Reis door Noord Amerika
kwamen 'er byna twaalf duizend Duitfchers over , waarvan 'er velen te Philadelphia zig nederzetteden. Dat zelve jaar telde men daar de huizen , en bevond het getal te zyn twee duizend zes en ze- ventig. De Stad is nu vol van Ingezetenen , die ten opzigte van hun va- v>.r,t. derland , van hunnen godsdienft, en van hunne neringen geheel ver- deniiddl' fchillend zyn. Men vindt 'er byna in alle konften voortrefFelyke mee- kers , en vele dingen worden hier zo goed gemaakt als in Engeland. Dog Fabrieken , byzonderlyk van fyne lakens , zyn 'er nog niet. IVIiffchien is hier van de reden , dat men ze zo gemakkelyk uit En- geland krygen kan , en dat de Schapen, die in dit Land overgebragc worden, allengskens veraarden. Aan etenswaren is hier een grote overvloed, en zy zyn redelyk goedkoop. Men vVeet hier geen voorbeelden van enen duren tyd. Een ieder die maar God voor den Schepper, den Onderhouder en Vrj-heid. Regeerder aller dingen erkent, en niets fti7digs met de algemene ruft leert of onderneemt , heeft vi7heid zig hier neder te zetten , en zynen handel te dr^'ven, hoe vreemd ook zyne beginfelen mogen zyn. Nie- mant wordt om zyne dwalingen gemoeid, als hy de bovengeftelde grenzen maar niet te buiten gaat. En hy is zo wel, door de wet- ten, voor zyncn perfoon en zyne goederen in veiligheid, en geniet D a zulk a8 PENSYLVANrE. zulk ene VTyheid , dat men zeggen kan , dat een Borger van PhiladeT' phia in zyn huis gelyk een Koning leeft. Luifier. Uit al het geen ik tot nog toe gezegd hebbe, kan men ligtelyk begrypen hoe deze Stad zo fpocdig uit het niet kon opkomen en tot zulk ene aanzienlykheid geraken, zonder dat 'er enig magtig Vorft ware die 'er de hand toe leende , het zy door de zulken die 'er hinderlyk in waren te flraffen, of geld te fchieten^ En evenwel wykt zy voor weinigen, zelfs van de oudfte Steden in Europa, ten opzigt van een fchoon voorkomen, goede inzettingen, aangename legging, natuurly- ke voordelen , handel, rykdommen en vermogen. 'T was niet nodig de menfchen te dwingen om hier te komen wonen; integendeel, \Teem- den van verfchillende talen hebben hun land, huize», eigendom en vrienden verlaten, en zig op ene gevaarlyke zee gewaagd, om hier te komen. Andere landen, fchoon al over lang bevolkt , klagen over gebrek van inwoondcrs ; en Penfylvanie , dat in 't jaar i68 1. niets anders dan ene woeftenywas , en nauwlyks vyf honderd menfchen bevatte , wykc nu in getal van be- woonders niet voor fommige Koningrj'ken van Europa. Het heeft u-oe- pen van menfchen opgenomen , die andere landen, tot hunne onherileL- bare fchade, veragt of verftoten hadden. Oud O- Een bedroefd oud houten huis, op ene hoogte digt by de Rivier, vciblyf- wat ten noorden de Weekacko Kerk, toebehorende aan enen van d& ^^^ S-vensfons , wordt nog als een gedenkteken bewaard van den armoe- digen ftaat dezer plaats, eer dat de Stad gebouwd was. De oud- heid van dit gebouw geeft het een foort \-an voorrang boven de an- dere huizen in dé Stad, fchoon het het flegtfte van allen is. Deze hut was bewoond, toen nog de herten, elanden en bevers by ligtcn dage op de aanllaande markten, ftraten en kerkhoven van PhiJadel- pbia verkeerden. In dit huis hoorde men reeds het geluid van 't fpinnewiel, eer men om de ha;ndwerken, die hier federt gcoeffend zyn , dagt, en voor dat PhUadelphia zelfs beftond. Maar met dit alles ftaat dit huis om te vallen; en binnen weinig jaren zal het al zo moeilyk zyn te vinden waar het ftond, als het onwaarfchynelyU was in den tyd dat het gebouwd wierd, dat ene van de grootfte fte- den van Amerika in 't kort daar vlak by ftaan. zoude.. Maar laat ons ons dagverhaal hervatten. TP Den 7. September verhaalde my de Heer Peter Koek , een Koop- £d door man in deze Stad, dat hy de vorige week zelf gezien had hoe ene flang een flang enen vogel inzwolg. Deze vogel , om zyn gefchreuw de Katvogel ge- Vietovexd» noemd , (*) vloog van den enen tak op den anderen, en maakte, naar (*) Muscicapa CaroUnenJis^ Lunsf». PHILADELPHIA. 174S. -9 2yn gewoonte, een naar geluid. Onder den boom, omtrent enen va- dem van den ftam , lag ene grote zwarte Hang , haren kop ge- ftadig om hoog houdende, kykendc naar den vogel, die gedurig heen en weer vloog , en nu en dan op enen tak ging zitten. In 't ecrll hield hy zig op de bovenllc takken. iVllengskens kwam hy lager en lager, en eindciyk Hortte hy zig op den grond neder, en huppelde naar de plaats daar de flang lag, die terflonds haren bek opende, den vogel greep en doorzvvolg. Dog de Heer Koek overviel en doodde ze op 't ogen- blik. Men verhaalde my naderhand dat men dit van dit foort van Han- gen dilcwj'Is waargenomen heeft. Het zelve is al lang van de Ratelflang bekend geweeft. Ik wandelde dien dag naar buiten , om naar planten te zoeken. Ik vond \x\<:x^c!