VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De Prins befloot derhalven haar onbekend te gaan zien, en met dat inzigt ging hy na haar verblyf onder den algemee- nen VAN CHRISTINA’ 139 men hoop: De Koningin kende hem op het eerfte oogenblik dat zy hem zag, en was gereed om hem overeenkomftig met zyn rang te ontvangen; maar de Prins bemerkende dat hy ontdekt was , vertrok terftond , еп op het ontdekken dat de Koningin hem volgde om hem weder te doen keeren , draaide hy het hoofd om ‚еп zeide: Mevrouw , of volkomen of ebei niet! op °t eigen oogenblik ter kamer uittreedende. ims deezen tyd aagen zy elkander nimmer dan by toeval, zeer koel en onverfchillig elkander behandelende. De onbeftendigheid van CHRISTINA’s character bleek uit haar geduurig trekken van de eene plaats na de andere. Van Beet ging zy па Rome, van Rome па Frankryk, en uit Frankryk keerde zy weder na Коте; vervolgens deedt zy eene reis na Zweeden , waar zy niet zeer vriendlyk ontvan- gen werd: van Zweeden trok zy na Hamburg , daareen jaar overbrengende ‚еп toen weder па Коте; van Коте kwam zy weder te Hamburg › еп deedt anderwerf een keer na Zweeden, waar men haar nog flimmer dan de eerfte reize ontving, hief op ging zy na Hamburg, en van Hamburg wederom па Коте; nogmaal nam zy voor na Zweeden te reizen , doch hier van kwam niet meer dan van haar оор» merk om na Engeland over te fecken, waar Cromwel niet zeer genegen fcheen om haar te ontvangen. Маа het vol- brengen van zo veele togten , en het maaken van nog veel meer ontwerpen om te reizen , ftierf zy eindelyk re Rome. Men moet toeftemmen dat haare reizen na Zweeden eent, germaate uit noodzaaklykheid gefchiedden : want de haar toe- taane gelden wierden zeer gebrekkig betaald , fchoon de tasten паа haaren afftand deswegen veel moeite aanwend- den: doch na de andere plaatfen trok zy alleen uitreis» last. En ’t geen veel meer tot haar wanagting dient, was dat zy de rust van elke plaats waar zy kwam verftoorde, door een grooter eerbied voor haaren rang als Koningin te vorderen , dan zy regt had om te mogen verwagten , door dien zy zich zo luttel wilde fchikken naar de gewoonten der panfen, en altoos eenige ftaatkundige inzigten zogt Uit te voeren. Zy was іп de daad alte werkzaam van aart, ook toen zy ор den throon zat; want °ег was geen voorval ín Europa of zy zogt daar tn het hoogfte woord te voeren, Geduurende de onlusten in Frankryk „ verwekt door den aanhang Fronde genaamd, fchreef zy met veel drifts aan alle de belang hebbende partyen , gedienftig zich als midde- lzaresfe aanbiedende, om hunne belangen te vereenigen;, en hunne gistende gemoederen tot bedaaren te brengen a | Weie H 149 LEVENSGEVALLEN welker heimiyke fpringveeren zy onmogelyk kon weeten : dit gedrag was in dinaal Mazarin. CHRISTINA ftookte hun lieder drift, en boodt haaren dienst aan. Zou ik „fprak zy „te vergeef sch uwe vertrouwde weezen ; indien gy bemint, moet gy trouwen, | De moord van Monaldefchi is tot dit uur eene onoplos- baare verborgenheid. Doch welke ook de misdaad van Mo- saldefchi , wat ook het regt van CHRISTINA ware, en hoe fchoonfchynende voorwendzels de regtsgeleerden , door vleijery en bedrog overgehaald, by bragten om het te regt- vaardigen , de daad was, buiten twyfel, zeer (noad. ‚ Is egter ееп ftuk dat overeenkomt met de uitdrukkin- gen van CHRISTINA in haare brieven, ten opzigte van de zodanigen op welken zy geftoord was; bykans gaf zy nime mer haar misnoegen te kennen zonder het leeven des bele- digers te bedreigen. Feilt gy in uw’ pligt, was haare taal tot haaren Secretaris (dien zy na haaren а уап de Kroon na Stokholm zondt) de gebeele magt des Konings van Zwet: den zal uw leeven niet kunnen befchermen , fcboon genomen ру U onder zyne wapens wilde gerfchuilen. In de zaak der Franciscaanen , wier voorgewende regten gy met veel hevigheids ftaande hield, fchreef zy аап de be- dienden van den Paus. Gelooft my ор myn woord; die gee- nen, welken gy ter dood veroordeeld bebt, zullen, bebaagt bet God, nog in leeven blyven, en gebeurt bet dat zy eenen gewel- digen dood [етеп , zo weest verzekerd „dat zy niet alleen zul- den Jlerven. Een Muzikant uit haaren dienst in dien des Hertogs van Savoye getreeden zynde , was zy daar over in zulk een woe- de, dat zy , een brief fchryveride , deeze woorden uit de penne liet vloeien; Hy leeft alleen voor my, en indien hy niet voor | ny VAN CHRISTINA. 241 Bert zal by niet lang voor iemand anders Јревіет: — Р pi gt z eg ge туп dienst te flyten, en doet by Gei siet , bet 2а] Бет eerlang berouwen, En Bayle bedreigde zy ook ftreng, dewyl hy gezegd hadt dat de Brief, welken CHRISTINA fchreef over het herroepen van het Edië van Nantes „ееп overblyfzel van het Proteftanten- dom in haar was. Dan hy werd -weder іп gunfte aangeno= men door zyne verdeedigingen van dit zeggen „en zyne on- derwerping. | | Over t geheel репошеп fchynt CHRISTINA, wier byzon- дее leevensgevallen wy dus vermêld hebben, een zon- dering mengzel van gebreken en groote hoedanigheden , die, Schoon zy vreeze en ontzag mogten verwekkea , niet in flat waren om haar beminnelyk te maaken, Zy bezat ver- mft, fmaak , geest en geleerdheid, zy was ‘onvermoeid in tr ryksbewind, groot ‘in ’tamptloos leeven , ftandvastig in ongelukken, onverduldig om tegenfpreeken te verdraagen , ten