Reis door Noord Amerika
De Nonnen Honden voor zeer godsdienllig te boek. Ook zyn het de¬ ze Nonnen die zig het minft laten zien, en zig het meeft in huis hou* den. Buiten den Geneesheer en den Wondheler, mogen gene mans in k Klooller komen , ten zy door een byzonder verlof van den Biiïchop , dat zelden verleend wordt; dog ik had ’er een, op voorfpraak van den Marquis de la Galijfonnüre , verworven. Ik ging ’er met den Heer Gaulthier naar toe. De Abdis, vergezeld van enen (loet Nonnen , meeft allen ouden, ontving ons. Het was een Zondag, en in de Kerk von¬ den wy vcrfcheiden’ Nonnen op hare knien leggen en bidden. By ’t in¬ treden van de kerk vielen de Abdis en alle de Nonnen op hare knien. Het zelve deed de Heer Gaulthier , en ik ook. Wy kwamen daarop in een kapelletje, der Heilige Maagd toegewyd, waar wederom geknield moeft worden. Vervolgens bezagen wy de kerken , de eetzaal , en het verrek waarin de Nonnen zitten te werken , het welk zeer groot is. De eetzaal is even eens gefchikt als in de twee andere Kloofters. Onder de tafels zyn kleine laden waarin elke Non haar vork , fervet , en andere din¬ gen bergen kan. De Celletjes zyn klein , en elke Non heeft ’er een. De muren zyn niet gefchilderd. Een klein bed, ene tafel met laden, een Chriftusbeeld , enige Heiligen, en een ftoel, zie daar. al het huis¬ raad. Men bragt ons in een vertrek vol van jonge Juffrouwen van om¬ trent twaalf jaar en daaronder, welken herwaards gezonden waren om on¬ derwezen te worden. Zy mogen eens op enen dag hare nabeftaanden gaan bezoeken , dog niet lang uitblyven. Als zy hare opvoeding geno¬ ten hebben gaan zy weer naar huis. By het Kloofter is een fraye tuin leggende binnen enen hogen muur, en vol van allerlei moeskruiden en vrugtbomen. Onder het werken of het eten wordt een diep ftilzwygen ge hou- Q U E B E C. 1749. »5* gehouden, uitgenomen dat ene der Nonnen iets overluid leed; maar na het eten mogen zy een uur of twee in den tuin gaan wandelen , en zig binnen ’t Kloofter vermaken. Na alles wat hier merkwaardig was ge¬ zien te hebben namen wy aflcheid en vertrokken. Omtrent een vierde van ene Zweedfche myl weftwaards van Qun- bec is ene minerale bron. Het water was vol van yzerdelen , en fmaak- te ’er llerk naar. De Heer Gaulthier had het met enen goeden uit¬ dag in verftoptheden , miltziektens , en diergelyke ongemakken voorgc- fchreven. Men verzekerde in ’t algemeen dat ’er rondom Quebec gene giftige Slangen, {langen te vinden waren, welker beet nadeel van belang kon doen, zo dat men daar geruft door ’t gras kon wandelen. Ik vond alle de Han¬ gen zeer fchuw. Dog in het zuidelyker gedeelte van Kanada moet men ©mzigtiger zyn. Hier en daar op de hoogtens in de boftchen vond men kleine Mier- ]\ijcroJ2 hopen, gemaakt door een foort van pekzwarte Mieren, die den Zweed- fchen volkomen gelyk dog wat kleinder waren. Den 21. Auguftus waren ’er enigen uit de drie Amerikaanfche Vol- Wilde ken , namelyk de Hurons , de Mikmaks , en de Anies , (*) by den Volken. Gouverneur Generaal. De Anies zyn een foort van Iroquoizen , en bondgenoten der Engelfchen .. Zy waren in den laatften oorlog gevan¬ gen gemaakt. De Hurons behoren tot die zelve Amerikanen die te Lorette wonen, Hurons» en den Chriftelyken Godsdienft aangenomen hebben. Zy zyn zeer lang , fterk , grof van leden , welgemaakt , en koperkleurig. Zy hadden kort zwart hair , dat op het voorhoofd van het ene oor tot het andere afge- fehoren was. Geen van hun droeg hoed of muts. Enigen hadden, oorringen , anderen niet. Vericheidenen hadden het gantfche aange- zigt met vermilioen befchilderd; dog anderen hadden alleen maar eni¬ ge dwarsftrepen op het voorhoofd en by de oren. Ook waren ’er die het hair met vermilioen befmeerd hadden.. De rode kleur is het voor- namelyk waar zy zig mede befchilderen ; egter heb ik ’er enigen gezien die ’t aangezigt met zwart beftreken hadden. Velen hadden in ’t aange- zigt en op het lyf verfcheiden’ figuren, welken daar zo op gemaakt wa¬ ren dat zy noit uitgingen. Hoe dit gefchiedt zal ik in ’t vervolg melden. Deze figuren zyn allen zwart. Sommigen hadden op elke wang ene flang, anderen enige kruifïen, wederom anderen enen pyl, ene zon, of iets anders, zo als het hun in ’t hoofd gekomen was. Diergelyke figu¬ ren hadden zy ook op de borft, en andere delen van het lichaam. Dog fommigen hadden ’er geen in ’t geheel. Zy droegen een hembd , wit (*). Waarfehynlyk Onidoes , zegt de Heer Forster,. o 152 KANADA. öf blauw gedreept, en een hairig dek, blauw of wit, met ene rode öf blauwe Itreep om den rand. Somtyds was bet dek zelf rood. Dit dek hadden zy altyd op de behouders, of lieten het afhangen, en floegen het dan om de middel. Om den hals droegen fommigen ene ketting van violette Wampums met kleine witte Wampums daar tuflchen. Deze Wampums waren klein , van gedaante als ene langwerpige parel , en van die moffelen welken de Engeljchen Clams (*) noemen gemaakt. In ’t vervolg zal ik ’er meer van zeggen. Aan deze Wampumketting hadden velen voor op de bord een huk Franfcb zilvergeld hangen, met het beeld des Konings daarop. Anderen wederom droegen daaraan' ene grote fneuwwitte moiïèlfchaal,diergelyken zy zeer hoog fchatren, en die zeer