VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
et dit derde Stuk voltrekt men het eerfte Deel van | dezen Bundel „ waerom 'er ook een ilgemene Ty- tel, en de opgave van den geheelen Inhoud by afgegeven word; uit welke opgave men terftond ziet, dat de ver- fcheidenheid van (offen zeer wel in acht genomen is, overeenkomftig met den Tytel, ter beantwoordinge aen "t bedoelde: ,, om het verítand te verlichten, het hart te ғ, Verbeteren, en de ware gelukzaligheid te bevorderen.” In "t uitvoeren hier van is men, zo als by de melding der twee eerfte Stukjes bleek , vry wel getlgegd ; cn dit derde Stukje is vooral niet minder gefchikt om den oefen- gragen Lezer onderwerpen aen te bieden, die zyne aen- dacht uitlokken, en hem dezelven zo voor te dragen, dat hy in de nafpooring dier ftoffen wegenlyk genoegen vinde. . Inde eerfte plaetze: komt ons voor, ene overweging M s Héi- BUNDEL VAN MENGELINGEN. 005 te Heilands verzoeking in de Woeftyn, welke in dezen ver- klaerd word , als beftaende in opkomende verleidende gedacha - ten, aen welken jezus, daer hy een waerachtig mensch was, zich even gelyk andere menfchen bloot gefteld vond 5 dan aen welken hy geen het minfte gehoor verleende, dat by ops menfchen maer al te dikwyls plaets heeft, zo zelfs dat wy ze zondig opkweken; ter hy daerentegen die opwellingen van zyn hart terftond krachtdadig afkeerde, en over die verzoekingen zegenpraelde. Dit denkbeeld, dat grootlyks zyn grond vind, in de verzekering, dat Jezus, in dit opzicht dem brotderen gelyk geworden, en gelyk ale wy, verzogt geweest is, doch zonder zonde, word hier zeef aenneemlyk voorgedragen, met beantwoor. ding der tegenbedenkingen. —— Ene daeraen volgende wysgerige en zedekundige befchouwing, van de Godlyke Een , leid ons op tot een regtmatig denkbeeld van de Іуке ftraffen, om ons te doen gadeflaen, hoe wy de fpreekwyzen, van Menschlyke ftraffen ontleend, op God overgebragt, Gode betaemlyk hebben te verklaren. Тег duidelyker ontvouwinge bier van bevlytigt zich de Schry- ver, om 008 ,, het regte gezigtspunt aen te wijzen, waere s uit wij de ftraffen moeten befchouwen, welken, onder wn Gods regeering, den mensch treffen." Wy hebben ze, naemlyk , te befchouwen ,, (1) Als gevolgen der zonde, an welken, en in het tegéenwoordige en in het toekomen- » de leven, uit booze handelingen onmiddelijk voorte » Vloeijen. (2.) Als weldaden, door den invloed, dien » 21) op 'smenfíchen zedenlijke verbetering hebben , em », door het nut, welk zij , ook in andere opzigten , voorte » brengen. En eindelijk (3) Als bewijzen van Gods » liefde, welke zonder deze ernftige middelen zeer gebreke » ШК zoude wezen. " De overdenking van reenen ’ ander moet, gelyk in °t flot dezer Verhandelinge getoond word, onze harten vervullen met ene kinderlyke liefde omtrent God onzen Vader in Jezus Christus, en zyne Vaderlyke hand, ook in tegenheden, eerbiedig doen er- kennen. — By deze overdenking komen voorts twee Proeven, die inzonderheid het Bybel- Uitlegkundige bee treffen, en bepaelder ten onderwerp hebben, de Brief van Paulus aen de Galaten , mitsgaders de benaming van Broe- der, in het Nieuwe Testament voorkomende. Men ver- leent ons , met opzicht tot het eerstgenoemde, een ап der inzicht in dien Brief, dan men tot nog gewoonlyk gehad heeft Еп, met betrekking tot die benaming van , rofe 206 BUNDEL VAN MENGELINCEN. Broeder, tracht men ons te doen zien, dat dezelve, „ in an de Brieven yan Paulus, (en dikwils ook in de » delingen der Apostelen, bijna overal, waer dezelve >, voorkomt , cenen ambtbroeder of ambrgenoot, of een s, períoon beteekent, die tot de opzieners, of voorftan- ders der nieuwe Kristelijke maetíchappijen of gemeenten »» behoorde , en dat daérmede geenzins gemeene kriste- ,, nen (of leeden der gemeente, die geen bijzonder ambt s bij de gemeente bekleedden,) bedoeld worden. " Uit dien hoofde heeft men dan ook, gelyk ons hier tevens о der 't oog gebragt word, de Apostolifche brieven niet aen te merken, ,, als onmiddelijk aen alle de gemeene kriste- an nen, of leden van cen gezelfchap of eene gemeente, ge зэ fchreven; maer in te zien als gefchriften, welker inhoud з» in de eere plaetfe beftemd is, voor de Leeraeren en an Voorftanderen der Gemeente; op dat dezen hun ambt, , des te beter, ter bevordering en uitbreiding van de kris- an telijke maetfchappij konden waarnemen.” Dit denkbeeld ` is ook alvoorens met opzicht tot den Brief асп de Galaten ` aengedrongen. Onpartydige Lezers zullen deze Proeven {choon hun dezelven in den eerften opflage wat vreem mogten voorkomen, echter hunner oordeelkundige toetfine ge niet onwaerdig vinden; alzo het beweerde, met befchei- enheid voorgefteld , niet van alle waerfchynlykheid ontbloot 15. «=== Verder geeft men ons nog aen de hand een vervolg van "tr vrymoedig onderzoek over de voorbeeldige eleerá- heid, waerin de Schryver nagaet, de kracht der bybelfche getuigenisfen, gemeenlyk aengevoerd, ten bewyze van het werklyk beftaen der voorbeelden over het algemeen; als mee de van zulke plaetzen, waerdoor men het werklyk beftaen van zekere enkele voorbeelden tracht te bewyzen. In t eerfte geval komen, als de voornaemften, in aenmerking, Kol. П. 16, 17. en Hebr. X. 1. In het tweede beroept men zich deels op gefchiedkundige voorbeelden, deels op ` voorbeelden van plechtigheden; het onderzoek der laetften ` blyft tot ene volgende gelegenheid uitgefteld, en de Schry- ver bepaelt zich thans tot de gefchiedkundigen. Hier toe behoort Adam als een voorbeeld van Jezus, volgens Rom. V. 14. ent, Kor. XV. 21, 22; en de Zundvloed als een voorbeeld van den Christelyken Waterdoop, naer luid van 1 Pet. Ш. 20, 21. Noch het een, noch het ander word, gelyk de Schryver overtuigend toont, uit deze plaetzen ge* grond bewezen; als behelzende alleenlyk уоогеШпгеп van ` minder of meerder vergelyking ; dat niets doet ter begunítiginge ` van e BUNDEL VAN MENGELINGEN. 