VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
з Ik zit in myne fmerte! in myne traanen verwacht ik s» den morgen! Gy, vrienden der dooden, maakt het graf э» gereed 1 maar fluit het niet voor dat coLMA komt, » Myn leven vliegt voort gelyk een droom : waar- э» om zou ik te rug blyven? Hier wil ik rusten by my- », ne Vrienden’, by den (тот van den geluidmaakenden Öаэ» 1018. Wanneer de nagt op den heuvel neder- э» daalt; wanneer de ruifchende winden zich verheffen, » zal myne geest op hunnen adem zweeven en den dood Öаэ myner Vrienden beklaagen. De Jager zal my uit zyne s» hutte verneemen, hy zal vreezen, maar myne stemme s zal hy beminnen : want myne бетте zal aan myne Öаээ Vrienden gevallen : aangenaam waren zy aan Öаээ COLMA!” Fn. Dit doet my aan „Vader! — te recht möcht de Heer FEITH zeggen: wanneer ossiAN treurt, treurt alles met hem; maar ik ondervinde ook, dat myn ziel aan zyne Ge- dichten als gekluisterd Wordt. Schets.сепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепе� D'Befthouwing van alle die rampen, welke ons Vaderland federt veele jaaren gefolterd hebben, ев: vooral van derzelver schrändernden aanwas federt den Jare 1776, heben den Schryver van dit, werk, (dat aorfpronglyk in de Franfche taal gefelieven schränken van deeze rampen naar зеп, еп derzelver uitwerkfels in een groot Tafereel alen, en der Waereld mede te deelen, Dan daar, ecnen kant, dit есп werk van langen adem was `welks aanbelang en uitgebreidheid nog eenige jaaren arbeids vorderde, en het welk boven dien door den dood of andere toevallen, waaraan het menfchelyk leven ondere hevig is, zou kunnen worden afgebroken, en daar aan de andere zyde onze rampöpeden door noodlottige onlusten: van tyd tot tyd zodanig zangroeiden, dat de Schryver de: noodzaakelykheid gevoelde, om zo wel de oorzaaken als de Bewerkers van zo veele rampen ten spo зеп. Einige bekend, heeft het befinden, het  | Schoon wy niet kunnen zeggen in dit Werk, ’t welk grootendeels uit de publicke gefchriften en nieuwspapieren van dien tyd is famengetrokken, veel nieuws ondektte hebben, heeft het zelve echter zyne verdienften, daar het een net aaneengefchakld, en op een onderhoudende wyze voorgedragen, verhaal behelst van zasken, die niet dan Stukswyze verstroord “hier en daar in publicke schriften, van welken fommigen zelfs in weinige han- en zyn, gevonden worden. ouderen uit het geheurde met Prins Maurits, en het geen ver. 36 SCHETS VAN BEN GROOT TAFERL > vervolgens onder Willem den: IF gelchiede, ondervonden: hebben, hoe gevaarlyk bet was den Stadhouderen een al te nitge(trekt, of een niet genoegzaam bepaald, vergrößen te verguanen, en dat deze ondervinding ben tevens had doen den, wat 'er noodzaakelyk zou mocteu, verricht. Dünvergelt der heftigen eenige Opzigten zu nuttig, maar Y niet befloeten, wordt bin- Erzichtigheid daaraan op de moest voorfchryven; — je omftandigheden, gevoegd der aanhangers van Willem van Holland en Zeeland ge- waardigheid, benevens die 1 perfoon van dien Vorst te » die even onbepaald was, 13d hadden: — — voorts, onder het Stadhouderíchap iderfcheidene gedeelten van men dood, geduurende een n, waarin men deeze waar- elver herftelling de Vryheid 1 dondfteek zou geeven, оп- uuren; en dat zich hier by len aart, gelyk de Schryver 1ebben, welke de droevigíte gevolgen, паг zich lleepten; — — dat eindelyk omftreeks den jaar; 1740, eenige braave Regenten naar een gepast hulpmiddel. uitzagen om ous ellendig Vaderland uit den Jagen Staat vau vernedering en verval, waarin het „door de handelwyze van eenige Regenten, welke dien naam on- waardig waren, gebragt was, weder op te beuren; wel Kulpmiddel eigeolyk. in. de ‘hervorming van dat geene, het welk zo-wel de algemeene Constitutie, als die der. byzone dere Provinciën en Steden gebreklyks hadden, ca in de uitroking der daarin gelopene misbruiken beftaan moest, ‚dan, dat, :{choon zulk eene noodwendige hervor- ming ‘op zich zelven niet enmogelyk was, dezelve echter, by gebrek van een edelmoedige belangeloosheid en edelen yver, toen geen plaats had, zo dar de zaaken hunnen ouden ang bleeven gaan, en ‚van erger tot erger liepen, terwyl е Party, die naar eene herftelling van het Stadhouder- fchap, in de volle uitgeftrekteid van het gezag, waarvan de Stadhouders voormaals