VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Zie hier, tot eene proeve, den korten inhoud van de dertiende Leerrede, over den plicht, om onze roeping en verkiezing vast te maaken. Eerst wordt verklaard, wat bet zegge, zyne roeping en verkiezing vast te maaken? Door de roeping verttaat de Redenaar de daadelyke over- brenging tot het Christendom , door de verkiezing het voorrecht, van door God genadig verkoren te zyn, om waare geloovige Christenen, en, langs dezen weg, zalig te worden. Zyne roeping en verkiezing vast te maaken geeft te kennen, zoo te handelen, daarna te ftaan, dat men, niet in fchyn, maar, in waarheid, tot het Chris- tendom overgebragt zy, dat men een Christen , in vol» len nadruk, worde, en dus goede gronden hebbe, waat- op men zich van zyne verkiezing en toekomftige zalig- heid verzekeren kan. Daarna wordt aangetoond, van wat middel men zich, volgends het verband , hiertoe bedienen moet. Benaarfligt u, om uwe roeping en ver- ' kiezing vast te maaken, geeft te kennen: „wendt yvrig de middelen aan, die gefchikt zyn om uit te werken s dat uwe overbrenging tot het Christendom in waarheid Zy» en gy u dus van uwe verkiezing , en toekomftige zaligheid, op goede gronden, kunt verzekerd houden.” Deze middelen worden , in ’ voorgaande, waarop de Apostel wyst, duidelyk uitgedrukt. Het moet iemand, die zich oe is te doen zyn om een ya 170 | E. KIST en leevendig geloof ; hy moet by zyn geloof de | voegen , en deze middelen niet voor eens, of voor ë tyd, maar op den duur, in het werk ftellen. Eind! hk „wordt de natuur en de kracht van de drangred, ie de Apostel voordraagt, overwogen : daarom te met — want dat doende, zult gy nimmermeer firuikeleaw Daarom te meer , opdat gy niet gelyk wordt aan ds Ongelukkigen , wier toeftand vs. g befchreven was ; Christenbelyders , by welken de voorgeftelde deugden niet zyn, die blind zyn omtrent den waaren aart van het Christendom , hunne oogen daarvoor moedwillig fluiten, en, fchoon zy zich hebben laaten doopen, en by den doop de oR hunner vorige zonden am zich laaten verzegelen, fchoon zy daarby hunne zonden beleden, en zich verbonden, om in nieuwigheid des lee- vens te wandelen , echter van achteren toonen, ver te zyn van het waare Christendom „en aan de reiniging hunner vorige zonden niet te gedenken. Vallen van het Christendom, maar uwen loop gelukkig ten einde brengen, om de kroon des leevens, die aan Ee einde is opgehangen, te verkrygen. De kracht van eze drangrede , ontleend uit het gevaar van af te vallen en rampzalig te worden , en uit de zekerheid, die een Ehristen dan heeft, van gelukkig zvnen loop ten einde te zullen brengen , aangetoond ‘hebbende , befluit de Leeraar met de zoogenaamde Toepasfing. Eerst wordt de rede gericht tot dezulken, die niet alleen hunne roeping en verkiezing niet wastmaaken , maar die zich ook met dit flag van zaaken niet bemoeien , die Chris- tenen tn naam zyn, en niet in de daad, die zich am hunne weezenlyke belangen nog nooit in ernst hebber laaten gelegen liggen, zelfs, die zeer wel weeten, dst Zy, wanneer zy in dien ftaat wierden opgeroepen, ai- herftelbaar verloren waren. Ten tweeden tot anderen; die hunne roeping en verkiezing reeds wast rekene? zonder dat zy daarvoor gronden hebben, of wier evoelen daaromtreat op wankelbaare gronden fteurts y den eenen op zyne uiterlyke belydenis van W An „ by eenen anderen op eenige de hoe vrigheden en werken, die niet uit het geloof in Chri! tus voortvloeien , by een derden op overtuigingen & oñdervindingen van vorige jaaren, zonder dat die vii eenig gewenscht gevolg waren. Ten derden tot dezek ken, 'LEERREDENEN. ` yt ken, op Wier harten hunne weezenlyke en ceuwige be tangen wegen , die eenigermaate werkzaam zyn omtrent zich zelven, omtrent Jefus Christus, en den weg vat heil, doch die, het gene zy begonnen, niet, met cen doorzettende kracht; zoeken te voltooien, die niet m wer en aanhoudendheid daarnà ftaan, om Christenet în volle kracht , en’, langs dezen weg , van hunne gé- Jukzaligheid verzekerd te worden, die zich in tegen» deel met een flaauw geloof, met eene zeer bedenkely- ke Godsvrucht, en eene geringe hoop vergênoegen kun- nen: Zen vierden tot dezulken’, die zich aan hunné waare belangen ernftig laaten gelegen liggen, die. zich ook nooit gelukkiger zouden achten, dan wanneer zy van hunne roeping en verkiezing mogten verzekerd zyn, die dat verlangen , dat zoeken, en echter, wel wérre van daarin gelukkig te flaagen, altyd door moed- beneemende bedenkingen geflingerd worden , het zy ze zich, tot dat einde, van verkeerde middelen, het zy n bet regte middel, met geen genoegzaamen yver y ienen. ykredenen zyn meestal Lofredenen. Of zy het be- L hooren te zyn, is eene andere vraag, welker beŁ,. antwoording grootendeels afhangt van het oogmerk , .- waarmede zy gedaan, het oogpunt, waaruit Zy befchouwd. worden. Is de bedoeling alleen, of voornaamelyk s de gedachtenis van eenen Overledenen by deszelfs Vrien- den en Bekenden te vereeren, dan zal niemand vreemd vinden, dat men hem ae gunftigften kant voorftel- 4 Es r 172 H. TICHELAAR le, zyņe deugden en goede hoedanigheden in- het beste licht plaâtze, zyne feilen en onvolmaaktheden met eene vriendlyke fchaduw dekke, De Naastbeftaanden der ge- ftorvenen zyn doorgaans tegenwoordig by deeze plech tige Redenvoeringen ; en wie toch zoude willen, dat men , ten hunnen aanhooren, breedvoerig de gebreken voordroeg van den Bloedverwant of Boezemvriend , wiens gemis zy betreuren? — De zaak verandert eenigzins van gedaante , wanneer men diergelyke Redenvoerimgen befchouwt als CharaGterfchetzen , gefchikt tot leering der overblyvenden, om den mensch te doen kennen Het leven van