207 van het geen de voorbeeldige Godgeleerdheid. bedoelt, —— Laetftelyk ontmoeten we hier twee zedelyke ftukjes, ftrek- kende ter bevorderinge van ware Godsdienftigheid. Меп vind Christenen , die den openbaren Godsdienst genoegzaem of geheel verwaerloozen, als niets doénde tot het wezen van den Godsdienst; terwyl anderen denzelven vlytig waer- nemen, en daerin bykans alle hunne Godsdienftigheid ftel- len. Beide deze verkeerdheden gaet de Schryver ten ern- ftigfte tegen; zo met de nuttigheid van den openbaren Godsdienst aen te wyzen, als met te toonen, dat derzelver handhaving den innerlyken Godsdienst, de betrachting der Deugd , te wege moet brengen. Een verftandig Мап ver- acht geen middel, dat by uitftek wel gefchikt is, om zyn oogmerk te bereiken; en hy, die zich vergenoegt met het middel te bezitten , zonder het ter bereikinge van °t oogmerk , waertoe het ei k gefchikt is, te gebruiken, handelt als een dwaas. Hy, die den Rykdom veracht, om dat dezel- ve het wezen des geluks niet uitmaekt , maer flechts een middel is, om gelukkiger te worden, en hy, die fchatten op fchatten ftapelt, zonder eenig vooruitzicht van gebruiks deze beiden gaen onbezonnen te werk, —-— Aen deze overs weging is voorts eigenaertig gehecht een voorftel, nopens de wyze, op welke wy den Godsdienst hebben te befchou- wen; naemlyk niet als een dienst aen Gode bewezen, als bragten wy hem daerdoor eenig voordeel toe ; maer als eene gehoorzame onderwerping aen de voorfchriften van. onzen weldadigen Vader, die, met ons dezelven te geven, niets anders bedoelt, dan het bewerken van ons eigen geluk. Men mag des met het hoogíle regt zeggen: Hy, die God dient , dient. eigenlyk zich zelven; en deze welgegronde lee- ring ontvouwt de Schryver ten bondigfte, met een recht ernftigen aendrang van derzelver eigenaertigen invloed op onzen ganfchen handel en wandel, Natuur- en Zedekundige Befchouwing der Aarde , en van haare Bewoonderen. Gevolgd naar het Hoogduitsch van Je Р. ZÖLLNER ep di S. LANGE. Derde Deel. Te Cam- m by J. A. de Chalmot , en te Amfterdam by M. de ruyn, 1790. [In gr. octavo, 416 bladz. dk aanvange van dit derde Deel, op eene foortgelyke leerzaame wyze, en met het zelfde nuttige oogmerk , onderícheidenlyk uitgevoerd, dient eene voorafgaande Ver- ап» ge ` у. ZÖLLNER EN J. LARGE ` handeling; over de kennis en beoordeeling der. Goddelyké ooge | merken , in de werken der Natuur. Men vindt 'er, naam- | lyk, die, op onderfcheiden gronden, zodanig eene foort van navorfching , en daar uit afgeleide gevolgtrekkingen, wraaken. Gemerkt nu de Autheur zig meermaals hiertoe bevlytigt, om den Leezer Gods Magt, Goedheid en Wys heid, daarin te doen opmerken, zo heeft hy "t met r niet ondienftig geagt, dit onderwerp opzetlyk te behande: len: en, met beantwoording der voornaamfte tegenbeden- kingen, te toonen, dat het den Menfche niet alleen geoor lofd, maar ook ten hoogíte betaamlyk ie, agt te (aan op Gods Eind-oogmerken; en tevens te doen zien, hoe zulks, op vaste gronden , ten nuttigíte werkftellig gemaakt kan worden. Dit Stuk overtuigend behandeld hebbende, fchikt hy zig voorts, in agtervolging van ’t plan deezes Werks, ter overweeginge van °t geen de drie Ryken der Natuure, dat der Deiffloffen, der Planten en der Dieren, ons in dit ` opzigt veelvuldig aan de hand geeven: waarvan de Schry- ver ons eerst een algemeen verflag levert, op het welke hy dan voorts zyne ontvouwing van het Ryk der Delf- Stoffen laat volgen. ` | Na eene voldoende opheldering van het onderfcheid tus. Íchen de Delfítoffen, en de lichaamen uit het Planten: en Dierenryk, brengt hy ons onder 't oog de verdeeling van ^t Ryk der Delfftoffen: welke op verfchillende manieren ingerigt kan worden , en waaromtrent onze Schryver zig houdt aan de fchikking van Wallerius. Deeze brengt alles, wat tot het Ryk der Delfítoffen behoort, onder vier klas- fen, te weeten: I. ardens, 2. Steenen, 3. Mineraalen en 4. Steengewasfen of Zamengroeizels : verdeelende voorts ieder klasfe in onderfcheiden rangen en geflagten, naar eene al hier aangewezen Orde, —— Agtervolgens deeze rang: fchikking doorloopt hy het Ryk der Delfftoffen , en ver leent ons een beknopt verflag van de veríchillende onder- werpen, in ieder der bovengemelde klasfen voorkomende! met eene kortbondige ontvouwing van derzelver aart, her- komst en nuttig gebruik ; waardoor hy den Leezer eene leerzaame handleiding aanbiedt, welke ftrekken kan, om hem de voornaamíte kundigheden der Mineralogie, of eene algemeene kennis van де Delfflofkunde, gereedlyk eigen te maaken ; еп ook daarin, hoe verward een voorkomen de onderlinge vermenging der Stoffen meermaals hebbe, d? wysheid der Godlyke fchikkinge te erkennen. | Het Ryk der Delfftoffen hier mede afgehandeld гупе, . - | 10 BESCHOUWING DER AARDÉ, ENZ. 499 ko komt verder het Planten. Ryk in: overweeging; waar. omtrent de Autheur eerst het oog vestigt op de hoofdby« zonderheden , die by eene befchouwing der Planten in "e algemeen opmerking vorderen. Dit doet hem agt geeven op de Werktuiglyke deelen der Planten; den omloop van