VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Indien een Kust hoog is, of, indi denzelven verwyderde Bergen heeft, ‘Waterval of Rivier opzoek i STVA О чуер оро e niet kan ` ` voor te gaan. Меп zal ?ег de т vinden, die de Bergen zamen- lat de groote met de hardheid in met den afftand van de banken , : waar- Чеп, еп zelfs s in aanreft, en anders ligt Ien moet zich vaarin men dat 1 te fchryven, ad van 't Ge- en, de zorg- s mogelyk is, t "Root kan g herinneren , зет, en, door 2 А А тетеп, Меп verzuime niet een goeder voorraad van papier mede te neemen, ол) "er le Steenen , die meu wil bewaaren. in te pakken, ел wermyde, met alle zorgvuldigheid, het fchuuren van den eenen tegen den anderen; men. zal ip geteerd uitgeploozen touw, of Werk , zo als men gebruikt om de Schepen te breeuwen, een heerlyk middel vinden om Delfltofen in te bewaaren, zo „ Jegen de vogt, welke "ег verandering in zou kunnen veroorzaa- Ken, als tegen het befchadigend botzen of oan, ` ы ` 04 „ r Sch ONDERRIGTENDE AANMERKINGEN waarvan ze afgefchuurd zyn: want, ondanks de fchynbaa- re wanorde , waarin die fteenen opeeugehoopt zyn, kan men, uit derzelver gedaante , meer of min aan het kloot- fche greuzende , de zodanige die van den verften afftand komeu , onderkennen; als mede de zodanige , die behoo- теп tot het middenpunt van een groep, of van een kèten, Bergen , en ze onderfcheiden van die een minderen weg hebben afgelegd, Het is, derhalven, van aanbelang, de foort van Йсепеп , die in zulk een bedding veelvuldigst zyn ‚ op te merken , aantekening ‘te houden уап derzelver grootte , en tot de min daar gemeene af te daalen ; onder, de brokken van dezelfde foort, moet men zich аап de graotfte houden, en dezelve breeken: " is, alleen in derzel- ver midden, dat men kan verzekerd weezen, de 'zelfltan- ‘digheid in den natuurlyken (taat te zien; de oppervlakten zyu bykans altoos met iets anders omzet, en deeze veran- üering, die uitwerking kan hebben op de kleur , den kor- tel, de hardheid en zwaarte, kan, ter diepte van verlchei- ‘de voeten, in de Ѕтеепкіотреп doordringen. De hardfte Steenen zyn voor deeze verandering nit beveiligd, de Graniten en de Porphyrfteenen zyn er teer, dan eenige ‘andere, aan onderworpen. De uitfteekende Rotzen , welker. voet door de Zee be» fpoeld wordt, de Bergen die op ееп kleïnen afltand van de Zee verwyderd zyn, bieden den Delfftofkundigen de La Jukkigfte omftandigheden aan: dewyl hy, na de zelfitandig} heden , die deeze hoogten zamenftellen , opgemerkt te heb- ben, daar derzelver onderlinge ligging kan nagaan, als mede de rigting der banken en laagen, en de vreemde VÓÓR NATUURKUNDIGEN. 40$ Їїсһдашеп ting, we aan het 4 moeten v ondftof egts ‘eer ‘vertoonde van, POM] maakt , de Zee р greinen z waren p а „bonden a dergelyke aanmerkel "ben аал geheel uit uereiver meet ir gvuue амицен aaen: “Ce Vervolg en Slot by do-maaste gelegenheid.) in ZEER DELANGRYKE BYZONDERHEDEN YAN ST, JOANNA, EEN ;DER-CAMORA EILANDEN, A8. DEN INDISCHEN … - (Uie ke Engelsch оз - теш зло BRLANGRYKE RYZONDERMEDEN Vol misflagen; еп het Land іѕ .20 fchilderagtig fchoon niet, als de eersigemelde het befchryft, en verdienen de Inwoon- ders het achtenswaardig character niet, hun door den laatst- den gegeeven. ‘Schoon geere bevóegde Regters zyn, om dit gefchil te beflisfen „zuilen wy het onderfcheiden ‘Berigt van den Major коокв hier plaats geevèn; in ’t voorbygaan opmer- kende , dat Ё ` се 7 waardigheid ka cen Schryver, ‘door ‚zyn naa „mag. worden o zich bloätftelt Ve waarheid ор -_ э) Schoon,’ „a bet groot Leon, het voor: „фе Souvérainit “Schatting van: zaaklykheid „ « “Zwaard. te har tocht in den „Joanna opwer zaak des Oarl зу Мауна is Krygsvporraad. VAN BET EILAND ST. JOANNA. DI еп de aankomst van eene zo етке Vloot, als de tegen- Wwoordige , zal hun wonderwel te ftade komen; dewvl het vooral gebruiklyk із dat © ~ Wapenen en Kruid doet aan bezoek aan boord aflegt, en ‘eenig Schip. Eerefchooten is by dusdanig eene’ gelegenheid ten geflooten zyn, verfchoont pleeging , еп de Prins laat gelden, mits hy een aantal g gelyk aan ° getal der Stukke: gebrand. K s ээ De Koning woont in eene Stad omtrent twaalf jn van de ‘Oostzyde des, Eilands afgelegen. Twee Ges еп van den blòede onthouden zich daar, die, hunne bes зз vege ucty wens фу уап Uus. YNYPEREU (7 Je | Ge - (*) Het volgend berigt van deeze zonderlinge gewoonte heeft me in де, en Ж бок, Че № пог ai gebruike mi van den W Engelfeher 5 en in ge W de voornaamfte Perfoone! nge 212 BELANGRYRE BYZONDERHEDEN Die Prinfen hebben een Bedienden, Purfer Fack gehee- ten, die aan 'т hoofd der Geldmiddelen getteld fchynt. Hertogen zyn hier in groote menigte, die ons aan hunne huizen voor eene Dollar daags onthaalen. Deeze Edellieden, als mede eene menigte anderen ‘van allerlei гапа, vervoe- n zich, zo ras mogelyk , by ieder een, verzoekende om e eer van zyn gezelíchap en verkeering: zelfs vóór dat het Schip het anker heeft laaten vallen, komen zy op zyde in hunne Canoes, en brengen gefchreevene getuig- {Schriften wegens hunne eerlykheid en bekwaamheid, uit handen der zodanigen, die zy voorheen bedienden; de inhoud ftrekt om u te onderrigten , dat de Vertoonder hem wel onthaald, het linnen goed gewasfchen, en het Schip naauwkeurig van alle foorten van ververfching