VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
paar Engeland op reis. Terwijl zij daar zijn, is-ÊrLE MEN- rinze geftorven, die aan HERMAN deszelfs kinderen, die zij» zoo lang heeft bij zich gehad, met eenen, bij °t gevoel van. haar naderend einde gefchrevenen , merkwaardigen brief, dien - wij gaarne mededeelden, indien de ruimte het gedoogde, te- mgzendt. | SIDDLETON en BELLA, Zijne zuster, benevens. ne Re \wan en zijne kinderen, reizen naar Duischland. Door een | waisch berigt aangaande JOHANNA’s dood misleid, wordt | Bet huwelijk tusfchen BELLA en HERMAN vastgefteld. Doch op de terugreis naar Engeland wordt JoHaNNa zeer | Wwrallig in Hamburg gevonden — terwijl men bezig is, haar, b fchijn geftorven, te begraven. De raadfels losfen zich. op, M HERMAN fmaakt met gade en kroost, met vader WE- eR en andere verwanten , die in JoHANNaA’s gefchiedenis jn betrokken geweest, op zijn ouderlijk flot het geluk des ens, va langen ftrijd. Dit is het algemeen, het zeer algemeen beloop’ der belang- ke gefchiedenis, van welke wij gaarne eenig karakteristiele Meal wilden leveren, en b. vV. CLEMENTINE Of JOHANNA'S oudoom, SIDDLETON of ORATIO, aitemaal diepe karak- ters, laten fpreken; maer de ruimte verbiedt het-ons, en wij weten niet, wat te kiezen, Het belangrijke van, dezen Roman neemt niet weg, dat de- zelve, als kunstftuk befchouwd, zijden heeft, waarop aan- merking valt. Deze gebreken -zullen het aangenaam onder- - heud, dat de lezing verfchaft, geenszins (toren: maar, aan den anderen kant, juist omdat wij hier geen alledaagsch werk voor ons hebben, zijn wij zoo veel te meer verpligt, dezel- Ve aan te wijzen. * -> Wilde men in ’t algemeen zeggen: de karakters zijn overe dreven: daartoe zoude men, misfchien, weinig regt heb- ben: want welke wet bepaalt den Romandichter, om nooit baten de grenzen der gewone’ menschheid te gaan? Integene deel zijn wij van oordeel, dat bet weinig overeenkomttig wee zen‘ zoude met het beroep des Dichters om, met verzaking Ym zijne po&tifche vrijheid, nimmer tiets ze leveren, dat buiten de degelijkfche ervaring ging. Daarenboven: wat is overdrijving in de karakters? waar is de grenslijn getrokken, boven of beneden welke geen karakter zich. verheffen. kunne, òf ooit verheven hebbe?-Zoo mag dan de hevige en zich ROEKBRGCH. 1658, NO. 7. X lou- 306 -NERMAN VAN LÖBENECE:. lousesende liefde van ANTONI 4, die: hear beweegt, nis be diende yerkieed, BERMAN te zijner befcherming naar Isaks te volgen, sllezins in het dasclijkfche leven niet vertoond worden; gelijk de Dichter bet karakter van deze ANTONIA, Kraks ng HERMAN's berde bebandeling, eenen keer laat ne- men, die door het later verhaal harer gefchiedenis licht en houding verkrijgt, is dis haar gedrag, op het tooneel van dee zen Romar ten minfte, zeer com/zguent. Is ook at de uity ot sing, wat de mogelijkheid aangaat, opwaarfchijnlijk ; wij lee | zen geven Roman, eu zijn in eene dichterlijke wereld. Daar @utegen willen wij wel bekennen, dat een karikatuur- karake ter gelijk MUSTELLI, voor, de waardigheid van dezen R man, te lang is volgehouden; fcboon de grondrrekken van geleerden pedast wel juist geteekend zijn. Onze meeste bedenkingen hebben wij tegen het vsu den hoofdperfoon HeRMAN, die ons (misfchien m wij dit als een bewijs voor de regtmatigheid onzer: oordeelvel} lipg opgeven) bij de lezing minder medelijden , dan verachting en haat inboezemde. Een goed, gevoelig, landelijk-eenvous dig jongeling, vervuld met eene idée van menfchelijke deugd, die hij uit eigene krachten maar zoo gemakkelijk meent te bereiken, verander ftraks in eenen zwakken wreedaard, die zich door ieder gefprek laat leiden en op tegenovergeftelde gedachten brengen, maar blind , koppig, doof alleen dáár is, waar de deugd hare eigen zaak voor hem bepleit, en hem van hare onderdrukking poogt terug te houden. Eene ramp- zalige vastheid in het booze, die het hem mogelijk maakt eenen eugel te willen ten val brengen, en hem in ftaat (telt, de treffende tooneelen, die zijne huwelijksveréeniging met haar als tweede vrouw voorafgaan en verzellen, uit te hoe den, is eenigzins onnatuurlijk in hem, die nog geen hoe wicht, en het, sn den flrengflen zin, ook nooit gewaden is. Terwijl hij met JoHANNA in Zwitferland in den (dee der ruste en des. genoegens leeft, (uitgezonderd zijne. luista, die uit zijn kwaad geweten opwelden) kunnen vreemdeiiggen hem met verdenking tegen JOHANNA’s deugd vervullen; € alléén de ftem dezer edele, eenige vlekkelooze, en dost hem ongelukkige, hare betuigingen , hare bewijzen, hare (aee kingen, hare brieven, deze alléén vermogen niets op bek Ware ANTONIA, toen zij hem naderhand op Lëbeneck bte zocht, niet wijzer geweest dan bij, hij zeude waarlijk wedst. en. met Ld HERMAN VAN LÖFENEGE; kad met heer. getrekken, en; dit Hgt in zijtie natuur, zijne owde gemeenfchap met haar hebbes voortgezet, Een weekkartig osgeling, gelijk arawAN toch inderdaad was, moest.in de onzekerheid, waar JOHANNA en zijne kinderen waren, goed oogenblik. rust hebbe ktnhen viiden.. (De werfttooijing iùd 't gezelfchap zijner jagt- en drinkebroers lasten wij, als bos ‚Éwelming, daar.) Maar hij kan vrij vergenoegd zijn togtje Mar Romie, en naderhand met GIDDLETON enz, nair Enges laad, doen, wel gevoel voor JOHANNA fóms laten blijken ; mar tock op het graf, ’t geen hij meende het hare te zijns toen kinderen eene nieuwe moeder — in BELLA namelijk — kloven, En toen hij oaderhand JomANNa als uit het graf ung Ontvangt — ja, zoowaart het is goed, maar men zoude haast zeggen meer niet. Orario komt eigenlijk te zeer voor als egoïst. Toen kij