VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
WAARNEMING, 457 Na dit onderzoek van het ongemak ftelde ik aan de Medicine Doctoren voor, om, door de binding en het aanleggen van een vereenigend verband, te beproeven , of dit oogenfchijnlijk ongeneeslijk ongemak nog vatbaar voor genezing zoude zijn, waarin men gereedelijk toeftemde. Ik legde nu het kind zoodanig , dat de bekleedfelen van den buik in een’ {taat van verflapping waren; de uitgee zakte deelen werden naauwkeurig ingebragt,en de breuk- zak zoo kort mogelijk met twee fterk gewaste zijden dra- den toegebonden; er was nu eene plooi in het perito» neum, en hetzelve had eene bijna ronde gedaante , zon- der bekleedfelen en fpieren, groot overdwars ruim twee duim, en overlangs iets meerder , een weinig langwerpig naar boven en beneden zich uitftrekkende; ik legde pluk- fel, in rooden wijn bevochtigd, en trapswijze komprese fen aan, en dit alles werd met een tweehoofdig windfel, _ waarvan ilk de hoofden nu en dan doorftak , bevestigd, 24 Februarie Het kindje was onrustig en ftuipachtig geweest , had een weinig gezogen en genoegzame ontlas- ling gehad , de breuk was minder veerkrachtig, en hier- door werd ik in ftaat gefteld, om op de plaats, waar de plooi in dezelve zich bevond, een tweede bindfel aan te leggen onder het eerfte; ik fneed nu het eerfte bindfel met het bijhangend gedeelte van de navelftreng af, om hierdoor den ftank te verminderen , die zeer aanmerkelijk was ; ik legde twee doorgeftoken hechtpleisters aan , en haal- de hierdoor de huid, zoo veel doenlijk was, bij elkan« der; de plaats van het blootliggend buikvlies verkreeg nu hierdoor eene meer langwerpige gedaante; ik had een vereenigend verbandje medegebragt, gemaakt zoo als het voorbereidend verband voor de operatie van de hazelip , met dat onderfcheid, dat hetzelve de lengte van den buik konde beflagn en de kusfentjes dikker waren ; dit werd nu aangelegd, en zoo fterk aangehaald, als men dacht dat het kindje lijden kon; de geringe omtrek, dien de buik hu had, was zeer opmerkelijk ; men legde vervolgens plukfel , in rooden wijn bevochtigd, en kompresfen op de breuk , en dit alles werd met een’ breeden navelband $ 455 WAARNEMING. bevestigd; het kind was zeer vermoeid. Ik fprak met Doctor zrGeERS af, indien er zich toevallen opdeden , om dan het verbandje’ wat losfer te maken, a6 Februarij. Het kindje had niets van de vastheid van het verband geweten, goede ontlasting gehad en gezo. gen; het verband werd nu nog een weinig (terker aange. haald; hetzelve had goede. dienften bewezen , doordien de huid nader bij gekomen -was; aan de kanten deden zich roode vleeschheuveltjes op; er was nog veel lucht bij, en er ontlastte zich een ftinkend fereus vocht; de kan- ten, waar de huid ontbrak , gaven dunnen etter; het ove rige van het verband hetzelfde; de Heer zr GER S zou de het verband dagelijks met plukfel en kompresfen vers nieuwen, 1 Maart. Het kindje was welvarend; er werdèn nieu. we hechtpleisters aangelegd , en de ligatuur met een’ knoop fterker toegehaald; de reuk was verbeterd; er ontlastte zich nog veel vocht, maar meer etterachtig 3 de vleesch: wording aan de kanten was zeer vermeerderd; het yer- band werd als het vorige aangelegd ‚nog iets vaster. 6 Maart. Het kindje vond ik als bij de vorige vifite, en was dagelijks door den Heer Zece Rr s verbonden, welke daags te voren nieuwe pleisters aangelegd had; de huid was veel aangenaderd en van onderen en boven bi- gekomen ‚de lucht verbeterd ; er ontlastte zich meer got de etter, en de vleeschwording vermeerderde. 14 Maart. Het kindje als voren, en begon meer rus tig te worden. Het bindiel was er daags na mijne vorige vifite afgevallen en goed geheeld; de oppervlakte, c# nog met geene huid bedekt was, was geheel met vleesch begroeid, dat los en fponsachtig was , aan de kanten vri hoog; de kwade lucht bijna geheel verdwenen ; er ont- lastte zich goede etter, Wij fchreven een decoct, Cort. fal. alb. cum alum. Ust. en Mel rofarum voor , om hë plukfel mede nat te maken; de kanten werden met sitr arg. fus. aangeftreken en comprimerend verbonden. 29 Maart, Ik had van tijd tot tijd berigt ontvangen dat het met alles wèl ging , iwaarom ik tot nu toe mi WAARNEMING. 459 vifite had uitgefteld; Doctor va N DOR p, aan wien ik de aanvankelijke genezing had. medegedeeld , was zeer vers langend om het kindje nog eens te zien , maakte daarom met mij mede de vifite „en niet zonder verwondering zag zijn: Ed., dat het kind niet alleen gezond was, maar zelfs in dikte toegenomen; de huid was nu zeer bij elkander ge- paderi; er- was tusfchen dezelve nog eene langwerpige ftreep in het midden, ongeveer drie vierde duim breed; toen nu het verband en de pleisters afgenomen waren, puilde er niets meer naar buiten; de buik was zeer plat en effens er werd flechts eene hechtpleister aangelegd , en het overige van het verband ingerigt als het vorige, Met deze wijze van. behandeling ging men voort tot den 25 April, en toen was het kindje volkomen genezen; ik zag hetzelve nog eens „en het genoot eene volmaakte ge- zondheid; de buik had zijnen natuurlijken vorm en dikte gekregen, en was glad met een goed vast lidteeken gence zen, zoodanig