VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
5, 41. XII. 3. Luc. V. 11. VI. 14. VIIL 51. IX. 54. and. XII. 2. | 3. Jakobus, een zoon van Alpheus. Matth. X. 3. Marc, WI. 18, Luc. VI. 15. Hand. l. 13. 4. Jakobus, de kleine, zoon van Maria, de zuster van Je- fus moeder. Matth. XXVII 56. Marc. XV. 40. Luc. XXIV, ro. 5. Jakobus, de groote, broeder des Heeren, een zoon vat goer en Maria. Matth. XIII 55. Marc. VI. 3. Hard. If. 17. XV. 13. XXI. 18. ı Cor. XV. 7. Gal, I. 1% IL. 9. 12. Jak. I. DR ke vers I.. Onder den naam van as vind ik de volgende 1, Judas Iscarioth, die altyd kennelyk genoeg is. 2, „Judas, een zoon van Facobus (No, 1.) ook ete CHARACTERKUNDE. RO5 fchien te verklaaren, dat men in de Christen-Kerk hier en elders twyfelde aan het Goddelyk gezag van hunne brie- ven.” Lebbeus, Thaddeus. Matth. X. 3. Luc. VI, 16. Joann. XIV. 22. Hand. l. 13. 3. Judas, de broeder des Heeren. Matt. XII. 55. Marc, VL 3. Jud. vers 1. Misfchien ook Hand, XV. 22,27, 32, Zo men al éénen Jakobus minder wilde ftellen, zou men moeten gisfen, dat Maria, de Vrouw van Kleophas, eerst aan Alpheus gehuuwd was geweest; want het kan niet beweezen worden, dat beide decze naamen dezelfde zyn. In dit gevat zou de derde en vierde Fakobus één perloon zyn. — Eenige ouden fchvnen ook geloofd te hebben, dat PFakobus, Fofes , Simon en Fudas wel Zoonen van gn zyn geweest, maar uit een eere huwelyk, en niet uit Maria.” Onderwys in den Godsdienst door J. VAN NUYS KLINKENBERG , A. L. M. S. S. Th. et Phil Dr. Hoogl. in de H. God- gel. en Kerki. Gefch. aan het Illustre Atheneum, en Pre- dikant in de Gemeente te Amflerdam. Mistgoders Iid van het Zeeuwsch Genootfchap der Wetenfchappen te Vlis fingen, Vyfde Deel. Te Amflerdam, by J. Allart, 1784. Behalven het Voorwerk 596 blidz. in gr. octavo. jb: gevolge van des Hoogleeraers plan gaet dit vyfde Deel, den Godlyken oorfprong , en andere hoedanigheden der Openbaringe afgehandeld zynde, over het gefchiedkundige der Openbaringe, waeromtrent zyn Hoogeerwaerde eerst enige voorafbereidende aenmerkingen afgeeft , onder welken hy ook woorftelt zyne verdeeling der Gefchiedenisfen zo van het Oude als Nieuwe Testament in tien Tydvakken. De vyf eerften worden in dit Deel nagefpoord. (1.) Van de Schepping der Waereld tot aen den Zondvloed, of het jaer der Scheppinge 1656. (2.) Van den Zondvloed tot aen de roeping van Abraham , in ’t jaer 9078. (3) Van Abras hams roeping tot den uittogt van Egipten, in °t jaer 2513. C4a-) Van Israëls uittocht tot op den dood van Jofua ; en (5.) ~ van daer het tydvak van het beftier der Richteren , tot op het invoeren der Koninglyke Regeeringe ,’t welk ons brengt tot het jaer 2913 na de fchepping. De Hoogleeraer ont- vouwt deze Gefchiedenisfen beknopt en klaer, met byvoe- giug van gepaste aenmerkingen, ter nadere ophelderinge wan deze en gene byzonderheden, als mede ter aenwyzin- ge van ’t nut van derzelver kennis. Met opzicht Ee 4 tot ‚4a6 JT. Ve NUYS KLINKENBERG ~ tot dit laetfte ftaet hier in acht te neemen ,dat het kennen van dit gefchiedkundige gedeelte der Openbaringe van on- elyk meer gewigt is, dan velen zich wel fchynen ter ver- balde: ’t welk meermaels aenleiding geeft, om het zelve „enigermate als te verwacrloozen, Dit heeft onzen gëeerden . Onderwyzer, in zyne Voorbereidende Aenmerkingen , op- „zetlyk dit Stuk doen gade flaen, en zich verledigen, om wel inzonderheid aen te toonen, dat men, zonder ene ge- noegzame bedreventieid in de Gefchiedverhalen van den Bybel, geen geoefend Christen, en nog veel minder een rechtfchapen Godgeleerde, wezen kan. ’s Mans verhan- deling deswegens, te lang om hier te plaetzen , en door een kort uittrekzel te veel verliezende, pryzen wy den Le- zer, te gelyk met het geheele Werk, inzonderheid aen. Alleenlyk zullen wy het laetíte gedeelte in dezen nog ge- hecl overnemen; te meer daer °t ons voorkomt, dat de “minachting, die veelal omtrent het gefchiedkundige van den Bybel plaets heeft, grootlyks gegrond is op een ver- ‘keerd inzien van het zelve. =, Men moet naemlyk, gelyk de Hoogleeraer met recht opmerkt, de Bybelfche Gefchiedverhaelen niet befchouwen , als eene NATIONAELE GESCHIEDENIS VAN HET JOODSCHE VOLK maer als eene GESCHIEDENIS DER OPENBAERING. “De Gefchiedverhaelen , welke in den Bybel geboekt zyn, verbreiden zeer veel licht over de gefchiedenisfen der Hei- detfche Volkeren; maer evenwel maekt het foodfche Volk het hoofdonderwerp uit van de Heilige Gefchiedenis. De redenis zeer klaer , zy behelst een bericht van de verfchillen- de wyzen en trappen, op en langs welke God zynen wil aen het menschdom geopenbaerd heeft. Nu bepaelde zich de Goddelyke Openbaering het meest, en op het laetst al- leen, tot het Joodfche volk, Wat wonder dan, dat bet Joodfche Volk , in de Gefchiedenis van deeze Openbat- ring, het voornaemfte hoofdonderwerp uitmaekt. a Laet ik het een weinig nader ophelderen, Zo dra de zonde en de dood was in de waereld gekomen , be- givtigde God ‘het ongelukkig menschdom, in onzen alge meenen Stamvader, met eene onmiddelyke Openbaering, nm hem, en zynen nakomelingen, den weg aen te wyzen, langs welken zy in de Goddelyke gunst konden herfteld worden, Deeze Openbaering was wel donker en ingewike keld, maer, naer die tyden, was zy evenwel genoegzaem. Dau, in de eerfte tyden der waereld , nam het bederv der geeden zo geweldig en greetie toe , dat het gantfche mensche dom alle vrees voor God had afgelegd, uitgenoomen , ak ` Icon ONDERWYS IN DEN GODSDIENST. 