Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Men maakt van deze gelegenheid gebruik ter aanbeveling van het verzamelen van schedels. In de belangrijkste schedel-collecties in ons vaderland zijn Oost-Indische schedels nog steeds een schaamte. VBAOEN. XXV Tegenwoordig zijn de grootste gaten in ons geografisch en etnografisch onderzoek van de Nederlandse Oost-Indische gebieden en veel in een poging waarbij het verzamelde: Tegenwoordig is het een breedere beschrijving van de Palembangachese bovenlanden en van de zuidelijke kust van het gouvernement van Sumatra, om nog niet te spreken van een officiële beschrijving van het gouvernement. Van het eiland Borneo: 7. een meer uitvoerige beschrijving van de zuidelijke kust, vooral van het westelijke gedeelte. Kaart bij dit artikel in de Nederlandsche Maatschappij voor Natuurlijke Historie, deel I, over de landen van het strominggebied der Kapoeas, met bijlagen in het Nederlandsch Tijdschrift van Nederlandsche Maatschappij voor Natuurlijke Historie, deel IV, pagina 421-455. 8. Van de westkust van Borneo ten noorden van de stroming. 9. Het zuidelijke gedeelte van de Oostküst (Tanah Boma). Men mag hier niet vergeten op 61. Jaar van den Overzicht in het deel, gebied. Oost-Azië: 10. Van de kust van de Westkust. 11. Van het algemeen van het hele middengedeelte; maar vooral van het gouvernement van Makassar. 12. En een uitgebreide verhalen van de reis van den kapitein ter zee, gedaan in het jaar 1850, met zeven maanden van zeventien van de rode eiland Celebes en naar enkele der eilanden. Ik zou deze reis niet aanbevelen vanwege het ontbreken van de noodzakelijke kaarten en afbeeldingen. I 4b enefe bekeendonk der ttreken beoek in nr. 4. 10 rn 11 De bloote bijdragen op prijs. XXVI VBAOEN. 13. Welke verandering heeft de kust van het eiland Java, gedurende een aan nemen tijdvak, door aanwas of afspoling van grond ondergaan, en van welken invloed is zulks op de scheepvaart, door de toegenomen bruikbaarheid der vaarwaters, baaijen of reden geweest? Men deelt voorts de erkende of waarschijnlijke oorzaken mede, aan welke deze gegeven verandering der kust moet worden toegeschreven; dit laatste in verband met de omstandigheid, dat zulk een aanwas van grond ook in sommige oorden daar plaats gript, waar geen rivieren van enige aanbelang in zee uitwateren, welke, zoo als wel elders, aanslibbing te weeg brengen. 14. Men vraagt een beschrijving der op vele plaatsen verschillende gebruiken en feestelijkheden, die onder de inlandsche bevolking van het eiland Java, bij besnijdenis, huwelijk, begrafenis en dergelijke, plaats hebben, en waarbij vooral het onderscheid der standen veel invloed uitoefent. Ter vermindering van onnodige herhaling, herinnert men aan hetgeen in de deling van den Hoer wimtbr in het 1e Deel van den 46e Jaargang van het Tijdschrift van Ned. Indie, en in boeken, als bij de beschrijving der Bredasche schappen van den Heer de wilde, daaromtrent reeds voorkomt. 16. Welke zijn de volksvermakelijkheden der Javanen, zowel die die men overal op Java, of althans in de meeste residenties, aantreft, als die die slechts aan enkele districten eigen zijn? Hoe hebben zij plaats? Wat is haar waarschijnlijke oorsprong? In hoever kunnen we geschat worden hoe eigen domeinke volkskarakter uit te maken? Feesten als bedoeld in Nr. 14, komen, zoals we al eerder hebben opgemerkt, veel voor en de meeste maken de vraag bedoelde volksvermakelijkheden uit. Daarom reeds al veel bespreken worden. Alleen voor die beschrijving niet meer in een eerste plaats in aanmerking. 16. Welke zijn die gedachten en gewoonten en de vooroordelen der Javanen, waarvoor de European op Java, in ziele omgang met de Inlander, niet altijd goed gezondheid kan, maar, ter bevordering der meest mogelijk gezondheidsverstandhouding met hem, ook daarenboven zorgvuldig diensten te kunnen verlenen? 17. Het wordt vertaald een te veelzeggende beschrijving van het maatschappelijk leven in een Javaanse desa of dorp gemeente. Onder deze wet wonnen gij toe: Weik onderscheid in tang of in regelei - J bestaat er tuinvisch inwoners? Wie in de staan's? VBAOKN. XXV Waar de vereiste taal geboorte of alfabet, om hoef te bekijken kunnen bekleed worden? Welke zyn de nutten en verplichtingen van den staat? Hoe en naar welke regele geschiedt de verdeling der sawah's en akkergronden? Zyn de akkergronden gemeentegronden, of hoeft ook particuliere grondeigendom plaats? Voordeur dit regt van eigen- dom vervoegd en waarom dit particuliere eigendomsregt op het bewatering der sawah's? Welke inwoners zyn tot het doen van verplichtingen? Wie zijn daarvan uitgezonderd? Welk aandeel moeten die geen rijstvelden ter bearbeiding ontvangen hebben, in som tot het voortgebracht? Wat zijn bebben de inwoners op de onbebouwde of ontmaande woelige gronden, die tot hun desa belegen? Kan iemand door de vervanging van een gedeelte daarvan zich eenig particulier grondeigen- dom, of eenig ander voorrecht, verwerven? Hoe en naar welke regele basiert de deelname van de op te brengene prijs van landrente plateaus? Het inzending van deze en van alle andere merkwaardige bijzonderheden, die men moet kennen van de Javaanse dorpgemeente, verlangt men door een statistiek van een disa opgebouwd een opgave van de demografie en het gewest, dat men bepaaldelijk