VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
An het Dieren-Ryk , in °t voorgaande Deel van dit Werk befchouwd , hegt zig door middel der Dierplanten en Plantdieren , ons ten laatfte onder °t oog gebragt, het Ryk der Planten, tot welks befchryving de Heer Houttuyn, met “dit tweede Deel, overgaat, | à y vangt het zelve aan, met eene Inleiding, of venani a + NATUURLYEE HISTORIE VOLGENS LINNÆUS. Ter fing over de Eigenfchappen der Planten in °t algemeen; welke ons met veel naauwkeurigheid voordraagt, het geen daar oms tent in aanmerking komt. ‘Hoe zeer zy van de Dieren vers Schillen, vindt men egter , gelyk hy aantoont, eene merkelyke overeenkomst tusfchen de Dieren en de Planten. De laat{ten „ zo wel als de eerften, leeven en zyn gevoelig; men ontdekt in de Planten iets, dat vergeleeken mag worden by de werkins n van °t Gezigt, °t Gehoor, den Reuk en den Smaak der ieren; ook mag men hun, zo wel als den Dieren, een (laace pen en waaken toeeigenen. Maar * geen hier omtrent boven al in aanmerking komt is het Leeven; bezittende de Planten , gelyk de Dieren , „ eene aandoenlykheid voor prikkeling „ welke maakt, dat het Werktuiglyk Geftel, t'eeniger tyd als ftl flaande , door de een of andere oirzaak weder in bewees ging gebragt kan worden”. Overeenkomftig hier mede heb» ben zy ook eene Vaatagtige Structuur, Sapvoerende Vaten , Zakjes of Vergaarplaatfen en Lugtpypjes, in welken het Lees yen der Planten , door de beweeging der Vogten en der Lugt, werkzaam is; waar door de Planten in lengte en dikte toes neemen of groeien, Na deeze algemeene ontvouwing van ’t geftel der Planten , ter Groeijinge gefchikt, verledigt zig onze Natuurkundige ter nadere verklaaringe van de Groeijing zelve; met agt te gee. ven op de deelen , waar uit de Planten beftaan: te weeten den Wortel, den Steel, Steng of Stam en de Bladen. Hier aan volgt een onderzoek over den loop der Vogten in de Planten ; a heij eene befchryving van de klauwiertjes en doornen der Planten , als mede van de wollighcid der Bladen, en ders zelver klieren , beneffens de draadjes of haartjes, die veel al de uitwerpende buizen der klieren zyn, Verder gaat onze Autheur over ‚om een uitvoerig berigt te geeven vande vrugt= maaking der Planten , met de daar toe vereischte Bevrugting 5 ten welken einde het onderfcheid der DE en Vrouwlyke Sexe ook in de Planten plaats heeft. De. Heer Houttuyn dit ten klaarfte getoond, en de Bevrugting onderfcheidenlyk bee Schreeven hebbende , keert hier.op weder tot de Groeijiûg , in de Ymen eiai DE, der Planten, en doet ons opmerken, dat zy, even als de Dieren , natuurlyker wyze eindelyk moee ten flerven; fchoon zommigen gezegd konnen worden hune nen wasdom, door Wortelfchieting , als °t ware, te vereeu« wigen, i it leidt onzen Schryver verder tot het voordraagen van andere manieren, op welken-de Planten, buiten Bevrugting » zo door de Natuur als door era > vermenigvuldig ph 7 8 E 9 ? irt NATUURLYKE HISTORIE den ; wanneer men gebruik maakt van derzelver Afzetfels „ Uitlopers en Zydícheuten ; als men zig bedient van de Af- zuiging of het Inleggen , het Enten en Oeuleeren, By deeze gelegenheid verklaart hy ons nader het geen betrekking heeft tot de Knoppen derBoomen , die alle de vereischten der Vrugte ‘maakinge, zo wel als het Zaad, en vaardiger ter ontwikke- linge dan in het zelve, kunnen bevatten. Hier aan hegt hy wyders nog eenige merkwaardige ophelderingen , raakende het verhaasten en vertraagen van den groei der Planten , het fnoeien der Boomen „en ’t verdubbelen der Bloemen; dat hem voorts aanleiding geeft , om gewag te maaken van het Honing- bakje der Bloemen, benevens derzelver Honing en Wasch. En hier op gaat de Autheur natuurlyk over, om nóg kortlyk te melden, hoe de Planten ons Leeftogt en Geneesmiddelen verleenen, wat de Scheikonst in dezelven ontdekt, en hoe zy Ons in de Zamenleeving , op allerleie wyzen,van eene onge- meene nuttigheid zyn. By deeze Inleiding, in welke alle de gemelde byzonderhe- den, die tot de kennis der Plantkunde in ’t algemeen behoo- ren, met veel juistheid lens worden , voegt de Heer Houttuyn nog eene tweede Verhandeling over de Lotgevallen der Kruidkunde; in welke hy ons een oordeelkundig verflag geeft van de verfchillende Rangíchikkingen , en tevens aan- Wyst voor hoedanig eene hy zig in dit Werk bepaalt, Men heeft, gelyk onze Autheur toont, de Kruidkunde al wroeg geoefend ; doch het liep aan, tot in de zestiende Eeuw , eer men dezelve tot eenige regelmaatigheid gebragt zag, door Conradus Gesnerus , den Vader of Voedfterheer der geheele Natuurlyke Historie , in den jaare 1565 overleeden, Van dien tyd af hebben ’er veelen hun werk van gemaakt, om de Plan, ten op eene geregelde wyze in Klasfen te verdeelen , en hier uit zyn in laatere dagen verfeheiden Rangíchikkingen voortgee komen, waar in de een zig deeze en de ander geene Methode voorftelde , welker voornaamften de Heer Houttuyn in deezen opgeeft , met nevensgaande aanmerkingen over dezelven. Wat hem betreft , hy bepaalt zig voor de volgende Natuurlyke Methode, of verdeeling in tien Klasfen, 1. „ PALMBOOMEN. Die een Bloemfteng en Vrugticheede hebben , met een hoogen ongetakten Stam , gekroond met altyd groeneud Loof. 2. Boomen, Alle andere zonder onderfcheid, doch nader verdeeld kunnende worden. 