dat men niets van den navelring konde ontdekken.: Er werd nu bepaald , dat in het vervolg het kindje om den buik een rijglijfje zoude dragen , met bandjes over de fchoudertjes, hetwelk zal vervaardigd worden onder op- zigt van Doctor ZE GER S, welke , door het naauwkeu* rig aanleggen der verbanden en opvolgen der gemaakte bee palingen , zeer veel toegebragt heeft tot de gelukkige ge- nezing van dit ongemak. Daar , bij navelbreuken in jonge voorwerpen de- binding als een niet gevaarlijk , fpoedig en volkomen hulpmiddel , en welker aanwending zeer gemakkelijk is, door alle be- roemde Heelkundigen voorgefchreven „en deze geneeswijze door voorbeelden wordt bevestigd, zoo is het evenwel niet te ontkennen „dat vele kinderen kort na deze bewer- king fterven; ik zelf had hiervan twee voorbeelden in mijne praktijk, die vóór den derden dag na de binding ftierven; ik fchrijf zulks niet toe aan de ‘nietsbedui- dende en bijna onpijnliĳjke toebinding van den breuk- zak , maar aan den verminderden omtrek en den daar- op volgenden geprangden toeftand, waarin zich de inge- 46a WAARNEMING, wanden bevinden na de binding, en -het zoude , naar mijn gevoelen , om die reden meer doelmatig kunfen zijn, om, bij groote navelbreuken, de binding in onderfcheie dene reizen te doen, ten einde, in den tusfchentijd van eenige dagens aan. de deelen gelegenheid te geven, zich meer te kunnen yuitzeiten , waarvoor vooral de bekledi len der buiksingewanden zoo zeer vatbaar zijn. „En daar de breuk, waarvan deze waarneming het ols derwerp is, niet alleen zeer groot was, maar ook ge paard ging met een aanmerkelijk verlies van huid , zoo vet: diende dezelve niet alleen den naam van zeer zamengt fteld, maar had wel navelbuikbreuk kunnen genoemd wor den, en het was dan ook niet te verwonderen, dat de zelve door de Heeren Doctoren en mij a priori voor bijna ongeneeslijk gehouden werd, hebbende ons dit geval op eene treffende wijze doen zien, wat de alvermogedt heelkracht der natuur kan te weeg brengen , vooral als dezelve door eene gepaste heelkundige behandeling wordt te hulp gekomen.. l Ik maak van deze waarneming te meer gewag, enwi in dit geacht tijdfchrift, dat zoo algemeen gelezen wordt, opdat dezelve mede zoude (trekken ter wegueming va die verkeerde begrippen, die veelal op het platte lan plaats hebben, dat kinderen , die met zoodanig gebrek té wereld komen , voor misgeboorten gehouden, en geheel hulpeloos aan een’ gewisfen dood ter prooije overgehtù worden, | | EO NSS HET SNAVELDIER, Í den plantentuin te Parijs bevindt zich thans een dies vin eene zeer zeldzame gedaante, met vier pooten, haat glit het viervoętig gedierte, een’ fnavel als een vogel, en ee geduchte, vergif infpuitende fpoor, gelijk de gebogene tanden der ragelflang. Dit dier is wel niet het eerfte bekend? van zijne foort; maar nu eerst zijn de hier volgende nader: bijzonderheden, betreffende zijnen aard en leefwijs, bekend geworden. Het fnaveldieer (Ormithoringue) bewoont de meren van Nier HET SNAVELDIER. 461 helland , in wier rietbosfchen het zich van in elkaar gevloche tene wortels en mos een nest vervaardigt, Daarin legt heg twee witte eijeren, een weinig kleiner dan hoendergijeren , broedt dezelve een’ geruimen tijd, laat die op de wijze der vogelen uickruipen , en bewaskt ze, zoo lang het niet door ` een’ gevreesden vijand verjaagd word:, Gedurende dezen tijd eet het noch gras noch zaadkorrels,en fchijnt zich eeniglijk mer het zijn nest omringend flijk of flik te voeden; immers heeft men in deszelfs maag niets anders gevonden, Wanneer hes onderduikt, komt het fpoedig weder op de oppervlakte des. waters te voorfchijn, en fchude den kop gelijk eene eend, Somwijlen loopt het langs den oever, of ook wel fleept hee zich langs denzelven over den bodem der meren heen, beide met groote fnelheid, Zijne overige bewegingen zijn niet minder levendig, Van wege zijn fcherp gezigt, is het bezwaarlijk te vangen, Zijne oogranden zijn zwartbruin, de oogappels blaauw en. zeer klein. Gemeenlijk-haslc het flechts door één neusgat adem „alsof hem ber andere alleen in het- water diene de, Hals en kop klaauwt het zich mec een’ der achterpooten , ewen als de honden; Wanneer men het wil vangen, tracht het te bijten; maar , van wege zijn’ kleinen en zwakken fna- vel, is hee niet in ftaat am te wonden. Het mannetje y dat alleen met eene fpoor aan de achterpooten is gewapend, be- dient zich van dat wapen, wanneer het wordt gegrepen. De daardoor veroorzaakte wond brengt een gezwel en eene zeer gevoelige pijn te weeg , maar is evenwel, voor zoo veel tot dusverre bekend is, nimmer doodelijk. : De inboorlingen houden echter deze wonden voor gevaarlijk, en heelen de- zelve door uitzuigen, gelijk de Karaiben gewoon zijn te goen bij: den geduchten (teek van den Trigondkephalus. EENIGE AANMERKINGEN OP ZEKER STUKJE, GETITELD: „ HET PRAKTIZEREN DER APOTHEKERS. (*).”