Nederlandsch Tijdschrift voor Liefhebbers der Jagt und Visscherei
Nekvanger. Een regt , aan de punt tweesnijdend mes , waarmede men het aangeschoten grof wild , tusschen het achterhoofd en den eersten halswervel, het rug- gemerg afsteekt, — G en ickf anger. Neus. Het reukvermogen van den hond; men zegt: »een goede of slechte neus". — Nase. Nez. 0. Oneffen. Van een hert, dat b.v. aan de eene zijde 4 en aan de andere 3 enden heeft, zegt men: »een oneffen achtender". — Ungerade. Mai seme. 68 Ongedierte. Alle roofdieren , die aan den wildstantl schade doen. — Raubzeug. Bites nuisibles. Onjagtmatig. zie Jagtmatig. Ontweiden. De ingewanden van gedood wild uitne- men. — Ausweiden. Vider. Oog-end. De onderste tak van het gewei der her- ten. — Augsprosse. Andouillier. Opdoen. Het vinden van wild , dat de vlugt neemt. — Aufstossen. Lever. Opjagen. Wanneer het wild door de schuld van den hond opgaat. — Auftreiben. Piller. Opnemen. Het opvatten van den dresseerbok , of eenig wild, om het te apporteren. — Aufnehmen. Opspringen. zie Springen. Opzetten. Het aangroeijen van het nieuwe gewei bij het grof wild. — Aufsetzen. Refaire la tete. Overjaagd. Wanneer de hond, door het sterk jagen afgemat zijnde , moedeloos wordt , en niet meer zoe- ken wil. — Verdrossen. Overjagen. zie Overjaagd. Paarhoenders. zie Koppel. Paarlejj. De kleine , knobbelvormigc uitwassen aan het gewei van het grof wild. — P e r 1 e n. Perlure. Parforce. Een' hond , die door dwang , niet spelend , is afgerigt , noemt men : » par force gedresseerd." — De Duitschers en Franschen gebruiken hetzelfde woord. 69 Patrijshond. zie Staande hond. Pekel. De pis van het doode haas. — Wanneer het , door drukken op de blaas, daarvan ontlast wordt, zegt men: »laten pekelen." Pijpen. De gangen , die een dassen-, vossen- en konij- nenhol vormen. — Rohre. Boyaux. Platzak. Zegt men van den jager, die zonder wild huiswaarts keert. — Schneider. Bredouille. Pluim. De staart van het haas en het konijn. — Blume. Posten. Kleine kogels , waarvan men er 9—12 , naar- mate van het kaliber, op het geweerlaadt. — Reh- posten. Chevrotines. Posteren. De jagers hunne plaatsen aanwijzen, alvo- rens het drijven begint. — Anstellen. Prent. zie Spoor. R. Ram. Het mannetje der marters, bunsings en wezels. Ramen. Wanneer de windhonden het haas telkens om- zetten en er naar grijpen. — Rah men. Rammelaar. Het mannelijk geslacht der hazen en ko- nijnen. — Rammler. Bouquin. Rammelen. Het paren der hazen en konijnen. — Ram- meln. Reeeok. Het mannelijk ree wild.-— Rehb ock. Brocard. Reewild. De gezamenlijke benaming van den reebok , de rekke en het reekalf. — R eh wild. Rein, zie Zuiver. 70 Rekel. Het mannelijk gcslacht van den hond en den vos. — Hund. Fuchs. Chien. Renard. Rekke. Het vrouwelijk reewild. — Ricke. Cheer ette. Reu. zie Rekel. Ril zijn. Wanneer het wild zoo schuw is, dat het den staanden hond niet afwacht. — Ausreissen. Roest. Het nachtleger van alle vliegend wild. Roos. De rand , die het gewei van het grof wild om- vat. — Rose. Fraise. Rottering. M. zie Rronst en Rammelen. Ruim jagen. Het tegenovergestelde van kort jagen. — zie Kort JAGEN. Ruimen. Wanneer het loopend wild een boscli verlaat , waarin het door honden wordt achtervolgd. — Ook van dassen en vossen , die voor de dashonden , of van konijnen, die voor de fretten uit hunne holen vlugten. — Riiumen. Debucher (van het wild). Ruimte. zie Kamer. S. SCHAAL. zie Zool. Scheuren. Wanneer de honden elkander het wild ont- rukken willen , en het in stukken trekken. — Ook van eenen hond , die het wild opvreet , zegt men : »hij scheurt." — Anschneiden. Schild. De bruine vlek op de borst van den patrijs- haan. — Schild. Fer a cheval. Schild. Ecu op dock geschilderd paard , of rund , waar- achter men dc ganzen bekruipt, en waarmede men 71 vroeger de patrijzen in de fuik drccf. — S child. Vdche artificielle. SCHRETJEN. zie KrAAIJEN. SCHUIVER. zie ACHTERLOOPER. Smaldier. Eene hinde , die het tweede jaar is inge- gaan. — Schmalthier. Solovanger. Een windhond , die alleen een haas in loopt en vangt. — Solof anger. Speuren. Den voet van wild of schadelijk gedierte ontdekken, of dien voet nagaan. — Spiiren. Spiegels. De oogen van alle viervoetig wild. — g. w. Lichter; k. w. Seher. Spieshert. K. zie Spitser. Spion. Een hond , die kort onder het geweer jaagt , en voor het wild teekent zonder te staan. — StO- b e r h u n d. Choupille. Spitsbok. De tweejarige reebok. — Spiessbock. Chevreuil daguet. Spitser. Het tweejarig hert. — Spiesser. Daguet. Spoor. De indruk, dien het wild, bij het loopen, op den grond achterlaat. — Spur. Trace. Sprei. Een vierkant net, dat men bij het vangen van kwartels over het gras of de veldvruchten legt. — Deckgarn. Nappe. Spreiden. Wanneer een geweer den hagel niet goed bij elkander houdt. — Streuen. JScarter. Sprenkel. zie Klem. Springen. Zegt men van alle wild , dat in het jagt- veld oploopt, of opvlicgt. — Aufgehen. Partir. 72 Spuit. Een der kleine gaten van de konijnenholen f die alleen dienen om te ontvlugten. Staande hond. Een hond die , voor het wild komende , zoo lang blijft staan , of gaat liggen , tot dat zijn meester het kan opjagen. — Vorstehhund. H u li- ne rhund. Chien d' arret. Chien couchant. Stallen. Makke , of houten eenden , waarmede men de wilde aanlokt. — Lockenten. Stand. De plaats , waar een stuk grof wild gewoonlijk zijn verblijf houdt. — Stand. Enceinte. Steekgaren. Zeker net tot het vangen van kwartels; ook , op grootere schaal vervaardigd , tot het vangen van patrijzen. — Steckgarn. Allier. Stijgen. Wanneer een stuk vliegend wild bijna lood- regt omhoog vliegt. — Steigen. Pointer. Stokhoenders. zie Gust. Stom. Noemt men honden , die bij het vervolgen van wild niet aanslaan. — Stumm. Muet. Strik. Bestaat uit 4—5 windhonden, die gezamenlijk ter jagt geleid worden. — St rick. Laisse. Strik. Alle soorten van wildstrikken , die de stroo- pers aanwenden. — - Schlinge. Collet. Strikvast. Zegt men van windhonden, die zich goed aan de ieisse laten leiden. — Strickbandig. Strijken. Wanneer vliegend wild zich nederzet. — Einf alien. Se remettre. T. Tak. M. /i«> End. Teef. Het vrouwclijk geslacht bij den hond en den vos. — Hun din. Fiichsin. Lice. Renarde. Teekenen. Wanneer de hond , door versnelde bewe- ging van den staart, het spoor, of de nabijheid van wild aanduidt. — Marquiren. Marqaer. Teekenen. Zegt men , als het wild op het sehot eene beweging maakt , die aanduidt dat het getroffen is. — Zeichnen. Tiras. Een al te wel bekend sleepnet , om patrijzen te vangen. — Tyrass. Tirasse. Tiro ! Verbastering van Tirehaut ! de toeroep om het opstaan van vliegend wild aan te duiden. — Tirro ! Toespringen. Het opjagen , door den hond , van wild , waarvoor hij staat. — Zufahren. Forcer V arret. Tout beau ! zie Zacht ! Traansleuf. De groef onder den ooghoek van het edelwild. — Thranenhohle. Larmier. Trek (Op den). De ganzen en eenden , des nachts bij maneschijn, in de schemering of bij mistig weder, in het overvliegen schieten. — Auf dem Zug. Troep. Eenige stukken edelwild , of eene familie ree- wild. -- Rudel (v. h. edelw.); Sprung (v. h. reew.). Harde. Tuimelaar. Eene soort van kleine honden, waarmede men , in vroeger tijd, de konijnen in de duinen ving (1). (1) Deze honden zfin verboden bij eene ordonnantle van prins Frepebik Hendrik en het Hof van Holland, van (a) Januarij 1642; zij worden daarin genoemd eene „soorte van honden die men nawelijks van huijs of gcinenc „honden en kan ondcrkennen". (;i) Op het afscbrift, dat ik voor mij heb, is de dagteekening fllet ingevuld, 74 Vaan. Dc lange haren aan den staart der honden. — Fahne. Vang geven (Den), zie Aevangen. Vegen. Wanneer het grof wild de ruige huid van het nieuwe gewei aan boomtakken afstroopt. — Fe- g e n. Frayer. Vel. De huid van klein wild en schadelijk gedierte. Veld. Ieder jagtsaizoen gedurende hetwelk een hond gejaagd heeft; b„ v. van den staanden hond: »hij jaagt" — van den windhond : »hij loopt — zijn 3de of 4de veld". — Im Feld stehen. Campagne. Velddressuur. Het gedeelte der afrigting, dat strekt om den hond het noodig appel te geven. — Feld- dressur. Venisoen. Het wildbraad van het grof wild. — Wild- pret. Venaison. Verslagen. Noemt men een' hond, die, door ondoel- matige en wreede straf , zoo vreesachtig is geworden, dat hij zijnen meester ontloopt. — Verschlagen. Vervatten. Wanneer de hond de voorwerpen , die hij apporteert, onder het dragen vervat, of nederlegt en weder opneemt. Verwerpen. Het werpen van doode of onvoldragen jon- gen, bij honden of wild. — Verwerfen. Avorter. Vleugellam. Zegt men van vliegend wild , dat alleen aan den vleugel getroffen is. — Flugellahm. Demonte. Jo Vliegend wild. Alie gevler geld wild. — Federwild- p r e t . Gib ier-plume. Vliegnet. Het net , waarmede men de kwartels des avonds en des nachts vangt. Vlouw. Netten , waarmede men de houtsnippen vangt ; er zijn : laat-, war- en valvlouwcn. — Stoss-, Klebgarn. Pantiere. Vlugt. zie Kluft. Voedende tijd. Noemde men vroeger den gesloten jagttijd, die van Lichtmis tot St. Jacob duurde (1). Voedster. Het vrouwelijk haas en konijn; ook de wijfjes van marters , bunsings en wezels. Voer. Alle voorwerpen, waarmede men het wild en roofgedierte aanlokt. — Kirrung. Appdt. Voerplaats. De plaats, waar men fasanten en patrij- zen op het voer lokt, om ze met het hoepnet te vangen. — Kirrungsplatz. Voet. zie Lucht. Voethoorn. M. zie Zool. Voorlooper. De voorpooten van het wild. — V or- der lauf. Pied de devant. Vreten. Wanneer de hond het geschoten of gevangen wild , in plaats van het te apporteren , verslindt of verscheurt. -— Anschneiden. W. Waard. Het mannetje van alle eeridensoorten. — En- trich. Canard. (1) Placcaat op het etuk van dc WJldernis, van ckn 17dc Maartl595, art 7. 76 Warahde. zio Holes. Warme voet. Het versche spoor van wild. — Frische Fahrte. Vote vive. Wartoe! Verbastering van het hoogdnitsch of het fransch, om te waarschuwen dat er loopend wild is opgedaan. — Wahr zu. Partout. Weidewond (1). Elk schot , dat het wild alleen in de onedele, of onderbuiks ingewanden bekomt. — Weidewund. Weidman (2). Een jager. — Weidmann. Veneur (groote jagt); Chasseur (kleine jagt). Wentel. Een klein , afzonderlijk hoi , waarin de voed- ster van het konijn een nest maakt en hare jongen werpt. — Kammer. Raboutliere. Werpen. Bij loopend wild en honden , het ter wereld brengen van jongen. — Werfen. Mettre bas. Wetsch. Noemt men een' hond , die aanslaat , zonder op den voet van het wild te zijn. — V o r 1 a u t. Babillard. Wind nemen. Wanneer de staande hond langs een veld op gaat, om het, tegen wind, terug af te zoeken. — Windhoien. Alter au vent. Windhond. Een hond , die de hazen op het gezigt volgt , inloopt en vangt. — Windhund. Levrier. Wissel. Heet de plaats , waar het loopend wild gewoon- lijk uit en in het bosch gaat. — Wechsel. Passage. Wol. Het haar der hazen en konijnen. — Wo lie. Pott. Worp. De gezamenlijke jongen , die door het viervoetig (1) Van „wei<lsch" prachtlg. (2) Van „welde", ingcwand. 77 wild of de honden gelijktijdig worden ter wereld gebragt. — Wurf. PorUe. Whang (1). zie Holen. Zacht! Toeroep om een' hond, die te ras op den voet van het vliegend wild volgt, terug te houden. — Sachte! Tout beau! Zeel (2). zie Strik. Zes-ender (3). Het vierjarig hert. — Sechsender. Troisieme tete. Zetten. Het werpen van jongen, door het grof wild. — Set z en. Mettre has. Zu. Het wijfje van den kwartel. — Sie. Chanterelle. Zoek verloren ! Toespraak om den staanden hond vlijtiger naar een verloren geschoten stuk wild te doen zoeken. — Such verloren! Cherche perdu ! Zool. De hoef of klaauw van het grof wild. — Schale. Pince. Zuiver. Noemt men honden, die van onverbasterd ras zijn voortgekomen. — Rein. Pur sang. Zwanehals. zie Klem. Zweet. Het bloed van alle wild; ook het bloed van jagthonden. — Schweiss. Sang. (1) Eene zamentrekking van „warati(le". (2) Plakkaat op de houtvesterij en de jagt in Holland en Westfriesland, van den 3den Augustas 1750, art. 3: „met een zeel winden, te weeten drie wintlen „met twee Spillioenen, of vier winden met een Spillioen of bastaard voor een „Zeel winden gereekent". (3) Naar mate van het getal enden, die het hcrt in het vervolg opzet, wordt het „acl>t-ender, tlcn-ender enz,\ genoemd. 