Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,1 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 1
dergelijke wijze in Friesland te werk te gaan, wanneer de Staten den moed mogten hien zinken 2, Er was echter nog weinig reden om de vrees te koesteren, dat men lot dit uiterste zou moeten komen. Wel werd hier en daar met de vrijheid van spre- ken, sints overoude tijden den Nederlanderen eigen 3, over de lasten van den oorlog en de voordeelen van den vrede geredekaveld, maar de burgerij was nog te afkeerig van de Spaansche dwingelandij en koesterde te veel wantrouwen in de gezindheid van ar- BERTUS en ISABELLA, om zich ligtelijk vóór eenen vrede te laten stemmen, die haar andermaal aan het gehate geloofsonderzoek dreigde prijs te geven. Nog geen vier ja- rn geleden had de rederijkerskamer de witte Acolye te Leiden een wedstrijd voor al he Hollandsche zusteren geopend, waarbij onderscheidene prijzen werden uitgeloofd voor het beste referein, welks coupletten met de spreuk zouden eindigen dat » voor ten beveynsde pays een rechte krijg te prijzen is &" Hoe innig een graot gedeelte der Hervormden zich nog aan koningin zurzaseru verknocht mogt gevoelen, hare wan- kelmoedigheid en vredelievendheid hadden reeds vele gemoederen van haar vervreemd, en ondermijnden haren invloed, niet slechts bij de regering, maar ook bij het volk 5, In- tonderbeid was men in Holland ten hoogste afkeerig van elke gedachte aan eenen vrede, marbij de vrijheid en onafhankelikheid der Republiek niet volkomen zouden worden er- kend: en zoolang het voornaamste gewest met dien geest bezield was, behocfde men de hoop op den goeden uitslag van het gewapend verzet niet te laten varen 6. ' Resol. v. Holl. 1509, bl. 332, 361, 303, 487, 492, 503, 544, 606, 632; 1600, bl. 67,93. > vas neva, bl. 410. — Letires de suzanvan (Cod. Dipl.) p. 315. 3 Lettres de puzanvaL, p. 62: »Nous sommes parmy un peuple, qui estime une partie de la liberté en la franchise de parler." 4 don, IV bl, 202. * lie een brief van mmwpam IV, aangehaald in de Lettres de suzanvat (Cod. Dipl.) p. 336: »Elle va tousjours perdant le credit en Hollande.” * Lettres de BUZANVAL, p. 268: »J'oublie à vous dire qu'à la vérité il se trouve assez de person- mes par deca, qui parlent de la paix et en privé et aux festins, et méme qui s'ingérent d'en M Dee. 2 Srvx. 17 Stemming der burgerij. 1599. 150 ALGEMEENE GESGHIEDENIS en nen a agi —— — Er iy i a A, Op het voetspoor van Holland werkten de Staten-Generaal volijverig mede om de Toestand dereensgezindheid te herstellen en de algemeene opbrengsten te verhoogen. Hoogst wel- geldmiddelen, kom waren vooral in deze dagen de onderstandsgelden , die op aandrang van BUZANVAL - geregeld uit Frankrijk werden toegezonden; en niet minder eene bijdrage van f 100.000 van den keurvorst van de Paltz, die meer dan eenig ander Duitsch vorst begreep, welken invloed de uitslag van den strijd tusschen Spanje en de Republiek op Duitschland moest uitoefenen 1, De door den Raad van State ingediende oorlogsbegrooting voor het jaar 1600, ten bijdrage van f 481.000 ’s maands, behalve f 800.000, die terstond. zouden moeten worden opgebragt, werd aangenomen. Ook besloot men de onderscheidene ge- westen dringend aan te manen, om hunne quotes geregeld in de generaliteitskas te stor- ten. Niet overal hadden deze pogingen echter den gewenschten uitslag, en ook thans moesten de bereidwilligheid en ijver der provincie Holland de traagheid en den onml der overige gewesten vergoeden. Zeeland verklaarde zich buiten staat om zijn aandeel Verdeeldheidinin de oorlogslasten te blijven dragen. In Friesland nam de twist over de verdeeling Friesland. 5 gnis es Eene meer gewenschte uitkomst had de poging der Staten-Generaal, om Groningen tot ed saaa: eerbiediging hunner besluiten en afbetaling der sints lang verschuldigde gelden te dwingen. . Niet slechts was het onverdragelijk, dat een gewest, met zooveel moeite en kosten aan het geweld der Spanjaarden ontrukt, op den duur door inwendige twisten der belastingen tusschen de steden en het platte land zulk een gevaarlijk karakter aan, dat men voor een burgeroorlog begon te vreezen. Oostergoo en Westergoo scheid- den zich van de steden en de Zevenwolden af, hielden afzonderlijke vergaderingen te Franeker, en besteedden de door hen opgebragte penningen om eigene ambtenaren aan- te stellen en zelfs om krijgsvolk te werven, ten einde zich tegen den wettigen land- | dag, die te Leeuwarden gehouden werd, en den stadhouder staande te houden. Met groote moeite werd deze oneenigheid door het wijze beleid van graaf wrLam LODEWIJK en de tusschenkomst der Staten-Generaal bijgelegd; doch zij droeg niettemin de treurige vrucht, dat Friesland eenige tonnen gouds minder opbragt, dan met de uitgestrektheid en het welvaren dier provincie overeenkwam 3, , écrire à Bruxelles. C'est une liberté propre de ces peuples d'y dire et discourir tout ce qu'on | pense; mais cela n'a aucun fondement jetté en cette facon; tant que le ventre et les contoirs ne crient point, il ne faut faire aucun état de tout cela.” Vgl, ook Cod. Dipl. p. 269: »Tant que cette Province de Hollande, qui est la mouelle et l'ame de cet Etat, aura de la vigueur pour se soutenir, je ne voy pas que les autres membres de ce corps puissent ou veulent attenter quel- que nouveauté. Etc." 1 Lettres de suzaxvaL (Cod. Dipl.) p. 223. van rero, bl. 421. 2 van REYD, bl. 418—421. DES VADERLANDS. 