Het mikroskoop, deszelfs gebruik, geschiedenis en tegenwoordige toestand
Dat deze laatste opmerking onraiddelijk leiden mocst tot de uitvinding der brillen schijnl duidelijk, alhoewel bet betwijfeld kan worden, of Bacon wel glazcn vervaardigd (1) Er 18 over de kennis, die Bacon aaiigaande de verscliijnselcn door Lolle glazcn bad, veel gescbreven. Tervvijl sommigen in hem den uitvin- der zelfs van optische vverktuigen meenen to zien, zijn anderen van oor- deel, dat hetgeen hij aaiigaande het vergroolend verraogen van bolle gla- zen vermeldt, niet eens op eigen ondervinding benist, maar alleen aan de werken van Alhazen cn Vitellio onlleend zoude zijn. Werkelijk zijn er in de aangehaalde plaatsen eenige duistere punten, die dit vermue- den schijnbaar weltigen. Zoo spreekt ook Bacon van het leggen van het vergrootglas op de letters, en de canon, vvaarop hij zich beroept, verklaart het verschijnsel eigenlijk niet, daar hij aldaar alleen spreekt van voorwerpen, die zich binnen in eene digtere middenstof, nanielijk wa- ter, bevinden. Het korat mij echter voor, dat het door Bacon gezegde eene te levendige voorstelling van het verschijnsel bevat, om aan te ne- men, dat hij enkel anderen zoude liebbcn nageschreven , ofschoon by dan ook in de verklaring moge gedwaald hebben. Bovendien moeten wij niet uit het oog verliezen , dat zeer kort ua of reeds voor den dood van Ba- con de brillen werkelijk bekend zijn geworden , en dat het moeijelijk is aan te nemcn , dat men op eens, bijna zonder voorbereiding , tot het daar- stellen van brillcnglazen zoude gekoraen zijn , tcrwijl bel daarentegen veel meer overeenkoinstig den gewonen gang der menschelijke ontdekkingen is te vcrondcrstellen , dat men, na de verschijnselen van hollo doorschij- nendc ligeharaen te heUlien opgemerkt, allengs glazen is begonnen tc slij- pen van al verder cn verder brandpunt, tot dat men eindelijk glazcn ver- kregen bad, welke tot het oogmerk , waartoe de brillcnglazen bestemd zijn, gcschikt waren. 1(5 UITVINDING DER BRILLEN. heeft met een v6r brandpunl, zoo als die der eigeulijke bi-illen , maar dat hij veelecr bcdoelde bet in de hand houden of op bet sebrift leggen van een sterker vergroolglas, be- paaldolijk met bet oogmerk, om daardoor letters duidelijk te kunnen lezen. 567. Hoe dit zij , zeker is bet, dal korl ua den dood van Bacon, zoo niet reeds v66r denzelven, de brillen in Eu- ropa (1) in gebruik zijn gekomen (2). (1) Het is bekend, dat verscheidene uitvindingen , zoo als van het bus- kruid , van de compasnaald , enzv. reeds vroeger bij de Chinezen gedaan zijn. Hen zoude scliier vennoeden, dat hetzelfde ook van de brillen geldt; al- tbans bet schijnt wel , dat deze door de Chinezen onafhankelijk van de Europeanen zijn uitgevonden. Ilunne brillen verschillen nauielijk zeer van de bij ons gebruikelijke, en bestaan uit twee groote, gedeeltelijk con- vex gedeeltelijk concaaf geslepen ronde schijven van een jnineraal , dat zij Scha-clii, d. i. theesteen, noemen, uithoofde der gelijklieid van kleur met een sterk tlieeaftreksel. Deze doorsebijnende schijven bevestigen zij , door middel van zijden snoeren aebter de ooren voor de oogen. (Carl. Bursy, Das Jiunstliclie Liclit und die Brillen., Mittau und Leipzig 1846 s. 29). Indien men sominigen gelooven wil, dan zoude echter veel vroeger dan ergens elders het gebruik der brillen zijn bekend geweest bij de Zuid- Amerikaansche volkeren, wier beschaying van overonde tijden ibans nog tot ons spreekt uit de voortbrengselen huiiner bouw- en beeldbouwkunst. Op de en 3^® plaat van het werk van A. Voit, Denkmdler der Kunst sum Uebersiclit Hires Entwichelungsgangcs , etc. Stuttgart 1845 Uft. I, vindt men verscheidene afbeeldingen van zulke overbbjfselen uit Mexico, Peru enz, en daaronder eene, vvclke een boofd voorzieu van eenen bril zoude moeten voorstellen. (Z. Literaturblatt ran Dr. AVolfgang Men- zel 1845. No. 104 s. 116). Het zal eebter ter naauwernood behoeven gezegd te worden, dat, om eenig verfrouwen te verdienen, deze duiding nog meerdere vvaarborgen voor bare juistbeid zoude beboeven , dan de cn- kele overeenkomst in verm on plaats. (2) Er zijn omtrent de uitvinding der brillen ook fabclacbtige verbalen in omloop. Zoo zoude de beilige II i e r o n y in iTs , die in de 4^' eeuw leefde, deze reeds gekend licbben, en nog in 1660 zag men in Vcnclie op de winkeldeur van eenen brillenkoopman bet opsebrift: San Girolamo invontore deyl’occhiali. AVelligt is deze dwaling haar onlstaan aan niets UITVINDING DER BKILLEN. 17 Menage (1) decit het volgende mode uit een grieksch gedicht, waarvan hct bandschrift bevvaard werd in de ko- niuklijke franscbe bibliolbeek , en welks scbrijver omstreeks bet jaar 11 30 leefde. Deze, spottende met de geneesbeerea van zijnen tijd, zegt: »dat zij de uitwerpselen buuner zieken met een glas bekijken.” Indien deze woorden aanduideu, dat de toenmalige geneesbeerea de uitwerpselen bunner lijders werkelijk door middel van een bol glas ouderzocbten ^ dan zoude inderdaad de aanwending van bet vergrootglas als middel tot diagnosliek van vrij wat oudere dagteekening zijn, dan men veelal gelooft; doch daar er volstrekt geene mel- ding wordt gemaakt van de gedaante, welke dit glas bad, nocb van bet doel van deszelfs gebruik, zoo is ons veroor- loofd bet als meer aannemelijk te beschouvven, dat de ge- neesbeeren mol de aanwending