Lofrede en lijkzang op Sebald Fulco Johannes Rau
Hooggeleerden van voorst verdedigd; den We!-'| Eerw. zeer Gel. van vloten, van vviens Ooster- Iche Verhandeling ftraks nader ; den zeer Geleerden E. a. borger, reeds zoo bekend en door zijne doorwrochte Disfertatie over den Brief aan de Ga- latiers , waarbij hij te regt met bijzondere eerbewij- zingen en hoogen lof de Doctorale waardigheid in de Godgeleerdheid verkreeg ; en door zijne Oraii'o lie modesto ac prudenti facrarum Ltterariim inter - pretc , zoo vol zaaks en kennis , zoo keurig , krach- tig, oorfpronkelijk en na'if van ftijl, zoo zuiver en gekuischt van taal , waarbij hij het Lectoraat der Gewijde Uitlegkundc aan de Koninklijke Univerfiteit Ttanvaardde ; borger, wel voornamelijk een Leer- ling van den beroemden van voorst, doch die zich in zijne Hermeneutifche Collegien bij het be- handelen van mat the us Euangelie in de Uitleg- kunde van het Oude Testament zoo zeer ervareri. toont , en den roem van de Oosterfche en Oudheid- kundige fchole van rad even mannelijk handhaaft Bis hij hem bij het (lot zijner pas vermelde Rede- voering, met ware welfprekendheid , vler dagen 11a gijn overlijden dus vereert, * n Magnum vitae concedat lohgumque fpatium Peus ! (Na dozen wensch , aan de Hoogleeraren gc* daan, X 6 - AANTEEKENINGEN. io 3 daan, vervolgt hij dus.) Fragilitatis enim humanae vacuus nos adraonet ravii nollri locus. Horri- bilis est ilia fedes , quam ravius occupare folebat. Duobus, ineunte hoc anno, ornamentis fpoliata est Academia; eodem exeunte, cxftinguitur tcrtium lu- men. O annum fatalem, calamitofum trillique in faftis figno notandum! Exftinctus est seualdus fulco joannes- ravius, aetatc florens, elo- quentil incomparabilis , comitate amabilis , virtute infignis , doctrina clarus. Illud , illud, inquam, immortalitate dignum ingenium , ilia humanitas , ilia virtus ravii, morte exftincta fubita est ! Exftinc- tum lugete r avium, Curatores! Profesfores ! Ju- venes! Vos denique orones, quos bonarum ceperit literarum amor, exftinctum lugete r avium ! Ast! ad plangorem quid vos excitem ego ? Beatae fortis cogitatio Ievamen afferat rcmediumque moeroris. Or- bi turbulento ereptus est & aerumnarum theatro ra- vius. Aftris terminabatur Viri fama ; ad aftra eum evexit magnus mundi Rector. Et nobis igitur ad- mittenda confolatio est, & ravio noftro nos por- tum gratulari decet. Beatum gaudetc r avium, Curatores! Profesfores! Juvencs! Vos denique ora- nes, qui ad eaudem, quam ille nactus est, gloriae fedem tenditis , beatum gaudete r avium! — Tu vero, qui rebus humanis praees , cujus numine & mente omnia hunt, Tu Senes venerabilcs, optimos defuncti Parentes, Tu Conjugem carisfimam, Iibe- ros ceterosque cognatos fuflenta atquc erige , ne gra- visfimo , quod eos opprimit , pondere doloris prorfus conterantur. Afllictam quoque Tibi coinmcnd.unus G 4 Aca- D 104 AANTEEKENINGEN. Academiam, cujus identidem cicatrices refricantur. Ingentem , quam fecimus , jacturam beneficiorum cu- mulatione compenfa. Turn demum & Literis fuum decus , & nobis lacrymantibus noster reilituetur RAVIUS 1” Van die genen der Leerlingen van rad, welke aog aan de Akademie zijn en uit zijne fchool in die van van der palm zijn overgegaan, durf ik gee- nen bijzonder noemen , om niet ten aanzien van den eeneii of anderen eene onbillijke uitzondcring te jnaken. Gelijk ik veel aan de vriendeliike mededeeling van ^en bekwamen en waardigen van campen in de befchrijving van het Oostersch Onderwijs van rad hier openlijk dank wete , verheug ik mij dezelve be- vestigd te zien door de volgende keurige Aanteeke- ningen van den Heer b. f. tydeman, welke hij, nadat mijn herhaald verzoek zijne zedigheid met moeite had overwonnen , mij wel hceft vvillen mede- deelen. „ De Collegien , welke de Hoogleeraar rad, mijn geliefde en onvergetelijke Lecrmeester , gedurende de Jaatile zes jaren geliouden heeft, zijn de volgende. f°. Hcbreeuwfchc Grammatica en Syntaxis volgens schroeder. Hier werd iedere Regel of Pa- ragraph voorgelezen, verklaard, uitgebrcid en met voorbeelden opgehelderd. Somwijlen werd eene of andere min naauwkeurigc uitdrukking of aanhaling critisch gecastigeerd ; fomwijlen iets als overtollig verworpen j dikwijls het ont- tyekende aangevuld, VoQmamelijk was rau Digitized by Google AANTEEKEN INGEN. 105 er op uit , om zijne discipelen het nuttig gc- bruik van bondige kennis in de Grammatics en vooral in de Syntaxis , 00k door zijn eigen voorbeeld, te toonen en aan te prijzen. a°. Hetzelfde kan men aanmerken met opzigt tot de Arabifche en Syrifchc Grammatica volgens alting, vvelke Dialekten evenwel met opzigt tot het Grammatikale geene zoo wijdloopige uit- breiding behoefden , waarom r a u dit gedeelte altijd korter plagt te bchandelen en de theorie met de praktijk terftond te verbinden. Met de Arabifche Grammatica was de Grammatikale behandeling van de Fabelen van locrian cn de Sententien verbonden ; met die van de Sy- rifehe het Nieuwe Testament, bcpaaldclijk het Euangelie van lukas. 3 0 . De Hebreeuwfche Grammatica werd praktisch behandeld in het Analytisch Collegie over Ge- ticfis , Ruth en de Koningcn. Hier had men de kunde van rau in de Grammatica en Syntaxis te bewondcren , want de mutationes punctorum toonde hij uiet alleen bij ieder woord aan , maar liet 00k bij iedere mulatto puncti den regcl , die daarop betrekking had, op (1 aan. 4°. Een Exegetisch Collegie over job, of de JPfa!