Maleisch-Nederlandsch woordenboek
IIL, onkwetsbaarheid, ó \m3 pakaii, diametraal dwarshout aan den rand van een emmer of ander schep- gereedschap, waaraan het touw of de ket- ting bevestigd wordt; gespiefen rotting, die langs de twee lange zijden van zeker mat' werk bevestigd wordt, om daaraan stevig- heid te geven; in ^t alg. zoom langs iets f om er stevigheid aan te geven; zoom langs de pating s die in een dikken boom zijn geslagen om hem beklimbaar te maken; naam van zeker dobbelspel met kaarten, hebbende wel wat van een en twintig. / jV.J, memakai, gebruiken; dingen, die aan het lichaam gedragen worden dragen; aanhebben; omhebben; aandoen; omdoen; zich kleeden; zich aankleeden; ber- , pakaikeii badjoe, een badjoe aanhebben, met eene badjoe gekleed zijn; b. tïjang b^sï, van een vaartuig van ijzeren masten voorzien zijn (pakajaii, wat gedragen wordt *t zy kleeding, versierselen of tuig enz., T.); sepemakajan badan, compleete kleeding, (^b V3 pagi, ochtend, morgen, * s ochtends, ^s morgens. ^j^^vjf, iiiemagoet, van dieren me/ eene schielijke beweging van den kop (bv. vogels, slangen enz.) of van *t geheele J lichaam (bv. visschen) bijten; pikkende bijten. — z. patok. vjj pagar, heining, omheining, haag, heg; paalheg, palissaden; memagar, van een heining voorzien, beheinen; af- heinen, omheinen; palissadeeren; pagar malaka (malakasche heining), eene heining van latten, zooals de mal. te Malaka het eerst gezien hebben; pinggan p. m., soort van chineesche borden met streepen; p. t^nggaloeng, z. onder t^nggaloeng. ^ m^ vjs pagoeng, soek., door opdijking "^ gevormde kom, tot het bewaren van water, dat van daar naar verschillende richtingen kan geleid worden, inz. in ge- bruik bij de delfstof-wasscherijen. y*p vJ pagan, van vaartuigen, huizen en andere uit verschillende deelen samen- gevoegde dingen, of van die deelen zei ven, oversterk, overstevig ^ •♦ó Vj? pagoii, batav., gestadig, gedurig, j«— [B.]. ^/ó\jiy pagej-3, w. sum., het slot van een geweer; pagej dalam, de veren die er in zitten, — [N.]; z. fj^9,T.), ) Vj> I. pala — skr. phala — notemiiskaat- boom; de vrucht zelve; b (eng a p., foelie, IL, pala-3, ter dege; te eenen male; sepala-S, wat ook de uitkomst zij; wat er ook van kome. JU 398 ^U j vjj, memaloe, slaan met een' stok; waren, bij een' ruilhandel ivaardeeren; paloe g^endan^, naam van een eenigszins ver- giftigen zoutwater-visch. l^^i-AJ w palat, de mannelijke roede; tahi p., het vuil onder de voorhuid; gemeen scheldwoord. \^^yS^i9 niemaloet, omgeven met iets, bv. iets, waarvan men een afgietsel wil nemen met iets taais, zooals met klei, was en dergelijke, of eene pen met iets vloeibaars, zooals met inkt. V;>%J vJj palit (vuig. pëlet), zalf; nieiualit, strijken of vegen van iets, bv. mod- der, aan iets, bv. het kleed van een' ander; iemand in eene zaak wikkelen; palit bibir, lippenzalf. — *w. sum., met den vingertop iets opnemen zooals men suiker of andere korrelachtige of fijn ge- stooten voorwerpen of wel een druppel water doet. — [N.]. -ifCXlVi paloed, batav. (uit 't bal, T.), aanzetten; slijpen. — [B.]. y v3> ineraalar, rekenen op iets; staat maken op iets (men.: zich met iets tevreden stellen, T.). — z. harap. ƒ kkèj\j palas, naam van een* heester met waaiervormige bladen, waarvan em- mertjes gemaakt worden. De jonge bladen worden gekerfd en, met opium vermengd, gerookt. Hij draagt kleine roode bessen. / w^JVi l', niemalis, gramstorig het aan' gezicht wenden, ^fll. palis, batav. — ned. paleis — het paleis te Weltevreden; palisan, tuchthuis en lucht hui s si ra f; arbeid langs de wegen, — IB.]; iJ\.3 palang, langwerpig lichaam, dwars tegen een ander lichaam bevestigd, zoo- danig dat zijne uiteinden aan weerskanten van het lichaam uitsteken, zooals bv., de dwarsbalk van een kruis; zoodanig dwars- lichaam, dat het lichaam waaraan het be- vestigd is belet verder in iets in te dringen, of eene van buiten Komende kracht, bv. een* sabelhouw, tegen te houden; dwars- hout, aan de oppervlakte van den grond door een' paal op dergelijke gestoken, orfi het inzakken te beletten; memalang, door een palang beletten, in te dringen of door te zakken; door een palang tegenhouden; dwarsboomen; kruisigen; p. tangan, pa- reerslang aan een blank wapen (z. gandja). ijV.JJ paloeng, trog; p. timbaröêwang, trog of bak bij het groot luik, waar* in het water uit het ruim gegooid wordt. i.JVJJ J'i» memaling, naar de tegenovergesteld de zijde wenden, — keeren, — draaien; omwenden, omkeeren, omdraaien; afwenden; berpaling, zich naar de tegenovergestelde zijde wenden; berpilling soempali, zijn' eed verzaken; den vorst ontrouw worden; ^« 396 ^U pilltig-paloeti^, van voorwerpen, die aan den éénen kant dikker of breeder (dunner of smaller) zijn, dan aan den anderen zich beurtelings met den dikken of breeden (dunnen of smallen) kant naar de tegen- overgestelde zijde wenden, zooals bv. siga- ren, waardoor bij 't pakken de ruimte behoorlijk opgevuld wordt. — z. s o i^ song kalak. II,, ba tav. (uit 't bal, T.), vóór een woord aanduidende den overtreffenden trap. — [B.]. wj vj?> memalam, bedekken, zooals bv. eene ^ wond met pluksel, den anus en de vrouwelijke schaamdeelen van lijken met boomwol. •)<->J\j> palem, batav. (uit 't bal, T.), gar- ^ nalen met kokosnoot bereid, — [B.]. %j\j palau, naam eener langwerpige kwaad- aardige bloedzweer. cSlJvJJ paloh, kil of diepte nabij droogten of den oever van eenigen omvang, waar men des noods kan ankeren; waterplas, die bij afloopend water in eene kom blijft staan; diepe kom in overigens ondiep water, / -J\Jï palai (en pelai), naam van een' boom, eener soort van m?dang. ^/ J\j? palé, batav., sterk gemaakt, van hanen die men door hun de ledematen te wrijven voor 't gevecht bekwaamt; lust hebbende om zijn krachten op iemand te beproeven; p. bibir, soort vdïn rozewas om gebarsten lippen te genezen; volgens anderen : om 't roodworden er van wegens 't betel- kauwen te voorkomen; ajani paléan, sterk gemaakte haan; vgl. soend. palè. — [T.]. '^\^2Sy\^\j> pamitan, batav. (idcv,), afscheid van eene meerdere door een mindere genomen, waarschuwing van een mindere aan een meerdere, dat hij vertrekken zal. — [T.]. )\j> panioer, damasceersel; memamoer en jVi paman (zelden), oom (ook gebezigd mamoer, damasceeren, er"' in 't aanspreken van onbekende Java- nen, T.). /.Aï I. pana, verb. van U3. ^ IL, w. sum., verwonderen, — [N.]