Handboek der verloskunde ...
tö&'-TgLr *>4/ir ■ ?;• « '.-JUT'* •&X* K*K&US‘V '#: rvtfsk* ;;. ■a»* v.& :'V*i. r*>/ é> sj/3 v\- VoO f I * HANDBOEK DER VERLOSKUNDE Digitized by the Internet Archive in 2017 with funding from Wellcome Library https://archive.org/details/b29291719 HANDBOEK DER VERLOSKUNDE VAN L. F. VON FRORIEP, UIT HET HOOGDUITSCH VERTAALD NAAR DE ACHTSTE UITGAVE, j •! V’ ‘ 7 • ' EN MET EENIGE AANTEEKENINGEN VERMEERDERD , DOOR S. J. GALAMA, Stads Doctor in de Genees- en Verloskunde te Sneek Lid van het Provinciaal Utrechtsch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen. EERSTE DEEL, bevattende HET BESCHOUWENDE GEDEELTE, TE AMSTERDAM, BIJ R. J. BERNTROP. 1831. r ' 'v / - S /. s'. ;// /,?// ' ' rr yy :\ V /■ ,r r h.»TOFUCAL , < / ÖR VOORREDE. Onder de nieuwere Leerboeken der V erloskunde } die met een bij zonderen bijval ontvangen , en veelal ten leid- draad bij voorlezingen gebruikt zijn geworden , komt wel aan het theoretisch -praktisches Handbuch der Geburtshülfe zum Gebrauch bei academischen Vorlesungen und für ange^ hende Geburtshelfer von l. f. von froriep eene voorname plaats toe . Van 1802 tot 1827 is hetzelve , telkens ver- meerderd en verbeterd , achtmalen herdrukt . Bij het op- stellen van hetzelve heeft de Schrijver zich ten doel gesteld eene volledige schets der Verloskunde t volgens eene doel- matige orde en naar een doelmatig plan voor te dragen ^ en alle tegenstrijdigheid en dwaling te vermijden en zoo mogelijk uit den weg te ruimen. Froriep’s Handhoek onderscheidt zich door behoorlijke kortheid en door duide- lijkheid in de uitdrukking ; in hetzelve heeft Hij getracht de heerschende meeningen , begrippen > enz. op te geven , en het boek naar het tegenswoordige standpunt der weten- schap , zoo al niet ( zoo als NAEGELE zegt ) in een formeel opzigt j dan toch door het verzamelen van al het nieuwe A dat hem wetenswaardig voorkwam , in te rigten * — VI — De gezochtheid , volledigheid , beknoptheid in doel- matigheid van genoemd Handhoek , deden den Uitgever besluiten, hetzelve uit het Hoogduitse h in onze taal te doen overbrengen ; oordeelende daarmede geenen ondienst te zullen doen , aan met de lloogduitsche taal onkun- dige , eerstbeginnende Verloskundigen. o ' o Het werk nu eenmaal ter vertaling aangeboden zijnde , heb ik op verzoek , mij wel met de vertaling daarvan willen belasten. Daar mij echter toescheen , dat dit Handboek , ofschoon zeer geschikt voor akademisch on- derwijs , echter voor eigene oefening te beknopt en niet altijd duidelijk genoeg was , daar ook de voornaamste inhoud ( vooral der vroegere uitgaven ) reeds in de uit- muntende Handleiding toe de Verloskunde van den Hoog- te er aar SALOMON was opgenomen , zoo heb ik mij slechts met die taak willen belasten , onder voorwaarde van hier en daar den tekst te mogen uitbreiden ( het geen echter spaarzaam geschied is) , de bij ieder Jfoo fideel gevoegde literatuur en de geschiedenis der Verloskunde met an- dere , mij belangrijk voorkomende I Verken en Schrijvers te vermeerderen , en daar waar FRORlEP naar mijn oor- deel te beknopt of te onduidelijk was , of daar waar ik in gevoelen van Hem verschilde , e enige korte aantee- heningen te mogen bij voegen ; die echter veelal slechts moeten strekken om den lezer naar die Schrijvers te verwijzen , die over het onderwerp uitvoeriger hebben gehandeld. De aanteekeningen die ik in de laaste jaren uit eigene ervaring , uit het gene ik in de tijdschriften en elders las, bij mijnen FRORlEP gemaakt had, het bij de mondelinge voordragt van mijnen onver ge telijk en leer- meester , den voor de I Vetenschappen te vroeg verstor- venen Hoogte er aar BAKKER , opgeteekende , waarvan ik gebruik heb mogen maken , dit een en ander zou mij overvloedige sloffe hebben opgeleverd tot meer uitvoerige nooten en uitbreidingen , hadden niet het doel der uit- gave van dit Handboei : om namelijk een kort , zoo veel mogelijk volledig , duidelijk , vooral echter niet zeer kostbaar werk te leveren ?nij daarvan terug gehouden ; ik heb mij daarom alleen tot het noodzakelijkste moeten bepalen , en overigens [soms onder de door den Schrijver aangehaalde / Herken , veelal echter in aan den voet der bladzij den geplaatste aan tee Leningen) , naar de beste en nieuwste Verloskundige JVerken verwezen. O Haar mijne vertaling reeds in 1830 was afgewerkt , heb ik van sommige , mij later bekend gewordene en ter hand gekomene Handboeken (*) , Verhandelingen , Tijdschrift ten y enz. y geen gebruik kunnen maken , en daarom ook dat ge ene , wal § 15- 17 nis tijdrekenkundige tafel der ge- schiedenis gevonden wordt y niet verder kunnen uitbreiden , FroRIEP die ons eene eigenlijke pragmatische geschie- denis der Verloskunde beloofd heeft , wil het aldaar (§ '5 -I7-) vermelde y niet zoo zeer beschouwd hebben y als eene eigenlijke geschiedenis der Verloskunde , dan wel als een optelling der daartoe betrekking hebbende Schrijvers. Toevallige oorzaken en omstandigheden y hebben den Uitgever dezes belet , dit theoretische en uitgebreidste ge- gedeelte van dit Handhoek spoediger in het licht te doen verschijnen ; het praktische gedeelte y dat reeds voorlang ter perse was y zal spoedig volgen en daarbij de plaat y een behoorlijk register en eene lijst der drukfeilen y [die den vertaler y door verre afstand der drukpers y niet te wijten zijn) gevoegd worden. He hier en daar in den tekst , door den Schrijver tusschen haakjes geplaatste vraagteekens y zijn door hem (*) Vooral D*. w. h. busoh’s, Lehrbuch der Gebr/rtsJcunde t Marburg 1829. 8; en het belangrijke Handbuch der Entbun- dungskiinst , von 1>. p. b. osiande^, bearbeitet von Dr. joh, rr. osiArcDER 1 2 Theilen. Freiburg i83o. 8, — Y JU — ingelascht , om zijne twijfeling , aangaande ite aldaar vermelde zaken te kennen te geven , en tevens om over dalgiene , wat nog betwistbaar beschouwd kan worden , met zijne leerlingen te spreken. In de voorrede voor de laatste uitgave van dit Hand- boek betuigt de lieer FRORIEP , dat veel Ier verbetering van hetzelve is toegebragt iloor FEILER te Landshut , d'outrepont, te Wurzburg, naegele, te Heidelberg, en vooral door DUSCtl , te Marburg, die de goedheid gehad heeft den Schrijver een Exemplaar der zevende uitgave , met zijne aan tee ken in gen voorzien te doen toekomen , van welke voornamelijk bij §. §. 