Reis door Noord Amerika
hier overal van planken in de langte geflagcn. INIaar op ene plaats vond ik ene haag, die meed van ligiillrum was. De heiningen wa- ren niet gemaakt gelyk de onzen. Men had palen genomen van vier tot zes voeten langte , daar vier of vyf gaten in geboord , zo dat 'er een tuflchenwydte overbleef van twee voeten of meer. Zulk een paal doet den dienlT: van twee of drie by ons. De palen ftonden op ene ry in den grond, op twee of drie vadem afftands. In de gaten lagen de dwarsplanken , die negen duim of een voet breed waren, en boven malkander tot de hoogte van den paal lagen. Dus zag "er zulk ene fchutting van verre uit , als onze heiningen om de Schapen in te fluiten. Ook waren ze niet digter als die, want zy dienden al- leen voor koeijen , paarden en fchapen. De varkens worden om- ftreeks Philadelphia digt by de hoeven gehouden, en daarom be- hoeven de tuiningen niet digter te zyn. Men gebruikte daarvoor ge- meenlyk kaftanjenhout , om dat dat zeer lang duurt, en ene fchutting daarvan kan dertig jaren en meer flaan. Dog waar men dat hout niet krygen kon , bediende men zig van eikenhout.. Van alle foor- ten duurt het rode cederenhout het langlte. Het meeite daarvan wordt hier gekoft, want digt by P bilade Iphia waft 'er niet genoeg van. Evenwel zyn 'er rondom die Stad vele tuinen van gemaakt. Tn-and- Met befte brandhout dat hier valt is de Hikory, een ibort van hout. Walnoot. Het geeft enen fterken gloed. Dog om te omcuinen deugt het niet, om dat het in de open lugt gauw verrot. Daarna volgen in deugd om te branden de witte en zwarte Eik. Men zou denken dat te Philadelphia^ rondom in bosfchen gelegen, het hout- goed koop wezen moet , maar het tegendeel is waar. Die komt daarvandaan, dat het hoge hout, 't welk om de Stad ftaat, aan ver- mogende menfchen toebehoort , die om geen geld verlegen zyn^ Zelfs laten zy zo veel niet vallen als voor hun eigen gebruik ver- eifcht wordt , zo veel te minder zullen zy het anderen verkopen. Zy fparen de bomen voor het toekomende, wanneer mifTchien het hout jiog duurder worden zal. Evenwel verkopen zy het aan ichrynwer- kers, rademakers, en diergelyke konftenaars, die 'er rykelyk voor be- talen. Men gaf toen voor enen ftapel Hikoryhout, van agt voet lang en vier hoog, agttien Schellingen,. Penfylvanifcb geld. Voor zulk enen flapel van eikenhout betaalde men 'ier maar twaalf. Die ge- nen, die hout ter markt bragten, waren boeren die ver af woonden.. Men klaagde overal dat de brand zo veel duurder was dan voorheen.. En hiervan zeide men de oorzaak te wezen , dat de Stad zelve in kor- ten tyd zo aanzienlyk toegenomen was, dat zy thans vier of zesmaal gi"0- ter en volkryker is dan vele menfchen in hunne kindfchbeid ze hadden gc- aien. Voorts zyn 'er veel tegelbakkeryen aangelegd, die veel houts ver- flia- PHILADELPHIA. 174S. 43 :flinden. Ook is het land meer bebouwd, zo dat 'er gehele bofichen om- gehakt zyn, om 'er koorn vel den en landhoeven van temaken. Dieland- hoeven vernielen ook veel houts. Eindelyk, 'er zyn vcrfcheiden yzer- hutten opgeregt, en dezen zyn in gedurigen arbeid. IVIen maakte hier lüt op , dat het hout met den tyd te Philadclphia ^eer duur worden moed. De IVyn van hraamhefen^ die zeer aangenaam is, wordt op deze Braain- wys gemaakt. Men perfi: het fap uit de beflèn, en vergadert dat in een bjfle- vat. By ene kan daarvan doet men ene kan waters , en mengt het wel. wyn. Men doet 'er dan drie pond bruine fuiker by , en laat het zo enigen tyd ilaan. De drank is dan goed. l^l^yn van kers fen maakt men op de- zelve manier; alleen moet men oppaflèn dat de ftenen onder 't persfen niet mede gebroken worden, want zy geven den wyn enen kwaden fraaak. Uit de perjiken maakt men brandewyn op deze wys. Men Perfike- fnydt de vrugt in twee ftukken en goit den fteen weg. De (lukken legt brando- men in een vat, en laat ze 'er drie of vier weken in, zo dat zy regt aan ^^"" 'c verrotten zyn. Dan doet men ze in de difteleerketel , en flookt'erden brandewyn uit, die daarna nog eens overgehaald wordt. Dog men kan hem genen lieden van enen fynen fmaak voorzetten , maar hy is goed ge- noeg voor het werkvolk. Op dezelve wys maakt men brandewyn uit appelen. Hiertoe neemt men vooral zulken , die afgevallen zyn voor dat ze volkomen ryp waren. De Amerikaanfche Nagtfchadtiw (*) waft by de landhoeven, op de iV(??t. wegen, in de hagen, de boOchen, en in 't open veld hier en daar, 'mjcba- overvloed. Overal door 't gehele Land vindt men ze rykelyk. De mees- ^"i"* ten hadden zeer ichone bezien , die aan troflen groeiden , en 'er zeer wel uitzagen , fchoon zy niet eetbaar zyn. Dog fommigen waren nog eei-ft in bloei. Op fommige plaatfen,als in de hagen en by de huizen, klim- men zy tot twee vadem hoogte. Maar in 't veld blyven ze altyd laag; dog ik kon nergens merken