VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
-Als wy veronderftellen dat er geen Driften zyn, moet ‘er teffens een einde wezen aan alle redenkaveling over °t zede Jk: Drift alleen kan Drift te regt brengen. Dus verzaaken wy een tegenwoordig vermaak, in hoope dat wy vervolgens Een grooter en duurzaamer zullen genieten: dus lyden wy een tegenwoordig ongemak om een grooter te ontgaan. Dit te doen wordt oordeel geheeten. . Hy, die de voorfchriften van de Drift, welke hem heheerscht , opvolgt , zonder de ere vaarcnis te raadpleegen , luistert na cenen partydigen raads man , en zal een verkeerd befluit neemen. N Eenigen tragten, om een valsch kompliment by verftandi pe Vermaaken af te leggen, de Zinnelyke Vermaaken ge- eel en al te veragten: met even mig regts, fchoon met ge» dp ZAMENSTEMMING VAN AANDOENLYKHBAD EN REDE. $2% Iyke fchynbaarheid , heeft men tegen de natuurlyke Driften en Aandoeningen gefchreeuwd , en dezelve befchreeven als onbeftaanbaar met "e Meníchen geluk. Wy lyden nooit uit hoofde van onze natuurlyke Driften en Aandoeningen: zon- der deeze zouden wy niminer genoegen kunnen fmaaken $ maar verkeerde Begeerten en onbegrensde Lustopvolgingen doen ons fmerte aan: wy worden ongelukkig wanneer wy Rede en Ondervinding niet raadpleegen. Hy, die eene daad pleegt, welke hem veragtlyk in zyn eigen oogen maakt, verzamelt zich,’ behalven. de andere flegte gevolgen , een voorraad van toekomende fmerte , wel ke hem zal plaagen, zo lang. de geheugenis dier daad hem byblyft. Benevens de onmiddelyke gevolgen eener daad, moeten wy, om er regt over te:oordeelen, ook de toekomende in de weegfchaale leggen; en, aan den eenen kant , in opmer king neemen de voldoening en eere, en aan den anderen kant, de Dpert en oneere, welke dezelve kunnen verges zellen. , Grootmoedigheid beloont zich in het verfmaaden van moeilykheid en fmerte, om zwaarder jammeren te vermye den, of grooter genietingen te erlangen. MAATIGHEID, De groote regel ren opzigte van Zinlyke Vermaaken, is deeze derwyze te gebruiken „dat ze elkander nict dwarsboo- men, of ons van ’t genot der Verftandige ontzetten; doch veel ecr behulpzaam zyn om ze ons tc zuiverder te doen ge- nieten. De Menfchen bepaalen de meening van het woord Ver, = maak altoos tot het geen hun zelven vermagkt. Vraaten eg Wynzuipers verbeelden zich, dat men door Vermaak fleme pen en zwelgen verlaat. De waare Epicuristen genieten de Geneugten der Maatigheid, Kleine Vermaaken fchygen root aan de zodanigen , die geen grooter kennen. De eugdzaame Man is hy „die verftands genoeg bezit om het grootst Vermaak te genieten. ‚ Overvloed en pragt gaat by het gros der Ryken voor iets fraais en groots. Voor een Man van rechten fmaak is Maa, tigheid, Weelde, en Eenvoudigheid Grootheid, Alle Geneugten, die onmiddelyk van de zintuigen afs hangen, genieten lieden van een inwendig fyn Gevoel , bee halven hunne andere Vermaaken: terwyl de zodanigen , die hua hoogfte geluk in louter zinlyke Geneugten (ellen. geen rech- 528 OVER DE ZAMENSTEMMING rechten fmaak kunnen hebben in ftreelende aandoeningen der ziele. - Menfchen , die Voordeel en Eerlykheid van een fcheiden, begrypen zeker de natuur van een dier beiden verkeerd. Wy behooren onderfcheid te maaken tusfchen fchynbaarhe- den en waarheden: weezenlyk voordeelige en goede dingen zyn dezelfde. Valfche fchynvertooningen van voordeel zyn de grootfte vyandinnen van waar belang. Aanftaande bitterheden ver- toonen zich in het vermomd gewaad van tegenwoordige Geneugten; en de kortzigtige Dwaasheid omhelst , met gree- tigheid , het bedrieglyk beeld. Alle Ondeugd ontftaat uit Onaandoenlykheid , uit gebrek aan Oordeel, of uit beide. Geen grondregel fteunt op vas- ter grond van waarheid dan dat alle Ondeugd Dwaasheid is. Want door Ondeugd dompelen wy ons zelven in elenden, of wy wikkelen anderen in ramp: zichzelven kwaad te be- rokkenen is buiten twyfel dwaasheid: en indien iemands tegenwoordig vermaak {trekt om anderen ongelukkig te maa- ken, zo zal hy, fchoon alle andere ftraffen ontkomende, daar voor lyden door naberouw; of het is cen vast bewys, dat hy beroofd is van dat gevoel des medelydens, ’t welk tegenovergeftelde botheid is: weshalven , in beide de ge- vallen , alle Ondeugd blykt Dwaasheid te weczen.. WYSHEID. Wysheid of Deugd is niets anders dan de gefchiktheid om het grootfte geluk te genieten en toe te brengen, ge- paärd met de kennis hoe het te verkrygen en te befteeden. Wysheid heeft altoos iets goeddaadigs in haare oogmer- ken en bedryven; Dwaasheid, integendeel, neemt kwaad voor goed, of heeft ‚de Natuur der Ondeugd aanneemende, een kwaad oogmerk. _ De voor- en nadeelen der Natuure moeten aangemerkt worden als een gemeen goed der Maatfchappye : de zwakken hebben eisch op den byftand der fterken; de fterken fchep- pen genoegen uit het byftaan der zwakken; en de W'vzen zyn in zo verre gelukkig , dat welgefchikten in hunne Wys- heid deelen. "Er is geen Deugd, of dezelve behelst, in eenen alge- meenen zin, alle andere Deugden. Wysheid kan niet be- „ftaan zonder Regtvaardigheid , Maatigheid , en Kloekmoee digheid: want Wysheid is de hoofdfom van alle deeze, %t Is onmogelyk Regtvaardig te weezen zonder Maatigheid, `- o VAN AANDOENLYKHEID EN REDE. 52% of Maatig zonder Kloekmoedigheid, De Deugden hangen alle zamen. | , MAGT. Magt is geene goede hoedanigheid op zich zelve aangee merkt. Het vermogen om goed te kunnen doen is voor den Wyzen alleen begeerlyk. Alle Ondeugd is eigenbaat, en de zelfzockendfte eigenbaat is de grootfte ondeugd. Groote Zielen weeten Hoogheid en Goedaartigheid zamen te paaren. Dy laage gaat de Hoogheid meest altoos