Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 2 Van het jaar 900 tot 1581 na Christus
Toen de Prins de Staten voorstelde de Compagnien zoo aanmerkelijk te versterken, had hij gezegd, dat hi daartoe liever overging dan tot de oprichting van nieuwe regimenten. Dus had hij zich genoegzaam verbonden om daarna geene nieuwe corpsen te vormen. Doch lang duurde het niet, of menige nieuwe krijgsbende werd op ’s Prinsen 1 Resol. Holl. bl. 345. Reeds bij gelegenheid dat de Prins in het vorige jaar te velde was getrokken, was er door de Staten van Holland bij de Staten-Generaal aangedrongen op het houden van een algemeenen Vast- en Bededag, en dezen hadden vermaand, dat het hoog noodig was, dat een iegelijk »zich dadelijk aanstelde en schikte om zich met God te verzoenen”? (Res. Holl. 11, 18 Aug., 1620). 2 Res. St.-Gen. 18, 22, 23, 24, 25, 26 Maart, 1621. Res. Holl. 1621, bl. 341, 345, 347. 3 Res, St.-Gen. 9, 15, 26 Febr.; 8 Maart, 1621, DES VADERLANDS. $69 — eene aanbeveling door de Republiek in.dienst genomen. Eerst kwam de Prins met het denkbeeld om nieuwe troepen te lichten eenigzins bedektelijk voor den dag. De vraag werd geopperd, of het niet raadzaam zou zijn om de pas afgedankte waardgel- ders weder in dienst te nemen; maar dadelijk werd daarnevens de vraag gesteld, of het niet dienstiger zijn zou tot een gelijk bedrag soldaten te lichten: tegen 4000 waard- gelders, heette het, kon men met dezelfde middelen wel 5000 soldaten op de been brengen. Het was onmiddellijk na het vertrek van prckrus, dat dit denkbeeld geop- perd werd, en dus op een tijdstip, dat de vijandelijkheden spoedig hervat schenen te zullen worden. Op dit oogenblik nu, verklaarde de Prins, kon hij, als het er op aan kwam eenige onderneming uit te voeren, wegens het groote aantal soldaten, het- welk door de bezetting van zoo vele punten in het Kleefsche. en Guliksche werd weggenomen, geen honderd Compagniën voetvolk op de been brengen. Dus kwam het aan op vermeerdering der beschikbare krijgsmacht. Aanvankelijk ging uit de Ver- gadering der Staten van Holland de stem op, dat op dien voet de versterking der Compagniën niets scheen gehaat te hebben; dat in de kosten tot deze versterking nog niet eens voorzien was, zoo daartoe de gelden niet bestemd werden, die door het ach- lerwege laten van de lichting der Waardgelders ter beschikking zouden staan, en dat pons te beladen met krijgsvolk, hetwelk wij niet konden betalen, zoo veel was als het Land te ruïneren” Doch na het kort reces in het midden der maand April (1621) stonden de Hollandsche Staten de lichting toe, hetzij van Waardgelders, hetzij van een daartegen opwegend getal soldaten. Aan dit voorstel verzekerden zij met hun voorbeeld een gunstig onthaal in de Staten-Generaal. Zoo veel echter kon men niet gedaan krij- gen, dat tot het lichten van gewone soldaten werd besloten. De Provinciën, vermits haar de keus gelaten scheen, gaven aan het op de been brengen van Waardgelders de voorkeur. 2 Resol. Stat.-Gen. 8, 9 Febr.; 21 April, 1621. Resol. Holl. 24 Jan. 1621, bl. 317, 318, 378. III Deer. 3 Srvx. 12 1621— 1035. 1621— 1625. Staat der zaken ap: 570 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ? — Al rasch na zijne nederlaag liet de Koning van Bohemen weder van zich hoo- van den Koning ren. Had hij geld, dus gaf hij te kennen, zoo zou hij zijne zaken aldaar gemakkelijk van Bohemen. kunnen herstellen: nog eenige vaste plaatsen waren in de handen zijner bevelhebbers, en Moravië en Silezië hadden hem beloofd, alles voor hem op te zetten. Trokken in deze omstandigheden zijne vrienden, bepaaldelijk de Staten-Generaal, de hand niet van hem af, zoo zouden de overgeblevene getrouwen te meer in hunne standvastigheid be- vestigd worden 1. Daar evenwel het staken van de toelage aan Bohemen als een middel gebruikt moest worden om alhier de uitbreiding der krijgsmacht te verwerven, zoo was er niet veel kans, dat dit verzoek vooreerst zou worden toegestaan. Doch naauwelijks was de versterking der Compagniën bepaald, of naar aanleiding van brieven van den Overste rRüNck, die zich nog in Bohemen staande hield, werd voorgesteld, het nog niet uitbetaalde subsidie over het laatste vierendeel van het verleden jaar ten behoeve van de bevelhebbers, die den strijd nog volhielden, aan te wenden. De Prins liet deze zaak door eene Commissie uit de Staten van Holland met sommerspisk aan het hoofd in: de Generaliteit aanbevelen, en reeds ‘sprak hij van de wijze, waarop dat bedrag den Koning, die thans te Wolfenbuttel was, overgebracht zou kunnen -worden 2, Zoo werd dan ook besloten, om vooreerst ten minste 50,000 gulden aan den Graaf van MANSFELT toe te zenden, ten einde hem, zoo mogelijk, in staat te stellen, een kern van tegen- stand tegen het herstelde Oostenrijksche gezag levendig te houden. Maar toen nu ook de Stenden van Silezië met den Keurvorst van Saksen onderhandeld hadden, en rrene- RIK V zelf het tooneel van den oorlog had verlaten, en eerst in Brunswijk, later in 's Gravenhage zelve kwam 9, was het toch*niet meer te vergoelijken, dat zijne zaak -— — 1 Resol. Stat.-Gen. 4 Jan. 1621. Bij deze gelegenheid klaagde de Koning over de wijze, waarop de gelden vroeger waren overgemaakt. Een aanmerkelijk deel schijnt in de handen van hen, die met de bezorging belast waren, teruggebleven te zijn. Reeds te voren waren dergelijke klachten gehoord; doch de Staten-Generaal hadden aan hen, die zij als Commissionairs gebruikt hadden, hun vertrouwen niet onttrokken. 2 Resol. Stat.-Gen. 16, 17, 19, 27 Febr.; 11 Maart, 1621. Resol. Holl. 1621, bl. 324, 371, 374. 3 Resol. Holl. 1621, bl. 367. Resol. Stat.