Beproefde middelen en ernstige raadgevingen voor allen, die hunne oogen, tot in eene hoogen ouderdom, gezond bewaren of het verzwakte gezigt weer versterken willen; mitsgaders een voorshift, hoe men zich, bij plotslinge toevallen aan de oogen ... zelf helpen kan ...
27 22 /® ACCESSION NUMBER PRESS MARK Digitized by the Internet Archive in 2016 https://archive.org/details/b22038255. FR dx 4. “ 2 4 ® a % Pr i Pi RR 75 A a u 77 -4 wor BEPROEFDE MIDDELEN EN ERNSTIGE RAADGEVIN« GEN VOOR ALLEN, DIE HUNNE OOGEN, TOT IN EENEN HOOGEN OUDERDOM ,;, GEZOND BEWAREN OF HET VERZWAKTE GEZIGT WEER VERSTERKEN WILLEN) „ MITSGADERS EEN VOORSCHRIF® HOE MEN ZICH, BIJ PLOTSLINGE TOEVALLEN AAN DE OOGEN, DIE GEENE MEDICINALE OF CHIRUR- GICALE KUNDIGHEDEN VEREISCHEN , ZELE HELPEN KAN, EN HOE MEN DE OOGEN, BI] EN NA DE KINDERPOKKEN, BE= HANDELEN MOET, NAAR HET HOOGDUITSCH VAN GEORG JOSEPH BEER, MED. DOCTOR EN BEEEDIGD OO0OGARTS AAN DE UNIVERSITEIT TE WEENEN MET EENE VERKLARENDE PLAAT EN S EEE Te IN DEN HAAGE, B1J f. & LEEUWESTIN Op hei Spui, Wijk Q, Nr, 117: VOORBERICHT : Sea BUY ıE BR, CHien onzer uitwendige zinnen ver- fchaft ons een zoo afwisfelend en duur- zaam vermaak, als het gezig. Na eene ganfche reeks van jaren herinneren wij ons nog met de levendigfte vreugd, eene fraaije landftreek, een uitmuntend fchil- derij, in wier befchouwing wij uren, ja dagen lang, ons genoegen vonden. — Ie- der oogenblik verfchaft ons het oog nieu- we vreugd, terwijl de overige zintuigen den feeds naar genot hakenden mensch, zulk een vermaak flechts fpaarzaam en vlugtig toedienen. — Hoe fpoedig, bij voorbeeld, is niet de herinnering aan een es fchoon vı VOORBERICHT fchoon concert uitgewischt, ook dan, wanneer wij. hetzelve met het oor eens kenners en met het innigfte genoegen aanhoorden, Vergeefs pogen wij het een- ftemmig en welluidend geheel ‚met alle de ftreelende gewaarwordingen, die het in ons verwekte, in ons geheugen_te her- roepen, offchoon het, in den oogenblik, toen wij het hoorden, ons in verrukking geheel wegfleepte; — een voorwerp ech- ter, dat wii gezien hebben, herinneren wij ons, in alle deszelfs bijzonderheden, zoo bepaald, dat wij zelfs in faat ziin, zoo wij ons anders van den fchat der taal wel weten te bedienen, om alles, wat ons, in het befchouwen daar van, ftreel- de, met het levendigfte gevoel en even ‚ als zagen wij het nog tegenwoordig voor ons, af te malen. En VAN DEN SCHRIJVER. vıı En evenwel verwaarloozen wij Zoo vaak ons gezigt; evenwel beftormen wij dit zintuig dikwerf met eene zoo ftrafbare ligtzinnigheid, dat men zich waarlijk ver- wonderen moet, dat er, met deze han» delwijs vergeleken, zoo weinig blinden gevonden worden. Maar hoe zou men ook, in eenen ge- zonden ftaat, op eene doelmatige behan- deling der oogen bedacht zijn, daar men dit teeder zintuig, zelfs wanneer het on- gefteld is, zonder eenige bedenking, aan ieder oud wijf, aan elken landlooper prijs geeft? Veelligt gelukt het mij, door middel van het tegenwoordig gefchrift, mijnen medeburgers de zorg voor een deel huns “4 lig- 1) vıı VOORBERICHT ligchaams , van welks gezondheid hun ‚grootfte geluk afhangt, wat meer op het hart te drukken, dan tot hier toe plaats vond. En waarlijk het is daar toe hoog | tijd; want immers moet het eenen iede- ren in het oog loopen, hoe zeer men, federt eenige jaren, over het algemeen, aan het gezigt begint te lijden, Ontelbare reizen vroegen mij, federt, de vijftien jaren, dat ik hier (te Wee- nen ) als oogarts het vertrouwen van het publiek geniet, menfchen, gewoon, om, over hun ligchaam na-te denken: Hoe kan men ioch zijne oogen gezond bewaren? Hoe moet men ze behandelen, wanneer 26 reeds verzwakti zijn? en hoe kan men, bij ploislinge toeyalien, die geen eigenlijke me- dicinale en chirurgicale kundigheden ver- ee VAN DEN SCHRIJVER, ıx eifchen, op plaatfen, waar men geen hulp van eenen geneesheer bekomen kan, zich zelf helpen ? Wie anders kan en moet deze voor elk zoo belangrijke vragen beandwoorden, dan een geoefend oogarts , wiens pligt het is, niet alleen om zijne zieke mede- burgers te genezen, maar ook om voor het behoud hunner gezondheid- zorg te dragen? Maar zekerlijk wordt er cene langdurige en veelvuldige ervarenis ver- eischt, zal dit andwoord bepaald en ge- ‚heel doeltreffend zijn. Men zal zich daarom, denk ik, ook niet verwonderen, dat ik mijn antwoord, het welk zoo dik- werf en Zoo dringend van mij ge&ischt. werd, tot hier toe verfchoof ; mijne prak- tijk toch alleen kon mij de gelegenheid s x VEels x VOORBERICHT verfchaffen, om uit cen verbazend aan- tal van oogziekten, die ik, bij lieden van allerlei rang, behandelen moest,, ge- wigtige gevolgen, ten aanzien van het bewaren van gezonde en de zorg voor zwakke oogen, te trekken. Ik zal, in dit gefchrift, de menfchen in het algemeen en in het bijzonder op alle die groote en kleine misbruiken po- gen opmerkzaam te maken, waar aan men zich van DEN SCHRIJVER. xr zich, ten aanzien van de zorg voor de osgen, nog geftadig fchuldig maakt; — ik zal hen eenen veiligen weg pogen te banen, om zich, dien bewandelende, in eenen hoegen ouderdom zelfs, in het gebruik van hun gezigt te kunnen ver- heugen; — ik zal er zorgvuldig op b« dacht zijn, omaan iedere klasfe van men- fchen, de noodige regelen voor de be- waring hunner oogen, duidlijk voor te dragen; — en ik zal mij oneindig be- loond rekenen, wanneer ik zie, dat men alom de voorflagen, die ik tot, heil mij- ner medeburgers doe, en welken 200 ligt op te volgen zijn, ‚algemeen ter harte neemt ; want waarlijk het is voor: den arts, wiens hart nog eenige menfchenlief- de ontwaart, de grievendfte gewaarwor- ding, wanneer hij bijna daaglijks ouge- luk- xıı VOORBERICHT axz lukkigen zonder hulp, ja zonder de min- fte hoop zelfs , dat hunne ellende eenig- zins verminderen zal , afwijzen moet, van welken toch zeer velen, zoo zij flechts eenigermate voor hun gezigt zorge had- den gedragen, hadden kunnen behouden worden, WEENEN den 25. November 1799. IN- 1 Ri RR U D \ IEERSTE AFDEELING. HOE MEN ZIJNE OOGEN GOED EN GE- ZOND KAN BEWAREN. EERSTE HOOFDSTUR. Bladz Gedurige en daaglijkfchezorg voor de Oogen wanneer 2ij goed en gezond zijn. a. Des morgens vroeg bij het oniwaken _. wo b. Bij dag, buiten denarbeid . . . 