verge- zeld van ftrengheid en ongemaklykheid. er Verhevene bekwaamheden worden bewonderd: zagter Deugden wekken liefde, Als de Wysheid het hart wil vere meesteren , doet zy het op een inneemenden trant. °t Geen de ftrenge Man met zyne lippen aanraadt, ontraadt hy door zyn gefronst voerhoofd. Der Menfchen zugt na Rykdom en Maer fchynt aan te grocijen, naar gelange van hunne onbekwaamheid om kiesch Vermaak te genicten. / Geen Mensch heeft een natuurlyk regt om een grooter deel van Magt dan een ander in handen te hebben, of hy moet eene grooter maat van verdienften bezitten: byaldien zyne Dienstknegten beter zyn dan hy, bekleedt hy hunne plaats. leder moet die post bekleeden, waar toc de Na- tuur hem bekwaam gemaakt heeft ; waarin hy het gelukkigst voor zichzelven kan zyn, en het meeste toebrengen aan het geluk der Maatfchappye. | De Ryken noemen de armen het Gemeen. Laaten wy liever de dingen by den rechten naam noemen: de onbe- fchoften, de onbeleefden zyn het Gemeen, zy mogen ryk of arm weezen. , De weezenlyk armen en onwaardigen zyn de zodanigen die geen verftand hebben om de meerderheid van inwendige verdienften , boven alle uitwendige voordeelen, op te mer- ken cn te waardeeren. REGTVAARDIGHEID € GOEDERTIERENHEID. ’t Is niet zo juist uitgedrukt, dat Deugd tot Geluk op- leidt, als te zeggen, dat alles, wat tot weezenlyKk Geluk brengt, Deugd is. De rede, waarom zommige daaden door de Wet verbooden worden, beftaat hierin, dat de Onder- vinding geleeraard heeft, dat zulke daaden flegte gevolgen naar zich fleepen. Doch, dewyl zeer weinigen uit zichze]- ven in ftaat zyn, om de zaaken in zulk eene uitgebreidheid te befchouwen, dat zy over alle de goede en kwaade uit- HL DEEL, MENGELW. NO. 32, o | werke. ge . COVER DE ZAMENSTEMMING werkzelen der daaden kunnen oordcelen, zyn de Wetten vastgefteld tot beftuuring der zwakken, en om de boozeg te rug te houden van daaden, die, in derzelver uitwerkze- Aen, kwaad zyn. De vrees voor de ftraffe des wereldlyken Regters kan alleen de zodanigen bedwingen , die geen gevoel van eenige andere vrees hebben: hier door worden zy geleerd voot gich zelven te voelen, ` Geene daad is altoos kwaad om dat dezelve tegen de Wet ganloopt: doch zekere daaden zyn door de Wet verboo- den, dewyl men by ervaarenisfe ontdekt heeft, dat de uii- awerkzels kwaad zyn. ` O0, Laaten wy zorgvuldig een onderfcheid.magken tus{chen het denkbeeld van Regtvaardieheid en dat van Wraak, de Taatfte moet, gelyk andere kwaade driften , door Rede be- dwongen worden. Llet groote cinde van menschlyke Rest- vaardigheid is het bezorgen van algemeene en byzondere veiligheid. Maar Goedertierenheid maakt dik wyls aan{praak, vals (lrengheid kwaade gevolgen zou baaren: te deezer oor- zaake is het zomwylen voegelyk goed voor kwaad te ver- gelden, en de ftrengheid der Wet met Genade te maarìgen. Welk eene ftrengheid het Regt ook verpligt zy te volvoe- Ten, het is altoos met een inzigt om grooter goed te be- "werken. Den misdaadiger zelve tot bezef van zynen pligt te brengen, een voorbeeld aan anderen te geeven, of de Maatichappy te verlosfen van een volftrekt bedorven lid, ‘zyn de drie redelyke einden, welke in het aandoen vaa „doodftra{fe moeten bedoeld worden: anderzins is het ve- gelden van kwaad, boosaartigheid, of blinde wraak, geen B eervaardigheid. Dn En ? "Er zyn zekere uitzonderingen op algemeene Wetten, ‚vaar in de Regtvaardigheid den naam van Goedertierenhcid krygt. Hy, die, in zyn gedrag, deeze uitzonderingen ia agt neemt, verdient Goedertieren te heeten. *t Mact aan de onvolmaaktheid der. Menschlyke Wetten worden toegefchreeven , dat zy tegen toevallige omftandiz- . “heden en uitzonderingen niet kunnen voorzien: dat het ‘denkbeeld van Goedertierenheid tegen*dat van Regtvaartis- “heid is overgefteld. Deeze Deugden ftryden nogthans niet; “waar het voeselyk is Genade te hetoonen, zou het Onregt- ‘vaardigheid weezen , niet Genadig te zyn. „Onder de Deugdzaamen is Haat naauwlyks ‘bekend: de ‚snooden harten de vyanden der Ondeugd: de Goeden heb- hea medehyden mer de vyanden der Deugd, Ben rs VAN AANDOENLYKBEID EN REDE. 53$ dig hart wenscht geen Mensch zonder gebreken te vinden 3 doch ast zich gelukkig als hy gelegenheid aantreft om hune ne misflagen te vergeeven. Geweldige en vyandlyke driften worden van de Wyzen nimmer gebruikt, dan om ’er een grooter goed door toc tè brengen. Onze magt te wederhouden, wannéer wy het verderf ` van ons medefchepzel, zelfs tegen zyn wil, kunnen voofs komen, is zich fchuldig maaken aan zynen ondergange Wie zou, als hy een Kind zag op den kant van een fteilte e nalaaten toe te fchicten, om dien val voor te komen, on~ der voorwendzel dat het Kind aan zyn eigen vryen wil was óvergelaaten? De Menfchen zyn gelyk Kinderen , men moet ze zomtyds van den weg der dwaaling afrukken. ggn PEDRO EN THERESA, Eene Spaanfche Gefchiedenis, uit het Fransch vertaald. je en dorp in Andalufie, woonde een Landman, genaamd Pad dro, op cene der fchoonfte Hoeven van dat Gewest; maar dit was zyn minte fchat. Hy was gehuwd met Nach hem be- minnende en door hem geliefd; by welke hy drie Zoons en drie Dogters had, die reeds getrouwd waren en kinderen hadden. De geheele Famille woonde te zamen. Pedro was tachtig jaag en zyne Therefa acht en zeventig. Ieder van dit talryk Huisgee \ zin gehoorzaamde, beminde en diende deeze Quders om 't fterke ` fte; elk .beviytigde zig om derzelver ouderdóm, door hun het leeven alleszins genoegiyk te doen blyven, als 't ware, te vet- lengen. Dewyl hunne leevenswyze altoos zuinig en werkzaaum geweest was, knelden hun ook de ongemakken des ouderdoms niet. Vergenoegd by