Dagboek van Louis Trigardt (1836-1838)
Adonis zei dat een Kaffer-veers, die blouwe met de roode plek langs de steerd, (gekalfd) is. Komt de beeste getal 453. Toen wij uit gespannen was is ouwe Strijdom te rug gegaan na de vee. De honden (hadden) twee hasen in de gaten gejaagt, heb Danster alle bij uit gehaald, 182 [Sept. 1837. De schimmel kouij van Sekietie met de kalf gaat van de beeste getal af, blijf 451. Dond. 7de. Ben wij getrokken tot voor de poort, van de Santrivier *). Is ouwe Botha uit jagten gegaan, overmits bij de vorige dag niets gekregen of gescboten bad. De mid- dag is ik en Danster gereden, beb ik twee rooij bok- ken gescboten. Tegen de avond kwam ouwe Botba, Diederick, Isaak Albagb de Jonge; bad ouwe Botba twee renosters gescboten zei hij, de eerste was een kalf, beb de schoot op de bouijt van agter; maar de kogels is te lig bet is niets als tin; en die kouij was zoo kwaad dat bij niet bij kon komen de kalf verder dood te schieten. De tweede was een jonge, die de hoorn omtrind een span lang gelijkte, beb hij twee schoten gegeven : een met tin en de ander met koper. Diederick en Albagb gaf haar ook eider een schoot, is zij gaan leggen. Heef bij geroepen, stond zij op, is zij weer een entje gegaan, is zij weer gaan leggen. Heb zij ge[wag] om te zien of zij niet vrekken zal, maar ziende dat bet niet gebeur, beef zij weer geroepen, schut zij met de kop en blijf leggen. Heb zij nog een tijd gewagten, is zij weg ge- gaan om voor donker bij de wagens te komen. Toen de vee na de wagens kwam, boorde ik van jufr. Schepers, dat Albagb zijn twee Bossemans weg is. Ik zei aan Pieta, dat hij na Jan zijn vee moet haastig gaan, dat die van J an meschien nog niet weg is. Ik was niet versekerd dat Jan bij zijn vee was. ') Die teeuwoordige Sandrivierspoort. Sept. 1837.] 183 Toen Pieta bij de vee kwam zei hij het aan Jan, ging zij na die de beeste oppas, was die al weg, en de éen had hij nog. Was een groote deel van zijn bees- te weg. Is hij en Pieta te paard gereden, met dat het duister wierd, en krijg het ten alle gelukte. Vrijd. den 8ste. Ben wij stilgebleven, over mits ouwe Botha zijn renosters wouw handhaven. De avond te voren brag hij mijn zeven tinne kogels voor loote; ik zei, dat ik niet heb die zoo is, maar ik zal zooveel loot geven als de gewig van de kogels. Heef Pieta het gelijk gemaak in presintie van Diederijk. De (ouwe ?)tammelde (talmde) om te gaan. Toen men dagte dat hij terug kon wees of laate weeten kon heb- ben, was hij nog niet weg. Ik zei, meschien maak hij taije kogels. Heel vroeg de morgen was Carolus te paard weg om rooij bokken te schieten. Om 8 uur kwam hij, had hij een springbok de been af geschoten. Rooijbokken kon hij niet krijgen, maar een wilde bees heef hij mis geschoten. Toen ons vee na de veld was bin ik na Jan Pre- torus gegaan alleen om geschelschap. Kwam ouwe Albagh en vraag aan Jan, of hij loop kijk. Jan and- woorde : Waar zal ik loop? Zei Albag : de verdoem Boesman moet maar [doot] maak hee. Jan zei : en toen de Bosseman aan de slagen siek was sprak jij alle dagen daar over. Zei Albagh : wanneer ikke praat ? Nooijt ik had kepraat. Ik had kevank de Boesmans; nooijt ik had ka krij ; ik had doot kemaak. Daar op zei ik aan Albag, dat hij met die Bos- man niet goed handeld ; wand als aan de vee de min- ste versuimt word, daar de Basters voor wesen kon, 184 [Sept. 1837. moker gij op de Bosseman. Andwoord Albag : bij is Boesman, hij moet dat doen. Ik zei, dat (als) de Basters het zoo of zoo doen wil, moet de Bosseman het ook doen, en als het in uwe oogen niet goed is, slaat gij de Bosseman. Ik zei aan Albag dat daarom hij met alle de basters niet en deugte. En dat hij een ouwe Schillem is, dat ik hem ken. Ik zei : aan de éen schaap aan Vaalrivier heef ik u al leere kennen. Andwoord hij : wat uitgemaak is, is uit gemaak. Als mijn klijn goed verbruij, ikke straf. Ik zei ja, maar zoo als aan Vaalrivier slaat gij over de Baster op de grond, maar, zei ik aan Jan, (jij) weet dat hij die sla gen verdient heb, wand dat hij hem gezeg heb die schaap uit te vangen. En, zeg ik aan hem, als zij eimand blameer dan maak gij het uit en straf al zoo als met de kinders van mijn en Strijdom, moes gij het in mijn presint uitgemaakt hebben. Zei hij : waar was gij ? Andwoorde (ik) : was niet te ver, en zei aan hem, dat hij met die Basters voorsigtig gedragen moet, dat het niet weer gebeur dat zij of hij een of de ander onschuldig blameer. Hij zei, dat ik haar ken krijgen, dat ik haar straffen ken. Ik zei, dat ik het niet vraag, maar dat hij in het toekomende beter doen moet. Omtrind middag kwam Botha, was zijn renos- ters alle bij weg, ken hij het niet krijgen. Na middag om 2 uur kwam ouwe Hans Kaffer van Maletie, met een ambassadeur om over de praten te spreken, die de kaffer van Rossetoe aan mijn ge- zeg heb. Hij verontschuldig hem in alles en zei, dat Maletie mijn kind is, hoe dat Rossetoe zijn kaffer dat zeggen ken. Ik zei dat ik dat niet geloof heb, om Sept. 1837.] 