^t\èsmEuropifchen<i\\it\hZ'weedfcben, maar zullien die aan jlmerika alleen eigen zyn, waren de talrykften. De Firginifche Ahorn ( j ) is zeer gemeen op de oevers van de Del- Bemen laware. De Engelfcheti noemen hem Buttonwoed of ook Waterbeuk, '^^ P'-''^- welke laatHe naam de gemeenfte is. Ily groeit meert maar op lage plaat- ^^"* fen , vooral op den kant van rivieren oi^ beken , maar kan ligc op droger plaatfen verplanc worden, als 'er de grond maar goed is. En, om dat zyn blad groot en dik is , plant men hem veel omtrent de huizen en ia tuinen , om 'er in de hitte ene aangename fchaduw onder te vinden. Met dit inzigc zet men 'er wel banken onder. Sommigen van de Ziveden hadden dozen, emmers, en diergelyke dingen, gemaakt door de Jme^ rikaanfche Wilden uit den baft van dezen boom. De fchors is ene Ivre dik. iDeze boom groeit ook in moeraflèn en vogtige weiden , waar de Ellchen en de rode Ahorn waden. Hy is gemeenlyk al zo hoog en dik. als de Denneboom. Het zaad blyft 'er tot in de lente op zitten ; in 't midden van April gaan de huisjes open en verlpreiden de zaden. Mis- fchien om dat het zaad niet eerder ryp is. Deze boom is aarinerkelyk. om zyn fpoedig groeijen , waarin hy alle andere bomenoveru-eft. Daar is zulk ene menigte van op vele plaatfen in de lage weiden tufichen Phila- clelphia en het veer te Gloucejier,op beide zyden van den weg, dat men daar des zomers als door ene digte laan rydt» Ik zag in 't 'jaar 1750. den 15. Maart de knoppen 'er nog aan zitten, en in 't jaar 1749. be- gonden zy den 8.. Mai te bloeijen. Men vindt verfcheiden van deze bo- men te Chelfea, by Londen geplant, die in hoogte en dikre voor deiï eik niet wyken. Den 18. ging ik 's morgens vroeg met den Zw^^Ci&e» Schilder, DeLand- D 3 - deaftrcck." {]) LiNN. Platanus Oceidentalis. Gatesby Nat, Hifi. of Carolina^ vol. I. p, 56. t. 56, 30 P E N S Y L V A N I E. den Heer HeJ/elius , naar het Landgoed van den Heer Bartram , vier Eng- mylen ten zuiden Philadelphia^ een weinig bezyden den groten weg naar Maryïand, Virginie en Karolina gelegen. Nu had ik eerfl: geLegenlieid den flaac des Lands te leren Icenncn , welk ene vlakte was , bedekt met allerhande foorten van bomen, die hun blad laten vallen. De grond was zand vermengd met klei , dog het zand had de overhand. Hier en daar zag men plaatfen waar het houc weggehakt was , bewoond door boeren , die hunne akkers rondom hunne huizen hadden. De bos- fchen waren vol moerbezie- walnoot- kaflanje- ftsfafras- en andere bo- men ; verfcheiden foorten van wilden Wyngaard flingerden zig tot in de toppen van het hoogfte geboomte. Op andere plaatien oravlogten zy de heiningen zo fterk, dat die byna onder de zwaarte bogen. De Perfi- mon , een foort van Mispelboom , groeide in natte gronden en omftreeks waterfprongcn. Zyn kleine appeltjes zagen 'er reeds wel uit , dog zyn niet eetbaar voor dat ze bevroren zyn , en dan zyn jze zeer fmakelyk. De Heer Hejfelius vergaderde 'er fommigenvan, enverzogtmynenjF«»g- Jirom van de vrugten des Lands te proeven; dog de goede hals had 'er pas in gebeten, of hy gevoelde wat eigenfchap zy hebben voor dat zy tot hare volle rypheid gekomen , en door de vorlt aangedaan zyn. Zy trokken zyn mond t'zamen, zo dat hy kwalyk fpreken kon. Dit maakte hem 'er zo afkerig van , dat hy met moeite bewogen worden konde om 'er , gedurende ons verblyf in Jmerika , van te proeven , fchoon zy in den herfll en tegens den winter al hare bitterheid verliezen. ,, Om de nieuwsgierigheid te voldoen van zulken die gaarn weten willen cii p!an- wat hout in deze geweften valt, en of men 'er bomen vindt die ook in ten. onze boflchen waflen, zal ik hier ene. korte lyfl invoegen van die bomen welken in de boilchen het digfl: by Pbiladelphia in 't wild groeijen. Ik zal dien boom de eerile plaats geven die de menigvuldigfte is, en zo ver- volgens, zo dat zulke bomen waar\'an men maar enen enkelden, fchoon ^igt by de Stad, vindt, de laatilen zullen zyn. 1. ^uercus alha, de Witte Eik, waft in goede gronden. 2. ^iercus ruhra , Zwarte of Rode Eik. 3. &uercu5 Hifpanka, de Spaanfche Eik, een foort van den voor- gaanden. 4. Juglafis aïba , de Hkkory , een foort van walnoot. Men vindt 'er drie of vier foorten van^ 5. Ruhus occidentalis., de Amerikaanfche Braarafh-uik. 6. jicer rubrum , de Ahorn met roden bloeifem. Hy wafl: in raoe- jaffige gronden. 7. Rhus (*) Di-iïpyros yirginiam Linn. Spec. plant. P H I L A D E L P II I A. 174S. 31 7. Rhus glabra , de gladbludige Stmacb. INlen vindc deze plant iii de bofTchen , en op oudc koornvelden. 8. Fitis Labritsca Ö" Fulpina , wilde Wyngaarden van vcrfcheiden foorten. 