Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
— 207 — Mededeeling Prof. Boeke. Hierna geeft de voorzitter het woord aan den heer Boerke tot het houden eener voordracht over de dubbele innervatie der dwarsgestreepte spier. De dwarsgestreepte spier is opgebouwd uit vezels, de spiervezels, die onder het mikroskoop een duidelijke dwarsche streeping, een gevolg van het elkaar afwisselen van enkel- voudige en dubbelbrekende substantie, vertoonen. Elke spiervezel wordt omhuld door een zelfstandigheid, een structuurloos vliesje, waaraan men den naam van sarkolemm geeft. De innervatie dezer spiervezels geschiedt door motorische en sensibele zenuwdraden. Zoowel de sensibele als de motorische zenuwdraden hebben een mengscheede, een soort isolatie stof, die de centraal gelegen ascylinders beschermt. De motorische zenuwen eindigen in een zgn. eindplaat, de motorische eindplaat, die eene verdikking is van het sarkolemm der spiervezel. Deze eindplaat ligt hypolemmaal. De sensibele zenuwen eindigen met een spiraal, die in nauwe en regelmatige windingen de spiervezel omgeeft en epilemmaal ligt. Prof. Borge vond, dat naast de gewone motorische eindplaat een tweede accessoire eindplaat van kleineren vorm in het sarkoplasma lag ingesloten. Snijdt men nu bij dieren die deelen van het zenuwstelsel door, die motorische takken naar de spier zenden, en onder- zoekt men de spiervezel enkele dagen na deze operatie, dan blijkt, dat de motorische eindplaat belangrijke verande- ringen heeft ondergaan en in een staat van degeneratie verkeert, terwijl het sensibele eindapparaat intakt blijft. Hetzelfde kan bij het eindapparaat der sensibele zenuw waarnemen; ook hierbij treedt na doorsnijding der sensibele zenuwdeelen, degeneratie op, die zich alleen tot de sensibele spiraal beperkt. Vroeger meende men, dat het dwarsgestreepte spierstelsel alleen maar onder den invloed van het centrale zenuw- stelsel stond. + 0 — Prof. Boeke had echter gezien, dat van de accessorische plaat uit merglooze zenuwdraden liepen. Deze zenuwdraden komen alleen voor in het sympathische zenuwstelsel. Dat deze zenuwvezels onafhankelijk van het gewone periphere cerebrospinale zenuwstelsel was, bewees Boeke door bij een kat de zenuw, die den schuinen oogspier en door te snijden dicht bij de uittredingsplaats uit den! m. Na eenige dagen vond hij in zijn spiercoupes van den schuinen oogspier de overblijfselen van de ontaarde eindplaat en de daaraan verbonden zenuw, terwijl de accessoire plaat met zenuwvezel ongeschonden was gebleven. Uit deze feiten moet worden besloten, dat de dwarsge- streepte spiervezel dubbel geinnerveerd wordt door van elkaar onafhankelijke zenuweinden met hypolemmale ligging. De accessoire eindplaat staat met het sympathische zenuw- stelsel in verband en oefent of een trophischen of een tonischen invloed op de spiervezel uit. Met behulp van tal van zeer demonstratieve teekeningen verduidelijkt spreker zijn voordracht. Nadat door spreker op enkele vragen is geantwoord, dankt de voorzitter den heer Borge voor zijn zeer leerrijke en belangrijke voordracht en sluit, daar er niets meer aan de orde is, de vergadering. Bestuursvergadering op Donderdag 28 Mei 1914. Aanwezig de Heeren: van BeMmMeLEN (voorzitter), VAN Hoyrema, BRAAK, Borrema, KLEIN, WITKAMP, VAN LUMMEL, Orrow, Boeke, van Lrrm, ONNEN uit Semarang en Fuv, (secretaris). Notulen. De notulen der vorige vergadering worden voor- gelezen en na eene kleine wijziging goedgekeurd. = UD == Nieuwe Leden. Als lid heeft zich opgegeven Dr. J. NısLann, Direkteur v/h Instituut Pasteur en wordt als lid aange- nomen. De voorzitter deelt mede, dat deze vergadering werd uitgeschreven met de speciale bedoeling de leden van Semarang en Soerabaja, die momenteel, met het oog op het eindexamen der H. B. S. te Batavia zijn, gelegenheid te geven met de Bataviasche leden de belangen hunner afdeelingen te bespreken, alleen de heer Onnen gaf aan de oproeping gehoor. Demonstratie van Bemmelen. De heer van BEMMELEN demonstreert een methode van verlichting der registratie- ballons, die dienen om de windrichting te bepalen. Een gewone gummiballon, zooals deze op de passar te koop zija wordt met acetyleen gevuld en aan de registratie- ballon opgehangen. Het acetyleen ontwijkt uit een brandertje en geeft, aangestoken, een heldere vlam, die ook als de ballon op groote hoogten komt, duidelijk te zien blijft. Ook demonstreert spreker een registratie-ballontheodoliet die zóó is ingericht, dat een inlandsche helper de registratie uitvoert, terwijl de waarnemer zich bepaalt tot het volgen van het ballonlichtje. Demonstratie Braak. De heer Braak demonstreert een stofteller van Arrken. Een bepaalde hoeveelheid van de te onderzoeken lucht wordt in het toestel gezogen en nadat dit geschiedt is, wordt de opening, waardoor werd geaspireerd, gesloten. Door een pompinrichting wordt de lucht in het toestel verdund, de waterdamp slaat op de stofdeeltjes, die zich in de lucht bevinden, neer en deze vallen op een in vierkantjes verdeelde glazen plaat en kunnen worden geteld, waarna men berekenenen kan hoeveel er zich in een bepaalde hoeveelheid der te onderzoeken lucht bevinden. LXXIV 14k, mt eg Spreker bespreekt nog in het kort de theorie van de nevelvorming en deelt de resultaten van waarnemingen, met het toestel te Weltevreden en op hooge bergen gedaan, mede. Demonstratie Flu. Hierna demonstreert de heer Fru preparaten van een aan pest gestorven marmot. De marmot werd na den dood in een conserveerend mengsel gebracht, dat de pestbaccillen doodde, de rotting tegenging en toch de kleuren onveranderd liet. Onder het mikroskoop worden de verschillende vormen, waaronder de pestbaccil zich kan voordoen, getoond. adat de verschillende demonstrators enkele vragen hebben beantwoord, sluit de voorzitter, daar niets meer aan de orde is, na dankzegging aan de beide laatste sprekers de vergadering. Bestuursvergadering op Maandag 13 Juli 1914. Aanwezig de Heeren: van BEMMELEN (voorzitter), BRAAK, Orrow, BORGER, ZEEMAN, VAN Hoyrema, WITKAMP, VAN GELDER, KIEwIET DE JONGE, Eiken, Wismans, VAN BRAAM en Fru (secretaris). Notulen, De voorzitter opent de vergadering en de notulen der vorige vergadering worden door den secretaris voorge- lezen en hierna gearresteerd. Nieuwe Leden. Als nieuwe leden hebben zich opgegeven de heeren OvwrHanp en van WOENSDRECHT, beiden te Weltevreden. Deze heeren worden als leden aangenomen. Benoeming bestuurslid. De voorzitter deelt mede, dat majoor VAN Lira aan wien vroeger een plaats in het Bestuur was aangeboden, maar die verzocht had nog wat te wachten met de benoeming, nu