VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
… Geen een van meer dan tien jaar; want, gelijk de Heer Geldorp in zyne Voordracht voor zyne Psalmenverzameling, in den jaare 1644 uitgegeven, getuigt, hebben de Kerken van Zuid- en Noord-Holland al tensylen tyde in bedenking genomen; of beniet dienstbaar en noodzakelijk ware de Psalmen te zuiveren van die gedurige flapwoorden: en van die tyd af inzonderlijk zijn velen Dichters werkzaam gewest om ’t Psalmengezang te verbeteren, doch 't vooroordeel heeft: hunne oogmerken grootlyks verdelend. De onlangs uitgegevene Psalmenverzamelingen zijn. Het Boek der Psalmen enz. in dichtmaat gebracht door een Kenner en vertaler, onder de zinspreuk Laus Deo, Salus Populo. Te Amsterdam, bij Pieter Meyer. De Psalmenverzameling van Petrus Dathenus verbeterd in Boek, beelddende de 41 eerste Psalmen. Gloria Deo, te Leiden. VERGELYKING DER ONLANGS UITGEKOMENE ENZ. Het Geliefde ons, in eene overweging van die zwaarigheid, de onlangs uitgegevene Psalmenverzamelingen met elkaar te vergelijken; en 't dacht ons den Lezeren niet onaangenaam te zijn, hun deze onze vergelyking onder 't oog te brengen. Om deze te beter in te richten hebben wij, bij welken geen enkele reden ter wereld is, om de een boven de andere te beginnen, geoordeeld niet beter te kunnen doen, dan onze vergelyking te versterken op de eigenste grondstoffen, welken de Dichters deze Psalmenverzamelingen zich voorgegeven hebben, die ook in 't algemeen goedgekeurd worden, en kortlijk hierop uit te komen. Men zal de Staten Overzetting ten Texte bouden; diezo Woordelijk volgen als mogelijk is; de duifkere Oosterse spreek- Wijzen door klare gelykbetekende Nederduitsche uitdrukkingen voorzellen; zich in ’t bijvoegen van woorden of spreekwijzen, ten wilde der Dichtkunde, bedienen van Schriftuurlijke uitdrukkingen; acht geven op de ware verfening, en de zuiverheid der Nederduitsche taal in een zorgvuldige dichtmaat bewaren. Deze grondregels nu vastgesteld en aangenomen zijnde, is de grote vraag; welke der uitgegevene Psalmenvereringen beantwoordt volmaakst aan dezelven? In ’t beantwoorden deze vraag, naar ons oordeel, zullen wij in de algemene vergelijking ons oog vestigen op den eersten en laatsten van 't eerste Tiental, waar toe één der Dichters zich heeft gegeven te bepalen; om dus ten deze aanziende den eersten en den laatsten te nemen; om te tonen, dat wij 't geen geenzin op toeleggen, om een Psal uit te kiezen „waarin de een misschien gelukkig en de ander ongelukkig ge Lag, werd onze keuze dus bepaald door één der Belymingen zelve. Hendrik Mostert. Proeve om de Psalmenverering van Petrus Dathes' werk te zuiveren, en Proeve om den Bijbeltekst in Dichtmaat nauwkeurig te volgen, onder de zinpreuk Omnia valemus, auxiliante Deo, door Bibliopolus, volgens de ondertekening van 't Voorsbericht, Eerste Tiental. Te Middelburg, bij Louis Taillefert. Proeve eener nieuwe Vertaling van het Boek der Psalmen, ontworpen door J. E. Voet, Arts, beschreven, en dus vertaald door een Genootschap van Godgeleerden, Taalkunners en Dichtkunners, te dienen van Leden der gereformeerde Kerk in Nederland. Deze Proeve behelft tot nu de 72 eerste Psalmen, In 's-Gravenhage, bij Otto van Harlingen. De volgorde in deze gevolgd is de volgorde der uitgaan, of wel zodanig als ze ons te hand gekomen zijn. Het Genootschap begint de eerste Psalm aldus aan: "Wel zalig zijn, die naar de boze raad gaat, Zijn gang niet richt; den weg des zondaars baat; Geen plaats zoekt in den vloed der schimpgezenden, Maar al zijn lucht in zijn God kan vinden; Zijn God, wiens wet bij dag en nacht, Doorzoekt, doorgrond en met vermaak betracht." De Schrijver onder de zinpreuk Gloria Deo laat zich in deze voorgegeven hooren: "Wel zalig zijn, die in de boze raad Niet treedt, noch op den weg der zondaars staat, Niet zitplaats zoekt in het gezicht der zotten, Die en met God, en zuren Godsdienst spotten. Maar al zijn lucht is in des Heeren wet, Waar op bij dag en nacht zijn zinnen zet." Bibliotheca begint deze Psalm aldus: "Wel zalig zijn, die, in het Godlooze Raad, Niet wandelt, noch op zondaars Wegen staat, Niet zit, noch heeft bij spottende verkeeren, Maar zijn lucht reikt in de Wet des Heeren, Deze met alle ernst, getrouwlijk, Dag en Nacht, En overdenkt, en, in Gods vreze' betracht." In de uitgave van de Heer Voet zingt men. ss Wel zalig by, die in der boozen raad s» Niet wandelt ; noch op 't pad des zondaars ftaat ; „> Noch zitplaats neemt , waar fpotters t'famen rotten, ss Die zonder vrees met God en godsdienft fpotten; ss Maar *s Heeren wet met blyd/chap dag en nacht ‚ Herdenkt , bepeinft , en ywerig betracht. | De text luidt. Welgeluchf/aligb is de man, die niet en wan delt in den raet der godtloofen, noch flaet op den wegb der fondaren, noch fit in °t geftoelte der fpotteren. Maer Ra luf ís in des Heeren wet, ende by overdenkt fyne wet dagb ende nacht. Aan deezen text is sin °t woordlyke „de tweede Beryming de naafte; doch die van den Heer Voet is, inzonderheid in de twee laatfte regels, deftiger: voor al is die regel ‚‚ Waar op by dag en nacht zyn zinnen zet beneden den Dichtkundigen ftyl in een deftig onderwerp, dat hier jn de laatfte Beryming kragtiger uitgedrukt wordt. Ten opzigte van Bibliopbilus is °t blykbaar, dat zyne taal zich, in vergelyking met die der anderen, zeer laag voor- doet. Wat aangaat de Beryming van ’t Kunftgenootfchap , fchoon ze minft woordlyk zy, is dezelve nogtans van dien - PSALMBERYMINGEN. 