Maleisch-hollandsch woordenboek
^jtay^ sabërhana , (Skr. bharana, dracht), sabërhana pakeian , een geheele dracht kleederen , vrg. salangkap. Ook : geheel , sabërhana boemi , s. hari. £.*>>** sëbak, overvloeij end, boordevol ; ajar sebak, een overstrooming. ^.Xuj sëboek; mënjëboek, tusschen in gaan , bijv. tusschen twee rijen in gaan staan. (J^aw *e bal , niet gelukkig zijn in zijn ondernemingen, en van daar treurig, verdrietig. Yrg. sijal. /plwj sabëlas, elf. aAm» sëbam, bezoedeld, beklad; droevig, C. fc^wj sëboe, gevuld, gedempt. Mënjëboe, dempen, mënjëboehan, met iets dempen, iets er- gens in doen om het te dempen. (JjUaw sabll , Arab. weg , prang sabü Allah, de heilige oorlog, ook zonder Allah. £aAaw sebili ? een soort van plant , canna piüchra. C. .cLuj sëtangan , zie sapoe. uLJUaw setaka , een soort van plant , plum- bago rosea. , JuLw sëtawar ; daoen sëtawar , een soort van geneeskrachtige bladeren. ijjuuw set eb al; daoen setëbal, een soort van geneeskrachtige bladeren. K!uj sëtëra (ook soetra) , zijde. Skr. seëtra. j Jw» sëtëroe 9 Skr. satroe , persoonlijke vijand; zie moesoeh. )y*» satoewa , ook margasatoewa , w. m. z. (C^jAaw sëtoeri, I. ons historie, doch in den zin van leven, kabaal. Zie ook rëndang. II. = JcastoerL jJ^-Uj sëtoeivil, een soort van klimplant, waarvan de verkoelende bladeren uitwendig tegen huiduitslag gebruikt worden. ( fil^iwj sëtolop , stolp, lamp. ~-Wj sëtija, Skr. satja, oprecht, trouw; woord, heilige belofte; mëngobahhan sëtijanja, zijn woord, zijn trouw, breken; përdjandjijan sëtija, verbond met heilige beloften bekrachtigd; soempah sëtija , heilige eed ; plechtige overeenkomst. JIwj siti, Arab. sittï, mevrouw, deftige vrouw. ^IxUu sëtija wan, iemand die sëtija be- zit, waar men op aan kan; trouw, eerlijk ; pëkër- djaan jang sëtijawan, eerlijk werk. Ci^v^wj se dj at, droogen door afvegen of uitslaan , C. &^wj sadja', Arab. rijm, maat, vers, dichtstuk. J^wj sadjak , het Arab. sadja', ^c^uu sëdjoek, koel, frisch; koud ; sëdjoeïc ati, kalm en te vreden gestemd , verg. panas hati ; nagëri itoepoen sëntausalah sëdjoeïc saperti ajar di- dalam talam; sakit sëdjoek, ziek door gevatte koude. (J»:s\,n>j sidjil , Arab. register, rol. >.2p-wj sëdjain, kantelen, duikelen, tui- melen, tërsëdjam kabatvah. Zie ook djam. óê.z>w soedjoed , Arab. aanbidding, ado- ratie; zich op den grond neerbuigen voor iemand. JL^swj së dj ahtra, (Skr. djaitra over- winning) veiligheid, vrede, rust. .a^uw sëtjina , een soort van wit en zwarte gevlekte tor met lange voelhorens en vier kleine doornen op den rug. ^m Siliir, Arab. sihr, goochelarij. (J^^wj sahal, Arab. sahl, contant geld. s.liswj sacbawati, Arab. mildheid. pw sachar? Arab. gek, malle vent. ^m> sachi, Arab. mild. l-j}^ sadab , Arab. wijnruit. CLJ&m sëdat, onbestemd, van de gedachte. 20 CLïó*» &*) ] r CL>^m» 8 ë doet , nijd, wangunst. M. .li^w SC dar , bijkomen uit een bewusteloos- heid; zich iets weer te binnen brengen; ontwaken uit een diepen slaap; dengan tijada sedar, onver- hoeds, voor dat men er aan denkt. Menjedarkan dari pada, voor iets waarschuwen. Yrg. njedar. ^[&,&*u sedarhana, middelmatig, tus- schenbeiden: toeboehnja sedarhana (ook w*el sĕdang sedarhana) , tijada tinggi, tijada rendah. <U j óom sadarla , zie gadrijah. PtWi sedang , juist, juist van pas; juist op zijn maat; juist op zijn tijd; juist, goed; juist rijp; juist bezig zijn met iets; juist terwijl; terwijl; de- wijl; orang sedang, iemand uit den middelstand; benang jang hasar , dan jang haloes, dan jang sedang; sedang hamba tidoer, terwijl ik juist sliep; sedangkan, hetzelfde: sedangkan binatang lagi sekijan, istimeiva kita manoesija. l— 3tXxw scdap, aangenaam voor de zintui- gen, inzonderheid lekker om te eten, en, van het gevoel , plezierig , verkwikt : makanan jang sedap ; perkatalin of kalakoewan jang sedap manis , zoete en vriendelijke woorden; toeboehkoe tijada sedap, ik gevoel mij niet lekker, niet plezierig; tidoer sedap, lekker slapen. Sedap malam, een soort van welriekende bloem. £&*** sëdak ; tersedak, moeijelijk, pijnlijk slikken , door gezwollenheid van de keel ; verslikt aan den een of anderen drank. Voor verslikt 1 aan vaste spijzen zie temengkelan. A\S tW> sadakala, altijd; gewoon: adat s., tĕmpat s., gebruikelijke, oude gewoonte; gewone plaats. >&k!tW» sadalinggam , menie, vermiljoen. Zamengesteld uit? en linggam, rood. ^jSui sedan = sedoe. I. •tXw sëdoe, I. snik; ter sedoe 2 al snikkende weenen. Ook sedan en sedih. II. in het water dompelen. 8 Smj se dlh , bedroefd; tot schreij ens toe bedroefd. %&*u soedah , afgedaan, klaar, ten einde; klaar zijn, afgedaan hebben ; reeds, vol, volkomen, ten volle, geheel. Soedahlahl 't is wel! schei uit! apatah soedahnja, waartoe zal het leiden, wat zal er het einde van wezen; tasoedah, onophoudelijk; soedah itoe , daarna ; soedah malam , soedah sadjam lamanja, reeds nacht, volkomen nacht; reeds een uur; soedah toewah, reeds oud; enam poeloeh ta- hoen soedah, volle zestig jaren, reeds 60 jaren; adalah soedah ija , hij is of was er reeds ; soedah njatalah of njatalah soedah, volkomen duidelijk, reeds (geheel) duidelijk. Soedah 2 , uiterst; jang soedah 2 , voorheen. Kasoedahan , einde ; vervulling. Menjoedahkan , klaar , af, maken ; mhijoedahi dó'a, een gebed vervullen. ^5*^ sadija, Skr. sddhja , voltooid, klaar; gereed, uitgerust zijn; ber sadija dĕngan sendjata, voorzien van een geweer; menjadijakan, uitrusten. Sadijakala, in vroeger tijden, in tijden die voorbij zijn; sadija radja, sadija orang Singapoera, van geboorte een radja, van geboorte een inwoner van Singapore, ook: sadija agal melajoe, van eerste herkomst een Maleijer; sadija pakeian, ge- woon kleed, kleed dat men al vroeger gedragen heeft. Sadija beteekent ook: sedert lang; vooruit: hambamoe sadija dijam dalam nageri ini; roe- panja sadija diisinja senapangnja dengan doewa bidji peloeroe, het scheen dat hij zijn geweer met twee kogels geladen had. JlGtW» sadijakala , zie op sadija. C^&iXm» sadikit, een weinig; sadikit banjak, veel of weinig, naar het valt, sadikit lebih koerang, meer of minder. ƒ*> sir, Arab. geheim; didalam siroe f lkoeloeb, in het diepste van het hart. L^j sera , onrustig en in haast overal rond- loopen om iets te krijgen. C^U^ sëraboet, haartjes of vezels, die uitsteken of er bij hangen, berseraboet, harig, vezelig, ruig, zoo als touw, laken, zijden stoffen; ook van een schip , dat slordig opgetuigd is. Zie ramboe en ramboet. .j V*» soerabi , een soort van pannekoeken , doch zonder vet gebakken (Skr. soerabhi, aan- genaam van smaak). >^-).*aj sëradjam , een soort van een plant met geneeskrachtigen wortel. fa»)jw sërasah, een soort van doek: gedrukt katoen met witte en gele sterretjes op een blaau- wen grond. J*r m3j*H 21 2Lwj sarangan , de kastanjeboom. Zie barangan IL l_ÏLwj sërapah, = serëmpak. lLM.