op kunnen bevestigen, en welke afwijkingen daarvan in andere gewesten of desa's men de voorwaarden bekend. II. Waarin bestaat de omgeving van tentoonstelling, die wordt genoemd, en volgens de Angifte-gewijze van 20 en de art. 1, in de vorstenlanden van Surakarta en Jogjakarta. Wordt met deze tijd ook straffen, of allemaal een schande, bedacht? En deze soort van straf ook elders op Java, of in Nederlands-Indië, in gebruik? II. Waarom men zou toegeven, dat in de Bevollmachtigde Raad voor Indië gewone dagen worden gehouden, terwijl men daar anders wel drie weken van vijf dagen voor bediening heeft. Heeft dit ook elders op Java, of in Nederlands-Indië, invloed? III. Wordt gevraagd een nauwkeurige omschrijving van alle lagere rechterlijke instanties, volgens de Mohammedanse wet, welke bestaat. IV. Uit welke priësten ly de hoofdterribelen worden benoemd, en welke moten ly beïden van dit midden te kauwen. XXVII VRAGEN. worden benoemd? met opgave hoe en waar dit in de verstervingstreken van Java verschilt. 22. Wordt gevraagd een beschrijving van de rechtlijke inrichtingen of gebroken van het rijk van Jogjakarta, voor zoverre zij niet in strijd zijn met de bepalingen van het Besluit van 11 Juni 1831, nr. 29. 23. Wordt er ook ergens op Java de bepaling in acht genomen, dat van landen door kunstmatige middelen bewaterd, en van die oogst wordt opgebracht, terwijl van die, waar dit aan de natuur overgelaten is, geen betaald wordt? 24. Onder de Javanen leefden vroeger stammen, die dezelfde taal spraken, maar zich van hen onderscheidden door het betrachten van bijzondere plegtigheden bij geboorte en sterfgevallen. Men noemt ze Keling, Pinggir en Oadjah-mati. In de Nawala Prabdi (art. 24) wordt van deze stammen genoeg gezegd tot opwekking, niet genoeg tot bevrediging der nieuwsgierigheid. Maar dit blijkt er althans niet, dat het onder de regering van pakoe BOEWAN den 11e, nog der moeite waardig werd geacht te bepalen, dat het kind, onder de Kalang's, den staat des vaders, onder de Fingir's en Oacfjak-matins die der moeder volgt. De aantekeningen van mounieb op dat Wetboek (tydschrift van N, I), herhalen eenige der reeds door baffles, in zyne Historie of Java, ter nedeigeschrevene overleveringen omtrent den oorsprong der Kalang's. Zij verspreiden niet veel licht over het onderwerp. Tijdens de scheiding van het Mataramsche Rijk, waren de Kalang's nog vreemd. De akte van verdeeling van het jaar 1755, werd aan elk der beide Vorsten een getal van 3000 tjatja's van den stam der Kalang's toe. De tegenwoordige orde van zaken heeft de onmiskenbare strekking om de ineensmelting der opgenoemde stammen met de overige Javanen te bevorderen. Wil men derhalve omtrent de Kalang's, Pinggir's en Gacyah-matins berichten opzamelen, geschikt om de bestaande duisterheid te doen ophouden, dan behoort het onderzoek niet te worden uitgesteld. Het Instituut voor de Taal-, Land- en Volkenkunde van Nederlands-Indië vraagt: VRAAG XXIX «. Zijn de bedenkingen nog onder de Jayanen bekend de beperkingen van de wetten, regeringen en gebruiken van Kadjum, Mangkut en Gadjudham? a. Hoe groot is hun aantal in de vernoemde provincies of districten van Java? b. Wat is de oorsprong van die stromingen, ook volgens hun eigen overlevering? c. Wat is hun toestand onder de oorspronkelijke rijnen van het Javaanse bestuur, bijvoorbeeld, onder de regering van de tweede koning Boewono? Leefden ze toen in aparte klassen, onder eigen wetten? Waar ze aan gebonden waren, en andere lasten of diensten onderworpen? Oefenden ze bepaalde beroepen, en waren de overige hun verboden? d. Welke speciale plichten waren er nog van betekenis, en wat was de betekenis van die dingen vroeger? e. Wat is hun tegenwoordige toestand, dus welke godsdienstige, en wat zijn de andere wetten, die ze zich onder moeten stellen? f. Hebben ze nog van die particularisten onder de buitenlanders? Zo ja, dan aan welke teekens daarmee te onderscheiden? g. Men vraagt een vertoog over de toestand der reformisten onder de heerschenden der eilanden buiten Java, en daarbij met opgave van de onderdrukte in gebruik zijnde morele wetten en met beschrijving der uitspanningen en de wijze om ze te bestrijden. 56. Men Traagt een boedeneerd vertoog over het algemeen rijkdom ondervonden door de volken die buiten Java leven, met opgave der uitge- illustraties en het gemiddelde, faar de waarde, in vogelvlucht toepasselijk tot de regst en van de Verbondenheid tot de in omloop zijnde Nederlandse geld en andere munteenheden. 57. Men werd te ontragen, betreffende de kleding van de volken buiten Java, de beantwoording van de volgende vragen: Wat is de kleding van de boeren die buiten Java leven, en van de gewone en van de plegtige gelegenheid, en waarin die van de vrouwen en kinderen? Van waar woeden de slaven, daartoe bestemd, en worden ze erkend? XXX VRAAGEN. Welke is de waarde van de stoffen van elders aangevoerd, en welke soorten daarvan zijn het meest gezocht? Hoe worden de inheemse stoffen vervaardigd, en welke is hun waarde? Hoe lang worden beide gemengd? Hoeveel bedraagt het verbruik aan kleedingstukken voor eenen man, voor een vrouw en voor een kind, bij de verschillende standen van de bevolking. Gemiddeld per jaar? 28. Men verlangt een zo veel mogelijk volledige beschrijving van de tegenwoordige politieke en commercieele toestand van het Rijk van Aijeh op Sumatra, strekkende tot het staatje Troemon: een en ander met aanwijzing van de bronnen waaruit geput is. 29. Men wenscht te ontvangen een op goede gronden steunend ver- toog over de afkomst van de inheemse bevolking van het eiland Nieuw-Guinea. 