VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
der, met zijne rid dd in de meeste gevallen , bijster vere legen ftond, E. De woorden rieken en ruiken worden (indien ik wl heb opgemerkt) vrij algemeen als gelijkbereekenend be- fchouwd en gebruikt; alleen met dit onderfcheid , dat men het eerfte (rieken), als te ouderwetsch, thans veel zeldzáe mer bezigt, dan het laatfte (ruiken), 't welk in vroegere tijden weinig bekend fcheen, In de oude Bijbelvertaling vinde ik althans, berhaalde keeren, gewag gemaakt van rieken, maar nimmer van ruiken; b.v. Exod: XXV: 6: „welriekende fpecerijen 5" XXX: 38: „ De man, die .... daaraan te ries ken; yESAIAXI: 3: „ Zijn rieken zal zijn in de vreeze des Heeren „°° — behalve in de ftraks nog te noemen plaatfen, Zelfs de Hoogleeraren SIEGENDEEK €En VAN DER PALM fchijnen geen zakelijk onderfcheid- twsfchen rieken en ruiken te vinden, In des eerstgenoemden Woordenboek voor de Nederduicfche fpelling lees ik woordelijk het volgende: » rieken (ruiken) b. en o. w, ongelijkyleik rook (wij roken) heb geroken; en wat verder, bij het woord ruiken, alleen dit gevoegd : „ zie rieken”’ De Heer VAN DER PALM bezigt, in navolging der oude Bijbelvertaling, het woord ríeken , in de bedrijvende zoo wel als onzijdige beteekenis, van reuk hebben en veroorzaken; b. v. Pf. CXV:-16: „Zij (de afgo- den) hebben eenen neus , maar rieken niet,;” amos V: ans „ Ik mag uwe verbodsdagen niet rieken;” en’ JOAN, XI; 303 „ Hij (de doode Lazarus) riekt nu al.” l Dan, mer eerbied voor het veel geldend gezag van zulke beroemde Taalkundigen, zij het mij vergund, zediglijk in bedenking te geven: of er niet tusfchen ruiken en rieken ĉen wezenlijk onderfcheid reeds dadelijk befta, of anders nog behoorde te worden vastgefteld?- Dit onderfcheid komt mij voor, daarin gelegen te zijn, dat ruiken, als een louter ġe- drijvend werkwoord, moet worden gebezigd alleen van ġe- welde wezens (menfchen en dieren), die met het zintuig. ran den reuk begaafd zijn, en den verfchilleuden indruk van 334 E PROEVE allerlei uiewafemingen dadelijk ontwaren; maar rieken, als een louter onzijdig werkwoord, gebruikt worde van alle, ook levenlaoze voorwerpen, welke door hunne uitwafemingen zulk eenen indruk veroorzaken. Kortom, ruiken beteekent, maar mijn gevoel, reuk ebben, of ontvangen; en rieken: „deozelwen versorzaken, „… Volgens deze opvatting zou men derbalve moeten zeggen: „De jasthond ruikt het fpoor van den riekenden haas, Ik sait welriekende bloemen en fpecerijen, Dit riekt naar den mut- aard (niet mosterd, zoo als veelal gezegd wordt), maar dit riekt naar een aas, enz, Het zou dan verkeerd zijn, te fpreken van aangenaam ruikende bloemen; en het zoo algt- „meen gebezigd woord ruiker (beteekenende een bosje van „welriekende bloemen) moet mitsdien herfchapên worden in vieker of bloemenrieker ; want:de bloemen hebben geen zim ‚tig van den reuk, | ~. Vinden deskundigen, echter, meer grond, om bet onder- fcheid der vaak, genoemde woorden in eene omgekeerde rede te bepalen, ik onderwerp mij dan gaarne aan beter oordeel. In alle geval komt het mij veel gepaster voor, die woorden, in: het-gebruik, zakelijk te onderfcheiden, dan ze, als gedijk- beteekenend vaar willekeur te bezigen, Waartoe anders zwee woorden , waarvan , heç eene niets anders uitdrukt dan her andere? - i- „~ Ten befluite voeg ik hierbij nog deze bedenking: of men, omdat onderfcheid, ook in de vervoeging , des te fterker te goen uickomen, het woord sieken niet kon behandelen als een gelijkvloeijend werkwgord; dus: ik riekze, ik heb ge- riekt, in plaats van: ik rook, heb geroken , enz, - F. Al wie de Franfche taal, of ook maar de fpelling, Hechts/een weinig verllaat, zal aan de Fran/che namen, b.v. BONVOUSTs GENDEBIEN, PAREAU, CHATEAU BRIANT, L'ENFANT,EnZ. Cene Franfche uitfpraak geven; eu dit behoort ook zoo; trouwens , eene Nederduitfche uite fpraak derzelven zou in elks oor barbaarsch klinken, Maar, behoorde men dan niet ook op gelijke wijze te werk te gaan in het uitfpreken der namen van Duitfche Geleerden? Dit gefchiedt echter zeer zelden; doorgaans hoor ik de ni. men van ZIMMERMANN, GUTMANN, NOESSELT of NÖSSELT, KUINOEL enz, uicfpreken volgens de Vedere duitfche fpelling. Dat doen zelfs geletterden, ja Geleerden van. den eerf{ten, rang !, Ik kan niet ontveinzen, dat mij zulks id VAN TAALKUNDIGE OPMERKINGEN EN BEDENKINGEN, 335 verwondert en ftuit,. En wat zou Prof, KvinoeL zelf — om flechts éénen te noemen — wel zeggen , wanneer hij zij- nen.naam „ hier te lande, zoo hoorde radbraken , zelfs door de geleerde gebruikers en aanhalers van zijn algemeen ge. zocht werk , over de bistoritche boeken van het N. V.? Maar, waarin mag toch de eigenlijke grond der, doorgaans verkeerde, uicfpraak der Duitfche namen gelegen zijn? On- kunde kan men onmogelijk vooronderftellen. Wie toch, die lechts het Duitfche a,b, c geleerd heeft, weet nier, dat de Duisfche z moet worden uitgefproken als #s, de u als oe, de ui of # als uu, de oe of ö als ew, enz. ; zoodat de bo- vengenaemde namen behooren te worden vitgefproken , alsof | ze aldus gefchréven waren: TSIMMERMANN (NB, de å fcherp en niet dof uitgefproken), GOETMANN, NEUS- SELT, KUUNEUL? Mur, zou de regte uicfpraak dier namen welligt te moeie jelijk zijn yoor den Nederlander ? Dat kan ik volftrekt niet gelooven. De éévige moeijelijkheid zou kunnen fchijnen te liggen in de juiste uitfpraak van de Duitfche z; dan, wie de oud-Nederlandfche woorden vertfaagd worden, sfidderen , tfsjen enz. goed weet uit te fpreken, die behoeft voor de mmen ZIMMERMANN, ZOLLIKOFER, ZERRENNER enz, nieg verlegen te blijven ftaan, Ik vermoede, dat de hoofdgrond dier vrij algemeen ver. keerde uitfpraak der Duitfche namen gelegen is in de vaak misleidende overeenkomst van beide talen, en dat velen