Het idiotisme en de idiotenschool
Moge, naar 't goede woord, bij de inwijding ge- sproken , de Anstalt meer en meer worden : Eine wie- derholte Aufjindung eines vergrabenen Heiligthum.es ; eine Aufjindung ndmlich der verloren geglaubten Krdfte des Geistes , des Verstandes und Herzens in den Blod- sinnigen : vorziiglich aber eine Wiedererhebung des i)S}0 vergrabenen Heiligthumes der Religion unci Gotteser- kentnisz in diesen erbarnxungsw'urdigen Wesen I 1 ) Eindelijk ontving ik onlangs nog een Prospectus van Dr. kern's Erziehungs- , Unterrichts- und Pflegean- stalt fur geistesschivache und blodsinnige Kinder in Gohlis bei Leipzig. — Ofschoon eerst met paschen van het vorige jaar (1855) opgerigt , is dit gesticht toch van ouderen oorsprong. De heer kern, oorspronke- lijk onderwijzer, hield zich reeds vodr twintig jaren bij voorkeur met achterlijken en onnoozelen bezig. Later te Leipzig aan het doofstommen- en daarna te Eisenach aan het doofstommen- en blinden-instituut ge- plaatst, zette hij zijne onderzoekingen op dit veld voort. Tot de overtuiging gekomen , dathij , die de geheele ver- zorging en opvoeding van idioten wil op zich nemen, tevens geneeskundige moet zijn, gaf hij zijne betrekking te Eisenach in 1846 op, en vestigde zich met eenige zijner idioten leerlingen te Leipzig. Acht jaren lang had hij hier zulken aan huis; terwijl hij intusschen studeerde en promoveerde in de medicijnen. Nu ein- delijk, door verscheidene mannen van invloed bijge- staan, kocht hij te Gohlis, een vrolijk dorp op slechts vijftien minuten afstands van Leipzig, eene dubbele huizing met genoegzaam terrein ; of eigenlijk (naar de afbeelding , bij het Prospectus gevoegd) twee huizen , 1) Bij eene officieele telling in 1853 vond men in Oberhayern alleen 492 Blodsinnige van 12 tot 20 jaren. Dit strekke tot aan- vulling van vroegere Statistiek , terwijl , naar mijne eigene onder- vinding, zulke opnemingen alt ij d. nog verre beneden de waarheid blijven. die Jangwerpig en evenwijdig voort loopen. Zijne idio- ten vorinen met zijne zes kinderen een gezin, daar hij het van belang acht , dat ieder kind zijne makkers vindt niet alleen, maar ook andere, waartoe hij zich kan opheffen; waarom ook guggenbuhl enkele gewone kinderen, die elders verwaarloosd werden, met de hoogste klasse zijner idioten laatomgaan, Yerder zien wij uit zijn Prospectus , dat Dr. kern voornemens is, veel werk te maken van het algemeen godsdienstig en zedelijk onderwijs , maar het onderrigt in iedeis hijzondere helijdenis aan de godsdienst-leeraars over- laat; dat hij veel hecht aan hoofdelijk onderwijs, zander eenige klassen-verdeeling; en eindelijk , dat ook hier de verpleeggelden naar de meerdere of mindere hulpbehoevendheid worden berekend. Van Duitschland steken wij de zee over naar En- g eland, het land der groote dingen. «De eenvoud en vlugheid ," zegt guggenbuhl: «waarmede zulke stich- tingen ten algemeene nutte hier te lande in het leven worden geroepen , heeft mij verrast. Een der phi- lanthropen bepaalt, gewoonlijk in den Times, het eigenlijke nationaal-blad , het oogmerk der meeting en den tijd , waarop zij vergaderen zal ; en in den regel wordt zij talrijk bezocht. Ieder heeft nu het regt , zijne meening uit een te zetten, dezaaktoe te lichten en daaromtrent voorstellen te doen , uit welke de vergadering met merkwaardige kalmte kiest , wat moet worden gedaan. Terstond daarop benoemt zij een comite van uitvoering en opent eene inschrijving, voor wat het ook wezen mag: voorlezingen over de natuur —j *j "tr of eene moclelschool , eene ontdekkingsreis naar Ajrika, de vrij making van slaven of een idioten-gesticht. En wat men op die wijze wil , het komt ook tot stand." Intusschen was op het terrein , waarvan wij nu spre- ken, het vrouwelijke gevoel reeds der mannen wijs- heid vooraf gegaan. Een bezoek op den Abendberg , door Dr. tweening in 1845 beschreven, kwam eene menschlievende dame in handen, die, na zich met de zaak nader te hebben bekend gemaakt , tot eene eerste proeve van navolging besloot, welke dan ook in het voorjaar van 1846 werd gen omen. Haar gesticht is ^eplaatst op eene hoogte in de nabijheid der stad Bath (Sommersetshire) ; vijf en twintig kinderen werden daarin opgenomen, en inzonderheid door de welda- dige vrouwen der stad verpleegd en onderrigt, terwijl de onderneemster zelve zich aan het hoofd stelde , door er al hare krachten aan toe te wijden. Maarhet lag niet in den geest der Engelsche natie , om het lang bij deze kleine proef te laten. In October 1847 riep Dr. konolly eene groote vergadering bij een binnen Louden, waarin met algemeene geestdrift tot eene stichting in de nabijheid der hoofdstad besloten werd. Van dit besluit tot de uitvoering, was slechts eene schrede. Na eene aanzienlijke inschrijving, door de koningin als Beschermvrouw geopend, koos men het dorp HygathehY] Louden, op eene hoogte van on- geveer duizend voeten gelegen. Hier werd, in het voor- jaar van 1848 reeds, het A sylum for Idiots met dertig kinderen geopend. Een lid van het Parlement (peto) stond weldra een tweede en grooter gebouw zonder schadevergoeding af ; en hun getal steeg ras tot honderd vijf en negentig, waarvan vijf en twintig staan noch gaan konden en dertig niet eens zelf eten. 1) Tot dus verre het verhaal van guggenbuhl. De Statuten der vereeniging, opgerigt 27 October 1847, liggen voor mij en hebben geen' commentaar noodig, om het Engelsche volkskarakter daarin aan te wijzen. De Vereeniging bestaat ait stemhebbende leden. Aan het hoofd is een Bestuur van minstens dertig, op de jaarlijksche algemeene vergadering gekozenen of herko- zenen. Elke jaarlijksche bijdrage van eene halve