VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Is het buiten alle tegenfpraak zeker, dat wy moeten Sterven? Wat is er dan eenvoudiger en duidelvker, dan dat wy ons gedrag regelen, en onze zaaken befchitken, overeenkomftig met dat vooruitzigt ? Dit was ’s Prophee- ten boodfchap by den Koning HIZKIA, Geef bevel aan u- wen Huize: want gy zult flerven en niet leeven , of mcak befchikking op uwe zaaken , daar u de flag’ dés Doods dreigt. Zeker Schryver (*) heeft zich veel moeite gegee- ven, om te bewyzen , dat alle de ftaavingen der Good be Pedeeling louter tydlyk waten , en dat de Onfterflykheid der Ziele in de geheimenisfen van cop lag opgeflooten tot de verkondiging des Christlyken Godsdiensts: doch wie de Schriften des Ouden Verbonds, met behoorelyke aandaet , leest , zal duidelyk ontdekken , dat de Onfterflykheid , fchoon duisterder en meer omzwagteld vermeld, nogthans, in vee- le plaatzen vastgefteld wordt, als, by voorbeeld , in die, waar op onze Zaligmaaker zinfpeelt, in zyn antwoord aan de Sadduceen (t), en dat de verklaaringen, die gemelde vernuftige Schryver aan. dezelven geeft, gedwongen zyn en onnatuurlyk. Dit toegeftaan zynde , zal volgen , dat het Befchikking maaken op zyn Huis, door den Propheet Ko- ning HIZKIA bevolen, niet alleen in zich behelst het beftèl op (*) WARBURTON in Zyne Godlyke Zending van Mozes, C+) Mam, XXII. 32. K 3 14 REDENVOERING op zyne tydlyke zaaken; hy wil niet enkel det de Vorst deeze bezorge , en op het benoemen van eenen Opvolger be- dagt zy; maar het bevel ftrekt zich uit tot de Eeuwigheid en alle de gewigtige belangen in dezelve. Het eerfte heb; be men geenzins te verwaarloezen , doch het laatfte bee treft ons voornaamlyk. | Zeker voegt het een ieder, vóór zyne verhuizing uit dee- ze Wereld, zodanig eene befehikking te mgaken: op zyne oederen en éigendommen, als billykheid, nopdzaaklyk- eid, dankbaarheid en andere natuurlyke verpligtingen ei- fchen : en allen twist tusfchen de nablyvenden, xo veel mogelyk, te voorkomen. Deeze regel, wel waargenomen wordende , zou geheel weeren „af althans grooten deels be- Jetten , die wreede en onnatuurlyke greetigheid, welke Erfgenaamen betoonen, door in de kamers humer geftor- vene Bloedverwanten iu te dringen , eer-nog het lichaam koud is: niet om bot te vieren aan de natuurlyke bewee- gingen van menschlykheid en droefenisfe, niet om den overledenen te beweenen, maar om zyne aagelaaten eigen- dom aan te tasten en te verdeelen. , Eene onaangenaame omftandigheid, van welke. men niet kan fpreeken dan met fchaamte en verontwaardiging ; het denken daar aan doet elk edelmoedige bloozen over de -menschlyke natuur. Doch, terwyl wy het (ok verfoeijen ,' moeten wy het daadlyk be- ftaan van °t zelve erkennen: — erkennen.dat Weduwe en Weezen dikmaals beroofd en uitgefchud gyn, door de inhaalighejd der zodanigen, die eilchen maakten, alleen fteunende op het verzuim van den voorgaanden Bezittcr. Wy moeten toeftemmen, dat de dierfte verpligtingen , door Natuur, Rede, en de wetten der Zamenleeving , geheiligd , wreed en heiligichendend aangetast zyn , door het betwis- ten van bezittingen, door lange en verdrietige regtsgedin- gen, die niet zelden meer kosten baarden dan het be- twiste erfdeel waardig was. ` : Om dusdanige miskwaamen te voorkomen, is het zeer voegelyk , dat een ieder, die ‘goederen naalaat, over der- zelver toekomenden eigendom befchikking maakt, en dec- ze bekragtige door alle verzekeringen, welke de Wetten en Regten zyns Lauds hem aan de hand geeven. Maar zyn deeze voorzorgen noodig ten opzigte van onze uitwen. dige omftandigheden : hoe veel meer zorgs zyn wy niet verfchuldigd omtrent onze Ziel —— omtrent dat geen ’t welk ons Jk uitmaakt —- ons Jk, welks belangen onein- dig uitgeftrekter en duurzaamer zyn, dan alle ondermaan- ` Che OVER DE ONVERMYDELTZEĽIO DES DOODS. 35 fche belangen zamengenomen ? ‘Moet fk dan terven ? Be- denk, ô myn Ziel, bedenk, wat dp gewigtige en onher- toepelyke wet niet al inhebbe. Ontíiita u zelve cn alle uwe wenfchen van alle. fterflyke verbintérnisfen. Zyt gy een vedelyk Schepzel, en bewust van deezen ontzaglykett ome mekeer ?- Zeg my; in den naam der Rede, in den naart der. Ondereindmg, in den. naam van Gön zelve, waarotii mort gy óver tw lot? Tot wat eintie matt gy, ett’ ziet apa ver u. om? Hoe ontdekt dy: vol fcligamte uwe ònmigt 3 door het leeven: ze-willen verlangen , ep, op den: Kant eeriet envermiydelyke fteilee , elk ftrootjé aan te varten , om u vast te houden? -noodzaaktykheid van {terven , ‘waar in gy u:bevindt, is volftrekt , onveranderlyk ; bepaald door her bee Quit van cop , hebt gy eenigen tisch, om eene uítzohdering in, uw geval tẹ wagten? Zalde Schepper en Beftuurder al- ler dingen, ‘het wys en eenpaarig plán Zyner Voorzienig: beid, om uweh wil, verbreeken? Kom dair tè voorfchyn ` maar met die wvoegelykheid , welke uwe redelyke en onfterfs lyke Naátuure vaegt. Laat u riet als een (noodaart , en eng ce @eafichuldige (eegen op dat tobneel , waar op gy kunt treeden.als een mededinger na eindeloos geluk en. °t A niet genoeg eene algemeene overtuiging van onze fterfiykheid om te draagen: want: bet geen mogelyk is, in eenig verafgelegen tydperk van- uw: beftaan, is heden — beden zelve, even mogelyk: Hebt gy zo oritelbaare fpreei kende bewyzen en biyken gezien. veh de onzekerheid de$ Leevens, ep kunt: gy