Spectatoriaale schouwburg : behelzende eene verzameling der beste zedelyke tooneelstukken, byeen gebragt uit alle de verscheiden taalen van Europa : met nieuw-geinventeerde konstplaaten versierd
GiEAU, (^met den b^ed in d§ hand.) MynbecrRegter , wy komen u niet verzoeken dat ^ ons regt doet ; want wy zouden u daar door groot ongelyk aandoet^. Wy gaan des Zondags den Pr ieder niet verzoeken om de groote IMis te zingen « en by zingt ze evenwel Wy komen alleenlyk om dat gy ons ontboden hebt . . , Wy weten dat gy een goed vriend zyt van myn' heer den Graaf, die daar (laat. Hy , hy komt u wel vroeg bezoeken ! Wy hébben'zoO V^el tyds niet als hy tot onze béfchikking ; en nog* thans vrezen wy niets , omd&t wy by cms zelven ge- rust en verzekerd zyn Alt *wy *t regt en de reden aan ^Bze zyde hebben, endttt^gy voor het overige, God vdtnki verend m bet hoofd, ^eerlykheid in het teirt •ttebt. (jy^n Qratff gr^m^nd^. ) üw diemttr , heer Graat". U De i^S De Regter* De Heer de Leurye. Girau ,dewyl gy my tot uw*Regter verkozen hebt, fchoon gy my hadt kunuen voorbygaan , zal ikuregt doen. Ik heb u zelven eens willen hooren. Het is onbehoorlyk dat een Regter vonnisfe , eer hy, zoo veel als mooglyk is, met beide de panyen gefprokea heeft. Girau, Qzynen hoed opzettende.) Wy hebben onze zaak, aan uwe Hceren Prokureurs bpengelegd, en zy hebben ze u zekerlyk voorgedra- gen in eene taal , waarvan wy zelven waaragcig nieti ter waereld verlban. Zy maken my den kop mal, mee al hunne vi'agen , en het is hun eifchen van geld nog niet eens waarmee zy ons het meest plagen ; maar zy moeten alle dagen eenige nieuwe papiertjes hebben. Zy noemen ze Hakken en bewyzen : en waar willen zy toch dat wy die bewyzen , die (lukken zullen ha. len?In onze familie zyn wy nooit zeer zorgvuldig ge* weest om zulk krabbelfchrift te bewaren; en zonder tnyn Heer den Graaf, die zich onze party verklaard heeft, zouden wy nog niet weten wat bewyzen, land- wetten , grondbrieven , dagvaardingen , infmuatien , en al die namen , welke op een bair naar toovernamen gelyken, beteekeneo. De Graaf, {op zyn rotting leunende,) Gy moet my dan wel vervloeken ? G 1 R A U. De Hemel beware u. Maar wy zyn zekerlyk niec 200 behandeld dat wy u kannen beminnen; indien wy het tegendeel zeiden , dan zouden wy liegen , begryp je wel? De TW. EEDE BeDRYV. I37 De Heer de Leubye* Ondenusfchen is mya Heer de Graaf in de gant* Iche nabaurfchap door zyoe weldaden bekend. Men bemint hem algemeen ; en hec is niet te denken dat een man van zulk een eddmoedig hart u immer het minfle ongelyk zoude willen aandoen. G I R A Üé Ongelyk! och! het is veel erger dan ongelyk ... Nooii kan de kwaadaartigheid der menrchen,door den ergüen Duivel aangehitst , verfchriklyker zyn. Het Is de hel, die zulk eene boosheid heeft ingeblazen*. .. Men wil myn goed koopen , en ik wil het niet ver- koopen: dat ftaat ons ongetwyfeld vry.... Wat doet men? Op zekeren dag, waarop wy, met alle onze kinderen , naar ons kleine landgoed te Chali gegaan waren , om daar te arbeiden , komt gedurende onze afwezenheid, een* ganifch leger van arbeiders, die myn land omdelven , mynê boomen uit den grond ruk- ken , en bét kleine en waarde huis , d^t ons allen heeft zien geboren worden, floopen. (^Huilende.") Och! myn Heer f myn Heer wy hebben in ons gantfche le- ven geen* flag, die om zoo aan het hart ging, ge? voeld. Op het zien van zulk eene verwoesting viel ik roereloos ter aarde, in de wanhope.... Myne ar- me kinders namen my in hunne armen, als of ik ge« Horven ware, en my opheffende, begonnen zy vrees- lyk te fchreeuwen , . . Toen ik wat by my zei ven kwam , komt *er een vervloekte zwartrok van een vent, overlaadt my met papieren, en zegt dat ik be- wyzenmoet dat myn goed my toebehoort; dat goed» waarop myn vader tagtig jaren oud geworden is; deze I 5 ^^°* 138 i) ft R B % t % t. handen , dese veffedde fatnden ^ zyn vaa «yne jeugd «f hard 'gewordt » door de aarde van hetzelve om te %>icten..* . Het k^mc ny zoo zeker coeals de zon aaa éca heAel fohy(K« Wys de zaak uk naar rc^vaar^ig^ heid; tk wil dat mytie kisders dien grond evea «Is 4k bearbeiden, en *er hun beilaan van vierden; oftadiea het mogelyk ware dat men de godloosheid bad van het geweld in'rgelyk te (lellen , omdat myn Heer de Graaf een groot Heer is , dan zal ik aan den ingang t^an de hut, die my nog overig is, gaan leggen, en van daar zal ik het land , dat mên fity 2al ontnomen hebben^ aan al de vooibygiangereti tóoftèö. Myne kindérs zul- len die verre gaande ofiregtvaardigheid aan hunne jofigè kinderen vertellen» en zoo lang als het hart ons iti de borst zal kloppen , zullen wy Diet ophouden önzeregt- matige en eeuwigdurende Verwytingen te dofen hooren in de geheele nabuui^fchap van het hui5, het Wdk de liellthe ftoet ons zal oniHören hebben. De Heer ö e L e ü r y ï. Bezadigd u wat, Girau. G I R A