-Gen. 10 Febr.; 5 April, 1621. De Koning werd te ’s Hage gehuisvest in het huis van den verbannen VAN DER MIJLE, gelegen aan de Noordzijde van den Kneuterdijk en door hem van de Prinses van rione gekocht. Resol. Stat.-Gen. 8, 10 April, 1621. Zijne Majesteit verscheen zelve in de Vergadering der Staten-Generaal, niettegenstaande dezen hem zulks niet hadden willen vergen en hem aangeboden-hadden, hem ten zijnent te komen hooren. Hij betuigde in sterke bewoordingen zijne dankbaarheid, en was hier gekomen, zeide hij, om van Hun Hoog Mogenden raad te ontvangen, wat verder te doen tot herstel van zijne zaken (Resol. Stat.-Gen. 19, 20 April, 1621). DES VADERLANDS, 571 reddeloos was verloren. Niettemin beval de onitroonde Vorst zijnen veldheer mansrert 1621— nog steeds aan de mildheid der Staten aan. De Prins ondersteunde hem. Tallooze malen — werd dit aanzoek in de Staten-Generaal geopperd, maar Holland was niet tot het verder verleenen van hulp aan eene wanhopige zaak te bewegen 1. Nu werd er een ander middel beproefd om van de Staten nog eenige opoffering ten behoeve van Bohemen te verkrijgen. Frepenm V verzocht op het krediet van de Staten eene som van 150,000 gulden te mogen opnemen, en ernstig werd dit verzoek uit Londen door vow ponwa en door cARLETON ondersteund, ja! als om een bewijs te geven, dat er nog van Evan- gelische Boheemsche Stenden sprake kon zijn, verschenen er eenige vertegenwoordigers van Adel en Steden van dat Rijk in ’s Gravenhage. Bij hunne dankzegging voor de hulp hun verstrekt, toen zij door allen verlaten waren, voegden zij de betuiging, dat zij niet twijfelden, of God Almachtig zou de goede zaak nog tot een goed einde bren- gen, en het aanbod om ten overstaan van eenige Gedeputeerden van de Staten in nadere bijzonderheden ten aanzien van den toestand van hun Vaderland te treden. De Staten be- tuigden ten antwoord hun leedwezen, dat hunne subsidién en hunne toegenegenheid tot geen betere uitkomst geleid hadden; doch daar dit alles van ’s Heren hand was toegekomen, zoo moest men er zich met geduld in schikken, en vertrouwen, dat alles nog ten beste zou keren, waartoe zij hunne toegenegenheid (van de subsidiën zwegen zij) nimmer aan de Bohemers onttrekken zouden. Daar zij, dus eindigden zij, beducht waren, dat het verder verhaal van voorbijgegane zaken slechts tot vernieuwing van droefenis zou strekken, zoo gaven zij in bedenking; of men het breeder verhaal daarvan niet tot een betere gelegenheid zou uitstellen. Dus weigerden zij zelfs in nader onderhoud over den. toestand van Bohemen te treden. Niettemin op zoo veel aandrang diende toch iets ge- daan te worden, en de Staten verleenden hun krediet om dem gewezen Koning in staat te stellen de genoemde som op te nemen 2. Maar verschoonde men de Staten dan ten minste van aanzoeken ten behoeve van de nu ontbonden Duitsche Unie? Dat de Staten niets liever gezien hadden, dan dat de Staat der za- Geünieerden, ook na de veroveringen door sprroLa gemaakt en de nederlaag van FRE- — lr — DERIK V, verbonden waren gebleven en den strijd hadden volgehouden, spreekt van zelf. In de eerste dagen van het nieuwe jaar (1621) machtigden zij den Prins van Oranje om een tweetal afgevaardigden te zenden ten einde op den Uniedag te Heilbron tegenwoordig te zijn, en de Vorsten en Stenden tot volharding aan te moedigen. De Prins verkoos daartoe de Heren soAcurmr en VAN RANDWIJK. Veel had het in, eer de voet, op welken deze Staatslieden derwaarts gaan zouden, tot onderling genoegen bepaald ! Resol. Stat.-Gen. 22, 30 April; 4, 6, 8, 13, 24 Mei; 1, 8 Junij, 1621. Resol. Holl. bl. 421. Het subsidie aan Bohemen werd tot ultimo Dec. 1620 betaald (Resol. Stat.-Gen. 6 Mei). š 2 Resol. Stat.-Gen. 10, 11, 12, 14, 16, 28 Junij, 1621. Resol. Holl. 1621, bl. 444, 451, 465. 72* 1621— 1623. 572 ALGEMEENE GESCHIEDENIS was. Men wilde in geene groote kosten vervallen, en de benoemde gemachtigden begre- pen aan zich zelven en de eer van het Land verplicht te zijn, met de noodige praal op te treden. Bovendien, soacnmar verschoonde zich aanvankelijk op grond zijner onvol- doende krijgskundige kennis, en met rANnwisk was de rekening der kosten, bij zijne vroegere zending gemaakt, nog niet afgedaan. Eindelijk namen beiden de zending aan.: Maar het liep tot in het begin van Maart, eer zij naar hunne bestemming vertrokken. Volgens hunnen last mochten zij den Geünieerden voor het geval, dat wij na afloop van het Bestand niet weder in oorlog kwamen, meer beloven; dan waartoe wij uit kracht van het bondgenootschap gehouden waren. Maàr, en dit was het andere geval dat zij stellen moesten, brak voor ons de oorlog uit, dan hadden de Geünieerden van de verdeeling van ’s vijands strijdkrachten het beste voor zich te verwachten, zoodat er in geen geval reden was om den moed op te geven en de Unie te ontbinden. Ten einde aan hunne redenen en aan die van onzen gewonen Agent BREDERODE, welke mede den Uniedag moest bijwonen, kracht bij te zetten, diende men van onze zijde de betaling van het subsidie voort te zetten: dit deed men dan ook. Maar toen de Geünieerden, door Ko- ning sacosus met de belofte gepaaid, dat hij weldra krachtdadig in Duitschland tusschen beide zou komen, tegen dat die hulp gereed zou zijn, van ons de dadelijke toezending van 5000 man voetvolk en 5000 ruiters verzochten, zag men hierin weder den toeleg van Engeland om onze macht als zijn werktuig tot herovering van de Palis te gebrui- ken zonder dat hij zelf Spanje's gunst verbeurde. Dus gaven de Staten, naar aanleiding van dat verzoek, aan het Engelsche Hof te kennen, dat er aan het verleenen van die hulp in dezen tijd tegen den afloop van het Bestand njet te denken viel, en de Koning derhalve niet dralen moest om zelf de toegezegde troepen over Bremen naar de Palts te zenden. Intusschen was nu de laatste hoop der Geünieerden, die op eigen krachten niet bouwen durfden, vervlogen. De geldelijke onderstand uit Holland bleef uit, daar de Prins de Staten met de hoop op het uitwinnen dier sommen tot het toestaan der versterking onzer legermacht moest overhalen; het eind van het Bestand maakte aan de toezending van troepen uit Nederland een einde, ja bracht voor de Geünieerden volgens de Alliantie de verplichting mede om den Nederlanders hulp te verleenen, en van saco- Bus had men niets te verwachten. Dus was van nu aan elk der Vorsten voor zich bedacht, genade bij spixora te vinden 1, De Landgraaf van Hessen gaf het voorbeeld. Reeds by zijne vroegere zending in den zomer van het vorige jaar had RANpwisk. 