zich meer toeleggen op het zakelijk verftaan dan op de regte uit- fpraak van het Hoogduitsch. Intusfchen dient men toch daare omtrent meer naauwkeurig te werk te gaan, IETS OVER DEN CHINESCHEN MUUR. De Chinefche Muur werd door de Chinezen 213 jaren vóór de geboorte van CHRISTUS, onder de regering van Keizer CHE-CHUANDI, van de Zin'fche Dynastie, gebouwd. De rijgsbevelhebber MUNGTANG veroverde, na het verdrij- en der Sfunnuzen (Mongolen), Ortos, en bouwde dieu rooten Muur ‚van Lingtao tot Laodun, die zich van het Vesten naar het Oosten tot 10,000 Chinefche li, d. i. meer an zooo Rusfifche werten, of 714 (Duitfche) mijlen, uit- rekt, De arbeid duurde ongeveer tien jaren. Hoewel reeds 4 336 ‚ IETS OVER DEN CHINESCHEN MUUR. zoo vele Eeuwen zijn voorbijgegaan, is het ganfche bouwwerk nog zoo verre verwijderd van verval, dat het veeleer een’ fteenen wal gelifkt, door de Natuur zelve daar. gefteld, om de Noordelijke Stadhouderfchappen van China, Dfhili , Schaangfi en Schangfi ‚tegen de invallen der voormaals krijgshaftige zonen der Noordelijke Steppen of woestenijen, de Mongolen, te befchermen. De Muur is eigenlijk uit twee dunnere muren zamengefteld, van boven breed getakt; de tusfchenruimte is- met aarde en puin aangevuld, Des- zelfs grondflag beftaat uit groote, vierkante hardfteenen, en al het overige uit groote, gebrande bakfteenen, De hoog- te des Muurs is 26, de dikte van boven 14 voet. Op bij- kans elke honderd fchreden heeft hij eenen toren. Op vele plaacfen , die hiet meer ‘herfteld worden, ligt hij echter thans ingeftort. Om de ontzettende masfa van dezen reuzenärbeid des te beter te befeffen, leze men de berekening van BAR- Row, den medgezel van Lord MACARTNEY, in diens Gezantfchap naar China, Deze ftelt het geheele getal der huizen in Engeland en Schotland te zamen op 1,800,000, én trekt vervolgens het befluit, dat de muren van alle deze huizen bijeengenomen, elk huis in de doorfnede op 2000 ku- biek-voeten gerekend, niet zoo vele bouwftof bevatten als de Chinefche Muur, aie toereikend zoude zijn, om eenen anderen muur te bouwen, die den ganfchen Aardbol tweemaal konde Ómgeven, Stelt men de dikte van gezegden Chinefchen Muur van onderen , fchoon dezelve aldaar dikker is, even ais van boven flechts op 14 voet , bij 26 voet hoogte , zoo is des: zelfs kwadraat - doorfnede 364 kwadraat-voeten, De lengie 7oo Duit/che of geografifche mijlen, elk van 3807 toifen, of 22,842 Parijfche voeten , gefteld zijnde , bedraagt 15,989,409 voet, hetwelk , met 364 kwadraat - voeten vermenigvuldigd, 5.820,141,60o kubiek- voeten uitmaakt, Daarentegen maken 1,800 ooo, met 2000 vermenigvuldigd, flechts 3,600,003,000 kubiek - voetên (de fom des materieels alter huizen in Enge- land en Schotland). De omvang der Aarde van 5,400 geogr- fifche mijlen is in Parijfche voeten 123,346,800. Op dere wijze zoude de muur, bij eené dikte van 1 voet en eer hoögte ván 23 voet 7 duim, tweemaal'den ganfchen ‘Aard bol kunnen omgeven. r DE LUDDISTEN, 337 DE LUDDISTEN, Jı grooten getale verzamelde zich het volk op de pleine der tad; en dezelfde menfchen, die voorheen, tevreden en vrolijk, zich huiswaarts begaven ‘mec bunne wekelijkfche verdiente, onder het zingen van oud - Engelfche liederen of welluidende Schot/che of Zerfche zangwijzen, waren nu fome beren zwijgend; hun bleek gelaac, wilde blikken en bévens de lippen verkondigden hunnen inwendigen zieleftrijd; men zag bet hun aan, dat de honger hanne wangen had uitge- hoold , en dat hunne verbeelding ontroerd was door de tranen hunner vrouwen en de jammerkrecen bunner kinderen, Zij ftaarden op hunne werkelooze handen en zuchtten , en ves- tigden vervolgens hunne oogen op de dampzuiten, uit een gebouw oprijzende, door den rook zwart gekleurd; — Deze oproerige zamenfcholing , af en aan gaande en zich bewegen- de in alle rigtingen, had te gelijk het voorkomen eener treu- rige plegtigheid, want niemand fprak een woord; eindelijk verhief een man, in den: bloei des levens, zijne ftem, en allen ftonden ftil, om naar hem te luisteren, „ Waartoe na fprak hij, „langer te peinzen? Terwijl wij werkeloos zijn , » Verloopt de tijd; de dagen volgen elkander op; de uren » gaan bet een na het ander voorbij, en onze kinderen fter- » ven van bonger, en onze vrouwen hebben geene kracht » meer, daw om te fchrèijen en te fterven , ons om levens- » Onderhoud vragende, dat gierige rijken ons onthouden, » Joun! waartoe hebt gij, van de jeugd af aan, nw hoofd » gekromd, om uw handwerk in deszelfs uiterfte volkomene n heid te leeren? Rrcna rp! waartoe zijt gij de eerte on- » der ons, in het winden van millioenen vademen van een’ » draad, fijner en gelijker dan die, welken de grijze fpinne- » koppen der’ hoofdkerk weven? G£orGe! is net om te » Verhongeren „ dat gij de kracht van uwer arm befteedt, » omeen weefgetouw aan den gang te houden?—Zij zegge, » dat zij ons kunnen misfen, en nemen de toevlugt tot het `s Water van den Zeems; zij ontrukken de kolen aan onze » Mijnen, om zich te ontflaan van brood te geven aan men- »„fchen, hunne medeburgers. dus fprak de man „en „den zwaren hamer opheffende , dien hij op den fchouder droeg, gaf hij een reeken metde hand ; waarop allen vertrokken. Zij ijlden naar het berookte gebouw, en hepen de deuren open; zij overweldigden het huis eens bur- gers, wierpen de ontzaggelijke kuipen, waarin het water kookte en zich in ftoom verhief, omverre, verftrooiden de vlammende fteenkolen, en verbraken met hunne hamers de weefgetouwen, meesterllukken der vernuftige werktuigkuost. Te vergeefs dreigt de ftem der gewapende magt: te midden van den vrede aanfchouwt men de iĳsfelijkheden des oorlogs; men trekt de fabels, en de foldaat verheft het ftaal cegen burgers! e... Deze meníchen zijn ftrafwaardig; maar — hunne kinderen Schreeuwen