VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Een aantal Mengeldichten , door verfcheiden Leden bygedra- gen, maaken het eerfte gedeelte van dit Stuk; en drie Prys- verzen , behelzende de voor- en nadeelen van den Rykdom , het laatfte gedeelte uit: hebbende de Heeren JOHANNES WILHEL- MUS BUSSING I , JACOB VAN DYK , en FLORIS VAN DER PYL, de eerte de Gouden, en de twee lastften elk cen Zilveren Eer- penning met hunne Dichtftukken behaald. Alle geeven blyken van genie en kunstbevordering, die het Genootfchap eenen we- genlyken luister kunnen verichaffen. — Het laatfte der Mengeldichten bevat ? HET GELUKKIG LEVEN. VAN EENEN DORPPREDIKER, Herr Pastor ! de .onderfaande saken Zyn, in uw’ fland, het hoog[le goed: Een huisvrouw , die conferf kan maken, — Een knol, die loopen kan, wanneer hy loopen moet, — ‚ Een boerentuin of twee, waar in gy vry kunt Dlukken , —2^ Een fchoor/leen, vol met paterflukken, —— Een vaetje dubbeld bier, ——— tabak die geurig is, En nu en dan eek erfenis: De nituwspapieren , "s weeks u franco toegezonden, mmm Een kerkboek, in fegryn gebonden, — Jas WERKEN VAN STUDIUM SCIENTIARUM GENITRIK. — 05$ JAN ARENDS ware christendom, In eenen hoornen band, met wit papier "er om: Verai de Biblia, in jucht, met zware floten , En koper aan den kant, voor "t flooten ; Voorts nog een oud en kort kronykje van ons land, sn Een kerkpostil, u dienflig in 't verklaren, — Een pater, daar ze uw bef, des weeks, in kunt bewaren , —— Een ketter, om uw pyp te fleken in den brand; En eindelyk een band met orthodoxe preken, 7 Op Ssturdag, ter loops, doorkeken; Om Zondags dus te kunnen Decken » De tekst is ryk van Rof, —— de Apostel zegt zeer veel ,—e. » Het griekfche woordje wil hier dit te kennen geven, —— » Geleerden zyn E niet eens; maar ver het grootfte deel » Verklaart het, zoo als ik. v ©, |. Dit Stukje bévat veel aartigs, doch weinig nieuws; hebben. de rore reeds dezelfde denkbeelden nàar sWIPT gevolgd de C ' 3 : at 254 WERKEN VAN STUDIUM SCIENTIARUM GENITRIX. dat het ons verwondert , dat de Dichter geen van beiden noemd heeft; ten ware de verklaaring der Tekst, en de fcheld- naamen op SOCINUS.' dat juist alleen zyn eigendom i$. behal- ven cenige hervormingen die noodig waren, om de Engelfche zeden voor Hollandíche te verwisfelen ,) hem aanmerkelyk ge- noeg toefchcenen, om de bron, uit welke hy putte, te ver- zwygen. Men leeze, the happy life of a country Parfen (*5, en ftraks zal de Vrouw die conjer/ markt, het P-ard, het Bier , de Virginifche Tabak , de franco toegezonden Nieuwspapieren , een dikke Cencordantie in een verfleten band, een oud Kronyk- je. een Chryfestomu; am de bef in glad te houden , ja zelfs het drinken met den Dorpheer , het kusjchen der Vrouw , het refken de: Zondags , enz. weder op dezelfde wyze ons voor- omen; alleen zal rhen , voor het m aken van ae Kapflek , en het waaken voor Reetzinnigheid. by Po'E eem Leeraar ontmoe- ten, die hartelyk donk sept voor cize nieuwe gift; maar sp het noemen van Dr. SWIFT hee hoofd frhudt. Kenmerken genoeg, dat het eene naarvolging , zo als de tytel eene woor- delyke vertaaling, naar Let Engelsch is, (*) Perg". (air Vol. Il. Imitativas «f Tu 'ih Poeis VIN En deeze Huwelyken? zyn zeker:yk get in den Hemel aeffooten. Twee Dee en, Eese orizineete Roman. Uut het Hoogduirsch. Mee Daten, "s Graventape, by L van Cleef, 1788. Bekal- ven Bet Voorberist, 598 bladz. in 8vo. E ene ‘betwiste Godgeleerde magtfpreuk, tot een Tytel voor een Koman, Klinkt zeker wat vreemd; en daar we, uic het Voorberigt, opmaaken, dat dezelve gegrond wordt op het denkbeeld van kwaade Huwelyken, doet dezelve in dit geval niets af: nademaal de voorflanders van cen eolftrekt over alles gaande befluit hier onder zo wel het kwaa:e als goede betrek- ken; even pelyk anderen het eere zo wel als het itaate tot de beste Waercld brengen, of uit eene voorafvastge(telde Over- eenkomst der werkingen van Zicl en Lickaam afleiden, Wat hier van ook zy, ’t zyn leerfteilige denkbeelden, welken niet te ftade komen, als men van 's menfchen werkzaamheid fprcekt , en hen tegen verkeerde handelingen wil waarfchou- wen; "t geen het hoofdbedoelde van den Opfleller deezer Ro- man is. —— Hy heeft naamlyk, naar luid van °t Voorberigt» opgemerkt, hoe de Huwelyken, in onze dagen, veelii geen weezenlyke Huwelyken, of hardyke Egtverbintenisfen zyns maar, Zonder eenige aandoening van kuifche min, ulleen uit byinzgten, die zelfs wcl eens met fnoode oogmerken verge- zeld zyn, aangegaan worden ;,'t welk uit eigen aart haatlyke . gevolgen ná zig fleepeu, en veel verwarrings v e NUWELYXEN, MIET IN DEN HEMEL GESLOTEN. — Aer moet. “Zulks tegen te gaan, en 't zyne toe te brengen, om, £o veel mogelyk, die wanorde te helpen herftellen, beoogt hy door 't vervaardigen deezer Gefchiedenisfe, welke uit een za- menloop van verkeerd aangeleide Huwelyken beítaat; of ook de Leezér ‘er door bewoogen mogte worden, om de waar fchuwingen, die dezelve oplevert, ter harte te neemen. Een Huwelyk, eenigermaate uit dwang, tei deren, aangegaan, met iemand dien men nic het hart geheelenal.gehegt blyft aan den Min men moeren afzien; en waarin eerlang der het Huwelyk flegts heeft aangegaan, om ten het Huwelyk, volftrekt niet tos zyneri ~ Een Huwelyk, uit bykomende inzigi iemand, dien men wel uit eenige genegenht met cen hart, dat nog fleeds ingenomen is, naar, dien men niet heeft kunnen verkryger aan de eerfle, Henriette, geheel