853 aart, dat ze geen denkbeelden behelze, dan zulken die in den text opgeflooten zyn :en de ftyl is wel zo dichtkundig , zynde manlyk en tevens vloeibaar, als die der andere Hee- ren: dat voor al doorftraalt in den tweeden en derden regel, die hier deftig vloeijen, daar ze in de tweede en vierde Be- ryming min of meer ftooten. De tiende Psalm, die ons tot een tweede proef van vergelijking strekt, begint het Kunsgenootschap op deze manier. Waarom, Heer, is het dat je ons onttrekt, en voor uw Volk uw aangezicht bedekt? De tijden van benauwdheid langer rekt, daar alles ons tot vrees en droefheid wekt. We zijn vervolgd door het Volk, met kwaad bevlekt: Verneer ons, trots door uw goedheid, geen zee over ons beschutten, vol verwoedheid! De Schrijver onder de initiaal Glory Deo heeft hier wat reden, Heer, dat je van verre zit, en je verbergt in deze benauwende tijd? Het godloos Volk vervolgt met beten vlyt, een boogmoed den ellendigen, al laat zij alle zijns gegrepen in den raad, en aenzien, die zij verstaan; want godloosheid - verheugt zich in zijn wensche en roemt de boosheid. Bisschop Philus heeft dit wat breeder uitgebreid in deze woorden. I. Waarom, Heer, is het dat je van verre faat? Waarom, God, verbergt je uw Aangezicht, uw Vriendelijke Oog, uw Zegenrijk Gelaat? Terwijl uw Volk van allen ramp, zoo dicht omgeven, in benauwdheid nederligt, en, hard vervolgd door beelden felle Bozen, bezuurt moet den Hoogmoed der Goddelozen! J. Zie ner, o God, reedt uw ellendeling, Stel zijn partij, die is naar 't leven staan, Die zich bedenkt, hoe bij hem best verdrongen, Verdrukt, Verdelgd, te loor in zynen raad, Op dat bij zelf meerlichten mooge in 't kwaad. Door uwe hand in d'aanlag word' gegrepen, En valt in 't net, daar bij deez' in wils slapen. Dit gedeelte komt in de andere versie in 't volgende: VERGELYKING DER ONLANGS UITGEKOMEN In de uitgaaf van den Heer Voet is't aldus in Dichtbundel gebracht. Waarom, o Heer! bij u van verre schijnt? Waarom verbergt u; daar wij, bang en schrokken, schier door den druk vergaan? De trotsjaart, die godloos de deugd versmaadt, Vervolgt uw volk in zynen jammervlak, Dat is 't befluisterij, tot ons verderf genomen, In 't wanet brengt en schimpelijk onder ons koomen. De tekst luidt: O Heeren, waarom staat gy zo ver weg? Waarom verbergt gy u in tijden van benauwelijkheid? De godloos vervolgt bistelick in boogmoed den ellendigen: laat hem gegrepen worden in de valstribben, die hij bedacht heeft bebben. Men moet hier ongetwijfeld weer zeggen, als in de eerste proef, dat de tweede Berryling naft aan den text is; doch die van den Heer Woet voelt ons de denkbeelden in den text vervat veel krachtiger voor: alleen verflapt het woordje "Jechier" den stijl wat veel; in omvattingen van die aard drukt een bedroefd hart zich sterker uit. Men schreef hier mogelijk al zo goed "stellig", om de grootte der benauwdheid aan te duiden. Door bitteren druk vergaan? Dit Versis ook niet minder manlijk dan dat van 't Kungfu - snoodfchap, terwijl 't zich tevens nader aan den text houdt; bijzonder zijn de twee laatste regels dieper, en ze drukken het bedoelde denkbeeld van den Hebreeuwse Dichter, naar de kracht der spreekwijze, gegrepen te worden in zijn aanvallen, met meer nadruk uit. Betreffende Bibliophilus, men ziet duidelijk dat hy, buiten noodzaak, uitweidt, en, door een opstapeling van woorden, zijn stijl wel doet zwelgen, maar tevens afwijkt van de ware verhevenheid. Deze dubbele proef geeft eenigermate aanleiding om te denken, dat de Verzetting van Bibliophilus de minste van deze vier zal zijn; dat de Schrijver onder de inspreuk Gloria Deo het woordlijke naft komt, doch in kracht van taal bij de Psalmen door den Heer Voet, en die door het Kerkgenootschap, uitgegeven, te kort schiet en dat deze twee laatstgenoemden bovenal om den prijs streven; zullende mogelijk de een in deze en de ander in géén Psalm de goedkeuring der Liefhebbers van Taal en Dichtkunde wegdragen. Dit oordeel, uit deze algemene vergelijking opgemaakt, zal ook niet ver buiten de waarheid zijn; echter een bijzondere beschouwing zal ons mogelijk nog iets bepaald met grond kunnen doen zeggen. PSALMBERYMINGEN. Het oordeel over den stijl van Bibliophilus wordt door elke bladzijde bevestigd; zo dat het niet noodig is bijzonderdere plaatsten aan te halen: een ieder die zijn Verzetting leest, en met de anderen vergelijkt, kan terstond