VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Dat de gefteldbeid іп de darmbuis om te ontvellen „ wel- ke ontflaat wit een {е groote verzuuring van melk, of ий groente , ligthyk verbeterd wordt door maguezia s ‚раш, (*) Deusparz on Meeulatione OVER DE INENTING TEGEN DR, MATY. 274 avater, olie, en een kleine maate vleeschnat , of eenig ander voedzel van vleesch. De middelen, welken Dr. мату hier heeft aangeweezen , zyn wel bedagt en zeer goed, Doch de uitwerkingen der zelven zyn niet zo zeker als hy fchynt te denken. De (руге der kinderen is in ’t algemeen niet ` geer enkelvoudig, en de aanwyzingen ter geneezing dike wils twyfelagtig en duister, In hun ligtgeraakt lichaam brengt Één toeval dikwils veel anderen voort , fomtyds ` met het eerfte verbonden , ook wel, naar allen aanzien, geheel verfchillende. En deeze toevallen van toevallen, gelyk ze genoemd worden, houden niet altyd ор , als de oorzaak „ welke het eerfte heeft voortgebragt ; is wegge- nomen, Dit ondervinden alle Praktizyns , die ziekten van kinderen gewoon zyn te behandelen; en dit maakt zeker groote moeilykheid en verwerring in de geneezing. De menigte van ziekten , welken kinderen onderbevig zyn; beboort ons waarlyk te beweegen , om bet getal der zelvente trag- ten te verminderen, ten minflen door ééne. Deeze klemreden, welke Dr. MATY aandringt ter begunftiging der Inenting van jonge kinderen, merke ik aan als een van de kragtigfte tegenwerpingen tegen dezelve. Doch om dat ik my, hier over, te voren reeds verklaard hebbe, zal ik nu maar at, leen aanmerken , dat de Pokjes een ziekte zyn , waar voor Kinderen ‚ in den vroegften tyd des levens, weinig bloat Ran; om dat zy in dien tederen leeftyd niet za ligt koo- men in gelegenheid van befmet te worden , en ook niet zeer geteld zyn om dezelven te ontvangen. Uit de lysten van Dr. JuRIN сп Dr, SCHEUCHZPR vindt Dr. mary dat van 273, onder de vyf jaaren ingeënt, o, datis, т van зо geftorven zyn, tusfchen het jaar 1721 en 1728. Maar als de Do&tor zich bepaald hadt, gelyk hy hadt behooren te doen , aan de lyst van zulken , die aan de Inenting geftorven waren beneden één- jaar oud „zou hy bevonden hebben, dat het petal veel grooter is , naamlyk niet minder dan т van twaalf. Nademaal nu є іп 30 zelfs een groote fterflykheid is , en de operatie іп volwasfene meníchen , geduurende het zelfde verloop van red, blykt, alleen van 50, І weggefleept te hebben , tragt Dr. MATY deeze tegenwerping op de volgende wyze uit den weg te ruimen.. Om dat zo veel meer kinderen , onder de vyf jaaren, aan verfcbeide ziekten flerven , dan in een anderen ouderdom , is bet meer dan waarfcbynlyk , dat veele, misfchien de mees- ten van die negen, zouden geftorven zyn, al waren ze niet ine geënt geweest, Doch ik zou den Doctor wel willen vraagen, Ne ` Waar 276 TH, PERCIVAL.. waar is het recht en eigendom van de Pokjes in te enten, in een tyd, wanneer er zo ligt gevaarlyke ziekten bykoo- men ? want hoe gering deeze konst-ziekte tegenwoordig wordt aangemerkt , zy 15, op zich zelve , genoeg voor de zwakke vermogens der natuure ‚ іп de vroege kindsheid, am tegen te worftelen. In het tweede deel van zvne Proeve fpreekt Dr. MATY van de voordeelen voor den Staat, welke uit een vroege renting van kinderen zou ryzen. Maar zo uit het gene reeds door my aangedrongen is, baarblyklyk is, date na- deelig is voor byzonderen , zullen er geene redenen nodig ‘wezen om te bewyzen , dat ze het insgelyks moet zyn voor het gemeen. ІК kan evenwel niet nalaaten.‚myne verwondering te betuigen over de goedhartige, fchoon ingebeelde, verwagting wan den Doétor , dat door het inenten der Pokjes aan alle mieuwgeboore kinderen , deeze lastige en verwoestende ‘ziekte , in minder dan een halve eeuw’, ten.eenemaal zou uitgeroeid zyn. Gelukkig zou bet voor ons zyn, zegt hy, kon deeze wenfchelyke omkeering in onze dagen te weeg gebragt worden, en bet nageflaet , alleen den naam van deezen doodl y- ken geesfel gedenkende , торі zeggen: De Pokjes ‚ zo wel als de melaatsheid der ouden , ons nu alleen bekend uit baare befchry- vingen, waren, in de twaalfde eeuwe, over beel Europa ver- fpreid door onkundige en geestdryvige benden , en door een wy- zer geflagt , іп de apttiende, uitgerooid, | _ Om te befluiten : alhoewel kinderen geene zulke bekwaa- me onderwerpen zyn voor de inenting der Pokjes, als die wat meer in leeftyd gevorderd zyn, moet men echter toe- аап „ dat er omftandigheden kunnen koomen , dat het raadzaam en nuttig zy hen de inenting te doen ondergaan. In zulke gevallen meene Ik evenwel, dat twee of drie maan- den de voorkeuze behoort gegeeven te worden boven den tyd welken Dr. MATY aanraadc. Want dan zal het nog te vroeg zyn om eenige ongefteldheid van de tandkrvging te vreezen „en het kind zal eenige ziekten , welken zyn vroeg- ften tyd eigen zyn, te boven zyn gekoomen. De Chylbe- yeidende werktuigen zullen dan door oefening en gewoon- te zo gefterkt zyn, dat zy hunne dienften met eenige re- gelmaatigheid kunnen waarneemen. Doch de bekwaamfte tyd voor de inenting