3. Heesters. Die maar een kleinen Stam hebben , of Taks- wyze uit den Wortel fpreiden , en wier Gewas oeri : ’ . de , U, e VOLGENS LINNZUS, 119 4. KRUIDEN, Die een Jaarlyks Gewas maaken van veelers ley Geftalte , °t zy met een al of niet overblywenden Stoel of Wortel. 5, BOLPLANTEN. Deeze zyn door den Bolagtigen Worte kenbaar. 6. GRASPLANTEN, Die Halmen draagen , en waar onder dus alle Soorten van Koorn begreepen zyn. 7. VARENS. Die geen Bloem hebben en °t Zaad opden Ru 8. WIEREN. Die in °t Water huisvesten , toonende zelde zaam Bloem of Zaad. | 9, MossEN. Die als uit gefchubde Blaasjes beftaan , en Huikjes hebben op de Zaadfteeltjes. Rtl Een Gewas op zig zelve , zonder Blad 0 $ Deeze Natnurlyke Methode ftelt zig de Heer Houttuyn voor te volgen, ten opzigte van de Klasfen der Planten, die in ’t hoofdzaaklyke zeer weinig verfchilt, van de Natuurlyke Schik- king van den Heer Linneus; en voorts zal hy zig, met be- trekking tot de Rangen houden, aan de Methode der Sexen , zo als de Heer Linneus dezelve opgemaakt heeft. En volgens deezen leiddraad vertrouwt de Autheur, dat het geheele Ryk der Planten niet meer dan acht of tien Stukken zal uitleveren, Naar de hier boven gemelde fchikking begint hy des ver- der ia dit Stuk met de PALMBOOMEN ; welken hy, om dat ze in Europa minder bekend zyn, wat breedvoeriger befchryft, dan hy de overige Planten meent voor te draagen. Ze worden onderfcheiden in Waaijerbladigen , Vederbladigen en Dubbele vederbladigen. Onder de eeriten behooren drie Geflachten g de Chamerops of laage Palmboom; de Borasfus of Jagerbooms en de Corypba of Sariboeboom. Ònder de tweeden heeft men de Cycas of Sagueboom 5-de Kokos of Kalappusboom3 de Phenix of de Dadelboom; de Zlais of Palmietboom; de Srez ca of Pinangboom; de Eare of wilde Dadelboom3 en de Za- mia, zynde een Amerikaansch Palmgewas. En hier by komt: ten laatfte het dubbelvederbfadige cht van de Caryota, waar toe de wilde Sagueer-of Nieboomen betrokkén worden, Onder deeze Palmboomen , welken in derzelver ver- {fcheidenheid , met aanmerkingen over veele weetenswaardige byzonderheden , alhier naauwkeurig befchreeven worden ‚munt boven alles uit de Kokosboom; waarom wy nog eenige merk- i n raakende denzelven uit dit berigt zullen mede- Hy fteekt zyn Stam en Kruin boven de meeste andere Boa- | men uit; wykt ig cieraad ‘niet Voor de gewoone Palm, cf k | se "420 NATUURLYKE HISTOKIE Dadelboomen; wordt van zommigen voor den vrugtbaarften | Boom der geheele Waereld gehouden; en deszelfs Vrugt niet alleen , maar ook deszelfs Stam, Wortelen en Bladen zyn van een veelvuldig gebruik. | Deeze Boom heeft een zeer rechten Stam, die byna overal ' even dik blyft,en aan den top dikker wordt, In zyne jongheid zet hy reeds zyne dikte van een voet en daar boven , en de behoorlyke hardheid bekomen hebbende ftygt hy op , ter hoogte van zestig , en ook wel van zeventig tot tachtig voe- ten. =— De Bloemfcheede, naar een Schuitje gelykende, bevat zo wel de Bloemen als de Vrugtbeginzels of de Manlyke en Vrouwlyke Teeldeelen ; zo dat de Kokosboom Dloem- en Vrugt- trotfen op eenen zelfden Stam en uit dezelfde Scheede voort- brenge. — leder Boom draagt vyf of zes zulke Scheeden , zommigen nog ongeopend „ anderen bloeiende , en anderen reeds in Vrugttrotfen, °t zy geheel of half ryp veranderd, — Jeder deezer Vrugttrot{en , die met haare Steelen van tusíchen de Bladíteelen voortkomen, en dus digt onder de Kroon, in de geheele rondte hangen, is met tien , twaalf of zestien Noo- ten belaaden; doch op de Oost-Indifche Eilanden, draagen niet meer dan twee of drie van deeze Trotfen te gelyk mg , zo dat de geheele Kruin op’t hoogst dertig Nooten torie 3 maar de Boomen aan de vaste kust van Indie, en in andere Landen, zyn wel met zestig, Zeventig en meer Nooten tef- ens belaaden, Men kent deeze Nooten, zo als ze hier te Lande, hard geworden zynde, komen, maar minder bekend is * dat ze , volwasfen en ryp geworden zynde , eene zagte Schaal hebben , en zo vol zyn van een zeer aangenaam Vogt, dat het zelve „ wanneer de Noot fterk gedrukt wordt , ‘er met een Straal uit- fpuite. Twee perfoonen hebben ‘er een zeer goeden teug aan. Men vindt dan aan den kant flegts eene foort van Merg , dat allengs verdikt wordt tot eene vaste Pit, die in oude Nooten beenhard wordt; wanneer het opgemelde Vogt ook uitdroogt , zo dat “er niets van overblyve dan een Suikeragtig Appa pe het welk de grondilag, of de wortel, is van de jonge bot of fcheut, die de Noot zal uitgeeven. . T t> e id ete VOLGENS LINNAUS, ret Terwyl veele andere Palmboomen eene reeks van jaaren oud moeten worden, en dan nog maar eens vrugt draagen , heeft de Kokosboom dit voordeel „ dat zy al vroeg vrugten voortbrengt, en, wel behandeld wordende , beftendig daar mede voortvaart. Op Ceylon, en daarom ftreeks aan de vaste kust van Indie , behoeft hy flegts vyf of zes jaar oud te zyn; maar op de Eilanden by Ambon draagt hy doorgaans in het twaalfde of veertiende jaar. Hy is het geheele jaar door met Bloemen en Vrugten bedekt; des hy ongemeen vrugtbaar zy ; Schoon de Noot naauwlyks minder dan een jaar'ter rypwor- dinge noodig hebbe, In Oost-Indie rekent men dien boom op °t beste in zyn dertigfte , en hy draagt vrugten tot in zyn zestigfte jaar ; doch men wil dat hy s in andere gewesten, wel honderd jaaren oud kan worden. De vrugt wordi allengs. kens kleiner „en eindelyk beginnen de Bladfteelen af te vallen „ wanneer ‘er niets dan de bloote ftronk agter blyft, Wat eindelyk de veelvuldige nuttigheid van deezen Boom betreft , dezelve is