65, 83, 135, 1 5 1 , 154, 226, 239, 298, 299, 3<H> 3o6, 312, 318, 323, 3<54> 38o, 383, 4*5, 4» 9* 420, 421, 422, 423, 427, 429, 430, 450, 480, 507, 508, 541, 543, 552, 565, is gebruik gemaakt , en welke aanmerkingen op onderscheidene plaatsen door eene (II) worden gekenmerkt. Overigens beval de voorrede van den Schrijver niets belangrijks voor den lezer dezer vertaling. J)e hoop dat ook onze arbeid de goedkeuring van deskundigen zal wegdragen , en niet ongunstig moge worden ontvangen t en de zucht om anderen eenigzints nuttig te zijn , heb- ben ons tot de vertaling van dit werk doen besluiten. Indien w j dit doel eenigermate nwgtcn bereiken en iets tot nut onder jeugdige me de -beoefenaars der moeijelijke Verloskunde hebben mogen bijdragen , zullen wij ons voor de. aan dit werk beste ede moeite en tijd dabbeld beloond achten. G. Sneek 26 Junij 1831. I N II OUD van het BESCHOUWENDE GEDEELTE, INLEIDING* - bladz. I, EERSTE AFDEELING. eerste hoofddeel. Van het Bekken . bladz. 74» I. Van de beenderen des bekkens. - — 75. II. Van de vereeniging der beenderen van het bekken. * — 79» III. Van de holte des vrouwelijken bek-  vrouwen- en mannen-bekken. - - - — 95, VI. Van de gebreken van het vrouwen- bekken. — 97, VIL Van de zachte deelen , welke binnen en buiten het bekken gevonden wor- den , met uitzondering van de teel- deelen, - — 103, — X twee i) F. Hooi' DDE E L . Van dc uitwendige tceldcclcn. - bladz. lo8« Gebreken der uitwendige teeldeelen. - — na. derde hoofd deel. Van dc inwendige teel - dcelen. — 114. Van de fcheede. — 1 15- Van de baarmoeder. - - — 1 1 8. Van den trompetten van FALLOPIUS en de eijerftokken. — 127. IV, Van de verrigtingen der inwendige vrouwelijke teeldeelen , afgefeheiden van de zwangerheid, de verlosfing en het kraambed. - - - — 130. vierde 1100FDDERL. Van de borflen. — 134. TWEEDE AFDEELING. Dc leer der Zwangerheid. Eerste hoofddeel. Van de zwangerheid in het algemeen . - - bladz. 137. I. IE Van de bevruchting. - Van de verfch ijlende foorten van zwan- gerheid. - 141. tweede hoofddeel. Van de verande- ringen van het vrouwelijk ligchaam gedurende de zwangerheid. - bladz, 149. 1. Van de veranderingen van het vrouwe- lijke ligchaam, die door de ontleding ontdekt worden. - - - — — - II. Van de veranderingen van het vrou- welijke ligchaam, die men door het gezigt en het gevoel waarneemt. — 153. DERDE HOOFDDEEL. Van het metifchelijk ei , en de daarin bevatte vrucht . — 160. I. Van de deelen , die de vrucht omgeven. — 161. II. Van de menfchelijke vrucht. - — 177. III. Van eenige eigendommelijk heden der menfchelijke vrucht in het bijzonder. — 186, IV. Van de misvormingen van het ei en van de vrucht. - - - — 193, vierde HOQFDDEEL. Van de teckencn der zwangerheid . - - - — 201, I. Van de teek enen der eenvoudige zwan- gerheid. - — 202. II. V an de teekenen der veelvuldige zwan- gerheid. > - - - — 212. III. Van de teekenen der zwangerheid bui- ten de baarmoeder. - - — 213, — XII — IV. Van de kenteekenen van den dood des kinds gedurende de zwangerheid, bladz. 217. V. Van de teekenen der misvorming van het ei. - — 218. VI. Van dc tijdrekening in de zwangerheid. — — DERDE AFDEELINC. § Dc leer der Verlosfing, Geboorte of Baring. eerste iioofddeel. Van de verlosfing in het algemeen . - bladz. 220. tweede hoofd de el. Van de gewone ver* JchijnJelen bij de verloiftng, - — 230. derde hoofddeel. Van de regelmatige vcrlosfingen , en van het werktuigc- I. lijke beloop der zelve. Van de hoofdgeboorten. - — 240. II. Van dc aangezigtsgeboorten. - — 250. III. Van dc voctgcboorten. — 255. IV. Van dc knicgeboorten. — 260. V. Van de fhiitgcboorten. • — 261. / — Xlil — vierde hoofddeel. Van de onregelmatige verlosfingen . - - bladz. 265, I. Van de onregelmatige verlosfingen , wegens eene gebrekkige ligging des kinds. « — 266, II. \ ran de onregelmatige verlosfingen , door ziekten en gebreken van het ligchaam der moeder. - — <276. III. Van de onregelmatige verlosfmg, ten gevolge van gebreken en ziekten van het kind, - — 303. IV, Van de onregelmatige verlosfingen y door verkeerde kunsthulp. - — 315. V. Van de ontijdige verlosfmg. - — 316. vijfde hoofddeel. Van den dood des kinds , gedurende de verlosfmg . — 323, VIERDE AFDEELING. De leer van het Kraambed. eerste hoofddeel. Van het regelmatige beloop des kraambeds . - - bladz. 327, tweede hoofddeel. Van cenigc ziekten en toevallen der kraamvrouwen» — 332» — XIV — % ]. Van de bloedflordngen uit de baar- moeder ii3 de verlosfing. - bladz. 334. II. Van de (tuipen na de verlosfing. — 337. III. Van de zogkoorts. — 339. IV. Van de kraamvrouwenkoorts. - — 342. V. Van de omkeering der baarmoeder. — 349. VI. Van eene bijzondere vooroverkantc- ling van de baarmoeder, die in een hoek gebogen is. - - — 351. VII. Van de ontfteking der borsten. — 353. VIII. Van de fcheuring des bilnaads , de zwelling der fchaamlippen , en de ontwrichting des (laartbeens. — 355. derde HOOFDDREL. Van eenige ziekten en toevallen der pasgeboren kinderen . — 357. I. Van cenige ziekten der pasgeborenen. — 358. II. Van de plaatfelijke toevallen, door dc verlosfing te weeg gebragt. - — 362. III. Van eenige aangeborene plaatfelijke gebreken. - - - - — 363. INLEIDING. §. i. De Verloskunde (in een uitgebreiden zin) bevat de gronddellingen en regelen, door wier toepasfin» inen zwangere , barende en kraamvrouwen , als ook pasgeboren kinderen voor gevaren tracht te behoeden, en de reeds aanwezige te verminderen , -of geheel weg te nemen. §• 2. Het doel der verloskunde is : bij elke verlosfmg de meest mogehjke overeen/lemming met den regelmati * gen gang der natuur te bewerken , alle dreigende afwijkingen voor te komen en te vermijden , en wer- kelijk voorhandene af te weren of zoo mogelijk on- fchadelijk te maken , of met andere woorden : ver - hoeding , afwending of althans