VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
tyd, waarin dezelve is uitgefproken ;en,wanneer men dan, daarin, -zoo veele fchoone trekken, fterke fchilderingen „ en natuurlyke vergelykingen aantreft, zal men zich ver- wonderen, dat er, anderhalve eeuw geleden, zoo fiere lyk en krachtig ij vas! wierd.” En van dien kant befchouwd, heeft deze Leerrede in de daad veele ver- dientten. Over de letterlyke verklaaring van den text, zullen welligt kundige en nadenkende Bybelleezers het piet ten vollen eens zyn met den Prediker, en nog veel minder met deze en gene gevolgtrekkingen , die hy ’er uit afleidt, en toepast op de ERT TE H omítandighe- den van Vrankryk , al is °t ook, dat de uitkomst aan ’s Mans gedaane voorfpellingen, in meer dan een zicht, heeft beäntwoord. Wy achten de vertaaling van dit ftuk in dezen tyd geenzins overtollig, al ware het alleen, om tot. eene bydrage, tot de gefchiedenis van den Godsdienst in Vrankryk, voor omtrent ander halve Eeuw, en van den leer- en preek-traot in dien tyd, te diehen. Ook heeft pu BosC„…in deze Boet- eù Biddags-rede, verfcheidene allergewigtigfte waarheden gezegd, die niet te dikwyls herhaald kunnen worden; vooral wanneer zulks gefchiedt op zulken nadrukkely- ken toon, en met dien verftandigen ernst, waarmede A | | de: DE DRIE OORDEELEN GODS, 13 deze voortreffelyke Rederiaar gewoon was te prediken, De Vertaaler fchynt den inhoud dezer Boetpreek inzon- derheid te willen toepasfelyk gemaakt hebben op de ty- den, welken wy beleeven;, waarin de geduchtfte oordee- len Gods op de aarde, en byzonder in ons waereld- deel, zyn: waaromtrent wy alleen aan onze meermaa- kn gemaakte aanmerking erinneren, om over volksram- pen, en de doeleinden der Voorzienigheid met dezel. ven, met alle omzichtigheid te oordeelen. Aan den Schryver der Aanmerkingen, in de Nieuwe. …_ Vaderlandfche Bibliotheek, 4de Deel, No. a. over myn Werkje, genaamd: Myne Offerande aan het Va- dérland, door AGATHA DEKEN. Te Leyden, by D. du - Mortier en Zoon, 18co. In gr. 8vo. 78 bl. a pD: lang bekende. Schryffter van een Stukjen, voot twee jaaren, onder den titel van Myne. Offerande aan het Vaderland, in ’t licht gegeeven , en ook toen door ons met lof aangekondigd sek is niet wel te vree. de over de beöordeeling van haar Werkjen door de der Nieuwe Vaderlandfche Bibliotheek , die haar, zoo zy zegt, op eene woeste , wilde, en alleron= billykfte wyze, veroordeeld, grievend beleedigd enon- zinnig gelasterd , haar geloof aan leerftellingen „die haar altoos Beilig waren , en altoos dierbaar: blyven zullen, betwist, en daarentegen gevoelens, die zy zelve, met allen moed en pa ‚ heeft beftreden , en aogmerken', waarvoor haar hart te rug beeft, aan haar toegekend hebben. A Na eene aanmerking , over de "a edelmoedige inr leiding der beöordeeling, te hebben laten yooratgaan, brengt zy de befchuldigingen , tegen haar ingebragt » tot de vyf volgende hoofdpunten. zr. Ik geef niets toe dan de doldriftigfte heethoofden, die immer de Hervorm- de Kerk ontluisterd hebben. 2. Myne aanfpraak aza de Voorftanders van de Leer der Dordfche Vaderen is meer dan onbefcheiden 3 zy is eigenlyk eene kwaad- aartig juichende befpotting der Hervormden , over de berooving NB. van hunne Eigendommen. 3. Dit ia C*) Zetteroef, voor 1799, bl. 591. 132 A. DEKEN l ik zelve gevoeld te hebben, vermids ik een pleister de door my toegebragte wonde zoek te leggen. 4. My- ne aanfpraak aan die myner Medechristenen , die met my meer eenftemmig denken , maakt een zonderling contrast met de eerfte, en is, over het geheel genomen, zoo gemaatigd , zoo zacht, zoo #ef en zoo christelyk, en zoo boterachtig malsch, als de eerfte fcherp verwy» tend en bitter is. 5. Myne aanpryzing tot het Christen. dom ftrekt zich a//#én uit tot dat gedeelte van hetzel- ve, °t welk het geluk heeft, aan my te bevallen, tere wyl ik my vriendelyk excufèer van de waarheden, die gen gepredikt heeft, te gelooven. Het is toch de Zedeleer van het Euangelium alléén , welke ik aan- neem; met deszelfs Leerftellingen heb ik niet noodig. _ Op alle deze befchuldigingen verantwoordt zich AGA- THA DEKEN , op een toon, die wel niet in °t onbefcheide- ne valt, maar desniettemin de warme geestdrift, welke haar bezielt, en de leevendigfte bewustheid van de goe- de zaak, die zy in gemoede meent voor te ftaan, al- terduidelykst kenmerkt. Zy beklaagt zich allerernttigst over de onrechtvaardige, trouwlooze en kwaadaartige misduiding haarer oogmerken en gezegden. Zy erkent, een voorftandfter van burgerlyke en godsdienftige vry- heid, en de tegenwoordige orde van zaaken, met geheel haar hart, toegedaan te weezen , en, uit dien hoofde, de klachten over °t gevaar van den Godsdienst, omdat de Leeraars der voormaals heerfchende Kerk niet langer uit *s Lands kasfe zullen betaald worden , geenzins te „kunnen rn brt maar, wel verre van de voorftanders der Dordfche Kerkleere, in hunne ongelegenheid, te hebben willen: befpotten, of derzelver leerbegrippen in een haatlyk licht te plaatzen, alleen ten oogmerke gebad te hebben, om in °t oog loopende, en, in °t woord van God, meest en fterkst veröordeelde ondeugden van der- zelver voorftanders aan te tasten. Zy heeft niet ge verd tegen de Dordfche Leere, maar die veeleer in * gunftigst licht doen voorkomen, en zich alleen: mtt moed verzet tegen kerkelyken hoogmoed en heersch zucht, tegen oproerkraaiers en twistítookers , en tracht nu haare deswegens: ontboezemde klachten , met al- den ernst, vol te