VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Als een Venaaak en Ujtrpannin^ fcan een welgcrchree- ten en weluitgevoerd Treurfpel met betwist worden. 'c Is een fcbadeloozer bcfteeden vnn den tyd . dan dat men dcDzelven verkwiste in beuzelagtige tydfpilling, ofmisbrui- kc, met laat in den nagc te fpcelen. Doch 'cr is eene zeker Teort van gemoedsgefteltenis, gemeen aan de Jeugd, in ook van den beminnelykden aart , reder , warm , en vol verbcelding , voor welke de wandeldreeven van Varbeel- diflgy en Geestdryvery , van Romaneske Liefde, of over* gedieeven Hanenleed, of altoos boevende Aaudoenlykheid, xccronveiiig zyn. By Lieden, van deezen ftempel, moet hct vermatk , *l gecn bet Treurfpel verfchafc , fchaars ge* Bomen , en met oordeel gekoozen worden. In zodanige boezems moet de gevoeiigbeid en aandoenfykheid dikwyt^ te oedei^gezet , of althans wel beftuurd worden : dezelve aan te moedigen , door voorbaarlge of onnatuurlyke mid- deien, is zeker fchadelyk. Zy bebben veei overeenkomsts iDet eeoige weelderige Landen , die tot eene meet dnn ge- pasic vrugtbaarbeid kunnen gemest worden, tot zy niets, dan Onkruid voortbrengen ; Onkruid , te meer te bejam- meren , dewyi bet , naar de eigene uitdrukking van een RoQAofchry ver , groeit in den grond, uit welken de I, Deagd zou zyn voortgefproocen.'' HZT AANBELANG VAN E£N BELEBPD VOOAKOMfiN. (tJic Jm Engelsch.^ VAmdnitd dans h discourse cfJte aimablc exprcsfion d*un wur Qui cherche d Punier aux autrcs; ces qualitds^ bien Im d'etre dtrangeres ^ la veritable vertu , en font unc dcs ddpendances & le plus bel ornement. NECKER. Zndien wy , met een groot Schryver , den grondregel toeftemmen, „ dat de Mcnsch faet groote voorwerp is, F ft „ op 9^ UT AAKB«^AN0 9, op welks kennis de Mensch zich moet uitleg^Hi^** n W niet alleen behaagelyk, maar leerzaam weezeo, le 09 derzoeken, in hoe verrc uicwendige hoedanighedeu ea be gaafdheden (Irekkeii oai het Character van ecn Measch a verfraaijen en op te cieren , en in hoe verre zy dienen oq h zelve te vonnen. Nieraand, vermoed ik, zal twyfelen te verklaaren , d:^ Deugd het waare kenmerk is van een Zedeiyk Gedrag; ei ceffens is het zeker , dat uieiBand het zal waagea te k) chenen , dat Uiterlyk Voorkomen en Gedrag hua iovloe< tiebben, cm cos in kcnnis te brengen by, en de agting u verwerven van die ons bcfchouMvea. In de daad , vai waar komt hec , dat eene zekere fchikking van weezem trekkeh, en eetie voeglyke defiigheidin oa^ deokbedden, gepaard gaan met zekere zc^elyke hoedtaighed&n? Of w| door een zektr InlUnct , of door Ondervinding geleen worden » deeze verbinteuis te vormen « en » als 'c vfut^ iemands Zielsgefteltenisfe uit zyqe Houdiiig te Icczen, vili jiiet ligt op te loslen; dooh de zaak is zeker. In de betragtiag van eike Deugd , en in de volvoerinj van alles wat ons als Meofchen voegt^ wocdt zekere by^ Icouiende bevalligheid gevonden , ocn ons eisch le geeves op uitmuntendheid in dit of dat byzoiider bedryf* Ue Dl ^roant kan polystcn ontbreeken , fchoon de inivendigc waanie dezelfde zy ; en dezeifde daad met eene verfdiil* }ende maate van lui^rer verrigt worden. Geen verUaudii Vleosch zal zich te vrede houdeii met iets wel te doen; 4och hy zb\ elke daad op de be.sce , en hem tnogeiyk voeg- lyklle , wyze zoeken te vtrrigtcn. Een ander moge dCi zelfde daad doeri, die daad ontbreekt, egter^ die bonding cn fchoonheid , welke ze van andere onderFcheidt' , even lis het onni^volglyk Licht, 't geen TixuAN-gezegd wordi pver zyne Schilderllukken verfprtid tc hebben. Eene voeglyke Honding en Voorkomen geeven waardig- heid , en misfen niei; ons aan te bevcclcn. Agting vvordt door dezelfde middelen bewaard , en vermeerderd , als meq dezelvc verkrygt, Hy, die volhardr, ona Lof te her ^eeren en te verkrygen, zal dien zeker vinden, Kcnnis, vercieid door goede Zcdcn , cn opgeluisterd door Wcllee- vendheid , zal dien ongetwyfeld bezorgen. Gelcerdheid ea ^iepdenkende Wysbcgeerte vcrtooneir zich met grooter ]uister , als zy vergezeld gaan van de bevalligheden dcr gchoone Kunflen. I&cne beboorelyke inagtneemin^ der Voorfohriften eenef VAN E&N BCLEEPO tOOtlCOMSl!!. I^A Opvoeding is iioodzaaklyk » om inilerlylce VeN dienfteii en Kennis aan te pryzen» als de hand eens Kun- fienaars , om de ruwe voorcbrengzels der Natuure te po- lystcD. Wanoeer een Mensch weoscht te behaagen ^ ffio^t hf tich niet vergenocgen met een ontkennende Verdienftei kliea hy na Beroemdheid dingt, en tragt uit te munten^ is het noodig dat hy zich zo wel op een heusch en be- vjdli^ voorkomen toelegge , aU op de bondige gedeelted der Geleerdheid. Slegts weinigen vertoonen zich in de Geleerde en Bfi- fchaflWe Wcreld met even veel voordeel ; nogthans is ii E)oifte Geleerdheid eii Befchaafdheid van Zeden niet on« lhanbaar , fchoon zelden in denzeifden Perfoon gevon- den: by elkander komende, dienen ze tot onderlinge op- teistcring. Eens Menfchen Voorkomen valt onder de oor* deeWelling van alien , die hem zien ; en een kleln getal ait als Kegicrs over zyne Geleerdheid, Een ftug Voorkomen , en eene onbevalligheld in b^wee- giug en gebaarcn , ftrekken ten betoon van gebrek aan Op- loediog , veelal met den naam van Lompheid , of Boers* kid 9 befteiopeld. VVie geen agt flaat^ om zyne Houding wel te rfgelen ^ zal zich. altoos beleinmerd vinden , eil boicen ftaac om met eene onbedwongehheid te handelen: aen 2al zyn