131, AR d. t E E ce —————— verscheurd werd en onwillig bleef tot de oorlogslasten bij te dragen, maar het scheen ook dringend noodig het gezag der algemeene regering te handhaven in eene landstreek, die de Republiek im het noorden tegen vijandelijke invallen moest beschermen, en welker bevolking nog voor een groot gedeelte uit Katholieken en Spaanschgesinden bestond, Men besloot dus met klem te werk te gaan. Eenige vendels krijgsknechten werden mar Groningen gezonden, om het gernizoen dier plaats te versterken. Toen de magi- straat, zich op oude privilegiën beroepende, weigerde de nieuwe troepen in te nemen, het de stadhouder met geweld de poort openen, en volbragt daardoor bij vollen dag uit naam der Staten-Generaal eene daad van oppermagt, die de Spaansche veldheer vmpveo, hoezeer van ’s konings bevelschrift voorzien, slechts heimelijk des nachts had darren ten uitvoer brengen. Niettemin was noch de magistraat, noch de burgerij, tot oschikkelijkheid te bewegen. Heviger dan ooit klaagden zij over de uitspraak van 1597, waarbij zij naar hun gevoelen tegenover de Ommelanden in het ongelijk waren gesteld, sloten de vergaderzaal hunner Gedeputeerde Staten en lieten daardoor het ge- heele bestuur der provincie acht weken stil staan, liever dan te gedoogen dat deze zich Gedeputeerden van de stad Groningen en Ommelanden zouden noemen, terwijl de stede- like regering beweerde dat hun wettige titel van ouds die van Gedeputeerden van de ilad en Ommelanden van Groningen was geweest 1. De afgevaardigden der Staten-Ge- neraal, tot beslechting van dit geschil naar Groningen gezonden, zagen al hunne pogingen tot eene minnelijke schikking op de halstarrigheid der burgerij schipbreuk lijden, en moesten eindelijk tot krachtiger maatregelen hun toevlugt nemen. Nadat de gansche bezetting onder de wapenen was geroepen, werden huis aau huis alle wapenen van de burgers afgevorderd. Twaalf honderd arbeiders werden aan het werk gezet tot het bouwen van een kasteel, waarmede men niet alleen bedoelde het gezag der Staten-Generaal voortaan binnen Groningen te handhaven, maar ook de stad tegen een vijandelijken overval van buiten of verraad van binnen te beveiligen. Voorts werden drie der voornaamste onruststookers naar ’s Gravenhage gezonden, om hun gedrag aldaar bij de hooge regering te verontschuldigen. Groot was de ontsteltenis en het misnoegen van Groningen’s burgers, toen zij binnen korten tijd eene vesting zagen verrijzen, die tegen hen zelven werd opgerigt. 17* 1599. 152 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1599. dwang geduld hadden. Zij ontvingen echter ten antwoord, dat Groningen zoowel onder de Spaansche overheersching als na de herwinning zijner vrijheid zoovele bewijzen van hardnekkige onbuigzaamheid, baatzuchtige terughouding en misdadig verzet tegen de Staten-Generaal had gegeven, dat deze huns ondanks wel verpligt waren tot zulke maatregelen over te gaan, indien zij het welzijn der gansche Republiek niet in de waagschaal wilden stellen. Door het in 1594 bij de overgave gesloten verdrag herhaal- delijk te overtreden, had de stad alle aanspraak op toegevendheid verbeurd. Zi be hoefde echter niet te vreezen dat van het kasteel ooit tot verkorting harer regten mis- bruik zou worden gemaakt: het zou alleen den kwaadgezinden tot eenen breidel, maar den goeden tot bescherming strekken, ‘Door deze gestrengheid werd de provincie Gro- ningen eindelijk tot rust en onderwerping gebragt, en tevens het gezag der Staten-Ge- neraal op eene wijze gehandhaafd, die zelfs in het buitenland den eerbied voor de veelhoofdige regering der Republiek verhoogde 1. Terugkomst — Intusschen waren de aartshertogen, gelijk men gewoon was ALBERTUS en ISABELLA te WADRLLA. noemen ‚ in het laatst van Augustus 1599 uit Spanje in de Nederlanden teruggekeerd, en hadden de regering der hun afgestane gewesten aanvaard, waarop de kardinaal ax- paras weder naar Oostenrijk vertrokken was ?, Met verlangen was hunne komst door de Belgen te gemoet gezien, als het aanvangspunt van een beter tijdvak, waarin, onder een zachter en wijzer bestuur, vrede en welvaart allengskens zouden wederkeeren. Onder- scheidene omstandigheden schenen echter deze verwachting reeds terstond te logenstraf- fen. Spaansch bleef zoowel de taal als het ceremonieel van het nieuwe hof, Slechts met gebogene knie mogt men de nieuwe souvereinen naderen, en voor hunne hofhou- ding vorderden zij zulke schatten, dat zij den toestand van het uitgeputte en met een. geduchten krijg bezwaarde land niet schenen te begrijpen. Spaansche raadslieden, als de admirant van Arragon, verkregen in den raad eene overwegende stem. Spaansche troepen werden bij voorkeur aangeworven en boven de inlandsche gebruikt en be- gunstigd, alsof de regering vreesde zich op de trouw harer onderdanen te verlaten. Vooral griefde het velen, dat rris III in zijne brieven herhaaldelijk eenen toon aane sloeg, alsof de band tusschen «Spanje en de Nederlanden nog in het geheel niet ver broken was, en zelfs de algemeene staten door zijnen gezant als zijne staten liet aan- spreken. Alleen van eene nationale en onafhankelijke, hoezeer door Spanje krachtda- ! pon, IV bl. 605. van nevp, bl. 414— 418. cmorms, p. 385. Lettres de suzanvar, (Cod. Dipl) p. 303: »Ce coup a fait paroitre plus de fermeté aux affaires de ces Messieurs que tout’ autre chose que je leur aye veu entreprendre depuis que suis par deça; et croy que les Archi- ducs seroient empeschez de pratiquer choses semblables és villes de leur sujétion.” | 2 sor, IV bl, 577. van aeyn, bl. 395. DES VADERLANDS, 155 dig ondersteunde regering, kon men verbetering van ’slands toestand verwachten: wat 1599. baatte het, of de zuster des konings in zijne plaats den schepter zwaaide, zoolang dezelfde beginselen bleven heerschen, waaronder het land te gronde was gegaan !? Ook in de hulp, die men verwachtte dat riures III niet aan rsarELLA onthouden zou, scheen men zich bedrogen te hebben. Door de herhaalde zeetogten der Engelschen en Hollanders in zijne inkomsten beperkt en tevens gedwongen steeds grootere sommen tot beveiliging van zijn eigen grondgebied en van zijne koloniën te besteden, kon de koning van Spanje niet meer dezelfde schatten als zijn vader naar de Nederlanden zenden 