duur zyn. Daar waren ’er die niets om den hals hadden. Alleen gin¬ gen zy met de bord bloot. Voor het lyf hebben zy ene tabaksbeurs van beedenvellen gemaakt , met de hairige zyde buitenwaards. Hunne fchoenen waren van vellen , en geleken veel naaf de fchoenen zonder hakken welken de Vrouwen in Finland dragen. Sommigen hadden hun¬ ne fchoenen met vennilioen befchilderd. In plaats van kouffèn hadden zy blauwe doeken om de benen en dyen gewonden , op de zelve wys als ik het wel by de RuJJifche boeren gezien heb. Mik- De Mikmaks waren gelyk de Uur ons gekleed , uitgenomen dat zy maks. lange, ongekrulde, pekzwarte hairen hadden , die boven over de behou¬ ders afhingen. Byna alle deze Volken hebben pekzwart en ongekruld hair, enige weinigen heb ik ’er egter. gezien wier hair tamelyk gekroeft was. Dog men moet aanmerken dat het hier in Kanada zeer moeilyk is van de wezenstrekken der Amerikanen wel te oordelen , dewyl hun bloed met dat der Europers zeer vermengd is, het zy door middel van gevangen’ kinderen die zy onder zig aangenomen hebben, het zy van wegens vele Franfchen , die op hunne reizen door het Land ook het hunne gedaan hebben tot de vermeerdering van de huisgezinnen der Wil¬ den, dewyl de vrouwen van dien landaard niet ongerieflyk zyn. Deze Mikmaks waren door de bank zo groot en kloek niet als de Hurons. Ik heb gene Wilden gezien die zo lang hair hadden als dezen. Hunne taal was ook van die der Hurons onderfcheiden ; en om die reden wordt ’er een tolk voor dezelve onderhouden. Anics. De Anies maakten het derde volk uit dat men hier zag. Van dezen, bondgenoten der Engelfcben , waren in den laatllen oorlog vyftig man opgetrokken om rondom Montreal te plonderen. Dog de Franfchen , van hun voornemen onderrigt, (lelden ene hinderlaag toe, en fchoten by ’t eerde vuurgeven ’er vierenveertig van over hoop, zo dat ’er maar de vier die nu hier waren , en twee anderen die thans ziek lagen , het leven Venus mercenaria Linn. . s ' Q U E B E C. 1749. 153 teven ’er van af bragten. Zy fpraken dezelve taal als de Hurons * en wa¬ ren ook zo kloek. Dog de Hurons fchenen langwerpige en de Anies rondagtige aangezigten te hebben. Deze Anies zagen ’er vry wreed uit ; hunne kleding egter was als die der overige Huilden , alleen hadden zy agter in den nek een lang rondagtig fluk tin in ’t hair gebonden. Een van hun had ene bloem midden in ’t hair op den kop. Ieder byna van deze iVilden had zyne tabakspyp by zig, die van grauwen kalkfteen ge¬ maakt was, en enen langen houten (Teel had. Hier waren niets dan mansperfonen. Toen de Gouverneur Generaal hun gehoor verleende gingen de Miktnaks op den grond in de zaal zitten, gelyk de Laplan¬ ders gewoon zyn.* Dog de anderen zaten op (loeien. In Kanada was thans gene Boekdrukkery , fchoon ’er voor dezen ene Boek- geweeft is* Alle de boeken kwamen uit Frankryk over, en alle wet- drukke¬ ren en diergelykewierden gefchreven , het geen zig zelfs tot het papieren geld r^‘ hier te lande toe uitftrekte. Men gaf voor dat men hier gene drukkery hebben wilde om voor te komen dat ’er kwade boeken , tegens den godsdienft , de regering of de goede zeden gedrukt en verfpreid wer¬ den , als of dit niet door gefchreven boeken konde gefchieden. Dog de ware reden zal , denk ik , deze zyn , dat aangezien de armoede des lands een Drukker zyn beflaan hier niet zou kunnen winnen, en ten dele ook om Frankryk het voordeel te geven van boeken herwaards te kunnen zenden. De Maaltyden waren hier in vele ftukken zeer verfchillende van die Maalty- men in de Engel fche Volkplantingen hield, het welk veelligt van het uen* onder fcheid dat ’er tuflchen de twee volken in fmaak, zeden, en gods¬ dienft heerfcht , afhangt. Men at hier driemaal daags , ’s morgens , ’s middags en ’s avonds. Men ontbeet gemeenlyk tuflchen zeven en agt uur. De Franfehen ftonden hier meeft vroeg op , zo dat men zelfs om ze¬ ven uur den Gouverneur reeds fpreken kon. Ook was dat de tyd om hem zyne opwagting te maken, en enig verzoek te doen. Men ont- byt op velerhande wyzen. Sommige mans gebruiken een fluk broods in brandewyn gedoopt, anderen namen een flokje brandewyn met een fluk broods toe. Chokolade wordt ook veel gebruikt. De meefte vrouwen, en ook vele mans, drinken koffi met een weinig melks. Som¬ migen ontbyten in ’t geheel niet. Ik zag hier noit thee gebruiken , miflchien om dat men koffi en chokolade uit de Franfche zuidelyke Ame- rikaanfche Provinciën krygen kan, dog de thee uit China halen moet, voor de welke men niet nutteloos het geld buiten het land zenden wil. Ook zag ik nergens boterhammen by ’t ontbyt gebruiken. De middag- maaltyd wierd gemeenlyk om twaalf uur gehouden. By de aanzien- lykften komen vele geregten op tafel , en de overigen volgen hen na als zy gaften hebben. De broden waren gemeenlyk van weit en langwer- IL Deel V pig r r K A N A D A. Honden die wa¬ ter ha¬ len. 154 pig. Voor elk menfch legt men een bord , ene vork , lepel , en fervet* In de Engelfche volkplantingen heeft men zelden fervetten op tafel. Op verfcheiden’ plaatfen legt men ’er ook een mes by, dog op de meeften niet, en daar brengt ieder, vrouwen zo wel als mans, zyn eigen mes mede. De lepels en vorken waren gemeenlyk van