Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
Aanwezig de Heeren: W. van BEMMELEN (voorzitter), W. van Braam, M. J. DoppENBERG, W. Orrow, G. GRIINS, H. A. Brouwer, С. BRAAK, ONNEN en P. C. Кілт en als gasten de Heeren Новкеснт еп WITKAMP. Notulen. De notulen van de vorige bestuursvergadering worden voorgelezen en goedgekeurd. Binnengekomen stukken. Ontvangen zijn een brief van Dr. Sarm, die voor het lidmaatschap bedankt en van Dr. Н. J. VAN Lummen, dat hij wederom zitting neemt in het Bestuur. Mededeeling van Dr. van Bemmelen. Dr. van BEMMELEN, krijgt nu het woord tot het doen eener mededeeling over „de electronen-bouw van het atoom.” De ontdekkingen op het gebied der kathoden-stralen en radioactiviteit hebben aanleiding gegeven tot theoriën omtrent een electrische constitutie der atomen. Daar het atoom electrisch neutraal is, moeten de positieve en negatieve electriciteit waaruit het bestaat, met elkaar in evenwicht zijn. Wat aangaat de natuur der negatieve electriciteit. zoo moet thans aangenomen worden, dat deze corpusculair is; omtrent die der positieve is nog geen dwingend uitsluitsel verkregen. J. J. Тномѕох neemt een bol van positieve electriciteit van atoomgrootte aan, waarbinnen de rondloopende negatieve electronen ringsgewijze in evenwicht zijn. Kunnen b.v. hiermede vele eigenaardigheden van het stelsel van MENDELEJEF verklaard worden, zoo is het daarentegen — 277 — onmogelijk van het uiteenvallen van atomen in andere atomen van verschillende elementen, als radium in radiumemanatie en helium, een aannemelijke voorstelling te geven. NICHOLSON ontwierp daarom een andere hypothesis, waarbij de positieve electriciteit door de negatieve electronen als een zon door planeten omringd wordt. De positieve kernen zijn dus, in tegenstelling met 'l'nowsox's hypothesis, veel kleiner dan de negatieve electronen, maar daardoor juist van veel grooter traagheid (in casu : gewicht). Geen andere traagheid der stof dan electrische aannemende en eeu gelijkmatige verdeeling der positieve electriciteit, komt hij tot de atoomgewichten van eenige stoffen wier atomen respectievelijk 2, 3, 4 en 5 electronen bezitten en die hij coronium, hydrogenium, nebulium en protofluorine noemt. Hij leidt daarvoor af: Coronium 0.5131. Hydrogenium 1.008. Nebulium 1.6277. Protofluorine 2.3604. Het is mogelijk, dat één atoom hydrogenium uit meerdere atomen der stof van dien naam bestaat, maar dat is van geen invloed op de verdere afleidingen, daar de venae het zelfde blijven. NICHOLSON toont nu aan, dat het mogelijk is om de atomen van de verschilende elementen uit hydrogenium, nebulium en protofluorine op te bouwen. Voor de lichtere elementen worden op deze wijze atoom- gewichten gevonden, die binnen de grenzen der nauwkeurig- heid met de werkelijke overeenstemmen. Voor de zwaardere maakt hij o a. Ass van de groepen He; — B (Nu + Pf) еп Ne = 2 (Pf Н); 1 — 278 — Bestuursvergadering op Maandag Juni 1913. Aanwezig de Heeren: W. van BEmMmELEN (voorzitter), BRAAK, BELZER, VAN LUMMEL, VAN ALPHEN DE VEER, VAN Braam en Fru, (secretaris). Notulen. De notulen der vorige vergadering worden voor- gelezen en goedgekeurd. Binnengekomen stukken. Het bestuurslid Dr. Th. VALETON van Buitenzorg heeft wegens vertrek naar Europa bedankt. Tot nieuwe leden worden benoemd de Heeren JANSEN VAN Raars en Dr. BORGESIUS. Mededeeling Dr. van Lummel over de resultaten van zijn bezoek aan Europeesche bibliotheken. De voorzitter richt tot den heer van LuwmwEgr het verzoek of hij misschien in staat is, den leden het een en ander over zijne bevindingen bij gelegenheid van zijn bibliotheekstudiën opgedaan, medete- deelen. De heer van Lummen voldoet aan dit verzock. In het Natuurkundig