78 AANHANGSEL, BEVATTENDE DE KUNSTTERMEN DER JAGT MFT DEff VOGEL. Wij bezitten, voor zoo veel mij bekend is, slechts een work van vroegeren tijd over dit onderwerp: het is het derde boek van merula (zie bl. 50 hiervoor, in de noot) onder den litel van » Vlugtbedrijf", een woord, dat waarlijk wel verdiend had in gebrnik te blijven om, in het algemeen, de jagt met den vogel aan te duiden. — De Franschen hebben voor de twee on- derdeelen dier jagt: Fauconnerie en Atitourserie , dat wij, welligt, door »Valkerij" en » Havikkerij" (1) zou- den kunnen uitdnikken , want »Valkenjagt" wil mij niet bevallen ; trouwens ik heb dit reeds elders (2) ge~ zegd. Hetgene hier omtrent de kunstwoorden , die bij onze valkeniers in gebruik zijn, wordt opgegeven, ishoofd- zakelijk het gevolg van mondelijke mededeelingen , tij- dens ik met mijnen vriend , Dr. H. Schlegel , de bouw- stoffen tot het door ons uitgegeven werk over de jagt met den vogel (3), op de plaats zeive, verzamelde. — Wij bespeurden toen, dat de fransche terminologie (1) In 1371 had Jan van Blots „valkeniers, havickiers en horen (hunne) knechten". Geschiedenis der Heereti en beschrijving der stad van der Gotide, door de Lange van Wijngaarden, I, bl. 656. — Nog in 1637 was Jan van der Brugge uitsluitend met het opzlgt der valken, en Pieter noorman met dat der havikken van prins Frederik Hendrik belast. (2) Geschiedkundige aanteekeningen over het jagtwezen. Amsterdam » 1840. bl. 25, noot (a). (li) Traite" de Fauconnerie, Leiden 1844—53. 79 verreweg de volledigste is, iets dat hoofdzakclijk daar aan is toe te schrijven , dat er in Frankrijk , tot in het laatst der vorige eeuw, voortdurend werken over dit onderwerp werden uitgegeven, en alzoo door de pers bewaard bleef, wat bij ons slechts door mondelijke overlevering was behouden geworden; want het werk van Merula, hoe vreemd het ook schijnen moge, is bij ons , althans bij de valkeniers evenmin als de jagers , weinig bekend, en ligt onder het stof der boekerijen bedolven. Men neme dit aanhangsel insgelijks met toegevenheid op. — Wanneer ik geenen nederlandschen kunstterm vinden kon (4) , heb ik het voorwerp moeten overslaan; trouwens eene vergelijking der fransche terminologie (5) met de onze, zal genoegzaam bewijzen hoevele termen ons ontbreken. Moge de een of ander , die iets tot dit onderwerp kan bijdragen, opgewekt worden om ook het zijne ter aanvulling te leveren. (4) Bij voorbecld: voor den staart en den pcot der jagtvogels, vvaarvoor de franschen lalai en main hebben. (5) Eene der volledigfltc vindt men in het Dictionnaire de ehatse etdepeChc, Paris J7C9. 80 A. Aanwachten. Wanneer men de jagtvogels boven de honden , die het wild opzoeken , laat vliegen. — Voler d'amont. A as. Het vo£r der jagtvogels. — Gekrdpf. Pat. Aasbus. Een blikken busje met gehakt vleesch ge- vuld. — Boite au pat. Aasklaauw. De duim of achtervinger van den vogel. — Avillon. Afhuiven. Den vogel de kap afnemen. — Abhau- b e ii . Dechaperonner. Azen. De jagtvogels voedsel geven. — Kropfen. Paitre. B. Baillet. De boomvalk. Baumfalke. Hobereau. Bel. Een rond schelletje , dat men den vogel aan den linkerpoot vastmaakt. — Falkenschelle. Grelot. Bel-ijzer. Een ijzeren priem , waarmede men| het riempje, waaraan de bel bevestigd is, doorsteekt. Betten of Beiten (I). Met edele vogelen ter jagt gaan. — Beitzen. La chasse au vol. Binden. Wanneer de jagtvogel het wild vangt en vast- houdt. — Schlagen. Lier. (1) Van "Veltjieim, Spiegel Hisloriaal^ door G. J. A. Jonckbloed , s' Hage 1840, Cap. XLIV. vs. 30. bl. 57, en de aanteekening op bl. 120 en 121. — In het dagregister van graaf Jan van Blots , komt voor : „beiten" ; zie Geschiede- nis der Heeren en beschrijving der stad van der Goude, door De Lange van WlJNGAARDEN, I, bl. 165. 81 Blaet (1). zSe Lanner. Blaetken. zie Lanneret. Braauwen. M. zie Breeuwen. Breeuwen. De voxels tie oogleden, door middel van naald endraad, zamenhechten. — Blenden. Ciller. Breil (2). Een smal riempje, waarmede men denjagt- vogel het bovendeel van den regtervleugel zamen- bindt, om hem te doen stil zitten. — Bride. Broek. Het onderdeel van het achterlijf der jagtvo^ gels. — Brayer. C. Cagie. Het vierkant raam of de berrie , waarop de jagtvogels gedragen worden. — Trage. Cage. Cagiedrager. De valkenierknecht , die de cagie draagt* — Portecage. Ciseel. De groote slagpennen der jagtvogels. — - Penne. Cerceau. I). Dekvederen. De twee middelste pennen van den staart der jagtvogels. — Decke. Couvertures. Draal. Een koperen wartel aan het einde der schoe- nen , waardoor de veter gestoken wordt. — Vervelle* (1) Zamentrekking van „blaauwvoet'"; men vindt dit en het volgende woord in oude plakkaten. (2) Verkorting van „breidel". VJJFDE JAARGA>G. 0 82 E. Eoele vogelen (1). Noemde men voorheen alle soor- ten, die tot de jagt gebruikt werden. Fristfrast. Een duivenvleugel , dienende om den jagtvogel de vederen glad te strijken. Geertersel. Het mannetje dezer soort. — Tiercelet de gerfaut. Geervalk. Het wijfje eener valkensoort uit Noorwe- gen. — Geierfalke. Gerfaut. Gewel. M. Pillen of balletjes van werk en katoen, die men den jagtvogel ingeeft om hem te zuiveren. — G e w 6 1 1 e. Curee. H. Haggerd. Een wildgevangen jagtvogel, die reeds ge- ruid heeft. — Wildfang. Hagard. Hand werk. De klap- of tuinekster (klawier), die bij het vangen der jagtvogels gebruikt wordt. Havik. Het wijfje van den havik. — Habicht. Autour. Havikkier (2). Noemde men oudtijds dengene, die (1) Ordonnantie van keizer Karel V, van den 22sten September 1539. (.») Zie de noot op bl. 78. 