zilver, en de borden meeft van Delffch porcelein. De maaltyd begint met foep vol van brood. Dan komt ’er vleefch, op velerlei wyze toebereid, ragouts, ge¬ vogelte, en diergdyken, te gelyk met falade. Over tafel drinkt men meed: roden Franfchen wyn , gemeenlyk met water* Ook drinkt men ’er fomtyds een zeker foort van bier , van fparrebomentakken gebrouwen. De vrouwen gebruiken meed water, ook wel een weinig wyns,- dog geen bier. Men had vryheid in ’t drinken , en kreeg de fledchen by zig op tafel. Het nageregt bcdond uit verfcheiden’ konfituren, kaas, en melk , welke men met fuiker op het laatd gebruikte. Vrydags en zaterdags at men geen vleefch , dog leed daarom geen honger. Men krygt dan aller¬ lei moeskruiden en vifch , welken laatden men op andere dagen zelden eet. Men gebruikt veel konkommers in fchyven gefneden in room , het geen zeer goed is. Ook eet men ze fomtyds alleen gelyk radys. De me¬ loenen gebruikt men altyd met fuiker. In den wyn en den brandewyn doet men hier en by de Engelfchen noit fuiker, waarvan men in Zweden wel eens zoveel gebruikt dan hier. Men bidt nog dankt hier niet voor of na den maaltyd, dog maakt een kruis, het geen ook fommigen wel vergeten. Na het eten drinkt men ten eerden een kopje koffi zonder melk. Des avonds eet men meed om zeven uur en iets later, en de geregten zyn dan byna de zelven als des middags. Pudding en punch ontmoet men hier niet , fchoon zy den punch wel kennen. Men had hier op verfcheiden plaatfen honden gewend water uit de Rivier te halen. Ik zag den 13. Aug. twee grote honden voor een wa¬ gentje agter malkander gefpannen. Zy hadden nette tuigen op het lyf, en enen toom in den bek, gelyk de paarden. Op het wagentje dond ene ton. Zy wierden van een jongetje geregeerd dat agter den wagen liep. Als zy aan de Rivier kwamen fprongen zy ’er van zelven in, en dan vult men de ton. Dit gedaan zynde trekken de honden het wa¬ gentje weer den berg op en naar huis. In ’t vervolg zag ik byna alle dagen te Qucbec honden met wagentjes naar de Rivier lopen. Son> tyds was ’er maar een hond voor. Die honden waren zelden groot. De jongens die ’er by zyn hebben lange zwepen in de hand. Ik zag op de¬ ze wys niet alleen water, maar ook hout en andere dingen halen. Des winters pleegt men dikwyls in Kanada , als men op reis is , honden voor kleine daartoe gemaakte (leden te fpannen , waarop men zyn reistuig en andere dingen legt. Gemene lieden gebruiken ze op deze wys gemeen- lyk als zy des winters reizen , en gaan zelven te voet. Byna al het hout, Q U E B E C. 1749. 155 hout , dat de arme menfchen ’s winters uit de boflchen halen , 'wordt hun docr honden toegevoerd, waarom men die honden ook de paarden der armen noemt. Zy fpannen ’er dan meed twee agter malkander voor ie¬ der voer. Ook vertoonde men my een paar daartoe met voordagt ge¬ maakte nette lieden, waarin ene vrouw zitten kon, welken door twee honden getrokken werden , die ’er , als de baan glad was , groter fpoed mede kónden maken dan men wel denken zou. Een hond van middel¬ matige grootte is dan in daat een menfch te trekken. Oude lieden heb¬ ben my verhaald dat ’er in hunne kindfchheid weinig paarden in het land waren , en de inwoonders toen des winters alle hunne vragten door honden deden trekken. Verfcheiden Franfchen , die ’s winters naar Ter» ra Labrador gereild waren , verhaalden , dat de Eskimaus , welken dat land bewonen, niet alleen hunne goederen van honden op Heden trekken laten , maar dat zy zelven op Heden door honden getrokken op het ys ryden. Du hoogtens ten weden buiten de Stad brengen vele bronnen voort. Bronnen. Alle deze heuvels bedaan uit de voorheen gemelde kalkleyen , en zyn aan den wedkant tamelyk Heil , zo dat het moeilyk is ze te beklimmen. Hunne loodregte hoogte bedraagt omtrent tien of twaalf vademen. Bo¬ ven op zyn zy zonder hout, en met ene dunne kord van aarde, die men tot koornlanden of weiden gebruikt, bedekt. Het is onbegryplyk hoe deze naakte heuvels aan al dit water komen dat ’er van komt af vloeyen. Zouden deze heuvelen de eigenfchap he*bben van het water uit de lugt , het zy by dag of by nagt , aan te trekken ; en zouden de bergen die uit leyen bedaan daar bekwamer toe zyn dan anderen? De Paarden in Kanada , oorfpronglyk uit Frankryk herwaards ge- Paarden» bragt , zyn van een goed foort , derk , vlug , en zo groot als goede Rui- terspaarden. Men hakt hun hier, gelyk als in Engeland , de daarten af, waardoor men* de arme dieren van hunne wapenen tegens de menig¬ vuldige vliegen en ander ongedierte berooft. Als de paarden trekken moeten fpant men ze agter malkander, dog zelden meer dan drie. En dit zal mifichien de reden wezen waarom men den paarden de daarten kort, op dat het voorde het agterde daar mede niet in de ogen Haan mogte. Men ziet zelden wagens met vier wielen , maar meed karren. De Gouverneur en enigen weinigen der voomaamde Heren gebruiken hier koetfen ; de overigen vergenoegen zig met open chaifes. Men klaagde in ’t algemeen dat de Boeren te veel paarden begonnen aan te fokken, waardoor des winters het voeder voor de koeyen te kort fchoot. De Koeyen waren hier ook uit Frankryk gebragt. Zy waren zo Koeyen. groot als onze Zweedfchen . Men zeide