daarvan meer ten oogmerk bad- den bunnen neiis te bewareu, dan buune oogen te vcrsterken. Meerdcre zekerbeid omtrent den tijd der uitvinding van de brillen zijn wij verscbuldigd aan de door Redi (2) in bet werk gcstelde nasporingeu. Deze stclt baar namelijk antlers verschultligd dan aan de anachronismen , die door schilders wcrdnn begaan, waaronder er geweest zijn, zoo als Domenico ‘del Gliir lan- ds jo (geb. in 1451, gest. in 1595), die St. Hieron.ynius werkelijk met eenen bill op den neus hebben afgemaald. Aan dezellde tijdrekenkundigo zondo raaakte zicli ook Ludovico Candi da Cigoli (geb. in 1559, gest. in 1613) schuldig, op zijne schilderij van den ouden Simeon met bet Chrisluskind in de kerk San Francesco di Prato. (C. Bursy, 1. c. p. 26). (1) Origini della Lingua Italiana, Genevae 1685, aangehaald door Molyneux, Dioptrica nova, p. 251. (2) In twee brieven gesclireven aan Carlo Dati en aan Paolo Fal- con leri, te vindei. in het 4<l': deel zijner werkon, in iiittreksel modege- deeld door Spon liocherchos curieuses d’antiquitd, Lyon p. 163, en in Philos, transact. 1683 p. 392. De in den tekst aangeliaaldc plaatscn zijn ook te vinden in Girolamo lira hose hi Storia delta Letteraiuru, Italiana. .Ilodenac 1793, p. 196 et seq, HI. q 18 L’lTVINDlNG DiiK HlilU-EN. liissclien 1280 en 1511, zich grondende op de volgende getuigenisson. In ecnc kronijk in hondschrift beruslcnde bij de predikbroeders van St. Calharina le Pisa, en opvolgend door verschillende gelijklijdig levende schrijvers geschreven, leest men dat: » f rater Alexander de Spina, vir mo- destus el bonus quaecunque vidit aut audivit facta ^ scivil et facere. Ocularia ab aliquo primo facta , et commu- nicare nolente , ipse fecit et communicamt corde hilari et nolente!' Deze Alexander de Spina im was geboren te Pisa en stierf aldaar in 1515; liij verstond de kunst om brillen te maken hetzij op bet laatst der derliende of in bet begin der volgende eeuw, en ofschoon hem de eer der eerste' uitvinding niet toekomt, zoo heeft bij echter de groote verdiensle gebad van baar openbaar te bebben ge- maakt. ^ Dat werkelijk die uitvinding reeds gesebied is in de laatste jaren der derliende eeuw, volgt uit eene inerkwaardige plaats voorkomende in eon bandsebrift gesebreven in 1299, en geli- teld: Trattato del governo da Sandro di Piposzo di San- dro Fiorentino ^ waarin de schrijver zegt: » dat bij zoozeer onder den ouderdom gebukt gaat, dat bij nocb lezen nocli scbrijven kan zonder die glazen, welke men brillen noeint, en welke onlang*s zijn uitgevonden tot groot gerief van oude lieden, wauneer bun gezigt zwak wordt” (1). Hierniede in overeenstemming is betgeen Giordano da Uivalta,— die in bet jaar 1511 in bet kloosler van Si. Calbariua te Pisa stierf, en dus cen kloosterbrocder van Alexander de (1) » Mi trovo cosie gravoso di anni, die non chc non arei vallcnsa di Icggicrc o scrivarc senza vetri apellati okiali irnovaii noveUamente per comoditae delli povori veki , quinido afficbolano del vederc,” UITVINDING 1)E1\ BRIM.EX. li) Spina was, — in cene preok te Florence gehouden den 2o“'° February 1305, aan zijne toehoorders verhaalde, t. w. .) dat bet nog geen twintig jaar gelcden w'as , sedert de kunst, om brillen te vervaardigen vverd uilgevonden, eenc kunst, welke eene der nuttigste ter wereld is,” or bijvoe- gende » dat hij den uitvinder zelf gezien en gekend heeft” (1). Dat werkelijk in de eerste jaren der veertiende eeuw de bril- len reeds tanielijk bekend waren(i>), volgt daaruit dat Ber- nard Gordon, een beroemd geneesbeer te Montpellier, in hetzelfde zoo even genoemde jaar, namelijk 1305, in zijn Liliuin Medicinae bet voorsebrift eener oogzalf vergezcld deed gaan van de aanbeveling: net est tantae virtutis^ quod decrepituni faceret legere Literas minutas absque Oculuribus." lutusschen bleef de uaam van den waren uitvinder een geheitu, tot dat Leopoldo del Migliorc, een Floren- tijnsch oudheidkundige, ’ in de kerk van St. Maria Maggiore te Florence een oud grafsebrift ontdekle, luidende: » Qui diace Salvino d'Armato degli Armati di Fir. Inventor degli Occhiali. Dio gli perdoni la peccata. Anno D. MCCCXVII (3). Dit grafschril't , in verband gebragt met de boven vermelde door R e d i aangevoerde getuigenissen , (1) » Non e ancora vent' anni, eke si trovo I' arte di fare gli occhi- ali ^ chc fanno veder bene, che e una delle migliori arti e delle inii no- cessaric, eke il mondo abbia.” En verders: » E dissc H lettore ; io vidi colui , che prima la trovb e fece , e favellaigli." (2) Al. V. H umboldt, Kosmos II. p. 508, zegt: » dat in Ilaarlem reeds in het begin der reertiende eeuvy de brillen bekend waren,” zonder echter de bron te vermelden , waarnit hij dit voor de geschiedenis der optische werktuigen in ons vadcrland voorzeker niet oiibelangrijk feit- ge- put heeft. (3) Zie Tiraboschi, 1. c. p. 198, jlliisschenbroek, fntrod. ad- philos, nat. II. p. 78G en Volkmann, Nackrickten uvs Italien I. p. 5^2. 90 UITVINDINC DEft BniU.EN. maakt het hoogst waarscliijolijk dat Armati de man gc- weest is, dien Giordano da Rivalta als den ecrsten ver- vaardiger van brillen zegt gekend te hebben , en van wien Alexander de Spina de kunst heeft afgezien. 