fchynt te wezen de tyd tusfchen drie en zeven , In gezonde kinderen, en van vier en zeven die wat teder en zwak zyn. De kragten der natuure zvn dan flerk genoeg; de dóorwaasfeming is vry en ryklyk ; de ligt- geraaktheid van het lichaam veel verminderd; de ingewan Ай" нр en OVER DE INENTING TEGEN DR, MATY. 277 den gezond en zonder verftopping ; de geest vlug en leven- dig, wordt niet ontfteld door geweldige beroeringen; de “bekleedzelen zyn behoorlyk verdund; еп de vezelen niet te zeer gefpannen of te flap voor de uitbotting der Pokjes. By deeze gewigtige voordeelen kan nog gevoegd worden , dat het kind in zulk een leeftyd bekwaam is om de voorberei- ding te ondergaan, en voor al wat, onder het beloop van de ziekte „ noodzaaklyk geoordeeld zal worden. Het is derhalve geenzins te verwonderen, dat de praktyk def Ta. enting in deezen leeftyd het beste gevolg heeft. En het is te beklaagen dat deeze dierbaare gelegenheid niet algemeen “wordt. aangegreepen. Manchester , April 19. 1768. -r EENIGE BYZONDERHEDEN , WEGENS HET GROEIJEN VAN DEN RHABARBER , EN. HOE DE MARMOT TOT HET VOORTZETTEN VAN DIT GEWAS NIET WEINIG TORBRENGT, ALS MEDE. HOE DE WORTEL GEDROOGD WORDT. (Overgenomen uit Mr. BELL’S Travers.) DE beste Rbabarber groeit in dat gedeelte van Oest- Tartaryen , °t welk den naam van Mbngallia draagt , ееп wyduitgeftrekt land , bewoond door de Mongallifche Tartaarén , en ’t geen nu ter grensfcheiding dient tusfchen detwee magtige Keizerryken Rusland en China. De Mone _ gallers , fchoon eertyds een groot en onaf hanglyk volk „ zyn, by trappen, bewoogen geworden om zich onder de cherming van den een of ander deezer magtige nabuuren te bezeeven, Deeze maatregels fchynen zy eer genomen te hebben uit zugt tot gemak en begeerte tot rust, dan dat ze ет toe gedreeven zyn door gebrek aan eensgezindheid, of uit vreeze van overheerscht te zullen worden. De Mongel- lers hebben nog hunne eigene wetten , gewoontens en Vorften , еп, hoe wel zy zich aan eenige fchikkingen on- derwerpen , blykt het niet, dat zy eenige fchatting betaa- den. Deeze ondergefchiktheid heeft ертег hun land еп volk verdeeld іп twee deelen , welker eene Rusfisch, en welker ander Chineesch genaamd wordt. Deeze twee groote en nayverige nabuuren , hebben , om de geduurige gefchitlen , wegens de grensfcheidingen , en °t overloopen van hun volk , voor te komen , goed gevonden eene wyduitgeftrekte ftreek lands omtrent Arie honderd mylen breed „еп van r , И eq 4 а7% НЕТ CRORIJEN eene verbaazende langte , onbebouwd én onbewoond te Лаасеп , als eene algemeene grensfcheiding. Deeze Land, Zreck, een der fchoonfte іп Afia, brengt de beste Rhabar- ber voort, die er in de geheele wereld gevonden wordt , en loopt de geheele langte van Mongallia доог, °t zelve in twee deelen onderfcheidende, Deeze ftreek Lands , zegt de Heer BELL , vertoont zich Dveral bykans even eens. ‘t Was, toen ik ‘er my bevond, zeer fchoon weer; maar men zag er geen een inwoonder. Jn °t vallen van den avond, ging ik, met eenigen van ons reisgezelfchap , na den top van eenen nabygelegenen berg, waar ik veele planten uitneemenden Rbabarber vondt; met behulp- van een Пок, delfde ik ‘er, zo veel als °t my be- haagde, uit den grond. Op deeze bergen is ееп groot getal Masrmotten, bruinag- tig van kleur, met voeten als een Dar, en omtrent van de- zelfde grootte als het laatstgemelde Dier. Zy maaken diepe gaten in het hangen der bergen „їп deeze worden zy gezegd eenigen tyd іп den winter, zonder voedzel , door te bren» gen. Toen ik ‘er was lagen of zaten zy naby hunne holen, nauwlettend ор de wagt; op °t hooren van geraas gaan ze overeinde (аай en geeven een luiden fchreeuw „ om daar door de anderen te waarfchuwen , waar op Zy , in een oogenblik , in hunne holen fluipen. | zou hier geen gewag gemaakt hebben van een Dier zo bekend als de Marmot , was het niet uit hoofde van den dienst dien zy doen aan de Rbabarber-plant, waar van ik fpreek. Wanneer men tien of twintig deezer Planten ziet groeijen , zult ge ook zeker уег(сһеіае holen der Marmot< ten onder de breed uitgefpreide bladeren vinden. Mogelyk gebruiken zy zomtyds ae bladeren en wortels deezer Plan- ~ теп tot voedzel, en “tis zeer wdarfchynlyk dat de vuilig heid van die Dieren omtrent de wortels niet weinig tot den groei toebrengt ; ook veroorzaakt hun omwroeten van de aarde, dat de jonge uitfpruitzels vatten еп vermenigvuldie gen. Deeze plant loopt niet voort, gelyk Wildezuring en andere Gewasfen van dien aart; maar groeit by һоореп, als of de zaaden , met oogmerk , hier en daar ge oid Wå- ren, De Mongallers agten het der moeite niet waardig zich op te houden met het aankweeken van dit Gewas: zo dat wy aan de Marmotten verpligt zyn voor de menigte van Rbabarber overal іп dit land verfpreid: want het ryp gewor- den zaad, *t geen in het dikke gras neder valt, komt zel den op den grond, maar verdroogt en fterft; terwyl alles t geen VAN RHABARBE Ri 27% % geen in de aarde komt, door de Marmotten losgemaakt , terftond wortel krygt en eene nieuwe Plant voortbrengt. De