. ^-> vJj panir — pers. ^aL — kaas, ( W^> VJ> panas, heet, warm; in vuur (iig.), driftig , oploopend , hartstochtelijk ; memanas, heet, warm maken; warmen; kep&nasan, warm wordend of geworden; het warm krijgen of hebben; k. matahari (panas matahari, zonnehilte), door de zon verbrand worden. ^ >\J panau, plekken op de huid van eene eenigszins lichtere kleur, dan de huid zelve, doch niet wit (cf. k^dal), evenwel eene huidziekte, de minste graad van achro- ma; panau meng^karoeng, donkerder dan het vel en geschubd, als die hagedis. — JciU 397 t^U. *w, sum., (Ie paiiau bintang-, vindt men mooi, daarentegen de panau besi leelijk. — <K3\^ panah, Uchlslraal; boog; memanah, met een' boog schieten enz.; naar iets met een boog schieten (z. böêsoer); sepanah djaoeh, een boogschot ver; p. matahari, zonnestraal; anak p., z. onder anak b^r- tüêkar a. p., een huwelijk sluiten tusschen twee paren broeders en zusters; kaki a. p., het onderste van den pijl; ïboe p., het hout van een' boog; memanahken, schieten (voortdrijven met een' boog, bv. den pijl); pemanah, wie met een' boog schiet, boog- schutter; boogschot. / ^\.3 panai (eign. van een plaats op de Noord- Oost-kust van Sumatra, T.). Lll->#) w I. paoet, z. pahoet. * II. pa-oet, w. sum., een dier ergens aan vast binden. — [N.]. C J^^^ paoes (minder goed tempaoes), walvisch. VJ 1. pawang, wie geheime (niet algemeen bekende) kunsten bezit; wie iets, voorn, mineralen en walerwellen onder den grond, door geheime kunsten weet te vinden; wie dieren weet op te spooren en te vangen; schipper van een vaartuig (vgl. poewawang, T.); p. l^bbah, wie de bijenesten weet op ie spooren; p. g a dj ah, wie de olifanten weet t^ op te spooren en te, vangen; p. handasah, meetkundige. II., naam van eerf boom. C ^ v3 paoeng — port. pao — brood; pïsau ^^ p., tafelmes. C^VVJ? I. pSoek, alleen in laoek-paoek. II., memaoek, met een haak of iets dergelijks naar zich halen; haken; pema- oek, werktuig voor 't haken; brandhaak vuur haak; soort van kapmes met gebogen punt. 25 i) w paoeh, naam eener sooii van wilde mangga — mangifera macrocarpa — die eene bruinachtig-blauwe en eetbare vrucht draagt; de vrucht zelve (bal. en oud-jav. poh. de mangga in *t algemeen); p. zanggï of djanggï, z. dj^nggi; pipinja bagai paoeh dilajang, hare wangen waren als [een stuk van) de paoeh -vrwc^^ langs de pit afgesneden. ^^ipvVjj, rempah pawah, z. rempah. / C #)V3 pawai, al wat tot een* plechtigen optocht behoort, zoowel het personeel als het materieel; m^ngatoer p., den op' tocht regelen. /•ii^vJ? paoen (en paun) — eng. pound — , pondsterling, tS w pSha, dij; dij met het been; achter^ kwartier van een slacht-beest en van daar: zeker goudgewicht (= V4 bongkal); pang- kal p., de heup; p. bilalang (dij van een^ oJtU 398 >r^. U sprinkhaan)^ om de gelijkenis daarmede veer, zooate die in het slot van een geweer; p. b. b^sar, de slagveer; p. b. k^tjil, de sfangveer; p. b. dilöêwar, de pandekselveer; bert^pok p., zich mei de vlakke hand 'op de dij slaan; een teeken van uitdaging, ook om iemand te ergeren (het land op te jagen), of om zich zelven op te winden. \j;x^A vJ pahat, beitel; memahat, beitelen; beelden, loofwerk enz. in metaal drij- ven — ; in meiaal beelden, loofwerk enz. drijven; pahat poêtar, draai-beiiel, d. i. een cylindervormige beitel, met eene halfcirkel- vormige snede, waarmede men, door er op te kloppen en hem in de hand rond te draaien, gaten in hout te maken, waartoe Europeanen en chinezen den avegaar gebruiken; p. böë- lat, drevel; doorslag. (en paoet), memahoet, met kracht aanvatten; met kracht vasthouden, naar zich toe trekken; trekken; halen (zeew.) aan het eene einde van een* hefboom, ter- wijl het andere^ffde wederstand ondervindt, bv, aan een' riem, om te roeien; ophalen (zeet.); pemahoet^ trekker van een geweer. pahit, bitter. \Jb\j pahar, soort van. ronde knaap met een* eenigszins opstaanden rand, voor met óndergeslagén beewen zittenden, waarop bij het eten de toespijzen gezet worden. Gew. is de pahar van Jtoper en heeft één ronden hoogen voet. Van daar is ook eene ronde lafel met een' voeteene groote pahar ( — cf. s^mb^rib en talam); p. b^rtoen- da, z. onder toenda. iji^VJ? pahang, (eign. van een slaat op 't maleiscbe schiereiland, T.). C qA O pahoek, vallei, dal, paham, verb. van ^. / c\,3 paja, moeras met vegetatie (sumpf. hoogd.). ( CvJ? pajoe, prijs, die iets kan halen; hopende prijs; goede prijs, die iets haalt; goede aftrek; bedongen prijs; beding bij koop en verkoop; prijshalend, aftrek hebbend, gewild; bedongen; memajièken, den prijs van iets bepalen; omtrent den prijs van iets onderhandelen. jri- Vjj pair (en, minder goed, pajlr), vaartuig van den vorst, ter handhaving van diens rechten, of ter weering van on- geoorloofde handelingen, zooals smokkel- handel, zeeroof enz.; kruiser; kruisboot; wachtschip, melintang p., eene p, voorbij- gaan, d. i* er zich niet aan storen en dat doen, wat de pair moet tegengaan; de blok- kade breker (J*i U- 599 Jj^ Ö ( Si^\j pais, visch of vleesch, gekruid, in een blad gewikkeld en dan geroost of gekookt (z. pepes ^ T.). ioO I- pajang, zegen, om in volle zee te visschen; vaartuig voor die wijze van visschen. *II„w. sum., verknoeid; soesali pajan^T) veel moeite. — [N.]. vjs pajoeng^, scherm, die over het hoofd gehouden wordt, onverschillig met welk doel; zonnescherm; regenscherm; (ra^ma- jöëngi, T.), honden een* pajoeng over iets; p. öbor-2, z. oeboer-2. 4^vj I. pajau, brak; zoutachtig, * IL, koet., hert, <Kj\j pajall, van werk moeielijk, zwaar; van ziekten gevaarlijk; doodelijk; van een' zieke gevaarlijk ziek; erg ziek; in moeielijkheid verkeeren, moeielijke toestand. § pabila, verk. van apabila; staat soms in plaats van dj ik a (maar is dan een Hollandisme, T.). p&liêjan, z. onder bëja. ^ lj^3 pot, batav. (ned.), kamerpot, ^^2^3 petta — skr. pa t a (een stuk doek, waarop figuren geschilderd zijn) — schiU derij; teekening; portret; kaart, afbeelding; berpetta, in schilderij enz. zijn, afgeschilderd zijn; afgeleekend zijn* geportretteerd zijn; nieiiiettaken, van iets een schilderij maken; afschilderen; a f teekenen; portrefteeren ; in kaart brengen, 1.^3 \JC3 pataka — skr. pataka — ongeluk; ramp; mala-pAtaka, rampen en on- keilen, , pXi patala — skr, patala — verdieping van den hemel zoowel als van de aarde. iJ\jC3 petaling, naam van een' boom, die eene eetbare vrucht draagt. /jvJCJJ petani (eign. van een plaats op 't Maleische schiereiland, T.). ^ ^Ji^^i pitanah, w. sum., uitspraak van Joi.