Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
Van verhoogde werking was niets te merken, de toestand was precies zooals die door Doze !) tijdens de triangulatie was waargenomen. Op den kraterhodem waren enkele solfa- toren te zien, welke zwak rookten. Ook door spleten in den mantel, zelfs tot vlak in de nabijheid van de hutjes, kwamen dampen te voorschijn, welke bijna geheel reukeloos waren. Achter de triangulatie paal, op den hoogsten top (3142 m.) stonden twee kleine driehoekige met alang-alang bedekte hutten, in de grootste waarvan ik direkt mijn intrek nam. Het was erg koud, de wind gierde om me heen, het hutje trilde na iederen windstoot 2). Al mijn pogingen om een Tie 2) Te Denpasar gingen zelfs geruchten, dat de wind zoo sterk was, dat men onmogelijk op den top kon en zoo erg was het echter niet. Dien. ` ZC vuurtje te maken mislukten. Daar zat ik moederziel alleen, wanneer zouden de anderen komen, of moest ik den nacht zonder eten en vuur alleen op den top doorbrengen. Afwachten was de leus, naar beneden gaan in geen geval, want morgen was er misschien mooi uitzicht. Om het kwartier stak ik mijn hoofd, even naar buiten, om te zien of er nog niemand kwam opdagen. Eindelijk tegen vier uur zag ik op den kraterrand een mannetje verschijnen. Het was zeker de politie-soldaat, die reeds in het begin zoo.flink met mij geklommen had. Ook hij keek overal rond en zocht naar de hutten. Op mijn geroep zette hij zich echter in beweging en weldra kroop hij bij mij het hutje in. Maar nu flikkerde er ook gauw een vuurtje, want de kunst van vuurtjes maken verstaan de Inlanders beter dan wij. Of er ook nog eten komen zou? Een nacht zouden we er wel best zonder kunnen, De hoofd- zaak, een onderdak en een vuurtje tegen de koude, hadden we. Het werd halfzes en al eenigszins donker maar er kwam nog niemand opdagen. Eindelijk toen wij het al bijna opge- geven hadden, zagen we enkele gedaanten op den kraterrand, gelijk schimmen uit den nevel te voorschijn komen. Het waren mijn helper, twee koelies en nog een politie- soldaat. Tot mijn verbazing kwamen op mijn geroep, alleen de helper en de koelies naar me toe, de politie-soldaat daalde weer af. Het bleek de korporaal te zijn, die liever bij zijn man- netjes, welke aan den rand van het bosch gebleven waren, bivakeeren wilde. We lieten het ons van den meegebrachten voorraad goed smaken en weldra zochten we zoo goed als het kon een rustplaatje voor den nacht. Van slapen kwam wel niet veel, maar we konden ons tenminste verwarmen en uitrusten. Den volgenden morgen zal ik niet licht vergeten. Een uitzicht zoo heerlijk schoon en grootsch als ik tot nu toe zelden waargenomen had. m 7i = In de Alpen voorwaar zag ik enorme panorama’s met geweldige contrasten, het panorama echter wat ik van de Piek van Bali af zag, overtreft in schoonheid van lijnen, in _grootschheid van afmetingen, in kleurschakeeringen en con- trasten, alles wat ik tot nu toe in Europa, Indië, China, Japan en Amerika aanschouwen mocht. En te denken dat er tot _nu toe maar drie Hollanders dezen berg beklommen hebben. De Piek van Bali biedt door zijn geisoleerde ligging, ver ` uitstekend boven het Batoer en Seraja gebergte, in eens van uit zee oprijzend tot 3142 m. hoogte, alle mogelijke voorwaarden voor ruime vergezichten. Ge overziet het geheele eiland Bali. Het lijkt een sprookjesland, het beloofde land. Hoe eenig schoon die vruchtbare vlakte van Zuid Bali. Zij heeft veel overeenkomst met een reuzenschaakbord, waarvan de vakken, door de rechthoekige terrasvormige sawahvelden gevormd worden. Hier lichtgroene nog niet gerijpte sawah’s, daar goud- gele sawah’s, ginds zilverwitte bevloeide maar nog niet beplante sawah’s. Daartusschen schilderachtige groepeeringen van klapperboomen, onder wier loover de dessabevolking schaduw zoekt. Scherp is het contrast, dat de noordkust hier tegenover stelt. De noordvoet van het Batoer-, Agoeng- en Seraja- geberte is bijna onbegroeid. De donkere asch der vulkanen, een menigte droge en diepe ravijnen, stempelen dit gedeelte tot een onherbergzaam oord. Slechts ter hoogte van Boele- leng, in de zoogenaamde vlakte van de noordkust, wordt het sombere effect van onbegroeide berghellingen, verbroken door de daar aanwezige sawahvelden. Ten N. W. van mijn standpunt ligt het geheimzinnige Batoergebergte. Alle details zijn in de ijle morgenlucht met ` het bloote oog waar te nemen o.a. de ringwal, het terras van Kintamani en de kawahbodem van Batoer. Van het Batoermeer is alleen het zuidelijke en noordelijke deel zichtbaar, de G. Abang beneemt het uitzicht op de rest. De nieuwe G. Batoer lijkt op een groote punt in het midden van den ringwal ontstaan (groote overeenkomst met de afbeeldingen van maankraters). Men herkent de beide krater- openingen aan de witte dampwolken, welke deze gestadig uitstooten. De vele honderden ravijnen, welke zich in den ringwal-mantel ingevreten hebben, geven aan het geheele massief het aanzien van een reuzen reliefmodel. De verbinding tusschen het Batoergebergte of liever gezegd tusschen den G. Abang, de hoogste top van den Batoerringwal (2152), en den G. Agoeng wordt tot stand gebracht door een vrij scherp en diep zadel. Een wirwar van droge diep uitgesneden waterloopen (toekads), maakt deze bergpas voor een verbinding tusschen zuid en noord onbruikbaar. Ik vind de definitie, door van Roon op blz. 35 voor deze bergscheiding gekozen, niet gelukkig, immers van een smalle en diepe kloof is geen sprake !). Ik laat hier weer Mr. van Scuark aan het woord blz. 320. De rib, die in de richting van dien berg loopt en aan beide zijden door aardstortingen is geteisterd is op de kaarten foutief geteekend als den G. Agoeng met den Batoer ver- bindend. In werkelijkheid buigt deze rib zich eerder naar het Z. W. om. Beide bergen staan los van elkaar, gescheiden door een wirwar van droge diepuitgesneden waterloopen (toekads). Ten oosten van ons ligt het veel lagere Strajagebergte, een oude vulkaanruïne. De vorm van den ouden ringwal is nog te herkennen. Geheel Karangasem, het oostelijk deel van Bali vertoont