>jj sëraga ; bantal sëraga, plat, vier- kant kussen, waarvan de kortste zijvlakken met borduurwerk en spiegeltjes versierd zijn, meestal drie op elkander, die een stel uitmaken; lende- kussen op fraaije stoelen ; zie ook baloeng (Skr. saraga, gekleurd). *y*> serama, Skr. srama, krijgsdans. Serama angin, een bijzondere wijs van de gëndang te slaan, namelijk afwisselend met elke hand twee slagen. Zie hier achter, op sërmangin , waar- van serama angin misschien niets anders dan een gezochte afleiding of de grondvorm is. jj).^» serana, Skr. 'sarixna, behoedmiddel, toovermiddel. -jLaw scrani, een inlandsche christen; een roomsch-katholiek christen (vrg. mësihi)\ een Portugeesche afstammeling. Yerbasterd uit het Arab. nagranï. Zie ook het Aanhangsel. JbL«j sërah f, flesch, flacon, het Arab. girahï. <j?if-» seraja, I. tevens: maka ija tertawa seraja bërkata, hij lachte en zeide tevens; bërkata seraja tërsënjoem, hij zeide al lachende; mënjëra- jakan, bij elkaar brengen. II. kajoe seraja, een roodachtig hout, lang en taai van vezel, slechts geschikt voor huisbouw. Men heeft seraja batoe en seraja kapoer. L-^-w serba, Skr. sartva, allerlei: serba ïkan dilëpaskan dalam tasik itoe\ serba djinis kata jang moelija 2 ; serba bagei na' mat doenija; alles wat ergens bij noodig is , benoodigdheden , bijv. serba prang, allerlei oorlogsbenoodigdheden ; ook serba sërbi, allerlei benoodigdheden ; serba sedikit , van alles wat; serba neka = serba aneka, zie aneka; — geheel en al ; in alle opzichten: serba salah; doedoek mati bërdiri mati serba mati, SM. (j->f+> serboek, fijn gestampt; poeder, sërboek gërëgadji, zaagsel. Jjmj sërban, het Perz. sarband, tulband, hoofddoek. *ij>±> sërboe ; mënjërboekan dirinja, zich op iets werpen. CL^-aaj sërta 9 benevens, met, in gezelschap van; met dat, toen; er bij, = sërtanja: me- njoeroeh hoeloebalang dengan tiga poeloeh orang sërta (bij zich) përgi kasana; djikalau bënar, akoepoen sërtalah, dan ik er bij, dan doe ik mee; serta ija datang , toen hij kwam; serta mërta, met een, zoo maar in eens , roef! Mënjërtaï, met iemand meedoen, zamendoen, iemand bijstaan. Bësërta dengan y mee met, enz. ^j" sërdja, Holl. sargie, zekere wol- len stof. ^S\dj*i sërdadoe (ook sëri dadoe) .Jjyjj sar dar, Pers. aanvoerder, overste. Xjiójuj sërdawali, een oprisping. 9-<5y*> sërdang , een soort van boom, die goed geel hout voor sampans levert en welks bladeren voor atap gebruikt worden. *l).aw sërdam , een soort van fluit. y^S^f* sërdi; intan disërdi of sërodi, ge- slepen edelgesteenten. -Awy*i sarsar, Perz. krankzinnig. Amj-w sërsab, onkruid, vuil. ^IL«wj sartan, het sterrebeeld de Kreeft. P..WJ sërang , I. mënjërang , op iets af- gaan, op iets aan- of inloopen 7 op iets losstormen. . II. bijtend vocht van een citroenschil. III. hoogste onder-officier aan boord van vaar- tuigen. P.wj sering , I. een wijze van garen te spinnen of touw te draaijen. Bër sering , goed in elkaar gedraaid; ingekrompen, zamengetrokken. Pënjëring, spinnewiel, lijnslagersrad. II. Zie het Aanhangsel. /^.(£*aw sërangkak, doornenkrans van niboeng-vezéls om een boom , om er de dieven uit- tehouden. Ook sëroeda en sangga. &££ƒ*» sëronggong, dwarsgangen in tin- mijnen. 4 X-aw sërëngan ; disërëngankan, boos ge- maakt, geplaagd worden, van het Jav. sërëngen, knorrig, boos. jL/w sërëngi, een soort van bloem, C. i mm J T ^j sërap 9 indringen, wegtrekken, van het water, bijv. in den grond. Mënjërapkan, op- slorpen, inzuigen. Vrg. sarap. 22 a 9 r *Law tèj* sërëpih, geknakt, van een tak, een stok, enz. (jf* sërik, I. pijnlijk, inzonderheid van de ledematen; sërak-sërik, ook het knappen of kraken der gewrichten. II. het vragen om vergeving ? wftij.wj sërkap , een val om dieren te vangen; een stolp, kooi of iets dergelijks, die men over iets heen zet; een mandje, waarmee men in ondiep water visch vangt , door het , zoodra die er onder is, neer te drukken. u-»v*j serkoep = sërkap. ^Sjmj sërkah, geheel afgebroken, van tak- ken. Zie sërëpih. >ƒ*» sërkei; mënjërkei, uitwringen, in een doek uitknijpen, zooals bijv. wrongel enz. ( — ïSj** sërgap ; mënjergap , ergens op aan- vallen, bespringen; vrees of schrik aanjagen , door te doen als of men op iemand aanvalt ; bestormen , vaii schuldeischers. &Sj*» sërgah 9 het snaauwen, afsnaauwen. £! r *w scrliiig, valkuil, valput = kalëboeran ; tësërling kadalam kalëboeran, in zulk een kuil vallen. <xL^j sërlah , blinkend, schitterend. éy* sëram , zamentrekking van de huid £door ijzing; het te berge rijzen der haren: daging koe soedah sëram; dl sëramkannja roemanja, hij zette zijn haren overeind (van een aap.) ^Uj.*j scrmanglii , groote, lange trom, die aan de rechterzijde met een stok tweemaal, tegen eenmaal met de hand aan de linkerzijde, geslagen wordt. Zie ook sërama. fz^ojM sëroemboeng , zie pahat. ^j^t^ sërambi 9 open gallerij van een huis , hetzij voor of achter. Zie ook sëlasar. £&scjw sërampang, harpoen met drie punten, die van weerhaken voorzien zijn en waaraan een lijn bevestigd is; lans met drie breede punten; hooi- of mestvork met drie tanden. yLyw sarampoe 9 een groote boot; zie ook sampan. ^6j^ sëroendjang, houten lans zonder ijzeren punt. cu«y> r wj sërindlt , een soort van klein groen *0 parkietje, met zwarten bek, blaauwe vlek op den kop en rood van borst en staart, psittacus gal- g ulas. Yrg. Perz. sar and. £<i>yjj sërandang, twee stokken of houten die met het einde aan elkander over elkaar gelegd en aldus verbonden zijn, dienende om palen te stutten. Yrg. sïlang. pjjyuj sërandoeng 9 zie sandoeng. ë&iy±> sëroendfng , een soort van toespijs bestaande uit fijngeraspte kokosnoten, katjang hidjau, gedroogden visch en specerijen onder elkander gemengd en in een ijzeren pan geroos- terd; een soort van boom met bruikbaar tim- merhout. jr&ij*H sërondong ; menjërondong , onder- scheppen, zoo als een rund met de horens doet, wanneer het iet3 wil omhoog werpen, of zoo als men garnalen vangt met een rottingmand (tang- goek). Taq ook sondol. *ƒ*> saroe 9 Arab. cypres. •.^jjsëroe, I. het luide roepen, uitroepen: soewara orang jang bërsëroe ; bërsëroe 2 kan nama orang , iemand bij den naam oproepen; maka ijapoen bërsëroe 2 kan akan boenganja, zij riep haar bloemen uit (t. w r . bij hare namen) om ze te verkoopen; maka hamba sëroekan istri toeivan- hamba, en ik riep uwe vrouw (bij den naam). II. = serba (sëriva) : Toehan sëroe sëkalian 'alam, de Heer aller werelden. ijijf» sëroewal , zie sëloeivar. d^wj sëroewit , zie roewit. ^}f» sarodja, Skr., lotus, waterlelie; beteldoos van een vorst. <3»j/*» scroeda, heet op Riouw sërangkak, w. m. z. Zie ook soeda. ^5*fc>^-M» sërodi 9 zie sërdi. ƒ«ƒ*> siroekan 9 rivier: maka baginda sampei pada siroekan nagëri Hindi, aan . de grensrivier van Indië; anak siroekan, een afge- leid watertje, beekje: dar ah poen mëngalir kaboemi sapërti anak siroekan roepanja. fyf» sëroeling, fluit, dwarsfluit. J...