1621, bl. 354, 371, 374, 377, 428. DES VADERLANDS. 073 land, even als de Palts,-ingenomen te zien, toen had hij een afgevaardigde naar ’s Gra- venhage gezonden, zoo het heette, met den last om den raad der Staten in te winnen, maar inderdaad om zich te verontschuldigen, dat hij, door zijne Stenden, zeide bij, ge- dwongen, reeds met sprxoLA in onderhandeling was getreden: slechts de toezending van Nederlandsche hulpiroepen, zoo scheen het, kon verhoeden dat hij een verdrag sloot met den uitvoerder van ’s Keizers slrafgericht in Duitschland. De Staten spoorden hem met krachtige woorden aan tot trouw aan de zaak »der Christelijke Kerken en der verbrei- ding zijns Heiligen Woords, die God Almachtig niet verlaten zou 1;” maar soldaten zonden zij niet, en de Landgraaf, die sedert onze aansluiting aan Denemarken ook de hoop meende op te moeten geven zijnen tweeden zoon door onzen invloed tot Coadjutor van Bremen aangesteld te zien 2, zag er geen heil meer in, aan de Unie, die zich zelf verliet, en aan de Staten, die hem verlieten, trouw te blijven, en den èen April ging hij met sprnota een verdrag aan 8, — Ook de Graven van Nassau, slechts in staat gesteld om de kasteelen van Siegen en Dillenburg met behulp van eenige weinige Ne- derlandsche soldaten door den vijand te doen ontzien, maar wier land open lag voor de invallen van troepen, door den katholiek geworden zoon van Graaf san zelven aange- voerd, maakten, toen zij te vergeefs om een grooter aantal Nederlandsche krijgslieden verzocht hadden, hunnen vrede met-sprvota, waarbij volkomen onderwerping aan den Keizer en het betalen eener oorlogsbelasting beloofd werd, en zelfs Graaf ERNsT cAsrwrR werd uitgenoodigd zulk een traktaat mede te onderteekenen 4, — Zoo werd bij den eenen Duitschen Vorst na den anderen de verwachting beschaamd, die hij op de Staten- Generaal en den Prins van Oranje gevestigd had, en, wat meer zegt, ook de Duitsche Volken leerden hunnen blik moedeloos afwenden van de Nederlandsche Republiek. Slechts door den machtigen Kerkvorst van Keulen met hunne troepen in het naauw te brengen en sPrNOLA te dwingen de Bisdommen Munster, Paderborn en Luik bij te springen, hadden de Staten eene krachtdadige afleiding ten behoeve van de Protestantsche Unie en ! Resol. Stat.-Gen. 11, 15 Maart, 1621. 2 Resol. Stat.-Gen. 4 Jan. 1621. Resol. Holl. 1621, bl. 330, 377. * Ten einde dit besluit nog te keren, hadden de Koning van Denemarken en de Hertogen van Brunswijk, door den Landgraaf om raad gevraagd, brieven geschreven aan SPINOLA en aan de Hessische Stenden. De brieven aan den Markies waren, zoo als de Hessische Maarschalk von WERDER zelf aan den Raadsheer vossEncEN zeide, » met titelen en grooten roem van den Markies opgepronkt." Doch den Hessischen Stenden gaven die Vorstem te verstaan, dat zij, in geval zij hunnen Landgraaf dwongen met spixota cen verdrag te sluiten, »meer onheil en verwoesting van hunne vrienden en naburen te verwachten hadden, dan van degenen, die zij nu vreesden” (Rapp. van Vosbergens zending naar Denemarken, in het Prov. Utr. Arch.). 4 Resol. Stat.-Gen. 26 Jan.; 1, 10, 16 Febr.; 15, 16 Maart, 1621. Resol. Hull. 1621, bl. 335. 1021— 1625. 1621— 1625. 574 ALGEMEENE GESCHIEDENIS in -°t bijzonder van de Hessen-Kasselsche en Nassausche Landen kunnen bewerken. Doch zonder de medewerking van Koning sacosus durfde Prins maugirs geene vijandelijkheden tegen den Aartsbisschop ondernemen, en die medewerking bleef achter. Zoo raakten dan de Vereenigde Provinciën ten minste van de betaling der subsidiën Verdere ur aan Bohemen en de Duitsche Unie ontslagen. Maar was het staken van den oorlog in breiding van Needs legermacht, ° Duitschland reeds als een grond gebruikt om de Staten in de versterking der krijgs- macht te doen bewilligen, thans scheen de omstandigheid, dat daardoor menig hoog- adelljk legerhoofd buiten betrekking kwam en menig regiment afgedankt stond te wor- den, eene niet te verwaarloozen gelegenheid aan te bieden om ’s Prinsen leger met degeljke troepen te vermeerderen. Reeds in het vroege voorjaar (van 1621) deden de Graven van strum het aanbod om de ruiters, die zij uit deze streken den Koning van Bohemen hadden toegevoerd, nu aldaar alles afgeloopen was, herwaarts terug te brengen, om in der Staten dienst over te gaan, en lang duurde het niet, of al die ruiters werden voor een viertal maanden door de Generaliteit in dienst genomen 1, -Was dit toegestaan, men kon ook den neef van den Prins, Graaf wrrem van Nassau, niet te leur stellen, die het er op gezet had eene compagnie van 500 man voetvolk voor het Nederlandsche leger bijeen te brengen, vooral toen de Prins df zaak ernstig aanbe- val, en beweerde nog volstrekt voetvolk noodig te hebben ?, gelijk dan ook Graaf WILLEM FREDERIK VAN STIRUM later nog voetvolk in de kwartieren van Lippe ging lichten °, Maar nog scheen het leger niet groot genoeg. Mocht men zich de gelegen- heid laten ontgaan om van de troepen der Unie, .die na het verdrag met sprwora afge- dankt zouden worden, een goed deel over te nemen? Dus werden soacHm™ en RANDWIJK met de taak belast om een tal van 2000 man van het voormalige leger der Unie aan te werven. Veel gewichtigers hadden zij ook na den loop, dien de zaken in de Pelis genomen hadden, aldaar niet te doen, en toen nawpwrux tegen het einde van Mei naar Arnhem terug was gekeerd, bleef soacumm alleen achter om die zaak ten einde te brengen,“ welke de Prins met zulk een goeden uitslag bij de Staten voorstond, dat de andere Provinciën Holland overhaalden om de aanwerving niet van 2000 maar van 4000 in te willigen *. 