Il consolato del mare : nel quale si comprendono tutti gli statuti, & ordini, disposti da gli antichi per ogni cosa di mercantia, & di navigare. Cosi à beneficio di marinari, come di mercanti, & patroni di nave = Het consulaat van de zee : waar in begreepen zyn alle de keuren, en ordonnantien by de Ouden gemaakt ... : nieulyks uyt het Italiaans in het Nederduyts vertaalt en doorgaans na het origineel Catalaans verbetert ... en met een nieuw register voorsien
celuy , qui fera la coììditicn de Vanire meitleme ,, ^ ne vodaìJt pltió demeurer en fo- cieté avec un 4utre , le met en a^ion pour faire Jeu Party (jus partium) c'efì À dire 3 doìmes:. moy tant pour ma part , oìt je vota dcnneray tmt de la vofire. Pexc Föumier. HET CONSULAAT VANDE ZEE. <^j Schip in een publique verkooping fouden konnen brengen , * (indien 'gemelde Schipper daar toe niet verjiaan fai , om redenen hoven verhaalt. ' I. * (Maar) fo gemelde Schipper een reys fai hebben gedaan, gelijk Ah het boven isgefegt, en alle de Reders, of het meerder gedeelte (uilen ^«^^^^^-^Z willen verkoopen, ofte met den Schipper totverkoopen procedee- ^^^IderKe- ren , konnen fy dat doen , fonder dat de Schipper in eenigerley ma- den het iiiere daar kan , of mag tegen feggen. Ten waare * ( tujfen ) gemelde ^^'fP f*^ Schipper en Reders eenig accoord , of belofte was aangegaan : *{en '^jl^^ "^^^ fo het voorfz^. accoord^ of belofte^ hier voor verhaalt , tujfchen hen met fai dat het een weegen aangegaan f) kan gemelde Schip verkoft worden, ende wel, reysgedaA» dat gemelde Reders magt hebben om gemelde Schipper te dwingen, ^^^'' en doorwegen vanregttot de voorfz. publique verkopingtebrengen. Want volgens de rede, en billikheyd 3 en gewoonte in alle voorvallen- de faaken, waar over eenig verfchil is ontitaan, moet men fig houden, en gedraagen aan al het geen , dat by de meeil geintereffeerden , of het meerder gedeelte fai worden verflaan s en dit moet men vol- gen, en anders niet. En dierhalven, fo alle de Reders, of het meer- dergedeelte met gefeyde Schipper willen procedeeren tot verkoo- pen,moet gemelde Schipper met gemelde Red ers treeden tot verkoo- pen, in dier voegen , dat de geen diemeeft bied, Kooper fai zijn. Maar fo alle de Reders, of het meerder gedeelte der Reders, niet fullen verkoopen , of niet fuUen verilaan tot verkoopen , is gemelde Schipper tegen fijn wil niet gebonden met die Reders te treeden tot verkoopen -, uytgenomeii nogthans, dat, fo een, of twee, of drie Re- ders het begeerden te verkoopen , of den Schipper tot verkoopen te dwingen,gemeldeReder,ofReders tegen den Schipper fullen moeten feggen , ^ geeft gjfo veel voor onjè portien ^ of wy fullen fo veelgeeven voor uw portie. En tot dit bovenflaande konnen gemelde Reders den Schipper dwingen , hy wil, of niet > en dus houd de Schipper de keur , van te geeven , ofte neemen 3 mitsallellnts blijvende in haar geheel alle ac- coorden, beloften, enbeveelen, dewelkenfy met den ander fullen hebben aangegaan. En alfoo kangedagte Schipper de gemelde Hoe- ders dwingen , door alle middelen , en weegen , waar door gemelde Reders den gedagre Schipper konnen , en moeten dwingen. II. Maar fo der tullen gemelde Schipper , en gemelde Reders een aU het m openbaare verkooping was, moet, nog kan den een indie openbaa- ^^"''-^^^" re verkooping geen meerder regt hébben als den ander : maar word koopLiiC een yeder als enkel Reder geconfidereert : ten waare datter eenig verdrag was gemaakt 5 dat een onder haar <^enig regt , of rang bo- I ven 66 IL CONSOLATO DEL MARE. II. Imperoche fé infida il detto patron di nave ^ O^ detti compagni incan- to puhlico fi farà , incanto publico non -ha , ne debba haver Signore nejfuno , che tutti debbono ejfer compagni [empiici j fé imperò in fi a di loro non fuffi alcuno accordo fatto , che alcun dt loro debba havere alcuno honore , ò aU cuna fignoria. Imperoche , fé quando loro vorranno incantare^ ft accorde- ranno infia loro , che fa dato alcun vantaggio a quello , che primo ci dirk , oli debba eJfer dato : cjr fé infia loro alcuno accordio per ragione dello avan- t aggio ^ di f opra detto ^ fatto non faro, ^ Vuno non è tenuto dare all' alti o det- to avant aggio , fé non vorrà. Et per le ragioni di fopra dette fu fatto quefio capitolo» GAP. LV. Scrivano in che modo debba efTer meflb , & del giura- mento , & della fidekà di quello. LO patron della nave può metter Scrivano nella nave con confenti- mento de'' compagni^ C^• lo deve far giunr con tefiimonii de' ma^ Yinari , mrr e adanti , Cr de^ compagni , fé nel loco ne fard , che debba eJfer humile , c^ fedele tanto al mere adante , quanto al patron de nave^ C^ a ogni per fon a che vadi in nave: Cr che h abbia a tenere il carto- lario 5 che non ci feriva unente fé non il vero , C^ quello che udirà dir ciafcuna delle parti. Et * il cartolario havejfe