3. Met moeite had de admirant van Arragon, die.nog een geruimen tijd in de nabijheid van den Bommelerwaard was blijven liggen, de muitzucht zijner troepen bedwongen, Toen hij echter in het laatst van December de hoop opgaf, dat welligt een vroegtijdige Nieuwe muite- vorst hem gelegenheid zou geven een nieuwen inval te doen, en dien ten gevolge het leger like ederlan. uiteen deed gaan, kon hij aan zijne soldaten slechts zulk een gering gedeelte der ach- xd terstallige soldij voldoen, dat hunne ontevredenheid andermaal tot geweld en plundering oversloeg. Wijd en zijd verspreidde zich het gerucht, dat de aartshertog hen alleen van den dag zijner inhuldiging af zou betalen, en hen voor het overige tot den koning van Spanje verwijzen zou, bij wien zij zich voorzeker daarvoor te vergeefs zouden aanmelden, Ten einde de gevaarlijke gevolgen te voorkomen, die deze stemming van het krijgsvolk hebben kon, werd menpoza te rade zijne troepen bij kleine afdeelingen in onder- scheidene van elkander verwijderde plaatsen in garnizoen te leggen; doch hij benam zich daardoor tevens de gelegenheid om gebruik te maken van den buitengewoon strengen winter, waarmede het jaar 1600 aanving. Prins mavairs had inmiddels niets verzuimd, om den vijand het binnendringen in de Republiek over het ijs te beletten 3, Ook was op zijn aandrang een nieuw kanaal door den Bremerwaard gegraven, om de schepen in slaat te stellen van de Waal in de Maas te komen, zonder door het ge- schut van fort St. Andries gedeerd te worden 4. Verre van de Siaatschen in het naauw te brengen, begunstigde de vorst integendeel Wachtendonk de Staat- eenen aanslag, waaraan zij anders voorzeker niet gedacht zouden hebben. Op den 22e — nier ! cacuanp, Etats généraur de 1600, p. CXXIII. sor, IV bl. 203, 577. van nero, bl, 395. Vak uzman, f. 442 c. cROTIUS, p. 241. Lettres de suzaxvaL (Cod. Dipl.) p. 301, 316. 2 GROEN VAN PRINSTERER, Archives 1 p. 449. Lettres de sozaxvan (Cod. Dipl) p. 341. Volgens ecu, t. a. p. p. C had vues III beloofd voort te gaan maandelijks 250,000 kroonen over te zenden. Zie echter van REYD, bl. 409, 423 b. * pon, IV bl 563, 580. Lettres de suzanva, (Cod. Dipl.) p. 184, 197. Res. v. Holland 1580 bl. 583; 1600 bl. 52. å Resol. v. Holland, 1599 bl. 363. zon, IV bl. 562. 154 ALGEMEENE GESCHIEDENIS tn 1600. Januarij toog LODEWIJK GuwrHeR van Nassau met eenig krijgsvolk naar het afgelegene Wachtendonk, welks zorgelooze bezetting grootendeels op buit uitgetogen was en zelfs verzuimd had eene bijt in de vastgevorene gracht te hakken. Zonder moeite werd de stad bemagtigd, waarop de gouverneur ook het kasteel overgaf, hetwelk door Staatsch garnizoen bezet en van levensmiddelen en krijgsbehoeften ruim voorsien werd 1, Min- der gunstigen uitslag had een gevecht, dat weinige dagen later op de Vuchtsche heide tusschen eenige ruiters van beide partijen voorviel. Een jong edelman uit Normandië, Gevecht tus- CHARLES DE BRÉAUTÉ, Onlangs als ritmeester in der Staten dienst gekomen, werd door nu. GERARD ABRAHAMSZ., bijgenaamd LEcKERSEETGEN, luitenant van den heer van Grobbendonk, — wiens kornet binnen 's Hertogenbosch lag, uitgedaagd om met twintig Fransche ruiters tegen een geljk getal Spaansche eenen strijd op leven en dood aan te gaan. Hoewel BRÉAUTÉ, zoowel wegens zijne adellijke geboorte als omdat LeckeasEErceN tot de ver- raders van Geertruidenberg behoorde, zonder krenking zijner eer de uitdaging had kunnen afslaan, en dit hem selfs dringend werd aangeraden, daar men de goede trouw | der tegenpartij betwijfelde, liet hij zich door het vuur der jeugd verleiden om den strijd aan te nemen, Op den 5 Februarij kwamen de wederzijdsche ruiters op de kamp- plaats. LuckKxRBERTaEN werd terstond door prhAUTÉ neergeschoten, doch toen ongeveer | de helft der strijders aan beide zijden gevallen was, sloegen de meeste Franschen op de vlugt. Na zich nog eenigen tijd met uitstekenden heldenmoed verdedigd te hebben, gaf srkauré sich gevangen, onder voorwaarde dat hij het leven behouden zou. Op den weg naar ’s Hertogenbosch werd hij echter koelbloedig vermoord 2, Maurits ver- Inmiddels had prins maorrrs reeds toebereidselen gemaakt, om de forten Crèvecoeur overt Oràvecoenr, ; : : : ; en Sí. Andries, wier garnizoenen insgelijks aan het muiten geslagen waren, vroeg in het voorjaar aan te tasten. Ten einde den vijand te misleiden en tevens aan zijne troe- pen eene betere huisvesting te bezorgen, dan de hutten opleverden, die gewoonlijk in het veld ten hunnen behoeve werden opgerigt, verzamelde hij hen bij Dordrecht op eene menigte schepen, alsof het zijn voornemen geweest ware naar Sluis of Hulst in Vlaanderen te varen. Op den 20*** Maart voerde hij echter zijn leger onverhoeds voor Crèvecoeur, hetwelk vier dagen later door de bezetting werd overgegeven, die, door _ gunstige voorwaarden uitgelokt, geheel in Staatsche dienst overging. Doch de Spaansche krijgslieden, door de toezending van geld uit ’s Hertogenbosch eeni- 2 son, IV bl. 570. van ner, bl. 411. van werenen, f. 444, camrana, III p. 176. 