— [N.j. J !k3 petir, de ratelende donder, geheel in de J nabijheid; ratelend, krakend getuid, als dat van een* — ; bliksem, die inslaat; z. gö3roh. X3 poetera — skr. poe tra — zoon; kind [in de eerbiedige of hoffelijke spreekwijze „prins'*]; parapoetera, princen, •^ ) Js3 pitera, batav., uitspraak van S^-bi (jav. en soend, pilrah). — [T.]. /♦wC. ) JkS petarangan, z. onder larang, / . i ) J<3 peteraua (oud-jav. alwaar ook 't skr. prastarana in gebruik is, T.), hooge zetel, staatsie-zetel, eerezetel, bestaande uit een langwerpig vierkant raam van op den kant staande planken met eene naar boven gekeerde planken vloering, ruim een* voet rljnl hoog en lang en breed genoeg voor t^eö sf/^' 400 U^ op de oostersche wijze zittende personen. Van de p. mag zich hoog en laag bedienen, doch dient ,zij inz. om op den vorstelijken troon, singgahasana, te staan, voor zit- plaats van den regeerenden vorst en zijne eerste gemalin, wanneer zij, bij bijzondere gelegenheden, in het hoofdvertrek van het paleis naast elkander zitten, en voorts voor bruid en bruidegom, bij de bruilofsfeesten, of voor dengene, die besneden moet worden,^ bij de besnijdenisfeesten. / C Jc? poeteri — skr. poetrï — dochter van vorsten; prinses; p. maloe, naam eener soort van kruidje-roer-mij-iiiet. / C S3y memeterï, soldeeren. ^ ( ïJèXi P?tas, een geluid maken, zooals bv. van eene kleine hoeveelheid kruid, die ontploft; knetteren. — * pcttasan, ba tav., voet zoekers; vuurwerk. — [B*]. f mJ<3 pettas, kobbeling ontstaan door de beweging van een' of meer visschen niet ver beneden de oppervlakte van het water; classificeerend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal toortsen uitdrukt. ^ / WèOc? petoes, batav., donderslag. — [B.], — patoes toei^^l, w. sum., een donderslag; een enkele zooals een schot. — ^ / jwKkX3 petis, batav. (uit 't jav., T.), een mengsel van suiker, zout, trasi en spaansche peper, als saus bij onrijpe vruch- ten.—[B.]. iJO pettang, avond, van na vier uur tot dat het donker of nacht is; kepettangan, kunst, zich onzichtbaar te maken (men. kapatai^, gisteren, T.). L-.JLaJ? P?teppa, naam eener plaats in Minangkabau, bekend door hare witte en 6 a 7 vadem lange kaïn-pandjaug. ^ \ ^ÜJCj? patapöra, z. batapora. -)(-L-Ji-^' ^^**^ Pftak, batav., krijgertje spelen. — [B.]. LiSsJsi (pettik en petlk) memetik, afpluk- ken, bv. vruchten; bloemen; snaar- instrumenten bespelen — ; den trekker van een vuurwapen achteruit trekken — ;een vuur- wapen daardoor afvuren; knippen met den duim en een' van de vingers. — petik-3 (vgl. p^lik, T.), soort van kleine oorversierselen. va3 patma — skr. padma — , naam eener ^ waterplant — lotus; nelumbium specio- sum. — z. teratai. /*yJii petoen, soort van niet boven boord uitstekende roef, gewoonlijk van dek- riet of matten, op Indische vaartuigen, dienende voornamelijk voor de lading waarvoor in het ruim geene plaats meer is.— z. dj^rêêboeng* 'iJ" 401 *^j[sKS^ */.wXJ? (Hind. pathan): een Afghaan (S.M.).-[T.]. ■¥: 7S l\X^J<3' petindlh, jav., aanvoerder van een leger of krijgsbende. — [T.]. éa3 petöèwa, verb. van uT^u*.. J É.XJ? I. pftöla — skr. patola — naam eener soort van bittere komkommer — niomordica; trichosanlhes deoeca. IL, soort van geschilderde zijde. -)f / ^ 4aJ9 patcêle, stam; geslacht. — [M.]. y-jC3 petai, naam van een^ boom, die eene eetbare, voor sommigen walgelijke, peulvrucbt draagt; de vrucht zelve. — z. alai. /JkS peti (uit 't Tamil, T.), kist, koffer (men.: pèti, T.). /♦^^^Xi patibaii, wit vlekje op den oogap- pel (vgl. ^U, T.). ^,«**-4*AiX3 petiman, batav., verglaasde aarden pot of etensbak. i^^AAjJ, z. tïmah. [B.];z. /fm(T.). -H^ <^^aJC3 patëhali, batav., uitspraak van ^U. — [B.]. ^/.jÜ-^AA-J patajoengaii, men., een gfroo/e pot om rijst of wel meel in te bewaren. — [T.]. ■^/•j^VjsxS padjangan, batav. (uit 't jav., T.), huisraad; versierselen \mi een buis. — « [B.]. MAL.-NBDBRL. WOORDENBOEK. DEEL II. Lii^VlSfc^ï pedjaka, doen en laten van iemand; de geheele wijze van handelen van iemand. ^ /j \\JS;:\JS:Ö pedjadjaran, batav., een soort van boaze geesten, die zich ophouden op plaatsen waar lilè- goendè-boomen staan; van een' poklijder zegt men: di ganggoe pedjadjaran; van iemand, die zijne godsdienstplichten vergeel: masok pedjadjaran. — [H.]; eigenlijk een eigennaam van een vroeger in West-Java bestaand heidensch rijk; 2". een kaaiman of tijger, die zich als een mensch kan voordoen, om iemand gemak- kelijk bij de kladden te kunnen pakken, maar zonder moeite van een wezenlijk mensch te onderscheiden, daar hij onder den neus het voorrecht van een snotgoolje mist (vgl. 't zelfde bijgeloof bij de Bataks, z. Bal. Wdl). onder alillo, hoerintje en tjinakoe). Dat het oorspronkelijk een eigennaam is, wordt bevestigd door pe- r ij angan, de Preanger-Regentschappen (en ook een oude naam van een gedeelte der Padangsche bovenlanden), dal ook een soort van geesten (jav. prajangan) beteekent (T.); — b^djadjaran, zeker onzichtbaar maar hoorbaar wezen, dat goedaardig is en zich op zolder of in de nabijheid doel hooren (R.); deze b^teekenis is met de door H. en lï^Ü opgegevene wel overeen te brengen, daar 'ij^^^ 402 «X^3 spookende voorouders zoowel goede als kwade geesten kunnen zijn. — [T.]. ¥r ^.jXkSS^XJ padjatiïln, w. sum., moge- lijk = soeka-an. — [N.]. ) ^S^ pedjera en pendjera — verb. van )js\^] z. onder oenting. ^ irs;\3, terpeddjeng-S, batav., snikken, c snikkend huilen, — [B.]. ^ LcSi^Ö peddjal^ dicht, zooals bv. meta- len, aangestampte grond; vast (niet los); vol niet bol; massief, het tegenovergestelde van g^ronggang, zooals bv. een ring; van versierselen, bv. ringen, vol en effen, d. i, zonder edelgesteenten of drijfwerk; van het lichaam van menschen en sommige dieren vol en strok. V >^gsrL J ï. iteddtam ■ op ééne plek zoo schie- ^ lijk in de rondte draaien, dat men schijnt stil te Staan, zooals bv. een tol. II., eenigszins vuig. in plaats van k^ddjara. ^ ^SSÓ P?tfJ*) batav. (jav. p^djoeh,T.), semen.'- [B.]. ^ f^ pettja, batav,, = p^ttjah. — [B.]. ^^^ysSSxi pettjat, afgezet, ontslagen. \^^!S\i I > nifraettjoet, slaan met enkele slagen met iels duns en elaslieks, bv* eene karwats; karwatsen. II. pettjoet, batav. (uit 't jav., T.), zweep. — [B.]. l a^=s:vJJ Pfttjak (vgl. p5tjat), batav., braadspit; met kruiden braden. — [B.].. (wASA3 pcttjok, z. p^ntjojf. memettjal, zachtjes met de vingers of de volte hand drukken; z. pïdjit. ^ Ajs:v3 petjel, batav. (jav., T.), rog, met pisang baloe gekookt, — [B.]