*u saroenel, (Perz.) soort van klari- net; soort van plant, wollastonia. 8.M» sërah, het overgeven, aan een ander iSy* u5^ £ 23 in handen geven: menjerahkan dirinja kapada tangan radja, serahkanlah dirimoe kapada Allah. ^Sjhj Sri, heerlijkheid, glorie: adapoen sri nageri Malaka itoelah kota itoe; nageri itoe sa- perti kalakoewan perampoetvan kamatijan soewa- minja, ramboetnja poen koesoet, moekanja poen masam, karena srinja telah tijada', maka bërsri- lah moekanja, hij kreeg een glans van vergenoe- gen op het gelaat (srimoeka, ook een soort van koek); — ook als titel voor namen gebezigd, eigenlijk heilig, bijv. sri maharadja, en ook van zaken aan den heiligen persoon van den vorst toebehoorende , zooals sri-balei, sri-pantjapërsada; doch sri-astana liever als bijnaam van vorstinnen ; përsrijan, allen die den titel van sri voeren (zie ook op sang); Sri-Rama, zie op Barna. Orang sri komen voor als bereiders van obats, HP. Sriga- ding , zie gading (is sri hier ook Jav. sari? vrg. ook sri-kaja). <_$yw screi % zeker welriekend gras , citroen- gras, andropogon schoenanthus. Menjërei, honig uit de bloemen zuigen, zooals de bijen. ^U.Ajj sërijawan, scorbut, spruw. Zie ook het Aanhangsel, P<3oy*> scriding, een soort van visch. ( — fijyw serijap, een soort van kraanvogel. ^UujAJsK srikaja , zie kaja. £ó[(.jj>M srigadiiig, zie gading. jUopwj srigala, jakhals, wilde hond, het Skr. srëgala. In de fabelen vervult dit dier de rol die bij ons de vos speelt. jjlyj-wj srimala, timmerman, C. Op Riouw niet bekend. ^••Wm» sësawi, zie sawi. V^sw^aw sësat 9 verdwaald; dwalen; orang jang sësat, een verdwaalde. IjILjwwj sas tra , (Skr. Èdstra, boek) heilige boeken, wigchelboeken. Yrg. poestaka, noedjoem. ^■JjLkna* sast ra wan, een astroloog, Skr. Zie sastva. y»jj*i sësar, op zijde geschoven; menjesar- kan, op zijde duwen om te kunnen voorbijgaan. ^Wkwj sesak, benaawd vol; in 'tnaauw gebracht; sesak dada, aamborstig, toeboeh sesak, benaauwd van zwaarlijvigheid, penoeh sesak doe- doek bërtindih 2 . Menjesakkan dalam pikiran, de gedachte geheel vervullen. Zie asak. ^Uw sësëkan , een soort van vogel. (Jww>aw sësal , schuldgevoel, berouw: wat sajangnja dan sësalnja akoef Mënjësal, berouw, schuldgevoel hebben, zich zelven de schuld ge- ven. Mënjësalkan dirinja, zich de schuld ergens van geven, berouw hebben over iets. Tijada bër- sesalan , onberouwelijk. V^aw sësëma , op Riouw sema 2 , w. m. z. iXwj.Aw sesali; mhijesah, geesselen. •)2ajj satfar « Arab. lijn. Ook mistar en sipat. ïd[si»j sa'adah , Arab. geluk, voorspoed. &** sang , I. titel voor aanzienlijke perso- nen, zoo als bijv. de hoofd on op het eilaAd Bin- tan. Përsangan, allen die den titel van sang dragen (misschien liever die hovelingen, die den naam van sangga 2 voeren, in welk geval het voor përsanggan zou staan; vrg. përtoewanan. Zie ook lir). Sangadji (ook sang agoengj: zie adji. II. zie ësang. — la** san ga dj a , zie sahadja II. L^n^> sëngat, angel, zoo als van een insect. .W&aw sangsara, ellende die men in het leven te verduren heeft (Skr. sangsdra , het aard- sche bestaan). Kasangsaradn , hetz. Mënjangsara- \ kan, kwellen, verdriet aandoen. 9t.**Jk»i slngsing , opgestroopt, van demou- wen, gereefd, van zeilen, opgetrokken, van den nevel : maka fadjar poen menjingsinglah bërpang- kat 2 ; mënjingsingkan tangan badjoenja. &/*JUu soengsang, onderste boven, ach- terste voren; menarih soengsang, aldus, dat is bijv. een boom bij de takken, een mensch bij de beenen, voorttrekken. 4a*x»aw songsong, achterna komen; iemand die een ander achter op komt: tijada songsong- nja, zonder weerga. Menjongsong, iemand ach- terna loopen om hem nog intehalen; menjongsong angin, tegen den wind opwerken, van een vogel. Songsong-haoes , een zeker klein fraai horentje met stekels. -wjsftAw sëngsei , buiten zich zelven van schrik of vreugde, C. Op Riouw onbekend. 24 i^jL&J+i 4i£ftwj c-Asw sengap , stil, van kinderen. C£&aw sangka , I. verbeelding , voorstel- ling , waan ; pikiran jang mendatangkan sangka 2 pada hatikoe, gedachten die 'allerlei voorstellingen bij mij op deden rijzen; pada sangkanja, zij mee- nen , verbeelden zich ; disangkanja orang lain , zij meenden dat het een ander was ; tijada disang- kakan, onvoorstelbaar, ondenkbaar. Skr. Sangka, twijfel, onzekerheid. Yrg. wasangka. II. sangkakala, bazuin, de bazuin van den dag der opstanding. Skr. êangkha. JUCc/w sangkala (beter, zoo als opRiouw, sangkela uitgesproken), Skr. srengkhala , voet- beugel, bijv. aan de pooten van een olifant, blok aan de achterpoöten. JXsUm sangkajan , een soort van tor, van zeer langwerpigen vorm en die zich snel voort- beweegt; zie poeting. \ju\£c*h sengkaroet; bersengkaroet , door elkander gegroeid, van de wortels van boomen in een bosch. \^£stA» sangkoet , ergens aan of in vast- zitten; verbonden, door genegenheid; gebonden, verhinderd, belet; ter sangkoet, vastgeraakt in iets ; verkleefd geworden aan iemand; tijada moepakat, santijasa bersangkoet, niet tot overeenstemming kunnen komen, steeds over het een of ander niet heen kunnen komen. Sangkoetan, hinder, beletsel; gehechtheid. Menjangkoetkan, vaststeken; met iets tegen iets leunen. Het wordt ook ver- bonden met paoet. C^XfcA« singkat , korter dan het moest, van tijd, weg, ligchaam, het tegenovergestelde van landjoet : singkat tangannja, gierig zijn. Me- njingkatkan, verkorten, inkorten. ^^JisiJM 'soengklt, doorweven, bijv. met gouddraad: kain soetra jang bĕrsoengkit dengan bĕnang emas; kain soengkit, een saroeng zoo als de vorsten dragen. JJi,*** sangkar, kooi, vogelkooi; de ring of band aan het einde van een blaasroer of boven aan het hecht van een kris om het splijten te beletten (deze heet ook sampak). Sangkaran, kooi voor dieren, zooals tijgers enz. .Xe»» sangkoer, bajonet; ook samsir. Ji&u sengkar, roeibank of ook balk van het dek van een vaartuig. Jisivj singkoer, naar zich toe, bijv. snijden of steken, zoodat men de punt van mes of dolk naar zich toegekeerd heeft. SJi*» soengkoer, voorover op den grond gebogen of gevallen , met de handen op den grond; rëbah tersoengkoer. Menjoengkoer — soedjoed ; ook met den kop naar den grond gebogen snuffelen. »&&/* sëngkang 9 dwars; dwarshout in een emmer; middellijn van een cirkel; boom voor een deur ; dwarshoutje in den mond om het schreeu- wen te beletten ; blok aan de pooten van paarden of ezels; muilband voor dieren; beugel waarin de schijf van een hijschblok draait. Ook lijstwerk? UT. jang mengoekir dan jang menjengkang kambang toert itoe; tijada beroekir dan tijada ber sëngkang. ü&Uu songkong , zie sokong. v-JwCüaw singkap ; menjingkap, op zijde schuiven, bijv. een gordijn, sluijer enz. (jSisu* sangkak, verhindering, beletsel, = het Arab. ^aradl. Menjangkak, verhinderen, beletten. i^XiUw songkok, kapje, kalotje. JÜXsLm sangkakala 9 zie sangka. JXAxw sangkal, I. de steel van een hamer, bijl enz. II. ontkennen, loochenen, weigeren: bebrapa pandita jang datang hĕndak bersoeival dengan baginda, tijada sangkal, HP.; menjangkalkan , weren, tegenhouden; menjangkal diri, zich iets ontzeggen. iJSisuM sëngkal; sengkalan, zie anak sengkalan, onder anak en ook op badjak. j£&>* sëngkil, het gevoel in de tanden, wanneer zij met iets zuurs in aanraking komen. 