bezitters geweest waren, haak- te, te, middelerwyl niets-verzügde, op dat herftel, by öſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſ Het was in den jongst verloopen winter, dat een Prins, mit den ‘huize van’ Brunswyk, door menschliefde; bezield, zich onverfchrokken aan de golven cencr. on(teimige en overvlietende rivier bloot gaf; ter eu ` hulp van óупе Natuurgenooten; dan, helaas! hy wierd” door de wateren verzwolgen, alvorens den anderen oever bereikt te hebben! Gantsch Europa beweende het noodlot van dien edelmoedigen Prins ‚тег naauwer nood den bloem es onderdoms genaakende; гупе nagedachtenis zal even lang geëerbiedigd worden, als "er braàve en aandoenelyke Zielen het ondermaanfche bewoonen. —— Еп zyne gryze Com, in zich alle ondeugden van een verdraaiden geest en verdorven hart vereenigende, maakte vierendertig jaaren lang het ongeluk uit eener vrye Natie, aan welke hy ten Halten een voorwerp van verfoeijing wierdl.... voorzienigheid haalde eenen longen orst uit deeze wae- reld, wiens deugden de menschheid vereerden, terwyl zy nog de dagen rekt van eenen grysaard onwaardig, een аап- weezen bezeten te hebben!,... 'Misfchien wil zy ons апепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепочепо Kette deeze Schurk, die in zyn leven поіс eenigen schroom had over de middelen, die hem geld konden Be? SCHETS VAN ERN GROOT TAPERL, 29 fchaffen, de list, om aan den Secretaris van den Hertog van Brunswyk eenen brief te schryven, in welken hy, met vermomden Styl enhand, voorgaf, een Boekverkooper te. Syn, die van een Hollandsch particulier, mits passerende een Obligatie van öо ducaaten, een zeer hevig manufcript tegen den Hertog en andere eerwaardige personen magtig geworden was, en waaruit hy gemeend had een groot voordeel te trekken; doch, na zes bladen te hebben afge-drukt, hadden de hevigheid van het werk, en de wroegingen van zyn geweeten, hem aangefpoord, de ondernee-ming te laaten van zyn geweeten, hem aangefpoord, de ondernee-ming te laaten van zijn te bezorgen de 4co ducasten, die hy zich verplicht had te betaalen, en beloovende vervolgens het (pretenfe) gefchrift te zullen verbranden, en zielen zielen in den brief zelfs, die de Schryver aan het einde van zijn tweede Stuk heeft doen drukken volgens een authentieke Copie, getrokken uit de Secretarie van het Hof van Justitie van derland. 400 Ducaten zu gemäßen, ziegen gemäßen, liet myn Heer de Hertog door het voornoemde Hof een begin maaken met de nodige nafpooringen te doen, om den Auc- teur van dien brief uit te vinden, en het leed niet lang of men vernam dat Sinjeur Manzon de man was." Dit kan men insgelyks zien uit de Authentieke Stukken der Pro- ceduures, ten dezen opzichte gehouden, die de Schry- ver ook aan het einde van dit deel heeft laaten drukken. ae Een ander als deeze íchelm (zegt de Schryver) zou zyne vermetelheid duur bekogt hebben, een enkel woord van den Hertog aan het Pruisisch Ministerie gefchreven , of enkel aan den Magiftraat van Cleef, zou genoeg zyn ge- weest om hem te verpletteren. Маат, in plaats van hem te vervolgen, en de Straf te doen ondergaan, die hy verdien. de, was men in den Haag over die ontdekking zeer in - zyn fchik , men gaf in Gelderland ordre om de Proceduu- re te ftaaken, en men was blyde, om, ten pryze van een edelmoedig pardon, een pen meer te kunnen winnen ter verdeediging der Cabaal." Rei- ae . SONNERAT"s REIZE ` Reize naar de Oost-Indiën en China, in de jaaren 1774—1781, ор last des Konings van Frankryk ra daan, doer den Heer soNNERAT , Commisfaris der Zeca zaaken , gepenfioneerd Natuurkundigen van den Koning , Correspondent van zyner Majefteits Natuurkundig Kas binet, en van de Koninglyke Academie der Weetenfchape pen te Parys, Lid van dic te Lyons, enz. Uit Fransch vertaald, door jJ. DE pasTgua. Tweede Deel, Te Leyden, by А. en je Honkoop, 1786. In gr. oda» уо, 283 blads. d bes wy onlangs het Eeríte Deel van dit aangenaam en nuttig Werkje aankondigden (*), hebben wy onze Leezers niet alleen bekeud gemaakt met den Reiziger zel. ven; maar tevens een verlag 8 geeven van den aanleg en algemeenen Inhoud van het Werk , met bygevoegde belof; te van, by de Uitgave van het Tweede Deel, eenige by- zonderheden uit het zelve te zullen mededeelen; en het is thans , dat wy, na alvoorens