VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De Koning wordt niet gezien als by in den Raad zlc Dit gaat op de volgende wyze toe. . Wanneer by m den Raad , eertyds , iets te doen badt , zat by in ed vcrtrck van het Paleis , 't welk gemeenfcbap badt met de Raadzaal door twee opflaande deuren of gr»ote w fters , omtrent drie trappen boog boven den grond v»i heven. Deeze deuren of venfters waren bezet net dvvarsyzers of latten , even als ecn Vogelkooi , en een dun gordyn van taf bing 'er binncn : zo dat, wanneer bet binncnlle vertrek donkcr gemaakt wierd , de Koning ieder een in bet buitenfte vertrek zag , zonder van iemand gezien tc worden. Justinus verbaa/t oos, dat de Perfoon des Konings van Pcrfie verborgen wtrd om een verbevener denkbecld van zyne Majemit in te boezemen; en onder ueioces, Koning der Mcdcn^ werd een Wet gemaakt^ dat niemand den Koning mogt au- zien: maar de beftendige oorlogen, in welke Abjsfuikn ingewikkeld gewcest is, zints de Mahomethaanen bcxit van Adcl namen, bebben deeze lastige gewoonte gebed doen affcbaifen, dan alleen by byzondere openbosveg^ legenbeden^ en by Raadpleeging , wanneer dezelve w^, met de oude ftiptbeid , wordt waargenomen. Wy via- den in de. Gefchiedenis van 'Abysfinie^ dat betLcgeren bet Ryk dikwyls de beboudenis verfcbuldigd waren m het perfoonlyk gedrag des Konings, die zich in den fliTd waagde ; welk voordeel zy zouden bebben moeten dcr- ven , was de oude gewoonte in agt gehomen. I^ogduDS, wanneer beden ten dage den Koning uitrydt, of tTiais zit, in eenig vertrek des Hofs, waar by lieden toclaat, heeft by altoos het voorhoofd geheel* overdekc, en een BN DIE DER HEDENDAACSCHE ABTSSINIERS. 437 zyner handen houdt hy voor zyn mond , zo dat men mets, behalven zyne oogen, ziet; zyne vocten zyn 00k ikoos bedekt. Wy leezen , uit apulejus 9 dat dit de Gewoonte in ferjie was; dit gaf gelcgcnheid aan de Magi, om oro- ^ASTUS , den Breeder van cambyses , op den Throon ^ plaatzen , in (lede van merdis , die de Opvolger noest geweest zijn : dan het bedekken des aange- eigts maakte het onderfcheid onmerkbaar. tis een beftendig Gebruik, in Abysfinic^ 's Konings Jeuren en venders by de vertrekken , waarin hy het kan hooren , te bezetten , en daar , van 's morgens tot i avonds , zo fterk als mogelyk , om Regt te fchreeu- ntn , op den beklaaglykften toon , in alle taalen , die kunncn fp reckon , ten einde zy mogen toegelaaten hrordcn, om hunne klagten, met de veronderftelde on. lelyken , uit te boezeracn. In een Land , zo flegt bcftuurd als Abysfinie , en zo beftendig in oorlog inge- Mikkeld , mag men vrylyk denken , dat het geenzins tengelt aan lieden , die reden hebben om over daadlyke fcrongelykingen en geweldenaaryen te klaagen; doch, iodien het zo niet ware, is dit dermaate eene Gewoonte BBWorden , dat wann^er , (als in het midden van den Rj^entyd 0 weinige Lieden in de Hoofdftad kunnen ko- nen , of in zulk flegt weer buiten 's huis ftaan , *er logthans een aantal flegt volk bezorgd en betaald wordt, vicr eenige bezigheid beftaat in te fchreeuwen en te Llaagen , als of zy daadlyk zeer verongelykt en ver- Irukt waren; en dit, zeggen zy, gefchiedt tot 's Konings icre 9 en op dat hy niet te eenzaam moge weezen in eH ftil Paleis. Deeze Gewoonte was van alle de on- ;erymde, welke 'er plaats jrreepen, voor my de lastig- tc en verveelendfte ; en de Koning, dit weetende , hadt » eanneer hy alleen gegaan was , niet zelden de grap , om ny dit Vorstlyk vermaak aan te doen. Zomtyds , als ik in den Regentyd in myn kamer bczig iras , kwamen 'er tusfchen de vier en vyf honderd Per- c)onen , die eenpaarig op een en dezelfden ftond een icroep en gejammcr aanhieven , als of zv on dien tyd Waar lecden , of op 't oogenblik om hals ftonden gebragt e worden; eenige riepen om regt, anderen fnikten als if zy den laatftcn adem zouden uitblaazen : deeze fchrik- /ke Symphonic gefchiedde zo kunftig, dat niemand kon nderkcnnen of alles ontftondt uit weezenlyke ongele- gen* 438 GBWOONTBIf BIf ZBOBN DBB OUDB KHSMt, gcnhcid. Mecnnaalcn voeldc ik roy 'er wo zecr doof geuoffen, dac ik Soldaaten na buitea zondc om eeo hm^ iicr binncn te brengen , denkende dat zy uit bet bm\ kwamcD , om te onderzoeken wie heip mogt beiedigd hebben ; dikwyls was hec een van myfle eigeae Oiense* boden » of vaa audere die ik zeer wel kende , of, vraa bet een vreemdeling , dan antwoordde by, op de vraag, welk ongeluk bem was overgekomen , zeer bedaard , d« by den geheeleu nagt by de paarden geflaapeo badt^ jDaar gehoord bebbeude van de Soldaaten op de wagt, dat ik roy na myn vertrek begeeven had , wa by met zyne makkers gekomen om gefcbreeuw en gedruis te maaken aan myn deur , en my cere voor het Volk aaii te docn ; vreezende dat ik tot zwaargeestighad mogc vervallen, als ik my zo allecn bevondt; dat zy booptea ik zou een drinkpenning gecven » op dat zy met meer kragts bet begonnen werk mogtcn voortzetten. Het ge- weidig misnocgen j \ welk ik daar over betoonde, liet men niet na zeer naauwkeurig aan den Kouing te be-- ^gteu , waar over by harciyk lachte ; en dikwyls hadt ny zich niet verre van daar verfchoolen , om aanfchouiier te weezen van myne verregaande te onvredeoheid« Deeze klagten, 't zy weezenlyk. In eene Raadsvergadering » ten tyde van gevaar of zwa- righeid, in Abysfwie gehouden , als de Koning, fchooa tegenwoordig , daar onzigthaar zicting heeft , geeft zyn raadflag door een OFficier Kal-Hatze