Gezelfchap niet zoeken, en dus ook ovef tya afweezen zich niet bedroeven. Elke (lap drukt iets groots ilit. Dat wy onu wigteii^ bnl dtt uitwendige als beuzelagtige verfraaijingen aan te zien^ HoHEias roemt merion , van wegen zyne bevallige hou^ ding eo vlu^theid , waar door hy boven de ovcrige Orie^ en Trojaanen uitftak. Schoon onze innerlyke Waarde niet Vermcerdeft door ouj f\ oplettendheid op de verfraaijende voordeelen ddr Opvoe= dinge, ontvungt dezelve , nogthans, daar van een byko* send (ieraad. Zulk ^eu gelukkig gcdrag vocgt nieuwe be- koorelykbeden by onze verkreegen uekwaamheden , en ver- sagt die gaven van Natuur eh Kunst, ^elke anderzins eentf onbevallige hardheid zouden hebben. Zonder deeze Zoii Dappeiiieid in Woestheid, Geleerdheid in School vosfery^ veianderen.. De wa«re kunst der Opvoedinge beftaac , der- halven, in Ziel en Licharam te gader;te befchaaven^ eti^ Indien het mogelyk is , te wege te brengen , dat onz^ Houding met onze Gedagteri zamcnHemt , 6b een fngtf' tfiroflfeti Vootkomtn. faebbe. 4 - F i OPVOEDINGS LKSSEN. OPVOEDINGS- LESSEN. ]. /^udcrs mocten deeds , van dc allertedcrfic janrcn hunnet ^ kincieren af aan hct Character en den natuurlyken inn* borst van dezelve lecrdn kennen ; 'cr zich by aanho-jdcndhcid op tocJeggcn, om tot deeze kennis te komen, en zich bcnaar- l>igcn, om de ecrfte beginzelen van hoc kwaad, 't geen zy in dezclvc befpeuren , tcgep le gaan en uittcrocijen : ten cindc deeze kwaade neigingcn gcene diopc woriclcn mogen fchieteo* lot dcrzelvcr cciiwig verderf. Oudcrs , welke lagchen om het k-waad » 't geen hunne kinderen bedryven , en derzelver zondi* £e uiidrukkingen cn daaden met vrcugdc en vcrwondering aan- a'en , als U'lvvcrkzels van een vkig verAand , prenicn bet l^aad mecr cn mccr in het hart dor kinderen ; waar door hei C^n gewoonie , ja , ,'een twcede uatuur wordt ; welke nader- hand , nict djin zcer zclden , cd dan nog wel met vecl moeite. kan ten gbedie gebogen wordcn. Van dergelyke verzuimen znf- Icn dusdanige nalatigc Oudcrs voor den Kcgterfioel van den qmzaglyken en ahvctenden Gcd ecns rckcnfchap mocicn gcc- vert. ■ 11. Om de ftardnekkrghefd cn , hoofdighreid in dc kinderen te dempen, behoorden <1e Oudcrs, al vnn de wieg af aan, te bcs- ginnen r om hen tegen te gaan , ecr ze nog M'cetcn kunnen, waarom dit gefchiedf. En wannecr dc cerfte vonken van oor« dcel i» hen beginncn te llchtcn , behoordc hen ook gcz^d te wordcn, wanrom men ze tegen fpreekc ; namentlyk, om dat-de redcn. zich xegens hunne driften kant ; op dai zc dus by tyds gewoon worcien huni)en wil aan de reden te onderwcrpen. Zo9 men dit n\ot doet,.vaU de gcjiezing van dccze zickie vry wat jiiottijclykcr in dc vplwasfenen , die door vccl aanpryzcns co kwaade opvocdmg daar in vcrhard zyn. III. Ouders kunnea hunne kinderen niet te dikwyls vermai- ncn , nocfi te (ferk mprenten , om zich toch naauwkeurig vogr het by^voo^cn' van kwaade gezelfchappen en losfc jonge IJeden te wagten; want niers, nicrs. is 'er, waar door de jcugd meet t6thct bedryven van ongeregeldheden vcrlcid wordt, dan dooi zondige voorbeelden van ligte , onbandige en ongodsdienfHge medgezelFen. Kwade zamenfprekingen bedcrren meest aitoos, .*t zy vroeg of laat , de goede zeden : zoo heeft de droevi|re <?ndcrvinding dikwyls gelecrd , dat een JongeKng , (en dit is ook toepasfelyk op eene jonge Dochtcr,) die eerst'een afkeer bad! van het begaan van zonden , vcrvofgens dezelve hceft aangezien met onverfchiiligheid ; daar na die met vermaak bygewoond en tnede bedreevcn , en ein^^Iyk tot dezelfde uitgietlnge yjm boosheid is vervallen, als zyne aodere gpddelooze medgezelleo OFVORDINCS-L-SSEK. Dcs doende vertoomt men den heiligen God » die refri Is fn zyn rigten en regtvaardig fn zyn oordeelen; en ondervin u men i?ne wraakoeffcnende geregtigficid ; waar door een ongebcndea Jongeling vceltyds aan zich zelven overgelaatcn , en aan de ver- hardioge van zyn boos hart ovcrgegeevcn wordt, tot dat hy, fpoorloos voorrrennende op den weg der zondcn » hier naraaafs in een ceuwig verderf nederftort ; welk oordcel hy vooral te wagten hecft , dan , wanneer hy legens de getrouwe vermaanln- gen van zyne Ouders aandruist, of ten minflcn dezelve niet in age neemCy cm zi'g daar na re gedraagen; de\vyl de u aaragrige (M, die niet Hegcn kan» bedrclgd hcefY, dat dc geene, die^ dikwyk beftraft zyndc, nJettemin den nckverhart, fchielyk zal vcrbrookcn worden » zoo dat *er geen genezinge aan zal zyn. MMiTmo en lblio , door den band der nauwrte Vrlendfchap aan dkander verbonden. Zy hadden op d(?zelfde f iooge School deo loop hunner Letieroefeningen volbragt. De Vricndfchap t daar aangegaan i bleef voortdiiureny en hicfdt (land op dien rydy- dat zy beiden verliefd werden- LiLio- was bckoord door de bcvalligheden eener Jonge Juf- llrouw, hem in Raiig en Middelen gelyk; doch 'er deeden, uit hoofdc van zommige F&mihe omflan'dighedcn , zich eenlgc hfn^ derpaaleii op tegen de voltrekking hunner Egtverbintenisfe ; de Gelieven waren genoodzaakc hunne onderh'nge Liefdedri't te 'verbeigCB , cn elkander te zien op eene wyze , voor hunne Biocdverwanten verhoolen. MAiTiNo'f Liefdednffc tot zyne Schoonc was van eenen min eniffigcn aart. Hy hadt zyn oog laaten vallen op eene jongc Joffiouw, door de Natuur wel mild met Schoonheid ; doch door dc Fbriuin Ichanrs met Middtlen befchonken. Men kon zich fiiet wel verbeefdcn, dat