30. Men vraagt een geordende uiteenzetting van hetgeen gebleken is van een nederzetting, in oude tijden, van een hoge dochter provincie in Padang en in de vallei van Groote-Mandheling op Sumatra, met aanwijzing van de invloed, welke die nederzetting op de reeds gevestigde bevolking der streken gehad heeft, welke, indien wat Mandheling betreft, onmiskenbaar schijnt. 31. Men verlangt een nauwkeurige beschrijving van de gewoonten en vooral van de taal der nog overgeblevene Loeboes, in het binnenland aan de Westkust van Sumatra. 82. Men vraagt een zoo volledig mogelijke opgave van de voorouderlijke wettelijke gebruiken, zoals die bij de bevolking in het gebied van de Westkust van Sumatra bestaan, en wel met vermelding van de oorspronkelijke spreuken, waarin die gebruiken vervat zijn, in de landtaal. 33. Men verlangt een omstandige beschrijving van de verschillende volkstammen, die den Archipel bezuiden de straat van Singapore en die van Lingga bewonen, vooral met vermelding van hun afkomst, taal en gebruiken. 34. Men wenscht een verhaal over de aangelegenheden van het recht aan eigendom en bezit op Borneo. 35. Men vraagt een zooveel mogelijk juiste beschrijving van den kader, die plaats vindt te Wo, aan de Wettkensiaan de Cober, en te /W-, in de baai van Tomini. He kant m nr. 10, 11 en 12. 36. Men wenst te ontvangen een topografische, etnologische en kunstgeschichtelijke beschrijving van het noordwestelijke gedeelte van het eiland Celebes, van de punt Wahaai af tot den zuidhoek van het eiland, en van het binnenland tot het waterscheidende gebergte. OUDHEIDKUNDE EN GESCHIEDENIS. 37. Gelijk ook elders, zo worden ook op Java, overal overal niet gebovenzweinige of minder bewoonde of een menigte onverzekerde steenafvalen bewerkte voorwerpen, geronde wier bewerkings en gebruik als wapenen, werktuigen of gereedachappen, in eenen tijd waarin de bewerkings van metalen nog niet bekend of algemeen in gebruik was, als genoegzaam te kunnen worden aangenomen. In den laatsten tijds is de aandacht ook op Java, meer dan ooit, op de gewelven, die daar voorkomende, oudheidkundig geresteerd. All historic records and to preparation for an upcoming exhibit at the museum on Java, Sumatra, Borneo, and Bali, or also on other islands of the East Indies, concern the question of whether these stones, work tools, weapons, etc., were used for religious purposes or not. Consider the following questions: 1. Where were these stones, work tools, weapons, etc., found? In which parts of Java, Sumatra, Borneo, and Bali, or also on other islands of the East Indies, were they discovered? 2. What kind of stones, work tools, weapons, etc., are we talking about here? What specific types of stones, work tools, weapons, etc., are we referring to? 3. What was the original purpose of these stones, work tools, weapons, etc.? Were they used for religious ceremonies or for some other purpose? 4. How were these stones, work tools, weapons, etc., used in religious ceremonies, if they were used for that purpose at all? 5. What is the significance of these stones, work tools, weapons, etc., in the context of the culture and society in which they were used? 6. Are there any other artifacts or practices associated with these stones, work tools, weapons, etc., that provide further insight into their use and meaning? 7. What can these stones, work tools, weapons, etc., tell us about the beliefs and values of the people who used them? 8. How have these stones, work tools, weapons, etc., been preserved, and what can be done to ensure their continued preservation for future generations? 9. What is the legal and ethical framework surrounding the ownership and use of these stones, work tools, weapons, etc., and how could it be improved to better protect cultural heritage? 10. Are there any contemporary uses or applications of these stones, work tools, weapons, etc., and if so, what are they and how have they evolved from their original purpose? 11. What is the future of these stones, work tools, weapons, etc., in terms of their continued relevance and significance in the modern world? Zie hier, in het Overzicht in het 2e Deel, 38. Ten einde later in staat te zijn om, in zijn geheele uitgestrekte heid, den invloed te beoordeelen, die, waarschijnlijk door de uitgebreide macht van het vroegere Javaanse vorstendom Madjapahit, de Hindoeïsche godsdienst ook op de andere eilanden van den Oost-Indische Archipel gebracht heeft, wenscht men vooreerst de aandacht te richten op de godsdienstige monumenten van Hindoese oorsprong, welke op verschillende plaatsen buiten Java en Bali gevonden worden. Men zou hierdoor gaanduit iets naders te weten komen van: a. De resten van een tempel in de binnenlanden van Djambi, b. De menigte van dergelijke monumenten in Kwantan, c. Een vervallen tempel te Boetar, in Deli, op de Oostkust van Sumatra, d. Hindoese beelden in de binnenlanden van de Kapoeas Bohang, e. Hindoese oudheden te Margasari, aan de Bahant, en f. te Moeara