gebeeteoii Wanneer hy 's Vorsten's meening overlevert , (last da gebeeie Vergadering op ; en dit zou dezelve geduuren- de den geheelen tyd der Vergadering hebbeu moeteK doen , was de Koning. in perfoou daar verfcbeenen. * Naar gelange van de toedragt der omflandigheden is de Koning met de Meerderheid, of niet; indien 'er, by vcn khil van gevoelens , eene Meerderheid tegen bem is^ flrafc ^ EN DIB MR RBDENDAAOScn ABTSSINnULSt 4)9 Rtift hy menignaalen die Meerderheid atn de andect i^yde, door huii , om dat ze tegen zyn gevoeltn gellemd hebben , in de gevangenis te werpen : want , fchoon bet begreepen wordt » by het voortzetcen der Vergaderingt iat de Meerderheid zich bepaalc voor de verkieslykheid ran de voorgedelde maatregelen , doet de Koning, door Efo voorregt , de Meerderheid aan de andere zyde op« houden : eo dit is , naar ik veronderftel , zo verre eea Inbreuk op de oorfpronglyke Ryksgedeltenisfe. tZelfde, heb ik verftaan, beeft in Pcrfie plaats. Xbr* ns , op 'c punt ftaande om den oorlog tegen de Gri^ ken te verklaaren , deedt alle de Opperhoofden van /ifi^ to de Raadzaal zamenkomen ; en verklaarde : Op dat ik ^ niet geagt moge worden alleen volgent myn eigea begrip te handelen , heb ik u lieden zamen geroepen^ ^ Dan teffens oordeei ik bet voeglyk u te verftaaa I, te geeven , dat het pligt is myn wil te gehoor* I, zaamen , veeleer dan in eenig overlag . te treeden of j^, tegen rpraak van uwen kant te hooren/* In de Kifeding cii Cieraaden der beide Koningen is ook eene verregaande overeenkomat. De Koning vaa dlysjinic draagt zyn Hair lang , zo deeden ook de oude Mningen van Perfic. Wy weeten dit uit suctonius ta AURELius VICTOR. In den oorlog met de Perfiaanen retfcheen 'er een Staartfterre , en deeze vrerd door do Itomcinen voor een onheilfpdlend Teken gehouden* iTssPAsiANDs lachte 'er om, en verklaarde, dat, indiea lie Star eenig kwaad fpelde , het voor den Koning de% Perfen was ; dewyl dezelve , gelyk hy , langc haircn Iroeg. De Dia4cm of 't Hoofdcierzel was by dc Perfiaanen^ ivcn als by de Abjsfxnicrs^ een teken van Koninglyke iVaardigheid , 't beftondt uit dezclfde ftofie, en werd op lezelfde wyze gedraagen. De Koning van AbysfinU Iraagt de Diadem , als hy op weg is , ten teken van Op^ lermogenheid , 't welk hem tot geen last of hindernis , [rekt, gelyk een ander zwaarder cieraad zou doen, bo« enal by heet weer. Deeze doek omringd zyn hoofd oven het hair , en laat de kruiu geheel onbedekt* 't Is ene overtreeding van de ergfte natuur voor iemsnd , ten eezen tyde , iets op zyn hoofd te draagen , inzonder- eid iets dat wit is ; uitgenomen voor de Mahamethaa^ cuy die mutzen draagen ^ en over dezelve een breedea wit- I40 GEWOONTBN BN 2KDBN DBR OODE PBBfBllj witten Tulband; en voor Pricsters, die desgelyks gtoott Tulbanden vaq neteldoek gebruiken. Zodanig was ook de Diadem der Pcrfcn , Lucum ! soemt dezelve een witte doek om 't voorhoofd. li ck zamenfpraak tusfchen diogbnes en alexandu , voidt het hoofd berchreeven als omwonden met een vine \ doek ; en favorin us » fpreekende van pomps jus , wm been met een wiccen band omwonden was , , bet verfchilt niet , aan weik deel des Lichaams by de dm draagt. Wy vinden byjusTiNUs* dat itiZiiNDct, van zyn paard ipringende , by toeval i^yshocuvs met de punt van zyn fpeer in 't voorhoofd wondde , eo bee bloed 'er zo (lerk uitgudsde , dat het niet geftoipt kon worden voor dat de Koning zyn Diadem van zja hoofd nam , en deeze om de wonde geflaagen werd : 'i men 9 op dien tyd, aanzag voor een tekeo dat LYSOfA* CHus Koning zou worden, gelyk korten tyd daarmfOi beurde. Oudtyds zaten de Koningen van jibysfinie opeeipft- den Throon, zynde een breede, gemakJyke, hngweipice vierkante Zetel, gelyk t^n kleine Bedftede, overdekiM Perfiaanrche Carpetten , Damnst en Goud-Iaken, eojp trappen hoog; dezelve was ryk verguld: dan de Deof- vnldige Staatsomwentelingen en Oorlogen bebben da ouden luister zeer doen taanen. De draagbaare TiiioQi was een gouden Stoel, in gedaante gelyk diede Jl«wf gebruikten, op de Gedenkpenningen zo veelfold^ ^ beeld. Dezelve werd in den Bcgcmdcr Oorb{ venodetd I in een zeer firaai gemaakten, van dezelfde g^hante, met I goud ingelegd. Van xbrxes leest men, dat by een Ztf- 1 gevegt aanfcnouwde , zictende op een gouden ftoel I 't Is in Abjsfinic hoogverraad op een van 's Koiap I Zetels te gaan ziiten; en by, die dit beftondt, zotcf ' h oogenblik in ftukkeo gehouwen worden, indieo oankc Jj kon bewyzen dat hy bankzinnig was. lie Waarfchynlyk hadt Alexander in Perfie vandieWerl^ Sehoord, en keurde dezelve af, want, op eeo ito^jk^ en dag, in een (loel voor *t vuur zittende om 2yDe1•^S^ ten te wannen, zag hy een Soldaat, naar g^dtfxaVi^^ ferfiaanj die, door koude bevangen, zyn gevocl w**^!^ ren hadt. De Koning rees terflond op, en be?ild«*K^ Soldaat in zyn Stoel zou gezet worden. De warDr«^Jf&/^ het vuur deedt hem weldia bekomen ; doch fay P^^^^e EN Dlt D«R IIEMNDAAGSCHE ABYSSINIEM. 