83 de havikken en sperwers afrigtte en verzorgde. — zie Valkenier. Haviktersel. Het mannetje van den havik. — Tier* celet d'autour. Hoingermalte. Eene soort van insnijdingen, die, door slechte voeding, aan de baarden van de pennen der jagtvogels ontstaan. — Hungermaal. Penne af- fame'e. Horst. De nesten van alle jagtvogels. — Horst. Aire. Hxjif. De kap, die men den jagtvogel opzet. — Haube* Chaperon. I. Lnkoppelen. Zegt men van den valk, die een stuk wild aangrijpt , terwijl het reeds door eenen anderen wordt vastgehouden. Kap. zie Hmr. Klaauwen. De vingers der pooten van de jagtvogels. — Finger. Serres. Kortveter. Een riem, die door de draal wordt ge- stoken, om den vogel vast te houden. — Kurz- fessel. Cour trier (4). (1) Deze kunstterm, die men nergens vindt, is ons opgegeven door den valkenier van den Heuvel , ala in het laatet der vorige eeuw bij de valkertf in Frankrijk gebruikt. 6* 84 Krop (i). Eene hoeveelheid voedsel die men de jagt- vogels op eenmaal geeft. — Gorge. Lange veder. De langste slagpen der jagtvogcls. — Lange penne. La longue. Langveter. Een riem, die even als de kortveter gebruikt wordt, doch langer is. — Langfessel. Longe. Lanner. Het wijfje van den lanier. — Blaufuss. Lanier. Lanneret. Het mannetje van dezelfde soort. — Lan- neret. Lentenier. Een jonge jagtvogel van het vorigjaar, die nog niet geruid heeft. — Antanaire. Loer. Eene soort van klos, van duivenvleugels voor- zien , die opgeworpen wordt om den jagtvogel te- rug te lokken. — Federspiel. Leurre. Lokdraad. zie Lokken. — Filiere Lokken. M. Den jagtvogel met de loer, of eene le- vende duif aan den lokdraad bevestigd, aanlokken. — Reclaimer. Luijer. zie Loer. M. Mesken (Het). De kleine slagpennen aan den duim der vleugels van de jagtvogels. — Aileron. (1) Men zegt: „een' halven krop, een1 heelen krop geven". „Donner une „demtgorge, tine bonne gorge.". 85 Mosket. M. Het mannetje van den sperwer. — Emou- chet. Muit. M. Het vertrek , waarin de jagtvogels , gedurende het ruijen, gehouden worden. — Ma use. Mue. Muiten. Het ruijen of van vederen verwisselen der jagtvogels. — Mausern. Muer. Muiter. Een jagtvogel , die , in den gevangen staat , voor het eerst geruid heeft. — Mue. N. Nesteling. Een jagtvogel , die jong uit het nest is genomen. — Nestling. Niais. 0. Ontbreeuwen. De gebreeuwde oogleden der vogels weder losmaken. — Deciller. Ophuiven. Den jagtvogel de huif opzetten. — Auf- h a u b e n. Chaperonner. Opschieten. M. De jagtvogels van de hand omhoog laten vliegen (1). — Werfen. letter. Opwerpen. zie Opschieten. P. Passagier. De gewone of slechtvalk. — Wander- falke. Pelerin. Pluim met pluim (2). zie Betten. (1) Scriverius, 'in zijn gcdicht op het Averk van Merujla, zcgt ook; „De ^Weyman nae de prop, de valck om hooghe schiet." (2) Zie de noot (*) op bl. $8. 86 R. Reigerpijp. Twee door een' draad zamengehouden stuk- jes vlierhout , die , bij het afrigten der jagtvogels , aan den bek der reigers worden gestoken. — Etui. Rek. M. De dwarsstangen , waarop de jagtvogels , in de valkenkamer, vastgebonden zitten. — Perche. Reushuif. Eene huif van zacht leder, zonder topken. — Reiishaube. Chaperon de rust. Rood. Een jonge jagtvogel, die nog niet geruid heeft. — Sors. S. Schoenen. De lederen riemen, die om de pooten der jagtvogels zijn vastgemaakt , en waaraan de draal is bevestigd. — Geschuhe. Jets. Schoenpen. Een houten pin, waarmede de schoenen, bij het aandoen, worden doorgestoken. Seeg(1)maken. M. zie Spinnen. Slaan. zie Binden. Smelleken. De steenvalk. — Stein falke. Emerillon. Smeltsel. De uitwerpselen der jagtvogels. — Schmeiss, Emeut. Sperwer. Het wijfje van den sperwer. — Sperber. Epervier. Spinnen (2). Het eerste gedeelte van de afrigting der roofvogels. — Apprivoiser. Steekhuif. De huif met het topken versierd. zie Huif. $1) In Noordbrabaat gebruikt men (lit woord nog dikwe-rf, ora „mak" uit te drukken. (2) Van gclijke beteekenis met „spe»en". 87 Stuk. M. Een kippcn- of duivenvleugel , waaraan men den jagtvogel laat trekken. — Tiroir. Takkeling. Een jonge jagtvogel, die nit Let nest be- gint te vliegen. — Astling. Branchier. Taleken (1). zie Tersel. Tersel. Het mannetje van alle jagtvogels , met uitzon- dering van den baillet , het smelleken en den sper- wer — Terz. Tiercelet. Topken. De vederbos op de huif. — Trosch. Cornette. Treinen. Het afrigten der jagtvogels. — Abtragen. Affaitcr. Trekken. Het trekken der jagtvogels aan het stuk. — Tirer. Trossen. Wanneer de jagtvogel het gevangen wild poogt weg te dragen. — Charrier. V. Valkenkamer. Het vertrek, waarin de jagtvogels be- waard worden. — Per choir. Valkemer. Iemand, die de kunst bezit om jagtvogels tot het vlugtbedrijf af te rigten en te verzorgen. — F a 1 k e n i e r. Fauconnier. Valkenierstasch. Een groen lakensche tasch, die met een' riem om het lijf wordt gegespt , waarin de val- (1) Hoewel thans (lit woord meer door onze valkenicvs gebruikt wordt , vcr- dient cvemvel „Tersel" , uithoofde van liet vroeger algemeen gebruik , de voor- keur. 88 kenier het ter jagt benoodigde bergt. — Falke- niertasche. Fauconniere. Valkenzak. Een linnen lap, van een gat voorzien om clen kop door te steken, waarin men den wild ge- vangen jagtvogel wikkelt. Vangklaauw. De middelvinger der jagtvogels — Avillon. Veer met veer, zie Betten. Vliegen (1). zie Betten. Veiegdraad. Een lange draad , waaraan men jagtvogels vasthoudt, zoo lang ze niet volkomen zijn afgerigt. — Crtance. Vlugtbedrijf. M. zie Betten. StanbuUitigen. Afhalen. Het vel van klein wild en schadelijk gedierte aftrekken. — Streifen. Depouiller.