Physiologische en pathologische onderzoekingen van het zenuwstelsel
BRpSSi^ iijyj^ L jmI |l| J[|B|^ SioBr^^S! Digitized by the Internet Archive in 2017 with funding trom Wellcome Library https://archive.org/details/b29322418 ILAREL BELLAS PJBTSIOLOGISCME JEN PATEOLOGISCHE ONDERZOEKINGEN TAH BEI « i I / I t'' ?- ’M rt * .f «V ' * tli . n^-A ■ ./' v\ r-j^ “IS' V* V^, V <\ ' ‘j ^ ^ 'Ä '• <- .k ». .^' W 'S** V •«. -v .; -?. I .-i— ••! ^ V *■' N.. V • •t. V .? f f‘ -f. V •'• j. ■* -^ a ■i': ■>--V‘f}f' ,i--. V4i»y •;^v. ,ƒ • • S'f ..\ - ^ V«-**« •• >- 'I •* •■. y 'r--. *■ • ■:*" ■' V, ‘ M. .'''• I > r. f*' ■f:. .Vy*- t ■ ?* J > . ; \ j I. 4 PHYSIOLOGISCHE en PATHOLOGISCHE TAN HET ZEIÏIJWSTELSEL. DOOR P. MIDDEL^ Chirurgijn en Operateur. Naar de Hoogduitsche vertaling VAN nORlTZ HEINRICH ROMBERG, Doctor in de Medicijnen , Privaat-Onderwijzer aan de Friedrich- Wilhelms Universiteit en Lid van onder- scheidene geleerde Genootschappen. j H. BOLT. Boekdrukker en Boekverkooper. \ 1837, \ \ \ f \ I HISTORICAL I MEDICAL ' VOORREDE VAN DEN VERTALER. Iße verschillende wetenschappen nagaande , die op de volmaking der Genees-- en Heelkunde den be- langrijksten invloed uitoefenen, zien wij, dat de Phy- siotogie daaronder onbetwistbaar eene eerste plaats bekleedt , daar zij , die ons de onderscheidene verrig- tingen van het ligchaam in den gezonden toestand doet kennen , ook alleen in staat is , om ons de ziekelijke aandoeningen vaJi hetzelve met zekerheid te doen ont- waren, De Physiologie der zenuwen inzonderheid is van het grootste gewigt ; en echter bleef dit belang- rijkste gedeelte der wetenschap zeer lang geheel onbe- arbeid en in raadselachtig duister gehuld , daar men , met den waren aard en het eigenlijke zamenstel der zenuwen onbekend , ook onmogelijk weten konde , hoe- danigen invloed dezelve op de onderscheidene deelen des ligchaams konden te weeg te brengen, Be oor- zaak van deze verwaarloozing is deels in demoeijelijk- heid van het onderzoek , deels in de weinige opmerk- zaamheid gelegen , waarmede de onderscheidene func- ti'én van het zenuwstelsel werden gade geslagen. Na- dat men eeuwen lang aan het valsche denkbeeld van eene oppermagtige en willekeurige heerschappij der herse- nen over de zenuwen had vastgehouden , en na de vruchtelooze bemoeijingen van BICUJT en REIL , om hunne , bezwaarlijk bewijsbare inzigten ingang te doen vinden , was HUNTER de eerste , die , door het geven van eenige nuttige werken dienaangaande, eenen bete- ren weg ter beoefening van de physiologie der zenuwen aanduidde; terwijl het voor zijn'' navolger, den En- gelschen geneesheer CHARLES BELLy bewaard bleef, om over het geheele , tot dusver bjna ten eenenmale in hei II duister gelegene onderwerp een licht te verspreiden , waarin hetzelve voor hem nog nimmer was geplaatst geweest. Het werk ^ waarin BELL zijn geheel nieuw stelsel der zenuwen , na een enkel vooraf gegaa^i geschrift f), voor het eerst ontwikkeld en zijii’ roem voor altijd ge^ vestigd heeft , aan te pinjzen , acht de vertaler onge- past : het geleerde Engeland niet alleen ^ maai' ook geheel het vaste land van Europa heeft de waarheid en waardij van hetzelve erkend , en dit maakt de aanbeveling van eenen jeugdigen beoefenaar der Heelkunde , die met de overbrenging daarvan niets anders bedoelde , dan in zijne vrje uren voor zichzelven en diegenen zijner vaderlandsche kunstgenooten , welke zich in hun- ne lectuur enkel tot de moedertaal bepalen , nuttig te zijn 5 ganschelijk overbodig , zoo nivt aanmatigend. Alleen dit nog: »The nerveus System of the human body. Embracing the papers deiivered to the Royal So- ciety on the subject of the nerves, by Charles bell. F, R, aS.” onder dezen titel zag dit hoek ten jare J830 te Londen het licht , en in 3836 werd daarvan door den geleerden romberg eene Hoogduit sehe vertaling geleverd^ welker getrouwheid en juistheid door den naam des bewerkers , alsmede door de getuigenis van onderscheidene gezaghebbende beoordeelaars in mijn oog genoegzaam werden gewaarborgd , om mij , bij mijne onbekendheid met de Engelsche taal ^ de overtuiging te geven , dat ik , door dezelve getrouwelijk te volgen , de denkbeelden en uitdrukking des beroemden R ritschen schrijver s-zelven teruggaf. Bat ik eenigzins moge geslaagd zijn en mijne ver- taling met welgevallen ontvangen worde, is mijn innige wensch, P. MIDDEL. (*} A/i Idea of a new anatomy of the Braiii suhmitted for the Observation of the author's F riends, i8n. Zie de Voorrede des schrijvers. TOORREDE TAN BEN SCHRIJTER. Be onderzoekingen yan het zenuwstelsel , welke het onderwerp yan dit werk uilmaken , wderden aan het Konink- lijke Genootschap het eerst in zes verhandelingen voorgelegd , en door dezelve in de Philos^ Transactions van de jaren 1821 — 1829 opgenomen. Yier derzelve zijn onder eeneii afzonderlijken titel: » Yoorstellingen des zenuwstelsels,” afgedrukt , en kort daarop verscheen eene bijlage , welke enkele gevallen tot opheldering bevatte. Kort voor de bekendmaking dezer verhandelingen heerschte nog eene in het oog vallende onverschilligheid omtrent de studie der zenuw'en ; daar de ons