VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
» Reeds voor vyf jaaren heb ik in een geheel nene » Stu POLITIEK BELANGBOEK. 69 » Stuk over onze Vaderlandfche Historie de twee hier » gefchetfte Provifioncele Regeeringen byzonderlyk ver- toond; —— welk nieuw Stuk ook van eene geheel an- » dere verdeeling is, dan die op welke de beroemde » WAGENAAR zyn voortreffelyk Boek heeft afgewerkt ; » en met Éénen opflag van het oog meer duidelykheid » Cn onthowudende kennis zal geeven, dan men door veel- ə» maalige herleezingen van WAGENAAR of andere Wer: » ken kan verkrygen. Dit geheel nieuw Memorieel {tuk s» der Gefchiedenisien van ons Land zou ook reeds uit- s» gegeeven zyn, indien niet veelerlei andere tusfchen- » gekomen- Studie en:Omttandigheden het hadden ver- » hinderd.” —— Wy maaken hier van byzonder gewag, om dat de Schryver zich te meermaalen op dit nog uit te komené,Boek beroept. Zichzelven dus by eenen wa- GENAAR te durven afmeeten , en grooter te bevinden, heeft jets in. Dan, fchoon onze Schryver {oms nederig van zichzelven denkt en fpreekt, zyn. de uitbarttingen van In- genomenheid -met zichzelven veelvuldiger.. Wy willen po Jyst van beide maaken, en dic tegen elkander over- angen o, 2. En R a | Wat de Derde Provifioneele Regeering , of de Tegenwoor- dige, betreft, waar over de Schryver het breedst uit- weidt, daar in geeft hy, op-dat wy zeer verkort-den In- houd hier ter neder ftellen , op — Voorbereidende Oorzaa- ken. —- Oogmerk deezer Provifioneele Regeering. Met wverfcheide tusfchenvoegingen. Alle ftrekkende om het Oude zo gansch en gaar niet te verwerpen , aangedrongen door voorbeelden. —- -De Bedryven deezer derde Pro- vifioneele Regeering in XV Hoofdfoorten of byzondere Kapittels getoond en geforteerd, —- Iets over de Wet- tigheid der Bedryven. — Nader Regts- en Regeering: kundig Vertoog wegens de Wettigheid der Bedryven. — Een Fragment wegens den byzonderen Aart of Soort van deeze derde Provifioneele ip F — Twaalf Nood- lottige Oorzaaken van het moeilyke en zorglyke onzer Provifioneele Regeering. — Alles wyst uit, dar de Schry- ver een Patriot is, die, gelyk hy dit ergens uitdrukt „ op zyn eigen Voetfluk flaat, en van anderen, ook be- roemde Mannen, durft verfchillen, en hun op eene zeer zigtbaare wyze hunne Begripsveranderingen onder ’t oog rengen. ` Hy voelde-dit ten aanziene van den Burger PAULUS: waarom hy in eene Aantekening zich des uitlaat. Dit loopt vry Perfoneel, i "S E5 Wy „a POLITIEK BELANGBOEK, Wy willen gaarne bekennen, den Schryver niet altoos bevat te hebben 5 ook wil hy foms niet bevat worden , daar hy anders zo zeer op aandringt. Wy moeten iets overneemen dat eerie groote maate van klaarheid heeft, en waar de Schryver zich minder dan elders aan byzon- dere gemaaktheid van ftyl overgeeft. „ Niet toevallig, fchryft hy, (bl. 99.) maar beraaderts „> hiet kortftondig, maar tot op heden nog veelal voort- s duurend (hoewel, gelyk te hoopen, niet altyd duurend) » is de volgende zonderlinge Merkwaardigheid, welke » nader tot de kenfchetzing van den Aart deezer Provi- » fioneele Regeering behoort; althans naauwe- betrekking s» ér op heeft. : ; ‚ Te weeten: —- Ik bedoel hier de genoeg bekende 9 an He Pon voorouderlyke Naamen van Regee- » ting, als Mwnicipaliteit, voor RAAD of VROEDSCHAP5 s —— Municipaalen , Voor RAADEN Of VROEDSCHAPPEN 5 se Maire, voor Schout-of Hoofdfchout, enz. 2» Committé van Juftlitie, VOOr WETHOUDERSCHAP , SCHE- s» PENS Of WETHOUDERS; —— Reprefentanten van het » Volk van Holland, voor STAATEN VAN HOLLAND s „ €nz.; Committé van °t. Bondgenootfchap te Lande, voor > RAAD VAN STAATE der Vereenigde Nederlanden; — „ Committé de Marine, VOOr RAAD TER ADMIRALITEIT , >» Enz. enz., want alle de Committés . zo der Unie als der » Provincien, (voeg ‘er by, die der Steden) hier op te a, noemen, zou te breed uitloopen. — Voorts ook nieu= ‚ we Naamen van Bedryf; als: Decreet, voor RESOLUTIE s» Of BESLUIT. — declamatie, voor . ; …. . (onze Land- aart van ryp Beraad kende nooit zulk een ding, hadt s» ‘er dus ook. geen woord voor,) ——- nog verfcheide » andere woorden, onder welke Organifatie en Organi: s feeren van veelerlei gebruik is, —— als’ Organifatie » van Committés — Organifatie van Schutteryen, — Or- » ganifatie van Land- en Zeemagt Organifatie van a» t geheele Volk van Nederland, enz, enz. » De NAKOMELINGSCHAP zal gewisfelyk vraagen; wat s» of toch wel de Redenen mogen geweest zyn van alle s die Herdoopingen, en het invoeren van uitheemfthe Woor- s» den, onder welken ’er zelfs een en ander of niet, of » 20 moeilyk, uit te leggen als uit te fpreeken valt, voor » Nederlanders, die niet dan hunne Moedertaal verftaan ? ‘ss — Men denkt ’er onderfcheidenlyk dus van: s De Afkeerigheid van alle driftokratie houden pa s» ICD POLITIEK BELANGBOEK, 71 s len voor eene der voornaamfte Redenen, dat zelfs de » fchoontte Oud-Nederlandfche Naamen, b. v. van RAAD, s» VROEDSCHAP , WETHOUDER , WETHOUDERSCHAP , s STAATEN, enz, niet hebben mogen gefpaard worden 5., . even zoo weinig, zeggen zy, als de: fchoonheid der ə» fchoonfte Lyonfche Huizen ze tegen het omverhadlen „> behoeden kon, . . . … | 7 a » Eene andere Reden zou de. Gecharmeerdheid (zoo e» drukken het zekere Lieden uit) of de verliefdheid geweest s, Zyn op de Franfche Benaamingen, of Op al wat Fransch s» iss —— Aan deeze Reden is echter minder. geloof te » flaan 5 aangezien de Taalkunde en Kieschheid. veeler s» Geleerde Reprefentanten, die zeer wel weeten hoe tyk » en fchoon en kragtig