Geschiedenis van het leven, character, en lotgevallen van wijlen Willem den Vijfden prinse van Oranje en Nassau / 2. XVIII, 610 S
Al het welke te vermelden , als tot dit werk niet behorende, thans door ons onnoodig wordt ge- acht, terwijl wij het van meer belang keuren, om de aandacht onzer Lezeren niet flechts te bepalen bij de weldadige zorgen voor de hulp- behoevende Ingezetenen door Z., EH. bij het doen van 142 LEVEN van ee van dit verzoek aan den dag gelegd; maar ook te gelijk om melding te maken van het onge- meen fchitterend voorbeeld van menschlievend: heid, dat de Vorst (pas in de tedere betrekking van VADER gefteld zijnde) aan den dag lei, in het waarfijk groot en verheven ontwerp, om uit Zijne eigene bezitting, en zonder eenig bezwaar van de Natie, EEN FoNDs DAAR TE STELLEN EN IN WERKING TE BRENGEN; s, Waar door de „> agtergelatene Vaderlooze Weezen van Onder- 3, Offigieren , Trompetters, Tambours, Ruiters s 52 Dragonders, Soldaten, Artilleristen, en Mi- „ neurs, in ’s Lands dienst reeds gefneuveld en overleden, of op Gagie gefteld zijnde, eene be- > hoorlifke opvoeding en verzorging genieten zou „ den, en langs dien weg opgeleid tot nuttige „ Leden van het Vaderland” Een Plan, dat (onzes oordeels) het edel Character van Wit- LEM DEN VijFDEN in het beminnelijkst daglicht plaatst, en uit dien hoofde alhier volledig en in al- le deelen verdiend opgegeeven en gekend te wor- den, waarmede wij, naa alvorens eene belangrijke aanmerking vooraf gezonden te hebben, dit Vier- de Onderwerp van des Vorsten werkzaamheden ta het meergemelde tijdvak, en tevens deze VIERDE ArpeeLiNG befluiten zullen. „ God,” (zegt een zeer beroemd Man, fpree- kens 33 WILLEM pen V. IV. Afd. 143 kende van de voortreffelijkheid en nuttigheid van het Huwelijk,) ,, God behoudt het Menfchelijk s» Geflacht door het Huwelijk en door het huis- Te felijk gezelfchap. Men zegge wat men wil, 5, deze band, die God zelve door de Natuur tus- s [chen twee Echtgenooten en tusfchen Ouderen », en Kinderen legt, blijft altoos een zeer verd. „ renswaardige inrichting: en wijzer, beter, en „ doeltreffender had God het niet kunnen maa- »» ken. — WAT AL NIEUWE GEWAARWORDINGEN 55 ONTWAKEN NIET MET DEN NAAM VAN VADER? „> zelfs de Hottentot en Kaffer , gevoeldt de KRACH- s» TIGE TREK DER NATUUR tof zijne Kinderen! — s Met haare komst vermeerderen de behoeften; „ DAAR DOOR WORDT HET NADENKEN OPGE- „ WEKT. De VLIJT OPGÉSCHERPT. MEN WORDT s VINDINGRIJK €% SPAARZAAM. En zoo groeit ons „> uitwendig geluk, en te gelijk de befchaving 5, van den Geest. — VOOR IEDERE OPENLIJKE » ECHT NEEMT HET ALGEMEEN DE VERZEKE- » RING OP ZICH, en de Schepper wil, dat elk » dien heiligen band zal yereeren, en voor de ge » dachten fchrikken om hèm door zijne karts- 9, tochten te verbreken” Waar uit hij dit gevolg afleidt, ,, Dat Hij, die dezen band des Huwelijks » tracht los te maaken en met den voet te trè- 2» den, zijne Kinderen ongelukkig maakt eer ze » Zé 144 LEVEN var s» geboren worden. Vergetende, dat Hij die Kins s» deren wil teélen, dezelyen ook moet opvoeden i dat Hij , dus handelende, zich de edeifte vreugde „ ontroofd, en den vaster. tuin omverre rukt dien. „ de Wader des Menfchen gefteld heeft, en de wet» „ ten verbreekt, die als een ijzeren muur om de Eer, de Rust, en de Waardigheid van het » ganifche Menschdom flaan moest” (*) Zouden wij hier de bal geheel misflaan, wanneer wij als zeker ftellen, dat Wittem pe Vijene, als Ecut- GENOOT en Vaper, de Eerwaardije en het voor- treffelijke des Huwelijks gevoelende, de waarheid van dit gezegde erkend hebbe, dezelve toepas- fende op het Militaire Wezen des Vaderlands, welks nagelatene Weezen , veelal aan het noodlot overgelaten wordende, niet zelden tot cen last _ der Burgerlijke Maatfchappij verftrekken , of tot alle ondeugden. opgroeijen? En dat Hij te dien tijde daar in willende voorzien, (ingevolge de {telling des zoo evengenoemden Schrijvers ,) de waarborging voor iederen Echt eenes braaven Sol- daats op zich neemen wilde, door de werkelijke afzondering en aanwijzing van een important Fonds, waar uit hunne onmondige en wettige Kin- des (*) Zie SANDER over de VDORZIENIGHEID, J, Stuk, Bladz, 102~106. WILLEM pen V. IV. Afd. 145 deren, naa verloop van flechts weinige jaaren , zou- den kunnen opgevoed, en tot nutte Leden van den Staat gevormd worden? Hoe dit zij, vast gaat het, dat de goede Vorst nict alleen dat weldadig voorneemen uitdacht, maar hetzelve ook voor een gedeelte ter uitvoer bragt; fchoon het niet minder z.ker is, dat de voltooijing van hetzelve al mede door des Vorsten onrechtvaardige verja- ging uit Zijn wettig Erf- en Vaderland „eerst ge- ` ftremd, en vervolgens tot onbefchrijflijk nadeel van honderden ongelukkige Weezen ten eenen- maale verijdeld is. Laâten wij voor zoo vee- len onzer Lezeren, als van deze belangrijke zaak nimmer iets te wecten kwamen, dit alles door de onwraakbaarfte ftukken en befcheiden nader ftaaven. m a Wanneer men het Reglement yan Regeering voor de Provinçie en Stad van Utrecht, van dato den. 16 April 1674, ten tijde van Prinfe WILLEM DEN DERDEN vastgefteld, en door de Drie Le- den van Staat ter eener, en den STADHOUDER ter andere zijde bcéedigd, inziet, dan blijkt daar. uit ten klaarften, dat onder alle de Prerogativen en Voorrechten, aan gemelde @. H., en ook in- gevolge het gebeurde in 1747, aan WILLEM DEN VIERDEN, en in 1766 aan WILLEM Den VIJF- DEN bij dat Reglement gedefereert en toegekend, Il, Deer. K ook 146 LEVEN van