houden. ’t. Geen. zy hieromtrent, en verder , tot verdediging van haar Christendom, en in °t werk geftelde vuurige poogingen, om hetzelve te helpen ftaande houden, te berde brengt, verdient gelee- zen VERDEDIGING, 133 zen te worden. De befcheidene Leezer oordeele dan vusfchen haar en den beöordeelaar haares werks. Wy gouden ons niet gaarne in dien twist mengen, en nog minder de beflisfing van het gerezen verfchil ons aan- maatigen. nd Historifthe en Letterkundige Avondflonden, ter ophelde- ringe van eenige Zeden der Nederlanderen; byzonder» dyk in derzelver daaglyksch en huislyk Leeven; en van den fand der Nederduitfche Dichtkunde, zedert de yroeghe tyden, tot aan het begin der zestiende Eeuwe, Doormengd met eene opgaave van, hier te Lande ges wondene , maar nog niet befchreevene , Romeinfche Over- blyfzelen: enz. Uit oorfpronglyke Stukken en de beste Schryvers, met bygevoegde Afbeeldingen , te faamenge- >» feld, door Mr. HENRIK VAN WYN. Ze dAmfier- dam, by J. Allart, 1800. {n gr. 8vo. In twee Boe: ken, te zamen, met den Bladwyzer, 568 bladz. n een kort Berigt voor het Register op de Byvoegfels en Naleezingen van WAGENAAR’s Vaderlandfche His- torie, beloofde de in onze Vaderlandíche Gefchiedenisfen en Oudheden doorkundige van wYN deeze Historiche Avondftonden 9% In eene Voorreden aan zyne Letter. minnende Landgenooten, geeft hy te kennen, dat dit Werk , merkelyk kleiner is, dan het, naar zynen eer- „ ften aanleg, zyn moest.” Van deeze Voorreden zul- len wy een gedeelte overneemen, als gefchikt om den Leezer, zo met de reden hiervan, als met het oog- merk en den inhoud des Werks , eenigzins bekend te maaken. | „ Myn voorneemen,” zegt de Schryver, » was ge- „ weest, U van de voornaamfte Zeden En Gebruiken 5 „ waaronder, byzonderlyk, Konfen en Weetenfchappen; … met één woord, van het Daaglyksch en Huishoudelyk s, Leeven onzer Voorvaderen, in den uitgeftrektften zin , sen federt de vroegfie tyden af, tot aan de zestiende s, teuwe toe, eene, zo veel my mooglyk, volledige be- ss fchryvinge te geeven; waar toe ik, door een lang en + aanhoudend leezen en uittrekken der oudfte en oee °’ | „ in- C°) Zie Alg. Vaderl, Lettervef. voor 1799, I St. bl, 233e - 134 H. VAN WEN „ in- en uitlandfche, Historie-Schryveren, my vleide, „ vry goeden voorraad te hebben vergaderd. Doch de overweeging , dat een Werk van dien aart ... tat -s eenige Boekdeelen ftondt uit te loopen, welker ver- „ tier men, aan de Pers, begreep, in deeze tyden, be. „ zwaarlyk te zullen weezen, gaf ..... eene andere lei. „ ding aan myn Plan, deedt my flegts eenige van de », bovengemelde punten uitkippen en, eindelyk, deeze a Historifche en Letterkundige AVONDSTONDEN , tot één ə» Decl, vervat in twee Boeken, bepaalen. a, Behalven eenige, ingemengde , Uitweidingen ,.. '„ zult Gy, in het Zerfle Bock, byzonderlyk aantreffen ‚… [°.; ten aanzien der algemeene Zeden; eene nieuwe „ Nederduitfche Vertaalinge van C. TACITUS, over de » Zeden der Germaanen. Voorkomende, van bl. 45—101. „ II.5; ten aanzien der Konflen en Weetenfchappen; „eene SCHETS van den (and der NEDERDUITSCHE s» PICHTKUNDE» Jedert de vroegfle, baga de Frans s, kifche, tyden, tot aan het begin der zestiende Eeuwe, > Te vinden, bl. seg Ren „ En, in het twee oek ; ; » Wederom nopens de algemeene Zeden; een schets s. van de Woonplaatfen, het Woedfel, de Vermaaken en » de Akeding onzer vroege Nederlanders, binnen het ss ore de tydperk...” De Schryver geeft vervolgens reden zyne keuze en wyze van behandelinge, eindigt daarop zyne Voorre- den met de volgende , ongetwytfeld voor elken Licf- hebber van de Zedelyke en Letterkundige Gefchiede- nis onzes Vaderlands aangenaame, woorden: ə» Met dit alles, kan myn Werk niet zonder feilen » Zyn. Leest en leert my ! Indien Gy deezen arbeid „> voor lief houdt ; zo als zy [hy] my was, om dat ik s Ze [hem] voor U deedt [deed]; zal het my, veelligt, » aanmoedigen, om dit deel myner Letterceffeningen, à deze Scheifen (want ik geeve het voor geene vol- » leedige Historie), voort te zetten. In allen gevalle, s Zal ik my troosten, zo zy mogen dienen tot een’ Leg- » ger voor de kenniszoekende Nakoomelingfchap.” artlyk wenfchen wy dat de geëerde Schryver ge noegziwame aanmoediging vinde om voort te gaan. Wei nige menfchen in ons Vaderland zyn voor deeze taak zo wel berekend , het zy men fchrander doorzicht, ver- zamelde kundigheden , of ruimte van vryen tyd in aam- | mer-. HISTORISCHE AVONDSTONDEN, 135 fnerking neeme. Dan tevens hoopen wy op de uitvoe- ting van des Schryvers voorneemen, gemeld in het bo- wen aangehaalde Berigt,om, op deeze Historifche Avond- Stonden, te doen volgen zyne bredere Byvoegfels en Aanmerkingen op de tien laatfte Deelen van WAGs» NaaR’s Vaderlandfthe Historie, Eer wy verder gaan, moeten wy zeggen, dat het Werk is ingericht by wyze van Zamenfpraaken, tusfchen vork» HART, REINOUT en ALEID. De eerfte vertoont duidelyk den Schryver zelven ; de twee anderen zyn een paar deugdzaame en letterlievende Echtgenooten, oude Vrien- den van VOLKHART , maar verre van hem te evenaaren in kundigheden. VorkKHART is hier dus meest Spree- ker; de anderen, leergraage en opmerkzaame Toehoor- ders, lokken hem uit door hunne vraagen, en maaken nu en dan eene gepaste aanmerking. | By het geen wy reeds uit de Voorreden hebben aans ehaald, zullen wy iets voegen uit het flot des Eerften oeks: het eene met het andere zal den Leezer eenig denkbeeld geeven van deszelfs inhoud. Op bladz. 