Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
NO—ZW. |Een vrij hevige aardbeving. Idem. Idem. Niet waarge- |....... e | Een fout van 15 minuten in de tij nomen, gave is niet uitgesloten, Se ZO—NW. 1 horizontale, niet hope schok. E. NW—2Z0. Een lichte schok. E! » Een hid hevige schok. 27 №7, Een yen korte zwakke schok. 3 Z—N. [Lichte horizontale schok. Onderaardsch gerommel. ch N—Z. |Een horizontale vrij sterke E schommeling. | "ec I9 e A B | E | Табе Residentie of bile Seismo- 4 _ Berichtgever. | Waarnemings- oost Gottvernement | 8 Uur van Ba- a = plaats Breedte. us Е Locale tavia. Bataria ж Grw. en Eiland. á tijd. MTS E Minuten Batavia. ` November 1910 (vervolg). Kontroleur van | Talaud eilanden| 3.9 N.| 126.7 | Menado, Talaud| 26] +17" 0m | — 80 Liro eng eilan | Onderneming | 8.2 Z.| 112.6 ee Java| 96) + 21" | (—12)| 214 7m- Poerboio. J6m** ` ; _ Verschillende 7.8 7,| 111.7 | Madioen, Java. | 26/21U25m** Є » plaatsen in het istrict Ponorogo n het onder E di strict Ngebel. Lichtopzichter. | Poeloe Breue. | 5.7 N.| 95.1 Atjeh en Ond., | 26] 21" 52m | + 47 à Poeloe Breué. Tjalang. 4.8 N.| 95.4 | Atjeh en Ond.,| 26| 224 0m | + 45 Sumatra, Padang Tidji, | 5.4 N.| 95,9 | Gouv. Atjeh еп 28| 204 Sm | + 43 ond. afd. V Ond., Sumatra. re Pidie. Saban 5.9 N. 95.3 | Gouv: v. Atjeh | 28| 20u 15m | + 46 en Onderh., eil. Wéh Poeloe Breuë. | 5.7 N.| 95.1 [Atjeh en On-|28|22215- | + 47| 23" 5m ‚ |derhoorigheden. Tjalang. 4.8 N 95.4 | Sumatra. 28 S + 45 » Onderneming | 7.2 7. | 107.6 | Preanger, Java. | 30| 22" 47m (G-11m55s) Malabar. : 80s** December 1910. Tondano. 1.3 N.| 124.9 Maude Celebes| 1| 23u 55m | — 73 | 22u 54m 7° Solok 0.8 Z.| 100.6 | Pada ngsche 4| 11" 45" | + 25 1 Bovenlanden, Sumatra an » » an E » Balai Selasa. | 1.8 Z.| 100.8 | Padangsche 7| 13° 35m | + 24 : Benedenlanden. | Painan. 1.4 Z.| 100.6 |Sumatra’s West-| 7|14" Om | + 95 ust, Sumatra. ** Midden Java Tijd. — 159 — E € D E 24 сир ERBETEN Bijkomende verschijnselen * Richting. еп E en aard der beweging. 1 SR opmerkingen. - 10 Z—N. Eenige lichte horizontale schok- = 2 en. Sch ZO—NW. |Een vrij sterke schok. ele |.............| Twee zwakke schokken. | en. E T 0—W. Een hevige schok. ; NW—ZO. N—Z. 0—W. ........ “““ “еетеееее-е. 1 lichte schok. Een horizontale vrij hevige scho Een horizontale zwakke schok. Twee hevige schokken. 1 zware schok. Zeer licht en kort. De tijd van Koetaradja gebruikt. Nauwkeurigheid tjjdsopgave 5 mim Gerommel. Nauwkeurigheid tijdsopgave = nuut. : + ЖОН vow n ho RE Z—N. Vrij hev Een vrij ling. à Pw nwe Gets ӨК Ө кч. г WO NO ow Een vrij hevige horizontale ig. hevige horizontale tril- || SC De huizen, zelfs steenen werden bewo n. | Tijdsopgave is vrij nauwkeurig. | schok. 1 lichte horizontale schok. Onderaardsch gerommel. | --:160 — * в Residentie of ; | w 5 Lengte RR Lengte SE | —— oost Gouvernement | & | Locale | Ва- чы plaats. Breedte.| van Е cale | tavia. Batavia. i j anvang Grw. en Eiland. | tijd. g Minuten Batavia. E December 1910 (vervolg). Onderneming | 7.2 Z.| 107.6 | Preanger, Java. | 8| 3"56m |(_11m55s) . Malabar. Zus? Ў м > > > 9 18" 15m > 4 i 15s** Ass.-Resident. | Verschillende | 6.8 Z.| 107.2 И 13| + 16" | (—12) | 15% 55m 466, ап Tjiandjoer.| plaatsen in de 0m** afdeeling Tjian- djoer. коео. van | Leuwidamar. 6.5 Z.| 106.2 | Bantam, Java. | 13 * » » l. Pandeglang. 6.3 Z.| 106.1 i 13 й ge » ' Las SC gé 106.0 s; 13 5 » » 1 Patjet, District 6.8 2.| 107.1 | Preanger, Java. | 13 » » » роз Onderneming | 6.9 Z | 106.0 * 15 168 Jet » Goenoeng Walet ıtroleur van Tjiandjoer. 6.8 7.| 107.2 2 13| 16u 8m**| ` 5 Tjipoetri. dministrateur. | Onderneming | 7.2 Z.| 107.6 % 13 z (—11m55s) » Ex Malabar. ontroleur van | Menes. 6.4 Z.| 105.9 | Bantam, Java. | 13|16u12m**| (—12) 4 jaringin. = 'edana van | Batoebantar. 6.3 Z.| 106.0 = 13|]16u]5m**| ` H Tjimanoek. Resident. | Pandeglang. 5 106.1 г 13 j м Ж dent van Serang. 6.1 Z.| 106.2 i 13 S е » tam. -Resident Rangkasbetoeng| 6.4 2. | 106.3 : 13|]16"20m**| | » п Lebak. nistrateur. | Onderneming | 6.6 Z.| 106.4 й 13l6u98m** ` — » Lebak Parai, Distr. Sadjira. 4 ** Midden Java Tijd, j = — 1611 —- ЗЕ p с » Е ` Duur SC лае Bijkomende verschijnselen н . Richting. - en ` en aard der beweging. Е — | Seconden. ) opmerkingen. een Wi Lao. EE Een lichte en korte aardbeving. | Nauwkeurigheid tjjdsopgave + 30 sec. ; B Е, NE E Een tamelijk sterke schok. Nauwkeurigheid tijdsopgave enkele sec. — л + 2 W—O Enkele lichte schokken. Uurwerken stonden stil op 4 uur. +9, ZO—NW. | Een niet hevige schok. ee О. d... Sena uses ENS ы 4 ; we x p. osse NORMA Д о ACE NU RR т D 23 A | Een kleine aardbeving. Pr + 30 А Een tiental schuddingen : eerst Ook waargenomen te Tjibadak, Kampoengs : E. zwak, E flinker schokk Tji iheulang, Karang Tengah en Kam- | en daarna weder zwak. poeng Tjiloebang. 3: Een geringe ое. Еа 2 Zware, lange golven. Begin en einde a ОНИ р ui en А dus niet precies waargen Begin Re 16" 7" 408, рр W—O Eenige hevige schokken. Se Drie hevige schokken. Z—N. Een „эй. Deuren trilden en we schommelde eenigszins heen en ZW—NO. ` | Twee horizontale schokken. NW— ZQ; Beige kleine an en glazen rinkel blaften. Vier horizontale zwakke schok- ken. n en honden — 162 — ** Midden Java Tijd. A B Residentie of ismó- Ж с) Lengte z = U Lengte get 1 Berichtgever. | Waarnemings- oost | Gouvernement | 8 dE entrer e plaats. Breedte.) g = | Locale | tavia. Batavia. van Eiland 2 tijd. Aanvang. Папа. CE GER. ee e Minuten Batavia. December 1910 (vervolg). Kontroleur van Moentjang, | 6.5 Z.| 107.3 | Bantam, Java. | 13|168u30m** (—12) |15" 55m 468, Le \idoel. | Distr. Lebak. š; _Civ. gezaghebber| Tjalang. 4S N.| 95.4 жат еп Ond., | 14 20% Om | + 45 : . Sumat га. d Administrateur. | Onderneming | 6.9 Z. | 106.0 | Preanger, Java. | 15|12u93m** (—12) 19% 12m 17°. 2E. Goenoeng : Walet. Onderneming | 7.2 Z. | 107.6 B 151144 11% (—IIm55s) | Malabar. | hs Tondano. 1.3 N.| 124.9 Moto, Celebes| 16] 234 Om | — 73 Gamsoengi, 1.7 N.