U. My bezadigen ! • • • Ach! zoo gy u in onze plaats bevondt...» De Heer d b L £ u a ¥ e. Daar is bedaardheid noodig om eUiaiKlefett ^ ver- ftaan, en onderling overeen te komen.. Méa htOk dikwyis gezien dat de netellgfte zaken., «en «ogenblik voor dat men 'er over eeade vonmafe», gefi5biktwie^ den; ik wenfcbte wel dat«gy ^dea zoo ver niet af waart van een vergelyk j misfchien soude hot .goed zy4i voor beiden. Mya Heer de GMf is «eer^^eüé- gen TWKEDE BEDKYF. I3p gen dan gy denkt em tt viiendlyk te behandelen ••• Laat ons eens hooren , wat «yn uwe eifchen? G t E A U. Myne eifchéln I De Heer de Leurye. }a, wat begeert gy om toe een vergelyk te komtiti? G I E i %. Myne eifchen! zy zyft teer ^éftvoudfg en Mgt te voldoen. Primo, witten wy vodraf dat men onzewo* oing herftelle» zoo als zy was voor dat men alles dm- ver kwam halen ; vervolgens dat men oAs hnis weder net eveneens opboüwe ah tiet |;eweest is. Men zal daar toe geen timtiiernïkh noodig hebiben ; Wy ^llen zelven wel werken ; want %y ifróet weten dat wy zei- Ven bet gebouwd liebben » na dèntg jaren gèlbden , toen het dreigde in ce üöittn. WsTt dèn hof bc^tréft, waarin wy ons m'dés teelden , ^ hebben eene nène tekening van de fchadé , Welke Wy döór die ongelfirk- kige plonderine geleden hebben , overgeleverd. Wy hébben Gód dank , géén ftuiv^er tii vèèl gerekend. Uwe Regtsgeleerden hebben zich over onze rekening verwonderd; zy lagcben om onze belangeloosheid; inaar wy willen nieitiand voet geven om te zeggen dat wy ëetiig Voörclèel van ons ongeluk getrokken , of eenen penning ^èüoften hebben van een' man , die , omdat hy veel gelds h'ad, ons ihcftrze ftülp h kóinen onderdrukken. Men geve ons Öegisweöér, flat dni toekomt; wy eifchen nliets inëef. • . liïdifeö de weiliörii eenige boete oplegt (hét geen Wy ötfs Vérbèëlöén ÖSt biUyk is ) verklaren wy vooraf dat wy die foffl aan de Èrmen van de Farócbié affia^n» t40 D B R E G T E H* De Graaf» Zonderling flag van een menfch ! De Heer de Leurt e. Gy wik dan niet verkoopen, Girau? G I & A u. ' Neen* De Heer dbLeuete* Tot wat prys het ook zyn mogt? G I R A u. Neen. De Heer de Leur7e. Maar myn lieer de Graaf biedt u tweemaal de waar* de voor uwen grond: zoudt gy nog meer elfchen? G 1 R A u» Wy eifcben, nietg... Wy willen niets hebben dan ons land . ., Met een woord , doe ons het proces ver* liezen, of doe het ons winnen ••• Gy hebt het in uwe magt**. Ik wil niet veikoopen: Ik zal niet ver- Uoopen. De Heer dr Ledrye, (£aat naar zyn ksfc naar, neemfWzyn^ greot porte-feuille uiteen zegt^ terwjl bj voortgaat^ zagt^ Jes : ) Dat is ronduit... C'^egen den Graaf. ) Ik Iaat ü by elkaqderen. . . Tragt tot een vergelyk te komen ;hy zal misCchien niet altyd onbuigzaam zyn : by is in de eerde drift van misnoegen ; die kan bedaren. D R G R A A F. De Leurye, gy moet blyven; uwe redenen zullen de myne onderfieunen^ De Tw&fiDE Bedryf. I4t De Heer de Leurt e. Het is beter. dac gy dit te famen afbaspek..»... Beiden zult gy vryer zyn.,. Ik zal wederkomen om te verneemen wat tusfcheu u lieden is voorgeval* len • • . Verzuim niets om hem te winnen • •. (JJy venrekf.) VYFDE TOON EEL. De Graaf» Girau* D £ G R A A F.. Wel nul Iaat ons eens zien •• Kunnen wy openhar* tig famen praten ? G I R A u* - Zoo openhartig afs gy wilt, myn Heer de Graaf.. ^ Wy zyu waarlyk fomtyds niet dan al te openhartig.- D X G R A A F. Dat zeggen (laat my niet kwalyk aan: binnen des tyd van vier uren 2al 'er uirfpraak over het Proces gedaan worden ••• Het Is nog tyd; let dan een wek nig op de voorflagen , die n geda«n zyn. ( Giraa wykt te rug.y Hoe, gy wyfci vwi my af! Kom n«. der , kom nader . . • Zyt gy bang voor my ? > G I R A U. Het is geene vrees, dfe ons van n doet wyken; dfie eerlyk is, myn fleer de Graaf, is voor Aiemand bangl D E G R A A F. • , ! Nu begryp ik het, *t is uit afkeer. G I- 14^ D E R E G T e R« o I a A u. • Zo ttia uit afkeer als uk bangheid. P B Cf R A A F* Befchouw my wel , ik bea 2^00 Icviraa^ Qiet^ G I R A u. Indien de ryken niet kvraad zyn door hunnen eigen wil , dan zyn ze hei door toedoen vaneen* auder\.* OQgelttkkiglyk komc dit op een uit • • « De Graaf. ^0 gy 9 gelooft fff (^t u\y gf dr|g vry van grillig* heid geweest is? Zyt gy toegevend? Ze^ my e^ni door welke hoofdigheid zyt gy zoo onhandelbaar ge* worden? Ik ben by u geweest met hec beste voorne* men der waereld ', zeet vervreemd van alle zugt om met n verfchil te willen hebben. Heb ik u geen* rede- lyken prys geboden? Heb ik u myne oogmerken en ontwerpen niet in venrouwen ie kennen gegeven? Heb ik 11 niet g$b^m ov ^er my betmlpzaam {n te gys? Eb gy, Girt»» gy, die in «yoe heerlykhei^ mxna ; gy , di^ ik j^iyd mat vrieodfciyap behan- deld kqb ; want gy wpm dat ik niet troMcix bep j^ #eoa eea bfavfllL8ndw^l: ^t hebt gy tocl^ g^daapf Gy hebt «yne %¥t>^ëAg^ verwQCp«6i en (iat we| met eene onvoorbeel4^Iyk$t i)ac4nekkigheid , met eene JieqghaFtige trotsghjièid^ en zelfs paet eeni§e 09t>e- ^hofcheid, {Oir^u ge^ft bfer èlyken van verwon» Jerd te zyn.) Ja , ja , jpet onbefchoftheid , Gi- rau, en heb ik misffagèn gehad , de uwe zyn zeker- lyk niet minder. ' Gi- T w Ei » t Be b ft T >• i^j ^ G I R A u Myn Heer, wy zyn noch trotsch noch onbefchoft, en behoudens uwe agting , wy kennen ons zelven beter dttii gjf oua k»ac ... Gy zye de eer^ m^nsch die ons no faadelyk beyefeoc . . . ^ Ik be»* negea-eo. zestig jMen ood; gy zyc nice veel ionger, denk ik. Beken toch du wy in oiae jarea geen meUcmnileQ * zyfi, e» wel weeten w«t wy daeii... Wy hebben een hoofd, HeerGraif, ^n hoofd, dac vry watoa^ derv6ode» heeft, en dat, hayd geworden door de somerzoo&e, onverzetlyk is In het geen hetbegrypi* 2k alteen beftiéf alle m^yrie kincfer^ , gpoocen en klei* net> , en alles gaat wel , want zy zyn my gehoor* zmam ... Wy hebben naec eeee en onberispelyk ge- leeKi ; dat moet u doen begrypen da; wy nooit voor dwang besweken zyn, en dal ons hari^niet zwakker geweest is daa on«e arm. «• Wy zyn nooit laag ge- weeat , en siidlen het noQit woiden. Gy hebt ons eeiici\ hoon aangedaan, (ör. Graaf ggefi Ubv èf^k van verwênderdP0 zyn.^ J^, Heer Gtaaf, eenen boon; die b^y GoA eo «lenfehen o» wnak fchreeuwr. wy zyn «an €Misaclv<eR en aan euue kinderen vecpligt te toonen wie wy zyn, vooi al wanneer men oaze eer te na k^vit D^krulfieaidQ wom , dien men op ^n- se eigea, weef aanvalt, Oelt zich wel te weer, eH toont ifyiW angeU D B O R A A F. Ik heb een goed te mg geëjscht, het welk meA zich te onregt had aangemaatigd. De grondbrief vgn myne Heerlykheid wyst zulks aan. Gy hebt ge«.n ■ be» j^^ DBRsGTERt r bewys , en de wet geeft f eden om te denicen dat uw land een gedeelte van mynen grond uitmaakt. G I a A u. Wy weten niet waf die grondbrief zegt , of liever wat men dezelve doet zeggen : wy weten alleenlyk, dat onze familie, van onzen overgrootvader af tot ons toe, dat land , bezeten beeft, gedurende den lyd van tweehonderd jaren. Dat is ons bewys , bet onze , op den boog van den hemel gefchreven. Geen van on- ze voorzaten heeft eens ander go^ed naar zich ge* baald,en het bewys daarvan is klaar; want de Hemel heeft *er ons allen gezegend , gevolglyk zyn wy 'er allen voorfpoedig geweest. De oude eigenaar van uwe Heerlykheid heeft al wat hy wilde kunnen .doen lirabbelen; het parkement laat zich befcbryven. Myn vader heeft ons wet gezegd dat die Heer ons land Jieeft wil W hebben; maar de goede man beeft bet eveneens gedaan als wy doen : hy heeft geweigerd hetzelve te verkoopen. Waar is dan de wet, die, door ,ons tot verkoop te dwingen, ons uit ons vaderiykerf* •goed kan veijagen? Zoude dit het vonnis vandeRegt* bank zyn? ó! Heer Graaf, ga liever te rade met het vonnis van uw eigen hart : dat , of ik bedrieg my zeer, heeft geenen deurwaarder noodig , om u te verkla- ,ren dat gy ons een goed moet wedergeven , het welk ons reeds toebehoorde, lang eer gy nog geboren waart om ons allen te plagep^ , ' D E G RA A F, (ter zyde.) Welk een mensch ! (tegen Girau.') Wanneer ik zeg dat het land van den grond van myn landgoed ;s af- genomen » dan vèrila ik *er dopr ; dat bet ondstyds on- t w E é;d E' B E D ky F. ^45 önbeboüivJ gelegen heeft, dat uwe voorzaten. •er eca 'gedeelte van tot zich getrokken hebben , en dat de eigenaar zulks tieeft toegeiacen. Ik wil. daarom niet zeggen dat ik uwen vader of u voor oneerlyka lui. den houde ; ik denk. juist hec tegendeel. G I R A U. in weerwil van die achting , welke gy zegt orJ toe te komen » moet gy (neem niet kwaiyk dat ik tl dit hier onbewimpeld onder het oog breng ) ons wel voof zeer ongevoelig gehouden hebben , om öns zoo te durven aanvallen als gy gédam hebt. Oy« lui edellieden derïkc dat wy ons (lil moeten houden onder de veröngeiykingen ^ welke het ü lust ons aafi te doen. Wanneer het een boer raakt dan is hy minder din een hond , die op uw voorplein ligt ; en dien men met den voet fcbopt. Wanneer wy , om het ongelyk betaald te zetten, de ftoutheid gehad had- den om van onzen kant her zelfde te doen , dan zou- den wy gevangenisfen y boeijen en galeijen verdiend bebbeUft en wy zoudeii zoo lang onder de draf moe« ten zugten , tot dat wy ons voor het geregt konden ver<r antwoorden^ Maar uws geJyken zyn tegen ons dout* Zy zeggen openlyk : daar is geen gevaar in : me f geld, mèt geld zullen wy dat arme valk wel te vre* de ftellen^ en zy- zuilen ons de banden nog komen zoenen... Zie daar hoe gy on^ behandeld hebt ^ ons die uwe regten altyd zoo ontzien hebben . « • Vf^ hebben die ontzien, zelfs in uwe vernielende kony- nen, die by duizenden vermenigvuldigen , en ons le- vendig opeeten. Een uwer bedienden heeft onzen wagihond ojp de werf dooi geflagén , oidat hy eta K ko*. f4tf De R e g t é Rtr • " konya, dat onzen, geheelen moestuin vernielde; vM voI^« De mmi had ongelyk; ik hield veel vao-he^ beest; en.wy. hebben *er egter geen woord vsn ge« zegd. D E G R A A F. Ik heb daar niets van. geweten :t. Waarl^ ik zoude mynen jager geftrafc hebben. G I & A u. Ik geloof u: maar hec is zoo als wy pas gezegd hebben f het kwaad dac gy^nlet weet dat gedaan wordt r wordt ondertusfcben altyd op uw* naam gedaan.By voor- beeld, heden zyt gy de man niet, die het doet, maar bet zyn uwe gevolmagtigden , die het wild opfpo^^ ren... (fiene nabmfende houding makende.