365 befluit voLKHART zyne aanmerkingen met te zeggen: Ik zal, hier, onzen koel opgenoomen taak eindigen.” Waarop REINOUT antwoordt: „ Wy zyn 'er u danke » baar voor. Zo ik my [niet] bedriege, hebben wy ‘er, „ Onder anderen, uit geleerd : dat de Germaanen; en » dierhalven ook de Batavieren, Caninefaaten, enz. a ie ftoffen ; Dichteren, die, deels, oorfprong- » lyk fchreeven, deels, het gedichte in andere taalen $ navolgden , en van welker, nog overige, Werken » Ons eenige opgaave gedaan hebt, zo als ook van diè „> der twee volgende eeuwen: dat, ondertusfchen, in s die twee volgende, d. i., reeds in de veertiende en »» vyftiende , eeuwen, zo door de rampen der tyden, s als door het overgaan vaù ’s Lands bewind in het ə» Huis van Bourgondie, de Nederduitfche Dichtkunde » in bloei en zuiverheid van taal is verzwakt gewor- „» den, maar , dat Zy > op het laatfte der 15de eeuwe, s» weder in kragten begon toe te neemen; dat van onze s» dichterlyke Kamer- of Toneel- Speelen u geen vroe- s» ger bewys is voorgekoomen , dan op het Îaatfte det » Veertiende eeuwe, fchoon men dezelven , misfchien, s eenen hoogeren ouderdom mag toekennen : dat fommi- s» gen der vroegfte Speelers Spreekers gezegd wierden, » door welk woord men, ten minften in vervolg, ook ə» de Rhetorykers aanduidde , welker oorfprong gy uit. » onze vroegere inlandfche Dicht-gezelfchappen afleg w EL afleiddet], doch welker benaaming u toefcheen , » hier te Lande, meest federt de Bourgondifche tyden, » in zwang te zyn gekomen.” De Dichters, van welken gefproken werd, en wek ken C°) De Schryver toont, ondertusfchen , dat er geene vol- doende redenen zyn, om ALKEMADE van dit bedrog te befchul digen. Zie zyne leezenswaardige aanmerkingen. daarover , bladz, 139—164 l HISTORISCHE AVONDSTONDEN, 137 ken REINOUT bedoelt, zyn : de Opfteller eener Overzet= tinge van den gantfchen Bybel in Duitfche Dichtmaat „ ten tyde van LODEWYK den Vroomen, wiens’ werk foms= migen meenen nog voorhanden te zyn , terwyl anderen twyffelen , of het ooit beftaan hebbe, bl aco env. 5 OTFRID, berymer van den voornaamften inhoud der vier Euangeliernr, bl, 208 env.; de Dichter van een Lied, ter eere van LODEWYK den [ÌI, Koning-der West. Fran. ken, bl. 222 env., allen tot de negende eeuw. behoorene de, In de twaalfde eeuwe (de ziende en elfde leveren niets op) zeg en de Hoogduitiche Dichtkunde. het hoofd weder op te beuren uit de laagte, waartoe- zy vervallen was,- en leverde verfcheiden leezenswaardige ftukken der Schwabifche Dichteren, bl. 232 env.; doch onze Nederduitfche niet voor de dertiende , omtrent welker helft verfcheidene opgeteld worden, bl, a6r env. Wat laater fchreef JACOB VAN MAERLANT , Xan- welken uit= voeriglyk gehandeld wordt, zynen Rymbybel, en Spice gel Historiaal; MELIS: STOKE, of wie hy geweest ‘zy, zyne Rymchronyk, en: JAN VAN HELU de zyne, gelyk ook van Maerlant zynen Wapen Martyn, waaruit, gee lyk ook uit fommige anderen, eenige útaaltjens worden opgegeven, bl. 961—297 (*). — Indien. ons bericht nieg te wyd zal uitloopen, kungen wy den Schryver in alles niet volgen, maar. moeten den Leezer tot het Werk zel- ve wyzen..- Een enkel woord moeten wy, evenwel, zeggen van den Roman KAREL en ELEGAST, die, ge- fchreven omtrent het einde der 13de of het begin. der r4gde eeuwe, gedrukt werd in het jaar 1478, en waar- van, zoveel men weet, thans flechts één exemplaar voor- handen is, berustende tegenwoordig in de: Verzameling van den kundigen Mr. J. vasser ‚te Utrecht. - Het ont- werp van dien Roman is, buiten tegenfpraak „ misfelyk gen KAREL de Groote ontvangt » «in: den: droom „ door eenen Engel, het zonderlinge bevel; om wit flee= den te gaan, en de uitvoering daarvan geeft aanleidin tot de ontdekking van een verraad tegen hem kp ve ko an a ea E OOR C*)-Hartlyk wenfchen wy, dat de Heer van wy] den Va- derlandfchen Leezer nog eens moge verplichten met de uit- voeringe van zyn voóorneemen , óm eenige in het duister fchuilende, of by weinigen bekende Stukken der Oudheid, met zyne Aantekeningen verrykt, in ’t licht te geeven. Rec LETT. IOL NO. 4 L 138 H. VAN WYN door EGGERIK, den Man zyner Zuster , en tot herftel. ling van ELEGAST, die, t'onrecht in zyne ongunst ve: wallen en van alles ontbloot , zich thans met rooven moest geneeren. De Schryver geeft eenige ftaaltjens van de fchryfwyze , waaruit de waarheid van zyn zegge (dat dezelve „op eene vry ongedwongene en gemak: lyke wyze is berymd en geteld?) duidelyk blykt. inderdaad ‚de verfen komen ons vloeiender voor , dan de meesten van. dien tyd, en het ftuk zoude uit dien hoof- de wel eenen nieuwen druk waardig zyn. Op bl. 311, reg 24, meenen wy hier eene druk- of fchryffeil ont- dekt te hebben, en dat, in plaats van ELEGASt, ftaan moet EGGERIK , als zynde deeze de uitdaager in het tweegevecht, waarvan gefproken wordt. Op bl, 310, reg. 23; keert. ELEGAST » naar finen Dan, d. i. (zegt de HE vaN wyN) het Woud, waar hy zig ophield.” Maar zoude Dan niet eerder een hol of eene fpelonk zy? Deéze is nog de betekenis van het Engelfche Den ; en onze Schryver erkent (IL Boek, bl. BE) „ dat de klinkletters by de Ouden wisfelletters zyn.” Op bladz. 