VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De eerfte is een BolgewaSf jlmarillis Dejticha; het Dol- maakend Vergift geheeten , van wegen de uitwerkfels» welke djt gewas doorgaans te wege brengt op Dieren, gewond met wapenen daar mede vergifticd. De in- Doorelingen bereiden dit Vergifc op de voTgcnde wyze. Zy neemen de Bollen op, omtrent den tyd dat ze beginnen Uadereo uit te fchieten , fnyden ze dwars door midden , trekken 'er een dik vogt uit, 't welk zy in de zon laaten leg^ren tot het geheel de vastigbeid van Gom bekome. In welken (bat zy het ter beftryking hunner wapenen ge* bniiken. ~— ut Jaagers bedienen zich van deeze foort van Vergift^ voomaamlyk tot het dooden van zodanige Dieren, ils zjr tot voedzel willen nuttigen, als Antelopeii' cn dergelyk flag van viervoeiige Dieren. Wanneer de I^Kicn, met het wapentuig bier door vergiftigd, ge« tzoScB zvQ* kunnen zj/f en doen bet gemeenlyk, eenigo , my- 14 VERSLAG mylen loop^n ; en 't gebeurt menigmaal dat zy niet eer dan den volgenden dag gevonden worden, nietiegen- ftaande het Vergift tot de zenuwen is doorgedrongen. Wanneer de Bladeren van deeze Plant jong zyn, eet hct Vee dezelve greetig^ fchoon dit van eenen oogenblikly* ken dood gevolgd worde. De Boeren zyn daarom zecr zorgvuldig om te beletten dat de Beesten niet loopen in fireeken, welke men verdagt houdc deeze Plant voort te brengen, De tweede vergiftige Plant is eene foort van Euplm* Ma C'*')) men vindt dezelve in dat gedeelte des Lands » *c welk de Boschman bewooncn , als mede in Gro9t Ni* miqua Land. De Gom van dezelve dient desgelyks tot het beltryken der pylen : doch algemeener gebruikt men deeze Plant om het water , werwaards de Dicren zich begeeven om te drinken 9 te vergiftigen; en een Vrecmdeling, in dit Gewest reizende , meet zeer zorgvuldig weezen om een bron eer hy drinkt wel te onderzoeken. Deeze Plant groeit van vyftien tot twintig voeten hoog, «en fchiet veele takken uit , vol (lerke doornen. De Inboo- xelingen fnydeii zo veele van de takken af als zy noodig oordeelentot vernieling der Dicren, welke zy ten oogmerk hebben te vergeeven. Doorgaans leiden zy het water eenige voeten van de Wel in een put, ten dien einde ge- fraaven; in deeze put doen zy de Euphorbia en bedek- en de Wel voor 't overige ; zo dat de Dieren geen kens liebben in een land, waar het water zo fchaars is, dat men meermaals de waterbronnen op twintig mylen af^ Hands van elkander verwyderd vindt. — 't £enig Dier, 't geen ik op die wyze vergifcigd zag, was een Zsbra: het Beest was naauwiyks een halve myl van de plaats waar hy de doodlyke teug gedronken badt, of het viel neder. De Inlanders verzekerden my , dat geen Dier , van dit water gedronken hebbende, den doc^ ootkwam» fchoou zy verklaarden dat het vleesch door het Vergift geen bet minfte nadeel leed. Het derde Vergift uit het groeiend Ryk komt uit een Ibert van Rhus of Sumach 9 die alleen gevonden wordt by de C*) De wyze , op welke zy die verdcrvend mcngzel ma^ken , ko^it Uer op neder » dat zy eerst het fap neemen uit de Euphorbia go* crokken , eD een foort van Kups byzonrder eigen aan eene andere Plant, die w«i zeer veel het voorkomen heeft van een (bort van Skut iSumuh)^ fchoou Ik 'er geen in bloem koo aaatrefien. VAN VERGirTIGB PLANTEN EN DIEREN. 15 i GrM of de Oranje Rivier; men houdt het voor hcx)g3t jevaarlyk. Wanneer men dit Vergift uit de Plant trekt, bedekkeu die 'er aan werken de oo^en: dewyl de minfte 4ruppeU het gezi^ aanraakende» dit zintuig te eenemaal zou bederven. Men bedient 'er zich zomtyds van aaa de py/cn. Uc derde vergiftige Plant is de eenige, die, aan de "Empifche Bewoonders van deezen Uithoek^ cen weezen- iyken dienst doet. 't Is een klein heestergewas , dae een Noot voortbrengt , door de HolUnders Wolf -l^er gift geheeten: zy gebniilcen dezelve om de Hyenas te vergee« veo* Het Vergift bereiden zy , door deeze Nooten te branden, gelyk men kofFy brandt, en ze voorts tot poe« der te ftooten : dan neemen zy (lukken vleesch of een dooden bond, dien zy met dit llof opvullen en in 'c veld fmyten. De vraatagtige Hyenas , dit lokaas vindende « (lingeren het binnen^ en men vindt ze doorgaanS den vol- genden dag dood liggen. Onder de verg^tige Slangen is ^e Gehornidt Slang de ai\etvctg^fe?jie: dezelve is graauwagtig van kleur, en om* uent achttien duVmen lang : de vry platte Kop is breed naar evenredighdd van de dikte des Ly& , bezet met kkint icfaubben y die de Inwoonders Hoorns noemea en over de oogen been fteeken. Deeze Slangs in de daad zo vreeslyk, wegens de dood« S[e natuur van de beet, is byzonder veelvuldig in bee nd der Boschman , en Nimiqua Hottentotgn , die bet Vergift van dit Beest by voorkeuze boven alien ander Ver^ g;ifc gebruiken tot het vergiftigen hunner pylen. Waailyk de Boschman Satentotent die geen Vee hebi ben welk bun toebehoort 9 en alleen moeten leeven van t geen pyl en boog bun verfchaft, fchynen door d^ Natuur met dit vergift begunftigd , als bet eenig ver- deedigmiddel tegen nunne veelvuldige vyanden. Poor deoprikkel des bongers gedreeven» verlaaten zy dikwyls bet Gebergte, en berooven de Hollandfche Boeren van bun Vee: en bezaten zy deeze vergifiigde wapens niet, zy zouden buites ftaat zyn om wederftand te bieden, of de paityen , in die gevallen op bun afgczonden , te ontko* meo; maary in deezervoege gewapend, vellen zy veele Hollanders , eo de gewonden bren^n 'er zelden het lee* ven af. De gewDone wyze van dit Vergift te bereiden beftaat vx a d^t zy de geheele Slang verpletten en tot een Com i6 