Tijdschrift voor Nederlandsch-Indië zal er binnenkort een uitvoerig relaas van het een en ander verschijnen. Mededeeling van Alphen de Veer over „De zonnetheorie van Dr. Brester”. De eerste voorwaarde voor de theorie v. Ввквтек is de inwendige rust van de zon, waarvoor de volgende feiten mogen spreken: 1°. De stoffen komen laagsgewijze op de zon voor, gerang- schikt volgens de dichtheid, wat uit metingen van de omwentelingssnelheid van verschillende elementen met behulp van het beginsel van Doreremr is gebleken. E De protuberansen zijn geen geweldige uitbarstingen, in de eerste plaats, omdat stoffelijke verplaatsingen met — 279 — die waargenomen snelheid onmogelijk zijn, en in de tweede plaats, omdat in ’t spectrum van de protuberansen sommige streepen verschuiven, doch andere in rust blijven. Wij hebben hier te maken met een onjuiste toepassing van het beginsel van Dorrrzn, aangezien nl. wel een stoffe- lijke verplaatsing van een lichtbron streepenverschuiving _ van haar spectrum geeft, maar omgekeerd streepen verschui- ving door verschillende andere oorzaken kan plaats hebben. Het zonnespectrum geldt als een standaard voor de bepaling. van de golflengten en verschuiving van de 20.000 streepen behoort tot de grootste uitzonderingen. In de gelaagde zonneatmosfeer speelt zich nu een proces af, dat ons een verklaring kan geven voor de periodiciteit van de zonnevlekken en van veel andere magnetische en electrische verschijnselen. Men moet daartoe een laag vaste of vloeibare condensatie- producten aannemen, vrij drijvende in het zonnegas en fotosfeer genaamd. Die laag nu wordt verondersteld in 't zonnegas te kunnen dalen, op diepere plaatsen te verdampen en in hoogere zonen zich weer opnieuw te vormen. De zonnefakkels zouden nu blazen in die laag zijn, ver- oorzaakt door het zich daaronder ontwikkelende gas, terwijl bij het doorbreken van die blazen gaten ontstaan, welke wij vlekken noemen. Het hangt nu af van het verschil in snelheid van de fotosfeer en 't omgevende gas, of het inwendige gas in staat is om blijvende gaten in de fotosfeer te blazen. Op hoogere zonnebreedten worden de gevormde gaten dichtgedrukt en aan den evenaar eveneens. Op gemiddeld 19,59 N.B. еп Z.B. zijn de snelheden van de fotosfeer en % omgevende gas gelijk en daar worden dan ook alleen vlekken m» © gevonden. Het rijzen en dalen van de fotosfeer moet in ongeveer 11 jaren plaats vinden, wil men in dien tijd één maximum en één minimum van vlekken waarnemen. — a — Nog veel conclusies worden getrokken uit de aanname van de zich bewegende fotosfeer. Mag worden aangenomen, dat de zon sterk radioactieve stoffen bevat, die door hun zwaarte onder de fotosfeer voor- komen, dan is ’t mogelijk dat door de gaten in de fotosfeer bundels 2 en x stralen naar buiten schieten. Die stralen nu zouden bij ons de magnetische afwij- kingen geven en °t N licht veroorzaken, maar het is dan ook waarschijnlijk dat die bundels electronen, die uit de vlekken komen, lichtverschijnselen in de zonneatmosfeer zelf teweeg brengen, die daar de protuberansen zouden vormen. De vruchtbare theorie van Dr. Вкеѕтев vindt bij de astro- nomen weinig ingang, omdat men er geen aandacht aan schenkt. De astronomische wetenschap verzamelt op het oogenblik slechts feitenmateriaal en is nog zeer kritisch gestemd tegen- over elke poging om met die resultaten bijv. een verklaring te geven voor het mechanisme van de zon. Een directe bestrijding heeft op het oogenblik nog niet plaats gehad. Door Dr. Braak, Dr. v. BEMMELEN en Dr. v. LUMMEL werden groote bezwaren geopperd: Dat het zoo vreemd is, dat die perodieke beweging van de fotosfeer niet tot rust komt. Dat het niet denkbaar is dat er vaste verbindingen bestaan- baar zijn bijeen temp. van ongeveer 60009, welke de fotosfeer zou moeten bezitten volgens de stralingsenergie-kromme. 