318 env. is eenig verflag van. LODEWYK VAN VELTHEM en van deszelfs Spiegel Historiaal , gelyk ook bl. 326 env: van. Die Dietfche Do&rinael, getche ven in 1345» 4 - s ĉen Boeëxkyn » Dat, te voren, lach in Latyn. „en ’t geen, naar °t oogmerk des Maakers , moest >, ftrekken tot algemeene deeringe,” doch, zonder ge noegzaamen grond, fomtyds aan JACOB VAN MAERLAN? wordt toegefchreven,- i S - Anderen:gaan wy voorby, om ook nog iets van het Tweede Boek te kuhnen zeggen. Na eenige voorr fpraak vinden wy hier bladz, 6 env. een tamelyk ult voerig bericht wan ecñe metaalên hand, in het jaar 177! öpgegraven uit den ‘grond, daar, weleer, de Burg aan de Delffche Vliet plagt te ftaan. Verder w de gefproken van de Romeíinfche , Germaanifct en Frankifche Burgen en Vestingen; van. de_ onder fcheiding van'’s Lands ingezetenen, zedert der Frank overwinning tot in de elfde of twaalfde eeuwe, ™ flechts twee ftanden, der Geestlyken en der Vryen (Ut welke laatften de hoogere en laagere Adel beftond, of vervolgens ontftond), terwyl alle de overigen (bl. 51) sj l HISTORISCHE AVONDSTONDEN, 139 „ in perfoon en goederen, ten minften in één van beis s den, in meer of minder opzigt, behoorden aan de bo- „» vengemelde ftaaten van menfchen, in welker handen „alle landgoederen .…. berusteden.” By welke gelea genhèid de Schryver ook ftaalen bybrengt van de ver- achtinge, waârin de Dorpelingen , in die tyden, gehou- den werden, ’Er wordt vervolgens gehandeld van de opkomst der Steden; waaromtrent wy leezen (bl. 41.) ‚‚ Onze oudfte, nog overige, Stedelyke privilegien ... reiken; voor’ zo verre ik my herinnere, niet verder » dan tot het begin der twaalfde eeuwe, in Friesland „ $ toen Sfavere ... zig in ’t bezit derzelven bevond.” Waarby dan aangehaald wordt sSCHWARTSENBERG’8 Charterb, van Vriesland, I D. bl. 125. Dit fchynt met eenige bg are gefchreven ; het moest zyn bl. 71, alwaar een Privilegie voorkomt van Koning HENRIK (naderhand Keizer nENnik de V) van het jaar 1118 , waarin ook vroegere rechten van die van Stavoren be- krachtigd worden. Het Stuk op bl. 125 is veel laater, van FLORIS den V , Graave van Holland, en van het jaar 1292; dus van het einde der dertiende eeuwe, Gaarne zouden wy onzen Leezeren iets mededeelen óver het vroege aanzien en vermogen der Burgeren, zo jn Vlaanderen Cwaarvan op bl. 45 een merkwaardig ftaaltjen wordt gegeven) als in andere der Nederland- fche Gewesten, indien wy niet de weinige ruimte , welke ons overfchiet, hog tot eenige andere aanmerkin- gen moesten befpaaren, In de aantekening op bladz, 52 wordt peen van „ de Somme le Roi; een Boek, s dat JAN, Heêr van Brederode, in °t begin der wyftien= „ de eeuw, onder dem naam van Conincs Summe, vers „ taalde,” en- daaruit eene plaats aangehaald, welke de met reden „, zeldfaam*” noemt, en waarvan het begin’ dùs luidt: „ Job fit, dat des Menfthen leven , op aarde, is als. Ridderfcap ex Burgerfcap.” De Hr. vaN WIN betuigt deeze plaats by jon, zelfs in de uitgaave van 1478, te vergeefs gezocht te hebben. Wy vermeeten ons niet, ze met zekerheid te kunnen aanwy- zen. Evenwel gisfen wy, dat, misfchien , de Schryver het oog mag gehad hebben op jos VII: r. Daar heeft de Vulgata : Militia est vita hominis fuper terram: et ficut dies mercenarii, dies efus == Dat, in de middel- eeuwen, Miles eenen: Ridder, en Militia Ridderfchap betekende, is bekend goes. Maaár-hier by jou de Bur. a ger- > 149 H, VAN WYN _gerfchap te vinden heeft meer zwaarigheid, In de ge- p melde eeuwen betekende Mercenarius eenen Koopman of uitventer van kleine waaren, waarvan, of van Mer- cerius, het Franfche Mercier of Kramer. Zie DU CANGE in voce. Loude jan van Brederode , of de oorfprong- lyke Schryver van de Somme le Roi, ook hierop gedacht hebben? Dit zoude niet kwalyk ftrooken met het geene hy vervolgens zegt: », Die Burgher denct om fyn co- » manfdep, en om fyn winninge, en dat eynde fynre me. » ninghe is, dat hy ryc mach worde, en geert in fyn 2 kuen.” Men vindt vervolgens veele byzonderheden over de leevenswyze onzer Voorouderen, by welken , voor de Spaanfche Beroerten, de weelde, fpilzucht en flechte zeden al zeer hoog waren geklommen; zie bl. 149 envy. maar inzonderheid bl. 6y env. en aldaar des Schryvers aanmerkingen. — Niet minder vreemd, dan het ALEL- DE was, zal het veelen zyn, dat men toen s, Zeehon- s den, ii p ii Meerzwynen, Walvisthen en Be- s» vers aan den disch der voornaamite Lieden ontmoette.”” De Schryver meikt aan, bl. 77, dat, misfchien, „ droo- » ger vleesch ’er mede doorregen wierd,” Zoude het daar toe, by andere visch, ook in de vasten gediend hebben ? Men was in die tyden voor zwaare en vette fpyzen (bl. 76) en mogt in de vasten geen varkens- dek gebruiken. Misfchien vulde men dit aan met vischfpek. In de aantekening op bl. 79 vinden wy uit de Graaflyke Rekeningen aangehaald : … Item, te- SE gen der Vaste, prouiande van Zekonden maken.” | ee 97, van den eetenstyd onzer Voorouderen fpreekende, zegt de Schryver , in de Aantekening : » Zelfs nog in het begin der zeventiende eeuwe , at s» men, meest, om twaalf uuren , enz.” Misfchien aten ommigen nog vroeger, ten minften wy herinneren ons een versje van den Ridder cats, hetgeen aanleiding geeft om dit te denken. heien Saef Dit is uw les, Staat op te zes; En eet ten tienen: Het zál u.dienen. ` En weer te zes, i a he uw nesi n ten tienens … =“ "ag de Het zal udienen. > os L) à ‘ Over HISTORISCHE AVONDSTONDEN, 141 Over de Kleedirg, tot in de Vyftiende Eeuwe , is de Schryver taamelyk breedvoerig. ‘Doch wy kunnen hem hierin niet volgen. | ` De nieuwe Vertaaling van TACITUS, over de Zeden der Germanen, is ons doorgaans naauwkeurig voorge. komen. Omtrent eenige aanmerkingen , welke wy on- der het leezen maakten, zyn wy niet zeker genoeg om ze hier plaats te geeven, Achter het Werk vindt men eene lyst van Verdrie- tige