guinje, of gift op eens van vijf guinjes geeft eene stem; het vierdubbele daarvan den titel van Governor, met het regt om de zittingen van het Bestuur bij te wonen. Al de geestelijken , die ten behoeve der inrigting dienst doen, en de executeur, die een legaat van honderd pond sterling uitbetaalt, zijn leden voor hun leven lang; bij grootere legaten, al de executeuren van het testament. Behalve de kinderen , voor wie behoorlijk verpleeggeld betaald wordt en die het Bestuur aanneemt, worden de plaatsen, waarover het finantieel toelaat te beschik- ken , zonder bepaling van sexe of leeftijd , — ofschoon men hefst jeugdige opneemt, — begeven door eene vrije keuze van de algemeene vergadering; mits twee ver- trouwde personen zich verbinden, om den kweekeling, zoo hij niet langer kan gehouden worden , terug te halen. Binnen de drie jaren werd reeds het tweede ge- sticht dezer Vereeniging, Essexhall in Colchester , ge- 1) Ook hier, als te Bath, zegt gtjggeneuhx , vond ik vels diirch WasseraitsschvMzung in den Centraltheilen gelahmle. 15 226 opend; en waren er te zamen honderd een en veertig patienten. Bij de vrije keuze der mee'st geschikten , ver- wonderthet mij wel eenigzins, dat er in die drie jaren reeds vijf en twintig waren opgenomen , die nietkon- den loopen , honderd veertien, die niet behoorlijk al- leen aten, twintig met vallende ziekte en twaalf ver- lamden. Zou de Engelsche overmoed zich jaist aan bet ergste gewaagd hebben, of zou men geene ligt onnoozelen hebben aangeboden ? Tot verder tabel- larisch overzigt , verwijs ik naar het uitgegeven Verslag. Wat mij het voornaamste daarin voorkwam , was, dat juistdoor het grootsche en uitgebreide dezer dubbele stichting, men van de persoonlijke behande- ling, die elders plaats vindt, en waardoor een man van talent, genie of wetenschap zich op enkele leerlingen uitput, geheel tot het klassikale was overgegaan. Er zijn niet alleen afdeelingen voor jongens en meisjes, maar afzonderlijke klassen voor lezen , schrijven en alle andere oefeningen ; zoo ook voor onderscheidene ambachten en handwerken , daar zoo veel mogelijk de benoodigde kleeding enz. in de gestichten zelve wordt gemaakt; waardoor, naar het laatste Berigt, dan ook reeds enkelen als bedienden en werklieden konden worden geplaatst. Bij eene jaarlijksche ontvangst en uitgaaf van nu reeds over de tonne gouds, en lega- ten van vele duizenden guldens op eens, kon men ook groote din gen ten uitvoer brengen. Evenwel , ook hier ondervond men , dat van den idi- oot niet altijd iets bruikbaars te maken is. Het Ver- slag van het jaar 1855 berigt daarom het plan en het begin van uitvoering tot een duurzaam Asyl voor Idio- 227 ten; waartoe Earlswood bij Redhall werd aangekocht :, om liet voor vier honderd dier ongelukkigen in te rigten. Prins albert nam op zich, van deze nieuwe stichting den eersten steen te leggen; en regt origineel Engelsch was het voorstel, dat dertig gentlemen elk honderd guinjes op dien steen leggen zouden , en twee honderd ladies ieder eene beurs met vijf guinjes of meer, het geen een gewigtig deel der ceremonie zou uitmaken. Door deze nieuwe uitbreiding hoopt het Bestuur, gelijk het zegt, hare stichting tot een model te verheffen voor de geheele Katie niet alleen , maar ook voor gansch Europa. Volgens het Berigt van het jaar 1854 , was het getal leerlingen reeds tot 242 geklommen, terwijl er nog 15 moesten worden aangenomen, en 61 andere personen aan de inrigting verbonden waren. Om deze uitbreiding, had men nog eene hoeve aangekocht, niet verre van Essexhall , en die ingerigt tot een ziekenhuis, waarin er van 50 tot 40 werden verpleegd. Inmiddels was van het vermelde duurzame Asyl bij Redhall' op den 16Jcn Junij 1854 de eerste steen gelegd; vroeg het Bestuur nog eene tonne gouds , die men , behalve de gewone inkomsten , noodig had ; en voedde het de hoop , dat , onaf hankelijk van de groote maatschappij , ook in Lancashire , Yorkshire , Edinburgh en Dublin, plaat- selijke instellingen zouden tot stand komen. Nadere berigten uit Eng eland zijn mij niet ter hand gekomen ; alleen lees ik in het Achtste Rapport van Commissarissen der krankzinnig-huizen, dat Highgate (niet, gelijk guggenbuhl schrijft, Hygathe) meer was ingerigt voor welvarende klassen , (die zelve het ver- 15* 228 pleeggeld betalen ,) Essexhall en Severalshall (het ziekenhuis ?) voor armen ; en dat in de drie gestich- ten bijna 250 kinderen en jonge lieden werden ver- pleegd. De commissie wenschte alleen, dat de me- dicus of directeur, die aan het hoofd stond, rijker werd beloond en hem meer magt gegeven; als ook, dat men minder tijd tot het eigenlijke schoolonderwijs besteedde, meer tot verbetering van den ligchamelijken toestand der kinderen , en om hun de kennis en het gebruik te leeren der dingen, die hen omringen. Nog vernam ik van elders, dat te Edinburgh eene inrigting zou zijn op grooter schaal , met Dr. pole aan het hoofd; terwijl reizigers , die onlangs den Abendberg bezochten , bij guggenbuhl de afbeelding zagen van eene stichting, in Schotland ondernomen door eene dankbare dame, vvier kind op den Abend- berg was hersteld. Van Groot-Brittannie doen wij eenen uitstap naar hare doehter, Noord-Amerika. Na eenige — meer geruchten dan berigten omtrent vier of meer gestich- ten in de Vereenigde Staten, kwam mij het meer ge- melde overzigt van erlenmeyer in handen, waaruit ik alsnu het volgende overneem. In 1848 werd in de nabijheid van Boston (Staat Massachusets) de eerste Amerikaansche Anstalt geo- pend. Eene commissie was, op aansporing van eenige inwoners, daartoe reeds vroeger benoemd, en berigtte in 1847, als uitslag van haar onderzoek, dat in dezen staat