VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
з» len. Laaten de tedere Wetten van Menschlievenheid э» altoos in myne ziel heerfchen. Maar, is het uw wil, „ dat ik thans, dit leevén, van u ontvangen, aflegges s» îs het de fchikking uwer Voorzienigheid dat азо myn з» leeven een einde gemaakt worde, door deeze woeden- э» de Menfchen , uw wil gefchiedde, Weer, б meere ! з» van hun af het verderf, ° welk hun dreigt, en laat Bloed niet tegen hun getuigen! Help йу in de re paden des doods,en neem my op în de Heere d, welke gy bereid hebt voor uwe Dienaaren!” eeze gedagten begaf һу’ dch ter ruste, en ont- % morgens ten vier uuren, naa vyf uaren flaa- зог een heevig fchieten-met (парһаапеп. "Er volg- (ісе ор, en de Stad werd overgegeeven aan ma- HASSAN BEG. Geraas en vrolgkheid (сһеепеп noo- de geesten der oproerigen wakker te houden; zy erden de Stadstrommen , liepen jet flaande mede ider een fchriklyk gejoel. Sapoc aca , die thans Sir- Véldheer was, met MAHOMED KHAN BEG, beide jen, die meer vuurs dan oordeels bezaten, ke VAN JONAS HANWAYe 547 ‘den eene party aan, en kwamen in het Huis waar нам way zyn verblyf hieldt. Hy zat met de zynen, in een kamer , en zondt den Zartaarfchen Jongen, om deeze vy- andiyken bezoekers by hem іп te leiden. Ну verzogt hun, dat zy, daar zyn leeven in hunne hand (опас , hem mensch- lyk wilden behandelen. Zy betuigden geen, oogmerk te … hebben om zyn Perfoon eenig leed te doen: maar, inte- “gendeel , zo ras hun Rykbeftuur gevestigd was, hem zouden Betalen voor alle de goederen, welke zy thans wegna-. теп; teffens berigtende , dat de veertig Baalen , op de voor- uitgezondene Kameelen gelaaden, ‘reeds in hun bezit wa- геп. | Toen шеп den Heer HANwaY zyn geld afvroeg , hieldt hy een beurs, honderd zestig kroonen in goud waardig, agter , denkende daar van tot beveiliging eenigen dienst te zullen hebben ; doch hy ontdekte welhaast, dat zyne veiligheid beftondt in гуле veronderftelde armoede , want „ in drie weeken van groote verlegenheid, welke volgden, durfde hy geen één ftuk gouds vertoonen. Ecnige dagen Јаагег werden twee Twrkumanfche Hoofden by hem inge- leid door BABA 2лрос, den nu aangeftelden Landvoogd, die de Perfiaanen, daar hy het honrde , vroegen: ,, Gy an geeft ons de Koopwaaren van de Rusen, wilt gy ons ээ de Rusfen ook geeven ? Zy zullen onze Schaapen wel ə kunnen hoeden.” De InbooreJingen ftelden hun te vree де; doch de kennis, welke uanway hier door kreeg van - hunne geneigdheid , deedt hem befluiten , deeze plaats, zo ras mogelyk, te verlaaten , verfcheiden van de Tyr- kumannen kwamen, van tyd tot tyd, іп zyn huis din, ‘gen; voorgeevende , nieuwsgierig te weezen om hem te zien: doch hy ontdekte naderhand , dat hun weezenlyk ‚ ‘oogmerk was om te beraadflagen, hoe zy hem best zou- den opligten. De verlegenheid, welke nanway in °t gedrag de Оргое- тіреп ondekte, gevoegd by de kennis, welke hy hadt’ van de magt еп de geneigdheid van NADIR ѕнан, gaf hem een. zeer ongunftig vooruitzigt op hun volgend lot. Nog- thans vondt hy zich van alle zyden omzer, door gevaar; ‘indien zy de Stad verlreten, mogten zy hem medevneren па de ongunftige weeftynen van Turkumanpien, of hem, tot hun eigene veiligheid, van kant helpen; flaagden zy, de ‘Turkumannifthe Party zou toeneemen, en hy liep gevaar, om als flaaf na hun land gevoerd te worden. — Dan ‘zelfs, te midden van deeze onrustige omftandigheden , wa- ren 93 ‚ LEEVENSBYZONDERHEDEN ren ‘er onder de Inwoonderen van Astrabad eenigen, wier liefde tot Regtvaardigheid еп Menschlykheid hun ovettuig= деп, dat, welke beweegredenen zy ook mogten hebben ош op te (taan tegen den shag, zy geen regt hadden om enen Vreemdeling te berooven; zommige deezer boGden hem, zo verre het hun eigene veiligheid toeliet, byftand te zyner behoudenisfe. ` Маа veel beledigingen uitgeftaan te hebben van de vereedheid der Rebellen, befloot hy Astrabad, wat "et ook wan шорго з en, ге verlaaten,en Їсһооп het omftreeks bee ziet was met zwervende partyen Tartaaren,’erdoor heen те trekken, om befcherming te zoeken by den ѕнан , dien hy verftaan hadt пару Ghilan, met zyn Leger, te weezen. 11у vondt het raadzaam dit zyn oogmerk ten zorgvuldig- fte te bedekken; doch beval zyn Tolk, aan MAHOMED HASSAR BEG, een Rekening over te leveren van de wasr- de zyner goederen, еп een Papier voor de betaaling : dit verwierf hy, als medc, dat gewapende Maníchap hem tot G.bilan zou vergezellen. Op den vier- еп twintigften January, verliet hy Ara, bad, onder *t geleide van een Hahdgee, (een algemeene таат gegeeven, aan allen, die een Bedevaart па Mecca af- gelegd hebben,) en by hem ingelcid geweest was door NASEER AGA, by zyne eerfte aankomst; des Hahdgees Broeder , twee Zoonen, en omtrent twintig gewapende Dorpelingen vergezelden hun ; еп zy kwamen, naa eenige daten reizens,in een kleine Stad, den Hahdgee toebehoo- rende. "e Hahdgees Broeder, wiens Character niet zeer beininnelyk voorkwam , wilde HANWAY ten zynen huize geleiden ,’t geen, volgens zyn zeggen, in het