Geschiedenis van het leven, character, en lotgevallen van wijlen Willem den Vijfden prinse van Oranje en Nassau / 4. VIII, 663 S
ontzegd en verboden werdt: en het was ingevolge van dien eisch, dat de Gedeputeerden dier Stad op den 7. Julij, een Contra protest tegen het Ad- vis van de Ridderfchap voordroegen, en in de No-- tulen deden inferceren, hetwelk met dien [chande- lijken eisch firookte. Een ftap, waar toe die van Schoonhoven almede vervoerd werden, door het geven vaneen Advis, dat het Amfterdam{fche Pro- test in bitterheid nog verre overtrof. Want niet- tegenftaande de Leden van de Regering dier klei- ne Stad, ten tijde van het verblijf der Vorstinne in dezelve van den 28. tof den 30. Junij, zelfs meer dan anderen, in de gelegenheid geweest wa- ren, om overtuigend te zien, dat de Vorstinne geen ander doelwit had, dan het geene Zij ver- klaard had te hebben; en dat ’er ftaande Haar ver- blijf in den Doelen niets onbehoorlijks door Haar, of door Haar gevolg was ondernomen geworden , C a Z00 36 © LEVEN van zoo hadden zij echter hunne Afgevaardigden in last gegeven, om te verklaren, , van oordeel te 5, zijn, dat de Mediatie van H. K. H., volfirekt » niet kon worden geadmitteerd, nadien de yere „> fchillen van dien aart waren, dat daar om- s> trent geene bemiddeling tusfchen den Sovve- » RAIN €72 Zijn STADHOUDER of EERSTE STAATS- 5, AMPTENAAR kon worden aanvaard: te meer, > dewijl H. K. H. bij gelegenheid der Conferen- „ tien tusfchen den Grave vAN GOERTZ, en den »» Heer pr RAYNEVAL gehouden, hare bijzondere >, betrekking op WILLEM pe VIJFDE al te flerk „ had doen doorftralen, om Haar toe te laten tot 5, de bemiddeling der differenten. Zij befthouwden „> daarom dezelye als zeer dangereus voor de tran- x quiliteit, rust, en veiligheid der Ingezetenen, » gemerkt een blind eh oproerig Gemeen, opge- » hitst door omgekogte Huurlingen, met herinne- » ring van de denkwijze van den STADHOUDER » in vorige en in later tijden, al ligtelijk zou » doen overflaan , om de ftem der reden te keer te » gaan, en zich fchuldig te maken aan de aller- s gevoeligfte excesfen, tot ruine der Bezittingen, >» En ten kosten van het bloed der deugdzame en a brave Burgers, quafi ter eere van den STAD- » HOUDER. Zij achten het om die redchen nood- » zaaklijk, dat H. K.H geduurende de Troubles oo zich WILLEM pen V. X. Afd. Zie daar, niet flechts Mrvrouwe pe PRINCESSE, maar ook ’s Lanps ERFSTADHOUDER het betre- den van Hollandsch Territoir onwaardig gekeurt, en beiden als de hoofden en aanftokers van eene moordzuchtige Plunderbende, dorstende naar Bur- gerbloed , ‘door een integreerend Lid van den Staat, in Hollandsch Raadzaal aan de Natie ten toon gefteld! En niet alleen een bewijs aan den dag gelegd, dat men aldaar een opzettelijk voor- nemen had, om volftrekt geene Onderhandelingen toe fluiting van ’s Lands bittere onheilen te willen ondernemen; maar ook (als het ware) aan de van wraakzucht brandende hoofdbewerkers der. plaatse hebbende gruwelen, den toon aangegeven, die zij aan te heffen; en den weg aangewezen, die zij te bewandelen hadden, om het beoogde doet in het einde te bereiken. Het duurde ook niet lang, of de laatstgenoemden gaven de openlijkfte blijken met welk een welgevallen zij dien wenk befchouw- den, en van welke middelen zij oordeelden zich te kunnen en te mogen bedienen, om met den grootften fpoed, een afgrijsfclijk bloedbad in den C 3 Lane 28 LEVEN vaw Lande aan te richten, EENSDEELS: door in de openbare Nieuwsbladen, uitgegeven wordende on- der het oog der voornaamfte Hollandfche Staats- leden, op de logenachtigfte wijze, de zoo even. gemelde aantijging der Regering van Schoonhoven , ten nadeele van Z. D.H. meer uit elkander te zetten: en ANDERDEELS: om het verdwaasd en verbijsterd gedeelte der Natie, dat zich alomme met de wapenen in de hand vertoonde op te hitfen, om allen die een afkeer van hunne booze handelingen durfden te laten blijken, van den Vaderlandfchen grond te vuur en te zwaard te verdelgen. — Wij bekennen, dat dit gezegde welligt aan velen die van des ERrFsTADHOUDERS lotgevallen, in die dagen onkundig gebleven, of in later tijd op eene bedrieglijke wijze gelaten zijn, als te fterk, en te zeer overdreven zal voor- komen; dan, dit zou zeer verkeerd geoordeeld zijn, daar het ons luttel moeite kosten zou, om dat gezegde door een groot aantal onwederfpreek- bare bewijzen te flaven, waarom wij ons thans alleen tot één uit velen bepalen zullen, daar toe verkiezende, de gruwelijke taal die de beruchte Samenfteller van de Nederland/che Courant bij Dirk SCHUURMAN te 4mfferdam openlijk uitge- geven wordende, tot de Natie voerde, en welk eenen helfchen raad hij aan allen die zijne ges WILLEM pen V. X. Afd. 39 gevoelens waren toegedaan, geven durfde, toen hij op den 5 Julij dit volgende, als uit Usrechs aan hem medegedeeld, in zijn fchandblad , hoofd- zaaklijk te lezen gaf. » Niets dan tijdingen die het gruwelijkst oproer » €n plundering aankondigen, worden hier ver- » nomen. Van uur tot uur komen hier Burgers » Dit Zutphen, Arnhem, Thiel, Bommel, en an- 5 dere Plaatfzn van het Platte Land van Gelder- » Jand haren toevlucht nemen ven derzelver ver- » halen zijn allerijsfelijkst, die zij van de muit- » zucht van het Oranjegepeupel, door WILLEM » DE Vijrpe en de Gerperscne TYRANNEN » aangezet, geven. De wraak moet het koelfte »» bloed in vuur veranderen, wanneer men de s gruwelen aanhoort, en de geweldige WILLEM 9» DE Vijrpe en Zijne smedeftanders zijn des » doods fchuldig, als de oorzaken yan dit alles. » Zij behoren daarom VoceLvrij verklaard te s» Worden, en zij die moeds genoeg hebben om dit s> Gemeenebest van zulke geesfels te ontdoen, be- s» hoorden eene treffende belooning cpenlijk toegen » zegd te worden. Natuur, Godsdienst, Reden, s» Eed, en Plicht, dulden niet , dat men die Deug- s nieten, die niets dan Geweld, Moord en Roof o> ademen , langer [pare of het leven gunne. Zij p> motten wilgeroeid worden. De brave Burgers C 4 >> in 40 LEVEN van » in de Steden ontwapend zijnde, is men op s, bet platte Land van Gelderland bezig de-ver- 3» woesting ter eere van Oranje door te zetten, »» terwijl Mevrouw de Pringes nog herftel van rust s en vrede zoekt te prediken. —. Dat dan elke > brave zijne ooren fluite voor die listige Syrenen- » Zang, en dat het Volk zich zonder