zich bedrogen waande, was er in de geheele wereld niets, dat goed of groot was. Zõodra hij zijne vrouw weder heeft, laat hij ook dat denkbeeld varen. ` CLEMENTINE handelt eenigzins onbêftáanbaar daatin , dat zij gem MAN door eene, Jonana afgeperfte, verklaring zoekt te bedriegen. Hare latere wraakzucht kunnen wif over. eenkomftìg vitiden met haar karakter’; ` maar die lagè ftreek is beneden hetzeive. De epifode ia het eerfte deet, betrekkelijk de Ciab:der Gé nies, is desgelijks, wél bezien, beneden de waardigheid van dezen Roman, -~ Wanneer ook af de verleiding def zinnelijkheid wat te be. Koortijk én te Rvendig Zi 4trgebeetd, zutks wordt opgewd. Xs ~v geu . œ go HERMAN. VAN: LÖBENECR. gen door de voorftelling der gevolgen: Men kan in ’tialge- meen in dezen Roman zien, hoe weinig menfchelijke deagd , zonder ftellige reinheid des gemoeds, en zonder Godsdienst. i beteekene.. Aan de vertaling is, naar ons inzien, de uicerfte vlijt be» fteed, en zij is wél gelukt, Het moeijelijke' der-overbren= | giog van:zulk een werk gevoelen wij, en verblijden ons te meer, dat poch het karakteristieke en krachtige,- noch. de geest: van. onze taal daarbij geleden bebben., — Jammer, dst bier. eu daar ftorende drukfouten. zijn ingelopen, — Ees, {Schoon vignet is voor het eerfte deg! geplaatst. Voorts zal men hier oneindig meer belangrijke tooneelen gezegden vinden, dan wij ook flechts saaftippen konden, Den. Lezer verzekeren wij van veel genot, en hem- voors, die in de, karakters dringt, waartoe de weg hier doorga gebaand is. , Wil hij zich aan dezelve fpiegelen s. — de Lere gesfe inzonderheid de edele JoHANNA ten voorbeelde np- men — en voorts het waarfchuwende en leerrijke in dezen Roman niet over ’t hoofd zien, dan kan ook het zedelijk vut van deszelfs lezing zeer groot zijn, Nagelaten Gedichten van Mr. TONCO MODDERMAN: nif- ` gegeven door Mr. H. A. SPANDAW. Te Groningen, bij Ww. ` Wouters. 1817. In gr. 8v0. 84 BI fi-s»: He is moeijelijk, altijd reden te geven, waarom eenig ftuk langer dan andere onbeoordeeld blijft liggen. De Recenfest weet het, dikwijls, zelf niet, Althans de naam van M oD DERMAN is in de letterkundige wereld bekend-, en voors ‘die van sP ANDA w beroemd-genoeg , om een bundeltjeverzen, met dezelven, als dichter en uitgever, pronkende, gecmis ongelezen te laten, Even zoo min wane iemand, dat ze 200 weinig proef hielden, dat derzelver uitgaaf der vriendfchsp en kinderliefde vergeven, maar vooral niet tot roem of eere gerekend, — dus best van de ganfche zaak gezwegen moet worden, Neen: wij danken den Heer sraANDAW veor de moeite, aan dit bundeltje befteed, voor zijn uitnemend wä geteld voorberigt, welks gegrondheid, wat den aard en de waarde der verzen betreft, ons voor het overige des te vol koe Ta MODDERMAN, NAGELATEN GEDICHTEN. $09 komener borg blijft, als ook voor zijne fchoone, dichterfije - ke opdragt. Het eene en andere, hier geleverd, verdient door des waardigen MODDERMAN’s nakomelingen, zijne vrienden, bekenden, ja allen in waarde gehouden te worden , die het fchoone in de poëzij niet van eene zekere manier, met van eenen hoogen zangtoon of dergelijke afhankelijk ma- ken, en die, inzonderheid, met waar genoegen ftilftaan bij de befchouwing van enkele heldere, fchoon lang ondpge- merkte, lichten aan eenen: doorgaans dankerèn hemel, Er ís zeer veel oorfpronkelijks, zeer veel treffends in deze verza- meling, die echter niet als de bloem, maar als het voorname overfchot van vele, meestal flechts in het geheugen bewaar- de, ftukjes moet aangemerkt worden. En gàarne geven wij den voorredenaar toe, dat, ware ’s mans loopbaan begonnen waar zij geëindigd ‘is, hij gewisfelijk eene eerevolle plaats onder de voortreffelijke dichters van onzen tijd had bekleed, Tor ftaving van dit oordeel, zullen wij geen’ der lierzangen aanhalen, fchoon vooral de eerfte derzelveu atie opmerkzaam- heid verdient; ook geen der gelegenheidsgedichten, waarin het meerendeel beftaat;, maar eenige couplettéên uit het Poo- tiaanfche minnedicht: De wedergevonden Bevalligheid, als zijnde in zijne jeugd gedicht, en dus de beste ‘maatftaf voor den aanleg, en tevens zander die vrijheden, welke men ia louter huisfelijke rijmpjes gewoou iste bezigen. | % Werd avond. Phebus zonk G In zee. Het westen blonk Door goud en purp’ren ftralen ; De zilverblanke maan Kwam aan des hemels zalen Haars broeders post beflaan. Bekoord door al het fchoon, Zoo luisterrijk ten toon - Gefpreid, in deez’ landouwen, Lag Titir, bij een’ brou, De majesteit te aanfchonwen - Der ondergaande zon. Zijn oog, tot nu gevest ~ Op 't fchitterende west, X 3 Dwaal- Â© TU MODDERWAN, NAGELATEN ‘Gkerortken, Dwaslde af nsar de oostérkimtmeu, ©” … 7 : Waar hij een Godlijk ticht, — Een’ nieuwe zon zag klimmen, Verblindend zijn gezigt, * Was Venus groote zoons HY vloog, op last der Goón,- Door *s hemels blaauwe tranfen: Waar zijne fakkel barnt, Verbleeken zelfs de glanfen GE Van Phebe's hel geftarnt’. En ’t einde daalde hij Neér, aan des. herders zij’. Straks werd natuur bewogen, En al wat adem had. . Gevoelde zijn vermogen, Zelfs °t vischje in °t kille nat. i °t Gebloemt’ kreeg fchooner kleur, En fpreidde een’ frisfther geurs …… NN Gevogelt’ kwinkeleerde En Op tiefelijker toon; ` ‚De izilv’ren bron vereerde De komst van Venus zoon, Hij fprak. den long Wie aans ° De beek febeen {bil te hl ` De blad’ren kregen ooren; . ! Stil was; de nachtegaal, :-: . È En ’c. igdje fcheen te hooren Naar zijne toovertaal, . eer f Keur van belangrijke, em onderhondende Verhalen. Deer h BRUGGEMANS. lde: Dêai. Te Bondreshe, bij A. Blut en Zoon, 1817. Men Bn, 3e. f 2-185 Nie zoo zeer yertagid als wel vrij gevolgd en vervorsd, zegt het voorberigt; en het. komt ons vogr, dat deze x- beid lpf verdient, De verhalen. in dit deel zijn vier in geul. i vr 1. Bs A. BRUOGOERAND, VERBALEN. 