Bijzonderheden [Byzonderheden] over Japan [engl.] Behelzende een verslag van de huwelijks plegtigheden: begrafenissen en feesten der Japanezen ... Uit het Engelsch. Met gekleurde pl. naar Japansche orig
‘Op zekeren dag, dät- de Djogoun zich met danfen vermaakte, gelastte een der Sraatsraden ‘de Kapiteinen der wacht te vragen, of iemand ‘nit hun volk muzijk verftond. Vamassrro her- “nam: Mijne lieden zijn alle behendig in krijgsoefeningen, volgens hunnen pligt: in de “muzijk munt er niet één uit.” Dit antwoord “vond algemeene goedkeuring. Wanneer de Djogoun -op :de- vogeljagt gaat, “wordt hij altijd door: eenigen van ide wacht der eLa l vere _ons, waar het er toch ook niet op betert, als volwas- fene menfchen redeneren, en niet meer kinderen, maar “Heine — zijn, Eene —— WEI Vert. F 5 go BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN- vertrekken verzeld, Dezen zijn vrij van die verpligting, zoodra zij een’ vogel met hunnen pijl getroffen hebben. FANr-KINGERO was nog niet zoo gelukkig geweest, fchoon hij den ‘Vorst reeds meermalen verzeld had: hij was „diep getroffen door fchaamte, en zijne Vrienden -bedroefden zich zeer. Eens nam vosi-MOUNE hem weder met zich op eene jagtpartij naar :Magouro : ‘hij was even ongelukkig als altijd, éh begon te duchten, dat zijne onhandigheid -hem het leven, of ten minfte zijne plaats zou kosten.: De Djogoun befpeurde, bij de terug- -keeririg: naer. het Paleis, onder de nieuwe: brug, mabij de Tijgerpoort,„ eene menigte karpers. Hij wenkte -KINGERO, er een te fchieten. Hij mik- te; de: pijl vloog, en doodde een’ karper, die hij den Djogoun aanbood. Hij werd daarover ‘door het geheele geleide van den Keizer geluk igewenscht. Men begreep, dat de Keizer, op deze kiefche manier, de eer van KINGERO zocht te herſtellen, want. de karpers waren zoo tal- rijk, dat: het. moeijelijk zou geweest zijn, er niet éénen te treffen, | _ (Ook bij eene andere gelegenheid toonde de Djogoun op dien dag zijne goedertierenheid.) ‘Een der foldaten, die ‘s Vorften gewone gelei- de uitmaken, en dien dag, volgens gewoonte, zijnen, fabel in eene houten doos op den fchou- a der BIJZONDERHEDEN. OVER JAPAN, QI der droeg, had het ongeluk te vallen. De Op- ziener vermeldde zulks aan den Djogoun, en vroeg, welk eene ftraf men den foldaat moest aandoen. ,, Hoe kan hij toch,” hernam de Monarch, „ ftraf verdiend. hebben, daar hij, fchoon zich in het vallen bezeerd hebbende, de ‚doos niet van jaan. ‘{chouder heeft laten vallen ?”” 2281 aba Grdotregter tè Mi- yako, was naauw gehecht “aan verfcheidene amba tenaren van den Dairi, ‘uit. welken hoofde. hij by die van den Djogoun gehaat werd. Op zekeren dag, dat de Dairi en zijn Hof zich - bezig hielden met het lezen van den Zze-mono- gatari, een werk, gefchreven door ARIBE -No- NARI, en beroemd wegens deszelfs zuiveren en bevalligen ftijl , gaf een hoveling, berucht door zedeloosheid en een wellustig gedrag, den wensch te kennen, dat hij het Genie van den Schrijver bezitten mogt. „ Gij Genie?” riep IGA-NO-KAMI wit: denkt gij dan dat Genie met zeden, gelijk.de:uwe, beftaanbaar is? Het ware te wenfchen dat alle hovelingen, zoo als gij, tot ftraffe voor hunne ongebondenheid, naar Fedo. | a daar- ge BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. daarmede zeer ingenomen, en vatte zulk eene hooge achting voor IGA-NO-KAMI op, dat hij hem naderhand tot Staatsraad in gewonen dienst’ verhief. : l «Er brak, gedurende deze Regering, tweema- fen te Miyako een geweldige brand uit, de tweedemaal zelfs van die hevigheid, dat de Dairi met zijne hovelingen naar Ivakoura moest vlugten. Twee: derzelven maakten daar- op de volgende Verzen : , Kaze faya to Kikoumo ouramefi Teyano-fi-o. _ „Bij het hooren van eenen geweldigen wind, vrees ik het uitbarsten van eenen brand.” / — - DANI- seteno, een — hoveling, antwoordde daarop voor de vuist: _ Simifoudant tote | ee ee ae Takemo- — F A ware het in eene. vallei, befpoeld door een’ vlietenden ftroom , alles zou worden Ver- teerd., * A Men BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. 93 Men ziet, dat dic eene woordfpeling is. De Dairi, wiens hovelingen de poézij beoefenen, en hunne geestigheid gaarne ten toon fpreiden , juichte dit vlugge antwoord toe. » Waarom,” vroeg de Staatsraad TOKI- TANGO, zijnen ambtgenoot, MATSDAIRI-IGA, ‘yy waarom laten wij ons toch, door onze dra- gers, in zulk eéne haast naar het Paleis: bren- gen?” — ,, Deden wij zulks langzaam ,” her- vatte de ander, ,, zoo zouden wij met verzoe- ken overftelpt worden.” — ,, Dat is geene re- den,” zeide TANGO; 9, integendeel, het eischt onze pligt naar allen te luisteren, die ons wil- len fpreken: en willen wij dit niet, zoo moe- ‘ten wij ons ambt nederleggen. Voortaan zal ik ‘mijne dragers gelasten, langzaam te gaan, om- dat allen, die mijne hulp behoeven, gelegen- heid mogen hebben, mij aan te fpreken.” Toen gaf MATSDAIRA-SIGOU eene oorzaak op, waar- mede TANGO beter voldaan was. ,, Indien: eeni- ge onvoorziene omftandigheid ons, zoo als ligt mogelijk is, in haast naar het Paleis mogt roe- pen, zoo zou het Volk, onzen buitengewonen ' fpoed ziende, al ligt ongerust worden, en aan eenig groot ongeluk denken. Het is dus be- ter, en ook door den Djogoun gelast, dat wij ons 94 BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. ons