^ Zy hebben de handen vol , ik weet niet met welke pa- pieren, die zy over mynen grond gaan bek^dden..^» Wat flag van volkl De G r a a f. Wel nu! ik heb kwalyk gedaan; ik beken het; \^ moest langs andere wegen getragt hebben in het bezi« te komen; maar gy zyt her, èït my tot deze gewel- dige middelen gebragt hebt door uwe hardnekkige weigeringe doch de zaak i« gedaan , en nu niet te berdoen ; en om u te toonen dat ik u nimmer heb willen benadeelen , het zy ik regt van eigendom hadde of niet: ftel het goed, waarover wy zoo fterk krakeeten,flegts op prys; en hoe hoog die prys ook zy, zal de fom u terftond toegetèld worden ; ik zat u volftrektlyk in alle opzigten fchadeloos (lellen , en wy zuUen weder goede vriedden worden. t \V E B Ö E È fe o R Ir F. 14^ G I a A u. Heer Graaf ^ wy hebben (leeds gezegd dat wy dk koekje lands Miet verkoopen wilden... Zegof wy Wel ooit bec tegendeel hebbeo voorgewend. De Graaf. Onverzetlyk mensch! Zegt gy dit dan omdat gy het gezegd hebt?.. . Bedenk toch dat alles het onderüe boven gekeerd is, en dat de fchikking, waarin gy 200 veel genoegen vondt, niet meer bedaar. G I R A ü. Vergeef my; alles za! gemakkelyk weder in (land te brengen zyn. Die fchikkmg heb ik al te wel ia myne harsfenen geprent, om u niet ootmoediglyk te verzoeken dat gy ons in perfoon aan bet hoofd der drbeideren wilt plaatfen. Laat ons als werkbaas hen Aanvoeren , myn heer Graaf; het zal des te fpoedlget voortgaan. Gy zult wonderen zien. Het geen^ons het meeste fpyt is dat dit alles , wanneer bet herbouwd zal zyn , veel te nieuw zal we^en , en niet meer dat voorkomen van den goeden ouden tyd hebben,. hét welk wy met zoo veel genoegen zagen. Och I in- dien gy over het hartzeer, dat gy ons veroorzaakt hebt, eenige knaaging van uw gewisfe gevoelt, her- Hel dan ons huis weder tn dien (laat, waarin het ge« weest is..é ïjerftel den hof, dien myne arme vrouw en kinderen alle avonden gaan zoeken » en tot hunne! verbazing niet kunnen vinden. De G r a a F4 Gy denkt dan niet dat gy met het geld^ het WeUt Ik tt zal geeveo ^ andere voordeelen ^ die hopderd- K s inaü^ I48 D B R E G t Ë It. maal zoo goed zyn, vinden zult Gy bemint uwe kinderen, en behartigt het weizyn van uw huisgezin. Gy toont dit te doea, wanneer gy van zulli eené gundige gelegenheid gebruilc maaltt. Gy vermee]> dert^als een goed vader » de bezittingen der i\wen. Gy treltt eene aanmerklyke winst van myne zotte grü* len... Wat zouden niet al lulden wenfchea in uwe plaatfe te zyn ! G I R A U, Wy wenfchen in niemands plaatfe te zyn , Heer Graaf, maar vast in de onze te bly ven , zonder dac men 'er ons uit üoote. *• Van negen kinderen zya 'er vier reeds geplaatst; voor vyf moeten wy nog zor- gen , en wy vinden *er , door *s Hemels goedheid 9 geene zwarigheid in. Ieder hunner hebben wy in onze gedagten reeds eenen post aangewezen • •• Gy groote Heeren; gelyk gy,zyn bang>zegt men, voor een talryk huisgezin; en wat ons betreft, het is ons genoegen en onze rykdom* Wy hebben vaardige ar- men aan *c lyf , en door onze zuinige levens wyze kunnen wy nog wel een appeltje voor de dorst be« fparen. Onze vermaken vallen ons niet kostbaar. £en weinig goeds maakt ons geluk uit, maar ouurenc dat weinige zyn wy ook zeer vasthoudend. Het is niet billyk dat gy uw geld wilt gebruiken om ons van onze vermaken te berooven».. Zy zyn juist niet ve« lerlei •• . Ik zal u al myne andere flukken lands ver- koopen, maar dit niet... Weet gy by ondervinding wat het te zeggen is aan eene plaats gewoon te zyn?.* Wy, zouden geen vermaak in eenige andere plaatfe kunnen vmden 1 al ware zy in Luilekkerland ge- T W * E o E B E D R Y F. j^^ gelegen. Een fchoon «iwïgt, het welk tot op den groocea weg ftrekt... Eene gezonde lugt, water zoo 2uiver als kristal; dat js ongetwyfeld een fcbat... \Vy deelen 'er dagelyks van mede aan onze goedeba. löD^ Die lieve luiden bonden ook zoo veel van ons, dat zy , wanneer aan onze vrouw of kinderen maat het minfte fcheelt , allen by ons komen om ons te troosten eo te helpen, P B G 51 A A F. Ja, cjat wat^ is een fchat; en juist dat is bet, ik wil het voor u niet ontveinzen, waarom ik dien grond afoo gaarne had; maar gy, gj kun; dit voordeel ge* maklyk elders vinden , daar ik myn kasteel en myn perk naar geene andereplaats k^ overbrengen... Gy zult wedervinden... X? I R A u, (me f Mykiare aandoe^ Acht Myn Heer, eou ik de plaats wedervinden, waar ik geboren ben ; waar myn grootvader mynen vader gezegend beeft , die my op zyne beurt ze- gende ; waar myn bart vto de grootfte blydfchap opfprottg. toen men my aan haar, dié ik nog be« min, verbond; waar al myne kinderen my] vader heb» ben beginnen te noemen ; waar Ik- het myne ge- daan heb om ben te leeren looien; waar ik zestig jaren laug ieder morgen de zon heb zien opkomen , die , door hare eerlle ftralen , my het teken geeft om te bidden? •« Dit is voor ona de fchoonlle vertoo- Ding I* i« K 3 DE 15® Ds Renter. De G R a a t, (^«? fchouders of^ balende.