Geschiedenis van het leven, character, en lotgevallen van wijlen Willem den Vijfden prinse van Oranje en Nassau / 4. VIII, 663 S
32 WILLEM pen V. XI. Afd. 209 s Penning, beweren, dat er aan het inwilligen >, van dat verzoek niet behoorde gedacht te wor- s, den, wit hoofde van den bezwaarden toeftand > der Algemeene Zaken: maar zoo lang ‘er in » het Vaderland nog zoo vele vermogende Ingeze- » tenen aanwezig zijn, in fluat, om in Buiten- „ landfche Fondfen tot immenfe fommen deel te » nemen, zoo lang behoord men althans geen on- »» vermogen voor te wenden, en dus doende, ach- » terlijk blijven, om der zuchtende Maatf{chappij » uit haren tegenwoordigen nood te redaen, en 9» met Haar het geheel Vaderland voor verderf » én ondergang te behoeden (*).” Op (*) Dat Z. H. op deze wijze denkende, de zaak uit het regte oogpunt befchouwde, en het welveren des Vaderlands op eene uitnemende wijze betoonde te kennen, lijdt geen de minfte bedenking, wanneer men nagaat, welke rampzali- ge gevolgen de latere onheilen, der Maatfchappij bejegend, aan de Natie berokkend hebben, en dat wel op een tijdflip, dat zij de beste uitzichten had, om zich compleet te her- flellen. Wij kunnen ons hier over thans niet uitlaten, doch zoo iemand onzer Lezeren daaromtrent een bewijs mogt be- geren, verzoeken wij de zoodanigen het IV. Deer van onze Gefchiedenis van den Oorlog, Bladz. 322—356 op te flaan, alwaar wij, uit het Rapport van de Kamer van XVII, bij de ftukken bewezen hebben, dat de Maatfchappij, bij den aanvang des jaars 1795, op den weg was, om dat heilzaam doel te bereiken, doch dat zij dearin, door de toen bewerkte Revolutie is verhinderd geworden. IV. Deer. O 210 LEVEN var Op zulk eene wijze dacht en fprak Z. H. over de verplichting die op elk regtfchapen licf hebber van het Vaderland lag, om der Maatíchappij te hu!p te mellen! En wie van Zijne getrouwe Vrien- ‚ den is onbekend gebleven, dat de Vorst het zich menigwerven tot een wezenlijk genoegen rekende, te hebben mogen ondervinden, dat Zijne welme- nende pogingen, ten haren besten in het werk ge- fteld, niet vruchteloos geweest waren? Dan, ook dit genoegen werdt Hem door Zijne Tegenftan- deren betwist, door allerwegen te verfpreiden, dat Hij met de belangen van de Maatfchappij voor te faan, het hatelijk afzicht zoude gehad hebben, om dus doende zijne eigene belangen te bevoorderen, dewijl Hij in Zijne qualiteit als OPPERBEWINDHEBBER jaarlijksch eenige duizen- den Guldens van de Uitdeelingen of Dividenden genoot. Eene aantijging zoo hatelijk als onwaar- achtig, dewijl het z.lfs aan velen die zulks be- weeren durfden , niet onbekend gebleven was, dat WILLEM pe Vijrpe van Zijn wettig regt op de uitdeelingen zoo van de Oost- als West- Indifche Maatfchappijen, op de edelmoedigfte wijze gere- nunticerd had, toen beider voorfpoed in tegenfpoed was beginnen te verwandelen, uit hoofde van de onheilen welken zij door den Oorlog, Misgewas- fen, Zeefchadens, en het firemmen van hunnen Han. WILLEM pen V. XI. Afd. sir Handel ondervinden moesten, waar door jaarlijks Zijne inkomsten omtrent de twintig duizend Gul- dens verminderden, zoo als uit den in 17y5 aan de Franfchen ingeleverden ftaat van des Vorsten Inkomsten ten duidelijkften bewezen is, door de verklaring, dat de Dividenden in de laat/fle jaren van Zijn Bewind, niet begeerd, veel min genoten waren geworden. Bevoorderde Z. H. op de voorzegde wijze de inftandblijving en meerderen bloei der Ooster- Maatfchappij ; die van het Westen ondervond in haren behoeftigen, en door inwendige twisten, zeer verwarden toeftand Zijne hulpbetooning in geene mindere mate. Immers is het bekend , dat de goede Vorst niet alleen zeer veel toebragt om H. H. Mog. te bewegen, tot het verleenen van ’s Lands Crediet voor eene Geldnegotiatie ter fomme “van f 5oo,oco-:-:, en tot het nemen van een befluit, dat ’er op de Staten van Oorlog voor de jaren 1788, 1789, 1790, en 1791, telken jare een fom van 250,000-:-: zoude gebragt en geleden worden, zoo tot betaling van de Interesfen ten. laste van de Maatfchappij loopen- de; als tot beftrijding van het apparent te kort: maar dat Hij zich boven dien, den Hem opgedra- genen last, tot het opgeven van een Plan van Redres voor die Volkplantingen liet welgevallen, O 2 en 212 LEVEN van en met den meesten fpoed uitvoerde? Een Plan, waar aan men hebbe toe te fchrijven, dat ’er in 1792, bij het eindigen van het Octroi der Maat- {chappij, eene gehele verandering in het Huis- houdelijk Beftuur derzelve verordend werd, de- wijl Z. H. van begrip was, dat hetzelve min om- flagtiger en meer eenvouwiger ingericht worden- de, ook als dan de voornaamfte Bron waar uit de onheilen waren voortgevloeid, geftopt zoude worden. Het is zoo, de ondervinding heeft ge- leerd, dat de aanftelling van eenen Algemeenen Colonieraad, in plaats van de Vijf bijzondere Ka- mers, het bedoelde nut niet te wege heeft ge- ragt; eensdeels, doordien ’er behalven den CoZo= nieraad, nog twee bijzondere Directien voor Surz- namen en de Berbices moesten aanwezig blijven ; en anderdeels, dewijl zij allen in den jare 1795 ver- nietigd wordende, door de kortheid van ‘hun be- ftuur verhinderd werden, om zoodanige preuves van hunne werkzaamheden te geven, als toerei- kend waren om over dezelven met grond te kun- nen doen oordeelen: maar dit beneemt niets aan de waardij van des ERrrsTADHOUDERS pogingen om die uitgeftrekte en kostbare Etablisf-menten, door het invoeren van een min omflagtiger, min kostbarer, en in andere opzichten aanmerkelijk „verbeterd Beftuur, het hangend hoofd te doen ope WILLEM pen V. XZ. Afd. Herinnert men zich het door ons bevorens ver- meldde, op welk eene Inconftitutioneele en wil- lekeurige wijze ’er met de Miluaire Corpfen , op verfchillende Gewesten gerepartitieerd ftaande, was oingefprongen, na dat de meerderheid der Staten van Holland, en die hun in alles van de hand vlogen, Z. D. H. in Zijne hooge Waardig- heid van Kapitein-Generaal gefuspendzerd had- den: hoe men de Militairen , zoo door groote be- loften op avangement en extraordinaire beloonine gen, als door bedreigingen van het niet betalen der verfchuldigde Soldijen, tot het verzaken van hunre plichten verlcid, en als 't ware genood- zaakt had; dan laat het zich, zonder een uiivoe- rig betoog van onze zijde, zeer duidelijk vatten, O 3 dat 214 LEVEN van, dat het met de Landmacåt , ten tijde van des Prin- fen wederkomst in den Hage, werkelijk zoo