VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De BATT. Sj Ko% he Digitalel bij Google Digitalel bij Google Digitalel bij Google MENGELWERK, VOOR 3808 ON y N TAS ALGEMEEN VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN, WAARIN DE BOEKEN in SCHRIJVEN, DIENSTBAAR bij E KOMEN, ORDINAIR ONDIG TE VENS EN VRIJMOEDIG VERHANDELDe WORDEN, BENEVEN MENGELWERK tot Fraaie Letteren, Kunsten en Wetenschappen, betrekkelijke mmm TWEEDE STUK, VOOR 1808. Met Platen. Ea 2 % HX * % KX * Te AMSTERDAM, bij G. S. LEENEMAN vAN DER KROE en J. W. IJNTEMA EN COMP. 1309, et VTHAAW Wen Te VAREN KAT z AR g “cil Atdi HOr. Zi ‚VAi ER B k pn | (4 Me ie ot Ie ny puo at p E APEE. q prs GRIEP ALMA TY GPR T. - EE C E ER A E T S > t fa vS „se A, b. a, ' $ ® Ld ea. aal” d EK kt = NK T is 7e RPs A ra -~ è . ` A s t’ ‘ M j’ \ s + Ea Va mn es P ~ gp = » 7> . ry ee. een a -< = a Ln L oe : ARF ii A ` i i \ Ed Ld . r% `? k * AT Neste i> ` em $ 4 ` ‚ LAA an o o „ = `~ -. Zij zag de januarineveling staan op de stoep en zei, "Dat is wel een goed begin, maar we moeten nog veel doen." En de volgende dag zei ze, "Het weer is echt goed, we moeten nu een plan maken om die planeet te redden." Ze had een plan, zei ze, maar ze moest het nog met de president bespreken. De president zei, "Ja, het plan is goed, maar we moeten nog veel meer doen om de planeet te redden." Dus zei de eerste dame, "Het is goed, we zullen nog meer doen, maar we moeten eerst nog beslissen hoe we de planeet zullen redden." De president zei, "Ja, het plan is goed, maar we moeten nog veel meer doen om de planeet te redden." De eerste dame zei, "Het is goed, we zullen nog meer doen, maar we moeten eerst nog beslissen hoe we de planeet zullen redden." De president zei, "Ja, het plan is goed, maar we moeten nog veel meer doen om de planeet te redden." De eerste dame zei, "Het is goed, we zullen nog meer doen, maar we moeten eerst nog beslissen hoe we de planeet zullen redden." De president zei, "Ja, het plan is goed, maar we moeten nog veel meer doen om de planeet te redden." De eerste dame zei, "Het is goed, we zullen nog meer doen, maar we moeten eerst nog beslissen hoe we de planeet zullen redden." De president zei, "Ja, het plan is goed, maar we moeten nog veel meer doen om de planeet te redden." En zo ging het door, zei de dame, totdat ze eindelijk besloten dat ze de planeet wel zouden redden, maar dat ze eerst nog veel meer moesten doen om te bepalen hoe ze dat zouden doen. Tets overde Recenfie van Ernst en Falk, in No. I, di Alg. Vaderl. Letteroeff. voor 1808,- 8 De ard aan de oevers van Ti ce 1 da ELN H: OiU, D} ‚ Geredde Onfchuld en geftrafte Ht Esne ware Gea beurtenis. 89 Erasmus en CARVAJAL» Í 92 Befchouwing der Schilderkunst en der voornaamfte Schil- ders in de onderfcheidene Scholen, 93 aafheming eener Verlosfing „welke niet, dan door de ¿Qio Caefarea konde volbragt worden , uit hoofde ‘ van de verregaande wanftaltigheid der Vrouwe. Door C. VAN HEYTHUYSEN y-Wroedimgester „enz. te Thiel. 100: Waarnemingen, over de'middelen, om de onderfcheidene trappen van Viijtbetoon en Aandoenlijkheid , in de „Vogelen zigtbaar, met elkander te vergelijken. Door LACEPEDE. 107 Eeevensbijzonderheden en Karakter van JOANNES LUZAC, Hoogleeraar te Leyden. uit het reisverhaal van een Heer, behorend tot het Russische Gezantschap, in 1805 aan Peking gezonden. De Jagers op het Eiland Cuba. Door Re C, DALLAS. Mengelgedachten over de Menschelijke Zeden en de wijze, Door Mr. MEDLEY. De Suijderzee (Schweiz), de witte dieren. Nog iets over de Alpen. De Wolven in de Abdij. De waarde van een Edelsteen. Beschrijving van de Schilderkunst en de verschillende Scholen. Vervolg en vervolmaking van blz. 107. Waarom een verlossing, welke niet dan op een bepaalde tijdstip kon gebeuren, Vervolg en vervolmaking van blz. 127. Uittrekkelijk uit het Reisverhaal van een Heer, behorend tot het Russische Gezantschap, enz., (Vervolg. en slot van blz. 127.) Een Beschrijving van de Wateren, die de Rivier Hissen samen vatten; met enkele Anmerkingen over het gebruik van de vrije vaart op die Rivier voor de Amerikaanse. Brief van Mr. J. SCHELTEMA, over hetgene dat hij aangetroffen heeft, en wat hem nog ontbreekt. Iets rakende het geschrift over de verklaring van de Povneeming van BOYLE, Door Prof. G. HESSELINK. Over een Diamant, bij den naam van Pits of de Regent bekend. Twee opmerkenswaardige Gevallen in het Kardinaalschap en de Zeden der Sicilianen betreffende. Het Origineler en Kopie van een Koninklijke Huishouderschap. Op de Afbeelding van Mr. W. DE BENDIK. Proeve, over de natuur, de oorzaken en de dwarsheid van Zelf bedrog; of Overweging van SALOMO's Spreuke XVI: 2. Voorzetschrift ter genezing van de tuberculose of zoogenaamde koude Koortsen, door middel van Fourkaalige, Door H. DE LEMON, JM. D. te Utrecht. Bedenkingen over de ware grootte van den Rijnlandse Voet., Door Prof. J. H. VAN SWINDEN. Wat weten wij? HELE S T, De Fakirs. Over een bijzonder gebruik van de Vazen, gemeenschappelijk gebruik. Een reeds vergeten gebruik van JOAN VAN OLDENBARNEVELD. Anecdoten van den Schilder LUCA GIRARDINO. De vermeende gewichtige dienst. Gemeugelde waarnemingen, over den Staat en de Nee. Vallen der Schoone Sexe. Door GREGORY. - 309 Geneeskundige aantmerkingen over de verhouding van Drenkelingen. - 310 Waarnemingen wegens het nut van het Magisterium Bismarck in Maagkrampen, Door A. POLAK, Af, D. in slagen - 327 Middel tegen de Rundvee-ziekte. Door Prof. LEONHARD, te Leipzig. - 328 Schilderkundig Overzicht van het Panorama, verbeeldend de Stad Wenen. Door A. FOKKER, SIMONSZ. - 330 Herkomst van verschillende Boomen, Planten, Vruchten enz. tegenwoordig in Europa vrij algemeen verspreid. - 333 De godvruchtelijke Grijsaard. - 333 De heilloze gevolgen van het inwilligen der jeugdige Driften. Eene Engelse Geschiedenis. - 341 