de Ouders van martino hunne toe* ttemmmg tot dit Huwelyk znuden geeven, en 't kwam zeer in twyfcl , of hy die n?.u\ve Verbintenis emffig zogt. Zyne ge« hegthci^ aan rosina hadt meer van dc bedagtlooze losheid ee« nerwulpfche Minne, dan van bet bepaald oogmerk der deugd- 2aame Liefde : ten minOen fchcen hy daaromtrent zyn hart niet geraadplcegd te hebben met die nauwgczetheid , weike eene 23ak van dar aanbelang vordert. Nogthans vondt hy zich met zyn Vr:end lelio in »t zelfde gevai; dat hy zyrte beiockeii fe«- jidin jnoest aflnggen v ter oor^uke van roiinaIi BloedlfirwML DE EDELMOEDIGE WRAAKNEEMING. r4 81 D£ EDELUOBDIGB WRAAKIfEEMtNG. ten 9 die ' hem belemmerende vrnagen t ten opzigtc van zytM bedocli gen, zouden hebbcn kunnen voarOellen. Qnzc iwc« Vriencien hadden, in vertrouwen, hunne Liefde handelingen slut) elkander ontdekt. Onvermydelyke bezigheder vorderdcn . dat u.uo eenigen tyd uit de Scad trok. Niet dai met <le diriucIykQc tekeneri van bekommernrsie , decide by di weete zyner Reize niede aan zyne laoretta. Zeifs haut b] de vertroostingen noodig , wclke by haar zogt le rchenkeiz ^> Zyn Vricnd , MARTiNO zeide by, „zou beimelyk komcn, on J, haar zync Bneven niede te deelen , en zorg draagcn om bia< ^ re antwoorden af te baalen.*' Laurbtta, kun iig van de yire derzydfche Vriendilhap der Hceren , agtte zich gelulckig dooi deeze verzekcring. „ Twee gcnoegens," iprak zy, „ zid ik U „ u\v afzyn fmaaken : uwe- Bneven ic leczen , en te (preckec met MARTI NO." Lelto, zyne Zielsvoogdesfe verlaaten hebbende, haastte zich na MARTiNO , dicn verzoekende , dat by zich zou willen belas- ten met de gemcldc Briefwisfeling, tiislchen hem en Lauretta; hem voor den eenigen Perfoon houdende , wien hy eene zaak, van zo veel aanbelangs voor zyn geluk , kon toevertrouwen. Hy bevai haar aan zyn toevoorzigt , ais bet dierbaarst voorwery, ♦t gecn hy op dc wercld bc^at, ;<eggende, want by was vuurl^ veriicfdy en de liefde boezemt eigenaartig herderlyke deokbdel den in, „ dat 9yne Lauretta gelyk was aan een geliefd Schm^ *t welk hy selaateu hadt onder de herderAaf der Vriendrchapi cn dat hy nem tot haar Hoeder maakce." Zodanigi Herders zyn zomtyds Wolven. Doch am ik gebeurteni^ aiei vooruit te loopen. Martino was ruim en ryklyk in toeaqggto get\, Lelio viog de Reis aan. . Mar UNO vcfcroostte zich met bet dcnkbeeld^ dat de verkee Ting met LAURETTA » wannccr hy eeo Brief voor baar oncvinf. bem eenigzins bet gemis van zyn Vriend zou vergoedfo. Ba ftrief voor haar krygende , vervoegde hy zich terftond by haai Hy kon den Brief niei overlcveren, zonder haar te fpreeken; b] -fcoa haar niet (preeken » zonder baar te bewonderen ; hy mi ^at ze fchoon was ; hy ootdekte dat ze ver(lands*begaafdheckii kc^t; by onderhieldt haar met verm ak ; hy vediet haar me hai tzeer, Twee dagen daar naa kwam hy weder^ron ^ar Bxi'cf af te, haaleo. Thans duurde bet onderboud laager en M^RTiNO vQDdt LAURETTA Dog beminnclykcr , dao de €«rA JnQcr. Ondcr bet masker , om voor zyn Vriend van liefde t if?recken « bc^eep hy eenige Uefdeverklaaringen voor zichaelvei tc mogcn docn ; hy wilde gebcel de plaats zynt Vriends beklee<iei jbit in daad was de Vriendfchap te verre gebragt. Misfchiei hadt hy , in de pooging om zich by laurbtta aiDgeoaam t jnaakeQ. geen oogmerk qm zyn Vriend van haar te berooven flttar.alkcQ ou» Jmt aaa sicb te vecbiodeo tat dinas. wtderkM ^ Ik ttl » (rpntk by by zidizelvcnt^ alleen hct teder gevoel ^ fan Liefde io Lauretta's boezem leevendfg lioudcn. 't It „ dicnst doen aan myn Vricnd; cn fndien ik, hy zjne t huis^ „ kpiD$i» hem weder gceve, wat hy myner zorge toevertrouwd ^heefty zal \k hem, als hy 'er onkundig van blyf\, gccn on- t, regt gedaan hcbbeu •* Met deeze fraaije rcdeneeiing ftelde hy zyn Gewceten gcrust: \ ftlve moec niec zeer kicsch , of IchroomvallJg , geweesc zyn. H; vdhardde met zyne bezoeken; cn by het hcrhaald overleve- KO vaa wederzydfche Brieven , deedt hy eindelyk den ftouten fapeener Oaadyke Ltefdeverklaaring. Maar martjno» dus alle deokbeeldeo van Eer en Trouw afgelegd hcbbende, vondt lau- mxh to deugdzaam aJs fchoon. Zy antwoorade hem , op cen looQ, en met eene houding, zo vol vcrontwarirdigfng, dat mar- TiNO. die oauwlyks tyd vondt om zyne Licfdcvcrkiaaring tc uu tea, het met duriae waagcn dczelve tc herhaalen — Over- ddt van fcbiamtey en hct fcbandelyke zyns gedrags I'nziendey Tenogt hy labretta, op het crnftigfte, de vermetclheld , waar aasbyzicb badt fchuldig gemaakt» te vergeeven, cn datzy hcc foocgevallene geheim zou houden. Zy kon* Tprak hy» 'er nioc nn teppen by lblio » zonder hem in de groocfte ongelegenheid to don vervilkn» en bun beiden aan bcc dreigendst gcvaar bloor te ftelko. Dit laatfte hadt veel gewigts by Lauretta , die beloofdo bet fBbeardD te zullen vergceten , en voor haaren Mtnnuar to bedekken. Doch zy vcrboodt hem , haar ooit wcdcr te zicn » indieDiiybec immer mogt beilann dusdani^-^e oneer))kc gedagtcn te koestereo. — Maktino betuigde , dat zyn ecrbied voor baaieDeugd gebeel zyne misdaadigc Ikfdevlam hadciiirgcbluscht; by wierp zich neder voor haare voetcn, en vcrhief haar gedrag, H wdk by misTcbien in zyn hart vloekte, en* waniieer hy » door de vemodcrendfie betuigmgen dagt geboet te hcbbcn voor zyn onsdryf, nam by zyn aflcheid. Eenige dagen daar naa kcerJo hy weder 9 met een finef van lelio; doch hieldt zich nu binnen- de pnleo van