overgelever- de begrippen der ouden onaangevochten bleven, was men algemeen van meening , dat dit onderwerp ook geheel en al w^as uitgeput. Men liet de vooronderstelling van eene uit de hersenen stroomende , en door de zenuwbuizen voortgeleide zenuwvloeibaarheid bij de ontleedkundige on- derzoekingen bestaan , en zoo vertoonde zich nergens het uilzigt tot eene verbetering. Zeer vele ontleedkundige daadzaken , die mij in mijne onderzoekingen geleid hebben, zijn reeds door Alexan- der M o n r o in zijn werk over het zenuwstelsel aange- wezen. De ontdekking , dat de gangliën der spinaalze- nuwen door de achterste wortels gevormd worden, en dat de voorste wortels voor deze gangliën voorbij strijken , hebben wij aan hem te danken. Santorini en Wrisberg hebben de dubbele wortels des vijfden paars gekend. Prochaska en Sommering hebben de gelijkheid tusschen de spinaalzenuwen en het vijfde paar ongemerkt en de vraag geopperd : waarom de vijfde hersenzenuw op de wijze der ruggemergszenuwen eenen voorsten wortel heeft , welke voor het ganglion zijnen loop neemt en in den derden stam dezer zenuw overgaat? Ik geloof niet , dat de aannadering tot de ware kennis des zenuwbouws , welke van die beroemde mannen is uitgegaan , de bevrediging van den lezer dezes werks zal verminderen. Ook aan de bemoeijingen hunner navolgers ontbrak het aan een vast beginsel , en de veelheid der ontleedkundige ontdekkingen deed de verwarring stijgen. Zoo beschrijft Palet ta den voorsten wortel der vijfde zenuw , en beschouwt denzelven , nadat hij hem tot in de kaakspieren vervolgd heeft , als eene spierzenuw. In plaats van nu verdere opheldering te geven , voegt hij er bij , dat hij niet weet, wat hij uit de andere takken van den quintus maken zal ! Alzoo bevond zich di gx ne , welke met dit deel der ontleedkunde het meest vertrouwd was , hier het meest in verlegenheid. Uit het volgende zal blijken , hoe ik , na mij eene reeks van jaren met de moeijelijkheden der neurotomie te hebben afgesloofd, tot de oorsprongen der zenuwen mijne toevlugt nam , om derzelver verrigtingen te leeren kennen. V Eerst verschafte ik mij van den loop der gezamenlijke rng- gemergszenuwen een overzigt, en nam de juiste gelijkheid , welke zij onder elkanderen hebben , waar. Yervolgens be- wees ik door proeven , dat hare wortels verschillende krachten bezitten , en dat zij , hetgeen ik reeds door middel der ontleedkunde had ingezien , als dubbele zenu- wen moeten worden aangemerkt. In de overtuiging ge- sterkt 5 dat de ontleedkunde , indien de regte weg wordt ingeslagen , uit verwarring orde doet voortkomen , ging ik tot het onderzoek der hersenzenuwen over, en be- vond , dat het vijfde paar die betrekkingen voor den kop daarstelt , welke de ruggemergszenuwen aan de ove- rige deelen des ligchaams verschaffen. Daarop deed ik proeven op de gelaatszenuwen , ten einde voor anderen datgene aanschouwelijk te maken , waarvan ik mij zei ven door ontleedkundige onderzoekingen reeds overtuigd had. Ware ik begonnen met proefnemingen , zoo zou ik van de waarheid verwijderd zijn gebleven ; ik zou het vijfde paar slechts als gelaatszenuwen, en de portio dura slechts als bewegingszenuwen beschouwd hebben. Doch zoo had ik reeds van te voren bepaald , dat de quintus eene dubbele zenuw , zoowel bewegings- als gevoelszenuw , is , en dat de pof'tio dura des zevenden paars meer dan eene bloote spierzenuw is , tot het ademhalingsstelsel behoort en daarom eenen van den quintus afgezonderden loop neemt, De waarnemingen , welke dit onderwerp ophelderen , worden eiken dag talrijker en nemen — hetgeen men aan de kennis van het zenuwstelsel in ’t algemeen , des- zelfs rangschikking en de functiën der verschillende ze- nuwwortels te danken heeft — in klaarheid toe, in stede van de vroegere verwarring te vergrooten. Hoe weinig zelfs de algemeenste verhoudingen des zenuw^stelsels in vroege- VI ren tijd bekend waren , kunnen de volgende voorbeelden getuigen. Onze landsman Johnstone heeft beweerd, dat de gangliën ten doel hadden , de leiding der gewaar- wording aftebreken, Monro zegt daarentegen: »dat »gangliën niet dienen om bewegingen onafhankelijk van »onzen wil te maken, zooals de schrandere Johnstone »vermoedt , is klaarblijkelijk, en volgt reeds daaruit, »dat alle twijgen des vijfden paars en de achterste helft »van alle, tot willekeurige spieren dringende spinaalzenu- »wen door gangliën haren loop nemen.” Had ik alleen aangewezen , dat dit met de waarheid niet overeenkom- stig ii , en dat geene bew'egingszenuw van den schedel af tot aan den voetzool toe door een ganglion haren Tveg neemt , dan zou die stelling eene grootere belangstelling verwekt hebben. De beroemde Scarpa houdt zich met groote naauw'- keurigheid bij de beschouwing der gangliën van de spi- naalzenuw^en en dubbels zenuwwvorlels op, en oppert de vraag , waarom toch de achterste wortel een ganglion heeft? ïs deze wortel eene eigendommelijke soort van zenuwen , welke uitsluitend tot het ruggemerg behoort , terwijl de voorste eene hersenzenuw is ? Alzoo zien wij , dat , spijt alle grondige kennis der fijnere ontleedkunde , de waarneming van uit