dat het vee hier te lande klein¬ der wierd , en - fchreef het aan de koude der winters toe , gedurende den wel- V 2 ken \ 15 6 KANADA. ken men ze zes maanden lång genoodzaakt is opgefloten te houden , en ze matiglyk te voeren, uit vrees van gebrek. De meeften hadden hoor¬ nen, enigen alleen uitgenomen. Dog in Penf'ylvanie was het ene on¬ gehoorde zaak ene koe zonder hoorns te zien. Zoude de koude hier iets toe doen? Melk geven de koeyen hier zo veel als in Frankryk . Het oiïen- en kalfsvleefch te Quebec wordt voor beter dan dat te Montreal ge¬ houden , het welk fommigen aan de brakagtige weiden die hier leggen toefchryven. Dog dit kan alleen de reden niet Zyn , want het minde vee dat te Quebec verkoft wordt heeft op biezengras (*) geweid. In Kanada trokken de olfen met de hoorns; maar in de Engelfche volk¬ plantingen met de fchoften , gelyk de paarden doen. De koeyen wa- , ren hier van allerlei kleuren , dog de meeften egter zwart of ros. Schapen. Ieder Boer houdt hier gemeenlyk enige Schapen, van de welken hy zo veel wol wint als hy tot zyne kleding van noden heeft. De befte lakens evenwel komen uit Frankryk. De wol der fchapen uit Frank - ryk hier gebragt wordt, als het vee enigen tyd is hier geweeft, grof en harder dan zy geweeft is. En dit is nog erger by de voorttelingen. Men fehreef dit aan ’t gebrek toe dat de fchapen des winters lydeti moeten. Geiten. Geiten heb ik nergens in Kanada gezien ; ook zeide men dat ’er gene waren. In de Engelfche volkplantingen zag ik ’er ook maar eni¬ gen, en dat op maar ene plaats. Ook worden zy daar alleen maar gehouden om de melk in fommige ziektens te hebben. Eggen . De Eggen zyn hier driehoekig , met twee der zyden van zes , en de derde van vier voet breedte. De tanden en al het overige is van hout. De tanden zyn omtrent vyf duimen lang, en ftaan ook zo veel van malkander af. Schoon Het gezigt een vierde' van ene myl ten noorden van Quebec is ver¬ wurgt. rukkelyk. Het land gaat afhellende naar de Rivier toe , en hoe verder men van dezelve af komt des te hoger wordt het. Op vele plaatfen was het door de natuur in terraflen verdeeld, die de ene boven de andere leggen. Van deze hoogtens kon men ver rondom heen zien. Quebec , vertoonde zig zeer düidelyk naar het zuiden. Ten ooften zag men de fchepen op de St. Laurence zeilen. Naar ’t weften lagen de hoge ber¬ gen in de welken zig deze hoogtens vei liezen. Al het land was be¬ bouwd of tot weiden gemaakt. Hier en daar zag men een klein bofchje, dat ’er nog van de oude zware boflehen was overgebleven. De akkers waren merendeels met weit, dog ook tamelyk veel met witten haver, en op fommige plaatfen met erwten bezaid. Ander graan vond men hier niet. Men zag fchone huizen en boerderyen , die egter allen van malkander af- gefcheiden lagen. De woonhuizen waren gemeenlyk van zwarte kalk- leyen (*) Trighcbin. *57 Q U E B E C. 1749. leyen gebouwd en van buiten gewit. Verfcheiden beken droomden van de hoge bergen van het ene terras op het andere naar beneden. Deze hoogtens onder de bergen gelegen beftonden geheel en al uit zwarte kalklei, die in de opene lugt in fchyven fplyt. Boven op de zelve lag de aarde ter dikte van ene halve tot drie ellen toe, welke aarde met kleine Hukken van de lei vol was. De beken hadden zig gemeenlyk een diep bed uitgehold , en hare kanten beHonden merendeels louter uit lei. Nu en dan vond men in de dikker lagen enen donker grauwen kalkfteen , die , aan Hukken gebroken zynde , gelyk als- HinkHeen rook. Men was thans bezig voor ’s Konings rekening alhier verfcheiden fche- Schepen pen te bouwen ; dog voor myn vertrek van Quebec kwam ’er bevel ge- getim- ne nieuwen op flapel te brengen , en alleen die aftemaken welken men werd. begonnen had. De reden hiervan was dat men ondervonden had dat de fchepen van Amerikaanfch eiken hout getimmerd in verre na zo lang niet goed blyven als die van Europifch hout gebouwd zyn. By Que- lec waH weinig eiken hout , en de eikenbomen die daar vallen zyn ge¬ meenlyk zo klein dat zy tot weinig deugen. Men laat om die reden het timmerhout uit die oorden van Kanada halen die aan -Nieuw En¬ geland grenzen. Alle de eiken in Noord Amerika hebben die eigen¬ schap , dat hoe meer noordelyk zy groeyen zy des te beter tegens de verrotting beHand zyn. Het hout wordt met vlotten langs de Aromen , die van de grenzen van Nieuw Engeland komen , en die omHreeks van Lac St . Pierre in de St. Laurence vallen , naar Quebec gebragt. Ook komt ’er enig hout uit het land tuflchen Montreal en Fort St. Frederic. Dog dit hout wierd niet voor zo goed gehouden als het. vorige; ook moeH het van verder komen. Den 26. Aug. vertoonde men my ene groene aarde, die den Mar- Groene quis de la GaliJJ'onniere van boven uit Kanada gezonden was. Het aarde, was een foort van klei , die Herk aan een kleefde , en door en door de kleur had van kopergroen. (#) Door geheel Kanada vindt men Kreeften in de beken en , Aromen , £ree£. van den zelven aard als de onzen. De Franfchen houden ’er veel van. ten. Ook zeide men dat zy door de menigte die ’er van gevangen wordt zeer verminderd waren. Het gemene volk hier te lande fcheen zeer arm te zyn. Zy hadden maar eventjes den koH. Weinig lieden