. AN minds men iemand haat toêdraagt, blijft het toch eene groote flechtheid, hem openlijk aan de kaak te tellen; nog meer , wanneer men hierbij leugens verzint, en het kwaad , © Zie het Mengelwerk van den Recenfent , ook der Re cenfenten , No, -11 van 1846, 462 BENIGE AANMERKINGEN dat bij mogt bedreven hebben, vergroot, Welken naam zal men geven aan den fchrijver van het bovengenoemde ftukje, over het praktizeren der Apothekers? Deze man lastert, op eene kwaadaardige wijze, den geheelen ftand van Apothekers, omdat hij mogelijk een of twee derzelven heeft zien prakti- zeren, en brengt hiertoe voorbeelden bij van gevallen, die, misfchien, zouden kunnen gebeuren , doch zeker niet gebeurd zijn, Hij verzint een’ Roman, om een of twee zijner vian- den te grieven, en doét dit op zulk eene algemeene wijze, en in zulke onbepaalde uitdrukkingen , dat zich ieder Apo- theker er door beleedigd moet achten, fchoon hij zich ook aan al het aangetijgde geheel onfchuldig kent. Daar het ech- ter kan zijn, dat de fchrijver dit flechte doel niet heeft ge- bad, zoo zullen wij het gefchrevene befchouwen als van ie- mand gefchied, die nog niet lang Doctor is geweest, 00 weinig te doen heeft, en dus door broodnijd in bet harnas gejaagd wordt; die, door zijne jeugd, nog vol -ftoom zit, alles meent te weten, en ever alles op eene meesterachtige wijze meent te kunnen en te mogen oordeelen; die het ot- geluk heeft gehad, eene flechte opvoeding te genieten, € hierdoor trotsch, opgeblazen ecn onwellevend is, doch van wien wij hopen, dat bij langzamerhand zal leeren en wijzer worden, en nog eenmaal zal zien, dat men lang moet gè praktizeerd hebben, eer men mes regt Doctor in de Medicij- nen kan genoemd worden, en dat het moeijelijk, ja onmo: gelijk is, alles in de wereld effen en van pas te maken, Wi zullen, om ook iets tot zijne verbetering bij te dragen, bet een en ander in zijn gefchrijf aantoonen, dat vermerel en leugenachtig is. Indien ons hierbij nu en dan een hard woort mogt ontvallen , zoo vergeve hij dit aan iemand, die zeke ouder is dan hij, en die optreedt voor eefien ftand , die zich grovelijk door hem beleedigd mag achten. Wij zullen bet gefchrijf zoo veel mogelijk op den voet volgen, en kort: heidshelve den fchrijver Doctof Pp. handelingen zijn gefchreven, om uit hetzelve den aard der volken op te maken, wil hij -maar zoo in eens affchaf. fen, omdat het hem te veel moeite kost, om deze kleine beleefdheid , door ieder befchaafd volk aangenomen, te bewijzen, Maar, mijn goede Dr. P., hoe zult gij het dan maken, als gij eens bij een’ zieke geroepen wordt? wat zult gij zeggen? hoe zult gij beginnen? Intusfchen is het woord: „ Hoe vaart gij?” foms van zeer veel belang voor een’ Doctor, die niet veel te doen heeft; want als het antwoord op deze vraag ongunltig is, dan wordt er, volgens Dr. P., door iedereen raad gegeven , en als die raad niet helpt, of de zieke daar erger door wordt, dan zende men om Dr. P., gelijk hij zelf zegt, en zoo doende krijgt bij patiënten, Indien een jong Advocaat de woorden: „ Hoe vaart gij ?° wilde weg hebben,en liever vragen: „ Hoe fraat er de beurs bij?” dit ware toe te geven, Bij een’ Medicinae Doctor hebben zij dikwijls gelijke beteekenis, inde hoop , dat het antwoord zal wezen: „ Niet al te best,” En tegen het raadgeven vau anderen kunen de Doectoren ook niet veel hebben; ten minfte ik hoorde cens een’ Medicinae Doctor zeggen , op het zien van eenen Mongaar/chen Oliekoop : „ Deze » wenfchen zie ik nog liever ,dan dat ik boor, dat de haver » Voor mijne paarden afflsat; want dan komen er zieken, en » dit is meer winst,” Men zoude uit de redenering van Dr. p, kunnen opmaken, dat hij eene zeer flechte opvoeding genoten had, en reeds in zijne jeugd lomp was voorgegaan, En uit het volgende zoude men de gevolgtrekking kunnen maken, dat die op- voeding - tevens regt oudwijfsch is geweest, en hij mogelijk wel door eene oude Baker is groorgebragt. Want nu zegt hij: „ dat al wat met medicijnen in aanraking komt heilig 464 EENIGE AANMERKINGEN „is, en men het huis van den Apotheker respecteert, om- » dat men het daaruit hebben moet, als men op den rand s» van het graf ligt, en de muskusreuk, welken wij er voor- » bij gaande gewaar worden „doet ons onze bedroefde oogen » op den knecht werpen , die de poeders klaar maakte. Nu volgt er eene foort van Roman, die ook al zeer be. tagchelijk is, en alleen fchijnt te moeten dienen, om de Apothekers voor te ftellen als bedriggers en domooren, Een Apotheker wordt gevraagd om ies te geven voor een kind, dat het zuur heeft. Omdat de vader een goede klant van hem is, gaat hij er zelf heen, fpreekt zeer oudwijvig met Mevrouw „ doet alsof hij geleerd over de ziekte peinst, zegt dat er geen gevaar is, gaat naar huis om een drankje gereed te maken, beftaande uit venkelwater, magnefa en ri- barber; dan, eer dit bij het patiëntje is thuis gebragt, is het dood, — Dat nu een Apotheker zoo goed niet over ziek- ten kan oordeelen als een bekwaam Doctor , dit is zeer na tuurlijk, en wordt ook zonder twijfel door ieder geloofd; maar dat hij zoo dom zou zijn, om een reeds ftervend kind magnefia en rabarber te willen toedienen , zou het volflagenst gebrek aan gezond menfchenverftand verraden, En het ge voelen van Dr, P., hetwelk hij in het eerfte gedeelte van dit Romannetje voordraagt, dat namelijk velen denken, dar een Apotheker, omdat hij vele recepten leest, ook medifche kennis hierdoor goude verkrijgen, is even zoo verkeerd gê- dacht, als dat men zoude meenen, dat een jong Doctor, die zelf geene zieken behandeld heeft, of door bekwame Docto- ren heeft zien behandelen, bekwaam zoude zijn, zijne ver- kregene theorie aan het ziekbed te kunnen toepasfen, Mat cat een bejaard Apotheker, die veel gelegenheid heeft ge had, om zieken „die onder de behandeling van Doctoren wi ren, te zien, en met de Doctoren nog wel eens over de zie ken gefproken heeft, meer praktifche kennis van ziekten , daa OP ZEKER STUKJE.» 