VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
‚f:-50, 168. _ EEN WOORD Vereeniging der onderfcheidene Kerkgenootfchappen is fe- dert geruimen tijd een geliefkoosd denkbeeld bij velen, Men begrijpt wel, dat Roomsch, en Onroomsch van te ftrijdige beginfelen uitgaan, om ooit weder in Kerkgemeenfchap te kunnen treden; maar de verfchillende Afdeelingen der Pro- testanten konden en behoorden, meende men, te vereenigen. Te onregt en geheel tegen het doel des Sprekers werd meer- malen JOAN., X: 16 aangevoerd, Dat verlangen naar ver- eeniging had buiten twijfel verfchillende oorzaken, Velen hoopten van daar aanmerkelijke voordeelen voor de belangen der Christenheid in het algemeen; minder zuiver waren ech- ter misfchien de bedoelingen van anderen, Die vereenigins- zucht komt bijzonder wel overeen met monarchale beginfe- len en met de overdrevene centralifatie van onzen tijd. In Pruisfen werd eene gedwongene Kerkgemeenfchap tusfchen Lutherfchen en Hervormden daargefteld, Ook in ons Va- derland fcheen men huishoudelijke vereeniging der Protes- tantfche Genootfchappen in het verfchiet te beoogen, en wel in dier voege, dat de kleineren door de grooteren opgeno- men moesten worden, Veel heil, meende men, zou daaruit ` voortvloeijen, Doch, hoe nietig zijn menfchelijke bereke- „ningen! Men wil vereenigen, en in het Kerkgenootfchap , dat verreweg de meeste leden telt, ontftaat nieuwe verdeeld- heid en dreigt fcheuring, zoo niet het Staatsbeftuur zulks verhoedt. De Godsdienstyriend van LE SAGE TEN BROEK (Jan. 1835) meent reeds de af}cheiding der Dordsch-Gere. formeerden van de hedendaagfche Hervormden met zekerheid te mogen voorfpellen, De Schrijver van het boven aangeduide ftukje zegt: „ Wij waanden fteeds (reeds?) het heerlijke gebouw voor ons te zien, op welks gevel gefchreven ftond: tempel des algemee- nen Christendoms; maar wij hebben ons bedrogen” Teleur- gefteld in die ftreelende hoop, fchreef hij dit woord ter aan- kweeking (bevordering) van rust en vrede. De titel luidt algemeen; doch uit den inhoud des gefchrifts blijkt, dat de Christelijke Kerk van Nederland hier bepaaldelijk de Her- vormde, Of, gelijk anderen dezelve liever noemen , de Gere- formeerde Kerk in ons Vaderland is, Offchoon wij niet alles uit hetzelfde oogpunt befchouwen, hebben wij echter met veel genoegen dit werkje van eenen ongenoemden gelezen, en wij gevoelen ons verpligt, hetzelve allezins aan te prij- TER AANKWEEBKING VAN RUST EN VREDE. 169 zen, Met loffelijke onpartijdigheid en gematigdheid behan- delt de Schrijver de volgende punten: I. Treurig is de toe- fand der Nederlandfche Hervormde Kerk. 11. Verfchillende , yerwijderde en meer nabij liggende redenen hebben dien toe- fand veroorzaakt en bevorderen denzelven. YII. Bedroevende zullen de gevolgen van een’ zoo blijvenden flaat van zaken worden. IV. De tot hiertoe ingeflagen weg van herftel is, in allen opzigte, niet de gelukkigfte. V. Er kan en moet veel gedaan worden, om den treurigen faat van zaken te hera flellen, Omtrent de oorzaken der beweging ftemmen wij niet in allen opzigte overeen met den Schrijver. Ook verontrus- ten wij ons minder over de gevolgen, — Wij prijzen het zeer, dat hier geene namen genoemd worden, De vreedzame ftrekking van het ftukje kan daardoor te beter doel treffen, Wij meenen echter te moeten twijfelen , of woorden des vre- des wel overal ingang zullen vinden, De gemoederen van fommigen althans zijn nog te zeer opgewonden. Wat bl, 49 en-50 van de Formulieren wordt gezegd, zal mísfchien aan beide partijen. niet voldoen. Zijn ze verbindend, of niet ver- bindend? en in hoe verre? dit blijft nog altijd de vraag. De Schrijver fchijnt geen’ knellenden, onfeilbaren band, ook geene af}chaffing van alles, maar vrijmoedige aanwijzing van het nu niet meer pasfende , wijziging naar omftandigheden en behoeften des tijds te willen. Doch juist hierover verfchillen de meeningen. Aardrijks- en gefchiedkundig Woordenregister , ten dienfte van aankomende beoefenaars der fchriften van CORNELIUS NEPOS., Te Zutphen, bij ils J. Thieme. Zn 8vo, IW, 60 51. f :- 40, De vervaardiger van dit Woordenregister meent, dat hij door dezen arbeid den Latijn leerenden jongelingen eene niet onbelangrijke dienst heeft bewezen. Recenfent ziet er het belang volftrekt niet van in, Hij gelooft, dat het veel be- ter is, indien de onderwijzer aan zijne leerlingen ‘mondeling en fchriftelijk zoodanige ophelderingen geve, als hij tot ver- ftand van den fchrijver nuttig eñ noodig acht. Ten andere heeft dit Woordenregister nog al eenige gebreken. Overtol- lig mag men noemen ‘alle namen der mannen, wier levens 170 AARLRIJRS- EN GESCHIEDKUNDIG WOORDENREGISTER. Nepos befchrijft, Wat nut heeft het b. v., wanneer men leest: Conan, een beroemd Atheensch veldheer , welks (wiens) leven C. Nepos befchrijft? Ook zijn in dit werkje 'on- naauwkeurigheden , welke men vooral in een leerboek moest vermijden. dcharnanus is op zijn minst zeer twijfelachtig. Bij Aegos Potamos werd geen eigenlijke zeeflag geleverd. Aemylianus is de naam ‚niet van Scipio. „Arcidamus was de vader niet van Agefilaus, maar Archidamus. Agis, Koning van Sparta, broeder van Agefilaus. Hij werd door zijne ot- derdanen in de gevangenis geworgd, omdat hij de wetten van Lycurgus met alle geftrencheid weder wilde achtervolgd heb- ben. Vooreerst geeft het een verkeerd denkbeeld, wanneer men de medeburgers van Agis zijne onderdanen noemt. Ten tweede is het eene grove dwaling van den Schrijver, dat hij Agis, den broeder van Agefilaus, die te Sparta aan eene ‘ziekte overleden is, verwart met Agis den Ill, met wien vele jaren na dien tijd dat koninklijk gefacht uicftierf; deze is geworgd, Wij zullen dit lijstje van gebreken niet vervolgen; want, het ‘boekje verder doorloopende, hebben wij nog eene me- nigte van onnaauwkeurigheden, ook druk- en- fchrijffouten., ontdekt. Het is goed, dat de fchrijver zijnen naam niet voor zulk werk geplaatst heeft. M. TULLII CICERONIs Cato Major, five de Senectute. cet. D. i. CICERO, over den Ouderdom, naar de uit- gave van ORELL (1) verbeterd, met aanteekeningen opgehel- ‚derd en ten dienfte der Scholen uitgegeven door je je DE GELDER. Ze Leyden, bij J. C. Cijfveer. 