8% Het is vreemd, dat de 2 stralen zich door die dichte zonnemassa voortbewegen, terwijl hun doordringend vermogen, zooals wij dat kennen, zeer gering is. Het blijft moeilijk deze hoofdpunten te ontkennen of direct te bevestigen, aangezien ons nog niet voldoende positieve gegevens ten dienste staan. Er blijft echter veel kans bestaan op de juistheid van de theorie van Dr. Brester en dan is dit een stuk wetenschap- pelijk werk van groot belang voor de astronomische wetenschap. Ф 2°. == 100 c Bestuursvergadering op Wee 21 Juli 1913. Aanwezig de Leden: W. van BEwwELEN (voorzitter), BRAAK, SUNIER, OTTOW, BROUWER, DE VISSER SMITS, VAN Lummen, GRIJNS, VAN BRAAM, VAN НОҮТЕМА, VAN ALPHEN DE VEER, WENCKEBACH еп Кілт, (secretaris) en als gasten de Heeren DuvsrER еп Lurre. Notulen. De notulen van de vorige vergadering worden voorgelezen en goedgekeurd. Nieuwe Leden. Als leden hebben zich opgegeven C. Hrs, М. Duysrer, VAN [итн en ре Lange allen te Weltevreden. Algemeene Catalogus. Dr. van LuwwEL doet hierop mede- deeling over de wijze, waarop hij bij het samenstellen van den algemeenen catalogus zal te werk gaan. Na een historische inleiding, waarin de overwegingen, die voerden tot het vormen van het plan een algemeenen catalogus samen te stellen, worden uiteen gezet, vertelt hij van zijne bemoeiingen in Europa en geeft een kort overzicht van de verschillende methoden bij het catalogiseeren der boeken іп den Haag, Berlijn en Brussel in gebruik. Bij het catalogiseeren der boeken voor den algemeenen catalogus zal het decimale stelsel, dat het meest praktisch en het beste is gebleken, worden gevolgd. Van een en ander komt in het Natuurkundig Tijdschrift uitvoerig verslag. De voorzitter deelt der vergadering hierop mede, dat Dr. vaN Lummen zich bereid verklaard heeft, zich geheel belangeloos met de leiding van het werk te willen belasten. De voorzitter spreekt hem hiervoor den dank der vergadering uit en laat uitkomen, dat het een groot werk is waarmee de heer van LuwwEr zich belast. -- 282 — Hij, de voorzitter, vreest, dat later misschien blijken zal, dat de taak te zwaar is en hierom heeft hij den heer vaw Laast, verzocht om, zoodra deze merken mocht, dat er hulp noodig is, hiervan spoedig kennis te geven, opdat deze hulp hem verstrekt worde. De K. N. V. heeft zich zelf belast met de samenstelling van den Alg. Catalogus en dus moet het werk tot een goed einde worden gebracht. Mededeeling Dr. Brouwer. De voorzitter geeft nu het woord aan den Heer Brouwer, die zijne lezing over de jongste uitbarsting van den vulkaan Raoeng houdt. Deze lezing zal in haar geheel in het Natuurkundig Tijd- schrift voor Ned.-Indië verschijnen. Nadat de heer Brouwer eenige vragen beantwoord heeft dankt de voorzitter hem voor zijne belangrijke lezing en geeft hierna het woord aan den heer Braak die een voor- dracht houdt „over den invloed der straling op de wolken- vorming.” Mededeeling Dr. Braak. Bij aandachtige beschouwing van de cumulusvorming boven Batavia op dagen mot rustige atmosfeer, neemt men waar, dat in de onderste luchtlagen de eumulusvorming zwakker optreedt, dan volgens de verticale temperatuurverdeeling in de atmosfeer mag verwacht worden. Daarentegen wordt in de nabijheid van het cirrusniveau de wolkenvorming Schijnbaar versterkt. Beide verschijnselen laten zich verklaren door aantenemen, dat op eene hoogte van ongeveer 10 KM. voor de wolken een evenwichtslaag gevonden wordt, waar de warmteabsorptie tegen de uitstraling opweegt, terwijl eene dergelijke even- wichtslaag voor de lucht, tengevolge van de verandering