Mongallers breeken de Rbhabarber,; na ze uitgegraaven en verzameld te hebben, іп kleine ftukjes , op dat ze des te eer drooge, Ш ’t midden van elk ftukje maaken zy een gat door °t welke zy een touw doen, om ze dus op eene gew fchikte plaats te laaten droogen. ’t Grootfte gedeelte han- gen zy fondsom hunne tenten ,zomtyds maaken zy ze vast aan de hoorns der Schaapen. Dit doorbooren is eene zeer flegte gewoonte; naardemaal het ° beste gedeelte van den ` wortel ten onbruike maakt ; want alles verrot rondsom het gat :мғагеп de lieden „wier werk het is Rhabarber te verza- melen , behoorelyk onderrigt hoe zy deeze Plant moesten opdelven en droogen , geen één pond van de honderd zou ewraakt worden, zy zouden zich veel moeite en kosten paaren , die nu de voordeelen niet weinig doen: vermin- deren. Voor tegenwoordig denken de рег(оопеп, die zich hier mede ophouden, het onnoodig, op deeze verbeterin- еп, zich toe te leggen: dewyl ze zo als ° nu gaat op dit ewas meer winnen dan op iets anders waar in zy hande. ' len. Mogelyk zal de Regeering, in gevolg van tyd, het dienftig oordeelen hier op beter fchikkingen te beraamen. SLAKKEN KRYGEN WEDEROM EEN HOOFD ALS HET HUN AFGESNEEDEN 18, E Heer CONDAMINE ontving onlangs een brief van р, BOSCOVICH, welke hem, onder andere nieuwighee den in de weetenfchappen , berigtte dat de Doctor зрАг АМ“ ZANI te Modena een zonderlinge ontdekking hadt gedaan др бе natuurlyke historie. Hy verzekert dat hy eenige tuin= flakken het hoofd afgefneeden hebbende , deeze dieren niet alleen niet geftorven zyn ‚шаат na zich eenigen tyd binnen hunnen hoorn ingetrokken gehouden te hebben, ’er еіпде- ук naar gewoonte weder uitgekoomen zyn ‚om alle dagen plasten te bekruipen welken hun tot voedzel dienen ; en er eindelyk wederom een hoofd is aangegroeid, gelyk йе} сеге was geweeste Г U I T- _2%o UITLEGGING UITLEGGING VAN EEN OUDEN GEGRAVEERDEN STEEN (*). Е Graaf ре cactus gaf den Heer DE MAIRAN eenen gegraveerden Steen ten gefchenke, men zag op den- zelven duidelyk Starrekundige figuuren, die waarfchynlyk. hun opzigt hadden op zeker gewigug voorval; hy voegde "er nevens еей verzoek dat die geleerde Man, indien hy Коп, de gebeurtenis , waar ор dit betrekking hadt, zou uit- vórfchen, en dus onderzoeken of daar uit eenig licht kon verfpreid worden op het tydperk dier gefchiedenisfe en de zamenloopende omftandigheden., Hier was derhalven een gêleerd raadzêl te ontknoopen, waar toe de Starrekunde zeer te ftade kwam. De moeilykheid fchrikte den Heer ре MAIRAN niet af, hy was door еп door ervaaren in de Star- rekunde : doch "er deedt zich eene zwaarigheid ор, die hem eérst niet in den zin fchoot. De Uitlegging , naamlyk , van dit ftuk der Oudheid vereischte niet alleen ervaarenheid in de Starrekunde , maar ookin de Starrewichelary: еп wy gelooven dat het den Heer DE MAIRAN niets in ’t шіпйе tot [chande (rekt, dat hy, іп dit opzigt, niet zeer verre gevorderd was „en noodig hadt zich daar op uitte leggen. у. oordeelden het dienftig dit kort Voorberigt hier te laatfen , op dat de Leezer zich niet verwondere , dat һу, іп ееп Werk van den Heer DE MAIRAN „еп in de Седепк- fchriften der Academie, nafpeuringen van deezen aart ern- (De behandeld vindt; dan de Schryver heeft door de gees- tige муле van voorftellen , hem eigen „’t middel gevonden om ze met {maak te doen leezen. De bewuste Steen is kornalyn , bykans rond van gedaan- té omtrent zeven linien over °t kruis ; een Star met zes punten (ааг іп °t midden „een der punten verfchilt van alle de overige, en is, als °t ware, vlammende, en duidt dus duidelyk een Comeet aan; te meer daar, in oude gedenk- tekens, dergelyke figuuren menigmaal voorkomen om een Sta r te betekenen. :Юееғе Star wordt omringd door drie afbeeldzels van Dieren ‚ in dier voege tot elkander geplaatst dat ze eenen gelykzydigen driehoek maaken, zy verbeeldden zeker de hemeltekens , de Ram , de Stier еп de Leeuw , op dezelfde wyze als andere gedenkftukken toonen dat ze toen ten ty- de getekend wierden. 7 Ое Се) L'Hist. de l Acad. des Scienc, Paris 1764 VAN EEN OUDEN CEGKAVEERDEN STEEN. $t Zodanig is de gedaante en tekening van deezen Steens: baren wy nu zien welk eene vermuftige verklaaring de Heer: DE MAIRAN Ter van geeft, Ну twyfelt niet in ’t minfte of dit foort van Astrologifche verbeelding was gemaakt voer AUGUSTUS „ter gelegenheid van de Staartftar , die zich ver- toonde toen hy de fpelen van Moeder Venus, ingefteld door JULIUS CESAR „eenigen tyd naa den droeven dood van den laatstgemelden , vierde. Пе gelykvormigheid van de Star op дер Steen gegraveerd , met de gedenkpenningen te dier gelegenheid geflaagen , Daten geen plaats van twyfel overe Eene plaats uit PLINIUS, door den Heer DE MAIRAN aan- getoogen , onderfteunt dit denkbeeld. Аосоѕтоѕ, dien de: Latyn/cbe Gefchiedfchryver fpreekendé invoert, zegt vol- uit, дат ‘er ten dien dage een Baard-Star (Sidus crinitum} verfcheen , die zich zeven dagen vertoonde, dat dezelve’ opkwam één: uur voor den ondergang der zonne en over. geheel de aarde gezien werd; als mede dat