te kennen heeft gegeven zitting te willen nemen in het Bestuur. — 211 — Flaatsvervangend Secretaris. De voorzitter stelt voor een plaatsvervangend-secretaris te benoemen. De heer van Hoyrema, die zich voor dit ambt beschikbaar heeft gesteld, wordt met algemeene stemmen benoemd. Voordracht Eijken. De heer Eısken krijgt hierna het woord tot het houden zijner voordracht over Indische genees- middelen. Spreker begint met erop te wijzen, dat de schat van simplicia hier in Indië een zeer groote is. De pharmacopee heeft zeer vele dezer simplicia officieel erkend, maar naast de officieel erkende zijn er nog talrijke andere, waarin de inlander een sterk vertrouwen stelt. Op elke passar vindt men toekangs rémpo rémpo of toekangs tjrakan, die simplicia verkoopen. In deze simplicia wordt een levendige handel gedreven. Het centrum vormen _ Djokja en Batavia. In Batavia is vooral Pintoe Ketjil en de Gang Passar Babi beroemd. Spreker laat tal dezer simplicia zien. De meesten bezitten een hoog gehalte van harsen en aetherische olieën. Meestal worden de simplicia kritiekloos tegen allerhande ziekten toegepast. Men heeft hier bv. de z.g. „signatuurleer.” Zoo wordt b.v. de Kajoe oeles, de vruchten van Helitoris isora, die zich voordoen als in elkaar gedraaide wormen, tegen wormen gebruikt. Kajoe angin zou een goed middel zijn tegen ziekten, die het gevolg zouden zijn van een aanwezigheid van slechte winden in het lichaam, omdat Kajoe angin een mossoort is, die groeit aan den naar den wind gekeerden kant der boom- stammen. Zoo wordt Tempe lamakain om zijn gele kleur gebruikt tegen icterus. Ook de beroemde Obat serajawan komt ter sprake. Bij de discussie merkt de heer Krewier DE JONGE Op, dat de Indische geneesmiddelen op pharmakologisch gebied zeer goed zijn bestudeerd. Men weet precies tot welke planten- groepen ze behooren en van vele belangrijke soorten zijn — 212 — è de bestanddeelen bekend. Hem intereseert in de eerste plaats de werking der bestanddeelen op dierlijke en men- schelijke organismen en van dit standpunt uit bezien moet er nog zeer veel gedaan worden. Met een en ander wordt reeds wellicht spoedig een begin gemaakt en wel te Buitenzorg, zoodat het te hopen is, dat men over enkele jaren beter dan nu het geval is, over de werking der Indische simpliciën op het menschelijk organisme georiënteerd is. Thans is het een chaos. De obat serajawan b.v. wordt door een ieder op zijn eigen handje klaargemaakt; elk recept verschilt van een ander. Spreker had veel succes met een obat, die niet meer ingredienten telde dan vier en sommige obat serajawan hebben wel 30 en meer bestand- deelen. Nadat inleider nog enkele vragen beantwoord heeft, dankt de voorzitter hem voor zijn interessante voordracht en wordt, daar niets meer aan de orde is, de vergadering gesloten. Bestuursvergadering op Maandag 10 Augustus 1914. Aanwezig de Heeren: van Bemmeren (voorzitter), VAN Hoyrema, BRAAK, van Lirn, BOEKE, BOEREMA, JANSSEN VAN RAAI, OUWEHAND, Orrow, VAN ALPHEN DE VEER en FLU (secretaris). Notulen. De notulen der vorige vergadering worden voor- gelezen en goedgekeurd. De voorzitter roept het nieuwe lid Dr. OuweHanp een welkom toe. — 213 — Mededeeling van Alphen de Veer. De voorzitter deelt verder mee, dat Dr. Braak, die een voordracht zou houden, wegens ongesteldheid dit niet doen kan. De heer van ALPHEN DE Veer heeft zich echter bereid verklaard het een en ander te vertellen over „het onderzoek van materialen.” Naar aanleiding van deze voordracht, die in haar geheel in het Natuurkundig Tijdschrift voor Nederlandsch-Indië verschijnen zal, ontspant zich eene levendige discussie. Nadat de heer van ALPHEN DE Veer de verschillende hem gestelde vragen beantwoord heeft, dankt de voorzitter hem voor zijn interessante mededeeling en wordt, daar niets meer aan de orde is, de vergadering gesloten. Bestuursvergadering op Maandag 14 September 1914. Aanwezig de Heeren: van BrmmeLen (voorzitter), van Hoyrrema, BRAAK, Borrema, WITKAMP, HILLEN, KLEIN, NIJLAND, JANSSEN VAN RAAI, LEEMAN, Orrow, BORGER, KIEWIET DE Joner en Fuvu (secretaris) en als introducés de H.H. Lors en JACOBSON. De notulen der vorige vergadering worden voorgelezen en goedgekeurd. Bedankt als lid. Bedankt als lid heeft de heer Homan VAN DER Drepp. Nieuwe leden hebben zich niet opgegeven. Ingekomen stukken. Van de Firma Nungopp is een brief ontvangen waarin gemeld wordt, dat wegens den oorlog er eenige stoornis zal komen in de toezending der voor de portefeuille bestemde tijdschriften, maar dat getracht zal worden, alles wat nog uitkomt, zoo spoedig mogelijk op te zenden. — 214 — Mededeeling van Bemmelen. De heer van BEMMELEN doet hierna zijne mededeeling over „Reisindrukken van het Idjen plateau.” Spreker begint met erop te wijzen, dat het zoo jammer is, dat de Idjen zóó weinig bekend is, dat iemand hem vroeg of de Idjen ergens op Nieuw-Guinea te zien was. Toch ligt deze machtige vulkaangroep in het Oosten van Java, dicht bij straat Bali. De machtigste indruk krijgt men als men van de zeezijde uit Banjoewangi nadert. De Idjen is eigenlijk één reuzenvulkaan met een krater- opening van een oppervlak ongeveer 15 KM. doorsnede. In deze kraterring hebben zich secundaire vulkanen ont- wikkeld. De machtigste randvulkanen zijn de Raoeng en de Merapi. Spreker geeft een historisch overzicht van de verschillende tochten naar de Idjen gedaan, om tot de beschrijving van ziin eigen tocht te komen. Achtereenvolgens krijgen wij eene beschrijving van de verschillende secundaire vulkanen, van de kali poetih, van de uitgestrekte zandzeeën, alang-alang velden, lavavlakten enz. Bijzondere beschrijving geeft spreker van het meer met zuur water. Het water bevat zooveel zuur, dat het, in aanraking gebracht met zink, direkt tot de vorming van waterstof aanleiding geeft. Met zilvernitraat ontstaat een sterke neerslag. Het zuur bestaat dus gedeeltelijk uit zoutzuur. Het zure water vloeit door een beekje af, en wordt op een afstand van het meer geneutraliseerd, doordien het zich vermengt met alkalisch water. Bij deze vermenging wordt aluminium hydroxyde neergeslagen, dat gesuspendeerd blijft en de oorzaak wordt van de kleur van het witte water der kali poetih. In sommige jaargetijden is de stroom in het afvoerbeekje zeer sterk en komt er zooveel zuur water uit het meer, dat het water der kali poetih helder wordt en een zure reactie krijgt. Eene vernietiging van den oogst was hiervan het gevolg. — 215 — Teneinde deze calamiteiten te voorkomen, zijn er door den Waterstaat sluiswerken uitgevoerd, die den toevoer van water uit het meer regelen. Eene eigenaardigheid van