tenuto alcuno fen-La lo Scrir vano 5 non fark creduto niente che ci fujfe fritto. Et fé lo Scrivano fcrivejfe quello , che non deve , deve perder la man dritta , C?" debba eJfer marcato nella fi onte con un ferro caldo .y C^ debba perder ogni co fa , che babbi ^ ne più ^ ne manco fi come lui fcrivejfe ^ ò altri havejfe fritto. ^ E apdegrins (en aan de PaiTaeiers.) GAP. LVI. Del poter , & del Carico del Scrivano. LO ferivano ha tal potere^ che ti patron della nave nondèhle niente cari car alla nave^ fi non in prefentin dello ferivano , m neffuno marinaro non debbe trarre robba^ ne gittare in terra , né deftibare fen^a licentia dello ferivano^ €r fi niente fi perderà in nave (cioè afapere) balla^ o fardello^ ò altre mercantie ^ h alcuna altra robba ^ che lo ferivano habbia fritta^ ò fusfi fiato al caricare^ lo ferivano la debba pagare^ e fi lo ferivano non ha di che pagare^ lo debba pagare la nave ^ fi dovejfe eferne venduta, rifervato gli HET CONSULAiiT VANDE ZEE. 67 ven de anderen 5 fonde hebben. Want fo (y , als wanneer fy aan 't verkoopen willen gaan, met den ander bedingen Tullen, dat men eenig voordeel fai geeven aan die geen , die eerft bied , moet dat gegeeven worden > en fo nopende het yoorfz. voordeel geen ver- ding onder hen gemaakt fai zijn, is den een ongebonden den ander het gemelde voordeel te laaien volgen. En om de bovendaan^ de redenen is dit Kapittel gemaakt. KAP. LV. Hoe de Schrijver moet aangejield worden > en van def- Jelfs eed, en getronwheyd. D E Schipper kan een Schrijver op 't Schip ilellen met bewilli- ging van de Reders, en isfchuldig denfelve in tegenwoordig- heyd van de Schipgefellen en Koopluyden, en Reders , fo fy by der hand zijn, te doen fweereii , dathygedienftig, en getrouw fai zijn, fowel aandeKoopluyden, als aan de Schipper, enSchipgefellen, ■^ [Vaffagtersy en) een ygelijk, die t'Scheep isj en dat hy 't Scheeps-boek fai houden , en niets aan teekenen als hetgeen dat waar is , en 't geen dat hy van partyen weerfijds komt te hooren. En ^ {fo) yemant het boek gehouden had buy ten de Schrijver , fai aan 't geen gefchreeven fai weefen , geen geloof gegeeven worden. En fo de Schrijver ver- keerdelijk fchrijft , moet hy fijn regter hand verbeuren , en met een brantyfer op fijn voorhooft geteekent worden , en al verbeuren wat hy inde weereld heeft, 'tzyhy 't feifs gefchreeven had, of een an- der. K A P. LVI. Van de magt j en P ligt des Schrijvers. DE Schrijver heeft fodanige magt, dat de Schipper in 't Schip niets moet laaden , als in tegen woordigheyd van de Schrijver :• dat een Schipgefel geen goed moet uy thaalen , of op land fetten , of ontlaaden, fonder verlof van de Schrijver 3 en fo yets in 't Schip verm'ifl word , als namentlijk eenige pakken , baaien , of andere koopmanfchappen , of goederen , dewelke de Schrijver had aange- tekent, of fien inlaaden, moet de Schrijver dat goed doen: enfb I 2 ^ de <J8 IL CONSOLATO DEL Mx\RE. f alar il ai li marr/tari. Et lo ferivano può comperare^ <c^verjdere tutte le cofe^ cioè ferramenta ^ vettovaglie , è tutto acconcio di nave fenica licentia del fa-- trone della nave. Imperò di ' ejfarcire debba farlo a fapere allo patrone della nave ^ O^ lo patrone della nave alli compagni , che ander anno con lui j C^ fé loro non vorranno ^ * la può comperare , poiché fa necejfario alla nave. I Ejfarcire] C at al. xarxia (oli 'e Tcuwerk en takding van 't Schip) à Gnto i^ttprU. idem. * Lo Senior (de Schipper.) GAP. LVII. Di guardia del Cartolario. LO patrone della nave dehhe far giurar lo ferivano ^ che lui non dorma in ten a fenica le chiave della e affa , nella quale faro, lo cartolario , O^ mai non » ( debba ) lafciare la cajfa aperta , nellaquale tegnerk lo cartola' rio j fitto la pena detta difopra. I Debba, lafciare'] C a t a L, jaquefca (fai laaten.) C A P, LVin. Prerogative del patron , Scrivano , & de i compagni , & della fede , & credito , che è dato al Cartola- rio. TXJtte lejfefij come è mangiare^ O^bere^ dehbe pagar la nave al patro- ne 5 O" allo ferivano j ancora dehbe pagar allo ferivano fcarpe , €p^ ìnchiojlro , C^ carta , €^ pergamento. Et il patrone della nave dehbe ha- ver tanto filari o come uno del li nochieri , che vanno in nave , C7^ tante can- terate^ come delfalario (in) nella forma delfalario ^ e gliele dehbe dare lo feri- vano : Cr' fcriver cofi bene copie de gli altri , che faranno marinari. Et fé Alcuno Compagno ander a con lui nella nave , lui debba far giurar il nochie- ro^ che gli dica la verità^ che fatica può pigliare quello compagno , O^ che lui gli dia quello , che merita^ Cr fé il patrone lo vorrà migliorare d^ alcuna cofa , lo può fare. Et fé lo ferivano ander a a difcretione 5 lui gli debba dare di {alano , come a uno di quelli di prua comunali , che vi fia^ C^ * il pa- trone lo vorrà migliorare , lo può forre. Lo patrone della