8vo, XH, '19 bl.f Le: Het boekje van CICERO over den Ouderdom is, wat ftijl en zaken betreft, altijd voor een echt meesterftuk gebou- den, en boeit de aandacht van jong en oud, Het vindt met regt zijne plaats onder de klasfieke werken, welke men den leerlingen op de hoogere klasfen in handen geeft. - Offchoon Recenfent het beter viudt, dat op de fcholen correcte uit- gaven zonder aanteekeningen, enkele gevallen uitgezonderd, „gebruikt worden , moet hij toch verklaren , dat deze aantee- keningen, offchoon voor het grootfte gedeelte bekende za- Je Je DE GELDER, CICERO, DE SENECTUTE., 171 ken bevattende, wederom blijken dragen van het gezonde oordeel, de geleerdheid en den goeden {maak van DE GEL- DER, die ook hier en daar zijnen eigen’ weg gaat en een nieuw gevoelen voor den dag brengt. Wij hebben dezen ar- beid met genoegen doorbladerd, doch met leedwezen eenige onaatdige drukfouten, zoo wij ons niet bedriegen, opge- merkt. Zoo flaat in de Voorrede: imitaverint, utran func- tus fim, meum non est judicium, pag. Th, eene zeer gebrekkige plaats uit virGiLIius, en in de Corrigenda nobis effugerint. mmm ede en en Levensberigt van j. TER PELKWIJK, A. L. M., J. U. et Phil. Dr., Ridder enz. Uitgegeven van wege de Commisfie , door den E. A. Raad der flad Zwolle benoemd, ter uitvoering van deszelfs befluit van 22 Nov. 1834 , waarbij de oprigting van een Gedenkteeken ter eere van TER PELKWIJK és vastgefteld. Te Zwolle, bij J. J. Tijl, 1835. Zn gr. 8yo. 89 Lf 1-: Íh dit welgefteld Levensberigt vindt men den verdienftelij- ken , helaas! der maatfchappije, naar ons menfchelijk inzien, te vroeg ontrukten TER PELK Wijk naar waarde gefchetst, Men leert hem kennen, niet flechts als beoefenaar van on- derfcheidene vakken van wetenfchap, maar vooral als werk- zaatn voorftander en bevorderaar van het openbare, inzon- derheid het lagere onderwijs, waaraan hij zijne krachten en veelzijdige kennis onvermoeid en gaarne dienstbaar maakte, Zijn aandenken blijve in zegening, en het in `t licht gegeven Levensberigt doe zijn voorbeeld nuttig zijn, ter opwekking van anderen, om hetzelve, voor zoo ver hunne bijzondere pligten en omftandigheden zulks toelaten, in meerdere of mindere mate na te volgen ! Het flaatkundige Leven van den Maarfchalk sourT, door ALEXANDER SALLÉ. Vrij wit het Fransch vertaald door Je M.A. E. VAN SWIETEN. Met het Portret van SOULT, Te Zaltbommel, bij J. Noman en Zoon. 1835, In gr. 8yo. AVI en 208 bi. f 2-40. Behoefte aan de vertaling van dit voor Nederlanders niet 172 A. SALLÉ, LEVEN VAN SOULT. bijzonder belangrijk werk beftond er niet: want allen, voor wie het dan zou vertaald zijn, kunnen, des verkiezende, het oorfpronkelijke met even veel gemak, als de vertaling, lezen, Blijkbaar is het een vijand des Maarfchalks, die hier deszelfs ftaatkundig leven gefchetst heeft; en de gevoelens des Schrijvers zijn van dien aard, dat zij gelukkig hier te lande wel op weinig bijval kunnen rekenen. Veel van het- geen hij nopens de gedragingen van souLT zegt, wordt intusfchen behoorlijk geftaafd; en wij zien er uit, hoe SOULT, even als zoo vele Staatslieden en Veldheeren in Frankrijk, gedurig van partij verwisfeld heeft, om fteeds zoo veel mogelijk aan het hoofd of ten minfte van gewigt en invloed te,blijven. Eene groote mate van dapperheid en krijgskundige verdienften zal niemand den Maarfchalk ont- zeggen; maar,’ wij herhalen het, het pose behoort in ons Land niet te huis, - Mengelingen en Fragmenten, nagelaten door Mr. W. BILDER- DYK. Te Amflerdam, bij J. Immerzeel, Jun. 1834. Zn gr. 8vo. 188 4. f 3-: ln dezen bundel vindt men wederom eenige nagelatene Op- flellen van BILDERDIJK over allerlei, meest letter- of ook enkele ftaatkundige onderwerpen , benevens eenige uittrekfels uit brieven, medegedeeld door de Heeren wiserLIus, DA COSTA € IMMERZEEL, een’ brief aan des Schrij- vers Broeder, en eindelijk „ een’ brief in beeldfpraak , be- „ helzende de aankondiging eener geboorte, waarvan de ver- „ dere ontcijfering den fchranderen lezer blijve overgelaten” : (zoo leest men, op het einde van den inhoud, omtrent de logogriphifche figuurtjes, die men achteraan tindt, en die gefchikte ftof zijn voor ulevellenpapiertjes.) | Over de uitgave van deze Opffellen oordeelt Rec. over het algemeen op dezelfde wijze, als over die van godgeleerden en zedekundigen inhoud, in dit Tijdfchrift voor 1835, No. IV, bi. 141, geoordeeld is; en dat zoo veel te meer, daar de hier voorkomende „ veelal onafgewerkt”, fommige zelfs naaúwelijks ten halve gebragte Fragmenten zijn, b. v. No. 1 BILDER D Ij K's Levensbefchrijving , loopende flechts tot zijne ballingfchap , en de twee volgende politieke ftukken, of No. 6 W. BILDERDIJK, MENGELINGEN.EN FRAGMENTEN, 173 i ‚zijne ellendige (*) Aanmerkingen; hoedanige dus hoogst waar- fchijnlijk niet voor de uitgave beftemd waren. Alzoo zou Rec. voor