Handboek der pharmakognosie
De peulen , die wegens haar looizuurgehalte bij het verwen , het be¬ reiden van inkt , enz. gebruikt worden. Er bestaan verscheidene soorten hiervan , welke van Acacia arabica, Ac. cineraria, Ac. Sophora zouden ingezameld worden. 151. DRYADEAE. Dryadeën Bestanddeelen: plantenzuren: looizuur, citroenzuur, appelzuur ; eigen¬ aardige stoffen: geïne? a. Agrimonia. Agrimonie. XI- 2- 1. Agrimonia Eupatoria l. Overal langs wegen, hekken, in bosschen, enz. — M Q. 90. F. B. S. I. 368. F. B. I. 37. — Levert het Leve?'- Kliskruid. Herba Agrimoniae. De bladen der op zonnige, drooge plaatsen gegroeide variëteit Agr. odo- rata; afwisselend, ongelijk gevind, gesteeld , ruwharig; hunne groo- tere vinnen zijn eirond-langwerpig , Va tot 1 duim lang , hunne kleinere meer rondachtig en slechts eenige lijnen lang. Allen zijn ingesneden- gezaagd. Reuk aangenaam-specerijig ; smaak zamentrekkend en specerijig- bitter. I®. Alchemilla. Lceuwenlüaauic. IV. 1. 1. Alchemilla vulgaris l. Op weilanden, aan boschkanten, enz. — Mq. 90. F. B.S. I. 144. F. B. VII. 552. — Levert den V?'ouwen?nanlel. Herba Alchemillae s. Leontopodii. De bladen ; in jeugdigen toestand geplooid , zijdeachtig behaard en DRYADEAE- 635 gewimperd , na de ontplooijing bijna onbehaard, rondachtig-niervormig ; de wortelbladen zijn langgesteeld en zwak 7- tot 91obbig , doch de sten¬ gelbladen kortgesteeld en gewoonlijk zwak 71obbig. Reukloos. Smaak za- mentrekkend en eenigzins bitter. c. Foterium. Bekerbloem of Pimpernd. XIII. 2. 1. Poterium Sanguisorba l- Op zonnige heuvels, bergachtige weilan¬ den , enz. Soms ook in tuinen. — Mq. 1)0 -F. B. S. 1.678. — Levert a. Tuin- B ever nelkruid. Herba Pimpinellae hortensis. De wortel- en stengelbladen; de eersten zijn lang-, de laatsten kort- gesteeld. Allen ongelijk-gevind , grof gezaagd, zachtharig en van planten, die in tuinen zijn gekweekt, bijna glad- De blaadjes der worielbladen rondachtig , bijkans niervormig ; die der stengelbladen meer langwerpig. Reuk aangenaam-specerijig. Smaak specerij achtig, zwak bitter en zamcn- trekkend. b. Kleine Ilaliaansche Bevernelworteh Radix Pimpinellae Italicae minoris. De wortel ; rolrondachlig-penvormig , veelhoofdig , ter dikte eener pen tot die eens vingers, bruin, rood- of geelachtig, specerijachtig van reuk, na het droogen grijs-geelbruin , overlangs gerimpeld óf reukloos, inwen¬ dig wit en houtachtig. Smaak specerijig , wrang-bitterachtig. d. Sanguisorba. Sorbenkruid. IV. 1. 1. Sanguisorba officinalis l. Op vochtige weilanden. — Mq. 90. F. B. S. I. 14-2. — Levert den Grooie Italiaansche Bevernelwortel. Radix Pimpinellae Italicae majoris. De wortel; penvormig, van boven i vinger dik, getakt, zwart- of roodbruin, inwendig geelachtig, hard, digt, reukloos , zamentrekkend van smaak- e. Potentilla. Ganserik • XII. 3. 1. Potentilla reptans l. Overal aan wegen, slooten , enz. — - Mq. 89, P. II. 770- F. B. S. I 394. F. B. I. 66. — Levert het 630 DRY ADE AE. Vijfblad. Herba Peritaphylli. Dd bladen ; afwisselend , langgesteeld , van boven lichtgroen , van on¬ deren eenigzins zachtharig , meestal vingersgewijs in 5 wigvormig-lang- werpige en scbcrpgezaagde blaadjes verdeeld. Smaak bitter en zamen- trekkend. 2. Potentilla Tormeniilla schrank- Tormeiitilla erecta l. [Fraga- ria Tormentilla crantz.] Door een groot deel van Europa op wei¬ landen, akkers, in bergachtige, grasrijke bosschen , enz- — d- V. II. 665. Mq. 88. P. II. 770. F. B- S. II- 396- F. B. II. 114- — Levert den Tormentilw ortet. Radix Tormentillae. De wortelstok , in het voorjaar van éénjarige planten ingezameld en van zijne lange, draadvormige, taaije wortelvezels ontdaan- — Hij is rolrond¬ achtig of penvormig , veelhoofdig , ongeveer 1 vinger dik en 1—2 duim lang, knollig, knobbelig, bultig, getakt, in verschillende rigtingen ge¬ bogen, roodbruin, inwendig rood- of bruinachtig, digt , na het droogen eenigzins gerimpeld, hard, zwaar- Zijn reuk naar rozen gaat bij het droo¬ gen verloren. Smaakt zuiver zamentrekkend. Jodium kleurt hem blaauw. Water lost er 60 en alkohol 37,5 procent van op- Bevat volgens meissner: Looizuur Hars • .. Gom (pektine ?) Cerine -. Myricine Houtvezel. Actherische olie 17,40 0,42 28,20 0,51 0,20 15,00 spoor Tormentilrood. - - . . • Veranderd tormentilrood .. Gomachtige extractiefstof. Zuur plantenzuur kalkzout . A Extractiefstof , door potasch uit getrokken. Water .. 18,05 2,57 4,32 7,70 6,45 Verwisselingen : de wortel van F r a g a r i a V e s c a. f. Geum. Nagelkruid. XII. 5. 1. Geum urbanum l. Overal aan wegen, boschkanten , hekken, enz. — D. V. II. 667. Mq. 89. P- II. 789. F. B.S - I. 396. F. B. 1.46. — Le¬ vert den Nagelwortel. Radix Caryophyllatae Sananmndae. De in de lente ingezameldc wortel van éénjarige planten , welke op drooge en bergachtige plaatsen gegroeid zijn. DRYADE AE. 637 De wortelstok meestal veelhoofdig, 1 tot 3 duim lang, van boven 1 vinger tot 1 duimdik, zich van lieverlede versmallend en aan het onderst uiteinde meestal afgebeten , licht- of donkerbruin , ringvormig met korte schubben bezet, inwendig licht vleeschkleurig of paarsch en onder de op¬ perhuid geelachtig, digt , vleezig, na het droogen hard, gerimpeld , bruin¬ roodachtig, ligt breekbaar. De wortelvezels , welke van alle zijden ontsprin¬ gen, zijn bruingeel of grijswit, zoo dik als stroohalmen en eenige duimen lang. Jodium kleurt het binnenste des wortels blaauw. Zijne infusie wordt door ijzerchloride zwartblaauw , door kalkwater paarschrood gekleurd en neêrgeslagen , door salpcternaphta paarsch gekleurd , en door een kina- decoct vuilgroen. Reuk, voornamelijk bij wrijving , specerij-, nagelachtig. Smaak zamentrekkend , bitter. Eevat volgens trommsdorff: Aetherische olie Harde hars Houtvezel .. 0,04 4,00 30,00 IJzer-blaauwkieurende looistof . 10,00 Eigenaardige looistof (?) . . 31,00 Gomachtige zelfstandigheid . . 15,80 Bassorineaardige stof .... 9,20 MORETTi en MELANDRi vonden er 5 procent galnotenzuur in. Hij bevat ongetwijfeld ook zetmeel, buchner heeft het daarin voorhanden bitter sma¬ kend bestanddeel geine genoemd , doch nog niet zóó naauwkeurig bestu¬ deerd , dat deszelfs eigenschappen met zekerheid bekend zijn. Verwisselingen : de wortels van Arnica montana, Valeriana offi- cinalis en Geum rivale. 