18 c. Das avonds en bij nacht . a TWEEDE HOOFDSTUR. Doelmatig gebruik der Oogen, in het al- BEMEEN. . . . . 8 39 _DERDE HOOFDSTUK. Verftandig gebruik der Oogen, in beirek- king to8 verfchillenden ouderdom. . . 65 7 ” in NIER- ‘: xıv IN ® op Bladz. VIERDE HOOFDSTUR. Regelen voor het gebruik der Oogen ten aan- zienvyan dentijd. . . ee VIJFDE HOOFDSTUR. Zorg voor de Oogen bij verfchillende foorten van arbeid f F R ; ...9% ZESDE HOOFDSTUR. Uirfpanning voor de Oogen na onyermijd- lijke infpanning 2 i n . 104 ZEVENDE HOOFDSTUKR. Regelen voor zulke ongelukkigen, die een ' Oog verloren hebben 5 i ee! TWEEDE AFDEELING. HOE MEN ZWAKKE OOGEN BEHAN*- DELEN MOET. E 3 o « EERSTE HOOFDSTUR, Gefladige zorg voor zwakke Oogen 2 : 117 TWEEDE HOOFDSTUK. Doelmatig. gebruik van zwakke Oogen in het algemeen en bijzondker x 2 + 125 Fi NG Bo & Wi x xY Bladz, DERDE HOOFDSTUK. Goede keus van arbeid voor zwakkeOogen „. 128 VIERDE HOOFDSTUR. Verftandige keus van uit/panning voor de dezelven . . : ; “39% VIJFDE HOOFDSTUK. B:handeling vankort-enverzigtige Oogen . 133 „ESEE HOOFDSTUR. Behandeling var de Oogen na zware ziekten 139 ‘ DERDE AFDEELING, HOE MEN DE OOGEN BEHANDELEN MOET BIT PLOTS4 LINGE TOEVALLEN DIE GEENE EIGENLIJKE ME- DICINALE’ OF CHIRURGICÄLE KUNDIGHE- DEN VEREISCHEN. EERSTE HOOFDSTUK Over het wegnemen van vreemde ligchamen , die tusfchen den Oogappel en de Oogleden snyallen a > . 0» Ad TWER kyı IT NIMM OU" Di | Bladz. TWEEDE HOOFDSTUKR. Behandeling der Oogen, wanneer deze of gene Infeöien dezelven geftoken.hebben . 149 DERDE HOOFDSTUK. Behandeling der Oogen, wanneer zij, na kweifingen in den omitrek derzelven, met bloed ondergeloopen zijn ME VIERDE HOOFDSTUR. Behandeling der Oogen, na cene plotslinge verkoeling van het yan zweei druipend dangerigt ; . ; ‘ . . 152 VIIFDE HOOFDSTUR. Zn; Behandeling der Oogen bij en gedurende de Kinderpokken re PLN. Be ’ De Plaat te plaatfen tegen over Bladz. 58. E RER- ERSTE AFDEELING, HOE MEN ZIINE O0GEN GOED EN GE# ZOND KAN BEWAREN FERSTE HOOFDSTUR:; Over de gedurige en daaglijkfehe zor.g voor de Oogen, wanneer 2ij goed en Abzond an a. Behandeling der Oogen des morgens vroag bij het ontwaken: Teser zoekt gemeenlijk den äfgelegerifteh höck in ziine woning op, om den nacht gerust door te brengen; van daar, dat ook de meeste flaap- kamers zeer duister ziin; — dan ook hier mede denken velen, nog niet alles gedaan te hebben, want de venfters moeten nog met blinden of lui- ii de bedden met gordijnen voorzien zijn, op das dat vooral geen geluid,geen enkele lichtftraal hen in hunnen verkwiklijken flaap ftore, — Mijne borst wordt beklemd, wanneer ik in de verftikkende fucht van zulk een flaapvertrek treed; en zou- den dit niet reeds alle artfen, alle menfchen heb- ‚ben opgemerkt? — Hoe kan men in zulk eenen dampkring gezond blijven? Hoe kunnen dan de oogen, bij zulke menfchen vooral, die dit zin- tuig bij dag zeer infpannen moeten, bevrijd blij- ven van nadeelige toevallen? Van daar juist ko- men ongetwijfeld, mede de bleeke levenlooze aangezigten onzer «Stadbewoners, die, tegen het gelaat der gezonde landlieden affteken, ge- lijjk een .gedoodverwd beeld, tegen een opge- kleurd en voleindigd fchilderij. Dan niet alleen dit, dat men zich bij nacht als in eene gevangenis opfluit, maar vooral de plots- linge overgang uit die donkere hoeken in de hels dere vertrekken onzer woning, is voor het 00g zoo nadeelig, dat zelfs eene gewoönte van vele jaren lang de heillooze gevolgen van zulk eene handelwijs niet verhoeden kan. — Zekerlijk zal men niet altijd terftond in de eerfte dagen,, wan- neer men zich aan zulk eene roekloosheid over- geeft, ı zwakheid of andere fehadelijke toevallen. aan zijne oogen befpeuren, zoo men anders vol- komen gezond was; de naweeen echter blijven daarom niet achter wege; zij verfchijnen bij den eenen flechts vroeger en bij den anderen latery en en zect dikwerf, als ik door lieden geraadpleegd werd, die nog op verre na den ouderdom. niet bereikt hadden, dat zij eene verzwakking van het gezigt befpeuren moesten; bleek het mij maar al te duidlijk, dac de ftraks gemelde kwade gewoon-+ te de ceenigfte oorzaak van de zwakheid hunner vogen wası ‚De ecıfte regel dus, die men, bij zijne daag> hikfche zorg voor de oogen, wanneer zij nog &oed en gezond zijn; heeft in acht te nemen, is de ren .. Men ttelle dezelven, bij zijn oflintiketie nimmer plotsling aan een zeer fterk liches bloot: Om inmiddels dezen raad, in deszelfs gehees len omvang, te kunnen opvolgen, wordt nood- zaaklijk feel dat men het flaapvertrek nooit te duister make, De glazen moeten enkel var groene gordijnen voorzien zijn, die des morgens niet eer geopend worden, alvorens men ten min® fte eenige minuten is wakker geweest, op dat de oogen, nu reeds door dit gematigde licht voor= bereid; niet zoo gevoelig door het heldere dag- licht aangedaan worden; Maar op dat ook het licht, dat door de goi« dünen valt, de oogen van sie flapenden niet te gevoclig aandoe, moet meh pogen, cene kamer tor Ziju flaapvertrek te bekomen, wier venfters hiet tegen het oosten gerigt zijn. fa: er A: Zes \ Zekerlijk zal menig een onder inijne lezers mi hier toeroepen: was men maar altijd in ftaat, om zijne flaapkamer zoo te kiezen, als men wilde! dan ik andwoord den zoodanigen: gij kunt ten minfte altijd uw bed in diervoege