naby gelegen ne gebergte ftondt; doch hy hadt al te veel van de trouw. loosheid der Perfiaanen ondervonden , om zich in zulk ееп? plaats te vertrouwen. De Hahdgee, die, ten tyde van HANWAY’s eerfte aankomst , onderrigt was van de om- ftandigheden des opftands , hem overgehaald hadt „om іп de Stad te blyven, enkel ten einde hy deel mogt hebben aan den roof der Koopwaaren , dagt , dat hy nog wel eenige dingen van waarde by zich zou hebben, en dat het daarom onbeftaanbaar met zyn belang was, hem met-zyn Broeder +a taten trekken; hy wendde dus alle kunftenaaryen aan, HANWAY by zich te houden. Hy verklaarde zelfs, dat istdraagers niet zouden voortgaan ‚of de Heer HANWAY st zyn Bagadie by hem laaten, en hy moest het mee- eel overgeeven , ze veel mogelyk ’t geen van veel waan 177 WAN JONAS HANWAY.' TT um Waarde was; by zich houdende. Zy vervolgden hut weg, доог ongebaande besichen, over hoogten: еп _láagten, zotgdraagende om’ den minst betreeden weg ‘te ‘houden , ‘en: uitrugteride іе het opené'weld, Юе lastdraagers- had- den aangenomen‘hem’te brengen tot Balfrush , de Hoofd- ftad мав het’ Landfchap Mefanilêran ; doeh-hoorende dat de Айпңгал! уап den Shah volk'wierf, om tegen de И» srabadfohe Rebêllen op te trekken,’ weigerden ‘ey verder voort te ‘trekken; HANway verzogt, dat 2у hem ten ‘mine Чен zoude bréhgën bp eei plaats, waar by Paafden kon krygen ; dodh dit weigerden’ zy desgelyks ,' bewcerende Чат hy pn de kust was, en ter See gyne reis. kon..ver= vorderen. ‘Zy bragten hem, mer de zynen, їп een Vise fchérs hut oap dën oever:- “De "арте man hadt’ riets, ‘dan een open: boot, die vty lek en te klein was voor zes Per» foohen; daarehböven kon dezele alleen met Tiemen ‘Jang het га ` liep „en het vaa draager: hadden Veragtin Dellen een Jan Op ‹ met тут door de het naas van den hy bun welopse dienden de Bert `. .. zyn geleden verlig. zeker zdu vergoeden (*). м, А. (*) " Was селе ontkoming, die den Heer Hanway het eerfte denkbeeld inboezemde van zyn Motto of Zinlpreuk. Тоеп * 10 DEEL. MENGELW. МО, 12. о. hy ә 552 LEEVENSBYZONDERESDEN , VAN JONAS HANWAY. MAHOMED KHAN , de Admiraal , betuigde hem , dat hy het voor ееп groot geluk mog: rekenen er het eegen afgebra te hebben, en raadde hem, de reis te water te wervorderen tot Ghilan , еп, in de daad, ло zwak was de magt des Admiraals op dien tyd, om den Tartaaren wede te bieden , dat zy zich allen tot de vlugt ge- reed maakten en de Heer нличлү hadt geen keuze , dan zyne overweldigers ten tweedemaale af te wagten en te ontvangen, of onbefchermd , zonder keidslieden of fers, te vertrekken. Ну vervoegde zich by MAHOMED KHAN, om Paarden, deeze beloofde dezelve. te zullen ver- Schaffen ; doch , naa veel uieftels, zondt hy ‘er hem een dat zeer gebrekkig. en dood mager was. Ну twyfelde geer of hy dit Beest wilde neemen; doch befloot in " einde ‘er mede te vertrekken, naar een hartroerend af- fcheid van zyn Tolk en Knegten ; laatende hun bet rt-dier Rebellen, еп zo veel gelds als hy kon misfen ; val bun aan de zorge der Voorzienigheid, en ging ab leen op reis. De Tartaaren kwamen de eene der Stad іп, toen hy de andere uittoog. Naa eenig tyd- verloop ontmoette hy eene party, die de Bagadie des Ad- miraals geleidde „die zelf in: perfoon fchielyk volgde , maar эс was den Heer HANWaY niet mogelyk, hem by te be wen. De arme Tartaar fche ongen, aan Rem opregter ver- kuogt дао de andere Bedienden , was hem te voet gevolgd, еп toen de kragten vau бегеп bezweeken, nam hem agter op zyn paard; doch eer zy zes mylen gereeden had- деп, bezweek het paard van agteren, en zy moesten bei- de afklimmen. In deezen toeltand, zonder Gids, en zeer weinig уап de Taal verftaande , poogde hy zyne reis na de kust, andermaal, voort te zetten. hy in Engeland wederkeerde, liet hy op zyn koets een Man Schilderen іп Perfiaansch gewaad gedoscht, even aan land ge- flapt, in een Bom ор een barre kust,leunende op zyn zwaard, in een bedaarde en rustige houding. In ’t verfehiet vertoonde zich een boot, geflingerd ор de baaren; op den voorgrond een wapenfchild , met zyn wapen , tegen. een boom rustende, en daar onder het Motto in ч Engelsch МЕТЕВ pesparm. Nooit WANHOOPEND. Cs Vervolg hier naa.) DE WYZE , OP WELKE НЕТ OPIUM BYDE COSTERL. WERKT. $51 mmm an mat OVER HET OPIUM, EN DE WYZE OP WELKE °Т ZELVE BY DE OOSTERLINGEN WERKT 5 GETROKKEN UIT BENEN BRIEVE VAN DEN HEER REINEGG, M. D. in Perfie, Correspondent van de Koninglyke Societeit der Wee- ten/chappen te Gottingen, aan den Baron p’AscH te Petersburg. Gefchreeven den 13 Nov. 1784. | te St. George. [еп ik in ': breede wilde antwoorden ор de Угааре,` wegens het Opium, myn Brief zou de gedaante eener Verhandelinge aanneemen. Ondertusfchen zal ik u, ia weinig woorden, de gewigtigfte byzonderheden vermelden , en in ’ kort befchryven, welke toevallen ik gezien heb, dat Ур gebruik daar van veroorzaakten, іп dit gedeelte van Afe. Amafie in Klein Абе, en Ispahan in Perfie, zyn be roemdst in het voortbrengen van Opium. De Inwoonders kweeken aldaar, met