vermindering van alle gevaar voor moeder en kind ; dewijl iedere af- wijking van den regelmatigen gang der natuur met meer of minder gevaar verbonden is, hetwelk, zoo mogelijk, verwijderd moet worden. §• 3* Dit doel der verloskunde blijft deeds hetzelfde , hetzij het de befpoediging of de vertraging der ver- I. D. A los* losfing vordert; hetzij men hetzelve bereike blootelijk duur dictetilche en geneeskundige voorfchriften , door veranderde ligging, of door de hulp der handen of van inflrumentcn ; hetzij door middelen, die volkomen zonder gevaar, of door zulkcn, die zelfs met gevaar verbonden zijn , wanneer Hechts het door liet middel te weeg gebragt gevaar geringer is, dan dat, hetwelk daardoor verwijderd moet worden, §• 4- Het is derhalve verkeerd , het doel der verlos- kunde, zoo als voorheen gefchiedde, bij het enkele verlosfen van het kind uit den fclioot zijner moeder te bepalen, dit is veeleer Hechts een der voornaamHe middelen, om dat doel te bereiken. Wanneer het bij cene verlosfing aanwezige gevaar, door ccnig an- der , voor de moeder of het kind minder gevaarlijk middel weggenomen kan worden, dan is het doel der verloskunde zonder verlosfing bereikt, en fomwijlen vordert zelfs het doel der verloskunde de verlosfing te vertragen of te verhoeden. — Niet minder is het eenc verkeerde meening, de verloskunde, wegens de bij baar voorkomende kunstbewerkingen , blootelijk voor een deel der heelkunde te houden: tot de verlos- kunde beboeren evenzeer geneeskundige grondftellin- gen en regelen. De verloskunde is de kunst om de gezondheid te bewaren en om de verlorene gezond- heid te herftellen , met bijzondere betrekking tot liet in §. 2. aangewezen doel. D. M. MENDEL, iiber das f crhaltniss der Gelntrishïdj'e zur Medizin ; im Harnb. Magazin für die Geburcshülfe. 2tes Stuck. S. 143. 3 — D* WILH. AUG, GEORGII, zu'ei Vortrcige iiber den Begriff von Chirurgie und G-eburtshiilf e , und die Bedin gun- gen Hirer Ausiihung . Tub. 1817. 4. ED. casp. JAC. DE SIEBOLD, Med. Stud . Commentatio ex/iibens disquisitionem y an ars cbstelriciu sit pars chi - rurgiae ? Gott. 1824. 4. §• 5- De omvang der verloskunde is zeer uitgebreid. De vrouw is , wat het hoofddoel van haar aanwezen be- treft , van het tïjdftip der bevruchting af tot op den tijd , dat de onmiddellijke gevolgen der verlosfing voorbij zijn , met de vrucht het onderwerp der ver- loskunde. Voor, gedurende en na de verlosfing, is het de taak van den verloskundige, om de gevreesde nadeelige invloeden op moeder en kind te verhinde- ren , en de reeds aanwezigen te verwijderen of ten minde onfehadelijk te maken. $* d. Om een gepast overzigt van de verloskunde te geven , en hare beoefening gemakkelijker te maken , verdeelt men dezelve reeds federt lang in twee deelen ; in het theoretifche , befpiegelende of befchouwende en in het praktifche, beoefenende of werkdadige; deze afdeelingen zijn ook door ons behouden. Het theore- tifche gedeelte bevat de leer van alle die onderwer- pen , waarop het praktifche deel der verloskunde toe- gepast wordt; het leert den regelmatigen gang der natuur, en de afwijkingen daarvan kennen, duidt de oorzaken der regelmatigheid en onregelmatigheid aan, zoodat alles wat over den gang der natuur licht ver* A 2 — 4 — iprciden kan daartoe behoort. Uit de kennis van het thcoretilche deel nu , laten zich regelen aflei- den, om de overeenftemmiflg met den regelniatigen gang der natuur te bewaren, en afwijkingen daarvan (den onregelmatigen gang der natuur en de daarmede verbondene gevaren) te verhoeden en af te weren. Deze regelen behooren tot het praktifchc gedeelte , dat men derhalve befchouwen moet , als geheel op het theoretifche gegrond. S* 7- Het theoretifche gedeelte bevat in zich: i) De ontleed - en natuurkunde van die deelen der vrouw , welke met de bevruchting , de zwanger- heid ^ de verlosfing en het kraambed in de naaste betrekking flaan , in den regelniatigen , zoowel als onregelmatigen toefland. Daar deze deelen , waarvan de kennis eigenlijk tot de voorbereidende kundigheden (§. ii.) behoort, in de ontleedkunde alleenlijk op zich zelve , zonder bepaalde toepasiing , afgehandeld worden , is ccne korte belehouwing derzelven met bijzondere toepasjing op de verloskunde , hier niet geheel overtollig. a) De leer der zwangerheid : hiertoe behoort a') de befchrijving der veranderingen en achtereen- volgende verfchijnfelen , welke in het vrouwelijk lig- chaam , van het tijdftip der bevruchting af tot aan het begin der verlosfing, volgens het regelmatige en onregelmatige .beloop , plaats hebben. b ) de befchrijving der ontwikkeling en bijzondere hoedanigheden der vrucht, in een ontleed- en natuur- kundig opzigt. V 3) Be leer der verlosfing : deze befchrijft a) de verrigting der geboorte of baring in het al- gemeen , en der verfchillende wijze van baring in het bijzonder 5 in zoo verre zij regelmatig plaats heeft. b) de afwijkingen van den regelmatigen gang der natuur bij de verlosfing; de oorzaken, door welke deze afwijkingen te weeg gebragt worden; de gebre- ken van de zijde der moeder, van het kind, enz. 4) De leer van het kraambed : hiertoe behoort de befchrijving a) van het regelmatig beloop der verfchijnfelen van het kraambed, met betrekking tot moeder en kind; b) die van het onregelmatig beloop of der afwij- kingen van den regelmatigen gang van het kraam- bed ; van het beloop , de oorzaken en de voorzeg- ging van de ziekten der kraamvrouwen en pasgeborene kinderen. $• 8. Het praktisch gedeelte bevat: 1) De zoo zeer gewigtige leer van het onderzoek ; (de regelen en hulpmiddelen , door welker aanwending men de in de zwangerheid, bij de verlosfing en gedurende het kraambed voorkomende verfchijnfelen en veranderingen erkennen kan) ; die men voorheen zeer te onregt in de leer der zwangerheid behandelde. a) Het onderzoek met de hand. b) Het onderzoek met indrurn enten. 