van den lageren Hand bezitten eni¬ ge rykdommen. Zy waren meeHen tyd te vreden als zy droog brood en water konden hebben. Het overige dat zy van levensmiddelen hadden , als vleefch, vifch , eyeren, hoenders, boter, kaas en diergelyken, bragten zy in de Stad om te verkopen. Van dat geld koften zy klederen , bran- V 3 dewyn (*) Waarfchynlyk was die aarde bezwangerd met deeltjes van koperens. K A N A D A. 1 5 3 dewyn , en opfchik voor dc vrouwen. Maar hoe mager zy “het ook had¬ den waren zy dog altyd wel vergenoegd en vrolyk. Reis Op verzoek van den Gouverneur Generaal en den Marquis de la Ga - Ilaa}‘ „ hjfonniere had ik met enige Franfche Heren party gemaakt om de zo iW. * genoemde zilver- of liever loodmyn by Bate St . Paul te gaan bezig- tigen. Ik aanvaarde deze gelegenheid om een groot deel van ’t Land te zien met vermaak. Wy gingen dan des morgens den 29. Aug. met ene * fchuit de St, Laurence af op reis. De oogft was nu op handen, en ik zag overal het volk wakker op het land aan ’t werk. De Weit en den Haver had men reeds ene week ge¬ leden begonnen te mayen. Het gezigt voor Qucbec op dè Rivier was zeer fchoon. De Stad lag hoog, en men zag alle de gebouwen zeer wel. De fchepen leverden ene fraye vertoning op. Het kruidmagazyn ftak boven alle de gebou¬ wen uit. Het land dat wy voorby voeren ftreelde het oog niet minder. De St. Laurence liep hier byna' geheel van ’t zuiden naar het noorden. Aan beide zyden vertoonde zig ruime bebouwde landeryen, dog meer aan de wed dan aan de ooftzyde. De kanten der Rivier waren hoog en Heil. Ene menigte van door dalen van malkander afgefcheidene heuvels, uitge- ftrekte akkers, die nu van het koorn wit waren, en voortreftelyke bos- fchen, maakten het gezigt aan beide zyden zeer aangenaam. Hier en daar zag men ene kerk van Heen ftaam Ook fmeet zig nu en dan een beekje van de hoogte in den droom. Waar de beken enige kragt van water hadden waren ’er molens op gebouwd. Jsle Na anderhalve Fr. myl ver geroeid te zyn kwamen wy aan Isle cCOr- dOrle- hans i een eiland van omtrent zeven en ene halve Fr. myleu lang, en twee breed. Het legt midden in de St. Laurence. Het Eiland is hoog, de oevers zyn fteil , en bofchryk. Op fommige plaatfen waren zy eg- ter vry van hout en digt aan den oever bebouwd. Het Eiland is zelf wel bebouwd , en men zag niet anders dan fraye ftenen huizen , grote ak¬ kers , weilanden , boiïchen van bomen die hun blad vallen laten , en eni¬ ge denen kerken. Wy volgden den weftelyken tak der Rivier, dewyl dit de kortfte weg is. Dezen tak fchattede 'men op een vierde van ene Fr. myl breedte. Dog de fchepen durven dezen weg niet nemen , ten dele van wegen de zandbanken die hier nevens de uitftekken van het land leggen , ten dele wegens de ondiepte, en ten dele van wegen de klippen en ftenen die onder water leggen, maar houden zig altyd aan de ooftzyde des Ei- lands. Het land bleef de zelve gedaante als voor dezen behouden. Op het vafte land beftonden de hoogtens overal uit de meermalen genoem¬ de zwarte kalkleyen. De huizen der Boeren waren meeft overal van dien Q U E B E C. 1749* i 59 dien Been opgemetfeld, en van buiten gewit. Hier en daar egtcr fton- den huizen van anderen Heen. Ene ry van tien hoge bergen , die well- vvaards van de Rivier lag , en zig meelt van ’t zuiden naar het noorden itrekt, begon allengskens de St. Laurence te naderen, zo dat zy, die by Quebec wel twee mylen van de Rivier af lagen , negen Fr. mylen ver¬ der byna vlak aan den oever kwamen. Merendeels waren deze bergen met hout bewallen , dog op fommige plaatfen waren de meelte bomen verbrand. Omtrent zeven en ene halve Fr, myl van Quebec legt aan de weftzyde der Rivier, beneden aan den oever, ene kerk, die St . An¬ ne genoemd wordt. Zodra de fchepen, die uit Frankryk of elders an¬ ders van daan komen , deze kerk in ’t gezigt krygen , lollen zy hun ge- fchut tot een teken van vreugde dat zy nu niets meer op de St. Lau¬ rence te dugten hebben , en nu het gevaar der menigvuldige zandbanken te boven zyn. I Iet water in de Rivier was overal bleek rood en troe bel , fchoon men het meer dan zes vadem diep rekende. Een weinig beneden St. Anne viel aan de weftzyde der Rivier een droom in de¬ zelve , die La grande Rivière (*) genoemd wordt. Deze Rivier droom¬ de zo hevig dat het water byna tot in het midden van den tak der St, Laurence tudchen ’t vade land en het Eiland zynen loop behield. Omtrent ten twee uur na den middag begon de vloed, ook hadden wy den wind derk tegen,, zo dat het ons onmogelyk was verder te ko¬ men, zo lang tot dat het weer begon te ebben. Wy namen dan onzen in¬ trek op ene boerdery , toebehorende aan de Prieders van Quebec , nevens- ene fraye kerk, St. Joachim toegewyd. Wy hadden dezen dagagt Fr. mylen afgelegd. Wy werden zeer vriendelyk ontvangen. Al het om¬ leggende land is van denKoningaanhet Seminarium te Quebec gefchonken geworden, dat het den boeren verhuurd heeft. Hier bevonden zig nu twee Prieders, en verfcheiden jongelingen, welken zy in ’t lezen en fchryven en in ’t Latyn onderwezen. Dezen worden meed tot den gees- telyken dand gefchikt. Vlak over deze plaats lag de noordelykde hoek van de Isie d* Orleans. De tuinen te Montreal en te Quebec zyn vol van rode Aalbedèn. Zy zyn oorfpronglykuit Europa ^ dog tierden hier byzonder wel. De boom¬ pjes waren vol van beden. Veel wilde wyngaarden (f) wieden ’er in de bodchen. Ook had men ze door geheel Kanada in de tuinen en by de zomerhuisjes geplant. Deze zomerhuisjes waren alleen van latten gemaakt, en werden van alle kanten door de zware bladeren der wyngaarden bedekt, zo dat ’er de zon niet door kon dringen , en zy des zomers zeer koel en aange¬ naam waren. De wind dwong ons den nagt over te St, Jotrchim (*) De grote Rivier, (i) Vitis Labrusca £? vulpim. KANADA. 