om brood, hunne vrouwen fer- ven van gebrek! Ach, dat veeleer de kunstvlijz verga, dan eene ganfche bevolking! Kan men, willen, dat eene geheele volksklasfe den wreeden hongerdood fterve, onder het wer- keloos aanftaren van den rook , die eenen enkelen verrijkt Pe DE GRIEKSCHE BRANDERS. (A Picture. of Greep ín 1825, by Je EMERS on; Lond, 1826.) Gremeenlijk worden tot de branders oude fchepen gekocht. Derzelver inrigting is zeer eenvoudig , naardien het doel geen ' ander is, dan eene algeheele verbranding, De kromhouten, «de kiel en de zijden van het fchip worden eerst met teer be- ftreken, en vervolgens met drooge, in pek en oliebezinkfel gedoopte, heidekruiden bedekt en met zwavel beftrooid. Langs het dek zijn verfcheidene luikgaten , of valdeuren, aangebragt, onder ieder van welke zich een klein vaatje kruid bevindt, zoodat, in het oogenblik der verbranding, deze alle openfpringen , en ‚terwijl zij hunne vlammen braken, de al te felle vernieling van het dek eenigzins vertraagd wordt, Eene lont gaat door alle de deelen van het fchip, ftaat met elk kruidvat ia verband, loopt om het dek heen, en eindigt aan het venfter des achterftevens. Op het dek is ieder touw en elke zeilfteng met teer beftreken, om den N DE GRIEKSCHE BRANDERS. 339 brand oogenblikkelijk tot.de zeilen te doen overflaan, en aan het einde van eike ra is een haak aangebragt, die, ééns aan de takelagie van het vijandelijk fchip zich vasthechtende, bet ontkomen bijkans onmogelijk maakt, De tont wordt, om eigen ongeval te verhoeden, eerst dàn geplaatst, wana neer men dezelve wil gebruiken. Alles gereed, de wind gun- fig, en zoo vele zeilen, als mogelijk, bijgehaald zijnde, on de vlammen te verfterken, (tuurt het vaartuig op de vij- andelijke linie aan ;' terwijl de manfchap, gemeenlijk van 25 tot. go in getale, geene andere befchucting heeft, dan zich achter den fpiegel te verfchuilen. Zoodra de brander het der vernieling gewijde fchip is genaderd, klimmen allen uit het achterdeel in eene daartoe beftemde boot, voorzien van hoo- ge gefchurpoorren en een paar kleine draaibasfen, af, De be- velbebber fteekt de lont aan, zoodra het vaartuig met het vijandelijk fchip in aanraking is gekomen ; elk luik barst los, en ten zelfden oogenblikke verbreiden zich de vlammen van den voor- tot. den achterfteven, klimmen tot de geteerde touwen en zeilen op,en fteken weldra des vijands takelagie aan, Geen voorbeeld is tot nog toe bekend, dat een vijan- delijk fchip, ééns aan eenen brander vastgehecht, zich we- der losgemaakt heeft. De Turken zijn dan ook zoo bevreesd voor de Griekfche branders, dat zij zelden tegenweer bieden, Wanneer zij een derzelven van verre zien aankomen , vuren zij eenige minuten onophoudelijk ; maar, lang vóór dat hetzelve hen beeft bereikt, werpen zij zich in zee, om de andere fchepen al zwemmend te bereiken, en niet één blijft op het fchip achter , om deszelfs redding te beproeven. Somwijlen worden, door de overige fchepen, gewapende booten afge- zonden; maar geen derzelven is het tot dusverre gelukt, de nadering des branders te beletten, of de manfchap, die denzelven ontvlood, gevangen te nemen. te erlangen, Ongeveer dertig is het getal dier dapperen; en, ‘hoe zeer velen van hen zich hebben onderfcheiden, heeft echter de fchitcerende roem van éénen enkelen dien der ove- tigen, als °t ware, doen tanen, Elk weet, dat KONSTAN TĲN":KANARIS die eere toekomt, Onder hen, die even ftoute en welgelukte ondernemingen hebbên volvoerd, ver. dient PEPINO bijzondere vermelding, als die KANARIS vergezelde, toen hij het fchip van den Kapudan - Pacha bij Scio verbrandde, en later, met GEORGIO POTILI En ALEXANDER DIMANA, den gelukkigen aanflag bij Modes volbragt. Ook GEORGIO CAJA ANTONIO, ANASTá 610 COLLOGANNI, DEMETRIO RAPHAELLA, JO- ANNES MONDROSA hebben zich door hunnen heldenmoed bij Tenedos, Samos, Misjlene, Scio, Cos en Candia onder- Scheiden, PERSOONSBESCHRIJVING VAN IBRAHIM - PACHA, (Souvenirs de la Grèce , par M. u, LAUVERGNE.) D. geftalte van IBRAHIM- Pacha is boven de middel- bare; zijne lijvigheid dreigt, hem eerlang tot een’ dikbuik te zullen maken; zijne bewegingen naderen het plompe; zijne houding verkondigt niets deftigs of uicftékends, In den eer- fien opflag heeft zijn voorkomen iets zachts en vrolijks, dat verbaast. Men verbeelde zich een klein aangezigt , met grij- ze, ligibewegelijke en zelfs ftreelende oogen; een’ al- tijd lagchenden mond; gelaatstrekken , beftendig he:der , en met fproeten als gefpikkeld, In weerwil der vroegtijdige rimpels aan de flapen, en der vooruitftekende ooghoeken, fchijnt hij nog jonger dan hij is, t. w. 37 jaren. Nieu duidt bij hem een verheven karakter of opmerkelijke hoeds- nigheden aan. Men zegt van hem, dat hij woest en wreed is geweest van zijne teederfte kindschheid af, en zijn leven flrekt daarvan ten bewijze; maar ik zou een’ LAVATER hebben durven uitdagen, om-op zijn gelaat de fporen aan te wijzen, die daarvan ten kenmerk ftrekken, Ik heb hem ge- zien in een oogenblik van misnoegen, en ik kan verzekeren, dat hij geenszins het voorkomen had van een’ moordenaar: Zal men te zijnen aanzien zeggen, dat de gewoonte het ge voct verftompt? — Zijne kleeding is zeer eenvoudig , en meu herkent -hem ‘alleen aan den floes van Krugsofiicieren, PERSOONSBESCHRIJVING VAN IBRAHIM-PACHA.. g4] die hem op zijne togten vergezellen. Inhet veld leidt hij een fober eén geregeld leven, rookt altijd, en drinkt zeer dikwijls koffij. Zijne tent is desgelijks doodeenvoudig, zich in geenerlei opzigt van die der overige Opperhoofden onder- fcheidende. — Alvorens: van zijn karakter te gewagen, is het van beläng op te merken, dat de Zoon van MEHE- mep behebt is mét eene tusfchenpoozende herfenkwaal ; wêle ker nitwerkfels zich naar buiten openbaren door