ge- fteld was, als door den beroemden CamrER, ii Zijne Aanfpraak aan Z. H. bij diens. verfchijning in den Raad van State met echte verwen was afzemaald (*). Geen wonder derhalven, dat het her-. (*) Hoe zeer het niet ontbroken heeft aan velen, die de Aanfpraak des Heeren Camper, in den: Text bedoeld, op ecne vinnige wijze aangevallen en veroordeeld hebben, zoo bevatte dezelve echter niets anders dan loutete waarheden. Daar welligt een groot aantal onzer Lezeren van dat ftuk nimmer gehoord hebben, willen wij hier eenige trekken uit hetzelve overnemen, ten einde de zoodanigen te doen zien, op welk eene wijze menin de hitte der gevoerde Twis- ten, over ’s Lands Armée naar goeddunken befchikt had, — Genoemde CAMPER,.op den 20 September 1787, het Prefi- dium in den, Raad van State bekledende, liet zich ten aan- ziene van den toeftand der Landmacht, onder anderen in dezer voegen hooren: ,, Uwe DOORLUCHTIGE HoocHeID vindt »» zedert hare afwezigheid, welke tot ons ongeluk en {mert s» twee jaren geduurt heeft, niet flechts de Finantien van de „ Generaliteit in de grootfte verwarringen , maar het gehele » Militaire Wezen verwilderd, verguisd, en door de froode »» listen dier helfche Vijanden van Uwe Hoogheid en van »» ons Vaderland, door duizenderleije hatelijke konstenarijen » in den grond bedorven. — De Tucht, zoo onontbeerlijk » in den Krijgsdienst, is geheel verwaarloosd! De Eerzucht, » de eenige prikkel tot roemrijke daden voor een Krijgs- » held, is door de lage ftreken van die kffe Verraders des » Va- WILLEM pen V. XL Afd. 215 herftel van de zoo zeer van een gefcheurde, en bijna ontbondene Armée van den Staat, bij WiL- LEM „ Vaderlands vertrapt. De zucht en ijver om het Vader- >, land, en den Wettigen Souverain volgens Eed en P'icht » te dienen, is door de fnoode Suspenfien, Licentiatien, 9, Casfatien, en, het geene nog nijpender en verderflelijker » Was, door de weigering en afjchafing van betalingen, geweldig onderdrukt, en nog verder uitgeroeid door het voorleggen van Zistige Outtantien, en de onvermijdelijke » Verplichting, om dezewen, hoe ftrijdig ook met den Eed » aan de Generaliteit gedaan, te doen onderteckenen! — » Terwijl men zich niet ontzag nog fchaamde, om wufte, s» lage, en onwaardige zielen, tot onverdiende trappen in » Gen Krijgscienst te lokken, te verheffen, en door die zelf- » Ce bezoldingen vet te mesten, welken aan andere Mannen, s Mannen van Geweten, van Eer, en Vroomheid, door de » gehele Republiek, op de heiligfte wijze waren toegezegd, » en op weuig verkregene Commisfien van den Raad van » State, rechtvaardig toekwamen. — De zuchten van de »» braafite Ollicieren hadden geenen invloed op het verwoed » en onbarmhartig Mollandsch Defenfiewezen! De tranen » hunner Echtgenooten, en het gekerm hunner lieve Kin- » deren, door honger en gebrek veroorzaakt, wierden s» Iegchend veracht! Ik beroepe mij op het getuigenis van » de Leden van dezen voortreficlijken Raad! Hoe dikwerf, ‚‚ Cn hoe lang zijn dezelve niet ontroerd en aangedaan ge- » weest over deze rampzelige klachten? Hoe diep zijn zij » hiet in het hart getrofien geweest, over hunne onmacht „om ze weg te nemen of te verzachten? De heiiigfte Vebonden die de Repubiiek heeft aange- QO 4 29 guna 2 v ? w 216 LEVEN van LEM DEN VijrpeN befchouwd werdt, als een on- derwerp: dat met den meesten fpoed behoorde ter hand genomen te worden. Dan, wie vindt zich met ons niet gedrongen, om den goedhartigen Vorst te » gaan met de getrouwfte naburige Vorsten, en met de Zwit- s Zerfche Cantons over derzelver Legerbenden, wierden ver- »» broken, en door nog meerdere bedreigingen tot onuitwis- » bare fchande van onze gehele Natie ergerlijk gefchonden! », Het doemwaardig oogmerk dier Staatsministers was allecn- » lijk ingericht, om de gehele Armée van den Staat door a Wanhoop woedend te maken en te vernietigen, zonder » zich te ftooren aan de rampen en onheilen welke de » goede Burgers over het hoofd hongen, wanneer zulk eene s gewepende menigte, door honger geperst en aan het mui- 9 ten geraakt, op hun aanviel! — De Staats Refolutien, » door de getrouw geblevene Provingien narr de Frontie- » ren wijd en zijd gezonden, en de gegronde klechten der 3, Ommelendfche. Staten, wijzen uit, hoe verraderlijk men > allerlei fchuim van Vreemdelingen, bedekt, verkleed, ver- 9, momd, en dievelings, door macht en geld aangeritst, van s alle kenten inriep, om de Dwingelandij, bijna ten hoogften s top geftegen, voor de naburige Provingien nog dodelij- » ker te maken, — De verwoestingen, aangericht door het s» fchendvolk van den verraderlijken Sarm in Vriesland, te- » gens de geheiligde Wetten, zonder Patent van den Karr ss TEIN GENERAAL en der Unie; zonder Atteche in die Pro- s» Vingie gezonden, zijn zoo vele bewijzen van de gewel » dedige overheerfching van /liland over hire Dondgenuo- p ten. dic.” WILLEM pen V. XU. Afd. 217 te beklagen, wanneer hij in aanmerking neemt, dat zoo dra Hoogstdezelve daar toe de eerfte po- ging deed, op de duidelijkfte wijze cor{teerde, dat de oude vooroordeelen tegen het op de been heuden van eene behooriijke Landmacht, ondanks de bewerkte herftelling van zaken, nog in veler zielen hadden blijven huisvesten, derwijze , dat Hij deswegens in het vervolg, uit hoofde van de ver- fchillende fentimenten der Bondgenooten, geene geringe onaangenaamheden ondervinden moest? Aanleiding tot het vernieuwen dier oude en fcha- delijke handelwijzen, welken voorheen tot geen gering verdriet van Z. H. geftrekt hadden, gaf het voorftel, dat de Gelderfche Gedeputeerden in de maand October 1787 in het Befoigne tot de Buitenlandfche Zaken deden, zegzen:'e: ,, daz de s» Heeren Staten van hun Gewest in aanmerking „ genomen hebbende, de noodzaaklijkh id dat wee ‚> gens de omftandigheden waarin de Republiek » zich bevindende was, en wegens den toeftand 35 van verfcheidene Regimenten in derzelver dienst, „ de Militie van den Staat met eenige andire over ao te nemene Troupen wierde verflerkt; zij mits s, dien hunne G deputecrden ter Generaliteit gee »» authrifterd hauden, om, ten eizde ce Repu- s» Slick ten minsten met een Renfort van & of » 10,000 Man fpoedig wierde voorzien, met O 5 s Cure 7 213 — LEVEN van » Concurrentie der overige Bondgenooten, en met »» overleg van Zijne Hoocneip , zoodanige [chik- 9 kingen te helpen beramen, als ten meesten diensa » te van den Lande zouden oordeelen te behoren, » € inzonderheid daar bij te proponeeren, dat “sp ten dien einde het Vijfde Battaillon van Wal- `,» deck wierde opöntboden” Een voorftel, dat weldra door de Hollandfche Ridderfchap niet al- leen over het geheel werdt goedgekeurd; maar dat zij weldra nog nader detailleerden, in een voór« ftel aan de Vergadering van Holland, tendeeren- de, 1. Om dadelijk Z. D. H. den Heere Erfftad- » houder te verzoeken en te authorifeeren, om alle „ die Corpfén, welken ten tijde der Troublen en » Verdeeldheden in bijzondere foldij van Holland ` „ waren aangenomen , te ligentieeren, en de Proe » vingie van dien onnuttigen last te ontheffen en o> te Verlosfen. 