VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Reize van DE LA PÉROUSE, èn de Jaaren 1785, 1786, 1787 en 1768, Met Plaaten en Kaarten, Naar het Fransch, door Mr, JOANNES VAN DER LINDEN, Advocaat te Amfterdam, Ile Deel. Te Amflerdam, by J. Allart, 1801. Zn gr, 8vo. 269 bl., behalven het Voorwerk van LI bh ` | Nieren der Leezeren onzer Vader?. Letteroefeningen is de opgemelde Reis onbekend. Een onzer Medes arbeideren heeft den hoofdinhoud van deezen Zeetocht, in eene reeks van opeenvolgende afdeelingen, hun ges fchonken, en dit alles beflooten met een Leevensberigt van DE LA PÊROUsE (*). Het oorfpronglyk Werk, in drie Boekdeelen in 4to. overheerlyk uitgevoerd, en door onzen Medeärbeider te meermaalen geraadpleegd, toen hy meest een Uittrekzel , in 't Engelsch vervaardigd, volgde, vinden wy hier niet vertaald, Men {chenkt ons de vertolking van eene Pranfche Verkorting deezer Reize. De Fran/che Uitgee- ver heeft, in eene Voorreden, reden gegeeven van deeze zyne handelwyze omtrent het Werk voorhanden. Deeze Verkorting is egter op eene vry grooter fchaal gemaakt, dan de door ons gemelde, en voor het gros der Leeze- ten gefchikt ; met agterlaating van die VEE: i wel- (*) Zie ons Mengelwerk voor 1800, bl. 12, en voorts den Inhoud; alsmede voor 1801, ble 26 enz. Het Leevensberigd aid, „bl, Oa enz., 500 DE LA PÈROUSE, REIZE. welke der Aardryks-.en Zeevaardkunde byzonder te fs de komen. Het is wel en oordeelkundig uitgevek en fchenkt getrouwlyk al het Gefchiedkundige vart pÊRoUsE, Omtrent in dier voege; als de kundige ww LeT-MUREAU het ons geleverd heeft. De Franfche Voorredenaar vindt in den gemelda Vervaardiger des grooten Werks te berispen, „ dat by in zyne Voorreden eenigzins ligtvaardig aan de Geleer- den ‘van deezen tocht eene overmaat van eigenliefde heeft toegefchreeven , die, naar zyn begrip, ben belet heeft, om by alle voorkomende gelegenheden hunne Memorien, Ontwerpen, Aftekeningen , enz. over te gee- ven, het geen de reden is, dat wy ‘er een groot ge deelte van. verlooren hebben; MILLET;MUREAUs Ù§ zulk eene befchuldiging laatende ontglippen , hadt ze kerlyk-niet gedacht aan het uitdruklyk Artykel van des Konings Infiruêie , welke hy egter voor zich hadt, & waarby alle Geleerden en Konftenaats bevel ontvingen, om hunne papieren tot hunne terugkomst zorgvuldig 4 bewaaren, en dat zy alleenlyk dan , wanneer zy de Va derlandfche kust weder in °t oog kreegen, gehouden zou den zyn, die allen in handen van den Beyelhebber van deezen tocht te flellen. Zy vervulden, derhalven, hunnen plicht, met hunne verzameling onaangeroerd te bewaa- ren; en men zou hen van eigenliefde en het verlangen pa ontydigen roem hebben kunnen befchuldigen, zo zy anders gehandeld hadden. LALANDE, geduurende deeze Reise zyne Gefthiedenis der Sterrekunde Schryvende , ge- waagt van de Brieven, die zyn Leerling DAGELET hem fchreef ; maar, voegde hy ‘er by, Ay zendt my geene Waarneemingen:DE LA PÊROUSE begeert dit zoo. Lie daar onze Geleerden vry gepleit van de verdenking van ydele verbeelding, waar boven zy zoo verre verheeven waren. Wy hebben het van onzen plicht geoordeeld, hen hier te rechtvaardigen , en wy noodigen den Leezer om op te flaan No. 226 van het Journal de Paris, 16 Fie real, An VI, pag. 939, alwaar MONGÉs de verdeed ging van zynen Broeder op dit ftuk heeft in het lick gegeeven.” Uit de Alas, tot het groote Werk behoorende, ke ftaande uit LXIX zo Kaarten als Plaaten , keurlyk vig voerd, heeft men alleen de algemeene Kaart der Reit en eenige der belangryk(te Aftekeningen , voor dit Wå voldoende gekeurd, a y DE LA PÊROUSE, REIZE., SOI Wy agten ons ontflaagen van eenig Uittrekzel dee- zes Uittrekzels te maaken; daar wy in ons Mengelwerk, ter boven aangeduide plaatzen, het bovenal merkwaar- dige reeds geplaatst hebben, a Krygsbedryven tusfchon Denemarken en Engeland, van den Es Maart 130r tot den: aanvang van den Stil- fiand van Wapenen, op den è April deszelfden jaars, Benevens de Berichten van Lord st. VINCENT , den Admiraal HYDE PARKER e7 NELSON , en van den Heer ADDINGTONS met ophelderende en noodzaaklyke Aantekeningen. Volgens echte Berichten en Ooggetui gen byeerrverzameld, door K.H. SEIDLIN. Met een Ge- zicht van het inzeilen van de Zond , en een Kaart wan de Kusten en de Gronden in dezelve, Naar de tweede verbeterde Uitgave uit het Hoogduitsch ver- rd Te Haarlem, by F. Bohn, 1801, An gr. Gvo, D: Nieuwspapieren verwylden niet, met berigtgee- vingen van deezen Tocht en het daarmede verbon. den Krygsbedryf te geeven. Het korte tydsbeftek , waar- in die welbelegde en ten juisten tyde ondernomen aan- val,.zo moedig van de zyde der Deenen beftreeden, afliep, brengt het verhaal dier Krygsbedryven tot een. klein beftek; en-is het niet ongevallig,dezelve byeen te Vinden, en te meer welkom, daar de Opfteller deels ooggetuige geweest is van- de voorvallen Hy verhaalt ze onopgefmukt , en“ voegt ’er zyne ophelderende aan- merkingen nevens. In een Aanhangzel geeft hy de Be- Yigten van der Engelfchen zyde op ; doch laat niet naa, dezelve met eenige Aantekeningen te vergezellen, ttrek- kende om de onnaauwkeurigheid én de vergrooting in een en ander der Engel/che Berigtgeevingen aan te t00- nen. Genoeg van een klein Boekje over een kortfton- digen Oorlog. De bygevoegde