elck een, op dat hy daer in zie Als in een fpiegel, om té letten wat en wie Dat hy te volgen heeft, en leer’ uyt andre lieden ` Wat dat hy doen moet... en wat hy heeft te vlieden (®). Dat men van de dooden niet dan waar moet zeggen, is een regel, die dan ten minften ruim zoveel te pas komt, als het oude fpreekwoord, dat men „er dan goed van dezelven moet fpreeken. Daarom zyn voorlang eftorven perfonaadjen, omtrent welke perfoonlyke ge~ echtheid , gj en ongunst, hebben opgehouden, en welke men dus gewoon is met onpartydigheid te beoor- deelen, beter gefchikte voorwerpen voor diergelyke cha- raêerfchetzen , ook veeltyds beter te treffen, dan on- langs overledenen. Dan ook omtrent deezen behoort de lotfpraak zich te houden binnen de paalen der befchei- denheid, en, terwyl zy de sl opfchikt met het fieraad ‚der welfpreekendheid , evenwel niets voor te draagen dan waarheid. —- Zo heeft het ook de Eerv. H. TICHELAAR begrepen in zyne Lykreden over zynen hoogbejaarden Amptgenoot, den Eerw. GERARDUS VAN HEYNINGEN. „ Warsch,” zegt hy in zyne voort {praak , , warsch van vleiery, doch even warsch van „ ftrengheid in het beoordeelen van eenen deelgenoot » der onvolmaaktheid, zal ik, naar myn beste weeten en » ii gemoede, myn werk- verrigten. Hoort my mt s» Aandagt, en beoordeelt mynen voordragt onpartydig & s» in den geest der befcheidenheid.” En hy houdt zy? woord, Na eene ftichtelyke en welberedeneerde Leer t C*) Tensniros Adeip'i II Bedr, IV Tooneel, volgens & Vertaaling van WESTERBAEN, s -+ LYKREDE OP.G. VAN 'HEYNINGEN. 173: reden, over oPENB. XIV: 13b. (van bl.7 tot 24) volgt eene fchets van het leeven en chara&er des Overlede-, nen, . Dar deeze , zich geheel tot zyn dienstwerk be- paalende, door geene uitgegeven fchriften, uitgezon- derd alleenlyk , zoveel wy weeten , eene Lykreden op nen Oom, den Eerw. VAN LEUVENIG, bekend is, en geene zonderlinge lotgevallen ontmoet heeft, zullen wy, tot cen ftaaltjen van des Redenaars voordragt, overnee- men het volgende, betreffende het character van VAN, HEYNINGEN. Befchouwen wy hem als Mensch en als „ Christen, als Echtgenoot en als Vader, hoedanighe- „ den, in die onderfcheidene betrekkingen, zullen wy „ Ontmoeten , die den Man, met dezelve bekleed, eere » waardye geeven, tot een voorwerp van hoo agtinge « fellen. Gezellig van aart en vriendlyk in den ome wgang was hy, zoo lang zyne jaaren de burgerlyke » verkeering hem veroorloofden. Gezeten in eenen kring van vrienden, ftraalde hem , dikmaals, eene gulle vro- „ lykheid en blyde vergenoeging ten oogen uit. In ge- „ valle van behandelinge van zaaken met anderen, wan- „ veer hy in denkbeelden van hun verfchilde , mogt hy, „by wylen , van eene vlaag van haastigheid of drift „ bevangen worden. Maar by wien bedaarde dezelve » fpoediger? Wie was meer toefchietende, om het ge- „vaar van Vriendfchapsbreuke te voorkoomen ? Wie „was fueller en guller in ’t vergeeven van hun, door „ welke hy zich beleedigd agtte? „ Een gezetten afkeer hadt hy van alwat na Losban-. „ digheid en Zedenloosheid zweemt. - Een verhaal of „de ervarenis daar van deedt zyn gemoed van ede- „ le verontwaardiging zwellen. De grond daar van s was een diepe eerbied voor God, nevens eene be- „ redeneerde overtuiging van. den hemelfchen oor- „fprong en het godlyk ‘gezag des Christlyken Gods- „diensis. Die eerbied, deeze overtuiging — zwaar „ woogen dezelve op zyn hart; en was by hem de „ wensch volvaardig, om , in de beftuuring van zyn „ doorgaande gedrag, dezelven hunnen invloed te doen elden. an g : Gelyk in verfcheiden andere betrekkingen, dien inə „ vloed ceedt hy, met naame, op die van Echtgenoot „en van Vader gelden. Teder beminde hy zyne Huis- „ VIOUW, MARIA DE HEGER, Vrouwe van uitmuntende N 5 3% hoe- E74 H. TICHELAAR s, hoedanigheden, en eene joverdeftige. Matrone , met s welke hy, in den Jaare 1741, te Utrecht, in des 3s Echt was getreden, en die, geduurende eene verbim 5, tenis van meer dan vyfënvyttig jaaren , vooral ook „ in den droevigen avondítond haars leevens, van echte s Huwelyksliefde de duchtigfte proeven fmaakte. Even als: voor zyne Echtvriendinne een liefhebbend en 3 zorgvuldig: Man, was hy voor zyne Kinderen dierge- Pe a een Vader,” enz. ‚ Hierop volgt eene befchryving van den beftendigen ver , waarmede de Overledene tot op het laatíte zyns lee. Vens zynen dienst waarnam ; telkens, wanneer hy over het nederleggen van zynen dienst onderhouden wierd, ant- woordende: „ dat hy , tot afftaan van zynen post, geene » Vryheid vondt; dat de moeite, daar aan verknogt, hem s, meer Just dan last was.” Dus volhardde van HEY- NINGEN in zynen dienst, tot dat hy op den 3 van January des Jaars 18or, in den ouderdom van bykans 85 jaaren, zyn leeven eindigde. Zyn Amptgenoot doet zyner gedachtenisfe recht in deeze Lykreden. Indien wy op dezelve iets zouden aanmerken , moest het den Styl betreffen. De woord- fchikking is fomtyds meer ingewikkeld en gekun- steld, dan, onzes bedunkens , met den aart der Neder- duitfche Taale recht beftaanbaar is. Dat men den wierden naamval in het begin eener zinfnede voor het werkwoord , en daar achter den eerften naamval, plaatze, mag eene enkele maal geoorlofd zyn, om eenige verfcheidenheid te maaken , maar gelykt toch ruim zo- veel naar den Latynfchen fchryftrant. Zulke en foort- gelyke omzettingen ontmoeten wy hier dikwyls. Zo vinden wy, bl. 14, T. 4 V. O. Gevoelloos of onaan- s» ‘doenlyk voor dit alles maakt den Christen de Gods- s» dienst niet.” Bl. 15, r. II. 9, Zoo verhardde niet » zyn hart de beste der menfchen.” Bl. 17, r. 12. » Die kennis” [te weeten van den weg, die den ver- fRandigen na boven leidt] „ — met eenige infpanning » van het verftand , verlicht door de toeftraaling van s» omhoog » en van behoorlyk onderwys, kan ligt en He eik dezelve verzameld worden.” Bl, 20, r. 6 v. o0. » Der veele dingen één is dit, die niet geopenbaard RE >” Meer plaatzen zouden wy met gemak kunnen bybrengen 5 doch deeze zullen genoeg zyn om te doen LYKREDE OPG. VAN HEYNINGEN. 