Over de verwantschap en huwelijks - en erfrecht bij de volken van den ...
• Bevar tilegnelse Det Google- "vandmærke" du ser på hver fil er en vigtig måde at fortælle mennesker om dette projekt og hjælpe dem med at finde yderligere materialer ved brug af Google Bogsøgning. Lad være med at fjerne det. • Overhold reglerne Uanset hvad du bruger, skal du huske, at du er ansvarlig for at sikre, at dot du gør er lovligt. Antag ikke, at bare fordi vi tror, at en bog er offentlig ejendom for brugere i USA, at værket også er offentlig ejendom for brugere i andre lande. Om en bog stadig er underlagt copyright varierer fra land til land, og vi kan ikke tilbyde vejledning i, om en bestemt anvendelse af en bog er tilladt. Antag ikke at en bogs tilstedeværelse i Google Bogsøgning betyder, at den kan bruges på enhver måde overalt i verden. Erstatningspligten for krænkelse af copyright kan være ganske alvorlig. Om Google Bogsøgning Det er Googles mission at organisere alverdens oplysninger for at gøre dem almindeligt tilgængelige og nyttige. Google Bogsøgning hja^lper læsere med at opdage alverdens bøger, samtidi g med at det hjælper forfatter e og udgivere med at nå nye målgrupper. Du kan søge gcnnom hele teksten i denne bog på interncttct på |http : //hooks . google ■ com| % k HARVARD LAW SCHOOL LIBRARY ^^^'' /' I ^ OVER DE nm II u (S- OD Irfr BU DE VOLKEN 7AN DEN INDISCHEN ARCHIPEL. DE BESCHOUWD UET HET OOGPUNT VAN LEEElSTBLLmGEN OP HET GEBIED DER MAAT- SCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGSGESGBIEDENIS. DOOR \f<^^] LEEir. —•■^S^T^'t^-*^ LEIDEN, K J. BRILL. 1883. \ ,u f^ ^ OVER DE VERWANTSCHAP EN EET HUWELIJES- EN ERFREOHT BU DE VOLKEN VAN DEN INDISCHEN ARCfflPEL, BESCHOUWD UET HET OOG- PUNT VAN DE NIEUWERE LEERSTELLINGEN OP HET GEBIED DER MAATSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGSGESCHIEDENIS. DOOR Gr. A., WILKJS2V. ■♦♦♦* Geachte Toehoorders! [n den laatsten tgd is er zeker geen theorie ontwikkeld van leer belang voor de wetenschap in haren geheelen omvang dan Darwinisme. Niet het minst heeft de invloed van deze leer \ zich doen gelden op het gebied der sociologie. Verbastering of . ontwikkding — men heeft de twee antagonistische scholen, die V deze beide leerstellingen met eene soort van godsdienstigen gver N. verkondigen : de eene aannemende eene dalende, de andere eene v# tlimmende beweging in de ontwikkeling van het menschelijk ge- \^lacht; de eene bewerende dat de geschiedenis van het mensch- \Ciaom noodwendig begint met een staat van reinheid en eenvou- digheid, die trapsgewgze zwicht voor verdorvenheid, boosheid en woesttieid; de andere met evenveel verzekerdheid staande hou- dende, dat de eerste menschelijke wezens niet meer dan eene 6$3281 — 4 — sport boven de dieren staan, en dat hunne gansche geschiedenis één is met vooruitgang op den weg van hoogere volmaking. Viel het betrekkelijk korten tijd geleden nog moeielijk eene keuze tus- schen die twee theorieén te doen, verdedigd als beiden werden door mannen, die elkander in kennis ' en geleerdheid niets toe- gaven, nu znllen er slechts weinigen zijn, welke niet onvoorwaar- delijk aan de laatste boven de eerste den voorrang zullen schen- ken. De ontdekkingen der voorhistorische archaeologie, de ernstige geschiedkundige onderzoekingen, de vergelijkende ethnographie, leveren dagelijks meerdere argumenten, meerdere bewijzen voor de juistheid van de ontwikkelingsleer, schieten meer en meer bres in de oude theorie van de oorspronkelijke volmaaktheid van den mensch, van de zuiverheid van den natuurstaat, oude droombeel- den van eene veronderstelde gouden eeuw, en streven er naar, hoe langer hoe meer de banden vast te knoopen, die de menschen aan de overige levende wezens en het overige heelal verbinden. Onder de nieuwere methode — het behoeft nauwelijks gezegd te worden — heeft de wetenschap der sociologie eene algeheele ver- vorming ondergaan. . Andere denkbeelden omtrent den oorsprong en de ontwikkeling der menschelijke samenleving hebben de oude verdrongen. Nam men vroeger aan dat de familie volgens het model van het patriarchale gezin, gebaseerd dus op het huwelijk en het vaderlijk gezag, de cel was — om ons van eene gelief- koosde vergelijking te bedienen — waaruit de maatschappij is voortgekomen, nu heeft men meer en meer het inzicht verkregen, dat wel verre van eene oorspronkelijke, van den beginne af be- staande instelling te zijn, het huwelijk integendeel eene betrek- kelijk nieuwe gewoonte is. De oudste maatschappelijke vereeniging was de horde, en het was in deze horde, dat langzamerhand, bij toenemende beschaving, eerst het matriarchale, en later, met de vestiging van het individueele huwelflk, het patriarchale gezin zich ontwikkeld heeft. Ik stel mij voor in korte trekken te be- schouwen de inrichting van de verwantschap, het hu- welijks- en erfrecht bij de volken van den Indischen Archipel, uit het oogpunt van deze nieuwere leer- — 5 — stellingen op het gebied der maatschappelgke ont- wikkelingsgeschiedenis, en vraag U daarvoor die welwil- lende aaadacht, welke het onderwerp zonder twgfel verdient ^). Trachten wij ons een beeld te vormen van de maatschappij bij haren toestand van wording. Hoe laag wij ons ook den aanvang der dingen voorstellen moeten, het is niet aan te nemen dat er ooit een tijd is geweest, dat de mensch buiten eenig maatschap- pelijk ^erband heeft geleefd. Te oordeelen naar de analogie van de meeste vierhandige zoogdieren, zooals Darwin dit reeds heeft opgemerkt, is het als waarschijnlijk te onderstellen, dat onze voor- malige dierlijke stamouders reeds een gezellig leven hebben geleid. Doch dan moet dit ook met de eerstelingen van ons geslachthet geval zijn geweest. Hoewel toch de mensch, zooals hij tegenwoordig is, slechts weinige bijzondere instincten telt, wellicht omdat hij er eenige verloren heeft, die zijne stamouders bezaten, is dat nog geen reden, waarom hij niet eene zekere mate van instinctmatige liefde en sympathie voor zijne medeschepselen behouden zou hebben. Dezelfde aandrift dus, welke de dieren er toe brengt in gezelschap te leven, moet ook den mensch van den aanvang af in troepen hebben bijeengehouden. Wij moeten derhalve ons de eerste maatschappijen niet veel hooger voorstellen, dan de ver- eenigingen, die wij bij de sociale dieren zien. Van nauwere betrek- kingen tusschen de individuen onderling, zooals die door banden des bioeds in het leven geroepen konden worden, was aanvankelijk 1) Ik heb mij in deze voordracht onthouden van het opgeven der door mij gebruikte bronnen. Belangstellenden kunnen die vinden in mijne meer uitvoerige verhandelingen : „Over de primitieve vormen van het huwelijk en den oorsprong van het gezin," in de Indische Gids, jaarg. 