Verhandelingen : rakende de natuurlijke en geopenbaarde Godsdienst
vs. 1. πολλοὶ. P. Junius gist: πολυλάλοι. B. Lachmann wil verbeteren : μὴ πῶλοι δύσχολοι yiveode. Maar Jacobus waarschuwt tegen een te sterk verlangen naar het leeraarsambt, met het oog op de verantwoordelijkheid daaraan verbonden. Hij schreef wel- licht: μὴ πλανοδιδάσχαλοι yiveode, of: μὴ πλάνοι διδάσχαλοι 7. Naber 366. vs. Ὁ Is een vraag, die begint met OTAE, waarvoor bij ver- gissing E/AE werd geschreven. ἰδού ontstond als poging tot verbetering van εἰ δὲ. Lachmann, N. 7. II p. X. vs. 5. ueyahavyer. Baron gist: μέγαλα ὀχεῖ, magna movet. B. vs. Ὁ, ὃ κόσμος. Grotius, met de syr., τῷ κόσμῳ, een vuur van ongerechtigheid voor de wereld. De woorden καὶ ἡ χλῶσσα πῦρ, ὃ κύσμος τῆς ἀδικίας, zijn 535 JAC. oorspronkelijk een kantteekening. Le Clerc. B. De eerste, ἡ — πῦρ, vatten het gebezigde beeld nog eens samen; de laatste dienen ter verklaring van τῆς γενέσεως. Lotze. V. Barrington vermoedt dat het tweede ἡ γλῶσσα bij vergissing in den tekst kwam. 5. Venema slaat voor te lezen: οὕτως ἡ γλῶσσα πῦρ, ὃ κόσμος τῆς ἀδικίας ὕλῃ, καὶ ἡ γλῶσσα κτλ. V. Een ongenoemde gist οἰακισμός voor ὁ κόσμος. W. E. Hutter, N. 7. gr. 1599, heeft ἀδικίας ὕλη. Reuss 106. Blom, De br. νυ. Jac. 3e bijl., houdt ὃ κόσμος τῆς ἀδ. ἡ γλῶσσα voor een ingeslopen kantteekening, die den inhoud in het kort wilde samenvatten. Linwood gist, 295, dat ὁ κόσμος oorspronkelijk een kanttee- kening was ter verklaring van τὸν τροχὸν τῆς γενέσεως ; en τῆς ἀδικίας ter opheldering van τῆς γεέννης, tenzij men liever πῦρ τῆς ἀδικίας verbindt. vs. 12. οὔτε κτλ. Waarschijnlijk een verklarende kantteekening bij vs. 11. Holwerda, N. T. 579. IV. vs. 2. povetere. Erasmus, 2° ed., gist: φϑονεῖτε. Grotius: po- vere. B. Volgens W. echter gaf Erasmus φϑογεύετε en Kalvijn: φϑονεῖτε. Price slaat voor: ῳϑογνοῦντες ζηλοῦτε, en Venema houdt povelere — οὐκ ἔχετε δὲ voor later ingevoegd. V. vs. 4. καὶ μοιχαλίδες. Waarschijnlijk een kantteekening. Owen. B. VS. ὅ. πρὸς φϑόνον. Hen ongenoemde: zr. OEON. B., of πρὸς τὸν Θεὸν. Κ΄. Blom houdt de woorden πρὸς φϑόνον -- διὸ λέγει voor onver- klaarbaar en later ingevoegd. Jungius keurt dit af, Zh. Tijds. 1871 : 470; Prins hecht er zĳn zegel aan, Godg. Bijdr. 1870 : 80. | vs. 6. μείζονα. Lees: μείζονι. V. J. Ab Utrecht Dresselhuis, 1 Perm. 336 Nieuwe bijdragen, 11 : 1, leest door omzetting: ...ó Θεὸς. Διὸ λέγει " κτλ. vs. 12. Venema wil lezen: εἷς ἐστὶ κριτὴς ὃ νομοϑέτης. V. vs. 19. De gewone spreekwijs vordert een invoeging: εἰς τήνδε [ἢ τήνδε] τὴν πόλιν, naar deze of die stad. Markland. 