1 Resol. Stat.-Gen. 18 Febr.; 26, 27, 31 Maart, 1621. Resol. Holl., bl. 349. 2 Resol. Stat.-Gen. 27 Maart; 3, 5, 9 April, 1621. Resol. Holl. 1621, bl. 363. 3 Resol. Stat.-Gen. 6 Mei, 1621. 4 Resol. Stat.-Gen. 24, 26 April; 3, 24 Mei; 7, 21, 29 Junij, 1621. Resol. Holl. bl. 393. Toen-de onderhandeling wegens het overnemen der soldaten nog niet gesloten was, vonden de Geünieerden goed, hen te betalen met assignaties op Hun Hoog Mogenden, alsof zij nog op sub- sidie rekenen mochten. Deze vrijpostigheid beantwoordden de Staten met de verklaring, dat zij DES YADERLANDS. 675 Maar nog was het leger naar ’s Prinsen oordeel niet groot genoeg om onzen bodem tegen eenen inval te verzekeren, of er iets mede uit te richten. Was het afdanken der troepen in de Palts eene gewenschte gelegenheid geweest om tot uitbreiding der krijgsmacht te geraken, het gerucht dat ook op een ander punt in Duitschland eene afdanking van krijgslieden zou plaats hebben, maakte de Prins zich ten nutte om de Staten tot het aannemen van nog meer troepen te bewegen. Zoodra toch de onderhan- deling van soacuna tot het gewenschte doel geleid had, liet de Prins aan de Staten- Generaal mededeelen, dat de Hertog van Brunswijk en, zoo het scheen, ook de Koning van Denemarken hun volk afdankten; bij deze mededeeling voegde hij de vraag, of het niet raadzaam zijn zou, daar de vijand zich gereed maakte om ons met twee legers te bespringen, een tweeduizendtal beste soldaten voor drie of vier maanden aan te nemen. De Provinciën vonden weder geene zwarigheid tegen de inwilliging van dit verzoek. Zij zouden nog zonder veel nadenken of zorg tot het opnemen van gelden de toevlucht genomen hebben, en beschouwden Holland als den natuurlijken financier der Republiek: Holland moest het weten of er bezwaar was om aan het noodige geld te komen, al of niet. Maar deze Provincie, die in de laatste jaren ruimschoots van het krediet gebruik gemaakt had, en gevoelde dat dit middel uit den aard der zaak beperkt en gevaarlijk was, schroomde de Staten te verbinden tot uitgaven, die niet door zekere inkomsten gedekt waren !. Dus werd het voorstel van den Prins aan Hollands over- weging toevertrouwd. Er werd wat opgevonden: de oorlogsbelastingen, die van nu aan, even als vóór het Bestand, door de plattelandsbewoners op de grenzen betaald werden tegen het hun door de Staten verleende vrijgeleide, zouden aangesproken kun- nen worden om deze nieuwe uitbreiding des legers te bekostigen, en was dat middel niet toereikend, dan kon men de Waardgelders met een even groot getal manschappen verminderen, als de nieuw aangenomenen bedroegen: op dezen voet werd de nieuwe lichting door sommerspixx en den Dortschen Afgevaardigde Tenesrerx in de Staten van Holland voorgesteld, en, toen men nog zwarigheid maakte, door den Prins nader „aanbevolen, ten laatste door Holland en straks daarop door al de Provinciën goed gekeurd. Maar naauwelijks was dit geschied, of het bleek, dat het nog niet zeker was, dat de Vorsten van Brunswijk en Denemarken troepen afdanken zou- den. Immers stelde de Prins de vraag, of, ingeval die afdanking geene plaats had, de derwaarts te zenden Commissaris niettemin soldaten ten getale van 2000 zou mogen die assignaties niet dachten aan te nemen: verre was het er van daan, dat de Geünieerden nog iets van hen te eischen zouden hebben: door tegen de bepalingen der Alliantie buiten hen om met spixoLa te onderhandelen, hadden zij alle aanspraak op subsidie verbeurd, en van nu aan rustte veeleer op hen de verplichting om de Staten te ondersteunen (Resol. Stat.-Gen. 1 Junij 1621). 1 Resol. Holl. 1621, bl. 461. 1621— 1625. 1621— 1625. Versterking der zeemacht. 576 | ALGEMEENE GESCHIEDENIS ——poaÓ(—————————— E — aanwerven. De zaak was nu eenmaal toegestaan; de gelden aangewezen; dus laat het zich denken, dat die vraag toestemmend beantwoord werd 1. | Maar ook ter zee diende men zich te wapenen ?: de riviermonden en stroomen moesten beveiligd, de Vlaamsche havens geblokkeerd, de koopvaarders van het geleide van oorlogschepen voorzien, en eene vloot bijeengebracht worden, met welke de vijand voor goed uit zee kon ‘worden geweerd. Daartoe waren in de maand Februarij gedepu- teerden van de Collegies ter Admiraliteit van Holland en West-Friesland te ’s Hage bijeengeroepen om met den Luitenant-Admiraal Obdam te beraadslagen. Het resultaat dezer bijeenkomst was het advies om 105 schepen uit te rusten, waarvan ál, bemand met 30 koppen, bestemd om in de binnenwateren, en 64, met 80 koppen, om: bui- tensduins dienst te doen. Ten einde dat getal bijeen te krijgen, zouden er niet minder dan 87 nieuwe bodems (56 kleinere voor de binnenwateren, en bi grootere voor de dienst in de ruime zee) door de drie Admiraliteiten, Amsterdam, Rotterdam en Hoorn of Enkhuizen aangeschaft en gewapend moeten worden, waartoe naar de gemaakte be- grooting eene som van 401,700 gulden vereischt werd. Bedenkt men, dat bij dit alles ook de vestingen in behoorljken