en beteekenend onze Hollandfche » Taal is, ik mag niet zeggen boven de Franfche, hoe- » wel zy gewisfelyk daar voor niet behoeft onder te j doen. —— Ik beroep my op alle Kenners. » Nog wordt ‘er eene derde Reden opgegeeven, die „» vry wat meer in aanmerking komt „als behoorende, s» ZO Zy waar is, nader tot de kenfchetzing ; naamlyk = s» om dus zelfs door gelyke Benaamingen die GELYK- > VORMIGHEID- met de Franfche Gonftituste vóór te. bë- y, reiden, welke het -wvoorneemen (zeker: inden beginne > der Revolutie) fchynt geweest te zyn, om ten aanziene » van ons Land ftiptlyk in te voeren. Maar zedert ə» dien tyd zyn veele groote verandefihgen , en ook al > Nuamsveranderingen, in de Franfche Revolutie en Con» » ftitutie ontttaan: zodat Wy, in géval van volftrekte » of, meest mogelyke ‘Gelykvormigheid; ook nog veran- » derde, dus wederom nog nieuwe, Naamen zullen moe: » ten overneemen, — Ondertusfchen-lydt deeze. derde » Reden, hoe waarfchynlyk ook ; by my eene zwaare » bedenking, betrekkelyk de verzekering sop den duur van » de. ONAFHANGELYKHEID Van onzen Staat, Kuur ə» dige Lieden weeten, dat het Onderfcheid eener Taale » ook al geenen geringen Staatkundigen invloed ten goede » kan hebben , zo wel als de GELYKVORMIGHEID ten ə» kwaade zou kunnen krygen —— bedoeld of onbedoeld. _ » Moge het voorts met de waardy vån deeze Herdoo- ie pa zyn, go als ’t wil: dit is zeker, dat zy met on- » derfcheiding en gansch niet algemeen geweest is in alie » plaatzen 5 en byzonder opmerklyk is het boven dien; » dat in verfcheide Hollandfche Steden, by nadere Or- n dening „ de oude fchoone Hollandíche Naamen „. vart t … 2 RAAD, | 72 POLITIEK BELANGBOEK. s» RAAD; WETHOUDERSCHAP, WETHOUDERS , SCHOUT;, s» Enz. wederom zyn te rug genomen: welk alles denken 9» doet, dat de woorden als Municipaliteit, Municipaal, »>-Maire , Committé, enz. enz. enkel Provifioneel waren » aangenomen; en. hoopen, dat het geheele voornoeinde — » Herdoopzel zelve, als een Provifioneel ftuk, alleen aan » deeze Provifioneele of buitengewoone Tyden eigen; » met het eindigen daarvan ook wel zal ophouden.” - De Burger swiLDENs eindigt … dit zyn onvoltoogen ` a Schrift over deeze onze DERDE PROVISIONEELE RE- s, GEERING heden den tweeden November 1795.” Veelal vinden wy dusdanige dagtekeningen by veele gedeelten. he, Het Tweede Stukje, °t welk ons hier wordt aangeboden; is getyteld: Vaderlandsch Pro-memoria, of welmeenende Herinneringen voor dit Provifioneel Tydperk; waar van men de Ontleeding voor aan °t Werkje vindt; doch ges paard gaat met een Voorreden, waarin de Schryver van zichzelven, zyne gedaane verrigtingen en gevoelens, fpreekt, gelyk ‘hy ook doet in de Afdeeling, getyteld: dllergewigtigfie zaak, Alles niet even duidelyk. Tier be- roept zich de Schryver op een meermaals aangeduid Ge- fchrift, °t geen nog te komen ftaat, over de HOOGE BE- LANGEN Van STAAT € REGEERING , Mans en voortaan 3 als mede op een Derde, reeds voor twee jaaren wervaar- digd, ’t geen hy eerlang hoopt uit te geeven. it Werkje zelfs is niet geheel af, blykens- het Zerige wegens het plotsljk eindigen van dit Boek hier. Daar door vonden wy ons :teleurgefteld in onze. opgewekte Nieuws- gierigheid, bl; 129, waar wy lazen: Onze zo- beroem- » de fchrandere Wysgeer nursnorr fchreef my, wei- » nige dagen voor zyn Dood, over dien vasten KLEMs » die alleen verhoeden kan, dat het Begrip van RECHT s» CN RECHTVAARDIGHEID by Volksbeftierders geen Wasa s» Jen News wordt, eenen zeer merkwaardigen Brief; » misfchien den Zaatflen, dien decze Wysgeer tot toe- » lichting van Waarheid en Deugd fchreef. Hier na zal s» ik gelegenheid vinden, om ten algemeenen Nutte zyne » zo fchrandete Toelichting en wyzen Raad aangáande » het groote Stuk van dien CONSCIENTIE -KLEM mede » te deelen.” Want de Schryver berigt ons, dat wy dee- zen Brief te el ijn hebben , by het reeds aangeduide Gefchrift, °t welk wy te wagten: hebben, over de- HOOGE BELANGEN van STAAT en REGEERING , thans en voor. Wy zaan, , T POLITIEK BELANGBOEK, 753 ~ Wy zien dit en de andere aangeduide Werken deezes Schryvers te gemoete. Onder voor ons veel duisters heeft hy zyne Lichtgeevende Punten, en zal men hem niet te vergeefsch leezen , en het thans uitgegeevene, zo en zo verre als het is, by zyne andere Werkjes voegen. Edd Brieven en Gefchiedenisfen van den Gemeenebestgezinden, uit het Fransch van HENRIQUEZ, ter onderwyzinge en voorlichtinge van de Bataaffche Aankomelingfchap. Te Rotterdam, by C. van den Dries, Met Plaatjes. 1796. „ dn 1amo, 159 bl, N j o, vrees dat wy deswegen van Kettery in het Pa- triotisme, want daaromtrent heeft men ook Ketter- maakers, befchuldigd zullen worden, durven wy dit Onderwys voor de Bataaffche Aankomelingfchap wel af- keuren, als behelzende, onder weinig daadlyk leerzaams, veel ’t geen best ongeleerd bleef, of men moest fchelden, uitvaaren, veroordeelen en lasteren, voor goed en der Jeugd dienftig houden. —- Verleidelyk intusfchen is het niets men moet ’er haast deh walg van fteeken. Een klein Proefje zal voor veelen genoeg zyn. … Droom van den Bestevaar DE HAAN. = … Omtrent deezen tyd nam ik een flaapje. —- En duurende mynen flaap zag ik in den Droom eene blaau- we, witte, en roode wolk ; en uit deeze wolk ftrekte zich ééne hand uit, die op eenen zwarten Toetsfteen een ze- ker getal Cyfferletters plaatfte in deeze order oooooooooo0o0 , en eene ftem riep my toe: Bestevaar DE HAAN! Ik ant- woordde, » zie hier ben ik;” en de ftem vervolgde: „ Wat ziet gy?” —— Nullen —. Toen fprak de item in deezer voege: Zie hier °t waarachtig beeld, yan aller Vorfien weezens © Jn deezen Nullenry, daar niets in is te leezen, Bezieze en teltze, en let op welk een plaats zy fiean, Wat baarenze in uw Geest? en waar voor zoudt gy vreezen? Bereekenze toch wel; kom aan: D P |. 