een onrustig relief vanwege de vele reeds ten deele geerodeerde vulkaanruïnes. Thans zoeken we den verderen horizont af. Blijven we eerst bij de bergen. Daar ginds verin het westen ontdekken we de (aan mij welbekende) vormen van het Idjen-gebergte. ') De kolossale 3142 M. hooge G. Agoeng, de Piek van Bali van de zeekaart, verheft zich evenals de Séméroe ten zuiden van het Tengergebergte, in het oosten eenigzins zuidwaarts van het Batoer complex, doch hij ligt dichter bij en is slechts door een smalle en diepe kloof daarvan gescheiden. i Be en Duidelijk kon ik de G. Raoeng met zijn rookpluim herkennen, verder de G. Ranti, Merapi, Ringgih en de noordoostelijkste reeds uitgedoofde vulkanische wachter van Java, de G. Baloeran. Zelfs een gedeelte van het Ijang en ‘tenger gebergte (de G. Séméroe) was zichtbaar. De straat Bali werd aan onze oogen onttrokken door het niet meer werkzame vulkanische gebergte van west en midden Bali. In de Piek van Tabanan, tot dit gebergte behoorende, kan men echter nog duidelijk den kegelvorm van den vroeger actieven vulkaan herkennen. Aan den oostelijken horizont ontwaren we het eiland Lombok, door een ‘zilverwitte band, de straat Lombok, van het eiland Bali gescheiden. De Piek van Lombok, de geweldige Rindjani, verspert bijna het geheele verdere uitzicht. Maar toch zijn de bergen van Soembawa ten deele nog zichtbaar. Hetgeen echter het uitzicht van af ons standpunt bijzonder imposant maakt, is de zuidelijke en noordelijke horizont- begrenzing, de Indische Oceaan en de Javazee. Gelijk men een donker voorwerp op lichten onder- en achtergrond pleegt te zetten, om den omtrek beter te doen uitkomen, zoo ook heeft de natuur dit voor het eiland Bali in het groot voorzien, door het te omranden met een laken van intens witstralende zeeën. Het eiland Noesa Penida en de Tafelhoek door cen smalle duidelijke landtong met Bali verbonden, zijn de zuidelijkste bodemverheffingen, die deze gelijkmatige horizont nog verbreken. Slechts noode heb ik den top verlaten, SE mocht ik hier niet vertoeven, want dien zelfden avond moest ik nog te Karangasem zijn. Voor we afdalen nemen we nog even een kijkje in den krater. Aangezien ik zelf niet in den krater afdaalde, wil ik hier de beschrijving van Dose ') laten volgen (1914—’15) bladz. 36. Zooals uit plaat XLI.blijkt, is de kraterwand het laagst in het noorden, de hoogte daar bedraagt maar 24 m. tc. Alleen hier is het mogelijk af te dalen naar den krater- bodem, afdalen echter eenigszins euphemistisch opgevat, want men kan eigenlijk alleen beneden komen door zich langs stevige touwen te laten zakken. In het inwendige van den ellipsvormigen krater, waarvan de grootste en kleinste bovenafmetingen resp. 520 en 375 M. bedragen, worden de volgende bijzonder-heden aangetroffen: a. naar den kant van het laagste zadel van den rand, eene uitgestrekte verzamelplaats van vroeger uitgeworpen modder, die zich langzamerhand tot eene dikke zelf- standigheid heeft gevormd; b. vrijwel in het midden eene 3 M. wijde opening, de diepte was met een touw ter lengte van 20 M., waaraan een zware steen, niet te meten; c. vlak naast dat gat, noord en west van hoogtepunt 2928, twee langwerpig ronde inzinkingen, geheel gevuld met dikke zwavellagen ; d. aan den voet van den steilen wand, oost van den triangu- latiepilaar, drie gaten, die sissend en borrelend, sterke hoog opstijgende zwaveldampen uitstooten ; e' tusschen a. en d, ook tegen den steilen wand, een groot gat, gelijkend op een tunnel, pikdonker en vol vogel- nesten. De richting is bijna horizontaal, het gat staat in verbinding met het ravijn ten noorden van het laagste zadel. Op vele plaatsen boven langs den kraterrand komen solfa- toren voor, bij den pilaar P. 4 stijgt de zwaveldamp op uit horizontale diepe spleten. Het vulkanische zand voelt overal warm aan. Hetgeen ik zag komt met deze beschrijving vrijwel overeen. (Februari 1917). De ligging der solfatoren zelf is meer naar het centrum toe als nabij de oostwand. Het kan echter zijn, dat de ` solfatoren-openingen van plaats veranderden sedert het bezoek VAN Dose, want aan de oostwand waren nog sporen van solfatorenwerking zichtbaar. Verder nog had de aardbeving Dn ET aS hevige steenstortingen veroorzaakt, voornamelijk aan den: ` zuid — zuidoost- en zuidwest kant. De structuur van den vulkaan als strato-vulkaan is eveneens niet te miskennen. Alleen wil ik er op wijzen dat vaste lavastroomen het grootste deel uitmaken van den vulkaanmantel. Tevens is opvallend de overeenkomst van de noordelijke kraterwand- opening met die van den Kawah Idjen (westkant). Om halfacht begon ik te dalen, dit ging vlug en gemakkelijk.. Maar toch bleef ook gedurende het afdalen mijn gezelschap ver achter me. Ook het dalen wil geleerd zijn. Te Aer Tirto- ontmoette ik de gisteren achter gebleven politie-soldaten.. Ik gaf hun last om op mijn menschen te wachten en zette verder alleen mijn weg voort. Om halftien kwam Pasar-Agoeng in zicht. Bel zei de poengawa van Moentjan, terwijl hij me klappers- en djeroek bracht. Dat had hij niet verwacht, dat ik zoo- vlug weer terug was. Onderluitenant Bremer had nog getracht- gisterenavond verder te komen maar het ging bezwaarlijk. ij heeft toen met de poengawa, hier overnacht. In een. flink tempo gingen we nu bergafwaarts naar Sélat, hetwelk we om halfeen bereikten. Hier heb ik een goed uur gerust en gerijsttafeld maar toen weer te paard (o l. Bremer en de politie-soldaten zouden den volgenden morgen eerst vertrekken): om over Bebandem, dien dag nog Karangasem te halen. De weg daarheen was niet bijzonder goed onderhouden. Vooral het afdalen in de vele diepe ravijnen, moest erg voorzichtig geschieden. Mijn paard zocht instinctmatig de beste plekjes uit, tusschen die wirwar van keien waat: mede de Baliers hun hellende wegen tegen uitspoeling beschermen. Het was reeds donker toen ik te Karangasem aankwam. Iedereen wilde natuurlijk weten hoe het daarboven was. Werkt hij hevig? Neen, gewoon normaal als altijd. Wanneer denkt u dat wij weer een uitbarsting krijgen en bestaat er dan geen gevaar voor Karangasem? Maar toen ik hun ver- klaarde, dat ik niet God Vulkanus in politiek was stelden. A WASV9 i top r= Saal ajsva | “yaquaazsab sbuneojaym ayasruvyma Lapu) TER quara.t 40} vaarond ) 4704P- aoe ‘van3931 LES ‘000008: T eRUIS EVN ONY 11s LAH NVA LUVVUS LHIIZAAAO. ayəsı83 020 (é je mapugq?g svom zwë e 2 Dandanng | SS Tode Së a H Ob HET G. BATOER COMPLEX. 