Maleisch-Nederlandsch woordenboek
nialam tadi engkau b^rdjcêdi, van nacht hebt gij gedobbeld; b.hari b. rimb^ akoe b^rdjóêdi? wanneer (int.) heb ik gedobbeld? I Ka^ bêla — skr. wëla, schielijke dood — , zoenoffer door een' schielijken dood; genoegdoening in 't alg.; m^mbĕl^, zich ten offer brengen door een* schielijken dood, bij de uitvaart of bij het lijk van een' beminden afgestorvene, bv. door zich te verbranden met het lijk van den man, door zich met een' dolksteek het leven te nemen op het lijk van een' vriend enz.; mint& b., een zoenoffer enz. eischen; m^mbajar b., een zoenoffer enz. brengen; djangan analkkoe p^rgi b., gan niet ten offer brengen, mijn kind; — «b. söêdoet, met een kris door- stooten worden en zoo te samen sterven; b. k^t^tdjangan (moet wellicht zijn k^- t^rdjoënan), i» */ vuur te samen sterven. — [L.]; mitilah akoe tijad^ b., ik zal sterven zonder genoegdoening; mfmbélakfn, zich ten offer brengen voor een* doode; «L^ M« 316 O^ wraak nemen voor een* vermoorde of op eene andere wijze beteedigde: — «saliiig b., batav.^ malkander helpen. — [H.]; helpen; rerdedigefi: ter zijde staan, — [B.]. -)^ C>A^Jk^ biloet, buigen, zonder zijne ge- daante te hernemen, zooals een slecbt gehard leiiiinet. — [C.]. ^ oJLk^ lillit = bDik. — IL.l. •• • bêloet, retraad; nieiubéloet, ver- raad plegen: öraug b., verrader; mfmbêloetkeii, verraad plegen aan iemand, veiraden\ menibélMi, verraden, biloer, iflriem ten gevolge van een' slag. ^r^ / jtM^AjSi^ !•« tn^mbilas, afspoelen^ spoelen (in een vocht heen en weder be- wegen), uitspoelen, overspoelen, II. van de oogen ontstoken en druipend; leep; leepheid, ♦ III. verzet', verward; ontsteld, — [M.]. / >mAa^ I- bDis, naam van een eetbaar zoutwater-vischje, dat ingepekeld in den handel komt. — Ingepekeld is het de zoogenaamde makassaarsche of roode visch. — Het heeft zeer kleine oogen; van daar: niat^ b., oogen van den b., bilis-oo^en, d. z. oogen, met gezwollen of ontstoken oogleden (vgl. bèlès, T.); tjcĕrai|L m. b., zeker patroon van tijn geruit goed, met /wnrten grond en roode of witte streepen. * II. bezwalken, — [R.]. >/ uè>_JwLj bèlès (vgl. onder bilisL), batav. (jav.), in mat9 bèlèsan , oogen hebben waarvan de rand rood is, de haartjes uitvallen, en die water uitlaten. — [T]; «belësan, of bëlek en belëkan, druip- oogen; vuile zeere oogeti, — [II.]. «.Xa^ biiang:, getal; som; elk; ieder: m^mbilan;, tellen (ook in de bet. van in aanmerking nemen, achten); optellen; opsommen: rekenen; berelcetien; voorts, doch minder gebr. (en uit de brabbeltaal ontleend, T.), vefUellen; verhalen; beriehten; zeggen: ramai bïlaugnja, hun getal was groot; b. hari, elke dag; eiken dag; dagelijks; kfbilangnii, telbaar zijn: aanzienlijk zijn; in aanmerking komen; bilaiig^ail, telling; optellifig: opsomming; reketUng; berekening; tooverachtige berekening, door de letters van iemands naam volgens hunne getalwaar- de op te semmen en dan de som door een zeker getal te deelen. De rest, die ook O kan zijn, wijst voorspoed of ongeluk aan; vertelling: verhaling; berichtgeving: getal; som; vertelsel: verhaal; bericht; gezegde, LL^4tAC. , Va-> bfla ngêvgek = bala- • ngënjeh. bflak , naam van een gewas — crateva — . — [R.] ; naam van een' vruchtboom — crateva marmelon — .— [C.]; een' boom, die eene soort van katoen geeft — crateva speciosa — . — [P.]. •• • u^ 3l1r rü t, qJLa ^, membelo^, loeven: ook fig.: •• • terugkrabbelen: aarzelen: — ♦ batav., loeven: kalf omkeeren. — [B.]; van rijtuigen en vaartuigen een anderen weg inslaan. — [T.]. L^ CJL^ ^ I. bilik, vertrek: kamer. •• • II.« singap., iets in de kand kebben en keen en weder draaien. Ci>AA-> I. bclek, van de oogen geopend: •• • membëlek, met opeti oogen, d. i. nauwkeurig bekijken: van de oogen de koed. van geopend zijn aannemen, opengaan, «II., batav. (uil 't bal., T.), slikkerig: modderig: minder dan lödrók. — [B. en H.]. *III. z. onder bêles. AXo bflal, z. ji, •^ r-i,AA_> bnin, spinnen. — [L.]; bilan, batav. — [C.]. /•iA>o bëlon, uitdrukkende den toestand van een' speler van het spel, genoemd galab pandjaug, die heen en terug door den vijand gedrongen is, zonder gevangen genomen te worden; fig.: doorgeworsteld kebbend. bilaa, z. onder kat] au. ^ ^X/^ bilo of bêlo, tuinstaak; stok. — 'm ^r jè^ y<A^ {^' löêloes, T.) biloeloes, w. snm., los om ket lijfxHU kleederen, of een touw; om iets anders niet sterk getioeg aangekaald; de kunst om zijne boeien te verbreken. — [N.]. <KXj<^ I* bïlah . naam van een rijkje op •• • de N. O. kust van Sumatra, onder ned. beerscbappij. II. stuk gespleten bamboes; lat van bamboes. — Het is voorts een classificeerend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal dunne, lange en smalle voorwerpen (sabels, messen en dergelijke) uitdrukt; ook van naalden gebruikt (doch daarvoor liever ba tang), omdat men vroeger voor grofwerk, zooals grove matten, matten zeilen enz. naalden van bamboes ge- bruikte. <KXa^ bëloh, onvef^standig : onbezonnen; on- •• • hedacktzaam; onver standigkeid; onbe- zonnenkeid; onbedacktzaamkeid. • C5^ bilai, striem veroorzaakt door een slag. ^j^^ bima — skr. bhima — 1® sckrik; f^» • • • afgrijzen: akeligkeid; naam van Siwa; 2^ de melkweg: ook: blmasaijLti. — De laatste bet. heeft bet woord in *t skr. niet; 3® naam van een rijk op het eiland Sumbawa (en van den tweeden der vijf zoouen van Pandoe, T.). li^ S18 »«• /•«Jk^ kïni) ^^ troutu vaa den man; hel wijfje van bet mannetje; getrouwde vrouw: laki b., man en vrouw; ana|^ b., « trouw en kind (kinderen); b^rbini, gaan trouwen: van mannelijke dieren parende zijn: m^mblnikf n , tot zijne vrouw maken. cr^ bëof z. bfbënf. M ^ • jjw^ (mal baijin), plur. Uuüf en Ujj, duidelijk: blijkbaar; klaarblijkelijk. In H mal. ook nog: duidelijkheid; blijkbaarheid: klaarblijkelijkheid: m^mbaijinkf n, duidelijk enz. doen zijn (maken); te kennen geven. L!UwVa-> pl***"- van 2jU>. •• • •^m y •• ^Mt^ • • • )L>s^ (mal. baijinab), plur. vsjUaj» fem. •• • ^ van ju; voorts: duidelijke zaak: duidelijk bewijs; klaarblijkelijkheid; zake- lijke getuigetiis. JIJLa^ ("lal* bïnah) plur. van ^. •)e jitAA^ bfnonff naam eener plant — bucida nitida — . — [C.]. *)^.jJuo binal (vgl bii^al^ T.), batav. (uit *t bal., T.), ondeugend van een kind, een paard. — [B. en H.]. ^ . ^aaO balnéy w. sura.» de nagels rood verwen. — [N,]; biermée is be- doeld ^ji (X. ^J)! (T.). , stout. — [L.]