VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Dit zullen ons de volgende bladzijden leeren. Vrienden en leerlingen der natuur! gij zult u niet beklagen u te verpoozen in de befchouwing der natuur; hem volgen- de, die zich hier als uw leidsman in een gedeelte van dat veld van kennis aanbiedt. — | Het eerfte Hoofdftuk is gewijd aan de natuurlijke gefchiedenis der dieren in het algemeen. Het 2de > 3de en 4de handelt over de geleiachtige of ftraaldieren, over de gelede en over de weekdieren. Het öde over de ge- wervelde dieren in het algemeen ; in het bijzonder over de visfchen en kruipende dieren. In het 6de wordt de befchouwing tot de gewervelde dieren, die warmbloedig zijn, uitgebreid. De vogels en de zoogdieren vinden hier hunne plaats. Met den mensch wordt befloten ; met den mensch, die in het ftelfel van LiNNAR us den gepasten foortsnaam Aomo fapiens , d.i. de wijze of verflandige mensch, heeft ontvangen. Mogt verwezenlijkt worden , wat de Schrijver zegt bl. 26, fprekende over de afgietfeldiertjes : „ Weldra zullen wij eene gefchiedenis dier kleine wezens bezitten, die de plaats der romans zal vervan- gen!” Met genoegen hoort men hier al aanftonds van eenen Landgenoot, van LEEUWENHOEK, fpreken, De Schrijver verzuimt niet, telkens, waar het te pas komt, aan de verdienften van Landgenooten welverdiende hulde toe te brengen. (Zie Onder anderen bl. 84, 86, 95, 107.) Zij waren en zijn over het geheel niet gering. 558 Je VAN DER HOEVEN Nooit te vergeefs biedt de natuur hare voortbrengfels den beoefenaren der natuurkunde, ook ín de overzeefche bezittingen, aan. Maar, hoe zullen wij den Schrijver verder volgen op het uitgeftrekte veld van befchouwing, hetwelk voor ons ligt (bl. 37), vooral wanneer wij in bijzonderheden wilden aanwijzen , hoe hij op hetzelve ons rondleidt? Naar mate men op dat veld vordert, verlangt men van den Schrijver fteeds meer, dat hij niet flechts de ruime, zich beftendig uitbreidende kringen aanwees, maar ons in elken kring meer bepaald bezig hield, Jammer, dat de Schrijver beknopt moest zijn ! Eenige weinige vragen. Is het, bij de algemeene be- fchouwing van het zamenftel der dieren, wel juist ge- zegd, dat het bloed, al de deelen doorftroomende , yan een middelpunt uitgaat en derwaarts terugkeert? (bl. 12.) — Bl. 13. Is het aderlijk bloed in de laatfte takken onge- fchikt geworden, om de voeding der deelen of de af- fcheiding der vochten te bewerken ? — Met den Schrij- ver, bl. 48, de ontwikkelingsziekten gaarne aannemende, drukt hij zich echter in die noot niet te fterk uit? Ge- ring moge de magt van den mensch zijn, om de natuur te wijzigen, kan hij zich echter niet van haar vervreem- den? Of zoude eene kunftige , vooral onnatuurlijke op- voeding niet van den ongelukkigften invloed zijn, om den mensch van de natuur te vervreemden ? — Zoude men in zeer oude tijden vander bijen voortbrengfels niet meer nut getrokken hebben , zonder ze daarom tot huisdieren te maken? (bl. 55.) — Maakt de fpijsbuis bij het paard geene uitzondering op den algemeenen regel omtrent de ‘plantenetende dieren, bl. 123 voorgefteld. — Als druk- fout teekenden wij op, bl. 190, crus vcor urfus. — Maar, gaan wij niet verder met deze aanmerkingen, wel- ke wij den Schrijver met de meeste befcheidenheid in overweging geven. Wij kunnen ons niet weêrhouden , eene enkele proeve van ’s mans wijze van fchrijven mede te deelen, om des te meer tot de lezing van het geheel aan te moedigen. Wij kiezen dezelve uit bl. 164 : HANDLEIDING. M 559 „ De vogelen. zaaijen nìet, noch maafjen, noch verzame. len in de fchuren, en onze hemelfche Vader voedt nogtans dezelve, Wie was het daarenboven, die dezen trek, om verre reizen te ondernemen, in den vogel gelegd heeft? Aan- geboren is hun die aandrift, en oude vogels behoeven hunnen jongen niet eerst den weg aan te wijzen, Men ziet het aan jong uit het nest genomene en opgekweekte vogels, die in den tijd, dat het trekken bij hunne foort invalt, onrustig * worden en ’snachts in hunne gevangenis omfladderen. De Schepper. zelf weefde dien trek in het aanzijn des vogels, even gelijk Hij vatbaarheid om Hem te erkennen, te veree- ren en lief te hebben, in den aanleg des menfchen gelegd heeft. Hoe befchamend zou het voor ons zijn, zoo wij dien aanleg verftikten in onszelven, terwijl, gelijk die oude Godse man zeide, zelfs een ooijevaar agn den hemel zijne gezette tijden weet, en eene tortelduif, en kraan, en zwaluw den tijd harer aankomst {” - En, ten flotte, bl. 197: „ Zullen wij het menfchelijke leven kort noemen? Om dit regt te beoordeelen, behoeven wij de fterflijsten niet angttig te doorzoeken, om enkele voorbeelden op te zamelen van menfchen, die tot meer dan honderdjarigen ouderdom zijn opgeklommen, Het beteekent weinig, dat het hart eenige meerdere flagen geteld, de longen meermalen geademd heb- ben. Niets, hetwelk eindigt, is lang. Maar als wij de ge- fchiedenis raadplegen, dan zien wij nogtans met verbazing, hoe veel er dikwerf in een korftondig menfchenleven verrigt is, al was het ook niet tot de helft gekomen van het gewo- ne. perk, hetwelk het bereiken kan. Het korte leven’ wordt lang, als men het wèl befteedt; en daden, niet dagen zijn de maatftaf van deszelfs waarde, Maar, hoe goed het ook be- fteed zij, het is flechts de voorbereiding tot een hooger aan- zijn.. De trek naar onfterfelijkheid ligt diep in het menfche- lijk gemoed. Hoe groot is niet de aanleg, dien de goede Schepper aan den mensch gegeven heeft! Tot iets groots, iets heerlijks zijn wij verordend. Welke vermogens, welke krachten! Het aardfche leven omvat die niet, de dood ver- dooft die niet. Menfchen van aarde en ftof, uw geest is van Gods geflachte! Reizigers en vreemdelingen, gij hebt een Vaderland !