Maleisch-Nederlandsch woordenboek
-X- <X^o bajah, de naam van eene eend. — [R.]. iJt^\j bajoh, beurt, die aan iedere vrouw, als de man meer dan ééne vrouw heeft, volgens de wet toekomt, bestaande in het doorbrengen door den man van den nacht bij de betrokken vrouw, zonder dat echter de bijslaap verplichtend is. Heeft een man vier vrouwen, volgens de moehammedaansche wet het maximum, dan krijgt dus iedere vrouw om den vierden dag hare beurt. Bij verzuim van den man, kan de vrouw bij den rechter klagen, dat vooral te Mekka zeer in gebruik is (jav. wajoeh, T.). /«uw banjoe, gegist water van kokosnooten, waarin een stuk ijzer gedaan is, dienende, om roode zijde paars te verven. l^ Jl> o I. baiijak, veel; menigviddig; talrijk; membiinjaki, vermeerderen; met zijn velen eene Handeling verrichten aan iets; met zijn velen aanvallen (hetzij met daden of woorden) ; met zijn velen bij iemand komen , ter verkrijging van iets; kebanjakan, veel- heid; meerderheid; k. manoesija, de meer- derheid der menschen; de meeste menschen; sebaBJak, evenveel; zooveel als; eene hoe- veelheid enz,; s^dïkit s^banjak, een weinig en eene hoeveelheid, d. i. eenige (bv. boeken) — een eigenaardige malaïcisme; adakah patoet örang lari s. ïtoe? is het wel betamelijk, dat zooveel menschen weg- loopen F ^11., jav., gans, ~ [C.]. ^, joo baiijoel, z. J^b. ■^. Jjivo baiijol, jav., grappemaker; hans- worst. — [C.]; — * ba tav., de komiek in de inl. schouw spel en. — [B.]. •)^ r^oo baiijoeii en babaiijoeii, toehereiding van schillen van vruchten enz., waar- mede de tanden worden zwart gemaakt. ~ [L. bew.]; van jav. banjoe, en dus be- ha nj o n (T.). •^ L ** jVx-^ babati, een op Ternate gebrulke- ♦ ♦ lijke titel, zooveel als rijksraad. — [L.]. ^ ö\j<m> bebatoer, jav., grond; vloer; fon- dement. — [C.]. — z. jav. ba t oer. "^/•^iV/O bibatiii, hdl^v., verafschuwen. — [B.]. — stamwoord bïbat. ■^ <^V\>0 bebateh, w. sum., riviertakje. — ' *[N.]- ¥r k\\^ bebaroe, naam van een' visch. — [C.]. — z. baroe-2. ^ iVa.) babari, een insect (Ts.), vermoe- delijk eene soort vliegen. — [K.]. — Waarschijnlijk smtr. van bari-2. *ijj^ 205 ^. ■^ / .j \Va-J babaran, naam eener soort van schelpvisch. — [31.]: bebaraii, naam van een' visch. — [C.]. [B.]: ors. epen (1 •^ /♦p Va-J babakan, batav., sch jav. (T.). "^ C aw^-> bebawang', balav., fwee grepe ^ zaadpadi, — [B.]. — stamwoor bawang? ^ VI>^''^-^ bebet en bebed, jav., omwin- den; omgorden; gordel: buikriem, — [C.]. — z. bebbat. ^j>nA-> bebbat, windsel: niembebbat, om- wihden; verbinden (l)v. eene wond): bebbatan, wal omwonden enz. /.v; penibeb- bat, wie omwihdf — : om windsel: verband: [). keris, omwindsel van hei boveneinde eener krisschede, w^aardoor de twee Iielflen, w aaruit die bestaat, bij elkander gebonden worden; penibebbatan, omwinding: verbinding. ^ ( knkaXa-.) babtïs — eng. babtize — doopen. — [R.]. ^ cXao bebed, z. bebet, ^ yso? beberin, batav. (hal. bebehin, T.), tiitsf rooien, bv. ontbolsterde rijstkorrels voor de kippen, door ze op den grond te laten vallen, niet door ze ber- en derwaarts te gooien (z. aocrin). — [H.]. y^^ bebbar, zich verward door elkander bewegend, zooals bv. eene menigte vle- dermuizen in eene grot; in wanorde door elkander s fuivend; hel zich verward door elkander bewegend enz. zijn. — ^bebaran, moeilijkheid: moeite, — [C.]. z. ook ^jjLw. •H- / hi'ès/^ bebbes, lokken en dan vermoor- den. — [R.]. CA«^ bebban<f, van een' (betus indemoeder- scheede ingeklemd: hel in de moederscheede ingeklemd zijn: kebebbang'an, toestand eener vrouw in barensnood, wanneer de vrucht in de moederseheede ingeklemd is: mati k., in dien toestand overleden zijn. ^ t^^Ju.-^ bebek, batav. (uit 't bal h^gh^g, T.), r= sama rata, van iemand die om zijn lendenen even dik is als booger op; over zijne geheele lengte denzelfden diameter hebbend. — [H.]. Ka-> l)e\)\)^\^ dom van natuur: onbevaltelijk; bot: onnoozel: het dom enz. zijn; dom- heul; onbevallelijkheid; botheid; onnoozel- heid. — z. bódoh en ddiugoe. • ♦»*^-^ bebban, van lange voorwerpen, zooals bv. pieken, stangen, geweren en der- gelijke zooveel als men tusschen de twee armen kan vatten; vracht, in dien zin; lig.: last: moeielijkheid; tijada b. mentjabari 1)., eene last of moeielijkheid zoeken, lerwijl men ze niet heeft; menibebban, lange voor- wierpen tusschen de twee armen vatten en op zich nemen; penibebban, wie tusschen twee armen val en op zich neemt. 1 «AjU) 206 ë^ ^ cXaa^Ji baboenda, z. baboe. ■^ OO bet, z. embet. •^Lll^wO batata, naam eener auierlkaan- sche aardvruclit — conrolvuliis ba- tülas — zoet van smaak. — [R.]. \\jL-> batara, — skr. bhattara — 1). DOêr- ga, de godin van dien naam; b. Goeroe, de god van dien naam; b. Madjapahit, , de koning van Madjapahit; b. t^rï — smst. van batara, godheid, en skr. tri , (/r/e — waarschijnlijk: het hindoesch goden-drietal {irias) Brahma, Wisjnoe en Siwa. "^ \VX«> batari, zorgzaad — holms — . — ^ 'iB.,. ^rl y^ betaran, w. sum., van een steel, bezemsteel , pennehouder voorzien èijn; b. p ing gang, de handen in de zijde zetten, — [N.]; had onder ^J moeten staan (T.). C^ ^\jo betapa, — smst. van böêwat en ♦ apa (is te betw^ijfelen, T.) — om wat te doen? waarvoor? waarom? tot welk einde? hoedanig? hoe? zoodanig; het waar- voor enz,; hoedanigheid, a\Jo batawi, minder gebr. batawijah, ook w^el ^Ua> en <xj>^Ua^ , Batavia, c / // ^C>A^ bitbit, batav. (uit 't bal, T.), pulken; knijpen, — [B-]- \^^^^y\jO betoet, naam van een' eetbaren zoet- waler-visch. ^(sl>^ betot, batav., rukken, — [B.]. -H-^^^^/Ob, batav.^ membetit, hardloopen, bv. iemand die vlucht of van een paard. — [H.]. -K- ^ ) yb. bot rawi, jav., soort van poel of staand waaier. — [L.]; water-reser- voir. — [C.]. / Xi^s/O betis, been tusschen knie en voel: djantoeiig b. of bcêwah b., de kuit; t (ë la lig b., het scheenbeen, f M4sX> bettas, van vsreefsels, papier en der- gelijke opengescheurd, ^ooals bv. een zak rijst, een kleedingstuk, hetzij in de naad of elders — ; van een ei, dat uitgebroeid wordt gespleten (van zelf) — ; van eene naad van zelf opengegaan; hel opengescheurd enz, zijn — z. rettas en tettas. ijo I. betoeng:, naam der grootste soort van bamboes (jav. p^toeng, T.); roompoet b., soort van plant met geneeskrachtige eigenschappen. II. klanknabootsend woord voor het geluid van eene soort van kleinen kikvorsch, di^e daarvan katak b. genoemd w^ordt (bat. bortoeng, T.). — z. katak. ĕ^ 207 ^^^V *m X^> betin^, lange, smalle zand- oï rots- bauk in zee; rif, — z. bcësoeng. ^ \ éÜJÓ batapora of patapora, halav., speldegeld, dal vooramiisenienlen, aalnioesen enz. dient, niel lot hel kapitaal (niódal) gerekend wordt; ook holapora. — [H.]