. « ^Ai^ b^oe, w. sum., drackiig zijn; bezei zijn: bezwangerd. — Wordt uitslui- tend van dieren gebezigd. — [N.]; verkeerd gelezen in plaats van ja>» z. bijai^ (T.). * eüü^ bëjo, batav. (uit 't jav., T.) = tijoeng. ' plur. van c:^a>. \\3 4^s-> plur. van c:^. •• • •• • •• • y y •• • } 0. f "i , pers., ontrouw: bedriegelijk: verra- derlijk; bedriegelijkheid : verrader- lijkheid. bëwok, batav. (uit 't jav., T.), gekneveld; gebakkebaard. — [B.]. LiS v^-> bijttkoe, naam eener soort van landschildpad, die zeer flauw uit hare oogen kijkt; naam van een' eetbaren zoetwaler-visch, zoo genoemd, omdat hij dezelfde eigenschap heeft; mata b., kwij- nende, verliefde oogetê. \ ^j^ bljola — port. viola — , viool; b^rblSlay een viool hebbende zijn; van een viool voorzien zijn; op een ^ viool spelende zijn. * / — ï AA^ bijttle, een kleine, goede zee- visch. — [R.]. / M%£^^ ^ biliffisl z. bïjoes. bêqloet x. bêoigoet; ëroet bënjoel z. ëroet •••• • •• • CJm} y»»» i\9 > bënlek, kleverig^ zooals bv. de rijst, die te lang gekookt heeft; kleverigheid; — * batav., popperig als ver- rotte vruchten; minjak b., olie van verrotte kokosnoten gemaakt. — [T.]. benjlky naam van een* boom^ die eene kastanjeacbtige» eetbare vrucht •• ♦ draagt^ eenigszins verschillend van de gajam of tölok. bennjai, van spijzen aan kruimen: vei*kookl; los [zooals bv. rijst « zooals zij in de soep of brei gegeten wordt]; van eene handeling flauw , zonder energie; van een' maatregel half. l^ , de letter U , 3* letter van het arabiscb en maleisch alphabet, hebbende de waar- de van de nederlandsche t; als getalletter heeft zij de waarde van 400 (z. ^vsut); in geschriften van godsdienstigen aard verkorting van Ly . Niet aan te bevelen is het gebruik van c:j als ontkenning, in o Stede van U, bv. J^ tastêdi, in plaats van J^tJ; c>j) JJ, in plaats van vj>j)J U. — In singap. is het algemeen. •V) toe — snitr. van ïtoe. — Wordt als sufSx aan subst. gehecht, bv. sahaj^ tdê- wantoe, voor sahaj9 t&wan ïioe, slaaf van mijnheer; s^b^ntartoe, voor s^b^n* tar ïtoe, op dat oogenblik, •x-u tay w. sum.^ toch. — Hen treft dit woord dikwijls aan, om eenigen nadruk te geven; 2® vervangt het veelal het voor- voegsel^ t^r. — [N.]. Vj t& en, zelden tak — smtr. van tïdai^ — adv. van ontkenning, niet. — Niet licht in een' gekuischten stijl, behalve in eenige samenstellingen, bv. in ^M t&kan, immers niet: toch niet; t& koewasa, niet in staat ^ijn; er niet voor gestemd zijn: er geene lust toe hebben: jT U t4 ad^ (ook wel uitgesproken t^ada, doch niet geschreven ^ ^^ «^ ^* jUS of JU), niet zijn; niet; neen. (z. tijad^); t& dapat tijad^, niet niet kunnen; het kan niet niet^ d. i.: moeten; het moet; zekerlijk; buiten twijfel: het tegendeel is onmogelijk: td iBSdih,hethoeftniet; maoe ih maoe, goedschiks of kwaadschiks; ba ik t& baik, hetzij goed of kwaad; s^kali t4 SQkali, éénmaal toch; sóèwang t& sóêwang» hetzij gemakkelijk of niet; één- maal toch. O , naam ^ >c ^ der  4it ktJcr i. — lle Nbl. iu^fniki^ trm, ^^^ J la aarktf-L I >\j^ f^ldnmf: m%mlk\m. Umw m èn- ^A: ft^itfift tan «#TK»a|ieruNr ^Tcrlml OMt il^^Mf Mui YiafHouak gcarabbeerde verb. i^ #^ij^>^ t«rilnir« w,rara,, = tauei,<f^l- do» ifi|r#tiii}k ffedrmim, — [NJ. \y, MfMilKierf Mlutoifn: saaien: MfÊk- m Mrff iMSMtrooifn; bezaaien; hfrikhttmm^ tmi vi^lhifid %'an Kubj. of bij voortduring teridratnd zijn: ■fBtmbMr-têbar, naar rer- Bchillenéle richtingen uit elkander gooien: ifmik^ftt = bfitibftnui; bintang t., tterren ah gezaaid: tibftran, wat gestrooid enz, in; pfDiboer, wie strooit enz.; strooier; zaaier: in plaaU van het ongebr. pfti- bo^r, en dit in plaatft van het ongebr. Pfitftboer, hagel korrel» om te schieten; PfrtAbftran, strooiing; zaaiing: verstrooiing; he/flraoiing : bezaaiing. — « m^ntf laboeinn , batav., ras ili t^rbangin apgin. — (H.). Viergelyke vormen met 'i voorhcchtsel m^ en vm* neuKklank, 't inhechtsel al of ar rn '{ nrhtcrherblMcl an worden gebezigd van een meniKlc voorwerpen; vgl. m^ngkri- Joekan; mvtigkrikitan; mv'ngklèbatan; M<if2r*ab#a|aB : acB^cK^^tt^B: i|<rlaaoetaB: ■^■d^frfBoekaB: aCBg- kUdjolas: a^aikrêpêlaB. tm iqa, met oitx#«iiderijif vas itm ■nwkbak arhler 'I ToorbechUd m^ uil 'I haL ontkcad. — X. * \i tiWr. mild smkariH. — [R.]. — z tfberao. o Ltibir, 9orrftja:r0orA«i9je/;Lm€èkf roarhamgsel vóór eem bed: kaki t., om- derste rand tan eem gordijn: berübirk^i kaïn s^tt^ra. ras zijden gordijnen voorziet^ gewoiden zijn: tibir-aibir. toorhangsels, met verscbeidenbeid. ♦ II. eng: stnal; nauw. — [R.j. «III.« batav. uitspraak van juaJ. — [R]. •^ -'^» 1» ^VV - plur. ftjJ, LüJ en ^ty» volgeling; aanhangeling: bediende; sectator; be- • ^^ schermgeest. Met plur. ^ )y t in de gramm. appositie. ^ m %Vy I. taban;, stoppen: dicht maken , bv, eene rivier, goot enz. — [L. bew.]. « II., w. sum., verliezen (in het spel). — [N.]; men. uitspraak van «jJ (T.). i^\j 1. taboeiif^, holle bamboes, tot hel opnemen van eenig vocht, bv. water, palinwijn en dergelijke; holle bamboes, mei eenc nauwe opening, tot het opnemen van vlü (>i 521 spaarpenningen, spaarpol; koker; me- naboeng:, m. ee»i6 taboeng c/oen, als een* spaarpenning wegleggefi: t. tadji, hamboezen kokerlje^ waarin de sporen voor vechlhanen bewaard worden, door ze in een stuk ga boes-bout te steken en dit in hel kokertje te plaatsen; — *t. b^roeV, naam eener plant — nepenlhes dislillaloria; gymnam- phora — . — [C.]; tibftng^m, wal in eens taboeng gedaan is of moei worden: spaar- geld. » II. naam der hoofdrivier van Siak. — [R.]. L ^^V> tabak, soort van groote metalen schotel, dienende inz. tot het servee- ren/aan het einde van een* grooten maaltyd, van versnaperingen van grooten omvang, bv. wadjik, bauloe en dergelijke, die men daar niet eet maar mede naar huis neemt, waartoe de een of ander doek (voor de voornamen van zijde) er op gelegd is, dien men insgelijks houdt; een tabak met de versnaperingen er op; p^nganan t., versna- peringen van grooten omvangt die op een groote metalen schotel geserveerd worden. ^(„ ,Q Av tabolL, batav. (uit 't Jav., T.), slaan ; kloppen ; hand- of vuistslag. — [B.]. {JtS^yji tabik, groet: begroeting: compliment, in dien zin; betuiging van wellevend- heid, plichtpleging: verlof. — In de laatste mal.