8, _V. vs. 4. ἀφ᾽ ὑμῶν. Naber, 94, verbetert ὑφ᾽ ὑμῶν. vs. 6. In οὐκ ἀντιτάσσεται ὑμῖν schijnt een naamwoord te ont- breken. OTK is een schrijffout voor OKE d. 1. ὃ κύριος. Bentley. P. Junius stelt voor: ἀντιτάσσεται ὑμῖν, of ἀντιτάξεται; Zal hij (de rechtvaardige) u niet wederstaan? B. vs. 7. ἂν λάβῃ. Raphelius geeft: ἀγαλάβῃ. B. vs. 9. στενάζετε. P. Junius gist: orvyvabere. B. vs. 11. εἴδετε. Misschien: οἴδατε. Beza. B. vs. 12. ἤτω is een bedorven lezing voor ἔστω. Holwerda, ΓΜΒΑΥΔΑΊΤΑ vs. 18. κακοπαϑεῖ. Misschien, naar de vulg.: χακοϑυμεῖ, waarop het volgende εὐθυμεῖ schijnt te wijzen. J. Price. B. vs. 14b, 15, 108, Wat hier voorkomt over het bidden voor, en het zalven der zieken, schijnt later te zijn ingevoegd. ΠΗ De eerste brief van Petrus. IE vs. 2. Men kan kwalijk van de Christenen zeggen, dat zij „verkoren zijn tot besprenging met het bloed van J. C.* Ver- ander daarom ῥαντισμὸν in ῥαντισμῷ. Kp. Duae. (Pearce?) B. 337 1 perk. Is dit zat ῥαντισμῷ a. 1. X. wellicht een ingeslopen kant- teekening ter verklaring van ἐν ἁγιασμῷ πνεύματος ἢ v. M. vs. 6, el Òéov èort P. Junius gist: el τ δέον». Óf εἰ" Òéov τ 10. vs. 7. ἀπολλυμένου. Goud dat vergaat heeft hier geen zin. Men zuiverde het goud en verhoogde dus de waarde daarvan, door het te wasschen. Lees: ἀπολελουμένου. Ph. D'Orville. Wettstein gist: χρυσίου ἢ APITPIOT διὰ πυρὸς AEAMOKIMASMENOT dan goud of zilver dat in het vuur beproefd is. B. 2 Achter πολυτιμότερον ontbreekt een participium. ὄν kan ge- makkelijk zijn uitgevallen. Linwood 295. vs. 8. δεδοξασμένῃ. Markland gist: δεδοκιμασμένη. B. vs. 11. τίνα. Markland gist τίνες, ter wille van ἑαυτοῖς en ἡμῖν of ὑμῖν. B. τὰς ... δόξας. Het meervoud komt niet voor. Lees: τὴν δόξαν. Owen. B. vs. 18. φερομένην. P. Junius gist: δεδομένην. Wall: poovoov- μένην. B. Naber, 98: φαινομένην. Niemand spreekt van lendenen des verstands. τῆς διανοίας worde verbeterd in τῇ διανοίᾳ en dit bij het volgende ὑμῶν vijpovreg gevoegd. Valckenaer, Sch. 407. vs. 23. Θεοῦ. Mangey gist: τοῦ. B. IL. Vs. ἢ. ἐπιποϑήσατε. Grotius gist: ἐπιποτίζετε; Hammond: ἐπι- ποτίσατε. Drinkt. B. en ΚΓ. vs. 6, περιέχει. P. Junius gist: περίεχεται. B. vs. 7. λίϑον — γωνίας καὶ. Deze woorden die in de syr. vert. ontbreken, zijn een kantteekening uit Ps. CXVIII : 22, bij λίϑος προσκόμματος. 1). Heinsius. B. ὑμῖν οὖν ἡ τιμὴ. P. Junius gist: ἔντιμος, voor u dan, die gelooft, is deze steen kostbaar. Owen: ἔντιμον. B, 22 1 peis. 395 vs. ὃ. οἵ προσχόπτουσι. Misschien: οἷς [nl. λίϑῳ καὶ πέτρα] πρ. waartegen enz. Markland. B. εἰς ὃ καὶ ἐτέϑησαν. P. Junius vermoedt: εἰς ὃν καὶ ἐτέχϑησαν, voor welk woord zij ook geboren waren. 8. vs. 12. ἐκ χαλῶν ἕργων kan niet verbonden worden met ἐπο- πτεύσαντες, dat een accusativus vordert, III : 2. Hammond gist daarom: ὑποπτεύσαντες, ἃ eerende om uw g. w.; P. Junius: ἐποπτευϑέντες, In het oog gevallen door uw g. w. B. vs. 18. κτίσει. P. Junius gist: χρίσει. B. vs. 18. σχολιοῖς. Lees, naar de vulg., δυσχολιοῖς, zooals Jer. XLIX : 8; of, naar de syr.: σχολιοῖς καὶ δυσκολιοῖς. Grotius, Mill. B. vs. 21. 1. H. Majus geeft in zijn N. 7. 