1917. Schaal 1:100 000. ~- Dan a i) SCH SE? ak NVI uge? ei YN.) 5 st geg a socat e Yj NS X SN NUN x ZN SIN gen KY ae t a Ae NG yh Ke ell ae of SE X Si ` Gaf ti SE k N Pon. en Ze Wy E? ` KE "SR > Se SS Se SH ————— Begrenzing van de 1e instorting. B 3 en tek de he ese) I Kawahbodem na de 1e A terras van Kintamani, ” ap n æ D II WEE he G. Panoelisan. KI Groote krater van G. Batoer. KI Kleine „ e n a Lavastroom van 1905 b a … 1849 ? No. 1 t/m 18 Loodingen in het Batoermeer. = E PD SSS SE <j AAE ESSI Ri 2 Wor Wy 1917. SS 2 A \ ANN - RS RS ig SS, S A A TOP VAN DEN G. BATOER. A) A ‘ mo Gl SS d WA Kraterranden. — Schaal 1:10000. KRATER VAN DEN G. AGOENG. ` Schaal 1:10000. 1917. \ \ hie “fs A Yi; E ` Weg M f “yj S ( tb d ) Ng HH jj, Plaat IV. 5 Solfatoren tijdens de triangulatie in 1915. 3 Modderophoogingen. _6 Sol 1 en 2 Putten in Zwavellagen. 4 Steenstorting. er Hd ie ee A TOE On EE EN eh NB EE G, Batoer I Lavastroom van 1905 oudere een maandskrater ae A EE 905 froom van ! Foto I. dee ër oat met den lavastroom van 1905, gezien van uit de poera dessa van Kg. Over dezen lavastroom beklom Nieuwenkamp in 1906 den aiteite ‘atoerkrater è en Dr. van Tricht daalde hier langs in 1916 r Kg. Batoer af “IoawIs0Feg Joy Je UEA uoIza] 190}¥g D "II 0}04 ` ‘uoAodeduee ulijgddijs uaa yaw st Sam uapsjoaads zaalimyos uap 100p oq SP der We ok Bo Bs uvsuog fig pau] $,0}1U.10Y a a a e Wi —  JI 490707 0 ZOPSI WOOIJS DAD] CP woorls PAD] g06! E PéDmoyzos fig jombuiy (L161 Heniqad) “Heg uea Hold Jo BuooBy Busous0H uap uea 134214 Uap UI “Al 0304 “199M BAP] IJSLA UBA UASUTOO;G}UO UdAIT PUPMII}VIY UIP uva uapaapal aprnaaddo uadaaajs jou aq Gurragpsov Jap abjosabua; a A vabuipsojsuaass wapo yom Dy ae ee e eo zvasoynhos $ ear ee E = uasuidooydo sappow <5 aR | N A p TE LILI ES mare BON Sy d COOC LL l —| A \\ H eg Vi SCH waeez TAJ | | | \ \ ler ap TIIA! v? << fu! D Se ape FR y A d oO ON EN A W Ztig do; 2486004 Foto HL me den Sieg van G. Bat ht Op den ergrond een sep vastroom (op foto II als „zwarte lavastroom aangeduid) Links drie Balineezen uit Kg. Batoer en twee gewapende politie dienaren — 79 — zij zich tevreden met mijn verklaring dat ik de kans voor een katastrophe in de naaste toekomst niet zoo heel groot achtte. Het zij mij vergund er hier nog even op te wijzen, dat Mr. van Scuark ') een andere weg gekozen had voor de beklimming. Van uit Karangasem ging hij direct in noordelijke richting naar kampong Nangka. Het pad ging vervolgens door een tjemarabosch naar een Balineesche offerplaats- genaamd Telaga Mas. Thans volgt het pad een droge kalibedding, de toekad Loewah, uitgeslepen in de rotsen. Het laatste stuk onder den top was erg steil, maar de- steensoort was gunstig. Hij heeft de tocht volbracht van Karangasem uit in een dag heen en terug, om zeven uur ’s morgens vertrokken was hij om halfnegen ’s avonds weer te Karangasem. Men ziet dus wel, dat de beklimming in het geheel niet lastig is. Moge deze beschrijving velen giekkee, niet alleen het eiland Bali te bezoeken, maar ook de Piek van Bali te beklimmen, om te kunnen genieten van dat heerlijke panorama, dat men van af zijn top te zien krijgt. De tijdelijke geoloog b/h Minwezen, Dr. G. L. L. KeMMERLING. Batavia, 23 April 1917. ) T4508 KEN EE biz, 319. De Vulcanologie in Nederlandsch-Indié DOOR D HO VIG. In de vergadering van werd is SH 1915 van de geologische sectie van het G lig Genoot- schap voor Nederland en Koloniëù hield de heer Ir. N. Wine Easton een voordracht over „wat wij van onze Indische Vulkanen weten en niet weten”. Ieder, wien de bloei onzer schoone koloniën en de natuur- wetenschappelijke studie ervan als een der machtige factoren aartoe, ter harte gaat, moet den heer Easton voor deze daad erkentelijk zijn. Met de hem eigen nadrukkelijkheid, wijst hij op een leemte, waarvan de vervulling, behalve van onmiddellijk en groot belang voor het welzijn van land en volk, tevens een daad is op wetenschappelijk gebied, die ten nauwste onze nationale eer raakt. Onderstaande regelen zijn dan ook ingegeven door den wensch tot het streven van den heer Easton een steentje bij te dragen, door te pogen een weg te vinden, waarlangs men het vlugst en op de meest practische manier tot het gewenschte doel, de vulcanologische bestudeering van onzen archipel, zoowel om de zuivere wetenschap als om het onmiddellijk belang der bevolking, zal kunnen geraken. Wanneer in Nederlandsch-Indië, na Juncuunn, een vermin- derde belangstelling te constateeren valt voor de studie der vulkanen en v ische is diteen verschijnsel, dat geenszins tot deze koloniën is beperkt gebleven en even- min een gevolg van — wat men vooral in het lieve vaderland dikwijls hoort-noemen, als een specifiek Indische cigenschap-— apathiesche berusting. w ` a © Zooals elk onderdeel van een uitgebreide wetenschap, kent ook de vulcanologie tijdperken van meerdere en mindere belangstelling. In het voorbericht tot zijn werk: „Die vulkanischen Erscheinungen der Erde” zegt Dr. K. SCHNEIDER hier omtrent (1911). '*„Die Lehre von den vulkanischen Erscheinungen der Erde hat im Laufe der letzten Dezennien eine Gewisse Stagnation erfahren. Das Interesse an dieser Erscheinung trat zugunsten andrer Forschungsgebiete in den Hintergrund”. ` De reden van dezen alterneerende periodes van meerdere en mindere belangstelling, die zich op ieder wetenschap- pelijk gebied voordoet, is, dat elke wetenschap na de eerste periode van ontwikkeling op een punt geraakt waarop, voor zoover zich laat beoordeelen, de gevormde theorieën het geheele gebied dekken; er is dan geen aanleiding meer voor verder onderzoek, daar men daarmede slechts de bestaande inzichten zou kunnen bevestigen. Eerst wanneer aanverwante wetenschappen zoover gevorderd zijn, dat