de grootte zorgvuldigheid en yver, Papaver Somnifsrum, fèmine albo vel nigro (*). Zo ras de Bloem der Plant zyne grootte gekreegen heeft, en gereed is om zich uit te fpreiden, neemt men Ter alle laden af, en maakt, met een klein krom mes, verfcheide infnydingen ter plaatze van de Zaadhuisjes; dit gefchiede by ’t ondergaan der Zonne. ° Anderen daags ziet шеп, by elke Infnyding , eene hoeveelheid van melkagtig vogt , * welk eenige dagen toeneemt, tot dat het ор den vyfden dag bruin en hard wordt. Op„den zesden dag verzamelt de Planter die uitgevloeide vogten, doet ze in een dunne houten doos, die hy іп kookend water feckt: het geftol- de vogt wordt op nieuw vloeibaar, еп men vormt ‘er vere volgens pilletjes van, ееп of twee oncen weegende ` deeze draagen deg naam van {билп of Theriac. | Andere Opiumkweekers wagten , tot dat de Bloem gee heel open is, en fnyden dan denzelven geheel af. Uit het opperfte van de fteng komt flegts één druppel, die welhaast hard wordt, en een zeer fterk Opiem uitlevert, Inhaaligen , die de hoeveelheid hooger fchatten den „де | су Не! veelvuldig gebruik van Opium gaat allen begrip te boven. Uit sengale alleen, worden alle baren meer dan 600,000 Ponden uitgevoerd. o - os zen ' BECWTEÙ ; ОР WELKE HET ОРОМ ° hoedanigheid, neemen den gêheelen Кор van дф Plant, waar uit zy reeds het fap en de zaadkorrels gehaald heb» ben, kooken ze, en drukken je ееп fap uit, ’t welk zy vervolgens Gut een dikke {troop maaken , en gebruiken om goeden Opium te vervalfchen. `" Maar dit bedrog valt gemaklyk te ontdekken: want egte Opium is niet hard, en wordt zagt als men het in de hand houde; de kleur is bruin, naar den geele trekkende; met peegzel gemengd, krygt mea een ligt groen fchuim, welks zeer fterke reuk hôogst walchlyk is. Valfche Opium, integendeel , is veel harder, zwactagtig bruin; met fpeeg- gel vermengd, ontíftaat Ter ееп donker brain fchuim, 't welk geen fterke reuk heeft. Die uit Arabie komt, om- Drecks Damas bereid, en grootendeels na Europa gezon den wordt, is van. deeze foort. Zuivere Opium wordt er bykans niet uitgevoerd; maar binnenslands gebruikt. Een groot getal Afw/ulmrnnen, bovenal de Derviches en eenige Christenen, wier leevens- чуге niet veel van die der Derviches verfchilt , gebruiken с Opium, en fpanmen daar door hunne Aandoeningen ор één enkelen toon, daaraan zulk een alles uit{luitende krast geevende , dat geene andere . Aandoening ten zelfden tyde іп de ziel kan oneftaan. . Deeze, de fnaaren ééns op deezen toon gefpaunen zynde, kunnen alle fchokken , zone der ‘er van af te geraaken, verdraagen, tot dat eiadelyk, de kragten uitgeput zynde, alles verzwakt, en fmerte de ` piges van vermaak inneemt. - choon gy het gebruik van "r Opium kent, de notheid en de fchadelyke gevolgen ‘er van weet, kan ik niet 2f- zyn, uít: myne langduurige en dagelykfche ondervinding en ommegang met Perfoonen , die ?ег een aanhoudend ge- bruik of misbruik van maaken, het een en ander mede te deelen, en u te ontvouwen, welke de uitwerkzels zyn. Een Jongeling, die, dooreen flegt voorbeeld van ande- ten vervoerd, zich aan een overmaatig gebruik van Opium wil gewennen, en onder de Liefhebbers dier Droogerye geteld Worden, wordt op deez wyze ingelyfd. Zyn On- derrigter geeft hem eerst eenige Greinen Opium in гуп of brandewyn, en laat hem: dâarop een zo groote hoeveelheid van die vogten drinken, dat eene zwaare dronken{chap hem gansch van zinnen beroove, en іп een diepen flaap dompele. Маа °t vefloop’ van zeven of: acht uuren, maakt men hem wakker door-fchudden en trekken, op zo flaaperig als һу is, doet men hem veel koud waters drinken, van ' welk by ‚ BY DE OOSTRRLINGEN WERKT. -~ 553 hy elk glas met walgingen, en veel ongemaks. weder over geeft ; ten zelfden гуде. er һу, met verwilderde oogen, de omítanders зап, zonder ze te kennen, en te weeten wat "er rondsom hem gebeurt, Eindelyk geeft men hem war- шеп wyn met inuscaat., Dan braakt by niert meer; maar als nog geheel bedwelmd еп Îlaaperig , fchynt hy op nieuw door den flaap vermeesterd te zullen worden, еп geeft hem de Onderrigter, op dat tydftip, eene dubbele. dofis Opium. Het luidrugtig gelach, het gefchreeuw, het dansfen , het geluid van de Muzyk, houden den Kweekeling eenige wu- ren in een аас van bedwelmdheid. Hy wil Гргеекеп; maar de fpraakleden blyven onbeweegelyk5 hy gaapt; hy doet veel gekbeden, die de omf{tanders doen lachen; by voor- beeld, hy flaat de hand аап een fpeeltuig, doch vergeet teffens re fpeelen, of de hand er af te trekken; tot by eindelyk lachend іп laap valt. Е | 't 15 een vermaak, Спір voor de Perfiaanen ‚ om zich te verlustigen met Afbeeldingen van deeze Thertakis (dus heeten zy de Opiumgebruikers). Hunne fchildergaanderyen zyn, voor een gedeelte ». opgevuld met afbeeldingen van origineelen ontleend, zo zonderling en belachlyk, dat ze een Hogarth niet onwaardig zquden weezen. Naa omtrent vier ийтеп rust gehad te hebben, wordt by weder wakker gemaakt, door koud water over hem uit te Гргепреп, de oogen