Henriëtte van IV en Madame DE GUERCHEVILLE, - 348 De gezellige Plagen der Vrouwen. - 349 Waarnemingen, aangaande de groote nuttigheid van den Belladonna wortel in den Kinkhoest. Door den Hofraad WIDEMANN, te Zichthart. - 358 Levensgeschiedenis van TORQUATO TASSO. Door Giovanni BATTISTA MANSI. - 362 Karakters van eenige vermaarde Pruisische Veldheren en Staatsdijnenaren. - 375 Bericht wegens een Wijfjes Aantje van de soort van den Orang-urang, Door SONNINI. - 382 Klagten over het gebruik van een ander kort woordje, - 385 Uittreksel uit het Dagverhaal van een Reis gedaan in het jaar 1799, in de Zwitersche Vallei, die, dan op 7 September 1866, overdekt werd door het instorten van de Eerste Berg, Ros-berg genoemd, ter herinnering aan: Merkwaardig voorbeeld van het Instorten van Dieren. - 388 Latere Voorbeelden van ongemeen hoge Ouderdom. - 302 Redevoering over de noodzakelijkheid om rond te lopen. . "Vast stelt te vertellen, een voorzichtig levensplan te bepalen in de jeugd, door ENGLISH, L. D., "Karakters van enige vermaarde Pruisische veldheren en staatsdienaren, (vervolg en navolgende bladzijde 3805): 7404. Levensgeschichte des Dichters TORQUATO TASSO. (vervolg en navolgende bladzijde 374.) Door DANSSE DE VILLOISON, "Van een griekse levensbeschrijving. Door GASPARUS, of de verjaardag. Zeer hoeduitstekende geschiedenis. Door ANSTENEGAN. Een waarlijk koninklijk antwoord. (489) De hertog DE KORSAUR en LODOWIKUS DE XV. Anecdote van LODOWIKUS DEN XVI. Waarom heeft de apostel PAULUS zijn brieven niet eigenhandig geschreven? Beantwoord door: den eerb. H. MUNTINGH, V. De meester Harich in Vrijland, en een aantal opmerkingen ten aanziene van de vele wonderwerken, door JESUS CHRISTUS op sabbathdagen verricht. Geschiedkundige bijdrage tot de genealogie van het volk sabeldienst noemt. Aanmerkingen aangaande de relatieve eigenschappen van sommige kruidmiddelen, door Prof. A. YPEY, te Franeker. Over het voedsel der planten, door A. HUNTER. Over een oud Amsterdamse volksliedje, door W. BILDERDIJK. Bijzonderheden rakend over huwelijken en huwelijksplechtigheden der Indianen, door SONNERAT. Aandoenlijke geschiedenis van de jeugd, en in 't bijzonder van de studerende jeugd, ter lezing aangeboden. De zoutmijnen van Salzburg bij het steedsje Hattigen. Merkwaardig geval, rakend over de huishouding der oorzaak en gevolg." „De gefusilierde Klagren: over een Echtgenote, „484 Bedenkingen over MATTH. VIM; 21; 22. Door H. VAN DEN HESPEL „ te Middelburg. 485 „Proeve, over het onderscheid tussen grote, en beroemde Mannen. | | 489 Voorloopig Bericht en Waarneming „wegens de Geneeskunde van een aanmerkelijken Borstkanker, Door G. J. VAN WIJ. Anat, Chirurg. Eerste Sekretar, Lecturier te Arnem. Bijzonderheden „wegens de huidige regerende Kunst van Perzie, Door LANGLÈS. : — … —… .x , 506 „Het geval, wegens de Hollandsche Sociëteit van Levensverzekeringen. Door Ca LI l 509 „Aandoenlijke Geschiedenis, der Jeugd, en in ’t bijzonder der Studerende Jeugd, ter lezing aangeboden, : (Vers wolf en flot van bl. 483.) En -o 67 SPANDAW. Dichtstukje. 5 „Ereffend voorbeeld van de verknochtheid der Bewoners van de Sandwich-Eilanden aan hun Opperhoofd, 526 alle Honigbijen... Zene Fabel. | 528 Voorzien's klagt: geestig beantwoord, 528 Proeve over het onderscheid tussen grote en beroemde Mannen. (Vervolg en flot van bl. 494.) - 529 Een genees-, natuur- zedekundig Voorval, waargenomen in het Militair- Hospitaal te Lübeck. Door mous- "SAUX. … zena 538 Aanmerkingen over de Doodstraf op Huisvreten. Door -~ -Mrs H A SPANDAW, Secretaris der Provinciale van de Tweede Oldambten in het Departement Groningen. 549 Het over de Waterweegkunde, vervat in eenen Brief aan H. ARNEAR, tentoonwoord op de Antikritiek, door zijn god. geplaatst in den Recensent ook der Recensenten. DOOR A. VAN COPPENAAL. Bijzonderheden wegens de eerste Levensjaren van den: Bezeten Muzikant en Componist DOMENICO MARIOSA. De AE De uitwerkingen van Goddienstigheid, opgehelderd door gene aandoenlijke Geschiedenis. Anecdoten van de Marquis, D'ARGENS, Kamerheer van FREDERIK DEN: i >. LO Treffende gezegden van ALPHONSO DEN V, 875 Eenan, Dichtfluitje. 576 De Voornaamste Levensbijzonderheden van JOHN WESLEY, een Voorlooper der Kerkhervormers, 577 EN WIE OUD fets over de Gebaren, met betrekking tot der Redeuaar. 82 Geschiedkundig Bericht, wegens de vestiging der Eewen, Of Mooren; in Spanje, en derzelver volkomen uitdrijving, 587 Narigten, wegens eenige op Aartsvaderlijke wijze levende Gezinnen in Frankrijk, in het laatste vierde gedeelte der jongst afgeloopen Eeuw; 1: -~ zis De wijnzetter, of Bezuiniging. Beneffentelijk Tooneel. 600 Arme banaan | Eene Zedelijke Verhalen, dr 4 st „626 Beschrijving van eene onbewoonde streek in het zuiden van Frankrijk. Door J. A. GLEIZES, 5 Echte Anecdoten uit het Dierenrijk. Door J. PLAAT, Een merkwaardig Voorval, Lord PELHAM betreffend. 622 Anecdoten van den beroemden Bugelfokker Garrick, 624 Verveling. 624 De voornaamste Levensbijzonderheden van JOHN WHITECLIFF, een Voorloper der Kerkhervormers, (vervolg en vol van blz 582,) 625 Iets over de Thee. 631 Geschiedkundig Overzicht, wegens de vestiging der Saraceenen, of Mooren, in Spanje, en derzelver volkomen uitdrijving. (Vervolg en vol van blz 595.) 633 Bijzonderheden wegens het Eiland Minorca. Door THORNTON, 64 Iets over den Regeringsvorm van Moldavie en Wallachie. Door GRASSET DE SAINTE SAUVEUR, 649 Brief, over den oorsprong van de in zwang gaande of Mode-Vermaakoverstrijdingen. 653 Arme sARAH! Eene Zedelijke Vertelling. (Vervolg en vol van blz 615) 659 Zonderlinge Brief van twee Zaankantsele Kooplieden aan Czaren PETER DEN GROOTEN. 665 Dr. STONEHOUSE en de Tooneelfeiler Garrick. 668 Vernuftige toelichting van DE VOLTAIRE, 667 Overwinning. 669 Brief van F. BUCHNER, Chirurgijn enz, te Amsterdam, aan J. B. BONZEL, Med, Chir. Doorn te Rotterdam. 