Drukfeilen. De Schryver zal het niet kwalyk nee- men, dat wy er de volgende byvoegen. Bl. 34, reg. 33, ftaat CNEJUS l. CNEUS: want zo wordt die naam ge- fpeld. BI. 40, r. 3. v. o. ftaat laatflen l. eerften. Bl. 301, r. 3. V. O ftaat REINOUT |. VOLKHART, Of het Friefche` Dorp, gemeld bl. 175, r. 7. v. o. oudtyds Holwerden genoemd wierd, beflisfen wy niet: maar te- genwoordig is de naam Holwerd. Gefchiedenis van America, door WILLIAM ROBERTSON 3 . D. Opperfle der Edenburgfche Hoogeftchoole , en 's Konings Gefchiedfchryver van Schotland. Vde Deel. Uit het Engelsch vertaald, Te Amfterdam, by J. W. Yntema en Comp., 1801. Zn gr. 8vo, 220 bl. ekend is, uit de Voorreden van Dr. ROBERTSON , geplaatst voor diens Ge/chiedenis van America, wel- ker vertaaling in den Jaare 1778 te voorfchyn tradt, hoe wydftrekkend , ten aanziene van dat Werelddeel , % Gefchiedfchryvers oogmerk ware, en teffens hoe de Oorlog, tusfchen de MNaord- Americaanfche Volkplantin- gen en het Moederland gereezen, hem bewoog tot eene febr uitgave, een Verflag behelzende van de ntdekking der Nieuwe Wereld , van den voortgang der Spaanfche Wapenen en hunne Volkplantingen in dat We- relddeel, …. ROBERTSON betuigde: … Ik wagt, met s» de bekommering eens goeden Burgers, tot dat deeze s» Zisting bedaare , en een geregeld Staatsbeftuur daar s» Vastgefteld worde, en dan zal ik op nieuw de hand » flaan aan dat gedeelte myns Werks, waar van ik s» reeds een gedeelte af heb.” — Een geregeld Staatsbe- ftuur heeft daar plaats gegreepen; doch niet overeenkom: ftig met de verwagting en den wensch des Hoogleeraars , die, blykens het Berigt, je betreffende, door den Ne- 3 der» 143 / W. ROBERTSON derdaitfthen Vertaaler, aan: °t hoofd daar ‚van aatet , eene Kenfchets diens Gefchiedboekers behelzende , de Koningsparty toegedaan was. Weinig dr ‚ om iets, de Engelfche Volkplantin. gen in dat erelddeel betreffende, te verwagten; deedt zich op ; het verloop van Jaaren verminderde de waar- fchynlykheid , en ’s Mans dood fcheen alle hoop af te nyden. ,, Verhinderingen van veelerlei aart,” vermeldt % Gefchiedfchryvers Zoon, , liepen zamen, om hem „ in °t volvoeren van dit plan te belemmeren” Groote kans was ‘er, dat men nimmer iets van dat in voorraad bewerkte onder het oog zou krygen 3; dat het met veele andere Schriften, die Dr. ROBERTSON, geduurende eene lange ziekte, der vlamme opofferde, daarin mede ver- teerd zou zyn. Dan gelukkig vondt zyn Zoon het thans uitgegeevene ‚gedeelte der Ge/chiedenisfe van Britsch America voor dat verdelgend lot behoed ; het lag, ge heel met ROBERTSON’s eigen hand afgefchreeven, en naagezien met zo groot eene naauwkeurigheid, als eeni- e zyner Handfchriften ooit zynen Zoon onder de oogen wamen,. Dank hebbe die Zoon,dat hy, naa ingenomen raad van Eenigen dier Vrienden, welke zyn Vader te meermaa. len over de uitgave zyner Werken raadpleegde, dit Fragment, waardig en belangryk in zichzelven, en niet poa dan eenig Werk, door zynen Vader het Pu liek medegedeeld , in de wereld zondt, geheel zo. danig als het uit de pen des waardigen Mans gevloeid was. —— Dit Voorberigt des. Zoons, door den Ver taaler geheel geplaatst, verzekert ons van de Egtheid; van zo veel aanbelangs in het tegenwoordige geval , en ter voorkoming van allen vermoeden, of men misfchien =- °g Mans aanpryzenden Naam misbruikte, om het werk van eenen anderen vaardig aan den man te helpen, Dan , behalven dit uitwendig getuigenis voor de Egt beid, draagt het inwendige blyken genoeg, om het voot niemands Werk te erkennen, dan dat des Mans, wiens Gefchiedfchriften , en in °t oorfpronglyke, en in de veelvuldige Vertaalingen , zo groot eenen opgang ge maakt , en hem eene eerfte plaats onder de Gefchied: fchryvers der nu onlangs afgeloopene Eeuwe gegeeven hebben. Welkom moet het onzen Nederlandfchen Lee: zeren weezen, en te meer, daar de Eerw. PETRUS LOOSJES ADZ,» die ons de vertaalinz der voorige B ec GESCHIEDENIS VAN AMERICA, 143 Deelen fchonk , en de vertolking bearbeidde van Rro- BERTSON's Gefchiedenis van Schotland, alsmede van het Gefchiedkundig Onderzoek, wegens de Kennis, die de Qu- den van Indie hadden, te midden eens overvloeds van bezigheden, voor zyne vast klimmende jaaren, niet aar- zelde, om aan het verzoek’, ter vertaalinge deezes Werks, te voldoen. | | ’s Gefchiedfchryvers Zoon noemt ’s Vaders Werk een Fragment: dit is het met de daad ; maar de waar: de van dit Fragment zullen wy onze Leezers kortst en best doen kennen , met het bybrengen van eene plaats, de beide Volkplantingen in dit Werk betreffende, Vees le meer en min gelukte poogingen der Engel/chen, om zich in de Niewwe Wereld te vestigen , vermeld hebben- de, voert hy deeze taal +- , Zints dit tydperk leveren de voortgangen van de Landfchappen Virginie en Nieuw _ Engeland de ftoffe op van eene geregelde en agtereen- volgende Gefchiedenis. Men hebbe die beiden aan te zien als de Moedervolkplantingen , de eerstgemelde in het Zuiden, de jandere in het Noorden ; want het is in navolging van deeze, en, om zo te fpreeken, onder derzelver befchuttinge, dat de andere gegrond, en al- lengskens groot geworden zyn. — De eerfte poOgingen, om in Virginie en Nieuw Engeland zich te vestigen , werden gedaan daor zeer zwakke hoopen van Uitwyke:. lingen. Dewyl deeze Volkplantingen zich gevestigd hebben , onder veel tegenfpoeds, te midden van wilde Volksftammen , ín woeste en onbebouwde landen , en dezelve niet dan allengskens, en naa langduurige en veelvuldige