2. Om aan Z. H. H., om zoo fpoedig mogelijk , een Generaal Plan tot herftel van de Landmacht aan H. H. Mog. te willen overhandigen. Gewichtige en moeijelijke last, door dit befluit _ op de fchouderen van WILLEM DEN VIJFDEN ge- legd! Dan, hoe moeijelijk die ook zijn mogte, Hij vatte dezelve niet alleen gewillig op, maar volvoerde die, met behulp des Raads van State, met zoo veel fpoeds, dat het daar van gemaakt Plan, reeds op den 24 Janwarij van het volgende jaar 1788, door Z. H. in eigen Perfoon aan het hoofd des Raads van State, ter Tafel van H. H® Mog. werdt overgebragt, een voorflag behelzende tot eene Augmentatie van 5409 Hoofden en 2014 Paarden, waardoor de Landmacht in het geheel belopen zoude, een getal van "36051 Hoof- den, welke overgifte de Vorst deedt vergezeld gaan met eene mondelinge verklaring: > dat Hij a> niet kon afzijn, om H. H. Mog te verzoeken, >, om dat Plan ter ena van de Armée , ; » aan de Hooge Bondgenooten te willen poezen” 9 den, en daar bij te infe Eren, dat zij zoo fi 208- „dg 220 LEVEN van > 2?) dig dyenlijk, hetzelve geliefden te examineeren, en daar op te refolveeren zoo als zij ten mees- „ ten dienste van den Lande zouden oordeelen te 2 2 » 33 2 33 29) 392 EA 2 2? 27 22 2) 32 3> 32 behoren; ten einde dat Hij de exterende vaca- tures in vele Regimenten, waar van een groot getal Offigieren door H. H. Mog. uit den dienst waren gedemitreerd , konde vervullen, op dat die Regimenten wederom in flaat werden ge- bragt om den vereischten dienst te kunnen doen. Verklarende verder van oordeel te zijn, dat Hij, hangende de Deliberatien der Bondgenaoten over het ontworpen Plan, niet alle de vacatures, zoo in die Regimenten als in anderen, moest vervullen, maar dezelve openlaten, tot tijd en wijlen dat de Provingien derzelver Refolutien zouden hebben ingebragt, ten einde het Land niet door een te groot aantal Penfioenen wier- de bezwaard, indien het nu ingeleverd Plan mogt worden geamplecteerd. &c.” Dat dit laatfte echter het geval niet was, leer- de de ervaring, niettegenftaande men Z. H. ter Generaliteit, op de verplichtendfte wijze dank betuigd hade, voor Zijnen aangewenden ijver en zorg voor de defenfie en het behoud van den Siaat, en voor het ware welzijn van de daar toe vereischte Krijgsmacht: want toen het Plan bij de Staten der onderfcheidene Gewesten in deliberatie ger WILLEM pen V. XZ Afd. aar gelegd werdt, ontbrak het niet aan verfchillende aanmerkingen die op hetzelve gemaakt wierden, waar vit men duidelijk befpeuren kon, dat de Nieuwaangeftelde Regeringsleden, zoo Geweste- lijke als Stedelijke, even dezelfde uitéénlopende gevoelens, over de defenfie des Vaderlands, zoo te Land als ter Zee koesterden, als fints vele jaren hadden plaats gehad, welken de voorname redenen opgeleverd hadden, waar door het eene zoo wel als het andere onafgedaan gebleven ware. Het is zoo, dat de Staten van Holland in het Plan wel bewilligden, doch zij deden dit niet dan met bepaling, dat de door Z. H. voorgefla- gene Augmentatie, met de geproponeerde verho- ging der Soldijen, niet hooger belopen moesten dan Elf en een halve Tonne Gouds, en voorts onder deze fpeciale mits en conditie: dat een gelijke fom van Elf en een halve Tonne Gouds op den Staat van Oorlog werde gebragt, om geëmploieerd te worden ten dienste van de Oorlugsmarine van den Staat, verzoekende, dat Z. H. een Plan opgave, welk. gebruik als dan van die fom zou behoren gemaakt te worden. De Staten van Utrecht en Overijsel, vielen mede in dat begrip; doch die van Gelderland keurden het af, befchouwende zoo iets als afwijkende van den ouden voet, en van verre en bedenkelijke uitzichten te zijn. — Zij ‘ 222 LEVEN van — Zij wilden wel. in eene vaste post op den Staat van Oorlog voor de Admiraliteiten bewilligen , maar zij wilden alvorens weten tot welke eindens dezelve zoude moeten dienen: en dus verzochten zij, dat Z. H. een. Plan formeerde tot dat einde ftrekkende, aan zich de macht behoudende, om na examinatie van hetzelve, daar op te befluiten zoo als zij zouden oordeelen te behooren. Zie daar, de oude verdeeldheden , waar uit voor- heen zoo veel onheils voor den Staat waren voort- ' -gefproten, wederom. op nieuws ter bane gebragt, en niet alleen eene ftremming aan het onverwijld herftel van de Armée, maar ook van de Marine te wege gebragt; en alle de werkzaamheden van den SrapHouper aan het Plan befteed, ten eenenmale nutteloos gemaakt! Was het wonder, dat toen WILLEM pe Vijrpe dien uitflag te weten kwam, Mij (volgens een aan ons gefuppe- diteerd bericht) zich wel zeer gevoelig betoonde over dit fprekend bewijs, dat de oude geest van ver- deeldheid en tegenftand, als nog in volle werking gebleven was? Hoe dit zij, de Prins, bezield met eene zucht, om ware het mogelijk, de verfchil- lende gevoelens der Bondgenooten tot eenigheid te brengen, en tevens het Herftel van Land- en Zeemacht met den meesten fpoed te bevoorderen, gaf ook nu, even als in vroeger jaren, een duide- lijk WILLEM pen V. XZ. Afd. 223 lijk bewijs, dat Hij tot dat einde niets onbeproefd latcn wilde, daar Hij niet alleen zich de moeite getrooste, om een geheel ander ingericht, en min __kostbarer Plan voor de LANDMACHT te bewerken ; maar ook een geheel nieuw Ontwerp ten nutte van de Marine op het papier te brengen, ten einde langs dien weg, de verfchillende bezwaren der Bondgenooten op te ruimen, en hun met terzijde {telling van alle bijzondere belangen en inzichten, tot het nemen van eenparige befluiten, tot heil van het Vaderland aan te fpooren. Een voor- nemen, dat op zich zelven, en ten aanziene van Z. D. H befchouwd, als alfints prijsfelijk en Va- derlandlievend behoord aangemerkt te worden, doch dat echter uit hoofde van de omflachtigheid des werks veroorzaakte, dat ’er wederom ‘eenen geruimen tijd verloopen moest, eer ’er iets van belang tot herftel van den verwarden toeftand der Armée kon ondernomen worden. Want het liep aan tot den 17 Maart 1789 eer Z. H. in zoo verre met het een en ander gereed was, dat Hij twee uitvoerige Plannen in hooge Perfoon aan H. H. Mog. » Heeren! op het krachtigtte te moeten infteeren, » dat geene verminderingen in het Plan, zoo als » het nu is liggende, mogen plaats hebben, wijl » ik met een gerust gemoed kan betuigen, dat, » na dat het Plan alzo zal zijn geconcludeerd, »> de Frontieren van den Staat nog naauwlijks te- » gen eenen eerften aanval zullen kunnen worden » beveiligd: en dat het getal van de Armée nog » merkelijk minder zijn zal, dan het getal, het » welk de kundigfte Generaals, die in ’s Lands » dienst geweest zijn, altoos hebben geoordeeld » dat in Vredestijd behoorde te worden onder- s houden, en waartoe ik zoude h‚bben voorge- » dragen om de Armée te brengen, ware het niet, » dat de Finantien der Provingien thans niet toe- … laten om zich daar mede te bezwaren.” ‘Er verder, opzichtelijk het dadelijk herftel van fom- mige nog fteeds voortduurende gebreken bij 's Lands Armée, uit hoofde van de ongelijke Sol- dijen, &c. nog bijvoegende: „ Ik kan al verder » niet afzijn te doen remarqueeren, dat de een- » Parige verhoging van de Gage van de Infanterij, » een poinct is van het grootfte belang, op dat » VOOr WILLEM pen V. AL. Afd. 228 » voorgekomen moge worden, de f{chromelijke » gevolgen, die uit de verfchillende vermeerde- » ringen van Soldij, dewelken door de respecti- » ve Provingien tegenwoordig aan de Infanterie » word verftrekt, zouden kunnen ontftaan. Ook » is het niet minder noodzaaklijk, dat de voet » waarop de Dragonders actueellijk zijn, worde » verbeterd, dewijl het z ker is, dat dezelven » van de Gage die zij genieten niet kunnen be- » ftaan. En dat het meer dan tijd is, dat op „ het al of niet aanwerven van een Regiment s» Husfaren finaal worde gerefolveerd, op dat » de Provingien van Holland en Utrecht niet lan- » ger bezwaard blijven met het onderhoud van » de Manfchappen die zij in hunnen particulie- » ren dienst hebben, en waar uit het voorfz. Re- » giment gedeeltelijk zoude worden opgericht.” Beijverde Z. H. H. in alle opzichten werdt goedgekeurd en aange- nomen, uit hoofde van de voordeelen welke voor ’s Lands Zeemacht in eene daar bij overgelegde Memorie, (opgefteld door den Heer van Kins- BERGEN) in dezer voegen werden aangetoond: De noodzaaklijkheid van een vast Corps voor „ de Marine, kan men beoordeelen uit het geene » door Mogenheden die eene Zeemacht hebben, > gefchied, want allen hebben een vast getal Offi- >, cieren in hunnen dienst, dewelke men een or- > dentelijk beftaan geeft, en een zeker getal Man- » Jchappen, dewelke een goed gedeelte van de be- » manning van hunne Oorlogfchepen moet uit- maken. — De Republiek heeft daar nooit cen s» voor- WILLEM pen V. XZ Afd. 227 » voorbeeld van gegeven: de gedurige Oorlogen s» welke men ter Zee moest voeren, maakten zulks » în dien tijd bok niet noodzakelijk, want het » gedurig emploi, van alles wat tot den Zeedienst » behoorde, gaf aan allen een beftaan. — Maar » na de Utrechtfche Vrede, de jaarlijkfche Equi- » pagien ter Zee verminderende en jaarlijksch af- s» nemende, zouden dezelven geheel tot niets gelo- 2 pen hebben. indien de onlusten met de Barba- » rijfche Mogendheden dezelven niet eenigermate s» hadden levendig gehouden. — Hier uit moest » dan volgen, dat de Officieren niets hebbende om » van te kunnen leven, op eene andere wijze van s» befiaan moesten denken, en dus gaande weg »» verlicpen, °t geen men merkbaar ontdekt heeft » in den Oorlog die met 1748 geëindigd is: want » men heeft in dien tijd tot Officieren geémplotcerd » allerlei flag van menfchen, zelfs die nooit te » voren met een Schip in Zee waren geweest. Na » de Vrede gingen eenige Luitenants wederom ‚> naar de Indiën, ja zelfs voor Soldaat, om een »» beffaan te hebben, en anderen keerden wederom s» terug tot hunne vorige lage kostwinningen. » In den laatften Oorlog met Engeland heeft men wederom op nieuw ondervonden , hoe men alles heeft gemankeerd, wat tot een goede bemanning van een Schip benoodigd is. Den P 2 s» hefi 228 LEVEN van „> Āeeft getracht de OFFIÇIEREN UIT DE COM- » MERGIE te fuppleeren, doch men heeft flechts s cen zeer gering getal goede Sujetten bekomen: , verfcheidenen zijn door den Krijgsraad gevon- » nisd, en van anderen verkiest men liefst niet s te fpreeken (*). Om nu niet wederom in de- » zef- (*) De felling des Admiraals vaN Kinspercen in den Text opgegeven, aangaande de nadeelen voor 's Lands dienst, anneer men KOOPVAARDIJSCHIPPERS tot COMMANDANTEN VAN 's Lanps OoRLOGSCHEPEN emploieert, is door fommigen zeer fterk betwijfeld, en dit had bijzonder plaats, na de alge- meene Casfatie van het Corps de Marine ten Fare 1795, door welke gebeurenis, het toenmalig Gouvernement bij het Organifeeren van de Merine, zich in de noodzaaklijkheid gebragt zeg, om Koopvaanpyscuivrens fet Commando over *s Lanps OORLOGSCHEPEN op te dragen, Hoezeer velen te cien tijde van oordeel waren, dat een KoOPVAARDIJSCHIPPER bekwaamheids genoeg bezat, om het Opperbevel over een Oor logjthip te voeren; het ontbrak echter niet aan anderen, die uit hoofde van des Apmimaars fleiling, van een tegen- overgefteld gevoelen waren, niettegenftaande zij onkundig waren van de gronden waarop KunsBERGEN die ftelling ge- bouwd had. Die gronden te kennen, en opgave van dezel- ven aan den gezegden Apminaat (die zich toen in DEEN- SCHEN Dienst bevondt) te vragen, was wel het cenigfte middel om het pleit te beflisfen; doch hier tegen deedt zich de belangrijke zwarigheid op: ,, Of de Heer van KINSBER- +» GEN, na alle de mishandelingen hem zoo onverdiend aan- + gedaan, bereid en edelmoedig genoeg zijn zoude, om aan p cen WILLEM pen V. AZ Afd. 229 » Zelfde verlegenheid te komen, heeft men gedacht » ten Plan te proponeeren, dat VOOR EERST, een be- kJ s» een verzoek van dien aart te voldoen)” Dan, die zwa- righeid werdt fpoedig opgeruimd, toen de Heer van Woen- SEL aan den OUDEN ZeeueLD gevraagd hebbende: „ Mag ik » Uwe EXCELLENTIE wel verzeeken, de redenen, waarom » dien maatregel (namelijk het emploi van Koorvaanng- SCHIPPERS) af te keuren is, te willen bekleden, met alle s» de bijzonderheden daar toe fpecteerende? en was het mo- » gelijk, dezelve Articulatim te detailleeren? Hier mede » zal Uwe Excellentie mij zeer