ook- onder anderen geene van de minfte was, „> Dat de Stadhouder in der tijd zoude hebben ` „ de begeevinge van de Prapofituren, ofte Proost- » dijén van de Vijf Capitulen binnen de Stad » Utrecht’ aanwezig zijnde, zoo wanneer dit s Zouden komen te vageeren, ZONDER EENIGE ‚> NOMINATIE OFTE (CONTRADICTIE VAN IE- » MAND: en dat de Welgemelde Stadhouder » in der tijd, insgelijks zoude hebben de vrije „s en libere dispofitie van alle de Canonifijen die » in de Zes. zoogenaamde ’s Lands of Staaten 3; Maanden’ (ook wel de Onévene Maanden geheten, namelijk Jezuzrij, Maart, Meij, Ju- lij , September, en November ,) ,, zouden komen te 33 Vacteren, EN DAAR MEDE ZOUDE MOGEN DOEN » EN HANDELEN NAAR ZIJN GOEDDUNKEN, EN- » DE WELGEVALLEN.” Een afftand en overgif- gifte, die op zich zelven aangemerkt, en aan de zijde der Staaten ’s Lands van Utrecht befchouwd zijnde, niet gering was. Want daar door renun- gieerden zij zen behoeve van den Stadhouder in der tijd, van de inkomften en voordeelen die bij hen bevorens genoten’ waren, van alle de Prabenden , welke in de zoo evengenoemde Onévene of Staa- tèn Maanden vacant werden, vermits dezelven in eenen Stadhouderlozen tijd, niet ten voordeele van ’s Lands Kasfe verkocht; maar als Towr-. ot amp- WILLEM pen V. W. Afd. 147 ampten, Of Beneficien , ftaande ter privative dispo- fitie van. de Staavsleden, aangemerkt werden, die dezelven naar goedvinden verkogten of aan hunne Vrienden vereerden, dan welk recht als nu aan den Stadhouder kwam. — WILLEM DE VIJFDE had dus een onbetwistbaar recht om met de al- zoo vacant gewordene Canonifijen naar zijn goed- vinden te handelen, en de Prabenden derzelver weg te fchenken of te doen verkopen , welke laatfte manier aan Hem het meest beviel, niet zoo zeer om Aanhangelingen te maaken, of om Zijne /chat- kist daar mede-aan te vullen; maar om de daar uit voortfpruitende Capitaalen onder eene bijzon- dere Adminiftratie te brengen, ten einde des goed- , vindende ‘daar over naar welgevallen te befchiks ken, (*) Wanneer men nu in aanmerking neemt, | | dat (*) Het is hier de tijd noch de plaats, om over het Regeerings-Reglement van de Provingie en Stad Utrecht dat alles te zeggen wat wij ‘er in dit Werk van moeten Zeg- gen, dewijl het den ERFSTADHOUDER zoo veel leeds berok- kende, en bij ons ten allen tijde niet ‘anders is aangemerkt, dan als de bal, dien de Aristocraten opwierpen om WILLEM DEN ‘Vijrpen den voet te ligten, door de Natie tegen Hem in het Harnas te jaagen en hunne macht en gezach uit te breiden, zoo als wij in het vervolg duidelijk zullen te zien geeven. — Me dit alles, kunnen wij opzichtelijk het ge- zegde in den. Text niet nalaten, onze Lezers hier te doen K 2 ope 148 LEVEN van dat de vacant gewordene Prabenden, te dien tijde voor eenige duizenden Guldens verkocht. werden, zoo opmerken, hoe valsch en hatelijk het voorwendfel was van de beftrijderen} des bewusten Regeerings-Reglements, het ote kandig deel der Burgerij opruijende, door dezer aandagt ook te bepalen bij de Dispofitie over de helft der Vacante Pra- BENDEN, dlier door maakte de Stapnouner, (volgens hun voorgeven „) zich Af hangelingen wanneer Hij dezelve ver- eerde, — Verkocht Hij de Presenven, dan vulde Hij Zijne Schatkist met het eigendom der Provingie. — Dus, hoe men het befchouwde, die macht des Stadhouders was nadeelig voor de Burgerlijke Vrijheid, —— Intusfchen het een zoo wel als het ander was een lompe leugen. — De Prins vereerde de PRABENDEN niet, maar liet ze verkoopen. En te recht: want het was Zijn eigendom, Hem wettig toe- gekend; en het geld dat de Koopers voor die PREBENDEN betaalden, was zijn-geld,. Derhalveâ had Z. H. die Kooppen- pingen in Zijne fchatkist kunnen laaten ftorten, en niemand kon Hem zulks met reden betwisten of ten kwade duiden. Dan, ook dit begeerde de goede Vorst niet: Hij hield dien fchat afgezonderd, en wijdde denzelven toe aan het edelst en menschlievendst gebruik dat ‘er immer van gemaakt kon worden „ zoo als ons het vervolg in den Text leeren zal. —— Dit de waare ftaat des gevals zijnde, wie gevoeld dan niet de ongerijmdheid en het kwaade oogmerk dat men had, tòèn men te Utrecht van alle kanten een kreet deedt opgaan over dat drukkend Regeerings-Regiement, derwij- ze, dat ‘er het geheele Vaderland door in rep en roere raak- te, en,te gelijk de afgrond geopend werdt, waar in Con/fi- tutie, -Erf)ladhouder , en Volksgeluk geftort, en aan het - {chrei- t WILLEM pen V. IV. Afd. 149 zoo laat het zich zeer gemakkelijk bevatten, dat die Capitaalen onder eene behoorlijke admini- ftratie gefteld, en de jaarlijkfche Interesfen aimede tot Capitaal aar gelegd wordende, zulks de Hoofd- fom in eenige jaaren zeer aanzienlijk maaken moest, en van hier, dat fet zelve ten jaare 1773, tot een Capitaal van f 261,000 was geaugmen- teerd , en telken jaare nog vermeerderen moest. Uitmuntend Fonds in de daad, voor een’ goed- hartig’ en zulk eene goudmijn niet behoevend’ of begeerend’ Vorst, om ‘er ten algemeenen nutte een uitftekend goed gebruik van te maaken! Zoo als dan ook duidelijk ten jaare 1771 bleek, daar Z. H., ten einde de benarde Zeeuwen (gelijk wij hier boven, Bladz. 