Kaart betekent iets meer dan het Gezigt van het inzeilen van de Zend, Ld LETT., 1801. NO, 14, Na Vere sce c- A FOEKE 5%. Verlandeling over den oorfprong, gedaante en invloed der Ni Vaorgeleezen in — en opgedraagen aan — de Maatfe: ves Verdienflen, ter fpreuke voerende ;: Felix Meritis; en de Batad. fche Maatfchappy Tot Nut van *t Algemcem. Door a. ror SIMONSZe Habel habaalim, —= ha col haabel. Konzterzl,2, ame Met Carricatuur-Plaaten. Te Amflerdam, by W, van Vliet, en J. van der Hey, 1801. Z” gr. 8yo. 88 Af, aat het my verguud zyn, zest de Redenaar tot zyne Horers, in dit avonduur , door verbystering en verwarring van den geest daartoe genoodzaakt, uwen (uwe) aandacht, in plaats van wet dels WEZENLYKSs MES eene ONWEZENLYKHEID } én plaats van met gets ZELFSTANDIGS , met eene ONZELFSTANDIGHE:D ; in plaats yan met eene ENHED, met eene NUL bezig te houden. En een weinig verder: Het onderwerp ín zig zelve ús zadanig belang. ryk, de flof za ingewikkeld, zo wysgeerig, zo geheimzinnig, dab sk, om uwen (uwe) aandacht niet te vermoeijen., en zelve in het Önderzoek detzelve niet doof onvermogen te bezyyken, wynen tot dus verre gehouden ernflizen toon zal moeten verlaaten, en u, in een’ meer gemeenzaarsen f yl „ever den verborgen aart van dit over- ond geheimzinnig Hieroglyplisch , Emblemarischteken te onderhoue den; daar onder eenige tusfchenfpelen , even als én DE MIN IN T LAZARUSHUIS, mengende, ten einde de wezendyke ingewikkeld- heid myner floffe tryne Hoorers niet doe duizelen, en van hunne zitplaatfen, door de geweldige aantrekkingskragt van het middefe punt des aardbols, ap den grond doe te land komen.. ~ Deze Voorlezing is dus wederom in rokxas gewonen trant. Eerst handelt hy over de geboorte — dan over het geiaat, en Eindlyk over den inwlóed op de menschiyke handelingen, der Nul, De Nui heeft lichaam-en ziel; de nullenziel is een ding van al, vry wat coníequentie; haar denkbeeld in het afgetrokkene js dat, van het nief aanwezen ener zaak; zy is dus ouder dan het gefchapene, zal ook na hetzelve overblyven, en dus, wat wangaat heure zie/, heure onitofiyke wording en during, on eindig, Wat haar lichaam betreft , zo als men haar daaglyks op ieder Comptoir ziet afgebeeld, is zy, zo als alle onze Cyf Fers, uit Afia, en wel uit Indie, geboortig. By burgerluidjss eenvoudigjes opgevoed, trouwde deze Freule daar aan de Een, dat ‘een tiyve hark van een vent is; en dit paar wel eens by toeval, en enkel uit plaitier , met hunne zonen 2, $ 4, 5 en 7, en hunne dochters 6, 8 en 9, die byzonder mi de moeder gelyken, medegenomen; en, by ene algemene œ jaging van geleerde lieden, die, toen de torm bedaard w+ goetjens aan naar huis keerden, werden zy medegenomen sf maar Spanje, en zo geraakten zy door geheel Europa bek ri, BS t VERHANDELING OVER, DE NUL» …… 503 Wat haar gelaat betreft: hoe menigmalen-zy ook aan onder- ` fcheidene pofitive getallen is gehuwd geweest, en nog onlangs in den oorlog zo vele mannen heeft verloren , ziet zy ‘er toch nog volkomen wel uitz'er is iets verhevens in haar gelaatsen de natuur zelve fchynt het beeld der Nul in alte derzelwer grootse te en fubliemfte werken te hebben naargebootst. Zon, maan, {arten , en de kleintte vochtdeeltjes zeive, zyn alle nullem. Alleen men kan al baar fchoon niet ontdekken , zo men haar niet met een oog van liefde, maar flechts met een mercantiel oog, aanziet; en dan dicnt zy zich nog met haren Ega, O een of meer harer zonen en dochteren, te vertonen; en naat mate dan nog haar pourtrait op de-debet- of credit-zyde van een koopmansboek gevonden wordt , maakt haar voorkomen, een verbazend verfchil: op de debet-zyde lacht heur beeld alleen en geïfoleerd als een engel, maar grynst op de credit- gyde als een duivel; en als zy zich op die plaat{en in gezel- fchap van hare familie bevindt, is het juist andersom; en haat pourtrait op het einde des jaars in de fomma van het baatig falido , benevens velen van hare pourtraiten , daar byeen, met die van enige heurer kinderen, doet haar in 't byzonder hier te lande hoogachten als ene beauté van den eeríten rang. Over den invloed, dien de Vul beeft op de menschlyke handelingen, moet de Schryver, zegt hy, zo wat heen lopen, omdat hy anders de” Vergadering tot in de volgende week permanent zou moeten verklaren, indien by den algehelen en algemenen invloed der zo gewigtige Nul uitvoerig en regel- matig moest ontleden. Mlutatis mutandis is al het gewoel en gedraaf , al het gepraftifeer en geftudeer in deze wereld, juist zo als deze zyne Verhandeling, op nul uitgelopen. Hy noemt in haast vry wat op,en zegt: Wu , ge kunt wel denken, dat dat alles in één uur, waarvan reeds zo veel verloopen is ,volflrekt niek — is om aante haalen. Det heb je altyd van die foort van Verhan- delingen, als men A zegt, moet men ook B zeggen, en zo doende werkt men zichzelven in de war, en na veel nageleezen, uitgetrok- Ren, en gecompileerd te hebben , ziet men dat de boel veel te omflagtig wordt, en al ons werk loopt ook al op Nuiwit. Hy werpt dan maar enen oogwenk op de nalliteit der weéreldíche zaa ken; eerst in de oude en nieuwe Gefchiedenis: ailes iiep op pul uit. Hy verbeeldt zich, dat zyne [orers dat malen over de Gefchiedenis verveelt, en dat zy liever iets over bet koste- Iyke Geld willen