VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Dan, zy wierden wel ras ontrouw ,— en verlieten hunnen Almagtigen Redder; het geen veroorzaakte, dat God hun met zyne Srrafgerigten moest bezoeken ; des Hy toeliet, dat magtige, geweldige, Volken, op Israël aanvielen, en het zelve zeer benauwden. — Zy hadden, in plaats van te luisteren naar de ftem des Vermaners, in ftede van zich naar hunne’ verbintenis te gedragen, en hunnen pligt te Joër: welken zy aan hunnen Heer en Koning ver- fchuldigd warem, hunnen weldoender en God, door wien ze verlost waren, verfmaad. — Eerlang (laan ze opente lyk aan °t muiten tegen den Allerhoogften: — « zy we- derftreven den Rigter, welke hen beftiert, in plaats van eenen Koning, in den naam van God zelven: — zy verzetten zich tegen den besten en braaflten Man; — en murmureeren tegen Samuel; dien God tot hunnen Rig- ter gefteld had: — geerd te worden, en Volken met dien luis raël! gewillig {meed 4 vrye halzen! — Or dienstbaarheid op uw gebukt gaan, en voc laven , in het ftof en trouwloos Joodenc de heilzaamfte raadg: tegen den besten raad befchaamd in ùwe buit ven verkiezen, het # Doldriftig en onbefct laat, zult gy u over ' begeert en wilt eener tergde Godheid word tegen hem moede: — gen is ten einde: Ontvlammen; —— E 45% VERH, OVER HET VERKETEN VAN GOEDEN HAAN. ae eenen Koning in zynen Toorn!’ — Welke zuilen, A Israël! de gevolgen uwer razende uitzinmgbeid ? AM ras zal de beklagelyke uitkomst. leeren, dat gy u on- Kaes ` gelukkige dwaasheden euwig zuk hebben te Eene volgende befchouwing der lotgevallen van dit Volk zal ons duidelyk doen zien, hoe de eene dwaasheid de andere voortbragt; en hoe de Joodfche Natie telkens van kwaad tot erger voortfloeg. °t Zal'niet noodig zyn hier- toe op alle byzonderheden {taan te blyven; waardoor wy pok te wydloopig zouden worden. ` Genoeg zal het zyn, het oog te vestigen, op de drie merkwaardigfte lotgeval- Jen dezes Volks, waarin het bovenal de treurige gevolgen yan hun verkeerd beftaan ondervonden heeft: het welk het anderwerp onzer volgende Befpiegelingen zal zyn. C. v. D. G. DE VERANDERING BER LUCHT BY DE ADEMHAALING , EN DE VOORTBRENGING DER DIERLYKE WARMTE, ONT- vouwp , door G. SCHUTTE , Med. Dei, te Amfterdams. aar is mogelyk geen (uk in de geheete Natuurkun- J de, waarop de Geleerden zich meerder hebben afge- foofd, dan op het onderzoek, wat nut de Ade ng deed voor het dierlyke leven. Van de vroegfte tyden af, van de tyden van Empedocles en Ariftoteles, tot op die. van Boerhaave toe, hebben duizenden té vergeefs getracht dit raadzel op te losfen, en het zoude noch onder de ver- borgenheden ‘der Weetenfchappen behooren , had hierin niet de Scheikunde op het onverwagtst de Geneeskunde voorgelicht. De ontdekking der Kunstluchten, door den Heer Priestley, en de hier uit ontftaane verbetering der tegenwoordige Scheikunde, hebben ook ten deezen opziche te een licht verfpreid , dat dit te vooren geheel en al duister ftuk , thans, zo al niet volkomen, ten minftea snerkelyk opgehelderd heeft. Wy kunner daarom niet na- aaten onzen Larfdgenooten icts over het nut der Adems aaling mede te deelen; met geen ander oogmerk, dan om aan te toonen, wat groote invloed de tegenwoordige Schei- kunde op de Geneeskunde heeft, en om haar, langs dee- n weg, aan te fpooren tot beoeffening eener Weeten- chap, die, vroeg of laat, een der voornaamfte bronnen lee zal , waaruit men de kennis van het Dierlyke Li- £ gam zal moeten ontleenen, ` ge OVER DE VERANDERING DER LUCHT BY DE ADIMHAALING. 459 Het. is thans algemeen bekend, en het word door de Scheikundigen dagelyks proefondervindelyk beweezen, dat de Dampkring, die ons omringt, en waarin wy leeven , geenzins een element zy; maar dat dezelve is te zamen- geteld uit twee geheel en al tegenftrydige Luchtvormige loeiftoffezi , waarvan de eene de eigenfchappen bezit van het vuur heviger te doen branden, een kaars helderer te doen vlammen, en, voornaamentlyk, om het dierlyke lee, wen te onderhouden; de andere, daarentegen, het braun. dend vuur en de vlammende kaars oogenblikkelyk uitdooft „ en het dierlyke leven aanftonds doet ophouden. Deeze twee Luchtvormige Vloeiftoffen , waarvan wy de eerfte de Levenslucht, de tweede, uit hoofde zyner doodende eigenfchap, de doodende Lucht noemen zullen, beftaan in den Dampkring in eene zo verfchillende evenredigheid , dat amet zoe deelen Dampkringslucht , 27 deelen Levense lucht, en 73 deelen doodende Lucht, vermengd zyn. Zy zyn echter niet zodanig vermengd, dat zy nooit van ele kander kunmén gefcheiden warden. Integendeel, even als alle de Lichzamen in de Natuur, volgen zy de wetten der Scheikundige verwandíchap of. onderlinge betrekking, za erk, dat, zo zy eenig lichaam aantreffen, waar mede z in eene naauwere betrekking ffaan als met elkander , zy zic onderling verlaaten, zich met dat lichaam vereenigen, en zich dus volkomen van elkander affcheiden. Op deeze haare eigenfehap berusten veele: verfchynfelen , die wy da- elyks in de Natuur waarneemen, en veele bewerkingen, ie wy voorheen in de Scheikunde als onverklaarbaar