66, gezegd hebben.) bij de Unie te bewaren, uit het zelve f 100,090-:-: ten gebruike gaf,” zonder daar voor eenige Rente te begeeren, en zelfs op Conditie: „ dat de Hee- „> ren Staaten van Zeeland, voornoemde Somma „ zouden kunnen restituceren, tijde , wanneer » et hunne Provingiaale Kas het best zoude con- „„ venieeren” (*) Er bleef dan detha'ven, naa af- trek fchreijend oog van elken waaren liefhebber des Vaderlands onttogen zijn. (*) Wanneer men deze Periode in de Obligatie door wel- gemelde Staaten van Zeeland op den 16 December 1771 -K 3 ge 150 LEVEN vax trek van de verftr.kte f roo,coo-:-: ten jaare 1773 nog f 161,000-:-: in cat Fonds: en daar Z. H. op de beste gronden berekenen kon, dat het: zelve in weinig jaaren. tot die hoogte zou geftegen zijn, om ’er het zoo flraks opgegeven Lnflitut, ten nutte van ongelukkige Weeskinderen van braave Onder-Officieren en Soldaten nage- Jaaten, van te ftichen, zoo oordeelde Hij van dit Zijn weldadig en menschlievend oogmerk | in het generaal, reeds op den 10 Julij 1773- aan de Staaten ’s Lands van Utrecht prxallabele kennis te moeten geeven, met bericht tevens, dat | Hij “gepasfeerd, overweegd, dan dunkt ons klaar en duidelijk te zijn, dat Z. H. zeer onverfchülig dacht over deze, door Hem zoo cordast ten gebruik gegevene Tonne Gouds. Hes Wes even zoo goed als gezegd: ,, Kunt gijlieden Restitutie doen wanneer het U welgaat, het zal mij wel zijn: doch zoo U dat niet mooglijk is, ik zal ‘er U nooit om yraa- gen!” —— De Zeeuwen hadden derhalven die fom kunnen behouden. Den dit deden zij nieu. ls eerlijke en erkente- lijke Mannen, losten zij ten jaare 1784 die fchuld af, en zoo wij wel onderricht zijn, han daar van nog heden ten dage (op de Provinciaale Rekenkamer der toenmalige Staz- ten) Aet bewijs gevonden worden, in de Rekening van heg jaar 1784, in het Capittel van Afosfingen, zoo ook, aan de Lias der Stukken bij dezelve overgelesd, alwaar zich, de door den Thefaurier REIGERSMAN gequiteerde Obligatie, be vindende is. i = WILLEM pen V. I. Afd rar Hij voornemens was, om in vervolg van tijd, dat Inftitut in ééne der kleine Steden van het Sticht werkelijk tot fand te brengen. Eene kcuze, die niet alleen het doorzicht en de edelmoedige be- langeloosheid van den Vorst in dit opzicht ken- nen doet, dewijl Hij dus doende, die Provingie, uit welker oude Conftitutie en Regeerwijze het Fonds oorfpronglijk was, de voordeelen toeken- de, die daar uit bijzonder aan deszelfs Ingezetenen moesten te beurte vallen; maar die ook boven dien, wat het wezen der zaake betreft, als eene complete affiand van een aan Hem alfins wettig toekomend Eigendom befchouwd moet worden. Hij befchouwde hen alen Gelijk, ats dienende &nen Heer, en allen op tiem, als Kapiteia-Generaal, even gelijke betrek- king WILLEM pen V. JV. 4fa. 153 © ‚> neraal in der tijd referveerende, zddanig Re- » glement omtrent dat Huis te maaken, als tot » het meeste welzijn van het zelve, en van de „ daarin opgebragte Weezen zullen vinden te be- » hooren. > Wij hebben die Penningen in Obligatten op » de Provingie van Utrecht deen aanleggen, be- », dragende dezelven thans reeds eene fomma van » f 161,000-:-:. Doch hebben wij bovendien, s» nog aan de Provingie van Zeeland uit dit = Fonds voorgefchoten f 100,000-:-: die wij ‚ van intentie zijn, wanneer het immer of ooit »» behagen zal aan gemelde Provingie, omme dee ‚ zelve te restitueeren ; bij het zelve Fonds, waar » uit zij ter leen genomen zijn, weder te voe- » gen: hoe zeer wij aangenomen hebben dezel- » ve nimmer te repeteeren, en dus zullen moe- » ten afwachten, dat de Finantie van Zeeland „ in cen florifanter ftaat zijnde, de Heeren Staa- ss tens king hebbende. Denkbeelden, geheel verfchillende ven die der latere doordrijvers van het overdrevendst Federalisme, in 1784 tot 1787, die eene distinctie maakten tusfchen Sv/- daten die Zij betaalden, en tusfchen So/daten die door èn- dere Provincien betaeld werden. De eerffen, ter bereiking van fhoode oogmerken met weldaden overladende; de an- deren, even als Pesten, op hun Grondgebied nict willende duiden. \ 154 LEVEN van » ten, uit eigene beweging goedvinden, de voor- „ gemelde f roo,ooo-:-: aan dit Fonds te res- > titueeren. (*) |. „ En hebben Wij voorgenomen, om geduu- „ rende Ons geheele leven, alle de PROOSTDIJEN „ en PREBENDEN, die in de Vijf Capittulen der », Provincie Utrecht zullen komen te vaceeren; „ als mede alle de PRELATUURSCHAPPEN van „ St. Catharijnen Prabenden ter Horst, en Com- „ manderijen , aan de meestbiedenden Publiek te » doen verkoopen en de Penningen daar van pro- » venieerende, als mede de Interesfen die daar „ uit zullen provenieeren, in Obligatien op de »» Provingie Utrecht aan te leggen, vermeenende „ dat in den jaare 1793, of wel eenige jaaren » vroeger, een fuffigient Fonds ter bereiking van ons oogmerk in Casfa zal zijn. (+) „ Wij hebben vermeend, U Epru MocENDEN „ van deze Onze intentie kennis te moeten ge.en, » op dat hier van in Uw Eper Mos. Registers » een blijk zoude gevonden worden: en Wij twij- gy fee (*) Men herinnere zich hier wat wij hier voren Blada. 