met azyn te wasfchen „еп alle mide ` delen, ‘tot het verdryven van den flaap, aan te wenden. Men neemt hem uit het bedde, noodzaakt hem te wande- len, fchoon zyn waggelende. beenen: hem weigeren te draa. gen, еп het uiet dan mer de grootfte moeite is, dat men hem іп beweeging helpe. Ну ftamelt eenige Перс gevorm- de woorden uit, en klaagt-over koude. Men geeft hem warmen уул, die hem verkwikt, en den eetlust opwekt; maar nauwlyks heeft hy iets genuttigd, of de honger js over, en de zugt om te flaapen vermeestert hem op nieuw 5 doch Беш wordt geen vryheid gegeeven om die neiging op te volgen, dan weinig uuren voor den tyd, bepaald tot het gebruiken eener nieuwe dofis Opium. Dat oogeúblik daar zynde, doet men hem, met: geweld, ontwaaken, en hy krygt eene gifte gelyk aan de tweede, en wordt op dezelfde туге behandeld. : | ОЯ i In deezet voege gewent het lichaam, ‘van dag tòt dag, meer aan het Opium, еп tusfchen'den äehtften еп elfden gevoelt de Leerling de verlangde uitwerkzels van de bè- handeling, door hem ondergaan, t 15 waar, hy gaat met о 3 een `~ 554 DE WYZE, OP WELKE HET OPIÚM een gezwollen geland en wyd opgefpalkte oogen ; doch zy- ne houding duidt iemand aan, die inwendig zeer voldaan is. Dan altoos duurt dit genoegen niet lang: want, naar gelange de werking van ber Орт verzwakt, t geen, in en beginne, doorgaans паа "т verloop van een etmaal, plaats heeft, vervalt hy in benauwd- en ongerustheden ; et Беемеп , de walging, houden niet op, voor dat hy eene nieuwe gifte Opium gebruikt; als dan verdwynen alle die toevalten, en "ет volgt eene aangename dronkenfchap , die tien of twaalf minuuten aanhoudt, en eindigt in die lee- vendige vertegenwoordiging van het denkbeeld ‚ "т welk de Optumzwelgers verlangen te gevoelen. | By voorbeeld , is zyn Aandoening Gramíchap ; hy wordt, tot woedens toe, moedig , еп kan zich geen ander denk- beeld voorftellen. Ну veragt allen gevaar, of werpt et zich blindelings in, met leevensgevaar misfchien van чеп perfoon, dien ћу, іп deeze woede, aanvalt (*). Geeft hy zich liever aan zagte aandoeningen over, hy blyft gerust, en lacht met een onbefchryfiyk genoegen, zoekt, in die kalmte, alle aanweezenden van zyn geluk te overtuigen, tot dat de bedwelmende dampen overgaan, het mymeren ophoudt, zyn natuurlyke geftelteniste weder- keert, en hy zyne zaaken weder ter hand neemt. Hem blyft nogthans zekere laaggeestigheid by, hy verliest zyn geheugen , en de bekwaamheid tot bepaald denken; en wordt hy ten тедеп tyde onverfchillig omtrent vermaak еп fmerte. Zodanig een Mensch zou gelukkig weezen , indien hem gemaklyk viel, ‘zich te bepaalen tot een gemaatigd gebruik van Opiams doch de Opiumgebruikers gelyken zeer naar de Liefhebbers van fterken drank, en die еепе hebbelyke heid, om denzelven te drinken, gekreegen hehben. Zy verlangen in eene geftadige dronkenfchap te zyn; Zy nee men alle dagen Opium, van dag tot dag de hoeveelheid vermeerderende. Met den tyd is één Опсе nauwlyks gee noeg voor één dag: ten minften die hoeveelheid baart de Be (*) Zie over deeze Opiumgebruikers, іп de Oost- Indien , Amok-Spuwers geheeten, KAMPHER, тоеп. Erot. en behalven &it, en andere bekende Werken, een gewigtig Gefchrift, "г welk eer. doet aan de menschliefde des Schryvers, getyteld: Kraspoe« kol, of de droevige gevo'gen van eene te verre gaande geftrengheid J gens de Slaaven, Zedekundige Vertaling ; door М. W. VAN HA- ORNDORPe To Batavia, 1780, | BY DE OOSTERLINGEN WERKT. 555 gewensthte uitwerking niet ten volle (*); als dan worden zy lust- en gevoelloos voor al hun leeven. Zy derven den flaap, geen droom brengt hun meer de voorheen ge- nootene geneugten te binnen; het Opium (зас hun regen, ondertus{chen dringen de ongemaklykfte aandoeningen hun, om het weder te gebruiken, zy kunnen het niet naalaaten -zonder hun leeven in gevaar te (tellen. — De Lichaams- gefteldheid deezer lieden is geheel misvormd; het gelaad із opgefpannen, de fpieren zyn onbeweegelyk, alles hangt flap, de oogen loopen, еп het vermagerd lyf kan nauw- lyks door de zwakke beenen gedraagen worden. en geduurig gevoel van koude noodzaakt deeze Onge- lukkigen, om, іп de eerfte warme pats, eene: Badftoove of een Kachelkamer, te gaan; de onbekwaamheid om op te merken, beneemt hun allen bezef van betamelykheid, zy зуп een affchuwen van allen, tot dat de waterzugt hunne elendige dagen eindigt. ` In deezen deerlyken toeftand, waar in niets hun kan opwekken uit hunne tr ` tot bytend Sublimaat, zel, waar van de mot droeve uitwerkzels heel kin worden bedekt пи etter loopt langs den b woord huu voorkomen zonder kwalyk worde Eindelyk verliezen zy ongevoeligheid wekken te. fchreijen; berooft п vergift’, dan krygen ze "ег veelen wegrukken: komt om dat middel te der uit hun lyden te anderen geworden zvn. Die hebbelyk aan Opium gewoon zyn, hebben veel moeie te om "ег zich van te onthouden; zy vinden hunne denk- ij beele C°) Epvarp sw heeft, by Smirne, een Opiumgebruiker беп, die, doorgaans, dagelyks drie vierendeel loods Opium