zichzelven ook zwarigheid maken , om iets uit de briefwisfeling met-eenen overleden’ Vriend aan het Publiek mede te deelen, zonder daartoe vergunning bij deszelfs leven verkregen te hebben, Waren het hoogst belangrijke ontdek- kingen of opmerkingen, die den Schrijver tot groote eer en der wereld tot groot nut konden verftrekken , men zou nog eenige verontfchuldiging voor de genomene vrijheid kun- nen aanvoeren; maar of men de zoodanige hier doorgaans aantreft, mag men met reden-betwijfelen: men vindt er Ze- kerlijk wel goede dingen, die van het vernuft of de geleerd- heid des Schrijvers getuigen, en waaruit men eenig nut of genoegen zal kunnen trekken: wie kan dit van eenen Man, als BILDERDIJK, anders verwachten? maar de geheele ver- zameling fchijnt niet van die groote en duurzame waarde, dat het gemis van dezelve groot zou geweest zijn, Some mige, vooral politieke ftukken waren belangrijker in den tijd, toen zij gefchreven werden, dan thans; b, v. No. 2, (lronifche) aanbeveling eener publicgtie uit de eerfte dagen der BataafJche Republiek; No. 3, oprecht verhaal van de ongelukkige reis van het fchip Europa; No, 7, de anders welgefchrevene Memorie, behelzende een ontwerp van colo- sifatie voor de Nederlandfcheuitgewekenen, na de omwente- ling van 1795. Sommige andere zijn meer of min duister , omdat zij op bijzondere omftandigheden van tijden of perfoe nen zien, die niet algemeen bekend of belangrijk zijn, zoo, als de brieven No. 12, 14 en andere, De meening des Uitgevers is intusfchen niet ongerijmd , „dar er in dergelijke ftukjes hier en daar niet weinig mogt „Zijn, dat over het oorfpronkelijke en buitengewone van nBILDERDIJK'S karakter, denkwijze en genie meer licht „zoude kunnen verfpreiden, dan menige levensbefchrijving » van groote Mannen vaak in ftaat was te doen”; en mogt het hier medegedeelde dan nu in ftaat zijn, om daarop een gunftiger licht te werpen, dan wel eens anders het geval (*) Ellendig beteekent hier bwitenlandsch, zegt de Uit- gever. dienftige opmerkingen, waarmede men zich over ’t geheel wel vereenigen kan; maar ook , helaas! wederom gansch on- vrome uitboezemingen, die van eigenwaan, haat, bitterheid en andere gebreken treurig getuigen. Wilde men er bewijzen voor hebben, waarom Rec. dus minder gunftig meent te moeten oordeelen „, het zou hem aan geen ftof ontbreken, Het is b. v. gemakkelijk, met eene „magtfpreuk te zeggen, bl. 67: „ Het fystema der Ooster „ fche Talen, door ALB. sCHULTENS ingevoerd, die alles „ tot wortels van drie letteren brengt, is valsch, Alle wor- „ tel beftaat uit eene letter” ; maar dit te bewijzen! — of omtrent de Oosterfche conjugatie, wanneer men den wortel in den Jden perfoon van het praeteritum ftelt, bl. 68: „Dit „ alles is valsch. De wortel van alle werkwoorden is de „ Ímperativus, en de lite perfoon is de oorfpronklijke in „ieder tijd, Het praeteritum is afgeleid en zelfs vermeer- „ derd met de toezetting van de tandietter d of #, maar „ welke in de andere perfonen verloren gaat, en alleen in de » \fte zichtbaár is’; alsof men niet reeds overlang in de eenvoudigfte form van den infinitivus den wortel gefteld , en den imperativus in zijn’ oorfprong niet anders dan als een’ infinitivus befechouwd hadde; alsof de 3 perf. fing. m. g. (pb) níet eenvoudiger ware, dan de I perf. met de afor- mans CATE) enz.; alsof de # (waar wordt hiertoe de g aldaar gebruikt?) ook geen plaats hadde in den 2 perf. fing. et plur. (AÐ, DAD, en zoo ook in het fem.) en zelfs in het Arabisch en Syrisch, in het fem. fing. van den 3den perfoon, hetwelk ook in het Hebreeuwsch niet geheel on- bekend is, Het zou wel geen fchande zijn, dat BILDE R- DYK, in andere opzigten reeds groot en beroemd genoeg , geene of althans geen grondige kennis van de Oosterfche MENGELINGEN EN PRAGMENTEN, 175 Talen bezat; maar wanneer hij meent hierover niet alleen te ` kunnen medefpreken, maar zich ook vermeet, om zich hierin boven Mannen, die hun ganfche leven aan de Oosterfche Taalftudie befteed hebben, ais meester cn regter te verhef- fen, en nogtans zulke dingen zegt, hoe moet men dit noemen? — Wat de hedendaagfche Talen aangaat, wil Rec, nu niet ftilftaan bij de naar zijn inzien ongegronde meening , die men bl. 100 vindt, dat het Hoogduitsch niet anders is, dan „une corruption manifeste du Hollandais” : maar moet men zich niet bedroeven , dat een Mau, als BILDERDIJK 5 in die Mémoire, in den tijd der inlijving van Nederland in Frankrijk, aan zekeren Franfchen Monfeigneur of Altesfe ge. adresfeerd , hoewel hij de beoefening der Nederlandfche Taal voor de algemeene Taalftudie nog aanprijst, en hieromtrent eenige goede opmerkingen in het midden brengt, nogtans toen fchrijven kon, bl, 92: „ L'intérér commun parait ext- „ger avec Dintroduction de la Langue Françaife la fuppres- „fion du langage Hollandais” ; en bl. 93: » Le monde ne „fera pas plus malheureux de clasfer les beaux vers de Van. „del et de Poot parmi les antiquités, que d'y ranger les » chants Gallics ou Erfes des contemporains d'Osfian ou de » Fingal’ ; en dat hij, na van de toenmalige Nederlandfche Taal. en Letterkunde met veel minachting gefproken te heb- ben, van de eene zoo wel als. van de andere zeggen kon: „ Peu il importe pour le bien politique ou national de la con- n feryer” ? Men zie daarentegen eens, in welk eenen ge- heel anderen geest de Hoogleeraar KEMPER dit onderwerp tangeroerd hêeft, in zijne twee Redevoeringen , in 1814 uit- gekomen, welker eene zelfs in dat ongelukkige tijdperk ( 1812) door hem uitgefproken“ was; en men zal niet twijfelen, wasr de ronde taal der waarheid en der vaderlandstiefde, die geenen vreemdeling vleide, maar zelfs in den tijd der ver. drukking zich ftouc Het hooren, het meest te vinden is, Doch wat moet men niet verwachten van eenen Man, die alles zoo zonderling tegenfpreekt, en omkeert, en door el- kander werpt, dat hij, bl, 76, SOCRATES en PLATO Sò- fitten noemt, en socRrRaTES bijzonder „ een’ trotfchen wel- » meenenden dweeper , even fofistiek als de rest”, en wien hij reeds in een ander ftukje, bl. 49, bij een’ » druiloor van „ten hond, die aan de deur ligt,” vergeleken had! Rec, wil niet voortgaan met dergelijke proeven asn te voeren , of zoodanige beweringen, als hem geheel of gedeel- M-2 176 W.BILDERDIJK, MENGELINGEN EN FRAGMÈNTEN, telijk verkeerd of ongegrond voorkomen, ‘te wederleggen. Nog minder wil hij de genoemde hatelijke uitboezemingen uiefchrijven, die hier op meer dan ééne plaats te vinden zijn, en tot welker openbaarmaking althans hij geen de min- fte reden weet. Ach! waarom moet men toch alles van BILDERDIJK — waarom althans alles, wat zijne hypochon- drifche klaagzucht, zijn gemelijk humeur, zijne kwade luim hem ingegeven heeft, nu nog uitgeven? Het gélijk of onge- lijk, dat hij daarin moge gehad hebben, zij zelfs nu eens . voor een oogenblik daargelaten; maar heeft hij er bij zijn leven niet genoeg blijken van aan den dag gelegd , zoodat men waarlijk niets meer van dien aard verlangt? Gaarne gelooven wij, dat zijne hoogfchatters en vrienden het wèl met zijne nagedachtenis meenen; maar inderdaad, op zulk eene wijze komt het ons voor, dat zij voor de eer derzelve niet zeer gelukkig zorgen, Mogen zij dus het Publiek van zulke Mengelingen en Fragmenten verder goedgunftig ver- fchoonen, en den naam huns Helds ten minfte hierdoor niet willen vereeuwigen! Molliter osfa cubent! Die freie Maurerei in drei Gefängen. Haag, bei Door- man. 1834. gr. 8vo, VI und 66 Seiten. f : - 80, Het Baskifche Meisje in den Burgeroorlog van 1834 — 1835, Romance, door Mr. L, PH. C VAN DEN BERGH, Ze Utrecht, bif N. van der Monde. 1835, Zn gr, 8yo, 7 bd, f s- 20. | Vui algemeen en met lof is het dichtwerk van onzen SCHOUTEN, De Vrijmetfelarij genaamd, in ons Vaderland bekend. Maar ook in andere landen is het niet onbekend gebleven, Een Duitsch broeder Vrijmetfelaar heeft hetzelve ten grondflag gelegd van zijn gedicht Die freie Maurerei , insgelijks in drie Zangen, en heeft dat alzoo gedaan, dat hij in den eerften Zang SCHOUTEN op den voet volgt, doch in de twee volgende meer zijnen eigenen weg bewan- delt. Ook dit dichtwerk zat wel de algemeene goedkeuring , vooral van de broederfchaar, wegdragen: en wie kan zone der bijval en aandoening lezen, b. v., de beide epifoden bl. 81 cot 47 ingefloten? En echter, hoe gaarne wij de moeije- DIE FREIE MAUREREI, ENZ. 7 lijkheid erkennen, om zich anders duidelijk uit te drukken, ons hinderen in die zelfde epifoden de bastaard- en vreemde woorden , gelijk bl, 37: Ein fränk'fcher ‘Officier , allein, entfernt vom Heer;. Bl. 43. De JoNcu, ein Officier im flüchtend Franken-Heer', B1. 44. Macht diefer als Gen'ral von Rosen fich bekannt, B1. 46, Ein rusfisch Corps, an desfen Spitz’ ein ROSEN fland, Und diefer Namen wird genannt kaum in dem Saale Von Gronings Werkftatt : L'UNION PROVINCIALE, Juist om het fraaie dier beide epifoden ftuiten ons die vreemde woorden in dichtmaat des te meer; terwijl ook de laatst aangehaalde regels wat prozaïsch zijn, Doch, in plaats van verder naar vlekjes en leemten te zoeken, willen w$ liever in het algemeen onze goëdkeuring over dezen dicht- arbeid betuigen, Minder kunnen wij dit doen over het dichtftukje Het Bas- kifche Meisje van den Heer Mr. VAN DEN BERGH, Wij willen den Opfteller zijne vrijheid niet betwisten in de keus van zijn onderwerp. Wil hij de Spaanfche Carlisten toejul= chen, het zij zoo! Maar verdiende zulk een onbeduidend ftukje afzonderlijk te worden uitgegeven? Ware het eene vaderlandfche opwekking ín een’ tijd van gevaar, dan, al ware het de helft korter, en al bezat het zelfs, gelijk dit, weinig of geen dichterlijke waarde, zou die toon eener va- derlandfche lier het Nederlandfche harte welkom zijn. Maar hier betreft het een onderwerp, dat ons als Nederlanders niet bijzonder aangaat. Kunstwaarde alleen moet het doen gelden, Schoon het Romancetje nog al los gedicht is, verdiende het waarlijk niet; te worden uitgegeven. Voor het Mengelwerk in een’ Almanak ware het niet geheel ongefchikt, Alleen zot- den wij altijd nog gewenscht hebben, dat de verfificatie wat minder wild ware; dat onder de zeer onregelmatige trippel- verzen ‘geene jambifche regels waren ingefchoven, ‘gelijk coupl. 1, vs. 2, en de laatfte regel van het laatfte couplet, dat buitendien geen gelukkig gekozen flotvers is. Het zoete Jezus op bl, 6 bevalt ons almede niet, noch ook het wilde laacfte couplet op die bladz,, en evenmin de woordherhaling , bij gebrek van een’ rijmklank, in het eerfte coupl. van bl, ki Maar genoeg over dit nietig (tukje! 178 T. BULGARIN mma mannin ng mn nn eS a dn en e omneo PETER LWANOWITSCH, Zen Tafereel van Rusfifjche Ka- rakters en Zeden, en Vervolg van de Lotgevallen en Avon- turen van den Rusfifchen GILBLAS, door den Graaf TAD- DBEOBULGARIN,. II Deelen. Te Leeuwarden, bij Steen- bergen van Gobr, 1834. Zu gr, Svo. 485 bl, f 5-80. De Ballingen, of de Leerfchool des Ongeluks ; door A, H. P E- ` TI8CUS, Hoogleeraar te Berlijn. Te `s Gravenhage, bij ` A. Kloots. 