150 in de noot, aangaande de restitutie gezegd hebben. (7) Dat Wuren pe Vijrpe hier niet buiten den waard rekende, zullen wij in de BijLAceN fot deze „ifdceling ten duidelijkiten bewijzen. WILLEM pen V. IV. Afd. 155 » felen niet, of Uw Ep. Moc: zullen ter zijner. » tijd aan dit Ons oogmerk coöpereeren, aan » hetzelve alle moogelijke fagiliteit toebrengen, en 55 de daar toe vereischt wordende immuniteiten »» gaarne accordeeren, | » Waar mede, » Epere Moc. Heeren, Bijzon- s» DERE GOZDE VRIENDEN! „ Wij Uw Ene Moc. bevelen in Gods Hei, „ lige Protectie. (Onder ftaat) Uwer Ed, Mog Dienstwillige Dienaar, (Is geteekend) W. P. v. ORANJE, (Lager ftaar) Ter Ordonnantie van Zijne . Hoogheid, (Is gecontrafigneert) In ’s Gravenhage T. J. pe LARREY. den 10 Fulij 1773. | Het | 156 „LEVEN van Het laat zich zonder onze voorlichting zeer gereedelijk vatten, dat deze, over het geheel be- fchouwd, regt Christelijke, Menschlievende, en voor de Militairen in het bijzonder, waarlijk Va- derlijke dispofitie van ’s Lands Erfjladhouder , met de levendigtte aandoening bij de Staaten ’s Lands yan Utrecht vernomen werdt. Zoo ook, dat zij die hier van kennis kregen, zeer nieuwsbegeerig waren, of het etablisfceren dier Fundatie aan Amersfoort , Rheenen, Wijk bij Duurflede, of Montfoort ten deele zoude vallen, dewijl Z. H. zich daaromtrent in de zoo even medegedeelde _Misfive niet bepaaldelijk had geëxpliceert. Dan, het duurde niet lang, of het bleek dat de Vorst dat important voordeel aan de kleine Stad Wijk bij Duurfted: had toegedagt. Een Stad, die in welvaart voor die van een groot aantal Dorpen fints veele jaaren de vlag ftrijken moest, en welks Ingezetenen zich door des Prinfen keuze, bij de hoop op gelukkiger tijden niet weinig zagen op- gebeurd, (*) toen zij ontwaar werden, dat Z. H, were (*) Het is voor eenen opmerkzaamen befchouwer van het thans zeer vervallen, en diep vernederd 377-4 bij Duurfiede, eene Rofe van verwondering, dat deszelfs Bewoneren, zich in vroeger en gelukkieer dagen niet bediend hebben, van de groote voordeelen welke de natuurlijke lage dezer Smd, ais WILLEM pen V. IV: Afd. 157 werkelijk een groot en bij uitnemendheid zeer gefchike locaal, tot het ftichten dezer Fundatie voor een fom van f gdoo-:-: binnen hunne Stad had doen aankoopen en transporteeren, aan den Ontfanger van het Comptoir der Annaten binnen de Stad Utrecht gevestigd, zijnde ten dien tijde de Heer Mr. WittemM KRAAYVANGER, aan wien intusfchen de zorg voor het: behoorlijk on- derhoud. door Z. H. was opgedragen, die dan ook aan dien last getrouwelijk beantwoordde tot aan het jaar 1764, toen dat kostbaar en ruim gebouw, weleer bewoond door den Hoogleeraar Davip pe Gorter, op de eigendunkelijkfte en gewelddadigfte wijze overmeesterd werdt door de Hoofden der Opftandelingen , zijnde de beruchte DE Kock, DE Nys, en den Leydfchen Menno- niten Predikant F. A. van per Kemp, die een proef met het gering en: onbeduidend Wijk pij DUURSTEDE, ter ondermijning van ’s Lands Cons fliutie, en de verjaging van den Stadhouder wil- | len- als aan den Rhijn liggende, hen aanboodt. —= Is ‘er eene plaats in het gantfche Sticht ; dear men met een goed ge- volg Koophandel drijven kan,, het is Wijk. blijf voor ongelukkige Weeskinderen verordend ,) wederom ten zijnen koste in vorigen ftaat bren- gen, en vervolgens in de beste order onderhou- den, tot in het begin des jaars 1795, toen niet alleen het door dien Vorst bijééngezamelde Fonps. voor Zijne geprojecteerde Funparie te Wijk BIJ Duurstepe, bedragende omtrent EEN MILLIOEN GuLpens, aan de Adminiftratie van den Ontfan- ger der Annaten, den Heere Loren ontnomen werdt ; maar deze , door de zich onwettig opgewor- pen hebbende Provifioneele Reprefentanten ’s Lands van Utrecht, genoodzaakt werdt, dien aanziene- lijken fchat, benevens zijn geheel Comptoir, met alle deszelfs Chartres, Boeken, en Papieren, op de voorgaande Finantie der Staaten over te bren< gen, die aan dien last, zijnes ondanks, dan ook: heeft voldaan op den 24 Augustus 1795. Een bedrijf, waar door het weldadig en menschlie- vend oogmerk. van den besten, doch toen ‘ten, Lande uitgejaagden Vorst, ten nutte van Arme en t 160 „LEVEN van en van hunne Ouderen beroofde Weezen, tèn eenenmaale verijdeld en in den afgrond der Re- _volutie is gefmoord geworden; derwijze, dat ’er heden ten dage binnen de Stad Wijk Bij Duur- STEDE geen ander zichtbaar overblijfzel van be- fpeurd wordt, dan, de door het gedurig herber- gen van eenige honderden Soldaten, bijna onbe- woonbaar gewordene uitgeftrekte Gebouwen en Tuinen, welke bij alle weldenkende Wijkenaaren niet dan met innigen weédom hunner zielen daag - lijksch- aanfchouwd- worden, en hun geduurig herinnéren doen, welke onberekenbaare nadeelen door dat alles aan die thans kwijnende en ver- armce Stad, ondanks de ernfligfte Vertogen om redres en bijftand , zijn toegebragt. (*) Rampfpoe- dig gevolg, dat de woeste Revolutie des jaars 1795, ook in dit opzicht, voor de Christelijke | en ` (*) ONDANKS DE ERNSTIGSTE VERTOGEN OM REDRES, Zeg- gen wij: want welke pogingen de Regeering der Stad Wijk Bij DuuusTEDe fints cenige. jaaren heeft aangewend, om de Stad, in plaatfe van des Stadhouders geprojecteerde Funda- tie, met een ander Jn/litut begunftigd te zien,’ het heeft geen gevolg gehad. Zoo als wij in de volgende BijLAAGE nader zien zullen, als bevattende eenige bijzonderheden van ’t geen *èr van het gehetle- Fonds des overledenen Erfitadhouders, ef de in 1775 aangekochte Gebouwen binnen gezegde Stad, tot heden geworden is, tad WILLEM pen V. IV. Afd. gend leven tot den dienst des Vaderlands be- kwaam te maaken, zich onledig houdt; daar vlei- jen wij ons met de ftille hope, dat die Vorst ter gelegener tijd het begonnen Ontwerp van WILLEM DEN VIJFDEN ten uitvoer zal doen bren- gen! met welken wensch wij van deze zaak afftap- pen. — Wij hebben (naar ons inzien ,) het door ons opgegeven Vierde Onderwerp van WIiLLEM’s werkzaamheden, in het eerfte tijdvak van Zijn wel- dadig doch nutteloos gemaakt Beffuur, aan onze Lezeren genoegzaam doen kennen, en zouden nu kunnen overgaan tot de behandeling van het ijf. de of Laatfte. Dan, daar wij over dat allerbe- langrijkst onderwerp al vrij wat hebben voor te