aan- merkten, worden hier door in het klaarfte daglicht gefteld 5 ao zien wy,dat de Metaalen , wanneer zy door het vuur tot een zekere graad van warmte gebragt worden , meer be- trekking , meerder verwandíchap hebben, tot de Levense lucht, als deeze tot het andere deel der Dampkringslucht tot de doodende Lucht heeft, Wat gebeurt hier door? De Levenslucht verlaat dit andere deel, en vereenigt zich met het Metaal, en dit Metaal word hier door tot zyn ftaat van. kalk gebragt. Stelt men eenige Lichaamen , welke een zuur beginfel-by zich hebben, al mede in die gefteldheid, dat zy eene meerdere betrekking tot de Le- venslucht hebben, dan deeze:tot de doodende Lucht heeft , waarmede hy vereenigd was, zo trekken detze Tichaamen de Levenslucht. aan , en zy veranderen hierdoor in zuur. Door deeze eigenfchap is het, dat de Franfche Scheikune digen de Lievenölucht gae oxigdne, een Griek{che bemaa- , Hh 4 mug s 460 OVER DE VERANDERINO DER LUCHT ming, welke zuurmaakend , zuurteelend betekent , nocmd hebben. Op deeze wyze maaken thans uit de Zwavel, uit de Phosphorus , door ze te verbranden en met de Levenslucht in aanraaking te brengen, Vitrioolk en Rhosphoruszuur; op dezelfde wyze kunnen wy ons ook voorzien van de vaste Lucht, die niets anders is dan een zuur in eene Luchtvormige gedaante; by dit laatfte zuur moeten wy echter noch een oogenblik (tilftaan, om dat het zelve by de Ademhaaling eenen zo voornaamen rol fpeelt. Men heeft gezien, dat, wanneer men „in eene zee kere hoeveelheid Levenslucht, een bepaald gewicht houts- kool laat branden, de zuivere Lucht tot vaste Lucht ver- anderd word, en tevens zo veel van gewicht toeneemt, als: het gewicht der kool, die by deeze bewerking geheel en al verdwynt, bedraagen heeft. Men heeft wyders opge- merkt, dat deeze zelfde zelfftandigheid, welke het weezen der. kool uitmaakt, door het geheele Plantenryk verfpreid was, en men heeft beflooten , dat deeze (tof een der voors naamfte .beftanddeelen der Lichaamen uitmaakte , zo dat men, waar men vaste Lucht ontmoette , deeze kool ver. eenigd met Levenslucht aanmerkte, Ik keer weder ter zaak, en herhaale, dat, wanneer de Dampkringslucht Lichaamen aantreft, waarmede zy meerde- re betrekking heeft , dan ‘er onderling tusfchen zyoe deelen fand grypt, deeze deelen elkander verlaaten , en zich veree- nigen met dat Lichaam, waarmede zy in eene zo Dame hetrekking ftaan. Wanneer nu , by de Ademhaaling „de Damp- kringslucht in aanraaking gebragt word met het bloed, za is de betrekking tusfchen zyn eene deel de Leevenslucht en het bloed grooter, dan ‘er was tusfchen de Levenslucht ea de dodende Lucht; daardoor verlaat deeze Levenslucht de doodende Lucht „en vereenigt zich met het bloed. Doch dit bloed , door het geheele Lichaam omgevoerd zyn. de, moest nu wederom doar de Longen heen dringen, om naar het Linkerhart, en vandaar door het geheele Lichaam te loopen. Het was in deezen doortocht (keck eworden met die zelfde ftoffe , welke ik zo even zeide , dat et weezen der Houtskool uitmaakte, en dat een voornaam beftanddeel van het Plantenryk was; hierdoor moest het dar natuurlyk gebeuren, dat de Leevenslucht zich met deeze. koolftof vereenigde, en met dezelve de zogenaamde vaste Lucht, of, om met de hedendaagfche Scheikundigen te fpree- ken , ber Koolzuur uitmaakte, ` | Js dit zo, dan moet ook de uirgeädemde Lucht niet alleen | ~ t DY DE ADEMHAALING,. ` 46r het eene beftanddeel der Dampkringslucht, de doodende Lucht, bevatten; maar dan moet Ter met deeze doodende Lucht eene zekere hoeveelheid vaste Lucht vermengd weese zen. En dit hebben de Próeven , mer de uitgeädemde Lucht, ten dien einde opzettelyk genomen , allerovertuigendst be- weezens men heeft uit dezelve geleerd, dat van de zoo dee- len uitgeïdemde Lucht, Ter (teeds 12 Òf 13 deelen vaste Eucht waren, die alle cigenfebappen bezat en alle overeen- E had met de vaste Lucht, die op andere wyzen ver- en was. Dan eene zodanige overgang van twee zelfftandigheden tot een Lichaam, gelyk van de Koolftof en de Leevenstucht tot vaste Lucht, kan geen plaats hebben , of er moet in de graaden van warmte van deeze Lichaamen eene wezenlyke verandering gebooren worden, Deeze ftelling zal men ras noeg bevatten, indien mer de volgende eigenfchappen warmte fiechts in opmerking neemt. Alle Lichaamen hebben eene zekere hoeveelheid warmte (*), welke za geer tot haare gedaante behoort , dat, wanneer dezelve merkelyk vermeerdert of vermindert, deeze Lichaamen van gedaante veranderen, en van vastheid tot vloeibaarheid, - van vloeibaarheid tot Luchtvormigheid , overgaan , of, omge- keerd, van Luchtvormige, vloeibaare, van vloeibaare tot vaste Lichaamen worden, Zo ziet men ys, door ver- sneerdering van warmte, tot water, water, door vermeer. dering van warmte,tot damp , overgaan , en. doot vermin- dering van warmte, kan damp tot water, water tot ys, worden. Deeze warmte noemt men vaste warmte ,om dat ze in de Lichaamen, zo lang zy niet van ftaat verande- ren, vast aanweezig blyft; maar veranderen deeze Lichaa- men van ftaat, en worden zy, var Luchtvormig , vloeibaar of