5LCsL*> sangkela, zie sangkala. <*J>KiUw sangklapa, gardenia florida, een plant, ook petjah piring geheeten, welke naam echter op het woord petjah aan een an- dere plant gegeven wordt. èï£&Mi sëngkëlang, gekruist over el- kaar, van de armen, zoodat de rechterhand op de linker en de linker op de rechter schouder komt, of van de vingers bij het zamenvouwen der handen. Zie het volgende woord en singgang* SïiCftMI V ULw 25 &\.£&mj sëngkëllng, de handen op den rug over, elkaar gelegd. Xawj §angkoen 9 stevig, ferm, stout, standvastig. j£.so* sangkoe , een soort van koperen pot om water in te doen. 'èjQïM sëngkoewang 9 luchtpijp , vrg. roengkoeng ; soort van witte aardvrucht groeijende aan een kruipplant en die. raauw als toespijs ge- geten wordt. L-Xraw sangga I. het met de handen be- letten dat iets valt. Sangga 2 , soort van tafelbe- dienden van een vorst , die na den vorst hun eigen tafel hebben, waaraan zij weder door minderen bediend worden; allen die na den vorst eten; plaatsvervanger van een drager (pertoenan) der rijkssieraden, die niets dan een wali draagt. IL — serangkak, een soort van bracelet? ook penjangga. .LC^m* sënggara = semajim. r .l&Uu slnggara ; menjinggarakan perkara , in een zaak indringen. Yrg. langkara. k£ ^A£>sum sënggajoet; ber sënggajoet., los afhangen, slingerend hangen, bijv. zoo als apen aan den staart, of als een olieglaasje in een stolp. tj^vCawj sanggoet, greep, ruk; kreeft- scharen. Menjanggóet, wegrukken, wegsnappen. \j^£&*u sënggoet; menjenggoet, knikke- bollen. Ook sanggok, w. m. z. ftX^ sang gang, iets met de beide han- den van onderen oplichten, bijv. een kast. ftï&Aw siiiggang, een straf op de Malei- sche scholen, waarbij de veroordeelde met de linkerhand het rechter en met de rechterhand het linker oor moet vasthouden en zoo onophoudelijk gaan zitten en weer opstaan. Zie sengkelang. ftX&^j singgoeng , iets met den gebogen arm ondersteunen of tegenhouden; met de elle- bogen of op andere wijs op zijde duwen in een gedrang. ( ii.AMJ sanggoep, Jav. = tjahap. £.(,&*» sanggok; tersanggok 2 , knikkebol- len. Zie sënggoet en anggok. <J>{JiMt sang go el , de kam of kuif van een vogel ; opgenomen , van het haar : tjoetjoek of toe- soek sanggoel, haarpen, toetoep sanggoel, gouden sieraad van een bruid om de wrongen van het haar te bedekken (vrg. oelan); bersanggoel litjin, glad opmaken; bersanggoel kam, het' kleed op- genomen hebben om het niet te laten sleepen. (JXiLw sanggal, voorspellen, M. iJX&mi soenggal; rnenjoenggal? soort van dwergachtig spook. «J^Xft/jj senggoeloeng, een soort van dui- zendpoot, naar het oprollen, dat hij zich doet, aldus genoemd. Yan goeloeng. iSxCskm sanggoegoe , een soort van schelp- dier, M., en van plant, clerodendrum serratum, C. *£&/*» singgali, op weg ergens aangaan of bij iemand vertoeven: singgahlah ija sabentar di nagërl itoe , tetapi tijada ija doedoek dalam- nja. Menjinggahkan , iemand bij zich doen inkeo- ren; tempat persinggahan , pleisterplaats; singah nienjinggdh, overal aanleggen. öSi'kw soenggoeh, waar, werkelijk; in ernst, niet in scherts; sasoenggoehnja, de waar- heid; in waarheid; soenggoeh poen, wel is waar; ofschoon. Disoenggoeh 2 hatinja, hij deed zijn uiterste best: larilah engkau dengan soenggoeh 2 hatimoe. Menjoenggoeh 2 i , zich met allen ernst op iets inspannen; kita menjoenggoehkan katanja, zeggen: soenggoeh katamoe-itoe. Yrg. main, senda. ^LjCkuw singgasana, vorstelijke zetel. (Skr. slnhasana). .lyX&^j sanggamara, een wapen, in den vorm van een bootshaak, waarmede men in den strijd de schilden tracht weg te rukken. \j^jSA^i sanggeta, zamenkomst? vrg. Skr. sanggata en gawei. {J,auj sëngal , pijn in het gebeente; ook podagra. JjUw sëngol , oogzalf , M. op Riouw niet bekend. JJbjj sëngoeloen = pakoeloen. Liuu soefrah , Arab. kleed of zoo iets om het eten op klaar te zetten. y'ULw sapatoe , Port. sapdto, schoen. Boenga sapatoe = boenga raja. ^jIam» sëpana, Skr. sopdna, trappen; ttrsepana, de trappen op gaan. 26 rliLw *r 2 Xam saparo , een half, de helft. Yan paro , dat in 't Maleisch niet gebruikt wordt. ^ULu soepaja, opdat; dat, nawoorden die bidden enz. beteekenen. L^Juw sëpat, bitter, wrang. \j^suh sëpit, geklemd; nijptang; schaar van krabben en kreeften; benaauwdheid , ver- drukking. Tersepit, in 't naauw zitten. Sepit 2 soort van klimplant. Zie ook tjepit. CL>JU> sapërtl, gelijk, gelijk als; be- treffende; dengan sapertinja, naar iemands stand, naar het iemand toekomt, naar behooren (vrg. oepama.J Yan perti (ongebruikelijk), het Skr. prati , betreffende , enz. »x>Juj sapërantoe , zie hantoe. &Zmj sëpang ; hajoe sepang, sapan-hout. £$>>* sëpak, een flap, een klap, = tem- piling. (jA** sëpf k , as der wielen van een rijtuig. Yrg. roda. r£sL» sëpoek 2 , zachtjes; lief, vriendelijk. rJL»* sëpoe 2 ; sepoe 2 ringin = sepak raga, een soort van balspel? ^isL+> sëpoe wt = sepoek 2. <Xami sepah, een gekaauwde sirihpruim: maka Jcata Bandahara kapada saorang tjitjitnja: n Engkau maoekah sepah? 11 Maka sahoetnja: „ Maoe y Datoek!" Maha kata Bandahara: „ Toemboekkan- lah akoe sirih." Maka ditoemboekkannja , maka dimakan Bandahara , dikonjah 2 nja , dibrikannja kapada tjitjitnja itoe; — kakanda memohonkan sepah toewan itoe. Maka toewan poetri itoe poen tersenjoem serajamembrikan sepahnja. — Sepahpoe- tri, een fraai rood vogeltje, een soort van boom- kruipertje; sepah boelan, een soort van hazelworm ; sepah radja, bijnaam van den paradijsvogel. Yrg. sampah. <xiuw sëpoeh, het vocht, namelijk heet water met kurkema, waarin goud gekleurd wordt. Menjëpoehj het goud aldus behandelen. Yrg. sapoe. JU» sëpi , Jav. = soenji. Ju** sakti, bovennatuurlijke kracht (Skr. iakti, macht , vermogen) ; heiranlah melihat kasak- tijannja. /uJLu slksa, (Skr. iiksa, leering) straf; ongeluk, ellende, pijn, zorg, verdriet (dat als straf beschouwd wordt van vorige verkeer dheden). Mënjiksakan dirinja, zich zelf verdriet aandoen. Pada masa itoe tërlaloe siksa makanan dl Singa- poera , het voedsel was er moeijelijk te krijgen, schaarsch en duur. Yrg. het Arab. 