horen, Helaas} zegt hy — waarde Medea Burgers! ik heb, met voordagt , van het geld gezwegen; want het doet me leed, dat ik, nu ge het vraagt, u dit groot onheil snoet berichten. Ook deze onze laatfle toeverlaat ús, och artment ook at van oude syden af, by alle Volken op Nul uitgekomen. Waar, bid ik u , is het Gulde Vlies , die fchat van Colchos? ens. === Maar wat peloeven wy naar de Seigtten yan ande» Npa ff, 504 A. FOEKE $Z., VERHANDELING OVER DE KUL. re, en zo verre afvelegene Volken , te vraagen? Warg, helaas! onze gouden geharnaschte mannen , zo te paard àt voet, die zo getrouw voor ens pleegen te flryden? Waas onze gouden en zilveren Nullen ? Zyn ze niet als fakke ù Tine eigene nulliteit verfimolten? Vraagen wy elkander nic i gelyks verwonderd af, waar ze toch op al de waereld gebkon zyn? Zyn ze miet allen tot waare nullen geworden? Nu kryg de Geleerdheid en de Fraije Kuníten ene beurt, en daar loopt het op dezelfde wys mede af. Kortom, alles in de wereld is ene Nut: Gy flaamlende kindschheid, uw verffand is Nal; gy faamlende grysheid, uw verfland is Nul; twsfcten Nellen zweeft ook ons langfie leven, en de groote Nul, de Dood, om- Schryft hetzelve. Ene Eénheid is ‘er evenwel, die alle die Nullen tot ftellige grootheden zal vormen , even gayt 19 weleer het Niet tot let heeft doen worden; — dan eerst zal die Fénheid ons duidelyk voor het verffand zweven, wanneer ons floffelyk tydelik aanzien in de Eeuwigheid op Na és uitgelopen, Daar ’er zeer veel in deze Verhandeling voorkomt, wel aan den geletterden, maar niet aan iedereen bekend, en dat ook zonder: kennis aam de oude Fabelleer niet recht begrepen kan worden; heeft de Redenaar, by de uitgave dezer Verbande- ling, een aantal opkelderingen gevoegd, en daardoor zyne Lee zers enen groten dienst gedaan. Wy fchikken deze Verhande- ling onder de minst leerzame van den Burger roxkg niet, mâar durven den Lezer wel aanraden, dit Werkje te plaatfen by des- zelfs andere grappige leerzame Schriften. De tusfchenfpelen, die hy ‘er inmergde,vervatten de gefchiedenìs van Jupiter met Semele, en de: geboorte van Bacchus, (waarmede het ook al op nul is uitgelopen) op het grappigst door twee Carricatuur- platen opgehelderd, en in dien koddigen toom verhaald , waars in deze Schfyver, buiten tegenípraak , zo groet Gen mess- ter is, | Myne Genoegens en Rampen als Echtgenoote en Moeder. Vervsls op het Boek: Myne Genoegens en Rampen als jonge Dochter es Echtgenoote. Door AMaLta WiLL. Uit het Hoogduitsch. Te Leyden, by L. Herdingh. Ju gr. 8ye, 291 Dd. (ine wy aan het eerfte Deel dezes Werks onze goedte ring; het twede kunnen wy met gene mindere ruist aanpryzen. Het is in enen lieven finaak gefchreven, en w nuttig onderricht. Huislyk geluk in het huwlyk , en ene? ftandige opvoeding; ziet daar hetgeen door dit boek bevor moet worden, De waardige echtgenoot van amara, eff naam geworden van ecn aanzienlyk vermogen „ kreeg m A. WILL, Jui GENOEGENS EN RAMEN, ĝos gelukkig fmaak , om niet. meer zo burgerlyk, maar op enen hogeren voet te leven, en ging tos een meer glan:sryke wooning en huishouding over met een blykbaar geneegen; AMALIA, intus- fchen, deed dit met een onderdrukte aandsening. Hetgeen. bier- omtrend voorkomt, is waarlyk fchoon en overtuigend, zo wel als de verftandige aanmerkingen van den man zelven, toen, hy, enige jaren daarna, van deze zyne dwaling, en dezen-27- nen wanfnaak, terug kwam. Hun zoontje, een wilde jongen, wordt uitmuntend opgevoed ; de raadplegingen. der ouderen „ over zyne opvoeding , met elkanderen, met hunnen vader, en ook met zekeren heer MEINERT,dien zy tot huisleeraar hunner kinderen aannemen, en de manier, waarop deze onderwyst , zyn niet alleen lezenswaardig , maar verdienen de ernitige overweging van iederen vader en moeder, die hunne--kinderen gaarne gelukkig zien. Hun dochtertje, een zwak, -beminne- iyk kind, boezemt al mede belang in; en de wyze, waarop zy behandeld wordt, is leerzaam. De gemoedelyke en ver- ftandige raadpleging der ouders, toen zy bunne kinderen de kinderziekte zouden doen inenten, trok vooral ook onze-aan- cacht, zo wel als het recht aandoenlyk toneel, daar zy een, bezoek afleggen by hunne vrienden, die aan de natuurlyke, pokjes hun énig, dierbaar kind hadden verloren ; terwyl alles in, dit gefchrift nog nuttiger wordt, door de betrekking van AMA= LIA tot enẹ vriendin, van welkers treurige gefchiedenis hier zo veel voorkomt, als genoeg is om te doen voelen , hoe fen. timentele liefde, en overdrevene dromen van louter genoegen en zaligheid in den echt, rust, geluk en welvaard geheele vernielen. | Wy ftipten het een en ander aan, om den Lezer den geest te doen opmerken van dit nuttig Werkje, en voegen 'er het flot van het Voorbericht nu nog by: Wie hier over de Opvoe. ding veel zoekt, hetwelk in den eigenlyken zin nieuw ís, dien moet ik betuigen, dat het meer miya oogmerk was, === om veci, wel miet geheel onbekend, doch dikwyls over °t hoofd gea zien, dikwyls verwaarloosd goeds, op myne manier aan te pry- zen. Wie hier over de Opvoeding een volkomen geheel yera wacht, dien moet ik onder °t oog brengen, dat zyne verwach. tingen voor zulk een Boekjen onbillijk zyn. Ak kipte onder het menigvuldige, °$ welk my ep het gemoed lag, juist die onder- werpen uit, waarby, volgens