altijd met de uiterfte haast naar het Paleis begeven.” | | De Zoon van TANI-s1ouBE bekwam een’ ge- ringen post ten Hove; maar de moed en ou- derliefde van dezen jongeling doet hem eer gan. Tant-siouse had groote fommen geleend aan verfchillende kooplieden en anderen, onder wel- ke ook BANROKOU-SAIMON was. Deze laatfte zag geene kans om zijne verbindtenisfen geftand ge doen, wanneer de tijd van betaling gekomen was: en wist geen ander middel om zich uit deze verlegenheid te redden, dan zich bij den Gouverneur te vervoegen, met eene verklaring, ` dat hij zijn zegel (jap) had verloren, en dus om een ander verzocht, ten einde het on- behoorlijk gebruik van het eerfte te voorko- men. Met dit nieuwe zegel voorzien, wachtte hij TANI-SIOUBE af, die op den vervaldag zijn’ wisfel aanbood. Banroxou ontkende, met ge- maakte verwondering, dat hij hem ooit geld had geleend, en bragt bij den Gouverneur van Fedo zijne aanklagt. De Gouverneur deed bei- de voor zich komen, vergeleek den wisfel met BANROKOU - SAIMON’s zegel, en, een groot on- derfcheid tusfchen dezelve vindende, vroeg hij, of dit zijn zegel was. Mijn oude zegel,” was BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN: 95 was zijn antwoord, s, dat ik in de zevende maand van het vorige jaar verloren heb, en de, wisfel is van de achtte maand,” Stoupe werd dus fchuldig verklaard aan het maken van een* valfchen wisfel, door het zegel van een’ an- der’, en tot onthoofding veroordeeld, welk vona nis ook werd ter uitvoer gebragt. | SIOUSABRO, TANGO’s Zoon, alstoen een en twintig jaren oud, van zijns Vaders onfchuld- overtuigd, ging, om hem de laatfte eer te be- wijzen, in ftilte des nachts naar de geregts- plaats, nam het hoofd zijns Vaders, en, wikkelde dat in een kleed, tot dat einde door hem me- degebragt. Eer hij heen kon gaan, werd hij door twee wachtdoende geregtsdienaars -aange- grepen: hij trok zijn’ fabel, verweerde zich dapper, en noodzaakte zijne aanvallers tot de vlugt. Hierop begaf hij- zich naar den. tempel van Bou-fio-/i, riep den Priester, deed-hem een gefchenk, en verzocht: hem, het hoofd van zijn’ Vader te begraven. De Priester, van salle omftandigheden verwittigd, aarzelde lang, uit vrees voor de onaangename gevolgen: maar eindelijk, door srousaBro’s ouderliefde. bewo- gen, voldeed hij aan zijn verzoek. Na dus aan zijnen eerfien pligt, het begraven van zijnen Vader, te hebben voldaan, vestigde. hij zijne 96 BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. gedachten op den tweeden pligt, de wraak van deszelfs dood. | De Kroonprins, vre-sice, ging dikwerf ver- fcheidene uren van het Paleis van Ofouge op de jagt, gevolgd door de Staatsraden , die, op den afftand van twee Engelfche mijlen (drie vierde uurs), eene foort van kring tot deszelfs veiligheid floten. BANROKOU-SAÏMON was ook onder het getal dezer raden, en siousaBro be- greep, dat hij geene gunftiger gelegenheid, dan deze, kon vinden. Hij verborg eenen fabel van die foort, welke drie en twintig duimen lang zijn, en, naar den maker, Bizen-koumi-miets heeten , in een bamboesriet, vermomde zich als een uit de laagfte volksklasfe, om niet ontdekt te worden, en verwachtte het oogenblik der wraak. Op den 25ften der twaalfde maand van het jaar 1737 begaf zich BANROKOU-SAÏMON, met het aanbreken van den dag, naar zijn’ post. SiousABRO, in het bamboesriet verfcholen, zag hem aankomen, voorafgegaan door een’ kleinen jongen, die eene lantaren droeg. Hij liep toe, ftelde zich in den weg van zijn’ vijand, en zeide: ,, Gij herinnert u ongetwijfeld TANI- sI- OUBE, die als een flagtoffer uwer listen viel: gij ziet voor u zijn’ Zoon, en uwen bit ter- BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. 97 terften vijand. Gij kent het fpreekwoord: Een. man behoort niet in de wereld te leven met den vijand van zijnen Vader, Elke dag fcheen mij een leeftijd, door het ongeduld, dat mij dreef u te ontmoeten: deze is de gelukkigfte mijns levens: verdedig u zelven’ Met . deze woorden trok hij den fabel uit den bamboes, en viel op BANROKOU aan. De overwinning bleef eenigen tijd onbeflist. Siousasro velde eindelijk zijnen vijand ter neder, hieuw deszelfs hoofd af, en het met beide handen ten Hemel opheffende, bood hij het als een zoenoffer aan de fchim zijns Vaders, en als eene getuigenis zijner voltooide wraak. l Niet zoodra lag BANROKOU-sAIMON ter neér, of een man fprong uit de ftruiken te voor- fchijn, en fprak siousasro goeden moed in. » Mijn naam,” zeide hij, „ is TAKAKE-KINNE- MON: ik kende den man wel, dien gij gedood hebt; ik weet, wat u tot deze daad aanfpoor- de, was getuige van uwen ftrijd, en kan u niet berispen, omdat gij uwen Vader gewroken hebt.. Doch nu; nadat gij dezen pligt hebt vervuld, zult gij mij wel vergunnen, u eenen rand te geven, niet minder. dienftig voor u, dan voor de Familie van mijnen ongelukkigen Vriend. Zoo gij het lijk niet aan het oog der Politie onttrekt, zult gij onmogelijk de nafpo- If. DEEL, G rin- 98 “BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN, ringen derzelve ontwijken, en uw leven zal de fchending der wetten moeten betalen. Luister dus naar mijnen raad. Doe het lijk in eenen flroozak brengen tot de weduwe en kinderen van den vermoorden, doe hun de noodzakelijkheid inzien, om voor te geven, dat de Ongelukkige aan eene