zeer uitgebreid, e= De Pit van de Noot ` verfchaft een aangenaam Voedzel, en derzelver Vogt een ver- kwikkenden Drank; waar van men zig by andere Spyzen op veelerleie. manieren bedient. Ook maakt men ’er goede Oly van , Zo tot faufen en zalven als andere gebruiken, De Schaa= len der Nooten, dienen tot Drinkvaten en andere Huisgereed. fchappen ; en derzelver draadige. Bolfter verleent Lont en Touwwerk, dat egter in versch Water zeer fchielyk verrot. =- Uit de Vrugtfcheeden , en uit de Kruin der Boomen , tapt men een lekkeren Palmwyn, dien men drinkt, tot Azyn laat verzuuren , tot Zuiker kookt, of aan de Chineezen verkoopt, om ‘er Arak van te ftooken: en deszelfs Droefem , bekwaam om ’er Zuurdeeg van te maaken , kunnen de Bakkers , in plaats van Gest, gebruiken, De Kool of Palmiet van deezen Boom, zynde de Scheut of Spruit, die de jonge Bladeren , Bloemen en Vrugten te famen inhoudt „is een lekker nageregt , overtreffende die van andere Palmboomen. —— De Bladen van den Kokosboom dienen tot Schalien op de Daken; ook maakt men ‘er Zonnefchermen , Matten, Zeilen, Korfjes en diergee Iyken van; daar benevens weet men de jonge Bladen tot Pas _ pier te bereiden; en een Netswys weefzel , dat by den oor-. {prong der Bladen gevonden wordt, tot een Teems te fchik- ken. De groene Takken ftrekken ter vercieringe, en voorts maakt men ’er een Net of Zegen van , waar mede men , fchoon °t op ver na niet digt zy, de Visfchen weet te bezet- ten, en op Strand te dryven, — De Stam en het Hout der Kokosboomen is wyders van gebruik in alle foorten van Tim- mere {22 NATUURLYKE HISTONIE VOLGENS LINNZUS, merwerk; doch het is wat voos en dun, egter bedient mert Yer zig van, by gebrek van beter; en men weet ’er nog al fiers lyke gladde kistjes en andere gereedíchappen van te maaken: Een Maldavier maakt van een Kokosboom zyn Vaartuig, mhet al deszelfs Rondhout, Zeilen en Touwwerk, dat hy dan ook dikwils enkel met vrugten van den Kokosboom belaadts Het Zaagzel van dit Hout, met Water en Kokoss fyroop gemengd, levert eene zwarte Verwe, Het binnenfte vaoze vezelagtige Merg des Booms geeft, gerot zynde , goe- den Mest, om de Bedden in de Tuinen vrugtbaar te maaken; En voor °t overige heeft deeze Boom, op onderfcheiden wy- zen; zyne nuttigheid in de Geneeskunde, door °t gebruiken van deszelfs Vogt , Oly ; Syroop , Wortelen; Bioeizel em jonge Nooten; waar van men zig in zommige gevallen met vrugt bedient: des deeze Boom; in veele opzigten, met het hoogfte regt la moge worden onder de nuttigfte Plani ten voor de bewoonders der Gewesten tusfchen de Keer- kringen; in welke ftreek dezelve bykans in den geheele omtrek des Aardkloots groeit: Huisboudelyk Woordenhoek , door M, NOEL EHontr. Tweede Druk , gebeel verbetert, en meer als de belfte. vermeerderd, ‚ door Jj. A. DE CHALMOT , en aaf id anderen; Verryké met Kunstplaaten. Te Leyden by |. le Mair, en te Leeuwaars den by H. As de Chalmot 1773. Zw groot quarto. Vyfde. Deel ,bladz. 2593—3170 s bebelzende de Letters P.Q.en Ra de verdere uitvoering van dit Werk blyven de Heeren Opftellers zig zelven gelyk, met naamlyk de verfcheidens beid der Artykelen zo groot te maaken, als hun uitgeftrekte Plan immer toelaat; en zig niet te bepaalen tot eene beknope te ontvouwing veeier byzonderheden , maar zelfs geheele Ver- handelingen deswegens te leveren. Het Werk is dus aange« vangen en voortgezet; des kan men thans niet wel, op eene efchikte wyze , een anderen weg inflaan , zal het Werk eene oort van gelykmaatigheid behouden. Dit verfchoont eeniger- maate de beftendige breedvoerigheid van °t zelve; maar met dit alles is °t nogtans zeker, dat het, behoudens de gelyk- maatigheid, al vry wat inkorting zou kunnen lyden. Voor al kon zulks in dit Deel plaats gehad hebben, daar men zomtyds bykans geheele Werkjes mededeelt, over onderwerpen, die beknopter voorgedraagen konden worden, met aanwyzing der beste Schryveren voor hun, die aig bepaalder: daar BE < N. CHOMPE HUISHOOUDELYK WOORDENBOEK, ïg wilden toeleggen. Van die natuur is , onder anderen ; het Arykel PAARDEN , bl, 25032544. REDUCTIE bl. 2917 9983, EN REKENKONST ‚bl. 2967 — 3017 : welk twee laatstge- melden een in zyne foort volledig Rekenboek uitmaaken, Even zo is't gelegen met het Artykel PLANT enz. b. 2725—2758, - gepaard mèt de Artykels over de drie RyKEN der Natuur, ble 3142 — 3168. En een aantal van byzondere Artykels zyn eene foort van uitgeftrekte Verhandelingen, die, gemeenlyk ait oordeelkundige Schryvers getrokken, over ’t geheel wel goede aanmerkingen behelzen , maar te breed par an zyn, voor een Awisboudelyk Woordenboek ; daar men flegts een bee kaopt verflag of handleiding in begeert te vinden. Dus is ’t, by voorbeeld , gefteld , met het Artykel PAPIER , $}. 2580 —. 