™ 560 J. VAN DER HOBVEN , HANDLEIDING. Met geheel ons hart wenfchen wij, dat door des Schrij- vers arbeid onze jeugd den grondflag moge leggen van hare kennis, om die naderhand dienstbaar te maken ten nutte der tijdgenooten, tot roem des vaderlands , en tot eere des Scheppers! Algemeene Gefchiedenis, door K. F. BECKER. XV IIde tot XXfle Deel. Te, Haarlem , bij de Erven F. Bohn. 1834—1836. In gr. 8yo. Te zamen 161647. f 1-50. Gaven wij vroeger met fteeds klimmend genoegen bij herhaling verflag van den aanvang en de voortzetting van het bovenftaande werk, thans verheugen wij ons „ dat wij den Vertaler zoo wel, als ons Publiek mogen ge- jukwenfchen met het voltooijen van een’ zoo belang- rijken arbeid. Waarlijk, het is, bij het veelal on- beraden aanbrengen van de vruchten eener vreemde Let- terkunde op onzen bodem, aangenaam , op te merken, dat het de Uitgevers, gedurende een tijdsverloop van tien jaren, niet aan de noodige aanmoediging heeft ont- broken, om een werk, gelijk het hier aangekondigde , gelukkig te voltooijen. Het geldt hier wel geen’ oor- fpronkelijken arbeid; maar niemand zal het Gemeenebest der Letteren door bepaalde grenzen beperkt achten , of willen beweren, dat de eene natie van de andere te dezen niet mag ontleenen wat haarzelve ontbreekt , wanneer het op de bevordering van nuttige kennis aankomt. Doch men zou ook deze Algemeene Gefchiedenis, die zich onder den befcheiden titel eener vertaling naar het oorfpronke« lijke aankondigt , verkeerd beoordeelen, zoo men dezelve goor niets meer befchouwde; de arbeid , daaraan te kos- te gelegd, is van het hoogfte. belang. De Doopsgezinde Predikant A. DOIJER, TZ., te Leiden, dien wij, uit het welgefchreven Voorberigt voor het laatfte Deel, als den Vertaler leeren kennen , heeft getoond, voor de op zich genomen taak volkomen berekend te zijn. Uitgerust met grondige historiekennis, bedeeld met een juist en had Ke F. BECKER, ALGEMEENE GESCHIEDENIS. 561 fchrander oordeel, en vertrouwd met den geest en de behoeften van onze natie, heeft hij het geftelde door de oorfpronkelijke Auteurs aan een’ fcherpen toets on- derworpen, ten gevolge waarvan hij hier veel van het zijne er heeft bijgevoegd, elders veel, zoo niet geheel weggelaten , dan toch gewijzigd, en alzoo het nut- tig gebruik van dit boek voor zijne Landgenooten heeft bevorderd. Deze bijvoegfelen , uitlatingen en verande- ringen zijn door het geheele werk verfpreid; doch zij worden inzonderheid daar aangetroffen, waar het de zaak van het Christendom , de lotgevallen en dierbaarfte belangen van ons Vaderland geldt, en den ernftigen , godsdienftigen geest betreft, die alle Gefchiedenis moet doordringen en heiligen, zal zij aan hare hooge beftem- ming beantwoorden , om te zijn de tolk en de dienaresfe van een onzigtbaar Wereldbeftuur. Het geheele fchoone Hoofdftuk over de (tichting en invoering van het Chris- tendom in het Vde Deel is van de hand des Vertalers af- komftig; hij heeft de Gefchiedenis tot de tweede Fran- fche Omwenteling gebragt, als den aanvang van een ge- heel nieuw tijdperk, daar het oorfpronkelijke werk met het flot van het jaar 1828 eindigt, en vooral in de vier laatfte Deelen aan de Nederlanden de plaats aangewe- zen , welke zij in eene Algemeene Gefchiedenis behooren te beflaan. Wij fchromen niet te beweren , dat het werk van BECKER, zoo als het in onze taal beftaat , bo- ven het oorfpronkelijke zich voordeelig onderfcheidt ; en het is te hopen, dat de arbeid van onzen Landgenoot ter kennis zal komen van de tegenwoordige Uitgevers in Duitschland , opdat zij bij den achtften druk , die ze- kerlijk binnen weinig tijds zal worden vereischt, van denzelven ter verrijking en verbetering van het werk zullen kunnen gebruik maken. De ftijl beantwoordt ook ten volle aan het verdienftelijke der bewerking ; dezelve bezit eene hooge mate van duidelijkheid , levendigheid „ beknoptheid en fierlijkheid; hij heeft eene echt Neder- duitfche kleur, en men wordt minder herinnerd, dat men eene vertaling leest, dan men helaas! weleens in BOEKBESCH. 1836, No. 13. Nn 562 - Ke F. BECKER oorfpronkelijke gefchriften fporen van een vreemd taal- eigen opmerkt. _— - De vier laatite Deelen , die wij hier aankondigen, om- vatten nagenoeg de laatfte halve eeuw , onder den titel van „ Gefchiedenis van onzen tijd,” en zijn gefchreven door den Heer K. A. MENZEL., Deze arbeid heeft in Duitschland de goedkeuring der meest beroemde Ge- fchiedkenners in eene zoo hooge mate weggedragen „ dat men denzelven als de kroon van het geheele werk be- fchouwt. ` XVIIIde Deel. I. Invloed van Pruisfen na den dood van FREDERIK H, 1786—1796. II. De Franfche Omwenteling tot DUMOURIER’s afval en vlugt, 1789 — 1793. XVIIIde Deel. IM. De Franche Omwente- ling van DUMOURIER’s afval en vlugt tot de herovee ALGEMEENE GESCHIEDENIS. 563 ring van Taulon, 1793. IV. Het Schrikbewind en de laatfte dagen der Conventie , 1793—1795. V. Krijgsbe- drijven van den Slag bij Fleurus tot den Vrede van Campo Formio, 1194—1797.. VI.’ Het Directoire tot de uitbarfting van den tweeden Coalitie-oorlog , 1795 — 1798. XIXde Deel. VII.. Het Directoire van het be- gin des tweeden Coalitie-oorlogs tot deszelfs val, 1799. VIII. Het Confulaat, 1799—1804.. IX. Het Franfche Keizerrijk tot den Vrede te 7#/ft, 1804—1807. X. Het Franfche Keizerrijk van den Vrede te 7ilfst tot den Oor- log der Spanjaarden tegen NAPOLEON, 1807—1813. XXfte Deel. XI. Het Franfche Keizerrijk van den Oor- log in Spanje tot deszelfs val, 1808—1815. XII. De vijftienjarige Vrede , 1815—1830. Mogt het voortreffelijk boek in veler handen komen ! Mogt het inzonderheid veel door het opkomend geflacht gelezen worden, niet alleen om den geest met nuttige en voor alle (landen heilzame kennis te verrijken, maar ook om het hart met edele godsdienftige gezindheden te ver- vullen; en mogt alzoo de lezing en herlezing van hets zelve een veelvermogend middel worden, om, bij de duisterheden en verwarringen dezes levens , het oog te rigten op den hoogen en wijzen Beftuurder van den gang onzes geflachts ! mnd Reis door Zweden, in den jare 1830 , behelzende uit- voerige berigten wegens den tegenwoordigen flaat van dat Koningrijk en deszelfs bewoners, benevens. yele bijzonderheden aangaande de regering van KAREE XIV (BERNADOTTE), en de gebeurtenisfen , zijk ne troonsyerhefing voorafgegaan. Naar het Fransch yan ALEX. DAUMONT. I Deelen. Te Haarlem, bij de Wed. A. Loosjes, Pz. 1835. Zn gr. 8yo. 280 en 290 Bl. f 6-: eze Reis meenen wij onder de belangrijke en der ver- taling waardige Reizen te mogen rangfchikken , die zich Nn 2 564 A. DAUMON T door ftijl zoo wel als door inhoud gunftig aanbevelen. De Schrijver houdt hier den Lezer doorgaans niet op, met hem tot vervelens toe te vertellen , (gelijk wen zoo dik- wijls hooren moet) hoe hij hier met eene fchuit, daar met een’ wagen gekomen is, in hoe vele herbergen hij korter of langer ftil gehouden, wat hij hier, wat hij daar gebruikt, hoe hij hier zeer lekker, daar zeer el- lendig gegeten heeft, en dergelijke voorbijgaande kleinig- heden meer , die men wel in een journaal voor zichzel- ven, of in een’ brief of reisverhaal voor goede vrien- den , invlechten kan , maar die voor het Publiek , en tot kennis van landen , volken en menfchen , doorgaans wei- nig of liever geen blijvend belang hebben. De Schrijver van deze Reis daarentegen levert meestal belangrijke bij- dragen tot de kennis van Zweden, een van die Noorde- lijke landen van Europa , die betrekkelijk minder bereisd zijn, en echter wel waardig zijn gekend te worden. Jammer flechts , dat deze Reiziger (gelijk hij zelf erkent) zich te kort in Zweden kon ophouden , en de Zweedfche taal niet verftond. In het algemeen is het altijd fchade , wanneer hij, die een land bereist , met deszelfs taal niet bekend is; en althans moest iemand, die een der be- fchaafde landen van Európa goed wilde leeren kennen , geen reis derwaarts ondernemen, zonder zich deszelfs taal wèl eigen gemaakt te hebben. Het is waar, het Fransch is aldaar doorgaans nog al het algemeene yeki- culum van mededeeling der gedachten ; maar in vele om- ftandigheden , en tot kennis van de eigenaardigheden des lands en des volks, zal het toch dikwerf te kort fchie- ten; en vandaar gedeeltelijk zoo vele gebrekkige berig- ten, zoo vele fcheeve oordeelvellingen „ die men in ver- „fcheidene Reizen maar al te dikwijls aantreft. — Ge- zegde onkunde der landstaal vinden wij bij dezen Reizi- ger des te meer jammer, omdat hij in eene Znleiding zulke goede en juiste opmerkingen over het reizen en de gefteldheid der reisberigten in het algemeen maakt , dat men van hem iets bijzonder goeds verwachten mag. Hierop laat hij daar ook , dat niet onbelangrijk is, vol- REIS DOOR ZWEDEN, | 565 gen, eerst eene korte vermelding van de reistogten van den Griek PYTHEAS, die ook aan de Scandinayifche kusten fchijnt: geweest te zijn, en een zeer kort over- zigt van de gefchiedenis der Scandinaviërs of Noorman nen, en van Zweden in het bijzonder, tot aan de veer- tiende Eeuw, en daarna eene korte letterkundige ge- fchiedenis en beoordeeling van de ‘voornaamfte Reizen door Zweden, van ALFRED, Koning van Engeland, in 890, tot op CARR, in 1804. Jammer, dat hij dit niet verder vervolgd heeft met eene dergelijke opgave van de Engelfche, Duttfche, Zweedfche en‘ Franfche Reisverhalen, die hij zelf erkent, dat daarna het licht gezien hebben, en onder welke er belangrijke gevonden worden. „Wegens perfoonlijke belangen reisde de Heer DA u- MON T naar Hayre de Grace, en van daar ter zee over - Elfeneur naar Zweden, waardoor hij kortelijk het een en ander over Denemarken mededeelt. Van Melfingborg doorreist hij de provincie Schonen, waarvan hij het we- tenswaardige befchrijft, en over Astorp, Vernamo, Jon- köping , langs het meer Väder, en verder over Grenna, Linköping en Norköping , te Stokholm komt. Hier biedt hij (dit was het oogmerk zijner reis) den Koning van Zweden zijne dienst aan, met wien hij door vorige krijgsdienst en familiebetrekking bekend was; doch hij fláagt in deze poging niet, daar Z. M. niet anders dan inboorlingen met posten begunftigen wil. Een navol- genswaardig voorbeeld inderdaad! — Bij deze gelegen- heid fpreekt hij verder met veel lof oyer den perfoon en de verdienften diens Konings, alsmede over: de. Konink- lijke Familie. — Hierop wordt een Hoofdftuk aan de merkwaardigheden van Stokholm, en een volgend aan die van Upfal en omftreken toegewijd; bij welk laatfte eene uitweiding over de Scandinavifche Fabelleer en Letterkunde. — De Reiziger, zelf geene gelegenheid gehad hebbende, dan bij een enkel vlugtig uitftapje, het landfchap Dalekarlië te bezoeken, deelt het mel- denswaardigfte daarvan mede door belangrijke uittrekfels 566 A DAUMONT uit een Zweedsch werk van FORSELL, Een jaar in Zweden, ten jare 1830 uitgekomen. — In twee vol- gende Hoofdftukken worden de Zeden en Gewoonten der Zweden befchreven, en in een derde wordt een