407 ten één rechtvaerdig man, met naeme Noach. De rcchtvaerdige Rechter verdelgde daerom dit grouwzaem ge= facht, door eenen algemeenen watervloed; alleen werdt de gemelde Noach, met zyn huisgezin , gefpaerd. In dee- zen Noach, als den tweeden Stamvader, begivtigde God het menschdom op nieuw, met eene Openbaering. Dan, binnen eenen zeer korten tyd ,. was de geheele aerde , met afgodery en bygeloof, als geheel overftroomd. Om nu voor te koomen, dat de kennis en de dienst van den eenigen em waeren God niet geheel van de aerde verban- nen wierdr, bepaelde de Vader van het menschdom zich, met zyne „Openbâeringen ,.tot den perfoonen het geflacht van eenen zeekeren ABRAHAM, en wel byzonder tot dat ge- deelte van Abrahams geflacht ,. het.welke door isaac , uit JAcoB, is voortgekoomen, en veeldl joopEN genaamd word. Deeze Natie zonderde. God, ten tyde van MOSE , tot een hem byzonder eigen volk, af; aen dat volk alleen. maekte hy zyne Openbaeringen, van tyd tot tyd, door onderfcheidene Proheeten bekend, en alle andere Na- tien Jiet hy aen hunne dwaesheid: en godloosheid over. Hieruit is het middagklaer, dat het Joodfche Volk, het voornaemfte hoofdonderwerp van de Bybelfche Gefchiedes nis moest uitmaeken. —- De trede nu, waerom God zyne Openbaeringen tot: het Joodfche Volk bepaelde, was niet gelegen in de meerdere waerdigheid van die Natie; maer in die Goddelyke fchikking, dat de beloofde Verlosfer van het menschdom’, uit dat volk „ zoude voortkoomen. „, Hoe zeer derhalyen de.Bybelfche verhaclen meerendeels de lotgevallen van het Yoodfche Wolk betreffen, moet men dezelve evenwel niet als eene Nattonaele Gefchiedenis va dat volk, maer als eene Gefchiedenis der Openbaering , be- Schouwen. | -i Bn hier uit vloeit verder dit gewichtig gevolg voort, dat sen de BYBELSCHE GESCHIEDENISSEN, in derzelver VER" BAND En OOGMERK , befchouwen moct. | s» Wanneer men fommige Bybelfche gebeurtenisfen flechts afzonderlyk befchouwt, zonder derzelver zamenhang met, en invloed op, het geheel, gade te flaen, ziet men niéts, dan eene Familie-of Volksgefchiedenis, in welke veele zae- ke:r, van ongemeen weinig aenbelang , fchynen voor te kos men. - „„ Maer men moet het geheele beloop der fchrivtuurlyke Gefchiedverhaalen, iù derzelver verband en oogmerk , gae- de flaen, dan zal men zich niet alleen verwonderen moe- Ee 5 ten, t 408 J. Ve NUYSKLINKENBERG, ONDERWYS IN DE’ GODSDIENST, ten, over de wysheid der beftiering van de Godlyke voors zienigheid, omtzent het Joodífche volk, maer ook ontdek- kan, hoe de achtereenvolgende en onderfcheidene Oper baeringen, als mede hoe de verfchillende weegen, met het volk der Israëlleren , ingeflaegen, gediend hebben, om de gezeegende bedeeling van het Christendom, ten meest gefchikten tyd, in de waereld in te voeren,” Verhandeling van den Heidelbergfchen Catechismus, doer twee Godgeleerden. No. 9—13. Te Utrecht, by S. de Waal en G. v. d. Brink Jansz. 1784. In gr. octavo. B? de afgifte van No. 13, word het eerfte Deel dezer Vere handelingen beflooten, en men geeft in de Voorreden te kennen, dat ’er fchikkingen gemaekt zyn , om voortaen dertien Nommers te gelyk uit te kunnen geven; waerdoor men de uitgave, ten behoeve van minvermogenden , mer- kelyk onkostlyker zal maken. Het genoegen, waermede dit Gefchrift in Nederlands Kerk ontvangen word, moedigt de Uitgevers aen, om: op die wyze hunne begonnen taek verder te voltrekken ; en de uitvoering is by aenhoudendheid zo ingericht, dat zy, die het reeds uitgegeven met zo veel genoegen doorbladerd hebben, zekerlyk genoopt worden, om de verdere ontvouwing van den Heidelbergichen Cate- chismus op dien trant met verlangen te gemoet te zien. — Wy vinden hier „aen ’t flot van No. r3,ene aentekeniug v:n den tweeden Godgeleerden, die we niet ondienítig ag- ten in dezen over te nemen, De Opfteller der Verhandelinge zelve, by de toepasfing ap. de overweging van Vrage 33 en 34, en inzonderheid aengedrongen hebbende, de verplichting van Gods Kinde. ren om hun Godlyk Kindfchap in een godsdienftigen wan- del te doen doorftralen , laet zich de tweede Godgeleerde, in ene daerbygevoegde aentekening deswegens aldus hoorn. ‘ 3 Schryft de Catechismus zoo rge Vr. 33. Wy zyn ook Gods Kinderen, en zegt hy Vr. 34 zoo ruim, Chris- tus heeft ons gekogt en verlost, en ons lhem tot een ei gemaakt, het is droevig dat in onze dagen goede Christenen veelal met twyffelingen daaromtrent vervult zyn, en zeer bekrompen zulke betuigingen overneemen. Waarvan daan dit verfchil tusfchen onze tyden en voorige eeuwen in dit ituk oorfpronglyk zy, hebben wy liever, dat geoeffende van zinnen onderzoeken, dan dat wy onze gedagten daarover 4 uiia VERHANDELING V: D. HEIDELB, CATECHISMUS. 409 uitlaaten. Dit wenschte ik van harten’, dat oprechte Chris- tenen , door het opgeeven van onnoodige en ongegronde kena merken, en door het vermenigvuldigen van dezelven , niet in de war gebragt en twyfelmoedig gemaakt wierden! De gewigtigfte waarheden zyn eenvoudig, en zeer verwyderd van arglistigheid. Onze Waare Christenen zouden best daar by ftaan, dat zy zich meer benaarftigden , om als Kinderen van God en als Dienstknegten van onzen Heer Fefus Christus zich werkelyk te gedragen, dan zoude het van zelfs blykbaar worden , dar zy tot Kinderen Gods, tof het eigendom van Christus gemaakt waren, Jac. 2. 14—26. 1 Pet. 1. 14—19. 2. 24. 2 Pet. 1. 3—11. 1 Joann. ee 3-6; o. 3. 