| 128.0 | Ternate a alma-| 16 = — 85 zn eraa (Tobelo). a. Siontroleur. Liroeng. 3.9 N.| 126.7 Nds. eiland| 18| 0" 0m | — 80 3 Salibaboe. | 1 2 Kontroleur » van | Tjipatat, Distr.| 6.8 Z. | 107.4 Preanger, Java. | 18|+9u0m** (—12) | 8" 48m 318. |... Bandoe Radjamandala. = | Administrateur. Onderneming " 107.3 S 18 ; » | TOME _ | Radjamanda la. | X : Kontroleur. `А]ег Bangis. | 0.2 N.| 99.4 SM sche 18| 19% Om | + 29 de А | Зенас: Ни Р Sumatra, u dministrateur. | Onderneming | 7.2 7. | 107.6 Preanger, Java. | 22| 13u 4m \(-11m55s)| (än 52m 34°. x Malabar. | ER 3 » | уенын сы 6.9 2. | 106.0 2 221130 3m**| (12) o Walet. : Í ontroleur. уап | Balai Selasa. | 1.8 Z. | 100.8 Padangsche 26| 20" 30m | + 24 Ajerhadji. | Benedenlanden, $ Sumatra. 4 1 К schokke Een paar middelmatig zware ken. Een lichte horizontale schok. | Onderaardsch gerommel, — 168: — © D Е. A т Bijkomende vorpehimsolen Richting. i an en aard der beweging. ; A opmerkingen. ` 2—0. Een niet hevige schok. Ен L-lichte schok. к W—O. .|Тжее lichte schokken. сам Een tamelijk sterke, zeer korte Nauwkeurigheid tijdsopgave + 10 sec. Ксоова rij hevig. 0—W Een horizontale tamelijk sterke schok. Ñ Ж Een vrij sterke trillende bewe- | Tijdsopgave is 1 uur nauwkeu eurig. 5 ging. Den 12en, 15en, 1691 en 1891 Dee, ’10 _ ' РЕР zijn voortdurend nog lichtere schokken gevoeld, evenwel niet door waarnemer - zelf. 3 Те Morange, een uur van Liroeng ver- | wijderd, meenden sommige — de zee wat teruggeloopen w ді аа Scheuren v/d gra ‚ halte- ebouw, 2 wisselhuisjes, гут» bx locomotievenloods i scheuren hebben Ee van | 0 tot 6.50 Mete : W—O. |Een aardbeving met cen gol- Licht gerommel. vende beweging » 1 liehte schok. Tijdsopgave is zeer onnauwkeurig. EE EE BE EE kn EE Nauwkeurigheid tijdsopgave са. 3 sec. > W—O. “ geck Je — 164: — А в ee Residentie of : laaste Seismo- i . | Waarnemings- ie : ur. | van Ва- t ere plaats Breedte. un Gouvernement H Locale tavia. Batavia. Š ‚van Eiland 3 tijd. Aanvang 3 en Eiland. DT | Grw. " Minuten Batavia. December 1910 (vervolg). Kontroleur. Gorontalo 0.5 №. | 123.1 | Menado, Celebes| 27| 11" 45" | — 65 (Kotta). - Civ.gezaghebber| Tilamoeta, 5 122.4 = 2q Län Om | — 61 van Boalemo. | Distr. Boalemo, Kontroleur. Gorontalo » 123.1 5 97| 12u 5m | — 65 (Kotta). 13а 5m | |, 17" 50m = > ”> > > » 21 19% на > 20u ] 0m x; 22u 15m = EN Q: „э > > 28 gu 20m „ээ А. A. Banse. | Bima. 8.5 Z.| 118.7 | Timor еп Ond.,| 29 + An 0m | — 48 . Soembawa. _ Zendel.-leeraar | Windesi. 2.4 Z. | 134.3 | Ternate, Nieuw-| 31| 14" 40m | —110 J. A. Balen. I Guinea. — 165 — ыы 2223 Шалыс анды ааа T > Е: © D E ue Bijkomende verschijnselen e Intensiteit Richting. š en en aard der beweging. ; opmerkingen. Z—0. Horizontale vrij hevige schok. |Tijdsopgave was vrij nauwkeurig. + Z—N. 1 lichte schok. Tijdsopgave kan là? fout zijn. 30 NW Horizontale vrij hevige  hevige | Tijdsopgave is vrij nauwkeurig. 4 schokken. 2 5 O—W. Een horizontale vrij hevige schok. 2 \— О. Een lichte horizontale schok. r М—7 Zonsopkomst als 6 uur aangenomen. 1 horizontale vrij sterke schok. Is de indo-maleische strandílora xerophyt? қ DOOR Dr. Z. KAMERLING. Door Scuımper werd іп 1891 *) de theorie opgesteld, dat ` de strandflora in het algemeen en de door hem nauwkeurig bestudeerde indo-ınaleische strandflora in het bijzonder een xerophyt karakter zoude vertoonen. „Bei einer (Le. bl. 12) von den Lebensbedingungen abstrahirenden, nur die habituellen Merkmale berücksich- tigenden Betrachtung der Strandflora ‚wird wohl jedem objeetiven Beobachter das xerophile Gepräge derselben auffallen. Die Eigenthümlichkeiten der Halophyten schliessen ` sich denjenigen der Pflanzen an, die der Gefahr zu grossen Wasserverlustes ausgesetzt ipd; Succulenz, Reduction der transpirirenden Oberfläche durch Unterdrückung der Laub- blätter, starke Behaarung, Wachsüberzüge kommen, ähnlich wie den Strandpflanzen, auch den Bewohnern der Steppen und Wüsten, den alpinen Gewächsen und den Epiphyten zu und werden allgemein, unzweifelhaft mit Recht, als Schutz- mittel gegen zu starke Transpiration betrachtet.” „Wir finden (1с. bl. 13) in der Blattstructur der Strand- _ büume alle Eigenthümlichkeiten wieder, welche sonst mit xerophiler Lebensweise verknüpft vorkommen und als Schutz- mittel gegen Transpiration aufgefasst werden.” „Es ist daher wohl möglich (Le. М. 25) dass gewisse Pflanzen des Salzbodens deswegen der Schutzmittel gegen Transpiration bedürfen, weil sie die Gefahr laufen, ihren Wasserverlust, wo derselbe gross ist, nicht hinreichend schnell zu decken. Dies dürfte z. В. für Calophyllum *) ӛснімрен. Die indo-malayische Strandflora. Jena 1891. — 167 — doin gelten, in dessen Laub ich eine relativ schwache Reaction auf Kochsalz erhielt. Für die grosse Mehrzahl der Fülle ist aber, nach unseren Versuchen, eine Gefahr solcher Art ausgeschlossen, und ich habe in der That auch bei grösster Hitze, in der Mittagssonne am Aequator, Symptome ` von Turgescensverlust nicht beobachtet, auch nicht bei den fleischigen Arten, wo solcher Verlust äusserlich leicht kennt- lich ist, während es z. B. bei Calophyllum, mit seinen ausserordentlich fest gebauten Blättern, ohne solche genauere Untersuchung, wie sie an Art und Stelle unausführbar war, schwerer nachzuweisen wäre. Auch kann es keinem Zweifel unterliegen, dass die enormen Salzmengen, indem sie die Verdunstung einerseits verlangsamen, andererseits eine rasche Wasserzufuhr ermöglichen, die Ursache dieses Widerstandes sind. Das Bedürfniss nach Schutzmitteln gegen Transpiration muss, für die grosse Mehrzahl der Fälle wenigstens, anderswo gesucht werden; der Versuch zeigt bald, dass die Gefahr gerade in кы Salzanhäufungen liegt.” Door Sramu *) werd drie jaar later aangetoond, dsi de meeste planten hun huidmondjes voorgoed sluiten tenge- volge van de opname van keukenzout zoodat dientengevolge de assimilatie ophoudt, omdat er geen koolzuur meer kan worden