2587; waar uit wy, ter deezer gelegenheid nog een kort be- rigt zullen ontleenen, van de voornaamfte verfchillende foor- ten van Papier, welken in dit Artykel afzonderlyk gemeld Het eerstvoorgeftelde is het Zeyprijche Papier, het welk de Ouden vervaardigden, uit eene foort van Ried, Papyrus gee noemd, dat aan de boorden van de Nyl groeit. Men kan den tyd dereerfte uitvindinge van dit Papier niet wel bepaalen $ doch ’t is zeker genoeg, dat het zelve reeds lang vóór den tyd van Alexander den Grooten , in gebruik was; en men wil dat ’en bewyzen zyn, die toonen , dat men ‘er zig, om- trent den tyd van Romes bouwing, of ongeveer 750 jaaren voor Onze gemeene telling, alreede van bediend heeft. Tot hoe lange het zelve in gebruik bleef is mede gansch onzee ker. Blykbaar is °t dat dit Papier in de zesde eeuw nog in zwang was; en men heeft rede om te gelooven, dat deeze Fabriek omtrent het jaar 1100 reeds een einde had genomen, Vermoedelyk heeft de uitvinding van het Katoenen Papiers dat ongelyk dienftiger was om ‘er op te fchryven, en langer bewaard kon en , het Zgyptisch Papier doen vallen. Men wil dat het in de negende eeuw of daar omtrent, in “ Oasterfche Ryk , eerstmaal aan den dag kwam, en ’t is tamelyk zeker, dat het, omtrent het jaar 1100, in gébruik was (*). | (°) De Fabriek van Ceroenen-Papier fchynt, naar’t geen zom, mige Arsbifche Schryvers melden , al vroeg bekend geweest te zyn, te Sawarcanda, eene Stad in groot Tartarye ; van waar de Ara- bieren, met het inneemen dier Stad, in °t jaar 704 , deeze uitvige ding, zo men wil, in hun Land overgebragt hebben, A24 ze N. CHOMEL - Daar benevens hadden de Ouden de gewoonte van tefchrye ven op eene foort van Boomvliezen, die men, doch oneigen, ook wel Papier noemt. Het zelve beftond uit het inwendi= ge witte fchilletje, dat tusfchen het binnenfte van den bast en °t hout der Boomen zit, het welk men, na ’t geklopt te hebben, droogde. Men gebruikte hier toe, wel inzonder- heid , hét Booghout, den Platanus- Boeken- Ipen- of Olm. boom, en voor al den Lindenboom. Het Chineefche Papier, dat zeer fraai, veel zagter en effe- ner is dan het Europifche, fchynt uitgevonden te zyn, em- zrent het jaar 160 vóór onze gemeene telling; zedert welken tyd die uitvinding verfcheiden foorten van Chineefche Papie- yen verfchaft heeft, waar van ’er in Europa meer dan veer- tigerlei bekend zyn. De Chineefen maaken hun Papier van veelerleie Boom- en Plantgewasfen 5; en onder andere ftoffen pok van dat dunne velletje, waar mede de Poppen der Zyd- wormen bekleed zyn. Men weet het aldaar tot zulk eene grootte te vervaardigen, dât onze Europifche Werklieden het niet konnen evenaaren, — Op eene diergelyke wyze is °t dat de Japanners, uit de fchors van veele Boom- en Plantgewas. fen, zeer groot, dik en vast papier vormen 3 ’t welk zo {terk is, dat men ’er zelfs touwwerk van zoude kunnen maaken. l Wat voort ons hedendaagfche Europifche Papier be- treft, dat men fgemeenlyk Linnen Papier noemt , om dat het meerendeels uit oud afgedraagen linnen; onder. den naam van vodden, todden en lompen bekend , gemaakt wordt; deszelfs eerfte herkomst is tot nog in ’t duister. Dit Pa- peir was den Ouden onbekend; men vindt wel, ’t is waar, ewag van Jintei libri of Linnen Boeken ; doch deezen befton- den: uit een daar toebereid linnen of kanefas, dat geen gee meenfchap met ons Linnen Papier heeft. Men brengt vere {Scheiden gisfingen te berde; maar geen van allen heeft gronds enoeg, om ‘er op te bouwen. De naauwkeurigfte navor- chingen ontdekken ’er geen vroeger fpoor van, dan omtrend het jaar 1270; en °t is buiten twyfel, dat het in de veertien- de Eeuw in gebruik was. Alles nagaande wordt het zeer waarfchynlyk, dat het Linnen Papier uit het Oosten tot ons proni is; en wel, dat de Spaanfche Saraféenen het eerst e uitvinding van dit Papier, uit het Oosten, in Europa over- gebragt hebben (*). y : Bui ` (*) De beroemde Rotterdamfche Penfionaris Meerman , den oor- {prong van °t Linnen Papier nafpoorende, oordeelde, dat men den tyd der uitvindinge zou moeten zoeken, tusfchen de jasren 1ga HUISHOUDELYK WOORDENBOEK. 128 Buiten deeze Papieren vindt men hier ook gewag gemaakt van het Asbest-Papier, welks melding wy, om de zondere lingheid van dit Papier, geheel zullen overneemen. s» Het Papier, uit de Amiantb-fleen, anders ook wel one verteerbaar Vlas, in °t Latyn Lapis Asbestus genoemt, ver- vaardigt , kan het Vuur verdragen, zonder befchadigt te worden. De Profesfor BRUKMANN te Brunswik heeft eene Natuurlyke Historie van de Amianth - teen, daar dit Papier van vervaardigd word, in ’t licht gegeeven, en °t geen ’t aanmerkelykíte is, hy heeft vier exemplaaren van dat zyn Werk op dat Papier doen drukken; dezelve worden in dé Wolfembutelfche Boekery bewaart. Zie Biblioth. Germania que t. XIV, pag. 190.” 2, De manier om dit verwonderenswaardige Papier te maas ken, word door de Heer Loijp na eigen gedaane proefnee- mingen dus befchreeven. Hy wreef een zeker hoeveelheid Amiantb in een fteenen Mortier, tot zo lange het zelve ten eenemaalen tot een katoenige zelfftandigheid was gebragt 3 vervolgens deed hy het in een fyne Zeef, en zuiverde het zele ve Cof mogelyk 1270) en 1302. Zyn Ed. eene nadere bepaaling van belang agtende, noodigde, in ’ jaar 1762 , by gedrukten Gefchrif. te, de Liefhebbers, ter onderzoekinge van dit Stuk; en beloofde eene gifte van 25 gouden Ducaaten , aan den geenen, die het oud- fte gedenkftnk van Zinnen-Papier zou opfpeuren; hoedanig eene toezegging de vermaarde Ludewigius, in °t jadr 1744, en de Ko. singhyke Gottingfche Maatfchappy, in °t jaar 1755, insgelyks gee daan hadden , ter belooninge van hem, die den aanvangtyd der uit- vindinge van °t Linnen-Papier kon ontdekken. Dit heeft veelen aan- gemoedigd ; en de oplettende Spaanfche Geleerde Majanfius heeft de premie van den Heer Meerman weggedrasgen ; ter oorzaake dat by dit Stuk, door onvermoeiden vlyt, het verfte gebragt had. En fchoon de uitflag deezer poogingen niet in alle deelen beántwoord hebbe, aan ’t geen men wel wenschte, heeft het egter gediend, ter bevestiginge van het