74 HENRIQUEZ, BRIEVEN, ENZ. En óp ’t oogenblik plaatfte die hand het Cyffer x voo äie Nullen, en de ftem vervolgde in deezer voege; i Het Cyfer daar vooraan gefthreeven, — Geeft aan de Nullen Ziel en Leeven. Het Cyffer is het Volk. En de hand het Cyffer t vooraan ’t hoofd der Nullen uit- gewischt hebbende, -plaatfte hetzelve toen weder agter- aan, en geduurende dien tyd riep de ftem my toe: - di! plaats nu °t Cyfler eens aan tend, | _ Het Volk wordt dus als EEN, de Worst als NIETS bekend. En ik zeide tegen die ftem. De Volken zyn wel zeer dwaas van zich op te offeren voor weezens, die op zich- zelven niets betekenen. ..... Waarom zouden zy ’er zich niet eenmaal van kunnen ontdoen? En de ftem antwoord- de my: Eéne Natie heeft ’er reeds het voorbeeld van gegeeven, en een tweede is er werklyk mede bezig. Zie maar wel toe. —— Ik ontwaakte, en ik bevond my in Holland …— aan de Maas.” Waren alle Afdeelingen nog zo als deeze Droom! doch geraaken onze Leezers niet op °t leezen aan ’t geeuwen, zo over de Vertelling als den trant? Het Gezond Ver and, door THOMAS PAINE. Uit het En: gelsch vertaald. Te Dordrecht, by de Leeuw en Krap. {n gr. 8yo. 144 bl, a Vh onlangs hebben wy een blyk gehad, dat PAINE , als Schryver, nog leefde (*). Men heeft veelal, daar hy eerst hier te Lande bekend werd door het zo veel opziens baarend en fterk getrokken Werkje, de Regten van den Mensch, geoordeeld, dat hy toen eerst als Schry- ver te voorfchyn tradt; doch hy was reeds voor ver- fcheide jaaren, by de zynen, als Schryver bekend. Het zn hier aangekondigd, draagt de Jaartekening van 1776. ‚ Inleiding duidt des Schryvers oogmerk aan; Ze is kort, en. van deezen Inhoud: …„ Welligt zyn `» de Gevoelens, welke de volgende bladen inhouden, tot 33 he- (*) Zie onze Alg. Vaderl, Letteroef, voor 1 795» bl. 599. p ; HET GEZOND VERSTAND, DOOR TH. PAINE. 75 « heden nog niet genoegzaam in de mode, om eene al- „> gemeene gunst te verwerven. De lange gewoonte, om „ Eene zaak voor onberispelyk te houden, doet opper- „> vlakkige denkers in de daad gelooven dat ze recht- „ maatig Zy» en is vooral oorzaak van een geducht ge- s» fchreeuw ter verdeediging dier oude gewoonte. Maar ss het gedruis houdt fchielyk op. De tyd bekeert beter s» dan het verftand. » Daar een lang en geweldig misbruik van Magt, door s» de gewoonte, een middel werd om die Magt aan allen » regt van onderzoek te onttrekken (zo als andere voor- a, werpen, aan welker hervorming men niet gedagt zou s» hebben, zo niet het lydende deel door geweld tot eene 23 poe aanleiding hadt gekreegen); daar, wyders, de „> Koning van Engeland, uit kragt van zyne Prerogati- „» Yen, op zich genomen hadt het Parlement in dat geen s te onderfteunen wat hy zyn Regt noemt; en daar het » goede Volk van dit Land door de Coalitie zwaar on- ə» derdrukt geworden is, zo bezit dit Volk een onweder- » fpreeklyk Regt om de aanfpraaken van beiden te on- „> derzoeken, en op gelyke wyze de Tyranny van beiden » 2f te werpen. „ In de volgende bladen heeft de Schryver zich zorg- » vuldig gewagt, Ergens iets aan te roeren, dat ons „, zelfs alleen perfoneel aanging. Even zo weinig krui- s, pingen voor enkele weezens, als berispingen van en- ə kele weezens, vindt men ’er in. De wyze, de waardige, s man behoeft de zer pen van een Boekjen niet; en hy, a die geen oordeel, of flegts een vyandlyk oordeel, over » een gevoelen kan vellen, zal van zelve ophouden, zo „, men zich maar niet te veel moeite geeft om hem te be- keeren. 4 „ De zaak van America is grootendeels de zaak van » het Menschdom. Veele omftandigheden hebben zich » vereenigd, die van invloed op de Grondftellingen van „> alle Menfchenminnaars zyn, en aan welker uitkomst +» haar hart deel moet neemen. De Verwoesting van een » Land door vuur en zwaard; de Oorlogsverklaaring te- s, gen de Natuurlyke Regten van alle Menfchen; de Uit- » Tooijing van haare Verdeedigers van de oppervlakte des s Aardbodems, is iets, dat elk Mensch, dien de Natuur » de kragt gegeeven heeft om te gevoelen, al te na aan 2 t hart moet gaan; en van dat gevoelen is, zonder dat z» hy 76 MET GEZOND VERSTAND, DOOR TH, PAINE, » hy zich aan de berisping der Partyen bekreunt, de s» SCHRYVER.” l Schoon derhalven dit Stukje, °t welk ten tyde der Uit- ave in America veel opziens en ook rra bn baar- ce, goeddeels zaaken betreft, reeds in dat Werelddeel beflist, zal het egter, op deezen dfftand van tyd, wel der ee waardig zyn; het bevat de Grondftellingen waar op de Burger PAINE vervolgens altoos gebouwd en voortgewerkt heeft. * Zelve loopt over deeze vier Hoofdonderwerpen, met ’ Schryvers gewoon vuur behandeld, —- I. Van den Oorfprong en het Oogmerk der Regeering, nevens korte Aanmerkingen over de Engelfthe Conftitutie, — II. Over de Monarchie en Erflyke Throonsopvolging. — IH. Gedag- ten over den tegenwoordigen toeftand der Americaanfche zaaken. —— IV. Het tegenwoordig Vermogen van Ame- rica, met eenige gemengde Aanmerkingen. Zedert de eerfte Uitgave van dit Stukje bekend werd, of liever op den eigen dag dat het te voorfchyn kwam „ werd de Aanfpraak des Konings te Philadelphia bekend; ` deeze gaf de geboorte aan een hier bygevoegd Aanhang- zel: waarin de Schryver, met al de gevoeligheid