2. Geum rivale l. In vochtige bosschen , op natte weilanden, enz. — D. V. II. 667. Mq. 90. F. B. S. 1. 396. — Levert den Moeras-NagelworteL Radix Caryopliyllatae aquaticae. ^ De wortelstok ligt horizontaal in den grond , is cylindervormig , getakt , 4 tol 6 duim lang, veelhoofdig, ter dikte eener penneschacht tot die eens vingers, bruin of roodbruin, hier en daar met groote bruine schubben bedekt, inwendig wit, na het droogen rimpelig, hard, hoornachtig en ruw, alleen op de ondervlakte met eenige wortelvezels bezet. Riekt zwak nagelachtig en smaakt zeer zamentrekkend , bitterachtig. g. Rubus. Braam , Braambes of Braamstruik. XII. 3. • r 1. Rubus idaeus l. Op boschrijke plaatsen in Europa. — d. V. II. 663. AI Q. 87. F. B. S: I. 388. F. B. II. 105 — Levert de 638 SPIRAEACEAE. Frambozen. Baccae Rubi idaei. De rijpe vruchten. — Halfkogelronde , van onderen uitgeholde, fraai roode, zamengestelde bessen, ontstaan door de vergroeijing van talrijke, éénzadige, met witachtige haartjes bekleede besjes. Zij bevatten veel rood gekleurd sap , rieken en smaken aangenaam , zuurachtig-zoet. Bevatten vol¬ gens BLEY : Phosphorz. kalkaarde. Koolzure bitteraarde. Phosphorz. bitteraarde Kiezelaarde en ijzerox. De genoemde zouten zijn in de asch dezer bessen gevonden. 2. Rulus fruticosus l. Op boschrijke plaatsen door geheel Europa. Mq. 87. F. j B. S. I. 390. — Levert de Aetherische olie. Appelzuur. Koolzure potasch. Citroenzuur. Kleurstof. Phosphorz. potasch Krystalliseerb. suiker. Vezel. Chlorpotassium. Slijm (pektine?) Water. Koolz. kalkaarde. Bramen of Braamheziën. Baccae Bubi xulgaris. De rijpe vruchten. — Zamengestelde bessen, in vorm met frambozen overeenkomstig, doch zwart van kleur, met een donker paarschrood sap gevuld, reukloos en aangenaam zuurachtig-zoet van smaak. Schijnen de¬ zelfde bestanddeelen , als de frambozen , te bevatten , doch geen aetherische olie en eene andere kleurstof. 152. S P 1 Pt A E A C E A E. Spiraeaceën. a. Spiraea. Spiraea. XII. 2. 1. Spiraea Filipendula l. Op drooge zonnige heuvels, akkers, enz. in Europa en Noord-Azië. — Mq. 90. F. B. S. I. 384. — Levert, den Roode Steenbreekwortel . Radix Filipendulae s. Saxifragae rubrae. De in den herfst ingezamelde wortel. — Langwerpig-ronde knollen ter grootte van hazelnoten, uitwendig bruin, inwendig roodachlig, vleezig, in wortclvezels uitloopend, waaraan weder knollen ontstaan, zoodat ver¬ scheidene hiervan zamenhangen. Hij riekt versch eenigzins naar oranje¬ appelen , smaakt zoetachtig en wrang, wordt bij het droogen rimpelig, hard. Bevat aetherische olie, looistof (ijzer-blaauwkleurende) , suiker en veel zetmeel. ROSACE AE. 039 153. ROS ACE AE. Jloosachtig en. ». Rosa. Roos. XII. 3. 1. Rosa ccntifolia l. In dc digtc bosschen oostwaarts van den Kaukasus. Door kuituur zijn er vele variëteiten uit ontstaan. — - d. V. 11.661. Mq. 85. P. II. 777. — Levert de Ge?neene of Bleeke Rozenbladen. Flores Rosarum pallidarum s. incarnatarum. De volkomen ontwikkelde, blcekroode bloembladen. Zij rieken aangenaam en smaken eenigzins zamentrekkend. Men zamele hen bij droog weder in, drooge hen spoedig, waarbij zij omstreeks 4/s aan gewigt verliezen, en beware hen onder afwering van licht. Zij bevatten: Aetherische blie. lecanu verkreeg hiervan 36 en op een' anderen tijd 123 grein uit 100 pond. IJzer-groenkleurendc looistof. Zoete extractiefstof. Kleurstof. Volgens cartier groen en in de bloe¬ men door een zuur roodgekleurd. \ 2. Rosa gallica. In Zuid-Frankrijk , Oostenrijk , Italië, Zwitserland , aan den Kaukasus. Door kweeking in talrijke verscheidenheden overgegaan, — D. V. II. 662. Mq. 85. P. II. 774. F. B. S. i. 386, — Levert de Roode of Fransche Rozenbladen. Flores Rosarum rubrarum. Ook wel azijn- , suilier- , Damasceensche , [Hamburg sehe , fijne , Icnop- , fluweelrozenbladen , Flores Rosarum intense rubrarum, Damas- C^narum, optimarum, finissimarum, finarum] genoemd. De bloemknoppen ; kegelvormig, donker purperrood, bijna reukloos, vrij za¬ mentrekkend van smaak. Zij dienen bij droog weder ingezamcld, van de geelachtige nagels ontdaan en van kelken , meeldraden en insekten-maskers zóó gezuiverd te worden , dat de knoppen daarbij niet uit elkander val¬ len. Vervolgens worden zij snel gedroogd (waarbij zij 9A0 aan gewigt ver¬ liezen) en onder afwering van licht bewaard. Bevatten volgens een onderzoek van cartier : Aetherische olie. Galnotcnzuur. Looistof. Kleurstof. Eiwit. Vet. Kiezelaarde. Uzerverzuursel. Potaschzouten. Kalkzouten. 640 ROSACEA E. 3. Rosa moschata gesn. [Een struik in Noord-Afrika en Zuid-Azie. Wordt overal in het Oosten gekweekt.] — d. V. 11.662. Mq. 86. — 4. Rosa sempervirens l. [Rosa scan den s mill. Rosa balearica pers. In Zuid-Europa.] — 5. Rosa damascena mill. [Rosa calendularum borkh. In Syrië.] — Mq. 86. P. 11.779. — Uit de bloemen dezer 3 rozen-soorten wordt in het Oosten [en gedeel¬ telijk ook in Zuid-Europa] de rozenolie , Oleum Rosarum bereid. 6. Rosa canina l. [Rosa Cynorrhodon wallr.] Zeer algemeen aan boschkantcn , wegen, hekken, enz. — d. V. II. 660. Mq. 86. P. II. 772. F. B . S. I. 388. F'B. IV, 309. — Levert a. Hagen- of Rozenhottels. Cynosbata 5. Fructus , Cynosbati. De omhulsels, welke uit de kelkbuizen en de vergrootte vruchtbodems bestaan, eene eironde gedaante hebben en nagenoeg de grootte van eikels bezitten. Zij bevatten onder hunne dunne, vaste, glanzende, gladde, menieroode schil een hard, eenigzins sappig vleesch van eenen zuurach- tig-zoeten en wrangen smaak, alsook vele geelachtige , gladde vruchten, die binnen in de omhulsels tusschen vele witte, korte en stekende haren gelegen zijn. De van vruchten en haren gezuiverde omhulsels bevatten volgens biltz: Aetherische olie . spoor Vette olie . . 0,065 Myricine . • . 0,050 Weekhars . . 1,419 Slijmsuiker . . 30,600 Citroenzuur • . 2,950 Appelzuur . • 7,776 Citroenz. zouten] Appelz. zouten ^ Mineraalz.zouten( Verlies. IJzer-groenkleurende looistof .... 