gevoelen, dat het Linneu-Papier naastdenke: lyk in ’t afloopen der dertiende Eeuwe in gebruik gekomen zal zyn. Men zie het bovengemelde Gefchrift van den Heer Meerman, in % Nederduitsch gevolgd, in onze Vaderlandfcbe Lester-Oefeningen II D. bl, 630 — 639; en 't gevolg van zyne uitnoodiging in een Traêtaat getyteld , G. Meermanni et Dolorum Virorum ad eum Epistole atque Obfervationes , de charte vulgaris feu linea oris gine. Edente FJ. v. Vaäasfen. Hage apud N, v. Daalen 1767. Deeze Verzameling behelst verfcheiden byzonderheden hier omtrent, waar uit wy ook de boven bygebragte aantekening raakende het. Ca. Jsen-Papier ontleend hebben. | NE IB. DEEL. H, LETT. NO. Je I } 126 N: CHOMEL, ve hier door zo veel doenlyk was , van derzelver aardíche deelen ; want de aarde en fteenen, die hy ’er op geen andere wyze uit had konnen krygen, -vieleri tot poeijer gewreeven zynde door de zeef; waar in miet anders dan het amiantbolas of katoen overbleef; vervolgens bragt hy deeze ftoffe na een Papier-Moolen, ei het zelve in een vat met water doende, dat precys zo groot:was, om een blad met een zekere hoe- veelheid te maaken , roerde hy het ter deegen om, en belaste aan de Werkman, om het:op de zelfde wyze te behandelen, als hy met het vervaardigen van /chryfpapier gewoon was te doen; met dit onderfcheid ‘echter , om de ftoffe voor al ice dermaal ter deegèn-om te roeren ,.alvoorens hy een blad in de vorm fchepte.… Dit deed hy, uit overweeging , dat deeze. zelfltandigheid. veel zwaarder zynde als die, waar van men gewoon Papier maakt , na de grond zou ‘zinken, indien men ze niet ogenblikkelyk , voor dat hét blad gefchept wierde, omroerde. ‘Op deëze wyze maakte men ‘er Papier van „ waar op men , even dls op gewoon Papier , koste fchryven; en het Schrift verdween, wanneer het in °t vuur wierd geworpen „ dog het Papier bleef geheel onbefchadigt, egter was dit Pe- pier grof, en aan ligt te breekea onderhevig. Indien het noge thans de moeite waardig was,zoude het niet onmogelyk zyn, met de gsbestfloffe langen tyd in de mortier te tritureeren , ’er een evengelyke fyne pap of bry van te maaken , als de geene welke tot het innen papier word gebezigt; maar dewyl zulks zeer kostbaar zoude zyn, moet men het in geen ander oog- punt befchouwen, dan eene uitvinding , om de nieuwsgie- righeid te voldoen.” 2 : Om de gelykheid der ftoffe, zullen wy hier nog byvoegen, %t geen in deezen gemeld wordt, van *t PAPIER -RIET, en de wyze op welken de Egyptenaars het zelve tot Papier be- reidden. s: Fapierrtet van de Nyi; in * Latyn, Papyrus ; Papy- rus Nilotica ; Papyrus Syriaca et Siciliana; Cyperus culmo triguetro nuda B umbelig fnplici fliofa , Peduncu is fimplicisfi mis distiche [picatis, LINN. Spec. Plant.” ` s Bejftbryving. Dit gewas is een zoort van Riet of Cypee rus. Het zelve fchiet uit de. wortel veele laage , fmalle, kan- tige en puntige bladen, naar die vande Cyperus of Sparga= sium gelykende; tuslchen welke lange, regte, driekantige en gladde ftengen opfchieten, van tien en meer voeten hoogte; op welkerstop een groote fraaije bloem voortkoomt, die uit veele rebte:vezeltjes, of draatjes met topjes van boven op, als een bosch beftaat, en van beneden rondom met veele | m finals t HUISHOUDELYK WOORDENBOEEs — t27 fmalle, langwerpige, puntige blaadjes bezet is, die zich wat benedenwaarts omkrommen. ” ‚‚ Plaats. Dit Gewas groeit niet alleen veel in Egypten sande Nyl, maar ook in Syrien, Italien en Sicilien, aan de kanten van de Rivieren en andere wateren. „-Eigenfchappen, Men zegt dat dit gewas zeer dienftig is om fweeren te Zuiveren, wordende ten dien einde, in was ter geweekt en gedroogt zynde, in de wonden geftooken, daar ze °t vogt uittrekt, De asch daar van; word gepreezen in loopende zweeren ènz. l n » Doch °t, meeste gebruik dat de Ouden ’er van maakten , was, om van derzelver bast papier tot °t fchryven te berei- den, daar dit gewas zyn naam van verkreegen heeft; zy wis- ten ten dien einde het kunstje „om ’er den bast vanaf te fcheis den, en: ten. gebruike glad te maaken. js Prius Lib. XUL Cp. XI heeft Zeer wydloopig be- khreeven , hoedanig de Zeyptenaaren haar Papier maakten. Zie hier kortelyk °t voornaamfte, dat hy ’er van bybrengts Men fcheid , zegt hy, met een naald de fteng van de Papyrus in zeer dunne laagen of bladeren, en zo breed als het doen: lyk is, waar van men vervolgens de bladen Papier maakt. De middelffe laagen hebben de voorkeur, en vervolgens na de brdef van de verdeeling: Men fpreid de beste op een tafel uit, aan dezelve haare volkomene langte laatende; op dit eer- fte blad fpreid men ’er een in ’t-dwarze over, en zo vervol- gense Het water van de Nyl, waar mede mien ze bevogtigd, verftrekt tot lym om ze zamen te voegen, ook gebruikt men 'er zomtyds lym zelven toes. Die bladeren dusdanig gelyme zynde, worden in de Pars gezet, waar na men ze in de Zon droogt. Vervolgens voegt men ze by elkanderen; de bes. ten t eerst , en dan:na maate zy ih deugd verminderen, het laatfte de flegtfteris daar zyn er nooît' meer als twintig eene teng.” De De Egyptenaars dreeven, gelyk Hier verder gemeld vor Leger te (pyzigen.” Hy duidde Ge en bn aan s dat de Egyptifche Papierhandel hem in ftaat ftelde, om zya ie Kyg n.te kunnen ‘voeden, En toen de dtaliaans fche Koning Theodoricus, in °t begin der zesde Eeuwe, de. Iraliaanen onthief van .den re waaren Impôkt , op me 2 Bype 128 Ne CHOMEE HUISHOUDELYK WOORDENBOEK. Eeyptifche