ziekte geftorven is: want zoodra het bekend wordt, dat hij in een tweegevecht is be- zweken, zal zijn Zoon hem in zijnen post niet mogen opvolgen. Op deze wijze zult gij en uw leven, en ook uwen post behouden.” SrousaBro volgde dezen vriendelijken raad; hij bragt het lijk ten huize vanden overlede- nen, en raadpleegde met deszelfs Vrouw’ én Zoon over de beste wijze, hoe in dezen te handelen. Men kwam overeen, dat de Zoon den dood zijns Vaders aan eene ziekte zou toe- fchrijven, die hem gedurende. zijnen dienst bij den Kroonprins — en naar huis had doen keeren. · nt Bij het’ overlijden van eenen — dienaren van den Djogoun zendt de Staatsraad , die deswege narigten inwint, eenen zijner Agenten, om te onderzoeken „ of hij aan ziekte, of door geweld is geftorven. Juist werd TAKAKE-KINNEMON ; de raadgever ‘Van sIOUSABRO, daartoé benoemd, Men kan bègrijpen , dat hij een berigt gaf vol⸗ komen -overeenkomftig zijnen gegevenen > riad. „ayaa Het BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. 99 Het lijk werd dus begraven , en BANROKOU- saimon’s Zoon trad in het ambt van zijnen Va: der. aor. | Deze zaak fcheen voorlang, vergeten te zijn, toen verfchillende geruchten, ten Hove in om- loop, de aandacht van den Staatsraad, met dir geval belast, andermaal opwekten. Hij ontbood TAKAKE-KINNEMON, Ondervroeg hem op nieuw, en ontving hetzelfde antwoord als te voren. Maar aan de waarheid zijner gezegden twijfe- - lende, zond hij om den, Overpriester van den tempel van Zofokoufi, met name NiTrisio-Nos DJORIM, die vóór de begravenis aan het huis van den Overledenen was geweest, en: eischte hem eene verklaring af van hetgeen hij gezien © had} De Priester hernam, dat het zijn pligt was, wanneer hij bij een lijk gehaald werd , om te zien, of de overledene aan eene ziekte of in een tweegevecht was omgekomen, en een be- rigt aan de Opzieners van den tempel te doen, ten einde verlof tot de begravenis te bekomen, of niet. Het lijk van BANROKOU-SAIMON , Waaraan men geene wonden gevonden had, had dienvolgens onmiddellijk de laatfte eere genoten.— Maar hier mede was de zaak nog niet afgedaan, Dezelfde losfe geruchten verfpreidden zich op nieuw, ef de Staatsraad ontbood andermaal den Priester, eischte hem een ftellig berigt van de waarheid, ' Ge | on- 100 BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. onder bedreiging, dat hij anders het graf zou doen openen. De Priester zeide, dat hij doen kon wat hij wilde, maar dat het hem weinig baten zou: — want het lijk was verbrand. Toen eischte de Staatsraad eene fchriftelijke en geteekende verklaring, om die aan den Djogoun over te leggen: en hierbij bleef de zaak berus- ten. | Het fchijnt, dat de Staatsraad alle de bijzon- derheden wist, maar daar het zijn pligt was de zaak te onderzoeken, zoo eischte hij dit pa- pier, om zijne verantwoordelijkheid te dekken. De twee Zonen van TANI-SIOUBE waren nog in leven, toen de Schrijver van dit verhaal het- zelve opftelde (1). On- (1) Vreemd en merkwaardig zijn verfcheidene bijzon- derheden in dit geval, Vooreerst is het dan wel eene uitzondering op den regel, die in Japan tot een fpreek- woord geworden is: Een man behoort niet in de wereld te leven met den vijand van zijnen Vader, en een be- wijs, dat eigenbelang ook de fterkfte grondftellingen kan doen zwichten, wanneer de Zoon van den vermoorden BANROKOU-SAÏMON zamenfpant met den moordenaar zijns Vaders, om dezen aan de ftraf te onttrekken, en de Re- gering te bedriegen, ten einde in het ambt te blijven, Ten tweede zien wij hier een bewijs, dat ook eene al- lergeftrengite Regering en eene uitnemend georganifeerde | Po - BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. 101 Onder de ambtenaren vanden Djogoun was er een, genaamd ITAKOURA-- DJOURI, ‘met een inkomen. van 7000: kokf (1), die zich-zelven moest van, kant maken. De bijzonderheden-van dit treurige geval zijn merkwaardig: zij dienen bovendien tot betere kennis aan de zeden der Fapannezen, aan het bijgeloof der hoogere klasfen, en het Despotismus der. Regering, welke doodvonnisfen uitfpreekt : zonder Regts- geding. | ITAKOURA-DjJOURI was een afftammeling van SOUVA-NO-KAMI, Opperregtêr van! Miyako, wiens broeder, ITAKOURO- NAÏZEN , een Staats- „raad was in gewonen dienst. Hij volgde zijnen Vader op in dat ambt in de twaalfde maand des jaars 1739. Omtrent dien tijd werd hij ge- vaarlijk ziek, en zijne bloedverwanten kwamen bij- Politie, gelijk die in Japan, kan om den tuin geled worden, Na het verbranden van het lijk toch was er hoegenaamd geen bewijs meer voor het gepleegde, en de Staatsraad behoefde niet in het complot te zijn; hij kon daarom toch ftellig aan:het gepleegde feit geloo- - ven, zonder nu eenig blijk daarvan te kunnen bijbren- gen. Vert. (1) zooo ponden fterling (f 80,000) volges li oude waarde van den kok? of kobang. : | G 3 Vert. 102 BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. bijeen en raadpleegden wat te doen. Een be- kwaam Geneesheer ondernam het hem te gene- zen, en de lijder betêrde van dag tot dag. Na zijne herftelling huwde hij eene Vrouw van on» gemeene fchranderheid, en die ook in hare huis- felijke zaken ongemeen bekwaam was. Maar, hetzij de geneesmiddelen, gedurende. zijne ziekte aan pjour: toegediend, of de Gin feng-wortel, die hij overdadig gebruikte, zijne