0,260 Stikstofhoudende gom ...... 25,000 Roodgele harde hars . 0,463 Opperhuid j [Gom . .. ’Extractiefstof Eiwitstof • Houtvezel Gom. Extractiefstof . 1,400 Mergvezel/ ' H,««« IKalk, aluinaarde , ijzer. 0,2331 'Houtvezel 5,367/ De drooge vrucht levert 5 procent asch , zamengeslcld uit 2,6 procent kool-, zwavel-, phosphor- en zoutzure potasch en uit 2,4 proc. kooi¬ en phosphorzure kalkaarde, kiezelaarde, aluinaarde , manganesium en ijzer. POMACEAE. 641 b. Hagen- of Rozenbotlelzaad. Semen Cynosbati. De zoo even vermelde vruchten, van de haren ontdaan. — Hoekige achaeniën van 1 — 2 lijn lengte en 1 lijn dikte. Zij zijn reuk- en bijna smakeloos. Tn hunne harde schil zijn de eigenlijke zaden bevat. c. Rozenzwam. Fungus Bedeguar 5. Spongia Ilosae. Mos- en hladaardige uitwassen, door den steek van Cynips Pt o sa e fen C. Brandtii] te weeg gcbragt. Zij zijn rondachtig, zoo groot als walnoten en grooter , groen en rood , zien er sponsachtig uit en bestaan van buiten uit vele draad- en bladachtige, in elkander gewcvene vezels en inwendig uit eene witachtige uitgeholde zelfstandigheid. In de holten vindt men insekten-eitjes en maskers, De smaak is zeer zamentrekkend. 154. POMACEAE. A ppeldragcnden. {%. Pvrus. Peer of Perenboom. XII. 2. 1. Ptjrus Malus l. In het Oosten en in de bosschen der meeste landen van Europa. Door kuituur in talrijke variëteiten overgegaan. — d. V. II. 657. Mq. 83. F. B. S . I. 385. — Levert de Zure Appelen. Porna acidula s. Fructus Mali. De rijpe vruchten van gekweekte variëteiten met zuren smaak. Bovenal verdienen de Reinetten , Roslocksche en Bosdorfsche appelen de voorkeur. Bevatten volgens bérard: Appelzuur. Suiker- Appelzure kalkaarde. Bladgroen. Eiwit. Gom. Plantenvezcl- Riekstof. MEIJER meent er ook zetmeel in gevonden te hebben, doch zulks is meermalen tegengesproken , daar men geen gedeelte der rijpe appelen door jodium blaauw zag worden. Schubert heeft dit vraagstuk opgelost, door¬ dien bij bevond, dat de appelen in een zeker tijdperk van ontwikkeling, omstreeks in September, rijkelijk zetmeel bevatten, hetwelk later weder geheel verdwijnt en in de rijpe appelen als suiker optreedt. Waarschijnlijk be¬ vatten zij ook citroenzuur, looizuur en pektine. In de wortclschors van wilde appelboomen vond de roninck het phloridzine , hetgeen als koorts- werend middel is aangewend- ïj. Cydonia- Kwee of Kweeënboom - XI i. 2. 1. Cydonia vulgaris persoon. Pyrus Cydonia l. In Zuid-Europa. In AM VG DA LE AK. Xoord-Europa Lier en daar verwilderd- tn tuinen. — o. V- II. 658. Mq. 84. V. 11.781. — Levert a. Kweeën of Kweeperen . Cy donia s. Fructus Cydoniae. De rijpe vruchten, deels in versehen toestand ter bereiding van het Ex¬ tra ctum ferri po mat um, deels in schijven gesneden en gedroogd (Cy donia exsiccata). Zij rieken aangenaam en smaken wrang zuurach- tig-zoet. Bevatten suiker o n appelzuur. De hoeveelheid appclzuur, die in het uit de versehe vruchten geperst sap aanwezig is , bedraagt volgens rieckher 3 tot 3ys procent, herbergef. verkreeg bijna 2 procent van het gewigt der kweeën. b. Kweepitten. Semen Cydoniornm. De rijpe zaden , die zich in grooten getale in de 5 , uit kraakbeenige tusschenscliotten gevormde hokken der kweeën bevinden. — Zij gelijken op de pitten der gewone appelen, zijn omgekeerd eirond , bijna zamengedrukt, onregelmatig hoekig, aan het eene uiteinde stomp en aan het andere spits. Reukloos. Smaak laf, slijmerig , eenigzins bitter. De buitenste dunne, bruine, glanzende schil is door een bekleedsel van bassorine , waarvan zij volgens MARTius V3 van hun gewigt zouden bevatten, witgrijs en dof. Deze schil omgeeft eene witte kern, waarin vette olie, eiwit en, naar het schijnt, ook amygdaline bevat is ; stockmann toch geeft op, dat hij er door overhaling met water een blaauwzuurhoudend destillaat uit verkregen heeft. Wor¬ den ligtelijk aangevreten. Verwisselingen: de pitten van appelen en peren. 155. A M Y G D A L E A E. Amandelachtig en. Bestanddeelen: vette oliën; cmulsine (eiwit der Amygdaleae) ; amyg¬ daline; blaauwzuur; aetherische oliën; bittere stoffen; pektine ; gom ; sui¬ ker; appelzuur; looizuur. a,. Amygdalus. Amandel of Amandelboom. XII. 1. 1. Amygdalus communis l. In Noord-Afrika, Syrië, Palaestina, Grie¬ kenland en op Kreta. Wordt in de zuidelijke landen van Europa ook gekultiveerd. Er bestaan zeer vele variëteiten hiervan. — d. V. 11.673. Mq. 94. P. II. 751. — De eironde vrucht bestaat uit eene uitwendige, lederachtige, drooge , AMYGDALEAE. 643 smakelooze schil, welke groenachtig en met een grijswit vilt bedekt is en uit eene kern van gelijken vorm. De schil dezer kern is daarentegen óf lichtbruin , glad , glanzend , van eene beenachtige hardheid en van vele poriën voorzien ( hardhuidige amandelen ), óf dof, overlangs gesleufd , dun en ligt breekbaar ( iceekhuidige amandelen). In deze kcrnschillcn bevinden zich eironde, platte zaden van */2 tot ly2 duim lengte, de amandelen , welke zamengesteld zijn uit een kaneelkleurig, overlangs gerimpeld, dun , lederachtig omhulsel, hetgeen met een fijnkorrelig, gedeeltelijk eenigzins glanzend bekleedsel bedekt en na weeking in heet water gemakkelijk te verwijderen is , en uit eene witte , olieachtige kern , welke zich ligtelijk in hare 2 zaadlobben verdeden laat. Met betrekking tot de scheikundige zamenstelling dezer kernen , vormen alle variëteiten van Amygdalus communis 2 bepaaldelijk onderschei¬ dene groepen : i. Zoete Amandel. Amygdalus dulcis l. De zaadkernen der hiertoe behoorende verscheidenheden bevatten geen amygdaline , smaken aangenaam- zacht, olieachtig-zoet , zijn bijna reukloos en omvatten de verschillende soorten van Zoete Amandelen. Amygdalae dulces. De soorten der weekhuidige zoete amandelen (Amygdalus fragil is borkhausen, A. dulcis miller, A. amygdalina oken) bevinden zich nog met de broze schil bekleed in den handel onderden naara van i'mafc- of Jordan -amandelen. De soorten der hardhuidige zoete amandelen (Amygdalus Commu¬ nis hayne, A. armeniacaria oken) komen van de kernschii ontdaan in den handel voor. Naar de landen, vanwaar zij komen, en naar het hiervan afhankelijk verschil in grootte , vorm , kleur , smaak en dikte der kernbekleedselen onderscheidt men vele soorten. De grootste, breedste en beste zijn de uit Spanje komende Spaansche of Valencia-amandclen. Kleiner, langwerpiger en dunner zijn de uit Zuid-Frankrijk komende Provence- of Provincie- amandelen. Deze komen zeer overeen met de uit Italië en Sicilië afkomstige Florence- en Ambrozijn-amandelen. De Puglia- amandelen , welke eveneens uit Italië komen , zijn klein en dik. De Pitt- amandelcn of Portugesche amandelen komen uit Portugal en de Barbarysche amandelen uit Marokko in het noordwestelijk gedeelte van Afrika. — De zoete amandelen bevatten volgens boullay : AMYGDALEAE. w Veite olie. 54, ö Azijnzuur . 