verknogt, met fs vervolgens medelyden heeft; terwyl haa aar een verdrieuyk leeven leidt, en zy vi joegen beroofd ís. —— Een Hüwlyk, dc 'erdinand, aangegaaú, om zg vroeger van ontdoen, met een Vrouwsperfoon, die hy a van vriendfchap neemt; en waaromtrent hy dat. de Heer Hasen, de Egtgenoot van zyi wel cer geíchonden bech: dat zy, vòorts in “leefd hebbende, zig ook cerlang met een ha vermengde; ’t welk dit Huwelyk, zonder w genheid, met veel verdrie:s beleefd, voorts 4 en eene fcheiding. hoewel in filtre, en op. ee fige wyze, ten gevolge had. Een Hu door eene Dame van Plaizier, njet uit Egtlyk voldoeningé haarer trotschheid, Zy had naaml op haar verslingerd, zo ver wetten te bele overhaalde, om Det haar cen geheim Huw ^t welk-geheim zou blyven, zo lang zyn maar, op. boat dood, openlyk voor de worden. Zy nam, zing dien tyd, haare maa voerde dezelven met Zo veel kragts uit, da Huwelyk, het welk die Heer anders verve kunnen aangaan, volftrekt dwarsboomde en ' den dood zyner Moeder te wege bragt H dier trotfche verbitterde zyn hart dermate te fchoon hy zyn Huwelyk met haar niet bral ` — - fchikkingen maakre, dat hy haar, met cen aanzienlyk inkomen begiftigd, voorts van hem verwyderd hield. —— Hierby komt nog de gefchiedenis van Marianne, welke eenigermaate met de voorgaanden zaamgevlogten is, en die ons den laatften flap 4 van agB ` déowrürkeN, MET ÍN DEN HEMEL CESLGOTEN. van deit bovengerioemden: Ha ten vermeldt; als welke Mariage ne. tot een gewenscht Huwelyk gefchikt, listig vervoerd had, en zig geheel van haar Meester zogt te ‘maaken; dát nogtans relukkig door haaren Broeder afgekeerd werdt; by welke ge. egenheid ferdinand, ter zyner eigene ae rdeeqiginge » Hasten een kogel door dem kop ‘joeg, waarmede hy zamenleeving yan dit Ondier verloste. — !.Deeze zyn de hoofdtrékken det voorgedraagen gefchiedenis- , welke uit eene ganfche menigte van byzondere voorvallen beftaat, waarin eene groote verfcheidenheid van characters werk- Biam'is, die eene reeks van leerzaume opmerkingen a-n de hand geeven. Inzonderheid ftrekken ze, om te doen flian, de kragt van gevestigde neigingen en fterke hartstogten, mitsgaders de wankelbaarheid der ernftigfte voorpeemens , om daar tegen beftendig op Zyne hoede te zyn. Ze ontvouwen ons de fnoodhzid der aanflagen van wellustelingen, in de eene en andere Sexe. , En bovenal boezemen ze ons in, de verkeerd. heid van *t aangaan, en "t bevorderen van Huwelyken, zonder eene waare hartsvereeniging; "t welk ook zo lynregt aanloopt, fegen de oude gevestigde Huwelyks- inftelling , dat zodanige Egt- werbintenisfen eigenlyk den naam van Huwelyken niet kunnen dràagen, maar flegts aan te merken zyn, als Burgerlyke ver- bintenisfen, die, alleen door eene Burzérlyke plegtigbeid, den fchyn van een Huwelyk, maar in der daad niets gemeens hebben met den aart van een weezenlyk Huwelyk, dat , om zo te fpreeker, twee menfchen tot één maakt. Wannter men * onderwerp van die zyde befchouwt, zou men , Godgeleerde twistftellingen daar Jaatende, met nadruk kunnen zeggen; zclke Huwe:yken zyn (E én den Hemel gefloten, nademaal zodanige Egtverbintents(er in den Hemel niet voor Huwelyken erkend worden. En dit be. antwoordt volkomen aan het getuigenis van den geweezen ‘zwerver in het Ryk der Geesten, den by veelen beroemden Swedenborg, als welke ons onderricht, dat, in het Ryk der Geesten, gecne Egtgenooten, hier door den dood gefcheiden, weder vereenigd worden, dan alleen dezulken, die in dit lee- ven, niet uit eenige byinzigten, maar uit eene zuivere harts- ‘Vereeniging, in den Egt verbonden geweest zyn, en dus een weezenlyk Huwelyk aangegaan gehad hebben. Wy laa- ten dit voor rekening van Swedenborg; maar het is eene onbe- "twistbadre waarheid; alle andere Zptverbintenisfen mogen Bur- erlyk gewettigd zyn, maar Ze verdienen den geheiligden naam van Huwelyk niet. | 4 a9 c9 9 s EXDELYERN. VERHAALER, Ap Zedelgke Verhaalen. ‘Eerie Deel Te Amflerdam, by J; Allart, 1788. -In gr. 890. 270 blads. `, $200 Zedert de Nederduitfthe ui ^ D ARNAUD., MERCIER en onze Natie fmaak in deeze [ het kan dus niet wel anders ke ook fn versaalingen van fchriften beftáat, zal haare li weet, dar de Heer Mr. a. FE Vertaaler van is: en dezelve ftáat aan te groeijen. Dit Eerfte Deel bevat z De Gefelnedenis van JENNY LI ken, dat de ziel onfterfiyk (zoo noodzaaklyk voor den te) ‘ander. haar lyden, over haar Ónderdrukt, geene mir gen heeft} 2. De Droom in verfchynidg, in welke de Vox wegens dé rampen die den ri LIA', een jentimenteel verhaal, bewyze, dat de draaden, 1 hier han elkander binden er eindig tederer Zyn, dan de des" Zydeworme. 