Geographie van Nederlandsch-Indië
Het is bekend dat de Nederlanders in de 17de eeuw, op grond dat de Engelschen het specerij-monopolie hedreigdcn, den aanplant der specerij-hoomen tot de Ambonsche en Bandasehe eilanden beperkt hebben, omdat zij op deze 59 eilanden het veiligst waren. De uitroeijing op de andere eilanden begon in 1625 en duurde laager daa eene eeuw met onverflaauwde gestrengheid ; ook had men de jaar- lijksche behoefle aaa nagelen in Europa berekend op 825,000 poaden en wat de boomen meer opbragten werd naar de gewoonte van dien tijd vernietigd. Het blijkt evenwel uit de productie-slaten, dat zulk een opbrengst niet tot de gewone behoorde. Het monopolie bleef ook onder bet Engelsche bestuur gehandhaafd. De extirpatie der specerijboomen en de zoogenaamde hongitogten , die daartoe moesten medewerken, werden eerst in 1824 af- geschaft. ■* In 1859 werd de specerij-cultuur aan parti- culieren op Java toegestaan, doch zonder noemenswaardige gevolgen. Over het algemeen slaagt de nagelen-cultuur in Westelijk Indie niet. In den Engelschen tijd is zij te Bengkoelen beproefd , raaar daar is zij reeds sedert langen tijd weder zoo goed als te niet gegaan. In 1769 en 1771 is zij van Gebeh, een der Papoesche eilanden, naar Mauritius en van daar naar Cayenne en naar eenige West- bidiscbe eilanden overgebragt, en later is zij insgelijks op Singapore en Poeloe-Pinang beproefd. Op La Reunion schijnt de nagel-cultuur tegenwoordig te bloeijen, doch vooral is dit het geval op de Oostkust van Afrika, te Zanzibar, waar het product, zoo al niet in qualiteit, dan toch in quantiteit het Ambonsche ver overtreft. Voigens Rumphius werd de boom kort voor de komst der Portu- gezen van bet eiland Makian naar Ceram overgebragt. In bet wild wordt hij op vele der Molukscbe eilanden , zoo als op Batjan en op de Papoesche eilanden, nog tegenwoordig gevonden. Men beeft beproefd de nagelboomen in tuinen over te plauten, maar de onderviuding heeft geleerd, dat de bosch- cultuur de voorkeur verdient, daar de boomen, even als de kofiij- en andere boomen, schaduw behoeven orn goed le gedijen. Tegenwoordig zijn de boomen dus meestal in Digitized by Google doesoens geplant, waar iedcr huisgeziu dcr Ambonsche negorij-volken een vijftigtal aankomendc en veertig vrucht- dragende boomen onderhouden moot. De Muskaatnotenboom beeft uiterlijk wel eenige overeen- komst met den kruidnagelenboom. II ij groeit piramidaals- gewijs op, is ook niet boog, spreidt echter zijne takken meer horizontaal uit en zijne bladeren gelijken op die van den laurierboom. Evenmin als de kruidnagelenboom kan hij tegen bescbadigen, hctgeen bij den oogst veel omzigtigheid vereischt. De boom wordt geplant in bosschen , die ge- woonlijk van den Kanariboom zijn aangelegd. Zijne vruchten rijpen hel geheele jaar door, doch de oogst heeft plaats in November en Augustus, als wauneer de vruchten bet tal- rijkst zijn; ook in April en Julij. De foelie, een karmozijnrood , nelvormig wcefsel, dat de vrucht omgeeft, vereischt geenc andcre toebcreiding , dan dat men ze in platte korven in den zonneschijn laat droogcn. De noten daarentegen worden in opzetlelijk daartoe inge- rigte gebouwen , in den rook van een zacht vuur , op horden , para-para , gedroogd. Dit droogen duurt twee maanden; dan eerst is de dop los genoeg orn hem door middel van zachte klopping te doen loslaten. Na die ontbolsteriug worden de noten in drie soorten gesorteerd. De beide beste soorten worden nu nog eerst drie maanden lang in zoogenaamde zweethokken gebroeid, na alvorens eene in- douipeling in zout water met kalk ondergaan te hebben , en dan weder in vijf soorten gesorteerd, die in zorgvuldig digtgemaakte vaten gcpakt in den haudel gebragt worden. De broeijing geschiedt om insecten te weren. De derde of sleehtste soort van noten wordt gebezigd ter bereiding van de notenzeep of eigenlijk gestolte noten-olie, die verkregcn wordt door de fijn gestampte noten eenige uren in stoom op te hangen en vervolgens uit te persen. De muskaal- noten-cultuur beeft in t groot plaats op drie dcr Banda- eilanden , Lontor , Neira en Ai. De productie is niet aan 41 zulkc groole jaarlijksche vcrschillen ondcrhevig als die der kruidnagelen. Men schal , goede en slechte boomen door clkaar gerekend, do opbrcngst van iederen boom in dc per- ken op 5 Arnst. ponden, noten en foelie te zamen, waar- van de ondcrlinge verhouding als van 4 : 1 is, Wei be- bandelde boomen geven doorgaans een jaarlijksch product van 12 lot 15 Amst. ponden. De muskaatnolen-cultuur bcpaalt zich legenwoordig niet nicer uitsluilend lot de Banda-eilanden. In Bengkoelen , waar de cultuur reeds door de Engelschen word ingevoerd , is zij in verval en evenzoo op Amboina. Daarcntegen schijnt zij ineer noor- delijk aan de Weslkust van Sumatra en in de Minahassa goede resultatcn te beloven. Builcn den Arcbipcl wordt de boom op Mauritius en in Zuid-Amerika aangekweekt. § 54. Met het oog op de geographiscbc verbreiding der pianteo hecft men onzc bezittingen in den Indischen Archipel in vieren vcrdeeld. Vooreerst hecft men het Sumatraansche gebied, dat door Noord- en Midden-Sumatra en de eilan- den die in bet Westen en bet Oosten daarombeen liggcn, gcvorrnd wordt en waarvan de vegetatie met die van Achter-Indie in een naauw verband staat. Het tweede is bet Borneosche , dat nog te wcinig bekcnd is om bet zijne eigcnlijke plaats aan te wijzen. Met derde het Soendasche, dat in eene Westelijkc helft — Zu id- Sumatra en West- Java — en eene Oostelijke — Oost-Java tot Timor en vcr- der — ’t laalste door kasuarine-wouden gekenschetst , vervalt en veel overeenkornst toont met bet Nieuw-Hollandsche Hora- gcbied. Eindelijk hot vierde , het Moluksche , waartoe Celebes (altbans het oostelijke gedeclte) nog te rekenen is, hctgeen in dat der Polynesische llora overgaat. Delfstoffmrijk. § 55. Op bet plantenrijk volgt in belangrijkheid , iu den Indischen Arcbipcl, bet delfstoffenrijk. Digitized by Google 42 Tot de belangrijke mineralen , die de grond der Oost- Indische eilanden bevat, behooren : zwavel, dat in do kraters van vele vulkancn verzameld wordt; ijzer, tin, antimonium, koper,lood, kwikzilver, platina , goud, dia- manten en sleenkolen 22. § 56. IJzer is door den geheelen Archipel verspreid, maar nergens overvloediger dan op Borneo, en wel in de binnenlanden van de Zuid- en Oostkust. Verder vindt men bet in groote menigte op Celebes, vooral aan de Oostkust en op de eilanden die daar langs liggcn , op Sumatra , Bangka , Blitoeng enz. De inlanders niaken gewoonlijk veel werk van de exploitatie. Hoe deze op Borneo, in de Doe- soen, plaats heeft, is nicer dan eens uitvoerig beschreven 23. Men gaat daarbij op eene zeer eenvoudige wijze te werk. De erts, dien men bijna aan de oppervlakte van den grond vindt , wordt eerst gegloeid of « geroosterd » , tot hij zoo broos wordt, dat men hem in kleine stukken kan slaan. Deze worden dan met houtskool in een cylindervormigen oven geworpen, die uit rivierklei vervaardigd en een voet of drie vier hoog is. Die oven staat van onderen, door twee of drie bamboezen pijpen, met eene soort van pomp- blaasbalg in gemeenschap, die uit een boomstam vervaardigd is. Het ijzer, dat in zulk een oven uit den erts is ge- smoltcn, wordt in staafjes, bilah , gesmeed, die eene wig- vormige gedaanle hebben, 2£ palm lang ?ijn en ongeveer 1 kalti wegen. Deze staafjes worden ook als ruilmiddel in den handel gebruikt en ten getale van tien op twee gulden zilver berekend. Ook de Laut-landen zijn zeer rijk aan ijzer, en erts van daar is bij scheikundig onderzoek ge- bleken 70 •/. zuiver metaal te bevatten. Uit bet Boegincsche rijkje Loewoe komt eene soort van ijzer, die met het Zweedsche overeenkomt 24 en den naam pamor beeft gekregen, omdat zij gebruikt wordt om, met ander ijzer verbonden, wapens te damasceren. Daartoe worden deze dan ook nog ingewreven met een mengsel Digitized by Google 45 van arsenicum en limoensap, <lat aan het gewonc ijzer cone cflen bruinzwarte, en aan het painor , (lat er als aderen door been loopt, eene zilverachtig wittc klcur geefl. Men vervaardigt op Borneo zoowcl vuurwapcnen als klingen ; de eersten zijn veel vermaarder dan de laatsten, die, ofschoon als inlandsch fabrikaal in den Arcbipel beroemd, toch in deugd ver beneden andere Oosterscbe, Turksche cnz. staan. Bcbalve de klingen van Borneo zijn ook die van Temboekoe en van Goram in den Archipel, altbans in de Molukken, beroemd. § 57. Tin vvordt gevonden op de eilanden Bangka en Blitoeng, op enkele eilanden van de residenlie Riouw, voor- namelijk bet eiland Singkep , hier en daar aan de Oostkusl van Sumatra en, naar men zegt, ook in het Zuid-westcn van Borneo, bet landschap Keudawangan , en op bet eiland Flores. Zelfs zou er op Ceram tin ontdekt zijn en dit mclaal ook in het N.-O. van Borneo gevonden worden. Met do ontginning van dit metaal bouden zicb voornamelijk , altbans op bet tin-ciland bij uitnemendheid , Bangka, de Chinezen bezig. De wijze waarop zij daarbij te werk gaan is in de hoofdzaak de volgende: Wanneer eenige Chinezen van bet plaatselijk bestuur de vergunning hebben verkregen om ergens, waar zij den grond geschikt hebben bevonden, eene mijn aan te leggen, verdeelen zij onder elkander de werkzaamheden van boofd, schrijver enz. , en ondernemen dan gczamenlijk de lie working er van. Zij beginnen met een vijver, tebat, aan te leggen, die aan verschillende waterlcidingen , bandar , bet water verschaffen meet om den erts te wasschen, en graven eene vierkantc kuil, parity waarin een rad staat, dat eene kettingpomp, tali- ajar , in beweging brengt, waarmede bet water uitgeloosd wordt, dat bij bet dieper graven al spoedig uit den grond opwclt. Die kuilen of mijnen hebben verschillende afmetingen. De grootste zijn 50 tot 40 voel diep, 400 tot 500 voet lang en 150 tot 200 voet breed en worden bewerkt met 40 u tot 60 man. Do kleinslc zijn niel dieper dan een voel of vier. Do eersten heeten /colony- mijnen , de anderen AroefoV- mijnen, en cene derde soort, tusschen beidein, hcct koelit-kdlong. Wanneer dc eerste tinlaag niet meer oplevert , graaft men dicper, tot men op eene aardlaag stuit, dien men kong noemt, en onder welke men T er voor houdt, dat gcen tin meer gevonden wordt. Levert eene mijn niet meer op, dan wordt er eene andere naast gegraven. Daar er steeds water noodig is, worden de mijnen altijd in val- leijen aangelegd en kunnen de werkzaamheden meestal slechts in den regenmoeson plaats hebben. In het. laatste vierendeeljaars heeft de smelting van den erts plaats, die tot zoo lang bij de kuil opgehoopt blijfl liggen. Om de hitte geschiedt bet smelten alleen des nachts. I)e gesmolten erts wordt in stukken ter zwaarte van een halven pikoel gc- goten, die men «schuitjes» noemt. In groote mijnen kan een bedreven smelter in eenen naebt tot zestig schuitjes smel- ten. Het bereiken van de eerste ertslaag en dc eerste smelting worden door de mijnwerkcrs feestelijk gevierd. Ilet aantal mijnen op Bangka is ongeveer drie honderd. De gemiddelde jaarlijksche productie is 60,000 lot 70,000 pikoels. § 58. Antimonium, zoo belangrijk in de tegcnwoordige iudustrie door de alliages , die bet met lood en tin vormt , en ook in de geneeskunde, wordt veel in Noordelijk Borneo gevonden en maakt grootendeels den rijkdom uit van het bekende Serawak; docb ook in die slreken van dat ciland, die aan Nederland onderworpen zijn, komt het voor, zoo als bijvoorbeeld aan de Boven-Kapoeas