dat 'er het vee van gegeten had. Een Duit- fcher ., zynde een fuikerbakker, verhaalde my, dat de verwers de worte- len 'er van vergaderden , en 'er ene rode verw uit trokken. Men vindt hier verfcheiden' foorten van Eekhoorns. De kleinen ^f ) p i. worden veel in koijen gezet, om dat ze zeer aardig zyn , dog zy wor- hoorns, den noit geheel mak. De groten (§) doen den landlieden veel fchade op de akkers, voomamelyk in de mais. Zy kleuteren tegen de ftelen F 2 der (*) Pbytolacca decandra. Linn. Syfl. Nar. (t) Groimdsquirrel , by de Engeljcben; Sciuriii firiatm byLiNN. Syft, Nat. (§) Sciurus cinereus Linn. Syft, Nat, 44 P E N S Y L V A N I E. der mais op, byten de airen aan (lukken, en eten maar alleen de loiïè' en zoete kern, die in hec midden zit. Dikwyls komen zy met enige hon- derden op zulk een veld , en dan kunnen zy in enen nagt den ganrfchen oogft vernielen. Om deze reden is ieder in Maryland verpligt 's jaars vier eekhoorns te Jjrengen , die men den kopaffhydt, vi^elken de Opzigter behoudt, om bedrog voor te komen. Op andere plaatfen krygt men voor eiken gefchoten eekhoorn twee fence. Hun vleefch wordt gegeten en voor lekkerny gehouden. De huid wordt verkoft, dog niet veel geagt. De eekhoorns zyn hierde voomaamfle fpys der ratel- en andere Han- gen. Ook was het een algemeen gevoelen hier te lande , dat wanneer de ratel- liang, op den grond leggende, hare ogen op enen eekhoorn geveftigd hield, deze daardoor als betoverd wierd, en, fchoon hy op de bovenrte takken van enen boom zat, langzamerhand naar beneden komen en der (lange in den mond fpringen zou. Dan likt de flang het diertje 't gehele lyf , en maakt het door lyiar fpeekfel geheel nat , op- dat het haar des te gemaklyker door de keel gÜjen mogt. Dit gedaan zynde zwelgt zy in eens den gehelen eekhoorn door. Na zulk eenmaal legt de flang als dood. te ruüen. De Rak- ^^^ viervoetige dier, dat de Heer Linn^us in åtVerbandelingender koon of Koninglyke Maatfcha-ppy der Wetenjchafpen onder den naam van L« «5* JHeJpan. gefiaarten Beer (*} befchreven heeft , noemt men hier Rakkoon,. Het wordt veel gevonden, en vernielt veel hoenders. Men jaagt bet met honden , wanneer het op enen boom gewoon is te klonte- ren ; in welk geval iemant het na klimt , en het van de takken af- fchudt, zo dat het van de honden wordt doodgebeten. Het vleefch. wordt, als ene goede fpys, gegeten. Het been der roede gebruikt inen voor tabaksftoppers. De hoedemakers maken hoeden van het hair , welken byna zo goed zyn als de beverhoeden. Den ftaart draagt men 's winters om den hals, en is dus ook iets waarde De Rakkoon. wordt ook veel van de flangen gegeten. Honen Enige Engelfchen verzekerden dat by de Rivier Fotemack in Vtr- van ^/«/V ene grote menigte van Oeflerfchelfen gevonden wordt , en dat zy Schel- 'er zelfs gantfche bergen van gezien hadden. De plaats zou twee; pen. jgng^ mylen van zee af zyn. De eigenaar der zelver brandt 'er kalk uit. Os bsd.lingan dezer fclielpen zyn twee vadem en meer diep. Zulke. hopen van fchelpen heeft men ook op andere plaatfen , byzonderlyk in iVfw Tork^ by 't graven gevonden; en op ene zekere plaats, vele my- len van zee, was men op ene fchrikkelyke menigte van fchelpen, ten. dele van oefters, ten dele van andere zeedieren, gekomen. Sommigeii^ wa- C*) Vrjus cauda elonsata, in de Verband, van 1747. Urjus lotor in 'fc §y(l. Nat. P H I L AD E LP II I A. 1748. 45 waren van oordeel, dat de Wilden daar voorheen gevv^oond, en de fchel- pen der ocfters, die ze gebruikt hadden, op zulke hopen hadden gefmc- ten. Dog anderen konden niet begi7pen , waarom die in ene zo ver- bazende menigte alleen op ene plaats zouden weggeworpen wezen. Allen Hemden daarin over een , dat de Wilden van dit larid goed- De Wil- aardige menfchen zyn , indien zy niet worden beledigd. Niemant houdt '/««. getrouwer zyn woord dan zy. Wanneer vreemdelingen , die hunne bond- genoten zyn , onder hen komen , betonen zy hun meer goedheid en gro- tere dienfh'aardigheid,dan zy van hunne eigene landsgenoten verwagten kunne. De Meer Koek verhaalde my, ten bewyze hunner opregtheid, het volgende geval. Een Engelfch Koopman voor twee jaar onder de Wilden reizende , om handel te dry ven , wierd daar dood geflagen , zon- der dat men will: van wien. Maar byna een geheel jaar daarna ontdek- ten de Wilden wie het uit hun gedaan had. Ten eerllcn grepen zy den moordenar; bonden hem de handen op den rug, en zonden hem onder een geleide naar Philadehhia aan den Gouverneur. Zy hadden , lie- ten zy zeggen , enen booswigt , die zulk een ftuk aan enen Engelfcbman be- gaan had , niet langer voor hunnen Landsman kunnen erkennen , en wil- den ook niets meer met hem te doen hebben ; dog gaven hem den Gou- verneur over, om hem volgens de £«ge//?