myne ondervinding, vooral in Fa- milien , en by de huisfelyke Opvoeding, de meeite misflagen be- gaan worden; en verkoor onder dezs onderwerpen wederom de geenen, waarover, zo veel ik weet, tot mog toe het minfle ge- fchreven is, het welk op waarheid gegrond is, en ook uitgeöcfend kan worden. Tot ene proeve van den fchryftrant willen wy het volgen- de atfchiyven ; ‚, WILLEMYNTje was myne dochter, thans Nn a a twee 506 A. WILL) MYNE CENOECENS EN BAMPZN, p» twee jaren oud — ach God! een kind der (marte byg „‚ geboorte, een kind der traanen by zyn leven. Writer „ bragt my,by haare verfchyning in de waereld , aan den œx a Van het graf; ontrukte my den bloei myner jeugd; cam | „ my een groot gedeelte van myne edelfte krachten ; fe: „ my -zelfs in de natuurlyke onmogelykheid, om de blydich; 4 te genieten, van meer voor haar te worden, dan hari ‚‚ baarfter — ik kon haar niet voeden? En evenwel was de a» kleine lieve engel zo dra niet aan het daglicht gekomen, 3 of zy trok my tot zich met een onuit{preekelgke liefde, Iš wenschte my. den dood , vóór ik haar zag ; ik bad God om s, het leven, zo dra men my dezelve toonde, Met hoeveel ‚ Aandoening , met welke nydige oogen zag ik vaa m „ kraambed op de Min, aan welke ik baar met em mgit » hart ter voeding moest overgeeven. Ik dacht: „Zy m ;, my niet lietbebben , — zy is myn kind maar half,” Mea j trachtte my gerust te ftellen, en ik deed wat ik kon, on s gerust te worden; maar myne WiLLEMIENE was ziekiyk. D: ss Geneeskeer ontdekte aan haare Min iets, hetwelk voors s hiet ontdekt kon worden ik moest haar laaten gean, s en óf een andere neemen, óf myn kind met andere vor s dende middelen opkweeken. Myn Man en de Geneeshee: ‚‚ waren voor het eerfte, vooral, omdat het tweede my on „ befchryfiyke moeite en bezwaarlykheden zoude veroorza „» ken; doch om alles in de wereld wilde ik niet eens waa as gen, myn kind vergif, ín plaats van voedfel , te Izaten nutti- zr Bens — 9 Gelukt het my met haar niet, dacht ik; dan „ neemt toch God, en geen flecht geweetenloos mensch, myn s kind weg.” Ik voedde haar dus met andere middelen, was daz, „ en nacht met haar bezig, en befteedde alle tederhaxtigheid en „ alle liefkoozingen, om mynen kaREL maar genoegen te gce „» ven, die in dit opzicht niet wel te vreden was, en te veel s voor my vreesde. » band te verfcheuren t" "DE DOOD VAN ABEL, . soy De Dood van ABBL, Te Amfleldam’, by F. Drayer, ISer. Zw gr. 8vo. Go bl. en Treurfpel in vyf Bedryven ; éen algemeen bekend on» E derwerp; en dus verwacht de Lezer hier weinig nieuws; en, daar de wereld in dien tyd neg maar zo weinig bevolkt was, weinige handelende perfonen , en alzo ook weinig afwise feling. Dan men vergist zich, en vindt zich aangenaam vere rast; dit gebrek aan men/chen wordt vergoed, door reijen van. engelen; en deze zingen zo uitmuntend fchoon, als de Dich- ter zelve, wiens poëzy van dien aard is, dat wy waarlyk ge- loven, dat by zich in dit vak gevormd heeft naar een of an~ deren Patriarch uit de eerfte wereld, wiens nagelatene poëti- fche werken hy bezitten zale De Dichter is waarfchynlyk ook in het bezit van een aantal merkwaardige overblyffels uit die gryze oudheid; althands hy maakt gewag van Apams /chup, en fpade, en ploeg. Waarfchynlyk heeft hy ook nog wel een af- fchrift van het oudfte Cyferboek der wereld, waaruit Vader ADAMS kinderen reeds mwil/ioenen leerden optellen en berekenen; en denklyk ook nog wel een blad uit onzer aller Vaders Cate- chismus, waarin ce woorden van Apostel PAULUS, … Aet bloed dat betere dingen fpreekt dan ace,” zekerlyk ge- vonden werden. De gefchiedenis der wereld moet’ by hem ook hoger klimmen, dan in de H. Schrift; en, by ene twede uitgave van dit Treurfpel, verzoeken wy den Dichter, ons (in ene dantekening) enig nader bericht te geven, nopens s, Gods met heilige zeeghaftigheid gekroonden veldheer vóór AnAms tyd.” mm De Lezer voelt dus, dat niet alleen dit boekje een aa naam gefchenk is voor den beminnaar van het toneel, maar dat het ook voor den beminnaar der gefchiedenis , en der oude heid, aanmerkelyke bydragen moet opleveren. De Goedertierenheid van Trrus. Toneelfpel. Door j. WMÈR- ZEEL, Junior. An den Hage, By I. van Cleef, 1801. Ja 8v0. 99 bl, s | D eze eerstling doet ons voor het vervolg zeer veel goeds hopen van dezen jongen.Dichter; niet alleen is de poëzy zeer gemaklyk en. doorgaans. uitnemend wel ,.maar ook het on- derwerp zeer goed gekozen, en de rollèn goed verdeeld ; geen enkel perfoon is overtollig, en alles boezemt belang in; terwyl het ftuk juist daar begint, waar het beginnen moet, en eindigt juist daar, waar het moet eindigen; en het karak- er van den Held van het Ruk uitmuntend vol ir Wordt. sof J. TMMEREEEL, JUN, TITUS, TONEELSPEL. wordt. Van enige gebreken is dit Toneelfpel evenwerie yry te pleiten: het toneel verandert in een en henk Bedryf meer dan eens; onmooglyk kan ook zo weel zes ren in eren zo korten tyd; maar vooral hebben en vreun en sesrTus , in ons oog, ene al te gevoelige, edele, n te gelyk al te zwarte ziel. Het buwlyk van deze beide, go fpoedig en nadat ‘er zo veel voorgevallen was , dunk «ons ook ongerymd. Dan, wy voegen ‘er niets meer by, opdat wy niet fchynen den lof terug te nemen , dien wy in goeden ernst gaven; het ftuk zal