bemerken dat hij, hoewel welmeenend in zijn poogingen, en niet mis te verstaan van oordeel, echter als Dichter in deze niet te verheffen is. Hij heeft, hetgeen hem ook geoorloofd was, voor. zich de vryheid gehouden, om 't getal der zangverzen te vermeerderen of te verminderen: doch 't eerst doet hem niet zo na aan den tekst blijven als de bovengenoemde Schrijver, en 't tweede doet hem uitbreidingen maken, die niet leerkrachtig zijn: in 't een en in 't ander geval heeft de stijl dit gemeen "dat ze nu tot het lachende dan tot het zwellende vervalen, en nergens beëindig deftig zijn. — Het heeft die Heer goedgevonden nevens zijn vertaling, welke hij, zo als we uit het Voorbericht afleiden, de beste oordeelt, en waarvan we ook boven gebruik gemaakt hebben, nog een andere vertaling te voegen; welke geschenkt is, om den Davonnezangers enigszins te gemoed te komen, door een proef, in die verre men, met zoo weinige veranderingen en verbeteringen, als enigszins doenlijk is, zouden mogen vegen in 't beschaven, zuiveren, en nuttig zo wel als vloeibaar maken van de vertalingen van Davonne. Het concept zelf laten we aan zijn plaats, 't is niet te denken dat het inkomt zal vinden; maar wat de uitvoering van onze Auteur aangaat; de vertaling door hem als zodanig een voorgedragen, wijkt doorgaans zo ver van Davonne af, dat de zelfde aan dit bedoelde geenszins beantwoord. Neem ten voorbeeld weer het eerste vers van den tiende Psalm, Waarom is 't Heer, dat gij, zoo ver, zoo wijd, Van ons afwijkt, en 't vriendelijke Gelaat Verbergt voor ons, in-zoo benauwden tijd, Daar 's Vijands lift en z'n bedekte Raad, Uw Volk benaakt, O Heer, hoe duldt gij 't kwaad; De Schild bemachtig, vernietig z'n laagden, Wiens Hoogmoed ons ellendelen baart en plaag. Dit is niet Datbenus zuiveren en beschaven, maar een geheel ander Vers maken: beter flapte hier in eertyds de Eerwaarde Trommius, toen hy, met dit oogmerk, Datbenus zocht te verbeteren. Deze bermt dit vers aldus. Hoe komt 't dat ghy, Heer, van ons wykt foo wydt? En deckt uw aangezicht zoo gants en gaar? Verbergt ghy u ookzelf tot de derde tijd, Daar in de noot ons overvalt foo fwaer? Een boosmoed brandt der goddelozen schaar, En maakt den armen mensch te zijn vol vrezen; Laatst in haar leven zelf gevangen wezen. Hier mee van Bibliofeblus afscheid neemende, staat ons den Schrijver onder de zinspreuk Gloria Deo te zien. Deze Heer heeft zich niet beperkt aan ’t getal der zangversen van Datbenus, maar om den tekst zoo flauw mogelijk na te zingen, en zich, zoo zorgvuldig als bij kon, te wachten voor uitbreidingen; van waar 't hem ook, gelikt is meer te zeggen in minder regels, en een groot deel Psalmen te bekorten. Overeenkomstig hier mee moet men ook zeggen, dat het bovengemelde oordeel in ’t lezen deze Berryting staat houdt; dezelfde komt nader aan ’t wereldlijke; de Psalmen door den Heer Voet, en die door ’t Kunaam. genootschap, uitgegeven, wyken meermaals verder van den text. En dit ’s niet vreemd; nadat die Heeren zich bepaald hebben aan de van ouds ingevoerde verdeeling der verzen om dus de eenvormigheid met het gewoone Psalmsgezang te beter te bewauren; het welk hen dikwijls hier en daar het dichtstuk heeft moeten doen uitbreiden, zullen ons niet uitlaat over het gewicht of de noodlozigheid van deze bepalingen aan de oude verdeeling, maar merken alleen aan; dat, indien wij door deze uitbreidingen alsmede door de meerder gegeven vrijheid hier en daar in stippewoorden iets verliezen, wij aan de andere zijde in ’t Dichtkundige niet weinig door winnen. Het bepaalde woordelijke brengt natuurlijk veel als styfheid, of ten minste een dofter sty te wegen; daar wat meerder ruimte uit eigen aard de vloeibaarheid bevordert, en den stijl verlevendigt; en deze veranderende uitwerking ziet men gemeenlijk op de vergelijking van deze Psalmen, gaand de twee laatstgenoemde Verzettingen die van onzen Schrijver doorgaans te boven in vloeibaarheid en levenskracht. Ook wordt men alleszins gewaar dat die Heeren, in ’t laatste geval meer keuze van woorden en spreekwijzen hebbende, zich veel beter uitdrukken dan onze Schrijver. Hij laat zich, ten voorbeeld, met den aanvang van den tweede Psalm aldus horen. O, wat reden woedt ’t oproerig Heidendom? Wat doet het volk dus ydelbeid bedenken? De Koningen der aarde zyn alom Opstandig om ons in onze eer te krenken, De Vorsten slaan ter wapen, raad, vuren, Zij tasten God, en zij Gezalven aan: Zij Preken: laat ons onze banden breken, En ons van ’t touw der vriendschap ontwijken. Dit vers heeft het Kunfgewonnen aldaas in Dichtmaat gebracht. "Wat drift begeeft bet woedend' Heidendom ;, » En beeft bet barbier der Volken ingenomen? De Koningen verheffen zich alom , De Vorsten zyn vermetel, t'faam gekomen, Om zich van God, den boogend God te wreeken ; Hun trots vliegt bem en zyn' Gezalfden aan : Zij Preken t'zaam: laat ons bun banden breeken, » En van bun juk ons met geweld ontflaan ! In