1880, dl. II, blz. 601 vig., en jaarg. 1881, dl. II, blz 232 vig., en „Over de verwantschap en het huweHjks- en erf- recht bij de volken van het Maleische ras", in hetzelfde tijdschrift, jaarg. 1883, dl. I, blz. 656 vig. Slechts waar door mij gegevens gebruikt zijn, die in deze stukken niet vermeld zijn, heb ik de bronnen aangegeven. — 6 — geen sprake. Het huwelijk, de duurzame vereeniging van eene vrouw met een bepaalden man, was onbekend. Integendeel moesten de vrouwen nu eens den eenen, dan weder den anderen man van de horde, den stam, toebehooren. Er heerschte in zekeren zineen communaal huwelijk. Nog heden ten dage vindt men volken, die op dezen lagen trap van besohaving staan. Ook in den Indischen Archipel worden enkele stammen aangetroffen van wie ons bericht wordt, dat mannen en vrouwen in echtelooze gemeenschap leven. Zoo ver- meldt ons dit de Kussische reiziger Miklucho Maclay van de Orang Sakei van de binnenlanden van Malaka. „Ein Madchen," aldus beschrijft deze reiziger dien toestand, „nachdem sie einige Tage oder einige Wochen mit einem Manne verheirathet ist, geht mit dem Einverstandnisse desselben und freiwillig zu einem Andem, mit welchem sie wieder ktirzere oder långerc Zeit zubringt. So macht sie die Bunde såmmtlicher Manner der Gesellschaft, bis sie zu ihrem ersten Gemahl kommt, bei dem sie aber wiederum nicht bleibt und-setzt fort, diese durch Zufall und Wunsch regu- Urten temporåren Ehen zu schliessen." Gaan wij naar het naburige Sumatra over, dan vinden wij bij de Lubus, de wilde stam die het Zuidelijk gedeelte van het landschap Mandailing, in de Resi- dentie Tapanoeli, bewoont, een volslagen gemis van een vasten huwelijksband. Zij passen de liefde geheel vr^ toe, en vermengen zich onverschillig met wie en zoo maar naar de ingevingen van het oogenblik.Westel5k van Sumatra zijn de Poggi- of Pageh-eilanden ge- legen. Het sluiten van huwelijken is bij de bewoners dezer ©ilanden onbekend. Zij leven in dit opzicht geheel naar welgevallen onder elkander. De gezamenlijke vrouwen zijn als het ware het eigen- dom der mannen, en de mannen wederkeerig dat der vrouwen. Ook van de Olo Ot, een Dajaksche stam van de binnenlanden van Koetei op Borneo, wordt gezegd dat zfl geene huwelijken sluiten. Overigens vinden wij nog van andere Dajaksche stammen op dit eiland toestanden beschreven, die ons aan eene echtelooze gemeen- schap doen denken. Zoo vermeldt Schwaner van die van het landschap Sijang, in de Zuidooster-Afdeeling, dat het meer den — 7 — schijn heeft dat bij hen de mannen de genoegens, die het zwakke geslacht kan schenken, communistisch onder elkander verdeelen, dan dat men zou kunnen aannemen, dat door het huwelijk, onder vaste regels gesloten, de zedelijkheid bevorderd zou worden. Van de kampong Dengan Kamai, in het stroomgebied van de Katingan- rivier, eveneens in de Zuidooster-Afdeeling gelegen, getuigt dezelfde schrijver dat mannen en vrouwen veelal in echtelooze gemeenschap leven. Hiermede is ook te vergelijken hetgeen van de Dajaksvan Sidin, in de Wester-Afdeeling, wordt gezegd, dat namelijk de vrouwen hier niet uitsluitend aan één man verbonden zijn, doch meerdere mannen mogen hebben, en van die bevoegdheid een ruim gebruik maken, zonder dat zij daarom minder geacht worden. Verlaten wij het eiland Borneo en verplaatsen wij ons naar het oostelgk van Celeles gelegene eiland Peling, het grootste van de Banggai-groep. De bergbewoners van dit eiland, wordt ons gemeld, hebben in het geheel geen begrip van den huwelgksband : mannen en vrouwen ontmoeten elkander slechts tijdelijk, en zouden zich zelfs coram populo vermengen ^). Gelijk uit de aangevoerde voorbeelden blijkt, worden in den Indischen Archipel nog stammen aangetroflfen, die geen huwelijk kennen. Zoo moet het oorspronkelijk overal geweest zijn. Wij 1) In de „Notulen van de algemeene en bestuursvergaderingen van het Bata- viaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen", dl. XX, blz. 184 — ^186, komt het verhaal voor van de lotgevallen van zekeren Abdallah, die van Keiver- trokken, door een storm overvallen, met zijn vaartuig op de Oostkust van Nieuw Guinea strandde. Omtrent den omgang tusschen mannen en vrouwen nu bij de Papoewasche bewoners dezer kust wordt het volgende medegedeeld, waaruit blijkt dat by hen zoo goed als nog eene echtelooze gemeenschap bestaat : „Adapon adatnja itoe saperti adat binatang sahadja djikalau pakai perampoean, jaitoe dimanakada- patan sahadja; dan hamba lihat ada djoega jang mengakoe laki bini, dari sabab tiada bei*tjerai siang dan malam; akan tetapi sering djoega kalihatan memanggil kawannja barang sapoeloeh atau lima enam belas laki-laki, disoeroeh memakai diapoenja bini; dan lagi sendirinja sering djoega dipanggil oleh kawan-kawannja, disoeroeh memakai kawannja ampoenja bini; roepanja tiap-tiap soedah djadi per- sobatan betoel jaitoelah diperdjamoe oleh diapoenja bini." — 8 — moeten ods dus den mensch by den aanvang der beschaving voorstellen, als levende in groepen, horden of stammen, terwfllin den stam, in de horde, eene echtelooze gemeenschap, eene vol- komene vermenging, promiscniteit; een communaal huwel^k, zoo men wil, bestond. Eerst langzamerhand heeft op den bodem van dit oorspronkelqk commnnisme het individaeele