verzorgd eeft.. эс Is ееп zonderling en treffend gezigt, wannéer men, op de reede komende, een groot getal Canoes ontdekt, gemaakt van uitgeholde Boomftammen, met drie of vier warten in ieder, die met het aangezigt gekeerd (aan na, de voorfteven van de Canoe, met пешеп, in de gedaante van Ípaden; het water als delvende, terwyl zy aan de Canoe geen geringe fnelheid geeven. Om deezê Noote- doppen over einde te houden, en voor omflaan te be- hoeden is "et een uitlegger aan: deeze beftaat uit twee ftakken dwars aver het bovenfte van de Canoe heen ftee- kende, te wederzyde ter langte van verfcheide voeten; aan de einden zamengevoegd door twee platte ftukken houts , 20 dat dezelve naar een vierkant raam gelykt, over de Canoe legd ; de Canoes Zyn vry- lang, doch zo naauw dat er alleen één perfoon in de wydte kan zitten. | De prys van ieder Artykel is hier bepaald; en ieder Schip heeft iemand met wien hy zich verbindt, en die aanneemt de noodwendigheden , voor den vastgeftelden prys, te bezorgen. ? | | Wy „ Bëdeeld, Zo is het gebeurd, dat de Tobporelingen de Sche- vw Реп, op de reede komende., bezoeken, CHARLES Fox zeer ne: ›, derig verzogt het Linnen te mogen wasfchen , dat de PRINS VAN an WaLLes de voorkeus vetzogt vaor de groente die hy aanbragt 5 з. dat men Mr. рїтт betrapte ор het fteelen van een deken; dat ` „ men den HERTOG VAN BEDFORD om ееп fpyker hoorde ver: a zoeken,” | | VAN HET EILAND ST, JOANNA. 1$ Wy vonden ‘er geene andere Beesten tot onze Zee- voorraad dan Buffels, Geiten en Vogels; de tyd der Огапјеарреїеп was voorby; doch wy kreegen meest alle andere Vrugten die sichen de Keerkringen groeijens van ° geen wy behoefden, hadden wy flegts eene tyst aan den Hertog te geeven, en hy verzorgde bet: On6, mm Dit, zal men zeggen, is een nieuw charaêter waarin een Hertog voorkomt, еп, in de daad, het fchynt vreemd ; dan dit hangt alleen van de mode af. Zy.zyn zelfs zigters, en befchikken zelve over de voortbrengzelen hun- пег Landeryen, ’t geen Edellieden іп andere Landen doen door de tusfchenbeiden komende hulpe eens Bezorgers; dan zy handelen met dit alles pvereenkom(tig hunne Cha- raters, door eene befchaafdheid van zeden, welke iemand - met verbaasdheid ‘vervult, aan te treffen by een Volk, Se welk een kleinen plek grouds bewoont , afgefcheiden van ` het overige der befchaafde Waeretd. - De Eilanders bebben een geregelde Regeeringsvorm, en omhelzen den Mahomethaan/chen Godsdienst. En Regee- ringsvorm en Godsdienst werden derwaards overgebragt door de Arabieren , die van het Vasteland kwamen, en het Eiland aan zich onderwierpen. De oorfprongetyke Inboo= telingen van St. Foanna zyn, in geenen deele, geheel іп hun fchik met deeze overweldiging , en zien nog heden hunne Vermeesteraars mef leede oogen aan, — Hven als іп gevoelens, zo zyn ook in kleur, deeze twee Rasfen van Menfchen zeer verfchillend, Die van Arabifche afkomst hebben geen zo donkere kleur als de andere, zy zyn koe perverwig , en hebben betere gelaatstrekken ‚ en een leevene diger houding. Zy houden een zwarte ftreep onder de oogen voor een cieraad ; dit bezorgen zy zieh dagelyks door eene (oort van olie daar te ftryken. De gewoonte , om Betelnooten te kaauwen , gaat hier fterk іп zwang , gelyk in de meeste Landen van het Oosten, en komt volmaakt over» een met ons Tabakrooken en fnuiven, uitgenomen dat het nog algemeener by hun is. Niemand gaat zonder een beurfe met Betel, en men houdt het voor een betoon van beleefd. heid ’t zelve een vriend , wanneer hy komt of heenen gaat „ aan te bieden. Hun Godsdienst veroorloft hun de Veelwyvery , als mede het houden van Byzitten. Zy zyn zeer jalours omtrent ‘hunne Vrouwen, en ftaan het nimmer eenen Man toe de- zelve te zien; dan vreemde Vrouwen worden in den Haram toegelaaten ; zommige Engelfche Vrouwen, door nieuws- gjo- 214 DELANGRYKE BYZONDERHEDEN ` jerigheid gedreeven, zyn ?ег in geweest, en geeven een В ИНВ berigt van de {с oonheid dier оррейоогеле, еп де rykheid van derzelver kleeding en cieraaden van Goud, Zilver еп Koraalen , іп de gedaante van hals- armbanden ер oore ringen; een half douzyn of meer draagen zy in elk оог, in gaten gemaakt in den geheelen oorrand. De nen fchynen met geen onverfchillig oog onze fchoone Engel(che Vrouwen aan te zien, ondanks het wyd verfchil van kleur. Een ander hun van den eerften rang, op eene jonge Engelfche Juffrouw verliefd, wilde haar koopen voor sooo Dollars; maar, ouderrigt, dat, ід Ândie, die Juffrouw ten minften twintigmaal die fom zou. gelden, beklaagde hy zich dat haare waarde zo verre den prys overtrof, welken hy kon befteeden, | De Eilanders zyn zeer maatig en onthoudend; de Wee Van MAHOMETH verbiedt hun het Wyn drinken. Menige maal gaan zy in ’t gebed; de Mosqueës drie of vier Кес» ren elken dag bezoekende. ’t Werd ons vergund ’er in te gaan, onder beding dat wy onze fchoenen uittrokken. Deeze Gebouwen zyn. geregeld a maar zeer eenvoudige Biddende werpen zy zich ор den grond neder; denzele ven herhaalde keeren , onder het betoon van veel Gods- dienst-yver , kusfende, De Stad Joanna ligt naby de Zee, aan den voet van eenen zeer hoogen berg, en haalt in den omtrek een en een halve myl. De huizen zyn of met hooge Deenen muuren of met omrasteringen van riet omgeeven; de гаа» ten zyn naauw , ongeregeld, en maaken