derzelver Sappen, haare voeding, flaap en eigenaartige be- weeging, mitsgaders de beyrugttng der Planten. Ну ont- vouwt naauwkeurig de verfcheidenheid welke ons de Planten deswegens aan de hand geeven , en wikt met oordeel de verfchillende verklaaringen der Botanici, of Plantkundi- gen, nopens het eene en andere deezer byzonderheden , ie nog min of meer haare duistere zyde behouden, en dus by herhaaling opmerkzaame waarncemingen vorderen, Op de behandeling hiervan verledigt hy zig ter voordrag- te der Verdeelinge van het Planten- Кук. —— De Kruid- kunde werd, gelyk hy doet zien, oudtyds niet regelmaa- tig beoefend, en ’t liep aan, tot op den tyd van den be- roemden Linneus, eer men een geregeld Zamenftel van deeze Weetenfchap begon te verkrygen. Linneus, naam: lyk, verfpreidde, in het jaar 1735, eem geheel nieuw licht over de Kruidkunde, met het aan den dag brengen van een Leerítelzel, het welk volgende beoefenaars deezer Wee- tenfchap, op zyn voetfpoor, allengskens tot meerder vole komenheid gebragt hebben. —— De groote grond(lag van dit Leerílelzel is ontleend , uit de kentekenen van de fexen der Planten, en derzelver onderícheiden manier vau bevrugting; als waarin de zekerfte en meest bepaalde ver- fcheidenheden , die in alle Planten waargenomen kunnen worden, te vinden zyn. Zulks noopt onzen Schryver, om eene korte fchets van dit Leerítelzel te geeven , en deszelfs nuttigheid aan te toonen; doende tevens zien dat geene toevallige omítandigheden, als verfcheidenheid van Otter: Iyke gedaante, koleur, fmaak, reuk en wat meer van die natuur zy, den beoefenaar der Plantgewasfen kunne vole doen; terwyl hy hier integendeel , in de nafpooring уап onveranderlyke kenmerken, veilig kan bertsten. —— Aan dit alles hegt de Autheur ten laatíte nog eenige leerzaame aanmerkingen over de Werfpreiding der Gewasfen op den Aardbodem, de Wrugtbaarteid, de Ziekten en Nuttigheid der Planten , voor Mensch en Dieren : befluitende het voorgeítelde met eene opweklyke vermaaning tot dankbaa re eerbiedigheid aan Gode. | Men kan uit dit beloop genoegzaam opmaaken, dat des Autheurs befchryving zo van het Ryk der Delffloffen als van ^ LETT. 1791. NO. 5. P dat $19 у. ZÖLLNER EN у. knapt verflag van derzelver bereiding, waardoor het Миў in gezond en voedzaam Brood verandert; en betuigt tevens — zeer verwonderd te zyn , dat, daar dit alles reeds voor lange kenlyk ware, egter de weezenlyke beftanddeelen van het meel eerst voor omtrent veertig jaaren bekend zyn geworden. Zins dien tyd heeft men, volgens zyne opmerking , het meel eerst recht ontleed ; еп zulks fchiedt door eene zeer eenvoudige proefneeming, e hy aldus voordraagt. = Wanneer men versch deeg van tarwenmeel , ^t welk niet reeds aan het gisten en nog ongebakken is, in koud water wascht , zondert zich het wit gedeelte , den aart van ftyffel hebbende, allengs daar van af, en vermengt zich met het water , waaraan het eene melkwitte kleur mededeelt. Men moet deze wasfching zoo lang voortzetten, en tek kens versch water daartoe neemen, tot dat dit laarfte niet langer wordt gekleurd; als dan blyft eindelyk van het deeg niets anders over, dan een foort van ftoffe, welke veel overeenkomst heeft met zodanig lil of lym, als de lighaamen uit het Dieren-Ryk opleveren. , Dit iym , waaraan men den naam van plantdiërlyke ftoffe eeft, kan door water niet ontbonden noch verdund wore еп; deszelfs kleur is een weinig graauwer dan het meel» deeg , maar voor 't overige even zagt en veel taaijer. Men kan сеп ftuk daarvan, in de lengte of breedte ,,'zo- danig uitrekken, dat het twaalf- of vyftiem-maalen mees. plaats beflaat, dan te vooren, zonder dat het fcheuren zal; doch zo dra een van beide einden wordt los gelaz- ten , krimpt het weder, vry fchielyk, tot byna d ootte in, als het voor deszelfs uitrekking gehad heeft. — e uiterlyke gedaante van dit lym komt zeer naby aaa fommige vliesachtige deelen der dieren, gelyk de celsgee wyze holtens of vetvliezen der ingewanden en het net; de reuk is even als die men in de koornmoolens ontwaar | a | „werdt 5 BESCHOUWTNG DER AARDE 3 ENZ.. 21Y: wordt; doch het is byna volkomen fmaakeloos, en ver- mengt zich, onder het kaauwen, nimmer met het fpeekfel. Het hangt en hegt zich daarentegen zoo vast aan drooge lighaamen , dat het veeleer breekt, dan zich te laaten af- zonderen van iets, waaraan het eenmaal gekleefd is. - ə» Om deze (ойе eenigermaate te kunnen behandelen, moet men de handen geduurig nat maaken , en wil men ze in een weeken en kneedbaaren ftand houden , dan is het noodig haar onder water te bewaaren. Zy droogt anders zeer ligt; en gefchied zulks, door zekeren graad van warme te, wat fpoedig , dan belet zulks alle gisting. Haare kleur wordt onder het opdroogen bruiner; zy is, gedroogd zyn- de, byna zoo doorfchynend en vast als de dierlyke lym, en breekt ook, even als die, met een luiden flag , glad af, wanneer zy fterk gerekt wordt. Deze (offe is, met één woord, eene wezentlyke lym, die, uit hoofde dezer eie genfchappen, zeer bekwaam is om voor een foort van Ce- ment te dienen, waarmede men gebroken glas, porcelein, hout, ja zelfs metaalen , aan elkander hegten kan; maar zal zy zulks doen, dan moeten de lighaamen, die men daar- mede famenhegten wil, volkomen droog wezen. Zy kleeft als dan zeer vast, kan een tamelyk geweld tegenftaan, en blyft indiervoegen onveranderlyk , ten ware 'er eenig foort van vogt wierdt aangebragt , °t welk in (taat is om het zelve te ontbinden, gelyk azyn , olie