44! floor fchrik , dat hy zich in 'sKonings ftoel bevondt, hykans weder buiten zichzelven. AL£X^NOER voerde Item te gemoete. „ Bedenk en onJerfchei hoe veel voordeeliger myne Regeering voor de Menfcben is, dan die der Konin^^en van P^rfie. Door op mya J, Stoel le zitten, hebt ^y uw leeven behouden ; door op den hunnen te gaan zitten, zoudt gy het onvet' , mydelyk vcrlOoren hebben," In /ibysfinic wordt het voor ecn grondwet des Lands Kbouden , dat niemand van de Koninglyke Familie, lie eenige wanfchapenheld of lichaamsgebrek heeft, rhroonopMDlger zal weezen : ten dien eindc wordea le Piinreu, die van den Berg fFechnd afgeloopen en nar lerbaTid gevat zyn , aan een hunner Leden veripinkt, ranr door zy zich vervolgens van de Opyolging voor Jtf)Os verftooken vinden. In Perfie nam men het- telfde in ngt. Puocopius verhaalt ons, dat zamss, de loon vail CABADBS, van den Throon werd uitgeflooien , Ml dat hy blind was aan 't eene oog ; en de Wet van ?&rfie verboodt iemand met eenig lichaamsgebrek tot Ko« iilig te kiezen. (^Het Vcrvolg hier. naa.^ IRTS VAN CICRRO'S GRVOErRNS WEGBNS DEN GODS* D)£(«1ST EN ZEDKKU.MDE. VolgCm dcn Ht^cr GAUL* ^ TIER DE SIliERT. Om de Gcvoelens van cjcero , wegens het .Opperwe* 'zen , de Godlijke Eigeufchappeu , dc Voorzicnig- leid, den Godsclienst , de Naiuur van de ZieU en den Staat der Menlchen na den Dood, nit zyne Schriffen,.op je maaken , is het noodig byzonder is letten op het x^gmerk van de onderfcheide Werken deezes Wysgeers , 1^ te onderfcheiden , of de Gevoelens , door hem te ne- Icrgefteld, weezenlyk zyne eigene zyn, of enkel aangb«» lemen om een Wysgecrl^e nafpcuring voort te.zctten, >e Zamenfpraaken dc mtura Deorurn^ hebbe men. enkel Mil te zien als een opgave van de Stelzels der Epicu-^ Hstcn en Stoicyneri , in welken de gebreken vjin beidc langeweezen worden door cotTa , die'er.niet zyne. r|gene Gevoelens, maar die. der andere Wysgeeren te^ep. ifiiivoert. CtcBRo 'geeft re verftaan-i dat v^y, in deeze V* P£EL» MENGELW. NO. 10. p g Zft* 44* IBTS VAN CICEHO'S GEVOELET^^ Zamenfpraaken , zyne eigene Gevoeleiis niet moeten zoe^ ken , als hy /.ej^i : qui rcquirunt quid ^ quaquc dc re^ ipfi fcntiamus , curiojtu^ id jaciuut quam neccsfc est. De bcgnp^-en deezes Wysgecrs vvegeii^ dc Gudheid , ircft men aan in hei ccrllc en tweedc liock di. Lcgiuus , en in zyii viertic Boek de Fitjibus borii ct mali. liet gcen cicero zcgt , wegcns iie Wicbelaary en de uy^c waar ou homkuus de (hjlUii in/oert, is hec blykbaui , dat liy le vcel gczond verltaii.*j> oc^at om hct Vdks veelgodendom niet ce veragtcn ; duch hy fchym zcer bezcrgd geweest te zijn ^ oro in geen vermoedea te vallen , van een toeleg Din het omyer ic werpen. Hier van ontmoetcn wy ecn allerfpreekendst bewys in *e Hot zyncr Verhandeling de Divinationc ; vvaar by , nat z^n wensch om de anchalfitig d'ur Bygeloovigheid uic- gcboczcm.i to hebben, als gerchikt our^s roenfchen geesfi te vcrlan^en , en over de zwaklieid der Stervelingeo eeo dvvinglands bevel te voeren, deeze omzigtige verklariog 'er ncvens voegc , die hy der optncrkinge zyuer Leez^ ren in'-t alien ernst aanbeveelt , le weeten > dac by bet met hct uiirooijen des Bygeloofs ni.:t voorhecft deo Gods iienst ovcrhoop te werpcn , en wil , dat een ?er- ftandig Man dc InftelliBgen zyncr Voorvadcren , ten aan- zicne van de Godsdionstplcgtighcdeii » zal bebouden. Decze befcliroomdhctd is, mislchien, de rcdea, waaroin ciCRRo , fchoon hy zomtyds van hct Oppei wcezen zo- dani&;e bepaalingen geeft, dat men inoet denken, dat hy de ^dnbcid daar aan tocfchryft zo dikwyls bij van de God^n in 't meervoudig getal fpreekt. CiCGRO koesterde verhccvene denkbeelden vao waardighcid der Menschlyke Naiuure , en van de VOOF- treflykhcid der Ziclc , wclke hy geloofde cen onverdcd- banr , cn daarom ondcrfiyk, beginzel ce weezen. ZjQ gelonf, dat de DeugdzaamLMi, in een tockomcnden Suat, vcrcolden z«)uden wcrdcn met een CeUikz.iligheid , vaa welke de Boozen zouden zyn uirgcnootcn , is blykbitt uii vcele plaatzen ; hoewel het zeker gaat , dat by di Volksbegrippen van den Tartarus^ en de BewoondttI van dcnzclven, vcrwierp. Wat de plaatzen bctreft in zyne Brieven , die met nangemerkt hcefi als geiutgenis draagende van zyn Oi^s loof in een lecvcn na dit leeven , eenige deezer koieil voor in zyne Brieven aan torquatus, die , gclyk a- CERO zelf ons berigt, een Epicurist^ was, en als wy iii WBOBNS DEN 'O0I>SDIENST EN 2BDERUNDE. 443^ nerking neemen , welk een opgang die Wysgeerige e te Rome gemaakt hadt , zai her ons niet onwaar- nlyk dunken , dat mbscinius en anderen , by welken AKo zicli in diervoege uitdrukt, dien Aanhang wa^en edaan , en dat hy alleen met hun redenkavelt op le eigene beginzelen , oni zyn bewys voor hun tc ender te maaken. In zyn Brief aan titus tragt hy M)nen , dat zyne geliefde Stelling zo wel kon ntgeleid den uit de beginzelen van hun , die de Onderflykheid Z'ele ontkenden, als uit de gevoelens der zudaiiigea dezelve geloofden. [Cttiio*s Beginzels en Voorfchrifien , de Zedeleer be- L*nde 9 zyn 9 buiten tegenrpraak, bondig^ zuiver^ en leeven. egelingen over de goedheid gods in *t algemeent om- :nt alle zyne schepzelen ; en die in het btzondee KLKE HY BEWYST AAN ZYNE REDEMAGTIGE WEZENS ; 5N D£ GROOTE VERPLIGTING VAN YDER MENSCH UIT DIEN HOOFDE AAN ZYNEN SCHEPPER. (Fervolg van bladz* 31a). herinner my de onlangs gedane belofte, by gelegenheid lyner Befpiegelingcn over onze verlopen Levensdagcn , de ekerheid van het bcpaald lydftip van ons llerven , en dc nige oogenblikkcn , welke ler onzer elgcntlyke bcfchikk'ng ; bdovende toon vervolgens myne naderc ovcrweging te en. bepalen by 'smenfclien verpligting aan zynen Ondndi^ Maker , cn goedgunftigen Schcpper i als mode by zynen t aan den Evenmensch , en eindelyk , wat hy zich zelve chuldigd zy. ~ Dric ftukken voorwaar , welkc onze ere bctragting overwaardig zyn. — Laten wy ons voor mwoordig tot het eerfte bcyalen. lod boven allcs hef te hebben; Hem te bcminnen. Hem te en tot het eerfte en voornaamfte Voorwerp onzer licfdc, er hoogaditing van onze eer , en van onzen dienst van onze vcrootmoediging van onze aanbidding — : daar het eerlle , cn voornaamfte Gebod een Gebod 9 van den cindigcn Sterveling niet ftrafloos kan overtreden den ; want wien zyn wy onze eerftu liefde verfchuldigd , wien onze eer cn aanbidding? voorwaar niet aan e; Schepzel ; want al het Schcpzel ftaat met ons in eene k3 betrekking tot Hem , van wien wy onzen oorfprong ^angen bebben. 