. L- JlLj betoek, naam van een zeer klein eetbaar zoutwater-vischje (vgl. jav., T.). C^X-^ betok, gebrand door corrosieve zelf- slandigheden, zooals sommige gommen, lapis infernalis enz. L ilA-> I.;» niembettak, behoorlijk opbergen: redderen; in orde houden; — dj der o e bel tak, hofmeester (bal. djoeroe bc lek, de kok van een voornaam persoon, jav. djoeroe betak, T.). 11. bestand tegen invloeden van buiten, bv. tegen regen en zon; gehard] van een sterk gestel robuust; het bestand enz, zijn; gehardheid tegen invloeden van buiten; ro- buustheid, (^j^ Ca^ I. betik of kepaja, naam van een' boom^, die eetbare vruchten draagt — caricapapaya — ; de vrucht zelve, — De jonge bladeren worden als groenten gegeten en de worlels uitwendig tegen de wormen ge- bruikt; b. rambai;,rfema/me%7i:eb., welker kleine en veelal verkrimpte vruchten aan lange dunne stengels naar beneden hangen ; b. batang, de vrouwelijke h,, waarvan de veel grootere vruchten met korte dikke stelen boven bij de kroon zitten. IL, betik-^, soort van uitslag, bestaande uil kleine puistjes, de zoogenaamde i^oode hond — lichen tropicus —. KX) betoel, recht; juist: echt, waar; wezenlijk: waarachtig: oprecht; braaf; het recht e enz,, als hoed.; het recht enz, zijn; rechtheid; juistheid: echtheid; waarheid; wezenlijkheid; waarachtigheid: oprecht lieid; braafheid: b. hati, oprecht van hart; hati jang b., een oprecht hart; b. d i ba wah hĕtoet, juist onder de knie; meiiibetoelken, recht enz, doen zijn (piaken); in orde brengen; verbete- ren: corrigeeren: regelen; schikken; membe- töeli, in orde brengen; verbeteren; corrigeeren; regelen; schikken; voorts: mikken op iets; op, den mik nemen; in een e rechte lijn afgaan op iets; berbetöêlan (met dengngan), overeenkomstig zijn met iets ; in de richting zijn van iets; kebetc&lan, rechtheid enz,; juist; ter goeder ure; van pas; toevallig; sebetoel, naam van een boompje, meteen' bijzonder rechten stam (waarvan de naam), welks bladeren in de geneeskunde geliruikt worden. L **j iuo betöêtoe, naam van een* eetbj^ren zoetwater-visch, die zich in het slijk ophoudt. ^L^y^* 208 ,1^^ -K- / U4 4A> betö&was, /00«; vergelding. — [R.]; onder loewas, hetgeen in 't kawi (twas) en hal. de vruchten (van eene handeling) ook beleekent (T.). •H- aJ ^jO batölo, naan) van een' visrli, wifvisch; ook liantölo. — [L.]. ^ <^Co ï- betah, hatav., aordei): hevallen: uil honden. — [B.]. II. sterk zijn; in staat zijn; van eene ziekte hersteld: aan de hetere hand: weder gezond; sterk genoeg; in staat: het van eene ziekte hersteld enz. zijn: het a pa h. akoe? hoe is mijne bellah? zegt iemand, die zich in een' onaangenamen toestand bevindt en wenscht daaruit verlost te worden. /— >0* betï-3, nasik-2 of gelam tïkoes, naam van een boompje met eetbare vruchten, welks jonge- spruiten rauw als toespijs bij de rijst gegeten worden, terwijl de wortels in de geneeskunde dienen en de bast als looi gebruikt wordt. •^ /.1 ^-.AA> boetïraii, batav., draaiiyig; wen- ding: tida karoewan boeliran- nja, men weet niet waarheen hij wil; hij weet zelf niet wat hij wiL — [B.]. jo betüia, het wijfje van alle levende wezens. ~ Het is meer het geslacht aanwijzend dan p^r^mpcéwan. /•jVls;;^) badjaiia, z. badjan en b^kas. ^)^ {j;y\JS:x> beddjat en beddjad, versleten: van een paard afgejakkerd; afge- leefd; beddjataii, wat versleten enz. is. — [11]. oj Vjsxs;;^ = uj^^* (T.) ^ C\s^ bedjad, batav,, afgejakkerd; a fge- leefd, _ [B.]; z. beddjat. (,XjSiX> (z. ^ en s^), ar„ met ijver : ern- stiali: ijSsjijs:x> I- boedjangga — skr. bhoe- * * dj a ng g a , slang — : ja v. b e r - djongga, een geleerde; schrander; geleerd; sch randerheid ; geleerdheid, II. ook bidjang^g'a, soort van kleine pof- fertjes in den vorm van donderpadden, die met eene suikersaus gegeten worden. / . AAwJiSiii^) bidjaksana — skr. witjaksja- na — bekwaam; geschikt; wijs; verstandig; ervaren; bedreven; schrander; het bekwaam enz. zijn; bekwaamheid; geschikt- heid; wijsheid; verstand; ervarenheid; bedre- venheid; schranderheid. De Mal. gebruiken ook een' verkorten vorm bïdjak, met de- zelfde beteekenis. \US;\> bitjara — skr, witjara — re- deneering ; heschouwi ng : raadpleg ing : beraadslaging; beraming van middelen; onderhandeling; verhandeling; bespreking; ►^^lkJRJ sod voorstel; voordracht; advies; gevoelen; raad; aangelegenheid; zaak; rechtszaak; raadsverga- dering ; het redeneeren ; het in beschouwingen treden; het spreken over iets; het raadplegen; het beraadslagen; het beramen van middelen; het onderhandelen; m a sok b., in rechten gaan; een proces aanvangen; membitjAra- keii, redeneeren enz. over iets; overleggen; overwegen; behandelen (eene zaak); voorstel- len met beschouwingen; m^mbitjirak^n dirïnj^, zich zelven raad geven ; zich zelven helpen; tijada t(?rbitjirak^n (t(?rbi- tjara) perkara ïtoe, aan die zaak is niets te doen; die zaak is hopeloos; tijada t^rbitjara ija, hij is niet te helpen; hij is reddeloos; pembitjara, wie redeneert enz,; pleitbezorger; advocaat; procureur; perbitjA- raan, overlegging; overweging; behandeling; voorstel met beschouwingen; pembitjdraan, overlegging enz.; sebitjara, van hetzelfde gevoelen. • IL, pantja bitjara, z. onder oepatja- ra. -X- / *J4sSiA-> betjoes, batav., in ^ ngg a b., niet in orde; niet goed enz. — [B.]. ^L.^JilSX-> betjak (sund. batjak? vgl. ook batjaV, T.), stilstaand re- genwater; poel daarvan. — [C.]. 4f.l_Q>^ > (bfttjak?), goedgunstig. — ïtfAL.-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEL I. \\j5fc\^ plur. van .s^. (_jLs:V-^ betjok, naam van een' eetbaren zoutwater-visch. ^ LUi-5AlSi\^ bitjökök, batav., soort van kleine krokodillen. — [H.]. / l^^>sISi^ (mal. bahatz), het onderzoeken; het navorschen; het twisten; onder- zoek; navorsching; twisting; mal. verb. is bahas. c / > (^ t y i ^£S;\) (mal. babar), plur. •^!, jj^ en .l:sü, groofe massa water; zee; groofe nvier; nvier. uu c / sy^ i;;^^ (mal. zeeman !