275 ‚wat. wy bedoelen. A'leenlyk willen wy nog zeggen, dat dit , onzes inziens, alte kunttige verdwynt, wanneer de Redenaar, door zyn onderwerp ingenomen en verwarmd ‚ zich aan de natuur overgeeft; waarvan wy tot eene proef bet flot der Verhandelinge (bl. 21 en aa) konden, en gaarne zouden aanhaalen, indien ons bericht niet reeds breeder ware uitgedyd, dan wy ons eerst hadden voorgefteld. - Het weluitgevoerd Afbeeldfel-des eerwaardigen Gryse aarts, ('t welk ook afzonderlyk te bekomen is) naar het ana t: sig) p a F. a P ni ao in t door F. E. Marcus, | t aan het boof van die Gedachtenis-ftuk. Ni: Ee |. Onderwys in den Christelyken Godsdienst , met Aanhaan ` ding van LUTHERS kleinen Catechismus. Uitgegeeven | door E. H. MUTZENBECHER , Generaal Superintendent . en eerfie Raad van het Confiflorium in het Hertogdom ‘Oldenburg. Uit het Hoogduitsch vertaald door WiL- ` BELMUS RABE » Leeraar by de Evangelisch- Luther- fche Gemeente te Arnhem. Te Arnhem, by Je H. Moe- leman, An 12m0, te zamen 143 bl. A' weder een Onderwys in den. Christelyken Gods- dienst, De naam van MUTZENBECHER, dien men ook onder ons voorheen, toen hy het Leeraarambt by de Evangelisch-Lutherfche Gemeenten „in den Haag en te Amtterdam , bekleedde , met roem heeft leeren kennen, deed ons, zoodra wy van zoodanig werk , door dien waar- digen Man by de hand genomen ‚verwittigd wierden , iets vitmuntends verwachten. En aan die verwachting beänt- woordt dit Onderwysboek , °t welk ons thans , in het Nederduitsch vertaald , wordt aangeboden, volkomen. De Generaal Superintendent MUTZENBECHER Zegt ons, iu het Voorbericht, dat dit werk , met gemeenfchaplyk over- leg der meeste Predikanten in het Oldenburgfche , on- dernomen, en door hem, mèt medehulp van den Hoofd» rediker van de Lambertus-Kerk te Oldenburg , den EET HOLLMANN, met de uiterfte zorgvuldigheid ter uitvoer gebragt, en, na verzochte overziening van fom» migen der ervarenfte Predikanten van dat Land, in ftede van den tot hiettoe gebruikten Catechismus, met een gewenscht gevolg, ingevoerd is; zoodat daar te imay in- * 176 £. H. MUTZENBECHER ` binnen een half jaar, reeds bykans zoco exemplaaren zyn verkocht geworden, p i aai 4 De Opftellers maakten zich, gelyk verder in °t Voor- bericht gemeld wordt, by deze onderwyzing in den Christelyken Godsdienst, „, tot eenen regel, de Leerin: en des Christendoms., met verniyding van ‘alle: geleer- de Dogmatiek en fpitsvindige., voor den Christelyken Godsdienst niet noodzaaklyke bepaalingen, in eene duis delyke Taal, met eene geduurige aanwending op hart en wandel, en dat niet in Vraagen en Antwoorden , maar naar den wensch der meeste Leeraaren in aanëen- gefchakelde ftellingen voor te-draagen, onder elken Pa- ragraph eenige Vraagen ten beste der zwakken te plaat= zen, de voornaamfte bewyzen uit den Bybel ‘er geheel by te voegen, de duistere uitdrukkingen in eene Pa- rentbefe kortelyk te verklaaren , de overige Plaatzen echter flechts aan te haalen en daardoor ruimte te fpaa- yen, by elke gepaste gelegenheid deels op Luthers kleinen Catechismus , die ook by de in dit Land te verkoopene exemplaaren gevoegd is, deels op toe- pasfelyke plaatzen uit ons in het jaar 1791 uitgeko- men nieuw Gezangboek heen te wyzen,” De Eerw. Arnhemfche Leeraar RABE heeft, in de Nederduite fche vertaaling , het locaale of geheel weggelaaten, of daarvoor iets anders, het geen hier te lande gebruike- lyk is, in de plaats gefteld. Zoo is, b. v. bl. 1164 “geen in °t oorfpronglyke van de Biecht gezegd wordt, welke in °t Hertogdom Oldenburg nog plaats heeft, op de by onze Evangelisch-Lutherfche Gemeenten gewoo- ne Boetpredikaatfie en` Abfolutie toegepast. Vraagen en Antwoorden kwamen den Eerw. RABE ook voors hier te lande beter te zullen behaagen, dan gefchakelde Stellingen ; waarom hy ook den vorm van dit On- derwysboek in dier voege heeft veranderd, dat alles in Vraagen en Antwoorden gebragt is, waartoe hy zich van vraagen, welke in de Hoogduitfche uitgaave onder de paragraaphen geplaatst zyn , bediend, en ook wel eens, wanneer het zich doen liet, van twee ‘vraagen ééne, of van ééne vraag twee gemaakt heeft. Ten aan- zien der Schriftuurplaatzen, heeft de Overzetter zich paar het oorfpronglyke gevoegd, en van dezelve, met uitzondering van eenige weinigen, flechts de eerfte en laatfte woorden aangehaald, om het werkjen niet te ver- grooten , en voor elk verkrygbaar te maaken, Het is jam- & ONDERWYS. 177 werd dat de Vertaaler niet wat meer tyd genomen eeft, om ze allen , met vereischte naauwkeurigheid „ na te zien, en alzoo dat gene voor te komen, waars over by zich beklaagt ; dat, naamelyk,, zoo wel in dee ze , als in de origineele uitgaave, fommige fchriftuur- „texten verkeerd geplaatst zyn, . Men heeft echter ge tracht, dit» zoo goed mogelyk, te verhelpen , door de ‘misftellingen van dien aart, welke men heeft kunnen ontdekken, achter het werkjen op te noemen en té vere beteren. Nu nog iets van den Inhoud. Het bevat negen Af deelingen: IL. Van den Mensch. Il. Van den Godsdienst. U. Van de Heilige Schrift, IV. Christelyke Leer van God. V. Bybelsch ON van Jefus Christus. VI, Christelyk Onderwys van de Deugd en de Plichten der Menfchen. NIL. Van de bevordering der Christelyke Ge- zindheden ch Deugden. VIT. Christelyk Onderwys van hét veuwig Leeven. IX, Goddelykheid er voortreffelykheid van Jefus Leer. | De zesde