en in Tanah-Boemboe. Koper is gevonden in de Padangsche Bovenlanden , op bet ciland Batjan , in Sambas en Mempawa op de Westkust van Borneo en op Timor. Het laatstgenoemde ciland is om zijn koper reeds berocmd geweest lang voor dat men wist, dat het ook nog op andere eilanden van den Archipc! le vinden was. Toch is het aan de toekomsl voorbehouden om meer van het koper in Oost-Indie te openbaren ; zoowel Digitized by Google 45 in hetgeen de verspreiding , als wat het voorkornen er van betreft , heerscht veel onzekerheid. Met geregeldc exploitatie is men althans nog nergens begonnen. Lood en kwikzilver-erlsen zijn in het gouvernenienl van Sumatra’s Weslkust aanwezig , kwikzilver ook op Borneo; doch verder dan tot het vinden van enkele monsters heeft men het tot heden nog nict gebragt. Platina wordt op Borneo, zoowel op de West- als de Oostkust, te zamcn met het goud gevonden. Om de on- smelthaarheid heeft het voor den inlander geene waarde ; het wordt door hem onder den naam van mas-kodok , dat is: goud voor de kikvorschen, in het water geworpen. Ook is de handel, dicn men zegt dat er vroeger te Sambas in gedreven werd, om de geringe winsten opgegeven. § 59. Goud wordt in den Archipel gevonden op Borneo, Sumatra, Celebes, Batjan, Timor en zeker nog wel op vele andere eilanden in de rivieren, maar in den handel koint het alleen van de drie eerstgenoemde eilanden. Op Borneo komt het in de beide afdeelingen in menigte voor. De gewone wijs, waarop de inlanders het daar winnen, is door kuilen of putten te graven, waar zij vermoeden den erts te zullcn vinden , en dezen , wanneer hij gevonden is, in eeue nabijgelegen rivier uit te wasschen. Somtijds zijn deze putten zeer digt hij elkander , zoodat er in de diepte, door het onregelmatige uithalen dcr aarde, in allerlei rigtingen verbindingen daartusschen ontstaan, die echter, wanneer zij door geen houtwerk geschraagd worden, niet zelden aanleiding tot instortingen geven. Op andere plaatsen wordt het goud eenvoudig uit het rivierzand ge- wasschen. In de Wester-afdeeling maken de inlanders en de Maleijers ook van waterleidingen gebruik hij het was- schen, even als de Chinezen, die in de geweslen ten Zuidcn van Sambas gelegen, de goud- exploitatie in het groot en geheel op dezelfde wijze drijven als die van het tin op Bangka, maar toch in den grond niet anders schij- Digitized by Google nen gedaan te hebben , dan dc exploitatiewijs van den inlander te volmakcn. — Op Sumatra , waar insgelijks , en wel voornamelijk binnen dc grenzen onzer bezittingen , in de Padangscbe Bovenlanden , veel goud gevonden wordt , gaan de inlanders op bijna dezelfde wijze te werk met waterleidingen of met putlen, die zij door stijlen en dwars- balken tegen instorten beveiligen. Chinezen werken daar niet , maar in de vorige eeuw is er te Salida , ten Zuiden van Padang, digt bij de kust , eene mijn-exploitatie met Duitsche bergwerkers beprocfd, die ecbter mislukt is door dat bet werkvolk voor het klimaat bezweken is. - Op Celebes wordt bet goud voornamelijk in het noordelijk ge- deelte, in dc landschappcn van de noordkust en in de afdeeling Oorontalo , gevonden en op geheel dezelfde wijs als elders door 'de inlanders geexploiteerd. Op andere eilan- den dan de drie genoemde levert de goudonlginning nog niet veel op. § 60. Diamanten vindt men tot nog toe alleen op Borneo, en wel voornamelijk in Landak en aan de uiterste Zuid- oostkust, te weten de omstreken van Martapoera, Koesan enz. De wijze waarop zc verkregen worden komt wederom geheel overeen met die, welke bij het goud zoeken gevolgd wordt. Putten worden geboord , de aarde daaruit naast waterleidingen opgehoopt en dan zoo lang gcwasschen tot alleen de diamanten overblijven. In Bandjermasin en Koesan is het de gewoonte, dat de diamantgravers de kleinere steenen, die minder dan twee karaat wegen, voor zich zelven mogen behouden , maar daarentegen de grootere voor f 20 het karaat aan den eigenaar van het district , waar ze gevonden worden, moeten afslaan. Steenkolen in den eigenlijken zin leveren de Oost-Indische eilanden tot nog toe niet op. De beste kolen , die men er vindt, zoo als bijvoorbeeld in het Zuid-Oosten van Borneo, zijn nog maar bruinkolen, al komen zij overigens den En- gelschen in brandbaarheid tamelijk nabij. Zulke bruinkolen, 47 ofschoon van zeer verschillend gehalte cn dikwijls zeer veel minder waard dan die van de Oostkust van Borneo, komcn op de meeste eilanden van den Archipel voor , doch het gebruik dat er van gemaakt wordt dagteekent eerst van de jongste tijden , daar de inlanders er geen work van maken. Dierenrijk. § 61. In het barre Noorden bestaat. er eene naan we betrekking lusschen den mensch en de dieren, die met hem zijne woonplaatsen deelcn. Daar treedt het plantenrijk in belangrijkheid voor het dierenrijk terug. In gelijke mate verliest het dierenrijk van zijne beteekenis voor de bewoners der tropische gewesten van Oost-Indie. Vellen om zijne woningen of zijn naakte ligehaam mede te dekken, behoeft hij niet, en voedende gewassen vindt hij in overvloed in de natuur, die hem omringt. Maar ofschoon de inlanders over ’t algemeen kunnen gezegd worden van planlaardig voedsel te leven, daar is eene uitzondering op. In de visch- vangst vinden talrijke bewoners van den Archipel hun be- staan , en terwijl onder de hoogere diersoorten slechts enkele, of bij zeldzame gelegenheden , of bij gebrek aan beter — en in dit geval schuwt men zelfs naar onze meening walgelijke spijzen niet — tot voedsel dienen , wordt tot dat einde van visch en van weekdieren een veelvuldig gebruik gemaakt. Iliernaast staan andere bclan- gen, voornamelijk handel en zucht naar opsehik, die aan enkele producten van het dierenrijk