1705: ὑμῶν. ἡμῖν. Reuss 145. Voor ὅτι zat schrijft Venema: ὃ τι zat. V. vs. 28. De syr. vert. vult παραδίδου δὲ aan met τὴν κρίσιν αὐτοῦ. Zeker ontbreekt er iets, b.v. αἰτίαν αὐτοῦ, of Eavrov. Beza. — P. Junius gist: παρεδίδοτο, of παρεδόϑη. B. vs. 24, ἵνα ταῖς. Waarschijnlijk een kantteekening. Owen. 8, Barrington helt er toe over, het in vele HSS. ontbrekende αὐτοῦ In αὐτοί te veranderen. B. Venema schrijft: αὐτοὶ ἰάϑητε. B. HI. vs. 1. Mangey vult aan: ‘O4 ἄνευ λόγου. B. διὰ τῆς τ. yvv. ἀν. Deze zinstorende woorden zijn een ingelaschte kantteekening ter verklaring van ἄγεν λόγου. Straatman [ : 93. vs. 2, ὑμῶν. P, Junius gist: αὐτῶν. B. vs. 4. ἄνθρωπος. Mangey gist: χόσμος, sieraad. Zie vs. 3. Markland: ἀνθρώποις. Het sieraad des harten, verborgen voor menschen. Daartegenover staat dan: ὃ ἔξωϑεν (κόσμος) vs. 3 en ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, vs. 4. B. Knapp meent: ἄνϑρωπος kan weg- vallen en χύσμος uit vs. 9. in gedachten worden aangevuld, 339 1 pers. πολυτελές. Wakefield gist: πολυτελής nl. κόσμος. K. vs. 10. ἀγαπᾶν, καὶ ἰδεῖν. Verbeter, naar Ps. XXXIV : 12, ἀγαπῶν ἰδεῖν. Piscator. B. vs. 11. Stephanus liet in zijn ed. 3. ἀγαϑὸν * ζητησάτω weg. Waarschijnlijk bij vergissing. Tischendorf, VIIe. vs. 15. ἕτοιμοι δὲ. Mangey gist: ἕτ. AH, waarlijk altijd bereid. B. E. Hutter, N. 7. gr. 1599, leest: κύριον τὸν Θεὸν Χριστὸν. Reuss 106. Griesbach verwerpt zoowel τὸν Θεὸν als τὸν Χριστὸν. H. 445. vs. 19. ἐν 5. Lees: ENQX. Zie Jud. 14. S. bij B. Anderen gissen: ἐν ᾧ καὶ 'Evoy; anderen: Νῶε καὶ. Zie vs. 20. 2 Petr. ΠΧ τ ΠΟΙ 7. vs. 20. ὅτε. Venema vermoedt: ὡς. V. Bethe: ὅτι, wat door ἐχήρυξε en door den geheelen zin gevorderd wordt, terwijl men ook ποτὲ in τὲ zou kunnen veranderen. Studien u. Krit. 1858 524—526. τουτέστιν ὄχτω. Ken latere aanteekening. Had de schrijver een cijfer willen noemen, dan zou Π niet gezegd hebben: ὀλίγαι wvyat. Wass. 1 : 81. vs. 21. ἐπερώτημα. Mangey gist: ἐπιρράντισμα. Zie Hebr. NAD. Voor & gist Venema: οὕτω. Κ΄. Erasmus: οὗ. K. Iv. vs. 1. πέπαυται ἁμαρτίας. Is hier sprake van Christus, dan is vs. 2 niet duidelijk en leze men liever: ἀπέϑανεν ἁμαρτίαις. Bentley. B. (of raïs éu. W.) Ds. 3. πότοις is een latere verklaring van οἰγοφλυγίαις. Wass. lere IP vs. 6. γεχροῖς εὐηγγελίσϑη. Battier verbetert: veroor εὐηγγε- λίσϑησαν. B, 2 PETR. 540 vs. 12. τῇ ἐν ὑμῖν πυρώσει. P. Junius gist: zij ὑμῶν πυρώσει. Β. vs. 14. De woorden zat τὸ, achter δόξης, moeten worden geschrapt, evenals Jes. XI : 2, Beza. B. vs. 15. ὡς ἀλλοτριοεπίσχοπος. Mangey wil deze woorden, die hier zonderling geplaatst schijnen, weglaten, óf lezen: ὡς ἀλλο- rotoermishorrog, als iemand die eens andermans goederen steelt, B. VS vs. 4. «μαράντινον. H. Stephanus: ἀμάραντον. W. vs. 9. ἐν zoouw worde geplaatst achter εἰδότες en ἐπιτελεῖσθαι veranderd in ἐπιτελεῖσϑε, wetende dat gij in de wereld hetzelfde lijden als uw broederschap draagt. P. Junius. B. De tweede brief van Petrus. | vs. 1. Grotius wil, naar het voorbeeld van Jacobus en Judas, schrijven: Συμεὼν δοῦλος 1. X. en dus Πέτρος καὶ ἀπ. weglaten. B. vs. 9. De lezing ἰδίᾳ δόξῃ heeft de grammatica, διὰ δόξης den zin tegen zich. Men smelte beide samen tot: δι᾿ ἰδίας δόξης zals doerije.. Zie Rom. Alls:lenls