staat moesten zijn; dat de verdedigingswerken van Papenmuts, Ravenstein, Gennep, Lieroord, Blokzijl en andere forten moesten verbeterd, voltooid of uitgebreid worden, dan kan men zich eenig denkbeeld vormen van de vreeselijke kosten, die zulk eene machtsontwikkeling Toestand der medebracht. Het aandeel van Holland alleen op den staat van oorlog van het jaar 1621 financiën onder al die uitgaven. bedroeg meer dan één millioen 800,000 gulden meer dan het vorige jaar, behalve de kosten van de Waardgelders en die, welke vereischt werden om het leger marschvaardig te houden 3. Het viel dikwijls bang genoeg om de aangegane geldelijke verplichtingen te beantwoorden en de Prins had menigmalen de gelegenheid om op den hem eigenen ruwen toon te klagen, dat er in den tijd van den ouden BARNEVELT nimmer, en thans ieder oogenblik gebrek aan geld was. Zoo baarde het reeds groote zorg, uit wat mid- delen de ruiters der Graven van srravm, dadelijk nadat zij in de dienst der Staten ge- treden waren, te betalen. Men wist op het oogenblik er niets beters op, dan eene nog niet eens toereikende som aan te wijzen, die toevallig door den Ontvanger-Generaal geïncasseerd was 4. Gedurig kwam die Ontvanger-Generaal, pousrEr, in persoon ter vergadering der Staten klagen en vragen. Nu eens was.het dat hij, in weerwil van al zijne pogingen, van de Provinciën geene penningen kon bekomen; sléchts door Hol- land werd zijne kas eenigermate gestijfd; dan weder, dat hij volstrekt geene kans zag ! Resol. Stat.-Gen. 4, 5, 10 Junij, 1621. Resol. Holl. 1621, bl. 446. 2 Zie hiervoor, bl. 557. 3 Resol. Holl. 1621, bl. 467. 4 Resol. Stat.-Gen. 2, 9 April, 1621. Resol. Holl. 1621, bl. 349. DES VADERLANDS. 577 om de wissels te betalen, door hen, die buitenslands troepen wierven of over den aanleg 1621— der fortificaties gesteld waren, op hem getrokken. In zulk een geval zonden de Staten- icd Generaal naar den Raad van State om advies, terwijl juist de Raad van State steeds van de Staten-Generaal moest trachten te weien, hoe aan penningen te komen. Om geld voor de fortificaties te vinden, eindigde men met den Ontvanger in de maand Mei te machti- gen eene som van omstreeks 154,000 gulden op te nemen !, Doch dit had toen geene geringe zwarigheid in zich. Te vergeefs trachtte de Ontvanger geld te krijgen: hij kon het niet te Jeen bekomen, niet dat de Staten-Generaal geen krediet meer hadden, maar het haperde daaraan dat er een zeker plakaat op den koers van het geld, in weerwil van de ernslige waarschuwing der andere Provincién, door Holland afzonderlijk was uit- gevaardigd, met het doel om het » onverdragelijk steigeren" van het geld tegen te gaan. De Staten van dit Gewest hadden dien maatregel volstrekt noodzakelijk geacht: zij wilden het slaan van » zwakke speciën” verboden hebben, ten einde het geven van opgeld op de »sterke speciën” te verhoeden. Maar sommige Provinciën lieten zich aanvankelijk niet bewegen tot het uitvaardigen van een gemeenschappelijk plakaat. Nu ondervonden zij weldra de gevolgen. Holland verbood den uitvoer van muntmateriaal, en het kantoor van den ontvanger werd overladen met speciën door de Staten van Holland buiten koers gesteld. Wie zou hem het verlies, daarbij te lijden, vergoeden? Er was geen middel op, dan dat de Provinciën, nadat Zeeland zoo ver gegaan was van de ambtenaren der Generaliteit in Holland zelve op te zetten de Staten van dit Gewest niet te gehoorza- men, zich eindelijk aan Hollands financieelen maatregel aansloten: hetgeen dan ook geschiedde 2, | Maar hoe, boven en behalve al die uitgaven voor verdediging en aanval te land, de kosten dier ontzaggelijke uitrusting ter zee te vinden? Ten spoedigste, zeiden de Gede- puleerden der Hollandsche Admiraliteiten, zou de daartoe benoodigde som gevonden moeten worden, »ten ware men de Collegies ter Admiraliteit in eene geheele ruïne, het bootsvolk in muiterij en alle equipage te water in schadelijke confusie wilde zien vervallen” Gelukkig lieten zij niet na, zelven een advies te geven. De Oost-Indische van de Oost. Indische Com- pagnie worden genoten en voor de belangrijke geldelijke bijdragen daarbenevens ontvangen, eenige — ge vorderd. Compagnie, zeiden zij, moest » voor de treffelijke voorrechten, zoo lang van het Land wederdienst bewijzen en het Land in deze nooddruft van geld met een belangrijke som bijspringen.” Voorts moest zij zich ontzien, de waarde van de in de Oost-Indién ge- maakte prijzen en van de ingevoerde goederen lager op te geven, dan behoorde, en ! Resol. Stat.-Gen. 30 April; 12, 13, 15, 19, 22 Mei; 22, 25, 28 Junij, 1621. Resol. Holl. 1621, bl. 442, 455, 469, 476. 2 Resol. Stat.-Gen. 29 Maart; 21, 30 April; 4, 11, 27, 20 Mei; 1, 3, 4 Junij, 1621. Resol. Holl. 1621, bl. 378, 435, 448, III Deen. 3 Srvx. 73 578 ALGEMEENE GESCHIEDENIS. 1621— dus ’s Lands wettig aandeel aan den buit geringer en de opbrengst der inkomende rech- ids ten minder ruim te maken. Dit was het eerste middel, hetwelk de gedeputeerden der Admiraliteiten aan de hand gaven om de nieuwe uitrusting te betalen. Een tweede was de invordering van eenig lastgeld van zulke koopvaarders, die geen kosten gedaan had- den om hun schip in staat van tegenweer te stellen, en anders kosteloos de baat der veilige vaart zouden genieten. Het in de derde plaats voorgeslagen middel was een ruime bijdrage door de Staten-Generaal aan de kas der Admiraliteiten te verleenen, iets waarop deze wel aanspraak mochten maken, aangezien de Generaliteit gedurende het Bestand, alleen uit de middelen van de Admiraliteit te Amsterdam, omtrent twintig ton gouds genoten, en de Oost-Indische Compagnie van dezelfde Admiraliteit tien ton gouds, en van die