Papier zulks aan Casfiodorus , (met wierd doe het Pe Geleerdheid , zo men wil, in °t Westerfche Ryk een einde nam, waar op een donkere nagt van onkunde tot in de rede Eeuw volgde,) aanleiding , „ om den gantfchen Aardbodem, als °t ware, geluk te wen- chen, over het vernietigen van' die belasting op eene Koop- manfchap, zo noodzaakelyk voor het gantiche Menfchelyk geflagt. ’ Ld Confpeâus Historie Critice Comitatus Hollandie et Zeelandie, Audore a, KLUIT. Accedit ejusdem Epistola ad Vir. Ampi. pu. V. D. WALL, Delegatis Ordinum Hollandie adfcriptum, de non- nullis, que in nupera Editione Chronici Vernaculi Rbytbmici ÆMILII STOKE occurrant. Trajeĝ&i ad Rhenum, apud A. a Pad- denburg 1773. - In quarto 85 pp. Et kan den onderzoekeren onzer Vaderlandfche Gefchiedenise fen niet anders dan aangenaam zyn, te verneemen ‚dat de Heer KLUIT zig opzetlyk bevlytigd heeft, om het duistere in dezelve na te fpeuren ; en het zyne aan te wenden, om wel inzonderheid het voorgevallen , ftaande de Graafiyke Regeering, een helderer licht by te zetten. 'sMans kundigheid en arbeidzaamheid, t’ overbekend , geeft ons een goeden grond van verwagting , dat zyne poogingen ‘van dienst zullen zyn, om verfcheiden onzekerheden, zo al niet tot Eene genoegzaame zekerheid te brengen, ten minfte indiervoege nader te ontvouwen, dat ze tot een hooger trap van waarfchynlyk- heid, op de eene of andere wyze, bepaald konnen worden; dat dikwerf al veel is, in het duistere der vroegere Eeuwen. Om hier in te beter te flaasgen, en zyn Werk deste vollediger te maaken, heeft by *t goedgevonden , een Con/peĝãus of voorloopend Berigt, zyner Oordeelkundige Historie van °t Graaffchap van Holland en Zeeland, int licht te geeven; ten einde dus zyn oogmerk meer kenbaar te doen worden; en de Liefhebbers aan te moedigen, om hem , door °t mededeelen hunner Aanmerkingen of Ontdekkingen, de behulpzaame hand te bieden. Naar dit Berigt ftaat des Autheurs Werk , dat meerendeels afgefchreeven , maar nog niet geheel vole tooid is, de volgende merkwaardige Stukken te behelzen: Aan ’t hoofd van °t Werk bevindt zig de oude Larynfche Egmond. fche Chrovyk, loopende van `t jaar 647 tot 1205; het oudfte Jaar- boek onzes Lands, gefchreeven door een ooggetuigen der laste ge- Schiedenisfen , dat Melis Stoke genoegzaam gevolgd heeft (*). De Heer Kluit brengt dezelve aan ’t licht, volgens een zeer goed Hand- Schrift, dat hem de geagte Meerman wel heeft gelieven te laaten uit. d (*) Zie H. Vaisi, Letter-Oof. i D. bl, 233 24e h LJ Be gemin ed A. KLUIT CONAVECTUL mp iefchryven ; op den kant ftaan eenige aantekeningen met de verfohil- lende leezingen der Handíchriften van Doufa, Schriverius, Wast- pbalen enz. ; en de Autheur heeft ‘er zyne oordeelkundige histori- fche aanmerkingen bygevoegd, Hier aan volgen vyf Giftbrieven , betrekiyk tot de eerfte Vrye Goederen en Leengiften onzen Graaven verleend. De oudfte, hier te Lande nog onbekend, is die van Koning Lodewyk den Vroomen vaa 't jaar 839; by welken Graaf Gerolf begiftigd wordt, met eeni- ge beziningen in Westergo in Vriesland; De tweede is van Koning Arnold, waar mede Graaf Gerolf, in den jaare 889 , verfcheide beziningen tusfchen den Rhyn en Suithardeshage verkreeg. De drie verdere Brieven zyn van de jaaren gag, 969 en 985, die met des Uitgeevers aantekeningen vergezeld gaan. By deezen heeft hy ge- voegd den Giftbrief van Dirk den V, ten behoeve der Abtdye van Egmond , in den jaare 1083 verleend; welks egtheid veelen in cwyfel getrokken hebben,doch dien de Authear, uit een eigen- handig gefchrift, te berde brengt. Eene daar mede verknogte oordeel-tydkundige Verhandeling frekt, om te toonen, dat de derde der bovengemelde Giftbrieven piet toe te eigenen is, aan Karel den Kaalen , in ‘cjaar 863; maar aan Karel den Eenvoudigen in t jaar gaa; en dat de vierde geen Giftbrief is van Lodewyk, in den jaare 868, .maar van Losbarius in den jaare 969; en dat dezelve dus veel minder tot het jaar 849 gebragt moet worden. | | Naast deeze ophelderingen voegt hy eene oordeel - geffachtkun= dige Verhandeling , die ous den oorfprong en de geflachtrekening der Hollandíche Graaven , federt het jaar 839, ontvouwt. - Weyders ftelt onze Autheur een zestal van Verhandelingen voor, trekkende ter opbelderinge van de Vriefche Gefchiedenisfen en Re- geeringsvorm van Vriesland, zedert het jaar 69o tot 923; ten wel. kea einde ia dezelven ook een berigt gegeeven wordt, van de Staate kuadige beftiering van 't Frankifche Ryk, met nevensgaande aan- merkingen , betreffende de overbrenging dier wyze van beftiering in Vriesland. Aan deeze Stukken, die veel Gelchied- en Staatkun- dige byzonderheden van't Frankifche Ryk, en van den toeftand der Vriezen onder de Franken, behelzen, begt de Heer Kluit nog ecne Aardrykskundige Verhandeling, die de ligging veeler plaacfen in Vriesland , in de middeleeuw , naauwkeuriger voordraagt, dan zelve tot nog opgegeeven is. De bovengenoemde Verhandelingen loopen, als gezegd is, tet het jaar g22; en dus tot den tyd der gifte van Karel den Een. voudigen san Graave Dirk; toen het Lotharingfche Gebied onder bet Duitfche Ryk begon betrokken te worden. Zulks laidt onzen Gefchiedkundigen, in twee andere Verhandelingen, tot het ovete weegen van den Burgerftest van Holland, of Vries, Holland, als mede van den toeftand der ed nn in Holland en Zeeland, l Res -3 ; >. -e ->n 89 re i As ELKE. ze PE Å en de nabumige