Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
*a Anderendaaga liet de Koning mij inviteren toi een gebeime confeftntie » doeh door bet zweten in de oomedie» vemonaeki door de hittc van al dat licbt en de menigie dea volka, adue- iyk in de open lucbt en wind geraakt en daardoor bevaiH geo gcwordcn zijnde, werd ik ziek en liet dierbalvemyn exeana «kien, aendende mijn concept-contract, dat dcse Sab ]>. D. vcncld, mrt den gonateling Pembakal aan Zijn Uoogbeid lea beatnur en eiaminatie; docb dit waa van een ganach alechtr ttiiwerking, want de Koning die abtoluut nicta dorfde be- aluitm, aonder den raad en de approbalie van den Tommagpo eer^ bekom^n te hebbrn. bet bcm 'a naohta in het geheim dit 230 EERBIEDIGST RAPrORT contract lezen en examinercn. De Tommagon wist door zijne fijnheid het fenijn, dat in hetzelve verborgen was te ontdekkeii eu den Koning door zijne listige en welsprekende tong zoo verre te bepraten en te misleiden, dat hij in den Baad, van mij bij de eerste audientie te zullen vermoorden, als het zekerste middel zijnde, om zich van mijne lastige propontieii te ontdoen, consenteerde , en vervolgens zonden zij de Logie in den brand steken, want voegde deze kwaadaardige Tomma- gon om den Koning des te beter (tot) de moord te doen re* 8olveren er nog bij: "Ziet uwe Hoogheid niet dat overal daar *'de Compc. voet heeft alles met geweld gedwongen, de vor- ''sten in ballingschap weggezonden, van den troon geschopt en als "slaven getracteerd worden; weet U Hoogheid het geval van *' Bantam en Java niet? De HoUandsche Comp*. zal het ei '^opeeten en geven U Hoogheid de dop, zoo als ze overal doen." Hoe geheim ook dat ongehoord en moorddadig voomemen gehoaden werd, kwam ik er echter 's anderendaags achter; want altijd zijn er goede, die zulke enorme voornemens afkeuren en het gerugt met \villcns verspreiden , om gelegenheid te geven, den slag te ontwijken; gaande dit gerugt als een vuur tot aan onze logie te Tatas voort. Twee dagen na dato zijnde den 13dcii dito, dat ik eenigzins van mijne indispositie bekomen was, resolveerde ik een einde van deze zaak te maken, wil- lende liever mijn leven opofferen als onverrigter zake temg te keeren. Liet dierhalven door zijnen gunsteling andientie bij Zijne Hoogheid vragen, die mij, van het voornemen knndig zijnde, zulks afiaadde, doch toen ik daarbij persisteerde, ging hij aan het Hof, en bragt de tijding, dat ik 'savonds kon ko- men en dat mij audientie zoude worden verleent. Ten 5 men 'savonds liet ik zonder de minste static de kleine galei, waar mede de militairen waren boven gekomen, klaar maken, en vervoegde mij alleeu met deze trompetters , zonder wagt of iets, nan het Hof. Zoo als ik voor Zijn Hoogheid was verschenen. trad ik aanstonds met haar in onderhandeh'ng en voerde een tanl nis of ik meester was en die taal met 50,000 had knnnen nOOR 40I1ANNKH \M>KIKH PARAVICINI. 231 ondrnwrhrft^n , daar ik erhter ma»r cen lijfwacht v«n 12 prt'- njuiirrs , een sergeant , een korporeal en twee ordonnancen had, en die ik nog exprcji te huis had gnlaten; hebbende 24 mij- len van mij op dc reede een weerloo* schip volgepropt met Rottineenche krijgagevangf?nen. Kn toen mij de Koning cin- der anden'n zeide. daar loopt ceii gerugt hieronderhrt gemei-n, dat ik van zin9 ben U mijn heer C'/ommissaris te dcxMi ver- rooorden , maar geloof mlVn niet , antwoortlde ik met veel vrij- mocdigheid, het in waar Zijn Hooglieid, dat gemgt hceft rich atom vempreid en ik ben w\U door het opperhoofd op Tatan daarvan verwittigd. (kloch om Uwe Hooghcid te toonen dat ik niet vrees, heb ik audientie verzogt en ben hier alleen xonder lijf- wagt of wMiig gevolg voor Uwe Hoogheid ven«chenen , want hadden mijne Heeren en Mcesters voonden dat ik vreende, hadden zij mij te huisi gelaten of met een ontzaggelijke magt hier gezonden om mij ntaande te houden. Maar hunne Hoog Edelhedenii moede van alle vexatien zijnde, hcbben om daarvan eena een «poc»dig eindc te maken geoonleehl aan een Vorat, tla U Koninklijke Hoogheid is, een man te moeten zenden zoo tls ik ben, dat akoo men den dood vre<*8de, als dat ik ver- zekerd waa , die aan Zijn Hoogheid niet achuldig te zijn; en dat Zijn Hoogheid zoo onvoorzichtig niet zoude zijn, van die mij aan te do(*n en zieh alzno met zijn gansch koninkhjk aan het uiterste gevaar, dat erne zoodanigc bU>edwraak zoude ver- oorzaken, bloot stellcn, schoon ik wel wint dat er geen een Tan Zijn Hoogheids ond<*rdanen wan, die gelooven kan, dat ik dexcn avond levendig uit Zijn Hoogheids paleis znu retourne- fen. Hierop voerde Zijn Hoogheid mij te gemoet. iHn zijl gij mijn Heer een Orangbrani : dat ia te zeggen een couragiense Toonrechter. Verder voortvarende , zeide ik de Koning van Falembang was in den beginne ook van zins mij kwaad te doen , maar toen mij die Hoogheid heeft leeren kennen, kon ik niet als met de uiterste moeite en belofte van wcder te keeren, van het Hof ontslagen raken, gevende Zijn Koninklijke Hoogheid van Pa- lembang mij allerlei teokcns van hoogachting en mijn afscheid geschiede met het vcrgieten van tranen, zoo van Zijn Konink- lijke Hoogheid als van den IIcct Kroonprins. Hierop repliceerde de Koning, zijt gij een vriend van mij- nen vriend zoo zult gij de mijne ook zijn en blijven, en de achting en liefdc die ik u toedrage, heeft in