van Rotterdam vier ton, en van het Noordhollandsche Collegie éénen ton gouds ontvangen had. Ten vierde, moesten de licenten en convooijen tot het bedrag van vóór het Bestand verhoogd en eenparig en streng worden ingevorderd. Ten vijfde, behoorden de Admiraliteiten gemachtigd te worden om voorloopig eene zekere som te negotiëren. Aan het slot van hun advies brachten de gedeputeerden de belangrijke vraag ter sprake, in hoeverre het mogelijk zou zijn, in de tegenwoordige omstandigheden de vervolging der zeeroovers vol te houden. Wel begrepen zij, dat het veel opspraak geven zou, zoo men HAUTAINS vloot herwaarts riep en de zee aan de zeeroovers overliet; maar, daaren- tegen, HAUTAINS toestand in die wateren, zoo hij zich van geen veiligheidshaven meester maakte, kon hagchelijk worden met zijne uit den aard der zaak bij hunne jacht op de zeeroovers verstrooide schepen. Dus moest men zich niet al te zeer laten verschrikken door het geroep der kooplieden, die zich ook veel te veel waagden en evenmin den vijand als de stormen schenen te ontzien 1, — Nu het niet meer gelegen kwam, eene vloot in de Middellandsche zee te houden, werd van de stoutheid der koopvaarders bijma eene misdaad gemaakt. Dit advies, waarbij van de Oost-Indische Compagnie niet alleen groote opofferingen gevergd werden, maar zij tevens openlijk van bedriegelijke handelingen ter benadeeling van het Land beschuldigd werd, kon niet missen de verstoordheid van de machtige Bewindhebbers dier Handel-Maatschappij gaande te maken. ? Jammer maar, dat de Admiraliteiten, bepaaldelijk die van Amsterdam, mede niet gansch zuiver waren van Misbruiken san schuld. Ook duurde het niet lang, of er rezen hooggaande klachten over de handel- de Admiraliteitte .. ; ae ee B peii ver. Wijze dier Admiraliteit. De zaak leidde de Staten van Holland tot het benoemen van Neon: eene Commissie tot onderzoek van de misbruiken in de rekeningen van de Collegién ter 1 Resol. Stat.-Gen. 25 Febr. 1621. 2 In eenige steden van Holland was het getal der Bewindhebbers van de Compagnie door af- sterven aanmerkelijk ingekrompen, doordien men, met versmading van de bestaande voorschrif- ten, de opene plaatsen onvervuld liet. Dit gaf ook aanleiding tot opspraak (Res. Holl. 1621 , bl. E DES VADERLANDS, 579 Admiraliteit. In het begin van Mei (1621) bracht deze Commissie rapport uit, en het bleek, dat er in de rekeningen, vooral van het Collegie te Amsterdam, zeer vele blinde en aan verdenking onderhevige posten waren. De Admiraliteiten, en dit was wel te verwachien, gaven den Staten van Holland te kennen, dat zij hun geen verantwoording schuldig waren en geene meesters hadden te erkennen, dan de Staten-Generaal, Dus besloten dan de Staten van Holland, de zaak voor de Generaliteit te brengen. Zij zonden eene buitengewone Deputatie naar hare Vergadering met den last om te verkla- ren, dat er op diergelijke misbruiken gelet diende te worden, ten einde zij door het straffen der schuldigen geboet of ten minste door het invoeren van een beter reglement voor het toekomende verhoed werden. Op deze aanmaning benoemden de Staten-Generaal eene Commissie van onderzoek, bestaande uit de Heren voocT, murs, MAGNUS, ROODE, LYCLAMA, SLOET en SCHAFFER. Reeds voordat deze Heren iets konden uitgericht hebben, bleek het op eene in het oog vallende wijze, dat de leden der Admiraliteit te Amsterdam zich zoodanige afwijkingen van hunne Instructie veroorloofden, dat geen eerlijk man die Instructie zonder meineed kon bezweren. In deze dagen, namelijk, weigerde sacos propre, tot lid van het Collegie te Amsterdam aangesteld, den eed als zoodanig te doen, omdat de Instructie in vele opzichten niet werd nagekomen. Dit was den Staten- Generaal eene aanleiding om aan de verschillende Collegién aan te schrijven, dat zij hunne Instrucüe zouden hebben te volgen of binnen veertien dagen de redenen op le geven, waarom zij daarvan meenden te moeten afwijken. Hierop deed roppe en naderhand nog een nieuw lid, KLAAS CORNELISZ. VEEN, Burgemeester van Hoorn, voor- waardelijk den vereischten eed. Het laat zich echter denken, dat het, in weerwil van al dien ijver en ernst, in eene zaak, waarbij zoo vele aanzienlijke mannen betrokken waren, tot geen open- bare strafpleging kwam. De krachtsinspanning en het gezag van kundige mannen was vereischt om de noodige vloten te water te krijgen, en zou men dan nu de be- staande Collegies ter Admiraliteit ontstemmen .of vertoornen, en ze gaan zuiveren, bicttegenstaande zij in het slaatkundige ééne lijn met de Regering trokken? Redenen van staat waren voldoende geweest om de braafheid zelve te straffen, hier strekten zaj om aan de overtreding straffeloosheid te verzekeren. Dus vernam men dan, eerst, dat het onderzoek naar de gedragingen der Admiraliteits-Collegies geenen voortgang gehad had wegens de afwezigheid van de buitengewone Gedeputeerden van Holland, die aanvankelijk met die taak belast geweest waren. Nu Holland zelve voor de kiesche aangelegenheid scheen terug te deinzen, nam het Amsterdamsche Collegie een hoogen toon aan. Zij waren, dus schreven zij den 17den Mei (1621) aan de Staten dezer Provincie, van hunne Instructie afgeweken, omdat hunne voorgangers zich daaraan ook niet gehouden hadden. Voorts gaven zij te kennen, dat zij vernomen hadden, hoe een afgevaardigde uit Amsterdam in de vergadering der Staten »zeer was 15% 1621— 1625. 1621— 1625. 