~ men, of jesaias, en gedurende dit loopend Akademie-jaar over jereriias; waarin ’smans bclezenhcid in de Griekfchc en Latijnfche Poe- ten , zijn fcherp doorzigt in het opfporen van den zin der woorden en de bevestiging der ge- gevene verklaringen , zijn fijn veniuft in conjec- G $ W- Digitized by Google JO 6 AAN TEE KEN INGEN. turen , (waartoe hij echter zeer zelden toe- vlugt nam) en bovenal zijn gevoel voor het fchoone , zijn dichterlijk genie , het poetifche van zijne uitdrukking, befchrijvingen , vergelij- kingen en beelden , in derzelver voEe kracht en luister uitblonken ; terwijl eene zoetvloeijende vertaling en deroerende en treffende toon, waar- mede hij het oorfpronkelijke reciteerde, te zamen dit geheele onderwijs nog belangrijker maakten. 5 °. Dezelfde welluidendhcid in het lezen van het Arabisch heeft mij voor die Taal ingenomen. Naif, gecstig en vermakeliik was zijne behande- ling van de Colailah wa Dimnah of do Fabelen van b i d p a i. De Arabifche Poezij , welke door hare moeijelijkheid , gczwollen ftijl, en duister- heid bijna iederen leerling in den aanvang moest affchrikken , verkrecg door zijne behandeling zulk een leven, vuur, kracht, bevalligbeid en verhevenheid ; dat men zich gaarne de moeite getroostte ; dat uit de duisterheid , door zijne hand zachtelijk verdreven, het fchoonfte licht ontftond , en het verhevene heerUjk uitkwam. Een ieder, die met eenig poetisch gevoel zijne Collegien over de Hamaza , de Caab Ibn Zo- htiri , en de Amralkeifi Moallakah heeft bij- gewoond, zal voorzeker in deze getuigenis in- ftemmen. Wat het Arabisch betreft valt nog aan te mer- ken , dat rau er altijd op uit was, om zijne discipelen , welke voor die taal eenigen fmaak toonden, aan te raden om vooral toch v tel to Digitized by Gooc A A NT EEKENINGEN. tof Icztn, zich niet door de moeijelijkheid van eene enkele uitdrukking te latcn aflchrikken , daarop niet lang te zitten peinzen , maar vol te houden en deze oefening door te zetten ; met dat gevolg, dat elk, die zijnen vvijzen raad volgde, wcldta het nut daarvan ondervoud. Het gebruik van Manufcripten en het vertoo- nen van kostbare en prachtigc Handfchriften of andere zeldzaamhcdcn verftrekte, bij dit onder- wijs , niet weinig om den lust tot het leeren van het Arabisch op te wekken , en de gelegenheid daartoe gemakkelijk te makcn en te vermenig- vuldigen. 6 °. Na de behandeling van de Syrifche Grammatica en eenige Hoofdftukken van het Nicuwe Testa- ment, plngt rau zijnen discipelen de Chreflo- matic van kirsch in handen te geven , omdat bij dezelve geene vertaling gevoegd is. Door- gaans toonde hij ons het verband en de overeen- komst van het Syrisch met het Hcbrceimsch en Grieksch en zocht ons daarop te doen letten, om ons dus van de ligtheid van dat Dialekt te overtuigen. 70. De Hebreeuwfche Antlqulteiten , welke rau hield , zonder zich regtftrceks aan cen of ander compendium te binden , muntten uit in volledig- beid zonder wijdl'oopigheid , in- orde en juist- heid. De (trekking van dit ondenvijs had eene bijzondere nuttigheid door de toepasfing daar- van op moeijelijke Bijbelplaatfen , welke er door werden vcrklaard j gelijk het geheel blijkcn Digitized by Google AANTEEKENINGEN. 10S draagt van des Hoogleernars belezenheid in dit vak en van zijnen fcherp doorzoekenden geest.” (48) Bl. 29. Ilet is hier de regte plaats om eene ftaal te verraelden van de buitengewone vlugheid , bij- zondere gemakkelijkheid en wijsgeerige vergelijkings- geest in het beoefenen van talen , welke rau geheel eigen was. Dezc begaafdheden hielpen hem in het aanlecren van het Turksch , waarvan de kennis hem 00k ter vertaling der officiele ftukken , welke het Gouvernement van tijd tot tijd van de Barbarijfche Vorsten ontvangt, noodzakelijk was. Gemakkelijk, en meest door de onderlinge vergelijking van de letteren , welke hij naauwkeurig overfchreef , en het opfporen van hare overeenkomst met de ande- re Oosterfche karakters ontcijferde hij een gedeelte van den brief; zoo dra hij eenmaal op den weg was', viel het hem ligt het overige op te maken , de verta- ling volgde gcreedelijk en , na deze eerfte proeve, vertolkte hij , zonder moeite , alle de brieven , welke hem vervolgens ten dien einde werden (oegezonden. (49) Bl. 30. Specimen Philologicum , continent Defcriptiunem Ms. Bibliothecae Lugduno Batavae , partemque inde excerptam verfionis Samaritano~ /lrabicac Pentateuchi Mofaici , quod , Praefide v. c. s. f. j. ravio, &c. , die xi Nov. mdccciu, in Aud. Theol. Lugd. Bat. publice defendit a . van Vloten, &C. , Auctor. (50) Bl. 30. „ Ce morccau donne une id£e avan- ta* X Digitized by Google AANTEEKENINGEN- 109 tageufe de la critique de 1 ’Auteur et de son exacti- tude.” Dit zijn de eigene woordcn des doorgeleer- den Hoogleeraars , in eenen brief , welken hij de vriendelijkheid had mij , in antwoord op mijn ver- zoek om zijne bijdragen tot mijne Lofrcdc , uit Pa- rijs den i5 den Januarij 1 . 1 . te fchriiven. Van deze Verhandeling zijn cn in den Konst- en Letter -Bode en in onderfcheidene andere Maand- werken loffelijke recenfien gegeven, of opgaven ge- daan. Doch daarbij heeft men niet genoeg doen uit- komen het nuttig gebruik, dat bij het vervaardigen der Disfertatie gemaakt is van onderfcheidene Hand- fchriften der Leydfche Bibliotheek, of het geen er hier en daar nieutvs en belangrijks in gevonden wordt nopens Ebn Haukal enz. Deze weinige aanmerkin- gen zullen genoegzaam zijn om de aandacht op dit ftuk nader te vestigen. ■ (51) Bl. 31. Ik bedoel hier weder den Wel-Ed. Heere b. r. tydeman, Theol. Stud, te Ley- den , in de 47 fte Aant. genoemd, — den waardi- gen Zoon van den beroemden Hoogleeraar in de Regten , aan wien het in orde brengen en catalo- giferen van de Bibliotheek der Koninklijke Hooge School is toevertrouwd. Deze voortrefFelijke en beminnelijke jongeling bezong zijnen Vriend bor.