onczag, die gehoonde Deugd hem gcleerd haJt, io agt te neemen. Lbuo keerde, in 't einde, te Mitaan weder. Martino hade de fcomst zyns Vriend> nict vemomen, of hy haastte zich oni km teomhelzcn. Dc onvcrduldige Minnaar, kan men zich ligc varMden* marde gecn oogenbiik, om te verneemen na zyne dieriNyne Lauretta. Zyn Vriend antwoordde « dat ze zo ibhoGD was als immer, en dat haare gciprekken Reeds gcloopen haddeoovcr haaren bemindcn l^lio Nogthant vreesde hy, dac lavritta « ondanks haare bclofte vari het tegcndecl , hct gobciir- de aao lbuo sou ontdekkcn , en d<)gc hct raadzaan>st hear l ier iit le voorkomen. Hy verhaaldc daarop aan lelio, dat hy, dc ge« ttouMrheid zyner Bemiode op den toets wlllende zetten, hctge- IfMSfl lH|d( f baar eene. (evciasde Liefdeverklaarin*^ tc doen ; docb ^ 91 SDELMOEDIGE W&AAKNBEMlUd. doch dat hy . met ecn woixJerlyk genoegcn, bevonden 'hadt-. dif lalretta's hart een voorbeeld w^s van Getrouwheid en Teder- heid» dat liaare Deugd haare Schoonheid cvenaarde. Die vertrouwiykc handol, hoe fchoon ook gekJeurd, en met welk ecn lofvcrni$ overdekt , fmbakic niet zeer aan lelto ; cn fchoon hy in flaat gewcest ware om hot fprecken deswcgen te wcderhouden, zoucen, egtcr, zyn gelaat cn bonding de gcvoe- lens van zyn hart verraadcn hcbben. Hoewel de aanflag zo zeer' tot cor van Lauretta was afgcloopcn , becfiie hy op 't hoored dcs verllags. Dusdanige gevaarcn zyn onrzetrend, zelft naa dat 26 vooiby zyn ; en zulk eenc belydcnis mocst ecnen Minnaar zeer verdagt ,voorkomen. Lelio antwoordde, dat hy veel meer inocite op zich genomcn hadt, dan de Vricndfchap van hem vpr- dcrde ; dpi by hem geenzins hadt afgevcrgd zyne Beminde op den t(>cts tc zetien ; dac hem zulk ecne onbetaamelyke nieuws- gierighcid nice voegde. „ Gy zyt," vcrvolgde hy, „ niet ge- H flaagd , cn dii venelt gy my in vcnrouweti ! VerondcrftcJ dat ^ LAURETTA bcvv lhgd hadt, zoudc gy . . . ^ch, myn friend \ vici MAR71N0 hem in de redo , kum gy verojiderflellen ^ Ik verpndcrftel niets, ' fprak lelio, „ maar , om openhartig „ met u te fprecken , ik zie niet , welk een voordeel gy met „ mogelykhcid van zuik cene beprocving zoude hcbben kunneq „ trckken. Ik iwyfeide nooit aan de opregihcid van haar Hart; „ enal de vtrandering, ueike zulk ecne procvc kon voonbrco* gen, was haar voor altoos te verliezcni" Hoc nicer lelio bet geval naadagt, hoe hem hct misdryf van MARiiNO blykbaarcr voorkwam; cn hy kon dcs niet langer twy- fclen, toen'hy, de eerftc kecr, Lauretta fprcekcnde , van haar hct rechte bcfcheid krec^. Zints dat tydftip onthicldt hy zich, vr,n over dat ondervverp met martino leYpreeken :doch hy zwoer by zichzelven, dat hy bet zou wreckcn. Met ongeduld na ec*- ne daar toe gunftigc gelegenheid wagiende, duurde het niet ]ang» of dezelve boodi zich aan. De Leezer hcrinncrt zich buiteii twyfcl , dat martino desge- lyks ccr.c Beminde hadt. Maar iigtziniii^cr in zyne h'cfde dan lelio, fchecn hy gecn anderen toeieg te hcbben, in het winncn van haar hart, dan cenigc oogcnblikken aangenaaipc verkeering met haar te f.yren, RosiNA, die niet alleen fchoon, doch ook dcugdzaam was. en gevormd , om zo wel de Agdng ais dc Liofdo van een ver- (hindig Man weg te draagen • en niettegcnnaande de ongelykheid van Middelen cn Leeveusfland , wns al tc zeer gefchikt , om het weezcniyk geluk van martino te bevorderen , dan dat zy enkel hem ten tydverdryf zou flreklccn. Ten opzigte van LELIO zal de Leezer misfchien gisfen , dat hy rosina ten oog- merk badt te vcrlcidcn, om zich op martino te wreeken, op ^ezclfdc wyze, aU hy bem beledigde; doch in geencn deele: nict^ DE BDELMOKDIGE WRAAKNSBMIN^; gjy TO'cti was vcrder van de gcdagten van lelio vewydcrd : zuiks S3l biyken uit de maatregelen , die hy nam , om martino tc ftraffcn; hy wildeeene daad van Regtvaardigheid doen, ten zclf- deo tyde, dac hy zich het genoogen der Wraaknccming bczorgde. [ Naardemaal hy zims geheel gezwCvigen hadt van iict voorge- f valleue met marttno , kocsterde de laaist^emelde geen argwjan, en TOT voortf als ecrtyds , met zyne harr*;gchdmcn aan mlio niede te deelen. ingevolge hicr van , was lelio kundig van den lyd en plaats der zamenkomfte zyns Vriends , by rosina. — 6p aekeren avond, dat hy wist dat zy byecn warcn, vcrvoegdc* Szidi in alleryl by haare Naastbeftaandcn , ontdekte hun dien innchandcl , met raadgecving , om de Gelijvcn re verrasfen , en den jongen Hocr, des noods mctgcweld, te vcrpligren, om- d€ fchenms, de Famih'c aangcdrian, te boeten. Zy vojgden on-' vcrw7ld zyn raad ; gewapcnd n-okkcn zy na de plants der za-' meckomfte', cn gaven \mrtino de kcuzc, vsn Hiiwelyk, of van Dood. Hoc verfchriklyk hct Huwelyk was in de oogen van. MAEHNO, dc Dood hddt by hem eenc nog fchrikiyker ged.ianrc. Hy liet nieis onbeprocfd , om dc kcus der twee voorgeflclde ui.