nave puh tuttavia domandare conto allo ferivano fa parente fuo ^ ò Altro, Imperò patrone ài nave * Se (indien.) - HET CONSULAAT VANDE ZEE. 6^ de Schrijver niet in ftaat is om het te vergoeden, moet het Schip fulks goed doen , al moli het daarom verkofc worden > behoudens het loon der Schipgefellen. En de Schrijver kan alles koopen , en verkoopenj namentlijk, hetyfcrwerk, de levensmiddelen, en all het Scheeps- gereedfchap , fonder confent van de Schipper. Maar wat de * take- ling aangaat , daar moet hy de Schipper, en de Schipper de Reders , die aan boord zijn , kennis van geeven ; en al was 't dat fy der "^ niet toeverftonden, kan ^ {de Schipper) het des niet tegenftaandc koopen, mits dat hetnootfaaklijk zy voor 't Schip. K A P. LVÏL Van V bewaaren van V Scheeps^boek, DE Schipper moet den Schrijver doen fweeren , dat hy niet aan land fai flaapen Tonder de üeutels van de kas, daar'tScheeps- boek in weefen fai 5 en dat hy de kas , daar hy 't boek in bewaaren fai, nooyt * fai laaten open liaan ,* op boven gemelde pene. K A P. LVIII. Het regt van den Schipper j. Schrijver j en Reders ; en van ^t geloof j, en credit ^ dat aan ^t Scheep s- boek gegeeven word, ALle onkoften, als van fpijs en drank, moet het Schip aan de Schipper , en Schrijver betaalen : ook moet het den Schrijver betaalen voor fchoenen , ink , papier , en perkament. En de Schip- per moet fo veel loon trekken, als een der Stuurluyden, àiz aan boord zijn : en fo veel Voering als loon, het welk voor loon vertlrekken fai: en moet de Schrijver hem dat geven , en daar van fo wel aantekening houden , als van anderen , die Matroofen zijn. En fo der een Reder met hem t' Scheep fai zijn , moet hy de Stuurman doen fweeren , dat hy opregtelijk fai verklaaren, watdienil: die Reder doen kan> en hem betaalen na fijn verdienilen>. en ""{fo) de Schipper het eeniger- maaten fai willen verhoogen , kan hy 't doen. En fo de Schrijver fai vaaren op de difcretie , moet hy hem loon geeven , als aan een van de gemeene maats, diet'Scheep zijn> en indien de Schipper het fai wil- len verhoogen, kan hy 't doen. De Schipper kan ten allen tijde re- I i kening. 70 IL CONSOLATO DEL MARE. nave non vi può parente alcuno mettere per ferivano : fi non con volontà de"" compagni^ ò mercanti. Effi alcuno firivano fujfi fiato in biafmo di alcuna fcrivania , ò di alcuno furto , che haveffi fatto , non può pigliare tale feri- vano parente fio ^ ne altro, ancora più , lo ferivano è tenuto dare conto a i compagni ogni volta che gli farà dimandato 5 ben che fu fi ufi ito della fcri- vania^ ò che f uff nella nave. Ancora pik , e tenuto rendere "^ k ogni com- pagno di tutto quello .y che haura ricevuto , di nolo , C^ fj^^f^ *^ venduto , Cr' comperato. Et lo ferivano può pigliare d.t ogni mere adante pegno , che vaglia li nolo , tanto d.e compagni , quanto de gli altri , e?" del pelegrino , Ct" di marinaro , <:jr dà ogni per fona , che debba dar nolo , ò f^efi : e?" de- vcnf dare gli fai ari ^ C^ Jfefi in pre finti a del cartolario della nave. Carto- lario è più creduto che non H' inflrumento .^ perche lo injìrumento fi può revo- care .^ O" il cartolario nò : e tutto quello che al cartolario è pofo , debba cffir creduto , O" fermato , con que fio , che la nave hahbia ^proijfo 5 ò capo in terra , o che lo ferivano f offe in terra , che lo feriva. ^ Compte (rekening.) Ï Pro'ijfo 0 capo] een van beydc k genoeg : wint capo en proijfo is een en "'t feit- de j de C A T AL. hcefr/jm; alleen , dat mogelijk af komftig \s van proj'cio , nadc- maal het betekent een touw, dat men uytwerpc om 't Schip vali te raaaken : Pacimms apud ¥ejium Giuid Cefiatis jocii ejicere Jpiras Sparteas ? Cap komt van caplum , welk woord men vind by ifidorus , betekenende infgclijks (een touw, oi kabel) iict onder Kap. 250. C A P. LIX. Di che è tenuto patron à mercante ,.& à pelle- grino. SE tu vuoi fapere ^ di che è tenuto p^^trone di nave^ cnavilio 4 mercanti^ lo potrai qui fapere. li patrone della nave è tenuto fer var e , O'' guar- dare a mercanti^ ì:^ pellegrini ^ Cr- a tut te le perfine, che vadino in nave.^ tanto al maggiore .