5. De Fi een Tafreel van de mensch! Wilden, in tegenftelling der fchaafde volkén gepleegt wi nele drei en gefchiedenisfen, haalen, waar van het midder pe voorgefteld wordt. „In eene kleine ftad in Lansnits werd voor pen een Roover gevat, wiens misdaaden erkdieveryën beftonden. — — Op de vraag v waarom hy julst deeze foort van roovery, óp y dubbelde vloek ftynd, gekozch had? antwoor » hy geen gemakkelyker bezigheid kende. He » hy lagchende voort, zorgt "er toch wel voor s genoeg daar by is. Wie. nadert by » Kerkhof? En als het zomtyds regent, als d » ren en floréri kraken doet, of door de togtga » gebroken venfleten huilt; als de Nach:vogels zer om heen D Forren, en de klokken door den ftorm Gd geeen heen » liep niet, zo ver hy kon, van 't Kerkhof Weg, of wie ga. u loofde niet, wanneer ly "er al na voorby moest gaan, Groot. nVa- EI AEDELYKS VERHAALENe, n vader en Grootmoeder levendig vond te zien wandelen ? —— » Nergens is men daarom zekerer van ongeftoord te blyven , `» en flechts een eenigmaál, in myn gunfche leven, bejegende ` zeldzame Breck" xx hem: wat voor eene? En-by biegtte vrymoedig le: H vas de eerflemaal , dat ik er my by bevond, en bet tkelige, regenvolle, pikdonkere nacht Wy braken e ecne kerkdeur open; ik was op, één. na de laatfte , rt als ik uit het portaal in de kerk zelf trad, boe ik, toen ik met den eerfien blik, door middel van arn, op den preêkftoel, een' lang man in *t Priester- gewaad faan zag, die Zo ontzaglyk flerk (chreeuwde, dat het wit alle hoeken des Kerk te rug klonk, offchoon ik geen woord . Ter van verftaan kon. ] s Men kan ligt denken, dat ik my hier te rug pakte. Myne „makkers, die buiten dat opmerkzaam op my waren, zagen ` het. "o HM Wat overkomt u? vriegenze. » Hoe, ziet dan den man niet ginds op den Peêkfioel? die daar zo » faat en preekt! Wie is hy? Wat wil hy?” —— Ziet gij dien ook? gaf "er .my een lagchend ten andwoord : » laat hem immer in ’sduiveis naam hier laan! Hy doet p "e toch niets” — — Men rukte my mede’; de Sacristy werd open, » ebroken en beroofd, a y arbeidden met de groatfle vlyt, en waren reeds wede “op den kerkhof. toen onze aanvoercr vrieg : ,, En heeft toch nie- „s. Mand van u icts daar binnen vergeten’ ? Wy zagen aa, nie- “mand miste icts, dan ik myne muts. ' wlk had ze hartlyk graag in den loop gelaaten, maar bet was de eenpaarige flem myner medemakkeren: dat door Zo iets alles verraden kon worden, en dat ik ze op "t oogenblik weêrom „moest haalen. — ,, Als nu ten minîten, bragt ik in, dat iemand » medeging! De man daar binnen".... ,, Voor den duivel zo .» laat toch de man de man zyn! die befobadigt u geen hairtje, » wanneer gy , bevreesde haas! het u zelf niet befchadigu” ` vw Schaamte en nood drongen my, het hielp niets, ik moest “er alleen in. De verwenschte man flond werkelyk nog daar, en had hy voorheen fierk gefchrecuwd, thans fchreeuwde hy nog. „tienmaal flerker. Ik verfloutte my hem een paar oogenblikken ftyf aan te zien. — ,, Wel nu’, zeide ik eindelyk tot my zelven, midlenvyl ik my een hart, zo groot als anders twee harten, in " lyf (prak, „als gy nicis dan fchreeuwen kunt, zo | os fchrecuw u my: entwegen vry heesch” Hier op ging ik in de „Saéristi, vond myne muts, en toen ik "er weêr uitkwam , was ‘niet alleen de vent weg . maar ik heb ook na dien tyd nooit weêr iets, dat niet pluis was, gezien” Tot hier toe het verhaal des Rovers! — De fehrijve | | ZEDELYKE :VERHAALEN. 259 bemoeit- zich verder, om reden te geeven, van dit gewaand verfchynfel. De vraag van den mederoover: ziet gy den karel ? fchynt het hem duidelyk genoeg te maaken, dar deeze ef foortgelyke verfcbyningen, den Rooveren, by de eerfte proef- fukken hunner handteering meer voorkomen. Het verdwynen des gewaanden mans, welken de verhitte verbeeldingskragt eens nieuwliogs-in ’t misdryf.zich fchiep , was een noodwen- dig gevolg van zyn verkragt geweten, wiens laatfte flervende gewaarwording. in eene niet geheel willekeurige fpotterny ver- vloog. . Alleen komt het hem vreemd voor, dat de vreege des Roovers het gewaande verfchynfel ook. niet werkelijk woor- den leende, terwyl het hem nog meerder zou bevreemden, in- dien dergelyke gebeurtenisfen mier in meerder Inquifitie - Akten te vinden . warea. Mogelyk dat wy uit haar ons dan meenige oplosfing meer, van de gloeiende voorftellingskragt onzer ziel, zouden kunnen verfchaffen, — :. EM D ELEONARE, geen Roman » leene waare Gefchiedenis in Brieven Naar het Hoogduitsch. Twee Deelen. In's Grávenbage, by L van Cleef, 1788, In gr. cttavo, 490 blads. KGemeenlyk hebben de Romans, zelfs dezulken die het waar. fchrynlyke nog al in agt neemen, zodanig een zonderlingen zamenloop van omftandigheden en ontwikkelingen, dat men 2e, uit dien hoofde, fehoon ze als eene waare gelchiedenis voorge- draagen worden, voor niets anders. dan Romans houde ; of ten minfte voor, Rorhaneske verhaalen, die, mogelyk, wel eene waare gebeurtenis rén grondflage hebben, maar welke op eene Romaneske wyze npgefçhikt is. Op geene andere manier zou- den wy zekerlyk, uit ons zelven, dit verhaal der lotgevallen van Eleonore beoordeeld hebben, waren wy niet wederhouden door het Voorberigt, *t welk ons uitdruklyk meldt, dat deeze Ge- fchiedenis, nu in den vorm van Brieven gebragt, ,, tot de klein. » fte bijverdichtzels; zich werkelijk toegedraagep heeft'*. En dit Zo zynde, mogt de Uitgeever met regt zeggen. ,, Men zal » misfchien nooit werkelijk waare ontmoetingen in het menfchae » lijk leeven vinden, die met zo veel famenhangend belang ver- » knocht zijn, als deeze Toneel. op Tooneelverwisfeling ——— » fchijnbaar plan — en doch alles toeval en waarheid”, Het zy zo: men kan dit, zonder zwaarigbeid, op des Schryvers getuigenis, aanneemen; dewyl-het verhaal, fchoon van een zeer &onderlingen zamenloop, egter niets tegenzeglyks behelst. Eleonore is, aan zeker Duitsch Hof , de fpeelbal der fchelm- fche flreeken van den Graaf von Fett, en der fnoode guiteryen van een zogenoemden Abt Feronefe, die deezer Gravinne veel ver- driets veroorzaaken, dat egter voor haar ten laatften een geluk- kig ao LEONORE. ^ fip emo mecmt. ` eut oa ven Keu draagen het loon bunner ondeugd weg. De Graaf had, ter verontfchuldiginge van zyn drag, de fchuld van alles op den Abt