463 een kruidenier of Schoenmaker, heeft, en ten minfte wel zien kan, of een kind bet zuur heeft, of ftervende is, dic achten wij zoo zeker, dat het flechts behoeft gezegd en nice bewezen te worden; terwijl wij het gerust aan ieder overla- ten, om hiervan de toepasfing te maken opde hatelijke voor- fielling van Dr. p. in zijnen boven befchreven Roman, Dit Romanne:je afgehandeld hebbende, gaat Dr. P. tangza- merhand over tot zijn tweede voorgeftelde doel, om namelijk zaan het publiek ontzag voor de Doctoren, ten minfte voof Dr. P., in te boezemen. dienen, om het groot denkvermogen en den fcherpzinnigen blik van onzen meester in de kunst bekend te maken 3 ea eindelijk moet dit ook dienen, om het verkeerde aan te too- nen van een’ Apotheker te nemen, omdat die meer vriende- lijk en voorkomend is, dan de Doctoren, welke, volgens. Dr. P., meer fluursch en driftig zijn , zich alleen met gewigtige zaken bezig houden, en hun hoofd tot overloopens toe vol hebben met over.de kurst te peinzen. Want, zegt hij, dat Zijn maar vertooningen van de Apothekers. Zij zijn thuis zoo vriendelijk niet , „ vooral niet, wanneer de knecht ziek „of uit de ftad is, en zij dus hunne lange pijp niet in de » binnenkamer kunnen rooken , om den armen hals gedurig. „te kunnen bedillen, zonder ooit iets anders te zeggen, » dan dat dit of dat niet goed is, en nooit , zoo moet gij » doen.” Dat Dr. P, zoo zou handelen, wanneer hij Apos theker was, dit laat zich gemakkelijk uit zijn geheele gee fchrijf opmaken; want men mag niets tegen hem zeggen, wanneer men eenen zieke heeft , die men in zijne eenvoudig- beid gelooft, dat erg zal worden, waarin men veel belang felt, die fomtijds de fteun van het huisgezin is;.zelf mag de zieke zijne kwaal miet verhalen; ja hij weigert aan ieder 466 BENIGE AANMERKINGDN de burgerlijke beleefdheid, en noemt die zotheidt Geluk. kig , mijne jonge broeders, Apothekers - leerlingen en bedien. den! dat Dr, Pr. geen Apotheker is, want gij zoudt cendi ftuggen bok tot patroon hebben. Schrijver dezer aantmerkin. gen heeft, meer dan een dozijn jaren, bij meer dan éénen Apotheker, in meer dan ééne voorname ftad van ons vaders land, als leerling en bediende, gewoond;. doch geen dezet rookte over dag uit eene lange pijp in zijne binnenkamer, maer zij behandelden alles mede, of lieren het geheel ondet hun opzigt doen; dagelijks werden wij onderrigtj en nimmt kregen wij, onverdiend, onheusch befcheid, De nu volgende Roman, dat een kind, door het ingeven van wormkruid, door den Apotheker zoude vermoord zijn, is even zoo kwaadaardig en belagchelijk voorgesteld als dé vorige, en verdient niet, dat wij er ons bij ophouden, Dr. P, zegt vervolgens ‚dat men ook geen Apotheker moét verkiezen, omdat vele ziekten zonder medicijnen moeten gè- nezen worden, en dat een Apotheker altijd drankjes voot- fchrijft , maar een Doctor niet. Deze helpt, gelijk hij té voren reeds zeide, door een krachtig woord te fpreken, meet dan door zestig droppels Hoffman, Hiermede wil bij dt zeggen, dat het goedkooper uitkomt, een’ Doctor dan ett Apotheker te nemen. Dit kan niet waar zijn, ten zij me in het algemeen de Apothekers voor gewetenloos geno boude, om , zonder noodzaak , ja ten nadeele der patiënten, dure drankjes te geven; terwijl, naar de ondervinding, di wij van het praktizeren van fommige Apothekers hebben, hét doorgaans blijft bij het aanraden of voorfchrijven van eenig gering middel, zoo als bij ligte ongefteldheden, waartoe 4} meestal ter behandeling geroepen worden, te pas komt, Bi daar Dr. p. twaalf fluivers of een gulden wil hebben, wit neer hij de zieken flechts even ziet, zonder met hen te [pre ken,hoe veel zal het dan wel kosten , wanneer hij een krachtig woord fpreekt! En waarin zal dat krachtig woord befant Dit betuig ik , niet te begrijpen. Ik acht hem beter gefchikt am te vloeken, dan om troostredenen voort te brengen, ® opbeurende woorden te fpreken, Eindelijk volgt, nadat Dr. P, alles heeft bijgebragt, Ff hij wist, om te betoogen, dat een Apotheker een dom ¢? flecht mensch. een moordenaar en bedrieger is, bet fots waarin bij zegt: „ dat de Artfen hunne gezondheid vel „ hebben voor het heil hunner medemenfehen, en gee” OP ZEKER STUKJE. Wel Edele Heer! D. Proeve van taalkundige Opmerkingen enz, , in het voris ge nommer uws geachten Tijdfchrifts geplaatst, trok mijne bijzondere aandacht, zoo om derzelver voor mij uitlokkend opfchrift „ als belangrijken inhoud. Ik bevond echter de meeste punten niet ftrookende met mijne gevoelens, die ik meen niee alleen op eigen gezag, maar ook op dat van deskundigen te eunen, en befloot daarom , mijne aanmerkingen zamen te vatten in het ftukje, dat ik UEd, hiernevens ter plaatfing aanbied, Aanmerkingen toch, mits met befcheidenheid gee maakt, moeten