dragen, en deze Afdeeling daar door te zeer de uit- gebreidheid van de voorgaanden zou overfchrijden , zullen wij hier voor een korte poos onze penne Il. Deer. P eeni- 162 LEVEN van eenige rust, en onzen Lezeren gelegenheid tot nadenken over het verhaalde verfchaifen, ons ver- zekerd houdende, dat het niet ontbreken zal aan de zoodanigen, die een’ gevoelvollen traan aan de Nagedachtenis van den Menschlievenden Vorst gewijd, in hun oog voelende drijven; in navol- ging van den grijzen Berkuey erkennen zullen: », Zachumoedigheid, en Liefde, als Wachters aan Zijn drempel, _ ‚‚ Verzelden Hem getrouw, alöm, bij elken tred, „ Vol werkzaamheid aan °t Hof, vol aandacht in Gods Tempel, „» Was Land en Volk Zijn wensch , Zijn doelwit, Zijn gebed! » Vergeefs wou gunst of haat den uitflag overhalen » Des Evenaars in °t hart, ’t Geweten leedt het niet: », Geen aasjen willekeurs onteffende Zijn fchalen, „> Maar ’t Recht voerde in Zijn Ziel een onbepaald gebied. » leérhartig, zacht van Ziel, genegen tot ontfermen, „ Vond Weeuw, en Wees bij Hem een Vaderlijk onthaal; > Nooit was Zijn milde hand gefloten voor °t erbarmen; » Nooit was Zijn goedheid fchijn, Zijn mededogen praal, BIJ- BIJLAGEN, Behoorende tot nadere opheldering van het flot dezer VIERDE AF- DEELING. Di het aan ons, door een reeks van de geloof- waardigfte befcheiden gebleken is, dat Z. H. niet flechts bij het neemen Zijnes weldadigen befluits, om binnen eene der kleine Steden van de PROVINGIE UTRECHT, de in den Text gemelde FUNDATIE te flichten , met dat Plan bijzonder ingenomen was ; maar daar geduurende geheel Zijn leven mede ingenomen bleef, en Hij het zelve Zijn FavoriT PLAN noemde , daar zal het, zoo wij vertrouwen, onze Lezeren niet onverfchillig kunnen zijn te verneemen, hoe het fints de Revolutie des jaars 1795 tot op den hui- digen dag, zoo' met het toen door Z., H. bijéénge- gaderde Fonps; als met het in 1775 reeds aangekoch- te LocaaL binnen de Stad Wijk is afgeloopen, met dat gevolg, dat ’er tot heden nog niets van tot ftand gekomen is, niettegenftaande Z. H. in het jaar 1804 (bij gelegenheid dat ’er een PLAN vAN SCHACVER- GOEDING IN GELD; voor de aan Hem en Zijn Huis | L 2 in 164 BY LAGEN. in 1795 toegebragte verliezen hier te Lande ontwor- pen, gereguleert, en naar allen uiterlijken fchijn finaal tot fland gebragt was,) zich als nog voor de oprichting van die FUNDATIE bijzonder interesfeerde, daar Hij het FONDS van DE ANNATEN, niet onder de geproponeerde Schaévergoeding ten Zijnen behoeve wilde betrokken hebben; infteeren blijvende op het nog in fiand brengen van de Fundatie. En tevens Zijne Gerolmachtigden tot het reguleeren der toen aange- bodene, doch achtergeblevene Schaévergoeding , ex- presfelijk in last geevende, VAN DAT PRINCIPE NIET AF TE GAAN, maar te bewerken, dat de geldfommen tot bereiking van des Prinfen oogmerk bijééngeza- meld, tot geen ander einde mogten worden geëmploi- eert , dan ten nutte en behoeve van’s Lands Armée. (*) De (*) ,, Opmerkelijk is het,” (dus leezen wij in één der thans voor ons liggende Anecdoten) ,, dat Z. H. zulk een „ groot belang ftelde in de voltooijing van dit Zijn Favorit „ PLAN, ten behoeve ven de ongelukkige Weezen van „ °S Lands Armée, niet flechts toen Hij nog in de Repu- „ bliek was; maar dat Hij ’er nog even zeer voor zorgde, „ naa dat Hij het Land ontweken was, en op uitheemfchen „ grond zwerven moest. — De Vorst wilde ten tijde aat Hij nog in het Land was, nimmer hooren van het Fonds „ der Annaten te verminderen, zoo min als van verlen- „ ging Van tijd om de FUNDATIE in werking te brengen, „ Zine oogmerken bleven altoos dezelfde, zelfs in tijden van „ geldgebrek, Op zekeren tijd dat’er contanten noodig, en „ niet genoeg voor handen waren, gaf één der Domeinraa- ‘s den aan Z. H. in confideratie, om in den presfanten „ nood BILAGEN. 165 De mededecling van de volgende ftukken, eene bii- zondere betrekking op ons Gefchiedverhaal hebben- de, en over dat voor veelen nog duister gebleven Onderwerp een aanmerkelijk licht verfpreidende, zal daar toe kunnen dienen. Hoe zeer, uit het gene wij in den Text gezegd hebben, bij elk onbevooroordeeld Lezer geen de minfte twijfel kan overblijven, dat het Comptoir van de Annaten, binnen de Stad Utrecht geadmini- ftreert wordende door den Heer LOTEN, als een wettig Eigendom van Z. H. moest befchouwd worden, ' en het eene bewezene waarheid is, dat het zelve ondanks de Revolutie, in geenen deele aan de Pro- vincie Utrecht vervallen was, maar tot de achter- gelatene Domeinen en Bezittingen van den Stadhou- der behoorde; zoo maakten de Leden van het toen- malig Adminiflratief Befluur °s Lands van Utrecht geene zwarigheid, om dien fchat als (quafi) aan het Volk van Utrecht vervallen aan te merken, en mitsdien den Ontvanger LoTEN te gelasten, de Gelden en Effecten, met alles wat tot zijn Comptoir behoorde , op de Provingiaale Finantie over te brengen. Zeker met ss Hood, eenige Gelden uit het Fonds der Annaten fechts » TER LEEN fe /igten. Doch de Prins driftig wordende, » nam dit zeer euvel op, zeggende: Jk wil aan dat Fonds » niet geraakt hebben! Dat zal niet verminderd worden; s» en ik zal hem nimmer voor Mijn Vrienp houden, die mij » met zoodanige Propofitien voorkomt” — Welk een Edel, ‚ En navolgenswaardig Character zict men hier niet ten s toon gefpreid!!! L 3 166 BIJLAGEN met geen ander oogmerk, dan om daar over naar welgevallen te befchikken, even gelijk zij, en die van het Stedelijk Beflaur dier Stad, voornemens waren