668 Proeve van Aanmerkingen op zeker Stuk , onlangs uitge- geven , onder den Titel van; „, Beoordeling met Ver- 3, bee LN HO U HW ` . - „, betêringen van alle de Evangelifche Gèzan nyna? s, de Lere des Bijbels en den Hervormden Godsdienst ; p5: oor een Zang- en Dichrtievend Genootfchap; Ops 3 y gedragen aan alle de Leeraten van den Hervorm- -tay den Godsdienst” | A at Si Jets, tot regt verftand van MATTH: XXi: 36, Door den … Eerw, A. GOEDKOOP , V. D. M. te dZonnemeer. ` 67I Waarnemingen van HUFELAND , aangaande de treffelijke eïezènde vermogens. van de Sabina , of Zevenboom p - ín de Jicht; en van het Mezereum , of de Garoufthort p < in de langdurige pijuen ‘in’ het „gebeente der. Veneri» c. fehe Lijders, = : = OE a … 679 Bijzónderheden „wegens ‚het Eiland Maforka;- ‘Door _ GRASSET DE ST. SAUVEUR. TE ` -68E Opmerkingen, in het Landfchap Entro Minho -e. Dóuro gemaákt, Door den Graaf VAN HOFFMANNSEGG, 684 Het Familieportret. Zen belangrijk Verhaal. 685 Een Tiental Amecdoten uit de, oude en latere Gefchie- denis, l 691 MENGELWERK, TOT FRAAIJE LETTEREN, KONSTEN EN WETEN- SCHAPPEN , BETREKKELIJK. +- PROEVE t 7 OVER HET ZEDELIJK MISBRUIK DER WOORDEN: Wee den zoodanigen, die het kwade goed en het goede kwaad noemen! | JESAIlA.. : et gevoelen , °t welk Jesara in de woorden , die wijten Motto gekozen hebben, wilde inboezemen , was hoogstwaarfchijnlijk, dat de allerjammerlijkfte ge- volgen te duchten waren uit die zedelijke bedorven- hêid, welke der menfchen denkbeelden van regt en on- regt verwart, en hun aanleiding geeft, om een gedrag, t welk in de daad laag en misdadig is , als onfchuldig en zelfs verdienftelijk aan te zien. In dien zin opgevat, behelst dit zeggen eene gewigtige zedelijke leering, die onze hoog{te opmerking verdient. — Dan ik wilde , met dezelve aan het hoofd dezer Proeve te plaatfen „de aandacht mijner Lezeren vestigen op een Onderwerp, ’t welk, fchoon van een meer bepaalden aard , misfchien heden ten dage een woord op zijn pas mag heeten. Ik bedoel de heillooze uitwerkfels eener gereedheid , heden zoo algemeen onder de menfchen , om valfche en verkeerde Namen te geven aan zedelijke hoedanigheden en karak- ters , over zeer berispenswaardige hoedanigheden en flechte bedrijven los heen te loopen , door er eei ver-. zachtenden naam aan toe te voegen en, integendeel, het wezenlijk, uitmuntende te verlagen, door daaraan een vernederende benaming te geven; in deze voegen het kwade goed, en het goede kwaad noemende. Sinds lang heeft men te recht begrepen, dat vaak MENG. 1808, NO. 1 A … keus PROEVE keurigheid in het gebruik der woorden van het hoogste aanbelang is in het schrijven; dan men heeft er mogelijk zoozeer niet op gelet, dat een soortgelijke nauwkeurigheid even noodzakelijk is, zowel in de aankweeking des verstands, als in het levensgedrag. — Ten aanzien van het eerst, zou het mij liggen vallen, door een groote verscheidenheid van voorbeelden, te bewijzen, dat een verbazende menigte der geschillen, welke met zo vele bitterheid gevoerd worden, over staatkundige, wetenschappelijke of godsdienstige onderwerpen, den oorsprong verschaft is, of aan een onbedachte misvatting, of aan een moedwillige misinterpretatie der woorden, en dat, om vele geschillen tot een minzaam einde te brengen, weinig meer zou vereist worden, dan de geschillen voerenden over te halen, om de uitdrukkingen, van welke zij zich bedienen, nauwkeurig te bepalen, en altijd diezelfde van wederzijden juist in dezelfde zin te gebruiken. — Dan ik zal, dit daarlatende, mij bepalen, om, in deze Proeve, te handelen over den ongelukkige invloed van het ene nauwkeurig gebruik of het opzettelijke misbruik van woorden, ten aanzien van het zedelijk gedrag; en zal het mij niet moeilijk vallen, voorbeelden van die verkeerdheid, van dat misbruik op te zamelen in het dagelijksch leven, volkomen genoegzaam om ieder te overtuigen van de noodzakelijkheid om steeds op de hoede te zijn, ten einde geen verkeerde gevoelens te koesteren, of in het gedrag misleid te worden, deor het, helaas! zoo algemeen kwaad goed en goed kwaad noemen. Vergunt mij, in de eerste plaats, enige voorbeelden op te halen, waarin de mensen schoone namen aan fnóode bedrijven geven, of kwaad goed noemen; in het voorbijgaan het oog vestigende op de heillooze gevallen, uit dit misbruik der woorden herkomstig. Vooraan op deze lijst kan ik geen voorbeeld vinden van dit zedelijk misbruik der taal eigenaardiger plaatsen, dan dat, hetwelk bijna elke bladzijde van de Geschiedenis van Godsdienst bezoedelt, noemend Onverdraagzaamheid en Vervolging; Liefde voor de zaak van GOD. De menschen door gewelddadige middelen terug te houden van het vrije gebruik hunner redelijke vermogens, ten opzichte van onderwerpen van een oneindig gewicht voor elk mensch, moet op het eerste gezicht zulk een Hoorn slaan. OVER HET ZEDELIJKE MISBRUIK DER WOORDEN, bekend bedrijf van het hoogste onrecht geweest zijn, — een dwarsbom te zetten tegen de onbelemmerde mededeeling van denkbeelden over stellingen, ten welke opzichte het zoo veel mogelijk algemeen verfijn, hoogst noodig is, is zoo blijkbaar onbegrijpelijk met de wijsheid der staatskunde, — de nauwgezette onderzoekers van Waarheid en oprechte geloofsgemeenschappen te onderwerpen aan fysieke pijnen en straffen. "Wegens bedrijven, in derzelfde aard hoogst verdienstelijk, kon niet anders aanschouwen worden dan voor zulk een grove schennis van billijkheid en menschelijkheid, dat, wanneer Burgerlijke of Geestelijke bestuurders deze behandeling hunner medemens in derzelfde vormdheid, onder de daarvoor eigen naam van Vervolging, beschouwen, het bezwaarlijk te begrijpen valt, hoe zij zich zulk een heftige hartstocht konden laten welgevallen. Vaar het naakt voorgesteld karakter eens Vervolger bevat, 's menschelijk hart vol