geworpen, en zogt hem ih de handen det Geregts te'leveren: de Abt, hier vap.ver. witdigd, lei het op 's Graaven leeven toe, -wondde hem:ook dood. lyk, Zo dat hy *t na eenige dagen beftierve; en de Abt, op he- terdaad betrapt, fn de gevangenis gewotperi Zynde, benam zich: zelven aídaar het leeverm Deeze- Historie te ingewikkeld, door eene menigte van tusfchenkomende omítandifheden en ont- moetingen van verícheiden andere perfoonen, die of regeiregt of van ter Zyde "er deel in hebben, om ze beknoptiyk werfan- daar- te ontvéuwen, levert eene groote verfcheidenheid van voor. vallen, die verhaald woren op eene wyze, welke des Leezer ‘opmerkzaamheid fieeds leevendie- houdt : die.Retn bovenal me. delyden doet hebben met Elemore en haare Familie; em een af- gryzen inboezemt tegen zulke ondeugende atertingen sls wos Hot . en Veroneft, met hunne medehelpers: terwyl ze hem tevens ver- fcheiden andere perfoonen van een beter ftempel, in de bevallige voordragt hunner lofwaardige characters, voor oogen Reit. Kempher eu van Dornbach, dn auwde Briefwisfeling van Aci- demifche Vrienden. Uit oogduitsch. In rr Hage by } ‚Plaat, 1788. In Bug, 248 blad. Onder de veele Boeken, die men met voegzaamheid onvertaald had kunnen laaten, behoort ook deeze Roman. De zoge- naamde deademifche vrienden fchynen, in hunnen briefftyl, eer Dragonders dan befchaafde lieden te.zyn. Volgens de Voorrede bevatten hunne opftellen voor de jeugd, eene verzameling van aandacht uitlokkende gevallen, die te gelijk zeer veel leerzaams behelzen. Het eerfte kan in zommigen waar zyn; maar ten opzichte van het tweede geloopen wij, dat deeze Briefwisfe- ling juist in ftaat is, om eenige Leezers in den ftaat van KEM- PHER te brengen; zo dat ze met hem beginnen uit te roepen: ^» Broeder! ik ben geks ja volflagen gek.” , i P. PM se NIEUWE ALG E MEENE ` VADERLANDSCHE LETTER.OEFENINGEN Euangelì of Levensbijzonderheden van JESUS CHRISTUS; Naar het Grieksch van MATTHEUS en MARKUS. Door Y. VAN HAMELSVRLD. Ze dmfieldam, bij M. de Bruijn, 1789. Behalven het Voorbericht, 394 blads. in gr. odayo. | He recht verítandige gebruik der Schriften des Nieus - wen Testamentes gemeenzamer en nuttiger te mia- ken, is het hoofdbedoelde van den Heer van Hamelsveld, in deze zyne onderneming, om ene daertoe dienende nieuwe vertaling dezer Schriften te vervaardigen. Der- zelver oorípronglyke Opftellers naemlyk waren yan, ge- boorte Jooden, en hadden dus, fchoon ze Grieksch Íchreven, natuurlyk, in hunne fchryfwyze, meermtaels zeer veel van den Oosterfchen fchryftrant, welke groote lyks onderfcheiden is van het Taeleigen der Westerfche Volkeren. Nadien men nu, in bykans alle overzettin- gen dezer Schriften, voor de bewooners van Europa, zich toegelegd heeft, op ene vry woordlyke vertaling , zo heeft zülks ten gevolge gehad, dat 'er veelvuldige fpreekwyzen en voorftellingen in gevonden werden , dié; op zyn Oostérsch uitgedrukt, den Westerfehen Natie vreemd klinken, en niet duidelyk genoeg verílaenbaer zyn. Onze Autheur opgemerkt hebbende,. dat dit aenleiding gegeven heeft tot ene minachting en een misbruik dezer Schriften, welker voordragt : ook hief door dikwerf niet recht begrepen , eh dus wel eens misduid word; is door die overweging genoopt de hand aen 't werk te flaen, en de Euangelifche Schriften o nieuw te, vertolken, of het ook dienen mogte, om diè nadeelige gevolgen verder af te wenden, en de kerinis der Euangelileere te bevorderen. ,, Het middel tocht hier toe was, (zegt hy in zyn Voorbericht ,) naar mijt inzien, niet zoo zeer eene wijdloopige: verklaaring er uitlegging, hoedanigen wij er gehoegs. misíchier té veel, bezig, die den Lezer overlaaden; en hem diks IV. DEEL. N. ALG: LETT: NO.7 T werf gë ` Y. XVI. 17—19, op de zo nadruklyke geloofsbetuiging van Simon Petrus, vers 16. Gy zyt de CHRISTUS, de MEsstäs , de zoon van den levenden God!" (*) Vf. 17. sa JEsus voerde hem hierop te gemoet: Zali an Zijt gi], SIMON BAR JONA! zeker vleesch noch an bloed [geene menschlijke redenen noch voorko- , e men] heeft u dat geleerd, of ontdekt, maar al- 18. a leen mijn Hemelfche Vadér. En nu zeg ìk u l an ook, : s (*) Leyenden ,(zegt onze uitlegger in zyné bygevoegde kor. p ke aanmerkingen, dat is» waaren God Eene Hebrecuwfcin » IP kwyze waardoor het perwezen van e Afgod ^ derícbeiden ‘wordt’? Op ' cn on- OVER HET Ns A i 264 s, vok, gij zijt in naam en daad PETRUS; op des an Zen PETRA (rotstfteen) zal ik mijne gemeente an ftichten, [uwen dienst zal ik eerst en vooral - ə gebruiken,] en geen geweld van hel of dood . 39,» Zal tegen haar iet vermogen. Ook zal ik u de an fleutels geven van het rijk des hemels, [en vol- an magt, om het zelve voor de meníchen te ont- ss fluiten:] Al wat gij op aarden binden of los- an maaken zult, zal in den hemel gebonden of los- an gemaakt wezen: [welke uitfpraaken gij in mijn’ an naam doen zult,zullen door God zelven beves= aa tigd worden.]" Men voege hierby des Zaligmakers voorftel, Hoodft. XVIII. 