^ quanto al minore ^ C^ aiutar gli contra tutti gli huomi- ni 5 e tenergli nafijofii da Corfari , & co?itra tutte le perfine che male gli vole fino fare. Et ancora il patrone di nave è tenuto di nafconàere tutta la robbaloroj O" difaluare^ C^ guardare come difipr a è detto. Ancora deb- be far giurare il nocchiero^ con (ìgl ieri di poppa ^ O" i compagni^ C^ mari- nari^ Zsr tutti quelli che vi andranno^ cr faran-no , e tutti quelli^ che pi^ gheranno falario dalla nave^ che aiutano afalvare , O^ guardare gli mer- .cadami^ O^ loro beni^ Cr di tutti quelli , che nelle navi vanno , di Uro , potere. HET CONSULAAT VANDE ZEE. 71 kening eyflchen van de Schrijver , het fy defelve van fijn maagfchap is, of niec: maar de Schipper kan niemant van fijn maagfchap tot Schrijver aanflellen, als met bewiUiging van de Reders, of Koopkiy- den. En fo de Schrijver ter qiiader naam en faam ftaat ter faake van een Schrijverfchap, of van een diefllal, dat hy gepleegt fai hebben , mag hy fo een Schrijver nietaanneemen5het zy hy van fijn maagfchapis, of niet. Nog meer , een Schrijver is gehouden aan yder Reder * (ref^- nin£) te doen , ten allen tijden , als 't van hem gevordert fai worden • fo wel na dat hy al van'tSchrijverfchap af is, als terwijl hy no^in Scheeps-dienft is : ook is hy gehouden yder Reder rekening te doen vana! het geen hy van, vragt, enongelden, van koop, en verkoop fai hebben ontFangen : en de Schrijver kan van eenjeder der Koop« luyden pand neemen voor foveel als de vragt, en avarye bedraagt, en dat fo wel van de Reders , als van anderen , gelijk ook van de Paf- fiigiers , en van deBootfgefellen , en van een yder die vragt of ongel- denfchuldigis5 en moeten de vragten, enongelden by 't Scheeps- boek betaalt worden. Het boek heeft meer geloof als een gefchrift; want een gefchrift kan ingetrokken worden , en het boek niet > en all 't geen in'tScheeps-boek gefchreeven fiiaat, moet gelooft, en van waarde gehouden worden, mits dat het Schip * aan land gele- gen, of de Schrijver aan land ge weeil is, diehetfchrijft. K A P. L.IX. Waar in de Schipper gehouden is aan de Koopman ^ en T^affagier. SO gy begeerig zijt teweeten, waar in de Schipper gehouden is aan den Koopman, fulks kont gy hier weeten. De Schipper moet de Koopluyden , en Paflligiers , en alle menfchen , die t'Scheep zijn, groot, enkleyn, befchermen, enbewaaren, enhenbehulpfaamzijn tegen alle menfchen, en haar verbergen voor de Rovers, en voor eenygelijk, die haar quaad fai willen doen. Defgelijks is de Schip- per ook gehouden al haar goed te verbergen, en te bewaaren , en gaadeteflaan, als boven gefegt is. Ook moet hy de Stuurman, de Officiers, en de Reders , en Matroofen , en alle de geenen, die t'Scheep zijn, en mede vaaren, en allen die loon trekken van 't Schip , doenfweeren, dat fy de Koopluyden 5 en der felver goederen, en alle. A 71 IL CONSOLATO DEL MARE. potere. Ancora pu-^ che non gli [coprino^ ne faccino f-atide^ né latro ' cinioj ne romore ^ contra alcuno di cjuelli^ che dijopra fono detti. An" Cora viìi 5 che non traghino , ne mettino niente nella nave fenza licen^ tia del ferivano , ò del nocchie-ro , né mettere , né trarre di notte ^ né di qiorno , che nocchiero , ò guardiano non lo fappia ., fotto la pena di perder tutto tjnello-i che ci metteranno , ò che haveranno mejfo^ ò Jìare a mercede del patrone. GAP. LX. Del giuramento, che deve fare il nocchiero. Ncora.pih^ dehbe fare "" il nocchiero per cjuelle ragioni , che haveranno - aiurato gli mannari : O^ piti ancora , che luì dica la verità a i mer^ canti d.i quanto loro gli domanderanno 5 crche non falghi del porto ^ né en^ tri finz^a volontà de li (meri) mercanti. Impero il nocchiero ha potere di tutte altre coje fare '^ con figlio de'- configlicri di pappa , di tagliare arbori ^ t torre delle vele^ cr agiugnere alle vele^ C^ di pigliare * una voi ta^ C^ di fare tutto quello.^ che apparten<^a alla nave. Salvo impero che lui fa fuffv^ dente a nocchiero .^ che fappia comparare ^ tagliar vele: C^Jìivare a pieno j ^ C^ dare lato , C^ co ^no f ere la volta , con che guaddgiierk al fuo contra- rio : C^ fi queflo non fa fare , O" in nave faranno configlicri di puppa , ò proueri che fappranno fare , detto nochiero dehbe ejfer cavato di quello loco , O^ mejfo quello confiliere j 0 quello di proua. Et fi detto nochiero lo faprk fa- re^ tutto quello .^ che Vhuomo ha detto .^ fi gli debbe o-firvare : Cr fé il pa^ trone della nave lo vorrà, cavare per malivolentia , €r il nochiero fark pa- gato del fuo falario , lui fi ne può andare -y O" fi non fark pagato , ti ^patro- ne della nave lo debba pagare. Et fi queflo^ che promejfo haurk^ come difi" pra in queflo capitolo è fi-ritto ^ non fa fare .y ne può fare ^ ogni danno ^ <0* Ifefa^ che fark j Cr patirk la 7tave ^ detto nochiero debba ogni cofa pagare. Et il nochiero non debba dormire jfogliato , che fia fano , O^ debba aiutare à ^ ormeggiare k faluamento la nave 5 cjrfare , il piti pre fio , che può , il fervi" "^ Jurar (fweeren.) * Ab (met.) I Pigliare ma volta] het Schip wenden ^ en keeren^^j Arioflo alibi , Calano tajla t ìnar'mari accorti le maggior vele , e penfa-r.) ckir -vclta. De Francen ^^S,^(^n mede, prendre ielle volte , pour dire , prendre quelcpte route , oh tourner , iS" '^^^^^ dive/fi" ment unvaijfeau. z Dare.Jato'] Catal. donar latSy dat fo veel Isalsj dar carena (het Schip kiel'» . haaien, fchoonmaaken , en calfaaten.) 