Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 2 Van het jaar 900 tot 1581 na Christus
á paaspt, IV, bl. 344. 5 pranpt, LV, bl. 27. 6 canLETON, ll, p. 397, 401. 1618— 1621. 398 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1618— met de Gereformeerde Prinses van Hessen was immers alreede afgesprongen. — Doch — d van BROCE om te doen beseffen, dat, had uxransoGarar ooren gehad voor hetgeen pecktus vrrensocaErt bem in Mei 1620 te Cantecroy buiten Antwerpen in persoon voorstelde, hij zich nog S i in geenen deele in eenen tegen zijn Vaderland verraderlijken handel zou gestoken hebben: het aftrekken der zuidelijke Nederlanden van de zijde van Spanje; het stichten van een degelijk voorbeeld van godsdienstrrede; het versterken van de partij der echte staatslieden in Frankrijk; het beschamen van'de dubbelzinnige staatkunde van Enge- land; het afsnijden van allen gewetensdwang, door Gereformeerden geoefend, ziedaar wat hij zich daarbij kon voorspiegelen. Doch de personen, bij wie het Bewind der Nederlandsche Republiek berustte, hadden alle reden om dergelijke verstandhouding ten hoogste te duchten. Prins mavmirs klaagde dan ook, dat uvTrEWwsoGAmAT » het Land te Brussel verried, en van binnen het vuur stookte; dat hij te Antwerpen op den uitkijk zat, en het wel bleek wat de Remonstranten voor hadden !." Hoe vyrensocagarT het ook aangelegd had, nimmer zou bij de verdenking van zamenspanning tegen zijn Land ontgaan zijn, en in allen gevalle ontbrak hem van de bestaande Regering elke machti- ging om te onderbandelen. Daarom onttrok hij zich en antwoordde hij op de voor- stellingen van den Aartshertogelijken Kanselier, dat hij, » eenvoudig, verdreven en be- droefd man,” de uitvoerbaarheid van een verdrag als waarop gedoeld was, niet begreep. Daarop lokte men hem door een voorwendsel naar Brussel, alsof het belang zijner medebannelingen zijne komst aldaar vorderde. Terwijl hij bij peckros was, en op diens „verzoek den aard der scheuring in de Nederlanden had uiteengezet, kwam de hertog van AEBSCHOT binnen. Nu begreep uvrzwBocaERT de gelegenheid te moeten waarnemen om duidelijk te kennen te geven, dat er van de Remonstranten geene medewerking le wachten was tot het bereiken der bedoelingen, die de Brabantsche Regering hebben mocht, Daags daaraan werd hij bij srrxora ontboden en zeer vriendelijk ontvangen; de Markies vraagde hem naar Prins gENDRIK, en sprak met zeer veel hoogachting van dezen Vorst; voorts verzekerde hij UYTEnBOGAERT, dat de Aartshertogen last gegeven hadden, hem eene jaarwedde toe te leggen. De predikant weigerde beleefd, maar stellig; doch SPINOLA wilde van geene weigering hooren, Toen nu in de maand Augustus (1620) oek de Markies pz cueva hem wilde spreken, verontschuldigde hij zich; maar een her- haald verzoek kon hy niet afslaan. Hij kwam, en de Gezant scheen het loen juist zeer druk te hebben, zoodat hij hem niets zeide, dan dat hij veel goeds van hem gehoord had en vurig wenschte, dat hij katholijk ware: in welk geval hij goede diensten zou kunnen doen. Van deze voarwaarde, dat hij katholijk zou moeten worden om diensten te kumnen bewijzen, hadden wij nog niets vernomen. Ook bleek nu, dat zich een Spanjaard met de zaak bemoeid had, Curva, voorzeker bekend met het voorgevallene 1 pmaNDT, IV, bl, 27, 28. DES VADERLANDS. 399 — EM —— — rm tusschen PECKIUS en UYTENBOGAERT, en duchtende, dat er voor Spanje nadeel uit zou voortvloeijen, schijnt de zaak in duigen te hebben willen werpen: immers zoo de oude voorwaarde der verandering van godsdienst op den voorgrond gesteld werd, was er aan geen verdrag te denken, Inderdaad Spanje hield Belgies geluk tegen: Belgie moest een werkinig in de hand harer slaatkunde blijven. Maar al had de Spanjaard de edel- aardige denkbeelden der Brabantsche patriotten niet gedwarsboomd, de partij, die in de Noordelijke Nederlanden de zege had behaald, maakte hanne verwezenlijking thans ook van deze zijde onmogelijk. Het belang der Regering van de Vereenigde Provinciën en dat van Spanje in de zuidelijke Nederlanden trok ééne lijn om Noord en Zuid gescheiden te houden. Voor een man ik zeg niet van vxTENsOGAERTS braafheid, maar van zijn doorzicht, was het gevaar, dat hij voor dat lokaas bezwijken zou, niet groot. Slechts voor de blindheid des eigenbelangs of voor de vooringenomenheid eener oppervlak- kige beschouwing, bestaat erin zulk een geval verleiding. Voor uyrENsOGAERT bestond zij niet, Hij verklaarde onbewimpeld, dat hij niet van godsdienst kon veranderen, noch de liefde en plicht jegens zijn Vaderland verzaken. Desniettemin deed men nog eene poging hetzij em hem voor de Spaansche belangen te winnen , hetzij om hem door oneer onbruikbaar te maken: men ontzag zich niet, goud in zijne oogen te laten blinken. De pensionaris van Antwerpen, JAVARELLA, ging hem bezoeken, en terwijl hij hem van eene gunstige beschik- king sprak omtrent zekere rente, die zijne huisvrouw in Brabant bezat, doch die vóór het Bestand verbeurd was verklaard, poogde hij hem een handvol gouds in de hand te stoppen met de verklaring, dat dit eene gift was van geene beduidenis, maar dat zijne Hoogheid meer voor hem doen wilde, Urrensocazar beantwoordde deze vernederende bejegening, zoo als zij verdiende, De pensionaris ging henen met het zeggen, dat hij tot hetgeen hi gedaan had, last gehad had van setwora !. Het spreekt van zelf, dat dit onwaar was. Ware het zoo geweest, hij had semoras naam verzwegen. Maar de Spanjaarden, die hier in het spel waren, wilden uvTENBOGAEAT in de meening brengen, dat de Italiaansche edelman eene ljn trok met hen, en niet met de Brabantsche patriotten. Ten einde alle uitstrooisels, die uit deze ontmoetingen voortvloeien moesten, af te snijden, diende er iets van vvTxwso- GARRTS zijde gedaan te worden. Reeds vóór het eind van het jaar 1619 was hij er op bedacht geweest om zich tijdelijk uit Brabant te verwijderen en wel met zulk eene bestemming, als welke alle vermoeden van verstandhouding met den ouden vijand der Republiek den bodem moest inslaan, Hij verzocht den Engelschen Agent te Brussel, den Heer raumsurL, om voor hem van den Koning van Groot-Britannië de vergun- ning te verwerven van in Engeland te komen, ten einde zich bij Zijne Majesteit te rechtvaardigen. — Waren zijne bedoelingen van dien aard, dat zij voor Koning JACOBUS aannemelijk gemaakt konden worden, die nog altijd de groote patroon der 1 ppano?, IV, bl. 342—346. 