'adzab. >LaLw saksama, (Skr. klama) geduld, volharding; dengan saksamanja, zeer naauwkeu- rig, bijv. iets onderzoeken. v^kSUj saksl. (Skr. sdksï) ooggetuige, ge- tuige; menjaksikan, iets getuigen. Kasaksijan, getuigenis. eL;X&M» sëkëlat, («Perz. scharlaken) laken, lakensche stof. £jlC*> sakarang, tegenwoordig, nu; en nu , maar nu ; dan ; straks , met een ; zoodra : sëkarang ija datang , dibedilnja këlak. \j^£mj sëkoet 9 gierig, vasthoudend, ka- ïug, vrekkig. C^sCw soekatjlta , zie tjita. L^^v^tKwJ sikoedomba , een soort van grooten zeevisch of een bijnaam in verzen aan vis- schen gegeven. (JJj&C^ sikëdoedoek = sendoedoek. ^ &><$£>» slkoedidi , zie koedidi. <_$%&*> sëkrl , Holl. scharnier. c_&Cw sëkop, Holl. schop, spade. (JsCw sëkoel, napje, gemaakt van een kokosnotendop; maat voor drooge waren, een halve tjoepak. .aICw sëkalijan, alle, alle te gelijk: atatc sëkalijan marikaïtoe, atau koesoes sa-orang 2 nja: ook wanneer er van slechts twee gesproken wordt. Grondwoord is kali, sakali. Zie ook on- der segala. ^Xmj sëkam, bolster, kaf, zemelen: tijada tërbawa sekam, sprw. bij ongeluk zelfs geen kafj e meenemen (maar in 't geheim vrij wat ergere dingen doen). lyCw soekma, de ziel, Skr. scëksma. &&*> sakinah , Arab. rust, kalmte. JjCw sakoetoe, deelgenoot, medgezel, lid. Persakoetoewan , deelgenootschap, lidmaat- schap. ust-y^ Lm 27 ^j>-y&» sëkotji, sloep, Holl. schuitje? CJj^mj sëkoero'ep, Holl. schroef. 4>yCwj sëkopong, Holl. schoppen, in het kaartspel. .kjCw sëkoehan, een soort vanhaartooisel, bestaande in een afhangend vlechtsel van bloemen. ^SyCw sëkoewi, gierst. a^wj sekijan, zie Jcijan. aCaw sëkin, Arab. sikkin, mes, dolkmes. Ixwj Sega, glad, bijv. van papier, onge- kreukt; rotan sëga, de gewone rotting van den handel, calamus viminaUs. KIxaw sëgara, (Skr. sagara) de oceaan. j.Xu sigara , hooge spitse muts. j\wj sëgar, versch, niet oudbakken ; frisch, sëgarlah toeboehnja. Zie ook het Aanhangsel. L-^Xjj sagarba, (Skr. sagarbha) =saiboe sabapa: vrg. soedara. 8Js*j sëgërah, (Skr. sïghrd) spoed, haast: djikalau sëgërah, zoodra. (JXwj sëgala, geheel, uit een aantal dee- len of individus bestaande: sëgala f alam, de ge- heele wereld, de wereld, sëgala nagëri, het ge- heeleland, sëgala ra' jat, het geheele volk, segala manoesija, de menschen, alle menschen, sëgala hal ahoewalnja, alle omstandigheden; segala ma- rikaitoe sëkalijan, sëgala chalaïk jang banjak; ëmpat poeloeh sëgala poetëri itoe. Het staat altijd vn6r het hoofdwoord. Yrg. sëkalijan. Skr. sakala , geheel, alle deelen zamen. .Cu sëgan, lui, traag; pënjëgan, een die uit traagheid een afkeer van werken heeft. IjJ&mj sëganda, een soort van plant gelijkende op de kurkema. Sëganda soeli, zie boenga. «x£wj sëgah, vol, verzadigd, ongeveer = kënjang. -Cjj sëgi, kant yan een ligchaam: tiga persëgij driekantig, ëmpat përsëgi 7 vierkant; tiga poeloet kaki ëmpat përsëgi, dertig voet in het vierkant. 5L» sela , tusschenruimte , ledige plaats tusschen in : pënoeh sësak tijada bërsëla lagi. Sela mënjëla, onder het koopen iets ontfutselen. Yrg. tjëlah en sëlang. yJLu sëlatan, zie selat. —Ïm silan, Arab. wapen, wapens. d%* sëlada, Holl. salade. ëJjLw sëladang, op handen en voeten springen; ook een viervoetig .dier, iets kleiner dan een olifant, doch welk? waarschijnlijk een verscheurend. Sëladang moeda, een kinderspel, waarbij een op handen en voeten springende een ander grijpen moet en misgrijpende voor sëladang moeda wordt uitgemaakt. ^awSwj sëlasa, verbastering van het Arab. tzalatza, w. m. z. yjjJL» sëlasar, de voorgallerij van een vorstelijke woning, wat anders soerambi heet. -^Ïwj soelasi, soort van heester, ocirnum basilicum, waarvan de stank sterk bedwelmend is: van daar maboek soelasi, zoo dronken als of men door soelasi bedweid is: satëlah boenga soe- lasilah maboeknja. JiSUi sëlangln? een soort van zeevisch. Ook sënangin, sënanggih? sj^èï^i sëlapoet , zie sapoet. ,s5Lj sëlapan, = doélapan, w. m. z. v^j }L> sëlaka, I. soort van vuurmandvan rotting, om kleeren op te laten uitdampen. II. Jav. = perak. Ü5L» soelalah, Arab. extract, het fijne van iets. *}Lj salam, Arab. vrede, heilgroet; ook naam van zekere plant, syzygia cymosa. <U>iL> salamat, welvaren, behoud; gezond- heid; voorspoed; dëngan salamat, behouden: disalamatkan koembali, behouden terug gebracht worden, HT. Mëmbri salamat, goede reis, ge- zondheid wenschen; geluk wenschen, feliciteren. Salamat datang, welkom! üJLw sllaja, een soort van roode duif met witten kop en staart, ook poenei andoe. jiLj sëlajoen, vogelverschrikker, zoo als bijv. een klapmolentje in de tuinen. \j^\*h sëlat, zeeëngte, zeestraat; nagëri sëlat, Singapoera, als de stad aan de straat bij uitnemendheid. Mënjëlat, tusschen in brengen om iets van een te scheiden. Tërsëlat, in de naauwte gekomen. Sëlatan , zuiden : angin sela. 28 •si* £jdL tan, de straatwind, d. i. de zuidewind. Ook kelat. C^JU» sëlit, Holl. besluit. vMaLw soldado 9 Port. soldaat. Ook serdadoe. Jaw sëlar, verdord, verschroeid: zie seloer. Ikan selar, soort, van smakelijken zeeviseh, iets grooter en fijner dan de kemboeng, doch van de- zelfde familie. Zie ook het Aanhangsel. Jum seloer? gebrand, geschroeid met een heet ijzer: dibakar besi itoe maka diseloerkannja (of beter diselarkannja? ) ditamparan njamoeh orang itoe, Yrg. tjeloer. ^jj+ului soelastrl, een soort van plant, calophyllum soelastri. «XJuJiAu sllsflah, Arab. keten, serie, inzond, geslachtslijst. -wJ.au sëlësei 9 in orde gekomen uit een ver- warden toestand; tot rust gekomen, gedaan hebben met iets: seleseilah ramboetnja, ombaknja selesei } hatinja selesei, satelah ija selesei dari pada ber ta- ng is 2 an oïdari pada perangnja; maka seleseilah perangnja. Menjeleseikan , ontwarren, van touw, haar, enz.; in orde brengen van verwarde rekeningen. (JjwJiM» sila-slla, = silsilah, w. m. z. *jw*Lw sëlësima, = sema 2 , gevatte koude. ^Uaiwj soeltan, Arab. sultan. JÜaiwj soeltani, sultanisch; badjoe s., een rokje met gladde mouwen tot aan de hand toe. aLaj sëlaitg, tusschenruimte ; tusschentijd, adalah selang tiga hart; selang 2 gigl of s. 2 djari, de tusschenruimte der tanden, der vingers. Berse- lang 2 hari, om den anderen dag; tijada ber selang, geregeld, zonder overslaan; tjampaka diselang dengan kenanga, om en om tjampakas en kena- ngas , in een bouquet ; menjelang 2 djanggoet jang tebal , de vingers door den zwaren baard halen. Selang -seling = selang 2 . Selangkan, terwijl; dewijl; vrg. sëdangkan. öLw sëllng = selang, in de uitdrukking selang-seling. CJ^sJüjj sëlangka , sleutelbeen. Vrg. salang. Jouw*» sëlëngkar, zorgzaam zijn; menje- lëngkari, zorg dragen voor: mënjëlëngkarkan , iets bezorgen; dari pada makan minoem Bandahara- lah sëlengkar akan baginda , HT. Yrg. singgara en langkara. jCsiluj sëlongkar; menjelonglar , den boel door de war halen , overhoop halen , bij zoeken of spelen. £^Iaw sëloek; menjeloek, met de hand in iets, bijv. in den zak, zoeken. » — cLu sëlap; mënjelap 2 , in iemand varen, van een boozen geest; zich door het ligchaam ver- spreiden, van vergif. lal/*» sëlëpa , een plat rond doosje voor tabak of sirih; een bolrond doosje voor reuk. Zie ook het