568. Nemen vvij nu alles te zamen, wat tot hierloe ge- zegd is, dan blijkt, dat reeds in zeer oude tijden bet ver- grootend vennogen van bolle doorscbijnende ligchamen, als- mede de kunst om glas en zelfs bergkristal te slijpen, zijn bekend geweest. Later vinden vvij dat deze kunst bewaard is gebleven, en vvel inzonderheid bij de raonniken, schier de eenigen, die in den toenmaligen tijd de bezitters van vvetenschap en kunst waren. Meer dan vvaarschijnlijk is het toch, dat, bebalve Roger Bacon, ook anderen hunner met de handelwijzen der ouden bij het glasslijpen bekend waren, gelijk reeds blijkt uit het aangebaalde voorbeeld van Alex- ander de Spina, die blijkbaar de kunst van glasslijpen verstond , daar bij zonder onderrigt de door eenen anderen vervaardigde brillen wist na (e maken. De uitvinding der brillen heeft derhalve alleen daarin bestaan, dat men be- gonnen is Icnzen te slijpen met eenen verderen brand- puntsafstand dan vroeger geschied was, en het waarschijn- lijkst is, dat zulks tusschen de jaren 1985 en 1990 heeft plaats gegrepen. In de laalstc helft der volgende eeuw waren de brillen reeds zoo algemeen verbreid, dat Guido de Chauliac (1) in 1565, na in zijne Chirurgia magna eenige oogwaters voorgeschreven te hebben , zegt : » dat wanneer deze niet helpen, men dan eenen bril moot nemen." (1) Aanj^ehaald bij Molyneux, 1. c. p. 257. UITVINDING Dim BIULLEN. 21 Ook werd het brillenslijpen allengs een handwerk, dat op alle plaatsen yaa eenig belang werd uilgeoefend. Op het laatst der 16“*° eeuw vinden wij te Middelburg twee brillcnslijpers met name vermeld (1), en ten tijde van Leeuwenhoek (2) bevonden er zich drie le Leiden. Het gelukkig gevolg dezer algemeene bekendheid met de kunst van glas tot lenzen te slijpen is de uitvinding geweest van de twee magtigsle huipmiddelen tot waarneming , die wij bezitten, namelijk den verrekijker en het mikroskoop. (1) Hans Janssen met zijnen zoon Zach arias eii Lippershey. (2) Sondbrieveyi f Delft. 1718. p. 169. UlTViKDlNG VAN HET ZAfllENGESTELD MIKUOSKOOP EN EERSTE AANWEN- PING DER ENKELVOUDIGE LENS TOT VVETENSCUAPPEI.IJK ONDEUZOEK. 569. Wij zijn thaus genaderd tot hot tijdslip, waarop de eigenlijke geschicdenis van het mikroskoop cenen aauvang ueeml, van het mikroskoop namelijk beschoiiwd als een werktuig , dat dienen moest om den sluijer op te liglen van die naluurverschijnselen, welke voor het bloote oog on- oploshare raadsels zijn. Hoewel men toch, zooals wij za- gen, sedert eeuwen het vergrooteud vermogen van holle gla- zen en spiegels kende , en er zelfs bij het uilvoeren van fijnen kunstarheid waarschijnlijk van gehruik had gemaakt, zoo schijnt het echter niet dat iemand op het‘ denkbeeld is gekomen , • om daarmede het oog te vvapenen , ten ciude dieper door te dringen in de geheimen der natnur. Dc enkelvoudige lens was sedert lang bekend, maar zij was nog geen mikroskoop; dit werd zij eerst op het oogenblik, dal zij lot het ondcrzoek van naluurvoorwerpen , die door himne klcinhoid het oog ontsnapten , werd aangewend. Wanneer dit het eerst is gcschied, is mocijelijk met eenige zckerheid te bepalen (1). (1) Philippus Bonaiinus (Observationes circa •oiventia^ quae in rebus non viventibus roporiuntur , ci/w Micrographia curiosa. Romae, 1091. p. / der Micr agraphia) hcclt eene lijst gegeven van degenen , vvcikc tot op zijnen tijd toe huniic waarncniingen , met bet mikroskoop EEUSTE GEBUUIK VAN IlET ENKEEVOUDIG MIKKOSKOOP. 25 Volgens de meening van Huijgens (1), zouden de cnkcl- voudige lenzen als inikroskopen na het uitvinden der verrc- kijkers in gebruik zijn gekoraen (2). Zeer waarschijnlijk komt het mij voor, dat men eerst na de uitvinding van het zainengesteld inikioskoop zicii raeer en meer is gaan loe- leggen op het slijpen van kleinere en kleinere lenzen, eu deze ook afzonderlijk als inikroskopen gebruikte, inzonderheid nadat de uitstekende waarnemingen van Leeuwenhoek ge- toond hadden , wat men daarmede kon uilrigten. Doch alvorens voider le spreken over de lotgevallen v^i het enkclvoudig mikroskoop , moeteri wij eenige oogenblikken slilstaan bij de uitvindingsgeschiedenis van het zamengesleld mikroskoop. 370. Twee volken betvvisten elkander tot op den huidigea dag de eer der uitvinding van dit werktuig. Het zijn de Italianen en de Hollanders, en bij beidcn heeft men die eer voor meer dan eenen vvillen inroepen. Bij de eersten zijn het Fontana en G a 1 i 1 a e u s (3,) ; bij de laalsten Terrigt, beschreven liaddeii. .\an Let lioold van dezen noenit hij George Hoefnagel, die in 1592 te Frankfort een werk uitgaf over insekten , vvaarbij vijflig koperen platen gevoegd werden. Dit werk is mij onbe- kend , doch indien er werkelijk inikroskopische waarnemingen in worden medegedeeld, dan zijn deze met enkelvoudige Icozen verrigt, daar, gelijk straks blijken zal, in dat jaar het zamengesteld mikroskoop ter naauwer- nood kan bekend zijn geweest. (1) Opuscula posthuma, Araslelodami 1728. I. Dioptrica p. 170. (2) Een uittreksel nit eenen brief van Pei res c in 1622 gesclireven, en waarin van het enkclvoudig mikroskoop wordt gewag geinaakt, zal ik straks mededcelen. (3) Er zijn er die liier ook Porta nocmcn (zie Chevalier, Dio mi- kroskope und ihr Gehrauch , iil/ers , von Kerstein 1843 p. 4). Ik geloof ecliter nict dat deze bier in de allerminste aanmerking kan koinen. Noch in de uitgave zijner Magia Naturalis in 4 boeken in 1560 uilgekomcn, 24 UITVINDING VAN HEX ZAMENGESTELl) MIKEOSKOOP. Drebbel een Alkmaarder , en twee Middelburgers namelijk Haus cn Zacharias Janssen, vader en zoon. Fontana gaf in 1G46 le Napels een bock nit, onder den titel van Novae celestium Terre strimique observatio- ves, waarin bij verhaalt, dat bij bet inikroskoop in 1G18 zoude bebben uitgevouden, cn bet geluigenis van eenen .le- suil aanvoerl, die betzelve zevcn jaren later bij hem gezien beel't. Dit getuigenis luidt aldus: Ego Hieronymus Sirsa- lis soc. 