zich 420 echte idioten bevonden , waarvan 187 beneden de 25 jaren. De wetgevende vergadering 229 stond nu 2500 dollars jaarlijks toe , om daarvan .10 kinderen , elk drie jaren lang , te verplegen. De ge- neesheer der stichting, Dr. howe, geeft daaromtrent jaarlijks een Verslag uit , waarvan de twee eerste (1848 — 50), naar getuigenis van erlenmeyer, reeds bevredigende resultaten opleverden. In het tweede Verslag werd ook nog gesproken over eene Privat- anstalt , in den zelfden staat te Barre opgerigt. In Europa terug gekeerd , kan ik alleen voor Me- morie de stad Koppenhagen noemen , waar zekere Dr. hiiberts of hyberts de stichter zou zijn van een derge- lijk instituut. (Verg. bl. 76 en gugg. bl. 47.) Van Sardinie is mij nog bekend, dat ook daar, in de vallei Aosta , eene docbter van den Abendberg door CiBRARio is in bet leven geroepen. In het jaar 1855 geopend , werd bet voor 4 meisjes en 8 jongens inge- rigt. Op 2 na , moeten de overige tusscben de 5 en 5 jaren worden opgenomen; — zeker, omdat men hier (blijkens ons vroeger overzigt) meer op de eigenlijke cretins het oog heeft. Eindelijk heb ik gepoogd, bij een uitstapje naar Belgi'e, iets naders te vernemen omtrent zekeren Dr. crommelinck, van wien in 't Album der Natuur (in navolging van seguin > bl. 85 enz.) wordt gezegd , dat door hem «de opvoeding van cretins of idioten in Belgie is ingevoerd." In zijn eigen vaderland was dit echter gebeel onbekend; en het kwam, na velerlei navor- sching , hier op neder, dat genoemde geleerde in 1842 230 Or eene brochure over heeft uitgegeven , die ik eeh- ter, ook na alle aangewende moeite, niet heb kunnen in lianden krijgen. Zelf had hij de ontwikkeling van een tweetal idioten beproefd, maar omdat de zaak geen' bijval vond, die opgegeven. Wij hopen , dat onze correspondenten en vrienden te Brussel en elders, bij de zuidelijke broeders gelukkiger zullen slagen. En zoo , gelijk dit overzigt zich veel verder heeft uitgebreid , dan ik zelf vermoed had , heeft ook de ver- pleging , de opvoeding en het onderrigt der idioten , binnen slechts twee tientallen van jaren eene verba- zende uitbreiding bekomen , waarvan zeker verre de meeste mijner lezers nog geen het minste denkbeeld hadden. Geleerden , die meer dan ik er toe geroe- pen en in staat zijn , zullen mij verpligten, met ook hier mijn werk aan te vullen. Ik beschouw het zelf als een grootboek, waarvan nog maar de eerste blad- zijden beschreven zijn. II O 0 F D S T U K IX. 0NZE SCHOOL. Toen ik voor ruim drie jaren het plan opvatte , om het menschelijk leven onder enkele oogpunten te brengen , en daartoe de drie woorden koos : herinnering , teleurstelling en hoop; terwijl ik bij het eerste denk- beeld van het socratische beginsel uitging , dat leeren herinneren is , ontwikkelen van het geen reeds in den mensch bij zijne geboorte aanwezig was; trof mij bij- zonder de mededeeling omtrent den Abendberg in Weber's Volks-kalender voor 1855. Het beeld van het ontwaken uit een1 zoo diepen doodslaap, als dit bij het cretinen-kind , onder geschikte behandeling, plaats heeft, had ik mij nog nietkunnen voorstellen; ofschoon het mij reeds in mijne vorige gemeente ge- lukt was , een' geboren1 idioot (van de kJasse der genen , die wij simpel of onnoozel genoemd hebben) op de zondags-school lezen en schrijven te leeren , en daarna tot zijne belijdenis en eenige maatschappelijke betrek- king op te leiden. Na het lezen van dit stukje, bleek het mij bij nader onderzoek, dat het geen mij nieuw was, reeds in het jaar 1842 door Dr. A. w. f. hercken- rath was beschreven. Daar men echter het cretinisme alleen als eene bepaalde landziekte kende , schijnt die aanwijzing minder indruk gemaakt te hebben, en diende alleen in der tijd , om eenige liefdegaven op te zamelen voor die arme Zwitsersche kinderen; zonder het denkbeeld op te wekken , dat het ook op Nederland van toepassing zijn kon. Nadat ik echter eenmaai dien draad had gevat, knoopte ik hem vast aan zoo veel, wat eene rijke ondervinding in mijnen kring mij reeds had doen zien ; en besloot de dichterlijke schets van guggenbuhl's arbeid in mijn boekske (waar wij in het vorige hoofdstuk de proza-beschouwing tegenover hebben gesteld !) met deze woorden : «Konden mijne lezers met mij huis aan huis in onze groote steden be- zoeken, zij zouden zich verbazen over het groote aantal en de geheele verwaarloozing dier ongelukkigen. Mogt er weldra (gelijk zij ook reeds te Bicetre in Parijs , op meer dan eene plaats in Engeland , en bij ons aan- vankelijk op Meerenberg bestaat ,) in iedere aanzien- lijke stad eene idioten- school worden opgerigt , nit- gaande van hetbeginsel, door Dr. everts , alle mogelijke voldoening. De school voldeed er zeer goed aan het bijzondere oogmerk, waartoe men haar had begeerd: het onderwijs der eigenlijke krankzinnigen , die nog niet goed lezen of schrijven konden, de zangoefeningen en het onderrigt van eenige kinderen der beambten. Ook met de idioten had de onderwijzer enkele proeven genoinen , die be- wezen , dat bij de zaak goed opvatte ; maar , geheel alleen staande, was 't hem onmogelijk geweest, zijne denkbeelden uit te voeren. Ook de heer everts zelf was van oordeel , dat de idioten-school eene zaak is van te grooten omvang en eigenaardig karakter , om in een krankzinnigen-gesticht als toegift te worden tot stand gebragt. Hetgeen ingerigt is tot genezing, 234 kan niet worden gebruikt tot opvoeding; terwijl but- tendien een geheel ander personeel daartoe zou nioe- ten worden aangesteld. Intusschen leerde ik ook hier het idiotisme , in zijne verschillende wijzigingen van de vroege kinderjaren tot in den gevorderden leeftijd , nader kennen. Ik had echter