schrik teruggetrokken. Maar verander een woord, waarmee dit misbruik van macht omgeven wordt; zet, in plaats van Vervolging, Liefde voor GODS Eer en voor de Zuiverheid des Christelijke Geloofs; en ons middellijk neemt de zaak een andere gedaante aan; de dwaasheid, het ontegen, de onmenselijkheid dier haatdelijke werkwijze verdwijnt onmiddellijk, de gevoelens der natuur worden schielijk verdoofd, de tegenwerping van het geweten tot zwijgen gebracht, en de Vervolger, in plaats van zichzelf barbaarsheid te verwijten, rekend zich, vol trots, onder de getrouwe Dienaars van GOD! Op deze wijze was het, dat de Vervolging, met alle de daarvoor eigenaardige walgelijke en afschrikwekkende werkingen, zichzelf handhaafde door de traag sluipende eeuwen van duisternis; door deze kunstenaarschap is zij in staat geweest, zelfs bij het licht der Hervorming, tot een volgend tijdperk het oogenblik te verschuiven, waarop de Vervolging begon, met de algemene schande van denkende menschen doms, tot eeuwig schandaal gedoemd worden. Wend, vervolgens, uwe aandacht op dien allerontbehalve waarlijksten en alleravontuurlijksten staat der menschelijke samenleving, op den Oorlog, en gij zult ontwaren, dat een misverstand en misbruik van woorden niet weinig hebben toegebracht om een bedriegelijken luister te ver- eisen over alle deszelfs verfchrikkelijke- en onmenselijke lijkheden. De Oorlog, wanneer dezelve strikt en egerlijk gefprochen verdedigend is, of wanneer die ene « 4 à cra BE EE PROEVE Padde Ei dermonomen wordt ter verdediging van leven, vrijheid en eigendom, tegen ongetemde en wetteloze aanvallen, kan verdedigd worden, op grond van het eerste beginsel der menschelijke natuur, Zelfbehoud. Dan, zelfs in dit geval, moet de Oorlog, wel verre van met bewonderende goedkeuring aangetrokken, afgebeden worden, als het grootste onheil, welke de Maatschappij kan treffen. Maar in welk geval ook de Oorlog van eenen aanvallenden aard zij, of vrijwillig ondernomen worden, om veroveringen te maken, of ter voldoening aan andere beweegredenen van eerzucht of gierigheid, verdient dezelfde, uit hoofde van de ontelbare rampen, welke hij het Menschdom brouwt, met geen andere aandoeningen, dan die van afschrik en verontwaardiging, beschouwd te worden. Een Oorlog, enkel aangevangen om veroveringen te maken, is, in waarheid, niet beter dan een plan van plundering, van verwoesting, van doodsfuga, niet te minder, maar te meer afschuwelijk en te dreigend, vanwege de systematische geregeldheid, met welke dezelfde gevoerd wordt, en den glinflerenden glans, die dit Monster omwilt. — Waren de ALEXANDERS en CESARS, Wiens eerbare en staatszucht, in opeenvolgende eeuwen, de aarde met bloed gedrenkt hebben, bij geen andere benamingen bekend gewest, dan waartoe hunne krijgsverrichtingen hun geërteigd hebben, hunne namen zouden der nakomelingen overgeleverd geworden zijn met schande en schaamte, als bovenaan staande op de lijst der Roovers en Moordenaars. — Dan niet zoodra is de Roover en de Moordenaar, door de toverkunst der woorden, in een Heldenhapen; hoe zoodra heeft men diens verwoestingen voortreffelijke krijgsbedrijven genoemd, of de misdaad van het karakter verdwijnt voor dien glans, en, terwijl wij de stoutmoedigheid van den Krijgsman bewonderen, vergeten wij de onregelmatigheid en wreedheid van den Mensch! Eene soortgelijke begooching ontstaat uit het misbruik der woorden in de geschillen tussen bijzondere personen. heid van traagheid, nimmer enige vaste beginvorm van een geregeld levensplan gevormd heeft en die „enkel omdat hij geen oordeel of wil van zichzelf heeft, zich overgeeft aan het opvolgen der grilligheden en driften van een ander, zal lof verwerven wegens zijn buigzaamheid van aard en onbeholpenheid van karakter, welke, ten bate van A 3 te genomen, alleen medelijden verdient, als een zwakte die hem waarschijnlijk tot ondeugd en ten val zal brengen; terwijl een ander, door de natuur met een fitter en werkzamer zielsgevoel ten gedeelte begiftigd, maar „wiens vurige geaardheid niet behoorlijk in toom en tegen gehouden is, of door voorzchriften geregeld, lofzanger gewonnen, dewijl hij de grenzen van het geoordeel durft overschreden, en alle wetten van orde met voeten trapt. Zoo nemen onbedachteloos Dwaasheid en wilde Buitenfporigheid de namen aan van Goedgeaardheid en Mannenkoosheid! Welke een eerste verwarring ontstaat, uit dezelfde oorzaak, in der menschelijke denkbeelden, wegens de deugden van Gematigdheid, Soberheid en Kuisheid! Laat de roofzuchtige en eerzuchtige man zijn overheerseende neiging botvieren, tot welke een uitborstendheid het hem gelukt, — laat hij zijn vaderlijk erfgoed met de bedachteloostheid verkwisten aan stukken van weelde en Overdaad, — laat hij, om zijn kostbare levenswijze goed te maken, de stoute hand aan den eigendom van de ander slaan, = laat de vlijtige koopman en zelfs de behoeftige arbeidsman door een onrecht- vaardig eisen van borg, of door andere middelen van afpersing, zich gedrongen vinden om zijn met moeite gewonnen geld uit te geven, om de overdadigheden van 's verkwisters tafel, huisraad en verderen toebehoren des huishoudens te verschaffen, — al dit kan zonder berisping doorgaan, zolang hij de wereld kan verzoenen, om zijn dwaze en verderfelijke Verkwisting met de namen van Gastvrijheid of Edelmoedigheid te bevestigen. digheid te verwekken; en een vrolijk jongeling is een karakter, dat wel de deugd zelve soms beschouwt, zonder een rimpel van misnoegde afkeuring in het voorhoofd te trekken. —- Dan, het staat nimmer te vergeten bij de zoodanigen, die enig belang stellen in het bewaren van goede zeden, dat deze en andere schijnbaar onschuldige benamingen met de daad hatelijke en verwoestende ondeugden aanduiden, en dat, hoe zeer men ook tot verzachting moge genegen zijn in den tegenwoordigen ongebonden