plaatfen,„ dat het daglicht u niet vlak in de oogen ftraalt, maar van achteren over uw hoofd invalt, zoo gij an- ders de gezondheid uwer oogen niet aan eene eigenzinnige plaatfing uwer meubelen opoffereri wilt, —— Misfchien zullen eenigen denken, dat ik, hier te vecl gezegd heb; — velen zullen er aan twijfelen, dat er menfehen zijn kunnen, die liever hun goed gezigt opofferen, dan eene klee- derkas aan een oord te ftellen, waar zij, huns bedunkens, niet past; maar ik moet het helaas! luide'zeggen, dat mij, in mijne praktijk, meer- malen zulke eigenzinnige menfchen echter zijn voorgekomen, die niet naar mijnen goeden raad Iuisteren wilden, en daar van maar al te laat be- rouw hadden. Bevindt men zich echter, ondanks zich zelven, in de treurige noodzaaklijkheid, omineen vertrek re moeten flapen, welks venfterramen tegen het oosten geplaatst zijn; zoo kan men toch het licht, door gordijnen, die wat digter zijn, en, is dit nog niet toereikend, door eenen eenvoudigen fcherm, nabij het bed aam het hoofdeinde ge- plaatst, in diervoege matigen, dat de oogen van den ontwakenden nooit hevig aangedaan wor- den. | Dat men zelfs op reizen dien regel niet uit het 00g verliezen moet, mag de volgende gefchiede- nis bewijzen. — Voor vijf jaren kwam hier, des avonds laat, een jong en volmaakt gezond reizi- ger in eene herberg aan. — De zonneftralen, die van den eenen zijdmuur en den vloer juist in zij- ne oogen terug kaatften, wekten hem, des mor- gens, op de onaangenaamfte wijze, uit den flaap; hij trok terftond de glasgordijnen, die bij onge- luk boven dien nog wit waren, toe, en fluimer- de op nieuw in; welhaast echter werd hij, nog onzachter dan voorheen, door de zonneftralen gewekt, die thands zelven, door de dunne gor- diinen, vlak op zijn gezigt vielen. Een vloed van tranen,, en eene lastige fpanning in de oogen, verzeld van eene matige roodheid, waren de on- middelbare gevolgen van dit toeval, die zeker | A3 niet niet lang van duur zouden geweest zijn, had zich de lijder, den volgenden morgen, niet op nieuw, aan denzelfden hevigen aanval van het zonnelicht blootgefteld, Hierom vond er ook, reeds den volgenden dag, eene ontfteking der oogen plaats, die, eenen geruimen tijd lang, alle middelen weerftond, en nooit volkomen kon verdreven worden, tot dat ik er eindelijk de ware rede van ontdekte, en de zieke dit vertrek 'geheel verliert; nogthands blecf hem eene aanmerklijke zwakte in de oogen bij, en eene zoo groote vatbaarheid van dezelven tot ontfteking, dat de jongeling, toen hij reeds genezen was, nog lang naderhand geen wind noch eenige verhitting van het lig- chaam verdragen kon, of hij had, eenige dagen ach:er een, roode en loopende oogen. Zulke voorbeelden kon ik, in grooten gerale, aanvoeren, en niet weinig menfchen, die jaren lang, enkel wit zoodanige oorzaken, veel aan hunne oogen lijden moesten, dankten mij hart lijk en doen het nog, daar ik ze, zonder eenig geneesmiddel , alleen hier door van hun lijden verloste, dat ik hen op de oorzaak van de zwak- te hunner oogen deed letten, en hen aanfpoorde, om dezelve uit den weg te ruimen (ae). | 7 Niet ' Ca) Ik kan bij deze gelegenheid niet voorbij, om van een vooröordeel te gewagen , dat mij reeds menig droevig oogen- Niet alleen ten aanzien van het licht, zondi- gen de menfchen gemeenlijk bij hun ontwaken, maar zij benadeelen hunne oogen ook hier door vooral, dat zij zich den flaap, als het ware, uit de oogen wrijven willen ; ja, dit is eene zoo zeer ingewortelde kwade gewoonte, dat ik vs ans oogenblik, in den loop van mijne praktijk, veroorzaakt heeft. — Men meent naamlijk, en dikwerf zelfs bij de zoo genoemde befchaafde klasfe van menfchen , dat een arıs, en vooral een oogarzs, als hij eens geroepen wordt, vol- ftrekt een of ander middel uit de Apotheek voorfchrijven moet; doet hij dit niet, dan houdt men zich aanftonds ge- regtigd, om te beweren, dat hij een weetnier is, of ten minfte geen kennis van de zlekte heeft, waarbij hij geroe- pen wordt. Deze zonderlinge wijze van befluiten, ten aan- zien der kunde van den oogarzs, is echter helaas van zul- ke rondreizende kwakzalvers herkomftig, die zich den on- verdienden naam van oogaris geven, en, zonder de minfte kennis, den armen blinden, bij welken zij geroepen wor- den, tot voordeel van hunne beurs, eene menigte ziekten, mitsgaders hunne kostbare atfenijen »„ weten aan te praten. — Het is daarom ook zekerlijk geen wonder, Zoo men zich van den waren en verflandigen oogarzs nog geen denkbeeld kan maken, die dikwijls, zonder al die zoogenaamde ge- neesmiddelen, enkel door het wegnemen der oorzaak en eene veritandige zorg voor de oogen, eene ziekte poogt te genezen en in de daad geneest; — want federt hoe lang is het dan wel, dat artfen en heelmeesters zich op het vak der oogziekten, dit zoo lang verwaarloosd gedeelte der beelkunde, kragtdadig hebben toegelegd ? Ay kans twijfel, of het mooglijk zij, die geheel en al uit te roeijen. Menfchen, die volmaakt gezond zijn, en, bij hun werk, hunne oogen niet 'veel behoeven te vergen, befpeuren, wel is waar, niet oogenblik- lijk eenig wezenlijk nadeel yan dit pnvoorzigtig, wrijven der oogen; maar des te zichtbaar zijn de nadeelige gevolgen van zulk eene handelwijs bij de a die bij dag hun gezigt zeer in- fpannen moeten. Men ziert fomtijds menfchen, die, hun ganfche leven door, roode, en gelijk men zich sh uitdrukt, loopende oogen hebben; men onderzoeke flechts de rede van dia verfchijnfel, en men zal zeker bevinden, dat, bij zeer velen, niets anders daar van de fchuld was, dan dat zij, bij hun ontwaken, de oogen fterk wreven, Hier uit leid ik nu den tweeden regel af. 2. Men wrijve, wanneer men ontwaakt zoo min als anders , de oogen vooral nooit fterk mer de handen, maar ftrijke, bijal- \ dien men