waarde geven; maar gelijk deze van betrekkelijk gering gewigt zijn, zoo bepaalt zich ook een derde punt van aanraking tusschen den mensch en het dierenrijk , dat namelijk , hetwelk hem op zelfbehoud doet bedacht zijn, tot zeer weinige diersoorten. Gelijk de planten zoo hebben ook de dieren in de phy- siognomic der natuur hunne plaats. Ook zij zijn onmis- baar tot stoflering van het tooneel, dat de plantenwereld Digitized by Google aanbiedt. Het ontbreekt niet aan beschrijvingen, die ons in dit opzigl geheel le midden der natuur verplaatsen. Hct leven der tijgers in de wildernisscn , hot cijerleggen der schilpadden aan het vlakkc zeestrand, het sluipen van de mocsang door de koflijtuinen , het optrekken van groote kuddcn herten , die zicli aan eene naburige l>eek gaanlaven, het been cn wedervliegen der klipzwahiwen in de rotsholen aan de stcile kusten, een troep olifanten, die eene plan- taadje vervvoest, het nachtelijkc leven der dieren in de vlakte of op het gebergte, een kring spelende argus-fazan- ten, — dat geeft leven en stoffering aan een landschap. Om de physiognomic van een landschap volkomen te schet- sen is het noodig er zulke beschrijvingen hij tc voegen. 5 02. Welke soorten van dieren in den Archipel gevonden wordcn zal hct volgdnde leeren. — Wat in de eerste plaats de Zoogdieren betreft; Apen vindt men het meest in het Westen van den Archipel, te weten de vier Groote Soenda- eilanden cn Timor. In de Molukken alleen op Batjan. I)e merkwaardigste soorten van apen zijn de Mawas of Orang- oetan in de boschrijke vlakten van Borneo en Sumatra; de Langarmigc apen, waartoe de Siamang van Sumatra behoort, die door zijn stcrk gebrnl welhekend is, en de Wau-wau, die in talrijke troepen in het gehoomte op de bergen leeft ; de Slankapen, apen met lange staartcn, zoo als de schuwe, eenzaam levende Soerili en de zwarte, in kleine troepjes vercenigde Loctoeng van Java, en de Iang- neuzige aap van Borneo, en eindelijk de verst verbreide soort van alien, de Meerkatten ( ? cercopithecus ? kera , mo- njet), met welke overeenkomst heeft de Baroek of Lampong- aap (inuus nemestrinus ) , dien men in Bengkoelen afrigt om kokosnoten te plukken. Op Celebes eindelijk heeft men een paar soorten van apen , die aan de Bavianen verwant zijn. Tot de meest verbreide dieren in den Archipel behooren de Vledermuizen , waarvan de grootste soort, die bijna vijf 49 voet vlugt heeft, de «vliegende hond» of Kalong, op Java wel hekend is. Een ander geslacht van dieren, dat ligt daarmede verward kan worden, de «vliegende kat» , komt bijna uitsluitend in Oost-Indic en wel op de groote Soenda- eilanden voor. § 65. Even als het apengeslacht behoort ook dat der Katten in de warme luchtstreek t’huis , terwijl in den Arcbipel beider verbreiding genoegzaam gelijken tred schijnt te houden. Op Java en Sumatra woont de Tijger. Hij onderscheidt zich van de tijgers van het vaste land van Azie door korter haar en fraaije donkere kleuren. — Van de gevlekte kattensoorten heeten de grootere Luipaarden. Zij klimmen in de boomen, hetgeen de tijgers niet doen, rnaar vallen de menschen minder aan dan deze. De Ja- vaansche en Sunialraansche soort , die men gewoonlijk Panter noemt , heeft een langeren slaart dan de andere , en een blaauwachtigcn gloed op de huid, die bij sommige individu's zoo donker is, dat de vlekken zeer onduidelijk worden en slcchls in de zon ziglbaar zijn; deze noemt men «zwarte tijgers ». Het luipaard van Borneo heeft een korteren staart en buitengewoon groote , Iangwerpige vlek- ken. De kleine gevlekte kattensoorten, Tijgerkatten , die men op alle Soenda- eilanden vindt, zijn niet grooter dan onze huiskatten. Verder heeft men in Oost-Indie enkele soorten van Civet- katten, als den Linsang, die zich door zijne buitengewoon slanke gestalte van de ovcrige soorten onderscheidt en dien de Javanen, waarschijnlijk om de kleur van zijne huid, ook wel Matjan , tijger, noemen; den Moesang^ eene soort van marter , dien men veel in koflijplantaadjes vindt, en Ichneumons of Mungo’s; — een paar soorten van wilde Honden ; — Otters, Wezels, Dassen, van welke laatste eene soort , de Javaansche Stinkdas ( segoeng ) , zulk een stank om zich heen verspreidt, dat men hem in den wind bijna drie kwartier ver kan gewaar worden; — en den 4 50 Maleischen Beer (broeang ) , die een witien vlek op de borst en zeer kort haar heeft; hij leeft voornamelijk van kokosnolen. Ook onder de insecten-vretende roofdieren zijn er eenige aan Oost-Indie bijzonder eigen soorten, waarvan de Toepei’s, oin hunne overeenkomst met de eekhoorntjes aldus door de Maleijers genoemd, mogen vermeld worden. § 64. De Knaagdieren zijn in Indie zeer menigvuldig; daaronder vele soorten van Eekhorens, ook Vliegende-eek- horens, en Stekelvarkens. Daarentegen zijn de Tandeloozen slechts door bet Javaansehe Schubdier vertegenwoordigd. Herten vindt meft wederom in een aantal soorten door den ganschcn Arch i pel heen. Alleen in de Zuidelijke Molukken ontbreken zij. Onder die soorten verdient om zijne geringe grootte de Kidang of Mintjak oprnerking. Een zeer klein muskusdier (herten zonder gewei) is de Kantjil of Pelandoek, ook wel « dwerghert » genoemd. Er zijn in Oost-Indie een paar soorten van Antilopen bekend, de Kambing-oetan of wilde geit , op Sumatra, en de Anoeang of Sapi-oetan, wilde koc, op Celebes. Schapen en Geiten zijn in Indie niet inheemsch , evenmin als de Duffel (Karbau) en bet larnme Rundvee, dat gewoonlijk van Indiscb, zelden van Europeesch ras is. Van Ossen bestaat er op de Soenda- eilanden, Groote en Kleine, eene wilde soort, de Banteng. . Evenzoo zijn de Paarden in Oost-Indie ingevoerd , hoewel zij daar in verschillende varieteiten uitnemend gedijen , waarvan de