160 te verblyven. Den 30. zetteden wy onze reis tegens den wind op voort. By St. Joachim begint de Rivier als de vloed hoog komt brak te worden, en hoe meer men naar beneden komt des te zouter wordt zy. Wy zagen in ’t eerft aan de weftzyde der Rivier voor- treffelyke landeryen, die egter zeer laag lagen, dog kort daarop kwa¬ men de hoge bergen tot aan het water. De oever hield toen op uit kalkleyen te beftaan, en veranderde in enen uit glinfterfteen eu kwarts vermengden kalkagtigen rotsfteen. (*) De glinfterfteen was zwart * en de kwarts ten dele helder grauw. Deze ftoffen waren zo wel on¬ der malkanderen vermengd dat men ze met het oog kwalyk , dog met het werktuig in ’t geheel niet van een fcheiden kon. De breedte der Rivier was byna drie Fj\ mylen. Men toonde my hier en daar hoe bezwaarlyk de fchepen de regte doorvaart vinden konden, welke nu aan dezen dan aan genen kant der Rivier lag. Wy kregen een zeer gevaarlyk ftuk wegs, ter langte van vyf Fr. mylen , dewyl de gantfche wefteroever der Rivier uit hoge en fteile ber¬ gen beftaat, zo dat indien ons een ftorm overvallen had wy nergens voet aan land zouden hebben kunnen zetten, uitgenomen dat op twee of drie plaatfen fmalle openingen in de bergen waren daar men des noods de Ichuit zou hebben kunnen bergen , dog dan moeft men in den ftorm die nauwtens juift weten te treffen , anders moeft men onfeilbaar op de klip¬ pen omkomen. Deze bergen waren of geheel kaal , of met zeer on- digt ftaande dennen bewallen. Op fommige plaatfen egter waren klo¬ ven , in de welken de bomen digt op een ftonden en ook hoger opfchoten. Dit vertoonde zig van verre als of ’er onder op de rots hagen geplant waren. Wat verder kwamen wy een kerkje voorby, om het wel¬ ke heen enige boerderyen lagen. De plaats werd Petite Rivière ge¬ noemd, en de Ingezetenen hield men voor zeer arm, hetwelk ook niet onwaarfchynlyk was. Zy hadden ?niet meer lands om te bebouwen dan het geen tuffchen de Rivier en ’t gebergte lag, het welk op zyn breedft niet boven de drie fnaphaanfchoten bedroeg. Omtrent zeventien Fr. my¬ len van Quebec werd het water zo zout dat niemant het drinken kon. Om deze reden hadden onze roeyers zig van enen ketel met frifch bronwater voorzien. Eindelyk kwamen wy des avonds om vyf uur in Bate St. Paul , waar wy ons verblyf by de Priefters namen, die daar een groot gebouw bezaten , en ons zeer verpligtend ontvingen. Bue St. Baie S'r- Paul is een klein Kersfpel, agttien Fr. mylen van Ouebec , Paul. * aan enen waterboezem , even weinig van de Rivier af, gelegem De grond is ’er laag en vlak , van alle kanten door hoge bergen omringd , uitgenomen alleen op ene plaats aan den kant der Rivier. De boerdery¬ en (*) Saxum micaceo quarzofo calcarium. B A I E St. P-A U L. 1749. iSt £11 lagen ieder op zig zelve. De kerk is ene der eerden die hier te ■lande gebouwd werden , het geen ook genoeg uit hare flegte bouworde blykt. De muren bedonden uit balken , daande over einde omtrent ene el van malkander, en op de balken rudte het dak. Tuflchen de balken had men de muren van zwarte kalklei opgetrokken. Het dak was plat. In de kerk was een klein koor, en ene houten fakridy. Zy had genen toren ; maar daar was ene klok op het dak , hangende in de open lugt. Het gehele land behoort den Geedelyken. De Ingezetenen leven me¬ rendeels van den landbouw en het branden van Teer , die te ghtebec ver- koft wordt. -. Dewyl het land laag en aan enen waterboezem gelegen is , zoude men ligtelyk vermoeden dat de grond eertyds water geweed, en door de flib- ben, welken kleine daar langs lopende beekjes, en by dormig weder de Rivier zelve, aangevoerd hebben, voortgebragt was. Een groot deel der gewaden die men hier vindt zyn ook zeeplanten , als de Salicornia , ■de Glaux , het Pifum maritimum , en anderen. Dog de Inwoonders verzekerden my allen dat zy onder ’t graven noit model- of andere fchel- pen gevonden hadden. Het zelve antwoord had ik ook reeds van ande¬ ren , die noordwaards van Quebec op de lage gronden woonden , ge¬ kregen , welken betüigden noit iets anders dan verfcheidene foorten van zand en aarde gevonden te hebben. Het is zonderling, dat ’cr byna altyd een andere wind op de Bai dan op de Rivier wait. Dit wordt van de hoge bergen, waarmede de Bai rondom , uitgenomen aan den kant der Rivier 5 omgeven , is veroorzaakt. Als dan de wind van dien kant op de Bai komt , duit hy tegens de bergen wederom , en moet dus ene andere dreek krygen. Dus kan ’er op de Rivier of op het vlakke veld een noorden, en hier een zuiden wind wayen. Op den oever der Rivier zag ik drie foorten van zand leggen. Het Z ene was een