185 dat h.et van gemeene volk gezeg word; dat als het de waarheid was en ik het uitgevonden had ik Maletie allang gepakt had. Ik zei aan hem de geval van To- karoe. Zei hij, dat hij hem op de weg gekregen had, dat hij zeg dat hij schapen wegegooijd heb, en ik hem weggejaagt heb. Hij brag mijn 6 kleine mantjes met koorn en boonen, daarbij 3 kalbassen bier. Ik lied ouwe Strij- dom van elk kalbas in een bak gouijen en gaf het hem. Hij nam het ten eersten en vraag meer. Ik gaf hem nog wat, en gaf aan mijn maats, toen ik gedronken had. Jan zei, dat hij de middag een renoster gescho- ten had, maar niet gekregen. Saterd. den 9de ben wij getrokken tot aan de Duive-Kop aan Santrivier J). Toen wij uitgespannen was zag wij een partij hartebeeste, is ik, Carolus, Pieta en Danster gereden; ouwe (Botha) is te voed gegaan om te jagten. Heb ik, Pieta en Carolus eider een schoot na de hartebeeste gedaan, dog niets gekre- gen. Is Carolus en Pieta agter een klomp, heef Caro- lus een geschoten. Ik en ouwe Strijdom zag 3 renos- ters, schoot ik na de kouij, en ouwe Strijdom schoot na de jonge, maar geen van bijde doot. Ik schoot de mijne te laag door; kwam Carolus en Pieta weer bij ons. Is Carolus en Strijdom na de wagen gegaan, ik en Pieta is verder gereden. Krijg wij een spul rooij bokken is Pieta daar agter aan gegaan, maar niets geschoten; krijg ik 8 of 9 elanden schoot ik een kouij ') Sandrivierspoort, suid van die poort, op ’n plaas wat tans behoort aan die heer Jan Joubert, L.U.V. 186 [Sept. 1837. ook te laag door en niet gekregen. Toen ik weer terug keer krijg ik de zelfde renoster schoot ik de konij, en wouw de jonge ook schieten maar met zoo als ik bij was, op en dertig stappen, draaide de wind eens- klaps, kwam hij op de wind op mijn af; moes ik vlugten, over mits het te kaal van bossen was kon ik mijn niet verbergen; maar van de wind af draide nam hij de vaart voorbij. Heb ik een schoot van ver gedaan over heen, en liet het staan. De avond vraagte ik aan ouwe Botha of hij niets geschoten had; zei van nee, hij had maar alleen een vogelstruis nes gevonden met 11 eíjeren, een klomp rooij bokken heb hij ook gekregen was bij een renos- ter, kon hij niet schiten. Ik vraag waarom hij de re- noster niet geschoten heb, terwijl hij zoo dig bij hem was; zei hij draai altijd zijn gad na hem toe. Ik dagte dat hij voor zijn geweer bang was, omdat hij de klijne niet kon doot krijgen. Ik zei als die renoster, die ik geschoten heb, ook weg mag wesen als wij mor- gen met de wagen daar komt. Sond. den lOde. Ben wij gereden met mijn pak- wagen om de vlees te halen. Was de jonge nog bij de doden. Wij souw haar dan schieten; ik zei een moes gaan en haar bekruipen wand de wind was goed. Ging wij om, met oogmerk hoof wind te hebben in dan een af te gaan die haar schieten souw. Zei Ca- rolus, hij zouw dan prubeeren van ver, schoot hij over heen. Zij floog in ’t rond blijf zij staan, schoot Jan hem, zoo als wij zag, agter de blad. Nam zij de vlug, wind af, half maans wijs, Kwam hij onder de wind en kwam op de wind aan. Ik ten eersten dat Sept. 1837.] 187 wij staan moet blijven, en bem van ver op schieten, als hij te na bij ons komd. Gij hij voorbij en vlngte met de honden dig aan ons wagen voorbi j. Wij laaijde de gedeeltes die wij nodig had, op en ik gaf de andere aan onwe Hans Kaffer. Hij brag een part van de vlijs na ons wagens en steurde de kaffer om de andere ook te halen. Kwam de (weggelopen) Bossemans van Albagh en Jan bij de kaffers, en nam haar de vlijs die zij wouw, af, joeg ze op de loop met de honden van Al- bag die zij bij hen hadde. Ook nam zij haar een bijl af, dat eindelijk haar geweer is. Men vraagte waar- om zij de Bossemans niet gevangen had; andwoorde zij, dat de Bossemans gezegt had dat zij mijn volk is; was zij bevrees haar kwaat te doen. Jan vraagte haar om de avond te gaan spioenen na vuur. Zei zij dat zij in de donker voor ongedierte vrees. De avond is Jan, Pieta, Louw Albag, Isaak Albagh de jonge, gegaan liep zij de vuur waar de Bossemans zat, digt bij, wierd de honden haar gewaar en sloeg aan. Nam zij de vlugt, vond zij de mijd alleen. Maand. den llde. Had wij betrokken lug. Ging ik na Jan om te horen wat wij doen of la- ten zal met trekken of blijven. Zei hij, dat het goed zouw weesen als wij die dag blijf, wand dat het de leste bossiesveld is die wij krijg; en als wij op de kale veld onweer krijg, is wij zonder houd, zal het niet gaan. Ik zei, dat het mijn gefoelen ook is, die mijn tot hem gebrag heef. Ouwe Botha was bij, zei wij hem het ook. Hij was ook tevreden. 