VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
VAN JAMMERTOONEELEN. бос doen ! Ook wil ik het oog myner Leezeren niet vestigen, ор de bykans even woeste Zoonen van oud Rome, toen de majefteit des Romctn/öhen Volks, met drift en verruk- king, zamenliep ` ош honderden van Zwaardfchermers tè zien, met elkander vegtende , tot dat misfchien meer dan de helft op den grond uirgeftrekr lag , wentelende іп hun bloed, en, vol wonden, den geest geevende op de ftryd- plaatze. ——=— Ik zal niet reppen van de Spaan/che Stie- rengevegten, noch van de luidfchreeuwende toejuichingen des Ergelfèhen Gemeens , rondsom hunne Medefchepze- len , іп een gevegt, waarin het mogelyk is , dat eenigen der Stryderen eenen doodlyken flag ontvangen, еп, fchrike lyk denkbeeld! dus omkomende , voor den Regterftoe} van huanen Орреггертег moeten komen. ' ` Laaten wy de ontzaglyke menigten befchouwen , die overàl їп Engeland altoos de volvoering van Doodftraffen bywoonen. en zal misfchien zeggen, dat het Gemeen overal weinig bezit van de Aandoenlykheid en Tederheid der befchaafder lieden. Maar, in ’% laatst gemelde geval, ееп Strafoefening , heeft er geen Blydfchap plaats, over ‚ het lyden des armen misdaadigers, Ну wordt door aller oog ‘met Medelyden befchouwd. De geheele omftaande sfienigte deelt met hem іп zynen ongelukkigen toeftand, Eene akelige ftilte heerscht op het ontzaglyk oogenblik. Veelen ‘gevoelen onuitdrokbaare aandoeningen; het gebed en de (lte verklaaren duidelyker , dan eenige taal kan doen, welk ееп deel zy neemen in zyn ongeval. Korot er last, om hem van de Doodftraffe te ontheffen, hoe groot is de vreugd, hoe hartlyk de gelukwenfching! En, misfchien, zult ру, onder die menigte , niet alleen het gros des volks, maar ook den Man van meer kunde еп fynder aandoenin= _ gen, aantreffen; die, geleid. door eenig fterkwerkend begin- zel, ° geen wy wenfchen te verklaaren , een Vermaak fchept , grooter dan al de fmert, hoe groot iemand zich ook moge verbeelden, dat deeze weezen moet, op het gzien van zulk een fchouwfpel. De Man , die verfcheide van de- Tooneelen , door ons vermeld, als barbaarsch en aanftootelyk , zou ontloopen, zál, misfchien, met de grootfte drift, zich begeeven па een hoogen berg, over den Oceaan hangende , om dien te be- “Schouwen , beroerd door een ftorm; fchoon een orgeluk- kig Schip , ef zelfs een Vloot Schepen, zich opdoet in ` die ontzettende ruimte, nu ten hemel opgevoerd, op een ‘fchuitende branding, dan in eene peillooze diepte gedom- ` 7 , R r g: « о. peld, t d \ бо? OVER "Т VERMAAK, ІМ "Т BESCHOUWEN 4%. eld, en eindelyk aan ftukken ftootende ор de klippen, wt. wyi alle de Zeelieden in de dj begraaven worden, — Qt, ош cen ander voorbeeld fe neemen, wie zou zich niet ` haasten, om veilig te ftaan op den top van eenigen berg, of op ееп tooren , niet verre van een Slagveld, waar in twee rs elkander flag leveren „ (choou , misfchien, naa tee Joop gan weinige uuren , duizenden voor hem ор den grond uitgeltrekt leggen „ en het veld hem het fchrikbaarendfe tooueel oplevert, van doodflag ей verwoesting? , Dat, in alle deeze gevallen, in de zamengeftelde Aan doening » het Vermaak de overhand heeft, is daar uit blyk- baag, "eet, het Tooneel blyft befchouwen; gy zoud u, als Smert de overhand hadt, daar van zeker verwyde теп. — Onlangs bevond ik my їп °t gezelfchan van een Heef, die my met de fterkfte kleuren ееп Gevegt dicht, „derde, tusfchen, twee Kaaperfchepen, door hem gezien van een der rgtzen , aan de Oostkust van Engeland, Veele verlooren "jet het leeven by; het Gevegr duurde lang, de уар draalde, alles ging hevig we. Dit myn tegenwoor: dig, onderwerp. voor den geest hebbende, vroeg ik hep, of hy Vermaak had in deeze Vertwoeing. Ну antwoorde ' my, met grooten ernst, dat hy dezelve goot еспе aanziet Е Jecke, fom,niee zou hebben willen misfen. De toon en de wi- ze, waarop hy fprak, duidden шу . genoegzaam aan, dë: hy het hartlyk meende. ` ` Befchaaving, °t is waar, moge eenige kleinder тее Jendheden voortgcbragt hebben in den Smaak en Адлфог- ningen , van onderficheide geftellen. Zy, wier Aandoenlyk° “beden пісе verfyad zyn door Opvoeding of Onderwys, moe ‘gen het Vermaak op eene zuivere шуде. gevocle. Mag ‚worden de befehaafd{ten goen dergelyk en гер Ver maak gewaar, uit het befchouwen van de uitgezogsfte , 9 „met de zwaarfte kleuren gefchilderde ingebeelde тосле peelen ? In deeze tgaót шеп alles, wat verfchriklyk en harttoerend is, alles, wat опре Aandoeningen. kan fchokkeg, ‚of traanen uit onze oagem se trekken, te brengen. Ho ‘treuriger en treffender het сооресі worde, hoe meer het ‚Aandoeningen van Schatk , Hartzeer en. Medelyden тоё, . hoe meer Vermaaks zelfs de hefchaafaften ontvangen. VAN уіммвитосмевівњ `" бу nanerhand dat ffuk het hoogfte , waar in zy *t meest бең Schryver bykans te eenemaal uit het oog verlooren , ea hun eigen toeftand, geheel overgegeeven aan, en verzwolgen door, Aandoenlykheid. B "Нег, derhalven, voor toegeftaan neemende, dat "er ut de befchouwing van Leed, zo ingebeeld als weezenlgk , Vermaak genooten wordt, żal ik nu tragten ’er reden van te geeven , door eenige van die beginzels te haalen, SE in de gefteltenisfe der Menfchelyke Natuure inge plant zyn door den Goeddaadigen Schepper; beginzels;, van welken die voldoening af hangt. т `" Dr, axensioe geeft er deeze reden van, dat de Mede- Iydende Aandoeningen дец draam, ep daarom vermad! “zyn, en leidt "et dit gewigtig gevolg uit af, dat elke deugd- zaame Gemoedsbeweeging aangenaam moet weezen, dewyl Жс ten aandrange daar van ftrekt, en eene belooning is der Deugd. De gedagte is bekoorelyk, het getrokken gevolg edel; doch де