verwijl van »» Zijne Tyrannij alomme ontdoe door de wape > nen. — Dat Holland daar toe hoe eer hoe-be- , ter befluite svof: de Republiek is verloren. — » Dat Hollandsch Staten met alle magt ter rede 5, ding toefchieten, eer het te laat is, want elk », oogenblik is een dag verzuim. —— Daarom 3» 0 Volk van Nederland! laat u niet langer Ops s» houden! Eischt, dat men alles doe famentreke » ken, om de Dwingelanden ten onder te brengen, s» Verzuim hier mede geen oogenblik. Redt u, s» of getroost u der overheersfching, die amie is) s» als gij ‘er niet doorflaat.” &c. Op deze voorbeeldeloos wraakgierige wijze hong men, gerugfteund door de geringe meerder- heid der Hollandfche Staatsleden, in het open- baar een akelig Tafereel in den Lande op, van de {noode desfeinen die men voornemens was uit © te voeren, nu de opvevatte vreze voor het aan- vangen van bemiddelende Onderhandelingen ver- dwenen was. Was de angst en bekommering over WILLEM pen V. X. Afd. AI over den toeftand des Vaderlands, op dat tijdftip bij allen die dezelve met oplettendheid gade floe- gen, tot eene ontzettende hoogte geftegen, zulks was niet minder het geval bij den zoo zeer mis- kend wordenden ' Vorst, wiens gevoelig en Va- derlandlievend hart, (volgens een: aantal geloof. waardige berichten, ons ter hand gekomen) op het lezen dier flukken verfcheurd werdt, daar Hij niet alleen dè nakende onheilen van eenen volfla- genen Burgeroorlog, in het hart van Holland, tot onvermijdelijk verderf van zoo vele duizenden brave Ingezetenen, zich levendig voor den geest ftelde; maar zich bovendien ook in de onmoog- lijkheid bevondt, om dezelven aftewenden. Ves- tigde Hij zijn oog op de fterkte en den toeftand van het bij Amersfoort en Zeist bijeengetrokken Legercorps, ter dekking van Gelderland en het nog niet overheerd gedeelte van het Sic; dan kon Hij voor zich niet verbergen, dat het ecne rockelooze flap zijn zoude, wanneer Hij gehoor gaf aan den raad van fommigen, die van begrip waren, dat als Hij zich aan het hoofd dier Trou- pen ftelde, en ondernemen wilde, om met dezelve het beroerde Holland, ter ftuiting van het geweld in te trekken, Hij zich als dan van den bijval der thans onderdrukte en Hem getrouw geblevene Ingezetenen derwijze gerugfteund zoude vinden, Cs Gat 42 LEVEN van dat ‘er aan eenen goeden uitflag niet te twijfelen was. De onverwijlde aanvrage aan het Pruisfifche Hof, tot het dadelijk ter hulp zenden van eene aanzienelijke Legermacht, om eene herftelling van de gefchondene Conftitutie, door geweld van wa- penen te bewerken , (waarop anderen ten fterk(ten zandrongen) keurde Hij niet alleen even roeke- loos en gevaarlijk, maar bovendien befchouwde Hij zulk eenen ftap, aan Zijne zijde ondernomen word:nde, als onbeftaanbaar met Zijne Plichten, met de liefde die Hij aan het Land Zijner Ge. boorte, en aan zoo vele duizenden der braafite en vermogendfte Ingezetenen , die Zijne belangen was ren toegedaan, verfchuldigd was (*), en van hier, dat (*) Niemand wrake deze laatfte uitdrukking in ons, waar door wij als bewezen ftellen, dat hoe groot het getal der in opftand zijnde Ingezetenen in Holland te dien tijde zijn most, dat getal echter in verre na niet evenaarde met dat, hetwelk hunne zucht voor CONSTITUTIE en STADHOUDER , ondanks het geweld en het gevaar dat zij liepen, niet ver- zaakten. — Het is wel zoo, dat men in dien tijd met ftijve ` kaken beweerde, en zelfs verfcheidene jaren daar na heeft blijven beweren, dat het grootfle en beste deel der Natie. TEGEN DEN STADHOUDER was, en dat het flechts een vuige en geringe hoop gemeen Volk was, DIE ZICH VOOR HEM VER- KLAARDE; doch Z. H. wist dat wel beter, en dat bedrieglijk voorwendfel werdt niet alleen bij de Herftelling van de Con- fitutie in 1787; maar zelfs na de vernietiging derzelver, en WILLEM pen V. X. Afa. 43 dat de goede Vorst, na alles gewikt en gewo- gen te hebben, het befluit nam, om voor als nog, en zoo lang het flechts bij het blazen yan Moord en Wraak , in Volksficieteiten, en oproerige Dag- bladen en Gefchrifien bleef; en zoo lang die hel- {che raadgevingen van Zijne doodelijke Vijanden, door de vele gewapende Ingezetenen niet dadelijk bewerkftelligd werden, geen gebruik van deze bei» de aan Hem voorgeflagene middelen te kunnen maken, maar zich alleen te moeten blijven bepalen , bij de genomene maatregelen, ten tijde van de bijeenbrenging van het Legercorps op den Sticht- {chen Bodem. Een maatregel, die alleen gefchied was op de inftantien der Staten van Gelderland, en et meerderdeel der Utrechifche Staatsleden , ten einde het verder doordringen der Holland/che Zroupen in het Cordon, en der heen en weder- trekkende Burger-Auxiliairen, naar en van het deerlijk beroerd Utrecht, te beletten, wanneer zij te eenigen tijde zoo iets ondernemen durfden. In die en de verjaging van dien breven Vorst ten duidelijkften ge- logenftraft,. De Hoofdbeleideren van ’s Lands R:«mpen te dien tijde, en de Aanblazers van alle de Troublen die de toen gepleegde gruwelen ten gevolge heden, beriepen zich ren ailen tijde valfchelijk op eene Vouks-Srem. Het werkeloos liegen blijven van het te dien tijde zoogenaamde Prinfea Leger in den om- trek van Amersfoort en Zeist, hetwelk door veele welmeenende doch. foms te driftige aanklevers van 'sLands wettige Regceiingsvorm, zoo zeer afge- k-urd WILLEM ben V. X. Afd 45 keurd werdt; gefchiedde derhalven met de beste en nuttizfte oogmerken , en WiıLLems lijdelijk en onderwerpelijk beftaan, te midden van de gruwe- lijkfte tergingen en beledigingen, was alles be- halven een bewijs van die lafheid, bange vreeze uit bewustheid van misdaaden gepleegd te hebben, en wat niet al meerder? welke Zijne vijanden, daar uit hebben afgeleid, waarom dezen hunne laage fpotternij, zoo openlijk den ruimen teugel vierden, en waarom zelfs Zijne Vrienden zich foms te onvreden toonden. Integendeel, díe keuze was een natuurlijk en noodwendig gevolg van des Vorften edel en menschlievend Character, dat wij tot dus verre in den loop van deze Ge- fchiedenis allerwegen aangewezen hebben. Een Character, dat- Hem in veele voorvallen zoo zeer deedt uitmugten boven Zijne Natuurgenoo- ten; en dat Hem de grievendfte belediginger, Hem aangedaan van lieden die Hij uit het ftof verheven, en met gunften overdekt hadt; met eene voorbeeldelooze lijdzaamheid