VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Ik ben, GG, H l ' ` ' ALGEMEEN DENKBEELD VAN SIBERIE, EN DESZELFS INe ` WOONDEÀEN. Door den Heer PATRIN, Lid van veele Academien. | (Journal de Phyfigne.) (Wervolg en Slet van bl. 523.) D: Tartaren, die het Oostlyk gedeelte van :Siberie bee .woonen „en het nog Oostlyker , "rt welk den naam. van .Daourie draagt, en befproeid door de Rivier Amour, zyn bekend onder de naamen ván Bouraiten , Tongoufers. en Mongalers. Deeze onderfcheide Horden hebben ve ykheids. op elkander, Zy zyn Herdervolken, die onder enten woonen, van de Melk huns Vee's leeven , en zich. kleeder met Beestenvellen, welke. hunue Vrouwen wonder wel wetten te bereiden.. De Godsdienst deezer zwervende Tartaren. heeft het voorkomen van Afgodery, gelyk alle Godsdienften, waarin. Ten. eerbewyzingen toebrengt aan Weezens, die ons in de Natuur voorkomen; maar zy erkennen een Opperstweezen , gelyk mem dit ontdekt in alle Godsdienften 3 dewyl de Mene. Chen overal omtrent dezelfde, denkbeelden hebben, min ef. meer ontwikkeld. Het Opperheofd van. bunnen Godsdienst is de Dela? Las: , ma ? get ALGEMEEN "DESEREELO ` ma , die teffens Priester en Vorst is van eén grooten Staat op de Grenzen van Chine. Hunne Priesters , geheeten , zyn veel kundiger dan men zou denken: zy ípreeken. het Rusfssch zeer goed, en hadden in hunne gefprekken eene juistheid van redenkaveling , die verwondering moest ver- wekken by allen, die gelooven, dat men in de Schoolen alleen kan leeren redeneeren. Ik heb ep de Heuvels , uitziende op de W e door deeze Tartaren bewoond , Gebedenplaatzen gezien, eene foort van Tempels, in alle eenvoudigheid der Na- tuure gebouwd; het zya. Kegels van omtrent dertig voe ten hoog, gevormd door de opëenhooping van veele jonge Pynboomen , gehaald uit de nabuurige Bosfchen, gondsom welken men de Huiden der gevilde Dieren ophangt. Dit zyu de Offeränden aan het Opperweezen toegebragt; maar. bet Bygeloof , den Mensch zo natuurlyk eigen, heeft "et welhaast het voorwerp des Eerdieusts van gemaakt. Ik vond in dit alles niets buitengewoons; maaf my trof eem Zinnebeeld, door °t welk zy de onafmeetlyke grootheid van het Opperweezen , by hun het GROOTE WEEZEN ge heeten, uitdrukten. Overal waar ik hunne Godsdienst-ge- denktekenen gezien had, had ik opgemerkt, dat van dien Kegel vier ryen Steenen afliepen , en zich ter lengte van eenige honderd roeden uitftrekten , gerigt naar de vier Hoofd-Winden ; dit was geen werk des gevals ; op ver- fcheide plaatzen oam ik die rigting waar. met het Kompas in de hand, … Ik vroeg een Lama, wat die ryen Steen betekenden: „, Blaast,” gaf hy my ten antwoord, … het an GROOTE WEEZEN niet uit de vier hoeken des Heeläls ; an en is het niet billyk dat wy aan het geblaas des Almag- an tigen beantwoorden door onze Gebeden; zie deeg an Steenen van naby, onze Gebeden (aan ’er op gefchree- an ven.” Ik bezag de letters daar op gehouwen, cn dit denkbeeld dagt my werheeven. - By deeze Godsdienftige gevoelens, zo grootsch als een- voudig , voegen die Tartaren de ftrengfte Zeden. Geduw rende den tyd, dien ik by hun fleet, zag ik nicts °t welk de kieschfte jonge Juffrouw zou hebben doen bloozen. De Rusfen, die zeer verre zyn van zulk eene onthouding, zyn verpligt dezelve te eerbieden.: De Vreemdeling, de eerbaarheid eener Vrouwe beledigde , zou zyne roek- ` loosheid met zyn leeven moeten betaalen. — Onder hun is het Overfpel allerzeldzaamst, en wordt geftraft op eene wyze , die , zonder wreed te fchynen-, wel gefchikt is, VAN SIBERIE La em etn affchrik in te boezemens mer brengt de fchuldi« n in * diepst der bosfchen, men laat hun Boog en len, maar geen Paarden, en, in diervoege, aan hun lot over. De Tartaren, van de kindschheid af gewoon te ` paard te ryden, weeten zich te voet weinig te behelpen , en men heeft de ongelukkigen, op die wyze weggebragt, nooit zien wederkeeren, Welk een fchriklyke (rat voor die beide fchuldigen, aan de wanhoop ten prooi gegee- ven! Indien men by ons de Overfpeelers en Overfpeel- fters verwees, om, tot hun fterven , zamen te leeven , ver afgefcheiden van alle gezelfchap , zou deeze ftraf hun welhaast veel verfchriklyker dan de dood zelve voorko- men. Ondanks de ftrengheid van de Zeden der Tartaren , vindt men geen gastvryer volk: overal werd ik als een Vriend ontvangen , ik woonde gaarne in hunne Tenten, ik ademde Ter een vryè lugt. De driftige genegenheid, welke de Tartaren betoonen, om Vreemdelingen te ont- vangen, ontítaat gedeeltlyk uit de natuúrlyke nieuwsgiee righeid deezes Volks; het bemint "rt geen aan ’t zelve nieuw voorkomt, en befchouwt alles met andagt en ver- ftand. Veelmaalen had ik gelegenheid, om deeze aan- ` merking te maaken, by het in orde brengen myner ver- zamelde Planten. Als ik my ’savonds daar mede onledig hield, kwam het geheele Gezin rondsom my, nam, on- der een diep ftilzwygen, alle myne beweegingen waar, en zag met eene Godsdienftige eerbiedenis de Planten , die ik zo zorgvuldig fchikte. — Als