.]. <K..Sk^<}Ó kalikih, mm,, de papaja,— [J], j\/Jo kalila, z. x±sXi. ^^^^y^X^JO kelëloet, z. k^laloet. -X- C5- ^ 658 jur jfLA^fJÓ kflilingf, amtrek, rondom, in de rondte. y y i<Jkjóo y naam van een* der twee vossen, die in de beroemde geschiedenis van Bidpai, getiteld jLLj^ ^iJ^, de hoofdrol spelen. Mal. verb.: kalilah damïnah en kalïla damïna, of galilah daminah en galïlg damïna. fK,.^K}S kalïmah, z. onder l^. -)f,»wyO kalijan, men., gijlieden. ~ [ï.]. •^ ^A^ kelijau, koet., soort van houten schild om zich in de sampan tegen zon of regen Ie beschuiten.— [T.]. \ yyy kclëwar — verb. ned. — kluiver (z. tjcêtjoer en djib). AmA5 kelewang, soort zijgeweer, dat naar e- i>^ *(Sj^ boven breeder toeloopt. )o kelèwal, koet., vin. [ï.]. c/ ó , pers., gebrekkig, onvolledig, verminkt; ^ verminderd. j^ , possessief pron. suffix. 2. plur. masc. , uwe, in den gen. en ace. / / V..^^ , sooals, \w4.5 5 possessief pron. zuffix. 2. dual. masc. en fem., uw beider, in den gen. en ace. (^ \Lt^ keiuaroek (vgl paroeV, T.) of kemarok, dikwijls naar eten re/- j>j langen; veel eetlust hebben [zooals bv. iemand, die pas van een ziekte hersteld is]. H batav. (jav. of bal, T.), inhalig, nooit genoeg hebben, — [B.J. ^ \\..^ kemaren, z. bij k^l^maren. V^iO kemarau, van het weder, ge- durende eenigen tijd, of van het jaargetijde droog, niet regenachtig; voortdu- rend droog weder; drooge jaargetijde; van een vaartuig lens scheppen, ajer k., het water in het ruim. C\w^fO koemanjfi, z. onder s^lSseh. — ^ )t kemangi , baiav., eene geurige plant, waarvan de bladeren gegeten worden. — [B.] ; ocynmni monachorum v. d. familie der labiatae volgens Rigg, Soenda Dictionary bl. 468 (T.). y y ju^' ongeschondenheid, gaafheid, vol- ui ^ > ^ ^ maakt heid ; ^^S^) Jl^ , eign. van mannen. )V..4^ koemala (en g^oemala), kostbaarheid; kleinood; denkbeeldig edelgesteente, dat sommige dieren, voorn, slangen en duizend- pooten, verondersteld worden in den kop te hebben of in den mond te dragen, in welk laatste geval zij hem soms naast zich neder leggen. Zoodanige steen verspreidt in het donkei* een' helderen glans. — ^ eene ^denkbeeldige looverkracht, die men aan som- mige steenen en ook aan andere voorwerpen Liur S39 h^ loeschrijft, men heeft ook koemala padi> d. i. eene padisoort, die altijd een goede oogst moet geven; die een koemïila bij zich heeft is altijd koel en frisch. — [N.]. diJJjKj^ , volmaakiheid. i/o\w-40 keniamang;, batav. (bal. koemang- mang), zeker spook,— [T.]. /.4 êX^ kemawan, z. onder awan. ^*pV-4D koemajan of koemèjan (Noord), men., = k^m^njan (T). (^ A.^ kamba (vuig.), van achteren voor- uit stooten; beslapen. K^^^y^j^ kamboe, z. kamboh. \^^^^^y^j^ kambi, in de bouwk., vaam van deuren, vensters en dergelijke, raam- werk (z. p^midang). O^-i^ koemba, z. e^<«^ (choemba). \Us,4^ koembara (en kenibara), omzwer- ven; ronddolen (z. k^lanqi). p konibala, z gombal a. La«4^ kombali, wederkeeren, terugkeeren, wederkomen, wederom, terug, — ^t kembali, koet., ook verscheiden van een vorst. — [ï.]