2—10. Zy, wier harten geneigd zyn, om dien Waardigten, Liefderykíten en Beminnelykften Heer te dienen, mogen (en behooren ook) veilig op Hem te vertrouwen , en wel niet alleen dat Hy als de mildfte en zorg- vuldigjte Heer hen met allen nooddruft naar ziel en lichaam bezorgen zal, in alle ongelegenheden helpen zal, dat Hy als de magtig fte en getrouwfte Heer tegen allen overlast van hunne vyanden, die ook de zynen zyn, befchermen zal, maar ook dat Hy als de grootfte Liefhebber en Bezitrer van Wysheid en Deugd, niet minder gewillig dan bekwaam is, om zyn diergekogt eigendom, dat wel lust heeft om Hem te dienen, maar dikwils mangel aan wysheid en kragten vindt, daartoe in ftaatte ftellen, Zyn getrouw woord is het Spreuk. 8. 20. Ik doe wandelen op de paden der pe~ sechtigheid, in het midden van de paden des rechts, en zy- ne toezegging Ezech. 36. 27, Ik zal mynen Geest geeven in het binnenfte van u, en ik zal maken dat gy in myne inzettin- gen zult wandelen, en myne regten zult bewaren en doen. — Ach dat ’s Heeren volk, in plaats van- ontmoedigende twyffelingen, en verdrietige klagten, geloovig dien Geest van onzen Dierbaarften Heer mogten zoeken, en in zyne mogenheden zich met alle naarftigheid tot Godzaligheid oef- fenen, dan zoude gewis hun leeven en heiliger en genoeg- Jyker weezen /” 410 J; CLAESSEN, REDENVOERINGEN: Gedachtenis van den harden Winter en ongemeenen Water. vloed van het jaar 1784. In twee Kerkelyke Redenvoerin= ` pen over Ams IX. 5,6. en 1 Pet. V. 6,7. op den Dank- asten Bededag 178}, witgefproken, door JOHANNES CLAESSEN , Kerkleeraer te Leerdam. Te Amflerdam, by M. de Bruyn. Behalven het Voorberigt, 107 bladz. in gr. octavo, t wee Leerredenen , in welken de Eerwaerde Claesfen de op- A genoemde Tekften onderfcheidenlyk ontvouwt; derzel. ver. voorftellingen op ’s Lands omftandigheden in ’t alge. meen , op die van Leerdam in de eerfte , en-op die van Ar= peren ‚in de tweede, byzonder overbrengt, met een ernftí- gen aendrang der plichten , die uit de overweging van dit alles voortvloeien. Zyn Berwaerde behandeld telkens zyn onderwerp met de gewoone levendigheid van geest, en richt alles, met oordeel , op ene gepaste wyze naerden toe- ftand der zaken in die Gemeentes, tot welken hy het woord voerde, Men zal deze Leerredenen derhalven niet onwaer- dig vinden, om dezelven by ’s Mans Leerreden over Ps. XLVL 9, op den Watervloed 1776, en zyne Bedeftonden , te plaetzen. De eer des Zaligmakers gehandhaafd in drie Redenvoerin - gen; uitgefprooken in de Beverwyk, in den jaare 1783, door G. H. PFEIFFER. Onlangs Predikant by de Evan- gelisch Lutherfche Gemeente te Curacao. Te Amfterdam, by J. C. Kuiper, 1784. Behalven het Voorwerk, 9 3 blait. in gr. octavo, U: de Voorreden, aen ’t hoofd dezer Redenvoeringen _~ geplaetst, is af te nemen, dat de Eerwaerde Pfeiffer op- gemerkt hebbe, hoe er velen onder zyne Geloofsgenoc- ten gevonden worden, die zich al te bekrompen denkbeel- den van den Zaligmaker vormen; vooral met betrekking tot deszelfs Koninglyk Beftier; het welk hem noopt zich opzetlyk daer over uit te laten, en in deze Voorreden te toonen, ,, dat wy bevoegt zyn, van den Heere onzen Ver- s, losfer, te gelooven, dat hy alles voor ons befchikt, s» door de middelen en werktuigen „zyner wysheid ons al- s, les ryklyk bezorgende, wat wy tot onzen waaren wek „> fand behoeven; en dat wy hiervan door de ondervin- EE əs Ging ~ C. H. PFEIFFER , REDENVOERINGEN. 411 » ding overtuigd zyn.” Overeenkomftig hiermede zyn dan ook deze drie Leerredenen ingericht, om zyne oehoorders tot de hartiyke erkentenis dezer waerheid op , te leiden, en hen te noopen, om hun gedrag, in ene ge- loovige gehoorzaemheid aen Koning Jezus, met een on- wankelbaer vertrouwen op zyne beftiering, daeraen te doen - beantwoorden. Ai Hier toe ftelt hy zich, in de eerfte Leerreden, naer aen- leiding der Tekstwoorden Ps. XL. 14 voor, te toonen y Cr) dat het de Heere alleen is, die ons helpen en verlos= en kan; (2.) waerin die verlosfing en hulp befta, welke wy van den Heer verwachten mogen ; ( 3) welke de vruch- ten zyn, waeraen wy merken moeten , of wy waerlyk door den Heer verlost en geholpen zyn; en eindelyk (4.) hoe wy, by aenhoudendheid en vuuriglyk, het gebed tot God hebben aen te wenden, als een der krachtigfte middelen , om, zo fpoedig als mogelyk is, door hem verlost en ge- bolpen te worden. Voorts ftrekt de tweede Leerre- den, over Matth. IX. 2. om te doen zien, dat, zullen wy ooit vergeving der zonden by God erlangen , de Heer, *s Menfchen Zoon, ons dezelven vergeven moet ; deze ftelling word eerst in °t algemeen bewezen, en vervolgens nader geftaafd, uit aenmerking van de voorwaerden op welken ons de zonden vergeven worden ; van het begrip dat men zich van de vergeving der zonden te vormen heeft, — en van het kenteken , waeraen wy merken moeten, of ons de zonden vergeven zyn: het welk zyn Eerwaerde, ten flot’ dezer Redenvoeringe, met enige daer toe betreklyke betrachtende aenmerkingen vergezeld doet gaen. — En laetstlyk verledigt zyn Eerwaerde zich in de derde Leerre- den, om den zin van des Apostels tael, Gal. II, 20. in den zamenhang op te helderen; voorts te toonen, waercm en hoe wy in 't Geloof acn Gods Zoon hebben te leven; en eindelyk aen te dringen het gewigt der redenen in den Tekst bygebragt, die ons met den Apostel volftandig in ’t geloof aen Gods Zoon moeten doen blyven ftaen; te we- ten, dat hy ons lief gead, en zich zelven voor ons over- „gegeven heeft: welke tweeledige beweegreden men, ge- lyk zyn Eerwaerde opmerkt, ook dus tot één kan brengen, dat men des Apostels woorden in dien zin verftae , als of