\ Klagen. Het kermen van het haas en het konijn, wanneer ze aangegrepen wordcn, of zich in angst bevinden. — Klagen. Onthuiden. M. Het grof wild van de huid ontdoen. — Zerwirken. Depouiller. H^8* Achter: Hertinne. in te voegen: K. (1) Dr. Sciiotel heeft, in zijn lets over het slot Teilingen, bl. 301, het woord nTllegen" v«rkeerdelijk door „paardrijden" uitgelegd ; zoo als het daar voorkomt, beteekent het nicts anders dan het jagtbedrijf met clen vogel. — Immers in het plakkaat op de jagt in de baronie van Crancndonk , van 31 Maart 1680, lee?t men: „door dien de Valckeniere , eu do Weylicden komen vliegen en jageit'1' ; jneeidere voorbeelden zullen wcl onnoodlg zijn. HEDEGEDEELD DOOR DEN HEER INSPECTEUR Jr. Mr. W. C. A. ALBERDA VAN EKENSTEIN, De staat van het jagtveld was over het algemeen voordeelig. In evenredigheid van de laatst verloopene jaren neemt het wild toe; slechts hier en daar of in eenig bijzonder jagtveld kan het gezegde niet worden toegepast, maar dit is toe te schrijven aan buitenge- wone oorzaken. Vele jagtvelden toch zijn in den laatsten tijd door Van verschillende zijden is de aanmerking gemaakt, dat de medegedeelde Verslagen der H.H. Inspecteurs, hoe belangrijk ook, en hoe eigenaardig die in het Tijdschrift te huis behooren, vele zaken bevatten, die van minder algemeen belang mogten geacht worden; het is daarom dat -wij ons voortaan eenige be- kortingen zullen veroorloven , in het vertrouwen , dat de geachto inzenders de redencn, die ons daartoe leiden, zullen billijken. Mtt>. 90 verkoop en verdeeling in handen van anderen overge- gaan , of ook verhuurd , en de nieuwe bezitters jagen dikwijls met veel ijver, of hebben minder reden om het wild te sparen. De grootste oorzaak ligt evenwel in de uitoefening van de lange jagt , gelijk die hier en daar plaats vindt. De wet van 1852 legt niet, gelijk die van 1814, de betaling van eenig hooger regt op aan den gebruiker van meer dan een zeker getal lionden, maar onder deze wet kan de lange jagt, althans gelijk die in deze provincie gewoonlijk plaats heeft, worden uitgeoefend met zoovele lionden en met zoovele personen als men goed vindt, en waar dit op eenigzins uitgebreide schaal wordt in praktijk gebragt, daar is het niet te verwonderen, dat de wildbaan veel heeft te verant- woorden. Door den heer minister van Binnenlandsche zaken werd wel in der tijd op de gevraagde inlichtingen als zoodanig geantwoord, dat strikhouders en polsdragers moeten gerekend worden vrij van acte te zijn, maar dat ieder eene acte moest bezitten mede jagende met zijn eigen hond; doch althans in deze provincie is op de lange jagt geen onderscheid tusschen polsdrager en jager te maken, terwijl de actehouder zich op de vraag van den opziener steeds alle honden toeeigent, of ze voor dien dag koopt, huurt of leent, hetgeen immers ook nergens is verboden. Het is te hopen dat bij eene verandering in de wet $eze moeijelijkheid uit den weg mag worden geruimd , 91 waartoe dezerzijds het mogelijke is gedaan , door er op opmerkzaam te maken, toen daartoe de gelegeriheid openstond. Over het jaar 1856 zijn in deze provincie afgegeven. 258 groote jagtacten, 9 kleine » 129 groote vischaclen, 647 kleine » Te zamen 1043 acten, en alzoo 205 acten meer dan in het verloopene jaar. Er zijn geene acten op de kantoren onafgehaald ge- bleven. Voor dezelve is ontvangen : / 5530,50 aan regt, » 1853,25 aan zegel en » 704,23s aan opcenten. Er zijn geregistreerd : 5 eendenkooijen , 169 duiventillen , 66 zwanendriften. Het getal onbezoldigde opzieners der jagt en vissche- rij is op 13 gebleven; dat der onbezoldigde bedraagt 43* In zake de jagt en visscherij hadden er plaats 323 bekeuringen , dat is 88 meer dan in het vorige jaar ; de toenemende bemoeijing van eenige rijks veldwach- ters en commiezen met zaken de jagt en visscherij be- treffende, mag als eene der oorzaken dier vermeerde- ring worden aangemerkt. Van deze bekeuringen betroffen 59 de visscherij, 3 92 verboden vervoer van wild, 13 het wildstrikken, 17 het onwettig houden van duiventillen , 7 het rapen van patrijzeneijeren of van eijeren van waterwild in ver- boden tijd, de overigen andere jagtovertreding. De toegekende premien voor bekeuringen bedroegen eene som van f 626,50. De ontvangst der boeten bedroeg f 1085,50; die voor verbenrdverklaring in de plaats tredende gelden / 140,40, en alzoo te zamen eene som van f 1225,90. Het getal van het schadelijk gedierte , waarvoor in- gevolge de wet premien zijn uitgereikt, is als volgt: 86 vossen, 10 marters, 105 bunzings, 332 wezels, 156 valken, 1 havik , 2 wouwen , terwijl de som dier premien f 252,80 bedraagt. Men blijve echter altoos in het oog houden, dat niet het geheele getal van het schadelijk gedierte bekend wordt, daar voor hetzelve, met uitzondering van de wezels, slechts in een gedeelte des jaars premien worden ge- noten. Bij vergelijking van het opgegeven getal , met dat van het vorige jaar, ontwaart men een verbazend verschil , hetwelk vooral door het minder getal vertoonde we- zels wordt te weeg gebragt. De waarschijnlijke redenen , waarom dat getal in de 93 beide voorgaande jaren zoo hoog was opgevoerd, zijn in het vorig verslag vermeld, waaruit volgt, dat wij het thans voorkomend lager cijfer eensdeels aan het min- der aanwezig zijn van dat gedierte, maar ook groo- tendeels aan naauwkeuriger inachtneming der voorge- schrevene bepalingen door de daartoe gestelde autori- teiten mogen toeschrijven. Volgens de zoo naauwkeurig mogelijk ingewonnen berigten mag men het er voor houden, dat in 1856 op wettige wijze in de provincie Groningen ongeveer is bemagtigd het navolgend wild: 8000 hazen ; 14800 patrijzen, 70 korhoenders, 125 houtsnippen , 1200 eenden, 500 watersnippen. In de kooijen zijn ongeveer gevangen: 4000 eenden, 2000 talingen , 3500 smienten, 1000 pijlstaarten. Met slagnetten zijn ongeveer gevangen : 1000 ganzen , 250 eenden, 450 smienten, 300 kemphanen. De prijs van hazen en patrijzen steeg niet zoo hoog als in het vorige