deze werken is, dat alles met zwavel bepleisterd is om de sluiswerken tegen de inwerking van het zure water te beschermen. De temperatuur van het water uit het meer is van 30°—40°C. Tal van foto’s verduidelijkten het voorgedragene. Nadat spreker verschillende vragen beantwoord heeft wordt de vergadering gesloten. Bestuursvergadering op Maandag October 1914. Aanwezig de heeren: van BEmmELEN (voorzitter), GRINS, van Hoyrema, van Lira, BORGER, BOEREMA, ZEEMAN, SUNIER, Wirkame en Fru (secretaris) en als introducé de heer van DANNEN. Westerpaviljoen. Het westerpaviljoen vertoont weer enkele scheuren en op verzoek van den Heer van Hoyrema werd een commissie samengesteld om een onderzoek in te stellen. In deze commissie namen op verzoek van den voorzitter naast de Heeren van Hoyrema, de H.H. S. Snunr en M. J. W. Maas Han, plaats. De commissie zal later uitvoerig rapporteeren, maar nu kan reeds verklaard worden, dat de scheuren geen reden tot ongerustheid geven. Mededeeling Witkamp. De heer Wırkamr doet een mededeeling over de door hem bezochte oudheden in Koetei, einde 1912. Vooraf geeft spreker een beknopt overzicht over de ge- schiedenis en over land en volk van Koetei. In het kort worden de topografie en de geologische gesteldheid geschetst. Het centrale Koetei-bekken wordt door een geplooid kust- gebergte, waardoor de Mahakkam zich een doortocht heeft gebaand, gescheiden van de straat van Makasser. Eens vormde = 216 = het een meer of binnenzee, doch later werd het geleidelijk met afzettingen gevuld; de tegenwoordige groote meren moeten als relicten worden beschouwd. In het Noorden, aan den bovenloop der Télènrivier, strekt, door een heuvel- reeks van de centrale laagvlakte gescheiden, de kleinere Pantoen-laagvlakte zich uit. Een groot deel van het kust- gebergte is gebleken van jong tertiairen ouderdom te zijn. Het voorkomen van steenkolen daarin heeft reeds sedert 1860 aanleiding tot mijnbouw op dit mineraal gegeven. Op ’t oogenblik is de winning daarvan in beteekenis achteruit gegaan. Van groot belang zijn echter enkele der door de plooiing gevormde zadels of anti-clinalen geworden door de daarin plaats gehad hebbende opzameling van petroleum. Wijst de deltavorming aan de monding der Mahakkam op een langzame heffing der kust op die plaats, de baai van Balikpapan ten zuiden daarvan moet als een inzinkings- gebied beschouwd worden. Vervolgens worden eenige opmerkingen gemaakt over de bevolking, die in Boegineezen, Bandjereezen, Dajakkers en eigenlijke Koeteineezen is te onderscheiden, waarna een relaas gegeven wordt van den tocht, de Kedang Kepala en Télènrivier opwaarts tot aan het door Modang-Dajakkers bewoonde dorp Djeloedi. Van hier uit is in één dag gaans de Goenoeng Kombeng te bereiken, een kalksteenberg, waarin verscheidene groote grotten voorkomen. In één dier holen werden een twaalftal losse, in zandsteen gehouwen hindoe- beelden gevonden benevens verschillende fragmenten. Een drietal beelden, van hier afkomstig, zijn sedert 1895 in het Bataviasche museum opgesteld. Op de terugreis werd een bezoek gebracht aan verschillende langs de Mabakkam gelegen plaatsen, waar eertijds hindoe-oudheden werden opgegraven. Van de belangrijkste daarvan, Moeara Kamam, stammen 4 steenen, wier sanskrit-opschriften in oenggi- ` schrift door Prof. Kern werden ontcijferd en welke dateeren van omstreeks het jaar 400, dus zoo oud als de oudste der op Java aangetroffen hindoe overblijfselen. — 2111 — De Kombeng beelden dragen eveneens een oud karakter, en afwijkend van hetgeen men op Java heeft gevonden, hetgeen wijst op een oorspronkelijke immigratie van hindoe- kolonisten langs directen weg, ofschoon later ook toevloeiing uit Java heeft plaats gehad. Nadat spreker enkele vragen beantwoord heeft, dankt de voorzitter den heer WrrkamP voor zijne zeer belangrijke voordracht en wordt, daar niets meer aan de orde is, de vergadering gesloten. Bestuursvergadering op Maandag November 1914. Aanwezig de Heeren: van BEMMELEN (voorzitter), SUNIER, BRAAK, ZEEMAN, BOEREMA, LAVERMAN, VAN LUMMEL, KIEWIET DE JONGE, WITKAMP, VAN ALPHEN DE VEER en VAN HOYTEMA. De notulen worden voorgelezen en goedgekeurd. Bedankt als lid, nieuwe leden. Dr. J. Bixer bedankte als lid. Als nieuw lid werd aangenomen de Heer HAMMACHER. Tot besturende leden werden benoemd de Heeren NIJLAND en WITKAMP. Ingekomen stukken. Ingekomen was een schrijven van de Heeren Snurr en Maas, die met den Heer van HOYTEMA een onderzoek hadden a naar de scheuren in het Wester Paviljoen. Het advies der commissie luidde, voorloopig geen maat- regelen te nemen, omdat de scheuren vermoedelijk aan den zeer drogen tijd moeten worden toegeschreven en geen reden tot ongerustheid geven. Wel zou het zaak zijn het gebouw in observatie te houden. — 218 — Namens de Vereeniging werd den Heeren Snuts¥ en Maas dank betuigd door den voorzitter, welke dankbetuiging schriftelijk aan genoemde heeren zal worden overgebracht. Een afschrift van den brief zal worden gezonden aan de Maatschappij van Landbouw. Inleiding van Bemmelen. De Heer van BEMMELEN neemt hierop het woord ten einde het vraagstuk „De Wetenschap en de Oorlog” in te leiden. De voorzitter durft dit onderwerp op de vergadering inleiden, al is ook de strijd nog onbeslist, omdat op deze bijeenkomsten steeds een groote vrijheid van gedachte- uiting heeft bestaan en omdat de thans woedende oorlog zware gevolgen voor de wetenschap zal hebben, gevoerd als ze wordt door een aantal rijken, die ook de leiders op wetenschappelijk gebied zijn. Inleider wil spreken over den invloed van dezen reuzen- strijd op de wetenschap, op hare beoefenaars, beoefening en op haar zedelijke en beschavende kracht, niet over de rol, die zij in dezen oorlog speelt. Die rol vervult de beoefenaars met smart, als zij zien, dat hun beste gedachten tot uitkomst hebben, dat edele rassen elkaar met bijna algeheele vernietiging bedreigen. De kans schijnt niet gering, dat de krachtsbronnen van den Duitsch — Oostenrijkschen stam eerder op zullen raken, dan die van de Verbondenen, maar dat de strijd niet door hen zal worden opgegeven voor dat die bronnen uiterst geslonken zullen zijn, en derhalve als gevolg, dat voor lange jaren die beide landen met hun tal van universiteiten voor de wetenschappelijke productie sterk in belangrijkheid zullen dalen. In verband hiermede is het gewichtig op te merken, dat het universiteitswezen in Duitschland en Oostenrijk hooger staat dan in Engeland, Frankrijk en Rusland. In Engeland star conservatisme en weinig belangstelling van de jeugd voor wetenschap; in Frankrijk doodende — 219 — centralisatie