-hederl. woordkhboek. deel i. bet. wordt het alleen gebruikt voor verlof ^ dat men vraagt vooreene handeling die men gaat verrichten of reeds. verricht heeft en die kon kwalijk genomen, ten minste als onbeleefd beschouwd worden. Men zegt bv. mint4 t., ik verzoek verlof (met uw verlof), wanneer men een' meerdere aan zijn lichaam aanvat, of, met hem sprekende, een vuü woord gebruikt. V>o I* tabal, naam van een spel tusscben twee personen op een bord^ met 1 6 roode en 16 witte schijven, soort van damspel. II. verb. van JlaL. /•oo I- taban, naam van een' boom, die zoogenaamde g^ttah p^rtj^ van min- dére kwaliteit oplevert. « II. taban (men. uitspraak van ^ J; bat. torban, T.), w. sum., nederstorten; invallen; instorten van gebouwen, opgezet aardewerk, grachten enz. — [N.]. /•oo taboen (alleen nog in hik. en poëzie), van rook zich kolomvormig verheffen; nientaboen , zich kolomvormig verheffen ; — «tibc^nan, batav. (uit 't bal., T.), rook- vat. — [B.]. )\j taboe (verkeerde uitspraak van j^U ^ X of ^jjü, T.), w. sum., ergens een gat in steken. — [N.]. \y, plur. ci^t J, houten kist; dood- kist; ark des verbonds. 21 aU 322 A., JL>\j I* tibih of f^l^^rapap, breedte der hand over de vijf vingers, als lengte- maat : ntf ntiball , met de breedte der hafut meten: I. ^ni|iat djSri, breedte der hand ovrr de vier vingern, zonder den duim. II. standvastig: ferm: standvastigheid; fêrmeteit (bal. driest, T.). 3L>o (z. fiboh), tibfthan, allerhande in- strunuMUen, voorn, hchoorende tot de gamelan., waarop geslagen wordt; i^ naam vmiW 8(M)rt vnn vvomSP, niet een' half geel achteriyf, latende, wanneer zij in haar hol \H, een gonzend geluid liooreu, gelijkende op dat eenor gamelan, uit de verte gehoord (vlg. onder talioh, T.): pinaiig pantat t., pinang^noot van het rmrkomen van den aars eenei' (ahdêhan. d. i. eersl aan het onderst gedeelte geel of hallViJp. <\^V> tüboli, iels waarop geslagen wordt, om tot een sein Ie dienen; een uur aan iMiord van vaartuigen, omdat vroeger om het uur op de liihoh geslagen werd;ecne wacht aan lH>ord van vaartuigen (volgens L. S bij dag en W bij nacht): t. I«n ra ug, zoodanig instrument, tot bet oproepen der bevolking, bij een dreigend gexaar, eu voor het geven van andere seinen verboden; b^rtibtliy \vaï eeu taboh «^mm^siVm sijn: t^ een tabob slaande zijn: tébéhaa en, minder goed, tAb*ra, = tabocban i"": S"* noin. pr. l: Ken t«, de hekUn en de naam van een mal. •• • gedicht; volgens anderen: *^^aaJ tam- boehan en t^mboehan. i\Km^\j , het bestetidigen: hst verschrikken: het bevreesd maken: JooUI) JLc, voor altijd. •JtLüJw tita (jav. T.), orde; beschikking: inrichting. — [C.]. * L ** jVy titoe» jav., wond; wonden. — [C.]. Vi'o, pers.. Tataar. j •^^'Vy tStit en tatip, jav., btiksenu — [C.]. •X- ^o\ (?mas bertatar, goud gevijld; goud dat ergens op gestrooid wordt. — [L.]. m^\i, mpnatani:, dragen op de palm van eene hand of de palmen der handen (ook van vloeistoffen); m^natang tangan anak da ra, de hand eener maagd in de zijne dragen. ^ jio vj tiloeni:, naam der rivier van Pa- lemliang, in haren bovenloop m^si genoemd. — [L.]. mj\j^ nenitiiii:, in de hand houden^ de palm van de band naar boven gekeerd, hetzij met gesloten of met open vingers: in de zoodanig geplaatste hand wikken. ^ , MeBÜap, met «UMbrA/ ram mabij Mrijkem; mef muÊdaeki mtdersoehem: mei aandarhi dmH€^en:d0or^mn/feten: pïsau 525 %^\S ma kan t., ^ordt gezegd van een mes^ dat den hoogsten graad van scherpte bezit (het verband met tatap is niet duidelijk). I. tatak, in den grond drijven. — [C.]. « IL, w. sum., rechtuiL — [N.]. *1II., batav. (uil H bal, T.), mderleg- gen: talakan, onderlaag. — [B.]; voetstuk; onderstel; grondslag. — [R.]. jo w tatal, spaander; t. k^ttam, hout- krul: schaafseL ^ ..^'o titan, mahh., goud' en zilversmid. — [R.]. iX^o', meuatahy bezetten; omzetten [zooals liv. een' ring met steenen]; bertatah- keii| bezet enz. zijn; k^ris b., eene bezette Icris; k^ris b. in tan, eene met diamanten bezette kris. cXJiO', menateh, kleine kinderen aan de hand of den leiband leiden, om ze te leereti loopen; het eerste onderwijs geven aan iemand; djalan b^rtateb, aan de hand of* den leiband van iemand loopende zijn; met wankelende schreden loopende zijn (in alle geval b^rdjalan, T.). s ^ aaaSo titïban, singap., naam van een' • •• vogel, te huis behoorende op het mal. schiereiland, die na zons ondergang een geluid als t^tihau laat hooren. aJ)o Im jAjU en jfi\S, het drukken van een spoor op iets; het doordringen. II. meerderheid; vootrang; uitstekendheid; kracht, die eene zaak op eene andere uit- oefent; invloed. ^ f^^\3 tadjoe, beter tOÈdjoe, doelen; mik- ^ ken; recht sturen. — [L.]- E \j (mal. tadjoe), plur. u;l^3^» krooft. Vi tadjl, Imnstspoor voor een' vechthaan; ^^' t. gölok, rechte spoor; t. bengkolk, kromme spoor. O tadjoer, lang en stnal koraal-rif, dat zich van rfcf» oever ver in zee uitstrekt; staart van eene fuik; meiiadjoef) van een koraal-rif zich lang en smal in zee uitstrekken; eene fuik van een staart voorzien; penadjoer, wie de hoedanigheid vaneen tadjoer vertoont; de lange staart eener fuik. I O^C^ }) uil ^Vï, plur. ^sJ , ^svJ , ^ en ^jvï, koop- man. ^ ^^toO tadjir, batav. uitspraak van p}aJ, ^^ • -^*^ straf, welke niet bij de wet bepaald is, maar naar omstandigheden wordt opgelegd. •• . — tadja^, scherp en puntig werk- tuig, om den grond om te woelen, ploegijzer, wiedijzer, schoffel: meuadjak, den grond met eet^ ploegijzer omwoelen; planten door die handeling uitwieden. 21* 324 oU •• . ^ tadjoek, insleeksel in hel haar, de hoofdbedekking, of achter hel oor, inz. van bloemen; uitsteeksel boven boord van de sccloer-gadiiig, waaraan de roei- slropfien vast gemaakt worden; oplanger (mar.); hanger (mar.); t. malai of t. mali, insleeksel met eene g^dabah, waaraan snoeren van hel een of einder (goendjai of malai) hangen; t. ganloeng, inhoulen van de losse verschansing (mar.); t. l^Uai^ tvindvieren (mar.), bovenst gedeelte van de achterste inhouten verlenging van de rant- soenhouten; t. sangg^ galah, naar buiten gebogen oplanger, nniarvan eene zekere hoe- veelheid de sangga galah vtmnt; tüêtoep t., potdeksel, d. i. plank of lat, die de uitste- kende punten der t. van een vaartuig bedekt (mar.); menidjoekken , /o/ hoofdbedekking maken; als insleeksel in hel haar geblonken; iu hel haar, de hoofdbedekking of achter hel oor steken. v»^w VV t&d|aiii, scherp: schet*pheid: scherpte: ^ snede: tadjaniiij9 s^p^rti g^las raakan ramhoet X^rhdiDg, scherp als glas, een zwevend hoofdhaar doorsfiijdend: meni- djam, scherp worden. ^ ^.