188 [Sept. 1837. Bij geval zij Jan aan mijn dat hij van voorne- mens is de Bossemans aan Albag niet weer te geven in zijn diens, om reden dat Albag haar onverstandig behandelt, en hij zijne door die weg kwijd raak, waar door hij als dan in gebreken blijf, en Albag hem (zich) helpen kan zonder de Bossemans, en hij niet. Ik moes hem gelijk geven wand het her- inder mijn dat Jufr. Schepers mijn gezeg heb, dat Albag de Bossemans somtijds onschuldig slagen geef. Zij had mijn twee á drie keeren op genoemd, dat een (van) de schapen van Jan onder die van Albag gelo- pen was; vraag hij hoe het komt; zei de Bosseman dat hij voor was, en Isaak agter; is Isaak gegaan om kwaggas te schieten, en toen hij het zag was de schapen te na aan elkander, eer hij bij kon wesen was het onder malkander, — krijg de Bosseman slagen. Een dag of wat daarna kwam de schapen te vroeg na zijn zin bij de wagen; vraag hij aan zijn dogter Ca- trijn waarom zij de schapen zoo vroeg bring; zei Ca- trijn zij zal komen wanneer als zij wil, en zal nie- mand daarna vragen. Gaf Albag de Bosseman slagen. En Jan noemde mijn ook op wat hij meer als eens getuigen van gewees is. Ik (zei) dat hij, als het alles zoo is, de regt heb om het te doen, dat wij niet verder in gebreken raak. Nadat hij Albag het gezeg had, kwam hij en zei, dat Albag tevreden is. Ik zei, dat het nog beter is, als dat hij daarop tegen had. De agter middag, dat ik van mijn vee kwam, zei ouwe Strijdom dat Albag zeg, dat hulluij zijn mijd — dat een Bosseman is — ook afnemen zal. Zei dat hij aan hem gezeg heb wie het doen zal als hij haar niet mishandelt. Albag zei dat hij dié volk van 189 Sept. 1837.] Calidon mee gebragt heb, en heef haar zelfs gevan- gen. Had Strijdom daarop gezeg, dat als die bas- ters eits bij de vee verbruid, hij de Bossemans slaat. Yraag Albag : wanneer hij hem geslagen heb. Zei Strijdom : daar heb gij hem met de jukscheij ook aan kwatswink geslagen, toen de Baster van de schapen gegaan is. Ouwe Botha (en) ouwe Strijdom is die dag op de jag gewees, maar niets gekregen. Dinsd. den 12de. Ben wij getrokken tot onder de Gansenkraal aan de Santrivier. De morgen toen wij aan inspannen was kwam ouwe Hans kaffer mij zeggen, dat zijn kaffers een Bosseman gevangen heb. Het was die van Albag, en de klijne van Jan is ontsnapt. De vorige dag heb de kaffers hen bijde ook gekregen, maar kon zij geen in handen krijgen. Toen wij uitgespannen was, is Pieta en Willem na de vee terug gegaan. Jan was in rijden na zijn vee gegaan, en kwam bij de schapen van Albag, zei hij aan de Bosseman dat hij na zijn schapen gaan moet, antwoord de Bos- seman, dat hij bij ouwe baas blijven wil. Jan zei, dat hij het hem anders zeggen zal, en zei hem, dat hij gaan moet. Is de Bosseman gegaan na Jan zijn scha- pen. Toen is Jan na de wagen gekomen en sprak met Carolus daarover, dat de Bosseman bij hem niet ko- men wil. Zei hij, dat hij verplig is hem vas te houden om die schade voor te wesen die hij alle dagen te wag- ten is, als de Bosseman bij ouwe Albag is, of los; want dat zijn beeste eenkeer uit gebleven is in het veld, en hij gelukkelijk het weer gekregen 190 [Sept. 1837. heef, maar dat hij niet staat maaken ken dat hij het in een toekomende weer vinden zal zonder groote schade. Toen wij nog sprak, kwam die kinders van jufr. Schepers zeggen, dat Louw Albagh die Bosse- man van Jan zijn schapen genomen heb. Jan zei dat een met hem gaan moet na Louw, om te horen wat de reden is dat Louw hem niet eers aan spreek als hij zulks doen wil. Ging ik met hem meede. Jan vraag aan Louw, waar of de Bosseman is. Zei hij, bij die schapen. Jan vraag : bij wat voor schapen. Bij die schapen. Jan zei, dat hij hem bij zijne gezet heb; zei Louw : hij hoord bij dié schapen. Jan zei, hoe durf gij het doen, en ging na hem toe, gaf hem een met zijn regter hand, en een met zijn linker hand, waarvan hij een wond aan zijn linker oog kreeg. Wouw Jan hem verder met de handen of vuijs slaan, maar dat ziende, nam hij zij wandelrottang en gaf hem daar een houw vier of vijf meede. Nam Louw de de vlug. Jan had mijn gezeg, dat hij de Baster mijd, Ca- trijn, ook die dag onder zijn wandel- of kuijer-rot- tang gehad heef, om dat zij, toen hij de Bosseman na zijn schapen steurde, zei dat de drie assegaijen die de Bosseman heb hulluij toekomd, hulluij heef het geruild. Zei Jan aan haar, dat zij het nemen moet toen hij het van de Bosseman genomen had, wou zij het niet nemen, als nadat hij haar deftig door gehaald had met zijn wandel-rottang. Toen hij met Louw klaar was riep hij de Bos- seman, en brag hem bij zijn wagen en sloot hem vas, overmits het reets de vierde keer is dat hij de klijne goed van Jan weg nemen wil van zijn vee. Ik zei aan aan kand gemaakt heb, en was te vreden, als elleen Sept. 1837.] 