zyn aandoenlyk hart eigen, voor eerst, de Stelling beweert : » dat het Belang van America vordert, van Engeland » gefcheiden te worden” —— en, ten tweeden, de Vraa- gem beantwoordt: wat is het ligtfte en uitvoerlyktte > Plan: Bevrediging? of Onafhangelykheid? Met eenige „ Aanmerkingen doorvlogten.” | Ten flot vinden wy PAINE's Bedenkingen „… aan de „ Reprefentanten van de Godsdienftige Volksmaatfchappy „ Kwaakers genaamd , of zo veelen van hun, als deel „ hebben aan de uitgave van een nieuw Gefchrift, onder „ den tytel: Met oude Getuigenis en de Grondftellingen s» van het Volk, Kwaakers genaamd; betreffend: den Koning „ cn de Regeering, als ook de thans aan verfcheide Plaat- s zen van Americe ontflaane Beweegingen, aan het Volk » in °t algemeen gericht” | Bi Wy twyfelen geen oogenblik, of de Aanduidingen van den Inhoud van dit kleine Werkje zullen: genoeg wee- zen om het by de andere Vertaalde Schriften van dien Vryheids - Voorftander te doen voegen. j Reis REIS DOOR DE DEPARTEMENTEN VAN FRANKRYK. 79 Reis door de Departementen van Frankryk, door een Ge- zelfchat van Kunflenaars en Geleerden, Met Kaarten en Plaaten, VAfpeét d'un Peuple Libre est fait pour Univers. J. LA VALLÉE, Centenaire de la Liberté, AR, 1. Te Parys, by Brion, Buisfon , PEsclapart, Defenne , ez de Diredeurs der Drukkerye du Cercle Social. Ze Gouda, by H. L. Van Buma en Comp., 1795. No, I. 36 bl, i prr mede vermelden wy den Aanvang eens Werks, * geen de Burgers yan Buma en Comp., te midden van het jongstverloopen Jaar, ter Intekening hunnen Me- devaderlanderen aanboden. Wy fchryven eens Perks » fchoon het Stukje voor ons flegts 36 bl. beflaat, en moe- ten kortlyk den Aanleg van * zelve vermelden, eer wy van de Uitvoering iets zeggen. —— Het vertaalde Frar- hoi Berigt ftelt er ons ten overvloede toe in ftaat. Be- alven de Fran/che Uitgeevers, op den Tytel vermeld, dié voor de Kaarten en Gezigten ftaan, is JOSEPH LA VAL- LérE, van wien het Motto, daar vermeld, ontleend werd, de Schryver. Deeze Burgers oordeelden, met de Vast- ftelling der Conttitutie, het tydftip daar, ‚ om iets te on- 9» derneemen , dat voor het algemeen teffens nuttig en 2 aangenaam moest zyn, door ’t zelve als °t ware cen „> Gallerye aan te bieden, die Frankryk en deszelfs In- » woonders teffens befchreef en in beeldtenis vertoonde.” Ter volvoeringe van dit Plan beraamden zy het Werk by Caternen uit te geeven, waar van elk een Departe- ment zal bevatten. „ leder Catern,” voegen zy ’er ne- vens, s» Zal van 24 à 32 pag. inhoud zyn , volgens het „> meer of minder belang der zaaken, die daar in te vere » handelen vallen. Het zal vercierd zyn ro. met een » Kaart van het Departement, in de manier eener Te- » kening, vergezeld met Geographifche en Pòlitique No- > ten. en zal ’er in vinden de Cantons, de Diftrice » ten, de Wegen, met den afftand der voornaamfte Ste- den van Parys. 2e. Wanncer de Laudbewoonders van beide Sexen in °t een en ander Departement verfchil- lend zyp in hunne Kleederdragt, zullen wy daar van eene Afbeelding geeven. En 3’. drie of vier Plaaten, vertoonende de Monumenten of de voornaamfte Steden » van dat Departement, met een woord de groote voort- » brengzelen van Natuur en Konst.” LETT. 1796. n gevolge hier van gaven deeze het gemeld Berigt van Intekening uit, en leveren het Eerfte Stukje af, ’t geen thans voor ons ligt. ’t Zelve bevat, behalven eene Korte Schets van Frank- ryk, ter Inleidinge, waar onder wy, in de Nederdwitfche itgave by den aanvang, deeze noodige herinnering lee- zen, welke in ’ beloop althans der eerfte Stukjes wel in ’ oog dient gehouden te worden, dat men redds in 1792 een begin maakte met deeze Reis te befchryven, eene Kaart van het. Departement van Parys, met de Befchry- ving van ’t zelve, en vier Plaaten , en bovendien een algemeen Overzigt en Kaart van geheel Frankryk, ver- deeld in LXXXIII Departementen. De Franfche Uit- geevers belooven , „ indien het gebeurde, dat ’er nog: > eenige verandering in de DiftriCten en Cantons voor- ə» viel, het direét op hunne Kaarten te zullen verande- » ren, en dezelve aan hun, die hun Werk in handen » hebben , voor de geringst mogelyke kosten te zullen » mededeelen.” Wy hebben en in de Kaarten en in de Plaaten veel genoegen » en ze beantwoordend gevonden aan de Opgave. it kunnen wy ook zeggen van de Befchryving, die op een ongedwongen berigtgeevenden trant ingerigt, en met geestige invallen doormengd, is, en vergezeld gaat van eene en andere agteraan gevoegde Gefchiedkundige Op- heldering. Alleen zou men, naa het afleezen, wel wen- fchen, nog meer byzonderheden vermeld te vinden; doch het kort beftek der Bladzyden, waar toe de Schryver en de Uitgeevers zich hepaald hebben, laat zulks niet toe; en dit.kort beftek was noodig, om het Werk, ’t geen met dit at groot zal worden, niet te wydloopig te maaken. Volgende Stukjes zullen ons gelegenheden te over ver- fchaffen om op deeze en geene byzonderheden in het Reisverhaal {taan te blyven; voor tegenwoordig willen wy ons vergenoegen met eene en andere trek by te bren- gen, die den doorgaans geestigen, ‘en veelal pen en, VAN FRANKRYK. Sv 9 den, en'tot het toekomende doordringenden, voordragt des Schryvers merktekent. Naa nog. te Parys ftandhoudende- Gebreken in menigte opgemerkt en onbewimpeld voorge= draagen té hebben , met de te wagtene Verbeteringen y roept hy uit: „ Zalige tyden! door onze Kinderen te ` ẹ beleeven , waar van het tegenwoordige geflacht niet » dan de ochtendfchemeringen zien zal! want