een fchetze van dit Deel te hebben opgegeeven, hieraan voldoen zullen. Nach der Karacter der Indiaen in het voorig gedeelte van dit Werk afgärt, wäarmede dit Deel een aanvang neemt, over, tot eene byzondere befchryving van hunnen Godsdienst, епwel vooreerst van deszelfs Leerftukken, welker overnekomst met die van alle Volkeren van Afia, met die der Chaldeeurs, der Egyptenaren, der Pheniciers, der Grieken en der Romeinen, een genoegzaam bewys oplevert, dat alle die Godsdienst, in schon verfchillende, eenen zelfden oorfprong gehad hebben. De befchouwing van de leerftukken der Indiaen leidt hem vervolgens tot derzelver Offerhanden en Godsdienstige oefeningen, die beide zerzogen zyn,en van welken de eeríte in niet anders dau ryst, wierook, vrugten, zuivel, anen en bloemen, en de laatte in vasten, bidden, boetdoeningen, en vooral in duizendmaal's daags, als het mogelyk is, den naam van ôеп ‚God, dien zy aanbidden, uit te spreeken, bee staan. Hierop gaat hy over tot de heil ige Boeken der Indiaanen, en vervolgens tot hunne "Tempelen, gedenkftukken die de oudheid, den rykdom, het geduld en de bygeloovigheid van het volk bewyzen dat dezelve ge & С) Zie N. Alg. Рай. Letterocf. I. D, bl. 253 mmm 25 Je fücht heeft. Voorts tot hunne Feesten, en wel vooreerst van het Feest van Zirounal, of het Wagenfeest, zynde de inwyding van den tempel; dus het zelve geenen bepaalden dag heeft, maar tien dagen duurt, wanneer men Öп de beroemdfte Tempels, gelyk die van Chalembron, Cheringam, Jagrenat ‚enz. vau alle de gedeelten van Indien te,famen vloeit, vervolgens de Feesten van elke maand en andere byzondere Feesten, die niet tot de jsarlykfche bee hóoren. Deezen taak afgehandeld hebbende, gaat de Schrye ver over tot de Indifche Monnikken, onder welken men nog heden heethofdige dweepers vindt, die in de moeije-уке opofferingen en de ge(trengfte godsdienst-oefening En vermaak vinden, en welker eigenlyk Karaéter is, dat zy een groot deel hoogmoed bezitten, vol van eigenliefde zyn, en zich heiligen waanen. GE- E? s SONNERAT'S REIZE GELOFSARTIKELEN DER BRAMAANEN. Het Opperst Wezen, dat wy voor den VICHENOU noemen, is het eenigst, dat wy voor den Almachtigen erkennen; het is het beginzel der vyf elementen, der werkingen en beweegingen, die de oorzaa- , ken van het leven en den tyd zyn: met onze zielen » vermengd, geeft het ons het aanwezen, dus is de Î zelfstandigheid der ziel en haare kennis niet anders » dan God zelf. Hy heeft alles gefchapen, behoudt » alles door гупе goedertierenheid, en moet aan het einde » alles verdelgen. Hy is de God der goden, God de al- machtige; hy alleen is de hoogfte Heer, dit verzekeren de Wedams, de Tagamons, de Chastrons en de Pou- ranoms. Alle mindere godheden zyn niet meer dan Î’ fchepfelen; Hy heeft vérfcheidene reizen de geheele s, waereld verdelgd, en dezelve op nieuw herfchapen; », Hy is een onmeetlyk wezen, en hy verfpreidt zich, ge- » "Lyk een licht, alomme; Hy is ceuwig van niemand geboren. -Hy is alles, en zal altyd beftaan. Hy al-э" leen kent zich zelven, en is allen anderen onbe, Лук. », De goden zelven bevatten, het is zyne hoogfte zelfftandigheid, die de zon en de maanз haar licht geeft. Die God alleen heeft bet heelal door zyne voortbrengende macht gefchapen, behoudt alles door zyne onderhoudende macht, en verdelgt alles door zyne onderhoudende macht, en verdelgt alles door zyne vernietigende macht, zodat hy het is, welken men onder den naam der drie goden, die men Tri. з» mourti noemt, afbeeldt. Hy heeft de Goden, de men- » fchen en dieren voortgebragt, alleen om zyn goedheid Î» kenbaar te maaken. Dan sich by nog gevoel noch eenige merkbaare hoedanigheid te bezitten, dan weder; » gelyk het vuur, dat in het hout en de fteenen, iu s, het water en de lucht zit, bevindt zich God in het binnenfte van alle dingens гупе wysheid, гупе macht en zyne uitzichten zyn een onmeetelyke en onbegrens- » de Zee gelyk, welke niemand in зас is over te trek- 5» ken of te peilen; fchoon het hem niet eigen is een � ú lighaam te hebben noch van een groote uitgeftrekt- Î heid, noch als het kleinfte frofdeeltje, neemt hy ech- 2. ter fomwyleneen gedaante aan, ten einde hun, welken ту gefchapen heeft, en die in de duisternis gedom- veld lagen, licht te doen genieten; en ondanks de ver- chillende