400 ALGEMEENE GESCHIEDENIS LO 1618— _ staalkunde, welke in Holland gezegevierd had, heeten moest, dan moest er wel niets pone S aanstootelijks in gelegen wezen. Doch de leiders der Staten duchtten den invloed, dien UYTENBOGAERT op den Koning kon hebben, en toen cARLETON den Staten berichtte wat hij verlangde, lieten zij hem verzoeken te willen bewerken, dat zijne begeerte niet werd ingewilligd, en »maalden” hem vrrENsocAzaT bij deze gelegenheid op nieuw » met al zijne kleuren af”, dat is, zij waarschuwden den Engelschman tegen hem, als een hoogst gevaarlijk persoon. Ook canon te Londen kreeg eene onderrich- ting in denzelfden zin. Men zag hem nog liever in Brabant, dan aan het Engelsche Hof, en Prins mavzits liet zich thans ontvallen: » hij is wel, waar hij is, en het is besi, dat hij daar blijve 1." Beletten de Staten hem alzoo eenen stap te doen, die hem in aller oogen moest rechtvaardigen, zij waren daarom niet van zins hem en zijne medeballingen voortaan als gerechtvaardigd te laten beschouwen. Integendeel het maakte. tegen de zomervergadering der Staten van Holland een der punten van beschrijving uit: »Alzoo men blijkbaar bemerkt, dat de uitgezette predikanten zich gedurig in de Landen der Aartshertogen blijven ophouden en naar groote waarschijnljkheid met de lieden aldaar in verstandhouding staan, zoo zal er op gelet dienen te worden, of men tegen hen als zich gedragende gelijk zamenzweerders tegen den Staat, niet bij nader order behoorde te voorzien, alsmede tegen dezulken, die hunne predikatiën, welke tot oproer en opstand leiden, gaan aanbooren" ?, Wanneer men deze aantijging met de waarheid vergelijkt, doen zich de Staten hier als ten hoogste sohuldig aan laster voor, Maar waar is het, dat de denkbeelden der vaderlandslievende Brabanders, met welke sich de Remonstranten tot heil en vrede der beide deelen van Nederland zouden heb- ben kunnen verstaan, het tegenwoordig Bewind met den val bedreigden, en het is niet onwaarschijnlijk, dat een curva zelf gezorgd had, dat vrrzwsocazaT by de Staten als zamenzweerder en als op het punt staande om katholijk te worden, werd aangebracht, Maar dat Bewind zou niet ten val komen, en men moet erkennen, dat het alle mogelijke maatregelen nam, die geschikt waren om zich te handhaven. 2 Resol, Holl. 1 Julij. Het is het 12de punt (bl, 120). . 3 Zie hiervoor, bl. 16, 17. 017 1-14 Beede Sea eee hei eee malla SERI LLLI 1 HILL iaa. ree CELT SHEE ER Boom ee er = beh LI oe # LI IIT oe idid T hh he) ids "ian | - warns pa ud EET KETTERS "mash "PETI beers pend bin + Fe AAATITTTITITTTT a 3 ~ T oe pa oes IITTIITE AH LHLLLLITTISUI TIT hit tinea bbb Peta chs oe Pinta en a2 et Le Belie SECC FP St tee ae ees A L BE * . ` 3 * ax e 8 b ene = - t " & A ‘ e U eh $ i T . - (9 SANA TTT UNE RAR RUIEN n BEE aad aun. OO NR IC (OIM ul amr ca Pa ameta m et Y l a " 1 J. t ? . P ! . $ . T z BEP 5 2 "ay ‘ ben, ` ` vit é ti aaf aie E Nr hd , ? f, M O Iu ?1 B x " a | 7e PG Pat ” ben fi: Z , Ine 07 f T , ? J : 4 da * E el, toa ý - £ á à t 2 “ne -s 7 . : 6 8, * , Dr t ^ . bss * y 7 . vw Ed - 2 . s oe uec E HEEL OM ES EIUS te — EN ’ so 1. h ae ra ere yr « : 4 "Er * , P R r 4 eo Am. s [ae 2a 31 tfgàlagpa X oT : ies ros tri 7 ' ^.. ` EET t » v : H j B vu d re. -°> afro ` ‘ , amen vin o e s ta t, 39 os M a i ` di ! T . 5 " ‘4 NN 3 ^ P hi eit og © doe t E bus (dq EJ t od is x ^ a " » . è 3 n "t. e ase Civ n eC Er ENA PE 07. n Dot EL a » ft 3 : — fay d. j -a sd d t : t L , L * * » H = oem ATEL da «ox a ‚Re Beels fa tte. DI Nat Ue c : ? e gre SIP * £3 ti f * « Oy 1 : 1 . xe e ee 2 (à Cong [Lj t 4 $ 4 5 ’ d 1 M DE so? iJ 5 we P ` vat F x wn 3 EE 3 e — eg tc 4. . M F d C . ` © othe bs ek! ^t a? » un t a -i 3 A * ts, 2 fi E * pe e ý *, & fr 3 *. 5 . E ub f c Ned FEN i ES F is (HUN ít Meta vro. eru de ^. - ~ ' x: , » * t: - * ne cael $ d T [EE 4 e . E Code te 06 ifto T. ach SARAR du Poca ovo nonc aoh LI L] * 5 * : * 1 : 5 7 i . a . v : ' ti mi . vo ei 1 3t lu. LM aut ft. ^t svt 6, Z *$5$4 - Nue 4 4 a D in bo» " e . 5 - ¢ - 4 1 * , " : g udo Ub Bn t a E de up us un caesadb a ae de, aai id . ` B — . - D . SM rS l- hd us LP Va fy E . € 5 ` ME id ren en (06 cr. ° s b: 1 #8 ‘ ° . ^ M en P - i 35 XT NN i — Te ae * = ao * ` ` A . B a B * - ^ í . . ^ £ , oe * - * . st 2b 2 eU ut i ute ga t — L . Ma NT ert * 1 : : : » ' . bey J * ` * $ s : LI Lol | ak} *. b w^ a s s * E ^ * E ONE B - . * * E oe l N * r ha * ` z * r o, 4 ` . r . M SETUP . ! "atta ea ` í i». 1’ Nat * s — PE J Ts 4 e 5 5 Ld . » - 3 ~- wae udo atl. t5 + IDs ore goa 2] cas ra s. o4 i r 3 ' , . ; a ib " A . * t ` ⸗ XS MI Di Z : 000 P MECHE CA NN IE a i Apu 1 Ld a . È |, e [E 1 s dn . ' os . ` ^ - TIE »à * Ub s E ` ` tg 1f 2 FO, act "ED «om « , è a s r * eee $ e — Dy bori! ooa’ ct a TRA 07. t 1 ` — — net — — ` Pee (6 2s $ EE" 1 E Y > *, rc S » t P ; s. L ⁊ toe, bie 2 AC ths t: — € LAE 5 E EL E 4 . : - 3 * 4 7 s z $ * É bi zel m $ L en 1 t zn E e — * : - a: * —* , f a % e^ " ke 4 a ú I , L] t, 1, * C] i . x = x . : n » "e "d eo . Ld aoe . è * 'e eo » Li es * —— hr 4 E N * . E a eo Te « * ` a. 1. 