1834, Zn gr. 8yo. 257 bl. f2-h0. De Gunfeling, of drie dagen uit de Regering van MARIA, Koningin van Engeland. Historisch Romantisch Tafereel uit den jare 1555, door u. ZEEMAN. Te Amfterdam, bij J.C, van Kesteren. 1834, In gr. 8yo. 192 b/. f 1-90. Äis Roman befchouwd, zal de PETER IWANOWITSCH van de drie hier aangekondigde werken wel verre de voorkeur verdienen: of wie zou niet met belangftelling eene zoo in- gewikkelde gefchiedenis met zulk eene heugelijke ontknoo- ping lezen, waarin de karakters van Rwsfen van verfchillen- den ftand en onderfcheiden denkwijs ons zoo naar het leven worden afgemaald? Terwijl de voorpaamfte gebeurtenisfen uit den veldtogt der Franf/chen -in Rusland, met al de rampen van NAPOLEON s Groote Armee, en de wijze van verdedie gend krijgvoeren der Rusfifche legerhoofden, tevens naar waar- heid worden gefchilderd, en in de lotgevallen der hoofdper- fonen zijn ingevlochten. — Wenfchelijk ware het, dat men zich gewacht had voor zulke hinderlijke fouten, als b. v. D. I, bl.. 28, drieduizend, in plaats van dertigduizend roe- beis; bl. 127, fchoone dochter voor fchoondochter; D. II, bl. 71, mijne bruid voor mijn bruidegom. Welligt zullen niet alle lezers, en vooral niet alle lezeres- fen, even veel behagen fcheppen in de Ballingen, door den Hoogleeraar PpeTiscus. De Schrijver is met lof bekend , en het is weder een Roman in de door hem geliefkoosde foort, Eene zedelijk-godsdienftige (trekking is de heerfchen- de, maar niet zóó, of hetgeen in een’ Roman onmisbaar is , wordt er niet door verdrongen. Het is wel geen gewone Ro- man, geene enkele intrigue met-eenige epifoden doorvloch- PETER [WANOWITSCH , ENZ, 179 ten, en met eene gelukkige of ongelukkige ontknooping ein- digende, Die foort van epifche eenheid ontbreekt er aan, Maar het is eene onderhoudend gefchrevene, vrij avontuurlijke fa- miliegefchiedenis , die uiet geheel ongelukkig afloopt; en het boek is wel waardig gekocht en doorlezen te worden, Ook de achteraangevoegde tosfe bladen uit Ap or F’s nalateufchap en vit ERIK's nagelatene papieren verdienen wel-gelezen, ovet- dacht, en grootendeels in beoefening gebragt te worden, Wij vreezen alleen, dat de meeste Romanlezers, na vlugtig ge- zien te hebben, wat er zoo al te vinden is, geenen zin zul- len hebben aan die lectuur; gelijk zij veel van de in Erik's en RURIK's verhaal voorkomende befpiegelingen eenvoudig zullen overflaan, Het is wel jammer; maar wie zal de men- fchen anders maken, dan zij werkelijk zijn? Gelukkig , dat de voorgedragene lotwisfelingen, al waren er geene lesfen en overdenkingen tusfchengevoegd, en al worden deze bij de lezing voorbijgegaan, van zelve ieder gevoelig hart tot ernst en godsdienftigen zin zullen ftemmen. — Bl, 25 is in de uitdrukking, zijnen REDELIKEN vriend, het Hoogduitfche redlich ten onregte aldus vertolkt; het beteekent braaf: dien Germanismus ontmoet men in de meeste vertalingen uit het Hoogduitsch, Wat den Heer zee MAN toch bewogen hebbe, om v1 CTOR nUuGO's Marie Tudor van een Drama in een’ Roman te ver- vormen, begrijpen wij niet. Het oorfpronkelijke is, ja, een beroemd Tooneelftuk; in vele opzigten moet men het talent van den Schrijver huldigen; maar het zedelijk gevoel vindt in dergelijke Tooneelftukken weinig bevrediging. Had de Heer ZEEMAN nu flechts verfaald, dan zou men het nog hebben kannen befchouwen als eene overtollige proeve, om ons pu- bliek met den tegenwoordigen gedrogtelijken ftaat van het Franfche Tooneel bekend te maken. 180 M. EDGEWORTH, HELENA. Helena, of Waarheid en Logen. Eene fchets der hedendaag- fehe groote wereld, Naar het Engelsch van MARIA EDGE- WORTH, door J.J. ABBINK. III Deelen. Te Amfterdam p` bij M. H. Schonekat. 1835. Zn gr. 8yo. 820 b1. f 7 - 50, Weinige Romans vereenigen zoo zeer het nuttige met het aangename, als deze, Van het begin tot het eide wordt de aandacht des lezers gefpannen en geboeid, De gelukkige uitkomst is bevredigend voor het gevoel. De karakters zijn uitmuntend volgehouden en behoorlijk van elkander ònder- fcheiden., Eene vervelende opeenftapeling van zedelesfen ont- moet men nergens; maar het verhaal zelve heeft de beil- zaamfte ftrekking, daar men er overtuigend uit ziet, hoe men, door ééne onwaarheid te fpreken, zichzelven en an- deren verftrikt; ja tot eene voortdurende veinzerij verlokt wordt, die de fchromelijkfte gevolgen heeft; terwijl de open- ` hartige belijdenis der waarheid eindelijk nog alles te regt brengt, fchoon die belijdenis ook te laat had kunnen ge- fchieden, Wij bevelen dus dit welontworpene , welgefchre- vene en goed vertaalde werk onzen lezeren aan, Odo en Amanda. Een Gefchenk voor Verloofden en Echtge- nooten. Door F. JACOBS. Vrij gevolgd naar de tweede Hoogduitfche Uitgave. Ifle Deel. Te Amflerdam, bö J. H. van Heteren. 1834. In gr. 8yo. 180 5. f 2-: Me ruimte durven wij dit werk, waarvan tòt heden flechts het eerfte deel is uitgegeven, ter gezette en aan- dachtige lezing, niet flechts aan verloofden en echtgenooten, maar ook aan ouders en tot jaren van onderfcheid gekomene kinderen, aanbevelen, wegens de: heilzame ftrekking en de onderhoudende wijze, waarop de veelvuldige lesfen en verma- ningen worden medegedeeld, De romantifche inkleeding zal niet weinig medewerken, om het.nuttige tevens behagelijk te maken. Wij verlangen naar het tweede deel, De naam des oorfpronkelijken Schrijvers is ons borg, dat het vervolg des werks even aangenaam en leerzaam, als het begin, zal wezen, lets van den verdicht-gefchiedkundigen inhoud te zeg- gen , zou verkeerd zijn, daar velen dan minder nieuwsgierig F, JACOBS, ODO EN AMANDA. 