Codex diplomaticus Neerlandicus : verzameling van oorkonden, betrekkelijk de vaderlandsche geschiedenis
Ende wie dan also met onze macht, weten en willen aan die kerk en gesticht quem, die zal zich verbinden tot ons beiden heren en onze landen, also dat onze landen, luden noch onderdanen, die wij hebben oft eigen mochten, nul meer schade noch hinder gezien en zal vanden zelfde bisschop, noch van zijn land, luden en onderdanen. En het is sonderlijk voorzien, dat alle argument, kwade bedoeling, beide alde en nieuw vonden, en voert wat hier tegen gaan of zijn kunnen, zijn geheel verwgenomen en gescheiden wiens brief en met allen en elk van deze zelfde brief punten, artikelen, die welken punken en artikelen, alsof ze voorzichtig geschreven staan, wij hertoe van Beieren en hertoe van Gulik voorz., geloof hebben en gelooven in gouden trouwen en bij onze vorstelijker eer, en hebben ook mede onze vingers op deze brief geleghen en lijfelijk ten heiligen gesworen, onze een de ander volkomelijk vast en stede toe houden en daartegen niet te doen noch van onze weg laten gaan in enige wijs, durende die tijd dat wij hertogen beide samentlik leven. Des alles wij te ontdekken geheel vaster stedelijk onze zegeningen van onze rechter wetenheid, goede wil en volkomen bevelen hebben doen hangen aan deze tegenwoordige brief. En om die meerder vestigingen willen al onze punten voorz., so hebben wij beide heren voorz. Gebeden ende bevelen, bidden en bevelen met onsere brief, onze liefde te tonen, raden, adviseren en verdedigen, tot weten, wij hertog Johan van Beieren, heren Johan, heer van Egmont en heren Willem, broeder van Egmont, heren Henric Noethaft, heer tot Werenborch, heren Gerit van Hoekertje (Heemkerke), heer van Oosthusen, ridders, Laurens van Cats, Daniel van Claringen, Gijsbrecht Pieck en Hendrik Hermanszon, en wij hertog van Gulik en van Gelre, heren Willem van Bueren en tot Bosinchem, heren Hugue, heren tot Gemen, heren Johan Schelaert van Obbendorf, heren Otten van Asperen en van Buren, ridders, Gijsbrecht van Bronkhorst, heer tot Batenborch en tot Aenholt, Johan zoon van Bueren, Hendrik, heer tot Wissch, en Gijsbrecht van Mekeren, dat zij hoer zeggen bij die ons aan desen brief willen hengen, dat wij Willem, heer tot Egmont en tot IJsselstein, Willem broeder tot Egmont, Hendrik Noethaft, heer tot Werenerborch, Gerit van Hemskerke, heer tot Oosthusen, ridders, Laurens van Cats, Daniel van Claringen, Gijsbrecht Pieck en Hendrik Hermanszon, en wij Willem heer tot Bueren, Hendrik, heer tot Gemen, heren Johan Schelaert, heren Otten van Asperen, en van Buren ridders, Gijsbrecht van Bronkhorst, Johan zoon van Bueren, Hendrik, heer tot Wissch, en Gijsbrecht van Mekeren, om bede en bevelen willen ons allen regeeringheidshepen die hertog van Gulik en van Gelre voorzeggen, bekennen, als dat bijna is, gevernment van Buren heeft gedaan te hebben, des wij te meer en te meer getuigen, maak van ons zijn zegel afgebeeld (afbeelding van ons regenwetsel) onser alle regeeringheidshepen heeft geheven aan desen brief, in welken met onderscheidene voorwaarden is, oft zaak waar dat een zegel of meer desen brief voorgetast is, oft zegel toe breekt, of dat deze brief geteisterd wordt of verfijnd krijgt, dat het hem niet hindert, maar hijzelf zegel moet blijven in zijn volledige macht, alsof hij de hele en algehele zegel was en geen andere laks of hindernissen en had. Gegeven in het jaar onze Heren duizend vierhonderd en negentien op de heilige Pinxten avond. En wij hebben verzocht. Omdat onze hoop niet geloopt en geaccepteerd In goddelijke trouwen en bij ons vorige eer en bezitten Mede onse vingers op deze brief gebracht en lichaam met gestampeld eed over de heilige gezwooren, geloof en zweren nog met deze brief alle punten en artikelen, gelijk die hier voorgeschreven staan, vast, stevig en onverbreeklijk te houden en te doen en te volbrengen, en daar tegen niet te laten geven in enige vorm, en zonder argument. Deze voorzekerder vaststelling onser zegel van onser rechtswetenschap en zonderlinge bevel aan deze brief hebben we gedaan hangen. En om die meerderheid te verzekeren, willen alle punten voorzien, en dat te steviger en te beter gehouden worden, zo hebben wij beiden heren voorzien in die (doen) gegangen gebeden en bevolen, mogen onse nieuwe, raad en vrienden een deel en zijn vier hoofdsteden, te weten, wij hertog van Beieren, Jacob van Gaasbeeck en van Abcoude, van Putten en van Strijen, heren Gerri, heer van Liesvelt, heren Didier van Egmond, heren Frank van Borsele, ridders, en voeren onze hoofdsteden, als Dordrecht, Brielle, Rotterdam en Gorinchem, en wij hertog van Guelders en van Gelre, Willem, heer tot Bronkhorst, Otte van Bronkhorst, heer tot Borkel, Johan, heer tot Vorst en tot Keppel en Johan heer tot Wijrade, en voeren onze vier hoofdsteden onzes land van Gelderland, met namen Nijmegen, Roosendaal, Zutphen en Arnhem, dat zij deze voorzien. Onmiddellijk hierop volgt de overeenkomst van dezelfde dagtekening, waarbij beide hertogen zich verbinden, dit verbond wederzijds door vier steden en een deel der ridderschap te doen bezegelen. Van Gods genaden wij hertog van Beieren etc. en wij Reynold hertog van Gulik en van Gelre etc. doen kont, want wij ons hier samentlik verbonden hebben op die steden van Utrecht en van Amersfoort en op die hoeren, gelijk die brief daarin gemaakt, dat wit wijzen, soet wij beide heren, tot welker tijdt wij hertog van Gelre en van Gulik etc. onze ridders, knechten