eenige moeite, om de oopgle- den te openen, ontwaren mogt, de ran- den der oogleden flechts zeer zacht met zijn eigen fpeekfel. Vele yiefche vrouwtjes zullen hier, ik weet wel, de fchouders over mij ophalen en fpottend E. mij glimlachgen; ; maar zeker verandert deze glimlach wel haast in ernftige goedkeuring, wan- neer % neer men het heilzame van dezen regel flechts bij ondervinding wil leeren kennen, en beden- ken, dat het gezonde fpeekfel, welk met iedere beet, in den eerften oogenblik van het kaauwen, vermengd wordt, en zoo hoag naodzaaklijk ter {pijsvertering is, geen vocht zijn kan, tot een uitwerpfel beftemd, en ons, des morgens, veel dienftiger voor de aogen moer wezen, dan elk ander vocht, dattoch altijd als eene Adterogene of ongelijkfoortige, dat is, cene van het wezen onzes ligchaams geheel verfchillende ftof, is aan te merken. Ik kon insgelijks eene menigte voor: beelden van menfchen aanhalen, die ftaag bij hun ontwaken, veel moeite hadden, om hunne oogen te openen, en federt den tijd, dat zij, op mij- nen raad, alle dagen, des morgens, hunne 00g- leden zachtjes met hun fpeekfel beftreken, van deze moeilijkheid niets meer ontwaarden. leder opmerkzaam en verftandig oogarts zal mij, daar te boven, maeten toeftemmen , dat "het 00g zekerlijk zware kwetfingen, door fcherp fnijdende werktuigen veroorzaakt, -uitftaan kan, zonder dar er het gezigt door lijdt; maar dat ook, aan den anderen kant kleine, weinig beteekenen- de wonden zelfs, van eene kneuzing verzeld, veelal zeer gevaarlijk voor de oogen worden. — Dus zien wij immers bij voorbeeld, dat er bij de kunstbewerking, waar door her lies geligt Wordt, eene zeer groote opening in den oogap- Az pel a 1o nn pel wordt gemaakt, welke nogthands altijd, ja dikwerf zonder zelfs het geringfte lidreeken na te laten, toefluit, terwijl de oogen intusfchen nim- mer eene hevige drukking verdragen kunnen; om die rede zijn alle kwerfingen van het oog ten witerfte nadeelig, ja niet zelden van eene alge- heele verwoesting van dit zintuig verzeld, die de deelen van her oog fterk heen en weör trekken of fcheuren. Laat ik flechts een enkel treurig voorbeeld aanhalen, dat mijnen lezeren tot eene genoegzame waarfchuwing, in foortgelijke geval» len, verftrekken kan. | Ik werd, voor eenige jaren, bijeenen man ge- roepen, die altijd een uitnemend goed gezigt had gehad, maar nu, voor korten tijd, plotsling aan beide oogen fteke blind geworden was. Hij be- vond zich naamlijk in een gezelfchap van goede vrienden, toen er eensklaps iemand, zonder dat hij het zag, "binnen trad, van achteren op hem toefchoot, en‘zijne beide oogen met zijne han- den bedekte. Hij zou nu raden, wie dit was; maar, hoe het kwam, of hij zijnen naam niet zeggen konde of wilde, weet ik niet; genoeg, hij gaf zich, zonder een woord fprekens, alle moeite, om de vingers van den perfoon ‚die achter hem ftond, los te maken; de ander, daar tegen, drukte dezelven zoo veel te fterker aan, met dit gevolg, dat de man, toen hij eindelijk de oogen opende, aan beide zijne oogen blind was — [I was en bleef. Nergens evenwel was eenige kneu» zing te befpeuren. — Uit dit droevig voörval kan men opmaken, hoe zeer de oogen, bij eene ligte drukking zelfs, lijden moeten. Bij deze meer of minder gevaarlijke toevallen gebeurt het ook niet zelden, dat zich, wanneer men de oogen dikwijls en fterk wrijft, ongemerkt een der hairtjes, die zich aan de oogleden bevin- den, naar den oogappel ombuigen. — Ik heb helaas! meer dan eens gezien, dat dit op zich zelf onbeduidend tocval, aanleiding tot de hevigr fte en langdurigfte ontfteking der oogen gaf, ja eindelijk zelfs her verlies van gezigt en oog ten gevolge had, zoo de lijder niet terftond eenen oplettenden arts in handen viel, Eens werd ik bij eenen zieken geroepen, die, reeds vele maan- den lang, aan eene zeer gevaarlijke en fmartlijke ontfteking der oogen leed ,. welke naar geene middelen luisteren wilde, dewijl zij enkel door een hoofdhair was ontftaan, dat met de vingers tusfchen de oogleden gewreven was, en hetwelk ik zoo toevallig als gelukkig (naardien de oogler den alreede zoo fterk gezwollen waren, dat ik het oog niet meer behoorlijk onderzoeken kon, ) ont- dekte en er uithaalde, waar op de ontfteking zecr fpoedig verdween , en de zieke dus welhaast genas. Hier fehijnt het mij ook de beste plaats te zijn, om openliik tegen een vooroordeel te velde te erekken, het welk bij alle klasfen van menfchen, voor- vooral echter bij de geringere volksklasfe, zoo menigvuldig ‚heerscht en zoo diep geworteld is, dat, tot hier toe, alle mijne zoo dringende als herhaalde vermaningen van weinig gevolg daar tegen geweest zijn. — Zoo haast men naamlijk flechts het begin van eene oogziekte befpeurt, die met eene vermeerderde gevoeligheid voor het licht verzeld gaat, poogt men dit zintuig ter- ftond, niet alleen voor alle gewone prikkeling van lucht en licht, op het zorgvuldigst te bewa- ren, maar men bedekt het 0og zelfs met een verband of eenen veelvuldig gevouwen doek , dien men, daar tg boven, veelal nog digt op het 00g drukt. — Ik daag alle oogartfen uit, om mij te we£rleggen, daar ik beweer, dat deze heillooze gewoonte .alleen zeer dikwijls oorzaak is van de fmartlijkfte en gevaarlijkfte oogenziek- ten, ja meermalen van eene volflagen blindheid gevolgd wordt. Eene weinig beteekenende zinking of kleinerinning van bloed, die in een paar dagen zou verdwenen zijn , ontaardt welhaast, enkel door dien men het o0g, op eene onverflandige wijze, aan alle gewone prikkeling van lucht en licht onttrekt , enkel door een aangelegd ver- band , tot eene gevaarlijke firemming der wei- vochten in de doorzigtige deelen van het o0g, of tot eene kwaadaardige verettering. — Hetzin- tuig dat voorheen naauwlijks ontfteld mogt hes ten, wordt, dus