innam, fchoon пу, zonder gevaar, het dubbele van die gifte kon verdraagen,. Die zelfde Schryver voegt "e by, dat men, omftreeks Damas, perfoonen vindt, die het nog verder brengen. Garcias Ав oRTA heeft een Korafaan gekend, die meer dan tiea чеісгепдее] loods dagelyks WH hadt, . °4 556 DE WIZE, OP WELKE HET OPIUM юг, en lyden te veel als. zy geene nieuwe zo ras de eerfte ophoudt met werken, — ter eenigen gekend, die, door fterk Атуп` ch aan ’t Opium onttrokken. Een Oude kreeg de Kinderzickte, zonder eenige de raaf, van dat oogenblik af, vatte hy zulk an *t Opium өр, dat hy het woord niet g kon ‘hooren, ` Anderen wennen um af door een zeer gevaarlyk mi&del; zy е van Tabak, drooge Hennipbladen , door æ genaamd. , Naa eenige’ haalen van dien тоох, worden zy bedwelmd, dronken, flaaperig, en zyn, voor eenige minuuten, als buiten zich zelven. De zoda- die dit middel dikwyls aanwenden, vergeeten *t Dron, waar zy Gerven. krankzinnig. B Veele, die tot twintig Greinen, Opium alle morgens їпгашеп „zonder dès letzel te ‘gevoelen , vreezeride , dat zy, huns ondanks, tot een al te ruim gebruik dier Droogetye zouten overllaan, bereiden het Opium óp de volgende луге. Zy laaten één Once Saffraan in zoeten wyn weee ken, en vervolgens genige oogenblikken kooken; ` vervol- gens perfen zy het ftefk, werpen het dik weg, en doen den wyn uitdampen, tot dat dezelve de dikte van honig verkrygt; zy voegen "er één Once fyn gemaakte Opium by, еп, wanneer deeze gefmolten is, mengen zy "ег de- zelfde hocveelheid Ambre Gris, tot grove poeder gemaakt, onder. .2у zetten dit mengzel ín cen waterftoof , en ver- deelen dert klomp, daar uit voortkomende, іп twee dee- len , elk deezer is genoeg voor eene maand.’ De voordeelen, uit deezé toebereiding ontftaande, zyn niet alleen de vermindering van de hoeveelheid Opiums; maar daatenboven het bewaaren van deszelfs voortteeling bevorderende kragt', die ’er zelfs door vermeerderd wordt, їп `Пейе dat dit vermoger verzwakt by de Opiumgebrui- kers, fchoon het in den beginne de erk opwekt. De Vrouwen, met opftygingen gekweld, (die, over *t algemeen ‚ weinig Їп Are gevonden worden, misfchien om “dar men aan derzelver klagten weinig gehoor geeft, еп men geen- geloof feat аап. ћааге gtillen, en dus verre is van ze te koesteren ,) gebruiken, uiet een goeden рар, Орт, qer gifte van eenige Greinen. · Ondertusfchen krygen ee- migen bier doot, op vaste. tyden wederkomende , allerwalch- Avktte oprispingen, die niet te рёпееўеп ‘луп, de Vrouwen ‘ondraaglyk maaken, zo dat de Mannen 20 verzdaken, 1 8 Nh d De BY DE OOSTERLINGEN МЕВКТ. . - 557 ‚ % Is eene doorgaande waarneeming „dat de Afaanen zeer emaklyk groote giften Opium kunnen verdraagen. Nooit heb ik gezien, dat het Laudanum liquide op hun eenige agt had. Een fcrupel уап de Мас. de Styrax deede geene werking op еере aan een borstkwaal zukkelenden Man van veertig jaaren, еп by eene Vrouwe , bykans (tervende, de moeder van drie kinderen, aan welke ik dezelve voor- fchreef , om een hevigen buikloop , en zeer lastigvallenden hoest te ftuiten , terwyl vier Greinen Opium , van den eerften dag af, rust еп Паар bezorgden; °ѕ anderen daags vertoonden zich de oude verfchynzels weder; ik (cbreef zes greinen Opium voor, en de zieke er alle dagen gebruik van maakende, vondt veel baats, drie dagen lang. Eindelyk . werd de buikloop fterker dan voorheen, en de hoest bye kavs verllikkende. Ik gaf tien greinen Opium, en op dee» ze wyze met die droogery aanhoudende, was de Vrouw beurtlings dronken, en. flaapende,.tot zy, ор den drie еп twintigften dag, Dier in cene vlagge van,dronkenfchap. … De Colonel der Sphais, te Ezzrum, een Heer. van vier en zestig jaaren, liet my haalen, om hem te geneezen van een geweldigen hoest, Ik deed hem aderlaaten, em ging heen от eenige Geneesmiddelen te haalen, welke ik in rt Werk wilde ПКеПеп. Maar hoe groot was myne verbaasd. heid, toen ik, іп zyn kamer wederkeerende, hem in ре- weldige ftuiptrekkihgen vond; fchreiende, Schreeuwende en hoestende op eene allerfchriklykfte wyze.” Op `t zelfde oogenblik adr zyn Zoon binnen, die hem, in сеп klein tinnen busje, vier pillen Opium bragt, van „grootte als míiddelbaare {naphaan-kogels, en deede inflikken. Weinig tyds daar naa bedaarde hy, en de mingeweldige. hoest deed myn fchrik bedaaren, `, | , … By dit alles moet ik u nog een. geval vermelden „ten blyke, hoe het Opium den Mensch doodt. Een Perfiaarn, NASIR ULLACH MIRSA, geheeten y _vregsde , dat uren een groot bedrog, door hem gepleegd, zou ontdekken, en dat у, ingevolge dier ontdekkinge, rer doodftraffe zou же wetzen worden. De waardigheid, met welke hy toen ten tyde in Georgië bekleed was , deedt-hem befluiten „. zich aan de fchande dier .doodftraffe, te onttrekken , door zich zelven te vergeeven. ` ten avondmaaltyd, at veel, dronk fterk, en тойт ор allé imogelyke wyzen zyn gevoel te verdooven. «Te midden van deeze overdaadigheid ,. kreeg һу een allerpyn}ykite krdmptrekking in de blaas d die hem noodzaakte veelmaal - _ Oos te у noodigde