zulk een standpunt niet tot het ware doel voert en de verwarring verdubbelt. Wat toch kan wel als sterker bewijs voor de heerschende ver-' warring worden aangevoerd, dan de stelling van S o em- mer ing, dat verscheiden kleine zenuwen eene grootere vervangen , en dat dit de grond is , waarom de tong drie zenuw'en krijgt , — of de meening van Monro, dat het gelaat met twee zenuwen voorzien is , opdat het bij de toevallige beleediging der eene, niet geheel van zenuw- VII kracht zou iv orden beroofd? Dit was ook het gezag, waarop de heelkundigen steunden , wanneer zij Ki,et de gelaatszenuwen in den tic douloiireux zoo vrij te werk gingen. Zij sneden dezelve door, in de overtuiging, dat de overblijvende zenuw zoowel gevoel , als beweging , of- schoon ook in geringeren graad , zou daarstellen. Zoo stonden de zaken , toen ik mijne eerste verhandeling aan het Koninklijke Genootschap overreikte ; en het is voorzeker niet te verwonderen , dat , bij het overwigt van zooda- nige tegenstrijdige beschouwingen , de artsen de hoop verliezen, om in het zenuwstelsel eenen genoegzamen leid- draad tot hunne handelwijze te ontdekken. Het werk- dadige nut der onderhavige onderzoekingen bestaat niet alleen daarin , dat de arts verschillende stelsels der ze- nuwen als de zitplaats der ziekte zal kunnen ontdekken, maar er woorden hem ook nieuwe diagnostische hulpmid- delen aangeboden , zoo als de , in het begin medegedeel- de ziektegevallen nader bewijzen. Kort na het verschijnen dezer verhandelingen trachtte men in Frankrijk en Engeland aan dezelve alle verdienste te betwisten, De onverschilligheid , w^elke men zoolang omtrent dergelijke onderzoekingen had aan den dag gelegd , voordat ik de mijne mededeelde , deed mij hopen , dat men mij tijd zou gunnen , om langzaam en in eenen we- tenschappelijken vorm het geheel aan het Koninklijke Genootschap te kunnen voorleggen. Doch hier vond ik al- lerlei zwarigheden , niet alleen wdjl men zijn best deed , om zich bij voorbaat van mijne resultaten te bedienen , maar ook wijl het noodig wierd in den loop der verhandeling sommige ziektegevallen aan te voeren. De tegenwoordige bearbeiding veroorlooft zoodanige daadzakelijke ophelderin- gen, als de Terzamelingen ('") van dat geleerd gezel- schap'^, welke slechts voor het algemeene der wetenschap bestemd zijn, niet toelaten. Het was bloot toeval, dat mijne tegenstanders met de gedurige herhaling hunner stellingen in hunne aanvallen niet slaagden , hetwelk voor de wetenschap het nadeel zou ge- had hebben , dat zy , bij hunnen spoed , om zich bij voor- baat van de uitkomsten mijner onderzoekingen te bedie- nen , voor dat zij nog het stelsel zelf kenden of in het algemeen wisten , op welken zekeren grond en jarenlange ervaring hetzelve steunde, het geheele onderwerp twij- felachtig en verwarder dan te voren zouden gemaakt hebben. Terwijl de een met de veronderstelling , dat hel vijfde paar de gevoelszenuw des gelaats , het zevende de bewegingszenuw is , zijne beschouwingen besluit , voegt er een ander physioloog nog als bijvoegsel tot mijne waarneming, dat de quintus eene dubbele zenuw is, bij, dat dezelve de zenuw aller zinnen is! Deze misslagen ontstonden uit geringschatting des on- derwerps, en uit het miskennen der ware onderzoekings-me- thode , in zoo verre men in den waan verkeerde , dat het mogelijk w'are zonder naauwdceurige navorsching der func- liën , door bloote proefnemingen , tot de waarheid te ge- raken, Zoodra eens het beginsel gevestigd w^as, dat de zenuwen verschillende verrigtingen hebben in verhouding tot de deelen der hersenen en des ruggemergs , uit wel- ke zij haren oorsprong nemen , volgde al het overige van zelf ; men behoefde slechts de functien der organen en derzelver zenuwen te bestudeeren , om te bewijzen , welke zenuw voor elke afzonderlijke verrigting bestemd zij. {*) Hier worden de Philosophical Transactions bedoeld. IX Het was eene gelukkige omstandigheid , dat ik , toen ik mij reeds verscheidene jaren met de onderzoeking des ze- nuwstelsels bezig had gehouden , en eindeloozen arbeid voor mij zag, mijne vrienden om raad vroeg, en mijne waarnemingen aan hun oordeel onderwierp , ten einde mij- ne moeite niet op een onvruchtbaar onderwerp te verspillen. Met dit oogmerk liet ik in het jaar 1811 een geschrift drukken onder den titel: »Ontwerp eener nieuw^e ontle- »ding der hersenen, den vrienden des schiijvers ter be- »oordeeling medegedeeld.” Ik geloof, zelfs na 20jarige naauwkeurige bekendheid met het onderw'erp , het onderzoek naauwelijks gepaster , dan met de voorrede van dit kleine boekje, te kunnen in- leiden. De volgende plaats moge tot bewijs dienen , hoe vroegtijdig en gelijkmatig ik dezelfde taal gevoerd heb , en hoe gelukkig mijne vooronderstellingen bewaarheid zijn. »Volgens de heerschende leer in de ontleedkundige scho- len , zijn alle hersenen zetels van het sensorium com-^ mune , en de einden der zenuwen zijn dermate georgani- seerd , dat zij tot de opneming van bijzondere indrukken geschikt zijn , of zij onderscheiden zich door de fijnheid hares bouw's en door eene daarmede overeenkomende fijnheid van