- tcrflen te ontwyktn : want wcinig dagen gclcden , hadt hy het bcllmi genomen', om rosina voorllagen te doen van coneii ge-' heel andercn aan dan de Dcugd voorlchrecf ; cn dc bcminncly- ke MaagJ liep gevaar , om door losbandighcid opgeofferd te worden aan alle de fmerten van te leurgclklde Liefce. De Blocdverwantcn van rosfna toonden zich onverzettclyk , en- dwoneep den wcderftreevcnden Minnaar zyne toellemmfng af.i Een Kdtaris , by de hand zynde , iradt doezc ih , ftclde hec Huwelykaverdrag op , cn *t werd met lektning bckragiiu^d. Oc Naasibcilaanden van rosina , die op 't punt gcdaan haddcn van nuDflsg te begaan , overlaadden nu martino met vriendfchaps- b^ioonlngen J hy vcnrok, geheel ver%vard van j^cdagien, cn go- irouvd. Onder het na hiiis gaan ontmoette hy leljo , die hem vroeg m waar by kwam. ^1ARTI^'o verhaaldc hem » dat hy, zyns ondankSf zich genoodzaakt gevonden h.idt rosina te irouwen* Lelio antv^'oorddct met de uiterfie bedaardheid : „ Ik.wect H bet, ombels my, Ik ben het die u hcb docn trouwcn — M4RTIN0 Qondt verftomd van vcrbaasdhLM'd , roen leuo hem verhaalde, welke Happen hy genomen hadt, om het zo vcrrcie brengcn, »» *t Was niet mecr dan rcgt," voegdc lklio met een glimplacb *cr nevens, „ dan dat ik voldoen zou aan de voor- „ fctoften van Dankbaarhcid. Uw geluk en dat van rosina bc- „ boorde my zeker even dicrbaar te weczcn als hct myne en „ L-tURBTTA's, nog zeef onlangs, aan u wiiS ' maar ik bjn de gelukklgfle van bdden. Gy hebt alleen bclet , dat I'k cc!ii«; ff kwaad vcimoeden van myn l »urf.ita's hart koestcrdc; doch ii( heb u voor altoos in 't bezit van uwe rosina golleld.** liELio hide nu een ruim vdd » om in beilraffiageu m ten uit te weiden ; doch ty bade zyp plan van Wraaka volvoerd , en bezat te veel edelmoedigheids om verder u Hy roerkte op , dat het martino nict ontbrak aan goedc Zeis 9 fchoon hy ze in de ligtzinnigbeid der jeugdige jaan laaten flaapen; en hy ds^t, dat eene Vrouw« bedecid i bekoorelykheden en uitmuncende zielshoedanigheden van i 4ezelve in werkzaamheid zou kuhnen brengen. Hy bragt om, zyn Vriend de onvoegelykheid van zyn voorgaand onder 't ooge; hy fprak in 't brcede over *c geluk, van zi hart te bezitten als dat van rqsina : en geregtigd te zyn dankbaarheid en Hefde van 't zelve , in ftede van de verw denkbeelden, die zyne zlel zouden verfcheurd hebben, bedenking van haar verlaaten of bodroogen te hebben ; i betuigende: Het pad tot Gehik (laat u nu ofen, en 't : ichuld zyn, indien gy met zulk eene Leevensgezellini „ ROsiNA , 't zelve niet betreedt." Dit gefprek was niet nutteloos gefpild by MARTrNo; hy de niet alleen de regtmaatigheid , maar de hooggaande ed digheid der Wraake, door zynen Vriend genomen; hy vc derde zich over dea wederzin, door hem betoond, om te trouvven » daar de onafgebrooken tederbeid , met wei hem bejegende, haar in zyn oog van dag tot dag bckooi deedt worden. Wat LELio betreft, de Bevtrerker van zo vecl heils, liet te hem , eeoige maanden laater, de Famielie-hindernisfen , dus lang zyn Huwelyk met Lauretta in den weg geftas den» opgeruimd te zien. Hunno Egtverbintenis verwyld lang. RosiNA en lauretta deelden in de Vriendfchap 1 Egtgenooten ( eene Vriendfchap , thans op beginzelen negenheid gegrondvest , ) en g^uooten het gcnoegen, d viecle jaaren daar naa , opgehaald wierden als voimaakte beelden in hun Land » van Huwclyks-Trouw en Huw «eluk. V UENGELWERK, TOrnAAYE LBTTBRBN, KONSTBN EN WBETENSC HAPPEN^ BBTRBKKBLYK. WY5GEBRIGB BBSCHOUWINGEN VAN DB TAAL EN DEN STYL* ''Door den Heer regis rby de cazillac. I. Om DB ONDERSCHETDE IfOBDANlGHEDEN DER VER-** SCUILLENDE TAALEN. plk Volk hceft zyiie byzondere Geestwending , zynd " byzondere Aanaoening, zyne byzondere Geaarthcid, zya \yyzondcr Character , betrekkelyk tot de Lugtftreek » tot dc Vooroordeelen , die by 't zclve heerfchen , en in* vloed b^bben op de Taal , welke het Tpreekt. Elk Volk hecft desgeiyks zyne wyze van uitdrukken en gevoelen. leder Taal heeft hanre goede hoedanigheden en gebreken ^ in eene meerdere of minderc maate ; ieder Taal heeft haa-* TC byzondere kenrigheid en klem ^ gefchikt om zckere ge- dagten , zamenvoeging van gevoelens , en ind^nfmeltingen nn denkbeelden , uit te drukken, welka een andere zo goed niet uitdrukt; doch die, op haare beurt, andere voorwerpen betcr zou fchildcrcn. Ieder Taal heeft haare byzondere rykhcid of fchaarschheid. De cene Taal driikt , in weinig woorden , en met kragt van fpreekwyzen , uit , 't welke een andere met veel omhaals van woorden , en to nog flaaw , te kennen geeft ; de eene Taal drukt zeer wel met natuurlyke en gefchikte woorden uit , 't walk era ander nief kan doen dan door vergclykingen cn lecn- fpreuken. In de eene Taal zyn uitdrukkingen anndoo-* tdyk, die in eene andere niet hinderen. Men treft by iio* HERUS vcele zaaken , veele gclykenisfen aan , die den Franfchen grGOtlyks ergercn. Eene zekere uitdrukking , f die klemmend en bevallig teftens is in eene Taal , zal iwak , en zelfs belachelyk weezen in cene andere. Ieder Taal hccft haare bvzondere Redenkunst , en is op zekere Figuurcn mcer geftdd dan eene andere. De Figuuren iV. PEEL. MENGBLW. NO. 3* G nictg 94 WYSCIIRIM CESCHOUWtNClN nicts andcrs zynde dan wyzcn van dcnken en gevoelcn, vah zamenvoegen van denkbeeldcn , enz. kan icflcr Ta«l haarc byzondere Figuuren hebben , die , aan alle niet gc- ineen zynde , op de lyst dcr Rcdenkunst-fchryvcren met gevonden worden. Ecn denkbeeld in den grond der zaa- ke bet zelfde , wordt in onderfcheide Taalen verfchillend uitgedrukt , niet allcen uit hoofde van de verfchillende geaartheid en bet Character der Volkcn ; maar ook van wegen de natuur van ieder Taal zelve , cn de middclcn , aan dezelve eigen , om de gedagten uit tc drukken. De onderfcbeide Taalen misren dikwerf aan elkander be- antwoordende uitdrukkingen , om dezelfde zaakcn tc bc- tckcnen ; en de aan elkander beantwoordende uitdrukkin- gen , vvelke zy fchynen te hebben , drukken