Kaman, in Koeti. g. Eene grafmonumenten te Lamoeroe, in 't Zuiden van Celebes; en in 't algemeen alle berichten en beschrijvingen willen verzamelen van wat er reeds nu van zulke overblijfselen van Hindoese bouw- en beeldhouwkunst buiten Java bekend is en in 't vervolg nog bekend worden zal. Zie Tijdschrift van het Bataven Genootschap, 11, 1, bl. 58: "Hindoe-bouwvalley in Padang-lawas." VERSOEN. XXXI 39. Men schrijft een geschiedenis der Papoea's in de Oost-Indische archipel, waarin voornamelijk in het algemeen gesteld worden de aard en de invloed van heen en daar in die streken, blijkt de redenering en de taal van de Papoea's, en waarin alles datgene wordt aangetoond, wat nog helder aan die invloed in taal, levenswijze en gewoonten oorspronkelijk is, en in een zekere plaats ook dat gedeelte der verkolking waarin bevestigd wordt, dat nog vijf eeuwen lang hen genoemd wordt. Alle belangrijke bijdragen ter beantwoording van den vraag of de moderne stammen welkom waren. 40. Eens genoemd als de Nederlanders een invloed op de Indische archipel, verdedigen zij in het algemeen alle: a. Een schrijven waarin de Nederlanders een invloed op de Indische archipel hadden, eindigend in 1600. b. Daar waar die invloed daar was op een mededeling van een heendenk, is door geen enkele territoriale instantie veroordeeld en werd onderdanig ter lege tijd afgeleverd tot 1740. c. Een schrijven waarin de Oost-Indische Compagnie haar aandeel in de opstand tegen de Portugese overheerser op Java goedkeurde, kon in 1740 een definitieve eind maken aan eeuwenlange onderdrukking. d. Het algemene verdrag tussen de Nederlanders en de Papoea's in 1816. Beschrijving in de eerste hoofdstukken van het boek, blz. 79 en daaropvolgend. «. Kent men, in de gedenken van Nefalandidi Indiï, thana van T-, door u bewoond, hoorten dan rutt, die, onder het peukje makendie, meer of minder te be hoet te om tot volkomend ontwikkeld zijn te komen, dan ander? 2000 jaar; dan Tiaagt men een opgave van hare namen, in het district waartoe ze behoren, met het doel om tot een keuze te komen, totdat eene toepasselijke toort, van den tak, die gewoonlijk voorloop van dan dag der aframing niet de wijdheid tot deze van den ooglift. XXXIV VRAAG. (NB. De rijstsoorten die in kleine hoeveelheden en tot bijzondere einden worden geteeld, worden in deze vraag niet bedoeld, zodanig de lood, witte en zwarte kleverige rijst (oryza glutinosa — Jav. kod. — mal. pod),. c. Welke zijn de onderscheidende kenmerken der in de vorige vraag bedoelde soorten met oogziets tot de volgende bijzonderheden: a. Uitwendige vorm en kleur der korrel. b. Gewone evenredigheid van de gezaaide en geoogste korrels. c. Gewicht van een bepaald getal, bijvoorbeeld, 5000 korrels. d. Oordeel der Inlanders over de voedende eigenschappen van elke soort. e. Geschiktheid van elk soort tot bewaring en verwerking. f. Weet de landman dadelijk te onderscheiden, of de korrel, die hij onder de oogen krijgt, vroeg of laat zal rijpen? e. Wat olpaalt in het algemeen de beslissing des landmans, wanneer hij tusschen het zaaien van eenere der bekende rijstsoorten, bepaaldelijk tusschen late en vroege rijst, te kiezen heeft? f. Welke is, in het algemeen, de evenredigheid tusschen den tijd der ontwikkeling van bepaalde rijstsoorten, en de hoogte, boven de oppervlakte der zee, waarop ze geplant worden? Men wenscht dit door voorbeelden aangewezen te zien. g. Waar zit, in betrekking tot de hoogte boven de oppervlakte der zee, de grens van de rijstcultuur? h. In welke gevallen wordt, na het snijden der rijst, een tweede gewas, op hetzelfde veld, geplant, hetzij van rijst, hetzij van andere voorwerpen van cultuur? — Welke zijn die voorwerpen? — Wat bepaalt gewoonlijk de keuze des landmannen in deze? en is het winnen van een tweede gewas algemeen? f. Welke van die voorwaarden van tweede cultuur worden door de Inlanders beschouwd als onnoodzellingen, en welke als ontschadelijk of onnodig voor den grond? Wordt in het eerste geval meststoffen, en, zo ja, welke, gebroeid? k. Wat gewicht aan gezondere mist wordt bij een middelbare oogst in het district over hetwelke antwoord loopt, opgeleverd door twee mensen van 600 vierkante meter. roeden, en van nagemaat gelijke vruchtad, boilaant, het een met de rijstsoort die het vroegst, de ander met die welke het laatst tot rijpheid komt? L. Wat was, gedurende het tijdsdeel over hetwelk uw antwoord geldt, de omstandigheid waarin uw familie zich bevond? De verhouding tussen de rystvelden, met de wiel- en met de trog-rijst, was altijd van belang? Waar die verhouding tijdens de laatste tijden koosdanig en wanneer is ze veranderd? Wat is dat omtrent de best huiskapitaliteit? De soort aan den rijstplanter volkomen vrijblijvend in zogenodo van onderdeel, of is hij daarbij aan enige toegift onderworpen, hetzij aan een waarborg gelaten, aan organieke gelatenheid, hetzij in verband met het gemeenschappelijk gebruik der waterwerken, beperkt tot bevochtiging der rijstvelden? Dat toepast zichzelf, daar, waar de rijstvelden gemeentegronde liggen, en daar, waar, zoo als in Westelijk Java, individuele bezit bestaat? Sommige gewassen, zoals familie, komen in overeenstemming met de wetten die in Nederland gelden. Hoe beïnvloedt dat de inheemse bevolking, en zo ja, op welke wijze en in welke gevallen? In