. ^/j j..-AA.4JS:0 pftjoembêran, batav., vuitnishoek en algemeene waschplaats bij eene put. — [B.]. ^iSS^3 pettjah , van zoogenaamde breekbare waar, van werktuigen, gereedschappen, instrumenten, voorn, met belrekking tot hunne bruikbaarheid gebroken; gebarsten; aan stukken, kapot; van de uitpuilende oogen der sprinkhanen in hunne hollen terug getrokken, dal bij het donker worden plaats heeft (vgl. patah en póetoes); pett}ah belah, z. onder b§lah; ro^mettjab en niettjali, de hoed, van breekbaarheid aannemen; open gaan, zooals eene zweer; pettjahan, breuk (arithm.); in de gvdimm. afleiding; pettjah perïjoek, z. djaroem-2; mata belalang b^loem pettjah soedah h^dak m^m- bóètg, de oogen der sprinkhanen zijn nog niet in hunne hollen terug getrokken, en hij Ji 403 U^ ój wil al slapen; wordt gezegd van iemand^ die vroeg gaat slapen, öhi] gaat met de kippen op stok/' c\J> I- pada, praep. bij, op. Het gebruik van ka pada in plaats van pada bij datums is maleische onzin, die echter hoe langer hoe meer veld wint (de door den schrijf- zieken Velh gevierde Abdoellah maakt er zich ook aan schuldig; z. bv. pandjatand^ran, hl. I, alwaar kapad^i doewa poeloh hari in plaats van pada, T.). #11., batav. (jav, pada, T.), vóór 't praedicaat geplaatst om 't subject meer votidig voor Ic stellen; bv. doewïtnja pada habis s^mcBw^a, al zijn duiten zijn op; t^tamóênja soêdah pada daling, de gasten zijn reeds gekomen; orangnja scêdah pada p^ggi; de menschen zij7i reeds vertrok' ken. — [B.]. *III., pada-^^-ie, w. sum., bederven, woor- den verdraaien, eene zaak verkeerd uitleg- gen,- [N.]. O^ Pf dda, ingepekelde groote vischin stukken (z. bóêdoe); memedda, in stukken in pekelen; fig.: nutteloos bewaren (inzouten). — z. p^dal^. L *' Ji^XJ pedati, voertuig; kar; wagen; onder- stel van een voertuig; afftiil; rolpaard (roopaard). J>)cX3 , pedada; beremban; (men. en soend. pidada, T.). 25c>)cXi pedadali (niet ingevuld, z. tj^- rakin). •X* /. ww)cX? padasan, batav. (uit 't jav., T.), aene gewone waterkruik (tam- pajan), voorzien van een blikken of zinken kraan, waarin het voor de wasschingen voor 't bestemde gebed water bewaard wordt; men vindt ze meestal buitenshuis bij de put. — [B.]. LL5^)cXj? pedaka (skr. padaka, soort halssieraad, T.), soort van gottden borstplaat (poëtisch jav. ook pradaka, z. TapQl Adam uitgegeven te Batavia bij Lange hl. 76, T.); z. dokoh. )cXj? Pfdar, van smaak garstig; sterk; be- dorven; kepedaran, in een toestand gebracht zijn, waarin men eene onaangename gewaarwording heeft, evenals die veroorzaakt door het eten van garstige olie. / v^cXj pedas, van smaak prikkelend; bij- lend; heet; sterk [zooals bv. peper]; van een geluid scherp, zooals bv. een ge- weerschot; z. das. * 2°., w, sum., gefnber; dit wordt door de maleiers als geneesmiddel gebruikt en Wel voornamelijk voor hoofdpijn, men stampt of raspt de gember fijn, maakt dit alles dan goed met azijn vochtig en legt het met een doek voor het voorhoofd; dit is eien zeer goed middel. — [N.]; gewoonlijk sip^idas, sïpadèh of sïpodèh (T.). — #pfd^s (jav. p^d^s, T.); batav. (==perlU:=: c/" Jji 404 -!/■ mengéhet) ^ pijnlijk zijn van een gezwel, dat op het punt is van door te breken. — [H.]. / M*cX3 pedes, naam van een eiland onder Riouw, op een' uithoek waarvan, genoemd Tandjoeng Sau, een vuurtoren is, de noordelijkste in straat Riouw. CCX3 pedang^, zwaard; sabel; degen; p. ^^ löêroes, degen; stootdegen; p. ëkor pari, roggestaqrldegen, d. i. driekante degen (ook: p. e. h^langkas, z. aldaar), maïn berpedang*, met een zwaard schermen, ■^ C ^l\3 pedak, soek., gezouten vleesch of visch in zakken of matwerk bewaard (het vleesch is in lappen en de visch in de lengte van den rug tot op den huik opengesneden). — z. p^dda. > JcXi I'> memedal, achteloos insteken, zooals bv. een* zakdoek in den zak. II. pedal, z. ^mpedal. /mCXj? Pfddena, soort van grooten waterpot, grooter dan de t a dj a u (misschien is UiX^, waarin ik verkeerdelijk ^óa^ heb gezien, in dit woord te veranderen, z. pan- djatand^ran bl. 78, reg. 11, T.). CCX>cXj> Pfdendang, z. dandang. ^^., soort effen zijden stoffe, oorspronkelijk van Bengalen; la j ar p., effen zeil uit eene enkele mat zonder reven (pïjas); tjotjoi: p., wijze van matten aan een te rijgen. evenals die, welke men bij het maken van een p.-zeil gebruikt. 5^, naam eener plant (oleander). /J^cX? pedöèli, z. p^rdóêli. x.w«0#sCX5 pedoman — jav. pandoman (van dom, naald) — kompas, iScXi pedih, van gevoel bijtend, scherp, h\. eene wond, als men er azijn op doet. -K-/_CcX-? pidia, batav., rijst of geld aan de priesters gegeven, om voor de rust van afgestorvenen te bidden, — [B.]. — z. fidjah. >«>cX3 pedijam, z. onder dïjam. /♦%5 ) L^cXi pedewakan, naam eener soort van boegineesch vaartuig. ^ I. per en para (jav. para, T.): 1. van coUecliva van personen, die zekere ambten of rangen bekleeden, of eene zekere maat- schappelijke klasse uitmaken (bal. ook p^r naast pra en para, T.); aan Ae collectieve beteekenis blijft evenwel die van deel ten grond liggen, zoodat de afleiding altijd kan vertaald worden door .afdeeling of klasse van hetgeen het grondwoord beteekent, — 2. van den noemer van breuken; perpétera, de prinsen; perempat, vierde gedeelte. *II., batav. — port. para — voor (pour)r om, L— ^ ) f^ pjraboe (in bik. en poëzie) — skr. praMioe — vorst; p. djgala, soort ^y c:^ ^<y 40B (j^y* van stander of korte wimpel, dien de mal. vorsten of hooge staatsbeambten in de top- pen der masten voeren. (j>0) ^ peraboet, gereedschap; werktuig (jav. prabot, T.). K- -^ ) y' PCratJo, w. sum., zwachtel; wind- ^ sel; ook nog een bruikbare lap katoen of andere stof. — [N.] ; uitspraak van p^rtja; ook patja in gebruik (T.). t3 ) %3 perada — port. prata (zilver) — fijn blaadje van eenig meiaal; p. t^l^ppok of terbang, bladgoud of bladzilver voor het drukken van letters of figuren; p. k^rsik, klatergoud (de afleidiijg uit 't Portug. is alles behalve zeker, T.). ■K- O ó) ^ pirSdan, w. sum., een tintelend gevoel hebben (de slaap de voeten, T.).-[N.]. ,♦*l^g) Jj perasan, smtr. van perasaan. . -Ü. ) Ji perangai, natuurlijke gesteldheid; inborst, aard, geaardheid. Ld\J ) ^ I- peraga, vertoonen, om gezien te worden, bv. te koop kopen met iets, bv. met een fraai kleed; naam eener soort van boom. * IL, w.sum., een stel vaandels en lansen die tot iemands stoet behooren. Men heeft naar den rang des persoons peraga k^tjil en p?raga g?dang. — [N.]; mamoeragakan : met iets te koop hopen, een bluf slaan (T.). ¥: -X- p^ragat, z. cl)y.