vast, dan verlaat deeze warmte de Lichaamen, en zy word gezegd vry te zyn. Nu hebben alle Lichaamen, in haaren uitgebreidften ftaat, den grootíten trap van warmte ; ver- (*) Zeer oneigen gebruik ik hier het woord warmte. Warm- te is de gewaarwording, veroorzaakt door een beginfel, dat in alle Lichaamen meer. of min aanweezig is, en dat, tor eeng ze- kere hoeveelheid opgeboopt , by ons de gewaarwording vam warmte doet ontaan, Ek bad het zelve daarom het warmmgge. kend beginfel moeten noemen. Om echter alle omllagtigheid van woorden voor te komen, heb ik my liever by onze oude fpreekwyze willen houden, en achtte het genoeg, uu ik den juisten, Zia van het woord aangetekend heb. h5 , abs. OVER DE, VRAANDERING DER: LUCHT verminderen zy ia uitgebreidheid , zo verminderen zy ook in warmte, of liever, zy kunnen alle haare warmte niet in zich beflooten houden, zy laaten ze daarom los, en deelen ze aan andere Lichaamen, die in de nebuurfchan zyn, mede. Dit gebeurt ook by de Ademhaaliag. Wan- neer de Levenslucht zich met de Koolfof vereenigt , em met dezelve de vaste Lucht maakt, verliest de Levens- lucht veel. van zyne uitgebreidheid ,zy bellaat nu maar ¿da van de plaats, die zy te Vooren had ingeuamen, zy vere liest dus nu de van haare uitgebreidheid, zy kan daarom niet meer alle die warmte in zich beflooten houden , die zy te vooren in zich geketend hield; deeze warmte word daardoor , van vaste warmte tot vrye warmte, gemaakt , ex kan zich, met alle de in de nabuurfchap zynde Lichase men vereenigen ; zy vereenigt zich daarom met het bloed , en. geeft aan het zelve die graad van warmte, die %r van de Levenslucht, by zyne verandering tot vaste Lucht, was vry geworden, Dit bloed, dat nu aanftonda door het geheele Lichaam (aart heen te ftroomen, deele nu ook, op zyn beurt, zyne vrye warmte aan die deelen, welke het voorby loopt, mede, en onderhoud aldus die gelyke graad van dezelve , die er, tot inftandhou ding van het Dierlyk Leven, benpodigd was.. , Öp deeze eenvouwige wyze kan men, nu het werk Ademhaaling, en de noodzaakelykheid die ’er was voor de Dieren met warm bloed bedeeld, om naamentlyk deeze vlọeiftaf in eene onmiddelyke agnraaking met de. Damp- kringslucht te brengen, verklaaren. neemingen klaarder bevestigd ise -Mogelyk zullen-wy, in het vervolg , dit gevoelen van den Heer Girtanner , als ook zyae geheele. Theorie over de irritaùiliteit, nader aan onze Leezers.mededeelen. Thans zullen wy niets anders aanneee men, als dat by de Adembaaling het bloed van de Koolftof uiverd word, en dat door deeze zuivering de Dierlyke armte word voortgebragt. Wat veranderingen ondergaat nu het bloed door deeze ontlasting van Koolftof ? De Scheikundige proeven hebben geleerd , dat het hier door rooder van kleur word, dat fet zyne coagulabiliteit merkelyk verliest , dat het dunner is, en dat het de gevoelige vezels meerder prikkelt. Deeze eis genfchappen maaken het gewis meer gefchikt voor den om- loop , en geeven aan het zelve dat vermogen, zonder welk. n Dierlyk Lever kan onderhouden worden. Doch, ge- de geheele Natuur in een zeker evenwicht, en in een juiste harmonie van alle zyne deelen , beftaat, zo is het ook ten deezen opzichte geleegen; word ’er te veel Koolftof van het bloed ontlast, iets dat,door de vermeerderde pro- portie van Leeegekucht tot doodende Lucht, natuurlyk , gebeuren moet, dan prikkelt het zelve te veel de gevoelige vezel, en het is al te gefchikt voor den omloop; het ftroomt au met een meer dan ‘behoortyke ‘kracht door de vaten heen, en het zoude den Mensch blootftellen aan alte de gevolgen , die uit eenen vermeerderden omloap van het bloed gatuuriyk voortvlosijen moeten. Zo men nu deeze eenvouwige verklaaring eens tot het Theoretifche en Practifche gedeelte der Geneeskunde wil overbrengen , hoe veele verfchynfelen zullen wy dan niet volkomen oplosfen kunnen , die voor ons te vooren gee heel duister waren ! Wat nuttige Practifche Leermgen Zullen wy hieruit niet kunnen afleiden! Langs wat zeke- ren weg zullen wy -niet geleid worden, om, vooral in de iekten, onzen Lyderen een gefchikte Lucht te doen inademen! łk kan thans by dit alles niet ftilftaan , maar, wanneer ik over de Theorie van Gîetanner nader handele , zal ik eenige Geneeskundige gevolgtrekkingen uit deeze Leer afleiden, Voor deeze keer zal het my genoeg zyn, indien ik aan myne Landgenooten het nut aangetoond heb, t ’er voor ieder Artz uit de beoeffening der Hedendaag= he Scheikunde ontftaan moet, ONT- 464 ONTDEKT BEDROG TTT ONTDEKT BEDROG WEGENS DEN ZOCENAAMDEN PIERRE DU SOLEIL, OF ZONNESTEEN. In eenen Brieve van den Heer DE saussure , den Zoon, aan den Heere og La ME THERIE. (Journal de Phyfique,) MYN HEER zal gebruik maaken van een zonderling .verfchynzel, welk een kunítige zamenvoeging, die, zo ik geloof, niet hekend is, my „aanbiedt, om te toonen , dat men niet te zeer op zyne e kan wezen tegen voorgewen Nieuwigheden in de Natuurlyke Historie , die zekere Koop- lieden , in Delfitoffen, ons menigmaal te koop aanbieden. “ Is weinig dagen geleden, dat een deezer Kooplieden, voor een vry hoogen