> p ) éS^^ plur. van ^su. / y ;> ) \ \-Si:v> > pers., Buchara, beroemde stad in Midden-Azië, zoo genoemd wegens hare geleerdheid. / c }\*iS^V> (gew. ^c^L^), van Buchara; y bucharisch; iemand van Buchara. c y e>/s£S.;:vj, pers., geluk. ^.L/^1] \|^^ >^CT.s. ar., Nebucadnechzar. c y c y VaAiS^, pers., 1^ gelukkig; rijk; 2^ held en titel eener mal. hikajat (ook J t 6 > 21Ö SfJ Ijo c / / /(MsXuJS^ ^ï* cAV*^' pers., mildheid; geschenk; belooning; fooi. VjSiX) plwr. van J^^Ij. jAjSA.) plur. van lX^- . NaJISX)? plur. ^5^, gierig; een gierige; in 't mal. ook nog: het gierig zijn; gierigheid, iJtAJSX), pers., stikken (wijze van naaien). c / 4Xj, pers., slecht; boosaardig; in 't mal. ook nog het slechte enz., als hoed.; het slecht enz. zijn; slechtheid; boosaardigheid. i\j (2. uf*^) boecU — skr. boeddhi — , ver- standelij k vermogen; verstand; verstandige handeling ten opzichte van iemand; weldaad; ook verstand ten kwade aangewend; arglist: streek; verschalking ; verstandig. — z. JJlc — m^nanggoeng 1). örang, aan iemand eene verplichting hebben; cëtang b., schuld voor eene iveldaad ; verplichting; daoen b.^ scheef- parallelogrammischej aan den breeden kant toegepunte stukjes van geweven slolfen^ papier, blik (veelal goud-) of andere plakte, dunne zelfstandigheden, waarmede de bo- venrand van gordijnen of de randen van andere voorwerpen versierd worden; kajoe b., naam van een' boom, eene soort van böëngoer; baïk b., verstandig; edel; groot- j moedig; k^ddpatan b., benadeeld geworden zijn; kedapatan boédïnja, men kwam achter zijne streken; boedïman (^;Ut3o), verstandig (alleen van personen). "^ èS )cX-> bedato, (klanknab.), w. sum., kraken van de ledematen, zooals de inlanders dit kunnen doen met vingers, * elleboog enz. — [N.]; j3dj^ (T.). )lX-> bidara en, ter onderscheiding, b. tjïna — skr. badara, de jujuhen- boom — , naam van den jujubenboom — rhamnus jujuba — , een' vruchtboom met kleine zoete vruchten; de vrucht zelve; soorten: b. laoet, 1*^, naam van een klein boompje, met soortgelijke vruchten als de eigenlijke bidara; 2^, ook genoemd b. póë- teh of b. pahit, naam van een' boom in niets gelijkende op de twee eersten, waarvan de wortels tegen koorts en maagziekten gebruikt worden; b. mërah, ook penawar mërah, eene soort van de b. laoet 1<>. ^ /C, \ )c\-> bidarai, s7iorrende met de vleu- gelen. — [L.]; uf/^r^ (T.). ^/C ))cA-J bedarei (klanknab.), w. sum., rommelen. — [N.]; ^j^y, (T.). "^ f v^jlX-) bidasa, batav., bloedvin; negen- oog. ~ [B.]; bal. bedasa (T.). A ) lX-> bed^ma, jav., soort van houwer (T.). (^^)CX-^ pl"ï'. van i^-j^. SfJ u ^ll 'f^i y y ' C5 )lX-> (mal- badawi) ij-^lJ^ (mal. bi- / dawi) en uf^«^> (mal. badwi), veldhewoner; woestijnbewoner; Bedoeïen. / / X <Xj)lX-J (mal. badajah), ar., begin; be- ginsel. o / lj^£SU(^\^, pers., ^/ecA^ geluk, d. i. ongeluk; mal. verbastering is b^d^bah. G ^ o X- A^ lX-> I- bedebah (verb. van ci^ó^^^jo), soort van vervloeking, = tj^laka, {ongeluk; ongelukkige; elle^ideling). *lï. of bedegah, batav., traag in het bedienen ( 1 a j a n i n of 1 a j a ï n) o f verplegen (ra watt i n), in tegenoverstelling van si- b^t, flug, flink in dezelfde opzichten. — [H.]. 0<^^A-> bidadari en bidijadari, of Avidadari en widijadari — skr. w^idyadharï — , halfgodin der indische fabelleer; vrouwelijke luchtgeest; nimf. <SJ \c>cX-> z. ^JcUj. c / \ cX-> (mal. badar), plur. ,^jo, maaw, inz. volle.— .c5o en .Jo, naam van een plein in den Hidjaz, waar Moehammad den eersten grooten slag over de oügeloovigen won; batoe b. of alleen badar, soort van kiezel^ dat op dat slagveld gevonden en in ringen gevat wordt. w c / ^*0 \c\o (mal. badarïjah), nom. pr. f. -X- /iggc\-> bedis, batav. uit 't bal., opgezet van de buik, ten gevolge van een kwaal (ï.). O CAO plur. van if^Si. <^^cX-) (mal. bid'ah), plur. pt3j, nieu- wigheid; nieuwe instelling in den godsdienst ofanderegewonegebruiketi; nieuwe ketterij: handeling, strijdig met de Xawj. C cX-) bedoeiig, kort*onislagdoek voor kleine ^^ kinderen, door een lint vastgebonden, waardoor de armen tegen het lichaam ge- kneld worden: windeldoek; tuur; m^mbe- doeng, slaan van een windeldoek om iets, zoodat het daarin bekneld is; in een doek of dergelijke doen, in dien zin; b. lilit, een windeldoek, lang en smal; zwachtel; windsel. L ^ l\-> bedak, smeersel; blanketsel [niet voor het aangezicht]; witkalk. — z. p rê p o e r. — menibedak, met smeersel besme- ren; blanket ten; bekalken; witten; pemh f ASikj wie met smeersel besmeert enz ; witter; werktuig voor het blanketten, bv. een lapje; pembedakan, blanket ting; bekalking. C^lX-> bedoek, uitgeholde boomstam, die aan het eene einde met een onbereid buffelvel overtrokken is en in of in de nabij- heid der moskee hangt. Daarop worden 14* ti?iJo ^12 r-J Si met een' klepel de seinen tot godsdienstige handelingen en ook voor brand, alarm, oorlogsgevaar en dergelijke gegeven. — *De tijd van 9 tot 12 of 2 uur 's nachts. — [L.]; jav. b?4oeg (T.). ^ <50 cX-> bedëgah z. bedebah, II. c y / jcX-> (ïwal- badai), het verwisselen; het in de plaats stellen; het veranderen; verwisseling; in plaatsstelling ; verandering, JCjL>^ wat in de plaats van iets gegeven, ontvangen of gesteld is; in de gramm. permutatief. — z. bïdal. — JUi^ïïJjo, permutatie f van bevatting (comprehension; containing); JSiJ)^^jasiA) Jsj^ permutatief van een gedeelte voor het geheel; JSiJ ) J Jo JXJ ) -< , permutatief van het geheel voor het geheel; laUl ) J ój, permutatie f van vergissing. ] cX-> !•> wembeddal, slaan; raken, in dien zin; iets (dir. obj.) ter dege doen, ^11. ergens uittrekken. — [P.]; jav. be- 4ol? (T.). III., balav. uit ^t jav., hollen van een paard (T.). ^ f ]i\j bedoel, sund., zwijn, — [R.]. j cX-> bedil, vuurwapen; schietgeweer; mem- bedil, vuren of schieten met vuurwapens, bv. als eerbew^ijzing; schieten met vuurwapens enz, iets (voorwerp, dat geraakt wordt, of projectiel); b. bcêloh, schietgeweer van bamboes y inz, kinder-klapbus; proppenschie- ter, — z. l^toep. — baris pon m^mb^dil, en de troep militairen vuurde; dimanakah ^ngkau dapat böêroeng ïtoe? waar hebt gij dien vogel gekregen? ; Aih^AW, hij werd {door mij) geschoten; kapalanja pon dib^- dilnja k^dalam kota, en zijn hoofd schoot hij naar de vesting; p^landoek dib^dilnja, ta k^nn^, hij schoot op den p^landoek, maar raakte hem niet, o . \ c\-> (mal. bidil), plur. Jïiiüt, erfe/ en groot- moedig man; wat ter vervanging van^ of in ruil voor iets anders gegeven of genomen is. Y ' NlX-> plur. van JjJo. -^ • *v * / / / . 