opgenomen. Door de bekende proef met cobaltpapier toonde hij aan, dat de strandplanten hun huidmondjes bij zoutopname niet sluiten, dat zij een zeer sterke verdamping vertoonen еп deze niet reguleeren. · „Zum Nachweis der Transpiration (Le. М. 137) wurde die Kobaltprobe in der gewöhnlichen Weise — zwischen zwei Glas- platten — vorgenommen und zwar an einem sonnigen Tage zur Mittagstunde. Es zeigte sich hierbei, dass ohne Ausnahme die Entfärbung des blauen Papiers sehr rasch eintrat und dass die Blätter meiner Halophyten in dieser Hinsicht keines- wegs hinter denen von кеШнп "шарен, wie etwa Alisma plantago, zurückstanden.” ж) Ernst Этлнь. Einige Versuche über Assimilation. Bot. Zeitung 189+. тои und — 168 — „Mein Erstaunen wuchs aber, als sich bald herausstellte, dass alle mir zur Verfügung stehenden Halophyten das wiederholt erneuerte Kobaltpapier ohne Unterlass zu verfärben ` fortfuhren und zwar, wie bei den gewöhnlichen Sumpfpflanzen, die ihre Stomata nicht zu schliessen vermögen bis zum völligen Eintrocknen, welches entsprechend der saftreichen Besshaffenheit dieser Pflanzen, sowie ihres Salzgehaltes halber, allerdings langsamer als bei jenen sich einstellte. Von Bewohnern der Mangrovenformation stand mir nur eine lebende Keimpflanze einer Bruguiera zur Verfügung. Auc ihre Blätter verfärbten mit der Unterseite noch das Kobalt- papier, als sie schon dem Eintrocknen nahe waren.” „Von den habituell so ähnlichen Xerophyten unterscheiden sich also die Halophyten durch ein äusserst wichtiges phy- siologisches Merkmal, und da muss man sich .denn fragen, wie es kommt, dass dieselben Pflanzen, die sich bald durch Suceulenz, bald durch Haarschutz, bald durch Stellung ihrer Blätter, u.s.w. gegen starke Transpiration zu schützen wissen, das allerwichtigste Schutzmittel des Spaltenverschlusses sich haben entgehen lassen ? Meine Auffassung, die ich allerdings nicht ausreichend zu begründen vermag, geht dahin, dass das Offenbleiben der Spaltöffnungen als ein nothwendiges Uebel hat in den Kauf genommen werden müssen von Pflanzen, die in einem Substrat wurzeln, welches das Gedeihen anderer Gewächse unmöglich macht.” Weer vier jaar ien kwam Зонтмрив *) opnieuw op deze kwestie terug en betoogde nogmaals, dat de strandplanten xerophyt waren. „Man pflegt (1с. bl. 4) als Hygrophyten die Pflanzen feuchter, als Xerophyten die Pflanzen trockener Standorte £u bezeichnen, ohne zu bedenken, dass es sich bei Organismen um ОИТ, bei Standorten aber um physikalische %) SCHIMPER. Pflanzengeographie auf physiologischer Grundlage. Jena 1898, — 169 — Eigenschaften handelt, und dass ein vollkommener Parallelis- mus zwischen beiden Gruppen von Eigenschaften nicht . nothwendig besteht. In der That ist ein sehr nasses Substrat für die Pflanze vollkommen trocken, wenn sie ihm kein Wasser zu entnehmen vermag, wührend ein Boden, der uns vollkommen trocken erscheint, manche genügsame Pflanze hinreichend mit Wasser versorgt." „Die wichtigsten (l.c. bl. 10) natürlichen Gebiete und Standorte wo physiologische Trockenheit herrscht und wo demgemäss nur Хегорһубеп gedeihen, sind nach ihren physi- _ kaliscehen Eigenschaften gruppirt, folgende: 1. Wüsten — Steppen. 2. Baumrinden und Felsen. 3. Sandboden, Gerölle etc. 4. Meeresstrand, Solfataren etc. Reichthum des Bodens an gelösten Salzen. Torfmoore. 6. Polargebiete. 7. Alpine Hóhen. Die Pflanzen aller dieser Standorte sind mit Vorrich- tungen zum Schutz der Transpiration versehen; sie sind Xerophyten." „Ich hatte. früher angenommen, (Le. bl 100) dass das Kochsalz eine hindernde Wirkung auf die Assimilation, oder doch wenigstens auf Stärke- und Glycosebildung ausübe. Die Annahme hat an Wahrscheinlichkeit wesentlich einge- . büsst seit dem durch Этань geführten Nachweis, dass nicht halophile Pflanzen, wie diejenigen, mit welchen ich expe- rimentirte, bei Anwesenheit grösserer Salzmengen in der Nährlösung ihre Spaltöffnungen schliessen und dadurch eine wesentliche Einbusse der Assimilation erfahren. Die Vermu- thung Sranı’s, dass die Halophyten stets offene, unbewegliche Spaltöffnungen besitzen, ist nach neueren Untersuchungen О. RosenserG’s nicht begründet. Ueberhaupt dürfte die Rolle der Spaltöffnungen bei der Transpiration weniger gross sein, als es Sramu annehmen zu kónnen glaubt." 9 — 170 — De opvattingen van ScurwrER en Sram harmonieeren niet geheel met elkander. Эснтмрев neemt аап, dat de strand- planten uit de zouthoudende omgeving slechts moeilijk hun behoefte aan water kunnen dekken en dat zij blootstaan aan het gevaar van te sterke zoutophooping in de bladeren. Deze twee oorzaken te zamen verklaren volgens hem het xerophyte karakter der strandflora. Volgens Srann zijn alleen planten, die hun huidmondjes niet kunnen sluiten, voor een leven als strandplant geschikt en deze planten verdampen -ongeveer even sterk als de gewone - in zoetwater voorkomende moerasplanten. In physiologisch opzicht zouden zij zich dus in het geheel niet als xerophyten maar als echte hygrophyten verhouden. Tien jaar geleden werden door schrijver dezes reeds enkele oriönteerende proeven over de verdamping van de mangrove- planten aangezet *) en deze onderzoekingen werden nu onlangs opnieuw opgenomen. Het zijn vooral twee vragen, die beantwoord moeten worden: 1°. Kunnen de strandplanten hun verdamping reguleeren door de huidmondjes te sluiten? *. Is inderdaad de verdamping van de strandplanten bijzonder gering? Bij mijn proeven werden meestal versch afgesneden, niet in water gezette takken van verschillende planten met korte tusschenpoozen gewogen, bijv. na een half uur, één uur, twee uur, drie uur. Deze proeven vonden, voor zoover dit mogelijk was, plaats. in de natuurlijke omgeving van de plant, voor vele van de onderzochte planten aan het strand van de koraaleilandjes in de baai van Batavia. In de eerste korte pêriode kan men bij benadering aan- nemen, dat de verdamping ongeveer even sterk is als