1 ■ ■. Maar wy zyn onze eerfte licfdc, cn Gg 3 ^ 444 al onzcn dienst verfchUid-gd aan een VVczen , dat Oneind|ji Oiiafhanijiyk cn Alma^^ig is — aun ecii Wczen, waaraaH wy» cn alies wat onj» oinringt , onzcn oorfprong , ouzewor- ding le danken hebbon iaan dat eenc Wczcn, dco Oorfprong , den Scheppcr , den AIniagtigen Fomieerder der Wcrold ■ den wyzcn Belluurder al.cr dingen , den Ofr Cindigcn , den Onbcgrypclyken. Aan Hem aileen zjn yfj onzo ecfftc liefde cn al onzcn dienst verpiigt te bewyzen — aan Hem , die by 's Werelds wording (ji^rak — • die d< tnajeftueus bevel gaf : „ Daar zy Licht, en daar iFas Lichu" - Aan Hem, die de Zon vormde, oni de aarde des daags w vcrlicljten, te verwarmcn en te koestcrcn ■ die de Maw formeerde , om onzen aardbol te volgen , en den duisieren Mgi met ontieendc flraien flauw tc verlicluen — — die in tec '^vydiiitgcftrektc Hemclruim duizcnd van ontzaggelyke wcrdto gcvormd Iiecit. Hem zyn wy al!c onze liefde , oiflje ecrbied cn Gjdsdicnftige aaiibidding vcricljuldigd. ■ Am Hem, die de Oppcr M.ijefleit is, konit alle Liefde, Ecr, Aao* bidding cn DiWikzegging toe. Is Hy nict de AJmagtigBi die den Hemcl Iieclt uitgefpanncn , als ccn dunnen dock — die 'cr Oict zync hand dc mate af nam — en wnens aivcr- niogcnde Vingeren den loop dcr Starren rigttcn? ■ Is Hy Iiot^iiet , die het aardryk vcstigde op zyne grondzuilen ? die van de Woikcn zynen wagon niaakt , en op de vicugelcn des Winds wandelt? — die den Oceaan doet bruifdwn, wan- ncer zyn J Stormwlnden loe'jen , en aan dezelven zyne palcn ftclt , weike nici tc ovcrfchreden zyn in euwighcid? — — • Zouden \vy ons niet verootmoedigen , voor den AimagtjgBD, door wicn dc aarde gefchud word , wannecr zync vermogcnde Vingeren derzelvcr grondvesten doen waggclen? ■ wieas titfchietcndc Blixems, cn klaterende Donders , de bozen doen ziddercn , en die den vromen met vcrnedercnden eerbied vcmil- Icn? Hy toch is het , die Koningryken doct opkonwOf cn re grondc gaan; die de landcn vcrheft doorecnwoofd fprckcns, en t;p een enkcJen wenk werclddceicn vergniisr, of in den diq-«n afgrond doct verzinken? — Hoe iecht» m;.t*g is hot bevel , Hem zuli gy liclTiebben bovcn alles — Hem aileen zult i?y d'encn : voor zync M :;eftoit zult gy alien ecrbied bctoonen ; want tict komt Hem toe : voor Usn zult gy met omz.vi; en vrjjzc ncJcrknielcn , z>mc gramfctep nimmer tergen , op dat gy nict tot ftof moogt vergruiid worden ! Dan in God , wcgcn*^ z\Tie onemdige > zyne onbegr3fpcl)itei Groorheid, al!e on% liefde, onzcn ecrb'cd, onzen dic-nst, aao- bidding cn dankz^g^-ng waardig ; hoe duur is al het rodeo* Wngfig fchopzcl aan Hem verpliic, daar Hy alles beftiert door aenc otodoot^nondclyke Wysacid y da^ aau dsg — i* OVER DE GOEDHEID COM. 445 Dgenblik , ontdokt men dczclve in alle zyne groote en werkon. Hy doet zyn Zonne opgaan , en t aardryk vrugtbaar door ccnon niilden regen. ' ' ■ waakc zyne alregcrcndc Vuorzicnigneid over al het e ; zondcr dczc voorzorge zou dc wereld wel dra jeheele woesthc.d en Bajort vcrkercn. Hoe luisterrylc — hoe heerlyk, fchittert zyne GoBdbda over al het fchepzel , van zyne hand voortgebragt i — Zyne " zorgdragcnde Goedheid gaat over alle dingcn. By OD. derhoud , befliert en rcgcert al het Schcpzelcn heir. — Hj, dc Bron van alle goed , de oneindige Bron van Goedeni» held , Is goed , de gantfchc natuur draagt 'er dc rprefceodb be\i7zen van. Al w^at wezcn ontvangen beefr, van btf allerklcinfte tot het grootfte; van den Myr ror den OIj- phant ; van den veragtelyken Mosch tot den hemd too^ gen Cedcr op den Libanon; van het gcringltc,hetvrecr- loosfte, het klcinfte vlicgend infcktjc, tot den fierai Addaar; * van het tcdcrftc, en voof 't bloot oog onzigibwtwa- terdiertje , tot den groOtften en fchrikbarendftcn W^visA. — Deze ailcn worden door zyne AIniagtige Vingeren befticrd.— Deze alien wurdcn door zyne milddadige Goedheid oiidd» den, — van al het nodige verzorgd , en overvloedig bes?^. — Zo Licfderyk is onze Gud , dat 'er in de natuur niiner voor het zclve gebrck is. — Des verkondigen nietallecDde HOmcl en de aardc, maar ook alle derzelvcr Volheid, zydcEtfi zyne Hecrlykhcid cn onbcgrcnsdc Goedheid. — AJie f(4^ zclen zingen zyncn Lof , vcrmelden des Heeren Groorbcdi « zyne vcelvuldige Goedgunni{:;hedcn ; zy rucpen alic alsoM lulder ficmme: „ Gy 6 grooie God ! gy ondcrhoud ocsaliflii ~— bekleed ons met fchoonhcden ■ ■ fchenkt ons Vod- zcl , cn bcwaart ons van gcflngte tot gcnag;te.'' — & den \vy , zyne edcllle fchcpzelcn hicr op aardc, zouden wy zvvygcn , daar z>nc Voorzienigheid , over al het ^chapew i gaande, een byzonder toeverzigt houdt over der munfcben-lQB' J dcrcn ; over hen , die bcichonken zyn , met dat kcstwyk voar« ' regt bovcn alles, wat we in deze bcncdcn-gcwesten onunodtfi — hot onwaafdecrbaar gcfchenk, dcRede! Daar zyne VSmf* zienighcid nog allerbyzondcrst gaat , over hen , dknaiM voorregr het verc'schtc gcbruik mr.kcn. Zouden wywjSP*» die, door dczc Rede gcleid , de groothcid van onan Godi zyne onbcperkte G^-cdheid, gevoelcn, mcrdc wamiflc oMwai- , wordingcn 'er icis van bczcflcn, 'er vcel \'zn gevoe.'cn— ftj voelen. ... dan nimmcr in derzelvcr iiir^rebreidhcid opf] kunncn? Mi.cten wy niet inrcgcndcc; , doorticnglaiflt flen yver aangevuiird, den UA' \.in I:cni verkondigen,* wien wy dit veinio.i^cn ontvangen' Zou.