3 son, IV bl. 601. campana, p. 176. Lettres de suzanvau, p. 91, 236; Cod. Dipl. p. 175, VAN WIJN Op WAGENAAR, IX bl. 37. Nalesingen, 1 bl. 313. DES YADERLANDS, | 135 EE ein Eden — — = — zen oe ee a ee » PES : ie E germate bevredigd en met de hoop op ontzet gevleid, boden een wakkeren tegenstand 1600. en schenen volstrekt niet geneigd naar de voordeelige aanbiedingen der Staten te luis- teren. Daar de gezwollene rivieren en de doorweekte grand niet toelieten het fort met loopgraven te naderen, besloot maunrrs zich vooreerst tot de afsnijding van allen toevoer te bepalen. Op Brabandsch grondgebied liet hij echter eenige schansen aanleggen, om elke poging tot ontzet te kunnen verijdelen. Inderdaad vond vrrasco, die weldra aan het hoofd van 8000 man naar den Bommelerwaard oprukte, alle toegangen zoo goed verdedigd, dat hij onverrigter zake aftrekken en het fort St, Andries aan zijn lot over- laten moest. Naauwelijks hid de langzamerhand opgedroogde grond in het laatst van April meer vastheid gekregen, of mavarrs begon met buitengewonen ijver en spoed de aanvalswerken tegen het fort aan te leggen. Bevroedende dat het zaak was, nog bij en St. Andries. tijds goede voorwaarden te bedingen, traden de belegerden nu met den prins in onder- handeling, en sloten op den 8"** Mei een verdrag, waarbij zij beloofden voor eene som van f 125.000 St. Andries aan de Staten over te geven. Door de veelvermogende tus- à schenkomst van OLDENBARNEVELT !, die zich destijds in het leger bevond, werd deze sm hun reeds den 11** Mei uitbetaald, waarop zij het fort verlieten en insgelijks in dienst van MAURITS overgingen, wiens leger op deze wijze met 1200 uilmuntende sol- daten vermeerderd werd. Voorzeker hadden de Staatschen, die ten vorige jare aan de Spanjaarden spottenderwijze hadden toegeroepen, dat zij wel goed waren zulk een voor- welleljk fort voor hen te bouwen, weinig vermoed, hoe spoedig deze voorspelling door xavnrrs’ krijgsbeleid bewaarheid zou worden In plaats van een doorn in het oog van Holland en eene brug voor de Spanjaarden te zijn, waarover zij gemakkelijk in die provincie konden doordringen, werd Sí, Andries thans een der krachtigste bolwerken van de zuidelijke grenzen der Republiek. Zoo hadden, volgens de uitdrukking van den geschiedachrijver van nern, de Spanjaarden zelven de laatste poort voor den Holland- sehen tuin gebouwd ?. | Op den 19% Mei keerde maunrrs naar 's Hage terug, na graaf ERNST casam met De gezanten van den Duitsch eenige troepen in den Bommelerwaard te hebben achtergelaten, om vzrasco in het keizer Horn oog te bouden. Weinige dagen later werden de gezanten van den keizer van Duitsche — — land, die niettegenstaande de beleefde weigering van vrijgeleide het toch gewaagd 5" 1 Den 35 November 1600 schreef zuzanvaL aan den Franschen minister (Cod. Dipl. p. 303): »le même crédit et maniement est és mains de Bernefelt, qni a tousjours esté et augmente platost qu'il ne diminue," 2 zon, IV bl. 579, 603, 600—010. van REYD, bl. 418. van METEREN, f. 447 d. Grotius, p 384. cammERo, p. 469. campana, III p. 178. »sentivocLIO, bl. 663. Lettres de suzanvat (Cod. Dipl.) p. 218, 222 ss. VAN DER zeur, t. a. p. III bl. 60, 240—240. 156 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Eene 1600. hadden binnen de Vereenigde Gewesten te komen, door de Staten-Generaal ten gehoore toegelaten. Nu de forten Crèvecoeur en St. Andries veroverd en de vijanden weder over de grenzen teruggedrongen waren, scheen het minder gevaarlijk de vermaningen tot voorwaardelijke onderwerping aan te hooren, die men ook thans weder van hen verwachtte. Inderdaad kwamen de Duitsche gezanten, na de ontruiming van de door de Staatschen bezette plaatsen, met name van Emmerik en Schenkenschans, geëischt te hebben, op hun gewone onderwerp terug, en verklaarden dat zij volgaarne het | verlangen der Staten eerbiedigden, om niet over vredehandel met Spanje te worden | lastig gevallen, maar toch niet konden nalaten op te merken, dat de laatsten zich bij gansch Europa van onverantwoordeljke hardnekkigheid en laakbare heerschzucht verdacht maakten, door elke poging tot verzoening van de hand te wijzen. Men gaf | hun hetzelfde antwoord, waarmede des keizers tusschenkomst. reeds meermalen was afe geslagen. Emmerik werd echter aan de Duitschers teruggegeven, daar de Spanjaarden $ ook Rees verlaten hadden. Ten opzigte van Schenkenschans bleef men volhouden, dat “deze sterkte op Geldersch grondgebied gelegen was en dus met volle regt tot de Vereenigde Gewesten behoorde 1, | Planvaneenen De Staten waren op dat tijdstip verder dan ooit van de gedachte aan onderhandelingen veldtogt in 7 — Vlaanderen. met den vijand verwijderd, Door den voorspoed der laatste jaren en het vertrouwen op de krigskundige talenten van prins xAvunrTS aangevuurd, en tevens door het verlangen gedreven om de toenemende en bijkans ondragelijke oorlogslasten te verminderen, had. den zij tot eenen veldtogt besloten, waarmede zij niet minder bedoelden dan de gansche | zeekust der zuidelijke Nederlanden aan hun gebied te hechten. Het plan was, dat de prins met een talrijk leger nabij Nseuwpoort landen, zich van deze plaats meester maken en daarop terstond Duinkerken aantasten zou. Onberekenbaar waren de voordeelen, die men zich met grond van eenen goeden uitslag dezer stoute onderneming voorspiegelde; en de omstandigheden, waaronder zij werd aangevangen, schenen inderdaad de hoop te wettigen, dat men langs dezen weg in korten tijd aan den krijg eene geheel andere gedaante geven en de aartshertogen in eenen toestand brengen zou, waarin zij gedwongen zouden zijn tot elken prijs met de zegevierende Republiek vrede te sluiten. Voordeelen, Reeds sedert den aanvang van den langdurigen krijg hadden de Duinkerksche kapers welke de Staten zich dsarvanaan den handel der Hollanders en Zeeuwen zware verliezen toegebragt. Wel kruisten voorspiegelden. de Staatsche oorlogschepen voortdurend langs de Vlaamsche kust, en hielden ook op de haven van Duinkerken een wakend oog; maar tegenwinden en stormen verijdelden vaak hunne pogingen, om het uitvaren van elk verdacht vaartuig te beletten, en de 1 pon, IV bl. 630—048. Lettres de suzaxvat (Cod. Dipl.) p. 224. DES VADERLANDS. ' 157 Tu———————————————————————"——————Á—áÓ A! nkjen van semora, die in Sluis eene veilige wijkplaats hadden gevonden, vermeer- derden het gevaar en de schade, waaraan de kooplieden, die op Frankrijk en Engeland handel dreven, voortdurend waren blootgesteld. Met grond was men beducht dat de koning van Spanje, zoo al geen nieuwe Onoverwinnelijke vloot, althans meer schepen mar de Vlaamsche havens zou zenden, om de scheepvaart zijner