op de van ouds bekende verschijnselen cen nieuw lieht geworpen wordt, waarbij de gebreken of zelfs de onthoudbaarheid der bestaande inzichten aan den dag komen, moet een herleving volgen. Hoewel vulkanen en vulkaaieche verschijnselen van oudsher ` door het fenominale de aandacht getrokken hebben van allen, die er van verre of van nabij mede in aanraking kwamen, is de vulcanologie als wetenschap toch een dochter van de geologie en bereikte zij hare glansperiode door den strijd tusschen de plutonisten en neptunisten. Toen eenmaal het pleit goed en wel ten gunste van de eersten beslist was, viel er voorloopig voor de vulcanologie weinig meer te doen, en sluimerde de belangstelling WS zakelijkerwijze in. | erst toen in de geologische rd het nöoplitonismë begon zich baan te breken, werden daarin ook weer de vuleanologische vraagstukken betrokken en kwam deze wetenschap daardoor meer op den voorgrond. > ` LXXVIII 6k. ae ` SC Dat de heer Wine HWastron thans een lans breekt voor de hervatting van de studie van de vulkanen en vulkanische verschijnselen in Nederlandsch Indië ligt dus geheel in den geest van den tijd. Het is niet onwaarschijnlijk dat de voordracht een min of meer rechtstreeks uitvloeisel is van de pogingen van de „Berliner Akademie der Wissenschaften” bij monde van den bekenden Berlijnschen hoogleeraar W. Branca, om op vulcanologisch gebied tot internationale samenwerking te- geraken (W. Branca, Ziel vulcanologischer Forschung: Eine- Begriindung des Antrages der Berliner Akademie der Wis- senschaften auf Internationalisierung der Vulkanologischen Forschung vide: Sitzungsberichte der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften Jahrg. 1913. Zweiter Halb-- band pag. 810 e.v). Deze voorstellen werden, zooals blijkt uit het „Bericht”, van professor Branca, „über die mir „zugegangenen Urteile der Fachgenossen,”’ betreffende die in „Ziel Vulcanologischer Forschung von mir gemachten » Vorschlige,” (zie Abhandlungen der Preuss. Akademie der Wissenschaften: Jahrg. 1914, Physik-Mathem. Klasse, No. 2), door de geleerden van alle landen met instemming begroet, ook door de Nederlandsche Hoogleeraren Martin, MOLEN- GRAAFF en WICHMANN. | In hoeverre heeft de Nederlandsch Indische Regeering in dit opzicht een taak te vervullen ? Onze Oost-Aziatische koloniën zijn een vulkanenland bij uitnemendheid. De bekende italiaansche vulcanoloog G. Mer- CALLI zegt o.a. van Java „L’isola di Giava è veramente la. terra classica dei vulcani” {Vulcani attivi della Terra, pag. 314). Niet alleen is het aantal recente, althans tot de jongste- geologische formatie behoorende vulkanen zeer groot, ook in de voorafgaande perioden, o.m. quartair en het tertiair zijn deze streken het tooneel geweest van een minstens even belangrijke activiteit op dit gebied. Geen land ter wereld biedt zulk een eenige gelegenheid om, als een onafgebroken schakel. het vulkanische phenomeen van af het tertiair tot op den — en ‘huidigen dag te bestudeeren. Bijkomende omstandigheden, als de situatie juist op den evenaar, het tropische klimaat met een buitengewone neerslag. maken Indië als object van onderzoek nog meer voor de vulcanologische wetenschap van belang De vuleanologie zelf neemt onder de wetenschappen een belangrijke plaats in; dat zij zich alleenlijk zou bewegen op het gebied van wat in den volksmond als vulkanische verschijnselen bekend staat, is een meening die waarschijn- dijk even algemeen verbreid als onjuist is. De vuleanologie staat in werkelijkheid in het nauwste verband met allerlei andere takken van geologische wetenschap: geodynamica, geotectoniek, stratigrafie, petrografie en seismologie. Ik wijs er slechts op dat, op zijn voor kort gehouden voordracht in de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging te Batavia, de docent aan’s Rijks Hoogere Land-, Tuin- en Boschbouwschool J. van Baren een mogelijke beinvloeding ` van de ijsoverdekking van Noordwest Europa gedurende den Diluviaaltijd op de vulcanische verschijnselen in den slab ter sprake bracht. De samenhang van de vulcanologie — met de leer van het magma als tusschenschakel- met de ertskunde moge als tweede voorbeeld gekozen worden om te demonstreeren welke wijd uiteenliggende vraagstukken door de vulcanologische wetenschap bestreken worden. Ook met andere wetenschappen bestaat een meer of minder directe wisselwerking, o. a. met de meteorologie en zelfs de astronomie. In de rij der takken van wetenschap neemt de vulcanologie ongetwijfeld een der eerste plaatsen in. De bevordering van een dergelijke wetenschap is dus een hoogst nuttige en dankbare taak en het valt m. i. niet te — ontkennen dat op de Nederlandsch Indische Regeering, als Souvereine van een Jand, dat daartoe door de natuur in alle opzichten aangewezen is, een zekere verplichting rust op een of andere wijze het vulcanologisch onderzoek te bevorderen. Zed ze _ Niemand zal thans meer van ganscher harte een meermalen ` geuit variant van het woord van THorpecKke willen onder- schrijven dat „wetenschap geen Regeeringszaak” is. De vraag is niet meer óf, maar in welke mate de Regeering zich met directe bevordering van de wetenschap moet inlaten. Zij kan dit op tweeërlei wijze doen: a) door het particulier initiatief, ook door toezeggen en verleenen van steun, zoowel financieel als materieel aan te moedigen. b) door zelf door het stichten van een bepaalden weten- schappelijken — in dit geval dus vuleanologischen — dienst, de studie ter hand te nemen. Vóór deze punten nader te bespreken, verdient het aan- beveling na te gaan hoe het daarmede in andere landen staat. Zoover kan worden nagegaan bestaat een eigenlijke vulca- nologische dienst nergens, ook niet in Japan, waar de studie der vulkanen opgedragen is aan het in 1892 — als gevolg van de groote Mino-Owariaardbeving, waarbij in Midden- Japan groote verwoesting werd aangericht en o.a. een aard- scheur ontstond van 115 KM. lang — opgerichte Imperial Earthquake Investigation Committee. De werkwijze, die gevolgd werd, blijkt het beste uit de volgende aanhaling uit een betrekkelijk