VERSLAG Gom laaten worden. Eene kleine hoeveelheid van die Gom binden zy met dunne zenuwen aan de punt van de pyl : die met twee of meer baardjes voorzien is om te beter in 't vleesch gehegt te blyven. Zomtyds vermengen zy het Vergifc met een ander Ver- gifc, en vervaardigen 'er een bereidfel van, Rot-l^ergift geheeten; 't welk, naar het onderrigt my door een Land- man gegeeven 9 zonder veel pyns iemand aan zyn einde helpt. De Vrouw van een HoUandfchen Boer, na de Kaap reizende, werd 's nagts overvallen door een bende Bosclf man Hottentoten , die kwamen om haar Vee te fteelen ; zy kreeg een wond van een vergiftige pyl aan haar fchou* der. De werking van het Vergift was zo fchielyfc, dat, cer zy de Kaap bereikte , haar borst aangeftooken en de herftelling onmogelyk was. Deeze en veele andere by- zonderheden zyn my door de Landbewoonders verhaald. Ik wil voor de waarheid der vcrhaalen niet inftaan; doch men gelooft ze aan de Kaap in 't algemeen. — Veele Hottentoten fterven aan de beet van vergiftige Slangen ; doch ik heb 'er verfcheide gezien, die herftelden; fchoon zyy uit alles wat ik heb kunnen vernecmen, geen ander geneesmiddel hadden dan daadlyk branden. De Kousfeband* Slang is een ander vergiftig kruipend Dier in dit Land, zeer gevaarlyk voor de Reizigers : de- wyl dezelve zo zeer gelyk is in kleur met den grond , dat men het verraadlyk Beest bezwaarlyk kan ontdekken. ©e Kousjehand' Slang \s klein, en zelden langerdan acht- tien dirimen. Ik verbeeld my dat zy de Covra Manilla van Oost'Indien is. Men zegt dat deeze flangeofoorc bykans xmmiddelyk den dood veroorzaakt. Doch , dewyi alle Slangen eene groote maate van hiinne vergiftige hoeda- aigheid verliezen, door het herhaalen van de beet, kun- nen 'er tyden zyn dat het Vergift zo fterk en zo doodlyk niet is^ Ik ontmoetie een Landman by de warme baden niet verre van de Kaap , die door een Kousfeband* Slang in den voet gebeeten was. Eenigen tyd naa dat dit ongeluk hem overkwam, vondt hy veel baats als hy het gewondde deel nat maakte met koud water , waarin veel zouts ge- fmolten was, Toen ik hem zag , was hy twee jaaren lam geweest. Toen hy nog gaan kon veroorzaakte veel be- weegings een zwelling in 't been, in welk geval bet warme .bad hem voor een tyd verligtjng fchonk. De Geele - Slang; r die weinig van de Covra Capella of Koaper- Slang in Indie verfchilt, wordt bier veelvuldig ge- von- ^ ^Alir VmRGIPTIGS plantkn bn disabk« if wottden. ScbooD allerfterkst vergifiig kan dezelvc , uic lioofiie van de kleur en grootte,gemiklykv^ydwordea. De iMgte is ywa vler tot acht voeten. Meest ontmoec ACQ de Gtik^Sangin in Racrenholen. Naa deeze Dte« Ten opgeCeien te bebbea, die hei grootfte gedeelte vani haar voedtet tiitmaaken , neemen zy besit van de holen door ;dezelve gemaakt. Dit doet het gevaarlyk worden voor Reizigers, otn zich neder te leggen op eenige plaats^ waar men voetibooren van dit verniciend kruipend Ge« diftite aantreft Uit deeze Slang haalen de Hotuntoten het Vergift door den zak idc deotbek t^fnyden, en Zenuwen *cr in td doopen « welke zy vervolgena om de puuten hunner pylen winden. De SloMs-Sang^ die deezen naam heeft« de\vyl zy zich opblaast tot een voet in den omtrek, is van een graauwe kieur, en omtient drie en een halven voec lang: deeze it veel ftikker dan ik 'er eenige in dit land zag; de Kop la bleed en plat: de vergiftige tanden zyn omtrent een duim lang , en haakagtig aan de punr. Zeer gevaarlyk voor iiet Vee itde BUuu-Slmg. In een myner tochten dc»r bet Land 9 werd een myner Paarden , terwyl hec iiep te graazen 9 door een Blais-Slmg in den }>ek gcbee* ceo 9 en overleefile de wonde flegts twee dagen. De ^rbigSUmg is een zeer gevaarlyk » doch zeer zeld- zaam* £>ier. Doselve is gitzwart 9 met witte vlakken; tusfcben de drie en vier voeten Iang9 en dik naar evet- redigheid. Toeo de Colonel 00RD0N9 Cohans Opperbe- velbebber aan de Kaap,) in dm jaare MDCCLXXV£ liionea in \ land was^ zag hy twee Slaaven-jongens9 na« ge- EcM ttdere byaondorbeid, bet byten der Slangen betief- fiBDde» ta Bmgtkm voorgevailen, zal, zo ik my verbeelde» da ttiidigt.der LMsecen nice geheel onwairdig weozeo*. Bri« pde oani dea iatrek Tn hoizen.die eenlgcn cyd ledig geftaan bad- den. Korten tyd naa dac zy dezelve betrokken • vondc men 'iMfgent ceoige Maonen dood, en kon eersc gcen reden van bun fterren idiienkeo. Dan welhaasc ontdckce men, dac Slan« leobeeten dien fi^ielyken dood veroorzaakc badden. By onder* 2oek vomk men veeie Slangen in de boien van de fleece muii» icq; bet groocfte gedeelte werd gedood,* zy kreegen den raad om eeo menlgte van Uyen en Garlik aan den btnnankanc van den mat ce leggen, ea badden vervol^ns geea laic van dia Gedfene. ^. mh. MENQELW. NO. B gejaagd door een SpringSkr^^ die him fcheea in te haM len^liy fchoot dezelve door midden, , De NachSlan^y fcbooner jetekend dan eeoige der bpvengemelde, is, acbttien ot twintig duimen lang, en 9eer dun; zwart, rood en geel maakt de kleurmeogeling van dit Dier uit; 's uagts, van naby gezien» gelykt de« ^Ive vuur. De HottentMn noemen dezelve fii/ifien. Deeze zes foorten van Slangen j in de nabuurfchap van de Kaap de Goedi Hoop^ heb ik alle gezien , en van de meesten eenige welbewaard overgebragt. Dan het fpyt ?iy ten boogften, xiat ik^ daar myn hoofdoogmerk was lanten te verzamelen^ niet htng genoeg op eene plaats l(on blyveos om zulke proeven te neemen op derzelver vergiftigen aart, als my in ftaat zouden gefteld bebben* qm^ volgens eigene waameemingi een klaar verflag van derzelver uitwerkingen