nu reeds lang begrepen , dat de zaak van een' te grooten omvang was en zich ook te ver op medisch en paedagogisch terrein uitbreidde , om alleen daarvan de verantwoordelijkheid op mij te nemen , of voor de daartoe noodige studie en werkzaamhe- den , zoo vele andere pligten te verzuimen. Geluk- kig vond ik ondersteuning en bijval bij twee mijner vrienden, juist tot bet geen mij ontbrak , bijzonder bevoegd : Dr. brouwer stargk , practiserend genees- heer in ons krankzinnigen-huis , in weik gesticlit sinds dne jaren de godsdienstoefening der Protestanten mij is toevertrouwd , en waar ik dus reeds op aanver- want terrein met hem werkzaam was; en den heer van den heuvel, die sedert vele jaren aan het hoofd staat van de grootste onzer zoo goed ingerigte stads- scholen. Maar hoe nu aangevangen? Zouden wij eerst het publiek trachten te winnen , en daarna eene Neder- landsche stichting in een gezond oord van ons vader- land op uitgebreide schaal beproeven ? Door menigvul- digebezigheden aandeplaats onzer inwoning gebonden, was ons dit al te moeijelijk 5 anderen daarbij te roepen , en in eene groote vergadering eene zoo geheel nieuwe zaak tot stand te brengen, is ook, door onzen wik- kenden en wegenden landaard, eindeloos tijdroovend; 235 daarenboven bleef het mijn wensch , dat er niet ter- stond een model-gesticht voor het geheele land wierd opgerigt, waartoe ons ook nog en de middelen, en de kennis, en de ondervinding ontbraken; maar dat zoo veel mogelijk eerst in de plaatselijke behoeften , die ik nu bij eigen opneming kende, werd voorzien. Wij besloten dus tot eeneproefneming, — een waagstuk zoo gij wilt, — door alleen naar onze kennis van de zaak en door onzen invloed , reeds terstond eene school te vestigen , die zich door eigen kracht en zonder naar den vreemde gecopieerd te zijn , zou ontwikkelen. Maar hoe de fondsen bij een gebragt , reeds tot die eerste proefneming? Hoe daartoe vertrouwen genoeg ver- wekt in eene zoo vreemde onderneming, die wij nu reeds, als wij er van spraken, hoorden betwijfelen, bespotten zelfs als eene vlaag van overdreven ijver , waardoor men ook voor gekken wilde school houden ? Gelukkig was het onsbekend, dat Hare Majesteit onze geeerbiedigde koningin den Abendberg had bezocht en daardoor bijzonder was getroffen , terwijl zij over het geheel in zulke studitin en ondernemingen groot belang stelde. Wij verstoutten ons , Haar de zaak voor te stel- len, met het verzoek , om geheel voor Hare rekening eene voorloopige proef te mogen nemen, die over het voortbestaan der inrigting beslissen zou; en de edele vorstin gaf ons de vrije beschikking over de aanzien- lijke som van twee duizend gulden. Intusschen baarden de wettige vormen, waarin de stichting moest gebragt worden , ons eindelooze moeite. Bij de verordeningen op het krankzinnigen-wezen , was alleen aan de verpleging en genezing van in den re- 236 gel volwassen krankzinnigen, niet aau de opvoeding van kinderen gedacht. Toch werd door die bepalin- gen eene inrigting als de onze, — zoo dra wij er een verpleeghuis of kostschool van maakten, — naar het oordeel van bevoegden , mede ingesloten ; terwijl al- leen door koninklijke goedkeuring en op voorwaarden eener inrigting, geheel op de hoogte der wetenschap ,. zoo iets kon worden tot stand gebragt. Om dus, vooreerst althans, de moeijelijkheden te ontwijken , die genoemde wet ons in den weg legde, besloten wij tot het oprigten eener day school , waarbij wij geen bezwaar vreesden, daar wij eenvoudig de toestemming hehoefden van het Stedelijk Bestuur , dat de zaak zich genegen betoonde. Wei werd ons de vraag gedaan, of onze inrigting, als zelfs beneden het lager onderwijs staande, eigenlijk wel onder de wet hierop behoefde betrokken te worden? Wij wilden echter liever den wettigen en veiligen weg kiezen. Door onverwachte bezwaren evenwel van de zijde der plaatselijke school- commissie , werden wij van 18 December 1854 tot 2 April 1855 opgehouden, hoewel wij, om den tijd des jaars , de bespoediging onzer zaak dringend hadden ver- zocht; 1) — en toen nog geschiedde de toelating als «bij- 1) Het hoofdbezwaar was : //Het verschrikkelijk denkbeeld, dat een kind, dat op de gewone school alles vinden kan , wat het tot zijne ontwikkeling behoeft, in het gezelschap van Idioten zou wor- den gebragt ; — of zelfs met onedele bedoelingen daar besteed en zoo uit den weg geruimd." — 'Het spreekt wel van zelf , dat de school- commissie doelde op een mogelijk misbruik in latere dagen; het geen ons echter even ondenkbaar voorkwam , als de vrees , dat men hoo- rende kinderen bij doofstommen of zienden onder de blinden zetten zou. Zij zouden den onderwijzer de grootste hinder en een plaag 257 zondere school der Eerste Masse" alleen, na overlegging en goedkeuring van een Reglement, dat genoegzame waarborgen moest aanbieden, opdat de school van haar bijzonder karakter en bestemming nooit ont- aardde. Ja! hoewel in de slotbepalingen door ons gezegd was, dat alleen onder die voorwaarde onze directie in het Reglement veranderingen maken mogt, werd er bij de finale goedkeuring nog aan toegevoegd : «dat van iedere wijziging of verandering aan Burge- meester en Wethouders moest worden kennis gege- ven, en (die) aan hunne goedkeuring onderworpen." Dit oponthoud had ons intusschen in groote moeije- lijkheden gewikkeld. Wij konden niet anders , dan met den zomer beginnen , omdat tuin en speelplaats ons de •eenige weg was tot de school, en eene gedurige toe- vlugt, inzonderheid in den eersten tijd, wanneer het den onderwijzer en leerling daar binnen te eng werd. voor hunne makkers zijn. Wij stuitten ecliter bij meer menschen op de vrees, dat de omgang met