181 uaar het geheel zouden worden, en dus al die wenken en opmerkingen voor hen verloren zouden gaan, die hun on- gevoelig, bij de bne van het boek zelve, wor- den gegeven. De adellijke Bruid; of de Franfche Republikeinen in Italië, II Deelen. Te 'sGravenhage, bij A. Kloots. 1834. In gr. 8yo. 828 bl, f 7-20, Bi den verbazenden vloed van vertaalde Historifche Roe mans, met welken wij uit Duitschland en Frankrijk, vit En- geland en Amerika overftroomd worden, is het niet te ver- gen, dat de boekbeoordeelaar van die alle een breedvoerig verflag of opzettelijke Recenfie levere. De Vertaler van de- zen Roman, H. VAN DER SPRONG, deelt in eene korte Voorrede het volgende mede uit eene Recenfie van het oor- fpronkelijke, voorkomende in de Zeitung für die elegante Welt: „ De inkleeding van dezen Roman noopt mij, den- zelven, boven vele anderen, die als zoodanig het licht zien, eenen historifchen Roman te noemen, In KÖNIG'S adellijke Bruid vereenigen zich gefchiedenis, plaatfen , ka- rakter, omftandigheden zoo innig, dat het eene van het andere niet is af te fcheiden; in het kort, alles is voor- » treffelijk, alles is fchoon.” Dit gunftige oordeel fpoorde hem aan tot de lezing, en deze weder.tot de vertaling. Of- fchoon wij nu op dit oordeel van onzen Duitfchen Collega Recenfent nog al het een en ander zouden afdingen, hebben wij er niets tegen, dat deze twee lijvige boekdeelen het Va- gevuur der tallooze ftedelijke en dorpelijke Leesgezelfchap- pen, even als vroeger de WALTER SCOTTS, en tegen- woordig de SPINDLERS, COOPERS, BUL WERS ENZ, “enz. , rustig pasferen, 3333 Macneil, of de Schotfche Weezen, door W. WARDLAW, naar den tweeden Druk uit het Engelsch. Te Rotterdam, bij van der Meer en Verbruggen. 1835. Zn gr. 8vo. f 2-25. | Een werkje, even bevallig van vorm als onderhoudend en 182 We. WARDLAW leerrijk van inhoud, dat in Engeland en Schotland grooten opgang maakte, en zulks ongetwijfeld ook onder ons zal doen, gelijk het verdient door lezers van onderfcheiden ftand op prijs gefteld te worden. Het heeft ten hoofddoel, om, in de lotgevallen van ALLAN En JEANIE MACNEIL, de ouderlooze kleinkinderen van eenen braven bediende, die door den gegoeden zoon van diens voormaligen meester op- gevoed en tot nuttige leden der maatfchappij gevormd wor- den, de voorbeelden van echt.Christelijke deugd en braaf- heid te fchetfen, en tevens aan te toonen, hoe die beloond worden door kalme tevredenheid, de achting van alle wel- denkenden, de zelfvoldoening van voor anderen nuttig te zijn, en het genot van tijdelijke welvaart; terwijl daarente= gen het voorbeeld. van KAREL GORDON, den zoon des genoemden braven landedelmans, ons leert, hoe zwakheid van karakter, te groot zelfvertrouwen in het trotferen van zedelijke gevaren, en het verwaarloozen der raadgevingen van ouders en welmeenende vrienden, zelfverwijt, te laat berouw en huifelijke verdrietelijkheden naar zich flepen. Deze en velerlei andere gewigtige lesfen, allen uitloopen= de in de aanprijzing van hartelijke en werkdadige godsdien - ftigheid, als hoofdbron van zielevrede en waar geluk, zijn ingevlochten in een geleidelijk en tevens afwisfelend verhaal, dat zich niet het minst, onderfcheidt door de fchets eener reize naar de belangrijkfte punten van Europa en het Heilige Land, door den jongen GORDON, onder het geleide van ALLAN MACNEIL, ondernomen, het verflag waarvan den Schrijver gelegenheid geeft tot het invlechten van dikwijls belangrijke aanmerkingen, omtrent den toeftand , vooral met betrekking tot het godsdienftige en zedelijke. der verfchile lende landen en fteden , welke de reizigers bezoeken, De waarde der Nederduitfche vertolking wordt verhoogd door enkele juiste teregtwijzingen van den Vertaler; terwijl ook de mattos, aan de werken van Engelfche Dichters ont- leend, goed zijn overgebragt, en het geheel verfierd worde door een ongemeen bevallig ticelvignet. Indien aan dit werkje ook in het Nederduitsch eene twee- de uitgave te beurt valt, zal de Vertaler welligt met Rec, goedkeuren (bl. 70) het in onze taal vreemde woord Ro- manisme met iets anders, b. v. de leer of het ftelfel der Roomfche Kerk , te verwisfeien, en (bl. 224) niet meer van MACNEIL. 183 ® het volk van eenen Leeraar, maar liever van zijne Gemeente, of de hem toevertrouwde kudde, te fpreken. De Joden dezer Eeuw, of de Booswicht zoo als er weihige zijn. Naar het Hoogduitsch van F. TH. WANGENHEIM. HI Deelen. Te Amfterdam, bij J.C. van Kesteren. 1835. Zn gr. 8yo. 491 57, f 4- 80. Herinnert. gij u, lieve Lezer! uit de dagen uwer jeugd, de eerfte vertooning van Aballino te hebben bijgewoond? Hebt gij VEIT WEBERS Schetfen wit de Middeleeuwen ge- lezen, aan Rinaldo Rinaldini uw’ tijd verbeuzeld, of scu1ir- LER’s Geestenziener verflonden? Wel nu, dan kunt gij u een denkbeeld vormen van den indruk, dien ‘deze Roman op u zal maken! Eenmaal begonnen, ftuit gij op onwaarfchijn- lijkheden, die wel voor onmogelijkheden mogen doorgaan ; dikwerf roept gij bij uzelven uits Wat is dat zot, gewron- gen, tegen alle gezond verftand int En toch weet de Schrij- ver u, door levendigheid van ftijl, afwisfelende, voorvallen, verrasfende uitkomften, fraaije fchilderingen, zoodanig bezig te houden, dat gij, ondanks uzelven, het boek met weêr- zien nederlegt, het met gretigheid bij de eerfte gelegenheid weder opvat, om uwe nieuwsgierigheid te bevredigen en uwe zenuwen zelfs in fpanning te brengen: en wanneer gij het ten einde toe gelezen hebt, zijt gij onvoldaan over uzel- ven, onvoldaan over den in vele