poogingen, worftelende met veelvuldige na- deelen, geraakt zyn tot die magt en inwendige Staats- gefteltenisfe, welke hun het regt geeft om zich thans aan te merken als aanzienlyke Staaten , verdient de Ge- fchiedenis van derzelver poogingen , om in ftand te blyven , eene byzondere opmerking. Die Gefchiedenis werfchaft ons een tooneel , niet min treffend dan leer- zaam, en eene gelegenheid, welke zich zeer zeldzaam voordoet, om eene gebooren wordende Maatfchappy waar te neemen, in de eerfte oogenblikken van haar ftaatkundig beftaan ; om te zien, hoe derzelver geest zich vormt in de eerfte jaaren ; hoe haare beginzels zich ontwikkelen, naar maate zy verder op de loopbaa- ne voortftreeft ; en hoe zy, in vervolg van tyd, die merktekenende mtd 0 verkrygt , welke haar oa 4 er- 144 ~- W. ROBERTSON derfcheiden , wanneer zy haare geheele rypheid beko- men heeft. — De Gefchiedenis der vestiging van ande- re Engelfche Volkplantingen , in laateren tyde voorge- vallen , in welken het belang dier bezittingen beter be- kend was, en het Moederland tot derzelver begunttiging rooter en beter ingerigte ftappen deedt, is veel min ht — Ik zal, derhalven, in °t breede de Gefchiedenis- dier twee eerfte Volkplantingen vermel- den : wat de volgende betreft, zal ik my vergenoegen met algemeene aanmerkingen , den tyd, de beweegrede- nen, en de voornaamfte omftandigheden van derzelver vestiging betreffende,” Deeze aangetoogene plaats leidt ons op om vast te ftellen , dat wy in dit Werk het voornaamfte en be- langrykfte bezitten van °t geen ROBERTSON wegens de Engelfche Volkplantingen te vermelden hadt, althans wat derzelver oorfprong betreft. — Het tegenwoordig, Stuk beftaat uit twee Boeken, Het eerfte, of IX Boek, beueft Virginie, waaraan Koningin ELIZABETH deezen naar gaf , om als't ware,” zo drukt zich ROBERT- SON Uit, 1 door dien naam de nakomelingfchap te her- inneren , dat deeze gelukkige ontdekkin gedaan was onder de regeering en het opzigt eener rn eel die haaren maagdlyken ftaat bewaard hadt.” — Het X Boek is aan Nieuw Engeland gewyd. ROBERTSON’s wydftrekkende kunde, de vrugt zy. ner beleezenheid ; ROBERTSON’s keurig oordeel , in het uitkiezen en plaatzen der gevallen, en ín het zamen- fchakelen van oorzaaken en uitwerkzelen ; ROBERT- san’s opgeklaarde geest „ ten aanziene van Godsdienttige en Staatkundige begrippen — ftraalen allerwegen, met de kennelykfte trekken, door, en maaken dit Werk, even als zyne andere, hoogst leerzaam. De Partygeest, zo veele Gefchiedkundige Werken ontêerende , werkt hier niet. Wy hebben in het leezen dier beide Boeken ‚het eigenfte onthaal genooten, °t welk wy mogten fmaa- ken uit ’s Mans voorheen uitgegeevene Werken, Plaats ruimte ontbreekt ons, om ook onzen Leezeren deelge- nooten van dat genoegen te maaken , door veelvuldige aanhaalingen, uit dit kleine Boekdeel ontleend. y willen egter hun niet geheel verftooken laaten » fchoon het ons fpyt, dat wy, het een en ander kortst zoeken. de, misfchien belangryker voorbygaan, Eene zeer eenvoudige, maar treffende befchryving 8 3 - GESCHIEDENIS VAN AMERICA, ° 145 gegeeven hebbende, hoe ROLFE, een: Man van aanzien onder de Engel/che Volkplantelingen , POCAHUNTAS, de Dogter van het groote Opperhoofd PowHATAN, trouw- de, merkt ROBERTSON Ops », Maar fchoon de geluk- kige uitwerkzels deezer Egtverbintenisfe zeer zigtbaar wa- ren, volgde geen der Landgenooten van RoLre diens voorbeeld , om zich met de Dogteren des Lands te doen paaren. Van alle de ZEuropeaanen, in America gevestigd, zyn het de Zngelfchen, die het minst dit gemaklyk en natuurlyk middel gebruikt hebben, om zich by de oorfpronglyke Inboorelingen aangenaam te maaken. °t Zy dit ontitondt uit zekere fchuwheid , eem zoo fpreekende trek in hun volkscharater, ’t zy uit mangel aan die buigzaamheid om zich naar de zeden van allerlei aart, en naar de omftandigheden , te fchik- ken, zy betoonden zich altoos veel afkeeriger, dan de Franfchen, de Portugeezen, en zelfs dan de Spanjaar- den, om zich met de Americaanfche Stammen te ver- mengen, De Inbooreliagen , na zulke vereenigingen haakende, booden te vergeefsch hunne Dogters ten hu- welyk aan hunne nieuwe Gasten, en fchreeven de wei- gering toe aan den trots der Engelfthen, en de verfimaa- ding, welke zy den Andiaarien toedroegen, als weezens Van eene mindere foort.” Te regt mogt de Gefchiedfchryver, als een middel om de Volkrykheid en het vlytbetoon der Volkplantelingen te vermeerderen, het overvoeren van Vrouwen derwaards aanmerken , fchryvende : ,, Naardemaal flegts een zeer klein getal Vrouwen „ tot duslange , het gewaagd had- den, de gevaaren en moeilykheden zich te getroosten, onvermydelyk voor de zodanige, die zich gingen ne- derzetten in een oord, tot nog toe woest en onbekend, leefden de meesten der Volkplantèlingen ongehuwd, en merkten zich aan als vreemdelingen , die voor een tyd zich onthielden in een land, waaraan zy geen: ver- bintenisfe hadden door de banden der zamenwooninge met Vrouw en Kinderen. Om hun over te haalen, dat zy zich daar vaster vestigden, maakte de Maatfchappy gebruik van de fchynbaare rust, waarin de Volkplan- ting verkeerde, om een groot aantal jonge Dogters der- waards te zenden, genomen uit huisgezinnen van ge- meene Burgers, maar van goede zeden. Zy moedigden de Planters aan tot het Huwelyk, door belooningen en andere voordeelen. lykt, ‘dat andere zich opgewekt voelden , haar voor beeld te volgen, en dat, die anderzins Geluk zoekfters waren van