onopmerkzaam weezen op uw cis gen? Zult gy de toebereidzeken tot gorgen vitflellén.: Wat — waar — 15 dat Morgen? In. de eeuwigheid allcerr, == kan de: Zon opgaan, doeh niet voor u. Mofe- lyk zuilen de fchadawen der duiwernisfen, die zieh heden avond over de natuur verfpreiden, u in eenen ecuwigduue renden : nagt:-dompelen! Toef, derbalven, niet. De prys is eeuwig enoneindig: de tyd, rot bet verkrygen gefchikt , een enkel oogenblik. werping Z en moed, en in ééns aver te flappen’ in tg, west der Onfterflykheid ; van welks grenzen , ouderdoct; pyn, fmerte, zorgen dood, voor altoos zyn. afgeweord'?:: … Maar de Dood is een fchrikbaarend Lotwistfel! A ` Ongetwyfeld; doch is-het deeven , bid.ik w, oen.verkiestyke Staar? Zie te rugge op het, voorledene:, ` rhadpleeg uws ondervinding van voorige dagen, kunt gy ‘hee: dulden ‘des zelfde niets beduidende omwentelingen , en ongewakbyke droomen, te herhaalen? dezelfde fmaaklooze gezetfckappen by (e woonen, her oude betreede pad te bewandelen, té geeuwen onder dezelfde verveelende vermaakeri, te lachen over lang verfleete geestigheden, of het zelfde ‘onver derd vooruitzigt in ’ oog te hebben? met gén woord 4 in dien zelfden afwisfelenden kring van verdriet;en.wekmnask, rond te loopen? De nieuwsgierigheid is woldaans de bloo- heid zelve walcht op. dit. te ruggezien.: Leg uwe ydele vrees , en nog ydeler hoppe , wegens de w over-.’t: hoofd: had- gende Staàtsverwisfeling, af. Nagt is het natuurlyk einde van den Dag, Rust volgt op Vermoeienis, er Hood op Leeven. Hoe de Natuur wil, dat wy eeue gift zo vlot en verganglyk zullen fchatten, mogen wy.leeren uit de geringe. toevalligheden, welke dezelve kunnèn verlangen of verkorten. e E EE Maar ryk in °t maaken van ontwerpen „ en: afgerigt : oP zelfplaagery , oordeelt gy:niet over het toekomende, uit het voorledene. Nieuwe verbintenisfen , en denkbeeldige fchatten van harsfenfchimafig vermaak, doen zich op , aan ’t oog der verbeeldinge, en ontfteeken voorheer:nooit gevoel- de begeerten. Gelyk nog ongeproefde vragten den -wan- delaar bekooren,. doch wanneer ze gefmaakt zyn, be- vonden worden, het zelfde zuur en zoet te hebben „ als dat voorheen, de fmaakdeelen prikkelde. ‚ Laat ons dit {tuk wat breeder ontvouwen. Rykdom maakt ons mt: afhangelyker, en breidt onze vermogens „ om goed ze kunnen ; oen, Ca OVER DE ONVERMEDELYKHEED! DES DOODS. Toy Boen, ‘uit: maar; ‘in. evenredigheid. mee den aanwas'owúzer bezittingen, of den ommêflag onzet -huishouding „ wordèn wy de fpeelballen: der Fortuin, en de ptoay der (egen, m Vermaardbeid. ftelt ons ten-wisfer doel van de vert giftigde pylen des Lasters; en der éérroovende KwiâadFptecs kenheid. Magt. is wisfelvallig erf vol gevaars, ‘èèn flang die onze vuist omtfpringt , enkel om ons te fteeken,— Jeugd is onvermòdeid: in fterkte , hoogvliegend in voofuitsige ` ten, vuurig in. wenfchen, leevendig in-aandoeningeh s- dag de. Dezelve is eer geheele ophouding, cen lange, diepe, en - K5 on- ss ‚REDEN VOERING ougelftoorde rust: gen. gun one van verbintenisfe tor arbeid. en moeite, een fabbath voor de afgefloofde Namur. Hy, die geftorven is, mag, wat het Lichaam. betreft „ te regt vergeleeken worden by een, die mooit beftondt:. zo, gelyk H u geene aandoeningen van pyn of elendc:vóár uwe Geboorte unt herinneren, ze hebt.gy ook geen teden om. die in ’t Graf te vreezen.. Wat betekenen voor u alte de: veranderin en, welke.u lichaamlyk Werktuig , in het Graf, ondergaat? Niets meer dan dic: eentgesendere klomp aarde overkomen, >t Is niet langer- een gedeelte. van u; de betvekking zis ver þrooken; de vereeniging «ontbonden. —- Laat het Geloof m onderregten, dat, wanneer gy overeenkomftig met den Wil uws Scheppers geleefd hebt , — het geen gezaaid werd ep in zwakheid, ọpgewokt gal worden 4n:kragt, dat het en verderflyke de onverderfykheid, en het fterfiyke de om aa flerflykheid zal aandoen,” , | 8 , Maar cop is Regivaardig, en Li et pen Zandaar. Dit, In de, daad, is ceng. rede vaa fchrik; doch laat ze n niet tot wanhoop vervoeren. Gy. weet dat jesus van den He piel nederdaalde., om: opze Natuur aan. te. neemen , onze ongeregtigheden te draagen, onze vergiffenis te verzekeren, Onze medelydende Regter te worden. Leer „uit zyn voor beeld, uit zyne geboden, even ep (lerven: dan zal. uw Leeven bedaard, en uw Dood een diteosduureùde zegeprael zyn. Neem hem aan in alle zyne hoedanigheden en be- ‘trekkingen, houd u aan bem vast, door: het onderhouden zyner .Voorfchriften , en ayne beloften zalen voor eeuwig yw deel weezen. `. | 8 EN Deeze gevoelens, deeze indrukken, onderfteunen deg Deugdzaamen in alle lotgevallen des Leevens, en.verleaten hem niet in het nypen van den jongften noed: onzer ftesilyke INatuure. be, In onze eerfte Afdecling, (chetften wy. u, met welke zieldoor- evende doodsangften , en voorgevoelens van naderende ver- menis, de Zondaar ftecft. Lraaten wy tegen over dat Schriklyk voorwerp (want fchriklyker kan Gads Schepping ons niet voor oogen, fchilderen,,) de beeldeeuis plaatzen van een Christen, die zyn leeven heeft doorgebragt in den dienst van cop en Menfchens laat òns zien met welk een zege- al, met welk eene blydfchap hy zyne zuivere Ziel in de anden van zynen Schepper aanbeveelt Op: zyn gelaad is de bewustheid van inwendigen. vrede gefchilderd: zyn 00g, fchoon gereed om te breeken , wordt beftraald door het ge- lukkig