en steden ons land van Gelre geschild zijn van alsulken twijfel, daer wij mit wal kunnen vinden staan, van ons zijn vier hoefseden, met namen wij hertog van Gulik en van Gelre van ons land van Gelre, alsof goed hebben, dat zij datzelfde verbond met bezegelen en belijden zullen, en ook van beide zijden onze ridderschap een deel, die wij daartoe ordinieren en kunnen ordinieren, alle zonder argument. Oorkonde onser zegelen hier aan gehangen in den jaar ons Heeren duizend vierhonderd en negentien op den Heiligen Pinksteren avond. En waren die ballingen, die onze hertogen land van Beieren, off 1) Wij hebben gemeend ook dit afschrift, hetwelk op vele plaatsen met het voorafgaande verschilt, in zijn geheel weer te geven, ter nadere ver- 2) Daar wij bewezen hebben, wonen in landen, steden noch sloten onze hertogen van Gulik en van Gelre, doch dat naar onze macht te doen bestellen, want wij ons anders daar innen niet verwaarderen en kunnen, om onze landen wil, die mits recht en mit landrecht geprijevilegieerd zijn, daar wij mee tevreden niet tegen doen en kunnen noch willen. Voort oft ziek waren dat die kerk en institutie van Utrecht ver- verwilderd en leeg werd, overmiddels dood of anders des bisschops nu of hiernaals, zo en zouden wij beide hertogen noch onze engeenen engeenen bisschop 1) alsof wij dat met onze macht verhinderd kunnen, laten komen aan de kerk en institutie voor, en zij eenvoudig met onze beider weten en wil. En indien wij beide hertogen des niet eens en kunnen geworden, zo zal elke van ons beiden daar drie van zijn raad en vrienden toe sturen, en die zullen dan eenvoudig, indien kunnen, raden op een bisschop te zijn, en indien dan niet eens geworden, zo zullen zij samenlijk een overman kiezen, en op wanneer die overman raadp, des zal ons heiden hertogen genoegen en wij zullen daar mee te vrede zijn. En wanneer dan also met onze macht, weten en wil aan de kerk en institutie voor, komt die zal zich verbinden tot onze beide hertogen en onze landen, zodat ons, noch onze landen, luden noch onderseten, die wij hebben of verkregen kunnen, nimmer schade noch hinder gezien en zal van denzelfde bisschop, noch van zijn landen, luden noch onderseten. En et is wonderlijk gevorderd, dat alle argelist, quade beheindeit, beide oud en nieuw gevonden, en voor wat hier tegen gaat of weten mag, zijn geheel uitgenomen en uitgeschreven uit deze brief en uit allen en iegelijk deszelfde briefpapier. 3) Pengelijking ook met het afschrift voorkomende in de Geschiedkundige waardigheden uit de Geschiedenis van Gelderland, III, bl. 308—309, genomen naar een afschrift van Mr. P. Bondam, uit hetwelk het ontbrekende in onze afschriften zijn aangevuld. 1) Zie de noot in het aangehaalde deel der Gedenkw. op bl. 366. 188 ten ende artikel, die welke punten en artikel, also als die voor besonder geschreven staan, wij hertogen van Gulich en van Gelre vurus., geloofd hebben en geloend in goede trouwen en op onse furstelijke eren, en hebben onser vingeren op desen brief gelacht en lijfelijk ten heiligen gesworen onsen een de andere volkomen vast en stevig te houden en daar tegen niet te doen, noch van ons wegen tegen te doen in eniger wijze, en durende der tijd dat wij hertogen (beide zentemente) lenen. Des alles wij te (oordeel) geheel, vastere stevigheid, onse zegelen van onze rechtswetenschap, goede wil en volkomen welbevinden hebben doen hangen aan desen tegenwoordige brief. En om die meer vast te houden alle punten voorz., zo hebben wij beide hertogen voorz. gebeden en bevelen, bidden en bevelen met deze brief ons lieven magen, raden, ambtslieden en vrienden, te weten, hertog Johan van Beieren, heren Johan, heer tot Egmont en tot IJsselstein, heeren Willem, broer tot Egmont, heren Hendrik Nothaft, heer tot Werenborg, heer Gerrit van Hemskerk, heer tot Oosthuizen, ridders, Laurens van Cats, Daniël van Kralingen, Gijsbert Pieck en Hendrik Hermans, en wij hertog van Gulik en van Gelre, heren Willem, heer tot Buren en tot Boschmeer, heren Hendrik, heer tot Geerhaak, heren Johan Schelacht van Obbendorp, heer Otto van Asperen en van Bueren, ridders, Gijsbert van Bronhorst, heer tot Batenburg en tot Anholt, Johan zoon tot Bueren, Heinrich, heer tot Wisch en Gijsbert van Meckeren, dat zij hoeren segele bij deze onse aan deser brief willen hangen, dat wij Johan, heer tot Egmont en tot IJsselstein, Willem, broer tot Egmont, Hendrik Nothaft, heer tot Werenborg, Gerrit van Hemskerk, heer tot Oosthuizen, Laurens van Cats, Daniël van Kralingen, Gijsbert Pieck, en Hendrik Hermans, om beelden en bevelen willen onser alregendist heer hertog Johan van Beieren. En wij Willem, heer tot Boschmeer, Hendrik, heer tot Geerhaak, Johan Schelacht van Obbendorp, Otto van Asperen en van Bueren, ridders, Gijsbert van Bronhorst, heer tot Batenburg en tot Anholt, Johan zoon tot Bueren, Heinrich, heer tot Wisch en Gijsbert van Meckeren, om beelden en bevelen willen onser alregendist heer des hertogen van Gulik en van Gelre, bekennen, als dat volgens is, gerne gedaan te hebben. Des wij te verklaren en meerder getuigenissen vakkelijk van ons zijn segele tyend segele onser alregendist heer heeft gehangen aan deze zelfde brief, in welken met onderscheid gevoard is, of saken waar dat een segele of meer deze brief toegekend, breuk of gebreuk of dat deze brief gatricht werd of rassuur (kreeg, dat en zal) hem niet hinderen, maar hij zal (gelijk zal blijven en in zijn recht) alinget macht, als of hiermit geheel (en