aan de bewortelde plant en door vergelijking van de intensiteit der verdamping bij het begin en later kan men zich er een oordeel over vormen, in hoeverre de verdamping tengevolge van sluiting der huidmondjes gereguleerd wordt. — *) Indische Natuur. Van INGEN, Soerabaia 1901. Bl. 140. — 171 — Het verslag van de proeven, toegelicht met eenige opmer- kingen over den anatomischen bouw en de groeiwijze van de onderzochte planten laat ik volgen. Ipomoea pes caprae. Deze plant, eene van de karakterplanten van het zandige, tropische zeestrand, is buitengewoon veranderlijk al naarmate van de intensiteit der verlichting en het zoutgehalte van de- groeiplaats. Op onbeschaduwd terrein op het strand der koraal-eilanden vormt de plant stevige, lange, kruipende stengels, die op talrijke plaatsen met lange, diep in den grond dringende wortels aan den bodem bevestigd zijn en korte zijtakken met kleine dikvleezige bladeren. De plant bloeit onder deze omstandigheden zeer rijkelijk. Wanneer de plant gekweekt wordt op van het strand ver- wijderd terrein, dat gedurende een deel van den dag bescha- duwd is, gaat zij min of meer klimmen en de bladeren worden veel grooter en tamelijk dun. Onder deze omstandigheden bloeit de plant zoogoed als niet. Op deze wijzigingen, die. Ipomoea pes caprae onder den invloed van de standplaats vertoont, hoop ik nog nader terug te komen. Op het eerste gezicht is men zeer geneigd de kleine, dik- vleezige bladeren van den strandvorm als een inrichting tot | beschutting tegen te sterke verdamping te beschouwen. Den 23sten Augustus werd op het onbeschaduwde, zandige strand van het eiland Purmerend een stuk van cen plant van Ipomoea pes caprae afgesnóden. Dit stuk werd aan de zon geöxponeerd en periodiek gewogen. Het gewicht bedroeg: bij het begin van de proef om 10 uur 20 min. 59 gram О; а М». ” 21408 i8 45. г DE PR ie Here » He, 20 , 49 Me, 9» O y 43,5 „ —1172.— Om elf uur begon de plant reeds duidelijk te verwelken, om vijf uur was de plant, die ondertusschen mee naar huis genomen maar onderweg zooveel mogelijk aan de zon geëxpo- neerd was, sterk verwelkt. De plant werd verder in mijn luchtige, tamelijk koele studeerkamer boven op een kast gelegd en bleef daar liggen tot den volgenden middag 4 uur. Het gewicht bedroeg toen 281,5 gram, de geheele plant was nu zeer sterk verwelkt en begon hier en daar duidelijk te verdrogen. In den tijd van 10 uur 20 tot 11 uur 14, dus binnen het uur werd verdampt een hoeveelheid van 8,6 gram, dus ruim 14°, van het oorspronkelijke gewicht. Den 95% September werd aan het strand van Petit Trouville (een kleine badplaats ten Oosten van Tandjoeng Priok) een nieuwe proef met deze zelfde plantensoort genomen. Тротова pes caprae groeit hier op het zandige strand in de schaduw van groote njamploengboomen (Calophyllum inophyllum). Een paar takjes van Tdio pes caprae worden afgebroken en met het ondereinde respectievelijk in een kolfje met zee- water en met zoetwater gestoken, teneinde na te gaan of de takjes, die zeewater opzuigen, onder den invloed hiervan misschien hun huidmondjes zullen sluiten. De kolfjes stonden in de zon. Van 8 uur 15 tot 10 uur 30 verdampten de takjes in zoetwater, die 26 gram wogen, 5 gram, de takjes in zeewater, die 23 gram wogen, 4 gram water. 2 Wij vinden dus hier voor de takjes, die zoetwater opzuigen, een verdamping уап 19%, voor die, welke zeewater opzuigen, 17%, van het gewicht in den tijd van ruim twee uur. De verdampingscondities waren hier uit den aard der zaak minder gunstig dan bij de vorige proef, die later op den dag еп op het totaal onbeschaduwde, fel door de zon geblakerde strand „werd genomen, terwijl hier de kolfjes wel in de zon maar toch in de nabijheid van л veel schaduw gevende boomen waren geplaatst. — 133: — Wij kunnen op grond van deze proeven wel aannemen, dat een plant van Ipomoea pes caprae op het kale strand groeiende per dag. meer water verdampt dan het gewicht van stengels en bladeren bedraagt en in halfschaduw of in de nabijheid van geboomte groeiende meer dan de helft van dit gewicht. Sluiting der huidmondjes schijnt niet plaats te vinden, zoomin tengevolge van sterk waterverlies als tengevolge van het opzuigen van zeewater. Spinifex squarrosus. Deze grassoort is eveneens een karakterplant van het zandige zeestrand. ScHuIMPER noemt haar als typisch voor- beeld van een xerophyte strandplant. „Nur der flache Strand *) und die dem Meere zunächst gelegenen Dünen zeigen in ihrer Vegetation die charakte- ristischen Einflüsse der Standorte. Erschwerte Befestigung am losen Substrat, erschwerte Wasserversorgung, Kampf gegen den Seewind oder Benutzung desselben zum Transport der Früchte auf der glatten Sandfläche lassen sich aus den merkwürdigen Gestalten geradezu herauslesen. In klarster Weise vereinigen sich die erwähnten Anpas- sungen bei Spinifex squarrosus, einem steifen bläulichen Gras mit grossen, kugeligen Blüthen- und Fruchtständen, welch letztere aus langen, radial geordneten Nadeln, den sehr langen Tragblättern, zusammengesetzt erscheinen. Noch in manchen anderen Hinsichten zeigt sich bei Spinifex squarrosus ein enger Zusammenhang zwischen Structur und Lebensweise, z. B. im Bau der Blätter, deren Wachsüberzug und Structur die Schwierigkeit der Wasserversorgung auf den hohen, durchlässigen, zudem salzigen Dünen zum Ausdruck ` bringt.’ *) SCHIMPER. Pflanzengeopraphie, bl, 196. — 174 — Een vluchtig onderzoek naar den bouw van het blad vertoont zeer sterk verdiepte huidmondjes, waarvan de voorhof ge- deeltelijk met waskorreltjes is gevuld en een zeer sterke ontwikkeling van het waterweefsel. Dat de plant desondanks niet bijzonder goed tegen droogte bestand is, blijkt daaruit, dat de bebladerde stengels van Spinifex gewoonlijk in het laatst van den drogen tijd afsterven. Ook bij deze plant blijkt de verdamping veel aanzien- lijker te zijn dan men op het eerste gezicht zou ver- wachten. Den 23° Augustus werd een stuk van een plant van Spinifex squarrosus op het zandige, onbeschaduwde strand van het eiland Purmerend afgesneden en aan de zon geöxponeerd. · Het gewicht bedroeg: bij het begin van de proef om 10 uur 50 min. 180 gram. ” 11 ” 3 ” 168,5 ” Sat ` алар ALE ” 11 ” 35 ” 152 ” ” 12 „ 25 ” 140 ” ” 127 ” Om vijf uur is de plant, die ondertusschen mee naar huis genomen en zooveel mogelijk aan de zon is blootgesteld, al tamelijk geschrompeld. De plant wordt nu in mijn studeer- kamer boven op een kast gelegd. Den volgenden dag om 4 uur ’s namiddags bedraagt het gewicht 104,5 gram en begint de plant duidelijk te ver- drogen. Weer een dag later, den 95% Augustus, bedraagt het ge- wicht ’s avonds om half acht nog slechts 84 gram en wordt de proef afgebroken. Spinifex squarrosus vertoont evenals Zpomoea pes caprae een zeer sterke verdamping en geen verdampingsreguleering. Wanneer wij zien, dat in de eerste vijf en twintig minuten van de proef 20 gram of 11%, уап het oorspronkelijk gewicht door verdamping wordt Newer, is het zeker.niet overdreven — Ib om te schatten, dat Spinifex squarrosus onder normale groei- voorwaarden per dag anderhalf tot tweemaal zooveel water door verdamping afgeeft als het gewicht der verdampende stengels en bladeren bedraagt. Sesuvium Portulacastrum. . Deze plant wordt ook door Әснімрев als karakterplant der pes caprae formatie vermeld. Zij komt hier bij Batavia uitsluitend op of nabij het strand, zoowel op zand als op klei, in de felle zon en in Баст year. Hei ін: ееп kruipende plant met zeer dik vleezige bladeren ( Pflanzengeographie bl. 14), die een isolateralen bouw met in het midden zeer sterk ontwikkeld waterweefsel vertoonen. Den 6% September werd op het strand van het eilandje Leiden een stuk van сеп, daar op eenigszins beschaduwde standplaats groeiende plant van Sesuvium Portulacastrum afgesneden, gewogen en op dezelfde plaats neergelegd. Het gewicht bedroeg: bij het begin van de proef 10 uur 15 minuten 81 gram. om 10 „ 45 e ED: 546 He go oe т Мее naar huis genomen, eerst іп het, xelibootjo in SCH schaduw liggende еп daarna in de plantenbus opgeborgen, nam het gewicht nog verder af en bedroeg: om 12 uur 15 minuten 76,1 gram. , 8 ” 80 Hi 74,6 Tehuis weer boven op een kast gelegd ging de verdam- ping nog verder door: twee dagen later, 8 Sept. bedroeg het gewicht 72,2 gram. ; 9, * » ” 709 „ "и ” 64,4 , Пе proef moest nu а SES omdat de plant begon te kwijnen, de oude bladeren stierven af, verdroogden, dreigden af te vallen en alleen de jonge bladeren waren nog frisch en heldergroen. аси Eenige dagen later werd met dezelfde soort nog een nieuwe proef aangezet, weer op het eilandje Leiden, den 15°" September. Ditmaal werd de proefplant aan de zon geëxponeerd en daartoe boven op een struik van Pemphis acidula neergelegd. Het gewicht bedroeg zoodoende: bij het begin van de proef 10 uur 15 minuten 120 gram. 10 , 35 „ 118 , tti A7 1516103 136. 55 1 , 40 119,5 ,, Мее naar huis genomen еп op de ана wijze boven ор een kast bewaard, bedroeg het gewicht vijf dagen later, den 20°% September, "e middags ош 5 uur, nog slechts 48 gram. Deze proeven toonen т.і. duidelijk aan, dat de verdamping van Sesuvium Portulacastrum niet door sluiting der huid- mondjes gereguleerd worden kan en betrekkelijk zeer aan- zienlijk is, zeker buiten vergelijking aanzienlijker dan van succulenten uit het binnenland, als Cactaceën, Mesembryan- themums, Sedum’s, Bryophyllum, Euphorbia's enz. Bij beide proeven werd omstreeks 5%, van het oorspron- kelijke gewicht in het eerste uur verdampt. Wij kunnen dan ook wel, zonder ons aan overdrijving schuldig te maken, schatten, dat Sesuvium Portulacastrum onder normale groei- voorwaarden + 50%, van het blad- en stengelgewicht рег. dag door verdamping afgeeft. Cassytha, filiformis. Deze op het eerste gezicht veel ор Cuscuta gelijkende bladlooze parasiet komt, voor zoover mij bekend, uitsluitend in de strandformatie en verreweg het weligste op het strand der koraaleilanden voor. De stengels van Cassytha filiformis bevatten veel bladgroen en vertoonen slechts betrekkelijk _ weinig haustoriën. Niet zelden ziet men op het kale, onbe- schaduwde strand Cassytha woekeren op kruidachtige planten, Ipomoea pes caprae, Wedelia biflora, Euphorbia Atoto enz, — IN — „zoodat een oppervlakte van ‘eenige vierkante meters als het ware geheel met een netwerk van Cassytha-draden is bedekt. . Bij microscopisch onderzoek blijkt de cuticula dik te zijn. De peripherie van den stengel bevat veel waterweefsel, dat in omstreeks twaalf, in de lengterichting verloopende strooken, die op doorsnede ongeveer halfcirkelvormig zijn, onmiddellijk onder de epidermis is gerangschikt. Deze strooken water- weefsel worden omgeven door het als palissadenparenehym ontwikkelde bladgroenhoudende weefsel. Waar dit palissaden- parenchym aan de epidermis grenst, vindt men de in rijen gerangschikte huidmondjes, die de merkwaardige bijzonderheid vertoonen, dat de spleten niet evenwijdig aan, maar loodrecht op de lengterichting van den stengel zijn gerangschikt. De huidmondjes zijn ingezonken en door een dikken cuticularing omgeven. Onder het palissadenparenchym vindt men eenige bast- vezelbundels, vervolgens phloëem, xyleem en merg. In het xyleem treft men zeer fraaie hofstippelvaten aan. Ook Cassytha filiformis vertoont een betrekkelijk sterke verdamping, zooals uit de volgende proef blijkt. Op het strand van het eilandje Leiden werd den 15°” Sep- tember een bos stengels van Cassytha filiformis afgesneden en, aan de zon geëxponeerd, boven op een Pemphis-struik neergelegd. Het gewicht bedroeg: bij het begin van de proef om 9 uur 45 min. 109,5 gram. ‚о жш. м 2-5, UM в u „m In nog geen twee uur Yorke er 4 5 dim verdampt, wat ongeveer met 4°/ van het Wij kunnen op grond dezer praef wel aannemen, dat Cassytha filiformis per dag + 20% van het gewicht door verdamping verliest. : » Sonneratia spec. Op sommige van de eilandjes in de baai van Batavia LXXI | 12%, 116 — groeien Sonneratia’s, vermoedelijk Sonneratia acida, ор ondiepe, afgestorven gedeelten van het, de eilanden omgevende koraalrif, dikwijls geheel alleen staande; de wortels worden hier door onvermengd zeewater omspoeld. De bladeren van deze boomen zijn dik vleezig, duidelijk vertikaal gesteld, isolateraal gebouwd. Het blad vertoont, zooals reeds door ScHIMPER aangegeven, op dwarsdoorsnede in het midden waterweefsel, aan weers- kanten daarvan palissadenparenchym. De wand van de epidermiscellen is dik, de huidmondjes zijn ingezonken. Op het eiland Purmerend werd den 23°" Augustus een tak van een aldaar op het koraalrif groeiende Sonneratia afgeplukt en aan de zon geëxponeerd. Het gewicht bedroeg: bij het begin van de proef om 11 uur 58 min. 184 gram. очи . 