Afdeeling, waarin gehandeld wordt over de Zedeleer van Jefus, is ons uitneemendheid be- vallen. Ten aanzien van de befchouwende leerbegrip- > zouden welligt fommigen meerder, en anderen integendeel wat minder gehegtheid aan den ouden leer- trant verlangen. Onzes erachtens hebben de Opftellers wyslyk den middelweg voor deze onderwyzing. geko- zen, en ét zich op toegelegd, om de echte Bybelfche Leer, in derzelver waare eenvoudigheid, duidelyk voor te draagen, eh door de beste bewysredenen te ftaaven, met eene geduurige rn, op harten wandel. Op de orde en wyze van behandeling zouden nog wel aan- merkingen te maaken zyn, Maar ’èr is zoo veel goeds jn dit pd) > en het is, over ’t geheel, zoo zeer ge- fchikt naar het oogmerk, dat wy ’t liever, zoo als het is, in de handen van ‘veele bekwaame Onderwyzers wenfchen; die ‘er veel nut mede kunnen ftichten. 178 DE BESTE MENSCH JESUS, De beste Mensch Fefus, in een gedeelte van zyn Leva "en Leer, Handel en Wandel, Lyden en Dood , ": flanding en Hemelvaart, naar kinderlyke vatbaarheid, "afgebeeld, Schoolboek; met Plaaten y door den Kinder. vriend JAN LUYKEN: Amferdam, by- W. Holtrop, l 1800. Zn 8vo, roo bl. | | an Ouders en Meesters, en aan Kinderen , wordt Å dit waarlyk regt bruikbaar boeksken in handen ge- eevea , tot een nuttig Huis- en School-boek , waar- Soor men het opkomend geflacht, reeds in de vroegfte jeugd, kan doen bekend worden met een voornaam ge deelte. van het leeven en de lotgevallen van den besten Mensch Jefus, en tevens van de hoogst weldadige Leer, die ofze dierbaare Verlosfer op de wereld gebragt, en door middel van welke Hy, eeuwen lang, zoo veel heils voor ’t menschdom gefticht heeft. In dertien hoofddeeltjens wordt een kort verflag , ‘gefchikt naar kinderlyke vatbaarheid, medegedeeld , van de geboorte an Jefus te Bethlehem, van zyne befhydinge tot zynen ertigjaarigen ouderdom, van de famenfpraak tusfchen efus en de Samaritaanfche Vrouwe , van de bergrede ; van de opwekking van den Jongeling te ‘Nain , van de gelykenis van den Zaaïer en eenige anderen „ wan den verloren Zoon, van de gevangenneeming en ‘veroordee- ling, kruiciging , begraaving en opftanding van Jefus, ga zyne verfchyning aan Thomas en aan het mei onefareth „van zyne hemelvaart, en van het eérfte Kristen- Pinxterfeest,. Op dit gegeeven verflag volgt, in elk hoofddeeltjen, de gewyde text, waaruit herzelk ís gênomen , ‘woordelyk uitgedrukt volgens de nieuwe vertaaling van den verdienftelyken van Hamelsveld, _ “De ons onbekende hand, die aan dit. boeksken ge werkt heeft, verdient lof en aanmoediging. ~ * 3 P. CAMPER, VERHANDELING OVER DE BREUKEN, 179 Verhandeling over de oorzaaken der menigvuldige Breg ken in de eerstgeborene Kinderen ; benevens een vera yolg p die Verhandeling, beiden door PETRUS CAM» . pen; opgehelderd met zeer uitvoerige, en fraai in °$ koper gegraveerde Kunstplaaten , van de beroemde ‚ J VAN DER SCHLEY, €7 Js C. PBILIPS. Te Amfiel . Jam, by J.B. Elwe, 1860. In gr. 8v0, 78 bh. D' ftukje is eene afzonderlyke uitgave van de lee- zenswaardige waarneemingen , van wylen den be- roemden PETRUS CAMPER, over de oorzaaken der Breuken, in zo verre die by de eerstgeboorene kinden ten, vooral by de jongetjes, doorgaans ontftaan , door den hollen koker van het buikvlies, welken de ballen door eene fchielyke nederdaaling in het zakjen vormen, Met genoegen herlazen wy ook , by deeze gelegenheid: dit keurig ftuk:;doch moesten teffens in onzen Jachen, over de winderige Voorreden, door den Uitgee. ver voor dit ftukje geplaatst, in welke hy, onder ande- ren, hetzelve aan dé Nederlandfche Moeders, als voor baar byna onontbeerlyk , aanpryst, om haar gedrag naar te regelen, in het kennen en behandelen der Breuken by haare eerstgeboorêne kinderen, >- Van onzen kant kun- nen wy de Nederlandfche Moeders gerust » verzekeren’, dat dit werkje alleen voor de Konstkenners: gefchreeven is, en voor Huismoeders byna van geen dienst kan zyn, dan voor die geene, die lust en genegenheid mog ten hebben, om: zich vooraf in de daadelyke Ontlė en Heelkunde te-doen onderwyzen. - in R t ENTER) - Druk, op nieuw dverzien , en met nen Voorreden en - Aantee n-verrykt; door den Waderlandfchen Ver- ` vaardiger der Geneeskrachtige Balfamieke Pillen. 1 © Deeltjens. Alò te bekomen. 1801; In gr. 8vo, 196 bh choon in: dit ‘boekje veele dingen voorkomen, die, op zich zelven befchouwd > zeer goed zyn, hadden wy . tes t- mn & A 4 k en Ars LD AMP jy - E > saan EE OE a en mnd t E E „180 NOOD- EN HULPBOEKJE: - hetzelve echter zeer wel kunnen ontbeeren, om dat zy in de menigvuldige boeken, over deeze ftoffe , va tyd tot tyd uitgegeeven, reeds meermaalen zyn be haald; te meer, daar alle zodanige Nood- en Hulpbvd. - fes, of met-.andere fraaije titels van dien aard pronker- de werkjes, eigentlyk in de handen dier geene, welk: ze gebruiken zullen, omzich zelven te helpen, waare Moordboekjes. zyn, om dat zy niet in ftaat zyn, de raticaale daar in voorgefchreevene regelen met oor- eel te gebruiken , en dus doorgaans het een voor het ander neemen , en zich zelven in den grond bederven, ‚Dan voornaamelyk keuren wy dit boekje af, om dat het alleen, of ten minften voornaamelyk, met een kwak: zalveragtig oogmerk is in het licht gegeeven, om na» melyk te dienen tot aanpryzing der geheime Genees- „kragtige Balfamieke Pillen , over welke wy, als door den Vertaaler geheim gehouden , niet kunnen oorde len, doch welke, zo zy uit weezenlyk werkzaame ingre dienten beftaan , ook al. wederom van algemeen gebruik kunnen zyn , om dat eene kleine, voor een onkundig oog onbefpeurbaare omftandigheid , dikwyls eene gewigtige verandering in de Geneeswyze der ziek- rten vordert. " Scheon