geenendeele voor i Voorwaar v<K>rwaar <Ic Commissaris is een ervaren man. UUOU JOHANNErt ANOICIEH I'AKAVK'IM. 2cV3 die van mijn broeder van Palctnhang te wijlcen, ik heb zulki* in d(Mi brief aan Haar Hooff-I'ldelhedcns met mijn ambaaaadeui^ j?e3V»nden duidelijk Iat4*n blijken. Ik houde met mijnen broe* der de Koning van Palembang groote corre»|K)ndentie , en die Klephant, die gij de rivier opvarende gmen hebt is een pre- sent van mijn broeder. De Hooge Regering moet wn groot vertrouwen in u mijn Heer stellen, dat ze u overal zend, om met hare Ixmdgenooten te contracteren. I let ia waar en ik zal bet voor u niet verbi^rgen, dat toen gij cerat hier arriverrde, mij veele tot een kwaad voornemen hebben aangeraden en ge- zegd : dat de E. CVimp®. allengsken* zocht bet rijk van Ikndjar z/K) al.H alle de rijken , daar deze (>)mp*. eenig bi*wind heeft , onder haar juk te doen zuchten; maar ik ben van een ganach ander gevoclen, en ik heb waarlijk een volmaakte aehting en lirfdr vo<ir u over, om geen lief ding willcnde of gij waart bier gekomen, en nog lievir zoude bet mij zijn , als gij bier kon bbjven. Men kan zaebt wel denken dat ik zijne Iloog- heid in bet beantwoorden dezt»r n»de niet* 5cbuldig blcef en dat kwaad gevoelen dat men Zijn Hoogheid tegen de E. Ck>mp«. had zoeken in te boezemen, op de b«»3*te wijzc wederlegt heb. Al verdir vroeg deze Koning of ik wel Kaad van Indian en Generaal kon wordrn . ik antwoordde van ja. doch dat ver- mitu ik rvi*i\» 45 jar«'n telde. de apparentie daartoe zeer klein wan. Ciij mw-t u wat nporden zeide de Koning en zorg dragen dat ar u niet verzenden, want ik verlang zeer nwe nabijhetd, de ^roede diensten die gij aan mijne ambamadeum bij bun aanwe- arn op Batavia hebt bewezen. doen mij hopen dat uwe het- arlve aan mij, mijne kinderen en ondenlanen ook zult doen en ik zal altoos titeUen e<*n bo<*zemvriend op ilatavia aan n mijn Heer te beblx^n. Al verder vrof»g zijn Hoogheid of ik niet f-rn tijdlang op liandjar kon hiijven, om mij met de jagt wat t** divirteren: ik antwoordde dat de mouson verliep, of ik dan vnn Batavia wilde retourneren , zulks zeide ik kon ook niet :ri*>ehiedeii . want ik van nu af aan giprojecteerd was een an* ilrrt ( iimniissie te gaan executeren. Dan zijt gij mijn Heer 17* 234 EERBIEDIGST RAPPORT zeide dezc Koning de eeuwige Commissaris. Het zoude al te langwijlig zijn om hier alle de nieuwsgierige vragen en mijne antwoorden van en aan dezen monarch ter neder te pennen, my alleen vergenoegende U Hoog Edelheden nog een schets te geven van de gedachten die zich deze Hoogheid formeeri wegens eene vijandelijke attaque door de E. Comp«. op Bandjar, want toen mij zijn Hoogheid distinct na alle de oorlogen din de £. Compc. op de Mallebaar, Bantam en Makassar gcvoerd had en nog tot heden op Java voerde, vroeg en door mij geant- woord was dat de agresseurs dezer oorlogen hun intrest niet verstonden, dat ze anders dc E. Compe. altoos tot vriend zoa- den houden, te meer om dat er gcen exempel konde worden aangetoont dat er ooit een van die alle had getriompheerd. maar altoos te kort was geschooten; dat dc magt dor E. Comp^ onbepaald groot was ; repliccerde mij deze Hoogheid de E. Comp<:. zoude in een land als dit is, met al haar magt niets ter we- reld kunnen uitvoeren als een partij huizen langs de rivier in den brand steken, want zoo mijn magt het al tcgens de E. Comp*. niet kon houden, zoude ik mij met alle mijne onder- danen in het geberglc retireren. Ja antwoordde ik, maar wat zoude U Hoogheid in het gebergte doen en hoe lang zoude Zijn Hoogheid met zoo vcelc onderdanen het uithouden, als dc E. Compc. alle de toegangen dezes vloeds en de stranden bezet hield en U Hoogheid alle toevoer van levensraiddelen en klee- dereu afsneed, te meer alles uit andere gcwesten hier moet aangebragt worden. llierop zweeg de Koning bot stil. Of nu de Koning in die tusschentijd , dat ik geincommodeerd was en dat zich dat gerugt van mij to zullcn vcrmoorden verbreiddc met den Tommagon met wclke ik in die tusschentijd het voor geciteerde discours nopens het vermoorden der Frauschen en de wraakoefening had gchouden, zich heel't beraden en deze Tom- magon uit een benaauwde conscicntie tot inkeer is gekoracn en den Koning zulk een blocdig voornemen afgeraden, dan wel, dat hij gaarnr heeif gezien, dat ik de belangen van zijn schoonzoon, den IVins liovelin^^. die zoo ^n'zred is, do Ko- IMJOU JOllANNIuS ANDRIE8 PAKAVICIM. 235 iiiim ill dtijse Tommagou gaarnc zagen dat den vader bij Zijn ilfK)^'hndji aflijvigheid succedcerde omhelsdc en favoriaeerde, ge* lijk ill een artikrl van hct contract te zicn is, te mcer deze TommuL'^on ren doodelijko vijand van den Kroonprina ia, of dat df bele<*fdh(*deii aan zijne ambaaaadeura den Koning van dat IhiHoojj voorncmeii wtHlcrliielden. of dat zulks maar expres virdirht wai*. om waj* liet mogelijk mij bcvreead tc maken en al7.(Ki mij dwingcn om mijne ciachen die se zoo hard noemden te d(M*n moderereii, of omdat ik uiterlijk toonde een bittere vijand van den Kroonprina en in tegendeel een groot vriend van den Prins lieveling te zijn, wcet ik niet, altooa dit ia vBAt, dat ik van dat uur af met den Vorat kon maken wat ik nildr. s«chc>on ik in het doen accepteren van 8ommige artike- It'll al vrij ve(*l moeite en tegenatand ontmoette; inzonderheid mf*t het weigeren van |)ep(*r aan de jonken. llorh ik verklaarde nmdlxinttig dat mij Zijne lloogheid al de artikelen moeat toe* Maan of gfrn. *!