endelijk zegelen) waren en volledig seegel waren en geen anderen laks noch hinderissen en had. Gegeven in het jaar ons Heren m.cccc.lX, op den Heiligen Pinksteren avond. — En wij hertogen. Einde om die meereste vestingen willen alre punten voorzien, ende dat die te vaste en te beter gehouden worden, zo hebben wij beide hertogen voorzien aan doen gesproken en bevelen van onsen, onsen nieuwe, raden en vrienden eindelijk, en zijne vier hoofdsteden, te weten, wij hertog van Beieren, Jacob, heer tot Gaasbeek, van Apeldoorn, van Putten en van Strijen, heren Gerard, heer van Liessuelt, heer Derik van Egmont en heer Frank van Borselen, en voert vier onze hoofdsteden, als Dordrecht, Bryssel, Rotterdam en Gorinchem. En wij hertog van Gulik en van Gelre, Willem, heer tot Bronkhorst, Ott van Bronkhorst, heer tot Borchol, Johan, heer tot Vorst en tot Keppel, en Johan, heer tot Wickrade, en voort onze vier hoofdsteden ons land van Gelre, met namen Nijmegen, Ruremunde, Zutphen en Arnhem, dat zij deze voorzien, samen believen en geloven te houden en te volgen met onze hoge zegels hieraan te hangen, dat wij Jacob heer van Gaasbeek, van Apeldoorn, van Putten en van Strijen, Gerard, heer van Liessuelt, Derik van Egmont, Frank van Borselen, en voort burgermeesteren, schepenen en raad en geheele gemeente der steden van Dordrecht, Brabant, Rotterdam en Gorinchem, van begerten en bevelen wegen ons alregenetechten heren hertog Johan van Beieren voorzien, en wij Willem, heer tot Bronkhorst, Ott van Bronkhorst, heer tot Borchol, Johan, heer tot Vorst en tot Keppel, Johan, heer tot Wickrade, en voort burgermeesteren, schepenen en geheele gemeente der steden Nijmegen, Ruremunde, Zutphen en Arnhem, van begeerten en bevelen wegen ons alregenetechten heren van Gulik en Gelre, (bekennen met) deze brief (gerne) gedaan te hebben, gelovende die voorwaarden en artikelen, die hierin geschreven staan, vast, stevig en onverbrekelijk te houden en te volgen waar ons die tegenkomt en geboort mogen te houden, en daar niet tegen te doen noch te breken in eenigerwijze en zonder alle aantijfel. Onze zegels aan deze brief gehangen. Gegeven des vrijdags na de zondag, als men in de heilige kerk zingt psalmen Jerusalem, in het jaar van ons Heiland 1519, na den loop van onze houe van Holland. Van Gois genaamden wij Johan palansgreve opten Rijn, hertog in Beieren, zoon van Henegouwen, van Holland en van Zeeland, en wij Reynald, hertog van Gulik en van Gelre en graaf van Zutphen, doen verklaren, dat wij ons verbinden hebben op die steden van Utrecht en van Amersfoort en op die hoeden, gelijk die brief daaraf gemaakt, dat wij toetwijzen, zo beloven wij beide heeren, tot welken tijt wij hertog van Gulik en van Gelre, met onze ridders, knechten en steden ons land van Gelre, gesplitst zijn van dergelijke twijfel, daar wij met elkaar in conflict staan, van zijn zijne vier hoofdsteden, met namen, wij hertog van Gulik en van Gelre, van ons land van Gelre, alsof we dat hebben, dat zij datzelfde verbond met ons mede besegelen en beloven zullen, en vooral van beide zijden ons ridderschap een deel, die wij daartoe ordinieren en verkrijgen kunnen, alle zonder voorbijgaan. Ordineert ons zegel hieraan gehangen in het jaar onze Heeren m.cccxix. en negentien op den Heiligen Pinksteren avond. Hertog Jan van Beieren belooft aan Jacob van Gaasbeek schadeloosstelling in geval hij hem zijn bijstand tegen die van Utrecht verleent. 1419, (9 Febr.) 1). (Het afschrift is zeer beschadigd, zodat slechts het leesbare hierna volgt). Soo is (dat wij geloofd hebben en geloven) met deze brief vaar alsulkne (last en schade, als hij) en zijn er even daar off hebben en krijgen zullen mogen, alsulkne punten, als hier naar beschreven staan, In den eerste zo hebben wij Jacob ons neef en zijn er even, of hij binnen der veden stuurde, geloofd en geloven voor ons en voor onze even, waar dat hem Apcoude, Wiick of Duersteden of gewonnen werden, zoo en zullen wij zullen nog vrede, noch oorlogens op houden, wij en hebben Jacob ons neef voorzover off zinnen even op en in zinnen of gewonnen sloten gebracht en gezet, also weldoord en also waarachtig als hij daar voor in was, eer sij hem van den staat van Utrecht van den sticht van Utrecht, of van horen hulpers in deze veden af gewonnen waren. Voortso hebben wij Jacob ons neef of zijn even geloofd en geloven, waar dat hem Apcoude, Wiick of Duersteden om geworpen worden binnen deze zelfde veden, dat wij des gelei niet zullen noch vrede noch oorlogen op houden en zullen, wij en hebben hem die weder op doen timmeren en doen maken, also goed als ze voor waren, en hebben hem daar weder op en in geholpen, also goed en also waarachtig als hij daar voor in (was, eer zij nedergeworpen waren) ...... Voortso hebben wij geloofd en geloven Jacob ons neef voorzover en zijn even, off hij binnen der veden stuurde, weder te doen hebben zijn verbanning brief, die hij de bisschop van Utrecht geven moest, eer hij uit zijn sloten rumen zou, daar hij in gelegen in kwam, daar Jacob ons neef voorzover. Het verbond dat wij smeeden, heeft op allen sinen goeden, die bij in den gesticht liggende heeft, dat hij zijn slooten tot gestichte behoefte houden zoude, en hem die overlevenden als zij hem te doen hadden, om hem daar mee te behelpen etc., en Jacop onze neef voorzien en hebben weer die tienden, die hij in pacht placht te hebben van de heer van Sinte Marien te Utrecht, die hem die staat van Utrecht althans onttvelt heeft, in zulk een pacht