verduiden deedt, zich verlatende op de luide wrijfpraak zijnes Gewetens, en in alle zijne ongelukken, wederwaardigheden, en toegebragte vernederin- gen, zich altoos bemoedigende, met de tille hoope op eene onvoorziene tusfchenkomst van dien Ged, die in vroeger dagen, in de dagen Zij 66 © LEVEN van Zijner Voorvaderen, getoond had, dat Hij in de donkerfte oogenblikken, het licht van redding kon doen opgaan , en dit gezegend Land niet altoos ten prooije laten wilde, aan Uit- en- Inheemsch Geweld. En hier aan is buiten alle bedenking de ware rede toe te kennen, dat WILLEM DE VIJFDE in vele gevallen hem bevorens bejegend, en fpe- ciaal in het geval dat wij thans behandelen, den grootften afkeer blijken deedt, tegen alles wat. naar lafheid, vreze voor gepleegde wanbedrijven, of naar het gebruiken van geweld geleek, zoo _ lang ’er voor Zijn doorzichtig oog nog een ftraat van licht te befpeuren was. WILLEM pen V. X. Afd. ar Z. H. dagelijks kon waarnemen, gefchreven aan een Zijner Vrienden in Holland, behorende tot die clasfe van Ingezetenen, welken in het begrip fton- den, dat de STADROUDER, den Hem zoo ftraffeloos aangedaan wordenden Hoon en Smaad; en de feitelijke arreftatie zijne GeEMAALINNE in Perfoon bejegend, ten fpoedigften moest trachten betaald te zetten aan de voornaamfte bewerkers van al dien cuvelmoed , het zij dan door dadelijk gebruik te maken van de onder Zijn bevel ftaande Trou- pen, of door het inroepen van den onverwijlden bijftand der aan Hem en Zijn Huis vermaag{chapte Hoven, in fubftantie van dezen navolgenden be- langrijken inhoud zijnde. » Hoe zeer ik mijn Waarde Vriend! het daarin >, volkomen met U eens ben, dat het meer dan » tijd is, om paal en perk te ftellen aan de ge- » weldenarijen, en willekeurige handelwijzen, die s er thans in Holland gepleegd worden, tot » omkeering van de Con/fitusie, en den ondergang 2» van het Huis van Oranje; en hoe zeer ik, niet »» minder dan gij, mij overtuigd houde, dat het s grootfte deel van Hollands Ingezetenen, een s> afgrijzen hebbende van de ongehoorde ftappen, » die zij daaglijks door de Hoofdbewerkers van » Zoo veele violente en verderfelijke maatregelen » nemen zien, eéne krachtdadige poging tot ver- s> los- 48 LEVEN van „ losfing en redding van den Staat , door Z. B » ondernomen wordende, met al hun vermogen „ Onderfteunen en bevoorderen zouden; zoo kan „ik echter mij met uwe gevoelens (namelijk, „ dat Z. H. die poging tot: verlosfing zonder » eenig uitftel onderneemen moest ; en dat, wan- » neer Hij de bij zich hebbende Troupen in be- „ weging flelde en op Hollandsch Territoir deed „ trekken, “er aan eenen goeden uitflag niet zoude 5, ze twijfelen zijn;) in het geheel niet verëeni- » gen. En even zoo min kan ik, uwe beris- 5» pende aanmerkingen, over de werkelooshcid van „ het Camp bij Zeist, als gegrond befchouwen, „ vermits het mij voorkomt, dat Gij U van het- », zelve te groote gedachten vormt, en Gij, bij „» het fchrijven uwer letteren , over het geheel, de >, moeijelijkheden en gevaren , aan eene Herftelling », van Zaaken én dit zijdftip natuurlijk verbon- „ den, niet behoorlijk overwogen. hebt: iets , dat „ zeer dikwijls gebeurt, vooral wanneer men de „ volvoering eener - wenfchelijke zaak hartelijk „ begeert, want als dan fteld de mensch gewoon- „ lijk alle zwarigheden aan een zijde, en ftreelt „ Zich in zijne verbeelding met de zekerheid van „ het gelukkig ten uitvoer brengen zijner Plane „ nen. Gij verwondert U welligt over dit ge- » zegde, en mogelijk befchouwd gij hetzelve als » EEN WILLEM pen V. X. Afi. >» Wat men ten Uwent, en in andere Holland- » {che fteden, ten opzichte van de groote macht ə» hier en in den omtrek gecampeert liggende; en „ van de formidabele fituatie derzelver, ook zeg- ə» gen en beweren moge; hoe fterk men U en IV. Deer. D » an” 50 LEVEN van »» anderen verzekerd hebbe, dat zich hier een » Leger van .13 à 14000 Man bevindende zijn » zoude, ik kan U op de beste gronden verze- » keren dat het bezijden de waarheid is. Het » getal zoo van Cavallerij en Infanterij , als van s» Artilleristen, kan men thans niet hooger dan » Op circa 5000 Man bepalen. Hetgeen men U » bericht heeft, wegens den verbazenden toe- » Vloed van volk naar het Camp, als veroorzaakt >, wordende door de fterke Defertie in het Cor- „ don en elders, is overdreven en zeer ver- „ groot. ‘Er komen, ja van tijd tot tijd wel » eenige manfchappen aan, maar in verre na zoo »» veel-niet als men allerwegen verfpreid. Trou- » wens, hoe zou dit kunnen zijn, daar alle > mogelijke voorzorgen, door den Generaal VAN RijsseL in het Cordon, en door den Rhijn- „ graaf VAN SALM binnen de Stad Utrecht , ge- >» nomen en in het werk gefteld worden, om den » toeloop van manfchappen naar het Camp, en » den toevoer van noodwendigheden voor het- », zelve, op alle wijzen te beletten, waar door „ het ten aanziene van Ammunitie, en Levens- » middelen alhier bekrompen, althans niet zeer » voordeelig gefteld is? Vergelijk hier nu mede »» de tegenwoordige gefteldheid van de Partij, » tegen welke men begeerd dat de Prins zijne bij WILLEM pen V. X. Afa. 51 » bij zich hebbende macht onverwijld moest doen » aanrukken, en tevens de tuatie van het Ter- >» rein dat Hij aan het hoofd derzelver voor » Zich verzekeren moest. Gij weet welk cen » groot aandeel van de Landmacht op Holland >» @erepartitieert is, en dat de Regimenten ter » betaling van die Provincie ftaande, uit vreeze » voor het verlies van foldij, gedrongen zijn ge- „ Worden, om zig naar den wil der L/o/andfche »» Meerderheid te gedragen: en voeg hier bij de » vele duizende Gewapende Genootfchappers in » alle Steden en de meeste Dorpen , die alomme +g in de weer zijn, kan men dan niet veilig be- „ rekenen, dat Z. H. eene macht zesmaal fier- „ ker dan de zijne aantreffen zal? Gij zegt wel- » ligt: zoodra zich de Prins met zijn volk yer- s» Zoond, zal hij alomme veel bijval vinden, van » de zodanigen die naar verlosfing uitzien. Maar >> wat kan Z. H. (ingeval Hem eenen hardnek- >, kigen tegenftand, van de zijde der Opttande- „ lingen geboden word,) van de Oranjegezin- „ den verwachten? Uit vele van uwe vorige » brieven is mij gebleken, dat men alle Inge- »» zetenen, bekend voor aanklevers van de Oude » Conflitutie , zelfs door de gewelddadigfte mid- » delen ontwapend heeft; en door