te geeven. ; '£r zyn, twyfei ik in geenen deele^ veele andereSlan^ flen in dat Land » welke wy nog niet kenoen. De In* boorelingen hebben my gefprooken van de Sp$g' Slangs die, naar hun berigt, baar Vergift tot op den aflland van eeoige voeten kan uitfpreiden ; en dat *er Lieden blind door geworden zyn; doch ik heb deeze nooit gezien, De zwartet of Rots-Swpken^ is bykans zo vergiftig eene Slang. Een Boer woonende op de Buitenplaats (}e Paarl^ digt by de Kaap9 werd door zulk een Scor- pk>en in den voet geftooken^ terwyl ik daar in 't land was, en ftierf binnen weinige uuren. Dodor sYBB^ eep da Geneesheeren aan de Koi^^ verhaalde my » dat 'er veelen tot hem mbract waren door Scorpioenen gebeeten , en dat hy Olie bet beste tegengift gevonden had. De Inboorellngen in Indie hou« den het gewondde d^el zo digt moge^k by het vuar^ en doen dit een langen tyd, "t geen, volgens himne. op^* gave, eene volkomene geneezing ten gevoige fafdt XEHIGr BVZOftD.- VAN ITAROCtfAANBM. ' ^ ' - • ' ■ • • ' • 1 "I? EENIGi: irzONDEKHEDEN MAROCCO EN DE MAROC- ^ CAANEN JBETREFFENDE. (Ofltleend Mt de Recherches Hifitrifus Jw Us Mamtt. Par M. CHCKIBR.^ Het Maroeeannfihe Rjk zou zich zelvcn alle leeveni^ noodwendigfieden feunnen verfchafFen , zo uit hoofdd van den overvloed en natuur der voortbrengzelen deaf Lands 9 als van wegefi de weinige natuirrlyke- of kunsibe- hoeften der Moorin ; eene rasvoldaanheid aan de Lugtfheel^ of de OpvoediBf toe te fchryven. De rykdom van JMotbcco beftaac in de vrngtbaarheid van den grond; hetKoom^de Vrugten, het Vce, het Zout, het Wasch en de Gom- mcn, zyn irfet -alleen genoegzaam om den Inwoonderen het noddige te vcrfchaflcn, maar zouden een overvloed kvmncQ ^evercn tot een grooten handel met andere Volken. De vcdvuldige V(X)rtbrengze/fi . teriritvoer ge^ fchikt^ zouden een onuitputbaaren ibhat opleveren, was hec Ryksbeftnur wel gevestigd en gerust, genooten de Qoderdaanen de vrugten van hunnen arbeid., bezateik zy bmme eigendommen in zekerheid. ' De aanwinst van Koorn in Maroeeo is dikwils zestig^ vo!idig;eeDe dettigvoudlge oogst hoiidt men voor een zeer nridddmaatigen« De i^oreii, traag uit den aart, draa^- pen weinig zorg voor hunne Veldvrujgtcn ; Orange- Ci- tioenboomen en andere die vrugten met dikke fchiN len draagenj welker Boomen weinig oppas fens vorJcreui groeien in open Velden, en 'er zyn nog groote Planta- dieO) weike zy bewateren^ om de voorcbrengzels te Irenseerderen. Hunne Wynftokketa , die uitmuntende Druiven geeveo« vindt men geplant tot op dne en der* tig gmden^ als in onze ZuidiYkfte Landfchappen van FriMfyk^ en behoeven in groei voor de onze niet te wyken. ' De Olyfboom vindt men lan&s de Kust; doch bovenal in het Zuidelyk gedeelte : de Boomen zyn op ryenge^ plants en vonnen wandelwegen ^ te aangenaamer 9 om dit de Bftomen breed rond en hoog zyn : de Inlaar ders dmgcn zorg om ze te bewateren > op dat zy d6 vrugt tc beter behoi^den. CHyffilie zou hier in grooteil ovcrvloed kuimcar gppttst wordeii', ifras de belasting bflf- B ft paald teld eo 'Mxnaatiftd; doch zo groot is de verandefiog^ ke dezelve oodergsan heeft« dat men bet aankweekeil dcf Ojyfboomen dennaate verwaarloosde* dat 'er naauw liks Olie geno% vale vdor binnenlands gebruik. In de jiaren MDCClSvm en MDCCLXIX , werden 'er >by. kans veertk duizend Quintalen Olie uit Mc^odor en Santa Cna^ ha Udr/eiUi ungevoerd» en, tienjaaren laater^ kostte *er bet pond vyftien ftuivers. In deezer voege fidltp de gebreken der Reeeeringe de Volken bloot aan diiurte en fcbaarschbeid % Tchoon ze in den fchoot det a6ervIo6ds gezeten zyn. Mn bet Laodfcbap DuqwUa% ontmoet men den Boom« die de Gm Sandatac voortbreogt, als mede die de door- fcbynende Gofn opievert ; dan de laatstgenoemde is de Vrugtbaarfte^ en verfcbaft beter Gomt naar gelange men Aieer zuidwaarda komt, waar de hitte, en de daauw des nagts, misfohien die afTcheiding zuiverder en overvloe- ger maakt. T Op de Kuat van Sold en Marmora zyrx Eiken Bosfchen, txraar in Eikels vallen van bykans twee duimen langs zy fmaaken als Kaftanjes » en worden zo wel rauw als g^roost geCeten : men noemt deeze vrugt Mlote , ze frordt na Cadtx gezonden » waar de Spaanfche Jufier- Ibbap *er veel van houdt, Maroceo brengt deaselyks een overvloed van Wasch Voort i doch zmts de Keizer dit voonbrengzel onder i«iraarder belastingen gebragt beeftt verwaarloost hec Landvolk de Byemcorven. 2out is 'cr ryklyk in dit Ryk^ en vordert* op zommige claatzen van de Kust, alleen de moeite van bet te ver*^ iamelen « zonder bet behulp van Zoutputten gevormd door de uitdamping van net verfche water; 'er zyn Putten en Mciren in 't Land ^ waar men bet Zout jn iaienigte vindt. De Moonn bebouwen bunne Landen alleen in evenre- digbeid bunner beboeften » te deezer oorzaake ligt ten minften twee derden van bet Ryk onbeboiiwd. De S^wm^ of Wilde Palmboomt is bier zeer menigvuldig, en van deezen trekken de Ingezetenen» wanneer beboefte bun yver ojpwekt, groote voordeelen; deScbaapberders^ deMuilezei- en Kameelnlryvers^ en de Reizigers, verza- inelen de bladeren » van weike ay allerlei mandenweil: naaken 9 tot veelvuldig gebruik in *t groot en klein. 9ton Boom » met wewe zy fok huooe ovens ftooken, breogc VAM If AKOeeO 19 BE MA&OfCAANElf. f | hmgt eeii zaf[te en rofyoa^g? vrugt voort, die Septeinber en Odobcr ryp is; deeze vnigt heeft de ^lante vm een 'Hofynf bevat eeo l^orl, is zaqien- ttekkeod , en derlialven zeer geffchilct , om de uitwerkf feU vDor te komen van de wateragtige en verflappende Vrugten, dit Volk, gpduurenc^ den Zoqer, op eeoe onmaatige wyze« nuttl^. Die Magt, weike vQor allea zoTg dnufftt titeft .