zeker, en misfchien ook de Republiek verplichten,” Fc. een ophelderend antwoord ontving: want gezegde Anmimaar deedt san van WOENSEL dit volgend bericht toekomen. — ,, Jeder Stand in de Maat- x» [chappij heeft zijne denkbeelden, en moet die ook hebben, s» zal hij overeenkomflig die voor hem bepaalde flaat han- » delen. Zoo dit in het generaal een bewezene waarheid s» 8, 200 heeft zulks ook zoo veel te meer plaats bij die s Yan een Orricier. Hier in moet OPVOEDING, DEN- s KINGSAART, EER, en AMBITIE, alles te zamen loopen, om s eerst de Eigenfchappen te bezitten, om in dat HALSBRE- s KEND METER te reusfeeren. — Lieden alleen voor de Cos- s MERCICELE NAVIGATIE gefchikt, hebben geheel andere voor- „ werpen om tot haar but te komen, dan die van een Offi- n» cier, — Hunne I} ctenfchappen zijn ook zeer verfchilien- » de. — Die van een ZEEMAN moeten voor een OFFICIER » veel witgefirekter zijn, dan die van een ORDINAIR ZER- » MAN; die alleen een Schip over Zee zoekt te brengen, » 200 al; het hem geleerd is, door Lieden bij wien hij ge- » varen heeft. — Het MILITAIRE GEDEELTE, (aat cen on- p 3 s Di- 230 LEVEN van »» beffaan zou geven aan de Officieren, en hun „ tevens in eene Militaire Activiteit kan houden : „ want op eene andere wijze een beftaan verkrij- „ gende, gaan velen naar afgelegen Plaatfen „ woonen, daar hun niets tot de Leedienst be- „ trekking hebbende, voorkomt. Het is ook een s, groot’ voordeel , dat de Chefs hunne Offigieren lee- » ren kennen, voor dat dezelve ten dienfle van „ den Lande gebruikt worden. WILLEM pen V. XZ Afd. aat s» Corps, een fuk Kanon te affecteeren, om alle » de Manfchappen bekwaam te maken, om met > Aetzelve wel om te gaan. Want de geenen , » welken aan boord van ’s Lands Schepen, den » Gtenst van Soldaat doen, moeten even zoo wel » leeren met het Gefchut om te gaan als de Ma- s» troozen, die men ook doet onderwijzen om met „fiet Hendgeweer te kunnen ageren. De zooge- s» naamde Kanonniers of Artilleristen moet men » aanmerken als Commandeurs bij de Nukken, s» en dus moeten zij de meeste kundigheden heb- „ben. TEN DERDEN: Levert het ook een groot » voordeel op, dat wanneer een Schip in dienst » wordt gefteld, men direct een convenabel getal » Manfchap heeft voor het emplooi op de Schepen, » aan het Scheepsleven gewoon, en dus Zeelieden » Zijn, door welken de Artillerij wel bediend » kan worden. TEN VIERDEN: Dat zoo wan- >» neer men goedvond eenige Wachtfchepen in de » Zeehavens te leggen, de oprichting van zulk » Cen Corps zeer nuttig zijn zoude, om de be- » nodigde Schepen daar toe in gereedheid te » brengen, vermits men oogenblikkelijk het bero- » digde Volk bij de hand had, om dezelve te be- »» mannen. — Verder, wanneer men Compagnien s» Mariniers op Oorlogfchepen plaatst, zoo kan » men door Detachementen van dezelve , de Man- P 4 » Jchap- 932 LEVEN van » [chappen tot de benodigde flerkte brengen, en 33 % 2 23 33 ” 33 ook wederom verminderen op kleinder Schepen.” >» Men heeft wel gedacht om een Corps Matroo- zen te furmeeren, maar dit zou het bedoelde nut nies te wege brengen, gefteld zijnde dat zulks mooglijk was. De lust van een Matroos tot eene vrije leefwijze, zal hem altoos verhin- deren om zich bij een vast Corps te engagee- ren. En als men nagaat, dat men bij de Ad- miraliteiten geen Wolk heeft kunnen krijgen, wanneer ‘er tegens f 3-:-: af 3-10-:’s weeks kostgeld geworven wierd; zoo kan men daar uit oordeelen over de kostbaarheid van zoo een Corps. Eindelijk, zou het ook van de grootfte nuttig- heid zijn, een middel te vinden tot aanmoedi- ging van Stuurlieden en Schippers, om zich aan ’s Lands dienst te verbinden. — Een klein Tractement dat hun in hunne leefwijze eenig meerder gemak zou toebrengen, wanneer zij niet in dienst waren, zou mogelijk hier aan voldoen, zonder dezelven hier door te verhinde- ren, om in tijden van Vrede ter Koopvaardij te varen, en zich in de nodige wetenfchappen te oefenen. Want de inrichting om deze Lieden, wanneer zij aan Land zijn, als gemeene Sjou- wers op de Werven te gebruiken, moet natuur- lijk repugneeren aan Lieden, die bevorens ge- 2 WOB WILLEM pen V. XZ Afd. 233 s woon waren te Commanderen aan boord van a de Schepen.” | Intusíchen bleef des Vorsten zorg ten nutte van ’s Lands Zeemacht , zich bij dit geheel nieuw Plan niet alleenlijk bepalen. Hij toch volkomen inftem- mende met de in vroeger dagen reeds opgegevene gedachten van voorname en kundige Mannen, dat er eene generale Reforme in het Huishoudelijk Befiuur der Vijf Admiraliteits- Collegien behoor- de plaats te hebben, derwijze, dat die Vijf Col- legien tot één Ligchaam gebragt werden; zoo oordeelde Z. H. het van de hoogfte nuttigheid te zijn, dat men als nu dat werk met ernst ter hand nam, te meer, daar de in 1765 benoemde Perfo- neele Commisfie tot de Defenfie van de Republick (Z. D. H. aan het hoofd hebbende,) op den 28 October 1789 bij het uitbrengen van het gedetail- leerd Rapport hunner werkzaamheden, ook die Reforme aan H. H. Mog. als van de hoogfte aan- gelegenheid zijnde, had voorgedragen (*), voor- tel. (*) Welligt vraagt hier een minkundig Lezer: of WILLEM DE VIJFDE zich in 1789 aan het hoofd plaatste, van eene Commisfie die in 1785 benoemd en aangefteld was? Laten wij ter beantwoording dier vrage hier kortclijk zeggen: Dat hoe groot in het jaar 1785 de verwachting van het nut dier Commisfie ook moge geweest zijn, de op dien tijd reeds hooggeftegene Binnenlandfche Oneenigheden, en de dssrop P 5 g6- 234 LEVEN van ftellende: „ dat in plaatfe van de Vijf Collegien , » (in welken 54 Raden zitting hadden, die elk » hunne bijzondere Fiscalen, Secretari:fèn , Ont- » vangers , Eguipagiemeesters, Vendumeesters , » Commifen Generaal, en een groot aantal min- » dere Bedienden te onderhouden hadden) EENEN >> ALGEMEENEN RAAD TER ADMIRALITEIT, Je- » flaande uit 16 RADEN, Benoemd moest wor- » den: te kiezen Vier uit HoLLAND, en uit elk s der overige Gewesten Twee. Benevens één „ Fis- gevolgde Suspenfien van Z. H. en andere Oudermijningen van de UNIE en het STADHOUDERSCHAP, veroorzaakt hadden, dat “er door die Commisfie ten tijde der Omwenteling in 1787 niets van eenig belang was uitgericht. Intusfchen maakte die Omwenteling eene aanmerkelijke verandering ook in dat opzicht. Want daar ‘er eenige Leden van die Com- misfie, uit hoofde van de buitengewoone Regeringsveran- deringen ven het Bewind verwijderd werden, zoo werden zij daarin door anderen