Maleisch-Nederlandsch woordenboek
L *M toe — smlr. van ïtoe. — Wordt als suffix aan subst. gehecht, bv. sahaja töê- wantoe, voor sahaja töëwan lioe, slaaf van mijnheer; s^b^ntartoe, voor seben- tar ïtoe, op dat oogenhlik. ^U ta, w. sum., toch. — Men treft dit w^oord dikwijls aan, om eenigen nadruk te geven; 2® vervangt het veelal het voor- voegsel J t§r. — [N.]. ^/ \o td en, zelden tak — smtr. van tïdak — adv. van ontkenning, niet, — Niet licht in een' gekuischten stijl, behalve in eenige samenstellingen, bv. in ^U tdkan, immers niet; toch niet; ik koewasa, niet in staat zijn; er niet voor gestemd zijn; er geene lust toe hebben; Jl U' t a ada (ook wel uitgesproken t^ada, doch niet geschreven d^dj of J LIJ, niet zijn; niet; neen. (z. tijada); t^ dapat tijada, niet niet kunnen; het kan niet niet, d. i.: moeten; het moet; zekerlijk; buiten twijfel; het tegendeel is onmogelijk; ik (h^ah, het hoeft niet; maoe t§ maoe, goedschiks of kwaadschiks; baik ik baik, hetzij goed of kwaad; sekali ik sekali, éénmaal toch; söêwang ik sóêwang, hetzij gemakkelijk of niet; één- maal toch. naam der letter cl>; LL^^ ^Tj, S20 gebonden t a, naam der leller ï, — De Mal. gebruiken gew. is^^ Ü ia marbcêt. c / jri ^5o\ splitsing: m en aam. touw en der- ^^elijke splitsen: p^naam, wie splitst; ook: soort van versnapering (verband met de oorspr. bet. niet recbt duidelijk); eene door mal. wansmaak gearabiseerde verb. is c ^ y y' 'H- iJo Aj taeilang, w. sum., = tanei, dra- gen; stutten; schragen^ =r=:*^iji^J, dus eigenlijk gedragen. — [N.]. O, menaboer. strooien: zaaien; neni^- böèri, bestrooien; bezaaien; bertiiboèran , met veelheid van subj. of bij voortduring verstrooid zijn; mentaboer-tëbar , naar ver- schillende richtingen uit elkander gooien; teiuaboer = bert&boËran ; bin tang t., sterren als gezaaid; t&bc^ran, wat gestrooid enz. is; penaboer, wie strooit enz,; strooier; zaaier; in plaats van het ongebr. peta- boer, en dit in plaats van het ongebr. pertaboer, hagel korrels om te schieten; p^rt&böèran , strooiing; zaaiing; verstrooiing; bestrooiing; bezaaiing, — « mentelaboeran , batav. , = di t^rbangin angin. — (H.). Diergelijke vormen met 't voorhechtsel m^ en een' neusklank, 't inhechtsel al of ar en 't achterhechtsel a n worden gebezigd van een menigte voorwerpen; vgl. m§ngkri- joekan; m^ngkrikitan; m^ngklèbatan; m^nggrombongan ; ni^ntj^rètjèttan ; m^ngkl^dj^pan; m^nsrèbèttan; m^n- dj^lamoetan; m^ndj^r^noekan; m^ng- klodjotan; m^ngkrèpètan, en zijn, met uitzondering van den neusklank achter 't voorhechtsel m^ uit 't bal. ontleend. — (T.). ^ ^ vi tabor. wild suikerriet, — [R.]. — z. t^berau. O I. tabir, gordijn; voorhangsel; t. mcêka , voorhangsel vóór een bed; kaki t., on- derste rand van een gordijn; bertabirken kaïn s^tt^ra, van zijden gordijnen voorzien geworden zijn; tabir-mabir, voorhangsels, met verscheidenheid. * II. eng; smal; nauw. — [R.j. *1II., batav. uitspraak van -JJ^. — [B.]. y- / iL-JU » plur. öjo, iAj^ en f^)y, volgeling; aanhang eling ; bediende; sectator; be- schermgeest. Met plur. ^ ) ƒ , in de gramm. : appositie, ^ i-J o I. tabang, stoppen; dicht maken, bv. eene rivier, goot enz. — [L. bew.]. * II., w. sum.^ verliezen (in het spel). — [N.]; men. uitspraak van ^S (T.). iLjo I. taboeiig*, holle bamboes, tot het opnemen van eenig vocht, bv. water, palmwijn en dergelijke; holle bamboes, met eene nauwe opening, tot het opnemen van ai' 3^1 spaarpenningen, spaarpot; koker; nie- iiaboen"^, m ee^^e taboe ng rfoet^, «/.^ een spaarpennwg ivegleggen; i. t a dj i , bamboezen kokertje, waarin de sporen voor vechlhanen bewaard worden, door ze in een stuk ga boes-hout te steken en dit in het liokertje te plaatsen; — * t. beroek, naam eener plant — nepenthes distillatoria; gymnam' phora — . — [C.]; tdbö&ng'an , wat in eene tab o eng gedaan is of moet worden; spaar- geld. * II. naam der hoofdrivier van Siak. — [R.]. (^ iL-> U tabak, soort van groote metalen schotel, dienende inz. tot het servee- ren/aan het einde van een' grooten maaltijd, van versnaperingen van grooten omvang, bv. wadjik, bauloe en dergelijke, die men daar niet eet maar mede naar huis neemt, waartoe de een of ander doek (voor de voornamen van zijde) er op gelegd is, dien men insgelijks houdt; een tabak met de versnaperingen er op; panganan t., versna- peringen van grooten omvang, die op een groote metalen schotel geserveerd worden. ^l^_JL>\,y tabok, batav. (uit 't jav., T.), slaan; kloppen; hand- o f vuistslag,— Lf yjyS tabik, groet: begroeting; compliment, in dien zin; betuiging van wellevend- heid, plichtpleging: verlof, — In de laatste MAL.-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEL I, J-\i- bet. wordt het alleen gebruikt voor verlof^ dat men vraagt voor eene handeling die men gaat verrichten of reeds verricht heeft en die kon kwalijk genomen, ten minste als onbeleefd beschouwd worden. Men zegt bv. mint^ t., ik verzoek verlof (met uw verlof), wanneer men een' meerdere aan zijn lichaam aanvat, of, met hem sprekende, een vuil woord gebruikt. jf I. tabal, naam van een spel tusschen twee personen op een bord, met 16 roode en 16 witte schijven, soort van damspel. II. verb. van JjlL. • •o o I- taban, naam van een' boom, die zoogenaamde gettah per tja van min- dere kwaliteit oplevert. ^ II. taban (men. uitspraak van jS; bat. torban, T.), w. sum., nederstorten; invallen; instorten van gebouwen, opgezet aardewerk, grachten enz. — [N.]. /♦oo taboen (alleen nog in hik. en poëzie), van rook zich kolomvormig verheffen; nieiitaboen, zich kolomvormig verheffen; — ^tabc^naii, batav. (uit 't bal, ï.), rook- vat. - [B.]. ^ A-> VV taboe (verkeerde uitspraak van j^lJ of jjü*, T.), w. sum., ergens een gat in steken. — [N.]