^eezp wilde Plant over die Wo^ ^en ^^erfbieicr* cm cineindig veel behoeften , dif anden een zo ann vplk anvaaxctrukkenden last zouden ftrek* ken» te vervullen. De Ifsoni)^ ' cyil(undig van de bronnen van wdvaard* welke huBoc Voorouders bezaten^ geeven voior, dat ^ Good- en ^ver-Mynen i^ het Ryk zjn ^ diedeKeizert iuet willcB dat beatbeid wdrden V op dat iiuniie Onder* daanen geene qiddelen zQuden vlQden» om bet Juk af tii fchudden: \ niet onwaaHbhynlyk , dat het Gebergtf ibiar no^ ondntddcte Tchatten bodk; docb *er is wSe^ voV^nod "bewys voorhanden « dat het ooit Goua of Znver beeft <»|eleyerd. 'Er zyn Yzcr-mynen in 't £a]den bd[ena« 'doch bet.bewerken derzervehlieeft me^ SD kbstbaar bevonden « dat de InijFoondcrs liever vai| buiten inseroexd Yzer sebruiken ^ oadanks de zwaaro 5efastiiig daar od gefteldl welke dfin prys verdiibbelt. ^ Men tztfc ^[opeF-i^Ben aan in de nabuurfcbap van Santa Cna 9 diie 9 idet afieen Kop^r genoeg verfcnafien vbor bet weinige cebnipc, \ w^k van dit Metaal in \ Ryk gemaakt worat« maar welke ook Koper top uitvoer lo- veraH) en bet in vee^ grooter l^oeveelheid Miiden docnt waren d% BelaftineB gomi^itigder. Belasting fmeedt overal ketena, die Mt ^ytbetoon der Menfirhen wedeiv houden, en de w^lvaard der Volken kluisteren. — J% Ms etee bedroieyende waarneeming, ryke en vrugtbaar^ Laodm , ooder een eunftigei\ hemel) olbb^bouwd, te aei| l^gen, teiwyl, de Menicben genbodzaakt 2yn» de bin* <apaaJen der Natuure te overwinnea, om ntm, b$Aaa^ te aoeken in bet gebergte van Aif^ ' De Mdonm bebben geen begrip van beQrfegelenda weeteoichappieQt lu^ Hi gelykeo zy op de oude ArM^ m: de sodanigea onder hun, die'leezen kunnen, der aulker gstai is aeer klein^ leezeo zeldenjiibta anden^ dia AiiDM Ueds(flenftige 0oeken. Die opvoeding beftaat aikd in toesen ien jfchnrven te leeren; en dewyl bet io^ kMMdnr Wciidto taa deiete b€kwftWhid9'«llMKt; B 3 iya fgn, -At Pjjesters en de Schoolmeeaters « oo4er. hun% ceofge befchikkers over zo veel weeteofcbaps. De Kin- deren der Moor$n .wordcn in de Schoolep geleerd eei;i iaantal Lesfen^ uit den Koxm ontleend, te leezen en van t>uiten op te zeggen; die om de mindere kosten ;R:hreven zyn op kleine plankjes : deeze Lesfen , eeos feleerd zynde , veronderftelt men » dat de Schooliej: ^ undigheden geuoeg opgedaan heefc, om de School te veilaaten^ te dier gelegenheid rydt hy te paard door lie Stadi gevolgd van zyoe Schoolmakkers, die hem.ter cere zingen ; dit is voor Kem een Dag. 't Is by de Moorem in gebruik, elk buitqogewoon voori- Val in rym te brongen en te bezingen: ^enigen Jieb* 'Ken veronderfteld , dat deeze gewoonte by befcliaafde AojlKen was ingevoerd^jUit bet itaatkundig beginzel, om volk te vermaaken en te doen lacben^ alszy andcrs ke crnftig en denkend zouden worden; doch de gisfiog is veel nauiyrlyker , dat bet oorfpronglyk einae van zulk rymen onderrigten was, gerchikt om deg^beurtenisfen in fdie geheugenis te drukken eener menlgt^ van j^urg^en , idle geqn leezen geleerd hadden.: ^ De; Mmiti y die .ivat geleerder zyn, dan bet gros, vermaaken zich met ]bet voort^ellen der ontbinding van lUadzelen « in taa- B^k gocde v^zen vervat; hy^ die de meening raadc* xnoet dezelfde rymklanken .^bruik^n 9 by in bet llaadzel 'aantrejfty als of dit een ajQtwpord ware dp d^ yraage.: ' ■ ^ Wat^^un EoophandtLin 't byzondef betreft • en den ^g^iiwoordigen ftaac .i» wagr in deeze zicb bevindt. De pqiwept^^Bgen, ondei de Regeeijiqg van |fUL£Y a^dal* £ah ifo^rg^vallen , badd^n liet Ryk magtig gefcbbkt, ea de afgelegene Landfcbappen eei^ foort vaii opaf hanger lykh^ddoeji kfygen^ ^DejUandvobgden b^d^ea zich meer l^^agfi' aanacmaatigd, e^, db ^ch^^sf. was uitgeputy ^or, 4$ wcs .opikikkBpdje^ greet^^id des KtygfinMh t9n 4k\e^lif^ wyze«, waar op die l^eizqr :3]fn»Geld ver; ^^stie^ Siof AjipMpTH^ door jaa^eaen^^idervinding Yy« gewordena eeir by den rXbi^ bek)wvv,?et;e zicb VAN MTAUOCCO III BB MARO^ANEN. 3^ to &eldndddeIeD9 en bet vullen van *s Lands (chatkisf, en droeg zorg om de eigendunklyke Magt, eenigzins vet* zwakt » ffaiaode de oniusten der jondte onrustige Re- seennge« in alle de landen zyner Heerfcbappye , bet cud gezaff by te zetten. ' De oncferrigdng hem gegeeven, wegens den Koopbandel CO de Belastinffen, deeden den Keizer begrypen, dat-; Van alle Staatlundige voordeelen, Schattmgen, ftrek- kende om den Koophandel by een Volk te verieevendi- gen* alleen konden dienen» om de fchade te vergoedeh cn de inkomften te vermeerderen. De voordeelen ontftaai}- de uic Zeeroovery^ eene bezigbeid blootgefteld aan we<f- aenlyke verliezen, en onzekere winften, mogten^ aari deb ccnen kant, de wnak deif Volken opwekken^ wier Zee- nagten dagelyks aangroeiden; terwyl, aan den anderen kanCy de verwisfeling der voortbrengzelen van -bet Ryk ton zouden verzekeren, van die overvloeiende bronnen tin wtlvaard) die uft den Landbouw ontrpringen. Bedenkingen van deezen aart bewoogen sn>t maho* 1|KTH om VTcde te roaaken met de Hooge Magten ia £mpg. JVaa de Vredesverdragen , alreede geflooten tUs- &bca MaroccQ, Engiland en Holland ^ bevestigd te heb'* ' beoy ging hytin den aanvang zyner ReKeeringef Vredea* ferbonden aan, met Demmarken en Zweden^ en ver- lolgens met de Republiek van Fenecie^ Frankrjk^ Spanjf en PtTtugol. In den Jaare MDCCLXXXII, trof d^ Keizer met den Groot Hertog van Toscane een Vrede,eq de andere Mogenheden van ItalU*z^ in een fbort van Bcftand, met bet Ryk van Morocco. V66r de Regeering