gewaarw'ording. Men vooronderstelt , dat de indrukken , welke naar hunnen aard verschillende zijn, door middel der zenuwen tot het sensorium voortgeplant en aan het verstand voorgesteld w orden , en dat het verstand w eder- om door dezelfde zenuwen , welke de gewaarwording lei- den, de opdragt des wils op de bewegende deelen deslig- chaams overdraagt. »Verder neemt men eene bjzondere soort van zenu- wen , vitale zenuwen , aan , welke in eenen zwakkeren zamenhang met de hersenen staan , of met knoopen voor- X zien zijn , die den loop der gewaarwording staken , en de vitale bewegingen van den invloed des wils onafhankelijk maken. »Dit alles doet zich zeer eenvoudig en aanneembaar voor j tot zoo lang men met het ontleedkundig onderzoek des hersenenbouw's en zenuw^enloops begint. Dan is alles verwarring ; de afdeelingen en onderafdeelingen der herse- nen , de rondzwervende loop der zenuwen , hare innerlij- ke verbindingen , hare scheiding en hereeniging brengen den onderzoeker in verlegenheid en worden als ondoor- grondelijk beschouw^d. Zoo zal hij , die de deelen het best kent , zich het meest verwonderen , en die , welke van de ontleedkunde het minst verstaat, ook den minsten aanstoot in de gewoonlijke beschouwingen vinden. »In str'jd met deze leer geloof ik gronden te kunnen aanvoeren , dat de groote en kleine hersenen , zoo wol in haren bouw, als in hare verrigting onderscheiden zijn ; dat de enkele deelen der hersenen verschillende functiën heb- ben , en dat de zenuwon geene enkele zenuwon zijn , wel- ke menigvuldige krachten bezitten , maar bundels van VQr- schillende zenuwen , welker draden ten behoeve der ver- deeling met elkander verbonden , maar w at hare verrig- ting als ook haren oorsprong uit de hersenen aangaat , ver- schillend zijn : »Dat de buitenste zintuigen met eene zenuw^zelfstandig- heid voorzien zijn , woiker bewerktuiging hen tot opne- ming van bepaalde indrukken bekwaam maakt , terwijl de overeenstemmende werktuigen der hersenen door de bui- tenste prikkeling in werkzaamheid worden gebragt ; dat de gew’aarwording of het begrip met het deel der hersenen overeenkomt , aan hetwelk de zenuw bevestigd is , en dat in ieder orgaan slechts een zeker bepaald getal van veran- XI delingen door den buitensten indruk kan worden roortge- bragt : »Dat de gevoels- bewegings- en vitale zenuwen in ha- ren geheelen loop van elkander zijn afgezonderd , ofschoon zij somtijds in esnen bundel vereenigd schijnen , en dat hare eigenschappen van de organen der hersenen , met wel- ke zij op verschillende wijze verbonden zijn , afhangen.” — • Later stelde ik de onderzoekingen der hersenen ter zijde en bepaalde mij bij die des ruggemergs en der zenu- wen 5 een onderwerp , waarvoor ik mij meer bekwaam ge- voelde en hetwelk den inhoud van dit werk uitmaakt. Er is reeds te dikwijls van eenen Franschen Physioloog, die zich van mijne waarnemingen bij voorbaat zou heb» ben bediend, gewag gemaakt, dan dat ik zou kunnen na- laten , ter mijner reglvaardiging , de volgende plaats uit het kleine geschrift van het j aar 1811, over de verrig- tingen des ruggemergs en de verschillende bestemmingen van de voorste en achterste wortels der spinaalzenuwen , hier wederom te laten afdrukken, »Bij de overweging van dit onderwerp zou men al ligt verwachten , dat men op proefondervindelijken weg het bewijs zou kunnen voeren. Doch stelt zich hier niet de zwarigheid, ja de onmogelijkheid, om te dezen einde regt* Streeks op de hersenen proeven in het werk te stellen , als een hinderpaal in den weg? Ik ging dus van het vol- gende gezigtspunt uit : het ruggemerg heeft eene middel- punts- en zijdekolom , door welke laatste hetzelve in voor- ste en achterste bundels wordt afgedeeld , welke met de voorste en achterste deelen der hersenen overeenkomen, - De beenen der groote hersenen laten zich in de voorste , de beenen der kleine hersenen in den achtersten bundel des ruggemergs vervolgen. Ik vermoedde , dat men hier xn door de gelegenheid zoude bekomen , om door middel van het achterste gedeelte des ruggemergs op de kleine herse- nen , door middel van het voorste op de grooten te wer- ken , en eenige proeven waren , ofschoon geen alles af- doend bewijs opleverende , echter gunstig voor deze be- schouwing. »Ik vond dat de beleediging van het voorste des rugge- mergs schielijk er , dan de beleed igingen van het achterste deel, bij dieren stuipen veroorzaakt, ofschoon het moeije- lijk was , de proef zonder beschadiging van beide deelen in het werk te stellen. »Daar verder de ruggemergszenuwen met eenen dub- belen wortel voorzien zijn , en daar , volgens mijne mee- ning , de eigenschappen der zenuwen van hare verbindin- gen met de wederzijdsche deelen der hersenen afhangen , zoo geloofde ik thans de gelegenheid te hebben , om mijne meening aan den toetssteen der proefneming over te laten , en tevens te kunnen bewijzen, dat zenuwen ^ met verschil- lende fancliën begaafd, in dezelfde streng ingesloten en door dezelfde scheede zamengehouden worden. »Nadat ik de wortels der ruggemergszenuwen had bloot gelegd, bleek het, dat ik de achterste rij, welke uit het