overzigt van ’slands Bevolking gegeven. Over deszelfs Klimaat en de aldaar Aeerfchende Ziekten wordt in een ander Hoofdftuk gehandeld, en in de twee daarop volgende deszelfs Land- en Tuinbouw befchouwd; waarna van de twee laatfte Hoofdftukken des eerften Deels het eene voor de Mijnen , en het andere voor de Manufacturen van Zweden beftemd is. — Op dergelijke welgeregelde wijze wordt, in het tweede Deel, in vier Hoofdftukken achtervolgens gehandeld over Zwedens Koophandel, Scheepvaart, Land- en Zeemagt, en alzoo ook, in twee daarop volgende, eerst over de Zutherfche Gees- tchykheid en andere Kerkgenootfchappen, en daarna over den Zweedfthen Adel, belangrijk door eene korte be- fchouwing van eenige Zweedfche Adellijke geflachten, die kunnen gerekend worden tot de Gefchiedenis te be- hooren. Reize naar de Oost- en Westkust van Zuid-Amerika, en, van daar, naar de Sandwichs- en Philippijnfche Eilanden, China enz. Door je BOELEN, JOH. ZOON, thans Kapitein- Luitenant. dide Deel, Te Amflerdam, bij ten Brink en de Vries. 1835. In gr. 8yo. 445 Bl, f 5 - 60. Bi de aankondiging van het eerfte deel van dit werk hebben wij met grooten lof hetzelve aangekondigd, Daar wij in ons toen gegeven verflag reeds het een en ander hebben aange. merkt tot opwekking der belangftelling van onze landgenooten in het verhaal van eene onderneming, welke de goedkeuring moet wegdragen van cen’ ieder, die deel neemt in den bloei 568 J. BOELEN, JOHZ. van onzen handel en den roem van onze landgenooten , zal het genoegzaam zijn, dat wij thans ons bepalen tot de opgave van den hoofdzakelijken inhoud van dit deel. Aan het einde van het eerfte deel verlieten wij onzen rei- ziger aan den mond der rivier van Guayaquil “voor het eiland Puna , geprest tot overbrenging van eenige honderden Colum- biaanfche krijgslieden, wier gebrek aan krijgstucht het voor den Scheepsbevelhebber zeer wenfchelijk maakte, fpoedig van deze hem opgedrongene reisgenooten ontflagen te zijn, Maar juist was er te Guayaquil eene nieuwe omwenteling voorgevallen; daarom trachtten de gezagvoerders aldaar den Kapitein eerst het ontfchepen der Colwmnbianen moeijelijk te maken, of hem te noodzaken om weder met dezelve te ver- trekken, Eindelijk echter gelukte de ontfcheping. Na eenig verblijf te Guayaquil, zakte het fchip de rivier van dien naam weder af, en zeilde, na nog eenigen tijd te Puna ver- toefd te hebben, zuidwaarts langs de kust, eerst naar Payta ‘en vervolgens naar Callao, hetwelk als de haven van Lima Kan aangemerkt worden. Over deze hoofdftad van Peru wordt een omftandig berigt gegeven, Na eene voorfpoedige vaart bereikte het fchip Valparaifo , en vertoefde daar achttien da- gen, om de bij het eerfte bezoek van die haven aangevan- gene handelszaken af te doen., Met hetzelfde oogmerk zeilde de Heer BOELEN terug naar Arica, waar men hem de eerfte maal toc het overbrengen der Columbiaanfche krijgslieden ge- prest had, Hij ankerde vervolgens te /lay, een te voren onbeduidend dorpje, maar toen eerst federt eenige maanden erkend, als puerto abilitado, of haven, waarin vreemde fchepen voor den handel met Peru mogen binnenloopen, en hetwelk als zoodanig aan de meer landwaarts gelegene aanzienlijke ftad Arequipa tot haven dient. Hier zou het den Kapitein bijna gegaan zijn, als vroeger te Montevideo, Door de fchuld vau eenen pasfagier, die, buiten weten van den Scheepsbe- velhebber , verbodene waren aan boord gebragt had, kwamen fchip en lading in groot gevaar, om, zoo niet verbeurd ver- klaard, dan toch weder in een langdurig en kostbaar regts- geding gewikkeld te worden, Toen nu de Kapitein zag, dat het onmogelijk was, om in dezen nieuwen en nog ongeregel. den Staat regt te verkrijgen, dewijl men, bij de fchaarfche geldomftandigheden van het Gouvernement van dit district, het Hollandfche Schip en deszelfs kostbare lading als een’ wel- komen buit befchouwde, wist hij aan deze motijelijkheid REIZE. | 569 geen beter einde te maken, dan door op het alleronver- wachtst met zijn fchip uit de haven van Jay de vlugt te ne» men, De op het fchip geplaatfte Pervaanfche wacht werd, willens of onwillens, overgegeven aan een Amerikaansch vaar- tuig. De reizigers maakten kracht van zeil, en geraakten fpoedig van de kust. Hier eindigt dit deel, en in een volgend zal de lezer vinden, werwaarts toen hunne beftemming was. Ook dit deel behelst belangrijke berigten aangaande den na- ~ tuurlijken en ftaatkundigen toeftand der plaatfen en menfchen, door den reiziger bezocht. Alwat voor den koopman en den zeevaarder van belang is ten aanzien van vaarwaters, win- den, ftroomen enz., is met naauwkeurigheid te boek gefteld, Ook dit deel wordt, bij wijze van aanhangfel, befloten met eene lijst, behelzende de approximative waarde van goede- ren, die het meeste gewild zijn op dat gedeelte van de kust van Peru, waarvan Arica en Ilay de havens, of Tacna en Arequipa de ftapelplaatfen zijn, benevens eene daarop , voor een fchip, gebafeerde lading; nota der Chinefche zijden ftof- fen, het meeste gefchikt voor den handel aldaar, en der goe- deren voor de markten van Lima, Guayaquil en die van de tusfchenbeiden gelegene havens, voor Columbia en Peru, benevens het ftelfel van inkomende regten te Guayaquil, tij- dens het verblijf van den Heer BOELEN aldaar, Verfcheidene gedeelten van het in dit deel voorkomende brengen ons in verzoeking, om iets tot eene proeve van het belangrijke en onderhoudende van deszelfs inhoud af te fchrij- ‚ven. Maar wij kunnen ons verflag niet genoeg daartoe uit- breiden, Alleen willen wij hier nog iets