ik hun vroeg, wat zy van myn bedryf dagten, gaven zy tot antwoord, dat zy wel zagen, dat het Offeranden waren, die ik be- ftemde voor het GROOTE WEEZEN: de Aantekeningen, welke ik voegde, °t zy by myne Planten, °t zy by de brok- ken Rots, die ik wilde bewaaren, bevestigden hun in dit denkbeeld: zy dagten , dat die Aantekeningen Gebe- den waren, en als ik hun het tegendeel wilde beduiden, konden zy my naauwlyks gelooven. De nieuwsgierigheid van een deezer Tartaren deedt og met hem een zonderling gefprek houden. Ik reisde langs de Rivier Amour; op een pleisterplaats gekomen, trad ik jn een tent, om my Thee te doen geeven: ik vond er een Grysaart en eene jonge Vrouw , bezig met ftukjes vleesch te braaden. Ik voelde trek om het te proeven; zeer twy- felende , welk vleesch het ware, vroeg ik zulks aan de jonge Vrouw; zy ‘glimlachte, en antwoordde , in flegt Rus- MENG. 1791. NO. 13. Pp fisch: LU? ALGEMEEN DENKBEELD fisch : ,, Het is niet goed voor u.” — Verwonderd over deeze weigering, vroeg ik haar de rede, en zy gaf my tot befcheid, dat het Paardevleesch was, «=== Ik zeide daar op, dat verfchilt niet , ik begeer er van te proeven. an Hoe,” viel de oude Man er op in, ten hoogften ver- wonderd, ,, gy Zut dan geen Rus.” — Neen , ik ben geen Rus maar een Franschman. —— ,, Een Franschman! an Uw Vaderland is dan verre van hier, ik heb van °t aa zelve nooit gehoord; uw Land moet wel zeer arm wee- an zen , naardemaal gy zulk eene verre reis doet, om a hier uw leevensonderhoud te zoeken,” — Neen, myn Vriend! myn Vaderland is uitfteekend goed , het vereenigt in zich alle wenschlyke voordeelen 3 °t is alleen nieuwsgierig- heid , welke my na dit Land deedt trekken om uw Volk te zien , om de Steenen van uwe Bergen en de Planten uwer Woestynen te zien. „Ach, ach!” riep de Grysaart uit: s de Rusfen zeggen, dat de Tartaren zecr nieuwsgierig an Zyn, en ik zie dat de Franfchen nog veel nieuwsgieriger an Zyn dan de Tartaren. Maar zeg my, zyn er veele Tar- an taren in Frankryk?” Deeze vraag, welke ik zo weinig verwagtte , deedt my lachen, en ik antwoordde, op een vry leevendigen trant, ja, myn Vriend! in Frankryk zyn veele Tartaren (*). Het zwervend lecven deezer Volken is zeer gefchikt voor de Jagt, en maakt deeze een hunner hoofdbezighee den uit; maar zy verlaaten zelden de vlakten; zy zouden het Gebergte niet weeten te beklimmen, waar zich de fchoonfte Sabeldieren- outhouden. ‚De Rusfs/che Ballingen , in Siberie, waren voorheen ver- weezen tot de Jagt deezer kostbaar bont uitleverende Diee ren; doch dezelve zyn, zints een geruimen tyd „ zo fchaars geworden, dat men opgehouden heeft die taak de onge- lukkigen op te leggen. Zy worden tot het bewerken der Mynen gebruikt. Niets is er, dan de zugt tot winst, welke ailes doet be- ftaan, en die eenige vrye Rusfen kan doen befluiten tot deeze Jagt der Sabeldieren , en tot eene leevenswyze zo . vere (*) De vraag deezes Tartaars was zo vreemd niet als dezelve in den eerften op(lag voorkomt: een mensch, die twee duizend mylen van het Oosten na het Westen, en twaalf honderd van het Noorden na het Zuiden. kan reizen, en zich altoos onder zyn Volk bevind, kan ligt veronder(tellen , dat het over den geheelen Aard- bödem verfpreid is,. ‚VAN SIBERIE, 859 verfchriklyk , dat een Dwingeland naauwlyks menfchen daar toe zou. veroordeelen, Voorzien van een zak Meel en een weinig Zouts, van een Pot om die elendige fpyza gereed te maaken, van twee lange houten Schaatzen, om op de diepe Sneeuw te kunnen gaan, en van cen Vuure roer, vertrekt de Jaager, in °t midden van den Winters het Jaargetyde , wanneer deeze Pelteryen {choonst zyn, Hy aat zich , geduurende drie Maanden, als begraaven in e.diepfte eenzaamheid, op de verfchriklykfte plaatzen, te midden van Rotzen en Steilten, by dag blootgefteld aan de ftrengheid eener koude , waarvan wy in onze Lugtítreeke geen denkbeeld hebben , en den nagt door- brengende in een hut van {neeuw, waarin hy, als in een graf, is opgellooten. Zodanig is het leeven deezer Jaar eren. , 6 Dat men oordeele over de ftrengheid der koude, in de Noordlyke Landfchappen, welke zy doortrekken; dewyl ik, in °t midden van Siberie, eene koude ondervonden heb van 35 Graaden , op de fchaal van reaumur. °t Was een ‘thermometer met Sterkwater gevuld, welke my dien graad van koude aanwees. De Kwik- Thermometer was onmiddelyk van 33 tot 41 Graaden gedaald; door de vdr- dikking, welke de Kwik ondergaat op het oogenblik dat dezelve bevriest, ’t welk doorgaans tusfchen de 33 en 34 Graaden gefchiedt. ‘ ` l Ik kan met geene woorden uitdrukken , hoe moeilyk dee- ze koude Lugtsgefteltenis de Ademhaaling maakt; ’t was als of myne Longen met kookende Olie vervuld wer- den; want de koude, tot zulk een Graad , verwekt dee zelfde aandoening als het Vuur, Men wordt, zelfs in de digtst geflootene rydtuigen, bykans verftikt door die {nydende lugt. Ondanks dit ongemak , is de Winter nog het beste fai- foen om te reizen, in deeze jammerzalige Gewesten. In den