uiterfte onftandvastig in haare begeerten en inzigten ; itgenomen in de liefde tot de geleerdheid. °t Merkwaar: digte biyk van deeze wuftheid vertoonde zy met na de їгооп van Poolen te dingen, naa dat zy die van Zweeden hadt afgeftaan. In alle bedryven was zy ten uiterften voort- varende en hevig, driftig in haare begeerten, vreeslyk іп haaren toorn , en wuft in haaren handel. — Van zich zelve verklaart zy, dat zy agterdogtig , eerzugtig , driftig , begmoedig , onverduldig , verfmaadend , fcbimpend, ongel eis, ongodorugtig , van cen beftigen aart en ten uiterfte mine ziek was. Eene gefteltenis ертег, welke zy altoos , indien men haar mag gelooven, door hoogmoed en deugd te bo- ven kwam. fn t algemeen waren haare gebreken die der kunne waar toe zy behoorde; maar haare deugden waren фе van де onzé. | Eenige brieven , їе Amfteldam in den јааге 1750, en te Geneve in’t jaar 1761 uitgegeeven „onder den naam van by- zondere brieven van CHRISTINA, en aan den Koning vaa Pruisen opgedraagen , zyn te eenemaal verdicht. ARIEF VAN DKN BARON DE BIELFELD AAN MEJUFFROUWZ DE *** te Hamburg. ээ deezen Brief, gefchreeven uit Londen , den 25 April n 1741» befchryft da Baron den Engel/chen Voortyd » ед 9 ` 14% o ORIEF | у» geeft een berigt van de vermaakplaatfen Ranelagb cam 99 ?.. аі е. . MEJUFFROUW, | ` Behalven U, Mejuffrouw, heeft de Natuur aan myn ge- zigt geen fchooner voorwerp vertoond dan de Engel/che Lente. -Het kruid ° welk hier den fchoot der aarde door- boor is veel digter ineen, veel fynder dan op andere plaat- fen, dit veroorzaakt een veel fchooner veldrapyt, dan men elders in Europa ziet. Ik zou ook bykans zeggen dat de boombladeren ееп aangenaamer groen hebben. „Merk. die niet aan voor ’t uitwerkzel eener bedroogene inbeelding : ilk п ’ег goede roden van te kunnen geeven. De lugtsge- eldheid in Engeland is niet zo zeer onderhevig aan onge- ftadigheden als ін veele andere plaatfen , waar de landen zomtyds , geduurende eenige weeken of geheele maanden, nu eens door ftortregens-overftroomd , dan eens door bran- dende hitte gefchroeid worden. Hier hebben wy zomwylen dp eenen dag vierderlei weer, doch bykans nimmer boven- maatige koude of verveelende hitte, Deeze gemaatigdheid van lugt maakt het land niet alleen veel frischer en lachen- der van gedaante , maar geeft ook aan den arbeider een wise fer hoop op eenen ryken oogst; deeze bedriegt hier den landman zo zeer niet als wél in andere landen. , Wandelen- is tegenwoordig myn grootfte vermaak : еп rekt ter bewaaringe myner gezondheid :. ik herleef daar door, naa іп deezen winter een arbeidzaam en ftilzittend leeven geleid te hebben. -Alle morgens gaa ik na het Park wan St. James, dit verfchaft my tevens een veldgezigt , ee- ne afzondering, afgewisfeld door het denkbeeld van den Oorlog, van de Stad, en van het Hof, By het intreeden zie ik op het groene veldtapyt een drift koebeesten, die _ het voornaamfte gedeelte verfchaffen уап een drank door de ` Enpel/cben Cillibub geheeten , welken zy ter verfrisfing drin- ken. Zy komen in menigte elk met een kroes in de hand tot op ееп derde met Spaanfchben wyn gevuld, een Melk- meisje melkt dien voorts vol met geurige fchuimende melk , waar in de kragten zitten van ’t eerfte groen. — Ik gaa voort en doorkruis een twintig laanen, die deels recht loo- реп, en deels gellingerd zyn over eenen oneffen grond 5 maar alle even net gehouden. Aan den eenen kant zie ik een’ grooten vyver,met Eenden en ander Water-gevogelte. In °t midden van den vyver doet zich, een eilandje op, ver- cierd met een landhuis ш ееп aartigen fmaak gebouwd, dit . was VAN DEN BARON DE-BIELFELD. ug was eertyds de verblyfplaats van deù beroemden Sts: куке MONT , die zo veel toegebragt heeft tot den goeden {maak der Franfcbe Letteren. Ik zie hem, in myne verbeelding , wandelende op het veld , dat het huis omringt, nu zich ver- poozende van den arbeid aan een werk van vernuft Ьейеей, dan peinzende op de bekoorelykheden. van de Hertoginne DE MAZARIN , die hy in Engeland gevolgd was „en wier ge- zegenheid hy tot het einde zyns leevens behieldt, niet te~- ` е de menigte van. aanbidders haarer aantreklyke heden , die zich , van tyd tot tyd by haar vervoegde. Zom pluk ik eenige (сһоопе veldbloempjes in de nabuute van deeze ts der afzonderinge „en die op ’t water ziende dryven , doe ik eene foort van offerande aan de Schim- men van die verwonderlyke en beroemde Gelieven. Eenige fchreeden verder zie ik een gedeelte van het Regie ment van де Lyfwagt te voet „dooreen Officier , in den wa- del oefenen , die іп dat bedryf druk bezig , de.Letter- oefeningen en de Liefde’, als de, beuzelagtigfte zaaken des werelds, aanziet. —’t Volgende oogenblik lust °t my het: oog te flaan op de heerlyke Gebouwen, die het Park om- ringen , ik blyf (aan voort grootsch Paleis van Bucking ч Бат, waar de laat{te Hertog van dien паат, eenige jaaren den ,ftierf in den bloei zyns leevens, in ’t midden van een’ Іееуепѕіоор dien hy met glans zou ten einde gebragt hebben. Hy hadt een zonderling vernuft. Ka kunt des оог- deelen , Mejuffrouw , uit ееп Latynschb Grafichrift, °t geen. hy weinig ишеп voor zyn’ dood maakte. Dubius, non impius vixi, Incertus morior , non perturbatus. Humanum est nefcire С errare ; Ens Entium miferere mei! Dat is: Ik heb vol twyfelingen ‚ maar niet godioos