de Vertaaler veel opgeeft van zyne veeljaari- fe praétyk en bekwaamheid, fchynt hy echter niet be- waam om een Recept .zouder fouten ‘te fchryven (zie p. 35 en 39, Enz.) : ook is hy de man niet, die ge- fchikt is om een aren boek uit het Hoogduitsch te vertaalen; gelyk onder anderen- kan blyken uit cene aanmerking, door hem,.p. 29, gemaakt op de volgende plaats van zynen Schryver , ook al een verkoopêr van geheime Pillen ! „De Bafis daar van [dier Pillen) is s het Extract van de fynfte Rinde, welke ik in de Apo a» theeken zeldfaam goed bekomen hebbe, Want ik s» weet, helàas! by ondervinding, hoe men het zelve al: » daar maakt: van alle de deco&ums Cafkookfels) work j» het Remaneus bewaard ‚en wanneer men ’er eene groot » hoeveelheid van heeft, wordt daar uit een Extra » maakt, waar by dikwyls nog eenige Gentiana r » [rubra] gevoegd wordt, wanneer aan het Extraê bt s» Zonicum nervinum, juist dat geen, het welk in deet .» ziekte werken moet, ontbreekt” Elk, die H duitsch verftaat, en weet, dat Rinde een bast, en by uitfteekenheid den Koortsbast, betekent; die en =i , Te NOOD- EN HULPBOEK JE. N° den drukkenden en beklemmenden Dag, gevolgd van den door deeze en veele andere tekenen voorfpelden ftormenden Avond van den negenden van Slachtmaand des laatften Jaars der jongstverloopene Eeuwe , reikhalsde „en nieuwsgierigheid, en deelnee- ming in het lot onzer Medevaderlanderen en Medemen- fchen , na Ee va aen van heinde en verre. — De dan gelykíche ' Nieuwsmaaren vondt men welhaast met Be. rigten opgevuld, dit dubbel verwekt verlangen eenigzins boetende. De Boekhandelaar Loosjes deedt onverwyld een verzoek in de Nieuwspapieren plaatzen , ten einde des echte en naauwkeurige Berigten in te winnen, om een Stukje, ten gedenke van dien altoos gedenkenswaare Storm, te vervaardigen.. deeze, en verder paana algemeener bekende paaa, is: m ai popan: "a eene korte we Inleiding, - hy reden van de voor- ebeu i best betreffende , onder Afdéelingen , ieder het voornaamfte in de onderfcheide Departementen bevattende, De toe- zending van dusdanige Narigten gaat altoos ongelyk, en wenschte de Uitgeever; bovenal ten aanziene van weer- kundige Byzonderheden, in ftaat gefieid geweest te zyn, LETT, IUOI, NO, 5 Q uit- 182 BESCHRYVING VAN DEN STORM VAN 9 NOV, 1802. uitgebreider berigten te boeken. De beste en meeste vinden wy in het Departement yan Texel, en deeze zy zeer keurig. — Uit het Departement van den Domul zyn hem ook veele byzonderheden medegedeeld ; zie mede, en bovenal, uit het Departement van Schelde en Maas, en de zogenaamde Zeeuwfche Stroomen, «== De jaatfe Afdeeling brengt ons kortlyk onder ’t ooge, wat, op dien tyd, ten aanziene des Stormwinds, in A marken en Duitschland, in de Franfche Republiek en in Engeland is voorgevallen. | De Schryver bedient zich van een’ ftyl, aan het on- derwerp pâsfende, en laat den cier/yl, zomtyds in de Befchryving van dusdanige Gebeurtenisfen gebezigd , als onvoegelyk , geheel weg. Wy zullen geene voorbeelden bybrengen. uit een Stukje, ’t welk zich, ter ooïzaake van de ftoffe en de wyze van voordragt , aanpryst. Al- leen fchryven wy af, °t geen de Opfteller „ten flot, vermeldt: === , Schoon het niet te ontkennen is, of a de opeenftapeling van veele foortgelyke gevallen „ in a, deeze weinige b aden voorkomende, moest noodzaak- „ lyk eene zekere onvermydbaare eentoonigheid veroor- s» zaaken „ daar zelfs het verhaalen van. verfchriklyke „ gebeurtenisfen (de verfchriklykheid _derzelven. eeni- „ germaate fchynt te verminderen; desniewegenftaan s de is--deeze Storm van eene zo alzins groote hevig- „ heid ‚geweest, dat de byeentrekking van deszelfs „uitwerkzels niet kan nalaaten de verbaasdheid van „ den ‘aandachtigen befchouwer op te wekken : terwyl „ de “eenvoudige opgave en byeenvoeging van weer „ kundige. waarneemingen mogelyk niet geheel. van s nuttigheid ‚althans niet van aangenaamheid voor de pr hed die ín foortgelyke waarneemingen byzom s der belangen. vermaak {tellen , zullen ontbloot Zyn.” - Veelen zeker onder, én nog meer naa den ‘Storm, die met heugenfchap het Jaar 1747 beleefd hadden, et dus kefnis droegen van den Storm, op den twaalfden van. Wintermaand :diens Jaars. voorgevallen , waren ge reed om vergelykingeh te maaken. 5, —- vergelykingen, die „-buiten:het raadpleegem met juiste-aantekeningen # van echte befcheiden, fteeds. iin’ wilde vallen, Welt raade-heeftdaarom de “Uitgeever „ in eene Bylage, & naauwkeurigfte en belagen ne berigten en. waarneem van. dien:Stotm ‘geplaatst.’ Uit -dezelve blykt, dat die Storm. in-heftigheid deezen: overtroffen hebbe ; fchom wy, BESCHRYVING VAN DEN STORM VAN 9 Nov, 1800. ` Te Haarlem, by A. Loosjes, Pz., 1801. Ju gr, 8vo. 120 dl. EE ml à | D Veldtocht van den Generaal BUONAPARTE în Ita~ lien, geduurende het Vierde en Vyfde Jaar der Franfche Republiek, hebben wy onzen Leezeren doen kennen (*). Hoe weinig waarfchynlykheids ’er zich t, om dien Held, wiens Krygsbedryven, in Zgype te eene geruime wyle de aandagt bezig hielden, weder in Jtalie aan te treffen, om daar nog grooter Helden- wonderen , dan voorheen , te volvoeren, ontmoeten wy hem egter, uit het Oosten tén onverwagtften wederge- keerd, op dien Grond, en zien hem als Eerfien Conful zen orn ‘Vah deeze Krygsbedryven getuigt dit Boek- eeltje „ opgefteld door een Bewonderaar en Volger, van BUÔNAPARTE; blykens ‘het Berigt van den Fran/chen ld sek ……. = ti + ilj». , Uitgeever. per. s0 "ae et At CAE TELLE + ‚… - M ' "In (9 Zie onze Kaderi, Lesteraef: woor :1158, bl-soi”:- rn | Qa 184 POUDRAS In de Inleiding fchetst hy ons den hachlyken ftat der Fran/che Republiek in het zevende Jaar (1799), en DUONAPARTE’s wederkomst uit Egypte, om