Zomer heeft men den groot fen hinder van de Moz- rasfen, die een verpestenden Zwaveldamp uitgeeven; en wordt fteeds opgehouden door Rivieren, buiten de oc- vers getreeden , welke men meest moet doorwaaden, en geduurig gevaar loopt van om te komen; nagt eu dag zwerven legioenen Infeéten om u heen, die Menfchen en Beesten, op eene ondraaglyke wyze, plaagen; eindelyk wordt men byna verftikt door een fcherpe zoutftof, zo zwart als houtskool, welke alle wegen bedekt, en ontftaat uitde Turfaarde, die over °t algemeen den grond van Sibe- Pp a 0 $óo ALGEMEEN DENKBEELD rie uitmaakt. Dit bytend ftof hegt zich aan de oogen, Gm. Deckt ze , en doet een gedeelte der Inwoonderen bykans ` blind worden (*). * Is niet dan door ontelbaare voorbehoedzelen , dat ik my aan zo veele gevaaren heb kunnen onttrekken, — Ge- lukkig, indien myne aangewende moeite iets toebrenge tot vermeerdering onzer kundigheden in de Naruurlyke Histo- rie. —— Gelukkig, bovenäl, dat ik myn Vaderland we- derzie , op het gelukkig oogenblik , waarin het eindelyk vry geworden, herbooren, is, om altoos gelukkig te zen. en ten voorbeelde te ftrekken aan alle Volken der aarde. — Gelukkig, eindelyk, indien het voorbeeld myner op- offeringe iemand myner Medevaderlanderen , die zo veel pers als ik, maar meer kragten en bekwaamheden, bezit, eweege, aanzette, om eene Reis te onderneemen, veel gewigtiger, veel aangenaamer, en in een volkomen nieu- wen Oord. Gryp moed , Jongeling, die, bezield met yver voor de Natuurlyke Historie, dezelve wilt leeren uit het Boek der Natuur zelve, het éénige, °t welk niet bedriegt; gryp moed, by uwe intrede in Siberie zult gy het Gebergte Om ral niet overgeklommen weezen, of gy zult, u Zuidwaards wendende , Orembourg aantreffen. Aldaar vervoegen zich de Kooplieden van Boukarie , die ’er de veortbrengzels huns Lands, en uit het Noorden van Andie, brengen: dikwyls zelfs (*) Van het opgaan der Zoppe af, wordt men aangevogten door duizenden van Vliegen , die zo klein zyn als Atomi, doch vinnig fteeken , en by menigte zich zetten in neus, oogen en ooren :` men kan het niet wel uitharden zonder voorzien te zyn van een Muts, eneen gaazen Masker, om ‘er zich tegen te hoeden, —— Ten tien vuren verfchynen de Wespen , die zo talryk zyn, en zo bloedgierig , dat ik zedikwile den kop en poo» ten myner ongelukkige Paarden zodanig zag bedekken, dat haare vleugels ze in de Zon deeden fchitteren als gefchubde Vis- fchen. Ten vier uuren naa den middag komen de Vliegen weder,en blyven u by tot Zonne ondergang; wanneer derzelver plaats vervangen wordt, door wolken van ontelbaare Muggen, die u den geheelen nagt byblyven, en bykans zo lastig zya coor haar geduurig gebrom, als door haar Gecken, Op veele flaatzen, en bovenal, in de Valeien, vindt men deeze drie foorten van Infeêten vereenigd, en zy fchynen met elkander te twisten, over den voorrang, om het geduld der Reizigeren op de proeve te zetten, of liever af te matten. VAN SIBERIE. 56I zelfs komen de Indiaanfche Kooplieden met hun: allen ver- ftaan zy de Rusfijche Taal, en deeze vele, gelyk ik reeds gezegd heb, zo gemaklyk te leeren , dat gy , Rusland door- gereisd hebbende, dezelve genoegzaam zult verftaan. Gy zult u vervoegen by de Caravanen dier Boukariers en Indiaa- nen; zy. zyn de goedaartigfte Menífchen, Gy zult kleine dagreizen doen, en zonder gevaar voorttrekken in deeze ' . Landen, welke, om zo te fpreeken, nog maagd, en door geene Vreemdelingen bezogt , zyn, dan door Engelfche Cou- fiers, belast met Joodfchappen van het Staatsbeftuur voor de vastigheden in Andie: deeze gelukkige Landen, waar de Natuur zeer werkzaam is, zullen u , op elken Graad van breedte, meer nieuwe Voorwerpen verfehaffen, dan ik heb aangetroffen in 1:5 Graaden breedte, met veel moeite doom gereisd, en gy zult wederkeeren met handen vol {chats van: undigheden, om Ter uw Vaderland mede te verryken, en .: de agting van °t zelve te verdienen; de ftreelendíte beloo= . ` ning voor een recht{chaapen Burger! Aan de Heeren Schryveren van de Algemeene Vader- ' landfche Letteroefeningen. 3 MYNE HEEREN! Seer de uitgave van myne Vertaling der Bef/chryving van de Pelew- Eilanden , vernomen hebbende , dat velen van deszelfs Lezers verlangden naar eenig nader berigt van dat Land, vooral, federt het bekend is geworden , dat de Engeliche O. I. Compagnie twee Schepen derwaard ge- zonden had; heb ik gemeend, het publyk geen ondienst te zullen doen met het volgende , uit een der Engelfche Nieuws. papieren , te vertalen, en Uwel- Eds. te verzoeken het een plaats in uw geacht Maandwerk te geven: waar mede Uwel- Eds. zullen verpligten, hem, die de eer heeft met alle achting te blyven , MYNE HEEREN! | UE. D. W. Dienaar Rotterdam , gen 8 van November REINIER ARRENBERG. 