vooruitzigt van die eeuwigdumrende vreugde, Wer OVER: PE. SUVERMVDELYKNEID DES DOODS. met de dooden , verdienen van u'beweend te worden. He- laas! hoe veel heeft het: pas gebooren Kind te Iyden:van de toevallen der Natuute, van de grilligheid en wreedheid der ' Fortuine, van de onverfchüligherd, fmaad of.verraa- - ding zyner Natuurgenooten, van het verlies. der zodant- gen, die hem dietbaar geworden zyn door Bloedverwant- of Boezemvriendfchap., en van de kwellende terug ziening ep zyne eigene dwaalingen en misdryven. Genadige cop? hoe ontelbaare erkentenisfen, welk een oneindigen dank ben ik niet aan u verfchuldigd; dewyl:gy my dus verre gebragt ‘hebt door de onweeren en (otmen deezes lee- vens, tot de haven van altoosduurende rust en gelukzs- ligheid! Met welk eene onuitfpreeklyke verrukking zie ik, te midden van de zwakheid der natuure , en de worftelin- gen van het ten einde {nellend leeven , myne aannadering tot die onfterfliyke heerlykheid, en dat geluk, waar toe gy my gefchikt hebt; tot die allerkieschfte en onbegryply- ke genietingen, welke geen oog gezien, geen oor gehoord he en nooit in de gedagten van den meest bevatten- den Mensch zyn opgeklommen! ô Dierbaare Genade! 6 verlosfende Liefde! hoe onbegrensd, hoe onuitputtelyk, hoe onfchatbaar zyn de fchatten van de epperfte en eeu- wigduurende gelukzaligheid, welke gy bereid en wegge- legd -heht voor allen, wier leeven beftondt, in eene ern- fige ging om cop lief te hebben, te gehoorzaamen, d Naasten regt te doen, en te beminnen! De zandkor- rels aan den oever, de druppels der wyduitgeftrekte Zee, de ftraalen des lichts, die, van den beginne, de Natuur befcheenen hebben, mogen geteld kunnen worden; maar wie zal de hoeveelheid of den duur berekenen van die zielftreelende en onophoudelyke wellusten:, welke voor al- toos voortvloeijen van u, Ô Eeuwige Bron van allen wees zen, van allen genot! wiens aanfchyn ik welhaast zal aan- fchouwen, zonder het ooit te derven. Daar, daar ook zal ik myne Boezemvrienden aantreffen, wier wega gaan uit deeze wereld ik zo lang overleefd zò zeer bee treurd heb. Zy werden niet vernietigd; maar opgenomen door den Vriend en Vader des Heelals , om hem voor eeu- wig te dienen, in zynen Tempel hier boven. Daar zal ik in derzelver natuurlyken glans aanfchouwen , de oorfprong- y- 340 REDENVOERING OVER DE ONVERMYDRLYKH. DES DOODS. Jyke Schoonheid, Waarheid en Goedheid , onaffcheidelyk vereenigd met kaaren: Oorfprong. - Weent niet over my, myne Vrienden, doch wensch my geluk met het heil “ welk my wagt, indien gy ’t my mier benydr. Vaart wel! Wy fcheiden flegts voor een. oogenblik, om hier naamaals eeùe eeuwige en onafgebrooke verkeering aan te vangen. - Vaart wel Hemellichten ! Vaar. wel Aarde, met alle uwe verfchcidenheden. — Vaar wel elk ondermaansch voorwerp! — — Heilryk Paradys! =. Zalige Kngelenftoet! Gelukkige Geesten der gezeligde Vroomen! — Welkom aan myne ziel. o Schep- per; Verlosfer en-Zairgmaaker. Wanneer de gedaante van alles wat nu beftaat zal voorbygegaan weezen , wanneer et een nieuwe Natuur zal voortkomen , wanneer. andere Dwaal- Darren. om andere Zonnen draaijende, in derzelver omwen- telinge ontelbaare opeenvolgingen van eeuwen zullen hebben afgeleopen , zal de- vreugd des Hemels nog nieuw weezen vóor: myne Ziel , en zo verre van het einde of ophouding, als.op. het oogenblik dat zy eerst een aanvang nam. t D U a A A A EE D AANMERKINGEN OVER HET SCHADELYK GEBRUIK VAN KEURSLYVEN EN OVER DEN KROMMEN KUGGRAAT OF BOGCHELS. Door JACOB VAN DER HAAR. D: ondervinding toont, dat de Bulten of Bogchels op den rug van Menfchen , een vry gemeen gebrek zyn. De groote CAMPER vondt voor eenige faren , te Franeker , on- der 2671 Menfchen, 16 bejaarde Mannen, en. 42 Vrouwen, met fcheewe lichamen (*). Dit getal door 58 verdeeld , ftaan de gebogchelde aldaar, x tegen 46; zonder dat daar by van Kinderen gefprooken word. En fchoon men van de andere Steden in ons Land, zo veel ik weet, geene aantekening vind , ziet men nogthans, dat de gebogchelden , hoe zeer zy zig bedekken , alomme maar al te menigvuldig zyn. De oorzaak „daarvan fchynt niet gelegen in het Land, nog in de Lucht; want de beroemde wAGENAAR getuigt en bewyst, in zyne en onze Waderlandfche Historie, dat de eerfte bewoners gezond, kloek en welgemaakt waren. eg D cis C*) Hollandfche Maatfch. VIL D. 2de St. bladz. 451. \ HET SCHADEL. GEBRUIK VAN" KEURSLYVEN , ENZ. 14! beide, Land en Lucht, fchynen federt dien tyd, zo niet verbeterd , ten minften niet verllimmerd. Dit gebrek moet dan aan anderc vremde, niet natuurly- ke, maar nieuwe oorzaken worden toegetchreven ; en deze kan men, naar myne gedagten vinden, in de geduurige ver- anderde Leefwys en Aleeding , waardoor de lichamen, ja ook de geest der Meníchen, zodanig eene verandering ons dergaan , datze voor nieuwe en geheel andere ziekten en ge- breken, vatbaar worden. Ju is thans by de Geleerden be- kend „en behoeft, in dit klein Beier, niet breedvoerig bewe- zen te worden. - - De oorzaken der Bogchels, uit de Leefwyze voortkomen- de, zyn eene algemeene weekheid of Engelfche-ziekagtige voosheid der beenderen , door veelvuldig gebruik van warme Thee- en Kofly-dranken, vette en zoete fpyzen, enz. te weeg gebragt. Inwendige zinkingachtige vloeijingen , ont- flekingen , en daar op volgende verzweeringen in de Borst, en in den omtrek van de Wervelbeenderen