achterste gedeelte des ruggemergs haren oorsprong neemt , kan doorsnijden , zonder stuipen der rugspieren te x veroorzaken , dat daarentegen bij de aanraking der voorste rij met het mespunt onmiddellijk trekkingen der rugspie- ren volgden. »Dit waren mijne gronden voor de gevolgtrekking, dat de groote en kleine hersenen verschillende functiën heb- ben , eii dat iedere zenuw , die eene dubbele verrigting heeft , deze alleen uit kracht van eenen dubbelen wortel bezit. Thans begreep ik het doel der tweevoudige verbinding der XIII zenuwen met het ruggemerg , en den grond der schijnbare verwarring in de verbindingen van die zenuwen , Avelke slechts eenen eenvoudigen oorsprong hebben. De spinaalzenuwen , walker dubbele wortel uit het rug- gemerg te voorschijn komt , waarvan een deel de voort- zetting der groote , het andere de voortzetting der kleine hersenen is , leiden de krachten van beide groote afdee- lingen der hersenen naar ieder deel toe , en daarom is de loop dezer zenuwen eenvoudig , wijl eene zenuw haar be- paald deel verzorgt. Doch de zenuwen, welkeonmiddellijk van de hersenen komen , ontspringen uit hersendeelen , wel- ker werkzaamheid verschillend is ; ten einde nu menig- vuldige krachten aan de deelen, waarin zij zich verbrei- den, te doen toekomen, is het noodzakelijk, dat twee of meer zenuwen op haren loop of in hare eindigingen zich vereenigen. Daar van daan komt het, dat het eerste ze- nuw'paar met twijgen van het vijfde zich verbindt , dat de fortio dura des zevenden paars haren w'eg door de sche- delbeenderen neemt , om met de uitgebreide twijgen des quintus zamen te komen ; van daar de vereeniging der derde en vijfde zenuw in de oogholten , de verbreiding der negende en vijfde zenuw' in de tong ; kortom , er is geen deel, dat toereikend door eene zenuw verzorgd wordt, in zoo ver deze zenuw geen ruggemergszenuw' is, welke ee- nen dubbelen wortel heeft en , ofschoon verwijderd , ech- ter met beide organen , zoo wel met de groote als kleine hersenen , in verband staat. »Die zenuwen, welke met een’ eenvoudigen wortel van het ruggemerg afgaan , vereenigen zich in haren loop met eene andere zenuw, of zijn met eene eigendommelijke ver- rigting begaafd. »De achtste zenuw komt van een deel der meduUa XIV oblongata , welke tot de kleine hersenen , de negende van een deel , hetwelk tot de groote hersenen behoort. De eerste is eene zenuw uit die klasse , welke vitale zenuwen genoemd worden, De laatste is de bewegingszenuw der tong en gevolglijk een werktuig van den wil, De verbin- dingen der achtste zenuw in haren loop naar de ingewan- den zijn ontelbaar , zij schijnt nergens aan het volkomene doel eener zenuw te beantwoorden , want overal krygt zij andere tot geleidsters ; de negende verbreidt zich in de tong , welke reeds rijkelijk door den quintus verzorgd wordt. »Wanneermen den oorsprong der zenuwen in de herse- nen als de bron harer krachten erkend heeft , dan beschouwt men met belangstelling de verbindingen tusschen verwij- derde zenuwen en de vereeniging der zenuwen in haren loop ; zonder een zoodanig inzigt is het geheel eene duis- tere verwarring. Bij den aanblik eener schijnbare onre- gelmatigheid in een ligchaam , zeggen wij : het is toeval ; vinden wdj , dat de verbindingen nooit verschillend zijn , dan zeggen wij bloot : het is opmerkelijk ; tot dat wdj tot de kennis van de noodzakelijkheid der zenuwverbindin- gen geraken , opdat in de deelen, in welke zij zich ver- breiden , verschillende krachten komen enz.” In dit uittreksel bevindt zich veel, dat uitbet onderha- vige werk is weggelaten, wdjl het bij rijper overleg niet be- staanbaar , of onbewijsbaar is: doch het beginsel , hetw^elk mij geleid heeft , is duidelijk uitgesproken. Toen ik het eerste opstel voor het Koninklijke Genootschap ter neder schreef , w^aren de gevallen , welke uit andere schrif- ten of uit eigene ervaring genomen konden worden , zoo wei- nig , doch evenw el zoogewigtig, dat zij in de verhandeling zel- ve opgenomen wierden. Sedert dit tijdstip is derzelver XV aantal zoodanig toegenomen , dat zij er , zonder het geheel te overladen en zelfs te verwarren , niet kunnen worden iiigelascht. Buitendien verkrijgen deze gevallen thans door de meer volkomene kennis in de ontleedkunde een nieuw belang. Vroeger wierden de symptomen , welke regelma- tige en ligt te verklaren verschijnselen zijn , voor onregel- matig en toevallig gehouden. Men noemde ze zenuw^tce- vallen , waarmede men tegelijk te kennen gaf, dat men van den arts noch derzeiver uitvorsching , • noch derzelver verklaring behoefde te verwachten. Om deze redenen zijn de onderhavige uitgave de enkele gevallen in een af- zonderlijk aanhangsel verzameld , en met ophelderende aan- merkingen vergezeld , om den lezer tot nieuwe onderzoe- kingen aan te sporen en zijne opmerkzaamheid niet van de studie des hoofdonderwerps van dit werk af te trekken. Wat men ook over onze wdjze van oordeelen , welke wij in dit werk gevolgd zijn , moge denken , de waarnemingen zelve lijden geene tegenspraak. Misschien zal de een of de ander nieuwsgierig zijn, hoe zij het eerst wierden opge- nomen. • Het