een volkomen doolhof. De betere foort van huizen zyn van fteen met een voorplein, en hebben een portaal om ze voor de Zon te dekken, en een lange groote zaal, waarin zy Gasten ontvangen; de andere vertrekken zyn voor de Vrouwen gefchikt. De wanden der kameren zyn bedekt met eene menigte van kleine Spiegels, ftukken Porcelein en andere kleine cieraaden, welken zy koopen van de Schepen, die hier ter ververfchinge komen; de beste zyn voorzien van rieten Sophas met chitze en Ѓасупеп Matrasfen. Het meerendeel дег Inwoonderen fpreekt een weinig En- ch: zy betoonen veel ор te hebben met ons Volk, ей tuigen, by herhaaling , dat de Joanna- Mannen en de Engelfchen Broeders zyn. Zy blyven nooit in gebreke om te vraagen, hoe Koning GEORGE vaart? Over ’t algemeen, blyken zy een угіепдјук en welgefchikt Volk te zyn, zeeer opregt in hunnen handel, fchoon men onder hun , even als у 4 a rr + VAN HET EILAND ST. ЈОАММА. › 215 by alle andere Volken, en aantreft. Dievery is by de laagfte foort vry algemeen, fchoon de ftraf, daarop IO А zeer (reng is „en niet minder dan de afkapping van de beide handen des misdaadigers, De Inwoonders van dit Eiland zyn, gelyk die van de heetfte en Keerkring- Gewesten , vadzig, en verbeteren door vlytbetoon de rykheid niet van den grond, waar mee ‚ де de Natuur hun begunftigt. De Lugtítreek (Diet hier. den groei dermaate , dat dezelve (egta weinig Беһцірѕ van den Landman noodig hebbe, en dat weinige wordt nog daar aan onthouden; zo dat шеп, behalven Oranjeappe- Jen, Pynappelen, Cocusnooteu, Bananas, Yams, die alle van zelve groeijen , weinig aantreft.. Ме dë voordeelen van overvloed en vrugtbaarheid gaan de natuurlyke fchoonheden van het Eiland gepaard, Нес ` voorkomen des Lands is zeer. fchilderagtig en bevallig, de tooneelen zyn gefchilderd door de (toutíte trekken van het meesterlyk penfeel der Natuure:s hooge bergen ‚ tot den top bedekt; diepe en oneffen valeien, met watervallen еп. beekjes , bosíchen , rotzen, leveren een allerheerlykst vertoon op. Men ziet bosfchen over de vlakte verfpreid tot aan den Zeekant, meest beftaande uit Cocusnootenboomen y met lange en kaale ftammen , die het gezigt beneden on- belemmerd baten ; terwyl de hooge en bladerryke,toppen een dikken lommer ќсһепкео, en de fchroetende Zonneftraalen afweeren. In deeze bosíchen Поеёёп wy onze Tenten nee der om eene korte verademing te genieten van eene verdrie= ` tige reis. | In het binnenfte gedeelte des Eilands , omringd door bergen van eene verbaazende hoogte, en omtrent vyf- tien mylen van de Stad Joanna , is een heilig Meir; een kalve myl in den omtrek haalende. De naby gelegene bere gen, bedekt met hooge boomen , еп de fchaarsbezogte eens zaamheid der plaatze , fchynen meer gefchikt om Содзаіеп- ftig ontzag in te boezemen by allen die dezelve bezoeken , dan kan veroorzaakt worden door een vlugt wilde Eends vogelen „ die zich daar onthouden, еп vergood gediend worden door de oorfpronglyke Eilanderen, die dezelve raad- pleegen als Godfpraaken over alle zaaken van aangelegen- heid, en ’er offeranden aan toebrengen. — Zeer afkee- rig zynde om Vreemdelingen derwaards te brengen ‚ be- dingen zy dat alte Snaphaanen ор een afltand van my- len van het Meir zullen gelaaten. worden, De- eerdienst, aan deeze Vogelen toegebragt ‚ verzekert dezelve van eerie on- 216 BELANGBYKE BYZOND. VAN HET EILAND ST. JOANNA. ongeftoorde rust: hier door zyn ze volmaakt tam, en nae deren onbefchroomd elk die ’er-komt. Het Arabisch ge- deelte der Inwoonderen ziet:deeze bygeloavigheid met de _ úiterfte verfoeijing aans -dòch dutt het pleegen niet verbieden , dewyl de oorfpronglyke Eiüanders °ег zo zeer op gefteld zyn, - + - | ‘ BEDENKINGEN OVER НЕТ BYGELOOF, EN OF НЕТ МОТ- TIG 1$, OM HRT ZELVE AAN TE KWEEKEN. - (Naar het Fransch.) dag is het met de zwakheid en verkeerdheid van °t d 2 menschdom gefteld , dat het ongetwyfeld veel beter voor "rt zelve: is , door alle mogelyke bygeloovigheden overheerd te worden, mits, dezelve niet vernielende zyn, dan zonder: Godsdienst te leeven. De mensch heeft altoos eenen teugel noodig gehad, en fchoon het belagchelyk ware, aan boschgoden еп nyme fen godsdienftige hulde te bewyzen, was het nogthans veel redelyker en nuttiger , die hersfenfchimmige beeldte- nisfen ger Godheid te aanbidden, dan zich aan het Atheïs» mus over te geeven., Een Godverlochenaar, welke woele achtig , driftig en vermogend is, is 20 wel een nood- Jorge geesfel als een bloueddorftige bygeloovige. anneer de menfchen geene gezonde begrippen van de Godheid hebben, komen ‘er valfche denkbeelden voor in de plaats, gelyk in flegte tyden. kwaad geld, by gebrek van goed, gangbaar is. De Heiden fchroomt eene mis» daad te begaan, uit vreeze, dat hy door de valfche go- den 200 ge worden. De Malabaar is bevreesd , dat hy door zyn Pagode zal geftraft worden. Overäl waar eene ge~ vestigde Maatfchappy is , is een Godsdienst noodzaaklyk s de Wetten waaken: omtrent de openbaare, еп de Gods- dienst over de geheime, misdaaden. Maar, wanneer de menfchen eens daartoe gekomen zyn, dat zy ееп’ zuiveren en heiligen Godsdienst omhelsd heb- ben , word het bygeloof niet alleen nutloos, maar zelfs zeer gevaarlyk. Schepzelen;, welke God met brood wil voeden, moet men met geene eikels onderhouden. - Het bygeloof is voor den Godsdienst het geen de dftrologie voor de Aftronomie is, eene zotte Dochter ‚ еепег OVER ПЕТ BYCELOOF. 