geleefd, Ik ferf in °t onzekere, doch niet met vrees, Onkendig te zyn en te dwaalen is het tot der Men{chen 3 Weezen aller Weezens ontferm u over my ! ` Myne fchreeden en gezigt afwendende van een voor- werp, °t geen my zo droeve bedenkingen herinnert, nader Ж де groote en ruime Wandelbaan , bekend onder den | | О паа HA , LA: naam van de Mail. ° Із dan middag ‚ en ik vind dezelve- vervuld met eene menigte Меп(сһеп van beide de fezen , zich met wandelen vermaakende. De Juffrouwen verfchy- пеп er in een foort van Negligé, doch die haar bevalliger ftsat dan de uitgezogtfte opíchik. Уап ч hoofd tot devoe- ten zyn ze in °% wit, netjes gefchoeid „ іп ftede van een lengen mantel hebben ze korte rokken, en een klein man- ` teltje met kanten omzet ‚ een kleine hoed van ftroo , be- ver , of pluimen op °t hoofd 5 deeze kleeding , hoe een- voudig, voegt haar by uitftek ‚ en zet der (eeng eene inneemende leevendigheid by. Flier wandelende ont- moet men altoos kennisfen , Staatsperfoonen , Hovelingen, Petit -maitres en Coquêttes, men hoort het dagelyks nieuws, еп maakt er party, te deezer ріаасе vertoeft men tot den: tyd, dat men zich gaat kleeden om na ’t hof of ter maaltyd te e : Áan het einde van eene der Voerfteden van Londen, Mar- rybone. geheeten , is eene andere Lusthof , kortlings aan- gelegd om lieden van aanzien, op de aangenaamfte wyze „ den morgen te doen doorbrengen, bekend onder den naam v.n Ranelach. Deeze plaats is ruim, in eenen zeer goe- den {maak beplant. Ву ’t inkomen ziet men eene groote ronde plaats, allerwegen in kleine vertrekjes , die onmid- delyk op elkander volgen „ afgefchooten. Іп deeze ver- trekjes kan ieder naar welgevallen Thee, Koffy , Choco- laade , of Morgenwyn krygen , voor eén zeer maatigen prys. Dewyl deeze plaats zeer іп den (maak der Zondenaa-. ren begint te komen , treft men er het beste gezelfchap aan, dat men in de ftad kan vinden. Нег geeft een aartig ezigt eenige honderden van Heeren en Juffrouwen netjes in hun morgengewaad te zien zitten іп de opgemelde ver- trekjes , bezig met in ’t openbaar hun ontbyt te neemen. In ’t midden van die ronde plaats is een Tent, aan alle zy- den open, gefchikt voor de Muzykanten. Verkoopers van nieuwspapieren , fnhuisteryen , en van ’t geen tot der Juf- frouwen opfchik dient , komen hier hunné waaren aanbièden. De Hof beftaat verder in grasvelden en groote laanen van Linden- of Kaftanje-Boomen ; te wederzyden digt beplant met kleine Jokboompjes , die het brandend fchynen der zonne afweeren. Men wandelt op een vasten zagten grond, zo gemaklyk als of men op Turk/cbe Tapyten ging. -~ Het fchynt of Ranelacb naar Vauxball uitgemaakt is. Dit Vauxball is eene andere openbaare plaats van verlustiging « maar veel trotfcher en groot{cher dan de evengemelde dei gt ‚ VAN DEN BARON DE BELFELD. . м$ Der in de Voarftad van Soutwark aan-de-andere zyde van. den Teems. Меп komt er niet. дап. "5 avands , еп kan der- waards ryden of over de rivier vaaren. met fchuiten „ die Ter altoos „in groote. menigte , gereed liggen. Voor de intreede wordt een Esgeifehe fchelling. betaald, De Wandeldreeven. zyn ruim en by uitftek fraai. De geheele plaats door vindt men priëelen van latwerk, alle genommerd. Elk priëel heeft, zyn vaste bediende ‚ die;ook op. zyn. kleed den nommer draagt ған het priëel tot het welke hy behoort.. Eene groo- te Loge bier, си voor het Hof „of eenig ander groot еп takyk gezelfchap., verder heeft ‘ег-рёепе onderfcheiding ‚ elk die zyn geld betaalt is even naa, By ’t inkomen Б ор ееп wyduitgeftrekt vierkant eene groote plaats ter dienfte der Muzikanten , Мег fpeelen de voornaamfte Mees ters van Londen de ftukjes die gan de Natie behaagen : men zeggen dat heteen treffelyk concert is. Een gezelfchap dat ет den avond wil flyten , zegt, by ‘t inkomen, wat ét begeert te eeten „de Gasthouder , vergezeld van eenige keù- kenbedieaden , tekent het terftond op , laat het gereed maa- ken „en geeft den nommer van *t pričel, dat voor u gefchikt is. Men gaat °ег ten eerften in om na de Muzyk te luiste- ren „of doet voor af eene. wandeling. Zo ras de avond valt doet de Opzigter van deeze plaats des, vermaaks die geheel verlichten. . Gy moet weeten , Mejuffrouw , dat іп alle de wandeldreeven , priëelen , hoeken en laantjes ор bepaalde afllanden , groote ronde lantarens geplaatst zyn „en een on- getal kleine-glazen lampjes. Ву elk lampje hangt een vlaswiek in brandewyn gedoopt , alles is °s morgens ge- reed gemaakt. De Gasthouder geeft door een teken te Кеп- nen, dat alle de bedienden zich gereed moeten houden om de lichten aan te Пеекеп; ieder begeeft zich op zyn post „ en faan ‚паа een twêede teken bekomen te hebben ‚ de han- den зап ’t werk, еп dit doen ze met eehe zo verbaazendé vaardigheid , dar de geheele plaats in minder dan twee ші» nusten zo verlicht is als of het weder volkomen dag ware. "Deere verlichting , die iets van °t betoverende heeft , doet iemand verbaazend aan. Maar nog meer ftaat men verfteld over eenander meesterftuk der werktuigkunde, dat , te Vaux- bali, айе де Juffrouwen en Heeren voor de avondlugt bé- fchermt. Niets vreest men in Engeland zo zeer als verkoud. te worden, die kwaal wordt Catchcold geheeten , en allerlet j yke uitwerkzels hoort men "er aan tocfchryven. In de Oosterfche Landen kan tegen de pest, en