Korne: 105 2eK ore Linwood 295. vs. 4. δι’ ὧν. Venema gist: διὸ. V. vs. ὅ. αὐτὸ τοῦτο δὲ. Markland gist: αὐτοὶ δὲ τούτῳ. B. Zoo ook Griesbach. Zie Tischendorf VIIe. | χαὶ kwam misschien in de plaats van het oorspronkelijke εἰς of κατὰ. Piscator, Beza. B. Schott, Zsagoge in Ν. T. 1890 p. 576, meent dat de oorspronkelijke St 2. PETR. lezing was: χαὶ αὐτοὶ (1. q. ὑμεῖς αὐτοὶ, Lue. XI: 4) διὰ τοῦτο ard. vs. 10. διὸ. Venema: δι ὧν. V. vs. 11. ἐπιχορηγηϑήσεται. Bentley gist: ἐπιχορηγηϑῇ. B. vs. 14. καϑὼς — μοι. Onecht toevoegsel. Zie Joh. XXI : 18, 9} 1 en VVE AUSLIREC vs. 17. ἐνεχϑείσης. P. Junius gist: ἐνηχηϑείσης, toen er een stem klonk. 5. vs. 19. αὐχμηρῶ beteekent niet donker. Lees: ἀμαυρῷῶ. Bentley. B. vs. 20. ἐπιλύσεως. Kalvijn gist: ἐπηλύσεως, van ἐπέρχομαι. Geen profetie is van eigen herkomst. P. Junius: ἐμστνεύσεως,, van eigen ingeving. Edwards: ἐπελεύσεως. B: Zoo ook Heinsius. W., en Linwood 295. vs. 21. ἠνέχϑη. P. Junius gist: ἐνηχήϑη, was geleerd. B. 1 vs. 3. Valckenaer vermoedt dat εἰς is uitgevallen achter λόγοις. Sch. 408. vs. 4. Εἰ γὰρ. Piscator gist: Καὶ γὰρ. B. vs. 14. γεγυμνασμένην. Fen hart geoefend in hebzucht, klinkt hard. Bentley gist: γεγεμισμένην, vol ἢ. B. vs. 16. παρανομίας worde naar de vulg. suae vesanide gewij- zigd in παραφρογίας οἵ παρανοίας. Erasmus. Grotius. Mangey. B. ἐκώλυσε. Bentley gist: ἐχόλασε of èxódovoe. B. vs. 18. rode ὄντως ἀποφυγόντας geeft hier geen zin. Immers, die nog onder de bekoring zijn van de lusten des vleesches, kunnen niet gezegd worden waarlijk of geheel ontvloden te zijn aan hen die in dwaling wandelen. Sommige HSS. lezen ὀλίγως en ὀλίγον. Men schrijve: ὀλίγου, hen die bijna ontvloden zijn. 1). Heinsius. Bentley gist: τοὺς οἰνοφλυγοῦντας. B. ἀναστρεφομένους. P. Junius vermoedt: dvargepouévove. B. ἐπιϑυμίαις is een schrijffout voor ἐπιϑυμίας. Lachmann, N. 7. II p. VL Ὁ PETE. 343 vs. ὃ. Achter ἐντολῆς is zat uitgevallen. — De woorden ἡμῶν ἐντολῆς behooren aan het slot van den zin te staan. Zie Jud. 17. Sherlock. B. Battier gist τοῦ ἀποστύλου voor τῶν ἀποστύλων. Zie Hebr. HI : 1. Anderen: voor τ. ἀποστύλων is διὰ uitgevallen. Κ΄. vs. 5. ϑέλοντας. Mangey gist: λέγοντας. B. vs. 6. δι ὧν. Venema gist: δι οὗ. Υ. vs. 9. τῆς ἐπαγγελίας. Misschien: τὰς ἐπαγγελίας, οἵ τὴν èrray- γελίαν, gelijk Jes. XLVI : 18. Grotius. Th. Smith. B. vs. 10 moet gelezen worden... λυϑήσεται, καὶ γῆ καὶ τὰ ἐν αὑτῇ οὐχ εὑρεθήσεται; doeh misschien ἐπ’ αὐτῆς in plaats van ἐν αὐτῆ. De uitdrukking οὐχ εἐὑρισκέεσϑαι wordt in het N. T. wel eens gebruikt van dingen, die geheel en al vergaan, vernietigd of verdwenen zijn; Op. XVI : 20. Men zocht het te verklaren met ἀφανισϑήσονται, een misvorming van het echt Grieksche ἀφα- νισϑήσεται: terwijl χαταχαήσεται een mislukte verbetering is voor εὑρεθήσεται, nadat οὐχ was weggevallen. ἔργα werd later inge- voegd. Holwerda, Betr. 127—129. Naber, 98, ziet in εὑρεϑήσεται de sporen van het oorspron- kelijke συρρυήσεται, terwijl hij verwijst