van wynfteen , vitriool-, zout- en falpeterzuur, enz, Water doet daarop wel niet dezelfde uitwerking, maar heeft nogthans het vermogen, em deze ftoffe allengs week te maaken. `a» Wordt dit Туш aan den fterkften graad van warmte bloot бейе, die het, zonder te verbranden, uithouden kan, y voorbeeld, aan de hitte van eenen gemeenen bakoven, dan zwelt het zoodanig op, dat derzelver omtrek zomtyds vyftien of twintig maalen grooter wordt, dan te vooren. Deze zwelling fchynt alleen veroorzaakt te worden door de daarin opgefloten lugt, welke van de hitte zeer aanmerke- lyk wordt uitgezet. Aldus gebakken zynde, verkrygt het een weinig meer fmaak en reuk, doch is echter daardoor piet eetbaarder, maar veeleer zoo taai geworden als leder, en nog minder, dan voor de bakking, bekwaam, om, one der het kaauwen, door het fpeekfel verdund te worden. » Laat men deze lymerige ftoffe, in plaats van die in еей oven te bakken, in water kooken , dap zwelt ze niet, maar verkrygt wat meer vastigheid; verliezende byna haare ge- heele taaiheid, rekbaarheid e lymerige eigenfchap , e ре- ‚ суз. Шш „+ . $c А .. 2 + ew RO 212 J, ZÖLLNER EN J. LANGE , BESCHOUW. DER AARDE , ENZ. houdt alleen omtrent dien graad van buigfaamheid en veera kragt, welke een morilje heeft, zonder daarom fmaaklyker of eetbaarder te zyn. Het water, waarin ze gekookt is „ neemt, voor zoo veel men befpeuren kan, daardoor geene: onzuiverheid aan. „› Wyders vertoont deze lymerige (offe, die men uit het meel verkrygt, zich, in alle opzichten, als eene zuiver. dierlyke grondftoffe, en behoudt geen blyk hoegenaamd van haaren plantaarugen oorfprong. Steekt men ееп droog (uk daarvan in de vlam van een kaars „Чап word het, onder ееп kraakend geluid, zwart, zwelt op, fmelt ten halven, en krimpt ten laatften in malkander, gelyk de fchaft van een pen, een ftuk hoorn of fchryuwerkers lym; geevende ook dezelfde ftinkende reuk van zich af. Door een fcheikundige ontbinding, verkrygt men daar uit, gelyk uit alle dierlyke deelen , een weinig vlug loogzout ; wyders olie, welke fmaakt als of dezelve aangebrand is ; en eindelyk eene kool, of caput mortuum, die mede het laatíte overbhyffel van dier- Iyke ligchaamen volkomen evenaart, Is dit lym niet ten vollen gezuiverd geweest van de oorfpronglyke meelachtige ftoffe, en men laat het in dien ftaat gisten, dan neems het de reuk en fmaak aan van verfche kaas, en kan zelfs, door eene gepaste behandeling, de zoetemelks- kaas zodanig ge- lyk gemaakt worden, dat men beide naauwlyks van elkan- er onderfcheiden Кап.” Catechismus дет Weetenfcliappen, fchoone Kunften en Fraaije. Letteren, uit verfcheiden beroemde Schryveren, en inzon- derheid volgends de fchets van den beroemden BARON VAN BIELFELD, zamenpe[leld. Derde Deels Tweede Stuk. Te Amfterdam by A. Fokke Simonsz. 1791. Zn gr. octave 366 bladz. i ? 8 B’ de melding van het eerfte Stuk deezes Deels (*) hebben wy gewag gemaakt van toegezegde Algemeene Historie fehe, of Synchronologifche еп Biographijche Tafelen, en thdns kunnen wy den Leezer berigten , dat dezelven, als nog tot dat Stuk behoorende, reeds afgegeeven zyn. Men heeft in derzelver uitvoering de ftiptfte naauwkeurigheid in agt genomen ; en ze zyn by uitftek wel gefchikt om den beoefenaaren der Gefchiedkunde eene gereede handleiding te geeven, om het beloop der Gefchiedenisfen na te gaan, ' en э (*) Zie N. Alg, Pad. Lesteroef. V. Deel. bl. 292, — CATECHISMUS DER WEETENSCHAPPEN. 813 en, met eenen opflag van het oog, de gelyktydige voor- vallen, onder de voornaamfte Volken, te befpeuren; mits- gaders den leeftyd der beroemdíte Mannen, zo ten zelfden tyde als agtervolgende, gemaklyk na te voríchen. —— Een aantal van negen Tafelen, zo veele Tydperken behelzende, draagt ons voor , de Oude Gefchiedenis , zedert de fchepping der Waereld, tot op de geboorte van J. Deeze zo nuttige en gemaklyke Tydtafels зуп op zodanig eene wyze in 't licht gegeeven, dat ze, fchoon byzonder tot dit Werk behoorende, oek op zig zelven, als ten al» gemeenén dienst gefchikt, verkreegen kunnen worden: ’t- welk ons derzelver gebruik te uitgebreider doet aanpryzen , daar ze allen, die eenigen fmaak in 't Gefchiedkundige heb- ben, dat nog al vry algemeen plaats hecft, te ftade kunnen omen. Voorts behelst dit tweede Stuk een vervolg van de ontvou- wiug der Gefchiedkunde , met eene voordragt van de Weeten- Schappen, die daartoe betrekking hebben. Dus verknogt men hier, aan °t voorige Gefprek over de „Algemeene Gef&iies denis, zeer gepast eene byzondere overweeging, eerst over de Gewyde en voorts over de Kerklyke Gefchiedenis; aan welke laatíte men nog ter nadere ophelderinge gehegt heeft, eene beknopte fchets der Gefchiedenis van de Christelyke Kerk; welke fchets derzelver voornaamfte lotgevallen, van Eeuw tot Eeuw, geleidlyk ten klaarfte voorftelt. De Gefchied- kunde hier mede afgehandeld zynde, zo gaan de volgende Gefprekken over zodanige Weetenfchappen, welker kens nis een beoefenaar der Gefchiedkunde niet kan ontbeeren ; in zo verre dezelven , in veelerleie opzigten , ter verklaarin- ge» ter uitbreidinge en ter onderfteuninge , van het Gefchiede undige ftrekken. Hiertoe behooren de Oudheidkunde , met de Antieken, of, de nafpooring der oude обуке overe blyfzelen, en de Penningkunde; wyders de Handvestkunde , benevens de hedendaag che Staatskennis; voorts de beoefe- ning der Reizen en Reisbefchryvingen , mitsgaders die der 4lardr yksbefchryving , „(waarvan ook eeu geregelde fchets egeeven wordt ;) en eindelyk zo de Geflachtrekenkunde als e Wapenkuude. In de daarover gevoerde Gefprekken wordt het hoofdzaaklyke beloop der opgenoemde Weetenichapen 3 Q- ` $14 CATECHISMUS ^ beknoptlyk voorgedraagen , met aanwyzinge van 't geen daaromtrent voornaamlyk opmerking vordert, en denzelven licht kan byzetten. Van dit laatfte levert ons de behande- ling der Wapenkunde een voorbeeld, door ons tot derzel« ver oorfprong op te leiden , "t welk ter ophelderinge van etlyke byzonderheden in dezelve kan dienen; door 't na- gaan der gebruiken, die waargenomen werden by de Steek- elen, in welken men, naastdenkelyk , den oorfprong der Wapenkunde te zoeken heeft. . 