elken waren ‘beoefenaar , en ook den Heere KALCKHOFF, welkom zijn. Ik ben, enz. Delftshaven , UEd. dienstw, Dienaar , 12 Junij 1826, A. DE JAGERe AANMERKINGEN OP DE PROEVE VAN TAALKUNDIGE OPMERKINe GEN EN BEDENKINGEN, VAN J. G. C. KALCKHOFP, Door A, DE JAGER, te Delftshaven. He eerte punt, dat in de inleiding tot de eigenlijk gos 408 AANMERKINGEN tegde Opmerkingen en Bedenkingen mijne aándacht trof i was, dat het fjn taalkundig gehoor of gevoel van den Heef KALCK HOFF hem de onnaauwkeurigheid deed opmerken; waarmede velen, ook taalkundigen, zoo in het dagelijksch le. yen als op den predikftoel, de op en uitgaande woorden vit- fpreken, zoodat zij de flotletter n zoodanig opflokken; alsof die letter niet tot het woord behoorde, Ik voor mij houde gezegde uitfpraak voor niet zoo ftootend, althans voor min- det ftootend, dan wanneer men die uitgangen zoo duidelijk boort uitfpreken als en in gewennen enz, „hetwelk evenwel niet zelden het geval is. Over het algemeen ben ik het, in dit opzigt, met die geleerden eens, die meenen, dat onze taal kare zoetvloeijendheid en fchoonheid’ grootendeels verliest; wanneer men de woorden uitfpreekt; zoo als wij dezelve thans fchrijven, Inderdaad. het klinkt in een Hollandseh oot geer wanluidend, in het woord ontvangen al de letters té hooren uitfpreken , zoedat achter ong , als 't ware, eene rust vereischt wordt, om de zachtheid der y wel te doen kooren; (even als men de Franfche # zeer zacht uitfpreekt) en dé twee laatfte lettergrepen vane gen worden uitgefproken, zon- der in aanmerking te nemen, dat het teeken #g niet kan gés fcheiden worden , en men ook geenszins de g moet uufpreked als in gaan enż., even min als in de Franfehe woorden: poing , feing ètc; Tegen dé geachten der zelfftandige naamwoorden wordt veel gezondigd, ten minfte tegen het mannelijke en vrouwe: lijke; tegen het onzijdige, geloove ik, Zeer zelden, wan. heet men de woorden fchòol, fchitderij, oorlog, getuigenis; muzijk, én mischien eenige ándere, waaromtrtenc men niet eenftemmig denke, uitzondert. Dit winter en daf zomer zal men, in plaats vån duizendmaal , vrij zelden hooren. Wijders meen ik, dat in den aandacht geen misflag tegen ket geflacht wordt began; de bijgevoegde n is de np paregogican, even als in den Haag en andere uitdrukkingen, twêlluidendheids= halve gebezigd. Ç*) (*) De Heer karLcxitort is van gevoelen, dat mer niet kan zeggen zoetjes loopen ,omdat;indien ik mij niet bedriege s zijn Ed. loopen voor eene vergrooting Van gaan houdt, Ík we- derfpreek dit niet, doch geef alleen in bedenking, of Joopes niet meer ziet op de meer of minder {nelle beweging; dif men met de beenen maakt, en of gaan niet meet berrekking OP DE PROEVE VAN DEN EERW, J. G, C. KALCKHOFF. 468 A De eerfte bedenking loopt over den nàdruk , dart vers keerde lettergrepen; in de met voór zämengeftelde wödrden ; gegeven, Da: men vóóroordeel , en niet vooróórdeel , hoet zeggen, durf ik niet coeftettnien en ook niet tegenfpreken $ hoewel ik mij voor de laatfte wijze, die } gelijk ik het g A L € «- Borp van gevoelen ben, de algemeenfte is, zoù verklaren; Doch, wat opgemerkt wordt omttguc #oormitJoopen en ande te, komt mij woor te eenêmalé frijttig te zijn mec den ard. ouzer viefpraak. Het is in de Hollandíghe taal een algemees ne regel; dât frheidbare voorzerfels den klemtoon vereifchén s doch de onfcheidbare niet. MVooruitloopen is zaüiengefteld uit vooruit en loopen ; op loopen kan derhalve de nadruk niet wals len, maar óp vor of uits wat zegt men nu, vooruit of vóór vit? Immers het eerte. #'úóruitlaopen tod beteekenen dé voordeur en niet voorwaarts uitloopen, Even zoo vooruitzig? ; voorloopig , enz. Hierbij moet men echtef in het oog hou- den, dar de klêmtoon dikwijls gewijzigd moet wordèn taar de bedoeling des fprekers bf fchrijvers, zoodat Hen b v: zou zeggen: ik zag het paard Achteruit- “ ik flaats van yvóór< uitlopen: B. In de gitdrukking: dit ts de pijn (de péine) wierd (* boudt kALCKHOPEF het woord fijn voot het Franfche pefnes Dit komt mij voor te fpruiten uit twee verkeerde opvåttine gen: vooreerst, dat ons fijn alleen /mart} en ten aifdere 3 dat het Franfche peine flechts moeite zoudé beteekenen. Zie kier, wat van de zaak zij. Pijn en peine beteekent Hetfelfs de; beider beteekenis wordt uitgebreid toegepaët. In de Diċ- tionnaire de l'Académie vitd ik: „ Peine: douleur, afflids tion , fouffrance „fentiment de quelque mal datis le corps ou dant? Fesprit; peine frgnifie aushi châtiment, punition dan èrime s eusfi travail, fatigue.” Waarmede ovèreenfteme ‚ wat ik leeg bij PURETIÈRE: y Peine: châtiment yuon fait foufrif À reus qui ont fait enclgse faute , punition d'un crimes il figni- fie ausfi fatigue; travàil apiril, Join } toibrment , inquiétgs heeft op hét vordeten.„ „voorwaárts komen, In bovengem. be. teekenis zou men dok niet kunnen zeggèrt: het kind begint tè ioopen; deze en dergelijke gitdrükkingen boort men toch da, gelijks. C°) Men zegt: té pijne waard, dat is der pijne ; of, ge- lijk TUINhag wil, te. aér „ouer akhlak als aia woord. i MENGELW. 