oplosfing кош ту onvoldoende voor ‚Wy hebben reeds gezegd, dat het Vermaak, ontteande uit de befchouwing van jammervolle tooneélen , eené za- mengeltelde. Aandoening. is , opwellende uit veele oder. RECH bronnen in °з Menfchen boezem. De foon en ^ maa! T ОЮ Theory of Mordf бийо 1! tarn. Bra ferwerd toepasfen. Ҹу op egenwoordig We deelen natuurlyk in de Driften van anderen, Mar, indien de Driften , welke zy blyken te voelen , niet ёв ammer alleen zyn; indien zy, te midden van ramp{poed, loekharcigheid , Edelmoedigheid en Vergeeflykheid veroo nen ; indien zy zich verheffen boven de wolken van o heil, welke hun overdekken , (tandvastig pal (taan, bedaard en geduldig blyven, opent zich eene betere bron van Ver. maak voor ons; ont{pringende uit welgevallen, bewonde. ring, en die onuirfpreekelyke Mededeelneeming ‚ welke het hart freit, op het befchouwen van deugdzaame en hek- haftige bedryven. Door de werking van dit beginael fte- len wy ons in derzelver plaats, wy gevoelen, als ' war, eenig deel dier zelfsbewustheid , van braaf gehandeld te hebben, van dien vrede, welken zy moeten genieten, — Te deezer oorzaake zal, gèlyk ik reeds begonnen heb am te merken, het Vermaak veranderen , zo in natuur als in maate, overeenkomftig met het Tooneel, °с welk zich 0р. doet aan onze oogen, en de Characters, die er zich op vertoonen. Het leveren van een Veld(lag,. — de Ocen door een ftorm opgeruid, еп bedekt met de wrakken van verbryzelde Schepen, — ееп waardig Huisgezin, in ck te, еп, egter grootmoedig , eene menigte van aandringen. de rampen verduurende , zullen zeer onderfcheidene Се moedsbeweegingen verwekken: naardemaal de zamenftel- Jende deelen der Vermaaklyke Aandoening uit zeer vet- fchillende ftoffen beftaan. “Alle veroorzaaken zy bewonde ring; doch eeng bewondering, hoe onderfcheiden, zo in de maate, als іп de oorzaak. zamenftellende deelen kun- nen, ongetwyfeld, dermaate zamengevoegd zyn, dat het Vermaak flegts een klein gedeelte uitmaakt van de vermeng. de Aandoening. De meer aangenaame tinten kunnen cene kleine evenredigheid hebben tot het verfchrikkend rood en het naargeestig zwarte — In veele der gemelde voorbeelden moer. her Vermaak , voornaaw!yk , indien niet geheel en al, отап uit de ‚ omftandigheden , of bykomende toevallen van het (0006 De verheevene Aandoeningen, veroorzaakt door het gezi van een ongeftuimen Oceaan, verzagten die, welke uit Schipbreuk opryzen. En het ontzettend gevoel, verwekt door de tegenwoordigheid van duizenden van Menfchen, ellen als met ééne ziel werkende grootmoedigheid еп dap perheid vertoonende in het bachlykst oogenblik , verz NA VAN JAMMER TOONEELEN. бо die Aandoeningen van fchrik еп fmerte , welke een Slag. veld moet verwekken. — De Voldoening, van welke wy reden zoeken te geeven, hangt, desgelyks, іп eene zeer groote maate, af van een beginzel, der Menschlyke Natuure, tot de wysfte einden ingeplant, de Werkzaamheid , welke dezelve geeft aan de Ziel, door dezelve veerkragt by te zetten. Niets is on- verdraaglyker dan kwyning en verveeling. Ное aangenaam is het ons, wanneer onze Ziel tot te werk ftelling haarer vermogens en gevoeligheid geroepen word. ` Wederom, het is eene wet onzer Natuure, dat tegen- overgeftelde Driften, agtereenvolgende gevoeld, en bovenal, wanneer het fehielyk en als іп een oogenblik gefchiedt , el- kander kragt en fterkte byzetten. Rust op onrust, zeker- heid ор twyfeling, vriendíchap. naa vyandíchap volgende, - 2yn veel treffender dan of zy in deezervoege niet tegen el- kander over Donden, In deeze ftrydigheid van Aandoenin= еп, ryst de Ziel van °с lydelyke ор tot daadlyk betoon. Dezeivs wordt opgewekt tot een leevendig gevoel, en ge- hiet die byzondere, uitgéleezene en zamengefielde Аапдое- ning, іп welke , even als in veele fpysgeregten ор een ta- fel, het zoet en zuur , de aangenaame en fmertlyke prikke- Hngen , zo gelukkig vermengd zyn, dat ze de vereenigde Aandoening veel fterker en aangendamer doen worden. Tot nog hebben wy gezweegen van het beginzel der Nieuwsgierigheid , dat werkzaam en woelend vermogen , % geen zich zo vroeg opdoet, en bykans onverzwakt ons zo lang’ byblyft, en waar aan, om de wysfte einden, eene ze groote maate van genot is vastgehegt. Aan dit begin. zel zou ik veel liever , dan aan een beginzel van wreede heid , toefchryven , dat Vermaak , ° welk Kinderen zome tyds fchynen te fcheppen, uit het plaagen ер pynigen van liegen en andere Infeêten. Zy hebben nog geen denk- beeld gevormd van de рур, welke zy aandoen ’ Is, in де daad, van het uiterfte gewigt, dat dit bedryf zo fchiee Mk en zo kragtig mogelyk geftuit wordt , dewyl het van aanbelang gerekend moet worden, dat zy de denkbeelden van Vermaak en Smert leeren hegten aan de beweegingen еп bedryven der dierlyke Scheppinge. Aan dit beginzel moe en wy geen gering gedeelte toekennen van dat Vermaak , п де befchouwing van Jammertooneelen, waar van wy de oorfprong in de gefteltenisfe van 'з Menfchen Hart zoeken, Aan Nieuwsgierigheid, — aan Medegevoeligheid, — san Werkzaamheid van den Geest, — aan ’t bezef van . оп» t 606 OVER "Г VERMAAK, IN, T RESCH, VAN JADSMERTOONEELEN. onze eigene Veiligheid, — еп agn de Gerke Aandoenin- gen, verourzaakt door het zien van de Bedryven en Drif- ten der Menichen ів aangelogene omffandigheden , fchryven wy die Voldoening toe, welke de Ziel ontwaar wordt, op het belchouwen van elenden, Men heeft dit Vermask genoemd; doch, uit het gezegde blykt, dat het tot. Vermaak nadert „ of ‘er vau afwykt, naar evenredig- beid van het menggel, waar uit de Aandoening is zamen- geeld. In eenige gevallen zal de Smert, ш andere het Genoegen , de overhand bebben. , . Het