melden, hetwelk vooral onze opmerkzaamheid tot zich trok: „ De fchoone purperroode verw, welke te Guayaquil een belangrijk artikel van handel uitmaakt, is ontleend van het vocht van eene foort van flak, Bulgado de Mar genaamd, die hare woning heeft in een kegelachtig fchelpje of flakkehuisje.”” Hetgeen dit berigt belangrijk maakt, is de -overeenkomst van deze verwfítof met het beroemde purper der oude Pheniciërs, van hetwelk het bekend is, dat hetzelve bij toeval ontdekt werd, De hond van eenen herder beet eenen fchelpvisch aan ftuk- ken; het bloed, daaruit loopende, verwde hem den fnoet; de fchoone roode kleur viel in het oog; zij werd tot het ver. wen van ftoffen gebezigd , en ten fieraad voor de praalkleede. ren der Vorften bewaard, Het was ons tot nog toe onbe- kend, dat dergelijk purper thans nog in gebruik was. Des- 570 Je BOELEN, JOHZ., REIZE. zelfs beftaan bevestigt het berigt, door de oude Schrijvers aangaande het Phenicifche purper gegeven. Het titelvignet van dit tweede deel (telt de ftad Lima voor, gezien van de reede van Callao; buitendien is hetzelve verfierd door vier platen en eene kaart van een gedeelte der westkust van Columbia en een gedeelte van de kust van Peru , benevens de golf van Guayaquil. Wij eindigen ons verflag met het getuigenis, dat, naar ons gevoelen, dit tweede deel in aangenaam onderhoud en rijk- dom van nuctige en belangrijke zaken het eerfte nog over- treft 3 zoodat wij wenfchen, dat de Schrijver door eene gun- ftige ontvangst van zijn verhaal bij ons lezend publiek aan- gemoedigd worde, om met ijver in het aangevangen voet- fpoor voort te gaan, en zijn werk in denzelfden trant te voltooijen, Na het eindigen van dit verflag vernemen wij, dat het werk met een derde deel volledig zal zijn, Epifoden wit het Leven van KAREL Vy Koning van Spanje. Door den Baron DE LOS VALLES, Uit het-oorfpronke- lijke (*) vertaald. Te Rotterdam, bij Menfing en van Westreenen. 1836, Zn gr. 8vo. XXIII en 340 bi. f'3-60. Wij hadden van dit werk, dat geheel éen ftùk van den dag is, reeds eerder melding moeten maken; doch ons verzuim vinde daarin zijne verontfchaldiging, dat de gebeurtenisfen der laatfte weken in Spanje, ons bij het gereedmaken dezer aankondiging als overvalterde, ons telkens weder nieuwe berig- ten deden afwachten; maar ook dit wachten kunnen wij niet volhouden, én, daar de treurige burgeroorlog ìn het in zijne eigene ingewanden wroetende Spanje nog lang duren kan, mogen noch kummen wij dáartaar met ons verflag langer toeven, i De Schrijver dan van dit werk, Brigadier der Infamterie, en Aide de Camp wan Don cARLOS, vervoegde zich, op zijne doorreize naar Engeland, in perfoon bij de Uitgevers, ten einde de verfpreiding van zijn werk aan te bevelen, De door hen voorgeflagene vertaling verfcheen op verlangen van (*) Niet Spaamsch, gelijk men misfchien zou denken, maar Fransch. Trouwens, de Schrijver is ook een Fransch- man, en heet eigenlijk: M, Le XAVIER AUGUET, Rec. i DE LOS VALLES, EPISODEN VAN KAREL V. 571 den Baron zelven in het licht. Zijne hooge ingenomenheid met den Pretendent des Spaan/chen troons blijkt op elke bladzijde, en van de zijde eener volkomene onpartijdigheid zouden wij dit gefchrift minder durven aanbevelen. De warm- te voor Don CARLOS gaat wel eens verzeld van bitterheid tegen de Christino’s; echter is het boek in eenen befchaafden flijl, met blijkbare kennis van zaken, en niet zonder vele kracht van overtuiging gefchreven. Wij hebben het met klimmend genoegen gelezen. De hoofdperfoon fpeelt eene der gewigtigfte rollen op het ftaatkundig tooneel van het he- dendaagsch Europa; de bijzonderheden van zijne overhaaste. reis uit Engeland, door het hart van Frankrijk, naar Spanje waren tot nog toe minder bekend; elke bijdrage tot de ken- nis van Spanjes toeftand kan niet anders dan welkom wezen, en de ganfche zaak eens van haren oorfprong, deh laatften tevenstijd van FERDINAND VII, uit den mond van eenen der voornaamfte Carlisten te hooren, moet aan verre de meeste lezers des te aangenamer zijn, vermits de meeste der door de dagbladen bekend gewordene berigten van de andere zijde gekomen zijn, Aan de bevoegdheid van den opfteller valt niet te twijfelen, en de als Bijlagen medegedeelde ftaats- ftukken zijn niet alleen hoogstbelangrijk, maar ten deele al- mede aan het publiek niet — althans in hun geheel — bekend. Den geheelen inhoud kunnen wij niet opgeven, maar be- palen ons bij hetgeen DE LOS vALLES zegt van den oor- fprong der zaak, waarover wij daarom dan ook iets uitvoe- riger zijn kunnen, | Mag men den Schrijver gelooven , dan ligt de grond der rampen , die ten gevolge der veranderde erfopvolging Spanje teisteren, dn naijver en vijandfchap der Napelfche en Portu- gefche Prinfesfen aan bet Hof van Madrid, De eerften — ‚ wij revenferen niet, maar refereren alleen — behoorden tot de partij der omwentelingsgezinden, welke Don CARLOS, den vriend der Geestelijkheid en van het abfolwtisme, het kostte wat het wilde, van den troon wilde verwijderen. Daartoe moest het vierde huwelijk van FERDINAND VII met MARIA CHRISTINA van Napels trekken. De Salifche wet moest verder afgefchaft worden. In 1713 was door Ko- ning PHILIPS V, ten gevolge eener wet, door de alge- meene Cortes des rijks, tot de regeling der erfopvolging bij- eengekomen, bekrachtigd, vastgefteld: „ dat de Prinfen , „ afftammelingen van pHuIiLIPPUS V, in welken graad het 572 DE LOS VALLES „ook zijn mogt, den troon zonden beklimmên, zelfs vóór „ de dochters des regerenden Konings.” Zoodra de zwan- gerheid der Koningin bekend