1 + - e- ` $ "E 4 vo. vt (079 te, ai En ít " $ P "P t i 4 EP he. , ' ` L4 : 5 1 x è ? E 7 ^. s j ae Cee 5 te i = b : . 1 z, a, "nat , A o * F ; . 1 ` i : gi. £^ iige C. E vy ELT ter m E ; ^. ` n D 1 ' ee e nw A 2 «c V ot we ° e " o , tovt z »? i t 5 4 ra ; : . 4 x * r wane tt ME PLE CE DE 27 e’, e * : Q5 . . A € » > ^ , $ * + * T Seti wonder. SAE NEE UE dee cs u 3 = : &. n 8 í * " ) i 22 ` . * D b oat vy LU vef] tf s i n t A. x x x , . E » aes * ` < “a t. 7 eeu an ti Z7. r b. [E EN E Ng wee ietacttas Desens muaa VALOR Lsecous, aiui” Utih AV apri; iu SCA 4U10J. III Deer. 5 STUK, 51 12s on DES VADERLANDS. 401 mma ———À——-—— Í!— seem! 0! am a có cUm CÜ GNU EUN) lijkheden te onthouden en zich naar de gesloten accoorden te gedragen; tevens gaven 1618— ij den troepen, die zij te Embden, te Lieroort en elders hadden, bevel, zich door did geene der beide partijen tegen de andere te laten gebruiken. Niettemin waren de zaken in het Graafschap in den herfst van het jaar 1618 zoo gesteld, dat zonder tijdige tusschenkomst de partijen handgemeen stonden te werden: Landdag werd er tegen landdag gehouden, en de eene dezer beide Vergaderingen was voornemens de andere te verstoren. Voor het einde van het jaar kwamen er al weder Gecommitteerden van de Ridderschap, de stad Embden en een deel van den Huismansstand te 's Gravenhage, om gezamenlijk (want Embden was thans mede tegen den Graaf in verzet) hunne be- langen en klachten voor te dragen. Zij werden weldra door afgevaardigden van den Graaf en weinige dagen later van de Steden Aurich en Norden en van het andere deel van den Huismansstand gevolgd, en op nieuw moesten de Staten-Generaal eene Commissie uit bun midden benoemen om de partijen te hooren. Terwijl deze Commissie zich daartoe verledigde, kwam er bericht uit Embden, dat de Graaf in deze stad was De Graaf van aangehouden. Caareron bemoeide zich dadelijk met de zaak. Hij was, verklaarde hij, — gevangen gehou- volgens zijnen last verplicht de oogen geslagen te houden op den toestand van Oost- $., Friesland wegens de verwantschap, waarin de Koning van Groot-Britannië tot den Graaf stond, en verzocht alzoo de-Staten hun gezag te gebruiken, opdat de Graaf, wiens lot alle Vorsten zich zouden aantrekken !, dadelijk ontslagen mocht worden. In tegenwoordigheid van Zijne Excellentie en Graaf wittem LODEWIJK werd alsnu be- sloten, vooreerst, dat elk der Oost-Friesche partijen éénen uit hare te ’s Gravenhage aanwezige vertegenwoordigers naar Embden zou zenden om de invrijheidsstelling van den Graaf te bewerken; ten tweede, dat weldra eenige Gedeputeerden uit de Staten zelven naar Oost-Friesland zouden vertrekken om de nieuwe geschillen uit den weg te ruimen. De Oost-Friesche afgevaardigden hadden nu te ’s Gravenhage niets meer te ver- wachten: zij kregen hun afscheid ten einde ten hunnent de komst der Nederlandsche Commissie te gaan verbeiden, welke zamengesteld werd uit de Heren CROMHOUT, Commissarissen der Staten der- JOACHIMI, SCHWARTSENBERG, COENDERS en EUSSUM, Met HERMAN VAN DULMEN, als Secre- waarts gezonden. taris, Verlangende met gezag op te treden, stelden deze Heren de vraag, of het niet dienstig zijn zou, dat er eenige oorlogschepen naar de Eems gezonden en eenige Com- pagnién voetvolk op de Oost-Friesche grenzen bijeen getrokken werden. De Staten lieten deze zaak aan den Prins en Graaf wrurem LopEwrnx ter beslissing over. De eerste zorg der Nederlandsche Gedeputeerden was de invrijheidstelling van den Graaf. Deze dienst, gevoegd bij de vergunning van uitstel der terugbetaling van de hem ge- ! Werkelijk ontvingen de Staten later brieven van den Aartsbisschop van Bremen en andere Vorsten uit die oorden, -ja zelfs van den Koning van Zweden, ter aanbeveling van de belangen en rechten van den Graaf (Resol. Stat.-Gen. 16 April; 16 Mei, 1619). III Deer. 3 STUK. 51 1618— 1621. 402 ALGEMEENE GESCHIEDENIS GE EE ENE — leende som, maakte den Graaf niet toegefelijker jegens zijne onderdanen. Na drie - maanden in Oost-Friesland vertoefd te hebben, keerde de Commissie in het midden der maand Maart met een ontwerp van schikking tusschen de partijen te ’s Gravenhage terug. Alleen de Heer van SCHWARTSENBERG, die zich tegen den Graaf in het bezit zijner Heerlijkheid Oldersum had te handhaven, was nog in Oost-Friesland achter gebleven. Doch voordat de maand Maart ten einde was, kwam er een verzoek van den Raad der stad Embden, door den Commandant der Nederlandsche troepen en den Heer sCHWARTSENBERG ondersteund, dat toch de Gecommilteerden ten spoedigste mochten terugkeren, daar de Graaf tegen zijne belofte de inning der belastingen belette. Da- delijk gaven de Staten aan dit verzoek gehoor, en zonden de Commissie, versterkt met eenige nieuwe leden, de Heren aruMMER, voor Gelderland, VAN ZUILEN VAN wxizvELT, Heer van Gerestein, voor Utrecht, en pxvTECOM, voor Overijsel, naar Oost- Friesland terug, met den last om aan alle onordelijkheden voor goed een einde te maken, en toen het nu Junij was geworden vóórdat dit doel bereikt: was, vermaanden zij hunne Commissie in Oost-Friesland de onderhandelingen aldaar »met autoriteit” te bekorten, of ten minste Hun Hoog Mogenden bericht te geven van de beletselen, die men ontmoette. De Graaf achtte zich door de Commissie verongelijkt, toen zij eindelijk den 124 Junij uitspraak deed, en ook de tegenpartij meende te zeer bezwaard te zijn. Niettemin