eindoogwerk deezer gektekenisfe van "a Menfchen geest is, waarichynlyk, om, door middel dier (terke Aan- doeuing „ de Ziel in eene beltendige en.kragtdaadige be- weeging te houden , —- de Aandoeningen leevendig еп teder te doeg blyven, —— tot her betragten der bewon- erde Deugden ор te wekken, en byftand te verleenen acu de zodanigen , tot welken onze Medelydende hulpe zich kan uittrekken. ‚ Hoe geer dient dezelve , om ons tot het uitoefenen der Zamenleeviugsdeugden aan te zet- ten, het (art te vertederen, met Goeddaadigheid te vere vullen , en edelmoedigen һуйдпф te verleenen , waar de- zelve verleend kan. worden, Ben einde als dit is genoeg- айан) om de Voorzienigheid te billyken, en de wegen van сор, omtrent de Kinderen der Mentchen , te regtvaardigen. ZEDELYKE BEDENKINGEN, р" де mensch uitfpanning еп vermaak moet hebben, ís eene on- tegenzegvelyke м'аагһед.—— Еел паат, tc Arak gefpannen, loopt groot gevaar van te breken. -— Eene rustelooze bewe- ging verzwakt; daar eene matige de Ктартеп vernicuwt en ver- fterkt. Onze uitfpanningen moeten verkwikhen, maar geenzins vermoeijen. — Ze zyn. gelyk aan den baning, die het go- hemeclte. zoet is ; maar te veel gebruikt doet walgen. —= Men moet bet vermaak, zyne uitfpanningen, tot verkwikking, maar nimmer zo gebruiken, dat ze tot eenen Last warder. ag 1а 't eerfte geval: zyn ze zeer aangenaam , maar іо L laatfte, ontnemen zy а п het genot alle Lieflybheid, Het is eene zeer zware taak. iemant op te leggen: Bemoei u nimmer met eens anders zaken; denk, dat gy altvd genoeg met uwe eigen te duen hebt. Ook ís het zomtyds zeer pryzelyk, zich сепз. ander mans zaken aan te trekken. Veels! kan de pligt van ons voreiren , dat wy de belangens van ecn anderen ter harte nemen,‘en wy ons тет zyne zeken bemoeien, Ф - N ( SEDELYKE BEDENKINGEN. бо? ‚ Al wie zich vroeg leert fchikken naar de wisfelvaltigheden, dezes levens, — die zich kloekmoedig wapent tegen alle der. zelver aanvallen: —— die zal, met een behoorlyk geduld en edele kloekmoedigheid, den behoorlyken weêrftand bieden зап. derzelver aanvallen, en niet lafhartig her dezelve aanftonds gen wonnen geven, | | О, Мец maakt den mensch, in de gemeene zamenleving, vers agtelyker dan de armoede, === Men fchuwt den armen en, чегархепчлап ; —— en waarlyk, bet fchynt, of met de uitwen- dige veragting ook veelal eene inwendige vermindering van ver. mogens gepaard ging. -e Men ziet den armen man in alles veragteren; гупе innige vermogens fchynen af te nemen, en hy vervalt tot eene menigte van laagheden: geen wonder, want hy word gedwongen gefiadige fmaadheden te moeten verdragen 3 dit alle: doet hem tot de laaglle laf hartigheden, en zomtyds tot de аПегіпэоайе wanbedryven „ vervaljen, —-— Ondertusfchen gebeurt het ook piet zelden, dat by. den armen en veragten man, vooral wanneer һу buiten zyn toedoen tot een veragtely. ken (taat vervalleg is, ееп grootmoedige ziel huisvest, Al wat wy in het gefchapene, ’t zy wy ons zelven gade flaan, FE 2y wy agt geven op het geen buten ons aanwezig Zy, al wat. wy daar in befchouwen, draagt de allerduidglykfte, de zekerfie, keomèrken, dat het zelve niet dan па еер гур, na cen allorwyst beleid js daar gefteld , en in de orde, als wy het ontmoeten.. ——— Ín alles is de juiste gelchikikeid , in alles vinden wy, by eene nauwkeurige oplettenbeid , de duidelykite fpoorcn van есле oneindige magt , -ọn eene onbeperkie wysheid : — van,- eene orde en gefchiktheid, die bowen, oneindig boven, het be-: reik klimt van eindige vermogens , van bepealde kragten , van bekrompen wysheid en kennis. Het allergeringfie ftofdeel;ie immers zouden wy niet kunnen voortbrengen; al wat wy kun- nen uitwerken, is de voorhanden zynde onderwerpen С zamen te voegen, of van elkanderen te fcheiden; en dat zyn wy nog cenzins în Toart, met alle voorkomende Zaken te doen. —— it dit alles moet een verftstdig wagen redeneren, en opklim- men tot eene eerfte Oorzaak aller dingen, tot een Wezen, dat even zo тіп in wysheid als in vermogen faalt. . Hoe is het mogelyk , zou men zeggen , dat verftandige en eleerde mannen tot de buitenfpoorige еп verderfelyke gedagten kunnen vervallen zyn, dat ’er niets, met betrekking tot God, voor deszelfs uitdrukkelyk verbod , onregtvaardig en zedelyk kwaad is; des het, zonder dat verbod, езге volmaakte onver- fchillige zaak zou zyn, of men dezelve uitvoerde , of naliet. Dat het by God in een volmaakt evenwigt бора, of Hy dezelve goed of kwaad keurde ; en het dus, zonder dit uitdrukke'vk gebod, onverfchillig zou wezen, een mensch te vermoorden of te behouden, God lief te hebben of те haaten, Нет te pryzen | of 608 Z: DELYKE BEDENKINGEN. of te lasteren , еп wat meer-van dien aart is. ——— Wie vat miet aanftonds het uitzinnige van zulke denkbeelden 2 Zou bec їп een altervolmaaktst Wezen kunnen vallen, onverfchiig te zyn, om еспе verkiezing te doen tusíchen zaken, zo hemesch wyd van elkanderen verfchillende! "Er was dan geene genoeg. doenende reden by God, waarom Hy liever dit, dan wat an- ders, verkoor ; waarom Hy ecnen haat, eenen afkeer van het kwade , en eene liefde voor het goede zoude hebben. == Er was dan, inderdaad, tusíchen het goed en kwaad, geen we- zen!yk Ónderfcheid. Ook zou God niet beftendig het goede blyven beminnen , en het kwade haten. —— van daag goed was, kon morgen kwaad zen: —- dat van dag voor eene deugd gehouden wierd, zou morgen ondeugd kunnen worden, welk eene verwarring zou hier uit noodwer- dig geboren worden; en aan hoe veele veranderingen wierd God niet onderhevig ! Hy verkiest beftendig het beste; nit aftoos het volmaakte ; want dit zou dikwyls niet beantwoor den aan zyne wyze einden