« Anderrn daags zijiide den 14^<>> dito zond de Koning aan mij ('«*n door hem of den Tommagon geconcipiierd contract ter Irctuur; doch ik zond die wederom, latende Zijn lloogheid we* t<*n. dat i\v mijne go(*d waa en ik bij gevolg daarbij loiuie hlijv«*n |xT«i!<t«Tcn. Van den 14«*« tot den iO*«« oiider welke tijd ik een reia iiaar het hemeUch diatrict van Martapoera had gedaan , om den 236 EERB1ED1G8T RAPPORT Prins Soeria, brooder des Sulthans, die mij zeer uitnemend en met liet doen van 21 schoten bij mijn komst en vertrek red- pieerde , een visitc te gaan geven , word niets gedaan , als dage- lijks daar over geconfereerd , doende de Koning alle mogelijke moeite om iets van de conventio te retranchercn, doch door mijne standvastigc volharding wanhopcnde te zullen reussercn en gerapporteerd zijndc , dat ik dien morgen geordonneerd had, alles tot mijn vertrek klaar te maken, resolvecrde eindelijk 's avonds van den 208teii dito mij aan zijii Hof te inviteren, en wist na eene overtuigende lange conferentie eindelijk hem zoo verre te bcpraten, dat Zijn Hoogheid die zoo gevrigtige en zoo profitable conventio, die ik de eer lieb liier nevens over te leggen, teekendc. Niemand was blijder als ik, ik vergat door dat drievoodig goed en onverwacht succes al mijn cliagrijn, moeite, verdriet, arbcid, kosten, scliaden en gevaren. Schoon ik mij telkens nog liet voorstaan dat ik als ik om laag kwam , daar de Kroon- prins was, nog vrij wat meer en profitabelders zou uitvoeren, want ik hield deze twee Vorsten, te weten de Sulthan en den Kroonprins altijd tnsschen lioo]) en vrees. Bij de Koning schil* derde ik de Kroonprins voor een wreed, onwaardig en barbaarsch Yorst af , zeggende dat (lit rijk en de belangen der E. Comp®. als deze Vors-t aan de ReiGrering mogt komcn, ten eenenmale zoude verwoest en te niet raken ; raaar als ik in die tnsschentijd den jongen Vorst schreef toonde ik medelijden met zijn ellendig lot te hebben, l.eni gestadig verman(^ride tot geduld en standvastigheid, gevende liem alle mogelijke lioop : verzoekende op Tatas te wil- len vertoeven tot ik omlaag kwam. als wanneer ik tot zijn best met hem zoude contereren. En aan het opperhoofd schreef ik dat ik over twee dagen stond onv(Trigtcr zakcn na omlaag te retourneren, die zulks den jongen Vorst, die zich daar over verheugde, vertclde. De uitslag lieel't ook doen zien, dat ik mij in cas subject gansehelijk met heh bedrogen, gelijk het vervolg zal komen aan te toonen. IMiOU JOIIAMNK8 ANDRIKB rAKAVlCINl. 237 llicr zie ik met hct uitcnite geitoegen bet einde mijuer rommiiuui* hekroond; hier ondervind ik dat bet cinde eens dings \nitr i» altf de^zelfit l)€ginscl, dit Kijn Hoog Edele llet*r eii \V«'I Ed« If ll«»rt*ii. de drir goedc dingen , of tiu nog meer L'txdf* (iitigeti &l8 in dat drieUl tc* vinden zijn,sUiit aan U H(X)g F^irlhciicn all»*n. om door mij dat te doen onderiU)eken, zul- h ndf mij tot ht'vorderiug van '» E. Corop*. warcn interest en r lifiog EdelhedrnM glorie altooa paraat en trouw laten vinden. Doch om wcderom ie keeren daar ik geblevcn rooesi bebben, nioca ik zeggcn, dat zoodra deic conventie geteekend was, zicb een ongeineem* vreugdc en genoegen op bet gesicbt van groot en klfin vertoondc; allfs wan vrolijk en wcl vergenoegd, scbooo zi* nirt wiHten waarom: bet waa bet gemeen, bij dewelke ik maarlijk zeer bemind en geacbt waa, genoeg dat ik vergenocgd maft rn bft gevaar dat mij, /xn) ae vast meenden gf*dreigd bad, ontkomen wai*. Zacbte en minzame b(*bandelinf!iMi grpaard met <(*niL^ niildadiirheden , wan*n alleen in staat om mij ten uiter* ftten bemind bij d(*zc riatit* tc niaken. I)e Konitig en de gan> M*h(* koninklijkr familic b(*tcMindf op baar bcurt met allerlei vrt-ugdfU^drijven van ronginga en wat die«< met*r zij ook bonne lilijdM'bap vn ver^in«»gi'ii , want de»? Iloogbeid gt*hoord heb- l)rndc, dat ik willenn va.H te vertrrkken, verzocbt tnij t4*gen drn \nljrinde dag zijnde den 2}*^^ dito ten eeten en ter over- n.irbtii.i;. Ik ventcbren dan den H*^^ *8 avonds met mijn bij- bfbl)rnd gevolg aan dat Iui8t4*rrijk Hof« vordende mijn komat zfK) ala altijd genebied waa, weder met 21 »cboten uit bet ka- non be?roet. Zoo ala ik aan de poort van bet derde Hof ge- nad< nl waa. veracbeen de Prinn lieveling« die mij na bet af* leggen drr ordinaire oomplimenten . daar dexe natie vol van ia« bij dt' band binnen bragt en aan Zijn Hoogbeid den Sulthan dir mij aaniitondu deed zitt^n , preaenteerde. NaauMi lijk!