de uitgave van den Heer Voet zingt men aldus. T. Waarom vergramt zich 't woedend Heidendom, En raakt en tijert, van recht ontbloot, geen reden? Wat vuur ontekt den rijk der volken, om Het brandend hard een idolen raad te wemen? Hoe ziet men thans Godsrijk door aardse machtens Bepaald, versmaad, bepot, met geweld; En orften t'zaan verbinden al zijn krachten Tot ondergang van zijn gezalvene beeld. Verscheiden wij (dus is hun overleg) En vrome raad, de banden die ons knechten; Komt, werpen wij hun touwen van ons weg: Waar is het rijk, dat ons de wet zou vellen? De tekst luidt: Waarom woeden de Heydenen; en denken de wolken zinloos te zijn? De Koningen der aarden stellen zich op, en de Vrosten beraden lasten te zamen, tegen den Heere en tegen zijn Gezalvene, [zeggende:] Laat ons bare banden verscheiden, en bare touwen van ons werpen, De eerste Vergelijking is hier wel het woordelijkste, maar ze is minder Dichtkundig dan de tweede, en schoon de derde niet vrij te spreken, zij van een te verregaande reking, en dus in vergelijking met de tweede dale, is ze nogtans veel krachtiger, vloeibaarder en levenswerker dan de eerste. Hierbij komt nog, dat deze Heer, zich nader aan 't woordlijke houde, VERGELYKING DER ONLANGS UITGEKOMENE houdende „ook in ’t algemeen minder op zijn taal en ’t gevoel, of meer vrijheidsgebruik, dan de Heeren Opstellers der bovengenoemde tweede en derde Vergelijking: dit geeft hem wel, een voordeel, om nader bij den tekst te blijven, doch ten nadeel der Dichtkunde, die hier echter voor al in oog gehouden moet worden. Eenige weinige voorbeelden. De zullen genoeg zijn, om dit den Lezer onder het oog te brengen; hij maakt geen zwaarheid om verrichten op gezondheid te doen rymen, als mede tijd op gescheiden of tijd op eeuwigheid; ook zijn bij hem goedertierenheid en beleefdheid, laten en verlaten enz. Rymvragen. Op den laatsten regel van den tweeden Psalm lezen we Wel zalig zijn al die op hem betrouwen voor betrouwen, gelijk het meervoudige is eenvoudig. Beter was 't naar ons inzien, hier eenigzins van 't woordlijke af te gaan, 't meervoudige in 't enkelvoudige te veranderen, en ten minste in goederdrukt te schrijven. Wel zalig hij, die vast op hem betrouwen In 't fluit van den achtsten Psalm vinden we En ik zal in het heilig huis des Heeren Met rust, in lengte van dagen verkeeren. | alwaar het woord dagen, tegen de natuur van onze taal, de eerste lettergreep kort en de tweede lang heeft. Bij deze en dergelijke vrijheden, die onze nauwkeurige Dichters wraakken, en ons hier in meermaals voorkomen, voegen we nog ten minste, dat onze Schrijver ter aanvulling zijner regelen veel al zich van stervoorwoorden bedient, die niets ter zake doen: zelfs is ons voorgekomen dat hij ten dien einde gebruik maakt van tweemaal genoegzaam 't zelfde te zeggen, eerst in 't Latijn of Hebreeuwsch en dan in 't Nederlands. Dus vinden we op bl. 52. Gij hebt hem toegevoegd daar bij en glans van majesteit -En glorieboekheid en op bl. 80, O Heer! mijn God! met al mijn kracht Zal ik, op Halelujah wijzen ($), | ‚In eeuwigheid u loven prizen. De Text luidt. Ps. XXI. 6. Majesteit en heerlijkheid hebt gij bij hem toegevoegd. en Ps. XXX: 13. Heere, mijn God, in eeuwigheid zal ik u loven. Deze (*) Zie blz. 2,4,9,10,26,57,65,78,1907, 117 en elders. (Gloria is beperkingheid. Halelujah is Looft den Heer. RSALMBERYMINGE N, 85a Deze beschouwing der Berymingen van den Schrijver, onder de zinspreuk Gloria Deo, toont dat dezelve, (hoor na aft woordelijk, en in zo ver te prijsen, ) niet zo hoog te Schatten zy als de twee nevensgaande. We kunnen ook niet twijfelen, of de grondregel, van den tekst zo woordelijk te en als mogelijk is, is uit den aart der zaak, en uit kracht der nevensgaande grondregelen, te verschenen in deze zin : zo veel mogelijk is, zo veel bevaak kan, met de natuur onzer Nederlandsche Taal en Dichtkunde, die buiten tegenstelling krachtige opmerkbaarheid, een levensgeest en vloeibaarheid tracht te bereiken; waar aan, volgens het voorgezegde, deze Beryming het minst van de drie voldoet. Zo deze onze redelijke verklaaring van die grondregel niet mocht behagen, en men besefte sterker te dringen op het woordelijk volgen, en, zo zouden we niet vreemd zijn van de op maat gespelde Psalm van den Heer F. de Brune aan te prizen, boven eene Beryming, die, volgens de hedendaagse Dichtkunde, niet nauwkeurig genoeg is. Die Heer doet ons den tweede Psalm aldus aanvangen (*)). „Waarom is ’t dat de Heiden rotten staan, En dat de volken ziel en vreemd denken? De Koningen der aarde zijn gebracht; De Woornten die beraadeten met elkaar; Zo tegen God, als tegen elkaar; En zeggen, Laat ons barbaarse beelden, Verjagen, en barre toewen van ons werpen, Die in den brand woont, die lacht er om." En is dit nog niet woordelijk genoeg, als ten wilde van de maat hier en daar aangevuld zynde; eifcht men stipt woordelijk, men neemt dan, om niet dan den text te zingen, het Psalmenboek van den Muzieket Ant, Deutekom, en zingt door behulp der repetities den text. Deze Heer fchikt ten dien einde het eerste vers van den tweede Psalm in deze vorm ge (H). "Waarom waarom woeden de Heidenen," en denken de volken zinloosheid? "Waarom waarom woeden de Heidenen," en denken de volken zinloosheid? De Psalmen van David, gedicht door J. de Brune. Te Amsterdam, bij Theunis Jacobsz. 