191 Jan, dat liij wel zouw doen als hij twee of drie ge- tuigen nam, en zeg Albag wat zijn mening is met de Bossemans van hem te nemen, en wat zijn voor uit zig daar omtrind is. Of Albag het meschien niet zelfs goed keuren zal, hoewel dat ik wijnig goed van hem te wagten was. Jan keurde het ook goed. Ouwe Botha heeí die dag een wilde bees gescho- ten. De agter middag kwam ouwe Hans Kaffer mijn zeggen, dat Maletie de anderen dag komen zal, dat hij toen ik in getrokken is niets aan mijn geven kon, dat hij het nu geven wil. Ik zei aan hem van ja, dat hij maar komen ken. Toen ons vee dig bij de wagens was, riep Jan mijn, oude Strijdom, .Botha en Carolus met hem te gaan na Albag. Lij Albag op zijn wagen, zei Jan, dat hij op mog staan, dat het nu te laat is nog te sla- pen. Zei Albagh dat hij zoo hoofpijn heb, ik zei ’t is mischien sinking, die hem in zijn hoof plaag. Na- dat wij en posie gezeten en gestaan had, zei Jan, dat hij hem zeggen wil wat zijn mening is dat hij die Bossemans niet van hem neemt om de diens, maar dat hij ziet dat zij bij hem geen goed doen wil, en zijn vee daardoor in gevaar loop zoo als hij zelfs getuigen moet. Dat hij de Bosseman vasthouden zal, om te beletten dat hij geen gelegenheid krijgen ken, de klijne van zijn vee te nemen. En dat hij en wij alles geprubeerd heb met slagen, eers een wijnig, en voor de derde keer negen en dertig slagen hem heef gege- ven, overmits wij toen drie van ons volk door hem kwijt is geraak; dat alles wil nog niet helpen. Daar- op zei Albag, dat de Bosseman veel schapen van hem zei hij, dat Jan hem niet gezegt heb dat hij de Bos- 192 [Sept. 1837. seman weg genomen heb. Dat heb ik ke ze, das waar. Jan antwoorde of hij hem niet gezegt heb toen hij de mijd gebragt heef de morgen toen hij bij hem ge- kom is. Zei Albag, dat hij kedink das korswil, de mijt ik kee nie om, maar ik de Bosmans banje onkos- te kedaan, van Calidon. Daar op andwoorde ik, dat zoolang als de Bossemans bij hem het willen blijven, een van alle hem de minste betoond heb dat wij de Bossemans van hem te nemen. Antwoord hij van neen : da ikke ken niet zee. Nu, zei ik aan hem, als hij nu wat te zeggen heb moet hij spreken. Ant- woord Albag, nee nies nie. Daar op zei Jan, als hij de Boesseman hebben wil, ken hij hem nog krijgen, mits dat hij hem in versekerd houijd, dat hij de zijne niet weg neemt van zijn vee. Antwoord Al- bag : nee, dat ik ken nie doen, daar om ik ken niks zee. Daarop heef Jan de Bosseman vast gehoud. De avond riep ik Sekieti, en vraag hem hoe of wij de andere dag trekken moet om bij water te ko- men. Zei hij, dat wij nu bij onse pat is, wij ken hem nu niet meer vragen. Ik zei waarom hij mijn dan de poord aan zegt heb, die wij doortrekken ken, om de onweg niet te nemen, zoo als wij gekomen ben. Zei hij, wij ken die poort niet door maar, als wij Sekwa- tie aan de regter hand laat leggen, ken wij door. Ik vraagte hem, of wij water door die kale veld krijgen zal, om aan de revier te komen. Zei hij, dat bij die droge kuilen aan de anderkand, grote water is, en van daar ken wij over komen bij de reviertje die na de Boeloela loop. x) ) Malips-rivier. Sept. 1837.] 193 Ik merkte, dat hij ons expres zoover gelijd heb om bij Mapielie dig te bij te komen. Riep ik hem alleen met Jan, en Adonis, en zei hem, dat ik hem gezeg heb dat hij ons over de kale veld bringen moet, waar wij voor ons vee een goede gelegentheid heb dat wij alsdan te rug zal keeren na Mapielie, en die kaf- fers die mijn bokken heef, om haar geen agterdog te geven. Zei hij van ja. Woensd. den 13de. Ben wij getrokken tot aan de Strijdoms gat. Was wij in ons pad die wij ge- komen is. Wij had schaars water. De avond vraag- te wij Sekietie waar wij de andere dag water krij- gen zal voor al ons vee. J) Beduide hij ons de droge kuilen daar wij met ons komste zonder water blijven moes, maar aan de ander kand, zei hij, is water, ge- noeg voor ons vee. Ik merkte dat de schof voor ons vee groot wesen zouw. Vraag ik hem, of hij niet na der water weet al is het een omweg. Zei, dat aan de linker hand een wijnig nader grote water is die loop. Zei ik, dat wij als dan die zullen inslaan. Hij maak- te dat ik begos te dinken, dat hij ons mislijd; want hij had zoo veel draaien en zijn storie dat ik bijna geresolveerd was hem bij de kop te vatten en vas te houden zoo als de Bosseman. Ik vraag hem waarom hij mij dan gezeg heb, toen ik hem gevraag heb of wij altoos water hebben zal tot aan de Baloela rivier, l) Tot hier, — die s.g. Gansekraal aan Sandrivier, — was die trek van Sandrivierspoort af, langs die linker tak van Sandrivier opgegaan, tot in de nabijheid van die teënwoordige Dorenkraal, nabij Pietersburg. Nou sou hulle links afswaai, in die rigting van Oempahlelas-poort, (Sj ueniespoort) N.O. van die teenwoordige Pietersburg virbij. 