— [N.]; paragat: het samenstel vaneen mensch? (T.). l S) ^ peragej, \v. sum., geschenk; bui- tengewone vergunning; inja djadi m^makej lapie (lees: ^5^*ï, lapiq, T.) sorong tatapi peragej kita djoewa, /ii; mocht een vorstelijk matje gebruiken, doch het was eene vergunning ^{p f een geschenk) van mij. — [N.]; z. agi waarvoor te lezen agih (T.). /j ) Jj perana, batav. (uit 't bah, waar prana als hoog woord schaamdeel bet., T.)> onderbuik; lies; schaamdeel. — [B.]. cX>^ Jj perindiftan, z. onder indoe^. ) ^ pfrawas, naam eener soort van medang (boom). (^ j^ 0s) ^ perawis (van ra wis, dat in 't geheele Wdb. niet opgegeven wordt, T.), allerhande dingen, die men tot iets, wat ook, noodig heeft; benoodigdheden; gereide. . i. ) ^ perSwan, maagd; maagdom {een bewijs, dat 't Rijouwsch, door som- mige onbevoegden voor zuiver maleisch gehouden, onder Nederl invloed nog al javaansche woorden heeft binnen gekregen, z. dara. T.). ^)J 406 2$ J %3 Pfrahoe, vaartuig in *t alg. even als bïdoe^ en bahtera, vaartuig, dat geen schip is; schuit; p. p^ngail, z. onder kail. L— > %3 poerba — skr. p&rw wa — vroeger; vorig; p. kal? (en, poerbakala), de vroegm'B tijd; de oude tijd, C) . 1^ Pfrbaua en perbani, het getij, dat hoog tij vooraf gaat, d. i. dood tij; kwartiertij; z. balil^ k^kkal en pasang go n da h; bóëlan p., kwartiermaan. ^ ySLiij Ji, naam van een kunstenaar (soengging) en held van een gedicht (bal. de man, die in zee afdaalde en aldaar de versch. zeegewassen tot voor- beeld nam voor zijn kunstig snijwerk, T.). (j^ \U5cXJo Jï perbfndaharan, smtr. van p^rb^ndaharan. UU ^ perat, rans. •ï^LljJs P?ret, batav. (jav. p^r^d, T.), stroef; nauw. — [B.]. CL> %3 Pfroet, buik; maag; pens; ingewand; p. bQsar, de maag; p. móêda of sQnï, de darmen; p. kaki, middelste van de voetzool; pf tangan, middelste van de hand vlakte: p. dj ari, dik, vlezesch gedeelte aan den binnenkant van een* vinger; p. berisi rotan, een buik gevuld als een rotting, of p. rotan, rottingbuik, twee uitdruk- kingen, om iemand aan te duiden, die tot niets geschikt, evenals het binnenste sponsachlig gedeelte van den rolling, is; memfroetkfn, iets bijzonder duidelijk maken, als het ware in den maag van iemand douwen. LIIJ ^i !• P?rit, van pijnen nijpend; nijpen, d. i. het iemand, bv. een* schul- denaar, lastig maken; pijn gevoelen ^ zooals door een' kneep; pijn, veroorzaakt door eene kneep; knijpen, fig., zooals bv. een* antogonist. *II. (jav., T.) en p^rit 8:ondol, batav., kleine vogels.— [B.]; dit gondol is 't jav. bondol (T.). ao*^ pertama — skr. pratliania — , eerste; vroeger; aanvangend; ten eerste; pert&ma^ii, eerste enz. zijn; aanvang; begin; pfrtama-2, allereerste; ten allereerste, ^ (J^^ y^ pprt«hal, soek., bet. onbek. (is wel Portugal, z. Bataksch leesb. IV bl. 63); djamboe p.: dj. bïdji. (J^ y y^ portftges, portugeesch; portu- gees. :)^y portftffal (pfrtc&gral): port(». ffes. ^ /.!..? VuO J> Pfrtiapan, w. sum., een soort van adel gelijkstaande met ons baron, jonkbeer of freule; ook komt het voor als jofige meisjes die nog niet huwbaar zl)n.-[R). ji j!^/ 407 ♦ JjJ^ partikelir — verb. ned, — particulier, geen ambtenaar. /♦v^* J? PfrAtlan (en pérdtljaii) — wijz. van perhsitian — ter harte nemen; oplettend zijn op iets; onthouden, — * w. sum., inborst. — [N.]. Js I. pertja, naam van een' boom die ^ eene voorlreffelijke soort van elastieke gom (g^ttah) oplevert, waarom de Euro- peanen ook dergelijke gommen van andere boomen met den algemeenen naam van getta pertja bestempeld hebben; poel au, p», hel eiland Sumatra. IL, en, minder gebr. petjah (dit minder gebruikelijke van een h voorziene woord is er bij gebracht om 't Perz. woord er bij te kunnen aanhalen; aan pelita dat 't Perz. p al i tab is, had v. d. W. kunnen zien, dat de sluitende h niet overgenomen wordt, T.) — pers. ^U en ^j; — lap; flard; kleed (in de nederige taal); p, lilin, wasdoek. ^\^ j3 pertjaja — skr. pratyaja — , vertrouwen op iets, gelooven aan iets; kepertjéJSJln, vertrouwd of geloofd worden; geloofwaardig zijn; op wien rcr- irouwd wordt; vertrouweling. pertjit (vgl. p^rantjit, T.), van vocht me/ eenige kracht uitkomen, zooals bv. etter uil eene bloedzweer, die geknepen wordt (bal. patr^tjit van pis sissend er uit sijpelen, T.), ^^ vi P?rt|attj titel, die in de S. 5L aan den koning van Siam gegeven wordt. — Siam. plira-tjau, titel aan heiligen en vorsten gegeven. — [T.]. ^ ^ ^^^ 3 pertjö&ma en (Jcftma-S, batav., voor niets; om niet, gratis; nuf- teloos, vruchteloos. — [B.]. ^ i ** AlS Jj perdSta, batav. (uit *t bal., T.) , nauwkeurig zien of duidelijk zichtbaar. — [B.]. /Mïó Y* P?^*^^? — skr. pradhana — , hoofd; chef; eerste; aanzie^ilijkste; vertrouweling van den vorst; minister van den vorst, eerste minister; rijksbêstierder; ook p. m^nt^rï. Tegenwoordig is die betrekking in het verbrokkelde djohorsche rijk niet meer gebruikelijk. Ook weel men niet meer, welke attributen vroeger daaraan verbonden waren. •)C> >3 perdCfc, z. roempoen. •^/-Ay^ö Y^ P^^^d^sï, w. sum., meisje {vrouw, T.). — [N.]. a J#)C>>? perd®li en pedCBli, verb. van ^,^'' iSó ^ perdah, steel van eene dissel (bat. porda, T.). \ w .%. ^ Pö >5» senapang perdijoel, percussie- geweer. er/ 408 t/ C j^ ^^ Vf^^^ (oningevuld; denkelijk bedoeld een mal. uitspraak van 't jav. p?r?s, z. p^rah, T.). — *Pfr6S, balav. (uit 't jav., T.), uitpersen, uitwrmgen; melken. — / M4 Js I. pfroes, bm'sch, sluursch, onvrien- delijk IL, interj. voor een proestend geluid, zooals bv. dat van iemand, die den neus snuit; p^roes-peras (en peras-peroes), interj. voor een proestend geluid met verscheidenheid en voortduring, zooals bv. dat van spuitkak met winden; voor de wijze waarop spuitkak met winden uitkomt; voor de wijze waarop allerhande onbezonnen geuite woorden, het eene voor het andere na , uitkomen ; zoodanig geluid; zoodanige wijze; maken van een geluid, zooals dat van spuitkak met winden; van spuitkak uitkomen op de hem eigene wijze — ; van allerhande onbezonnen geuite woorden, uitkomen als spuitkak; uiten (uitproesten) van allerhande onbezonnen woorden, het eene voor het andere na. S^ Jj persada, z. pantj^-p^rsada. ^ LL^Km^ Jj persagi, p^sagi, batav., kantig; vierkant. — [B.]