en Ribben , enz. Laat ik , om kort en verftaanbaar te zyn, onder vele andere minbekende , hier nog een uitwendig geweld , op het welk ligtelyk eene inwendige verzweering volgt, als eene dubbe= le of gemengde oorzaak by doen: deze te zamen, maken, naar myne gedagten, by Mannen, Vrouwen en Kinderen, naauwlyks de helft der Bogchels: de overige zyn oorfpron-= gelyk door de Kleeding. - De eerfte doen zig.op, zo wel in den Hals, Lenden „als Rug-wervelen 3 en. de lichamen van agteren beichouwd, zo wel naar binnen als naar buitens alsmede, zo wel aan de linke als rogte zyde. Dan van alle deze verfchillende oorzaken , zitplaats en by-' zondere foorten van Bogchels, is bet geenzins myn oog=' merk hier te fpreken. Verfcheide voortreficlyke Mannen, hebben dit Stuk naar genoegen betoogd, en, voor den ge- meenen Man, misfchien, al te geleerd verhandeld: ook is het te beklagen, dat de Genees- en Heelkunde tegen de Bogchels , uit inwendige oorzaken , tot nog toe, zo weinig hulpmiddelen hebben uitgedagt, terwyl de veelvermogende '’ natuur, zo als in de meeste inwendige ziekten , het ‘groo=! te werk der geneezing , naar wetten, door den grooten ` Schepper bepaald , uitvoert. ‘ ENEE Myn oogmerk is dan, om alleen te fpreken van de Bul- ten of Bogchelen, ult de tegenswoordige kleedy der:Kitöe.. ren voortkomende, En ik wensch, 'dat myne medeburge= Ien, uit overtuiging , dit myn eenvouwig voerfte} , ontbloot - 14% HRT SCHADELYK GEERUIK van alle fiersad , zeer genegen zullen geheven aan te nee- men , en het voor hunue Kinderen ten nutte maken. Indien de Satan, die hoogmoedige Verleider, ooit een uitvinder van ichadelyke kleederen genaamd mag worden, dan, heeft hy nooit beter gelaagd , als in het uitvinden van de Ryg- of Keurslyven, zo algemeen in dragt, by zyne hoogmoedige Slaven cn Slavinnen, aangenomen. . Dit moet en dit zal ik uit de Reden en Natuurkunde, maar voornamelyk uit de onbetwistbare bevinding, welke daar op alleen gegrond is, zo kort en za klaar mogelyk , zen. . Wanneer men de twaalf Wervelbeenderen , nevens de vier- en twintig Ribben, welke, met het Borstbeen , alleen de Borst der Menfchen vormen, van een welgemaakt geraamte , befchouwd , dan gelykt de Borst, dog vooral by de inâde- ming, naar een omgekeerde {tompe tregter , -of liever naar een fuikerbrood, waar van het fpitze is afgeknot, en waar van het breede deel naar beneden ftaat. Vergelykt men hier by een Hedendaagsch Keurstyf, dan bevind men eeu omge- keerde., of vlak tegen over geftelde , Figuur. Rygt dit Keurs- ‚Iyf om. de Borst van het geraamte, en gy zult aanftonds zien, welk een geweld de onfchuidige Natuur , ofde beende- ren van de Borst, moeten ondergaan ,' zullen zy aan de Mede dienstbaar zyn. Het gezigt hiervan is alleen in ftaat, om iemand , zelfs van een gering oordeel, tot mede- dogen te brengen, en deze handelwyze, welke alle dagen ans geliefd Kroost ondergaat , met verontwaardiging te doen befchouwen. _ , Het afgryzen hier van zal nog veel'fterker worden, wanneer men dan de losfe Schouderbladen, die niet dan door het vleesch der fpieren , van agteren aan de Ribben vereenigd zyn, als mede de Sleutel-en Armbeenderen, aan het bovenfte van de Borst, vastmaakt , en de Keurs , onder de Oxelen, zo als de fraaije Mode is, zo hoog doet ko- men, dat de Hals van de Schouderbladen , en de Hoofden : der Opperarmbeenderen , daar op komen te rusten, en, door. de minfte vrye en natuurlyke beweging der Armen en (selen, niet weinig gedrukt en gewreven worden. ‚Doet, brave. ouders! doet hier nog by, dat men uwe Kinderen al vroeg leert, om hunne meeste bewegingen, als van eeten , driken , fchryven, nagijen, enz. quaff met hunne mooije of regtehand te doen, waar donr deze Oxel veel, ja oneindig meer dan de linke tegen de Keurs gewre- ven ward, zelf zo, dat ik meermalen, met afgryzen;, Kin- po ` EVAN ZEUNALYVEN EN, Sta deren gezien heb, die ddar door zuik aanwe plooi ep diep- te, gekregen hadslen, dat men ‘er eenen pink of pypefteel ir kon verbergen. dë Om nu de wryving en pyn van deze regten Oxel eenigzìng t ontgaan „ worden deze ongelukkige Kinderen genood. zaakt, den regten Schouder en Arm een weinig naar omg hoog te liguen ep. té bouden, en by gevolg hun lichaam e Borst, mis of meer, naar de linke zyde te buigen , te krom- men, em derwaards te gewennen. = Hier daor worden dé voy dikke Veêrhragtige Kraakbeende- ren, tusíchen: de wervelen der Borst, aam de linke zyde noodzakelyk- ‚en. eerlang geheel of ten deele verw sietigd , a0. vd nde de: weeke fpouswyze lichamen der Weg, velbeenderen, aan die zelfde: ayde , niet alleen mede ingebo- gen, waar ook zodanig verdund worden, dat ze genoeg. zaam hare geheele: dikoe verliezen, Eo zie daar dan, de eerten oorfprong en den geheelen voortgang der Bogchel- wording „ door du hleedy, en. wol daar door alleen , veroor- Zo. ras me deze \Wervelbeenderen naar de linke syde maar eenigzins beginnen over te hellen, wyken de Ribben, ten minften. de. bovenfte, aan de vegenoverftaande of regte de, cenigermate is de hoogte, en van elkander, terwyl die’ aan, de:lage of Anke zede „ mt elkander naderen, èm naar beneeden wykens hier door ryst het regte Schouder. blad: mede naar buiten en in de hoogte. —- En zie daar wederom de reden, hoe eene kleine kromming van de Rug- graat „ een grooten Bult of Bogchel vertoont. Wyders., hoe. weinig.der wervelen. van