prys, afn een Liefhebber eeu wit ten ondoorzigtigen Steen verkogt, opmerkenswaardig door deszelfs eigenfchap van, (als men denzelven langzaam ia een lepel warm maakte) de kleur en de doorfchynendheid van de fchoonfte Topaata te verkrygen. Deeze Steen, in edaante en grootte vry gelyk aan een witte Boon, oor den Koopman Pierre du Soleil, of Zonnefteen , gehee- ten; dezelve werd, naar zyn zeggen, in de van te gevonden; en men kende denzelven aan de eigenfchap van over dag doorfchynend , en "e uagts one doorfchynend , te weezen , uit hoofde van de uitwers king die de tegenwoordigheid der Zonneftraalen op dien Steen deedt. Op den oorfprong van dit verfchynzel peinzende , viel my in de gedagten , dat deeze Z a veelligt , niets anders ware dan een Hydrophane , doortrokken van eene zelfftandig- heid als Wasch, °t welk de eigenífchap heeft van, gefimok ten, doorfchynend, en geftold , ondoorfchynend , te wete aen, en dat deeze Hydrophane, dus doortrokken , by het warmen eene doorfchynendheid aannam , om dezelfde dat be te vooren, bevogtigd wordende , doorfchynend werd. ‘ Ik liet daar op een Hydrophane in gefimolten den- Wasch weeken, tot dat die Steen eene volkomene door- fchynendheid had aangenomen; ik nam denzelven daar uit, ik deed de proeve, en ik had een Steen, volmaakt gelyk aan “WEGENS DEN ZONMESTSEK. 465 + aan dien des Koopmans ‚die, overtuigd van zyn bedrog, en =verfteld flaande , den Steen wedernam voor den koopprys, Men hierby in opmerking neemen, dat een Pyro- phene , in deezer. voege toebereid door °t vuur, eene veel ‚„grootere doorfehynendheid verkrygt, dan een Hydrophane, ‚van dezelfde foort, in °t water; dewyl de verkoelende eigen- - {chap van het Wasch veel grooter is dan die des Waters. - ` Indien men wil, dat die Steen , in het doorfchynead worden, - de kleur van een Grenaat aanneeme , hebbe men flegts langer en fterker het Wasch, waarin men den Steen laat weeken , -te verwarmen. Men zou ook, door dat Wasch een weinig te kleuren, den Steen andere kleuren kungen doen aan- - neemen. CL | (*) In de overzetting vas dit Stukje hebben wy de woorden Hydrophane en Pyrophane , als welbekende Benaamingen, ge- _bruikt.by allen deezer zaaken eenigzins kundig ; voor anderen merken wy met een kort woord ter ophelderinge aan , dat men door Hydrophane een Steen veiftaat, die, droog zynde, een donkere kleur heeft, doch, in "tr water gelegd, doorfchynend ep fchitterend wordt; en wiens doorfchynendheid ophoudt, als men hem uit het water neemt, en afdroogt. Een Pyrophane js een Steen, omtrem welken "rt zelfde verfchynzel, door ot. fchenkomst van vuur, plaats heeft. In "r algemeen wor- den ze, wegens deeze eigenfchappen, Veranderiyke Steenen ge- heeten. Wie eenig nader berigt, wegens deeze Steenen, he- geert, zie bet Vertoog van den Heer a. HOUTTUVN, over de Ver. anderhyke Steenen, Oçulus Mundi genaamd, en een zeldzaame van dien aart, in de Verhandelingen van de Holland/che Naatfch. der Weetenfchappen te Haarlem, XXfte D. rte St, bl, 311. ` N VERSLAG VAN MET LEEVEN EN DE SCHRIFTEN DES EERW. RICHARD PRICE, D. D. L. L. D.* Lid van de Koninglyke Societeit , en van de Americaanfche Phifafsphifche Societeiten te Boston, ep te __ Philadelphia. (Uit het Engelsch.) (Vervolg en Slot van bl. 438.) T den Jaare MDCCLVIII, tradt Dr. PRICE eerst, ale een Godgeleerd en Zedekundig Schryver, te voorfchyn , met de uitgave van Æ Review of the principal Queftions 466 vRISLÁG TAN HRT LEEVEN — ENZ, and Dificultiesr in Morals; particularly (ec relating n she Original of our Ldeas o e is Nasure , Fundaties Reference to the Deity, Obligation, Subjek- matær, and ' SanTtions, Bvo. (*). — ` In dit Werk hy zich net “uiefteekende bekwaamheid bevlytigd, om- de Weetenfokap der Zedekunde op eenen onwarnkelbaaren: grondilag te bou- wen. ‘t Geen ny ten aanziene van dit onderwerp ge, an zegd heeft,” betuigt een zeer bevoegd Gordeelaar , over dusdanige Naafpeuringen , p, zal altoos boog. gelchat wore an den, als een der fterkfte poogingen van de menschiyke ‚> Reden, ten voordeele van het Stelzel door hem om- "an helsd, als een ryke- fchatkamer van dierbaar onderrigt, ġ En als verdienende geplaatst te worden onder de voor- am naamfte voortbrengzels van deeze foort (t). —= Wy ‘mogen “er byvoegeri , dat niets gunftiger kan weezen tot de optdekking der waarheid, en gcvolglyk , waardiger ter naa- ‚volging , dan de groote vlyt, met welken de Schryver betoont zyn onderwerp doordagt te hebben, en die zedige, op- regie -zielsgefteltenisfe , welke doorftraalt in elk gedeehe ‚ van dit gewigtig onderzoek. , d ‚In den Jaare MDCCLXVII, kwamen yan hem uit: Foer Difertations. 1. On Providence. 2. On Prayer. 