. — z. p?rs?gi. ^^^y^,^ Jj pfFsit, z. b^rsit. 4AAM Jj perastawa en, minder juist, peris- tiwa (die de tweede lering voorstaan , leiden het woord af van )yJ)) — skr. prastawa (gelegenheid) — ada- sekali p., er was eens een tijd dat; apa perastawanja, wat was de gebeurtenis (de afleiding van 't skr. woord te betwijfelen, daar men nimmer jlly vindt, T.). Liisiuuji persangga — pers. CsLj — parasange of perz. mijl, een afstand van 10.000, volgens anderen van 12.000 of zelfs van 18.000 voet. — z. farsach. >^i&^ j^KjiuA^ J persanggcrahau eu pe- sangg^rahan (in bik. van jav. oorsprong), tijdelijke verblijfplaats (jav., T.). I^Jiajü Jj persoek, z. p^röèsoeV- AwJ persil, z. b^rsil. ^♦ww^* PJï^sen (zelden) — verb. ned. — present, geschenk; fooi; belooning. ^ ^^jJUw ^ persindja (slecht gehoord in ^ plaats van paraq sancJjS; z. p^rsijang, T.), w. sum., in den avond- stond. — [N.]; z. s§ndja (T.). ^ m ly-A^w Jj persero, pesérö of persiroe, batav. (port. parceiro), dee/je- noot, aandeelhebber (jav. b^sero). — [T.]. Mr i-AAM 53 persijang (lees: paraq sijang; z. persindja, T.), w. sum., in den morgenstond. — [N.]. C Jj I- pcrangj oorlog; slag; gevecht; slagorde; ^ p. asap, spiegelgevecht; kaïn perang 409 U^J' rftsak) soort vau kaïn, die te Atjeh vervaardigd wordt (op de West-kust van Sumatra parai^ rcêsaV, T.). IL, prang* dendam kasffimat {z.koya»', T.), w. sum., een oorlog voeren waarbij men slechts de reizigers van weerskanten aanvalt ^ vermoord of plundert, elkanders handel belemmert, vrouwen rooft enz., doch men komt niet publiek in het veld. — [N.]. C Jj I. pcrlng, sterk riekend, zooals bv. ^ ammonia; intensief naar iets, inz. naar p?tai, dJQring en dergelijke riekend (bal. piïog, T.). IL, naam eener soort bamboes (vgl. jav., T.). cJ? pereiig, uitroeping nabootsende een ^ klinkend geluid, zooals bv. dat van eene groote, dunne plaat van het een of ander metaal; pereng.2: bereng-a (jav. g^m- breng, T.). perangkat, balav., uit 'i soend. ^tel, bv. knoopen. — [B.]. c?sjsii ^ pcriiigkoh (oningevuld). CiiCc. J (van 1 jav. anggo, T.) perangfgoe, stel, bv. knoopen; servies. ^ C, j^ VP. ^ peren^g^i, batav., borduursel; geborduurd. — [B.]; 't jav. ma- ranggi? (T.). (JLXSi V? P?roeiiggoe (of gauf^sa), mengsel van koper en zink; messing; meng* set van klokmetaal (eigentUjk jav., T.). — * batav., kopergroen; groen koper. — [B.]. Cii^Dy peringgl — pers. ^J (fa rang- gi) — fransch; portugeesch; ita* liaansch; europeesch (turksch uitgezonderd)^, Franschman {frank bet. al de Europeanen ook in Turkeije> T.); Italiaan; Europeaan; europeesch christen; ajam panggang p., halfwassen kip, zooals de Portugeezen te Malacca gewoon waren te maken; a pa ra p., soort van versnapering; ook: bauloe p. ^j^xi^ ^ periiig^g^at, naam eener soort van wilde wijnstok, —^ 4^ ^ perföèdjoc— port. parafuso — , ^' schroef. i^3 ^, memerap, van eene klokhen met overeind staande vederen aanvliegen, bv. een' roofvogel. LIljlJ J parapati, z. cl^U^. ^y r>0 %3 P?r?PPat, naam van een' boom — rhizophora cascaris. C*i ^ L, memerok, achteloos in iets stoppen, bv. zijn zakdoek in een' iak, zijn' rok in een' hoek. IL perok, balav. (uit 't bal. T.), inge- vallen; gezonken; geslonken. — [B.]. / jèè3 %3 (en pcreksa)— skr.— memerek- sa, onderzoeken; in oogenschouw 4f^>' 410 i^lcjt nemen; koerang: pereksa (eigentlijk jav. mal, T.), ik heb het niet genoegzaam onderzocht , nederig of beleefd voor: ik weet het niet, (^\JL3 j3 (parèknai), z. ^i^. ^KJS ^ paikoe, z. arkoe. i O Jj perkara -— skr. prakara — , zaaki geval: onderwerp; ding; punt; omstan- digheid; soort; wijze; afdeeling; artikel. fj^sèO J? Pfrkasa — skr. prakata —, kloek; dappar. vwO ^ perkakas (en pekakas), gereed- schap; toebehooren; toestel. Vj>«\> Js perkat, lijm; mortel; cement; p. söêrat of p. lïdah, ouwel. — t. rakal. iJo yi pfrkflang en berkelany, titel van een siameesclien veldheer in de S. M.— siam. ph rak lang, titel van een waar- digheid, overeenkomende met schatbewaar- der.—[T.]. \;y3p Jï perkc&toet (uit 't jav., T.), naam eener soort van tortelduif; ook: tekcêkoer. ij^h S perg:! (en peg:s^i), weggaan, heengaan; zich begeven, zich vervoegen (z. saleh); p^iiierg:ijany vertrek; pergl td pergii^la (iets waarop geboden wordt) ga of ga niet, eene uitdrukking bij koop en verkoop, wanneer de laatste prijs gevraagd of opge- geven wordt. . JO 3 pergol — ned. verguld—, verguld; verzilverd. ó Jj pergam, naam eener soort van groote ^ wilde duif. ^^^jh^jjikD j3 pergantö&ngan, w. sum., eene rustplaats y een bescha* duwde plaats; nachtverblijf, — [N.]. ('>^j ^ perlahan (en pilahan), /awgf- zaam. f W4hJ Jj perloes, in een gat schieten, hetzij met een been of met het geheele lichaam; door iets heen schieten, bv. door den vloer, iü y' P?rtiny, naam van een' vogel van het geslacht der spreeuwen (z. tj^mp^r- liüg, T.). ^l^2^^ï ^ perlente, batav., fatterig; coquet- te.— [B.]. JCCJj J5 perlenteh, losbandig, los, liederlijk, 4) ^ pertö, verb. van ^jiji. r^ j5, m^m^ram, vruchten murwen, door ze op eene warme plaats te leggen, waar ze kunnen broeien gew. in rijst, gebolsterd of ongebolsterd. ' wC Jj pfrmata, edelgesteente; juweel. /.iV.^ Jj I. permana (zelden) — skr. prama- fta — , maat, hoegrootheid, hoeveelheid; mempermanai, meten; tellen; berekenen. IL — skr., een titel van Wisnoe; voor- c>j-ey 411 'Jy^/ ' naarast; gewichtig — alleen in ant? p. (in bik. en poëzie), naam van een' fabelaclitigen berg. ^^>^A/0 Js pframboet, kort end touw of koperdraad, dal aan de ranggoeng voor zit en waaraan de vischbaak gehecbl wordt. [N.]; z. rambah (T.). /milX/O ^ permadani, tapijt (oud-jav. pa "^ <Xa/>0 Jj perambah, w. sum., snoeien, — ramadami, jav. parang w^da- ni, T.).^ ^ . o \jL-o ] Jj perampatan , veelal perapatan, kruisweg; viersprong of ontmoe- tingspunt van twee wegen die elkander snijden; kruis of kruisje bij wijze van handteekening, — [B.]. z. ^mpat. >..jJU^ 3 perimpin, lijk, zoomlouw. /.t 4iLo Ji perempftwan (z. ampoe), eene vrouw; wijfje van dieren (vgl. b^tingi). . >0 Jj pfrmai, mooi; liefelijk; fraai; aan- lokkelijk ; aantrekkelijk ; bekoorlijk ; sierlijk [voor het gezicht]. / wo^aX ^ Pf rmïsi , — verb. ned. — pen^mis- sie, /.yMkKj^ yS pfrmësau, — eng. free-mason — vrijmetselaar, \ %/^K/O Jj permaisftrl, — skr, paramë- ^wari — , gemalin van een re* geerend vorst; vorstin; koningin. — z. sdSri en permai. /•$ J' perocn, allerhande brandbare stoffen (stukken hout, spaanders, bladeren, aanvoegsel, opraapsel, vuilnis, veelal met aarde vermengd), op een* hoop, om in brand gestoken te worden , of reeds in brand gestoken, waardoor een smeulend vuur en veel rook ontstaat; memeroen, op een ladang waar- van de gevelde boomen eens verbrand zijn , verzamelen de onverbrand gebleven stukken hout op hoopen en in brand steken; boomen berooken, door er een smeulend vuur onder aan te maken; branden aarde, voor bemes- ting; perffinau, land, waarop het hout, de struiken, onkruid enz. verbrand is. ^ ,.