tniptrekken- de bewegingen en luide enafgebrokene klanken of gefchreeuw. Men verzekert, en dit is geenszins onwaarfchijnlijk „ dat, na een’ eerten aanval, hem een ftilzwijgen bijblijft, door niets te verfrooijen ; alsdan is hij dezelfde mensch niet meer, en de uitfporigheden van zijn karakter zijn de gevolgen van eenen toeftand, waarin hij zichzelven geen meester is, — sram IM is even ongeletterd als zijn Vader, en is daaren- boven altijd van alle ernftige ftudiën afgetrokken geworden door zijaen geweldigen hartstogt voor de vrouwen, waaraan men ook de kwaal toefchrijft, welke hem foltert. Hem onte breekt echter geen doordringend oordeel, en hij weet zich feeds boven hen, die hem omringen, te verheffen, door zijn verregaand wantrouwen, en de minachting, welke Kij jegens allen voedt. Hij is eerzuchtig op de wijze der Ture - ken; hj waant, dat hij bekwaam is, alle de waardigheden te bekleeden , welke de Sultan hem wel gelieft op te dragen. PROEVE TER OPLOSSING VAN EEN ZIELKUNDIG RAADSEL, (Histoire de la Conjuration de MAXIMILIEN | ROBESPIERRE, Paris, 1796.) De opvoeding , welke de jeugd op de voormalige Fran/che fcholen of Collegiën, met name ook dat van LODEWIJK DEN GROOTEN, te Parijs, ontving , had iets zonderlings, ‘dat alle verftandigen tegen de- borst ftiet, en welks noodlot- tige gevolgen dan ook maar al te zeer zijn gebleken, De jonge lieden, in deze Collegiën opgevoed, waren toch on- misbaar beftemd, eenmaal onder eene Monarchale regering te leven. Maar, wanneer men den aard van het onderwijs, hun gegeven, en der tucht, Onder welke zij opgroeiden, be. fchouwde, konde men niet anders denken , of zij waren tot burgers der oude Romeinfche Republiek beftemd, Naauwelijks 341 en PROEVE TER OPLOSSING ? hadden zij geleerd de tong te reppen, of zij werden reeds afgerigt, om Latijn te radbraken, De vermaarde mannen der Romeinfche Republiek alleen waren het, welke hun dagelijks als modellen werden voorgefteld; en deze waren ook de ftof. fen, over welke zij opftellen leverden. Alle de fpeten , al het onderrigt vertegenwoordigde hun de gebruiken en inrig- tingen der Romeinfche Republiek, Elk leervercrek tooverde ‚hun, zoo ver dit maar gaan konde, een beeld dier Republiek voor. Alle onderfcheidingen gingen met den naam van de eene of andere oud -Romeinfche waardigheid gepaard. De fcholier, die het meeste van de leeruren onthouden of hét beste opftel vervaardigd had, werd door den meester of tot Conful, of tot Cenfor, of zelfs tot Dictator benoemd, en nu ook alzoo van zijne medefcholieren betiteld, Zoo ontvin- gen, onder de handen der pedante leermeesters , deze teede- re , buigzame planten een voedfel en een’ vorm, die voor de gefteldheid van den grond, in welken zij voortaan ftondeu verplant te worden, volftrekc niet deugden. Men kent.de levendigheid der jeugdige verbeeldingskracht, De leerlingen zagen in alle deze Confuls, Legaten en Tribunen „wier daden men hún met de fchitterendfte kleuren fchilderde, louter helden, de hoogfte bewondering waardig, en kenden geenen anderen twijfel, dan welken van dezen zij den grootften-eer- bied hadden te bewijzen, eenen sCÆVOLA of BRUTUS, eenen MARIUS Of SYLLA, eenen POMPEJUS of CE- SAR, eenen CATILINA of CICERO. De ondernemingen der GRACCHUSSEN, de wandaden der Tieamaûnen, de banvonnisfen der Driemannen, — alles verfcheen’ hun in een tooverachtig ' fchemerlicht. Kortom, het Romeinfche tolk was in de fcholen der Fran/che Monarchij het Volk der Eere. De verrukte fcholieren bejammerden niets meer, dan dat ook zij, die nu reeds ten deele in hunne Collegiëu tot Con/uls enz. waren verheven , dit niet eenmaal werkelijk zijn, en als Romeinen te midden van Romeinen fchitteren konden. In de hoofden van verftandige en welgezinde jongelingen werden , wel is waar , deze droomen der fchole van lieverlede weder verftrooid , va hunne verfchijning op het groote fchouw- tooneel der wereld, en bij het herkennen van den toenmali- gen ftaat van zaken, Niet alzoo, echter, in bekrompene koppen en donkere, verdorvene gemoederen, tot welke Ro- BESPIERRE vån zijne jeugd af aan behoorde. Hem bleven uit den fchooltijd en de fchoolwereld deze dwaalbegrippen bij,en waren de oorzaak van zijne volgende gruweldaden en iammerlijken val. Hij konde het , naar de getuigenis van de med- gezellen zijner jeugd , volftrekt niet begrijpen , dat het Franfche volk zich niet haastte een Romeinsck volk te worden. SYLLA, die in de renbaan zooo burgers liet ter neder fabelen, omdat zij niet eenftemmig met hem dachten, verfcheen aan zijn verbijsterd oog in het licht van eene Godheid, Gelijke eere deed hij den eerften BRUTUS, die Koning TARQUINIUS van den troon ftiet, wedervaren. Deze modellen zweefden VAN EEN ZIELKUNDIG RAADSEL. O D hem onophoudelijk voor het gezigt; en, toen zich vervol: gêns eene ongelukkige gelegenheid daartoé tänbood, trad hij inderdaad te voorfchijn als een sYLLA en BRUTUS, hête geen hij finds lang in zijne verbeelding „en reeds als fcholier „ was geweest. Zij, die in ROBESPIERRE niets dan een’ iti blinden moordlust ontvlamden tijger hebben willen zien , dwa» len gevolgelijk zeer. Hij was in allen opzigt@ een wangė» drogt; maar hetgeen hij was, ‘dat was hij uit beginfel , en bleef zichzelven daarin, inderdaad op eene verfchrikkelijke wijze, evén als SYLLA, zijn model, ftéeds met grootê västheid gelijk, i en VERSLAG VAN EENE IMPROVISATIE VAN DEN VERMAARDEN SGRICCI, Een talrijk- en aanzienlijk gezelfchap vervulde op Donderdag. avond, 13 April ll. ‚de Concertzaal im de ftraac Cléry te Parijs. De naam des Improvifators, en het verbazend verfchijnfel van een Treurfpel, in een oogenblik ontworpen en als % wate in éénen adem uitgefproken, ziedaar meer dan toereie kende beweegredenen, om dien buitengewoven toeloop te wettigen, De kristallen vaas, rondgaande