5 CA-> plur. (j I tio > , lichaam , inz. de romp; menschelijk lichaam, met uitzondering van hoofd, voeten en handen; mal. verb. is badan, met de bet.: lichaam; berbadan, een lichaam hebbende zijn. /•jlX-J? bedan-2, breede, roode opzwellingen op de huid, zooals bv. bij de netelroos. <^lJ cX-> (uaal. badanah), plur. ^i^^^^, offer- dier (kameel of rund), dat men te Mekka offert. -p» A lX-^ y c^u woord, waarvan men de bet. ^ niet kent, doch dat men, de letters afzonderlijk geschreven en gew. met hunne * JJj*3o 213 >ri getalwaarde er onder (^ ^ ^ S->)> schuin in den rechter bovenhoek van geadresseerde brieven schrijft, waardoor, denkt men, de brieven behoorlijk bezorgd worden. — z. •aaL}» en uJ^ySi^. ^ C^(3 9\ lX-> bedoedak, batav. (jav.), soort van adder (vgl. jj^j). — j-> [T.]. (^\^ plur. van .Jo. V* \ * cX-> I- bidö^rl en baidcËri, katoog (half- edelgesteente); soorten: b. böêlan; b, pandan. II. naam eener plant. — [L. bew.; C.]. ^ A \ aCX^ bedoro (klanknab.), w. sum., voortschuiven; voortrollen. — [N.], ^- iji^/. (T.)- / . t A cX-J bedcêwan — skr. widwan, wijze; ziener — , magische zang, door zan- geressen uitgevoerd en door de r^ban^ geaccompagneerd. — Bij groote feesten zijn tot 30 van die zangeressen. cX-J ^cX-> bedoewanda, lij [bediende; lijf* wachter; ordonnans, — De b^doe- wanda*s brengen 's konings bevelen over en dragen de insignia der koninklijke waar- digheid. Hun hoofd is de bentara. u. •^ 1Si\^ bedah, gescheurd; gebroken. — [L.]; ' jav. b^dah (T.). c y ^ CcX-), het beginnen,* ^ ^Cc\-> I- bedai, omgeploegd land gelijk maken. — [C.]. *II. slaan; to snap (eng.). — [G.]. / CcX-> de meest gewone spelling van ój. ^ / CcX-> badïja, loovertje van goud of eenig ander metaal. — [C.]. — z. daoen b(êdi. m s(_\_^. iets nieuws of wonderbaars schep- pendy uitvindend; nieuwelij ks of wonderbaarlijk gemaakt; uitgevonden; won- derbaar; verwonderlijk; zeldzaam; buitenge- woon; iets nieuws of wonderbaars scheppende of uitvindende. ^i-^t^cX-) (mal. badi'ah) fem.van /v.*^* y k«>cA->j plur. J)t)ot en ÏJj, wat ter ver- vanging van^ of in ruil voor iets anders gegeven of genomen is; wisseling; ruiling; eremiet; derwisch. y y y KiX^s in , ij .3^, van verspreide dingen, inz. kudden: hier endaar; naar alle kanten. o y JiXj (mal. badzal), gave, inz. milde. ^ ber, bij verk. c.^ b§, praefix, duidende in 't algemeen een' toestand of een bezit aan. f' 214 *^\^ w / yj, plur.^t^j, Weldoend; edel; waarachtig; oprecht; rechtvaardig; braaf; vroom Cgods- dienstig. yj boer, interj. voor een plompend geluid, zooals dat van een betrekkelijk groot li- chaam, dat in het water valt: plom. — z. tj^boer, leboer en deboer; — bar-boer [yt geen bet.), met verscheidenheid, d. i.: interj. voor een geluid, dat iemand maakt, die met allerhande dolle bewegingen in het water rondspringt. yj^ bor — verb. ned. — gewone handboor, ook, om de gelijkvormigheid, bïdji nangkgi genoemd; avegaar; inembor, met een gewone handboor boren. w X ^ , het vaste land; continent. y^, kinderlijke liefde; ouderlijke liefde; hartelijke toegenegenheid; goed werk; wel- dadigheid. ) j^ b^ra, van het aangezicht verlegenheid uitdrukkend, zooals bv. dat van iemand, die betrapt wordt op eene handeling, waar- over hij reden heeft of vermeent te hebben zich te schamen (de handeling behoeft juist niet kwaad te zijn), of zooals van twee min- nenden, die elkander nog geene verklaring hebben durven afleggen en nu onverwachts tegenover elkander staan; sympathetisch be- schmmd wegens de schande of beleediging ) if\ van een' ander, bv. een* verwante, een' vriend, een' landsman; schaamrood; het verlegenheid uitdrukkend enz. zijn; sympa- thetische beschaamdheid. y y ) w^, vrij; bevrijd; onschuldig aan iets; l_j ütjl, geheel vrij van gebreken. r^y y )w^^ vrijdom; vrijstelling; privilegium; diploma waarbij een privilegium ver- leend wordt; vrijgeleide; ji^ïf ii^) ^^ vleiende inleiding in brieven en andere geschriften. — z. tarasoel. •^OO U yj^ beralat, w. sum., huwen; trouwen. — [N.] ; moest onder alat staan (T.). ^L-J) yJ> berabi, onvoltooid; gestaakt, — [R.]. •Jf-/ -,-^) ^, berabê, batav., zich a f sloven; in de weer zijn. — [B.]. y y Ö ) J-J . plur. ei;)^^ , brief; vorstelijk diploma; patent; brevet; klein mes om te schaven. ^_.) ^\ bf radja, scherp {jdi\. b a dj ra? T.).— [R.] ; batav., meteoor; komeet. — [B.]. ^i, a: .\ ) w> beradjak, spaansche rui- ters. — [R.]. •)f L>) O berada, een klomp vuur, die uit den hemel valt en als een voorteeken van brand beschouwd wordt. — [R.]. ^ \) y^ berara, soort van doornachtigen boom. — [L.]. 'Jhf- 215 *iJS^'f. ^ .4O ) \ w> berarakan, \YdX'^\ . , mnirooid ligfjeu. — [B.] ; uit 't bal. (T.). ^jSy> Plur. van ^^y. /♦^*sw) ^ berasan — verb. ned. — = tali bahoe^ fera^ '(mar.). -)^/*wC.) ^-> I. berangan, rottekruid. — [L. bew.]; operment (geel zwavel- arsenik); b. pöéteh, wit arsenik-oxyde, — [C.]. — z. warangan. II. naam eener soort van kastanje, boom en vruclit; b. padi, soort met kleine vruchten. (^ _ 3} y,ji berapa, hoeveel; hoeveel ook; hoe- zeer ook; hoe sterk ook ; zooveel als ; b. banjak? hoeveel? h. harga.? wat is de prijs? b. lagi? hoeveel nog? hoeveel te meer (of te minder) dan nog? tij ad a b., 7iiet veel; b. ïja men^ggah, tijada djoĕga did^ngngarkennja, hoe sterk hij het ook tegenging, hij werd niet gehoord; beberapa, eene onbepaalde hoeveelheid hebbende zijn, d. i. eene onbepaalde hoeveelheid uitmakende zijn; tnet zijn zoo of zoovelen zijn; töêwan h.? met zijn hoevelen zijt gij? tijada djöëga b. kïta, wij zijn juist niet rnet ons velen; satelah b. harï lamanja, na verloop van eene onbepaalde hoeveelheid (sommige, eeni- ge) dagen. Veelal^ zooals in het laatste voorbeeld voor berapa, doch verkeerdelijk, vs^ordt beberapa in stede van b^rap^ gebruikt, even als men s^s^örang voor p^^ vindt. Men verbeeldt zich, dat een en ander sierlijker of krachtiger is, zon- der aan het verschil van beteekenis te denken. C, ^ ) ^ , schitterend; bliksemend; c> ) liS t , de schitterende enz, bij uitn,, de naam van het rijbeest van Moehammad, waarop hij de bekende hemelreis gedaan heeft; mal. verb. is börak. 