5», Onder die gebruiken , dus luidt het berigt, waren deeze de voornaamíten. Wanneer een Vorst , of groot- mogend Heer, een Steekf/pel of Tournooi, waarfchynlyk . Van het wendeh en draaijen (Tournoyer) der Paarden alzo genoemd , wilde houden , maakte hy dit door Brieven, of en, rond omftreeks in*zyne nábuurige Landen be- kend ; zo dat elk voornaam Vorst of Ridder, die dit {pel wilde bywoonen, gelegenheid kreeg, om zig in tyds tot het Feest te bereiden. Zy lieten zig daartoe kostelyke Wapens vervaardigen, waarop zy doorgaands de Gedach- tenis van fommige treffelyke daaden, met eenig randfíchrift , lieten graveeren, of ook wel Zinnebeelden of Devifen; of een Zon, Maan, Sterren, Leeuw „enz. waarna zy zig dan de Ridder van de Zon, Maan „enz. heeten. Hunne Wapen- rokken of de Mantels, die zy om hunne Wapens droe- . gen, waren doorgaands met Hermelyn of andere vachten gevoerd; en in laater tyd met Schellen of Bellen behangen , gelyk men in de Beelden der Graaven van Holland, die meest m", in hunne Tournooikleeden afgebeeld zyn , kan zien. Hun (child, dat mede fierlyk met hunne eigen Kentekens gegraveerd was, en hunne fpeer werdt hun na- edraagen, door een Schildknaap, welke doorgaands Edele naapen en zankomelingen in de Ridderfchap waren. Schilddraagers waren fomtyds geheel gemaskerd en vet- kleed , іп de gedaante van Griffioenen , Engelen , Leeu- wen, Wildemannen, of ook wel mede met een Tournooi- Rok met Bellen gekleed, Daarnu deeze jonge Knaapjes meestal dertel en geestig. waren, en hunne ernftige Heeren met boert en jok vermaakten, behielden fommige Vorften dezelven doorgaands ten Hove, waar zy dan den naam van Nar Verkreegen; van daar is het gebruik ontleend van *) Het woordje meest is hier vermoedelyk eene Schryffeil A behoort "er althans niet te (aan, y | : » o DER WERTENSCHAPPEN, $14 de Gekken en Gaapers een Rok en Muts met Bellen aan te doen. Wanneer nu de Ridders met deeze hunne Schilde knaapen ter beftemde plaatfe gekomen waren , welke door- ds een met eene Schutting ep Palisfaden afgefchoten plein, by eenig Kasteel, op eenige Markt, was,. vonden Zy, аап den ingang van dit Perk, een Perfoon, welke gelast was; om den tytel van elk Ridder, die mede ren- nen zoude, aan te tekenen, benevens eene nette opnee- ming en befchryving zyner Wapens te doen. Over Rid- ders, die ten tweeden en derden maal in het Renperk ver- fcheenen, werdt geen Wapen/chouw gehouden, maar men ftak alleen de Trompet, wanneer zy den renloop begon- nen. Deeze Wapenfchouwer werdt daarom Her.ald, of Her-old , en Heraut genoemd, van de oude Duitfche woor- den Her, een Leger of Heir, en aldio een knecht, ’t welk zo veel als Legerknecht of Wapenknecht te kennen gaf. Zy werden ook nog, by plegtigheden, door Vorften en Souvereinen bezigd. „ om de Wapens op een geb, duurd los aangeíchooten Wambuis te draagen; en wore den thans nog Herauts van Wapenen, of Wapenkoningen ; geheeten. Naa dat deeze Herald de wapens wel opgeno» men hadt, liet hy op de Trompetten blafen, tot een tæ ken, dat het Renfpel een aanvang nam; van dit Aalen willen fommigen den naam van Blafoen afleiden, welken men aan een met figuuren befneeden Schild gewoon was te geeven; fchoon anderen het woord Blafoen met meer waarfchynlykheid afleiden, van het oude Franfche woord Blefe ; dat een teken beduidde. De leus van aanvang dus gegeeven zynde, begon men tegen elkander te rennen; en die zyn Party, in het voorby elkander rennen, met de Speer uit den Zadel kon ligten, won den Prys , welke daartoe opgehangen was, en meestal uit eenig juweel of Yrouwen-tooifel beftondt. De overwinnende Ridder ont-. fing deezen prys doorgaands uit de handen der voornaam» fte vrouw van het Hof, en fchonk denzelven aan zyne Minnaaresfe; waarnaa zyne Wapens onder een fierlyke Tent of Pavillioen eenigen tyd ten pryk gezet werden; wordende bewaard door de Schildhouders; van daar is de oorzaak, dat de oudfte Wapens meest fchuinsch, of tee n iets leunende verbeeld worden." = Dit is de waar- chynlyke oorfprong der Wapens en Wapenkunde; en alles, wat r toe behoort, laat zig, gelyk "er vervolgens in dit Gefprek getoorid wordt, met een weinig aandagt gereed- lk op deezer oorfprong Phuis brengen, В , A ba e16 W. TENCH ^ Befchryving van den Togt naar Botany- Baay; van de oprech- ting der Engelfche Volkplanting aan Port Yackfon; en van de Luchtgefteldheid , Inboorlingen , Dieren, Voortbrengfe- len en andere byzonderheden van Nieuw-Zuid-Wales; door den Kapitein WATKIN TENCH. Naar den tweeden Druk sit het Engelsch vertaald, en door den Vertaaler met een Aanhang fel, de jongfte berichten uit Purt-Fackfon , enz. behelzende , vermeerderd. Te Amfterdam by M. de Bruyn, 1789. Behalven het Voorwerk, 212 bladz. Іп gr. octavo. WV een Werkje, dat reeds zo lang geleden in het licht gegeven, maar, met eenige andere, door toevallige