vervangen, die als nu op den 28 October 1789, met en benevens Z, D. H. dien taak volvoer- den, — Men had dus van den 4 Meij 1785, tot den 16 September 1787, (en derhalven in een tijdvak van twee en een half jaren,) zoo weinig uitgevoerd, dat de Commisfie zich verplicht oordeelde, aan M. H. Mog. te moeten berich. ten: „ Dat zij Gecommitteerden hunne werkzaamheid, ten » minsten die werkzaamheid waar van eenige vrucht kon » Worden verwacht, moesten dagteekenen, VAN DEN TĲD ‚ DER GELUKKIGE OMWENDING VAN ZAKEN IN DIT GEMEENE- s BEST.” ~ WILLEM pen V. XI Afd. 235 „ FISCAAL , één SECRETARIS, één GRIFFIER, ¢f „ één ONTVANGER. Welke Raad hare perma- » nente Zittingen in den Hage, onder het oog „ van den Souverain behoorde te houden. Dat » men voorts, in de Respective Havenen 2a 3 > Perfonen, onder den tijtel van COMMISSARISSEN „ konden aanftellen, tot het doen der gewoone „ Expeditien voor de Cominergie ; de nodige Equi- ‚> PAGIEMEESTERS Zot opzicht over de Werven &c.; „ cn één of twee SCHEEPS-CAPITEINEN tot het op- 5» zicht over de Wervingen, Monteeringen, Com- »» pleetheid der Equipagien, toefland der Sche- » pen, en andere Militaire Zaken, allen voor- „ zien met de nodige Infiructien, &c.” Welk Rapport bij de, Staten van Holland ontvangen zijnde, op den 30 Januarij 1790 aan de Drie Collegien binnen hun Gewest gevestigd, gezon- den werdt, met aanbeveling om hun te dienen van derzelver Confideratien en Advis, ,, bijzon- 3 derlijk op het Plan van een ALGEMEEN BE- » STUUR VOOR DE ZAKEN VAN DE ZEE, ge- s> combineerd met de affchaffing van de tegen- »» woordige Collegien ter Admiraliteit, gelijk het- >» zelve bij het Rapport van de Heeren Gedepu- » teerden tot de Perfonecle Commisfie, tot het Werk » van de Generale Defenfie van de Republiek, » in het brede was voorgedragen: als mede op de 5 nut- 236 LEVEN van „ nuttige en heilzame gevolgen welke. voornoemde » Gecommitteerden zich van dat Plan beloofden » in tegenoverftelling van het Beftuur hetwelk te »» dien tijde plaatfe hadt, of ingevolge de Inftruc- » tie voor de Admiraliteits-Collegien behoorde » plaats te hebben.” Een befluit, waar van zich velen te dien tijde wel de beste gevolgen voor- ftelden, (vermits uit hetzelve duidelijk bleek, dat de Staten tenopzichte van dat belangrijk onder- werp, zoo met Z. D. 238 LEVEN van a) dat alle de moeite, zoo door Z. H., als door de Leden der meergenoemde Commisfie, aan dat ge- deelte van het Rapport, en derzelver Bijlagen be- fteedt, ten eenenmale vruchteloos en onnut ge- maakt werdt, waar door het Vaderland boven dien verftoken bleef van de voordeelen welken daar uit op de beste gronden voor hetzelve zou- den zijn te verwachten geweest, wanneer men dat Plan in dezelfde evenredigheid had gelieven te bevoorderen, als waarmede men hetzelve be- fpotte en verwierp. Wij hebben, zoo wij vertrouwen genoeg ge- zegd, om aan elk onbevooroordeeld Lezer bij de ftukken te doen zien, dat WILLEM pe VIJFDE na de herftelling der Conflitutie niet onverfchillig omtrent eene verbeterde inrichting van ’s Lands Zeemacht verkeerd hebbe: zoo ook, dat het aan Hem niet te wijten zij, dat er in dat opzicht niet meerder nuts voor het Vaderland is bewerkt geworden , zoo als Zijne Vijanden aan Hem open- lijk begerig naar zijn, kunnen hunnen weetlust voldoen, in de INLEIDING, geplaatst voor onzen uitgegeven ATLAS DER NE- DERLANDSCHE ZEEHAVENS, Bl/adz. 40—43, alwaar wij des Ruppers voorftellen uit de echte bronnen hoofdzaaklijk heb- ben opgegeven. Voorftellen, waar van het nut door een onkundig mensch met handen getast kan worden, doch die echter jaren lang ziju in den wind geflagen geworden, WILLEM pen V. XI. Afd. 239 -3 lijk hebben te laste gelegd: het wordt tijd, dat wij, ingevolge onze bevorens opgegevene verdee- ling nu nog kortelijk nagaan, met hoe veel ge- duld en vlijt, de goede Vorst als STADHOUDER VAN DE Unie Zijn Post te roere ftond, om de aloude en netelige twisten tusfchen de Staten der onderfcheidene Gewesten, fints een reeks van ja- ren, tot nadeel van het Land, over het werk der Qvora’s ontftaan en aan den gang gehouden, te termineeren. Een onderwerp, bij welks over- weging, ons des Vorsten oprechte zucht voor de welvaart van den Staat, gepaard met eene grondige kennis ten aanziene van. deszelfs Conftitutie en Regeringsvorm, ten duidelijktten blijken zal. Onder de vele Projecten die ’er na het eindi- gen van den Oorlog met Engeland, en het vereffe- nen der gefchillen met Keizer Fofephus, ten tijde van het daaglijksch vermeerderen der inwendige Troubelen en Verdeeldheden , (gua/i) tot het daar- ftellen van een Grondwettig Herftel van Neder- landsch Staatswezen , ter bane gebragt werden y be- hoorde ook onder anderen deze: dat ’er op den 4 Mei 1785, ingevolge eenen voorflag der Staten van Holland, bij H. H. Mog befloten werdi, tot het benoemen eener Perfonecle Commisfie, aan wien den gewichtigen taak werdt opgedragen: » I. Het nader reguleeren der PROVINGIAALE 39 Q UO- 240 LEVEN van ‚> Quora’s in evenredigheid van de ware vermos „ gens der Gewesten, tot het dragen van de Al- »» gemeene Lasten des Bondgenootfchaps. 2. Een s onderzoek naar den Staat van de GENERALI- » TEITS Kas, en van het gebruik heiwelk daar „ van, tot foulaas van de Gewesten, met betrek- „ king tot de Generale Defenfie van °t Land zou- » de kunnen gemaakt worden.” — Was ’er een onderwerp, hetwelk uit hoofde van deszclfs ge- wicht, en de daar uit voortvloeijende onheilen, een onverwijld herftel vereischte; en waar van de Natie fints vele jaren de Heerlijkite vruchten zou- de hebben kunnen fmaken, het was buiten alle bedenking het zoo even genoemde, wanneer de _ Bondgenooten het flechts met den vereischten ernst en eensgezindheid, en met aflegging van alle bijzondere inzichten en bedoelingen, ten nute te van den Staat hadden verkiezen bij der hand te nemen. Dan, hier aan mangelde het in die be- roerde dagen, waarin men in fommige Gewesten, de „Provinciaale Svuverainiteit tot eene nooit waargenomene hoogte dreef; en waar in men door het daaglijksch ondermijnen van de Conftitutie, zich de ongehoordfte {tappen meer dan ooit ver- oorloofde. Daar dit het geval was, wie kan het dan in ons met reden wraken, wanncer wij zeg- gen: dat het eindelijk bewerken van eenen vol- fla- Í WILLEM pen V. XI. Afd. 241 flagenen Burgeroorlog in den beginne des jaars 1787 aangevangen, en tot den intocht der Pruis- fen volgehouden, alle redres in dat opzicht