1791. Pp3 EE- e- pe t” 562 BEZOEK VAN KAPT. MR. CLUER nn ~ — ee EENIGE BYZONDERHEDEN VAN HET BEZOEK, DOOR DEN KAPTEIN A/R. CLUER, GEGEVEN AAN DE PELEW- ERI- LANDEN, MET DE o I. COMPAGNIES GEWAPENDE SCHEPEN DE PANTHER EN pop ENDEAVOUR , WEL- KEN, OP ORDER VAN BEWINDHEEBEREN , UIT BOMBAY ZYN AFGEZONDEN , TER VERDER ONT” DEKKING DIER EILANDEN, EN TER OVER- BRENGING VAN ZULKE GEDIERTEN EN ANDERE GESCHENKEN ALS NUTTIG VOOR DERZELVER INWOONEREN , EN AANGENAAM AAN DEN KONING ABBA THULLE, KONDEN WEZEN. E Tet was op den 23 Augustus 1790 , dat de Sch H de Panther en de Endeavour , op last van de Be- Windhebberen der Engelfche Oostindifche Compagnie , onder het bevel van den Kaptein M. CLUER, van Bombay vaar de Pelew- Eilanden vertrokken , ten einde aan ABBA THULLE, Koning dier Eilanden, den dood van zyn Zoon LEE Boo bekend te maken, en tevens die Eilanden nader op te nemen, om dus de Bewindhebbers in ftaat te ftel- len van te kunnen befluiten over het plan door den Kap= tin WILSON ontworpen , om die Eilanden voortaan te doen dienen tot cene Ververfchingsplaats voor de Sche- pen, welken de Compagnie Jaarlyks naar China zend, Toen die Schepen de Pelew- Eilanden naderden, onte dekten zy twee Kanoes$ doch die, in plaats van naar het Scliip te komen, gelyk men verwagtte, naar het Strand terug keerden3 zoo men naderhand begreep, om aat ABBA THULLE tyding van de aankomst dezer Schepen te brengen. In die gisfing bedroog men zich niet, want kort daarna: zag men een groot aantal Kanoes aankomen, in een van welken zich die goede oude Koning bevond. - Zoo haast de Koning aan boord kwam, floeg hy bet oog op den Kaptein, welken hy, uit hoofde van zyne uniform , voor zyn ouden Vriend den Kaptein WILSON aanzag; doch het teeken der órde van het been niet aan zyne hand ziende, vroeg hy, waar het gebleven was? dan zyn misflag, in den perfoon van den Kaptein ont- dekt , en men hem verteld , hebbende, dat Kaptein wit” SoN zich noch in goeden welftand in Engeland bevond, betuigde hy deswegens zyne groote blydíchap. D Pe OP DE PELEW- EILANDEN. ' 563 Kaptein M. CLUER gaf hem vervolgens kennis van den dood van zyn Zoon LEE Boo, en van de ziekte, waaraan hy geftorven was, waarop die goede oude Koning ten antwoord gaf, dat hy zich, in zyne gedagten, reeds tot « het ontfangen van-die tyding bereid had; dat hy de Ma- nen, die "er moesten verfchynen , geteld hebbende, en gyne rekening ten einde ziende, gewanhoopt had de En- gelfchen ooit weder te zullen zien; denkende dat zy, op hunne reis naar China, gebleven waren, of het voorne- men niet hadden , om immer weder aan die Eilanden te ko- men. Hy toonde, egter, een volkomen vertrouwen in de Engelfchen , en in de zorg, die. Kaptein wiLsonN voor zyn Zoon gedragen had, Hy berigtte hun vervolgens, dat MADAN BLANCHARD (de Matroos, die Kaptein WILSON, op zyn eigen verzoek, by hen gelaten had) was overle- den aan de gevolgen van zyne bekomen wonden, in een evegt tegen het Volk van Pelelew , welke dood hem {terk fcheen getroffen te hebben , dewyl hy, uit hoofde van gyne aandoeninge, nog naauwlyks het verhaal daar van konde doen: ook verftonden zy van hem, dat zyne beide broeders, RAA KOOK en ARRA KOOKER, groote Vrien- den van den Kaptein wrLsoN, insgelyks overleden waren. De twee voorgemelde Schepen ankerden vervolgens in eene naauwe Haven van een dezer Eilanden, genoemd Arrakappafang , in welke ABBA THULLE verzogt, dat de Kaptein M. CLUER het levend Vee, dat hy voor hem aan boord had, wilde aan land zetten, waar mede hy zeer ingenomen fcheen; zynde hetzelve ongemeen fraai en tam, vooral de Stieren en Koeijen. Met het aanbreken van den volgenden dag, werd al het Vee, in goede orde, aan land gebragt, te weten, vier jonge Koeijen , die men onderftelde , dat alle met Kalf waren, — twee jonge Stieren , — tien Schapen en een Ram, zeven Geiten en een Bok, —— zeven zwangere Zeugen en een Varken, — een paar Ganzen, ——- drie Wyfjes en een Nlannetjes Eend, — een tamme Haan en twee Hen- nen, om de wilde Hoenders van dat Land te lokken 3 ook lieten zy in de lugt vliegen vier paar Duiven, en een paar Papegaijen. Gelykrydig deden zy aan ABBA THULLE een ryk Gefchenk van Europeefche Geweren en Sabels , welken hytérftond onder de voornaamfte Rupacks verdeelde , met aanmaning om dezelven blank te houden, ten einde ze te kunnen gebruiken als de nood het zoude vereisfchen. Twee dagen daarna, werden de andere gefchenken. bes Pp 4 ftaan- 564 BEZOEK VAN KAPT: MR. CLUER ftaande in allerhande Yzerwerk, Zagėn, Schuppen, enz. in Kisten aan land gebragt, en voor den ouden Koning en zyn Volk geopend. Toen zy alle deze goederen voor den dag zagen komen, ftonden zy zoodanig verbaasd , dat zy geen woord tegen elkander konden fpreken , maar hunne verwondering, door het telkens roepen , ha! by elk ftuk dat uitde Kisten kwam, te kennen gaven. Nadat alle deze di omtrent een uur lang ter bezigtiging gelegen hadden , fcheen de oude Koning van zyne verwondering een weinig beko- men te wezen; althans de Rupacks , en de vaornaam{ten van zyn Volk. rondom zich geroepen , en eene lange redevoering gedaan, hebbende , waarin het woord Engel/chen dikwils ehoord werd, deelde hy, met eigen handen , alle die goe- eren onder hen uit, naar gelang