vertraaginge, by ons is blyven liggen, zal de Leezer geen breedvoerig bericht of uittrekfel verwachten of verlangen, Genoeg zy het, dat het, behalven een Aanhangfel van den Vertaaler, beílaat uit achttien Hoofdftukken, welker acht eerfte de reis van het Engelfche Vlootje, tot oprichting der in den Titel gemelde Volkplantinge gefchikt, uit Engeland na Port-Jackfon bevatten; terwyl de tien overige eenige by- zonderheden behelzen , raakende de bezitneeminge des Lands, de inrichting der Volkplantinge, de Ipboorlingen, de Voortbrengfels, Lucht, Dieren, in Nieuw-Zuid-Wales welken naam het den Engelfchen behaagd heeft aan dit ewest te geeven , in plaatze van dien van Nieuw-Zeeland, welken het te vooren droeg) den voortgang der Volk plane tinge, enz. In het Zeventiende Hoofdftuk , om evenwel een ftaaltje van het Werk den Leezer mede te deelen, geeft de Schry- ver zyne Bedenkingen over de Voordeelen, welken Groot- Britannie uit het ftichten deezer Volkplantingen eens zou kunnen trekken. Zyn gevoelen is, met weinige woorden, het volgende : ,, Byaldien de Britfche Regeering eenig en an alleen op "© oog had, om voor zoodaanige boeven, zoo an van het nianlyk als van het vrouwlyk geflacht , welke », voor de Ве en /ет/сһе vierfchaaren gerechtlyk van э» Misdaaden overtuigd , en ter eeuwigduurende gevangenis > veroordeeld zyn „eene verblyfplaats te bezorgen , is deeze ə» plaats, wegens de ligging, de uitgebreidheid en inwen- ss dige gefteldheid des Lands, onvergelyklyk. ——- Wan- ‚ neer de onderneeming met betrekking tot den Koophan- an del wordt befcheuwd , zal, vrees ik, haare onbedui- з» dendheid op een treffende wyze in het oog vallen. . . .. з Pyaldien "er, tot dekking der Landbouwers een ges : з П066°• TOCHT NAAR BOTANY-BAAY. %1? <» noegzaame Krygsntagt uitgezonden wierd, zie ik geene s» reden om te twyfelen, dat, na verloop van etlyke Jaaren , ss het Land in (ааг zal zyn, om graanen genoeg tot onder- p houd zyner nieuwe bezitters op te leveren. Maar, om зэ dit ter uitvoer te brengen, moeten onze tegenwoordige s grenzen grootlyks worden uitgezet; waartoe het noodig ss zal zyn, dat er jaarlyks een goed aantal Krygstroepen э» naar deeze Volkplanting overgezonden worden. En wan- ээ neer men dit aanneemt, zal het Vaderland ons nog ge- ээ duurende een’ veel langer tyd, met alle andere noodwen- э» digheden des leevens, boven dien vereischt, moeten ver- » 2огреп..... » oodaanige onderneemers , welke zich genegen mogten an vinden, om hier hun vermogen te waagen, zullen wel a doen, met alle naauwkeurigheid te overweegen, ’t geen an ik hier gezegd heb. Indien gouden droomen van Koop- s handel en rykdom hunne verbeelding ftreelen, zal "er, » geloof my, verderflyke te leurftelling op volgen. ... —— ‚> Maar voor lieden van geringe bezittingen , niet gezet op an zwaaren Koophandel, en naar eenzaamheid en afzonde- ә» ring begeerig , is, naar myn oordeel, het vaste Land ss van Nieuw- Zuid-Wales, niet zonder aanmerklyke be- » koorlykheden. Iemand , van deeze foort, met brieven s, van aanbeveeling , en een genoegzaame hoofdfom..... aa voorzien , om de noodige gereedfchappen.... te koo- an pen; bezittende daarenboven eenig huisraad , eene melk- » koe, etlyke fchaapen en zoogen, zou, naar myne ge- э, dachten , voornaamlyk zoo hy behoorlyke befcherming » en aanmoediging vond , in zyne onderneeming vry wel 9 en. е e © ө > - "Doch boven dit (*) behoort hy. niet te rekenen; want, aa Wanneer men ook al eens onderftelt , dat hy in het teelen » van Tabak, Ryst, Indigo, in het aanleggen van Wyn- » gaarden.... gelukkig is, zal nogthans de groote afgele- » genheid eener Marktplaats, om ze te verkoopen , de kos- , ten (*) Te weeten, boven de mogelykheid van met kundigheid in den Landbouw en Veefokkery , het in den tyd van meer of min tien Jaaren zo ver te brengen, dat hy voor de voortbreng- felen zyner Landhoeve van de Schippers en Stuurluiden der Schepen , welke van tyd tot tyd de Volkplanting aandoen, zo veele Europeefche Waaren koope of ruile, als zyne behoefte zon vereifchen. P 5 E ud %13 | W PENCH ten der vervoering zoo uitermaate hoog doen loopert , deg » zy alle hoop eener redelyke winst ай пудеп С*), enz. De Vertaaler , welke in de uitvoeringe van zynen arbeid blyken*van kundigheid geeft, voegt achter het Werk een Aanhangfel, beftaande Ge eenige korte aanmerkingen over de waarfchynelykheid of onwaarfchynelykheid van den goe- den uitflag der poogingen, welke de Britíche Regeering aan» wendt om deeze Volkplanting, uit het fchuim des Volks en allertlechtst gefpuis. zamengefteld ‚in bloei te brengen) hoofd- zaaklyk uit twet Afdeelingen, welker eerfte eenige nadere berichten aangaande den toeftand der Volkplantinge behelst, opgemaakt uit laatere brieven. Deeze berichten zyn in het dlgemeen niet zeer gunftig , en een der Brieffchryveren zegt uitdrukkelyk: ,, De Engelfche Regeering, vrees ik, zal eer- ээ lang overtuigd worden, dat de onderwerpen, welken zy an herwaard zond, om hier eene Volkplanting te flichten, en de ongefchiktften van allen daartoe waren.. Byaldien het an geval van Amerika in aanmerking wordt gebragt, als een s, voorbeeld , als eene uitzondering tegen myn bewys, ang- э» woord ik, dat het onderfcheid tusfchen de twee gewesten ə» in allen opzigte ten uiterfte groot is, еп wel Soo, dat al , het naadeelige, al het moedbeneemenda aan onze zyde is. an Daarenboven was het getal der boeven , der gevangenen, an der geenen , die voor en door de vierfchaaren van Groet- s