menschlyke gedaantens, welke by aangeno- , men » » » » NAAR DE OOST-INDIRN- ЕН CHINA. — 33 An men heeft, is by vatbaar noch voor vermaak, noch ze voor руп; hy is door zyne natuur vry van alle afwis- ., felingen. Daar zyn geen andere goden dan hy; nie э» mand kan de beguichelingen, welke hy over de waereld Öэ» verípreidt, ontdekken of onderfcheiden, of ontwyken; Öээ hy vervult het heelal door zyne onmeetelykheid, hy 9 is her beginzel van alles, zonder een begin gehad te aa пеоеп. As God, die oneindig kleiner is dan  an kort hy is de volmaaktheid het begin, het ein e, en a de glorie van die hem aanbidden. An Wat de goden, belangt, welke wy vermenigvuldigd lebben, en onder zo veele afbeeldingen aanbidden, men heeft ben dus afgebeeld alleen voor de onkundige Åen voor de onkundige en zwakke verstanden, welker grove goden goden goden. Zy zouden de goed- an heerd en grotoid van ’t Opperwezen niet hebben kun- Åen bevatten. zonder alle de vertooningen die. hen op God doen denke, as zy zyne eigenfchappen zien, van Åen, welken men, om zie te spreeken, zo veele verfchillen de goden gemaakt heeft. Doch zy, daarentegen, die dien God begrypén kunnen, hebben geene afgoden van doen, want de: beiden, tot welke wy onze aaubiddin. gen richten, zyn eigenlyk niet andets dan gelykenisfen. Van zyn wezen, in zo verre dat hy verfcheiden reizen an im de Wâteld ‘gekomen is onder gedaanten, welke wy deel. м. ALG. LETT. NO. Ie C » Ver. 44 SONNERAT'S REIZE NAAR DE OOST-INDIÉN ЕМ CH Vereeren ter nagedachtenis van zyne godlyke verfertig an ningen, en vau het goed dat zy ons toegebragt hebben. Wy geloven ook dat de planten en dieren waarl tene ziel hebben als wy, en om die reden dat alle ,, vende dieren geöerbiedigd moeten werden; dat zy, йе ` Î dezelve opofferen, eene groote misdaad begaan. i Wy vereeren de heiligheid ven verfchillemde plaatzen a, en rivieren, omdat God ons beloof heeft üупе gunften sait te förten over de geene, die dezelve bewoonen zouden. | ; „De onderfcheidingen van onze geflachten zyn on hum- a nen oorfprong gegrond: wy befchouwen de Bramaanen an als de voornaam{te, omdat zy uit het aangezicht van p BROUMA gefprooten zyn; de 2Z/chattiren als de tweede an in rang, omdat zy uit zyne fchoudeten zyn voortgeko- s» men; de JZafchiers als de derde, omdat zy uit zyn „ buik afftammen; en de Suttiren hebben den vierden s, rang, omdat zy uit zyn „ buik afftammen; en de Suttiren hebben den vierden s, rang, omdat zy uit anders dan zinne- „ з» beeldige figuuren van de waarheid, maar wy geloven, det з» Zyzeer wezenlyk plaatshebben. Dit is ons geloof, Het is ‚> niet volmaakt, omdat wy niet weeten, hoe God beter te an kunnen behaagen; maar de overvloed en grootheid zyner an goedertierenheid vervult het geen aan onzen eerdienst an Ontbreekt ; му" weeten flegts dat wy God moeten vrees э» zen en dienen; hierin komen wy allen overreen; om ээ danks' het verfchil onzer fecten femmen wy allen in, „en belyden eenpaariglyk, dat zy, die het goede doen, ss volgens hunne goede werken beloond worden, maar an dat zy, die kwaad doen, om hunne euveldaaden geftraft ‚> Worden; Gods goedertierenheid bindt zyne gerechtigheid , niet, en zyne gerechtigheid fchaadt zyne goedertieren- ‚> worden; Gods goedertierenheid bindt zyne gerechtigheid , niet, en zyne gerechtigheid fchaadt zyne goedertieren- ‚> heid niet, maar het geheim van zyn beftier is ondoote am grondelyk. Wie kan de diepte zyns gerichte afmeeten? s Wy aanbidden zyne onbegryplykheid.” Het volgende gedeelte V van dit Werk, waarmede dit Deel befloten wordt, behelst eenige weetenswanderer. Heden en aanmerkingen over de Chineczen, de flaateomwente- lingen, federt eene eenw in de Koningryken Peer, en Aya voorgevallen, en eindelyk over den grond, de vobrtbreng- zelen en bevolking van Madagaskar, de middelen om іа dat land handel te dryven, de goede en kwaade gefteldheid van de lucht, en de daar uit voorfpruitende ziekten,. Reise L ä. CAMPE, REISBESCHR. VOOR DE JEUGD, eb к, Reistefehryvingen voor de Feugd, door J. н. CAMPE. äе Deel. Uit het Hoogduitsch vertaald. Te Amfterdam, by de Wed. L. D. 1786. Behalven het Poorberigt, 272. bladz. in octavo. Met dit deel begint de Heer Campe de  de Gama. De Heer, äатре, bepaalt zig, in 't geeven van een aan-, eengefthakeld reisverhaal, inzonderheid