Gewesten, ondes de Duirfche- Keizers g dar hèm ‚ gelegenheid geeft tot eese regelimasdge ontvauwing veeler merka: waardigheden, die tot het Burgerlyke heflier/en ‘den Reguhandel van die dagen betrekkelyk zyn. o Rg ar p a ' ` By dit alles komen ngg twee Veshandelingen ,' die inzonderheid tot het oude Leepregt behooren. De esríte handelt zo aven de Vryos als over de Ryks- Leengoederen,, welken «onze Graver bezeten bels ben; en de leatfte is gefehikt-, tat eene afzonderlyke:utpoórisg van den oorfprong, de verfchieidenheid, en den sart der Nederland fche Leenen , boven pl die ven Holland en Zeeland. +: \ - Men kan, uit deeze. iagekorte opgave.van:’s. Mads vaoeloopend Berigt, gereediyk afneemen., dat die Werk van eene merkêlyke uut. tigheid, ter nadere: ophelderinge ven: onze oude Vaderlandfche Ge- fchiedenisfen , kan zyn; en, wy willen.niet. twyfeden „of: de Lief. hebbers deezer Oefeninge zullen, met atie gewilligheid; her hunge toebrengen, om den Heer KJust, op zyo verzoek, in de verdere voltrekking behulpzaam te weezen, de Op dit Betigt laat onze Sehryver verder volgen een Avrsef san den geagten Heer P. H. van de Wall , nopens eenige byzonderbeden ; in de laatfle uitgave van MEuis sTaUE. De opletende kLUrT {chat deeze uitgave, en. den arbeid van den beroemden nuvstcoren: daar toe aangewend , naar verdieafte, ten hoogfte ; dan met dit alles oor» deelt hy dien Oudbeidkandigen niet vry ven misvattingen ; waar voor het fchranderfte en omzigtigfte mensch zelf bloot ftaar, Boven al loopt hem in ’t oog dat-de Heéeotfdupdecoper , met veel vrymoedig- heid, dikwetf , de egtheid veeter oude Brieven in twyfel wekt, of dezelven geheel en al voor werdicht houdt (*);.en dat zalk wel inzonderheid plaats heeft’, omtrent zodanige Drieven, welken san- duiden, dat Holland en Zeeland audtyds behoorden onder de Ryks- leenen, eerst der Frankilche Koningen en vervolgens des Duiefchen Ryks. Het komt hem voor, dat die Heer zig daar omtrent te ane voorzigtig heeft gedraagen; tér begünftiginge van deszelfs gevoelen , dst Holland en Zeeland niets- gemeens hadden mer het Keizerryk 5 en dat hy zig tegen het denkbeeld: van Leensoerigbeid In dit geval te fterk verzet heeft, by mangel van het vereischte inzigt in den rech- ten aart van het Leenverband5..het welk bier, naar « oordedl van onzen'Schryver, wel duidelyk plasts gehad heeft; waar vau.hy, in N bovengenoemde Werk , .de outegenzeggelykfte bewyzen aan de hand zal geeven.— Met het nagaan hier van heeft onze Schryver onder anderen -opgemerkt , dat de Heer Huydecoper ook op die wyze, als een verdicht en ongerymd ftuk, verwerpt, het tot nog voor egt erkende Verdrag, tusfchen Hendrik, Hertog van Braband, en Dirk den VIJ, Graaf van Holland. Een Verdrag, volgens het welke de Graaf , afitand gedaan hebbende van Zuidholland, dat Gewest weder sen Leen ontvangt van den Henòg, met belofte van hem È) zie Hpdpnd, Paderi, Lottereefgee JI De bjadze ag. _ „a mm EES tergen CB n -y CONSPECTUS 13r bem te zullen dienen tegen alle zyne Vyanden, Zebalve degen bet Keizerryk; waar tegen hy den Her og; geen ‚hulp konde belooven , woor zo verré by een Leénman des. Keizerryks wise, | Dit Verdrag nu heeft deHeer u. d. all nog onlangs „ ‘nevens am dere oude Papieren met cenigeaamekeningen „het licht, doen ziens en by deeze gelegenheid bepaalt. zich g Heer Kluit, in, zyneg Brief aan zyn Ed. wel byzonder toe dis Stuk , vals .ęën T da misvattingen van deu anders hoogeagten, Heer Huydecoper, in dés zelfs uicgave van Melis Stokes ‚st Ter duidelyker ontvouwinge hier van geeft by cerst een kort verflag van 't vaarg@vallene in .dien tyd; en toont dat men dit Verdrag wel heeft ge onderfcheiden van, eene laarere Verzoening des Graven met den Hertog, ont het; verwarren dier gebeurtenis- fen, det eene merkelyke duisterheid werporzaakt heeft , voor te‚kpe MED. De Hertog én de Graaf. heflisfen in 't vriendelyke. een verfchil van regt, den. derden November, des jaars‘ 1300 ; en.trefr fen diestyds het. bovengemelde Verdrag, Wat laster geraakt de Graaf in onlusten met. den Utrechtfchen Bisfchop, die, vervolgens door dep Hertog onderfteund wordt; in dien-tyd wprdt; de Graaf een gevan; gen van den Hertog , verkrygt zyne loslaatiog „ en verzoent: zig met denzelven, mits het betaalen eener (omme van 2000, mark Zil- wers, zo men wil „ongeveer 60009 Guldens. Deeze ini i Verzoening, zeer verfchillende van bet vroegere minzaame Ver drag , viel voar, den zevenden Derember des jaars 12025 gn de Graaf ovesleed vervolgens. den viesden . November , in den: jaare 1203. — Dit beloop der Gefchiedenisfe, en “t quderçheid dier twee voorvallen beweezen hebbende, wederlegt onze Áuchcur de segenbedenkingeg van den Heer Huydecoper „en ftaaft voorts de egt- beid van dit Verdrag „byzonder uit het geen deswegens in laater tyd gemeld en voorgevallen is.. . SD A aa i. By dit voorbeeld eener onregtmaatige verwerpinge van. een Yer- drag, welks egthẹid tensbondigfte beweezen kan worden, voegt de Heer Kluit, ter, oaderf sanwyzioge van ’t geen hy ten laste van: dep Heer Huydecoper heeft, eene. everweeging van een Giftbrief van Keizer Lodewyk ‚den vyf en twintigfken November des jaars 1314, aan. Grasve William den Ill, gegeexen, De egtheid van deezen „Brief Staar onbetwiszbgar vast; maar de-Heer -Huydecoper heeft, gelyk in deezan getoond wotds, den inhoud van dat, Papier te fterk gedrongen , ter bẹ- gunftiginge van zyn gevoelens en 'er, door