« wariMi wij grzetrn of daar kaameen beele zwerm mooijr I'll blanLt* vrouarn. ivdvr mrt (vn goud vat, om ona on<ic-r bet dnnkt* n van tbt*e te Im dienen ; oadertui»eben apeel* iUu cenigr wooije meiajra rouging, en wij werden etndelijk in 238 EEUBIEDIGST KAPPOKT ceil apart Koiiiiiklijk, altemaal met goud geborduurde kostelijke tapijten behangen en belegt vertrek, ter avondmaal geleid. Qe- geten liebbende, verscheen de Koiiing met zijn geliefete Zoon in zijn pontificaal, zat bij ons neSr, en liet een stel van ne- gen extra ordinair mooije en met kostbare diamante, robijne en esmaraude ringen vercicrde bijwijven komen die in een ronde kring met een tafel in haar midden bij zijne Hoogheid neer zaten, liebbende een zak met nieuwc schellingen en een spel kaarten bij haar lieden. Zoodra zij deze schellingen on- der haar verdeeld liadden ; gaf de Koning een wenk en terstond gingen deze nimplijes aan het spelen. De Sulthan die tegen mij over zat, deed mij ganscli digt bij hem en onder het oog dezor nonnetjes naderen, om mij zoo als zijn Hoogheid voor- gaf, blijken te geven van de achting die zijn Hoogheid voor mij had en het vertrouwen dat in mij stelde. Toen ik onder andere discoursen meer Zijne Hoogheid vroeg, lioe kan men nu weten, wie aan de winnende hand is? ant- woordde Zijn Hoogheid, die geen die het eerst wint zal een gezang tot uwen lof oplieffen en alle de anderen zullen zin- gcMidc liaar antwoorden ; kort na (lit gezegde liief een van dc iK.'iren (en zeer Iraai gezang op en werd in een nettc order door de anderen beaut woord. Reneden het parterre daar wij zaten, warcn ook een partij meiden, docli van een minder soort, die mede mocstcn zingen. Dit duurde tot ointrend een uur in den nacht, wanneer Ziju Hooglieid na ons alvorens een goedo nachtrust toegewenscht te hebben, met zijn gelicfdo Zoon en zijn gevolg heen ging. ilijn slaapplaat^, dat in dit zellUe vertrek was, was als een hoog verheven tabeinakel of troon amphiteatergewijze vecrtieu trappen lioog; als men de twee eerste treden optrad, kwam men aan het parterre of twcede voorgiond daar wij gemaaltijd liadden, aan welkers eiiide de tabernakel begon; drie trappen ()[icrestapt zijnde was men op een kostelijk parterre, en daar vim (Ian drie trapjwn hooger de slaapfdaats van den onderkoo])- nian Rinjrholni en den seeretarif*. Daar vertoonden zich twee IHIUK JOllANNEb AM>1UE8 PAKAVKINI. 239 ktMtelijke licddeii met hkhI iluwet*le ku»M.*Il^, met gouden pla- tfii oaii de eindeii bcslagcii, en aaii we/^rszijden stondcn groote Erigclschi' »piegflii; mrtT drie irappcn hooger, kvam mon op hrt loaUte parterre, op het aller friaijstc vercierd, cii nog dne lifMiger aan mijn ttlaapplaiiU, dat uaarlijk koninklijk was. A lie dexe partem:!* en voorgronden waren bt-hangen en belegd ui«t goud lakenn en goud gelKirdurde tapijten; maar mijn vlaap- plaat.H girig alles te Iniven, ik lag als een afgod op een hoog verheven troon, daar allca blonk van koiftclijkheden en vol be- hangen met Mpiegels. Twee beddcn waren daar, een om op te slapen en een |iaraiicl>ed ; mijn slaapbed waa van goud laken met bloemen b<*8tro<)id, aan we^r^kanten met twee gooden kandelaaR» en kwbpedoors; maar het paradelied wan onbeschrij* felijk en rijk, de kut^en^ met maasif goud beslagen en met etlflg* steenten en |marlen bezet, waren 9 hoog, m«'t een heel rei gouden kandelaars van een eonsiiderabele hoogte en fijn; ailejt waa koninklijk, en echter kon ik door al het licht, de n-uk van kontelijke olirn en bloemen geen oog toedoen. Voor den taliernakel mot^aten de gannche nacht wagthouden, de goo* vernante met negen mooije mei^jea, gedevtineerd tot mijn dienat, van het begin dat ik aan het llof veracheen tot ik afscheid nam. I)eze zelfde gouvernanle met die meiajea, hebben eena d<K)r order van den Hultlian een aoup^ door de vrouwen van den Koning en de Prina lieveling eigenhandig toeliereid, aan mijn liuis gehnigt en vonrgetliend. Men kan oordei*len vmn de pragt en rijkdom dtXA'» I lob, ala men wet*t, dat men mijne »Uven het eeten uit goudt n bakken voordiende en gouden k«i9|K^(>oni ti>en*ikte. *» Anderen daags *«morgena sijnde den 22»*«> dit€> verscheen Zijnc Iloogheid met den Prina lieveling, in guU gekle<*d in ona vertrf*k, en bleef onder het houden van i*(*n minzaam diM'ouivje tot 7 uren bij ona, en wanneer ik mouvemenUn maakte , mijn afscheid te nemen, >ierden de con* tragrM^hcnken gehaald, en ik dcMir 7Jjn Iloogheid. na dat de ili/«* Sub L^. £. venu'llende afaelM-idarede had laten doen, bui- ti h iii-t groot portaal grconduiaeerd. Zoo was bet moeijelijk begin en bet gelukkige einde mijner Commissie aan dat zoo ongemaklijk Ilof, bij een vorst die mij wilde laten vermoorden, dit moet alleen aan een bemehche bestiering en niet aan mijne wijsbeid toegescbreven worden. God heeft eindelijk een einde willen maken aller critique las- teringe waarmede een reeks onrustige ruststoorders miju ellen- dig leven bcbben zockcn te bezwalken, en ik scbijn eenige verzekering to liebbeu, dat zicli voor mij nog meer occagien zullen opdocn, en de wclke ik mij ten grooten voordeele mij- ner Ileercn en ifeesters zal kunnen bekend maken. De ver- drukkingen bcbben mijnen geest neerslagtig gemaakt gebad, docb alle zijn ze niet in staat gewcest, mij van de wcgen die een ecrlijk man en een trouw onderdaan moet bewandelen, af te docn dwalen; integendeel scboon buiten den dienst der E. Compc., beb ik altoos voor zoo verre mij zulks gepermitteeid was, baar interest zoeken te bevorderen en de onderkruipen daarvan vervolgd. Dat dit een waarachtige waarbeid is, daar- van kan ik mij beroemen en durf nog wel tot staving daar- van, mij met alle mogelijke ee^rbied en hoogacbting beroepen op mijn zeer cdelmoedige weldoondcr, Zijne Exccllentie dezen thans in i^Iorieus en hemelscb gebeugenisse regeronde Hoog Edele ITccr (lOUvcnuiur-Genoraal Jacob Mosscl. Doch bet word tijd dat ik lu'l Tlof en den Sultlian verlaat, en mij met deze be- schrijviug op Tatas spoede, om U lloog E(lelb(Hlen op nieuw iHHiH JOllANNEH ANDKIK8 PAKAVICINI. 