tot het geen der Jeugd een leerzaam vermaak kan geeven; doorvlegt zyn verflag met het ontvouwen van nutte kundigheden, en neemt uit het voorgevallen meermaals aanleiding, tot het mededeelen van leerzaame ondere rigingen — Tot een voorbeeld hiervan dienen zyne opmer- kingen. by gelegenheid van het bekende geval, toen men, by dè overwintering op Nova Zembla, een gedeelte van de zonne. fchyf boven den gezigteinder zag, veertien dagen vroeger, dan. dezelve zig in dat gewest, volgens de Sterrekundige rekening van den kundigen Willem Barendsz., kon vertoonen; 't we Barendsz. die waarneeming in twyfel deed trekken; welker echt, heid nogtans eerlang bevestigd werd, toen, na verloop van drie dagen, by een helderen hemel, de geheele zon, ontegenpreek. lyk, voor hun gezigt, boven den gezigteinder ftond. Eagerness. (zegt onze Schryver, dit verhaftet hebbende,) flondt verwundet; hy rekende andermaal, en vond op nieuws, dat de zon ongelyk had, met thans reeds te voorfchyn te komen, dewyl zy, naar den gewoonen loop der natur, in dat gewest, waatin zy zich toen bevonden, eerst veertien dagen daarna voor. de eerftemaal wederom moest zichtbaar worden. Ну overtuigde zyne reisgenooten van de egtheid van zyne uitrekening, en het geheele gezelfchap ftond, even als hy, verwonderd. Hunne oogen getuigden, dat de zon in de daad voor hen ftond, en de fterrekundige rekening toonde ben de onmogelykheid der gu i C°) Zie Alg. Vad, Letieroef. V. М. $42; 2 € i 6 E o> иН, CAMPE | Г Wien zouden zy nu gelooven? Hun verstand of hunne oogen? ..» Bygeloovige терісфеп zouden dit raadfelachtig verfchynfel veel spocdiger opgelost hebben. Dit is een Wonder, zouden zy geroepen hebben. God heeft, om ons te begunftigen, den loop ‘der natuur veranderd, en 2упе zon geboden; om haaren gang te verbaasten, op dat zy voor ons zichtbaar konde worden, “dan zulks natuurlykerwys moest gefchieden. Hier ziet gy nu, gy ongeloovigen. die allés, wat in onze dagen aan den hemel en op de aarde gef Google chiedt, uit naturally ke oorzaaken wilt verklaaren, dat God ook nog hedendaags ten beste der geloovigen wonderen verricht, en dat het godloos is, uit uwe wysbegeerte, fterckun- de en natuurkunde te willen verklaaren ° geen de hand van God zelve onmiddelyk heeft gedaan! — , Stelt nu cens, dat gy, myne goede jonge Vríenden! zelven daarby waart tegenwoordig geweest; dat gy de zon met uwe ci- gene oogen gezien, en de egtheid van de uitrckening van den eerlyken Barendsz. met uw eigen verftand erkend had; wat zoudt — gy ‘er wel van gezegd hebben? My dunkt, ik kan het in uwe oogen leezen, dat gy daarby in groote verlegenheid zoudt ge- raakt zyn. Ik zal u oprechtelyk zeggen, wat ik daarby zoa gedacht hebben. | ' » Ik weet niet, zou ik by тту zelven gezegd hebben, of » myn verftand of myne zinnen my misleiden: maar dit weet » ik met zekerheid, dat ik geen grond heb om te gelooven, » dat de groote сп wyze Schepper de orde Van zyne wacreld „ om mynent wil zal veranderen. eezen zal ik by gelegenheid hierover raadplecgen , en , tot dien » tyd toe, de geheele zaak onbetlist laaten” Het is waarfchy: helyk dat Barendsz. ook zo dacht, want ik vind in zyn dagboek niet, dat by de zaak voor een wonder heeft gehouden. Hy te- | | ken- sREISEESCHRYVINGEN VOOR DR eocn, " 35 kende дег хе echter met álle zorgvuldigheid op, om eerl-ng, zo эс den hemel behaagde om hem weder naar Holland te rug te brengen, het oordeel der Stetfekundigen daat over te hooren: . En dit was ook zeer verfiandig ; want zonder deeze zyne от2ір > tigheid zou de geheele gaak mogelyk wel onbekerid , en dus ook zonder: onderzoek gebléven'zyn; en wanneer de een of de ander van ons eens zulk een gevál mogt beleeven, zouden wy ber Zélve nog niet weeten te verklaarën. ` 0 T e - ww Maar kan men het dan am verklaaren?'