genoegen , ’t welk het onderzoek zelf ver- schafte , was zeer groot ; de opname van de zijde der art- sen was het tegendeel van hetgeen ik verwacht had. In weerwil der vroegere aankondiging mijner werkzaamheden , viel mij echter geene aanmoediging van mannen van mijn vak ten deel. Toen de openlijke bekendmaking dezer verhandelingen van de zijde des Koninklijken Genootschaps het onmogelijk maakte, dezelve geheel voorbij te zien , ver- schafte de belangstelling, w^elke zij verwekten, mijnen te- genstrevers , of aan diegenen , welke op den eigendom aan- spraak geloofden te maken , aanzien. Op mij had zulks opgehouden eenigen invloed te hebben , doch ik beken , dat ik met leedwezen mijnen leerlingen, welke mij zoolofwaar- XVI dlg en ijverig in deze onderzoekingen hebben bijgestaan , niet dan de zeer bedriegelijke hoop laat , van bij hunne werkzaamheden op den dank der kunstgenooten te kunnen rekenen. Het genoegen , dat de studie der natuurkunde en de vriendschap van geleerde mannen verschaft , moet voor hen genoegzame belooning zijn. INLEIDING EERSTE AEREEEING. f. De aanblik ran zenuwenpreparaten ran het men- schelijke ligchaam biedt eene onverklaarbare verwarring aan. Dezelfde onregelmatigheid is ook in gelukte afbeel- dingen zigtbaar , b. v, in die van den beroemden Scarpa, den uitmuntendsten ontleedkundige van onzen tijd. Wan- neer men echter tw'ee of meer ligchamen met gelijk ge- duld en gelijke bekwaamheid ontleedt , en in het tweede en derde hetzelfde getal , dezelfde vereenigingen en vertak- kingen van zenuwen , als in het eerste , wedervindt , en de overeenstemming te grooter is , naarmate het prepa- raat met meerdere zorgvuldigheid wordt toebereid , dan zal iedereen wel van zelf het regte oordeel kunnen vel- len. Bij den eersten oogopslag vertoont zich dit verwarde netwerk als iets toevalligs, zonder orde, zonder stelsel: doch wanneer de ontleedkundige eene volkomene gelijkheid in alle ligchamen aantreft , wanneer de kleine draad , die in Parijs of Berlijn ontdekt is , even zeker door den ont- leedkundige te Londen gevonden wordt , als de vreemde sterrekundige Herschels ontdekkingen aan den hemel bevestigt , dan kan er wel geen twijfel meer bestaan , of de zenuwen moeten in een regelmatig stelsel verdeeld zijn. 1 2 IL Be uitdrukking , onregelmatig , kan wel op slagaderen en aderen van toepassing zijn , wijl liet onverschillig is , of een deel door dezen of genen tak van het slagadersysleem ver- zorgd wordt : slagaderbloed stroomt voort , het moge van een regts of van een links gelegen vat komen. Doch de schijnbare onregelmatigheden van het zenuwstelsel mogen niet als zoodanig beschouwd worden ; de dwaling ligt in onze behandeling : het ontbreekt of der ontleding aanjuist- heidj of men heeft een bloot nevens elkaar liggen voor eene vereeniging der zenuwtakken gehouden. Het zal bewezen worden, dat de eigendommelijke verrigtingen der zenu- wen van de plaats hares oorsprongs afhankelijk zijn , en dat de eene zenuw de andere inbare verrigting niet kan ver« vangen. Onregelmatigheden of volstrekt gebrek, welke in het vaatstelsel overvloedig voorkomen, hebben bij de ze- nuwen het verlies eener wezenlijke verrigting ten gevolge. III. Yan Galenus, ja misschien van Ilerophilus en Erasistratus af tot op onzen tijd toe , heeft zich de hy- pothese , schier onveranderd, staande gehouden, dat de hersenen, door middel van het ruggemerg en de zenuwen, de heerschappij orer het ligchaam uitoefenen. Baar zou eene vloeistof worden afgezonderd, en door de, als buizen beschouwde zenuwen tot de voor gewaarwording en bewe- ging vatbare deelen des ligchaams geleid worden , en in ’t al- • gemeen de gezamenlijke levensverschijnselen veroorzaken,, Beze beschouwing was gemakkelijk te vatten , en voor geleerden en leeken even begrijpelijk. Boch zij staat, met de anatomie volstrekt in tegenspraak ; w^ant zijn de hersenen de gemeenschappelijke bron dezer vloeistof, vanii waar ontstaat dan de noodzakelijkheid van drie- en vier^., 3 Toudige zenuwgarnituren voor een enkel orgaan , en hoe laten zich ^vel de zaamgevlochlene verbindingen der zenu^ wen onder elkander verklaren? Ook zou men, wanneer deze zenuwvloeistof voor alle verschijnselen voldoende was, en eenen zoo algemeenen invloed bezat, mogen ver- wachten , dat de zenuwen eenen zich regelmatig ver- spreidenden loop uit de hersenen naar alle deelen des ligchaams zouden hebben genomen , hetwelk echter geens- zins het geval is. IV. Een beoordeelaar heeft, zonder kwaadwillig opzet, trach- ten te bewijzen, dat mijne beschouwingen geene andere waren, dan die, welke reeds door G alenu s zijn voorge- steld. Ik zou op zoodanige getuigenis , dat ik de theoriën der ouden met de meer volkomene kennis der nieuwere ontleed- kundigen in overeenstemming had gebragt, trotsch zijn : doch het is niet alzoo met de zaak gelegen. De verdeeling der uit de hersenen ontspringende zenuwen in gevoel- en be- weging- , of in harde en weeke zenuwen , welke door Galenus is voorgesteld, sluit niets anders in zich, dan de meening , dat er zenuwen zijn , welke voor de zin- tuigen , en andere , "welke voor het beheer