- cer in een Arabisch Vers , ’t welk achter de Disfertatie over den Brief aan de Galatiers ge- plaatst en door beider overledenen Vriend en Lee- raar rau in Latijnfche Dichma.it is overgebragt, ten blijke zoo van zijn genoegen over het Dichtftuk zel- Digitized by Google no AANTEEKENINGEN. zelve als van zijne genegenheid voor den Dichter, De geleerde wereld verwacht van den Heer tv* deman eene uitgebreider Proeve van zijne Ooster* fche en inzonderheid Arabifchc kennis. Onder nan? voering van zijnen Leeraar rau en met vriendelijk# mcdewerking van den verpligtenden silvestrb, de sacy vervaardigde hij eene Proeve van het Woordenboek van Ebn Chalikan; welke wij hnrtelijk wenfchen, dat, eerlang in druk verfchenen en me* lof in ’t openbaar verdedigd , den Vaderlandfchstt roem verhooge! (52) BI. 32. Dezelve zijn vijf in getal. Vooreerst die , welke reeds op Bl. 95 vermeld is. Ten tweeden. s. f. j. ravii Oratio de Poefeos Uehmicat prae Arabum Poe ft Pracjlantia , tarn Veritatis quam Divinae Majestatis Religionii in r eteri codice facro traditae Argumento. Ha - bita publice L. B. d. xvm. Octobris cioidccxciv. Ten derden. s. f. j. ravii Oratio de Jefu Christi ingenio et indole perfectisfimis per com - parationem cum ingenio et indole Pauli Apos - toll illustratis. llabita publice d. vm. Ft- bruarii cioidccxcviii. Quum fuprctno Acade - miae Lugduno - Batavae Magiflratu abiret. Ten vierden. s. f. j. ravii Oratio de Poeticat Facultatis excellentia et perfectione fpectata in tribus Poetarum principibus , fcriptore Jobi t Homero et Osfiano, Habita publice Lugduni Batavorum d. xxiu Junii cmioccxcix. Ten vijfden. s. f. j. ravii Oratio. de Naturae op. & \ Digitized by Google AANTEEKENINGEN. lit optima eloquer\tiae facrae Magistra. Habi- ta publice d. vm. Ftbruarii ciotocccv. Qutm fupremo Academiae Li/gduno-Batavae Magi - ftratu iterum abirct. (53) Bl. 33. Redevocring van s. F. j. rau, over het allervolmaakst karakter van Jczus Chris- tas, opgehclderd door ecne vergelijking met dat van den Apostel Paulas. Uitgefproken op den agtflcn Februarij des jaars 1798. Bij het nederleggen der v/aardigheid van Rector Magnificat , aan de llooge Schole te Leyden. Uit het Latijn vertaald door j. de kruijff, te Leyden bij s. en j. luchtmans, 1798. ZxtN. A. Konst- en Letterbode X de D. bl. 179*. (54) Bl. 34. Jeronimo de bosch in zijn Antwoord op de vraag: welke zijn de beste en dui- delijkfte kenmerken van zoodanige regelen , die , om- dat zij in den aard van ’t onderwerp te vinden , of met de form van ’t gekozen dichtftuk verknocht zi<n , niet mogen noch kunnen veronachtzaamd of te bui- ten gegaan worden? — te vinden in de Verhahdc - lingcn , uitgegeven door teyler’s Tv/eedc Genoot- fchap; te Haarlem, bij joh. ensched£ en zo- nen, en j. van walr£ , 1783. TweedeStuk* de geheele Verhandeling door , en , bij wege van Be- fluit, op bl. 215 en volg. ( 55 ) Bl- 35- Ik heb getracht ter dezer plaatfe de keure der Dichtkundige Werken van rau bij een te brengen. De aard der Lofrede gedoogde in den tekst zel- Digitized by Google S a?. AANTEEKENINGEN. lie zelven geene nadere uitbreiding ; deze kon alleen lii de Aanteekeuingen plaats vinden. Ik bedoel dan vooreefst de Redevoering over de voortref elijkheid der Ihbreeuwfche Dichtkunst boven de Arabifche , ah ecu bewijs zoo we l van de waar- heid als van de Goddelijke mdjesteit der openbaring yervat in de fchriften van het Oude Verbond. Dezelve is in cn buiten ons Land door opgaven en recenfien tc weinig, naar hare waarde, bekend ge- maakt; gelijk het al dikwerf gaat met Akademifcho Rede voerin gen en andcre losfe ftukken : vooral wan- neer dezelve , eerst lang na dat zij zijn uitgefproken , worden uitgegeven. Misfchien kan deze gelegenheid dienstig zijn , ora er de aandacht nader op te bepa- leu, cn daartoe komt mij niets meer gefehikt voor dan het verflag, dat de Schrijver zelf, in ecu Voor- Lerigt , wegens het doel en de wijze van behandeling dezer nieuwe en belangrijke (to lie gegeven heeft , en ’t welk hij dus befluit : „Totum igitur locum , in quo verfatur haec oratio, (ic diftribui. — Principio infignem illam excellentidm poefeos Hebraicae prae Arabum poeli , inftituta comparatione , evidentisfimo demonftravi. Quo in argumento aliquantisper mo- xandum mihi fuit, propter auctoritatem eorum, qui nimis magnifice de Arabica poefi fentiunt. Dein , al- tera orationis parte docui , hanc praeftantiam poe- feos Hebraicae a caufis vulgaribus et humanis mini- me repetendam esfe , fed in fatis eius elucescere fin- gularem Dei pfovidentiam ; quod per comparationem fatorum fimillimorum , quibus , longe dispari eflectu,' ufa poiifis fuit Arabica , apertisfimum reddidi. Por . lire- Digitized by Google AANTEEKE NIN.G.EN. HJ ftremam denique in partem contuli , quidquid ex disr. putatis effici potest ad fidem divinitatemqne religio- Bis, quae pandectis veteris Testaraenti continetur, ftabiliendatn, vji Quoniam vero neque teraporis anguftia , neque au- ditorum reverentia ferre.videbno.tur, : ut quae de Ara^ bum poetis -dicenda erant, exemplis recitatis confir* marentur, vel barbarorum et obfcurorlim nominum crepitu eruditas aures laederem , annotatiunculae fub- jiciendae fuerunt , quibtis nonnulla capita paulo co* piofius pertractare , idemque inftitutum in altera quo- que oratione fequi conftituerain : fed jam in tantam molem excreverat hie libellus , ut intelligerem , non tam copiam mihi quaerendam