opzigten bekwamen Schrij. ver, en over den kostelijken tijd, dien gij verbeuzeld hebt, Mogen wij eene gisfing wagen, dan zouden wij den Ver- vaardiger van dezen Roman voor eenen overbefchaafden Jood, of Jodengenoot , houden, die zijne jeugd onder de zonen Zs- raëls in „fmflerdam heeft doorgebragt, met Londen, Ber- lijn, Parijs en fommige badplaatfen vrij goed bekend, maar wiens verwilderde verbeelding door de nieuwfte Franfche Romans gevormd en gevoed is, waar het einde afgrijfelijk en affchuwelijk moet wezen, om indruk te verwekken en achter te laten, Liever had hij zijn werk moeten noemen: De Duivel in Jodengedaante, of het gevaar, om; ook in fcherts, zelfs in A’. Di, 1834, zijne ziel aan den Booze te verpanden, De Vertaler heeft zijne keuze niet zeer gelukkig bepaald , ` 184 F.T. WANGENHEIM, DE JODEN DEZER EEUW. s s maar zijne taak zeer goed volvoerd, Om de pil te vergulden,. is het laatfte hoofdftulgevan zijn eigen maakfel, Waarom dat? Hoe aardig gevonden, is het model daardoor toch altijd ge- fchondén:, en de elpenbeenen fchouder van PELOPS ver- goedt nimmer den echten, al had juPiTER zelf dien ver- vaardigd, Wij zouden den Heere j. DE Q.... raden, zijnen tijd en bekwaamheid liever aan minder zedelooze fchrif- ten te wijden, zoo hij zelf niet iets “oorfpronkelijks wil leveren, waartoe wij hem wel bekwaam keuren. Wij zijn het niet mêt hem eens, dat het zedelijke doel van den oor- fpronkelijken Schrijver zou geweest zijn, het gevaar van . eene toegeeflijke opvoeding en losbandig levensgedrag ter waarfchuwing te fchetfen. Neen! dergelijke Romans hebben geene zedelijke ftrekking in ’t geheel; en het onmenfchelijke, verfchrikkelijke, tegen alle gezond verftand aandruifchende, dat niet alleen in het originele laatte hoofdftuk, maar in het geheele werk te vinden ís, iş misfchien nog het beste tegenwigt, om den indruk te verzwakken van den geheelen Roman, dien wij oneindig liever onvertaald hadden gela- ten. — De Joden dezer Eeuw zullen den Schrijver ook voor zijnen malfchen Titel weinig dank weten! De Uitgever heeft voor eene goede correctie, netten druk - en keurig vignet gezorgd, en zal, ondanks onze waarfchu- wing, helaas! wel een goed debiet hebben aan de menigvul- dige Leesgezelfchappen en openbare Bibliotheken, voor wel- ke het eene maar al te begeerde lectuur is. Indien wij ech- ter aan ouders eenigen raad fchuldig mogten wezen, zou het die zijn, van het werk niet op den fchoorfteenmantel in de huiskamer ter inzage van hunne aankomelingen te la- ten liggen, ee e In de jongfte Boekzaal vinden wij eene foort van teregt- wijzing van ons Tijdfchrift, welke wij mits dezen de vrijheid nemen, op de Redactie van den Friefchen Volksalmanak over te dragen, als op wier gezag wij een door ons overgenomen gedichtje van wijlen Prof, BORGER onuitgegeven noemden, hetwelk de Boekzaal ons nu verkondigt, dat reeds bij haar is te lezen geweest. BOEKBESCHOUWING. Twaalf Leerredenen van MATTHIJS SIEGENBEEK. Te Haarlem, bij de Erven F. Bohn. 1835. In gr. 8yo. AVI en 332 bl. f 3-: D. achtingwaardige Hoogleeraar SIEGENBEEK is door zijnen vroeger uitgegeven kanfelarbeid, zoo wel als door zijne andere letterkundige verdienften , te zeer en te gunftig bekend, dan dat wij dezen nieuwen uitvoerig zouden behoeven te kenfchetfen en in deszelfs lof uit te weiden; madr wij zullen ons met eene korte aankondi- ging kunnen vergenoegen , ons verzekerd houdende, dat de genen, die ’s Mans vorige Leerredenen bezitten, zich ook deze gaarne zullen aanfchaffen en met welgevallen lezen. De bundel wordt voorafgegaan door eene Opdragt (in plaats van Voorberigt) aan sIEGENBEEK’s oudften - Vriend, A. DE VRIES, Predikant bij de Doopsge- zinden te Haarlem, en gevolgd door eene Aanf/praak en een Gebed, bij de inzegening van het huwelijk van zijnen Zoon, Mr. D. TIEBOEL SIEGENBEEK EN E. VAN HEUKELOMS, op den 7 Noy. 1833. In beide ftukken herkent men, hoewel in verfchillende op- zigten , denzelfden hartelijken en Christelijken Vriend zij- ner geliefde betrekkingen, die zijn gevoel voor dezelve met de grootfte welwillendheid aan den dag legt; gelijk dit ook blijkt uit hetgene, dat hij in het eerfte omtrent zijnen overleden yerai den Hoogleeraar KEMPER, mededeelt. Men ontvangt in eid bundel (wat vreemd is) meer Leerredenen , dan de titel en de lijst beloven , namelijk ten getale van dertien. Zij zijn de volgende: I. Over den gelukkigen toeftand der aarde , wanneer het Chris- tendom daarop algemeen beleden en beleefd zal worden, » Opens. XXI: l—4. II. Gods befluur over de na- tuurlijke en zedelijke wereld. Ps. XCVII. TIL. Chris- BOEKBESCH. 1836. No. 5, N 186 M. SIEGENBEEK telijke heilbede van een’ Leeraar aan zijne Gemeente, bij de nederlegging der gewone predikdienst en den aan- vang van het nieuwe jaar.*\l THESS. V: 23—25. IV. Overbrenging der fchildering van den Vredevorst door JE6ATA op onzen Heef JEZUS CHRISTUS. Jes. XI: 1-9. V, VI, VIIL Drie Leerredenen over de gefchiedenis der Sunamitifche vrouw. 