staat van zeden, zoodanige overtreders moeten behandeld worden als Hoereniers en Overspelers, die GOD zal oordeelen. Gemakkelijk zou het vallen, deze lijst van voorbeelden der zoodanigen, die het kwaad goed noemen, te vergroten. Ik zou, bij voorbeeld, u kunnen spreken van den listigen schelm, die, terwijl hij schuldig staat aan de rechtstreekse schennis van eerlijkheid, zijn geweten tracht te stillen, door de bedriegelijke leugens, door welke hij zich dag aan dag verrijkt, Mandel-verborgen heden te noemen, — van den flordigen staal der gierige heid, die zijn gedrag, om doof te zijn voor alle klagten der lijdende menschheid, genoegzaam oordeelt te kunnen rechtvaardigen, door zijn vrekheid met den naam van voorzichtige Spaarzaamheid te beëindigen, — van den boosaardigen kwaad spreker en lasteraar, die zijn best goed om zelfs die zwarte ondeugden eenigen glans bij te zetten, door aan dit zondig bedrijf den naam te geven van rustige vrijheid in spreken. — Dan ik laat deze onvermeld, ten einde ik nog door enige weinige voorbeelden ophelderde een tegenovergesteld misdrijf, even algemeen, en bijkans even verderfelijk (trekkende om beminnelijke en uitstekende hoedanigheden in wanachting te brengen, door aan dezelve onwaardige en vernederende benamingen toe te voegen, of, die het goede kwaad noemen. Hoe blijkbaar het moge wezen, dat de beginselen van den Godsdienst de proef van het nauwkeurigste en strengste onderzoek kunnen doorstaan; hoe natuurlijk het zij, dat het hart des menschen gevoelens van eerbied, beminning en dankbaarheid konustere jegens den grote Maker der Natuur; hoe aangenaam en heilzaam Godsdienstige oefeningen in de daad bevonden worden door de zoodanigen, die een geest van Godsvereering bij zichzelf aangekweekt hebben, — heeft men noghoofd gezien, dat jonge lieden zich afgemat gestelden. van het openlijk erkennen van Godsdienstige grondgevoelens, en het geregeld volbrengen van Godsdienstpligten, door de kracht van dat belachelijke, dat welke in niets anders bevat dan in stoutelijk een verachtelijke naam toe te voegen aan iets, ’t geen gerechtigd is tot alle bijnamen, die waarde en dierbaarheid aanduiden. Welk een ongelijk heeft men de zaak van den Godsdienst aangedaan, welk een onverdiende schimp op de belijders van denzelfde geworpen, door het beleedigend gebruik der woorden Geestdrijvers en Dweeperij, of door de onbepaalde en schimpvolle benaming van Joodse Huichelaar! Velen verkozen liever anziichtelijk te zijn, dan menschen die geen Godsdienst hadden, dan dat men hen beschuldigde als dwazen, of vermaakte als schurken. Het recht, om voor zichzelf in zaken van den Godsdienst te oordelen, is een der heiligste en onvervreemde rechten van de mensch. De waarheid te onderzoeken, met een eerlijk en onbevooroordeeld hart, is een algemene verplichting. Een van de grootste diensten, welke iemand zijn medemenschen kan doen, bevat zeker daarin, dat hij tracht de wolken van dwaaling te verdrijven en het licht van waarheid te verspreiden, door vrijelijk en openhartig de uitlag van zijn na- of voorzichtigheid over de belangrijkste onderwerpen mee te delen. Lang - Dan wie zal een genoegzame aanmoediging vinden om de moeilijkheden der naspeuringen door te worstelen, wanneer hij, indien zijn onderzoeken hem brengen op een weg, afwijkend van het platgelegen pad der volksbegrippen, geen keuze heeft, dan of die gevoelens heimelijk bij zich om te dragen, of zich bloot te stellen aan onverdienden haat, onder den naam van Nieuwigheid-zoeker? Of welk een mate van gezindheid om het algemene best te bevorderen zal krachtig genoeg zijn om de bekwaamste en gelukkigste onderzoekers op te wekken tot het ondernemen van de weldadige taak om de wereld te verlichten, wanneer zijn nieuwe begrippen, enkel omdat ze nieuw zijn, schoon zeker gerechtigd tot een onpartijdig onderzoek, onmiddellijk met den hatelijken stempel van Ketterij gebrandmerkt worden; en wanneer de minst hoenende benaming, welke hij met mogelijkheid kan verwachten, die is, welke hem als een eertitel behoorde geschonken te worden, en hem (minder waard - in stand van prijs) wordt toegebeten de naam van Pijnen. Geven wij ons op de zedelijke wandelpaden des levens, hooren wij dan niet geflimdrig, en wel uit de mond van personen, die men geenszins zou denken dat. Allen eerbied voor de deugd afgelegd, hadden, eene voorraad van taal, die, in vrede van de deugd te ondersteunen en aan te moedigen, nauwelijks kan misseren dezelfde eenen zwaren vloek toe te brengen? — Is iemand zeer schikt in het aankleden der grondbeginstellingen van billijkheid, zich met alle omzichtigheid onthoudende, niet alleen van zodanig een inbreuk op eens, anders eigen dom, als waar tegen de wet waakt, maar ook van die mindere overtredingen, welke alleen kunnen gevoeld en opgemerkt worden door een ziel, diep doordrongen van een kiesch gevoel van eer, en wel onderwezen in het onderscheiden van goed en kwaad, — zijn zo volkomen Eerlijkheid, welke hem gerechtigd is voor de onderscheidende hoogachting van aanzien te worden als de bezitter van een zeldzaam juweel, zal, onder de stouten om winst te doen, zeer bezwaarlijk de schimp van de verachting ontgaan, en zijn bedrijf den naam van zwakke nauwgezetenheid krijgen. Bezit iemand in een vrij hoge mate, die zachtaardigheid van geest en in en van karakter, welke hem geduldig maakt bij het horen van beleedigingen en aangedane ongelijk; heeft hij, door het naarstig aankweken der Christelijke zachtmoedigheid, die mate van zedelijke kracht en kloekheid van geest verkregen, welke hem in staat stelt om de verhevene deugd van vergeeflijkheid uit te oefenen; bij de zoodanigen, die iemands karakter afmeten bij den ingebeelden maatstaf van valse eerbied, wordt zijn verhevene verdienstelijke in één oogwenk vernietigd, en met den naam van alleenmoedigheid