onze ergste Idioten de anderen ver- ergeren zal. Hierover later. Terwijl ik dit hier , als eene afgedane zaak , sine ira et studio mede deel, kan ik echter niet nalaten , nog eens te grimlagcken bij 't verhaal , dat ebxenmeyeb. er van geeft, en dat ik hier over- schrijf ais eene proeve, hoe een vreemdeling in Holland (ook een Hollander in den vreemde ?) oordeelt. Die Schulkommission , in dieser Angelegenhcit zn Rathe gezogen , faszte dieselbe in verniinftigerer Weise auf , als diesz hier in Deutsch- land zuweileu geschehen ist. Sie hatte Bedeuken , ob die Anlage eines Inslilids fur Idioien in ihr Ressort gehbre; ob es nicht vielmehr Sache der Inspedenre des Trrenwesens sei , in dieser Sache zu entscheiden. Und so /cam es denn dazit , dasz die zu errichtende Anstalt nicht in die Reihe der Schulcn , sondem vielmehr der Heilanstalten eingereiht wurde , und also unter der Oberaufsicht der Inspeetetcre des Irrenws- sens steht ; eine Einrichtung , die fur das Institut von unendlichem. Vortheile ist. 238 Hierbij kwam , dat de klasse , waartoe men onze school liad gebragt, het noodig maakte, dispensatie te vragen van het vergelijkend examen (!) , eer wij tot het aan- stellen van een1 onderwijzer konden overgaan. Door de welwillendheid van Gedeputeerde Staten en het stede- lijk Bestuur werd dit laatste echter zoo bespoedigd, dat wij reeds den 15(Ien Mei de school konden openen, nadat wij den heer B. G. kornfeld tot onderwijzer hadden aangesteld, en intusschen onze directie nog door de toetreding van de heeren van DER HEIM en gevers deynoot was vermeerderd. Door den spoed , waartoe wij gedrongen werden , moesten wij ons gelukkig rekenen, dat wij nog een wel gelegen huis (Zuidival, wijk U No. 109) met vrij ruimen tuin hadden kunnen huren ; het bovenhuis werd door het gezin van den onderwijzer betrokken. Het grootste bezwaar was het bekrompene der lokalen , waardoor onze school te zeer verdeeld werd en het overzigt bemoeijelijkt. Voor eene eerste proefheming evenwel met een klein getal > was dit bezwaar niet zoo onoverkomelijk. Na de opening met elf leer- lingen , hadden wij het genoegen , dat de vorstin , die voor deze geheele onderneming den eersten grond had gelegd, den titel van Beschermvrouw wel wilde aan- n em en. Om den lezer, wien de zaak nog geheel vreemdis, de beginselen te doen kennen, waarvan wij zijn uit- gegaan , wil ik hier de voornaamste bepalingen van ons Reglement (Uitg. te '« Gravenhage , bij l. J. ver- hoeven, a 25 cts.) laten volgen. Het doel der idioten-school is: «De ligchamelijke,, 259 verstandelijke en zedelijke vorming van kinderen, die door gebrekkig of verkeerd ontwikkelde geestvermo- gens voor het gewone, zelfs lager onderwijs onge- schikt zijn. Deze vorming en opleiding zal in eenen Evangelisch-Christelijken geest plaats hebben, zonder Roomsch-Catholijken, Israelieten of andere leerlingen aanstoot te geven; het geen ook, bij hunne beperkte zielsvermogens en behoefte aan hoofdelijk ondei-wijs , gemakkelijk te vermijden is. «Van deze inrigting blijven dus uitgesloten, wie op de gewone scliolen met goed gevolg kunnen onder- wezen worden ; terwijl het idiotisme hier verder in zijn en ruimsten zin, ook van geheele onbewust- heid of aangeboren' waanzin, genomen wordt. Alleen zullen niet worden opgenomen : Kinderen of jonge lieden , die aan tijdelijke krankzinnigheid lijden ; en alle de zoodanigen , die door epileptische en andere verschijnselen, of geheel geene hoop geven voor zicli zelve, of voor de andere leerlingen gevaarlijk zouden kunnen worden. «Ofschoon bij voorkeur jeugdige leerlingen worden verlangd , zullen ook oudere , tot den leeftijd van vijf-en-twintig jaren , kunnen worden opgenomen , wanneer men oordeelt , dat zij nog voor eenige ont- wikkeling vatbaar zijn. «De uren van oefening zijn : van des voormiddags 9 tot des namiddags 4 ure; ten zij het raadzaam en mogelijk zij , ook gedurende de avonduren eenige onverzorgde kinderen in de school onder opzigt te doen verblijven ; terwijl ouders of verzorgers worden verzocht, in de noodige voeding gedurende dien tijd 240 te voorzien; die ecliter ook , — zoo de fondsen dit toelaten , — aan onvermogenden kosteloos kan wor- den verstrekt. «Alle behoeftige kinderen , binnen deze stad domi- cilierende, worden kosteloos onderwezen , op behoor- lijk bewijs van onvermogen. Voor de overigen zal eene billijke geldelijke belooning, naar omstandighe- den, worden gevorderd; die ecliter in geen geval de som van honderd gulden in het jaar te boven gaat , en quartaalsgewijze wordt berekend. Leerlingen worden door de directie ontslagen : 1° wanneer zij den ouderdom van 28 jaren bereikt hebben; 2° wanneer zij 5 jaren van het onderwijs hebben gebruik gemaakt , en er geene bijzondere reden is, om dit te verlengen ; 3° wanneer de toestand hun- ner gezondheid Ian ger verblijf voor hen zelve of ande- ren ongeraden maakt; 4° wanneer er geene hoop op verdere ontwikkeling bestaat; — of ook, als de leerlin- gen voor het gewone schoolonderwijs vatbaar gekeurd worden." Op dien grondslag hadden wij dan nu onze hagche- lijke onderneming begonnen ; hagchelijk, onidat het eenige van dien aard , wat iemand onzer had gezien , nog zoo hoogst onvoldoende was, om ons eenigzins op den weg te helpen. Ik bedoel de school te Meer-en- Berg , als ook de doofstommen-school te Rotterdam , welker onderwijzer, de heer hirsch , ons van het eerste begin af getrouw heeft bijgestaan. Toch hadden wij verkozen, liever met eigen krachten te arbeiden, dan met groote kosten misschien, aan een' vreemdeling, onbekend met landaard en taal, en op wiens karak- 241 t<er en kunde wij het moesten wagen, de leiding van onze idioten-school