580 ALGEMEENE GESCHIEDENIS uitgevaren tot schade en nadeel van hun Collegie: dit dachten zij bij tijd en wijle te gedenken” — Ziedaar een volslagen dreigement tegen een lid van de hoogste Ver- gadering der Provincie op grond dat hij zich van zijn recht en plicht om vrijuit te spreken gekweten had. Hooger kon de vermetelheid niet gaan. Zoo oordeelden dan ook de Staten van Holland. Zij gelastten hunnen Gedeputeerden ter Generaliteit bij ver- nieuwing aan te dringen op het doorzelten van het onderzoek naar de misbruiken, en Hun Hoog Mogenden te verzoeken, de Amsterdamsche Admiraliteit rekenschap af te vorderen, wie de man was, die haar gezegd had, dat een lid der Staten zich op eene onwaardige wijze over haar had uitgelaten, en wie dit hid zijn zou, opdat den Staten van Holland behoorlijke voldoening gedaan werd, vermits zij niet konden dulden, dat een lid uit hun midden dus gedreigd werd. Onttrokken zich de Staten-Generaal, dan zouden de Staten van Holland zulks » met volle macht" zelven doen: immers was het onlijdelijk dat iemand uit hunne Vergadering, die »voor het gemeene beste of om eenige misbruiken in het beleid van ’s Lands zaken of het beheer van ’s Lands pennin- gen aan het licht te brengen, Staatsgewijze zijn gevoelen uitgebracht en een voorstel gedaan had, deswegens door iemand werd gedreigd, daar het Hun Edel Mogenden vrijstond in de hoogste regering vrijmoedig hun gevoelen te openbaren.” Evenwel blijkt het niet, dat aan de Staten van Holland voldoening is geschied, en wat erger was, het gansche onderzoek bleef achterwege: weldra stond het geschapen, zoo werd in de vergadering dier Staten zelven medegedeeld, dat er niets van zou komen en de zaken van kwaad tot erger zouden vervallen. In Junij werd den Staten van Holland medege- = deeld, dat het onderzoek weder was opgevat, maar tegelijk moesten zij vernemen, dal het wegens het vertrek der buitengewone Gecommitteerden weder vertraagd zou dienen te worden. De poging, die nogmaals werd gedaan, om te zorgen, dat de zaak niet ter zijde werd gesteld, bewees slechts, dat daartoe alle gevaar bestond, Intusschen waren de Admiraliteiten, en bepaaldelijk die te Amsterdam, ijverig bezig om de beste middelen aan te wenden ten einde eene groote vloot niet alleen voor een tijd te krijgen, maar ook te houden. Aanvankelijk was bepaald, dat zij de bodems huren zou, die tot versterking der zeemacht noodig waren; maar de huur kwam duur uit, en. het was voordeeliger ze te koopen: hiertoe verzocht zij machtiging, en de Staten van Holland verleenden ze, »omdat de oorlog niet was voor een tijd", en onder voorwaarde, dat de inkoop met zuinigheid werd aangelegd, »opdat alle aanleidingen tot bedenking en opspraak” afgesneden worden mochten, en alzoo geen nieuwe grond mocht gegeven worden tot de vorige klachten, dat de Admiraliteiten bij den inkoop van allerlei benoo- digdheden de leveranciers ten nadeele van het Land bevoordeelden !, | Resol. Stat.-Gen. 6, 8, Mei; 10 Junij, 1621. Resol. Holl. 1621, bl. 356, 415, 422, 428, 433, 441, 447, 479, 482, DES YADERLANDS. 581 Immers hadden de Staten-Generaal zich met het advies van den Luitenant-Admiraal 1621— van Holland en van de Gedeputeerden der Hollandsche Admiraliteiten in de hoofdzaak — vereenigd. Opmerkelijk was hierbij, dat alzoo al de inspanning om het Land van eene Hollandsche Ad- groote vloot te voorzien op de Hollandsche Admiraliteiten neder zou komen. Wel wer- PET den, toen dezen Collegiën vergund werd voorloopig de som van 100,000 gulden op te PE — nemen, die van Zeeland en Friesland mede gemachtigd een vierde van de bij hen be- noodigde gelden te negotiëren, maar hoe betrekkelijk gering zouden die gelden wezen, wanneer, zoo als het schijnt, de Admiraliteit van Middelburg slechts voor de blokkade van eene enkele Vlaamsche haven, en die van Dokkum voor de uitrusting van ééne pinas te zorgen had. In Holland waren de meeste hulpmiddelen voorhanden, van Hol- land waren de ijverigste pogingen te wachten: wel is waar, genoot men nu ook in Holland de baten van het vertier, hetwelk de ontzaggelijke uitrusting opleverde; maar waar, hetzij de genoegzame ondernemingsgeest, hetzij de gunstige gelegenheid ontbreekt, daar laat men gaarne de voordeelen aan anderen over, die de vereischte krachten bezit- ten om ze te behalen. Evenwel wilden de Staten-Generaal de Zeeuwsche en de Friesche Admiraliteit niet geheel buiten het spel laten. Zij riepen ze mede op om tegen den 14den Maart (1621) door hare Gedeputeerden nader op de » veiling der zee te adviseren en de middelen daartoe te vinden.” Bij deze bijeenkomst der Gedeputeerden van alle Nederlandsche Admiraliteiten zouden zich Gedeputeerden der Oost-Indische Compagnie komen voegen, ten einde zich met hen te verstaan, betreffende hetgeen men van hunne Maatschappij eischen mocht of hopen kon. In het advies van den Vloolvoogd onpam en van de Gedeputeerden der Admiraliteiten Het verdrag met de zeeroo- was in de laatste plaats de vraag opgeworpen, of het niet raadzaam zijn zou, de pogin- vers komt weder. gen iot uitroeijing der zeeroovers te staken. Deze voorslag viel zamen met de zucht, or ter sprake. die bij den Prins en zijne raadslieden bestond om de vroeger afgebroken onderhandelingen van vrede met Algiers 3 weder aan te knopen. Slechts omdat het wenschelijk was een reden te hebben om eene vloot in zee te houden, die bij het hervatten van den oorlog tegen den Europeschen vijand kon gekeerd worden, schijnt men de pogingen om vrede met de Algerijnen te sluiten opgegeven te hebben. Thans was die oorlog hervat en geene voorwendsels waren meer noodig om eene geduchte scheepsmacht uit te rusten. Ja! hield de strijd met de zeeroovers aan, dan kon hij nu een ernstige overlast worden, een groot gevaar medebrengen. Dus was men van ‘nu aan gezind tot eene poging lot het staken van den vervolgingskrijg tegen de Algerijnen, en er werd besloten aan onzen vlootvoogd in de Middellandsche zee te schrijven, dat hij zich, als het eenigzins doenlijk was, op denzelfden voet, als dit vroeger beproefd was, met hen zou trachten te verstaan. ! Resol. Stat.