? Zekerlyk, lieve Leezers! еп, zo gy wilt, kunt gy — het fpreekt van zelve,’ fh ^t klein — het zelfde wonder in uwe kamer naarbootzen. » 9 fclnelyk!” Niet zo dtiftig , kinderen! anders mogt uwe roefheemine ongelukkig afloopen. Neemt dan eens cen thee- opje. of legt "er een klein бок gelds in. Gaat ter vervolgens 20 verre af (аап, dat gy zo omtrent tot in het midden van het theekopje ,: maar ‘niet tot op den bodem van het zelve, waar het Ruk -geld Het, zien kunt? · 15 °t niet zo, dat gy nu van het geld niets ziet. Maar geduld'. Laat een ander nu het theekopje vol water gieten, maar blyft gy op uwe plaats ftaan : en —— ô won- der! eensklaps ziet gy tot op den bodem van het theekopje, en ziet tevens het geld, 't welk-gy te veoren niet kost zien. Hog toeh mag dit toegaan f- | , , » Die.geenen onder.u, welke reeds van de natuurkunde jets geleerd hebben, weeten hier van de reden; (*) den .overi- gen kan ik hier alleenlyk als by voorraad zeggen, dat dit won. desbaar vorfchynlyk oneftaat wit her breeken der lichtstraaten, waarvan Zy in 't vervolg meer zullen. hooren, wannecr men hen ok met de thans genoemde aangenaume weetenfchap zal trachten bekend te maaken: Ze dikwerf, naamelyk, als de licht» firaalen uit еспе dunne flof.in eene digterc. overgaan, als, Бу voosbeeld, uit de lucht й Ч "water, dan worden zy gebrooken j dat is, zy: nee mer een ‘anderen loop, of gaan.cenc anderen gangs Maar gelchiedt dit, dan vertdonen zich de- van het verlichte in eme andere plaats, dan die, twaar-.zp indedaad zyn. Hier, by voorbeeld, ziet men het {tuk geld in hee midden van het theekopje, fchoow bet eigenlyk op. dem bodem van hot zelve Jet... Nu, behoeft (echte te wceten, datde: lucht, welke. onze aarde onmiddelyk.aimringt, veel digter: is, dan de hooger ‘hemel lacht; dan. begrypt men ligtelyk, dat de zonncftraas len, wanneer zy uit de fyner bovenlucht in de digter. bencdenluch Van Åплер, dampknng orergaan. insgelyks gebrooked worden, on dat wg. by gevolg de zon, 20 wel by haaren op-ais ondergang; altyd iets heoger аап den „hemel mocten zie, dan zy telkens In de daad :бапаг. … Zo dikwerf ag wy dus:de zon dee morgens en ar бас et dn | б... ‘Zien bl. А Gei Men zie de naturkundige verklaaring van dit verfchyuzel, in A. Smith Gezigtkunde, V. De pl. 6] - C 3 598 ТІ H. CAMPE, REISBESCHR. VOOR DB JEUGD. zien opgaan, is zy dit zelve niet, maar flechts haar beeld g het welk wy in den ing zien; even gelyk wy thans hee ftuk geld in ’t water zien op een plaats, alwaar het in de daad ook niet is. . Het zelfde gefchiedt ook des avonds by den onder- gang der zon: want ook dan is zy in de daad reeds onder den gezichteinder weggezonken, wanneer wy haar beeld nog klaag en duidelyk aan den hemel zien fchitteren. . ,. ' » Begrypt gy nu, van waar het kwam, dat men op. Nam Zeme bla de zon veertien dagen vroeger weder zag, dan zulks volgens de flerrekundige berekening van Barendsz. had moeten gefchie. den? De flerrekundige man had recht, want hy rekende de werkelyke fhandplaats. der zon uit; maar de oogen van zyne ше. defchepelingen baden ook recht, want zy zagen het beed van de zon, het welk van de wezeniyke zon niet kan onderfcheiden worden. En waar bett nu het. Wonderbeare in dit verfchynzel? Op dezelfde wyze verdwynen de zotheden van de verdichte fielen der feenen en spooken, 20 dra. men dezelven met het oog van eene opgeklaarde reden beíchouwt. 2 | Groudbeginzelen der Zedekunde in aangenaame Verhaslen van С. б. SALTZMANN. Uit het Hoogduitsch vertaald. ^ Туси * Deel, Te Amfterdam, by dé Wed, J. Dóll. 1786. In octavo, D 5 3. Made, ` ` 2M б, Verhaalen, in dit tweede Deel byeengebragt, zyn van een - gelykortigen aart, als die. van het eerte Deel, (*) en se kunnen dus, nevens de voorigen, ten nutte der Jeugd gebruike worden. De Heer sSALTSMANN. gemeenlyk, door leerzaa- me der im ve bet betragten der Deugd en het xermyden dee woor- beeld van dankbaare Onderliefde tor een aal kan ver(trekken. ° ÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜ De Officier förnig zulks. (ое. вап eene jeugdige befchroomd: beid; en vroeg; waar by voor bevresd was?,, Dat gy m e DIE aanneemt,” was zyn amtwoord; en terwyt hy dit zeide, golde hem eene. traan langs de wangen. Neen, et, geide de Officier; gy zyt my veeleer by uitftek welkom ed . ung (°) е Alg, Vader’, Letteroef, VII. D. bl. $16, С. G. SALTZMAN, GRONDBEGINSELEN DER ZEDEKUNDE. ag kunt gy daarvoor vreezen!,, Om dat het handgeld, ’t welk ik e genoodzaakt ben te vraagen, u waaríchynlyk te hoog voorko- ze men zal.” Hoe veel eischt gy dan, vroeg de Officier. „Geene „ laage hebzucht,” antwoordde de Jongeling.,, maar eene s, drukkende behoefte noodzaakt my om honderd gnldens te » vraagen; en ik ben de ongelukkigfte mensch in de waereld, » indien gy weigert my zo véel te geeven.