den Rug ook buie ten het lood af de iyn van zwaarte wyken , moet het ge wigt van. het hoefd dit gebrek eentgzins pogen te vergoe- den; en bier van. daan: ook buigen deze Kinderen altoos het hoofd naar de. hooge of gebulte zyde; en vooral, zo by de bejaarde het hoofd met een Toorenmuts, van eenig ge- wigt, gedekt is. En zie daar dan wederom de reden, door de ondervinding bevestigd, waarom deze Menfchen meest altoos , (Én of meer, tevens eenen (cheeven Hals hebben, Dit foort van Bogchels, door Keurslyven veroorzaakt, begint doorgaans, na dat dezelve fterk worden aangeree- gen, na het vierde, vyfde „en vóór het zesde Jaar. Het epryzen van den regte Schouder, en het feheef ‘houden: van het Hoofd naar dezelfde.zyde, zyn er de eerfte kerite- kenen van, en deze moesten dienen, om de Moeders, zo zy ‘er vatbaar voor waren, hare dwaasheid te verwyten.. ier N H4 HET SCHADELYK GEBRUIK . -Hier ‚voor heb ik: gezegd, dat dé ondervinding toont, dat genoegzaam van 47. Meníchen, ‘er één een Bogchel heeft; en dat meer dan de helft van deze Begchels door. ber misbruiken van Keurslyven word: veroorzaakt. Nu zou men konnen vraagen; daar het gebruik van Keursiyven zo algeméen is, van waar het dan komt, dat "er onder zulk een getal van 47 flegts maar één Bogchel gewonden word ? Jk antwoord; voor eerst; dat Vrouwen van den ge- meenen Man, die altoos den grooten hoop uitmaken, in het algemeen , door Gods goedheid , minder zorgvuldig zyn, om hare Kinderen in het harnas. te rygen ; en hier van daan is het ook, dat ’er onder hen, en ten platte lande, onermdig minder gebulte, dan onder de ryken, en in de Steden, gevonden worden. Ten tweeden; worden de Kind: - ren van den gemeenen Man en ten platten lande, guafi, meer verwaarloosd; waar door hunne Lichamen fterker „ en hunne Beenderen vroeger vast worden. Ten derden ; zo fterke, welgemaakte Kinderen, van ryken of armea, over dag, door de keurs, al eenige drukking en kromming in de Veêrkragtige. Kraakbeenderen der wervelen onder- aan, berftelt hunne goede Natuur dit wederom by den agt, wanneer zy het vrye gebruik hunner leden hebben : het, tegendeel gebeurt by zwakke , en vooral zo zy des vagts wel gedekt, en tot zweetens toe gekoesterd worden. Ten vierden. Schoon het waar is, dat er, onder zulk ecn groot getal Keurslyf-dragers , maar weinige een Bogchel kry- gen ;'is het nogthans niet minder waarachtig , dat de mees- tè daar door, min of meer, fcheef worden. CAMPER, de grogte' CAMPER , zegt te regt „ dat er, onder duizend Vrou- wen , naauwlyks tien eenen regten Ruggraat hebben (*). Dan niet tegenftaande alle deze Natuur- en Proefkundige- bewyzen , zullen fommige misfchien nog twyffelen , of waar- lyk de meeste Bogchels wel door het dragen van KeursJy- ven worden veroorzaakt ? ‚ Laat het-my gegund zyn, deze twyffelaren ter oplosfnig - eenvouwig te mogen vragen ` [ Wear eerst. Waar van daan het dan komt, dat de Bog-. chels, bet allermeest, juist aan de regte zyde gevonden worden ? Ten tweeden. Waarom ’er genoegzaam. drie Bog“ chełs by Meisjes, tegen één by Jongens worden gezien 2- en zulks wel, in weerwil van geweldige uitwendige oorza- ken, waar aan de Jongens, boven de Meisjes, doorgaans , eeo dee Ct) Op de aangehaalde plaatz, bladż. 388. - " VAN KEURSLYVEN, ENZ ët degt hebben. Ten derden.. Waaram Ter zo vele Dogters, van vermogende lieden, Bogchels gan den regten Schouder hebben „terwyl derzelver Jongens , meest al, ten ware zy. mede Jong een keurs gedtagen.hadden , daar van .bevryd zyn? ——— Ik heb huizen gekend, en wie kentze niet? met 3, d of 5 welgemaakte Zoons, terwyl een gelyk getal Dogters, naar de mode gekleed, aile ‘min of meer gebule Ik meen dan eenigzins klaar en eenvouwig, betoogd te bebben, dat het grootfte gedeelte der Do chelen ‚ door het misbruik. van Keurslyven , word veroorzaakt; en. hier ip heb ik het genoegen, dat alle ;kunstikundigen met my in hee zelfde gevoelen zyn: ook) zal de eenvauwige, niets kos- tende behoed- en geneeswyze , welk ik daar tegen zal voor- ftellen „ dit nog te klaarder bewyzen, en, zo ik hoop, ten minfte eenige weinigen overtuigen. , = De ondervinding heeft geleerd , en leert nog, dat de meeste konst> en druktuigen, tegen de Bogchel-wording in- gerigt, hoe fraai, hoe keurig ook uitgedagt., en.hoe hoog in prys, nimmer eenig goed, maar wel kwaad , gedaan hebben. Was dit zo niet, wy zouden thans, daar zo vele Vermagenden ‘zo gewillig zyn, om ‘er hun geld aan te befteee den, weinig Bogchels, onder hun, meer zien: het tegen- deel blyft waarachtig; en dit kan ook niet anders zyn, zo lang de behandeling van dit gebrek aan onwetende en fcha- delyke. Keurslyfsmakers, die zelfs, door hunne verkeerde werktuigen , de eerfte oorzaak. der Bogchelwording waren , vertrouwd word. e 5 , , Men vertelt, dat by de oude’ Remeinen de Genees- er Tleelmeesters , om hunne wreedheid , uit Rome zouden ge- banner zyn. -Gelukkig volk, daar dit lot aan de Keurslyf« makers te. beurt viel! ©, …… , | Geenzins zal ik hier {preken ván zo vele andere kwalen , door het, gebruik der verderfyke Keurslyven , als, het be- derf der-Borften en Tepelen, onbekwaamheid om de Kin- deren te konnen zogen, Kort-ademigheid , Bloedfpouwen, Tecring;.enz. Hier boven heb ik gezegd» en ik moet het, om voor myne Medeburgeren, die het lezen mogten , verftaanbaar te zyn , nogmaals herhalen : —- dat de Bogchels' aan den