hy zeide: de Zoon van God heeft my zo lief gehad, dat hy zichzelven voor my heeft overgegeven. — Men ontmoet in °t geheele beloop dezer Redenvoeringe ene recht ernftige en geleidlyke voordragt, 5 e tå JOODSCHE HISTORIE De Historie der Fooden, van den tyd van JESUS CHRIS- TUS tot den tegenwoordigen tyd. Om te dienen tot een Veryoig of Derde Deel op de Werken van FLAv1us jo sepgus. Uit het Fransch vertaald. Te Amjterdam, by _J. v. Gulik, 1784. Behalven de Voorrede , 696 bladz. in ET. OCtAYOs Vr het oogmerk en de manier der verkorte uitgave der Werken van FLAVIUS Josepmus hebben wy, met de af ifte van ’t eerfte Deel reeds gewag gemaakt (*), zedert eeft men dien aangevangen arbeid, in zo verre het dee- zen Joodfchen Schryver betreft in een tweeden Deel vol- trokken; en men is daarop te raade geworden, om, by manier van Vervolg, of als een derde Deel, insgelyks een beknopt berigt te geeven van de lotgevallen der Joodfche Natie, zedert de verwoesting van Jerufalem tot op den te- genwoordigen tyd. : „ Zyn Vader was flechts een Hoenderkooper van Aleppo , doch hy liet daarom niet na het heerschzugtig roekeloos voornemen te vormen, om te doen gelooven, dat hy de Verlosfer van Israël ware, door de Propheeten beloofd, en federt zoo een groot getal van eeuwen verwacht. Hy leer- de al vroeg al het geene hy weeten moest om Een Zoo groo- te rol te fpeelen. Naauwelyks was hy uit de fchoole ge- komen, of hy gaf lesfen; hy predikte op het veld in °t ge- zicht der Turken, die, terwyl zyne Leerlingen hem met verwondering aanhoorden, den draak met hem ftaken. Vienne jaaren oud zynde, trouwde hy met eene Joo- dinne, welke hy verftootte zonder haar bekend te hebben , en nam eene andere, met welke hy ook in onthouding leef- de. Men kan niet nagaan, welk het doelwit van decze her- haalde huwelyken, zonder voltrekking, ware, ten zy om ‚de oogen der zotten door zyne zucht tot kuischheid te ver- blinden. Hy lei zich toe op de voorzeggingen, die hem den geest verder bedorven door de toepasfing , welke hy zich daarvan deedt. Hy beeldde zich in, dat hy zich bo- ven de wolken moest verheffen, gelyk E/atas het voorzegd hadt (*); en, ’t zy dat zyne inbeelding ten eenemaal ont- feld ware, of dat hy gezags genoeg dacht te hebben, om zyne leerlingen om den tuin te leiden, vraagde hy hun eens of zy hem niet in de lacht opgeheven pen hadden, ett r e de verblindinge der geenen, die het niet gezien adden. „Evenwel waren ’er verftandige lieden, die befpeurden , waar een man, die zich zoo ftout beroerde wonderwerken te doen, en den naam van Jehovah uit te fpreeken, heen wil. C°) Ef. XIV. 14 414 : JOODSCHE HISTORIE wilde. Men ontboodt hem voor de hoofden der Synago- ge te Smirna, waar hy toen was, en wierdt ter dood ver- oordeeld; maar niemand het vonnis ter uitvoer willende brengen , ftelde men zich te vreden met hem uit te bannen. ‚, Hy ging nu over naar Thesfalonica „eene Stad vol Joo- den, welke hem een bekwaam Tooneel fcheen, om zyn perfoonaadje te fpeelen; maar men jaagde hem van daar, zoo wel als uit Athene, en uit verfcheiden andere plaatfen van Griekenland , °t welk hem noodzaakte om naar Alexar= drie te wyken, waar hy meerder roem verworf. Hy was voor de derdemaal in den echt getreeden met een oneerl,k vrouwsperfoon, dewelke door haare Joodfche Ouders in Poolen, onder ’t opzicht van een Christen-heer van aane zien, was gelaaten. Hy gaf voor, dat de geest des Va- ders, van zyn lichaam ontbonden, uit Æzie tot in Poolen, was overgegaan , om deszelfs dochter weder op teeifchen , en haar gantsch naakt in zyn huis over te voeren. Tzet trouwde met haar, na dat ze Duitschland en Italie doors geloopen hadt, en hy hadt gezags genoeg, om haarte doen aanzien als de er eng: van het Ryk, dat hy veroveren moest. De broeder deezer vrouwe, die een Koopman in Tabak te Frankfort was, verliet zyn winkel, en ging zynen fchoonbroeder opzoeken, in hoop van deel te hebben aan de waardigheden van de Kroon; doch hy kwam wederom, na dat hy zich, gelyk de anderen, bedroogen hadt ge- vonden. „> Tzevi, die de waereld doorliep, vondt te Gaza eenen Jood van grooten naam, Nathan Levi of Benjamin gehee- ten, aan den welken hy zyn voorneemen mededeelde, De tyd was des te gunftiger, om dat de Cabbalisten uit cen laats van Daniël beweerden, dat de Mesfias moest komen inden jaare 1675. Levi vondt dit voorneemen goed, en gaf. zich uit voor den Profeet Elia, die den Mesfias moest voorgaan. - Hy verzamelde de Jooden te Perufalem , fchaf- te de vasten, die men daar in de maand Juny vierde, af, om dat de droefheid op het feest-van den \'esfias niet be- taamde. Hy wees op Tzevi, als op den geenen , dien men verwachtte. Een gedeelte van de Natie wierdt misleid. Men liet zich ftreeleit met de hoop van Yerufalerm verlost te zien door eenen Man, die de maand November bepaalde, als den beftemden tyd van de nederlage en den ondergang des Grooten-Heers. De verftandigen, die zich de oogen niet verblinden lieten, bemerkten dat deeze opftand oor- zaak zyn zoude van hun verderf; zy (telden zich derhalve fes „ToT OP DEN TEGENWOORDIGEN TYD. 415 tegen den nieuwen Mesfias, en deeden hem in den ban: Hy was dus genoodzaakt, om Jerufalem te verlaaten, en wederom na Smyrna te gaan, en van daar naar Conftantino= polen, waar hy navolgers hoopte te krygen; maar vyf en twintig Rabbynen waren hem voorgekomen , door brieven aan die van Smyrna, die te kennen gaven, dat hy cen godloos mensch ware, en dat de geen, die hem zoude om- brengen, GODE een zoo aangenaam