еп oogmerken, die nu nooit miskn, om dat Hy daar toe het beste en pgefchiktfte beftendig uitkiest. ` De zeden en gewoonten der byzondere volken kunnen tot geen vo el vertrekken ; en men kan niet befluicen , om dat № ikwerf by het eene volk voor eene deugd word befchouwd, Éy het ander voor ondeugd word aangezien, dat ’er daarom geen vaste regel zou wezen voor en ondeugd, voor kwaad en goed. ——— Feilbaare menfchea, bedorven fterve- lingen ‚ Zyn aan oneindige dwalingen onderhevig; en verkeerd eneringen kunnen in eeuwigheid de waarheid tot geene vals: heid maken , noch de valsheid in waarheid verkeren; even 8 min als een blinde het licht in duisternis kan doen veranderen, em dat by van het eerfte geen gebruik kan maken. ж ж _ x 2 mn брачен nnee MENGELWERK, ЭТОТ FRAAYE LETTEREN , KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN _REDENVÓERING OVER DE OVERRENSTEMMING DER GOD- бр LYKE VOLMAAKTHEDEN,. ` (Uit het Engelsch van den Eerw. Heere WILLIAM WEST.) GoD is een Jicht, en er is gansch рете duisternis in Hem. N "tr: . E 1 JOAN, 1:5. О, (Vervolg en Stof van bladz. 572.) п де U plaats mogen wy her woord Licht aanmerken als flaande ор de: Zuiterheid: en Heiligheid van сор ; waar door wy vertaan. dat. beginzel in de Сойіуке` Natuure, waar uit alle Wetten: van Heiligheid en Waarheid , vaa ` Reinheid еп, Regtvaardigheid: , oumiddelyk voortvloeijene Of., met:andere: waorden.,. het onmiddelyk beginzel van dat Zedelyk Beftgur, ’t welk cop oefent over alle redely= Кезеп verftaändige Schepzelen, іп Hemel en op Aarde; zich vertaonende:in het vastftellen van zodanige Wetten , „die allé Wyze, billyke en ‘goede .Weezens noodwendig boegst moeten goedkeuren, =u Om de voegliykhei van het-woord Licht, volgens het Schriftuurlyk gebruik, in deezen zin, aan te wyzen';,: hebbe men op te merken , dat zy , die hun: Gedrag maar de Wetten van: oon гів. ten, Kinderen des hichts, en Kinderen des daags, ge- _ поета worden ; terwyl de werken: des Ongehoorzaamen , af die zich tegen: de Wetten. van сор aankanten , werkers der. Dut- ternisfe heeten. in de азай „ Zuiverheid , Wit- heid en. Licht. ‘worden, іп °t-algemeen gebruik , zo wel als, in. de’ Heilige: Bladeren , айу. voor · wisfèlwaorden gebezigd. Zuivere en Witte: Kleederem duiden -Onfchuld aan, соо word gezegd, zich met liet licht als met een kleed se ‘bedekken (*), en heeriyk re: zo in Heiligheid (т) Deeze, derhalvén, fchoon ze figuurlyke uitdrukkingen en geen- (*) РвАъм CPV. a. а | GH) Exapus XV. ЧІ. м И. DEEL. MENGELW.'NO, 14. Ss б:о OVEREENSTEMMING enzins letterlyk te verftaan zyn, vertoonen ons, nog- thans, gewigtige zaaken, naamiyk, dat Regtvaardigheid en Waarheid, in ’t byzonder , de voorwerpen zyn van het welgevallen, de goedkeuring en hoogagting des Allerhoog ften, — dat һу de onveranderlyke. en-eeuwige Befchermer is van allen , die ftandvastig de zaak der Deugd aankkee- ven, —— dat hy hun met de uitfteekendfte kenmerken zyner gunfte zal bekroonen, — en, integendeel, allen, die zich tegen de belangen des waaren Godsdiensts en der Deugd onder het Menschdom aankanten , ftrenglyk zal flraffen. Hoe zeer ook Lieden, aan Ondeugden verllaafd , of verblind door vooroordeelen , cops Zedelyk Beftuur der wereld niet gelooven, of verfmaaden, — voot lieden van beter verftand , en beter hart , die vryer zyn van vooroordeel en openftaander voor overtuiging, zyn de blykbaarheden van zulk een Beftuur zo fterk en klaar als het Licht. Indien men het Gewesten toelaat zyn as en egte taal te Ípreeken , zal het zelve het Zedelyk ftuur van cop erkennen, als mede de zuiverheid en regt- maatigheid , de billykheid en goedheid dier Wetten, war door het onderfchraagd wordt, byzonder zo als dezele ons in bet Euangelie van jesus CHRISTUS‘ worden voore gefchreeven. De kragt van ’t.welke , als een ftelzel van Wetten aangemerkt,-vergeleeken wordt by den Dagerad, het Morgenlicht, en de Zon , niet zo zeer wit hoofde van de nieuwe Onderrigting , welke het geeft, als om de zui verheid en opregtheid , daar in aangepreezen; die "e Men- {сһеп Character "© meest opluistert, verctert „en het eene meerdere gelykvormigheid met het Character van сор op- heft, °t welk volkomen Licht is. Wat, wat kan een'ryker welbron van genot zyn voor ega nig Redetyk Weezen , dan eene overtuigde goedkeuring van die Wetten, welke de duidelykfte. en fterkfte (trekking hebben, om de orde еп eenftemmigheid der Zédeleke wee reld te bewaaren , en alle de ÍInwoonders van Hemel еп Aarde onuitfpreekelyk gelukkig te maaken, — — Dit is de zekere еп onbetwistbaare {trekking van alle Wetten van Regtvaardigheid en Waarheid. Dewyl dit, derhalven, ‚het .Сһагадег is van den grooten en aanbidiyken cop, kunnen wy , met geene mogelykheid, een fterker beweeg« тедеп hebben , om deeze gefteltenisfe in onze harten aan te kweeken, onze aandagt en overweeging te wenden op het befehouwen van de choonheid en voortreflykheid, еп het befpiegelen van de gelukkige gevolgen , aan oops Wetten verbonden , ons dermaate daar aan їе geweanen , dat wy vervuld worden set eene opregte. еп harıl liefde „tot: deeze, boven alle befchryving beminnelyke , voorwerpen. — ‘t Is genoeglyk еп aangénaam , het Licht en de heerlykheid- der Zonne te aanfchouwen, йе, door cops befchikking , haare vriendlyke ftraalen op de aarde. en derzelver Inwoonderen verfpreidt. Maar het verw fchaft een redelyker en edeler. onthaal, voor "e Menfchen. geest, den meerderen glans en heerlykheid te befchouwen van cons Zedelyk Character ‚. oorfpronglyk ten toon ge- fpreid in de Wetten, in onze harten ingefchreeven , met- zo veel fchoonheids en verfcheidenheids te rug gekaatst, door aile de Characters, onder