^en wy daar Hcmel en aarde, met alle derzelvcr Volheid gciulgn^* zyne Licfde, en van zyne onafmctelyke goedgunftigbeden? — I. Vanwaar ZLiilcn wy bi:5z:;i.ncn — bciiinncn "om Lwcnlxf*! vcrmclden? 6 AUcrboogftc-I 6 Onuiiputbare Bron»*l Goedheid! Slaah wy onze ocgen Hcmel waards — ^\ OVER D£ GOEDHEID GOD& 447 • }a daar vertoonen zich Majeftcit en Hcerlykheid ! ■ :stigen wy ons gczicht op dc lagc aarde, 6 de aarde vol van uwe goedeniercnheden , vol van aanbiddelyke ^de, voor ons, uwe met Rede bqgaafde fchepzelen! er oniwaren wy eene Goedheid, die alles, — die alle onze ichryving — alle onze bevatting , te boven gaat. Alles It wy ontmoetcn , — in alles ondcrvindcn wy , dat uwe jnfchenliclUe hct heeft dicnstbaar gemaakt aan ons heil, Ichitcc om ons ook in de beneden-gewesten gelukkig te ma- n. — Etergen en Valeien, Vclden en Vlakten, Bosfchcn, ^dden en Beemden Aarde en Zee, alles ftaat ons ten enfte. De aarde levert ons, volop, van duizenderlei edzcl. De Zee verfchaft ons ecnen milden over- oed. Gy, oneindige Goedheid, fchenkt ons, benevens It voedzel , alles wat wy tot ons tydlyk wdwczen nodig t)ben: Kledcrcn oni onze naakthcid te dekken, en ons tegen onheilcn ic befchernien ; Vuur om ons te verwarmen, en % ons tot vele nuttige cinden te do^n diencn ; Water om ^ te reinigen , om den dorst te lesfen , en om alles groei en te fclicnken ; en by dit alles vericcnt gy ons ontelbare iij^Wtkkelyklicdcn , om ons het levcn aangenaam en gelukkig j.i»ken. Dan , zou uwe Goj^dheid alleen in deze fipt van zegeningen bepaald zyn ? Neen ! zy ftrekt zich veel ipkur uit , wyder dan mync tong uitfpreken , dan myne pen ftbelchryven, kan. ■ Een allerdierbaarst gefchenk, dat kVK te boven gaat , is het , dat wy verwaardigd worden met i irennisfe van U , 6 Vader aller Goedheid. Gy hebt » begiftigd met een verftandlyk vermogen , waar door we verre eenige flauwe trckken Uwer Hecrlykheid befpcuren, i eenigennate Uwe onnavolgbare Volmaaktheden bczeffen : — Wyl gy ons tevens bcdeelde met eene onderichcidenlyke ?raak , om , hoewel ftamelende , Uwcn Lof verftaanbaar te iriHialdm — Uwen oneindigen Lof verftandiglyk te verkon- gcn. — Met dit voorregi hebt Gy den Mcnsch , boven het overig fch^pzel in dit ondcrmaanfchc, befchonken; — » voorregt — dat hem altoos behoorde te vervullen, met Ml Warmften yvcr, om U, den Oneindigen, geftadig grootte iikcn, en te verheeriyken. 44S BESPIEGELTNGEN OVER DE GOEDtfEfD GODS. Zyt gy het daarenboven niet , die ons nfirt naar de WJjtfc Weutn Weuen, die zo volmaakt inilcmmen ma^siM fchcn natuiir en geJiik! Ja, zyc Gy het niet Gj oncindige Recljcvaardigc Grid , die naar Recht * en bniyttodt rj.^t? Zyi Gy het zcive niet , die hot middel ikbiuit- gedagt, en daargefteld, cm, zondcr kwetztng uwcr Heiiightd zoiKkr kweczing uwer RechtvaarJigheid , — aan den f a U ver afgcweken Zondaar, Euwige Gcnade, onwrikbare G» dertierenhctlen , te kunnen bcwyzcn ? Zyt Cj het uieii die,iangs dezen vveg, aan al liet menschdom , aan inoec«V'i/;g8 Overtreders Overireders , die uwc W'enen en bevciea met baldadigc vocten vertrappcn , eene Ku wige Genadc In Jeiia Qiristus wilt aanbieden? \ViIt Gy ze hun niet dadel)* fchcnken? Eene Euwige Gelukzaligheid — eene on- berckenbare Hecrlykheid , die nooit ooge gezien , nooii oow gehoord heelt, noch inimcr in 's menlchen hart is opgekumen? — 6 Ja , zo gocdcrtieren zyt Gy! - Wei aan dtfi Loof den Hecre onzc Zieie , en vcrgeet gene Zyner Gocder- tierenhedcn I Loof [ Jem met dankzeggingen en lofzatpo! — Overdenk Zyne L'efde , Zyne Wonderen , de bewj«i Zyner Goedgunlligheid , in llille overdrokingen dag en !ii|tl — Loot" den Heere onze Zielc , en vcrgeet gene Zyner W dadigheden ! Dat onze longen Hem loven; onze lippcndB veelvuldigenlofvermelden van licm, dfeons dag aan dj^overiul met Zyne Goedertierenheden ; die ons ZyneEmr^Gcw* in Jqzus Chriscus fchenken wil ! . 6 Heere myn God! Laat my U vrezcn alle de dapen mynes Icvcns , cn doet mj wandelen in de paden des reclits! Schent my, aanvan- kelyk, uwe onveranderlyke Genade in den Borg en Middciiar Jezus, die Genade, in welke hare volkomenheid ondervondea word in de gewesten der Euwigheid ! C. v. a G EEN OOSTERSCHE ANECDOTE. "Fen Caravaan van Koophcdcn werd in Cilicia ovenafteDdoor Roovers , die hun vaji alien Ichat cn vcx^rraad oMOeai fchoon zy deeze wreedeii, in den naam van Gcd enca?»pi pheet , baden, om hun ten minften genoeg tot ]ee*«tfi«^ raad over te laatcn. . De vcrlbndii^e lockman bewail ouder die ongelukkigen ecn der Ko'oplicdcn zcide hcffl» *j hy dit Volk mjei>t aangcfprooken eu betcr btginzcis ing*** zemd iiebbcn , m'sfeiiicn hadden zy dan een TOkelrefl*! Goedercn wedergegeeven — Lockman aniwoorddc: „ wint niers bij Wijsheid te prct^ikcn .voor x3en onwaardip; |. „ de vijl kan niramcr yzer, tot in't hart van roest doofto*!?;^ „ gl d maaken. We! k een invloed kan Rnad hebjjeu opptCjI^^J „. wcetcn, vcrhard door misdrjjvcn ? Dririgt een nagel doorfccnr I V. MENGELfFERK, TOT