zigzelven, elkander hartlyk beminnende , gelukkig door, en grootsch op hunne gelief koosde en lief koos zende Famille, dankten zy God, en zegenden hun Kroost. Op zekeren avond zat Pedre, met zyne Vrouw en Kinderen „ die, na den Oogst ingez:imeld te hebben, uitrustten, op hunne Stroobusfen, voor de deur. Het fchoone Tconecel van den Avond, (het welk de inwoonders der Steden gemeenlyk nies recht kennen) hielk hunne andagt opgetoogen. Zict, zei de oude Gryzaard, met hoe veele fchitterende Stoen de Hemel doorzaaid is; waarvan eenigen, als uitfchietende, een Schecken vuurftraal agter zig laaten. De Maan geeft een Daag en fche. merend licht, det over alle voorwerpen een evenmaatig wit fchynzel verfpreidt. De Wind fchroomt te’ waaien; en het ftiile geboomte e@rbiedigt, om ze te recken, den (laap der Voger e. Qo 2 len» | dag . PEDRO EN THERESA, len, die onder deszelfs befcherming in hunne nesten rusten. De gantfche Natuur fchikt zig ter ie: en dezelve wordt geroeg- zaam niet geftoord, dan door een klaagend en veraf zynd ge- luid, ’t welk ops oor dikmaals treft: 't is dat van den Naguil, bet zinnebeeld der boozen; hy waakt, wanneer ieder rust, en fchroomt het daglicht. ô Myne Kinderen, zyt altoos goed, al- toos braaf, en gy zult gelukkig zyn. Zedert zestig jaaren, ge- nieten uwe Mocder en ik eene zagte en ftilie rust; maar de He- mel geeve Ulieden, dat gy dezelve niet genieten moogt, ten koste van 't geen zy ons kost. Op deeze woorden ontflipten den ouden Pedro eenige traanen; Jjabella, zyne oudtte Dogter, droogde dezelven af met haare omheizingen; en (prak hem in deezer voege aan. Myn Vader, de reeds voorbyzynde weder- waardigheden -vallen niet fmertlyk te verhaalen; zyt zo goed en deel ‘er ons eenig berigt van mede. Gy begrypt ligtlyk met welk een genoegen wy U zullen aanhooren; en Moeder zal ook met vreugde zig het lot haarer voorige jaaren des te leevendis ger heiisneren. Het is nog vroeg; de avond is tchoon, en 't vere maak van U te hooren zal den flaap van ons verwyderen. —— De gehezle Famille vereenigde zig met dit verzoek; zy zetteden zig allen rondsom hem, en de Moeders namen haare Kinderen, om voor te komen, dat derzelver gewoel de oplettendheid ver- binderde,. op den (cho, "Er heerschte eene volftrekte Die, en Pedro, leunende op zyne Dogter, terwyl hy de hand zyner Vrouwe vast hield, liet zig aldus hooren. Ik was achttien en Therefa zestien jaaren, toen wy elkander leerden kennen. Zy was de eenige Dogter van Lorenge, den rykften Landman van dit oord: ik was de armfte Boer in het Dorp; doch, helaas! ik ontdekte myne armoede niet, dan op het oogenblik toen ik op Zherefa verliefde. Ik zogt, door alle middelen, eene liefdedrift te verdooven, dic ik dugtte, dat my voor altoos ongelukkig zou maaken. Ik wist maar al te wel, dat myn gering beftaan een eeuwige hinderpaal zou zyn, om Therefa te bezitten; en ik haar voor eeuwig verlaaten moest, na middelen uitzien om myn beftaan te vermeerderen. Dan, om my te verryken, moest ik het dorp verlaaten, het dorp, daar Therefa woonde: en zulks was my niet doenlyk. —— Na alles overdagt, en van de weinige reden, die ik bezat, gebruik ge- maakt te hebben , befloot ik, myn dienst als Boereknegt by haar Vader aan te bieden. -— Ik wierd aangenomen; en ‘t zal u niet vreemd doen, als ik zegge, dat ik met den uiterften yver arbeidde. Ik wierd welhaast de Vriend van Lorengo, doch die Van Therefa nog eerder, Gy alle, myne Kinderen, die uit liefde gehuwd zyt, gy weet hoe men elkander behaagt, en elkanders byzyn zoekt, wanneer men beflooten heeft voor elkan. deren te leeven. —- Zherefa beminde zo vuurig als zy bemind wierd. Ik aagt aan niets, dan aan haar: het genoeglyk vermaak van by haai te leeven, betoverde my tot zo verre, dat ik oe vere PEDRO EN THERESA, 833 ` vermoedde, dat zulk een geluk een einde kon neemen. Doch myne ydele verbeelding duurde niet lang. Een Boer van het naastgelegen dorp vervoegde zig by Lorengo, en verzogt van hem. Therefa ten Huwelyk. Lorenfo ging naar zyne woonplaats, en bezigtigde het eran, benevens de wyngaarden van den Land- man, die zig met zyn vermaagfchap zogt te vereeren. Alles naar genoegen vindende, oordeelde hy dien perfoon een gefchikt Echtgenoot voor zyne Dogter te weezen; en" Huwelyk werd des wel dra beflooten. Wy treurden, zo dra ons zulks ter ooren kwam; en herriepen te vergeefsch de eeden van getrouwheid, die wy elkander ge- zwooren hadden, daar alles hooploos was. Lorengo, de treurige. heid zyner Dogter bemerkende, was ten deezen opzipte onme- dedoogend, en gaf haar uitdruklyk te kennen. dat haare droef- heid hem ten hoogfte mishaagde. Zy was derhalve genoodzaakt haare {mert te verbergen. Intusfchen naderde het noodlottig oogenblik; geen heop vertoonde zig, alles (cheen verlooren; Therefa ftond my eerstdaags ontrukt te worden: doch zy verkoos veeleer den dood. Dit eed ons tot het eenigfte middel, dat" ons nog overbleef, befluiten; om naamlyk de vlugt te neemen. — — Wy voelden, dat wy een misflag zouden begaan; maar wy moesten, wilden wy het lot, det ons dreigde ‚afwenden, ons aan ons befluit houden, en wierden er eerlang over geftraft. Thereja en ik verlieten dan het dorp, midden in den nagt. Zy zat op cen Ezel, welken cen haarer Oomen haar vereerd had; des ik oordeelde dat zy dien vry mede konde neemen; dewyl dezelve haar Vader niet toebehoorde. Een klein pakje kleederen van ons heiden was, in een bundel, op den Ezel vastgemaakt. Een ger:nge voorraad, zeer weinig gelds, alleen door haare fpaar- zaainheid byeengezameld, was onze geheele chat, Zie daar, al wat Therefa en ik met ons voerden. Ik had niets van Lorengo willen mede neemen. Zo fchikt