1826. NO. 10. H w 470 AANMERKINGEN de d'esprit; douleur , fouffrances ; obflacle , difficulté, ere” — Vergelijk ik nu hiermede, watb. v. TUIN MANZegt: p Pijn, fraffe, [merte, arbeid, moeijelijkheid. Pijnen was-zwaaren arbeid of moeite aanwenden, Zoo hebben wij moch tot een fpreekwoord:'t is de pijne niet waardig ,dat is den arbeid ‚de moeite , enz.’ dan zal,dit alles te zamen gevat , blijken, dat het woord pijn, in gemelde uitdrukking gebezigd, ons Hol- lândfche pijn is, volkomen in beteekenis en vorm gelijk. ftaande met het Franfche peiné, en hier voorkomende in den zin van arbeid of wmotite , en niet in dien van digehaamsfmar- te „ waarin wij het thans meestal bezigen. . C. Wat aangaat de verwerping van het voorzerfel weder, in wederfpreken, wederftaan enz., in den zin van tegenfprt- ken enz.; hiertoe, dunkt mij ,-is geene 'genóegzame reden voorhanden, Verwarring toch met wéderfpreken (nog een ‘fpreken) zal er wel niet uit ontftaan, dewijl in weder fpreken (tegenfpreken) het accent op fpreken valt, om de reeds bo- ven vermelde reden, D. De uitlegging van de verfchillende beteekenisfen van kus en zoen fchijnt mij toe van allen grond ontbloot te zijn. Uit het gezegde hietover moët.ik opmaken „dat zoen zouko- men van verzoening 3 terwijl ik integendeel vertrouwe , dat ieder, die flechts eeu weinig nadenkt, dit juist omgekeerd zal be- fchouwen', gelijk onder anderen TUINMAN dit bevestigt. Kus (in ’t Engelsch ifs) is een onormatopoioumenon , van het fuizend of kisfend klappen der lippeng en zoen komt van hë thema 20; zachting , of ook van zo-en of awigen (*). Zoo dat, mijns inziens, beide woorden nagenoeg iù bereekeris overeenkomen en bijna willekeurig kunnen gebruikt worden, . E. Omtrent ríeken en ruiken is men het vrij oneens.: De beide uitmuntende taalkenners sIEGENBEEK Cn VANDER PALM worden door KALCKHOF F aangehaald, ats gebruiker de beide woorden onverfchillig (t), Anderen evenwel willen, dat men de onderfcheiding make, die zijn Ed. voorftelt. Ik achte mij niet in ftaac hierin uitfpraak te doen, hoewel it miet kan ontveinzen, tot de’ laatstgemelde meening over te hellen. Hierom, echter, zie ik nog niet, wat KALCEHOFF beweert, dat men ruiker in rieker zoù moeten veranderen. (*) Zie BiLDERDI K's Geflachtlijst, Ct) Hierbij kan mén nag ‘den Ileer DIELDE R'D yg voè gen; zie Geflachtlijst , op reuk. y € Hf $ i t ¢ OP DE PROEVE VAN DEN EERW. J. Ge C. KALCKHOFFe 47Î Ld Er zijn van zoodanige gevallen meer voorbeelden in onze taal, Wat is een Bediende ? iemand , diè bedient; en wat be- teekent bediende ? immers iemand , die bediend wordt (*). F, Wat eindelijk de laatfte opmerking betrèft , die men tot deze flêlling kan brengen: Alle eigennamen moeten worden titgefproken in de taal, waartoe zij behooren ; hiermede ben ikk bet volkomen eens, Onwillekeurig moet ik glimlagcehen , wan- neef ik NEWTON, YOUNG, HUME en andere, vooral Engelfche , hamen lecterlijk Hollandsch hoor uicfpreken. Niet hoodig is het te vorderen, dat ieder de ootfpronkelijke ta- len, waaruit de namen ontleend zijn, verfta ; menigvuldige gelegenheid is toch altijd en voor ieder voorhanden, om det- zelver ware uitfpraak te vernemen , en ‚ten minfte &enigzins, in scht te nemen, De op dit onderwerp betrekkelijke plaats vit potLEAU (Epitre 17) mag een proefftuk voor den Franschman genoemd worden , die zich op de Nederduitfche taal toelegt, Het zij mij ten fotte vergund „iers aan te merken omtrent de vertaling van het woord Germanisfite, Niemand kan mins der dan ik gezet zijn op het bezigen van bastaärdwoorden in onze taal, hetwelk , vooral in den befchaafden omgangsttijl , bij velen vfij dikwijls plaats vindt. Doch, wanneer het op wetenfchappelijke termen aankomt, fchijnt het mij verkieslijk toe, zich te bedienen van zoodanige woorden, als daarv oof tija aangenomen, en die dadelijk de bewuste zaak doen vert- flaan. Ik geloof zelfs, ‘dat menige verhandeling onverftaan. baar zou wordén, indien men de dasrin voorkomende on- holtahdfche woorden door Hollandfche wilde vervangen, té meer daar vele derzelve hiet woor blóote vertaling vatbaar zijn, maar fomtijds eene breedvoerige omfchrijving behoeven, Hierover zie man , onder anderen , de Voorrede ván BILDE R-, Yy s Gefachtlijst, benevens bl, 155 en volgg. van het Illde Deet der Nieuwe Taal- en Dichtk, Verfcheidenheden van denzelfden geleerden taalkenner. C*) Dit in aanmerking genomen zijnde, kan men ook geet goed bepaald hidwoord zeggen, DRIEMAAL DRIE, D. heer Groenendaal had drie beminnelijke dochters, die chter alleen hierin overeenkwaoien, dat zij beminnelijk wa- Hha 472 DRIEMAAL DRIE, ren; want anders verfchilden ze ten fterkfte. De eene wH e:ne godin, die, om hare majesteit in houding en gelat, eene Juno, om hare wijsheid in woord en daad eene Miner- va, om hare hooge bevalligheid eene Venus kon genoemd worden, De andere maakte geene aanfpraak op zoo hooge ‚ titels, maar behoefde toch ook niet uit den hemel, of de rij der bewoneresfen van den Olimp, verbannen te worden, Hare fchoonheid, hare vrolijkheid en dienstvaardigheid ver- wierven haar met regt den naam van Hebe, het beeld der jeugd, en in vroeger tijd de bevallige dienares van Jupiter en zijne dischgenooten , om den vreugdebeker rond te bieden, De derde ftond wederom een trapje lager. Men vergeleek haar liefst mes eene febuwe, maar desniettemin hoogst liefe- lijke