als die staat van Utrecht althans heeft, zodat hij zijn hebben en rustig gebruiken mag en doen gebruiken, zoals die heer van Apeldoorn en Jacop onze neef voorzien na te gebruiken pleigen. Vooruit zo hebben wij geloofd en geloven Jacop onze neef voorzien, en zijn er even, of hij enige hulpers ongege (die goede in den sticht van Utrecht liggende hadden). In de ziele gestichte van Utrecht gezeten, Jakob ons neve voorzover. Off zinnen erfgenamen overvallen of overvallen willen, zonder zelden en rechts en bescheiden, aan ons hertog Jan voorzover. Niet blijven en willen, en hem hinderen, krotten of schade aan zijn sloten, steden, heerlijeden, erfvaten of goederen tot enige tijden deden, dat wij dat Jakob ons neve voorzover. en zijn erfgename zullen helpen weer staan met al onze macht op onze kosten, en daar aan niet aan laten en zullen, wij en hebben. Jakob ons neve voorzover. en zijn erfgename die krotten, schade en hinder weer af gedaan en doen richten en betalen, ten war dat dit moorddadig of steelgewijze, met brand, met roof of met gevangenneming schade geschebe. Voorzover waarheid dat wij hertog Jan voorzover. tot enige tijdt tot ongunsten of ter vrede niet kwamen midden bisschop van Utrecht, die nu is of namens het wesen zal, midden stad van Utrecht of midden gesticht, zo zal Jakob ons neve voorzover. ons hulp worden binnen een jaar na dat huis (van ons vermaand werd) op den bisschop van Utrecht, op die stad van Utrecht en op die gesticht van Utrecht, en voor op allen den genen, die hem der vrede zullen onderwinnen, daar wij zagen op begerende werden. En hier en zal daar met zoenen, noch vrede, noch geen verstand bestaan maken, tot zover bij onsen wil en consent. Voorzien zijn voorwaarden, zo wat Jakob onse neef voorzien. met zijn hoop en met zijn vrienden alleen bewerkt aangewezen goede, aangevangen en aan alle anderen zaken, daar er zullen wij niet af hebben, uitgescheiden landen, steden en sloten, maar hij zal daar mogen schuimen of hij wil. Maar als onser vriend in het veld zitten, daar is Jakob onser neef voorzien. en zijn vrienden ook met in het veld zitten, zo zal Jakob onser neef voorzien. met delen van onser deel naar mate van alle gewonnen, dat daar gewonnen wordt. Voorzien zijn voorwaarden, waar dat wij hertog Jan van Beieren voorzien. iemand gevangen geven of verjagen deden, of dat wij vrede of bestand (maakten) en doen te betalen voor zijn renten en voor zijn kost, alsof deze vrede duurt zal, twaalf duizend Francs. Kronen, oft de waarde daarvoor in andere betaalmiddelen, en daaroff zal hij hebben tot elk vierdeel jaars een vierdeel en also vast voor van vierdeel jaars tot vierdeel jaars, aangaande op huidelijke datum des briefs en duurende den tijd vooruit. En alle die punten vooruit hebben wij hertog Jan van Beieren vooruit geloofd en geloven met desenzelfde brief voor ons en voor ons erenvoor, met desenzelfde eerbied, trouwen en zekerheid, Jacob heer van Gaasbeek ons na vooruit en sine evenwijdig en wettelijk te houden en te voldoen, in alle manieren gelijk vooruit is, en hebben des ten conformeren desenzelfde brief doen besegelen met ons zegel vijverhangend. Gegeven op den twintigste dag in Februari in het jaar ons Heren duizend vierhonderd en negentig na den loop van ons huis. Gelijktijdig afschrift. Jan, graaf van Beieren, beleent Johanna, vrouwe van Bergen-op-Zoom, met de heerlijkheid Koere. 1420, (9 Junij). Jan, bider genaaid, Goids hertoge van Lothier, van Brabant en van Limburg en markgraaf des Heiligen Rijks, graaf van Henegouwen, van Zelant en heer van Vrijland, allen den genen, die deze gegenwoordige letteren zullen zien en horen, lezen, saluut. Wij doen te weten, dat op den dag van heden voor ons en voor onzen man van leen hier genoemd, te weten, heren Jan van Grimbergen, heer van Asche, heren Reynaert van Berghen, heer van Geule en van Merchenhouwen, Hendrik van Amersoyen, en Daniele, genaamd Mesken, komen en verschijnen is in onze presinte persoon onze betrouwde man van leen Jan van Woude, en begeert hem te ontwijken en te ontgelden van het dorp, goede en herleving van Furen met alle toebehoren en aanhangigheden, gelijk en in alle der manieren dat hij die van ons te leen had en een tijdje gehouden had, en daar in te eisen en te goeden joffrouwe Johanna, vrouw van Berghen op Zomergem, van Grimbergen en van Melin, en Jan van Glimes, hoeren wettige man en vader, ons daar om biddende en verzoekende, dat wij wilden doen manen enen van onze vooruitgaande mannen van leen, hoe en in wat vragen dat zou kunnen komen en gebeuren, na recht en gewoonte onser heers van Brabant; alsof wij ter denk en leden verzoeken des voors. Jan van Woude daarop manen deden enen van onze mannen van leen voor, die aldus van ons gemaakt en wel konden wijzen voor een recht en voor een vonnis met volle gevolg onze andere mannen van leen, zijn rechter metgezel en huisgenoten voor, dat de voor, Jan van Woude dit voor, dorp, heerlijkheid en goed van Uwern met alle hoeren toebehoren en aanhangigheden, gelijk zij voorstonden, ons in onze handen opdragen zoude in andere joffrouwe Johanna en Jan van Glimes hoeren man en vader, ons daarop werpen en vervolgen, bevelend hemzelf daar in niet meer rechts noch gedeelte te hebben noch te behouden; welke de voor, Jan van Woude volkomen deed, gelijk en in alle der manieren dat het vonnis onze mannen voor gewijst en vervolgd had. En wij gaven vooruit over en bevalen de voor, joffrouwe Johanna en de hoeren vader van voor, Einde hier