herfénen aantastten, genoeg, hij was aan. vlagen van krankzinnigheid onderhevig, waarin hij niet ‚ wist wat hij deed. Zijn eerfte Secretaris, mA» YESIMA -LINNEMON, die opregt aan zijn belang en dat van zijn geflacht verbonden was, en vreesde, dat de Staatsraad in zijne dolle vlagen een ongeluk moge plegen, waardoor-hij en zij- nen post en zijn inkomen zou verliezen „ raadde hem die waardigheid neder te leggen, en ftit te gaan leven, te meer, daar hij een inkomen van meer dan 3000 kokf bezat, en dus regt had op den rang van een’ Vorst. Daarenboven raadde hij hem, vermits hij geen kind had, er. een. als zoodanig aan te nemen, bij voorbeeld, een’ der menigvuldige zonen van zijnen bloed- verwant ITAKOURO-SADO-NO-KAMI, Waardoor hij den luister van zijn huis kon doen ophouden. Djourr, in plaats van dien wijzen raad aan te nemen , ftoof geweldig op, en kon naauwelijks. weêr- BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. 103 weérhouden worden van aan. LINNEMON de han- den te flaan, Nogtans zond hij hem. weg uit zijnen dienst, en dreigde hem den agod; wany neer hij hem weder ontmoette. | _ Linnemon, zijnen raad dus verworpen zien: de, beklaagde: zich daarover bij pjouri’s Vrouw, Er werd een Familieraad gefpannen. De ge- trouwe dienaar bragt zijne klagten in over het flechte gevolg van zijnen ijver voor de belan- gen zijns Heeren, en dat deze. hem, tot loon, zelfs met den dood had bedreigd. Eenparig werd DJOURI's gedrag afgekeurd, Men nam de vrij- heid, hem eenigen raad te geven, hetwelk zij- ne woede zoo vermeerderde, dat zijne Vrouw het huis moest verlaten, Nu vreesde men dat, wanneer hij, tot verrigting zijner ambtsbezighe- den, naar het Paleis ging, ‘hij eenige daad: van geweld mogt plegen, waarvan de gevolgen zou- den wezen, gelijk LINNEMoON had voorfpeld. Om dit voor te komen zond SADO -NỌ -KAMI naar KÁTO-O-OUYEMON, den vertrouwden die- te verbieden, buiten zijn verlof, het huis te vêrlaten. DjouxRi, wien oUYEMON van dezen last kennis. gaf, weêrhield zijne drift, om de Nerdenking in {laap te. wiegen, en fcheen zich ‘te onderwerpen: aan alles, wat men vaw hem aes terwijl de woede in zijn hart kookte. G 4 Over- 104 BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. Overtuigd dat alle de moeite, die men hem aandeed, afkomftig was van SADO -NO-KAMI, die hem gaarne tor nederleggen van zijnen post wilde bewegen, om dien voor zijnen Zoon te bekomen, zoo zwoer hij hem aan zijne wraak te zullen opofferen. Daar dit in het huis van den gemelden Staatsraad niet wel mogelijk was, zoo befloot hij hem in het Paleis zelve des Keizers om het leven te brengen. — Hij ont- fnapte dus de waakzaamheid van OUYEMON, en kwam den 15den der achtfte maand, vroeger dan gewoonlijk, om SADO-NO-KAMI enn te overvallen. Op dien dag gaan de Grootofficieren, alle de beambten en dienaren van den Djogoun naar het Paleis, om den Keizer hunne gefchenken aan te bieden, en de Prinfen offeren in perfoon twee kleine porfeleinen fleschjes aan zekere Godheid. De Vorst van Figo , YETCHOU-NO-KAMI, ging , volgens gewoonte , naar het Paleis , hoewel zijne bedien- den hem gewaarfchuwd hadden, dat buitenge- wone omftandigheden hem groot onheil fchenen ‘te fpellen. De twee flesfchen zakki, die bij ‘tot gefchenk wilde brengen, vielen ter aarde, zonder dat iemand die aangeraakt had, en de drank verfpreidde zich over dè matten. Men had in de eerfte dagen der maand eenen vuur- bol gezien, die uit het Paleis van den Vorst é BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. 105 oprees. Niettegenftaande deze flechte voortee- kenen dacht vercou, dat hij niet kon nalaten zijn’ eerbied aan den Djogoun te betuigen. Hij werd in het gaan door de vertrekken van hetzelve, alleen door eenen deurwaarder vergezeld, gezien door pjouri, die hem in het donker voor zijnen vijand sADo-No-kaMI hield, woedend op hem aanviel, en hem eene wond met den fa- bel toebragt, waarna hij hem in zijn bloed wen- telend achterliet. De deurwaarder liep weg om zich te verfchuilen, zoodat het eenigen tijd duurde, eer de gebeurtenis bekend werd. Toen ten laatfte TOMA-SADOGORO, een der mindere bedienden van den Djogoun, wiens pligt hem toevallig ter plaatfe bragt, waar de daad ge- fchied was, een’ gekwetften, met een’ ontbloo- ten fabel naast zich, in zijn bloed zag ligget, gaf hij in haast aan den Opziener van het Pa- leis hiervan kennis, die er dadelijk elas en den fchuldigen deed. opzoeken. Men ontdekte nu ook, dat de vermoorde de Vorst van Figo was. Hij was reeds door ver- lies van bloed te zwak, om op de vragen ‘der Staatsbedienden naar den naam zijns moorde- naars of den perfoon, die hem vergezeld had, antwoord te geven. De Opziener begreep ein- delijk, dat de moordenaar nog in het Paleis moest zijn. Men deed alle deuren fluiten, en G 5 door. 106 BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. doorzocht, met een groot aantal bedienden, alle de vertrekken, doch te vergeefs, terwijl intusfchen de gewonde , niettegenftaande alle bijgebragte hulp , overleed, P Eindelijk vond een der deurwaarders, met ‘name MoRO-1-20GA,-in eene plaats, waar men gedurig vuur brande, een’ perfoon, die zeer ontroerd fcheen, en zich ‘het. haar. af knipte. Op de vraag van den dienaar , wat hij daar deed? antwoordde hij, dat hij zoo even iemand gedood had, en zich nu het