20 194 [Sept. 1837. wij uit de Santrivier langs een ander rivier opgaat, tot op de Bokkraal hoogte, en dan over tot een andere rivier, die in de Baloela loop. Zei hij, dat die rivier bij plekken geen loop heef, en dat het dezelfde rivier is die hij gemeend heb. Het is juis een vontijn toen wij het reguit gevraagt heb. Ik dagte dat mijn volk begos tegen zin te krij- gen om na de vort van de Portigees af te trekken. Zei ik aan de kinders en Jan, wat mijn gedagte daar omtrind is, en waar mijn kwaad vermoede op gegrond is. Zei had dezelfde gevoelen daar over. Zei Carolus, dat hij het aanstons weeten zal, door de een soldaat Antonie. Ging hij weg. Een posie weg gewees hebbende kwam hij, en zei, dat die twee sol- daten hem gezeg heb, dat al de volk weg wil; maar ouwe Mietje houw haar tegen; zij wil niet weg. Ik zei aan de kinders, dat wij nu terdegen toe moet zien, en, zonder agterdog te geven, opletten moet dat zij geen gelegentheid krijg buiten ons weten te ontsnap- pen. Ik vraag Adonis wat hij van Sekieti dink; hij is tolk gewees met Mietje en Danster, antwoord hij : hij weete nie. Toen Sekieti na zijn vuur wou en Adonis, dat wij alleen was, zei ik aan Jan, dat men niet weten ken of Sekieti bevrees is dat wij zijn saak bij Mapelie zal steeken laat. Zei hij : ook ik zei dat ken meschien zijn hele draai weesen, dat hij ons zoo te zeggen uit de koers lijd. Donderd. den 14den van Strijdoms gat ben wij getrokken tot aan de Verkeerde Fontijn. x) ') Pietersburg s’n water. Bept. 1837.] 195 Jan had die morgen een grote ongeleerde os in gespannen, die wouw niet meeloopen nog minder trekken. Kwam wij laater bij ons vee als gemeen- lijk; vraag ik aan Adonis waar die water is. Zei hij : ikke wittinie baas. Ik vraag of hij Sekietie niet gevraag heb, antwoord hij, met zijn kop schut- tende : neeë. Vraag ik hem waar Sikiti is. Zei hij : daarso Bergh. Ik rijd nog een wijnig verder, steur- de ik Danster, na Sekiti, hem te vragen waar die wa- ter is. Kwam Danster en wij daar bij die riet. Toen wij daar kwam was het kaffers tuinen, die toen- maals droog was en na riet geleekte. Rijd wij nog een ind verder, omtrind een 7 of 8 hondert tree, vond wij niets. Ik zei, dat het voor mijn seheijn of wij bedrogen word; en zei dat wij maar uitspannen zal, en na de vee terug rijden moet. Was ouwe Strijdom vooruit gegaan om te zien of hij geen water krijgen kon, of wij door Danster niet verkeerd is gereden. Toen wij uitgespannen had, was ik heel geackoordeert Sekietie vas te setten tot hij ons water aanwijs; wand wij dagte dat zij ons in een droge plaas gebragt had om ons in steek te laaten, dat wij als dan geen tijd ken hebben haar te vervolgen. Zag wij Strijdom winken, ik ging hem te ge- moed; hij kwam hard aangeloopen, zag hij dat de wagens uit gespannen was, was hij onvergenoeg; hij zei : groot water, hij loop sterk. Ik vraag waar of de water heen loop. Zei hij, met zijn vinger wijsen- de : zóo heen. Ik : of ons vee suipen ken, of die wa- ter niet diep loop. Neen, zei hij, loop op de vlakte. Toen wij bij de wagens kwam zei aan de kin- 196 [Sept. 1837. ders, dat zij inspannen moet, dat de water te ver is van de wagens. Ging ik na Jan en zei het hem; zei hij : voor die een nagt is het niets. Zei ik dat als de vee de laaste bij die water is gewees, het reets donker is, moet zij die end van daar weer te rug komen. Zei hij ook van ja. De vrouwen had haar hoenders uit de hokken gelaten, moet zij ’t weer vangen; maar de hoenders kreeg die dag meer voer als andere dagen. Eider vrouw had een gedeelte mielies om haar hoenders te paijen. Den avond kwam Jan, sprak wij dat het een moije plek is om terug te gaan na de Bokke Kaffer en Mapelie. Wij zouw dan de andere dag gaan tot die kaffers, die met ons gaan zouw; als wij van daar de andere dag Mapilie wekken kan. De morgen blijf het steken, is wij niet gegaan en de Sondag was na bij; als wij de andere dag niet daar kon weesen kon wij niet eer als Sondag daar weesen; dag ik grote (geen) werkstalligheid te maken maar liever te wagten tot Sondag voorbij was. Jan vraag mijn of wij gaan zal; ik zei dat die volk nu in het veld bij die vee is, en ik haar niet gevraag heb of wij morgen daar wee- sen ken. Vrijd. den 15de. Ben wij aan de Verkeerde Vontijn stil gebleven. Is Jan en Botha gegaan na water te zien, daar Sekieti ons het aangewesen heb, had de rivier geen water; krijg zij per geluk een partij Kaffers, die wees haar kuilen aan, digt aan de rivier; wouw zij een of twee van die kaffers mee hebben, om haar door Sept. 1837.] 197 een vertolk te vragen waar wij verder water krijgen ken; is een, een ind weegs mee gegaan nam hij de vlug. Saterd. den 16de. Ben wij getrokken tot aan de Salpetervontijn. l) Bij de beeste getal komt bij, de rooij witrug kaf- fers veers, baar kalf, die van Katos en de poenskop van Carolus, baar kalvers, komt de getal op . 