huwelijk post ge- vat. Op hoedanige wijze dit geschied is, kunnen wij hier nietna- gaan. Verscheidene theorieén bestaan er hieromtrent, dochhetzou ons te ver voeren, die ieder in het bijzonder^critisch te onder- zoeken. Hier zij afleen opgemerkt dat de meest oorspronkelijke vorm, waaronder het individueele huwelflk zich openbaarde, de exogamie moet geweest zijn. Onder exogamie verstaat men het verbod van het huwelijk in den stam. Aan niemand was het aanvankelijk geoorloofd eene vrouw van den eigen stam te trouwen ; men moest een meisje uit een vreemden stam nemen. Door kracht der gewoonte is deze instelling der exogamie, welke dus bij de vestiging van het individueele huwelijk ontstond, bewaard gebleven, zoodat wij haar nu nog bij tal van onbeschaafde of halfbeschaafde volken, in alle deelen der wereld, terugvinden. Het behoeft nauwelflks te worden gezegd dat de instelling der exogamie van grooten invloed moet zijn op de samenstelling van den stam. Waar man en vrouw van verschillende stammen zijn, zijn twee dingen slechts mogelijk: de kinderen volgen 6f den stam van den vader 6f dien der moeder. In het eerste geval, waarbjj de vader de stamhoorigheid bepaalt, behooren dus alleen de afstammelingen in de mannelijke lijn tot den stam, zijn leden van den stam zij, die hunne afkomst uitsluitend in die Ign van denzelfden stamvader afleiden. In het andere geval, waarbij de moeder de stamhoorigheid bepaalt, behooren alleen de afstamme- lingen in de vrouwelijke Ign tot den stam, zijn leden van den stam zij, die hunne afkomst uitsluitend in deze lijn van dezelfde stammoeder afleiden. Noemt men de eerste inrichting van den stam, op het vaderschap gebaseerd^ het patriarchaat, dan kan die waaraan het moederschap ten grondslag ligt, met de benaming matriarchaat bestempeld worden. Van deze twee inrichtingen van den stam is ongetwqfeld het matriarchaat het meest oorspronkelqk. Het feit dat de afstamming uitsluitend in de vrouwelgke lijn gerekend wordt, moge opper- vlakkig vreemd schijnen, het is dit toch in geenen deele zoo men slechts in het oog houdt, dat de betrekking tusschen moeder en kind natuurlijker is dan die tusschen vader en kind, dat de eerste een physiek feit is, waaromtrent nooit twijfel kan bestaan, de laatste daarentegen, meer van zedelijke orde, als noodzakelijke voorwaarde eene gevestigde echtverbintenis op den voorgrond stelt. En nu houde men in het oog, hetgeen wij 2:ooeven aange- toond hebben, dat het huwelgk aanvankelijk geheel onbekend moet zijn geweest, dat de leden van denzelfden stam in echtelooze ge- meenschap leefden, de vrouwen niet ieder aan een bepaalden man verbonden waren, doch nu eens den eenen dan weder den ande- ren man toebehoorden. Bij een dergel^jken staat van zaken kon het kind wel niet ånders dan alleen van de moeder z^jn. Oor- — 10 — spronkelijk moet dus bg de onzekerheid van het vaderschap, ten gevolge van het ontbreken van een geregdden huwelijksband, allerwege nitslnitend de moederlijke afstamming gegolden hebben. Doch ook na de vestiging van een meer zuiveren huwelijksvorm, toen het vaderschap dus reeds geen twijfel meer overKet, bleef, als een overblijfsel van dien oorspronkelijken toestand, de meening bestaan dat het kind nauwer verbonden was aan de moeder dan aan den vader. Waar de exogamie bestond, volgde dus ook het kind aanvankelijk de moeder, was de oorspronkelijke inrichting van den stam de matriarchale. Bij sommige volken is dit door kracht der gewoonte tot den huidigen dag blijven bestaan; bij andere daarentegen heeft in latere tijden, onder invloeden, die wij straks zuUen leeren kennen, de meer oorspronkelijke, matri- archale inrichting van den stam voor de patriarchale plaats ge- maakt. Van al de volken van den Indischen Archipel treft men de matriarchale inrichting van den stam alleen nog aan bij de Menangkabawsche Maleiers ^an Midden-Sumatra. Zooals wij gezien hebben, heet de stam hier suku. Niemand mag in zijne suku huwen. Man en vrouw behooren dus tot verschillende suku's. De kinderen nu volgen de suku van de moeder. De suku is dus, naar de bepaling zooeven van den stam gegeven, waar de vrouw de stamhoorigheid bepaalt, eene vereeniging van personen, die hunne afkomst uitsluitend in de vrouwelijke lijn van dezelfde stammoeder afleiden. In tegenstelling van de Maleiers beoefenen de andere volken, bij wie wij de exogamie geconstateerd hebben, het patriarchaat. Zoo is dit het geval bij de Bataks. De stam, wij zagen het zoo- even, is hier de marga. Personen van dezelfde marga mogen niet met elkander trouwen. Man en vrouw behooren dus tot ver- schillende marga's. De kinderen nu volgen de marga van den vader. De marga is dus, naar de definitie zooeven van den stam gegeven, waar de man de stamhoorigheid bepaalt, eene vereeni- ging van personen, die hunne afstamming uitsluitend in deman- nelgke lijn van dezelfden stamvader afleiden. Hetzelfde geldt van — Il- den stam bg de Eedjangers, de Niasers, de Alfoeren van Boeroe en Ceram, en de Timoreezen. Alvorens verder te gaan, moeten wg nog even de aandacht vestigen op eene zaak, die tot recht verstand van het volgende niet uit het oog mag worden verloren. Primitief had elke horde, elke stam een eigen grondgebied, een eigen district, yormde dus een afgesloten geheel, locaal gescheiden van de andere stammen. Dit is bij sommige volken tot den huidigen dag het geval gebleven. Bfl de Niasers en de Alfoeren van Boeroe b. v. hebben de stammen zich bgeengehouden ieder op zijn oorspronkelflk gebied, zoodat elk district daar nu nog door één stam bewoond wordt. Bij de andere volken echter, de Menangkabawsche Maleiers, de Bataks, de Al- foeren van Ceram, de Timbreezen, heeft in den loop der tijden onder den invloed van de exogamie eene vermenging der stammen plaats gegrepen. Men moet zich toch voorstellen dat bg het ont- staan van deze instelling het recht van wederzijdsche huwelijks- sluitingen, het jus connubii, zich bij workeur vormde tusschen twee stammen wier gebied, wier