3. On the --Reafons for expelting tigt virtuous Men Mat mest afier Death, in a State of Happines. A, On the Importance of Chriftianis ty, the Nature of Hifterical Evidence „and Miracles. —— ` De eetfte deezer Verhandelingen toont, op de volkomen- ‘fte en voldingendfte wyze , den vasten en n ‘prbrid, waarop de Leer der Voerzienigheid gevestigd is. en zegt misfchien niet te veel, wanneer meñ beweert , dat ‘er. geen Werk over dit onderwerp, in °t Engelsch, gevonden wordt, ’t welk het zelve met zo veel juistheid en eu- zigheid behandelt. . Iu de daad, hetis niet.wel mogelyk woor een bevocgd Leezer, deeze Verhandeling met aandagt te Jeezen., zonder bevestigd te worden in de overtuiging van de groote waarheid ,. die- de Schryver zoekt te beweeren. Duidelykheid en fterkte van bewysredenen maaken de eenie ge verdienften niet uit. Door dit geheele (uk heen, blykt het, dat hy een diepgaand: gevoel -heeft van Godsdienffige aar (*) Eene Derde Uitgave, verbeterd en vermeerderd met een + Byvoegsel, bebelzende nadere Aanmerkingen , en een Disferta- Gen on tlie Being and Attributes of the Deity, zag het licht > in 1782. …. o, „CDr. aris „-Funeròl Addres. VAN WICHARD PREE 46} Waarheden; hy fchryft als iemand, die derzelver gewigt niet alleen bezet, maar ook haertlyk wenscht,- dat zyne Leezers ‘er van. doordrongen werden, mams In. de tweede deezer Verhandelingen wordt de groote Pligt des Gebeds , en de gewigtige voordeelen , daaraan verknogt, op eene redelyke en klaare wyze opgehelderd en opengelegd.” De twee ‘volgende Verhandelingen verdienen even zeer de aan- dagt. Met één woord, er zyn weinige Werken , waarin Wysbegeerte en Godsvrugt zulk eene gelukkige vereeni- ging gevormd hebben, als in deeze uitfteekende Verhan- delingen, == Eenigen tyd naa det dezelve het licht za- en, was de Heer HUME op een middagmaaltyd, by wy- fen den Heer mirLAR, Boekverkooper, met Dr. PRICE $ Dr. ADAMS:, de eerfte die de pen opvatte tegen HuM«'s Proeve over de Wonderwerken , en Dr. pougLas , de ` sgertwoordige Bisfchop van -Carlisle , diè kortlings ge- Schreeven hadt The Criterion, or Miracles examined , waren mede van de party, aangelegd op het byzonder verzoek ‘van den Heer HOME, In den aanvange, bedankte de Heer HUME elk dier: Heeren voor de wyte op welke zy tegen hem gefchreeven hadden; in het verder beloop -hunner ge- fprekken, op dien dag zeer genoeglyk gefleeten, nam de Heer Hume, over de Vierde Verhandeling van Dr. PRICE .fpreekende, eene gelegenheid waar ,oim- hem in °t byzonder te gemoet te voeren: ,, Myn Heer! gy hebt my’ door as bondige bewyzen gedrongen” ~ d : A Free Difcusfon of the Doffriner of Materialism and : Philofophical” Necesfity , in a Correfpondence between Dr. PRICE and Dr. PRIESTLEY, 8vo, verfcheen in den Jaare -MDCCLXXVHL — Ten opzigte van deeze Briefwisfeling merken wy âlleen aan, dat, terwyl de twee Vrienden; by „het eindigen, bleeken elk by zyn gevoelen te blyven, dè- -zelwe een Schonn en bykans- gadeloos -voorbeeld ‘oplevert -yàn die opregtheid en heuschheid, met welke, volgens de “wreedzaame begingels des Christendoms, Godgeleerde Ge- -fehillen altoos ‘moesten behandeld worden. EE Dr. pop leverde, in den Jaare MDCCEXXXVII; Ser- -gons on the Chriftian Dorine as reeeived-by the different De- -yemindtions -of Chriftians: ro whieh are added Sermons on She Security and Happinefs of a virtuous Courfe , on the Good- hefs of Ged, and on the Refurrebbion f Lazarus, Bò. a ef de Leerredenen, over de Christlyke Leer, ftelt en be- -weart Dr. ng: bet Ariaan/che gevoelen, wege het ` Veoorbeltaan ep, de Waardigkeid ep cumisTys, En. de aart 468 VERSLAG VAN HET LERVEN , ENÁ aart zyner Bedieninge als Zaligmaaker der Waereid ; in te: genkanting van het -Athanafiaanfche en Calviniftijche, aan den eenen, en het Sociniaan/che, aan den anderen , karit. Maar het groote (tuk „’t geen hy beweerde (ent welk blykt het hoofdvoorwerp te weezen van deeze Leerredenen ,) is, . aan te toonen: ‚Dat de Christenen, van alle Aanhangen , an hoe zeer zy ook met elkander twisten , of welk eene s, ftrydigheid "er moge fchynen in hunne gevoelens plaats as te hebben, overeen(temmen in alles wat we k tot s het Christendom behoort, en ten aanziene van al de on- an derrigting , welke het ten oogmerk heeft, mede te dee- 9 en.” Behalven de Godgeleerde Werken, dus verre opgeteld, gaf Dr. PRICE eenige enkele Sermons uit, als: 1. Britain's Happine/s and the proper Improvement of it, 1759. 2. The Nature and the Dignity A the Human Soul, 1766. 3. The ‚Vanity, Mifery, and Infamy of Knowledge, without fuita- ble Prağice, 1770. 4. A Fust Sermon „on account of the War with America; with remarks on a Pasfage in the Bi of London's Sermon on Asch- Wednesday, 1779. 5. A Fast Ser- mon , at Hackney „1781. 6. The Evidence for a future Peried of Improvement in the State of. Mankind, and the Means and ty of promoting it, preached before the Supporters of the ‚New Academical Infditution among Proteftant Disfenters, 1787. 