werk zoude doen , als of hy veele zielen hadt gewonnen. Hy verliet Cosftanti- nopolen , om naar Smyrna te rug te keeren, alwaar zyne tegenwoordigheid noodig was; want hy wist, dat vier Gezanten, door Levi gezonden,daar by hem moesten ko- men, en hem voor den Mesfias erkennen, Dit gezantfchap bedroog het volk, en zelfs een gedeelte der Leeraaren , om dat Levi, die het zelve zondt, onder hen een uitmuntend man was. De gantfche menigte, om den tuin geleid door zyne gemaakte nedrigheid, door zyne zorgvuldigheid van zich allen morgen te wasfchen, door het eerfte naar de Synagoge te gaan, en vooral door zyne hartroerende pre- dikatiën, erkende hem voor zynen Koning; een ieder bragt hem gefchenken , op dat hy zyne waardigheid mogt ftaan- de houden. > Ondertusfchen vergat Levi zichzelven niet, hy maak- te allen den geenen, die hem gehoor wilden leenen, diets, dat Tzevi het hoofd der Natie ware; ‘dat het Ot- tomanfche Ryk, onder zyn geleide, te niet zou gaan 5 dat men flechts negen maanden wachten moest, geduuren« de dewelke hy verborgen zyn, en den volke groote kwel- lingen veroorzaaken moest; maar dat hy daarna met luis- ter zou verfchynen, op eenen leeuw gezeten, °t volk in zyn vaderland weêr brengende; en dat een prachtige tem- pel, waar men de gewoone offeranden in zou doen, als dan van den Hemel zoude nederdaalen. „> De Smyrnafche Leeraaren kwamen by een, om an- dermaal raad te pleegen over eene zaak, die van dag tot dag van meer belang wierdt. Het wyste gedeelte vondt de kentekens van den Mesfies niet in Tzeyi, noch die van Elias in den perfoon van zynen voorlooper; men vers wees hem derhalve ter dood: maar dit gedeelte was het talrykfte niet, men moest voor de menigte bukken. Tze- yi liet het Volk in de Synagoge vergaderen, hy vierde een nieuw feest, fprak verfcheiden maal den naam van Sehovah uit, veranderde eenige woorden in de f iturgie, Men erkende zyn gezag, en zelfs meende men ietg god- VL DEEL. ALG. LETT, NO: 19, Ff -lyks 416 JOODSCHE HISTORIE Ivks in zyn perfoon te zien. Een derde doodvonnis, door de Rabbynen uitgefprooken, ontttelde hem niet, waut hy wist dat niemand het ter uitvoer zoude durven brengen. Zyn vrienden hadden, den Calif van Sm gewonnen., Hy ging denzelven in zyn Paleis vinden, en verworf deszelfs befcherming. Het volk verkondigde dat het vuur. ten monde van Tzevi uitkwam, als hy tot den Cadi fprak; dat een Vuurkolom dien Turkfchen Land- voogd verfchrikt hadt, het welk hem verplicht had, om denzelven, in plaats van hem ter dood te brengen, we- derom te zenden. Men haalde hem zegepraalende te rug, zingende deeze woorden cenes Plalms: de rechiehand des Heeren is verhoogd. „, Daar ontorak nu niets meer aan deezen nieuwen Ko- ning, dan een Troon; dus liet hy ‘er zich een oprichten „ mitsgaders eenen anderen voor, de Koninginne, zyne Ge- maalinne, en fprak zyne Onderdaanen van denzelven aan. Hy ftelde een nieuw Geloofsformulier op, °t welk een ie- gelyk verplicht was aan te neemen, als komende uic de handen van den Mesfias. Een vermaarde food, Kam ge- naand, zich tegen zyn Ryk blyvende aankanten, liet hy hem by de Synagoge opeifchen, om hem te ftraffens op de weigering ging hy daar zelve heen, aan ’'t hoofd vau eene bende van vyfhonderd man, en Kam ontkwam den dood niet, dan door eene fpoedige vlucht. Zyne eigen Dochters ftonden tegens hem op,en bragten het geloof van huunen Vader aan het waggelen, Veele anderen, die ongeloovig waren geweest, weeken voor den vloed , of geloofden ter goeder trouwe, dat hy zich vergist bhad- de, Men duidde op deezen Bedrieger arglistig de God- fpraaken van het Oude Testament, en men deedr er de vervulling van in zyn perfoon zien. „ Toen hy zich tot zulk een hoogen trap van gezag verheven zag, deedt hy den naam des Ottomanfchen Kei- zers uit de gebeden doen, om daar den zynen in te fith len, en al eer hy zich tot de verovering zyns Ryks be- eidde, deelde hy daar de ampten en bedieningen van uit aan zyne gunftelingen. Hy noemde zich den Koning &r Koningen van Israël, en zynen Broeder, Foleph T s den Koning der Koningen van Fada. Vervolgens verrok hy in een klein vaartuig naar Conftantinopolen, terwyl de meeste Jooden de reis te lande ‘deeden. De overtocht duurde negenendertig dagen, geduurende dewelken de Groote-Heer van zyne komst gewaarfchouwd wierd, erx | aan TOT OP DEN TEGENWOORDIGEN TYD. 417 aan den Vizier Azem last pi , om hem gevangen te nee- men, en een goed getal ftokflagen te geeven, °t welk nae gekomen wierdt. , „y Doch dit toeval verfchrikte de Jooden niet, gedenken. de aan de voorzegging van Levi, dat de Mesfias negen maanden moest verborgen zyn, géduurende dewelken de Natie veel zou lyden. Zy waanden dat dit de vervulling van de Godfpraak ware, en dit onheil verfterkte hen in hun vooroordeel, in plaats dat het hen uit de dooling zoude brengen. De misdaadige antwoordde in zyne verhooring , dat hy «den eernaam van Koning niet dan tegen zyn zin hadt aangenomen, en om zich te dekken, tegens het geweld der Jooden , die hem daartoe gedwongen hadden. Dit antwoord verplichtte den Vizier Azem, die zich ter belegering van Candia op reis ftondt te begeeven , hem met zagtheid te bea handelen, en hem ín de Dardanellen op te fluiten. Dit was een nieuw wonderwerk; want de Jooden hielden ftaan= de, dat de Groote-Heer de magt niet gehad hadt, om hune nen Koning ter dood te brengen, nademaal hy zulks niet gedaan hadt. Men kwam van alle kanten naar de Dar- danellen toeloopen; men won den Gouverneur door menige vuldige