esfe quam roodum; quare hoc confilium abjeci , et primae tantum oratio- ni ea fubjunxi, quae maxime necesfaria videbantur.” Ten tweeden had ik het oog op de Redevoering over de voortrcffelijkheid en volmaaktheid van hct> Dichivcnnogen , befehou-wd in de drie voornaamji * Dichten , den Schrijver van het £oek job, home- rus en os Si AN. . . • • Gelijk de keuze dezer ftoffe voor het oogtnerk de* Redenaars allergefchiktst was , en zich door hare nieuwheid zoo wel als door hare beiangrijkheid en aangenaamheid onderfclieidde , zoo bleek daaruit op het allerluisterrijkst de bevoegdheid van rau tot aijnen nieuwen post , door zijne theoretifehe kennis , ziine wijsgeerige efthetifehe begaafdheid , en zijn voortreffelijk dichtvermogen. Immers wordt in deze welfprekende Redevoering de verlieven oorfprong der Dichtkunst aangewezen , H zo* Digitized by Google a a n:te.ek eningen. tl# zoo als dczelve ontfiaat uit de befchouwing der na- tnut , krachtdadig vverkemle op de zinnen , op dfl verbeelding en op .het gevoel , erl uitgedrukt door beelden , vergelijkiugen en leenfpreuken. Hieruii wordturaens afgetekl .,'waaroin het dichterlijk vermo- gen -in den khrdfchen ffaat der voiken , voor derzek vt? wijsgeerige befchaving, het heerlijksc heeft uit* gtUfonken. Deze -aanmerking wordt toegepast op da drie Dichwrs, wtet voorbeeld , door ouderlingfc Vera gelijklflg, de voortreffelljkheid en volmnaktheid tan het dichtvermogen heerlijk moest doen uitkomenj Wasirad ten aanzien van elk huuner op eene treffende Wijze -de ware en verhevene kracht der Dichtkunst Word: aangetoond , zoo als dezelve beftaat in het geVoel van het groote , fchoone en overeenftemraende in de natuur , gewijzigd naar elks aanleg , aard, Ipeftijd en omftandigheden — en in de rocrende , treffende * overmeesterende , wegflepende kracht * Waarmede dit gtvoei wordt uitgedrukt. - En hier ftrckt elk der bovengemelde Dichters ten voorbeeld van dat fchepptn , fchiidtrcn , hcwegen el* iermaken , waardoer de ware po&tifche genie kenbaar ts , en worden zij oordeelkundig gekarakterifeerd \ door eene allergelukkigfte keuze van de fchoonfte ta- fereekti , welke hunne onnavolgbare werken vereeu- tvigen. Zoo blljkt het fcheppend vermogen van o 9- AtA-ti uit de ontmoeting van fingal en malVinA to het fchimmenryk j dat van homerus, uit de voorftelling van het verrukkelijk fchouwfpel , *t weHt atijn tijdvak hem opleverde , zoo eenig in ziin foort als ftreclend an bekoorlijk , de verheffing namelrik *--* .. ‘ , das Digitized by Google v AANTEEKENINGEN. ns des menfchoiijken geflachts uit den ftaat der eerfte tvoestheid tot dien eener meer befchaafde maatfchap- pij ; dat van job eindelijk uit de fchepping der we» reld, zoo als die in het xxvi. en xxxvin. Kap. wordt voorgefteld. Op foortgelijke wijze worden de drie Dichters in de beoefening der overige vakken hunner verhevene werkzaamheid niet befchreven, maar met de levendig- lie verwen afgcmaald , zoo dat men hen meent te hooren en te zien : terwijl de Redenaar bij de voor- ftelling van het roerende in homerus, door de Goddelijke aandrift van het dichterlijk genie, waar- van hij de volmaaktheid aantoont, zelf vervoerd, andromaches klagt over haren hector itt eenen bewegelijken en zoetvloeijenden Klaagzang al* iergelukkigst wist over te brcngen. In de derde plaats heb ik in den tekst bedoeld een gedeelte van eene Latijnfche Ode van rau aan F. burman,, vervaardigd in het laatst van zijnen aka- demie-tijd , waarin hij Stephanus marceldood bezingt. Ten vierden had ikhet oog opzijn’ montejuma, in het Genootfchap Dulccs ante omnia Mufae , te Utrecht voor vijf-en-twintig jaren voorgelezen , blin- •“kende van fchoon dichterlijk vuuf, getuigende van des dichters jeugd en kracht , bekroond met algeme$- ne toejuiching, doch tot hier toe ongedrukt gefele- ven. Zie ljier hetzelye: H a MON- H6 AANTEEK.ENINGEN, MON TEZUMA KONIN.G VAN MEXICO, Toen hij door de Spanjaarden ftond omgebraft te worden. Sc moet dan fterven! , . . Ik , die , knielend aangebcden, Tijrannen op mijn wenk vcrnietigd heb gezien, Zal door een Sptanfchen be«l gefolterd nedcrzijgen! . .. Ontmenschten ! is ’t aan n , dat ik die lot verdicn t . .. Was ’t nict genoeg mijn volk bii duizenden te flachten? Weg! aakiig fcbrikbeeld! zwijg verfeheurend zielverdriet ! A Hoor ’t gillen nog! . . ’k zie ’t bloed! vertrapte Mexicanen! Ach wijt MONTEZUMA u'.v vreeslijk onheil niet ! . .. Ik klaag vergeefs ! . . . geen heal! geen troost! verfchriklijk fterven! Nu allcs mij vermoordt, zijn vreugd zict in mijn pijn ! Mijn Vrienden ! — Ttbad er nooit! Mijn God! — zou hij mij redden! Zou hij — die Spanjaards fchiep — menschlievend kunnen zijnf Mcnschlicvend ! Ja! ik had een Spanjaard kunnen worden. Had hij gewild. Triumf! ik haat hen tot in 't graf; 'Ja ! die her laatst zijn voet mij op het hart zal zetten , Stoot met dien trap den vloek van raijne lippen af. — Een Spaanfche weldaad nog! doet mij ten eerilen fterven, t Dan vliegt decz’ hand, fchoon nu gckneld, u in ’t gezicht, . .. Dan beulen I zie ’k u haast uw eigen bculcn worden . .. Cij bloost, o Spanjaards — kuntgij blozen! ach veclligt i¥®gltgijuwmensehheid . f Neen! gij lachtnog, Welk een booshcidl Hunt gij dit zicn , o God ! ftaat dlt die tijgers vrij 1 Zoudt gij , o j e 7. u s ! zoo ge God vraart , dit gedoogen f Wreck , zoo ge Cod zijt , door uw blikzems u en mij ! Wat zcg ik ! zijt ge God , doe mij uw krach: gevoelea ! Tref mij ! — zoo toont ge ats God uw goedheid , want mijn lot Moet waar Tc geen Spaanlche beuls zie lagehen , draaglijk wezen. Z'h nid’tra! . . . Monfters! ftoot! — ik