van het universiteits-stelsel en in Rusland stelsel- matige onderdrukking der intellectueelen. Dat deze eigenschappen en toestanden belangrijk zouden veranderen door een eventuëele overwinning der bondge- nooten is niet te verwachten ; omgekeerd men zag ze juist door de opkomende macht van den Duitschen stam veranderen. Door angst voor overvleugeling zag men de Engelschen tot intensiever beoefening der wetenschap overgaan; de stichting van het National Laboratory, in navolging van de „Physikalische Reichsanstalt” was kenschetsend; in Frankrijk wisten de universiteiten zich allengs meer van de Parijsche hegemonie los te maken en voor de bedreigde Russi- sche intellectueelen waren Duitsche Universiteiten een toevluchtsoord. Maar wat schrijft men thans in de Münchener Medicinische Woehenschrift, Feldärtzliche Beilage: „Was fängt die Universität nun mit den Japanschen Geschwulstdoktoren an, von deren Namen das Disertations — Verzeichnis strotzt ? (Das Verzeichnis ist in der Tat charakteristisch für das Ueberwuchern japanischer und russischer Studenten in München. Red.) Wir können die Frage mit dem Ausspruch eines Münchener Klinikers beantworten: „Wir werden Ihnen die Türe weisen.” Die Säuberung unserer Universitäten von diesen wenig erwünschten Gästen wird eine der, wie wir hoffen, vielen wertvollen Errungenschaften dieses Krieges sein.” n het verminderen van de Duitsche productiviteit op wetenschappelijk gebied, ziet niet ieder een groote schade voor de wetenschap, zooals uit een merkwaardig hoofdartikel van Ramsay in het Engelsche tijdschrift Nature blijkt. In dat tijdschrift, dat in de laatste jaren niet ophield met het prijzen van de Duitsche wijze van bevordering en beoefening der wetenschap, van het Duitsche hoogeschool- wezen en van de Duitsche samenwerking tusschen industrie — 220 — en wetenschap, schrijft thans een hoogstaand wetenschappelijk man als Wittram Ramsay, de ontdekker van het argon, een van de sympathiekste Engelsche natuuurvorschers: „Will the progress of science be thereby retarded? I think not. The greatest advances in scientific thought have not been made by members of the German race; nor have the earlier applications of science had Germany for their origin. So far as we can see at present, the restriction of the Teutonics will relieve the world from a deluge of mediocrity. Much of their previous reputation has been due to Hebrews resident among them; and we may safey trust that race to persist in vitality and intellectual activity.” Door nationale verblindheid ziet hier Ramsay de eenvou- digste waarheden voorbij. Gelukkig lezen we dan ook in de Times andere woorden, geschreven door Prof. J. H. Furmina: „No one familiar with the achievements of scientific thought would refuse to admit the indebtedness of the world to such thinkers and workers as Jacosi, Gauss, BESSEL, RIEMANN, WEBER, V. De HOLTZ, Konkor, Herz and RÖNTGEN. ......... en daarbij moeten vooral Einstein en Pranck gevoegd worden, twee mannen, die werkelijk de wetenschap in geheel nieuwe banen voeren. Het is een treurig verschijnsel, dat mannen der weten- schap dezen strijd willen overbrengen op het terrein waar juist het internationalisme zijn schoonste uitkomsten heeft verkregen. Verscheidene Duitschers hebben openlijk afstand gedaan van wetenschappelijke eerbewijzen vroeger in een der hun thans vijandige landen verleend. Zoo schrijft LENARD: „Als ein Zeichen meines Abscheus vor der in diesen Tagen so deutlich gewordenen Eigenart englischer Denkweise habe ich beschlos- sen, eine einst (1896) von der Royal Society in London erhaltene Medaille von mir zu tun.” De geldswaarde zal hij voor het Roode Kruis bestemmen. Ook Röntgen heeft dat gedaan. — 2821 — Gelukkig zijn hier tegen in Duitschland zelf andere weten- schappelijke menschen opgekomen. De astrononoom FÖRSTER, OxrorpeRr doctor, schreef in het Berliner Tageblatt, dat hij het onzinnig vond om een scheiding met de geleerde wereld in Engeland te proclameeren, omdat Engeland een „wicked” politiek voerde. Ook Prof. WALTER, de bioloog-geoloog, die juist de Australische vergadering der British Association bijwoonde, toen de oorlog uitbrak en thans hier op Java gastvrij- heid geniet, heeft na korten innerlijken strijd niet geweigerd het eeredoctoraat, dat hem toebedacht was, te aanvaarden. Ook onze landgenoot Lorsy, de secretaris der Holl. Mi. v. Wetensch. te Haarlem richt in „Nature” een opwekking aan Engelsche Scientists om niet het voorbeeld van Duitsche collega’s te volgen, want erger zegt hij, dan het verlies aan levens en goederen, is de haat die tusschen de volken zal overblijven. De invloed van den oorlog op de practische beoefening der natuurwetenschappen is thans al groot, maar zal nog op bedenkelijke wijze aangroeien. De andere landen der wereld zullen niet zoo spoedig kunnen leveren, wat Duitschland en Oostenrijk leverden, en vooral ze zullen het niet zoo goed kunnen leveren. Merkwaardig is al weer de commentaar in Nature, voor- komende in een hoofdartikel: „The war — and after” voorkomende in het nummer van 10 Sept. Het Britsche gouvernement wil al dadelijk de industrie helpen met mono- graphieën over het maken van tal van belangrijke artikelen. Nature schrijft nu: To those who have followed the German “Culture” for the last thirty or forty years it is well known that the fostering of their industries in that country by technical instruction in all forms has been increasing, and it will be found that our manufacturers will have the greatest difficulty in carrying out the Government's intention precisely in those ~ 999 — branches of industry in which technical instruction of the most advanced kind, with accompanying research, has been most lacking in Britain. Merkwaardig is in een advertentie op ,,Nature’s” titelblad van de firma Newroy & Co. de zinsnede: Even if you want a ase ae type of apparatus we can make it, and we will make Maar of wt werkelijk waar is? Der firma naam is onge- twijfeld vertrouwenwekkend — Newton & Co. — maar is ze beproefd ? Aan het Observatorium is al dadelijk het oplaten der registreer-ballons gestaakt moeten worden, daar de toezen- ding der Continental-ballons uit Hannover stop gezet werd. Naar Amerika is geschreven, maar antwoord nog niet verkregen. Van internationale wetenschappelijke Vereenigingen, die hun zetel en ziel in Duitschland hebben, is op geophysisch gebied vooral de seismologische associatie te noemen. De productieve werking van deze associatie is, volgens inleider, echter gebleken niet van vitaal belang voor de seismologische wetenschap te zijn. Bedenkelijker zijn b.v. de