3) y y .) plur. van >^*^ C: <KÓ ) ^ berdkah, vermetel; stout; ver-- metele enz.; het vermetele enz,, als hoed.; het vermetel enz, zijn; vermetelheid; stoutheid, ^ /»^-5 ) w> beraden, w. sum., verschillend soort, — [N.]; ^V^? (T.). van r * ^-5 ) ^ beragan (stamwoord onbekend) , alleen in mati beragan, van ou- derdoyn gestorven ; van hartzeer gestorven, — Insecten, zooals spinnen, vlinders, wespen, ook krabben drogen dan op en zien er uit- als of zij nog levendig waren. Zulke dieren worden in de geneeskunde gebruikt, bv. eene spin tegen den pisloop. ^ /% ) w-> berami, zeker moeskruid. — [L.]. — z. bgrmi. -^ /.•i^v.Ai/ö^ ^ berömbajan, w. sum., van 'd^'ji 216 r^^ji voorwerpen die hangen: slingeren; zwie- pen. — [N.] ; moest onder ^^<^j staan (T.). ^ ix/O^ ^ beramboenj, w. sum., opsprin- gen ; opsluiten ( opstuiven ? ) ; b^roewari sikinant^n doewa kali b^ramboeng najik doewa kali b^ram- boeng toeroen, en de witte haan sprong tweemaal (tegen zijne tegenpartij) op en kwam tweemaal neder; b. sipatraga met den hal kaatsen, zooals de Boegineezen doen, namelijk door den bal (van rotting gevloch- ten) met de voeten op te slaan. — [N.]; onder amboeng te plaatsen (T.). ^ i^S 4A^0> ^ berftmboen, w. sum., luch- ten; in de lucht zetten; kleede- ren uitlmhten. — [N.]; moest onder ^) staan (T.). •^^♦wA/C5 o bcrömbon, w. sum., van wor- tels of planten: door elkander geslingerd. — [N.] ; moest onder ^j staan (T.). /.i) w) berani, stout; vermetel; driest; on- versaagd; vrijpostig; dapper; kloek; moedig; stoute enz,; het stoute enz,, als hoed.; stoutheid; vermetelheid; driestheid; onversaagdheid; vrijpostigheid; dapperheid; kloekheid; moed; b. lalat, stout als de vliegen, die wegvliegen wanneer iemand komt, en weder terugkomen wanneer er niemand meer is; semberani, euph. voor seberani, alleen voor paarden: zeer moe- dig; brieschend; vliegend. -H^ ^>> ^ berS.ndJa, w. sum., weggaan. — ^ [N.] ; moest onder j^) staan (T.). -M-C JLJ 1^ wJ beranak, bata v., bevallen; b. möêda, ontijdig bevallen. — z. göêgoer en k^röëron. — [B.]. y y y ^ ^^ y^ bercêdja, w. sum., een term ^- in het hanenvechten , namelijk: het uit de hand los (^) om het gevecht te beginnen, nadat men ze (de hanen) alvorens eenige keeren tegen elkander heeft ge- bracht. — [N.]; onder ^^^ (T.). (*) loslaten? ^ C*-3 \ A^ w^ beróferak, w. sum., opstaan; b. sejlo, opstaan van zitten. — [N.]; onder j^^t (T.). -)f / wVM #> ^ berftsej , w. sum., iemand ter zijde nemen; iets influisteren; van ^^^) oesej, uit elkander gaan. — [N.]. Ï5)j-J plur. van ^t^]. j$) ^, memberahi, beminnen; vurig verlan- gen; m^mb^rahi akan <)dS), God beminnen; m^mb^rahi akan djöédi, het spel beminnen; pemberalii, wie bemint enz.; minnaar. y y rf^ v Ik 217 '^J^y^ /.wA) ^-> birahan of bffiroeng: toskan^, div.^ naam van een' vogel (de wevervogeU soort van specht?). — [Div.]. / y .*y\J^) ^> plur. van J^^y^. ^ (C) yJ^ beraja of berija, vsr. sum., ge- hoor zamen; opvolgen. — [N.]. y y y V_>) ^ plur. van ^»^; voorts: menschen; volk, y y y ^j^V^ ) ^ plur. van Lj s\ ^^. >-l) w^ beraïm, \erb. van /•^l[/]- /.tw w> berbana, wijz. van rebana, dat een zinnelooze godsdienstijver van liet ar. Ub. (onze Heere) heeft willen on- derscheiden. ^Ci^-^ v-^^ membrebet, batav., barsten; scheuren, van een kleedingstuk. waar bv. op getrapt wordt. [H.]. bar-boer, z. boer; örang b., iemand van bar-boer, d. i.: onbesuisd, woest mensch; iemand, die zijne zaken verwaar- loost, als ware het in het water gooit; een verkwister. ^ ^ w^» bèrbèran darah, batav., van eene wonde al^ voort bloeden; bij voortduring bloeden. — [H.]. broeboesan, batav., soort cr^->tr? van vuurwerk of zwerm, wat langer dan een kembang api. — [H.]. ^/* J tkSb ^ >-> berboehoelan, w. sum., met bulten zijn, zooals iemand die geslagen is; van touwen, darmen enz. gekronkeld. — [N.] ; onder Jjb^ (T.). <Kj> y-^ barabah, men., = 4)ü^, bat. am- baroba. — [T.]. LllJ ^ berat, zwaar; bezwarend; drukkend; gewichtig; belangrijk; in drukte ver- keerend; geoccupeerd; het zware enz., als hoed.; het zwaar enz. zijn; zwaarte; gewicht; belangrijkheid; keberatan, zwaarte; gewicht; belangrijkheid. •K-L ** J ^ beret, geschramd. — [R.]. Mr i'* J ^, lajangan borta, batav., = ka- palanja toeroen, gaat over den kop. - [H.]. bertapoe sab^lah, w. sum., met de handen tegen elkander slaan (zij doen alsdan even veel pijn); fig. : iets niet kunnen of willen vergelden. — [N.]; moest onder ^ staan (T.). ^ )o ^ bortol — verb. ned. — batav., wortel; peen. — [B.]. *y^^. van voetzoekers; eene soort r> bertam en bernam, naam der rivier van Malaka (S. S.). ^ / iL|ö ^ bertampej, w. sum., wannen, eig. de bewerking, wanneer v> 218 ■c^'^y de rijst telkens in de hoogte geworpen wordt. — [N.]. ^ /*^ ^ berten, schroeien; roosteren, — [C.]. ■x- {,^y\j<Xi wJ bertintab (klanknab.), w. sum., op de hadap (uJj\, T.), spe- len,—[K]. •^H4«J (L-3 *-^ bertobo-JïJ, w. sum., ver- zamelen. — [N.]. ■^ ^ü 4-3 wd bertoeloe, w. sum., beraad- slagen ; overleggen ; verander- lijk, — [N.]; onder py' (T.).. ^ ^Kj> y^ bertoeh , met geweld opensprin* gen, — [C.]. <JtJ> >-^ berteh, ongebolsterde rijst, ineene nen, of ook als visschen^ die op het droog liggen. — [N.]. ^ (_C ) f^^ w> berdjoerej , w. sum., ondeV het dansen kruissprongen ma- ken, — [N.]. ' ^ ü ^TS^ ^-> berdjoeloer, w. sum., Ia7igs den grond slingeren, zoo als planten. — [N.]. ^ ^ Q^x^V''^^ ^ bertjatjak, w. sum., om- iJr! pan geroosterd, tot dat de bolster ¥: ^^\^ yj spitten; paf jollen, — [N.]. ^/.1 \V-^"^ wi> bertjaran, w. sum., elkander uitschelden. — [N.]. -X- ó 1^2:^ ^ bertjakau, w. sum., vechten; plukharen. — [N.]. V""^ ^^ bertjamoe, w. sum., vechten; over en weder slaan, — [N.]. ^ C Q^^ ^ I. bertjak, pokdalig, — [N.] ; ^ (mal. boeroedj),plur. ^5^, -^)^ f en I , jav. id. — z. J.2-U-. — [P].— ^ ^ji) , sterkte; schuilhoek; steunsel; 1 z. (J-^jf- tj^rettjak. toren van een kasteel; bolwerk; kasteel; burgt; ; * IL, verb. van p^r tj a — lap; flard, — [R.]. slot; teeken van den dierenriem; «X^ï) ?rj^*^ \ ^^^^ >-> ^- yTi^ ' het teeken van den leeuw; u-> ^jU^), de gebarsten is. dierenriem, ^i *♦ j^Vf^ y^ berdjawat, w. sum., ver- vangen; opvolgen, — [N.]; onder ui^^U. (T.). ^ ^iSs^jij^^ w> berdjoengkang, w. sum., in de war; over hoop; b. kaki, met de beenen in de lucht, — [N.]