16 , HU. "rg web ШЕ, De tak was intusschen шее naar huis genomen еп onder- weg zooveel mogelijk aan de zon blootgesteld. Thuisgekomen werd de tak als gewoonlijk boven op een kast іп mijn studeerkamer neergelegd. Den volgenden dag ’s middags om 4 uur bedroeg het gewicht 121 gram. Weer een dag later, den 25°" Augustus, ’s avonds om half acht 93,5 gram. 2 Пе bladeren waren nu hier en daar reeds verdroogd еп de proef werd afgebroken. Den 31°" Augustus werd op een ander eilandje door twee takjes van Sonneratia acida, die ieder + 30 gram wogen en waarvan het eene in zeewater, het andere in zoetwater stond, van 9%, tot 11 uur verdampt 2,5 respectievelijk 3 gram. De takjes waren hierbij aan de felle zon geëxponeerd. De verdamping van Sonneratia blijkt in ieder geval aan- zienlijk te zijn. Op grond van de eerste proef, waarbij in de eerste 20 minuten 14 gram of 7,5 ° van het gewicht verdampt wordt, zou men zelfs kunnen aannemen, dat de == 17 verdamping buitensporig groot was еп dat ег per dag veel meer dan het gewicht der bebladerde twijgjes verdampt werd. Neemt men de tweede proef als basis, dan zou men toch altijd nog de hoeveelheid water, die per dag verdampt wordt, ор 60 а 70% van het gewicht der bebladerde ma s kunnen schatten. Van reguleering der verdamping blijkt niet veel. Het is wel opmerkelijk dat van de onderzochte mangrove- boomen Sonneratia, ondanks de isolateraal gebouwde еп vertikaal gestelde bladeren de sterkste verdamping vertoont. Hierop komen wij straks terug. Rhizophora mucronata. Onderzocht werd de verdamping van exemplaren, die op het afgestorven koraalrif groeiden en waarvan de wortels dus door onvermengd zeewater werden omspoeld. Voor de anatomie van het blad vergelijke men ScHIMPpER, Strandflora. Op het eiland Purmerend werd den 23°" Augustus een tak van Rhizophora mucronata afgeplukt en aan de zon blootgesteld. Het gewicht bedroeg: bij het begin van de proef om 12 uur 82 gram. „ 12 „ 20 minuten 80 , 0 De tak was intusschen mee naar huis genomen, onderweg zooveel mogelijk aan de zon geëxponeerd en werd verder, als gewoonlijk, boven op een kast neergelegd. _ Den volgenden dag 's middags om 4 uur was het gewicht nog slechts 62 gram. Weer een dag later, den 95% Augustus, 's avonds om half acht begonnen de bladeren duidelijk te verdrogen en was het gewicht nog slechts 50,2 gram. De proef werd hiermee afgebroken. Den 31% Augustus werd een andere proef met dezelfde soort op een van de audere koraaleilanden aangezet, — 180. Hierbij werd een takje in een kolfje met zoetwater еп een ander in een kolfje met zeewater geplaatst en de verdamping bepaald. De takjes wogen 58 en 57 gram. De beide kolfjes waren op het kale strand aan de felle zon geéxponeerd. Er werd verdampt: Van 91), tot | Van 11 tot | Van 12 tot | Totaal in 11 uur. 12 uur. 1!/, uur. 4 uur. Rhiz. muer. in zoetwater. | 4 gram. 1 gram. 1 gram. 6 gram. ” ” ” zeewater. 31/3 ” 1/5 ” 2 ” 6 ” Onder deze omstandigheden schijnt wel eenigermate be- perking der verdamping door sluiting of vernauwing der huidmondjes plaats te vinden; van half tien tot elf uur wordt veel meer verdampt dan van elf uur tot half twee. Beide takjes werden vervolgens uit het water gehaald en mee naar huis genomen, op den tocht naar huis nog aan de zon blootgesteld maar verder thuis luchtig in de schaduw op de gewone wijze bewaard. Het gewicht nam nu nog verder af als volgt. ыё |39: 8.2 |3|als|el|s|e| RBS 55| 655 ден < > = Л > = = E 849 - 09 бері. бері. Sept. Sept. Sept Sept Sept. Sept. . Rh. muer. heeft zoet- . water opgezogen. | 58 55,2 |49 |44,5140,0 36,0 |39,8 30,2 97,0 26,2 25,2 _ Rh. muer. heeft zee- water opgezogen. 57 |54,9 | 48,7 |44,7|40,6 36,9 | 83,5 30,8, 27,4 26,5 25,4 = INI Zeer duidelijk blijkt, hoe de verdamping door het opzuigen van het zoute water vermindert, deze invloed openbaart zich echter pas den tweeden dag van de proef. Den tweeden September, dus de derde dag van de proef, begonnen de bladeren van beide takjes zeer duidelijk verwel- kingsverschijnselen te vertoonen en langzamerhand, met de oudste bladeren te beginnen, verdroogden zij, zoodat bij het einde van de proef de bladeren van beide takjes geheel verdroogd waren. De verdamping blijkt bij Rhizophora mucronata ook veel sterker te zijn dan men à priori zoude verwachten. Volgens de eerste proef zou men de verdamping op + 50% van het gewicht der bebladerde takjes, volgens de tweede proef op + 40% van dit gewicht рег dag kunnen schatten. Avicennia officinalis. De bouw van de bladeren van Avicennia officinalis is reeds door Зснтмрев onderzocht. Deze soort is hier in de omge- ving van Batavia verreweg de algemeenste, op vele plaatsen bestaat de mangrove bijna uitsluitend uit Avicennia's en zoekt men Rhizophora’s en Sonneratia’s te vergeefs. Onderzocht werd de verdamping van exemplaren, die op het afgestorven koraalrif in zuiver zeewater groeiden. Op het eiland Purmerend werd den 24°" Augustus een tak van Avicennia afgeplukt en aan de zon blootgesteld. Het gewicht bedroeg: bij het begin van de proef om 12 uur 52 gram. „ 12 , 20 minuten 51 , 37, ” Пе tak was ondertusschen шее naar huis genomen en onderweg zooveel mogelijk aan de zon blootgesteld. Thuis- gekomen werd de tak boven op een kast neergelegd. Den volgenden dag "a middags om 4 uur bedroeg het gewicht nog slechts 32 gram. — 182 — Weer een dag later, den 25°" Augutus, beginnen de bladeren duidelijk te verdrogen en bedraagt het gewicht nog slechts 26,1 gram. De proef werd hierbij afgebroken. Een tweede proef met dezelfde soort. werd den 31°" Augustus aangezet, waarbij evenals bij de reeds vermelde proef met Rhizophora mucronata takjes eerst in zee- of zoetwater werden geplaatst en daarna uit het water ge- nomen wérden om er de verdamping verder van te bepalen. ` . De twee takjes wogen respectievelijk 15 еп 14!