dezelve te redden , terwyl het zich van Vyanden omringd, en in Ztalie verre van gelukkig bevondt. ,, In deezen toe» 9, ftand van zaaken,” om met ’s Schryvers woorden te fpreeken , „> riep BUONAPARTE den Minister wan Oor- s log, BERTHIER , die vervolgends zoo waardiglyk door s CARNOT vervangen werd , tot zich, en ontworp dat s» uitgebreide Plan met hem , dat lang Europa en de ‚> nakomelingfchap verbaazen zal. Onder zyne bevelen, s en binnen een zeer kort tydperk , werd ‘er een talryk s» Leger te Dijon verzameld ; vermaarde Generaals be- s» gaven zich van alle kanten derwaards; hy zelf, na » alles georganifeerd, na alles binnen Frankryk her- „ fchapen te hebben, vertrekt naar deeze Stad , terwyl » hy alle menfchen in het leevendigst ongeduld laat, » omtrent het welflaagen der groote, maar onbekende 9 Ontwerpen , die men in hem veronderftelde, — Van s» dit punt zullen wy deeze Gefchiedenis beginnen; wy » Zullen ftapswyze de beweegingen van het Referve- s leger volgen, federt deszelfs vertrek van Geneve tot s» de volkomene verovering van Jtalien , en de terug- » komst van BUONAPARTE te Parys; wy zullen ons s verhaal met belangryke onbekende zaaken doorzaaijen; > de byzonderheden der Krygsverrigtingen zullen ons » aangefchaft worden door officieele , of ook door niet ə» Officieele, maar echter geloofwaardige berichten; wy ə» Zullen den weg volgen ‚dien de verfchillende Corpfen » der Armée zyn ingeflaagen, op de manier van Rei s» zigers , die met aandacht de wonderen van kunst en ‚ natuur gadeflaan; wy zullen bovenal dien zoo befaame » den Tocht over den St. Bernardsberg doen kem s», hen, een overtocht, die zelfs niet zwicht voor den ə», Zoo vermaarden Tocht over de Alpen door HANNI- » BAL, Wy zullen eindelyk trachten, zoo klaar en zoo s net te. zyn, als de uitgeftrektheid en het gewigt van s» het onderwerp, dat wy gaan behandelen, ons zullea a toelaaten.” | j Meesterlyk heeft de Burger roupras deeze zyne opge- nomene taak volvoerd. de. Met herhaald genoegen hebben wy dit Werkje. herleezen , en met 'ftaag vernieuwde verwondering een Veldtocht naagegaan, die de verwondering der Eeuwen zal aj mis Om ‘er iets uit over te neemen , verkiezen wy twee korte Afdeelingen. Eerst was ons voorneemen, het Gastvry Klooster van den St. Bernardsberg — zo fchoon = te plaatzen; doch het was te uitvoerig, „ Insrede der Franfthen in de Westingen. „ Uit kragt der voorwaarden van den Wapenftilftand, „ werden de Vestingen van Zortona, Turin, Alexan- „ drien, Milaan, Coni, Ceva, Savona, Pizighitone en „ Genua achtervolgens bezet door Franífche Troepen, „op bepaalde tydperken, en de Oostenryk{che Armée „ trok in drie kolommen terug op Mantua. Alleenlyk „wilden de Engelfchen , geholpen door twee Verraa- „ ders (*), eenige verhindering te weeg brengen in de s Overgaaf Genua , waarvan zy de Haven nog in „ bezit hadden, maar de Oostenrykfche Generaal, Prins „ VAN HOHENZOLLERN , noodzaakte hen, door zyne a kloekmoedigheid, om weder zee te kiezen, het geen s Zy al raazende deeden.” „ Uitwerkzelen van deezen Veldtocht. „ De Uitwerkzels van deezen Veldtocht, zoo kort „als luisterryk , waarvan men den gelukkigen uitlag „alleen te danken heeft aan den moed onzer Soldaa- „> LEN, (*) „ AssanzTro, een Genuees, en WILLOT , €en Fransche ss man. Deeze twee Verraaders, die elk in hun Vaderland „, met rykdommen en eere overlaaden waren , vereenigden „ zich met de ZEngelfchen tegen hunne Medeburgers , en „ vlooden naar hunne Schepen, woedende en wanhoopig , „ dat zy in hunne eerlooze ontwerpen niet gelaagd waren. O3 a. ` - E s m- D A ia. Jd : 4 pn 3 Pak 4 binnen N S ECE ` Pi FR rE { $ 186 A : FOUDRAS » ten, aan het vernuft von BUONAPARTE, en aan de » talenten zyner Generaals, ftellen te onzer befchik. ` „ kinge het Ligurifche, Piemonteefche en Cisalpyn/ch » Grondgebied ; 15 Vestingen van de eerfte en tweed s Linie; meer: dan 2000 ttukken Kanon; 2 millioen Kae s» doefen ; 45000 paar Laakens; 40000 Snaphaanen, » nieuw en oud; 21000 Gevangenen ; 12000 Zieken en derzelver ee ge twee of drie Flottilles op de » meiren; Mond- en Oorlogsbehoeften woor een Leger ə van rooooo man , voor een half jaar 5 onmeetelyke s» Magazynen ; Bagages van allerlei-foort, en boven dat » alles:, zeer waarfchyntyk , den Vrede,” Deeze weeten wy , dat daarop niet gevolgd is, maar naa eenen nog hevigen, fchoon korten ftryd , bevog- ten. Immers, terwyl wy dit fchryven, worden wy ver- rast door den Wrede, den y Feb. 18or getekend. Heil zy deezen dag! Heil den Bewerkeren van denzelven'! eil den Vaderlande! Wy kunnen dit Boekdeeltje niet ter zyde leggen, Zonder nog te vermelden, dat wy daarin aantreften zeer keurige narigten van den Generaal pesarx, die, weini- e uuren naa den Slag van Montebello, uit Egypte, by et Hoofdkwartier te Broni aankwam, met verrukking door den Eerften Conful en de geheele Armée ontvan- gen, en tot Luitenant- Generaal aangefteld werd; — een Held, door de Oostenrykfche zo wel als Franfthe Soldaaten, met den bynaam van een onbevreesd en on- berisplyk Krygsman beftempeld; en die het leeven liet in het beflisfend oogenblik der Overwinninge, tot wel- ker behaalen hy zo veel toebragt. Dit Leevensverhaal fchetst ons dien waarlyk grooten Man, en aldus zyn uiteinde: … Reeds heeft de Zon, die den zegepraal der » Franfchen en de neêrlaag der Oostenrykers moet vere „ lichten, aan den Horizont gefcheenen; de overwin- s» ning zal fchitterend weezen; maar zy zal de prys zyn s» van den hardnekkigften moed. De ftryd begint met s» leevendigheid en vervolgt met verbittering. De Fram s» [then worden viermaal terug gedreeven, en viermaal » rukken zy voorwaards; evenwel men moet einde » lyk de Overwinning verzekeren. De Eerfte Conf » neemt, te midden van het leevendigst vuur, ’er kt s» gunftiest oogenblik toe waar, en vernieuwt de kryg » deugd van den Soldaat. Aanftonds vliegt prsaix in » » het midden der Vyandlyke Baaillons, en de Refer- „ VE, VELDTOCHT VAN BUONAPARTE. 