oproerige onderdanen le belemmeren en hen door gedurige en onverwachte aanvallen af te matten. Was ceomaal de Vlaamsche kust in der Staten magt, dan scheen dit gevaar voor goed te un afgewend, dan zou de volkomene veiligheid aan den handel nieuw leven geven en de opbrengst der in- en uitgaande regten doen verdubbelen, terwijl de belangrijke uitgaven, aan het onderhoud der Staatsche wachtschepen verbonden, daardoor tevens zouden vervallen. Bovendien kon men dan gerust afwachten, of zurzaseru op hare wankelmoedigheid en geldgierigheid de kroon zou zetten, door Vlissingen en Brielle als prjs van den vrede aan Spanje af te slaan. Wat zou het bezit dier plaatsen den Spanjaarden baten, wanneer beiden zoowel in het noorden als in het zuiden tusschen Wandelijke havens waren ingesloten, en geen schip haar verlaten of binnenvaren kon, wonder door de Staatsche oorlogschepen opgemerkt en achtervolgd te worden? Was het le vermoeden, dat de aartshertogen zich ééne maand in die nieuwe bezittingen zouden kunnen handhaven ? | — Het bezit van Nieuwpoort en Duinkerken, na wier verovering men meende dat Sluis _ slechts een onbeteekenenden tegenstand zou kunnen bieden, zou bovendien den Staten het voordeel opleveren, dat België van allen toevoer ter zee afgesneden, en daardoor in het verkrijgen van zijne noodwendigheden, vooral van troepen en krijgsbehoeften, grootelijks belemmerd werd. Vlaanderen, het rijkste der Zuid-Nederlandsche gewesten !, tou daardoor grootendeels in de magt der Staten komen, en door zijne hulpbronnen hunne lasten aanmerkelijk verminderen. Tot nog toe hadden de brandschattingen der Vlaamsche landlieden reeds eene belangrijke bijdrage voor de generaliteitskas uitgemaakt; doch in het vorige jaar waren op aandrang der staten van Vlaanderen verscheidene schansen rodom Ostende aangelegd, waardoor de bezetting verhinderd werd hare uitvallen en trooptogten voort te zetten 2% Niet zonder grond vermoedde men dat een ernstig beleg het behoud dier plaats eerlang zeer twijfelachtig zou maken, en het scheen dus van het uiterste gewigt baar niet slechts tegen dat gevaar te behoeden, maar zich tevens van een grooter en gewisser aandeel in Viaanderen’s opbrengsten te verzekeren. II Den. 2 Srur. di 1600. 1600. Omstandighe- den, welke die on- derneming sche- nen te begunsti- gen. Gevoelen van MAURITS over dien veldtogt. 158 ALGEMEENE GESCHIEDENIS EF tot verdubbeling hunner strijdkrachten in staat worden gesteld, terwijl de aartshertogen te gelijker tijd een hunner belangrijkste hulpbronnen tot voortzetting van den -krijg zou- den verliezen. Voorzeker was het een aanlokkelijk plan, dat de bereiking van dit gewigtige doel beoogde, en kan het niet bevreemden dat het door de Staten met geest- drift omhelsd en met vurigen ijver bevorderd werd. Immers schenen alle omstandigheden zamen te loopen, om een gunstigen uitslag te voorspellen. De muiterijen der Spaansche troepen duurden voort en waren tot zulk eene hoogte geklommen, dat ArsERTUS, naar het scheen, onmogelijk binnen koeten tijd eene aanzienlijke legermagt bijeen zou kunnen brengen. De ontevredenheid van de teleurgestelde bevolking der zuidelijke Nederlanden voedde de hoop, dat de voor- spoed der Staatsche wapenen haar welligt tot eenen opstand zou bewegen, die de aarts- hertogen in nieuwe moeijelijkheden brengen en waarschijnlijk eenige hunner provinciën van de overige afscheuren zou !, Bovendien was menax IV met den hertog van Savoye in eenen twist gewikkeld, die ligtelik het oorlogsvuur tusschen Frankrijk en Spanje op nieuw kon doen ontbranden. Het markgraafschap van Saluzzo, door den eersten als zijn wettig eigendom beschouwd, werd door den laatsten wederregtelijk te- ruggehouden 3. Ongetwijfeld zou de hertog het niet gewaagd hebben zijnen magtigen nabuur op deze wijze te tergen, indien hij niet op de ondersteuning van Spanje gerekend had; en daar nenxparx IV bereid was tot handhaving van zijn regt het zwaard te trekken, waren de Staten niet zonder hoop, eerlang in hem op nieuw eenen bondgenoot te begroeten. Werd deze verwachting verwezenlijkt, dan scheen het lot der zuidelijke Nederlanden beslist te zijn. Van drie zijden te gelijk besprongen, zou- den de aartshertogen onmogelijk aan hunne vijanden het hoofd hebben kunnen bieden; en eene verdeeling van België tusschen Frankrijk en de Republiek, waarbij de laatste zich met het bezit der kust zou hebben tevreden gesteld, zou aan den oorlog een voor de Staten hoogst wenschelijk einde gemaakt en Spanje voor altijd van zijne Nederland- sche provinciën beroofd hebben. Reeds had oxpexsannevert herhaaldelijk aan den Franschen gezant den krachtigen bijstand der Staten toegezegd, indien wwpnrk IV zich van België wilde meester maken; en prins mauxirs was reeds met het plan van den veldtogt gereed, dien hij in dat geval tot onderte nng van den Franschen vorst onder- nemen wilde ?, De prins was echter geenszins ingenomen met het voornemen der Staten, om terstond 1 Lettres de BuzanvaL (Cod. Dipl.) p. 247, 254. 2 van REYD, bl. 434. Mémoires de svuuv, lll passim. scHLOssER's Weltgeschichte, XIV s. 23. 