der spie- ren bestemd zijn. Ook komt zijne gissing betrekkelijk de Gangliën , als of deze aan de zenuwen "waren toege- voegd , om haren invloed op het beweegvermogen te ver- sterken, met onze veronderstelling niet overeen. Gale- nus beschouwde beweging en gewaarwording als eigen- schappen van eene en dezelfde zenuw' , gene als de hande- lende , deze als de lijdende , en hield het voor mogelijk , dat de zenuw'kracht voor de gewaarwording nog toereikend zijn konde , terwijl zij voor de beweging niet meer genoegzaam ^^as. Zoo verklaarde hij de integriieit der gewaarwor- I 4. ' ding in ziekten bij \erlies der beweging , eene meening , welke ook eenige nieuwere schrijvers toegedaan zijn. Yesalius, in zoo vele opzigten de tegenstander van Galenus, volgt hem in de beschrijving der< hersenen en zenuwen , en in de beschouwing van het zenuwstelsel. Hij gelooft 3 dat de levensgeesten in de hersenen bereid , door de liersenkamers naar het ruggemerg en de zenuwwortels geleid , en vandaar over het geheele ligchaani verdeeld worden. Willis, die eene op ontleedkundige daadza- ken gegronde systematische orde invoerde en schrandere gissingen over het nut der enkele hersendeelen opwierp , nam nog altijd dit orgaan als de eenige officina sjpirituum aan , en liet zich met zonderlinge bespiegelingen over het bestaan van levens- en zielegeesten in. Haller maakt van al deze vragen gewag, en besluit met de woorden : »Ik ken geene zenuw, die voor gewaarwording vatbaar is en niet tevens berveging kan veroorzaken ; de zenuw" , welke den vinger gevoel geeft , is dezelfde , die de spieren in be- weging brengt , en het vijfde paar verspreidt zich evenzeer in de coraten , als in de spieren der tong.” Deze verwarring, welke zich ook in de beschouwingen van onze geleerdste schrijvers opdoet , toont de noodzakelijkheid aan van het boek der natuur zelf eens op te slaan. y. Br. Baillie, wiens beschouwingen van het zenuwen- stelsel overeenkomstig zijn’ eigenen wil eerst na zijnen dood zouden worden bekend gemaakt , droeg de leer, wel- ke ik boven heb aangeduid , met algemeenen bijval voor. He Heer Wilson, mijn voorganger en ambtgenoot , week niet in het serinwte daarvan af. Hit v\"as het stelsel , het- \j O Avelk algemeen geldig was en op den leerstoel , dien ik be- klom , geleerd wierd. Wanneer onderzoekers echter steeds yan hetzelfde stand- punt uitgaan, zullen zij waarschijnlijk eenen gelijken in- druk verkrijgen , en het geziene bijna met dezelfde woor- den beschrijven. Dus had ook hier doorgaande dwaling plaats , wijl men de zenuwen van uit de hersenen naspoor- de 5 en het volkomenste model van dierlijke vorming , het menschelijke , tot grondslag van het stelsel koos , in plaats van de schikking der zenuwen in de verschillende dierklassen na te vorschen , hoe zij steeds met den bouvs^ en de organen derzelve overeenstemt. De omstandigheid, dat de laagste dieren zich bij ver- wondingen bewegen en zamentrekken , ofschoon zij geene afzonderlijke zenuwen bezitten , zou nog geen regt geven , om te besluiten , dat in derzelver weefsel volstrekt geene zenuwzelfstandigheid voorhanden ware. Een zoodanig vermoeden zou ons in verzoeking brengen , om aan te nemen , dat de wegen der natuur niet gelijkvormig zijn , daar bij het eene dier gewaarwording en be- weging verrigtingen zijn van het zenuwstelsel , terwijl zij bij het andere door eene andere werking worden daargesteld. Die waarneming brengt ons veeleer tot het geToelen , dat de zenuwen bij dieren, welke met. be- paalde organen en spieren voorzien zijn , wier werkin- gen met elkander in verband moeten worden gesteld , daar- toe bestemd zijn , om deelen zamentevoegen , welke op zich zelve en afzonderlijk reeds (bij deze lage dieren) in het bezit der levenskracht zijn. Deze kracht wordt zonder twijfel door de werking der verspreide zenuwenmassa , welke bij alle dieren , van het eenvoudigste tot aan, den mensch , dezelfde is , bewerkstelligd. TI. Heeft men dit ingezien , dan is eene wezenlijke zwarig- 6 heid , die ons onderzoek belemmerde , uit den w ruimd; wij hebben den sleutel tot de verwarring der zenuwen , die des te grooter wordt , naarmate wij lioo- gér in de dierenrij opklimmen. Het laagste model van het Zenuwstelsel vertoont zich bij dieren , w'elke eene verhoudinglooze gedaante en onvolkomene bewegingsorga- nen hebben. Hier bestaat het geheel uit een onregel- matig ceTitTaal--g(ifigtt(My met eene daaraan bevestigde zenuw. Boch wanneer een dier regelmatige bewegingsorganen en gevolgelijk een toestel van meerdere spieren ten be- hoeve eener zamengestelde werking bezit , dan zullen wij ook eene regelmatiger orde in het zenuwstelsel vin- den, Be voet der gastrofoda heeft , zooals bekend Is , kleine ruwe punten , om zich aan eene vlakte te kunnen vasthouden ; ieder dezer punten heeft zijne spier en ieder spier hare zenuw , zoodat eene centraalketen , of eene soort van cauda equina met uiteenloopende draden zigtbaar wordt. Wordt een insect voor en na zijne herschepping on- derzocht , zoo als b. V. de scarahaeus nastcornis , dan ver- toont zich eene in het oog loopende verandering van het zenuw^stelsel