FRAAYE tETTEREN , KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN BBTREKRELYK. BEDBNKINCEN OVER ONOEMAARTt GEVOELIGHEID , OF AANDOKNLYRHEID VAN UET HART. (Uit het Engdsch.) The affeUciim of great Senfibility is extremehf common* It is iowever as odious y as tin reality is amable. It renders a man con* pmtibles and a women ridiculous, r ESSAYS MORAL AND UTBRARr. Pie Geestgefteltenis , welke ons bdang iott neeinea in liet lot van aodcren; welke ons gefchikt maatt ^im nijec hun te voelea, te deelcn in hunne BlydCchap in Droefcnisfe , is bekend ondex den naam van Gevoe- (Ugbeid of Aandoenlyklieid; een wooi:d, 't geen wy he« qjui uit aller mond hooren ; eene hoedanigheid, die elk lEich gelaat te besitten; in. zichzelve tint allerberain- acqs- en agtci>&waarc2ig(le l^ielgcfteltenis; maar dikwyb inisuonicii en misbruikt; ious tot een dekzel van eea grillige geaartlieid, foms tot het voldocn van zdfzoe* kende ^oierken. , • De oorlpconglykc gefteltenis onzcr na'tuiire, ten aan« Xrlene der incngeling van zelf/.oekende en gezellige net- gingcn, wyst "in dit, even als in andere deelen onzer Gelteltcnis& ^ eea wonderbaare Wysheid aan. Elk Meosch is, door den Schepper, de zelfbezorging by- ponder ajinbevolen. Hy Iieeft het nieer in zyn vermo- gar zyii eigen welvaard te bevordercn , dan eenig andcr perzoon zulks met mogelykheid kau doen. *t Was^ overzulks^ dicnliig, 't was noodzaaklyk, dat by ieder M^nsch Zeldiefde het fterkst en werkzaamsc begin;fel KOU weezen. Deeze ^litiefde zou genoepaam gcweest an tot 's Menfchen- .zetfbeboud en welzyn, hadt hy Ben op zichzelven gedaan. Maar die is de (laat van ien Mensch in geenen deele. Hy vindt zich vermengd mder eene inenigte, die dezelfde natuur niet Iiem om- IfWge^.. JLn deeze vermens^ kon de Zd&l^fdf vaa ' V* fifikL."in£NdELW« no, xi« Hh een iSo' ' lEDENKW CRW ccn cnkcl Mensch , of dc opietlenhcid op zyn byzonder Belang , (ie Zdtlicfdc en 'c belang van anderen oomiofr tcnde , nict andcrs dan vcdvuidig tegenwryten cn oncd- "baare onheilcn baarcn. 't Was, ovcrzulks, noodig, dat 'er cen tcgcnwigt plaats greep. Dit sefchiedde met de daad, doorhtni die gezellige en goeJdaadlge neigingen in te boczemen, die hem , in zekere maace , al$ uit zich zelvcn voeren, om ook in de b^'Iangen van andereu te dee/en. De llerkte in dcezc gezclligc neigingen is, over 't aJ^rcmeen, gcev^-nrcvligd aan derzclver aangelegcnheid in 't Mensdi- .lyk Iccven. Van hier is die maate van. Aandocnlykheid, weike ons aanzet om ic vcefjcn met dc weenendtn^ ftcr- "ker, dan die ons beweegt om ons yerblyden met A blyJcn; want dc ongelukkigcn hcbBen mecr onzc M^ degcvoeli^Heid en hulpe noodig, dan de geluklugea. Dnn., met dit alles, was het noodig, dat in ej '!Mensch eenc groote maate Zcffliefde overbleef , uit hoof- de van dcrzelver belang tot bewaaring van zyii leevcn en wclweezen. Maar dewyi' dc hocvcclheid, noodig irt die einden, lijttlyk hem gehecl inneemt en tot buiten- fpoorigheden vervoert , wordt de volmaaktheid vm natunre afgemccten door het behoorelyk tegenwigt dto gezellige beginzeleh, die, het geweld der Zclflieffc awi* tigende , den Mensch even nut voor zichzelven doca worden, als voor de zodanigen, met welke hy in tetk Maatfcliappy Iccft. De neigingen , tegen waare Gevoeligheid ovcrgpftddj zyn wrecdheid, hardheid van hart, en vastt vmnogt- heid aan wereldlyke belangcn , wclkc icdcr zal tocftarf- men, dat rechtdraads met het Charafter van ^ Chris- firvdcn. . Volgens de onderrcheidene maate wnAif- tigheiif irt de anndocningen onzcr gcfteltenisle eigcn, kan de Gevoeligheid , zclfs ondcr de Deugdzatmcn, w verfcbill6nile nian'o plants hebben. Want alien hcbba van dejiatniir c'^zelfde gdukkige kicschheid en tederhcU van Gevnc! nict' ontvangein. By eenigen fmelt bet tafi en wordr door z:igie bc^eegingen aangedaan , ved« d':aii blj' ahdcrcn. 'Doch bij' ledereen , die na het Cfci- racter van eon braaf Man dingt, moeten noodwenfi| mviiischlicven'rfe en mcdelyHende neigingen gevondentror- den. Dtit peen mf>et in hem plaats hebben , *t wclk hem in ibar iWt,, 6m, in zekeren graad / met'h^t han nn ech liroeder te voelen; .n zijne Aandoeningtn, waimeer dVER DE AANDOBnLYKimiD VAN HIT HAKt. ^S^^ hy ahderen in geluk yerhcevcn ziet, of in rouw rer- ironken , een zclfde toon doen Uaaii met die der ge- lukkigen of ntnpfpoedigen^ Deeze deugdzaame Gevocligheid hecfc eeneit kragt* cUadigeh invloed op het wel volbreugen van alle be. trekkelyke en gezcllige Pligten deezes Leevens. Zondct het . waarneenieh derzelven , kan 'er geen geluk , geen In^iiigiieid , in de Menschlijke Mantfchappy weezen. De Memchen zouden tioopen Wildcn wordcn, llaag elkan- der plaagende. Op de eene of de undcre wyze , llaart ons de groote Pligten des gezelligen leevens te volbren- gttii 'Er raoet onder het Mensclidom eene wcderkecri- ge werking en hulpbetoon nlaats hebben. Dit ilemt fedcr toe. Maar deeze PJieten kunnen uit onder* fclieide Deffinzels , en op verfchillende wijzen , volbragt irordcn. Zomtyds neemt men ze waar, cnkel uit \Vel- lK)cgelykheid en agtgeeving op ons character, zomtyds ftit' Vrecs , Zomtyds zelfs uit Zelfzoekenheid ^ die de If enfchen verpligt goedgundigheid te betoonen . op dat kf^ dit wedei* van andereti mogen erlangen. In' 2ulke tevalien, moet het uitwendige van een ftaay gedrng behoudeil worden. Dan, een ieder zal erkennen^ dat« ivsnneer door dwltng allceti , de Pligten van fchynbaare Goedwilligheid worden waargenomeu ^ men 'er weinig dp kan vertrouwen , en *6r flegts zeer geringe Waanie un toekenucn. ' Anddren volbrengeii dee:^e Daaden eilkel uit ten begin- td van Pligt. 