9. Sambucus Canadenfts , de Amerikaanfghe Vlierböora. Deze groeit langs de hagen en bctuiningen. 10. ^uerctis P hellos y de Moeras eik. 1 1 . Azalea lutea. Zy wafl: in de bofTchen en op droge plaatfen. 12. Crategus Crus gdli. Mex\ vindt hem in de boflclien. 13. Faccinium , een foort van blaiiwbeffeilruik. 14. ^uercus prirms, de Kalbnje eik. Hy walT: op goede gronden. 15. Cernus Jloricla., de Konioeljeboom. Men vindt hem in allerlei gronden. 16. LiriodendronTuUpfera, de Tulpeboom. Hy groeit in allerlei aarde. 17. Prunus Firgimana, de wilde Kci-sfeboom. 18. Faccinium , een Blauwbeflellruik. Hy vereifch: enen goeden grond. 19. Prims verticillatus. Hy groeit in moeraiTen. so. Platanus occidentalis ^ de IVaterheuk. Cl. Nysfa aquatica, (*) groeijende op de velden en de bergen, 22. Liquidambar ftyraciflua , itaande aan fonteinen. 23. Betuia Alnus ^ de Els, ene verfcheidenheid van den Z-weed- fcben. Het was maar een flruik. 24. Fagus Cafianea^ de Kaftan] eb oom , voortkomende op koorn- velden, weiden, en in kreupelboftchen. 25. Juglans nigra , de zwarte walnootboom. Hy waft op de zelve piaatfen als de voorgaande. a6. Rhus radicans, de zig omwindende Sumacb. Deze klimt te- gens de bomen op. • 27. Acer Negundo , de Ahorn met Esfcheloof. Hy groeit op moei-asfige plaatfen. 28. Prunus domefticay de wilde Pruimboom. 29. Ulmus Jmericana^ de witte Olm. 30. Prunus Spnofa , de Doornftruik. Deze komt voort op lage gronden. 31. Laa- (*) LiNM.'Eus gewaagt mnar van een foort van N-yJfa, namelyk de N-yjfa amiatica. De Heer Kalji noemt den naam niet van het i'oort. Maar in- dien de 7Ame niet een verfcliillend foort is , moet het ten minltcn ene ver- fcheidenheid zyn ; dewyl deze, volgens heaij op de bergen, en de aquati- ta in 't water groeit. s* PENSYLVANIE. 31- Laurus Sasfafras ^ de Sasfafrasboom , groeijende ia ene los- fe met zand gemengde aarde. 32. Rièes nigrum , een foorc van Mispelboom, waflènde op lage gronden en in moerasfen. 33. Fraxinus excelfior , de Esfche. Deze groeit op lage gron- den. 34. Smilax laurifsUa^ waflènde in de bosfchen en ora de tuinen. 35- KaJmia latifolia. Deze plant ^©eit tegens de noorder zyden der bergen. 35. Morus ruhra , de Moerbezieboom. Men vindt hem op 't veld , op de bergen, en by de huizen. 37. Rhus vernix, de vergiftige Sumacb, wasfende op vogtigeplaat- fen. 38. ^iiercus ruhra , de rode Eik; een byzonder foort. 31;. hamamelis yirginka, de toveragcige Hazelaar. 40. Diofpyros Firginianct , de Perfimon , of Mispelboom. 41. Pytus coronaria, de Ankerboom. 42. Juniperus Virginiana , de Rode Jeneverboom. Deze groeit op fchrale gronden. 43. Laurus ajihalis , Specewood by de Ettgelfcbe» , groeijende overal. 44. Carpinus oflrya, deSteenbeuk, vereifchende enen goeden grond. , 45. Carpinus bctulus , de Haagbeuk, vorderende enen goeden grond. 4^. Fagtis fylvatica , de Beuk. Deze komt voort op alle gronden. 47. Een foort van Walnoocboom , wasfende op de bergen by de Ri- vieren , by de Ziveden genoemd Butternutflrae. ( * ) 48. Ptnus yimericana ^ de Penfyhan'ifche Pynboom, waflènde op de noordelyke zyden der bergen en in de vallyen. (t) 49. Betuia lenta^ een foort van Berk. Op de oevers der Rivieren. 50. Cephalantus occidentalis. Deze groeit op natte gronden. 51. Pinus Taeda^ å^Denvrn Neiv-Jer/ey. Men vindt hem op dor- re heiden. 52. Cera's Canadenfts, de Salaadboom. Hyvereifcht goede gronden. 53 Robinia pfeudacacia , de Krekelboom. Men vindt hem op de koornvelden. 54. Magnolia glaucti , op natte gronden. 55. Tilia Arnericana^ de Linde. In goede aarde. 56. Gkditfia triacanthos. Hy wad in goede aarde. Z7' Cd- (•) Is dit de Juglans Baccata van Linn/eus? F. (f3 Dit füort viudt men niet in Linnvei Spec. Plant, F. PHILADELPHIA. 1748. 33 57. Celiis occidentalis. Opvrye velden. 58. Annona muricata, by de Zweden Papaiutrae. Deze WBft in •ene vrugcbare aarde. Wy bezogcen enige Zweden, die hier zig in vry voordelige omftan- De digheden bevonden. Wy zagen gene andere tekens vak den herffl: dan Lands- dat fommige vrugcen van dat jaargetyde reeds ryp w^aren , want al de bc- '''^"we. men waren nog zo groen , en de grond nog zo bedekt met bloemen , als in Zweden in den zomer. Duizenden van kikkers fchreuwden den gant- fchen nagt over in de poelen en moerallèn. De krekels en fprinkhaneti maakten ook zulk een geraas dat men malkander kwalyk verftaan kon. De bomen waren ook vol van allerlei foorten van vogels, die door de verfcheidenheid hunner vederen het oog ftreelden , terwyl zy de lugt aan alle kanten van hun gezang deden weergalmen. De Boomgaarden, die wy voorbykwamen , waren alleen afgefloten Boom- met lage tenen horden , fchoon 'er de fynfte foorten van vrugten in wies- gaarden. fen. Wy waren in 't eerll: verwonderd onzen geleider over de heining te zien henen fpringen , en fommige vrugten voor ons halen ; maar wy waren nog meer verwonderd , toen wy zagen dat de menfchen in den boomgaard dat niets agtten , en zelfs niet eens naar ons keken. Dog men zeide ons dat men hier niet zo veel zag op , een weinigje vrugten als in andere landen , daar zulk een overvloed niet is. Wy ondervonden na- derhand dat de boeren m Zweden cx\ .Finland hunne rapen zorgvuldiger bewaarden, dan men hier de keurigfle vrugten doet. Ik merkte den 19 Sept. 