het afkondi- 5» gen, en dadelijk ter exccutie leggen van de D 2 ~ fireng- 52 LEVEN van s» firengfte en bloedigfle Placaten eene groote »» vreeze heeft aangejaagd. Gecft dit geen grond » OM te vermoeden, dat elk, die omtrent zijn » lot, en dat van zijne Bloedverwanten niet ge- » heel onverfchillig verkeerd , zich wel zorgvul- » dig onthouden zal, om op eene onzekere oor- »» logskans zich in gevaar van het leven te ftellen , ‚s ten zij dan, dat hij zich van den goeden uit- flag konde verzekerd houden? Maar wie kan „ Zich met eenigen grond daarmede vleijen, „ wanneer hij bij deze berekende Overmacht der >, Naampatriotten nog in aanmerking neemt, de „ bwitengewoone verdedigingsmiddelen die zij in „ handen hebben, om zelfs aan eene Legermacht , » gelijk in fterkte van manfchappen aan de hunne, » den intocht in Holland te beletten. —— Mees- „ ters zijnde van de voornaamite Finantien, der » Magazijnen, der Scheepsmacht, en van de »» voornaamfte Dijken en Sluizen, is het te vre- » zen, dat zij in de tegenwoordige verbittering >» der gemoederen, zich bij eenen aanval van dat » Alles bedienen zullen, om de Prins het door- » trekken voet voor voet te betwisten en onmo- gelijk te maken.” » Intusfchen, hoe gewichtig deze opgenoemde » zwarigheden zijn mogen, en hoe zeer dezelve » genoegfaam zijn, om des ERFSTADHOUDERS ‚ keu- wv > WILLEM pen V. £. Afd. 53 » keuze te billijken, zoo zijn ’er nog andere > minbekende drangredenen, die Hoogstdezelve » verplichten, om your als nog zich bij dezelve » te bepalen, en die ik U bij deze gelegenheid >, wel in vertrouwen wil mededeelen. — Hoe » breed men thans, aan de zijde der in opftand >, Zijnde Naampatriotten, ook opgeeft van de „ groote hulp die Yrankrijk aan hun verlenen » zal; en hoe zeer zij, fints het afbreken der Onderhandelingen met den GRAVE VAN GOERTZ, „ den fpot drijven met de tusfchenkomst van het » Berlijner Cabinet, zoo ontbreekt het na de „ Arrestatie van de Princesse, den ERFSTADHOU- 55 DER niet aan zekere berichten, dat Lopez- » wijk BE XVI, uit hoofde van Engelands be- » dreigingen, nimmer ondernemen zal om de „ begeerde hulptroupes naar de Republiek afte- » zenden; maar dat Hij en Zijne voornaamfte » Staatsministers , hunnes ondanks gehoor gege- » ven hebben aan de Inftantien van PRUISSEN , » ENGELAND, en andere Hoven, die hunne be- »» kommeringen over den toeftand van de Repu- >> bliek aan Hem hebben doen blijken, en de >, noodzaaklijkheid aangetoond, die ’er is, om 3» de Republiek , door het herftellen van de Con- s». ftitutie voor haren ondergang te behoeden: „> en dit heeft ten gevolge gehad, dat Loprwijk D 3 ‚> DE 54 LEVEN van pe XVI. aan Engeland en Pruisfen onder de hand verklaard heeft, zich tegen dat Herflel niet te zullen verzetten: en het is op grond van die verklaring, dat de Cabinetten van Sz. fa- mes en Potsdam, met elkander eene Conven- tie aangegaan hebben, waar bij het eerstge- » noemde, de Herftelling van den STADHOUDER en de ConstitutTie aan het laatstgenoemde heeft overgelaten, ondet beding echter, dat, alvorens de KONING VAN PRUISSEN zijne Trou- 5» pes tegen Holland in beweging flellen zal, ‘er „ echter dour Hem niets onbeproefd moest gela- » ten worden, om, door den weg van Onderhan- delingen, en het bedingen van eene behoorlijke s» Satisfactie voor den Hoon H. K. H. aange- „ gedaan, (te geven door de Uitvoerders van de- zelye), de Provincie Holland te bevrijden voor „ de onheilen en fchokken, die den intocht van » cen Prutsfisch Leger veroorzaaken moeten, en „ welke voorwaarden door PRUISSEN zijn toege- »» ftemd. — Even zoo zeker als dit bericht, aan- gaande de tegenwoordige toeftand van zaken » is, even zoo zeker is het ook, dat de Konins » VAN PruisseN reeds werkzaam is, om door 5, dat laatstgenoemde middel, een einde aan „ °S Lands onheilen te bewerken, en ik kan U „ verzekeren, dat Z. H. zich van hetzelve den » gun- WILLEM pen V. X. Afd. 55 >, gunftigften uitflag beloofd, zich ftreelende met ə» het denkbeeld, dat Zijne vijanden niet hal- - 5, ftarrig zullen blijven voortgaan, met het ver- » woesten van hun Vaderland, maar door gehoor 5» te geven aan de eisfchen des Konings, hetzelve » nog in tijds bevrijden zullen, voor den aan- s» Marsch van een Leger, dat zeker in beweging s» gefteld zal worden, wanneer alle eischen om 9, Satisfactie, en alle voorflagen tot bemiddeling > in den wind mogten geflagen worden. — Dit „ medegedeeld bericht, van het beraamde Plan, » tot redding van den Staat, (dat zeker nog niet » Algemeen bekend is) de ware gefteldheid van „ zaken bevattende, zoo wil ik nu aan Uwe 5» uitfpraak gerustelijk overlaten, of Z. H. niet » verplicht is, om in zijne tegenwoordige Pofitie, » den uitflag der aanftaande pogingen van Pruis- » SEN » lijdelijk aftewachten? Want de minfte » beweging die Hij met het bij zich hebbende » krijgsvolk , tot het daarftellen van eene tegen- » omwenteling maakte, zou het geheele ontwerp s» van alle de belangnemende Mogendheder , voor- >» namelijk bedoelende, om het Land. zonder »> Bloedvergieten uit deszelfs ongelukkigen toe- s ftand te redden, geheel en al in duigen wer- »» pen, en het totaal verderf van de Provincie „> Holland. kunnen en moeten naar zich flepen , D 4 »» Voor 56 35 9 2 LEVEN van voor welk denkbeeld de lijdzame en geduldige Vorst te rug beeft, nog weinig dagen geleden openlijk declarerende, dat Hij de zodanigen, die Hem het nemen van eene geduchte wraak , over al den Hoon en Smaad Hem en Zijn Huis aangedaan, durfden aanraden, voor Zijne vrienden niet erkennen kon, en nimmer erkennen zoude. Dat dit geen bloot voorwend- fel, maar het waare gevoel van Zijn hart is, zou ik U door het mededeelen van een groot aantal merkwaardige gezegden van den goeden Vorst nader kunnen ftaven: dan, daar zulks, deze reeds al te uitgebreide Misfive te uit- voerig zoude worden , zal ik ten flotte mij alleen vergenoegen , met de mededeeling van ’s Vors- TEN gezegde, op gisteren tegen mij, met blij- ken van een zichtbaar genoegen gedaan, hier op nederkomende: Het finaal befluit des Ko- NINGS VAN VRANKRIJK , om de geweldige Partij in Holland aan deszelfs noodlot over te laten, en nimmer zijne Troupes te zullen doen aan- rukken, om het. bewerken van eene Herflelling ` van Zaken door PRUISSEN te verhinderen; moge voor het groote gros:der Opflandelingen nog eenigen