2) De regelen, volgens welken de o vereen (lemming met den regelmatigen gang der natuur verkregen, en afwijkingen daarvan tegengegaan kunnen worden. — 6 a ) Dl* zorg voor de doelen , die in den gezon- den toeftand, met de bevruchting, de zwangerheid, de verlosfing en het kraambed het allernaast in be- trekking ft aan. b) De regelen, die gedurende de zwangerheid moeten worden gevolgd. c') De regelen , die bij eene regelmatige verlosfing moeten worden in acht genomen. d) De regelen, gedurende het regelmatige kraambed te volgen. Hierbij bepaalt zich hoofdzakelijk de post der vroedvrouwen , het eigenlijke gebied der lagere ver- loskunde , die tot de hoogere verloskunde genoegzaam in dezelfde verhouding (laat , als de gezondheidsleer tot de leer van de behandeling der ziekten. ( Thcrapia ._) 3) De regelen , naar welken reeds aanwezige af- wijkingen* van den regclmatigen gang der natuur en het daardoor gedreigde gevaar verwijderd kunnen worden. Deze regelen betreffen: <7) De behandeling van plaatfelijke toevallen, der bij de verlosfing in werking zijnde deden. b ) De behandeling der ziekten cn toevallen cener zwangere vrouw. c) De hulp der kunst bij alle onregelmatige verlos- singen, met betrekking tot moeder en kind. d ) De behandeling van het onregelmatige kraambed, van de ziekten der kraamvrouwen en pasgeborene kinderen. Dit is de eigenlijke verloskunde , het veld van den verloskundigen arts of vroedmeester. liet gevaar wordt nu verwijderd : a) Of door dc algemeene op de krachten en de verfchillcnde weeffels van het ligchaam werkende mid- delen (, geneeskundige verloskunde) , b) of door •werktuiglijk werkende , plaatfclijke middelen ( heelkundige verloskunde ); de hulp met de handen en inftrumenten. Om te menigvuldige herhalingen te vermijden , wordt deze genees- en heelkundige verloskunde niet afzonderlijk maar gezamenlijk voorgedragen. IN’aGELE, Erf ahrungen und Abhandlungen aus dem Ge~ hïeihe der Kranhh, des IVeïbl. Geschl. 1812. S. 15. S- 9- Het theorctifche gedeelte moet het praktifche vooraf- gaan, beide echter naauwkeurig beoefend worden, anders is de uitoefening der verloskunde niets , dan eene verderfelijke Empirie, een bloot handwerk. Niet ieder genees- of heelkundige kan of mag de verlos- kunde uitoefenen, , doch beoefend moet dezelve worden door een ieder , die op den naam van een wel onder- wezen genees- of heelkundige aanfpraak maken, den post van geregtelijk geneesheer waarnemen of zich met de behandeling van de ziekten der vrouwen en kinderen onledig houden wil, ]. G. RÜDERER, Oral, de artis obstetriciae praestaniia etc. Güct. 1752. re cus. in ejusd. opusculis. 5ECKER, de artis obstetriciae studio medicis quam maxime necessario. Viteberg 1811. 4. §* 'io. Men acht het leeren der verloskunde gewoonlijk veel te ligt , men bedenkt niet ? dat eene onvolkomens 8 — kennis nergens meer nadeel dichten kan, dan hier; men befchouvvt haar als bijzaak , en befteedt aan haar den behoorlijken tijd niet, hoezeer zij toch altijd over het leven en de gezondheid van twee of meer men- fchen gaat en derhalve belangrijker kan worden dan de genees- en heelkunde. (*) — Hare zoo groote belangrijkheid voor en invloed op het huisfelijk ge- luk, de bevolking en de gezondheid, moest daarom ook de fïaatsbefturen meer opmerkzaam op dezelve maken , en vooral te weeg brengen , dat dat gedeelte der verloskunde, hetwelk aan vroedvrouwen toever- trouwd is, naar de vatbaarheid en kundigheden dezer vrouwen beperkt mogt worden. (*) (*) E ttvas iiber Nothti'en digkeit , mchr Zat auf das Studium der Geb. Hidfe zu af enden. FUNK , in Baldmger’ s N. Mag. fiir Aerzie . XIV. 2. JOH. P. frank. Geneeskundige Staatsregeling , uit het het Hoogd. door h. a. bake. I. D. bl. 496. Leid. 1797. CH. AUG. LANGGUTH , de cura , qua respublica prosequi debeat rem obstetriciam. Viceb. 1782 — 1789. dezelfde in stark’s Archiv . I Bd. 4. St. en II Bd. 1. St. j. G. KNEBEL, Grundriss der pollzeilich gerichtlichen Enibindungskunde. 2 Bde. Breslau 1801. 1803. 8. joh. A. SCHMIDTMÜLLER , Conspectus politioe obstelriciae. Erl. 1801. 8. L. G. SCHMIDTM Ann’s ausfitrliche praktische Anleitung zur G run dung einer volkommenen Mecüciiudvcrfassung wid Polizei . Hannov. 1804. 2 Bdc. I Bd. Cap. 4. C. F. HEINSSE, Ideen und Vorschlage zu einer zu'cck- massigen Einrichtung des gesamniten J kt hammen- Jl esens und der Kunstlichcn Gcburtshu/f e . Freiberg 1806. m. i. pl. (*) ]• P* WEIDMANN , de cfficio artis obstelriciae conce- endo solis viris. Mog. Hop 4. EjuSDEM , cmnotalio ulterior: quart 10 do res ista intrci vi- rorurn solas nianus tradi possit. Mog. 1807. 4. Wiedemann , wie weit soli und muss man be'im Ilebarn- men - unterrichte gehen? in wigand’s Bamb. Magazin. II Bd. i. St. S. 176. Mendel’s Versuche a. s. pa. S. 115. SCHMIDTMÜLLER , welchen TVirkungskreis hat die Polizei den Hebammen anzuweisen ? in Asclepieion. 1 8 1 1. N°. 5 en 6. §. II. Tot de hulpmiddelen eener grondige beoefening der verloskunde, behooren niet alleen de voorberei- dende kundigheden , welke tot de beoefening der ge- nees- en heelkunde in het algemeen vereischt worden , maar ook reeds verfchillende deelen der genees- en heelkunde zelve; zoo als de ontleed- en dierenkunde, de natuurkunde van den mensch , de ziektekunde , de gezondheidsleer (vooral de kennis der voor- en na- doelen van de gewone ligchamelijke opvoeding der meisjes ,) de leer der geneesmiddelen , de eigenlijke genees» en heelkunde* (*) Eerst dan wanneer men met deze kundigheden is toegerust , kan het mondelijk en fchriftelijk onderrigt over alle deelen der verlos- kunde , en de toepasfing van dit onderrigt op het Fantome en bij levenden , onder eene geregelde op- leiding in 'welingerigte kraamvrouwengeflichten een volledig nut aanbrengen. — Bovendien kan het aan- leeren der verloskunde nog zeer bevorderd worden door reekenen , fchilderen , enz* (*) De fchrijver had hier kunnen bijvoegen de begin-* feien der meetkunde. r — IO — JOH. CARL ACKERMANIs’s Hrinke zur f\rbtsserung dcr Uitdun ^aanstalten fur Aerzte , It undiirzte , Gtburts- heifer und J/eburnmen. Pofen CI1 Leipzig 1 803. 8. ELIAS VON S1EBOLD , iiber den practise hen Lntcrric/it in dtr Id 1 1 b in dungs him s t . Nurnb. 18C3. 8. DEZELFDE, iiier Zieeck und Organisation der Klinik in einer Entbindungsanstalt. Wurzb. 