en lafhartigheid beladen. Verrijst er, om de eerbare menselijke natuur te handhaven, nu en dan een verheven Karakter, gelijk een nieuwe ster aan het firmament; verbaast hij de wereld, door het geven van een schitterend voorbeeld van zeldzame, belangloze en werkzame weldadigheid; ondergaat deze edelmoedige vriend en weldoener des Mensdoms, in de volvoering van zijn edel oogmerk om ellende af te weren, om dwaling uit te rozen, om kundigheid, deugd en geluk te verspreiden, alle inachtneming van persoonlijk voordeel terzijde stellende, veelvuldige arbeid besteedt hij zijn geld, stelt hij zelfs zijn leven in de waagchaal, en -zijn naam aan opschrok bloot, — zelfs deze verhevene deugd, die gezegd mag worden de menselijke natuur tot die der Godheid te verheffen, zal, beoordeeld wordende door zielen, te klein om die grootheden te begrijpen, of te laag om te vereeren 't geen zij wanhopen na te volgen, als een zwakheid beschouwd of als een misdrijf veroordeeld worden. De menslievende HOWARD kreeg de naam van Dweeper; de wijze SOCRATES werd veroordeeld als een verleider der massen en zelfs de hoogst menslievende Jezus, die zelfschste Lehrer, wiens leer niets anders ademde dan godsvrucht jegens de mens en goed doen tussen de mensen, werd gelasterd als een Godsfgeleider en een Volksverkeerder! Zoo algemeen heerscht dat zedelijk misbruik der woorden, 't geen befaamd in het kwade goed en het goede kwaad te heeten. Het schadelijk zulks zij in de uitwerkelijke resultaten, is reeds ten dele gebleken uit het vermelde, en moet verder ieder in het oog vallen, die de aandacht vestigt op de toverkracht der woorden, zowel op de verbeelding als op de driften. Geeft aan Ondeugd den naam van Vermaak; haar wanfatigheid, haar misdadigheid, haar heilloze gevolgen verdwijnen, en de Ondeugd zich aan de geest op, vereenigd met alles, dat innig en bekoorlijk is. Eene Ziekte, die bestendig, gelijk deze, volgens de aangetekende waarnemingen van verschillende Schrijvers, voor ongeneeslijk wordt gehouden, bij welke zovele geneesmiddelen, met en zonder een behoorlijke bepaling, langen tijd vergeefs beproefd zijn, en waardoor toch de ongelukkige Lijders, bij een hogeren graad derzelfde, op een ellendige wijze gefolterd worden, eist niet alleen de deelneming van ieder menschen-vriend in het algemeen, maar elk rechtgeaard Geneesheer, wien het welzijn zijner lijdende natuurgenooten aan het hart ligt, is in het bijzonder verplicht, alle mogelijke middelen op te sporen, om zijnen hulpbehoeftigen Lijder, of verlichting; of toch verlichting te doen erlangen. Van deze soort is de zogenaamde "dangezichtspijn" (Protopalgia) door FOTHERGILL wel nauwkeurig "echter niet" het eerst beschreven: een zeldzame maar verschrikkelijke Ziekte; welke benaming zij deswegen zoo zeer verdient, omdat het de Geneeskunst zelden of nooit mocht stellen, met vrucht, door hare wapenen te strijden. Ik achtte het derhalve mijn pligt, de gelukkige, schoon eenvoudige behandeling van zulk een Ziekte, door middel van dit geachte Maandwerk, aan het publiek mee te delen, om daardoor het mijne bij te dragen, dat anderen, in een mogelijk gelijk geval, even zo gelukkig mochten zijn. "Den 26-Maart 1805 werd ik gevraagd bij de Huisvrouw van N. N., om dezelve met mijn hulp in hare desperately omstandigheden bij te staan. Zij had den ouderdom van 51 jaren bereikt, was in haar 26ste jaar gehuwd, en moeder van 7 kinderen, welke zij alle zelf gezoogd had. Gedurende elk zwangerheid beving zij zekere melancholie, doch welke na de verlossing telkens weer volkomen verdween. Op haar 48ste jaar bleven de menstruatie weg, hetwelk al wederom. Door dezelfde melancholie gevolgd werd, die echter, op het verschijnen van een vochtigen uitflaar op het gehaarde deel des hoofds, ook weer verdween. Evenwel begon met den tijd der Patiënte deze uitflaar zeer lastig te worden waarom zij, op aanraden van onkundige lieden, allerlei middelen op het hoofd, tot verdrijving van die uitflaar, aanwendde, met dat gevolg, dat diezelfde ook eindelijk geheel opdroogde. In de maand December 1804 kreeg de Patiënte, op een zekere middag, een zeer gevoelige pijn in de rechter bovenkaak, die, in plaats van na verfchilling aangewende hulpmiddelen te verminderen, dagelijks geweldig toenam, zich over het geheele rechter gedeelte van het aangezicht allengs verspreidende, zodat de Patiënte daardoor eten noch iets drinken konde, en nog veel minder enige rust genoot. Het was in deze omstandigheden, dat ik bij de Patiënte, op den 26 Maart 1825, voor het eerst kwam. Ik vond haar te bed, met toegezochten gordijnen. Ik naderde, en schoof diezelfde eenigszinds open, ten einde haar te kunnen zien. Hierop werd, door het invallend licht in de ogen, de woede der pijn zoo geweldig opgewekt, dat ik er van aanvallendes werd, namelijk het rechter gedeelte van het aangezicht zoo sterk samengetrokken, alsof alle de daar gelegene spieren een andere plaats schenken te willen innemen. Zooveel ik konde nagaan, was het hevigste van de pijn bepaald ter plaatse, waar de Nervus infraorbitalis naar buiten gaat langs den inwendigen ooghoek, de wenkbrauw tot aan den flap, hoewel de bovenlip en rechter halve wang en het geheele rechter gedeelte der onderkaak, zelfs de tong, ook sterk aangedaan schenen. Men had de Patiënte reeds eenige kiezen uitgetrokken, omdat men vermoedde, dat aangetrokken kiezen de oorzaak waren, zonder dat hierdoor enige verlichting was te weeg gebracht. Haar gekerm was deerniswaardig, gedurig vlechts om enige verlichting te meenen. De pijn had sinds de laatste vier weken meestal bestendig gewoed; en indien dezelfde ook voor enige oogenblikken scheen te zijn, was op de allerminste beweging der lippen of tong, of het invallend licht in de ogen; deren hevigheid onbeschrijvelijk; in het rechter oog zelfs had zij een pijnlijke flikkerende