regten Schouder meest-al voortkomen , door dat de beide Schouders, evenredig door het Keurslyf wordende opge- ligt, de regte arm, door eeten , drinken , fchryven, naat jen , enz. geduurig op de Keurs gewreeven, en gepynig word. Dat daar door onder dezen Oxel, door- S, altoos min of meer eene diepe plooi of vouw ont- t: —— dat de Kinderen, om deze wryving en pyn te ontgaan , dezen Sthouder in de hoogte ligtem, en den ge- heelen Ruggraat , naar de linke, zyde overbuigen. Wil men dan nu, des niettegenftaande evenwel. het ge- fiefde Keurslyf, al was her zelve ook van touwtjes ver- vaardigt , gebruiken , dan is, tot de meeste voorzorg tegen dit kwaad, niets met de Natnur meer ovcreenftemmende en minkostbarer , dan dat men de Opening in de Keurs en onder den regten Oxel, hoe flap en gemaklyk de Keurs ook zyn mogt, een pink of vingerbreed lager of dieper maakt : hier door zakt deze Schouder zo veel lager aan de andere; en dit is van een.uitmuntend nùt. - Het meert- der gebruik, van dezen arm doet hem toch altoos iets meer, dan de linke Schouder , naar boven ryzen. Men ziet zulks by. Jongelingen en by Mannen, die nooit een Keurs gedragen hebben, maar beroeps-halwen: verpligt Zy!» veel te moeten fchryven , enz. | Dezelfde eenvouwige handelwyze heeft, insgelyks, bY Kinderen plaats, alwaar de Bogchel-wording reeds begon- nen is. ‘Hier dient men aan den linken Oxel, die zelfde ongemaklyke of pynlyke handelwyze te houden, waar doot de Bogchel am dé regte zyde is te weeg gebragt. Zo ef- gens, hier geld de bekende fpreuk; dat een kwaad, door een tegenovergefleld kwaad, behoort overwonnen te worden. En het is ook hier door, ja, hier door alleen „- dat bé VAN KEURSLYVENs ENZ: t4? met behulp van gezeglyke en eenigzins oordeelkundige Moeders , verfcheide Bogchels, die door fterke drukking van yzere platen „en yftaale veêren reeds verflimmerd, waren s fomwyten', in één of twee Jaten, heb te regt gebragt. Men zal , hoop ik , ligt begrypen ‚dat myn oogmerk , met het zelfde Keurslyf , (waar door de Bogchel aan den regten. Schouder is gemaakt) op deze were te gebruiken , ten doel. heeft, om dezen Schouder te doen zakken, en in tegendeel de linke eenigzins, van langzamerhand, ja, als met een zagt geweld , te doen ryzen, Deze Keurs dienen de Kinderen , welke reeds eenigzins krom zyn, dag eu nag aan te houden. OO l Zo men hier by, zo veel als mogelyk is, of ten minften van tyd tot tyd, deze Kinderen eenig gewigt , overéénkoma fig hunne kragt, en alleen met hunne regte hand, doet dragen, zó , datze naar de regte zyde eenigzins overheÑen s dan wykt natuutlyk het hoofd naar. den overftaanden of lins ken Schouder; en ook hier door word de kleine’krofniyne Rug en Hals mede eenigzins te regt gebragt. `~ Keurs dient onder den regten Oxel za'tuim te Zyn, datze aan het dragen van ber gewigt niet hindere. =—— Wandelende „ behoren deze Kinderen , om den linken Schou, der en de Ribben van die zelfde zyde in de hoogte té gewennen , met eenen langen ftok in hunne linke händ tegaan ` em Oer Maar zo men bet gewoone Keurslyf in het bovengermeldé geval, of ‘ook by een. verauderden dog niet ‘al te grooten Bogchel , op een ongelyke of fcheeve wyze aanrygt, dan untítaat daar uit het zelfde of liever een tweeledig gebruik $ het eene van nut, en het ander tot Sieraad. f By voorbeeld: 30 men by deze Kinderen of ook by.Bejaats den, by welke de Bogchel aan de regte zyde plaats heeft , van agteren op den rug en van onderen naar boven, het Keursl f toerygt , dan moet men met het ryg-fnoer, aan de ‘regte` zyde doot het ade, 3de of 4de gat te fteken , eerst beginnen, maar aan ‘de overftaande linke zyde, be- gint men met het eerfte of onderfte gat, klimmende al- dus op naar boven en naar het einde; waat doot, daat ‘te plaats, de linke zyde der Keurs, a. 3 of 4 gaatjes ho- ger of boven de regte uitfteekt. — — Zo de linke Schou- der, gelyk fomwylen gebeurt, hoger dan de.rogte was, daa dient de Keurs zo veel gaatjes hoger. onder den regten armen dug op een teken overgeffelde wyze te komien. |, _ Door deze ongelyke rygiae zakt mtuurtyk de opening def a à wé eufs ) 148 HET SCHADELYK GENRUIK VAN KEURSLYVEN , ENZ Keurs onder den regten Schouder 2, 3 of 4 gaatjes , en ryst even zolioog onder den linken; waar door, gelyk het oog- merk ‘moet Zyn, de regte Schouder haar beneeden en de linke in de hoogte , gehouden word, Bier door word, zo als een ieder ligt begrypen kan, woor eerst; niet alleeri. de nog meerder kromming van de linke zyde der Rug- graat verhoed , maar ook, Zo zy niet-verouderd is, merke- lyk verbeterd. Ten tweeden; zo mer dan over de meer uit- ckende punt der Keurs op den linken Schoudér (dié men nief nioet' wegnemen) enke de gewoore halsdoeken flaat , dan fchynen de beide ongelyke Schouderen even hoog of vry gelyk; en ‘ik ben verzekerd, dat nog losze wyde zak- ken, rugwaardsch afhangende kappen, nog eenige andere kleedy, uitgedagt om de Bogchels te vermommen, hier by balen kunnen. EN 8 | Zy.» die hier van de Proef gelieven te neemen , Zullen er oogenbliklyk van overtuigd worden; en ik zelfs heb op de ze allereenvouwigfte wyze door een aanhoudend gebruik der fcheef gereegen Keurs , miet alleen’ verftheiden jonge Kinderen vast hunne beginnende Bogchels. geneezen; maat bok andere „voor het grooter worden’ van dezelve , volmaakt bevryd „en zelfs merkelyk verbeterd. In de grootfie eenvouwigheid heérscht dog de brootfle wysheid: ` , Mogten,zy alle, die eenig beftuur ovet Kinderen hebben, deze geringe Aanmerkingen , zonder eigen eet of voordeel in hun belang eeniglyk gefchreeven , tot een voorfchrif Jaten welgevallen, dan was ,by de opvolging ‚myn Wensch voldaan , van hier door aan un een kleinen dienst gedaan te hebben ! OO a ` 's Hertogenbosch, e den 28.: Maart „1732. ` dE ` b `, , o o: DE : VOORNAAMSTE LEEVENSGEVALLEN EN HET, CHARAC= TER VAN DEN BEROEMDÉN GENEESHEER THEODORE TRONCHIN.. `.: A D (Uit Genen Brieve aan de Schryvers van het. Fournal, de Pariss. `: MYNE HEEREN! nder het getal der menigvuldige flachtoffers, zints eeni- "7 gen tyd voor den Dood gebukt, betreuren. wy vecie LEEVENSCEVALLEN ENZ. VAN TH. TRONCHIN. 