toe te vertrouwen. Wij bouw- den eenigzins op de degelijklieid van ons volksonder- wijs , dat hier slechts naar omstandigheden moest worden gewijzigd. Wij hadden daartoe een1 onder- wijzer gekozen , die met de gunstigste getuigenis van de stadsschool tot ons kwam , en hem eene bijzonder g-escliikte secondante van eene openbare bewaarschool toegevoegd. Onze overige helpers , nu reeds negen in getal, zijn niet uit den onderwijzers-stand gekozen, ofschoon zij nu daarbij worden ingelijfd. Bij voor- keur namen wij jonge lieden of menschen in de eerste kracht van hun leven , van wie wij hopen konden , dat zij met geduld en liefde onze kinderen zouden leiden, en zelve zich aan de leiding van den hoofdonderwijzer onderwerpen. En wij hebben op die keuze zoo veel zegen gehad , dat wij tot nog toe niemand hunner als onbruikbaar behoefden terug te zenden ; en wij met onze hoogst bekrompene middelen een personeel hebben kunnen bij een brengen, dat door een1 bevoegd beooi'deelaar , die zelf aan het hoofd staat van eene soortgelijke inrigting, en die, bijkans vroeger dan mij lief was, onze jeugdige school be- zocht , — de meer genoemde Dr. erlenmeijer , — bij- zonder is geprezen. De wijze , waarop wij begonnen : door het aanne- men der algemeene grondslagen, die elders deugde- lijk bevonden werden , maar met het oogmerk , om zelve en oorspronkelijk daarop voort tebouwen , — deed natuurlijk weken en maanden in uitvindingen en proefnemingen voorbij gaan. Het onderwijs was ook van zelf nog enkel hoofdelijk , al ware het alleen , om onze leerlingen eenigzins nader te leeren kennen; unci mit mir in der Ueberzeugung iibereinstimmen , class: die Leistungen der Anstalt in jeder Hinsicht befriedigen Selten habe ich in einer so jungen Anstalt in dieser Hinsicht (ernst en eenvoudigheid) so viel Tact gef linden, als in der richtigen Auswahl und Behandlung der Lehrgegcnstdnde und der richtigen Atiffassung und Behandlung der Kinder. l) When the inmates of Park House, the Idiot Asylum at High- gate, were gathered for the first night within its toalls , the confusion v;as so appalling , that some quitted the undertaking in despair ; but those who 'persevered , have effected a change thai I believe no one could witness without surpriise and ntense gratification. Sidney , bl. 6. 243 iiiaar de ordclijke geest van een" Hollandsch onder- wijzer streefde van den beginne af naar eene gere- gelde klassificatie. Na de inlichtingen van den heer kornfeld en overleg met mijn' mede-directeur, wien bijzonder het toezigt over het onderwijs toekomt, stelde ik dus de volgende algemeene indeeling voor, als die mij het meest rationed en te gelijk zuiver paedagogisch voorkwam. Ik meende namelijk , dat onze verdeehng moest wor- den gebouwd op den opvolgenden gang van het ver- standelijk onderwijs, die tevens de gang is van alle ontwikkeling der edelste zielskrachten en van alle mededeeling tusschen menschen en menschen. En het kwam mij voor , dat deze opvolging zich tot vier woorden brengen liet : waarneming , begrip, oordeel , redenering. De eerste klasse bevat dus, die geheel in zich zelve of liever in den nog onbewusten ziele-slaap verzonken zijn ; die in het midden der wereld leven, zonder na- genoeg iets op te merken van het geen buiten hen om- gaat. Zij zijn het, die niet spreken, omdat zij niets te zeggen hebben ; even min als het dier een ordelijk ge- sprek zou voeren , al had het daartoe alle mogelijke organen. Door gebrek aan waarneming , of liever door hoogst gebrekkige waarneming, — want ook de idioot is nog nooit volkomen idioot, — missen zij ook het instinkt van nabootsing , of schuilt het ten minste nog onontwikkeld in lmnne ziel. Bij deze klasse is ein- deloos geduld noodig , en is vooral een jeugdige leef- tijd der leerlingen hoogst wenschelijk. Wat het spreken betreft, wij hebben dit , — gelijk ik vroeger 16* 244 reeds zeide , — niet al te zeer op den voorgrond ge- steld; en willen liever de behoefte daaraan doen ont- waken, eer het,als eene pijnlijke inspanning, met de grootst mogelijke moeite wordt gevergd en meestal nog niet eens verkregen. Natuurlijk maken hierop eene uitzondering, die (meer aapachtig) van zelve tot het werktuigelijk nabootsen van klanken geneigd zijn. Blijven dit vooreerst nog slechts klanken, later zullen het ivoorden worden. Maar meer belang nog stellen wij er in , dat zij ons verstaan ; dat zij met ons han- delen leeren en spelen. Hoe veel hierin, naar vroe- ger aangegeven grondslagen , ook reeds is gedaan , ik ben overtuigd, dat onze school voor deze klasse nog slechts in hare beginselen is ; en de onderwijzers , in den regel meisjes, sclioon wij ten voile over haar tevreden zijn, zelve nog veel moeten leeren. Het gezamenlijk leeren valt in deze klasse grootendeels weg , omdat de een op den ander niet let; alleen moet het gezamenlijk spelen (niet »te zamen spelen") telkens weder beproefd worden : want hier is de anders overdreven stelling van van alphen waarheid : Het spelen (van ons met hen) moet leeren, het leeren spelen zijn. En toch is het noodig , dat ook dit met ernst geschiede; dat men bij elk dezer leerlingen zich eersthelder en bepaald voorstelle, wat men wil; nooit vordere , wat boven hunne magt is ; maar ook die enkele en hoogst eenvoudige zaken , die men eens ge- vraagdheeft, — eene klank , eenebeweging, eene on- beduidende werkzaamheid , — nooit opgeve. 