/je wetten naar v^rdienfle te llraflcn. De moordenaar werd daarop te Philadelphia gehangen. Hun - E natuurlykc fcherpzinnigheid Hykt uit het volgende , het welk tt my vele menfchen verzekerd hebben waar te zyn. Wanneer zy afgevaar- natuiir- digden naar de Engelfche Volkplantingen zenden, om over zaken vaniyke vci- gewigt met den Gouverneur te handelen , gaan zy , zo dra zy tot zyn mogens» gehoor gekomen zyn , op den grond zitten , en horen zyne voorflagen met aandagt aan , die fomtyds een tamelyk groot getal uitmaken. Zy hebben maar een flokje in de hand, en maken daar met een mes enigC' tekens op, zonder verder iets optefchryven. Maar wanneer zy denvol^ genden dag wederkomen , om- hun antwoord op de gedane voorflagen te geven, beantwoorden zy den Gouverneur ieder punt, in die order waar- in hy ze hun voorgeiteld heeft , zonder 'er een overteflaan , of van de order aftewyken , en dat alles zo nauwkeurig , als of zy 'er een fchrifte- lyk opflel van gehad hadden. De Heer Sleidorn verhaalde my nog een voorval , dat my zeer veel genoegen gaf. Hy had te Neiv Tork onder andere Wilden ceneerwaar- dig oud man in ene herberg gevonden. Deze een weinig door den drank verheugd liet zig in een gefprek met Sleidorn in-, en beroemde zig En- gelfch re kunnen fpreken en lezen. Sleidorn vroeg hem daarop verlof hem ene vraag te doen, het welk de oude man geredclyk toeitond. Hy iToeg hem toen of hy wel wiil: wie zig het eerfl had laten bcfnyden. De gryzaard antwoordde ten eerften , f^ader Jbraham. ïoen F 3 ver- 4Ö PENSYLVANIE. verzogt hy ook ' ene vraag te mogen doen. Sleidorn bewilligde , en de vraag vi^as, "wie de cerfte Quaker geweefl: was." Sleidorn antwoord- de dat de een dezen, en de ander genen daarvoor hielden. "Neen," zeide de oude flimme gaft , " Mordechai was de eerile ^aker , want " hy wilde den hoed voor Haman niet afnemen." Velen van de nog Heidenfche IV Uden v/orden gezegd ene verwarde kennis van den zond- vloed te hebben, dog men vindt ze by allen niet, gelyk ik zelf onder- vonden heb. Reuzen, Daar waren hier menfchen die zig voor vaft overtuigd hielden , dat 'er eertyds Reuzen in deze landen moeden gewoond hebben , en zy ga- ven deze redenen op voor dat gevoelen. Voor enige jaren had men in 't deh'en een graf gevonden , waarin menfchebeenderen van ene ontzag- lyke grootte lagen. Het icheenbeen alleen zou omtrent viertien, en het dybeen ook zo veel voeten lang geweefl: zyn De tanden waren naar evenredigheid geweefl:. Dog meerder werden 'er niet gevonden. Lie- Beende- den , die de Ontleedl<unde verllonden en die benen gezien hadden , ver- ^^"- zekerden dat ze van menfchen wai-en. Een van de tanden wierd naar Hamburg aan enen Verzamelaar van natuurlyke zeldzaamheden gezon- den. Onder de Wilden , die in de nabuurfchap , daar deze gebeentens oevonden ;^n , wonen , was een oud zeggen , dat daar omllreeks aan ene Rivier een zeer groot en fterk man in overoude tyden zig opgehou- den had , die de menfchen , die over den ftroom wilden , op zynen rug door het water plegt te dragen, en, fchoon het zeer diep was, het door waadde. Elk gaf hem voor dezen dienfl: wat Mais of enige \-ellen. Op deze wys won hy den kofl:, en fpeelde voor veeiTnan van dezen flroom. De grond is hier meeft zand , hierendaar meer of min met Iclëi ver- meno'd. Het zand en de klei zyn beiden van ene bleke fteenkleur. Op 't uiterlyke fchynt de aarde niet zeer vet te zyn. Dit bekragtigen ook de inwoonders. Wanneer een akker drie jaren aan een met het zelve foort van koom bezaid wordt , brengt het niets van belang op , indien het niet wel gemifi: wordt of een jaar braak leggen blyft. Dog de mift is hier bezwaarlyk te krygen. Om die reden laat men het liever onbe- bouwd. In dien tufTchentyd bewaft het met allerlei planten en kruiden, en de landman bebouwt een veld dat enigen tyd braak gelegen heeft, of kieft van den nog onbebouwd leggenden gi-ond ene nieuwe ilreek om te bearbeiden. In beide gevallen kan hy zig enen goeden oogft belo- ven. Deze handelwys flaagt hier zeer wel, want de aarde islugtig, zo dat ze gemakkelyk kan omgeploegd worden, en ieder landman heeft gemeenlyk ene grote ruimte in eigendom. De gewoonte , die men hier heeft, van het vee de winters over in 't land te laten lopen, maakt dat men niet veel mift winnen kan. Vpp' Al het vee dat men hier kweekt is oorfpronglyk m.Enropa. De ^«^ ' Wil' De gi'ond. PHILADELPHIA. 