149 beminnerswaardige Vrouwen , veelé beroemde Letterhelden , en veele groote Perfoonadiën ; wy hebben veel verlooren ; wy beweenen allen, of onze. THEODORE TRONCHIN Werd , in den Jaate 1709 „te Genere, gebooren , uit een edel Geffacht ,'ooripronglyk van Zvigron eerwaardig door deszelfs oudheid, en aanzienlyk door d waardigheden , welke ’r zelve, in ’t Gemeenebest , bekleed- de. Zyn Vader was ryk; doch hy hadt zyne middelen by- kans geheel belegd in Engeland en Frankryk, eu Teedt Broc- te fchadë by de verandering in het Staatkundig ftelzel. . De Zoon moest die fchade herftcllen, De Natuur hadt hem met eene fradije Lichaamsgeftalte, en een uitfteekend Ver- -nuft begiftigd. De gronden van Letteroefenirig waren door hem wel: gelegd, en hy vertoonde reeds vroeg, welk een Man hy, tert eenigen dage,‘ zou worden. ` Op zyn-negentiende Jaar verliet hy zyn Vaderland om na Engeland over te fteeken, waar wylen Lord BOLINGBROKE s zyn Bloedverwant , hem heen lokte, en meende te houden. Deeze vermaarde Man, fchoon van ’t beftuur der zaaker verwyderd ; behieldt ’er een Derken invloed. Hy zogt zyn Jongen Bloedverwânt in de Thefaurie te plaatzen , die , langs deezen weg, tot eenen adnzienlyken ftand zou kunnen ge- raaken ;` maar 't was onder de Regeering van GEORGE den I. Engeland werd , als " ware, overftroomd door Duitfchers „ die den: nieuwen Koning gevolgd waren; het Farlement maakte een veel ftrenger wet dan de voorgaande , by welke de Vreemdelingen volftrekt van de Ampten werden uitge- flooten. In gevolge hier van beoogde BOLINGBROKE zyn jongen Vriend langs eenen anderen weg te. bevorderen. Meermaalen bevondt hy zich met zynen Befchermer in ’t gezelfchap' van. SWIFT, ADDISON en ropp 5 drie Mannen die Menfchenkennis bezaten en Menfchen beoordeclden. Pore raadde TrorcrunN na Cambridge te gaan, en, onder het voortzetten zyner Studiën, af te wagten , waar toe hy meest overkelde.' Op deeze Hoogefchool moest zyn fmaak zich ontdekken, en mer een vermeesterenden invloed tot zyn hart fpreeken. Een der werken van BOLINGBROKE viel hem in handen, hy las en herlas het, hy at het, als °t wa- re Pfa ` nERRVENSOEVALLEN EN CRABAGTEA: — ze op, ten geestdrift beving hem, hy verliet Cambridge-esr Engeland íchielyk, zag af van den hoogen (taat, waartoe. Lord BoLtNGBROKE hem fchikte, e trok, na, Holland, om het groot getal der Toehogrderen. van ‘den Leyd/chen Hoog Leeraar te vermeerderèn. Dus heeft de Leering der Ver- handeling over den Mensch van DESCARTES den geest van MALLEBRANCHE tot denken aangezet, De Heer TRORCHIN ontmoette , op zyne reis, een Geneêsheer der Engel/che vloot , die, getroffen door zyne bekwaamheden en wel- fpreekenheid , van het oogmerk zyner reize onderrigt, hem verklaarde , dat hy voor de Geneeskunde gebooren was en zyn befluit bepaalde. Men weet wie BOERHAAVE was. Zyn roem in de Ge- neeskunde was een wonder. Men kwam hem yit alte oor- den der Wereld raadpleegen : en fchreef cen Brief uit Ché- ga, met dit apfchrift, aan BOERHAAVE in Europa, Zyue = werken worden aangehaald even als die van HipPACRAT&S, Welhaast onderfcheidde nOERHAAVE , onder zyne Leerlingen , TRONCHIN. Vier maanden onder hem geweest zynde, liet hy een gedeelte zyns arbeids op hem aan, Ik behoef niet te melden, myne Heeren, hoe zeer hy zich mget be» vlytigd hebben , om, in vier maanden oefenings, Det ver- trouwen Van BOERHAAVE te Verdienen. De Heer TRON- CHIN bleef eenige jaaren by. zyn Leermeester. Dcaze be- minde zyn Leerling op het tederst, en deelde zich zelven , om zo te (preeken , aan. hem mede, terwyl hy-zich aan anderen. alléen’ vertoonde. Hy fchikte hem om zyn Qp- volger te weczen in Europa, en wilde hem, onder zyn oog „een gedeelte van dat heerlyk Erfgoed zien inzamclien, ~. Toen hy zich gereed maakte om na Engeland te keeren, wederhieldt hem BoERHAAVE „en bewoog hem zich te Am- flerdam neder te zetten. Van dit oogenblik af verzonds hy de Inwoonders def Hoaofdftad na zynen Kweekeling. Gy kunt, was zyn woord, my raadplegen, zonder uit Am- flerdam te gaan, als gy met hem fpreekt. Mé , De Heer TRONCHIN trouwde „ in Holland, de Kleindoch- .