'Jesu. S. T. P. in coUegio Neapoliiano testatum volo me circiter annum 1G25 Francisci Fontanae vidisse Microscopium ab ipso mira arte compositum etc. Van den tweedcn, namelijk Galilaeus, verbaalt ziju levensbescbrijver Viviani dat de iiitvinding der verrekijkers hem tot die der mikroskopen gebragt beeft, en dal bij in '1G12, zulk een werktuig aan Casimir koning van Polen beeft gczonden (1). Omtrent Drebbel vindt men door Huijgens (2) berigt, dat velen bij dezen , die zich toen te Londen opbield , in noch ook in de latere van 1607 in 20 boeken , vvordt iets gevonden , dat hiertoe aanleiding kan geven. Ter naauwernood spreekt liij over het ver- groolend vermogen der lenzen. Porta beeft, vvel is vvaar, nog een boek geschreven: De refracHone Oiitica, lietvvelk ik niet zelf gelezen lieb, doch noch WiJde in zijne Gesclnchte der Opiik , noch Libri in zijne JHstoire des sciences mathcmatiques en Halie, die zeer uitvoerig over Porta handelt, vermelden iets, dat op de uitviuding van het inikroskoop door hem betrekking beeft. — Eene andere vraag is het echter, of Porta den verrekijker niet gekeud hebbe. Men vindt bierointrcnt eenige opmcr- kelijke zinsneden in bet 10‘^* Uoofdstuk zijner Magia naturalis (1607)^ die in lateren tijd wel eens te zeer zijn over het hoofd zijn gezien. (1) Viviani Divinatio II. p. 123. Galilei Opera I. p. XX. later is aangetoond, dat Galilaeus niet aan Casimir, raaar aan Sigismund koning van Polen zijn inikroskoop gezondcn heeft; zie Libri, Hist, des 31athcm. cn Itolic. IV. p. 222. (2) Dioptrica. j). 170. FONTANA, GAULAEUS, DREBKEE, 23 1621 mikroskopen gezien hebben, en dat bij daar algemeen Yoor derzelver cerslen uitvinder gcboiiden word (1). In ecnen brief door Pei re sc te Parijs, den 21 Decera- ker 1622, aan G. C a mb den te Londen gescbreven, komt verders bet volgcnde voor (2), » Ou nous racconte id de grandes merveilles des in- ventions de Sieur Cornelius Drubelsius, Alcmcirien- sis, qui est an service du Roy de la Grand Bretagne, resident en une maison pres de Londres. Je vous sup- plie de m'dcrire un mot de la veritd de chacime de ces inventions. Nous avons Men vu id de ses petites lu- nettes, qui font voir des drons et des mistes gros comme des mouches {microscopes)., mais je voudrais Men etre assurd de ce qu’il y a de vrai touchant ces autres in- ventions.” Uit deze woorden blijkt, dat er in 1622 te Parijs mi- kroskopen door Drebbel vervaardigd gezien zijn. Er blijkt ecbler niet uit, dat bet zamengestelde mikroskopen zijn geweest , maar veeleer dat bet kleine mikroskoopjes met (1) Ifoe zonderling de zaken soras \erdraaid worden door eene gebrek- kige cii onachtzaaie conipilalie, blijkt uit bet \oorbeeld van Giovanni San tin i, die in zijne Tcorica degli stromenti ott.ici, Padova 1828 p. 158, blijkbaar na Hu ij gens gelezen te hebben, sclirijft: Semlra doversi staliliro una si utile invenzione fra il 1628 ed il 1621 , e doversetie attribuire I’onore all’ ingleso Drebbel,” etc. Dier wordt derhalve Drebbel tot een engelscbraan gemaakt. lYog fraaijer ecbler maakt bet de verslaggever van Brewster’s Martyrs of science, in de Bihliotliique univ. de Ginevo 1846 Janvier p. 319: i> (Gallilee) affirme qu’il n’ a vu aticun des telescopes de Dutch,” schrijft bij, blijkbaar niet wetende dat Dutch geen eigennaam is, inaar Hollander bcteekent. — Brewster zelf noemt Janssen herbaaldelijk Zansz. [Treat, on the microsc. p. 2.) (2) Zie Yan Cnppellc, Eijdragen tot de geschiedenis dor W eten- schappen en letteron in Nederland. 1821. p. 92. IJlTVIiNDING VAN IIET ZAMKNGIiSTELD MlKaOSKOOP. 2G eene eiikele lens waren , van die soort , wclke men later vilra pulicaria heeft genoemd. Wat Hans en Zacharias Janssen betreft, zoo is bet geluigenis ointrent bun regt op de uitvinding bevat in bet boekje van Petrus Borellus (1): De vero telescopii inven- tove , cum brevi omnium conspiciliorum Uistoria... acces- sit etiam centuria observationum microscopicarum. Hagae cornitum, 16SS. Voor ons bepaald doel is bier vooral van gewigt de daarin vervalte brief aan den scbrijver gerigt door Willem Boreel Middelburger van geboorle, eu toenmaals gezant bij bet bof van Frankrijk (2). Oil dien brief blijkt, (1) Pierre Borel, geboortig van Carlres was gewoon lijfarts van Lo- dewijk XIV, lid van de Acadeniie der wetenschappen , en stierf in 1689. Behalve van bet bovengenoemde werkje is bij nog de scbrijver van ver- sclieidene andere boeken , zoowel van geneeskundigeu als van oudheid- kundigen inlioud. (2) 'Willem Boreel, Baron van Vroendijke, Ilcer -^n lluinbeke, Pen- sionaris van Amsterdam, is geboren te Middelbnrg in 1591. Hij was in 1619 -Advocaat der Oostindische Compagnie, en word als zoodanig in dat jaar near ’Engeland gezonden. Jfa andere gezantschappen vertrok hij in 1627 als gewoon Ambassadeur naar Parijs. (Zie verders over hem Scheltema, Staatkundig IVcderland), Tijdens zijn verblijf aldaar Icerde liij Pierre Borel kennen. Beiden beslonden elkander niet in den bloede, gelijk uit de opdragt; » Senatui