3 Ormeggiare} ankgren ^ meeren )j {\zz M;\ Clairac [nr lesUs ^ Contmn, de In HÉT CONSULAx\T VANDE ZJEE, 7^ alledegeenen, die aan boord zijn, fiiUen helpen bev/aaren, engaade flaan na hun vermogen. Daarenboven , dit fy niemant van die gee- nen , die boven gefegt zijn , Tullen verklikken , of bedriegen , of be* rooven, of moeyte tegens hen aanregten. Eyndelijk, dat fy niets uyt, of in het Schip fullenbrengen fonder verlof van deSchrijver, ofStuurmàn> nogjetsin, ofuytbrengenbydag, ofbynagt, buy- tenweeten van de Stuurman, ofvan de Opfiender 5 op verbeurteyan hetgeen fy fuUen inbrengen 5 of ingebragt hebben, ofanderfints ter arbitrage van de Schipper. K A P. LX. Va^ den eed ^ die de Stuurman doen moet, WYders moethy den Stuurman doen ^ (fii'eereTi) in dier voegen als de Schipgefellen fullen gefwooren hebben > en daar en bc- ven, dathydeKoopluydendewaarheydfalfeggen, omtrent al het geen fy hem fullen vraagen : en dat hy geen Have uy t , of in loopen fai fonderverlof vandeKoopluyden. Des heeft de Stuurman nia^t om alle andere dingen te doen ""(met) goedvinden van deScheeps- raad : de maften te kerven , de zeylen afte neemen , en by te fetten> het Schip ' te v/enden , en alks te doen , v\^at tot het Schip behoort : behoudens nogthans dat hy bequaam zy voor Stuurman , dat hy mee- ten kan , dat hy de zeylen lian kerven , het goed ftuwen , "■ het Schip -Jkielhaalen , de ftreeken weet om by de wind te komen. En fo hy dit niet kan doen , en onder de Officiers, of gemeene zijn, die 'tkon- nendoen, moet de Stuurman afgefet, en die Officier, ofgemeene ia fijn plaats geftelt worden : en fo gemelde Stuyrman het fai konnen doen, moet men nakomen, al wat hem belooft fai zijn. En fode Schipper hem uyt quaataardigheyd fai willen affctten , en de Stuur- man van fijn huur voldaan is , kan hy vertrekken : en fo hy niet vol-' daan is, moet de Schipper hem betaal.en. En indien hy, hetgeen hy belooft fai hebben, gelijkboven in dit Kapittel gefchreevenis, niet kan , nog verftaat te doen , .moet gemelde Stuurman alle koftenj enfchaade, die 't Schip komt te doen, of te lijden, betaalen. En de Stuurman moet bygefontheyd niet uyt fijn Ideeren {laapen> en moet het Schip ter deeg helpen ^ vaft maakèn : en de dienft van 't Schip, fofpoedig als hem mogelijk is, waaracemen. Enfohydit K alles 74 IL CONSOLATO DEL MARE. fervhio della nave: C^ fé tutto lo f no fare (in uno dì) non ci debba met- ter termine: C^ debbafi portare leale tanto con gli mercanti , cjuanto con il patrone di nave , O" con gli marinari , O^ peregrini j e con tutti commn^ mente. GAP. LXL Di robba, che pigU^rà danno per mala iti va, ò * negli - gentia. P Airone di nave^ né nochiero non debba Jìivare ^ né far jlivar in vérdoj né fivare niffkno fafcio , che rhuomo dubita , né balla , né fardello che danno cipigUaJfi , apprefo di arbori , ne di timoniera^ né difentina, né di porta , né in neffun' altro loco , dove danno potejfe pigliare. Ancora il patrone di nave é tenuto di molte altre' co fé a mercanti : robba che fa mejfa in nave fé fv bagnale per coperta -^ è per * murate , ò per arbori, ò per fint ina ^ ò per timonera , ò per ^imbrunali , e per ^ porta ^ ò per ?nettere in loco dw hiofo 5 ò per poco pofame , .il patrone debbe rifare tutto il danno , . che li mercanti piglieranno in cjuelle robbe , che faranno bagnate^ con che il patro^ ne della nave fafufficiente j O^ fé non è fufficiente , debbafi vendere la na- 'Ve 5 (per) che compagno^ né prefiatore nonpojfono haver niente ^ falvo li marinari^ che non perdono li f alar ii loro. * Per altra (door andere.)' 1 Murate ìs af komftig van het Catalaans murada (muri , feu latera navis) nempe per fyriechdochen partis pro toto. Want murate ìs anders eygentli jk het geen de Grie- ken op haar Schepen rti^ot y de Latijnen propugnacula hebben genaamt. Scholiaftes (td illum. verf. Horatii lbÌ6 L'iburms inter alta navmn Amice propugnacela. Propugnai': da in navibt^ dicuntur loca aliìora quafi muri, mde miUtesin fms hoflespro- pugnant. 2 lmhrunalì~\ (de Luyken van 'i Schip) C a t al. ambrunals van een oud Frans 'woord emhrungere (bedekken) vel à voce Latina Jmbricare , quod eft^ Imbricibtu iegere Sidon. Apoll. Wh.z. epift. z. cum ah angtdii quadrifariam , comurrentia dorfa injiarum tegulis interjacentibm imbricarentw, 3 Pömr] plagt een Poort , of opening te weef^n aan de Ünker zijde van het Schipi daar het goed wierd geloft, en ingelaaden. CAP, HET CONSULAAT VANDE ZEE. 7| alles kan doen , moet hy niet aflaaten r, enmoet fig eerlijk draagen , fo wel omtrent de Koopluyden, als omtrent de Schipper, Boots- gefellen, enPafiagiers, engeneraalijk omtrent alle menfchent K A P, LXI. Van goed dat befchaadïgt word door quaade ftuwing , (^of andere) nalaatigheyd. DE Schipper, of Stuurman moet geen goed leggen, oflaaten leggen (onder befchutfel 5 nog eenige pakken iluwen , daar de pakken , of baaien gevaar loopen van befchaadigt te worden j by de Maften, by'tRoer, of onder aan de Kiel, of in de Poort, of