in de Noord- lyke gewesten tegen de Scheurbuik geen meer voorbehoede % э e Ж п. DEEL. MENGELW, NO. 3e 146 BRIEF-VÁN DEN БАКОМ DE BIL kerb, rorden dan hier tegen de Catchcold. Om dus „van in deopen lugt’savondsteeeten „te ont- е Meester van Vauxbâll Бєйарг om alle de ewascht linnen te bedekkén. Zo гав de klok Ber en heeft, hoort men een derde teken :rftond ziet men, als van onder den grond, koren , die zich ontrollen , en van drie kan= ` јёѕ Бейеккеп , boven zamenloopende. Deeze Zyn aartig met fterke kleuren gefchilderd, en maaken , in elk prigeltje „'drie groote fchilderyen uit, die het gezi; ftreefen „terwyl ze het gezelfchap tegen de avondlugt dele Ken. De Muzyk houdt voor een uur of twee op, en elk fchikt zich aan tafel. Verder gaat men weder wandelen, of doet iets anders, пааг welgevallen. In ausball is veel vry- Keids; doch ales gaat met de uiterfte огде, en verwonder- Iykfte' welvoeglykheid toe, Moeitemaakers еп twistzoes Kers zouden "et een Îlegt-onthaal vinden. De Еірепааг van deëzen hof des verraaks, gelyk: deeze plaats met regt gee паатӣ mag worden, wint zeker veel gelds:- maar als men in aanmerking neemt, hoe veel knegts, jongens en werk- lieden hy in zyn dienst moet houden „en de groote kosten , die alle deeze toebereidzels beloopen , zal men zeer wel ten goed inkomen willen toeftaan aan een Man, die in °t openbaar een vermaak bezorgt, °t welk zyns gelyks, zo veel ik weet, іп Europa niet heeft. Ik zou het volmaakt noemen , wanneer ik het geluk mogt hebben òm met u in die verruklyke plaats te wandelen. Niemand dan u, Me- juffrouw, ontbreek ik hier; en gy herinnert my, te deezer elegenheid , als mede in verfcheide andere ‚ dat "er in dee- E wereld niets volmaakts gevonden wordt. "т Geen ’er-voor my zeer'na аап komt, is , dat ik ‚теп minften met myn Brief , u kan verzekeren, dat ik ben, enz. BERIGT WEGENS DE HOLLANDSCHE MAATSCHAPPYE DER WEETENSCHAP PEN ТВ HAARLEM.. IN Hollandfche Maatfchappy der Weetenfchappen , heeft in haare Vergadering, ор den-24 May 1768. te Надим, befloten , om het Algemeen bekend te maaken, dat de Vraag, door háár in het Јаәг 1766 ордедеетеп, (Welken zyn de oorzaaken van de belette door- awelging in de Slokpyp „dewelke langzaam geboren word ‚ en door- gaans doodelyk is Pwelken zyn de redenen, waarom dezelve пи veel aneerder, dah voorbenen у voorkoomt ? En door welke middelen is лу BERIGT WEGENS. DE: HOLL. МААТЭСН.: Deh Wersidsch. ` іду sor Ze koomen en te geneezen.? у haars oordeels best beantwoord is door den Schryver, dewelke zich bediend heeft van de Zinfpreukez dum Рода plus valet arte malum, . ns Dewelke by het openen van zyn Billet bevonden {5 te zyn, MAT- THIAS VAN GEUNS, Med. Door ге Groningen. Den welken zy dan ook den beloofden Prys van eene Goude Mee dalle heeft toegeweezens D ` Ook heeft zy befloten, als ееп Accesfit, eene Zilvere Medaille те geven -aar den Schryver van het Antwoord ‚ onder de Zinfpreuke : Z» magnis volwisfe fat est, in LE dezelve mogt goedvinden, zynen Naam te melden. Doch de dchappy moet tot voorkoominge уап misverftand hier by voegen s dat" er twee Antwoorden onder de laatst- gemelde Zinfpreuke ingekomen zyn , · maar dat zy.bedoeht dat Ant- woord, hes geen onder die Zinfpreuke gefchreeven is, en begint mër de woorden: Verhandeling. over de langzaam belette doorzwelging san bet Voedzel in de Slekdarm, enz. en dewelke verdeeld is in 37 _ Voors geeft de Maatfchappy op tot eene Vraag, om die te beant- woorden voor het begin van, bet Jaar 1770. Wat word er vereischt gar de Konst van Waarneemen „еп boe veel kan dezelve toebrengen got oolmaakinge van bet Verfland?. ` KI D a e a De Vraag, door haar in het voorige Jaar voorgefteld , om ze te beantwoorden voor het begin van het jaar 1769 is: Wat ís er tot pu toe over de INatuurlyke Historie van ons Vaderland gefebrecven ? wat ontbreekt “er nog aan? en welke is de beste wyze, waarop de gemelde Gefchiedenis zoude dienen gefchreeven te worden? ` ` De prys , gefteld op ieder van de twee bovengenoemde. Vraagen woor den geenen , die haars oordeels dezelge best beantwoord heeft, is eene Goude Medaille, op den gewoonen Stempel der Maatfchap- pye Gellaagen, met den naam van den Schryver, еп het jaartat op De Antwoorden op de Vraagen moeten niet met den eigenen naam Ber Schryveren ‚ maar met eene. Zinfpreuke, getekend, en met een werzegeld Billet, het welke dezelfde Zinfpreuk tót opfchrift, heeft, warin des Schryvers naam en adres gemeld. zyn, зап С. С. Н. van um Ал, Ѕестесагіѕ deezer Maatfchappye , zeer, leesbaar gefchreeven , а he Nederduitsch , Fransch ofte Latyn, Franco gezonden wordem «leder eenen, wie hy ook weezen mag, (ааг vry, na den prys te dingen, uirgezonderd hen, die in eenig opzicht Leden van deeze е zyn. 4 Den 5 "e avonds, ten half elf, zeer zwaar Noorderligt uit һе Oosten en het Westen. gp, MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTEREN , KONSTEN EN WEETENSCHAPTEN . BETAEKKELYK,. " KORT UITTREKZEL EBNER VERHANDELINGE VAN DEN HEER MERIAN, OVER DEN ZEDELYKEN SMAAK. , "P niemand onzer Leezeren van eenige beleezenheid in de hedendaagsch uitkomende Schritten onbekend, dat tegenwoordig veele Philofophen agten een beginzel ont- dekt te hebber ,’t geen ons aanzet om zekere daaden goed of kwaad te keuren „en waar door de daaden Zedelyk goed of kwaad zyn, dit begingzel (ellen zy in een onmiddelyk Gevoel „in сеп foort van natuurlyken Smaak , tgeen ze den naam van Zedelyk Gevoel of Zedelyken Smaak geeven. Over dit Onderwerp heeft de Heer MERIAN, eene Verhandeling aan de Academie дег Weetenfchappen en befchaafde Let- тегеп te Berlyn, medegedeeld (+), waar van wy hier het hoofdzaaklyke zullen plaatfen. De Heer MERIAN verdeelt zyn Onderwerp in drie deelen, Voor 1. Onderzoekt hy of het Zedelyk Gevoel als een Philofophisch beginzel kan doorgaan. Теп. eden vergelykt hy °t zelve met de Bigenliefde , en ten aden maakt hy eene vergelyking гиѕісһеп dit beginzel ende beginzels van zedelykheid op Redenkaveling gegrond. 