werd, bewoog de revolutio- naire partij den Koning, de Expediente der Cortes van 1789 weder in zwang te brengen. „ Het was op verlangen van KAREL IV, dat de Cortes, in 1789 bijeengeroepen, om over eenige financieele wetten te ftemmen, tegen het einde der maand September eene-petitie inleverden, om de affchafling der Salifche wet te vragen, De afgevaardigden der Provinciën, welke in dit opzigt geene lastgeving hadden, bepaalden zich, volgens gewoonte, tot de voorbehouding om het voorftel aan hunne Committenten mede te deelen ; maar het is algemeen bekend, dat deze mededeeling geen plaats had, Koning FERDINAND noch de Cortes kon- den, in geval Koningin MARIA CHRISTINA van eene dochter beviel, den Jnufant Don CARLOS van zijn regt berooven: want het eenmaal verkregen regt duurt zoolang als de zaak, waarop het zich uitoefent, en geene wette- lijke magt kan het dengenen benemen, die er mede be- kleed is, tenzij hij zich hetzelve door zijn gedrag onwaar- dig gemaakt hebbe, Al hadden derhalve de in 1789 wet- tiglijk zamengeroepen Cortes toegeftemd, om van de vast- geftelde troonsopvolging af te wijken, dan zoude die af- wijking nog geene inbreuk hebben kunnen maken op de regten der Prinfen, welke vroeger geboren waren, want geene wet kan ooit eene terugwerkende kracht hebben. De Znfant Don CARLOS was in 1788 geboren, en de Cortes van 1789 konden hem in geen geval van zijn regt berooven, dat hij, na den dood van zijn’ oudften broeder, Koning FERDINAND, zonder mannelijke erfgenamen na te laten, op den troon had. De Liberalen lieten zich echter door de redenen van zedelijkheid en regtvaardigheid „ geenszins terughouden,” Bladz. 5, 6. De Expediente werd den 29 Maart 1830 te Madrid uitge- vaardigd. „ De Infant Don CARLOS protesteerde destijds „ piet, want hij wilde het onbetwistbaar regt, dat de Sa/i- „fche wet, welke federt 1713 ‘in Spanje beftond, hem op „ de kroon gaf, ingeval de Koning, zijn broeder, zonder „ mannelijke erven kwam te overlijden, door zulk eene daad „niet in twijfel ftellen; maar hij hield zich voor, dat regt „te laten gelden, wauneer de tijd daar mogt zijn , dat de NEE ED EE EE yyy yy ys yy yyy yyy yyy yay EPISODEN VAN KAREL V. ` 573 „ nieuwe wet ten uitvoer konde gelegd worden.” Bladz. 11. Naar onze meening (om dit in het voorbijgaan te zeggen) had Don CARLOS met zulk een protest moeten beginnen. Men bewoog FERDINAND, na Zijne aanvankelijke herftel- ling, in 1832, met Don CARLOS te doen onderhandelen. Vergeefs. Deze wilde noch bewiligen in den voorflag, om Raad der Koningin, gedurende ’s Konings ziekte, te wor- den, noch het plan goedkeuren, om gezamenlijk met de Ko- ningin deel te nemen aan het Hoofdbeftuur, en zijnen zoon met de Jnfante ISABELLA te doen huwen. Het laatfte hadde misfchien veel bloed en onrust voorgekomen. De Koning vroeg den Graaf van Alcudia, die met deze zending bij Don CARLOS belast was geweest, wat nu te doen? Deze ftelde: de herftelling der Sa/ifche wet voor. FERDI- NAND bewilligde, en fchreef: „ Daar ík wensch, aan mijn „ volk een nieuw bewijs te geven der liefde, welke ik het toedraag , heb ik noodig geacht, af te zien van de tweede wet, titel 15, tweede partida, betreffende de erfopvolging van den troon, en van alle claufu/en van mijn testament, welke ftrijdig mogten zijn met dit mijn laatfte befluit. Ik „ beveel, dat dit mijn decreet, tot na mijnen dood, op het „ Ministerie van Justitie zal nedergelegd worden. Gijlieden „ houdt het voor gezegd, en waakt over de uitvoering.” 3 3 3 3 „ Ik, de Koning.” De Infante LOUISA CHARLOTTA bewerkte andermaal eene herroeping, Aan kuiperijen ontbrak het niet. Maar de Koning was ook toen een ftervend mensch , „ zonder kracht „ Of wil: hij miste het gebruik zijner verftandelijke vermo. „ gens geheel, en werd blindelings door zijne vrouw en „ fchoonzuster beftuurd: hij gaf zijne toeftemming geheel » werktuigelijk tot alles, wat men van hem vorderde , in de „ hoop van hierdoor eenige rust te zullen kunnen genieten,” Men dichtte de oproerige bewegingen, die in onderfcheidene gedeelten van het Koningrijk plaats hadden, aan Dor- CA R- LOs toe, Deze week naar Portugal. Maar wij kunnen op dezen voet niet voortgaan, Het werk loopt tot den dood van zZUMALACARREGUY, wiens fac- fimile en portret, benevens de afbeelding van Don CARLOS en den Schrijver, het boek verfiert. Dertig Bijlagen , meest , gelijk wij zeiden, ftaatsftukken, befluiten hetzelve, Zonder 574 DE LOS VALLES, EPISODEN VAN KAREL V. ons — wat hier ook niet te pas komt — uit te laten over onze ftaatkundige gevoelens ten aanzien der Spaanfche zaken, bevelen wij de lezing van dit onderhoudend gefchreven , goed vertaald en fraai uitgevoerd gefchrift aan allen, die van den oorfprong en de eerfte gefchiedenis des Spaanf/chen burgeroor- logs kennis verlangen, Dat de rampen van dart rijk fpoedig een einde nemen, is de wensch van Rec, en zeker van elk, die het bloed betreurt, dat daar vergoten wordt, om ftaat- kundige ftelfels, die reeds te lang, Europa beroeren. Van Spanje was waar het Spaanfche {preekwoord : A Rey muerto, Reyno rebuelto. Door nv yceENs vertaald: De Koningh dood, Het rijk in nood, Ach! die rampzalige burgertwisten! Wat hebben zij ook ons Vaderland al leeds gebrouwen! De God «des vredes geve aan het fel geteisterd Spanje vrede, en eene goede, menfche- lijke, zachte regering, zij moge dan van CARLOS of van CHRISTINA uitgaan! Tijdfchrift voor Munt. en Penningkunde, uitgegeven door Pe Os VAN DER CHS. Fide Stuk. Te Leiden, bij j. C. Cijfveer. 