jaar; in het laatst van het saizoen werden ze minder naar Holland getrokken. Hazen werden gemeenlijk voor f 0,90 tot 1,40 ver- kocht; patrijzen van f 0,30 tot f 0,60; korhoenders van f 4,00 tot f 9,00 het paar; houtsnippen van ^0,50 tot f 0,80. In het water wild was , te dezen aanzien , in verhonding tot het vorige jaar , weinig verschil op te merken. VISSCHERU IN DE BINNENWATEREN. De berigten omtrent deze visscherij ingekomen, zijn over 1856 veel gunstiger dan over de laatst voorgaande jaren; evenwel is deze visscherij niet meer van zoo veel belang dan in vroegeren tijd , waarvan de voornaamste redenen in vroegere verslagen zijn opgenoemd. Waar- aan thans het meer gunstige , dat men in 1856 heeft waargenomen , is toe te schrijven , is minder naauw- keurig te bepalen , maar moet meer aan toevallige omstandigheden worden toegeschreven , gelijk zachten winter, gunstige tijden van opdooi enz. Alleen is het zeker dat de vermeerdering van visch meer in kleinere of strekkende waters dan b. v. in de meren werd waargenomen , en dat het onbillijk zoude zijn niet aan de gedurende een paar jaren ingevoerde late opening der visscherij een deel aan dezen beteren toestand te gunnen. Het getal grootc en kleine vischacten is bij de ver- melding der jagtacten aangewezen. Voor zooverre zulks mogelijk was is van de visschers 95 eene opgave gevraagd van den viscli, wclke over 1856 door hen is gevangcn. Het spreekt van zelve , dat deze opgave nimmer op stellige zekerheid aanspraak zal kunnen maken, en de volgende getallen nog minder als dit ten aanzien van het wild het geval is, het ge- heel ware cijfer zullen uitdrukken , maar eenigzins zal altoos de opbrengst van dit voedingsmiddel uit die getallen kunnen worden nagegaan en de verhou- ding tusschen de onderscheidene soorten waargeno- men ; het is om deze reden dat hier wordt opgegeven , dat volgens de ingekomen berigten ongeveer in de provincie Groningen in 1856 op wettige wijze is ge- vangen : 18000 Ned. pond snoek 5000 » baars 22000 » witvisch 20000 » aal of paling. De geldelijke uitkomsten der jagt en visscherij over 1856 , in vergelijking met die over 1855 , blijken uit den volgenden staat: 90 OSTVANGST. 1855. 1856. Opbrengst der jagt- en vischacten. f 6856,50 f 8087,98* Opbrengst der boeten , na aftrek van bet J vo-or het fonds voor opzieners » 994,66 t 725,66* Opbrengst der verbeurdverklaring. » 305,70 » 440,40 Opbrengst van zegels , met opcen- ten , wegens aanvraag om regis- tratie van zwanendriften , een- denkooijen en duiventillen , om vergunning tot het brengen van honden voor het wild , om mag- tiging tot de jagt op schadelijk gedierte en om toestemming tot het visschen in provinciale wa- teren > 84,27 » 74,4 Te zamen f 8255,22 / 9026,48 ITITGAAF. Inkomen van den Inspecteur . . f 800,00 f 800,00 Inkomen van 45 opzieners ...» 2704,00 » 2704,00 Premien voor gedane bekeuringen. » 4427,00 » 626,50 Premien voor gedood , schadelijk gedierte » 3664,00 » 252,80 Reiskosten van den Inspecteur . » 98,50 » 4 05,29 s Kleeding der opzieners. . . . » 244,25 » 24 4,25 Drukwerk , ongeveer . . . . » 90,00 » 434,35 Te zamen f 8694,75 f 4834,49* Deze uitkomsten zijn veel voordeeliger dan in 1855, en bevcstigen het in het verslag van dat jaar ten slotte , betrekkelijk dit punt , aangevoerde. Hoe Nancy aan dien mooijen naam kwam; — ik aan Nancy , en wat \erder met haar gebeurde. Dertig jaren geleden betoonde een mijner kennissen eene bijna goddelijke vereering aan het portret eener schoone vrouw, dat tegen over zijne gewone zitplaats in de kamer hing ; daarop te staren was voor hem een onverzaadbaar genoegen, en dit moest de afwezigheid eener schoone vervangen, waarvan de bijzonderheden mij, uit bescheidenheid , onbekend zijn gebleven; ook was als herinnering dier afgebeelde persoon een hond aanwezig , van middelbare grootte , met half lang , glimmend zwart , zijdeachtig haar , van het vrouwelijk geslacht, met wit op de borst, aan de voeten en de punt van den staart geteekend , — begaafd met die zachte manieren, die alieen door de opvoeding eener vrouw zijn te verkrijgen. VUFDE UARGANG. 7 98 Het beestje was te fijn van stel en le spits van ncus , om het , volgens het gevestigd begrip , voor een' degelijken jagthond te houden. Tot geheel andere ge- dachten werd ik evenwel gebragt , toen ik dit verstan- dig schepsel voor het eerst in het veld werkzaam zag. Ik kan niet nalaten een voorval van dien dag hier te verhalen : de eigenaar van den hond joeg met mij op watersnippen; ik staande in een schuitje, hij gaande langs het water. Eensklaps nemen de ossen hem in de mating, zoo als men het heet, die hem zeker zou- den koud gemaakt hebben, bijaldien hij de bedaard- heid van een' geoefend Torreador niet had behouden, die hij , ter plaatse , waar dit woord te huis behoort , meermaals in de uitvoering van zijn vak had waarge- nomen. Het was mij niet mogelijk op zijn roepen hulp te verleenen, daar het schuitje vast raakte in den mod- der, welke te diep was om er mij op te wagen. Ik zag hem van kleur veranderen, en hoe hij door een- voudig regts of links om te maken, gepaard met af- wendingen door zijn geweer, dat hij als een even- wigtstok bezigde , de stooten der ossen wist te ontwij- ken, terwijl hij kalm bleef en niet vuurde, ofschoon ik er hem toe aanzette. De Iosbrandingen van mijn geweer gaven slechts eene oogenblikkelijke afleiding, die hij ten nutte maakte om zich nit het gedrang te redden; doch zoodra de ossen zijn ontvlugten bemerkten, poogden zij hem in te halen. Ik hoor het nog hoe een van de ijveraars 99 met zijne hoornen tegen het hek stuitte, waarlangs mijn makker ontsnapte; hoe een ander zich brullend voor hetzelve op de knieen wierp, kop en hals er on- der door sclmivende om het uit den grond te ligten, ten einde zijn boos opzet te kunnen volbrengen. In het vervolg bleek het mij, dat de hond het zwaarste