van sidi mahometx 9 I^dden €e Europifbhe Velken koopverbindtenisfen aangegaaq aan de Kuat van Mtarocco% en die met dit Ryk in geen Viedesverdrag ftonden, genooten nog de veiligheid. van een vryplaats. Waar is bet , dat de wankelbaarheicl des Staatsbeftmirs bet vercrouwen der Volkeh eenigzins terminderde; en de weinige Scbeepsveiligbeid , weike de Havens van Morocco In den Winter fchonken, was een^ Bioderpaal tegen hetfoeneemen van de Zeevaard. Ted dien tyde waren *er flegts eenige weinige goede Havens op de Kust des Ryks; ze waren gevaarlyk aan te doen^ door de hindemisfen van de Baaren ^ en de onkunde» Ijierigbeid* of kwaadwilligb9i4 der Lootzen. Om den Kooj^bandel te o^derfteufien) en den rdei^ QQcr Rqgdcrioge te doen toende^ed) deedi sn>x maho: ' B 4 M£XH fl4 . KBtf IGB BY20MDS&HUBN- ICBTH tie Stad Mogodor bouwen in Zuiden zym Ryki^ mraar de natuur eene Haven izevormd hadt, toeganglyk in alle jaarfaizoeneo. De Keizer moedigde vreemde Kooplieden aan 9 om buizen in deeze nieuwe Stad te bouwen , door bun te verftaan te geevea , dat de be- lastingen zoudeu verminderd worden, op de inkomeade goederen. De Mooren en de ^fooden bouwden 'er ook hiu- xn^ om bun Heer te behaagen: en Mogodor is geregel- der aangelegd 9 dan eenige Stad in bet Maroceaaiyche Siyk. Naa dus Mo&odor gefticht te bebben , waar vap de buitenlandfche Handel de vooraaamfte kosten droeg^ lieval de Keizer« die fmaak in 't bouwen kreeg, bejt Jierftellen der Kasteelen van Ijiracha en Robots verzierde jeder deezer Steden met eenige Gebouwen,en openbaare Silarkten, en vergrootte ten zelfden tyde zyn Paleis te liaroccQ^ aan weike Stad hy eene voorkeus boven alle andere gaC Naa dat by den omtrek van dit Paleis badt uitgebreid* deedt by 'er twee vleugels aan voegen, met ifauikt door Metzelaars uit Europa^ opgetrokken. SiDi MAHOMKTH beval, in 't jaar MDCCLXXIII, bqt leggen der grondflageu van de Stad Feia deeze wefd toen begonnen , maar is i^immer voltooid* De onder- aeemingen zyn geftaakt, weder opgevat, en gebeel laa« ttn dryven , naar dat bet beloop der tydsomftandighC' (den medebragtf of mogelyks ojn dat de inkomften des Keizers bet doen van zulke kosten niet gebengden, Ook flGbynen Steden zo noodzaaklyk niet in deeze Zuidlyke ftreekent waar bet Volk gewoon is» aan een eenzaam landleeven, als op min zagte bieedten. Het vertrouwen 9 *t geen de maatregelen 9 de ftaat* kundige jnzigten in bet perfbonlyk Charader van sidi 311AHOMETH9 onder vreemde Volken inboezemde* ver^ menigyuldigde in den beginne het te nederzetten vaa Koomieden» op de kust van Marocco; zy vestigden zicl^ te Santa Cruz^ Mogodor % Si^^ Rabat ^ Laracna en Te; $mni daar waren 'er zelfs te veel; door eigen drift be^ lemmerden zy zicb zelven. De Keizer vermeerderde » van tyd tot tyd, de Belastingen^ hoopende bier door xyne inkomften te verbeteren ; doch die verdrukking nadt eene tegenoverftelde uitwerking. De Koopbandel« in deezer voege belast, lloeg aan *c kwynen. De Keizer beQoot* om xr een nieuw leeven aan by te zetten, zelve Koopman te worden; dit ^kte tot YKmcerderlD| Vto *c kwaad : want li^ vermeerderde VAH MAROOOO Ur DK ICAtOCCAANlN. df Jkt bedwanK.' Verpligt f huone waaren te verkoopen, €0 andeie goederen in te-fcoopen^ tot zuike pryzen, ab feet den Deqioot behaagde vast te ftellen , werden de Kooplieden ilkcn zyne FaAois t en vonden zich ge- noodzaakt, om te nan van haven tot haven in zyn ryk; wdke bet hem behaagde aan te wyzen , als hem beat ftbikkende « of waaraan by de eigendunklyke voorkeut Hier door werd de Handel geftremd. De Landbou* mtt en de vreemde Handelaar, geen (vrugt van zys arbdd of vlyt tiekkende , en buiten ftaat , om aan % dwrngeod goag wederftand te bieden, werden ffeheel woc&Mi de X4Uiden bleeven onbebouwd, de Markten valaaten, en van de veelvuidige Handelhuizent op dt kust van Manec^^ zyn 'er nauwlyks zea overgebleeven* Te iS^§dar vereenigd* en gewoon aan de veranderingea des Staatsbeftuun « moeten zy egter worftelen tegen dt ]daagjeTyen» veroonukt door den geeat van belang. en dicn w ecna toe dan eena afiieemende* geene zekerhdd omlaaten. . \ IMMVaSBMRlGT VIM DIN HUES ISAAK IIBLIN^ JkOot \ m di R$gm en Raadsfchryyir U BafiL / ' (Ondeeod nit zyne LeeveDsberchry?liig, voor den vyiilett ^ Drok, van zyne Gi/HiMMs Ser Mmuhhiii.) i Te Bafd lag mix isbuh, op den zeventiendea vat Lcntemaand dea Jaara MDCCXXVin , bet eerte leevenslicbt Zyne Oudera leefilen in mime omftandk- heden. Zyn Vader waa een Koopman » by dien# ve3* vuldig van huia weezen , droeg zyne deiudzaame Moedir de zorg^ voor zyne Opvoeding; maar de te verrq^aande fchioomagtige aorgvuldigheid, met welke zy haarenZooa opkweekte » deedt hem eene hebbdyke befchroombeid taygen. De Heeren lindxr en birr waren de eerfte Lmmeeatera> die hem eenige kundigheden in de Wee* tenfdiappen inboezemden. De wyaklinkende naameo van incoHBTTi^ HaiXEif gbsner en mosqeims loktea bem Da GuHnim : waar by de Leaftn bywoonde van scBuana . noBHifiB en KAHLX t en in naauwe vriend- ichipiverhintenia tradt , met den Geneeaheer zimmba«' Hilly di de Heeren tuiiifis en TaARHn van Ank BS Dt LVVXRSMftlCr f De Hoogleeraar schmaus deedt ftt han fact ddntt- 3^{d opkomen , om het openbatr Rqjt der Finreenigde gfUtns tot een fielzel te brengen , en in den Jaare DCCLI gaf hy *er een (hik van uit^^kider den Tytel vM .T'^fiiamenJyru PMiei HeWetici ^ ^ientnde tot een Iteyingr welke by verdeedigde by mt beklimmen vstfi waaidigheid van Dodbr in dc Regten; 't vervolg ^ BOoit gedrukt. .. Tot die waanUgbeid bevorcferd^ deed! hy eene Rels mA Frankrjk* Te Parys bezogt by druk de Koninglyke ^oekeisy^en maakie kennis met veele ,Geleerden. By l^e i;(^derkoniat.verzamelde en bereidde by de ftofle tot ayne Wys^riie en Staatkundige Werken; maar, in ^ ^are MuCCLlV , tot Lid van-den srooten Raad Hakoofeii zynde^ mos8t:by deecen LetterarbSd (laaken.