Britannie ter altydduurende gevangenis gerechtlyk ver- an oordeeld waren, ter bevolking na Amerika gezonden , in ‚> Vergelyking zeer klein, en maakte flechts één tegen tien , van eerlyke en geerftige lieden uit, daar hier ter bevol an king ei enlyk mar eene foort van volk gevonden en wordt (1). De tweede Afdeeling van dit Aanhangfel bevat eenige kor- te en wel ingerichte Aanmerkingen, over den Inhoud der Engelíche Volmagt, tot oprechting der Volkplanting im Nieuw-Zuid- Wales , en de verbaazende grootte der Provincie van dien naam. Het luidt inderdaad zonderling , dat eenige Mogendheid waant, doer de Afkondiginge van een enkel Gefchrift , zich een uitfluitend recht van eigendom en koop= handel te kannen verkrygen, op een Gewest, dat in zyne lengte 664 uuren gaans, en in zyne breedte 364 diergelyke uuren bedraagt; een land, het geen reeds, gedeeltelyk ten minften, door een ander Volk bewoond wordt, еп waaro zy zelfs, gelyk door den Schryver van het Aanhangfel wordt CET: (*) BL2169 — 175. (1) BL 199. A TOCHT NAAR $SOTANY-BAAY. 419 еже, en bekend is, het recht van eerfte orntdekkinge niet kan voorwenden. Maar vooral niet minder zonderling is het aanleggen eeneg Volkplantinge vau boosdoenders en deugnieten, welken al- ken door de tegenwoordigheid van eene gewapende Krygs- magt in bedwang moeten gehouden worden. Hoedanig de ui {daarvan zal weezen, moet de tyd leeren; maar de chynelykheid , dat dezelve gelukkig zal zyn, is gewise felyk niet groot. En zy wordt niet grooter door het geen tot nog toe gebeurd is, daar men zich reeds genoodzaakt heeft gezien , verfcheiden der nieuwe Cdlonisten , om versch bedreven misdaaden, ter galge te verwyzen, —— Wan- neer Engeland zich nog van zyne misdaadigers ontlastte op America , bedreeven de overgevoerde booswichten in dat reeds tamelyk bevolkte Land zo veele euveldaaden, dat de beroemde Dr. FRANKLIN „аап den Engelfchen eerften Staats- dienaar , eene kist vol ratelflangen zond, met verzoek, dat hy dezelve in St. Jamespark wilde loslaaten , en met byge- Voegden wensch, dat zy in Engeland zo veel goed mogten doen als de meergemelde kwaaddoenders in America. En wat kan men dan verwachten van eene Volkplantinge , welke geheel beftaat uit Volk van dien aart? Wy kunnen nog den Leezer berichten , dat over het- zelfde onderwerp een ander veel kostbaarer Werk , verfierd met Kaarten én een aantal van Prenten , in het laatst verlo- pen pur. in 4to, te Londen uitgekomen.is, waarvan im het Engelsch reeds de tweede Druk het licht ziet, gelyk ook een derde Druk in 8vo. Dan, of en hoe ver dezelve boven het Werk van den Heere TENCH te fchatten Zy p kunnen wy niet bepaalen. Reisbefchryvingen voor de Jeugd, door у. н. CAMPE. Tweede Deel. Uit het Hoogduitsch vertaald. Te Ань Детйат by de Wed. J. Doll, 1789. In octavo, 502 Райт, № het leerzaame plan van den Heer Сатре, in 't' vervaardigen deezer Reisbefchryvingen , hebben wy, met de afgifte van "t eerfte Deel, reeds een genoegzaam ver- Slag gegeeven (*), en kunnen nu, op het doorbladeren van t tweede Deel, den Leezer berigten, dat һу hetzelve op de nuttigfte wyze agtervolgt. Hier verleent hy der Jeugd (9 Zie N. Alg. aderi, Letteroef. IL Deel, bl. 35. 22% ' J CAMPB de befchryving eener reize, welke hy, in den Jaare 1784 gedaan heeft , van Hamburg na Zwitferland ; welke hy 1 overeenkomítig met zyn hoofdbedoelde, zo inrigt, dat hy, onder een beknopt verflag van ’t merkwaardigíte der doors reisde Landítreeken, "t "er inzonderheid op toelegt, om da aandagt zyner Leezeren te vestigen, op zodanige omftan- digheden, die hun leerryke kundigheden, zo ten aanzien veeler burgerlyke inrigtingen, als met betrekking tot hun zedelyk gedrag, kunnen inboezemen. Ter dier oorzaake weidt hy gewoonlyk niet uit , over zodanige dingen, die enkel voorwerpen der nieuwsgierigheid zyn, maar houdt zig inzonderheid op met zulken, die hem opmerkingen aan de hand geeven, welken ten bovengemelde gebruike aanleide- ]yk zyn: waartoe hy zich ook zomtyds, op eene onver- wagte wyze , bediend , van invallende gedagten, die uit eene voorkomende gelegenheid ontílaan. Van dien aart is, onder anderen, гупе leerlesíe, by gelegenheid van ’t geen in zynen geest opkwam, met de befchouwing der woon plaatze zyner kindíche jaaren. Hy had, naamlyk in zyne zeis, een uitftap gedaan om zyne oude Moeder een bezoek te geeven; na eene korte melding van zyne agndoeningen op het vernieuwde gezigt zyner geboorteplaatze , en vag zyne aankomst aldaar, vervolgt hy in deezervoege: an Het eerfte ,"t welk ik, na het volle genot der blydíchap van het wederzien, in het huis myner geboorte opmerkte, was dit, dat my niet alleen elk vertrek, maar ook het ge: heele huis, ja de geheele plaats, zo wel als de landftreek, waarin dezelve ligt, zeer veel kleiner voorkwam, dan ik ze te vooren gekend bad. Een zaal, by voorbeeld, dien ik In myne kindschheid even zo groot en prachtig oordeelde als ik daarna in den mannelyken ouderdom de Ridderz op het Koninglyke Kasteel te. Kopen vogd, was federt dien tyd tot een gewoon zeer eenvoudig vertrek ingekrom pen; de tuin achter het huis, dien ik my federt den ty van myne jeugd onmeetelyk groot vaorftelde , fcheen van zyne voorige uitgeftrektheid naauwlyks het tiende gedeelte te hebben; een vyver voor het huis, die den. kleinen knaap was voorgekomen, als een Ruk van den Oceaan , fcheen thans den man niet grooter toe, dan een maatige vischvye ver. En zo alle de overige voorwerpen. Alles had in groote heid en heerlykheid