algemeen was onwenschte invloed van de suiker- en koffieicultuur. Herder de verboden klasse, op welke wijze geschiedt die dan? En zo ja, door welke middelen wordt dan de vruchtbaarheid van den grond in koffie- en suikerproductie bewaard? Men verlangt een opgave der in den Indische Archipel voorkomende planten, die voor de bestuursvraag op te lossen geschikt zijn, tot het vervangen van hout of tot het verbeteren van het welvaren van de bevolking en van haar welvaart, en een afbeelding van, ter ontwikkeling daarbij behorende te ontvangen, en een uitleg van de mogelijkheden die daarbij voorkomen, en van de voorwaarden van de grondbedding als van het daarop valsgenomen. Nog onafhankelijke Batak-landen waren Klein-Toba, op Sumatra, in 1844. De Nederlandse overheid had eind 1843 nog twee Batak-landschappen van Klein-Toba en van den Zaden dan wel grezende districten Sipirok en Angkola, nog onafhankelijk gebleven. In haar laatste jaar had er in een van de Nederlandse gemeenten een verzoekschrift aan de gouverneur van Sumatra gekomen, waarin ze vroegen om te worden geïntegreerd in de Nederlandse gemeenschap, en om wapenen en andere zaken aan te koop te kunnen nemen. Op hun krachtige verzoek werd ze door de Nederlandse overheid tot Sipirok behorend een deel aan de grens, Nederlandse trouw geldend. wm^ wm hct SmimmrkmnAy Ttjdtekrifl woor HtdrHatUeh imd$€. vp U. VSb tg., viiiJt »SB tia doea tchryvcr bri tolgcmlc opgftaekrad: **l>c LuitcoMit O. vua ktw^l «a» BUi «ir ujitwmc xmb bet itruoingtbii-d Jrr Kapcrju Ily hrrft «UAJloe hrt L&J. tt sl&B reaiK »aJ«f. mortm duorknii«en Hij U »4n Jr /A^rr*. ^.71.^*1 n'»c i!i« • *acni bi) aam bckrai m worJt daar gcroand ab c«n ^Trrij: nrrkmaa . die irrrnr t;rU ^•■mhciJ lii4 vuurbgiEaan om licb it oadfrnolm. Rcbtcr u er aict« %m hem in brt licbl *Trr»dbc«ra daa dc 'tccr brUaffrijkrJ itatutirke cpgtTrn, t.^irkimrntlc in brt ladi-cb r. t^ dcd. 1-M Javf.'* Wat dit lMt«tc bdr«A. <ic laca bicrm;.b:fr. bU.M. 5i) HKIS IN DE OXAFHANKELIJKE BATAK-LANDEN y BNZ. den verliezen. En inderdaad, dit zoude gcvaarlijk geweest s^n. De toenmalige Gouverneur van Sumatra, generaal Michiels, die te gelijker- ttjd veldheer en staatsman was, had eene grondige en juiste kennis yan 't geen tot Sumatra betrekking had. Zijn streven was geheel Sumatra te onderwerpen, terwyl de Nederlandsche regering van haren kant bo- paalden last gaf , haar gebied niet to vergrooten , afgcschrikt als zg was door de groote sommen, die de bezetting van dit land reeds gevorderd had, en welke nog verre van gedekt waren door de opbrengsten van het land , schoon deze in de laatste jaren telkens een hooger qjfei^ be- reikt hadden. De Generaal liet intusschen geene gelegenheid yooTby- gaan, die hem in staat stelde zijn plan door te zetten, en aan zolke gelegenheden ontbrak het niet. De nog vr^e landcn, door MaleijexB be* woond, lieten zich hier en daar tot opstand overhalen, en werden dan gestraft met dc bezetting en inlijving van hun gebied. De spanning door den begonnen moord ontstaan, hield mij wel niet tegen van het ondemenen m^'ner reis in de vrije landen; doch ik zag mij dientengevolg genoodzaakt, ten einde Silindong te bereiken, een andere weg in te slaan, dan ik in een ander geval zoude gekozen hebben, en m^nen weg niet te nemen door die districten, welke zulk eene ware beleediging hadden ondergaan. Indien die hinderpaal niet bestaan had, dan zou de naaste of liefst gevolgde weg daarheen wel dezelfde geweest zijn, die D'. Junghuhn eenige jaren vroeger genomen had. Ik zag mij dus nu verplaatst, het tusschen Sipirok en Koempoom Inn gedeelte, onbewoonde dal der Batang-Taroh door te trekken, en de rivier van dien naam stroom-opwaarts te volgen. Dit dal Toimt een wildemuis terre lengte van drie dagreizen, zeldzaam door een Batak, nooit nog door een Europeaan betreden. Mijn gezelschap bestond uit 20 Batak van Sipirok, onder welke zich twee aanzienlijke hoofden bevonden, en mijn Maleisch bedienden, Kitjil en Gedang. De Batak droegen mijn bagage en waren met lansen gewapend; ik zelf droeg een jachtgeweer met zessel loop, dat bijzonder juist trof, terwijl mijn beide Maleiers met nog twee andere Luiksche geweren met dubbele loop voorzien waren. Nadat wij, alvorens de grenzen van Sipirok te bereiken, nog twee dagen ons kampkwartier hadden gehouden in bevriezende, door Batak be- Liet ons volgen deze pad, dat nu niet meer te zien is, Rode masten aan de rand van de berg, Leiden ons naar rechts, naar de steile rotswand. Tan 3 aan 500 voet boog, walker toe de Batang-Tarob schuimend Toortrolde. Aan onze rechterkant was een bergwand van 8 — 900 voet, die de andere zijde van het dal omringde, en op die dan eent tot op een' afstand Tan een heuvel aan naderde, dan weer een mijl aan ons Toortliep. Onze weg ta over de rand van deze bergstreek, een bergstreek die ben tenoor door boole wegen doormidden, en begroeid met alang-alang en fijn of met dichte, eeuwige bosgebieden. Bij gebarende dal, dat wg tbana doortrokken, was nogere terrekhel bedolkt Doordat de roodtogen nogtans aan de Moavammedanse Moor Maleijers, 60 menslen meer midden, was elk spoor aan de Tijger, veel dorpen verdwenen, en hele bevolking aan circa 80,000 zielen van de gebied verdwenen, deels tot stammenvergaring, deels door het zwart oorlog. De striptogten der