toe geschieden alle punten en artikelen van rechter, die daar toe behoorden en schuldig waren te geschieden, na ons hoofdrecht en costume, geen punt van rechter daar in ver- suymt noch achtergelaten. In welker dingen ordoneerd en eewiger vastheid hebben we ons zegel aan deze tegenwoordige brieven doen hangen, en hebben voor ernstelijk verzoekt en bevalt ons getrouwen mannen van lening, dat zij hoer zegelen hier aanhangen mitten ons, en wij Jen van Grimbergen, heer van Assche, Heynart van Berghe, heer van Gbeule en van Merchenhouen, Hendrik van Amer- soyen en Daniel Mesken, om dat we daar bij, over en aan geweest hebben als mannen van lening onzen genedigheids heren voor, daar alle deze voorzieningen en geschieden in alle der vogen, manieren en vormen als dat zij voorzien, zo hebben we ten verschoon en bevalt deszelfs onzen genedigheids heren onse proper zegelen mit en bij den zin aan deze openen brieven gehangen. Gegeven in onze stad van Drusenburg, op de negende dag der maand van Juni in het jaar ons Heren duizend vierhonderd en twintig. Bij mijnen here de hertog, R. de Tefelen. De zegels zijn allen verdwenen. Reinald, hertog van Gelderland, begiftigt Gijsbert Piek met enige land en tienden in het kerspel van Beest en 2 delen in den kleinen tiend van Renooi, alsmede met de gruithandeling en biersijs te Beest, ten regten mannelijk. 1420, (29 Sept.) 1). Wij Reynald, volgens de genaden van Gods hertog van Gulik en van Gelre en graaf van Zutphen ons, onze erfgenamen en nakomelingen, doen kennen met deze openbare brief en bekennen, dat wij om trouwe diensten willen, den Ghijbert Pyck, onze raad, dikhead en meervoudig (gedaan) heeft en nog beter doen zal en mag en ook om andere redelijker zaken willen, ons daar toe bewegende, den zelfde Ghijbert voor hem en (zijn) lif, ernst en, als die en waren, voor zijn naaste erfgenamen van de manschenvoorst tot een rechtvaardig man tegenover hebben en geven als zulke erfgenamen en kinderen, als wij in de gemeente van Beek liggen en als hier na genoemd en gepaldt land, dat te weten: In de eerste een stuk land, genaamd de Saeppelaeker, alsof dat in de gemeente van Beek, vierstegen van ons toebehoornde is, daar Groten Ghijberts land aan de overkant van de rivier gelegen is met een kamp, genaamd de Goltput, en aan de andere kant Willem Pyck's land en Jans land van Vucht met zijn stiefkinderen en erfgenamen. 192 genamen Huberts Geritsz. en Gerit Janss. en Dirks die Grote, en midden oudsten eind strekkende aan de gemeine stege, genaamd de Ondasche (Oudasche) stege, en midden ne- derste eind aan de Koerengraaf, of zoals daar neest met rechter gelant is, dat samen houdt drieendertig mergen, twee hoonde, mijn tien roeden. Item de tiende van een stuk land, genaamd dat Grote Vreute, daar aan de oudste zijde neest gelegen is een stege, genaamd Sint Pieters Wall, en aan de neerste zijde een stege, genaamd de Voorbroecksche stege, en strekkende nog met een zijde aan des abbé tiende, die genaamd is de Schapenbakken. Item de tiende van een stuk land, genaamd dat Kleine Vreute, daar aan de oudste zijde neest gelegen is een gemeine stege, genaamd de Meintestege, en aan de neerste zijde ook een gemeine stege, genaamd de Rijdersslachstege, strekkende aan Peter Dirks kamp. Item de tiende van twee stukken land, genaamd dat Voorste Broek, boven en beneden de stege, strekkende midden oudsten eind aan een gemeine stege genaamd, Sint Pieters Wall, en midden anderen eind aan den gemeinen watergang des dorp van Beesd, en midden oudste zijde aan een gemeine stege, genaamd de Voorste Broecksche stege, en midden neerste zijde aan aan een gemeine stege, genaamd de Bischopsgraafstege. Item de tiende van twee stukken land, genaamd dat Block over den graaf, boven en beneden de stege, strekkende midden oudsten eind aan een stege, genaamd Boekensgraaf, en midden neersten eind aan den gemeinen watergang des dorp van Beesd, midden oudste zijde aan een stege, genaamd de Bischopsgraafstege, en midden neerste zijde aan een stege, genaamd de Elfstede stege. Item de twee delen der kleine tienden tot Reynoy, zodat wij daarvoor gerechtigd zijn. Item onser grote en bijzondere tot Beesd met alle huren toebehorend en gewoont, alsof ons dat toebehoort, welke er van, tienden, grote en bijzondere met alle huren toebehoren wij de voorheen en bepaald stuk, Gijsbert Pyck ons recht voors. en zijn leven van zijn leven geschapen, als die andere zijn naaste erven van de menselijke buurt, van ons, onze erven en nakomelingen hebben, houden, bezitten, tot huren meesten nut en overbodig gebrukken en doen gebrukken alle tot Zutphenschen leenrecht, met een punt goeds geld te vererveren, alsof dergedeelte en vele mensen als zulv dat geboren zal, en die Gijsbert voor. Steen, ons, onsen eren ende nakomelingen ook doen zullen, alsof dit en veel meer, als zich dat gebaar zal, alle argelist in alle en iedere punt van dit briefje geachtelijk uitscheiden, des wij te weten ons zegel voor ons, onsen eren ende nakomelingen aan deze brief hebben doen hangen, en tot meerder konden, zo hebben wij gebeden en gebidden onse man van leen vivers, want die hier over en aan gewest zijn, daar wij Ghijsbert onsen raad vivers, midden eren, (Codex, 2. Serie, 3. Deel, 11. Afd.) 18 194 tienden ende goeden vivers. Belangend hebben, dat zij des tot meer konden en een getuige huren zegel aan deze brief willen hangen, dat wij Johan Schelert van Obbendorf, ridder, Willem, heer van Wachtendonk etc. en Volpart Schade, als man van leen, ons lieven genegen heren vivers kennen tot zijnre genaden begerden en gesinden en om dat wij hier over en aan als man van leen gewest zijn, graag gedaan hebben, onser zegel beneden aan deze brief bij zegel ons alregenedisten liefste heren vivers gehangen. Gegeven in de jaren ons Heren duizend vierhonderd en tweeëntwintig op Sint Michiels dag, de heilige archangelen. Gelijktijdig afschrift. Filips van Bourgondië, graaf van Holland, beveelt de vrede- makers van Middelburg en den Koedijk, dat zij zich houden aan den dijkbrief en zich behoorlijk over hun pligtverzuim voor zijn raad te 's Gravenhage komen verantwoorden. 