moeilijkheden, die een publicatie en organisatie, als die der Astronomische Nachrichten, zal ondervinden. De meteorologische wetenschap zal de staking der maan- delijksche registreer-ballon-oplatingen sterk voelen. Wel zullen ze gedeeltelijk doorgaan, maar te groot zullen de leemten zijn, dan dat ze van veel nut zullen zijn. Eenige voorbeelden zijn hier slechts genoemd, volledigheid zou thans geheel onmogelijk zijn om na te streven. In tegenstelling met dit alles moet er gewezen worden op de reusachtige productie voor den oorlog, die overproductie genoemd kan worden. Nadat spreker zijn inleiding geëindigd had, volgde een levendig debat. = $28 = Ten slotte vroeg een der Leden waarom het portret van den oud-voorzitter ps Haan nog ontbrak, en werd besloten dit opnieuw op te vragen. De voorzitter sloot hierop de vergadering. Bestuursvergadering op Maandag 14 December 1914. Aanwezig de Heeren: van BEMMELEN (voorzitter), VAN ALPHEN DE VEER, VAN GELDER, WirKAMP, VAN Horra, GrIJNs, BROUWER, LAVERMAN, VAN LUMMEL, Orrow, VAN Lg, en Fuu (secretaris). Notulen. De notulen der vorige vergadering worden voor- gelezen en goedgekeurd. De voorzitter wenscht ook namens de overige Bestuursleden den heer Orrow geluk met zijne bevordering tot kolonel titulair bij de pharmaceutische militaire dienst. Leden mutatie. Bedankt als lid hebben de H.H. Dr. C. F. E. Wisckeu en C. Hien, terwijl zich als nieuwe leden hebben opgegeven de H.H. S. O. Sraarer, leeraar in de natuur- kunde aan de S.T.O.V.LA. en M. A. J. Hruuıme, beiden te Weltevreden. Begrooting. Aan de orde is nu de behandeling der begrooting. Met eene kleine wijziging worden de uitgaven en inkom- sten even hoog begroot als het vorige jaar. Er wordt bij de post „onderhoud gebouwen” op gerekend, dat misschien eene kleine reparatie van het Wester-paviljoen noodig zal blijken. De heer van Lrru, stelt bij de bespreking van de post „onderhoud bibliotheek” voor niet meer, zooals tot nog toe — 224 — steeds geschiedde, voor elk in te binden boekwerk afzonderlijk te betalen. De kosten worden hierdoor erg hoog. Spreker acht het beter een binder tegen een vast loon in dienst te nemen. De kosten verbonden aan het aanschaffen der noodige instrumenten worden later ruimschoots vergoed. De voorzitter zal de zaak in onderzoek nemen en de heer VAN Lg zal een boekbinder aanwijzen, die zou kunnen worden aangesteld. De begrooting zal in het tijdschrift worden gepubliceerd. Bestuursverkiezing. De voorzitter deelt mede dat Dr. BRAAK, de redakteur van het Tijdschrift, zich niet herkiesbaar stelt, wegens vertrek naar Holland. De heer Braak zal echter tot aan zijn vertrek aanblijven. Ook de secretaris stelt zich niet herkiesbaar, maar met het oog op de moeielijkheid om in deze tijden een geschikt huis te vinden zal ook hij aanblijven, tot dat het vinden van een huis hem in de gelegenheid stelt het Wester-paviljoen te ontruimen. De heer Fru hoopt dit misschien reeds in Maart te kunnen doen. De heer van LummeL vraagt of de heer Fu er bezwaar in heeft, dat hij zich voortaan met de bibliotheek belast, waartegen geen bezwaar bestaat. Voorgesteld wordt hierop het Bestuur bij acclamatie te herbenoemen, wat geschiedt. Het Bestuur is nu als volgt samengesteld: Dr. W. van BEMMELEN, Voorzitter. Dr. G. Gross, Ondervoorzitter. P. C Fit, Secretaris-bibliothecaris. J. F. van Hoyrema, Direkteur der gebouwen. W.H. A. van AnpHen DE Veer, Penningmeester. Dr. CG BRAAK, Redakteur van het Tijdschrift. Dr. H. J. van Lumet, Lid van de commissie tot samenstelling van den Alge- meenen Catalogus. — 225 — Mededeeling Laverman over Stereofotogrammetrie. Na een kort woord over terrein-opname in ’t algemeen, geeft spreker het principe aan, waarop de fotogrammetrie berust, en de wijze, waarop een fotogrammetrische terrein-opname geschiedt. Opgemerkt wordt, hoe men bij het in teekening brengen van het opgenomen terreingedeelte voor de hoogteligging van de punten direct over twee formules beschikt. Vervolgens worden de vöör- en nadeelen van deze wijze van opname besproken; de moeilijkheid om op twee photo’s, vooral bij een terrein met weinig scherp uitkomende gedeelten, twee overeenkomstige punten terug te vinden, is oorzaak, dat deze methode nimmer algemeen toepassing heeft ge- vonden. Een verbetering nu is de methode van de stereofotogram- metrie (van Dr. Putrrica). Van deze methode wordt eveneens het prineipe uiteengezet en de formules voor de coördinaten berekening ontwikkeld. Ook de phototheodoliet wordt even beschreven. Om een groote nauwkeurigheid te verkrijgen in het opzoeken van overeenkomstige punten heeft Zeıss een z.g. stereokomparator geconstrueerd (en ter oefening een z.g. stereomikrometer). Deze methode bezit velerlei voordeelen, o.a. tijd en personeel- besparing, terwijl bij geoefend personeel een voldoende nauwkeurigheid te bereiken is. De nauwkeurigheidsgrens wordt uit de formules door spreker met een getallen-voorbeeld afgeleid. Stereofoto- grammetrische opnamen van terreingedeelten hebben o.a. plaats gehad bij den aanleg van de Bagdadbaan, de spoor- wegen in Bosnië en in de Duitsche koloniën. Het best komt de beschreven wijze van opname tot haar recht, indien ze hand aan hand gaat met tachiemetrie. Mededeeling Brouwer. De heer Brouwer doet hierna eene mededeeling over „een eigenaardige dalvorming in Midden- Sumatra.” LXXIV 15k, — 226 — Naast de kloofdalen in eoceene zandsteenen en conglome- raten, welke dikwijls in natuurschoon niet onderdoen voor die der Sächsische Schweiz, behooren de kloofdalen in diluviale puimsteentuffen (Karbouwengat bij Fort de Kock, Gat van Panter) tot de fraaiste erosie verschijnselen der Padangsche bovenlanden. Achtereenvolgens werd gesproken over dalvorming, over terrasvorming en over de vorming der zijdalen in de puimsteentuffen van het plateau van Fort de Kock, ten Noorden der vulkanen Merapi en Singgalan. De rivieren hebben op een breeden dalbodem een kronkelend verloop; waar de convexe zijde van een meander den dalwand of een terraswand raakt, wordt deze gemakkelijk ondermijnd, waarbij door afstortingen een verdieping in den wand ontstaat. Door verder nastorten wordt tenslotte over de volle lengte een nieuwe vertikale wand gevormd, de dal- en terraswanden wijken op deze wijze voortdurend terug en het dal wordt voortdurend verbreed. Indien terrassen tusschen de wanden der dalbodems zijn ontwikkeld, dan vinden wij ze over grooteren afstand slechts in de lagere niveau's. De steilkanten welke het bed van den tegenwoordigen rivierloop begrenzen, wijken door de gelijktijdige dalverbreeding en insnijding verder van elkaar en worden voortdurend