dagvaard u voor God. — Dig! gk Ten AANTEEICEN IlN G E N. nr Ten vijfden bcdoelde & eene Latijnfche Ode , op den ip 4 " Maart 1802, door rau in het keurig Al- bum van zijnen Vriend j. de bosch geplaatst, ’t welk in de Sylloge op bl. 72 vermeld , voegzaam plaats zal kunnen vinden. Hierbij behoort eene andere Alca'ifche Ode , welke »ede eene uitftekende waarde heeft , gerigt aan den- zelfden, onzen eeriten Latijnfchen Dichter, bij gele- genheid dat deze zijne po6mata uitgaf. Men vindt die achter de Praefatio , voor deze allezins kosteliike verzameling , gedrukt te Utrecht bij b. WILD en J. ALTHEER, MDCCCUI. Eindelijk heb ik in de zesde plaats voor den geest gehad eenigc Cantiques , door rau vervaardigd , namelijk de drie-en-vijftig(le , de vijf-en-vijftigfte en de vier-en-zestigile , waarvan de twee eerften Avond- maals-Liederen zijn en de laatfte een Lofzang is ter eere van den Verlosfer. Men vindt dezelve onder de Cantiques four le Culte Public , Rteueillis et impri- nts par ordre du Synode Wallon. A Dordrecht, ehez a- bluss£ et fils, mdccciii. De volgende Ode aan den Dood , mij door eene vriendelljke hand medegedeeld , komt mij voor , daar zij niet gedrukt is , bij de vermelding der Dichtftuk- ken mijnes vereeuwigdeu Vriends , mede eene plaats te vcrdiencn. > \ H 3 ODE Digitized by Googli Jl* AANTEEKE N IN GEN. 0 D E AAN DEN D O O D. U, die, op vleuglen der nacht, i Naar hooge paleizen gedragen, Uw koude hand Op ’t aangezkrht van trotfche Vorsten legt, v En op den fcepter trapt; #>•' Of, als ge in donder gehuld. Door ’t ruisfchen der blikzemen wandelt* Met ddnen flag Twee trouwe harten van elkander* nikt, > De fterkfte banden flaakt 5 ♦ * . . ; . «■* U, Koning, klinke mijn’ Her! .. ' De Iier eens bloeijenden Jonglings , UWliefften prooij. ' Lit at vrij ’t Heelal verbleeken op uw naaro! Ik zing den Dood een lied! Neen ! — Dood ! gij zijt niet geducbt ! A1 zwaait gij uw ijzeren fcepter • : Door ’t gantsch Heelal : A1 hebt ge uw hand misfchien reeds opgeligt, Terwijl ik van U zing. fchoon. A AN TE E KE NINGE N. Schoon , als de zinkende Zon , Verkvvikkend *, als ’t ruisfchen der bosfchen j Wen de avond daalt j>. En balfemgeur in ’t kwijnend bloempje drupt, Komt gij den Christen voor. Dat vrij een tijran van den troon , Als hij uwe vleuglen hoort ruisfchen , Ter aardc zink’ ! Dat hij , wiens wenk het menschdom beven deed , Ziph kromme op uwen wenk. De Christen verbeidt U met vreugd, .Hij rust in de fchaSuw uwer vleuglen. Zijn jezus wenkt! Hij ziet in U zijn gids, zijn troost, zijn Vriend En kuscht uw koude baud. Ja! jezus verwon uw geweld En zit op den zetel dcs levens In Eeuwigheid! Triomf! hij wenkt! haast zitten wij met hem In ’s levens Eeuwigheid. O zachte , verkwikkende Dood ! Koelende avond des brandenden levens ! Gij zult, zoo vaak Mijn moede ziel door ’s levens hitte kwijnt, De itof zijn van myu lied ! • t *784* (56) I I ' Digitized by Google AANTEERENINGEN. iso (56) Bl. 40. Op den laatften plegtigen Dank- eu Bededag, we Ike den 25 July 1805 gevierd is, vervul- de r a u te Haarlem eene predikbeurt , en leide tot grondflag zijnerRedevoering Matth. VIII: 25**. Hea- rt, behoed ons , wij vergaan. In deze Lecrrede , zeker eene der beste , welke hi} immer hield , aan welker voordragt hij 00k alle de kracht zijner welfprekendheid befteedde , gaf hi} de- zen uitroep van jezus Ieerlingen, Wij vergaan! den inwoneren des Lands in den mond , en regt- vaardigdc dien, door het opbangenVan een getrouw tafereel van den tocftand der Natie ; waarop hij , als het eenig middel van redding uit het dreigend gevaar, aanwees den bijfland van den Heer des Heelals, en alzoo zijne Tochoordcrs , cn in hen het ganfehe volk, aanfpoorde tot dit krachtig gebed, Heere , be- hoed ons ! Bij den overgang van het eerfte tot het tweedeDeel, vermeldde hij de destijdsdoor fommigen zeer aangeprezene emigratie , als een der middelen , waardoor men zich redden wildc; en fprak met al den rocrenden aandrang van een diepgetroffen hart, de volgende pasfage uit: „ Voilh le danger, oh nous nous trouvons. Je l’ai peint sans le ddguiser , ou l’exagdrer. Mais vos coeurs allarmds me demandent, s’il n’y a done plus de rcmdde ? Quel parti doit prendre dans ces circon- stances un ami de la patrie? Ici j’entends la prudence humaine, qui ne calcule que ses intdrets, conseiller d’abandonner au plutdt une terre, qui appauvrit ses habitans et qui va suc- eom'oer sous le poids de ses maux. Trisre et funeste con-. Digitized by Google A A N T E E K ENIN GEN. 12 * eonseil ! Pourrais-tu jamais plaire 4 un homme , ca- pable d’apprdcier le bonheur d’etre nd dans cette rd- publique. Non ! que des ames stupides ou ddna- turdes par Ie luxe, que des dtrangers, que le seul motif d’intdrdt a conduit parmi nous , se rendent coupables de cette ingratitude! — Nos coeurs re- poussent cette pensde parricide! Quoi , nous t’abandonnerions dans ta ddtresse, terre natalc, ou chaque pas, que nous faisons, nous rappelle les vertus de nos Ancdtres. Terre sainte , abreuvde du sang de tant de hdros, qui, dans des moments de ddtresse , plus horribles encore, sont morts glorieusement sur ton sol , pour la libertd et la religion ! Chere Patrie , nous oublierions les bien- faits , dont tu as environnd nos berceaux , nous laisserions & l’abandon les cendres de nos peres , qui nous auraient envain transmis en hdritage le fruit de leur sueur et la Constance de leur caractere , nous ne mourrions pas de douleur , en passant la frontie- re , 4 l’idde de ne plus revoir ces prodiges de l’indus- trie , ces champs