Maleijers hadden tot 80 of 40 jaar geleden, voor dat de Nederlanders dit deel van Sumatra in bezit genomen. Bij de Maleijers hadden veel stammen een beter bestaan, in sommige andere streken van de Batak-banden, b. t. in Mandailing, Thaonthaen ook onder Nederlandse beheer; te oefenden er een staatsbesluit wreed en despoots gezag uit. De Bataks moesten, zo groots doel in banneloos oogsten aan de Maleijers afstaan, tot het kostdoos bewijzen aan allerlei diepten genoodzakt Dat de toenmalige koning van Ran in alle dorpen der Bataks het oor van de stammendeel liet dooden, in welke des plichtigen, die er op het oog het moedigste waren, niet gevangen; door deze maatregel wilde hij elke stroom van opstand tegen zich voorkomen. Ten einde zich bij de vreedzame gewapende Bataks van Hoka of Bipirok ontdoen, bedachten de Maleijers een sluw middel. De Maleijers bedirgden zich van door hen getelde stammen. de horen en nu en dan het fonkelen van de oogen. Ik schoot het geweer af in de richting, waar ik giste, dat mijn mikpunt zich bevond, het onmiddellijk over de schouder, en bevond ik een paar minuten later in de daartoe uitgekozen boom; de zware val van het dode die mij een oor trof, overtuigde mij echter weldra, dat ik geen doet gedaan had. Het schot had immers de Batakken doen toetsen, die, wel voldaan over den onverwachtende buit, zich beijverden de beste stukken van af te snijden en ze naar ons bivouac te brengen. Na nog die dagreizen gemaakt en nog tweemaal het leven en de liefde bij een bivouac ondervonden te hebben, kwam ik te Sikoempoelan aan. Hieraan liggen hier, op een vlakte ruimte van 6 a 8 vierkante mijl, 12 of 15 dorpen der Batakken, waarvan Sikoempoelan, met 50 a 60 huisjes, het grootste en voornaamste is. De wijze, waarop de Batakken huizen bouwen, is geheel verschillend van die der Maleiers op Sumatra; de bouworde der laatstgenoemden heeft wat lets van den Chinese stijl, terwijl de woningen der Batakken, met een smal front en evenredig hoog dak, aan de gothische bouworde doen denken. Mandailing en de Batak-landschappen, die onder de Maleische beschaving zo veel te lijden hadden, ziet men over het geheel nog dan armoedige en morsige hutten, uit bamboes vervaardigd; nu en dan ziet men slechts een huis in genoemden stam opgetrokken, en bewoond door een voomaand opperhoofd (radja). In Toba daarentegen is de oorspronkelijke bouwtrant nog het meest bewaard gebleven. Over het algemeen komt het meest voor, dat de Bataks meer dan de Maleiers het indo-germaanse ras behoren, en dat hunne taal een aanmerkelijk groot aantal celtische en germaanse woorden bevat dan de Maleise. In 't oog vallend is bij sommige Bataks de overeenkomst in vorm, aanzien en schedel met de Griekse, ook is de kleur van hun haar doorgaans iets lichter, dan die der Maleiers; men ziet bij hen meer bruin dan zwart haar, soms zelfs heeft het veel van blond. Ik wil hier intussen vermelden, dat ik diezelfde opmerkingen, ook oogdood, bij de .... Uit deszelfde bouwsysteem heb ik op een kleine schaal eenige modellen doen vervaardigen van huisen, soo als die door de Bataks en Maleiers op Sumatra bewoond worden. Deze bouwen zie je in het Ethnografisch Kabinet te Berlijn. IN DE ONAFHANKLIJKHEID VAN BATAK-LANDEN. Onder de gecrengde mate, bij de Maleisch bergvolk op Sumatra, ontmoet men een groot aanbod aan lichaamsvormen; erentwelks ontmoeting men veelvuldiger bij de lelijkste Maleische en Mongoolse vormen; men komt hier veelvuldig voor, drie of meer aan elkaar geketen tenminste, en wel denkbeeldig een soort Taftland bierheen ingekomen indo-gonanesche inwoners met de conoprono-polynesische inwoners. Ofschoon de kleeding van de Bataks bestaat uit twee stukken stof gelijkt aan, van 4 el lang en 5 breed, ziet die er toch heel eigen en pittoresk uit; beter een stuk wordt om de breton pinden en met een gordje vast gemaakt, op dezelfde wijze als bij de Javanese volledige kleding; het andere stuk wordt als een mantel om het lichaam gedragen. Ken tulband draagt er toe bij, om de importhand van het beeld te verboegen. De laatste kleedingsstuk is in onze tijd in onbruik geraakt in Mandaheling en Angkola, en is daar door de Maleische hoeddoek vervangen; over het algemeen winnen de gekleedde en tenen in deze laatste landen boek langer en breder, omdat meer en meer de leer van de Koran verspreid en omgekeerd wordt het weven van deze stoffen gebracht met ongewoon veel bekwaamheid door de vrouwen zelf, niet een door baar vervaardigd verhalen gemaakt. In de middeleeuwse landstappen Sirop, Angkola en Mandaheling kan men aan de kleeding zien welken rang iemand heeft. De kleeding van de raja wordt bepaald door een baard, dat in kleur en vorm nooit verandert, en door een sjaal ingeweven met parels niet glas gemaakt, en ter breedte van een hand. De kleeding van de vrije man en de vergelijkende andere model van de bloes van de eigenaar. Ofschoon er eentijds van soort is, namelijk in het vroegste adelen, vrij of burger, wat men nog steeds niets daarvan onthekken in de omgang en de dagelijkse bezigheden. Op de slaven rust allemaal de verplichting tot veld- en tuinwerken; voor het overige bepaalt men zich naar de voorkeur en de gezelligheid; geen tijd niet naar willekeur gebracht worden, aangezien dit gezegd wordt veranderd in een raad, die bij overtredingen