haar afknipte, om Priester te worden, Het was pjouri, -ZOGA gaf hiervan dadelijk berigt; pyour: bood gee- ‘nen wederftand, en werd in de groove zaal ge- vangen gézet. l | Op het gerucht, dat een der Vorften, die den Keizer hunne hulde waren komen betuigen , in’ het Paleis vermoord was, ontftond er geene kleine; opfchudding onder hunne dienaren, die buitera in het Paleis ftonden te wachten, én waarvom elk voor zijnen Meester beducht was, | De moordenaar, voor den eerften Opziehér gebragt, ‘beantwoordde de hem gedane vragen “zoo vérward en zonder zamenhang, dat men hem voor krankzinnig hield. Niettemin herken- ‘de men hem terftond voor dengenen wie hij was. Alle de Heeren, en onder anderen ook SADO-NO-KAMI,» kwamen zich overtuigen, of de | mis- BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. 10? misdadiger werkelijk pjourr was, Na dat die behoorlijk geftaafd was geworden,- maakten de Staatsraden het berigt op, dat vETCHOU-NO-KAs Mij door ITAKOURA-DJOURI vermoord was. Toen de oude Keizer dit berigt las, ſcheen hij diep aangedaan, -doch, hetzij hij nog twij⸗ felde aan 's Vorften-dood, hetzij hij het voore zigtig keurde nog eenigen tijd te veitizen’, ak thans hij deed de wotid door zijne wondheelers verbinden, gekookte rijst en water daarin aani brengen, De Staatsraden merkten aan, dat-dit vruchteloos zijn zou, daar de man lang dood was; maar de Djogoun, zonder op die vertoo. gen te letten, herhaalde Zijnen last: Tevens deed hij openlijk bekend maken, dat’ de Vorst van Figo door pjourt gewond, maar nog -in-leven was; en een der andere Opzieners gelastte luid; aan de bedienden van den Vorst. te doen wet ten,’ dat zij den draagftoel van hunnen Heer naar den achteringang moesten brengen, en hem daar opnemen. Deze boodfchap deed de beste uitwerking; de verwarring hield: terftond opi De bedienden der overige Vorften : werden ' tit hunnen angt verlost: zelfs die van Fico fchep: ten moed, denkende dat hun Meester nog in leven was, en dus werd de rust herfteld. Het lijk van den Vorst werd in zijnen draag- ftoel weggebragt, en een zijner bedienden- plaat- G fte 108 BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. fte zich zelven met hem daarin, hoewel dir, binnen in het Paleis, tegen de gewoonte ftrij- dig is: maar de Keizer had uitdrukkelijk verlof daartoe gegeven. NaGa-oxa betuigde voor de- ze onderfcheiding zijnen dank aan de Staatsra- den, die hem verzekerden, dat de moordenaar gevat was, en de verdiende ftraf niet ontgaan zou: het Volk van Figo moest zich dus ftil houden, tot zij verder van den Djogoun zou- den hooren, i | De dienaren van den Vorst van Figo waren over zijnen dood zeer bedroefd: de Vrouwen barstten in tranen uit. Zijne bloedverwanten kwamen bijeen, en befloten, den Djogoun te berigten, dat de Prins aan zijne wond was over- leden. Naauwelijks hadden zij dit befluic geno- men, of SOLA-FAGAMI-NO-KANO, eerfte Staats- raad, kwam, uit naam van den Djogoun, naar den toeftand van den Vorst vragen, en bragt hem eene toebereide fchotel, als blijk van ’s Keizers genegenheid. De bloedverwanten wa- ren over dit buitengemeene gunstbewijs diep getroffen: zij verzochten den Staatsraad hunnen dank aan den Djogoun over te brengen, en hem te verzekeren , dat zijne nederbuigende goedheid hun altijd in het geheugen zou blijven. Daarop raadpleegden zij op nieuw, en befloten, het berigt tot den volgenden dag uit te ftellen. Daags BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. 109 Daags daaraan kwam een buitengewone Staats- raad, in ndam van den Kroonprins, naar de ge- zondheid van den Vorst van Figo vragen, ver- klarende, dat zijn Meester zeer ongerust daar- over was, en een gefchenk van ginfeng uit Corea brengende, tot heul van den lijder. Daarop berigtte hij, in naam van den Djo- goun, dat de vergunning, om zijnen jongften broeder als kind aan te nemen, welke de over- ledene in het verledene jaar had verzocht, hem was toegeftaan, en dat die aangenomene Zoon hem zou opvolgen, al mogt ook thans de Va- der niet meer in leven zijn. De bloedverwan- ten ontvingen dit nieuws met de harrelijkfte dankbaarheid ; het was een — troost in hun ongeluk. Het berigt van ‘s Prinfen ‘dood werd uitge- fteld tot den oiften, en toen openlijk in het Paleis bekend gemaakt. De Staatsraden raad- pleegden over het lot van pjouri, die eenpa- riglijk ter dood veroordeeld werd, zoowel als KATO-O-OUYEMON, die men in zekere mate als den eerften bewerker van den Vorftenmoord be- fchouwde, omdat hij de hem gegevene bevelen niet volbragt had, van namelijk pyouri, dien men voor iĳlhoofdig hield, niet uit het huis tẹ laten. Zoo 110 BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. ' Zoo werd dan, in naam van den Djogoun, door de twee Opzieners van. het Paleis, ‘aan den Vorst van Oka, in wiens bewaring pjbvnt geplaatst was, het volgende bevel gezonden: _ Aan ITAKOURA - DJOÜRI: » Eenige dagen geleden hebt gij, im uwe woede, den Vorst van Figo gewond, die aan de gevolgen geftorven is. Tor ftraf voor uwe misdaad zult gij u den buik openfnijden ten huize van MISOU-NO-IKENMOTS, wiens dienaar ü het hoofd zal afilash. * Odp het lezen van dit bevel ftoof pyourx als lergeweldigst op, doch alle tegenftand.