15—s0, na het voordragen ener gelykenisfe, ter aenduidinge van het belang dat God (elt in "t behouden van ongelukkige meníchen , 't welk de Autheur met deze inlasfching aen het volgende verbind. YS. 13. [Volg gij het voorbeeld van den Vader, en] ine ‚> dien uw broeder en medemensch tegen u mise ae daan, en uw beleedigd heeft, ga dan heen, en an breng het hem nadruklijk. onder het oog, tus- an fchen u en hem alleen; ze hij u gehoor geeft an dan hebt gij uwen broeder behouden, en een 16. am aanzjenlijke winst gedaan; maar geeft hij u geen an gehoor, neem dan nog één’ of twee vrienden met sa Us op dat naar de uitfpraak van twee of drié 17. a. getuigen hier alles beflist worde, Doch weigert >. ə hij ook naar dezen te hooren, zo geef het aan aa de gemeente te kennen; maar volhardt hij in ss Zijn kwaad, zo dat hij ook aan de geheele ge s meente geen gehoor geeft, dan zij hij u als de .heiden eu'de tollenaar, [dan kunt gij geene ^ $9 dene broederlijke; verkeering met hem hout aa QEN: rr, E - 1$. ,, Voorts zeg ik ulieden met alle verzekering an wat gij binden of ontbinden zult op aarde, z „in den hemel gebonden of ontbonden zijm , [Uwe uitfpraaken zullen door God bevestigd 19, worden.) Insgelijks verzeker ik ulieden ; Indien > tweg Van u eenftemmig zijn omtrent eenige „ zaak, [die uw ampt alg mijne gezanten béa- s treft ,} en die zij begeeren zouden, het zal hun 20. a geworden van mijnen Hemelfchen Vader; Want, an Waar twee of drie vergaderd rij at min e a » 264 Y. YAN HAMELSVELD , eu om de, belangen van mijn rijk,] daar beu an ik zelf in hun midden.” , Wyders heeft de Heer van Hamelsyeld deze zyne Ver- taling vergezeld doen gaen, van enige korte Aanmerkin- gen ,die afzonderlyk gebladtekend zyn, en dus gezamen- lyk, by de voltooijing van ‘het Werk . achter hetzelve geplactst kunnen worden. Ze dienen deels ter ophelde- ringe, en deels ter aenduidinge van het misbruik, of aenwyzinge van het leerzame en ftichtelyke gebruik veler plaetzen. De volgende dAansnerkingen over de bovenftaen- de Texten kunnen hier van een ftael opleveren. HOOFDSTUK XVI. an Mi, 17. Het uitwendig voorkomen van jesus hadt niets aanzienlijks, waardoor men van hem zulke verhe- ven denkbeelden zou vormen; maar zijne wonderwerken, die kij elders werken van zijnen Hemelfchen Vader noemt, waren zoo veele getuigenisfen, door welken zijn Hemelfche Vader hem aan de menfchen bekend maakte., Dezen moest PETRUS derhalven de eere geven. ss Y5. 18. Deze is ééne van die plaatzen, die, door de twisten der Godgeleerden , ellendig misvormd zijn, om toch aan hunne partij niets toe te geven. Men weet, hoe de Roomíchen uit dezelven het gezag en de onfeil- baarheid van PETRUS Opvolgers hebben willen afleiden.. In plaats nu, dat de Proteftanten zich zouden vergenoe- gen met het gevolg te ontkennen, en aan te toonen , dat uit PETRUS voorrechten even min iet kon beflooten wor- den, tot de voorrechten van den Bisfchop van Rome, als dat iemand uit de voorrechten en onfeilbaarheid der Apostelen in het gemeen zou willen afleiden, dat de leeraars der Kerk hunne plaats vervangen en even on- feilbaar zijn, zo heeft men liever alles aangewend, om toch Jesus woorden niet op PETRUS toe te pasfen, tot wien zij echter natuurlijk behooren. De zin is in- tusfchen klaar; siMoN ontvangt den naam van PETRUS, en JESUS wil, dat hij dien voeren, maar tevens zich daardoor’ telkens herinneren zal, dat hij zich als eene rotze behoorde te gedragen; nadien hij zijnen dienst het eerst en vooral wilde gebruiken, in het flichten van zijne kerk en gemeente, welke de poorten der helle niet zouden overweldigen, tegen welke geen belsch geweld iet zou vermogen; niet door PETRUS, maar door hem * OVER HET N. T. ` 565 die haar ftichtte. Men weet ook, hoe PETRUS bet eerst van allen aan de Jooden, Hand. II. en aan de Heidenen in den Hoofdman korneuivs, het Euangeli verkondigd heeft. , vf. 19. Sleutels zijn een zinneprent van volmagt aan 'jiemand gegeven; binden en ontbinden zijn Joodfíche fpreek- - wijzen , welke van Leeraars gebruikt worden , die voor- fchriften geven, wat men te doen of te laaten heeft. Het geen jesus hieraan PETRUS fchenkt, fchenkt hij ook aan alle de Apostelen, aan welken hij dus de onfeil- baarheid in het leeren toezegt. HOOFDSTUK XVII. s3 VS. 15 —17. Deze verzen kunnen geen regelrecht voor- fchrift behelzen, omtrent de beoefening der kerkelijke tucht. De Heiland fpreekt van beleediginzen. door den eenen broeder den anderen aangedaan, en fchrijft de pligten der vredegezindheid voor. Wanneer hij zegt, dat men na vergeeffche poogingen het der gemeinte zal zeg- gen, is de zin alleen , dat men het niet langer verborgen behoeft te houden: Daar is ten minften geen zweem, dat gemeinte hier zou kunnen beteekenen , de genen, die de gemeinte verbeelden: ook zegt jesus niet, Hij zij bij de gemeinte als cen heiden en tollenaar, maar hij zij u,enz. dat is, gij kunt geene gemeenzame broe- derlijke verkeering. met hem houden. aa YS 18. Bij deze gelegenheid vernieuwde jescs zijne toezegging van onfeilbaarheid aan PETRUS gedaan, nu . aan alle de Apostelen ; en zijne belofte ys. 20 moet be- paald worden, gelijk in de overzetting gefchied is, en niet verder worden uitgeftrekt.^ Zie hier voorts nog, hoe onze Autheur zyne manier van vertalen en inlasíchen, ter ophelderinge van duiste- re plaetzen, doet ftrekken ; waer van hy op Mark. IX. 49 en 5o een voorbeeld geeft. 