. L ** J 4«>o , plur. c:^^ J, houten kist; dood- kist; ark des verbonds. il *jU" 322 I— sol. <Jo\j* I. tSbflh of fel?nipap, breedte der hand over de vijf vingers, als lengte- maat: mentabah, met de breedte de^^ hand meten; I. empat djSri, breedte der hand over de vier vingers, zonder den duim. IL standvastig: ferm: standvastigheid; féimeteit (bal. driest, T.). ^Lj\j (2- tSböh), t&bD^haii, allerhande in- strunïenten, voorn, behoorende tot de gamelan^ waarop geslagen wordt: 2<> naam eener soort van we.sp, met een' half geel achterlijf, latende, wanneer zij in haar hol is, een gonzend geluid hooren, gelijkende op dat eener gamelan, uit de verte gehoord (vlg. onder labnh, T.): pinang pantat t., pinang-noot van het voorkomen van den aars eefier taböéhan, d. i. eerst aan het onderst gedeelte geel of halfrijp. iJH^U taboli, iels waarop geslagen wordt, om tot een sein te dienen; een uur aan boord van vaartuigen, omdat vroeger om het uur op de taboh geslagen werd; eene wacht aan boord van vaartuigen (volgens L. 4> bij dag en 5 bij nacht); t, larang, zoodanig instrument, tot het oproepen der bevolking, bij een dreigend gevaar, en voor het geven van andere seinen verboden; bertaboh, van een taboh voorzien zijn; oj) een taboh slaande zijn; tAböliaii en, minder goed, tibO^an, = taboehan 2^; 2« nom, pr. f.; ken t., de heldin en de naam van een mal. gedicht; volgens anderen: ^ .^^ju3 tam- boehan en temboehan. iy i\s,^\j , het bestendigen: het verschrikken: het bevreesd maken; i3a^U!) Jx, voor altijd. •^ i ♦* j\j tata (jav. ï.), orde; beschikking; inrichting» — [C.]. ih[J^\j tatoe, jav., wond; wonden. — [C.]. c / / \ou? pers., Tataar, i*^^*Vy tatit en tatip, jav., bliksem, — [C], ^ wiu> <;nias bertatar, goud gevijld; goud dat ergens op gestrooid wordt. — [L.]. iV\j, luenatang^ dragen op de palm van eene hand of de palmen der handen (ook van vloeistoCTen) ; m^natang tangan anak dara, de hand eener maagd in de zijne dragen. y^ ii V-i* tatoeng, naam der rivier van Pa- lembang, in haren bovenloop möési genoemd. — [L.]. iy \j , menatiii^, in de hand houden, de palm van de hand naar boven gekeerd, hetzij met gesloten of met open vingers; in de zoodanig geplaatste hand wikken, "^ (.^^ Q3*b , menatirp, met aandacht van nabij bekijken; mét aandacht onderzoeken; met aandacht doorlezen; doorsnuffelen : pïsau 525 (j^^ ^ makan t., ^vordt gezegd van een mes, dat den hoogsfen graad van scherpte bezit (het verband met tatap is niet duidelijk). L^ JL-V o I. tatak, m den grond drijven. — [C.]. ^11., w. sum., reclUiiU. — [N.]. ^111., batav. (uil 't bal., T.), onderleg- gen: tal akan, onderlaag, — [B.]; voetstuk; onderstel; grondslag, — [R.]. . ]o o tiïtal, spaander; t. k^ttam, hout- krul; schaafseL ■X- ^'♦wj» o tatan, m^VAh., goud- en zilversmid. — <:5t^*0, menatah, bezetten; omzetten [zooals i»v. een' ring met .steenen]; bertatah- ken, bezet enz. zijn; keris b., eene bezette kris; k^ris b. intan, ee^ie met diamanten bezette kris, ^3\i, menateh, kleine kinderen aan de hand of den leiband leiden, om ze te leeren hopen; het eerste onderwijs geven aan iemand; djalan b^rtateh, aan de hand of * den leiband van iemand hopende zijn; met wankelende schreden hopende zijn (in alle geval b^rdjalan, T.). s -)(■ 4>^*y tdtïbau, singap., naam van een' vogel, te huis behoorende op het mal. schiereiland, die na zons ondergang een geluid als tdtïbau laat hooren. j .A-J / ^O l,, j}j\j en jXi\3, het drukken van E een spoor op iets; het doordringen. II. meerderheid; voorrang; uitstekendheid; kracht, die eene zaak op eene andere uit- oefent; invloed, \S tadjoe, beter tCi^djoe, doelen; mik- ken; recht sturen, — [L.]. c VV (mal. tadjoe), plur. ^;1:»jö, kroo7i. C \J tadji, kunstspoor voor een' vechthaan; O ^ t. golok, rechte spoor; t. bengkok, kromme spoor. w^ O tadjoer, lang en smal koraal-rif, dat zich van den oever ver in zee uitstrekt; staart van eene fuik; nieiiadjoer, van een koraal-rif zich lang en smal in zee uitstrekken; eene fuik van een staart voorzien; peiiadjoer, wie de hoedanigheid vaneen tadjoer vertoont; de lange staart eener fuik e ^^£^0, ]Am\ j:^ , j^ , j^ ^n^^, koop- man, •H- ^!^\j tadjir, batav. uitspraak van^v^J, straf, welke niet bij de wet bepaald is, maar naar omstandigheden wordt opgelegd. ^, o^ yy tadjak, scherp en puntig werk- ♦ tuig, om den grond om te woelen, ploegijzer, tviedijzer, schoffel: meiiadjak, den grond met een ploegijzer omwoelen; planten door die handeling uitwieden. lH^ U' 524 5JU 1,^ Q^s^VV tadjoek, insieehsel in hel haar, de hoofdbedekking , of achter het oor, inz. van bloemen; uitsteeksel boven boord van de s (ël oer -ga d ing, waaraan de roei- slroppen vast gemaakt vs^orden; oplanger (mar.); hanger (mar.); t. malai of t. mali, insteeksel met eene ge d abah, waaraan snoeren van het een of ander (goendjai of malai) hangen; t. gsmioeng, iiihouten van de losse verschansing (mar.); t. l^llai, windvieren (mar.), bovenst gedeelte van de achterste inhouten veilenging van de rant- soenhouten; t. sangga galah, naar buiten gebogen oplanger, waarva^i eene zekerde hoe- veelheid de sangga galah vormt; töêtoep t., potdeksel, d. i. plank of lat, die de uitste- kende punten der t. van een vaartuig bedekt (mar.); menadjoekken, tot hoofdbedekking maken; als insteeksel in het haar gebruiken; in het haar, de hoofdbedehking of achter het oor steken. v^N^ VV tadjam, scherp; scherpheid; scherpte; ^ snede; tadjamnja s^p^rti gQlas makan ram boet ierh^ng, scherp als glas, een zwevend hoofdhaar doorsnijdend; lliena- djam, scherp worden. ^ /•y^mSj tadjin, batav. (jav., T.), schuim van gekookte rijst. — [B.]. fl^N^ VV tadjan, groote aarden pot, kleiner dan de pgd^nna, inz. uit den ouden tijd en uit den grond opgedolven: setadjau ^mas, eene t a dj a u met goud. ^^^s^ \^V tadjah, grasmes met langen steel. C a^tsfc» O stamw. van ^^ilsJü', z. *— &r;-> (T.). ^^VV . terugblijven; achteraan komen; men- taachchoerken , doen terugblijven enz.; achteraan zetten. ^ j^^^^s^ VV . vertragen: uitstellen; verschuiven; achterblijven; vertraging; uitstel; vei^- schuiving; mentlchir, vertragen; uitstellen; verschuiven. fy\j tadi en, minder goed, tahadi, adv., zooeven; kort geleden; een weinig geleden; adj., van zooeven; laatstleden; baharoe t. datang of s^b^ntar t. datang, zooeven pas aangekomen; miilam t., laatstleden nacht. ■X-C.c3w tadan;?, voor tandang, schoppen. — ^-^ [L.]; stooten; botsen. — [G.]