de Jeugd zig de Deugd naar haarc keuze, volgens haare neiging. Ik beroofde een Vader van zyne Dogter; cn egter zou ik het my tot een {nood bedryf toe- gerekend hebben, iets van zyn geld of goed mede te neemen. Wy zetteden onzen togt voort, den geheelen nagt door; ep: by "rt ainbreeken van den dag bevenden wy ons in 't gebergte, alw:ęar wy voor waarfchynlyke vervolging bevryd waren. Wy hielden ftand in cene Valei, aan eene ftroomende rivier , welke den Gelieven, door haare kabbelingen, tot groot vermaak verftrekte. Therefa klom van den Ezel; zcttede zig by my op de groene weide neder. Wy aten eenige drooge vrugten. en dronken klaar water uit de ftroomende beek. Na deeze fchraale, doch fmaat- lyke, maaltyd, beg:nnen wy te overweegen, wat ens nu Ver- volgens te doen ftond. Na lange redenering, en na ons geld twintigmaal herteld te hebben, den Ezel intusfchen op zyne hoogfte waarde gefchat zynde, bevonden wy dat alles niet meer dan twintig Holland- , Oo 3 d fche 834 PÈDRO EN THERESA, iche Ducasten beliep, 't welk ons‚niet genoeg was, om ‘er ce. nigen tyd van belang van te leeven. Dan deeze zwaarigheid (cheen toen de minfte; fterker werkte de vrees woor agtervolging. Deeze deed ons befluiten, om terftond in cene äere Stad, te zici komen, alwaar wy, in geval van agtervolging, het minfte gevat liepen van ontdekt te worden; terwyl we tevens vastftelden, al- daar, zo fpoedig mogc!yk was, te trouwen. Met Heeze zedigt Dverweeging namen wy den weg na, Cordova. By onze aankomt liepen wy terftond na eene Kerk, we'ke, volgens de Spaaníche Wetten, onmondigen, die zig voor het Altaar aanbieden, verce- nigen mag. Wy vonden aldaar een Priester, die ons trouwde, en gaven hem de helft van onzen kleinen chat. Noot wierd geld met meer genbegen betaald. °t Scheen of alle rampen’ nu ten cinde waren, en dat wy niets meer te vreezen hadden; de liefde was onze eenige bezigheid; en alles ging wel, geduurende acht dagen. Staande dat verloop van tyd was de Ezel verkogt, en ten einde Van eene maand was onze ganfche fom verteerd. Wat nu te doen? Ik kon niets dan ruw werk verrigten, 't welk de inwoonders der goe Steden gering achten. Zherefa wist niet veel meer dan ik. y beefde voor het gevolg van ons bedryf; ik was er over zang daan; wy verborgen ftilzwygerde onze droef heid: eene offert? van hartzeer, die ons zwaarder viel te draagen, dan de ongevalien zelven, onder welken wy zugtten. Eirdelyk nam ik, geen ar dere uitkomst verw-gtende, dienst onder de Ruitery in Cordova En myn handgeld wierd aan Therefa overgegecven, die het al trege gende aannam. Myn daggeld verftrekte nu verder ter vervullinge van onze nooddruft; en voorts gaven de kleine ftukjes, welken Therefa maakte, (want de behoefte had haar geleerd 3 voldoening woor onze huishouding, Een kind vermeerderde ons geluk. Gy zg het, myne waarde J/abeila! Wy omhelsden en aanfchouwden U’, als een fteun van ans welweezen, indien de Ouderdom ans deel wierd. Op de geboerte van ieder Kind, ’t welk ons de Hemel Schonk, herleefde in ons die aandoening; en, (ank zy den Hemel!) Onze hoop is niet ydel geweest. Ik bragt ter minne, om dit uwe Moeder niet in ftaat was U te zoogen. Zy was hier over mistroostig, en bragt háare dagen dòor hy uwe wieg; terwyl ik royn best deed, om de gunst myner Opperhoofden, en de vriend- {cha er makkers te verwerven. on Ferdinand, myn Capitein, was niet ouder dan twintig jaar; Jy muntte boven de andere Officieren uit, door zyn bevallig voot- „komen en gedrag. My met zyne vriendfchap' vereerende, gaf ik „hem. een verhaal myner lotgevallen; bet welk hem:zeer trof; te meer na dat hy, my er om verzogt hebbende, Therefù gezien had. Hy beloofde ons dagelyks, zyne poogingen, ten onzen behoeve, by. Lorenço te zullen aanwenden; en, daar ik geheel van hem af- hing, g by my zyn woord van my te zullen ontflzan , zo dra by myn Schoonvader bewoogen zou hebben Don Ferdinand: fchreef ‚ook am Lorenco, maar by ontving geen antwoord. In 't volgend € ver PRODRO EN: THERESA, ` 53s verloopt van den tyd fcheen myn jonge Capiteïn , teñ ongen op- zigte, niet te verkoelen ; ma:r Therefa: wierd ‘van: dag tot, dag: droefgeestiger. Als ik naar de oorzaak haarer meerdere droefgees- tigheid vroeg, Irak zy red van zigzelve, en wist ons onder- koud een anderen draai te geeven. Ik was toen nog ver van, te vermoeden, dat Don Ferdinand de oorzaak haarer droefheid was; dan eene laatere ontdekking overtuigde my hier van al te bevoelig, Deeze Jongman driftig, gelyk men op die jaarcn is, m The- rela dezelfde bevalligheden ontdekt, als ik. Zyne deugd. was zwakker geweest dan zyne drift. Ons ongelak was hem bekendg hy wist, dat wy hem hoog noodig hadden; en be dorst Therefà openbaaren, welk loon by voor zyne:onderfteuning be e. Myne ongelukkige Vrouw betoonde hem haare verontwaardiging; dan, weetende, dat ik jaloersch, en zeer driftig was, verborg zy dat grouwelyk geheim gansch zorgvuldig; en bleef de aanzoe- kingen van Don Ferdinand weigeren, zonder er iets van te ont- dekken, aan my, die haar dagelyksch de bewyzen van de mild. ` daadigheid en de vriendfchap van mynen jongen-Capitein her- haalde. Op zekeren dag, Vár thynen post afgelost zynde, en thuis- waards gaande, ontmoeite ik, (oordeel over myne verwonde: ing A niet verre van onze wooning, in welke Therefa diestyds my wagt- te, Lorengo. Zo Schaaker! riep hy terftond uit, zyt gy daar? Geef my myne Dogter; welke gy my ontrukt hebt, tot eene be- fooniog der Vriendíchap, welke ik aan u bewees. Ik viel voor hem op myne knien; poogde de eérfte ougenblikken zyner drif- tigheid te ondervangen, en ’t gelukte my, hem door myne traanen eenigzins te