onze Medefchepzelen „ waar in wy eene gelykvormigheid met сор ontdekken. Wy zyn zo natuurlyk gefchikt, om genoegen te fcheppen uit zutk eene befchouwmg, als uit de fchoonheden van de ftofiyke wereld, en hoe meer wy onze. Zielsgefteltenise fe verbeteren, door. de betragtingen van de ‘Zedelyke Uit- muntenheden der Godlyke Characters , boe meer wy het Zedelyk Licht en fchoonheid van cops Schepping zullen doen toeneemen , door die gefchiktheden te verkrygen, en die hebbelykheden te verfterken ‚ waar in de hoogfte voortreflykheid der menschlyke Natuure beftaat ‚ eu waar uit onze grootíte en weezeniykfte voldoeningen voortvloei- jen. — —. Zulks zal gereedlyk erkend: worden door al- Jen, die opmerken, dat, indien eenig genot aanloopt te. gen de regelen van Heiligheid en Regtheid, het onbeftaan- 6 3 aar 61% “с. OYERERNSTERDONG ' baar 15. met onzen pligt jegens оор: 't geen men moet er kennen, dat ter aanmerkelyke vermándering ftrekt van het genot.zelve, eu bet, іа zommige gevallen, geheel moe wegneemen. 't Zelfde is waan, sen: opzigte van: genietin- gen , welke aaploopen ‘tegen die onzer Medefchepzelen ; ја, laat ik et vty nevens voegen , dat alle de tegenwoor: dige gerlietidgen, die (trekken. om ons toekomend Heil te verwoesten, of се verminderen, uit kragte deezer over. weeginges; geer veel verliezcp. Ше zoodanige , derhalven, die de belkendigfbe en voldoentte zyn , meten van djen 227 жерлеп „ dat ze gebeel belkrenbaar zyn met onzen pligt je gens GoD, met onze betrekkingen tot het Mensehdom:, ea met onge:regtmaatige inzigten tat ons welweezen: in, deet en:de tnekomeiude луегсіа, · Теп dien einde moten ze ge keel :beftuurd en geregeld worden, door die Wetten, welk -de driemaal Heilige ops ter beste régelmaase gegeoven heeft. Ре. overwecging ,'dat-wy dit met de фаза vulbr ons ойе opleveren: tot eene weltevredenheid over ова} veh, wiar by stets kan hadem ... . у. ‚ Анет, "die Geluk zoeken „ met eene geheelb verfmaading van de Godiyke Wetten ,.aneken:’t geen ay nimmer kun- pen vinden: Niemand onser, iù de daad, kkn een zitt enowverniengd Géluk indit leeven verwerven, nit bi van de veelvuldige onaangenaame omftahdigheden, welke 't zelve uriveahydelrk ‘vergezeltens doch: wy kunnen zeker zodanige Characters verktygen on bewearen , als teu puede wendigen grat:cliage dienen van daadlyk genot ‚ сеп tance” mende voorraad. тап voldochipe en troost , die ais `t meest van alles ondertent сп opbeurt, onder alle de 1сіешіїс: Jingen en beptoevingen in deezen.voarbygaanden Rat vam fioorenis en angeneugie ; en allerkraptigtst voorbereidt tot een volmaakt en ebrooken Geluk hier namaals ' in de Ull pisats, mogen wy. het woord Zicht Бету maaken op de Godiyke Goedheid; mit hoofde van het groo en verheeven vermaak, °с welk dé befchouwing daar vait aan "e .Мешсһеп geest fchenkt, - Bovendien mega wy aanmerken, dat, іп de Heilige Bladesen, het Licht yan Gods aanfthyn, dooïgaans, zyn gunftig opzigt aanduidt, en bet besef daar van koint:fleeds: voor als een beginze van blydichap. Hehralekzahe is het volk, % welk hét go klank kent, € Heere} zy zuilen іп het chi ews Солуу wandelen. ($)Verzadiging van vreugde is by uw aangesigte |) С") Psalm LXXXIX. 16; Q) —— AVL 1}. DER GODLYKE VORMAAKTIIEDEN. E. en wedernm, hes Licht ўт vaar den Regtvaardigen gezaaid, en Vrolykheid voor den opregten van hartan (**). De Goed. heid van. сор is, buiten tegenfpraake , een alderbehaage- Iykst en. gendeglykst voorwerp , aangewerkt als. bet groot oorfpronglyk beginzel, ‘waar uit alle Gelukzaligheid , áls uit haar eigen welbron , voortvloeit ; maar. dérzelver wyde pitgestrektheid, en de oneindig verfeheide wyaeu, op wel- ke zy zich vertoant, te hefchouwen, zal zeker het geze- gend werk en de bezigheid weezen eener eindelooze ecu- wigheid : dewyl geen: tyd toereikende is, om ons een volkomen gezigt ор te:leveren van ееп voorwerp , zo groot, Zo ongemeeten , zo. duurzaam, Wy zien , in de” daad , er tegenwoordig . genoeg van, om onze harten met de hoogstgaande verwondering te vérvullen; doch uit het geen.wy zien , kunnen wy genoeg opmaaken - en leiden wy zeer natuurlyk af „dat de volle ‘uitgebreidheid ons oog verre опу, Bepaalen wy onze ‘aandagt alleen op on- ze eigene perfoonlyke ondervinding van de Godlyke Gaede beid, deeze zal, zelfs in die nauwbeperkte befchouwing ; groot weezen. ‚Hier roept ieder met den Pfalmdichtet ий:; Heere! hoe kostiyk zyn my иже gedegten , hoc magtig voel kaare [оттеп , zou ik Se teen, ze zyn meerder dan des зале (Ff). Elk, zelfs het kleinfte- gedeelte: уап ans Сећеї, elke bekwaamheid en vermogen van.Lichaam en Ziel, elke noodwendigheid en verkwikking des leeveng,. nns van buiten toegevoegd , elke gelegenheid tot zedelyke worde- ring, ја elk ‘oogenblik dat wy tbeftaan, is een uitwerking улі: сооз Goedheid , en ‘daalt af. van den Vader dèr Liche ten. `: их eren бе. „En; indiên wy. deeze byzonderheden uittrekken. tot het veelvaldig en -ontelbaar getal onzer. Medefchepzelen , die met omg op dezelfde муле begunftigd zyn, en even zeer gefchìkt voor de Onfterflykheid ; — en се епз denken вац een verbaazend getal , еп de verfcheidenheid van laagere Dieren „-bekwaam ‘gemaakt, om verfcheide: graaden мап gee noegcns te finaakeu , zullen wy zeker zeden vinden , om te befluiren ` "dat de tongen van. Engelen en Menfchen. veel te kort fchieten, om de Goedheid van oop te vermelden, beweezen “aan: zo veele en 20 onderfcherdene .weezens , bugs zo veele еп onderftactdene wegen. С "Ег. ig eene andere byzonderkeid „ welke: in aanmerking, gevomen moet worden ,- en ›ойз toont , dat het woor бил. ИН …_… Licht C°) -Psacm SCHTIIL or, vor vu te ed CHI) — CXXXIX. 