1650. Dit boek is gemaakt met opensource software. (t) Zie Het Boek der Lijnen, door Ant. Deutekom, Te Uitgeverij 1657. VERGELIJKING DER ONLANGS UITGEKOMEN De Koningen der Aarden tellen zich op, En de Vlammende Vrosten berusten. Te Jamen, te Jamen tegen de Heer, En tegen zijn geslagen Zegenende: We kunnen niet denken, dat men den genoemden grondbegrip in deze zaaier zou willen dringen, dat een keuze van die soort wezenlijk in bedenking mogte komen: men heeft in onze dagen nog te veel smaak in de Nederdutchse, en wel in de rijmende Dichtkunde, om hier toe over te gaan: des we niet twijfelen of men zal het woordelijk volgen niet verder eschen dan daar mee bestaanbaar is. Dit dan vastgesteld zynde, en derhalve afziende van de Veraming, onder de sinpreuk Gloria Deo, zo blijven er nog twee Veramingen, door den Heer Voet, en door 't Kunstgenootschap uitgegeven, ter keuze over. — Schon 't nu in den eersten optrede bezwaarlijk schijnt, zich in 't verkiezen van één van die twee te bepalen, nadien ze beiden hun voortreffelijkheden, en ook ongetwijfeld hun gebreken hebben; zal echter die zwaarigheid weer grootlijk afhangen van 't stumper eschen der woordlijke navolging, of Van 't nauwer aandacht geven op de Dichtkunde: naar geraad de zijde die men in deze houdt, zal men ook gereeder tot de een of tot de andere Veraming overhellen. Is men van voordeel dat de Dichtkunde zomettyds opgeofferd moet worden aan de woordlijke navolging; dan zal men niet vreemd zyn van zyne stam te geven aan de Veraming, die op den naam van den Heer Voet het licht ziet. Is men, aan de andere zijde, van gedachten, dat de woordlijke navolging zomettyds opgeofferd moet worden aan de Dichtkunde, wanneer men zich beter, overeenkomstig met den aard der Dichtkunde, kan uitdrukken, door meer de denkbeelden, als wel het woordlijke, in 't oog te houden; dan zal men, onzes aanstands, niet twijfelen van aan die van 't Kunstgenootschap den voorrang te geven. CL v. 2. zingt men in 't flot, volgens Voet. Hij groeit zelfs op in ramp en tegenstorm, Het gaat beter 't gelakte been wat hij doet, En volgens 't Kunstgenootschap, Hij zal zijn vlijt, beboet voor ramp en druk, Door 's en gunst bekroond zien met geluk. Pf. XXII. v. 8. de eerste helft, volgens Voet. Mijn kracht is, als een scherf, van Jasper beroofd, Mijn tong kleefert in mijn mond, door dood gekloofd; Je zult eerlang mij, door de dood, bet boven In 't stof doen bukken. Volgens 't Kunstgenootschap. Een put van kracht is dan booger dan mijn kracht. Mijn droge tong is door mijn druk vermacht, En kleefert aan mijn gebemelde, in mijn klacht Sterf door 't byden. Je band scheur mij aan 't stroot des doods te winnen, Pf. XXIV. v. 3. de laatste helft, volgens Voet. Dat is 't geflankeerd, dat naar Hem vraagt, Je aanzicht zoekt, zyn nood U klaagt; Die Jakobs' worstelaar in gebeden. Volgens 't Kunstgenootschap. Dus is 't dat PJacobs nageflankeerd, Welk 's Hoog straffen wil en wet betracht, Hem zoekt, wet witgestrekt verlangen. VERGELYKING DER ONLANGS UITGEKOMENE Pf, XXXIII. 3. de laatste helft, volgens Voet. Gods lof moet men zingen, Hij scheppt all' de kringen Des Hemels door 't woord, Zyn Geest beeft bundel benden Geplaatst en doen wenden Om zuiden en noord? Volgens 't Kunstgenootschap. 't Eeuwig Alvermogen Bracht de Hemelboogen Door 't Woord in 't licht, Heeft de kroonvuren, Die den tijd verduuren, Door 't Geest geestigd. Prière XXXVIII. 4. volgens Voet. Want mon cycle est comme bedolven Dans les vagues héracléen De mon erronement, De zulk een laat van zond en plaag, Niet te dragen, Drukt- mon ferd de nourrice vers benen. Volgens le Canonique: " All' mon misère, die u tergen, Ly, als bergen. 33 Opgerezen in 't gevaar: Ik probeer te ontwijken: Zal bezwijken: Ah! die laag valt mij te zwaar. Het is voor het tegenwoordige genoeg deze weinige voorbeelden bijgebracht te hebben, om de Lezer te doen opmerken, hoe de Vermaking van het Kunstgenoegen die van den Heer Voet, ten minste in deze platen, in Dichter de te boven gaat; en men zal, die twee Vermakkingen lezen de, doorgaande gewaar worden, dat die van het Kunstgenoegen vloeibarder, levendiger en krachtiger is; en gevolglijk beter geschikt, om het gemoed van den Zanger sterker te trekken, en hem tot verhevener aandoeningen op te leiden; dat zeker een voornaam oogmerk in het verbeteren van de vermaking der Psalmen behoort te zijn. Behalve deze vier of vijf Vermakkingen ten Kerkgbruik ter proef overgegeven, heeft men ook door den druk gemeend gemaakt, een Overzetting der eerste vijf Psalmen