95.49. aa [Zeker daar is] voor elk mensch e leven na dit leven;] het zij, dat hij in dat [onuitblusch- baar] vuur in wezen blijft, het zij, dat hij, ge- - lijk alle olferande met zout gezouten wordt, [dus - ook door Godsdienst en deugd tot de onverderflijk- 5o. heid wordt voorbereid d Ongetwijfeld is het laat- fte het beste; doch indien dit:zout [van Gods- dienst en deugd} in den mensch zijne kracht ver». T3. liest , LU 266 Y. VAN HAMELSVELD liest, waarmede zal het weder fmaaklijk gemaakt worden ? Hebt dan zulk zout in u „en onder- houdt [ten dien einde enj;ter bevorderinge van Gods- dienst en deugd,] vrede onder malkanderen.” vn Deze beide verzen (dus laet hy zich voorts in zy- ne korte Aanmerkingen uit) zijn zeer moeielijk , en daar- om op verfchillende wijzen door de Uitleggers, hoe zal ik mij uitdrukken? verklaard of verduisterd, Volgends mijne vertaaling, die hier eene omíchrijving moest wor- den, om het beknopte en tevens zaakrijke woorftel van jesus voor ons verftaanbaar te maaken, is de zin duidelijk en gepast tot het doel en verband van jesus woorden. Eigenlijk ftaat "er in den grondtekst, gelijk ook onze gewoone overzetting heeft: ,, Want een ieder » zal met vuur gezouten worden, en iedere offerande ‚> Zal met zout gezouten worden; Het. zout is goed, , maar indien het zout onzout wordt, waarmede zult ae Zij dat Ímaaklijk maaken? Hebt zout in uzelven, en s houdt vrede onder malkanderen.” Ter bevesti- ging van mijne omfchrijvende overzetting dient; Voor ‘eerst, dat het zout een zinnebeeld i$ van onbederflijk- en Jange duurzaamheid, en van het geen het verdèrf weert, en beftendige duurzaamheid aanbrengt; en ten tweeden, dat even daarom bij de Oosterlingen nog heden, zout met jemand te gebruiken, een teeken is van eene oprechte en duurzame vriendíchap. van het Eerfte Boek , tot het Ife Hoofdft. van het twee- de Boek, naar SAMUEL genoemd, ingeflooten. Dat de Leerredenen over ’t laatstzemelde Hoofd(tuk , in dit Deel, plaats vinden, ,, is, naar ’t berigt des Eerw. Schry- vers ," niet alleen, op dat het eenige evenredigheid met de twee voorige Deelen zou hebben; maar vooral, om dat het gemelde Eerfte Hoofdftuk , in een zeer naauw verband ftaat, met het laatfte van het Eerfte Boek. Dit heb ik niet in eene ‘afzonderlijke Leerreden behandeld, om dat het niets van pAviD behelst; maar alleen van Is- račls nederlaag, cn van sauLs dood, en dien zyner zoo- nen, bericht geeft. In de behandeling, egter, vàn het Eerfte Hoofdftuk des Tweeden Boeks, heb ik, naar aan- leiding daar voorkomende, zo veel van den inhoud van het laatfte Hoofdftuk des Eerften Boeks gezegd, als my toefcheen noodig te weezen,” ` WW E " (*) Zie N. Alg. Faderl. Lest. TIL D. I St. bl, sac en gi e. 42 le i t. 268 gp, BONNET Bene veelheid van onvoorziene Gebeurtenisfen, van bange Nooden , van felle Beproevingen , en ook van zon- derlinge uitreddingen, door 's Heeren hoog Beftuur ten juisten tyde befchikt, ftelt ons het Tydperk van pavip's eeven, in dit Boekdeel behandeld, voor oogen. ,, Wy zien,"' gelyk de Eerw, BONNET den inhoud opgeeft, as DAVID'S verlies by SAMUEL's Dood, — den dapperen held door een laaggeestigen Dwaas fmaadlyk gehoond, en zyn ontftooken drift, door eene wyze ABIGAIL teugeld, die hem vervolgens, ter bevordering van zyn geluk, ter Vrouwe werd. Daar op zien wy hem verraden door de Zifijten, en vervolgd door sauri doch wonderbaar verlost, en door zynen Vervolger geregte vaardigd en gezegend. ervolgens zien wy hem moedloos naar cop vlugten, en uit doods nood aldaer gelukkig ontkomen. Terwyl sauL, wanhoopende aan GoD ecne Tooveres te Endor raadpleegt, vinden wy DAVID, by ACHIS door veel beleefdheid angítig geprangd; doch,door 's Heeren Voorzienigheid, uit den nood ge- red. Dan haast hooren wy hem, in 't beroofde n verbrande Ziklag bitter weenen, en zien hem, door zyn eigen volk in lyfsgevaar gebragt; doch ook uit dee- ze ongelegenheid gered, en door het verflaan der rooven- de Amalekyten , het verfoorene herkrygen, en dus verrykt aan weldoeners dankbaarheid bewyzen." Dezelfde breedvoerigheid, als wy reeds opmerkten plaats te hebben in de Leerredenen des Eerften Deels , treffen wy hier weder aan: en in zo verre zichzelven gelyk te blyven, eenige verdienfte heeft, kan zulks den chryver niet ontzegd worden, In de veelvuldige Lee- singen, uit de verhandelde Gevallen getrokken, is zom- tyds eene vry groote gelykheid , die , op onderfcheide ty- den van den Kanfel voorgedraagen, geen hinder baart; doch,in één Boekdeel begreepen, van overtolligheid niet kan vry gefprooken worden. Om iets uit dit Deel onzen Leezeren aan te bieden, zullen wy een gedeelte neemen van pavips gefchiedenis , met den Ryken doch Onverftandigen en ftuurfchen NA- BAL. sn Davip. in de woeflijn Paran, hoorende dat Nabal zijne Schaapen fchoor, by welke gelegenheid, den fcheerderen, en verdere bedienden, een groote maaltyd werd gegeeven, zend tien van zyne Jongelingen , om aan Nabal een gefchenk van eenigen leeftogt te vraa- gen. Dan hoe doet David dit? Zeer beleefd en met | WI OVER °T LEEVEN VAN DAVID. ga wys beleid. Zeer beleefd. Hy geeft zynen Jongelingen last, om, by Nabal komende dien welvaarenden Man, zynen Huize en al wat hy had, van zynen wege, Vrede en zegen te wenfchen. Verder; om hun verzoek in dee, ze bewoordingen te doen: Geef toch uwen knechten en uwen Zoone vid, het geen uwe hand vinden zal, Bee leefder kon dit verzoek niet worden gedaan. Nier minder wys was het beleid, dat David in dit werk hieldt. De beleefdheid, met welke hy Nabal deedt ontmoeten, was gefchikt om zyn hart in te neemen , eu de woorden, met welke hy zyn verzoek liet doen, waren dieníL;; om deszelfs hart te neigen en te leiden. De Jongelingen moesten vooraf zeggen, welke aanleiding David had, om thans zyn verzoek te doen, het was deeze; dat hy ge- hoord hadde, dat Nabal Scheerders had. Waar mede hy, zonder dit uit te drukken „zegt; des hebt gy thands, naar gewoonte, een menigte van Ípys en verkwikking by de hand. Daar op moesten die Jongelingen Nabal onder 't oog brengen, wat David aanmoedigde om zyn ver- zoek te doen. Nu, de herders, die gy hebt, zyn, mw hunne kudden y enom our geweest, en wy hebben hunne perfoonen geen fmaadheid aangedaan; gelyk het krygs- volk anders wel gewoon is. En, wat uw vee belangt, zy hebben, ten blyke van onze eerlykheid en goede krygstucht, niets gemist, alle de mel, en wy in de nabuurfchap, geweest zyn. Voorts moesten de Jongelingen dit niet flegts verklaaren ; maar, zich op Nabals Herderen beroepende, zeggen: Vraag het uwen Jongelingen, en zy zullen het ute kennen get. Yen. Nu, op zulk eene voorbereiding, moest het verzoek zelf volgen. Dus moesten deeze afgezondenen uit Davids naam zeggen: Laat dan deeze jongelingen genade vinden in uwe oogen dit is nederig gezegd! want wy zyn op eenen goeden dag gekomen , dit is inneemend gezegd ! En nu het verzoek zelf: Geef toch uwen Knechten en uwen Zoone David, het geen dat uwe hand vinden zal. Dit verzoek is zo befcheiden als be- leefd, want zy vraagen. niet bepaaldlyk om heteen of ander; maar ftellen de beantwoording aan dit verzoek geheel ter keuze en befchéidenheid van Nabal, » Daar dit verhaal zoo klaar en duidelyk is,is het niet . noodig den korten tyd aad verdere uitbreiding te beftee- den. Laat my liever vraagen : Wat moet men van dit bedryf van David denken ? Is het misdaadig? Is her ; Ts bex — dagen, die 3y te Kar. 559 07 BONNET berispelyk? Nabal zal zeggen, Voorzeker! Maar wie zal dien Man hier tot Rechter kiezen? Elk die naar billyk- heid oordeelt , zal zeggen: Neen. Het {taat hem, die in nood is, vry, anderen zynen nood te kennen te geeven, en op befcheiden wyze onderftand te vraâgen: en waar- om Ítond dit David niet vry? Daar by, David moest, van zyne bezittingen verjaagd, met zyne man- fchap leeven. Rooven mogt hy niet. "Er bleef in het barre Paran, verre van helpende vrienden, niets voor hem overig, dan beleefdlyk onderftand te vraagen te meer, daar David zyne manfchap wel ter zelf befcher- ming hadde, maar tevens, gelyk wy gezien hebben, tot welzyn van het Vaderland. David had, boven dien, aan ‘Nabal dienst beweezen; en het een en ander gif David vryheid, om dit verzoek te doen. ` wn Wat nu? Davids Jongelingen tot Nabal Geo, men zynde, en hunne boodfchap gedaan hebbende , Bick den fiil, zonder iets meer dan hun bevolen was te zeg- gen. Men kan denken, met welk eene aandacht zy luis- terden, naar het geen Nabal zou antwoorden. Met ee baazing hooren en zien zy, dat hy antwoordt, en zich gedraagt als een onbefcheiden, als een gierig, als een onverítandig mensch. Als een onbefcheiden mensch: beleefdheid met verachting en hoon fmaadlyk beantwoor dende. In plaats van David beleefdlyk wederom te laa- ten groeten, vraagt hy, met eene houding van veront- waardiging , en op een fchamperen toon. Wie is en wie is de Zoon van Iíai? Wanneer wy ons Davids per- foon, hoogen rang, roemrugtige bedryven, en de ach- ting welke hy by een groot deel der Natie had, verte- genwoordigen , kunnen wy het vuile, het verfmaadende . van deeze vraag, niet anders dan met verfoeijing hooren. Maar, 't geen nog verder gaat,hy ftelt David gelyk met fnoode banditen; zeggende: "ër zyn heden veele knegten, die zich affcheuren elk yan zynen heer. Welk eene ver- agting Hy fpreekt als een gierig mensch: Zou ik dan, zegt hy, myn brood en myn water — dat in die landftrecken niet overvloedig te krygen was, en myn st Racht [vee] neemen, dat ik voor myne Scheerders gejlacht heb, en zou ik het aan dien David geeven , en aan de man- nen, die ik niet weet van waar ze zyn, een volk dat K niet ken? Ziet daar den Gierigaart! Hoe ligtlyk had hy uit den voorhanden zynde overvloed, iets kunnen geeven! Dienst dus met dank beloonende „en David aan zich ven pis: "OVER "T LEEVEN YAN DAVID. sayr pligtende. Het woord geeyen jaagt hem een {chrik op 't : en dat van Jet mync! ware het nog van gee meene goederen; maar van het myne dat ik gaf zou ik kwyt zyn; welk een fchade! Hy gedraagt zich als een onverftandig mensch, als een dwaas, die zyné eigen zaaken , en: waar belang, niet door2iet. Hy bedenkt niet wie David is den ftand tot welken hy verhee- ven is ` de magt welke hy tegenwoordig hecft, en zyne verwagting op den Troon; dingen die hy zo wel als zyne Vrouw konde weeten. Al was hy ten eenemaal van alle. gevoelens van dankbaarheid ontbloot geweest, nog hadt zyn eigen belang hém anders moeten doen fpree» ken en handelen en mensch, ryk van goed, en arm van'verftand en deugd, Is een ongelukkig mensch. ae Wenden wy ons nu tot David, en wy zullen den odvrugtigen Man, den.grootmoedigen Held — een ensch zien! Davids afgezondene Jongelingen , Nabals antwoord ontvangen hebbende, keeren zich met veront« waardiging van dien dwaas af, en naar hunnen weg, naar de woestyn. Men kan denken, hoc te mocde: We, dergekeerd tot David, boodfchapten zy hem, agtervol- geuds deeze zelfde woorden, door Nabal gefprooken. | David luistert — hy verbleekt ! Op "e oogenblik ontfteekt zyn toorn en , door denzelven vervoerd, beveelt hy zyne Maníchap, elk zyn zwaard aan te gorden, Hy zelf doet ook. zoo; en, tweehon= derd man in de woestyn Paran by de gereedfchappen laas tende, trekt hy, met vierhonderd man, naar Karmel, met opzet, om wraak van geledem hoon, aan Nabal en zyn huis, te neemen. `, Hier meent het Ongeloof een