districten, aan elkander grensden. Set laat zich nu hooren dat tusschen twee stammen A en B, welke dus het jus connubii beoefenden, met elkander daardoor in vriéndschappelijke betrekking stonden, over en weder verhuizingen moeten hebben plaats gehad: personen uit den stam A moeten zich op het gebied van den stam B hebben gevestigd, en omge- keerd, en deze immigratién zullen, daar zij de huwelijkssluitingen bevorderlijk waren, gemakkelijk maakten, ook van zelf aangemoedigd zijn geworden. Zoo is het dus dat wg nu bij de zooeven genoemde volken, de Menangkabawsche Maleiers, de Bataks, enz., binnen elk gebied, elk district, leden van minstens twee, dikwijls zelfe van meerdere, stammen vertegenwoordigd vinden. Doch in weerwil van deze vermenging zijn de verschillende stammen in zooverre toch nog locaal van elkander gescheiden, dat binnen elk district, ja zelfs binnen elk dorp, zich aaneensluiten die van denzelfden stam zgn. Zoo zgn, om dit met een enkel voorbeeld op te helde- ren, bij de Menangkabawsche Maleiers van de Padangsche Bo- venlanden, in elke kota of dorp in den regel leden van meerdere — 12 — suku's aanwezig. Die tot dezelfde suku behooren, wonen echter bijeen, vormen eene afzonderlijke wgk, eene humpulan rumah gelijk het heet. Hetgeen wij met het gezegde hebben willen doen uitkomen, is de locale afscheiding die er tusschen de verschiliende stammen bestaat, hetzij dat die stammen nog ieder afzonderlijk een gebied, een district, bewonen, hetzij dat, door vermenging in latere tijden, op hetzelfde gebied, in hetzelfde district, meerdere stammen naast elkander voorkomen. B\j de verdere behandeling van ons onderwerp, dit is het resul- taat van het tot dusverre medegedeelde, hebben wij twee groepen van volken uiteen te houden, ni. die, welke de exogamie met het matriarchaat, en die, welke de exogamie met het patriarchaat beoefenen. Beginnen wij ons onderzoek met de eerstgenoemde groep. Hiertoe behooren alleen de Menangkabawsche Maleiers van Midden-Sumatra, bepaaldelijk van de Padangsche Bovenlanden. Herinneren wij aan het zooeven reeds gezegde, dat de stam bij de Menangkabawsche Maleiers suku heet, en dat in elk dis- trict, en zelfs in elk dorp, leden van meerdere suku's aanwezig. zijn, die zich daar vereenigd hebben tot wijken, kumpulan rumah. Zien wij nu wat er gebeurt zoo een lid der suku trouwt. Houden wij daartoe in het oog dat alleen de afstammelingen in de vrouwelijke Ifln tot de suku behooren : het is dus de vrouw door wie de suku zich voortplant, die de stamhouderes is. Een noodwendig uitvloeisel daarvan moet zqn, dat de vrouw bg het huwelijk in hare suku, in hare kumpulan rumah blijft. Feitelijk verlaat zij zelfs het huis niet, waarin zij geboren werd en op- groeide. Doch ook de man aan zijnen kant blflft bij het huwelijk in zijne suku, in zgne kumpulan rumah, verlaat evenmin zijn geboortehuis. Het huwelijk heeft dus geene samenwoning van de echtelieden ten gevolge. Het echtelijk leven openbaart zich slechts in den vorm van bezoeken, die de man aan zijne vrouw brengt. Overdag komt namelijk de man bij zijne vrouw, helpt haar bij haren arbeid op de rgstvelden en gebruikt met haar het middag- maal. Zoo althans in de eerste tijden. Later worden de bezoeken — 13 -- overdag zeldzamer en komt de man alleen des avonds in de woning zijner vrouw en blijft er dan, als hij een trouw echtge- noot is, tot den volgenden morgen. Van hier dat de Maleische mannen, zooals een schrijver het niet onaardig uitdrukt, des avonds „ chassez croisez" maken, wanneer zij hunne eigene wo- ning verlaten, om in die hunner echtvriendin te gaan logeeren. Het blijkt dus uit het gezegde dat man en vrouw bij het hu- welijk geen gezin vormen. Integendeel blgft de man tot zgne suku, tot zijne verwantschap behooren, gel^k de vrouw met hare kinderen tot de hare. Het gezin omvat dus niet man, vrouw en kinderen, doch alleen de vrouw, de moeder met hare kinderen. Såmandei, ééne moeder hebbende, die van dezelfde moeder zgn, is dan ook de Maleische benaming voor gezin. Aan het hoofd van dit gezin staat in den regel de oudste broeder van de moe- der. Deze persoon, de oom van moederszflde dus, de mdmaq ge- lijk hij heet, is in zgne rechten en plichten de eigenlijke vader van de kinderen zijner zuster, van zijne Jcamandkan's. De vader zelf, als niet tot het gezin behoorende, heeft niets over zqne kin- deren te zeggen. Hij kan hen niet eens beknorren, veel minder kastijden, daar de mamaq, de oom van moederszijde, zulks ge- woonlijk euvel opneemt^). Op zgne beurt staat de vader, zoo hij althans oudste broeder is, aan het hoofd van zijne kamanåkan's, van zijne zusterskinderen. Zoo men het gezegde in het oog houdt, kan het geene ver- wondering baren, dat men in eene Maleische woning in den regel een groot aantal personen bijeen vindt Bg het huwelqk verlaat toch de vrouw, gelijk wij gezien hebben, haar geboortehuis niet, evenmin als de man het zijne. Wg treffen dus van zelf in eene Maleische woning vereenigd aan kinderen met hunne moeders, en voorts ooms, tantes, grootmoeders, oudooms, oudtantes, allen zooals van zelf spreekt van moederszijde. Deze groep van ver- wanten, die dus hetzelfde huis bewonen, duidt de Maleier, met het oog op hunne afstamming uitsluitend in de vrouwelijke lijn i) Van Hasselt, Volksbeschrijving van Midden-Sumatra, blz. 52. — 14 — van dezelfde stammoeder, met de uitdrokking sdbtuih parm aan, d. L letterlgk: die van één moederschoot zijn. In overeenstemming met de uiteengezette inrichting van het gezin en de familie is het erfrecht. De regel is natnurlijk dat de naaste verwantschap erft. Deze nu omvat alleen hen, die elkander uitsluitend in de vrouwelflke Ign bestaan. Als de vrouw sterft, erven dus allereerst hare kinderen, bij ontstentenis van kinderen, hare broeders, zusters, zusterskinderen, enz. Bg overlijden van den man, gaat zijne nalatenschap in de eerste plaats over op zijne broeders en zusters, verder op zgne zusterskinderen, enz. De kinderen erven dus alleen van de moeder, niet