0,5 De opgegevcne suiker was onkrystalliseerbaar en is welligl de in hicuweren lijd gekarakteriseerde vruchtsuiker. k2. Biltere Amandel. Amygdalus amara tournefort. De zaadkernen der hiertoe beboerende verscheidenheden bevatten amygdaline , door welks ontledingsprodukten zij eigenaardig rieken en bij het kaauwen langzamer¬ hand eenen aangenaam bitteren smaak ontwikkelen. Zij omvatten de a. Bittere A?nandelen. Amvs:dalae amarae. Komen uit Sicilië , Provence en Noord -Afrika tot ons. Zijn over het algemeen, echter niet altijd, kleiner dan de zoete amandelen, doch heb¬ ben , behalve den opgegevenen reuk en smaak, geen ter hunner onderschei¬ ding bruikbaar uitwendig kenteeken. Bevatten volgens vogel: Vette olie. 28,0 Emulsine . 30,0 1 Omhulsels. 8,5 Gom . . 3,0 Onkrystalliseerbare suiker. G,5 ' Vezel . • 5,0 Het verlies = 19,0 bestaat uit vette olie, welke bij deuitpersing in de massa overbleef en die dus veel (ongeveer 4/s) meer bedraagt, alsook in water, enz. — Later hebben robiquet en boutron-charlard het amygdaline — C40 H54 N2 O22 daarin ontdekt ,. een ligchaam , hetgeen , zoo als liebig en wÖBLER hebben aangetoond, door katalytischen invloed van het emul- sinc in blaauwzuur , aethcrische bittere amandelolie , enz. overgaat. 100 cleelen van het amygdaline leveren daarbij 41,1 d. bittere amandelolie en 5,9 d. blaauwzuur. Hierdoor kunnen de bittere amandelen , wanneer men hen tegen vocht beveiligt , vele jaren onveranderd bewaard worden , daar zich amygdaline en emulsine in bijzondere bewaarplaatsen gescheiden en droog daarin bevinden , zoodat eerst na het fijnstampen der amandelen en het toetreden van water eene ontleding van het amygdaline plaats grijpt en men eerst dan , wanneer deze is afgeloopcn , door overhaling eene blaauwzuurhoudende aethcrische olie daaruit verkrijgt , welke zich deels in het mede overgehaald water oplost , deels hierin naar den bodem zinkt. Van deze bezonkene olie verkreeg pagensteciier 1 drachme en ïttner 4 slechts ongeveer 162/3 grein uit 1 pond. Blaauwzuur en aetherische bit¬ tere amandelolie zijn dus niet reeds gevormd in de kernen voorhanden. Het gehalte aan amygdaline konde nog niet met zekerheid bepaald wor¬ den , en zal wel altijd verschillend gevonden worden , daar engclijke in¬ vloeden van klimaat, bodem , enz. zijne vorming wijzigen , en dewijl ook Emulsine. 24,0 Omhulsels. 5.0 Suiker. 6,0 Gom . 3,0 Vezel . 4,0 Water. 3,5 AMYGDALEAE. 645 de kernen der verschillende variëteiten der bittere amandelen ongelijke hoe¬ veelheden amygdaline schijnen te bevatten. Men heeft toch de soorten der weelthuidige bittere amandelen (Amygdalus amara risso,A. primaria oken) bitterder van smaak gevonden , dan de kernen der hardhuidige bittere amandelen (Amygdalus amarula risso, A. c era si na oken). Hierbij komt nog, dat de in den handel voorkomende bittere amandelen nu eerts meer, dan weer minder met zoete amandelen kunnen vermengd zijn. — winck- i.er verkreeg uit 80 oneen amandelen 11 drachmen amygdaline, hrnle uit 25 pond amandelen 8 oneen amygdaline , bette uit 6 pond kleine biltere amandelen 17 en uit (i pond groote bittere amandelen 22 drachmen amygdaline. Ij. Per sic a. Perzik of Perzikboom. Xïi. 1. 1. Persico, vulgaris de cand. A mygdalus Persica l. In het Zuid ¬ westelijk gedeelte van Azië. In tuinen. — Mo. 95- P. 11.763. — ke¬ vert den Perzikbloesem. Flores Persicomm. De zich in April en Mei ontwikkelende bloemen met hare kelken. Zij belmoren vóór het ontluiken in gezameld , spoedig gedroogd en goed afge¬ sloten op eene dor/eme»1 pja.cn s’ bewaard te worden. De kelk 5spletig , blokvormig. De 5 bloembladen bleek paarschrood. De aangename reuk naar bittere amandelen gaat bij het droogen gedeeltelijk verloren- Smaak bit¬ ter. Leveren, gelijk alle declen dezer plant, met water overgehaald een des¬ tillaat , hetgeen blaauwzuur en bittere amandelolie bevat , welke er reeds bei¬ den in gevormd schijnen te zijn. — De zaadkernen bevatten echter amygdaline. e. Ce ra sus. Kers of Kersenboom ■ XIÏ. I. 1 . Cerasus Lauro-Cerasus loiseleur. P r u n u s L auro -C c r as u s l, Aan de zuidelijke kusten der Zwarte zee, in Klein- Azië, Persië en aan den Kaukasus. In tuinen. — d- V. II. 670. Mq. 91. P- II. 766. — Le¬ vert de Laurier kersbladen. Folia Lauro-Cerasi. De volkomen ontwikkelde, in Junij of Julij ingezamelde bladen. — Zij zijn gcstecld , ovaal-langwerpig , ongeveer 4 lot 6 duim lang en in het midden 1 tot 2 duim breed, stijf, dik, lederachtig, onbehaard, aan den rand hier en daar van kleine zaagtanden voorzien en gedeeltelijk omgebo¬ gen , altijdgroen, van boven donkergroen en glanzend , van onderen licht- 6 Ui AMYGDALEAE. groen , met sterk uitspringende middel rib en vlakke getakte aderen. Van onderen, in de nabijbeid van den voet, bevindt zich op iedere zijde der middelrib eene klier. Hun sterke , naar bittere amandelen zwemende reuk, die zich inzonderheid bij kneuzing openbaart, gaat bij het droogen ver¬ loren. Smaak speceryachtig-bi lier , ook na het droogen nog sterk bitter. De versehe, gekneusde bladen leveren door overhaling, zoowel op zich zelven als met water, veel blaauwzuur en aetherische olie, die er beiden reeds gevormd in voorhanden zijn. Daarenboven bevatten zij ijzer-groen- kleurende looistof, was , ehlorophyllum en een bitter, in alkohol en water ligt oplosbaar