} Wel! Icüht gy niet eetie andere even verhevene plaits ukkfezen , mar gy de zon op uw gemak kunt zien op- en ondergaan ? Voor een' man van vetftand ieeft gy een vooroordeel' toe ... G I R A u. Vooroordeel, zegt gj^!. .. Het is een minder voor- oordeel dan de driift, welke gy hebt tot alle uwever« grooc!ngen. Wy weten ons niet aan beuzèlfngen te véiigapen; maar wy beminnen het nuttige, en he^ geen nuttig is behaagt akyd. Ja , heer Graaf , wy betreuren liet Terfies der faladch en kool van onzeit ffioeshof , die door uwe vervloekte gravers met voe- ten getreden zyn. Hemel ! welk eene verwoelling ! De gro«n$^9.^ éAt ik fcderd gegeten heb , hadden noch den zelfden fmAak»tioch den zelfden geur. Helaas! zy ^areo'door myne banden niet geplant, bevo^tgd of geplukt Wa; zal 'er van dat kl^m ftukje gronds wotw den, bet welk ik met ^eoe badg omzet had > en in «yne fiiipper- uurtjes behoflde. Och ! myn Itcve moes-: tuio, «yn.arme moestuin, men «fdi van n eenen be« dorven grond, een zandpad makien. Gy wilt duwf openhartig zyn , heer Graff; die iange lanen , en die pooee paden, die beniuurde pieioen, waar «en niec (?enen enkelen vragtboom isiet > zyn zo vele ftukken gronds « die men aan den landbouw ontdolen heeft; en ik zugt Qver de xYugten , welke men dqs be- let heeft voort te komen , waarover God zynen Z^gen zoude yerl^^nd hebben j en die genoegzaam zou- T W B B o « B £ D t Y F« 151 9oiideft.gèwnit'Z|ro om eene gdiede Provincie te iroeden* Me» vercoocot dus doende den Hemel; Want JftQt ift wtiriyk .het bioed des volks, bet welk men ^iit'.om.ktndeiag^e pronkeryen te verkrygen. Dat phm , bei 'wetk gy met kleuren op 't papier bebt hi« ten tekenen, en voornemens lytuit te voeren , zal mia^wly.ks zyn volkomen beflag gekregen hebben» of gy zult *er eenen weerzin in krygen , even als een kind zyfx popp^ngoed. breekt , na gebuild te hebben om heczeJve te verkrygen* Daar is niets dan hetgeen men kan eeten,het zy onder kruiden of bloemgevvas- fen» het geen gefciiikt is om by aanhoudendheid te behagen, en dat is bèt, dat in alle landen met genoe- gen gezien wordt. Men zal hel niet in uweonvrugtba- te diergaarde vinden. Het is in onze fchuren , in ,Mze (lallen, in on ze tuinen. D E G R A A F. Ik veroordeel uwen fmaak ni^ » laat. my üegis den mynen vry. Daar ?yn ,twee redenen , die u behoor- den te be weegen om myne aanbiedingen aan. te ne- «len. Vobr eerst de moeijelykheid om het geen vernield fs juist weder ip dien (laat te brengen, waarin het te voren was. Ten tweeden de onze- kerheid, waarin gy zyt van uw proces te zullen vér- K 4 lie- 151 De Re e ï b k. iiezen; en 'watmeer ik fpreek vanoDzekerfaeid, dait bedien ik my van eene 2agte uitdrukking ; wam ik voor my » ea ik 2eg het u te voren , ik geloof vwt verzekerd te zyn, dat gy het zult verhezen*.. ...Wan- neer het eens beflist isi dan zal 'er althaqs geen hert ftellen meer aan zyn. • • Bedenk dan wel. ••. ' G I R A u y (me f eenen toon van vét^ zekeringe,) Neen, myn Heer, neen, wy zullen het niet ver« liezen. . » . -,. D E G R A A >• En wie heeft u dat gezegd ? . • . Zyt gy 'er wel vaii vprzekerd'? G I R A U, Wy weten dat onze Regter van overlang uw vriend. k ; maar evenwel vertrouwen wy op zyne eerlykheid^ De grootfte en (hafwaardigfte misdaad, welke eea mensch zoude kunnen begaan , zoude zyn onregtvaar- dig te weezen , daarliet zyp po^twa^ in den naameer regivaardigbeid te vonnisfen; en ik wilde liever hpn- 4erdmaal myn goed verliezen, dan vermoeden dac zulk eene boosheid in het hart van myneu naiist«ii plaats heeft. Neen, dat kan niet zyn... In deze zake... Indien ik Regter waS... Zie daar ik, jk zoude myrieii eigen vader vöfóordèelen^ ' De G r a af, Qer zyd^,^ Ach! wat treft hy my ! ((égen Cirau.) Girau^' het is de wet, dje vonnist, de gefchrevene wec,be- grypt gy wel? Zy is blind en gcttreng; zy bel^öw^ mgrt ziph niet of zy hem , die weinig beef; , van dat wei» T,WBEDB BeHRTF. I^f i^emigé berooft om hetatf» deogeenen » die veel heefc^ ce geven. Volgens uwe beginfels moet een Regeer zich onkretikbaar aan het voorfchrift van de wet houT den ; her ftaat hem niet vry dat eenigszins te ver* draaijen, zeli&niet uit gevoelens van menschlievend. held; hy moet alles., zelfs tot het medelyden toe, fmooren, wanneer het regt zulks