naar δυήσονται, Job XXXVI : 28; ἀπορρυήσεται, Ps. 1: 2; δυήσεται. Jes. XLVIII: 21. vs. 12. σπεύδοντας τὴν παρουσίαν τῆς τοῦ Θεοῦ ἡμέρας. Mangey gist: σπ. LAEIN τῆς παρουσίας τὴν τοῦ Θεοῦ ἡμέραν. B. Venema gist dat οὗ is uitgevallen vóór om. Zie Jes. XXVII : 16. Pred. IBE etn AE vs. 15. ὁ ἀγαπητὸς ἡμῶν ἀδελφὸς. Ken later toevoegsel, bestemd om aan den brief een zekere apostolische wijding te geven. Grotius. B. vs. 16. Naber, 367, wil πρὸς veranderen in εἰς. 343 1 son, De eerste brief van Johannes. vs. 1. Van Voorst, Ann. in 1 Ep. Joh. 1 : 1—3, stelt voor te lezen: Ὃς ἦν ἀπ’ ἀρχῆς, wat echter onnoodig is na zijn eigen voortreffelijke verklaring van den gewonen tekst. Godg. Bijdr. 18183, 1 : 246. vs. 3. κοινωνία δὲ. Verbeter: δὴ. Mangey. B. vs. 5. ἐπαγγελία, belofte, geeft hier geen zin. H. Stephanus gist: ἀπαγγελία. Later vond men in HSS. ἀγγελία. B. 1. vs. 1. Markland vult aan X. TON δίκαιον. B. vs. 2. Owen vult aan: περὶ ΤΩΝ ὅλου. B. vs. 3. καὶ ἐν τούτω. Mangey gist: καὶ εὖ τοῦτο. B. vs. 8. παράχγεται. Ἡ. Stephanus gist hier, en vs. 17, παράγει, evenals 1 Kor. VIL : 51, daar het passivum niet voorkomt. B. vs. 13, 14. τὸν ἀπ’ ἀρχῆς. Mangey gist: αὐτὸν a. a. B, Anderen: Χριστὸν a. a. Κ΄. vs. 14. Een niet oorspronkelijke omschrijving van vs. 18. Ed. Compl. Plant. Gen. en Wall. B. vs. 20, 27. χρίσμα. Michaelis, Kinl. 746, gist dat Johannes heeft geschreven: χρῆσμα, In den zin van χρησμὸς, χρησμὸν; oraculum. vs. 28. ἀπ᾽ αὐτοῦ. Mangey gist: ἐπ’ αὐτοῦ. B. ΠῚ vs. 9. σπέρμα. Owen vermoedt: πνεῦμα. B. vs. 20. ὅτι μείζων. H, Stephanus gist: Er u. B. j JOH, 244 Lv. vs. 2. Tusschen /. en X. is τὸν uitgevallen. Venema. V. vs. 3. ὃ ἀκ. H. Stephanus: ὃν ἀκ. B. Lees: ᾿]ησοῦν τὸν Χριστὸν. Venema. Γ΄. Irenaeus heeft misschien den echten tekst: ὃ λύει τὸν ᾿]Πησοῦν. De uitdrukking wordt gebruikt van onrechtzinnigen, die Christus voor een mensch hielden. Schulthess, Symb. IL p. 26. Stroth wil lezen: χαὶ πᾶν, ὃ μὴ, ἐκ τοῦ Θεοῦ οὐκ ἔστι κτλ. en alle (geest) die niet (dit belijdt) is enz. H. 404. vs. 10. Venema vult aan: αὐτὸς πρῶτος ἠγάπησεν. Zie VEREEN TE vs. 18. χόλασιν. Grotius: xodovow; en voor ὃ δὲ φοβούμενος: κολουόμενος. Hammond: κώλυσιν. Price: δὲ vóór pof. is over- bodig. B. VE vs. ἃ voegt niet bij het voorafgaande, noch bij het volgende, tenzij men door omzetting leze: γιν. ὅτι τὸν Θεὸν ἀγαπῶμεν, ὅταν τὰ τέκνα τοῦ Θεοῦ «ay. Mangey wil alleen ὅτι en ὅταν omzetten. 8. De woorden zat τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ τηρῶμεν zijn misschien een later bijvoegsel. Schulthess, Symb. IT p. XX. vs. 4. ὕτι πᾶν. Bentley gist: ἔτι πᾶν, bovendien. B. vs. Ὁ. ἡ vóór ἀλήϑεια is onecht. Grotius. B. E. Hutter, N. 7. 1599, heeft nog: ὅτε ὃ Χριστὸς ἐστιν ἡ ἀλήϑεια. Reuss 106. vs. 7, 8. Wat na de verwijdering der algemeen als onecht erkende woorden overblijft: ört τρεῖς εἰσὶν οἱ μαρτ., τὸ πνεῦμα χτλ., moet insgelijks wegvallen, als in strijd met vs. 6, dat slechts één getuige, nl. den geest der waarheid kent. Scholten, Ev. n. Joh. 171. 