gefchenken; men deedt ’er nog grootere aan den Mesfias ‚ die, opgeblaazen , door de eerbewyzen , die men hem tot in zynen Kerker deedt, aan de geheele Natie gen boodt , zyn geboortefeest te vieren; hy zondt overal gezan- ten, om te verkondigen dat hy de Mesfias ware , om de wone derwerken, welken hy zich beroemde gedaan te hebben, en nog te doen, openbaar te maaken. Eindelyk hy ver- leende volle aflaaten aan hun, die hunne Godsdienftigheid aan ’t graf van zyne Moeder zouden laaten pleegen. - s» Ondertusfchen hadt hy ook a vyanden. Nelemias Cohen „ een Poolfche Jood, ging hem, tot in zyne gevan- genis toe, ftaande houden de valschheid zyner beweerins gen, en wierdt een Mufulman , om hem des te zekerder in % verderf te ftorten, door den Caimacan dit geheel bedryf open te leggen. De Mufti wierdt toornig, om dat men genade bewees aan een man, die den Mahomedaanfchen Godsdienst, door zich woor den Mesfias uit te geeven, onteerde. De Groote-Heer, aangezocht door zyne voor- naamfte Amptenaaren, liet den Bedrieger te Adrianopel kon men. en beval, dat men hem met een pyl en degen zou doorfteeken, om te zien of hy onkwetsbaar ware, s» Dit bevel verfchrikte Tzeyi, die, op aanmaanine van den Geneesheer des Keizers 7 die hem daar het voorbeeld ‘fa van a 418 JOODS. HIST. en buitengewoon Afgevaardigden des Konings van Groot- Britannie aan °t Hof van Napels. Met aanmerkingen van den Heere Abt GIRAUD sOULAVIE. Uit het Engelsch en Fransch vertaald. Te Amlterdam, by J. Yutema, 1784 Behalven het Voorwerk, 552 bladz. in gr. 8yo, Nies bevordert meer den bloei en den voortgang der Weetenfchappen , dan dat Mannen van aanzien en ge- zag, die de luisterrykfte posten in den Staat bekleeden , de ledige oogenblikken hunner gewigtige bezigheden aan derzelver beoefeninge befteeden. En zodanig een is by uitftek de hier bovengenoemde Heer Hamilton; die , ter- wyl hy zyn post van buitengewoon afgevaardigden van 't Britfche Hof aan dat van Napels, zedert bykans twintig jaaren „als Staatsman , met ongemeenen luister „ bekleedde, tevens als Natuurkenner, voorlang by alle deskundigen een onftervelyken roem verwierf. Deeze zo geagte Heer verleent ons in dit Boekdeel een fchat van waarneemin en, die ter opkrelderinge van de Natuurlyke Historie des ardbodems van veel belang zyn. Zyn Ed. heeft dezel- ve opgetekend, geduurende zyne geleerde reizen door Ita- lie; in welken hy bovenal het oog gevestigd hield op de ontzaglyke Natuurverfchynzelen , welken dat Land ten overvloede uitlevert, en die vóór hem niet dan zeer ge- brekkig befchouwd waren. De oorfprong der Vuurbergen; de verfchynzelen , wel ken zig daarby opdoen; de pron die deeze groote gè- beurtenisfen op de omliggende landftreeken hebben 3; de ei- genlyke natuur van ’t aardryk zelve, welke gedeeltelyk als gevolgen , gedeeltelyk als oorzaaken,deezer vuurfpuwende Bergen befchouwd moet worden , zyn onderwerpen , war- omtrent de Wysgeeren veele gisfingen te berde gebragt hebben, Maar men is ’er veelal niet zeer over voldaan ge W. HAMILTON, OVER DE VUURBERGEN. 419 geweest; dewyl ze grootlyks fteunden op enkele bezigti- gingen ter léops gedaan, of zelfs op berigten van reizi- gers, die gemeeulyk de zaaken maar oppervlakkig bezien , en met hunne aandagt by de uiterlyke verfchynzels haugen blyven. ,, Het is te beklaagen ,” zegt Hamilton deswee gens met regt, s dat zy, die het meest. gefchreven heb- „ ben over de Natuurlyke Historie , hunne toevlucht niet genomen hebben, tot de waarneemingen, op de plaat- , zen zelve gedaan; maar dat zy, al te ligtvaardiglyk , ftelfels hebben aangenomen, die , misfchien, in de boek- vertrekken, met even weinig ervarenheid als gegrond- heid, gevormd waren. Naarmaate deeze ftelzels met meerdere fchranderheid zyn voorgedragen, hebben zy ons meer van de waarheid verwyderd: zy hebben dwaa- s» ling op dwaaling gehoopt.” — Onze, doorlugtige Schryver , overtuigd van het gevaar van zodanige Stelzels aan te neemen, heeft een veiliger weg ingeflaagen, om de geheimen der Natuur, zo vecl mogelyk, te ontdekken. Hy heeft de merkwaardigfte Vuurbergen in Italie zelf be- zogt; de ontzachlyke gebeurtenisfen der Natuur aldaar van naby gezien; en inzonderheid de verfchynzelen , uitwerke zelen en voortbrengzelen van den Vefuvius met eene on- gemeene oplettendheid nagefpeurd. Zyne weetlust bepaal- de zig intusfchen niet tot deezen alleen; hy bezogt ook den Etna op Sicilie, de Vuurbergen der Liparifche Ei- landen,en ieder plek van eene groote uitgeftrektheid lands, rondsem de Hoofdftad des Napelfchen Ryks: vergelyken= de tevens alomme de voortbrengzelen der Vuurbergen , met den aart van den omgelegen grond. | Zyne Ed. heeft deeze zyne waarneemingen van tyd tot tyd medegedeeld aan de Koninglyke Maatfchappy te Lon- den, die dezelven in haare Wysgeerige Verhandelingen plaatfte. Voorts heeft hy die byzondere Brieven byeen- verzameld, en ze met eene nevensgaande Franfche Ver- taaling in °t licht gegeeven , welke uitgave met een aantal wan overkeurige en juist gecoleurde aftekeningen: pronkt. Ook heeft men in ’t Engelsch, uit de Wysgeerige Vere Handelingen, eene verzameling dier Brieven gemeen ge- maakt. En vervolgens is ’er, onder het opzigt van den Heer Abt Giraud Soulavie, eene afzonderlyke uitgave der opgemelde Franfche Vertaalinge dier Brieven, met agterlaa- tinge der kostbaare Plaaten (*) ‚te voorfchyn gekomen ; waar- y C+) Van welke men egter ééne in dit Werk gevoegd heeft, Benevens eene Kaart. Ff 13 420 | W. HAMILTON Ì by, behalven des Abts