1422, (21 April). Phillips, bij der gracie van hertogen van Brabant, van Lotharingen, van Brabant en van Limburg, graaf van Vlaanderen, van Artois, van Brabant, palatijn van Henegouwen, van Holland, van Zeeland en van Namen, markgraaf des Heiligen Rijks, heer van Friesland, van Sallent en van Maastricht, laten weten dat de vredemakers van Middelburg en van Koekelberg, hoe ter kennis van ons getrouwde raad, gesteld ten zaken van ons land, gekomen is, dat die Koekelberg al tans in grotere vrezen staat en zeer verdwenen en met water verspoot zoude zijn, dat bij toedoen van ons gezien zoude, mits dat gij die voorseende dijk niet en schuilt en kwaat so dat behoort, maar tot wat tijd dat ons zelfs dien onze boeten verschijnen, komt gij en verschijnt vandaar en trekt roekeloos wederom, zonder voor of meer daar toe te doen, dat ons zeer vervreemt en in geen wijze van te gehangen staat, gemelijk dat onze bailliu niemand geweten noch bevoelen kan, onze boeten aan te vertellen. Ontbieden vandaar om en bevelen met sonderlingen ernst, dat gij tot alle tijde als des van nood zal zijn, komend vandaar voors. Koekelberg (en denselven) dijk kwaart... na twijfelinge der handelingen en gelijk dat na den dienstrecht behoort, zo dat onze bailliu van Amsterdam als diengraaf of zijn stedehouder daarvan weten mogen aan wie hij onze boeten en wisselgeld met den dienstrecht te verhalen zal. Dit en laat in geen wijze (wijs gebreken). En wanneer dat enig verschil meer hier in gebeurt, dat zouden wij aan vandaan houden... Eerst als anderen gingen die ons van den onzen ontvochten; Wachtend dat gij vermeten zou hier of tegenover te zeggen. Wij bevelen dat gij voorwärts, dat gij komt voor onze getrouwen heer van Sint-Espo en anders de raad gesteld ten zaken van ons land van Holland, zodat gij bij hem zit binnen den Haag bij binnen de eerste acht dagen der maand van Mei na komende, om voor denzelfden onze raad hierboven te verantwoorden en hem onze mening wel en duidelijk te onderwijzen, want ons dat als genoeg. In overeenkomst met deze brief en ons signet hierboven gedrukt. Gegeven volgens eenentwintigste dag in April het jaar ons Heren m.cccc. eenentwintig. Bij mijn heer de hertog graaf van Holland etc. (gel) .................. Het op papier gedrukt zegel verloren. Willem Bueschart van Vlodorp en Johan Meynart vermanen Willem van Montfoort om zich terstond, volgens zijn belofte, als hun gevangen naar het slot Rozendaal te begeven. 1421, (30 April). Weet, heer Willem van Montfort, ridder, als ik Willem Bueschart van Vlodorp en Johan Meynart van den donderdag na den zondag Misericordia Domini laat geleden, samen in onsen brief van gesant schreven en bevelen, dat gij terstond na aanziend des brieffs doe juiste tot den Rosendaal en niet van daar een scheiding, dan weer bij wil. 196 Hoge geboren vorsten, ons liefste genadige heren, de hertogen van Gelre en van Gulik, om dat wij gevangen hebben bij sulke liken, en also als onse eerste brief van gesant onder anderen woorden, heeft, daar op gij ons met schrift niet geantwoord hebt, maar wij hebben verstaan van den bad, brenger ons brieffs, dat hoewel van uw wegen gezacht en bevolen zoude zijn ons te zeggen, dat gij ons op onsen brief voorzien. Uw antwoord met uw eigen bad wilt laten weten, des dat gij nog niet gedaan hebt, da me Willem voorzegt genoeg van verwondert en seer vreemd heeft, dat gij alduslijke saken, die uwer eer zo hoog aanraken als deze doen, niet meer geacht en hebt, die dan moeten doch te verantwoorden, want die weet doch al verre niet en is, weerdy goedwillig geweest, als gij mogelijk en wildy uwer eer volgen, als gij bij elk deedt, gij en hadden wel vierwerf synt of meer geantwoord, doch et hebben wij licht stukken benoemd, daar ik terstond niet af en schrijf; ook zo heb ik verstaan van Reynaert van Zeller en Otten van Schoonoven, dat gij im gebeden hebt, Johan Meynart en mij te zeggen, dat wij onse vrees en die schande, die wij des dages gekregen, niet met u uit en gedragen, welke woord ik van Willem van denzelfde ontfangen hebben, daar ik u op laat weten, dat ik des dages een joncker in den veld was, want ik uwe zwaar van u hebbe, dat gij mij moetwillens gegeven hebt tot een liken, en kennisse, dat gij van mijn gevangen heeft gaf. pünten, niet huren, ende voor niet schamen en woult, zo wil ik via, midden Goeds hulp, mijn leven tegen, dat via al onderwijsen op gelegende steden, daar ik en mijn vryende giet en v vry en veilig komen mogen, uitgescheiden via lijf tegen dat mijn, dat gij mij niet en houdt, zo ik van gevangen hebbe, en hier van schrijft mij uwen beschreven antwoord met brenger des briefs zonder vertoog, op dat ik mij weten mag daar na te richten. Gescreven onder mijn zegel hier op gedrukt jaar ons Heren duizend vierhonderd een en twintig op ons Heren Hemelwartz avond. Het op papier gedrukt zegel in bruin was, onkenbaar. Reinald, hertog van Gelderland, verzoekt aan de stad Utrecht aan handen van Geerlach van Afferden 1137 Fr. kronen, van de hem, hertog, verschuldigde termijn van St. Maarten te betalen. 