318 1. Het vaderlandlievend Meisje, dat maar geenen Fransch- ` mån dulden kan, Hare’ beste vrienditt huwde èthter Zoods- nig eenen tot hare gflevende fmart; en ook zij febèen daar- _ toe door het noodiot beftemd, wânt een Franschman redt haar het Leyen, en op zandrang harer, bloedverwanten, en vrienden geeft zij eindelijk haar woord. Gelukkig echter loopt het zoo, dat zij op dezelfde wijze aan hem de fchuld der dankbaarheid kan voldoeù, toen de verthrelijkë fpion op den dood gevangen zat; en eïfideïijk komt het uit, dat niet hij, maar de vriend, dien baar kart gekozen had, haar red- der was, met wien zij dan ook, tot onze hartelijke vreugd, gelukkig wordt.’ De ingètomënheid vid het flòch eèn weinig partijdige meisje beviel onsg en, mèt èen weinig finder óver. - drevenheid, wenfoheu wij onze vaderland{che meisjes huren anti-Franschgezinden , edelen geest. - 2. Louife van Wellenthal is een uitmuntend vertaal. De zvewardige Gravin, de*fpecttbal.van haar ongelukkig noodlot in ‘de liefd&, verheft zièh edel en‚groot in haren rampfpoéd, maakt anderen, en wordt eindelijk nog zelve jn het huwelijk, ‘gelukkig. Wij ontmoeten hier geene andere belangrijke, dan zeer waardige menfchen, De lezing fleme het hart cot het goede en tot weldoen, Dan, Be Adolf; of de verflóoten Zoon, komt ons voor een doel loas verhaal te zijn. De brave en allezins voortreffelijke jon- geling is. de fpeelbsl van onverdiend: ongeluk, en zijn dood op het bed van ger wys zijne éénige vergelding. De onwaar- Gebijnlijkheden ‚Ketten ‚wij allen ter zijdes maar wat vermaak of leering het geeft, szijne gefchiedenis te lezen, vatten wij niet, ten zij alleen ber volftrekt zeldzame van zoodanig gee val. behsgen magt.. & Beer is de. Dankbaarheid, die wij toch ook wel elders, - met meer eigenlijk gezegde zelfverloochening verbonden, en alzoo nog edeler, geteekend vonden. Dan, de onderfcheide= ne -dankbareh hier zijn toch goede voorbeelden en goede menfchen; wij. verblijden ons ín hun eindelijk tot, € . Dit tweede deel is buiten cwijfel de bezitters van het eer- fte welkom. -. X4 o Re- mn | 31e REEENBOEKJES. « | Rekenboek voor Jongens, ontleend uit de Wetenfchappen, Gès Jchiedenisfen en den Koophandel. Door u. L. wessErs, ` Schoolonderwijzer te Uithuizen. Ifle Deel, Tweede Druk. 1817. In kl. 8vo. rra B, IIde Deel. 1816. 376 BE Te Groningen, bij W. Zuidema, Te zamen f:-15-: Kors Onderrigt in het nieuwe Maten- en Gewigten-flelfel, enz. ` Door je P. BOURJÉ. Te eters: bij S. van Benthem, ae. In ki. 870. 93 Bi. f :-10. Tets, over het Onderwijs in de nieuwe Munten, Maten en Ge- `- wigten. Door j. VAN WIJK, ROELANDSZOON, Te Gee . rinchem, bij je van der Wal. 1816 An AA 850. 19 m fra Korte Handleiding voor mingeoefenden in de Rekenkunst, ent. Dwr Louis DE Korr, Lands Wijnroeijer. Te Utrecht, bij J. G. van Terveen, 1817. In ki. Bro, B BĲ f: - 3-: Wij nemen deze ftukjes te zamen, omdat deselven, wia of meer, hetzelfde onderwerp behandelen, namelijk onderwijs in het nieuwe munten-, maten- en gewigten-fteifel, Het wasna- tuurlijk te verwachten, toen door eene wet bepaald wrd, - dat voortaan op alle fcholen onderwijs in het tiencallige tel. fel zoude gegeven worden, dat ook in elk gewest, of bij- kans in elke aanzienlijke (tad, een kundig otderwijzer zoude ‚ optreden, om eene handleiding tot dit nieuwe Relfél te ver- vaardigen,. Alle deze handleidingen, waarvan wij hier fteches een paar aankondigen, met elkander te vergelijken; grondig te beootdeelen, en het beste daaruit sân ce wijzen; zal.men, met billijkheid, van ops niet kunnen- vergen, Elk :ferifrer regelt zijn werkje naar de behoefte of vatbaarheid vam um kring, welken hij wil onderrigten; daar zal dan heezelve-uks fchien ook. out ftichten, en buiten denzelven misfchien mente loos of onvoldoende bevonden worden, Voor den befchâhf- den en onderwezen man is dit nieuwe ftelfel toch eenvoudig en ligt te begrijpen; voor den mingeoefenden en geringes burger, die gan den ouden flender gewoon is, zal hetzelve nog lang eenige moeijelijkheden bevatten; weshalve wij etke verftandige poging, om die moeijelijkheden te vereffenen,. met nen Din a amel -e Teer -> RRLENBOBKJES. l 818 met dank aannemen en toegevend willen beoordeelen, Van de voor ons liggende werkjes is No, ı een uitvoerig rekenboek in twee deelen, behelzende vele aangename en nuttige optel- len, meest allen dienende ter. inleiding of verklaring van het- tientallige ftelfel,. No, 2 is minder uitvoerig, maar beknopt en oordeelkundig zamengefteld; bevat alleenlijk een onderrige ‘in het nieuwe ftelfel, waarvan het tevens, bij wijze van ine leiding, den gefchieäkundigen oorfprong, in eene korte fchets p mededeelt. No, 3 is meer eene duidelijke aanwijzing over het onderwijs in dg, nieuwe munten, maten en gewigten, en houdt zich voornamelijk met de twee vragen bezig: wanneer moet men met dit onderwijs beginnen? em hoe moet men hetzele “ inrigten? No. 4, daarentegen, is ingerigt, om gemakkelijk de waarde der koopmanfchappen te vinden, welke naar de i nog gebruikt worderide oude maten en gewigten zijn ingee kocht, maar bij de verwacht wordende invoering. der nieuwe maten en gewigten zullen moeten verkocht worden. — Wij wenfchen , dat alle deze ftukjes het bedoelde nut mogen Richten, en bevelen dezelven aan. de oplettendheid onzer lee zeren. -. laad ` |. | © e ,. N De Recenfent van Mr. W. Biiderdijk's