hooger. Bij stroomverlegging vormt het met valsteenen bedekte gedeelte, begrepen tusschen den rivierloop en den steilkant bij diepere insnijding een terras en het hangt van de toekomstige richting van den rivierloop af, hoe lang dit als zoodanig zal blijven bestaan. Het is slechts toeval, wanneer terrassen langs beide dalwanden op gelijke hoogte voorkomen en hoe hooger cen terras ligt, hoe meer kans er is geweest, dat het bij de dalvorming zal zijn verdwenen. Bij het ontstaan van zijdalen in eersten aanleg speelt ` het afvloeiend water, dat slechts bij zware regens in deze gemakkelijk „waterdoorlatende puimsteentuffen in eenigzins belangrijke hoeveelheden optreedt, een groote rol. — 227 — Het ondergrondsch circuleerende water is een voorname factor bij de vergrooting van het zijdal. Een zijdal eindigt tegen een hoogen vertikalen wand, aan den voet waarvan min of meer nisvormige verdiepingen ontstaan. Wij zien de wand boven deze verdiepingen instorten, totdat tenslotte weer over de volle hoogte een nieuwe vertikale wand gevormd is. De waterscheiding tusschen de Oost- en Westkust van Sumatra verloopt vanaf den top van den Merapi over het oude Fort de Kock en vandaar in noordelijke richting dwars door het puimsteentufplanteau. Ze ligt veel dichter bij de Westkust en de brontakken der Sianoq hebben zich tot een veel dieper niveau ingesneden dan die van de, tot het stroom- gebied der Oostkust behoorende Agam. De rechter zijtakken der Sianoq verplaatsen den oorsprong hunner diepe kloofdalen in de richting der veel hooger stroomende rivier Agam en de waterscheiding zal hierdoor geleidelijk naar het Oosten worden verplaatst. Nadat beide sprekers op verschillende vragen hebben geantwoord, dankt de voorzitter voor de leerrijke mededee- lingen en wordt, daar niets verder aan de orde is, de vergadering gesloten. np nr Ot OO DO Fa nr La BEGROOTING VOOR 1915. INKONSTEN. Contributies leden afdeelin u Gouvernements-subsidie Aandeel huur Oostelijk Paren: „ 1080. „ Westelijk S » 300.— H „ Kon. Inst. van Ingen. „ 250.— Interest . i 70.— f 5000.— UITGAVEN. I. Bibliotheek. Aankoop boekwerken. = meubilair. Bindwerk Brandassurantie. f 1400.— > 100. s Glen Th- d Verzendings- en snderähitgaxen. „..200.— f 2375.— II. Tijdschrift. Drukkosten. Wetensch. Oedtrantueikden S > © ana © | Verzendings- en andere kosten. „ 30.— f 1130.— III Vergaderingen. Populaire voordrachten of 100 f. 100 Transporteeren f 3605.— — 229 — Per transport: f IV. Gebouwen. Oderhoud <a 200. DISBGRRENESDUO 6. a 41.25 Verponding: o 0e os : a 2240250 Vorig =- -= - EE Oe V. Secretariaat. MCUTEOOODON -> see e Ze eee Onkoston hen ee E Vi. Beiiedenloon . ee cp VII. Inningskosten. VIII. Wetensch. Sccleiddnn. Peo memorie. IX. Onvoorgiene uitgaven. ..... » 3605.— 643.75 INHOUD VAN DEEL LXXIV. — Naamlijst der Leden van de er: Nat. Vereeniging in Nederl.-Indiö op 1 April 1 Verslag omtrent den toest Zo en de werkzaamheden der Kon. Nat. Vereeniging in Nederl.-Indié over het jaar 1913. De parasieten en de pathologie der tropen door P.C. Ftv. De waterstand van het Toba Meer door Dr. C. BRAAK. De vloedgolven in de Kampar- en Rokanrivier. De keuring van metalen in een pede eed materiaalonderzoek door W. van e ee in den Oust Indiechen Archipel door Dr Bra Vulkanische Jarach en ` aardbevingen in den Oost-Indische Archipel waargenomen ege het jaar 1913. Bekende en merkwaardige Indische planten i in gekleurde afbeeldingen door Dr. Z. KAMERLING met Lies begeleidenden tekst van D. pe Visser Sum Honderd Voordrachtsavonden. Geschiedenis = afdee- ling der K. N. V. voor voordrachten met debat door W. van BEMMELEM Uitkomsten der Aardmagnetische Waarnemingen te Batavia en Buitenzorg verricht gedurende hetjaar 1912. Modderwellen in Nieuw-Guinea. (Ontleend aan het exploratie verslag van 10 September t/m 27 October 1913 van de verkenning der Mamberamo delta en Noord-Waropen kust). De sterke heid in den ‘Oostmoesson van 1914 door Dr. Testing, ae e, ‘and Preparation of Unpolished Rice (bras pitjah koelit) by Dr. W. M. S Jaarverslag 1913—1914 van de Afdeeling Baak Notulen der vergaderingen van de Koninklijke Natuur- kundige Vereeniging in Nederl.-Indië ES 1914. Begrooting voor 1915. BLADZ. NATUURKUNDIG TIJDSCHRIFT VOOR NEDERLANDSCH-INDIË. NATUURKUNDIG TIJDSCHRIFT VOOR NEDERLANDSCH-INDIË UITGEGEVEN DOOR DE KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING IN NEDERL.-INDIE ONDER REDACTIE VAN Dr. J. BOEREMA. DEEL LXXV. WELTEVREDEN A BOEKHANDEL VISSER & Co. x i 6; NAAMLIJST DER LEDEN VAN DE KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING IN NEDERLANDSCH-INDIE op 1 Juni 1915. Dagteekening van oprichting: 19 Juli 1850. Beschermvrouw HARE MAJESTEIT DE KONINGIN DER NEDERLANDEN. OPRICHTERS: Dr. D Bleeker, + 1878; Dr. J. H. Croockewit Hz., f 1880; Corn“. de Groot, + 1896; P. J. Maier, F 1878; P. Baron Melvill van Carnbée, + 1856; Dr. C. L. A. Schwaner, t 1851; H. D. A. Smits, + 1853; Dr. C. Swaving, T 1881. Ae Dä DO m HONORAIRE LEDEN: Datum van benoeming. W. F. Versteeg, Amsterdam, 18 Mei 1866. H. L. Janssen van Raay, Haarlem, 20 April I. van Dijk, ’s-Gravenhage, 1 a Dr. A. W. Nieuwenhuis, Leiden, 2 September 1897. Q3 bO mm ~ BESTURENDE LEDEN. Dr. W. van Bemmelen, voorzitter, Dr. G. Grijns, ondervoorzitter, Dr H J. van Lammel;« secr nn en bibliothecaris, W. H. A. van Alphen ger Vier, penningmeester, J. F. van Hoytema, directeur der gebouwen, Dr. J. Boerema, redacteur v/h tüd- schrift, J. W. van Eek, Dr. J. C. Koningsberger, M. J. Doppenberg, Dr. G. W. Kiewiet de Jonge, S. R. J. Onnen, F. van der Goot, M. H. Damme, F. Weehuizen, Dr. W. M. Ottow, E. A. A. Gobée, P C Ps Dr. J. J. M. Dormaar, Dr. A L. J. Sunier, J. C. Th. Leusden, W. A. Borger, J.. H.. Zeeman, F. A. Janssen van Raay, Dr. F. G. Cornelis, J. van Lith, Dr. A. H. Nijland, H. Witkamp, Datum van benoeming. 8 September 20 Mei 8 October Ne) Ka 29 8 December 13 Augustus 11 u 23 9 Augustus Februari 10 Juli October N ovember Ka 13 ore Ed gs hete A ud 99 Augustus December ed CD CD m © © ” HU 3 p 13 Juli 16 November HI ÄFDEELINGSBESTUREN. Semarang. G. E. Hoeffelman, secretaris-penningmeester. 9? zi December 1895. 1897. 1903. 1912. 1912. 1913, 1896. 