— - Ckreene Relae na Zurich^ beEogt hy bo»mer ^ ourriNGfiR » ttsma^ HiRZEL en- andere jonge Heeren van het eerfte MrQWi-die by tot q^ne vrienden maakte. Korten tyd naa i|^:t!hiiid&Qn6t^ gaf by in ^t bchr zyne Droomn van ffn Menfehen Phend C*^ gewigtige bediening van t|q^en ^ajfdfchrjQrer ontnam hem bykaas al den tyd l^'eibefenmp^n. De veelvul^ge bezigheden aan deece post gehegt^d^.bezendingen en m raadpleegingeii , die b'em Veel G^ayiv^ afVordefdea% lieten hem weinig cvoc|uial/eB9 om 'be^baame. hervofmiffi^ voor zyn Va- ^tttmd ^an< ^ H&A te brensen. E^eae afioinderlyke fiukken zyn met verfcheide andere Wysgeerige en Staat* lippdige Verbandeliligca* te voorfctayn gekomen. £Snd^* )jk veryaardigide by zyn meest bekookt en volkomeast werk3)5¥ftar laan hy ^ van zyne jeugd af, bezig geweeat iras^ IH CBffin0mU'i9r MenschheidXi)- Dit was ech- m V laatfteiWeck zjaier penne niett op 't zelve vol^e ^piXlMtS^ ^ 'Mmchfirii. De^meesten ktnnen ge» HOe^lMWi deeze diepzinnige Schrifiea van een algeroeene hhiu,,. . • . ^ nutk *^f*) Dent Drcomm van im Menfthin FrienizfUt in den Jaai^ ygo', met aaunierkingeo voDirzien, m 'jGrgvenluigs , bflf i. »af Eff/^ titgel;omen* Wy be!>l>eM *er ven 3anpry?«od berkt van feAtfe^ir, in onze jilgm, VadiwL Lcm&ejf, ll l SC 01. 2631, (f) Dit Werk is ift 1 Netkfduissch ^ te Aiiiit J. ti^i^petman^ sttit den *Flerdeii Oruk Srei^aald, tiigegeemi^ 1783. Zfe onj^ tydruimte over, eh het algemeen alleen. VAU. ISAAC isttur. Aotbdd^ watt is* de welverlicbte Mearcbenvrfends dooi: de fakkel dcr oiibe(3±roomde waarbeid voocgdichtf al| toos fpieekc .. Ben ftaai Mywat cdelaartin deokwyse, en zyoer onvooN ineeoomeDt Wairheids lieide^inogeo wy oDtleeoen-uit bet Vooitoigt jyncr Drtonm vj». ee« Mm/chin Friend. ,9 Da 5, bemgtiogt'* fchryft by, over bet ^eluk, *c nMk b^ verband en de betrekking der Maatfchappye, aan den j» Mensch kan doen genieten, maakte^van myoe joogfliQ ^ jaaren af,bet ftreelendat voorwerp,en bet uitmuntends( ft gededte van myn vergeno^en uitien^onder alleScbry- 9» verSf waren zulke my altoos bet waardigst, by wieii ^ ik» over dit gewigtig Onderwerp , eene gegronde ouf 4» derrigdng krygett kon. Ik had reeds een groot g^ M deeke deezer Scbryveren geleezea> en ik gelooHKte^ ^ dac 'er« voor hunne Naavolgereo t wdnig roecr ovec 91 bleeft dan de waarbeden, doer bunne Voorgangeieii M oncdekty te veizamelenY te fchikkent en op aUe man. gd^^e wyzen uit te doslcben , ten einde dezelve« ntai den teaaky en naar de bevatting van illel foor^ ten van Leezeren» in bet aangenaamfteilicht te fert „ toooen, wanoneer een aeer bekwaam Man, my met ft eenke der vommaamfte Autbeurea^onder de zofjdnaam* f9 de fim/elm OHmumisttn^ bekend maakte. ly^rMmsm 9» beid deexer Scbriften wederhield my nMtbans ltn§ i»aan de daar in vervatte waarbeden bilfykiregt/ te fi verleenen ; of « om beter te aeggen , die dui6terhei4 H vertiindeide my lang« dezelve te kimnen begtypeor De dr^^ wiunr mede eenige Voor(fa»derB deeaer waaf# heden de Ontdekkingen < bunner Leeraaren aanpreei 91 zen 9 icbcen my ook toe meer naar ydele ^oot« i, fpraak te zweemen* dan naar den weeaenlyken prys* M waardigen yver^ weike edeldenkende geesten bezieltt 91 veor St waafbeden, welke kehnli.. zy tot bet waac f» Gcluk van bei Menscblyk Oeflacbt noodzaaUyk oor f iy deeien» , n Tot myn Geluk » egter . vielm my eenige laareQ If laater, de EfhimifUis du Guyin to bandea Ik t6od 49 daar in de verfaandelde dcelei der Huisboudelytai M Kcania 20 klaar, zo bondig, en met bet gevoel van 91 myn hart ^ overeenftemmende • daX ik terlV)Qd. bet > n befluit nzokf db Gronden, op welke de ScbryVers diuc II Kphimiridis beweerdfib hunne. Steiliogen g^bouwd tf p hAbea^ ftogidaals* te onderzoekqi^s^jBi) w^t by dit ^ 99 nieuwi ^ Bleimt btthttid ooderaoek gewtar, -dat ny h xIMq ^ wedervaaren was, wat aan alle de Tegnftreevereo der* zflven fchynt wedervaaren te zyn; te weeteoi datil^ ,9 VOorhceD eenen geheel anderen zin daar aao gegeevea „ had 9 dao die was « welke zy weaeolyk bevattedeo. ^ Zo rat DU de woUceo verdreeyen waren « welke my ^ verUaderd hadden 9 de Leeringen deezer wyj^ Man* nen in derzelver waart daglicbc te belchouwen, vond ^ ik nieuwe kennis , waar ik te vooien meeade ikgt% ^ berbaaling te vinden van ^ geen door verrcbeido Dmtfcke en Engflfch$ Schryvers reeda voor lang ge^ „ z^d was; waarheden^ daar ik te vooren flegts dwaa- 99 ling en Q)it8vindigbeid meende te oatdekken ; en fldaart waar ik eerst Stellinflea neende te ^en, die ^ voor de Vryheid en bet GeTuk van bet Meoschlyk at Geflacbt zeer g^vaarlyk waren 9 ontdekte ik , in tegen* deelf wlke 9 die de Kegten van bet Menacbdom meen 99' bevotigclen dan: allta wat ooit van de yveri^ vecdec^ 99 digera daar van verrigt was. n l>e onderrigting9 wq;en8 de Suiven Optr$nging (*) 9 '^9 die zo natuurlyk is 9 en die nogtbana v66r den Hceft 99 QuaaNAi niemand oatvouwd 9 of ten nutte gemaakt 99 bee^tfcbeenmyvoctmaamlykdegewigtigfte ontdekking ^ te zyn 9 welke ooilt an de Huishouddyke kennis. gedaan ,11 was 9 en de Uitvinder waa in myne oogen \ seen Ngw* ^ TOM ia in die eens Wiskunitenaara. Zy icheen ^ toe over alle Huisboudelyke Bqrrippcn een licbt to ^ verfprdden 9 waar voor alle de duisterniafen verdwy* ^9 nen nioe8ten9 