Populoque Middelburgensi blijkt, doch P. Bo- rel zegt daarin dat hij, op verlangen van W. Boreel, de pen heeft opge- vat, om liet regt van Middelbnrg te verdedigen. Ilet boven bedoelde gedeelte van den brief van W. Boreel, hetwelk betrekkmg heeft op de uitvinding des mikroskoops, luidt aldus: » Middelbtirgum Selandorum Metropolis milii pairia est : juxta aedes ubi natus sum in Fore olitorio Templum novum est cujus parentibus (parietibus?) nectuntur aodiculae quaedam satis humilcs; haj'um vnam prope Portam Monetariam Occidontalcm i?ihabitabat Anno 1591 [cum natus sum) qvidam conspiciliorum confcctor nomine JJans, uxor ejus 31aria, qui Filium liabuit praetcr Filias duas, Zachariao nomine quern novi familiarissime , quia puero mihi vicino vicinus ab ineunte tenerrima -uctate colludons. Semper adjuit , egoquo puer in Officina ipsi saepmscule adfui. 11 ic Hans, id est, Johannes, cum filio suo Zachuria, ut saepe audivi, Microscopiu primi invcncrc , quae Principi Mauritio (lubernatori et summo Uuci Excrcitus Bclgicae /oederatae I HANS EN ZACIIARIAS JANSSEN. i27 Ual Bo reel den in de buurt van het huis zijns vaders Avonenden brillenslijper Hans en diens zoon Z a c h a r i a s zeer goed gekend heeft , en dikwijls in hnnnen vviukel is ge- weest. Den laatsten noemt hij zijnen speelmakker. Verders verhaalt Boreel, dat door beide genoenade Middelburgers vader en zoon, lang v66r 1610, mikroskopen gemaaktzijn, waarvan zij er een aan Prins Maurits gegeven hebben, en naderhand een ander aan den Aarlshertog Albert van Oos- lenrijk, die helzelve schouk aan Dr ebb el, bij wien Bo- reel het zelf gezien heeft. Dit verklaart dan ook, waarorn sominigen Drebbel voor den uitvinder hielden, alhoe- wel het zeer waarschijnlijk is , dat deze , eenmaal in bet bezit van bet mikroskoop van Hans en Zac h arias Janssen zijnde, hetzelve zal hebben nageinaakt, daarHiiij- gens spreekt van mikroskopen, die bij bem gezien zijn. Uit het zoo even uit den brief van Pei r esc aangehaalde, zoude men cchter kunnen besluiten dat Drebbel zich nict alleen bepaalde bij het vervaardigen van zamengestelde mi- kroskopen , maar dat bij ook lenzen tot enkelvoudige mi- kroskopen inrigtte. Doch indien hij ook al de eerste mogt oltulerunt , et honoraria aliquo donati sunt. Simile Micropitim postea oh ipsis ohlatum /uit Alherto Archiduci Austrico Bclgicae Regiae supremo Gubernatori. Cum in Anglia anno 1619 Legatus ossem, Cor- nelius Drehclius Alchmarianus Hollandus , vir multorum secretorum Naturae co?iscius, ihique Regi Jacoho in Mathematicis inserviens , et milii familiaris , ostendit illud ipstim instrumentum mihi quod Archi- dux ipsi Drehclio dono dederat, videlicet Microscopium Zachariae istius , nee erat {ut nunc talia monstrantur) curto tubo, sed fere ad sesquipedem longo cui tubus ipse erat ex aero inaurato, latitudinis duoium digitorum in diametro insidens iribus delphinis ex aero, itidem subnixis , in basis disco ex ligno Ebeno , qui discus continebat impositas quisquilius, aut niinuta quaeque, quas desuper inspectabavius Jorma umpliata ad miraculum fere ■maxima. Ast lonqe post , nompe anno 1610, inquirendo pnulatim etiam ab illis inventa sunt Middclburgi Teles- copia longa syderea," etc. 28 DITVINDINC; VAN IIET ZAMENGESTELD JHtlRROSKOOP. geweesl zijn , die dil gcdaan beeft , dan kan men dit toch nog ter naauwernood met den naam eener uitvinding bcstempelen. Wat bet door de Janssens vervaardigd en door Bo- reel bij Dr ebb el gezieu mikroskoop betreft , zoo blijkt uit de gebeele bescbrijving dat dit een zamengesteld mi- kroskoop is gevveest , weinig verscbillend van die, welke nog eenen geruimen tijd later vervaardigd werden. Straks zul- len vvij nog nader op de waarscbijnlijke optiscbe zamenslel- ling en inrigting van dit mikroskoop terugkomen, 371. Wat de beide bovengenoemde Italiauen aangaat, zoo blijkt dadelijk, uit eene vergelijking van de jaren der uitvinding, dat zij in geen geval de eerslen zijn geweest. Eene andere vraag is bet , of zij door eigen nadenken en onderzoek tot bet ver- vaardigen bunner mikroskopen gekomen zijn , dan wel of bun de Middelburgscbe uitvinding ook bekend was. Omtrent de uit- vinding der verrekijkers, die, zoo als men weet, mede aan Galilaeus is toegeschreven geworden, is dit laatste stellig bet geval geweest, gelijk door de nasporingen van den boogleeraar van Swinden (1) onwederlegbaar is aangeloond. Doch voor bet mikroskoop kunnen wij zulke bewijzen niet bijbren- gen. Inderdaad indien men ook bedenkt , dat, toen de ver- rekijker eenmaal bekend was , men niets te doen bad , dan dezen om te keeren , om eene soort van mikroskoop te bebben , dan kan bet niet verwonderen , dat Galilaeus drie jaren na de vervaardiging van zijnen kijker op dit denk* beeld gekomen is , zonder dat men noodzakelijk behoeft aan (1) Gescliiedkundig ondarsoek 7iaar de ccrsic uitvindcrs dor verreky- kers -uit do'^aanteekeningcn va?t wijlc den J/oogleeranr ran Sniiiden savitngisteld door fr. Moll 1831, p. 74 en yolg. UITVINDING VAN IIRT Z.VMENGESTEI.D MIKROSKOOP. 