weinig betekenisfe , deugdzaame Burgeresfen wierden en weloppasfende Moeders van Huisgezinnen, belang: ftellende in het geluk èn den voorfpoed eens Gewests, °t geen zy voor haar Vaderland hadden aan- genomen.” ass: Wegens de opkomst der Volkplantinge in Mieuw Engeland, geeft ROBERTSON deeze menschkundige waar- neeming: ‘Er is iets anders noodig, dan het voor- uitzigt. van aanftaande winst voor zichzelven , of van voordeelen, welke hun Land , ten wi ion dage , daar van zal kunnen trekken, om de menfchen te bewee- gen tot het verlaaten van hunnen Geboortegrond , en zich te begeeven na een ander Werelddeel, om de ons gemakken eener lugtftreeke , waaraan men «ongewoon is, te verdraagen, en zich over te geeven aan den moei- Iyken , maar noodzaaklyken arbeid , om een onbewoond land bewoonbaar te maaken ; een Land, niet zelden be- zet met groote bosfchen , of bewoond door wilde Vol- ken. Doch het gen byzonder belang, of voordeel voor het Vaderland , niet kunnen uitwerken, kan de ins vloed van een veel kragtiger en verheevener beginzel te wege brengen, » De Gefchillen in den Godsdienst hadden allengs- kens, by een groot deel des Volks, eene foort van geest- drift doen gebooren worden, welke ’t zelve aanzette om de gevaaren te trotfeeren , en de hinderpaalen te boven te komen , welke, tot duslange , het vestigen van Volk- plantingen hadden verhinderd, in dat gedeelte van Ame- rica, ’t welk aan de Maatfchappy te Plymouth was te beurte gevallen, — Naardemaal de aanleg der onder- fcheidene Vastigheden m Nieuw Engeland den oor- fprong verfchuldigd is aan die geestdrift , en wy , in den geheelen loop onzes Verhaals , den invloed daarvan zullen bemerken op alle de bedryven der daar heen ge- \rokkenen, en haar een charaêtertrek deezes Volks zieù opleveren, die, even als hunne Inftellingen, zo burger- Iyke als B ‚ iet zeer byzonders heeft , zal het noodig weezen, den oorfprong en voortgang van dee zelve met wat meer naauwkeurigheids na te gaan en te ontvouwen.” / ji it f GESCHIEDENIS VAN AMERICA, t4? Dit gecit ROBERTSON gelegenheid om over-de her. komst der Puriteinen. uit te weiden, en hun betreffende byzonderheden aan te voeren, die men elders, althans: in dat daglicht gefteld , vergeefsch zal zoeken. Met eene edele vryheid voert hy hier de pen, over het ge- drag der Koningen in Kerklyke zaaken ; en Koningin ELIZABETH komt ‘er, ten deezen opzigte, in een gansch piet gunftig licht voor. Dit gedeelte heeft ons by ujt- lek behaagd. Welk eene fchoone en juiste waarnee. ming: „ Lot fchande Wà de Christenen, kende: men, in die dagen, de heilige Regten van het Geweeten en de Vryheid van Denken niet,en was vreemd van Liefde en onderlinge Verdraagzaamheid , die de ziel uitmaaken van den Godsdienst, welken zy belyden. Het denkbeeld van Verdraagzaamheid niet alleen, maar het woord zelfs, in dien zin als men het tegenwoordig bezigt, kende men niet, leder Kerkgenootfchap gaf voor , het Regt te bezitten om de hand der Burgermagt te gebruiken , om het geen men voor waarheid hieldt te befcher- men, en wat men voor dwaaling keurde te verdel- De Geestdryvery onder deeze Volkplantelingen nam toe, en baarde de zonderlingtte uitwerkzelen. Het St. Foris Kruis in de vlag van Engeland is genoeg om tene fcheuring te verwekken. Dan dit diende om de Bevolking in Engelsch America uit te breiden en te ver- rooten, door elders wooningen te zoeken en Steden te wen, — Dan de Geestdryvery, de onderfcheidene Volkplantingen , in een algemeen gevaar, zich verce» nigd hebbende , baarde , by eene Legerzuivering , op Godsdienstftellige Leerbegrippen. gegrond, eene ver- Zwakking der Legermagt, die egter overwinnende was, en eenige Stammen uitdelgde op eene wyze, hoogst touwloos en laakenswaardig. Wy moeten onze Leezers tot die ftaalen van Geestdryvery en Boosheid wyzen in Werk zelve. —- Zo verdient , in de Gefchiedenis Van Virginie , ook eene breed verhaalde trouwloosheid der Engelfchen , ten opzigte van de Ínboorelingen , ge- leezen te worden. ` Wy befluiten dit Berigt met het vpe ROBERTSON ` optekent , wegens het gedrag der Volkplantelingen in Nieuw Engeland, ten opzigte van CROMWELL , dien zy als hunnen volyverigen Prote&or aanzagen. s, CROM- WELL merkte die Volkplantelingen aan als aan hem vast | ver- 248 W. ROBERTSON, GESCHIEDENIS VAN AMERICA, werknogt, niet alleen in gevolge van hunne beginzelen, maar ook uit genegenheid. elhaast gaf hy hun een allerdoorflaandst blyk ” van zyne uitgeftrekte genegen- heid: hunwaards. Naa Jamaica den Spanjaarden ont weldigd te hebben , wilde hy zich van die vermeeste. ing verzekeren, en dit nieuw verkreegen Eiland doen bloeijen. Hy vormde ten dien einde een plan , °t welk de zigtbaarfte merktekenen draagt van eenen geheel wuurigen geest, die behaagen fchept om het voorge- ftelde einde door buitengewdofie middelen te bereiken, Hy ftelde den Inwoonderen van Nieuw wi hed voor, om zich op Jamaica neder te zetten; en hy bezigde, om hun tot dit befluit over te haalen , alle drangrede- nen , welke hy meest gefchikt oordeelde , om op hune nen geest te werken, en eene volvaardige toeftemming te wege te brengen. Hy poogde hunnen Godsdienst- yver aan te vuuren, met hun voor oogen te houden, welk een doodlyke flag het zou weezen voor den Mensch der Zonde, als hy, te midden van de Landen ‚zyner Heerfchappye in de Nieuwe Wereld, eene Volk- planting van Geloovigen gevestigd zag. Hy zogt hun te bekooren door eene opgehangene fchildery van de onmeetelyke rykdommen van een