het Volk die tar hieldt voor de ziel van CESAR in den rang der onfterf-’ lyke Goden geplaatst, "© geen hem aanzette om de gedaan=- te van die Comeet te plaatfen ор °t hoofd des Standbeelds' voor CESAR opgeregt. Dit Standbeeld was het eenig ge- denkteken niet van de verfchyning dier Baard-ftarre, want het werd geëerbied іп een Tempel te zyner eere gebouwd; EN PLINIUS voegt ‘er nevens dat dit de eenige van die: foort іп de geheele wereld was. nn AuvcusTus was niet bygeloovig genoeg от die Comeet voor een teken der Vergoding van Cefar te neemen; maar’ bezat lists genoeg om zyn voordeel te doen met het alge- meen heerfchend denkbeeld: en men kan niet wel nalaaten: te denken , dat hy dit verfchynzel aanzag als een gelukkig voorteken іп den aanvange zyner regeeringe , en het (reet. de hem buiten tegenfpraak de Starrewichelkundigevoor- zeggingen , hem ге dier gelegenheid aangeboden, te ontvan- en. Dit was in die tyden de heerfchende dwaasheid, еп; tis nog niet lang geleden dat het volk іп Frankryk „en an- dere Landen van Europa, van dit zwak geneezen wierd. Niets meer werd er vereischt om een groot getal af beelde zels van de ftanden der Hemelfche lichaamen , ‘ter gelegen- heid van dit verfchynzel voor den dag te brengen ;en waar- fchynlyk is de Steen, van welken wy handelen, een ge=" denkftuk van dien tyd niet alleen met betrekking tot de" Comeet 3 maar ook tot de gefteltenis der Hemelfche lichaa-: men ten суде van AUGUSTUS geboorte, — De Leeuw ge- plaatst by twee andere tekens van den Dierenriem , die er ` met 932 | UITLEGGING , niet opvolgen, wyst eenige keure aan; door ftarrewichels kundige redenen beftuurd.. Hcet eerfte (tuk ,’t geen de Heer рк MAIR AN zich voore ftelde te onderzoeken , was, of de figuuren van den Ram, den Stier еп den Leeuw, ter aanduiding dienden van de Tekens cigenlyk zo genaamd , оѓ der Starren onder die gee daanten befchreeven. ° Zon mogelyk zeer bezwaarlyk , eweest zyn dit vraagftuk op te losfen : maar gelukkig 18 het geheel onnoodig. De Starren Cwelke de Evenagts beweeging of voortgang in den tyd van twee en zeventig Dären één graad verzet, еп dus ten onzen aanziene omtrent een teken of dertig graaden veranderd zyn) waren toen nog maar weinig graaden van de tekens verwyderd , en wy mogen dus vryelyk , in dit geval, de eene voor de andere neemen., Met de Starren te rug te brengen tot den ftand , die hadden in den aanvang der regeeringe van AucusTus , vindt de Heer DE MAIRAN „dat de Comeet „volgens PLINIUS ge- plaatst onder den grooten Beer , en die één uur voor zonne- ondergang opkwam, naby de Star & van den grooten Beer moet geweest zyn „ die acht graaden langte van den Leeuw а аас, en dat gevolglyk de Kunftenaar, die waar- fchynlyk de onderrigting van een Starrewichelaar in a nam „reden hadt om , gelyk hy gedaan heeft , den ftraal die tot een byzonder merkteken ftrekt, па ’t hart van het Te- ken des Leeuws те trekken. Uit de bekende breedte van de Star Een het uur der opkomfte van de Comeet volgt desgelyks „ дас de Spelen , geduurende welken deeze Staart- verfcheen , gevierd zyn omtrent het midden van Janua- ry van het vier-en-dertigfte jaar voor CHRISTUS, en беп maanden naa CESARS dood, een tydperk tot nog weinig bepaald, en overgelaaten aan de onzekerheid van gisfingen en de onnauwkeurige uitdrukkingen der Gefchiedíchry« veren, De Comeet, waar van wy (ргеекеп, behoort, volgens den Heer HALLEY, tot het klein getal der geenen, die eenige reizen gezien zyn, en is dezelfde als in den jaare 1680 zich vertoonde ; doch hier doet zich eene zwaarigheid op. Geen der Schryveren, die van de Comeet ten tyde van CESAR gewaagen , fpreekt van een ftaart , zy vermelden van ееп Baard-of Hair-{tar , (Sidus crinitum, Stella crinita, ) daar die in den jaare 1680 zich vertoonde een’ Zeer grooten ftaart hadt. in 1680 en 2681, ten tyde deezer laatfte verfchyning zo „gaby de Zon kwam, dat dezelve niet meer dan een zesde gedeelte van den middellyn der Zonne van de Zon af was; en dus moest die Comeet een grooten Staart hebben; tere wyl ze , naar de rekening van HALLEY, by den dood van CESAR zich vertoonende ‚ byna °t halve hemelrond van de Zon af. was , en dus verre van in zulk een ftand , dat ze een Staart koa vertoonen. Uit deeze rekening volgt mede, dat de Comeet zich toen, als een vaste Star, heeft kune nen vertoonen ‚ en weinig of geen beweeging hebben tert opzigte van de andere Starren : en overeenkomftig hier mede fchryft niemand der geenen , die уап deeze Comeet gewaagen , iets van haare beweeging, Wat den korten duur eener zo luisterryke verfchyning aanbelangt, want zy vertoonde zich flegts zeven dagen; deeze moet waarfchyn= lyk aan eenige natuurlyke om{tandigheden worden toege- fchreoven , die te wege bragten, dat de Star eene zo КІеіпе wyl zigtbaar was. | | Laaten wy nu zien wat het Starrewichelkundig gedeelte van dit gedenkteken benelst. De Ram kan "er in geplaatst weezen om de gedagtenis te verleevendigen уап CESARS ongelukkigen dood ‚ en dan is dezelve een gefchiedkundij Teken5 doch hy duidt ook iets anders