verklaarden de beide Stadhouders die uitspraak overeenkomstig de instructie, en wilden zij de partijen vermaand hebben, zich daarnaar te voegen. Na dit alles scheen men op het eind van Julij (1619) niet veel verder gekomen; want wederom verschenen er Afgevaardigden van den Graaf en van de steden Norden en Aurich en een deel van den Huismansstand, wier mededeelingen alweder overleg vorderden. De stad Embden had zich thans geschikt, en drong ten krachtigste aan op de uitvoering van de gevallen uitspraak, ten einde van hare » ondragelijke lasten en den zorgelijken toestand”, waarin zij verkeerde, verlost te mogen worden. Hun Hoog Mogenden gaven dezen wensch gehoor, begerende, dat er in het onrustige Gewest, bepaaldelijk op het stuk van de heffing der belastingen, iets blijvends tot stand kwam tegen den tijd dat het Bestand zou geëindigd zijn. De Nederlandsche troepen toch moesten uit de te heffen bijdragen betaald worden, en dien eisch achtte men zoo dringend, dat Zijne Excellentie en de Raad van State den raad gaven, de belastingen door middel van het Nederlandsche krijgsvolk te innen, vermits de Huismansstand anders tot de opbrengst niet te bewegen was. Werkelijk werd het Landschap bij proclamatie, door twee trompetters der Staten afgekondigd, aangemaand de belastingen te betalen op straf van door Staatsche troepen overstroomd te worden, Verre derhalve was het daar vandaan, dat alles nu vereffend en bijgelegd zou geweest zijn. De Graaf liet zich aan de uitspraak en de uitgevaardigde amnestie genoegzaam niet gelegen liggen, en die van Embden en de Ridderschap ver- klaarden niet op den Landdag te kunnen komen, zoolang er geene degelijke verzoening DES VADERLANDS. 405 bad plaats. gegrepen. Thans konden de Staten niet anders dan hunner Commissie den last opdragen, om, zonder op de gemaakte bepalingen en verleende inwilligingen terug te komen, de partijen tot inschikkelijkheid aan te sporen. Bij vermaningen echter bleef het niet; ook met kracht van krijgsvolk traden de Gecommitteerden op 1. Tegen het eind van September (1619) kwamen zij op twee na terug: de partijen, verklaarden zij, sonden te halsstarrig tegen elkander over, dan dat er aan welwillende uitvoering der bepalingen te denken viel: slechts de weg der » autoriteit” stond den Staten-Generaal open. Niettemin gaven Hun Hoog Mogenden den moed nog niet verloren en zetten de pogingen voort om tusschen de parten, die hare Afgevaardigden wederom naar 's Gravenhage gezonden hadden, vrede te stichten: dag aan dag verledigden zich de Prins, de Graaf, de Raad van State en Gedeputeerden der Staten-Generaal tot het overwegen van de belangen der Leden van het ongelukkig zoo verdeelde Landje, dat ook voorzeker het juk van de Nederlandsche voogdij onwillig droeg. Eindelijk wisten zij er niet beter op dan de Assignatoren, die den Landdag beschrijven moesten, voorloopig te raden, zulks ditmaal in het geheel ‘niet te doen. Hierdoor toch alleen waren zij ontheven van de verplichting om te beslissen, welke der door de partijen tegen elkander verkozen Land- dagsgedeputeerden zij voor wettig hielden: zoo alleen schenen nieuwe onlusten voor- komen te kunnen worden en de verpachting der middelen voortgang te kunnen heb- ben, wier langere vertraging Hun Hoog Mogenden » een onherstelbare ramp” rekenden. In de laatste dagen van het jaar 1619 kwam er op nieuw eene beslissing der Staten tot stand, die zij, om verdere overwegingen af te snijden, besloten niet aan de ver- schillende Oost-Friesche afgevaardigden te 's Gravenhage mede te deelen, maar door dezelfde Gedeputeerden als vroeger plechtig en met gezag ten uitvoer te laten leggen. Reeds vóór hun vertrek: zond een der nog in Oost-Friesland vertoevende Com- missarissen het bericht, dat de algemeene middelen thans » met alle welvoegelijk- heid" ten zijnen overstaan verpacht waren. De toewijzing dier middelen behielden de Staten zich voor: althans den Graaf, dien zij juist op nieuw door de verlen- ging van het hem gegeven crediet aan zich verplichtten, verboden zij »de han- den ter voldoening zijner aanspraak aan de verpachte middelen te slaan.” Tevens verzochten zij hem tegen den tijd, dat hunne Gedeputeerden in zijn Graafschap zouden aangekomen zijn, de Landstenden zamen te roepen. Nog vóór het einde der maand Maart (1620) vertrok de Deputatie naar Oost-Friesland. Op den Land- dag te Norden vaardigde zij »op de Oost-Friesche grieven” eene beschikking uit, die in Julij, na hare terugkomst, door de Staten-Generaal, tegelijk met de in Junij 1619 gedane uitspraak, behoudens eenige wijzigingen geratificeerd werd, en aangezien de ! Bij het brengen van krijgsvolk in Norden vond men tegenstand en eenige burgers sneuvelden (Resol. Stat.-Gen. 6 Sept. 1619). 51 * 1618— 1621. ` 1618 — 1621. Bemoeljingen der Staten tot afschaffing den Oldenburg- schen tol op de Weser. 