2 kon. IV: 8—37. VIII. Aanhoudende en loffelijke werkzaamheid y de vootnaamfle pligt van den Christen. Joan. IX: 4. Cniet XI: 4, zoo als hier overâl ftaat.) IX. Regelmaat bij het onderzoek der godsdienftige waâarheden, en ter befturing van ons Christelijk gedrag. Dr u t. XXIX: 29. X. MELCHIZEDERK, als voorbeeld van een’ Chrisa telijk’ Hutsvader, HEBR. VII: 1%. (XL. op de lijst niet vermeld. Nieuwéjaars-lterrede, Lucs XXII: 35”, XÍ. XII.) Over de dwaasheid en verkeerdheid der bewer- kers van eigen leed, Estru. V: 13. XIR (XHI.) Dank- en Bededags:preek. Mren: V: 1—8: — Men vindt in allen dezelfde welbekende , nette, bedaarde , doorgaans als éenc effene beek zachtkens heenvloecijende welfprekėnd- heid van den Heer STEGENBERK , maàr ook dezelf- de ernftige eù liefderijke zucht, om, met het oog op de behoefte des tegenwoordigen tijds, het geloof aan dë heiligéride ef vertroostende hoofdwaarheden dês Godde- lijken Christendoms, en de werkzame beoefening van deszelfs réine Zedeleer, in alle ftanden en omftandig- heden, te bevorderen; een nieuw en aángenaam bewijs tevens , dat de verlichtfte en bekwaaimnfte Hoogleeraars en Leerdars van allé Protestantfche Kerkgenootfchappen , in ons Vaderland, (*) in de groote hoofdzaken en eenen (*) Met reden en blijdfchap zeggen wij „alle Protes- „ tantfche Kerkgenootfchappen ;” want, nevens deze Leerre: denen van sIEGENBEEK uit dat der Doopsgezinden , mo- gen onder anderen die van VAN DER PALM EN DERMOUT uit dat der Hervormden, die van DES AMORIE VAN DER HOEVEN uit dat der Remonftranten, en die vati sTATIUS MULLER uit dat dér Evangêffsch-Luthetfthen het hiet ge- ftelde bewijzen. TWAALF LEERREDENEN. 187 echt Chrristelijken geest óvéreéntfternmen, eh dat er dus géen fédén tot meerdere affcheuring , maar wel tot naau- weêre aanfluiting bëftaat, om de waarheid té betrache ten iñ liefde. Elke van deze Leerredenen naauwkeurig te ontleden en té beoordeelen, acht Rec, om bovengemelde reden volftrekt onnoodig; bij drie van dezelve, namelijk die over de gefchitdenis der Sunamitifche vrouw, welke hij onder de voortreftelijkfte van dezen bundel rekent , wil hij dan toch eeh oogenblik ftilftaan. == Ih de eerfte felt SIEGENBEEK, na ophèêldering van het verhaal, 2 kow IV: 817, diè ‘vrouw voor, àls een voor- beeld van godsdienftighêid en daaruit gefprotene blijmoe- dige tevredenheid mét haar lot, ook bij hét gemis van een der diërbaarfte voorregten; en wel zoo, dat hij dienvolgens âantoont, dat echte godsdienftigheid yoor- gerst de vruêhttaattte bronnen der onvergenoegdheid toe- ftopt , én ten andere de ware vergenoegdheid regtftreeks en ten krachtigfte bevordert; welk een en ander in eenige bijzonderheden gepast ontwikkeld wordt, en één fchoon geheél uitmaakt. — In de tweede wordt die vrouw ‘uit het wèl voorgeftelde verhaal, volgens vs. 18—30 , aìn- geprezen, als een voorbeeld van ftille godsdienftige groot- heid van ziel onder ‘den grievendften tegenfpoed, èn hierdoor de ‘Christen opgewekt, om haar voorbeeld ‘te volgén, en onder allerlei bedroevende rampen vooral în dè Godsdienst vân jezus den waren troost te zoeken. Ook deze is zeer gepast uitgewerkt; offchoon het prac- tifche gedeelte misfchiéh nog meer eenheid kon hebben , indien het zich, ‘overeenkomftig het geval în den tekst, meer bepaald hadde bij de Hòodige zielsgefteldheid oudtr het verlies van een eerst hoog dierbaar geworden voor- regt. — De tekst der Jaatfte van deze drie Leertedënen Heeft oppervlakkig minder ftof vóór het ‘toepiäsfelijke ; en «dit verwijdert zich dan ook in deze ‘verder , dan in de vorige, van het onderwerp: SIEGENBEEK vûlt het echter gepâäst aa door opmerkingen over ‘de meèr- derheid vañ jezus boven ELIZA bij het doen van N 2 188 M. SIEGENBEEK zulk een wonderwerk , en over de meerderheid der troost- gronden van het Evangelie bij zoodanige verliezen , bij- zonder ook door de hoop des wederziens, als eene vrucht van hetzelve ; welk een en ander tot eene ernftige aanprijzing dient, om het te waarderen en te behartigen. Voor het overige zou Rec. op de behandeling van fom- mige onderwerpen nog wel eenige bedenking te opperen , of eenige vraag te doen hebben ; maar zij zijn welligt niet van dat aanbelang, om er lang bij ftil te ftaan, en elk heeft zijne wijze van zien en zijn oogpunt van be- fchouwen. — In de eerffe Leerrede b. v. vindt hij, na verklaring van den tekst, betoogd , dat het Christendom tegen de drie hoofdbronnen der menfchelijke rampen, ver- keerdheden van onszelve , die van anderen , en meer ọn- middellijke beftellingen der Voorzienigheid , in zijne drie beftanddeelen, geloof, liefde en hoop, even zoo vele geneesmiddelen aanbiedt. Op zichzelf is dit betoog zeer goed en nuttig; maar het is, meent Rec., een geheel ander thema, dan de titel belooft, doch hetwelk een zeer moeijelijk onderwerp is, niet alleen zeer fpeculatief „ maar ook grootendeels afhangende van de wijze, waar- op men zich die algemeenheid van het beleden en be- leefd worden des Christendoms op aarde voorftelt. — Dat de Prediker, in de negende Leerrede, den moeijelij- ken tekst, 5 B. van Mozes, XXIX: 29, in een’ rui- = mer’ en algemeener’ zin, dan dezelve daar in den zamen- hang waarfchijnlijk heeft, tot Christelijk nut aanwendt , wil Rec. hier niet onbepaald afkeuren; maar ‘vergelijkt - hij den titel met de Leerrede zelve, dan fchijnt hem het thema niet juist uitgedrukt, want dan is het eigenlijk hetgene, dat er in de Goddelijke Openbaring verbor- gen blijft; maar hoe kan het verborgen blijvende gezegd worden de regelmaat van onderzoek en wandel te zijn 2 Voor het overige vinden wij hier veel gezegd, dat zeer behartigenswaardig is, en dit ftuk tot eene nuttige Leer- rede maakt: alleen zouden wij op de redenering, bl. 219, 220, die er uit het. meerdere practifche nut, ten voor- deele van deze of gene wijze van voorftelling éeniger TWAALF LEERREDENEN. -© 189 ħistorifche geloofswaarheid , afgeleid wordt, als op een argumentum ab utili, hoe dikwijls ook door anderen met een goed oogmerk gebruikt, niet onbepaald durven bouwen. — Ten aanzien der tiende Leerrede zou Rec. 