'tis onbe- grijpelijk veel waard, zulke idioten, bij eene hartelijke en opgeruimde behandeling, toch te doen gevoelen , 243 xvat men van hen wil, en 't hen te laten doen , omdat men het wil. Gehoorzaamheid is de eerste deugd; en hunne on gehoorzaamheid heeft haren wortel vooreerst daarin , dat zij het hevel niet verstaan , en ten an- dere, dat zij de kracht niet in zich gevoelen, om het na te komen; waarom men te regt heeft opge- merkt, dat het negatieve gehod, — bij voorbeeld tegen onreinheid en onhehbelijkheid, — het gemakkelijkst wordt gehoorzaamd. Er is reeds veel gewonnen , wan- neer de idioot eenmaal, met bewustheid van het te doen, ons heeft gehoorzaamd , en met het duistere ge- voel van dit verdiend te hebben , daarvoor is beloond. Een1 trap hooger staan zij , bij wie waarneming en navolging genoegzaam zijn ontwikkeld, maar de be- grip-pen nog niet helder , en vooral de uitdrukking daarvan door woorden gebrekkig. Deze klasse spreekt dus , maar niet aan een geschakeld en niet juist. Mij ten minste is geen idioot bekend, zelfs niet, wiens schedel geheel naar den aap schijnt gevormd te zijn, die goed imiteert, die hoort, en die toch volkomen stom blijft. Het eerste bijkans , waarin kinderen ons nabootsen, schoon 't hun in den beginne dikwijls mislukt, is de menschelijke stem. Weder een bewijs, dat er een wezenlijk onderscheid is tusschen den diepst gezonken1 mensch , en het dier , dat hem in ligchaamsvorm het meest schijnt nabij te komen. Deze opmerking schijnt mij ook altijd nog een we- zenlijk bezwaar , zoo niet tegen het bestaan van een eigen spraakorgaan in het hersen- en zenuwstelsel , dan ten minste tegen de mogelijkheid van het geheele ge- mis daarvan. Maar daarom spreekt ieder , die spreekt, 246 nog met goed; en blijft het bij ieder de vraag^ oi bij bet goed leeren kan. Dit laatste echter moet men bij het onderwijs altijd als mogelijk onderstellen. Niet enkel hoort men in deze klasse de woorden misvormen tot onverstaanbare , of,, gelijk bij kleine kinderen, alleen voor eene moeder of die bare plaat& inneemt , verstaanbare klanken; maar dikwijls wor- den ook de voorwerpen verward met elkander; of liever, even als wanneer men pas een vreemde taal leert, verkeerde namen daarop toegepast. Hier komt nu weder het spelende leeren te pas, en wel het geza- menlijk , klassikaal leeren ,. dat den kinderlijken geest opvrolijkt, en de ambitie, om het goed te doen,, aan- prikkelt. Kortom, in spraakoefening en zang , zoo wel als in miniiek en gymnastiek , in spel en handwerk,, staat deze klasse tot de vaderlandsehe bewaarschool in de zelfde verhouding, als onze hoogste tot de eigenlijke volksschool. Nog een' trap hooger staan zij, (schoon dikwijls door jeugdige leer.lin.gen uit de vorige klasse spoedig inge- haald en voorbij gestreefd,) bij wie de eenvoudige be- grippen en benamingen der zaken genoegzaam vast staan , maar die falen in hun oordeel ; die^ gelijk men zoo juist zegt, het gezond ver stand missen. Zij zul- len, bij voorbeeld, een mes zeer goed onderscheiden van eene vork , en toch niet weten te tellen ,. hoe veel punten de vork heeft , met den rug van het mes po- gen te snijden^ en ze op eene afbeelding misschien niet eens herkennen. Doorgaans zullen ze nog het best oordeelen over zaken, die hun veel belang inboezemen, hunne begeerten aanprikkelen of ook 247 wel, — want zij zijn in den regel goedhartig, — hum gemoed treffen; maar daar buiten oordeel en zij tel- kens mis en volgen den geregelden gang eener rede- nering in 't geheel niet. Tot deze klasse behooren dus, die doorgaande mal , simpel, worden genoemd; en waarvan men toch, om zekere slimheid van han- delen, dikwijls zegt, dat zij «zoo gek niet zijn.'1 In zoo verre de leerlingen dezer klasse niet van eene lagere daartoe zijn opgeklommen , maar door de na- tuur zelve er in geplaatst, spreken zij vrij goed, zeer zuiver soms, alleen op een' langzamen en lagen toon. Een weinig meer gezag, zonder noodelooze gestreng- heid , is bier onmisbaar , en mannelijk opzigt door- gaans het best. De vormleer en het rekenen , op de vroegere klasse reeds spelend begonnen , wordt bier eene ernstige les , om geregeld het oordeel te scher- pen. De eerste lees- en schrijfoefeningen zijn er te huis , en inzonderheid zal 't hier nuttig zijn, als de onderwijzer takt van verhalen heeft; als hij dus be- grippen en voorstellingen , binnen hunne bekrompene bevatting gelegen , weet te combineren en aan een te schakelen , en daarbij telkens, door het uitlokken van hun oordeel, de aandacht gaande houdt, die men anders in deze klasse nog eerder dan in de vo- rige , verliest. Met een woord , hier wordt eene vaste en verstandige leiding gevorderd, gesteund door oor- deelkundige gymnastie , terwijl weder de hoofdregel blijft: «Niet te veel te doen en niet te veel te leeren , maar het liever goed te leeren en goed te doen." Wat vroeger van den zang en van het godsdienstig onderwijs is gezegd , is vooral op deze klasse van 248 toepassing; en niet minder de regel, dat men dew onnoozele gemakkelijker handelen leert, dan denken, Ons althans is dit met eigenlijke idioten , bij al hun strompelen en stamelen, dikwijls nog beter gelukt ; en wij zijn, na eindelooze en uitputtende moeite, die ons nergens meer dan hier te leur stelde , tot de over- tuiging gekomen , dat van menig opgeschoten1 en shnpelen jongen (van kinder en spreek ik niet) nog wel een goed werkman , maar geen verstandig den- kend menscb meer te maken is. Van de hoogste klasse zal ik weinig zeggen. Tot deze behooren alle onze alleen achterlijke leerlingen, wie het aan gezond verstand niet ontbreekt, schoon zij in slimheid bij menigen eigenlijken idioot of simpele achter staan. Ook de overigen , natuurlijk , zoeken wij van de mindere klassen op deze te brengen. Wan- neer zij nog jong genoeg zijn, trachten wij uit deze boogste afdeeling onze leerlingen aan de gewone volkssebool of een goed ingerigt instituut af te leve- ren. Deze leerlingen vormen