404 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Graaf zich over die beslissingen ten hoogste ontevreden betoonde, ja, verklaarde zich bij de eerste gelegenheid daartegen te zullen verzetten, zoo kreeg de Commandant van het garnizoen te Embden de noodige instructién om alle geweld. van ’s Graven zijde dadelijk met zijne Nederlandsche krijgsmacht te keer te gaan. Ook behielden de Sta- ten, in weerwil van het verzoek wan den Graaf, wegens de dreigende houding van den vijand, hun krijgsvolk te Lieroord en verordenden de verbetering der versterkingen yan het kasteel aldaar, Men scheen in dezen tijd een aanslag van den vijand tegen Embden te vermoeden en den Graaf, wiens broeder eene aanzienlijke betrekking in het leger der Aartshertogen bekleedde, verdacht te houden van het voornemen om sPINOLAS hulp in te roepen. Zulke grieven moesten den Koning van Groot-Britannië beletten zich de belangen van zijnen beschermeling tegen de Staten aan te trekken. De kosten van het langdurig verblijf der Nederlandsche Commissarissen werden aan Oost-Friesland in rekening gebracht !, Zoo traden de Staten als machthebbenden in de zaken van het Graafschap Oost- Friesland op. Zelfs op de rechtspleging ontzagen zij zich niet invloed uit te oefenen, wanneer eenig rechtsgeding hunne maatregelen belemmerde. Vermits, zeiden zij, de onzekerheid van het recht van bezit van het Huis te Oldersum verscheidene onge- legenheden veroorzaakte, zoo stelden zij den belanghebbenden partijen termijnen en richtten alles dus in, dat de zaak binnen eenen bepaalden tijd uitgewezen zijn moest, »alles zonder prejudicie van het proces te Spiers bij het Kamergericht hangende” 2. Deze verklaring hield juist de erkentenis in, dat men het Rijksrecht dit maal niet telde. Maar wel andere inmengingen veroorloofden zich de Staten in zaken, die het Duitsche Rijk en het Rijksrecht aangingen. De afschaffing van den tol op de Weser, door den Graaf van Oldenburg geheven 3, was iets waarnaar zij steeds bleven streven. Deswegens richtten sij in Augustus, 1619, een schrijven aan dien Graaf, en gaven aan hunnen Agent te Heidelberg geloofsbrie- ven, ten einde hij deze zaak bevorderen zou bij de Keurvorsten, te Frankfort vergaderd, en bepaaldelijk by den Keurvorst van de Palis. Zoo maakten zij van hunnen invloed op dezen Vorst, dien zij oneindig aan zich verplichtten, gebruik om hunne belangen en inzichten te bevorderen. Tegelijk bracht de Heer murs teweeg, dat er aan dezelfde Vergadering te Frankfort een brief gericht werd, strek- kende om de buitengewone tollen op den Rijn af te schaffen, en in geval dat niet geschiedde, met de aanwending van middelen van wedervergelding te dreigen 4, — De tusschenkomst te Frankfort ter afschaffing van den Wesertol trof geen doel. Slechts 1 Zie de Resol. der Stat.-Gen. telkenmale van 8 Aug. 1618 tot 25 Julij 1620, en voorts CARLETON, ll, p. 392, 399; III, p. 6, 39, 49, 50, 118, 119, 152, 153, 244, 352, 353. 2 Resol. Stat.-Gen. 20 Nov. 1619. 3 Zie hiervoor, bl. 16. 4 canLETON, UI, p. 123. DES VADERLANDS, 405 i = ——— de Keurvorst van Brandenburg en de Vorst van Palts-Neuburg hadden het verlangen der Staten ondersteund, en de Graaf van Oldenburg was in het gelijk gesteld: van de vertoogen van den Raad van Bremen was te Frankfort niet eens naar behooren kennis 1618— 1621. genomen. De Regering dezer Hansestad liet de zaak hierbij niet berusten, Zij zond Afgevaardigden twee afgevaardigden naar ’s Gravenhage, en, herinnerende aan de alliantie met de Hansesteden gesloten, die de handhaving der vrije vaart op de Oost- en de Noordzee van y 8 en de zich daarin uitstortende rivieren ten doel had, verzocht zij de ondersteuning der Slaten, met te meer hoop van gehoor te vinden, omdat de Rijksvorsten bij hunne beslissing klaarblijkelijk beoogd hadden, eene waarschuwing te geven aan de Vereenigde Provinciën wegens hare inmenging in de Duitsche zaken, en aan de stad Bremen, wegens de stoutheid, in het aangaan van het verbond met die Republiek aan den dag gelegd. Deze stap der stad Bremen noopte den Graaf van Oldenburg zijne zaak mede voor de rechtbank der Staten te brengen. Immers had hij alle reden om te duchten, dat het recht, hem door de Rijksvorsten toegekend, hem weinig. baten zou, en er spoedig eenige Nederlandsche oorlogschepen op de Weser zouden verschijnen om hem de uitoefening van dat recht te beletten. Dus besloot ook hij Gezanten herwaarts te zenden. Zij kwamen in de laatste dagen van November (1619) aan. Hoezeer zij de aanmerking niet verzwegen, dat zelfs de Koning van Denemarken en de Hertogen van Brunswijk-Luneburg, schoon meer dan de Vereenigde Provinciën bij de zaak belang hebbende, niet tegen zijnen geringen tol waren opgekomen, was echter hun toon uiterst vereerend en onderdanig. De Graaf, dus verzekerden zij, was, wat ook de laster zeggen mocht, dezen Landen van harte toegedaan, en wilde levens met Bremen gaarne vredo houden. — Zoo verre was het er vandaan, dat de Vorsten van Brunswijk- Luneburg tegen den tol zouden opgekomen zijn, dat zelfs een hunner, de Bisschop van Minden, de zaak van den Graaf bij brief aan de Staten aanbeval. Het Stift Paderborn, daarentegen, kwam tegen den tol op, en van nog andere belanghebbende Vorslen en Steden was de toestemming nog twijfelachtig. Dit bleven de Staten niet in gebreke in hun antwoord op de vertoogen van Bremen en van Oldenburg te laten gelden. 406 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1018— Kamergericht te Spiers hangende was. Op grond van dit een en ander vertrouwden TUS do Staten, dat de Keizer de erkenning van den tol niet sou bekrachtigen, en ver- — zochten den Graaf niet alleen, maar vermaanden hem op nieuw, dat hij » tot ver- hoeding van misverstanden en ongemakken’ van dien tol sou afzien, » blijvende nietlemin in alle andere gevallen geneigd, hem tot welstand van het gemeene Evange- lische wezen te gelieven en het vriendschappelijk verkeer met hem voort te zetten.” Beiden, de Bremensche en de Oldenburgsche Gezanten, kregen na de ontvangst van dit antwoord een geschenk tot tegemoetkoming in de kosten van hun verblijf, De Gezanten van Oldenburg lieten zich evenwel zulk een afscheid niet geven zonder eene schriftelijke verklaring over te leggen, dat de Staten, in plaats van de gronden van den Graaf te wederleggen, slechts beweringen, en sommige daarvan onjuist, daartegen hadden over- gezet: het antwoord konden