en weldadige nimf, welke alleen door de overmaat van teedere kieschheid en fchaamte belet werd, in hare volle glo- rie te verfchijnen. Hetgeen echter meest van allen den glans der goddelijkheid over deze meisjes wierp, dat was de beer- lijke fluijer der nederigheid en der ongedwongenfte opvol- ging van Paulus’ les, om elk de andere hooger te achten dan zichzelve. Hare onderlinge liefde was zoo ongeveinsd , als zij met eigenliefde, zucht om te behagen of uit te mun- ten, onbekend fchenen te zijn: /chenen, zeg ik, en bedoel daarmede, dat deze eigenfehappen nooit op eene onge- fchikte wijze voor den dag kwamen, en nooit uicftaken , als eene plooi in het kwalijk pasfend gewaad , noch pijn of hinder toebragten in den gang des levens, gelijk een voer, in den al te kleinen fchoen naauw beknepen, Want dat de lieve kia- deren, als vrouwelijke Stoïcijnen, ongevoelig zouden gê- weest zijn voor alle lust of eer, willen wij geenszins be- weren. De heer Winkelman had ook drie dochters, niet ongelijk , in zekere onderlinge verfcheidenheid en uitwendige natuurga- ven, aan de eerstgenoemden, hare ftadgenooten. Zij ftelden zich dezelve dan ook ten voorbeeld, en volgden elk haar aangewezen model met den meesten ijver en niet zonder goed gevolg na, Alleen de fluijer, ftraks genoemd, liet zich niet ligt namaken; en men zag door denzelven nu en dan duidelijk , dat het alles meer kunst en fchijn, dan eenige waarheid was, Zij flaagden echter, in een’ geheel anderen kring geplaatst zijnde, en dus weinig gevaar loopende van vergelijking , boven verwachting, in haar opzet, De coquet tes — want anders waren zij niet — behaalden menige ovêr- DRIEMAAL DRIE, 473 winning; en, de eeue voor, de andere na, deed eene voor- deelige of glansrijke parcij. Maar ongelukkig bleek het nu, dat zij godinnen op een’ afftand waren, die deze hare waar- digheid wel eenigzins voor vreemden, doch niet voor echt- genoot en huisgezin ophielden. Dáár lag de majesteit, de gulle dienstvaardigheid, de lieve zedigheid in het zand, Mer de laatfte alleen werd wel eens gezegd het omgekeerde plaats te hebben, fchuw en ingetogen zijnde bij eigen, maar aan vreemden. sess. doch, dit rekenen wij in goeden ernst voor laster. Want, wilden wij al het kwaad gelooven, dat fom- tijds van de menfchen, en inzonderheid van de vrou- wen, wordt verteld, wij zouden evenzeer op den dwaalweg geraken, als, zoo wij alle pligtplegingen omtrent levendeu en loffpraken op dooden voor wigtige muut wilden aannemen, De heer des Chifons eindelijk , een Franfche kapper, had desgelijks drie meisjes; en, de beide andere ftellen , maar lozonderheid de laatfte kennende, fpoorde hij zijne dierbare foruiten aan, om eene dergelijke verdeeling: van rollen te ma. ken, Niets liever dan dat. De jongtte, bij ongeluk de lang- te zijnde, moest dus Juno, en de tweede, hoe traag eu lordig anders van aard, moest noodwendig Hebe zijn; want de oudfte , die reeds de allereerfte fleur een weinig te boven was en vader dikwijls in den winkel hielp, had eenen on- weêrftaanbaren lust tot het fchuwe nimfen. karakter; Maitre Chifons zag in dit alles weinig zwarigheid, daar toch, zoo hij meende, zijne kunst wel de hoofdzaak was bij de-gan- fche mecamorphofe ;. want, deed het gelaat niet alles ten aanzien van den meúsch, en de frifure altes ten aanzien van het gelaat af? Althans, ontbrak er ook nog iets aan, dan was zijne vrouw, couturiere en robes, zelfs eertijds voor het tooneel en achter de cóulisfes, ten volle in ftaat , hier- aan te gemoet te komen, — Ziedaar dus welbaast eene derde uitgaaf van de drie bevalligheden, die nu met de zanggodim. hen zelve reeds in aantal gelijk ftonden,- Maar, de laacfte mogt, van alle, het meeste opzien wekken, dit ging onge. lukkig met meer gelach dan bewondering gepaard, en zij boeiden aan hare zegekar veelal niet dan .... ftraatjongens , die, even als de Romeinfche foldaten hunnen veldheer, de vergode fchoonheden uit den kapperswiìnkel, tot berooming van. haren boogmoed en andere menfchelijke driften , met fpox m fehimp vervolgden. Zelfs gingen zij zoo ver, om de koe ngin der godenfeen' boonenftaak, Hete eene zeuge, eu de 474 DRIEMAAL DRIE» nimf een’ grasmaaijer in vrouwegewaad te noemen. Her liep dan ook met dezen laatften druk van het oude prachtwerk nog al ongelukkiger af, daar men ze zelfs op het tooneel niet begeerde, om eene of andere naboorfing uit te voeren, En, gelijk de oude vodden in de kas, zoo werden zij, dis ze droegen, in het binnenfte van huishaudkamer en haar: fabrijk weggeftopt, om flechts geen aanftoot te geven, Men kan op velerlei wijze beminpelijk zijn ; maar de wij. ze of vorm maakt dit ons zoo weinig, dat derzelver naboot- fing (ik zeg niet, verftandige en doorgaande navolging) où ligt. geheel bederft en der befpottinge overgeeft. $. LADY ARABELLA STUART. Historisch Verhaal. Í. den jare 16to ftond op den heuvel van Highgate, bi „Londen, een ftatig flot, der Gravinne VAN SHREWSBURY toebehoorende, van hetwelk thans echter geen fpoar me yoorhanden is, Op eenen namiddag in de Meimaand des genoemden jars gingen twee Dames in den grooten tuin, die het kasteel om- gaf, wandelen. De eene was eene eenigzins bejaarde vrouw van een edel voorkomen; de