Aanhangsel. j+i^j sëlam 9 duiken; menjelam, indompe- len , indoopen ; naar iets duiken , bijv. naar paarlen. jUyLj sëlimbada, een soort van insekt. (jUJ.aw sëlëmbana 9 bijliggen ,, van een schip gedurende den storm/ Het schijnt afgeleid van sëlam, duiken, en bana, branding. aAx^I^ sëlëmbajoeng, de ' gebloemde punten of uiteinden van de daken der vorstelijke woningen. v^^vIaw §alimboet = salimoet. yxj^i sëlimbar, zeker groot parasitisch gewas. •Xylwj sëloembar , splinter ; vrg. lëmbar. C^ü v Lmj sëlimpat 9 door elkander geslin- gerd of gekruld, zoo als de krul onder eennaam- teekening, of als een krakeling; zulk een figuur zelf; een verwarde menschenmassa; een bijzon- dere soort van vijf hoekig vlechtwerk. Mënjëlimpat , door elkander slingeren, vlechten, draaijen enz.; zich uit de voeten maken; even weg loopen, een slippertje maken. Selimpat-nienjMimpat , door de volte elkaar niet kunnen ontwijken. jüL^Am» sëlempang, een soort van tasch voor brieven en kleine pakjes. Menjelempang , over den schouder slaan, zoo als een zakdoek, saroeng, enz. <_$*. ^üjuw sëlampoeri 9 een soort van Indisch katoen (van de stad Serampore?) JL^Lu sëlampei, zie sampei, II. ytujui sëlampikoe, een soort van t vogel , M. d^jJJuw sëlindit = sërindit. sJoIm» sëlendaiig, een lange, smalle doek, die men voor sieraad of om er iets in te £«juLj J^ 29 dragen over de schouders of om het midden draagt : maka toewan poetri membrikan selendang akan ikat pinggang Indra ; terkedjoet dari pada tidoer- nja, goepoeh 2 an, kaïn poen tijada ter selendang. Yrg. sandang , Undoeng. ^t\Alwj sëlindoeng , zie Undoeng. l-J&Mw sëlandap , zie landap. ^JÓLu sëlindik = serindit. ail^Lw sëlëwatang of ook soeliwa- tang, een soort van Maleische beambten. qj^Lu sëloeboeng, omhulling; kaïn sëloe- boeng, sluijer; berseloeboeng , gesluijerd; diseloe- boengkannja kapalanja dan telinganja dhigan kaïn selimoetnja. ?i)Juw sëloedang, zie soedang. .^Iaw sëloewar, (ook seroewal, het Arab. sarwal, Perz. sjalivar) broek; s. tjina, wijde, Chineesche broek, meestal van zwarte zijde. ^.jLjj sëloeran, waterleidingspijp , bam- boezen goot, ijzeren buis. Grondwoord is aloer. Zie ook het Aanhangsel op sblbran. s.^Lj sëloeroeli, zie loeroeh. <UwJ.*j sëloesoeh ? geneesmiddel om de bevalling gemakkelijk te maken. \j^Ïj[mj sëloepat, dun schilletje, vliesje, bijv. van uijen, maïs, rijst enz. Zie selapoet. i >*1^ sëloka, verzen, coupletten van Hindoeschen oorsprong, inzonderheid spreuken bevattende. Skr. sloka, strophe. Banding seloka, bijnaam van den haan. V^o*1a>j sëloekat , een soort van muziek- instrument, een kleine saron of ook een kleine tjalempoeng. fti^Lw sëloekoeng, een soort van lang schild. j^cJ^j sëloemar, een soort van boom, die bruikbaar timmerhout oplevert. Lt f*y M siloeman, spoken, onzichtbare wezens. Het grondw. siïoem bestaat in het Jav. en beteekent onzichtbaar. Zie ook het Aanhangsel. •./«Jiwj sëloemoe , de afgelegde huid eener slang, C. jjJ-w saloewan, zie haloewan. .soLj sëlltjin, zie litjin. Ijdjluj sëlldik, zie sidik. )-aLwj sëlira, ligchaam. Skr. Sarïra. ^j^Ljj sëliraii, een versierde rand. ^.n^aLw sëlislk , zie si sik. Am*aLm sëlisih , verschil, geschil iperkatadn jang berselisih, woorden, die met elkander in strijd zijn; menëntoekan perselisihan, een geschil uitmaken. &a1*j sëlijoeng, in eens, plotseling, C. <x£aLu sëlekoeh , het kruispunt van wegen : of slooten. j ^j^XkLw sëllgoet; berseligoet, hevig aan- i [ drijven , van werk , er geducht achter heen zitten. ! ^^aLjj soeligi, een houten lans; ménjoe- ! ligi dengan haloewan, met den voorsteven er op j in sturen. j Ov^aJui sëlimoet, dekkleed: memboéka- • kan kaïn selimoetnja, zijn rok ergens voor uit- ! trekken, d. w. z. zich moeite voor iets geven, ; HA. Yrg. saloet. i rl v wj sëma 2 , gevatte koude, verkoudenheid. '. Ook selesima. \ ci^^v^ soemangat , levensgeest: hilang I soemangat, of tijada bersoemangat, bewusteloos of dood zijn. Koer soemangat , keer terug , levens- ; geest! uitroep bij plotselinge ongesteldheid van | iemand of bij het vernemen van iets treffends, j dat iemand gebeurd is: God zegene ons! Ber- soemangat, bijkomen uit een bewusteloosheid; den geest hebben; buiten zich zelf zijn, van ; z ; nnen zijn, bijv. van schrik : toeboehnja poen ; gemetar lah saperti boedak bersoemangat lakoenja; \ in rep en roer zijn. ë}V*> sëmawang, een soort van vrucht, die als kruiderij in sommige spijzen gebruikt j wordt. Op Java keloeivak. ; fè^ sëmajam, gezeten zijn, zetelen, ' alleen van vorsten, = doedoek. Pjlx^ sëmbarang, zie barang. {^JXj^m sëmbarap, gereed, klaar; per- ' salin toedjoeh sëmbarap, zeven volledige stellen; vrg. langkap. jjl^w sëmana; dengan tijada sĕniana, '.. zoo maar, zoo zonder reden. Yan mana, verbas- , terd uit het Arab. ma! na. j iilx^ sëmbangan, een soort van vogel, M. 30 U^Jv* ddUyAM Ll^r^» sambat 9 I. het slaan met iets elastieks of buigzaams, zoo als een rotting of karwats. Yrg. sëbat. II. het vastmaken, verbinden; mënjambat tangan, de handen vouwen; bërsambat dengan saorang , verbonden zijn met iemand. Ci^fv^ samboet , het van een ander nemen of overnemen; het aannemen; ontvangen, inzon- derheid beleefd ontvangen, recipieeren; terugsaluee- ren; salueeren; bërsamboet masak, de eene na de andere rijpen, van vruchten; disamboet olih gadjah, delëtakkan diatas bëlakangnja ; dÜambeinja dengan tjëmara poetih , maka sëgërah disamboetnja dengan tjëmara koening , HT. ; apabila kapal itoesampei, maka disamboetnja of dipërsamboetnja kanagëri; mënjamboet dagangan, koopwaren op crediet nemen: bërhoetang nunjamboetdagangan; mënibri samboetan dagangan, koopwaren op crediet geven ; menjamboeti , van iemand beleefd aannemen, maka kitab itoe disamboetinja dengan ta'tlim. C^v^ soembat , prop , stop , kurk ; pakoe samboet , klinknagel , boutnagel ; schroef. Menjoem- bat moeloet , iemand den mond stoppen. Yrg. sempal jX^>*i sambar, het op zijn buit neerschie- ten, wegsnappen; het schielijk wegnemen in 't algemeen: disambar orang\ disambar pëloeroe. «.A^Mj samboer; samboer limboer, het op- komen van het avondrood bij het ondergaan der zon. Yrg. samboeroe. j.a v wj sëmbir, een soort van zwaardviscu. jh^mj sëmboer, het spuiten van of met water of iets dergelijks: saperti polong këna sëm- boer j als een polong , die door uijensap wegge- jaagd wordt: zie polong ; disëmboer orang dengan ajar j soepaja doeli djangan bërbangkit , E. H. Mënjemboer 2 , omhoog stijgen: api itoe mënjëm- boer bësar, H. A, ; darahnja mënjëmboer kamoe- kanja dan kaïbewar dari pada hidoengnja, H. T. Mënjëmboerkan api, bisa, vuur, venijn spuwen. Bersëmboer 2 an , elkander met water werpen, bij het baden. j-^aw Slmbar, het strooijen: diambil olih imamnja roempoet kering, laloe disimbar^kannja kaëtas kadoewa marika itoe. ^JiïjX^M sëmbrani (ook sëmboerani), meestal verbonden met koeda, een denkbeeldig soort van paarden, die vliegen kunnen, enz., doch ook anders, h^y.tëmbaga sëmboerani saperti ëmas, HT. Yan het Skr. soeivama, van een fraaije kleur. < 'ij^v>+> sëmbërlp , een soort van spijsbak op pooten, kleiner, doch gelijkende op de pahar. Ook sëmérip. ijjX^w samboerna, Skr. goudkleurig. Zie sëmbrani. £>V» sambang, I. ronde, wacht; bërka- ival of bërdjaga sambang , de wacht hebben. II. Win sambang, een nog versche honig- raat met nog zeer witte was en nog pas de larven der jonge bijen. iü^wj samboeng, aaneengehecht , zamen- gelascht, zoo als touw. Mënjamboeng , een stuk aanzetten; aanlasschen. Pënjamboeng , ook een kleine ring om een knoop in de sjerp. £***" sëmboeng; daoen sëmboeng, een soort van geneeskundige bladeren , die in veree- niging met andere kruiden tegen de koude koorts gebruikt worden, dezelfde als tjapa. 