in bak en loges, Ontving meer dan zestig briefjes, De voorgeftelde onderwer- pen werden onderworpen aan het oordeel der vergadering „welke DIDO, MANLIUS, de Dood van CESAR, LEONIDASS de Dôod van FREDERIK DEN GROOTEN, Enz. ENZ, Very wiërp, De aangenomene onderwerpen waren; onder anderen , MASARNTELLO, INES DE CASTRO, FALIERO, UG Oe LINO, PRANCESCO DR RIMINI,de Dood van HENDRIK DEN III, die van HENDRIK DEN IV, en bovenal de Vere woesting van Misfolonghi , welke laacfte op een twaalftal briefjes ftond vermeld, Thans ging men over, om, bij het lot, een dezer onderwerpen te kiezen. In eene andere kristallen vaas eén’ geruïmen tijd omgefchud zijnde, trok de hand eener Dié PR ANCESCO DE RIMINI, Het publiek herzelve afe keurende , werd de vaas san eene andere Dame aangeboden welke FA LIERO trok, Nieuw gefchreeuw, vernieuwde af. wijzing! Na eene vrij tangdurige opfchudding werd bepaald, dat het tot ten derden male geraadpleegd, en dat alsdan het getrokken onderwerp, welk ook, zoude behandeld worden. Eene jonge Dame trok ten laacfte de Verwoesting van Misfo- longhi ;en een tot driewerf herhaald algemeen handgeklap be- wees, hoe veel belang men ftelde in de behandeling eens. on- derdwerps , waaromtrent het bovendien voor elk blijkbaar was, dat de Improvifator dit bif geene mogelijkheid in zijne porte- feuille konde hebben. De Heer soriccei fecheen gemelijk, , det hem een onderwerp ter behandeling werd opgelegd, dat san de Staatkunde grensde; maar men zeide Nel. dat het hier geene Franfihe Staatkunde gold, „ Was men,” vroeg 344 VERSLAG VAN EENE IMPROVISATIE VAN- SGRICC!. hij verder, „er wel zeker van, dat Misfolonghi inderdaad verwoest was? Zoo vele valfche nieuwstijdingen warert reeds gelogenftraft geworden,” enz, Eindelijk verklaarde hij, dat hem zelfs de namen der, Helden, welke hij moest bezingen, onbekend waren, Toen ftond een Griek op, en noemde hem BOZZARIS, COSTA, NANTI en KARATsKAKE, en den Aartsbisfchop.JoserPu. „ Ik kan,” fprak de Dichter, „den ganfchen Staf niet in mijn Treurfpel opnemen; ik kies alzoo den- Aartsbisfchop en COSTA; SOPHIA, echtgenoote van COSTA, zal de nicht zijn van genoemden Bisfchop, Ook IBRAHIM en een zijner vertrouwelingen zullen verfchijnen,” Hier riep het geheele publiek, als uit éénen mond: „ De eerlooze SELVES! SELVES, de Renegaat! serves, de fchandviek van Frankrijk!’ — „ Zeer wel, Mijneheeren! Verplaatst u thans, met mij, op de plaats der gebeurtenis, De muren van Misfolonghi, door herhaald beftormen alleen zich nog bepalende tot een’ enkelen toren en eenige werken; meren, gevormd door de wateren van den Achelöus; de gra- ven van MARCO BOZZARIS, van Lord BYRON en den Generaal NORMANN; eindelijk de zee, met eene om dergaande zon,” Na deze kleine voorbereiding verzamelde de Improvifator, een oogenblik , zijne gedachten , en declameer- de toen ongeveer tweeduizend verzen, zonder eene feconde te verpoozen, en met de fnelheid van iemand , die een band- fchrift voordraagt. De ingeving fonkelde in zijne blikken; nu zette hij zich, dan ging hij het tooneel op en neder, van hetwelk hij fprak; het zweet, dat van zijn voorhoofd guds- de, terwijl hij onophoudelijk met de hand de digte, zwarte lokken van hetzelve ter zijde fchoof , verkondigde den inner- lijken arbeid des volkaans. Ter naauwernood was men zelve in ftaat om adem te halen, bij het aanfchouwen dezer won derbare fchepping, door de kracht van het genie eens mer fchen in één’ enk &en worp gebaard , ontwikkeld en voltooid. De lier van METASTASIO zelf flaakte geene zachtere too nen, dan die van onzen Dichter, wanneer hij zijne ftem leen- de aan een koor van maagden en kinderen , nog te jong om deel te nemen aan den krijg. De Aartsbisfchop gosgreu raa!de, als °t ware, in Goddelijken glans, hetzij hij het bood des levens uitdeelde aan de Christenhelden, welke de woede des Muzelmans ftond weg te maaijen, hetzij hij de vergiffenis verwierp, den Grieken bij monde van den Rene- gaat SELVES aangeboden, vóór de noodlottige ontknoo- ing. — Wel is waar, het was geen eigenlijk Treurfpe!l, etwelk de Heer soriccer improvifeerde ; maar de fchuld hiervan was in het onderwerp, niet bij den Dichter gelegen. Door. de hulpmiddelen van zijn genie alleen wist hij, gedu- rende twee volle uren, aller ziel te bemagtigen, en dezelve beurtelings met fchrik en medelijden te vervullem | MENGELWERK. AANMERKINGEN OVER DEN VOLKSGEEST , EN DE ONa VERSCHILLIGHEID BIJ HET VOLK, Door Mr. Ce BACKER, Advocaat te Amflerdam, M. hoort in onze dagen niet zelden de klagt uitbod. zemen over het geris van eenen algemeenen volksgeest „en over onverfchilligheid bij het volk. Dikwijls wordt hieraan het mislukken van vele maatregelen toegefchreven ‚ Wels ke anders, nâar het fcheen, wél overlegd en berekend zouden zin voor het algemeene welzijn. Hieraan wordt het geweten , dat zeer vele inftellingen , welke in het af. getrokkene aanbevelingwáardig fehijnen , flechts onbeziel- de vormen blijven , omdat geene onderfteuning of medes werking dezelve kracht geeft en de uitwerking verzekert, De volksgeest , zegt men, is het leven van den ftaat, ge- lijk het onbekende beginfel , dat adem en polsflag geeft, het leven is van den diensch, Gelijk het ftandbeeld , hoe kunstmatig en volmaakt, niets zijn zal dan een vervorma de teen, zoolang de levensvonk der Godheid hetzelve niet ontgloeit, zoo zullen ook de voortreffelijkfte ftaatss intigtingen flechts ledige vormen zijn, zoolang de gee hechtheid en liefde van het volk,niet in dezelve wonen. Indien deze verzekering waarlieid bevat, hoe onaange= naam moet dezelve dan niet zijn voor hen, die, overs tuigd van de betrekkelijke waarde van fommigt dezer inə. rìgtingen, dezelve flechts fchijnen te Kennen, om haar gemis te betreuren ! Indien zij waarheid bevat. hoe wens, fchelijk