aan. De Comeet was, gelyk wy gezien hebben, geplaatst in het репе van den Leeuw, еп op dezelfde langte als de fchitterende Star, die het hart des Leeuws wil betekenen. De Leeuw nu werd, in ° algeineen , onder de gelukkige tekens ge- plaatst a еп wel voornaamlyk de laatstgemelde Star , de ingl yke Star , de kleine Koning of Regulus `дёпееїсп. Welk een ryke bron van gelukkige voorfpellingen en verre- gaande vleieryen voor Accusrus! Dit is ’t niet al. Меп оер ook agt op de (tanden „ in welke de Starren waren. De gelukkigfte en voordeeligfte Папа was de driehoek , of wanneer de Starren honderd en twintig graaden van elkáne der af ftonden. De vierhoek was in zich zelven noch goed voch kwaad, maar werd zulks, naar maate van de Starren, Wer DEEL, MENGELW. NO. 6. X die 884 vrrzaodine VÁN КЕЙЕМ-ОООЁН GECRAVERKDEN STEEN. die ‘er in voorkwamen. Maar de Comeet was , gelyk wy vermeld hebben, іп den Leeuw geplaatst, en ftandt , ten opzigte van den Кат „їп een’ driehoek, en maakte ееп vierkant met het oog van den Stier, de zinfchets van overa vloed, en de Star inzonderheid geheiligd aan Moeder VENUS , wier fpelen toen gevierd wierden, Daarenboven was het een vaste regel іп de Starrewiche= laary , om waar te neemen welk een Star of welk Geftarn- te, op den tyd van iemands geboorte, of by de grond- vesting eener Stad, of by eenige andere gebeurtenis van vooruitzigt, boven den gezigteinder kwam. Deeze regel Îtrekte zich, zonder uitzondering ‚ tot alles uit. Nu is het zeker ааг, геп tyde van AucusTus geboorte, de Steen- bok boven den gezigteinder rees , of, om in determender kunfte te fpreeken , zyn horoscoop af uurfchouw was. Пе Heer DE MAIRAN pluist dit ftuk nauwkeurig uit , om de dubbelzinnigheid , deier ten deezen opzigte mogte ontftaan uit de vergelyking van de verhaalen eeniger Gefchiedfchry- veren, weg te neemen. Aucusrus wist dit zelve zo wel, dat hy gedenkpenningen heeft doen flaan met dit teken , ’t welk den Starrekykeren grond tot de gunftigfte voorfpel- lingen gaf. Wy weeten niet of deeze gedenkpenningen het werk waren van AucusTus Staatkunde of Trotschheid; dan. misfchien hadden ze beide daar deel in. De Comeet, in het teken van den Leeuw geplaatst, hadt het zelfde uur van opkomst als de geboorteftar van AUGUSTUS ; en wy kun- пеп ligtlyk opmaaken wat er al goeds te wagten ftondt uit den zamenloop van zo veele gunftige tekenen , alle zich verkenigende ter begunftiginge van деееп Vorst , geen ‚Starrekykers waren immer gelukkiger dan die van Aucus- 08, wit is de hoofdzaaklyke inhoud van de vernuftige verklaa- ring, die de Heer Dr MAIRAN opgegeeven heeft van deezen ouden Steen. Zo veel vernuft , zo veel Starrekunde werdt er ‚vereischt om uit dit zeldzaam overblyfzel te vinden * geen hy vondt, ’t bepaalen , naamlyk, van den tyd , waar ор de Spelen van Moeder venus gevierd wierden, van AUGUSTUS geboorte, en den loop van die Comeet; waar by nog komt het leezen der Gefchiedfchryveren , om daar in de verfchya- zels der Hemelfche lichaamen , waar op gezinfpeeld wordt, ‚te vinden, RAADGMEYENDE GAEREN, 04 эү RAADGEEVENDE WAARSCHUWINGEN VOOR DE LIEFHESSERS , ER VERZAMELAARS VAN. PRENTKUNST. „ DE volgende raadgeevende waarfchuwingen , overs эз genomen.uit An Esfay on Prists, and Remarks on an Pižuresque Beauty , bebben ey geoordeeld dat onzen a Leezeren in °t algemeen , en inzonderheid de zodanir „ gen die Liefhebbers van de Prentkunst zyn „ zullen э» welgevallen; zy komen ons voor den jongen en eerst» 9 beginnenden van geen geringen dienst te kunnen wee a ZEN. б, боа . ` , f ` L Een Verzamelaar van Prentkunst mag , іп de eere plaats, wel gewaar{chuwd worden , dat hy zich niet toer geeve in de drift om alle de werken van eenen ‘Meester in eigendom te krygen. Daar zyn geen. Meesters, wier Stukken, in ’t algemeen, de aandagt verdienen; niemand is in alles wat niaakt zichzelven gelyk. Ik һер eeg Liefhebber gekend , die alles van REMBRAND OR: melde „ en voor twee of drie ftukjes, welke hem ontbra- ken, om zo te fpreeken , alles zau gegeeven hebben, fchoon het REMBRAND tot eer zou ftrekken „zo zy nimmer bet licht gezien hadden. ’tLydt geen twytel of een derde gedeeite der werken van dien Meester zou van weinig Waarde zyn ‚ indien ze aan de regels van juiste oordeel- kunde onderworpen en dus beproefd wierden. De groote Prins EucgnNaus was een Verzamelaar van deezen. aart, hy roemde Ter op , dat hy kon zeggen „, alle de ftukken » Van alle de Meesters te bezitten.” Zyne verzamel was verbaazend groot ‚ en koste hem tachentig duis Ponden fterlings ; doch wel gefchift en gefcheiden zyn- de, kon ze, in die dagen , niet meer dan even zo. veel honderd Ponden haalen. - dh П, Ten anderen, moet een Verzamelaar gewaarfchuwd. zyn tegen eene al te verre gaande en bygeloovige eerbied voor Naamen. Een regtfchaapen Oordeelaar neemt niet ip aanmerking wie de Meester is; maar ziet alleen ор ’ werk ; by geringe verftanden is ‘er niets kragtiger dan de ‚Naam „ deeze heeft een wonder vermogen , hy kan de zigt- baarfte misflagen bedekken , en ingebeelde fraayheden aan den