gewaarwording, gelijk men gevoelt, door het ontladen van een kleine Leydenflesch in hetzelfde. De eetlust der Patiënte was natuurlijk, indien haar de pijn vlechts had toegelaten om voedsel te kunnen tot zich nemen. De pols was zelfs gedurende het hevigste van de pijn niet onnatuurlijk, de ontlastingen naar behooren. In deze omstandigheden kwam het mij voor, dat ik met de gewone middelen weinig zoude kunnen ten uitvoer brengen. Het geweld der pijn was te hevig, om volgens FOTHERGILL en anderen, het AEstra Cicuta eerst een tijdlang te beproeven. Ook werd ik door de waarnemingen van anderen, wegens deszelfs vruchteloos gebruik, afgeschrikt; om van vele andere aangeprezen inwendige middelen niet te gewagen. Ik kon ook niet befluiten tot het doen doorklieven der Nervus infrad orbitalis (die hier het meest de geleider der pijn scheen te zijn), omdat niet alleen door HAIGHEDTON en anderen deze operatie vruchteloos beproefd was, maar mij juist ook te dier tijd het geval van Doctor Carr, in het Journal der praktische Heilkunde van HUFELAND medegedeeld, in handen viel, waaruit mij de nutteloosheid van deze kunstbewerking in deze Ziekte ten klaarste bleek. Vervolgens had ik befloten, om de Zinnepulser Stramonium, welke de beroemde LENTIN eenigzins aanprijst, voorzichtig aan te wenden; dan, hoezeer ook dit geweldige middel hier wel te bekomen was geweest, was ik daarvoor eenigzins huiverig. Ik besloot, derhalve, om haar, in de eerste plaats, alleen een geconcentreerd Zinnepulser van Valeriana, rijkelijk met het Laud. zure Syrup, te laten gebruiken, op de volgende wijze: Be Rad. valer. fylet Zj. Juf. ge ag. col. Zvj. adde Laud. lig. Syd. 3B. Ag- Cinnam. Syr. Usdem, als Zj. m., f. alle uren 2 tafelspelen, — es `anderendaags bevond ik, dat de Patiënt eenen tamelijk gerusten nacht doorgebracht, en meer dan in de laatste vier weken had geflapen; derhalve liet ik haar met dit voorfchrift continueeren, dagelijks er eenige druppels meer van het gemelde Laudanum: bijvoegende; waarbij de Lijderesfe in staat geraakte, om behoorlijk voedsel tot zich te kunnen nemen, en enige huisfelijk werk te verrichten, == Zes weken gelukte het mij, de Lijderesfe in deze voor haar zoo noodige kalmte te houden, en wij geloofden dagelijks te vorderen, gedurende welken tijd aan de Patiënt ook nog Asf. foet., Arnica. enz. bij afwisseling was toegediend. — Dan eensklaps verfijnde de pijn op den 6den Mei weder met alle hevige heid; ruimere dosissen van het Laudanum hadden geen de minte uitwerking, noch op de pijn, noch op het lichaam. Nu liet ik een spaanvlieg op den hoek van de onderkaak appliceren, dewijl het thans het aanzien had, of de geheele ganzevoet (pes anserinus) aangedaan was, en, volgens den raad van STARK, een zalf, bevattende uit Merc. dulc., Akuut. Porcin., Ol. Sasinfrs deste, tweemaal daags in de wang en nabijgelegen deel inwrijven. Drie weken werd hiermee aangehouden en de spaanvlieg stevig in ettering onderhouden. Tot hiertoe evenwel was alles vruchteloos; de pijn werd zoo woedend, dat de Lijderesfe tot een tijdelijke razernij overloopt. Opium bleef nu geheel werkteloos. In deze treurige omstandigheid besloot ik, een proef met het Pulver Rad. Belladonna te doen, en hetzelfde aan de Lijderesfe zoo lang in opklimmende dosissen toe te dienen, tot dat ik daarvan de gewone gevolgen der meeste narcotische plantgewassen zoude bemerken. Ik liet tevens, bij afwisseling, nu een aftrekkertje van de bladeren der Belladonna lauwwarm met compressen op de pijnlijke wang appliceren, en dan weer de Tincura opii vin. zacht inwrijven. duur aan de gang te houden, werd dezelfde, tegen mijn wil, op den 6den dag reeds met een opdroogende pleister verbonden; en de Patiente, tegen deze nieuwe pijniging, (gelijk zij het noemde) vooringenomen, stemde daarin toe. De Aangezichtspijn bleef intussen gestaag voortwoeden; en daar ik de Patiente tot het gebruiken van geneesmiddelen niet verder bewegen kon, was haar toestand ellendig. Daar ik mij, om verschillende redenen, en inzonderheid wegens den; de pijn voorafgaan, uitgevlag, zoolang goeds van een etterende brander beloofde, hield ik niet op, alle gelegenheden te baat te nemen, om haar daartoe te overreden; waarop zij dan ook eindelijk, in den aanvang van 1806, een fontaneel op den arm van dezelfde zijde liet appliceeren, met dat gelukkig gevolg, dat, naar mate de ontlasting door deze bewerkt, langzaam vermeerderde, de pijn gedurig afnam; en, hetgeen zulks te meer bevestigt, is, dat, wanneer, in de maand April van hetzelfde jaar, de Patiente eenigzins traag begon te worden in het behoorlijk verbinden der fontaneel, omdat de pijnen haar thans daarvoor niet meer herinnerden, en diensvolgens de ettering derzelfde verminderde, zich ook aanstonds weer sporen van de vorige pijn openbaarden; doch de etterende brander was zoodra niet weer behoorlijk aan de gang, of de pijn was verdwenen. In het najaar van 1806 ging ik de Patiente eens zien, en vond haar volkomen wel. Ik heb met opzettelijke waarneming zoo lang terug gehouden, omdat ik nog altijd de gelukkige uitkomst, enigszins wantrouwde. Dan, daar er thans (Dec. 1807) bijna twee jaren verlopen zijn, dat zich mijne Lijden resst, behalve het nietsbeduidend ongemak, welke de fontevel op den arm haar mocht veroorzaken, in den besten staat van gezondheid bevind, meende ik dezelve als welgevallen te mogen beschouwen en gemeenmaken. DE INVOERING DER VACCINE AAN DE KAAP. I7 BERIGT, WEGENS DE INVOERING DER VACCINE AAN, DE KAAP DE GOEDE HOOP. Door den Heer PIRON, Natuurkundige, behorende tot de Expeditie der Ontdekkingen aan de Zuid-Eilanden, (Ter res auturales.) - Overgenomen uit het Journal de Medecine, Chirurgie & Pharmacie, Tome IX, December 1 Het algemeen genoeg bekend, welke fchrikbarende vee, woestingen de Kinderziekte in de Europese Volkplantingen aanrichten; en