454 Toen wij uit gespannen was kwam Sekieti mijn vragen om te gaan zien of voor water is. Ik zei van ja. Tegen de avond, kwam bij en Poemlana, zei dat de rivier grote water beb, maar de gras is afgebrand. Wij had ons voor genomen, de Sondag te trekken overmits de veld zeer koud was ; maar, bij zei dat bet hier beter is als daar; zei ik dat wij dan de Sondag blijven zal. Sond. den 17 de. Is ik met Danster gegaan om te zien of wij die Poort2) door kon komen, was bet te ver, is ik terug gekeerd. De avond was Jan bij een vogelstruijs nes, om de vogel te schieten, kwam daar een wijnig kwaggas, heb bij een gekwets dog niet gekregen. Salpeter ken men boven de vontijn en de vlijen zoo veel rapen als men hebben wil, en zoo vraij als ik bet nog niet gezien beb. Met een a) a) ’n Onvoltooide sin, wat in die Engelenburg teks nie opgeneem werd nie, en waars'kijnlik ’n verdere meedeling oor die voorkome van salpeter (brak ?) sou bevat. ‘) Waarskijnlik die teenwoordige Palmietfontein 343, S.S.O. van Pietersburg. :) Malipspoort. 198 [Sept. 1837. Maand. den 18de. De morgen na onze vroeg stuk is ik en Pieta gereden na de Poord; kwam wij bij een verkeerde, daar niets door kon as nouwelijks een mens en baviaannen. *) Wij kwam de avond 7 uur bij de wagens. Jan was uit gewees, had een eland gekwets; Botha heb niets geschoten. Die dag heb April zijn kouij gekalf, komd bij de beeste getal éen bij 455 Dinsd. den 19 de. Ben wij getrokken tot de Bok kraals nek. Met dat wij om een groote wal rijd kwam een hond, die uit de wal sprong, aan de hotkand, waar voor de osse schrikte, tot gelukte ( ?) de voor osse de schijen aan stukkend brak, vloog de andere om en kwam reg na de wal. Liep ik voor, krijg ik haar tot stilstand. Toen uitgespannen was, is Carolus en Antonie terug gegaan na de vee te zien ; wi j had schaars water. De morgen had wij ons ossen laate vreten voor wij inspannen zouw, was ons vee vooruit. Zooals wij aan inspannen was, kwam in de twintig kaffers aan loopen met assegaijen en eenige met schild vel- len. Laat ik haar door Danster vragen, waar zij na toe gaat. Zei zij, dat zij vellen ruilen wil voor koren. Zij had twee bondeltjes koren in haar karossen ge- bonden en een klijne mantje koren. Laat ik haar *) Waarskijnlik ’n nek of poort S.O. van Malipspoort ; misskien ook Oempathleles- of Sjueniespoort, wat op die 2ie opnuw verken word. 199 Sept. 1837.] door Danster zeggen, als zij vellen ruilen wil moot zij met geen assegaaijen komen, maar met koren; en of het koren is die zij bring met zooveel man. Nam zij het argwaan op, en wouw mijn die koren geven. Zei ik, dat zij cen eersten maken moet dat zij weg komd, of dat ik op haar vuuren zal, en nam mijn ge- weer en Pieta de zijne. Nam zij de spat. Daar vvas drie blijve staan, die aan de andere zei dat zij de asse- gaaijen weg gooijen moet, maar zij liep zonder op houden voort. Blijf die geen assegaaijen had, alleen staan; zei zij, dat zij voor de andere kaffers, bevrees is die met haar oorlog heb, dat zij daarom de asse- gaaijen had mede genomen. Ik zei, dat ik het niet weten kon, en dat zij met geen assegaaijen bij miju komen moet, al is het éen, zal ik doot schieten. Toen wij op Bokkraals nek uitgespannen was, zei de kenders van Jufr. Schepers, dat zij een leuw gezien had, dig bij Jan zijn vee, die ver agter was. Is Jan er na toe gegaan, was niets bij zijn vee geko- men. Woensd. den 20ste. Is wij getrokken na de bok- kraal. De morgen zei Albagh aan de kinders, dat een partij van sijn beeste weggestreken was. Ik zag Louw daar rond drijen; vraag ik wat het wesen mag. Zei Pieta, dat van haar beeste weg is, dat zij daar na soek. Ik was verwondert, men dagte dat hij spelde soekte, omdat men van de wagens daar zo goed zien kon, dat daar geen beeste is als daar hij was soekende. Met trekken na de Bokkraal vond de kinders 200 [Sept. 1837. van Botha een kaffer die ver vermoord is door an- dere kaffers, aan de steken en wonden die hij aan zijn hoof had. Bij hem leij zijn schild en een of twee assegaijen, die de steelen door gebroken was. De avond had wij donder weer en wijnig regen tot omtrind mid nag — was de weer voor bij is ik gaan slapen. Donderd. den 21ste. Om 8 uur de morgen is Jan, Botha en Pieta gegaan om de Poort van Pasela te bezien, of wij met ons wagens daar door ken ko- men, overmits het voor ons zes schoften nader was. *) Ons koorn en mielies was op, bedag ik Sekiti na de kaffers te steuren om koren te laate bringen voor vellen. Toen Sekiti kwam, was het te laat om te gaan. Tegen de avond kwam Jan en Pieta, zei dat de Poort te nouw was om door te komen. Vrijd. den 22ste. Ben wij getrokken tot aan Leas-kraal. De nag omtrind 3 uur stond ik op, en zei ik aan mijn vrouw, dat de volk van nag geen vuur maakt; dat mijn gedagte is dat zij alle weg is. De morgen zag ik dat mijn vermoede maar altewaar gegrond was, wand ik had geen haar van swarte. De morgen ging ik en Carolus zien waar de spoor na toe ging; zag wij dat zij reg na een kaffers kraal gaat die daar niet ver van daan leij. Ik zei dat wij haar maar zal laaten staan, want dat met onwillige hon- ') Oempathlelespoort, waardeur die toegang tot Olifantsrivier on- geveer ses skofte nader sou wees dan deur Strijdpoort, waar die Trek deur is op hul weg naar die noorde. Foto Exton, Pietersburg. Sept. 1837.] 