zij slechts tot nader rapport aannemen, en voor het geval dat die van Bremen zich daarvan in hun voordeel mochten bedienen, behielden zij uitdrukkelijk het recht van den Graaf voor. Ongetwijfeld zou deze den tol bij ver- nieuwing invoeren, en dan zouden Hun Hoog Mogenden, dit vertrouwden zij, Zijne Genade geen beletsel in den weg leggen, veel min de soevereiniteit van het Heilige Roomsche Rijk en zijne Leden willen krenken, maar veeleer het recht handhaven en overeenkomstig hunne aanbieding eene vriendschappelijke gezindheid jegens den Graaf betoonen. — Deze taal liet geene onderwerping van den Graaf aan het goedvinden der Staten verwachten. Werkelijk veroorloofde hij zich weldra eene daad van vijandelgkheid door een der afgevaardigden van den Aartsbisschop van Bremen, naar de Nederlanden bestemd, gevangen te nemen, en zijne krijgsmacht te versterken. Na veertien dagen lang gevangen gehouden te zijn, kwam de Gezant met zijnen medgezel in het begin van Februari) (1620) te 's Gravenhage om over den smaad, door den Graaf van Gewelddadig- Oldenburg den Aartsbisschop en zijnen onderdanen aangedaan, te klagen. De grofste Qm Teu der beleedigingen was wel deze, dat al de onderdanen van den Aartsbisschop, Graaf van Olden- burg tegen die die de Weser overgestoken waren, een tijd lang gevangen waren gehouden en hunne emen. xis schepen bij nacht waren losgesneden en aan den stroom overgelaten. Deswegens achtte de Kerkvoogd zijne vorstelijke hoogheid, en door eene uitdaging om sijn woord, aan 's Graven zuster gegeven, gestand te doen, zijne riddereer gekrenkt, en deze wilde hij ten minste bij de -Staten-Generaal tegen den laster gezuiverd hebben. Dadelijken bijstand echter verlangde hij voor het oogenblik niet van hen; slechts beloofde hij zich veel goeds van de uitwerking, die een Gezanischap der Staten, zoo het in die streken ver- scheen, hebben zou. — Ook de Staten achtten het niet raadzaam krachtdadig tusschen beiden te komen. Zij hielden het belang der partij voor oogen, die zij in de Boheem- sche oorlog getrokken hadden, en gaarne zouden zij en den Graaf van Oldenburg en den Aartsbisschop van Bremen eendrachtig dezelfde partij hebben zien kiezen, en zoo zij dan voor zulk een algemeen belang niet te winnen waren, wenschten zij, dat de DES VADERLANDS. 407 beide Vorsten althans een tijd lang vrede hielden, opdat, wanneer anderen in hunnen 1618— twist gemoeid werden, geene krachten mochten worden afgeleid, die tegen Oostenrijk dua behoorden aangewend te worden. Dit was dan ook de strekking van het antwoord dat zij den Gezanten van den Aartsbisschop gaven !. Slaagden de Staten te Frankfort beter in hunne poging om de nieuwe belemmerin- gen, die zoo als zij zeiden, de Rijnvaart troffen, uit den weg geruimd te krijgen? Ja, doch veel deed dit niet af. — De schippers klaagden, dat hun te Wezel vroeger ennoodige beéedigde verklaringen gevergd werden, en ook over de wijze, waarop de klachten onzer tollen te Orsoy en te Hoeroord (op Palts-Neuburgsch gebied) geheven werden, vielen —— klachten. Het is gemakkelijk na te gaan, wat daarvan de oorzaak was, De oorlog *be Rüntollen. was in Dusischiand uitgebroken en daarvan zullen de Nederlandsche schippers gebruik gemaakt hebben om de tolbeambten der Palts-Neuburgsche Overheid, die op de hand van Oostenrijk was, te trotseren. Dit moest van die zijde dubbel strenge maatregelen uitlokken, en liever dan zich aan de verplichting te onderwerpen om eeden te zweren en hanne lading aan een scherp onderzoek bloot te stellen, bleven alsnu onze schippers liggen zonder Wesel voorbij te willen varen. Toen de tusschenkomst van den Neder- landschen Agent te Frankfort bij de drie Geestelijke Keurvorsten, die de vaart op den Rijn ongaarne gestremd zagen, alsmede bij den Keurvorst van de Palts, ja bj den Keizer zelven ondersteuning gevonden had, maar Palts-Neuburg geene wij- tiging in zijne handelwijze bracht, wenschten de Staten eene poging te doen om deze kleine Mogendheid door het voeren van een hoogen toon en het aannemen van een ernstige houding tot inschikkeljkheid te bewegen, en benoemden de Heren vooar, REINIER PAUW €N VAN ZUILEN VAN NIJEVELT om zich naar Dusseldorp, den zetel der Palts- Gezantechap Neubnrgsche Regering, te begeven. Zij waren nog niet vertrokken, toen de Secretaris van — den Vorst van Palis-Neuburg verscheen, om inlichtingen te geven, die de geheele zending zonden. hadden bebooren te doen vervallen. Doch in plaats van thans het vertrek der Gezanten op te houden, besloot men den Secretaris niet te antwoorden voordat gebleken zou zijn, wat de Gezanten te Dusseldorp zouden uitrichten 2, Van Nijmegen af namen de Heren wegens de onveiligheid van.de wegen een geleide van twintig ruiters mede, met welke men hen zoo te Xanten als te Rijnberk ongehinderd voorbij liet gaan. Te Dusseldorp gansch onverwacht aangekomen, deelden zij den Stadhouder worsmerm en den aanwe- tigen Raden hunnen last mede, daartoe strekkende, dat de nieuwigheden en afpersingen , waarover zich onze kooplieden te beklagen hadden, zouden worden opgeheven. Van onze zijde werd beweerd, dat het licent te Roeroord alleenkjk was ingesteld ter betaling —— mem eee — —— ! Resol. Stat.-Gen. 12, 15 Aug.; 6 Sept.; 29, 30 Oct.; 4, 23, 25, 26 Nov.; 9, 10, 11, lá, 16 Dec. 1619. 7 Jan.; 3, 7, 8, 12 Febr.; 4, 6 Maart 1620, caseron, III, p. 205, 206, 244. 2 cancegron, llil, p. 152. 1618— 1621. 