van een yders rang en bekwaamheid. De vierhonderd yzeren Schuppen, die on- der deze gefchenken waren, {chenen hunne opmerking by- zonder naar zich te trekken, zynde net van dezelfde grootte als die zy gewoon waren te gebruiken: men gaf ook aan de voornaamften , onder de Opperhoofden , eenige Handbyltjes 5 maar de koralen van Europa bevielen hun niet, doch eeni- e blaauwe en groene van Bombay waren naar hunnen maak. een Mahratten Zwaard van eene ongemeene lengte, en deed een van de aan Boord zynde Sapoys daar mede, naar de manier der Mahratten, Schermen, het welk den Koning zeer behaagde , uit hoofde varhde gelykheid , die hy ‘er in vond, met hunne manier van vegten met de Speer. Laatstlyk maakte men een einde van het geven der gefchenken , door den Koning , en een of twee der Opperhoofden , een groot (tuk Laken te vereeren, over welks maakfel of weeflel zy geen begrip fchenen te kunnen krygen, en °t welk men hun niet konde beduiden , om dat de Maleytfche tolk niet aan land was. Den volgenden dag, ftierf ‘er een van de Geiten, waars fchynlyk door het eten van eenig vergiftig kruid , doch hiere mede was zy niet geheel verboten, want de Koning beval, dat dezelve gevild en gebraden zoude worden, en toen dit nog maar half gedaan was , deed de Koning , met zyne Grooten , daarvan een keurigen Maaltyd ; fchynende dit hun , fchoon zy niet gewoon waren vleesch te eeten, onge- meen te (maken, gemerkt zy onder het eten telkens hunne yingers en lippen likten. Des anderen daags ’smorgens , ftelde de Koning hun voor , om een togtje te doen naar Coroora, zyn voornaamfte Eiland, waarby alle de Engelfche Officieren , die daarin door geen noodzaaklyke bezigheid verhinderd werden, heur vergezelden, het welk eene aanzienlyke vertooning maakte. De Boot van het Schip,de Panther voer vooruit, en hier- op volgde de Kanoe van:den Koning, en alle de andere, ter rester en ter linkerzyde, naar derzelver rang, terwyl de kleiner Kanoes, yder afzonderlyk , agteraan volgden. By de landingplaats te Coroora komende , werd "er op den Hoorn geblazen, om zyner Majelteits aankomst bekend te maken, en de eerfte Linie begon een Gezang, ’t welk door alle de oude Mannen opgeheven werd. Toen dit Gezang geëindigd was, beantwoordden zy het allen met een alge- meen geklets der Roeifpanen op het water, ’t welk eene aartige beweging veroorzaakte. Zoo dra de Boot aan het ftrand kwam, fchreeuwden de Engelfchen driemaal Houzee ! dat door de Inlanders beantwoord werd met het geroep van Wheel! vervolgens ging men van den waterkant, langs eer breeden weg, haar een Dorp , het welk zonder eenige orde of regel was aangelegd , flaande alle Huizen overal tus{chen. de Boomen in, Pps , Het 566 DEZOEK VAN KAPT, MR. CLUER Het groot Speel- of Vergaderings- Huis , behoorende aan den Koning, is van een verwonderlyk maakfel, indien mer in aanmerking neemt de menfchen , die het gemaakt, en het gereedfchap , dat zy daar toe gebruikt, hebben. Sedert de Schipbreuk van de Antelope, hadden zy zulk een nieuw Huis gemaakt, het welk 6o voeten lang is, en by toeval hebben zy het juist in de evenredigheid van een Schip ge- bouwd; zynde de breedte omtrent een derde van de lengte: de Vloer is van het eene eind tot het ander volmaakt water. pas; verfcheiden planken zyn er in van drie en vier voeten breed, en zoe digt gewerkt, dat het niet mooglyk is "er een pen tusfchen in te dryven: de venfters zyn volkomen gelyk aan de fchietgaten ter zyde van een fchip , zes of agt regt tegen over elkanderen, en een aan yder eind : de binten van de zoldering zyn omtrent zeven voeten van den grond, en zeer kunítig befneeden : de ftaande ftukken , waarop dere zelver einden rusten, zyn zoo digt aan dezelven gewerkt, dat men ze voor een en het zelfde (ok hout zoude aan- zien. Het dak was ongemeen hoog en fchuins gefpannen , en zeer kunftig digt gemaakt met de bladen van Kokos- boomen; van binnen was het zelve met figuren van Bloemen als anderzints fraai befneden, zoo dat dit Huis, by bet inkomen , veel geleek naar een Heidenfchen Tempel , op- gepronkt met de afbeeldfels van Mannen en Vrouwen. Yder Rspack, of Opperhoofd, had voor zyn Huis een vier- kant beftraat ftukje grond , en nog een klein afgezonderd bok , in de manier van een Duivenhok , ’t welk hun tot een Voorraadplaats voor hunne Patatten diende. Het voorge- melde groot Gebouw zag men in het eerst voor een Kerk aan, doch het is duidlyk gebleken , dat zy wel eenige byge- loovige vooroordeelen , maar geen Godsdienst , hoegenaamd , ebben. Het Gezelfchap verliet, by- Zong ondergang, het Eiland Coroora, en keerde naar Arrakappafang terug. Des anderen daags "e morgens, werden de beide Detachementen Sapoys, die zich, ten getale van 40, aan Boord bevonden, op het ftrand gewapenfchouwd, welk gezicht eene allervreemd uitwerking op de Inboorlingen had , en waarover de Koning als opgetoogen ftond. Zy begonden hunne Exercitie eerst op het woord, en vervolgens op den Trommelflag, waarna zy regts en links fwenkten , by Polotons vuurden , en einde- lyk eene generale Decharge deden 5 fchoon dit Volk nog maar onlangs Recruten- waren' geweest , kreegen de In- boorlingen gansch andere gedagten van hun, als zy te 7 tè e * ` Kik ‚ OP DE PELEW- EILANDEN. ` 567 voten gehad hadden. De Koning beval dat men hun een rooten tob van den zoeten Drank zoude geven, en vroeg of zy Engelfchen waren? Men antwoordde hem hier op, dat gy geen Engelfchen , maar Volk van Bombay, waren, doch by de Engelchen het gebruik van het Geweer geleerd had- den; met byvóeginge, dat zy dit in korten tyd zoo goed konden leeren als de Engelfchen zelve; dit wekte de Krygs- zroed van den ouden Koning dermate op, dat hy terftond met hen op die van Artingall wilde losgaan’; doch men bragt hem van dat voornemen af, door hem te zeggen, dat de nood hem: niet drong; gemerkt de Artingallers gaarn gyne vrienden ‘zouden willen zyn, als zy hoorden , dat de Engelfchen wedergekomen waren, om vrienden van ABBA THULLE te wezen. Op een fein , dat daartoe van Land gegeven werd, deden de beide Schepen het Koninglyk falut , waar op de roote Engelfche vlag op het Eiland geplant , en den eerften (een voor het Fort Abercrombie gelegd werd; wordende dat Fort met dien naam genoemd, ter eere van den Gouver» pcur van Bombay, en het Eiland , met toeftemminge van ABBA THULLE , door de Engelfchen in bezit genomen. Het Eiland heeft byna vier mylen in den omtrek , en is, door Rivieren en Beekjes , ‘wel bewaterd. De grond is zeer vrugtbaar, zoo dat "er alles in kan geplant en aangekweekt worden. Kaptein M. CLUER befloot, om, terwyl hy met het Schip de Panther naar Canton zoude gaan, de Ende- avour daar te laten, ten einde de Inwoners te onderrigten aangaande het gebruik der Gereedfchappen, die hun door de O. I. Compagnie gezonden waren , en hun te leeren hoe zy het Land moesten bebouwen, het welk door de Engel- fchen met ryst en tuinzaden bezaaid werd, en men hoops te, dat, door-het verblyf , het welk de Schepen van tyd tot tyd daar zouden houden, de Inwoners langzamerhand aan de Europafche maniefen zouden gewennen, en dus in “* vervolg van nog meerder nut Kunnen wezen. De Kap- tein van de Endeavour , die 5e Mannen op zyn Schip had, werd gelast, dat hy moest zorgen om de levensmid- delen en krygsbehoeften toch wel te bewaren , agter de Van Bamboes gemaakte verfchanzingen van het Fort Aber- erombie „en om geene reden , hoegenaamd , zich met de Oorloe gen der Inboorlingen in te laten, maar alles te doen wat mooelyk was, om hen onderling te bevredigen; doch zich in allen gevalle gereed te houden tegen alle beledigingen, die hem ‘door de vyanden van ABBA THULLE mogten wor» den 568 BEZOEK VAN KAPT. MR. CLUER den aangedaan. Hem werd wyders gelast om zorgvuldig de verfchillende Kanalen, om over de Bank te komen, op te nemen , en daarop de noodige teekens te (tellen , ten einde de aanlanding aan het Eiland gemaklyker te maken, Vóór dat de Panther onder Zeil ging, begaf Anna THULLE zich in perfoon op eene Vischparty uit, enkel ten voordeele der Engelfchen. Hy werd verzeld door den Heer WHITE, die zyn gunfteling was, en altyd met hem, op zyne togten op het Eiland , medeging ; zynde dees eer, zoo door het geen hy "er van gel had, toen hy zich met Kaptein wiLsoN op het Eiland bevond , als door zyn tegenwoordig verblyf , ver genoeg in de Taal van ber Land gevorderd, om met den Koning over alles te kun- nen fpreken. Des avonds kwamen zy, met eene goede ladinge terug , hebbende van ydere Boot, die op de vangst geweest was, een gedeelte gekregen, van welk alles zy twee derde aan de Engelfchen gaven, die dezelve terftond inzoutten, om ze voor Scheeps-provifie mede te nemen, Den volgenden morgen , kwamen ’er twee Opperhoof- den van het Eiland Medeg, welken als vrienden van ABBA THULLE by den Kaptein werden ingeleid; Hy bragt heg aan Boord, en liet hen het Schip bezien , het welk zy, met veel nieuwsgierigheid en oplettendheid, deden : een roote Spiegel, die in de Kajuit hing, déed hen verbaasd u: zy maakten er allerlei Apen-grimmasfen voor , (taken "er hunne handen agter, en bevoekden dezelve overal; het welk de andere Indianen , die deze Spiegel meer gezien had- den , gelegenheid gaf van hen hartlyk uitte lachen. Men befchouk hen met eenige Koralen en Mesfen , waarmede zy zoo blyde waren , dat ze terftond naar het Dek liepen, om de anderen, die in de Boot gebleven waren, te laten Zen wat zy gekregen hadden. De Inboorlingen van het Eiland, ondertusfchen, ziende wat men hun gegeven had, vertelden het aan ABBA THULLE, die daarop, door den Maleytíchen Tolk , den Kaptein liet onderrigten aangaande het karakter van het Volk van Medeg: , Toen hy alleen was, (liet by a zeggen,) en de Engelfchen niet tot zyne Vrienden had, aa Waren zy nooit by hem gekomen, of hadden hem ooit > Eenigen byftand verleend tegen die van Pelelew; maar an nu de Engelfchen gekomen waren, kwamen zy ook, an en wilden Vrienden met hem wezen, om ook van hun te a krygen, het geen hy van hun gekregen bad.” Dan de Ka tein ftelde den ouden Man gerust; zeggende, dat ter- wyl de Engelfchen zyne vrienden waren, by niets te vreo- | di zen ÒP DE PELEW - ÊILANDEN. 