doende, in korten tijd, zoa» Ga- danig; verzwakt, dat het nu in de daad zeer ges vaarlijk ontiteld is, en de hulp van den arıs zelfs menigmaal te laat komt. Het oog gewent zich, wel is.waar, zeer fpoe- dig aan de duisternis, dat is, aan her gebrek van eene prikkeling tot het leven, zoo noodig voor deszelfs welftand; maar het leert niet zoo fpoe» dig en ligt deze prikkeling ep nieuw verdragen, en wordt dus rascher, dan eenig ander lichaams-- deel, wanneer het volftrekt van alle werkzaam-. heid beroofd wordt, onbekwaam, om ons den behoorlijken dienst te doen. | Evenwel hoop ik, dat men mjj hier niet ver« keerd. verftaan moge. Een zeer ongefteld 00g zelfs, dat ten uiterfte gevoelig is voor de prikke- ling van lucht en licht, mag, wel is waar, nooit verbonden worden, zoo de ongeiteldheid niet gevaarlijk of ten minfte niet langdurig worden zal; maar nogthands moet men hetzelve voor alle overtollige lichtftralen, die het te fterk prik- kelen, voor eene koude, vochtige lucht, en voor den wind bewaren, terwijl men dit alles volko- men bereikt door eenen ligten oogenfcherm van groen taf, zoodanig ‚met koper - of ijzerdraad gemaakt, dat het ver genoeg van het 00g verwij- derd is, en hetzelve niet van alle werkzaamheid berooft. Arme lieden kunnen, in plaats van taf, groen papier tot zulk eenen fcherm nemen, dat echter niet glad zijn moet. In zer 14 vr “In het vorige jäaar (1799) kreeg ik eenen vcel# belovenden jongeling van agttien jaren in de kuur; die, reeds zes jaren lang , aan eene klierachtige oogontiteking, met gezwellen aan het og ver- knocht; geleden had. Gelijk het gewoonlijk bij deze ziekte gaat, was ook hier eene bijzondere pijnlijke gevoeligheid voor het licht de rede, dat de lijder fteeds duistere hoeken opzocht, en hal- ve dagen lang op zijn aangezigt lag. Hij fchuuw- de, natuurlijker wijze, het licht hoe langs zoo meer, en werd wel dra zoo gevoclig voor den minften lichtftraal, dat hij zich geheel en al in een volflagen donker vertrek opfloot, en zich dus, in den bloei zijner jeugd, al het genot van de vreugd des levens ontzeggen moest. In dezen jammerlijken toeftand vond ik den jongeling, toen een zijner bloedverwanten ; die niet zoo vast, als de overigen, aan de ongeneeslijkheid der kwaal, die men voorgewend had, geloofde, hem tot mij bragt, Artfen zoo wel; als eenige ändere lezers, zullen gereedlijk gelooven, dat er een onbegrensd geduld, en eene groote mate varı Geggenskragt toe vereischt werd, om den lijder flechts over te halen, dat hij, door eene traps- wijze werking van lucht en licht, twee volftrek= te vootwaarden tor zijne herftelling , een begin met zijne genezing maken liet. Her gelukte mif eindelijk „ om op deze onverwinlijk fchijnende ee te zegepralen, en de lijder kon vol- ftrekt firekt.niet begrijpen, hoe dezelfde zaken, die hem voorheen 200 wreedaardig van het gebruik zijner oogen beroofden, thands eene Zoo heilza- me ‚werking op dezelven doen konden; want hij werd, bijkans. zonder eenige uitwendige hulp- middelen, enkel door zeer weinige inwendig ge- bruikte artfenijen, en door eene doclmatige leef- orde, binnen twee. en eene halve maatld, volko- men van zijne kwaal genezen. 34 Men moet de oogen, des morgens, en fomtijds ook op den dag, wanneer de ‚noodzaaklijkheid zulks medebrengt, met zuiver en frisch bronwater ‚wasfchen. - Dit is een der gewigtigfte regelen, boven al voor de bewoners, van zulke fteden of ftreken, waar het menigvuldige ftof de voornaamte 5 zaak van vele oogziekten is. .. Eenigen verwaarloozen dezen regel geheel. en al ‚ anderen volgen dien met eene te angftige naauwgezetheid,. en de meesten flaan eenen ge- heel verkeerden weg in. — De cerften moeten; wel ‘is waar, maar al te vroeg, voor hunne zor- geloosheid ‚en onzuiverheid boeten, terwijl ik volftrekt niet begrijpen kan, hoe er menfchen zijn kunnen, die het aanhoudend jeuken en bran- den hunner oogen niet eens aan den pligt herin- nert, om ze te reinigen. Doch ook het menig- vuldig wasfchen is zeer nadeelig; want hier door den de oogen te zeer geprikkeld, en wordt de toe- u { 5 ee, toevloed der fappen naar dezelven te zeer ver; ineerderd. Her water, waar mede men de oogen waschr; moet 2tiver en koud zijn; om die rede moer mer aan helder broniwater of overgehaald water de’ voorkeur geven; onzuiver, met middenzouten bezwangerd of warm water ; maakt de oogen rood, doet ze loopen, en maakt Ze te gevoelig voor het licht; uit dien hoofde zal men zich ook yelden wel bevinden bij her wasfchen met ge- woon pompwater. = Ook moeten de oogen niet inet eene fpongie gewasfchen worden, maar en- kel met eenen fchoonen doek of met de vin- ber < Zoö drä men bemerkt, dat er zich ftof, opge: dtoogd zweet of andere vuiligheid in de hoeken der oogen of wsfchen de oogleden bevindt, moer men de dogen terftond; door ze te wastchen, daar vah zuiveren. Hoe drooger de lucht,hoe heviger de wind isefi höe meerftofdaar door om hoog geworpen wordt, des te rioodzaaklijker en heilzamer wordt het her- haalde wasfchen der oogen met frisch water. — Alleenlijk moet men zich Zorgvuldig hoeden, dat ons aangezigt, op dit oogenblik, niet bezweer is; de verwaarloozirnig toch van dezen regel van behoedzaamheid heeft altijd de fchaadlijkfte ges volgen. Om deze zelfde rede is "her niet raad- zaam, om, terftond na het ontwaken, de vogen met _— 17 mer koud water te wasfchen, naardien, op dit tijdftip, de uitwafeming over het ganfche hoofd, door de warmte van her bed, nog zeer ver- groot is, zonder dat men juist daadlijk zweer be= merkt. ke Zeer vele menfchen gelooven, hunne- oogen wat regt te goede te doen, wanneer zij dezel- ven, door middel van zoogenaamde oogbekers; yan glas of porcelein vervaardigd, daaglijks ten paarmaal 'baden; maar herhaalde reizen heb ik mij reeds luide en