oórdeelkundige Aantekeningen , ook nog twee Brieven van den Heer Hamilton gevoegd zyn. Men vindt van dit alles een breeder verflag , in de Voorrede des Vertaalers der Nederduitfche Uitgave , welke wy thans*onder handen hebben; waar in ons ook gemeld wordt, dat mén dien Franfchen Druk, welke in °t jaar 1782 het licht zag, in deeze hoofdzaaklyk gevolgd heeft ; egter zo,dat men ze overal vergeleken hebbe, met de bo- vengemelde Engelfche Verzameling , terwyl men tevens het oog floeg op de Wysgeerige Verhandelingen; waaruit me- de nog eenige vermeerderingen ontftaan zyn. Ook heeft de geleerde Nederduitfche Vertaaler, (die de Latyn- fche èn Griekfche aangehaalde plaatzen nagezien, en ’er doorgaans zyne vertaaling by gevoegd heeft ,) het Werk hier en daar met eenige leezenswaardige Aantekeningen verrykt, welken ter opbelderinge van zommige plaatzen dienen kunnen, Hieruit is af te neemen, dat deeze Nederduitfche afgifte den gemelden Franíchen druk niet weinig overtreft; maar °t geen haar nog meer den voor- rang geeft, is eene hierbygevoegde be chryving van den Heer Hamilton, nopens den toeftand van het ongelukkige Calabrie , zo als hy denzelven vond , wanneer hy dit Landfchap bezogt, in %t jaar {7833 kort na dat het zelve, door de geweldigite Aardbeevingen , zo deerlyk geteisterd was, En deeze befchryving gaat nog vergezeld van een Brief des Graaven Francisco Ippolito aan den Heere Ha- milton over het zelfde onderwerp. Deeze Neder- duitfche uitgave, op zodanig eene wyze uitgevoerd, bè- helst dus alles, wat de Heer Hamilton deswegens opgete- kend Heeft; en te gelyk het voornaamfte , dat de beroemd- fte nafpoorers der Natuurlyke Historie over dit Stuk roor- gedraagen hebben; wan waar dit Werk, met oordeel, op een onpartydig onderzoek gegrond „ vervaardigd , zeer vee- le, geheel nieuwe en gewigtige waarneemingen bevat,die alle de zodanigen, welke lust hebben tot onderzoekingen van die natuur, met een leerzaam vermaak zullen kun. _ nen nagaan, Wel inzonderheid is de Ridder Hamilton , door den z2 menloop zyner herhaalde nafpooringen, op goede gron- den, tot het volgende aanmerkelyk.befluit gebragt. Pat de eigenlyke brandplaats der Vuurbergen zeer veel dieperonder de aarde ligt, dan de meesten, zelfs van de Wysgeeren, zig tot nog verbeeld hebben. Dat een zeer groot gedeelte van het vaste Land, en verfcheiden em Us OVER DE VUURBERGEN. 421 den , hunnen oorfprong verfchuldigd zyn aan vuurfpuwin- gen, dic, op den bodem der Zee begonnen , allengskens hoogten en droogten veroorzaakten, op plaatzen, welken te vooren door het Zeewater bedekt werden. En dat waar- fchyniyk veele voortbrengzels van het Ryk der Delfitotten alleen door dezelven ontílaan zyn. —— — Om den Leezer dit denkbeeld, en deszelfs gegrondheid, eenigermaate dui- delyker voor te fiellen , zullen wy hier nog plaatzen, het geen de Heer Hamilton deswegens fchryít aan ’t einde van zyn berigt, raakende zyne waarneemingen in Calabrie. s Eer ik, (zegt hy,) myn affcheid neeme, zal ik de uitkoomst myner waarneemingen in Calabrie en Sicilie, in een kort beftèk by een brengen, en u de redenen voor- draagen , waarom ik geloove, dát de tegenwoordige Aard- beevingen veroorzaakt zyn, door de werkinge van cenen onderaardfchen Vuurmond (*), wiens zitplaats zeer dicp Schynt te liggen, het zy onder den bodem der Zee, tus- fchen het Eiland Stromboli en de kust van Calabrie , het zy onder de ftreeken der vlakte aan den kant van Oppido en Terra Nuova. Indien gy op eene Kaart van Italie, met eenen pasfer, op de fchaal der Italiaantche mylen, 22 af- mat , en dan uw middelpunt bepaalende in de Stad Oppi- do, (welke my toefcheen. de plaats te zyn, alwaar de Aardbeeving haare grootfte kracht geoeffend had) eenen kring befchreeft , daden ftraalen, gelyk ik zo even zeide, 22 mylen lang zullen zyn) zoudt gy daarin befluiten , alie Steden en Dorpen, die te eenemaal verwoest zyn, en de plaatzen, op welke de meeste menfchen het leeven heb- ben verloren, en de meeste zichtbaare veranderingen op de oppervlakte der aarde gebeurd zyn. Open dan twen pasfer, op dezelfde fchaal, tot op 72 mylen, hetzelfde middelpunt behoudende, en trek eenen anderen kring , en gy zult de geheele ftreck influiten, die eenig blyk draagt, van door de Aardbeevinge iets geleden te hebben. Ik be- merkte duidelyk eene trapswyze opklimming in de fchade , welke aan de gebouwen gefchied was, zo wel als in het ge- tal der omgekomenen , naarmaate de plaatzen meer of min verre waren afgelegen van dit onderftelde middelpunt des kwaads. Eene omftandigheid, in het byzonder , merkte ik op, dat, naamelyk , wanneer twee Steden op eenen gely- ken afftand van dit middelpunt gelegen waren , maar de ec- ne op eenen heuvel, de andere in de vlakte of in eene laag- te, (*) T Volcano, d Ff 4 422 W. HAMILTON te, de laatfte altoos veel meer had geleden door de fchok- ken der Aardbeevingen, dan de ecerfte ; een genoegzaam be- wys voor my ‚dat de oorzaak van beneden kwam, daar dit natuurlyk zulk eene uitwerking moest hebben. beevingen voortkoomen , van de hoogten van het Apennvn- fche Gebergte, die Calabria Ultra doorloopen, gelyk den Monte Dejo, Monte Caulone „en Afpramonte. Ik wensch- te wel hun deeze eenvoudige vraag te. doen: Zyn de Æoli- fche of Liparifche Eilanden (die, ongetwyffeld, alle van den bodem der Zee opreezen, door de losberftingen van' onderaardsch vuur, en wel in onderfcheiden , en misfchien zeer afgelegen , tydperken) hunne geboorte verfchuldigd ge- weest aan het Apennynfche gebergte