1806. 4. A. F. NOLDE, Ge dim ken iiber die Zteeeknuissigste Ein ric hlung and Benutzung vfJ'entUcher En tbin dangsan- v tuiten. Braunschweig 1806. 4. EL. DE SlEBOLD, oratio ad in cwguranduni institutum vb- sletricium universitatis Berolinensis. 13crol. 1818. 4. §. 12. De hoedanigheden , die in ccn goeden ver loskun • dige vcrcischt worden , zijn de volgende : 1) Met betrekking tot het ligchaam : duurzame ge- zondheid en fterke, welgevormde, geevenredigde lig- clmmsbouw , gefpierde armen , die aan den voorhand niet te dik zijn, ranke, buigzame, noch te breede, noch mismaakte handen , die , met een fijn gevoel der vingers, eenige vaardigheid tot werktuigelijke verrig- tingen bezitten, en waarbij de linker even zoo goed gebruikt kan worden als de regter. (Vermijding van handenarbeid, zorgvuldige onderhouding der nagels, alsmede het dragen van handfehoenen , dienen tot ver- fijning der handen). 2) Ten aanzien der ziels- en gemoedshoedanig- heden : cene juiste, levendige verbeeldingskracht, een doordringend vaardig oordeel, vastberadenheid, koel- bloedige volharding zonder roekeloosheid en wreed- heid, voorzigtigheid zonder fchroomvalligheid , geduld en verfchooning der vrouwelijkc teergevoeligheid. (Menschlievendheid, gemoedelijkheid, onbaatzuchtig- heid cn pligtgevoel; kieschheid , geheimhouding, ma- tigheid, enz., zijn eigenlijk voor een ieder, maar vooral voor een goeden vroedmeester , onmisbaar.) Komt hierbij nog eene geoorloofde Politiek , eenig savoir faire , (levenswijsheid) dan mag men zich belooven , van niet alleen een bekwaam , maar ook een geacht en gezocht verloskundige te worden. PT. CF, jördens, von den Eigenschaften eines achten G eburt shelf er , eine Skizze, Leipzig 1789. A. von SOLINGEN, over de verpligtingen der verloskun - kundigen , in het bestuur der hartstogten , uj de ge - loorte van den rnensch. Middelb. 1802. 8. E. V. siEBOLD, Handb. over de kennis en genezing der ziekten van het vrouwelijk geslacht ; uit het Hoogd. door j. j. GAASwijCK. Amst. 1827. I D. bh 121. §• *3» Het leeren der verloskunde is moeijelijk, en hare uitoefening met menigvuldige zwarigheden en zelfs onaangenaamheden verbonden, maar de verloskundige wordt daarvoor ook weder beloond. In geen deel der geneeskunde, zoo als het thans met dezelve gefield is, kan men de gelukkige afwending van het gevaar met zoo veel zekerheid aan zich zelvcn of aan zijne be- kwaamheden toefchrijven , als in de verloskunde. De grenzen, buiten welke de natuur niet meer werken kan , laten zich in de verloskunde dikwijls op het naauwkeurigfte bepalen. In zulke gevallen kan het zeer duidelijk betoogd worden , dat de kunst alleen volbragt , v/at de natuur niet vermogt te volbrengen , en in zulke gevallen mag men dan ook aan dc dank* baarheid van de geredde met volkomen regt eenige waarde hechten, dewijl men zeker weer, die verdiend te hebben , hetwelk bij den geneesheer tot heden niet altijd zoo ftellig het geval is. Dr. M. F. L. EiSFELD, an Hern Dr. henckel in Berlin, über das Angenehme und Unwigenehme bei Ausiibung der Geburtshidfe etc. Quedlinburg 1764. 8. c. D uossel, liber das A n gene h me und Unangenehme bei Ausiibung der Geburtshidfe. Quedlinburg 1764. 8. II. D. L. LEMBKE, Beantivortung der Schrift von der Be - schwerlichkeit der Geburts/udfe, Lubeck 1769. 8. §• 14- Aleer wij tot het eerde of theoretifche gedeelte over- gaan , zullen wij hier nog een tijdrekenkundig overzigt van de gcfchiedenis der verloskunde laten volgen ; of- fchoon het misfehien voor den eerstbeginnenden doel- matiger is, de gcfchiedenis der wetenfehap , alsook vele der tot dus verre in de inleiding behandelde za- ken , zoo lang te befparen , tot dat hij een algemeen overzigt van het geheele leerdellel verkregen heeft. De pragmatifche gcfchiedenis der verloskunde moet uit de hulpbehoeftigheid der barende vrouw, als ook uit het daardoor verwekte medelijden, uit de allcngs- kens toenemende befchaving der menfehen , uit de waarde , welke verfchillende volken in het leven van de moeder en van het kind dellen, uit de vorderingen van den geheclen omvang der geneeskunde, uit de door volkszeden of vooroordcelen te weeg gebragte grootere of geringere verwijdering des mannelijken gellachts van de zwangere of barende vrouw, uit de op verfchillende tijden hecrfchcndc theorien en fel 10- ]en , en uit de dikwijls verkeerd geplaatste eerzucht van eenige mannen, die zich aanzien wisten te ver- werven, geput worden. §• 15- Dc gefcliriften over de gefchiedenis der verloskunde zijn de volgende: ha pratique des accouchemens , contenant Vhistoire cri- tique de la doctrine et de la pratique des principaux accoucheurs , qui ont paru depuis Ihippocrate jusqu’a nos jours etc . par Mr. alpiionse le roi Dr. a. Paris, 1776. 8. — Onvolledig, voornamelijk in de buitenland* fche literatuur, en partijdig omtrent zeer vele fchrijvers. De door Dr. nusche in het licht gegevene Duitfche ver- taling QLiterairhistorie und praktischer Unterricht in der En tb in dun gskunst etc. Frankf. Leipz. Memming. 1 779. kl. 8.) heeft nog den voorrang boven het oor^ fpronkelijke. Essais historiques > Uteraïres et critiques sur dart des accouchemens etc. par Mr. le sue. Paris, 1773. 2 vol. 8. LE SUE , gelehrte und kritische Versuche einer Ge- schichte der Geburtshülfe etc. , a . d. Fr. Altenburg. 1786 en 87. 8. — Beter, onpartijdig, wijdloopig , voor het overige lezenswaardig. Lehre der Geburtshülfe , zur An wen dung nach achten Gi 'undsalzen und der Erfahrung gemciss , bearbeitet , auch mit praktischen Anmerkungen durchgehends er - lautert von jos. WEYDLICH , i. Th. Wien 1797. 8. — • Onvoltooid , niet op eigene beoefening der bronnen ge- grond, en onaangenaam om te lezen, wegens de dikwijls met gedwongenheid bijgcbragte wederlegging van het bovenaangehaalde werk van le roi. 14 — Dr. F. B. OSIANDERS. I.tdirbuch der Lntbindungslunsf. I Th. Literarische und pragmatische G esc f lichte ditser Kunst. Gott. 1799. — De volledigfte en beste letter- kundige gefehiedenis der verloskunde die wij tot heden toe bezitten, maar, zoo als bij gefchiedfchrijvers van denzelfden leeftijd moeijelijk te vermijden is , eenigzins onbillijk jegens verfchillende latere verloskundigen. nolde’s licit rage zur Geburtsludf e. Erfurt 1811. 