1836. Zn gr. 8yo. 589—732 B1. f 2: 10. Die fuk is van bet belangrijke tijdfchrift des Heeren yan DER CHIS geenszins een der minften. Behalve het vervolg der Verhandeling van ECKHEL over de oude munten, en wel bepaaldelijk over die der Romeinfche Keizers van ANTO- NINUS PIUS COL CARACALLA, waarin tevens eene korte karakterfchets dier Vorften voorkomt, en het ontwerp tot eene beredeneerde naamlijst der Nederlandfche munten en penningen uit van MIERIS, VAN LOON, ENZ. door G. VAN ORDEN , is dit tuk wezenlijk verfierd door eene Voorlezing van onzen beroemden Hoogleeraar HERINGA, over de Gods» dienfligheid der Nederlanders, bij de grondvesting van hun Gemeenebest , blijkbaar uit hunne Gedenkpenningen, Uitmun- P. O. VAN DER CHIJS ; TIJDSCHRIFT, 575 tend heeft de Hoogeerw. Schrijver daarin her karakter onzer Natie ontwikkeld uiet den geest, die in hare gedenkpenningen gedurende den Spaanfchen oorlog doorftraalt. Het is ver- trouwen op God , erkentenis van de menigvuldige blijken van redding en hulp, die Hij haar, ook in de hagchelijkfte oogen- ` blikken, zoo menigmaal deed ondervinden, hoop op redding in nieuwe gevaren, en bede om. hulp, wanneer alles verloren fcheen. Dit kinderlijke, hartelijke toevlugtnemen tot Hem, wiens hand de Republiek zoo blijkbaar gefticht en tegen eenen overmagtigen vijand befchermd had, wordt ineen aantal voor= beelden van geflagene gedenkpenningen en noodmunten aan- getoond. Het verwondert ons flechts, dat de Hoogleeraar ‘geen ênkel voorbeeld wit den bangen tijd tusfchen 1672 en 1674 heeft aangehaald, Hooren wij zijn voortreffelijk flot: „ Onze Vaderen, getrouw aan deze grondbeginfelen, zijn „ henengegaan , zoo wij hopen, naar eene betere Maatfchappij, „ Zij, hunne kinderen, hunne kiìndskinderen, in meer dan „ één geflacht, beftaan niet meer, Het land onzer woning is „ hier uitgebreid, dáár ingekort. Hunne ftichtingen zijn door „ andere vervangen, De ftaatsvorm ligt verbroken, welken „ zij verkozen, en eene nieuwe is, na vele lotwisfelingen , in „ deszelfs plaats gefteld. De betrekkingen op naburige Sta- „ ten zijn veranderd, Maar cop is dezelfde. De Waarheid » is onveranderlijk, De Godsdienst is een onwrikbaar fteun. „ fel van elken Staat, De Deugd houdt eeuwig hare waardij. „ Het Woord des Heeren blijft in eeuwigheid. En wij, wat „ dan ook, in vrede of oorlog, de wil des Allerhoogften over „ons zij, zullen, bij getrouwheid aan de Godsdienftigheid „ onzer Voorvaderen, ondervinden , dat zij de belofte van het „ tegenwoordige en van hect toekomende leven heeft.” Daar- op volgen Gefchied- en penningkundige aanmerkingen, naar aanleiding van eenige hier te lande gevondene munten, door S. He VAN DER NOORDAA, te Dordrecht. Hier vinden wij alléén eene wat uitvoerige befchrijving van een gouden . muntje, in 1826 nabij Arkel gevonden, zijnde het borstbeeld van eenen Frankifchen Koning uit den eerffen tam, en het omfchrift Mafilia civitas (Marfeille). Hierover wordt zeer veel gezegd; zoo als, hoe de Frankifche Koningen aan hee muntregt kwamen, hoe er te Marfeille , in plaatsder gewone muntplaats Arles, geld kon geflagen worden enz., hetgeen wij kier moeten voorbijgaan. Wij hebben daarin eene fchran. % 576 Pe O. VAN DER CHIJS, TIJDSCHRIFT. dere opmerking gevonden, dat namelijk de denariën der Ro- meinen, die bij de Franken faigae genoemd werden, mis- fchien de denarii ferrati, de op den rand als eene zaag uit- getande denariën der Romeinfche Republiek zijn, welke, volgens TACITUS, bij de oude Germanen zeer gewild wa- ren. Dit faiga is dan flechts eene Oud-Duitfche vertaling van het Latijnfche ferratus of ferra (gezaagd, zaag). Eene twee. de opmerking is, dat federt vALENTINIAAN het goud en zilver ongemunt in de Keizerlijke fchatkist bewaard is; iets, hetwelk door de Frankifche Koningen en bijzondere per- fonen tot in de veertiende Eeuw werd nagevolgd: men muntte flechts het noodige geld tot den dagelijkfchen omzet, en woog de grootere fommen toe in ongemunt goud, zilver en koper. Een zilveren folidus (fol) had 12 denariën of penningen. Wij vinden vervolgens iets over ALBERT DURER en zijne ge- denkpenningen van MARIA van Engeland en ERASMUS, door G, VAN ORDEN, en over de gewaande noodmunt van Groningen in 1591, die dezelfde Schrijver voor een prefentie- loodje houdt; een levensberigt van vAN DER KELLEN, en verfchillende berigten, onder anderen van het vinden van eenen pot met 2740 zilveren munten in Oostpruisfen , uit de tijden der Grootmeesters, van 1251 tot 1422; het plan eener Gefchiedenis van Frankrijk in brons, opklimmende van KA- REL X Zof PHARAMOND3 gedenkpenningen op het Geneef- fehe Hervormingsfeest en op CALVIjN, en eene regtmatige befpotting der nieuwe Belgifche muncftempels, die den leeuw omgekeerd. (en dus op de vlugt) voorftellen, die onze zin- ee Eendragt maakt Magt, geftolen en flechts vertaald ebben, en die, daar zij toch de pijlen weglaten, zoodat de geheele zinfpreuk geen’ zin heeft, die fpreuk aldus moesten veranderen: de omgekeerde Leeuw maakt de Magt uit ; voorts het befluit der Belgen, om de centen in centimes te herfmel- ten, De Redacteur heeft blijkbaar vele moeite ook aan dit Stuk befteed. Wij hopen, dat een geëvenredigd debiet hem daar- voor zal fchadeloos ftellen, De Spraakkunst der Spraakkunften, of algemeen Leerftelfel > voor de grondige en volledige kennis der Europefche Talen. (fte Deel: Franfche Taal.) Door G. j. DEKKER, voor- malig Taalonderwijzer te Parijs. Te Amfterdam, bij de « C» Je DEKKER, DE SPRAAKKUNST DER SPRAAKKUNSTEN. 577 Erven Wed, F. G. Onder de Linden. 