een. groot gezelfchap ә e" 558 DE WYZE , OP WELKE НЕТ OPIUM BT DE OOSTERL. WERKT. te wateren; met veel fimerte loosde hy een kleine hoeveel- heid groenagtig water. Kort daarop kreeg hy weder zeer vermoeiende vlaagen , die eindigden in dronkeníchap en een zeer natuurlyken laap. De pols was zagt en hog- zaam; de warmte nituurlyk. Dewyl niemand van zyn misdryf wist, fchreef elk die toevallen toe aan de begaaue onmastigheden, еп men liet hem rusten. —— Maar hoe ftonden wy verbaasd , als wy hem "e anderen daags "e morgens vonden ‚ op. de tanden krasfende » in ftuiptrekkingen , met den mond vol fchuim en geflooten oogen. Wy dagten dat hy een toeval van vallende ziekte hadt, te meer, om dat ееп zyner bedienden verklaarde , dat zyn Heer daar aan onderhevig was; doch tr geen ons meest bevreemde , beftondt hier іп, dat de pols dezelfde was als "e avonds te vooren. De ftuiptrekkingen hielden gerlang op. Een groote menigte zever kwam uit den mond: de oogleden konden de gezwolle en met bloed vervulde oogen niet meer dekken; de pols werd kleinder , langzaa- mer, en de ademhaaling belemmerd , "e avonds zag men geen tekens van leeven meer, Het vloeijen van de zever hieldt ор, en uit de neus kwamen zeer fchielyk opeenvol- gende druppelen bloeds. Нег lyk bleef buigzaam tot den derden dag, op welken hy begraaven werd, Eenige dagen daar naa, zyn misdryf, de oorzaak еп de wyze zyns doods bekend geworden zynde, (hy hadt één en een halve Once Opium jn twee pillen ingeflikt ,) oordeel de de Vorst hem der begraafenisfe onwaardig, en liet hem opgraaven, Dewyl men by het opgraaven eens veragten geen regelen van welvoegelykheid in agt nam , wilde een der helperen hem by den baard trekken, dan hy baalde ‘er dien geheel uit, bleef met den baard іп de hand (зап, °t welk een groot gelach verwekte. Dit zelfde hadt plaats °t geheele lichaam over, alle de hatten vielen op het minfte trekken uit. Het linnen en de windzelen , met welke het јук bekleed geweest was, vondt men met hoogkleurig bloed geverfd; de leden hadden derzelver buigzaamheid behou- den, en men ontdekte geene begingels van verrotting. Eindelyk werd het lyk door de Stad gefleept, en in de rivier geworpen, dan her fpoelde niet verre van daar we- der op °t drooge. De Honden , fchoon zeer gefteld op Menfchenvleesch , vervoegden zich Ter rondsom їп grooten etale „ zonder "ег aan te raaken ; de Ravens, en andere Kreng-eetende Vogels , fcheurden alleen eenig vleesch van de beenen, en lieten de rest der verrottinge over. BEDENKINGEN OVER HET MEDEDEELEN EN BEWAAREN VAN GEHEIMEN, BEDENK. OVER KET MEDEDEELEN EN BEWAAREN VAN GEH. 559 Ее Geheim van eenen anderen te ontdekken , is een misdaad, waar in Onregtvaardigheid en Onvoorzigtigheid zich veree- nigen, ’t Is befchikking maaken over ’t geen onze eigendom niet is,en een toevertrouwd pand weggeeven ; een onregt, te misdaadiger; dewyl het onherftelbaar is. Indien gy eene іотте gelds verfpilt, aan u toevertrouwd, kunt gy het met mogelyk- heid, ten eenigen гуде, wedergeeven ; maar een Geheim, ééns ontdekt , kan nimmer weder gebragt worden jn dic duisternis , uit welke gy ’t zelve aan ’t licht gebragt: hebt. Of de Sti enheid beloofd dan niet beloofd is, de verplig- ting tot Geheimhouding blyft dezelfde , indien de natuur der omfiandigheden van het mededeelen zulks medebrengt. Iemand git te hooren, is ons. verpligten, om het niet te ontdekken. Stilzwygenheid aan te raaden aan een vertrouwden, die voor- en omzigtig is, moet geteld worden onder de onnoodige voor- zorgen: hy weet, zonder bepaald onderrigt, dat hy moet Zwye. gen; deeze aan te pryzen aan een dwaas, is desgelyks geheel overtollig: want in 2упе toezegging ligt geene zekerhcid In- dien hy ’t niet beloofd hadt, zou hy zich onder geene verplig- ting tot Stilzwygenheid geoordeeld hebben; bewaart hy, by ge- val, het Geheim, ’t is om dat Geheugen te kort (сһіег, of dat geene gelegenheid ter ontdekkinge hem voorkomt; maar, indien һу, by ongeluk , toezegging van geheimhouden gedaan heeft, zal noch zyn geheugen faalen, noch de gelegenheid ter ontdekking ontbreeken. Маа det hy zyn woord gegeeven heeft, begint hy te onderzoeken, te wikken еп te weegen, ’t geen hy te vooren hiet deed; hy begint te denken, dat hy te verre ge- gaan is, en wenscht zyn woord te herroepen. Hoe zwaar een last ie een Geheim voor een Dwaas! Hy loopt geen gevaar, om te vergeeten wat 2упег bewaaringe is toevertrouwd : want is het mogelyk , dat hy, zonder ‘er aan te denken, zulk een Ondraagelyken last zou draagen? Ну verbeelde zich, dat elk ziet , met welk een vragt zyne ziel belaaden gaat, dat de in- wendigfte fchuilhoeken van zyn hart bloot leggen, en elk zyne hartsgcheimen op zyn aangezigt leest. От de kwelling voor te Котеп, det men het Geheim uitgevonden heeft, one danks zyne poogingen om het te verbergen, befluit hy onge- trouw te weezen ; eerst zyn nieuwen vertrouweling onderrigt hebbende, dat, het geen hy zal ontdekken „van het uiterfte be- ng is. | ’ Is zeker het veiligfte, uw Geheim voor