4a ¥ a>j soembang, bloedschande. sU^aw soembing , gekerfd, met afgebrok- kelden rand, van wapenen of aardewerk. £a v *w sombong, zich laten voorstaan op iets, verwaand, opgeblazen; pënjombong , wind- buil. Zie tjongkak. ^JJv*i samboek? een soort van schip, S.M. (Ja^wj sambal, zekere gekruide toespijs bij de rijst, waar doorgaans veel spaansche-pe- per in voorkomt. (Ja^/w sambll, terwijl; tegelijkertijd; sam- bil... sambil.., tegelijk., en. Hit sama en bïla zamengesteld. Yrg. sêraja. (Ja v *j soemboel, een soort van mandje met deksel; vrg. tjëmboel. «xLv^mj sambëllh 9 het slachten van een dier volgens den Mohammedaanschen ritus , onder het uitspreken der Arabische woorden bismVllah, d. i. in den naam van Allah ! waarvan het Maleische woord een verbastering is: Nabi Khidir itoe tijada maoe makan daging, jang tijada disëboet nama Allah taala tatkala mhijëmbëlih dija. Më~ &**" L •* -^.iLjjjj 31 njëmbëlih, ook dooden van menschen, en ook mënjëmbëlih leher. ^a^ajj socmboc, de pit van een lamp; lont; rhinoceroshoorn. Pesoemboe, paknaald. Zie semboeli, en ook het Aanhangsel. •^a^wj sëmboeboer, een soort van visch. ^y*-*>*> sëmbodja, zie këmbodja. Jj.A v ^> sëmboeli, rhinoceroshoorn; zie soemboe. .c^-V*» sëmboenl, zie boem. .jj^+i, sëmboejan, alarmsein: gënta shnboejcm digërak orang. <U v *w sëmbali, een betoon van eerbied, daarin bestaande, dat men de tien vingers tegen elkander houdt en dan de handen zoo omhoog heft, dat de duimen den neus raken; het met zulk betoon van eerbied spreken tot zijn meer- deren; zich in geschrifte wenden tot zijn meer- deren, adresseeren. Bërdatanq shnbah, zie datang. Bër shnbah , spreken tot zijn meerdere. Mhijëmbah , een shnbah maken; huldigen; zijne als vasal verschuldigde hulde komen presenteren. Mënjhn- bahkan, iets zeggen tot zijn meerdere; over iets of iemand tot zijn meerdere spreken, ook mem- përsëmbahkan , nederig aanbieden , van een ge- schenk (zie op semoet) of mededeelen , van een be- richt, zeggen. Per shnbah en përsh)\bahan, geschenk aan zijn meerderen. Het woord is een verbastering van het Arab. sabah , zeggen : lof zij Gode! Yrg. sembahjang. &\v*» sëmboeh, hersteld, weer beter; më- njëmboehkan, iemand gezond maken; een ziekte beter maken. Ll^x^j sembahjang 9 gebed, zamenge- steld uit shnbah en jang: ivëktoe sembahjang , de Mohammedaansche gebedstijden. -Xy/*» simbei, zich goed en fatsoenlijk voordoen , ook al is men behoeftig en slecht gekleed. alxXyWj sëmbilang; ikan s. een soort van zeepuitaal. ^Lu^-mj sëmbilik , zie poeroe. Aa^ov sënibilaii, negen. fcLu^M» sëmblloe, een splinter bamboes, die voor mes gebruikt wordt. CU****» sëmat; menjëmat, in iets steken; dekbladeren aaneenhechten voor daken (ook mëndjeriau). Ter së mat pada daging, in het vleesch blijven steken, van een wapen, naald, doorn, enz. Iw^n v wj semoet , mier; oepama semoet mëm- përsëmbahkan paha bilalang , een uitdrukking van nederigheid bij het aanbieden van geschenken aan meerderen. KashnoetHn, slaap, kriebelig gevoel, in armen of beenen (zie ook pirei en het Aanhangsel). (j^t-^j sëmërbak, zich verspreidon, een plaats vervullen, van een geur; ook welriekend? ajar mawar jang amat semerbak baoenja ; maka semerbak baoe poetri itoe. u. j>J v wj sëmërip = sëmbërip. {j^^^mj samista, geheel en al; het heelal; toehan (jang dl) samista sakalijan? \dam. Skr. samasta. *w>. v >^t samslr = sjamsjir. *^ v wj samsam , een mesties van Maleijer en Siamees. >^ v *j soemsoem , merg. iiyAw sëmang; anak sëmang, een schulde- naar, die voor zijne schulden bij iemand aan huis werkzaam is? indoek sëmang , koppelares. C-£Lf»j sëmangka = këmandikei. lL&v*> sëmanggi, een soort van water- bladgroente; s. goenoeng , godenbrood, ambrozijn, ook apam deiva '., een soort van koekjes, bestaande uit boonenmeel met eijeren en suiker. A ru-A v wj soempa 2 , een soort van kameleon. ^Uyoj sëmpana, gezegend, waarop zegen rust: kris sëmpana, een gelukskris. Menjem- pana, mënjëmpanakan , zegen geven op iets: disëmpanakan dëngan oentoeng bësar. C^vft^M» sëmpat, gelegenheid, geschikte tijd; gelegenheid hebben, kunnen; in staat zijn, kunnen; mënjëmpat, zijn tijd afwachten, zich den tijd gunnen. L^Jv*i sëmpit , naauw, eng, smal; kleine fijn gevlochten zak voor rijst, die ongeveer an- derhalve gantang kan inhouden. Yolgens K. is de uitspraak soempit, volgens D. sëmpit. Me- njëmpitkan, in het naauw brengen; kasëmpitan, in het naauw zitten. Yrg. soempit 32 c^a^wj us^ w {j^A-^u soempit; soempitan, blaasroer. Soempit 2 ? zekere visch, de zoogenaamde schutter. Jv* sampar, besmetting, epidemie. JL**h sampir, kapstok, rek; het bovenste deel van een krisschede, dat schuitvormig om- hoog steekt. Menjampirkan, iets ergens over hangen.. jA^mj sëmpocr, naam eener plant, colber- tia obovata en sempoer ajar, dillenia sp. , C. ^♦u&Vw sëmpoerna, (Skr. sampoema), volmaakt, volkomen, waaraan niets ontbreekt: hari jang sempoema , een volkomen gunstige dag, kahidoepan jang sempoema, een leven in rust en vrede; tijada sempoema, saperti ajar de- ngan api adanja. Menjempoernakan , volmaken; volmaakt, geheel en al afwerken. Kasempoer- naan, de volmaaktheid. iüLyAw sampang, I. het pagaaijen door iemand die op de voorsteven zit. II. verlak, vernis: pohon sampang, de ver.