1 Dä bi Fa a SC Soerabaja. Dr. H. W. Woudstra, voorzitter. M. C. Valk, secretaris. J. C. Ribbers, penningmeester. CORRESPONDEERENDE LEDEN IN NEDERLAND. Maximum aantal 30. Datum van benoeming. Dr. H. G. van de Sande Bakhuyzen, Leiden, 21 December 1872. Dr. ©. Ritsema, Leiden, 17 September 1875. Dr. Th. H. Mac Gillavry,’s-Graven- hage, 20 Mei 1880. Dr. E. van Rijckevorsel, Rotterdam, 20 ,, 1880. Dr. H. Wefers Bettink, Utrecht, 9 September 1886. Dr. C. A. Pekelharing, Utrecht, 11 Augustus 1887. Dr. Max Weber, Eerbeek, 23 Mei 1889. Dr. A. Wichmann, Utrecht, 23 ez 1889, Dr. K. Martin, Leiden, 9 Februari 1893. Dr. C. Th. Sluiter, Amsterdam, 12 April 1894. Mr. M. C. Piepers, ’s-Gravenhage, 13 Juni 1895. Dr. J. F. van Bemmelen, Gro- ningen, 12 Maart 1896. Dr. G. A. F. Molengraaff, 's-Graven- hage 12, 1896. Dr. M. E P. T. Dubois, Haarlem, 12 „ 1896. Dr. F. A. F. C. Went, Utrecht, 20 Mei 1897. Dr. J.D.vander Waals, Amsterdam, 8 September 1898. Dr. J. P. van der Stok, de Bilt, 9 Januari 1902. Dr. R. D. M. Verbeek, ’s-G raven- hage, 9 d 1902. Dr. J. J. A. Muller, Zeist, 10 December 1903. Dr. P. van Romburgh, Utrecht, 10 u 1903. Dr. H. Onnen Sr.,’s-Gravenhage, 11 Januari 1906. 22 24 25 26 27 A OO DO Fi Oem m. Ae © DO rs LA J. J. K. Enthoven, Amsterdam, 8 Februari 1909. Dr. S. Figee, Hilversum, 1 Januari 1910. Mr.H. A. Lorentz, Vogelenzang(N.H.) 5 April 1910. Dr. J. de Haan, Utrecht, 28 Mei 1912. Dr. H. D. Tjeenk Willink, Deventer, 28 „ 1912. Dr. Ch. M. van Deventer, Utrecht 8 Februari 1915. CORRESPONDEERENDE LEDEN IN HET BUITENLAND Maximum aantal 30. Datum van benoeming. O. Beccari, Florence, 15 Juni 1872 A. B. Meijer, Berlijn. 18 Mei 1878. Tommaso Salvadori, Turijn, 28 y 1880. Alexander Woeikoff, St. Peters- burg, 11 Augustus 1887. Julius von Hann, Weenen, 11 October 1888. K. F. Goebel, München, 23 Mei 1889. E. Haeckel, Jena. 11 Januari 1894. F. Montessus de Ballore, Santiago (Chili), 20 Mei 1897. G. Haberlandt, Graz, w on 1897. J. Wiesner, Weenen, 20 u 1897. W. Kükenthal, Breslau, 20 y 1897. R. Semon, München, 20 1897. ke © 39 Anthonio Berlese, Portici. Augustus 1899. E. Stahl, Jena, Januari 1902. H. Molisch, Weenen, 9 x 1902. Dr. A. Zimmerman, Amani (0. Afrika), 8 j 1904. Ka GEWONE LEDEN. A. Agerbeek, A. C. H, Mr.-Cornelis. 1910. Alphen de Veer, W. H. A. van, Weltevreden. 1912. Angenent, Dr. J. W., Semarang. 1912. Arnold, L. V., Semarang. 1908. DES "E Bakergem, W. M. Th. van, Weltevreden. Bartels, M. E.G., Pasir Datar, Halte Tjisaät. Belzer, Dr. A. H. J. (verlof). Bemmelen, Dr. W. van, Weltevreden. Bervoets, M. E., Klaten. Birchenhauer, R., Semarang. Bley, J., Kendal. hioemende, R. H., Weltevreden. Bode, T. J., Sorabi Boecke, Prof. Dr., Leiden. eres, Drs da Weltoshelen Boon, M. A. van der, Soerabaja. Boorsma, Dr. W. G., Buitenzorg. Borger, W. A., Weltevreden. Borgesius, Dr. E. J., Weltevreden. Bouman, A. F., Amboina. Braak, Dr. C. (verlof). Braam, W. van (verlof). Breda de Haan, Dr. J. van, Buitenzorg. Brouwer. Dr. H. A, Weltevreden. Brouwer, G. P., Weltevreden. Bruyn, H. W. O. de, Malang. Bussy. Dr. L. P. le Cosquino de, Medan. C. Campbell, J. R., Soerabaia. Chambry, J. K. J., Weltevreden. Collard, F. E., Weltevreden. Concordia, Societeit, Weltevreden. Cornelis, Dr. F. G., Weltevreden. Cramer, Ch. G., Sidoardjo. Cramer, Dr. P. J. S, Buitenzorg. 1905. 1900. 1904. 1898. 1913. 1887, 1907. or © 51 or bo or on e OO ot or ot an a wb D. Dam, van, Buitenzorg. Damme, M. H., Weltevreden. Degens, Dr. P. N., Weltevreden. Degros, P. L., Weltevreden. Diggelen, C. H. P. van, Bodjonegoro. Dinger, J., Weltevreden. Dissel, C. F. van, Weltevreden. Docters van Leeuwen, Dr. W. M., Bandoeng. Dominicus, Dr. W., Soeliki. Doppenberg, M. J., Weltevreden. Dormaar, Dr. J. J. M., Weltevreden. Douglas, E. A, Weltevreden. Driessen, Dr. D. P. E., Nijmegen. Duyster, M., Padang. Dijck, J. Z. van, Semarang. E. Eek, J. W. van, Weltevreden. Engelbregt, J., s. f. Djatiroto S. S. O/L. Eijken, Dr. P. A. A. F., Weltevreden. F. Feytes, J. J, Weltevreden. Fournier, C. A. W., Soerabaia. Flu, P. C., Weltevreden. G. Galjema Verheul, A., Soerabaia. Geesink, P. J. J. A., Gelder, Dr. J. K. van, Weltevreden. Ee Ree Gentis, F. J., Soerabaia. Geuns, Dr. J. W. van, Balik-Papan. Gieben, H. C., Weltevreden. Gobée, E. A. A., Weltevreden. Göllner, E. R. D., Weltevreden. Gorkum, Dr. W. van, Malang. Gorter, Dr. K., Buitenzorg. Grijns, Dr. G., Weltevreden. Guffroy, C. A., Soerabaia. H. Hansen, M. L. P. G, Weltevreden. Hamacher, Telok Betong. Hattum, A. G. van, Soerabaia. Heeckeren, Mr. C. W. Baron van, Semarang. Heinzelmann, N., Weltevreden. Hoedt, Th. F. H., Soerabaia. Hoeffelman, G. E., Semarang. Hoekstra, M. G., Weltevreden. Hoezoo, F., Semarang. Holtappel, K. J., Soerabaia. Hoofdadministrateur Billiton-Mij, Tandj. Pandan. Hoogere Burgerschool (Bibl.). Soerabaia. Hotz, Dr. Walter, Weltevreden. Hoven van Genderen, Mej. A.J.v.d., Weltevreden. Hoytema, J. F. van, Weltevreden. Hunger, Dr. F. W. T., van Beghenstraat 52, Amsterdam. I. Illing, R., Weltevreden. J. ’s Jacob, Mr. H., Weltevreden. Jansen van Raay, F. A, Weltevreden. Johan, W. H. L, 1910. 116 117 119 = K. Kade, van,der, Medan. Kamerling, Dr. Z., Leiden. Kampen, Dr. P. N. van, Amsterdam. Kelling, M. H. J., Weltevreden. Kiewiet de Jonge, Dr. G. W., Weltevreden. Klein, W. C., Pankalan-Brandal. Kock, Dr. A. C. de, Weltevreden. Koks, M. Th., Weltevreden. Koning, D. A. P. Koning, M. C., Weltevreden. Koningsberger, Dr. J. C., Buitenzorg. Koppelle, D., Weltevreden. Krediet, Dr. J. Kuenen, Dr. A., Medan. L. Lange, Dr. D. de, Weltevreden. Lange, Dr. Dan. de, Salatiga. Lau. Carl C., Padang. Laverman, D., Weltevreden. Lessen, A. H. van, Weltevreden. Leusden, J. C. Th, Weltevreden. Levensverz. en Lijfr. Mij. N-I, Weltevreden. Leyder, F. A. L., Semarang. Lier, R. J. van, Sawah-Loento. Linde Teves, Firma, Semarang. Limburg, A. Lith, J. van, Weltevreden. Loekhorst, H. A. van, Djocjacarta. Lovink, Dr. H. J. (verlof). Lummel, Dr. H. J. van, Weltevreden. M. Marle, Mej. J. C. van, Soerabaia. Mars, S., Weltevreden. Martis, A. K. M., Bodjong (Semarang). 121 134 u Gm Meulemans, P. H., Semarang. Meijers, G. J., Weltevreden. Min, Dr. W. J. van der, Soerabaia. N. Neeb, Dr. C. J., Weltevreden. Nijland, Dr. A. H., Weltevreden. 0. Obertop, H. F. P. Oetara, M., Teb. Tinggi, Deli. Onnen, M. F., Semarang. Onnen, S. R. J., Weltevreden. Ottolander, T., Banjoewangi. Ottow, Dr. W. M., Weltevreden. Ouwens, P. A, Buitenzorg. Ouwehand, Dr. C., Weltevreden. Oye de Fontenoy, Dr. P. G. H. van, Weltevreden. P. Pool, Dr. J. F. A., Tjimahi. Pool, G. M, Semarang. Proefstation Java-Suikerindustrie, Pasoeroean. Pückel, E. H., Soerabaja. Rant, Dr. A., Tjinjiroean bij Bandoeng. Raven, D., Soerabaia. Renardel de la Valette, G. C. H, Malang. Reuter, W., Weltevreden. Ribbers, J. C., Soerabaia. Ritsema, Dr. I. Ch, Weltevreden. 1903. 1910. 1912. 1901. 