u zelven te bewaa- ten; doch, indien het и zwaar valt, en gy niet kunt rusten, voor 560 BEDENKINGEN OVER HET MEDEDEELEN voor dat gy het ontdekt hebt, met welken grond van reden kom gy dan klaagen, dat een ander, door die zelfde middelen, zich uit die verlegenhe.d redde? | Laura trekt my ter Zyde af, met een houding, die iet geheim- zinnigs aanduidt, en luistert my in ’t oor, dat ze welhaast zal trouwen aan есп [leer van het eerfte a-nzien en middelen; doch Jez my ор, des niet te reppen: diwyl hy zo grillig is, dat hy ‚de ontdekk or zyns voorgenomen Huwelyks beinerkende, Zyn. voor- neemen 204 Hiken, Ор het oogenblik, dat zy my verlaaten beeft, vergaderen zich rondsom my twintig andere vertrouwden, om my te vertellen ’t geen ik zo wel weer als zy. ‚ „Wees, nogthans, beftendig ор uwe hoede; want fchoon gy met de daad een eenig Vertrouweling zyt, gy kunt u in gevaar vinden van de listige Nieuwsgierigheid van zommigen , діс, voot- geevende іп het vertrouwen van uw Vriend te deelen, uit u eea zekere kundíchap poogen te. lokken van ’t geen zy voorheen en- kel vermoedden. , Dit is een zeer gebruiklyke (Geck: een valftrik, die alle dagen gefpannen wordt, en alle dagen zielen vangt. Maar, fchoon het waar Zy, dat het geen aan u toevertrouwd js, оок toevertrouwd werd aan anderen, zulks levert u geene Jeden ор, om het Geheim te ontdekken. Gy zyt nog verbon- деп, ’t Zelve met eene onfchendbaare Geheimhouding te bewaa- ren, en zelfs uwe kennis desaangaande te bedekken voor de *zodanigen, aan welken de Toevertrouwde het geopenbaard beeft: “want het is mogelyk, dat uw onkundig fchynen by deeze Per- foonen cene omftindigheid van het uiterfie aanbelang kan wee- Zen. — — Maar, zegt gy, » bet Geheim is reeds door een an ander ontdekt.” En wat zoudt gy daar uit afleiden? Gereg- tigt u de Ontrouw мп сеп ander, om Ongetrouw te weezen ? ‚Gy hebt een pand ontvangen , en niemand ,: behalven де Per. Mun, die het u toevertrouwde , kan Ter u van ontheffen. Hy alleen, Фе het Geheim u mededeclde , heeft regt, om u van de verpligting. tot Stulzwygen te ontflaan. Een Vriendfchaps- breuk zelfs kan deeze verpligting hiet vernietigen; een Schuldenaar wordt van лупе fchuld niet ontheven door met Zynen Sch d. either te twi ten. — Welk еспе verfoeilyke trouw loosheid is bet nier, de маре, die iemand als cen Vriend u fchonk , ‘tegen hem als cen Vyand te gebruiken! Еп, hoewel de tedere bangen van Vriendfchap ve.brooken zyn, луг gy daar deor ont flagen van die der Regtvaardigheid en Eere 2 Het betekent Dez, by te. brengen e dat, door het verraaden van uw Geheim, de ondankbaare (пос Jan uwen haat verdiend heeft, en dat, derhalven, het zyne te ontdekken, niets meer is, dan het fe- leden Ongelyk vergelden! Ное verkeerd is de wraak , waar op EN BEWAAREN VAN бСЕЙРҮМЇН. 561 gy bedagt zyt? От verraad te ftraffen ‚wilt Kë worden! ` ` D zelve cen Het Geheim van anderen moet, mag ik die uitdrukking be- zigen , bewaard worden in zekeren fchuilhoek van uw Geheù- gen, waar gy zelden of nooit komt. Wy тосеп, zo veol mogelyk, het voor onsgelven bedekken, ten einde wy niet ver lokt worden , от het tot zeker kwaad einde aan tc wenden. Van die kundighcid gebruik te maaken, of tèn nadeele van den :Perfoon, die ons dezelve verleende, of тог ons eigen byzonder “voordeel, zou gelyk зап тег het gebruiken van cene geldim. me, welke ons niet toekomt; eene verbreeking van trouwe ; ‚ welke de begeerte na wraak, in zich zelve zondig, zeker nooit kan regtvaardigen! be ` ` ` _ - Gy weet, HORATIUS bezit eene voordeelig Ampt; en mischien - verbeeld gy u, dar hy эе zelve verkreeg. heelt door пиа waamheid ; de verkryging, nogthans, was de EM dery. Zyn Vriend eet Ra + prys van verraa орел viel. Men hadt hem geeven, door welker aanw dat hy zyne Mededingers : unt zyner wenfchen gek: GÉORATIUS ‚ ten einde hy al deelen. Den volgenden їп ‘Ampt bekleed. „ Ik zal ondinks de fchynbrare o trouwloosheid twyfelde 7. » my opgedraagene Bedien » om u dienst: te doen; de ss ze Post was juist die ik » verworven. Zoudt-gy Ч Neen! Verraader, fprak` pl Vertrvuweling hadt genomen ZONDERLING EN ALLERHEERLYKST GEÏRAG VAN EEN С R EEN OFPICIER TEN ТҮРЕ VAN KONINGIN. ANNA ' '' R Ta Я ` Е ` Ui ker Engelsch?” ` e Heer Na verkreeg ееп Vaandrigs plaats, іп die Sa, se теп, dat veelen tegenwoordig hoogere Kryosbed:eninten bee Keeden. Уап dien: tyd’ аб, dat hy zich by San Regiment vem voegde, Пак hy uit door het nauwlettend: waarneemer änt: de Pligten aan Zyn post verbonden. ` vw anner hy in "с openbaar of op de parade , verfcheen, was zyne Kleed'ng altoos net, on ayn houding deftig. Van гупе byzondere. keevenswyze, waren DH voor 661 _GEDLAG VAN EEN GENERA'L, voor eenigen tyd тупе Medeofficieren onkundig. Ну hield те hvn geen gemeene tafel, noch nam deel in hunne kostbaare vermaaken en uit{panningen. Bindelyk ontdekte men, dat hy voor eene nadeelige verwis{eling van omítandigheden vreesde, en van byna zo weinig gelds leefdè, dan een gemeen Soldaat. Het goed verftand , en de bekende moed, van