die de samenstelling der lucht op groote hoogte ondergaat, eerst veel hooger gevonden wordt. Te Batavia bevindt zich de laatstgenoemde evenwichtslaag, het begin der zooge- naamde isotherme laag, op 16 à 17 KM. hoogte. —- 268 -- Op grond dezer onderstelling, die door waarnemingen wordt bevestigd, laat zich tevens eene verklaring geven voor de stralige, vedervormige structuur der cirrus-wolken. Een uitvoeriger verslag zal in het tijdschrift worden opgenomen. Na een korte discussie betuigt de voorzitter den heer Basik dank voor zijn interessante mededeeling en daar niets meer te verhandelen is, wordt de vergadering gesloten. Bestuursvergadering op Maandag 11 Augustus 1913. Aanwezig de Leden: W. van BEMMELEN (voorzitter), VAN BRAAM, VAN HovrEMA, GRIJNS, LEUSDEN, VAN ALPHEN DE Veer еп Кілт, (secretaris) en als introducés de Heeren W. VAN GORKUM еп BOEREMA. Notulen. De notulen der vorige vergadering worden voor- gelezen en goedgekeurd. Leden mutatie. De Heeren mp Sıso en SomnapER hebben voor het lidmaatschap bedankt, terwijl tot nieuwe leden worden benoemd: de Heeren Dr. W. А, Boreer, Dr. C. W. F. Wincker, Dr. T. G. CoRNEnIrs, Dr. J. Boerema, de Heer J. Н. Zeeman en Mejuffrouw van DEN HOVEN VAN GENDEREN. Mededeeling Flu. Daar er geen stukken zijn ingekomen, die een behandeling eischen, geeft de voorzitter het woord aan den heer Fuvu tot het houden zijner mededeeling „Over invisibel Virus". Lörrter trachtte bij zijne studie van de mond- en klauwzweer, eene ziekte die bij runderen optreedt en zich o.m. uit in het optreden van met vocht gevulde blazen aan de pooten en in den bek, met filtraten van den inhoud der blazen, dieren tegen de mond en klauwzweer te immuniseeren. © — 284 — Hij verdunde den inhoud der blaasjes met 0.9 °/, Na Cl in de verhouding van !/100, filtreerde deze verdunning door een Berkefeld filter, dat zeker alle bakterién terughield en spoot vervolgens met !/50.000 g. van het filtraat eenige kal- veren in. Het resultaat was eene verrassing, want tegen de verwachting in, stierven de met filtraat ingespoten dieren op precies dezelfde manier, als contróledieren, die met niet gefiltreerd materiaal waren behandeld. Lörrner kon door een reeks van proeven aantoonen, dat de dood der dieren niet het gevolg kon zijn van eene toxinewerking, maar wel zoo verklaard moest worden, dat de verwekkers van de mond en klauwzweer zóó klein zijn, dat zij de poriën van de Berkefeld-kaarsen passeeren. Deze ontdekking was eene belangrijke, want zij opende een veld van onderzoek voor ziekten van den mensch en zijne huisdieren, waarbij men tot dien tijd toe vergeefs naar de verwekkers gezocht had. Werkelijk kwamen dan ook spoedig mededeelingen over soortelijke vondsten bij tal van ziekten. Zoo bv. door Norurp en Rouser bij de peripneumonie der runderen, BEvEnrNeH bij de mozaikziekte der tabaksbladeren, CEgNTAN1 en LAVONUZZI bij vogelpest, Reep en Cannon bij de gele koorts, REMLINGER en Rırrar bij rabies, Dorrr bij de papataccikoorts, ASHBURN en CRAIG bij de knokkelkoorts, van ProwazrokK bij pokken, en BERrMELLI bij trachoon. Er zijn zoowat 17 ziekten met zijn filtreerbaar of invisibel virus. De overeenkomst tusschen al deze ziekten is, dat hun verwekkers te filtreeren zijn en dat zelfs minimale hoeveel- heden virus, maximale werking ontplooien. Men sprak vroeger van onzichtbaar virus, omdat men meende, dat de verwekkers zoo klein zouden zijn, dat men ze onmogelijk met het mikroskoop zou kunnen zien. Berekeningen van ABBE hadden geleerd, dat als de afmetingen van een substantie afnemen tot 1/; o ze onzichtbaar, ook met behulp van onze meest volmaakte mikroskopen, zouden blijven en e — 285 — men moest wel aannemen, dat de zg. onzichtbare