bestanddeel, hetgeen, zoo als winckler heeft gevonden, onmiddellijk met alkohol daaruit bereid, in eene emulsie van zoete aman¬ delen opgelost en daarmede gedurende 24 uren bij -f 14° R. gemacereerd en alsdan overgehaald zijnde, een destillaat leverde , waarin zich blaauw¬ zuur en aetherische olie bevonden. Was hetzelfde bitter smakend bestand¬ deel er onmiddelijk met water uit bereid, dan leverde zulks geen ander verschil op, dan dat het op gelijke wijze met amandel-emulsie behandeld zijnde, noch blaauwzuur, noch aetherische olie leverde. Het is diensvol- gens hoogst waarschijnlijk, dat de bladen nog een gedeelte amygdaline bevatten , hetgeen er zich oorspronkelijk in vormde en gedurende de ve¬ getatie grooiendeels in blaauwzuur c %) mdi V^be veranderde. — De zaadkernen van dezen boom bevatten amygdaline. Dit gehalte aan amyg¬ daline en nog meer dat aan blaauwzuur en bittere amandelolie is aan vele afwisselingen onderhevig, inzonderheid afhankelijk van de ontwikkelings¬ periode en den ouderdom der bladen, alsmede van de landen en landstre¬ ken, waar deze plant groeit. Verwisselingen : de bladen van G e r a s u s 1 u s i t a n i c a en Laurus n o b i 1 i s. 2. Cerasus Padas de cand. Prunus Padusc. Bijna door geheel Duitsch- land , in vochtige bosseben , enz. Ook in Nederland en andere deden van Europa • — d. Y> ïï • G / 2. Mq. 93. F • F • S- 1. 3 / 8. F. F . 1 1 , 83. — Le¬ vert den Vogelpruimbast. Corlex Primi Padi. De bast van jongere takken. De opperhuid zeer dun, roodachtig-bruin , onre¬ gelmatig, hier en daar met gedachtige wratten bezet, overigens glad en bij dik¬ kere lakken overlangs gebarsten. De hierop volgende schorslaag groen. De bast. is taaien wit, doch wordt na hel droogen langzamerhand geel en kaneel- AMYGDALEAE. (47 bruin. Reuk eigenaardig , naar bittere amandelen. Smaak wrang en bitter. Bevat volgens joiin: Blaauwzuurhoudende aetherische olie, Uzer-groenkleurende looistof. Bittere extracticfstof. Hars. Gom. Houtvezel. winckler was van meening, dat deze bast met water overgehaald wordende een destillaat geeft , hetwelk geen blaauwzuur is (doch door hem niet be¬ paald werd), en hetgeen eenc aetherische olie bevat, die van de bittere amandelolie daarin afwijkt, dat zij in de lucht niet in benzoëziuir over¬ gaat. Deze opgave was echter geheel onjuist: de bast bevat niets anders, dan hetgeen er joiin reeds in gevonden heeft. De door winckler uit den bast afgescheidene bittere stof, welke met die uit laurierkersbladen zeer overeenkwam, maar ook in zekere opzigten hiervan afweek, leverde, zoo zij met amandel-emulsie gedigereerd en hierna overgehaald werd, een destillaat, hetgeen aan verdund hittere amandelenwater gelijk was. Hier¬ uit schijnt te volgen , dat de bast nog een overschot van amygdaline bevat , hetgeen oorspronkelijk in de plant gevormd werd, en waaruit het gehalte aan blaauwzuur en bittere amandelolie tijdens de vegetatie in den bast ontstond, riegel heeft zelfs V2 grein amygdaline uit 6 pond bast be¬ reid. Uit G pond bladen dezer phrt verkreeg hij daarentegen 61 grein amygdaline. De bloemen van clczeu boom bevatten eveneens blaauwzuur, bittere amandelolie en, volgens winckler, ook amygdaline; en heümann beeft er eene in prisma’s kryslalliserende , lakmoes roodkleurende (?) kam- foride in gevonden. Verwisselingen: de bast van Ccrasus virginiana, C. se roti na; Prunus d o m e s t i c a en Rham n u s Frangula. 3. Cerüsus acidus Gärtner. P r u nus C e r a s u s. l. Oorspronkelijk in Klein- Azié. Overal gekultiveerd. — i>. V. II. 669. Mq. 92. — Levert de Zwarte Zure Kersen. Ccrasa acida. De rijpe steenvruchten der variëteiten met wrang-zuur en zoet smakende vruchten, voornamelijk die , welke onder den naam van morellen bekend zijn. Zij zijn rondachtig, zwartbruin , glanzend. 4. Cerasus Aviurn mönch. PrunusAviu m l. In de bosschen van Duitseh- land , Nederland, enz. Overal gekultiveerd. — Mq. 92. F B. S. 1.380. F. B. JIJ. 226. — Levert de 648 AMYGDALEAE. Zwarte Zoete Kersen. Cerasa dulcia nigra. o De rijpe steenvruchten der verscheidenheid met zwartbruine , glanzende, aangenaam zoet en naauwelijks zuur smakende vruchten. De kersen bevatten in haar vleesch , suiker , pektine, appelzuur, kleur¬ stof, gom, eiwit en in hare zaadkernen of pitten ook amygdaline. De zure bevatten betrekkelijk meer appelzuur en de zoete betrekkelijk meer suiker. Doch zeller heeft aangetoond , dat ook het vleesch der kersen , met water overgehaald, een destillaat geeft, waarin bittere amandelolie , blaauwzuur en daarenboven eene andere vlugge, boteraardige olie bevat is, welke aangenaam riekt en aan de kersen haren aangenamen reuk mededeelt- De gom, welke uit de stammen, takken en vruchten van dezen Ce- rasus Avium en vele andere Amygdaleac naar buiten dringt , draagt den naam van Kersgom. Gummi Cerasorum. Onregelmatige, afgeronde, reuk- en smakelooze, doorzigtige of door¬ schijnende, geel- of roodachtige stukken, die aanvankelijk week en kle¬ verig zijn , van lieverlede hard en barstig worden , alsdan eene schelp¬ achtige en glanzende breuk vertoonen , in water meestal weinig oplossen , doch hierin opzwellen en door gestadige koking er geheel in opgelost worden. «1. Prunus. Pruim of Pruimenboom. XII. i. 1. Prunus damascena camerarius. Prunus domeslica l. Oorspron¬ kelijk in Damaskus en Syrië. Overal in vele variëteiten gekultiveerd- — n. Y. II. 669- Mo. 91. P. ïï. 765. F. B. S. I. 380. — Levert de Pruimen of Kwetsen. Pruria s. Fructus Prunorum. De rijpe steenvruchten ; eirond-langwerpig , zwartblaauwr met eencn witten rijp bedekt. Bevatten suiker, pektine, appelzuur, enz. Dienen ter bereiding van het pruimenmoes , Pulpa Prunorum. Prunus spinosa l. In Europa en Noord-Amerika , langs hekken, bosch- kanlen, enz. — Mq- 93. F. B S. I. 3S0. F. B. VI. 4*24. — Levert a. Slcebloesem. Flores Acaciarum s. Pruni sylvestris. « De kleine bloemen met hare 5declige kelken en 5 witte bloembladen. AMYGDALEAE. 