545 Ὁ OS vs. 14, 15 kwalĳk te herstellen. ἐὰν οἴδαμεν is in geen geval te dulden. Misschien schreef Johannes: .... Ort οἴδαμεν, ὅτι ἐάν τι αἰτώμεϑα. ΎΝ 19: zal ἐὰν ᾿Ξ ἀχούῃ ἡμῶν, ὃ ἂν air. Holwerda, Betr. 108. vs. 16. τοῖς ἁμαρτάνουσι μὴ πρὸς ϑάνατον. Owen gist, met het oog op het voorafgaande αὐτῷ: τῷ ἁμαρτάνοντι, maar houdt de woorden in beide gevallen voor een kantteekening. 5. vs. 20. ijzer. Piscator gist: ἧκε. B. De tweede brief van Johannes. vs. 1 en 5. κυρίᾳ en zvota. P. Junius gist voor beide: ἐν κυρίῳ. B. Zoo ook Linwood, 296. vs. 2. Mangey leest “H achter zat. B. vs. ὃ. ἔσται. Beza gist: ἔστω. B. vs. 12. μέλανος. Price vermoedt, evenals 3 Joh. 13: καλάμου. B. vs. 13. τῆς ἐκλεχτῆς. Sommige HSS. laten het lidwoord weg. De echte lezing is: ᾿Ευδέχτης, een eigennaam. Grotius. B. De derde brief van Johannes. vs. ὦ. περὶ πάντων. Piscator gist: πρὸ zr. B. vs. Ὁ, ποιήσεις. Grotius gist: ἐποίησας. B. vs. 7. ἐϑνῶν. Bentley vermoedt: ἐκκλησιῶν. B. 10. αὐτοῦ. Price slaat voor: αὐτὸν. B. JUD, 940 De brief van Judas. vs. 1. ”AÒehpòe δὲ ᾿Πακώβου. Deze woorden zijn later ingevoegd, om den brief, die geschreven is door een bisschop van Jeruzalem onder Hadrianus, te doen doorgaan voor het werk van een apostel. Grotius. B. Wassenbergh, [ : 82, huldigt dezelfde onderstelling, maar op grond dat de gewijde schrijvers niet gewoon waren hun bloedverwanten te noemen voor hun lezers. Price wil, met het oog op Joh. XVII, 1 Petr. I : 5 en andere plaatsen, invoegen: καὶ EN 1. X. B. vs. 4. Price onderstelt dat of bj vergissing werd herhaald achter ἄνθρωποι. B. κύριον Is misschien een kantteekening bij δεσπότην. Zie 2 Petr. Lisle wen. =D, vs. 5 worde door omzetting gelezen: eidorag ὑμᾶς τοῦτο Ort ἅπαξ ὃ Κύριος. Price. B. Griesbach: «id. ἅπαξ ὅτι ὁ Κα. K. vs. 7. ἑτέρας. Lucifer, toegejuicht door Calomesius, gist: τέφρας, daar liggen als een voorbeeld van de asch van het eeuwige vuur. Battier: ἑτέροις, daar liggen voor anderen. B. Frillerus: σφετέρας. Zie vs. 23 en Rom. 1.: 26, 27. Καὶ. Wassen- bergh, 1 : 22: ἑταίρας, meretricis, en dit was oorspronkelijk een kantteekening ter verklaring van de Hellenistische spreekwijs: ἀπέρχεσθαι ὀπίσω σαρχὸς, die onze schrijver bezigde in navolging van 2 Petr. II : 10, waar echter ὀπίσω σαρκὸς πορεύεσϑαι staat, zonder het overtollige ἑτέρας. vs. 9. Μωσέως. Misschien moeten wij met het oog op Zach. II : 2, ὃ lezen: ᾽]ησοῦ. Beza, Vitringa. B. σώματος. Venema gist: σχῆματος. Verschuir, indien verandering noodzakelijk is: συστήματος. Zie 2 Macc. XV : 12. V. vs. 11. ἐξεχύϑησαν. Hammond gist: ἐξεκαύϑησαν. B. vs. 12, ποιμαίνοντες. Price vermoedt: ποιμαίνουσι. B. 347 OPENB. vs. 15. xark πάντων. Price wil, evenals Op. XI : 7, lezen: Hatsuidef Misschien moeten de woorden ἁμαρτωλοὶ ἀσεβεῖς, evenals 1 Tim. 1 : 9, door καὶ verbonden worden. Price. B. ἀσεβεῖς werd later ingevoegd ter verklaring van ἁμαρτωλοὶ. Wass..I : 82. vs. 18. ἀσεβειῶν. Bentley gist: ἀσελγειῶν, evenals 