helder grof zand, dat uit hoekige kwartskorrels bedond, en op de dranden gemeen is. Het andere was een zeer fyn zwart zand, gelyk ik voorheen in menigte op den oever van het Meer Champlain gevonden had , en door geheel Kanada tamelyk gemeen is. De zeil- fteen trekt byna alle deze korrels aan. Het derde was een granaatkleurig ins- gelyks zeer fyn zand , ontdaande , naar alle gedagten , uit de granaatkleu¬ rige zandkorrels, welken men zeer overvloedig in alle de Henen en ber¬ gen hieromdreeks vindt ; het zy dan dat dit zand ontdaan is uit Henen welken uit malkander gevallen of door het water afgeflepen zyn , of dat dit zand zelf aan deze Henen het bedaan gegeven heeft. Ik vond in ’t vervolg van deze Reis dikwyls op de oevers van dit zwarte en van dit granaatagtige zand ; dog het meed van het zwarte. Den 3 1 . Aug. zag men des morgens als enen zwaren rook van de II. Deel. X ber- KANADA. 1 6z bergen omhoogryzen; en de lugtwaszo vol van Muggen dat men zig niet wift te bergen. Vooral was dit gedierte laftig in het hout. Zy waren wat kleinder als de Zweedfche Muggen. Dog by Fort St. Jean heb ik Muggen van het zelve foort als de onzen gezien , zelfs een weinig gro¬ ter, byna gelyk onze Tipula hortorum. Dezen waren meer dan bloed- dorftig. Ik trooftte my met de gedagte dat haar tyd haafl: voorby zyn zoude. Na den middag voeren wy verder de St. Larence af naar de plaats daar men zilver of looderts vinden zou. Wat beneden Baie St. Paul kwamen wy een uit (lek lands voorby, dat geheel en al uit enen grauwen , tamelyk digten , en in beddingen leggenden kalkfteen beftond. Hy fcheen maar ene verfcheidenheid van de zwarte kalklei te wezen. De lagen waren niet horizontaal , maar byna loodregt , neigende noordwaards naar beneden. Elke laag was ene halve el of iets meer dik. De (leen door¬ gebroken zynde rook als Hink (leen. Wy hielden ons, gelyk den voor- gaanden dag, aan de weftelyken oever, die uit niet anders dan (leile klip¬ pen beftond. De Rivier was nu maar drie Fr. mylen breed. Hieren- daar zag men in de rotfen ftrepen van enen fneuwwitten , fynen , loden en byna doorfchynenden Spaath. Op verfcheiden’ plaatfen lagen (lenen in de Rivier , zo groot als gehele huizen , welken voor enige jaren in de lente van de rotfen waren afgerold. Men kan de plaats nog duidelyk zien waar zy voorheen gezeten hebben. Op vele plaatfen zag men Aal- kaften in de Rivier, diergelyken wy reeds befchreven hebben. (*) Al*on- Om den tyd te verkorten tekende ik enige woorden van de Algonkinfche kinjche taal op , die ik van enen Vader Jefuiet leerde , die zig lang onder de Al- taal. gonkins had opgehouden. Zy noemen het water Mukuman , het hoofd Uftigon , het lichaam fVihas, den voet Ukhita , ene fchuit Ufh^ een fchip Nabikoan , het vuur Skate , hoi Maskufu , het water Nypi , enen haas IVbabus , enen marter IVbabiflanis , enen eland Mufu (f) , een rendier Attikku , ene muis Mawitulfis. Deze Jefuiet meende grond te hebben om te geloven , dat , als enig Amerikaanfch volk zynen oor- fprong aan de 'Tartaren fchuldig is, dat byzonderlyk ten opzigte der Algonkins plaats heeft, want hunne taal wordt overal in Noord Amerika ver (*) Zie Cl. 115. (f) Het beroemde Moofe-deer is niets anders dan een Eland, want niemant kan ontkennen, dat Moofe-deer van Mufu of Moes af komt, want de U op 't laatH van dit wooxd lhreken de Algonkins byna niet uit. Voor dat de Iro - quoizen , of de F yf Volken , zo magtig wierden als zy nu zyn, waren de Al- fonkins het voornaamde volk van Noord Amerika , en hunne taal was in gc- ruik over het grootfte gedeelte van dat land. En, fchoon zy byna geheel door de Jroquoizen uitgeroeid zyn , is nogthans hunne taal meer in gebruik in Ka¬ nada dan enige andere Amerikaanfcbe taal. F. # TERRE D’EBOULEMENT. 1749. 163 ver ten wellen van Kanada , naar den kant van Tart ar yen toe , gebro¬ ken. Deze taal wordt als zeer woordenryk opgegeven , by voorbeeld , om te zeggen ik ga op * V ys gebruikt men een geheel ander woord dan om te zeggen ik ga op het land, en ik ga op enen berg. Des avonds laat kwamen wy te Terre d' Eboulement aan , dat twee Tem entwintig Fr. mylen van Ouebec af legt, en de laatfle plaats aan de dltboule- weftzyde der St. Laurence is die bebouwd en van Franfchen be-ment- woond wordt. * Verder is het land zo vol bergen, dat het onbe¬ woonbaar is, dewyl ’er geen enkeld ftuk lands gevonden wordt dat men zou kunnen bebouwen. Een klein kerkje Haat onder aan den oever. Hier wafièn gene Walnootbomen meer , van wat foort ook. By Bate St. Paul vond men nog twee of drie van die Walnootbo¬ men die de Engelfchen Butter-nut-trees noemen; dog zy waren de enigen welken men in den gehelen omtrek ziet. Ook willen gene Eiken hier, of verder noordwaards, wallen. Weit werd hier veel gezaid. De aarde is hier tamelyk vrugt- Granen, baar, en geeft dikwyls vier- of zesentwintig voor een, dog gemeen- lyk tien of twaalf. Het brood was hier witter dan ik nog in Ka¬ nada gezien had. Men zait ook veel Haver, en hy neemt beter op dan de weit. Ook worden hier veel Erwten geteeld. Zy vermenigvuldigen zig het meelt van alle granen. Daar zyn voorbeelden dat zy honderd voor een gegeven hebben. Vogels zyn hier niet veel ; en die hier