beweegen. Hy verleende my gehoor. Ik ondernam piet.my te regtvaardigen; maar tragtte hem tot bedaaren te brena gen. De ftap, zeide ik vervolgens, is began. Therefa behoort my. Zy is myne Echtgenoote. Myn leeven, zou ik zeggen, (taat in uwe hand; (raf my; doch neen; fpaar uwe eenige Dogter: onteer , om haaren wil, haaren Echtgenoot niet, en doe haar niet van droefheid fterven! Vergeef my alleen den begaanen mishag, om mededoogen met haar te oefenen ! Onder het uitfpree- ken deezer woorden, bragt ik hem, in plaatze van hem: by The: refa te geleiden, aan ’t huis, daar gy, myne J/ab-lla, gezoogt wierd. Kom, zeide ik tot hem, ik zal U nog een voorwerp too- nen, dat uw medelyden waardig is. Gy laagt toen in de wicg en fliep : uw fnecuwit en bloozend rood gelaat fchetste de onn zelheiă en gezondheid. Lorenzo aanfchouwde u ;de traanen ortflipten hems ik nam u uit de wieg, bood u hem aan, zie daar nog, zcide ik, het aanvallig kind uwer Dogter. Op deeze beweeging ontwaakte gy; en, (als of de Hemel het u ingeboezemd hadde ,) gy kreunde niet het allerminfte, maar glimlachte; en, beide uwe handen oa Lorengo uitftrekkende, greep gy zyne gryze hairen, welken gy tus(chen uwe vingers drukte, terwyl ge uw aangezigt tegen het ‘zyne hield. De Gryzaard kon zig niet bedwingen; hy omhelsde u = 004 i hart- 536 PEDRO EN THERESA. - hartlyk; my tegen zyne borst drukkende, en u med ` borst hy uit, en zeide: Kom, myn Zoon, gaan wy, en laat ik m ne Dogter zien: kom dan Zoon, riep hy, terwyl hy my by de hand vattede. —= Dezef eens, Kinderen, met welk eene vreug- de ik hem naar ons huis geleidde. Onderweg zynde, viel my in,' dat het onverwagt gezigt van Vader by Therefa nadeelige gevolgen kon verooizaaken ; waarom IK vooruit (nelde. Aan ’t huis gekomen zynde, vloog ik na boven, en opende de deur. Maar, wat zap ik? Don Ferdinand op zyue kniën voor Therefa geboogen, die alle baare kragten infpande, om de vervoering zyner wellustige drift tegen te gaan. Naauwlyks had dit fchouxtooneel myn oog getroffen „of myn degen ftak reeds in den boezem van Don Ferdinand : hy viel neder, en zwom in zyn bloed. Op zyn gefchreeuw kwam hem terftond volk ter hulpe, en myn degen, die nog van zyn bloed rookte, getuigde tegen my. "Er verliepen maar weinige oogenblikken, of de Wagt kwam in huis; ik wierd gevat, en de ongclukkige Lorengo kwam met den toeloop aan, om zyn Schoonzoon, geboeid, na de gevangeris te zien voe- ren. Ik omkelsde u nog, myne Jfabella; tevens omhelsde ik Leo- rengo, beval hem myn bemind Kind en lieve Vrouw, die gansch buiten zig zelve lag, teder aan. Voorts moast ik my wel, door “myne Makkers, n: de gevangenis laaten leiden. Hier bleef ik twee dagen en twee nagten, gellingerd door allerleie denkbeelden over het rampzalig lot, dat my nog te beurt zou vallen. Ik bleef onbe- wust van alles wat er omging , en hoorde niets van °t wedervaaren van myne beminde Therefa. De Cipier, het eenige mensch dat ik zag, gaf my geen het minfte antwoord op alle myne vraagen: al- leenlyk verzekerde hy my, dat het niet lang duuren zou, of ik zou gevonnisd worden. Op den derden dag wierden de deuren geopend; men zei my aan om buiten te komen. Een detachement wagtte my, en omring- de my zo als ik voortsad. Men leidde my na de Wagtplaats; daar ik het Regiment in de wapenen zag, en ontdekte wat beilioos lot my dreigde. Het denkbeeld van het einde myner rampen fcheen my nieuwen moed te geeven. Ik verdubbelde, als door eene ftuip- trekking, myne fchreden; myne tong herriep, (doch buiten my,) den naam van Therefa: ik dorst my beklaagen van haar niet te vin- den; en kwim eindelyk ter beftemder plastze. Myn vonnis wierd my voorgeleezen. Ik ftond zo het zelve te ondergaan; dan ecn fterk gefchreeuw vertraagt de uitvoering. Opziende, zag ik een half naakt, bleek en bloedig mensch, zyn best doende, om , door den hoop, die my omzingelde, been te dringen. ‘t Was Den Ferdinand. Myne Vrienden, riep hy uit, ik ben de fchul- dige; ik ben het, die den dood verdiend heb! myne Vifenden, vryípraak voor den onfchuldigen! ik heb zyne Vrouw willen ont- eere; hy heeft er my voor geftraft, en heeft regt gedaan. Indien gy met de uit oering van ’t vonnis voortgaat, zyt gy wreedaarts: em Het Opperhoofd van 't Regiment naderde Don Ferdinand, € e P a PEDRO EN THERBSA. 337 Nelde hem, terwyl hy hem onderfteunde, voor, dat ik naar de Wetten gevonnisd was, als iemand, die zyne hand aan zyn Offi- der geleid had. Hy was, hervatte Don Ferdinand, niet meer onder mv; ik had hem reeds vry gefteld, en zyn ontflag gegee- ven; het papicr was daags te vooren al ondertekend. Pedro is aan uwe regtbank niet onderworpen, gy-hebt geen. magt over hem. De Opperhoofden, zeer verwonderd, vergaderden byeen, om te raadpleegen. Den Ferdinand en de Menschlievendheid verhieven de ftem voor my; met dat gevolg, dat men my weder na de ge- vargenis leidde. Don Ferdinand {chreef voorts aan den Staatsmi- nister, befchuldigde zigzelven, verzogt myne vry{praak , en ontving die. —— Lorengo, Therefa en ik wierpen ons voor de voeten vaa onzen Veilosfer neder; hy beurde ons terftond ap, voltrok zyne belofte van ontflag, en wilde dezelve met giften vergezeld doen gaan, die wy egter niet aannamen. Ten einde deezer gelukkige ommekeer van zaaken, gingen wy na dit dorp terug, alwaar de dood van Lorengo my in `t bezit zy- ner goederen ftelde, en daar Zherefa en ik, zo wy hoopen, on- der u allen, onze dagen in vrede zullen eindigen. — De kinde- ren van Pedro hadden zig, geduurende zyn verhaal, rondsom hem gevoegd; hy {prak niet meer, toen zy nog luisterden, en de traa nen rolden langs hunne kaaken. Zyt getroost, myne kinderen, hernam de goede Giyzaard; de Hemel heeft myne rampen, door ulieder liefde voor my, ryklyk vergolden. Deeze woorden zeg- gende, omhelsde hy allen; en °t Huisgezin ging gezamentlyk ter ruste. DE GIFT. Eene Allegorie. (Uit het Engelsch.) jemand hadt eene Gift gekreegen, van welke hem gezegd was, dat dezelve hem hoogst heilzaam of ten uiterften nadeelig zou weezen, naar gelange van het gebruik. 