verwekkers zoo klein waren toen zij Berekefeldfilters passeerden. Later hebben onderzoekingen bewezen, dat ook organis- men, dien maar in eene afmeting bv. /; ш meten en zelfs organismen met nog grootere afmetingen een filter passeeren kunnen en zoodoende een filtreerbaar virus simuleeren. NEGRI had bij Lyssa, GUARNERI bij pokken in de aange- tastte weefselcellen eigenaardige lichamen ontdekt. Lang heeft men over de beteekenis dezer lichamen getwist, tot eindelijk van Prowazeck waarschijnlijk maakte, dat de licha- men moesten opgevat worden als de reaktie van de cel op de in haar plasma binnengedrongen of opgenomen verwekkers. De verwekkers zelf kan men als kleine !/, е metende bolletjes neerslaan en deze hierdoor grooter doen schijnen dan ze werkelijk zijn. Prowazeck noemt deze verwekkers „Chlamydozaä en beschouwt ze dus als dieren, anderen weer brengen ze onder de bacteriën, de akta hierover zijn nog niet gesloten. Spreker maakt nog aan de hand van de epidemialogie van eenige door onzichtbaar virus veroorzaakte menschelijke ziekten duidelijk, hoe de virussoorten in het lichaam voor- komen en hoe zij zich verspreiden kunnen. Nadat enkele vragen beantwoord zijn, dankt de voorzitter en wordt de vergadering gesloten. Bestuursvergadering op Maandag September 1913. Aanwezig de Heeren: W. van BEMMELEN (voorzitter), BRAAK, VAN LITH, SUNIER, VAN Hoytema, BOEREMA, DE VISSER SMITS, CORNELIS, ONNEN, JANSEN VAN RAAIJ, GRIJNS, KIEWIET DE JONGE, VAN ALPEN DE VEER, Mej. VAN DER HOVEN VAN GENDEREN еп Fuu (secretaris). — 886 — Notulen en ingekomen stukken. De notulen der vorige vergadering worden voorgelezen en goedgekeurd. Als nieuwe leden hebben zich opgegeven: Dr. W. VAN Gorkum en de ` heer vAN DER STADE te Medan. De voorzitter begroet mejuffrouw vAN DER HOVEN VAN GENDEREN als het eerste dameslid, dat een bestuursvergade- ring bijwoont en spreekt de hoop uit, dat het nieuwe lid ` veel van haren wetenschappelijken arbeid aan de leden zal meedeelen. Vervolgens wenscht de voorzitter Dr. Grins namens de vereeniging geluk met de koninklijke onderscheiding hem door zijne benoeming tot ridder in de orde der Nederl. Leeuw te beurt gevallen. Daar de heer van Braam niet ter vergadering aanwezig is zal de voorzitter per eerstvolgende keer ook hem namens de Vereeniging met de ook hem te beurt gevallen onderscheiding gelukwenschen. Mededeeling Dr. Braak. De voorzitter geeft hierop het woord aan den Heer BRAAK tot het houden zijner aangekon- dige mededeeling „Groote droogte op bergtoppen”. Door de waarnemingen, welke door Јохононх op den Slamat en vooral die, welke door hem op den Semeroe zijn verricht, hebben de bergtoppen op Java voor een deel ten onrechte den naam gekregen buitengewoon droog te zijn. JUNGHUEHN's conclusies berusten voornamelijk op waarne- mingen verricht op den Slamat en den Semeroe, vooral op den laatste, waarbij сеп relatieve vochtigheid van 5 °/, werd waargenomen. Blijkbaar zijn echter deze psychrometer-aflezingen niet gecorrigeerd voor de hoogte en is nl. geen rekening gehouden met het feit, dat bij afnemende luchtdrukking de verdam- ping en daardoor het verschil tusschen natten en drogen thermometer, toeneemt. Brengt men deze correctie aan, dan wordt de minimale betrekkelijke vochtigheid door Јохононх waargenomen van 5 tot 20 ?/, verhoogd. . In den oostmoesson komen echter, waarschijnlijk tengevolge = Mi van de neerdalende beweging in den Australischen anticycloon, wanneer deze zich tot Java uitstrekt, nog wel geringere vochtig- heden voor. Zoo werd in den morgen van 17 Augustus 1913 op den Pangerango 13 ?/, waargenomen, terwijl twee dagen later de hygrograaf 6 ?