het is voornamelijk onder de Sedentaire van de kleur (Zwarten) (welke hiervan ook anders de reden mag zijn) dat dezelve een groot aantal slachtoffers maakt. Ook bevatten alle Reglementen van algemene Politie in die landstreken zeer veel en geltenge maatregelen tegen het aanbreken van die Ziekte. Alle aankomende schepen worden ten nauwkeurigste onderzocht, en aan iedere schipper, welke eenige teekenen van deze Ziekte aan boord van zijn schip mogt hebben, zonder dit te openbaren, zeer zware straffen opgelegd. Op het geringste vermoeden worden zulke schepen uit de havens of van de reede geworven, en genoodzaakt; onder naburige en onbewoonde Eilanden, quarantaine te houden. De reeds, voor de Europese Gewesten, zoo grote welbedaan van de Kook-menting wordt dus nog gewichtiger. in belangrijker voor onze Volkplantingen in Indië en in Amerika. Reeds vervaardigd eenigen tijd was deze gewichtige ontdekking op Isle de France de Franciscussipel gunt ingewanden. De verlichte ijver van de Bestuurslieden der Koloniën, de edelmoedige hulp van de Heeren de La Bourdonnere, Barrault, Stedeman, Bergstein en Guillaume, Geneesheeren in het N. N. Westelijk gedeelte van Zuid-Amerika, hadden over de tegen deze gewichtige nieuwigheid, gevestigde vooroordeelen mogen zegevallen. Ook had de beroemde tegenproef van het Eiland gebleken, dat hierin bevat was: op een schip, op hetwelk zich de Kinderziekte had geopenbaard, had op Isle de France, 1808, NO, 1: B men. DE INVOERING DER VACCINE Coëtivy, die voor eenigen tijd door alle de nieuwspapieren was bekend gemaakt, alle onzekerheid te dezen opzichte doen ophouden. Niettegenstaande de Kaap de Goede Hoop niet verre van Isle de France ligt, was die Kolonië nog geen deelgenoot van deze weldaad geworden, wanneer op den 18 November 1803 het Portugees schip Bellisario in de Tafelbaai ten anker kwam. — Weldra berichtte de Gezondheids-Commissie aan den Hr. R. DE KLERK Dibbet, Inspecteur-Generaal der Hospitalen van de Kaap, dat de Vaccine aan boord van dat schip was. De Hr. PIBBETS koos terstond zijn partij. Onder voorwendsel van, ten opzichte van deze ontdekking, van welke alle nieuwste papieren om strijd de voordeelen verbreidden, enige beperkingen te gaan vragen, verkreeg deze verlichte Geneesheer de toestemming der Regering, om de Portugeesche Kapitein voor enige oogenblikken te gaan preken, onder voorwaarde echter dat niemand aan boord van het schip zoude mogen komen. De Heer DIBBETS kreeg, zonder dat het volk van zijn vloot het merkte, een draad met lienen, aan de Kaap terug komen, maakte hij, in stilte, een begin met zijn nuttige waarnemingen, herhaalde dezelve zorgvuldig, en vermeerderde ze spoedig. — Zeker van de voordeelen dezer praktijk, vervoegde hij zich bij de Hollandsche Gouverneur, de achtingwaardige JANSSENS, en gaf hem rekening van zijn nuttig bedrog, en van de proeven, welke hij met zoo veel voorzichtigheid als geheimhouding, herhaald had. Voorts drong hij bij hem aan, vertoonde hem de belangrijke vruchten van een dergelijke invoering, en verkreeg eindelijk de toestemming, om zijn navorchtingen op een klein, nabij de Kaap gelegen Eiland, het Paarden=eiland genaamd, te volgen. Toen was het, dat, de proeven en waarnemingen zich, ten voordele der Koevoet-inenting, vermenigvulden eenige favan-kinderen geplaatst, welken de Koevoeten voorheen waren ingeënt; een edelmoedig Geneeskundige ging mee op dit schip; — de gezegde favan-kinderen werden, gedurenden de hele tijd dat men dit schip onder het Eiland Coëtivy quarantaine liet houden, op allerlei wijzen aan de beslag van de Kinderziekte blootgesteld, en bekwamen er geen hinderlijke, de Regering weldra datgene toejuichte, hetwelk dezelfde tot die tijd toe had tegengewerkt. Men richtte een Hospitaal op, onder de vestingwerken van de stad; en het is daar, dat ik zelf de Heer DIBBETS zijn waarnemingen met de grootste zorgvuldigheid heb zien herhalen. Dit Hospitaal wordt volmaakt wel bestuurd; zijn ligging is zeer gezond en ruim; ook had, tot op het oogenblik van mijn vertrek van de Kaap, de Directeur niets dan gelukkige behoorde, zonder enige inmenging van ongeluk of tegenspoed. De Heer DIBBETS, de edelmoedigste keuzeschgheid met de verlichtste ijver vereenigende, zond de Portugeesche Geneesheer, aan wien bij, in naam der Kolonie, een brief van dankzegging schreef, een prachtige doos met chirurgische instrumenten ten geschenk. Een, in alle opzichten, zo lofwaardig gedrag doet te veel eer aan de Geneeskunde zelf, dan dat ik mij niet verpligt zoude rekenen om het algemeen bekend te maken. Kan er vleijender zegepraal zijn voor de Kunst, dan de beschouwing van een kundig en edelmoedig Man, zich aan gevaren blootstellende, en zijn pogingen en opofferingen vermenigvuldigende, om hoogst schadelijke vooroordelen te doen verdwijnen, en een geheel Volk te noodzaken een weldaad aan te nemen, welke het vreest en miskent? Bijvoorbeeld van den Vertaler. Wij kunnen hier nog, met volkomen zekerheid, bijvoegen "dat de kundige en menschlievende Geneesheer R. DIBBETZ na dien tijd de Kunstbewerking der Koepek-inenting bij een ongemeen groot aantal van allerhande voorwerpen heeft in het werk gesteld, en daarvoor niet alleen plegtig is bedankt geworden door de toenmalige Kaapse Regering, maar dat dezelfde hem ook daarenboven door een aanzienlijk geschenk haar dankbaarheid heeft betoond. William COXE is onzen Landgenooten, in naam "als een Reiziger en Schrijver, bekend, uit de Vertalingen der Werken, door zijn hand ons geschonken. Wij fchegen die door de vertaling der volgende Levensschets. Het verfschrijven vermaak aan den Geschiedschrijver en den Lezer, het Leven te beschouwen van eenen Man, wiens uitstekende begaafdheid onophoudelijk bezig geweest is in het schenken van onderwijs en het nut doen aan anderen. Onder de veelvuldige Letterbrieven. 