-Gen. 25 Febr.; 17 Maart, 1621. . 2 Zie hiervoor, bladz. 342—356. 1621— 1026. 582 ALGEMEENE GESCHIEDENIS — —m——————Pv/j——Ü——H-———!a————T He Slaagde hij niet, zoo moest hij nietiemin de Middellandsche zee ontruimen, en op de hoogte van Lissabon de schepen zijner vloot afwachten, die zich van hem afgescheiden hadden om eenige koopvaarders uit de Levant herwaarts te geleiden 1, — JOHAN MAURICQUE scheen de aangewezen persoon om de onderhandelingen te hervatten. De vervanging van den Consul wiJNAND DE KEYZER, die zoo dikwijls om zijn ontslag gesmeekt had, kon den Staten de gelegenheid geven zich op nieuw met de Overheid in Algiers in betrekking te stellen. Niettemin werd MAURICQUES verzoek om pr KEYzERS opvolger te worden en als zoodanig met een schrijven van Hun Hoog Mogenden naar Algiers te worden gezonden, aanvankelijk (den 25*"«» April, 1621) door de Staten-Generaal afge- slagen. Geen wonder: want de Amsterdamsche handelaars op de Levant, vreezende, dat de onderhandelingen, mislukken zouden, en meenende, dat er in allen gevalle op een bestand met de Barbarijsche Staten niet te bouwen viel, zagen vooruit, dat hunne rijkbeladen schepen weerloos aan de roovers pris gegeven zouden zijn. Dus trachtten zekere personen de geheele zaak te dwarsboomen, ja, wisten den brief op te houden die door den Raadpensionaris van Holland gesteld was, en volgens besluit der Staten- Generaal naar maurar zou gezonden worden. Doch de mannen van het gezag waren niet geneigd, voor dezen tegensland te wijken. Naauwelijks was het bekend gewor- den, dat de brief na veertien dagen nog niet verzonden was, of men drong er in de Staten van Holland op aan, dat er maatregelen genomen zouden worden om nmaAvrAIN ten spoedigste met het besluit der Staten bekend te maken, Dit geschiedde, en dadelijk stond het nu vast, dat MAURICQUE naar Algiers zou worden afgevaardigd, en HAUTAI eenen geschikten persoon van de vloot nevens hem derwaarts zou zenden 2. Lag alzoo menig aanzienlijk koopman in Holland de onveiligheid van zijnen handel in de Middellandsche zee als eene vracht van den oorlog vooruit; zouden de deelhebbers der Oost-Indische Compagnie zich belangrijke opofferingen moeten getroosten en hare Bewindhebbers zich van nu aan strenger gadegeslagen zien, dit een en ander was welgeschikt om velen en van de vermogendsten in de voornaamste Provincie tegen den oorlog in te nemen. Maar ook het algemeen had, in Holland vooral, reden genoeg om onder den weder aangevangen oorlog te zuchten. Op Holland kwamen de De last komt bezwaren voornamelijk neder. De andere Provinciën wierpen den last op de algemeene vooral op Holland neder. kas der Unie, en gevoelden zich niet zoo zeer elk afzonderlijk aansprakelijk voor de geweldige uitgaven. Zekere kosten op eigen verantwoording te nemen, daaraan onttrok- ken zij zich. Toen er geen geld voorhanden was om de versterkingen van Lieroord, die in de eerste plaats strekten om de grenzen van Groningen en Friesland te beveili- 1 Resol. Síat.-Gen. 20 Maart, 1621. Resol. Holl. 1621, bl. 328. 3 Resol. Stat.-Gen. 31 Maart; 23 Apr.; 19, 25, 27, 20 Mei; 4, 7, 15, 24 Junij, 1621. Res. Holl. 1621, bl. 356, 428, 431, 433, 451. DES VADERLANDS. 585 gg gen, in goeden staat te brengen, opperde men in de Staten-Generaal de bescheidene vraag, of men Friesland en Groningen niet zou kunnen verzoeken, de gelden, daartoe benoodigd, te betalen, op afkorting, voegde men er bij, van de bijdragen dier Provin- ciën voor 1622. Ì Dit was waarlijk niet te veel gevergd. Toen het plan was gemaakt om langs Waal en fJsel eene reeks van kleine wijkschansen aan te leggen, ten einde de omstreek van Nijmegen en de Veluwe niet bloot te laten liggen en den vijand alzoo het voorwendsel te benemen om van die Kwartieren oorlogsbelasting te heffen, was er de bepaling bijgevoegd, dat Gelderland de helft van de kosten zou dragen eener onder- neming, die hare ingezetenen voor brandschatting bewaarde. Dit nu achtte die Pro- vincie nog te veel gevorderd en zocht zich aan die bepaling te onttrekken ?. Maar Zeeland vooral gaf duidelijk te kennen, dat zij zich niets boven andere Provinciën of < bijna boven den gewonen staat van oorlog zou getroosten. Er verschenen buitengewone afgevaardigden van de Zeeuwsche Staten, in den persoon van SIMON VAN BEAUMONT, pensionaris van Middelburg, en van BOUDEWIJN DE WITTE, Secretaris van Goes, om te klagen over de ongelijkheid van de verdeeling der oorlogslasten, als onbillijk op hun Gewest drukkende, en om te herinneren, dat zij de versterking der Compagniën slechts ingewilligd en ten uitvoer gebracht hadden op de vaste toezegging, dat zij geschieden zou in afkorting van de gewone quote, en in plaats van de subsidiën, aan Bohemen en Duitschland verstrekt 3, Toch vorderden zij op hoogen toon, dat er buitengewone kosten gemaakt zouden worden, ter beveiliging van de, naar ’t geen zij vernamen, sterk bedreigde grenzen van Zeeuwsch-Vlaanderen. Zoo als zij verklaarden met verwondering ‚gehoord te hebben, waren bijna alle kwartieren in die streek slecht verzekerd: te laat was men er op bedacht geweest, JJzendijk en Aardenburg van nieuwe werken te voor- zien; de magazijnen waren ledig; te Oostburg en te Sluis was er naauwelijks een affuit voor het geschut, naauwelijks een plank om bij het opwerpen van de batterijen ge- bruikt te worden; geen korrel bruikbaar koren was er van ’s Landswege in voorraad. — Dit tafereel was sterk gekleurd, maar bij het onderzoek, door den Raad van State ver- ordend, was het niettemin gebleken, dat er veel voorraads te kort kwam. 