7. A. Disceurfe in the Love of our Country, 1789, 4 Nov. delivered at the Old Fewry , to the Society for comme- morating the Revolution in Great Britain. In de Staatkundige Rekenkunst gaf Dr. PRICE eerst, in ’t Jaar MDCCLXXI, in ’t licht, Ob/ervatipns on Reverfio- nary Payments, on Schemes for providing Annuities for Win dows d Dit Werk (trekte niet alleen tot eer van Dr. PRI- CES Verltand, maar teffens van zyne Menschlievendheid. In de naauwkeurigheid zyner berekeningen , in de aandagt welke dezelve opwekten, en de agting welke zy verwiere ‚ven, was het welvaaren van duizenden betrokken. Veele Plans van Lyfrenten, en Verzekeringen op Leevens, wa- ren, ten dien tyde, in veele plaatzen der Hoofdftad ge vormd. Het grootte gedeelte derzelven bewees hy dat drieglyk en gevaarlyk waren, gegrond op kwaalyk begreepee ne en partydige beginzelen, en zwanger van de íchadelyk- ite gevolgen. Veelen dier Societeiten werden, ingevolge | van OC Eene vierde Uitgave, in twee Deelen, met bygeveegde Aantekeningen en Proeven „ verfcheen Ip dea Jaare 1783. VAN RICHARD PRICE, wan dit Werk, gefloopt; en andere, oorfpronglyk gebou op billyke beginfelen, kreegen daaruit weezenlyke verbe- teringen. Dus trokken van den onvermoeiden en belange loozen arbeid eens weldaadigen Mans , die in zyn kamer zat, en goed deedt , duizenden Familien een onuitfpreekelyk groot voordeel: ontelbaare Weduwen en Weezen, die zich zou den hebben laaten verblinden, door de bedrieglyke Plans van Onderftand , werden verlost van die armoede en elende, waartoe zy, in ’t vervolg, noodwendig zouden hebben moeten wetvallen C Kä ` ~ In jr Jaar MDCCLXXII zag van Dr. Price’s hand het licht: An Appeal to the Publiè on the fubje@t of the National Debt, 8vo. Dit Werk zeg hy voort in The State of the Public Debts and Finances, at figning the Preliminary Arti- cles of Peace in Jant 1783 ; with a Plan for raifing Money by Public Loans , and for redeeming the Public Debts , 8vo.— In deeze Werkjes vestigde hy, met eene buitengewoone maate van vernuft en bekwaamheid, de aandagt der Natie op het groot Staatkundig voorwerp ter vermindering der Nationale Schuld. En het plan, ‘t welk, voor een gerui= men tyd, aangenomen en gevolgd is, tot dit heilzaam werk, verneemt men den oorfprong verfchuldigd te zyn aan de die- e kunde, en wyze raadgeevingen , van den recht Vaderland. fievenden Dr. PRICE, wiens tyd, berekeningen en raadgee- ' vingen, altoos gewyd waren aan het algemeen welweezen , zonder de minfte belooning, welke ook, of in daadlyk ge- not, ofin ye Ee (t). — In den Jaare MDCCLXXX verfcheen zyne Es/ay on the Population of England, from the Revolution so the prefent Time (S). De begrippen onzes Schryvers , over het afneemen der Volkrykheid van Enges land, werden beftreeden door Mr. EDEN , (thans Lord Auck- LAND) (C°) Dr. price was ook de Schryver van eene Inleiding tot The Dorine Annuities and Asfurances on Lives and Survie vorf hips, flated and explained; een uitmuntend Werk, gefchre- ven door Mr. WILLIAM MOnGAN, een Neef van Dr, PRICE, 1779. CH) Altoos was Dr. PRica zeer gemeenzaam met den Marquis van LANpsDowN; doch toen die Edelman zich aan °t hoofd des Sraatsbeftuurs bevondt, (telde Dr PRICE het zich ten vasten ree gel ‚om nooit eenige gunst, of voor zich zelven „of voor ande- ren, te vraagen. | ` ($) Dit Stuk zag eerst het licht, aan ’t einde van Mr, MOR- oan? Dorine on Annuities,. MENG. 1791. NO. 11. D go VERSLAG VAN HET LEEVEN , ENZ. LAND) door Mr. WILLIAM WALES, den Eerw. JOHN Howe LETT , en anderen. ` Dr. price befchonk de Waereld in den Jaare MDCC- LXXVI met zyne Obfervations on the Nature of Civil Li- berty, the Principles of Gouvernment, and the Juflice and Policy of the War with America. Dit Stuk werd in ’t Jaar MDCCLXXVII gevolgd » door Additional Obferva- tions, en in ’t Jaar MDCCLXXVII[ door een Introduc- tion and Supplement on the Obferyasions on Civil Liber- ty (*). —— Op dit beroemde Werk, °t geep in de meeste Europijche Taalen is overgezet, kwamen niet mìn- der dan zestig autwoorden en tegenfchriften. Door eent, gen werd het ftreng berispt als harsfenfchimmig, en ftrek- fende om Regeeringloosheid en wanorde in te voeren. Door anderen werd het opgehemeld , als behelzende de waare Leer der Burgerlyke ryheid, en de zuiverfte Be- ginzelen van Staatsbeftuur, De Stad Londen Det hem den weertienden van Maart MDCCLXXVI eene Dankbetuiging doen voor deeze Uit- gave : dewyl hy daarin die beginzels hadt nedergefteld , op welke alleen het Opperst Wetgeevend Gezag van Groot- Brittanje, over de Volkplantingen, regrmaatig en heilzaam kon gehandhaafd worden; en wegens het voordraagen van begrippen, zonder welken het geheel onverfchillig moest weezen, wie de Magt in handen hadden, wie niet (+). Wy (*) Deeze twee laatfte Stukjes zyn in de volgende uitgave van het eerfte ingelyfd. (t) De Dankbetuigingen van den Raad, met de Stads vry- dom, werden hem gezonden in een Gouden Doos ter waarde van vyftig Ponden Sterling. Op de kennisneeming van het Be- fluit hiertoe genomen, zondt hy den volgenden Brief, welken men beval in de Stadspapieren te boeken. Aan Sit wiLtiam RIX, Esg. Stads Klerk, wm SiR! » Ik verzoek dat gy san den Lord Major, den Alderman en de » Commons van de Stad Zonden, in hunne Raadsvergadering , » myne vuurigfte dankbetuigingen doet voor her gunftig Beflnit » om my dank te zeggen voor myne Ob/eryations on Civil Liber- „fy. Deeze Waarneemingen waren met geen ander oogmerk » gefchreeven, dan om de zaak des Regts en der Vryheid te » handhaaven, en het Vaderland te onderrigten van het fchroom- » lyk VAN RICHARD bare. ; At Wy kunnen hier