é y3 pfron, men., zinklood, peillood (T.). ^\j ^ poernama, — skr. poernama, — ' volle maan; vol van de maan; pasang p., hoog tij, bij volle maan; springlij; böèlan p., volle maan. ^/ c\j 3 pernai, w. sum., iemand op eene beleefde wijze bij zich ontbieden. — [N.] ; lees: ^U/ of ^^Uiy ; 't is bloot een formule, waarmee men iemand verzoekt binnen te komen, ergens naar toe te gaan (T.). ^ /• J %XJ 3 perontölan, batav., ruig van puistjes (jav. pQr§ntoelP T.).-tB.]. ^c^oy 412 cHji/ ^O^* Jj p^rante, peranti, batav. (uit 't jav.. T.), toestel; gereedschap.— [B.]. c'Oo Jj pprentali, 6ct;e/, /a^/, gebod; verorde* ning; in^iu^reiitah ^ hevelen; gelasten) gebieden; verordenen; besturen; regeeren; beschikken; behandelen; bewind of gezag voeren over iels. \^^^ysSSi20 Jj perandjat, hevig schrikken ^ waarbij men op- of achteruil vliegt. \^^SSO Jj pcrantjlt, van vocht opspatten, zooals bv. waler in een glas/ dat op eene tafel slaat en door een* hevigen slag op tafel in beweging gebracht wofdt, of golven, die tegen een vaartuig breken (vgl. pertjit én pantjit, T.). I^^^*gn% ^ perin tjit, naam van een vogel- tje. dCSüTÜ J? peraiitjah, stelling, zooals men bv. gebruikt bij het bouwen van hooge huizen. — z. aram-2. (Xi J> peranda, z. pörak. /.4CX-> J? perindoen, z. indoet. t$cXJ ^ perandah, voorwerpen, die men wenscht dat gezien worden, bv. een mooi kleed, vertoonen, door er mede heen en weder te loopen. dCj y' '• pprwah (en pennah), z. söêwah; tijad^ p., nooit; nimmer; b^lom p., nog nooit. II,, balav. (jav.), ligging, plaats. — [B.]. / -i Jj PfrDï, groote chineesche porseleinen kom met deksel en twee handvatsel. i ) 1^ Jj p^rwara — skr. prawara, van aan- zienlijke afkomst; voornaam (pari- wara, gevolg van iemand, zijn afhankeling, T.) — jonge lieden van aanzienlijke afkomst, inz. van de vrouwelijke kunne, aan het hof; hofdame; dsjang p., voorname vrou- welijke hofbediende; hofdame; hofjuffer; bïti p., z. bïti; möedg 1^,, jongelingen van goeden huize aan het hof, pages. / k^A Js pf röèsa — skr. paroeèa {grof; onvriendelijk) — , tot iets aanzetten; hard aansporen; iemand aanhoudend om iets lastig vallen, dwingen, in dien zin. l, Qjuü a Js peröbsoek (of persoek) , in een betrekkelijk nauwe opening schie- ten of varen, onverschillig in welke richting en onverschillig of die opening al dan niet met iets bedekt is, zooals bv. het been in een gat, een vaartuig in een kreek; zich door iets heen bewegen (zakken, trappen, zilten enz.), zooals bv. het geheele lichaam of het been door eene zoldering, het achterste door de zetting van een' stoel; in eene weeke zelfstandheid schieten, zakken of trappen, zooals bv. het gehejele lichaam of een been in modder. JCmj ^y 413 ^/ iXvu 0\ yi p?rö&sah (zelden) — van oes5h — , werk maken van iets; moeite doen voor iels; zich inspannen ten opzichte van iels; zich toeleggen op iels. / V4sD#) ^ perönyos, licht geraakt, op- vliegend; wrevelig. L ÜJ ^ ^ I. perftpoek, naam van een* 6oom met wit licht hout, dat voor sloepsriemen en pagaaiers gebruikt wordt; soort van Aarrf g^ra^; soort \an houten klank- bekkens, die op elkander geslagen woorden en tot de vorstelijke nóbat behooren. *II. (weinig gebr.), hdii^y., dissel, — [B.]. J<^ J, z. röêgoel (T.). ^ <xj) 0. ^ piröèlali , batav., tweede woord van astag:a pirCiÈlah (z. iXil)^iftl^)). ^ .•w/0#j yi percjèniaii, w. sum., denkelijk hetzelfde als f i r m an ; — het kan ook eene menigte volks beleekenen. — [N.]. ijb#\ ^ peröhong:, diep, donker gat op eene plaats, waar het niet behoort • te zijn, of waardoor iets beschadigd is, bv. in den neus, op een' weg, in een' muur, bv. door vijandelijke kogel; bres. [ C$\ ^ peröi, licht uit elkander vallend, zooals bv. zachte beschuit (ook van sommige valsche munten); brokkelig, ^ A J? perwira (in luk. en poëzie) — skr. prawïra — held; krijgsman. LJÜ^y perSnjok (of p?niJo|L), inge. drukt, zooals bv. een blikken trommel, waarop een sterke druk uitgeoe- fend is. 25 ^ L, niemerali, uitdrukken, uitpersen. II., naam van een' boom met eetbare vrucht. IIL, batav., droog; niet gebonden (tida boleh dipöêloeng). — [B.]; de h als sluiter bij dit woord is verdacht en maakt het onwaarschijnlijk dat we hier aan 't bat. por a of p^ra hebben te denken (T.). 2J Jj perih, batav. pijnlijk; bijtend; armoe- dig. — [B.]; pijn%A; jzfiJM van een gezwel, dat op het punt is van door Ie breken. — [H.]; z. p^dih. / C Jj I. peral, los (niet aan elkander vast), zooals bv. kogels. IL, zich heen en weder bewegen, hetzij loopende, vliegende of zeilende enz.; lave- ren. — z. pal. [ C yi Pfrij staal; gesteldheid; toestand; om^ standigheden; wijze; trant; verbinding van een subject met zijn attribuut; gezegde; logische stelling; p. b al, de gesteldheid der zaak; of ook pleon. de ges.teldheid; berperi, druk hebbende zijn (zeer fraai! T.); over omstandigheden spieken; keuvelen; memperi- ken, tot onderwerp van een gesprek maken; — peri-S, ter dege. / C J? POT — pers. ^Sjj — soort van schoon en goed bovennatuurlijk wezen. ^y 414 iif^ UmJ C y^ P?"ja (vgl. pare, T.), naam eener plant J wier komkommerachiige, bittere vruchten als groente gegeten worden — momordica chïirantia — ; de vrucht zelve; bïdji p. (de pitten van die vrucht), soort van tapisserie steek (naaikunst). ^o %3 Pfrïjawa (minder goed pijawa), naam van een' eetbaren zoutwater* visch. ^^.%Sio 3 perijanyan, z. onder p^dja- djaran. f Cu Jj pcrljaï(in bik. en poëzie), aa«0iWi;7? persoon; notabele,— » balav. (uit 't jav. prijaji, T.), de kleine edel; de jongere hals), voorn, om er rijst in te kooken; p. api, granaat; bom; p. k^ra, naam eener kruipende plant, welker vrucht op een* pot gelijkt y en welker wortels een zeer sterk bindmateriaal zijn (p^ttjah p., z. onder djaroem, T.). Li5v-> ^ Pfrïffi) P^l> ^^o^^l V* b^l9# /^w/, die niet gebruikt wordt, waardoor er allerhande vuil in komt. ^^.»0 ^ parïjan, men., een bamboe-koker voor w^ater of wel om er palm- wijn of suikerrietsap in te bewaren. — [T.]. L.Jl-> Jj P?rajoh, z. pi^rottjok. bloedverwanten van hoofden; kleine amb- | / kjsK-? pas, ned.,pa^; pas-2, *cAeéi/?5/?