zelden dezelf- de gedagten met nauwkcurigheid uit : *er is meest altoos cen denkbeeld meer of min in opgeflootcn; /cr zyn meest altoos cciiige verfchillendhcden in de zamenvoeging en in de fchikkmg, Indicn iedcr, hoofd voor hoofd, onder een en bet zclF? de Volk , dezelfde denkbeelden niet hcgt aan dezelfde Be- woordingcn^ in zyne Moedertaale , hoe zal dan iemand, die eene vreemde Taal fpreekt , zlch kunnen vleijcn , dat by aan dezelfde Bewoordingen dezelfde denkbeelden hcgt^ als zy, die dceze Taal eigen is? Hoe vecl te grooter moct derbalvcn onze onkunde, hoe veelvuldiger moetcn onze misfliigcn dan niet weezen , ten opzigte van doode Taalen ? Hoc zullcn wy de wyzc van deiiken , van ge- voelen, cn zich uit te drukken, raamcn, van lieden, die, Eeuwen geleden , beftonden? Hoe volmaakt kernien het gccstigc , het kiefche van hunne Taal , cn de juiste bcte- kenis van een oncindig getal fpreekwyzcn ? By voorbecld: Uitdrukkingen , wclkc wy voor Uitdrukkingen van volko- raen dezelfde betekcnis houdcn , waren , naar alien fchyn, zulks niet by de Ouden ; ieder derzclven drukte ecn« klei- ne verfchillendheid uit ; 'er waren min of meer kleine denkbeelden in opgeflootcn; elk floeg op byzondere om- ftandighedcn , ons onbekend. Te vergeefsch vlcijen wy ons , derhalven , met de gedagten , van bevoegde en wet vcrlichte Kunstregters te zyn over de verdienften van Werken , in die Taalen gefchreeven, 't zy h«dcndaag- fche, 't zy oudc. Een Werk, 't welk wy hedcn ten da- ge , in 't Laiyn opgefteld , voor zeer wel gefchreeven hou- dcn , zou aanfliootelyk "^cevveest zyn voor de Schryvers iu de Ecuw van Augustus; zy zoiidcn den draak geftoo- VAN DE TAAi. EN DEN STYL. ken hebbcn met hct geen wy bewonddren. Titus livius, d\cn wy zoo hoog fchatteti , ging te Home voor ccn Boer- fchcir SchryVer; mtfn verweet hem zyhc pUtheid. Hora- Tius tnoct by de Romeinen min 'geagt gewcest zyn dan by Otis ; hy hadt al dc fchoonheid zyiler gedagten , al de botidigheid zyner bcdenkingcn , enz. noodig , oni, in vee- le zyuer Schriften, zyne duisterheid en ruwheid zyner nitdfukkinge draaglyk te maaken : dezelve mocst geweldig ftooten in ooren^ gcwoon aan de zagte en welluidende Taal van virgilitts, ovmius, tibullus, cuz, Vir- ciLius, fchoon de Bcfcheriher en Vriend van horatius, heeft hem ondcr 't getal der Uitgecvcreti zyner Werken , in Z)Ti Laatftcn Wil, niet benoemd, Een Framchmart kan ccn zyner Tydgenooten , die in 't Grieksch of Latyn gefchreeveii heeft\ zeer wcl verftaan en overzettcn , ter- ^1 hy zccr gebrckkig zou flaagcn in de vcrtaaling van ecu oudcn Schryver, Indien homkrus en virciliiTs her- Icefden, en hct Fransch even gocd vcrftonden als hnnne Moederipraake , zouden zy hnnne Werken in onze Frarj^^ fche Ovcrzettingen jammerlyk verminkt vindcn. Ecn goed Vcrtaaler meet , in de eerfte plants , beide d6 Taaleil evert goed verflaan : hy moet , daarenboven ^ den Aart, het Character, dc Wetten, de Zed^n, de Gebrui- ken, den Godsdienst, enz. kennen van hct Volk, nit wdks Taal hy een Werk in de zyne overbrengt. Dit i^ 't nict allcs ; de algemeene v^ryze van denken , van gevoe* lcn,vaii nitdrukken van een Volk, eene oneindige vcr-^ fchcidenhcid hebbende by byzondefe Perfooiien , moet een Vcrtailcr zich' byzondcr verbinden aan den Schryver ^ iicn hy vcrtolkt , en toeleggen , om zyne wyze vart den- ken cn uitdrukkcn wel te vatten; hy moet, om zo te fprccken, indringen in den geest zyns SchrVvcrS , zyne ccnkbcelden, zyne gevoelens, zyn'ftyl, volkomen vat- ten. 'Er zyn , in de daad , Schiryvers , wier byzondere ftyl hun zo cigen cn natuurlyk fs ,^ dat men bykani met geene mogclykheid kan navolgen, zelfs in hnnne ei- getie Taal. Wic zal , by voorbedd , den Styl treflTen ^ I wie den zagten , aandoenlyken cn betoverenden toon vat- ten van FENELON ? Wic den manlyken , fterken , en groot- fchcn van roussbau? Veilig mogen wy hier uif beflui* ten, dat het zeer bezwaarlyk, zo niet onmojrelyk, is, nauwkeurige Vertaalingen te Icveren. Een Overzettef ! |ceft nns altoos zyne denkbcelden in verruilinp; voor die ACS Schryvers , wclken hy vertolkt. Men kan 'er by win- g6 W7S0URJGE BISCHOUWINGBN nen : want het is een loutcr vooroordecl , zich te ver« beelden , dat eene Ovcrzetting altoos minder is dan het Oorfpronglyke. Voor my geloof ik , dat *er veclc betcr zyn dan het Oorfpronglyke , fchoon men 't nauwlyk* durft denken. II. ' OVER DEN STYL. De Styl , in 't algemeen , is eene byzondere wyze van uitdrukken. J^oor cerst^ betrckkelyk, tot elks byzonde* re wyze van denkeu en gewaarwordcu'; Un tweeacn^ tot de voonverpen onzer denkbeelden ; ik wil zeggen , van het Onderwerp , 't geen men behandelt : het is uit deeze twee oogpunteu, dat men alle de onderfcheide Stylen te befchouwen hebbe. Elk heeft van de Natuur eene byzondere gefteltenisfe van harsfenen en zenuwen ontvan^en : cn dus van die- zelfde hand eene zekere wyze van denken , eene wending van geest , zekere wilsneigingcn , een byzondere aandoett^* lykheid , en eene w>'ze , om zich daar mede overeen* komftig uit te drukken. Welk eene verfcheidenheid van allc die zaaken , in verfchillende Perfoonen ! Deezen ^ bcgaafd met eene Verbeeldingskragt zonder Iceven , en een traag Verftand, kunnen zich nauwlyks de gemeeniRft zaaken voorflellen : hunne Aandoenlykheid, bykails in een zelfden ftaat , wordt niet aangcdaan ; zy gevoelen gew prikkel, die hunne logheid