3 Lettres de suzaxvat (Cod. Dipl.) p. 108, 246, 293, 205, 804, 315. Resol. v. Holland, 1600 bl. 185. van reyp, bl. 424. van METEREN, f. 450 b. DES VADERLANDS, : 159 Nieuwpoort en Duinkerken aan te tasten. Hoe gaarne hij den aorlog ook op vijandelijk 1600. gondgebied overbragt, en aan eenen veldtogt in Vlaanderen zijne volkomene goedkeu- ing schonk; sich met eene talrijke krijgsmagt tusschen de zee en ’s vijands vestingen te. kgeren, kwam hem voor het minst als eene zeer gewaagde onderneming voor. In de landing zelve zag hij geen bezwaar; maar wie kon de zekerheid geven dat ALBERTUS wet spoedig een leger bijeenbrengen en de Staatschen tot eenen veldslag dwingen zou, waarvan de uitslag uiterst twijfelachtig en het verlies voor de Repuhliek hoogst noodlottig wu zijn. Voorzeker zou de stoute inval in Vlaanderen de aartshertogen nopen al hunne inchten in te spannen, om het dreigende gevaar te keeren: en de muitende soldaten, door geschenken en beloften aangevuurd, zouden met vreugde eene gelegenheid aangrij- pen om te gelijk hanne beurs te vullen en hunne eer te herwinnen, Zoolang de Staat- sche troepen alleen over zee van levensmiddelen en krijgsbehoeften voorzien konden wor- den, waren zij geheel van wind en weder afhankelijk en kon de aartshertog, ook zon- der eenen slag te wagen, met eene geringe krijsmagt hunne bewegingen grootelijks belemmeren. Wel was Duinkerken in slechten staat van tegenweer en met een zwak. gunizen bezet; maar een oponthoud van weinige dagen kon den Spanjaarden gelegen- beid geven de stad behoorlijk te versterken, zoodat men te vergeefs voor hare bolwer- _ ken zijne krachten verspillen zou. De prins achtte het dus veel raadzamer met het beleg "n Slus te beginnen en van daar zijne veroveringen in Vlaanderen voort te zetten. De. wnenljke onkosten, aan het vervoer der benoodigdheden voor het leger over zee ver- | bonden, zouden daardoor bijna geheel wegvallen, terwijl de Staatschen tevens het groote voordeel zouden bebben van onophoudelijk ‘versterking te kunnen antrangen en zich bij legenspoed terstond op hun eigen grondgebied terug te kunnen trekken. Dit gevoelen "n mavarTs werd niet slechts door graaf wiuvem LODEWIJK gedeeld, die reeds vroeger tenen veldiogt in Vlaanderen volgens het beraamde plan ten sterkste had afgeraden, mar ook door FRANCIS VERE, wiens raad insgelijks door de Staten werd ingewonnen, en de niet aarzelde te voörspellen dat asentos binnen veertien dagen na de landing met éen even talrijk leger tegen de Staatschen zou overstaan t, De Staten van Holland en Zeeland waren echter niet te bewegen om eenige ver- pe staten ge- andering in hun plan te brengen. ondervonden met hoeveel kosten de voorzigtige maar doeltreffende taktiek van wavnrrs, wegens het onafgebrokene graven en verschansen, gepaard ging, en duchtte in dit opzigt de gevolgen van een langdurigen veldtogt, die bovendien slechts geringe voordeelen ! Lettres de puzanvat (Cod. Dipl.) p. 234, 239, 240. van nEvp, bl. 424. son, IV, Authentyke Stukken, bl. 3, van DER KEMP, t. a, p. Il bl. 62, 247. a 18 * 1600. Het leger wordt op Walcheren verzameld. 140 ALGEMEENE GESCHIEDENIS scheen aan te bieden. Immers zou Duinkerken, en zelfs Nieuwpoort, gedurende het beleg van Sluis zoozeer versterkt kunnen worden, dat beiden in staat waren lang- durigen en hardnekkigen tegenweer te bieden. Het gansche voordeel van de beraamde — onderneming lag juist in de verwarring, waarin de plotselinge verschijning van een magtig Staatsch leger midden in het vijandeljke land eene met geldgebrek en muit- zucht worstelende regering moest brengen. Alleen door van de eerste ontsteltenis gebruik te maken, zou maurits het beoogde doel kunnen bereiken. De Staten verklaarden dien ten gevolge alleen voor deze onderneming de zware onkosten te willen dragen, die het onderhoud van een leger op vijandeljk grondgebied vereischte, Hoezeer geenszins overtuigd, gaf de prins eindelijk aan hunnen heftigen aandrang toe, en nam - het opperbevel op zich. Hij verzocht echter dat het collegie der Staten-Generaal hem vergezellen en bij de ontscheping der troepen tegenwoordig zijn zou, opdat hij, in ge- val van tegenspoed, terstond met hen over de noodige maatregelen zou kunnen beraad- slagen. Dit verlangen werd ingewilligd, en tevens besloot men dat de graaf van Hohenlo, - met wien mAvRrrs nog steeds in onmin leefde 1, gedurende den togt met drieduizend man in den Hemertschen waard de zuidelijke grenzen der Republiek bewaken zou, terwijl graaf WILLEM LODEWIJK in het noorden zou blijven, alwaar de toestand der provincie Groningen, de geschillen tusschen de stad Embden en haren Spaanschgerin- - den opperheer, benevens de twisten in Friesland, alwaar beide partijen eindelijk de Staten-Generaal als scheidsregters hadden ingeroepen, zijne tegenwoordigheid dringend | vereischten 2, | Naauwelijks was het besluit tot den togt naar Vlaanderen genomen, of prins mav- RITS, door nieuwe muiterijen der Spanjaarden overtuigd dat hij althans op Vlaamschen bodem vasten voet zou kunnen zetten, voordat de vijand hem kon aantasten 3, wijdde | zich met zijnen gewonen ijver aan de volvoering der hem toevertrouwde taak, terwijl de Staten van Holland en Zeeland met inspanning van alle krachten de bereiking van hun oogmerk bevorderden 4. Spoedig werden twaalfduizend voetknechten en driedui- zend ruiters met derlig kartouwen en zeven veldstukken bijeengebragt. Op ongeveer twee- duizend schepen, visscherspinken en platboomde vaartuigen werd dit leger op den 17”. Junij naar het eiland Walcheren overgevoerd, alwaar de leden der Staten-Generaal, door tegenwind opgehouden, drie dagen later insgelijks aankwamen. Onder hen bevond zich 1 Resol. v. Holland, 1600, bl. 114. 2 van REYD, bl. 425, 443. van DER xEwP, t, a. p. IL bl. 63, 248—250. van wus op WAGE- | NAAR, IX bl. 37. cromius, p. 386. Hiervoor bl. 101. 3 Lettres de sozaxvaL (Cod. Dipl.) p. 242. 