. -^ / ♦ nÜSsJCsAfi^ >^ berdf antingkan, w. sum., | springen zooals sprinkha- j ^ / C \ rf^ ^ bertjoerej, w. sum., b. langka k , zijwaarts dan- [N.]. sen, - ¥r i *6j^)lS yj berdatlk (klanknab.), w. sum., kraken, zooals de vloer of schoenen. — [N.]. *^j)^j 219 c^>^^ ^^^S)ój^^ ^ iS s)ó ^ berdaroh, \v. sum., halfgaar (klanknab.), denkelijk van het geluid dat halfgare spijzen onder het kauwen ' maken. — [N.]. | p<3 yj^ lierdarek (klanknab.), w. sum., kraken van zand fusschen de tanden, — [N.]. ^/ v^4,vg)c> ^ berdasoes (klanknab.), w. sum., het zeggen van sus, om iemand te stillen; sussen; fluisteren (niet influisteren), — [N.]. g (3 w) (lïial. boerdah), plur. J^, soort van lang, grijs of bruin wollen kleed, om er zich in te wikkelen, of om er op te i slapen; mantel van den profeet; wijze van i lofzegging (/^). \ f J^ó ^ berdoes = b5jas, van den buik: | dik en vooruitstekend, zooals bv. • van eene hoog zwangere vrouw; het dikke en ; vooruitstekende, als hoed.; het dik enz. zijn, \ -^ / -JS./0 ^ ^ berdombej, w. sum., langzaam loopen; lanterfanten, — [N.]. -)(■ iJo(3 ^ berdantong" (klanknab.), w. sum., dj angan b. pi'ntoe, gij moet de deur niet met geweld dichtgooien (dichtbonzen), — [N.].. •H- i.lSi:\i <3 ^ bcrdantjiHg (klanknab.), w. sum., klinken; rinkelen, — [N.]; z. ^J (T.). ^^ ) 3^ wJ berdoro (klanknab.), w. sum., rammelen; ratelen. — [N.]; z. jjjs^ (T.). —p^ * wJ) plur. 'Trj^y,' tusschenruimte; i[]i. ^ van af den dood van iemand tot aan zijne opstanding; toestand van iemand gedurende dien tijd. / jgg w-> beras, elk graan, dat gebolsterd is; spec. gebolsterde rijst. Zelfs aan gebolsterde koffij , peper en dergelijke korrels geeft men deze benaming; b. majang pi- nang, korrels van den bloesem der pinang; b. böënga njïjoer, de korrels van den bloesem van den kokos; b. basah, natte rijst ^ scheldwoord tegen iemand, die tot niets deugt; b. köênjit, geel gekleurde rijst, die bij bruiloftsfeesten en andere heugelijke gelegenheden, bv. redding uit een gevaar, behouden terugkomst van eene reis, uit den oorlog enz., over de betrokken personen gestrooid wordt; beras-petas {^^j*^ geen bet.), rijst en al dergelijke. / M ^ beroes — eng. b rus h — , borstel; memberoes, borstelen. ^ d ^ w^ ^ bersarang, w. sum., tot iets ^^ naderen; b. d^kat, naderbij komen; b. toewah, oud worden; b. d^kat 1 a 1 e j , op weg zijn om iets te vergeten, — [N.]. i2>NwWu w^ bersat, onwillekeurig in eene verkeerde opening of holte gekomen, ^^ •^ 220 •^ zooals bv. spijs en drank in den neus^ iemand in een huis, waar hij niet moet zijn. ij^AAw w-> bersoet, van het gelaat onvrien- delijk; stuur sch; zuur; het onvrien- delijke enz,, als hoed.; het onvriendelijk enz, zijn; onvriendelijkheid; stuur schheid; zuur- heid; kebersC&tan , onvriendelijkheid enz. V.^'v.Aw w> bersit en persit, van dingen, die in iets besloten zijn, zooals bv. eene vrucht in de schil, iets dat in de keel of den neus zit het in eens te voor- schijn komen; van levende wezens, tijdingen, geruchten het in eens voor den dag komen; membersit, in eens te voorschijn komen enz.; (z. b^rsil en persil). ^ 4lKXaaaj yj> bersitoenggrang, w. sum., het onderste boven; op den kop staan; in de war. — [N.]; z. aXw (T.). ^ e^^J^^^^-^^Sü^Ajü v-> bcrsidjingkat, w, sum., op de teenen staan. [N.]. ^ y ) y^ w> bersirafo, w. sum., tot tegenspraak. — [N.]. ^ L jj^ y^M yJ> bfrslrlnak, w. sum., g^e- agiteerd zijn; aangedaan zijn. — Het wordt veelal metyü^ j b arsi- ri no samen gebruikt en beteekent alsdan het op en neder gaan van den adem, of, zooals de Inlanders zeggen, van het bloed. — [N.]. ^ yo Y^ T^ bffsirino, z. het voorgaande. ^ fLAMJK^sM yj bersonysong:, w. sum., tegen elkander inloopen ; tegen elkan- • der aanloopen, — [N.]. ^ C^/^^^^*^ Y^ bersingkat (bersingké), w. sum., kleiner maken; h. b a j a ng , iemands schadim kleiner maken, d. i.: hem zelven een' kop kleiner maken. — [N.]. ^(^'èiUsi yj bersipoetoe (klanknab.), w. sum., het geluid, door zekeren vogel voortgebracht. — [N.]. ■^ L/ Xuuu ^ bersik, rein; zuiver, — [C.]. z. b^rseh. ^y^ Ki ^ bersil en persil, membersil, uit eene holte te voorschijn komen, zooals bv. de oogen van een* kreeft of een' gewurgde, een worm uit eene vrucht, wild vleesch uit eene wond, een geschut uit de geschut- poort (z. bersit en persit), ^ C H.-4w^ w> bersimpa en iJu^ji bersim- poh, w. sum., het zitten met de beenen onder het lijf, doch niet gekruisd, maar schuins. — [N.]. ^ ^ n r|- \\} yj> bersimpoh en ^„Ju^yt ber- simpi, z. (—1^^. — [N.]. /*>^^ ^ bersin, het niezen; membersin, niezen; bebersin, niezende zijn. ^ ^ vJCaaw ^ bersentawa, w. sam., gedach- teloos zijn; zonder nadenken; alles uit flappen. — [N.]. *ybljLu»y m ^ij^\j y ^ iJCbUA^ ^J> ll)ersentahoe(bersentau), z. ^liw^: — [N.]. <K\^ yj> berseh, zuiver; schoon; klaar; helder; rein; net; zindelijk; het' zuivere enz., als hoed.; het zuiver enz. zijn ; zuiverheid ; klaarheid ; helderheid ; reinheid; netheid; zindelijkheid; meiuber- sehken, zuiver enz, doen zijn (maken); kebersêhan, zuiverheid enz. — * bersihin, batav., reinigen; de besnijdenis doen onder- gaan, — [B.]. ^ {,^^>^6^>^j<AM ^ bersigab, w. sum., de eerste zijn; vooraan zijn: anderen tets afsnoepen. — [N.]. -X- ^A>w^ ^bersejlo, w. sum. — doedoek b., met de beenen gekruisd onder het lijf zitten. — [N.]. — z. sïla. / / melaatschheid. \0 ^J> (ïïial- boeroes), plur. van ^j^y,), /^jCAaC. w) (en ^jljoi^), pers., de fees- telijke vermaken in de laatste dagen der maand ^Uii/ii, voorafgaande de vasten, dus eene soort van carnaval. '*'t^ berong, soort van chineesche gong. — [C.]; vgl. b^reng-2.~ [T.]. C w> berenj^ttgöi) de kleine maden van msecten. C- ^, brèngkólan, batav., me^ v/aA;; d yJ 5 berang-S , naam eener soort van otter; ^ b. kawan, de b., die in kudden leeft; b. toenggal, de solitaire b., die alleen leeft. d Y>, bereiig-3, groot koperen bekken, dat tot de chineesche muziek behoort. ^ ^- wxuvÜ ^ berinyasan, (batav., T.),jav., opvliegend; doldriftig; ongedul- dig. — [R.]. ^ i#wg^C. y^ berangsang, aansporen; opwek- ken; opwinden. — [C.]. — z. ransang. met bobbels en bochten, bv. van een voet, die niet plat op den grond staats of van een stok. — [H.]