64i> Zij rieken aangenaam, even als honig en amandelen, smaken zeer bitter, bevatten aelherischc olie (bittere amandelolie ?) , cenc bittere stof en, volgens Zeller , ook blaauwzuur. b. Sleeën. Pruna agresta. De onrijpe , in September ingezamclde, zeer wrang en zuur smakende, en de rijpe , na het verduren van vorst week gewordene , aangenaam zoet- achtig en wrang-zuur smakende steenvruchten , die de grootte van erwten tot die van kersen bezitten en suiker, plantenzuur en veel looistof bevatten. ARTSENIJMIDDELEN, WIER MOEDERPLANTEN NOG ONBEPAALD ZIJN OF TOT FAMILIEN BEHOOREN, WAARVOOR IN BARTLING’S SYSTEEM NOG GEENE PLAATS BESTEMD IS. 1. Cortex Collier (Pao de Collier). Colherbast. 'Werd in 1830 door schimmelbüsch bekend gemaakt. Komt uit Bra¬ zilië en zou van eene Acacia afstammen. — Stukken van 1 hand grootte, 1 Va tot 5 duim breedte en 4 tot 6 lijn dikte; plat, eenigzins omgebogen of een weinig gootvormig , hard, digt , zwaar, reukloos, laf-zoetachtig en eenigzins zamentrekkend van smaak. De oppervlakte oneffen , onregel¬ matig met kleine bulten bezet en somwijlen van diepe barsten voorzien. De schorsbast betrekkelijk dik , korrelig , vuil donkergeelachtig , uit vele lagen zamengesteld. Het splint betrekkelijk dun , roodachtig-grijs , op de ondervlakle vrij effen. 2. Cortex Encaciae (Casca de Encacia). Encaciabast. Sedert 1827 bij ons bekend. Komt uit Brazilië van eenen nog onbe¬ kenden boom. — Stukken van 1 voet lengte en 1 — 3 lijn dikte , goot¬ vormig of opgerold , hard, digt, zwaar, reukloos, zwak zamentrekkend, bitter en later eenigzins krabbend van smaak. De oppervlakte hier en daar met witte korstmossen bezet , overlangs gebarsten , vuil bruingrijs , van vele weeke , bruinroode dwarse verhevenheden voorzien , die op ongclijken afstand van elkaar verwijderd zijn, onregelmatig zijn afgebroken en daardoor nooit rondom het geheele stuk heenloopen. De schors betrekkelijk dun , donkerroodbruin , fijnkorrelig , door eene fijne witte vezellaag van den bast gescheiden. De bast afwisselend uit verscheidene a^gebrokene , witte en dikkere , lichtroodbruine , korrelige lagen zamengesteld. He', OVERIGE PLANTAARDIGE ARTSENIJMIDDELEN. 651 splint is van gelijke hoedanigheid , alleen de korrelige lagen zijn lich¬ ter gekleurd. De ondervlakte eenigzins oneffen, doch niet vezelig, don- kerroodbruin. 3. Kikermmalo s. Gummi Kikenumalo. Onder dezen naam zijn verschillende harsmassa’s beschreven. Volgens van der Beck , die het Succiiium American um wil noemen, is het eene soort valsche kopal , d. i. de nog onveranderde hars der boomen , die kopal leveren. Volgens hem is het geelachtig , broos , in alkohol ligt oplosbaar en van eenen harsachtigen reuk. Volgens murray , seelmatter en MARTius zijn het onregelmatige , op guajak gelijkende , groenachtige stukken, welke van lichtere plaatsen voorzien, nu eens meer, dan weer minder doorschijnend , eenigzins wasglanzend en op de breuk harsglan- zerid zijn , zwak en even als elemi r ieken , balsamisch-harsachlig smaken , zich in alkohol grootendeels met eene geelachtige kleur oplossen , bij verhitting smelten en even als harsen verbranden , met overlating eencr ligte , witte asch , en bij de destillatie eene »etherische olie leveren. virey leidt Iret zonder voldoenden grond van Bursera gummifera af. en houdt het voor identisch met de zoogenaamde Chibouhars. 4. Lignum Nephriticum. Graveelhout. JBlaauw Santelhoul. Waarschijnlijk het hout van Moringa P tery g o sperma Gärtner. (Guilandina Moringa l. II y per an th era Moringa vahl.) [Mo¬ ringa oleiferaLAM. Moringa zeylanica pers.] Mor in ge ae, X. i , eenen boom in Oost-Indië , die aldaar en in het tropisch Amerika ge- kultiveerd wordt. (*) Paarschbruine , in water zinkende stukken; hard, klinkend, digt , zwaar, uit bijna evenwijdige overlangschc vezels zamengesleld , meestal gespleten , reukloos. Zij bestaan uit de kern , waartegen gewoonlijk nog het weekere en ligtere hout van de peripherie des stams , hetgeen zich door zijne geelachtig- witte kleur onderscheidt, scherp begrensd, doch vast aanligt. Het kernhout, hetgeen eigenlijk gebruikt wordt, smaakt eenigzins bitter en scherp, zweet bij verhitting eene hars uit onder ver¬ spreiding van eenen zwak specerijachtigen reuk en geeft met water eene donkerbruine infusie, die bij weerkaatst licht eenen blaauwachtigen weer¬ schijn vertoont. — j Bestanddeelen? (*) Winkler verklaart zich tegen deze afleiding, alsook tegen de door anderen geopperde meening , dat het van Inga Unguis Cati willij, zou af'stammen. G. 652 OVERIGE PLANTAARDIGE ARTSENIJMIDDELEN. 5. Nuces Behen. Beken- of Olienoten. Dc zaden der zoo even opgegevenc Morin ga Pterygospcrma. — * Zij zijn eirond, driehoekig met gewelfde vlakken, omstreeks zoo groot als hazelnoten. Hunne geelachtige of grijsgele, doffe, houtachtige en ligt hi ’eekbare schil omgeeft eene lichtgele , olieachtige , reuklooze kern van een en onaangenaam-bitteren en scherpen smaak , welke met een wil , sponsachtig vlies bekleed is. Bevatten vele vette olie, Olcum Behen 5, Been. [Deze olie, ook wel 01. Bal at in urn, 01. Bal an i nu m of 01. Balzaninum genoemd, is door mulder onderzocht. Verg. o. a. Journ. f. pr. Chem. XXXJX, p. 35 1 ■ — 359 en Pharm. Centralbl. 1847, p. 357.] 6. Sarcocolla s. Gummi Sarcocollae. Vleeschlijmgom. Waarschijnlijk het sap, hetgeen in Zuid-Afrika en Acthiopiö uit Pc- naea Sarcocolla l. P. mueronata l. en P. squamosa l. , Pe~ naeaceae, IV. 1. uitgevloeid en verdroogd is. Onregelmatige , drooge , ligt pulveriseerbare , reuklooze stukken van zoelachtig-bitteren en scherpen smaak , die uit vele geelachtige korrels van verschillende grootte en vorm door eene bruinroode massa zijn za- mengekleefd , bij verhitting onvolkomen smelten , opzwellen , verkolen en met eene lichte vlam verbranden , waarbij zich een reuk naar verbrandend brood en suiker ontwikkelt. Bevat volgens pelletier hars , gom en sar- kocolline. Dc beide laatste bestariddeelen , welke er het grootst gedeelte van uitmaken , zijn in water en het sarkoeolline ook in alkohol oplosbaar. johnsto.n’s later onderzoek heeft geene bepaalde resultaten opgeleverd. 