1. Een Philofophisch beginzel is ‚ volgens гупе bepaas Ens, een algemeen Voorftel , °% welk, op eene klaare en verftaanbaare wyze, de verfchynzels , daar aan опаегре- fchikt, verklaart; een verfchynzel te verklaaren , voegt hy Yer nevens, is eene oorzaak aanwyzen, die °t verfchynzel Kaa voortbrengen, en waar van wy ons een nauwkeurig en volkomen denkbeeld kunnen vormen. — In gevolge van deeze bepaaling, dunkt hem het Zedelyk Gevoel een besinzel dat zo wel Philofophisch genoemd mag worden, als eenig beginzel °t geen men іп de Natuurkunde аап» neemt, ja ’t mag met meer regts dien naam draagen ; want de Natuurkundige is dikwyls genoodzaakt om op te klim- men tot oorzaaken die zich niet voordoen aan de zinnen , еп (*) Hist. de Г.Лёадет. des Scienc, & Belles Lettres, д Berlin om. XIV. ‚ IL DEEL, MENGELW. NO. 4 L „ 150 MERIAN ‘en die niet terftond door proeven kunnen beweezen wor- den, terwyl het, in dit geval, aankomt op eene zaâk ,„ die elk kan weeten 5 clk heeft flegts zyn hart te onderzoeken om te weeten wat er in omgaat , wanneer hy iets goed of kwaad keurt. Maar, men zal misfchien zeggen „ dit Zedelyk Gevoel ` Кап men door geene redenkavcling ontvouwen, en ’er dus een duidelyk berigt van geeven, en °t mag derhalven geen Philofophisch beginzel heeten ; men komt langs deezen weg weder tot de verborgene hoedanigheden , de ingefchaa- репе denkbeelden, еп de inftingten , door de gezonde Phi- lofophie afgekeurd en verbannen. De Heer MERIAN ante woordt, dat het redenkavelen hier niet te pasfe komt: de- wyl het er niet meer te pasfe kan komen, dan in dit ander Philofophisch beginzel dat de zinnen ens het, heete van het koude , het zoete van het bittere , leeren-onderfcheiden ; dat ‚ alle redenkavelingen in ’t einde uitloopen op enkelvoudige denkbeelden , en dat dus alle ftelzels voor deeze tegenwer- ping bloot ftaan. — Maar is dan het Zedelyk Gevoel eene verborgene hoedanigheid? Niet meer dan °t Natuurlyk Ge- voel; еспе edelmoedige daad verwekt in my eene aange- naame aandoening, even gelyk de geur eener Rooze myn reuk ftreelt ,’°t een is niet verborgener dan het ander, eene verborgene hoedanigheid is eene onbekende hoedanigheid „ doch ’t Gevoel van zedelyk goed en kwaad is eene hoeda- nigheid myner Ziele my ten vallen bekend. Naa dit alles nog te vraagen waarom wy het goede goed keuren en het kwaade wraaken? Is even ° zelfde als te vraagen „ waarom wy den honig zoet en den alfem bitter vinden ? en wat dies meer zy. —- Maar vraagt men verder, is het dan een ingefchaapen Gevoel of Gewaarwording ? Niet meer, zegt de Heer MERIAN , dan de natuurlyke zinnen: °t is, gelyk die, eene bekwaamheid „ welke zich ontvouwt by tegene woordigheid van zekere voorwerpen. En wat het gewraak- te woord Joltieft aanbelangt, wat zwaarigheid dat men zich daar van bediene, even gelyk van het woord Aantrekking , om enkel het verfchynzel aan te duiden ? с. Fn het tweede lid , gefchikt om’t Zedelyk Gevoel met de Eigenliefde te vergelyken „ ftelt de Heer MERIAN vast, dat eene daad goed of kwaad te keuren, even °t zelfde is als op eene aangenaame of onaangenaame wyze daar door aangedaan te worden ; dat wy de Deugd niet goedkeuren of beminnen, dan uit oorzaake van ’t vermaak dat zy ons áchenkt „ en dat dit vermaak „ еп de goedkeuring of liefde, , vol- € OVER DEN ZEDELYREN SMAAK, 15ї volftrekt een еп ’t zelfde zyn. — Doch, zal men zeggen, die liefd tot de Deugd is dan niets anders dan Eigenlief= de „eene baatzoekende Eigenliefde ? Wil men ’er dien naam aan geeven, °t Zy 20; maar ‘r ís onmogelyk. volftrekt be- langeloos te zyn : het (taat aan ons-niet, wy zyn geen mees- ters over de indrukken, die de voorwerpen op onze Ziel maaken; hing zulks van ons af wy zouden den alfem zo zoet als honig vinden „ons geheele leeven zou niets anders zyn das eene aaneenfchakeling van aangenaame gewaarwar- dingen: dus vinden wy de Deugd aangenaam zonder dat wy kunnen beletten die zodanig te vinden ; ftaande te hou- дев dat wy die aangenaam keuren , om dat ons belang zulks vordert, komt op °t zelfde uit als of iemand zeide, dat wy ` de honig zoet proeven, dewyl het ons belang is die zo te proeven. — ’t Is in de daad met de zaak in deezer voege gelegen , dat baatzoekende Eigenliefde , eigenlyk gefproo- ken , eene liefde van overleg is, gebooren uit eene wel of kwaalvk gegronde redenkaveling over onze belangen: onze liefde tot de Deugd is niet van die foort, maar een vooraf- gaande Smaak , die alle aogmerken en inzigten voorgaat , en ‘tis, in °t algemeen, teker dat het Zedelyk goed еп kwaad ons zo onwiddelyk aandoen als het Natuurlyk роса en kwaad, Dit blykt middagklaar wanneer deeze twee foor- · teg van