openlijk, in mijne voorlezin« gen zoo wel als bij alle mijne zieken, tegen dir zoo fchadelijk vooröordeel nadruklijk verzer, meermalen heb ik hen, die zich aan eehe zoo na- deelige gewoonte niet ontwennen konden, of- fchoon zij er reeds de ergfte gevolgen van ont- _ waarden, in tegenwoordigheid hunner artfen met den Thermometer bewezen, dat het water, zelfs als her eenen hoogen graad van koude bereikt 'heeft, in deze bekers , wanneer zij ook maar weinige minuten lang aan het 00g gehouden wor- den, eenen ongelooflijken graad van warmte aan- neemt. — Däar het nu reeds lang, door onom- footlijke beöefenende bewijzen, beflist is, dat laauwe baden, voor de oogen, flechts in’zeer ‚ weinige ongefteldheden van dezelven , nuttig, 'maar, in alle andere gevallen allernadeeligst zijn; 'zullen mijne lezers ligtelijk begrijpen, dat ik het een van deze verderfliijke oogenbekers als / B eene — 13 — see volftrekte voorwäarde moet aanmerken, in- dien men zijne oogen gezond wil bewaren. Maar op dat men, ook bij het wasfchen der oogen, niet cenigefmate tot denzelfden misflag vervalle, moet men zich wel hoeden, dat men, met den in koud water gedoopten doek,nier ce lang op de oogen verwijle. b. Zorg voor de Oogen, gedurende den gan- fehen dag buiien, den arbeid. De woning, het huisraad, de hoofddekfels der manhnen en vrouwen, de lucht, de leefregel, ja zelfs de ftoelgang hebben eenen zoo grooten in- vloed op den weliland onzer oogen, dat ik er mij menigmaal. over verwonder, hoe men zich, tot hier toe, zoo weinig om alle deze dingen bekommerd heeft, die toch waarlijk niet zelden den grondflag leggen tot eene onherftelbare zwak- heid vari gezigt en volflagen blindheid in den ou- derdom. | | Zoo nadeelig de plotslinge overgang uit het donkere in het helder licht is bij ons ontwaken, even zoo fchadelijk kan zulks ook bij dag wor- den, het is daarom een gewigtige regel 1. Dat hij, die zijne oogeni infpannen, en daarbij veel te huis blijven moet, altijd eene heldere, lichte woning moet zoe- ken. 3. wie BR 4 19 Kun - Wie deäen taad in den wind flädt, zal niet lang arbeiden, zonder de beste kragten zijner oogen te verfpillen, die hem nooit wer vergoed kun: nen worden; en wel dra zal hij zich door de (martlijkfte aandoeningen gekweld zien , dewijl de plotslinge overgang uit het duister vertrek op de heldere ftraat binnen kort bewerken kan, dat men het licht ten fterkfte fchuuwt. Welk eene zware zonde men echter tegen zij- ne oogen begaat; door het betrekken van eene duistere woning; men maakt zich aan eenen niet minder groven misflag fchuldig , bijaldien men ‚Zich in eene wonig onthoudt, wier venfters op genen muur uitzien, die door de zon befchenen wordt; want de hardnekkigfte en gevaarlijkfte ontitekingen der oogen zag ik enkel uit deze vor- zaak ontftaan: Hier van echter breeder ; wan- neet ik over het gebrüik der vogen fpreken zal; dit moet ik hier nog maar in her algemeen aan- merken; dat elke woning; waar in her zonne: licht onmiddelbaar valt, veel dienftiger voor de dogen is, dan zulk eene,; waat' in de zonneftras len enkel terug gekäatst worden, Zoo wel het terüig gekastfte Zömnelicht; als dar, wat ormiddelbaar,, in het vertrek vlt, waar in men zieh eeneh geruimen tijd onthoudt; moet door groene of blaauwe &ordijnen verzacht wor- den; doch hier bij heeft nıen, des zomers, eenern fegel van voorzigtigheid nödig, dien ik inijnen ’ Bi las mn 00 — lezeren ‚op ‚het dringendst aanbeveel, dat men naamlijk.de glasgordijnen overal wel: vast make; op. dat zij niet, wanneer de venfters open ftaan, door. den togt, voornaamlijk wanneer de deuren geopend worden, heen en weer waaijen, naar-. dien: de lichtftralen, die er dan plotsling en her- haald invallen , veel:nadeeliger voor de oogen zijn zouden, dan.al het zomnelicht. ‚Een vertrek, waar in de venfters tot aan den vloer. ‚reiken, is, voor het gezondfte o0g zelfs, nooit. zonder wezenlijk nadeel; want het. licht valt ons, van onderen ‘op, vlak. in.de oogen, en al, de voorwerpen' ontvangen op deze wijze een valsch, geheel ongewoon, en, wat het erg- fte is, een flecht licht. _Moest ik een van bei- den kiezen, ik zou aan .ecnen kerker, die, door eene kleine opening, een fpaarzaam licht van bo- ‚ven ontvangt, de voorkeur boven het prachtigfte paleis geven; in dem eerften toch zou: ik mij in den welftand mijner oogen verblijden kunnen, daar zij, in het laatfte, wel dra underven zijn zouden. | Wie zijne oogen is met hör 'befcheu- wen van zeer kleine. voorwerpen, .bezig houden mot, gelijk bij voorbeeld het geval: is bij lief- hebbers der natuurlijke hiftorie en bij’ vele hand- werkslieden , zoeke vooral eene woning, die een ver uitzigt heeft, op dat zijne oogen zich me- uigmaal, in het befchouwen van verre zijnde-en 5 | Ver-, tr % verfchillende voorwerpen, weer verkwikken en ontfpannen mogen. wu . Of het huisraad den oogen halle of nadee- lig worden kan, weten. de grooten het best; want het is ontwijfelbaar niet alleen het uitwerk- fel van eenen meer gezuiverden fmaak, dat men: de glinfterende vergulde verfierfelen al meer en meer in hunne woonvertrekken begint te vermis-: fen, maar het is ook het gewrocht van een on-+ verklaarbaar pijnlijk gevoel in de oogen, dat men onvermijdlijk ontwaart ,„ wanneer de lichtftralen van die fieradiön overal worden terug gekaatst.