. ^ C ^y^ o tadak, aderlating. — [L.]. -^25 (3 w tadoli, w. sum., iets wegmoffelen; wegstoppen ; verbergen ; verdwijnen ; ontwijken (een' slag of sloot). — [N.]. ïS(3o tadah, wat iets opvangt, doch alleen in tadah peloh (wat het zweet op- vangt), de rugvoering van een kleedingstuk; menadah P iets zoodanig houden, dat het iets kan opvangen; 2" opvangen; tegenhou- den (iets, dat in^beweging is of zich zou L-^JÜ* 325 bewegen, als het niet tegengehouden wierd); ineiiadali tangan, de handen uilstvekken, om iets te ontvangen, of even als om iets te ontvangen, dat is als een smekende, zooals hij het aanroepen van God, hangende de hoogere of lagere positie der handen alleen af van de meerdere of mindere exaltatie van den persoon; zijnde dus het l)egrip van omhoog niet inhaerent aan^jU; menadah loe toet, de knieën aan elkander sluiten, om op die wijze iets op te vangen; menadah lajar, de zeilen zoodanig zetten, dat zij den wind opvangen d. i. de zeilen bijzetten; van daar, bij op de mal. wijze getuigde vaartuigen: wanneer de zeilen op de eenc zijde niet goed staan, ze naar de andere zijde gooien, hetzij dat men voor of bij den wind zeile; dus ook: over slag gaan; vóór den wind omgaan; over den anderen boeg gaan liggen, voor welke drie laatste beteekenissen men gaarne een- voudig bertadah gebruikt; menadah ajer, water opvangen; menadah race loe t, den mond ophouden, om iets in op te vangen, bv. water; t. pel oh berawan, rugvoering van een kleedingstuk, met golvende uitsnijdingen aan den kant; penadah, wie iels zoodanig houdt, dat het iets kan opvangen; gereed- schap daarvoor; p. a j er höèdjan, dakgoot, i^^.*^c3 vi 5 ^-^.^'•J' en L^^JÜ, het geven van onderwijs in goede zeden en wetenschappen; het opleiden; het opvoeden; opleiding; opvoeding; mentddibken, onder- wijzen in goede zeden en wetenschappen; opleiden ; opvoeden. ds^^\ö (mal. t&dijah), hel vervullen eencr belofte; het betalen eener schuld; het teruggeven van een in bewaring genomen goed, i yj tara, effen, gelijk, vlak, plat, weinig hel- lend, zooals hv. een' dak; weerga, evenbeeld, i\j, menari, dansen; t e po e k t., dansen, daarbij van tijd tot tijd in de handen klappende, C J^ j^ taris, verzameling van banden, waardoor iets zoodanig omgeven Wordt, dat het gemakkelijk kan geti*anspor- teerd worden, zooals bv. een waterpot, eene geldkist, of dat hel niet uil elkander gaat, zooals bv. een pakket; menaris, omwoelen; omwinden, C. .o I. tarang:, nest van vogels. — [H. I.]; vgl. sarang; petaran^an voor pert^- rang^an, plaals voor eene kip, waar zij hare eieren legt. ^11. naam eener soort van krekel, die een zingend geluid maakt. — [L.]. C %o taring', oog tand; hondstand, — z. si- joeng. ^i^^ yo taroep, batav. (uit 't jav., T.), tijdelijk afdak; losse loods, — [B.]. '^j Oj^ 526 «>■ C^ 3 \o I., bertarak, zich onthouden van eenig genot; ingetogen leven; askelisch leven (z. tapa); pertérakan, onthouding van eenig genot; een ingetogen leven; een asketisch leven. *II. uitstrekken; verwijden, — [C.]. (^ ^ ivj taroek, knop van gewassen. — z. pöétjoek. (ni3 \ w !•> menarik, trekken; aanhalen; halen; ophalen; sleepen; göêla l., suiker, stroop of honig, tot zekere lijvig- beid ingedikt en dan in draden getrokken en opgerold; menarik öêtang, schulden invor- deren; ni. njanji, een zang ophalen; pe- narik, wie trekt enz,; gereedschap daarvoor; naam eener liaan, die dient, om geveld hout enz. voort te trekken (z. róêwan). *IL tarik, de buitenplanken van een schip boven de knieën. — [M.]; vf, sum., de beweging in het schoonmaken der rijst, waardoor deze van de padi wordt afge- zonderd. — [N.]. Vi' , menaram, niet helder doorschijnen; flauw schijnen [inz. van de maan, wanneer zij door dampen of lichte wolken betrokken is]; temaram, flauw schijnen; terang t., flauw schijnsel; taramtemaram, meer of min flauw schijnen; penaram, wat niet helder doorschijnt enz,; vleesch, doch inz. garnalen of bamban-visch, in deeg gewikkeld en dan gebakken. :j> ^ i O taroem, naam der indigoplant; soorten: t. daoen haloes; t. d. lëbar. -X- ,. t yo taran, w. sum., steel; bezemsteel; pennehouder; taran of tataran lam- fa ing, lansstang; tataran s a ga r dj antan, een (lans) stang van i dj o e. — [N.], ^ #1 \w taro (verkort, van ,Ijü), T.), w. sum., gedurende: terwijl; wordt ook gebruikt om den tegen woordigen tijd aan te duiden. — [N.]. 25 ivj, menarali, behouwen met eene bijl ^ dis- sel of dergelijke; bedisselen enz.; tira- lian, behouwing; bedisseliug; naam van een^ vogel, ook böëroeng töêkaug genaamd, die in den nacht een geluid maakt, alsof er iemand hout bedisselt; wat behouwen enz, is; peuarall, wie behouwt enz,; behouwer; bedisselaar; werktuig voor het behouwen, bedisselen. \j, uienaroli; plaatsen, zetten, stellen^ leggen; in pand geven, in bewaring geven; wegleggen, bewaren; bezitten, hebben; inzetten, inleggen; menaroli dïri, zich behoorlijk gedragen; t.\&.vf 'dr, weddenschap buiten de hoofdpartij, zooals bv. bij wedren- nen, hanengevechten en dergelijke (z. pëpek en töêwi); t&röhan, wat geplaatst enz, wordt of is; pand, inzet, inleg; weggelegde voorraad; iets, waarop men hoogen prijs stelt; pfrtdrölian, plaatsing, legging: in V #JJ^U 527 i^ iU pand gevin^ , in bewaring geving; weglegging, bewaring; penaröhan, bewaarplaats; depot; magasijn, ^gi\j tareh, rekken; uitrekken, — [L. ;s. s.)]. ^ t\j en ^o^U, plur. ^V^V' ^9rf^^*> eener ^ "^ gebeurtenis: tijdrekening; tijdreke- ningspunt: dag teeken in g : kronijk. ^u^i4\,i > negende : de negende. ^ j^\j iimgüv of taugar-a (batav. uit H bal, T.), zich in acht nemen, zith koeden, voorzichtig zijn. — [L. bew]. . jj^Aj - iiieiiaiijras, stoven^ d. i. hel aan eeiie dragelijke warmte blootstellen, hetzij aan de warnile van vuur, in warm water, in warmen sloom, onder eenen deken of anderszins; bertangas, zich sta- vende zijn (hier moet men zich dïri ot dirïnja als complemenl van taiigas denken); penan^as, wie stooft, stover, middel tot het stoven: peiiAiigasan , stoving. ^\j , nieiiaiigis, weenen, schreien , jan- (^ iuu o tasak, bloedstillend middel; — ^ men., uilgeperst sap van de tjapa- plant, als geneesmiddel bij de besnijdenis i {^J^^^^^ , . , ,. . p m s..