17 сп 18. ‚…s 3 ` 614 ' OVEREENSTEMMING Licht te recht de Godlyke Goedheid figuurlyk uiedroke , te weeten , de Vryheid , met welke dit beginzel wert. De Goedheid van cop verfpreidt zich zo vry als het Licht op alle voorwerpen , in zulk een апа gefteld dat zy in аас zyn "tr zelve te ontvangen. ‘Ten deezen opzigte mag de Heere zo wel сел Zon en een Schild heeten, die ge- nade en eere zal geeven den geenen die opregt voot түп aangezigte wandelen. Gop is, in de daad, voor alle zy- ne Schepzelen goed, gunstryk zelfs omtrent ondankbaaren en boozen : maar deezen zyn in geenen deele gefchikt, om de helderfte en heerlykfte ftraalen van zyn Godlyk gangezigt te ontvangen; déeze befchynen alleen deugdzaa men en opregten уар harte, bovenal dan, wanneer zy onledig zyn іп de befchouwing van het aanbiddelyk groot, goed, en volheerlyk Weezen, by '{ welke geene verande- ring is, of fchaduw van omkeering. De beste Leering, welke wy kunnen haalen uit ons te- genwoordig onderwerp , in dit gezigtpunt befchouwd, is te overweegen , hoe wy de eigenaartig pasfende dankér- kentenisfen zullen. doen , voor de ontelbaare gunstbetoo-* ningen, welke wy reeds van aop ontvangen hebben; en hoe wy onszelven gefchiktst zullen maaken, om de mim fte mededeelingen van cops Goedheid en Liefde te ont- vangen. Zeker, wy leeven onder de duurfte verpligting niet alleen, om hem, dag aan dag, onze lof en dankzee- gingen toe te brengen; maar om alles te zeggen en te doen, wat zyne Eer onder de Мепісһеп kan bevorderen, de beginzels vaa dankbaarheid aan onzen grooten Wel- doender іп onze harten: aankweeken, en in die onzer Me- defchepzelen. Dit zal ееп vasten grondflag leggen, tot vordering in die deugdzaame, nuttige en gelukkige geftel- теріѕ(е van ziel, welke volftrekt noodig is, om de goed- keuring der Godheid weg te draagen , en ons gefchikt maakt ‘tot die verheevéne verlustiging іп сор, voor welke zy ‚die deeze gefteltenisfe derven, geheel onvatbaar zyn. te Welk eene weezenlyke en Godlyke voldoening trekt ten deugdzaam Мап, uit de bewustheid ‚ dat hy mede- werkt tot de oogmerken van сор, еп zich opregt aan zynen wike overgeeft! :А15 hy bedenkt, dat hy geen niets- bedoelend werktuig in zyn hand is, maar een vrywillig werker „ dat һу vry, van harten, en met genoegen, de- zelfde" oogmerken bedoelt ! en welk een genoegen, welk Eene blydíchap, moet het hem natuurlyk fchenken , dat de eogmerken , die һу za volkomen goedkeurt , zo zeer en DER GODLYKE VOLMAAKTHEDEN. . 615 go regtmaatig toejuicht , met de daad zulks bereikt, еп, ondanks, alle tegenkanting , daar gefteldd worden! | Aan den anderen kant, welk eene dwaaze еп ongerymde rol fpeelen zy , hoe zeer zyn ze vyanden van hun eigen belang, die zich aankanten tegen de inzigten der Godiyke Goedheid ! want dit is het bedryf van allen, die flegtig- heden bedoelen en bewerken. Wie ondeugend , onregte vaardig of boos is in eenigermaate , is іп zo verre een vyand van сор en Goedheid, en gevolglyk een vyand van het Menschdom en zich zelven, | Теп IV. Uit het voorftel, dat сор een Licht is, moe gen wy natuurlyk afleiden , dat alle de Godlyke Volmaakt- heden , in verband ‘met elkander befchouwd , de grootfte en fchoonfte Overeenftemming opleveren , waar in geene Duisternis, geene ftrydigheid, geene verwarring, gevone деп wordt. er bevestiging van deeze waarheid , geloof ik, dat, naa al het bygebragte, niet veel behoeft gezegd te worden. De eenig mogelyke tegenwerping , dunkt my , is gelegen in de ftrengheid der Godlyke Regtvaar- digheid , in de Gewyde Bladeren de Wraak van сор ge- heeten, in zo verre deeze ftrydig fchynt met Goedheid. Maar hadden de Menfchen ernftig en naar behooren ge- let op de natuur еп ftrekking der Godiyke Wetten, zy zouden deeze zwaarigheid nooit geopperd hebben : want de Wetten van cop, met de ftaavingen, die dezelve aan- dringen , zyn baarblyklyk op de kragtdaadigfte wyze ine gerigt „ om het algemeen goed te bevorderen > èn, inge- - volge hier van, kan de uitvoering deezer Wetten niet om- beftaanbaar weezen met dat oogmerk , maar moeten dienen om het te bereiken. Immers geene Wetten kunnen aan alle derzelver goede en nuttige inzigten beantwoórden, zonder eene behoorelyke volvoeringe. Zo dat de Wraak van сор zo verre is van onbeftaanbaar te wéezen їпеї`2у- ne Goedheid , dat zy een eigenaartig-uitwerkzel daar van mag heeten: of, met andere woorden, een middel їз, om de Godlyke Goedheid daadlyk te doen werken. Wy zien op deeze wereld veelen, die lyden, ingevolge van hunne ‘dwaasheid , ondeugd en fnoodheid; geen verftandig Mensch oordeelt het eene tegenwerping tegen de Goedheid van GOD , dat hy zulk eene orde іп de zedelyke wereld vast- gefteld heeft, dat de Ondeugd zodanig eene uitwerking zou hebben , terwyl de Deugd tot Geluk leidt. Waarlyk, dit is zodanig eene gefteltenis der dingen, als elk verftan= dig Mensch, die het beste der Stervelingen zoekt , zou Ss 4 -Wens 616 OVEREENSTEMMING DER GODLYKE VOLMAAKTHEDEN, wenfchen dat ftand gréep. Want, wat ook open, vlakkige denkers zich mogen verbeelden, Goedheid, zonder Regtvaardigheid, is, геп beste genomen, ееп zeer onvol. maakt en gebrekkig, еп, in veele gevallen, een (legt ел verwoestend beginzel. Maar Regtwaardigheid en Goedheid, vereenigd ‚ leveren het volmaaktst Zedelvk Charaâer op, еп als deeze Eigenfchappen onderfchraagd worden door volmaakte Wysheid еп Almagt, zullen zy, over `t geheel, matuurtyk еп onvermydelyk alle die groote en goede uit- werkzels te wege brengen, welke de besten der Menfchen - verlangen. — pee | AANMERKINGEN OVER DE WINTERHANDEN EN WINTER- VOETEN, MET BETREKKING TOT DERZELVER OOR- SPRONG, KENMERKEN, GEVOLGEN EN GENEE- - ZING. DOOR