Davids, naar de in gebruik zijnde Zangmelodie, door den Heere W. van Haren. Te Amsterdam bij Dirk onder de Linden. —— Het zal niet noodig zijn deze Psalter met de voorgaande te vergelijken; nadat de Heer van Haren zeer waarschijnlijk een geheel ander doelwit dan de bovengenoemde Schrijvers beoogt, en een bijzonder oogmerk met deze uitgave heeft: de overeenkomst der stijlen te eisen, dat wij ten slot nog met een kort woord van dezelfde gewaagen. Men moet ons oordeel van de Vermaking van dien Heer zeggen, dat ze, ten aanziende der uitvoering, plaats verdient bij zijn voorheen uitgegevene lofwaardige Dichtstukken: men ziet er inzonderlijk die mannelijke stijl in, welke den Gedichten van de Heer van Haren als eigen is. Men leze, tot een staal hier van, zijn beschrijving van Gods gunst aan den mens geboond, volgens den tekst Ps. LXIX 4-9. Als ik het werk der Hemelen aanstap, Van uwe band bet Goddelijk Gebouw, Daar uwe Maan, daar uwe Sterren pralen, En, naar uwe orde, altyd bar loop berbalen, Wat is de Mensch dat gy bem rijk beschouwt, En 's Mensch Kind, dat gy nog om bem denkt! Heeft U bebaagd zyn staat zo boog te beissen Dat d' Engelen alleen bem overtreffen, Gy bebt geewilt dat Eere bij bem woont, Met berijkheid bem gy zyn hoofd bekroond! Hebt gy bem niet bet Aardse rond gegeven, Om daar als Vorst der Schepselen te leven? Het tamme Vee, 't Gedierte van bet Veld, En 't geen de Lucht op vleugelen doorwindselt, Al wat de Zee doorzwemt, doorkruipt doorwandelt, Is 't niet de Mensch die daar naar uist meebandelt? Is 't niet de Mensch voor wien gy d'overvloed Te voorzien roept "en 't Veld bekronen doet? VRY-MOEDIGE AANMERKINGEN OVER DE NEDERDUITSCHE WERKEN EN SCHRIFTEN, die onlangs uitgegeven zijn. Raadgevingen van een Vriend aan een Jongeling, die zich in de Wereld laat te begeven, Uit bet Franch vertaald, Te Rotterdam, by Jakob Burgvliet 1762. in groot octavo 46 bladzijden. Dit stukje komt voor als een Duitschland geschreven, ten dienste van een jongeling van geboorte, door iemand, die zich bevond om die jonge Heer de grondregels van Godsdiens, Eer en Deugd in te boezemen; en 't raadzaam oordeelde, nu deze hem stond te verlaten, en zich in de wereld te begeven, hem enige grondregels, als ten leidraad van zijn gedrag in de wereld, voor te stellen; ten einde hij, dezezelfde ernstig overwegend, onthoudend en opvolgend, nimmer ondeugend noch werkelijk ongelukkig mogte worden. De hoofdzaken, tot welke deze raadgevingen betrekkelijk gemaakt worden, zijn, de Godsdienst, het Beroep, het Gezelschap, de Vriendschap, de Bezigheid, de Gesprekken, de Orde en Zindelijkheid, de Afzondering, de Wederwaardigheid, het Huwelijk, en ten laatste het Lezen. De leffen met opzicht tot deze onderwerpen gegeven, zijn alleszins redelijk; en men ziet doorgaande, in de opgave dezer grondregelen, het bondige oordeel en de manlijke Godsvrucht van derzelfde Schrijver doorstralen. Het ware te wensen, dat dit kleine geschrift tot een gemeenzaam handboek voor onze jeugd moge trekken, dat ook bejaarderen hetzelfde mogen overwegen, om hun gedrag overeenkomstig daar mee te regelen. Tot een voorbeeld der schrijfwijze van onzen Auteur, dienen het laatste Artikel van dit werkje, gaande over het Lezen. "Het lezen, zegt hij, behoort een der voornaamste en geliefde. De bezigheden van een braaf man te zijn. Het verlicht het verstand; het versterkt de rede; en het vormt de harten. Herinnering aan het fraaije gezegde van Telemachus. Gelukkig zij, die het lezen beminden, die bebaanden scheppen in hun vreemde taal aan te leren, en zich terwijl ze leren en vermaak hebben. Gelukkig zij, die ten afkeer hebben van de oneindige vermaaklijkheid en die zich ten dele vergenoegen met de zoetheid van een eenvoudig leven. Het verdriet, 't welke anderen zelfs in het midden van welluften verteert, is onbekend aan diegenen die zich met lezen weten bezig te houden. Hoe gelukkig zult je zijn, mijn waarde vriend, indien deze woorden een diepen indruk op uw hart maken, en zo je 't voordeel weet te trekken! Verzuim dan nooit het lezen. Maar lees niet dan goede boeken, en, zo je smaak bezit, niet dan de allerbeste. Daar zijn te veel boeken. Dit is een kwaad onder de zon, dat geen mens door een goede keuze moet verhelpen. Tot nog toe zijn er weinig goede Duitse boeken; er zijn echter die uitmuntend zijn. Zo zijn er in het Franse meer goede boeken, er zijn ook erger in die taal, en dat zelfs in veel grooter getal. Ten opzichte van de Engelse boeken, indien ze goed zijn, zijn er geen beter, en zo ze kwaag zijn, zijn er geen erger. "Lees nooit zulke boeken, die nergens anders toe dienen, dan om de goeden van het verstand, en de zuiverheid der zeden, te bederven. Vaak die werken die den naam van gedenkboeken dragen. De waarheid is er niet altijd naauwkeurig in waargenomen. Dikwijls heeft men er grond beginnen van vrijgevigheid en ongodsdienstigheid. De misdaden worden er in verhaald, en niet altijd