241 te vrrheupen met dc zoo overheerlijke en nog tiles ovcrtrcf- ftnde vruchten mijner negotiatie met den Kroonprins Ratoe A mini aliiaar. Het zoude tc lang vallen om een net verhaal tf dfx*n van alle de conferiMitirn die met de7^»n jongen l^rina /iin L'rhfiuden, dierhalven /jul ik alleen 7>(*triren, dat 7x>o haaxt ik o|i Tat:u«» g-earriveerd waai, de Vor«t om l¥»let liet vragen, otn hij mij een \miv af te lepgen. *8 avonda omtrent acht urt'u kwam /ijn Hoogheid acondcr de minste cercmonic aan; ik fivrrhandi(fde Zijn iloofrheid den brief Uwer lloog Edelhedena en de getwhenken, die ik van het mijne voor dezrn Vorat gc- projeetcerd had ; dien avond werd er nieta van atvitabelang ge- rept. maar ik veirocht Kijn Iloogheid, dat ik de Ker inogt h<*hben hem *sandcn*n daaga *8 morgans ccn contraviaite te mogen ffcven, hetwelk mij d(* Vontt met alle vennaak toestond, en 'amorgv'iut zijn koMelijk jaeht tot mijn af haling toezond. I).iar ciitamerrde ik mijne zoo gelukkige afgeloopene negotiatie, ru om den Koning en den IVins lieveling gf*en MUMpitic te crrven, 5ehn*ef ik aan In-ide een brief, welken* inhoud ondcr lie liijlagen Sub I/. F. en (i. tv vinden is. Kortora, na dat vennrheide malen met dezen Vorrt in hrt jrheim, zoo aan Zijn HiHighcidii Hof aU in de Ingie gecon* ft-nenl luul, »lcK>t ik mtt deze IVins de hicr onder I^. H. ge- \tnifde v<Kirdeelipe amvmtie. Ihegeen die ik met den Koning L'f'»h»tfn heb, \» groot en pro(itab<d. maar die mrt den KnMm- pnn;* overlrfft aUrs en is onlwgrijpdijk . zullende in meer ab k^irten tijd nlii T lloog Uelheden het project dat ik dien aan- iraande. /oo h«'t U Hoog (klelheden b<*haagde itta te maken« zullrn geheven te agnVren, 'aK. ( omp*. inkomaten met millior- nen R**. vermeenlen*n. Ilet zai niet onnuttig zijn, dat ik censt drtt twee conven- tM n knrtdijk ov«Tlo<>p, om in het kort A* groote vof»rdeeIen, die tiv K. C'orap". zieh daar\*ai» bfhwiven kan, te doen uitblinken. ik At! dan nii U^gin met di<* den Koninga maken invoege aI* voIj^. 242 EERBIEDIGST RAPPORT Het 2^ Artikcl. Zulleii alle contracten in verscheiden tijdeii gesloten, Gbitmijn Heeren de drie Comraissianten van der Heijden , van der Bnrg en van Suchtelen vergeten hadden , tot een grondslag van deze nieuwe conventie zijn. In het 3^ Artikcl. Word de llooge Regering , als de Souvereiniteit hunner Hoog- mogeude representerende, geinviteerd en verzocht NB. part en deel tc ncmen in de regering van Bandjar ; hetwelk in het trac- taat door van der Ileijden C. S. in het Z^ artikel iinaal is vcr- boden. Dus maakt zich deze Hoogheid stilzwijgende tot een vasal der E. Comp*. en vernietigd het voorgaande 3** artikel. In het 6"*' Artikel. Word den Koning alle negotie in peper aan Chinezen of wie het ook zoude mogen zijn, verboden en dit vermeerdert 'sE. CompP. inkomen met 11 a 12000 rijksdaalders *sjaars. In liet 10^ Artikel. Maakt de E. Comp*. zich alleen meester van alle Chinesche negotie, die deze natie aan de E. Comp*. alleen meet verkoo- j)en, en de Bandjarezen of andere natien werden verpligt die goedcren tegen 30 perc^jnt weder van de E. Comp«. in te koo- pen, waarvan echter 10 percent voor den Koning afgaan en 20 voor de Comp". blijvcn, dat ecu considcrabel inkomen moet geven. Het ll-*' Artikel. Maakt een schikking om alle de diamanten in 'sCompi*. ban- den te doen vervallen, alzoo den Koning zich daartoe verbind. Ilet 13^' Artikcl. In^5gelijks het goud tegen 12 Spaansche realen fijn. Ilet 18'" Artikel. Gcen asijl aan 'sE. Comp*. vijanden en rebellen te geven. Het 21"* Artikel. Zal den Koning alle de schulden van den Kroonprins bij tcnnijneii betalen. Ilet 23'" Artikel. Oeeft de E. (Jomp*. 'sjaarlijks een inkomen van omtrent IHK)R JOHANNES ANDRIES PARAVICINI. 243 90,000 rijkiidaaldeni, en maakt hiiar mecKU*r van alle de ne- gotir van gansch Ik)rneo, aU diamanten, goud, vogelnestjes , peptT, %»aii enz. llet 2ri-* ArtikrI. Maakt allerlei soorten van StaU^nmunt gangbaar, en dit gceft dr K. Comp*. op de nieuwc schellingen , dubb<'ltj<*9 en duiien 6 J pcTct-nt win«t, alzoo «c liever 8 nieuwc iichellingf*n , 24 nieuwe dubbeltje^ of 240 duiien, aU ei*n reaal van 64 stui- vers willcn aannemen. Zie daar in liet kort de voordeelen van mijne conventie met den Koning van Ikndjar getroffcn, maar zij koaien nog in geen comparatie met de geen die ik met den KroonprinB bij de 9U^cc^}«ie op den troon gemaakt heb; want b(*halven dat rich dvw Prins in zijnc conventie verbonden heeft, alle de reeds met den Koning zijne oom gemaakte mrhikkingen heilig- iijk te zullen onderhouden, verbind zirli Zijne Hooglieid nog daarenboven de hier onder volgende artikelen oiuut gesloten conventie, zonder de minttte infractie tc zullen observeren. Zijnde die9 korten inhoud, ala volgt. AKikel 1. Neemt aan het gemaakte contract met rijn Oom den Koning in zoo verrc zulks dit nieuwe niet contrarieert , le zullen voor goed keurcn. Artikel 2. Word gansch Ikimco met zijn ap- en dependeutien, rijken, en pn>vintien , tot een Icen en de Vor?t tot ecu va«il of lecn- man van de E. (Jomp*. gemaakt. AKikel 3. Verbind rich 'sjaarlijks d(K>r een of meer Ambamadeara met KNNJ pikoU zwarte en 10 dito witte peper, 1000 kiuiuit dia- manten en 100 realen fijn goud, voor rijn leen-honimagie aan de K. (\»mp*. op iUtavi4 te zullen laten diien. Artikel 4. IV»- K. ( orap*. zai (\vn Koninir nomineren. 