fertilisds en ddpit de la nature , cette terre toutc couverte des monumens de la bdnd- diction deDieu, dont 1 ’idde nous inspire une juste fiertd. Et oil iriez-vous, malheurcux Hollandois? quel pays vous offrirait ces douceurs , qui sont un besoin pour vos coeurs non moins que pour vos corps? Oil trouveriez-vous ces mocurs, cette pidtd qui adoucissent vos maux ? Insensds ! croiriez-vous pouvoir fuir vos malheurs ? Ah ! si vous preniez les ailes de l’aube du jour, et que vous vpus logiez 4 l’autre cOtd de la mcr , 14 indme la main de Dieu II 5 vous Digitized by Google AANTEEKENINGEN. fu vous atteindrait et sa droite vous saisirait. Vous re- tro uvericz partout les funestes causes de n6tre mal- heur, et, assis au bord de fleuves dtrangers, vous tourneriez des yeux baignez de larmes , ternis de home et de regret vers une Patrie , qui , dans sa ruine mfime , est prdfdrable 4 toutes les ddiices dc Babylone.” (57) Bl. 41. Vid. s. F. j. ravi 1 Oratio deNof tura, Optimd Eloquentiac Sacrae Magistrd. pag, Sclvi et xl v ii* (58) Bl. 42. Het Collegie fur U Mtnistere Sacri , welk rau, om de twee jaren, gewoon was in het Fransch te houden , had , van den beginne af tot aan den einde toe , dat is ao jaren lang , eenen onge- oieenen toeloop. Studenten uit alie de onderfchei- dene Faculteiten hoorden hetzelve gretig en getrouw. Het was in der daad een cours d' eloquence faerie. Rau droeg bij die gelegenheid de fraaifte ilukkep van de beste kanfelredenaars met zijne bekende wel- fprekendheid voor, zoo dat het voor elk, die flechts eenigen prijs op dezelve flelde , van dien kant allddp reeds grootc waarde had. Hoe veel invlocd dit Collegie op de vorming van jonge lieden gehad hebbe, welke zich tot den kanfel voorbercidden , blijkt in die leerlingen van rau, welke, het belang van dit onderwijs gevoe- lende , daarbij een nuttig gebruik maakten van ziine praktifehe Redekundige lesfen , waarin hij hen in de kanfel - voordragt , zoo in het Nedr- duitsch A AN TEE RE N IN GEN. 12 * fiuitsch als in het Fransch, gewoon was te oefenen. ■ Van de voortreffelijke Redevoering over dcNatuur^ eels de beste Leermeesteresfe der gewijde welfprekend- heid , waarvan ik hier meermalen in den tekst fprak, vindt men eene uitvoerige opgave geplaatst in de Bi~ bliothcek van Theologifchc Letterkunde. D. IV. bl. 223. (59) Bl.42. Vid. S. f. j. R a vii 0 ratio de Natures, Opt i rid eloquentiae Sacrac Magistrd,ps.g. xli. et feqq. (60) Bl. 43. Vid. Memorta d. a . walraven, Oratione funebri celebrata cb h. c. cras, a. d. xh. Novembris mdccciv. Pag. xxvi et xxvii. De Hooggei. Schrijver hcrinnert hier de dubbele nitfpraak, in den tekst vermeld, de eerfte namelijk van facciolatus, die in eene uitmuntende Re- 'devoering betoogd heeft ; dat niemand een God- gdeerde is, ten zij hij tevens een braaf man zij ; de andere van den waardigcn Hoogleeraar h 0 L- lebeeE) (wiens nagedaclitenis mlj en alle zijne leerlingen fieeds dierbaar blijft) welke in eene doorwrochte Redevoering heeft bewezen , dat nie- mand een regtzinnig Godgeleerde is , of hij moot een naarlijk godvreezend man zijn, De dcrde uit- fpraak , die men hier in den tekst vindt , is van quinctii. iANUs , wiens bekcnde fpreuk Pcftus est quod difertos facit , door j. a. e r n e s t i op het treffendst is ontwikkeld en op het ovcrtuigendst bewezen in zijne Opuscitla Oratorio, ed Sec. Lugd. Bat . api/d s. ct j. luchtmans, Acad. Typ. WDCCLxvii. pag. xx» et feqq. 0*0 124 AANTEEKENINGEN. (6 1) Bl. 43. Ik bedoel onder meer anderen Milord Graaf van athlone, die in 1787 rau naar Utrecht als Hoogleeraar wilde verplaatfen ; den Rid- der van starrenburo, die, als Curator van ’s Lands Univeriiteit bij het vervullen van de plaats des Hoogleeraars scheidius, zijne praefidiale item , bij het (taken der andere, ten behoeve van rau gelden deed; den Oud-Burgemeester gael te Leyden; de Hoogleeraren der Utrechtfche en Leyd- fche Hooge School , inzonderheid den beroemden pestel; en eindelijk den Oud-Raad-Penfionaris SCHIMMELPENNINCK. (6a) Bl. 43. Op het lezen der voortreffeliike Re- devoering van rau, over het allervolmaaktst karak- ter van jezus enz. ontvloeide aan zijnen VriCnd hinl<5pen de volgende Ode, welke het mij ver- gund is , hier voor 't eerst in druk mede te deelen. ”E/ net %we!tt QlpovTi fiiipx root hxreTTov deyveim Xcyav ipyuu re orxvruv . .. , . ... Sv "OKu/iirei 5T*T>| p jt idvoc, oilieviv tvXTX tpurii xvepav trucrev , oil I (tijv mere >Mx xxTxxoi/MJei. Meyxf b tout oh Scot. 0 OPHOKL. in den oed. m. „Wie Digitized by Google A AN TEE KEN IN GEN. U5 „ Wie waagt , wie waagt „Den blik tot Hem omhoog, „En ziet den Zoon in 't ftralend oog? ,, Wie meet zich in ’t Heel-al met Hem ? „ Zijt gij het , Cherub ? ” roept en vraagt , XJit duizend — duizend Seraphim , Edn Seraph , als de morgen jong en fchoon , Wiens band een rol met lett’ren draagt. Er rijst een klank diep nit Gods troon : „ Aanbidt en knielt I ” De Seraph knielt in ’tlicht, En om den troon aanbidden Cherubim. Hun vleugel dekt en voet en aangezicht. „ Geen Cherub (fpreekt een ftem) „Geen Cherub meet zich met Gods Zoon I ’■ De hemel beeft; een pracht van glansfen flraalt. Men hoort een Choor, dat zingend daalt, En ’t Lam geleidt. Het blinkend Lam komt nader. Zijn bloed befproeit Gods troon. Hoe druischt het . Dat uit de harp der Zaal’gen vliet ! » „ Den Zoon de dank,de aanbidding !” zingt hun galm: „ De aanbidding en de dank den Vader ! ” Der Eng’len zang verfmelt in ’s menfchen pfalm. De Seraph klapt zijn wiek , en roept met magt : „ Gelukkigen ! Hij wierd voor U geflacht ! ,, Voor U ! . . Maar