het Fran- » fche Volk, nog ongewoon aan de Vryheid, is thans » gelyk de baaren der zee, die lang naa den ftorm voort- » rollen, en wier rustlooze beweegingen noodig zyn, om s zich van het fchuim, dat haar overdekt, op het ftrand » te ontlasten.” | » Ik wil” merkt de Reisbefchryver op , ‚‚ wel geloos » ven, dat misfchien, in °t vervolg, Parys in zyne be- s» volking iets lyden zal. Parys was onder- de vootige s» Regeering, ten opzigte van het geheele Ryk, ’t geen » China meent te zyn met betrekking tot alle andere s Volken der Waereld, die het in alle nederigheid wel s áls zyne Voorfteden gelieft te rekenen; indien men hadt s voortgegaan om Parys te vergrooten, dan was Frank- s ryk gelyk geworden aan iemand die °t water in ’t „ hoofd heeft, waar door °t zelve. aangroeit naar maate „>de overige leden verdorren, Wat kwaad zal ‘er uit » voortfpruiten , zo al Parys eene: meer geëvenredigde p Verdeeling met de overige Departementen verkreeg ? … Overal; waar de eerzugt voedzel vindt „zullen zich men= s» fchen ophouden; en daar Parys tegenwoordig niet meer » de groote en eenige fchatkamer der Eerampten en > Bedieningen is, zo is het waarfchynlyk, dat ook „ minder menfchen zich binnen zyne muuren zullen be- geeven.”.. `: | Wy willen hier alleen nog aan toevoegen de gedagte. van den Burger LA VALLÉE, over den Oorfprong der Fraûfthe. Staatsomwenteling. … Gelooft niet,” fchryft hy, » dat de Verlichting en de Wysbegeerte zo veel deel, als s Shen’ wel denkt, aan de Revolutie gehad hebben; het s Volk heeft dezelve alleen bewerkt, en °t Volk las vóór » de Revolutie niet; het hadt ’er den tyd niet toe. HEL- > VETIUS, MABLYs FRANKLIN, ROUSSEAU, waren hen Onbekend, en hadden zy toevallig den naam van VoL- » TAIRE eens hooren noemen, zo hadt men terftond de „ Priesters, die verder zagen dan de Philofophen, en _m die ’er hunnen vloek over uitfpraaken —: neen — ie F 2 » de So REIS DOOR DE DEPARTEMENTEN VAN FRANKRYK. » de oorzaaken der Omwenteling. zyn meer natuurlyk, » dan zedelyk: aan den cenen kant eene onverzaadelyke ə» hebzugt, aan den anderen de verfchriklyktte armoede 5 a deeze moesten natuurlyk eens, naa lang tegen den an- » deren geworiteld te hebben, met een fchriklyk. geweld s, een einde aan den ftryd maaken, En geloof my,’t ge- s val van dien befaamden Co//ier was het cerite Capittel s waar in het Volk las dat het noodig werd ’er zich » mede te bemeeien, en niet in het Contra Social: het s Volk heeft dus zich zeiv niet verlicht, om daar na de » Revolutie te maaken; maar het heeft de Revolutie be- » Werkt, om zich duar na te verlichten. Het geftadi s leezen der Nieuwspapieren zal hun de noodzaaklykheti ». van eenig vooraf -zo noodig onderricht : doen gevoe- »» len; de vrees van bedroogen te worden, en ’t verlan- s gen om -zich zelv te verzekeren, of men hun nopens » de waarheid. der &rondbeginzelen misleidde; of niet, s Zal hun van den arbeid hunner Wetgeevets doen op= a klimmen tot de Schriften der Wysgeeren; tot de Jaar- » boeken der Gefchiedenis; tot de Handvesten der Oud- » heid-; en- op die wyze zal de Verlichting, wel verre s» van den grond tot de Revolutie gelegd te hebben, veel- » cer cen gevolg daar van worden, Hier uit volgt, dat s het verkeerd is te denken, dat de Omwenteling nadeel à aan de Kontten, fraaije Letteren en Weetentchappens _ » toegebragt hebbe; en dat mogelyk nimmer de dageraad a van derzelver. volkomenften luister zo naby is geweest, s als thans, fchoon zy voor ’t oogenblik nog moeten ag- » terftaan.” —— De Tydfchriften vermelden ons, hoe veel er, zints den Jaare 1792, den tyd deezer Reize, in dit vak reeds gedaan is, en nog gedaan wordt, _ Behalven de algemeene Kaart van Fraskryk, verdeeld in 63 Departementen, en eene van het Departement van Parys, is dit eerfte No. vercierd met eene Afbeelding der Kleederdragten. van het Departement van Parys; met een Gezigt vam Parys van den Noord, westkant, en van het Pantheon, — | ns a ka T. COGAN, DE RHYN. $r De Rhyn, of Reis van Utrecht na Frankfort, hoofdzaaka lyk langs de Oevers yan den Rhyn. Door T. COGAN. In emeenzaame Brieven. Uit het Engelsch, ade Stuk. Te Haarlem, by A. Loosjes, Pz., 1795. 125 bl In ‚Zr. OVO. | hé W zullen niet verwylen met het vervolg deezer ps onderhoudende, leerzaame en vermaakende, Reize s onzen Leezeren te doven kennen,” was het flot onzer Aankundiginge van het lite Stuk der Reize, welker Ide Stuk thans voor ons ligt; wy houden hier in woord (*). Mer -de Reis: na Dwsfeldorff vangt de Reiziger den XIV Brief, in dit Stukje de eerfte, aan. De werkzaam- heid der Vrouwen in dien oord, aan den Landbouw, geeft den Schryver gelegenheid, om, behalven andere Aanmer- kingen, uit te weiden over de leefwyze der fchoone Sexe, (en aan dezelve heilzaame Leefregelen op cen vrolykcu trant mede te deelen, die met vrugt kunnen geleezen worden; als men, onderrigting krygende, dezelve opvolgt. _ Dusfeldorff is het voorwerp der Befchryvinge van den XV Brief, Daar deeze Stad haare tegenwoordige lee- vendigheid en bloei verfchuldigd is aan de Wysheid en Mildheid van den Kcurvorst JOSEPH WILLEM , in den aanvang deezer Eeuwe, weidt hy met regt uit in den lof deezes verftandigen, en ten opzigte van den Godsdienst ver- draagzaamen , Mans ; en in zeer fee Aanmerkingen over dit ftuk, Hoe gepast moet elk welgefteld hart de bedenking keuren. De deugd van Godsdienftige ver- draagzaamheid bekleedt eene voornaame plaats onder die deugden, die haare eigene belooning medebrengen. Gelyk vervolging, hoogmoed, onderdrukking, wreedheid, wrevel