Nieuwe Uitfpruitfels: in de Vaderinndfche. Letteroefeningen zun den Redace De eur” van va Maandwerk. (d Ken wie weet, over welke Ouden al meer!) meg kan kenve- Jen, dat het een pleizier is om te hooren, Zijne wasg ea feheat zijn daarenboven de hechtte en masfieffte, die men Jan bedenken, Geen last zoo zwaar, of hj kan'ze er meê wegen. Denk eens! daar heeft hij, op eenmaal! de ganfche vracht van mijne Recenfiën van Mr, W. B1LDERDIJK's Nies- we Ulsfpruitfels gewogen, en de fchaal is niet bezweken! Hoor! Dien man moeten wij ten vriend houden: want hij ken Ons onbegrijpelijk veel voordeel doen, En is het niet een Bewijs van groote genegenheid, dat hif juist aan ons werk zijn pikkel gewaagd heeft? —' Ondertusfchen heeft de man al vanftonds vijanden. Men ‘heeft mij hier willen vertellen, dat Nij met heel Andere inzigtén, dan ik denk, ons goed voal zoo wigtig verklaard heeft: omdat hij, namelijk, zeer nas. we relatiën zou hebben tot den Heer BILDERDIJK » 'Ofzi nen Boekverkooper. Doch dáar geloof ik niets van, en faat mij van mijne genegenheiâ tot hem, om den ofiwerplig- ten dienst, dien ‘hij ons bewezen heeft, zoo ligt hiet aftrek- ken; Neen, waar ik kan, wit ik bhem bèVoordeefen, Doch ik zal daar waarfchijnlijk niet vele gelegenheid toe hebben: want elk zal wis..yan. zelf naar hem.toeloopen, om zijne waar te laten wegen, nu hij aan ons goed getoond heeft, boe best kij de waagkuner vérltaat.--Nu,-dat nag. ik van harto- gaarne Nijden: want «dan. gast hét den mau wél „en ik behoef geen moeite te doen, Eu, wet.hen betreft , die hem kwaad voorfpellen, — die verzekeren, dat het hem onmoge- lijk lang wél kan gaan,! omdst; fchoon Hijr wea handen en voeten san zijn lijf heeft en ijverig genoeg is, hij ongeluk- Rig zoodenig aan kwade oogentIaborerên zou, dat kij, veor- Pin zijn’ ‘donkeren winkel, órimogelifk wél diek ken, of PNM: evenedt gelijk hangt, eù welk ¿n hoeveel wige er dp-zij- ge fchaal faat; soodat. hij ook däafdoor met zijn- gewigt, hetwelk hij voor goed gekocht. héeft, ent hetwelk: seer ded giu zou; jammerlijk sou Zijn.bedrogen:, en hèt dus melt jouter toeval zow Hiji, dat het met stier welgt: van ons ged too. wil is eitgekomdn: det houde ik scénhtel voor gekheid, vaor wlsefradjes, je vóór legens; vóat dchretklep en ise ter, erkèl mrgedecht om den man ed benfdtelen. Zoodat R iaer vragen wildé, of dé beïdefdherd diet eischt, dat wi hem een briefje van dankzegging eh Vin sanbeveling voor de toekomst fchrijven, Ja, ik zoir ù haast voorfteller, (eis het , zoa ’ e ANTIKEITIEE, 3T5 tuo druk nike: bij u aan °t kantoor was) om hem mn’ dienste ain te bieder, tegen dat hij al dat werk krijgt, dat: ik voor- zie, en om, ván tijd tot tijd, tot hem over te, komen, om hém een handje te helpen. Maar ik wees weli, dat- dát niet guan kan. ' Ik blijf hiermede: « Or L. 26 April 1818. 5 Uw dienstw. Dienaar . , , - , Xx. X. P m i -> Coote! £. Dd ; A, De ;Recanfent van, Mr. W. Bilderdijk's Nieuwe Uitfpruitfels. sin de Vaderlandjshe Letseroefeningen aan. de zeer geleorde : Heeren Boen Fo over konna sedige Antikritieken ` én deii: Réomfent ook der Reeenfensen. He doet mij leed, Mise Heeren Ì ‘dat gij u, om mifnent: wil, zoo zeer geëchauffeerd, en te vergeefs zoo vele moeite gedaen, zoo vele geleerdheid. vicge@eld hebt.. Waartijk gij deet: zulk gen: Mechten botterik,.els ib daar uwe uiefierask ben, al te veel car est, an it nueteleos uwen arbeid sua. eenen. anvetheterlijken encrbrutsertltigem: ; En geeft dat wel groot geteigenis :van: uwe eigene firedigheiek:? Zal het den eon of: ander nist-wat:in twijfel brengen, of gij: mij wet waarlijk: voor zulk een: (leehthoofd houdt, als zjij vile fchifnany dee weljl zien ven zulke Gehnindere bolien… ats wanrvoor' gij” wike: werden aangezien, dau niet Kom wachten, dat zij zich zoo veel gan mij zauden: latem gelegen iëggen? Ik vsees dúar zeer: Voot. «Je, :ik frees; dev het gsootfte deel umer Lezers (en dat soude mij. toch hamalikk -Gpljtin): uzèives Waren. voor: een par groote botsesikkén zab houden, omdat gij het her. Zoo: wel, als mijy: eerst gedaan bebt; dewiji gij. ondertteld: hebt, dat geen vam hen alien in ftasb zou zijm, om zelf mij- ne recepfie van Mr. W. BIRDEN DISEK’s Nieuwe Uitfpruitfols te beoordeelen, eu dat:zij dus op uw woord maar gelooven: zouden, dat mijne aanmerkingen flechts ftaaltjes van mijne grove onkwndé.en geene wederlegging waardig zijn. Ert'waare lijk, Mijne Heeren! gij zijt al te openhartig met mij te werk gegaan, dan dat ik mij niet verpligt zou rekenen, het we. derkeerig met u te doen, Gij, Mijn Heer B.! dan vooreerst, met uwe fpreuk van 4 LON- 316 ___ ANTIKRIZIES, LONGINUS! Die fpreuk moet u zelf over uwe kele zoog noemde Antikritiek over mijne recenfie befchamen. Of meent gij, dat, zoo gij al bewezen hadt, dat het Epithalamissms van uwen CATULLUS mij onbekend geweest was, eik dasr- uit met u befluiten zou, dat niets, van hetgeen ik op. de Uif- Spruisfels van uwen Vriend heb aangemerkt, eenigen grond had? Den moest het-geheel lezend publiek, naar dezelfde feaaìje logica, met u zot willen zijn, of zich vrijwillig door- u zand in de oogen willen laten werpen. Doch wil ik u eens wat zeggen? Toen misfchien nog nooit iemand san uwe of des Heeren V's existentie, als mogelijk, gedacht, en toen uw.siLBERDIJK de kinderfchoenen nog san hed, had - ik van uwen CATULLUS reeds alles gelezen, wat hý, die- geen vuilik is, lezen wil; maar, daar die carvLLUs mij, buiten zijne vuiligheden, om de hardheid van vele zijner ve zen, waarom hij zoo wel aan fommigen: der Ouden, als sen mewigen Istesen: geleerden, misbaagde, niet geviel, — daar