in Calabrie; of aan aderen van mynftoffen in de ingewanden der aarde , en on- der den bodem der Zee ? Stromboli, een nog daadelyk werkende vuurberg, en waarfchynelyk het jongfte deezer Eilanden, is niet meer dan 5o [Engelfche] mylen van die deelen van Calabrie, welke door de onlangs voorgevallen Aardbeevingen het meeste geleden hebben. De loodrechte fchokken, of, in andere woorden , die , welker richting van beneden’ na boven was, zyn, voor de ongelukkige Steden der vlakte, de vernielendíte geweest ; maar kwamen dezclve van Monte Dejo, Monte Caulone, of Afpramonte 2 Kort- om, bet denkbeeld, dat ik hebbe van de tegenwoordige plaatslyké Aardbeevingen, is, dat zy veroorzaakt zyn door dezelfde foort van (toffen, welke den oorfprong gaven aan de Æolifche of Liparifche Eilanden, dat misfchien , in den bodem der Zee eene opening gemaakt is,en waarfchynelyk wsfchen Stromboli en Calabria Ultra, (want allen zyn het eens, dat het onderaardfche geluid van dien kant fcheéen te komen;) en dat, misfchien, de grondflag tot een nieuw Eiland, of tot eenen nieuwen Vuurberg, gelegd is 3 fchoon ‘er eeuwen, die voor de Natuure flechts oogenblikken zya, kunnen verloopen, eer dezelve tot volkoomenheid geraake , é ca (*) (Volcanic caufe,] OVER DE VUURBERGEN. 423 en zich boven de oppervlakte der Zee vertoone. De Na- tuur is altoos werkzaam , maar haare verrichtingen worden i in het algemeen, zo geheel langzaam voortgezet, dat zy naauwlyks door fterflyke oogen kunnen befpeurd, of opge tekend worden in het korte beftek, van het geene wy de Gefchiedenis noemen, hoe oud dezelve ook weezen moge. Misfchien kan ook de geheele vernieling , welke ik befchre. ven hebbe, enkel voortgekomen zyn van de uitwaasfemin= gen van befloten dampen, voortgebragt door de gistinge van zulke myn{toffen , als welke de Vuurmonden (*) veroorzaa- ken, die zich eenen wech gebaand hebben, waar zy den minften tegenftand vonden, en natuurlyker wyze de vlakte zwaarder moeten getroffen hebben dan de hooge en vaste- re gronden rondom dezelve.” Wy eindigen met de woorden van den Vertaaler, ten flot zyner Voorreden: ,, Gebruik , Leezer, het aangeboden Werk niet alleen tot eene fchuldelooze uitfpanning ; maar ook tot vermeerdering van nuttige kundigheden ; verwon- der u over de verbaazerde werken der Voorzienigheid, en aanbid de groote Oorzaak, welke, uit fchynbaar kwaad, de heilrykfte gevolgen weet voort te brengen.” €) (Volcanoes. } ne nnn nnn nnn Verhandeling over de Quote der vereenigde Provinciën , war … in wordt getoond, wat men behoorde te weeten , om de Ouo- ta van ieder Provincie genoegzaam wiskonflig te berekenen , en hoedanig die, uit het geene men wacrfchynelyk weet, op die wyze, ten naasten by bepaald kan worden, Door N. YPEY, Math. & Archit. Milit. Prof. Ordin. in Frieslands Hooge School te Franeker. Te Harlingen, by F. v. d. Plaats, 1784. - In gr. otavo 38 bladz. Te dit gefchrift tragt de Hoogleeraar Ypey de berekening Ader Quote Van ieder Provincie op een regelmaatigen voet te brengen, ten minfte zo na als hem mogelyk is; welk Stuk de opmerkzaamheid der Natie verdient, vooral van hum, die de hand hebben, in °t beraamen van de daar toe vereischte fchikkingen. Een verflag zyner rekeninge te gee- ven is ons niet wel doenlyk, zonder het grootfte gedeelte deezer Verhandelinge zelve uit te fchryven ; des wy daarvan _ afzien. De leezing van het Stuk dan flegts aanbeveelende, zullen wy den Leezer alleen vit het zelve onder’t oog bren- fs gen, 424 Ne Y PE Y en, hoe de Quote, zynes agtens , tegenwoordig teftel- en, en voor ieder Provincie te vermeerderen of te vermin- deren zyn: naar de voorafgaande berekening, zo van de opgegeeven inkomften der zes Provincien in den jaare 1718, als der quote deezer Provincien , in vergelyking met de te- genwoordige Quota van Holland , met betrekking tot de in- komften , welke die Provincie waarfchynlyk in het jaar 1718 gehad heeft. i De voorheen gemelde en berekende inkomften van alle de Provincien voor gegeeven wordende gehouden zynde, zal- len, zegt de Hoogleeraar, ,, de: waare evenredige quote „ van elke Provincie, met betrekking tot alle de overige, s volgens den voorheen geftelden regel (*) , zodanig zyn, a als zy in deeze tafel gevonden worden.” Evenredigef Tegenwoor-fMeerder. quote. [ige quo, Zeven Prov. lukomften. Gelderland. I,500000| Ó-z-I| 5-12- 4 1-7-13 Holland. ` |14,835000! 59- 7-8| 58- 6- 31-1- 5 Zeeland. 2,200000 | 8-16-2| 9- 3-10, 7- 8 (Utrecht. 1,525000| 6-2-I| 5-16-10,:-5- 7 Friesland. 2,400000 | G-12-2l 11-13 2-1- 2 Overysfel. 1,000000 | 4-:-I| 3-II- 7{:-8-10 Staden Lande.| 1,525ooo| 6-2-1} 5-16-10l:-5- 7 mmm genten | te Zamey l24,985000 100- $ -$ 100- $- :f2-8-10 2-610 4 mn a mam „ Maar, vervolgt hy, indien men meenen mogt , dat de „‚ Provincie van Zeeland , wegens eenig verval van voor- sẹ fpoed, in vergelyking met de overige Provincien, te- ə genwoordig minder inkomften heeft, dan zy in 't jaar » 1718 hadde, zo vermindere men dezelve, indien dat s» genoegzaam gebleeken is, met honderd duizend gul- s deus, in welk geval de inkomften der Provincien en s» haare evenredige quote op deeze wyze gevonden zullen ss worden.” u- (*) De regel is deeze. Uit de Som der Inkomflen van alk dt Provincien te zamen genomen, moeten worden betaald honderd gul- dens, Hoe weel/uit de Inkomhen van ieder Provincie în ‘t byzon- der P en de Som, die men vindt, zal laare quota zyn., OVER DE QUOTZE. 425 Evenredige Tegenwoor- Meerder. | Minder, quotæ. dige quotæ, Zeven Prov. | Inkomften. 