en haat teelt, zo heeft de vrye oefening van verfchillende Godsdienften eene tegenovergeftelde uitwerking. Zy is de bron van eensgezindheid en wederzydfche toegenegenheid, Als men Eg onderfcheidingen maakt, koestert men | tweedragt; doe die uit den weg, en men komt, als de driften weer bedaard zyn, tot die toegenegenheids welke “de mensch natuurlyk. den mensch toedraagt. Naarmaate de Maatfchappyen nader aan deeze beginzelen a Ces (*) Zie de Algem. Vaderl. Letteroef. voor 1795 » bl. 477s F3 2 T; COGAN leeven zy ook in eene hebbelyke vriendfchap, en, naar- maate zy ’er verder vån daan zyn, is het veld te groo- ter waar op de Duivel zyn flegtst onkruid zaait” Dat de Dusfeldorpfche Verzameling van Schilderyen een bezoek. kryge is wettig, als mede dat de Heer co- GAN zyn oordeel over veele der Kunstftukken opgeeft, waar in hy, uit eigen oogen ziende, veel van anderen ver- fchilt. Wy kunnen niet meer doen dan de leezing van den XVI, XVII en XVlIllden Brief, hier over loopende, aanpryzen. — Wy willen liever, veranderingshalven , eene en andere ontmoeting met leevende Voorwerpen al- daar optekenen. EE Men heeft de gewoonte om den Profesfor wHITE, den Opzigter der Galery, een fteekpenning te geeven. ,, Deeze » gewoonte zal u, fchryft COGAN, misfchien voorkomen » wat onbeftaanbaar te weezen met de Profesforaale waar- s digheid: maar deeze zyn flegts plaatslyke denkbeelden , » en vooroordeelen van gewoonte! Zyne hand trok zich s» niet meer uit een beginzel van kieschheid te rug op s. het voelen van een halven Kroon, dan die van eenen » Engelfchen Geneesheer op het voelen van een Gui- 2» nie; zy werkrygt, in tegendeel, even als die, eene » foort van aandryvende kragt na dezelve. Op deeze tyding fchreeuwde zyn Vriend een diantre half zo lang als de zaal. Zy zagen elkander met over- dreeven trekken van fpyt en teleurftelling aan. a | 3. DE RHYN. 83 lyk verbrak, zyn Vriend het ftilzwygen, en verligtta zich door eenige fcherpe ftekelige aanmerkingen tegen de Grooten. „, Hy kon zich niet bedwingen van by dic ss ige het Kaale Adel uit te ftooten, en hy weid- » de met groote kragt van taal uit over de meerdere. ə Verdienften van eenen agtingwaardigen Koopman, die » de noodwendigheden en aangenaamheden des leevens «> over den, aardbol verípreidt , boven die verflinders, ə» welker aanweezen alleen bekend is door de ten toon- s fpreiding van hunnen hoogmoed en ydelheid.” i De Heer cocan vondt zyne verligting door een leen- fpreuk. Die incognito Reizigers , zeide hy, zyn regte. » faamdieven! Met hun gevolg en aangenomen tytelen ,. » hunne koetzen en kleeding, fpannen zy alle zenuwen. 9, aan om u een verheven denkbeeld van hunne waardig- » heid en grootheid te geeven, terwyl zy zich houden als of zy die wilden verbergen ! Gy kunt ’er uit beflui- sten, dats als zy onvermydelyk zo veel overblyven- s» den luister vertoonen, als zy onder deeze gewillige yer- s duistering zyn — als zy nog fchitteren, fchoon zy van s hunne ftraalen beroofd zyn — als de peripheri onze. » oogen verblindt, {choon de /£Ayf verduisterd is — hoe. s» Onverdraaglyk zy moeten zyn in hunne middagelorie! » Dit is het denkbeeld, dat zy zoeken te verwekken, » maar volg hen tot in den kleinen kring van hun huis, s» en hun grootfte luister is naauwlyks gelyk aan dien van » een glimworm!” CocAN laat ’er op volgen: „ Myn Reisgenoot verheug- » de zich dat de tyd met fnelle fchreden naderde, „> wanneer alle haatlyke onderfcheidingen van “eboortc. » en tytelen van den aardbodem zullen uitgewischt, en 9 geane andere onderfcheidingen bekend zullen zyn, dan ‚> die door Verdienften verleend worden. Dit denkbeeld, > fcheen als een balzem voor zynen gewonden geest ; en s» toen wy verg fa bedaard waren, begonnen wy de Ver- » zameling van Schilderyen zonder onzen Cicerone te be- » fchouwen.” | | De XVIII Brief behelst meerendeels de leezenswaardige Gefchiedenis van den Schilder SCHMITZ, reeds in een an- der Maandwerk, uit deeze Reis, uit het Engelsch overge- nomen: dan hier vergezeld met aanmerkingen , waar van- wy een gedeelte zullen affchryven; de treffende Gefchie- denis als bekend veronderftellende : … Zie daar, myn » Vriend, in eene enkele korte historie, den lof van f ' F4 | » Vec- Bi | T. COGAN „, veelen! — Ik bid u wel agt te flaan op het uitmune „ tend Karakter van onzen Kunftenaar , den Held van het s» ituk. — op de liefdaadigheid van den Profestor — van:zynen Vriend te Keizerswerth — van de Mon- ə» niken in het Klooster van de twee Soldaaten en ə» hunnen Kapitein van den Plaatínyder WILLES = » van den Keurvorst van den Paz —- en van de bes „ minnelyke HENRIETTE, en dan naar myn voorftel s weder te keeren, dat de byzondere historie van byzon: „ dere perfoonen ons, over het algemeen, gunttiger denk- » beelden zou inboezemen van menschlyke deugd en „> menschlyk geluk, dan de zulken zich verbeelden kun- » nen, die hunne voornaamfte aandacht wenden op de s eerzugt der Grooten en de omkeering van Ryken. s» Gaat heenen, gy befchimpéers van uw eigen geflacht! „> Gy lasteraars van Gods volmaaktst fchepzel ‘hier bene- ə» den! Gy, die behaagerr fchept om beelden met zwarte » koolen te fchetzen , hun hoornen en een ftaart en ge- » kloofde voeten te geeven, en hen dan menfchen noemt! ‚> De mensch is natuurlyk de vriend van den mensch ! » Toevallige omftandigheden mogen deezen vriendfchap- a» lyken aart onderdrukken, tot dat de bekrompendfte ei- „ genbaat voor de waare voorzigtigheid gehouden wordt $ » De dwinglandy