ik . bij hem, met: JUL, CAS. SCALIGER, behalve yeej am reins, waarover men. zich fehamen, ook veel mats vond, waarover: men zich erbarmen, eu weel gedwongens, waarover amen de fchouders ophalen moest, en daar ik, met de Heeren, gren Verzenmsker: van ambacht ben, noch noodig heb mij met zulke Dichters gedurig op te houden, zoo heb fk hem dan, in volgenden tijd, fchaars ingezien: en ziet-daar:, ware. om mij. het. gebeel van zijn. EpirAalamdum ; na een verloop ven ruim vijftig jaren, niec zoo wéi in hel geheugen lag als: de Heeren, met wier suimer Christendom en zedelijke onver. dervenheid het niet fchijnt te ftrijden; hem dagelijks te tle- zen, te admireren en na te volgen. Welnu! geluk met uwiié der gemeeuzaamheid met dit snpolitiem et rustichm ingenium, fietianariorum militum, quam Pudicaram matrenarurm roi- chtionidus congruentius, gelijk ik hem’, met MAR TIALN, eens door zekeren geleerden. uitgever van oude Epigramnss genoemd vond, Ik verwonder mij intusfchen, dat gi r vae- ' hem deze regels niet. onthouden hebt: Ca | ~m ldem ‘omnes faklimar; negue . est ZNUM4UEN a. Quem nog in aliqua ve videre Suffenum. Posfis. Suus quoique attyibutus est error: Sed non videmus, mantice quod is tergo est. Doch | £ ANTIKRITIEK. l 817 .- Doch gij Heeren onthoudt niet, of ontveinst gaarne, wat ia uwe kraam niet te pas komt Of bepaalt zich uwe ken» nis aan den geliefden CATULLUS enkel tot zijn Epithala. sium? Men moet zelfs daaraan, of aan uwe goede trouw, twijfelen; dewijl u anders de overtuiging , dat waarlijk het geheugen des goeden BiLDERDIJKS gefeild had, toen hif THETIS tot dochter, in plaats van kleindochter, van Vader OCEAAN maakte, zou hebben doen zwijgen. Uw-lieve ca» ruLLUS zelf toch, in dat zelfde Epithalamiúm , welk MILDERDIJK heette na te volgen, had hem anders onderrigte Dewijl ik, in weerwil van alle uwe geleerdheid en al uw voorgeven van bekendheid met dien Dichter, twijfel, of gij kem wel zeer gereed bij de hand bebt, zoo zie hier de ber suchte plaats ; Teque adeo eximie tedis felicibus aucte, Thesfalia columen , Peleu! quoi Juppiter ipfe, Ipfe fuos Divâm Genitor concesfit amores: Tene Thetis tenuit pulcherrima Neptunine ? Tene fam Tethys concesfit ducere NEPTEM Oceanusque, mari totum qui amplectitur orbem? Ik zie, gij ergert u ook, met mijnen Vriend den Waag» drager, aan de meer dan Ovidiaanfche weelderigheid, welke ík in des Heeren BILDERDIJK’s navolging heb opgemerkte. Gij hebt waarfchijnlijk mede nooit van die weelderigheid hoo- ren fpreken, en zult verre af zijn van ze, op mijn krediet, sen te nemen, Welnu! leer ze dan, uit de Ouden, onder anderen van QUINTILIANUS, als hij zegt: Jascivus quidem in heroicis quoque OVIDIUS, ef nimium amator: ingenii fui, en uit de Isteren van vossius, wiens woorden zijn: f guo peccat, eo peccat, quod, magnorum fluminum inflar ,'inter- dum redundat, en van den geleerden Engelschman BAR ROWs die het hem: mede, als een gebrek, toerekent, guod intempe- rantis ingenii fui nimius amator: exfiterit. Dit zelfde ge- brek m zal elk onpartijdige met mij ín uwen Vriend srre DERDIJK Erkennen, ten ware hij zoo moedwillig blind voor ` zijne onvolmaaktheden zijn mogt, als gij en eenige anderen, Wat nu de zwee onnoozele woordjes aangaat, welke ik uit BÓRATIUS achterhield, en waarom gij zekerlijk, hetgeen ik bijbrsgt, niet verftond; gij kunt ze, in zijne Ars Poëticag verfu 352, vinden, Doch wilt gij er liefst uw hoofd niet meê breken, en u liever met uwen: sinGFRIED en den Ludi- nge gÍ …— ANTIERITEK magister SCHWALBE vermaken, per me licet. Voor de rét: zie hier, voor het mij gegeven motto, een ander voor t, opdat mijne beleefdheid voor de uwe niet fchijne onder te doen: - | | Ì Tecum habita, et noris, quam fit tibi curta fupellezl … En te een bijzonder woordje tot u; zeer geleerde V‚l —= Gij zult wel zoo goed willen zijn, van hetgeen, in het voor gaande, ook tot u behoort, na u te neben, - Maar, zoo ik u, zonder iets meer, depêcheerde, zoudt gij, met reden, mogen klagen, te kort te komen, en ik wil niet onregevaar- dig zijn, — Gij gelieft mij bitterheid tegen den Heer sir DERDIJK toe te fchrijven; doch daarin abufeert gij u eeh weinig. Ik heb den man nooit gezien, nooit zijn gelaid g% hoord, nooit met hem, fchaon mij onbekend, eenige fche- mutfeling gebad, zoo als nu met u, en ik heb hem, dar ik geen Dichter van profesfie ben, nooit om zijne kunst be- nijd. Integendeel, Baas! ik acht hem, als CORYPHÆVS onzer Dichteren, zoo hoog, afs gij durft denken; maar ik ben tach zoo afgodisch met hem niet ingenomen, dat ik, even als gij, alles in hem volmaakt vinde. Ik vind het regt lief, dat gij zoo begaan zijt met een andere foort van bitterheid, (dat woordje fchijnt.gij zeer & beminnen) waarvan gij ook zegt, dat u Ware bewijzen iñ mij zijn voorgekomen, namelijk zegen het echte Christendens zoo wel als met mijne- zedelijke verdorvenheid, u al ev% duidelijk gebleken, fchoon ik er zelf almede geene kennis wea heb; en ik bedank u regt hartelijk, dec gij, gelijk sË . zegt, | i ENTIRRITIE Ka 319 zegt, met de Vrienden van den Heer AILDERDIJK voor mijn se verbetering vurige gebeden ten Hemel wilt opzenden. Ik merk het nu wel: gij hebt het zeer goed met mij voor, en wilt mij aan mijzêlven ontdekken. Maar, daar ik nu zoo (tee keblind ben, dat ik mijne verkeerdheid nog niet zie, (hete geen ik wel gehoord beb, dat de allerergfte ftaat is van een natuurlijk mensch) en daar ik toch niet veel geloof fla aan miraculeuze bekeeringen, maar denk, dat die vooral ook door middelen bewerkt moeten worden, zoo roep ik nu hiet uwe gedere hulp io. En deze, dunkt