geschriftje van het met de vulkaanstudie belaste lid van het comité, de hoogleeraar in de geologie aan de Universiteit te Tokyo Dr. B. Koro, „The scope of the Vuleanological Survey of Japan:” „Through the valuable assistance of some senior students of our University, to each of whom I assign a certain district to be studied in detail, serving also for the graduating theses of these students in the course of geology, I am enabled to carry out the work, besides getting assistance from my colleagues, postgraduates and a few junior students; to these latter I usually allot the localities of interest for fieldexercises in geology”. Van een vaste formatie, een eigenlijken dienst, was dus geen sprake; de heer Koro werkte met vrijwillige mede- werkers. Ook de geldmiddelen werden niet ruim toegemeten : Though the Committee was called into life in 1892, yet my work actually began two years later for various reasons, chiefly owing to paucity of the appropriation for the travelling expenses, in the present *) fiscal year only 750 yen or 1850 francs.” In 1914 bestond het personeel van het Comité uit de hee- ren professor B. Mano en professor Dr. F. Omorr zoodat in het wezen ervan geen verandering schijnt te zijn gekomen. Ook in Italië bestaat geen eigenlijke vulcanologische dienst. De geologische karteering der vulkanen geschiedt niet afzonderlijk, maar gelijk met de algemeene geologische opname door de Reale Ufficio Geologico, een sectie van het Corpo reale delle Miniere, dus op dezelfde wijze als VERBEEK voor Java gedaan heeft. Met de seismologie, die in Italië in het nauwste verband staat met vulkanische verschijnselen, houdt zich een geleerd genootschap bezig: „Societa Sismologica Italiana.’ Wel bestaan observatoria op den Vesuvius en den Etna. Dat op den Vesuvius althans, schijnt een Gouvernements- insttelling te zijn. Omtrent de inrichting ervan kan men in de „Monatsberichte der Deutschen geologischen Gesellschaft” van 1906 No. 5 het volgende lezen: „Es ist sehr zu bedauern, dasz von Seiten der Italien- „ischen Regierung trotz der fortwihrenden Vorstellungen „Seines Leiters so wenig für das Observatorium und damit „für eine ausreichende wissenschaftliche Verfolgung derarti- „ger Eruptionen (die van April 1906) vorgesorgt ist.. Statt dessen entspricht der Zustand der gesammten SE auch nicht den bescheidensten Ansprüchen. goe schafft der diesjährige Ausbruch Wandel............. ” (R. MICHAEI: „ Über Beobachtungen während des Vesuvausbrüches. in April 1906). Deze hoop schijnt niet tot vervulling gekomen te zijn, want in 1914 spreekt Branca nog van het SECH unfruchtbare Italienische Vesuvobservatorium”. *) 1890. x zi OG De bemoeienis van de Italiaansche Regeering schijnt dus al zeer bescheiden te zijn. Al mogen dan ook in deze beide landen geen eigenlijke vulcanologische diensten bestaan en de Regeeringsbemoeienis al zeer beperkt zijn, in geen enkel ander land of vreemde kolonie is men nog zoover, en bepaalt men er zich toe af en toe bij buitengewone verschijnselen of catastrophen geleer- den uit het moederland (o. a. professor Lacrorx naar den Mont Pelée) uit te zenden en misschien ook wel — dit is niet na te gaan met de beschikbare bronnen — wetenschap- pelijke expedities te steunen. Wat omtrent de Nederlandsch-Indische vulkanen bekend is en te boek gesteld, is niet zoo gering als men zou verwachten; men denke slechts aan het werk van JUNGHUHN, VERBEEK en Frnnema, doorbladere slechts de jaargangen van het „Jaarboek van het Mijnwezen, dat van den Topografischen dienst en de publicaties van het Koninklijk Magnetisch en Meteorologisch Observatorium, al welke wetenschap vrijwel geheel op Gouvernementskosten verkregen is. Wat de behartiging van de vulcanologische wetenschap betreft, maakt de Nederlandsch-Indische Regeering waarlijk geen kwaad figuur en zou zij zeker aan alle redelijke eischen tegemoet komen door het toezeggen van steun en hulp om de vuleanologische studie hier te lande aan te moedigen. Men zou hier tegen kunnen aanvoeren dat, al hebben landen als Japan en Italië dan ook wel is waar geen eigen- lijken vulcanologischen dienst en al is de Regeeringsbe- moeienis dan ook al gering, de vulcanologie daar in elk geval tot haar recht komt, omdat wetenschappelijke genootschappen, particuliere geleerden, universiteiten enz, daarvoor zorg dragen, zoodat die Regeeringen met eenigen steun en tege- moetkoming volstaan kunnen, maar dat, waar deze hier te lande ontbreken, hunne werkzaamheden, nolens volens, ge- heel op de schouders der Regeering moeten terecht komen. Wanneer een dergelijke tegenwerping zou moeten dienen om de noodzakelijkheid van het instellen van een vulcano- = E logischen dienst voor zuiver wetenschappelijke doeleinden, te bepleiten, is het reeds voldoende om daartegen aan te voeren, dat, als zulks voor de vulcanologie het geval is, het gelijkelijk geldt voor elke andere tak van wetenschap en dat dus de financieele consequenties, die aan zulk een standpunt verbonden zijn, de doorvoering daarvan eenvoudig onmogelijk doen zijn, om verder te zwijgen over het lang niet denkbeeldige gevaar van versteening, dat elke tak van wetenschap of kunst bedreigt, die in het starre keurslijf van een dienst wordt ingeperst. Ik meen dus dat, wanneer het betreft de behartiging der vuleanologie uitsluitend met wetenschappelijke bedoelingen, de Nederlandsch Indische Regeering er mede volstaan moet het vulcanologisch onderzoek aan te moedigen door binnen redelijke grenzen hulp en steun te verleenen en van deze haar bedoeling door mededeeling daarvan aan Nederlandsche en eventueel buitenlandsche universiteiten en wetenschappe- lijke genootschappen te doen blijken, eventucel ook door het stichten van een Genootschap in Indië dat vulcanologische studien ten doel heeft, te bevorderen. Trouwens uit de antwoorden, die de hoogleeraar Branca op zijn voorstellen ontving blijkt, voor zoover zij dit thema behandelen, dat wel algemeen de stichting van nationale vulcanologische Instituten wordt wenschelijk geacht, maar dat de voorstelling, als zouden deze een tak van