's morgens vroeg wandelende, dat 'er een Da uw. fterke dauw gevallen was , want het gras was zo nat als of het geregend had. De bladen van de bomen en de planten dropen. Ik vond by die gelegenheid dat de dauw niet alleen boven op, maar ook onderaan de bladeren zat. Ik befchouwde dan zorgvuldig verfcheidcn bladeren, zo van de bomen als van de planten , zo die ver van den grond als die 'er digt aan waren. Dog ik vond by allen , dat beide de oppervlaktens der bladeren , uitgenomen die van het Ferbascum thapfus oi' het witte wol- lenl^ruid, welken, fchoon de bovenzyde vry nat was, maar weinig wa- ter van onderen hadden. Bv elke landhoeve , al was zy maar van enen gemenen Boer , had Vrugten. men enen groten of kleinen boomgaard , waarin allerhande vrugten , als perfikcn, appelen, peren, kersfen en anderen in overvloed wieden. De perfiken waren nu byna ryp. Zy zyn zeldzaam in Europa , vooral in Zweden , waar het niemant dan den ryken gebeuren mag 'er van te proe- ven. Maar hier heeft ieder landman enen boomgaard vol perfikebomen , die zo vol waren , dat wy nauvvlyks in den boomgaard wandelen konden j:onder op de afgevallen perfiken te trappen , waarvan men altyd een ge- deelte maar leggen laat, want men konde zulk ene menigte 'er van niet E nuc- U P E N S Y L v A N I E. nuttigen. Een deel wordt in de Stad verkoft , en de overigen wor- den «gegeten , niet alleen van de eigenaars , maar ook van ande- ren , want ieder voorbyganger mag in den boomgaard komen en 'er zo velen afplukken als iiy luft. Zelfs fmyc men liier die fchone vrugc voor de varkens. Perfikcn Men bewaart de perfiken op de volgende wys voor den winter. Men inge- fny(Jt de vrugt in vier delen, fmyt den (leen weg, en rygt de flukken: uiaakt. ^^^ gj^gj^ draad, hangt ze in de zon , tot dat ze droog zyn. Dan lege men ze in een aardenvat. Dog dit is de befte manier niet. Anderen doen het op deze wys , en die is beter. Men fnydt , gelyk te voren , de perfiken in vier ftukken, rygt ze aan enen djaad, of legt ze op een bord in de zon te drogen. Droog zynde , en hare flippen zynde kwyt geraakt, worden zy in den oven gezet, nadat 'er zo even het brood is uitgenomen , waar men ze enen korten tyd in laat. Dan neemt mea ze 'er uit , en brengt ze in de open lugr. Daar na zet men ze nog eens in den oven, en dit wordt zo dikwyls herhaald, tot dat zy zo droog zyn als zy wezen moeten. Want als ze op eens in den oven gcdi'oogd wier- den; zouden ze rimpelen, en een deel van hare aangenaamheid verlie- zen. Men maakt 'er taarten van , of kookt en maakt ze gereed als de peren en u^i^pelenm Europa. Sommige menfchen drogen, en bewaren hier hun appelen op de zelve wys als hun perfiken. De Perfikeboom is hier, gelyk men my zeide, het eerft door de Eu- ropers geplant. Tegenswoordig vereifchen zy gene grotere zorg dan een Appel of Peerboom. Andere In de boomgaarden vindt men zelden andere vrugten dan appelen en vriigten. perfiken. Perebomen vindt men hier weinig, en zy, die ze hebben,, hebben ze in hunne boomgaarden geplant. Men vindt in de zelven ook Kersfebomen , dog het meeft digt by de huizen of langs de heiningen. De moerbeziebomen ftaan op heuveltjes digt by de huizen. De zwarte Wal- noot (*) waft gedeeltelyk op hoogtens en velden digt by deLandhoeven, en gedeeltelyk langs de heiningen , dog het meeft in de bosfchen. Bui- ten dezen heeft men hier ook gene anderen van ditfoorttengebruikc. De Kaftai'tjcbomen had men op de akkers laten ftaan. Hier en daar ftond 'er ook een enkelde op een fchraal land of in een bofch. De O- De Hihiscus escukntui of de Okra, (f) ene bloem, waft inde Weji kra. Indien in 't wild, dog hier woi-dtze in de tuinen gekweekt. De vmgt, die uit ene lange fchel beftaat, wordt, terwyl ze nog groen is, in ftuk- ken gefneden, en in foepen gekookt, die 'er zo dik van worden als bry. Die (*) Jugla7n nigra. (i) üi Miller's Tuinvvoordebock biet zy Ketmia Indica , folio ficus f. fructu pemagom recurvo escuknio , gracilim & longiori. P H I L A D E L P H I A. 1748. 