217 Lener zeer verftandige Moeder, Deeze twee Dochters hebben tangen tyd de aarde geregeerd. -` Тоеп im onze barbaarfche eeuwen naauwlyks twee Leene heeren een Nieuw Testament bezaten, kon men het ine fchikken, dat men het gemeen, hunne onnozele Vrouwen Ф de redelooze Dieren, hunne Vasfallen, fabelen vertelde: men deed hun gelooven, dat de Heilige CHRISTOFFEL het Kind jesus van den eenen oever tot den anderen gedraagen heeft; men hield hen op met toververhaalen en gefchig- депи van bezetenen. Zy ‘konden zich gemaklyk ver- beelden , ‘dat de Heilige GENOU‘menfchen' van de Jicht, en de Heilige KLARA van kwadde oogen, konden ge- жесгеп, De Kinderen “geloofden aan den Weergolf , en eude menfchen aan den band van deh Heiligen FRANCIS» kus. Het getal der geestlyken was niet te tellen, , De roest van zo veele bygeloovigheden hadt nog eeni- gen tyd by de Volken plaats, tot dat eindelyk de Gods- ienst gezuiverd wierd. Men weet, dat, toen Mr. De NOAILLES , Bisfchop van Chalons, het zogenoemde over- blyfzel van den heiligen navel van J. С. liet ophaalen en in ’ vuur werpen , de geheele Stad Chalons hem сеп eitgeding aandeed; maar hy bezat zo veel moed als gods- cht, en hy bragt het weldra zo ver, dat hy de lieden deed gelooven, dat men jesus СНВІЅТО5 in geest en waar- heid kon aanbidden, zonder dat men zynen navel in eens Kerk hadde. MENG, 1792, МО, 5, ` Pp die ‚118 > . REDENKINGEN dit bloedfchendig huwelyk. -Men twyfelt hedendaags , of de Hofmeesters van eenen in den bah gedaanen Koning der Franfchen zyn eeten wel uit de venfters zouden werpen, en de Koningin in zodanig geval van eene gans bevallen zoude. Elke dag maakt de Rede voortgangen in Frankryk, zo wel in de Winkels der Kooplieden als in de Paleizen der Grooten. Men moet ,derhalven ‚ de vruchten van deeze Rede aankweeken, te meer, daar het onmegelyk is, om derzele ver outwikkeling te beletten. Men kan Frankryk, па dat het ‘door PASCAL , NICOLI, ARNAULD, BOSSUET у MASSIL- "LON , DESCAŃTES, GASSENDI, BAILE, FONTENELLE, MONTESQUIEU , VOLTAIRE ‚ J. J. ROUSSEAU, Enz. opge klaard is, zo niet regeeren, gelyk het ten tyde van GAR- RASSE en MENOT geregeerd wierd. 8 E , Indien de Meesters der dwaalingen , ik zeg de groote Meesters, die zo lang betaald en geëerd zyn om het merisch- ‘dom te verlaagen , tegenwoordig beveelden, dat men ge- looven moest, dat de Aarde op haäre grondzuilen опремее- gelyk is, dat zy niet om de Zon draait, dat ebbg en vloed geene ‘ùitwerkzels van de zwaarte zyn , dat de regenboog ‘niet gevormd wordt door de breeking en de terugkaatzing van de lichtftraalen, enz, en indien zy zich beriepen op kwalyk verftaane plaatzen uit de Heilige Schrift, om hun- ne gevoelens {taande te houden, hoe zouden zy door ver- ítandige lieden aangezien worden? Zou de naam van bees- ten wel te fterk zyn? En indien deeze. wyze meesters het geweld der vervolging gebruikten, gelyk men omtrent DALILEI deed, om hunne vermetele onweetenheid te doen heerfchen, 20и dan de naam van verfcheurende beesten wel kwalyk geplaatst zyn ? Hoe meer men de bygeloovigheden van dweepzieke men- fechen verächt, des te meer worden deugdzaame lieden eächt en geëerd: zy doen niets anders dan goed, en Ae bygeloovigheden hebben altoos veel kwaad gedaan. Maar is van alle bygeloovigheden deeze niet de gevaar- Iykfte, даг men zynen naasten om zyne gevoelens haat, еп is het niet veel redelyker, den heiligen navel, de hei- Ире voorhuid , de melk en het Kleed van de H. Maagd te aanbidden, dan dat men -zyne broederen haat єп vervloekt, “Deugd is omêindig beter dan verftand. Hoe minder Leerftellingen , des te minder twistgedingén, en boe min- D А з « OVER HET BYCELOOP, 219 der twistgedingen des te minder ongelukken: als dit niet waar is, heb ik ongelyk. . А De Godsdienst is ingefteld, om ons іп dit en in het toekomende leven gelukkig te maaken. Wat is Ter noo. dig om voor een toekomend leven gelukkig te zyn? Men moet oprecht zyn,. Wat is er noodig om het in dit leven te zyn voor zo ver de onvolmaaktheid van onze Natuur dit toelaat? Men moet toegeevende zyn. = Het zou de grootfte dwaasheid zyn, indien men alle menfchen daartoe wilde brengen’, dat zy op gelyke wyze over de Overnatuurkunde dachten. Men gou veel gee makkelyker het gansch Heeläl door de Wapenen kunnen overheeren, dan alle de verftanden van een enkele ‚Stad onder één juk brengen. Kops Коп de menífchen gemaklyk van de waarheden’ der Landmeetkunde overreeden; waarom? om dat ’er geen eene is ‚die niet een klaar betoog is van deeze kleine grond- ` waarheid: tweemaal twee is vier. Maar dit heeft geen plaats in de Overnatuurkunde, en in de Godgeleerdheid. Zesese eee М. DE GELUKKIGE ECHTE STAND. In alles wat zy zeggen is niets gezochts , hunne gedienftigheid d geene vrucht der gewoonte, der mode, of der overdenking ; in hunne gefprekken, is alles gevoel... . alles de uiting van een егуі gemoed. REFUBLIKRINSCHE GELIEVEN. үу “сезде Echteliogen , die, door den heiligen band des Huwelyks, zyt verbonden, en dus eenen gewigtigen Пар hebt ondernomen, waarvan uw wezentlyk geluk, of — on- herftelbaar onheil, volftrekt afhangt; mogten onze volgende be- fchouwingen voor u lieden van eenig nut zyn. Echrgenooten! ——— veelbeduidend woord, wellust van el- kanders leven handhaavers van elkanders geluk in leven, en in dood; hebt gylieden in het heiligdom der trouw elkande- ren uw hart en hand gefchonken! voor het Alziend oog van God? —— werd-gy daar voor eeuwig Echtgenooten, еп — fmolt het vuur van "rt Echtaltaar uw beider Zielen in ееп! ‚——— zoo is dan ulieder aardsch geluk vopr de eeuwigheid өп‹Поосер ; laat dan de ontucht vry den heiligen Echt laster. 