mag den geest ter nederflaan, tot hy » onbekwaam is gemaakt tot eene enkcle deugdzaame daad! Valfche Godgeleerdheid mag, door ’s Menfcten ə» hart als natuurlyk boos en geneigd tot allen kwaad te > vertoonen, de keurigfte dryfveeren van deszelfs daaden » verlammen —_— mag ons wys maaken, dat wy, als » wy als fchurken of gekken handelen, enkel naar on- „ zen aart handelen; eene bewustheid, integendeel, dat wy bekwaam zyn om veel goed te doen — - eene » overtuiging, dat wy zatuurlyk geneigd zyn om goed te » doen — dat ons die neiging gegeeven is, op dat » wy werkdaadige ‘werktuigen van de Godlyke Goeders ss tierenheid zouden worden —— eene neiging zo fterk, s dat het voor onmenschlyk gehouden wordt derzelver aan- » drift te fmooren —- deeze, zeg ik, zyn verwonder- » lyk gefchikt om die neiging aan te zetten, de gewoonte » te verfterken, en derzelver uitwerkingen verder en verder » uit te breiden.” | | Schoon de Reis na het Klooster van La Trappe mislukt, hebben wy ’er egter eene toereikende befchryving van in den XIX Brieve,die ons drie Kloosters van dien naam ben zen- -----DE- RHYN, - - 85 kennen. Hy bekent geene neiging te hebben om een Bekeerling tot die Orde te worden, en gispt met groot regt het bedryf van hun, die -gelyk hy zich uitdrukt, » Hommels van deeze wereld worden, om zich tot de ans » dere voor te bereiden.” | Met vermaak. zal men de Landherberg befchreeven zien, waar in zy-by toeval moesten vernagten , en wel onthaald werden. Dit geeft hem gelegenheid om by te- genftelling de Westphaalfche- Landherbergen te vermelden; by welker. befchouwing van de Westphaalfche. Hammen , en de oorzaak van derzelver Lekkerheid, gefprooken, en dezelve op phyfitche gronden aangetoond wordt. Naa deezen afwisfelenden XX Brief. komt de Reiziger te Keulen, en treffen wy van den XXI tot den XXIV, die dit Boekdeeltje befluit , eene geestige en aartige ‘be- fchryving aan van de byzonderheden, welke deeze Stad den Reiziger aanbiedt, met tusfchenvlegting van zeer gee aste, foms vervrolykende, föms ernflige, bedenkingen. y gelegenheid van. het vorderen der Naamen van de Reizigers in die Stad, fchryft hy, onder audere byzon- derheden, aan zyn Vriend, over de Vryheid, en wel de Engelfche Vryheid: als een Engelschman. is hy hier een bevoegd , maar een fcherp, Regter; daar hy de gebreken met den vinger aanwyst. ’t Is ons ter overneeminge te lang. Men meete het overige af uit -deezen trek: … Gys > Engelschman, beroemt u dat een flaaf zyne vryheid ss herkrygt op het oogenblik dat hy zynen voet op uw „gelukkig Eiland zet; maar gy fleept vrye lieden uit hun- a ne vreedzaame woohingen „en dwingt hen met onbefchoft s geweld om voor uwe vryheid te vegten. Ik zal ’er »» niet byvoegen, dat gy vrye menfchen uit hun geboorte- land wegfleept „ en hen met de zweep aanzet om 3s hunne kragten- te fpillen , om u- overdaadigheden te s» bezorger ; naardien gy door fchaamte en wroegin » {chynt aangezet om -deeze daaden van: onmenschliykhei „5 na te laaten.” | Dat een Reiziger van COGAN's denkwyze en fchryftrant veel ftaaltjes opgeeft van het Werk, dat de Bygeloovig- heid klaar gemaakt heeft voor den onderzoeklievenden Reiziger in decze bygeloovige Stad; kan niet misfen ; en worden ze befthreeven op een trant, die, fchoon dezelfde dwaasheden als te over en Over gegispt zyn, deeze nieu- we geesfeling met genoegen doet befchouwen. Wy had- den ‘gemeend het. een en ander hie: van over te neemen, en-inzonderheid de Historie van St, Uz/ula. met haare FR (5 ui- g6 T. COGAN, DE RHYN. duizend Maagden ; doch het voorgaande heeft ons zo lang opgehouden, dat wy hier toe plaats ontbreeken. _Het zelfde verlangen na een fpoedig vervolg; als ons by het leezen- van het Zerfle Stuk vervulde, is thans ons geval, en twyfelen wy niet aan de voldoening. | De Regten van den Mensch en Burger, en de Pligten daar uit -` yoortyloeijende , voor de Vaderlandfche Jeugd. Opgedragen aan ‚de Nederlandfche Maatfchappy: TOT NOT VAN °T ALGEMEEN. … Te Leyden, by D. du Mortier en Zoon, 1795. In 8vo. 46 bh Patriotfche Catechismus der Zedenleere, voor de Burgeren van „ hèt. Bataafsch Gemeenebest. Door WABE KaMmP. Te Amflerdam, $ AysWesfing en van der Hey, 1795. In 8vo, 135 bh | WI geeen deeze beide Stukjes by elkander, om dat ze tot elkander in een zeer naauw verband ftaan, en het zelfde onderwerp betreffen. Hetzelve is van zo veel gewicht, dat de fchranderfte Wysgeeren, onder onze: en andere Natien, zich byzonder bevlytigd hebben, om het voor hunne Tydge- nooten uit te werken, eu het niet beneden hunne waardye. gerekend hebben , hun gefleepen en dooroefend vernuft daar aan te befteeden. Maar hunne welgefchreeven Verhandelingen gaan veelal de bevatting van mingeoefenden, en vooral van Kinderen, te boven, Geenen hebben echter in dit gewichtig ftuk alzins nodig, en deezen kunnen niet te vroeg een juist denkbeeld daar van ontvangen; derhalven verdienen de twee kuudige Schryvers der hier aangekondigde Stukken allen dank, dat zy zich verleedigd hebben, om dit zo belangryk onderwerp zo bevatlyk, als de natuur van hetzelve toelaat ; - voor den gemeenen Burger en zyne Kinderen te maaken; meer oefenden zelfs zullen hier en daar nog wel iets aantreffen „ at hunne aandacht niet onwaardig zal bevonden worden. : Wy hebben ter aanpryzing van deeze beide Stukjes niets meer nodig te zeggen, dan dat wy hartelyk weufchen, dat dezelven en School- en Huisboekjes mogen worden, die veel geleezen , meer beftudeerd, en in 't gemeen burgerlyk en huishoudelyk, leeven