244 KEKI5IEDIGST RAPPORT Artikel 6. De Chineesche natie zal voortaan direct onder de E. Comp*. sorteren. Artikel 7. Verbind zich ten eersten zijne schulden aan de E. Comp*. te zullen voldoen. Artikel 9. Dc E. Comp*. zal alleeii ten hare behoeve mogen heffen, al den tol van do inkomendc en uitgaande goederen op gansch Borneo, alsmede de diamant-mijnen verpagten ten haren fe- veure. Zie hier Iloog Edelc Ilcor en Wcl Edele Ileeren de vruch- tcn mijnes arbeids, waarmede ik U Hoog Edelhedcn bij pro- visic felicitere. Hier ontbreekt noi? maar dc executie en zoo die der eerste conventie ten opzichte van de verovering der afgescheurde pro- vintieu of de heffing van den jongen vorst op den troon , eenige difBculteiten mogt bar(;n, ueem ik den last dezer executie finaal op mij, ter mijner verantwoording en rekening, hetwelk ik met een zoodanige behendigheid en geringe kosten zal doen, dat zich eon iedor met rogt daarover zal moeten verwonderen ; doch de wijze door dewclke dat staat ondernomen te worden, zal als nog voor mij tot ecn nadeie occagie zich pre^nteert, liouden alzoo het ])roject dienaangaande door gebrek van tijd nict hob kunnen vcrvaardigen. Docli vermits ik tww. contractcn heb gemaakt, dat is, een met dcii Koning en een met den Kroonprins, en dat de E. Comp*. eencn contractant noodzakolijk moot laten varen, cm de bclangen des anderen mot die van dc hare to bevorderen, dien ik bij anticipatic w(»l mijn gcvoelon dion aangaande hier ter ncdcr to pcnnen. Hot zal voor U Hoog Edelheden uit de voor gocitcorde beschrijving, uit do contracten en uit de natuure der zake gansch nict ongcmakkelijk zijn te begrijpen, dat de conventie mot don Kroonprins gosloten, op verre na de beste on do profitabelsfo voor 'sE. Comp*. interest is, behalvcn dat IMMIR Ji)IIANNl>>i ANDKlEh PAILWICINI. 245 dtzc roiitractant fcrlijker sentimenten heeft, en dierlialvcn meer vXikSkl op lu*m, lis op tiju oom te makcii is; mair de xwarig- hfid zal men mogelijk vinden in: A. Om nict te breken mH den Koning imjii contract dat zoo nieuw en voor de E. C'omp*. zoo profitabel is. B. Zal men mogelijk zich op de kosten die men genoodxaakt zoude zijn, dicn aangaandc te maken, om den Prins den troon, die zoo onregtvaardig door den Koning Zijn Hoog- heid» Oom, gcoccupcerd word, te docn beklimmen. C. Zoo dit onderneemen zijndc mivlukt, lal men zeggen, ziet zich de K. CV)mp'. eensklaps van de voonleelen van heide deze eonventien gefrusteerd. Om op dvu* drie zwarightxlen te antwoorden mo(*t ik in dr e«T>te plaat.H A. zeggen. Dat het oiicerlijk en onlN*tamelijk is te breken e<*n con- tract met een Vorst, die zijn Inrnd^MKHit gf*en de minste re- den daartoe geeft. I)och vermitA deze Koningcn zelden voorbij kunnen, cenige infractien in de traktaten te doen glibben, loude men om de maat vol te vullen, wel kunnen wagten tot zulks, of door onvoorzichtigheid of door kwaadmeenendheid aan den kant des Koningv geschiede en den Kroonprinn die nu 28 jarf*n teld. uiUtellen tot hij Si) jaren bereikt. Docli wat aan* gaat de twcede zwarigheid K. namelijk de ka^ten. b(*n ik van gev<N'lfn dat men die megi^ns ban* gt*ringheid in het gi*- hf^l met m(K.*t tellen, te meer als U lIcKig Fxlelhftit'n rcMil- ven*n, de van dezr V'or»t afceiKrheurde provintien te heroveren, kan die ut'lMv magt , onder prt*text van zulk^ te gaan ex(*cute- ren, na (*t*r>t van Handjar de venEaroelpIaaUi gemaakt te heb- l>en. dit met alle gemak uitvoeren , te meer de Kroonprins een zrer gnKiti-n aanhang hecft. Maar vo<ir de derde zwarigheid C. wil ik. mib* men mijn prujrct executifrt en de onderneming geheim houd wel daarvcKir in^tman en nemen alle de kosten voor mijne rekening. z^m dit mifdukt. Ik spreek bier alu een Slaatkundige en niet ak een Godgr- 246 EERHIEDIGST RAPPORT leerde ; zoo men dat \i'il doen , moot men vooral als het nood- zakelijkst onze logie defensief maken, het\relk geen suspitie tot icts kan geven, vermits zulks in de couvcntie bedongen is. Ik ben voor de Prins. Eersf^lijk om dat hij een braaf en de E. Comp*. gczinde Vorst is. Ten twccden, om dat zijne conventic ongemeen die, deweike met den Koning gcmaakt is, overtreft, en de E. Comp'. niet alleeii meester van het gansch groot eiland Borneo, maar ook van alle de considcrabcle inkomsten en dc negotie maakt. Ten derden, om dat zoolang deze Koning den troon onregt- vaardig occupeert de rustendc negotie nooit vcrzekerd zijn, of men moest den noodlottigcn Prins, om zijne droefheid te ver- zwaren, op Batavia met list doen komen. l^orueo het grootste en rijkste eiland dcs ganschen aardbo- dems, kan men waarlijk tot een middelpunt der negotie van gansch Indien maken, en door die bczitting zich meester zien of ten minst^n in den teugcl houden. alle de cilanden die om dc Noord van dat eiland zijn, ouder anderen Mindanauw en Solok, daar de Engelschen reeds een aanzoek om zich daar te nestelcn, gemaakt liebbcn. Als nu de E. Corap*. zich in het bezit van dat eiland en met hetzelve van alle de revenuiin , negotie, tollen, van de inkomende en uitgaande regten, van de diamanten, pagt van het goud, vogelnesscn, peper en wat dies meer bevind, wat een considcrab(ilc somma raoet dat 'sjaars niet aan de E. Comp*. opbrcngen. Het zijn Iloog Edelc Ilecr en "VVel PMele