2. $20 DE GELUKKIGE ten en onteren, — laat de Vrygeest, door zedenlooze час de verbasterd, met de Wet van ’t Zalig Huwlyk den (рог. агу, ven, ulieden zy dezelve ееп wet, уап God gegeeven гер inftandhouding der Maatfchappy! ја, indien het geluk hog op de aarde gevonden worde, indien de mensch het kan verwagten. en genieten! het is in den fchoot der Huwlyks- liefde , daar „heerscht het beminlyk vertrouwen, en- die Heflyke eensgezindheid, die ons leven verlengt, en met bloe- men doorzaait, ——— daar woont de rust der Ziel, Dan mmm fchoon he: huwlyk u doet treeden op roozenpaden, gy zult ook wel eens ееп {cherpe distel zien! de Lente doet wel eens de norfche formen loeijen! de Zomer de lucht van qnweersbuije& zwanger gaan, maar ———— па еепе hevige dop». dervlaag, gloeit weder het veld, door de alleskoesterende Zone neftraalen ! immers, = wen alles woorfpoed ware, hoe zou, men den tegenfpoed kennen! hoe zou men dankbaar zyn, aan, dien liefderyken Weldoender, die ons altes fchenkt! ja, hoe kan һу, die nooit in rampen leeft, het waar geluk regt ken- йеп! het is de rampfpoed die het harte kneedt: die onze afhangiykheid van den Algenoegzaamen leert kennen; ons op- leidende tot Hem, die beloofd heeft, ons hulp re fchenken in {marten , wanneer wy tot hem bidden! het zyn de терете", den van deeze nietige aarde, die ons leeren uit de hand eens milden Gods te leeven ; daar iedere weldaad , elke gunst, vaa тупе goedheid genooten , ons сеп fpoorflàg dient, om Hem alleen datrvoor den verfchutdigden denk toe te brengen? =- laat dan, Ô! Echtelingen , de tegenfpoed , zoo dezelve п ooit moge treffen, nimmer u tegen- uwen- God (ellen, іпсереп- deel, zer dankbaar verheft den onnafpeurlyken roem van uwen Schepper, еп = туг te vreden ше uw lòt! dat open- hartigheid en zagtheid , dat beminlyk en ftandvastig : Karakter, u vervrolyke , u _ noodzaake liefde met achting te. paaren, dan zal een enkele beete broods u meer tot. Zegen. ftrek- ken, dag keur van lekkernyen, in ondankbaarheid genooten, en — gy zult, in de allerkleenfte weldaad, eenen milden Ver- zotger ontdekken, dié altoos voor: úlieder echten waakt, Zy, die, In het verkiezen van eene Echtgenoote, ае. zich laaten beftuuren door gouddorst, —= zucht maar grootheid, ` of trotsheid , blyven eeuwig onbekend met die allerkragtigst werkende gevoelens, welke de natuur inboezemt! zy kunnen noch Echtgenooten, Doch Vaders wezen ; de aangenaame pligten, die ons deeze naemen opleggen, zyn voor hun: lastig: en drukkende, Wel dan Echtgendoten! wie gy ook zyt, begint met Hem die het begin van alle dingen is; уай Hem, die u ge- Schapen heeft, en nog dagelyks onderhoud, hangt aileen- uw. levert mm WElvAard — en voorfpoed af; en, door Нет, Zult gy, aan de andete zyde van het graf, nog eens voimanke- Е A с. 8 т ГЕ D ТАЗ d 8 d ГА 3 2! м bér pe CELUKKIOR ` aangezigt blonk van het zuiverfté vergenoëgen, еп —— wel- vaart еп gulle vrolykheid uit zyne vrendelyke oogen hie, ` terden , —= ik trad binnen , en myn oog ontviel een ` mn, — ELIZE otarmde hadren һлмом , het Kind vliegt in zyne armen, ; de Vader kuscht het zelve met alle teder- ` beid , daar het aan zymen ‘hals blyft һайреп : —— ӧ: Dacht- іс, welk een gelukkige Echte Stand! ` dr ' Het is nu vier jaaren geleden , (dus {р?к ралмом) dat: wy” vis verbonden, wy fmaakten geene гареп, die outen zoeten wellast verhinderden — vlytig eh getròuw , weidden wy onze Schaapen met vreugde, geen -naberouw Поотае onzen: flaap , = le welvaart woonde by ons , en —— Wy waren dank- baar voor ons lot, ——— wy aanvaardden niets voor dat wy ons ter neder gebogen hadden voor, Hem, die altoos vaor ons waakte’ en zorgde, en keerden wy der" avonds van оп-. zen arbeid weder, dun zongen wy onze dankbaard Avondgee zangen „ еп — 200 was God onze Weldoener , ‘het begin en het cinde onzer verichtingen. en fchoon hy ‘ons gecne Schatten gaf, hy gaf ons echter: alles, om ons hét leven аап. genaam ‚en verkwikłyk, te masken ! wy fmeekten, om geen тооп of Scepter; maar enkel om het Arood onzes be- Scheiden deels, en — ziet, —— wy ‘hebben ons daaglyks brood ! zoo doet ons zyne Menfchenmin wegzinken in waare dankbaarheid: dus — heb ik alles wat ik wenfchen mag, grize is тур troost en fleun , van haare Kindsheid af had ík’ baar lief gehad: =… ik beminde haar, en hàd haar boven alle de Meisjes: van het Dorp verkoòzen, onze Ouders had- den m onze vereeniging geftemd, en geen Wolk hat dezelve, tot hier toe, beneveld, —— de vrug: onzer weder- keerige liefde had dezelve vergroot, had ze’ onwankel- baar gemaakt , daar zy my een Hef Telgje fchonk uit haaren fchoot, de lust en blydfchap van myn leven; wav zoude ik nu meerder wenfchên ? immers, Hy zegent onzen Echten Stand! Hy verleent ons Gezondheid, — Hy fchenkt ons Klee- deren. dus , beertgke Ìs myn Папа, dan die van éenen Vorst, die zynen troost zoekt in het nietig goud; —— geen twist of tweedragt woont if onze harten , —= wy dra- gen elkanders zwakheden geduldig, geen vrees voor ontrouw baart ons fmerten , daar wy de Wer, die God op" Huwlyk lag, beiden eerbiedigen! ík zwoeg van den vroegen morgen , tot aan den laaten avondftond „ voor myn*huisgezin , terwyl myne ez haar huiswerk verrigt, — ons lief Теје:е be- hoorlyk hoedt en gadeflaat, vo!brengende dus beiden de: plig- gen der Huwtyksmin;3 ——— zoo voeden wy, уоог: de Einde» Jooze Eeuwigheid , de liefde in het nietige aardfche gewemel , om ——— wameer ber Gode behaagt , op deeze nietige aarde , ons Van een te fcheiden , eens te leeven by Hem іп ongeftoor- de ZaUgheid: daar hoop ik het zoer, eam ес vol genot We e » 6 , ~L b Ci- M a A = Й „ECHTE STAND. 