waarlyk den Lezer be- bagen, en is als ene eerstling zeer welkom. Ziet hier een brok van ene alleenfpraak van TITUS, toen hy sesrus, zjn wriend , dien hy nu als verrader kende , voor zich ontbo- den had: ` 6 Ongelukkige beflemming van een’ Vorst, Die al’t gewigt des Staats op eigen fchoudren torschtl De iemel weigert ons, wat de armfie flervelingen, ~ De ellendigen der aard’ van zyne gunst ontvingen. ` Naauw voor de onguurheid van de winter-lucht befchut, - Suicht de arme landman in een lage en open hut: Dáár flaapt hy rustig in, en droomt van leed noch zorgen ; Hy ryst, en vindt op nieuw een’ kommerlozen morgen; Hy kent zyn vrienden, weet wie kew vyandig haat; . Hy volgt der vadren weg, en vreest geen dreigend kwaads — En wy, die door den glans der aardfche grootheid fchistrem, Wy zien ons levenslot door ramp op ramp verbittren;, Wy drogen tranen , waar de ellende om byftand fchreit — En *t loon van onze hulp is zwarte ondankbaarheid! Wy moesten vrolyk zyn, waar de ontrouw ons doet vrezen; Wy zien angstvallig rond, waar niets dan rust moest wezen. Omringd van wezens, die, door hoop of vrees verzeld, Een aqnzicht tonen, dat de reinfle. oprechtheid meldt , Doch wier onedel hart, door lage drift bewogen, Ons hart, ons doel befpiedt door huichlend kunstvermogen; Omringd door flout bedrog, vermomd in englenfchyn, „ Gevoelen we elken dag dat we ongelukkig zyn. Ach! moest ik van een’ vriend dien trek van ontrouw wachten. - By't flaren op-myn ked ontzinken me alle krachten! ~ AL G E M EEN B VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. Leerredenen over de Godlykheid der H. Schrift, door J- H. VAN DEN DOORSLAG , Predikant te Dordrecht, die Deel. Te Dordrecht , by A. Blusfé en Zoon, 18or. Zn gr. 8vo. 393 bl., behalven het Voorwerk EE wârm beminnaar en voorftander van Godsdienst en Kristendom bedroeft zich niet weinig , over de fteeds toenemende ligtzinnigheid en koelheid omtrent de este bronnen van rust en troost en allerlef tydelyk en eeuwigduurend geluk , en over den hoogen trap van onbefchaamdhéid en ftoutheid, waarmede men den toe- leg, om het Kristendom overal ín onbruik en verach- ting te brengen, meer en meêr openbaar maakt, en, al wat dienen kan, om onvaste gemcederen van hetzelve afkeerig , of althans daaromtrént onverfchillig te maa- ken, met volle handen uitftrooit en verfpreidt. Het verwekt, by deze treurige gewaarwording, des te meer enoegen , wanneer men bekwaame Mannen, uit ver- chillende Genootfchappen der Kristenen, van tyd tot tyd, met gepaste vrymoedigheid, het hunne ziet by- draagen, to DEVENE en verdediging van den besten Godsdienst, en voor elk, die waarheid zoekt en mint, den weg openen tot onpartydig en bedaard onderzoek van de onbedriegėlyke gronden, waarop het Kristendom welgevestigd itaat, ten einde hetzelve met redelyke overs tuiging en hartelyke belangneeming te omhelzen, en ’er getrouw aan te blyven. | De Eerw. VAN DEN DOORSLAG vond zich ook op= gewekt, om, met zoodanig oogmerk, de bewyzen voor de Godlykheid der Heilige Schrift, in eenige Leerres denen , klaar en duidelyk open te leggen; en de Gea meente van Dordrecht heeft dezelven met zoo veel toes juiching en genoegen aangehoord , dat de Leeraar het herhaald aanzoek en fterk verlangen, om dezelven, door. den druk, tot algemeener en duurzaamer nut te fchik- ken, niet ‘heeft ‘kunner wederftaan. 's Het moeit my LETT. IOI NO. 13. Qo wil,” 610 Je He VAN DEN DOORSLAG wel,” zegt hy in het Voorbericht, s, dat het aantal van gedrukte Predikatieën nog vermeerderde worden , door dezen, van welken ik bekennen mo, dat zy in ftyl, in manier van behandeling, en in wet zenlyke waarde, onder de geringere foort te tellen zyn; maar het is echter, dunkt my, eemge verfchooning voor het uitgeeven van Leerredenen van mindere es meerdere waarde: dat het Godsdienftig deel onzer Ge _ loofsgenooten den meesten fmaak fchynt te hebben in zoodanige manier van leeren en ftigten, welke op de leest van Predikatieën gefchoeid is. men dan veele gewigtige gedeelten der Kristelyke ‘en Zedenìcer , in onze dagen, by wyze van | jn druk uitgeeft, zoo kan het niet vreemd dat ook dit onderwerp van de eg bere der heilige Schr op dienzelven trant in het licht verfchyne.” Wy ge looven niet, dat bevoegde oordeelers dezelven onder eringere foort van Leerredenen zullen tellen, en max en, wat ons aangaat, geene zwaarigheid, om dezelven onder de besten, die, federt pi, ma: tyd, uit den fchoot der Gereformeerde Kerk zyn en, te rangfchikken. De ftyl is mannelyk, onder nd en overreedend, en de geheele betoogtrant in de daad ver- nang en belangryk. EL %s Mans oogmerk is niet zoo zeť, om zich met de wederlegging van de tegenwerpingen en bedenkingen der Ongeloovigen op te houden, als wel, om zyne Kriste- lyke Toehoorders, ook den minkundigen derzelven , op cene ftellige wyze de waarheid te leeren. Tot dat ein- de heeft hy zich van den gewoonen bewystrant en or- de bediend 3 van naamelyk eerst de geloofwaardigheid van eenige voornaame. Bybelgebeurtenisfen, — vervolgends de innerlyke voortreffelykheid van de Leere, in den Bybel geöpenbaard, aan te toonen; daarna de uitwen- dige proeven van Godlyk gezag, uit de Voorzegginge en uit de Wonderwerken ontleend, op te geeven ; et voorts van de verzameling dier Bybelboeken , en der zelver onvervalschte echtheid, te fpreeken. Dit vag van de onvervalschte echtheid der Bybelboeken , dat # naderhand geduurig aangenomen en ten grond heeft moeten worden, zouden wy liever wooraan # plaatst hebben. | : Dit eerfte Deel bevat veertien Leerredenen. enomien te behandelen , geeft hy, na eene korte. ver. Kiaaring der woorden te hebben laaten voorafgaan „eene nadere opening van zyn voorneemen , en tracht zyne Toehoorders te overtuigen van de noodzaakelykheid , om de bewysgronden te weeten, waarop de Godlykheid van het Kristendom rust; vooral in den tyd, dien wy beleeven: ’ pa befloten wordt met eene gepaste aane wyzing van de wyze, waarop men het onderzoek naar de gronden, voor de Godlykheid der Schrift, met ei- gen belangftelling , behoort in te richten ; welke hierop neérkomen: » I. Ons oogmerk, in de behandeling van dit ftuk, moet zuiver zyn. a, Wy moeten zelve een verftandig en naarftig gebruik maaken van de Heilige Schrift. 3, Ons doel, in de verdediging van den By- bel, zal best bereikt worden, wanneer wy onze weezen= lyke belangen regt ter harte neemen, — wanneer het ons ernst is, om zalig te worden,” De verder behane delde onderwerpen, in dit Boekdeel, zyn: De roeping van Abraham; de wetgeeving op Sinaï; de verkiezing van eenen Koning; de fcheuring der twee Ryken; de wege voering naar Babel; de wederkeering uit Babel; de gc- paste tyd van Jefus komst in de wereld; de gelenfwaar- digheid en het karater der Apostelen; de ring van Paulus; de Euangelieprediking aan de Heidenen; en, de voortreffelykheid der Bybelleer, in drie Leerredenen. Men kan, langs hillende wegen, tot hetzelfde hoofddoel geraaken; en in zoo verre pryzen wy het ontwerp, hetwelk zich de Eerw. VAN DEN DOORSLAG, ter bereiking van zyn bepaald a rin de bevordering van overtuiging, aangaande het Godlyk gezag des By- bels, heeft voorgefteld; hoewel wy, voor ons, liever gene andere wyze en orde yan behandeling. zouden ver- kozen hebben. Hy neemt, van °t begin af, zonder be- wys, deze vooronderttelling aan; dat de hoofdzaak van den geopenbaarden Godsdienst de aanwyzing is van deñ Gode- betaamenden weg, om zondaars zalig te maaken ; en dat, byaldien de Bybel waarlyk van God is, alles daarop moet uitloopen , en alwat ’er in verhaald, gea leerd of voorzegd wordt, daartoe moet medewerken, En op dien grondflag wordt een begin gemaakt van de gefe iedkundige befchouwing van Abrams roeping , en - deze | gebeurtenis „en zoo ook, vervolgends , andere groote gebeurteuisten , rr «als beïnewoordebde 7 | oa 513 J. H. VAN DEN DOORSLAG aan * Godiyk plan, om zondaars te zaligen, ed dat oogpunt: in: verband. geplaatst met de volgend: fchiedenis van den Godsdienst, en daaruit derzelver ¢ loofwaardigheid afgeleid en bevestigd. Wy zouds, om zoo eene gewigtige ftelling, met grond, te kuna aanneemen„.een begin gemaakt hebben, met de over weeging van den inhoud en de voortreffelykheid der Bybelleere, en wel byzonder van de Leer van. Jefus en de Apostelen; om dan vervolgends na te fpooren, hoe de Bybelfche gefchiedenisfen daarmede in verband (taan. Liever; nogthans , zouden wy, zoo vroeg, van het leer- _gtellige. int geheel geen gewag gemaakt , en « ge- fchiedkundig onderzoek, na een voorafgaand betoog van de echtheid en. ongefchondenheid der gewyds iten, terftond. aangevangen hebben met de befchouwing, van de gefchiedenis van Jefus en de Apostelen, en van der zelver voorbeeldig gedrag en by uitneemendheid roemt waardig karaêter. Daarop zou dan eene dutidelyk: voordracht ‚ Van °t geen zy zelven verklaaren waart Godsdienstleer uit te maaken, kunnen volgen. En daar- na zou men dan kunnen voortgaan tot het onderzoek naar de wyze, waarop zy hunne Leeringen in verband geplaatst hebben met den inhòud der Mofaifche, en ans dere by de Jooden voor Godlyk erkende Schriften, en met de oude gefchiedenis van dit Volk, die daarin nog voorhanden ís; Bedriegen wy- oms-niet, dan zou de overweeging der gefchiedenis van Abrabam4 van-de Si- naïtifche wetgeeving, en andere vie or er ` uit dat oogpunt, im eene omgekeerde 5 befchouwd, met meer belangneeming aangehoord, en- ook aan de vas- tigheid der overtuiging van den Godlgken- oorfprong der Kristelyke Leere meer bevorderlyk geworden zyn. De Eerw. Schryver houde ons deze aanmerking ten goede. Zy gefchiedt geenzins uit vitlust; en men zou dezelve geheel tegen ons oogmerk uitleggen , als. men ‘er uit wilde afleiden , dat wy den betoogtrant „in de Werk gevolgd, ten eenemaal onvoldoende, en niet ge fchikt oordeelden tot bevordering van redelyke ovenw. ging. Wey herhaalen het, men kan, langs. vezrfchilkt de wegen, tot hetzelfde doel geraaken. - En, zoo w% wy uit dit eerfte Deel kunnen oordeelen , isai DEN DOORSLAG in zyn oogmerk wel geflaagd. Mf | hy zou , onzes inziens, by fommige Toehoordersá ùy nog meer , met de uitgave dezer Leerredenen:it | i w LEERREDENEN. k 813 nadenkende Leezers, nog beter geflaa ir hd zo hy zyne. denkbeelden eenigzins anders geleid.had, . Wy durven vastftellen ; dat een. Man van zoo veel oefening en gezond verftand , als deze Leerredenen. kenmerken’, te over zou in ftaat geweest zyn , om een bundel vah Verhandelingen, of ook. wel Leerredenen, in den ge= zegden trant, voortreffelyk uit te werken. luser el ën moet ze nu neemen, zoo als