569 zen had, en dat zelf zyne grootfte vyanden , de Artingallers , gyne vriendíchap zouden komen verzoeken. De Artingallers vreesden, dewyl de Engelfche Schepen daar zoo lang bleven, dat zy gekomen waren, om hen te bevegten , en ABBA THULLE , Zyne Vyanden een fchrik wil- lende aanjagen , verzogt dat de Kaptein twee ftukken, maar met los Kruid geladen, wilde doen affchieten, °t welk h deedt, en de verlangde uitwerking ap de Artingallers had. Dit alles waren de voornaamfte bedryven van den Kaptein M. CLUER , gedurende zyn verblyf aan de Pelew- Eilanden , van waar hy federt naar Canton zeilde, met oogmerk , om , binnen 3 a 4 Maanden , te Arrakappafang terug te komen, en te gelyk met de Endeavour , ingevolge derzelver Inftruc= tien, de verdere ontdekking dezer Eilanden te ondernemen. Om recht te doen aan het karakter van ABBA THULLE , moet men hier nog byvoegen , dat "er, na het vertrek van Kaptein WILSON , wederom een Maleytsch Vaartuig aan de Pelew- Eilanden geltrand was, waarvan het Volk , zich vyandig gedragende , door de Inboorlingen was afgemaakt, uitge- zonderd eenige weinigen , die door het Volk van Coroora gered, en by ABBA THULLE gebragt, zynde, door hem met alle herbergzaamheid behandeld waren. BELANGRYK VERSLAG VAN MET VOLKS CHARAKTER: DE ZEDEN BN CEWOONTEN DER ZWEEDEN. (Folgens den Heer CATTEAU.) oewel Zweeden overdekt is met Rotfen, Bosíchen , en Bergen , zyn de Inwoonders zachtaartig, en vreed- zaam. He VERSLAG VAN HEP VOLKS- GEARAKTER ; zaam, Diefltal, Moord, Roof, en dergelyke fchrecuwende misdryven, zyn zeer zeldzaam by de Zweeden, en zelfs in den Oorlog betoonen zy zich niet bloedgierig. Elk Reizi- er, die hun Land doortrekt, moet den Tol van dankbaar- Beid en hoogagting betaalen , voor hunne oplettenheid belangloosheid en gastvryheid. Uit den aart ernftig en def- tig, verftaan zy, en kweeken zy aan , de hoogfchatbaare be» ` infels van zamenleevingsdeugden. Onder een allereen vou- igst uitwendig voorkomen, verbergen zy een gezond oor deel, een fcherpzinnig vernuft, en meuigwerf een werkzaa- men en onverzaagden geest. Langen tyd maakten zy eea fchitterend vertoon door hunne Krygsverrigtingen, en heb- ben zints getoond, dat zy even gelchikt zyn voor de Kunftea des Vredes, Groote lust tot reizen beheerscht hun; doch teffens beminnen zy hun Vaderland, vergeeten °t zelve nim- mer , en voelen altoos een trek om het weder te zien. Mer ecu onwederftaanbaare zugt voor Vryheid,.zyn ze aan hunne Vorften verknogt, en de Koning mag zich van hun eerbied, ontzag en liefde, verzekerd houden (*). Zy verdraagen ar- moe. C*) Tot een byzonder ftaal hiervan , kan dienen het onlangs ebeurde geval. De laatfte Oorlog der Zweeden tegen de Resfer, is zo vol blyken van Vaderlandsliefde als van Heldenmoed. De Vrouwen der Hoogleeraaren op de Univerfiteiten van Abo en Fin- dand, met eenigen der voornaamfte Burgeresfen , ftemden te za- men op, om zich te ontdoen van veele Cieraaden , door de Mode alleen noodzaaklykheden geworden, en van het geen dezelve bedroegen, een gefchenk aan ’t Vaderland te geeven. Deeze fom moet niet gering geweest zyn : dewyl dezelve kon toereiken om een Fregat te doen bouwen, wapenen en uitrusten. De Gouverneur van Finland gaf, uit naam der Dames, dit Schip, ten gefchenke aan de Vloot van den Hertog VAN SUNDER MA, LAND, toen hy zich op de hoogte van Finland bevondt, in de maand Mei des Jaars 1790. Zone Koninglyke Hoogheid, aan zynen Broeder den Koning des verflag gegeeven hebbende, fchreef de Koning terftond deezen Brief aan den Gouverneur. an In een tydperk, waarin het Vaderland zich van de groozfte an gevaaren omgeeven vindt, hebben wy het genoegen gefmaakt , an dat alle Rangen van Burgers betoonden , met denzelfden Geest a en met den zelfden Yver, voor het algemeene welweezen be- an Zield te zyn; maar bet was voor de Dames uwer Stad be- an waard, om een voorbeeld van Vaderlandsliefdete geeven , waat » toe die Sexe zeldzaam gelegenheid heeft; maar 't welk , gegee- » ven zynde, eene onwederftaanbaare bekoorelykheid heeft. —— an Wy beveelen u deeze waardige Burgeregfen te betuigen, hoe ` an gro DE ZEDEN EN GEWOONTEN DER ZWEEDEN. $71 moede met moed en geduld; maar rykdom gaat by hun dike wyls met gevaaren vergezeld. "Er zyn eenige Landichappen in Zweeden , waar de Volkss ftenden nog waarlyk Aardsvaderlyk mogen genaamd wor- den; onfchuld en opregtheid heerfchen daar. Dat Reizi- gers, met opregte en gevoelige harten zich haasten om dit belangvol tooneel te zien: het overtreft alles wat de kunst, wat de gedenktekens van grootheid en weelde , kunnen ver- toonen. Doch , dat zy zich haasten. Het Zedenbederf begint ’er reeds zyn verdervenden invloed te verfpreiden, en meer dan één teken van dit kwaad doet zich reeds op. Schadelyke grondregels, een’ fmaak voor beuzelingen, en de drift,om andere Volken, wier