1748. ^7 tf^iUen hadden noit enig vee ; en nog geven zy 'er niet om. Ook ver- aardt het vee hier allengskens , en wordt kleiner. De oflèn , paarden , fchapcn en vai'kens zyn in Engeland groter ; en 't zyn dezen evenwel die herwaards zyn overgebragt. Het eerlle geflagt neemt een weinig af, en het derde of vierde is reeds van die grootte welke hier het vee gemeen- lyk heeft. De liigtsgeftcldhcid, de grond en het voedzcl zuUen'hier elk het zyne te zamen toe doen. Het is ook aanmerkelyk, het geen men eenparig van de Inboorlingen Vroeg- des Lands zegt, namelyk dat zy gemeenlyk eerder tot hunne rypc jaren tyJig- komen , eerder verlland krygen , dog ook eerder oud worden , dan in 1''-'''^ ^^'^ Europa. Het is hier niet zekizaam kleine kinderen te zien , die op de ]i,]aen'" gedane vragen zo levendige en aardige antwoorden weten te geven, dat " * men 'er niet genoeg over kan verwonderd liaan , ja zo als "of zy oude menfchen waren. Dog zy komen noit tot de jaren waartoe de Euro- peanen wel geraken. En 'er is hier geen voorbeeld dat een inboorling ragtig of negentig jaar bereikt heeft. Dog ik fpreek alleen van zulken die uit Europa oorfpronglyk zyn; want de Mailden, of de eerile in- woonders van het land , worden dikwyls zeer oixd. IMaar dit is tegen- woordig onder hen ook zeldzamer dan voor dezen. Men kan het ilerk brandcwyn drinken , dat zy vaTi de Europeanen geleerd hebben , als ene hoofdoorzak hier van aanmerken. Die in Europa geboren zynde, zig hier nedergezet hebben, bereiken ook gemeenlyk hogere jaren, dan die van Europijche Ouders hier te lande geboren zyn. In den laatften oor- log heeft men ook ondervonden , dat de menfchen in Amerika gebo- ren zo wel de ongemakken van den oorlog , by belegeringen en lange togten , niet uithouden als die uit Europa komen , maar in meni ''te fter- ven. Zy kunnen zig aan gene vreemde lugtlireek gewennen. De Vrou- wen houden hier ook vroeger op te baren als in Europa , na haar veer- tigflie of vyfenveertiglle jaar zyn zy gemeenlyk niet meer vrugtbaar, en fommigcn reeds na haar dertigfte. Ik vernam naai- de oorzaak hiervan, dog men will 'er de ware niet van aantewyzen. Enigen fchreven dit toe aan den overvloed dien men hier heeft. Anderen aan de onbellendio-heid van het weder, gelovende dat 'er bezwaarlyk een land in de wereld te vinden is daar her weder op denzelven dag zo dikwyls verandert als hier. Op de zwaarflc hetce volgt fomtyds binnen weinige uren ene gevoelige koude. Ja, het weder verandert den zelven dag dikwj'Is vier, vyf en zesmalen. Met de bomen is het hier even eens als met de menfchen gelegen. £„ d De Schepen van Amerikaanfch hout gebouwd zyn niet te ver- bomen gelyken met die welken in Europa getimmerd worden. Dit er- kent men eenparig. Een fchip hier gebouwd deugt niet veel meer zo dra 't een jaar of twaalf oud is ; en vindt men 'er een ou- der dat nog bruikbaar is , zo word her voor een wonder gehouden. Hec 4^ PENSYLVANIE. Het is niet gemakkelyk de reden hiervan uittevinden. Enigen gaven de fchuld hier van aan het hout , anderen aan de nianier van bou- wen, om dat men zig hier mecil van nieuw gehakt hout bedient, dat no" niet volkomen droog is. Ik denk dat beide deze oorzaken t'za- menlopen , want ik vond eikebomen , die op zyn beft twaalf jaren gehala waren geweeft , welken met enen harden baft overtrokken wa- ren , onder den welken het hout byna verrot en tot een meel ge- worden was , zo dat men 't tuiïchen de vingers tot poeder wryven kon. Hoe lang daarentegen duren onze eiken ftammen niec eer zy vennolmen ? Des avonds keerden wj naar Philadelphia terug. Hazen Hazen zyn 'er eigenlyk in dit land niet , maar wel een foort van ' dieren , die tuiïchen onze Hazen en de Konynen een middelfoort zyn , en in de kool- en raaplanden ene fchrikkelyke verwoefting aanregten. Waarom Velen hebben zig verwonderd, dat de planten, die uit Noord Ame- vele rika naar Europa gevoerd en daar geplant worden , grotendeels zo planten \^^^ bloeijen , en zelden rype vrugten voortbrengen voor dat de vorfl hier zo ^^ overvalt, daar het uit de Reisbelchry vingen bekend is, dat in Pen- btoeijen. fylvanie , en nog meer in Ne-w York , in Nieuw Enieland en in Kanada , de winters wel zo geftreng als in Zweden , en geftrenger dan in 't Europifch Engeland zyn. Het wierd my door verfcheiden ver- ilandi'^e lieden opgelegd dit te onderzoeken ; maar in plaats van te antwoorden, wil ik hier enige aanmerkingen opgeven, die ik over de luf^irtrcek en de gewaflèn van Noord Jmenka gemaalvt heb , en het mynen Lezer overlaten zelf daar gevolgen uittetrekken. Het is waar , dat de winter in Penfylvanie^ en nog meer in de noordelyker Landfchappen , al zo geftreng als in Zweden , en by- gevol"' veel kouder dan in Engeland en de zuidelyker landen van Eu- ropa i's. Ik vond dat in Penfyhanie , het welk nog meer dan twin- tig graden zuidelyker legt dan verfcheiden landfchappen van Zweden , de Thermometer van den Heer Celsius des winters tot op 24. gr. onder het punt van vorft viel ; en die winter was , zo als men my verzekerde , niet buitengewoon koud. Dit konde ik daaruit ook op- maken dat de Dellaware , ten t\'de ik daar was, niet zo fterk toe- vroor dat men 'er te Philadelphia over ryden kon, het welk dik- wyls o-enoeg gebeurt. Als men nu de breedte van de Rivier over- weeo-t , en dat het gewoonlyk verfchil van eb en \'loed daar agt voe- ten bedraagt , zal men ligt befelFen , dat 'er een geftrcnge vorft ver- eifcht moet worden om de Dellaware met zo fterk een ys te be- dekken. Dog het is te gelyk waar , dat, zo de winters hier fomtyds hard zyn , zy niet lang duren. Men kan zeggen dat zy in Penfylvanie zelden PHILADELPIIIA. 