verlooren ; alles fcheen naar eenen fterk verminderden maatílok hervormd te zyn. , Wat isdit, zeide ik by my zelven ? zyn de dingen. rond- em my , of zyn myne oogen , anders geworden ? of, zo geen . van —— P — ышы „+ REISBESCHRYVINGEN VOOR DE JEUGD; at van beiden plaats heeft, wat is dan de oorzaak van de — wonderbaare verkleining, welke ik hier overal ontdek? Het antwoord, het welk myn eigen overleg my op deeze vraag gef, was het volgende: ‚ , In myne kindíche jaaren had ik myn vaderlyk huis al- kenlyk met de nabuurige huizen van de landkeden , de ver- trekken in het eerfte flechte met de kleinere en nog veel . eenvoudiger in de laatften kunnen vergelyken, waarby dan het eerfte in grootheid еп fraaiheid aleyd zeer uitmuntte. Even zo had ik ook den tuin van mynen vader alleenlyk met den nog kleiner en Uechter tuin van den buurman kunnen meeten; en wat den vyver betreft, ik had in dien tyd nog nooit.een water van eene even groote , en nog minder van eene grooter, uitgeftrektheid gezien. Dus moes- ten alle deeze dingen my in dien tyd noodzaakelyk als de ootflen in hun foort voorkomen, dewyl ik iets grooters van at zelfde foort nog niet kende. Maar nu had ik, federt den tyd уап myne jeugd, veele duizend grootere huizen, zaalen, tuinen en wateren, leeren kennen, waartegen alles, · wat ik hier weder vond, flechts eene armoedige vertooning maakte, - we Ik heb het nuttig geoordeeld, om myne jonge Leeze- ren met deeze opgemerkte verandering іп myne eigene wyze ' van voorftellen bekend te maaken, dewyl zy daaruit kunnen leeren, hoe onverftandig die geenen handelen, welke bee geeren, dat alle menfchen, over dezelfde dingen, dezelfde onveranderlyke gedachten en gevoelens moeten hebben. Even als of het van ons afhing om ons de zaaken zodanig voor te ftellen, zo als wy willen, en niet veel meer zodani als zy zich aan ons vertoonen, of als wy ze erkennen. Ha men my, by voorbeeld , in myne kindschheid gezegd: uws vaders huis , tuin , enz. zyn niets minder dan groot en prachtig , maar veeleer zeer middelmaatig en eenvoudig; en ndien gy onderftaat, om "er flechts in 't minfte aan te twy- felen, of het tegendeel daarvan te beweeren, dan zal uw ligchaam hier levendig gebraaden, en uwe ziel na den dood in den eeuwigen poel der hel gefolterd worden; indien men, zeg ik, zo tot my had.gefprooken; men zou my door de bygevoegde fterke beweegreden zekerlyk wel tot eene ge- dwongene toeftemming , maar nooit tot een waar geloof, dat is, tot eene overtuiging van de waarheid deezer zaak, hebben kunnen beweegen, Of, omgekeerd, zo iemand, die zelf nooit buiten dit dorp gekomen was , thans van my willen vergen, op met hem te gelooven, dat alle din- gen, эла ]. CAMPE, REISBESCHRYVINGEN VOOR DE JEUGD, еп, welke in dit dorp zyn, indedaad zo groot, zo koste» k waren, als ik my dezelven in myne kindschheid voor elde, zou het dan nog wel van my afgehangen hebben, om aan zyne begeerte te voldoen? Met den mond wel ; mar ook іп mya hart? Ook met eene waare overtuiging? — Immers nooit! aa Wat volgt hier uit? —— Dit, dat men niemand moet dwingen , om iets te gelooven, 't welk hem niet geloofwaar dig voorkomt, еп dat hy, die zulks evenwel doet „ daar. door duidelyk te kennen geeft, dat hy een mensch is zon der doorzicht en overleg , die over de natuur van zyne ziel, en over den onveranderlyken aart van zyne eigene voorftek lingen, nooit heeft nagedacht.” Wysgeerige Verhandelingen. Vertaald en byeen gezameld door МЕ. GERRIT VAN DER VOORT. Te Am/terdam by W. van . Vliet, 1790. Jn groot 8vo., 171 bladz. i Ni eene korte Voorreden van den Heere van DER vooRT, volgen in dit Stukje drie Verhandelingen. De eerfte is van den Heere c. GARVE, en voert eigenlyk den Titel van Proeve eener Verhandeling over de beoordeen ling der Vatbaarheden. Het komt ons voor, dat men door eene wat te fterke zucht om den Titel kort en beknopt b maaken , juist geen voordeel gedaan heeft aan deszelfs uidelykheid. Het oogmerk van den Schryver is, te onder- zoeken, uit welke kenmerken, door welke middelen, ец op welke wyze men best kam oordeelen over de natuurlyke vermogens van kinderen en aankomende jonge luiden , en over derzelver gefchiktheid tot onderfcheiden leevénsftanden en beroepen. Doch deeze kleine duisterheid in den Titel wordt rykelyk vergoed door de keurige Aanmerkingen еп Waarneemingen, welke in het ftuk zelve voorkomen, - Na enige korte bedenkingen over de nuttigheid van zulk een onderzoek, zegt de Schryver (*): ,, Alle onderzoes s, kingen, die men tot dat einde zoude moeten aanvans ss gen, worden in twee foorten verdeeld. Men zamelt de », kentekens byeen uit welken men, tot zekere bekwaam« эз heden der Ziel, een befluit kan opmaaken. Dit is een э» langduurig werk en berust op eene rye van Waarnees э» mingen, waartoe ieder Mensch flegts iets kan leveren. (*) Bl. 4. ээ Ф, VAN DER VOORT, WESGEERIGE VERMANDELINCEN. &2$ a Of men beftemt voor elke bekwaamheid dat foort van з» bezigheden, tot welken zy het best gefchikt is. Dit зэ laatíle zou gemakkelyk zyn, wanneer het mooglyk ө» Was, ieder foort van bezigheden doorgaans te kennen, zonder zelvé het vermogen te bezitten om ze uit ta voeren.” " Ingevolge hiervan befchouwt de Schryver de onderfchei- dene bekwaamheden der Ziele. ,, Dus," zegt hy (*), an is de gang der Natuur: eerst ontvangt de Ziel eene me- ə» nigte van indrukken , het Geheugen behoudt ze, de э» Verbeeldingskragt zet ze te zamen, het Verítand ver- , zamelt het gelykvormige in dezelven, en verándert de. 