. ^ LiXC w> berengga, batav., veel plaats innemen; veel ruimte beslaan; wijd, breed y van grooten omvang zijn. — [B.]; uit H bal: (T.). , K>sC. y^ herenggü, geheel boven de opper- vlakte uitstekend, zooals bv. de oogen van eene garnaal of de pit van de djamboe s^mpaU die vrij boven op de vrucht zit; — z. b^nggil. ^ / ♦ %j^ ^D ^ bereng ösaii , batav. , ruig van haar, — [B.]. ^ <KkaJ\J ^ berpasih langkah, w. sum.^ schermen, zooals de inlanders doen. — [N.]. ^J^^Ji tit ^ji * ^*puJj\j y^ berpakikakan, w. siim., een doordringend, schreeu- wend geluid maken; gillen. — [N.]. ^ .\j ^ berpanê (lees: c:^)^ of ^U^, T.), w. sum., vermoeid. — [N.]; behoort onder c:^* (T.). y / C^ ^, ar., plur. j)^), J^f, ram; schaap; vrees. eii ^J^Jif,. c ^ ^ LJ? ^-> ^^^h ï^^t^v- C 'i ^ l.j, memberak, met geweld in het water of den modder stoppen; daardoor verdrinken of verstikken; daardoor verzuipen. II. van iets, dat ingevallen of in rimpels was, bv. de wangen, opgezet (ziekelijk of niet); vol; van visch: eenigszins gezivollen en tot bederf overgaand; niet meer versch; het opgezet enz. zijn; opgezetheid; b. möêka, opgezet gezicht (ziekte). b. a tinja, boos- aardig, nijdig. — [H.] ; gemeen; hati b., valschaard. — [B.]; uit *t bal. (T.). C3 r-^ I- bfr^^'^' nmm eener soort van apen — de zoogenaamde lampongsche aap; inuus nemestrinus — met een* korten, naar beneden gekrulden staart en rooden aars; b. mengantar ha§il, kliergezwel aan den hals, vergeleken bij de gevulde wang zakken van een* aap. IL, batav., de klapperdop, voor dat er ^en.gajoeng van gemaakt is. — [B.]; uit H jav. of bal (T.). o> (mal. boeroek), libysche hagedis- sen. (^ i ^. berik-^, met de vleugelen slaan, gelijk een haan. — [L.]. y c y LJ^^' van den hemel of eene wolk het bliksemen; van den bliksem het schitteren; van een' man het donderen en bliksemen; het verwekken van vrees en schrik; het dreigen; de vallende ziekte {F). /j\3 w> en iJ^f. y plur. van j^. / j^ ^ beraksa — skr. wr^ksa, — naam van een* prachtigen boom (de boom bij uitnem.) — urostigma benjami- num — ; hoornen, ter versiering geplant. — z. beringin. ■^ ( kkk5 y-^ hirak^^iy een hoog vleezig paard; trommelstokken; pohon b., trom- melstokken-boom (cassia). — [L.]; gadjah langgar köëda b., een olifant rende tegen een uitnemend paard aan (I. J. 45). — [R.]. /o ^ het aan- ^ •i ^ , ar., plur. ^*)^ , sluier voor gezicht, inz. die van de' slapen tot bijna op den grond hangt en alleen twee openingen voor de oogen heeft. — Zooda- nigen sluier dragen de ar. vrouwen, ook wel vrouwelijke hadji's. o ^^ j^ z. ^)^^y,. bcrik — verb. ned. — , brik. *d/ 'f' 2^S *///^ * LLS *_^ berek, batav., wijd open staan. — '[B.]. ^,^^0 >-> berkatja, w. sum., ^tcA gereed ^-^ maken; zich aankleeden, — [N.]. ^ A^ U j-^ berkasem, w. sum., haat- dragend zijn; het voornemen koesteren, zich te gelegener tijd te wre- ken. — [N.]; z. ^ (T.). ^ ^'♦yiAAj u Y-^ berkasan, w. sum., ontdekken; gewaar worden; bemerken. — ^^aJo w^ berkalab, w. sum., sluime- ren. m- y y y ^^O w) , ai'.^ aanwas; vermeerdering; overvloed; gelukzaligheid; zegen; mal, verb. is berkat; dengugan b, tcêhan, met den zegen des Heeren. K^yO ^ berkat — verb. van K^ , ook ; nom. pr. v.; verk. met de laatste bet. is kat; memberkati, zegenen; zegen aanbrengen aan iets (dir. obj.). ^ iÜ.4JS^ O berkatjimpoeng (klank- nab.), in het water spelen; met de handen in het water slaan, om de gamelan na te bootsen, dat de Inlanders veel doen, wanneer zij zich baden. — [N.]. / u^ó J>heYk^^^ bos; bundel; bussel; schoof; garve; memberkas, tot bos samen- enz.; s^p^rti tandoek dib^rkas, als horens, die tot een' bos samengebonden wor^ den (van oneensgezinden). berkoeng*, soort van visch. — [L. bew.]. ■^/^AsiD yj^ berkapati, w. sum., zijn woord nakomen. — [N.]. Liis-5 yj) berkek, naam eener soort van snip. ijj jj> berkelang of perkelang, titel van een' siameeschen veldheer in de S. M.; — siam. praklang, titel van een waar- digheid, overeenkomende met schatbewaar- der. — [T.]. ^C>^^j-> berkoebit, w. sum., koe- bitten, d. i. het geluid van koebit maken, zooals zekere vogels doen. — [N.]. ^^ O-jj^ yj berkoetek (koetê), w.sum., kakelen als hennen. — [N.]. ó w> berkoetjat, w. sum.^ eene beweging, welke de dieren met den staart maken, wanneer zij kwaad zijn. Sommigen zwiepen er mede. Een buf- fel zet hem tusschen de béenen. — [N.]. "^ ó ó yJ> berkókd, w. sum., zich gereed maken; zich aankleeden; zijn toU binden als brandhout, suikerriet, stroo, * let maken. — [N.]. *%JS^J> tu 'JW- ^HÓó w> berkokoh, w. sum., z. ■)(-<'0 ^-> berkah, snauwen, — [L.]. — z. sergah. •^ C yO ^-> berkiring, w. sum., in den ^ modder rondwentelen , zooals de karbouwen doen. — [N.]. "^{^yJ/O ^ bergelèt of gergfelèt, batav., eene karaf; een kendi van glas (m^n. galet ah, mak. goelèta; het port. gorgoleta, T.). — [H.]. ^ i>w w^ bergantoeng, w. sum., zich sterk aan iemand aansluiten; orang b^rgantoeng, iemand die in de termen valt van meer te kunnen worden, zooals ambtenaren, die het radikaal bezitten, bij de Maleiers ook de zonen van grooten en voornamen. — [N.]. "i^ , ^ ó yj> bergoenej , w. sum., in goeni- zakken pakken, van goeni. — ■H- / ^jj^jS ^ bergpisej , w. sum., langs iets heen schuiven of schaven, zooals men langs een' muur of zoo iets doet. — [N.]. * «-AAw^/O *_i berusir, w. sum., z. -.^s^Ni \^ berladjar , verkeerde spelling van b^ladjar. ^ /■ flf * ^ berlampong, w. sum., ergens in vallen. — [N.]. ^ pcXxJ yj berlindong, w. sum., iemand ^-" beschutten; vóór iemand staan, zoodat men hem niet zien kan; zich dekken, zooals men dit in de militaire termen van guides bezigt. — [N.]. ^ ^ I. berma, Birma of Ava, een rijk in achter-Indië, door de Mal. ook wel Sïjam kiri genoemd, omdat men, van de zuid komende en Tandjoeng p^njöésoek of T. p^njöësoer, de zoogenaamde Kaap Romania (z. ramoenïja), naderende, links afhoudt, in tegenoverstelling van Sïjam kanan, eigenlijk Siam, II. woord, dat in titels gebruikt wordt, bv. b. sakti; b. dewa. f^ y^ beram, het vocht van de tapai, in de wijngisting gehouden, een zeer be- dwelmende drank. ■^ >->w^ %-J bermabir, w. s\m\., versieren; afzetten met versierselen; de- wangga bermabir intan dan poedi, behangsel met diamant en amethist versierd, — [N.]