35 Die geregc wordt by enigen , en vooral by de zwarte (laven , voor iets lekl;ers gehouden De Spaanfche Peper ('J wordt insgelyks in de tuinen geplant. Als spaan- Ac vrugt ryp is ziet zy 'er meed geheel rood uit. Men gebruikt ze by Jcbe Fe- 't gebraad of by gekookt vlecfch , waarop men 'er een weinig van ftroit , P^f' of in de (lius mengt. Men doet ze ook by ingemaakte augurken. Ook fnydt en dampt men de fchil, tcrwyl ze nog zagtis, geheel klein; mengt dat met zout , en bewaart het in enen pot. Men bcftroic 'er gekookt of gebraden vleefch, of gefruiten vifch mede. De vrugt in haar xelveis fcherp gelyk de gemene peper. IMen vindt hier verfchciden byzondere foorten van de plant, welke Sumach LiNN/EUs Rhus noemt. De gemeende is die met gladde bladeren. Q) De EngelfcheK noemen ze Sumach. De besfen, of hare vrugten, zyn rood. Men gebruikt ze om rood te verwen. Men ziet hier deze plant aan als een onkruid ; want als een akker enige weinige jc^en onbebouwd blyft leggen, groeit zy 'er in menigte op, vermits de vogels de beden overal heen verfpreiden. Wanneer men het land dan wil omploegen , hinderen de wortels den ploeg niet weinig. De vrugt blyft den gantfchen winter over op den boom zitten , maar de bladen vallen vroeg in den herfd af, nadat zy roodagcig geworden zyn. De takken , met de bes- fen 'er aan gekookt, geven ene verw als inkt. De kinderen eten de besfen, die zeer zuur, dog niet ongezond zyn. De boom wordt zelden hoger dan vierde halve el. Als men den dam doorfnydt vindt men 'er byna niets in dan merg. ilc heb dit aan velen gedaan, en gevonden dat fommigen meer dan tien , de meeden meer dan een jaar oud waren. Als men 'er infnydt , komt 'er een geel fap van tudchen den bad en het hout voort. Een of twee van de buitende' kringen zyn wit, maar het binnende is geelagtig groen ; 't is gemakkclyk ze van mal- kander te onderkennen. Zy hebben een groot merg , welks middellyn dikwyls een halven duim is, en meer. Het is bruin, en zo los, dat het met enen deek uitgedoken kan worden , gelyk in den Vlierboom. Deze Sumach groeit digt by de heiningen rondom de koornvelden , dog voor- al op braaklanden. Het hout fcheen wel te branden, en geen groot gC' kraak in 't vuur te maken. Den 20. Sept. gingen wy des morgens op de velden en in de bodchcn digt by de Stad wandelen , ten dele om zaden , en ten dele om planten voor rayn' verzameling te zoeken , het welk onze groot- E 2 de (*) Capficiim anmmm Linn. (tD Rbus glibra f of Rbus foliis pinnatis fenatis lanccoltitis , utrimque ■ge P E N S Y L v A N I E. fte bezigheid was. Wy zonden in den herflt dezes jaars een deel on- ■ zer verzameling over Engeland naar Zweden. Vergift- Een foort van Rbus ., gemeen in de moeraffen hieromftreeks, werd boom. door de Engelfchen en Zweden den Vergiftboom genoemd. Ook noemde men hem wel Swamp-fumach (*). Als men 'er in fnydt komt 'er tulTchen den ball en het hout een wit gcelagtfg fiip voor den dag , dat enen lelyken reuk geeft. Deze boom is beleend , niet om zyne goede hoedanigheden , maar om zyn vergift , het wellv die zonderlinge heeft , dat , fchoon het fommige menfchen kwaad doet , het op anderen gene uitwerking in 't geheel heeft ; zo dat de een den boom kan behandelen zo als hy maar wil , 'er in fnyden , hem fchillen , den baft of het hout tuflchen de handen wry ven , het lap op de hand Horten , het ruiken , en 'er andere proeven mede doen , zon- der het minfte ongemak ; daar integendeel een ander den boom niet durft te behandelen zo lang zyn hout nog frifch is ; zelfs kan hy ge- ne hand aanraken die het hout behandeld heeft, of zig aan den rook van het brandende hout bloot ftellen , zonder daar ten eeriten de kwade uitwerking van gewaar te worden ; want zyn aangezigt , zyne handen , en dikwyls zyn gantfche lichaam zwelt fchrikkelyk , en wordc^ zeer pynelyk. Somtyds ontdaan 'er vele blazen, welken 'er den lyder doen uitzien als of hy fchurftig was. By fommigen vervelt de op- perhuid geheel in weinige dagen, als of men zig gebrand had. Zelfs kunnen fommige menfchen de plaats niet naderen daar de boom flaat, ©f zig aan den wind bloot flcUen die de uitwaaflemingen van den zelven naar hun toejaagt , zonder hun het ongemak van het zwellen te doen ondervinden. Somtyds wordt hun aangezigt zo dik, dat zy twee of drie dagen hunne ogen niet openen kunnen. Ik ken twee broeders, waarvan de een. den boom zo veel als hy maar wil behan- delen kan, daar de ander 'er niet oma-ent kan komen zonder te zwellen. Somtyds weet men niet dat nien den boom heeft aangeraakt , of 'er digt by geweeft is , voor dat de handen en het aangezigt het door hun zwellen tonen. Ik heb oude menfchen gekend die banger voor dezen boom waren dan voor enen adder ; en ik weet dat iemant door deze kwade uitwaasfemingen zo is gezwollen geweei^, dat hy zo ftyf was als een paal, en men hem in een laken omkeren moeft. Toen ik in den Winter van 1750. mynen 'Jungfirom de vergiftige eigenfchappen van dezen boom, verhaalde , lachte hy 'er om , en hield het voor een vertellingje , wordende in zyn gevoelen beveftigd door- dien hy den laatften herfil den boom dilëwyls behandeld , 'er takken afgefneden ,, en die lang , om hei zaad te bewaren , in zyn hand ge- dra?