te doen met de Kerkgebouwen en de verdere aanzienelijke Zigendommen van de Vijf Capitulen binnen de Stad Utrecht fints veele Eeuwen aanwe- zig geweest zijnde. —— Dan, de ondervinding heeft geleerd, dat die Lieden in het eene geval zoo wel als in het andere den bal ellendig misfloegen: want de Capitulairen zich tegen die willikeurige handel- wijze krachtdadig verzettende, werden naa verloop van eenen geruimen tijd, (toen ’er een meer gema- tigd Beftuur hier te Lande was ingevoerd) in den wettigen Eigendom van hunne Bezittingen beves- tigd. (*) En wat het Comptoir van de Annaten be- treft, C*) Wij hebben in het VI. dat weldadig Plan bij Zijne komst aan hét Bewind vormde, 220 verkocht Hij, en niet het Voric Bestuur, die Prebenden: en uit dié gelden kocht, niet.het vorte Bestuur, maar de ONT- VANGER VAN DE ANNATEN, VÓÓR, EN TEN BEHORY2 VAN DES STADHOUDERS GEPROJECTEERDE FUNDATIE, den door het in 1795 zich opgeworpen hebbend Beflaur naar zich genomenen Schat, Een daad, waar toe zij volftrekt onbevoegd waren, zoo als door de restitutie aan de nader benoemde en aangefteide Commisfie over des Piinfen Goederen, ten voile bewezen is, L 4 168 B IL A GEN. der beftuur gefteld werden, van een expres daar toe aangeftelde Commisfie, gefubmitteert aan Thefau- rier Generaal en Raaden van Financien der Bataaf- fehe Republiek, aan welker beheering nu ook, het door Z. H. binnen Wijk BIJ DUURSTEDE aange- kocht Zocaal werd opgedragen. Laaten wij nu, naa deze aanmerking vooraf gezonden te hebben, kor- telijk opgeeven hoe het zich met dat Locaa/ hebbe toegedragen. Zoo als wij reeds in: den Text gezegd hebben, het proper Gebouw, dat door de Auxillairen vóór en in 1787 op de cigendunkelijkfte wijze tot een Casern gemaakt en vreesfelijk ontramponeerd ge- worden was, werdt op order en ten koste van WIL- LEM DEN VijFDEN, naa de herftelling der Confti- tutie in September 1787, wederom in behoorlijken ftaat gebragt, en daar bij onderhouden tot op het tijdftip van de Revolutie des jaars 1795, als wan- neer het zelve, even als veele andere fraaije en rui- me Gebouwen van Z. H., tot het herbergen van de veele duizenden Franfche Troupen die de Repu- blick binnen ftroomden ten verblijve werdt aange- wezen, waar door het na verloop van tijd in den allercllendigften ftaat, en bijna onbewoonbaar was ge- maakt geworden. — Een toeftand, die in het jaar 1803 zoo jammerlijk geworden was, dat de Regeering der Stad Wijk bij Duurflede, vreezende voor de to- taale Ruïne van het Huis en annexe Gebouwen, het befluit nam., om deze navolgende Misfive op den 27 De- cember van dat jaar, aan The/aurier Generaal en Raa- den van Financien der Republiek te doen afgaan: s Op BI LAGEN | 169 `, Op den ro November 1795, is voor den Ge- 5, rechte dezer Stad, aan Mr. GIJSBERT Kraay- 55 VANGER, Ontvanger der Annaten wegens den s gewezenen Stadhouder dezer Republiek wel en …… wettig getransporteert, zekere Huizinge, Erve a, en Grond, met deszelfs Tuin, Koetshuis, als „ mede een Boomgaardje daar achter gelegen: Voorts >, cen Stalling met een aparte Tuinmans-woning, s met een Schuur en Hof achter dezelve; mitsgaders s, nog twee kleinder Huizingen, over de bovengemel- s de groote Huizinge flaande, met deszelfs Erven ., en Gronden, en de Tuin daar achter: alle faan- >> de en gelegen binnen de Stad Wijk bij Duurffede, >, in het Klooster, annex den anderen: en eindelijk , „> noch zekere Moestuin, op de Barmen tegen de sı Stads Muur gelegen, achter of ter zijde van de s gemelde groote Huizinge: EN ZULKS TEN BE-. HOEVE VAN HET FONDS, STAANDE TER DISPO- >> SITIE VAN WELGEMELDEN HEERE ERFSTADHOU- s» DER. 55 jaare 1775, tot en met den jaare 1795, altoos „ ten behoeve van dit Fonds geadminifteert geweest, s door den Ontvanger der Angaten, welke niet al- „, leen fints 1775 de beheering heeft gehad van het » Capitaal van f 161,000-:-: in Obligatien op de >, Provincie van Utrecht aangelegd; (waar van in s den brief van den Stadhouder gewag wordt ge- s maakt ,) maar ook van de f 100,000-:-: uit dit 3» Fonds door Z. H. aan de Provincie van Zeeland 5, voorgefchoten , en welke fom , 200 wij anders wel ge- s informeert zijn, door de toenmaalige Staaten van >, Zeeland zijn gerestitueert. Gelijk ook alle de s, Proostdijën en Prebenden, die in de V Capittu- s len der Provingie van Utrecht, als mede alle de s, Prelatuurfchappen van St. Catharijnen Praebende >> ter Horst, en Commanderijen aan de meéestbie- » denden publiek zijn verkocht, en de Penningen st daar van, als mede de Interesfen daar uit gepro- s, flucert, in Obligatien op de Provincie van Utrecht s zijn aangelegd. —— Dan, daar na den jaare s» 1795 het Comptoir der Annaten voornoemd ge- s» mortificeert, en de daar bij voor handen zijnde 3, Boeken, Charters en Papieren, Contante Pennin- >» gen, en Effecten, aan een ander Comptoir zijn 5, overgebragt , fupponeeren wij, dat bij die gele- 5, genheid ook de Effecten en Gelden tot dit Fonds „, behoorende mede afgegeven zijn, zonder dat voor „ 200 verre ons bewust is, eenige befchikkingen 35 over het Fonds zelven, als zoodanig is gemaakt. — De Huizingen en Gebouwen daar toe behoorende , binnen deze Stad aangekogt, zijn wel (immers 53 ZOU 99 29 2 w 29 $9 99 393 99 39 99 39 35 39 35 99  het ons toefchiint) eenigfints onder opzicht geweest van de Burgers PrONCKERT en RENEAUD; fuccesfivelijk de vacante Thefaurie van den Dom geadminiftreert hebbende, zonder nogthans dat dit opzicht (zoo als van zelve fpreekt) met de The- faurie van den Dom eenige de minfte Connectie had: gelijk ook de Ongelden en Lasten uit de. gemelde Huizingen cum annexis gaande, door de genoemde Adminiftrateurs der Thefaurie van den Dom, tot over den jaare 1802 inclufive zijn be- taald. Doch, daar ook de meergemelde Thefaurie van den Dom federt is verkocht, en de Admi- niftratie daar van Confequentelijk opgehouden heeft, zijn de Ongelden en Lasten over den jaa- re 1803 onbetaald gebleven: ook word ’er thans niemand gevonden, die met het opzicht of de Ad- miniftratie van de Huizen en Gebouwen binnen Wijk tot het meergemelde Fonds behoorende, is gechargeert.”” 