door wier benevelingdeOnweetenbeidf ^ de Baatzugt 9 en de irotfcbe Eemerigbdd aan bet ^ Mensdilyk Geflacbt oneindige onbSlen veroorzaaken^ ^ Maar boven aUes verrukte my dit geheele Leerfte^el: ^ dewy! bet met eene zo klaare bondisbeid dc bronneo ^ der Huisboudelyke Elenden ontdekt* welke zicb thans ^9 ep. eeoe blykt>?arfte wyze in de Meascblyke.Maat* ^ fchappy openbaaren; dewyl bet op de overtuigjendftc^ ^ wyce aantooot9 dtf % flleen door de affcbaffiog van alle ^ WiUekeudge Weote^ea lnrigtingen9 en flegts door t» herfteUlog der Ngtuurlyke Orde, dc MemcUyke Maat-s 9, fcbap!! Het Vooideet yaa een tbotAnngCB^ AAeid, na aftrek van de daartoe aangewende onkoften 9 tio<sfDen 'de Oecmimifch^ Scbryvers, tutvere.Oftrengbief Zuhen Irikmn^ Zaiip^ Qjftw$i 4^ tdipff Vtli die Eknden kan bevryd worcteii i ^ ft dewyl by tot deeze herftelling de wy^^t oodermtiog ^ dcr Grooten des Volke, en de Uitbrdditg der Waar* „ hod, all het werksaamst en eenigit regtvaardig middel ^ ^ tiopmt en dewyl het alle gewelddaadlge Maatre- ^/dm ID Vorften en Voiken gelyklyk afkeurt, Ik vood 9ieiDdelvk^ dat betzelve met de 2%delyke en Staatkun* i» digt GrondbegrippeDs welke ik voorlang omhelsd had» fib^ iD alle deelen overeenftemde , en dat ik, doot n middel van 't celve, my in ftaat gefteld vond, dwaalin« 91 gen 9 die ik voor waarheden aangenemen had, te ver« n beterens waarheden, die ik flegts duister begreep, met 9i duidlyke klaarbeid te erkennen , en aan het geheete 9) Zamenftel myner Huishoudelyke en Staatkundise Be-^ figrippen, meer lichts* meer ordc, meer bondigneids^ $9 by te setten. ^ Ik agtte het , derhalven , zo ras ik met dit ftelzel i^meet Mkcnd geworden was, een myner grootfte jplig* n ten It zyn, om terftond m^ Staatkundige en Zede^ M lyke B^injipen op nieuws, te toetzen; al het geene n tfaar- jo valsdi mogt zyn af te keuren , en voor my n gelveoj ala mede , zo veei in myn vermogen ftondt , voor ,9 aodereoy ten meesten nutte aan te wenden , allea wac n my mjnt betragtingen over ontdekkingen , welke my^ ii20 gegrond en merkwaardig voorkwamen, geleerd Mhadden. . ,9 Myn vuurigfte weosch is alle Menfchen overtuigd II te zieo9 dat de Deugd , de Regtvaardigheid , en de %t Orde bun alleen gelukkig maaken kunnen; en dat ieder 9i bedtyf 9 wkar door zy hunne Zedelyke Volmaaktheid M vendoderA), de Regten van hun Evenaaasten verkor^ j9 ten , en ieta verlangen of doen , het welk ftrydig ia «9 V^gen de Wetten Van Orde en Billykheid, of bet welk n te zohrere Opievering der voonbrengende werken be* niisdeelt, niet nalaaten kan hun ongelukkig te doen It wcvdeo.** Aan den Heer xsblin ia de Hih^fchi Sbcutrit haar beftaan en aanwas verfcbuldigd. Volgens zyn Plan » vocit te eene dergelyk Genootfchap plaats heb- ben teo voordeele der Kunften en Weetenfchappen f docb de Leden^ die het mpeaten uitmaaken* vereeni^dea aich met de Maatfchappya van Bim en Zurich. Nog-^ Am fflrtaktc by bet genoegen » dat ub^^'^^ 90 LE1VENS8ERTGT VAN l$AAt IIELIN. MDCCLXXVII , in zyh Vaderland eene Sodeteit yoraen* die nog beftaat, en in weeligen bloei is. In den Jaare MDCCLVIy trade de Heer iselin in dea en verwekte acht Kinderen ; hy telde v66c zyn dood imls tien Kleinkinderen van drie gelukkig uitgetrouwde Dogters. Zyn talryk Gesin maakte zyn voornaamfte en aangenaamfte Gezelfchap uit. Voor 'c overige, was de {leer iselin niet alleen aan zyn Vaderland gebegt, en brandde niet enkel van vuurige Liefde tot hetzelve^ by beminde, als een Wereldburger, alle eerlyke Menfchen^ waar ook. In alle zyne verrigtingen ftraalde eene zeld* zaame onbaatzugtigheid door ; weldaadigheid en edel^ moedigheid waren hoofdtrekken zyns uit(Kekenden Cha* radars. — ^ Zyne zwakke ftaat van Gezondheid kon hem op geen lang leeven doen hoopen 9 eene ongelneesbaare Waterzugt verhaastte zyn dood, die den vyuienden van Zomermaand des Jaars MDCCLXXXII » voorviel. KEN VOO&ZIGTIG EN PEAAI CHARACTER, IN DAT VAM ATTICUa VOaRBEELDLYK GESCflETST. ^ T^iseldeD wy onlangs onzen Leezeren de leerzaamo ^ JL/ be^enkingen mede van den Heer knox, mver di$ ,9 port van Wjsheid^ welke biftaat in Infchikhkheid en Wei* ^ duitUng 9 Jumder eenig ander heginfel dan Eigenbaat (*) » ^9 die zelfde Schryver, zokundig in bet doorgronden van ^9 *c menschlyk hart , fchetst tins een veonigtig en fraai ^ Chara&er in det van atticus , 't geen wy thans^als zees 9, wel by het voorige voegende, plaatzen." Weinigeny onder de oude/Zoneinen, hcbben hettoppunt van een volmaakt Charafter zo naby beklomn^en ais at- ticus. By de edeifte blyken van verheeven Wyshdd ea Milddaadigheid9 vo^de hy eene byzondere fraaiheid van ii^enswyze. Dan onlangs heefi: men zyne Nagedagtenis zoeken ta bevlekken9 en zlch aan Faamroof fchuldig gemaakt. De Abb^ ST. REAL zogt zyn Charaaier al het fcboone te ontneemen, door de goeae trouw vin corjnsxjus N£fos« 4m •e) Zle lVd« B. bl. 45$. KBI V00RZI6TZQ EH FtAAl CHAmACTER, SKZ. ieQ Leevensbdchryver van atticus, te betwisten, Oin lelukkig voor sx. real is de voornaamfte plaatSy welke ly ait acERa aanvoen , om dien Gefchiedfchiy ver valscb- bddaan tetygeOf handcastlyk bedorven, en bewysc, uit to blykbatren oorfprooglyken zin te regt gebngt, nieta tot dit oogmerk « gelyk de Heer mclmoth getoond h€tfc (*> De Abb6 ODderwindt zich, nogtbans, om den benionenswiardigen atticus te vertoonen aU een die 2icb Dier den tyd fchikte 9 als een listig ftaatkundige » wiens Wysheid meest beflondc in een fchraoder letten op ayne dge Peifoonlyke vdligbdd. fie doorfchrandere middleton beeft over dien Vriend van CICERO min gunftig