andere veel jonger, en weke fchoonheid de groeven des lijdens , op haar gelaat zig, niet vermogend waren geweest uit-te deigen, Zij fcheot in een ernftig onderhoud gewikkeld „ toen-een oud, gebrek: kig mau-haar naderde. Zijne gelapte kleeding en vermagerd ligchaam verraadden diep armoede en ellende , en onderfchei- dene likteekeuen op het bruine gelaat, aismede eene zwin pleister over- het eene: oug, deden vermoeden , dat hij wë menigen veldflag had bifgewoand, Een lange degen hing °? zijne zijde,en zijn oude fnaphaan diende hem ten ftaf, pE% „ le vrouwenf*‘riep: hij. de Dames toe, „eene aalmoes, OT p 's Hemels wille, voor een’ verminkt’ foldaart’* De joost: Dame haalde terftond eene benrs te voorfchijn , en, terwijl 2) gerzelver- gedeelgelijken-- inhoud- in des krijgsmans Aukgehot- wene: blikken .hakot ledigde, vroeg-zij hem op een’ mins men toon, waar hij zijne wouden'had: bekomen. De grijse vertelde nu, met cene den ouderdom eigene wijdloopigheid, van zijne voormalige daden en zijne tegenwoordige armotd:. » Maar wie weer,” fprak de oudere Dame , half erafiig, b! LADY ARABELLA STUART. 425 fchertfende, „ of gij ons niet iets wijsmaakt?” — „ Uw, » edele broeder, Mevrouw ‚(God hebbe zijne ziel !) zou het. „ u hebben kunnen zeggen.'’— „ Hoe! gij kendet Lord M 0 U N T- » SHEN SY P’ — „ Zeker kende ik hem ẹ en bij mij. Ziet gij, „dezen ring, dien hij mij eens, na een fcherp gevecht in, „de Nederlanden, gaf, en van welken noch gevangenfchap. „ noch armoede mij konden doen fcheiden ?”’ Met deze waor- den. gaf. de foldaat der Gravinne eenen ring, en, terwijl de, oude Dame zich de tranen uit de oogen wischte, welke hek, aandenken haars broeders haar ontlokte, drukte hij der andes; re foel eenen brief in de hand, en fluisterde haar toe: „ Fe- » deltà!” Zij. wist,dat dit woord bem van iemand moest zijn medegedeeld, dien zij meer beminde dan haar leven, Maar, zij verborg hare ontroering, en vroeg der Gravinne , of zij, deu armen man niee wilde vergunnen, in huis te gaan, om, zich te verfrisfchen. „ Zeer gaarne, mijne lievel’’ hernam, deze. „ Maar, mijn vriend,” voer zij voort, „ wilt ge mij. „ dezen ring. verkoopen?” — p Verkoopen tot geenen prijs 5: „maar zoo gij, Mevrouw, dien als een gefchenk wilr, „ aannemen , is hij de uwe” — „lk dank u, en ik zal, „u mijne erkentenis trachten te beroonen, op eene wijze „ „die uw gevoel niet krenken, en tevens mijnen broeder bij; „ u ig aandenken zal doen blijven,” Met deze woorden gina gen de Dames huiswaarts; terwijl een bediende den danken- den Iovalide naar de keuken geleidde, en de jongere Dame , zoodra zij een vrij oogenblik konde vinden, naar, hare, kamer vloog, om den inhoud des briefs te werflinden, dien, zij zoo even had ‘ontvangen. ‚Deze „Dame -was . Lady. ARABELLA STUART, nicht van JACOBUS, den toen, regerenden Monarch , en die , naar fommiger meening , betere aaoCpraken op de kroon, bad, dan hjj zelf. In, haren naam was het, dat „Lord COBHAM En Sir WALTER RALEIGH bun ontwerp gefmeed hadden, hergeen al-deszelfs medeftan, ders, inhet verderf ftortte.- Niemand betwijfelde , dat, Lady, ARABELLA,zelve.aan deze onrijpe zamenzwering anfchuldig wes;, maar Ja4coBus had -nietremig, de wreedheid, haar deswege „voor; altijd: cot een-echteloos Jeven, te. veroordeelen, Dan, swat, dwingeland. beeft. oo de aandoeningen des barten kunnen beheerfchen;? Lady ARABELLA, beminde en werd, bemind. WILLIAM SEYMOUR, Bit den [luize BEA Uw CHAMP, gen edelman van. middelbare jarem, was het voore werp harer keuze. Zij waca heimelijk gewouwd ; maar wels 476 LADY ARABELLA STUART, drà werd hun (fil verbond verrâden; sÉYMouùumr iù den Fie wer gezer, en Lady ARABELLUA oder het opzigt harer tahte „de Gravin vAN GH REWSBURY, geplaatst , met fren- gen last, haar kasteel te AigAgate niet te verlacên, Gevan- nfchap , op *è Konings bevel, was, te dien tijde, nagenoeg tzelfde als een doodvonnis: zeldzaam ontkwam een gevin- gene levend zijtien kerket, en weinigen, die zich in deze treurige òmftandigheid bevonden, waigden het, iets te ge- bruiken, wart bun niet door getrouwe handen werd toege- reikte; want vergiftiging op hoog bevel was niet zelden kun lot, ` ' Veertien dagen lang had Lady Ar ÁbetLLa feeds voot den geliefden echtgenoot gefidderd, toen de Gravin deu lest antving ‚hare nicht aan te zeggen, dat zij, ten valgenden dage, een’ Koninklijken afgevaardigde naar Durham had te volgen, Lady ARABELLA wist, wat haer te wachten ftoud, wanneer zij zich eennaal in de handen van een” van ’s Koe pings afhangelingen bevond, en (meekte dienswolgens hars tànce drifigend, baar naar Frankrijk te laten ontvlugten, tot dat men’ den Koning konde overhalen , in haren echt te be- busten, Maar de-eude Dame koeiterde een doo boog denk- beeld van de pligten des onderdaans en het:regt der Vorten, dat" zij vermeende „ hare geliefde niche alleen tor geduld te moeten vermanen, In dit etnftig onderhoud verdiept , beje- gende haar de oude foidaate De brief, waarvan bij brenger Was, kwam van haren gemaal, en bragt haar de blijde tij- ding, dát hij zijden kerker was ontvlugt. Hij beyond zich gan de kust, waar hij een (chip gereed bield , dat hun bë- den naar Frankrijk zoúde overvoeren, Hij verzoekt. 