mij, kunt gij mij niet wel weigeren: want dan zou men u verdenken, (en dat zoude mij aan het hart gaan) dat gij niet waarlijk liefderijk, maar zeer liefdeloos waart, en mij, om wiens bekeering gij zoo vurig bidt, onbarmhartig zoudt willen laten verloren gaas en daar zou uwe reputatie veel bij lijden. Nu dan, daar de kennis mijner verkeerdheid wel het eerfte middel ter bekee. ring zal wezen, zoo, bid ik u, meld mij ook eens regt duide- Jijk „ wat gij door echt Christendom verftaat, en waaruit mijne zedelijke verdorvenheid u gebleken is. Dan zal ik mijzelven daarbij, met alle mij mogelijke onzijdigheid, onderzoeken, Doch, zoo het dan mogt gebeuren, dat ik misfchien de ża- ken wat anders inzag dan gij, zoo moet gij niet boos wor- den, als ik wat aan de gezondheid van uw begrip wegens het echte Christendom twijfel, en dan, op mijne beurt, eens onderzoek, in hoe ver uw oordeel over mij van uwe zede- lijke regtheid getuigt. Maar zou u dat wel raadzaam zijn? Ik geloof neen: en daarom, zoo echt Christendom bij u (gee Jijk ik vermoed) -dát is, hetwelk, dogmatisch, fmaakt naar dat van uwen Vriend BILDERDIJK, Zoo fpaar gij de moete te maar, en weet, dat ik geenszins Bitterheid tegen dat Chris- gesdom voede, maar alleen het niet voor het echte houde, en dat ik dan ook voor u, en voor allen, die het met u bee hoeven, vurig bidden wil, dat gij verlicht moogt worden. Wat nu uwe aanwijzing mijner misflagen betreft: fchrap gij, zoo het u gelieft, de # achter mijn plagt voor plag wrijelijk uit, dewijl zij er niet behoort; maar zie niet voor- bH, dat men, gelijk ik eigenlijk maar wilde doen opmerken, niet met uwen BIEDERDIJK Phach voor plag moet fchrij= ven: en NEPTUNUS! o, die Sinjeur heeft mif dan waarlijk sen’ leelijken trek gefpeeld, toen bij daar zeo, te gelijk mee Vader oceanus, ftilletjes bij mij is ingeflopen, terwijl ile werd afgetrokken door de pulcherrima Neptunine van uwen C A- ’ 820 ANTIERMIEK. CATULLUS, die, te zelfden tijde, fchalks bij mij door hee. reetje van de.deur kwam kijken, Nu, ik ben regt blij , dat. gij hem bij de kladden gepakt en uitgeworpen, en mij dus de. moeite van het zelf te doen, waartoe ik al gereed was, - uitgehaald hebt, Maar zeg eens: waarom of CATUBbLIS Thetis toch wel pulcherrima’ Neprunine gedoopt heeft? Zou hij daarbij vok een bokje gefchoten hebben? Daar moest gi eens eene geleerde Disfertatie over fchrijven. — Over het Epithalamium behoeven wij nu verder geene woorden den hals te breken. Maar het flot van uw briefje eischt nog eenig. antwoord, Ik acht mij verre boven verdienften vereerd, door uwe regt hupfche uitnoodiging, om met u in correspoudenti te treden over de geflachtsbepaling onzer naamwoorden, h welk gij denkt, dat fot nut en opbouw onzer fchoone moedert zou kunnén ftrekken, Wel, hat ik nu ooit kunnen denken , á mij, verwaanden domkop, dien gij de algemeene verachting waardig verklaard hebt, van u zulk een aanzoek komen zout = In welke verzoeking brengt gij mij! Ware ik niet zoo nederig, als gij nu uit dezen wel zult hebben opgemaskt, gj zoudt mij ioderdaad verleid hebben. Maar neen: meo se modulo metiri didici: en door mijn plagt voor plag hebt g} mij zoo zonneklaar bewezen, dat ik vau onze fchoone moe dertaal niets weet, dat ik mij wel wachten zal, door het op nieuw verraden van mijne onkunde daarvan, nieuwe fchande over mij te brengen. Bezit gij derhalve, Mijn Heer! met uwen Vriend BILDERDIJK , uwe geflachtsbepaling der nasm- woorden in vrede, en met volle zekerheid, dat zij uwen letterroem vermeerderen: zal, — En nu eindelijk mijn naam? «~ Wel, dien zoude ik u (dat fpreekt van zelf) gaarne mek den, vooral zoo ons twistgeding voortgang had, en gij das ook den uwen noemdet; want pulchrum tum mihi esfet aw- flrarier digito, et dicier zic, HIC est, die met den- heegt leerden V. over onze moedertaal gedisputeerd, en deB fpruitfels van onzen BILDERDIJK zoo meesterlijk gerc? feerd heeft! Nu is het niet noodig, en mijne nederighed verbiedt het mij wederom even zeer, als mijne zorg vo% uwe achting, welke gewis bij fommigen zeer veel lijden 208, zoo gij u met zulk een verachtelijk nietwezen, als ik bete inliet. Ik zie zelfs zoo hoog tegen u op, dat ik mij 58 durf vermeten, u eenige betuiging mijner achting te dotti en daarom teeken ik mij maar fimpel 8 Mei 1818. Uw zeer nederige Diens ‘ | X. X. BOEKBESCHOUW ING. Gedenk)chrift van: de groote Kerkhervorming in de zes - tiende: Bouw; Door W: A. OCKERSE, Christene Jeeragr: te Limmen, Te Amflerdam , bij Schalekamp en van: de Grampel. 18r7. Zn gr. 8yo. 186 BĲ. f 1-16-:` D: opftel, úit een zoo Íchtander hoofd en bekwame- pen, als die van den Eerw. OCKERSE’, verdient, na: alles, wat ons ter zelfde gelegenheid ter hand kwam, ooral nog bijzondere opmerking. ‘De: Schrijver gaat Zijnen eigenen weg. Hij vooronderfteit de gefchiedenis: als bekend; te dezen naar de Beknopte Gefchiedenis ens van den Heer A. YPEY, en andèren, verwijzende. De: vele, en daaronder zeer voortreffelijke, Leerredenen: bedoelen verkeerfijking , maar dit Gedenkféhrift vereege wiging der groote gebeurtenis; hetzelve werkt op-be) trachting ná het Feest. Vooral wenscht de Schrijver: ook onze Roomschgezinde Medechristenen met de Kerke- zuivering der XVlde Eeuw te verzoenen, hen tot ges: zondere begrippen daaromtreht te geleiden , en belang voor dezelve in te boezemen. De noodzakelijkheid en het gewigt der gebeurtenis moet daartoe worden aange= - wezen „en alle mogelijke (behoudens waarheid en regt, mogelijke) toegevendheid bij deze aanwijzing in acht ges tomen. De tegenwoordige tijd is niet ongunftig: de dagen der onbroederliĳjke twisten tusfchen de Protes. tanten onderling zijn voorbij, en in de Roomfche Kerk Zelve zien een aantal waardige mannen de Hervorming niet meer aan voor het werk van enkele ftiüfzinnige ketterhoofden en van ftaatzucht. De prijsvraag van het Nationaal Infituut van Frankrijk, in: 18024 is cen in het oog loopend bewijs. De Zendeling.