meet,o menfchen, nooit uvv kracht Met Hem , die, eenmaal flerflijk, — ftierf. „Het is Gods Zoon, die U hier plaats verwierf! ,, Aanbidt en knielt ! Hij wierd voor U geflacht ! ” Het li£ AANTEEKENINGEN. Het Choor verftomt en fiddert. Abraham En David knielen voor het Lam. Johannes knielt en Petrus weent. £traks juicht een zang, die aller kracht vereent# En klinkt door ’t hoog gewelf : ,, Aan Hem geleek , aan Hem gelijkt geen mensch. „Hoe wijs , hoe graot, geen Paulus zelf. „ Maria’s Zoon , — de grootfte , — alleen die mensch „Bereikte op aard den hoogften wensch, e j Dien aarde of hemel kende. O Hemel , eer ,, Uw God in Hem ! Aanbid Hem , aarde ! „ Geniet , o mensch , in Hem uw waarde ! ’* De Hemel zwiigt, en hoort de harp niet mcer. De Seraph wijst naar d’ aarde, en lispelt flauw: ,, Zoo l'prak ook daar de tong van r au. ” En legt voor ’t Lam de fchryf-rol ne£r. Men zie voorts h. de bosch. Carmen ad Ft- rtim Claris fimum et Amici s fimum s. f. j. r avium, 'tloquenliae Sacrae Find icon cgregium, 1 j. hinl6- pen, adeumdem, Oratorem egregium; beiden ge- plaatst voor de Oratie over de Natuur befehoirwd als de beste leermeesteres der gewijde v/elfprekendheid. Ik voeg cr bij de volgende Bijfchriften op de Af- beelding van rau, door den Konstfchilder hod- 'ces gemaald: wclke ftcchts in weinige handen zija en verdienen algemeen bekend te wezeu. Qui k Digitized by Google aanteeken ingen: IS? Qui vidit , quid vera velit fapieima christi, ravius, ingenii lumine , talis ernt. Hie hominuro tenuit facundo peiiore mente6 , Verba falutiferi pandit ut alma dei. Carus et Aufo'niis , Mufis et carus Eois , Dulcifono doctum fudit ab ore melos. Sums virescentes Libani de vertice palmas , Collige Idumaeo florida ferta jugo : His bene dispofitis facra de fronde corollis • Cingat honoratas indijta ley da comas. : HIERONYMUS DE BOSCH. VoicI les traits de kau, dont le talent facile Pdndtre et sait ouvtir le sens de l’Evangile. Par les tons relevds , par les vives couleurs De sa mile dloquence , il ravit tous les coeurs. Des lieux oil nait l'Aurore aux champs de l’Ausonie II ras3cmble en ses vers tous les dons du gdnie. Des palmes du Liban , de leurs plus fraix rameaux , Des fleurs, dont l’ldumde enrichit ses efiteaux, Se forme pour son front la couronne saerde, Que leyde posera sur sa tfite honorde. PIETER VAN WINTER NS.Z. Dit ishetbeeldvan rajj, wiens fchrandreenkloeke Zag wat cte ware wil van christus is geweest : ? eesc Wiens welbefpraakte tong dermenfehen hartenboeide, Als ’t Euangelie-woord van zijne lippen vloeide. koor Geliefd door Romes en door ’t Oostersch zangftren- Kwam, wat hijfprak of zong, ons fteeds bevallig voor. Pluk Digitized by Google AANTEEKENINGEN. reS Pluk de edlftc palmen , waar de Liban op mag roemen , Hetldumeesch gebergt verfchafFekeurvanbloemen: Zoo zij ’t gewijde loof geftrengeld tot eenkrans , Dien ’t grijze leyden plaatst om ’t koofd desachtb’re* mans. CORNELIS VAN LENNEP. Cui fua recludens tenebrofa arcana vetustas, Orbe nil Eoo, Hesperiove tegit: Flexanimi cunctos pandit cui Suada recesfus ; Eloquii, mentes ut.trahat aure potens: lngcnii ubertas ditisfima, gratia morum Quern decorant, purae et fimplicitatis amor; Ravius ille tui dectis est, mea Lcida., LyCei. ’ r Sufpice, quisquis amas pulcra et honesta , vinxm. P. H. HARROH. (63) Bl. 43. Ik noem hier de Koninklijke Maat- fcbappij der Wetenfcliappen te Haarlem ; die der Nederlandfche Letterkunde te Leyden ; het Curator- fchap van het Stolpiaansch Legaat ; de Schilder- en Teeken-Akademie aldaar ; het Utrechtsch en het Zeeuwsch Genootfchap enz. (64) Bl. 43. Op den 21 Januarij des jaars 1794, trad r a u in den echt met Jonkvrouwe Gertrude Stephanie, Gravinne van randwyck; ge- boren uit eeii Iiuis, door aanzien niet alleen, maar 00k door kennis, deugd en godsvrucht beroemd. Dit huwelijk werd met vier kinderen gezegend, ^amelijk twee Doc'nters en twee Zonen, susanne HEN- y i. ij I % Digitized by Coogli AANTEEKENINGEN. ias» MENRIETTE, REINIERA CHARLOTIA, JA- COB, en sebald jean everhard: wicr op- voeding de zorg, wier liefde de troost, wier leven het leven is eener diep bedrukte Moeder, die alles verloor wat haar op aarde dierbaarst was. (65) Bl. 43. Zijne Majesteit de Koning van Hol- land vereerde rau met de Ridderordc der Unic, en flelde hem , weinige dagen voor zijnen dood , tot Redenaar derzelve aan. (66) . Bl. 44. „Rien n’dgale le sentiment doulou- reux, que me fait dprouver la mort inattendue de mon ami, Monfieur rau, et j'e trouverois une con- solation a pouvoir contribucr it son 61 oge. J’ai vu en lui un homrne religieux , droit, modeste, bon ami, empressd it rendre service; et je suis sur, que tous ceux, qui font connu de plus pr£s, lui reu- dent le m£me temoignage.” (67) Bl. 45. Onder de groote menigte van hand- fchriften, waaruit rau’s geleerde arbeid beftond, is door de gevolgen der noodlottige uitbarsting van bet Schip met buskruid, dat voor zijne woning gele- gen heeft, mede verbrand of vervvoeft eene Lofrede op wijlen den beroemden en waardigen Hoogleeraar pe s tel, in het Hollandsch opgefteld; waarvan de Ridder en Staatsraad brugmans, aan wien rau, als zijnen en pestels hartelijken Vriend , hetzelve had medegedeeld, mij de getuigenis heeft gegeven,' dat het welligt het allerbeste opftel was , dat r a u I in- Digitized by Google i 3 o aanteekeningen. immer vcrvaardigde, zijnde daarin niet alleen betka- rnkter van pkstel, maar inzonderheid zijne ver- diensten omtrent het Natuur- en Burgerlijk Regt, en de Vaderlandfche Gefchied- en Staat-kunde meesterllik geprezen, terwiil de