van den vader. Van dezen kunnen zij slechts bij diens leven geschenken ontvangen. Behalve goederen, gaan ook titels en waardigheden, gaat ook de adel, op dezelfde wijze in de vrouwelgke lijn over. Het is dan ook bij het overlijden van een hoofd niet zgn zoon, die hem in de betrekking opvolgt, doch een zijner broeders, en bg ontstentenis van broeders, de oudste zoon van de oudste zuster. Ziedaar in korte trekken de inrichting van de verwantschap, van het gezin en het erfrecht bij de Menangkabawsche Malders van de Padangsche Bovenlanden uiteengezet Wij zien dus dat bij hen de vrouw het middelpunt van het gezin, van de familie is, dat door de vrouw het geslacht zich voortplant, dat bezit- tingen, waardigheden, adeldom uitsluitend in de vrouwelgke lijn behouden worden. Deze matriarchale verwantschap is, gelijk zoo- even reeds werd aangetoond, de meest oorspronkelgke. Men zou kunnen zeggen dat zg eene phase is, die het familieleven aller- wege in zijne ontwikkeling doorloopen heeft Van tal van volken in alle deelen der wereld wordt ons dan ook bericht, dat zg het matriarchaat nu nog beoefenen of eertijds beoefend hebben, ter- wijl men zelfs daar waar reeds een ander verwantschapsstelsel bestaat, dikwijls gebruiken en instellingen aantreft, die in dat stelsel niet passende, doch daarentegen volkomen aan het matri- archaat beantwoordende, ook blgkbaar overgebleven zijn van eenen t^d toen dit matriarchaat de heerschende vorm was van het fa- milieleven. Vergunt mg dit met enkele voorbeelden aan te toonen. - 15 — Reeds bg de klassieke schrgvers vinden wij van het matriar- chaat gewag gemaakt Zoo vermeldt Herodotus ons dit van de Lyciérs. „ Zg hebben," zegt hq, „ eene zonderlinge gewoonte, waar- door zij van alle andere natién ter wereld verschiUen. Zij nemen den naam van hunne moeder en niet dien van hunnen vader aan. Als men een Lyciér vraagt, wie hij is, dan antwoordt hg door z^nen naam, dien zijner moeder en zoo vervolgens zjjne afstamming in de mæderlgke lijn op te geven. Nog meer: als eene vrije vrouw met eenen slaaf huwt, wordwi hunne kinderen gerekend van goede geboorte te zgn, maar als een vrge man met eene vreemde vrouw trouwt, dan hebben hunne kinderen, ook al ware hg de eerste persoon in den staat, volstrekt geen burgerrecht," m. a. w. de kinderen volgen den staat der moeder, niet dien van den vader, de adel plant zich door de vrouw voort. Ook onze voorvaderen, de oude Gtermanen, moeten oorspronkelijk het matriarchaat heb- ben gekend. Het blgkt dat als een overblgfsel daarvan, tijdens Tacitus schreef, door hen meerdere waarde toegekend werd aan de moederlijke, dan aan de vaderlgke verwantschap. „De zusters- kinderen," aldus lezen wij bij dezen geschiedschrijver, „gelden evenveel bij den oom van moederszgde als bij den eigen vader. Eenigen beschouwen deze bloedverwantschap — ni. tusschen broeders, zusters en zusterskinderen — als nauwer en helliger en letten dan ook meer daarop bij het ontvangen van ggzelaars. Nochtans heeft ieder zijné eigene kinderen tot erfgenamen en opvolgers" ^). Uit het toegevoegde „ nochtans" blijkt dat Tacitus omtrent het erfrecht iets ånders verwacht had, dat hij er verwon- derd over was, bij den nauwen band, die er tusschen ooms en zusterskinderen bestond, ook niet te hebben gevonden, dat de goederen van genen op dezen overgingen. Ongetwgfeld moet dit echter oorspronkelgk zoo geweest zijn, en was waarschijnlijk zelfs in den tgd véui Tacitus het erfrecht in de vrouwelijke linie nog niet algeme^ afgeschaft. Immers tot in de latere wetboeken vindt men nog sporen daarvan. Een voorbeeld daarvan biedt ons de 1) Germania, XX. — 16 — Lex Salica aan in de bepalingen betreffende de zoogenaamde rei- pus, de som die men bij een huwelijk met eene weduwe aan hare bloedverwanten te betalen had. Aanspraak nu op de reipus hadden alleen zij, die tot de weduwe, de bruid, uitsluitend in de vrouwelijke Ign bestonden, dat waren achtereenvolgens de oudste zusterszoon, de oudste zoon van eene zustersdochter, de oudste zoon van eene dochter van moederszuster, de oom van moeders- zgde, moedersbroeder, enz. ^). Ook bij de oude Hebreeen worden enkele gebruiken aangetroffen waaruit blijkt, dat zij eenmaal de matriarchale inrichting van het gezin hebben gekend. Zoo laat het zich o.a. alleen daaruit verklaren dat half broeders en half- zusters, kinderen van denzelfden vader doch van verschillende moeders, met elkander konden trouwen, terwfll van het omge- keerde ons geene voorbeelden bewaard zfln gebleven. Sara was, gel^'k bekend is, eene halfzuster van Abraham: „zij is mijns vaders dochter, niet mijner moeder dochter," gelijk Abraham zelf van haar zeide. Tamar zou klaarblijkelijk ook met Amnon hebben mogen trouwen, daar z^*, hoewel evenals deze een kind van David, eene andere moeder had. „Spreek tot den koning/' zeide zij, „want hg zal mij aan u niet onthouden." Er is nog eene andere plaats in de gewijde geschiedenis, die in dit opzicht vermelding verdient Ik bedoel de huwelijksonderhandeling in zake Rebekka, zooals ons die in het 24ste hoofdstuk van het eerste boek van Mozes verhaald wordt In de geheele zaak is er alleen sprake van de moeder en van Laban, den broeder van Rebekka. Zoo heet het in het 28ste vers, dat Rebekka, na den door Abraham afgezonden dienstknecht bij de bron te hebben ontmoet, terugliep „naar het huis harer moeder", om te boodschappen wat er ge- beurd was, en het was, naar de volgende verzen. Laban welke toen uitging om dien knecht g^stvrijheid aan te bieden. Dat Be- thuél, Rebekka's vader, nog leefde, blgkt uit het 50ste vers; toch heet het een weinig verder (vers 53), dat Abraham's dienstknecht 1) Lex Salica, XLIV. Zie ook: Weinhold, Reipus und Achasius, in Haupt, Zeitschrift fur Deutsches Alterthum, VII, blz. 539—544. — 17 — gouden en zilveren kleirioodién en kleederen voorbracht en ze Eebekka schonk. en ook „aan haren broeder en hare moeder kostbaarheden gaf." Inderdaad wordt in het gansche verhaal de vader niet als belanghebbende