^ Honderd guldens, antwoordde de Officier, zyn Zekerlyk veel С. G. SALTZMAN, GRONDBEGINSELEN DER ZEDEKUNDE. ag kunt gy daarvoor vreezen!,, Om dat het handgeld, ’t welk ik e genoodzaakt ben te vraagen, u waaríchynlyk te hoog voorko- ze men zal.” Hoe veel eischt gy dan, vroeg de Officier. „Geene „ laage hebzucht,” antwoordde de Jongeling.,, maar eene s, drukkende behoefte noodzaakt my om honderd gnldens te » vraagen; en ik ben de ongelukkigfte mensch in de waereld, » indien gy weigert my zo véel te geeven Maar ik heb beha. gen in и; ik gelöt dat Ai u van uwen pligt zult kwyten, en ik ' gal u nicts aftrekken. Hier honderd guldens. Morgen ver. trekken wy. Еп zo betaalde hy hem de honderd guldens. De Jongeling was verrukt van blydfchap. Hy verzocht hier op den Officier, dat hy hem wilde vergunnen, naar huis te em alvoorens nog zekeren heiligen pligt te vervullen, en beloofde binnen den tyd van één uur weêrom üen komen. Deze ver. trouwde op zyn eerlyk gezicht, en Пет hem gaan. Maar, dewyl by gelöt in zyn geheel gedrag Sets buitengewoons en geheims èntdekt te hebben, fpoorde zyne nieuwsgierigheid hem aan, om bem van verre te volgen. En nu zag hy hem regelregt.naar de fiads gevangenis loopen, alwaar hy op de deur klopte en binnen gelaaten wierd. De Officer verdubbelde zyne fchreden, en hoorde, aan de deur van de gevangenis komende, den jongeling met den cipier spreken. Hier, boorde hy hem zeggen, is het geld, waarom „myn Vader in de gevangenis zit! Ik zal het by u ne&leggen; „en breng my nu fchielyk by hem, om hem van zyne boeijens te bevryden.” De cipier deed ber geen hy begeerde. De Officier bleef nog egpen tyd lang öа, om hem tyd té gunnen, voor zynen Vader alleen te verfchynen; maar hy volgde hem sproedig. — Welk een gezicht! Hy ziet den jongeling in de armen van zynen vader, eenen eerwaardigen grysaard, die hem vast aan zyn hart drukt, eenen eerwaardigen grysaard, zonder een woord te spreeken. Dus verliepen eenige minuuten, eer dar de Officier van lien bemerkt wierd. „Aangedaan hy dit tafereel, ging dees nader by hen, en zeideереп den Ouden: wees gerust; ik zal u van zulk eenen braaven zoon niet berooven: Laat my deel neemen Öп de verdienfte van гупе handelwyze. Ну is very; en het geld berouwt my niet, waarvan hy zulk een edelmoedig gebruik gemaakt heeft. Vader en Zoon vielen neër voor zyne voéten. De Zoon weigerde, in den beginne, de hem aangebodene ‘vryheid aan te neemen. Hy verzacht ôеп Officier. hem mede te neemen, en zeide dat zyn Vader hem nu niet meer noodig had, en dat hy zulk een gul- hartig Heer niet gaarne te leur ftelde, Maar de edelmoedige OiBcier drong "er op aan, dat hy zou blyven; leidde hen beiden uit de gevangenis, en nam by zyn vertrek de blyde bewustheid mede. van twee ongelukkigen, die beiden het 20 weinig ver- enden, gelukkig. gemaakt te hebben. een р ge С 4 Eent, —,�. Möhren bydern voor Genie en Menschengevoel. Eerfle: Stukje: Te Utrecht, bij G. T. van Paddenburg en Zoon, 1786. In . octavo 143 Mads, it het doorbladeren van dit Stukje hebben wy afgenomen, 7 dat men voorncemens is, onder deen Tytel, een Werkje te vervraardigen, waarin men etlyke Gefchriften by een zal verzamelen, dic decze en geene onderwerpen, op еспе geestryke. wyze, vernuftig behandelen. Het meerendeel, althans van t geen ons ín dit Stukje voorkomt, is van dien aart; het levert, naar "t ons toefchynt, en oorfpronglyke en vertaalde’ Stukjes, dic йа Proza of іп Кут еп op Maat gefteld zyn, en welken een Mengelwerk in handen gecven, dat eene verfcheidenheid behelst, waarin Leezers vat verfchillenden fmaak, de een in 't есп, en de ander in 't ander, hun genoegen zullen vinden. — Zie hier, tot eene proeve, de volgende bedenkingen over de Vriendfchaf. Van de Vriendfchap zegt de een, dat ze overal is; en cenander dat ze nergends is; en "t komt er maar" ор aan, wie van beiden "t ergst geloogen heeft. Als gij Pieter Paulus hoort prijzen; dan zultge ondervinden, dat Paulus Pieter weêr prijzen zal, en dat heeten ze dan vrien-den. En dikwils is tusfchen hen verders niets te doen, als dat de een den anderen den rug krabbelt, om dat hij hem weêr zou krabbelen; en zo houden ze elkander bij beurten. voor den gek. Want ’t is hier, gelijk in veele andere gevallen: Een ieder is zijn eigen vriend, en niet