174S. 49 zelden meer dan twee maanden , en fomtyds nier boven ene maand aanhouden ; wanc het is iets zeer ongewoons als zy drie maanden du- ren , en dan wordt het in de Koeranteu als iets byzonders aangete- kend. Digter by den Pool zyn de winters wat langer , en in de Noordelykitc delen zullen zy onze Zineedfchen in lengte niets toe- geven. De waarnemingen aangaande het weder , die ik in myn ver- blyf in jimerika dagelyks voor alle maanden gemaakt heb, en die ik hier agtcr zal invoegen, zullen hier meer ligts omtrent geven. Des zomers is de hitte hier 'doorgaans zwaar en aanhoudend. Ik beken dat ik den ThciTnometer te ^obo byna zo hoog heb zien ry- zen als in Penfylvanie ^ dog dit onderfcheid was 'er in , dat, zo de Thermometer van Celsius in Finland in twee of drie jaren minchien eens tot den 30. gr. boven het vriespunt ryll:, dezelve niet alleen in Penfylvanie , maar ook in Nezu 7 ork , te ^Ibany , en in een groot deel van Kanada, meed dagelyks, drie maanden lang, tot dien graad, zo nog niet hoger, ilygt. Te Philadelphia is hy in de zomers, die ik daar heb doorgebragt, twee -of driemaal tot 2^. gr. gcllegen. IMen kan dan zeggen dat in Penfylvanie een groot deel van April , Mai , en de volgende maanden tot Oftober toe , aan de maanden van Juni en Juli in Zweden gel)i< zyn. Ene zo flerke en aanhoudende hette moet noodzakelyk grote uitwerkingen voortbrengen. Aan deze door- dringende en langdurige warmte moet men het ook toeichryven dat de gemene meloenen, de watermeloenen , en de pompoenen van ve- lerlei foorten op het open veld gezaid worden , en zonder enige be- dekking of glazen in Juli volkomen ryp zyn , dat de kerlTen te Phi~ ladelphia den 25. Mai reeds goed zyn, en dat men dikwyls in Pen- fylvanie de weit in 't midden van Juli mait. De gantfche maand van September , en de halve maand van Oc- tober, of wel geheel Odtober, maken in Penfylvanie het aangenaam- fte jaargetyde uit. De vroegere zomermaanden zyn al te heet. De- zen zyn gelyk in warmte aan onzen Juli en half Auguftus. Ook ftaan in September de meefle gewallen in den beften bloei , en velen beginnen al diep in die maand eerft te bloeyen. En ik twyifel niec of dit onvergelyke jaargetyde, geholpen door enen helderen hemel en enen matiglyk warmen zonnefchyn, doet hier veel toe. Maar fchoon de gewalTen zo laat eerft beginnen , krygen zy dog hunne volkomen- heid voor dat het grootfte deel van Oftobcr verlopen is. Dog waar- om ze zo laat in den herflt eerft \-oortkomen, is iets dat ik niet kaa beantwoorden , en vraag veel liever , waarom bloeyen de Centaurea. Jacea., de Geniiana, de y^marella en het Centaureum van LiNNyEus in Zixeden eerft op het laatft van den zomer ? Waarom vertonen G hec ^o P E N S Y L v A N I E. bet Leverkruid, (*) de violier, (t) het Daphne Mezereum, en an- dere planten zig reeds inde lente in allen haren luiiler? Het heeft den Schepper \'an alle dingen behaagd de zaalc dus valt te (lellen. Wat weder het te Philadelphia in die maanden is, kunnen myne waame- mingen aanwyzen. Ik heb omtrent dezelven alle zorgvuldigheid aange- wend, en, zo veel ik kon, vcrmyd, den Thermometer op zulke plaat- fen te hangen , waar hem de zonnellralen of lynregt of door weeroin- kaacfing verwarmen konden. Daar zyn nog in Penfylvanie onder de wilde gewaflèn enigen , die niet alle jaren hun zaad tot rj'pheid brengen voor dat de koude invalt. Hiertoe behoren enige foorten van de Genfiaiia, van Jfteres en ande- ren. Dog de wysheid des Scheppers heeft het een naar het ander ge- fchikt. Byna alle die gewaden welken de cigenfchap hebben van zo laat hunne bloemen voort te brengen zyn ovcrblyvendg , (§) of zulken die by gebrek van zaad door uitfpruitfels kunnen voortgeplant worden. Veelligt kan men egter van deze vertraging in de planten ene natuur- lyke oorzaak opgeven. Voor dat de Europeanen herwaards kwamen werd het Land door wilde volken bewoond , die geen of weinig land bebouwden , dog zig voornamelyk van de jagt en de viCTchery geneer- den. De bolTchen wierden dan niet aangeraakt ; alleen verteerde het vuur, by toeval in de wouden ontllioken, 'er een gedeelte van. Ook vonden de eerfte hier aanlandende Enrupeafien al het land met zware bofichen bedekt. Hieruit volgt, dat, als men de grote bomen, en de gewaflèn die in of aan 't water liaan, uitzondert, de overigen meren- deels enige duizend jaren lang in de fchaduw , onder of tuflchen 't geboomte hebben moeten groeyen , en dit maakt dat zy natuurlyk