- (*) LiNN^us noemt hem Rhus Vernix Spec. Plant. P H I L A D E L P II I A. 1048. 37 dragen , en 'er vele zaden van in zyn kruidboek gelegd had , zonder ^ het minde ongemak. Hy wilde dan, als een Wysgeer op zyn' ma- nier, niets voor vi^aar aannemen, waarvan hy gene genoegzame bevvy- zen had , vooral daar zyne ondervinding voor het tegendeel pleitte. Dog den volgenden Zomer begon zync VVysgeertc te wankelen. Zyn' handen zwollen , zyn' ogen wierden pynlyk en begonnen (terk te jeur ken , zo dikwyls hy iets van den boom aantaftte. Zelfs had hy dat ongemak niet alleen van die foort van fumach , maar nog van dat foorc dat zig om de ftammen flingcrt , en op verre na zo vergiftig niet is als de eerfte. (*) Hier door wierd hy van de kragt des Fergiftboomi zo overtuigd , dat ik op 't laatft moeite had hem te bewegen my 'er meer zaad van te verzamelen. Hy befpeurde dit ongemak niet alleen des zomers als hy zweette , maar ook des winters als hy en de boom koud waren. Hieruit ziet men dat iemant, fchoon hy lang voor dat vergift onaandoenlyk gewcell is , ten laatften , zo wel als een zwakkere, daar van kan worden aangedaan. Ik heb ook op my zelven allerlei proeven met den Vergifthoom genomen , en niets verzuimd om zelf zync werking te beproeven. Ik heb my met zyn fap bcftreken, de takken 'er van afgebroken, of afge- fneden, de fchel 'er afgeplukt, dezelve tuiTchet^ de handen gewreven en 'er aan geroken, de ftukken lang in myn' blote handen gedragen, en dit alles dikwyls herhaald , en ben egter van alle fehadelyke gevolgen vry gebleven , fchoon ik eens ondervond dat het vergift niet gantfch kragteloos op my was. Ik had namelyk, op enen heten zomerdag» terwyl ik zweette , een takje van den boom afgefneden , het omtrent een half uur in de hand gehouden -, en 'er onderwylcn aangeroken. Ik gevoelde dien dag geen ongemak , als een weinigje des avonds. Des morgens daar aan befpeurde ik ene fterke jeuice aan myn' oogle- den en daar rondom , zo dat ik nauwlyks 'er de handen van afhou- den konde. Dog het verdween toen ik de ogen enigen tyd met ys^ koud water gewadchen had. Myn' oogleden waren egter den gehelen dag nog ftyf. Tegen den avond voelde ik. de jeukte een weinigje ; dog den volgenden morgen, toen ik wakker wierd , had ik de jeukte weer zo fterk als den eerften dag. Ik gebruikte het zelve middel 'er tegen.. Evenwel hield het byna ene geheele week aan; myne ogen waren zeer rood en de leden byna onbeweeglyk. Het ongemak ging daarna ge- heel over. Ik ftreek naderhand ene menigte vän het flip om myn' hand, zo dat het 'er dik op zat. Drie dagen daarna kwamen 'er kleine blaas- jes op te voorfchyn , dog zy verdwenen fpoedig zonder nadeel te heb- ben gedaan. Meer heb ik van de werkingen van dit wonderlyke ge- E 3 was, (*) Rhui radkans Linn. Spec. Pi, 38 P E N S Y L V A N I E. was niet ondervonden , en ook geen verlangen gehad om 'er meer proeven mede te doen. Dit had ik beproeiü dat het zyne kragt op my oeflenen konde wanneer ik zweette. Ik heb noit gehoord dat iemant van dit vergift geftorven is. De py- nen gaan gemeenlyk na enige dagen over. De Wilden waren voorheen gewoon hunne fluiten van dit hout te maken, om dat het zo groot een merg heeft. Enigen verzekerden dat een middel tegens de uitwer- kingen van dit hout is , daarvan wat tot kolen te branden , en die met fpek gemengd op de gezwollcne plaatfen te leggen. Sommigen zeiden het zelve beproefd t6 hebben. Op enige plaatfen roeit men den boom vlytig uit, op dat zyn vergift de arbeidslieden niet hindere. Dclffiof- ^^ kreeg dien dag verfcheidene ftukken uit het Ryk der Delfjloffen, fen, die in het land verzameld waren , ten gefchenke. De volgenden zyn de aanmerkelykflie. Het eerde was een wit en gantfch doorfchynend Berg- kryjial. (*) Diergelyk vindt men veel in Pcnfylvavie in verfcheiden foor- ten van {teen, byzondcrlyk in den ligtgrauwen kalkfleen. De (lukken zyn meeft van de dikte en langte van den pink, en fomtyds volmaakt doorfchynend. Dog ik heb 'er ook gekregen die omtrent een voet lang en zo dik waren als het been van een middelmatig man. Zy waren zo doorfchynend niet als dé kleinen. De Teerlingfchc Pyr hes (f) van den Biflchop BR0wy\LLius was van een zeer regelmatig beloop , dog de grootte wzs onderfcheiden , want in enigen waren de zyden maar een vierde van een duim , en in de grote- ren waren zy twee volle duimen. Sommigen waren zeer glinllerend, zo dat men zien kon dat zy uit ene zwavelige Hof beftonden. Maar in an- deren glom maar ene der zyden , en de anderen waren donker bruin. Dog