4 Lie o. a. Resol. v. Holland, 1600, bl. 206, 219, 222 enz. DES VADERLANDS, 141 JOHAN YAN OLDENBARNEVELT benevens de griffier CORNELIS VAN AERSSEN !, Prins MAURITS lad reeds vroeger de plaats der zamenkomst bereikt. Hij was omstuwd door eene schaar aanzienlijke vrijwilligers uit Frankrijk, Duitschland en Engeland, herwaarts gekomen om onder den bekwamen veldheer ondervinding en roem te verwerven. De vijftienjarige MEDERIK HENDRIK, die voor weinige maanden zitting in den Raad van State gekregen had ?, vergezelde zijnen broeder als bevelhebber van het regiment Nieuwe Geuzen, gelijk de in Staatsche dienst overgegane bezetting van Sé. Andries genoemd werd. xsrmos van Nassau, Luitenant-admiraal van Zeeland, maakte den togt als vrijwilliger mede. Lopgwisk auntuen van Nassau was generaal der cavalerie. Zijn broeder zaxsr casa had, even als de ridder verz, het opperbevel over eene der drie legerafdeelin- gen. De derde werd door GEORGE EBERHARD, graaf van Solms, aangevoerd 5. Terstond werd nu beraadslaagd, hoe men langs den koristen en besten weg in Vlaanderen zou komen. Tegenwind maakte het onmogelijk het aanvankelijke plan ten uitvoer te leggen, om het leger over zee naar Ostende te voeren en aldaar te ont- schepen. Een beteren wind af te wachten, was onraadzaam, omdat de vijand daardoor tjd zou winnen om zich tot krachtigen tegenweer voor te bereiden. Men besloot derhalve de troepen met vier stukken geschut te Philippine aan land te zetten en tuschen Gend en Brugge door naar Nieuwpoort te trekken, terwijl de krijgsbehoeften en levensmiddelen gedurende dien tijd met de schepen naar Ostende gevoerd zouden worden 4, l Op den 21"*^ Junij landde de voorhoede, onder bevel van exnst casrmrm van Nassau, bj het fort Philippine, hetwelk door de zwakke bezetting terstond bij verdrag werd overgegeven, Den volgenden dag werd het gansche leger in minder dan vijf uren op ! De overige leden der Staten-Generaa , die aan dezen togt deel namen, waren jonkheer Jacon VS EGNOSD, JACOB HUIGENSZ. VAN DER DUSSEN, burgemeester van Delft, Mr, wrcasius DE SILLE, pen- smaris van Ams£erdam, GERARD COREN, burgemeester van Alkmaar, JACOB BOELENSZ., burgemeester Wn Amsterdam, Mr. JAN VAN SANTEN, pensionaris van Middelburg, FERDINAND ALLEMAN, lid van den Read van State, NICOLAAS JANSZ. DE HUIBERT, burgemeester van Zierikzee, jonkheer GERARD VAN AISI, Mr. ABEL FRANCKENA en EGBERT ALBERDA, burgemeester van Groningen. 2 zon, IV bl. 586. 3 Vgl. de naauwkeurige aanteekeningen van Mr. c. L. scHüLLER TOT PEURSUM in zijn geschrift: Verzamelde berigten omtrent de krijgsbevelhebbers bij Nieuwpoort, Utrecht, 1836. ‘vax wrreREN, f 450 c, wijdt aan dezen aanvankelijken tegenspoed de mislukking van het hoofddoel van den togt, daar Nieuwpoort volgens hem reeds geheel door het Staatsche leger om- “land had kunnen zijn, voordat ALBERTUS eenig krijgsvolk bijeen had kannen brengen, indien de vind gunstig geweest ware, 1600. Tegenwind be- let naar Ostende te varen. Het leger trekt over land der- waarts. 1600. Van Ostende trekt MAURITS naar Nieuwpoort op. 142 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Vlaamschen bodem overgebragt. Op bevel van mavarrs staken de — terstond weder van wal, opdat zij niet, na den afiogt der Staatsche troepen, door den vijand beschadigd of in brand gestoken zouden worden. Elk soldaat ontving nu voor zes da- gen levensmiddelen, welke hij bij zich moest dragen. Mauarrs zelf reed door de gele- deren heen, sprak zijne manschappen toe en vroeg of er ook onder hen waren, die sich over de betaling der soldij te beklagen hadden, daar de Staten gereed waren hun in dat geval voldoening e geven. Allen verklaarden echter volkomen tevreden te zijn en voor de Staten te willen leven en sterven.. Daarop trok: het leger in vijf dagreizen over Assenede, Eekelo, Male, langs Brugge en verder over Jabbeke en Oudenburg naar Ostende. Hoewel de Staten door vooruitgezondene ruiters overal een gedrukt plakkaat verspreid hadden, waarbij zij verklaarden niet als vijanden maar als vrienden te komen, om het land van de Spaansche dwingelandij te verlossen, en de inwoners uitnoodigden om zich onbevreesd onder hunne hoede te begeven, in welk geval hun veiligheid van personen en goederen gewaarborgd werd, zoo had deze verzekering toch geen vertrouwen gewekt. De boeren waren uit de dorpen in de bosschen gevlugt, en sloegen uit hunne schuilhoeken alle manschappen dood, die van het leger afdwaalden. Zelfs hadden zij overal de putten onzuiver gemaakt zoodat het leger op den togt naar Ostende groot gebrek aan water leed. Hunne vijandelijke handelwijze had het natuurlijke gevolg, dat verscheidene dorpen geplunderd en afgebrand werden, hoezeer mavarrs diergelijke uil- | spattingen zooveel mogelijk tegenging. De rondom Ostende gelegene forten, met uitzondering der schans Albertus, werden,. bij de nadering van het Staatsche leger, zonder slag of stoot door hunne bezelüngen — verlaten. Mavarrs besloot nu aan zijne soldaten een paar dagen rust te gunnen, waar- toe hij door de tijdige aankomst der Staatsche vloot met de benoedigdheden voor het leger, die onder het beleid van sonar VAN puvENvooRDE, heer van Warmond, reeds den 26° Junij behouden de haven van Ostende was binnengezeild, in staat werd ge- steld. Eenige schepen met levensmiddelen, aan bijzondere personen toebehoorende, — die uit winstbejag het gevaar getart en zonder voldoende bedekking twee dagen vroeger waren afgevaren, werden daarentegen door de Spaansche galeijen uit Sluis overvallen en vielen meerendeels in ’s vijands handen. Na ook de schans Albertus bemagtigd te hebben, trok de prins den 30° Junij met zijne hoofdmagt naar Nieuwpoort, terwijl de Staten-Generaal hun verblijf te Ostende vestigden. Ten gevolge van den moerassigen grond eerst den volgenden dag bij Nieuwpoort aangekomen, liet maumrrs terstond ver- scheidene schansen bezetten, die verlaten waren of spoedig werden opgegeven, sloeg zijn leger aan beide zijden van de haven neder en maakte terstond de toebereidselen tot een beleg, waartoe honderd Staatsche schepen, die voor den mond der haven ble- ven liggen, de benoodigdheden hadden aangebragt. Nog had men in het Staatsche leger niets omtrent den aantogt van vijandelijke DES VADERLANDS. 