223 ` Мезе met myne SU te (шазїеп, om ===: voor eeuwig, ons “gelùk voltooid te zien, ` ‚Hier zweeg de braavé рлмом, en — ik zonk weg in ver- rukking tot God, — ik was aangedaan over het tafereel van bun geluk.. Van't beste trouwbefluit , уап '# heuglykfie echsvergaaren, == , ZEĐELYKE BEDENKINGEN, e m is niet genoeg , vaarlyk ееп Christ enen geteld word jet van zynen grc D —— Zou hy « zh des Naastén ml die zynen. Broeder vand doorging, en goeddoende en g пеп? — Zou h wil vergeeven, - "men zelfs zynen ms vloekt? —— Меп: maar hy is r doet. А А oor zynen Heer. — Een vlefjend Hoveling begaat de grootte laagheden omtrent zynen Mees- ter, — Hy vleit hem , die als ееп God wil geëerd en gee diend worden. Dan een waar Christen buigt zyne knieta alleen: voor zynen God, en eerbiudigt Jesus alleen, als zeien Heer en Koning. Me ` 824 ZEDELYKE BEDENK ERGÊN. t alles Неш loòve, dat ‘alles те. —— Dam onelndig 1з elk rede- үс, om dat de begaafd is tet тшк ееп vermogen , pm iets van de oneindige Grootheid, hoewél № eenen verreá afftand, van zynen Maker te bevaren. e » Ken u. zelven”, is een groote zaak , een onbedenkelyk voortegt. — Hy die zich zelven heeft }еёгеп kennen, weet welke zyne beftemming zy. — God heeft deg mensch ge- fchapen, ор Eat ‘hy gelukkig tou Zyn — — maar zal Wemand gelukkig zyn, hy moet een Vriend van God worden; — dit kan hy niet worden zonder zich zelven ve kennen. Dan , daarenboven moet ћу ook weete langs welk eèn weg, ей door welke middelen, hy tot zulk ееп’ отсһафжаг getuk komen kan: — èn dit leest hem het Euangelie, —— indien een mensch al wist, dat hy met God moést verzoend worden, en hy was onkiùdig op welk cene wyze, Чап was hy waarlyk het ongelukkigst aller fchepzelen. — — Dan de oneindig goe- dertieren God beeft zorg gedragen, dat een mensch dit weeten kan. —— D heeft hem door het Euangelie zynen wil geö- С. т. р. С. pn MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTEREN , KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN , BETREKKRLYK. | - OPHELDERENDE AANMERKINGEN OVER НЕТ DOEK ' VAN RUTH, (Omleend uit de Preface fur le Livre de ROTH. | Par CHARLES CHAIS.) (Vervolg en Slot van bl. 194.) О" zich ontflaagen te rekenen van het omhelzen der gis- fingen van Vader HOUBIGANT , moest het niet alleen beweezen zyn „ dat de veronderftelling van UssERIUS on- verdeedigbaar wass maar daarenboven dat "er volftrekt geen Andere waarfchynlyke fchikking der zaaken ware, om de zwaarigheid weg te ruimen, zonder iets aan den gewyden Text toe te voegen, = °t 15 bekend, dat zulks. op meer dan ééne wyze kan gefchieden ; Vader mar Dourn meende де zwaarigheden weg te neemen, met enkel te ver, onderftellen , dat RACHAB , de Vrouw van SALMON, de beroemde RACHAB van Jericho niet ware; doch eene an- dere van denzelfden паат. Dit gefteld zynde, deedt hy SALMON Ga baren naa den uitgang uit Egypte, of оз faa- ren naa den overtocht der Fordaane , gebooren worden : en volgens dit Stelzel , vinden alle de Geflachten zich gebrage tot 62, 72, 76, 92 en тоз Jaaren (*). —— Een onge noemd Schryver de Geboorte van sALMON veel laater ftel- lende, te weeten, maar 76 Jaar, naa den uitgang uit Z- gypte, {ске de Geflachten in dier voege dat zy zich tus- ichen de 8e en go:Jaaren vleiden (t). — Maar, ver- mids in beide die Stelzels NAHESSON flegts vyftien of zese tien Joaren zou gehad hebben, by den uittocht uit Egypte, с welk niet ftrookt met het geen moses zegt wegens het Gezin AMINADAB, heeft een ander ongenoemd Schry- ver, veronderftellende , dat sALMON, de Dogter, of. nis- chien (*) Нлароо:м Chronoi. У. Т. Oper. Sele. p. 619, enz, (1) Mem. de Trey. Sept. 1745. Edit. Amf. MENG. 1792. NO. Óe Q e26 OPHELDERENDE AANMERKINGEN -> fchien de Kleindogter trouwdg van de betoemde RACHAS, en ‘er BOAZ omtrent zyn go aar by verwekte, de andere ҮШ niet veel uitgeftrekter dan dit behoeven te maa- ken Je ' ‚ ` Eindelyk is "er nog eene andere fchikking, die, overe eenkomftiger met den gewyden Text, een nog gemaklyker verdeeling opgeeft van de Geflachten hier in overweeging komende. De geleerde Schryver. van de Nouveau Di&ionai- re Historique @ Critique heeft dezelve onlangs medege- edeeld, als van een Vriend ontvangen. Dewyl NAHESSON e:n Vorst was uit деп Stam van Juda, in het tweede Jaar паа den uittocht uit Egypte, moet hy ten minften зо Jaren geteld hebben toen Jsraël verlost Werd, еп by gevolg 40 by den overtocht der Jordaans; veronder-| 4o {tel dat hy 35 baren daar naa Vader werd van SALMON 5 dan zal SALMON by RACHAB zyn Zoon BOAZ hebben j 94 