't welk hy er van maakte. Het was eene foort van Juwcel, op de wyze van een Prisma ge- fleepen, 't welk verfcheide zyden hadt, waar van eenige egte kleu- ren gaven ; doch andere bekoorden door het opleveren van valfche. De gelykvormigheid en fchynbaare gelykheid van de verfchillende zyden, die, in de daad, zeer veel verfchilden, niet altoos be- hoorlyk in opmerking genomen zynde, veroorzaakte een on- telbaare menigte van te leurftellingen, aan den vuurigen en werke zaamen bezitter. Het oogmerk des Geevers was, dat het Juweel altoos zo naby het hart zou gedraagen worden als kon gefchieden : daar geplaatst zynde, vertoonde het zich als een zeer fchoon cieraad, en vere lichtte de duisterfte plaatzen, door zyne eigenaartige flikkering ; en trok , fterker dan de zeilfteen, alle dingen, waar op de ftraalen in eat got ee jn een rechte Iyn vielen. Vielen zy in eene fchuinfche rieting, df werden ze zeer veel gebrooken, eer zy het voorwerp raakten, den was de aantrekking minder, en ook de glans zwakker. Het zene der houding zangenaambeid by ; gaf vrolykheid , met goedaar tigheid gepacrd, aan ’t oog; en verleevendigde de verkeering, terwyl bet dezelve zuiverde en verbeterde. Het gaf wysheid san de jeugd, hedaardheid aan de drift, voegtykheid aan de manbasre enen: en vriendlykheid aan den ouderdom. Wanneer men dit dierbaax Juweel rechthoekig befchouwdc, was het geheel doorfchynend ;en in dien fand voor het oog gehouden, fpreidde het een tooneel ten toon, welks fc en amlok- iykheid alle befchryving te boven giog. Hoe talryk en zwaar de kwellingen en onlusten de: leewens mogten weezen, ja fchoon, by gelykenis gefprooken, de geheele Schepping zelve een woestyne fcheen, waar in geen vooruitzigf „van geluk, en nauwlyks een ftraal van hoope zich opdeedt, om = dit ker toonecè te verlichten; de bezitter hadt alleen bet jæ wecl op de bovengemelde wyze te keeren , wanneer alle begogeling verdween; het gelaat der dingen terftond veranderde; viede, vermaak, en bedaardheid zich vertoonde, gezien, gevoeld en ge- pooten werd. Stelt de begeerte van genot, aangezet tot het zoeken naar de middelen van verkryging, my, met hevige drift, de vraage voor, waar en hoe deeze dierbaare Gift kan verkreezen worden ?.— Ik “antwoord — Dezelve bangt vaa tyd, noch jearen, noch lugt- freck, noch leevensftand, noch middelen af; maar kan in de dier- baarfte hoedanigheden, en in den uitgeftrektften invloed , genooten worden, door Allen, die van de opgemeide byzouderheden een gepast gebruik maaken, en omtrent het overige zich niet bekommeren. Op zichzelven mogen wy zeggen, dat deeze Gift beftaat in eene mengeling van weltevredenheid en veragting, ontttaande uit eene rechtmastige waardeering van zoekens- en verwerpenswaardige voorwerpen. De SNEDIGE KOK Lindor, een Heer van Staat, die dikmaals Gasten zag, Gaf aan zyn Kok, op zek'ren dag ‘Dat hy een Maaltyd had, een wi'den Gans tè braden. Zyn Kok, een losfe knaap, niet lettende op zyn plicht; Wierd door de Kamenier (die nooit gebraad verfmaaden ,) Gatopt, wyl zy van 't beest cen bontje had. geligt. DE SNEDIGE KOE Sb Wauw was de Spyze voor veel hongerige Maagen Ter Tafel opgedraagen, | Of men hoort Lindor ftraks, naar Monfjeur Smeerhans vraagen „ Die, al te wel bewust van 't geen er was verricht, . ___Schoorvoetend kwam, daor plicht gedreeven. “Zyn Heer, die, naar het fchynt, de waarheid half befleot, Vroeg waar is de andre bout gebleeven ?”== « Een wilde Gans, Myn Heer, die heeft maar éénen poot, Was 't antwoord van den Kok; dat, na lang regenftreeven, Door zynen Heer werd goedgekeurd, Mits hy den andren dag daar van bewys zou geeven. Naauw werd he: Morgenlicht aan de Oosterkim befpeurd , Of Lindor doet den Kok met hem te Raard vertrekken; Die, beevende van angst, graag op dien ftond de vluche Genhomen had, en aan de Lucht - ' Elk oogenblik een Heir van Ganzen dacht te ontdekken, Doch, toen men by een Beekje kwam, ` En by er veelen daar vernam, Die flaapend', naar hunn’ aart, op éénen poot flegts ftonden, Riep hy ras vrolyk uit, æ Zie daar, Myn Heer! zie daar, de waarheid ondervonden! „ Ben ik nu nog een Schelm? een Guit? =- ` « Neen, ( {prak Lindor;) ik moet U pryzen, = Doch zal uw ftoutheid uit hun tweeden poot bewyzen, Met riep hy fterk „ ho! ho!” men zag, op dat geluit, Hen d'andren poot ook nederzetten, En daadlyk vliegen van ber land. Niets kon toen Lindors drift op dit gezicht beletten, Hy riep gramftoorig uit „ wel nu, geleerde Kwant ! » Bewys my nu dat zy flegts eenen poot bezitten ” ===- a Myn Heer! (dus fprak de Kok,) op dat myne onfchuld blyk’, “ Moet ik op uw hard fchreeuwen vitten, “ En dat geeft my het grootst’ gelyk; ns Want had ge uv Vogel, zo als dezen, toegc{prooken, « Hy bad zyn tweeden poot dan ook wel uitgeftooken. y Keel, LUCHTSGESTELDMEID Te AMSTERDAM, SEPTEMBER, Bar: Th: Wind. Bar: Th: Wind. 29. Z o (wein, betr. ag: 9-1163 [ZW rd 2< ven VIN 2 e I16< — DE 745. emme 2 — SO 0.4 |o.h.W1.D.B. — 4 es O4) SIE |--o 6 [DBRH.zZ.b.DR EIER 4 g3 — ©œ-c|73i IZO o {wvolkig Zw e wg JNO 4 Uert, WL W 4 `f mm Jo. Wi [maas ` WNW 4 3 omm Į-O 774* ZZW o s Cille wolk. WZW 9. a INW «1 fwolkig NW 4 28. 