201 den sleg jagten is. Ik zat de een soldaat en de Knop- neus, die de soldaaten bij haar had, bij de beeste, en Pieta bij de schapen. Gaf Juffrouw Schepers een van haar kinders bij Pieta, was zij nog te swak, gaf ik Gustaf bij. De paarde liet ik van ouwe Strijdom zijn Bossemansmijd jagen. Hij wouw haar bij de schapen zitten, zei Pieta dat hij haar bij de scha- pen niet nodig heb. Die dag te voren is ik en Carolus gereden om te jagten, heb ik een eland twee schoten gegeven dog niet gekregen. J. heeft twee kwaggas geschoten en niet gekregen. Saterd. den 23ste. Ben wij getrokken tot aan de graafwater; wij moes de water in de sant graven voor ons gebruik, hoewel wij voor de vee op een dis- tantie in de rivier genoeg had dat lopend was. x) Sond. den 24ste. Ben wij getrokken tot door de klijn Poord, overmits wij geen drink water had.* 2) Toen wij in zou spannen kwam daar drie kaf- fers, zei dat zij na ons toe kom, dat die kaptijn haar gesteurd had. Ik had hem die dag te voren laate we- ten met drie, die bij ons kwam met haar geweers, dat zij zo niet komen moes, maar met lege handen ; en zei dat zij aan de Captijn zeggen moet dat, waar ik de dag uit spand, hij voor ons alle koren en mielies brin- gen moet, dat als zij vellen hebben wil. Toen wij aan rijden zou gaan, nam wij twee voor lijders. Toen ‘) Die trek gaat nou onder die berg langs in S.W. rigting, oj) Sjueniespoort af. 2) Sjueniespoort. 202 [Sept. 1837. wij een end gereden had, kwam de Captijns zoon uit naam van zijn vader, brag mijn een kalbas bier. Ik gaf hem eers te drinken van zijn bier, daar na riep ik mijn maats en dronk de ander alle op de momind uit. Toen wij uit gespannen was, ging Pita met de vee aan de overzij van de rivier af, is ik na middag na hem gereden. Met te rug komen, viel twee beeste in vang gaten, en verscheije schapen en bokken. Ik sont ten eersten, laat het bij de wagens weeten, is de zoon van de Captijn zelfs met zijn volk mede gegaan om de beeste uit te halen. Een os van Albag was ook in een gad gevallen. Wij krijg het alle levendig uit. De avond heb ik hem (’n) schaap gegeven, sliep hij bij ons, waar ik hem een plek gaf. Maand. den 25ste. Ben wij getrokken tot ander kant onder de klijne Poord *). Viel die morgen vier beeste in gaten; een was beseerd, moes wij de keel af snijden; en een schaap brag die volk van de Captijn ons na, maar wat zij niet gebrag heb, weet ik niets van te zeggen. Hij souw dan met ons gaan tot aan de Boloelas-rivier 2) sliep hij die nag bij ons en zei dat hij voor de schapen zouw op passen waar hij sla- pen zouw. Ik zei van ja, en wees hem een plek aan waar hij het juis verkiest. Ik zei aan de kinders : laat hem maar daar slapen, hij is onder schoot; als hij eits beginnen wil ken wij het zien, en doet dan een goede trek. Maar wij wierd niets gewaar. *) Deur Sjueniespoort. s) Olifantsrivier ; Bapedie : Lepelle of Lepaloele, Soeloes : Oem- loela. Sept. 1837.] 203 Dinsd. den 26ste. Ben wij getrokken tot oude Sabietas Kraal. De morgen telde wij de beeste, mankeerd aan de getal 5 beeste. Met trekken verlies Albag zijn merrie paard, heef hij Catrijn deftig af geloest, dat zij hem het die dag bij tijds niets van gezegt heb. Toen wij inspannen zouw was van mijn een os apsent, dag men dat hij met de beeste is mee gelopen of met een van de maats haar beeste. Woensd. den 27ste de morgen toen wij de osse uitjaagte om te trekken, was de os niet te vinden; telde wij de beeste, mankeerd weer 5 aan de getal, was het 10. — Ik maakte aanstonds gewag en steur- de kaffers uit, liet haar zeggen, dat nu negen beeste mankeerd dat zij het opsoeken moet, terwijl het bij haar plaats is weg geraakt. Ik nam een paard om te zien of ik geen spoor of bees vinden kon; wouw ik een kind meenemen, zei Jan, dat hij mee rijden zal, is wij gereden maar kon geen vaste spoor vin- den; is wij terug gereden na de wagen. Nam ik een kaffer en zei hem dat hij mij bij de Captijn bren- gen moet, dat ik hem spreken wil. Brag hij ons bij een ander Captijn, die beloofde het te laaten op- soeken. Zei ik aan Jan, dat hij maar terug rijden moet, dat ik zal gaan zien