misdriften of overtreedingen bestaat, wettelijke niet-spraak doet. (encomonieke errheni). ten of zelfs in 't oof^ vallend onderdanig gedrag van de mindere kl; ten opzigte hunner meesters, daarvan bemerkt man niets. De nog onafhankelijke dorpen van Batak in Sibukuling, Toba maken in zeker opzicht kleine rijststaten uit, ieder dorp op zichzelf een algemene band zorgt voor landschappen, vereenigt, zodat toch maar enkel bij naam elke dorp heeft zijn eigen velden en loges en regelt zijn lokale aangelegenheiten zonder inmenging van andere dorpen. Niets is gemakkelijker dan zulk een land te veroveren, afgunst en inwendige verdeeldheden staan in de weg tot nauwere verzoening, en deze omstandigheid heeft voor de Maleisiërs mogelijkheid gedaan geboren worden, hen met weinig moeite te onderwerpen. Van de thans nog onafhankelijke landschappen is het getal niet nauwkeurig op te geven; ik schat ze op 2 a 300,000 zielen terwijl de bevolking der aan de Nederlanders onderworpen landen van Kleine-Mandeheling, Angkola en Sipirok circa 200,000 zielen beloopt. De wapens der Bataks bestaan in kleine, drie voet lange lontgeweer, sabels van 2 voet lang, gewoonlijk zonder schede, en werplansen; schilden. De Maleisische dolk (kris) is bij hen niet in gebruik; in plaats daarvan dragen zij messen in den gordel, die naar de verschillende schappen een verschillend vorm hebben, en eigenlijk meer tot hulsgeweld, dan tot wapen bestemd zijn. Zelfs zelf maken zij bukschriften dat veel van het kruit voor onze kanonnen heeft; evenals dat, met te veel zwavel vermengd, en heeft dus niet veel kans. Hunne geweerkogels zijn, evenals die der Maleiërs, van tin of met koolsteenen, glas Scherven of andere bestanddeelen gevuld, om wonden gevaarlijk te maken. In een patroontasch van buffelvel zijn ze om 20 b 40 kleine patronen even groot aantal bamboesrietjes gestoken. De lontgeweren zijn zeer algemeen; in een dorp vindt men naar evenredigheid 10 of 20 vijfhonderd strijdkrachten daarmee gewapend. Indien men de voortbrengselen der Industrie van de Bataks en leijers met elkaar vergelijkt, dan staan de werken van de amed der Bataks ver ten aalteren boven die der Maleijers. De Maleische weven op Sumatra in zijden goud, leveren wezenlijke kunstwerken, terwijl de Batak geen enkel opzichsloos weef getan. De teksten der Bataks zijn opzichsloos vergeleken met de Maleistische, en ik ken geen volk op de Aarde, dat meer kunst, schoonheid en smaak aan den daad legt in de fornnegel van de draadwerken, ja, ik twijfel er aan, of dat de Indo-Australische vreemdelingen, de proef kunnen doen staan. Een tak van industrie, waarin de Bataks het bijzonder talent gehad hebben, zijn hun koperen Batak-potten, abelklokken en andere voorwerken, die ik in Toba te aan kreeg, opmerkelijk zijn vormen vergelijkt met de oud-Egyptische vormen. Bij de opper spekt met de hoofdrol bij de Rangs nu Tocha; dit is niet hetzelfde als de meer zuidelijk gelegen landschappen, alwaar men de taal niet verstaat. Aan de tabakspadden kan men in Toba de stand van zaken kennen. De opperhoofden Tan Silindoni, bij de Teiferings die ik bezocht, uit geel koperen potten van 6 pond, die heel fijn bewerkt waren, in verhouding de grootte van een Spaanse naar evenredigheid dat de looker tot een minderen land produceerde, loodat vijf, die tot den gevangen stand kon dien. Wanneer de hoofdman in Toba bij openbare gezondheden omhing, met een kling van 4 tot 6 centimeter lang, en 5 tot 6 pond zwaar, die om het hoofd droegen, en aan welker een eind enige tijd hing een pottenwreker, een tandenstokertang, een oorpijpje, tandenmakende enz. Dat de Bataks een eigen kleine schrift hebben is bekend: er bestaat een onderscheid in de schrifttekens tussen Toba en de andere gelaten in de buurt. Ook schijnt de taal der daar genomen in de schrijving naar het Hoogduits tot het Nederduits. In Toba vindt men niet veel geacheerde boeken (gntmia) maar 1 of 2 tot hoogale, welker inhoud volgens den geschreven, want spreken en schrijven gaat het volk in zijn eigen taal, onverrichtvarend. In de handel vindt men andere dromen, overgeleverd van Brinks en andere Nederlanders, en Bonier een mysterieus verhaal. hunne wetten {AdaC}, Deze manuscripten zijn geschreven op atv witte boomschors van 20 a 40 yfki lengte, die in den vorm van boek samengevouwen zijn. Zoo als ik vernam, moeten er echter nog een aantal geschreven historische overleveringen in gering aantal bestaan, geen van deze kon ik echter in mijn bezit krijgen, ofschoon ik bet gelnk 15 andere boeken te kunnen verzamelen en naar Europa mee te Wanneer men nu aanneemt, dat de Bataks een volk zijn, dat met landbouw en veeteelt bezig houdt; dat zij in dorpen wonen wel in hechte huizen, die soms 60 voet boog z'n; dat de schrift en het lezen bijna algemeen onder hen bekend zijn; dat zij een beelding en geschreven kalenders, naar maakjaar berekend, hebben en voorts vergevorderd zijn in eenige takken van nijverheid, dan het iedereen natuurlijk verwonderen, dat zulk een volk tot de menseters behoort. Naar de wetten des lands worden zekere misdaden, namelijk ook de echtbreuk, met de dood gestraft, en tevens wordt een misdadiger in 't openbaar door de aanwezigen opgegeten; dit is ook het deel der krijgsgevangenen, indien deze althans niet bloedverwanten vrgekocht worden. Zulks geschiedt