on- mooglijk maakte? en dat het derhalven om die oorzaak met de Commisfie tot het Werk der Fi- nantien even eens afliep, als met die welke zoz de Defenfie benoemd was, namelijk: dat ’er na bijna vier jaren tijds verloopen te zijn, nog niets wezenlijks of nuttigs was verricht geworden , de- wijl het zoo vóór als na de Hertlelling van Za- ken, onder de Bondgenooten aan de nodige Eens- gezindheid ontbrak, om die groote zaak tot een gewenscht einde te brengen? Want in plaatfe dat men alomme, na het ftillen van den Staats-Orcaan , zich eensgezind van hart beijverde, om het kwaad dat fints een reeks van jaren zoo veel onheils ge- fticht had, in den grond aan te tasten en uit te rooijen; en met ter zijde ftelling van alle eigen- -batige inzichten en bedoelingen , het zoo deerlijk gefolterd’ Vaderland alle mogelijke hulp ‘toe te brengen; zoo verfpilde men den kostbaren tijd met onderling en nutteloos kibbelen en twisten over het verminderen of vermeerderen der Quora'ss en met het klagen over onvermogen, om verfchub- digde agterftallen te voldoen: terwijl men alles ori- afpedaan liggen tiet, en inmiddels wan het Con- flivutioneel middel, ter wegneming of vereffening IV. Deer. Q dier 242 LEVEN van dier verfchillen bij de Unie voorgefchreven ; na- melijk, pr ARBITRAGE VAN DEN STADHOUDER, zich afkerig betoonde, dewijl men naliet om des Vorsten medehulpe en tusfchenkomste in te roe- pen, niettegenftaande Hij bij meer dan ééne ge- legenheid als Zijn gevoelen had voorgedragen : dat zoo lang het Werk der Quota’s niet met onderling goedvinden en toefiemming der gezament- lijke Bondgenooten was gereguleerd en vastgefteld geworden, "er ook met geene honpe op fucges aan d: verbetering en het herftel van ’s Lands Defenfie, zoo te-Water als te Lande, de hand kon geflagen worden. — Intusfchen, hoe fingulier en onbetame- lijk dit gedrag omtrent den goeden Vorst ook we- zen mogte, en hoe zeer zulks aan Zijne zijde een rede kon opgeleverd ‘hebben, om Zich over dat alles zeer gevoelig te toonen , de liefde tot ’s Lands welzijn, deedt Hem niet alleen dit wezenlijk onge- lijk aan een zijde ftellen ; maar het fpoorde Hem ook aan, om door het inzenden van deze navolgende Propofitie aan de Gecommitteerden tot het Werk der Quotes, eene; proeve te nemen, of Hij door Zijnen invloed. aan-die belangrijke zaak een guns- tiger wending: zoude kunnen bezorgen, op den ri Julij 1788: dus Schrijvende: -~ N „> Met leedwezen. heb lk vernomen, dat de De- „ liberatien van de-Commisfie tot het reguleeren \ ; 7 » der hinde DEN V. AZ Afd. 243 » der Quota’s van de onderfcheidene Gewesten, » tot nog toe van die vrucht niet zijn geweest, » dat de finale afdoening van dat gewichtig s» Poinct binnen kort te gemoete is te zien. — s Lk houde mij verzekerd, dat ‘er niemand der » Heeren Gedeputeerden van de respective Provin- » gien is, die niet ten vollen overtuigd is, dat „ van deze belangrijke zaak, het fiaan of val- „ len van de geheele Republiek afhangt, wijl het ` » te vergeefsch is, dat ‘er Plannen tot veiligheid » en verdediging van den Staat worden gemaakt, s 200 lange de Leden van het Bondgenootfchap 3, onderling, door het blijvend gebrek der Finan- „ gien worden terug gehouden, om de Contribu- s tien tot eigene Defenfie te helpen dragen, en „ is het belang , hetwelk de machtige Nabuuren, » Onze Geallieerden, in de Onafhangelijkheid » van den Staat flellen, ook te vergeefsch, zoo s» lang de Bondgenooten door deze verfchillen we- »» derhouden worden, om de nodige lasten welke ss. tot de veiligheid van het boiei! moeten ge- » dragen worden, op zich te nemen.” » Ik kan Mij dus niet verbeelden, dat eenig 15 manquement aan goeden wil, de oorzaak kan » zijn, van het agterblijven dezer zoo wenfche- » lijke zaak; maar alleen de moeijelijkheid om >» genoegzame en voldoende gronden te kunnen Q 2. » vin- 244 LEVEN van 3 ” vinden, waar op het Relaticf vermogen van de Bindgenouten onderling, en met betrekking tot elkanderen, kan worden berekend.” „Ik prafcreere, om geen der onderfcheidene Advizen der Heeren Gecommitteerden van de respective Provingien op dit Sujet op te halen, hoe zeer ik van dezelve niet onkundig ben ge- bleven, ten einde door de discusfie derzelver Ad- vizen , geen [chijn van preferentie te geven, aan het eene boven het andere: want Ik oor- decle in Mijne qualiteit als Stadhouder van alle de Provingien, eene gelijke betrekking tot alle dezelven te hebben, en dus verplicht , om volmaakt Neutraal en Onzijdig te moeten blij- ven. Edoch: Ik hebbe tevens te veel gevoel van Mijne verplichting, om niet alles aan te wen- den wat mogelijk zij, ten einde de Differenten uit den weg te ruimen, en aan den wensch yan alle de Leden van het Bondgenootfchap te voldoen , door het bevoorderen van redelijke fchik- kingen. — Het is derhalven met dat inzicht, dat Ik UEd. Mocennen bij den anderen heb verzocht, en gemeent hebbe in bedenking te moe- ten geven: Of het niet als een convenabele weg tor fhikking zoude kunnen dienen, indien, voor een tijd daar latende de Discusfien over de op- gave van den Staat der Finantien, door de » Bond- WILLEM pen V. XI. Afd. » (geteekend) „ W. Pr. van ORANGE.” « Op zulk cene vrijwillige en cordate wijze, bood Wittem pe Vijrpe Zijne goede diensten aan, ‘om aan den verwarden toeftand van ’s Lands Geldmiddelen eene wending ten goede te bezor- gen, die voor de Gecommitteerden, ondanks hun- ne veelvuldige Deliberatien, niet mogelijk was, zoo lang zij dien weg niet infloegen, welke door Z. H. in deze Propofitie werd aangewezen! Daar zijn ’er die beweerd hebben, dat fommigen van de kundigfte en werkzaamfte Leden van die Com- misfie, den hoofdeisch van dat ftuk, namelijk de openlegging van den Finantieftaat der Gewesten, aan den Prins zouden opgegeven hebben, dewijl zij den grootften tegenftand vreesden, wanneer Zij die fnaar hadden aangeroerd: waar uit de zoodanigen dan ook het hatelijk gevolg voor dien Vorst hebben afgeleid, dat Hij zeer weinig nuts aan het Werk der Quora’s hebbe toegebragt. Dan, wie maet met ons het hatelijke van dit gezegde piet WILLEM pven V, XI. Afd. 247 niet gevoelen, wanneer hij uit het origineele en uitvoerige Staatsrapport, door de Commisfie op den or Mei 1790 aan H. H. Mog. overgeleverd, en in 1792 in een befluit veranderd, ten duide- - lijkiten ontdekt, met welk eenen ijver Z. H. ge- duurende vier jaren werkzaam was, om die be- langrijke zaak, waar aan het behoud of het totaal