-en Bij- bel ~ genootfchappen ‚ de zeldzame overeenftemming bij de laatften vooral, en het H. Verbond ‘der: Vor- E QEKBESCH. 1818. NO. 8. Y ften, w zes W. A. OCKERSE ften, geven de vrolijkfte vooruitzigten, Bö Roomsch en Ontdomsch heerschte finds lang eebe fehronielke. onkunde , bij den leek, aangaande de Kerkhervorming , de gebeurtenis zelve, de aanleidende oorzaken, en de gevolgen. Het hetder doeù witkomei van al het Godda- : lijke, eù de rondborftige erkentenis van al bet mèn/ebe- lijke, in. cn bij de, Heryofming, was het denkbeeld , dat ‚ der Schrijver fteeds voor den geest was ;enalzoo maakt hij zijn gefchrift der-aanhoudende ftrevinge ter voltooijing ^ van het in de zestiende Eeuw begonnene dienstbaar „- en legt: zich toe op de meestmogelijke volkomenhei Ne taak van den eigenlijken Gefchiedfchrijver i is , pla weg te verhalen , wat gebeurd is., en (fchrijft hij ee zins pragmatisch) vrijmoedig te beoordeelen, wat verhaalde. Geeft hij zich over tot verfchooning of ver-. zachting der donkere partijen in zijn tafereel, zoo ver- zwakt hìj de kracht en waardigheid van zijn verhaal. Den wijsgeerig - christelijken belpiegelaar ftaat dit, on- der zekere bepaling, vrij. Hij wordt minder geroepen, am te zeggen, wat er gebeurd zij, dan waaram , vaar-. toe , met wat gevolg het gebeurd zij. Hij kan, mag, en, vorderen de belangen van Waarheid en Godsdienst dit gebiedend , moet zelfs , zoo veel mogelijk, zich ont- houden van te noemen, wat hij als bekend vooronder- ftellen, dus verzwijgen kan; hij kan alzoo (cum gran falis) geven en nemen, ter vereeniging van verfchillend denkenden. „ Ons hart gevoelt het,” zegt de Heer OCKERSE, p Wij behartigen hier de belangen vas bet „ Goddelijk Koningrijk; wij arbeiden hier voor de zaak n van Hem, die Heer over alle harten is, die ms » Heer en Hoofd over alle Christen- en niet-Christen- n volken worden moet, en die, even zoo wel als Hi „ Eenmaal het vermogen heerlijk ‘ontwikkeld heeft, ow m it Food, en Griek, en Scythiër ééne Gemeente te » Richten, gelijk die der eerlte Christenen was, op ‚p Zijnen tijd ook wel in (taat zal zijn, om Pausgezie, n den, Patriarchvereerders , Lutherminnaars ‚,Menne'r 9 vrienden cn Kalvinisten, zelfs de nog verbijsterde » Voor e > GEDENKSCHIIFT DEK KERKHERVORMING. 553 > voorvechters van Mozes of van MOHAMMED, ja i „ de dierlijk krijfchende aanbidders der Afgoden zelven, ~ p eenmaal zamen te brengen tot de Evangelifche broe- 4 „derfchap aller ware geloovigen, en dan zijn woord „ ten volle te bewaarheden: ééne kudde, één Herder,” De aanleidende en beflisfende oorzaken der Heryoe= wing worden naauwkeurig opgefpoord en uitvoerig be- hemdeld. Zij toch was geen toevallig verfchijnfel van oogenblik , maar finds eeuwen voorbereid. De wé chappelijke en (taatkundige gefteldheid der volken, œ van old tot tijd verzwakte glans van het Hemelsch ag , den Pausfen toegekend , de uitgeputte fchatkist „ oesten bij den eerften elektrieken fchok het vuur doen itbarften. Hervorming der Kerk in de Kerk was het oel; de Kerkhervorming, in den eigen’ fchoot der oomfche Kerke finds lang voorbereid, kon door men- £chelijke kracht noch wijsheid voorgekomen of langer vertraagd worden ; alleen het geestelijk Opperhoofd zelf had langzamerhand en zachtkens de loutering, welke al wat verlicht en braaf in Europa was verlangde , kun- nen en moeten daarftellen. Maar nu moest al wat ges beurd is gebeuren, en wel soen gebeuren; en men kan de daarbij bedrijvigen met geen regt doen voorkomen als de eigendunkelijke bewerkers. . Jing, wat het oordeelkundige aangaat , voorbewust, wij al, ten aanzien van.LEODEN X, Ru of dan t felden „of hier wel volkomen regt gefchiedt aan zijn 4, perfoonlijk karakter en hoedanigheden, en of er, boe- zeer de Schrijver hem dok nu en dan voordeelig doet uitkomen en roemt, niet nog wel wat af te dingen valt op de verdenking van dierlijken: wellust en allerlei gru- welbedrijf , waarmede men dien Paus zelven grovelijk befmet zou ‚mogen achten; en hoewel wij geenszins zijn Hof , met den Heer o CK ER se, eene kweekfchool zouden durven noemen van regt Cynifche zeden , en wi almede de befchuldiging van Nepotismus niet voldingend bewezen. houden „ (door Roscoë’s Leven van LEO DEN X tot gunftiger fchatting van ’s mans werdienften en karakter gebragt, en mis{chien dan ook wel door dezen Protestantfchen Schrijver een weinig te gonttig yoor hem ingenomen) zoo weten wij waarlijk niet ,wat men, ten aanzien van LUTHER en de overige Her- vormers, meer onpartijdig van eenen oordeelkundigen Protestant verwachten kans daar het allezins blijkt, dat onze Schrijver, bij al zijne hoogachting, niet blisd is voor hunne gebreken, en die np geenerlei wijze vet- donkert. „ Wie in den grooten LUTHER,” zegt bü, p bij manvastheid geene {tijfzinnigheid , bij edelen. moed „ geene doldriftigheid, bä blakende liefde voor waat- » heid amen GEDENKSCHRIFT DER KERKHERVORMING. 