^i, ' ken: mmiu\^is\^ weenen enz.omof gebezigd; z. djompi. — [T.]; inenasak, ■ . ■* ^ ,,,.,,, . , ; over Mi^, beweenen, beschreien;weenen enz, eene wond met bloedstillende of samentrek- j ' , , .,/ ; , L j / \ tot of op iets; tilïig:ïsan, geween, geschrei: kende middelen behandelen, ' '^ / gejank. L-^ >.^AiVV tasik, meer^ binnenwater; t. k^- , . -1 ,.JiVv taiiirau, hand; handen arm; mouw; sakti, zekere versnapenng; m I Q*^^ ^ ' , , . , I voorpoot van dieren; t. k^mcedi (of ar(ĕwan t., naam van een zoutwater-viscn ! ^ (ar(Ĕwan is een zoetwaler-visch) , heeft het de beleekenis van zee, \j^ 4/w\.V, negende dag der maand. — Op den negenden dag der maand moe ha r ram moet er gevast worden. ^ èli' tang'i, batav., nog tijd, nog tijds ^ genoeg, ~~ [B.]; masih tangi ma- t^ngnja = masih djaoeh mat^ngnja, nog lang niet gaar zijn, — [H.]. — Waar- schijnlijk hel jav. tangèh. — [S.]. tj^laga), helmstok van een roer, roerpen; L naik, in hazardspelen de veine hebben; t. tóe r o en, in hazardspelen de veine kwijt raken; ïboe t., de duim; tapa^ t., palm van de hand; handteekening ; — ^matat., gewricht van de ha?id, — [L,hGW,]\ hoé wah t., de muis van de hand, — [R.]; tj^ppat t., vlug van handen; pandjang t., lange handen, d. i. lange vingers hebben; m^ma. sok t., ergens de handen in steken of hebben; ergens mededoen; iiienan^aiii , mei de hand iüi\S 328 Li-U" of de handen behandelen; behandelen; de handen aan iets slaan, iJCs3o\ pers. zekere zijden stof; laf; linnen kleed. ^ . ^\j taiija^ sterke drank, die uit suiker- riet getrokken wordt; rum. — [M.]. C^ VVy L tapa en nioestapa, verb. van U. — skr. tapa — , bertapa, in afzonde- ring en onthouding leven, ter verkrijging van bovennatuurlijke krachten of buitengewone kennis; ook: b^rböêwat t., in afzondering en onthouding levende zijn enz.; mcDiper- tapakeu , iets trachten te verkrijgen door in afzondering en onthouding te leven; pertapa, wie in afzondering en onthouding leeft enz.; kluizenaar; eremiet; pertapaan, leven in afzondering en onthouding enz.; plaats daar- voor. III., tapa-1^, stukken visch, gezouten en in de zon gedroogd. — z. dendeng; — mentapa-^-akan, tot tapa-tapa maken. \j tapat, steile rots. — [M.]; spleet, kloof van eene rots. — [L. bew.]. ^/ WéJvj I- tapoes, hsiisiv., persen. — [B.]. * II. (vgl. onder tapis, T.) en tepoes, naam van een' boom. — [L.] ; welks vrucht op eene kastanje gelijkt. — [L. bew.]; r claleriospermum tapos. — [P.]. / u^b > menapis, zijgen, door zijgen, kien- zen, temsen, /iltreeren; böëwah ï., naam eener vrucht, eenigszins gelijkende op de kastanje (vgl. tapoes IL, T.); tapisan, werktuig om te filtreeren zijgdoek, kiens ^ tems, filtreertoeslel; penapis, wie zijgt enz., zijger, doorzijger, klenzer, temser , filtreer- der; peilépisan, zijging, door zijging, kien- zing, temsing, filtreering. i^\j 1. tapoeng, boeg.^ niet anders dan in badjoe t., lang, nauwsluitend opper- kleed, wordende veelal als een geschenk aan ondergeschikten gegeven. * IL, w. sum., met de vuist slaan. — [N.]. \^ tapak, onderste vlakte van iets, voornamelijk van de handen of de voeten, ;9a/m, voetzool; afdruksel, indruksel of spoor van de hand of den voet; voetspoor, voetstap; voetstuk eener kolom, inz. als het glad af is; t. tangan, spoor van de hand, d. i.*de handteekening ; t. bajang, de voel- stappen der schaduw, d. i.: hare verschillende lengten; t. tjatoer, vak van een schaakbord; bertapak tjatoer, groot geruit zijn [zooals bv. stoffen]; t. toe k oei, allerhande werk in 't ruw, voor dat het fijn bewerkt, gepolijst of er de laatste hand aan gelegd is; ruw ontwerp; t. tja n ai, gepolijst werk; afgewerkt werk; t. soelaiman of tcêtoep böêmi (voetspoor van Salomon), naam eener genees- ^L^ SU 329 ci^lï krachtige plant, welker breede bladeren plat op den grond liggen; t. köéda, naam eener kruipende plant, die wat van het spoor van een' paardehoef heeft; delapan t. bajang- 2, wanneer de schaduw van iemand acht zijner voeten lang is, d. i.: p. m. 8V4 uur 's ochtends, een goede tijd om op reis te gaan; menapak, de voetzolen op den grond zetten; inz. van kleine kinderen de eerste wankelende schreden doen; tdpakaii, meer gebr.: ketapakan, breede oplred, inz. vóór een huis of aan het benedeneinde van een" trap; trap over de geheele lengte van een gebouw, een balkon en dergelijke; tapak-^, de zeester; telapak, onderste vlakte v^n handen en voeten, inz. in de taal der geneeskundigen (vlg. jav. t^lapa- kan, T.). M { ji ^VV tapoek, batav. (bal. alleen van drooge snot, T.), korst. — [B.]. -x^x.fcib) tapen laoet, naam eener plant, eener species van maliacca, — [C.]. ^ %3 o tapoe, w. sum., in de handen klap- pen; ook == tampar. — [N.]; moet zijn jS'U', en vgl. ^ (T.). ^O tapali, naam van een" eetbaren zoet- water-visch; t. k^ra, soort daarvan. Aio tapeli, onderkleed der vrouwen, dat om de heupen vastgemaakt wordt; onderrok; selöêwar t., onderbroek. ^ ^\j I. tapai, konijn, — z. t^rweloe. II. gekookt graan, door gist (ragi), in de suikergisting gebracht; t. menahoen, tapai, die zich als het ware jaren lang goed houdt. — * tape, batav., mout; gegiste rijst.— De tape en de (êli (rijstkoek) zijn onaf- scheidelijk. — [B.]. ^ _j\j tapi, w. sum.. met vlakke hand slaan; met de hand streelender wijs klappen geven, zooals men dieren streelt. — [N.]; lees ^U (T.). ^^^\j h, menaki, redetwisten; disputeeren; eene meening, stelUng, gezegde enz. bestrijden, betwisten; over eene meening enz. redetwisten enz.; penaki, wie redetwist enz., wiens gewoonte het is het te doen, r edetwister, dispuleerder , wie bestrijdt enz.; bestrijder; betwister. ^11., taki-2 (jav., T.), bijzonder veel houden van iets; met zorg behandelen. — [R.]. ^IIL, w. sum., vertelsels; leugenachtige praatjes; takie-S, raadsels. — [N.]