veroordeeld. Veel leiden zijn in hun verstand en hart ongevoelig bedorven geraakt, door, zonder keuze of voorzorg, alle soorten van gedenkboeken en geschiedenis te lezen. Eindelijk lees met opmerking, en maak aanmerking op al wat je leest. Lees boeken met oogmerk om te leren, en er voordeel van te trekken. Zie die niet lezen, dan alleen om de tijd door te brengen, en om te kunnen zeggen, dat ze zulk of zulk een boek hebben gelezen, verdienen niet dat hun een goed boek in de handen valt. Getrouw verbaal van de stichtelijke dood van den Heer F. Rochette, Predikant in Frankrijk. Welke op den 18e Februarus 1762, om de Religie te Toulouse is geëxecuteert, 15 bladzijden in octaaf. En kort aandoenlijk bericht van een Christelijke manmoedigheid, en tevens van een onmenselijk wreedheid, boven al strijdig met den Christelijke Godsdienst, die geen vervolging maar inschikkelijkheid leert, jegens de zodanigen die in Godsdienstige denkingen van ons ver schillen. Anecdotes. (t) Dit bewoog den Britfchen Tuchtmeefter, in `t flot van ‘tzes- de vertoog van °t tweede deel, alle Boekverkopers en Vertaalers te waarfchuwen, dat bet woordt Memoires, [en we mogen ’er dat van Anecdotes in dezen zin wel by voegen, } Franfch is, en niet anders betekent dan Roman: des ik, zegt hy, ben verzoeke dat ay bet dus vertaalen. E OO | II, DEEL. NO, II, Nan E - de F Berigt van Papieren , raakende de onluften tuffchen de Hollandfche : en Engelfchien in Bengale. DE onluften, tuffchen de Hotlandfche en Engelfchen in Benga- le ontttaan, zyn van tyd tot tyd dermaate toegenomen, dat hunne wederzydfche kiggten voor hunne refpeétive Hoven geko- «nen zyn; van waar ook reeds eenige papieren hier toe betrekke- lyk het licht zien; waar uit de Liefhebbérs van deeze foort van gefchriften zich eenig denkbeeld van dat verfchil konnen maaken. en vindt naamlijk te Amsterdam, bij H. W. Dronsberg een verzameling van Papieren hier toe spekende, behelzend een Extra uit de Resoluties van de Heeren Staaten van Holland en West-Friesland inbaar Edele Groot Mog. Vergadering genomen op den 16 Maart 1761, aan 't welke geannexeerd is een Extra uit het Register der Resoluties van de Hoog Mog. Heeren Staaten Generaal der Verenigde Nederlanden, van den 14 Aug. 1760. Dit laatste bevat een Memorie en Bijlage door den Heer Yorke, Minister Plenipotentiaris van Zijne Majesteit den Koning van Groot-Brittannië, overgeleverd op datum, behelzend "klachten over verregaande hofstil teiden, die door de Bedienden van de Oostindische Compagnie in deze Landen gepleegd zouden zijn tegen de Onderdanen van Zijne Majesteit in Bengalen". Hierop gerefolveerd zijnde Copie te geven aan de Heeren Bewindhebbers der algemene geoôtroe vereende Oostindische Compagnie deze Landen, zo hebben opgemelde Heeren, na 't ontvangen van berichten van het voorgevallen in Bengalen, op den 2 Maart 1761, deswegens Rapport gegeven aan hunne Hoog Mogenden. Dit Rapport de laatstgenoemde Resolutie, in deze uitgaaf verzamelend, brengt de klachten van den Minister Plenipotentiaris tot twee hoofdzaak. 1. "Dat de Scheepen, die in het jaar 1759 te Batavia zijn geëquipeerd, en van daar met enige Troepen in de maand Juni zijn vertrokken, gedefineerd zouden zijn geweest tegen de Vestingen en Onderdanen van Zijne Groot Brittannische Majesteit. 2. Dat vervolgens ook, met de komst van die Scheepen in de Rivier van Bengalen, de bedienden van de Nederlandse Oostindische Compagnie aldaar, zonder enige rede of provocatie, 200-den hebben gepleegd tegen de Onderdanen van hoogvlagige Nederlandse Majesteit verscheidene hoftiliteiten, die, zoo het lot der wapenen niet was gevallen ten voordele van de Engelsen, na zouden hebben geslopen de totale ruïne van de voornaamste Vestingen van Zijne Groot britsannische Majesteit in Indiën". De Majesteit behulpzaam te zijn. Aan deze weerlegging van de beschuldigingen hopen de Heeren Bewindhebbers hun klachten tegen de Engelsen te brengen, brengende hun Hoogheid onder het oog. I. „Dat de diensten van de Engelse Oost-Indische Compagnie in Bengalen, na het pleegen van veelvuldige violenties, zonder enige rede of provocatie, eindelijk zijn overgegaan tot openbare hostileiten, in zoverre dat zij niet hebben geschroomd, met geweld aan te vallen en te overweldigen de schepen van de Nederlandse Oost-Indische Compagnie; en derzelver onderhoorigen als gedeclareerde vijanden te behandelen. 2. Dat voornoemde diensten den handel van de Nederlandse Oost-Indische Compagnie grootlijk hebben verontrust en benadeeld. 