/ gram en verdampten aan de felle zon geëxponeerd. — | Van 9!/, tot | Van 11 tot | Van 12 tot | Totaal in 11 uur. 19 uur. 1!/, uur. 4 uur. in zoetwater. 1 gram. 1 gram. 9 gram. 4 gram | in zeewater. M is Um Hra 2 5 6 ” Пе twee takjes werden nu uit het water genomen, nog | tot ’s middags vijf uur aan de zon geëxponeerd en verder op een luchtige beschaduwde plaats neergelegd. 31 Aug. s Mld- 31 Aug. dags 11/, 'savonds| 1 Sept. | 2 бері. 3 Sept. uur. 9 uur | Avicennia off. heeft zoetwater opgezogen. |15 от. 19,7 от. 10,6 от. 10,1 от. 10,2 gr. Avicennia off. heeft zeewater opgezogen. | 14,5 За: оао, 2:26 | 10,7 gr. — 183 — Wij zien, dat reeds den 2°" September een vrijwel constant luchtdroog gewicht is bereikt. Op grond van de eerste proef van 23 Augustus kunnen wij de verdamping schatten op minstens 30°/, van het gewicht der bebladerde takjes per dag, op grond van de tweede proef aanzienlijk hooger, ор + 600/,. Pandanus spec. Verscheidene Pandanus-soorten zijn karakterplanten van het boven de vloedlinie zich verheffende, zandige, dikwijls min of meer als duinen ontwikkelde terrein. 15 Sept. werden op het eilandje Leiden vier bladeren van een Pandanus exemplaar afgesneden en aan de zon blootgesteld. | Om 9 uur 35 minuten bedroeg het gewicht 73 gram. $10 2-939 » Р onveranderd. ” 11 ” ” ” 9» HL Ж Doordat de zeewind dien dag vroeg en sterk kwam opzetten waren de laatste wegingen slechts tot op omstreeks een gram nauwkeurig. Mee naar huis genomen en luchtig boven op een kast neergelegd bedroeg het gewicht der vier bladeren den 20% September, dus na vijf dagen, nog 54,5 gram Het bovenste derde gedeelte der bladeren was afge- storven en verdroogd, het onderste gedeelte nog frisch groen. Den 20° September werd op hetzelfde eiland een nieuwe ' proef aangezet, de bladeren werden van 11 uur tot 1 uur aan de zon blootgesteld, daarna in de plantenbus meegenomen naar huis en verder op de gewone wijze luchtig boven op een kast bewaard. 20 1.2 | 4 | 22 | 23 | 4 | 25 | 26 | 2 || 1| 3 | @ Sept. | Sept. | 11 ишиг. 5 иш. | Sept. | Sept.| Sept. Sept. | Sept. | Sept. | Sept.|Sept.| Oct. | Oct. | Och‘ 4 jonge bla- | deren. |50gr.| 50 |46,5|44,7 49,5 40,7| 38,7| 37,1| 32,6| 30,1, 27,5| 23,4 19, 4 geheel uit- gegroeide , | bladeren. |96 „| 95 |91,5 88,2 | 84,5 81,5 77,5 74,7| 63,7| 57,9| 51,9 44,6 40° 4 oude bla: deren. |93 „| 91 | 86,5 83,— 78,0] 56,0] 39,—| 35,7, 32,8 32,5| — | — |32 De vier oude bladeren waren den 23°" September bijna ge- heel afgestorven en verbruind en het is zeer opmerkelijk dat na het afsterven de verdamping plotseling zeer sterk toeneemt. Bij de twee andere ging het afsterven veel langzamer en bij het einde van de proef, dus па achttien dagen, was уап twee bladeren der tweede groep de basis nog frisch groen. Hoogst eigenaardig, is het verschijnsel dat blijkbaar bij Pandanus in de felle zon de verdamping niet sterker, eer geringer is dan in de schaduw, dit berust naar alle waar- schijnlijkheid op reguleering door sluiting der huidmondjes. Waarschijnlijk bedraagt de verdamping niet meer, eer minder dan 5%, van het gewicht der bladeren per dag. Zooals uit het vervolg van deze onderzoekingen blijken zal is Pandanus de eenigste van al de onderzochte strandplanten, die een dergelijke geringe verdamping en een zoodanig weerstandsvermogen tegen uitdroging vertoont. ` | Het is in dit verband wel opmerkelijk, dat Pandanus ook in dorre streken goed groeien wil, op de heuvelige, dorre, laterietachtige terreinen in de omgeving van Mr.-Cornelis en op niet bevloeibare dorre terreinen in Midden-Java treft men een of meer Pandanus-soorten veelvuldig in heggen aan. — 185 — Casuarina | equisetifolia. Deze strandboom behoort ook op het zandige, zich boven het vloedpeil verheffende, dikwijls als duinen ontwikkelde terrein thuis. De boom heeft dunne, naaldvormige takjes, wat men op het eerste gezicht geneigd is als een aanpassing tot vermindering der verdamping te beschouwen. Op het eilandje Leiden werd den 15°" September cen tak van Casuarina equisetifolia afgesneden en boven op een boschje van Pemphis acidula aan de zon geëxponeerd neergelegd. Bij het begin van de proef: om 9 uur 45 min. gewicht 146,5 gram. „ 10 „ 25 „ ” 141, — ” о f 10065; P" y i Neemt men de verdamping deuren’ “е сөре айв kwartier als basis, dan zou men de verdampte hoeveelheid water in den loop van een etmaal op omstreeks 50%, van het gewicht der verdampende takjes kunnen schatten. Bij een andere proef op 29 September genomen, die straks nog uitvoerig besproken wordt, werd door een tak van Casuarina equisetifolia, die oorspronkelijk 76 gram woog, in de felle zon van half negen tot half twaalf 17 gram verdampt welke uitkomst ook aan een verdamping van + 50°, van het gewicht der verdampende takken per dag zou beantwoorden. Het resultaat van deze proeven is zeer opvallend omdat juist dergelijke bladlooze, weinig schaduw gevende vormen als Casuarina zoo vaak als typische xerophyten worden beschouwd. Thespesia populnea. Deze, tot de Malvaceön behoorende boom met hartvormige bladeren, behoort in het wild in de nabijheid van het zee- strand tehuis, niet in de eigenlijke mangrove maar hetzij aan de kanten van brakwaterkreeken of op het