1914. ee Roon, J. van, Madioen. Roosegaarde Bisschop, P. J., Amsterdam. Rozenraad, M. C. P., sf. Gending bij Probo- ling go. Rutter, Dr. L., Soerabaia. Rijn, L. A. van, Toeloeng Agoeng. Rijn van Alkemade, J. van, Semarang. S. Sandberg, Dr. Jhr. C. G. S., Nederland. Santer, L. P. J. M., Semarang. Schmidt, Dr. W., Semarang. Schöppe, Dr. Max, Soerabaia. Schouten, Dr. A. R. (verlof). Schröder, E. E. W.G, Moeara Doea, Sumatra. Simon Thomas, A. E., Padang. Slagter, S. P. Weltevreden. Smith, Dr. J. J., Buitenzorg. Smits, D. de Visser, Semarang. Spenneman, A. W., Soekaboemi. Straaten, H. van, Weltevreden. Sunier, Dr. A. L. J, Weltevreden. Sythoff, A., Weltevreden. T. U. Ultee, Dr. A. J., Djem ber. Umbgrove, C. J., Soerabaia. vV. Valk, M. C., Soerabaia. Vaynes van Brakell Buys, W. F., Soerabaia. Velde, Dr. E. van de, Bandaneira. 1908. 1908. 1911. 1910. 1912. > zak E e Veldhuis, H. W. J., Soerabaia. Vereeniging van Djokjasche Landhuurders, Djokjakarta. Verhoeff, Dr. J. F., Soerabaja. Vleuten, Mej. A. van, Weltevreden. Vogel, Dr. W. Th. de, (verlof). Vogelpoel, Th. G. van, Weltevreden. Voogt, J. GH de, Weltevreden. Vries, Dr. E. C. de, Nederland. Vrijdag, D., wW. Walter, Dr. J., Soerabaia. Weehuizen, F. Weltevreden. Wilde, W. F. de, Bondowoso. Wilkens, Dr. J. A, Weltevreden. Witkamp, H., Weltevreden. Woensdregt, M. M. G., Weltevreden. Woudstra, Dr. H. W., Soerabaia. Würth, Dr. Th. Z., Malang. 2. Zeeman, J. H., Weltevreden. 1909. 1887. 1913. VERSLAG OMTRENT DEN TOESTAND EN DE WERKZAAMHEDEN KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING IN NEDERLANDSCH-INDIË OVER het jaar 1914. Uitgebracht in de Algemeene Vergadering van II Januari 1915. vidi > M. X! Met genoegen vervul ik ten derde male de mij door de statuten opgelegde plicht tot het uitbrengen van een jaar- verslag over leven en werken onzer Vereeniging gedurende het afgeloopen jaar 1914. Personalia. De Vereeniging verloor door overlijden haar correspondeerend lid in Nederland Dr. Ta. H. Mac GILLAVRY, ene van de Leidsche Hoogeschool. Dr. A. A. F. Eısken hernam, hier terstede terugge- can zijn plaats in ons Bestuur. De Bestuursleden H. J. E. WENCKEBACH, S. R. J. Onnen en A. H. J. Berzer verloren wij door vertrek naar Nederland, terwijl het lid W. vAN Gorkum ons door zijn overplaatsing naar Malang moest verlaten. Daarentegen werd het Bestuur versterkt door de benoeming van de H.H. D. pr Visser Smits, J. van LITH, A. H. Nistanp en H. Wırkamr, zoodat op het einde van hət jaar het Bestuur een 27-tal leden telde. zee 18 u Van de leden der Vereeniging bedankten een 11-tal voor het lidmaatschap, daarentegen werden een 12-tal personen tot lid benoemd. Volgens mij door den Penningmeester ver- schafte opgaven waren de leden-aantallen op den 31 December 184 voor de hoofdvereeniging en 24 en 12 resp. voor de afdeelingen te Soerabaja en Semarang. De verschillende functionnarissen van het Bestuur werden in de December-vergadering bij acclamatie herkozen. In de Juli-vergadering was hun aantal uitgebreid met een plaats- vervangend secretaris, welk ambt de Heer van Hoyrema op zich nam. Financiën. De stand der geldmiddelen mag bevredigend genoemd worden, in zooverre, dat het kleine kapitaalbezit, thans na den herbouw van het westelijk paviljoen ruim 5 mille bedragende, onverminderd is gebleven en dus de Vereeniging een reservefonds bezit, waaruit b.v. eventuéele zware herstellingen aan onze gebouwen zullen bestreden kunnen worden. Bestuursvergaderingen. Behalve in April en in November vonden de maandelijksche bestuursvergaderingen geregeld plaats. De Juni-vergadering werd al einde Mei gehouden, teneinde de in Batavia voor het afnemen der H. B. S.-eind- examens vertoevende afdeelingsleden in staat te stellen, die vergadering bij te wonen. Veel succes hadden wij met die verzetting niet, daar slechts één lid verscheen. De verga- deringen mochten zich in een druk bezoek verheugen ; vooral mag met blijdschap geconstateerd worden, dat op bijna alle bijeenkomsten gewone leden aanwezig waren en door hen ook wetenschappelijke mededeelingen werden gedaan. Het geheele aantal der mededeelingen was 15, wat juist het gemiddelde is van de jaarlijksche aantallen voor de laatste elf jaren. ee Ee Afdeeling voor voordrachten met debat. Het bezoek der voordrachtsavonden was weer grooter dan verleden jaar, zoodat de sedert 1912 opgetreden toeneming in belang- stelling heeft aangehouden. In December zou de 100% voordracht gehouden worden en daar in de Afdeeling de wensch uitgesproken was, dat die gebeurtenis op een of andere wijze zou herdacht worden, gaf ondergeteekende op dien avond een geschied- kundig overzicht van het elfjarig bestaan dezer voordrachts- afdeeling. De namen der sprekers die in het verslagjaar optraden en de door hen behandelde onderwerpen volgen hier: G. W. Kırwier DE Joner. Wat is wetenschap? C. Huss Machine-telegrafen. A. J. Diskstra. De nieuwe havenwerken te Tandjong Priok (vergadering te Priok gehouden en daaraan verbonden bezichtiging der werken). P. C. Fru. Over parasitisme en de pathologie der tropen. A. L. J. Sunter. Over visscherij. W. M. Orrow. Onderzoekingen over zilvervlies-rijst; eerste gedeelte. Ipem. Tweede gedeelte. W. H. A. van ALPHEN DE Veer. Een grootindustrie. J. F. van Hoyrema. De kathedraal van Rheims en zijn herstelling. W. van BEMMELEN. De 100 voordrachten der Afdeeling. J. Boerema. Het Weston-normaalelement. Populaire voordrachten. Den 6%" Februari hield de Heer F. A. JANSEN van Raar voor de leden en hun dames der plaatselijke afdeeling van het Koninklijk Instituut van Ingenieurs en onze Vereeniging een voordracht over: „Drinkwater-voorziening van Batavia. Keuze van stelsel.” Met de Afdeeling van het Koninklijk Instituut van Ingenieurs werd overeengekomen, dat de leden over en weer vrijen toegang tot openbare voordrachtsavonden zouden hebben. = AB = Vermeld kan nog worden, dat door de goede zorgen van ons bestuurslid Borrema de projectie-lantaarn weder in goeden, ja beteren toestand is gekomen. Afdeelingen te Soerabaja en Semarang. Verslagen omtrent toestand en werkzaamheid der beide afdeelingen gedurende het verslagjaar zijn nog niet ontvangen. De toezending der tijdschriften aan de afdeeling Semarang moest gestaakt worden. Gebouwen. Het herbouwde westelijk paviljoen kon in de maand Augustus door den secretaris worden betrokken. Het was echter een teleurstelling, dat tengevolge van den buiten- gewoon drogen Oostmoesson, toch weer eenige muren scheurden, hoewel juist aan de fundeering zooveel ten koste was gelegd om dit te voorkomen. Het schijnt echter, dat tegen een dergelijke exceptioneele uitdroging van den grond, als in 1914 heeft plaats gevonden, geen andere fundeering bestand is, als die met lange betonpalen. Deze nieuwe fundeerings- wijze was echter juist nog niet bekend, toen het bouwplan werd opgemaakt. 