de meeflen van deze Mai-kafieten hadden die kleur op alle hare zyden. Als men ze aan Hukken floeg vond men 'er den zuiveren Pyrites in. Men vindt ze hier digt by de Stad Lancafier , dikwyls boven den grond. IN-Iaar gemeenlyk ontmoet men ze in 't gTaven van putten of anderfins, op de diepte van agt en meer voeten. De Heer HeJJelius bezat ver- fcheiden' Hukken van dit foort van Henen, waarvan hy zig in zjm werk bediende. EerH brandde hy ze, flampte ze dan tot poeder, en wreef ze vervolgens nog fynder op de gemene manier; en dit verfchafte hem ene fchone roodagtige bruine kleur. ZwAR- (*) Nitrum Chryjlallns mmtanaLi^y;. SyH. Nat. Chryjlallus hexage?ia , peUucida ■, non coloraUi. Waller. lMiner;il. Cryftallus viojitana , colourlcfs crydal. Forster's Introt'. to Minevalogy p. 13. (t) Pyites ciiUcus. Marcbafit<s bexaedricce tejfelare^. AValler. Mine- ral, p. 211. Pyrites cryfiallinm Linn. Syd. Nat. Marcajim vel cryfialli pyilacei^ Marcafitcs, r'oRSTER'.s hnrod. to iMincral, p. 39. P II I L A D E L P H I A. 1748. 39 Zwarte Keidenen worden hier ook , dog zeldzaam gevonden. INIaar JMarni.er. het land levert meer dan een foort van Marmer ; byzonderlyk vindt men op den aflland van enige Eng. mylcn van Philadelpbia een wit Marmer , met bleekgTauwe blauwe vlakken. Dit Marmer laat zig wel bewerken, fchoon het niet van het fynfle foort is. Men houwt 'er grafzerken , ta- fels , fchoorllecnniantels en deurramen , vlocrflenen , en diergelyke din- gen uit. Ene menigte van deze waai' wordt naai" vcrfcheiden oorden in ]dmerika verzonden. Het Marieglas (*) vindt men hier op vcrfcheiden plaatfen ; en fom- MmU- mige ftukken 'er van Z)'n tamelyk groot, en zo fchoon als het Riisftjcbe i^ifcb zyn kan. Ik heb 'er enigen gezien die een halve cl en meer lang wa- 0^"^* ren ; en ik bezit 'er die byna negen duimen lang en even zo breed zj^n.. De Zivedert gebmikten dit natuiu'lyke glas by hunne eerilc aankomll in. de venftcrs. Een ligt grauwe en digte Kalkfieen , waaruit men enen goeden kalk Kalk- brandt , legt op vcrfcheiden plaatfen. Enige ftukken daarvan zyn zo vol '^^»^n. van een fyn doorfchyncnd bcrgkrj'ftal , dat de halve Iken byna daaruit bcftaat. I3ehalven dit brandt men langs de zeekuilicn nog ene grote me- nigte van kalk uit oeikrfchelpen , en 's winters brengt men ze hier naar toe.. Deze laatfte kalk is zo goed niet om te raetfelcn als de ileenkalk , dog beter om wittcplcilleren. Steenkolen heeft men nog in Penfylvanie niet gevonden. Men be- Steenko- weert ze egter verder landwaards in onder de Wilden gezien te hebben, i^"- Daarentegen worden zy hoger op naar 't noorden omtrent Kaap Bre- ton (j^) in overvloed gevonden. Sommige Vrouwen maken JTyn uit enigen van de \-rugten des lands. AVyn Daartoe worden gewoonlyk de rode en witte Aalbenèn gebruikt, die men zeer overvloedig heeft- Een oude Zeeman , die dikwyls in TS!ciu- foundland geweeft is, verhaalde dat de rode aalbcflèn daar in menigte in. 't wild wafïèn. Ook perfi: men wyn uit Aardbeflèn , die zeer talryk in de boflchen zyn , dog wat zuurder dan de Zweedfchen. Nog gebruikt men daartoe de jimerikaanfche Braam , (§) die overal op de koorn- Yclden in zo grote menigte als by ons de diftelen wafl , en zeer aange- naam (♦) Of Moskomfcb glas , Mica membran acea hy Linn, Syd-, Nat. V. 3. p. 5§. 'Mica meinbrafiace 1 pellucidiffima flexilis alha, by U'allerius Min. p. 120. Fitrum Ruthenicum , 'vitrum iliance liy Forste'r Intr. 10 Min. p, 18. Ct) Dit is bcvefligd geworden federt dat Kaap Breton in de handen der En- S.elja3en is. Men zegt dat de beddingen der Kolen het gantCehe Eilr.nd door- lopen ; 7,0 dat men liiervan daan enen groten overvloedzoti kunnen krygen , iiidien de Regering het oorbaar agtte ze te iaten graven. F. (§) Rubus occidentalis Linn» AO PENSYLVANIE. Ligu!- trum. Bomen, Lands- douwe. naam is. In MaryUnd wordt ook een wyn gemaakt uit de wilde Drui- ven , die daar de bosfclien voortbrengen. Eindelyk gebruikt men hier oolv Kersfcn en Brambozen toe , die men vly tig aankweekt. De Wyn dien zy geven is fchoon. Ik behoef niet te befchryvcn hoe men den Aalbes- fewJ^l maakt ; die kond verflaat men in Z'wsden zelfs beter dan in Ame- rika. Het gemene Ligujlrum wafl: mfichen het lage hout. Dog ik kan niet bepalen of het een inlandfch gewas , dan of het uit Engeland overge- bragt, en door het verftroijen van het zaad door de vogels gemeen ge- worden is. De meefte fchuttingen en heiningen om tuinen en akkers zyn hier van planken en palen. Dog fommigen , bedagt op het fparen van het hout , hebben hier en daar begonnen hagen te planten , en hier toe nemen zy 't Liguftrum , dat zy op ene daartoe opgeworpene hoogte zetten. De gi-ond is hier klei, met wat zand venuengd, en dus tamelyk ligt. De liguftrumhagen