in overeenstemming met de verandering der bewegingsorganen. De keten van gangliën en zenuwen, welke voor de talrijke spieren van den voet bestemd zijn , verdwijnt , en de voor het gevleugelde insect geschikte toestel neemt derzelver plaats in. YII. " Wat hier de 5/rwctor-verandering van hetzelfde insect voor en na zijne wedergeboorte der waarneming aanbiedt , zien wij, volgens gro oter en maatstaf , bij de vergelijking der verschillende georganiseerde dierklassen herhaald. Met ieder nieuw zintuig worden nieuwe zenuwen en nieuwe gangliën ge- 7 jreven; met de bijkoming van nieuwe of volkomener bewegings- werktuigen neemt getal en grootte der zenuwstrengen toe, YIII. De inzigten, welke uit deze aanschouwing van het ze- nuw'stelsel , in deszelfs langzame ontwikkeling van de min volkomene tot de meer volkomene dieren, zoo natuurlijk moesten volgen , kregen door den , op het vasteland zeer uitgebreiden invloed van den beroemden Bichat eenen vrij hevigen schok. Hij hield de keten van ganglienzenuwen in de wor* men voor eensoörtig met het zoogenaamde sympathische zenuwstelsel der hoogere dierklassen. Wij moeten, het is "waar, van Bichat met al de achting spreken , welke een’ man van genie toekomt ; hij bezat geest, vlijt en welsprekendheid ; doch juist deze welspre- kendheid, in verband met eene volslagene onverschilligheid ten opzigte van de beste gezagvoerders in de anatomie , en de opgewondene toestand van Europa ten tijde van zijn optreden waren het, 'welke de physiologen van het vaste land over- weldigden , en 'wanbegrippen omtrent de beteekenis der ze- nuwvormen staande hielden. Niets kw^am meer overeen met dien tijd, het begin van de Fransche Staatsomw^enteling , dan de geheele omverwerping van vroegere stelsels en het invoeren van nieu'v^'e theorieën. Bichat vond destijds goed , de zenuwen onder twee stelsels te brengen , in plaats van het ééne gelijkvormige stelsel der ouden te be- houden , naar hetwelk de zenu'wen van het sensorium als uit een groot centrum uilgaan en vandaar hare krach- ten trekken zouden. Het eene dier zenuw^stelsels had , volgens zijne meening , zijn centrum in de hersenen , en bestaat uit zenuwen , w^elfce bestemd zijn , om indrukken te ontvangen , en uit zenu^ven , die den invloed van den 8 vril op het spierstelsel overdragen ; het andere bezit ver- scheidene centra en ontleent zijne kracht aan de gan- gliën , welke in groolen getale tusschen de ingewanden verspreid zijn ; ieder ganglion hield hij met de bovenge- melde onlleedkundigen , ofschoon verre verwijderd van hun eenig gezag toe te kennen, voor eene afzonderlijke bron van zenuwinvloed , en geloofde , dat de verbindings- zenuwen de wederkeerige betrekkingen der gangliën daar- stelden. Gene is hel zenuwstelsel des dierlijken levens , voor hetwelk de hersenen de eigendommelijke zetel zijn ; dit het stelsel des werktuigelijken levens, dat verschei- dene afzonderlijke zetels heeft , en de verrigtingen der dierlijke huishouding volbrengt over welke de geest niets vermag. Deze stoute vinding, waarbij de schrijver even zoo veel kennis als geest ontwikkelde , verkreeg in eenige in het oog loopende verschijnselen hare steunsels ; doch uit een ontleedkundig oogpunt beschouwd was zij valsch, en niets bew^ees mischien zoo zeer de gebrekkige studeer- methode op het vaste land , dan de goedkeuring en bij- val , w^elke aan dit stelsel aldaar ten deel vielen. Twee dwa- lingen, welke zelfs geen oogenblik onontdekt hadden mo- gen blijven , kenmerkten de geheele leer, Yooreerst w erd door B ich at eene omstandigheid voorbijgezien, die hem niet onbekend zijn kon , dat namelijk de hersenzenuwen insgelijks met gangliën voorzien zijn , dat 31 paar aan- zienlijke gangliën , in regelmatige volgorde , en zoo zorg- vuldig beschut , als belangrijke organen zulks immer zijn kunnen, in' de hersen- en ruggemergszenuwen aan- getroffen worden. Dit zou reeds genoeg geweest zijn, om den naam van gangliënsysteem , waarmede hij de zenuwen des werktuigelijken levens bestempelde , te verwerpen. De andere gr oote dwaling is deze, dat B ich at in het sym- 9 palisch stelsel van den mensch de ontwikkeling der zenu- weniij , welke in de lagere dierklassen voorlianden is , geloofde te zien, en op deze wijze zenuwen, die bij de laatsten gewaarwording en beweging daarstellen , voor hetzelfde stelsel hield , dat by den mensch , volgens zij- ne eigene uitspraak , noch der eene noch der andere wer- king tot bemiddelaar dient, IX. Met de gewagmaking van dit onderwerp , verbind ik datgene , wat men tot hiertoe van de Sympathische zenuw weet. Toen ik mijne studiën begon , w^as men gewoon , deze zenuw als eene hersenzenuw voor te stellen , die van het zesde paar en den tw eeden hoofdstam onmiddellijk afgeleid wordt, en dezelve door het foramen Cai'otidis bij den hals neer met den n, vagus , tot aan de takken , w elke deze aan het hart afgeeft , en vervolgens als ïntcrcostalis tot de ingew^anden te vervolgen. Deze naam duidde ge- noegzaam hare talrijkste verbindingen aan met diegene der spinaalzenuwen , welke tusschen de ribben haren loop nemen, en intercostaahexiw^en genoemd worden, X. 