voorgesteld, doch alleen de moeder en de broeder, iets dat volkomen onverklaarbaar zou zijn, tenzij men aanneemt, dat de mannelijke verwantschap toen voor de vrouwelijke nog onderdeed. Niet onwaarschijnlijk is het, dat ook bg de oude Arabieren het matriarchaat voorheen bestaan heeft. Als een overblgfsel daarvan is dan te beschouwen de nu nog bij verschillende Arabische stammen voorkomende meening dat de geaardheid van den man op den zoon zgner zuster overgaat. lemand wordt dus geacht niet het karakter te hebben van zgnen vader, doch dat van zijnen oom van moederszgde, van zijnen chål. Het bestaan van deze meening is vooral door Wetzstein met tal van voorbeeWen aangetoond ^). „ Sehr bald," aldus schrijft hij onder anderen, „nachdem ich in Damask heimisch geworden war, wurde mir jene Beziehung zwischen Onkel und Neffen bekannt. Zuerst waren es die håufig gehorten Appre- cations- und Imprecationsformeln : „ „ Gott lohne es seinem Chål !" " und „ „ Gott verdamme seinen Chål !" " welche mich aufmerksam machten. Erzåhlt man nehmlich eine riihmliche oder schimpfliche Handlung Jemandes, so werden immer mehrere der Zuhorer be- ziehungsweise' die eine oder die andere dieser Formeln ausrufen, wåhrend die librigen ein salbungsvolles „ „ Amin !" " dazu sprecheii. Fragt nun der noch Uneingeweihte, wie man eine ganz frische That dem vielleicht schon vor zwanzig Jahren verstorbenen Onkel des Thåters anrechnen konne, so wird ihm erklårt, dass die Letzteren Veranlagung zur That des Onkels Erbschaft sei." Met minder duidelijk komt de hier bedoelde meening ook uit in het eveneens door Wetzstein medegedeelde, in Damascus gebruikelijke, spreek- woord: „Wanneer iemand zedelijk te gronde gaat, dan behoort hij voor twee derde aan zijn chål," d. w. z. twee derde van zijne slecht- heid heeft hg van zgnen oom van moederszijde en een derde van 1) Zeitschrift fiir Ethnologie, dl. XII, blz. 244 vig. der „Verhandlungen." WILKEN. — 18 — zich zelven ^). Op een paar historische anecdoten, waaruit de buiten- gewone waarde blgkt, die door de Arabieren wordt toegekend aan de betrekking tusschen eenen neef tot zijnen oom van moeders- zijde, wUlen wg hier nog de aandacht vestigen. Zoo heet het onder anderen dat Mohammed, Saad, zoon van Abu Wakkås, voor zijne diensten willende bedanken, hem bij de hånd nam en zeide: „Ziehier mijn chål^)!" Het andere is een verhaal van den cha- lief Al-Man9ur. Een aanzienlijk Arabier van den Mesopotamischen stam Taghlib, Hisjåm ibn Amr geheeten, bood dien chalief zijne zuster tot vrouw aan. De vorst antwoordde, dat hg het overwegen zou en hem antwoord zenden. Toen hij vertrokken was, zeide hij tot zgn trouwen dienaar Kabi': „Voorwaar, ik zou haar stellig huwen, als het niet was om den versregel van Djarir op de Banti Taghlib : „ „ Zoek geen chålschap (oomschap van moe- derszijde) onder Taghlib. De negers zgn nog edeler chål's dan zij."" Ik vrees, dat als zg mij een zoon schonk, deze met dat vers zou beschimpt worden." Daarop liet hij hem zgne verontschuldi- gingen aanbieden, en benoemde hem tot gouverneur van Indié ^). De aangevoerde voorbeelden stellen het geloof in eene geestelgke ver- houding tusschen iemand en zgn chål duidelqk in het licht Dit nu laat zich zeer goed verklaren als een overblijfsel van den tijd, 1) In verband met het in den tekst gezegde, mæt zeker ook de oorsprong van andere Arabische spreekwoorden worden verklaard, waarin van chål sprakeis. Zoo o. a. het door Socin, Arabische Sprichworter und Redensarten, sub N®. 399, mede- gedeelde Jy^ Jh^^' ^* i* n^^ edele van geboorte wordt chål genoemd". Yerder het bij Freytag, Arabum Proverbia, II, blz. 274 (ook bij Socin N". 400 en bij Landberg, Proverbes et dictons du peuple Arabe, blz. 196) voorkomende: (^IS. (Jm%a)I JL5 ^yi\ ^JJO JdUJLJ JuS d. i. „Men vroeg den muilezel: wie is uw vader? Hij antwoordde: het paard is mijn chål". Burckhardt, Arabic Proverbs, geeft onder N'. 324 een dergelijk spreekwoord voor Egypte op: v,>AJUi& ^l,\A JLfti S^t ^^ &xILm d. i. „Ik vroeg hem naar zijn vader, en hij antwoordde: mijn chål is Sjaib." 2) Zie: Zeitschrift der Deutschen Morgenlåndischen Gesellschaft, VI, blz. 520. 3) Ik dank dit verhaal aan Prof. De Goeje. Het komt voor in Tabari, III, blz. 362, het jaar 151 H. — 19 — a toen de afstamming nog in de vrouwelijke lijn werd nagegaan, de fader dus als niet verwant aan zijne kinderen werd beschouwd en de oom van moederszijde de persoon was, welke in de naaste be- trekking tot die kindereh stond. Bij eene dergelijke inrichting der familie moet de meening zich wel gevormd hebben, dat het niet op de eigen kinderen was, dat het karakter van den man zich voortplantte, doch op de zusterskinderen ^). Doch verlaten' wij het gebied der oudheid en zien wij wat omtrent het matriarchaat bij de nieuwere volken vermeld wordt Beginnen wij met Amerika. In de eerste plaats treffen wij deze instelling aan bij de Noord-Amerikaansche Indianen. „Bij de roodhuiden," schreef in de vorige eeuw de geleerde jezuiet Lafi- tau, „worden de huwelijken op zoodanige wijze voltrokken, dat man en vrouw niet uit honne familie treden om eene afzonder- lijke hut te betrekken en een eigen gezin te vormen. leder blijft bij de zijnen. De kinderen behooren aan de moeder, maken deel uit van hare familie, bewonen hare hut en niet die van den vader." Men merkt de treflPende overeenkomst met de toestanden bg de Menangkabawsche Maleiers in de Padangsche Bovenlanden. Ook met het erfrecht is dit het geval. De goederen van den man gaan niet over op de familie der vrouw, en daar de kinderen tot deze familie behooren, volgt daaruit van zelf, dat zij niet van hunnen vader erven. Ook in Zuid- Amerika vinden wij dezelfde instelling terug bij tal van volken. Zoo o.a. beoefenen de Arowa- ken van Guyana, de stam die ook op deze tentoonstelling door enkele indiyiduen vertegenwoordigd is, de afetamming in de moe- derlijke lijn^). Met minder verbreid is de instelling van het matriarchaat in AMka. Munzinger vond haar bij de volken ten Noorden tan Abyssinié, Barth in de Midden-Afrikaansche staten, du Chaillu bg 1) Dt wil niet zeggen, dat hiermede het bewijs geleverd is voor een oorspron- kelijk matriarchaat bij de Arabieren. Het medegedeelde kan echter dienen, om daaraan een nader onderzoek vast te knoopen. Misschien dat er dan anderezaken aan het licht zullen komen, die de onderstelling tot zekerheid brengen. 