Heeren, reelitei* ten en goen chimeriquo verre gezochte grillen, daar ik de Eer heb mentie van te maken. Als men de groote vaart op dit eiland van alle de Oostersche plaatson en van China zag, en de menigte gooderen, die in alle de rivieren en havens bin- nen gebragt werden, zoudo men met mij aanstonds van een concept wordcn en geen tijd vcrzuimcn of geringe kosten ont- zien , om mijn voorslag op lict spoedigsle te bewrrkstelHgen. DOOR JOHANNK8 ANDRIK8 PARAVICIHI. Ji47 In hoop en ?ennchting dit dit mtg geiehifden, ?erliat ik dexe beide ho?en en spoede mij natr onse ellendige caviniie. De Hollandflche Logie. A. Om U Hoog Edelheden atn te toonen haren tegenwoor- digen staat. B. Hoe of de Ed. Comp^. onder den naim van reparatie en in ataat van defenaie aielling van deK logie altooe be- diogen is, en dierhalven al bet 'sE. Comp*. wegen in rekening gebragte bet tegenwoordige Opperboofd moet doen betalen. C. Wat omtrent deM logie gemaakt moei woiden, om Ban* djar te dwingen. D. Wat man dit tegenwooidig Oppeihooil it, waarom dr E. Comp*. eenige jaren benraarU loo weinig peper van Bandjar beeft bekomea oi wat omtrent bem te doen is. K. Waarom de E. Comp*. dit jaar meer peper, ab eenigr jaren benraarta bekonen beeft en nog ataat te bekomen. F. Waarom bet Comptoir ten achteren ia, en wat man van Sacblelen geweeat aij. G. Gesteldbeid der overige dienaren. Wat den tegenwoordigen ataat van de logie aanhrlaagt, moat tk aeggen, dat die eerder een oad vervallen Oldenborga of Weatphialacbe boeren meijerij als naar een logie gelijkt. Alle de woningen daarin xijn van bamboeien gemaakt, met atap gedekt, in een itinkend moeraa op palen geboowd, aiei aoo als men altijd frivool heeft opgegeven, opgevnid, neen! als men in de buiaen is kan men van ooderen bet water iien« invoegen dat er nieta opgevuld is, als de weg die naar bet biiis van bet Opperboofd gaat« bet nienwe pakhuis en voor aan bet Hoofd, en dat met baUast ait de acbepen geacbied b; voor de rest is deae logie omtrent SO (50) roeden in bet vierkant grpalisadeert ; lijnde aditer, vd6r en ter sijde met stinkende poelen, waarin sicb groen en verrot water bevind, versicrt. Dit is allea wat ik van dew logie of Uever varkensbok, die df E. Comp^. aoo veel geU g«koat beeft. arggen kan, invoe- rV. (VTTI). 18 248 EERBIEDIGST KAPPOBT gen dat de E. Comp*. met het grootste regt des werelds meest alle het successive door dit Opperhoofd in rekening gebragte hem kan doen uitkeeren; want ik betuig voor God, dat de gan- sche logic except het kanon, zoo veel niet waard is, als hij Opper- hoofd voor een jaar gastos (onkosten) in rekening heeft gebragt. Ik hcb mij verwonderd en ontstigt, toen ik de onkosten in het specificatieboek met de gebouwen of de reparatie geconironteeid had. Hoe verbaast was ik, toen ik, de buiten de logie digt aan de rivier staande langwerpige atappe loods op bamboeien stutten, omtrent zoo, als te Batavia het dak is, dat over de waterfiskaal zijn schuit ligt, bij deze specificatie voor 800 gul- dens te boek vond! Ik wil een zoodanige loods op Batavia, daar alles veel duurder is, voor 10 r^^ oprigten; en zoo is alles na rato. Wat nu omtrent deze logie gemaakt moet worden , kan men uit haren tegenwoordigen staat en de defensie, die ze na meer als ooit, zoo het er eens op aan moest komen, doen moest, Hgt afhemen. Ik oordeel dat de E. Comp'. nu Bandjar door mijne gemaakte conventie met alle ap- en dependentien het hare ge- worden is, op Tatas een formidabel steenen fort, en dat ten allerspoedigste mocst laten maken , en het met een goed gnar- nisoen voorzien. Waar is het dat zulke op een losse beweeg* lijke moeras niet ligt en zonder groote kosten te doen zal zijn, maar het zal daar op aankomcn, wie of het maken zal en of het de maker zal begrijpen. Ziet hier, Hoog Edelc Heer en Wei Edele Heeren! mijn concept, dat dit werk ligt en met weinig kWen kan voltooi- jen. Ik zend alle de schepen en mindcre vaartuigen, tot den afhaal van peper en andere produkten geprojecteerd met veel steenen ballast over Koewala Damak of Bembang om balken tot palen in te nemen, daar heenen. Als ik een goede kwan- titeit steenen, balken, zwalpen en kalk bij malkanderen heb, laat ik het bestek mijns forts afsteken, uitgraven en de aaide naar het midden brengen, om het centrum op te vuUen. Ik laat van een gedeelte dczer balken , palen maken , laat ze tei I>OOR JU1IANNK8 ANDR1B8 PARAVICINI. 849 plaatsT daar ik mijn fondament koo breed ak men het noodig ml arhU*n, wil maken, inheijen. Van de andere balken laat ik roo!