Bijdrage tot de kennis der sumatrasche neushoornvogels
KO$mBm}3 VON H SOMiTH&SGH MmOCEN VOGr&uS, o$ert be 9 B IJ D R A G E TOT DE KENNI3DER ' ,V ' UMATRASCIIE NEUS HOORN VOGELS, DOOK II. Von ROSENBER G. ¥=»*>«• ( Met afbeeldinqen). In de Verhandelingen over de Natuurlijke geschiedenis der Neder- landsche Overzeesche bezittingen (Zoologie, ornithologisch gedeelte), geven op pag. 21 vs. de verdienstelijke natuuronderzoekers de heeren H. Schlegel en S. Muller een overzigt der neuslioorn- of jaarvogels (Bu- ceros) van dezen archipel. Daarin worden de volgende negen soor- ten opgenoemd als op Sumatra te huis behoorende: te weten: 1 Buceros rhinoceros L. 2 it bicornis L. a mpnoceros Sli. a malabaricus L. Gm. o O 4 w O 6 Buceros malayanus Raffl. comatus Raffl. corrugatus Temm. galeatus L. Gm. it n en 9 a galeritus T emm. Dit groote aantal van aldaar levende soorten moet met eene tien- de soort vermeerderd worden en wel met Buceros plicatus Lath., die tot heden alleen bekend was als op Java te leven. Gedu- rende een langjarig verblijf op Sumatra’s Westkust zag ik tocli ver- scheidene tot deze soort behoorende exemplaren, waarvan ik drie zelf be fat. Allen waren mannetjes (kenbaar aan den citroengelen keelzak) en gevangen in de Tappanolische, met oorspronkelijk woud bedekte , zeer bergachtige bovenlanden en in de zware bergbosschen noordwaarts van Padang nabij de maleische kampong Kassan. De toen door mij ontworpen beschrijving, alsmede de teekening van den kop, komen naauwkeurig overeen en met des heeren Muller’s beschrijving van 1 0 2 BIJDRAGE TOT DE KENNIS DEB den Javaschen vogel en met de voonverpen, die ik later aldaar zelf zag. Derlialve durf ik dan ook gerustelijk de exemplaren van Sumatra verklaren als te beliooren tot Buceros plicatus, en van de drie so'orten van dit geslacht, welke Java voedt, was er dus niet een enkele, aan dit eiland uitsluitend eigen. Buceros plicatus is alzoo over een lengte- uitgestrektheid van circa aclittien graden ( ^ 270 geogr. mijlen.) verbreid. De Malcijer noemt liem n anggang-boekiet // ( // anggang » is de kollektieve naam voor rliinocerosvogel (*); // boekiet// beteekent berg) en de vogel behoort op Sumatra tot de meer zeldzame soorten van zijn geslacht, terwijl hij op Java juist onder de meest verbreide kan gerangscliikt worden. Even als op laatstgenoemd eiland vindt men hem ook op Sumatra meest paarsgewijze in de eenzame bero;- wouden, soms ook langs den kant der daarin verscholen liggen- de ladangs, steeds de kruinen der hoogste boomen tot zitplaats kiezende. Om die reden en wegens zijne schuwheid is de vogel niet gemakkelijk onder schot tekrijgen; een ruw, luid door het stille bosch klinkend, //korrkak// herhaalde keeren uitstootende, vliegt hij , alvorens de jager genoegzaam genaclerd is, reeds op, in eene tegenovergestel- de rigting heen spoedende, onder het aan dit vogelgeslacht eigene door den wiekslag voortgebragte gesuis. Wat Buceros corrugatus aangaat, verkreeg ik insgelijks gedurende mijn verblijf te Padang twee schoone levende mannelijke exemplaren afkomstig uit de aan zeldzame dieren zoo rijke noord- en oost- waarts van cleze plaats liggencle bergbosschen. Daar mijne voor¬ werpen eenigzins verscliillen met de beschrijving dezer soort van de lieeren Schlegel en Muller, zal ik de mijne, naar het leven ont- worpen , hier mededeelen. Bekgoudgeel, naar voren wit; hoorn en achterste gedeelte van den bovenbek purper, in ’t scharlaken; achterhelft van den onderbek met eene lichtbruine , iets boven het overige gedeelte des snavels verhevene plaat bedekt, voorzien van een vijftal schuins naar voren loopende (*) Wegens eene zeer oppervlakkige gelijkenis op zekeren afstand gezien, past de Maleijer de naam van » anggang » ook toe op een’ vogel in eene gebeel andere onderafdeeling te buis bebooren- de, op den sumatrascben kormoran (Carbo sumatrensis? namelijk, die bij » anggang ajer » water- angganga noemt. ♦ SUMATRASCHE NEUS HOORN VOGELS 3 dwarsgroeven ; aan cle basis des beks een zwarte tot aan de neusgaten reikende band; deze laatste door eene smalle lichtblaauwe huid om- zoornd. Iris bruinrood. De naakte, liet oog’ omgevende huid , liclit- blaauw; keelzak wit; pooten aschkleurig. Ligchaam zwart, aan de bovenzijde met metaalgroenen glans; de wangen benevens de zijden en bet voorste gedeelte van den hals tot aan borst en scbouders