degêlyks zullen gebruikt en geraadpleegd worden, ed an: | DE 4 4 Ld P Portefeuille van. Rozette; of Aanteekeningen tot Verbetering van ’s Menfchen Verjland en Hart. Derde Stuk, Te Delft, by M,. Roelofswaert, 1794. Zn 8yo. 247 bh wW”. hebben onzen Leezeren, in onze Letteroefeningen voor 1794, bl. 479, verflag gedaan van de twee eerte Stuk- ken deezer Porteftuille, en vinden in dit derde Stuk geene : zo PORTEFEUILLE VAN ROZRTTE, Br zo in ’t oog vallende verandering, als'in het Voorbericht ge- zegd word dat dit Werk zou hebben ondergaan; 't zyn de=. «zelfde Afdeelingen, dezelfde Rubrieken, die men ‘hier ontmoet: dus zullen wy, berustende in ’t geen wy toen in ’t algemeen gezegd hebben, alleenlyk de nieuwe Stukken, alhier voorko- mende , opgeeven, In de eerfte Afdeeling komen voorz de Gefchtedenis van het Gulden Viies van Orpheus en der Argonauten en van Medéa; welke drie Gebeurenisfen van het fabelagtige gezuiverd, en in hun waar licht (volgens „den Schryver) worden. geplaatst. In de tweede Afdeeling worden de Roman, ADELINE WILLIAMS, en het Leeven van RO- ZETTE , fentimenteel werk, vervolgd. \{n de derde Af- deeling , vervattende Mengelingen , word weder een Toneelfpel gegeeven, in drie Bedryven, onder den titel: Colyn en Reze, of de Edelmoedige Landman. De grondfchets van ’t welk, ins dien ze met meer vuur uitgevoerd. derlyke hut: maar de nieuwsgierigheid drong hem, ten anderen maale, zich het eerst gezien gezicht weder te verfchaffen, en hy kwam. op eene andere plaats uit dan de eerftemaal, en zag een Landhuis voor zich, fnelde daar heen, en ontmoette, voor de eerftemaal zynes leevens, een vrouwelyk weezen van zestien jaaren. FANNY, zo heette deeze Dame, werd, van dat oogenblik af, van hem bemind, en deeze liefde levert, in het overige deezes boeks, den inflag en fcheering voor het ge- heele ftuk, Zy beminde hem, na dat zyn afkomst bekend geworden was, met toeflemming haarer Familie, weder zeer teder, Ongelukkig voor beider liefde werd wiLLiam bekend met een Meisje van veel laager rang, wier Ouders hy, uit het beginzel van menschlievendheid , in zeker geval, gered hads dit Meisje, MARY geheeten , werd door hem op eene zeer liefko- zende wyze behandeld , wel met die tederheid, die warme en geen argdenkende Vriendfchap hem fcheen te veroorloven, doch die door de minnende FANNY, die hem in dergelyke omftandighe- den verrastte , verkeerdelyk werd opgevat , en eene hevige jalouzy in haar verwekte, die, daar hy van zyne vriendíchap- pelyke tederheid , zelfs voor haar, geen geheim maakte, te weeg bragt, dat zy, tegen haar eigen hart aan, haare hand aan een ander fchonk, Nu werd wiLLIaM in ernst te raade MARY tè trouwen, die uit dankbaarheid zyne hand zoude hebben aange- nomen; doch, toen dit op ’t punt ftond te gefchieden , ontdekte WILLIAM , dat haare liefde elders geplaatst, en zy verloofd was. Edelmoedig ftond hy van haar bezit af aan hem, die haar hart bezat}; en nam het befluit naar Indiën over te ftee- ken, werwaards FANNY mer haaren Gemaal versrokken was, om iu de vriendfchap te vinden ’t geen de liefde moest derven: aangeland werd hy, door Fanny en haaren Echtgenoot, op ’t vriendelykst ontvangen; doch , de gemeenzaamheid en dagelyk- fche omgang met haar, die hy nog. vuurig bevond te bemin» nen, voor zyne deugd gevaarlyk wordende, verliet hy de wooning deezer. Gehuwden. De Brieven yan den Apostel Paulus, uit het Grieksch vertaald, met Aanmerkingen door E. J. GREVE. Eerfie Deel, Behelzende den Brief aan de Romeinen. Te Amflerdanr, by J. Allart, 1794. In gr. 8yo. 310 &/. An en by alle bn ve geoefenden bekend, ís de aanmerking, dat de Brief aan de Romeinen, hoe- wel onder de reen nogthans onder de moeilykfte, opftellen des Apostels PAULUS moet ta hp wor- den. PauLUs was een Man van Opvoedinge en Geleerd- heid, zeer bedreven in den Redenecrtrant, ten zynen leef- tyde in de Schoolen in gebruik, op: alle deszelfs fpitsvin- digheden afgerigt, en, ook ten dien opzigte, tegen de Wae- reldwyzen en Godgeleerden dier Ecuwe ryklyk opgewasfen, Van zyne afgeregtheid op °t geen de Engelfchen go/ë reafoning , Wy voet by °t fluk houden, noemen, vertoont de doorluchtige Kruisgezant blyk by blyk, in zyne twist- redenen met de Jooden3 zo dat hy, meermaalen, hunne bewysredenen tegen hen omkeert, en hen alzo, gelyk men fpreekt, met hunne eigen Wapenen doodt. Laate- re Godgeleerden hebben dit niet genoeg in agt genomen, of liever geheel uit het oog verloren. Gevoelens, eerst lang naa ’s Apostels leeftyd uitgedagt, heeft men hem opge-. drongen , omdat men aan woorden en fpreekwyzen, door hem gebezigd, beteekenisfen heeft gehegt, aan welke hy nooit hadt gedagt; als mede, door de ontydige overbren. ging van 2yne redekavelingen op begrippen, door hen zel. ven verzonnen , hoewel tusfchen deeze en die van pau- mos fchyn nech fchaduw van overeenkomst is te vin- en. _ Eene aangenaame bydrage is hierom, by de reeds be. kende, elke nieuwe Verklaaring des vermaarden Briefs, op den leest van welwikkende en onpartydige Oordeelkunde gefchoeid, en gebouwd op eene Rooden kennis der taale, in welke het eerwaardig gedenkftuk der grvze Oudheid is gelchreven. Alle deeze vereischten noe men in den LETT, 1796. NO, 3e | Bur- ġo DTE Je GREVB Burger GREVE. Met Taalgeleerdheid , Oordeel- en Oud- heidkunde , uitgerust, en van het Furare in Verba Magi- firi, „ met eens anderen oogen te zien,” een billyken afkeer hebbende, bezit hy de noodige bevoegdheid tot de moeilyke taak , welke hy op zich heeft genomen. 