tijd verborgen blijven, en hun în de zekere hoop op VRANKRIJKS Aulp, tot nog dol- zinniger flappen vervoeren; maar dit befluit zal WILLEM pen V. A. Afa. 57 s> zal echter wel fpoedig ter ooren van de voor- >, naamfie bewerkers en doordrijvers van alle >, gepleegd wordende geweldenarijen komen; en >, wanneer de KONING vAN PRUISSEN, eerst- » daags met klem en nadruk zich zal laten » hooren; dan vleije ik mij, dat zij nog zoo veel „> liefde voor het Vaderland zullen laten blijken , >, dat zij tot inkeer komen zullen. Belangrijk fchrijven voorzeker, dat (onzes in- ziens) een ongemeen helder licht verfpreid over het geene ’er in die beroerde dagen in dey Lan- D 5 de 58 LEVEN van de omging, en al het geroep. en gejammer over den inmarsch der Pruisfifche Troupen , en de ramp- zalige gevolgen, die de daar‘ door bewerkte Re- volutie veroorzaakte, naar waarde kennen doet, waarom wij hetzelve alhier eene plaatzing dubbel waardig keurden. Wat men de Natie fints dat ` noodlottig oogenblik, tot op den huidigen dag ook moge diets gemaakt hebben, van de vooron- derftelde Heerschzucht van WILLEM DEN VIJFDEN, en bovenal van de Wraakgezindheid van Hoogst- deszelfs GEMAALINNE, door de tot walgets toe herhaalde aantijging, dat beiden niets vuuriger be- geerden , dan door Oproer, Plundering en Moord, aangericht door een vuigen hoop, en gerupfteund door bezoldigde Huurlingen, zich een weg tot het hoogfte gezach te banen, deze. befchuldigingen worden door de Gefchiedenis ten vollen gelogen- ftraft, wanneer men de daarop gevolgde gebeu- renisfen met een onbevooroordeelde zielsgefteldte- nis, en geftaafd door de onloochenbaarfte bewij- zen, in het licht van de blanke zon der waarhcid overweegd. Was ’er immer een tijdftip , waârin aan de zijde van hun die zich over den intocht der Pruisfchen het hevigfte beklaagden, en ‘als nog beklagen, de kans fchoon ftond, om dat noodlottig intrekken voor te komen, en voordee- lige voorwaarden voor zich te bedingen, het was het WILLEM pen V. X. Afa. 59 het toenmalige. Doch dit begeerden zij niet. Want hoezeer de voornaamfte Ondermijners van Wiurem’s Waardigheden en van de Conftitutie berekenen konden, dat zij met het aanmatigen van alle mogelijk gezach, buiten ftaat waren om hun plan te volvoeren, wanneer zich eene gere- gelde en geoeffende Militaire Legermacht, tegen hunne, door beloften en bedreigingen, bijeenge- raapte benden van Soldaten en Auxiliairen ftel- de; en het uit dien hoofde bij de gemanifesteerde denkwijze des STADHOUDERS, en de bekende ge- ringheid der zich bij hem bevindende macht, hun- ne zaak ware, om door het maken van een bij- legger dat alles beflisfend uiterfte voor te ko- men; zij ftelden echter, zonder eenige de minftc grond van zekerheid, hun vertrouwen op de hulp van VRANKRIJK, dat reeds befloten had om zich hunner te onttrekken, terwijl zij waanden, dat ’er van de PruissiscHe zijde niets voor hun te duch- ten was, hetwelk dan ook de voorname oorzaak opleverde, dat zij alle Conciliatoire Voorftellen van dien kant, hoe dikwerf en bij aandrang her- haald, op eene onvergeeffelijke wijze in den wind floegen, en uit dien hoofde zelve de oorzaak werden, van alle die onheilen en gewelddadige mishandelingen, welke velen door de komst der PRUISSCHEN Ondervonden hebben. Dat wij, dus fire- 60 LEVEN van {prekende, niets anders dan de onlochenbaarfte waarheid zeggen, zal duidelijk blijken, wanneer wij kortelijk overwegen, EENSDEELS: Aet geene door den KONING VAN PRUISSEN , uit krachte van de bepaalde fchikkingen met VRANKRIJK, ENGE- LAND, en andere Hoven, ter eerfter inftantte is in het werk gefteld geworden, alvorens Hij Zijne Troupen in beweging deedt flellen. En ANDER- DEELS, de wijze waarop de Hoofden der Opftan- delingen te werke gingen, om het dreigend gevaar te trotfeeren, en dus doende den Koning (als °t wa- re) te noodzaken, tot het gebruiken van een middel, hetwelk den braven en vergevingsgezinden STAD- HOUDER» met weedom Zijner ziele in het einde bewerkfielligen zag. — Welaan, laten wij vol- gens het geleide van de Gefchiedenis onzes Va- derlands het Eerste van deze twee onderwerpen , van nabij befchouwen, ten einde door dien weg Wirrems nagedachtenis te zuiveren van den blaam, die Zijne Vijanden op dezelve gelegd hebben, over eene gebeurenis die zij hadden kunnen voor- komen, en waar van zij zelven, door hunne on- ftaatkundige en gewelddadige handelwijzen van dag tot dag tot eene ontzettende hoogte op te dringen, de eenige bewerkers zijn geworden. Niets laat zich gereder vatten, dan dat onder de vele duizenden der Ingezetenen, die over de | eer- WILLEM pen V. X. Afd. 6i eerfte tijding van het gebeurde met H. K. H. in de nabijheid en aan de Goejanverwellenfluis ven uiterften getroffen waren, zich ook den Pruis/i- Schen Gezant VAN THULEMEIJER bevondt, en dat deze het zich tot eenen belangrijken plicht reken- de, om met den meesten fpoed van dat geval aan den Koning Zijn Meester kennis te geven, het- welk ten gevolge had, dat reeds op den 10 Julij, door welgemelde Gezant, eene korte Memorie aan de Staten van Holland werd overgegeven, waar in Z. M. op de fterkfte wijze aandrong, op eene onverwijlde eclatante Voldoening wegens die be- lediging, en firafoeffening over de daders derzel- ver, tenzelfden dage van deze demarche door eene tweede Memorie kennis gevende aan H. H. Mog. Niet meer dan vier dagen verliepen ’er toen 12 Leden van Holland een antwoord arres- teerden, waarin zij niet alleen ,, Aes gebeurde als » Cent maatregel yan de hoogfte noodzaaklijk- » heid goedkeurden en verdedigden; maar waar 95 bij zij bleven beweren, dat zij het ongeraden » vonden, om FH. K. H. den toegang in Holland s te verlenen, en dat zij zich ongehouden oor- a> deelden, tot het geven van de geéischte Voldoe- s> ning.” Olij in de vlam te werpen, om eenen uitgeflagen brand te blusfchen, kon geen tegen- ftrijdiger uitwerkfel veroorzaken, dan dit ant- woord 63 LEVEN van woord op den Koning deedt, zoo als bleek uit eene tweede Memorie, die THULEMEIJER op den 6 Augustus inleverde, waarin Hij den vorigen eisch niet alleen ‘met nieuwen aandrang herhaal- de, maar ook te gelijk verklaarde, „ Aet gebeur- „ de met Zijne Zuster, als Hem zelve aange- » daan te befchouwen, en dat Hij zich niet kon » vergenoegen met een langwijlig onderzoek van „ enkele daden, onbepaalde uitvluchten, of yer- „ dere verfchoningen.” Dan, ook dit tweede ftuk ontfing geen beter onthaal dan het voorgaande, want de meerderheid fchoof de zaak op de lan- ge baan, door de Memorie ten fine van onder- zoek te ftellen in handen van de Zeden tot het Groot Befoigne, welke na verloop van eenigen tijd een Advis uitbragten, hier in beftaande: „„ Om de Leden van de Commisfie te Woerden zich »» bevindende, aan te fchrijven , dat zij een naauw- „ keurig bericht hadden in te zenden , van alle de » omftandigheden die ’er bij de aanhouding van „ H. K. H. hadden plaats gehad, ten einde daar .