goed en kwaad als in tweeftryd zyn ; de knaagingen vaa "г geweeten ‚Бу voorbeeld , die een misdaadiger te mid- деп van het genot des vermdaks ontrusten , en de kalmte van Ziel „welke een braaf mensch opbeurt in het knellendst der droefenisfe , hebbe men voor niets anders dan het Ze- delyk Gevoel te houden, zich tegen ’t natuurlyk verzetten- de. 3. Met het derde deel gaat de Heer MERIAN voort om de Zedekunde van het Gevoel met de Beredeneerde Zede- kunde te vergelyken. Tusíchen die twee is, wat de leere of de geboden aanbelangt , geen verfchil,geen tweeftryd; een en het zelfde vraagftuk kan ор verfcheidene wyzen worden opgelost; het is geenzins onbeftaanbaar, dat eene evoelde waarheid ook door redenkaveling bekend worde. Maar welke is іп onzen geest het eerfte beginzel van zede- łykheid ? Hoe onderrigt ons de Natuur zelve van onzen pligt? —— De meeste Philofophen beweeren , dat de оок» fpronglyke kennis van Zedelyk goed en kwaad, niet ver- kreegen kan worden dan door ’t behulp der Rede , of door de werking des verftands ‚ ° welk beginzels Пен, еп daar uit gevolgen trekt. Maar is het wel mogelyk , dat het ze- delyk oordeel over onze bedryven , zich eerst zou opdoen aan °t einde eener aaneenfchakeling van redenkavelingen , uit een afgetrokken beginzel afgeleid ? Het gros des mensch- doms is‘onkundig van die beginzels, het weet niets van de kunst om daar uit gevolgen te haaten. De Philofooph vindt ze uit, zonder, by voorkomende gelegenheden , zich daar van te bedienen, eer hy zyne afgetrokkene denkbeel- den in orde gefchikt heeft, is door °t Gevoel het vonnis reeds geftreeken : en zou de Natuur, die ons door onmid- delyke gewaarwordingen verwittigt van Natuurlyk goed en kwaad, de ontdekking van het Zedelyk goed en kwaad „ voor ons zo moeilyk gelaaten hebben? De onbefchaafdfte menfchen leveren blyken ор, dat zy die kennis bezitten 5 men vindt er de trekken van in kinderen ‚ja ook in de die- теп, en hoe kan men overzulks dit aan redenkaveling toe- fchryven? —— Andere Philofophen ftellen de kennis van dit onderfcheid іа TC onmiddelyk begrip des verftands ës | . o w OVER DEN ZEDELYKEN SMAAK, 155 welk , huns agtens, de overeenkomst of de ftrydigheid der daaden , zo vlug en vaardig opmerkt, als het ziet dat een driehoek drie hoeken heeft. Dus doende bepaalt men de kennis van Zedelyk gped en kwaad aan een enkel verftan- dig bezef „aan eene dorre befpiegeling. Terwyl het nogtans zeker is, dat wy, op eene gansch andere wyze aangedaan worden, wanneer wy een weldaadig of menschlievend be- dryf aanfchouwen, dan wanneer wy eene driehoek zien of een enkel verftandige grondregel overweegen. In ’t eerst- gemelde geval gaat het verftandig begrip vergezeld of wordt gevolgd van eene Gevoelige aandoening ; in het tweede eft niets dergelyks plaats. Indien deeze gevoelige aan- doening ons ontbrak, zouden alle waarheden , die ons ter berragting moeten opleiden , niet meer dan enkel befchouw- lyke waarheden , en eene volflaagene werkloosheid ‚ het minst kwaade gevolg van dit alles weezen. een «анааан ај PROEVE OVER HET WARE SCHOON DER VRIENDSCHAP , DERZELVER VOORTREFFELYKEN OORSPRONG, EN ОЁ BYZONDERE VOORDEELEN , DIE ZE DEN MENSCH ` _TOEBRENGT. Eeer had de gewoonte van te zeggen, ‘er is geen voortreffelyker bezitting , dan een oprecht Vriend; ook kan men uit geen ding op aarde meer vrugt, noch wellust ` rapen, dan uit de Vriendíchap ; daarom achtte Hy hun lage en kruipende Zielen , die het verlies hunner Rykdommen bezwarelyker verdragen konden; dan het verlies van Vrien= den. Laërtius 2de Boek. . Schoone , beminnelyke , aanvallige Vriendfchap , die de grootte luister van het Menschdom, ber fchoonfte fieraad der redelyke Wezens zyt 5; een Bron van het ftreelendfte genoegen „ een Bron van alle aardfche gelukzaligheit; gy zyteen Schat van oneindige, van onwaardeerbare waarde , welks genieting de Ziel der ftervelingen den hoogtten trap van genoegen doet bereiken. Uwe voortreffelykheit is al- leszins blykbaar! dewyl gy alle de handelingen der genen, die U boog waarderen , beftiert, volgens het rigt{noer van Billykheit , Rechtvaardigheit , en Liefdadigheit. Dog hier in blinkt уоогпашеіук uwe beminnelykheit uit , dat gy zyt спе medogende , ene aandoenelyke , ene gevoelige , еп teer- hartige Onderfteunfter der ongelukkigen, der verdrukten , ea door de wispelturige fortuin verlaten ftervelingen | Gy gs 3 ' з DROEVE beweegt de gevoelige harten тот medélyden en ontferming, у doet enen aandoenelyken boezem gtoeijen , en ontfteekt in de Ziel het vuer van ware Edelmoedigheit. Het lust me thans, ô Hemelfche volmaaktheit! enige uwer bekoorlyke fchoonheden in ene flauwe fchets voor het oog der wereld bloot te leggen. Het lust my uwe vriendelyke, uwe inne- mende gedaante іп een beknopt Tafereel te brengen, en uwe bereidvaardigheit om den elendigen te onderfteunen , met enige trekken, ware het mogelyk , naar het leven af te fchilderen. Uw naam alleen, uw zagte naam ‚ б fchoone Vriend- ‘fchap ! brengt iets bevalligs mede ; alle de denkbeelden, welke door denzelven іп myne Ziel verwekt worden , zyn bekoorlyk , en de gedagten aan U zyn my wonder zoet. Ik verbeeld my іп U de gedaante ener bevallige , ener zeer aantrekkelyke Maagd , ener Maagd, die niet flegts fchoon en bekoorlyk is; maar wier wezenstrekken alle evenredig vriendelyk