325 » heid en godsvrucht geene onbefcheidene , harde lief- n deloosheid jegens de beste en braaffte menfchen, bij » ten rondborftig , eerlijk karakter geene gemeliike lui- „ wen, vooral in het klimmen zijner jaren, bij opge- » klaard verftand geene onoverwinnelijke vooroordee- s» len, en bij de fchoonfte ondernemingen ter handha- » Ving van de ware Christelijke vrijheid geene kenne- » lijke fporen van meesterachtigheid en roekeloosheid » Ru en'dan ziet doorftralen , — die is, naar ons oor- » deel, niet bevoegd, om eenig karakter billijk te waar- „ deren.” Hoe echter deze gebreken, in de vierfchaar der: rede en die der Christelijke liefde, voor zeer veel verfchooning vatbaar zijn, wordt niet over het Boofd gezien; en de verdediging van den grooten man , tegen wien men het, als ware hij alleen de GOLIATH van. der Filistijnfche ketteren leger , bij de Roomsc'gezin- den in vroegeren en lateren tijd vooral gemunt heeft, is in ons oog voldingende. En, daar aan de waarde en kunde van {ommige beftrijders der Hervorming regt ge- fchiedt, „ zal,” zeggen wij met OCKERSE, „ een » billĳk ijveraar voor het Paufelijk gezag, op zijne 2%, beurt, moeten toettemmen ; dac de zaak der Pausge- » zinden in dien tijd, over het geheel, fecht bediend » is geweest; dat onder de driftige voorvechters van n het Kafholicismus zich eenige karakters op den voor- » Grond hebben weten te plaatfen, die beneden alle „ keuring van het gezond verltand waren; en dat, bij ‚» Eene vergelijking van de voornaamfte wederzijdfche „ bedriĳvers in geheel dezen kampttrijd, zoo wel: in „ kunde als in braafheid , de fchaal merkelijk naar de »„» Zijde der Hervormers overhelde.” En had (dit voe- gen wij er bij) een man als LU THER destijds de plaats van LEO DEN X vervangen, geen tweede LUT HER had de groote omwenteling daargefteld. De grondbeginfelen, genoegzaam eenparig door de eerfte Hervormers aangenomefì , van welke het hoogte gezag en de algemeene bruikbaarmaking der H. Schrif- ten de hoekfteen zijn, geven nieuwe klem aan het be- Y 3 . toog kd $26 GEDENKSCHRIFT DER KERKHERVORMING, toog van de waarde der Hervorming; en deze zijn het „ welke de hereenigiug tot nog beletteden, en, ten zi eene van beide partijen geheel van grondbeginfelen verandere, blijvend moeten verhinderen ; en het is, Re- laas ! het niet allezins en onderling getrouw zijn aan die grondbegintfelen , waardoor de uitbreiding en voortgang van het Protestantisme grootelijks belemmerd is. Eindelijk worden de oogmerken der Hervormers opge- haald en getoetst. Die bedoeling was zuiver: de zui- vering der Kerk van hare verregaande verbastering. Zij moesten van plan veranderen, toen alle hoop op her- vorming én de Kerk afgefneden werd; maar nog werd het oprigten van een afzonderlijk Kerkgenootíchap zet meer dan voorloopig en voorwaardelijk doel; en lang bleek nog de wensch, en zag men onvermoeide pogin- gen, om den zoen met den Paus en de Moederkerk te treffen. Hetgeen de Hervormers verder beoogden, was ondergefchikt aan, en leidende tot, de groote bedoe- ling: zuivering der Kerk. _ „ Legt men nu de kerkelijke omwenteling der XVIde „ Eeuw zoo in de weegfchaal eener gezonde rede , dan „ mag men zich eene zeer vereerende uitfpraak nopens „ hare innerlijke waarde beloven van iederen man, die, „ verheven boven alle kleingeestig vooroordeel , moeds „ En krachts genoeg bezit, om de waarheid, alle waar- „ heid, niet dan waarheid, en waarheid bij wie hij die » ook vinde, met eenen vrijen blik te aanfchouwen en „ Edelmoedig hulde te doen, — met één woord, om „ een Christen - wijsgeer te zijn.” | Een Vervolg, van enger beftek dan het tegenwoor- dige, zal de gevolgen der Hervorming, benevens de gewigtige Aotfommen ùit al het beredeneerde, opge ven; en hiermede zal dit Gedenkfchrift, welks ver vaardiging den Heere OCKERSE zoo wél was toever- trouwd, en waarvoor wij hem welmeenend dank be tuigen , voltooid zijn. Leer- LEERREDENEN OP HET BERPORMINGSFEEST. $39 Leerreds ter viering van Met derde Beuwfeest der Hervorming, Dodr:AssurrRuSs DONER, 4. L. M, , Phil. Doetor, en Leeraar bij de Doopsgezinde Gemeente te Zwolle, Te Zwolle, bij Hendrik Asf’. zoon Doijer. 1817. In gr. 8yo. 36.8), f :-6-: De tev. DOIJER verkoos dö dit opftel niets te lezen van hetgeen door kundige mannen te dezer gele- genheid, als hulpbronnen , was uitgegeven , om te vrijer zijne eigene denkbeelden te leiden;, en wermeenende meer te kunnen zeggen , uit hoofde der vrijheid bjj zijn Kerkgenootfchap , dan, wel anderen, fn vreezepde dat anderen aan MENNO de eer zouden weigeren , die hem als Hervormer mede zoo regtmatig toekomt , befloot hij tot de uitgave dezer Leerrede, vaor welke hij HAND. V: 38, zo ten tekst koos. Ons aan MUHAMMED herinnerende, vreezen wij, dat het kort betopg naar den tekst: de Hervorming is een werk , niet van menfthen, maar van God, zoo als het hier gegeven is, njet ge- ‘heel overtuigend zijn zals ep over het geheel fmart het ons, te moeten zeggen, dat dit opitel meer oppervlak- kig dan wel bondig is. In het eerfte deel worden de aanleidende oorzaken tat de Kerkzuiwering opgegeven :- de overgang van KANSTANTIJN tot het Christen- dom, en de verbastering in den Christelijken Gods- dienst; — de voorbereidende: de uitvinding der Boek- drukkunst, en de geleerdheid van erasmus., Het tweede neemt de Hervormers in oogenífchouw: Lu- THER, ZWINGLIUS, MENNO SIMONS, ME- LANCHTON, CALVINUS €N BEZA}; van den eer- ften wordt een weinig, van de drie laatstgenoemden niets, maar van den waardigen MENNO meer gezegd. Kort wijst het derde deel het ftellen der H. Schrift ten éénigen regel van geloof en zeden, als het grondbegin- fel der Hervorming, aan. Aanwijzing vanen opwekking tot dankbare erkentenis bevat het vierde deel, of de Y 4 toCe ng je y aM IM o Cer en a Se ©- > | LEERREDENEN toepasfing. ‘Twee coupletten , vóór en -ná gezongen; zijn door eenen: ongenoemden broeder der Gemeenre te Zwolle vervaardigd, in eenen goeden geest. 