„ na het antwoord aan den Koning in te rich- ten?’ Een Advis dat door de meerderheid in een befluit veranderd werdt, tegen het gevoelen van de Edelen, die ’er zich op den 23 Augustus ten fterk{ten over lieten hooren, terwijl de Ge- deputeerden der Steden Brielle, Hoorn, Enk- hui- WILLEM pen V. X. Afd. Twee maanden waren ’er nu fints de inlevering der eerffe Memorie van Pruisfen verloopen, zon- der dat men ten aanzien van de zaak iets gevor- derd was. Ondanks de zekere berichten die ’er dagelijks in de Republiek binnen kwamen, aan- gaande de bewegingen onder de Pruisfifche Trou- pen in Cleefsland, (welken bij alle doorzichtigen geen twijfel overlieten, dat zij, in geval van eene aanhoudende weigering, tot eenen inval in Mol- land beftemd waren ,) zoo ftelde men dat gevaar verre, en de Schrijvers der meeste openlijke Dag- papieren, ftelden alle hunne welfprekendheid in het werk, om de Natie te verzekeren dat ’er van de Pruisfen niets te vrezen was. Met ftijve ka- 64 LEVEN van kaken dreven zij den fpot met allen die zich over het nakend onheil bekommerden, bewerende, dat de bewegingen onder de Troupen, alleen waren toe te fchrijven, aan eene verandering van de Guar- nifoenen, en dat men integendeel op eene ftellige wijze kon verzekeren, dat ‘er in de nabijheid van Maastricht , Givet, en elders, een confiderabel Fransch Leger gecampeerd lag, gereed om op de eerfte wenk de Republiek binnen te trekken, en voor den intocht van de Pruisfen te beveiligen; en dat eene Formidabele Franfche Oorlogsvloot van 35 Schepen in de Franfche Havens zeilree lag, om ingeval Engeland iets ondernemen wil- de, ook dezen te keer te gaan. Gc. Zie daar de ware rede waar aan men den noodlottigen intocht der Pruisfchen, en de gevolgen die dezelve vooraf gingen, vergezelden, en agtervolgden, hebbe toe te fchrijven, tot bitter zielsverdriet van WILLEM DEN VIJFDEN, die dat uiterfte zich in den aanvang piet kon verbeelden. Intusfchen leerde de onder- vinding aan Hem het tegendeel. Want zoo dra de Koning de eerfte Memorie van eisch had doen inleveren, begon het binnenlandsch geweld zich over de gehele uitgeftrektheid van Holland, met eene verdubbelde geestdrift en hitte te vermeer- deren, en dat met eene woede, die geen ander aanzien had, dan dat men veel eerder gezind was, om WILLEM pen V. X. Afd. 65 om een bloedbad aan te rigten, en de geheele Provincie door het formeeren van Inundatien, en het doorfteken der Zeedijken, tot een zouten grond te ftellen, dan den aangebodenen weg tot Onderhandelingen te betreden, of eenig gehoor te leenen aan de eisfchen des Konings van Pruisfen om fatisfactie voor den hoon Zijne Zuster aanve- daan. Het is hier de plaats noch ons oogmerk niet, om dit gezegde door een reeks van daadzaken te ftaven: doch daar wij ons eenig bewijs voor het- zelve verfchuldigd rekenen, zullen wij ons alleen vergenoegen met het aanftippen van eenige wei- nige violente en ongehoorde maatregulen, wel- ken na het inleveren der Eerffe Memorie, en ge- duurende den tijd van twee maanden, dat de Pruisfifche Legermacht op de grenzen zich lang- zaam tn allengs in beweging flelde (*), in Hol- land (*) Dat de toerustingen des Konings van Pruisfen lang- zaam en allengs gemaakt werden, lijdt geen de mintte beden- king, wanneer men de talrijkheid van Zijne Legermacht over- weegd, en daarbij in aanmerking neemt, dat het Corps tot den intocht in Holland beftemd, noch geen 20,000 man bedroeg. Wat mag toch de rede van dit langzaam op de IV. Deer. E been 66 LEVEN van land ondernomen werden, waar door de Koning zich in het einde genoodzaakt zag, om met de zoo lang opgehevene Roede op de gevoeligfte wijze toe te flaan. Immers het was aan de Hoof- den des Opftands, en de Aanvoerders en Be- ftuurders der Gewapende en Ongewapende Ge- pootfchappen niet genoeg, dat zij zich door het uitoeffenen van het willckeurigfte gezach, mees- ters maakten van het grootfte gedeelte der Land- macht; dat zij fommige Corpfen casfeerden, en andere in derzelver plaats aanwierven; dat zij over ’sLands Gelden naar goedvinden befchikten ; dat zij door middel van Musket en Canon, alles naar hun hand ftelden, en de befluiten van vele Ste- been brengen van zulk een klein gedeelte Zijner Legermacht geweest hebben? Geloofde men de berichten der Vaampa- _ triotten, dan wierd zulks verootzaakt door Vrees, door On- wil, of door Onvermogen. — Dan, wie kon zulks voor echte munt aannemen? Wij ftellen daarom als zeker, dat het aan- nemen van deze bedreigende houding, en het uitftellen van het geven van eene finale order tot den dadelijken marsch, alleen gefchiedde, EENsDEELs: om de hoofden des opftands, op het aangaan van Onderhandelingen bedacht te doen wor- den. En ANDERDEELS: uit krachte van de fterke Inftantien van Z. D. H., die bij herhaling aanzoek bij den Koning deedt, om tot geene middelen van geweld te befluiten, dan wanneer alle pogingen tot het aangaan van Onderhandelingen vruchteloos bevonden waren. WILLEM peren V. X. Afa. 67 Stedelijke Beftuuren , door hunne gewapende en be- dreigende houding , naar hunnen zin wisten te doen uitvallen : maar zoodraa als de Koning van Pruis- Jen zich met het werk begon te moeijen, werd bij hen befloten tot het dadelijk gebruik maken van de geweldig/fe en gevaarlijkfle middelen, die zij zich allengs bezorgd hadden, en waartoe zij zich in ftaat keurden. Hiertoe kwam bij hun al fpoedig in aanmerking, 4et bijeenbrengen van een Obfervations Corps, naderhand bekend geworden door de benaming Vliegend Burgerleger. Een maatregel, waartoe op voorftel der Gecommitteer- den van het Delf/che Genootfchap , op den 17 Julij, ter algemeene Vergadering der Gewapende en Ongewapende Genootfchappen , binnen Leijden bijeengekomen