1 Petr. IV : 3 en 2 Petr. II : 18. Pearce wil het woord schrappen; zie 2 Petr. Il : 5 en de δορί. vert. B. De Openbaring van Johannes. vs. 7. ἐπ᾽ αὐτὸν. Price gist: ὑπ᾽ αὐτοῦ. Zie Job XXX : 25. B. vs. 15. χαλκολιβάνῳ. Salmasius gist hier en IL : 18, χαλχοχλι- Pavo, een koperen fornuis. B. vs. 16. ὀξεῖα is hier en Il : 12 een verklarende aanteekening bij diorouog. Wass. I : 82, vs. 18. Schmid wil lezen: ζῶν εἰμὶ — ὃ ’Auiyv. Ik, de Amen, leef tot in eeuwigheid. B. LE vs. ὃ. ἔζησεν. Mangey gist: ἀνέζησεν. B. vs. 12. Zie bij I : 16. ben Shen binlke alb. vs. 27, ποιμανεῖ. Trillerus gist: oryuaver. B. OPENB, 548 HI. vs. 2. ἀποϑανεῖν. P. Junius gist: ἀποβαίνειν. B. Wakefield: ἀπολισϑάνειν. Κ΄. vs. B. ποίαν ὥραν ἥξω Is geen Grieksch. Lees: ποίᾳ ὥρᾳ. Price. B. vs. 7. τὴν κλεῖδα. τοῦ “Δαβὶδ. Beza gist: r. x. olxov dafid, evenals Jes. XXII : 22. Trillerus vermoedt dat het meer bekende Δαβὶδ is ingeslopen voor TADPEO of TRPEO, dat hel betee- kent, Jes. XXX : 33. Dit wijst op xdeïe τοῦ &Òov καὶ Tod ϑανάτου, evenals 1 : 18. Zoo ook Venema. V. Wilkins gist, naar de copt. vert., τῆς ἀβύσσου. B. vs. 8. Mangey vult aan: ὅτε OT μικρὰν. DB. IV. vs. 2. Mangey gist dat ὃ is weggevallen vóór καϑήμενος. Β. ve vs. 1. χαὶ ὕπισϑεν, κατεσφραγισμένον. Grotius gist: καὶ ὄπισϑεν ἐσφραγισμένον, beschreven van binnen en van buiten verzegeld. B. vs. 6. Reuss, 80, noemt een AN. 7. gr., waarvan het 2e deel te Keulen in 1611 verscheen, dat hier ἐσφραγισμένον heeft. vs. 12. λέγοντες. Owen verbetert λεγόντων, in overeenstemming met ἀγγέλων πολλῶν, vs. 11. B. VII. vs. 1. δένδρου. De tegenstelling van zee en boomen is aller- zonderlingst. Tegenover de zee staat: ἡ ξηρά. Maar dat woord ligt niet in δένδρου. Lees: ἀνύδρου en zie Mt. XII : 48; XXII sr: 155 Job AN Χο; Kl ESKA Bro TE en ’ 940 OPENB HSS. die ἐπὶ τῆς γῆς invulden, waagden een niet gelukkige gissing. Uit ANTAPOT kon gemakkelijk, door verschrijving, AENAPOT ontstaan, wat reeds zeer vroeg geschiedde, blijkens de inlassching μήτε τὰ δένδρα, vs. 9, in alle HSS., behalve in N. Naber 113; toegejuicht door Berlage 86. vs. 6. Gomarus gist dat wij voor Meavaooij moeten lezen: AAN, wiens stam ontbreekt in de optelling, terwijl er toch verzegelden zijn uit alle stammen, blijkens vs. 4. Bovendien is Manasse reeds, met Efraïm, genoemd in den stam Jozef. Men kan AAN licht aanzien voor MAN, verkorte schrijfwijze van Μανασσῆ. B. VIII. vs. ὃ. λιβανωτὸν, wierook. Grotius vermoedt hier en vs. 5: λιβανωτὶν., wierookvat. B. ταῖς προσευχαῖς. Castelio, met de vulg.: τὰς προσευχὰς, om de gebeden te offeren. B. vs. 7. Owen wil, naar χοᾶ. IX : 24 (LXX), lezen: καὶ Kek \ - / 2 > sé / ἐγένετο καὶ πῦρ μεμιγμένον ἐν aùry nl. χαλάζῃ. B. αἵματι. Mangey gist ἅμα. B. IX. Vs. 5. πέντε — E. Om hier te kunnen denken aan de uitspat- tingen der Mohammedanen gedurende 608 of 609 tot 1057 of 1058, gist Whiston: δεκαπέντε — IE. B. XT. ps. |. τέταρτον ontbreekt in enkele HSS., is volgens Owen een aanvulling naar Daniel, volgens Grotius een schrijffout voor τεράστιον. B. OPENB. 