1836, (Gedrukt voor rekening van den Schrij iici In gr. 8yo, XIX, 516 en 37 bl. f 5-50. De Spraakkunst dèr Spraakkunflen! In welken zin moet dit verftaan worden? in een’ Westerfchen, of in een’ Oos- terfchen zin? In een’ Westerfchen zin zou het, hoewel de fpreekwijze minder gewoon is, kunnen beteekenen eene Spraak- - kunst, welke een verflag geeft van alle Spraakkunften , en dus zoo veel als eene gefchiedenis van alle fpraakkunftige methoden; maar deze wordt in dit boek niet gevonden: of wel eene aanwijzing van die algemeene fpraakkundige grond- beginfelen, welke op alle, ten minfte op de meest bekende en befchaafde talen toepasfelijk zijn, en waar de bijzon. dere, die aan elke taal op haarzelve eigen zijn, als wijzi- gingen bijkomen; en dit zou men, naar de uitlegging, die er op den titel aan gegeven wordt, wel kunnen denken de. meening te zijn, algemeen Leerftelfel voor de grondige en volledige kennis der Europefche Talen; doch ook een zoodanig wordt in dit boek niet gevonden, Misfchien moet het dan in eenen Oosterfchen zin genomen worden, gelijk b.v. ijde/= heid der ijdelheden, dat is, naar een Orientalismus, die te- gen ons taaleigen behouden is, de grooëffe ijdelheid; dus ook Spraakkunst der Spraakkunften ‚-de allergrootfte of allervoor- treffelijkfte Spraakkunst. Misfchien meent men, dat het on- gerijmd is te denken, dat een Schrijver zulk eenen titel in ‚ dezen zin aan zijn werk zou geven: maar. waarom niet? Wanneer men niet alleen zeggen kan, „gwen Hollande ii „ meziste point de Grammaire Frangaife théorique et prati- „ que telle qu'il convient pour étudier cette langue avec fuc- » cès” (Avant-propos, p. V); maar ook, in gevoel van ei- gene waarde, deze taal kan voeren (bl, XVI): „ Ik durf „ mij vleijen met het denkbeeld althans, dat ik de vóór mij „ vervaardigde leerboeken heb overtroffen, en van daar uit- „ gaande heb ik niet gefchroomd aan het hoofd van mijn „ werk te plaatfen: Spraakkunst der Spraakkunffen „” — waar- em zou men zich dan van zulken titel niet bedienen? en wat zou den Lezer verhinderen, denzelven in den Ooster- fchen zin te nemen, en hierbij te vergelijken gdelheid der ijdelheden ? Over gemelde Voorrede kan Rec. zich hier niet breed BOEKBESCH. 1836, No. 13. Oo 578 sn G. J DEKKER uitlaten, waarin hij voor het overige hler eti daat goede op- merkingen gevonden heeft, zoo als b, v. bl. XIV, waar de Schrijver „de wijze van door middel van fout-opftellen ce „ Onderwijzen” verwerpt. Volkomen is Rec. het hiermede eens, en meent er te mogen bijvoegen, dat, wat men hier- door aan de wetenfchappelijke zijde meent te winnen, ge- vaar doet loopen van verlies aan de zedelijke, ja zelfs aan de verftandelijke zijde; gevaar namelijk van de jonge lieden tot fcherp turende beoordeelaars van eens anders gebreken, tot wijsneuzige betweters en ongeroepene criticasters te ma- ken ; zij hebben waarlijk eigene fouten en gebreken genoeg, waarop men hen, niet op den trotfchen toon van pedaste fchoolvosferij, maar mét verftand , nederigheid en zachtmoe- digheid, opmerkzaam te maken heeft, zoodat zij de fouten niet bij anderen behoeven te gaan zoeken. — Minder vol. komen is Rec. het met den: Schrijver eens, wanneer hij bl, XI „de redenen’ opgeeft; „ die hem. bewogen hebben, om » in- die werk de regetén’ voor de uitfpraak achterwege te „ laten,” Rec, gelooft wel, dát zij gebrekkig en zonder de levende ftem niet voldoendé zijn; maar oordeelt nogtans, dat er zoodanige kuhnen gegeven worden, die even min ge- heel onnut zijn als die, welke in deze Spraakkunst zelve, bl, 395 e. v;i, over de. uiëfpraak der letters gegeven wor- den, — De woorden wervolkoming voor volinaking, t. a. p. en elders, en aanzigt voor aanzien of voorkomen , fchijnen Germanismen té zijn: het eerfte zou eigenlijk vervolkomening (Hoogd. verwolkomming) moeten zijn; maat de analogie on- zer taal fchijnt zulk. eene afleiding en zamenftelling niet toé té laten. Me Wat nu den inhoud dezes boeks aangaat, het bevar eerfte. lijk, bl. 1186, Opflellen ter vertaling; en wel eerst uit het Hollandsch. in het Fransch, waarin de méthode inter. linéaire gevolgd is, met gedurige verwijzingen door letters en nommers op de regels, die in een later gedeelte des boeks’te vinden zijn; hetwelk Rec, zeer vermoeijend voor ‚ komt, en gefchikt om de leerlingen in de war te brengen, die daarenboven nóg geen kennis -hebben van verfcheidene dingen, die in de Spraakkunst zelve eerst moeten aangeleerd wórden , én dus de bedoeling dier Opftellen niet vertaan, — Waarom niet liever elke, of nog beter eenige bij-elkander behoorende grammaticale regels eérse duidelijk- voorgefteld , ebs DE SPRAAKKUNST DER SPRAAKKUNSTEN, 579 en dan door daartoe betrekkelijke vertalingsopftellen opge- helderd, en de nog onbekende woorden en fpreekwijzen met nommers er onder gezet? — Hierop volgen Exercices pour traduire du Français en Hollandais, waarin bovengemelde méthode niet gebruikt, maar achteraan (wederom vrij lastig) eene vertaling van de moeijelijkfte uitdrukkingen, en eene alphabetifche lijst van de moeijelijkfte woorden, die in de Exercices voorkomen, gegeven wordt. Omgekeerd volgen desgelijks Oefeningen om van het Hollandsch in het Fransch te vertalen, of toepasfing van het oplosfende en tusfchenrege- lige flelfel: waar echter deze laatfte is, blijkt niet, daar er alleen bij verfcheidene woorden en fpreekwijzen nommers ftaan, waarvoor men de Franfche woorden een dertig blad- zijden later vinden kan, Het tweede voorname deel dezes werks is eene meer of min letterlijke vertaling der Grammgiré van NOËL en CHAP- SAL," met eenige bijvoëgfelen tot gemakkelijker beoefening. 