408 ALGEMEENE GESCHIEDENIS van zekere soldaten, Haneveers genaamd, die in den tijd der vijandelijkheden tusschen Brandenburg en Palts-Neuburg geworven waren om den schepen geleide te doen. Thans hadden die vijandelijkheden opgehouden: alzoo diende ook de heffing van dat recht een einde te nemen; doch in plaats daarvan, werden (immers zoo spraken onze Gezanten) de lasten te Roeroord en Orsoy vermeerderd en verhoogd, in sirijd met alle oude ge- bruiken, Rijksconstitutién en keizerlijke en natuurlijke rechten. Hierdoor ging de Rijn- vaart te niet tot groot nadeel van den Vorst van Palts-Neuburg zelven. Van zulk een misbruik nu vorderden de Staten de afschaffing en tegelijk vergoeding, ten bedrage van wel duizend rijksdaalders, voor de schade, die de gestremde Rijnvaart aan de inkomsten van hun tolkantoor had toegebracht. Handelde de Palts-Neuburgsche Regering over- eenkomstig dit verzoek, dan deed zij niet alleen wat natuurlijk, billijk, recht en met de Rijksconstitutiën en aloude gebruiken in overeenstemming was, maar beantwoordde ook aan de goede bedoelingen van den Keizer en van de meerderheid der Keurvorsten. — Met zulke hooge woorden vorderden onze Gezanten vergoeding voor schade, ons door de vrije verkiezing der schippers toegebracht, die zich niet aan rechtmatige verplichtingen en rechten wilden onderwerpen: want de grond, dien zij aanvoerden, dat het licent te Roeroord met den oorlog ingevoerd was en dus ook met den oorlog moest ophouden, was niet waarachtig: het licent, te Roeroord geheven, was het oude Kleefsche recht, te voren te Orsoy ingevorderd, van hetwelk zi, die te Lobith betaald hadden, vrij waren; bet tarief was met goedkeuring van de Staten-Generaal zelven opgemaakt, en het convooigeld, gedurende den oorlog geéischt, was reeds sedert eenige jaren afgeschaft. Dit bleven de Stadhouder en Raden niet in gebreke in hun antwoord te verklaren, en wat hadden zij onzen Gezanten niet te gemoet kunnen voeren, daar zij zich als handhavers van het Rijksrecht voordeden en op de uitvoering van den wil des Keizers aandrongen? Kon dan de Keizer hen als de handhavers van zijn gezag erkennen? Ontzag voor de Staten verbood den Palts- Neuburgschen Regeringsleden de volle waarheid te zeggen; maar ten aanzien van de zaak zelve bleven zij het vereischte bescheid niet schuldig. Op hun antwoord moesten de Gezanten verklaren, dat zij ’s Vorsten rechtmatig regaal op den Rijnstroom niet wil- den betwisten; maar, zeiden zij thans, tegen de onrechtmatige wijze der verpachting van den bewusten tol kwamen zij op. — Ook dit was eene uitvlucht. Immers tegen de verpachting zelve konden zij niets inbrengen, maar de tegenwoordige pachter en visiteur stonden onzen schippers niet aan: dezen noemden hen » partijdige, infame en tegen hen ongunstige” personen, dat wil zeggen: de beambten waren hun te streng en te eerlijk. — In weerwil van de degélijkheid van het bekomen antwoord, verklaarden de Gezanten, dat het hun leed was te bespeuren, hoe men, in plaats van de begeerte van Hun Hoog Mogenden in te willigen, de nieuwigheden en afpersingen zocht te rechtvaardigen, en in paam der Staten-Generaal zeiden zij den Stadhouder en Raden aan, dat Hun Hoog DES VADERLANDS. 409 Mogenden » vast besloten waren den handel bij alle middelen zoo te water als te land niet alleen te verdedigen, maar ook te handhaven,” en ernstig vermaanden zij hen in overweging te nemen, hoe groole onheilen en moeijelijkheden uit de zaak konden ont- slaan: geenszins toch zouden Hun Hoog Mogenden gedoogen, dat hunne ingezetenen met die afpersingen en nieuwigheden bezwaard bleven 1. Deze bedreiging, met welke onze Gezanten de Regering te Dusseldorp, die zij waren komen overvallen, tot een roorbarige inwilliging wilden brengen, trof geen doel. Integendeel zij werd beantwoord met de betuiging van zekere bevreemding, dat de Nederlanders meer bezwaar hadden legen het recht te Roeroord geheven, dan tegen de tollen van Lobith, aan het Tolhuis en elders, — De zaak was duidelijk: die tollen waren in handen van der Staten staat- kundige medestanders, — Ten overvloede, dit voegden de Palts-Neuburgers er bij, zij twijfelden niet, of hun Vorst zou het licent te Roeroord volgaarne afschaffen, indien ook de tollen te Kaiserswerth, te Rijnberk, te Lobith en aan het Tolhuis werden af- geschaft, en ten slotte beloofden zij, dat, ten einde te toonen hoe hun Vorst in goede vriendschap met Hun Hoog Mogenden wenschte te blijven, de ambtenaren, over welke de schippers klaagden, uitgenomen eenen, dien zij noemden, door anderen vervangen zouden worden. — Waarlijk hiermede was den Staten wel alle mogelijke voldoening toegezegd. Doch daar de hoofdzaak bleef gelijk zij was, zoo verklaarden onze Gezanten met het antwoord geen genoegen te nemen. Niettemin, verder vermochten zij niets te verrichten en, na nog eenige aanmerkingen op sommige uitdrukkingen in het hun schriftelijk overgeleverde stuk, vertrokken zij den Bden November, met een jacht, dat zij van Xanten hadden laten komen, waar Kapitein uievxinp met een Staatsch krijgs- vaartuig lag. Te Wezel, waar hetzelfde gerucht verspreid: was, werden zij geroepen voor den Goe- verneur te verschijnen; doch hunne verontschuldiging wegens den spoed hunner reize werd aangenomen. Op bevriend en vaderlandsch grondgebied spraken zij over hunne zending in dier voege, dat men zich hoogelijk verblijdde en hun dankzegde voor de goede voorzorg, door de Staten-Generaal voor het welvaren der scheepvaart op den Rijn gedragen. Doch naar ’s Gravenhage schreven zij meer naar waarheid, dat zij slechts »lot hun redelijk contentement” geslaagd waren. Begrepen de Staten-Generaal den in- houd van dezen brief piet anders, dan zoo als die met korte woorden in het register ' De Staten-Generaal hadden goedgevonden de slotbedreiging uit de instructie der Gezanten weg te laten. Dus schijnt zij door den invloed van den Prins, wiens advies men nog eerst daar- over hooren moest, er in gebleven te zijn (Resol. Stat.