fchijnt het dan niet, dien volksgeest aan te wak- keren, en -deze ongelukkige onverfchilligheid door dene, zelven te doen vervangen ! Om echter eene kwaál te kunnen genezen, moet men’ DIENGELW, 1826, NO. 8, Z 346 AANMERKINGEN haar kunnen beoordeelen ; ‚om haar te beoordeelen, moet men -meg haren: oorfpsong, en omvang bekend zijn. “zoudt gij, M. H., het mij vergunnen , hierover eenige beden- kingen’ in het midden te brengen? Ik zeg bedenkingen, ef “algemeene aanmerkingen; want meer is het niet. Het onderwerp is. te uitgebreid, om flechts eenigzins als ge- heel in eene vgfhandeling te worden voorgedragen. Het is met velerlei ‘om{tandigheden te naauw verbonden, om in toepasfing gebragt en ontwikkeld te worden. Mijn doel is dus alleen, om met u in dit uur na te gaan, waarin de volksgeest befta , — wat volksgeest zij. In de tweede plaats , welke de redenen en oorfprong kunnen geweest zijn van de onverfchilligheid , waarover men zich bij de nieuwere volken thans niet zelden beklaagt. Ten derde, door welke middelen deze onverfchilligheid over- wonnen „ en een algemeene volksgeest kan worden aan- gewakkerd. __ Volksgeest en onverfchilligheid ftaan tegen elkander Over. Waar volksgeest heerscht, is geene onverfchillig- heid, — war onverfchilligheid beftaat, is geen volks- geest aanwezig. De nationale geest rust op overeenftem- mende volksbégrippen van het algemeen belang. Hi is voor het volk, hetgeen vaste beginfelen zijn voor den mensch: de leidsman en regel zijner daden en handelin- gen. Hij is het gewrocht van eche ware liefde tot het vaderland, niet van de zoodanige , welke zich verliest in enchufiastifche befchouwingen , of zich alleen openbaart in den lof der voorvaderen ; maar van eene vaderlands- liefde, kenbaar in medewerking en opofferingen tot het algemeene welzijn. Gelijk de mensch, wiens daden door geene vaste beginfelen beftuurd worden , flechts ingevin gen volgt, meestal twijfelt, en altijd eindigt met ten fpeelbal der omftandigheden te ftrekken , zoo wankelt ook het volk, hetwelk door geenen nationalen geest geleid wordt. Men moet zich echter voor eene dwaling hoeden , en geenszins den volksgeest met het volkskarakter verwisfe- den. Elk volk heeft te dien aanzien eigenaardige trek- OVER DEN=VOLKSGEEST ; ENZ, 347 ken, welke door; natuurlijke en zedelijke oorzaken zijn voortgebragt, „Deze oefenen wel eenen zeer grooten in- vloed op den volksgeest, en beftemmen- voor een groot: gedeelte deszelfs,aard, maar zijn geenszins de volksgeest, zelf. Aangegomene; begrippen en belangen y welke bij het eene en het andere: volk verfchillen „ hebben eveneens zeer merkbaren invloed op den volksgeest. En alle deze redenen y te zamen. genomen , maken , dat: de volksgeest „ in aard y kracht en gevolgen, zeer ongelijk zijn kan. Vana daar, dat dezelve-bij het eene en het andere volk op zeer, ongelijke voorwerpen hecht, Vandaar vooral , dat de volks. geest der (Ouden -zeer verfchilt, in kracht en gevolgen, met die, welke in nieuwere (taten heerfchen kan. Het is alleen door eene naauwkeurige en juiste kennis van de begrippen en- de belangen der-oude volken; dap men hunnen volksgeest kan beoordeelen, Voor alle toen befchaafde volken was de ftaat en het vaderland het hooge fte goed; buiten hetzelve was alles verachtelijk. Alles „ en vooral ook de volksgodsdienst , was aan-den (taat on- derworpem, en als voor denzelven gevormd. Geen ges meenfchappelijke band beftond er tusfchen de natiën. Bij elk ontwikkelden zich dus een bijzondere ftaatsvorm en. een eigenaardige volksgeest , waarop deze berustte. Hier» door gevoelt men „ dat deze regeringen „welke door dien Volksgeest onderfteund werden en beltonden „ ook ‚met denzelven moesten vervallen, en dat onver(chilligheid jee gens den. {taat de gewisfe voorbode was,van. verval, Vans, daar het verlies -van Romes vrijheid- en-grootheid , toen zedebederf ide plaats innam van de (taatsburgerlijke deug» den der Romeinen, Vandaar de mogelijkheid voor, den. Koning van Macedonië, om die {taten te overheerfchen „ welke eens de magt van Perzië konden weêrftaan ; en te rege voegde DE MOSTHENES,in zijne Olynthifche Redevoes ringen, aan de Atheners toe, dat zij den ondergang huns ner vrijheid niet aan de wapenen van PHILIPPUS Daar aa hunne eigene onverfchilligheid-te wijten hadden, Hiermede is de volksgeest der nieuweren in geen ope zigt gelijk te ftellen. De Christelijke Godsdienst, en de. Za | 348 AANMERKINGEN wijze, waarop zich de befchaving, ontwikkeld en verfpreid heeft , hebben aan alle landen een meer gelijkvormig voor- komen, meer gelijke denkbeelden emt belangen medege- deeld. Vandaar meer overeenkomst in den volksgeest der verfchillende hedendaagfche natiën. In de ftaten zelve hebben zich de ftanden op geheel andere wijze gevormd, en de regering heeft zich meer van den onderdaan ge fcheiden. Vandaar, dat de invloed van den volksgeest of van de onverfchilligheid niet meer zoo onmiddellijk gee voeld wordt. De Christelijke Godsdienst wees haren vol- gelingen hoogere verptigtingen aan, dan waarop de ftat aanfpraak kan maken. Vandaar, dat de menfchelijke geest, in zijne edelfte verheffing, den ftaat thans niet meer bee fchouwt als het doel zijner pogingen en wenfchen, maar flechts als een middel , om dezelve te bereiken. Hoezeer de burgerftaat en het vaderland hierdoor het regt verloren hebben op die uitfluitende belangftelling en liefde, welke in den geest der Ouden was, regtvaardigt het echter in geenen deele de onverfchilligheid omtrent dezelve. Wanklankig zijn voor elk edel hart die gezegden : „ het vaderland beftaat voor mij , waar het mij welgaat „° of: „mij is het hetzelfde, wie regeert” Een innerlijk gevoel wederfpreekt hetzelve ; een gevoel, dat men als ingefchapen befchouwen moest, indien er geene genoeg- zame