/, opteekende. Deze geringe vochtigheden zijn echter niet aan de berg- toppen gebonden, maar worden ook in de vrije atmosfeer waargenomen. Ор den ballontocht, die met de „Batavia” op den Sen Augustus 1911 van Soerabaja uit werd ondernomen, werd ор 2600 M. hoogte 7 °/,, terwijl op den 54e" Juli 1913 op een tocht van Batavia uit, tusschen 3600 en 4200 M. hoogte waarden, varieerende tusschen 0 en 8 ?/j, werden waargenomen. Deze werden waargenomen boven een wolkenlaag, welke tevens de bovenste grens vormde van de luchttroebeling (droge nevel), die in den oostmoesson een gewoon ver- schijnsel is. Een overeenkomstige afname der vochtigheid werd in September 1912 waargenomen, door middel van vliegeropla- tingen op een reis van Batavia naar Ambon, oostelijk van het eiland Bawean. Waarschijnlijk is deze storing een ge- volg van neerdalende luchtbewegingen en is haar voorkomen een aanwijzing voor de meerdere of mindere uitbreiding van den Australischen anticyeloon. De temperatuurstoring, die haar begeleidt, is wellieht terugtebrengen tot de vermeer- derde uitstraling, die de benedenste vochtige luchtlagen ondervinden, tengevolge van de groote droogte der hoogere lagen. De heer BRAAK beantwoordt hierop enkele vragen, waarop de voorzitter den heer Braak dank zegt voor zijn leerrijke voordracht en, niets meer aan de orde zijnde, de verga- dering sluit. == Wem = Bestuursvergadering op Maandag | 13 October 1913. Aanwezig de Heeren: W. VAN BEMMELEN (voorzitter), CORNELIS, BRAAK, ONNEN, JANSEN VAN RAAIJ, ZEEMAN, VAN HovrEMA en Fr, (secretaris). Notulen. De notulen der vorige vergadering worden voor- gelezen en goedgekeurd. Artikel Bat. Handelsblad. De voorzitter deelt hierop mede, dat hij een insinueerend artikel gedeeltelijk aan het adres van den heer vax Hoytema, den directeur der gebouwen, en verschenen in het Bataviaasch Handelsblad, geantwoord heeft in een kort en zakelijk artikel. Hij vond het goed dit te doen, daar de heer van HoYTEMA zich geheel belangeloos veel moeite getroost heeft in het belang der vereeniging en het dus de plicht der vereeniging is alle onaangenaamheden, die uit zijne bemoeienis mochten voortspruiten te voorkomen. Nieuwe leden. Tot nieuwe leden worden benoemd Dr. J. Crepier en de Heer J. J. Feyres, beiden te Weltevreden. Mededeeling van Hoytema. De heer van HOoYTEMA deelt hierop een en ander mede over de fundeering van het nieuwe gebouw van het Departement van Binnenlandsch Bestuur. Het fundeeringsvraagstuk is voor Indië en met name voor Batavia nog geenszins opgelost. Men mist alle gegevens, waarop verder zou kunnen worden voortgegaan. Voor Weltevreden b.v. is bekend, dat een grondlaag ter diepte van 2 M. onderhevig is aan scheuring. Deze scheuren gaan ook wel dieper, soms tot een diepte van 5 M. Men moet dus, wil men zeker zijn niet voor verrassingen te staan te komen, 2 M. diep fundeeren. Nu kunnen houten palen niet worden gebruikt daar deze, om rotting te voorkomen, steeds in water moeten staan. — 289 — Men zou palen van beton kunnen gebruiken, maar beton- palen kunnen in Indié niet worden gemaakt. Spreker nam hierom zijn toevlucht tot de methode van Strauss. Volgens deze methode draait men een stalen buis in den grond en verwijdert met een lepelboor de aarde uit de buis. Zoodra de buis diep genoeg is ingedrongen, trekt men haar een weinig terug en gooit door de buisopening beton. Men stampt dan de beton aan, en als ze niet meer meegeeft, trekt men de buis nog weer een einde verder uit en gict weer beton in. Ditzelfde wordt herhaald tot de buis 3 M. ver uitgetrokken is. De resteerende 2 M. worden nu gewoon bijgegoten. Spreker vertoont schema's, waarop men zien kan welken vorm de aldus geconstrueerde palen krijgen en schildert de eigenaardige moeilijkheden, die, door