zyn , waarin noch teekens van agterhóudenheit, noch van enige (noode geveinstheit , ontdekt worden ; maar alleen de zulke, die ene gulle openhartigheit te kennen ge- ven. Uwe oogen zyn liefelyk , minnelyk , bevallig en inne- mend , bezittende een aatlokkend vermogen , ene zoete aane. trekkenskragt ! De bevalligheit van alle uwe leden geeft ёпеп volmaakten zwier.aan uwe verbazende fchoonheden , daar ze op °t hoogfte volmaakt zyn, ten aanzien van hare gedaante : дап, dit is °t niet alleen ; elk deel „daar en boven, at ik my уап U vertegenwoordig, bezit ene juiste еепра- righeit , ene fchilderagtige aanvallighett , die alle befchryving Oneindig overtreft. Geen wonder,dat zulk ene alles overe klimmende Schoonheit , van zulke ene uitmuntende aantrek- kelykheit , іл welke zich alle de bekoorlykheden vereeni- gen, welke in ene ryke verbeelding kunnen opkomen , en ie onder duizend Maagden verdeeld, aan elk ene fchier volmaakte , ene byna Engelagtige fchoonheit zouden mede- deelen; geen wonder, dat zulk ene fchoonheit gevoelige Zielen treffen moet, en in een wel gefteld hart een gloed van zuivere liefde tot haar doet ontvlammen. Ongetwyfeld is uwe afkomst Hemelsch, 6 beminnelyke Vriendfchap! ongetwyfeld zyt gy van enen Godlyken оог- fprong! de volmaaktheit moet uwe Formeerfter „en de Ge- lukzaligheit uwe getrouwe , en zorgvuldige Voedfter ge- weest zyn; overmits dé gaven dezer twee hemelfche Zoog- vrouwen іп U volmaakt zyn overgedrukt, en zich zamen vercenigen іп één onderwerp. De Oprechtheit, de Zuiver |. ен, OVER DE VRIENDSCHAP, ` 256 beit , de Gedienftigheit , en de Bereidwilligheit zyn uwe Staatsjufferen „ deze verzellen uwe liefelyke voetftappen allerwege waar gy gaats terwyl de vaardigheit, op uwe bce velen agt gevende , U voortreed ; altoos en in alle gevallen gereed zyade , om op uwe bevelen elk ten dienfte te аап; · еп als ene Bodinne van blyde boodichap uwe aangename Кош domme bekend te maaken. | Hemelfche Maagd ! onafbeeldelyke Schoonheit! welge- ig 15 by , die u bezit, gelukkiger dan iemand kan zyn mer de bezitting van de grootfte {chatten der weereld zon- der U! Schoon gy, van ереп Godlyken oorfprong zynden voor de volmaaktheit alleen gefchikt fchynt , behaagt U echter de verkeering van onvolmaakte Stervelingen 5 gy woont onder dezelven; gy zyt uit de hoogte ор de laage aarde nedergekomen „en dit verblyf behaagt u nog, fchoon uwe afkomst uit den Hemel zy! Gy fchynt waarlyk alleen gefchikt te zyn voor wezens van edeler natuur, van meer- der volmaaktheden Фп wy 5 nogtans verkeert gy onder ons; onder ons, die аап geftadige wisfelvalligheden onderwore pen zyn; onder ons waar уап zommigen u verachten „ verfmae деп, са uwe gaven , die gy onder de Stervelingen uitdeelt, fchandelyk misbruiken? Dus fchikt gy u zelven ook naar het tydelyke „ fchoon gy inderdaad tot de eeuwigheid be- hoort! Maar , zonder u verkeerde ook alles іп enen Bajerte: Zonder u verwilderden de menfchen іп de wreedfte Ty» gers, in de listigfte Wolven, en in de verfcheurendfte B sen. Zogder u verloor het menfchelyk Geflagt al zyne re- delykheit, en °t zou ras, met het redelooze Vee, in enea gelyken rang {taan. Zonder u wierd de aarde ene woeste- ау, de равісће weereld спе akelige wildernis. Zonder u zyn de Stervelingen waarlyk arm en berooid. Zonder u be- zitten de rykêh geene wezentlyke fchatten. Zonder u is’er geen geluk , geen waar genoegen. Maar met u bezit men Bede (chatten der weereld. Dog mogen zwakke Stervelingen zich op dat voorregt beroemen, dat gy onder hen woont ‚ dat ру. uwe Hemel- fche gaven nog тег ene vriendelyke en milde hand onder hen uitdeelt; gy fchynt echter voor ftoffelyke wezens in vele opzigten al te volmaakt; ten mipften weten °5 werelds wisfelvalligheden zich nu en dan tegens u ор te werpen. “Duizend middelen vind de Onbeftendigheit „еп van duizend middelen bedient ze zich, om die Bron van dat Hemelsch Geluk , van dien zaligen wellust, welken uwe bezitting ons Schenkt , enigermate te ftoppen! Zo groot, ô Stervelingen ! is de onvolmaaktheit van onzen (ааг in deze weereld , die ave al te vaak in vele gevallen op de gevoeligfte wyze ont- dekken; voor al, wanneer wy van de tegenswoordigheit onzer beste Vrienden beroofd worden, en hier door ook den verkwikkelvken invloed der liefdadige Vriendíchap misfen! Wanneer we ons van dat Zorte, dat bekoorlyke , ‘dat verrukkende, het geen ene regtfclrapen Ziel in de te» genswoordigheit van ware Vrienden vint; wanneer we ons van dat gulhartige, dat oprechte, dat innemend vriende- lyke 5-’t geen het leven van ons leven genaamd mag wor- den „en dat men zonder oprechte Vrienden nergens vinden - жап; “wanneer we ons van dien fchat, de tegenswoordig- ‘heit onzer Vrienden, beroofd zien: dan word de Ziel on- rustig, daar ze anders ene е kalmte gevoelt; dan word ze onrustig, door een rusteloos verlangen. Ach wat is het verlangen pynlyk , wanneer men reikhalzend uitziet naar de tegenswoordigheit van hun, die men hoog fchat! Maar ach! wat is de fmart groot, wanneer men helaas! eenen waren boezem-vriend verliest ! wanneer de wreede Dood „ons berooft .....! Dan, ik befchouw u, ô verkwikkelyke Vriendfchap ! lie- ver van enen voordeeliger, van enen gunftiger kant; in dat e a ge OVER DE VRIENDSCHAP. 