11. PHARMAKOGNOSIE DES DIERENRIJKS. Het aantal voorwerpen, die van oudsher aan het dierenrijk als genees¬ middelen ontleend en beproefd zijn, is ongetwijfeld zeer groot; door de ondervinding echter , die hun gebruik grootendeels als overtollig leerde kennen , werd dit gedurig meer en meer beperkt, zoodat tegenwoordig, althans door artsen, slechts nog eenige weinige hiertoe behoorende stoffen worden aangewend , die echter even belangrijk zijn , als hun aantal verminderd is. — Vele zijn in dit opzigt als geheel vergeten te beschouwen , doch bevinden zich nog gedeeltelijk in apotheken als rariteiten , terwijl zeer veel andere nog voortdurend tot vrij algemeen bekende huismiddelen belmoren. De geneesmiddelen , welke aan hel dierenrijk ontleend zijn , bestaan óf uit de dieren in bun geheel, óf uit zekere deelcn daarvan , óf wel uit gezonde en ziekelijke af- en uitscheidingen derzclven. Hierin vindt men dus in ’t algemeen eene volmaakte overeenstemming met die sloffen , welke in de pharmakognosie des plantenrijks ter sprake komen. Dit gedeelte der pharmakognosie steunt inzonderheid op zoölogie en chemie , en het beschouwt de artsenijmiddelen des dierenrijks ongeveer op gelijke wijze, als het voorgaande gedeelte zulks ten opzigte der genees¬ middelen uit het plantenrijk deed, dus met betrekking tot hunne benaming en afstamming, tot de plaatsing der dieren, waarvan zij afkomen, in het stelsel der zoölogie, alsmede tot hunne inzameling, behandeling, bewa¬ ring, kenteekenen, deugdelijkheid, echtheid en scheikundige zamenstel- ling. — liet zal dus ook hier zeer doeltreffend zijn, de beschouwing der artsenijmiddelen des dierenrijks op een zoölogisch stelsel te grondvesten. Hiertoe koos ik hel stelsel van cüvïiïr , hetgeen alle dieren in de vol¬ gende \ hoofdgroepen en 19 klassen rangschikt. 654 PHARMAKOGNOSIE DES DIERENRIJKS. I. An imalia vertebrata. III. Animalia articnlala • 1. Mammalia. 2. Aves. 3. Reptilia. 4. Fisces. 11. A nnulata. 12. Crustacea. 13. Arachnides. 14. Insecta. II« Animalia mollusca. IV. Animalia ratliala • 5. Cephalopoda. 6. Fteropoda. 7. G aster opoda. 8. Acephala. 9. B rachiopoda. 10. Cirrhopoda. 15. E chinodermat a. 16. Entozoa. 17. Acalephae. 18. Phyt ozoa. 19. Mier ozoa. Al deze Massen hebben weder hare orden , familiën en deze weder dikwijls hare afdeelingen. * I. ANIMA LIA VERTEBRATA. GEWERVELDE DIEREN. Klassen: mammalia. aves. reptïlia. pisces. I. MAMMALIA. ZOOGDIEREN. Orden: Bimana. Quadrumana. Chiroptera. Marsupialia. Pr ensiculant ia. Bradypoda. V er milin guia. Cingulata. Rep- tantia. Carnivora. Insectivora. Solidung ula. B isulca. M ul- tungula. Pennipeda. Si renia. Celacea. i. BIMANA. T io eehandig en. 1. Homo sapiens l. De Mensch. — v. d. H. le. Uitg. II. 665. — Levert a. Menschenschedel. Cranium humanum. De hersenpan van eenen op gewelddadige wijze gedooden mensch. Harde beenderen, voornamelijk uit phosphorzuren kalk, koolzuren kalk en kraakbeen zamengesteld. b. Menschenvet. Axungia Hominis. Het vet van gewclddadiglijk omgebragte menschen. Is geelachtig, week, fijn, reukloos. Smelt bij 4- 15° tot 18°. Bevat margarine en elaine met geringe hoeveelheden eener gele, naar gal riekende en smakende zelfstandigheid- Geeft bij verzeeping margarin- en oliezuur- c. Miimiën. Mumiae. Mcnschenlijken , welke in vroegere tijden in Aegypte met aromatische harsen, balsems en (pliniüs, Hist. Nat. T. TI. L. XVI, G. 21) de pro- PHENSICULANTIA. duklen der drooge overhaling van cederhout bevochtigd en hierdoor tegen verrotting beveiligd werden, cormark, rouyer en Johnson echter zijn van meening, dat men de lijken, om hen te bewaren, aan eene temperatuur van minstens -f- 300° F. blootstelde, waarbij zich die ligchamen, welke lot de instandhouding der daarbij nog onaangedane organische massa vercischt werden, voornamelijk kreosot, daaruit vormden, waardoor ook de half verkoolde toestand zou veroorzaakt zijn, waarin zich de mumiën bevinden. Zulks bewijst intusschen niets tegen het vroeger opgegevene , daar dezelfde toestand ook even goed ten gevolge van de doorweeking met het teer van cederhout kan geboren worden. baumann heeft de mumiën scheikundig onderzocht , doch hierbij geene merkwaardige resultaten verkregen. Daarenboven is het niet met zeker¬ heid bepaald, of datgene, wat hij onderzocht heeft, inderdaad van eene echte mumie afkomstig was, daar tegenwoordig, gelijk bekend is, de mumiën, die men bij droogislen en apothekers vindt, meestal kunst- produkten zijn. 2. PHENSICULANTIA. Poot dieren. Familien: Agilia. Murina. Macropoda. Georychi. Aculeata. Subungulata. Lagostomi. Cunicularia. Leporina. Palmipeda. a. leporina. Haasachtigen. 1. Lepus timidus l. De gewone Haas . [In Europa en een gedeelte van Azië.] — v. o. H. le. Uitg. II. 607. — Levert a. Ha zenvet. Axungia Leporis. Fijn, weck, geel- of roodachtig vet van eenen onaangenamen , naar dien van lijnolie zwemenden reuk. Wordt ligtelijk ransig en in aanra¬ king met de lucht spoedig met een vast vlies bedekt. Smelt bij -f 38° R. b. Hazenspr ongen. Tali Leporis. De beenderen van den voetwortel des achterpools, welke den onder- schenkel met den voet verbinden- Zij zijn hard , ongeveer 1 duim lang , aan de bovenvlakte uitgehold , aan de andere zijde dikker en in het midden dun. [Eertijds was ook llazenasch , Lepus combustus in gebruik.] PRENSICULANTIA. f557 I». PALMiPEDA. Zwem pooli gen. 1. Castor Fiber l. De gewone Bever. Bewoont woeste, boschach- Lige en waterrijke oorden in Azië en in het gematigd Noord-Europa , voornamelijk in Aziatisch Rusland aan de Jenisey en aan de Lena , alsook in Denemarken en Zweden , en in Duitschland aan den Donau , Isar, Ammer, Elbe. — v. d. II- le. Uitg. 11.609. B. und R. I. 13,135 en IÏ. 347. — Levert a. Siberisch Bevergeil. Castoreum Sibiricum Eigenaardige, gevulde zakken (bevergeilzakken) , waarvan er zich bij den mannelijken bever 2 aan het voorhuidskanaal en bij het wijfje eveneens 2 aan den bovensten rand van de opening der scheede bevinden en evenwijdig naast elkander onder de huid gelegen zijn. Zij hangen aan het eene uiteinde te zamen en kunnen in vorm, grootte en inhoud verschillen. Dit onderscheidt schijnt van de verschillende landen , waarin de bever leeft , van zijnen ouderdom en