-was vruchteloos : “hij“möest gehoorzamen. Alle: zij- ne bloedverwathon bekwamen huisarrest. ' - Het bevel ten- aànzien - van KATO: O-OUYEMON was dus getteld ») ITAKOURA-SADO-NO-KAMI had u gelast, zorg te dragen, dat pyourr niet ontfnapte: gij- hebt niet gehdorzaamd, en ‘eeh groot ongeluk is daarvan het’ gevolg geweest. - Tot. ftraf voor uwe ongehoorzaamheid zult gij voor het ‘huis Van ITAKOURA-SIKIBON Worden gebragt: daar zal | men BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. lif men u de handen op den rug binden, en het hoofd afflaan.” Het bevel aan KONROGI-KANSAI, deurwaarder, was van den volgenden inhoud: „ Terwijl gij in dienst waart van den. Vorst van Figo, waart gij getuige van zijn ongeluk’: gij liept weg in plaats van hem by te fpringen, Een zoo lafhartig en zoo onmenfchelijk gedrag verdient den dood: — maar daar gij flechts een dienaar van eene lagere klasfe zijt, zoo wordt uw leven gefpaard, en flechts uwe bezitting verbeurd verklaard.” De Vorst TOpo-tsOUMO-NO-KAMI had voor honderd kobans (elfhonderd gulden) een’ fabel van groote waarde gekocht. Zeer voldaan over dezen goeden koop, liet hij dien aan zijn’ Va der vertoonen, en meldde hem den prijs. ,, Ik kan niet begrijpen,” zeide de Vader, waar gij dien fabel van daan, of wit wat put gif dien getrokken hebt (een fpreekwoord voor jets, dat onder de waarde verkocht word:):’* Isoumo erkende, dat het dol goedkoop was, en. fcheen daarover ten hoogfte verheugd. Doch weldra deed zijn Vader hem blozen. ,,. Zulk een koop,” fprak hij, 55. bewijst de verlegen heid To a 112 BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. heid van den verkooper, en dat de nood hem tot dezen ftap dwingt. Past het den Vorst van Jze, met een inkomen van 36,000 kokf (400,000 gulden), partij te trekken van de rampen van anderen?” Deze woorden werden op zulk een’ nadrukkelijken toon uitgefproken, dat de Zoon, befchaamd en verlegen, den ver- kooper opzocht, en hem, boven den bepaalden prijs, nog honderd kobans toegaf. Motsi-TsOUKI-SANYEI was een man van groo- te kunde, een zeer kundig, en daarbij mensch- lievend Geneesheer. Eens over de brug van Fedo-fafi gaande, zag hij het kind van een’ bedelaar met de kinderziekte bezocht, en flechts eene ellendige ftroomat tot bekleeding en bed hebbende. Hij voorzag het met de noodige ge- neesmiddelen , zond het voedfel, en hield daar- mede vol tot op de genezing des kinds. Zijn ambtgenoot, TATSIBANA-ROUIVAN , berispte hem daarover. -„ Gij doet,” fprak hij, s zeer kwa- lijk, u te bemoeijen met bedelaars. Gij hebt ook den, ouden tooneelfpeler, ITEHEKAVA-YEBI- so, terwijl hij ziek was, geneesmiddelen voor- geſchreven. Door zulk een gedrag verlaagt gij ons, Wij zijn de lijfartfen van den Djo- goun, en moeten -niets te maken hebben met gemeen Volk.” — Gij bedriegt u,” hernam SAN- BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. 113 SANYEL. 5, De Djogoun is de Vader des Volks, het is onze pligt de fmarten zijner kinderen te verzachten; zie ik dus iemand, die ziek is, op ftraat, al ware hij een bedelaar, zoo zal ik hem helpen, zoo goed ik kan, en ik doe daar- in flechts mijnen pligt.” Ronivan deinsde ‘be- {chaamd af. | ennen > een ambtenaar van den Vorst van Kidjo, had jaarlijks honderd kokf (elfhonderd gulden) inkomen. Hij was ongehuwd, had geene nabeftaanden, en flechts éénen bedienden, censo genaamd. Door onge- meene zuinigheid wist hij zich zoo. te behel- pen, en daarbij gelukkige ondernemingen te doen, dat hij van zijn opgelegde inkomen nog, in korten tijd, een aanzienlijk . ae ear over- leide. Omtrent het midden der vijfde — » in ` 1716, had DENNAi honderd balen rijst ver- kocht, en daarvan betaling in klinkende munt ontvangen, die hij in GENso’s tegenwoordigheid wegfloot. De laatfte, door het gezigt van dit geld bekoord, nam het voornemen ,. zich daar, van des nachts meester te maken. Hij bezorgde zijnen Heer een goed avondeten en overvloed van fterken zakki. Deze at en dronk wel, ging naar bed, en viel in een’ gezonden flaap. I]. DEEL. H Gen- J14 BIJZONDERHPDEN OVER JAPAN. Gensd opende’ tegen ‘midderhaéht «de deur’, ‘doodde zijn’ Heer met deszelfs fabel: waarop — hij het geld;-de kleedefen, fabels, en af het andere ; wat chij flechcs’ vinden kon; bijeen pak- ‘te, en met, zijten” buit wegvlood. | Dennai had: geene bloedverwanten te Jedo:: zijn dood baarde dus weinig opziens’, ` en nie mand achtte het der moeite waard, naar den moordenaar ‘om ‘te ‘zien. | Alleen simIsOU = SINSE- RO,* een vertrouwd vriend des vermoorden „ én te Kidjo woonachtig, trok zich de noodlottige gebeurtenis: ‘adn.’ Hij twijfelde niet of Enso’, die zich verfcholen had, was. de moordenaar: hij zwoer’ hem voor die euveldaad te ftraffen, volgens zijne overtuiging, dat de vriend. zijn? vriend moet wreken. SinsEro verzócht en ver- kreeg dus verlof van den Vorst van ‘Kidjo tot afwezigheid voor eenigen tijd. Zijn aanzoek was dus — ih ben den. der dienaren van. Uwe -Hoog- heid. Uwe goedheid jegens mij is hoog als een berg, en diep als de zee: nooit zal ik ophou⸗ den daarvoor dankbaar te zijn. Een vreesfelijk ongeluk is mij overgekomen. Tsourou-voka* DENNAi “is ‘door zijnen: knecht; - GENSO , ver moórd. De moordenaar heeft alle de goederen van zijn flagwffer- medegenomen: en is ontvlo: x Li .. den. BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. 