2) Morgan, Ancient Society, p. 182 — ^183. — 20 — de aatién van Afrika's Zuidwestkust. Doch het merkwaardigste voorbeeld ten dezen leveren ons de Berbers. De afstamming ge- schiedt bij dit volk geheel in de vrouwelijke linie. De kinderen worden niet onderscheiden door toevoeging van den naam van den vader, doch door dien van de moeder. De vele persoons- en stammennamen, die uit de syllabe mis of mas^ die „ zoon" of liever „zoon van haar" beteekent, en een vrouwennaam bestaan, leggen daarvan voldoende getuigenis af. In overeenstenuning met dit gebmik om de af komst naar de moeder te berekenen, is bet erfrecht In de woestijn is de waardigheid van koning oi opper- hoofd erfelijk in de vrouwelijke lijn. Met de zoon, doch de zus- terszoon is de eerste erfgenaam. Bij ontstentenis van zusterskin- deren erft de broeder van dezelfde moeder. De eigen kinderen kunnen slechts geschenken ontvangen. Wij vinden hier weder dezelfde regelen, die wij bij de Menangkabawsche Maleiers gecon- stateerd hebben. Dat overigens ook hier bij het huwelijk de vrouw in hare familie blijft, spreekt van zelf. Ibn Batutah, de bekende Arabische reiziger uit de 14de eeuw, maakt er in het bijzonder gewag van. „Wie eene vrouw wenscht te trouwen," zegt hij, „kan het gemakkelijk gedaan krggen; doch de vrouwen gaan niet met hare mannen mede, en gesteld dat er eene was, die zulks doen wilde, dan zouden hare verwanten haar dit toch be- letten" 1). In Azié worden vooral op het vasteland van Indié verschillende stammen aangetrofien, die het matriarchaat beoefenen. Wij noe- men alleen de Malabaren. Aan evengenoemden Arabischen reizi- ger Ibn Batutah zijn wij weder een bericht daaromtrent verschul- digd. Volgens dit bericht worden de vorsten op de kust van Malabar in hunne waardigheid opgevolgd door hunne zusterskin- deren, met uitsluiting van de eigen kinderen ^), Slaan wij eindelijk een blik op Polynesié, de eilandenwereld van de Stille Zuidzee, bewoond, gelijk men weet, door een ras, 1) ftn Batutah, TV, blz. 387--388. 2) Ibn Batutah, IV, blz. 76. — 21 — dat nauw verwant is aan de volken van den Indischen Archipel Volledig vinden wij de instelling van het matriarchaat bij de Mikronesiérs van de Mortlock-eilanden, behoorende tot de groep der Karolinen. Hetgeen wfl hier aantreffen, gelijkt weder sprekend op de toestanden bij de Menangkabawsche Maleiers. Het volk is hier ook verdeeld in stammen; niemand mag in zijnen stam trouwen; de kinderen volgen den stam van de moeder. Bij het huwelijk blijft de vrouw in haren stam en komt de man bij haar inwonen. De betrekking tot zgn eigen stam blijft echter bestaan; hij houdt niet op lid daarvan te z^*n. De man behoort dus niet tot het gezin zijner kinderen. Integendeel, de kinderen zijn éigen- lijk alleen voor de moeder wwkelijke kinderen; voor den vader zijn zij niet veel meer dan vreemden. Peitelijk staan dan ook bij eenen oorlog tusschen twee stammen vader en zoon dikwijls vij- andig tegenover elkander. Ook op de andere eilanden van den Archipel der Karolinen en evenzoo op de Marshall-groep heerscht het matriarchaat. Niet minder zuiver komt deze instelling voor op de Tonga-eilanden, waar de erfopvolging in bezittingen nog in de vrouwelijke Ign plaats heeft en evenzoo de adel zich in die lijn voortplant. — Doch genoeg. De gegeven voorbeelden, die met tal van andere vermeerderd kunnen worden, doen zien welk éene algemeene verspreiding het matriarchaat nu nog heeft, zoo- dat het vermoeden wel volkomen gerechtvaardigd is, dat deze instelling eenmaal algemeen moet hebben bestaan. Keeren wij tot den Indischen Archipel terug en beschouwen wij nu de volken, in de tweede plaats door ons genoemd, die de exogamie en het patriarchaat beoefenen, d. w. z. die buiten den stam trouwen en bij wie de kinderen den stam van den vader volgen. Hiertoe behooren de Bataks, de Kedjangers, de Niasers, de Alfoeren van Ceram en Boeroe, de Timoreezen. Dat deze volken, die nu het patriarchaat beoefenen, voorheen het matriarchaat moeten hebben gekend, is op grond van het zooeven gezegde wel aan te nemen. Bij de Eedjangers is dit zelfs een historisch bewezen feit. Wij merkten zooeven reeds op, dat deze aan de — 22 - Menangkabawsche Maleiers verwant zgn. Van de Padangsche Bovenlanden, hunne oorspronkelqke woonplaatsen, hebben deze Maleiers zich over een groot gedeelte van Midden-Sumatra tot aan de Oostkust en over het Maleische schiereiland verspreid. Zoo is ook het Noordelijk deel van de Palembangsche Bovenlan- den, meer bepaaldelijk het landschap Redjang, door hen bevolkt geworden. Terwijl zij echter overal elders de matriarchale instel- lingen grootendeels onveranderd behouden hebben, schijnen zij bij hunne verhuizing hierheen reeds spoedig tot het partriarchaat te zfln overgegaan, zoodat in Redjang de suku nu niet meer, even- als in de Padangsche Bovenlanden, de uitsluitende afstammelingen in de vTouwelijke, doch die in da mannelijke lijn van denzelfden stamvader omvat. Ook van de Bataks is het duidelijk na tegaan dat zij eenmaal het matriarchaat hebben gekend. De stam bij hen is, zooals wij zooeven gezien hebben, de marga. De leden van dezelfde marga nu worden, althans in een der bestaande hoofd- dialecten, s^nnina genoemd. Dit woord beteekent letterlgk: moe- dergenoot, zij die dezelfde moeder, dezelfde stammoeder hebben. Voorzeker voert dit woord ons terug tot den trjd, toen de af- stamming alleen in de vrouwel^'ke lijn bestond, de moeder de stamhoorigheid bepaalde, de leden van de marga, den stam, hunne af komst, niet van denzelfden stamvader, doch van de- zelfde stammoeder afleidden. Een niet minder