20 te nemen , dat hij van dc Middelburgsche iiitvindiug vooraf was ingelicht. Dat bet mikroskoop in 1612 in Italic bekend was, wordt nog bevvezen door eene plaats voorkomende in een book , hetwelk in dat jaar te Venelie gedrukt is (1), alwaar mel- ding wordt gemaakt van een optiscli werktuig, waardoor eene vloo zich zoo groot als een oliphant en een dwerg als een reus vertoonde. Doch alhoewel bet niet te ontken- nen is , dat bier voor de eerste maal in een gedrukt boek van een sterk vergrootend werktuig wordt gewag gemaakt , zoo bewijst zulks nog in geenen deele , dat Galilaeus, die bier niet eens genoemd wordt , er dc uitvinder van geweest zij. Zelfs kan men uit de aangehaaldc plaats niet eens op- maken of eene sterk vergrootcnde enkelvoudige lens, dan wel of een zamengesteld mikroskoop bedoeld is (2). Nog verscheidene jaren later waren de mikroskopen in (1) De titel van dit boek is; Ragguagli di Parnasso di Trajano Boc- calini, en de bedoelde daarin voorkomende plaats luidt: » Mirahilissimi sono quegli occhiali /abbricaii con macstria tale, che altrui famio pa- rere Ic pulci clef anti, i pigmei gig anti , etc.” Zie Tirabosohi, 1. c. VIII. p. 17G en Libri, Ilist. dps sciences mathemat. cn Italie , IV. p. 222. (2) Libri noemt hetgeen in den brief van Boreel betreffende Eans en Zac h arias Janssen gezegd is: » des tdmoignagos beaucoup trap postiricurs ," en meent dezelve biermede volledig wederlegd te liebben , maar bij vergeet , dat bet bier de mededeeling geldt van eenen ooggetuigen en wel van eenen man , die als staatsman en gcleerde op eenen boogen trap van beschaving stond , en volkomen geloofwaardig was. Maar boven- dien is dit verwijt veel toepasselijkcr op Viviani dan op Boreel, want de eerste word eerst in 1622 geboren , dus tien jaren na bet tijdstip, waarop Galilaeus zijne uityinding zoude gedaan hebben, terwijl Boreel in 1591 geboren is, en derhalve datgene kon medcdeelen , wat bij per- soonlijk had bijgewoond. Ook pleit bet niet voor de zekerheid der bron- nen , waaruit Viviani geput heeft, dat bij zich vergist in den persoon, waaraan Galilaeus zijn eerste mikroskoop zoude gezonden hebben (Z. de noot op bl. 24). 50 UITVINDING VAK HET ZAiMENGESTELD MIKROSKOOP. Italic lioogst zcldzaam, hetgcen daaruil blijkt, dat, loen in 1624 Galilaeus aan Bartholoraaeus Imperialis Ic Genua een mikroskoop ten geschenke zond, deze, in zijnen brief tot dankzegging, zich beroemde de eenige in Genua te zijn, die zulk een sebat bezal. Galilaeus zond er om- streeks denzelfden tijd ook een aan den sterrekundigen Ge- sare Marsigli eu voegde daarbij : » dat men een dergelijk werktuig alleen van hem kon vcrwachten, en van den goud- smid, die er de buis voor gemaakt bad” (1). 572. Ofschoon hel uu niet meer kan betwijfeld worden of de uitvinding van het zamengesteld mikroskoop heeft bier te lande vele jaren plaats gehad voor die van den verrekij- ker ^ en derhalve ook voor de vervaardiging van een mikros- koop door Galilaeus, zoo is het cchter hoogst moeijelijk met eenige zekerheid het juiste jaar te bepalen, waarin deze uitvinding geschied is. Uit het getuigenis van Boreel blijkt alleen, dat dit iang voor 1610 is geschied, en dat eerst de Stadhouder Mau- rits, en daarna de Aartshertog Albert, elk een mikros- koop ten geschenke ontvangen hebben. De laatste k\vam,na in 1595 tot gouverneur-generaal benoemd te zijn, eerst in 1596 te Brussel. Dr ebb el verliet in 1604 zijn vaderland, en vertrok naar het hof van koning Jacobus in Engeland , doch verliet hetzelve na eenige jaren weder en begaf zich naar Praag. Waarschijnlijk is het gedurende zijn verblijf aldaar , dat hem het mikroskoop van II a ns en Zacharias Janssen door den Aartshertog Albert gegeven werd. Dit is alles , wat wij van de geschiedenis van dit ttoeede mi- (1) Rastner, Gescliichtc der Mathematik, IV. p. 187. TIJD DIR CITVINDING. r>\ ki’oskoop wefeu. Daaruit blijkt alleen , dat het niet vddr 1596 aan den Aartshertog , en niet v66r 1604 aan Dreb- bef heeft kunnen gegeven worden. Van bet eerste, heivvelk prins Man r its ontving, kan men nog minder met eenige zekerbeid gissen. Mauri ts is reeds in 1584 zijnen vader opgevolgd , derhalve waarscbijnlijk ver- scheidene jaren v66r de uitvinding van het raikroskoop, want. Boreel noemt Zacharias, die een speelgenoot van hem gevvecst was, uitdrukkelijk als den medeuilvindcr, Boreel was in 1591 geboren. Neemt men nu aan, dat Zacha- rias slechts eenige weinige jaren ouder geweest is dan Boreel, en dal de uitvinding geschied is foen hij den leeflijd van 15 jaren bereikt had, dan schijnt het als of deze bezwaarlijk vroeger dan in 1600 gestcid kan worden. Daar nu Maurils in 1605 werkelijk in Zeeland is geweest, alwaar een vrijleger op last der Staten werd uitgeschre- ven (1) , zoo zoude men kunnen vermoeden , dat hij ook in dat jaar het mikroskoop ten geschenke ontving. Doch cr bestaan redenen om aan to ncmen, dat Zacha- rias, lijdcns de geboorte van Boreel, reeds niet zoo jong meer was, als diens gezegden oppervlakkig schijnen aan Ic duiden. Onder de overige bij Borellus aargevoerde gc- tuigenissen is er wel is waar geen , waarin van de uitvinding van het mikroskoop wordt gewag gemaakt , zelfs niet in die van den zoou en van de zuster van Zacharias — hetgeen echtcr geene verwondering kan wekkeir, omdat de getuige- nissen in eenen geregtelijken vorm werden afgevraagd , en de voorgelegdc vragen alleen bclrekking hadden op de uit- (l) Zic Aanmerkingen op het IX"*' deel Tan Wagenaar’5 Vudcrland- sche Historie, bl. 09, aanmerkingen op bl. 182. UITVINDING VAN llET ZAMENGESTEU) 51IKROSKOOP. vinding desyverrckijkers, — raaar uil dat van den cprstcri , namelijk Joannes Zac hariassen blijkt toch, dat in