115 den. ‘Ik’ verzoek verlof ‘tot afwezigheid voor. eenigen tijd, om den booswicht op te ‘zoeken, en bid Uwe Hoogheid mij zulks wel te willen vergunnen.” Voorzien met dit verlof, bragt de getrouwe Vriend alles tot zijne reis in gereedheid. Hij herinnerde zich, dat censo uit het Oosten des Rijks te huis was, en den tongval. van Fedo fptak. Waarfchijnlijk kwam het hem dus voor, dat hij zich in die Hoofdftad zou bevinden, waarheen hij zich zonder tijdverlies begaf, een huis huurde, en lesfen op de fluit begon te geven, om gedurende zijn verblijf te kunnen - beftaan. Hij verzuimde intusfchen zijn ontwerp in geenen deele, en vernomen hebbende, dat GENSO met zijnen naam bekend was, veranderde hij dien in vAMANA-sATsou. Des nachts be- zocht hij de ftraten , de openbare bijeenkomften en de bordeelen. In een dezer laatfte ontmoet- te hij eene jonge Vrouw, met name AKISINO, op welke hij geheél verflingerd geraakte, en haar zelfs trouwbelofte gaf. Toen hij verze- kerd was, dat zijn vertrouwen aan haar niet verfpild zou zijn, meldde hij haar de beweeg- reden, die hem naar Fedo gebragt had, en ver- zocht hare hulpe. Hij befchreef haar, zoo goed hij kon,’ den ouderdom, het uitzigt en ‘het i H 2 voor- 116 BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. het voorkomen van Genso: droeg haar op, naauwkeurig te letten op allen, die het huis mogten bezoeken, en deed haar beloven, hem, in geval iemand derzelven aan zijne befchrijving beantwoordde, dadelijk eene boodfchap te zen- den, en hem dan zoo te verfchuilen, dat hij den bedoelden perfoon naauwkeurig kon opne- Op zekeren dag bragt een bode eenen brief van AKISINO aan sATSOU, met berigt, dat er op dit oogenblik iemand in haar huis was, die ten volle aan de gedane befchrijving beantwoordde y: en riep hem op, om dadelijk te zien, of deze hee was, dien hij zocht. Satsou vloog in huis, in akisINo’s vertrek, en drong haar, ter- ftond ook aan het overige der affpraak te vol- doen. AkIsINO fuste zijne onberadene drift, en bragt hem, ongezien, op eene plaats, waar hij den verdachten perfoon met zijne Vrienden zag zakki drinken. Terftond herkende hij censo, en zou, vol woede in ’c hart, den booswicht zijn aangevlogen, en hem van kant gemaakt hebben, doch de voorzigtige Akisino ftelde hem het gevaar voor, waaraan hij zich bloot- ftelde ; dat immers zijn vijand dien nacht in het fpeelhuis doorbrengen, den volgenden nacht in het bad, en van daar naar zijn eigen huis zou gaan. ,, Wilt gij hem dan volgen,” zeide axı- Sl- BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. 117 SINO, » zoo zult gij ontdekken waar hij woont; en hem zekerlijk vinden, wanneer gij wilt.” Sar- sou liet zich geleiden. Hij wachtte tot ’s an- deren daags, volgde GENso bij de terugkomst uit het bad, en, toen hij zijn huis meende in te ftappen, riep hij hem met eene donderende ftem toe. „ Zijt gij niet censo, de knecht van TSOUROU - VOKA - DENNAÏ?” GeENso, zeer ver- fchrikt, hernam echter, dat DENNAï geene bloedverwanten had, en vraagde nu, op zij- ne beurt, met wat regt de ander deze vraag deed. „Gij hebt DENNAi vermoord,” was het antwoord , s zijne goederen geftolen, en hebt u daarmede verborgen. Een bloedverwant van DENNAI ben ik niet, dat is waar, maar ik ben zijn beste Vriend, en wil den pligt dier vriend- fchap vervullen, door u ter dood toe te ver- volgen.” — ‚ Wel nu!” hernam GENso, ,, ik ben gereed u voldoening te geven: maar wacht tot den avond, en laat ons eene meer voegza- me plaats verkiezen: bier zijn te veel getuigen. In de fchemering, bij den tempel van Zo-zen- fi, dáár zal ik u vinden.” — Men kwam hier- omtrent overeen. Satsou keerde naar huis, verbrandde zijne’ brieven en zijn zakboek, en riep AKIsSINO, om affcheid van haar te nemen. » Waar houdt gij mij voor?” fprak zij. „ Ben jk uwe Vrouw? Gij weet, dat ik, door mijn H 3 be- 118 BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. Pere ‚ aan niemand uicfluitend kan toebehoo- Waarom zou het mij dan aandoen, of gij fneuvelt of niet?” — Satsou, woedend. over: hare onverfchilligheid , overlaadde haar met ver- wijtingen, en haastte zich naar den tempel van Zo-zen-fi, om zijnen vijand af te wachten. Genso liet zich niet lang wachten: beiden daagden elkander-eerst met, woorden uit, en trokken toen hunne fabels. Satsou, zeer zwak zijnde, kon niet lang op gelijken voet weêr- ftand bieden aan zijnen fterken tegenftander; reeds waggelde hij, en zou gevallen- zijn, ware niet een fchoon jongeling uit den tempel tot zij- ne hulp toegefchoten, en had censo van achter een’ houw met den fabel gegeven. Terwijl hij zich omkeerde, om zijnen. nieuwen aanvaller het. hoofd te bieden, gaf satsou hem een’ flag, die hem op den grond deed vallen, en hieuw vervolgens zijn hoofd af. - Hierop wierp hij zich in de armen van zij- nen bevrijder, en vroeg wie hij was, en wel- ken Befchermgod hem tot: zijne. hulp had ge- zonden. „į Zie mij aan,” hervatte eene beken- de ftem. ,, Ik ben nier. degeen, waarvoor. gij » mij aanziet: ik ben. uwe: beminde AKISINO» » Vergeef mij, dat ik: u zoo fchijnbaar hard » heb behandeld. Ik fchrikte op het voordeel, » dat de krachten van censo hem op u zou- EE x den BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. I 19 » den geven. Hadt gij mij in tranen zien weg- » „ fmelten ,. en. hadden wij onze gevoclens on- » derling den vrijen loop gelaten, dan zoudt » Si) nog zwakker en