vrugtbaar Land, * welk het vlytbetoon der Bebouweren zou vergelden met een fchat der rykfte voortbrengzelen , die tusfchen de Keerkringen groeijen. Hy gaf hun zyne branden- de begeerte te verftaan, dat zy bezit namen van dat Land, om daardoor vervulling te geeven aan het Woord van GOD , die beloofd hadt, zyn Wolk tot het Hoofd, niet tot den Staart te maaken. Eindelyk gaf hy de fterkfte verzekeringen, dat hy hun zou onderfteunen door al zyn gezag, en al de magt des beftuurs in hun- ne handen ftellen, — Maar de Volkplantelingen wi- ren te zeer verknogt aan een Land, waarin zy zirts veele jaaren woonden , en waar zy , zonder tot groote kdommen geraakt te weezen, reeds, in vollen over- vloed , alle gemakken en geryfiykheden des leevens genooten ; en bovenal vreesden zy voor de ongezond- heid der Lugtftreeke in de MWest-Indiën, die doodlyk geweest was aan een groot getal Engelfchen, en wei gerden, met zeer veele pligtbetuigingen , het anders uitlokkend en in hunnen fmaak fterk aangedrongen voor- ftel des Protellors aan te neemen.” AN- zr ANTENOR'S REIZEN DOOR GRIEKENLAND EN ASIE. 149 aa a a ANTENOR's Reizen door Griekenland en Afic; benee . vens enige Berichten aangaande Egypte ; naar een Grieksch Hanafchrifs, gevonden in de nieuw opgedol. ven. Stad Herculanum, in het Fransch overgebrast dare. F. LANTIER. Met Plaaten. Illde Deel. Te Rotterdam , by J. Bronkhorst, E. van Wolfsbergen, ~ C. van den Dries, en J. van Santen. An gr. 8yo, NE dan met bepaalingen en uitzonderingen, hebben wy van de Twee voorgaande Deelen deezes door Ons aangekondigden Werks kunnen fpreeken (*; bepaa- lingen en uitzonderingen, welke. desgelyks gelden ten opzigte van dit Derde en laatfte Deel; bepaalingen en uitzonderingen, die ook de ons onbekende Nederdwitfche Vertaaler, blykens zyne betuigingen, als °t ware, gewet- tigd heeft; — de ons onbekende Vertaaler, fchryf ik5 want zyne aanduiding , op de rugzyde des zogenaamden Franfchen Tytels, dat hy de Schryver is van de Stuk- es, Myne Öferanden aan ArOLLO en RYMEN, in den bn 1788, te. Dordrecht, by A. Blusfé en Zoon, uitge- geeven, heeft hem aan ons niet bekend gemaakt, Met den aanvange deezes Deels komen de Reizi ers te Babylon, Wy hooren ’er weder den ouden Liefdedeun aanheften, by de befchryving van de Zeden en Ge- bruiken dier Stad. Het onthaal by den Epicuristifchen ysgeer ARSAMES geeft gelegenheid om over de Wys- begeerte diens Aanhangs te. fpreeken. —— ÄRSAMES, hier het woord voerende, komt ’er voor uit, „ dat de » Godsdienst enkel een toom en breidel was woor het » volk ; maar voor ryke Landvoogden, voor menfchen „Van opvoeding en grondbeginzelen , wolftrekt over- » tollig, De Zedekunde was eene mode, op deeze „of geene plaats, zo of anders in zwang, eene wet „Van burgerlyke orce, zich fchikkende naar de-om- » handigheden en de verfchillende luchtftreek.” =a aa eenige voorbeelden ter mbs van dit zyn, be- E naeun te hebben, vaart hy voort: ,,. Wat » 0 Wysbegeerte betreft, ik bemin ze, en leger » my vlytig op toe, ik baad: my in wellust, met » lange en volle teugen drink ik, uit den beker Sa 25 ICa (°) Zie onze Lesteroef, voor. 1799 ‚ bl. 270 ea 567. 150 ` ANTENOR's REIZEN s leevens, alles, wat myne zinnen ftreelt, alles, wat „» ze kan betoveren; ziet daar de echte Wysbegeerte , „en die ik omhelsd heb, zedert ik tot jaaren van on- „ derfcheid ben gekomen ; maar zy is de Leer riet „ van uwe Griekfche Wysgeeren, van uwen PLATO, a» ZENO EN XENOCRATES — Zelfs niet van EPICURUS, „> hernam ik, wien men geheel verkeerd begrypt en ġ verklaart: want hy telt de maatigheid en de zelfs- „ beheerfching mede onder de deugden , ja onder de „» geneuchten zelfs. — In dit geval ben ik dus groo- ss ter Wysgeer- dan hy : want ik ftel de zelfsonthoue s ding op rekening der menschlyke dwaasheid, — ss Epicurus verbiedt het genot niet van de genoegens sẹ dezes leevens; maar hy wil, dat men ze afmete ‚naar s» detterkte of zwakte der zintuigen, en het waare Zpf- » curismus is daar in gelegen , dat men zich vaak van „, het genot fpeene, om zo veel beter te kunnen genies s ten. — Ik bemin de Wysbegeerte ook, riep ATOSSA, {cene Schoonheid , die den Zpicurist ARSAMEs geheel adt ingenomen] uit ; want ’er is niets dat ik hooger $ fchat dan het vermaak , niets waar ik yveriger na s ftreef; ik heb geen de minfte vooroordeelen, of ken „in dit opzigt zwaarigheden, noch bedenkingen, die js my konden weerhouden; en al myn-dichten en trach- s ten is het genot der zinlykheid te vermenigvuldigen, s — Wy betuigcen haar, dat heure Wysbegeerte ons s» zeer verheeven; glansryk, redelyk en gemaklyk voor- » kwam. Men liet vervolgens, op het welzyn van „ ATOSSA en het vermaak , groote bekers wyn rond- „> gaan; wy bekransten ons met bloemen. ARSAMES 39 fron op de gezondheid van sARDANAPALUS, weleer » Koning van dsyyrie, en zyn Held, terwyl hy my » vroeg of ik het ftandbeeld van dien Vorst wel gezien shad. —— Ô Ja! ik heb ook deszelfs opfchrift gele- s» Zen, dat met zyne leefwyze en zeden zeer ftrookte. 3 Eet, drink, vermaak U , al het overige is niets, za » luidt het by Berus 5; de man hadt gelyk , riep AR- 25-SAMES uit, wat is het leven zonder vermaak! ` ARSAMEs kortte den maaltyd, zo veel mogelyk » Was, af; ‘hy haastte zich buitengemeen ; hy moest » Zich naamlyk te Babylon laaten vinden, om eene dans= s feres hire eerte proef te zien doen. — Wy van on- -zen kant, hoe zeer ook voldaan met ons tegenwoor- » dig onthaal en gezelfchap, waren verpligt hem te vol- » gen. 