tot die behoren welken bofchryke en fchaduwagtige oorden vereifchen. Nu laten de bomen hier in den herfll hunne bladeren in zulk ene me- nigte vallen, dat zy den grond onder zig vier of vyf duim dik be- dekken. Dit loof blyft tot diep in den volgenden zomer leggen eer het vergaat. Het moet dan de planten , die onder het zelve walfen , zeer vertragen. Daarby berooft het ze van die weinige zonnellralen , wel- ken 't geboomte nog doorlaat. Deze omllandigheden t'zamengenomen maken dat de gewaflèn veel later bloeyen , dan zy ^ anders doen zou- den. En zou men niet zeggen konnen, dat zy op deze wys de heb- belykheid aangenomen hebben van zo laat voort te komen, zo dat zy nu enen langen tyd nodig hebben om zig te gewennen fpoediger te groeyen ? Dem {*') Ammone Hepatica, Lints'. F1. Succ. (f) Flola martia Linn. Fl. Su. (^§) Perennes. P H I L A D E L P II I A. ir48. 51 Den 24. Scpr. bragten wy door mee planten te verzamelen, en de zeldzaamllen in het Kruidboek te leggen, Df.n 25. fchonk my de Heer He[felius een klein fluk verdeend Ver- hout, dat men hier in den grond gevonden had. Het was vier dui- üecnd men lang , enen duim breed , en drie lynen dik. Men kon zeer duidc- ''oiit. lyk zien dat her voorheen hout geweeit was, want daar men het glad gemaakt had kon men alle de langwerpige draden onderkennen , zo dat het fcheen een glad gelheden ftuk eiken hout te wezen. Kct was een fluk van enen groteren brok. Men hield het hiei* voor een flulc Hi- kory. Ik kreeg naderhand van anderen meer daar van. De Heer Le- ivis Evans verhaalde my , dat men op de grenzen van Firiinie in den grond een gïoot blok van verilcenden Hikory ge\'onden had , waaraan men de fcliors nog onderkennen konde , die egcer ook fteen gewor- den was. De Heer "John Bartram is een Engel] chnian die omtrent vier Eng. Oe T leer mylen van Philadelphia op het land woont. Hy is zeer ervaren in J. Bar- de Natuurkunde en de Natuurlyke Hiltorie , en Ichynt voor die tram. wetenfchappen regt geboren te zyn. In zyne jeugd heeft hy gene ge- legenheid gehad van regelmatig te fluderen. ]\Iaar door zyne vlyt en enen onvermociden arbeid is hy, zonder vreemde wegwyzing, zover in het Latyn gekomen , dat hy al de boeken in die taal lezen en ver- daan kan , zelfs die waarin men veel kruidkundige konllwoorden vindt. Hy heeft gedurende verfcheiden jaren dan naar het ene nu naar het andere geweft van Jmerika gereifd , alleen met inzigt om allerlei weinig bekende planten te verzamelen. Hy heeft 'er fommigen van in zynen tuin geplant, en vele zaden of friflche wortels naar Enge- land gezonden. INIen is hem voor de kennis aan verfcheiden' der zeld- zaamflie gewaffen verpligt , die hy het eerll: gevonden heeft. Do" men kanliem van traagheid en nalatigheid befchuldigen, daar hy verzuimd heeft zyne velerhande en aanmerkelyke waarnemingen op 't papier te brengen, Zyne vrienden te Londen verzogten hem eens hun een korc begrip zyner reizen toe te zenden, en zy waren, 't is waar, met een goed oogmerk , dog met geen genoegzame omzigtigheid , zeer haaflig om het afgedwongene handfchrift ter drukpers te bezorgen. Daardoor benadeelden zy den Man merkelyk, want, daar hy niet houdt van het geen hy weet aanterekenen , vond men zyn werk mager in nieuwe ontdekkingen. Dog men -zou hem gi-oot ongelyk doen hem hiernaar te beoordelen. Hy heeft in dat werk niet het duizendje deel van het geen hy weet, vooral aangaande Noord Jincrikn , gezet. Ik .ben hem zeer verpligt; want hy bezat de pryslyke eigenfchap van het geen hy wift anderen wel te willen mededelen. Ik wilde \'an hem gewagen, op dat men my niet mogt konuen verwycen , dat ik my zelven had G 2 wi- 5ï P E N S Y L V A N I E. willen toeeigenen het geen ik van hem geleerd heb , en zj'nen naam verzwygen. IMoffc- In de kleipiutcn, ten noordvvellen der Stad, waaruit men aarde voor len. de tegelbakkery haalt en die thans vol water ftonden , wierden vele Mofïèlen gevonden. Zy fchencn daar door den vloed, langs een beek- je dat in de putten komt , heen gevoerd te zyn , want deze putten zyn maar onlangs gemaakt. Somtyds gaan de arme jongens uit de Stad in het \vater om de moHèlen te zoeken , waar voor zy kopers genoeg vinden, alzb zy voor ene lekkemy gehouden worden. De Cratagiis crus galli van Linn/eus is een ibort van Hagedoom, en wordt , aan fommige oorden daar men de regte Hagedoorn niet heeft , voor hagen gebruikt. De beflen zyn rood , en hebben de grootte, den fmaak en de gedaante als onze hagedoornbedèn. Dog deze boom fchynt niet de befte hagen te geven , want hy was zyn blad al kwyt, fchoon de andere bomen nog allen groen waren. An- ders heeft hy ontzaglyk lange doornen , van wel twee of drie duim. Men maakte 'er een gering gebruik van.. ledere bes heeft twee korrels. Ue El- De Heer Bartram verzekerde my dat de Jmerikaanfche Eiken op