1422, (18 Jan.). Wij Rijnland, etc. begeren met desen openen brief, van den burgermeester, schepenen en raden der stad van Utrecht, ons lieven vrienden, dat gij Geerloch van Afferden onsen ... of brenger des briefs in zijn behoefte van onze wegen en van ......., als gij ons nu op den termijn van Sint Maarten in den winter neerschomende ......... schuldig zult worden, te geven, geeft en betaalt xjc en xxxvij goede Franse schilden, of die waarde daarvoor aan anderen in gouden betaling, en als gij dat gedaan hebt, zo schelden wij en uw staat en alle diegenen die van quittenschuldens behoeften, van den voorst xj en xxxii schilden los, ledig en quitt met desen brief, zonder argelist. Onze zegel is hier aan gehangen. Gegeven anno Domini m.e.c.e.xxij des zondag na Sint Remigius dag. Gelijktijdig afschrift. Vrijgeleide door die van Utrecht verleend aan de raden van den hertog van Gelder. 1422, (12 Maart). Wij Frederik, bij Gout genaaiden bisschop van Utrecht en wij staat van Utrecht, doen kennen allen leden en bekennen met desen open brief, dat wij voor ons allen, ons land, ons volk, burgers, onderdanen, hulpen en hulpers, hebben gegeven en geven met desen zelfde brief, toestemming en vrijheid aan de hertogen van Gulik en van Gelre, alsmede aan namen Gysebrecht van Mekeren, rentmeester van het land van Gelre, Gysebrecht Piek en heren Sweder van Bocholt, proost van 's Hertogenbosch, en Otto Haeken met twee dertig personen of daar onder, die zij met hem brengen zullen, te paard of anderszijnd, zamenkomende en elk apart een goed, vrij, vast en zeker geleide verlangd te komen oever al in den land van Utrecht en zonderling in Sint Laurens Klooster tot Ossbroek, daar te zijn en ongehinderd van daar te gaan, te keren en te scheiden, ingaande des woensdag na Sint Geertruid daags nevens komende, durende vijftiandaag lang daar na nevens volgende, zonder argelist. Gebieden en ontbieden hierom aan allen onze ambtenaren, diensten, vrienden, onderdanen en hulpen, dat zij en elk van hen onze vrije leiding vast, stevig en onverbrekelijk houden en daar niets tegen en doen noch gebeurde in eniger wijze. In getekend des hebben wij ons zegel aan desen brief gehangen. Gegeven in het jaar ons Heren duizend tweehonderd en twintig op Sint Gregorius dag. Gelijktijdig afschrift. Brief van Reinald, hertog van Gelder, aan den tolheer van Middelaar ter zaak van aangehouden wijnen van Lambert Mercatord. 1422, (11 Juni). Hertogen van Gulik en van Gelre en graaf van Zutphen. Aals als eijn deel wijnen, toebehorende Lambert Mercator onsen onderschrift van Venlo, van onze wegen opgehouden hebt, so bevallen wij dat gij goede wetenschap van Lambert voorzien, daarvoor neemt, also dat hij tot onze off uwer veelvouden tot onze behoefte daarvoor inkomt en begrijpt is zal om onze richting off genoeg daarvoor te doen. Ende dat gedaan so laat hem die wijnen volgen, want dat onze wil is. Gegeven tot Hamburg op onze Heren lichamen dag anno xxij. Opschrift. Aan Johan Puls, onze burchseter en Peter van Boichoult, onze tolner tot Middelaar, zeker en apart. Bisschop Frederik van Blankenheim, de steden Utrecht en Amersfoort verklaren met den hertog van Gelderland overeengekomen te zijn in het uitstel der overlevering der behoorlijk bezegelde zegenbrieven op de dagvaart te Kullenburg tot op maandag na St. Jacobs. 1422, (30 Junij). Wij Frederik van Blanckenheim, bij desgenoemde Gouden bis- schop van Utrecht en wij stam van Utrecht en van Amersfoort, doen kennen allen leden, also wi met den hooggeborene vorst onzen lieven nieuwe en heer hertog Reynald van Gulik en van Gelderland, zijn steden, landen en leden te zullen gekomen zijn, van sulker veden, als hier en wij in waren na inhalt onze brief en besegelde notulen laatsten nu des woensdagen na Pinksteren tot Yngen, daarvan gegeven, (welke besegelde) notulen wij geloofd hebben nu Sint Pieters en Paulus daags tevallen onse vrienden volmachtig (tot Kullenborg te zenden) hebben om alle zaken te volgen na inhalt der voor. besegelden notulen hervan gemaakt, zonder argelist, en die principale zendingen brief en alle andere brief, die daar van rueren, volledig en mede van den gelde dat wij ons nieuwe en heer van Gulich en van Gelre geven zullen tussen den voorst. Sinte Peters en Paulus dag en Sinte Margaretha daarneest komende, als dat verkalt is; zo hebben wij bij willen en consent ons nieuwe en heer van Gulich en Gelre voorst., voor onze beider nut, die wij daar inne bekennen, die zelfde tijd die volledige brief over te leveren samelijk te waarderen als voorst. is, uitgezet en verlengd, uitgezett en verlengen tot op de neesten maandag na Sinte Jacobs dag daarneest komende, dat is te weten, dat wij op denzelfde maandag ons vrienden volmachtig tot Culemborgh hebben laten zien, en alsdan daar over doen leveren ons nieuwe en heer van Gulich en van Gelre voorst., die principale zendingen brief en alle andere brief volledig en volmaakt van den geld en anders (gelijk dat verkalt) is, zonder alle argelist. En dit hebben wij Frederick, bisschop tot Utrecht, en wij stads van Utrecht en van Amersfoort, ons liefste nieuwe en heer van Gulich en van Gelre voorst., als wij Frederik, bisschop, bij ons furstenlijk trouwen en ere, en stads van Utrecht en van Amersfoort, bij onze trouwen en ere volledig te doen gelijken wij verzoekt hebben. In kennisse hier van hebben wij Frederick, bisschop, ons en wij stads van Utrecht en van Amersfoort, ons steden zegelen aan desen brief doen hangen. Gegeven in het jaar ons Heren m.cccc. en xxij des dinzegijers na Sinte Peters en Paulus dag en de laatste dag in Juni. Gelijktijdig afschrift. Raden van den hertog van Gelder verbinden zich om ter zelfde tijd en plaats in handen van die van Utrecht over te leveren den brief, waarbij men zich wederzijds heeft verbonden dat de richting, ingevolge den soondrief, niet langer zal duren dan twee jaren. 