^S^\j tidjin, batav. (jav.. T.}, schuim van gekookte rijst. — [B.]. .VS* tad|aD, groole aarden pot» kleiner dan de pvdvnna. inz. uit den ouden tijd en uit den grond opgedolven : setidjaa ^mas, eene tadjau met goud. ^^^ VV tadjah, grasmes met langen steel. Qiïj^U' 8tamw. van J^, z. iJu^) (T.). ^O , terugblijven: achteraan komen: men- f aïelieboerkf n , doen terugblijven enz.: achteraan zetten. ^\j , vertragen; uitstellen; verschuiven: achterblijven; vertraging; uitstel; ver- schuiving: mentiebir, vertragen: uitstelleti: verschuiven. (3 O tadi en^ minder goed, tahadi, adv., zooeven; kort geleden; een weinig geletleti; adj., van zooeven: laatstleden; baharoe t. dataug of SQb^ntar t. da tang» zooeven f)as aangekotnen; ma lam t.» laatstleden nacht. ^ C.c3 w t^^^T} voor tandang, schoppen. — ^^ [L.]; stooten: botsen. — [C.]. ^ C. ^^U' tadaky aderlating. — [L.]. ^2$c3w tadob, w. sum., iels wegmoffelen: wegstoppen ; verbergen : verdwijnefè : ontwijken (een' slag of stoot). — [N.]. 'Si^yji tadah, wai iets opvangt, doch alleen in tadah p^loh {wat hei zweet op- vangt), de rngvoering van een kleedingstuk : luenadah 1^ iets zoodanig houden, dat het iets kan opvangen: V opvangen; tegenhou* den (ietS| dat in Jieweging is of zich zou L.^jlï • •• 525 y bewegen, als het niet tegengehouden wierd); meuadah taogan, de handen uitstrekken y om iets te ontvangen, of even als om iets te ontvangen, dat is als een smekende, zooals hij bet aanroepen van God, hangende de hoogere of lagere positie der handen alleen af van de meerdere of mindere exaltatie van den persoon; zijnde dus het begrip van omhoog niet inhaerent aansJU; meuadah loetoet, de knieën aan elkander sluiten , om op die wijze iets op te vangen; meuadah lajar, de zeilen zoodanig zetten, dat zij den wind opvangen d. i. de zeilen bijzetten; van daar, bij op de mal. wijze getuigde vaartuigen: wanneer de zeilen op de eene zijde niet goed staan, ze naar de andere zijde gooien» hetzij dat men voor of bij den wind zeile; dus ook: over stag gaan; vóór den wind omgaan; over den anderen boeg gaan tiggeti, voor welke drie laatste beteekenissen men gaarne een- voudig b^rtadah gebruikt; menadab aj^r, water opvangen; menadah móêloet, den mond ophouden , om iets in op te vangen , bv. water; t. p^loh b^rawan, rugvoering van een kleedingstuk\ met golvende uitsnijdingen aan den kant; penadah, wie iets zoodanig houdt, dat hel iets kan opvangen; gei*eed- schap daarvoor; p. aj^r hüëdjan, dakgoot. \y i. L>o, L-^^J'J en L-^jU, het geven van onderwijs in goede zeden en j wetenschappen; het opleiden; het opvoeden; opleiding; opvoeding; ment&dïbken , onder- wijzen in goede zeden en wetenschappen; opleiden; opvoeden. <Al>^\j (mal. tfidijah), het vervullen eener belofte; het betalen eenet* schuld; het teruggeven van een in bewaring genomen goed. i O tara, effen, gelijk^ vlak, plat, weinig hel- letid, zooals bv. een* dak; weerga, evenbeeld. O, inenari, dansen; t^poek t., dansen, daarbij van tijd tol tijd in de handen klappende. t J^ y^ ^^^^ ' verzameling van banden , waardoor iets zoodanig omgeven Wordt, dat het gemakkelijk kan getranspor- teerd worden, zooals bv. een waterpot, eene geldkist, of dat het niet uit elkander gaat, zooals bv. een pakket; menaris, omwoelen; omwinden. Ö ^o I. taraojc, nest van vogels. — [H. I.]; vgl. sa rang; petilranf^ voor p^rti- raiig^an, plaats voor eene kip, waar zij bare eieren legt. «II. naam eener soort van krekel, die een zingend geluid maakt. — [L.]. C % o tariiiy, oog tand; hondstand. — z. sï- ^^ joeng. ^C^ jf i\j taroep, batav. (uit 't jav., T.), tijdelijk afdak; losse loods. — [B.]. Oj^ SS6 •>■ i^ S iVj Lf bfftinX^f sich otUhauden van eenig genot; ingetogen leven; asketisch leven (z. Iap«); pfrtiraktn, onthouding van eenig genot; een ingetogen leven; een asketisck leven, *ll. uitilrekken; verwijden, — [C.]. (.^^ iVï taroe^y knop van gewassen. — z. pdBtjoek. CiL> Jvj I.« mfuirik, trekken; aanhalen; halen; ophalen; sleepen; geel 9 L, suiker, stroop of honig, tot zekere lijvig- beid ingedikt eu dan in draden getrokken en opgerold; mfnarlk (ètang, schulden invor- deren: nu njanji, een* sang ophalen; pf- llirlk I wie trekt enz.; gereedschap daarvoof*; naam eener liaan» die dient, om geveld hout enz. voort te trekken (z. rdĕwan). «II. tarlky de buitenplanken van oun schip boven de knieën. — [M.]; w. sum., de beweging in het schoonmaken der rijst , waardoor deze van de padi wordt afge- zonderd. — [N.]. o* , mfnirftnii niet helder doorschijnen; flauw schijnef^ [inz. van de maan, wanneer zij door dampen of lichte wolken betrokken is]: tfmarftin, flauw schijnen; 1 9 rang t., flauw schijnsel: taramfeniaram, meer of min flauw schijnen; pfoaraiH, wat niet helder doorschijnt enz.; vleescli, doch inz. garnalen of bamban-visch, üi deeg gewikkeld eu dan gebakken. rJ \j taroefli, naam der indigopbol; soorten t. daoen haloes; L d. lëbar. rJ * (M y^ tanui, w. sum., steel; bezemsteel: pennekouder: tmraa of tatan» lam- bii^, lansslang: tataraa sagar djanlan, een (lans) stang van icyoe. — [N.]. * ^ y^ ^^ (verkort, van .li>K T.), \v. sum., gedurende: terwijh wordt ook gebruikt om den tegenwoordigen tijd aan te duiden. — [N.]. Ti \\j 9 mpnarah) behouwen met eene bijl, dis- sel of dergelijke; bedisselen enz,; tira- haily bebouwing: bedisseling; naam van een' vogel, ook bceroeug töêkaug genaamd, die in den nacht een geluid maakt, alsof er iemand hout bedisselt; wat behouwen enz. is; pfoarah, wie bebouwt enz,; behouwer; bedisselaar; werktuig voor het behouwen ^ bedisselen. 2$ iV>, mfMarohj plaatsen, zetteti, stellen, leggen: in pand geven, in bewaring geven; wegleggen» bewaren: bezitten, hebben: inzetten j inleggen: lufnarob diri, zich behoorlijk gedragen: t. IcèvrBV, weddenschap buiten de hoofdpartij, zooals bv. bij wedren- nen, banengevechten en dergelijke (z. pêpek en tcèwi); tiröhan, wat geplaatst enz. wordt of is; pand, inzet, inleg: weggelegde voorraad; iets, waarop men hoogeo prijs stelt; pfrtiröliatt, plaatsing, legging: in **j\3 S27 Ai** er" pafui geving f in bewaring geving; weglegging ^ bewaring; pfnArókan, bewaarplaats; depot; magazijn, ^teyj tareh, rekken; uürekken, — [L. (S. S.)]. jA.