8. 3. Sc. p. 8-68. OS1ANDERS Lehrbuch der If ebammen lunst. Gött. 1796.8. Bevat eene uitmuntende gefehiedenis der verloskunde , doch die in een boek voor onze gewone vroedvrouwen niet te pas komt. w. schmitt’s Geburtshïdjl. Fragni. Wien 1804. S. 1. volg. JOERG, in het neust e Journal der Erjindungen etc . 1 Bd. I St. 1801. 8. j. z. PLATNER, de arte obstetricia veteram . Lipsiac 1735*4* Schreiben des Urn Ifofralhs böttiger in b. CU. faust Guler Hath an Frauen iiber das Gebahren. Ilannov. 1 8 1 1. j. F. KNOLLE Ep.., de arlis obstelriciae historici. Argentor 1738 en 1773. 8. Voor dien tijd vrij goed. A. VAN SOL1NGEN, Orat. iiiuug. de prae stunt ia recentiorum in arte obstetricia progressuum. Middclb. 1793. 8. N. VAN DER EEM pracs. E. SAND1FORT , J)is8. de arlis ob- stelriciae ho die rnorurn prae vete mm praestantia, ratione partus natural is , Lugd. Bat. 1783. 8. en N. VAN LEEUWEN praCS. E. SANDIFORT , Diss. de arlis ob- stelriciae ho dis rnorurn prae velerum praestan tia y ra- tione partus dijjicilis el praeternaturalis , L. B. 1783. 8. Goede geleerde bijdragen. j. F. sCHWElciiausER, Tablellcs chronologiq ues deVhistoire de la medicine puerpcrale. Strafsb. l8c6. 8. — Leveren een zeer goed overzigt op. KURT sprf.NGEL’s kritische Uebersicht des Zustanden der Arzneihunde in dein letzten Jahrzehend. Malle 1 801 . — - Wegens de literatuur van de jaren 1790—1800 lezens- waard ig. Fragmentorum ex Geographia Nosocomiorum atque In- stilu 'torum ad artem obstetriciam spectantium . Spec. I. II. auctore joan gulielm. schlegel , Dr. en Onderwijzer der vroedvrouwen te Mcrfeburg. Lipsiae iBoi. 4. — Zeer gepast en dienftig. C. E. FissCHER, B emerJcun gen iïber die Englische Ge-* burtshïlfe. Gött. 1797. 8. J4 A. BOCK, Beschreibung der nemen Pariser Enibindungs - und Findelanst alten etc . Berlin 1804. 8. JOH. FRIEDR. OSIANDER , Bemerhungen iïber die Franzö - sische Geburtshïdfe , nebst einer ausfuhrlichen Be- schreibung der Matemité in Paris . Hann. 1813. 8. Deszelfs JScicJi richten von U ien etc , iïber Gegenstdnde der Chir. und Geburtshïdfe. Tubingen 1817. 8* CHOULANT in de Bereicherungen filr die Geburtshïdfe und fïïr die Physiologie und Pathologie des JUeibes und Kindes , herausgegeben ven D. L. CHOULANT, HAASE, küstner und meissner. Leipz. 1 8ü I • I. Bd. M. onslow deelt onder de Rubriek Obstetric researches zijne waarnemingen mede over de vorderingen der ver- loskunde in Engeland, in ' The London Medical Reposi- tory. 1821. N°. 81 — 83. Onder de Handboeken der verloskunde bevatten smellie , astruc , jacobs en DENMANN eciie goede korte gefchie- denis der kunst. Kurt sprengel beeft ook in zijn Ge - schichte der Medizin 3 3. Aufl. 1821 — 30. 8. — en in zijne Geschichte der wichtigs ten churgische operational. Halle 1805—19. veel tot tcregt wij zing in de gefchiedenis der verloskunst bijgedragen. — lC — Zeer nnauwkeurigc , in cen geestigen en kcrnachtigen fliji gefehrevene, bijdragen bevat ook de t weetic afdeeling van F. c. naegele’s werk: „das u'eibliche Hellen, betrachtet in Beziehwig auf seine Stellen , mul die Jiichtung seiner 1 1 oh le , nebst He it ra gen zur G esc lachte, der Lx hr c oon den Beclenaxen . Cnrlsr. 1825. mie 3 Tab.” §• 16. Schrijvers over de boekenkennis van de verloskunde: jon. ANT. VAN DER LINDEN, de scriptis media's libri duo edid. G. A. MERKLIN. Norimb. 1686. 4. u. ROERHAAVE , Tjiethodus studii medici. Edt. A. V. HALLER. Amstcl. 1774. 4. Tom. II. a. ab. HALLER, Bibliotheca chirurgica. Bcrnae 1774 en 75. T. II. STEPH. HIERON. DE VIGILIIS VON CREUTZENFELD , Bibliotheca chirurgica . Vindob. 1781. T. II. G. GODOFR. PLOUQl’ET , Initia bibliothecae, medico-prac- ticae et chirurgicae realis . Tom. I — VIII. Tub. 1793 -1797. 4. EJUSD. continuatio et supplement a initiorum bibliothecae medico - pr actie ae et chirurgicae. Tom. I — III. Tub. 1799 — 1 802. 4. — Nieuwe uitgave, onder den titel: 1 Ateratura rnedica digesta sive Repertorium me did na e practicae , chirurgiae atque ariis obstetriciae . Tom. I-lV. Tub. 1808. in gr. 4. benevens een supplement. Tub. 1813. 4. LUD. SCHWEIKARD , tentamen catalogi ralionalis disser- tationum ad artem obstetriciam spectantium. Francf. a# M. 1795. 8. Eene bijdrage daartoe bevat baldinger’s Ne nes medizinisch - physisches Journal. 1797— -1802» III. Bd. 8. p. USTERl , Repertorium der mediz 'uiischcn JJteratur der Jahre 1789— 94, Zürch und Leipzig 1790—96. 8. ; Annalen der Geburtshülfe > Frauenzimmer und Kinder * krankheden für 1790— pi. von D. H. ROMER, Winter* thur 1793 und 1794. 8. F. H. martens , kritisches Jahrbuch der Geburtshülfe • Leipz. 1802. 8. J. A. SCHMIDTMÜLLER , Jahrbuch der Geburtshülfe etc. Ook onder den titel : der stand der Geburtshülfe der neuesten Zeit. Erlangen 1807. 8. AD. EL. VON siEBOLD , Lehrbuch der theoretisch-practi~ schep. Entbindungs kunde. Nürnb. 1812 — 20. I. Bd. S- 43—54' ]. G. richter’ s chirurgische Bibliothek. Gött. 1772 — 9 6. 15. Bde. 8. 3. CH. TR. SCHLEGEL , sylloge minorum operum praestan - tiorum ad ar tem obstetriciam spectantium * Lipsiae 1795 — 96. 2. Bde. 8. j. S. ERSCH , Repertorium der gesammten Literatur der . Jahre 1785 — 90 und 1791- 95. Jena 1791. en Weimar 1800. 4. Abth. V. Archives de dart des accouchemens par j. F, SCHWEIG- HausER , 3de en 4de stuk. Strasb. 1802. 8. CH. F. LUDWIG, Einleitung in die Biicherkunde der prak" tischen Medicin. Leipz. 1806. 23Ster Abfchnitt. IMMANUEL MEYER , Repertorium der gesammten me die in i~ schen Literatur . Berlin 1809. 2. Bde. 1822. 8. K, F. BURDACH , Literatur der Heilwissenscliaft . 3. Bde. 1810— II. 1822. 8. J. s. ERSCH , Literatur der Medicin seil der Mitte des achtzehnten Jahrhunderts bis auf die neueste Zeit. Leipz. 1812. 8. Neue fortgefetzte Ausgabe von fr. aug. benj. pucHELT. Leipz. 1822. 8. Bibliotheca medico-chirurgica et phannaceutica oder Eer- zeichniss der in den Jahren 1750 bis 1822 in ÜTeutsch - land erschienenen medicinisch-chirurgisch-pharmacent • und chemischen Buchem . 