-Gen. 21 Oct. 1619). UI Deer. 5 Sruk. 52 1618 — 1621. 1618— 1621. V ijandelijkhe- den door den Her- 410 | ALGEMEENE GESCHIEDENIS geen der Resolutién vermeld staat, dan waren ook zij aanvankelijk ten aanzien van den uit- slag der zending misleid. Den 124" November waren de Gezanten in deze hofstad terug om den volgenden dag rapport te doen !, — Zoo weinig veranderde de toestand, dat de Burgemeester en Raad van Wezel nog vóór het eind des jaars (1619) eenige Afge- vaardigden naar ^s Gravenhage zonden om over de’ maatregelen van weerwraak te klagen, die Hun Hoog Mogenden tegen Kleefsche onderdanen lieten nemen. Eenigen tijd later klaagden de schippers ook over de nieuwigheden bij de visitatie te Emmerik van wege den Keurvorst van Brandenburg ingesteld, en dreigden ook nu »den Rijn niet te zullen gebruiken” Het schijnt, dat de Keurvorst begrepen had, van zijne zijde geen voet te moeten geven aan de aanmatigingen der Nederlanders op den Duitschen stroom. Op die klachten antwoordde de Brandenburgsche Overheid, dat als zij dat wat men nieu- wigheden noemde, niet mocht toepassen, zij liever voor een tijd van alle onderzoek en tolheffing wilde afzien, en verklaarde zich daartoe bereid, wanneer ook de Staten- Generaal hun tolkantoor zoo lang ophieven. Het Collegie ter Admiraliteit te Amster- dam, wien dit kantoor aanging, was daar tegen; doch er werd een nader onderzoek verordend om de zaak af te doen. Terwijl het verschil nog hangende was, werd den Keurvorst » uit bijzondere gunst” verlenging van het hem geschonken crediet vergund 2, Ook de Vorst van Palts-Neuburg was steeds der Staten schuldenaar, De uitbarsting van den oorlog tusschen de groote Duitsche partijen, de eene door Oostenrijk, de andere door Keurpalts aangevoerd, was voor menigen kleinen Vorst, zulks bleek reeds uit het gedrag van den Graaf van Oldenburg, het sein om de uit- voering zijner heerschsuchtige voornemens tegen zwakke naburen of in zijn oog al te aanmatigende vrije Steden te beproeven. Uit dit oogpunt moeten de vijandelijkheden beschouwd worden, die er in dezen tijd tog curisriaan tusschen de Hertogen van Brunswijk-Luneburg en de stad Hamburg uitbarstten, en van Luseburg der stad Hamburg aangedaan, waarmede de Staten-Generaal gemoeid werden. — De stad Hamburg maakte aanspraak op de heerschappij op de Elbe en kende niemand het recht toe zich eenige daad van ! Zie Rapport van deze zending in HS. op het Rijksarchief. 2 Resol, Stat.-Gen. 12, 15, 22 Aug.; 19, 21, 24, 26, 31 Oct.; 11, 13 Nov.; 16 Dec. 1619. 27 Maart; 6, 7, 8, 14, 15 April, 1620. DES VADERLANDS, 411 bezit van dat recht geweest te zijn, haar door God en de nataur geschonken, en (in den tijd dat de Keizers nog bij de Steden steun tegen de Vorsten zochten) door Keizer op Keizer bevestigd. Evenwel reeds in het midden der vorige eeuw waren de Steden Luneburg, Stade, Buxtehude en de Hertogen van Luneburg bij het Keizerlijk Kamer- gericht tegen Hamburgs aanspraak opgekomen; de Hertogen van Luneburg hadden zich bepaaldelijk beklaagd over zekeren dijk !, huns inziens wederrechtelijk door Hamburg aangelegd met het doel om alle schepen te dwingen de stad aan te doen, In deze zaak nu was in het voorjaar van 1619 eene uitspraak gevallen, waarbij Hamburg in het ongelijk gesteld was, Zoo zeker van haar recht waande de Stad te zijn, dat zij deze nederlaag niet anders meende te kunnen verklaren dan door de ontrouw der door haar gebruikte pleitbezorgers, en zij had de noodige rechtsmiddelen aangewend om eene herziening van het vonnis te verkrijgen. Maar de Hertog cunistiaan van Luneburg, Bisschop van Minden, begon in de eerste dagen van Maart (1620) met geweld de uitvoering van het vonnis door te zetten. Hij liet zijn krijgsvolk een aan Lubek en Hamburg toekomend tolhuis, drie mijlen beneden deze laatste stad gelegen, slechten, het omliggende land afstropen, eene schans, die seven mijlen beneden Hamburg gelegen den ganschen stroom bestreek, van grof geschut voorzien, en maakte aanstalten om den bewusten dijk le doorsteken, en daardoor vele kostbare marslanden, waaronder ook die aan Lubek en Holstein toebehoorden, onder water te zeiten. Eerlang werd de dijk werkelijk op drie plaatsen doorgestoken, Dese zaak, uitvoerig door eenen Gezant van Hamburg, Doctor 1621. Gezant van VINCENTIUS MULLER, den 15den Maart ter vergadering der Staten-Generaal voorgedragen 2, — "s was gewichtig genoeg. Hier had een geval plaats, waartegen de met de Hanse gesloten aliantie bestemd was te waken: het recht van eene der voornaamste Steden van dit Verbond, haar gezag op eene der in de Noordzee uitslroomende hoofdrivieren werd bedreigd. Hamburg verzocht dan ook Hun Hoog Mogenden op grond der alliantie haar- »met raad en daad bij te staan en bij te springen," en gaf hoog op van hetgeen zij op raad van Hun Hoog Mogenden volgens die alliantie gedaan bad: zij had, zeide de Gezant, bare arsenalen voorzien, soldaten geworven, krijgsoversten aangesteld en hare wallen versterkt, die nu door het water stonden beschadigd te worden, zoo die dijk werd doorgestoken. Van den anderen kant zocht Hertog cunistiaan der Staten vriend- schap. Hij drong met toestemming van den Koning van Groot-Drilannié op de bekrach- üging van een in 1616 met de Vereenigde Provincién aangegaan verdrag, en toen de Staten, wel wetende wat hij tegen Hamburg in zijn schild voerde, die bekrachtiging 1 Steeds wordt die dijk in de stukken de Gammerdijk genoemd. ? Resol. Stat.-Gen. 13, 18 Maart, 1620. carreton III, p. 280. 