. — z. lü'. ^j^\3 takot, bang, bevreesd, beangst, angstig, blood, bloodhartig, lafhartig; bangheid, bangig heid, bevreesdheid, vrees, beangstheid, angstig heid, angst, bloodheid, bloodhartigheid, lafhartigheid; t. akan, bang enz. voor; menakotken enmengetakotken, bang enz. doen zijn (maken); als statr. /u 330 J^ J van takot en akan: bang enz, zijn voor iels, ontzien, vreezen, duchten; lueiiikati en meng^etaköti, bang enz. zijn voor iels; ontzien, vreezen, duchten, banij enz, doen zijn (maken); ketakötaii, bang enz. wordend of geworden; inen^etdköti, bang zijn enz, voor iets, ontzien enz,; ketékötaii, bangheid, bangigheid, bevreesdheid, vrees, beangstheid, angst, bloodheid, bloodhartigheid, la/ har- tigheid; penakot, tvie de hoed, van bang te zijn vertoont, bloodaard, la/faard, Vji takar, aarden pol, inz. om water te halen, of ook ter berging van inz. natte waren; drinkvat, drinkkroes; — ^soeli., m- houdsmaal in 't alg.; soort van kleinen pot van p. m. 2 gantang inhoud; met een takar meten; — maat voor natte waren, te Batavia 17 kan. — [L.]; taker, hatav., oliemaat van 33 flesschen; rijstmeter enz, — [B.]. ^ y u takir, hatav. (jav.) een schuitsge- wijze gevouwen pisang-hlad. — [T.]. ^ y U takoer. w. sum., bukken; voorover buigen, — [N.]. ij5 o> meiiakoeng', een vocht in het een of' ander vat stil laten staan, helzi) oni het te doen bezinken, hetzij om andere redenen; mïnjak t., olie, verkregen door het uitgeperste sap van de kokosnoot te . laten slaan, lot dat zich de vette deeien daarvan (als het ware de room) als eene laag op de oppervlakte verzameld heeft, die dan afgeschept en gekookt worden. (^_ji^ \j, nienakak, twee betrekkelijk lange stukken stof met de lange zijden aan elkander naaien, om ze als een geheel te gebruiken, zooals bv. de twee stukken, waaruit eene boegineesche saroeng, eene sprei en dergelijke beslaat. ^, Q 3 VV I. takok, keep, kerf, insnijding, inkeeping; meiiakok, inkeepen, ker- ven, insnijden, ^11. buigen; krom maken, — [L. bew.]. i^jS>ó w » nienakek, door een' houw kerven, bv. een' boom, om tot een teeken Ie dienen; lichtelijk hakken in iets, zooals bv. met een mes in den kant van eene tafel, of met de punt van eene sabel in het gezicht van iemand; teekenen door een* houw of hak. ^\3 'S I. takal — verb. ned. — , takel; ka- trol; blok (z. kërek); t. («lang, los takel. Il, (vlg. tangkal, T.), toêkoe takal, naam van een' boom, wiens bladeren als tegenmiddel tegen den invloed van booze geesten gebruikt worden. /♦«5 vJ tikan — smtr. van U en ^) — , immers niet, toch niet — , alleen staande: het zal immers niet, hel zal toch niet; t. »/u 531 *?IJ hamba lari, ik zal immers niet wegloo- pen; t. pöêla, het zal toch wel niet, ^ ó\j takoe (lees: j^U en z. takok, T.), w. suui., = J'lV , ergens een kap in geven, ook wanneer het bepaald tot een teeken moet dienen. — [N.]. <IO o takah, door inkeeping verkregen verhevenheden aan het voorste en ach- terste gedeelte eener kiel; sampan herla- kah, eene sampan, hebbende eene kiel mei takahs; takah-^, streken, listen; hulp- middelen, ter bereiking ook van goede doeleinden; takok-takah, streken, listen, met verscheidenheid. ^ . j5 V> (lees: ^\3 en z. CS-i^ , T.) takej (takiq, T.), w. sum., == yU ta- koe. — [N.]. cXm o> hel versterken, het hecht maken; in de gramm. : het geven van ener- gie, versterking, energie; bijvoeging van een woord, waardoor de zin versterkt wordt; t. bakïkï, eigenlijke versterking, bv. b § r a s-p ^ t a s ; t. m a dj a z i , metaphorischc versterking, b v. analji-pënak. ^Ci3 U taffi, batav. (bal. tagih, T.), aan- manen; geld vorderen, — [B]. — z. tageh. ^ (^, S V> ■ tag:a-^, w. valsck — [N.]. smiL, slinksch; -K- i^^ \j, tag*oe-^) naam van een* vogel. — [M.] ; de javaansche patrijs, — [C.]. ó\i tagar, dof, rommelend geluid, zooals dat van den verren donder; verre don- der; bertagar, een dof, rommelend geluid maken, — *tagar 1®, w. sum., een onder- aardsch geluid, zooals bij eene aardbeving soms plaats heelt, volgens de Mal door een' boozen geest te weeg gebracht; 2® wordt het ook wel in de bet. van booze geest opgevat. — [N.]; tager, batav., donder; ge- bulder; gerammel, — [B.]. •H- y U tag'or, stoeien; ravotten [inz. in 't water]; gooien in ^t spelen. -— [L.]. ^^^^_JO \j, nienafak, tegen eenig gevaar oi hindernis m/oo/>e«, daaraan het hoofd bieden, frotseeren, braveeren [in dien zin]. p\j ta^al, steenen, die bij hevige stor- men door de golven losgerukt en naar het strand gedreven zijn. .♦p Vy tagan, bijdrage tot eene gemeen- schappelijke onderneming, inschrijving, actie; bij spellen, zooals l)v. hartenazen (niet bij wedden), inzet; bij spellen, waarbij naar iets geworpen wordt, wat opgezet wordt, om er naar te werpen, bv. noten. iJO 0> menageli, iemand manen of aan- manen tot het vervullen eener ver- plichting, inz. tot het betalen eener schuld; JU 552 J^ verplichtingen, behoeften of schulden eischen; invorderen; aanspreken, aanmanen, dooreen zeker gevoel van onbehagelijkheid, tol het doen van iels, wat lot eene gewoonte of behoefte is geworden; ketagëhaii, maw/w^, aanmaning, eisching, invordering; wat ge- eischt wordt; behoefte; iets, waar men niet buiten kan, bv. koliij. j\jf — skr. tala — , menala, nmziekin- slrumenlen stemmen; penala, wie stemt; stemmer; werktuig voor het stemmen, stem- hamer, stemvork; setala, van dezelfde stemming, jo (jav., begin), alleen in taloebertaloe, een begin en weder een begin hebbende zijn, d. i. telkens weder op nieuw; berta- loe-3, achtereenvolgend; kapal datang b., de schepen kwamen achtereenvolgend aan. j O* I. tali, touw, koord, lijn, draad, zeel, band, streng, reep, snaar; t. p^roeU de darmen; t. p ces at, de navelstreng; t. töëdoeng, keelband (kinband) eener hoofd- bedekking; bakkebaarden, die onder de kin samenkomen; t. tahan tOêroet, achterstag; t. p^nganggok, voorstag; t. p^ngandak, rifseizing; t. p^n oen doek, touw aan de bovenvoofuok van een vierkant indisch zeil bevestigd, om de nok naar beneden te halen; t. pQudondang, rakketalie; t. lenggang, slingerpardoen; L s i pa tan of benang arang, zwartgeujaakl touw, bij de timmer- lieden in gebruik, om lijnen op het hout te maken; t. benang, buikband; t. aj^r, het