gebiedt; en hetregt is tegen u , ik heb het bewys in banden • .. G I. R A U« Het bewyéi en wy, wy hebben het bewys ook in handen ... en federd tweehonderd jaren . . . Waar waart gy toen , gy , die ons zonder eenigen grond iij regien betrekt? . P ^ G R A 4 F, iernftig.) Bedenk dat Ik, wanneer ik heen gaa, zonder dat wy tot eenige fchikkingen gekomen zyn, niet meer van u zal willen booren fprekenrdan zullen uwe kin*- deren reden hebben om u uwe koppigheid te vervvy-, ?en, eene koppigheid, die hen ongelukkig gemaakt zal hebben. Zie pu het oogenblik , waarin gy alles ipet my. doen kunt waf gy wilt, üw verkoop za| een vry willige, een vriendelyke overgaaf zyn; eij behalve een goede fom gelds, wflke u op de tafel zal loegeteld worden , zult gy alle mogèlyke erkence. nis van my mogen vorderen. Gy ziet hoe ik. handel , en begrjrpf wat ik voor de uwen doen wil . . . Maar wanneer gy by uw beledigend befluit Wy ft , dan moogt gy wel beeven ! Gy zult my even onbuigzaam vin- den als gy onhandelbaar zyt . . . Kies dan eindelyk ,' Girau: wilt gy dat wy vrienden of vyanden in leven |tn oerren zyn? (0/> eenen hartélyken toon:) Weiger K 5 toch 154 D t R t o T s K. ' «och ssyne aanbiedingen niet, my» lieve Girta; Ik bid het u in den naam van alieg' wat n dierbaar !s; gy zulc 'er geen berouw vanHebbeo; biet is een fterit verlangen, dat nty •dringr; Ik lean hecnietice boven konfen; met één woord i 'devrtvüiling* vin- dat ver- ïangen, is de eënT^etfoóst myns- dtidèrdóras... Zal ik hdt XL z«gg?en ? . . .- bit dnArfeekif riog akn myn ge- luk .• . WHf gy mt' ^ö doode!yk "hartreer Veroorzaak ken?... Neen, neear kom, ik^ken u, geefu over. (^htm-d^Mnd ïaerétlk^de^^ Geef my )de jiiand , góé- de man , geef rty de hésd. G I B A ü , ( aangeSaan ,' zonder zyne band tè ^ ^even , of die te rüg te trekken , zoodat ty' fehynf te twyfelen en befhiitetóos te zyn,^ MynTOef, dring ótis^ toch zoo niet, bidde ik..^ Zie^ èy brengt ons \mrlyk ep de pynbank., . Ik weet niet meer wat te zeggen ... AI ibyn möëd • •. Wy durven u niet meer aanzien , en hec valt ons h^rd ü te hooren bidden... Gy zyt g'^tn kwaad Heer.. • dat te wei Waar . . . wy weien her. Het zyn die In- ifcndanten, die flliva'tên'kwatie radem '' \y%'(iy,Khv'j, (met hJyken van vriend' ' ' . ■ ' ^lykh'eidA Men late hen voor Wt geen zy zyn. ,Tusrcben u en my zullen zy nooit weder iets brouwen • . . Kom , laat ons gain;; volg' my naat denTJotaris $ gy kunt my zoo veel 'eifchen als gy wilt^ ik zal de fom tellen; en, 'wanneer wy Beiden 'voldaan zyn, zal ik met de ^antfcbe familie hierop een glaasje drinken ••• Tweede Bedryf. 155 G I R A y , («»^ ^^^« pogifig 9 iXfefke bem moeite kost.') Heer Graaf , neen , wy zullen nooit dat ftukje lands verkoopen... Dat kan nietzyn... Vergeef ons. f maar gy wist.,. De Graaf, (jnet groote gramftoorigheid en ftampvoetende.) Onbegryptyk nensoh! ftyfhoofdl lompen IfchofcJ Gy fieekt dan d^n gek mee my ? G I R A u» , Vei|;eef my , bidde ik noig eens : doch wy zidleis hier 1^ laqger by elkandecen biyven, todien het u. gelieft; myo Iteer.^ • Uw ^G»ed htrt, en uwe aan- doeclyfce «itdrukkingeo zondeit ons overhalen om te doen hetgeen wy niet moeten doen. Hoor»., weea getuige Ytfi «1 onze zwakheid*. I>OQr de welfpree*. kendbeUi va» «we redenen verftomd , geheel buiten pns zelven gebragt « en gantsdh ongenegen om iemand hartzeer oüi xe doen» zouden wy oni itfs een kind hebben lai^ yecleldeo, Ongelukkigén I wat zonden wy begonnen hebben ?Gelukkiglyk vertegenwoordig* denwy ons de flem van een* ftervend* vader, die een uur vóot zyn overiyden tot ons zeide : Girau » aan u , ak den oudften zoon ; laat ik bet buis ; bet is bet waardigfte detl der erfenisfe. H^agt u tog wel van bet ooit te verhopen : bet is gezegend van onze voorvaderen , en onze 'voorvaders zy Vr allen voor fpoe dig in geweest. Het Z0,IW u, zo icel als hun , wel gaan , wanneer niets u in bekooring brengt om bet af te ft aan. Geef bet aan mynen oudflen kleinzoon over^ gelyk ik bet u overgeeft en ik ftaa 'er I|5<S D E R E G T E R. Vr u voor in dat geen van uw kinderen^,oniier''s Hi' mels gunsf , arm zal zyn» (^Hy gaat met overbaaS" tjtfig heefl.^ Uw dienaar beer Graaf; wy zullen l^et vonnis afwagten, hoedanig het ookzyn moge. ZESDE TOONEEL. Ds <jRAAf> Qfcbielyk heen en weder ' ' ' wandelende.^ Ik ben woedend. ;• Is het mogelyk? Hy zou toe- gegeven hebben ••« Ik beA^buken my zelven«.. Wel aani dewyl by met heeft "willen verkoopen » zal hy yedlézen, en wel alles verliezen ^.