zandige strand boven hoogwaterniveau. Het onderzochte exemplaar groeide op het zandige strand van het eilandje Leiden. — 186 — Den 15°" September werd een tak afgeplukt еп boven ор een Pemphis-boschje aan de zon blootgesteld. Om 9 uur 50 min. bij het begin bedroeg  И dà кіна в sporen van verwelking. De verdamping is hier weer betrek- kelijk aanzienlijk, neemt men die gedurende de eerste veertig minuten als basis, dan zou men de verdamping per dag ор omstreeks 60% van het gewicht der bebladerde takken kunnen stellen. Hibiscus tiliaceus. De algemeen bekende ,луагов” behoort ook in het wild in de nabijheid van het strand tehuis. Onderzocht werd den 25° September de verdamping van een exemplaar, dat op - het zandige strand van het badplaatsje Petit Trouville tus- schen de njamploeng-boomen groeide. De onderzochte tak werd niet aan de felle zon geëxponeerd maar in halfschaduw in de kroon van den boom, waar hij afgeplukt was, opgehangen. Om 9 uur bedroeg het gewicht 159 gram. #0: 9. DO. minuten 142 обо 80. 130 De bladeren begonnen tegen het einde sin de proef reeds duidelijk te verwelken. Wij kunnen de per dag verdampte hoeveelheid water hier zeker wel op 80 à 90°) van het gewicht der bebladerde takken schatten. ” Erythrina spec. - Onderzocht werd den 15% September de verdamping van een op het zandige strand van het eilandje Leiden groeiend „Чадар” exemplaar. De onderzochte tak werd boven op een Pemphis-boschje aan de zon geéxponeerd. — 187 — Ош 10 uur bij het begin bedroeg het gewicht 42 gram. » .10 , 30  ” ” Reguleering van de verdamping schijnt niet plaats te vinden en er wordt in anderhalf uur 7%, van het gewicht verdampt, zoodat wij de verdamping in den loop van een etmaal zeker wel op 40%, van het gewicht der bebladerde takken mogen schatten. Calophyllum Inophyllum. De „njamploeng” behoort tot de karakterplanten van het zandige zeestrand. Het is een tamelijk hooge boom met zeer zwaren, onregelmatig gevormden stam en leerachtige bladeren. Het Май vertoont een dikke cuticula, geen waterweefsel, huidmondjes met een voorhof, talrijke lägen sponsparenchym, slechts één laag palissadencellen. Telkens midden tusschen twee der zijnerven vindt men een wijden harsgang іп. het sponsparenchym. | : Den 15°" September werd op het eilandje Leiden een tak afgeplukt en boven op een Pemphis-boschje aan de zon blootgesteld. Om 10 uur 20 minuten bedroeg  Den 25° September werd aan het strand van Petit Trou- ville een „njamploeng” tak in halfschaduw in de kroon van een „waroe” boom opgehangen. | От 9  ook een paar takjes іп kolfjes met zoet- en zoutwater aan de felle zon blootgesteld. ^ — 188 — De takjes wogen ieder + 30 gram, het takje in zoetwater verdampte іп twee uur omstreeks één gram, het takje in zeewater omstreeks twee gram. Zoowel de eerste als de tweede proef geven eên duide- lijke aanwijzing, dat er reguleering der verdamping plaats vindt. Bij de eene proef wordt in de eerste vijftien minuten één gram, in de volgende vijf en zestig minuten weer één gram verdampt. Bij de andere proef wordt van negen tot tien uur 6 gram, van tien tot elf uur slechts 2 gram verdampt. Neemt men de hoeveelheden water, die bij het begin van beide proeven verdampt worden, als basis, dan zou men de verdamping per dag volgens de eerste proef op ruim 30/0, volgens de andere proef op bijna 409/, van het gewicht der bebladerde takken kunnen taxeeren. Cocos nucifera. Voor het onderzoek, dat den 25° September plaats vond, werden bladeren gebruikt van een jongen boom, die bij Petit Trouville op het zandige strand groeide. Een bladstuk, dat 29 gram woog, werd met het ondereinde in zoetwater geplaatst en e in de felle zon van half negen tot half elf 4 gram. Een grooter bladstuk, dat in de halfschaduw van een „waroe” boom was opgehangen, gaf de volgende resultaten. Bij het begin van de proef om 9 uur gewicht 112 gram. ” 10 ” . 99 107 ” | ‚11 108 Reguleering schijnt niet Reinert көзін te vinden. De verdamping kan geschat worden in de felle zon op 50 à 609/0, in halfschaduw ор + 30%; van het bladgewicht per dag. Ficus pilosa. ` Deze Ficus-soort ontwikkelt zich evenals Ficus elastica, Benjamina, religiosa en andere soorten oorspronkelijk epiphy- tisch en verdringt ten slotte den boom, waarop het zaadje — 189 — oorspronkelijk kiemde. Ficus pilosa heeft tamelijk groote, niet leerachtige of vleezige aan de onderzijde bruinbehaarde bladeren. Voor het onderzoek werd gebruikt een tak van een tamelijk groot exemplaar, dat op een njamploengboom aan het strand van Petit Trouville voorkomt. De proef werd genomen den 25°" September, de proeftak werd in halfschaduw in de koon van een waroeboom opgehangen. Ош 9 uur 15 minuten bedroeg het gewicht 207 gram. э, 10 ” ” ” ” , » » 11 so wa 149 Bij het einde van de proef vertoonden de bladeren reeds eenigszins verwelkingsverschijnselen. De verdamping in de eerste drie kwartier als basis aannemende zou men kunnen schatten, dat er 60 à 70%, van het gewicht der bebladerde takken per dag wordt verdampt. | Den 29°" September werd op Petit Trouville een verge- lijkende proef met tien verschillende soorten aangezet, waarbij ook weer afgesneden takken eerst gedurende bijna drie uur aan, de felle zon blootgesteld en periodiek gewogen en daarna mee naar huis genomen en op een beschaduwde, koele plaats nog gedurende enkele dagen bewaard werden. De onderzochte soorten waren: 1°. Excoecaria Agallocha, een boom met eenigszins vleezige bladeren die in de verschillende strandformaties, zoowel in de eigenlijke и als in de Nipah Barringtonia formatie voorkom Wat de "aer betreft bleek bij onderzoek het volgende: De cuticula is zeer dik, de epidernis aan de bovenzijde twee cellagen dik waarvan de onderste laag uit grootere cellen dan de bovenste bestaat. Aan den bovenkant komen geen huidmondjes voor. De palis- sadencellen zijn buitengewoon lang, omstreeks 3/, van de bladdikte wordt door het palissadenweefsel ingenomen. 