Ken. ygj. ^^ 20 duurzaam niet zyn als de Europifchen. Om die reden wor- den de Schuiten, die langs de Hudfon Rivier de waren van de bo- venlanden afvoeren, van twederlei hout gemaakt. Voor het deel dat altyd onder het water is neemt men den zwarten Eik ; voor het anr dere dat nu onder dan boven 't water is , en des te meer voor het vergaan bloot ftaat , gebriåkt men den zogenaamden Roden Ceder , (*) welks hout van byna alle de bomen des lands voor het duurzaarafte gehouden wordt. De kiel maakt men deswegens van zwarten Eik, dewyl dit een tai hout is. Want daar de ftroom zeer vol van Henen is , en de vaarraigen dikwyls ftoten , geeft het eikenhout meda-, ea bekomt dus zo ligt geen fcheuren. De Ceder zou daartoe niet deu- gen , om dat hy te hard is en ligt in ftukken fpringen zou. Ook vergaat het eikenhout zo ligt niet als het altyd onder water blyft. Teren. B-Ien kan hier in den herffl goede Psren kopen ; dog men zeidê overal dat die vrugt in dit Land niet wel Hagen wilde. De Ra- Al wat ik aangaande de Ratel/lang by myn verblyf in Amerika telflang. \^i^ opgemerkt, ftaat in de Verhandelingen van de Koninglyke Z'weed- fche Maatfchappy der Wetenfchappen voor de jaren 175 2. en 1753. werwaards ik den Lezer wyze. Beren. Beren worden 'ei- hoger op in het Land in tamelyke menigte ge- vonden , en doen dikwyls fchade. De Heer Bcrtram verhaalde my ^ dat (.*) Jimipems Firginima Linn. Spec, PL P H I L A D E L P H I A. 1748. 53 dat als een Beer enen Os gevangen heeft, hy hem een gat in de huid byt , en daar zo lang met al zyn kragten inblaail: , tot dat het beeil geheel opzwelt en fterft , want de kigt zet zig tuiTchen het vlecfch en 't vel kragtig uit -(*). Een oude Zweed, een man van een en ne- gentig jaren , vei telde dat in zyne kindlchheid hier ongemeen veel Be- ren gcwecfl: zyn, dog zy deden het vee zelden fchade. Als men 'er enen gefchoten had leefde men met zyn vlecfch als met dat van een zwyn. Het was zeer goed van fmaak. Aan de Rivier Morris maakt men van het Berevlecfch hammen. Tegenwoordig vindt men omllreeks^ Philadelphia en in geheel Penfylvanie weinig Beren , vermits zy al- lengskens uitgeroeid zyn. In f^irginie doodt men ze op verfcheide- nerlei wyzen; en hun vleefch eten zo wel de Ryken als de Armen, om dat men denkt dat het ruim zo goed is als varkens vlecfch. Op vele plaatfen van dat Landfchap , waar men gene varkens houden kan , om dat 'er zoo veel Beren zyn , jaagt men op die dieren, oni hun vleefch in plaats van varkens vleefch te gebruiken. Men wil dat de jimerikaanfche Beren zo boosaai'dig en gevaarlyk niet zyn als de Eu- ropifchen. Den 26. Sept. zagen wy het Weeghree (f) in overvloed op de Wecg- wcgen , in de weiden en in de boomgaarden waden. De Heer Bar- bree. tram had deze plant op zyn reizen dikwyls aangetroffen. Egtcr wift hy niet of zy tot de Jmerikaanfcbe gewaden behoorde , dan of ze uit Eu- ropa overgebragt was. Deze twyffeling was daaruit by hem. ontitaan , dat de JVilden , die van oudsher grote kennis hadden gehad van de ge- waden des lands , beweerden , dat voor de komll der Europeanen deze plant in 't land niet wies. Zy noemen haar daai-om ook den Engelfch- mans loet ; want daar de Etiropers heen gingen , zeggen zy , daar wies deze plant in zyne voetftappen. De Ganzevoet met uitgefneden bladeren (§) ftond rylvclyk in de tui- Andcri; nen , dog zy was zeldzaam by de huizen , op de wegen , en koornvel- '^ ^^ ^^' den. Dit fchynt te bewyzen, dat zy ook niet oorfpronglyk mtJmerika is, maar met andere zaden uit Europa is overgevoerd. Het zelve denkt men van het Tanacetum vulgäre , 't welk hier ca daar aan de hagen , op de wegen , en om de huizen wies. G 3 Het (*) Dit fchynt een volksfpreukjc te zyn. Ook bev^'eren fominige Reizigers dat de Beren niet verfcheurende zyn. Dog dit kan men t'zamen overeenbren- gen. In Europa heeft men drie foorten van Beren , een daarvan is verlcbeu- rcnd, de anderen leven van gi-as. De grote bniine Beren worden voor vleefch- vretcnd gehouden , de zwarten niet. Zo 'er nu van beide de foortcn in Noord- Amerika zyn, kan men ligt de veriialen overecnbrengen. (t) Plantago latifolia glabra. Linn. Fl. Suec (S) Cbenopodium album , folio fmuato,- 54 P E N S Y L V A N I E. Het gemene Tzerkruld met blauwe bloemen (*)wierd mj' door den Heer Bartram getoond , (laande niet ver van zyn huis op éne vlakte by Philaäeljhia. Dit was de enige plaats waar liet in Jmerika te vinden is. En dus moet het te gelyk met raidere zaden uit Europa zyn over- gekomen. Bcddin- De Heer Bartram was voornemens een huis te Philadelphia te doen gen van bouwen. Men was bezig met een kelder te graven. Ik bemerkte daar aarde. ^q volgende beddingen. De bovenfte lugtige aarde was ene tuinaarde, maar enen halven voet dik, en donker bruin. Daar onder lag ene klei, fterk met een zeker zand vermengd, zo dat- het meefl zand was, ter diepte van agt voeten. Dit zag 'er ftcenkleur uit. Daarop volgden klei- ne keizellleentjes , zo groot als een vingerlid , vermengd met grof zand. De flenen beilonden uit een deel donkeren en uit een deel helderen quarts , (t) waren van buiten geheel glad en rond , en lagen een halve el hoog. Eindelyk kwam de met zand vermengde f!:eenl;Ieurige klei weer boven. Hoe diep deze reikte, kon men niet bepalen. Zoude ook de Rivier zig voorheen tot hier toe uitgellrekt en de beddingen gemaakt hebben ? 