bed van kleine beekjes; de waterlijn; allerhande streepen of lijnen, die tot versiering dienen, zooals bv. op den rug van boeken, rondom vazen, op den rug van handschoe- nen en dergelijke; bovenste streep van het beneden-rand versiersel voor kaïn batik; de bilnaad; t. öèlang, touw dat door ten minste twee katrollen (blokken) loopt (looper (mar.)); t. dahi lajar, los eindje touw aan het benedeneinde eener inl. ra, wordende gebruikt bij het geien der zeilen, inz. bij eene stijve bries; tali-3, naam eener wilde plant — quafïioclit vulgaris — ; temali, touw, dat tusschen de strengen van geslagen touw ingestrengeld wordt; tali-temall, allerhande touwwerk; het gezamenlijke touwwerk van een vaartuig; ook tali-mali. II. goudgewicht = V4 djampal (in die bet. = majam = amas); V4 gulden, — z. köêpang. ^^^^\j I. talib, verb. van L^IL of Xy>c ^11., batav., onderteekening; merking. — [B.]; ar. l^-^aI^. A\j talar, hoedanigheid van woorden of handelingen, die onbewimpeld en zonder x)mwegen gesproken of gedaan worden, openhartigheid, rondborstigheid. ^^u 3S3 .^U ^ / ViJ b talas, naam eener aardvruchl (jav. tal^s, T.); naam eener bloem, blauw van kleur. — [L. bew.]. ij o 1. talang, naam van een^ eenigszins vergiftigen zoutwater-viscb , die echter door sommigen gegeten wordt, gelijkende op, maar dunner dan de tenggiri. Wie hem niet verdiagen kan, krijgt na het eten daarvan een jeuken, als bij de netelkoorts. II. bosch; — ^ klein afgelegen dorp of gehucht. — [M.]. * III., singap., makelaar: koppelaar: — koppelen; voor een ander ten huwelijk ver- zoeken; voor een ander betalen. — [L. bew.]; talaii^in, batav., voorschieten. — [B.]. * IV. (eignt. ^, T.), w. sum., bamboe: t. perindoe, een bamboe, waarin men boven een gat maakt, in hetwelk door het spelen van den wind een klagend geluid wordt voortgebracht. — [N.]. ^V., batav. (jav.) = abangan (vgl. soend.). — [T.J. f^.; O 1. taling z. teling II. * II. af hellende oever eener rivier. [G-: ^ L-JLJ O talif , batav. (u-ftjJU), vereeni- ging; unie; gezelschap; nieiita- lifkeii kitab, een boek vervaardigen, schrijven, — [B,]. L^ iLJ u\ het vereenigd zijn; het aangaan van vriendschap; het vereenigen; het gewennen; het vleien; vereeniging; gezelschap; mentaalloefken, vereenigen ; samenstellen, bv. een boek. l g^JU' L, menalak, iemand naar hartelust zijn zin laten doen. *\\., batav. uitspraak van jXL. — [B.]. LLXJ o\ menalik, met oplettendheid lezen; collationeeren. w ^ y van een <^L\J\.«ï, bij God (bij het afleggen eed). JVS' talam (uit 't Tam il, T.), groote vlakke ^ schotel van metaal, groot presenteerblad (z. tjëper); t. tölak baboe, (jfroo/e talam, die op den schouder genomen en legen den hals gedrukt wordt. ^ ^» J o* talaii, naam eener soort van schaar- vogel, ter grootte van een arend en in gedaante gelijk aan een zeeraaf. — [R.]. "X- /♦ JVj , talenan, batav. (jav.), kerfblok. — [T.]. ^» Jo I. taloen — een onbekend woord, welUcht van 'i jav. t^loe, drie — alleen in: rami t., v^mi-koord van drie draden; pisang radja t., soort A^an pisang radja. ^11., w. sum., het geluid van de a da p (uJjt). - [N.]. •^ éJvJ taloe, w. sum., wild door elkander hopen. — [N.]. J^ 534 Jo, menaliti, dralen: talmen; sammelen; 1 k/oVj»> het êandachtig beschmwen; het met een begonnen werk dralen^ er mede talmen, er mede sommeien. % y L^^OjJ VJ>\ u-ftAlü' en u-ajJU, Ae/ samenvoe- gen; het verbinden; het samen- stelten (ook van een boek); het ordenen; samenvoeging; verbinding; samenstelling (ook van een boek); ordenifig; mmtklify samen- voegen enz. \j, menatiioe, 07ithale7i op iets , regaleeren , tracteeren: iemand naar hartelust zijn genoegen laten doen, onversehillig in welk r genot. w / O, volbracht; geëindigd; volledig. r ^ ^u, tania-]^, — verb. van pertania-S — vooreerst, — z. pertama. — [R.]. (^^^/^^o tamat, verb. van c:,^'. •^ / M%>^\j tanias, w. sum., aangegrepen worden door eene ziekte, — [N.]. i^Vi* tamiiigr (vgl. tameii^), soort van schild. •^ i.*^ u tameng (vgl. tamiim:), batav. (jav.), een schild om de slagen van de toja mede af te weren. — [T.] ; slikbord, — [B.]. (^^ JL/0 ly tamak, verb, van «^, t^^JLoU" tamok, naam van een* eetbaren zoutwater-visch , gelijkende op, maar kleiner dan de djoempoel. bespiegelen; aandachtige beschouwing; bespiegeling; mentaHmoelkeii , aandachtig beschouwen; bespiegelen, ^♦•.«/Co .1. taman, lusthof, met bloemen, staand of vloeiend water en eene balai. *II. vergoeden, — [L.]. vi* tamoe, w. sum., geneesmiddel, — [N.]. ^j^ y .U- i \ ê^ vj> en ïjy<Xi (mal. tdmdêrah enz,), besloten plaats (cel) van een' mon- nik; leger van een' leeuw; hartvlies. A/0 vj , ramah-tamah, vriendelijk; beleefd; gemeenzaam ; minzaam ; spraak zaam ; lieftallig [op verschillende wijze]. •X-/.<0 I. taiii, batav. (jav.), landbouwer, — [B.].- * IL dagelijks gadeslaan en wat er aan ontbreekt herstellen; onbedreven. — [L. bew.]. ijV>\ menananj, dragen op èéneofdetwee handen, o ,sVV I., menanak, koken, inz. rijst; toebereiden tot spijs; tcêkang t. of djöêroe t., kok; pertanak, /foAmgf; toeberei- ding tot spijs; müijak p., olie door koking verkregen; olie voor toebereiding van spijzen; sepertanak nas!, een kooksel rijst; zooveel tijd als noodig is, om een* pot rijst te koken r ;u 358 U\3 (ergendommelijke wijze van tijdsbepaling); penanak, wie kookt enz/, kok; toehereider van spijzen; ook: kooksel enz.; berpenanak-2 membaiki dirinja, verscheiden rijstkook- sels lang gebruikende zijn, om zich op Ie schikken. ^11. een snoek. — [R.]. 1^ O , menanam, in o/ onder den grond doen; ^ planten; poten; bedelven; begraven; ta- naman, wat geplant enz. is; aanplant; plantsoen; penanam , tt;{> plant enz.; planter; bedelver; begraver. -^ §^\j tanau, naam van een' vogel of insect. — [M.]; soort van kameleon.- <)i^\o I- tanah, aarde; grond; aardbodem; lanp; landstreek; landerijen; grond- of hoofdklexir eener stof; t. hïdoep, bebouwde grond; t. mati, verlaten grond; t. meng- andjoer, landtong; schiereiland; t. aj^.r, voor t. dan aj^r, het vaderland; ïkan t., naam van een* eetbaren zoetwater-viseb ; öëlar t., naam eener zeer vergiftige kleine slang, die zicb in gaten in de aarde op- houdt; t. pcêteh, witte aarde; pijpaarde; naam van een onafhankelijk rijkje op de Noord -oost kust van Sumatra; bertanah, wortel geschoten hebben. 