des zomers zyn trekken Vogels, in den herfft weg. Des winters ziet men hier niets dan Sneuwvo - gels, Patryzen , en Raven s. Zelfs de Krayen durven hier den win¬ ter niet aftewagten. De Bulkikker is hier op vele plaatfen te vinden, gelyk ook de Vuurvliegen. In plaats van kaarflen brandt men hier overal olie van Bruinvis- fchen in de lampen. By gebrek van deze olie gebruikt men traan van Robben. Hier bevond zig ene vrouw die digt by haar negenenvyftigfte jaar en egter zwanger was. Zy had federt agttien jaar de lïonden niet gehad. In ’t jaar 1748. kreeg zy de kinderziekte; en nu was zy zwanger en zeer dik. Zy was welvarende, en zeide dat zy het kind voelde bewegen. Men bragt haar om de vreemdheid der zaak by den Heer Gaulthier, die van ons gezelfchap was. Den i. September des morgens om halfagt uren vertrokken wy van hier, de Rivier nog verder af varende. Het land by Terre d' Eboulemeut was X 1 hoog, KANADA. 164 hoog, en beflond uit heuvels van loutere aarde, welken als in drie of vier verdiepingen boven malkander lagen, en allen bebouwd waren. Aardbe- Deze oord leed veel fchade van de zware Aardbeving des jaars 1663. ving van van de welke Pere Charlevoix (*) fpreekt. Verfcheiden heuvels tui- ] 'J0°’ melden omver , en vele akkers die op de lager heuvels lagen wierden vernield. Men vertoonde my enige kleine eilandtjes in de Rivier , welken by die gelegenheid ontflaan waren. Op de heuvels lagen hierendaar Hukken van zwarte Kalklei. Wy had¬ den ter zyde gedurende agt of meer Fr. mylen zeer hoge grauwe ber¬ gen gehad , beflaande uit enen rotsfleen , die uit enen purperen en waterkleurigen kwarts , enen ligtgrauwen kalkfleen , en enen zwarten glimfteen , door malkander vermengd , beflonden. Zy kwamen met hun¬ ne voeten in de Rivier. Men konde op dezelven gene kalklei gewaar worden; dog nu begon die zig wederom te laten vinden. Zwaluwen (f) vlogen ’er in menigte heroin. De Rivier wierd hier vier Fr. mylen breed gefchat. Ter zyde der Rivier zag men twee Fr. mylen ver diergelyke verho¬ gingen van heuvelen gelyk by Ter re cTEboulement. Dog wat verder kwamen ’er hoge en verdrietige bergen in de plaats. Verscheiden1 groter en kleinder Beken Hortten zig van de fleile oevers die fomtyds enige vademen hoog, en nu uit rots, dan uit aarde beflon- den , in de Rivier , met zulk een gedruifch , af, dat men het van verre ho¬ ren konde. Mineraal In ene dezer beken , die over enen kalkflenigen berg liep , vond men. water, een mineraal water. Het rook vry flerk naar zwavel , was zeer helder , en veranderde niet van kleur door de galappelen. Als men het in enen zuiveren zilveren beker giet , fchynt de beker verguld te wezen , en ’er bleef ene karmozynagtige Hof op den bodem. Stenen en hout in dit wr- ter leggende werden met een foort van flym overtrökken , die van boven ligt grauw en van onderen aan den Heen of het hout gantfch zwart was. Deze flym beet niet flerk op de tong, dog fmaakte byna als olie van tabak. De handen roken van deze flym , als men ze aantafl- te , den gantfchen dag zo flerk naar zwavel , als waren zy ’er mede befmeerd. Op de hoogte van de oppervlakte van het water vond men veel kalk- leyen. Zy lagen in beddingen, niet horizontaal, maar naafl malkander* een weinig naar ’t weflzuidweflen hellende. Elke laag was omtrent tien of vyftien duim dik. Boven aan , daar de lugt ’er by kwam , waren zy in kleine blaadtjes gefchilferd , dog van binnen digt gefloten.. Sommigen, helden wat naar ’t grauwe.. Om (*) Hifioin de h No-wvelle Franco. T. II. p. 12 5. (f) Sterm HiruncTo. CAP A U X OYES. 1749. 165 Om den middag kwamen wy by Cap aux Oyes aan , welke naam mis- Cap aux fchien oorfpronglyk is van de wilde Ganzen , die de Franfchen daar op oyes. hunne aankomll zullen hebben aangetroffen. Tegenswoordig zag men ’gr niet enen vogel , behalven enen Raaf. Hier zouden wy de bewuffe aderen van metaal onderzoeken. Dog het waren niet anders dan fmalle flrepen van enen fynen witten Spaath , wanrin enige weinige korrels van looderts lagen. Cap aux Oyes werd van enigen twee- van anderen vyf- entwintig Fr. mylen van Quebec gerekend. Ik zag met groot genoe¬ gen dat de meefte gewaden die men hier vond de zelven zyn die ook in Zweden voortkomen. Tot ene proeve zal ik ’er enigen aantekenen. Het Zandriet, of de Arundo arenaria van Linn/eus , wies hier veel in ’t zand , en deed het vaft leggen. Het Elymus arenarius was ook overvloedig op de oevers. De Zweed- Franfchen noemen deze twee planten Zeerogge. (*) Deze planten J'cbe plau- waflèn menigvuldig op de kuilen van Newfoundland en van Noord Ame* tcn* rika. De plaatfen daar het ilaat zien ’er van verre uit als koornlanden. En dit kan tot ene verklaring dienen van het geen in de oude Noord- fche Gefchiedboekcn van Vinland det goda gezegd wordt, dat daar na- melyk de Weit van zelve groeit, ('j') Het Zeeweegbree of de Plant ago maritima kwam hier ook veel voor. De Franfchen eten op zee de bladeren van dit gewas in foep of als fala~ de. Het kan ook als Zeevenkel (§) ingemaakt worden. De Arbutus uva urfi van Linn/eus wail hier in overvloed. De Wil¬ den , de Franfchen , dQ Engelfchen , en de Hollanders noemen het Sa- gakhomi. Men mengde de bladeren ’er van met de tabak. 