in beweeging brengt. Ande^ ren, van eene min grove lloffe opgelcgd, hebben eeaU* derder harsfen- en zeuuvvgeftel , beweegbaarder ^ veer«» ^ragtiger, aandoenlyker vezelen, die gereed aan den gang geholpen worden door de minlle beweegoorza:&. Zy^ alleen bekwaam tot de Kunst , waar over wy handelen» voelen in zich als van zelve opkonien , eene menigte vatl fchoone , lecvendige , klaare \ en fchittercnde denkbcelr den 9 die zich verbinden , en , om zo te fpreeken , uit zich zelve in eene wonderbaare orde fchikkcn. Hunne Verbeelding kent in uitgebreidheid geene paalcn, en ont- moet in werkzaaraheid geene hindernisfen. Welk eene leevendigheid , welk eene keurighcid in het gevoclig yer- mogen! Alles is by hun leeven, alles vuur, j Maar welk een verrchil nog , welke wyzigingen , weDce \ fchaakeringen , in die twee algeraecne foorten van Ver- \ auft! Welk e»ue verfcheidenheid biedt zich niet aan in ] de TAN D£ TAAL EN DEN 8TVL* ff deopvolging, de verbintenis, de fchikking hunncr dcnk- beddcti! Daar zyn 'cr , die behaagen fcheppeh in lan- ge, daar zyn 'er, die meer welsevallen tinden in korte lamcnvocgingcn. De ccrstgcinelden bcvattcn op idnmaal en houden vast , zonder lets uit het oog te verKczen , een {root aantal voorwerpen of denkbeelden ; de laatst- gcnocmden kunrien, zonaer verwarring , het gezigt niet verdraagcn van een zeer klein aantal , die elkander opvol- Ea , dewyl het ecne het ander verdryft of verdonkert. en vindt 'er , die vermaak fchynen te fcheppen in het Mmcnvoegcn van een lange fchakel duistcre denkbeelden , die weinig op elkander pasfen : anderen kunnen niets duU den, dan 't gccn klaar en welgefchikt is. Deeze is fteeds in geestveiTukking ; geene denkt dicp en bedaard. Ee- lugcn wcetcn een hooge vlugt te ncemen; anderen krui- pen geftadig. Deeze heeft Vuur zonder Oordecl ; cea 'aridcr Oordcel zonder Vuur. De Wils* en Gemocdsneigingen ondergaan desgclyks •jgroote verandcringen. Men heeft 'cr, die natuurlykmct •'ziAzdvcn-infjcnomen, trots, altoos als Meesters fprce- ken, anderen zagt, leerzaam, en onderdaanis.- Maar kon« den wy het dckzel van het hart der Menfchen afligten , wclk ecne mcnigte van verfchillende Characters zou zich aan ons oog ojpdoen ! Welk eenc kieschheid , wclk ecne itndoenlykheid zouden wy by deezen ; welk eene lomp- ' heid en ongevoeligheid by anderen aantrcffen ! WelKC wfchillende neigingen , driften , en gcvoelens ! en hoe widcrfcheide deeze wederom in trap , wyziging , en ver» hintenis ! De hoedanigheden van den Geest , van den Wil, van het Hart, vcreenigcn zich op duizend onder- fcheide wyzen , om zo veele byzondere en op zichzelven fiamde Pcrfoonen te vonncn. De Opvoediug werkt hier bykans met zo veel kragts lb de Natuur : zy vormt ons op nieuw , verandert , ver- 'woest of volmaakt het werk van die cerfle Moeder ; al- k onze vermogens krygen door haar eene byzondere ge- ileltenisfe, eenc byzondere wending. Zic daar een nieu- wen en zeer vrugtbaaren oorfprong van nieuwe Charac« ten! Elk, hoofd voor hoofd , dezclfde denkbeelden niet heb- *'ben4e van dczelfde voorwerpen, moet zich elk daar over 'verichiUend uiidrukken. 'Er zyn andere voorwerpen, watr over in 't algemeen alien even eens denken , maar dk heeft een oneindig aantal bykomende denkbeelden. G 3 Die- pi WYSGEBRIGE BESCHOUW. VAN OE TAAL EN DEN ST Diezelfde Grouddenkbeelden , vatbaar zynde voor v< verlcljilleude ukdrukkingeu , drukc elk ze op zyue w uit. En daar alien, gelyk wy reeds opaierkicn, dezel denkbeelden niet hegten aan dezelfde wourden , aan dez de wyzen van uitdrukk^n , heefc de Schry ver en de t zer niet altoos dezelfde denkbeelden , dezelfde gevoele Daarenboven he( zelfdc werk kan by verfchiUende Lees onderfcheide denkbeelden verwekken, ^n op ^ene gan verrduUcude wyze aandoen. leder K'edenaar zai zich^ gevolglyk, verfchillend ove selfde onderviferp uirdrukken ; ieder Toehoorder , ie Leezer, onderfcheide indrukken ontvangen. Met 66n woe ^!k denkc , wil eu gevocic , overeeiikomdig met zyne oartheid, zyne opvoeding , zyn verlland , zyn byzon Character; en elk fpreekt, druktzicli uit, gelyk hy dei wil en gevoelc. VVie eene. leevendi^e verbeeldingski een opgeklaard verftand bezit, dcukt zich geheel znc uit, dan wiens verbeeldingskragt hem niet aan vuurt, wi . verfland verre yan opgeklaard is. Een yrolyk Mensct -^Itoos lustig. Een droefgee^tige doet ziqh keunen aan deftighcid van zyn $KyL Een got-d , roenschlievend , der en n^edelydend Character zal cen zagten en beweei ken toon aanneemen; een trotsch uit de hoogce fpreek .een wreed een ruwen Styl vcercn. De verheeven grootfche Styl is de eigenaartige uitdrukking van een gi ten en edeloioedigen ueest. Uaar zyn 'er, vvien de gtt held vail ^iel en verhceveiibeid van denken zq natuui dgen is , dat zy aan alias , vvat zy aanroeren , een t . van die grootheid medcdeelen ; zy verfraaijen en verhe de gemeeiifte voorwerpen. Elk heeft, derhalven, zyn i van Character, een perfoonlykcji en hcui byzonder eige ' Styl ; en deeze Scylen verauderen in 't oneindige. ' . ontdckken » in dien overvlqed van verfcheidenheid , boi dea ryken, wel verboudeii, vloeiondent welluidenc zagten » tederen, bloemryken, fchiiierenden ♦ klaarent eengedrcugen , kragtigen, ernftigen, fprcukagtigcn, Li pifchcny en afgehrook^n Styl; als mede d^ dorren, I den , ruiwcn , platten , duisteren , ingewikkelden , ong l^en, koudeuy krimpenden, en