2y zyn menfcheil van eene koele geaart- heid 9 en itiisfcbien van een bclangzoekend character. Maar getroffen door een be^ef van Godsdienst, e^ over* rUijfd , dat zy verpligt zyn goeddaadig te Weezen , vol= rocaren zy de betrckkelyke Pligten, Op eene g^r^igeldc \vy- le.' Zodanige Menfcben handeldn uit Gcwceteii ^ en rolgens Deginzel. Zo. verre doen zy wel , en ^rdienen jeprcczen te worden. Zy verleenen by (land aan hunnd l^riehdcn , zy geeven aan de Armen , zy tjn rcgtvaaf- iq;;onitrent alien. Maar welk een auder geiaad ncemeii feece bedryven aan ', hoe vcel fchooner vertijoueft zy lich , ab ze voonkomefl uit Ue Aandoenlykhcid ^ati eeri ^▼oelig Hart? Indiea ieraand uict door Genegenlieid be^ HFOOgen wordt , zal by, zelt's Wanneer meri veTonrfcr^ fceic dat by uit bcginzel van Pligt handelt; fflfcf ver= ler gsian , dan dit bcginzfcl bcpaaid van 'heni iif^^r- Irrb iif zftl het traagjyk ^ en aU tliet *^ed«?z}lf*f lib i Nawf* BEDENRINGEN Naardemaal het Regtvaardighcid en geen Edelmocdfehrid is, welke hem aandryfc, zal hy hot dikwyls eenenioef* lyke tank rekenen , 't geen zyn Geweetcn hem ahor- dert. Terwyl by hem, die zich door deugdzaane Ge- voeligheid, opgewekt voelt, clke daad van Menschlief- de en Goedvvilligheid een verraaak is. Hy gecfl, fchenkt, byftand en vcrligting, niet enkel omdat hy 'i verpligt is^maar om dat het hem moeilyk zou vaflcn an* dcFS tc handclcn/ Hier door neemt de kleinfb weMaad, welke hy bewyst , in waarde toe , de genegcnbcid its geevcrs is op dc gifre gedrukt. Dezclvc dttidi lyo hart aan , en de ontdekking van hartlyke gencpaheid is dikwyls van meer belangs, dan 't geeii Milddaafithdd kan vcrlcenen. Hoe dikwyls zal de toegcnegcnc \adi van goedkeuring den nedergeworpenen. verblydcn , « den verllagenen opbeuren? Hoe dikwyls zal cen oogflif van tedere deelnceraing , of de traan , die uit het oo| als QTigcwillig $ rolt , troost aan den ongelukkigen (cbo- ken ? Door middel van deeze zamenftemming der h** ten, wofden alle de groote Pligten, welke wy elland^ rcn verfchuldigd zyn , met meer voordecls volbragt, a in de uitvocr ng dicrbaardcr gemaakt. Uit waare Ge- voeligheid vlocijcnduizend ^'oede dienftcn , fchynbaarktein in zicbzelve ; doch van groot aanbelang tot het gckk van .APderen , — goedc dienftcn , welke gebecl cn aJ der r.pmerkingc ontgh'ppen van den koclen en ongevoc- ligcn ; die,. door de riiwheid bunncr handclwyze, i\c\i zelven onaangenaam piaaken , zelfs dan , winnccr ly meenen gocd te docn. Indien hy , die deeze daigdzaame Gevoelighcid bezff, ryk is, of inyloed hecft, /verfchaft dezelvc hem deiniJ- delen om zyn eigen genot tc vergrooten , door de he- bocften van andcren tc verh'gten » of liunne gcakiio- gen te yermecrderen. Heeft hy deeze voordeekn,dtt zuljen alle de gcluksgocdercn , welke liy zict dat vcr- dieustlykcn ten deele vallen , eenigermaate zync cigeoe wordcji , door het dccl 't geen hy neemt in het gnede, dat zy genieicn. Zelfs het gelaad der Natuure vcrfctaft aan hem eene vpldoening , onbekend aan den ongj^ ligcn. De uitftorting van goedheid, welke hy in 't ttrf- al befchrtiuvt , verwydt zyn hart, door het denkbtfU dat ontelbd^ren rondsom hem met zegeoingcn bcfcho^ ken ajyn^ Wanncer^.hy ziet , dat de arbeid der Mtf- then mt t^n gewieoschtenuitflag, waarrdiynlyk, xolM OVER DE AANDOENLYKHEID TAN HEX HART. 4SS bekroon'd worden; en ecn Land door vlytbetoon in wel- i^aard bloeijcndc ; wannecr hy de Lenie befchouwt , met alle haare fclioonheden te voorfchyn treedende , en het vervalJen gelaad des aardryks vernieiiwende ; of in den Herfst de veldcn met overvloed belaaden , ert het jaar met vrugtbaarheid bekroont , heft hy zyne dankbaare tandoeningen op tot den grooten Vadcr van alien, ea dcelt in het algcmecn geluk, met gullq vreugde. Men moge hier tegenwerpen , dat die zeifde Gevoe- ligheid het hart b'ootftcit, om met veele w<jpden door- floken tc worden, van wegen de veelvuldige onhcilen in deeze Wereid; dat dezelve ons zo wel doet lyden door de deehieeming in elenden , als in de gencugten dcr vro- lykheid. Dan, men mcrke hier op, dat de tedcre droefgecstigheid des medelydcns vergezcld gaat van ecn '^andoening, welke zy, die dezelve voclen , niet zou- dcn willen verruilcn voor de voldocningcn der Zelfzoe- kcnden. Wanneer het hart fterk bewoogen wordt door eenige dier medclydendc aandoeningen , zelfs, wannecr liet overlaadcn wordt door bekommcrdheid over ande- ttn , tnengelt zich een aantrckkende bekoorlykhcid met die pynlyke" anndocning ; 'er is vreugd te midden der finerte. Men ovcrvveege verder, dat de fmertcn , door Gevoelighcid veroorzaakt , opgcwoogen worden door gencugten, uit dczelfde bron ontfpringende. Aan- docniylvheid verheft , over 't algemeen , de menschlyke ver- tnogcns , en gaat gcpaard met ecne Ichcrpheid in al on- « gcwaarwordingen. Maakt dezelve ons vathaar voor Eommige fmcrtendc gcvoelens, zy doet ons, tcr verged ding , dc aangenaanie te Icevendiger fmaaken. De zelf- ^ zoekende Man kwynt in den engen kring zyner vermaa- ' ken. Zy zyn bcpaald tot het geen zyn eigen bclang raakt. Hy is verpH^t dczelfde genoegdoeningen te htr- liaalen,tot zy laf en fmaakloos worden. Maar de dciigd- ?Jaam gevoclige Man bewcegt zich in een ruimer kring vun geluk. Zyne verniogens