Makassaarsehe , Bimanesche en andere rassen ten bewijze verstrekken. De Varkens zijn op alle Oost-Indische eilanden van alle groote dieren doorgaans verreweg het menigvuldigst. Even als bij de herten vindt men ook daarvan een aantal ver- schillende soorten en bij de minder beschaafde stammen zijn zij de meest geliefkoosde huisdieren. Om de slagtanden verdient het Hertzwijn [babi-roesa) vermelding , dat op Boeroe , de Bangaai- en de Soela-eilanden en op Oostelijk en Noord-oostelijk Celebes leeft. Digitized by Google Tapirs, door witte oorcn cn wit bovenlijf van de gewone Amerikaansche onderscheidcn , vindt men op Sumatra en Borneo. — Op dezelfde eilanden alsmede op Java wordt ook do Rhinoceros gevonden. I)e Smnatraansche verschilt van de beide andcre , althans van dc Javaansche , door dat liij twee horens heeft , minder ruw van huid en ook minder groot en slerk is. — Alleen op Sumatra komen Olifanten voor ; vroeger vondt men ze ook in liet Noord-oosten van Borneo, waar ze thans, om de schade die zij aanrigten, geheel zijn uitgeroeid. Van Buideldieren , die bijzonder aan het vijfde wereld- deel eigen zijn en veel op Nieuw-Guinea gevonden worden, zijn er ceo paar soorten in de Molukkcn , waarvan eene , de Koesoe-koesoc of Koeskoes, op Amboina welbekend is. Eene klcine soort van Kangoeroc leeft op de Aroe-eilandcn en wordt ook wel , even als het dwerghert. , Pelandoek genoemd. Van de Walvischachtige dieren , waarvan er velc in de zeeen van den Archipel leven, zijn hier te noemen de Cachelot , die het sperma-ceti lcvcrt en onder andere in de zeeen rondom Bocroe zeer menigvuldig is , en de Doe- joeng, eene soort van zeekoe, die hoogstwaarschijnlijk tot dc verhalen der zeemeermi linen aanleiding gegeven heeft. Van de Cachelot- vangst schijnen tegenwoordig alleen de bewoners van het eiland Solor nog werk te maken. • % 68. Ilet is algemeen bekend dat de Vogels der keer- kringslanden vooral uitmunten in pracht van fraaije kleuren, minder in liefelijkheid van stem. Eene menigte Europcsche vogels vindt men evenwel, met slcchts geringe afwijkingen van uiterlijk, in Indie terug. Vooral van die andere noemen wij de volgende op: Van de zwemvogels: allcrlei Eenden, waaronder de Ja- vaansche Meliwi wel het nicest algemeen bekend zal zijn. In gezoulen eendeneijeren bestaat er op verschillende plaat- sen een belangrijke handel. Voorts Pelikanen en Plotussen, 32 om hun langen hals, die, wanneer zij zwemmen, dikwijls alleen hoven het water uitsteekt, « slanghalsvogels » genoemd, en Fregatvogels. — Van de Moerasvogels : vreemdsoortige Ooijevaars. Van de Struisachtige vogels, den Kasuaris, een uitslui- tend Oost-Indischen en Nieuw-Hollandschen vogel. De Oost • Indische kasuaris, die de eilanden Ceram, Boeroe, Aroe en Nieuw-Guinea bewoont, is intusschen in het oogloopend van den Nieuw-Hollandschen onderscheiden door een hoorn- achtigen knobbel op den naakten, fraai blaauwen kop en de zwarte kleur: heiden vervangen zij de struisvogels in dit gedeelte der aarde. Onder de Hoenderachtige vogels , die in Oost-Indie zeer overvloedig zijn, komen hier in aanmerking de Ajam-alas of wilde haan ; de Javaansche Paauw (die eene andere soort is dan onze Europesche), de trouwe gezel van den tijger, daar hij aast. op de wormen in de bloedige over- blijfselen der spijzen, waarmede dat dier zich voedt, en zijn plaatsvervanger op Sumatra en Borneo, de Argus- fazant. Tot de vogels van deze orde behoort ook de min- der bekende, maar niet minder merkwaardige Maldo, die op Celebes en in de Molukken woont en zijne eijeren, even als de schildpadden , aan de stralen der zon ter uitbroeijing overlaat. Soorten van Duiven heeft men in Oost-Indie insgelijks in groote menigte ; op Nieuw-Guinea ook de bekende Kroon- duif. Van de Klimvogels zijn de Oost-Indische Papegaaijen overbekend, waartoe de Kakatoea’s en de mode Loeri’s der Molukken behooren, die nergens elders gevonden worden. De uitgebreide orde der Roest-vogels telt er ook in Oost- Indie vele merkwaardige. Wij noemen slechts de Neus- hoornvogels, Anggang der inlanders, de schoone IJsvogels en Pitta’s — eene soort van lijster — , de beroemde Para- dijsvogels van de Aroe- eilanden en Nieuw-Guinea, de Digitized by Google 53 Wevervogeltjes, Rijstvogeltjes, Honigvogeltjes — die in Oost- Indie de kolibri’s vertegenvoordigen — en eindelijk de Salanganen (ook Nestjes- of Klipzwaluwen). Onder de Roofvogels komen geen bijzondere voor of ’t rnocten zulke zijn die door kleinte uitmunten , zoo als de Maleische Valk, die niet veel grooter is dan eene musch. Ook de Lang (falco pondicerianus ) verdient bier vermeld te worden, omdat hij in liet bijgeloof der inlanders eene voorname plaats bekleedt, daar zijne vlugt vooral hun dient oin er allerlei voorteekens uit op te maken. § 66. Onder de Kruipende dieren van den Archipel komen voor een groot aantal van Slangen, waarvan er eehter slechts weinige vergillig zijn. Van deze laatste is de Oelar-tanah ( trigonocephalus rhodo stoma) van Java de gevaarlijkste. Zij is drie voet lang, bruingeel van kleur en beeft groote bruine ruilvlekken. Zij vestigt hare woonplaals soms in tuinen , maar verbergt zich gewoonlijk in bet hoogc gras of in de bamboesstruiken. Eene andere ver- giltige slang is de Oelar-belang (buoy ar us sp .), zwartacbtig van kleur met gelc ringen en tot zes voet lang. — I)e slangen laten zich over dag weinig zien. Men kan ze dan gewoonlijk slechts waarnemcn langs de oevers der rivieren, waar ze op de takken der boomen ineengerold r us ten. Zulke Boomslangen zijn buitengewoon slank en zien cr dikwijls uit als met mos begroeide takken, of zij zijn groen gelijk de bladeren, zoo als de Oelar-bangka ( dryophis sp.). l)e grootste slang van Oost-Indie is de