vw LE U R S, Chirurgyn, enz. te °з Gravenhage. р" een aanmerklyk aantal onzer Land, еп Stadgenoor 47 ten, in den Winter, de uitwerkzelen eencr koude en vriezende lucht, op hunne Handen en Voeten, niet zelden, tot een: verbaazenden trap, ondergaan; zo vleie ik my» het Publiek geen ondienst te zullen doen, vap aan hetzelve , door middel van de Algemeene Vaderland- fche Letter-Oefdningen , den Oorfprong „de Kenmerken en Ge- volgen der WINTERHANDEN en WINTERVOETEN niet alleen op te geeven , maar ook tevens de middelen aan te wy- zen door welken deeze -lastige en pyvelyke Winterkwaal kan worden voorgekomen; of, zo ze alreeds aanwezig mogt zyn, ор de gemaklykfte en eenvoudistte wyze kan wot- den geneezen, эс Ís waar, dit zelfde is reeds meermaalen en geleerde- lyk» "door anderen, gedaan; en zoude, dierhalven, eene vernieuwde pooging, ten dien einde, vruchtloos maaken, zo niet dit gebrek tegenwoordig nog van dien aart was, dat deszelfs beredeneerende en geneeskundige befchouwing » uit aanmerking der veelvuldige onzangenaame gevolgen, die uit hetzelve nog dagelyks voortvloeijen , my op ieuw noodzaaklyk toefcheen. | … Me Оол/фгопа der Winterhanden en Wintervoeten moe: AANMEKALNGEN OVER DE WINTERHANDEN, ENZ. 617 in de uitwerk@len eener koude en vwriezende lucht, op. deeze deelen, gefteld worden. | Onze lichaamen zyn, noch voor eene te groote hitte, noch voor eene te hevige koude, uitwendig aangebragt „ gefchikt —— belden verwekken zy aandoeningen, die in alles, іп hunne uitwerking, aan elkanderen gelyk zyn. т=—— De gewoonte, nogthans, kan aanmerklyke veran- deringen in de natuur van ouderfcheiden lichaamen maas ken: van daar, dat eene trap van hitte of koude den ee. nen Mensch beledigt,’ zonder dat zg. by den anderen, de winfte ongewoone gewaarwordingen veroorzaakt. Dan, shet geftel onzer lichaamen ‘werkt ook niet zelden mede, tot еёпе meerdere of mindere vatbaarheid, voor de aandeeningen eener koude lucht — ту, by voorbeeld, die mager zyn, wier huid bleek, flap en dik is ‚ Zullen oneindig minder voor de doordringen je koude der lucht bloot liggen, dan zy, die eene dunne, uitgefpanne en kleurige huid hebben. By deeze laattten , zyn natuurlyk de hutdsvezelen meer van den anderen verwyd , en bieden dus А aan de indringende lucht, mindér weêritand, dan de ` ёФетКеп, · | Wat eene zieklyke en eigenaartige fcherpte der vochten door fommigen als eene natuurlyke oorzaak wan dit gebrek opgegeeven, betreft; ik durve dit noch volmondig ont kennen „noch gereedelyk toeftaan; dit ís zeker, dat ik die gebrek by onderfcheiden perfoonen verfehillend waarneem ; еп by den een in den Herfst „by den ander én den Winer. en by een derde in de Lente aantref, zonder, nogthans’, cene genoegzaame reden van het verfchit deezes onderfcheids te kunnen geeven, Zy, die eenmaal aan dit gebrek onderhevig zyn geweest, zullen niet zelden іп het vol- gende jaar,op een en denzelfden tyd , de eige verfchynze- len als іп het voorige jaar,en aan dezelfde deelen , gewaar worden: of dit, derhalven, uit eene zieklyke hoedanigheid der vochten, of uit eene natuurlyke gefchiktheid en vat- baarheid der beledigde deelen , voor een vermeerderden trap Van konde , moet toegekend worden, is moeilyk te Берат. len — beiden, toch, hebben zy hun voor en testen ‚en de korthetd en het oogmerk van myn beftek laat niet toe dit te onderzoeken. — Misfchien , nogthans, doen wy het veiligfte te -voorönderftellen: dat, en eene byzondere ge. fteldheid, by fommigen, van vochten, ‘eh еёпе natuurlyke gefchiktheid en ‘vatbaarheid, by anderen:, van vaste deelen, Ss 5 bete 618 AANMERKINGEN beiden als gelegenheid geevende oorzaaken wan dit gebrek, in byzondere voorwerpen , kunnen aangemerkt worden, Alle klasfen van Menfchen zyn voor de uitwerkzelen eener koude en vriezende lucht vatbaar — nogthans wa. den derzelver uitwerkzelen meerendeels by Kinderen en Dienstmeiden waargenomen, еп wel, om dat, by de ее. ften , het vaatgeftel of huidweefzel tederer en gevoeliger is, en by gevolg door eene meer dan gewoone aandoening ligtelyk beledigd wordt: en by de anderen, door hunne geduurige afwisfeling van hitte en koude , voeornamentlyk door een herhaald gebruik van heet water; daarenboven kunnen hunne armen en handen niet geregeld gedekt bly- ven, en zyn meerendeels, door het fchuuren met Loog d _ andere Scherpe ftoffen, zeer dun, gefpannen, en niet zel den door volbloedigheid uitgezet. Dan ‚ wy keeren ons tot den oorfprong van het gebrek zelve. De koude en vorst werken met buu doordringend ver. mogen op de vaste en vloeibaare deelen: onzes lichaams; de vaatjes der huid worden door dezelven zamengetrok- ken, waar door natuurlyk derzelver -middellyn vernaaowd wordt, terwyl gelyktydig , door dezelfde oorzaak, de om- Joapende vochten „іп hunne kleinfte deeltjes , vereenigd wor- den, én dus noodwendig verftoppingen en zwellingen ia de reeds vernaauwde vaatjes moeten verourzaaken. · Eene vooruaame reden, waarom eene omringende koude luch gewoonlyk op de handen en voeten, haare eerfte wetking verricht, moet hoofdzaaklyk gefteld worden: voor eerst, en voornaamlyk, om dat die deelen, door baare verre aflegging van het hart, het minfte door de natuur- Јуке warmte verwarmd worden de Cnelheid van het bloed, dat door de vaten bewogen wordt, en waar uit alle onze natuurlyke, warmte ontfpruit, vermindert gevolg- lyk in den grootften а апа van het hart, en maakt dus Ш de handen en voeten een verminderder graad van warmte, dan Ter іп de overige lichaamsdeelen gevonden wordt ; еп, by gevolg, eene genoegzaame natuurlyke warmte ontbret kende, zyn zy des te eerder voor de aandoeningen eent koude en beledigende