lo90 zijn vader reeds oud genoeg moet geweest zijn , om iets nit te vinden. Het luidt aldus : » Et primo praedictus Joannes Zacliarides affir- mavit ilia telescopia primimi esse inventa et confecta a Patre suo , cui nomcn erat Zac h arias Joann ides, idque contigisse {ut saepe inaudiverat) in hac Civitate Anno Christi 1590. Quod tamen lonyissimum Telesco- pimn illo tempore confectum non excessit qumdecim aut sedecim pollicum longitudinem. Affirmavit tunc duo talia Telescopia ohlata fuisse, unmn videlicet Illustrissimo Principi Mauritio, alter mn viro Archiduci Alberto, et tantae similis longitudinis Telescopia in usu fuisse usque in Annum 1618. Tunc eum demum {tit affirmabat hie Testis) ipse et Pater ejus , nempe praedictus Joan- nes Zac li arias Johannides invenerun t fabricam et compositionem longiorum Telescopiorinn , quibus etiam nunc utuntur node ad inspiciendas Stellas et Lunam" etc. ✓ Van Swinden (1) heeft reeds doeu opmerken , dal er in dit getuigenis eeiiige tegenstrijdigheden met den brief van B 0 r e e 1 gevonden worden , welke hem genoopt hebben , om de juislheid van het getuigde , — als of reeds in 1590 de vcrrekijkers door Zacharias Janssen zoude zijn nit- gevonden — in iwijfel te Irekken , en het als zekerder te bcschouwen , dat zoowel Jacob Melius te Alkraaar als Johannes Lippershey te Middelburg , nagenoeg te gelij- kerlijd , namelijk in 1608, de eerste verrckijkers hebben ver- vaardigd. Doch zooveel mag men er toch nit bosluilen , dat in (1) I., c. r- 68. TIJD DEll L'lTVlNDlNfi. 55 1590 liet ecu of aader optisch weikluig door dausscu was uitgevonden. Niel ouwaarsctiijnlijk komt liel luij voor, dat dit hot zauiengestelde mikroskoop is geweest, waarmedc ook de opgegeven lengte van het werktuig , vcrgeleken met die welke Boreel aan het bij Drebbel gczicii mikroskoop toc- scbrijft, geheel overeeosterat. Dat zijn zoon Johannes Zachariassen vijf en zestig jaren later dc uitviuding van het mikroskoop met die van den verrekijker verward hebbe , schijnt geene te gewaagde gissing le zijn. Jammer is het dat de pogingen van De Kan ter on Ab Utrecht D vessel buys (1), om het jaartal der geboorte van Zacharias Janssen in de doopregisters te vinden , vruchteloos geweest zijn. Doch er zijn echtcr genoegzamc be- wijzen, dat hij werkelijk in leeftijd Boreel vele jaren vooruit is geweest. Blijkens het geluigenis van zijnen zoon, die in 1G55 ecnen twee en vijftigjarigen leeftijd had bereikt, was Janssen reeds in 1C05 vader, tervvijl Boreel loen niet nicer dan Iwaalf jaren oud was. Indien hij op vijf en twinligjarigen leef- tijd getrouwd is, was hij in 1577 geboren, en in 1590 derticn jaren oud. Toen Boreel dus nog een kind was, kon Janssen reeds een bijna volwassen jongeliug zijn. Oinlrent hot sterf- , jaar van Janssen vinden wij in het genoemde werk van De Kanter en Ab Utrecht Dresselhuys opgcteekend, dat dit 164-i2 geweest is, hetgeen indien hij in 1577 gebo- ren is, eenen ouderdom van 05 jaren zoude aanduiden. Er is nog eene bijzonderhcid , die wij niet geheel met stilzwijgen mogen voorbijgaan, namclijk dat Johannes Za- chariassen als uitvinder allecn zijnen vader Zacharias noemt en van zijnen grootvadcr Hans of Johannes geene (1) De provincie Zeeland^ Jliddelbur" 1021. p. 88. in. o o UITTINDING VAN IlET ZAMENGESTUl.D MIKUOSKOOP. 3.i mcltliiig maakl. Dil kan echtcr daardoor worden vcrklaard , dat de eerste zijnea grootvader niet gekend beeft , die dus reeds vddr of kort na 1605 moet gestorven zijn, terwijl Bore el ook in dit opzigt een veel zekerder getuige is, aangezien hij verklaart den grootvader zeer wel gekend te hebben, cn dikwijls in zijnen winkel le zijn geweest. Nemen wij nu al bet gezegde te zamen, dan blijkt daaruil: r dat bet zeker is, dat bet zamengestelde mikroskoop le Middelburg verscbeidene jaren vddr 1610 is uitgevonden; 2° dat bet zeker is, dat bet eerst vervaardigde mikroskoop niet vddr 1584 aan Prins Maurits, en bet tweede niet vddr 1S96 aan den Aartsbertog Albert beeft kunnen ge- geven worden; 5“ dat er veel grond bcstaat om aan te nemen, dat de uitvinding reeds in 1590 beeft plaats gehad. 375. Bet kau voorzeker niet nalalen eenige bevreeradiug te Avekken , dat de uitvinding van een werkluig , hetwelk voor den onderzoekenden blik eene gebeel nieuwe wereld ontsloot, aanvankelijk zoo weinig de aandacht getrokken beeft, dat zijn bestaan jaren lang ter naauwernood builen de mu- ren der woonplaals van den uilvinder is bekend geweest. Wij vinden tocb nocb in de Diopfrice van K e p p 1 e r , welke in 1611 bet eerst werd uitgegeven, nocb in bet werk van Syrturus, dat over verrekijkers en bet slijpen van glazen voor deze bandelt , en in 1018 verscbcen , iets op- geleekend, dat hunnc bekendbeid met bet mikroskoop verraadt. Dit is des te vreemder, omdat bet blijkt dat Keppler reeds vrij wel bekend was met de wetlen die bet licht volgt, indicn bet door mcer dan eene bolle lens gaat. Hij lecrt namclijk on beldcrl bet door afbeeldingen op : » boe GF.RINGE AANVANKELUKE BEKENDHEID V. II. ZAMENGEST. MIKROSK. 