boertenden Styl^ De Styl , met betrekking tot de Stoffe befchouvd , verheven , hartroerend of eenvoudig: de iaatstgemelde b . ons niecs byzonder bel:\ngryks aan i oyer de ^ndQrcn \m WV vcfvolgens handelen. t HEILZAAME UITWKRRINO VAN HET SAL ABSINTHU ENZ. 99 ' WAARNEEMING WEGENS DE HEILZAAMB UITWERKINQ VAN HET SAL ACSINTIIII MET DK GENTIANA , IN EENE LA5GDUURIGB VERSTOFPING VAN DEN ONDERBUiK. Door * ♦ ♦ A/. D. Het is overbckcnd , dat in da meeste verftoppingen des Ooderbuiks een Znur aanweezig is, 't welk als zie* ke (loSe , door deszclfs prikkeliiig , ongeregelde aaudoc- ningtn io bet Syfteina Gastrkuai veroorzaakt : het zy nu ddt die tegennatiiurlyk Zuur oorzaak , of gevoig der ver- flopping zy. Hiervan daan is het, dat de verftaudi- ge Geoeesbeeren , in de behaodelingc van zodanige onge* iiiakken, 'cr zo (lerk op aandringen, om door de gefcbikt- fle ffiiddelen dit Zuur te onder tc brengen , en de onder- •vinding heeft deeze haHdelwvze zeer dikwyis met den bes- ten uitOag bekroond. jDan , daar het tevens« zo uic de ondervinding als uit den aart der zaakc , blykt , dat by it meeste verftoppingen , van deezen aart , cene ver- mpping der vaste declen plaats heeft , en dat het vermo- geo der losmaakende middelen , door de byvoeging van verflerkende middelen , aaomerkelyk bevorderd wordt , zo fiet men hoe noodzaaklyk het niet zelden is , beide dee- ze middelen op eenc , met de oinllandigheden best over- eenkomende, wyze , met elkander te vereenigeu ; en ik ben door de ondervinding geleerd , dat de volgende Poeijers daartoe xcer gepast zyn : 9^- Sal Abfinthii dr. i v , Puh. Rati. Gentian, dr. iii^f. puhcris N. xvui. Van dee- ze Poeijers heb ik in het opgegeeven geval meer dan eens de faeilzaamfte uitwerking gezien. Zy bevorderen zeer langzaam den Stoelgang en de Waterloozing , en neemen diardoor de verftoppingen weg. Het fpreekt van zelve, dat het vermyden van alle verflappende en zuure dranken, en het vlytig gebruik maaken van ligchaamsbeweeging , daarby niet uit het oog moet verlooren worden. f i C 4 WA- lOO ffATUURLYKE HISTORIB NATUUJtLYKE UlStoRIE VAN D£N NODDU (Volgens den Heer de buffon.) De Mensch , zo fier op zyne Hcerfchappy , die hy i de daad meesterlyk uitoefenc op den grond, dien Ii bewoont, is nauwlyks bekend in eeii ander groot gedeeli van het wyduitgeftrektc R.yk der Natnure ; hy vindc in c Zeeen Vyanden , veel flerker dan hy , en hinderpaalen veel vermogender dan zyne Kunst: deeze Barrieres d< Wereld , welke hy heeft durven aantastcn , zyn klippeii op welke zyne (loutheid aai> (lukken ftoot ; waar alia < Elementcn, tegen hem in zamenzweering , tot zyn verder zamenrpannen ; waar de Natuur , met din woord , allec de hcerfchappy wil vocrcn over een gebied , 't geen me haar vnigtloos tragt te ontvveldigen : hier vertoont c Mensch zich meer als een Vlugtcliog dan als een Hee fcher, Indien hy de Bcwoonders verftoort , indien ' zelfs eenige in zyne netten vallen , of met zyn harpoc doorftooken, de flachtoffcrs worden van eene hand, vn ke zy uiet kcnncn , blyft vcrre het grootfte gedeeite b dekt en befchermd in de diepte , en welliaasc dryft ( Koude, de Winden, cn de Scormen, deeze lastige vyai den en verwoesters van de oppervlakte der wateren , < zy kunnen (legts voor een oogcnblik de rust en vryhe der Bewoondercn van die vergcleegene wereldoorden (to ren. In de daad , de Dieren , wrelke de Natuur met middek en bekwaambeden , veel zwakker in het voorkomen, ve llerker dan ons gemaakt heeft tegen de baaren en onwe ren , gelyk de m^este AVatexvogelen , ken n en ons met zy laaten toe dat wy zc nadercn ; zy laatcn zicb vatu met eene gerustheid , welke wy domheid noemen ; do< die ten duideiykften toont , hoe de Mensch voor bun e< iiieuw, vreemd, onbekend weezen is; en teffens ten bl ke ftrekt van de volkomcne en ongeftoorde Vryheid, we ke dit Gellacht gcniet, verre verwyderd van den Meeste die zyne magt doet gevoelen aan alles, war hem omrinf Wy hebbcn reeds verfcheide voorbeelden gezien , en v zuUen 'er nog meer ontmoeten van die fchynbaare zwa heid , of licver , van die volflaagene gerustheid , welke ei hoofdtrek uitmaakt in de Vogelcn der groote ZeeSn. I No VAN DEN SODDI. loi Voidi. van welken wy thans moeteo handden , beeft men de Gcike Mosch {Pasfer ftuUus) geheeteu ;. eene benaa- ming, zeer oneigen: dewyl de Noddi niets minder is dan ecu Mosch , en gelykt naar een groote Zec-Zwaluw , of ecn klcine Meeuw^ en hy, met de daad, eenc mlddclfoort opievcrt tustchen deeze tw-ee foorten van Vogelen : want by hecft de Pooten van eei^ Mecuiv , en een Bek gelyk lan dien der Zee-Zwaluwen i xyn6 .geheele PluimaSe is donker bruin, uitgQDomen een witte plek, in de gedaante nn een Kalot , boven op den Kup ; in grootte v^nrfclidAt hy nice veel van de groote Zee-Zwaluw. ' Wy behouden den naam van Noddi (♦) , door de Ett» \ gelTche Zcereizigers *er doorgaans aan gegeeven , als uit« drokkende de Domheid , of dwaazc gerustheid , met wel« ke deeze Vogel zich zet op de Masteu en Kaas der Sche« pcnvja zelfs op de band der Matroozen, als zy-4ie bem loereiken. „ Zy gaan," fchryft .de Heer de la borde, „in grooten getale , met de Gekken en ' Fr€gauv9^len ^ J, op de Vischvangst ; ik heb nict gezien dat zy , gelyk II de Mceuwen , op 't water rusten ; doch 's nagts komen )) zy Tondsom de Schepen , om op dezelve rust te .nee« 51 Qen, CO de. Scbeepislieden vatten ze. 