. -5f i£&\,>y|0 koembahan? (vgl. k^l^mba- hang, T.), w. suni., een boomsoort. — [N.]; caladiumsoort, den varkens tot voedsel gegeven; mal. van pal. k^mbahang, bat. oembahang (ï.). J' ^^;>^>\js»^ kfmbSjat, naam eener stad in het Gouvernement Madras; naam eener stoffe, die van daar komt. )(. (j;xsjk-4D kamboet, w. sum., een soort van mand, — [N.]; van pandan- bladen en voor padi; vgl. bat. hom boe t (T.). ^ i^^A-|0 kembat, soek., zich huigen, zooals bv. eene lange lat, die men in 't midden oplicht. ^^ kembar, gelijk aan iets anders en met dat andere zijnde; wat aan iets anders gelijk is enz.; als het ware tweelings- voorwerp; anak k., tweeling; tweelingen; s^napang k., z. s^napang; kembarnja tijada semponia, hun gelijk enz. zijn is niet volkomen; mana kembarnja? waar is het tweeling S'Voorwerp er van?; meng^em- bari, zich als tweeling-voorwerp toevoegen aan iemand; zich dicht bij iemand voegen, om hem bij te staan of des noods te vervangen; met zijn persoon iemand verdub- belen; zich gelijk stellen aan een* ander; zich tegenpartij stellen van een' ander; iemand staan, j^ koembar, hoofdrib (p^l^ppah) van de rambija-palm, dienende ter op- boording van kleine bootjes. „^ kembera, opstuiven, opvliegen [zooals bv. vuur, waarin gepeuterd wordt]. ^ kemberiiig:, naam van eene rivier en een landschap in de bovenlanilen /i*»Jl«i 540 c^* ,\^ van Palembang, welks bewoners den naam hebben van zich in tijgers Ie kunnen vervormen. / JM^^ kamboes, uitspraak van ;^^xü*. / KMvx4^ koembas, een van iiieiig:oembas , wel eens optredende passive vorm. j^LA^j^ kamban^, zich uitspreiden, zooals bv. een roofvogel, die in de lucht kringen trekt; van de zon of maan opkomen; van iets, dat aan den grond zit vlot raken. — ^batav. (jav., T.), bovendrijven. — [H.]. «.A^^ kambing, geit; k. bïri-2, schaap; k. kïbas, z. ^IaJ'. ii,A-f5 I. kembang, zich openen, open gaan; ontluiken; uitzetten; zich uitspreiden; geopend, open; ontloken, uitgespreid (koet.: rijzen van meel, T.); in bik. en poëzie: bloem (evenals in 't batav. en jav., T.); k. aj^r mawar, roos.— [B.]; mengembang bakoeng, als de bakoeng bloem van fraaije lokken (T.); balai k., kleine balai, tusschen de ingangspoort en het paleis; k. s^mangkok, naam der vrucht van de m^rpajang, die, niet grooter dan het voorste lid van den duim, in water geweekt zoodatiig uitzet, dat zij een kommetje (mang kok) uitvult; met kandij gemengd een verkoelend drank, inz. bij borstziekten (op Java boewah t^mpajan, T.); hcêdjan p^ng^mbang bcèngg (regen, die deboomen, inz. vruchtboomen, doet bloeien), een fijne regen, die nu en dan komt; bcënga k. s^tahoen, z. onder böënga. fUs>46 kemboeng, van den buik opgezet door wind; opgeblazen; bol (van één* kant); bolle zijde; naam van een zoutwater- visch — scomber; kelemboeng, opzwellen door lucht, hetzij aan één* of aan alle kanten. fL,/sj^ koembang, hommel; kever, tor; k. kajoe hommel, die gaten in houtwerken vreet; k. padang, tor met vleugels als pauwenvederen, die als sieraad op stoffen voor kleedingstukken genaaid worden; k. njïjoer, groole tor, die gaten in de klapperboomen boort en daardoor vernielt; k. tahi, drekkever; k. böêwah, tor in sommige vruchten, zooals bv. in de mangga; k. anak tjïna, kleine tor, met groene vleugels en oranjekleurige borst; k. daoen, tor, die zich gewoonlijk op bladeren ophoudt; k. lïlin, soort geele kever; k. b^rtedoh [hommel in de schaduw, of onder dak), bloedzweer in of in de nabijheid van den oksel; koembang -kambing, op verschil- lende wijze onvoeg zaam behandelen. L_ hj<.^ kembok, soort kleine kom van metaal, met een* breeden voet, voor het water, waarin men, bij het eten, de handen wascht; handbekken (vgl. ko- bokan, T.). 