— Ik houd 'het daarom, uit hoofde dat gewigtigfte redenen, voor het best, dat er Er 2. In de eigenlijke woonvertrekken be- hangfels gevonden worden, zonder her minfte goud, niet vele fpiegels, wan- den, deuren en blinden van eene zachte blaauwe of groene kleur; mitsgaders bruine ftoelen, tafels, kabinetten enz. = Dat de kleeding, en bovenal het hoofddekfel eenen gewigtigen invloed op den welftänd der oogen kan hebben, daar aan twijfelt zeker nie- mand, die flechts een weinig pleegt na te denken over de verfchijnfels, die hij aan zijn ligchaam ontdekt, ja ik moet, met zuiver genoegen, be- lijiden, dat mij reeds meer dan cens mannen en vrouwen van een geöefend verftand eenige be- ‚dangrijke en beproefde opmerkingen, ten aanzien B3 der — 54. en der fchadelijke gevolgen van eenige dwaze modes’ hebben medegedeeld. Onder alle deze, der gezondheid grootendeels allerfchadelijkfte uitvindingen der weelde, is er wel geene, die den oogen een z00 wezenlijk nadeel heeft taegebragt, als de verfchillende Nlui- jers, waar door de vrouwen de mannen. nieuws- gierig maken , en hare eigene nieuwsgierigheid bedekken willen. — Het fteeds voor de oogen zwevend floers, dat de voorwerpen ten deele voor ons verbergt, verzwakt het gezigt wel dra zoo zeer, dat tegenwoordig reeds vele meisjes van ı7 tot ı8 jaren, die zulke fluijers droegen , en welke de natuur van de beste oogen voorzien had, over zwakte van gezigt klagen hi ja dat nieg weinigen volftrekt buiten ftaat zijn tot her ver- rigten van fijne vrouwlijke handwerken. — Hoe zuur het menig meisje onder heuren fluijer valt, ziet men, bij de minfte oplettendheid, zeer duid- lijk; want naauwlijks ontdekt de 'martelares der Mode cenig voorwerp, dat haar 00g, meer dan ge- woonlijk, totzich trekt , ofzij laat het fioers haastig terug, en laat heur fraai of lelijk gelaat, zonder eenig bedenken, aanfchouwen. — Zij gevoclt, wel is waar, in dezen oogenblik, zeer levendig den drukkenden last van deze dwaze mode, maar evenwel laat zij, bij de naastvolgende wandeling, den fluijer niet te huis. Gelukkig begint men thands deze zotternij weer eenigzins te laten va- ren. ten, ten deele misfchien uit eigen overtuiging, dat er de oogen vreeslijk bij lijden ; evenwel ziet men helaas! nog geftadig fluijers. Mogt mijne ftem toch luide en fterk genoeg zijn, om deze moedwillige pijnbank voor de oogen' eens geheel en al te verbannen! 3. Het is ten uiterfte noodzaaklijk, dat men de oagen, des zomers vooral, voor het al te fterke zomnelicht beware. Hier toe echter is alleenlijk een hoed of waai- jer gefchikt, die eene gematigde fchaduwe over het aangezigt verfpreidt, — Ronde hoeden zijn, zoo wel bij mannen als bij vrouwen, de beste en doelmatigften in dit opzigt; die kleine dingerjes echter, welken de vrouwen hoeden noemen, wijkenin gedaante en doel zoo zeer van het denk- beeld af, dat men zich, derzelver naam hooren- de, daar van vormt, dat zij de oogen niet al- leen volftrekt geen dienst dpen, maar denzelven ook dikwerf nadeelig worden. — Insgeliiks zijn ook de ftroohoeden, die de vrouwen uit de ge- meene volksklasfe dragen, ten eenenmaale onnut en verderfliik; want zij bedekken nier alleen het hoofd, maar ook den ganfchen hals, en zijn ge- volglijk veel te warm, terwijl zij boven dien me- nigmaal met rood often minfte mer geglanst goed gevoerd worden, waar door de terug kaatfende lichtftralen voor de oogen eerst ten uiterfte icha- delijk worden en ze hevig prikkelen. — De hocd B4 mag mag in het algemeen, zal dezelve van eenig nut ‚zijn, geene fcherpe lichtftralen op de. oogen doen terug kaatfen, en elke hoed dus, die geene zwar- te, graauwe, blaauwe of groene kleur heeft, en welks benedenfte oppervlakte, die naar h# ge- zigt is gekeerd, glans heeft of met atlas van eene heldere kleur enz: overtrokken is „. doet meer na- dan voordeel ; want de ftraat, met fneeuw bedekt of door de zon befchenen, als mede het water, doet het licht, met duizende ftralen, op den hoed te rug kaatfen „ die het weder op het benedenfte gedeelte des oogappels te zug werpt, en de oogen vee] meer aandoer, dan de zon zelve, het welk men allermeest bij zwakke oogen onrwaar wordt. _ Zoo lijdt het ook gecn den minften twijfel, dat de helmen, die eenige foldaten tegenwogrdig dragen, zeer heilzaam voor hunne oogen zijn; zij konden echter nog veel doelmatiger ingerigt worden , wanneer men het benedenfte gedeelte daar van, dat tegen de ocgen gekeerd is, geheel dof zwart liet en zonder eenigen glans, of ten minfte aan dit gedeelte, al het glinfterende me- ‚taal volftrekt wegliet. : De waaijers, waar van zich, des zomers, de vrouwen bedienen, die hare oogen door gcenen hoed befchermen willen, of de zomer- waaijers, zijn dezulken, waar door zij ongemerkt naar zul- ke voorwerpen gluren, die haar eenig belang in- | boc» — 1 — boezemen. Hier uit kan men nu ook gemaklijk verklaren, waarom mansperfonen, die veel zitten, en hunne hersfens en /oogen zeer infpannen moeten, gelta- dig over zwakte van gezigt moeten klagen, zoo zij kinderachtig genoeg zijn, om, door eene naauw om het ligchaam fluitende kleeding of ftij- ve ftropjes, de mode te huldigen; iets van dien aard toch is enkel voor die wasfchen popperjes sefchikt, die ons telkens, als marionetten op ftraat verfchijnen, Reeds in her begin dezer Verhandeling heb ik aangemerkt, dat de welitand der oogen ook ge- deeltelijk van de lucht afhangt, waar in men ge- noodzaakt is, eenen geruimen tijd te moeten ver- wijlen; ja ik zou een aantal allerdroevigfte voor- beelden van de verwoestende uitwerking aanvoe- ren kunnen, die een onzuivere dampkring op de oogen heeft, al'waren dezelven voorheen ook volkomen gezond. — Zoo bij voorbeeld komen mij, jaarlijks, verfcheiden lijders van dien aard - voor, wor voor, die aan de vreeslijkfte en hardnekkigite ontftekingen der oogen fukkelen, terwijl dezel« ven enkel aan den onreinen dampkring moeren toegefchreven warden , veroörzaakt door de mest- vaalten, die zich, hier, in vele huizen bevin- den. | | "5. Geen verpeste dampkring tast, in het algemeen, de oogen zoo hevig en zoo fpoedig aan, als de uirwafemingen van dierlijke ligchamen en pis, Uit dien hoofde” valt het ook niet moeilijk te begrijpen, waarom kinderen, van volmaakt Sc+ zonde ouders geteeld , fomtijds evenwel, niet lang na hunne geboorte, aan de oogen beginnen te lijden,; want hoe dikwerf toch ontwaren mijne oogen zoo wel als mijn neus, terftond bij de in, trede in de kinderkamer, de echte rede dier oog- ziekte, daar de luiheid of eigenzinnigheid der bakers of oppasters der kinderen niet zelden de vuile luren in eenen hodk*van dit vertrek werpt, en de bepiste des winters bij her vuur droogt. De klierachtige ontiteking der oogen is hier (te Weenen) bij kinderen, ja bij half volwas- fen lieden zelfs, zoo gemeen, dat men ze waar- lijk eene landziekte zou mögen noemen. Vele artfen gelooven, dat vooral het genot van flecht voedfel, en bijzonderlijk het bovenmatig brood eten daar van de oorzaak is, doch men bevindt, bij een naauwkeurig onderzoek, dat zelfs de kin- de- deren van voornaamere lieden, die toch waarlijk geen flecht voedfel genieten, dikwijls met deze ‚kwaal behebt zijn. Intusfchen is het zeker, dat kinderen van gemeene lieden, die in donkere, lage, vochtige woningen hun verblijf houden, en bijkans alle kinderen van waschyrouwen, die, des winters, de wasch bij den kagchel droogen, ‘aan klierachtige kwalen lijden. | ng Ook bevindt men, bij een naauwkeurig onder- zoek, dat er,.onder de kinderen van voorname lieden flechts dan zoodanigen worden aangetrof- fen, die aan kliergezwellen lijden, wanneer hun- ne onders zelven zwaklijk en aan klierziekten on- derworpen zijn, of bijaldien de kinderkamer niert _ ruim en hoog genoeg is, of zich in eenen morfi- gen hock van het huis bevindt; wanneer zich ve- le kinderen, en bovendien nog verfcheidene op- pasters derzelven, in hetzelide vertrek onthou- den; zoo de yenfters niet daaglijks open gezet worden; als de kinderen weinig in de vrije lucht komen, of hunne bedden mer gordijnen voorzien zijn. Ik houd er mij, dienvolgends, volkomen van overtuigd, dat niet zoo zeer het genot van fpijzen , die zwaar te verteren vallen, maar veel eer een onzuivere dampkring meestal de voor- naamfte rede der klierachtige oogontftekingen is, ja de zorgvuldigfte vergelijking van de op- merkingen, die ik jaren lang gedaan heb, ftel- len het bij mij buiten allen twijfel, dat de na- tUUT- wüurlijke kinderpokken , voor het grootite ge- deelte, hier door zoo verwoestend worden, om dat zij meestal zulke voorwerpen treffen, en dat men, te onregt, vele kwade gevolgen aan de pokken toefchrijft, die men enkel op rekening der klierontftekingen ftellen moest. Het is en blijft derhalve een hoofdregel van het uiterfte belang,, | 1 6. Dat er, om de oogen gezond te bewaren, volftrekt, een, zoo veel mooglijk , zuivere dampkring, en her daaglijkfche genot so yan vrije lucht, des winters Z00 wel als de!zomers, vereischt word. = Ten einde echter dit doel volkomen te berei- ken, moeten de ramen, ine vertrekken, waar de kinderen’flapen en waar'zij eten, alle dagen ten minfte eenmaal open- worden gezet. ai 7. Sterke wind is mede fchadelijk voor de oogen, en dezelve wordt zulks nog meer, wanneer er veel ftof door om hoog wordt gevoerd. ” | Band Om den fchadelijken invloed van wind en flof op de gezondheid der oogen te verhoeden, mee- nen eenigen, zich, vooral op reizen, van eene foort van brillen te moeten bedienen , rondom met leder omboord , en die de oogen van alle kanten bedekken,, zoo dat lucht noch ftof ze tref- fen kan. : Daar echter de oogen, dus doende, zich, als her ware, geftadig in cen dampbad be-. vin- x — 30 — wihdeh; daar de glazen ftaag wel rasch beflaati 3 en men er dus niet meer goed door zien kanz daar de aandoenlijkheid der oogen voor lucht en licht; door deze handelwijs, maar al te ligt te- gennatuurlijk vermeerderd; en dit zintuig gevolg- lijk vatbarer voor ongeiteldheden gemaakt wordt ; ziet men van zelf, dat zulk een behoedmiddel ineer nadeel dan voordeel doen moet Ik ben er inmiddels volkomen van overtuigd; hoe noodzaaklijk het is; mijnen lezeren een on: feilbaar middel op te geven; waar door zij hunne voogen ; boven al op reis; voor de fchadelijke uirwerkfels van wind en ftof beveiligen künnen, en dit middel beftaat. enkel hier in; dat men de hocken van de oogen dikwerf met frisch en hel® der bronwater reinigt; want dit fpoelt niet alleen het ftof ligt uit de oogen, maar neemt tevens de prikkeling weg; die de ftofjes;, als vreemde lig- chamen, daar in veroorzaakt hebben. Het zal menig eenen misfchien zonderling voorkomen „ mij te hooren beweren, dat ook fpijs en drank eenen bijzonderen invloed op de oogen hebben kunnen,, en nogthands heeft de ondervinding ontegenzeglijk geleerd, | 8, Dat men zich, enkel door herhaalde rei. zen tegen cenen goeden leefregel te zon- digen, niet alleen eene aanhoudende en ongeneeslijke zwakte van gezigt, maar zelis ecne volflagene blindheid, kan op den hals halen.. De boer moge eten, wat hij wil; zijn her flechts voedzame fpijzen, zijne oogeh lijden er nier door, Maar geven wij den man, die gefta- dig zitten en dikwerf zijnen geest en zijtne oogen zeer infpannen moet, fpijzen , die moeilijk te verteren of flerk gekruid zijn, geven wij hem fterke geestrijke dranken, — wij zullen wel haast befpeuren, dat hun gezigt, door eenen aanhou- denden en fterken toevlocd der fappen naar her _hoofd, _— 91 — hoofd, merklijk afnemen zal. — Aan het me- nigvuldig gebruik van rijst fchrijft men de blind- heid door het graauwe vlies toe, die men z00 algemeen onder de Turken aantreft; ik geloof echter veel cer, dat het menigvuldig gebruik van. Opium er de oorzaak van is, want anders moest deze blindheid veel gemeener in Italiö wezen. Dat tevens ook het misbruik van zure wijnen en fterke dranken eene hoofdoorzaak van het graau- we vlies is, hier van overtuigt ons het verbazend groot aantal van ftaarblinden onder onze lage volksklasfe in deze ftad ( Weenen‘) en onder A | landlieden alhier. 