op eenige andere plaats , daar fy fchaade fouden konnen lijden. Voorts is de Schipper de Koopluydeh in veelc andere faaken ge- houden 5 fo 't goed , dat in 't Schip geladen is , nat geworden is door 't verdek, door * 't boord, of by de Maften, of aan de Kiel, ofby 't Roer, of door de ^Luyken , of door de ^ Poort, of doordien het op een periculeufe plaats geleegen heeft , of dat het Schip niet wel gegarniert was , is de Schipper fchuldig alle de fchade , dewelke de Koopluyden aan de nat geworde goe- deren komen te lijden , te vergoeden ^ fo de Schipper in ftaat is 5 en fo hy niet in ftaat is, moet het Schip verkoft worden, fonder dat een Reder , of Bodemer jets trekken kan j be- houdens de Schipgcfellen , dewelken haar huur niet verhe- fen. K 2 KAP. 7<^ IL CONSOLATO DEL MARE, C A P. LXII. Di robba bagnata. R0tó^5 che farà trovata bagnata in nave^ O^ [ara bagnata per ac- quA di coperta^ ò per murata y Cr ancora per . mane amento dipofia" me y il patrone della nave deue patire tutto il danno : €r [e fi bagne- rà per acqua del piano , che U nave faccia , <Cr fufii fufficientememe » impofiitta 5 z:r per murate , ne per coperta non facejfe acqua , lo pa- trone non ^ tenuto 'niente a rifare. I Impofiatd] C m: hL. encrofiamada, yan crofiam (eengarnier, of bedding voor de Koopmanfchap.) GAP. LXIII. Di chiaration 'del capitolo fopradetto.. H^ chiarito , Cr certificato il capitolo fopradetto 5 fé nave^ 0 navilio furkdcqua per murata^ ò per coperra^ fé fi bagnerà robba ^ òguaflera^ che il ^patrone della nave è tenuto rifare alli mercanti^ delliquali quella rob- ba f ujfe^ tutto il danno ^ che loro harMnO'^ opat iranno: è da intender e ^ che fé la nave^ ò navilio correrà , ò patirà tanta grande fortuna di mal tempo ^ che gli f ark gittare la fi oppa delle murate^ ò della coperta , O^ fé per quefia ragione , che di fopra è detta , la robba , che nella nave , ò navilio farà , fi hafrnera , ò guafterk , il patrone della nave non è tenuto di niente k rifare k qli mercanti^ di chi quella robbabagnata.^ ò guafiata fark : poiché non è f at- to per fua colpa. Et fu fatto fer ciò quefio capitulo , perche k * impedimento di Dio 5 ne di mare , né di vento , ne di Signoria 5 nejfuno può niente dire^ ne contrafìare : cr per quella ragione medejma , nave ^ ò navilio^ che per fortuna di mal tempo perderà alcuna ex arda 5 come fono timoniere ^ arbori^ ò antene^ 0 vele y è alcuna altra exarcia ^ C^ fi per conto de qualunque e- fiTcia , che la nave , 0 navilio per fortuna di cattivo tempo perderk (6c ) nella nave , ò navilio fi bagnerk , 0 guaflerk alcuna robba , il patrone della nave non fia tenuto di menda fare 5 poiché per fua colpa non fark bagnata y ne guafia. 1 hniedi}7:ento di Dìo] hoc efl^ quod Gr^ci ©gö /3/«y (ylm dlvinam) appellant; C^Ai*4 HET CONSULAAT VANDE ZEE 77 KAP. LXIL Van goed j dat nat geworden is. . ♦ DE Schipper moet de fchade draagen van 't goed 5 hetwelk ia 't Schip nat bevonden word , en nat geworden is door 't wa- ter van 't verdek , of door 't boord , of door gebrek van garniering. En indien het komt nat te worden door 't water, dat het Schip in de bodem krijgt, daar 't evenwel genoeg * gegarniert was, en 't door 't boord , nog door 't verdek geen water gekreegen had , is de Schipper geen vergoeding fchui dig. K A P. LXIII. Verklaartnge van het bovenjiaande Kapttet HEt bovenflaande Kapittel heeft aangeweefen , en beveiligt 5 datfo 't Schip waater krijgt doordehuyt, of door het verdek, en 'f goed nat geworden , of bederven fai zijn , de Schipper fchuldig is aandeKooplnyden, weikers goed hetweefen fai, te vergoeden- allefchaade, die fy gehad, of geleeden fuUen hebben: het welk fo te verftaan is, namcntlijk by aldien het Schip fo fwaar een florm fai lij- den , of iiytiiaan , dat hetX¥crk iiyt de naaden van de huyt , of van 't verdek geflaagen word, en ter faake voorfz. het goed, dat in 't Schip is, nat geworden, ofbedurven fai zijn, is de Schipper aan die Koopluyden, welkers goed nat gev/orden , ofbedurven lal zijn,- geen vergoeding fchuldig'^ mitsdien het door fijn fchuld niet toe- gekomen is. En daarom is dit Kapittel gemaakt, om datniemant kanfpreken, of difputeeren tegen ' belet van den Hemel, of van Zee, of Wind, of Hooger Hand. En om die fel ve rede, als het Schip doorftormeenigetakehngverliefl, als daar is hetroer, de mailen, deftcngen, dezeylen, of eenig ander gereetfchap, indien ter faa- ke van e-^nig gereetfchap , het w^elk het Schip door llorm quijt rada,-, eenig goed binnen boord nat geworden ,, of bedurven lal zijn , is de Schipper niet fchuldig vergoedinge te doen : terwijl het niet door fijn fchuld fai nat geworden , of bedurven zijn. K X KAPo ^8 IL CONSOLATO DEL MARE. GAP. LXIV. Di robba bagnata. COme difopra è dette ^ è chiariffimo^ nave^ ò navilio ^ che fard acqu^ per murate , ò per coperta , per qudl ragione