•. Ik zaleen zy- oen aanzteo nia «delmoedtg zyn. Hy zal my vrug- tduoa om medelyden fmeeken. Het lust my niecian* ger te ftryden om een voorwerp , dat my zoo fterk hetwht worde, ea dat men op het eerfte aanflaan aao my moest overgelaten hebben •• . De wet Is my gun- ftig; ik zal van myn regt gebruik maken, en dac wel mee atle geürengbeid • • • Ik wil • . • ( Hier ver^ fcbjnt de Leurye,') Achl myn waarde de Leurye, hoor my«.» ZEVENDE TOONEEL. De Graaf» d^ Heer dï Leur vs. • • • - ^ De Heer pe Lsürye. Ilyis vertrokken... Hy heeft vermyd my te zien... Wel nu? wat Is de uitflag? D» T W E E D E B E D ït Y F, I57 De Graaf. Och ! het is een vent , die my razend maakt ; een boeren -vérdand, het welk inen geene redenen kan ^oen begrypen , een kaerel die uit wraakzugt te werk gaat , die zelfs zeer kwaadaartig is , ja eene aange^ borene en diep gewortelde kwaadaanigheid beeft. •• De Heer de Leurve. Hoe ! niets keefc hém dan tot ftaan kunnen bren« gen? De Graaf. Niets ter waereld... Ik ben 'er verwoed over..» De Heer de Leurye. Die weigering fmart my.. • De Graaf. Ik wil dat hy 'er over geftraft worde... Dit hangt thans van u af, de Leurye. De Heer deLeürye* . Maar indien zyne zaak goed is • •. D E G r A a F. Alle zaken kunnen uit verfcfaiUende gezigtpunten be» fcbouwd worden •»•• Zie hier een getuigenis voor my. Daaruit is op te maken dat de voorouders van den Boer den grond, van welken ik my meester ge- maakt heb, van myn land hebben afgefcheurd. De naauwkeurige befchouwing van dit getuigenis be^ wyst zulks ; zyn wedereisch is dus niet te verde- digen. De Heer de Leurye. Dit getuigenis > neem niet kwalyk dat ik bet hep berbate » is niet voldo^de ; het is in alle opzigteti gebreklyk. De Graaf, (tnet hevigheid.^ Maar hy , heeft hy celf bewyzen va» zya éigendonl fegereD? . . De Heer de Lburys, ^met zeer groote he* daardbeid^ Hy geeft *er geen een , ik beken het , maar hy geeft voor bewys van zyne zaak^ eeue bezitting van on- beugbare tyden » en dat twee oude grondbrieven van uwe heerlykheid den laatden grondbrief tegenipre- ken* Zy moeten gelden , en de bezitting van dezen landman kan niet anders dan als wettig befchouwd worden. De Gr a AP, {met een fpyt^ welke bj poogt te verbergetii) Ik begryp u... gy zult tegen my vonnisfen..^ De Heer de Leurye, Ik zal doen wat de wet en myn pligt vorde^ ten . . * De G b a a f , C^/f & berft ellende.) Ik ken federd langen tyd uw naauwgezetheid^ het £y dezelve in deze omflandigheden regtmatig zy of tiiet, gy begrypt ligtelyk dat ik den Landman geen ongelyk wil aandoen. Myne verftoordheid maakt my tiietonregtvaardig; ik zal hem, in weerwil van zyne hardnekkigheid, ryklyk betalen, (^een Meventas uit zynen.zak balende.) Zie daar twintigduizend livres aan eflfekten, welke ik u ter hand flel; gy weet dat dit wel driemaal de Waarde Van zyn land is. .Gy zulc tóer- TWEEDB B£DaYt« ï$f hietiü zekerlyk geene oor^vaardlgbeid begaan , d« I«eury€« en u jegens my vsin uWes kwyten wat gy my icbuldig zyCtf De Heer de Leurite^ Ik weet waartoe de erkentenis my verbindt* Ik E&l bet mmner vergeten : maar behoef u nfec te zeggen dat men nooit geld kan (lellon In plaatfe van eene bezitting « die ons^ bekoort:; en dat *er geen prys IS op een dHig dat me^ niet verkogpen wif. Uwe denkbeelden volgende , zoude ik zekerlyk eene onfegc^ vaardigheid be^aa . ^ • D E G E A A F^ Maar gy zult my wel toellaan dat ik zoo wel weet wat regtvaardig of onregtvaardig is als gy. De Heer d e L e ü r y e. In dit oogenblikf waarin de drift u verblindt. »• De Graaf. Zy verblindt my zekerlyk niet ; gy zyt het veef* eer, die nzelven misleidt. «r Allen welken ik orri f aad gevraagd heb , zyn «egen u. Uw gevoelen , denk ik , moec zwlgteo voor hunne vereenigde flemmen# De Heer 0e Levrïe. Het oordeel van anderen komt by my (legts in de tweede plaatlb in aanmerking^: de regel van hetmyno' n in myn e^n hart. De Graaf. Het kan zich laten verblinden door valfcfae eerzngt , en deze is de (bik van de deugd*. . Gy zyt op het puni ym 'm denzelven te vaUen ; weea op uwe boe- de«r I^ D E R E G T E Rrf de . • • dewyl die ,man een arbeider Is , zult gy zied dt( hy noodweadiglyk gelyk moec hebben tegen zy« nen Heer. De Heer de Leuryb. Zeg my wat gy doen zoudt, wanneer gy in myne plaats waart , en wat gy gevolglyk oordeelt dat ik behoor te doen. De Graaf. Ik zou zonder twyfelen u het proces doen win- nen» De Heer de Leurye. Neen: gy zoodt het my niet doen winnen... ik ken u beter... gy zoudt geene misdaad willen begaan^ ^ D£GRAAF,(fi? groot e verwonderinge^ Bene misdaad ! • • . dat woord riekt naar de re'gt- bank. Ik geloof getoond te hebben dat ik gevoelens van eere en billykheid voede , en my6 geweten ver- wyt my niets ... De fchaal hangt< ten. minden in eea yolmaakcelyk evenwigt*.. Ik leg *er driemaal de waarde van het land in , en vorder dat zy voor my overflaa... De Heer de Leurye, (met eene deftige be» daardbeid,^ Zy kan niet overdaan » en al het goud van de wae* reld zoude hier te ligt vallen. De wil van uwe party kan niet gefchonden worden. Het eigendom is eea heilig, een voldrekt regt, het eerde van alleregteo, ronder uitzondering , en onbepaald. Hy bezit zyo boerenhuis en zyn land» naar de zelfde wet, welke den Tweede B ft d r t p. itfi den