niet ‘onopgemerkt laaten, dat de blyd- fchap, welke Dr. pice gevoelde en uitdrukte (*), over de groote Staatsomwenteling in, Frankryk, of, met andere weorden, over de Bevryding van vyf-en- twintig milliges ven Meníchen van het knellend Dwangjuk der Overheer= fching, hem al het geweld van fmaad en verguizing op den hals haalde van een beroemd Redenaat, die, in een zwellend Vertoog, zich. een geflaagen Vydnd van die Ome wenteling betoonde CEA, Op deeze-mishandeling, nam Dr; PRICE , mẹt die waardigheid, welke altoos een braaf Mag boven een .onverdienden aanval verheft, geen meer agt, dan dat hy een kort Nafchrift deedt plaatzen agter z Sermon before the Revolution Society. De indruk, welke die mishandeling natuurlyk in den beginne maakte, wag flegts oogenbliklyk. Hy liet het opmaaken van zyn Chas racter over aan zyne veelvuldige Vrienden en Bewonders aaren, en zy waren er grootsch op om hem regt te doen. ‚;Het Character van Dr. price kan best blyken uit de | vore » lyk gevaar, deg tegenwoordigen toeftands. Het getuigenis vari ‚> goedkeuring, ‘t welk zy hebben mogen wegdraagen van een ap ZO âgtenswaardig Lichaam, *s jaarlyks gekoozen door de eerfté an Stad der Wereld, en. zo uitfteekend in het geeven vau een sẹ voorbeeld van yver in de zaak der Vryheid, zal, mag men as koopen, het Volk aanzetten, om meer en meer het oog te ves- >, tigen op zulke maatregelen, als kunnen ftrekken om eene zins sa kende Scaarsgefteltenis te behouden, en ons te behoeden voot. ss Over °t hoofd hangende rampen. Ik ben. Sir,” enz, D RICHARD PRICA. , Naa de Onafhängelykverklaaring van America, gaf Dr. PRICE uit: Obfervations on the Importance of the American Revolution, ang he Means of making it a Benefit for the World , 1785. 9 In zyn reedsgemelde Sermon before the Revolution Society. (+) … Te midden van de vreemde uitmiddelpuntigheden en overe s» Cwarfingen des menschlyken Verftands, hebben wy de mogelyk- » heid gezien, dat de Omwenteling in Frankryk aatsevallen wier s, door al de kragt van vernuft, door al de rykhefd der verbeel- » ding, en alde {chittering van een bloerryken fchryfltyl; maar an de fchitterendfte poogingen van deezen aart zyn niet meer dat zm de flikkeringen van het Noorderlicht, *t welk ontelbaare fraa, an len fchiet,en het oog bezig houdt met deszelfs veelvuldige ver- ‚> tooningen; doch ten meesten engel eef oogenbliklyke verwar- sn rig baart, en welhaast in eene volflaagene duisternis eindigt”? De. mieeis Funeral Addres, ji La 472 " VERSLAG VAN HET LEEVER , ENZ. voortreffelyke reeds opgetelde. Werken. Aan geen Party gehegt, was hy vuurig, yverig en onvermoeid ina het nas vorfchen der Waarheid. De Menfchen wys en goed te maaken, was het voorwerp van zyne Godsdienftige Onder- zoekingen; een voorwerp "r geen hem ook na ter harte ginz in zyne Staatkundige Schriften, en er altoos mede gepaard was (*). De uitbreidingen van algemeene Menschlievenheid zyn in zommige Characters te (terk, om hun toe te laaten dat zy byzondere voorwerpen, om hunne Milddaadigheid aan te betoonen, opzoeken. Dit was het geval niet by Dr. PRICE. Hy was niet alleen liefhebbend by befpiegeling , en in zyne Voorftellingen. Van een middelbaar inkomen hadt hy een vry groot overfchot, in welks befteeden hy zich met oordeel milddaadig betoonde. - Hy ftelde het zich ten regel, een vyfde gedeelte zyner Inkomften aan Lief. degaven te befteeden. | De Ce .. Zo vuurig was zyn yver voor de Natnuriyke Regten der e Menfchen, en zo kragtdaadig bepleitte hy de zaak der Vry- a heid, Godsdienftige en Burgerlyke Vryheid, dat geen klein gee an deelte des Menschdoms aan zyne Schriften toekent den uitte- wn kenden dienst, welke zy gedaan hebben tot het verkrygen dier s, Uitfteekende zegeningen: en de agrbaarfte Vergadering in de an Wereld , door welke ik de Nationale Vergadering van Frankryk wit n verftadn hebben, heeft hem , met ber hoogfte regt, den Apostel an der Vryheid geheeten ; niet dat hy veel toevoegde aan de klaar: » heid van haare begiazelen , maar, fterk in eigen boezem de » kragt daar van gevoelende, boezemde hy alle zyne Leezers die um zelfde liefde tot, en dien zelfden yver voor, haar in; hy deedt a de Vryheid lievenswaardiger, en de Dwinglandy verfoeilyker Voorkomen; en „in dit opzigt „/preekt hy nog „fchoon geftorven.” Dr. PRIESTLEY’s Funeral Sermon. | Toen de tyding van Dr. Price's dood te Parys kwam, werd - zjn naam in de Nationale Vergadering op °t loflykst vermeld. De lub der Facebynen , ter dier ftede, trok den rouw over hem aan. Hun voorbeeld werd gevolgd door de Societeit van de Vrienden der Conftitutie te Nantes, die verder het befluit nam om zyn Borstbeeld in haare Vergaderplaats te zetten; en een der deelen van de Stad, meest uit nieuwe Gebouwen beftaande , den naam te geeven van Le Quartier de Richard Price, en iaarlyks op den den van November, wanneer zy aan de Engelfche Revolutie gee dagten, de Fran/che Vertaajjng te leezen van Dr. Kipeie Aan- fpraak by zyne Begraafenis(e.” Maar de fchatting van eerbiedenis- fe voor de naagedagten van Dr. Price bepaalde zich niet tor de Patriottifche