op de volwassen. De gevangene of boosdoener wordt aan een paal gebonden en het hele dorp verzamelt zich, en nadat enige redenaars enige tafereels hebben opgehangen van de misdaden, waar aan de ter dood oordeelde zich heeft schuldig gemaakt, snijdt de voorzichtigste van de vergadering, of ook wel degene, die de beleediging ondergaan heeft als slachtoffer de tip van de nos af, doopt dieen in een stak van vaatwerk. citroensap gevuld en gemengd, die voorts even als een kaas; een der snijdt daarop de wangen af, een derde de palmen der banden alle verteren ze deze stukken ten aanzien van den ongelukkige, de dood gebracht wordt, tot dat eindelijk alle op hem aanvallen. De grootte of kortere duur van dit pijnigen hangt nu grootendeels af van zwaarte des misdaads, en voorts, van het al of niet tegenwoordig van personen, wier haat bewonderd opgewekt is. Het moet nog wel zegd worden, dat de jonge vrouwengeen doel nemen aan zulk een daad, nog minder aan den maaltijd. De tovenaar of beveerdert van het dorp neemt bezit van den bet overgebleven onderdeel. Hij houdt die ingenieuze, waarschijnlijk door zijn blauwe ogen, alleen ternebel; gedurende die tijd en daags na alleen mag hij het lezen, tenminste door lichaam door besprekingen in verband met zekere gegevens, met waar of door waarvan invloed hij in die negen dagen op een geheimzinnige manier uit den paal vermag te bepalen. Daaruit worden gewoonlijk veel verschillende lippedeelden, allerlei monsters, alang, badhuizen en mannekegaten goendonken. Kindelijk keert de tovenaar ten slotte, nadat de haag is bezoedeld met het bloed van het slachtoffer en er een boog is gemaakt in die boog. Het ferry bracht de aldaar verloren af, bij de haven van de tovergoden. Krijgsmacht; soms daan werd ook in oorlogswapen, door Met de bedoening de punt van een boei te bevestigen, in welke Ze bij deze van beïntenis begon en op kerggelegenheid. Met Veel gelukte het om de staven in banden te krijgen, van welke er 2 in 't Museum te Berlijn bewaard worden. Wat de pittoreske beprijking der Bataks betreft, ze gedenken aan een almachtig Vaai Dibatta (dat overkomt met den aan gekritiseerde term Dewata). Ze verliepen uit aan zijn minder goddelijke, die Toor betovert de hele der Orga dragers en beïnvloedt. Eene zevende, kwaadaardige Verzorgt de vrouwen en zoekt hun nachtste toekomst te beëindigen. Die Overblijfselen aan een Boeddha-dienst, die hier waarneemt Plaats bad, boei ik magelijk bij een groot deel der Dajaks op Borneo gerond, en hieraan een buitengewone geving gekregen in Juli van 1853, waar te nemen in het tijdschrift der Sociëteit De beide Tolken bevaten intussen alle de Overschrijving van een vroegere groeve bewaard, zodat er daarna Spaken kan zeggen van een eigenlijke eeredeen. Op Sumatra editer, 'Vertelt ab op Borneo, moet er een Boeddha-dienst bestaan hebben, daarom van tempels en heiligen worden in beide gebieden aan geprikt Op Sumatra bij Piëtakolling (in de Batakstroom), op Borneo bij de Figoaw; zij zijn intussen niet te vinden in een groot boekhuis als die Kritiek al de menselijke taal door de tempels op Java van het vaste land. De tweede, die ik voor noodzakelijk hou, zal ik noortsch. Eenmaal. met ongen die aankomst te Sikkompelan. De 50 à 60 huizen, die dicht bij elkaar gebouwd waren, vormden een booldwarschijnlijk en 2 of 8 kleine bijwegen of straten. Eene betrekkelijk kleine plaats, die gelijke lengte en breedte had, en in het geheel misschien 250 à 300 schidden in aantal, werd slechts ingenomen door het gebeid, buizen, die elkaar andere tussenchromme boden, dan alle de annen. Eene omheining van 8 à 10 voet boog en een dikke wand van 4 duim, omgaf het dorp en was de enige versterking daartoe. Een leidendig oorlogsvermogen was er bij mijn aankomst te Sikkompelan, plaats, dewijl de staat van beleg juist was aangekondigd was; ik werd meteen zonder zwarigheid toegeleid, daar ik door een vooruitgezette Batak daags te komen mijn aankomst werd verwittigd. Bij het raadhuis van het dorp werd mij en mijn gezelschap als eremisch aanwezig aangewezen. Nadat ik een stukje uitgezongen had, verscheen het opperhoofd Si-Ollob met zenen bloedverwanten, en hield een lange aanstoot in de volkstaal, die ik door een tolk in het Maleis moest laten vertalen. De boodschap van deze redevoering was, dat bij te komen ere een markt heeft laten slagen, waarvan bij mij een gedeelte aan bood met een zak rijst, enige kippen enrucbten. Ik, aan mijn kant, beantwoordde deze beleefdheid, die minder aan Badja Si-Ollob milddadigheid, dan wel aan de gewoonte der Bataks moet toegeschreven worden, met een tegengeschrik van enige ellen rood laken voor een bus of iets dergelijks en enige ponden pruimtabak. Eaja Si-Ollob inspecteerde met veel nieuwsgierigheid mijn percussiegeweren; bij hem stond een Europees musket. Ten einde een zekeren indruk op de verzamelde bevolking te maken, besloot ik een kleine oefening in het schieten te doen. Van te voren had ik mijn geweer met dubbele loop met snippenbad geladen. Ik nam dus twee eieren in de rechterband en 't gespannen geweer in de linker; wierp de beide eieren 40 of 50 voet boog in de lucht en schoot met iedere loop een ei in stukken. Daar men in de waan van meende dat ik met kogels geschoten had, meende het volk een toverkunst bezitten te zien uitvoeren. 