159 gelukkig gezigt, zo als gy myne Ziele van den eerften da- geraad myner tederfte jeugd onder uwe liefelyke heerfchap= py gebragt hebt „en my zulke oprechte Vrienden hebt doen aantreffen , met welke ik duizend onfcltuldige vermaken geniet, en genoten heb. Nu eens op het eenvoudig Land, alwaar de koele fchaduwen ons verkwikten in heete zomer- dagen , en ееп zuizend windje, door het teder kruid en jeugdig loof fpelende, ons als in een. zagten flaap in ene zoete verrukking элейе; door zyn ftreelend La aas ons verkwikte „ terwyl de Bleempjes ons op de liefelyktte geu- ren onthaalden , en een (сһооп ; een heerlyk gezicht onze zinnen ftreelde. Maar ik heb uwe uitmuntende Schoonheden tot nog degts van eenen kant befehouwd, met flauwe trekken getekend; еп uwe grootfte voortreffelykheden , uwe uitmuntendfte hoedanigheden nog niet in haar voordeeligfte ligt ge- plaatst, Alle vermaken , alle ogenblikken van genoegen lik alleen op rekening der gulle Vriendfchap, naardien men bezwaarlyk zich alleen vermaken kan; of met zulken die ons onbekend zyn; want welk genoegen word niet ge» heel fmakeloos, wanneer wy ’t met geene opregte Vriens den deelen. Maar wat gy, ô ongeveinsde Vriendfchap! niet: een heilzame Balfem in tyden van tegenfpoed, in dagen van verdrukking „in dagen van rouwe en treurigheit! Drukkene de ongelukken ‚ jammerlyke tegenfpoeden , fmartlyke rame реп waren zonder u onverdragelyk : In die zieitreffende omftandigheden reikt gy ons uwen byftand toe. Gy zyt de Verzagtfter van ons leed, onderfteunende de zwakke men» fchelykheit in den overlast der allerdrukkendfte rampen ! Hoe vaardig zyt gy om ute fpoeden ter hulpe van hun , die onder enen drukkenden last van wederwaardigheden zugten ; 5 by 139 г PROEVE. by u vinden de ongelukkige de beste еп heilzaamfle vere troosting. | ‚ De weldadigheit en goedheit, die twee uitfchitterende Deugden onder redelyke Wezens, maken ale bedryven , die uitwerkzels zyn van ware Vrienslfchap, zo pryswaar- ' dig, dat ze in ieders ogen beminnelyk zyn. Deze fchoane Deugden , welke zich nimmer van de Vriendfchap affcheiden, deze deugden zyn het, die een ieders bart gevoelig maken voor de zuchten der Elendigen, voor de klagende Петте der beroerde Nooddruftigheits niet duldende dat de nood- Iydenden lange vrugteloos om hulp fmeeken , eene bereid- willige Dienstvaardigheit is vlytig ter hunner reddinge „ en eer ze hunne поодеп nog regt geklaagd hebben, zyn ~ ze reeds geholpen, Rampen en tegenfpoeden weet gy, A е Vriendíchap! niet flegts te verzagten ; maar zelfs ge- lukkig af te weren; zo niet geheel, ten minften indier- е dat de helft van het gewigte niet nederftorte , op die hoofden, over welke het gedreigd wierd. De weer- looze kindsheit vleit zich in uwen {choot en armen; Ik zie = de tederfte Wigtjes koesteren, die „ Ouderloos, en verla- ten; voorwerpen van een hartlyk medelyden zyn. Ik zie uin alle gevallen, іп alle omftandigheden, bereidvaardig toefchieten; еп al wat ongelukkig genaamd kan worden , vind zyne enige hulp en vertroostinge by u. Bedrukte We- duwen, verlaten Weezen , anders van alles beroofd, neemt gy onder uwe zagte befcherming. Dus breid gy, met eng verwonderlyke gedienftigheit, uwe armen uit om den hul- peloozen te helpen. ô Bron van Liefdadigheit! ô gy vei- Bee toevlugt , by welke men in alle gelegenheden , in ener toeftand zelfs van vertwyfeling , redding vinden kan. Door ш geniet men den hoogften graad van zuivere blydífchap , жап zuiver genoegen ‚ van waar geluk. Gy bewerkt de weldadigheit , ep niets Кап ene gevoelige Ziel kragtiger aandoen, noch meêr vermaak fchenken, dan ongelakkige flervelingen іп den usterften nood те onderfteunen! Welk ene aandoening verwekt zulk ene edelmoedige daad by іе mand, die zich van ale удеп geprangd voelt door zyne ongevallen zen op het onverwagtite uit zyne grievende om- ftandigheden gered word. Maar welk een genoegen, welk een onuitfprekelyken wellust verwekt. Myn beftek laat nog maar een enkelen trek toe sen daar- om eindelyk , welke heilzame Raadgevingen verfchaft gy ziet, ô openhartige Vriendfchap ! іп Dolingen , hoe onge- Veinsd zyn uwe Vermaningen „Wanneer men van het regte Їроог afdwaalt, en eischt het gewiert дег zake zulks , zo (paar gy zelfs geene harde beftraffingen Ge wat ons den weg aan tot het ware geluk , ongeveinsd leert gy ons onze gebreken kennen; en pryst ons , hoven alles , het be der Deugd aan. Met zagtheit ligt gy gemeenlyk het be- Grech dekzel der verleidinge af; maar is het noodza» kelyk , dan rukt gy het zelve af met geweld ; zo veel bér 7. Co = СНА КУТЕ ` ‘Jang doet gy den enen Vriend in des anderens we fellen. уа ô Bron van genoegen! ô gezellige Vriendíchap! u merk -ik aan als het Zout des Levens; als het beste fleraad en de -duister van het Menschdom , ja als de zuivere Fontein on- zer aardíche Zaligheit ! . С. у. р. 6. Ke VAN DE VERLOSSING DER PLACENTA. | Door JOHN HARVIE М. D. en Leeraar іп de Vroedkunde. (Uit bet Engelsch vertaald.) Ап de vroegfte tyden af tot op de tegenwoordige heeft - men verfchillende gedagten gehad, en verfchillende aanwyzingen gegeeven raakende de verlosfing van de Pila- genta. Меп kan de waarhcid hier van zien uit сеп groote menigte Schrwers over de Verloskunde „еп den ommegang -met hedendaagfche Vroedmeesters. De eerfte en gemeenfte handelwyze misfchien , is, ge- “weest , de Placenta, onmidlyk na het kind, te verlosfen. 