11-9675 Stil cw: Re NNW o 89 —11-7)69k |. N. o |donk. R- NW 2 — J1-5|66} |NNO ik Re ZW r — 09-567 än ` 2 |D.W.R.doe o 5< — 9-Ci75 |ZZW 423 [zw.wolk. Re NNW I a 9-3'62: Le Bro |woikig N o mmm g-1!585 Ae 8 zw.wolk. Re ZWtW 4 62 — 9-366% W zo |zbR. douk. SW a — 10-3Í58} [NNW 8 NtW 6 — II-1|59$ WON 3 NNW 2 7 29. o-2'67 t 3 wolk. Z b. en 2? — 1-5156 Nw a [helder Zw 5 — 2-5158 Stijl o, h. wolk. NW 6 8? — 3-171 INNW 2 p — 8 |E Ge fe N o herder NW óàro 5 4159 | O o NWN GAS i~ 94 —- 4-170 -|NO 1 Fe NNW 423 [- — 4066 I New ps |= ee 3-8'66 ‚ [donker NNW Ap zod — ée OtN a [4 betr "7 a sanosi no 3 E, Noi — 3-966 2 de ou ail ars — 3-675} 4 scher Wéi Ze 8 — 3-668 jono 6 |T —- 8 |R = 3-4655 O 5 ge —— h4 II I2< — 2-476 ` Jess 5 [TTT N a ` ({— 1-5|65f |ZZO tr If, iets vogt —— 6 I3< — 1-5|76f [ZW 4-6 j> ber. R. — 6 e I-5]66§} INW 4 |wdonk. W. ` — 11-6645 |WtN 2 donker Stil 14} — 1-8|70 Im 4 j|čbetrdonk ` wr — 1-6}61 "tr WZW 4 — 11-1157 Stil helder — 4 | ES — o-c|70 O o omt. helder 6 | 28. 10-4160 [ZO o I WNW 4 |: Th. den 3 nam. 14u. 78° 17 nam. 34u. 685 ` | ze de 3u. 70av. 9Eu. 66. 18 's av. rofu. eeh Säite |616| 3ts , 5——3u.68n1Regen. 24 nam. 3% u. so. Th.1ar7. 66}$}.18a. Den r av. rr tot nagts 1 u. zw. D. B en R. denge mo. 34 a 4 u. De jil. en zeer groote hagelfteenen en Ysftukken, nog e mo, 8 à 9 u D. wem \ -e venne memmen MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTEREN,KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN . DETREKKELYK.. `” HET CHARACTER VAN HAZAL, OF REDENVOERING OYEr l a Koningen VIIL ro, 13. Toen zeide Hazaël: Waarom weert myn Heere? en hy zeide, om dat ik weet w.t kwaad gy den Kinderen Israëls doen zult; gy -ult hunne fterkten in °t vuur zetten, en hunne jonge Man, chap met den zwaarde dooden, hunne: jone e Kinderen verpietteren, en hunne zwangere Vrcuwen op- Baden, En nazACL zeide: Maar wat is uw Knegt, die een hond is, dat hy deeze groote zaare doen zoude? kn Eliza zeide: de Heere heeft my getoond dat gy Koning zyn zult over Syrië. DOOR HUGH BLAIR , D. D. Leeraar der Hooge Kerke en Hoogleer- aar in «e Redenkunst en fraaije Letteren , te Edenburg. IN de dagen van Top ant, Koning van Israël, bloeide de Propheet ELIZA. Zyn Character was zo uitfteekend, ‚en zyn roem zo wydklinkende, dat BENHADAD , Koning van Syrië, hoewel een Afgodendienaar , zoudt om hem tc.raade ‚pleegen over den uitflag cener ziekte die zyn leeven dreig- de. De Boode, te deezer gelegenheid gebruikt, was HA- ZAÜL, die een der Printen of Aanzlenlykften aan het Hot van Arie fchynt geweest te zyn. Met ryke gefchrenken van den Koning voorzien, vervoegt hy zich tot den Pro- phect, en {preekt dien op ’t eerbiedigst aan. Geduurende hun onderhoud , vestigde ELIZA zyn oog op ‘t gelaad van HAZAËL , en door den geest der voorzegginge de dwinglan- dy en wreedheid, welke deeze Man , ten eenigen tyde , zou pleegen , ontdekkende ‚kon hy zich niet bedwingen van een traanenvloed te ftorten. Wanneer nazaëL, des verbaasd „ - onderzogt wat de rede mogt weezen van decze fterke ge- moedsvervoering , onderregt hem de Prophect , onbewimpeld s welke misdryven en wreedheden hv voorzag dat in ’t ver- volg door hem zoude gepleegd worden. — Hazaërs ziel UL DEEL. MENGELW. NO. 13. Pp hadt, 543 HERT CHARACTER hadt, op dat oogenblik, een affchrik zelfs van de gedag- ten van wreedheid. Nog niet bedorven door eer- of ftaat- zugt, rees verontwaardiging in hem op: dewyl men hem bekwaam oordeelde tot zulke growelftukken, als de Pro- pheet vermeldde. Met veel drifts voert hy den Propheet te gemoete. Hoe, is uw knegt een Hond , dat hy deeze gros- te zaake zou doen? Eriza geeft hem hier op alleen te ken- nen, welk een ftandverwisfeling hem zou ten deel vallen. De Heer heeft my getoond, dat gy Koning zyn zult over Syrie. —— Het vooripelde kreeg vervulling. ZAëL be- kiom den Throon van Syrie: en de ftaatzugt beheerschte zyn hart. HazaëL, de Kening van Syrie, verdru:te Israël alle de dagen van JOAHAZ (*): cn, uit het geen van zyne daaden bekend is, blykt duidelyk, dat hy zich den Man betoonde , dien de Propheet gezegd hadt dat hy zyn zou, een Man van geweld, wreedheid, en cen Man des bloeds. Dit gedeelte der Gefchiedenisfe vertoont ons een Voor- werp , onzer Aandagtige en ernftige overweeginge waardig. Wy zien een Man , die , in zekeren Leevensttand „ eenige Mis- dryven niet kon befchouwen zonder verbaasdheid en fchrik ; die zich zelven zo weinig kende, dat hy het voor zich on- mogelyk oordeelde, dezelve te plcegen. Wy zien dien zeltden Man , door wisfeling van Leevensftand, geheel van gevoelens veranderd, en daar hy in Grootheid rees ,ook in Boosheid epgroeide: tot hy, in °t einde, ’t volflaagen fnood Character , eertyds van hem verfoeid , ten vollen vere toonde. De volgende aanmerkingen liggen ‘er natuurlyk in opge- flooten. L Dat voor eene Ziel, niet geheel bedorven , de Ge- voelens van Afkeer van Misdryf eigenaartig zvn. en IL Dat, niettegenftaande deeze Gevoelens, de Ziel gebragt kan worden onder de heerfchappy der meest verfoeide Ondeugden, Ten HI. Dat deeze ongelukkige Ommekeer doorgaans moet toegéfchreeven worden, aan de verwisfeling van iemands uiterlyke omftandigheden in de wereld. Deeze waarncemingen zullen de onderwerpen zvn van myne tegenwoordige Redenvocring: en ons zulk een ver- toon van de menschlyke natuur opleveren , als, zo wy hoo- pen, van eene algemeene nuttigheid zyn zal. 1. Voor ecne Ziel, niet geheel bedorven, zyn de Ge- vog- C) 2 Koningen XIII. 22. VAN MAZAËL, 545 goelens van Afkeer van Misdryf eigenaartig. HAZAËLS ante woord , den Propheet gegeeven, toont hoe {terk deeze by hem wrogten. Js uw Knegt een Hond, dat hy deete groote zaake zou doen? Is hy, of kan hy immer zo laag en {nood zyn, dat hy misdryven zou plegen. die hem den naam van een Mensch