^ io en ?vj.U, plur. >^iV> ^V^'^V ^^^' ^^ gebeurtenis ; tijdrekening ; tijdreke- ningspunt; dagteekening: kronijk. mj^yjf negende: de negende. L QjujVy tasak, bioedstillefid middel; — «nieii., uitgeperst sap van de tjapa- platit, als geneesmiddel Mj de besnijdenis geliezigd; z. djonipi. — [T.]; m^nüsak, eene woud niet bloedstillende of samentrek- kende middelen behandelen. C^3sAM w tasik, ineer^ binnefiwater; t. k^- sa^ti, zekere Yei*8napering; in arcêwan t., naam van een zoutwater-visch (arcèwan is een zoetwater-visch), heeft het de beteekeuis vau zee. \^ 4AMO* negende dag der maand. — Op den negenden dag der maand moe bar ram moei er gevast worden. •)^ p o tail|:i, batav., fiog tijd, nog tijds ^^ genoeg. — [B.]; masih tangi ma- l^ngnja = masih djaoeh mal^uguja, nog lang niet gaar zijn. — [H,]. — Waar- schijnlijk het jav. taugèh. — [S.]. ^ ^o tanc^ar of tiiirar-d (batav. uit *t bal.« T.) , zich in acht nemen, zich hoeden, voorzichtig zijn. — [L, bew]. / mS^\i in^iian^as, stovett, d. i. het aan eene dragelijke warmte blootstellen, hetzij aan de warmte van vuur^ in warm water, in warmen sloom, onder eenen deken of anderszins; bertiBi^, zich stO' vende zijn (hier moet men zich dïri ot dirïnji) als complement van tang^as denken) ; peiiaBf[;as, wie stooft, stovm^ middel tot het storen; pfninfisan, stoving. t mS^\i , luenann^is, weenen, schreien , jan- ken; menAnfisi , weenen enz. om of over iets, be weenen, beschreien; weenen enz. tot of op iets; tiiijpsan, geween, geschrei: gejank. /•«il^w taupm, hand; handeth arm; mouw; voorpoot vau dieren; t. k^möêdi (of tj^lag^), helmstok van een roer, roerpen; t. naik, iu hazardspelen de veine hebben; t. tcëroen, in hazardspelen de veine kwijt raken; Iboe t., de duim: tapa^ t., palm van de hand; handteekening ; — «mata t., gewricht van de hand. — [L. bew.] ; boBwah l., de muis van de hand. — [R.]; tj^ppat i,, vlug van handen; pandjang l., lange handeti, d. i. lange vingers hebben ; m^nia- soV t.9 ergens de handen in steken of hebben; ergens mededoen; uif llill||;ani , met de hand 3S8 0i\2 of de handen behandelen; behandelen; de handen aan iets slaan. iJüCiJo', pers. zekere zijden stof; laf ; linnen kleed. ^ . ^\j tafija^ sterke drank, die uit suiker- riet getrokken wordt; rum, — [M.]. L^^i'Vy 1. tapa en moestapa, verb. van ^ X C ï II. — skr. tapa — , b^rtapa, in afzonde- ring en onthouding leven, ter verkrijging van bovennatuurlijke krachten of buitengewone kennis; ook; b^rböèwat t., in afzondering en onthouding levende zijn enz.; meoiper- tipakpn, iets trachten te verkrijgen door in afzondering en onthouding te leven; pertapa, wie in afzondering en onthouding leeft enz.; kluizenaar; eremiet; pert&pa&n, leven in afzondering en onthouding enz.; plaats daar- voor. III.^ tapa-S, stukken viscb, gezouten en in de zon gedroogd. — z. dendeng; — nientapa-^-akan , tot tapa-tapa maken. •• .^ *V^,;>/v,50 tapat, steile rots. — [M.]; spleet, kloof van eene rots. — [L. bew.]. ■jt/ mj\j I. tapoes, baiaLV., persen. — [B.]. * II. (vgl. onder tap is, T.) en tepoes, naam van een' boom. — [L.] ; welks vrucht op eene kastanje gelijkt. — [L. bew.]; elateriospermum tapos. — [P.]. t xM^\j> nifnipiSy zijgen, door zijgen, kUn- zen, temsen, filtreeren; bcêwah f., naam eener vrucht, eenigszins gelijkende op de kastanje (vgl. tapoes II., T.); t&pisan, werktuig om te filtreeren zijgdoek, kiens, tems, filtreertoeslel; penapis, wie zijgt enz., zijger, doorzijger, klenzer, temser, filtreer- der; penipisan, zijging , door zijging, kien- zing, temsing, filtreering. e fi %V,V I. tapoeng:, boeg., niet anders dan in badjoe t., lang, nauwsluitend upper- kleed, wordende veelal als een geschenk aan ondergeschikten gegeven. ♦ IL, w. sum., met de vuist slaan. — [N.]. • • • •! J tapak, onderste vlakte van iets, voornamelijk van de handen of de voeten, /w/m, voetzool; afdruksel, indruksel of spoor van de hand of den voet; voetspoor, voetstap; voetstuk eener kolom, inz. als het glad af is; t. tanga n, spoor van de hand, d. i.^de hatulteekening ; t. bajang, de voet* stappen der schaduw, d. i.: hare verschillende lengten; t. tja toer, vak van een schaakbord; bertapak tja toer, groot geruit zijn [zooals bv. stoffen]; t. töêkoel, allerhande werk in 't ruw, voor dat hel fijn bewerkt, gepolijst of er de laatste hand aan gelegd is; ruw ontwerp; t. tjanai, gepolijst werk: afgewerkt werk; t. soelaiman of tóëtoep böênii (voetspoor van Salomon) , naam eener genees- *4>* iJÜ 329 oiTü krachtige plant, welker breede bladeren plat op den grond liggen; t. köêd^, naam eener kruipende plant, die wat van het spoor van een' paardehoef heeft; d^lapan t. bajaug-2, wanneer de schaduw van iemand acht zijner voeten lang is, d. i.: p. m. 8V4 uur 's ochtends, een goede tijd om op reis te gaan; m^napak, de voetzolen op den grond zetten; inz. van kleine kinderen de eerste wankelende schreden doen; t&pakan, meer gebr.: ketipakan, breede optred, inz. vóór ^n huis of aan het benedeneinde van een' trap; Irap over de geheele lengte van een gebouw, een balkon en dergelijke; tapak-S, de zeester; t^lapak, onderste vlakte v^n handen en voeten, inz. in de taal der geneeskundigen (vlg. jav. t^lapa- kan, T.). ^ ^_ Q %V< tapoek, ba tav. (bal. alleen van drooge snot, T.), korst. — [B.]. ^/•J^O) tapen laoet, naam eener plant, eener species van tnaliacca, — [C.]. ^ 4J9 o tapoe, w. sum., in de handen klap- pen; ook = tampar. — [N.]; moet » zijn jJU, en vgl. ^ (T.). ^\i tapah, naam van een' eetbaren zoet- water-visch; t. k^ra, soort daarvan. tapeh) onderkleed der vrouwen, dat om de heupen vastgemaakt wordt; ondeirok; s^löëwar t., onderbroek. •• j — . ^\j I. tapai, konijn. — z. t^rwëloe. II. gekookt graan, door gist (ragi), in de suikergisting gebracht; t. m ^naboen, tapai, die zich als het ware jaren lang goed houdt,— * t ape, ba tav., mout; gegiste rijst.— De tape en de öêli (rijstkoek) zijn onaf- scheidelijk. — [B.]. ^.^\jtapi, w. sum., met vlakke hand slaan; met de hand streelefider wijs klappen geven, zooals men dieren streelt. — [N.]; lees ^U (T.). (^^ Vy L, menaki, redetwisten; disputeeren; eene meening, stelling, gezegde enz. bestrijden, betwisten; over eene meening enz. redetwisten enz.; p^naki, wie redetwist enz., wiens gewoonte het is het te doen, redetwister, disputeerder , wie bestrijdt enz.; bestrijder; betwister. *II., taki-S (jav., T.), bijzonder veel houden van iets; met zorg behandelen. — [R.]. *III., w. sum., vertelsels; leugenachtige praatjes; takle-2, raadsels. — [N.]