kunnen krygen op zyn 94 Jaar; soaz zal de Vader | 86 van овер worden op zyn 86; OBED van JEssE op zyn j 81 gr: en JESSE van DAVID „zyn zevenden Zoon CT )„ор zyn | 70 zo Jaar ; voegt ‘er nog 70 Taren voor het Leeven van рА+| 70 vin by, en 4 Jaaren voor sALOMO, en gy zult her getal: 4 gen van. ‚ ‚ ` 48о(}}). е naamlooze Maaker deezer berekeninge merkt te regt ор dat geen der Afltammelingen van NAEHEssoN , Hoofd yan een Stam geweest zynde „zy allen , OBED uitgezon- derd , de j е Zoonen. hebben kunnen weezen, gelyk men Verzeker is dat pAviD was. Van den anderen kant bemerkt men klaar genoeg het voordeel gelegen in de’ ver» onderftelling , dat RACHAB, die ѕагмом trouwde, dezelfde niet ware met RACHAB Vau Jericho. Want indien SALMON , 3; Jar naa den overtocht der fordaane geboorten, eerst ader van Boaz werd іп den ouderdom van 94 Jaareu , en indien RACHAB van Feriche flegts twintig faaren telde, by de intrede der Israëliten: in ber Land van Canaan, zou zy 149 Jaaren geteld hebben by de geboorte van Boaz С SA jen С°) Mem. de Trey. Dec. 1759. Dr Sam. ХУІ; sr. |) Nouv. рід. Hist, & Critique de Mr. ne cnavarmPiE, Tom. IV. Adversisfein | | ($) Deeze zwaarigheid klemt nog fterker tegen de Stelzels “чап SERRARIUS Ef UssSERIUS. In het eerte moet клснав 86 en in bet laatfte бо Japen geweest. zyn, by de gebaorte van вол2, indien zy flegts 20 baren was by den overkocht over de Jordaan. ` OVER МЕ? BOEK VAN pre, t27 Men brengt hier tegen in ’t midden , dat, byaldien de Vrouw van SALMON de beroemde macnan van Serichó тйет geweest hebbe, het vreemd inkome, dat MATTHEUS van haar gewaagd hebbe in de Geflachtlyst ‘onzes Zaliga maakers (*). Maar voorderst, is men niet verpligt, in eene ontyouwing van dien aart als de tegenwoordige , reden van Ales te geeven. ’t Is mogelyk dat er twċe вАСНАВЗ geweest zyn. Dit moet voldoen. Ten tweeden, De Euángeliefchry= ver zegt niet, dat die Rachar, door hem vermeld, RACHAR van Jericho geweest hebbe. Ten derden. Wat is er in den weg, om te antwoorden dat уғаагіспуйїук de Vrouw van SALMON de Dogter of de Kleindogter ware van de bee foemde RACHAB, en dat, om die rede, MATTHEUS deeze enoetmd hebbe in de Geflachtlyst der Voorouderen onzes естеп 4 Het valt veel min bezwaarlyk te gelooveh, dat ` de Zoon des Vorften uit den Stam van Fada in den Egt trade met de Kleindogter eener Canaanitifche, die eerie Waar- dinne , 20 niet van een flegter beroep, geweest ware, dan te begrypen, dat hy die-zelve trouwde. Indien men, eindelyk , nog te veel zwaarigheid vindt, om toe te femmen, dat vyf Perfoonen , agter een volgende, in % zelfde Geflacht gebooren worden uit zeventig , tachtig en negentig Јаагіре Vaders, blyft "ег nog over eene party te omhelzen, welke wy nu nog r и Men wil dat het сорте! van вотни niet geweest he Jyst op te geeven der Voorot ars af te rekenen; maar allee geboorte van овер , een kc van dien Vorst, en ‘er dus Voorvaders in een rechte lyn Zoon, maar alleen de voorna: dienen, om diens Afkomst vo nen; zo dat, indien Ter eenij lyst zyn overgeflaagen ‚ dit ` den Schryver zelve, zonder с L aan zyne onkunde, of het ve H fchryveren, De Euamgelist ма , dergelyke uitlaatingen. Esor | van gegeeven. Меп treft er , D ‚ (%у Deeze tegenwerping is van den Heer Dr caurrzeiz zelve in de bovengemelde daveren, WER А ° 228 OPBELDERENDE AANMERKINGEN Het ftaat derhalven vast, dat de woorden, hy gewan of hy was Vader, in den fterkften zin het denkbeeld niet influiten van eene onmiddelyke Zoonsverwekking; en is dit waar- heid, wat verhindert dan de toevlugt te neemen tot dug- danig eene ontknooping der zwaarigheid? ` [ ` Welk eene Ke men kieze in een onderzoek, waar men alleen by het fchemerlicht der gisfinge voortwan- delt, zal deeze, door ons aaangeweezen , althans dit voordeel hebben, dat wy ons niet verpligt vinden ons te verwyderen van het Stelzel van USSERIUS, onzen voor naamften Gids ten aanziene der Jaartellinge, welke hy ge- voegd heeft by de Gebeurtenisfen in dit Boek begreepen. Met usserius veronderftellende, dat soaz van RACHAB geboren wierd, 42` Jaaren паа dat de Jsraëliten in het and Canaan gekomen waren, ’t welk gebeurde op het einde van het 2553 Jaar дег Wacreld , zal men bevinden , dat de Geboorte van onED, van wien , volgens den Pre- haat, uoaz Vader werd in den ouderdom van 102 Jaaren , Valt op het Jaar 2697. Indien men voorts veronderftelt , dat waos uit den Lande Moabs niet wedergekeerd Ia don naa то Jaren afweezens, en dat naa haare wederkomst te Bethlehem, tot aan de, geboorte van овер, "et ten min- ften éen Jaar verloopen is, zo moet men 11 Jaren af- NW ~“ "oe, °t welk het Jaar der Waereld 2656 1 tyd, wanneer ELIMELECH ей NAOMI ttoogen. Het is van dit Tydperk, dat zhoon wy toeftemmen dat zulks alleen en ’t is op deezen voet, dat wy.de g van dit Boek fchikken, ° welk, ej- niets behelst dan фе Gefchiedenis van milie , geduurende 11 Jaaren naa het 686, tot het Jaar der Waereld 2697 (*). eeren tot de Geflachtlyst, die ‘er het en waartoe mer ziet dat de Schryver met de hənd wilde leiden, geeven wy bier op, de Jaartelling volgens. het Stelzel waaraan wy ons houden. “ Jupa werd gebeoren in °t Jaar der Waereld 2249 HARES D D . ` . 2288 Esrom бо, Аклм AMINADAB : Na- 7009) Uisirn Chrael, Sac, ut, fup, А OVER HET nOFK VÁN ROTE. · , 229. NAHESSON SALMON А ° .'