het steeds maar toevloeiend grondwater veroorzaakt, overwonnen moesten worden. De, na de gelukking uitgevoerde belastingsproeven deden zien, dat de palen volkomen aan de te stellen eischen beant- woordden. Door een gelukkig toeval had hij drie palen belast, toen er een aardbeving kwam. Twee der palen stonden droog, de andere in water. Terwijl nu de palen, die droog stonden belangrijke inzak- king vertoonden, was de paal in water onveranderd, blijven staan. Spreker wil natuurlijk uit één 7000 waarneming geen conclusie's trekken, maar beschouwt haar toch als een soort vingerwijzing, in welke richting verdere proeven genomen dienen te worden. Nadat spreker enkele vragen beantwoord heeft, dankt de voorzitter hem voor zijn interessante voordracht en spreekt de hoop uit, dat ook de andere technische leden der vereeni- ging, van tijd tot tijd iets uit hun werkkring zullen meedeelen. Niets meer aan de orde zijnde wordt de vergadering gesloten. LXXIII 19k. = 890 — Bestuursvergadering op Maandag 10 November 1913. Aanwezig de Heeren: vAN BEMMELEN, HoYTEMA, ZEEMAN, HILLE, VAN Lg, BOEREMA, LAVERMAN, BRAAK. Nadat de notulen der vorige vergadering zijn gelezen en goedgekeurd, brengt de Heer Braak ter sprake een verzoek van den Heer KAMEkLING om de gekleurde platen terug te ontvangen, door hem bij zijn vertrek in handen gesteld van den voorzitter der K. N. V. ten behoeve der reproductie in het Natuurkundig Tijdschrift. Besloten wordt aan dit verzoek te voldoen. Vervolgens wordt het woord gegeven aan den Heer LAVERMAN, die een en ander mededeelt over anaglyphen. Na een korte inleiding gaat spreker over tot de demon- stratie dezer ruimtebeelden. Verschillende meetkunstige draadfiguren zijn perspectivisch geteekend en wel zoodanig, dat op hetzelfde witte blad door elkaar heen zijn geteekend twee stereoscopische beelden, het eene met roode, het andere met groene lijnen. Deze teekening wordt bekeken met een bril met een rood en een groen glas. De bril wordt zoodauig opgezet, dat het roode -glas voor ’t oog wordt gehouden, waarbij de teekening met de groene lijnen behoort en omgekeerd. De roode lijnen worden nu in het roode, de groene lijnen ‚ їп het groene glas gezien іп dezelfde intensiteit als de achtergrond en worden niet opgemerkt, terwijl de roode - lijnen in het groene, en de groene lijnen in het roode glas zich duidelijk zwart tegen den achtergrond afteekenen. Op deze wijze verkrijgt men een sterk sprekend stereos- copisch beeld. Wanneer de teekening op grooter schaal wordt uitgevoerd, kan bet ruimtebeeld ook op grooter afstand door vele per- sonen tegelijk worden waargenomen. Op deze wijze is de — 291 — methode ook voor het onderwijs dien-tbaar te maken en kan zij bij personen, die stereometrische figuren niet als ruimte- figuren kunnen zien, het voorstellingsvermogen te hulp komen. Naar aanleiding dezer voordracht ontspint zich een lang- durige discussie over stereoscopisch zien en aanverwante kwesties. | Niets meer аап de orde zijnde, sluit de voorzitter de vergadering. Bestuursvergadering op Maandag December 1913. Aanwezig de Heeren: W. VAN BEMMELEN (voorzitter), BRAAK, VAN BRAAM, VAN НОҮТЕМА, BOEREMA, VAN Lira, WINCKEL, VAN GORKUM, BORGER, KIEWIET DE JONGE, Orrow, DE VOGEL, JANSEN VAN Raar еп Кілт, (secretaris). Notulen. De notulen der vorige vergadering worden voor- gelezen en na een kleine wijziging goedgekeurd. Benoeming nieuwe leden van het Bestuur. De voorzitter doet hierop het voorstel de Heeren BORGER, VAN GORKUM, ZEEMAN, JANSEN VAN Raaij, CORNELIS en Boerema tot leden van het Bestuur te benoemen, wat bij acclamatie geschiedt. De Heeren BoRGER, VAN Gorkum en BOEREMA, ter verga- dering aanwezig, nemen de benoeming