Monarch het eigendom van zyne kroon geeft, en hoe groot het onderfcheid in rang ook zyn moge, de regten van ieder in het byzonder Itaan tlcyd gelyk. De Graaf. De Leurye ! ik zoude gedagt hebben dat fchade- loo^ftellingen gefchikt waren om de (Irengfte regtvaar- digheid gerust te ftellen ! . . Doch ik open de oogen ; daar ik niets zag dan eene naauwgezette liefde voor de regtvaardigbeid , begin ik ongevoeligheid te be-' /peuren ; misfcbien ben ik zoo wel in (laat als gy om de billykheid van mynen eisch te voelen ; mync kundigheden kunnen gelyk zyn aan de uwen , en myne ondervinding is zekerlyk grooter dan die van- een' man van uwe jaren... De Leurye! moet ik het geen ik tot heden toe als vreemd verzogt heb , thans eifchen?.. Zoude gy vergeeten?.. De Heer ob Lsürte. Indien gy wist wat het my kost . . . hoe hard het my valt • •• ik ontrust u , maar ... D E G R A A F. Ik geloof dat niets by u zoo zwaar kan weegen als myn bidden. De Heer ds Leurye. Dat is waar $ niets, uitgezonderd myn pllgt..» Indien ik niets dan myn teven moest opofferen om u* ^e voldoen , zoude ik bet teeds teng gedaan heb* Jben. p E / l62 D fi R K G T E R. D B G R A A F. Zianeloos door uvi^e grondregelen, grypt gy bier de fchadow voor het wezen aan. Wien offert gy op? uwen weidoener. •• Laat die ydele trotscliheid« well&e gy deugd noemt , toch varen ; zult gy das handelen om de gantfche Provincie van den lof uwer eerlyltheid te doen weergalmen, en te doen zeggen s hy bfeft niet gefcbroomd zelfs bem , aan wien by aiies verpligf was , te veroordeeUn ; maar is dit wel eene beweegreden, die u behoort te bepalen. Gy toont gebrek aan danlibaarheid , daar gy u verbeeldt de wet te gehoorzamen > en gy volgt inderdaad niets anders dan de grilligheid van een verhit hoofd. Wilt gy my dan leerèn wat wettig is of niet?. .. Kom! 2eg my eens , hebc gy my immer zien afwykeo van de gronden dier billykheid , welke u zoo dier* baar is?.. •'S ' De Heer dr Leuryb. Nimmer voor dezen dag ; en dit is juist de te* deo waarom ik zoo hartelyk wensch dat gy geenen grond geeft om u iets te doen verwyten, het geen gy u zelven nooit zoudt kunnen vergeeven. Wan- neer uwe tent eens opgerigt was , en uwe wenfcben eens voldaan waren , dan zoude de regtvaardlgbeid hare regten weder aandringt in dat han, het welk gefchikt it om hare fiem ce hooien ; welhaast zoudt * gy en de drogredenen » die u thans misleiden » eü uw kasteel • en uwe eigene overwinning . vervloeken. Gy zoudt my met reden vervloeken , en gy zaoA voor uzelven geene verfchooning kunnen vinden. •• LüSLt ' T W E E Ö E B t D R V P* 1^3 Laat my gaan , beer Graaf! Ik zal u na de nttQ^raak weder wagten. Gy zolt , ik weet hec , teeen my ten niierften misnoegd zyn; maar ik ken uw hart genoeg om te weten , dat bet my morgen^ overmorgen» nt verloop van agt dagen , ja zelfs na verloop van ver- fcbeidene jaren, regt zai doen..». Ik moet my tbana tegen de (tem der dankbaarheid, tegen die der vriend* fchap , en tegen alles wat voor bet menschlyk bart, ja voor myn eigen hart, dierbaarst is, verzetten. •«• D B G R A A F. , Dat zal tt niet veel moeite kosten , ondankbare I • • Gy bebt my nooit bemind , alles toont bet my beden^ dus open ik de oogen , en trek de band te rug, die u onderhouden beeft. ... Gy zalt zulk een hart ver- liezen ais *er maar weinigen zyn.... fortuin , rang» geluk , alles bebt ^ aan my te danken. De Heer de Lburyb, (zeeremfiig). Ik (laa van alles af, indien hec wezen moet..* dezen avond zal ik , wel te vrede en zouder knaging snyn ampc nederleggen* De Graaf,, (met zeer fierkê ontroering^ • Gy umakt dan too weinig werks van de genegen- beid , welke ik u heb jtoegedragen*»* Ach! de Leurye, de Leurye, IndieQ gy wist... gy weet niec .alles wat Ik u zoude kunnen ontdekken ••• • Hec is tt onbekend , dat uw fiaat, uw naam, uw belhan, io myne handen zyn... Alles is een geheim voor u, zoo wel myne weldaden als uwe geboorte; nu is bet de tyd om my te coonen , hoe dierbaar ik u ben. La Het i64 DeRbotep;J Het raaké u nu minder dan my ; elk zyn beurt* Wy^ zullen eens zien , wat vermogen myne ziel op de uwe heeft* Het is voor my van meer belang , dit te weten ddn gy denkt. Het zal voor u eene bron van zegeningen zyn , waarvan gy zelfs geen denk- beeld bebt«.. Alles zal afhangen van de wyze» waarop gy zult vonnisfen. De Heer dè Leurye, {aangedaan). "^Q^X gy kunt op dezen prys (tellen. ••• De Graaf. • Ik moet dat offer van u verwerven ; zyt gy in (laat om my een waardiger te geven ? De Heer de Leurye. Gy kent dan al de regcen niet , welke gy op myn bart hebt... Ik bid , geloof toch , dat zy die van eenen vader nog te boven gaan • • . Die tedere gene^- genheid ben ik u billyk fcbuldig: zoo ik die met myn bloed moest ondeneekenen • •• D E G R A A F. Ik heb gezegd, dat de rust van myne laatde levens^ dagen afhing van hec geen ik u zoo emftig verzogc heb. 