. 2553 Boaz. А. А 2595 ` Ове о е t ө е ‹ Ф Ф ә 2697 Isar ee. 2808 ‚ Юлую e ° А. , 9.61 Deeze Geflachtlyst tot-pavip voortgezet zynde , befluit men daaruit, met veel waarfchynlykheids , dat het Boek van RUTH opgefteld is by het leeven van dien Vorst; misfchíen-zelfs паа : баг sAMUEL hem , op Godlyken last , gezalfd hadt om over Israël te regeeren. Їп het eerfte vers s Wordt- met de daad van de Regteren gefprooken , met úedrukkingen , die klaar genoeg aanduiden, dat zy, zints eenigen tyd, niet langgr over het Volk van cop heersche ten. Davip dan genoemd wordende in het laatfte vers ; is "er alle reden, от. te gelooven , dat de Opfteller уап dit Boek ’t zelve fchreef in den tyd dieeverliep , tusè fehen de beftemming van dien Vorst, om den Opvolger van SAOL te weezen ‚ en het tydperk zyner daadlyke vere heffing op Zsraëls Throon CS), ——— Indien men zich voe- ge by den Schryver van de Chaldeeuwfche Paraphrafis , 18 alle gefchil uitgemaakt: want hy eindigt met de woorden s En Isar gewan DAVID, Koning van Israël. ‘Woorden , die, in eenige Afdrukken van de Wulgata overgenomen тупае , den Cardinaal cajeran деееп ` befluiten , dat pavip met de daad reeds ten Ryksthroon was opgeftee- gen, toen de Gefchiedenis van RUTH het licht zag. Maar _dewyl men geene bewyzen heeft, dat de Hebreeuw/che Text de leezing opgeeft gelyk JONATHAN , kan men diens voelen niet hooger ftellen , dan het: begrip van ееп yzonder Perfoon , °t welk geen Wet voor iemand uit- maakt. ' | l l Voor het overige , blyft men in eene volkomene onzes kerheid, over деп Schryvér deezes Boeks. De Fooden, dit Boek onder de Regelmaatige Boeken: plaatzende , hebber Eenigen ’t zelve toegekend aan деп ongenoemden Schrye ver der Jaarboeken der Koningen van Israël en Zo ‚ van welken: dikmaals gewaagd wordt in de Boeken Ko- engen ; anderen aan ESDRA, zommigen aan EZECHIAS, en de meesten aan SAMUEL , dien zy ook als den Schryver эп. ' et (*) CARPZOVIUS , wf fup. | ' Q 3 832 OPKELDERENDE AANMERKINGEN het Boek der Regteren тосеп GX эс Is dit gevoelen; эс welk het gros der Christen-Uitleggeren heeft aangeno- men. Twee Geleerden hebben, zeer. (4) 8. Jud, Lib. П. ООА, hb OVER МЕТ BOEK VAN RUTH, Sat ken der Aarde zouden gezegend worden; dit wis een betoòn van zyne agtneeming op de Heidenen, die Vreemdelingen waren des Verbonds Drais: dit firekte, als jr ware, ter gunftige voorbeduiding van de Roeping der Heidenfehe Volkeren „ tot dat Verbond van Outferming en Genade. ` A ‚van deeze һообайапшеткїпдеп over het beoefenen des Boeks van RUTH, kan ’t zelve op meer dan: eene plaats notrigheid ver(chaffen зап een oplettend Gode vrugtig Leezer. °t Schakt gelegenheid tot gewigtige Onte ` vouwingen van eenige Wetten , en zommige zonderlinge Gebruiken in de Regtsgeleerdheid der oude Hebreeuwen: mmm Het bekragtigt de aangelegene Leerftelkng , van de tusfchenkomst en de Vaderlyke zorgen der Voorzienigheid , in alte de lotgevallen des leevens , in de geringfte zo wet als in de groosfte. ——— Men ziet ‘er de vrugten van cene onaffcheidetyke verknogtheid аап den waaren Godsdienst., welke hulp- en redmiddelen de Godsvrugt: in. tegen: fpoed fchenkt; de voordeelen: der Zedigheid , om het op- lertend oog der. Braaven se trekken, en die van een wet gevestigde agting, om de eer der Deugd ongefchonden te bewaaren , in maatregelen , die het Zedebederf verdagt zou doen wordem De voorzigtigheid en ’t goed gedrag van NAOMI ‚ de genegenheid , de zagtaartigheid en de ze- digheid van RUTN , de wysheid en edehmoedigheid van BOAZ ‚ behaagen, treffen en onderwyzen. WAARNEEMING WEGENS EEN ZEKER GEVAARLVK TOEVAL, VEROORZAAKT DOOR HET AFZUIGEN VAN DE REU- ZEL VAN EEN NIEUWE HARING. р” thans de tyd wederom begint.te naderen, dat wy ons op een der voordeeligfte , gezondíte en nuttigfte , voedzels , welke de Visfchery oplevert , wenichet te vergasten ; zou deeze Waarneeming Kunnen dienen, om onze Vrouwen en Dienstbooden te waarfchuwen, om geen gebruik te: maaken van de gomtyds zeer vette Кепше}, in de nieuwe Haringen gevonden worden; om dat zy, wanneer "e eenig fenynig Diertje, door de Haringen ор» geflokt , en іп de darmpjes zig bevindende , door het af- zuigen der Reugels teffens ingezogen wierd, zich als dan aan zwaare toevallen zond uanen blootftellen. Zie hier ~ l 4 w 842 ` WEARKEEMINGS wat ik ‘er, by eene myner Lyderesfen, van ondervonden hebbe. Mejuffr. E‚;..-jong en bloedryk van geftel, een nieuwe Haring prefent gekraegen hebbende , verkoos om ze zelve fchoon te maaken , en vond daarin ееп ongemeene vette. Reuzel, die zy zeer greetig van de darmpjes afzoog; dit gebeurde des namiddags ten een uur. - Oogenbliklyk hierop wierd zy doodiyk benaauwd , vere gezeld van eene hevige neiging tot overgeeven , die niet eerder volgde , dan , na dat zy eene aanzienlyke hoeveel- , heid laauw water, waarin wat keukenzout gefmolten was, hid gedronken. Een half uur daarna by haar ЕЧ. geko-. sen zynde, vond ik haar nog in even zo groote be- naauwdheid; het Aangezigt, de Buik en alle de Ledemaa- ten waren onbegrypelyk dik opgezwollen ; de niet minder, gezwollen hals was t met eene groote menigte hoog roode vlekken , еп, in de buigingen van de Armen еп Knieën, vond ik groote witte , met ееп hekter doorfchy-= gend vogt gevulde , bleinen ; zynde de Pols teffens zeer klein en ras. 