zich dus een geregeld en onderscheidend beqrip der dingen , gelijk zij die ook met gezonden zin waamemen ; zij oordeelen juist in gewone zaken , weten het geheel in zijne deelen te splitsen , de zaak met bare eigenschappen en bena- mingen te verbinden ; alleen de redenering en gevolg- trekking vatten zij nog niet vlug genoeg en maken die zelve slecbts met moeite , schoon zij geneigd zijn , daarop te letten , als een ander ze maakt , en die te volgen , wanneer zij ze kunnen bijhouden. Daarom, gelijk reeds vroeger gezegd is , wordt het gewone lager onderwijs hier als voor een' optica-spiegel geplaatst , 249 die de beelden vergroot en de overgangen tot in het minutieuse doet uitkomen. Hier vooral zijn verha- len, die men al vragende weder terug vordert, reken- oefeningen , schrijven, (eerst naschrijven en later op dictee,) de barometer van de meerdere of mindere helderheid of opheldering van den geest. Hier ein- delijk is ook eene geheele inwijding noodig in het dagelijksch , huiselijk en maatscliappelijk leven ; ja ! zij gevoelen er zelve behoefte aan. Het geld tellen en rekenen, het zien op de klok en berekenen van dag en week , van maand en jaargetij , is hun eene ware uitspanning. Zij worden menschen; menschen ook op godsdienstig en zedelijk terrein , waarop de leerlingen van eene lagere Idasse nog slechts door een onbestemd gevoel en beelden zonder zamenhang be- stuurd woixlen. Nadat wij deze verdeeling hadden ingevoerd, zaten echter onze overprikkelde idioten of waanzinnigen telkens de anderen in den weg, en vorderden zelve weinig of niets. Het was onmogelijk , ze met den slakkengang van ons gewoon onderwijs genoeg bezig te houden, terwijl wij zelfs, om hunne wildheid, onze prikkelende middelen voor eene stompe bevat- ting, — zoo als helder zonlicht, sterke muzijk, het werken met phosphorus in den donker enz., — niet konden uitvoeren. Met een1 enkele gelukte het ons slechts, hem in de hoogste klasse in te lijven. Wie hem nu ziet , vraagt twijfelachtig, of hij wel bij ons te huis behoort? En toch verklaarden zijne groot- ouders , bij wie hij inwoont , dat hij vroeger te huis niet te regeren was, en lag reeds het getuigschrift 250 van den geneesheer gereed, om hem in een krank- zinnighuis over te brengen. Hij houdt echter altijd nog zekere Schwachsinnigkeit over , die hem telkens midden in eene redenering doet stil staan. — Een ander , insgelijks genoeg getemd , moet nog bij de minste klasse blijven zitten , omdat hij (vroeger sprak ik reeds van dit belangwekkend kind) nog altijd een hardnekkig stilzwijgen bewaart, ofschoon hij blijken geeft, van ons reeds veel beter te ver- staan. — Het meest echter vonden de overprikkelde leerlingen in de tweede klasse hunne plaats , daar zij in den regel spreken en toch nooit goed spreken , maar de woorden haastig uitstooten en door een rammelen. Maar juist in deze klasse zijn ze een groote hindernis voor de anderen. Wij hebben hen daarom tot eene afzonderlijke afdeeling vereenigd, en aan onzen oudsten secondant toevertrouwd ; en van dat oogenblik af zagen wij althans geene mindere vorderingen, dan bij de andere leerlingen. De dwang- stoel zelfs 1) werd geheel vervangen door de men- schelijke stem. 1) Ik bedoel de houten stoeltjes met ronde leuning en breed onderstel , waarvan wij het model ontleenden aan de Doofstommen- school te Rotterdam , en die wij , voor onze lastigste patienten , ook van voren afsloten. Zij dienen altijd nog voor onze kleinere of gebrekkige leerlingen. De wilde en krachtige laten wij liever vrije beweging, door gekoorzaarnheid getemd. Voor het ongeluk- kige kind (Bl. 54) , onder het woeden der cholera in den inoeder- schoot gedragen en op haar vijfde levensjaar zelve daardoor aange- tast, hebben wij een' bekleeden leuningstoel op rollen laten maken, waarin zij zich zeer behagelijk gevoelt. Onze andei'e leerlingen 3 ook die te huis aan meer steun en gemak verwend waren, zijn meest alien reeds lang op de schoolbauken te huis. 2ol Eindelijk voeg ik hier nog bij , dat de opgegevene klassenverdeeling geene volstrekte afzondering is. Voor afzonderlijke vakken van onderwijs , zoo wel als bij de gvmnastie en werkinrigting, zijn ook vaak afzonderlijke klassen noodig; en bij het verbalen, inzonderheid ook der bijbelsche geschiedenis, bij den zang, de muzijk en het vrije kinderspel, worden zoo veel mogelijk alien vereenigd. Alleen volgt uit onze algemeene verdeeling, en dit acht ik een belangrijk voordeel, dat ieder onzer onderwijzers en adsisten- ten er enkelen, — hoogstens een zestal en in de laag- ste klasse minder, — bepaaldelijk onder zijne voogdij- schap heeft, ze aan zich en aan elkander gevvent en hunne vorderingen naauwkeurig nagaat. Dit is tevens de proef op de som , of hij of zij , aan wie die kinde- ren zijn toevertrouwd , daarvoor berekend is. Om eindelijk dit alles naauwkeurig na te gaan, hebben wij 't van belang geacht, dat de hoofdonderwijzer aan geene klasse gebonden is, en dus altijd daar zijn kan, waar hij voor het oogenblik 't meest noodig is. Wat ik verder hier meende bij te voegen, omtrent den gang, de ontwikkeling en de aanvankelijke re- sultaten onzer school, is meestal reeds in voorgaande hoofdstukken ingevlochten , omdathetmij gemakkelij- ker viel, naar eigen ondervinding, dan naar enkele lektuur en bespiegeling te spreken; of wel, het is nog niet rijp genoeg, om nu reeds te worden mede gedeeld, en zal later, hoopik, door anderen naauwkeuriger en uitvoeriger gedaan worden. De bouwstoffen hiertoe worden verzameld in ons Stamboek , waarin een af- zonderlijk Artikel aan iederen leerling is toegewijd , en IIOOFDSTTJK X. HET AANSTAANDE IDJOTEN-GESTICRT TE S GRAVENHAGE. 