Gouverne- mentsdienst moeten zijn, geenszins algemeen is. Zoo schrijft von Worrr uit Danzig: „Für Deutschland und dasselbe »gilt natürlich fiir andere Länder in gleicher Lage, würde „die Aufgabe erwachsen die tätigen Vulkane seiner Kolonien „Zu überwachen. Es müszten mit Hilfe der Behörden „geeignete Persönlichkeiten gefunden werden, wie Offiziere „der Schutztruppe, Ärzte, Regierungsbeambte oder andere „Ortsansässige, die sich bereit erklären derartige Aufgaben „auf sich zu nehmen und sich verpflichten der Zentralstelle „Bericht zu erstatten. Kosten würden der Regierung kaum „dadurch erwachsen.” oe en Welke wijze van werken professor Branca in de Duitsche Koloniën wil toepassen blijkt uit het volgende: „Die Wenrzer=HECKMANN Stiftung bei derselben Akademie (de „Akademie der Wissenschaften”) hat auf meinen Antrag einen gröszeren Betrag in Aussicht gestellt für die Inan- griffnahme einer Untersuchung unserer kolonialen Vulkane. In Ergänzung dazu ist mit Unterstiitzung des Kultusministeriums das Kolonialamt gebeten worden, einen gleichen Zuschusz zu dieser Summe gewähren zu wollen. Es werden sich auch, wie ich hoffe, noch weitere Mittel von anderer Stelle her erlangen lassen, so dasz die gewaltige Aufgabe, unsere erloschenen und tätigen Vulkane in den Kolonien gründlich zu untersuchen, vermutlich bald kräftig in Angriff genommen werden kann” Met deze aanhalingen mage volstaan worden daar hier een algemeen gezaghebbend persoon aan het woord is, wiens zienswijze men met gerustheid als richtsnoer voor de te volgen gedragslijn, wat het zuiver wetenschappelijke gedeelte etreft, kan aannemen. Een andere zaak waarop ook door den heer Wie EASTON wordt gewezen, is het directe praktische nut dat een vulca- nologische dienst kan afwerpen. Men behoeft er niet op te rekenen dat de best ingerichte en meest uitgebreide dienst van dezen aard catastrophen als die van den Tambora (1815), Krakatau (1883), enz. zal kunnen voorspellen, zoodat tijdig maatregelen genomen kun- nen worden om het onheil zooveel mogelijk te beperken. Zelfs het Observatorium op den Vesuvius heeft niet kunnen verhinderen, dat bij de uitbarsting van April 1905 nog 500 menschenlevens verloren gingen. Zulke eischen behoeft men echter niet te stellen. -Ook wanneer op kleiner schaal leed en verlies voorkomen of verminderd kunnen worden blijft dit nog een schoone en nuttige, maar ook te eischen, taak. Een betere kennis van onze vulkanen, b.v. van de zwakke punten in den kraterwand, waar kratermeren kunnen doorbreken waardoor lahars (modderstroomen) veroorzaakt ege worden, zooals die van den Keloet of waarlangs lava-erupties zich een weg kunnen banen; van rotsmassa’s die gemakke- lijk kunnen afstorten — zooals oa aan den vulkaan Roeang voorkomen en die het plaatsje Tagoelandang bedreigen, geregelde observatie van vulkanen, die met een uitbarsting enz. dreigen, zal er veel toe kunnen bijdragen om noodlottige gebeur- tenissen te voorkomen door de aandacht op het mogelijke gevaar _ te vestigen en volksnederzettingen, het aanleggen van cultuur ondernemingen enz. op de bedreigde punten te ontraden, of door het aanleggen van kunstwerken het gevaar af te wenden. De dienst van het Mijnwezen doet in dit opzicht wat het in verband met andere werkzaamheden en beschikbaar per- soneel doen kan. Wanneer de heer Wine Easron dit onbevredigend vindt dan kan men deze meening slechts beamen. Niet dan zelden treft men onder het personeel van dezen dienst iemand als wijlen den ingenieur H. Coor, die van vulcanologie een bijzondere studie gemaakt had. Bovendien wordt inderdaad in den regel eerst tot een bezoek aan vul- kanen overgegaan, wanneer iets onrustbarends gerapporteerd wordt. Dit zou op zich zelf geen bezwaar zijn, mits dan slechts onmiddellijk iemand en wel een geheel deskundig persoon daarmede kon worden belast. Dit is nu zeer dikwijls niet het geval en het kan daardoor gemakkelijk voorkomen dat het dan reeds te laat is. Wil men in deze richting werkelijk iets effectiefs bereiken, dan zal het zeker wenschelijk zijn dat geregelde en syste- matische observatie plaats heeft en wel door een vakman, die zich geheel aan zijn taak zal kunnen wijden. Of dit een vulcanologische waarnemingsdienst zal moeten worden, zooals de heer Wina Easton wenscht, is een andere zaak, wanneer men althans met een dienst bedoeld een min of meer zelfstandige tak van staatszorg met een min of meer omvangrijk personeel en hulpmiddelen. Het is niet noodig dat iedere werkzame vulkaan voortdurend bewaakt wordt door een deskundigen dienst. ote 0) a Het hiervoor genoemde voorbeeld van het Vesuviusobser- vatorium, hoe onvoldoende dan misschien, van een weten- schappelijk standpunt gezien, toegerust, is daar om aan te toonen hoe betrekkelijk weinig men daarmede bereikt. Bovendien zijn uitbarstingen gelukkig niet aan de orde van den dag, eerder betrekkelijk zeldzaam en maakt in vele zoo niet de meeste gevallen de vulkaan reeds geruimen tijd te voren zelf op te verwachten verhoogde werking opmerkzaam. Een voorbeeld uit den allerlaatsten tijd is de uitbarsting van den Sakaia Jima (Japan): Abnormale verschijnselen deden zich reeds voor in de lente van 1913, en herhaalden zich voort- durend in den loop van het jaar; toch werd de bevolking nog door de catastrophe van 12 Januari 1914 overvallen en kon zich slechts door een overhaaste vlucht redden, wat niet verhinderde dat nog vele ongelukken (dooden en gewon- den) te betreuren vielen. Men kan n.m.m. aan alle redelijke eischen van zuiver praktischen aard tegemoet komen, wanneer alle vulkanen, die een gevaar kunnen opleveren, dus die in dichtbevolkte stre- ken (Java en Sumatra), met langer of korter tusschenpoozen, echter regelmatig door een deskundige worden bezocht, om zich van den toestand te overtuigen; van welke bezoeken dan tevens gebruik gemaakt kan worden voor het verza- melen van allerlei gegevens over b.v. den (toestand van den kraterrand, enz. Een voortdurende bewaking zal eerst noodig zijn, wanneer werkelijk zich iets onrustbarends voor- doet. Aan de hand van de vooraf verzamelde gegevens zal dan