. — z. LC. \^^r/0\ji takot, bang, bevreesd, beangst, angstig, blood, bloodhartig, lafhartig; bangheid, bangigheid, bevreesdheid, vrees, beangstheid, angstigheid, angst, blood heid, bloodhartigheid , lafhartigheiil; t. akan,bang enz, voor; meDakotkeuenmengetakotken, bang efiz. doen zijn (maken); als statr. /« 330 J^ van tikot en akan: bang enz, zijn voor iets, ontzien^ vreezen, duchten: meuikötl en mpngftkkotl^ bang ens. zijn voor iets; ontzien, vreezen, duchten, bany enz. doen zijn (maken); k^takötaDi bang enz. wordend of geworden; mpngftULOti^ hang zijn enz. voor iets, ofUzien enz.: ketókotan, bangheid, bangig heid, bevreesdheid, vrees, beangst heiU, angst, bloodheid, bloodhariigheid, lafhar* « tig heid; p^nakot, wie de hoed. van bang te zijn vertootit, bloodaard, laffaard. Ou takar, aarden pot, inz. om water te halen, of ook ter berging van inz. natte waren; drinkvat, drinkkroes; — *soe"k., i«- houdsmaal in 't alg.; soort van kleinen pot van p. m. 2 gantaug inhoud; met eeniakdv metefi; — maat voor natte waren, te Batavia 17 kan. — [L.] ; tiker, hatav., oliemaat van 33 flesschen; rijstmeter enz. — [B.]. ih ó\j takir, batav. (jav.) een schuilsge- wijze gevouwen pisang-blad. — [T.]. -N- y o takoer, w. suni., bukken; voorover buigefè. — [N.]. mjS\J>» luenakoeng;, een vocht in het een of ander vat stil laten staan, hetzij om het te doen bezinken, hetzij om andere redenen; minjak t., olie, verkregen door het uitgeperste sap van de kokosnoot (e laten staan, tot dat zich de vette deelen daarvan (als hel ware de room) als eene hag op de oppervlakte verzameld beeft, die dan afgeschept en gekookt worden. Cl5o*, mfnakak, twee betrekkelijk lange stukken stof met de lange zijden aan elkander naaien, om ze als een geheel te gebruiken, zooals bv. de twee stukken , waaruit eene lioegineesche saroeug, eene sprei en dergelijke bestaat. I. tako|[, keep, kerf, ipisnijding, inkeeping; m^nikok, inkeepen, ker» ven, insnijden. »11. buigen; krom maken. — [L. bew.]. L^ y^^ U • nienakek, door een* houw kerven , bv. een' boom; om tot een teeken Ie dienen; lichtelijk hakken in iets, zooals bv. met een mes in den kant van eene tafel, of met de punt van eene sabel in bet gezicht van iemand; teekene» door een* houw of hak. j^u- i I. takal — verb. ned. — , takel; ka- trol; blok (z. kërek); t. cêlang, los takel. II. (vlg. taugkal, T.), t(êkoe takal, naam van een' boom, wiens bladeren als tegenmiddel tegen den invloed van liooze geesten gebruikt worden. y.i5 o tikaii — smtr. van U en j^l — , immers niet, toch niei — , alleen staande: het zal impnei's niet, hel zal toch niet; t. ^/u S3t ^U hamb^ lari, ik zal immers niet wegloo* pen; t. pöèl^» het zal toch wel niet. ^ ^\j takoe (lees: j^U en z. takolk, T.), w. sain., = J{y , ergens een' kap in geven y ook wanneer het bepaald tot een teeken moet dienen. — [N.]. <Sl5 o takah, door inkeeping verkregen verhevenheden aan het voorste en ach- terste gedeelte eener kiel; sampan b^rla- kah, eene sampan ^ hebbende eene kiel met takahs; takah-S, streken^ listen; hulp- * middelen, ter bereiking ook van goede doeleinden; takok-takah, streken, listen, met verscheidenheid. * /^\j (lees: ^U en z. Ci^U, T.) takej (lakiq, T.), w. siim., == ^Ü ta- koe. — [N.]. 4XÖ \j\ het versterkefi, het hecht maken; •• in de gramm. : het geven van ener- gie, versterking, energie; bijvoeging van een woord, waardoor de zin versterkt wordt; t. )^aVi||^i, eigenlijke versterking^ bv. b^ras-p^tas; t. mzd\iiZ\,metaphorischc versterking, bv. ana^-pĕnaj^. -X-Cii \i' tairi» batav. (bal. tagih, T.), aan- manen; geld verderen, — [B]. — z. tageh. -K- Cf5 w* » tafa-IS , w. sum. , sUnksch ; valsch. — [N.]. [M.] ; de javaansche pairijs. — [C.]. ó U tagar, Jo/*, rommelend geluid, zooals dat van den verren donder; vene don- der; bertagar, een dof, rommelend geluid maken. — «tajpar 1®, w. suni., een onder- aardsi:h geluid^ zooals bij eene aardl)eving soms plaats heeft, volgens de Mal. door een* boozen geest te weeg gebracht; 2* wordt hel ook wel in de bel. van booze geest opgevat. — [N.]; tag:^r, batav., donder; ge- bulder; gerammel. — [B.]. •K- y o tag^or, stoeien; ravotten [inz. in 't water]; gooiefi in 't spelen. — [L.]. L^ Q.t^VV- m^nairal^, tegen eenig gevaar ol hindernis m/oo^eii>daaraHn het hw)fd bieden, iratseeren, braveeren [in dien zin]. Do tayal, steenen, die bij hevige stor- men door de golven losgerukt en naar het strand gedreven zijn. ..p Vy tag:aii, bijdrage tot eene gemeen- schappelijke onderneming, inschnjving, i actie: bij spellen, zooals bv. hartenazen (niet I bij wedden), inzet; bij spellen, waarbij naar iets geworpen wordt ^ wat opgezet wordt, om er naar te werpen, bv. noten. dO O» m^nafeli, iemand niatieti of aan- maneti tot hel vervullen eener ver- plichting, inz. tot het betalen eener schuld; Jlï SS2 J^ verplichtingen, behoeften of schulden eischen; invorderen; aanspreken, aanmanen , dooreen zeker gevoel van onbehagelijkheid ^ lot het doen van iels, wal lot eene gewoonte of behoefte is geworden; ketag^êbaD, maning, aanmaning, eisching, invordering; wat ge^ eischt vüordt; behoefte; tets, waar men niet buiten kan, bv. koilij. j\j — skr. tala — , meuala, muziekin- strumenten stefnmen; penala, wie stetnt; stemmer; werktuig voor hel stemmen, stem- hamer, stemvork: setala, van dezelfde stemming. )o (jav., begin), alleen in taloebertaloe , een begin en weder een begin hebbetide zijn, d. i. telkens weder opnieuw; berta- Ioe-2, achtereenvolgefid; kapal datangb., de schepen kwatnen achtereenvolgend aan. Ju I. tall, touw, koord, lijn, draad, zeel, band, streng, reep, snaar; t. p^roel^ de darmen; l. pcesat, de tMvelstreng; t. lóêdoeng, keelband (kinband) eetier hoofd- bedekking; bakkebaarden, die onder de kin samenkomen; t. lahan Icêroet, achterstag; I. p^nganggoV; voorstag; t. p^ugandak, rifseizing; t. p^noendoek, louw aan de boveuvoornok van een vierkant indisch zeil bevestigd, om de nok naar beneden te halen; l. pQudondaug, rakketalie; l. lenggang^ slingerpardoen; l. si pa tan of bf^nang arang, zwarlgemaakl touw> bij de timmer- lieden in gebruik, om lijnen op hel hout Ie maken; t. bgnaiig, buikband; t. aj^r^ het bed van kleine beekjes; de watet^lijn; allerhande streepen of lijnen, die tot versiering dienen, zooals bv. op den rug van boeken, rondom vazen, op den rug van bandschoe- nen en derj^elijke; bovenste streep van het beneden-rand versiersel voor kaïn batik; de bilnaad; l. celaug, touw dat door ten minste twee katrollen (blokken) loopt (looper (raar.)y, t. dahi lajar, los eindje louw aan hel benedeneinde eener inl. ra, wordende gebruikt bij hel geien der zeilen, inz. bij eene stijve bries; tall-S, naam eener wilde plant — quamoclit vulgaris — ; temali , louw, dal lussehen de strengen van geslagen louw ingeslrengeld wordt; tili-temall, allerhande touwwerk; het gezamenlijke touwwerk van een vaartuig; ook tali-mall, II. goudgewichl = V* djampal (in die bel. = majam = amas); V* gulden. — z. köêpang. »c ^ {^^^^yo I- talib, verb. van iwJlL of jjx * IL, balav., onderteekening; merking, — [B.]; ar. l-^-oJLw. JVy talar, hoedanigheid van woorden of handelingen, die onbewimpeld en zonder jomwegen gesproken of gedaan worden, open hartigheid , rondborstigheid. ^lJ 55! .yu •X- / M^ u talas, naam cener aard vrucht (jav. tal^s, T.); naam eener bloem, blauw van kleur. — [L. bew.]