ze zyn, In tjen Leer- redenen is het eerfte hoofddeel van de aangevangene taak, >t welk een betoog van de waarheid en gekerheid der Bybelfche Gefchiedenisfen, zoo van het Oude als Nieu- we Verbond , moest bevatten , in diervoege afgehan- deld , dat eerst eenige. vooral aanmerkelyke gefchiede- nisfen des Ouden Verbonds, die wy boven reeds opge- noemd hebben, zyn in overweeging genomen , waarin de Leeraar de duidelykfte voetftappen meent aangetrof- fen te hebben van s verheven oogmerk „« om kennis van. den eenen waaren God , van den Verlosfer van-zondaaren , en vam den weg tot zaligheid , onder het Joodíche Volk te bewaaren , van trap tot ‚trap op- te helderen, en door middel van dit Volk, over hee geheele menschdom uit te breiden. . nn »: Fhands zouden wy,” zegt hy, dit afgedaan heb- bende, in ‚het:begin. der agtfte ‚Leerrede, „ op den- zelfden voet „de voornaamtte- gefchiedenisfen van het Nieuw Verbond: - behandelen; „moeten. En welke die zyn. kunt gy u ligtlyk herinneren,- M, F.t hetis de geboorte van- Jezus == zyn: dood — ayne opftanding — zyne hemelvaart — en ‘de uitftorting van den. Heiligen Geest op:-het Pinxterfeest y- waarin ‘dit groet. oogmerk van. God: zeér „helder en heerlyk doorftraalt. Doch , daar deze gefchiedenisfen jaarlyks verklaard,;en derzel- ver geloofwaardigheid als; dan. opzetlyk bewezet wordt, willen wy dit niet herhaalen,; maar liever als bewezen vooronderftellen. Om evenwel niet alles voorby te gaan, wat tot.de gefchiedenisfen van het Nieuw’ Verbond he. hoorts;zullen_wy onze aandacht tot een’ en, andere by- zonderhéid uit die gefchiedegisfen bepaalen;-tot zulke yzondezrheden- naamiyk „ waarin wy, dezelfde. fpooren vinder van Gods wysheid en goedheid ‚am. zybe za= ligmaakende genade aanshet menschdom te, openbaaren en te verheerlyken. Van diep aart, dunkt my» is 1) de ongemeen gepaste tyd, in welken de Verlosfer Jezus Kristus ter wereld kwame ‚a) De, aanftelling der Apon it 03. * a “ 514 J. H, VAN DEN DOORSLAG telen, hun karakter , en bekwaamheid tot dat 3) Byzonder die van den Apostel Paulus. En prediking tot de Heidenen, nadat de Jooden het gelie verworpen hadden.” En na deze b ten bewyze der gefchiedkundige waarheid Nieuwe Verbond , ook ontwikkeld te hebben, wor in de twaalfde; deze overgang gemaakt tot het wan de voortreffelykheid der Bybelleere 3 - zagen Wy, befchryft ons zulke gebeurtenisfen, sanı ker waarheid niet te twyfelen valt, en duister een zeker plan doorftraalde , om het me dom al meer en meer te verlichten, in de rege pis Van God en van den waaren weg tot gaku heid. Maar dienen deze gebeurten! dus, 0 kennis van God, en van den waaren Godsd nst. te planten, dan valt de vraag: Of de Bybel ons fyk zulk eëné leere bekend maakt, dewelke c Klaare y paar ’s menfchen toeftand Gode waardige wyze, den mensch eenen vasten en ze 1 P va r $ f . m Eed e E] g es O ea + hd ` Ek -ET F asse keren ‘weg ‘tot waare gelukzaligheid aanwyst? D vraagë gaan wy vu onderzoeken, Wy gaan zien. ge leere der zaligheid, welke den geheelen Bybel verfpreid is, in de daad, aan het oogmerk” eener Re lyke Openbaring volkoomen nergens in de wereld eenig vinden is, hetwelk by het z end den Byhel-kan vergeleken plies ii- afgehendeld hebbende, zullen wy die fchouwen’‚ wâar mede het Godlyk buiten alle tegenfpraak “gefteld is 5 naamlyk, én de wonderwerken; eze le bevestigd is. _ eri Gor TNO EE „ Aangaande de leere dan van den Bybel, zullen wy. de volgende ftellingen , tot een p van € Leerredenen, neemen: NG AE „ 1) Het geen men door den natuur € zeer duister en gebrekkig weet, dat is ir klaar en volledig te vinden. ~~ ner ‚‚2) De Bybel óntdekt ons eenige belangryk den, waar van het redelicht niets vertoont, gelyk Een oorfpróng van de wereld, en van beri kwaad — de zekerheid van de-opftanding der do en eene aanftaánde albeflisfchende verge en a7 3) De Bybel openbaart zulke waarheden, de® EE an z 7 LEERREDENEN. 515 ons begrip te boven gaan, en egter tot ons geluk no- dig zyn te weeten. - En hier zullen wy gelegenheid hebben, van de verborgenheden te fpreeken, - - » 4) De Bybel alleen verzekert den mensch van de vergiffenis der zonden, en van alle heil, door de ver- dienften van den Middelaar , en dat op eene manier, waar door God het meest bert fgh ‚ en de rust en troost der zielen het meest bevorderd worden. ~ a5) Eindelyk: de Bybel fchryft de allervoortrefiykfte zedenleer voor; en beweert, dat, zonder derzelver beöe- fening, niemand zalig worden kan.” „ De eerfte ftelling is het onderwerp van de twaalfde ‚ de tweede van de dertiende en veertiende Leerrede. Men overziet, doer deze korte opgave, den voornaamen inhoud van dit Boekdeel, en het geheele beloop der aan- gevatte vervolgftoffe,. By eene volgende gelegenheid zullen wy , mogelyk-, den go ile des verdienftely= lyken Kerkleeraars ook nog wel eenigzins nader leeren kennen, Ons uittrekzel is nu alreeds te uitvoerig ge- worden, om ‘er meer by te voegen, erhandeling over den invloed van het geloof aan de ' Godheid van JESUS CHRISTUS, op het werkdaadie Christendom. Uit het Hoogduitsch vertaald, en ver- -~ meerderd met eenige Christelyke Overdenkingen, Ta Utrecht , by W. van Yzerworst, 180r, In gr. 3yo. _ 194 bl en warm voorftander van da vry algemeen, onder de meeste Christenen, aangenomene r der God. heid van jesus CHRISTUS verledigt zich, in deze Vet. handeling, op nieuw tot de beäntwoording der meer- maalen pope vraag : ,, of dan het beöefenend Christendom in °t byzonder niets wint, indien Chris- tus waarlyk God, en niets verliest, indien Christus niet waarlyk God is,of daarvoor niet door ons erkend wordt?’ - Eenige aanmerkingen, over de beöefening van het Christendom , hebbende laaten voorafgaan , bepaalt hy de vraag, in dezer voege, bl. 3r, nader: „ Is de leerftelling : Christus myn Heiland en Verlosfer ig waarlyk God, ook van zulk eenen aart, dat myn hart daardoor tot zekere Godsdienftige aandoeningen, wen- fchen en daaden geleid, en daartoe werwolgeuds opge- a- e O04 wekt 516 VERHANDELING wekt ‘kan worden, dat myn hart daarby' hoop en ws befpeurt ? Of blyft myn hart, by zyne Godsdis- oefeningen, in volle rust, de felling moge waart walsch zyn, verlies ik in het eene geval, in myn dr mdk Christendom , even zoo weinig, als in het æ ere?” | ‚ De gronden, waarop de Schryver zyne overtuiging van de waarheid der eerstgenoemde ftelling bouwt, en, met veel aandrang , -by elk aanneermelyk tracht te maa- ken „zyn de aandachtige overweeging van hun, die over ‘dit ftuk nog meer inlichting begeeren, waardig. Sommige verdienen zulks by uitneemendheid; als b, ve die ontleend zyn uit den eerbied en eerdienst, die, in de Leer van Jefus en de Apostelen zelven, jegens den Perfoon des eeuwig gezegenden Verlosfers zyn gevo derd. De Schryver heeft evenwel daaromtrent niets nieuws gezegd. Wy etinneren ons, al ’ geen bier meest kan. in: aanmerking komen, elders, ook in Vader: landfche Schriften, niet minder overreedend behandeld gevonden te hebben. _ | | Geen den Schryver alleen eigen is, rust, onzes oordeels, meestat op losfe onderftellingen, ’t Grootfte deel van zyn betoog brengt ons, zo °t anders grond ge- noeg heeft, alleen tot dit befluit: Gelooven wy vast, Christus onze Verlosfer is waatlyk God, dan hebben wy meer beweegredenen, dan wy anders ontdekken , om God lief te hebben boven allès, en alle zyne gebo- den, met dankbaare blydfchap, te onderhouden, — Geene hem eigene redenen, tot bevestiging van het ge- stelde , brengen ons zoo ver, dat wy het: ter goede trouwe daarvoor kunnen houden: ’Er kan geen waare Christelyke , Gode welgevallige deugd beftaan, zom der dat wy vastelyk gelooven, Christus onze Veslosftr od. | | | En dat zelfde oordeel kunnen. wy niet nalaaten te wellen over de Overdenkingen, die de Vertaaler 'er te flotte, op 30 bladzz. „heeft bygevoegd, over den invloei der Godheid van Christus, op de openbaare Godsdiens: oefening, op den Doop, en op de regte. viering van X Avondmaal des Heeren, td Die te veel bewyst, bewyst niets. …De Schry® Zegt, bl. 6. s Wanneer ik Jefus God noem, ofw zyne Godheid fpreek, zoo: moet zulks telkens is # wolfirekiften zin, waarin het de waare Christan OVER DE GODHEID VAN J. C. 517 verftaat, opgenomen worden.” Hy verftaat daardoor , gelyk onder anderen uit bl. 82 blykbaar is, het Ni- ceisch-Athanafiaans Kerkbegrip van de eenweezigheid des Zoons met den Vader; en fluit dus elk , die dit niet zoo letterlyk aanneemt, uit van de waare Christelyke Kerk. wermogenden en Mingeoefenden. Door JOANNES CLA- RISSE, Predikant te Enkhuizen, Te Amflerdam, by J. van der. Hey, 180r. Jr 8yo. ga bl. Ee: Verhandeling over de Vergenoegdheid, op zich zelve befchauwd, behoeft: onze aanpryzing niet. De gewmoedskwellingen , aan den eenen kant, der zulken , die al morrende. hunnen leeftyd verflyten; de aange- naame. kalmte , aan.de;avdere zyde, van die gelukki- gen, die, hoewel voor het kwaade des leevens niet on- gevoelig , met. gelaatenheid , egter., zich, aan hun-lot ondefwerpen, dienen ter wettiginge van de poogingen, om de. eerften van hunnen kwellenden last te bevry- den, de anderen in hunne denkwyze te verfterken. En wanneer een CLARISSE die belangryke taak ;op zich neemt „ is: ’er, grond. om ; van dezelve iet goeds te ver- wagten. Zyns onderwerps volkomen meester, verftaat by de kunst, om „y verftaanbaar te fchryven,-ook voor. » den eenvoudigften ; zonder verveelend te worden voor …… meer-geoefenden.” Uit zyne door de Maatfchappy Tot Nut van ’t Algemeen met Goud bekroonde. Verhan- deling over Gedsdienfligheid en Ongadsdienftigheid is dit everduidelyk gebleeken., Den zelden toon als daar » | Oo 5 heeft g18 | Je CLARISSE heeft ook de Eerw. cLARIssE hier getroffen. Ze hier , met ’s Mans eigen woorden, in de aanfpraaku zyne Leezers en Leezeresfen , het plan van zyn ® fchrift. „ Allereerst (zoo fchryft hy) zult ge gami „recht willen weeten, wat de Vergenoegdheid zy? t „ het is te meer nodig, dat ik u hier in genoegen geef, 9, Omdat. men , zonder eene juiste opheldering daarvan, „ zeer grof zou kunnen mistasten, en iets voor waart „ prysfelyke Vergenoegdheid zoude kunren houden, dat „ echter, wel door gezien, in de plaats van lof, veel „ eer billyke veroordeeling zou verdienen, — En wat „ dunkt ù? als ik u nu eens daar op, in een Aveede „ Deel, het nwt van dezen pligt zal aangewezen heb- „ ben bai) De ou, wel kwaad zyn, dat ik “er mg s een der yvoegde, om u eenige raadgevingen € „ broederlyke befluuringen mede te Beelen, Boor wekt s behulp gy, onder den Goddelykén » in de be „ oefening van denzelven, het best zoudt kunnen vor. 