zijnde, befloten werdt. Vrargt iemand : waartoe moest dit Burgerleger dienen? Wij willen die vraag liefst beantwoorden, met de eigen taal, die de wraakgierige, en op het ver- gieten van Burgerbloed az.nde Voorftellers ge- bruikten, toen zij in fubftantie dezen navolgenden helfchen raad aan hunne fpitsbroeders gaven: ‚> Dat de Commisfie van Woerden behoorde belast » te worden, met het geen ’er tot het in flaac » brengen van zoo een Burgerleger nodig was. » Dat alle Corpfen behoorden op te geven, hoe » vele Man/chappen zij konden fourneeren, als- E 2 39 me: 68 LEVEN VAN mede hoe veel Canon, hoe vele Canonniers , » hoe vele Manfchappen te Paard , het zij zonder , „ het zij met Paarden, of eindelijk Paarden „ alleen, konden aanfchaffen? Dat voorts de Afgevaardigden der Gewapende en Ongewa- > pende Genootfchappers, ten zelfden tijde dat „ dit Leger bij een trok, aan den Souverain „ moesten declareeren, dat zij hadden goedge- „ vonden een Ob/ervations Corps faam te trekken , „ dat genegen was, om niet alleen gepleegd ge- „ weld op eene rechtvaardige wijze te wreken, „ maar ook om hetzelve te voorkomen. Dat het „ uit de euvelmoed die de Oranjepartij deedt blij- „ ken, en uit het onwrikbaar voornemen der „ goede Burgerij om deze te beteugelen, gefcha- „ pen flond, dat een Bloedbad onvermijdelijk » was, ten zij de Souverein dat voorkwam door » cene krachtdadige Adminiftratie der Fuftitie. — „ Dat men dus met nadruk vorderde en infteer- 5, de, dat de Souverain daartoe BUITENGEWONE „ MIDDELEN bezigde, al was het dat zij daar- toe expresfelijk degerneerde eene Staatscommis- s» fie, beftaande uit Perfonen waarop de Natie „ vertrouwen had. Met verder aanbod: dat het »» zaamgetrokken Leger dienen zoude, om de Ju- „ Jitie in haare werkzaamheden kracht bij te „ zetten : terwijl men bij de te leurftelling vaste- o> lijk - 2 3 w WILLEM pen V. X. Afd 69 » lijk bepaald had door te tasten » en de gevolgen s> diete voor rekening van hen, die deze rechtma- » dige vorderingen verijdelden. &c.” ~ Wie gruwt van zulk een voorftel niet? Men denke intusfchen niet, dat de overneming en mededeeling van dat voorftel, door deze On- verlaten op dien dag gedaan, hier onnodig of overtollig zij: integendeel, wij oordeelden zulks noodzaaklijk , om daardoor voegzame gelegenheid te verkrijgen, tot het mededeelen van eenige aan ons ter hand gekomene Berichten, uit wel- ken de onwaarheid der tegen Z. H. uitgebraakte lasteringen van Wraakgezindheid, ten klaarften blijkt, en die tevens bij alle onze onbevooroor- deelde Lezeren ftrekken kunnen, zer Juftificatie van des Vorsten denkwijze in dat noodlottig tijdvak, waar in men ’er openlijk voor uit kwam , dat het op den ondergang van Hem en Zijn Lluis, op het vernietigen van ’s Lands gevestigde Conflitutie, en op het verderf van allen die voor beiden eenige achting en eerbied toonen durfden, gemunt was. — Toen de zoo zeer mishandel- 2 den ERFSTADHOUDER ,” (dus lezen wij in één der bedoelde Anecdoten) „ te weten kwam, wat ss er door de Hoofden der Gewapende en Onge- » wapende Genootfchappen, op voorftel der » Delvenaars te Leijden beloten was, en vele E 3 » Auxis 79 ” ” 2) 39) 2? kd ? 3? 3? 3) 3? 2 23 5° 33 u> w v - LEVEN van Auxiliairen in de nabijheid van Woerden, ter uitvoering van dat befluit recds begonden bij één te fchoolen , hoorde ik Hem op eenen we- moedigen toon, en met de zichtbaarfte aan- doening van Zijne Ziele over het nakend lot des Lands, zegsen: Mijn God! tot welke ijsfe- lijke handelwijzen worden Nederlanders ver- voerd, die kennis dragen, hoe veel firoomen bloeds het aan hunne Voorvaderen gekost heeft, om zich en hunne Nakomelingen van dezelfde vervolgingen en onderdrukkingen, hun door SPANJE aangedaan wordende, te bevrijden, als waar naar deze ontdarde Vrijheidfchreeuwers zich zoo zeer begerig toonen. Ongelukkig Hol- land! Beklagenswaarde Landgenooten! die de liefde voor Uw Vaderland, en de genegenheid en achting voor mijn Perfoor en Huts nog in Uwe zielen behsuden hebt, wat zal er van U wor- den , wanneer zoo vele gewapende, en tegen U opgehitfle blinde werktuigen des gewelds, bij talrijke benden, de Provincie zullen doorzwer- ven , om onder fchijn van voor de bewaring der rust te zorgen, U over het geringfie b.wijs van afkeer over hunne Geweldenarijen, en bij de onfchuldicfie blijk van achting voor de Wettige Conflitutie, voor Oproermakers verklaren, en aan hunne wraakzucht opofferen zullen! Neen} s, dit WILLEM pen V. X. Afd. 71 » dit gaat te verre? Nimmer heb ik kunnen ver- >» Moeden, dat Nederlanders in fraat zouden >» Zijn tot het voorflaan van maatregelen, wel- s» ken de gruwelen ten tijde van den wreden ALBA pe gepleegd, wederom van nieuws vertonen kun- » nen.’ Gc. Nemen wij een tweede bericht in de hand, dan ontdekken wij, dat bij eene andere gelegenheid, de Goede Vorst zijn afkeer tegen het bieden van eenen nutteloozen tegenitand duidelijk te kennen gaf, toen Hij aan een welmenend, doch al te driftig Voorftander van de oude Conftitutie, dezen raad gaf: 5, Wat ik U en alle mijne ge- s zrouwe Vrienden in Holland bidden en. aan- s bevelen moge, onthoud U toch, van Uwe yer- » kleefdheid aan mijn Perfoon en Huis door » woorden of daden op eene openlijke wijze te » doen blijken, want gij zoudt U daardoor in s» den tegenwoordigen toefland van zaken aan » ten gevaar blootflellen, van welks ellendige ge- » volgen, U geene menfchelijke macht tijdig ge- >» noeg zou kunnen bevrijden” — Volgens eene andere aantekening van dien tijd, trachte Hij eenen derden, die zich over het niet dadelijk aan- rukken van Buitenlandfche macht, en bijzonder over het gefammel des Konings van Pruisfen onvergenoegd toonde, op deze wijze tot geduld aan te fporen. „ Hoe zeer gij en veelen met U, E 4 5) naar 72 LEVEN van w vu Kd v v Me 39 naar de fpoedige komst van een Pruisfisch Leger- corps verlangen, en het bewerken van cene Her- flelling van Zaken, door geweld van wapenen; als het werk van eenige uuren zich voorftellen moge, ik geloof echter, dat de Koning van Pruisfen, voor als nog behoord te beproeven, om door zagtere middelen, dan die waarom gif zoo zeer wenscht, dat Herftel te bewerken: en dat ‘er geene beteren zijn uit te denken, dan die Hij thans werkélijk aanwendt, namelijk, de herhaalde voorftellen tot Onderhandeling te continueeren, en inmiddels een