redenen voor hetzelve beftonden ; maar hetgeen men dikwijls ingefchapen noemt, omdat deze redenen, zoo wel in het natdurlijke als zedelijke, zoo veelvuldig en zoo fchijnbaar gering zijn, dat men, zonder ze te bee fpeùuren, aan derzelver invloed onderworpen is. Gelijk zeden en gewoonten ons in het bijzonder voor éénen (tand vormen, zoo vormen zij ons ook in het bijzonder voor één land. Aan hetzelve verbinden ons de dierbaarfte her- inneringen , de teederfte banden , de ftreetendfte vooruit- zigten. Meestal zijn onze belangen in dezelve vereenigd. Wie, die dit: alles bedenkt , zoude zich dus, terr beste van dat land, geene opofferingen getroosten? Wie er- kent zich niet deszelfs fchuldenaar voor ‘het gepot van zoo vele weldaden ? OVER DEN VOLKSGEEST , ENZ. 349 Dat men zich echter niet bedriege, M. H. ! Gewillig fchot en lot op te brengen , na te laten hetgeen de wet- ten verbieden , dienften ten nutte van het algemeen zich te getroosten „ omdat men er zich zonder rustverftorii g niet aan onttrekken kan, is geenszins. voldoende. Te ware belangftelling van een volk jegens den ftaat openbaart zich in deszelfs volksgeest. Deze beftaat geenszins in eene oogenblikkelijke verwondering of verrukking over behaalden wapenroem of fchitterende daden van het voor- geflacht. Zijn invloed is minder vervoerend , maar duure zamer, minder afwisfelend en meer beperkt , maar krach- tiger en naauwer verbonden met het burgerlijk welzijn in den (taat, - Hij verliest zich niet in de zucht naar verbes tering , of in droomen van volmaaktheid ; maar „diep ge- worteld in de zeden en herinneringen van het volk, (chraagt hij het beftaande, De volksgeest wordt niet ge- voed door denkbeeldige waarde , maar door datgene , wat is, Hij rust op de gefchiedenis, op de herinneringen van het volk, en vooral op het vertrouwen op zijne overheden. Dagelijks is hij zelf getuige van den nuttigen invloed, welken hij uitoefent op het welzijn der maat- fchappij en van hare leden. Dagelijks vindt hij hierin het loon van zijne opofferingen en bemoeijenisfen, Zoo wordt hij voor het volk eene behoefte, het ftreelendfte gevoel van de waarde van zijn volksbeftaan, Geërfd van zijne vaderen , geworteld in zijne zeden , voortgeplant op zijne kinderen, is het, in deszelfs ware beteekenis, volks- geest, | Deze volksgeest is het, welke de nieuwere volken moet bezielen, om aan hunne maatfchappijen een duur- zaam en gelukkig beftaan te verzekeren. Hoe ongelukkig flaat hier tegenover het beeld van een volk, hetwelk men met regt van onverfchilligheid in zijne ftaatsburgerlijke betrekkingen kan befchuldigen! De banden der maatfchap-- pelijke vereeniging beftaan er alleen in regering ef lijde- lijke gehoorzaamheid. Kunften en wetenfchappen vinden er geene aanmoediging; alles verflaauwt , en eene loome rust is het hoogfte ge not van het volk. Staten, welke in dergelijken toeftand verkeeren , vervállen. noodzakelijk in het despotisme, het- zij derzelver hoofd het volk tot (laven make, hetzij de vernederde toeftand van het volk den Vorst noodzake des- poot te zijn. Zoodanig zijn de Aziarifthe volken . en in Europa heeft het Oosterfche Keizerrijk „in de laatfte èu- wen van zijn beftaan, er een treffend voorbeeld vañ op- ‚geleverd. Voor zoo verre men echter den tegenwoordigen flat der befchaafde volken en de mogelijkheden der toekomst berekenen mag, fchijnt de vrees voor: het terugkeeren van zulk eenen toeftand ongegrond. De befchaving, mêer algemeen doorgedrongen en verfpreid , — de toénêmende verbindtenisfen :tusfchem de volken, en de gelegenheid , waarin men zich bevindt, om-de vorderingen van kun- ften en wetenfchappen kenbaar te maken , mogen ots te dien aanzien gerüstftellen. - Maar ook-in eenen minderen graad kan er omverfchilligheid bij eert volk heerfchien. De menigte kan in: hare denkbeelden alle de nuttige inftellin- -gen en voordeeleh „ welke. een ftaat aanbiedt, fcheiden van het ftaatsbeftuur zelf, de eerften dienstbaar maken aart hare belangen , en het laatfte befchouwen als haar niet „betreffende, -Ook- dit is voor den {taat een ongeluk; €! deze foort vab’ onverfchilligheid ; deze apathie , indien k „mij zoo mag uitdrukken, is het; waarover men misfchicn niet ten onregte klaagt, Hierdoor misfen zeer vele ver- anderingen , welke op het bargerlijk leven een’ zeef gt lakkigen invlaed zouden uitoefenen , haar doel, en bli ven bloote vormen , omdat de medewerking van het vok dezelve niet bezielt. Men zoude hiervan niet weinig voor- beelden kunnen aanvoeren. Met welken geest -gefchiedes OVER DEN VOLKSGEEST , ENZ. 851 b v. door «de meesten de verkiezingen , (waartoe Zij gè- roepen worden? Hoe veel beter zoude hîëraan niet vot- dan worden, indien ieder het groote belang der zaak ich voor oogen ftelde, zonder perfonêle bedoëlingén;, of, gelijk een onzer ftaatslieden zich uitdrukt , dezen pligt volbragt met een oog op God en eene hand op zijn gé- weten | o ‘Duidelijker nog en gevoeliger openbaart zich haana lige dezer onverfchilligheid in de wijze van uitoefening der tegterlijke magt. In Frankrijk heeft men in het laatst der vorige eeuw een gedeelte dezer magt in Tfftraffelijke zaken toevertrouwd aan burgers, en nog beftaat daar het geregt der gezworenen. Maar omtrent deze inftelling ; hoe geprezen door velen hunner geleerden en Schrijvers , is de menigte der burgers, die er toe geroepen wordt; onverfchillig. Velén bekleeden die waardigheid dikwijls uit liefhebberij voor het yak , weinigen uit burgerlijke be- langftelling ; de meesten befchouwen het als een’ ondrages lijken last „en fchuwen geene middelen of kunstgrepen , odt er zich van te ontflaan. _ Waaraan (zoo vraagt men te regt) zoude het toe te {chrijven zijn , dat, terwijl de geest van het eene volk waakt voor burgerlijke vrijheden „regten en