ftaat dier wetenfchappen , zoo als pestel dezelve vond, befcbreven en door wijs- geerige vergelijking met dien , waarin hij ze had gela- tin , aangetoond werdhoe veel hij tot uitbrciding , vol- niaking cn nuttige toepasfing daarvan had bijgebragt. (68) Bl. 45. De bcide Ambtgenooten van rab, de Wel-Eerw. Heeren souchay en faurs van der wilt, en de Proponent puerari, met wien hij bijzonder bekend was, hebben op den 13 December 1807, toepasfelijke Leerredenen over zij- nen dood voor zijne geliefde Gemeente gehouden , ge- Ujk 00k in de Nederduitfche Kerken te Leyden , en in verfcheiden Waifche Kerken van het Rijk aan dit tref- fend verlies met aandoening is gedacht. De Leerre- de van Ds. j. c. souchay is onlangs bij j. van thoir te Leyden uitgegeven, onder den titel van Di scours prononci dans l’ Eg Use Wallonne de Leide , d l’ occasion du diets defeu M r . s.f.j.rao, Prof. &c. Dezelve is in alien opzigte lezenswaardig, eenvoudig, naar waarheid , met veel hartelijkheid opgefteld , en een waardig gedenkteeken ter eere des onvergetelijken Leeraars, bij zijne treurende Gemeente gefticht. (69) Bl. 45. Dat ik dezen titel , zonder iemand te kort te doen , niet ten onregte aan rau gaf , blijkt under anderen uit het Antwoord der Waifche Sijnode, i ««- v_. Digitized by Googii * 3 * AANTE EKENINGEN. gegeven op den brief der Remonflrantfche Broeder- i'chap , ter uitnOodiging tot eene nadere vcreenigiog der Protestanten in ons vaderland, in den jare 179.8, aan dezelve gerigt. ; •• Dit annvoord, door den Hooggeleerden a. ypey, in zijne Gefchiedenis van dc Christelijke Kerkin de achttiende cam, het VI** Deel, bl. *71 geprezen, ' is door rau opgefteld. (70) Bl. 47. Hij liet zich de benoemingvan zijn* perfoon tot Lid der Plaatfelijke School-Commisfie te Leyden welgevallen , en had, kort voor zijn overlij- den, met zijne mede-gecommitteerdenoverdjeSchool- wijk der Stad, welke hem te beurte was gevallen, met deelneming eenige fchikkingen gemaakt , om zija opzigt en het hunne geregeld en nuttig te doen zijn. (71) Bl. 47. Bekend zijn de Progamma'' s van de Leydfche Schilder- en Teeken-Akademie, onder de Jtipfpreuk: Ars acmula naturae, in den Algemeene Konst- en Letterbode , van 1806. bl. 53. van 1805. bl. 33d enz. te vinden; welke ten bewijze ftrekkea van het gezegde ter dezer plaatfe. (7a) Bl. 47. Deze bijzonderbeid is bekend gewor* den door den Wei -Ed. Geftr. Heer Mr. d. van halteren, Schcpen te Leyden, die het genoegep bad rau op zijne reize naar Parys te vergezellen. In eenen brief van den 10 Julij 1807 fchrijft ra^ «it Parys het volgende aan zijnen Vader. „Nqus menageons si bien notre terns, que nous la cc avoiv* aanteeken ingen. 13 * aivons ddja vn ce qu*il y a de plus int£ressant ici: unis il y a des objets, qu’on n’a jamais assez vu. -Tel est surtout le Musdc Napoleon , oil se trouvent rassemblds tous les chefs-d’oeuvre de sculpture et cfe peinture , qu’on alloit autrefois admirer dans les dilH! rentes parties de l’Europe. Je ne me lasse pas xl’y alter et je suis toujours saisi d’un nouvel en- thousiasme en voyant l’ Apollon de Belvedere , le JLaocoon , la Venus de Medicis et tant d’autres prd- cieux monumcns de Rome et d’Athenes. L’immense "galerie de tableaux, toute pleine des chefs-d’oeuvre de raphacL, de rubbens etde van dijk &c. ne me cause pas un plaisir moins vif. La premiere Tpis , que nous avons tStd au Musde , Mr. van halter en et moi, nous n’avions que le dessein d’en prendre un apperfu gdndral en parcourant les salles. Quatrc hcures se sont envoldes , comme des minutes , dans line espfcce d’enchantement , que nous ne pouvions pas nous exprimer 4 nous mfimes, et je me suis send tellement saisi et comme dpuisd d’ad- miration, que j’ai du entrer dans le premier caffif, pour me restaurer.” (75) Bl. .47. Van deze reizen, waarvan de eerfle in gezelfchap van zijn Zwager s. luchtmans, m i79oisgedaan , en door Munfler , Casfel, Gottingen , ' Frankfort , Mannheim , Maintz , en verder den JUiijn af liep; en de andere met den Heere j. wii- Lfe r , in 1792, wclke door Colchester ^ Cambridge , Torkshire , Manchester , Oxford , London en Wind- for ging, had rau, naar gewoonte Journaal ge- ge- Digitized by Google AANTEEKEN Ii*G EN. *33 %ouden , doch daarvan is niets onder zijne papicrea voorhanden. r (74) Bl. 48. Zijne Vrienden vonden deeds groot vermaak in zijne ,, kinderlijk-onfchnldige , onbegrijp- lijk naive , vrolijkheid : ” zoo kenfchetst mij een hua- ner dezelve, en zijne gemeenzame brieven aan hen dragen daarvan den dempel. : ■' ( 75 ) Bl. 48. 1. Corinth. XIII. vs. 4 — 7. ,, De liefde is lanckmoedigh , fy is goedertieren : de lief-' de en is niet afgundigh : de liefde en handelt niet lichtveerdelick , fy en is niet opgeblafen , fy en han- delt niet ongefchicktelick , fy en foeckt haerfelven niet, fy en wort niet verbittert, fy en denckt geen quaet, fy en verblijdt haer niet in de ongerechtig- heyt , maer fy verblijdt haer in de waerheyt s'jfy bedeckt alle dingen , fy gelooft alle dingen , fy hoopt alle dingen, fy verdraegt alle dingen.” r - ; tried bi 1 ’ — 7 ,1; ■ ' ) . (76) Bl. 49. De Heer hinl< 5 pen. In deze getuigenis deraden met hct hartelijkst gevoel in de Heerett J. carp, Vroedfchap van Amfterdami van der pa a u w , Procureur-Generaal van het Hof te Utrecht en Mr. a. p. brugmans, Advo- caat te Amflerdam , mede onder de oudde en harte- lijkde Vrienden van rau te rekenen. .133 1 ••• -vjd hr Joltt (77) Bl. 49. De Hoogleeraar brugmans , Dr. sennet; en rau’s Zwagcr de Heer lucht- mans. q.-/ n? a Si ,• ui I 3 ( 78 ) J34 A A N T E E K EN INGEN. 