den Heer N—, bewaar- de hem voor het belachen en veragten ,’t welk arderzins deeze ontdekking zou hebben kunnen vergezellen. . Zyne verdientten, ondertusfchen, als Officier, maakten hem, ten zynen voordeele , bekend by de hoogere Officieren, hy kreeg, van tyd tot tyd, bevorderingen ; maar geene bevordering maakte eenige verandering in zyne leevenswyze. Naa met Onderfcheidenden roem gediend te hebben onder Koning wit- LIAM, tok de Heer: N па Visanderen, in ’t begin der veldtochten des Hertogs van MARLBOROUGM ; hy werd bevorderd tot Generaal en verkreeg het bevel over ее" Regiment. Schoon zyn inkomen thans groot was, leefde hy nog reno terften fpaaarzaam; zelfs zy, die hem de hoogfie agting toe- dr , moesten erkennen, dat zyne Geldzugt, (welke zy als een foort van ongefteldheid aanmerkten ,) ае paalen overfchreed- de. 2упе vyanden moesten, egter, belyden , dat hy eerlyk was® in alle zyne handelingen, en dat zyn Geldzugt hem nooit aans zette tot het pleegen van eenig onregt. In een der laatfte jaaren des Oorlogs, betrok de Generaal N , met zyn Regiment, de Winterkwartieren in Gent. In zt midden van den Winter ftonden zyne Officieren verfteld , dat zy ten middagmaal verzogt werden, by hun Colonel, iets, ч geen han nog nooit was overgekomen. De meesten der voor- naamfte Officieren ontvingen , met even groote verwondering, eene dergelyke uitnoodiging. Ten gelkelden dage vervoegden zy "` zich aan hèt huis des Generaals, waar zy met de uiterfte hart!yk- heid, voortkomende uit een over zichzelven voldaan en gul ge- moed, treffender voor de Gasten dan de uitgezogtfte beleefdhe- den, ontvangen wierden. Naa een heerlyk- middagmaal, bragt men Wynen, van allerlei foort, op tafel, en dewyl de Generaal wist, dat zommigen zyner Gasten gaarne een lustig glas wyns dronken, liet hy de vles ryklyk rondgaan. Нег ganfche gezel- fchap ftondt des ten uiterften verfteld ; in ’t einde namen zommi- gen hunner de vryheid om te kennen te geeven, wat zy allen voelden. —„ Ik Йаа”, zei de neraal N — э э, geheel ee niet verfteld over uwer aller See en moet my уза ээ deeze gelegenheid bedienen, om u ееп gedrag te ontvo: wen, оь °t welk u allen zeer vreemd moet hebben toegefcheenen. Weet e dan dat ik tot den Linmenbandel, in Londen, was opge- » bragt, nam denzeiven ter hand, en dreef dien met vry veel „ voordeels , en vry uitgebreid. Eindelyk moest ik, doos „ een zamenloop van ongelukken , met betaalen ophouden. GEDEAG VAN EÈN GENERAAL. 563 e Ik riep myne Schuldeifthers byeen, lag myne zaaken voor hun ө, Open, en, fchoon zy veel verlooren, waren zy zo vold:an e over myn gedrag, dat zy my onmiddelyk geheel оп:Поереп, en s Zommigen my fterk aan waren, om myne zaaken, op nieuw, æ aan te vangen. Doch ik was tot zulk eene moedloosheid ver ө» Vallen, door myne voorgaande ongelukken, dat ik het niet їп з myne gedagten durfde neemen , het andermaal te waagen. Ten s laatften befloot ik my in den Krfygsdienst te begeeven, еп, » door de voorfpraak van een myner fchuldeisfcheren, die zich s Zeer voldaan betoondé over de opregtheid van myneo Han- „ del, en myn Ongeluk beklaagde, verkreeg ik een Vaandrigs ‘ge: Plaats, Maar, (choon myne (chuldeisfchers voldaan waren, ik eg Was zelve verre van voldaan te weezen, Het denkbeeld, dat » ху fchade geleden hadden. om mynent wil, vervulde myn ze Ziel, en ik voelde dat ik geen aangenaam leevensgenot kon s hebben, zo lang myne Schulden onbetaald bleeven. Gelukkig ag heb ik, eindelyk, dat oogmerk bereikt. ` De laatst aangeko- ә me post, uit Engeland, bragt my de Kwytbrieven van alle se myne Schuldeisfchers wegens hoofdfom en intresten. -Tot nu ag toe bezat ik niets, dat ik myn eigen kon noemen. Tot dus - we lang hebt gy my zien teeven als een ftipt Rentmeester voor „ anderen; thans moet ík verzoeken dat myne Vrienden met my deelen іп een inkomen, тупе behoeften verre overtref- мА. е.”. ” Ik geloof, dat allen, іе dit leezen, het gedrag van den Gene- raal N —— hoogst edel zullen keuren. er bezwaarlyk valt het, der Meníchen daaden, in ’t openbaare leeven, ор den juis- ten prys te fchatten. De Staatsman, kan gepreezen worden om maatregelen, die zyne eigene niet zyn; een Generaal kan al zyn roem te danken hebben аап een gelukkig toeval, ’t welk, aogder тупе befchikking, hem bekroonde met eene Overwinning ze onverwagt als onverdiend, Maar des Generaals N —— verdienfte was geheel еп al zyn eigen, en moet te hooger ge- waardeerd worden, дему! dezelve niet van de fchittérende foort was, die де verbeelding des Menschdoms "meest Kelt, ` ZEDELYKE BEDENKINGEN. - He is geenzins een blyk van wysheid zich veel te laten voor. Baan op zyn verftand of 2уп6 kundigbeden. -Wy weten inderdaad zeer weinig, еп ч e niet dan enkele hoogmoed, loutere verwaandheid, zich in te beelden veel te weten. De eerfte flap tot kennisfe is zyne onkunde te leeren kennen ; өп. is wonderlyk, hoe meerdere vorderingen теп in We. ten- 564 ZEDELYKE BEDENKINGEN, tenfchappen en Kundighedén maakt, des te meer leert men zy. ne onkunde kennen.. 