vooringenomenheid., eeu verkeerden zip aan gegeeven. Volgens hem zou Keizer Lodewyk het Leensegt deg Keizerryks, op Hollaad, Zeeland en Friesland ; als een voorgewend en qnregtmauig Regt, sangemerkt , en 'er met deezen Bri aflland van gedaan ‘hebben; zo-da.by Graaf Willem yey verklaarge van alle hulde aag °t Ryk. Doch hier tegen toont de Heer Kluis, ten klaarfle , dat ‘er in deezen Brief niet gefproken wordt van een worgewend , maar van een weezenlyk Regt, dat de Keizer nar l4 133 A. KLUIT ken houden, en waar van hy ook afftand kon doen. Dat hier niet geoogd wordt op het Leenregt, maar op alle zodanige Keizerlyke Regten, die de Grasven zig allengskens eigen gemaakt hadden ; als daar zyn het Regt der Munte, dat der Tollen of diergelyken. En ten laatfte, dat het zo ver van daar is,dat de Keizer afltand deed van het Leenregt, en den Graaf van alle hulde ontfloeg ‚dat hy zulks in tegendeel uitdrukkelyk voorbehield ; verklaarende „den Graaf te Ontflaan van al het Regt, dat de Keizers, zyne Voorzaaten ‚in Hol- land, Zeeland en Vriesland , gehad hadden, behoudens de deswegens verfchuldigde Hulde aan Hem en bet Ryk”. Voorts brengt onze Schryver hier nog onder het oog de onvoor- zigtigheid van den Heer Huydecoper , in °t verwerpen van een Gift- brief van Graaf Dirk den V, ten behoeve der Abtdye van Egmond, in °t jaar 1083 verleend. Hier tegen beroept hy zig op den eigen- handigen Brief, zo als hy denzeiven gezien heeft, onder den keur- Jyken Letterfchat van den Eerw. J. ROYER , Capellaan van Z. D, H. en Predikant in de Nederlandfche Franfche Kerk te °’s Graven Een egt Affchrift van deezen Brief zal, gelyk boven gemeld is, in des Autheurs Werk te vinden zyn. Alle deeze aanmerkingen intusfchen (trekken niet tot minagting van den Heer Huydecoper , wiens oordeel en oplettendheid voor ’t overige ten lofiykfte erkend wordt. Men fchynt de aangeweezen mis- vattingen grootlyks te wyten te hebben aan een vooroordeel , dat h tegen de Leenroerigheid van Holland kweekte; dit heeft hem ver- moedelyk misleid, en zelfs bewoogen, tot het verdagte houden van de egtheid veeler Staatspapieren, welker verdichting , 2o als onze Schryver verder nog kortlyk aanmerkt , natuurlyk in geenen deele te vermoeden Ís. Een ieder, die weet welk eene kragt het vooroor- deel heeft , kan zodanige misvattingen met infchikkelykheid befchou. wen; en 'tzal’er op aankomen, of onze Schryver, in de uitvoe- ringe. van zyn Werk ‚nict wel eens aan de andere zyde zal mistasten, door zyh denkbeeld van de Leenroerigheid onzer Graaffchappen te ` Kerk door te zetten, en te veel invloeds te doen hebben, op etiyke ” byzondere Gefchiedenisfen ; waar tegen hy ,naar’t ons uit het beloop van dit Berigt voorkomt, wel op zyne hoede mag weezen. Voor ’t overige betuigt hy, hoe `t hem eenigermaate fpyte , dat het best gekeurde Handfchrift (*), in deeze laatfte úitgaave van Melis ‘Stoke, niet geheel en al gevolgd is; daar men dan veeltigt het eigen Werk van dien Man aan den dag gebragt zou hebben, zo als hy 't ‘ten tweedenmasle afgegeeven heeft. Het is naamlyk, volgens den Heer Kluit „gereedlyk na te gaan. dat Mehis Stoke deeze zyne Rym- chronyk tweemaalen het licht heeft doen zien. De eerfte afgifte ‘droeg hy op aan Graaf Foris den V;en de laatfte,in welke dit Werk ‘ vervolgd , en met eenige Moralifatien, naar den Monniken fmaak van ES {*) Zie Hedend, Vad, Latter » Oef. II D., bl, 26 ve 29e CONSPECTUS. | 133 van dien tyd, vervuld is, heeft hy opgedraagen aan Graaf illem den III, Onze Schryver geeft deeze gedagten ter nadere onderzoe- kinge over ‚het genoegtaam oordeelende zulks aangeduid te hebben, Wyders verleent ons de Heer. K/uit hier nog, by manier van toe. gift, eene Proeve uit het bovengemelde Werk , dat hy onder handen heeft. Dezelve beftaat in twee Paragraphen of Afdeelingen, uit zyne Verhandeling, zo over de Vrye- als over de Ryks- Leengoederen „ die onze Graaven bezeten hebben. Het hier medegedeelde betreft het vervallen van `t Leen, by verftek van Manlyke Erfgenaa- men. De Heer Kluit , aangemerkt hebbende, dat het Leen, als het Manlyke Oir ontbrak , (kunnende de Vrouwen , naar ’t Kei- zeriyke Leenregt, niet opvolgen , als zy hun regt op bet Leen niet konden bewyzen, ) open viel , en dus wederkeerde tot den eigen Heer, den Keizer; die het Leen, dat hy zelf niet beftuuren kon , weder san anderen, °t zy naastbeftaanden of vreemden, vergunde 5 tekent verder aan, dat zulk eene openvalling van het Leen, in ons Graafichap , zesmaal plaats gehad heeft; zo dikwils naamlyk als de Graaf, zonder Manìyke nakomelingen te hebben , overleed, De eerfte dier openvallingen greep ftand,met den dood van Dirk den VII, in * jaar r203; die, alleenlyk zyne Dogter Ada nalaaten- de, opgevolgd werd, door Willem, den Broeder van den overleee den Graaf. De tweede had plaats by het aflterven van fan den I, in ’t jaar 1299; op wiens kinderloos overlyden de Graaflykheid aan Jan van Avennes, een vollen Neef van Graaf Floris den V, opge- draagen werd. Het Graaffchap verviel ten derdenmaale aan den Kei- Zer, met het overlyden van Willem den IV, in ‘tjaar 1345 ; die, geen kinderen nagelaaten hebbende, opgevelgd werd, door Marga- retba, de Gemaalin van Keizer Lodewyk, en Zuster van den over. leeden Graaf. Het vierde geval ontftond met den dood van Willem den VI, in't jaar 14173 welke flegts zyne eenige Dogter Jakoba naliet;waar op 's Graaven Broeder Fan van Beijeren, met de Graaf. 