3. Dat door de violenties en onwettige behandelingen van bovengemelde diensten, en andere onderdanen van Zijn Britse Majesteit, aan verfschiede onderhoorigen van de Nederlandse Compagnie zijn toegebracht zeer belangrijke schade en nadeelen". Op dit alles imploreeren de Heeren Bewindhebbers, ten bevording, den krachtige bijstand hunner Hoogheid, om het reeds aangetroffen schaak te voorkomen, en de Engelsen terug te slaan. geledeene ongelijk naar recht en beleefdheid te doen herstellen, en 's Compagnie's Frablijfementen in Bengale en elders voor hunne verderde totale ruïne te behoeden. Op dit Rapport met deszelfs bijlagen, den 5 Maart 1761, commissariaal gemaakt, is den 18 Maart daar aan volgende geresolveerd den Leden Copie te geven, en vervolgens de deliberatie daar over voor het tegenwoordige uit te stellen. Hierop is gevolgd eene eerbiedige representatie des Hoogewindhebberen aan hunne Hoog Mogenden geschreven in Amsterdam den 2 December 1761. In dit geschrift, bij de voorgemelde papieren gevoegd, betuigen de Heeren windhebbers met genoegen verloren te hebben, dat het hunne Hoog Mogenden behaagd heeft den 7 April den Heer Hop, Extraordinair Envoyé van hunne Hoog Mogenden aan het Hof van Groot-Brittannië, te gasten, en in staat te stellen, om aan 't Hof van Groot-Brittannië de zaak van de Oostindische Compagnie van deze Landen voor te stellen: dat ook welgemelde Heer Envoyé aan dit aanbod van hunne Hoog Mogenden voldaan heeft. Doch tevens vinden zij reden om te klaagen, dat 'er tot nog geen bericht van het Groot-Brittannische Hof deswegens ter hand gekomen is; dat daar door de zaken hier te Landen in denzelfden staat gebleven zijn, terwijl ze in Indië middelerwijl van kwaad tot erger vaartlopen. Dit beweegt hen, om hunnen Hoog Mogenden nogmaals voor te stellen, de onrechtmatige en buiten spoorige handelingen der bediensten van de Engelse Oost-Indische Compagnie, en de gevolgen die men hier van te vrezen heeft voor den geheelen Oost-Indische handel, en de Etablissementen der Nederlandse Oost-Indische Compagnie in de Indië. Op dit voorstel is hun verzoek, dat hunne Hoog Mogenden den staat der Compagnie gelieve te overweggen, denzelvene geprojecteerde hulp en bijstand te verleenen, om een behoorlijke bevrediging van het Groot Brittannische Hof te verkrijgen, en verder zodanige bevoordelen te nemen, als hunne Hoog Mogenden, naar derzelver hooge wijheid, zullen oordeelen dienstig en noodig te zijn. In beantwoording van het boven gemelde Rapport heeft men van de andere zijd in 't licht gegeven Verdediging der O. I. Comp. van Engeland, en baarser bediendens, die van Bengalen bijzonderlijk, tegen de klachten van de Hollandsche O. I. Comp., of Memorie der gemelde O. I. Comp. van Engeland, des aangaande voorgedragen aan zijn Majesteit de Koning van Groot-brittannië, den 3 Februari 1762 : met de bewijzen daar toe behorende. Door Hoog Gezag openbaar gemaakt. Uit de Oorspronkelijke in 't Nederlands vertaald. 's-Gravenhage, bij Pieter de Hondt, De Heeren Bewindhebbers der Oost- Indische Compagnie in Engeland benadrukken zich in deze Memorie, (geschreven in't Oost-Ind. Huis den 3 Febr. 1762, ) om de twee hoofdzaak in de Memorie van den Minister Plenipotentiaris, met de Bijlage, vervat, te bevestigen, die beschuldigingen met nevensgaande bewijzen te versterken, en tevens het deswegen voorgestellde in 't wederleggende Rapport te beantwoorden; om te doen zien, dat de geëquipeerde Vloot in der daad geschikt was voor Bengale, ten nadeele der Engelse bezittingen, en dat alle die bedryven van de bediendens der Engelse Compagnie, welke men als aanvallen beschouwd wil hebben, niet anders waren dan verdedigende voorzorgen, die noodzakelijk waren. Verder trokken de Heeren Zyne Majesteit onder het oog te brengen, dat de Hollanders de agressors waren in de gepleegde Vandaal-lykheden, en dat de klachten der Hollanders over het gedrag der Engelse bedienden, na dat zij genoodzaakt waren den Vandaal-lykheden te rug te drijven, geheel ongegrond zijn. Zij vleiden zich hiermede het gedrag hunner bedienden gerechtvaardigd te hebben, en hopen dat de Heeren Bewindhebbers der Hollandse Oost-Indische Compagnie wel zullen willen medewerken, in een onpartijdig onderzoek der wederzijdse klachten, en daar aan te beantwoorden, door een volledige gegevens, het zij bij wijze van vergoeding of wel van schading, naar de gevallen zullen kunnen eisen. Authentieke Stukken betreffende de Vredebreuk tusschen Spanje en Engeland, Uitgegeven onder openbaar gezag te Londen, en volgens de echte Kopie in het Nederlands vertaald. Te Amsterdam en Rotterdam, bij J. Loveringh en P. Hoftey, 1762. Is een boek van 152 bladzijden. Hiermede wordt den Staatkundigen Lezer, of hun die vermaak schepen in het lezen van Staatkundige papieren, een verzameling van brieven medegedeeld, die hun overwegingen waardig is, en die ze met genoegen zullen doorbladeren, als bevatting het geëxposeerde tuitslagen de Hoge van Spanje en Engeland. VRYMOEDIGE AANMERKINGEN. Opmerkingen hierbij aantekenen, dat de hier verzamelde papieren van den Heere Secretaris Pitt, den Graaf van Bristol, den Graaf van Egremont, den Heere Bussy, den Graaf van Fontes en den Heere Generaal Wall, strekken inzonderheid om onderscheidenlijk na te kunnen gaan, hoe en waar door de zaken zo ver gebracht zijn, dat een Vredebreuk ten slotte onvermijdelijk waart. 