de deskundige zoodanige maatregelen kunnen treffen, dat deze zoo doelmatig mogelijk zijn. Voor vulkanen, die in meer afgelegen gedeelten van den Archipel liggen, zou men kunnen volstaan met — zooals door von Worrr voor de Duitsche kolonies werd voorgesteld — de hulp van ter plaatse wonende officieren, ambtenaren, of particulieren in te roepen voor de bewaking der vulkanen in normale tijden (dus zoolang geen uitbarsting dreigt) aan e oi WE ae de hand van aanwijzingen en voorschriften ter zake van deskundige zijde. | Het wil mij voorkomen dat men hiermede, wat den zuiver praktischen kant van de zaak betreft, afdoende geholpen zal zijn en dat daarvoor geen dienst noodig is, doch slechts een enkel persoon, maar dan ook een vakman en die daartoe voortdurend beschikbaar is, eventueel met eenig europeesch (opziener, topograaf) en inlandsch (mantri’s, opnemers) hulp- personeel, voldoende is. Deze vulcanologische specialiteit ware, dat behoeft om het innige verband tusschen vulcanologie en geologie wel geen betoog, aan den dienst toe te voegen, die ook overigens de algemeene geologische bestudeering van den Archipel tot taak heeft. | De bovenstaande beschouwingen samenvattende meen ik tot de volgende slotsom te moeten komen: a) dat, wat de vulkanen in deze koloniën betreft der Nederlandsch Indische Regeering een tweeledige taak beschoren is; n.l. 1) bevordering van de wetenschappelijke studie; 2) bestudeering der vulkanen uit zuiver praktische over- wegingen ; b) het eerste gedeelte der taak ware te bereiken door niet alleen, zoowel financieel als materieel, particuliere onder- zoekers te steunen, maar ook, door GR dit voornemen ruchtbaarheid te geven, het particuliere onderzoek aan te moedigen. Er zou gestreefd moeten worden naar de oprichting van een vereeniging der behartiging van vulcanologische studiën, hetzij als zelfstandig genootschap, hetzij als afdeeling van een bestaande vereeniging b.v. van de Koninklijke Natuur- kundige Vereeniging. aar het zuiver Indische belangen geldt, ware aan een Indische Vereeniging, die daartoe competent is, de voorkeur te geven boven een Vereeniging in het Moederland. Ook praktische belangen — de groote afstand — zou een — OF a actueele en intensieve gestie eener Nederlandsche Vereeniging in den weg staan — doen zulks wenschelijk voorkomen. Deze Vereeniging zou zich in de eerste plaats hebben toe te leggen op het verzamelen van alles wat omtrent onze Indische vulkanen bekend is of bekend wordt, het aanleggen van een vulcanologisch archief, van kaarten materiaal enz., zoodat het particuliere onderzoekers tot wegwijzer dienen kan. __ Hieraan waren in een eventueel internationaal tijdschrift (zooals door Branca is voorgesteld) of zoolang dit niet bestaat, op eigen gelegenheid publicaties te verbinden in een der moderne talen van alles wat daarvoor in aanmer- king komt. Vervolgens zou het Genootschap financieelen en materieelen (b.v. met instrumenten enz.) steun kunnen verleenen aan onderzoekers of zijne bemiddeling kunnen verleenen voor het verkrijgen van fondsen voor bepaalde onderzoekingen of onderzoekers, prijsvragen uitschrijven, enz. Door het bouwen van logeergelegenheden op belangrijke punten en het aanleggen of verbeteren van toegangswegen en paden ware door het genootschap het bezoek aan en daarmede de belangstelling voor vulkanen aan te moedigen. Voorts ware door het genootschap een vulcanologisch mu- seum te stichten. De Regeering zou van hare belangstelling in het weten- schappelijk vulcanologisch onderzoek kunnen doen blijken door het genootschap te riemen Gove al haar officieren, oerders | , Gouvernements- vaartuigen enz. “op te dragen van alle waarnemingen op vulcanologisch gebied onmiddellijk (behalve aan den Gou- vernements vulcanoloog) ook aan het Genootschap mededee- ling te doen en door Chefs van diensten b.v. van den Topografischen dienst, van het Mijnwezen en misschien nog andere, op te dragen, zoodra de werkzaamheden zich in vulkaangebied bewegen, met het Genootschap overleg te plegen, ten einde na te gaan in hoeverre men op weten- schappelijk gebied nuttig kan zijn. ze Gj ae c). Voor vulkaanstudie met zuiver praktische bedoelingen ware (bij den dienst van het Mijnwezen) een mijninge- nieur of geoloog in te stellen met bijzondere belangstel- ling en reeds praktische ervaring op het gebied der Vulcanologie of een daarvoor geschikt ingenieur bij den dienst van het Mijnwezen met eenig hulppersoneel met deze speciale taak te belasten. WELTEVREDEN, 25 Juni 1918. Aan het Bestuur der Koninklijke Natuurkundige Vereeniging, De strekking van het onderhavige schrijven is aan het Bestuur der Koninklijke Natuurkundige Vereeniging ecnige voorstellen te doen welke de bedoeling hebben de belangstel- ling voor de studie der vulcanologie in deze gewesten op te wekken, deze studie zelf op wetenschappelijken grondslag te bevorderen en systematisch door te voeren, op zoodanige wijze dat Nederlandsch-Indie eens ten opzichte van deze tak van wetenschap de plaats zal innemen die haar als het ware van nature is toebedeeld. De directe aanleiding tot dit schrijven is een lezing welke in December 1915 door den heer N. Wine Easron gehouden werd voor de geologische sectie van het geologisch mijnbouw- kundig Genootschap voor Nederland en Koloniën over „Wat wij van onze Indische Vulkanen weten en niet weten”. Een verkort overzicht van deze lezing verscheen in de „Verslagen der Geologische sectie” van genoemd genootschap, derde stuk tweede deel pag. 101 e. v. De heer Easton bepleit in zijne voordracht de oprichting van Gouvernements- wege van een vulcanologischen dienst welke een tweeledige taak zal hebben, n. l. die van zuiver wetenschappelijke vulkanenstudie en daarnaast het praktische doel zal nastreven van bewaking der vulkanen ter voorkoming, althans de ver- mindering, van rampen als gevolg van vulcanische werking. De heer Easton stelt zich voor, dat men wel niet binnen enkele jaren, maar toch zeker binnen afzienbaren tijd, op die wijze zou geraken tot resultaten, die de vergelijking -9 zouden kunnen doorstaan met