1422, (4 Julij). Wij Johan Schelart van Obbendorf, ritter, hoefmeester mijns genedigen heer van Gulich en van Gelre, Gijsbert van Mokeren, ouderste rentemeester der landen van Gelre, Gijsbrecht Pieck, en Sweder, proost tot Elst, doen kennen allen leden, bekennende met desen brief, dat die brief, die ons onser genadig heer van Utrecht, de stad van Utrecht en van Amersfoort gegeven hebben, daar in ons bekennen, dat die richting, die overminds der zuiven, die onser heer voor en onze heer van Utrecht, de stad van Utrecht en van Amersfoort elkaar gegeven hebben, maar twee jaar na volgende duren en zou, dat zij ons den brief op geloof om onser bedoeling en om onsen genadigen heer van Gelre te helpen gegeven hebben, om met te komen aan den sloten te zegelen zijn rechten, aan den soondrief daarop gemaakt. En vandaar om den voorste heer ons gegeven weer te brengen en te leveren tot Kullenborch op de dag daarvoor als des naasten manendag na Sint Jacobs dag neest komende, in handen Gericht van Kyllensteyn en Otto Hacken tot behoef onser heren van Utrecht en der steden voorst. En men zal en geen kopie, videnus, transumptie, of instrument ofte huishouden maken of laten maken van den brief voorst, daar men enige konde of bewijs daarvan meedelen of bewijzen zelf mochten in eniger wijze. En de dit hebben wij en elk van ons geloofd en geheel onze heer van Utrecht, de stad van Utrecht en van Amersfort bij onze trouw en ere te houden, te voldoen en te houden, gelijk voorzover staat, zonder argument. In kennis hier van hebben wij onze zegel aan deze brief gehangen, daar onder mede gewaar is, wanneer wij den brief voor gerust weder uitgeven, dat men ons dan terstond onze genadige heer van Gelre hier van gegeven en deze onze brief weer geven zal, zonder die uit te laten te schrijven, gelijk voorzover staat. Gegeven in het jaar ons Heren duizend vierhonderd en twintig op Sint Martijns dag Translatie. Gelijktijds afschrift. Raden van den hertog van Gelre verbinden zich de vredebrief behoorlijk bezegeld over te leveren in handen der schepen-burgemeesters van Utrecht, 14 dagen na datum van deze brief. Wij Johan Schelachert van Obbendorp, richter havemeester, Gisbert van Mekeren, overste rentmeester der landen van Gelre, Gisbrecht Pieck en Zweder, proefsteen tot Elst, doen verklaren, bekennende met deze brief, dat die brief, die ons onze genadige heer van Utrecht, die eerbare stad van Utrecht en van Amersfort in geloof om ons te bedienen willen en om onze genadige heer van Gelre mee te helpen om te komen aan de zegelen sineere steden, gegeven hebben, daar in zij bekennen, dat die instructie die overmacht der zuilen die onze heer voorzover en onze genadige heer van Utrecht en zij zelfverzelfde gegeven hebben, maar twee jaar na komende duren en zouden, dat zij ons den brief op geloof om onze bedenkingen te willen en om onze genadige heer van Gelre mee te helpen, gegeven zouden. Hun hebben om te komen en te zenden de geesten van de steden aan te brieven, daar op gemaakt, en die moeten daar om de voorbrieven van de staten van Utrecht en van Amersfoort binnen de staten van Utrecht weergeven en overleveren in handen van de schepenburgermeester van Utrecht binnen veertien dagen na komende na datum van het briefje, en men moet geen kopie, vizimus, transsumptie of gehuchten maken noch laten maken van het briefje voor, daar men enig zien of bewijs van dat briefje mee kunnen bewijzen of bewijzen zich mogen in eniger wijze; en waar dit briefje voor de staten voor niet weer en geleerd in handen van de burgermeester voor is, dan moeten wij alle samen en elk van ons met volste eed binnen de staten van Utrecht hier voor ingekomen in de herbergen tot Cranesburg binnen veertien dagen na datum van het briefje en daar niet uitwijken eer wij dat voor het briefje de burgermeester weer overgeleverd hebben als voor is staat. Alle deze voor punten en verwerpen elk bijzonder hebben wij en elk van ons geloofd en geloogen bij onze trouwen en eer en hebben daar toe onze hand op dat briefje geleend en beloofd ten heiligen te houden en te volhouden gelijk voor is staat, zonder alle argelist. Op de keerzijde volgt : Wij Reynald et al., doen kent allen luden, dat die brief, die ons die eerwaardige onze liefde nieuwe die bisschop van Utrecht die staat van Utrecht en van Amersfoort gegeven hebben, daar in ne zij bekennen, dat die richtingen tussen hem en ons niet langer duren en zal dan twee jaar lang na het komende, dat die van geen rechten ofte van werden en zullen hem niet hinderen en zullen, wij en zullen hem die richtingen doen na te volgen in inhoud der zuinige brief, want zij ons den brief voorzien hebben om onzer bedenken wil en ons mee te helpen om der zegening van onze steden en andere zuivere dingen. 208 Brief waarbij het bestand tussen Utrecht en Gelderland verlengd wordt tot St. Maarten in den winter. 1423, (4 Julij). 