- ter van den beroemden ‘Penfionaris joan pe wim, Hier behandelde hy reeds de Kinder-ziekte op die wyze „ welke hem altoos gelukte, en ons naderhand zo nieuw en zeld- zaam is voorgekomen." Naa negentien jaaren in Holland gewoond te hebben, gaf hy gehoor aan het dringend ver- sock zyner Medeburgeren, die hem wénschten by zich te hebben. Hy kwam te Geneve, werwaards zyn roem reeds Was vooruit gevlaogen, Dit was zyn Vaderland , en B cre : , VAN ep, echten" ` ke. dertusfchen ontving men 'hem als een Befcherfn-god! Hy werd tot Hoogleeraar în-dé Medicynen aangefteld: hy hieldt openbaare lesien. Groot as Ae toevloed der Vreemdelin- gen na Geneve: nog heugt het den Inwoonderer , welk eene ongeloofiyk grooté menigte hy derwaards lokte: De Vorften van Europa zogten hem aans: de Keizerin van Rusland fchreef hem door haaren Stnatsdienaar eenen Brief met de fterkfte aanzoeken, hem fmeekende dathy ten minften twee Jaaren te Petersburg zou koten. Dt alles verleidde hem niet. Hy kwam zynén Vaderlandé of Frankrijk toe. In den Jaare -1755, reisde hy ha: Parys, om den Hertog De ` CHARTRES en Mile D'ORLEANS in te enten. Zyn deur hadt geen rust. Hy verwierf eene algemeene toejuiching : hy zag Gaar de zeer aandoenlyke geaartheid onzes volks, °t welk hy beminde, en als een verftandig Man agtre, Parys fcheen henf een groot Tobneel, gefchikt om ‘er zyn Ver- ftand en Weldaadigheid te vertoonen. Hy. Bing toen eenê verbintenis aan met den Hertog Vvan-ORLEANS , die, nas-den dood van den Heer PETIT , hem tot zyn eerten Arts aanftel- de, Deeze Prims hadt hem , door zyne gernéenzaamheid en alles wat hem zo beminnelyk maakte, weeten te winnett. verkreeg hem voor ons en verkreeg daar door een eisch te meer op de erkentenis van * algemeen. Wy ayn aan den onderneesmeirden moed en" Her verftand van dien Heer den voortgang verfchuldigd , welke de inën- ting, ondanks alle hindernisfen dezelve in deñ weg gelegd, o ons gemaakt heeft; die Kinst, vah welké men zegt, dat ons een. Duizendfte doet bétaalen, daar de Natuur een Tiende neemt. Aan hem hebben wy dank te weeten de heilzaame veranderingen , wellie in de Geneeskundé gerhaakt ` zyn. De Geneesmiddelen moeten de Menfchen herfteflen s en de meeste Geneesheeren denken zelfs niet om ze te be- houden: wanneer zy de kwaal wegneemen, dooden zy door het Geneesmiddel. De Heer TRONCHIN onthief hunne weetenfchâp van al die gevaarlyke Kwakzalvery , door On- kunde en Geldzugt daar ingevoerd. Hy hadt tot zyn Spreuk die van zynen Leermeester BOERHAAVE, Simplex figillum veri: ook was hy langen tyd een Vriend geweest van den grooten Wysgeer zyn Medeburger, die ten zin- fpreuk voerde Vitam impendere vero: en hy deedt hem groo- te dienften, De Heet TRONCHIN was eenvoudig en opregt in de Ge- neeskunde , gelyk'ook in zyne Zeden en Daden. Van daar, buiten twyfel, nog meer dan van zyne wonderbaare Gencee 4 zin. 358 LEEVENSORVALLEN BR CHARACTER zingen, de algemeene agting-van dunepa „ het. vertõuwen, %x welk hy ieder inboezemde, en °t belang ’t geen men in hem telde; . Van, zynen Leermeester hadt hy. den geest der waarneeming; hy volgde de Natuur, hy hielp basr:op. den weg, welken zy,koos, en. dwong haar nimmer e&nen ande- ren te neemen, Er is, zeide hy menigmaal, maar één Geneeskunde ; deeze is de waarneemende en wagtende. Die Geneeskunde beoefende hy: zelden bediende hy zich van Geneesmiddglen , die de Kranken afmatten en de :kragten ontnamen ` van deeze bediende hy zich alleen in zieken, die. door verzwakking moeten gencezen worden. Le geest van waarneeming, welke hem vergezelde, deedt hem, op. ’t oogenblik, zonderlinge. Geneesmiddelen te werk: fteflen ; deeze waren de ei Zei van diep en :teftens, vlug, den ken: zy gelukten.. Nooit. hehandelde hy „ op dezelfde wyze , twee Perfoonen, door dezelfde ziekte aangegreepei ; zo zech was byen vyand van het bewandelen eeng platge- treeden pads: hy wist, welk. een onvermydelyken invloed , alles wat ons omringt, onze leevenswyze, of onze:Zielsge fteltenis, op ons hebbe. Hier om heeft hy ok, Gegek voor Amfterdam. verwisfelende, zyne. Geneeswyze verzagt „en, van Geneve na Parys gaande, dezelve nog zagter. gesmaakt ; zeggende, dat ze in da laatstgemelde Stad niet re zeenvai- zagt kon worden. De ondervinding hadt, hem geleerdard, dat verdriet en hartzeer aan de meeste. ziekten! der Meny fchen veel deels hebben ; „en, misfchien ontftaag-adle de. Ze- nuwkwaalen, zo gemeen. tẹ: Parys, en hoven al-ander de zwakke Kunne, en bykans, alle langduurige. ziekten, uit zielsaandoeningeu, Hy hieldt zich verzekerd, dar de peik- kelende ontlastmiddelen daar tegen Dreeden. ` Dos gengs hy bykans alle zieken door eene zagte behandeling en opbeureu- de troostredenen, Men aanbadt een Man, die, geneezende en bovenal de Ziekten voorkomende, geene Geneasmidde- len -fcheen te gebruiken. o’ In jr eerfte kantten veelen zich geweldig. aan tegen eene zo nieuwe Geneeswyze: dan hy verdroeg , met gelykmoedig- heid, de aanvallen van den Nyd. Deezen zag hy aan als etn baosaartig en hardnekkig kind, °t welk mea niet kan fillen; dan met geen agt te flaan op zyn gefchraeuw.' Te- genfpraak en Läster zelfs, die hem bejegenden , (tooten af op zyne groote en edelmoedige Ziel. Altoos was zyue aan- doenlykheid fterk ` en misfchien hebben ude verdrietiykhe- den, de onlusten in zyn Vaderland, het verlies van eeni ge hem waarde Leger: en de verregaande deelnceming l r m <. VAN. TE: PRORERIRAI 0 2. 7: tis in de' fimerten ‘zyner Vrienden, het. einde zyns Jecutnag verhaast. Dede T eer, rr Een agtenswaardig Geneesheer, (de Heer LORRY.) een der geeneu, die’hem in zyné laatíté oogenblikken byftoride „ ziende dat het geweld der Koortze zyn Verftand bedwelni- de, riep uit, Ach! indien deeze groote Man ons kon yer- Den en met ons fpreeken , hy zouw zich zelven nog geneezen } ín de bedaarde oogenblikken onderhieldt hy hun met syne gefprekken. 