leevenswyze men hoog ver- heft , na te volgen , zullen ongemerkt eene omwenteling te wee ge brengen, welke ieder braaf Burger moet beweenen. Het buitenfpoorig gebruik van fterken drank is gevaarlyk en bederfiyk voor goede Zeden: het getal der plaatzen, waar, dezelve verkogt wordt, neemt dagelyks toe; op de meest gebruiklyke wegen treft men ze overal in menigte aan. In die kroegen gaat de arbeider, de handwerksmans fpilt er zyn geld, en bederft zyne gezondheid; onder het gebruik van dat vergift verzwakken hunne lichaams- en zielsvermoe Bens. De » groot eene voldoening dit blyk van haare gevoelens omtrent Ons an en bet Vaderland ons fchonk; en wy kunuen zeggen, dat her » een goed Voorteken geweest is: dewyl er op volgde de Over- » winning door Ons behaald op de Scheere-Vloot onzes Vyands, an onder het Kanon van Frederiksham. In een Land, waar an de Vrouwen bezield zyn met zodanige gevoelens , word de an Roem eens Overwinnaars te dierbaarder, daar dezilv: hem ə verzekert van de goedkeuring eener Sexe, van welke hy’ an Zyne ftreelendfte belooning verwagt. Wy agten ons gee » lukkig, het Hoofd te wezen van een Volk, welker Burgeriief= s» de en Krygsverrigtingen eere zouden gedaan hebben aan de an beroemfte Volken der Oudheid, en onze onaflaatende poogin- » gen zullen ftrekken, om den loopbaan , ons door den Hemet » Voorgefchreeven, te vervullen,” l Deeze Brief des Konings is zonder Dagtekening , doch, diè des Hertogs VAN SUNDERMANLAND van den 14 Mei 1790 zynde, is het waarfchynlyk , dat de Koning den Brief zyns Broeders den 16 dier Maand ontving, of op den dag naa de Overwinning by Frederikshain, en dat zyne Majefteit den bovénftaanden Brief terftond aan den Gouverneur van Finland, den Heer VAN GLANy afvaardigde. VERT. Eat VERSLAG VAN HET VOLKS« CARAKTER De Zweeden onderfcheiden zich van alle andere Volken ; in Europa, door eene Nationaale Kleeding, in den Jaare. MDCCLXXVII ingevoerd, met het pryslyk oogmerk, om de Weelde in het ituk der Kleedinge te weeren. De Mane nen draagen een naauwen Rok, wyde Broeken, Veters op de Schoenen, een Gordel, een ronden Hoed, en een Man- tel. De gewoone kleur is zwart. In de Hofkleederen zyn de Mantel, de Knoopen, de Gordel en de Schoenrismen , met fchitterende kleuren afgezet. Vrouwen draagen cen zwart Opperkleed, met gepofte gaazen Mouwen, een ge- kleurde Gordel en Linten. Die ten Hove gaan, hebben de Mouwen van wit gaas. -— — Men heeft ook een byzondere kleeding op Galadagen. De Mangen vertoonen zich alsdan in een blaauw Satyn Kleed, met wit geboord , en met Kant omzet; de Vrouwen in ’t wit Satyn, met gekleurde Got- dels en Linten. Twee dagen in ’t Jaar zyn in Zweeden byzonder ge. wyd aan openbaare Vreugdebedryven , de eerfte dag van Bloeimaand en de Middenzomer. Op den eerften van Ys worden in de Velden groote Vuuren entftooken , die fchy- nen aan te kondigen, dat de natuurlyke Warmte welhaast de ftrenghetd der Winterkoude zal verdryven ` rondsom deeze Vuuren vergadert het Volk, terwyl anderen goeden cier maaken, en, met het glas ia de hand, de Winterzore gen affpoelen. — De dag van den Middenzomer is beter ge- fchikt, om vrolykheid en Feesthouding ín te boezemen: het fchoone Jaargetyde heeft dan plaats gegreepen; de Zon ver- fpreidt allerwegen koesterende ftraalen ; de Boschbewooners , van eene lange opgeflootenheid ontflaagen , heffen de Vreug- detoonen aan ` het Vee loopt vrolyk in de Grasryke Weiden, en de Mensch, als ontwaakt uit den Winterflaap , waarin hy met de geheele Natuur gevallen was , fchynt op nieuw te leegen, terwyl zyne vermogens de oude veerkragt aan- neemen, en zyn hart open ftaat voor de zagte indrukken - der gevoeligheid. —— Op den avond vóór het aanbreeken van dit gelukkig tydperk , komt het Volk te gader; de Hui- zen zyn met Kransfen vercierd; de Jongelingen en de jon- ge Dochters rigten een Stok op, rondsom welken zy tot den morgenftond danfcn. Met eenige uuren rustens we- der kragten gekreegen hebbende, gaan zy ter Kerke, en, naa de befcherming des Hemels afgefmeekt te hebben , her- vatten zy de geftaakte vrolykheid. ` Op deeze twee Feestda- gen betoonen de Zweeden hunne vreugd door Lans en - ans, DE ZEDEN EN GEWOONTEN DER ZWEEDEN: $7$ Dans, die beide voor °t grootfte gedeelte landeigen zyn, en {maaken naar de Lugtftreek. ` De Inwoonders van de Zoidlyke Landen goeken zich tegen de Hette te befchutten, en die der Noordlyke doen alles om zich voor de Koude te befchermen. Deeze kunst is in Zweeden verre gebragt. Pellen, Mantels, Laarfen met bont gevoerd , doen grooten dienst, De meeste Huizen zyn van hout; doch wel gebouwd zynde , en goed ondethoft- ‘den wordende , zyn ze warmer dan die van (een $ zyneemen minder vogtigheid aan , en behouden die voedfter der koude zo lang niet. De reeten der Venfteren worden met pik of kalk toegemaakt, zomtyds heeft men dubbele Veníterraa- men; doch hoe zeer ook dienftig voor de warmte, hebben zy in den Winter het lastig ongemak , van de vertrekken te zeer te verdonkeren. 