Societeiten; want niet min dag drie millioenen in Frankryk droegen rouw over hem, Ki VAN RICHARD PRIC De groote Staatkundige Onderw ge hielden, konden hem, niemer n n zyner Bedieninge. ,, de der een De zjn te gebruike ae of yveriger zyn in het waarneemén van ac rugten, aig s, op hem rustten als een Christen-Leeraar. Uit de gezigt- on punt befchouwd, was zyn gedrag hoogst voorbeeldlyk. » D Geen hy voor den Predikltoel vervaardigde, was het a werk van veel overlegs, diep denken en Godsdien(tig Le s, Peins. Als hy den Predikftoel beklom , kunnen woorden s, naauwlyks toereiken om regt te doen aan de befchryvin s, hoe hy daar verfcheen. Dit voordeel ontftondt niet uit o tenige vooraf beraamde kunffenaaryen tot het inneemen e der gemoederen „maar uit rechtfchaape ongemaakte Gods- ag Vrugt en Goedheid. Zyne Godsdienstverrigtingen gin- ss gen gepaard met eene nederigheid en ernst, die elk wel » gefteld hart kragtdaadig vermeesterde ; zyne Leerredenen s» waren byzonder leerzdam , verbeterend en belangryk. In » de daad „als een Zedeprediker, hadt hy bykans geen wedere an gade. Daar was eene eenvoudigheid, ernst en klem in a Zyne Redenvoeringen , welke zyne Toehoorders, de s» fchoonheid en vooftreffelykheid der Deugd , aan den tenen, en de affchuwelykheid en haatlykheid der On- s deugd, aan den anderen kant, deeden voelen. Hier door s, kreeg hy een toeloop , die de allengskens komende beloo- a ning was van weezenlyke waarde, en veel begeerlyker p dan een wydklinkenden lof, fchielyk voortgebragt door a het flikkerend behaagelyk uiterlyke: een toeloop aller- an duyrzaamst in zynen aart, en het rustigst en genoeglykst an in ’t genot.” Wy hebben, met oen zonderling genoegen , deeze plaats uit Dr, kiepis Aanfpraak by de Begraafenisfe, afgefchree- ven, die voor een allerbevoegdst. Oordeelaar in de waardye wan prediken mag gehouden worden. De paalen onzes Werks baten niet toe breeder uit te weiden over " verhee= ven Charaêter des Mans dien wy onzen Leezeren wilden doen kennen. Wy zullen dit Berigt fluiten met eene an- dere plaats uit die zelfde Aanfpraak, welke genoegen moet eegen aan allen, die Dr. price kenden; eene plaats wels fe niet alleen eenige der beminnelykfte trekken van zyn Character opgeeft, maar, op zich zelve, een voorbeeld js van een fchoone voordragt. ,, "Geen Dr. packe Cha- vn Déier geheel voltooide, beftondt hierin, dat hy eene » verzameling was van de beminnelykfte en voorueffelykte ` D 3 Desg Ki VERSLAG VAN HET LEEVEN, ENE, Deugden. Zyne Godsvrugt was opregt, nederig en vius rig; zyne Ziel zuiver en geven 5 zyne Oogmerken waren belangloos en edel; øyne Zeden zagt en besch, ep," geen bovenal in hem Gitftak , was zyne ongemaakte Eenvoudigheid (*). Deeze ftraalde door in zyn geheele ` " aa al (*) Dit wordt byzonder opgemerkt in het volgend Chara&er, pepaald voor Dr. price gefcherst , nu bykans twintig jaaren ge- deden, en door allen, die hem kenden, voor volmaakt getykend gehouden. — - „Terwyl de Trotsaart te vergeefsch poogt bo- ven allen, die in bet gezelfchap zyn, uit te fchitteren, en bewon- dering te verwekken , door valsch vernuft, gedwongene pligt- plecgingen en vooraf bedagte bevalligheden, moet hy zeker eene loodlyke kwelling gevoelen als hy ontdekt, hoe staPLicrus aller indagt, agting en toeftemming, trekt, zonder dat het hem ooit b de gedagten komt, om zich zelven, als iemand van veel bedui- denis, in dien kring aan te merken. — - SimeLicrps deelt zy- ne meerdere kundigheden, als het pas geeft, mede, op zo na- tuurlyk en eenvoudig eene wyze als hy u zou zeggen hoe laat het is; met dezelfde gereedheid en goedwiltigheid onderrigt hy de Onkundigften als hy mer de Geleerdften verkeert. Hy is zo ge- geed om anderwys te ontvangen als om het te geeven;en om met het gezelfchap, zo veel hy kan, deel te neemen, za wel in het geringfte onderhoud , waarop het valt, als in de ernttigíte gefprekken. Indien hy twistredent, hy doet het met de- | gelfde opregtheid omtrent de gewigtigfte en ernftigfte, alsomtrenc de geringfte, onderwerpen: en hy betoent niet min gedulds in ‘het aanhooren dan in het beantwoorden van zyne Party. Spreekt Er tot hem van hemzelven, van zyne Werken, hy neemt den tof aan, of erkent de gebreken mer dezelfde bedaardheid , en het is onmogelyk hem van gemaaktheid in een der beide gevallen te ver denken, Wy vinden ons meer voldaan en verpligt door de een- voudige en onopgeflmukte betuigingen van zyne hoogagting, dan door de pligtpleegingen, en uitgezogtfte betoaningen der uitge- Heerden in welleevenheid: dewyl zyne goedaartigheid en opregte beid, zich za flerk vertoonen in elken oogflag, woord en dead, en wy overtuigd zyn dat die beleefdheden onzenchalven en niet om zynent wil gefchieden; en de natuurlyke uiswerkzels zyn van weezenlyke welmeenendheid en geenzins de vooraf aangeleerde cieraaden van gedrag. ledereen verlangt hem heusheid op zyne beurt te betoonen, en weer dat dezelve zal opgenomen worden, gelyk men ze geeft. Allen zyn ze gereed om hem dat ontzag te betonnen, 't geen hy niet verlangt, en meer in hem te Ge, Jen dan hy zich aanmaatigt. 