van zijne onderscheidene voeding afhankelijk te zijn. (*) Er beslaan hiervan 3 verschillende soorten , wier namen aan de lan¬ den , waarin zij gewonnen worden , ontleend zijn, namelijk Russisch, Eu- ropeesch en Zweedsck. Het Russisch of Moshovilisch Bevergeil , Castoreum Russicum s. Moscoviti cum, komt uit Aziatisch Rusland door Europecseh Rusland tot ons, wordt voor het beste gehouden, en is ook het duurste. Het Europeesch Bevergeil , Castoreum Europacum, is afkom¬ stig van bevers, die in Bcijcren , Polen, Pruissen en Denemar¬ ken gevangen worden. Daardoor komt in den handel een Castoreum Germanicum, C. Ba var i cum, C. Polonicum enz. voor. Deze soort wrordt in deugd en werkzaamheid zoodanig op prijs gesteld, dat men haar in de plaats van het Russische , voor zooverre hare jaarlijksche opbrengst zulks gedoogt , aanwendt. Daar men echter in genoemde landen, zonder hierop acht te geven, gestadig jagt op den bever maakt, begint deze hierdoor uitgeroeid le worden, zoodat het grootst gedeelte des Siberischen bevergeils wrcder, even als vroeger , uit Aziatisch Rusland komt. ('*) E. H. Weber deelde in de zitting van liet medisch gezelschap te Leipzig op 27 Jan. 1846 mede, dat naauwkeurige onderzoekingen hem geleerd hadden , dat de be- vergeilzak eigenlijk een vergroot praeputimn penis of elitoridis, en het bevergeil zelf niets anders dan het smegma is. C. 42 658 PRENS1CULANTIA. Het Zweedsch Bevergeil, Castoreurn Suecicum, daarentegen is zóó wezenlijk onderscheiden, dat het de plaats des Russischen en Europeschen niet vervangen kan. De Russische en Europesche bevergcilzakken zijn eivormig-rondachtig, ook pcervormig , zeldzamer kegelvormig , aan het uiteinde stomp afge¬ rond, eenigzins zamengedrukt , aan de kanten smaller en afgerond- Aan de smallere uiteinden van hunnen oorsprong hangen zij te zamen fin den handel zijn zij gedeeltelijk gescheiden) , terwijl de eene gewoonlijk grooter dan de andere is- Zij wegen 2 tot 8 oneen, zelden 1 pond. Het uit¬ wendig bekleedsel is donkerbruin, glad, ongeveer */a lijn dik, taai, Icderachlig, voorzien van overblijfselen van den hiervan afgesnedenen zak , waarin zich het bevergeilvet bevindt, en uit 4 rokken zamengesteld. Hier¬ van laten zich 2 vrij gemakkelijk aftrekken, doch de derde, welke in menigvuldige windingen de binnenruimte van den zak als een celweefsel , dat uit zilverglanzende platen ter dikte van papier is zamengesteld, op¬ vult, en welke door een fijn weefsel, zijnde de voortzetting des epithe- liums, bekleed wordt, bestaat uit kleine , daksgewijs op elkander liggende schubben , waaronder bruinachtige, kegel- of halfmaanvormige klieren gele¬ gen zijn. Deze klieren scheiden eene dunvloeibare massa uit, die van liever¬ lede verhardt , de mazen des celweefsels geheel opvult en alsdan het cigenlrjlie bevergeil uitmaakt. Dit bevergeil is aanvankelijk zalfachtig, gelijkmatig , roodachtig-geel , en wordt bij het droogen van den zak , hetgeen gedeeltelijk in rook geschiedt, droog, ligt fijn te wrijven, dof of eenigzins wasglanzend , niet doorschijnend, daarbij tevens vuilgeel of geelachlig-bruin , dikwijls op onderscheidene plaatsen verschillend van kleur. Rij het droogen ontslaat in grootere zakken , doch niet in kleinere , een met hun afgeplat gedeelte evenwijdig Joopende, onregelmatige , gedeel¬ telijk vertakte holte, die zich echter niet altijd in het midden bevindt en dikwerf slechts scheuren in de cellen vormt. De veerkracht des bever- gcils is zoo gering, dat de indruk des vingers ook bij geheel uitge¬ droogde niet terstond weder verdwijnt. Water wordt door het bevergeil eerst na gestadige verwarming bleekbruin, lost er echter slechts weinig van op ; de oplossing wordt door ijzerchloride donkerder gekleurd en door een aftreksel van galnoten zwak witachtig getroebeld. Alkohol lost het grooteodeels op; droppelt men de geelbruine oplossing in water, dan wordt dit melkachtig-wit getroebeld ; de trocbeling blijft langen tijd gelijkmatig gesuspendeerd, trekt zich eenigzins lot barsachtigc vlokken zamen en wordt door ammonia vrij gemakkelijk met eene geelbruinach- tigc kleur schier geheel opgelost. Van het in water en alkohol onoplos- PRENSICULANTIA. 659 baar overschot lost zoutzuur een gedeelte onder eene zeer zachte opbrui- sing op. Het bevergeil riekt, voornamelijk in versehen toestand en bij het fijnstampen van het gedroogde, eigenaardig, doordringend, onaan¬ genaam en even als juchtleder , smaakt specerijachtig , bitter , onaangenaam. Het smelt bij verhitting onvolkomen, zwelt op, verspreidt eenen onaan- genamen dierlijken reuk, ontvlamt, verbrandt met lichte vlam en laat eene volumineuze kool over. Verwisselingen : Castoreum Suecicum. CastoreumAmericanum» Vervalschingen : Vermeerdering van het gewigt door het inbrengen van vreemde stoffen, zoo als : lood, steentjes, Amerikaansch bevergeil, mengsels van Siberisch en Amerikaansch bevergeil met bolus , aloë , gedroogd bloed , harsen, gomharsen, enz. Ledige zakken van Siberisch en Amerikaansch bevergeil of balzakken en galblazen van andere dieren, met zoodanige mengsels gevuld. b. Bevergeilvet. Axungia Castorei. Het vet, dat in de beide zoogenaamde olie- en vetzakken bevat is, welke ter weerszijden van den dikken darm in de nabijheid der bevergeilzakken gelegen en eenvoudig of in verscheidene afdeelingen verdeeld zijn. Het is geel, halfvloeibaar , en riekt zeer onaangenaam, cenigzins naar bevergeil. — Men verwissele dit niet met het witte en bijna reuklooze vet van andere organen des bevers, het Axungia Castoris. 2. Castor americanus cuv. D e Ä merikaansche Bever. Leeft in Noord- Amerika , van 68° noorderbreedte tot op 30° zuiderbreedte , voornamelijk aan den Ohio en Missisippi. — Levert het Amerikaansch Bevergeil . Castoreum Americanum. Ook Engelsch Bevergeil , Castoreum Anglicum, genoemd , omdat het door de Engelsch-Noord-Amerikaansche handels-compagnieën over Enge¬ land tot ons komt. Men onderscheidt hiervan in den handel als onder¬ soorten het bevergeil van Kanada (Castoreum Canadense), van Qae- beck, van Columbië en (als het beste) van Iludsonsbaai. 