. iu\j 1. talangr» naam van een' eenigszins vergiftigen zoulwater-visch, die echter door sommigen gegeten wordt, gelijkende op, maar dunner dan de t^ngglri. Wie hem niet verdingen kan, krijgt nè het eten daarvan een jeuken^ als bij de netelkoorts. II. bosch; — # klein afgelegen dorp of gehucht. — [M.]. * III., singap., makelaar; koppelaar^, — koppelen; voor een ander ten huwelijk ver- soeken; voor een ander betalen, — [L. bew.]; talangin, batav., voorschieten. — [B.]. * IV. (eignt. aU, T.), w. suni., bamboe; L pQrindoe, een bamboe, waarin men boven een gat maakt, in hetwelk door het spelen van den wind een klagend geluid wordt voortgebracht. — [N.]. *V., balav. (jav.) = abangan (vgl. soend.). — [T.J. ^mi\S I. taliii; z. taling II. * II. af hellende oever eener rivier. — [C.]. •X- l^^^ftj o talif , batav. (v.^U), vereeni- ging; unie; gezelschap; menta- lifken kitab, een boek vervaardigen, schrijven. — [B.]. , fiet vereenigd zijn; het aangaan van vriendschap; het vereenigeti; het I gewennen; het vleien; vereeniging; gezelschap; m^ntaSlloefk^n, vereenigeti ; samenstellen , bv. een boek. { Q iVv I., inenalak, iemand naar Aar/f /u^/ zijn zin laten doen. *II., batav. uitspraak van jXL. — [B.]. L-^^-Jly mpualik, met oplettendheid lezen; collationeer en. ^Ö^\JS y bij God (bij het afleggen van een* eed). wJvy talam (uit *t Tamil, T.), groote vlakke ^ schotel van metaaU groot presenteet^blad (z. tjëper); t. töla^ bahoe^ groote talam, die op den schouder genomen en tegen den hals gedrukt wordt. -^^^* Ju talan, naam eener soort vanschaar- vogel, ter grootte van een arend en in gedaante gelijk aan een zeeraaf. — [R.]. * ^.ü vj , talenan, batav. (jav.), kerfblok. — [T.]. ••tJo I- taloen — een onbekend woord, wellicht van 't jav. t^loe, drie — alleen in: ra mi t.^ rami-Zroore^ van drie dradefi; pisang radja t., soort van pisang radj^. "^11., w. sum., het geluid van de adap (uJjt). - [N.]. •)f aJ VJ taloe, w. sum., wild door elkander loopen. — [N.]. J^ 334 wsy . J\j, m^DSIai, dralen; talmen; sammelen; I K/0 0> ket Aandachtig beschouwen; het met een begonnen werk dralen, er mede talmen, er mede sammelen. i y y C^^jLoV-j, t-ijJlJen v-^lï, hei sametivoe- gen; hel verbinden; het samen- stellen (ook van een I)oek); het ordenen; samenvoeging; verbinding; samenstelling (ook van een boek); ordening; meiitilif, sameti- voegen ens, \j , nieiiaiDoe, onthalen op iets , regaleeren , tracteeren; iemand naar hartelust zijti genoegen laten doen, onverschillig in welk r genot. fm\>9 volbracht; geëindigd; volledig. ^ ^Uj tama-3, — verb. van pertania-iS — voot^eerst. — z. p^rtama. — [R.]. ^j;^aXo tamat, verb. van »j; ^^ •^ f jJ4wK) o tamas, w. sum., aangegrejjen worden door eetie ziekte. — [N.]. m^\i taniiiip (vgl. tameng:), soort van schild. * iL/o\j tamèng: (vgl. taming), batav. (jav.), een schild om de slagen van de toja mede af te weren. — [T.]; slikbord.—^[h.]. L (LoVy tamak, verb. van alL. L^ JLoVy tamok, naam van een* eetbaren zoutwater-visch, gelijkende op, maar kleiner dan de djoempoel. bespiegelen; aandachtige beschouwing; bespiegeling ; mpntailmoelkf n , aandachtig beschouwen: bespiegelen. /•tiXo I. taman, lusthof, met bloemen , staand' of vloeiend water en eene balai. *n. vergoeden. — [L.]. ^ ^\i tamoe, w. sum., geneesmiddel. — [N.]. S i 4^Vj en Si^ll (mal. timc^rah enz.), besloten plaats (cel) van een' mon- nik; leger van een' leeuw; hartvlies. ^•0 \j , ramah-tamah, vriendelijk; beleefd; gemeenzaam; minzaam; spraakzaam; lieftallig [op verschillende wijze]. ^ ..j\j I. tani, batav. (jav.), landbouwer. — [B.]/ * II. dagelijks gadeslaan en wat er aan ontbreekt herstellen; onbedreven. — [L. bew.]. jiovS^ menanang^, dragen op ééneofdetwee handen. i^ (^_^\^ I., mfnanak, koken, inz. rijst; toebereiden tot spijs; töêkang t. of djcêroe t, Icok; pertanak, AroA'in^; toeberei' ding tot spijs; mïnja||L p., olie door koking verkregen; olie voor toebereiding van spijzen; Sfp^rtana^ nas!, een kooksel rijst; zooveel tijd als noodig is, om een' pot rijst te koken M«* r" sss \.u (efgendommelijke wijze van tLjdsl)epaling); penanak, wie kookt enz.; kok; toehereidei' van spijzen; ook: kooksel enz,; berpenanak-2 m^mbaïki dirinj^, vet^scheiden rijst kook- sels lang gebruikende zijn, om zich op te schikken. ♦ II. een snoek, — [R.]. ^ ^ VJ , menanaiu , in of onder den grond doen; ^ planten; poten; bedelven; begraven: ti- namaii, wat geplant etiz. is: aanplant; plantsoen; penanaiHy wie plant enz.; plantet*; bedelver; begraver. * ^\j taiian, naam van een' vogel of insect. — [M.]; soort van kameleon. — cX^ o I* tanah, aarde: grond; aardbodem; lanp; landstreek', landerijen; grond- of hoofdkleur eenet^ stof; t. hidoep, bebouwde grond; t. niatt, verlaten grond; t. m^ug- andjoer, landtong; schiereiland; t. aj^r, voor t. dan aj^r, het vaderland; ïkan t., naam van een' eetbaren zoetwater-viscb ; (êlar t, naam eener zeer vergiftige kleine slang 9 die zich in gaten in de aarde op- houdt; t. püeteh, witte aarde; pijpaarde; naam van een onafhankelijk rijkje op de Noord -oost kust van Sumatra; bfrtanah, wortel geschoten hebben. IL lengtemaat = een vadem (d^ppa). ^ / ^\j tanei, \v. suni., op de handen dragen: ondersteunen; schragen. Op Sumaira heeft men tot dit dragen eene eigenaardige en gemakkelijke wijze. Twee man plaatsen zich tegenover elkander; elk van hen legt alsdan zijne rechterhand op zijn eigen linker arm; alsdan legt men van weerszijden de linkerhand op den rech- ter arm van zijn overman. Aldus een stoel gevormd zijnde, gaat degene die gedragen moet worden daarop zitten en slaat zijne handen om de halzen der dragers. Dit wordt alsdan h^r tanei genoemd. Men draagt op die wijze iemand in staatsie rond , of wel ook de vrouwen over de rivieren. — [N.]