onwaardig zouden maaken? Dit is de item der Menschlyke natuurc, zo lang dezelve, door bousheid , niet verhard is. Eenige Ondeugden, in de daad, zyn haatly- ker dan andere. De Voorzienigheid heeft wyslyk deeze natuurlyke afkeer het fcherpst gewet tegen misdryven vait den fchadelykften en verwoestendften aart: als verraad 4 verdrukking en wreedheid. Maar, in °t algemeen, is het onderfcheid tusfchen zedelyk Goed en Kwaad zo fterk uit- gewerkt, dat bykans elke ondeugd ecne gevoelige afkeu- ring vindt. Hou iemand, zelf den onkundigften en onop- gevoedften, een blykbaar (uk van onregt, valschheid, of godloosheid voor oogen; laat hy het befchouwen ín een bedaard oogenblik, wanneer geen drift hem verblindt, geen belang hem ter zyde aftrekt, gy zult ontdekken dat zyne ziel "er tegen opkomt, els iet fchandelyks , laags, ja ftraf= baars. Van hier is het dat de Menfchen, hoe zeer zy ook dikwyls omtrent de zaaken mistasten , in het redenkavelen over de Characters van anderen, doorgaans prvzen of laa- ken, overeenkomftig met de beginzelen van zuivere Zede- kunde. Ten opzigte van hun eigen Character zwenkt eene be- kende eenzydigheid maar al te dikwvyls hun oordeel. Maar het is opmerkenswaardig, dat geen Zondaar rechtftreeks by zichzelven bekent, dat hy fchuldig ftaat aan volflaagene baosheid. Zelfs dan, wanneer hy door zyne opgeruide Driften vervoerd is tot het pleegen der greotfte misdryven , vergelykt hy ze altoos voor zyn eigen gemoed, door de ecne of andere veragting, door eene voorgewende nood- zaaklykheid ; hy tragt vr eene Kier aan te geeven die het haatlyke wegneemt. Zulk eene vermogen heeft de onbetwist- baare waardigheid der Deugd, zo groot is de erkende fchandelykheid der Ondeugd, in "e Menfchen boezem. Deeze gevoelens zyn de overgebleevene indrukzels van de Wet, oorfpronglyk in ’s Menfchen hart gefchreeven. °t Zyn de fcainfteringen van dat Licht, °t geen cens klaar en fterk in ons fcheen; en ’t welk , fchoon grootlyks verdonkerd „ nogthans flauwe ftraalen blyft fchicten door de duisternise fen die ons bedekken. Doch welke Gevoelens van Afkeer van de zonde wy, ten cenigen tyde, mogen hebben; wy Pp 2 Mo- Su HET CHARACTER mogen op dezelve geen vermetel vertrouwen vestigen, dat zy ans ftaande zullen houden in de Deugd. Want de tweede Les, die de Gefchiedenis ons aan de hand geeft, is H. Dat de Mensch zo weinig zyn eigen Character kent, en zo zwak van natuure is, dat hy, ten eenigen dage , een fchandelyk pleeger kan worden van dezelfde misdryven, welke hy heden ten zeerften verfoeit. Deeze waarneeming wordt maar al te duidelyk bekragtigd door °t geen HAZAËL over kwam ,en duizend andere voorbeelden zouden hier van ten bewyze kunnen aangevoerd worden. Schoon er niets is ,’t welk de Mensch beter behoort te kennen dan zyn et gen hart , wyst, nogthans, hun gedrag uit, dat er niets isy waar aan zy minder kennis hebben. Meest altoos meer overhellende om zich zelven te vleijen, dam begeerig om de waarheid te ontdekken, vertrouwen zy elke Deugd tc be- zitten, op de procve van welker tegendeel zy nog niet ge- bragt zyn, en zy rekenen zich beveiligd tegen alle On- deugden , tot welke zy dus verre niet verzogt werden. Zo lang hun pligt in befpiegeling berust, fchynt dezelve zo klaar, zo verkieslyk, dat zy niet kunnen twyfelen, dezelve te zullen volvoeren. Het komt niet in hunne gedagten op, dat hunne gevoelens, hemelsbreedte , kunnen verfchillen in het uur der befchouwinge, en in het uur als het op doen aankomt. Zy houden zich ligt verzekerd, dat zy altoos dezeltde zullen blvven: en nogthans verandert die geftelte- nisfe, met de omltandigheder, elk oogenbEk. De Man, cie leevendige indrukken van Godsdienst heeft, eordeelt het onmogelyk het gevoel van Gods Goedheid, % welk thans zvn hart vertedert, te zullen misfen. Hy, die, door zyn Vriend, onlangs uit het verderf gered is, vertrouwt, dat hy, indien ‘er zich eene gelegenheid op- deedt , welke zyne Dankbaarheid op den toets zette, eer zou fterven dan zyn Weldoender verlaaten. Hy, die ge- lukkig en wel te vrede leeft, en het goede van zynen arbeid geniet, verwondert zich hoe iemand zich aan ongebonde vermaaken kan overgeeven. Werden deezen, door een hoo- ger Geest onderrigt, dat de tyd kort op handen was, waar in de een een voorbeeld van de verregaandfte Godloosheid, de ander cen Verraader zyns Vriends, en de derde een wel- lustig misbruiker zyns gangroeienden- Rvkdoms zou wor- den, elk hunner zou zo veel vervaasdhtids en aflchriks be- tuigen als HAZAËL , op het booren: van de voorfpelling des Prophects. Zy zouden misfchien zeer opregt weezen in bunnc betuigingen van afkeer ; ‘want Menfchen wier gedrag " D © met VAN HAZAËL, ` 545 met zich zelven niet beftaanbaar is, moeten daarom geen- zins altoos van Geveinsdheid befchuldigd worden. HazaëL {prak in goeden ernst, wanneer hy de aangekundigde wreed- heden verfoeide. Apostel rerus meende het opregt , als ` be volyverig zynen Meester betüigde, ik zal u niet verlaa- ten, al moest ik met u in den dood gaan. Zy warcn opregt, zy fpraken uit de overtuiging huns harten, en overeenkom: (tig met de Aandoening die hun op dat oogenblik beheersch- te, doch zy konden zich zelven niet, gelyk de uickemst toonde. Zo weinig getrouw is ’s Menfchen hart al te dikwyls aan zyne beginzelen: zo zwak is de grondfteun van Menschlyke Deugd; zo veel reden is Ter voor het herhaald vermaan in het Euangelie, dat wy ons zelven mocten wantrouwen, en hulp by God zoeken. —- Verne- derend, ik beken het, is dit vertoon voor de Menschlyke Natuur: en nogthans waardig om van bns allen in opmer- king genomen te worden, ten einde wy de dreigendfte ge- vaaren ontwyken. 