0^ men door middel van twee bolle lenzcn de voorwcrpen groo- tcr cn duidelijkcr , doch oingekeerd ziel,” en venders, » Iioe men drie bolle lenzen moet slellen, om de voorwcrpen groo- ter en duidelijker en in hunne natuurlijke rigUng te zien”(l). Ik moet er echter bijvoegen, dat bet hem blijkbaar alleen te doen was, om aan te toonen, dat een verrckijker ook kou worden zamengesteld nit bolle lenzen , in plaats van de bolle en bolle, die men tot nog loe gebezigd had. Inderdaad schijnt het, dat er vele jaren verloopen zijn, - eer het mikroskoop eenige algemeene bekendhcid erlangde, terwijl het nog langer duurde, eer eenige waarnemingen met hetzelve gedaan publiek gemaakt werden. De eerste, die zulks deed, was de Italiaan Franciscus Stellnli, die in 1623 eenige mikroskopische waarnemingen betreircnde verschillcnde deelen der honigbij bekend maaktc (2). In Keulen zoude in 1658 het eerste mikroskoop uit Eugeland gcbragl zijn (5), Indicn wij don gcringen opgang, dien dil wcrkluig aanvau- kclijk maakte, vergelijken met den verbazeuden indruk dien alom de uitviuding van den verrekijker te weeg bragl, zoo- dat korte jaren na die uitvinding reeds verscheidene geschrif* ten over denzclven en de daardoor verrigtc ontdekkingen verschenen waren, dan wordt het waarschijnlijk, dat juist de bijna gelijktijdigc 'uitvinding dier beide werktuigen de oorzaak geweest is, dat elk naar den verrekijker greep, om (1) Keppler, Dioptricc sen demonstratio eorum, quae visui el visi- lilibus propter conspicilia non ita pridem inventa accidunt , etc. .\u- guslae Vindelicorum. 1611. p. 41, 45, probl. 96, 99. ' (2) Zie over hem: Horkel in do Berliner Nachrichten , r.ilting vnn 17 Mei 1841. (3) Leibnit'i {Olium hanov. p. 185) zcgt: P. Johanninus mihi narra* vit quemdam Judaeum medicinae doctorem primum microscopium ex An- glia Coloniam attiilisse anno 1638.” .\angpbnald door Dr. Ali Colicn in 7,ijne uitgtfvc van Iscn see’s Geschiedenis der Gencoshunde , bl, 408. 56 UITVINDING VAX HET ZAMENGESTEI-D MlKUOSKOOP. dc woiulcrcn le aanschouwen , welke dcze in dc rniinle des hemcis bcloofde le openbaren. ledcr had den blik naar bo- ven gcrigt, eu men vcrgal bet ineer nederigo wcrkluig, vvaarbij men met gebukten hoofdc naar schijnbaar nielige en doorgaans verachte dingen staarde. Eerst toen hot ge- bruik des verrekijkers eene zekere soort van verzadiging had verwekt, toen welligt velen, wier overspannen verwachtingen hen hadden doen droomen van nog veel meer met dit werk- tuig te zidlen zien , dan er bij mogelijkheid mede le zien is (1), zich min of meer le Icur gesleld zagen, en zijn gebruik zich voortaan alleen bepaalde bij hen , die het op eene waarlijk wetenschappelijke wijze wisten aan le wenden , toen keerde zich de drom van degenen, die belust waren op het zien van nieiiwe en ongehoorde zaken, tot het schier vergeten mikroskoop. Maar eerst loen Hooke, Malpighi, Leeuwen- hoek en Grew hunne onsterfelijke werken bekend maakten , leerde men inzien, dat de wctenschap met de uitvinding van het mikroskoop eene oneindig groote aanwinst gedaan had , eerst toen begreep men dat zoo ver als de verrekijker het gebied van het oog verruimde, het mikroskoop hetzelve in staat slelde om dieper door te dringen. Talrijke veranderingen eu verbeteringen werden allengs daaraan gemaakt, doch ten einde eene bchoorlijke orde bij de beschouwing hiervan in acht te nemen, zal het noodig zijn de latere geschiedenis voor elk bijzonder soort van mi- kroskoop afzonderlijk te behandclen. (1) Nog Descartes meende, dat, wanneer het maar gcluktc oni den Yerrekijker van hijperbolische lenzen te voorzien , men dan door middcl van denzelven de kleine voorwerpen op de sterren even duidelijk zoude kunnen onderscheiden , als die op dc aardc. Oeuvres de Descartes publ. par Victor Cousin V. p. 130. liF.T liNKELVOUDIG DIOPTIUSCH JttlKROSKOOH. 374. Heeds hebbeu wij gezien, dal de kenuis aan bet vergroolend veruiogen vaa bolle doorscbijDende ligehameu en zelfs van lensvormige glazcn tot eene hoogc oudheid op- kliml, docb leveus doen opmerken, dat do cigenlijke ge- schiedenis van bet enkelvoudig mikroskoop eersl aanvangl op bet lijdslip , toen men begon lenzen te vervaardigen , welke eenen genoegzaam koilen brandpuntsafstand bezalen om cone eenigzius aanmerkelijke vergrooting daar le stelien, hetgeen hoogslwaarschijnlijk eerst geschied is na en ten gevolge dec uilvindiog van bet zamengesteld mikroskoop. T)e cerste eukelvoudige mikroskopen, waarvan wij gewag viuden gemaakt, waren voor de waarnemingen zeer onge- sebikt, daar zij geen middel bezaten om den afstand tus- schen de lens en bet voorwerp te verauderen. Zij worden dan ook door Zahn (1) tot do afdeeling der microscopia ludicria gebragt in tegenoverstelling der microscopia seria (2), (1) Oculus artificialis , Uerbipoli , 1685. Fundum. HI. p. 109. Eone latere vernieerderde uilgave van dit ielfde werk , is (e Neurenberg in 1702 uitgekomcn. (2) Ten dien lijdc beelten de luikroskopen ook wel eiigyscopia van . ”“*'1/ en a-KCTTUt zien. Zie Zahn, 1. c. Fundam. H. p. 168. In omen tijd hceft Goring dezen naani weder opgcwannd, of, loo alahij »egt, uitgedachl. 58 IIET ENKELVOUUIG UiOl’lUlSCH JllKUOSKOOP, en beslondcn uit cen korl buisje, aan welks cene uiteinTle zicb ceoe lens bevond , terwijl aan bet legenovergestelde einde een vlak glas was aangebragt, waarop een of ander klein voorwerp , b, v. eene vloo , eene vlieg enzv. was vast- gekleefd (zie fig. I); van daar bun naani van microscopia , vitra pulicaria of yiira muscaria. Uit de bescbrijving van Hevelius (1) blijkl, dat deze mikroskopen eene lengte bad- den van ongeveer een duim, terwijl de lens bet segment was van eenen bol , welks middellijn twee duimen bedroeg. 