. i^ > o 9 A^' ^^'^^ vrouw of een vrouwelijk dier maken; in de gramm.: het femininum van een woord maken; men* dinftz, in de gramm.: van een woord het femininum er van maken. ^\j, ineniwaken , lachen; uitlachen; be- lachen: tertilwa, luchen; meniwal, uitlachen; belachefi; — * ketawa, batav., == t^rtawa (T.). }ê\ji> tai»&-)^ of tairak-:(5, diep koperen 'J l)ekken^ met een' steilen, naar binnen toeioopenden rand en een' knop in *i mid- den, waarop met een' elastieken knuppel geslagen wordt, als wanneer het een door- dringend , vrolijk geluid (vgl. L) voortbrengt. 1 r^^ u 336 c;jlï Het dient op de mal. vaartuigen tot het geven van seinen en aanmoediging van het scheepsvolk. > tavab, verh. van ujtyJtiUc. \ aO I.* nienawar, dingen, bieden, bieden op iets; f e koop vragen; bij vowraad tot iets engageerefi (z. t^rapah), bv. eene vroed- vrouw; ieti huwelijk vragen: tot onkuischheid verzoeken; afdingen; mfn&wari, aan bieden onderwerpen; te koop aanbieden; tawar örang, meisje, dat door iemand ten hu- welijk gevraagd, of om de hand waarvan gedongen is, waaromtrent men echter nog geen beslissend antwoord ontvangen heeft; bïdan t., vroedvrouw, bij voorraad geënga- geerd. II. smakeloos, laf, /lauw van smaak; niet sterk; van hel hart laf; van water versch, zoet [niet zout of brak]; van sommige eetwaren versch, niet gezouten; van gift, tooverij en andere verderfelijke invloeden krachteloos; smakeloosheid; lafheid; flauw- heid; h^achteloosheid; menawar, vergift, tooverij en andere verderfelijke invloeden krachteloos maken; met tegengift of toover- middelen behandelen; t^poeng t., meel, waarmede personen, vaartuigen en andere voorwerpen beworpen worden , ter afwering van onheil, of ook .na het doorstaan van een gevaar; t. hati, ontmoedigd; ikan t, naam van een' eetbaren zoetwater-visch ; Pfnairar, wat smakeloos enz. maakt; pijn- stillend of verkoelend geneesmiddel; tegengift: p. djambi, naam eener soort van varen (pakoe) — cibotium cumminghü — waar- van het haar als bloedstelpend middel van Djambi (Oostkust Sumatra) uit is bekend geworden; p. . djampi, getiees- (toover-) middel door een djampi; p. radj^, naam eener plant met geneeskrachtige eigenschap- pen; setawar, naam eener plant, welker wortels geneeskrachtige eigenschappen be- zitten en ook tot de bereiding van den t^poeng tawar gebruikt worden; tawar- ambar, de beteekenis van het grondwoord op verschillende wijze; ook: tawar-mawar. / jya §i\j tairaS) aluin. O A vj taoeng:, war l wind; windhoos. ^ Ö A Vy tawantf, jav., hel uitspansel; de ^^ zichtbare hemel. — [C.]. C^^vï* tairak-a z. !^l>* j i^Vj, nienaoel, lange riemen opvangen met een' strop, die aan boord l>evestigd is, om ze niet in het water te laten sleepen. I ^Vj tawan, gevangene in den oorlog of bij roof; krijgsgevangene; buit; mf- nawan , in den oorlog of bij roof gevangen nemen; buil maken; ket&iranan, in den *UJ^" 357 oorlog of bij roof gevafigen genomen zijn, buil gemaakt zijn; tiwaiian, wal in den oorlog of bij roof g^angen is; t. karang, vaarluigeti, op de klippen vergaan en prijs verklaard, de lading of de opvarenden daar- van, slrandvond, ^ t.t aVJ tawon, balav. (uit *t jav., T.), O^ ïy bij; lor. — [B.]. A>^U, Jj^li en JjjlJ, uitlegging, ver- y klaring; ment&iill, uitleggen, ver- klaren. ^ vj taha, verl). van iL. 2$ \j I. tahoe, weten, kennis hebben van iets; verstaan; bedreven zijn in iets; kennen; bewust zijn van iets; t. rahaj?ïja, eeti geheim weten; i. m^mbatja, kunnen lezen; t. pad^ gadjah, zich op de olifanten verstaan; jRiig maha t, de alwetende; m^mb^ri t, te weten geven, d. i. kennis geven van iels; t. k^ris dau toembak, kris en spies kennen {yfeXtn te gebruiken); akoe t. ad^ sahadj^, ik weet van niets anders, dan dat hel (het een of ander) er zijn moet; radj^ pcénja t.^ den vorst zijne bemoeienis (zijne zaken); tahoe-S, weten, kennen, (intensief). — Men gebruikt de redupl. ook dikwerf, om uit te drukken^ dat men kennis heeft van een' toestand, waarin men zich bevindt, zonder dat men weet, hoe men er in gekomen is (tahoe-S diDjaWti sahadjn, ik had er 1UL.-5E0EIIL. WOORDENBOEK. DEEL I. alleen kennis van, dat ik mij op Java bevond, zonder te weten, hoe ik er gekomen was); ketahïBwan, bekend zijn; begrijpelijk zijn. Zelden anders, dan met tijada en dan: ongeregeld zijn; in de war zijn; ongerijmd zijn; ketalloe, wetenschap: setalioe, wö- dewelen. II. — oorspr. chin. — , naam eener spijs van katjang bereid. ^O tahi, afscheidsel, uitwerpsel, vuil, drek, stront; t. t^lïuga, oorsmeer; t. ma la, het vuil der oogen; t. lalat {ylicgendrek) zomer sproei en; zwarte stippen in geweven sloffen (het weer); t. kambing {geitenkeu- fels), meel klonters in spijzen, bv. in brei, gebak en dergelijke; t. oêli, gekneede drek, ook als laag scheldwoord; t. ajam, kippe- drek; bü3ng9 t. a., naam eener bloem (de Afrikaan-bloem [KL]); t. öëlar, onbruik- bare draden, voorkomende in de ruwe zijde; t. Oĕdang-2, afgang, bestaande uit kleine slukjes met bloed; iêlar t. k^rbau, naam eener slang; roompoet t. babi, naam eener plant, zoo genoemd^ omdat de bladeren, fijn gewreven, naar varkensdrek ruiken. Men legt de fijn gewreven bladeren pas geboren kinderen op het voorhoofd en gebruikt ze ook bij ouderen tegen boofd- pijn en duizelingen; l. pQujakit, klein^. puistjesuilslag , die verondersteld wordt te verwijderen al wat nog van eene geweken 2» y*' 338 c;»^. ziekte in het lichaam is; t. pa nas, als boven van eene ziekte, die aan hitte toe- geschreven wordt; t. angin, opgeloste bui; van daar, omdat die niets meer te beteeke- nen heeft: gepraat zonder beieekenis, ijdel geklap; naam eener parasiet niet zeer fijne vezels en op mos gelijkende , van een menigvuldig gebruik in de geneeskunde; s^baiknj^ ósdang, ada t. dikapala> Aoe goed eene garnaal ook zijn moge, toch heeft zij drek in haren kop (de beste garnaal heeft drek in haren kop). Dit wordt gezegd van iemand, die wegens schulden in groote beslommering zit; — *t. andjing, aard- mos — lichen — . — [R.]; t. b^sï, batav., ijzerroest; t. lal^r, moedervlek; t. bintang^ kleine soort rupsen; t. g?rgadji, jsaa//- sel. — [B.]. 