11. lengtemaat = een vadem (d^ppa). ^ . ^V> tanei, w. sum., op de handen dragen; ondersteunen; schragen. Op Sumatra heeft men tot dit dragen eene eigenaardige en gemakkelijke w^ijze. Twee man plaatsen zich tegenover elkander; elk van hen legt alsdan zijne rechterhand op zijn eigen linker arm; alsdan legt men van weerszijden de linkerhand op den rech- ter arm van zijn overman. Aldus een stoel gevormd zijnde, gaat degene die gedragen moet worden daarop zitten en slaat zijne handen om de halzen der dragers. Dit wordt alsdan her tan ei genoemd. Men draagt op die wijze iemand in staatsie rond, of wel ook de vrouwen over de rivieren. — [N.]. (jixsA^ o > het eene vrouw of een vrouwelijk y dier maken; in de gramm.: het femininimi van een woord maken; men* tAnïtz, in de gramm.: van een woord het femininum er van maken. As, menAwaken, lachen; uitlachen; be- lachen ; tertAwa , lachen ; mendwaï , uitlachen; belachen; — *keta\va, batav., = tertawa (T.). ) #jO. taud-?i of tawak-2, diep koperen 15 bekken^ met een* steilen, naar binnen toeloopenden rand en een* knop in *t mid- den, waarop met een' elastieken knuppel geslagen wordt, als wanneer het een door- dringend, vrolijk geluid (vgl. I.) voortbrengt. -r^^^ 536 o^^ Het dient op de mal. vaartuigen tot het geven van seinen en aanmoediging van het scheepsvolk. L-J ^ v> tawab, verb. van 4-^ïyU\tXxc. \ 9S3 I.> menawar, dingen, bieden, bieden op iets; te koop vragen; bij voorraad tot iels engageeren (z. limpah), bv. eene vroed- vrouw; ten huwelijk vragen; tot onkuischheid verzoeken; afdingen; menAwari, aan bieden onderwerpen; te koop aanbieden; tawar orang, meisje, dat door iemand ten hu- welijk gevraagd, of om de hand waarvan gedongen is, waaromtrent men echter nog geen beslissend antwoord ontvangen heeft; bïdan t., vroedvrouw, bij voorraad geënga- geerd. II. smakeloos, laf, flauw van smaak; niet sterk; van het hart laf; van water versch, zoet [niet zout of brak]; van sommige eetwaren versch, niet gezouten; van gift, tooverij en andere verderfelijke invloeden krachteloos; smakeloosheid; lafheid; flauw- heid; krachteloosheid: menawar, vergift, tooverij en andere verderfelijke invloeden krachteloos maken; met tegengift of toover- middelen behandelen; t ^ po eng t., meel, waarmede personen, vaartuigen en andere voorwerpen beworpen worden , ter afwering van onheil, of ook na het doorstaan van «en gevaar; t. hati, ontmoedigd; ïkan t, naam van een* eetbaren zoetwater-visch; penawar, wat smakeloos enz, maakt; pijn- stillend o f verkoelend geneesmiddel; tegengift; p. djambi, naam eener soort van varen (pa koe) — cibotium cumminghü — waar- van het haar als bloedstelpend middel van Djambi (Oostkust Sumatra) uit is bekend geworden; p. djampi, genees- (toover-) middel door een djampi; p. radja, naam eener plant met geneeskrachtige eigenschap- pen; setaw^ar, naam eener plant, welker wortels geneeskrachtige eigenschappen be- zitten en ook tot de bereiding van den tepoeng tawar gebruikt worden; tawar- ambar, de beteekenis van het grondwoord op verschillende wijze; ook: tawar- m a war. / jgsi IK o tawas , aluin, C. #) o taoeng, warlwind; windhoos, ^ C. fv vi tawang, jav., het uitspansel; de ^-" zichtbare hemel. — [G.]. L-3ihO> tawak-3 z. )^['>. J 1^ O, menaoel, lange riemen opvangen met een" strop, die aan boord bevestigd is, om ze niet in het water te laten sleepen. ..i A o tawan, gevangene in den oorlog of bij roof; krijgsgevangene; buit; me- nawan , in den oorlog of bij roof gevangen nemen; buit maken; ket&wanan, in den *u)jIj" 337 i\S oorlog of bij roof gevangen genomen zijn, buit gemaakt zijn; tawanan, wal in den oorlog of bij roof gevangen is; t. karang, vaartuigen, op de klippen vergaan en prijs verklaard, de lading of de opvarenden daar- van, strandvond. ^ i'i 3^ tawon, balav. (uit 't jav., T.), bij; tor. — [B.]. % y . V>^u\ Jo.;li' en Jj^U', uitlegging, ver- y klaring; mentdwil, uitleggen, ver- klaren, JS V-V talia, verl). van ^xL. 2S O* I. tahoe, voeten, kennis hebben van iets; verstaan; bedreven zijn in iets; kennen; bewust zijn van iets; t. rahaisïja, een geheim weten; t. mem b a tja, kunnen lezen; t. pada gadjali, zich op de olifanten verstaan; juug maha t, de alwetende; m^mberï t, te weten geven, d. i. kennis geven van iets; t. keris dan toe m bak, kris en spies kennen {weien te gebruiken); akoe t. ada sahadja, ik weet van niets anders, dan dat het (het een of ander) er zijn moet; radja pclênja i,, den vorst zijne bemoeienis (zijne zaken); tahoe-^, weten, kennen, {iniensieï), — Men gebruikt de redupi, ook dikwerf, om uit te drukken^ dat men kennis heeft van een* toestand, waarin men zich bevindt, zonder dat men weet, hoe men er in gekomen is (talloe-3 diDjaw^a sahadja, ik had er MAL»-KEDERL. WOORDENBOEK. DEEL I. alleen kennis van, dat ik mij op Java bevond, zonder te weten, hoe ik er gekomen was); ketahiêwan, bekend zijn; begrijpelijk zijn, Zehlen anders, dan met tij ada en dan: ongeregeld zijn; in de war zijn; ongerijmd zijn; ketahoe, wetenschap: setahoe, me- deweten. II. — oorspr. chin. — , naam eener spijs van kiitjang bereid. t5 V.V tahi, afscheidsel, idtwerpsel, vuil, drek, stront; t. telïnga, oorsmeer; t. mata, het vuil der oogen; t. lalat {yliegendrek) zomer sproet en; zwarte stippen in geweven stoiïen [het weer); t. kambing [geitenkeu- tels), meelklonters in spijzen, bv. in breij, gebak en dergelijke; t. dëli, gekneede drek, ook als laag scheldwoord; t. ajam, kippe- drek; büönga t. a., naam eener bloem (de Afrikaan-bloem [KL]); l. (lëlar, onbruik- bare draden, voorkomende in de ruwe zijde; t. clĕdang-2, afgang, bestaande uit kleine stukjes met bloed; dêlar t. kerbau, naam eener slang; roompoet t. babi, naam eener plant, zoo genoemd^ omdat de i}laderen, lijn gewreven, naar varkensdrek ruiken. Men legt de fijn gewreven