3te Aufl. Berl. 1823. 8. L D. B i3 AritUches Repertorium der auf in- imd au&landischen höhern J^ehranstalten oom Jalire 1781-1800 heraus- ge lommen en Prole- und Einladtmgsscluiften aim dern Gehete der ArzneigeUdirtheil und Naturk unde , \sLs Abtheihuig , von s. j. a. DÖRING, Herborn 1803. 4. (bevat ook korte uittrekfels en inhouds-opgaven). Salzburger nuduinisch - chirurgische Zcitung , Asclepi- eion , Altenburger Annalen der Heilkunde. HECKER's literarische Annalen der gesammlcn Heilkunde, (Te- dere 1825). A lig. teutsche Biblivthck . A lig. Ut. Zeil. , Jen: A. L* Z. , N. Uipz. L. [Z. ff Lener L. Z. G öt Linger gelelir te Anzt igen , Heidelberger J ahrbuclu r , hufeland's Bibliolhek en meer andere cijdfchriften. l„ o. REUSS , Repertorium co/nmentationum a socielatibwi litter . editaruni secundum disciplinarian or dine m. Tom. XI ct XII. Scienliam et artem nud. continent. Gött. 1816. 4. F. A. EBERT , allgerneincs bibliographisches Lexicon. Leipz. 1820. 4. (bevat menige belangrijke aanwijzing.) Tijdrekenkundig overzigt van dc gcfchiedcnis der verloskunde. §• 17- Tot een gemakkelijker en gepaster overzigt van de tijdrekenkundige gefchiedenis der verloskunde, heeft men vrij willekeurig (*) drie (f) hoofdtijdperken aangenomen. 1) Van de vroegfte tijden tot op de verfchijning van het eerfte gedrukte boek over de verloskunde, 1513* (*) NOLDE, Bedreig » etc. 3tes Stuck, f. II. (t) OSIANDER , Lehrbuch der Entbindungskun J. f. 39. — 19 — 2) Van 1513 tot op de bekendmaking der verlos- kundige tang, 1723. 3) Van 1723 tot op de nieuwfte tijden. EERSTE TIJDVAK. voor CHRISTUS geboorte. Jaar. 690. 436. 430-348 400. 322-284 Van de vroegfte tijden tot op de verfchijning van het cerjle gedrukte boek over de verloskunde , 1513. De oud (le narigten , die wij van de' verloskunde bezit* Xen, zijn bevat in hetgene de bijbel meldt van het baren der Israëlitische en Egyptische vrouwen. Zeker is het, dat de eerde reeds vroedvrouwen hadden ; hare kundig- heden moeten echter zeer gering geweest zijn. Iste Boek van Mo zes , 35 sle en 38 ste kap. — II de B * I ste kap. — Iste Boek van Samuel } 4 de kap. F. G. GUDIUS , resp. WENDT, Diss. de ehraica obsletricum origine etc. Lips. 1724. 4. DANZ , de arte obstetricia Aegyptiorum . Giesfen, 1/22. Numa Pompilius geeft in de XXI Olympiade de wet de in fe ren do mortuo. (?) Hippocrates levert het eerde narigt van door mannen toegebragte verloskundige hulp. hifpocratis coi , Opera omnia. Ed. VAN DER LINDEN , Lugd. Bat. 1665. Plato geeft in zijnen Theaetetus narigt van de Atheen* fche vroedvrouwen. Lucina wordt te Rome aangebeden, en hare help (Iers , de Godinnen Prosa , Postverta enz. bij de verlosfing aan- geroepen. Aristoteles verfpreidt door zijne gefchiedenis der dieren eenig licht over de zwangerheid en verlosfing. ARisToTELls , opera gr. et lat. ex ed. G. du Val. Paris 1654. fok B a Tnar. 307- Dl cnnisTCS geboorte. 3-5- 23*79- 97' 117. 132-200 360. 543- Ilerophilas onderwijst Agnodile in de vroedkunde (?) en verrijkt de leer der zwangerheid door onderfcheidcne ontleedkundige ontdekkingen , b. v. die der trompetten. Aur. Corn. Celsus leert het kind op de voeten te kee- ren, af te halen en in 's moeders ligchaam te ontleden. CELSl’S, de medicina . Lugd. Bat. 1785. 4. — ed. Biponti 1786. 8. — ed. c. Kraus , Lips. 1766. 8. C. Plinius levert in zijne natuurlijke historie veel ge- wigtigs voor de leer der zwangerheid en vcrlosfing; bij hem vindt men het eerfte nnrigt van bij geftorvene zwan- gere vrouwen bewerkflelligde kefzerli ke fnede. C. PLINII, historiae naturalis, libr.XXX / / /. Bipont. 1783. 8. So r anus , van Ephefe , bezit vele ontleedkundige kennis van de vrouwelijke geflachtsdeelen, van welke kennis latere fchrijvers, b. v. Caelius Aurelianus , Oribasins en A etuis een zeer goed gebruik gemaakt hebben. Moschion fchrijft een boek voor vroedvrouwen, in vragen en antwoorden. Gynaecia s. de Malie rum ajfectibus et morbis etc. cara Isr. SPACH. Argentor 1597. fol. Galenas van Pcrgamus onderwijst in Rome. Zijne fchrif- ten bevatten veel, dat middellijk of onmiddellijk tot de verloskunde betrekking heeft. GALENI , opera omnia. Basil 1562. fol. Oriba&ius verzamelt op verzoek van keizer Julianus de geneeskundige werken van vroegeren tijd bijeen. ORIBASJI , collectorum medicinalium. Libr.XVl . Par. 1655. Aetius , van Amida, bezorgt te Konftantinopel de vol- Jedigfle verzameling der hem bekende geneeskundige fchrif- ten. Over de verloskunde en de ziekten der vrouwen heeft hij voornamelijk uittrekfels geleverd uit de verloren geraakte fchriften van Philumenus en van een zekere Aspasia. AKTII AM IDE NI , libr. XVI . en versions jan. COR.NARl. Lugd. Bat. 1549. Jaar. <$43- 640. 353- poo. P5P- 980. P94-+ Paulus y van Aegina , bijgenaamd Alcawabeli , (een verloskundig arts) , de laatfte Griekfche fchrijver over verloskundige onderwerpen, is Hechts een uitfchrijver. PAUL AEGINETAE , de remedied , UbriVII . BaGl. 1552. fol. De verwoesting van Alexandria , door Amru , veldheer van den kalif Omar ; en vernieling der bibliotheek aldaar , aan welke Hechts de door Sergius , Masardschawaih en eenige andere in de Arabifche en Syrifche talen overgezette werken ontkwamen. Paufin Johanna geeft aanleiding tot de fella explora- toria. (?) Muhammed Ebn Secharjah Abu Bekr Arrasi , ge- meenlijk Rhazes genaamd, uit Ray , in Irak, in Bagdad, leert de grondftellingen van Hippocrates en anderen zijner voorgangers , heeft echter ook veel eigendommelijks. RHAZIZ , opera exquisitoria ed. Charming , denuo recudo curavit j. c. ringebroig , 1781. 