Oelar-sawah (python bivittatus) , die met de boa’s veel overeenkomst heeft en van twintig tot vier en twintig voet lengte bereikt. In alle rivieren van Indie vindt men Krokodillen, die in Oost-Indie eene eigene soort vormen, niet te verwarren met de Alligators of Kaaimans, zoo als men gewoonlijk de Surinaamsche krokodillen noemt. Behalve de krokodillen verdienen van de Hagcdissen ook nog vertnelding de Legua- nen, die in groottc op ben volgen , en eindelijk de Drakeu of', vliegende hagedissen , en vooral dc nutlige Gecko’s (Mai. tokek). In de zeecn vindt men dc Karct-schildpadden , penjoe , dat zijn die, vvelke het schildpad (karel) voor den handcl leveren , en nog eene andere soort, de Katoeng, die alleen gegeten wordt , maar in groolte alle overige soorten van schildpadden overtref'l , daar zij eene lengte van zes tol acht voct bereikt. De zoctwater-schildpadden hecten in ’t algemeen Koera-koera. § 67. De klasse der Visschen , die, in de diepte der wateren verborgen, aan de opmerkzaambcid ontsnapt, of- schoon ook zij menig landschap op den bodern der zee met hare kleuren versiert, nog schitterender misschien dan die der vogelen van de landschappen der aarde — getuige bij- voorbeeld dat geheimzinnige leven dier prachtige visschen in de even prachtige koralen-tuinen , die het oog soins op den bodem van eene spiegelheldere zee kan waarnemen. De visschen zijn in Oost-Indic, gelijk wij reeds opmerkten, van alle dieren het belangrijkst voor den menscb, in zoo ver zij hem een ruim middel van bestaan opleveren. Zeecn en binnenlandsche wateren zijn voor een groot deel der be- woners, wat de vruchtbare akkers zijn voor hunne land- bouwende natuurgenooten. En dc middelen om zich dat voedsel te verschaffen hebben zij in allerlei vorinen voor- handen. Behalve hunne hengels en verschillende soorten van netten, uit inlandsche touwen gevlocbten, zijn hieron- der misschien het meest opmerkelijk, zeker niet het minst doclmatig, de zoogenaamde sero’s, staketsels van bamboes, die zdo gesteld worden, dat de visch er zich, als iu fuiken, in verwart. Vele visschen , die de Europeschc tafel versmaadt, vinden bij den inlander steeds gereeden a fire k. Voor de Euro- peanen behooren wel de Ikan-goerami (op krone mus) en de Ikan-kakap (kites nobilis cnz.) , de eene een zoetwater- , de andere een zeevisch, onder dc voor ons vreemde soorten tot dc meest gezochte. Sommige visschen zijn het voor- werp eener opzettelijke visscherij , zoo als bijvoorbecld dc Ikan-troeboek , ceric soort van elft, aan de oostkust van Sumatra, die om zijne kuit zoo gezocht is, dc Tjakalang, cene soort van tonijn, in de baai van Amboina , dc Sakko, eene soort van geep, op Ternate, enz. § 68. Van dc Weekdieren verdicnen dc mcnigte fraaije hoorns cn schelpen, die men in alie zeeen, maar vooral in die der Molukken aantreit, vermelding. Ook deze dienen den inlander veelal tot spijze. Bij name noernen wij hier allecn de Reuzenschelp , dc IVautilus, en die om hare waarde het eerst had moeten genoemd zijn, de Paarl- oestcr. Deze laatstc wordt in Oost-Indie bij vele eilanden , zoo als hier en daar aan de kusten van Java, Ternate cn Timor, gevonden, (loch alleen bij de Aroe-eilanden en aan de stranden van Noord-oostelijk Borneo , dat echler buiten onze hezitlingen ligl, wordt van de paarlvisscherij geregeld werk gemaakt. Onder de lagerc diersoorten eindelijk mogen de Bijen, de Witte-mieren ( lermes sp .), de zonderlinge Wandelcndc- bladen (phy Ilium) en Wandelende-takken ( pints mu ), de lastige Springbioedzuigers en de door de Chinezen zoo ge- zochte 1’ripang , die het voorwerp van een uitgebreiden handel uitmaakl, als vooriieelden worden genoemd van wat men ook van deze in Oosl-lndie aantrefl. STAATKUNDIG GEDEELTE. I. Bevolking. § 69. Dc eenige gezaghebbende bron voor den bcvolking- staat der Nederlandsche bezittingen is het Verslag van het beheer en den staat der Oost-Indische bezittingen, dat elk jaar door de Regering aan ’s Lands Vertegenwoordiging wordt ingediend. De staten, die daarin voorkomen, zijn zamen- gesteld naar opgaven van de hoofden van gewestelijk be- stuur of, waar zulke ontbreken, volgens bloote gissing. Be- hoorlijke volkstellingen kunnen zelfs op Java uit gebrek aan voldoende middelen nog geen plaats hebben. Een onbepaald vertrouwen kan men dus aan die opgaven niet schenken. Zelfs de waarschijnlijkheid van overdrijving ten voordeele of ten nadeele van bet eindcijfer is niet uit te maken, ofschoon men misschien geneigd zal zijn eerder het laatste aan te nemen. § 70. Uit het jongste dier Verslagen, dat over 1859, leeren wij, dat de gezamenlijke bevolking onzer bezittingen op bet einde van dat jaar geschat werd op 17| millioen zielen, waarvan op Java ruim 12, op de Buitenbezittiugen ruim 5 millioen moeten gebragt worden. Die totalen zijn in vijf rubrieken verdeeld , t. w. Europeanen , Chinezen , Arabieren, andere vreemde Oosterlingen en inlanders, van welke op Java achtereenvolgens kwamen: 20776, 145162, 57 5470, 24864, 12127817; en op de Buitenbezittingen: 0554, 71176, 2777, 12570, 5145741 ; dat is te zamen 27550 Europeanen (ruim 25000 daarvan zijn in Indie ge- boren. — Het leger en de soldatenkinderen zijn onder de opgege ven getallen niet begrepen), 216558 Chinezen, 8255 Arabieren, 57454 vreemde Oosterlingen en eindelijk 17271585 inlanders, waaruit blijkt, dal de niet-inlanders slechts iels nicer dan 1| % uitmaken, namelijk op Java 1.50 en in onze gezamenlijke bezitlingen 1.645. De Europeanen staan aldaar lot de geheele bevolking in de verhouding van 0.16:100, de Chinezen van 1.225, de Arabieren van 0.045, de andere Oosterlingen van 0.21 eene verhouding, die op Java weinig verandering ondergaat. Globaal derhalve ^ % Europeanen, 1J % Chinezen en nog \ °/ 0 andere vreemden. Het spreekt van zell‘, dat, waar de vreemdelingen zulk ecu gering bcstanddecl der bevolking uitmaken, zij bij de algemeene beschrijving verder niet in aanmerking kunnen komen. Wij bepalen oils derhalve ten hunnen opzigte tot slechts enkcle opgaven. §71. De Chinezen zijn buiten Java het nicest op de Weslkusl van Borneo, Biouw en Bangka gevestigd. Op de cerslgenoemde kust waren er in 1859 bijna 24000, op ieder der beide laalstgenoenide eilanden ruim 16000. Zij zijn verder door den geheelen Archipel verspreid: t nicest te Makassar en op Sumatra. Zij worden bestuurd door bun eigen opperhoofden met den titel van majoor, kapitein , luitenant of wijkineester (koempi). Majoors vindl men legen- woordig alleen te Batavia en te Pontianak. Kapitein is de gewone titel der Chinesche lioofdcn op de hoofdplaatsen der residentien. De Chinezen zijn reeds lang vbor de Europeanen in den Indischen Archipel gevestigd geweest, ofschoon hunne meer uitgebreide kolonicn, zoo als bijvoorbeeld die op Borneo's Weslkusl, eerst van later tijden dagteekenen. i\og jaarlijks komen ze uit China in den Archipel aan. Dezc worden Digitized by Google (Joor den naam Sin-kc\ d. i. nieuw-gast, welk woord uok tot Kee wordt verkort, dat eehter dikwijls als schimp- naam gebezigd wordt, van de peranakan , d. i. de in den Archipcl geborenc, onderscheiden. Daar er cchter geen vrouwen uit China mogen overkornen , slaat deze laatste benaming gelijk met Bastaard-Chinezen. Op Borneo en Bangka houden de Chinezen zich voorna- rnelijk met de mijnexploitatie en op Kiouw met de gambir- en pepcrcultuur , elders met den handel bezig. De gods- dienst, die zij belijden, is die van Fo, dat is Boedha. Fen toenemend, ofschoon nog gering aanlal op Bangka belijdt de Roomsch-Katholieke godsdicnst. De verschillende ge- bruiken , die zoowel tot hunne godsvereering als tot bet huis- selijk leven behooren, onder welke laatste zich bet huwelijk en de begrafenis door -vele zonderlinge plegtigheden onder- scheiden, zijn even als hunne leesten en volksvermakelijk- beden berhaalde inalen beschreven. — Van belang voor de kcnnis der Chinezen in den Archipel zijn hunne geheime genootschappen , die uit een poiitiek oogpunt zeer de aan- dacht verdienen. «Was het aan de vereeniging vergund geweest te bestaan , » zoo zeide de bekende James Brooke , waar hij meedeelt hoe hij tc Serawak aan zulk een genoot- schap, een «loerenden draak», « nog voor de geboorte den kop verpletterde » , — «dan zou het met het regt in het land gedaan geweest zijn. Het zou het bestuur omverwer- pen, de bronnen der zedelijkheid bederven en de inaat- schappij op hare grondslagen doen waggelen. <» § 72. De Arabieren, hoe gering ook in aantal, zijn hij den inlander boven ieder anderen vreemdeling gczien. . Ze hebben zich vooral bij de Vorsten weten in te dringcn, en het magtigste rijk op de Westkust van Borneo is door een Arabischen gelukzoeker gegrondvest. In de Buitenbezittingen is dan ook daar bun aantal vcrrcweg aanzienlijker dan elders. Slechls te Palembang is het nog grooler. Op Java vindt men de meesten te Soerabaja en op Madura. 59 S 75. Do vreemde Ooslerlingen , waartoc ook do Ara- hieren behoorcn , beslaan behalve dezen uit vrcemdelin- gen van hot vaste land dor beide grootc Indischc Schier- cilanden, althans van Voor-Indie. Op Java worden zc, met uitzondering van do Bengalezen , Mooren gcheeteu , cen naam dicn dc Portugezen on Spanjaarden invoerden , welke allc Mohammedanen in Indie Moros noemen. Een andero zeer gebruikelijke naam is Klingalees, Orang- kling , een woord dat met Kaliuga, den ouden naam van de kust van Koromandel in verband staat en waarmede men de Mohammedaanschc bewoners van de kust van Koromandel of Malabar beleekent, zoo als men dc Mohammedaanschc be- woners van die kust Tjeti noernt 25 . De naam Kodja komt voor als die van een klein-handelaarsgild op Java, maar zal wel oorspronkelijk van de kooplieden van de kust van Guzerate :,i gebruikt zijn, in welke slreken dat woord als titel van aan- zienlijke kooplieden en andere lieden van dislinctie geldt, ofsehoou bet legenwoordig in bet Javaausch van gehcel gelijke beteekenis is met Moorsch. Bebalve op Java, en wel voor- namelijk op Madura en le Soerabaja, vindt men de mccsle Orang-KIing op Bangka, in de Lampongs en op de West- kust van Sumatra. § 7-f. De inlandsche bevolking van den Oost-Indiscben Archipel belioorl , op geringe uitzonderingen na in de Pbilippinen en bet verre Oosten , tot ecu en denzelfden stam, dien men tot heden den Maleiseb-Polynezisehcn pleegt tc noemen en waarvan zij de hoofdrepresentante is. Die stam ol dat ras is namelijk ook oyer een gedeeltc van Polynezie en voorts ook over bet schiereiland van Malakka uitgebreid en zells op Madagaskar leeft zij in Hovas, den regeerenden stam op dat eiland. De verwantschap van den Maleiseb-Polyneziseben stam met sommige volken van Zuid-Oostelijk Azie ol zells zijn oorsprong van daar, behoort tot de onopgcloste vragen der Maleiscbe. ethnologic. Evenzoo is zijne verdeeling tot dusver slechts op het verschil in Digitized by Google 60 woonplaats van (lc volken, die hem zamenstellen , gebouwd, daar physiologie en taalkunde nog niet het licht verspreiden, dat men ook hier eenmaal van haar verwachten mag. § 75. I)och ofschoon de inlanders van den Archipel, wat hunne stamverwantschap betreit , als een geheel te beschouwen zijn, zijn zij toch zeker in vele opzigten, cn daaronder niet het minst in beschaving, zeer verschil- lend; ja, dit verschil is zoo groot, dat men ook zonder het uitdrukkelijk getuigenis der geschiedenis waarschijnlijk wel tot het vermoeden zou gekomcn zijn, dat hiertoe een vrecmde invloed medegewerkt had. En waar nu de geschiedenis van een eeuwenlang verkeer tusschen dc Hindoes en de bewoners van den Indischen Archipel , inzonderheid de Javanen, gewag maakt, kan de vraag niet vreemd zijn, al zou zij ook later blijken ontkennend te moeten beantwoord worden , of zich beide rassen soms ook vermengd hebben en men dus in een groot deel van den Maleischen stam het ras tegenwoordig niet nicer zuivcr heeft. 