die des anderen. Dit ben ik gewoon Flierhouts-vriendíchappen те, noemen. Als ge eenen jongen Flierhouts-vriendíchappen, noemen. Als ge eenen jongen Flierhouts-vriendíchappen, noemen. Het gaat hier zeker zelden heilen zuver in ‘t Werk, сп vaak loopt er „meets onder; maar tog moet de есгферереререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререререр Ten der den, laat uw vriend u niet wegen deutwegen. Maar, als er nood is, en hij helpen kam. dan moet ge ook geen doek voor den mond houden; maar gaa heen, en vraag Dis uit de borst. Ü Heeft uw vriend iets in zich, dat niet deugd, zoo m ge n ” hom VOOR GENIE EN MENSÉHENGEVOEL. Ar ft hem niet verbergen, en t kwaad goed heeten; maar voor den den man moet ge "t verbergen en ontíchuldigen. E „ Maak iemand niet fchielyk tot uwen vriend; maar is hy ^t eens, Zoo moet hij 't u, met al-Zijn-feilen, tegen den derden man zijn. EM |'r „ Zoo wat zinnelijkheid en partijdigheid voor -eenen vriend fchijnt mé tot de vriendíchap in deze waereld te behooren: Want wilde ge alleen de waarlijk eer- en beminnenswaardige eigenfchappen in hem vereeren en beminnenswanden, waarvoor waaft'ge dan zijn vriend? Dat moet elk wild vreemd onpartijdig mensch wel ‘doen. Neen, ge moet uw vriend met al, wat aan hem,is, in uwen arm, en in ‘uwe befcherming nemen; het granum jaifs verístat zich van.zelfs; en dät, uit iets edels, niets onedels worden moet. E б, ZEE Daar is сеп tighamelijke vrieridfchap;- volgends deze worden ook twee Paarden, die een tydlang by een ftaan, vrienden, en kunnen de een den ander niet misfen. Ook zijn er behalven deze nog menigerlij foorten en aanleidingen. Maar eigentlijke- vriend-спар kan niet zonder verténiging beftaan; en, waar die is, daar vormt Ze Zich gaarne en van zelfs. Zoo zijn lieden, die te zamen chipbreuk lijden, en die aan woeste eilanden geworpen worden, vrienden. Namentlijk het zeltde gevoel van nood in allen, dezelfde hoop en wensch naar hulp vereenigde zé: en dat blijft “dikwils zoo hun ganfche leven door. — Eeneriij gevoel, eenerlij wefisch,! eenerlij hoop vereenigt, en hoe inniger dit gevoel, deze wenscht en deze hoop zijn Des te inniger en edeler is ok de vriendfchap, die Ter uit voordkomt. N. ELO Maar, denkt gij, op die wijze moesten wel alle de nrenfchen ор aarde de innigfte vrienden zijn! Je, waarlijk! en het is mijn schuld niet, dat Ze 't niet zijn. РО. dÉ : „Postscript. Daar zijn eenige vriendfchappen, diein: den Hemel befloten Zijn en op aarde voltrokken worden”. > · 7 2.. | оки. et '.. ИН - ——————————— SE жалаа аа — —— AN. KL AT SONT POSSE Avondtydkortingen van het Kasteel, of Zedelyke Verhaalen ten’ diem, Ле van de Jeugd. Door Mevrouwe De GENLis. Uit bet Fransch . Vertaald. Il Deelen. In ze Gravenhage by J. van Cleef, 1786. Behalven de Varteten 848 bladz. In gr. Byo Onser. dezen туге! heeft Mevrouwe de Genlis een lcerzaam Bock voor de Jeugd uitgegeeven, dat de Marquis de Clemire öster, en dat, by die gelegenheit, zyne Vrouw en Schoonmoor, met zyne drie Kinderen, benvens verdere Huisgenooten, Parys verlieten s ош cen meer afgezonderd leeren te leiden op een Kasteel, in m | SE > een 43. 7 77 P8 GENLE 7 een afgelegen oord, daar een hunner Landgaederen was. Gee duurende de winterfche avonden, beftond de uitfpanning op het Kasteel, in "verhaalen van voorvallen aan, de Jeugd, die der- zelver opmerkzaamheid konden trekken, *t welk aanleiding tor deezen tytel gegeeven heeft. De daarin medegedeelde Verhaa- jen zyn inzonderheid gefchikt voor Kinderen van tien a twaalf jaaren, van welken men onderftellen mag, dat zy voor een redeneerend onderwys vatbaar zyn. Mevrouwe de Сель heeft deezen Trap van vatbaarheid zeer wel waargenomen über de door haar voorgeftelde verhaalen dienen alles, om de zeden der Jeugd behorlyk te vormen, en aan dezelve nuttige kundighe. den in te boezemen. Dit een en ander wordt ‚nog geftadig meer bevorderd, door onderlinge gefprekken, waartoe de verhaalen, of andere bykomende omftandigheden, veelvuldig de gelegenheid verleenen, en: waarvan hier op. een,zeer gepaste wyze een leerzaam gebruik gemaakt wordt: welke Schikking en utvoering dit Gefchrift ten hoogfte nuttig doet zyn; zelfs in zo verre, dat het, meerendeels, aok in een verder gevorderden leeftyd, van veelen met vermaak en nut geleezen kunne wor. 