dag leggen. De beoordeelaar уап Prentkunst , die de onderfcheidene behandelingen van verfchillende Mees- ters nagaat „met oogmerk om te ontdekken , langs hoe ы 2 86 7777 RAÄDGEEVENDE уе Менде wegen fets, nhar vereisch , kan vertoond том ‚ den, en welke van die de beste is, handelt zeker regtmaa- tig: amar һу, dic alleen den Meester zoekt te ontdekken, en, ор het vinden van den Naam, zyn oordeel niet langer durft vertrouwen of uiten, is een onedelmoedig en flaafsch beoordeelaar der kunst. ` Langs deezen weg hebben (ege Фп niets waardige ftukken opgang onder de liefhebbers emaakt , op de vrasge waar іп derzelver (сһоопһеіа be- at? krygt ge ten antwoord ‚ ze zyn gefneeden door BIARCUS ANTONIO, In gevalle dit u niet genoeg voldoet; wordt u verder verzekerd , dat ze naar RAPHAEL gemaakt зуп. Deeze ongerymde fmaak verwekte eene edelmoedige verontwaardiging іп den vernuftigen Kunftenaar PICART, die „door zyne uitmuntende naavolgingen de wereld getoond hebbende hoe belachlyk het is een blinde eerbied voor naa- men te hebben, ons verhaalt, hoe hy eenige Prenten van de oudfte Meesters met de oorfpronglyke Schilderyen ver- geleeken hebbende , bevonden hadt , dat het zeer flegte namaakzels waren. Hyfpreekt vande ftyfheid , die’er over %* algemeen in heerscht; van het hair der kinderen „’t geen best naar pothangzels geleek 3 als mede van de onkunde dier Plaatfnyderen in de ontleedkunde, en in°tplaatfen van ‘Jicht en donker. ' ІШ. Naauw verwand aan de laatstgemelde dwaasheid is die , dat men den heerfchenden fmaak tot een regelmaat псе- me. Deeze immers moet van elk voor een zeer onwis ken- merk gehouden worden. De Mode heerscht in alles : dat -де haaren invloed hebbe ор de kleeding , op de pligtplee- gingen in t afleggen van bezoeken, en dergelyke kleinig- heden, is een beuzeling; doch dat ze zich tot Regtercsfe opwerpt in є beoordeelen van kunften , betekent vry meer. ’t Gaat nogthans in diervoege: wy neemen maar zelden de . vryheid om , volgens de regels der kunfte , over de fchoon- heid der ftukken te oordeelen ; wy volgen de beflisfende Пет der Mode, en pryzen of laaken op-den voorgang van ‘anderen. Van hier komt het dat nu de werken van den eenen dän die van den anderen Meester den voorrang hebben. REMBRAND beeft langen tyd de geliefkoosde Meester der Mode geweest. Меп maakt ’er weinig onder- -fcheid in , еп wanneer het Prenten van REMBRAND ZVU» : moeten ze goed weezen. Ма ’t verloop van twee of drie jaaren zal REMBRAND, mogelyk , zyn tyd gehad hebben, -en ту zult zyne ftukken voor eenen maatigen prys kunnen koopen, daar de Mode eenen anderen gunfteling heeft uit- сз: | g~ WAARSCHUWINGEN, 25% a d vš ka s zwang gaand denkbeel ` ‚ ‚ IV. Een vierde voorbehoedzel, noodig in agt te neemen, Schaarsheid zal een Prent van waarde duurder maaken 3 maar de fchaarsheid te ftellen tot ееп maatftok van de waars de, is ееп enkel toeval voor verdienften neemen. Deeze dwaasheid is gegrond op hoogmoed, en. ontftaat uit eene begeerte om iets te bezitten °t geen een ander niet heeft, noch kan hebben. ’t Gebrek aan weezenlyke verdienften wordt door ingebeelde aangevuld; men wil dat ftuk koo- pen , zonder verder te bedenken wat het zy. Hoe baar- blyklyk valseh zodanig een fmaak qok moge weezen , is de- zelve zeer algemeen; hy, die daar door vervoerd wordt, zal gereedlyk tien guinjes voor de. Schelpen van HOLLAR geeven „ terwyl dezelve , op hunne weezenlyke waarde ge- rekend „ de fchaarsheid tevens in opmerking genomen zyn- de , flegts zo veel fchellingen waardig zyn. Ontelbaaré voorbeelden van den overweldigenden invloed deezer dwaasheid kunnen wy ophaalen. Le crrrc hadt in zyn Prent van ALEXANDERS zegenpraal dien Vorst van ter zy- de afgebeeld. Deeze Prent werd aan den Hertog van oR- LEANS vertoond , die in °t geheel over dezelve voldaan was; alleen maakte hy eene aanmerking op deeze af beel. ding van ALEXANDER van ter zyde te zien: de believende ` Kanftenaar veranderde dit naar "e Hertogs zin, en plaatste” den Held in diervoege , dat hy. van vooren іп ’t aangezigt gezien werdt. Eenige weinige afdrukken van die Plaat, ` gemaakt gelyk ze eerst was, worden onder de Liefhebbers ` НИН 8 16 Së? _ . MAADGEËVENDE” ` tienmaal duurder betaald , ‘dan die na de verändering gedrukt zyn. Слілот was zeer in zyn {chik met een Pláat van zyn ei- gen vinding , maakte daareèn gatÍn , waardoor hy een koord ak. De afdrukken van deeze Plaat, паа dat er het gat in gemaakt was , zyn zeer zeldzaam; en worden tot een ` verbaazend hoogen: prys verkogt. їп een Prent van VAN DYR , verbeeldende de Heilige Famnie , Was JOANNES ver- toond als leunende met zyn hand бр марта” {chouder. Eer de Prent uitkwam IC de Künftentar ze zien aan zyne oordeelkundige Vrienden 5 eenige dagte dat de houding van JOANNES' al te gemeenzaanf was ; VAN рук lfet zich overteedénen verplaatfte de hand; doch: hy handelde zeer verkeerd, indien hy dagt, door deeze verandering у zyne Prent eene gřootere waarde by te zetten.’ De afdrukken , wadi in de hand op de fchouder rust, gelden driemaal meer dan de andere, ор. де verkoopingen te Londen. Veele der Prenten van REMBRAND удеп zeer їп prys wegens kleine toevallige veranderingen van deeze foort. Eenige weinige afdrukken zyn er van een Plaat gemaakt, eer’er een Hond їп geplaatst was; van eene andere voor dat de witte (aart улп éeh Paard veranderd was in een zwarte; van ееп derde eer hét uithahgbord gevoegd was зап de deur van een Bier- huis ; alle de zeldzaam voorkomende Prenten van deeze Plaaten , fchóon veranderd om ze te verbeteren , zyn дё Prenten van waarde; de ándere zyn gemeen, en goedkoop. Ik zal hier nog Бухоереп een geval , onlangs by een bes toemd Verzamelaar gebeurd. Hy vertoonde met veel ge noegen zyne Verzameling, en паа zeer breed uitgeweid te hebben in den lof van GUIDO, MARATTI , en andere Mees- ters, zeide hy tot den Heer, die zyne lief hébbery bezag, en ПО zal ik u iets keurlyks toonen, hier 15 een ftukje van e WOUWERMAN zonder Paard!” Deeze omftandigheid , °t 15 waar, was byzonder, doch ongelukkig juist die , welke het tuk van minder weezenlyke waarde maakté. V. Laat een Verzamelaar van Prenten , in de vyfde plaats, op zyn hoede zyn от geené namaakzels voor oorfprongly- ke ftukken te koopen. De meeste ftukken der beroemdfte Meesteren zyn nagemaakt, ёп veele zò kunftig en naauw- keurig, dat iemand, in de Prentkunde niet ervaaren , ge- maklyk kan bedroogen worden. Waren de naamadkzels in de daad zo goed als de oorfpronglyke ftukken , die naam zou weinig te beduiden hebben, maar zy fchieten „ even als de vertaalingen , altoos te kort in * geestige , ° welk ` іа ч oorfpronglyke heerscht Ч de vrees “van af té zuHes l о - wy- - WAARSCHUWINGEK: ` LG wyken veroorzaakt eene ftyfheid. ‘Ais wy ze op zich gelven zien, аап ze ons wel aan ; doch naast de oorfprongs 1уке befchouwd, ontdekt men wel haast het onderfcheids Dus heeft men cALLOT's Bedelaars zo net naagemaakt , dat het verfchil tusfchen deeze en de oorfpronglyke u niet хегйопд zou in °t oog loopen; maar by de vergelyking is het duidelyk zigtbaar. De vrye losfe hand ontbreekt, de characters zyn min kragtig uitgedrukt, en de trekken aan den buitenkant zo naauwkeurig niet. ‘In de meeste ge- vallen is de naam van den Plaatfnyder of zyn merk (*t geen men wel behoort te kennen) voldoende om ons te onder- rigten ; want zelden is de naamaaker Tout genoeg om zyn bedrog zo verre uit te ftrekken. In naamlooze Prenten heeft dit meer zwaarigheid. Alles wat men doen kan , is naauwkeurig letten ор de losheid of (tyfheid in de behan- deling, wel byzonder in de buitenfté trekken , als waar in de naamaaker ’t gereedfte feilt. Indien men de hand der voornaaulfte Meesteren wel kent, zal men niet ligt bedroo- gen worden. Is iemand des onkundig, zo moet hy zyne toevlugt tot kundigen neemen, om Onderrigting te krygen. VI. De bartte waarfchuwing, die een Verzamelaar van Prentkunst behoort in agt te neemen. beftaat hier in, dat hy zorg draage om geene flegte afdrukken te koopen. Drie voornaame oorzaaken zyn er van flegte Plaatdrukken.—— De eerfte is, dat ze nict naar behooren gedrukt zyn, door de verkeerde handelwyze des Plaatdrukkers , die "er niet op gelen heeft om altoos even ftyf te drukken , waar door het beld {taat en eene (cheemerige vertooning geeft, diet pog misleidt. — Теп anderen veroorzaakt-een afgeflee= ten Plaat flegte drukken: tusfchen het ceríte en laatíte af- drukzel van ееп en dezelfde Plaat is geen minder verfchit dan tusíchen twee verfchillende Plaaten. Het flaauwe af- drukzel is zonder kragt , geheel dof еп leevenloos. In, Zwattekunst-Plaaten zyn boven al de eerfte drukken hoogst te waardeeren ; want de fcherpheid уап de Zwartekunst раат fchielyk verlooren , еп, als deeze weg is, zyn deeze baten de allerdroevigfte van alle Prenten. De gefneeden en Plaaten hebben hier of daar altooseene.donkere plaats, — waar in langen tyd de meesterlyke hand te zien is : maar in de Zwartekunst is ‘er alleen’ бепе platte oppervlakte „en wanneer die begint te verflyten , verflyt ze gelykerhand. Al te veel fhskken van de beste Meesters , die in 'talgemeen эр de verkeopiagen en in Яе winkels gezien worden ; $99 © RAADGEEVENDE WAARSCHUWINGEN, zyn in dien droeven ftaat. Zeer bezwaarlyk treft men oede afdrukken aan. De Salvator’s , de Rembrand’s, de aterlo's, die wy nu vinden, uitgenomen eenige weinige ìn de keurigfte verzamelingen, zyn zelden beter дап Dia, ten van agteren bezien. Men heeft de gedaante van de - Prent; maar de fraaije en meesterlyke trekken zyn verdwee- nen, еп de agter en voorgronden vermengd „ zo dat men over geen afltand der voorwerpen konne oordeelen ; met één woord , het is eer de fchaduw van de Prent dan de Prent zelve. —— In de laatfte plaatfe worden flegte af- drukken veroorzaakt door het herfnyden ‘eener verfleete Plaat. Zomtyds wordt dit door den Maaker zelve ge- daan „ en dan behouden de afdrukken grootendeels het zelfde leeven als die van het eerfte fnydzel : doch door- aans wórdt dit werk uitgevoerd door een breekebeen , in wiens handen de Plaat ongelukkig gevallen is, еп дан komt alles Jammerlyk voor den dag. In de