è abfolmo il. patrone delU nave^ ò navi Ho ^ che non fi a temuo di rr.sndafare dv rohba^ che fi bagnerà, ò guafierk per bagnatura , ^ in quefìa menda i nofiri antecejforl volean chiarir cjiiello^ che dice ^ navilio, che tara acqua per piano * che fiafufficien- te impollato, il patron della nave, ònavilio non (la tenuto di men- da rifar di robba, che per acqua di piano farà bagnata. I. f'^ógllamo chiarir quello ^ c;^^ ^/r^ , fufficienteimpoftato, ^;^^tìff//^ cjfer intefo , percioche tra i patroni delle navi , o navili , €r i mercanti non popi ejfer alcun contraflo , in qmjìo modo j ch'ogni nave , nella quale lo pò - jlame farà pik alto che lo parangiale , òche fi ano pari dello p arrangiano , O^ che fia per tutta la nave , C?^ per tutto communale per infino alle ' fcoe , per acqua , che faccia per lo piano , non fia tenuto di rohha , che fi bagni , ò gua" fi, di menda f are il patron della nave alli mercanti , di chi fora quella robba bagnata , ò guafia 3 per qual ragione ì percioche , quando i mercanti noleg- giorno quella nave , doveano guardar fiefaceua acqua , h no-y C^ fi loro ve- derno , C7" non lo dijfono al patrone , lui non gli è di niente tenuto , imperò f: li detti mercanti r haveano detto , qual fi voglia co fa , ò qualunque pro ^ mijfione, che il detto patrone haveffe promejfa , è dibi fogno che ojfervi. Im- pero fé lo pofiame ^ più bajfo che lo ^paramiglialcj fé la nave farà acqua per lo piano 5 il patrone è tenuto men dare ogni danno ,. che per acqua di piano fiififi intervenuto j pereto pò fio che lo paramigiale vi fia mejfo , C?" pofio per tener forte , ò per dar fortezza alla nave , pe-r il firmile ve pofio per il pa- filarne, che venga par dello paramigUalc : €r per le ragioni difopra dette fé- dono quefia menda i nofiri antecefori , accioche contrario non popi Cjfere tra li mercanti, Cr li buoni huomini, che vanno per il mare. * E (en.) * Sol (alleen.) I Sc(?e] ofjcom Is nog hedendaags by de Francen Vextrémité de U var angue qui /è courbe doucement pour etre entée avecje genou. Pere Fournier. z Parag'r72tgl:ale~\ fo raoet raen ichrljven, en mzt paramigiale. , o^ par cingi ano ., als .boven 3 \Vant dit woord komt van het C^ià\i;M\'i para?7iyd ^ dat zamen geftelt is van $ara & 7nig (het midden) Ovid. 14. Metam. rnedïtfff^ue carina Suhdita nav'igiis Spin£. mutatar in iijtiin. GAP. HET CONSULAAT VANDE ZEË, 7% K A P. LXIV. Van goed j dat nat geworden is, UYt^het bovengaande is kennelijk , in \vat gevalle een Schipper, fo wanneer het Schip water in krijgt door 't boord , of door 'c verdek, vryis, en niet gehouden de goederen, didnat geworden, of doordenattigheydbediirvenzijn, te vergoeden. *(£?^) indeefe verbetering hebben onfe Voorouders willen verldaaren, het geen het fegt, dat een Schipper niet fclmldig is^ fo wanneer het Schip water in den^ hodem krijgt , daar V nogthans hequaamlijh gegarnien is , die goederen , dewelhe door V %vater van den bodem nat geworden zjijn^ te vergoeden. I. Wy fullen dan verklaaren wat te feggen is ge-noeg gegarniert , en hoe fulks te verftaan is , op datter tuffen de Schipper, en Koopluy- dengeendifputfal weefenj in dier voegen, dat, als een Schip gegar- nicrt is tot boven debinnekiel , of als de garniering met de binnekiel gelijk komt , en datfe fig langs het heele Schip egaal uy tflrekt tot aan 'de kimmen toe, cenSchipper nietfchuldigis aan dieKoopluyden, het goed, dat door 't water, dat het in de bodem krijgt, nat ge- worden, of bedurvenfalzijn, te vergoeden, dewelkendatnatge-. worde, of bedurven goed toebehoort. Om wat rgde? om dat de Koópluyden hadden moeten toeiien , toen fy dat Schip quamen te bevragten, of het lek was, of niet. En als fy ^t lien , en den Schip- per niet feggen, is hy haar nergens in gehouden > maar indien ge- melde Koópluyden hetgefegt hadden, moet gedagte Schipper na- komen, alle belofte, die hy gedaan, of toegefeyt fai hebben. Maar fo de garniering laager is , als de ^ binnekiel , is de Schipper gehou- den, in gevalle het Schip water in den bodem krijgt, alle fchade, door het waater veroorfaakt, te vergoeden. Want gelijk de binne- kiel gelegt , en gemaakt word om de flerkte, of om flerkte te geeven aan het Schip, fo word fe ook gemaakt voor de garniering , op dat die gelijk fai leggen met de binnekiel: en om die rede hebben onfe Voor- ouders defe verbetering gemaakt > op datter geendifput foude kon- nen weefen tufTchcn de Kooplu^^den, en de goede luyden, die hf de Zee vaaren. KAF. 8o IL CONSOLATO DEL MARK GAP. LXV. Di robba guafta per Topi , ò che altramente fi perda. SE rohba guafia per Topi nella nave , O^ in nave non vi è gatto , il pa- trone della nave è tenuto * menda fare della robha che farà mejfa in 'na- ve^ e ffdjfi. fcritta nel cartolario , fé fi perde ^in nave^ il patrone della na- ve è tenuto, I Menda fare della roha(^ ci L. menda