bederf der Republiek verbonden was, tot een ge- wenscht einde te brengen? Wij kunnen ons hier niet verdiepen, in het opgeven van alles wat door Hem in dat opzicht is verricht geworden , niet alleen door eene geheele verandering in het be- rekenen van de van ouds bepaalde aandeelen, welken de onderfcheidene Gewesten tot de Alge- meene Lasten van het Bondgenootfchap , geéven- redigd aan derzelver vermogens, behoorden te dragen; maar ook, met het opgeven van een reeks van heilzame verbeteringen, ten aanziene van vele zaken die daar mede in een onaf{cheidelijk ver- band ftonden: waarom wij zulken onzer Lezeren, welke daar begerig naar zijn, tot dat belangrijk Staatsftuk, en het daar op genomen eenparig Be- fluit zelve verwijzen, ons verzekerd houdende, dat zij na eene onpartijdige overweging dier ftuk- ' ken, ten vollen zullen inftemmen met het getui-. genis, dat de Gecommitteerden bij de overgave van dat Rapport, aangaande des Vorsten werkzaam- Q 4 » he- 245 LEVEN van heden aflegden, toen zij aan H. H. Mog. rond- borstig verklaarden: „ dat alle de bij hun onder- » ling geproponeerde middelen tot eene afkomst », dier zake, of onuitvoerlijk , of fchadelijk , of „ ontoereikende bevonden waren, en dat, daar de „ Leden zich over dat aangelegen onderwerp, on- „ der elkander niet hadden kunnen verftaan, », zulks waarfchijnlijk ten gevolge zou gehad heb- „ ben, dat hunne pogingen, met betrekking tot » dat gewichtig Poinct, yruchtloos zouden zijn af- „ gelopen; zoo niet Zijne DOORLUCHTIGE Hooc- > HEID, naar deszelfs gewonen ijver voor het wel- „ zijn van het Vaderland, zich dat werk aange- », trokken, en door het voorftel aan de Commisfis „ gedaan, Zijne bereidvaardigheid getoond had, „ om door Zijne hooge tusfchenkomst eene min- „„ nelijke fchikking tusfchen de Provingien, over „ die gewichtige Materie te bewerken? Een ge- tuigenis, dat nog nader bevestigd werd, toen het Werk der Quota’s, en ’t geene daar toe betrek- lijk was, overeenkomf{tig des Prinfen voorftellen, en nader opgegevene Modificatien en Veranderin- gen, bij alle de Hooge Bondgenooten het volle beflag verkregen had, en in werking wierd ge- bragt, derwijze, dat Z. H. en de Leden des Raads van State, zich in de mooglijkheid gefteld von- den, om, en corps, een STAAT VAN OORLOG VOOR 25 WILLEM pen V. XI. Afd. 249 25 JAREN aan H. H. Mog. aan te bieden. Eene plechtigheid , die eensdeels , uit hoofde van de hoog- gaande Troublen van 1781 tot 1787; en ander- deels, door de verfchillende gevoelens der Gewes- ten, in verfcheidene jaren geen plaats had kunnen hebben, bij welke gelegenheid de Voorzitter van dat aanzienelijk Collegie, niet aarfelde, om betrek- k bjk des Prinfen werkzaamheden,. dit volgende aan H. H. Mog. voor te dragen: „ Het punt der Quota’s, Hoog Mog. Hee- »> ren! was het eenige niet, waar bij Z. H. zich be- » paalde, tcen Hoogstdezelve ondernomen heeft, » om de verfchillende gedachten die de Leden » van de Perfoneele Commisfie zoo zeer verdeel- »-den, met elkander te vereenigen! Hoogstdezel- s ve grondig kennende de gebreken die zich in » het Staatsbeftuur bevonden, heeft getragt, om » tevens tot verbetering van dezelve , de gefchikt- » fte hulpmiddelen toe te brengen; en niets on- „ beproefd gelaten hebbende, om door alle mo- »» gelijke infchikkelijkheid, de verfchillende be- „> langen der onderf{cheidene Provingien te ver- » eenigen, is daar in zoo gelukkig geflaagd, dat »» na herhaalde voorftellen, zoo van Z. D. H. al- ` 3 leen; als van Z. D. H. en den Raad te zamen, » bij het gemelde befluit van Uw Hoog Mogen- » den, niet alleen heeft kunnen worden geregeld, l Qs » door 250 LEVEN van „ door wien, en tot welke fommen de Lasten „ van het Bondgenootfchap voortaan zullen wor- », den gedragen; maar dat ook verder bepaald is, „ op welk eene wijze de Finantie van eene Pro- „ Vincie, die zich als onvermogend om bij voort- 5, duuring te dragen, het aandeel waarop zij is »» aangeflagen zou mogen aangeven, zal moeten „ worden onderzocht.” Werkzaamheden, van wel- ker gewicht en nut voor het Vaderland, de Le- den des Raads, deze volgende voordeelen optel- den: ,, Dus heeft alles tot het gewenschte cinde » medegewerkt, om eene nieuwe Order van Za- „ ken in de Republiek daar te ftellen, en aan „ de Unie van de Vereenigde Gewesten toe te brengen, eene Soliditeit die dezelve niet dan een zeer korten tijd gehad heeft. Voor 25 en „ zelfs een minder getal van jaren, durfde men „ aan eene GEHEELE VERANDERING DER Quota’s „ van de onderfcheidene Provingien niet denken : „ men fchroomde los te maken een werk, dat „ meer dan 150 jaren hadt beftaan, en niet zon- „ der vele moeite was tot ftand gebragt. Men ,, vreesde, dat door zulks te willen ondernemen, „ de uiterfte verwarring in het ftuk der Contri- „ butien zou worden veroorzaakt; en de onder- „ Vinding heeft doen zien, dat die vreze niet ge- „ heel ongegrond geweest is, vermits van dien » tijd 2) 2) WILLEM pen V. XI. Afd. 251 tijd af, dat de Raadplegingen daar over aange- „ legd zijn, (te weten van Met 1785) eene zoo » groote verwarring is ontftaan, dat zeven jaren „ agter den anderen geene GEWOONE, en vijf ja- »» ren agtereen geene BuITENGEWOONE STAAT » VAN QOortoc heeft kunnen worden gefor- >» meerd, HOEZEER DE STATEN VAN OORLOG, » na dat het gebruik is ingevoerd van dezelve jaarlijksch op te maken en aan de Bondgenoo- ten over te leveren, zijn aangezien geworden » voor een voornamen Band van de Unie (*).” » De (*) De aanmerkelijke veranderingen in de berekening en ' bepaling der Quvuora’s van de onderfcheidene Gewesten, door Z. H. voorgeflagen, en na veel delibereerens door de Staten derzelver eindelijk goedgekeurd en vastgefteld, kwas men hoofdzaaklijk hier op meder, dat aan de Provingien Zeeland, Utrecht, Vriesland , Overijsfel, en Stad en Lande, die allen fints vele jaren over te hoogen aanflag geklaagd, en op ontlasting aangedrongen hadden, als nu gezamenlijk eene vermindering van Age Guldens, Elf Stuivers, en drie vierde Deniers in iedere f 1oo-:-: geaccordeerd werdt; waar tegen de Quora’s van Holland en Gelderland derwijze Verhoogd; en de Kas van de Generakteit op nieuw belast en aangeflagen werden, dat daar uit de geaccordeerde ver- mindering aangevuld werdt. Wij hebben dit fpecifiecq opgegeven in het III, Dee. van onze uitgegevene Gefchiedenis van den Oorlog , Bladzijde 254 en 255, werwaards wij onze Lezeren, om der beknopt- heids wille, thans verwijzen moeten. 