3> En daar als nu in den volftrekften zin, federt den ‘jaare 1795, voor zoo verre wij weten, geen de minfte reparatien aan de Huizen en Gebou- wen voornoemd heeft plaats gehad; maar het opzicht bovengemeld, wm/s/chien alleen beftaan heeft in de betaling der jaarlijkfche Lasten en On- gelden tot over den jaare 1802, behoefd het naauwlijks gezegd te worden, dat dezelven door Militairen en Particulieren wan tijd tot tijd ge- occupeert zijnde, in een flechten ftaat zijn, en, zonder opzicht op den duur blijvende, noodzaak- lijk meer en meer verflechten moeten.” ss Wij 172 BIJ LAGEN » Wij hebben, Thefaurier Generaal en Raaden >> van Finantie! gemeend het van onzen plicht te -» zijn, Ulieden hier van gedetailleert te moeten ken- 55 nis geeven: ten einde Ulieden in dezen zooda- » nige maatregulen zouden kunnen daarftellen , als dezelven naar derzelver wijsheid meest gefchikt en dienftig zullen oordeelen, ten einde het Fonds », meergemeld, het geen wij toch vertrouwen, dat » bij gunstige tijden, (die wij hartelijk wenfchen „> dat fpoedig mogen aanbreken) ten Effecte zal ko- men, en wij voor verdere fchadens in dezen be- „» vrijd blijven.” 5, En hier mede Ulieden bevelende in de dierbaare » Protectie des Allerhoogften, zijn wij Thefaurier Generaal en Raaden van Finantie er Bataaffthe Republiek, Ulieder Dienstwillige Vrienden , Preefideerende en andere Leden van het Gemeente Beftuur der Stad WIJK BIJ DUURSTEDE , Ter Ordonnantie van dezelve (is getekend) Wijk bij Duurftede den 27 December 1803. L. VAN SCHAIK, En y B IJ LAGEN 173 En welke uitwerking had dit gefchrijf? Voldeedt men aan het zelve flechts in zoo verre, dat ’er aan de zoo zeer vervallene Gebouwen de hoogno- dige Reparatien werden verzorgd? Alles behalven dat. Vrijdag den 17 Februarij 1804. s» Aan de order van den dag zijnde, de delibe- 9) Tatien over het Rapport, den 5 Julij 1803 uit- s gebragt, door den Chef de Bureau A. F. Verbeek, >> en den Infpecteur Generaal Æ. Temmink , relatif 55 het Fonds der Annaten en de Goederen tot het 3, zelve Fonds behoorende. — En nu bij refumtie „> gedelibereerd : s» 1° Op eene Misfive van Gedeputeerden van het s» Departementaal Beftuur ’s Lands van Utrecht, s» gefchreven aldaar den 10 Maart 1803, houdende » verzoek, o even als plaats gehad had, ten aau- >» zien der goederen welken afkomftig uit het Comp- s, toir der Annaten, door den Rentmeester N. F. s> Reneaud te Cuilemburg zijn geadminiftreert, ze- 35 Ke- 174 BILAGEN. >> kere Springtiend onder Bommel, welke uit het >> zelve Fonds was aangekocht, onder den Rent- 9) meester van hun Departement te ftellen.” 5> 2° Op een Misfive van het Departementaal Be- >> ftuur *s Lands van Utrecht, gefchreven aldaar s den 13 Meij 1803, houdende, dat zij geinformeert >, Zijn, dat behalven de Goederen, ingevolge Re- » folutie dezer Vergadering van den 8 Februarij >> 1802. No. 2. door den Rentmeester N. F. Re- » neaud aan hun overgegeven, en’ behalven de » Springtiend, bij Misfive van hunne Gedeputeerden » in dato den 18 Maart daar te voren om{chreven, ss zich nog onder de beheering van opgemelden Rent- s» meester Reneaud bevinden eenige Gebouwen bin- „as nen de Stad Wijk Bij DUURSTEDE gelegen, en » andere, welken bevorens al mede tot het Comptoir s, der Annaten hebben behoord: Verzoekende derhal- 35 ven, dat dezelven onder de Adminiftratie van >, den Rentmeester Generaal binnen hun Departe- s» Ment mogen worden gefteld.” s 3° Op eene Misfive van den Prefident en Le- > den van het Gemeente Beftuur van Wijk BIJ »» DUURSTEDE , gefchreven den. 27 December 1803, 5, houdende verzoek om voorziening tegen het »> Verder verval van zekere Gebouwen binnen hun- s ne Stad gelegen, en welken bevorens zijn aange- »> kocht uit het Comptoir der Annaten. — En tevens „ in aanmêrking genomen zijnde, dat alle de Goe- 5, deren waar van bij opgemelde Misfives wordt 55 mentie gemaakt, als mede die, welke bij Refo- »> lutie van den 8 Februarij 1802 breeder om{chre- 5) VEN s BI LAGEN 175 s ven, en ingevolge die Refolutie reeds onder de >» Adminiftratie van voorfchr. Departementaal Be- >» ftuur zijn gebragt, van denzelven aart zijn als >> alle goederen Aerkomende van den Vorst van Nas- 35 fau, welke onder de bijzondere Adminiftratie van „ dezen Raad zijn gefteld, en onder denzelven, in- >» gevolge befluit van het Staats-Bewind van den ss 15 Junij 1802. No. 68. Litt. J. behooren te blij- »» ven. — Is goedgevonden en verftaan: `, 19 Het verzoek bij de opgemelde Misfives van s, Gedeputeerden van het Departementaal Beftuur », °S Lands van Utrecht, en van het Departemen- », taal Beftuur ’s Lands van Utrecht zelve gedaan, >» te declineeren en te wijzen van de hand.’’ »5 2° Om, met intrekking én buiten. 9 33 39 39 22 gelast, om dezelve Goederen wederom onder zij ne beheering te neemen , dezelve afzonderlijk te ad- miniftreeren, en het jaarlijksch Provenue daar van, naa het afhooren en fluiten zijner Rekening, aan den Thefaurier en Ontvanger Generaal, A.C. Mo- >, Jiere, over te maaken.” 