1435 Lijgsbenden vernomen, en het scheen inderdaad alsof de meening der Staten, dat 1600. de aartshertogen eenige weken zouden noodig hebben om eene voldoende magt bij- een te brengen, door. de uitkomst bevestigd zou worden. Zij hadden zich echter in dit opzigt deerljk bedrogen. Indien de uitgezondene verspieders, die allen ontdekt en gevat waren, berigt omtrent hunne bevinding hadden kunnen geven, zouden zij tot aller verbazing en ontsteltenis hebben medegedeeld dat AxsxaTUs reeds aan het hoofd van bij- kans twaalfduizend man op weg naar Nieuwpoort was. Naauwelijks hadden de aartshertogen snelle en doel- het berigt gekregen, dat het Staatsche leger op Vlaamsch grondgebied was ontscheept, o uu of rij hadden het gewigt van het oogenblik ingezien en begrepen dat alleen een snelle hertogen. en krachtige tegenweer de bedreigde havens redden kon. Alle beschikbare troepen waren ijlings bijeen gebragt. ISaABELLA selve begaf zich naar Diest, waarvan de mui- tende troepen zich hadden meester gemaakt, en wist hen met mannelijke welsprekend- heid door een beroep op hun eergevoel tot hunnen pligt terug te brengen. Reeds den 29"** Junij werd een leger van tienduizend voetknechten en vijftienhonderd ruiters door azsERTUS in de nabijheid van Gend gemonsterd. De infante hield eene aanspraak, welke de geestdrift der troepen zoozeer ontvlamde, dat zij zwoeren zegevierende tot baar weder te keeren of voor haar te sneuvelen. Op denzelfilen dag, waarop maurits voor Nieuwpoort kwam, trok ALsERTUS in de rigting van Ostende op, nam verscheidene schansen weder in, waarin de prins slechts zwakke bezettingen had achtergelaten, en meed het Staatsche leger den terugtogt af. Jomaw van UYTENBOGAERT, predikant le s Gravenhage, die den prins op sijn verlangen als veldprediker vergezelde, en zich nog te Ostende bevond, werd daardoor verhinderd het Staatsche leget te bereiken; en de Staten-Generaal, die in het geheel niet op eene diergelijke gebeurtenis waren voor- bereid, zagen de uitkomst van de ontmoeting der beide krijgsmagten met te meer be- zorgdheid te gemoet, daar de onverwachte aankomst der Spanjaarden hun de vrees moest inboezemen, dat zij de Staatschen welligt overvallen zouden, voordat deze zich behoorlijk in slagorde hadden kunnen stellen !, Eerst in den nacht ontving de prins, te gelijk met het eerste berigt omtrent de vij- Onverwachte andeljke krijgsmagt, tevens de tijding dat deze de meeste schansen rondom Ostende e heroverd had en reeds op weg naar Nieuwpoort was. In den krijgsraad, die terstond belegd werd, waren de gevoelens verdeeld. Sommigen meenden dat het slechts weinige troepen konden zijn, die in aantogt waren; doch dit gevoelen, waarin ook mavarrs aanvankelijk schijnt gedeeld te hebben, werd spoedig door berigt op berigt gelogenstraft. ! Zie over den toestand en de handelingen der Staten-Generaal, wier ernstige bezorgdheid door vele schrijvers ten onregte in een bespottelijk daglicht wordt gesteld: van wisn op wacenaan, IX bl. 40, 112—115. ` 1600. 144 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Twee wegen stonden thans den prins open: met zije gansche magt den vijand te gemoet te trekken, waarop FRANCIS VERE met onstuimigheid aandrong, of wel hem te Nieuw- poort af te wachten. Het eerste achtte maunrrs onzeker en gewaagd !. Hij besloot derhalve zijn leger aan de oostzijde der haven tusschen het strand en de duinen in orde te scharen en den aartshertog slag te leveren, indien deze tot Nieuwpoort poogde door te dringen. Daar het grootste gedeelte zijner troepen echter aan de westzijde gelegerd was en wegens het hooge water niet spoedig kon worden overgezet, achtte hij het raadzaam tijd te winnen. Ernst casimm van Nassau, op wiens moed en trouw hij zich verlaten kon, kreeg derhalve last aan het hoofd van vijftienhonderd man voetvolk en vijfhon- derd ruiters naar de brug bij Leffingen te trekken, welke den eenigen toegang door de moerassige landen naar Nieuwpoort opleverde, en den vijand aldaar zoo lang mogelijk op te houden. Tevens werd een bode naar Ostende gezonden, om de Staten-Generaal van dezen maatregel kennis te geven, en te verzoeken dat eenige compagniën der be- zetting de poging van graaf eawsr zouden ondersteunen, ervetcasmmr Met het aanbreken van den dag bereikte deze het hem aangewezene punt, doch houdt den vijand eenigen tijd op. bemerkte terstond dat hij te laat kwam, daar het grootste gedeelte der vijandelijke troe- pen de brug reeds was overgetrokken. Hoewel eene nederlaag, waarbij slechts dood of gevangenschap te wachten was, onvermijdelijk scheen, en het nog mogelijk was zich door een onverwijlden terugtogt te redden, besloot zansr casnem aan het Spaansche leger stoutmoedig het hoofd te bieden. Hij wist van hoeveel gewigt ieder uur oponi- houd voor mavnrrs wezen kon, en stelde dus andermaal met koelbloedige zelfrerloo- chening zijn leven voor het welzijn der Republiek op het spel % Eene engte bespeu- rende van omstreeks honderd schreden breedte, waar de Spanjaarden door moesten trek- ken, telde hij zijne troepen daarvoor in slagorde, rigtte twee veldstukken tegen den vijand en hield dezen geruimen tijd staande. Eindelijk door de overmagt teruggedron- gen en in verwarring gebragt, sloeg de Staatsche ruiterij op de vlugt, waarop ook het | voetvolk, dat met uitstekende dapperheid gestreden had, aan het wijken geraakte. Ge- lukkig slaagde graaf exnst er in, zich met een gedeelte der zijnen binnen Ostende te redden; doch meer dan achthonderd soldaten en zeer vele officieren waren ge durende den hardnekkigen strijd gesneuveld, en de gevangenen werden door de Span- jaarden meedoogenloos afgemaakt. In den waan, dat hij de voorhoede van het Staatsche leger verslagen had, schreef aLBeRTUS aan zijne gemalin, dat hij haar weldra mauvais van Nassau hoopte te leveren, en de aanvankelijke zegepraal werd te Gend en te. } VERE zegt, in zijne beschrijving van den slag, bij die gelegenheid van maunits: » le Comte es de nature tardif à resoudre quoy que seur,” ? Vgl. hiervoor, bl. 117 v. DES VADERLANDS. 145 ————————————————————Àn nq" Brugge door kanongebulder en klokkengelui aan de inwoners verkondigd. Te Ostende 1600. 