geregtigheid, het andere volk hiervoar onverfchillig is? Wat kan de re- den zijn, dat fommige volken, wier ftaatsvormen op be ginfelen van eene redelijke vrijheid en gelijkheid voor de wet gevestigd zijn, zich iu het algemeen onverfchillis omtrent dezelve betoonen; onverfchilliger althans, dan wen had mogen verwachten , na die zucht, welke hen nog vóór weinige jaren fcheente bezigien? Ik zeg, over Bet. algemeen ; want er zijn hiervan gelukkige uitzonde» ringen in vele bijzondere perfanen , en de hoop, dat de- ze eene algemeene navolging zullen vinden , is geenszins verloren. De beantwoording dezer vrage ligt vooral in het ver {chillend karakter der volken en der regeringsvormen, welke zich onder hen hebben ontwikkeld, Daar de jd echter niet gedoogt, hierover uit te weiden, bepalen wi OVER DEN VOLKSGEEST , ENZ, 353 ons tot het onderzoek , waaraan het toe te fehrijven zij, dat ook heden ten dage deze onverfchilligheid fchijnt te beftaan, De reden fchijnt vooral daarin gelegen te zijn, dat de nieuwe vormen en inftellingen, waarmede vele ftaten zija begiftigd , niet genoegzaam gevestigd zijn in de zeden en denkbeelden van het volk. Hoe voortreffelijk en nuttig zij zijn mogen, eerst dàn, wanneer zeden en denkbeelden zich met dezelve vereenigen , kunnen zij de algemeene be- langftelling en gehechtheid opwekken en bewaren. Nog zijn veler harten zoo uitfluitend ingenomen met de herin. neringen van voorvaderlijken voorfpoed en voorvaderlijke denkbeelden, dat zij het noodzakelijke en nuttige der nicu- we veranderingen niet genoegzaam waarderen. Nog zijn veler wenfchen overdreven, en zonder kennis der tijds- omftandigheden gevormd; hierdoor ontevreden over de uitkomst- verwijderen zij zich van het tegenwoordige en beftaande. Had de tijd trapswijze de noodige veranderin» gen mogen aanbrengen ; ware langzamerhand aan deze be- hoefte-en aan de vorderingen des tijds voldaan ; ware zóó die (haat geworden , waaronder men nu gelukkig zijn kan „ dan zoude het bevredigd gevoel der natie dezelve met dankbaarheid en liefde hebben beloond: Maar de geclel der omwenteling moest. vele ftaren treffen, en het is in zeer vele opzigten aan haar en hare noodlottige gevol. gen, dat men de beftaande onverfchilligheid moet toc- íchrijven, Niet alle ftanden in de maatfchappij gevoelen te gelijker tijd de behoefte naar veranderingen ; en gelijk hunne in- zigten in dezen , zoo zijn ook hunne belangen verdeeld, - De maatfchappij beftaat evenmin bij uitzondering voor geleerden en ftaatkundigen , die in hunne wijsheid beter vermeenen te zien dan andere leden , als ten behoeve van ben alleen , wier ftand en bemoeijenisfen verder van het laatsbeftuur verwijderd zijn. Dikwijls, echter, hebben le eerften, dit vergetende, aan hunne maatfchappclijke nedeleden veranderingen opgedrongen, welke zij verbe- eringen noemden, maar waarvan aan dezen de waarde 854 AANMERKINGEN onbekend was, en dus niet naar gisch :befeft. werd. In- dien dit niet zelden het geval -was gedurende de omwen. telingen , wie behoeft zich dan te verwonderen , dat men nog al-het belang niet inziet van het beftaände , en zeer veel met onverfchilligheid befchouw: ? Velen hebben ter goeder trouwe, niet weinigen zelfs uit edelaardige beginfelen, in den waan verkeerd, dat de valfche beloften , welke de omwentelingen aanboden, even zuiver waren, als hunne inzigten. In misleiding verloor men het-wezenlijke uit het oog, verwachtte men derikbeeldige volmaaktheid, en juichte in het verfchiet eenen maatfchappelijken toeftand tegen , die nimmer be ftaan zoude en nimmer beftaan kon. Gi hebt, M. H., ongetwijfeld wel eens eenen man waargenomen, wiens jeugd, in verblinding, toegewijd was aan eenen harts- togt, waaraan geene vóldoening kon gefchonken worden. Treurige ondervinding! Niet zelden is zijn fmaak voot andere genoegens verdoofd, en, zoo geene vaste begin- felen of vaderlijke hulp hem behoeden „ gaat hij met on werfchilligheid omtrent alles , wat deze aarde geven kan , het einde van zijnen weg te gemoet. Indien hét beeld van den mensch dikwijls van toepasfing is op een volk, oor- deelt dan , of ook hier eenige gelijkenis mogt beftaan ? Burgerlijke oorlogen en omwentelingen hebben te allen tijde de bladeren der gefchiedenis ontfterd door voorbeel: den van verregaand zedebederf en ondeugden. Nergens openbaren zich meer gewrochten van heerschrzucht @ eigenbaat , dan in hare wisfelingen. De onrustige tijden, met al hunne veranderingen , waarop wij nog terugzien; de fteeds wankelende beginfelen der ftaatkunde van den dag; de weifelzinnigheid van velen hebben- niet zelde den rustigen burger afkeerig gemaakt van ftaatsbelanget. Er moge dan nu eene wettige’ orde van zaken herfteld zijn, en deze de hoop regtvaardigen op gelukkiger toe komst; maar, zouden misfchien bij velen wel al die or verfchilligheid en afkeerigheid zijn uitgewischt, welk door de jongfte gebeurtenisfen zijn voortgebragt ? Bij deze redenen zoude men vele andere kunnen vot OVER BEN VOLESOPPST, ENZ. “385 gen. Niet overal en altijd zijn de fraatsbefturëfi er; op be- dacht geweest ‚-om” den volksgeëst aaft te wakkeren ien de zorg, om mationalen rijkdom te bevorderen , heeft mise chien meer maatregelen doen nemen, dan het belang , om den zedelijken toeftand des volks’ te verbeteren. ‘Mise fchien heeft de opvoeding der jeugd niet altijd en ovéral deze gewerischte [trekking gehad. Misfchien' heeft de aard der denkbeelden , welke omtrerit het godsdienftig Oll- derwijs hier en daar heerfchende waren , hierop eenen na- decligen invloed uitgeoefend. Indien het ons doel ware, om ons in:het bijzonder bij het vaderland te bepalen, zouden er misfchien andere redenen uit deszelfs ftaatkun- dige vorming en toeftand kunnen worden bijgevoegd; maar het is ons voornemen nict, deze te ontwikkelen. 