bladeren pas gel)oren kinderen op het voorhoofd en gcl)ruikl ze ook bij ouderen tegen hoofd- pijn en duizelingen; t. penjakit, klein--, puistjcsuilslag, die verondersteld wordt te verwijderen al wat nog van eene geweken 38 yfcU" 5S8 ^^ ziekte in het lichaam is; t. piïnas, als boven van eene ziekte, die aan hitte toe- geschreven wordt; t. angin, opgeloste bui; van daar, omdat die niets meer te beteeke- nen heeft: gepraat zonder heteekenis, ijdel geklap; naam eener parasiet met zeer fijne vezels en op mos gelijkende, van een menigvuldig gebruik in de geneeskunde; s^baïknja óêdang, ada t. dikapala^ hoe goed eene garnaal ook zijn moge, toch heeft zij drek in haren kop (de beste garnaal heeft drek in haren kop). Dit wordt gezegd van iemand, die wegens schulden in groote beslommering zit; — *t. andjing, aard- mos — lichen — . — [R.]; t. b^sï, batav., ijzerroest; t lal^r, moedervlek; t. bintang- kleine soort rupsen ; t. g <^ r g a dj i , . zaag- sel [B.]. ySb\j 9 l>6rtahar, het hoofd bieden aan een gevaar (zooals bv. een vaartuig, dat bij een* hevigen storm voor anker blijft liggen, een leger bij een* aanval), een leed of iets onaangenaams j en van daar: derven iets y dat men gewoon is te ontvangen, zooals bv. daggeld, rantsoen, behoorlijken bij- slaap; meuaharken, iemand iets onthouden (niet geven), dat hij gewoon is te ontvangen. J^\3 tahir, verk van JtUs. ij6o I. tahany, ravijn^ bergkloof; nauwe doorgang. #IL, batav. (chin. van Amoythaug, T.), knip; balie; tobbe. — een emmer; tahang p^njiraman, gieter. — [T.]. ■^L-ÜAo, betahak, batav. (bal. m^taag, T.), oprispen. — [B.], . KAVJ tahil of bongkal, naam van een goudgewicbt, waarvan 1 ==2 ringgit en 16 = 1 kati. Vroeger was 1 tahil == 1V2 ringgit = 6 söèkoe. De tahil heeft niet overal dezelfde zwaarte of verdee- ling. — *t.g^nab, w. sum., fiat executie, — ■ m- /• iJ6 o ^ menahan , tegenhouden, en van daar: 1^ als last op zich nemen, verdragen, verduren , uithouden, 2® tegengaan, beletten, beteugelen, beper- ken; duren, duurzaam zijn, volharden; zich onthouden; t. binasa, of tandoeng bi- nasa, naam van een boompje, dat in snelstroomend zoetwater groeit en genees- krachtige eigenschappen bezit; bertahan b ^l a n dj a, zijne uitgaven beteugelen of beperken, zuinig zijn in zijne uitgaven; menahan dari pada jang dit?ggah, zich van het verbodene onthouden; darah bertahan, ophouden te bloeden; penaban, wie of wat tegenhoudt enz.; p. t^mbërang (raar.), langszaling; p. mani, middel, om bij den coïtus de ejaculatie van het teelvocht te vertragen; p. kesöëngai, diarrheestoppend ^^ S39 c:^su [L.]. middel. — * tahan, w. sum., uitzetten, spannen strikken of touwen, om iemand of iets te vangen. — [N.]; vgl soend. talieun, bat. t a on (T.). QjJb\j tahoeii, jaar; menahoen, eenjaar of jaren duren; lang duren; eenjaar of langer op eene plaats blijven; bertahoen, eenjaar of jaren durende zijn; bertahoen-S, jaren en jaren durende zijn. y^\S tair, verb. vanytli?. -^ v.>o taer, batav., wei; dikke melk; gekarnde melk. — [B.]; tajer, — /jg^ou I. taïs, van het lichaam vuil, bv. wanneer men zich in lang niet gebaad heeft; niet gereinigd. *II. naam eener soort van mangga. — [M.]. •^ jf^y^ tajang, in de handen houden als een boek onder het lezen. — [C.]. x^ U tajan, naam van een tot Nederlandsch- Indië behoorend rijkje in de Wester- afdeeling van Borneo, aan beide zijden der rivier Kapöêwas. •X- ^\S tajoeh, trachten door een droomge- zicht te ontdekken, of men hetgeen men begeert, zal erlangen. — [R.]. /Al w taBja, vraag; menanja, vragen, onder- vragen, verhooren; men&njaken, vragen naar iets; tinjaan , vraag, die gesteld wordt, vraagpunt. "^(M^5o, tapisken, met de vleugels slaan. — [L.]; slaan; kloppen; tapiskan tangan, in de handen klappen; tapiskan sajap, klapwieken. — [M.]. ^ #) (3 V-A3 tebado, w. sum., gelooflijk; denk- baar; iets te doen hebben; geschieden kunnen; doenlijk; telbaar (jUJ 4>^), om- beschrijflijk, T). — [N.]. LL3 ^vAO, hij is gezegend geweest; wordt bij de namen van God in een* w^enschenden zin gebruikt: de gezegende; hij zij gezegend;- ^\^^ ^f ^j^ ^ ge- zegend zij God en verheven. LL^ \Uo> gezegend; heilig. ^^ J * tebaroe, w. sum., beneden; op den grond. — [N.]; onder xju (T.). C V/O plur. van ^. yy Cri .>Lo pi ur. van t^ ^^^^^/sjÖ tebbat, versperring (hetzij met boo- mén, steenen en dergelijke, of met levende wezens); a f damming, a f dijking; menebbat, een* weg, eene rivier enz. ver^ sperren; a f dammen, a f dijken. 83* ysoJ 540 '& y / ^'"gn.x V , hei verdiept zijn in de studie eener wetenschap; diepe geleerdheid. yö tebar — pers. ^* — , bijl yö telibar, van een geluid sterk dreunend, doch zonder weergalm (gaoeng), zooals in een ledig vertrek, dat niet al ie groot is. 5) a uJi , ha j, handeling int eigen beweging: vrij- willigheid; vrijwillige schenking. d^ y^.» hel erlangen van zegen, hei ge- lukkig zijn, voorn, door Gods zegen. > yo teberau, naam eener rielsoorl, gelij- kende eenigszins op suikerriet. X. s c / dt^ yo (iwal. tahriiih), bevrijding; kwijt- tr^ schelding; kwitantie. c y CdJs) yo\ hef nedervallen met gebogen ^ knieën; het doen nedervallen; het toewenschen van heil. f Mjo^ nieiiebbas, ruigte, struiken, kreu- pelhout enz. omkappen; wegkappen, zuiveren van ruigte enz.; nieiiebbas s^- mak, ruigte om- of weg kappen; m. dj ala n , een weg zuiveren; eem weg kappen. f u^^*, iiieneboes, los- of vrijkoopen ieis dal verhonden is, waardoor het al dan niet op nieuw verbonden wordt; lossen; mene- boes talak, van eene vrouw, die tegen den wil van haren man verlangt gescheiden te worden, de verslooting koopen, d. i. daar- voor eene zekere som aan haren man betalen; peneboes, wie loskoopt enz., vrijkoo- per, losser; middel tot vrijkoopen, losgeld, losprijs; peneböêsan, los kooping, vrijkooping, lossing, y y mj>^ \., plur. pUsl, volgeling, seciator. De Mal. verstaan er gewoonlijk onder een volgeling, die de beleldoos draagt. Zij hebben er voorts te pak van gemaakt. II. plur. van ^jU'.  ^ gevolg (goed of slecht) eener handeling. u/ C y au^^J', navolging. 