ci- troengeel; eindbelft der staartpennen bruin. Vleugellengte 0m39, de- vijfde groote slagpen bet langste. Behoort, behalve op Sumatra, ook op bet Indiscbe vaste land en op Borneo te huis. Het verwondert mij , dat de beer S. Muller in zijne beschrijving des vogels gewag maakt nocb van. den zwarten band aan de snavel- basis, noch van de gele halskleur; mogelijk is deze laatste al- leen aan bet oude mannetje eigen in den paartijd. Ook ben ik zeer geneigd de maleiscbe benaming dezer soort n anggang-koenj it // (//koenjit// saffraan) van die kleur af te leiden. Jammer maar, dat de¬ ze scboone , tegen de overige kleuren scberp afstekende tint zoo uiter- mate vergankelijk is. Bij beide mijne exemplaren verbleekte ze meer en meer naar mate de huid na den dood des vogels drooger werd , om reeds na weinig dagen voor eene vuile isabelkleur plaats te maken. Men kan baar gevoegelijk in dit opzigt vergelijken met de bleeke rooskleur van den buik van onze europesche groote duikeend (Mergijs merganser L.) , die even spoedig na bet afsterven ver- dwijnt. In de afbeelding des ouden vogels, welke de beer Tem- minck in de Planches coloriees N° 531 geeft, zijn hoorn en basis van den bovenbek te bleek gekleurd; verder is daarin onjuist aange- geven de kleur der plaat van den onderbek (geel in stede van licht- bruin) , de naakte wangbuid (violet in stede van lichtblaauw) en eindelijk de keelzak (rood in plaats van wit). Buceros gracilis Temm. (PI. Col. No. 535) van Sumatra, is dejonge vogel van Buceros corrugatus (C. L. Bonaparte Consp. Gen. Av. S. I. p. 90 no 261, 2); ook in die afbeelding zijn wang, huid en keelzak foutief gekleurd. Tot beter begrip mijner beschrijving van Buceros corrugatus voeg ik hierbij eene teekening van den kop des vogels (Fig. P, door mij op vijfachtsten der natuurlijke grootte naar bet leven gesebetst. 4 BIJDRAGE TOT SUMATRASCHE NEUSIIOORN VOGELS. Van den jongen vogel eindelijk, des, gelijk voren gezegdis, even- eens op Sumatra yoorkomenden Buceros galeatus, yolgens mijn weten geene afbeelding in eenig ornithologisch plaatwerk bestaande en de moeijelijkheid in aanmerking nemende, om in ’t bezit van een jong voorwerp te geraken, lieb ik yermeend aan deskundigen en lief- liebbers geene ondienst te bewijzen, door de mededeeling eener ins- gel ijks naar het leven vervaardigde teekening des kops yan zulk een yoorwerp in jeugdigen leeftijd (Fig. 2), op twee derden der natuur- lijke grootte. De bek des ouden vogels, daarmede ten eenenmale in kleur en yorm verschillende, is bij den voornamen Maleijer op Su¬ matra zeer gezoclit tot het doen vervaardigen yan handvatsels yoor krissen en sejwars, waartoe de kompakte geelachtige massa gebezigd wordt, waaruit de hoorn bestaat. Een wapen, yan zulk een hand- yatsel voorzien, verkrijgt daardoor in het oog des inlanders bijzon- dere eigenschappen : het wordt //betoea”. Sedert jaren reeds hield ik mij bezig, gedurende mijn verblijf ter Sumatra’s westkust, met het maken yan yerzamelingen en het doen van nasporingen aangaande de leefwijze , voortplanting enz. der inheem- sche vogels. Ofschoon het mij nu met geringe middelen mogt gelukken, eene verzameling te maken van vogelhuiden benevens eene kleine, echter geenszins onbelangrijke kollektie van eijeren en nesten, kon ik toch nimmer in ’t bezit geraken van de eijeren van Buceros , niettegenstaande de uitlooying yan eenige guldens als prijs voor elk ei; want deze vogels nestelen in het zwaarste woud op aan- merkelijke hoogte boven den grond, in uithollingen der reusachtige stammen , die zelfs voor den besten inlandschen boomklimmer onge- naakbaar zijn en waarvan het af happen veelal ondoenlijk of te kost- baar is. Derhalve verkrijgt men dan ook maar hoogst zelden jeugdige exemplaren, zijnde mij gedurende mijn geheel verblijf op Sumatra alleen twee jonge en een oude vogel dezer soort aangebragt ge- worden, waarvan de kop van den laatsten nu nog in mijn bezit is. Aan de twee middelste , aanmerkelijk verlengcle staartvederen kan men den ouden Buceros galeatus reeds op grooten afstand van alle overi^e sumatrasclie neushoornvogels onderscheiden. O c 1 Batavia 7 April ]8lJ7. t 7 'x& 7 1 i <ru s h o oniVD g a Is J u di s c h e n Ar chi pel. f f Fig. 1 . Buceros Corruga/Uis 2emm. Fig. 2 Buceros ga.laa.ti/xs 7. ■U vtni Jtoseni&'if at?. vitc e/,7 a/u Ul/o. jf.ii/i . (rejot.* J? ■ < t eivtsct, £££?. I. 