. -x-z^UO^ bermani, w. sum., voor de '* oogen schemeren, alsof men pa- reltjes ziet; het mata gelap der Inlanders; tijdelijke verduistering van het gezicht, zooals men wel bij volbloedige menschen aantreft. — van mani-2. — [N.]. ë^ji 225 Jj >ji m./^ yj» bei een boom .^ beremban? = pedada, naam van sonneratia acida — die aan modderachtige zeestranden groeit en platronde, zure en wrange, doch eetbare vruchten draagt. De vruchten, hoewel zuur, zijn gezond voor hongerigen, bv. schip- breukelingen^ verdwaalden; böêwah b., vrucht van den berembang-boom; knop op den top van een' mast, die de gedaante van de b^r^m bang -vrucht heeft. mjsj^ y^ I. berombong, naam van een' boom, met fraai geelachtig -bruin hout. II. eene soort van vierkante, aan den eenen kant open buis, waarin de masten van een vaartuig staan en waardoor zij kunnen gestreken worden. — z. kïjap. ■¥: mjs^ w^ berimbang, w. sum., wij fel- moedig (= bimbang). — [N.]. /*>^^ y^ beremban, dwarshout ofdwarslat, ter verbinding van parallel loopende lichamen, zooals latten, palissaden en der- gelijke. y*^ yj berman, = berma I. / ^ ^ bermï, naam eener soort van moeskruid, die in 't wild groeit. ^ fi v-J> berberin, kruimelen; brokkelen. — •^ / M4vO %-J berontos, eew knobbel, — [R.]; beroentöêsan, batav., ruig van vel; puistachtig, — [B.]. MAL.-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEL I. •x-l jLa^ ^^> I. berantak, w. sum., fraai gekleurd, zooals de schubben der visschen in 't water, of zooals regen- droppels tegen de zon [dus de kleuren van den regenboog]. — [N.]. *II., berantakan, batav., in wanorde; verstrooid, — [B.]. ** •• ♦ ^l, Q_^_^ ^ berontak, ergens tegen stoo- ten. — [G.]. ^. ks^> ^ berindjal,port.b^riugélha,= terong. — [M.; R.]. ^/♦vD éjSA) Y-^ berandjöèngan, soort van zeedier. — [L. bew.]. — z. r^ndjcëng. ^ <Ks^i ^ beroendjah, batav., = b^- dingkrak of b^djingkrak, den voet omhoog trekken, als men bv. in vuur of in glas trapt; ook van een paard steige- ren. — [H.]; jav. ngroendjah (T.). l\J %-J berinda, van menschen, die een geheel uitmaken, bv. eene familie, de inwoners eener plaats, de totaliteit; het geheel; wordt zelden anders gebruikt, dan in seberinda, met hun allen; s^p^ppak s., met hun allen, int. cX-> %0 beranda — port. v ar anda, bal- kon — kajuit op mal. vaartuigen, met een plat dak, waarop men kan zitten. cX-> ^ berendi — eng. brandy — bran- dewijn. 15 t^Ji ^3/^ ö(XJ ^ berandans:, onbedekt en daarom ^ te zien, zooals bv. een huis; on- bedekt enz. zijn, ^/ jcXJ w> berandal, batav. (uit 't jav., T.)^ muiteling; roover, — [B.]. U^jr^ bernas, -van dingen, die zich kunnen uitzetten en slinken, zooals eene blaas, puist en dergelijke; sterk gespan- nen door eene vloeistof (water, lucht enz.), die er in is, en eenigszins blinkend; van de wangen of een ander lichaamsdeel gespannen; voL •H- i.AwJ w^ beransang, w. sum., onverschrok- ken; onbevreesd; onverschilligheid voor het leven; het gevaar verachten. — [N.]. .^ ^ boernai, beter beroenai. 0. ^ berau, naam van een landschap op de Oostkust van Borneo, onder Ned.-Indië, zijnde verdeeld in twee sultanschappen : Gcënoeng Teboer en S^mb^lïjoeng. ^ 4 w^ beröèwa , groofe kist of koffer. — [R.]. ^ / C \ ) # ^ beroewari, w. sum.^ dit woord komt dikwijls voor aan het begin van een' zin, evenals maka. Men vindt het ook gespeld j^Uj,^ (z. i^j)^., T.); beroewari dang toewankoe m^n- d^ngar kata bakian, toen de gebieder dit hoorde zeggen. — [N.]; lees: baq kijan (T.). ^0^*5 w.), membrèbètan, batav., knap- pen van hout of bamboe, dat doorgebroken wordt; — vgl. m^mbre- bet. ^ [H.]. ^ k> ^ ^-^ berobol, in menigte komen; over- vallen. — [R.]. LlU #5 ^-i> beroti (een vreemd woord, dat echter begint burgerrecht te ver- krijgen, in de bouwkunde), regel van een wand, waartegen de planken gespijkerd of andere soorten van wandbekleeding vastge- bonden worden; lat. — z. bel^bas. —,^yj>, plur. van ^^; CSïi'i) ^^y. , de ^ teekens van den dierenriem. ^ jCb^A *^ beroedjoel (sund. boeroe- djoel, T.), soort van ploeg. — i. ^ berotji, naam eener handelstad in ^ Britsch-Indië, iets benoorden Sura- te — Baroach, Broach, Barotsch, Baroche of Baroutsch — , van waar vroeger fijne stoffen, inz. fijne zwarte zijde, naar den indischen archipel uitgevoerd werden, en van daar: inz. van sloffen en de huid fijn; fluweelachtig. (J^ ^ y^ bercèdoe, jonge kikvorsch, die nog geen pooten heeft (donderpadde; dik- kop). , ar., koud; koud makend; wat koud enz. is; mal. ook nog koudheid; m 0^3/. * c \ * ^ baroeia ^ tam, d *lJj>j^ koude; X^) "^J r? ' ^^ koude van de lust, d. i. flauwheid van ijver. / :> r) 25^3 ^ >-> (*^i^l- boercëdah), ar., hei koud zijn; van pijn hel verminderen; hel verminderd zijn; hel vast zijn; het sterk zijn; koude, baröërang, de aardbezie; b. hï- de zwarte aardbezie — melastoma — . — [R.]; Mröérang, naam van een plantengeslacht — melastoma — ; soorten: b. Inisim, melastoma malabathrica; b. mërah, melastoma aspera, — [C.]. beroeroeng (vgl. Pjy^f,^ T.), w. sum., levendig; vrolijk; feest vieren = ramej. — [N.]. / jsAiA ^-J beröèwas, naam van een' boom, welks vruchten op de manggis gelijken, doch ongezond zijn. De spruiten worden gegeten, dienende de wortels als geneesmiddel tegen kortademigheid. ■)f^*ww^ *-> baroêsan, batav., zoo even; pas, — [B.]; uit 't bal, baoe san, zeer nieuwelings; baoe = baroe en san verkorting van pesan, ^tjav. pisan, dat even als sekali ter uitdrukking van den overtrelfenden trap gebezigd wordt (T.). c. #) w^ berwang, naam eener soort van ^ beer (viervoetig dier); men.: biroe- wang (T.). ^ o^^> ber(fewaiig, vergift. — [R.]; jav. (T.). ■^ ( U^^ ^ Y^> brongosan, batav., bv. moekanja, sterk met haar (boel o e) begroeid (van iemand die veel baard heeft); brongosan en niet bre- ng o san. Het woord br^ngos wordt te Batavia niet verstaan, en dat men bij brongosan ook niet aan den knevel denkt, blijkt uit de spreekwijze dada brongosan, een met haar begroeide borst, — [H.]; jav. br^ngos; mij is opgegeven brengos van een baard die 't geheele gelaat bedekt, — ^ C.jS ^ y^ bircjèga, boschhaan. — [L. bew.; G.]; uit 't lamp. (T.). ojvr? barcêna en waröèna — skr. wa- roena — , naam eener hindoe'sche godheid, die de wateren beheerscht en, volgens de Mal., ook den regen. ^ /.i * ^-.> bercêwan, de spreivisch — stoma- lus — . — [R.]. — z. r(ĕwan. 