gedeelte van Zijne macht op eene langzame wijze in ge reedheid te brengen , met oogmerk, om niet dan in den hooeften nood, en na het verwerpen van alle Cungiliatoiren aan de zijde der Holland- » [che Meerderheid, van dezelve gebruik te ma- 9) 3) 33) 92 32 ’ v 33 39 23 33 ken. Het is dus de plicht van elk oprecht be~ minnaar van het Vaderland, die handelwijze des Konings, en der andere Mogendheden di in onze zaken deel genomen hebben, te billij- ken. Met geduld en lijdzaamkheid aftcwach- ten, het tijdlip, waar op men in Holland too- nen zal aan die eisfchen het oor te willen lee- nen. Op (*) Hoe luttel moeite het ons kosten zoude, om bij de- ze drie- opgenoemde berichten, nog meer anderen te voe- gen, die ons het waar Character van Z. H. in die kommer- volle dagen doen kennen, zoo zullen wij ons daar van ont- houden, EENsDEELsS , om niet te uitvoerig te worden; en ANDERDEELsS, om dat allen die WILLEM DE Vijrpe van nabij gekent hebben, zich overtuigd houden, dat Hij een grooten afkeer van WRAAKZUCHT en VERVOLGEN Aad, en zich al- 200 en niet anders hebbe uitgedrukt, als wij in den Text hebben opgegeven, Trouwens, dat heeft Hij op de ontegen- zeggelijkfte wijze, na het herfiel van de Conflitutie, en na Zijne wederkomst in den Haag betoond, aan zeer velen die de verzenen tegen Hem verheven hebbende, zich op eene geveinsde wijze kwamen onderwerpen, hun gedrag aan Dooling, aan Vrees, en andere uitvluchten trachtende toe te fchrijven, aan wien Hij alles vergaf, en die echter {rood ge- noeg waren, om met de Vergevensgezindheid van den bra- ven Vorst, door hun ondervonden, den fpot te drijven, zoo dra zij het Hof of des Prinfen oog ontweken waren. Dit is geen ijdele of gezochte Loffpraak op den Hepp DEZER E 5 Gi- ` 7 LEVEN van Op deze wijze dacht en fprak WILLEM pe Vijrpe over den vegen toeftand des Vaderlands, en GesCHEDENISs, waarheidlievende en onbevooroordeelde Le- zeren! Maar ecne waarheid, die (wij houden ons des op de beste gronden verzekerd) door velen van dien ftempel, die hun geweten niet geheel toegefchroeid hebben, na *s Vorsten dood, met gevoel van fchaamte erkend zal wor- den. Wie hier echter nog ecnigen twijffel over ons gezegde aangaande de hoegrootheid van des Prinfen edelmoedig ge- drog jegens Zijne bitterfte Vijanden gevoelen moge. leze en overwege de navolgende bijzonderheden, die wij zelven uit den mond van zulk eenen verachtelijken Cameleon, weinig weken na de Herftelling der Conftitutie hoorden. Bijzon- derheden, (cit erkennen wij) die ons in den beginne ver- dacht voorkwamen, doch die wij echter in vervolg van tijd, els echt en overeenkomstig de waarheid befchouwen moes- ten, om dat Wittem pe Vijepe. Waar op ik antwoordde: De wijze Man behoord toch altijd een eerlijk Man te blijven, en fleld zeker, dat hij tegen- woordig op geene buitengewoone inlichtingen van den He- mel zich beroepen kan, om zijne plotfelinge bekering een glimp van waarheid te geven, Waar medé ik hem verliet, Dan wat gebeurt ‘er? Niet lang daar na trof ik hem én de Stad, 2an het huis mijnes Vriends, en dus ten twedenmaie aan, gedecoreerd met eene in eenen zilveren rand geplaat- fle afbeelding van Hare Konineuijke Hoocnem, de Ce- maa 26 LEVEN wan zijne bittere beltrijderen daz op dag werdt aan- gedaan! Op deze gronden vleidde Hij zich met de hoo- maalinne des ERFSTADHOUDERS, hangende aan eene groote firik van Oranje Lint, en tocn ik hem mijne verbaasdheid over dien opfchik op zijne borst te kennen gaf, ftelde hij alle zijne welfprekendheid in het werk, om mij te overreden, dat hij thans een Vriend, en zelfs een Vertrouweling van Z. H. geworden was, en dat Pourtrait uit zijne hand ont- vangen had: mij verzekerende, dat ik hem eerstdaags als door Z. D. H. met cene aanzienelijke Post begunstigd, in de Cou- rant zou geannongeerd zien. Dan, ik verklaarde Hem, sulks niet te kunnen geloven, vóór dat ik zijn gezegde door daadzaken geredlifeerd zag, waar na ik hem verliet, en na dat Hij Haarlem verlaten had, in eenen geruimen tijd niets van hem hoorde, ten duidelijken bewijze, dat hij mij door logens had trechten te misleiden, — Dan, wat gebeurt ‘er? Na verloop van eenige maanden, door eenen mijner begun- fligers verzocht zijnde, om eenigen der door Nomsz in het licht gegevene Tooneclipelen op groot papier te leveren, doch die bij den Drukker van dezelve volftrekt niet meer te bekomen waren, werd mij door dien Drukker geraden, oi die Tooneelfpelen bij Nomsz te zoeken, wonende ten dien tijde op de Lauriergraft te Anifierdam. Met veel mocite vond ik hem aldaar, aan het huis van zeer geringe Lieden, en in den armiten toeftand, mij klagende over broodsgebrek, hetwelk (volgens zijn zeggen) ook de rede was, dat hij de door mij begeerde Tooncel{pelen tot een hooge prijs afjiond. Bij die gelegenheid zijne vorige fhoeverij mij herinnerende, gef zulks aanleiding tot dit volgend gefprek, waar uit dui- delijk blijkt, op welk eene edele wijze Z. H. het Hem azu- 66- WILLEM pen V. X. 4fd. 29 hoope, op het welgelukken van de door Pruis- fen provifioneel bij der hand genomene maatrege- len gedaan zijnde onrecht, zelfs aan dezen zijnen bieterflen Vijand vergeven konde. Ik, Uwen ellendigen toeftand treft mij, daar gij voorheen U in zulke brillante omftandigheden bevonden hebt: maar wat is de oorzaak, dat gij (volgens uw voorheen gedane verzekering) door Z. D. H. als nog niet begunstigd zijt ge- _ worden met een aanzienelijke Post, hetwelk ik toen voor eene gasconnade hieldt ? Hij. Dat ik U toen gezegd heb, was wel gedeeltelijk overdreven, maar echter niet geheel en al onwaar. — Want, hoe ongelooflijk het U ook fchijne moge, niets is echter zekerer, dan dat ik, onder de hand vernomen hebbende, dat Z. H. ongezind was om aan iemand van hun, die zich tegen hem vergrepen hadden, eenige moeijelijkheid aan te doen, mijne opwachting bij Hem maakte, en verzocht Hem in Confideratie te willen nemen, dat ik door een za- menloop van fatale omftandigheden in mijne Finantien ge- derangeerd geraakt zijnde, door groote belofte van fortuin te zullen maken, mij eindelijk had overgegeven aan een Partij, van welks ware bedoelingen ik in den beginne on- kundig was: doch, dat ik als nu mijne dwaling gevoelde, en erkende, en Zijne grootmoedigheid inriep, om mij voor alle verantwoording en vervolging deswegens te bevrijden, &c. 