5 76. Hoezeer het slechts als eene proef mag beschouwd worden, die in zeer vele opzigten zeer zeker nog verjietc- ring noodig heeft, zoo kunnen wij ons niet ontslaan van het ontwerpen eener schets van den toestand waarin dc Hindoes de bevolking van den Archipel zullen gevonden hebben. Zulk eene voorslelling is onmisbaar ora deze gron- dig te leeren kennen en hunne ontwikkeling uit de ge- schiedenis te begrijpen. Wij laten de algemeene kenmerken van het Maleische ras voorafgaan , zoo als andere die beschrijven: «<SchedcI meest korthoofdig , zelden langhoofdig. Voorhoofd niet hoog, eenigzins achteruitwijkend. Wangheenderen uitste- kend , jukboog gewelfd. Aangezigt. ovaal , maar in de bovenwangstreek breed. Oogleden niet zoo wijd gespleten als bij de Europeers, niet zoo naauw als hij de Aziatcn. i\eus van boven plat, soms regl of gebogen, doch altijd Digitized by Google 61 met breede ncusvleugcLs en wijde neusgaten. Kaken schuin- tandig, doch in verschillenden graad , waarom ook do ge- laatshoek zeer verschilt. Mond groot met dikke lippen , bij den cenen stain meer, bij den anderen minder, bij enkele de bovenlip opgekruld* 7 . Huidkleur geel, — veelal rood- of bruingeel — mahonykleurig, tot chocoladebruin. Oogen bruin of zwart. Iloofdhaar zwarl, lang en sluik. Statuur bij zeer vele stain men klein, bij andere middel- delmalig» 28 . Ik weel niet of er niet bij had behooren gevoegd te zijn, dal men ook de schraalheid van do onderste ledematen , van de beenen , als kenmerkende type van den Maleischen stain heeft te beschouwen. Als zeker de best be- kende en het incest belang inboezernende moge hiernaast de beschrijving van de type der bewoners van Java, Javanen, Soendanczen en Madurezen, hare plaats vinden «De Ja- vaan heefl meer van den Maleijer dan de Soendanees. Zijn hoog en breed voorhoofd buigt zich met zachte ron- dingen naar de kruin en de slapen om. De grens van zijn hoofdhaar is hoog boven de wenkbraauwcn. Zijn af- gerond acbterhoofd puilt aanmerkelijk verder nit achter eene lijn, getrokken van het uitwendig gehoorgat naar de kruin , dan bij den Soendanees. Zijn schedel is in het alge- meen ruimer. Zijn voorhoofd puilt weinig boven de oogen uit en heeft gcbogene wenkbraauwen. De oogen puilen daardoor meer naar buiten dan bij den Soendanees, doch in het algemeen minder dan bij den Maleijer. Zijne oog- spleet is horizontaal en ruim, terwijl zij bij den Soendanees eenigzins schuins staat. Zijne jukbogen wijken in het al- gemeen niet af van die der Soendanczen, doch zijn mond- spleet is grooter en zijne lippen steken meer uit. Zijne huidkleur verschilt in de schakeringen lusschcn bruin en bruingeel.» «In een anthropologisch opzigt verschillen de Madurezen van de Javanen en Maleijers , zoo zegt dezelfde ** schrijver elders. Zij doen zich kennen door eene eigenaar- digheid, die ik slechts, hoezeer in eene mindere mate, bij Digitized by Google do Boegiriczen terugvind. Deze cigenaardigheid bestaat in een boog , breed , kort , plat achlerhoofd , dat slechts wei- nig uitpuilt achf.er eerie lijn, welke men zich denkt tusschen bet uitwendig gehoorgat en dc kniin. Dit karakter valt bij de Madurezen zoodanig in bet oog, dat men lien bij den eersten opslag van andere Indische nation kan onderkennen. Overigens hebben de Madurezen veel van de Maleijers; ecu breed , aan de slapen afgerond en naar achteren gebogen voorhoofd, met de grenslijn van bet haar hoog boven de wenkbraauwen ; zeer uitpuilende jukbogen , wijd gespletene oogleden enz. Van de Boeginezen verschillen de Madure- zen wezenlijk, doordien bet acbterhoofd bij de Boeginezen wel hoog en plat, doch veel minder breed is. Voorts is bij de Boeginezen het voorhoofdbeen verticaler, smal, niet zoo afgerond aan de hoeken , en in het algcmeen de schedel hoog, doch smal. De gestalte der Madurezen is klein en in het algemeen niet grootcr dan die der Javanen.n § 77. Stellen wij ons nu verder een algemeen beeld voor oogen van dert voormaligen staat van den inlander , zonder die verschillcnde schakeringen van beschaving, welke de oneindig hoogere geeslontwikkeling der Hindoes daarin gebragt heeft, dan moet die, in ruwe trekken, aldus ge- vveest zijn: De kleeding is voor de mannen een lange smallc lap van boomschors, met het eene einde eerst als een gordel om het middel gewonden en dan tusschen de beenen door- geslagen, zoodat het andere einde op den rug onder dien gordel doorgestoken als eene slip afhangt. Met een der- gelijken lap bedekken zij, tegen het weder, het bovenlijf. In den strijd gebruiken zij ook wel dierenvellen tot be- dekking van bet ligehaam. De vrouwen dragen een kort rokje, dat van het middel tot de knieen reikt en dat zij van bladeren vervaardigen. Het naakte ligehaam versieren ze met allerlei opschik, landen, schelpen, vederen en al wat daartoe geschikt is, zelfs grashalmen, bladeren en rot- Digitized by Google ting. Hoofd , haU , bcenen , annen en vingers worden daarinede opgetooid on de vrouwen dragen hoepels van rotting om haar middcl. I)e huid beprikkcn ze met alieriei figuren, daarinede oorspronkclijk misschien het. bonte vel van het verscheurend gedierte hunner bosscben trachtende na te boot sen. — Hun voedsel bestaat uit wortels, bladeren en vruchten van velerlci gewassen, waarvan zij welligt reeds enkele in de nabijheid hunner huizen aankweeken. 