die, welke ten aanzien van stormvoorspellingen door de meteorologie zijn bereikt geworden. Om te groote uitvoerigheid te vermijden zie ik er van af mijn standpunt in deze nader toe te lichten en zal er mij toe beperken dit standpunt slechts in het kort uiteen te zetten. Bevordering van de wetenschap is zeker een zaak van Staatszorg maar kan nooit zoover gaan dat daarvoor in het belang van een of andere tak van wetenschap een bepaalde dienst gesticht wordt; de beoefening eener wetenschap als doel op zichzelf kan en mag nooit in het keurslijf van een „dienst” worden ingeperst. De taak van den Staat kan niet verder gaan dan het wetenschappelijk onderzoek aan te moedigen door aan zelfstandige en vrije onderzoekers hulp en steun te verleenen. Een bewakingsdienst met zuiver praktische doeleinden is een ander ding, dat, echter hier verder niet ter sprake behoeft te komen. Wanneer er mede ingestemd wordt dat het initiatief tot de beoefening der wetenschapp z ge vulcanologie van particuliere zijde moet komen, is de vraag te beantwoorden of het in deze gewesten gege is en noodig is maatregelen ter zake te treffen. Omtrent de wenschelijkheid van wetenschappelijke be canologische studie hier te lande zal wel overeenstemming heerschen. Indië is een vulkanenland bij uitnemendheid. De bekende italiaansche vulcanoloog G. Mercar noemt het eiland Java „la terra classica dei vulcani”. De belangstelling voor deze tak van wetenschap begint, na een periode van inslui- mering, in alle landen te herleven; Indie is van nature aangewezen om een plaats in de voorste rij in te nemen. Is het noodig? Misschien niet om de belangstelling op te wekken. Het werk van JUNGHUEN, VERBEEK en FENNEMA 7 buiten beschouwing latende behoeft men slechts in de publi- caties van het Kon. Magn. en Met. Observatorium, van den Topografischen Dienst en van het Mijnwezen te bladeren om wen" SG oan er zich van te overtuigen, dat de belangstelling er in voldoende mate is, maar juist het feit, dat hier reeds de publicaties van drie onafhankelijk van elkaar werkende officieele lichamen genoemd worden, behalve nog andere zelfstandige geschriften, waarin de resultaten dezer belangstelling verspreid zijn, bewijst dat het ontbreekt aan systeem en organisatie. Dat hierin voorzien wordt is wel noodig, een emperatieve eisch; zonder dit is een doelbewust streven onmogelijk. Het is om dit te verkrijgen dat ik gemeend heb mij tot het Bestuur der K.N. V. te moeten wenden, niet alleen omdat dit een onderwerp is, dat m.i geheel op het terrein onzer vereeniging thuis behoort maar ook omdat mij bekend is, dat bij vele leden voor de vulcano- logie een warme belangstelling aanwezig is. Omtrent de vraag hoe een systematiseering en organisatie van de wetenschappelijke vulcanologie het beste te bereiken zou zijn meen ik mij van eenige positieve voorstellen te moeten onthouden, daar ik meen dat ter zake meer zake- lijks te verwachten is van een discussie dezer vraag door belangstellenden. Het volgende heeft dan ook slechts de bedoeling eenigszins de gedachte te bepalen. Ik stel mij voor de stichting van een wetenschappelijk lichaam, dat zich uitsluitend met de vulcanologie zal bezig houden, hetzij als zelfstandige Vereeniging, hetzij als onderafdeeling der K.N.V. De taak van dit lichaam zou zijn zich in de eerste plaats toe te leggen op het verzamelen van alles wat omtrent ` onze Indische vulkanen bekend is en bekend wordt, het aanleggen van een vulcanologisch archief, kaartenverzame- ling, bibliotheek en een vulcanologisch museum, zoodat het aan onderzoekers alles kan geven, wat deze noodig hebben en tot vraagbaak en wegwijzer kan dienen. Hieraan waren publi- caties te verbinden in een eventueel internationaal tijdschrift (zooals door prof Branco-Berlijn is voorgesteld) of zoolang dit niet bestaat op eigen gelegenheid in een der moderne talen, van alles wat op vulcanologisch gebied in Indie bekend wordt. Voorts zou het Genootschap finantieelen en materieelen steun moeten verleenen aan onderzoekers of hare bemiddeling i — 97 — kunnen verleenen tot het verkrijgen van fondsen of tegemoet- komingen hetzij van particulieren dan wel van de Regeering; prijsvragen uitschrijven enz. Door de Vereeniging ware in verbinding te treden met personen die vulcanische streken bewonen, en die lust tot het doen van waarnemingen bezitten; kennis der vuleanologie door het uitgeven van handleidingen en handboekjes onder hen te verspreiden, om zoo te komen tot een net van waar- nemingsposten. Van Regeeringswege zou hiertoe zeer kunnen worden bijgedragen door een opdracht aan alle ambtenaren, officieren, gezagvoerders van oorlogsbodems, gouvernements vaartuigen enz. om van alle waarnemingen door hen gedaan op vuleanologisch gebied onmiddellijk en rechtstreeks aan de vereeniging kennis te geven en aan Chefs van diensten als b.v. het Kon. Magn. en Met. Observatorium, de Topografische Dienst, het Mijnwezen enz. op te dragen, zoodra hunne werkzaamheden zich in vulkanengebied bewegen, met de Vereeniging overleg te plegen ten einde na te gaan in hoe- verre men op wetenschappelijk gebied nuttig kan zijn. Door het bouwen van logeergelegenheden op belangrijke punten, en het aanleggen en verbeteren van toegangswegen en paden ware door de vereeniging het bezoek aan en de belangstelling voor vulkanen aan te moedigen. Verbinding ware te zoeken met | die eenzelfde of soortegelijk doel nastreven, om zooveel moge- lijk tot internationale samenwerking te komen. Wanneer het Bestuur der K. N. V. zich met de leidende gedachte van dit schrijven kan vereenigen zou het mij aan- genaam zijn wanneer het een en ander zou willen ter hand nemen op zoodanige wijze als na bespreking van een en ander in een Bestuursvergadering, het meest doeltreffend geacht zal worden. Het lid der Kon. Natuurkundige Vereeniging, P. Hövie. LXXVIII 7k, EXTRACT uit de Bestuursvergadering der K. N. V. gehouden op 8 Juli 1918. Vulkanologie. Daar het te laat geworden is om nog tot eene nieuwe mededeeling over te gaan zal de heer Escuer zijne mede- deeling tot de volgende vergadering uitstellen. 