haas ken dragen , en toch alles levend appor- teerde; dat de spitse neus het ligchaam niets onnoo- digs liet verrigten en nooit faalde; dat het aanslui- pen door de teef zoo zachtjes geschiedde, dat men daarbij naauwelijks de beweging der pooten waarnam, en hoe voorzigtig zij die , bij het gaan door het wa- ter, gebruikte om niet te spatten of geluid te maken, was wonderschoon. Lag zij op den akker in eene vore gedrukt, dan zou men haar naauwelijks bemerkt hebben , bijaldien zij geen wit op den neus hadde ge- had, en het is mij steeds voorgekomen, dat het wild daardoor geboeid wordt. Van dergelijke honden had ik meer gehoord , en mij die denkbeeldig voorgesteld; maar naar de werkelijk- heid, om bij vervolg van tijd in de soort te geraken, werd door mij steeds vurig verlangd. Staat de staatkunde met de drijfveren van eigen- liefde en eerzucht in verband , van niet minder invloed is het hart van den mensch op zijne handelingen, kortom: al poogt de man het wikken en wegen der vrouw tijdelijk te ontgaan, het is, om zich later te sterker aan haren invloed te onderwerpen. Ik vermoed dat de schoone oogen van de vrouw in 100 het gezegde portret voorgesteld — de eigcnlijke eigc- nares van het hondje — , de oorzaak waren, dat mijn jagtvriend, bij de verdeeldheid der begrippen in 1830, rerkoos de warmte van het Zuiden te gaan opzoeken. Waren wij op dit oogenblik aan de hombertafel ge- zeten, blijvende met de Spadille en Basta achter de hand , dan valt er wcl te praten over den een' of an- deren mistrek , die gedaan werd , maar het belet niet het spel als beslist te beschouwen. Het lot wilde nog dat de teef, door de gebeurtenis- sen van dat tijdstip , in handen geraakte van een groot lief hebber van jagen cum annexis , die in Afrika met en op tijgers, en op verdere waagstukken had gejaagd, maar nog al afleidingen had; dat zij vervolgens in het bezit kwam van iemand , die in het geheel niet joeg en die mijn verlangen om haar te verkrijgen vernemende, haar, even welwillend als belangloos, aan mij afstond. Uit hare verbindtenis met Rover ontsproot Nero, een professor in zijn vak, van wien veel goeds en buiten- gewoons te verhalen valt; hij geleek volkomen op zijne moeder, was echter buitengewoon groot van stel > waarbij nog bepaalder en krachtvoller manieren , waar- van als aanduiding strekte, een eenigzins opwaarts ge- bogen rug, die aan het drukken met de hand veel te- genstand bood. Nero joeg op alle soorten van wild en te alien tijde even goed , onverschillig of het water , veld , of bosch- gronden Betrof , en hoe dit ook afwisselde; hij nam een haas op als eene veer, kroop er niet mede door 101 een sloot, haag, hek, of raster, wanneer deze hinder- nissen te overspringen waren; boven eene zes voet hooge beplanting wist hij zich te verheffen , om te zien aan welken kant hij zijn' meester aan het schot kon brengen. Er ging zelden een jagtdag voorbij, zonder dat men hem iets buitengewoons zag doen , b. v. met een haas in den bek voor een patrijs te staan of omge- keerd, of bij het vervolgen van een aangeschoten haas voor patrijzen , en dergelijken meer. Hij , zijne zuster Dido en verdere afstammelingen liepen in het draven nimmer scheef, wel een' telgang, en in het oogvallend was eene rukkende beweging met een der achterpoo- ten, bij het overgaan uit den galop in het draven. Hierop volgden twee geslachten, die niet voldeden, omdat zij geen' ijver hadden; die wel vast stonden, maar van vreesachtigen aard waren, voorzigtige be- handeling vorderden, en met moeite zich aan het schot gewenden; ik meende daarin, zoo wel in ligchaams- bouw als neigingen, overeenkomst te vinden met den Newfoundlander, zoo wegens een zwart verhemelte, als eene andere verbinding der toonen onderling, dan zulks bij de gewone, tot de jagt gebezigde, honden het geval is; en verder zal men zien, dat, wil men een ras zuiver houden, wel degelijk op ligchaamsbouw en op gebreken als erffouten valt te letten. Van eene verwante, ongedresseerde , zwarte teef, door eene enkele paring met een' zwart bonten jagt- hond, die sterk op haas was, kwam een worp van lien jongen , waarvan negen rammeibont en slechts 102 cen zwart met witte uiteinden, op de grootouders van moeders zijde volmaakt gelijkende, met uitzcnde- ring der overgangen van het zwart tot het wit, eenig- zins door ros gescheiden, hetwelk bij verharing min- der zigtbaar was. Dit laat te denken over, wanneer men ziet, dat de driekleurige brak de gezochtste is, en dat de dashond veelal ook de kleuren zwart, ros en wit bezit. Het vervolg leerdc, dat die jonge teef, die den naam van Nancy wordt gegeven, eenigzins van inborst met de reeds genoemde versehilde; zij was levendiger, bijzonder waakzaam en nam een verloren voet luid op. Van ouds wil men hebben opgemerkt , dat de naam , dien een merkwaardig persoon heeft gedragen , invloed heeft op den levensloop van dengene , die denzelven later verkrijgt, en men kan opmerken, dat een bij- naam, die geene bepaalde hoedanighdd aanwijst, na- deelig is aan de achting en liefde, waardoor iets op den duur, vooral in tegenspoed, wordt in stand ge- liouden ; en dat deze regel ook op de dieren zijne toe- passing kan hebben, moet ik afleiden van de be- looning die ik verkreeg, voor de moeite aan den jon- gen hond besteed, — als aandenken eener buitenge- wone vrouw, met gitzwart haar, zeldzaam helder oog, zwevenden gang, die tevens zoo lief als schoon, edel en aangenaam , met den naam van Nancy genoegzaam is aangeduid. Het volmaakte schijnl niet tot deze aarde te behoo- ven, althans niet bestendig le zijn. — Nancy's over- 103 grootmoeder had eenc dikte onder aan den buik , die haar bij het loopen hinderde, en die plotseling zooda- nig toenam , dat zij in eene sloot gerakende , tegen het klif niet meer op kon: waarop ik, na dien natten, wel gevoeden hond een uur gaans ver gedragen te hebben , een smartvol einde voorziende , besloot door een schot aan dien toestand een einde te maken , en daar liever niet meer aan had gedacht. Maar die toedragt werd mij in het geheugen terug gebragt, doordien de kleindochter Nancy , in het begin der ver- ledenc maand September, een soortgelijk verontrustend gezwcl aan denzelfden kant en op dezelfde plaats kreeg, als wijlen hare overgrootmoeder , hetwelk van de dikte van een kippenei, in acht dagen tijd, tot het viervoud daarvan aangroeide , en insgelijks de beweging van het voorbeen begon te belemmeren. Dit uitwas zat ge- spannen, en er was uiteriijk niets dan eene drooge wrat of iets dergelijks op zigtbaar. De eerste vooronderstelling nopens de oorzaak van dit verschijnsel was eene verharding van zog: maar zij had nimmer jongen geworpen; vervolgens het aanwe- zen van een vreemd ligchaam, of de steek van een vergiftig dier: maar ook daarvoor waren geene uiter- lijke aanwijzingen te vinden; een ander gevoelen was, dat het eene breuk zijn kon, in welk geval eene ope- ning aan te brengen niet doelmatig was ; en de tegen- bedenking, dat het grootst gedeelte van het ongemak op de ribben zat. Het raadplegen met een' gcneeslieer en een' provin- 104 cialen veearts leverde niets bepaalds op, en wegens de onbekendheid met de oorzaak der kwaal, bestond er geen lust om de genezing te beproeven. Het gevoelen was : af te binden , hetgeen ik niet doelmatig achtte, wegens de hoeveelheid huid die daar- bij verloren zoude gaan. Er moest toch iets gedaan worden , en daar men eene vloeijende of golvende stof meende te voelen , werd besloten om voorzigtig eene opening te beproe- ven , ten einde het onderstelde te ontlasten , en toen werd bevonden , dat de inhoud bestond uit rood , zaeht , wild vleesch of iets dergelijks; deze opening werd door het knagen en likken van den hond zeer vergroot ; doch dit was niet voldoende om het aangroeijen van het vreemd bestanddeel tegen te houden, dat zieh vormde als blaren en champignons, in lengte toenemende, als naast elkander geplaatste polypen , en veel overeen- komst had met eene honiggraat in grootere afmetingen. De wondopening in omvang steeds toenemende, breidde zich tot aan de vooronderstelde wrat uit , waardoor het geheel een nog ongunstiger voorkomen verkreeg , en daar het meer dan tijd was hulp aan te brengen , besloot ik het eigenhandig te beproeven. Branden met lapis inf emails en het, daarop vol- gende , schroeijen met het punt- en plaatijzer , baatte niet meer tegen den voordurenden aanwas, sedert drie maanden vruchteloos bestreden. Dit branden bleek geene smart te veroorzaken , zij lag daaronder zoo stil als of zij besef had , dat zulks tot haar best geschiedde. 105 Een ieder, die belang in die kunslaanwending kwam stellen, wendde het hoofd af, zoo wegens het nare schouwspel als het onaangename der brandlucht; een en ander, bijdragende ora den hond als verloren te beschouwen , leidde tot het besluit denzclven , aangezien het onzekere der uitkomst, niet meer nutteloos te kwellen. Het dier werd lusteloos en zwakker, het lag, bij voorkeur, op den kant, waar het euvel zat; de oogen, vroeger zoo helder, werden dof en weken zoo diep in de oogkassen , dat ze bijna niet meer zigt- baar waren ; deze alsmede de neus raakten bezet , even als bij de hondenziekte, welke zij nietgehad, evenmin als aan andere kwalen geleden heeft. Nu viel mij in , dat vele jaren geleden een koppel- knecht mij den raad gaf van loodwit te bezigen, aan den staart van mijn paard, waarin men, ten gevolge van het zoogenaamde angliseren , meende dat het koud- vuur aanwezig was, hetwelk door dit middel spoedig en volkomen genas. Dit insgelijks op de hond be- proefd, had ook dadelijk gunstige uitwerking: de ontstoken plaats vcrkreeg gezonder kleur, en de om- vang verminderde. Het bleef echter bezwaarlijk de hond te beletten , de wond te likken , zij wist de ver- banden te verschuiven of te verscheuren, en duldde geenzins den muilband. Doordien de teef eensklaps al het haar gebodene voedsel weigerde, werd zulks aan het binnen krijgen van loodwit toegeschreven , welk gevoelen versterkt werd door de bevinding, dat zij niets dan melk wilde 10(5 nuttigen, en melk als een middel tegen vergif wordt voorgeschreven. Daar men door maatschappelijke verhoudingen niet altijd doen kan , wat men wil en oorbaar acht, zoo gaf ik ook ditmaal toe geen loodwit meer te be- zigen. De ziektetoestand duurde nog dric weken voort, waarna de teef uitgeteerd , trachtte aan het lioofd een hooger rustpunt te geven; mijne stem nog met eene staartbeweging beantwoordende , nam zij kreunend af- seheid van mij en stierf. Was het weigeren van voedsel en drank eene natuur- beschikking, om den dood van een uiterlijk volkomen gezond dier te bespoedigen ? — het gevolg van het lik- ken van het loodwit? — was het terug drjjven van de oogenschijnlijk niet scherp zijnde stof in de wond aan- wrezig, en het likken daarvan van invloed op de wer- king der maag? De lijkopening, dacht men, zou de zaak duidelijk maken. In de maag was geen letsel hoegenaamd, en de verdere ingewanden waren zoo zuiver als mogelijk is, met uitzondering van het hart: dit was ontstoken, en van daar bestond een geleider naar het beschrevene gezwel. Daar het nu aannemelijker is , dat de oorsprong van de kwaal in het hart van den hond gevestigd was , dan dat die, door eene verkeerde behandeling , vanbuiten, inwendig zou zijn overgebragt , zoo gaven de af keurin- gen, ten opzigte der behandeling die ik ten bestwille ondernomen had, op nieuw de overtuiging , dat men 107 daarloc te spoediger overgaat, naarmate men der zaak onkundig is. Toen de grootmoeder van Nancy uiterlijk eene der- gelijke, niet onderzochte kwaal kreeg, was zij oud en versleten. Nancy daarentegen was volkomen gezond, zeven jaar oud , en hadde mij nog onderscheidene jaren van aangename dienst kunnen zijn. 