fare. Della robha ,^ e, 2, In nave'] C a t al. en la natdjlant (binnen Scheepsboord.) C A P. LXVI. Di robba guada per Topi per non efler gatti in nave. SE rohba guafia per Topi , dT" in nave non vi far a gatto , il patrone né tenuto 'y imperò non dechiara , fé nella detta -nave haurk gatto quando cominciai caricare , C^ (Quando faranno Tartiti di quel loco , li detti gatti morranno , o faranno morti , C?" Topi h-tranno guafia alcuna rohba innanz^i che fiano in loco^ che gatti pojfano bavere. Se il patron della nave comprerà gatti incontinente"^ , che ne potrà, bavere per danari^ o come che faccia^ e li metterk in nave , non è tenuto di refiituire li danni , poiché per colpa di lui non fa^ranno intervenuti. * Com m lo lochfira'] (als hy ter plaatfe fai zijn.) CA P. LXVII. Se robba piglierà danno per effer ftibata in verdo. A JSTcora fé il patrone delle nave farà mmer alcuna cofa in canto , che ha da intender in verdo ^ tutto il dannj) hemno rifare. GAP. HET CONSULAAT VANDE ZEE. Sï K A P. LXV, Van goed j dat door de Muyfen befchadigt word^ ofan^ derjints verkoren gaat. INdien 't goed in 't Schip van de Muyfen befchadigt word , en in 't Schip geen Kat is, moet de Schipper* het vergoeden. Soeenig ^oed , dat in 't Schip gelaaden , en in 't Schecps-boek aangetekent iis, * in 't Schip verlooren gaat, is de Schipper fchuldig die goede- ren te betaalen. KAP. LXVI. Van goed j dat van de Muyfen befchadigt word j door- dien datter geen Katten in V Schip zijn, SO 't goed van de Muyfen befchadigt , en in 't Schip geen Kat fai zijn, is de Schipper geTiouden het te vergoeden. Maar het fpreekt niet, in gevalle hy in gemelde Schip een Kat (al hebben, als hy be- gint te laaden , en gefeyde Katten, na dat fe van die plaats fullen ver- trokken zijn, komen te ìfterven , of gefturven fullen zijn , en de Muyfen eenig goed befchadigt hebben, voor datfe aan een plaats zijn , daar fe Katten konnen krijgen. Indien de Schipper aanftonts Katten koopt, fo haaft als '^ (hj aan een plaats weefen fai) daar hy fe voor geld 5 of anderfints kan bekomen , en in 't Schip fet , is hy niet gehouden de fchaade te vergoeden, terwijl fe door fijn fchuid niet ontftaan is. KAP. LXVII. So 't goed fchade komt te lijden j door dien het bloot ge- legen heeft. INfgelijks indien de Schipper eenig goed laat leggen aan de kant van 't Schip, te weeten fonder befchutfel , is hy fchuldig alle fchaade te vergoeden. KAP. U IL CONSOLATO DEL MARE. C A P. LXVIIL Come debbe efièr fatto folaro.j Patron di nave^ ò navilio non debba fare di robba di alcun mercante fo^ laro "robba d'altro me-rcante , ""fé lo f ara , Cr la robba ^ che farà nel filar 0^ riceverà danno per quella^ che va di fi fra , il patrone della nave l tenuto rejìituire il danno, * A (aan , onder») •" E. (cn.) C A P. LXIX. Dicliiaration del fopradetta. COme che nel capitolo difipra detto dice ^ patrone di nave ^ ò naf^ vilio non debba fare di robba * un mercante filaro ^ €r fi lo faj ZT la robba , che nello filaro farà , riceverà danno , lui è tenuto del tutto mendare-y imperoche non dice^ né dimoftra come debbe ejferintefoy né per qual ragione. B perciochè infa li mercanti , Cr li patroni delle navi non pojfa havere alcuno contrafio , li noflri anteceffori , iquali in prima furono , e cominùorno andare per il mondo , volfino chiarir * que- fio modo -^ che fi i mercanti^ che nella nave^ ò navilio metterano rob' ha^ fi tutti <y ò parte hauranno robba di pefo , fi il patrone della nave f ark filaro folamente delle robbe di uno mercante alla robba * della quale lui hark fatto filaro , come è detto , riceverà alcuno danno , è tenuto del tutto rejìituire : impero fi nelle navi non vi fark robba di pefo fé non di uno mercante , che tutta la robba delli altri mercanti fark di viluppo , fi quella robba , che nello filaro a hajfo fark mejfa , riceverà alcun danno , purché quella nave , ò navilio fa fuff dente impojìato^ €r che non faccia acqua per coperta^ ne per murate ^ non è tenuto di alcuna menda rifare. Perche è ragione ^ ò^ è fimpre fiato in ufo , che tutta via debbe ejfer fatto lo filaro à baffo della robba del pefo : per' che? per dare meglio governo alla, nave ^ è navilio 'y che contrario fa- ria ^ (6c) è co fa pericolofa^ che mette fi la cofa del viluppo allo filaro A bajfo^ <Cr larohba del pfo allo filaro difipra^ perche faria la nave^ inéu * Di (van). ^' In (in.) * Deù dtns, fi a/^mlk rch (van de anderen, fo dat g@^d.) HET CONSULAAT VANDE ZEE. 8j KAP. LXVIIL Hoe ie bedding moet worden gemaakt. DE Schipper moet het goed van de eene Koopman niet tot bed- ding gebruyken, * {onder) hetgoed vandenander, ''{en) fohy dat doet, en het goed, daar de bedding van gemaakt fai zijn, befcha- digtword, door 't geen dat van boven komt, is de Schipper fchul- dig de fchaad e te vergoed en. K A P. LXIX. Verklaaringe van het bovenjiaande. 