moedeloozer in. het ger » vecht zijn gegaan. Ik hield het dus „voor 9° best u in gramfchap | te laten, opdat die toorn „u krachten zou geven. Maar, daar die voor- » zorg mij echter niet voldeed, veranderde ik » van gewaad, en greep-den fabel van eenen s der mannen,-die- thans bezig. zijn, zich. in ons huis te vermaken : : zoo kwam ik nog ter id » regter tijde bij. u. -Dank de Goden voor den „uitſlag van dit gevecht, en geef, om nood- s lottige gevolgen, voor te komen, terftond van » het gebeurde, kennis aan de Regering.” — Se. wien wij thans bij zijnen waren naam zullen - noemen » betuigde baar zijne harzelijke dankbaarheid, en volgde’ haren raad. De zaak werd naauwkeurig onderzocht, en, daar GENso’s misdaad bewezen was, werd sinsero in vrijheid gefteld, en mogt naar Kidjo terug keeren. De Vorst bevrijdde AKIsINO uit het huis, waarin zij.woonde, en betaalde haar rantfoen. SINSERO huwde, haar, zoowel uit. en verkreeg ook het inkomen der honderd kokf, door pennaï genoten. Dus wreekte sINSERO den dood van zijnen Vriend, en ontving het loon zijner trouw. Mogen zij, die deze Ge- fchiedenìs lezen, het prijzenswaardige in zijn gedrag navolgen, en de heilige pligten der vriendfchap met gelijken moed en volharding. ‘volbrengen ! Eens zond de Vorst van Nanbou aan den Djo= goun eenen kraanvogel, die in Japan gegeten wordt, en waarvan de Keizer zeer veel hield, De tijd, waarin de geneesheeren. dien voor ge zond houden, was echter verftreken , en de Djogoun raadpleegde dus zijne artfen daarover. Zij verklaarden den vogel voor onfchadelijk , en dezelve werd op tafel gebragt. Een der be- ambten van het Paleis moet altijd voorproever zijn: ditmaal viel die taak aan den deurwaarder en rentmeester, YODA-ISOUMI NO-KAMI, te beurt; die echter weigerde, het geregt voor den Djo- goun te laten brengen, zeggende, dat de vogel uit den tijd was, met aanhaling der kanonieke boeken, die het gebruik van dieren en vruch- ten, op zekere tijden des jaars, vérbieden. Ook weigerde hij de voorproef, in fpijt der Docto- ren, zeggende, dat het leven des Keizers te kostbaar, en dat het zijne hem dierbaarder was. dan, BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. 191 dan ` | alle fchatten of goud. De Djogoun prees dezen voorzigtigen ambtenaar, en zeide niet flechts, dat hij zich vele zulke dienaren wensch- te, maar ftelde hem ook dadelijk tot Opziener van het Paleis ‚ en naderhand tot Gouverneur der Hoofdftad Fedo aan, een’ post, dien YODA met eere vervulde, Het is, op doodftraf, voor eenig vrouwelijk, wezen, jong of oud, verboden, de wacht van Fukone te Fedo voorbij te gaan. Wanneer dig verbod gefchonden ‘wordt, zoo deelen allen, | die de fchuldigen vergezellen, en de fchildwache die haar doorgelaten heeft, in haar lot. l FouwA-FIYOSAYEMON ,' die te Yamabe, eet gedeelte der ftad Fedo, leefde, was, door fa- miliebetrekkingen, genoodzaakt, naar Farima te gaan. Hij was zeer arm, en had twee kinde- ren, een meisje van elf, en een’ jongen van negen jaren. Zijne Vrouw was voorlang over- leden. Daar hij nu niemand kende, bij wien hij de kinderen, gedurende zijn afzijn, kon ld- ten, zoo befloot hij die met zich te nemen: en, om de wacht te bedriegen, {need hij het meisje het haar af, en ftak haar in jongensge- waad. De fchildwachten, hierdoor misleid, lie- ten alle drie door. Reeds achtte FIYOSAYEMON zich in veiligheid, toen cen ftalknecht hem š H 5 = ach- 122 BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN: achterop liep, hem geluk. wenschte. met zijne ontfnapping én een drinkgeld , „verlangde. Fiyo- SAYEMON , hoewel zeer verfchrike, betuigde den knecht „dat hij. zich. bedroog ,. en beide de kin- deren jongens waren :, nogtans boad hij hem eenig kopergeld. ¢ fepikkes), om zakki te drin- ken. Zij werden met verachting: geweigerd, en men vraagde naar kobaris, onder bedreiging van aangifte. FiyosayEMoON , over deze onbefchaamd- heid verbitterd, antwoordde echts door flagen met het plat van den fabel op den rug, van den ftalknecht, die, om zich te wreken , dadelijk de wacht liep verwittigen, dat zoo even, iemand met twee kinderen was voorbijgegaan, waarvan het eene een meisje was. De fchildwachten waren als. van den donder getroffen, want hun leven ftond op het. fpel, Na kort beraad zenden zij ten laatfte eenige mannen om. den fchuldigen te vatten. De be- velvoerende Officier had echter..de tegenwoor- digheid ‚van geest, iemand der. zijnen. met een’ kleinen jongen vooraf te zenden, met bevel. hem te verruilen voor het meisje, F1yosAyYEMON was juist in eene. herberg. op ‚den weg. ftilgehouden , om zich met zijne kinderen te yerverfchen,, toen een man, inkwam, die een knaapje bij de hand hield, en zeide: ys, Toen ik voorbij het wacht- huis kwam,, hoorde ik iemand „ die u ‚van: het | | door- BIJZONDERHEDEN OVER JAPAN. 123 doorfluipen: met een meisje befchuldigde. Met „uwen toeftand ‘begaan, wensch ik u en de uwen aan: het. dreigende lot: te onttrekken. Gij zult dadelijk -in hechtenis genomen worden : maar ‚vrees niets: neem dezen jongen in ftede van uw meisje, en, zoo de befchuldiger volhardt, ‚maak dan geene zwarigheid hem het hoofd af te daan,” Het huis werd: weldra. omfingeld; _FIYOSAYEMON werd geroepen, en- gelast, - de „twee kinderen te vertoonen. Hij deed het, en „men vond dat beide jongens. waren. De ver-. 