107 » ve, de hy gebiedt, rukt ’er op in met de Bajonet, » De Divifie van BOUDET volgt deeze (toute bewee. $ ging, en het geheele Leger nadert onder het flaan van s» de tom De Slag wordt verfchriklyk , maar, ô s» fmert! Desarx wordt door een doodlyk lood getrof- >» fen, op het oogenblik zelve, waarop zyne poogingen » de zege beflisfen ; en deeze Held, wiens Ki rmsbens- n ven Europa en Africa roemen, eindigt zulk een fchooe= » De loopbaan onder het uitbrengen van deeze woorden: » Gaa, en zeg den Eerflen Conful, dat ik flerf, met „beklag, dat ik niet Zenoeg verrigt heb, om by de Nakomelingfchap te leeven! — Neen,” laat ‘er de Schryver van deeze Narigteu op volgen, „ deeze ons » biliyke voorfpelling zal niet vervuld worden; de ge« » Gachtenis der Krygsbedryven van pesarx zal niet » Vergaan ; en eb laatfte woorden zullen enkel aan » de eregi chap getuigen, dat niets zyne dap- » perheid en talenten evenaart, dan zyne zedigheid.” Historifche Gedenkfchriften , behoorende tot het voorge- vallene in Frankryk, van 1789 zot in 1799. Behel- zende de fchets der binnenlandfche woelingen, en bui- tenlandfche onderdrukkingen , welke in dat tydperk hebben plaats gehad; byzonderiyk de handelwyze, gchouden met Duitschland , Italien , Zwitzerland, de Bataaffche Republiek, enz. Door BARTHÉLEMY 3 Medelid van het Uitvoerend Bewind, vóór 18 Fruêt- dor (4 Sept. 1797). Te Utrecht, by G. T. van Paddenburg en Zoon, 1800. In gr. 8vo. 219 bl. E- tydvak van tien Jaaren, waarin zo veel binnen en buiten Frankryk, tot dat Land betrekkelyk , ge- beurd is, in een Boekdeeltje van opgemelde grootte te bevatten , is veel ondernomen. En nogthans behel- zen de Historifche Gedenkfchriften op naam van BAR- THÉLEMY flegts 96 blads. —— Op naam van BAR- THÉLEMY ‚ fchryven wy, als niet verzekerd , dat ze van bemzelven herkomttig zyn. Beézwaarlyk zal iemand van zichzelven fchryven : ,„ Had BARTHÉLEMY moeds. enoeg, om zich in Frankryk onder perfoonen te men- en, die vervreemd waren van A inrigtingen , et gefchiedde alleen gi beproeving, of hy de han“ 4 e 198 BARTHCLEMY te zeden van hun, die zoo gevaarlyk waren voor de rust der Natien, befchaaven, en, door zyne ge. maatigde ed ij bedaarder tyden konde doen geboo- ren worden, Hy had zich gewend, am van de hooge Alpen met eene vreedzaame kalmte die tegenftrydige woelingen der Partyen te aanfchouwen, welke elkander geduurig opvolgden en ans gelukkig vaderland ver- woestten, Hy had zich yverig toegelegd, om , op ee- nen gelyken voet en even vreedzaam, zoo wel met den kerklyken Souverain van $t. Gal, als met de ariftocrati- fche , met de gemengde of democratifche Cantons , met Roomschgezinden en Proteftanten , te handefen. Van de natuur, zoo wel als door oefening, had hy de hoe: danigheden verkreegen, welke voor eenen zoo voorzig- tigen Minister onontbeerlyk zyn. Dertig jaaren van zyn leeven had hy doorgebragt in de konst om men- fchen te leeren kennen en met hun te verkeeren. Hy zag niet, dat de andere foort van Revolutionairen on- evoelig bleef voor gemaatigde begrippen. Ook bezat E de pryslyke eerzucht, om zich bemind en nood- zaaklyk te maaken by zyn vaderland , dat , altyd ge- trouw van aart, zyne Beftuurers vereert, zoo tang zy zich onthouden om °t zelve te benadeelen. Hy was dus ongezien by de Uitvoerende Magt, welke niet an- ders dan belyders zogt haarer ftaatkundige begrippen, piet dan deelgenooten haarer misdryven , naa de uit- voering van 3 September gepleegd, Zichzelven opof- ferende , wilde hy Zwitzerland verlaaten , alwaar hy. werd aangebeden , omdat hy -beftendig dezelfde gevoe Jens had aan den dag gelegd , zelfs dan, wanneer de Franfche Bewindvoerders een Amptgenoot verlangden, die met hun in de fchande en den haat van gansch Eu- ropa deelde, zoo als die blykbaar was uit de nieuwe zamenfpanning der Mogenheden. „ Frankryk bleef, zoo wel onder Lopewyk XVI, als onder de Zeuillans , of onder ROBESPIERRE, altyd het vaderland van ieder welmeenenden. BARTHÉLEMY befloot , hetzelve in alle tydvakken van openbaaren rampfpoed te dienen. Hy nam geen post aan in ket bewind, onder hen , die hetzelve verwoestten , dan al- leen met oogmerk om de vrienden van het oud beftuur aan het nieuwe te verbinden , om Frankryk deszelfe geleden rampen te doen vergeeten , om met alle par- HISTORISCHE GEDE NKSCHRIFTEN, 18g tyen vreedzaam te handelen , even als hy met allerlei zoorten van Regeeringen in Zwitzerland gedaan had. Hy wilde zyn Vaderland blyven dienen, zoo als hy ks in verfchillende tydperken gedaan had, zoo wel onder het oud als Conftitutioneel Beftuùr , onder dat van twee September, en Onder ROBESPIERRE , rechtvaardig jegens eenen ieder, by allen geagt en bemind, uitgezon- derd alleen by hun, die in het vyfde Jaar het Drie- manfchap der Uitvoerende Magt uitmaakten.” bl. 43, en nog fterker bl. 6o en 6r. Dan wy weeten, wat men voorlang van Memoires gezegd heeft, Het tweede Stuk, in dit Boekdeeltje voorkomende, iseen Byvoegzel tot de Historifche Geaenkfchriften, be» helzende, Befchouwingen over de Staatkundige Hande- lingen, en over het Vredesverdrag , geflooten tusfchen Frankryk en het Huis van Oostenryk — over de Engelschgezinda Zamenzweering van het Fransch Be- wind tegen de ondertekening van dit Verdrag —- en over de Republikeinfche Opftanden van Turin, Napels, Rome en Pwissorland „ Enz. tegen deszelfs bedingen frydende ; gaande dit alles vergezeld van aanmerkin- en en buitenlandfche