öp/ere/». tenaren. — [B.]. ^ fi^ 3 , perètja groeiidoe, ba tav., = mem- ^^ boèwan? goendoe naar de plaats waar de streek (garissan) is, ook wel am- blar genoemd; majin p., knikkeren,-— [H.]. 4Xj Jj PfrïdJj ^^^l jongen barend (of uit» broeiend) en groot brengend, / ^M^ 3 perisai (uit 't Tamil, T.), schild, benkelaar. Ui inJ^y perïjang, juist tijdstip. ^ AajLj J> pcrlpih, w. sum., een soort van medaillon dat door de vrouwen als halssieraad gedragen wordt. — [N.]. t^ Jl.3 Jj P?HJoek, pot van eens bijzondere gedaante (wijden buik en nauwen ( h^^ Pfssa, bij het weven rol, waarop de geweven stoffe van tijd tot tijd opge- rold, en waartegen de slaglade (geroep) gedurig aangebonden wordt; ni^messak^n^ als eene p. behandelen, d. i. onverwachts een groot leed aandoen aan iemand. \\mJ pasara, poëtisch,: pasar. L£-^ V#vM,3 poesaka (skr. poèaka levenson- derhoud verschaffend, T.), erfenis; nalatenschap; erfgoed; erfstuk; familiestuk; oude gewoonten, inz. oude rechten en plichten, die van geslacht lot geslacht overgeërfd zijn; z. sak 9. /.i.^Va^ pesainan (hnioet zijn pasf man, het Basman van Marco Polo, die ej.U.? 41g {*/*^ de arab. uitspraak hoorde, T.) , naam van een landschap in het Gouvernement Westkust van Sumatra (de Ophir districten, T.); góênoeng p., de Ophir, iJU^V^WiJ pesawat —7 smst. der skr. woor- den pasa {ketting', hand; touw, waaraan tamme beesten vastgebonden wor- den; net of strik, om vogels; herten enz. te vangen, en wata, koord; touw; band of, maar met het oog op de moeielijkheid, om de finale a in wata in de afleiding weg te krijgen, wellicht beter wat, omgeven; inwikkelen; kleeden) (1) — , ketting, band, touw, strik, veer van een mechanica, of op eenige wijze mechanisch werkzaam; hoofdspier in de mannelijke roede; de mannelijke roede; pees, in dien zin. <J>A.^^^J pesti, vast, zeker; gewis; stellig. - ^ V^>v»A^l^3 pesta (verb.), batav., feest; bal. — [B.]. vj>^AuJj pessat, naam eener soort van Siamsch of Co^chinchineesch handels* vaartuig, gelijkende op eene chineesche jonk. LiS V>UmiJS poestaka — skr. poes tak a {hoek, handschrift) — , betoovering; beko- ring (bat. wichelboek, T.); b al d p., rampen door betoovering. I. postel, batav. — ned. voor- stel?— een huwelijksvoorstel laten doen. IL, batav., legen betaling aan een* feest- disch zitten. — [B.]. ^ ^M^S I. pesing, batav. (jav., T.), vm- zig; stinkend. — [B,]; baoe pesiny, de lucht van urine (vgl. mangsit). L.JUgs.3 poespa— skr. poespa — , hloem\ p, ragam, z. onder ragam. ^L-JiwJ pessak, batav. (uit 'l bal, T.), kaf van padi. — [B.]. l_iLws3 pessoek, van geweven stoflen, pa* pier en dergelijke een gat (niet scheur) of gaten hebbend, met een gat of gaten, ^ VJi^-^-^^^ pasmat, batav. — verb. ned. — spaansche mat of daalder, — [N.]. /«j..4..Aig^ paseman, z. p^saman. /.t..*fwvw*3 pasmen, passement, ^.%»*wJ pessan, opdracht; last; bestelling; commissie; aanbeveling; memessan , opdragen] in last geven; bestellen; wat op* gedragen, gelasten; aanbevelen; berpfssan ditobrS^ti, iets aan iemand opdragen, maar (*) Deze afleiding uit 't skr., door den Hoogleeraar, Pijnappel terecht onzin genoemd, heb ik laten .staan, om den Inspecteur van 't Inl. Onderwijs, en den exs^cretaris van Openbare Werken, v. d. W.'s liefhebbende zoon, genoegen te doen. Vau dergelijke afleidingen heb j ik v. d. W. trachten af te brengen, maar ik vermocht niets op hem, daar hij tegenover een onbevoegden Direcjtear van Onderwijs den gebraden haan wilde uilhangea en onze briefwisseling deponeerde aan 't Departement van Onderwijs, zonder mij er iets van te zeggen. ü}y^ 416 (S laten sten, wat deze uitvocfi; pfSsan*IS, zijti* laatsten wil te kennen geven; zijn testament maken; attribuut, aan verschillende in hunne soort zeer vergiftige dieren, by. hagedissen, dttizendpooten enz., gegeven, omdat degene die er van gebeten of gestoken wordt, ook maar zijn testament kan maken. i^^y^ pesttna, z. ^^. ■^ / ^/>^ pasal of djellah, afkeerig zijn, afkeer hebben; walgen, — [L.]. AwJj pessai, van de deelen, waaruit iets is samengesteld, uit elkander (niet bijeen) zooals bv. de manschappen van een peloten en tirailleurs, de inwoners eener stad, de planken van een gestrand vaartuig. — z. s?ppai. ^•im^amO pesêban (jav., T.), tweede en langste estrade van eene balai, a^^ een breede gang, de seribalai omgevende, en waar de mindere hoofden (links) en de geestelijken (rechts) zitten; vloer vóór eene estrade; soort van koepel bij eene woning; tjintjin ïkat p., ring, waarvan de steen in een koepelvormig kasje zit. w ^ ^-AM*J pasljar — port. pasear — batav., wandelen; toeren met een rijtuig. — [B.]. -iJVMjWu^ pftsislr (zelden), zeeslrand. pasilan, batav. (bal. kapisi- lan, T.), zeker onkruid, zich in de boomen ophoudende, en hun groei belet- tende; de Mahomedanen vergelijken uit minachting de inlandsche Christenen er mede, omdat zij op de Eropeanen steunen en deze tevens te schande maken. — [T.]. mj poeng, uitroeping nabootsende een plof- fend geluid, zooals bv. dat van een' emmer, die het ondersie boven in het water valt. — z. k^d^mpoèng. / . i*A»I5ii:v.Jt3 peng'idjijan (adji I) beoefening; school ; sep^üg^artjian , school- makker, ^ tl-jij I. peng^aroe, batav. (bal. p^nga- roeh, T.), onkwetsbaarheid. — [B.]. IL, benans: peng^aro, w. sum., een soort van fijn wit garen. — [N.]. C, ^ uÜL? P?n?apa, belang of gewicht eener zaak. ^ yvA-5LJ penjfantar, z. antat. • »*. ^ ) ^ls;:\JoLJpengandjftr, w. sum., tJo/g'e- ling (?f, T.); van andjoer, volgen.— [K]. ** /.J vJiL? penganan (z. pangan), versnape- ring; gebak. •K-.tO^Ajij pengabaian, w. sum., iets * waarmede men iets anders vast bindt. — [N.] ; z. OJ^. ^^^yJiS P?n?ftt, naam van een stoof sel van vruchten, met eene saus van suiker en kokosmelk. J^ 417 jÜJ pengnjar (vgl. p^nggar, T.), zwaar in U hoofdy zooals bij het ontwaken uit een' onrustigen slaap. ••• V ^^.»-D)yJL? pengarangan, batav., steen- kolenplaats. — [B.] ; lees pe- ngarungan van ar^ng even als in 't jav. — arang (T.). 2$ ^Jij pengereh, soort van fuik ( kWs3l5 pftiigsa, muskei; part van sommige vruchten, bv. van den oranjeappel; vak van sommige vruchten, zooals bv, de d Ge- rij an, waarin de vruchtpitten besloten zijn. / jJ^JKi I- pangsi, punt van een tol (vgL paksi, T.). 11., oorspr. chin., soort van zeer dunne chineesche zijde^ die inz. als vlaggedoek gebruikt wordt. /w^Jo poengsoe (vgl. poesoe IL, T.), * heuveltje, grooter en hooger dan böêsoet. y^jÓ pcngsor, z. pensor. 