lucht vatbaar. Trouwens, het is ook uit dit zelfde beginzel oorfpronglyk dat de neus, wangen en ooren, niet zelden door de koude, even als de handen en voeten, worden aangedaan. Een tweede reden, waarom de koude eerder de voornoemde, dan andere, deelen aandoet, is; от dat die deelen, bo ven OVER DE WINTERHANDEN, ENZ. 619, ven de anderen, onëindig meer blootgefteld zyn aan de verandering van uitwendige aandoeninges. En eindelyk, ten derde, geene deelen zyn ’er, welke eene meerdere afwisfeling van һісе en koude -ondergaan , dan de hagden en voeten: vooral te, meer, zo de eerstgenoemden eene boveomaatige Ьгоећђјіор , door de zo fchadelyke bonte, of wolle , moffen еп bandíchoenen „en de laatften een herhaald gebruik van heete ftooven, of al te. warme vuuren ‚ onder- gaan; daar door worden deeze deelen weeklyk , teer , ge- voelig en onëindig minder weêrftaanbaar, voor de aandoee pingen eener koude lucht, gemaakt. | De Kenmerken van dit gebrek zyn even zo verfchillend, als de uitwerkzelen van derzelver oorzaak, in een meer- deren of minderen trap,onderfcheiden zyn — dat iss na de meer of windere hevigheid eener beledigende koude, were den ‘er geringer of aanmerklyker verfchynzelen geboorpn , die ieder, over het algemeen, hunne byzondere Kenmer- Кел hebben; en van welke ik, in de gevolgen van: dit gebrek , nader fpreeken zal. De volgende verfchynzelen , nogthans, kan шеп, als algemeene, en den geheelen loop deezes ongemaks fchetzen- de, Kenmerken, іп acht neemen. ` Men gevoelt in de beledigde deelen eene gewaarwor- ding van ongewoone koude, en het deel wordt met eeni- ‘ge опрупуке knobbelen voorzien — een meerdere graad чап warmte verwekt jeuking — de knobbels worden al- lengskens grooter en pynelyker , wat rooder en donker blaauw: —— de werking der koude volhardende , wordt het deel dikker, donker blaauw, koud in °t аапгаакеп, іп warmte „zeer pynlyk, en met eene brandende, trekkende еп fteekende руп verzeld; eindelyk begint de opperhuid af te fcheiden , vertoonende eene blaauwe , zwartachti- ge , koude, en gelyk verrotte huid ; gaande vervolgens jn eene vuile Zweer over, die, zonder hulp gelaaten, 20 lang duurt, als de koude aanhoudt. De Gevolgen , dierhalven , zyn ook, gelyk men uit de Kenmerken, hier zo even opgegeeven, heeft kunnen op- maaken, even zo onderfcheiden, als de trap van aandoe- ning of belediging groot is. Reeds van alle tyden heeft men opgewerkt, dat de uitwerkzelen eener beledi- gende koude niet zeer ongelyk aan die der branding zyn. Net, een Dichter van de vroegfte eeuwen, zong-reeds: Penetrabile frigus adurit, „, de doordringende an koude brandt,” — En, in de daad, deeze twee gebre- | Кеп, бао 77 + AANMRREINGEN С › ken, de bevriezing en Ъгапйїпр nëamiyk ‚ zyn, їп шг uitwerkzelen еп volgen > allezins ‘aan den anderen — beiden verwekken zy, in de uitwerkzelen huoner beledigende graaden, oni Recking; en bok beiden kunnen гү het Heet en Koud Vuur’ voortbrengen; " De gevolgen of uitwerkZelen eener koude en vriezends Jucht kan men gevoegelyk in vier tydpêrken onderdeelen, —— {п het eerffe, naamkyk „wânneer de huid alleen van gedaan en knobbelig' wordt; — én een tweede, die бира P ordringt e en waarin eene méerderè roodheid „ hitte fpanning en pyn is, en niet zelden met blaêren op de hoi verzeld gaat; — in een derde, waar în de gantiche huid jn een blaauwe koude verfterving verandert’, en: оре Zweeren ten gevolge heeft; — еп eindelyk in бея vierde, Waar іп het leven van het geheele deel vernietigd wordi. с Tot de voortbrenging der verfchynzelen van het eerfte tydperk , behoeft geene vriezende lucht те zyn: de kon de, ‘die de middeniyn der vaten verraaùwt en de тосе kan doen (tollen, is, tot dat einde, genoegzaam, — Doch, tot de verfchynzelen, іп de ovèrige tydperken ор. gegeeven, wordt het aanzyn van ys- of wriesdeelen, in & omringende en beledigende lucht „ gevorderd. ` _ Ное meer de dampkring met vriesdeelen bezwangerd is, hoe meer derzelver vermogen en fchadèlyke witwerkzelef te duchten zyn, — — Fene te menigvuldige- indrarg dèe zer ys- of vriesdeeles, іп de uitwendige vaatjes der o, doet niet alleen de vochten in dezelven oogenbliktyk Te, len en verdikken; maar vernietigt‘ oók' her deverriig ` werktuiglyk beltâan deezer deelen zelve — van daar de 50 menigvuldige open Zweeren, welke-dit gebrek zo dik ten gevolge heeft. d | Dan, het zal niet nodig zyn, de uitwerkzélen of era gen van dit gebrek in alle гупе omttandigheden mit voor te draagen. — — Wie toch, myne Leezers! pg die van hetzelve geene aanmerkelyke voorbeelden weet 202 te voeren ? Kinderen worden ‘er pynlyk en hsl door; meergevorderden in jaaren belet het niet zelden, uitoeffening van leerzaame en nuttige werkzaamheden, du het aan behoeftigen foms voor dien tyd het middel vån beftaan ontneemt; — ja,'in één woord, het is ееп gê- wrogt, dat allezins lastig, fchadelyk, en niet zelden $® Vaarlyk is. иб Шш Voor alëer ik tot de Geneezings aamyyzing overga , zal het nodig zyn , vooraf de Woorbehoedmiddeken op RÄ 2 OVER DE, WINTERHANDEN , ENZ. бәҳ eri 3 ` door, welkers in.achtneeming men niet zelden in aat is, de Onaangenaame gevolgen. vaa dit lastig en pya nélyk: gebrek te-voórkomen.. ` ‚о. d De algemeene Voorbahoedmiddelen. zyn onder{cheiden „ па. de byzóndere temperamenten der voorwerpen. —+— „Algemeen nogthans is- het dente, dat men, wanneer de lucht in дей voorwinter aanmerklyk koud wordt, de Hans den:en. Voeten- voor. derzelver fchadelyke aandoeningen „ br гуф, beveiligt. ~ De Handen, met :zachte lederen handfchotnen,-en; de Voeten, mot -gewaschte taf of lin- ndo,’ te bedekken „kan voor een groot gedeelte aan dit eógmtrk voldoen. 1.1. С... 