byzonderheden, betreklyk tot de fchiedenis van het Bewind, zedert het Tydftip der Ontvoering van de Minderheid des Bewinds , door de Meerderheid, den 18 Fru&idor van het Vyfde Jaar, tot op het Tydftip van den Val der Meerderheid van het Bewind, op den 30 Prairial des ZevendenJaars, (zeven- tien Juny 1799.) — Alles is hier ingerigt om een Ta- fereeì op te hangen, » 't welk ,” om des Schryvers ei» gene woorden te bezigen, s het onderfcheid aanwyst tusfchen het weldoenend, vaderlandlievend en welmee. pend charaer van den uitgebannen Bewindsman BAR- THÉLEMY, en het verflindend character, benevens het dwaas en onberedeneerd beftuur, van het uitbannend Bewind,’ -—— En wordt die Afdeeling beflooten met deeze woorden : „ Vertrek dan, myn Boeksken , en dien de toekomende Beftuurders tot eene les! Doe Europa weeten, dat de Franfche oprechtheid niet iş- vernietigd : — dat de achting voor zwakke Volken, welke voorheen den hoofdtrek van ons nationaal cha- ra&er uitmaakte —- dat de billykheid, ten opzigte van groote Mogenheden — dat de achtbaarheid van onze houding jegens allen, geene ydele klanken oni Os cr N < : p= Dan OR, ` ar Aah E O en WE A S li S, gren ~ ~ ~ hand we w 190 BARTHÉLEMY, HISTORISCHE GEDENKSCHR. Leer aan alle Kabinetten, dat er nog Fran/chen gevon. den worden , aan de Staatsbelangen van hun Land ge hecht, getrouw aan hun Volkscharaer, en bekwaam om ’er bewyzen. van te geeven , by alle voorkomen- de gelegenheden ! De uitgave deezer Gedenkfchriften ftrekt hier van ten bewyze, en ik tart elk uit om my te antwoorden , terwyl ik bezig ben met het vervaar- digen van het Zweede Neel, welk zal handelen over de Omwentelingen van Napels, Rome, Florence , Turin , Genua, Holland, zedert het Verbond van Campo For- mio tot aan den 30 Prairial, (17 Juny.)” Eindelyk komen hierby, Aantekenangen van den Uit. geever deezer Gedenkfchriften, behelzende eenige Inlich- tingen omtrent de Befchuldigingen, tegen den Bewinds- man BARTHÉLEMY aangevoerd, In dertig Hoofdftukken js dit geheele Werkje afge- deeld; naa de opgave van welker inhoud eene 7ydorde volgt der gebeurtenisfen , welke in deeze Gedenkíchrif- ten verhandeld worden: deeze heeft men voegzaam geoordeeld, tot beter verftand deezer Gedenkfchriften, om daardoor aan te wyzen , gelyk ons berigt wordt , hoe zeer het Uitvoerend Bewind alles dèrmaate heéft ingericht , dat de 18 Fruêidor noodwendig volgen moest , dat het Vredesverdrag met Oostenryk verbro- ken, de verbonden Republieken vernietigd, en alzo eene tweede Zamenfpanning der Mogenheden gebooren wierd. ; Men kan aan dit Werkje geene plaats ont on- der de zodanige, die het Pa Divi- to vol Staatswisfelingen , toelichten ; fchoon op veele byzons derheden niet weinig zou vallen aan te merken. Ten aanziene van de Gewesten buiten Frankryk, op den tytel genoemd , is het geen wy omtrent Zwitzerland aant het uitgewerktfte. In het beloofde Tweede Deel verwagten wy de andere te zullen aantreffen, Reizen rondom de Waereld, door Jj. cook, vertaald ‚ door h D. PASTEUR. Met Kaarten en Plaaten. IWde Deel. Te Leyden, Amferdam en ’s Haage, by - Honkoop, Allart en van Cleef. In gr. 8yo. 325 bh D. groote Zee- en Land-ontdekker cook ondernam Er eene ma J. COOK, REIZEN RONDOM DE WAERELD. IQI eene Tweede Reize rondsom de’ Wereld (*), hoofd: zaaklyk ter ontdekkinge, of ’er in het Zuidlyk gedzel« te van den Aardbol, naar de veronderftelling van vee- le Aardrykskundigen , een groot Vast Land beftaat 5. waarom deeze Reis, in ’t oorfpronglyke twee zwaare Boekdgplen in 4to beflaande, ten bepaalden Tytel voert ; Reize naar de Zuidpool en rondom de Waereld, “ Verdienstliyk heeft zich de Nederduitfche Vertaaler by zyne Landgenooten gemaakt, niet alleen door het bezorgen cener keurige Vertaalinge des oorfpronglyken Werks, door cook zelven efchreeven in de eenvou- van een Zeemans- Dagboek, en fchaars met aanmerkingen, dan die tot de Zeevaart en Aardrykse kunde behooren, doorvlagten; maar ook door van elders aan deeze Reisbefchryving toe te voegen, wat een dér Tochtgenooten des te boek ftelde. beide Heeren OANNES REINOLDUS FORSTER €N GEORGIUS FORSTER» ader en Zoon, werden, door een zonderlingen zamen» loop, Reisgenooten van cook, en de eerfte als opge» roepen, om eene WWysgeerige Historie der Reize te gees ven, aane aflbraaken werden veranderd , verə broken, en de Heer FORSTER , als een Vreendelings ontzet van hem ezegde voordeelen ; gelyk men in het Voorberigt des Vertaalers, tot fchande der Engel- fihen, breedfpraakig leezen kan. —- Dit gaf aanleis ding, dat FORSTER de Zoon eene Wysgeerige Befchry. ving vervaardigde. »„» Door geen Verdrag de hans den gebonden,” zegt de Voorredenaar, » ftelde hy die zamen uit zyne eigene Aantekeningen en die van zynen Vader; hy fchreef dus vryer , en zyn Werk behoefde geene ftaatkundige beoordeeling en zuivering te onder- gaan, terwyl uit de Reisbefchryving van CaoK , op voorbeeld van de Franfchen , wel eens eenige omftan- digheden zyn weggettreeken , die men op. de eene of de andere wyze nadeelig oordeelde (t).” i De arbeid van deezen FORSTER heeft ‘de Vertaaler zich ten nutte en daarvan een zeer oordeelkundig gebruik ge- maakt. (*) Zie onze Berigten van de twee voorgaande Deelen, in onze Alg. Vaderl. Letteroef. voor 1796, bl. 384, En voor 1799, bl. 173, en van het Iilde D. bl. 658. i (t) Van den Vader, J- R. FORSTER , hebben wy in ’'t We derdwitsch een niet naar waarde gekend Werk. 192 Je COOK maakt. De Franfthe Vertaaler deezes Werks deedt dit mede , doch vlogt met onderfcheidings- tekenen den at beid van FORSTER in dien van cook. Dan de Iykheid van ftyl deezer beide Schryveren veroorzaakte jn die fchikking , anderzins boven de afzonderlyke plaat. 