ruim veld te vinden, om Davids Character en Be(taan allerhaatiykst af te te- kenen. ‘Laat ons hooren. Is dit, vraagt men, de Man naar Gods hart? Jù; maar in dit:geval ‘handelde hy niet naar Gods Wet. — — Had David recht van eisch op Nabals goederen ?. Neen; en daarom eischt David niet maar verzoekt beleefdiyk. '— Had Nabal geen recht om dat verzoek af te (laan? Naar het ftrengíte burger, lyk recht, ja; maar naar de voorfchriften der billykheid , welken voor beweezen vriendfëhap “dankbaarheid vorde- ren, als ook, naar 't gebruik der Gastvryheid im het Oosten , deed Nabal kwalyk. — Dit zy zo; maar had David dan nog recht, om zich op Nabal te wreeken „ en wel met voorneemen , om deszelfs ganfche Huis door Dis e. 0 P. BONNET het zwäard wit te rooijen? In 't geheel niet; hier in be- zondigde David zich grootlyks. Maar is het wel waar- heid , dat David tot dit wraakzugtig befluit kwam, om dat Nabal zyn gedaan verzoek had afgeweezen ? Voorze- ker, indien Nabal, zoo beleefd!yk gevraagd wordende, beleefdlyk geantwoord hadt, David zou tot zulk eene wraak niet Zen vervoerd geworden. Maar het zy — £005 Nabal hebbe zich onbefcheiden tegen David gedras- en en hem beledigd; is dan nog Davids beftaan en ge rag vry te pleiten? Doch wie heeft dit ooit onderno- men ? David zelfs niet, zo als uit zyn gefprek met Abi- GAiL blykt. Maar wat moet men dan van dit be- dryf van David zeggen? Dat het flegt is. Ea moet men dan van David niet zeggen, dat hy een flegt mensch is? Ganschlyk niet. Men moet uit een voorhy- gaand bedryf, en dat door vervoering, en wel in ver _ zoekende omítandigheden, veroorzaakt wordt, nimmer tot hét karacter, grondbeftaan, en heerfchende gezind- heid van den perfoon, befluiten. Ziet dan, een groot, een beroemd, een geëerd krygs- held, verlosfer van zyn Vaderland, 's Konings Schoon- zoon, en Erfwagter van de kroon, en die, in zyn om- zwerven, de ftiptíte krygstugt onderhoudende , Nabals herders en kudden „ verre van overlast te doen, be- fchermd had, en daarom, nu in nood zynde, verwacht- te, dat Nabal, op een allervriendlykst verzoek, wel ee nc vriendlyke erkendtenis zou willen toonen. fchouwt nu Nabal. Een ryk burger, thands zyn dienst= volk overvloedig onthaalende, en die David het betaam- lyk. verzoek niet alleen weigert, maar dem prinslyken krygsheld fmaadlyk bejegent, en hem niet alleen, maar alle zyne manfchap, fchandelyk hoont en affchildert, als eene fnoode bende van flegt en ondeugend volk, waat aan niets te verbeuren was; en die dit doet, niet in hun afweezen, maar Davids mannen in perfoon, dus behandelt, en met de daad zegt: Gy kunt, het. geen ik | … U (*) Num. XX. ^ OVER °T.LEEVEN VAN DAVID. 273 u zegge, den Zoon van lfai dus overbrengen, Men plaatze zich nu by den krygsheld , omringd van zo’ veele moedige, en nevens hem gehoonde krygslieden , em is het dan zo vreemd, dat gy hem in gramfchap ziet ont- Reeken , en zulk een befluit hoort neemen ? Davids gedrag toont, dat hij, hoe vroom ook, een zondig mensch js, geenzins dat hy een godloos mensch is.” : Naa verhandeld te hebben, hoe David den ondergang van Nabals Huis met dieren Bede gezwooren, en zich tot dien verdelgenden tocht gereed gemaakt hadt; doch door de: tusfchenkomst van Abigail in dit-opzet geftuit was, zegt onze Leeraar, op dat wy er, ten flot, dit nog byvoegen. ,, Elk moet het pryzen, dat hy zyn op- zet ftaakt, Abigail in vrede laat gaan, en zelf na zyne Legerpldats te rug keert; maar maakt hy, met dat alles, zich niet fchuldig aan meineed? Plegtig immers hadt hy by den Heere gezwooren, dat hy Nabals huis zou uit- rooien; en tegen zynen eed laat hy het in vrede. ——— Heeft iemand, tot zyne fchade, een geoorloofden eed gezwooren, dan moet hy dien geftand doen (+). Maar, wanneer de bezwoorene zaak, in zich zelve, zedelyk kwaad is, mag die eed niet worden gehouden: want dus zou men zonde tot zonde doen. Dat David, in onbe- dachtzaamheid, zich onder eede verbond, tot het geen hem by Godlyke en menschlyke wetten verboden was, was eene groote Zonde; en dat hy het volbrengen van dat zondig voorneemen ftaakte, was pryswaardig. We- gens het eene had hy zich voor God met fchaamte te verootmoedigen, wegens het ander, hadt hy reden om God te danken." | (t) Phim XV. 4. Verhandeling over de Vriend/chap met cop, uitgegeven ven door de Maat/chappy: Tot Nut van’t Algemeen, Ts _Amfterdam, by H. Keizer, A. Fokke, Simonsz en C. - de Vries, 1788. In 8yo. 75 blads. e bekende bekroonde Antwoorden van de Eerw. Hee, ren P. SCHOUTEN EN J. WIGERI ; de eerfte ftrekken- de, om , naar de vatbaarheid van den Gemeenen Man, de bewyzen aan te voeren, die Natuur en Rede voor het Beftaan van cop opleveren, en de Zedekundige gevolgen, Jie uit de kennis van dat Weegen kunnen afgeleid wor / Ze a à e . eigene Volmaaktheid en Geluk te zoeken aM soo, VERHANDELING. den; de tweede, gefchikt om de Bewyzen en Kenmerken eener Godlyke Openbaaring als duidelyk in de Boeken des Quden en Nieuwen Verbonds te vinden, te ontvouwen, Drekken ten:grondflage deezer Verhandelinge. Het kwam den Beftuurderen der loflyke Maatfchappye: Tof nut van Algemeen , niet ongepast voor „om , door middel van dezel- ve,een algemeen denkbeeld te geeven van dien dienst , wel- ken alle Meníchen,die in cop en in zyne O enbaarin gen gelooven, tot welk eene Gezindheil onder de Christenen zy gok; behooren, aan HEM verfchuldigd zyn. Het ge- fchiedt onder de benaaming van /'riend/chap met God. 