waar wij uit gespannen was, of die os meschien niet daar in een gad geval- len is. Toen ik omtrind daar was, zag ik een partij roofvogels sitten en rond vliegen; ging ik zien wat het beduide, zag ik dat die os daar in een weije gad gestaan heb, en dat zij hem daarin doot gestoken 204 [Sept. 1837. moet hebben aan de bloed en mis die buiten de gad leij. Ik (zag) een partij kaffers bij mijn, vraag ik baar met wijsen, waar of wie die os gedoot beb. Daar was een die mijn met zijn twee handen wijste na de naaste kraal. Wouw ik na de Captijn, maar, ziende dat bet te laat was, nam ik de koers na ons wagens. Een balf uur omtrind ge- reden bebbende, was ik in een beijning, die rondom met vang gaaten was. Zag ik een voetpaadje, die door de bijning lijde daar een opening was; nam ik voor die benining daar door te rijden, maar zoo als is voor de hijning kwam was daar een vang gad, die ik niet eer zag, als met dat mijn paard de poot op- telde om in te trappen. Ik rukte de paard zoo kord in als ik kon, dat bij op de kand van de wal trapte, schoot zijn twee voorste poten de wal in, moes ik weg pakken. Ik sprong op eene kand en rukte de paard op zooveel ik kon, dat ik een voorpoot op de wal bad, sakte bij op zijn zij in, — dat zeer gevaarlik was *). Ik poogte bem uit te krijgen, maar te vergeefs. Een kwart uur te voet was een kaffer kraal, ging ik zoo spoedig na toe als ik kon. Haar huisen is om- ring met een bijning of muur van haar koorn stron- ken; zag ik naar een ingang, balf om zag ik een liep ik en riep haar bij baar volksnaam. Maar met dat zij mijn zag, en hoor roepen nam zij alle de vlug na de ander kand. Ik blijf staan roepen, maar kon nie- mand krijgen. Is de Kraal ingegaan, maar bad veel ') Gevaarlik omdat onder in die vanggate namelik skerp-gepunte pale ingeplant is. Kom ’n dier op sijn bene daarin tereg, dan reik die paal-punte allig nie tot sijn lijf nie. 205 Sept. 1837.] mouijte om haar mee te krijgen, ik wijsde haar op mijn vingers hoeveel komen moet. Toen wij bij de paard kwam was de son juis onder, de paard was bij na doot. Toen wij klaar was, dat hij weer nouwelijks gaan kon, was het donker. Ik zei en beduide van haar eenige met mijn te gaan, en gaf haar die paard en mijn geweer te dragen. Ik zouw de paard aanjagen. De paard ging scheef, ik dagte niet hem te huis te krijgen. Omtrind 9 uur kwam wij bij de wagens; ik wilde aan die schepsels, die mijn zoo ver geholpen heef te eeten geven. Zei ik, dat zij bij die andere gaan moet, die de vee gejaagt het, dat zij een schaap heb, en haar daar (ont)vangen moet dat ik haar mor- gen een schaap geven zal voor haar moete. Zij lied ’t haar gevallen. Toen ik bij de wagen kwam, zei men dat Louw en Isaak Albag, toen zij gegaan is om de merrie te halen, de Kaffers juis op de mat kwam, dat zij de os zoo doot gestoken had, zij had de een hoorn af gekapt. Toen zij hem en Albagh zag, heb zij de loop genomen. Ik had de voet pat gezien die zij getrapt van de Kraal na de os en weer terug. Zei ik aan mijn maats, dat wij de morgen vroeg gaan moet en die kraal gaan besoeken, en zooveel nemen als van ons weg is en voor ons moete ook betaling. Wij kwam dan overeen, dat wij met de derde wag — die ons wekken zouw — gaan moet om vóor lig dag bij de Kraal te wesen. Maar toen zij mijn wakker maakte kraide de haan; zei ik dat het te laat is, maar Jan houd aan dat wij wel vóor dag voorbij kan komen, en als het dag word zal wij na de regter hand wegslin- 206 [Sept. 1837. ger door de bossen. Ik laat mijn gezeggen en bepra- ten; is ik, Jan, Pieta, Diederik, ouwe Botba, en Louw Albag, Antonie, en Sakana gegaan : ik en Pieta te paard. Toen wij weg gaan zouw, gaf wij aan Caro- lus, ouwe Strijdom en ouwe Albag de vee en wagens over, wat zij doen moes in kas van aanranding. Wij ging dan éen parig voor, om de negen beeste van mijn en de een van Jan, de waarde te bringen en voor ons moeijte aan al ons maats wat te geven. Maar zoo- als wij bij de Kraal voorbij zouw gaan, daar ik ge- zegt beb dat zij ons zien zal, kwam wij een klomp scbapen en bokken met twee kaffer digte bij. Ik zei aan Pieta dat bij zouw gaan zien, of daar geen van ons bij is, en rijd stapvoeds voort, kijk en zei, dat de merrie niet bij de scbapen loopen wil met bem, dat bij bet niet reg zien kon. Wij bad niet veel tijd, rijd wij voort. Toen wij een wijnig verder was, hoorde wij dat zij op haar been vluitjes blaaste, ging wij voort tot over de Kraal, daar die os (ge)wees was of wij voor bij gaan wouw ; maar ziende dat zij de vlug nam, rijd wij na de kraal toe, zag wij dat zij met haar bokken vlugte en geen beeste ; zei ik dat zij meschien de beeste uit de Kraal gesteurd heef, dat zij ons te wagten was, dat wij haar maar gerus moet maken tot morgen, of over- morgen, zal wij de boel sloop. 