- nisboom. èJLfW samping , een soort van Klingalee- sche trom. &&Y*» simpang, van de rechte richting afwijkend, op zij af; zijweg, ook djalan simpang en djalan shnpangan; zijrivier, ook sim- pangan ajar', ditampalkannja pada sagenap sim- pang, men plakte het aan op alle hoeken der straten. Menjimpang , ter zijde, een anderen weg gaan. Simpang sijoer, afwijken en weer te recht komen, heen en weer gaan, bijv. van een kom- pasnaald. (J^a^wj sampak, I. zie sangkar. II. = sjampak. ^V*j sampoek; menjampoek, ergens een antwoord voor klaar hebben; ongeroepen ergens in meepraten; tersampoek, ergens tegen aan loo- pen, iemand tegen het lijf loopen. (JJlyMi sampoel, overtreksel, sloop; kap, soerat bersampoel kam koening, enveloppe van een brief (ook paloet); lenibing bèrsampoel emas. <JjV« sempal, toegestopt; prop, stop, kurk; tabakspruim ; menjempalkan moeloet dhigan kaïn', Ujang itoe disempalinja dengan kapas. Djamboe sempal, zie her eng gil. Trg. soempat. (J^ö^aw simpoel, knoop; s. poelik, een losse knoop, s. mati, een vaste knoop, s. hidoep, een schuif knoop, strik; tersenjoem simpoel, eventjes glimlachen. <xJjl**>j sampëlah , uitgeperst ; min jak s. geperste kokosolie. A^> sampan, Chin. bootje, schuitje. ,£■**> sampoen, sluik, van het haar. .a^jsw simpan; bĕrsimpan, menjimpan, bergen; wegleggen; bewaren; bij de hand hebben; opruimen; adalah disimpankan pakir ,perkataan kitab int, soepaja djangan landjoet: ik houd voor mij, houd terug, in welken zin men ook zegt mengambil simpan. Yrg. taroeh. <r a v wj simpan ? ingetogen, ook verbonden met santoen, HP. vrg. sopan. •a^aw simpoe, een soort van boom. <£iVw sampali, vuilnis, puin, afgevallen bladeren, zeeschuim, al wat als mest wordt weg- geworpen; zie ook het Aanhangsel. <)u v aw soempali, vervloekings-eed , eed; vloek, godsgericht: makan soempali, zijn eed breken, eig. zijn vervloeking tot zich nemen, kena soempali, door den vloek getroffen worden. Menjoempahi, iemand een eed opleggen, iemand vervloeken. Soempahan, dat waarbij men zweert. JL^ sampei, I. tot aan toe, sampei sakarang-, aangekomen zijn; er toe komen, ge- beuren; uitgevoerd worden, uitkomen, bereikt worden: tijada sampei bitjaramoe, t. s. makgoed- nja\ ten einde zijn: djikalau soedah sampei oe- moerkoe, sakarangpoen mati, esoekpoeu mati', tijada sampei sahari y er was geen dag om. Tijada sampei hati of himat , élrniet toe kunnen beslui- ten (zie ook datang), ook hati soja tijada sam- pei hendak melepaskan anakkoe. Sampei.. sampei. ., zoo lang als..: sampei ija berlajar sampei ïne- ngoelang 2 akan pĕrkataannja. Menjampeikan , overbrengen bijv. een last, een brief: disampeikan Allah, Allah doe hem (van een brief gesproken) geworden aan. Sampeikan ook = sampei akan, tot zelfs. Bersampeian , tot een goed einde komen, slagen, SR. II. ergens overheen hangen, ze o als een kleed uS^ ^jM^j 33 over een touw , een zakdoek over den schouder ; het aldus luchten: maka tangannja tersampei pada alang kedei. Menjampei, los omgeslagen dragen. Sampeijan, kapstok, droogstok. Selam- pei, zijden, met goud gestikte band, zoo als de vrouwelijke bedienden aan het hof die dragen, met de beide einden achter over de schouders (de sultan heeft 16, de onderkoning 8 zulke be- dienden en voor ieder van haar uit gaat een kaar- sendraagster. Yrg. walï)\ het over iets heen han- gen, zoo als een zakdoek over den schouder: soerat menjelarnpei, of ook disampeikan, tetampan, SM. Yan het gw. ampel , w. m. z. jiyAw simpel, hoepel; de ring aan het gevest van een kris: zie sampak; een soort van aap, setnnopithecus melanophos. Yrg. het Aan- hangsel op soempê. (j,^ semak, onbegaanbaar; wild struikge- was: mengapa pokok 2 ini menjemakkan tanah; hoetan jang semak\nagerijang semak dengan hoe- fan; habis lari kasemak berlindoeng diri; paja dan doeri jang semak. Zie ook het Aanhangsel op semek. •IjÜ^aw samantara, terwijl, zoo lang als; s. beloem, voor dat; akan hal nageri Singapoera itoe samaniara sahadja, tijada akan kekal, die toestand van S. was slechts kortstondig. Zamen- gesteld uit sama en antara. ^u v *u së man tja, zie tepik. jJ v «j scmanda , zie i^u Scmoe, uiterlijke schijn; bedriegelijke handelingen , bedrog : orang itoe tijada tersemoe olih kita, wij kunnen hem niet bedriegen. )^j samoewa , Skr. samaëha, alle; ge- heel en al; alle beide; met: pergilah kamoe sa- moewa pertanda, SM. Kasamoewanja, alle te gader: datoek bandahara samoewa, de D. B. en de zijnen. l.b^Mi samoedra, Skr. de oceaan. -^M» sëmël, zaailingen, jonge rijstplantjes om over te planten. 4jyjj sëmijang , harpoen met ééne ijzeren weerhaak; vrg. seroewit. IjUw sëna; daoen sena makt, senne-bladeren. Ook andere spelling van sana = angsana. ^cUwj sënangfn , zie selangin. £jUa*j sënapang , snaphaan; s. kembar of s. penganten, een dubbelloops geweer. Ü^Uaw sinawah , Arab. = kabesaran. ^j^Uwj slnawl , een passagier aan boord van een inlandsch vaartuig, die de vracht in arbeid voldoet. 0%^**i sënat, een soort van schip. <Uaw sanat , Arab. jaar. <U*w soenat, Arab. sonnat, gewone regel; traditie; besnijdenis: disoenatkan, besneden worden. Uam> scnta, de balken langscheeps, waarop de dekbalken komen te liggen. .aJjuuw sëntadji, halster, strop, strik., M. Yrg. soeivadji. ^jUa»j slntadoe = tjintadoe. yuuw sintar, een soort van vogel, M. ^jÜaw santri 9 doorgaans verbonden met dagang, volgens K. een bijwoner, iemand, die van elders overgekomen het burgerrecht gekregen heeft. -Op Java beteekent dit woord een priester- leerling: zouden in dat dagang santri met santri niet zulke jonge menschen bedoeld kunnen wor- den, die de priesterscholen rondtrekken en zich onderwijl door eenigen handel onderhouden? Yrg? Yerkerk Pistorius,' Studiën over de Inlandsche huishouding, bl. 57. ftixwj sent o eng , keg, wig', = badju Menjentoeng, door middel van zulk een instru- ment het trommelvel spannen. iilLu sintlng, een soort paarlmoerschelp (vrg. sintik)\ daoen sinting, geneeskrachtige bla- deren, van boven wit en van onderen rood, die tegen een soort van bezetenheid gebruikt worden. ftiJUw soenting, versiersel achter het oor, zoo als bloemen of een gouden haarspeld; een soort van kleine kanonnen, zoogenaamde katte- koppen; badjoe soenting, een soort van mannen baadje met aan weerszijden een inkeeping. Zie ook het Aanhangsel. 4juUi soentoeng = sotong. u-aüsw sëntap, eten of drinken, wanneer men van vorsten of van zijn meerderen spreekt. ^juum santoek = antoek, ^Jjuu» sëntak; tersentak, afstuiten: maka 34 £Xku ?<\Am» panah itoe menendang kembali sebab tersëntah. öw. entak. ^JxLw sentak, een trek, een ruk aan iets; nienjentak, met een ruk aan iets trekken of iets lostrekken. Gw. entak. £JJ+h sintak ; mënjintakkan, op iets leg- gen, bijv. doeken, enz. Yrg. lëtak. ^yxk^t slntik, een soort van kleine paarl- moerschelp. £x\w slntoek; kajoe sintoek, een soort van hout, waarvan de schors als geneesmiddel gebruikt wordt, laurus maldbaricus. ^jiLw soentoek, stuiten, niet verder kun- nen? Hetz. als soentoeh? beletsel waardoor men niet verder of hooger of langer kan: ter- soentoek, belet worden, bijv. door de laagte van een vertrek om recht op te staan, door de volte om vooruit te komen, door ,den nacht om den strijd voorttezetten :, hart soedah soentoeh, esoek sahadja, de dag is al voorbij, dus morgen maar; maka ija poen bërpëranglah soentoeh hari, tot de dag om was-, den geheelen dag. Yrg. santoek en antoek. {JJJmj sëntal ; mënjëntal, mënjëntalkan , iets hard wrijven, schuren, bijv. een meubel met een doek, een praatziek of schreeuwerig kind den mond (zoo als de Maleijers doen), den rug tegen een boom. 