350 vs. 18. ὠργίσϑησαν. J. Gronovius gist: ὠρύϑησαν. B. vs. 19. καὶ βρονταὶ. Misschien later bijgevoegd, ter verklaring van φωγαὶ. Beza. 8. XII. vs. 7. Düsterdieck (Meyer's Komm.) vermoedt dat de woorden πόλεμος ἐν τῷ οὐρανῷ een ingeslopen kantteekening zijn. ᾿ vs. 8. οὐκ ἴσχυσαν. Price gist: οὐ κατίσχουσαν. Β. XIV. vs. 18. Welke beteekenis voor den engel de hem toegekende macht over het vuur heeft, laat zich niet begrijpen. Is πυρὸς misschien een verbastering van ὀπώρας, of liever van πυρροῦ = WAF, het donkerroode, hetzij dat dit gezegd is van den wijn, of van de voor den oogst rijpe druiven? Michaelis, Winl. 746, vs. 19. ‘rijv ληνὸν ..... τὸν μέγαν klinkt ondragelijk hard. Johannes schreef hoogstwaarschijnlijk τὸν ληνὸν... τὸν μέγαν. Breunissen Troost, Nieuwe Jaarb. 1861 : 901. vs. 20. χαλινῶν. Mangey gist χηλῶν, hoeven van paarden. B. XVI. vs. 5. ὅσιος. Piscator: ἐσόμενος. W. vs. 15. wordt door Beza geplaatst achter [Il : 18, W. vs. 17. Toussaint, N. ZT. gr. 1548, geeft φωγὴ μεγαλὴ ἐκ τοῦ vaoù τοῦ οὐρανοῦ καὶ ἀπὸ τ. ϑρόγνου. Lieuss 43. XVIL vs. 4. Owen wil niet lezen: zat ἀχκαϑάρτητος, noch ἀκάϑαρτα rijs, maar met Arethas: τῶν ἀκχαϑάρτων τῆς πορνείας αὑτῆς. B. 351 OPENS. XVII. vs. 18. ἵππων κτλ. Lees: ἵππους, καὶ ῥέδας, καὶ σώματα. P. Junius. δ. vs. 14. Indien wij dit vs. achter vs. 25 plaatsen, hindert de tweede persoon niet en kan de derde in 15 doorloopen. Beza. B. XIX. vs. 15. Hier heeft ὀξεῖα, oorspronkelijk een verklarende kant- teekening, de echte lezing: δίστομος verdrongen. Wass. 1 : 82, Ziel: 16. XXT. vs. 19. χαλκηδὼν. Lamy gist: χαρχηδὼν. B. XXII. vs. 12, Plaats eerst vs. 19 vóór 12 en dan beide achter 16. ΠΡ), ἈΠ ΕΒ: vs. 18, 19. De vervloeking is hier, tusschen 17 en 20, niet op haar plaats. Zij worde gezet achter vs. 15. Wass. IL : 6]. vs. 20. vat ἔρχου. Beza gist: καὶ ἃ. 1. οὖν ἔρχου. B. vs. 21. De ὅθ ed. van Erasmus N. 7. gr. 1545 heeft aan het slot: μετὰ πάντων ἡμῶν, waarin Reuss, 39, de vrome ver- zuchting vindt van een corrector of van een letterzetter. 352 Aan het einde mijner taak, gereed om den volbrachten arbeid ter beoordeeling over te geven, is het kiezen van een spreuk, waaronder dit geschieden zal, niet moeilijk. Zij mag, naar het mij voorkomt, geen andere zijn dan die, waarmede reeds twee- maal in ons vaderland een prijsverhandeling over tekstkritiek werd onderteekend, door Heringa in 1790, door Doedes in 1842, en die ook de leus behoort te blijven van elken beoefe- naar der conjeeturaal-kritiek: „Nee temere, nec timide.“ Bl. 53, regel 4, staat: circumspectod et meeste. Men leze: cireumspecta et moleste. Enkele andere fouten, die bij het nazien der proeven aan het oog zijn ontsnapt, of die als onregelmatigheden voor rekening komen van het feit, dat schrijver en corrector niet aanstonds elkanders afwijkende schrijf- wijzen hebben gevat, zullen door den welwillenden lezer zonder moeite worden verbeterd. innen μὰ. 