belangrijk bewijs voor de oorspronkeligk matriarchale inrichting van de maatschappij bij de Bataks, levert ons ook het slavenrecht, zoo wij ons van dezen term bedienen mogen. Waar het geslacht zich in de vrou- welijke lijn voortplant, wij zagen dit reeds zooeven, is het de staat der moeder, welke dien der kinderen bepaalt. Omgekeerd is het onder het patriarchaat : hier volgen de kinderen den staat van den vader. Bg de Bataks nu, van wien men dit laatste ver- wachten zou, ziet men integendeel juist het eerste gebeuren ten aanzien van de voortplanting der slavernij. Het kind toch van eene vrije vrouw met eenen slaaf is vrij, doch het kind van een vrijen man met eene slavin is slaaf. Volkomen overeenkomstig dezen regel is ook verder de bepaling, dat als twee onvrijen, aan - 23 — verschillende meesters behoorende, met elkander trouwen, de uit dat huwelijk geborene kinderen aan den eigenaar der slavin ver- vallen. Bij het slavenrecht geldt dus het beginsel: „partus sequi- tur ventrem." Om de waarde van deze bepaling te begrijpen, houde men in het oog, dat er hier niet van eene rechtelooze vereeniging, van een concubinaat, sprake is, doch van een gere- geld cunnubium. Ware het eerste het geval, dan zou de regel, dat het kind de moeder volgt, volkomen op zgne plaats zijn. Nu echter kan het niet ånders dan vreemd klinken, dat onder het stelsel van de uitsluitende afstamming in de mannelijke Ign, de vader, vrijgeborene, niet bij machte is, het kind, door hem in wet- tigen echt bij eene slavin verwekt, tot zijnen stand op te hefifen, terwijl de moeder, vrije vrouw, dit wel doen kan ten opzichte van het kind, dat zij bij eenen slaaf gekregen heeft. Ongetwijfeld hebben wij dan ook in deze bepaling slechts een overblijfsel te zien van eene oorspronkelijk matriarchale inrichting van den stam. Aanvankelijk moeten dus de volken, die nu het patriarchaat kennen, het matriarchaat beoefend hebben. Hoedanig moeten wij ons nu den overgang van het eene stelsel in het andere verklaren ? Houden wg daartoe in het oog, dat, waar het matriarchaat bestaat, bg het huwelijk de vrouw den man niet volgt, doch zij in haren stam, in hare familie blijft, terwijl de man bij haar komt inwo- nen. Het spreekt van zelf, dat de positie, die de man dus bij de verwanten der vrouw inneemt, dikwijls eene volkomen onder- geschikte is. Over z^ne vrouw heeft hij niets te zeggen, evenmin over z^'ne kinderen. Deze laatsten hebben in den moedersbroeder, in den oom van moederszijde, hun natuurlijken voogd en bescher- mer, die dan ook meestal niet in gebreke blijft zijn gezag tegen- over het vaderlijke te doen ^elden. Hetgeen wij zooeven van de Menangkabawsche Maleiers gezien hebben, dat de oom van moeders- zijde het gewoonlijk euvel opneemt, wanneer de vader zijn eigen kind beknort of kastijdt, teekent voldoende den toestand onder het matriarchaat allerwege waar het voorkomt. Hetzij de man voort- durend bij zijne vrouw blijft inwonen, hetzij hij haar slechts nu en dan komt bezoeken, steeds is hij blootgesteld aan deinmenging — 24 — van hare verwanten, meer bepaaldelijk van hare broeders, in zgne huiselijke aangelegenheden. Zoo moet het voorheen ook geweest zijn, toen het matriarchaat nog uitsluitend bestond. Was het wonder, dat de man tegen dien toestand in verzet kwam ? dat het verlangen bij hem ontwaakte de vrouw voor goed aan den kring harer ver- wanten te onttrekken, van haar stam-, haar familieverband los te maken en naar zijne eigene familie, zijn eigen stam, over te brengen, ten einde dus onbeperkt gezag over haar te krijgen, heer en meester over zijne kinderen te zijn? Niet langer meer behoorden dus deze laatsten tot den stam van de moeder, doch tot dien van den vader, niet langer meer omvatte de stam de nakomelingen in de vrouwelijke, doch die in de mannelijke lijn. Zoo vormde zich het patriarchaat als eene reactie op de oorspronkelijk matriarchale toestanden. Hetgeen het patriarchaat dus kenmerkt, is dat de vrouw bij het huwelijk geheel van haar stam-, haar familieverband losgemaakt wordt en voorgoed overgaat in de familie, in den stam van den man. Ook bij de volken van den Indischen Archipel, de Bataks, de Kedjangers, de Masers, enz., is dit het geval. Vooral bij de Bataks komt dit eigenaardig uit in het gebruik van de persoonlijke voornaamwoorden ho en hamu, Dit laatste, hamu^ is de tweede persoon meervoud, het Fransche vous dus, doch wordt ook enkel- voudig gebruikt tegenover personen, die van eene andere marga, een anderen stam, zijn dan de spreker. Jegens marga-, jegens stamgenooten, bezigt men steeds ho^ de tweede persoon enkelvoud, het Fransche tu. Zoo volkomen echter is de uittreding van d<8 vrouw bij haar huwelijk uit haren stam, hare marga, zoozeer wordt zij voor hare margagenooten, voor hare verwanten zelfs, een vreemde, dat met het oog daarop een vader zijne dochter ook reeds v66r haar trouwen, niet naar den regel met ho, tu, doch steeds met hamu, votis, zal aanspreken, en broeders en zusters eveneens dit woord jegens elkander zullen bezigen. Niet minder blijkt ook bij de Kedjangers, hoe volkomen de uittreding van de vrouw bij het huwelijk uit haren stam is, uit de voor dit huwelijk bij hen ge- braikelijke benaming, namelijk terdjun pesum, Het woord terdjun beteekent sprong, en pesuwi is een wit gevlekt hert, dat, naar — 25 — men zegt, op de bergen Leeft, doch eene enkele maal ooknaarde vlakte afdaalt. In dit geval teert het echter nimmer terug naar de oude woonplaats, maar sterft in zijne nieuwe omgeving. De pe- suwi, die dé bergen verlatende en naar de vlakte afdalende, be- stemd is daar te blijven, is dus voor den Kedjanger het beeld van de vrouw, die bij het huwelqk uit hare familie moet treden en in de familie van den man overgaan, en daarvan een deel uitmaken tot haren dood. Inderdaad wordt bij het terdjun pe- suwi, bij het hertensprong-huwelijk, de vrouw zoo volkomen van haar familieverband losgemaakt, dat de man het recht heeft haar te verbieden, hare ouderlijke woning te betreden. 