zyai alleen hier goed daar het vee zeer tam is , want de varkens moeten hier allen een driekantig juk dragen, en 't an- dere vee is zeer mak. Maar als zy gewoon waren door de hemingen doortebreken , zouden hagen van dit foort weinig baten. Digt by Phi- ïadelphia mogen gene varkens los lopen. Des namiddags van den ci. Sept. reed ik, met den Koopman Peter Koek , geboortig van Karhkron in Ziveden , naar zyn' landhoeve , om- trent negen Eng. niylen van de Stad noordweftwaards. De bomen wa- ren allen van het foort die hunne bladeren verwiflèlen ; ik ontdekte niet enen enigen denne- of pynboom ; fchoon de weg aan beide zyden door bosfchen loopt. De meefte bomen waren Eiken , van verfcheiden foor- ten , waartulTchen egter Kafianjebomen , ^^''alnoot- Kornoelje- Appel- bomen, Ilickory, Braaraftruiken , en diergelyke gevonden werden. De grond begon hier wat heuvelagtig te worden. Dan reden wy ene hoog- te op en dan weer af, en zo vervolgens. Bergen en grote Henen trof- fen wy niet aan , en het hout was van onderen dun en de gi"ond zo vlak, dat wy ver van ons afzien en tulTchen de bomen doon-yden konden, want daar waren geen flruwellen. Op fominige plaatfen , daar de grond opgegraven was, en ook hier en daar boven op, lagen van die kleine glinflerende ftenen, waarvan men hier de huizen bouwt. Jk denk ze in 't vervolg te befchryven. Wat verder in het bofch gevorderd zynde , zagen VT^c^emeenlyk klei- ne ftukken lands , waar men het hout weggehakt , en ene landhoeve of weide aangelegd had. De landhoeven waren voor een gedeelte zeer fchoon, en dikwyls ging 'er ene laan van dcu groten weg naartoe. De huizen waren allen van dien fteen , waarvan wy zo even fpraken. Ieder Land- man, zelfs de geringde Daghuurder, heeft om zyne woning enenboom- gaai-d van appelen, kersfen, perfiken, kaftanjes, walnoten, en andere fcho- P H I L A D E L P H I A. 1748. 41 fchone vnigten. Daar tudchen zag men ook wynranken. In de dalen ftroomde heldere beekjes. De akkers waren mceil gemald , alleen ftond 'er nog wat Mats , anders Turkfch koorn^en Boekweit. De Maiswierd meefl, in groter of kleiner hoeveelheid, digt by de hoeven gevonden; wies frifch, van zes tot tien voeten hoog, en had boven aan kleine groe- ne blaadtjes. Boekweit was 'er ook op vele plaatfen gezaid , en zy was ook op ibmmigcn al rj-p. In 't vervolg zal ik van den aard en het ge- bruik dezer gewaden breder handelen. Na zes Eng. mylen ver gereden te zyn kwamen wy te Germanto-wn. Deze p Stad heeft maar ene ftraat , dog is byna twee Eng. mylen lang. Zy wordt voor rnaii- 't grootfle deel bewoond door Z)«;V/?/&(?rj , die van tyd tot tyd overkomen , Jowm. en zig hier neer zetten, om dat zy hier zulk ene vi7heid genieten als zybe- zwaarlyk ergensin de wereld vinden zouden. Zyzyn meefl allen handwerks- lieden , en maken alles in zulke menigte en volkomenheid , dat ditgeweft bin- nen kort weinig meer uit Engeland zsl behoeven te trekken. De huizen wa- ren meefl allen van den glinfterenden fleen gebouwd , die naar den kant van Philadelphia overal gevonden wordt , dog anders zeldzamer is. Sommigen waren evenwel van gebakken ftenen. De meeflen waren van VNCQ verdiepingen , anderen nog hoger. De daken waren met planken van den witten Ceder befchoten. Van gedaante geleken zy naar de da- ken in Zweden , maar de hoeken die zy boven aan maakten waren of fchcrp , of regt , of (lomp , naar mate zy meer of min hoog waren. Ge- deeltelyk maakten zy enen halven agthoek of enen halven twaalfhoek uit. Sommige daken waren zo gemaakt dat men 'er op kon gaan wandelen, hebbende ene leuning rondom. Ook hadden ((»mmigen balkons, waar van men op flraat zien kon. De venfters, zelfs omhoog, hadden luiken. Ieder huis had enen fchonen tuin. De Stad heeft drie kerken , ene Lu~ therfche , ene Hervormde , en ene §uakerktrk. Zy was zo volk- ryk dat de ilraten van volk grimmelden. Ook hebben hier de Men- nonieten hunne vergaderplaats. Den 22. na den godsdienfl: by gewoond te hebben, bragt ik den dag door in het gezelfchap van de voornaamfte lieden der Stad, die hier lang gewoond hadden , by wie ik naar de byzonderheden der plaats vernam. De Heer Koek had enen fraijen put vlak by zyn landhuis, die uit Putten, enen zandheuvel komt, en water genoeg verfchaft voor ene kleine beek. Over dezen put had hy uit den glinfterenden fteen een ge- bouw doen maken, gefchiict om eetwaren te bewaren. In de beek zelve, die langs het huis heen liep, flonden liruiken en aarden vaten vol melk, welke zig in 't koude water by de gTote zomer hette zeer goed houdt. Ik vond in 't vervolg nog meer gebouwen boven putten, gefchikt om fpyzen te bewaren. Byna alle de heiningen om de koomvelden en de weiden wai-en Heiniu- F hier gen. 42 P E N S Y L v A N I E. 