gefprooken, dan men zou hebben mog^verwagteo. Hy geeft te kennen, dat AtEjncwisti^ [ch$ be^fela van atticus bem eene zelfzoekende Voor* " aisdgheid inboezemde, geheel onbeftaanbaar met de hart« Ivkheid van waare Vriendfcbap. Aan deeze voorzigtige^ Khoon met zeer loflyke zel£dnagtneemiDg , fchrj^t by tt^) dait'et geen ^^n firief van atticus werd uitgegee^ vtD, fdKxm mtien Boeken firieven van cicero aan at- Tia/5 de Naakomelingfcbap bereikt hebben. Daar is 9 joeD moet het erkennen 9 oppervlakkig be« icbouvdf eeoegroote fchynbaarheid van onopregtheid in betgedng van atticus. Maar de Abb6 st. real beeft \ aitt voorbaarig het gunftig getuigenis, 't welk nevos van keai geefti verworpen, en middleton fchynt al te zeer hem vooringenomen , door eone enkele plaats by tfMzcA. — Waar senega beweert, dat atticus on- bdsmd zou g^bieeven zyn, hadt cicero hem niet bekend gemaakt. Oit kon waarheid weezen 9 zonder iets aan lyne veidienOen te onttrekken. Hoe kon hy by die Naa« zur bekeod worden dan te gelyk met de iaam van zyn fceroemden Vriend : naardemaal by dat werkzaam deel idctnam in Ifatatkundige bedryven, *t welk ietnand plaats JD de Gefebiedenis doet veriverven^ en hy geen Letterge« denkteeken tot bewaaring zyns roems oprigtte ? • Indies 9 derhalven9 hetCharafter van Cornelius ne« f 08 zyn Tydgenoot 9 als Gefchiedfcbryver 9 kan opge* kouden worden 9 zal de roem van atticcis onbefchadigd Uyven9 wat men heden ten dage9 om dien te bezwalkeny ange z^en. ~— Ter beantwoording van den taster » dat MRFOs een gemeen Schryver was 9 dien men by zyn Itcf- SEN VOORZIGTIG EM FJ^AAI CHARACTER, leefiyd weinig telde, mogen wy aanmerken^ dat acs* Ro» volgens net berig[t van gsllius, dien nepos oDder zyne gemeenmme Vrienden rekende. Men zegt ook dac ^e Irandageoooten van yerma hem een Standbeeld op^ gerigt hebben. Zyn 'er gebreken in eenige Schrifien, die op zyn naam gaan ^ ze worden toegefchreeven asm de in- flansuogen van mmuvs probus. Men erkent, dat zyn Levensverbaal van atticus zyn eigen werk is^ en een Sroeffluk van een firaai opfteU Cicero fpreekt hoog van em, CATULLUS en de beide pliniussen doen bet de8« felyks. Hy leefde in deozelfden tyd met atticus, en ad hy eene bekende onwaarbeid beweerd, de algemeene fiem van leevende Getuigen , die zeldzaam ligtgeloovig loflpraaken aanneemen , zou hem gelogenlfaraft bebben*. A^^> gczag ter zyde gezet, zai men zeggen, dat de onbetwiste gebeurde zaak, de nauwe verbintenis die at- ^ TICU8 hieldt met ftrydige Partyen , met cesar en pom« PEJUS , met ANTONius en brutus , met cicero clo« Bius en hortensius, ten onwederfpredtbaaren bewyze ftrekt van eene zonderlinge maaticing of dubbelbartiff^ held. Docb bier uit zou ik liever net tefl|enovergeftel& afldden. Zyne Vriendfcbap met de ffrootite Mannen van synen tyd, welke ook hunne Staatkundige verfchillen mogten weezen , doen eer aan zyne. gemaatigdheid en « brsSufheid. Hadt hy zich in Partyfcbappen gemengd, geen kunstftreek zou hem beveiligd hebbcn voor de haat van eenige der Partyen , en eene daarop volgende verban- aing. Was by laag, kruipeud, en een draaijer geweest,* tllen zouden zy hem eenpaarig veragt hebben. Zy , die in alles voor bet overise verfchilden , hadden gewis zamea- geftemd, om een Man ten toon te ftellen, wiens fnood- heid veragting verdiende , en wiens invloed niet groot genoeg was om infcbiklykheid te regtvaardigen. De waar<r Setd der zaake Tcbynt, dat hy verheeven was beven de bekfompeae inzi^ten van Partyfthap. Zyne algemeene Menschlievenheid was fterker dan zyne byzondere ver-. bintenisfen, en in zyne warme deelneeming in de uitmun* tenheid zyner Vrienden , zag hy de gebreken, die hunne verbittering tegen eikanderveroorzaakten,over't boofd.— Schoon by op een afltand van de Hoofilftad verwyderd jfeefile, en zyn invloed, zo by dien eenigzins had , niet verkoos te doen gelden , was no^;thans zynt perfoonlyke* waardigbeid zo groot, dat hy, in zyne handelingen mec CICERO en de aan^ienlykfte Mannen vao a^n tyd> no^t Ill DAT VAN ATTICtJS VOORBESLDLYK OESCRETJT. Sg hkomt aU ecn mindere. Zy fchynen, in de daad> hem bej^end te hebben met een ongemeenontzag,en by blykc 4ie weezeolyke waacde bezeteh te hebben « die uic mcaare wysbeid en deugd gebooren wordt, en geen kunftenary of uueriyk venoon kan te wege brengen. Dat hy Vrieodfchap met hun aankweekte , en bun alia Eiede dienften deed 9 weike Menschliefde, door oordeel (hiurd^ kon toebreo^en, is waarheid Maar wy wee- tea » dat hy de Gelukkigen alleen niec vIeiJe. Aan dm lodanigeny die zynJ)yftand beboefden^ en minst in ftaac rcfaeeneo om hem wedervergelding te fchenken , bewee* hy le bet gereedfte. Hy befchermde de Vraaw^ en he( Gean van antonius, als deeze in de diepfte laagte ge« dompehl lag* en maakte Geldgefchenken over aan bku^ Tus toen deeze zich' in verlegeuheid en behoefte bevoodt. Ov^:;ge^ven aan de Letteren* en aan alle Oefeningea dca Geest befcbaaven en verheffen, werd hy aange« beten te Athiru^ firaar hy eene veilige wykplaats vondt om ten ftonn der Party fchappe te ontwyken. Zyn ftaat te deezer Siedt was in de daad benydenswaardig. In het midddpuot van Smaak en Geleerdheid, met een Oordeel^ Itireik Zrem in. /hat ftelde om de beste voortbrengzcis ta kiezcD en te finaaken, bemiiid by alien 9 die hem omring^ deo ; aangezogt door de Grooten « fleet by zyn tyd te AhefUy in dc rust van een verfynd EpicurUu Zyn ver^ trdc van daar verwekte openbaare droafenis^ en de fmert^' die dit oordeelkundig volk over zyn .heengaan voeide^ doet hem grooter eere aan dan een Zegepraal. 