afdrukker van een oude Plaat is, wat gy hebt, goed, * zyn de overblyfzels van een voortreflyk ftuk, en gy kunt , be- ` агееуеп zynde in de hand van den Kunftenaar , door uwe verbeelding het gebrekkige aanvullen ; maar wauncer de Plaat іп handen van een kunstbederver geweest is , die ‘er in gefneeden en gekrabt heeft, gaat alles van de mees- terlyke hand verlooren, еп ge hebt niet dan гиме, har- de, en niets beduidende ftreepen op een vlakken grond, ’t onaangenaamfte vertoon , dat zich immer aan het oog eens Kunstminnaars kan opdoen. Zulke Prenten , en hoe groot is der zodanigen getal , zyn, fchoon ze met den naam van REMBRAND of eenen anderen pronken, van weinig waarde ; de Meesters zouden ze niet voot hun werk erkennen. Daar wy nogthans genoodzaakt zyn ons te vrede te houden met zulke afdrukken als wy kun- nen bekomen ‚ zo laaten wy liever eenen afdruk koopen van een oude, dan van een een herfneede en opgekrabde Plaat. BRIEF VAN DEN BARON DE BIELFELD AAN DEN BARON DE р... TE BERLYN. э Et den volgenden Brief, gedagtekend Lenden den ээ 6 Mey 1742 ‚ geeft de п DE BIELÈELD ee | О, an DÉI: BRIEF VAN DER BARON DE BIELFELD. seg ‚у Randig berigt wegens de Inhuldiging van vier Hertogen > tot Rindern van den Kousfeband,”’ í . De Koning heeft deezer dagen vier Hertogen tot Ridders van den Kousfeband verheven , de Hertogen van: Martwi rosgb,.van St. Albans, van Portland en van Kixgston. Gy. wiet , myn Heer , dat ‘er in Engeland twee Огёйпз 12704 die van den Kouseband, door Koning. rpuanp den Hiden jn den јааге 1350 ingefteld „ en die van het Bad , geftigt door RICHARD den Ilden „ en „ паа dat dezelve eenigzins in verval gekomen was, doer den tegenwoordig regeeren. den Koning vernieuwd (*). Ја Schotland vindt теп ecn derde Ridder-Orde , die van St. Andries naamlyk , anders ook wel de. Orde van den Distel! geheeten. ’ Lint der eera De is donker blauw der tweede helder karnrozynrood , en der desde donker groen. ’t Getal der Ridders van den ` Kousfeband, een Orde , die de Koning zelve: draagt en de xoornaamfte van alle geagt wordt, is bepaald op vierèn- twintig, zonder den Koning daar ondér te rekenen:, deier de Grootmeester van is, en alleen , als zodanig , die-waar- digheid verleent. ' r К hadt het ongeluk van te laat aan °t Hof te Котеп om het begin der plegtigheid te zien , waar mede zy Ridders van t Bad wierden. „, Dit verhaal heb ik °ег van ontvan-. gen, даг de Koning, op zyn’ throon gezeten , met еей zitbank voor zich , de vier Candidaaten де. ееп na den anè der liet naderen, en begon met ze Ridders van ’t Bad te flaan, hun ten dien einde met den uitgetoogen degen drie gen op de fchoudéren geevende: dat zy vervolgens , den ewoonen eed afgelegd hebbende „ naderden , en "e Konings d kusten, die hun den Kousfeband onder de knie bondt, naa dat zy den voet op het zitbankje gezet hadden. Deeze nieuwe Ridders draagen de Orde van °t Bad, tot den dag hunner inhuldiginge tot Ridders van den Kousfeband.” ` Was ik ongelukkig genoeg geweest от ‘de gemelde pleg- tigheid niet by te woonen , ik heb in vergoedinge даат van gelukkig genoeg geweest om deeze laatíte , zo volkomen als ze immer befchouwd werd , te zien „те Wind/or , de plaats ter volvoeringe van dezelve gefchikt. Wy werden ders (*) De Ridderorde van den Kowsfehand is ееп der beroemdfte bde geheele wereld, Маа de inftelling is dezelve gedraagen doot Keizers en twintig buitenlandíche Koningen.. : k Xs 278 DR SRIEF С т waards genoodigd door den Ceremonie-meester , en gingen laatstleden Saturdag op reis. d 8 Onder den weg zagen wy het Kasteel en de Tuinen van Richmond , welker gelegenheid my verrukkelyk dagt. Niets kan haalen by het gezigt van den Theems , en het land , °t geen beneden na den oever loopt , en een grooten voore grond uitmaakt. Г ; Му namen onze nagtrust op Hampton - Court , een ander Koninglyk Verblyf, "© welk niet min íchoon en grootsch із; деп volgenden dag ens bezagen wy de Kamers.van het Kasteel en de Tuinen. Ik hield my in °t byzonder op by de Kunstftukken van RAPHAEL , die van eene gadelooze fchoon- beid en by alle Kenners onwaardeerlyk zyn. Zo ras wy onze nieuwsgierigheid voldaan én hetmiddagmaal genomen hadden, vervolgden wy onzen weg, enkwanren vroegtyds te Windfor , om alles daar te bezigtigtigen tgeen de aan dagt van een reiziger verdient. . | - Kasteel van Wisdfor is op den top eens bergs реке еп, еп de Stad іп °t hangen van ’t gebergte gebouwd. oewel deeze Stad fraay is , ziet men “er dat vertoon van rykdom niet als over °t algemeen in Engeland heerscht. ІК vroeg na de reden van dit verfchynzel ; en kreeg геп ant- „woord, dat de Koning altoos een wederzin tegen Windfat had heeft ,. niet alleen uit hoofde wan de fterkheid der gt, die daar Һеегѕеһе, en nadeelig is voor °t zwakke gee gigt zyner Majefteit ; maar ook , om dat de inwoonders dier Stad, onder de regeering van скоксЕ den Eeríten „en in den aanvang van de regeering des tegenwoordigen Ko- nings , zich vyandig toonden tegen °t Huis van Hanover, en eene fterke zugt voor dat der gewaande Stuarts liet blyken. 