8. Graaf Burcard, van Linzgau, Buchhorn en Montfort, abt van St. Gallen, van zijne geftorvene moeder door de keizerlijke fnede weggenomen. (?) Abnansur fticht de akademie van Cordova. De reis van den bisfehop Adalberon van Verdun naar Salerno , om zich aldaar te laten genezen , als het eerde narigt van het beHaan der geneeskundige fchool aldaar. Avicenna Al- Hussain , Abu- AU Ben Abdallah , Ebn Sina j een Perziaan , dien men, wegens het aanzien dat hij zich onder de geneeskundigen verworven had , den Prins der Artfen noemde. Zijne gefchriften , hoewel uit ftukken van onderfcheidene fchrijvers tezamcngefteld en weinig eigendommelijks bevattende, bleven echter verfcheidene eeuwen lang de vraagbaak der artfen. avicennae , Arabum medicorum principis canon medici - nae. Vcnet, 1608. fok — 22 — Jaar- , Io3^*1 Ebno V Abbas , gemeenlijk JIaby Abbas de too- venaar, een der beste Arabifche nrtzen. Uit zijn werk blijkt , dat de verloskunde door vrouwen werd uitgeoe- fend , en de arezen bij dezelve flechts raadgevers waren. UALY HUI ABBAS , disposition is re galis theoreticae lib/i X. a STEFAN o , ex Arabico in latinam linguam re due Li etc, Lugd. Bat. 1523. 4. looi. Gebhard , Graaf van Brianzon, bisfehop van Konftantz , wordt insgelijks door de keizerlijke fnede uit zijne ge- llorveneXmoeder weggenomen. (?) 1087. f Constant yn , van Carthago, maakt zich tot roem der Salernicaanfche fchool verdienftelijk, door zijne uittrekfel* uit Arabifche geneeskundige fchriftcn. — Hij fchrcef over de ziekten der vrouwen. Ejusdem opera, Bafil. 1536. jjon -j- Albucacis , Khulaf Ebn Abbas Abiil Kasem , levert in zijn voor de heelkunde belangrijk werk, cene befchrij- ving der verloskunde van zijnen tijd, alsmede afbeeldingeu van verloskundige werktuigen. ALBUCASIS , de chirurgia , arabice et latine edidit CHAN- NING. Oxon. 1778. 4. 1131* Op het concilie te Rheims wordt den monniken, die bijna uitfluitend in het bezit der genees- en heelkundige kennis waren, de uitoefening derzelve verboden. 1139* ln het Lateraanfche en meer andere conciliën werd te- vens de lex regia de inf erendo rnoriuo vernieuwd , om voor te komen, dat met eene geftorvene zwangere vrouw, niet te gelijk het misfehien levensvatbaarheid bezittende kind , begraven werd en ongedoopt bleef. 1145. De geneeskundige fchool te Salemo verkrijgt van Roger den tweeden vele voorregten en wetten. I150. Geneeskundige fchool te Montpellier. l2ic. Faus Innocenlius III bekrachtigt een vondelinghuis, dat door de hospitaalbroeders , tot opneming van onechte kinderen , geflicht was. è Jaar. 1214. Keizer Frederih II, begunstiger der wetenfcliappeti , maakt uitmuntende verordeningen voor de geneeskunde. 1215. Dg geneeskundige fcholen tc Parijs, Montpellier en Bologna , verdonkeren weldra geheel die van Salerno. 1271. - Het collegie van heelmeesters te Parijs wordt van de faculteit afgezonderd. ï282.f Bib er t von Bolslddi (Albertus Magnus) fchrijft: Be secret is mulierum et virorum . Amst. 1643* Onder den uaam van Eros of 'Trotula fchrijft een on- bekend arts uit de Salernitaanfche fchool , een weinig nieuws bevattend boek : i3T5*t 1348* 1381- H 77- ï423- 145°. 1453- TROTULAE curaiidarum aegritudinum muliebrium ante , in, et post par tum libellus . Lips. 1778. 8. Herstelling der ontleedkunde ; eerfte openlijke ontleding van vrouwelijke ligchamen , door Mondini da Luzzi bewerkftelligd. Eerfte Duitfche univerfiteit te Praag. Stichting der univerfiteiten te Weenen , Heidelberg, Keu- len, Erfurt, Krakau, Wurtsburg , Leipzig en Tubingen. De Boekdrukkunst, door Laurens Koster , te Haarlem uitgevonden 1423 , door Johannes Guttenberg te Mentz bekend gemaakt 1440. Uitvinding van het Lcttergieten. Verovering van Konftantinopel door de Turken en de daarop volgende vlugt der Griekfche geleerden naar Italië. 1482. MP1- De univerfiteit te Tubingen verkrijgt een paufelijk pri- vilegium medicorum : de corpcrnm dismembratione. — F. F. FRORIEP , ïiber die anatomischen Anstalten von Enichtung der Universitat bis auf gegemvdrüge Zeit. Weimar 18 11. p. 14. Eerste narigt van eene , met gelukkig gevolg aan eene levendige vrouw bewerkftelligde keizerlijke snede. Nicolai de FALCONiis , observatioiies chirurgie ae . Venet. 1491. fol. — 24 Aanmerking. Dat de ouderdom der keizerlijke snede bij de Joden van het begin der twaalfde eeuw , zoo niet reeds vroeger dagteekent , is het , hoewel wederlegde gevoelen van Dr. MANSFELD. Uebcr das Alter des Jaar. Gebarmutterfchnittes an Lebenden. Braunschweig 1824. 149a. Uitvinding der graveerkunde. 1500, Jacob Nuf er , een varkenfnijder te Siegershaufen , in Thurgau , in Zwitferland , verrigt met een gelukkig gevolg de keizerlijke fnede aan zijne eigene huisvrouw. 1502- Stichting der univerfiteiten te Wittenberg en Frankfort l5°5- aan den Oder. TWEEDE TIJDVAK. van 1513— 1723. *5 1 3* Eucharius Röslin > gemeenlijk Rhodion genaamd, arts te Worms en te Frankfort aan den Main , geeft het eerste leerboek voor vroedvrouwen in het licht , hetwelk , ot- fchoon geheel en al uit vroegere fchrijvers ontleend , evenwel een zeer goed onthaal te beurte viel. Der swangem Erauen wid II eb ommen Rosengarten. Kölln in 4. met houtfnede platen. 1521. Dr. Veit , in Hamburg, wordt wegens gewaande hek- ferij in de verloskunde, verbrand. 1527. Geringere goedkeuring als het boek van Rös/in verwierf dat van Jason d Prat is. De panente et partu , obstelricibus , puerperis , nutrici- busque utilissimus liber. Amstelod. 1657. I2, Aangemoedigd door het gunftig onthaal , dat aan het werk van Rös/in was te beurt gevallen, fchreef IVcdther Hermann Ryff ook een Erauen Rosengarten etc. 3 neu am Tag gegeben dutch Gualtherum reiff. Frankf. a. M. 1615. *545* Jacob Raefj operateur van den fteen en arts te Zurich, heeft in zijn werk eene tang afgebceld, die men (ten on- regce) voor de eerfte verloskundige tang heeft gehouden. 25 Taar. 1543- I55P- 1550. De conceplu et generatione hominis, Tigur 1554. 4» Ein schim lustig Trosthuchlein von dein Empf cingnissen und Geburten der Menschen und ihren vielfiiltïgen Zuf allen etc. erst neulich zus ammen gele sen durch Jacob RUEF, Zurich 1553. 4. Naderhand onder den titel: Hebammenbucli , daraus man alle Heimlichkeilen des TVeiblichen Geschlechts etc. Frankf. a. M. 1600. 4. Vesalius en Realdus Columbus bewijzen door hunne beoefening der ontleedkunde , aan de verloskunde wezen- lijke dienften. % ANDR. VESALII , de humani corporis fabrica , libri VII* Bas. 1543. fol. R. coLUMBi , de re anatomie a , UbH XV . Venet. 1529. 