29 >> 3° Het Departementaal Beftuur ’s Lands van Utrecht aan te fchrijven en te verzoeken, de noo- dige ordres te ftellen, dat alle agterftallige Inte- resfen op de Effecten, herkomende van het Comp- toir der Annaten, en onder den Thefaurier en Ontvanger Generaal A, C. Moliere berustende, rigtig worden aangezuiverd en voldaan.” s» 4° Den Thefaurier en Ontvanger Generaal A. C. Moliere te authorifeeren, om voorfchr. Pen- ningen, proflueerende zoo uit de Interesfen der gezegde Effecten, als die welke door den Rent- meester N. F. Reneaud ten zijnen Comptoire zullen worden overgebragt, uit het zelve Fonds herkomende, te ontvangen en te incasfeeren, en bij feparate rekening te adminiftreeren en te ver- antwoorden.” s» 5° Den Thefaurier en Ontvanger Generaal A. C. Moliere te gelasten, aan deze Vergadering op te geeven, welke Effecten en Penningen, onder hem, van wegens het dikwijls gemelde Fonds zijn berustende: als mede het beloop der reeds verfchenen Interesfen, welke door hem, ingevol- ge deze Refolutie, van het Departement Utrecht moeten worden ontvangen.” „ 6° Den Rentmeester N 9. Reneaud aan te „> {chrij- B IJ LAGEN. 177 » fchrijven en te gelasten, om dadelijk, na dat >, aan hem alle de Goederen, voormaals behoord > hebbende tot het Comptoir der Annaten zullen » Zijn overgegeven, eene pertinente ftaat derzelver 55 te formeeren, en -het Double van dien, aan de- 5, ze Vergadering in te zenden, »» 7° De door den Rentmeester ingezonden Dou- >> bles der Rekeningen, aan Commisfarisfen tot de » Finantien van het voormalig Gewest Utrecht, 55 door hem geformeerd, van een gedeelte van » het Fonds, voortfpruitende uit het Comptoir der s, Annaten, over den jaare 1798, 1799, en 1800., 55 aan denzelven Rentmeester terug te zenden, met »» last, om die ten fpoedigften met derzelver Dou- ə, bles, aan de Auditieskamer dezer Adminiftra- 5, tie over te maaken, ten einde aldaar opge- 55 nomen, en door cean Raad gefloten te wor- 95 den.” » 8° De Misfive van Prafedent en Leden van het >> Gemeentebeftuur van WIJK nij DUURSTEDE, te >» ftellen in handen van den Zn/pecteur Generaal » E. Temmink , met last om -zorg te dragen, dat », de Gebouwen daar in vermeld, door den Rente >, meester N. F. Reneaud. overgenomen zijnde, 33 voor verder verval worden bewaard.” r »» En zal Extract dezer aan het Departementaal >» Beffuur ’s Lands van Utrecht, als mede aan het >» Gemeentebeffuur van dé Stad Wijk zij Duur- s> STEDE; en aan den Rentmeester Reneaud worden sà gezonden, en aan den Chef de Bureau A. F. Vers II. Deer. M s» beek, 178 BYUAGEN. „beek „ den Infpecteur Generaal Temminck, en den s» Lhefaurier en Ontvanger Generaal Moliere Wor- >» den ter hand gefteld, tot informatie.” (Onder. ftaat) Accordeert met voorfchr. Register, ERA (Getekend) T. pes. BORDES. Kon, en mogt de Regering der Stad Wijk BIJ DuursTEDE, nu niet op goeden grond verwachten, dat ’er ingevolge het 8e Artijkel van dit befluit, door den Znfpecteur Generaal TEMMINCK, de noodi- ge voorzieningen tot dadelijk herftel van de zoo zeer vervallene Gebouwen binnen Wijk zouden zijn be- werkftelligd geworden? Wie toch kon daar aan met eenigen grond twijfelen! Dan, de uitkomst leerde dat ’er ondanks deze Refolutie om dat werk niet gedacht werdt. — Men liet de Gebouwen in der- zelver diep vervallen toeftand aan het geval. over, en zag:’er niet waar om, geduurende een tijdverloop - van meer dan 18 maanden, in welken tusfchentijd het Staatsbewind, Wetgeevend Ligchaam, en andere Collegien vernietigd. werden, na dat het diep gefol- terd Vaderland onderworpen gemaakt was aan het Dictatoriaal Gezach van den Raadpenfionaris SCHIM- MELPENWINCK, Waar van zich veelen de heilrijk {te ge- BIJ LAGEN. 179 gevolgen voorftelden, ook onder anderen de Rege- ring van Wijk , welks Leden al mede voor hunne verarmde Stad en veel al kwijnende Ingezetenen, van ‘dien kant eenige verädeming te gemoete zagen, toen alles een nieuwe gedaante kreeg, en het ge- rucht zich door de Republiek verfpreidde , dat Zijne Exellentie had goedgevonden, om het Theoretisch en Practisch Militaire School, beftemd tot onderwijs van Artilleristen , Genie, Mineurs, Pontonniers en Wa- terftaat , fints eenige jaaren binnen de Stad Zutphen geëtablisfeerd , en zich aldaar in den besten ftaat bevindende, niet dan met ontzettende zwaare kos- ten van daar naar Amersfoort te verplaatfen; niet zoo zeer uit hoofde van eene gebiedende noodzaak: lijkheid, dan wel, om langs dien weg, aan de Bur- gerij van het uitgeput en kwijnend Amersfoort eenige voordeelen te bezorgen. Immers die van Wijk, vers neemende -dat zulks in til was, en dat SCHIMMEL* PENNINCK tot dat einde voor eenige duizenden Gub dens, den Stads Doelen aankoopen, en door het bes fieden van nog onéindig grooter fchat, tot een Mili- taire School approprieeren wilde ,'“zoo begrepen zij dat Zijne Exellentie dat Plan met oneindig minder kosten voor het Land, en met meerder fpoed-zou Kune nen volvoeren, indien Hij het Militaire School bine nen Wijk BIJ DUURSTEDE overbragt, en de ruime Locdalen door:*s LaNDs ERFSTADHOUDER ten jaa: re 1775 aldaar -aangekogt, tot een verblijf aanwees, welken van dag tot day tot langs hoe grooter vers val geraakten, dewijl ’er niemand naar omzag. — M a Hoe 180 BY L AGE N. Hoe dit zij, het was ingevolge dat denkbeeld, dat de Regeering dier Stad, in de maand Augustus des jaars 1805, de navolgende Misfive, aan H. H. 