«trr» m&ken en daar over been leggen. Vervolgrns laat ik van zwalpcn kanw^n maken. zoo breed als de nKMiteni Kijn, Irg dir* kassen leeg Ungs, en daar het nodig is, naant malkan- dercn op de roosters neder; vul die op met allerlei soortcn ?an stern en Uat die vol loopen met kalkwatcr, geroengd met zand rn j&gar zuiker, en zoo maak ik met weinig moeite en minder ko6t4*n mijn fondament, dat ook alles is. Als men bet fort maakt daar beden de logie is, gaat daar- Tan dan een lange smalle weg tot aan de grootc rivier, alwaar het noodzakelijk is, dat men een soort ?an scbans maakt, om de vaartuigen, die tiomtijds mogten weigeren ter visiutie aan te leggen, te dwingen, wanneer aU dan abeolut alle t^mokke* larij belet kan worden, dos verrc Tan de logie zullen we nu zien wat man dies bedendaagscb Opperboofil is. Als ik al bet geene mij succeasiTelijk zoo op Titas als op Kajoetangie van bem door de Inlanders, de Cbinesen, ja de Ko- ning en de Prinsen verteld is, wilde aanbalen, zoade dit werk meer als te veel daarmede geextendecrd werden. Ik zal mij maar vergenoegen om zonder aanzien des persoons, zijner vrien- den , magen en patroonen te bescbrijven , bet geen dtt mijn eer en pligt en dit mijn karakter onvermijdelijk medebrengt; mij aan niemand , all alleen aan mijne eonsdentie en de rekenscbap die ik aan mijnen God en mijne Ilooge gebieders geTen moet« storende. Alle de verklaringen der bovengemeldc soorten Tan personen, kwamen in conformitdt daarop uit, dat het Opper* hoofd de oorzaak is, dat de E. Comp*. *t zedert zijne regering ter dezer plaata zoo weinig peper had bekomen. Dat de Chi- oezen zoo veel peper, als er bijna waa, konden krijgen als de Nachodas voor de pas Tan iedisr grooie jonk 1000 en voor een kleinder 500 Spaansche realen en daar en boTen, Toor iedrr ptkol peper, bebalTen de 8 realen, nog drie aan hem beUal- den, invoegen dtsK Cbineien, ieder pikol peper die ze Tan hem kochten 1 1 Spaansche realen kwam te sUan. Dat bet wel waar 18* 250 EERBIEDIOST RAPPORT is, dat er voor drie jareii 8500 pikols peper nit Ban^jar in China gebragt zijn, waar voor hij voor ieder pikol, behalven het geene hij de £. Comp®. heeft onthouden, drie Spaanadie realen getrokken heeft, makende dus te zamen vijf realen van ieder pikol, die dit Opperhoofd in zijn zak stak. Dat voorleden jaar, behalven het geene Comp*. wegen vet* kocht is, nog aan den Chinees Lim Giconko alias Kiranka 1000 pikols peper door hem Opperhoofd zijn verkocht, waarvoor mede 5 Spaansche realen voor ieder pikol getrokken heeft; item aan de Chiuezen Sjiescen en Lim Thonco ieder 200 pikols tegen dien prijs gegeven. Dat zij meer hadden kunnen krijgen, maar geen geld meer hadden. Dat hij de Chinezen Cangeaan en Lim Hoco, om dat zij bij den Sulthan over de enorme asper- sing van dat pas-geld en andere enormiteiten hadden geklaagd, ieder 150 Spaansche realen boete had afgeperst, en dat, toen de Sulthan en de Tommagon daar over doleerden, het Opper- hoofd met het uiten dezer woorden , wat raakt den Sulthan mijn gedoente, ik ben niet verpligt iemand reden van mijn gedng te geven. Ik heb de logie in staat van defensie gebragt, laat den Sulthan maar komen, ik verwacht hem, om hem de reden van mijn gedoente uit mijn kanon te doen hooren, den Koning heeft uitgedaagt. Dat hij Opperhoofd het vaartuig met dies lading van den Chinees Lim Toenko, om dat van Cambodja zonder pas was aangeland, aangeslagen en verkocht had. Yooits dat , toen het OpperhooH verwittigt was, dat de Kroonprins een zijner Chinessen, die 's E. Comp*. pas van hem moest hebben gereprimandeerd en ge- drcigd had over het konkelen met hem Opperhoofil nopens den clandestinen vervoer van peper, en deze Chinees den Kzoon* prins 300 realen boete had aangepresenteerd, en waacrvan dft Prins echter maar 100 genomen had, voor het te koit doen van 1 reaal pagt dat deze gesmokkelde peper moest betekn, hij Opperhoofd met een opgezette kwaadaardigheid met ajas met krissen gewapende jongens aan het huis van deien Pkias was gekomen, en na verscheide brutaliteiten en dreigementen ^ »» 100 Ktlen 8p 100 „ «• 100 n H 50 „ N 50 .. W 50 „ H 50 „ 99 12 „ 99 DOOR JOHAKyia AirmuM pabavicwi. 251 deten Phns gemigd hid, waarom dat tich met xijne laak be- moeide ? doch aende dat de Prina ver Tan hem te vreaen , hem nog braaf over aijne brutaliteiten reprimandeerde, aan het be- daren waa gekomen. Eindelijk dat hij OpperhooM, behalTen de 1000 en 500 Spaanache realen voor ieder paa, nog het volgendede menachen Toor de  die met looda- nige vaartnigen naar een der gemelde plaataen fertrekt aan het Opperhoofd drie gelijke realen betalen. ()f nu alle dese klachten met de waarheid geataail knnnen worden, weet ik niet, maar dat ia leker en waaraohtig dat aoo rffda geaegd heb, Koning, Kroonprina, Tommagon, da ka* pitein Chineesch, alle de Chineexen, en Inhndera dit cenparig al« nit een mond getuigen. Om daanran verklaring te geren in acriptia, waren ae al te bang, maar de Chineache natia xuUen een door hen beden geteekende ▼erklaxing naar Batana lenden. Het mag zijn roo ala het wil , ik heb hem , te meer hij Teele xaken aelfii bekende, bij proriaie xijn ontalag naar Batam gegeven, aoo ab nit sijne aan U Hoog Edethedena ge- addreaaeerde miaaive ad blijken en ionde in dies plaala den Onderkoopman Ringfaolm, op hoope van U Hoog Edelhedena approbatie gelaten hebben, hetwfJk ik veraoek dat nog mag gochieden. Edoeh vermita ik wel weet dat hi) nog reel geld onder den Inlander beeft nitalaan, dat aeker le aoek anode r»> ken en oaodat mijn achip al te awaar met de menigle van krgga- gerangenen belemmert ia, heb ik in tijn dikwerf ootoMiedig 252 EEBBIEDIOST RAPPORT verzoek, van nog tot de eerste gelegenheid te mogen bliJTen, om zijn zaken te redderen, eindelijk willen condescenderen. Waarom nu dit jaar en het toekomende meer peper, als in de voorgaande geleverd is en zal geleverd worden, heb ik reeds in de aan U Hoog Edelheden sub dato 10 October jongstleden afgegevene missive bekend gesteld, namenlijk de tijding dat ik als Commissaris zoude derwaarts gezonden worden, medegedeeld door Jouffermans en Nak. 