worden vcel dikmaaler opa:e- loepen tot wcrkzaamhcdcn , die hem Verlustigen. On- tdbaare gelegenhcden docn zich op , om zyn heerfchen- i?c neiging te voldoen , door genoegcn aan andcren tc fchenkcn. Dikwyls is het in zyne magt, langs den ce- ren of andcren wcg , den bedroefdcn van harte op te leuren^ en troost in het huis der clcndigen uit te (lor- fcn. Op de tooneelcn des gemeenen leevcns , in de huislykc en gczcUige zamenlecving dcr Mcnfchcn , (kekt Hh 3 die fdie hartlyke deelneeining hem tot genoegen en biydi fchap. Llk vertoon, clke bcfchryviog, van onfcholdig gcluk , wordt door hem gcnootcn. Elk nadruklyk bc- toon van Goedhcid en Toegenegenheid , onderling ver-r leend , voelt hy. fchooa niet aan hem beweexen. Ii| eeu kring van Vriendcn, die elkanders geluk bevorde- rcn , is hy zo gelukkig als dc gelukkigfte. Met <6| woord, by leeft in ccne andcre wcrcld, dan de lelfzoe* kcndc Man. De groote Vordering^ op welke de tcgcnwoordigc d:» gen mogen rocmen , is etn gevod van MenscWykhcid. Bit is, ondanks, de nog hccrfchendc Zclfzockendhcid , de geliefde en oaderrcheidende Deugd deezer Ecuwc. Op dc Zcden in het algemcen , en op verrcheide nnjpn in de MaatHphappy, heet't hetzelvc een verbaazenden in* v!oed. . Ilet hoet'c den gcest der Vcrvo'gln«e betcugd4f en ze fs de verfchriklykheden dcs Oorlogs verzagt; it Mei sch fchaami zich thana meer , dsn in vroegCT eeuwen , pm als con wildc met zyn Medcmeoscb .» handelen- Van hier is Aandoenlyklieid ecu zo agteu? waardige hoedanigheid gcworden , dat men menigoitil den fchyn aanneemt , daar het weczcn ontbreekt. £^ ;<agthejd van Zedcn moet yoor geea vy^are Gevoeb^t OVER DE AAMDORNLYUEID TAN HBT HART. 455 beid van het hart opgevat worden. Gevneligli'eid dient^ 'c is waar, om beleerahcid in gedrag voort te brengen; en wanneer zulk een gedrag uit weezenlyke genegenheid ▼oortrpruit, is het zelve dierbaar en beminnenswaardig. Maar t uitwendig Toorkomen , alleen , kan in de School der Wereld geleerd worden, en dikwyls , al te dikwyls, bevindt men , dat het veel ongevocligheid en hardlieidr des harten bedekt. Betuigingen van Aandoenlykheid by elk voorvaljfepaard met het vertoon van verregaan- de tederheid , en een vloed van woorden , die , om de geliefdc benaaming te bezigcn , Scntimtnttil geheeten mogen worden , Reeven alroos veel gronds lot wantr u- wcn. Zy verwekken vermocden van een met voordagt aangenomen Character. Menigvoud Icgt een tecier en^ gevoelig hart verborgen, ondcr fchynbaar ruwe zcden. Manlykhcid cn Gcvocligheid zyn zo verre van onbe-i ftaanbaar te weezen, dat de waailyk manmoedigen voor *t mcerendeel cdelmoedig en menschlieveiut zyn , tervvyl de zagten en verwyfdcn , bezwaarlyk , immer Genegcn-- hcidsbetooningen doen, die op iets te ftaan komen. Naardemaal Aandoenlykheid ccne kieschheid van Ge- voel, ten aanzien van anderen, veronderftclt , loopen de* zodanigcn , die de fterkfte Aandoenlykheid willcn ver- toonen, gevaar, om deeze kie«chhcid tot ccn uiterften' voort tc zettcn. Zy zyn misfchien niet onvatbaar voor de waroatc van belanglooze Vriendfchnp • maar zy 3cyn zo verfynd geworden in allc hunne Gewnarwordin- gen ; zy vormcn zicli zo hoogviiegende befinppcn van 'c gecn in de Gevoelens van anderen aan hunne eigenc- moet bean two »rden ; zy vinden zich zo ftcrk getro ffon do'»r alies wat niet overecnftenit met hiin ingebeclJe maatftok van wederkeerige genegenheid, dat liet onrust cn ongemak baart by alien , met welken zy te doen hcbben. Van hicr onregtmaaiige verdenkingen van hun- ne Vrienden ; van bier ongegronde verwytingen , en klag^ ten over onvriendlykheid; van hier eene gereedheid van zich gewcldig bekdigd te vinden, door klcinighcdcn. Doordien zy hunne Vrienden als met een microscoopbe- fchouwen, wordt, het geen niet onbehaaj^elyk zou wee** len voor een gewoon oog, aanllootlyk en wanllallig. In den grond van der zodanigenCiiaracter , legt altoos veel hoogmoed en inagtneeming van zichzolven. Dcezc is^ io de daad^ een valsch foort van AandtH^nlykhcid. 't is dei iiide plaatsrteliiiig van eene grillige en iigtgeraakie k'^*^'Si- Hh 4 beid» BEDfiNKINGEN hci.i , ill ftcde van die cenvoudige cn cigcnaartigc ttier^ held van hart, wclke de Mcnfchen aanzct, om andenco met ecn oog vol toegeevenbeid aan te zicn , en ved af te fchryv'cn op de onvolmaaktheden , die zomtydsde bcminnelykftc hoedanigheden annkleevcn. 'Er zyn andcren , die de Aandocnlykhcid tot dit ui- terfte niet voortzctten , maar vecl eisch voor ziclizelveo maakcn op de maate van deelneeniing , in de belangen van andcreii. Schoon hunne Aandoenlykheid geen boat kan fchcnken aan hem , die *er ten voorwerpe van ftretr, begrypen zy altoos , dat het hun gercgtigt tot ecnige voordeelige wedervcrgeldingcn. Dcezen zyn di'Kwyh lie- den van cen vcrfynd cn listig Character: die deels zich- zelven bedriogen, en deels hunne Gcvoelighcid gcbmV- ken tot een dekzel van hun bclang. Hy, die uit waa- re Toegcnegcnheid handelt , als hy met andcren in druk en blydfchap dcelt, denkt om geene belooning uit dka hoofdc. Hy volgt de aandrift van zyn hart. Hy g^ hoorzaarat de voorfchriften der Natuurc , even als dc wynftok uit zyn aart druivcn voortbrengt, en ecn Fon- tcin water opgceft. Wanneer inzigten van Zelfbclang, en vooruitzigten van wedervergcKling, zich mengen roct gevoclcns van Genegenhcid , fpeelt. de Gevocljghcid eene onvolmaakte rol , en gercgtigt ons tot eene lecr fchaarfche maate van lof. 