aan. Er wordt nu overgegaan tot de benoeming van een nieuw Bestuur. Voorgesteld wordt het oude Bestuur bij acclamatie ` te doen herbenoemen wat geschiedt. Het Bestuur is nu als volgt samengesteld: Dr. W. VAN BEMMELEN, Voorzitter. Dr. С. GRINS, Ondervoorzitter. Р. G PhD ` Secretaris-bibliothecaris. J. F. van Hoyrema, Directeur A gebouwen. W. H. A. VAN ALPHEN DE VEER, Penningmeest Dr. С. BRAAK, Redacteur van ge Tijdschrift. — 292 — Nieuwe leden. Tot leden worden benoemd de heeren Wijmans en BOTERMANS. Mededeeling Dr. Grüns. De voorzitter geeft hierop het woord aan den heer (Gruss tot het doen eener mededeeling „over een reis naar Saigon en de ruïnen van Angkor Wat.” Spreker geeft cene beschrijving van de reis naar Saigon, de geographische gesteldheid van Cochinchina en de bouw- wijze der stad Saigon, die hierin van Batavia verschilt, dat Saigon een straat heeft waarvan de Franschen een boulevard gemaakt hebben, zoodat men in Saigon een stuk Parijs terugvindt. De ruïnen van Angkor Wat, die een bezoek overwaard zijn, getuigen van een hoogen graad van ontwikkeling der Hindoe- bouwkunst in vorige eeuwen. Men weet niet precies wanneer de tempels gebouwd zijn, ook is het onzeker of zij voorheen als paleis of als tempel dienst deden. Spreker geeft een beschrijving van de ruïnen en van de basreliefs op de muren. Aan het eind laat hij een paar foto’s en tal van prentbriefkaarten circuleeren, zoodat men zich ongeveer een indruk van de majestueuze ruïnen vormen kan. Nadat spreker eenige vragen beantwoord heeft, en nadat hem namens de Vergadering door den voorzitter dank is gebracht voor zijn boeiende mededeeling, wordt de verga- dering, daar er niets meer aan de orde is, gesloten. ee ©» o 5 mm DU ge e M = BEGROOTING VOOR 1914. INKOMSTEN. Contributiën leden . . f: 1100 — ке додо. „ 3900— Couvert subsidie . „ 2000.— Huur Oostelijk Paviljoen . „ 1080.— „ Westelijk , » 300- » Коп. Inst. van Теренот „250 Vergoeding verlichtingskosten . „ 20.— Rente. 4 doe f 5020.— UITGAVEN. L Bibliotheek. Brandassurantie . . (c ne Verzendings- en ные kosten. » 200 = Aankoop boeken . w 1400.— » meubilair . = 20 Bindwerk 3 500 f 2375 — IL Tijdschrift. Wetensch. Centraal Bureau. f 100.— Drukkosten. » 1009. — Teekenwerk 50.— x L | Verzendines- еп ES eden 5 30.— f 1180.— III Vergaderingen. Populaire voordrachten „ 100— f ` 100— Transporteeren f 3655.— к- Ne) — 294 — Per transport ` IV. Gebouwen. Gewoon onderhoud . Г. 50. Brandassurantie . „=... ФКБ Verponding. „ 10250 Verlichting. » 140.— Herstellingen . , .200.— V. Secretariaat. Klerk. f 980-- Onkosten. , 200.— VI. Bedienden. ` Loonen . f 198.— VIL Penningmeesterschap. Innings- en andere kosten . . f 150.— Totaal der Inkomsten . f 5020.— ” ” Batig saldo. Uitgaven . , 5016.75 f 3.25 f 3655.— f ` 533.75 f | 480.— T i= ыр, f 5016.75 2 BERICHTEN. Aan hen, die daarin ter completeering belangstellen k kan het solae worden medegedeeld : van Deel LÉI м» ” WI » 1245 Ў 3? » қ » * P У 72% о» 3» » 3) H ` Van alle complete Deelen zijn b I van het Natuurkundig Tijdschrift: is niets meer voorhanden. Нан. 1,255 enb. HI—XV zijn eenige complete Deelen aanwezig. XVI afl. 1, 2,-3, 5 en 6. - XVII—XXII zijn Ee complete ER aanwezig. XXIII ail. 1, 2 en .. XXIV all. 2, Se XXV— XXXIII zijn eenige complete | Deelen : eere XXXIV afl. 2, 3 en > XXXV—LXXIII pa eenige пюре Deelen aanwezig. m aanwezig. Voor verdere inlichtingen wende men zich tot : den Secretaris, P C FLU. . to еч specimens of corals pt all grot өрі, au and of Alcyo cularly those belonging to the families Nephthyidae mee rgiidae, | ` Alcyonidae, Xeniidae and Cornulariidae. In exchange he will be glad to 52 send specimens of almost m of the s. шы Alcyon nari and corals. `. 