2ej;. De Heer Bartram had niet alleen oefterfchelpen in menigte op het fchelpen veld gevonden , maar had ook moflèllchalen en andere fchelpen , die onge- in de aar- twyffeld tot de zee behoren , meer dan honderd Eng. mylen ver van de ^^- zee af aangetroffen. Zelfs had hy ze op de bergen waargenomen, die de Engelfcbe planteryen van de woonplaatfen der Wilden afgefcheiden. JjcBlau- Dit gebergte, by de Engelfchen de Blawwe Bergen genoemd, is <ip:e lier- \Ty hoog en itrekt zig in ene keten uit van het Noorden naar het Zui- gm, den , of van Kanada naar Karolina. Op fommige plaatfen zyn openin- gen, die niet voordagt fchynen gemaakt te zj-n, om aan de grote ftro- nien uit de hoger landen enen doortogt te geven. De Heer Bartram verzekerde dat de lugt op deze bergen genoegzaam altyd kouder was dan in de dalen. De Casfta Cham£crifta wies op de paden door de bofTchen, en fora- tyds ook op onbebouwde akkers , vooral als zy met klein hout bezet wa- ren. Haar blad gelykt veel naar die van åt fenjiti-va (••), en heeft de zelve eigenfchnp , van zig op 't aanroeren t'zamen te trekken. De Kraijen zyn hier weinig van de Zwffisyir/je;; ondcrfcheiden ; dog haar gefchreuw is zo gi-of niet , maar wat meer kirrende. Reuze- y)^ j^ggj. j^artram verhaalde , dat hy , op zyne reizen naai* de noor- pmen, ' j r j ^^^ (*) F'crbena communis flore excoenileo. (f) Qiiartzum byalinuvi Likn. Syfi, Nat, Qvartzum pellucidum "Waller. Min. (§) Mimofa; Snnfitiva. P II I L A D E L P H I A. 1748. 55 delyke Volkplantingen, by de Rivieren zekere holen in de bergen ont- dekt Ivad, welken, volgens zyne befchryving diergelyke Reuzepotten moeten gewcell: zyn,gelyk men in ZTjeclc>i\'\nåi,c\\ ik 'er enigen van in de Ferbandeliitgen der Koninglyke Maatfchappy belchrcN-en heb. (*) Hy had over dit onderwerp enige brieven aan de Koninglyke Maatfchap- py gefchreven. Enigen beweerden dut deze holen door de JVilden ge- maakt waren, om in tyd van oorlog hun koom en andere goederen te bergen. Dog dit gevoelen zogt hy te wederleggen. Volgens hem wa- ren zy op deze wys ontdaan. Wanneer zig des winters het ys vaflzec , bly ven 'er vele keizelllcentjes inzitten. Als dan in de lente de fnenw fnielt, zo zwelt het water in de Rivieren zo fterk , dat het hoger komt dan de plaatfen daar nu deze gaten gevonden worden. Het ys moet ge- volgelyk ook zo hoog komen ; en dan gebeurt het dikwyls dat enigen der keizelilenen , die in het ys vaitgevrorcn waren , uit het ys zelve op den berg vallen , en daarna door het water in ene kloof of kleine onge- lykheid van den grond gevoerd worden. Het water drait deze fleentjes vervolgens in die kloven rond, en holt ze dus, allengskens hoc meer, uit. Het water flypt te gelyk, door zyne kringswyze beweging, den fteen glad, en helpt het hol rond maken. 'T is zeker, dat door dit drayen en itoten de fteen hiertoe op het laatft onbekwaam wordt; dogdeftroom werpt alle voorjaren weder andere ftenen in derzelver plaats , die even op de zelve weder rond gedraid worden. Het gene dus van de bergen of de ftenen afgeflepen wordt is een meer of min grof zand, 'c welk door het water, wanneer het hoog iTiaat, en zyne golven inde holen flaat , \veg gevoerd wordt. Dit waren de gedagten van den Heer Bartram. De Londe-iifche iMaatfchappy had dezelve goedgekeurd, (f) De aanmerkingen, die ik by myn verblyf te Landfort in 't jaar 1743. gemaakt heb, tonen dat ik toen van 't zelve gevoelen was. Ik heb het zelve in enen brief aan de Koninglyke JNlaatfehappy, die onder hare on- gedrukte Ichriften bewaard wordt, verder ontwikkeld. Evenwel is 'er grote reden om te twyffèlen of alle de holtens van dit foort op deze wys wel ontftaan zyn. Van de Moerbeziehomen treft men hier verfcheiden foorten aan , die Moeib; in ziebo- men, (*) De Heer Fotster tekent hier op aan: "In Zweden en het noorden van '^ Duitjcbhind worden zekere ronde holen in de Rivieren , wier bed (leen- of " rotsagtig is, door het draijen van het water op ene en de zelve plaats daarin " gemaakt , Reuzepotten genoemd. Van deze holen vindt men ook gewaagd " in Grosley's New oh/èrvations on Italy Vol. i. p, 8. (f) Hoe ver dit verdaan moet worden , kan men opmaken uit de Bekend- makingen gefteld aan 't hoofd van ieder nieuw deel van de PbilofopbicalTraus- aztiom F. SG PENSY.LVANIE. 