Maleisch-Nederlandsch woordenboek
i 03) apak of hapak, muf: duf; vunzig: mufheid; dufheid; vunzigheid; nien|>*a- pak, muf enz. worden. i^ y>J>\ I. apik, zindelijk; rein; nel; kiesch (ook in het eten); zindelijkheid; rein- heid; nelheid; kieschheid (z. serïja en selïja); nieii«:apikkeii, geven om iets; belang stellen in iets; zich interesseeren voor iets, II. z. cëpak-apik. j\ai) apakala — smst. van apa, wat, en kala, tijd — wanneer; toen (zelden). K3) apilj borstwering van hout vóór den voor- sten mast van vaartuigen; b^rapilk^n papan besï, van eene apil van ijzeren cJ'ii) 69 ■üsi y y planken voorzien (jeworden zijn; apïlail, vaker in gebruik, dan apil. Li3 ^^AJ) apalagi — smst. vau apa en lagi — wat dan nog? hoeveel te meer of minder dan nog? [vragen, waaro}) geen antwoord verwacht wordt]; selang perentah tdĕwan tijada diëndahk^n, apalagi perentah sahajf)? zelfs om uwe bevelen geeft hij niet, wat dan nog (hoeveel te minder dan nog) om de mijne? wj) (nit ^t Taniil, T.) apam, soort van koek ^ van gedeesemd deeg, gelijkende veel op brood; soorten zijn: a. ko'koes; a. bakar; a. dewa, godenbrood [ambrosia), ook sc- n)anggi giênoeng genoemd <Ki) iipah en liapali — vuig. wijz. van uJj apai^ ■^ \ 43) apöpra, jav., vergiffenis. — [C,], J$ êj) apöëwah (en poewali) verl). van )^)^). ^ / 3) ^^^} ? ^<^<^i*t van oostindische spijs. — [L. bew.]; kerrij, eene bekende spijs. — [R.]. — naam van een gerecht, eene soort van gestoofd vleesch. — [C.]. (Ksuj) apïpah (en pïpah) vorb. van ÜLAix. rJ ^^' apijcëii — ar. ^^)^] — , opium; ma- kan a. of mengisap a., opium rooken. /-/oVi) plur. van ,^'i- TT / <X^\ji) (mal. ikaiuali), ar., verblijf op eene plaats; tweede en derde oproepiiig tot hel gebed. ^^\ji) plur. van ^^) , «• #)\i) plur. van ^^. A> *\i) plur. van J^i. ys >-^,#)Vi>) plu»-, van j»y. /5 )\J>) plur. van *ƒ. /O ar., het naderen; het tegen iets inrennen; het te gemoet komen; het wehvillend ontvangen; het beginnen met iets; het zich neigen tot iets; — tegemoetkoming ; voorva- rendheid; goed fortuin; begin. y c^ (mal. akbijali), plur. van Ui. y os iVj^i) Pl^*'- van^*. / ViV^Ai) af'? /«t'/ aansteken bij een groot er / ^ vuur; het nemen van vuur van iemand; het verwerven van wetenschap van een ander; inlassching van eens anders woorden in zijne eigene, ter verfraaiing. O) oktober, ned., October. y,y^ y CS c ,\c\j>^ plur. van i^'^- ,)^) 70 y CS >^)LXi) plut*- van ^cyi\ /c \) ^) ar., hel bevestigen; hel bekrachligeu; hel rah'ficeeren; hel belijden der ivaar- heid; hel erkennen van eene aan een' ander ie bewijzen dien si; — bevestiging; bekrach" lig ing; rali/icalie; belijdenis der ivaarheid; erkenning enz,; mal. verb. zijn: ekral en ekral. \0 >^ ) ^^-^ ^^^ 0^^^ leenen aan iemand; hel geven van createl, ]) *i) ekral (en ekral) veri). van ,)it. /cj: J Jf) Hr., I compar,^ superi, conipar. en super). al)soL van u^ ri"; en van daar II waarschijnlijker; meer, meest, zeer, na enz» zijnde; tvaarschijnlijkere. \\.amJ) aksara (en .LJ't) — skr. aksjara — , ^■^) ? de meer verwijderde tempel ^ d. i. die van Jeruzalem. (Xj<j^u03) (mal. akdlijah), plur. van L^*. y CS [, Ak>%\ plur. van L-^lai*. y CS \J:23) plur. van .lai'. O y CS , U^ ) ar„ vlierboom. y c <^^ ^j/V3 ) ar., hel draaien; hel omk eeren ; draaiing ; omkeering. y CS r ^^^/O I plur. van Ji. u^ y . c i\\J<3) ar., Euklides; — melon.: geometrie. c YS ar., A: limaat; gewest; h ^». r ï k 1 1 m p a n a s , een heel klimaal hebben. y CS klinker. y^^^) plur. van^*. y es A/^CLf-i) (mal. akmisali), plur. van ^;V*^'. y es ^V-AN^i ) plui*. van ^ y es \j^CL!n plui'. van ^U. y es U— >u^ ) plur. van y y c C-vJ^S) ar., het tevreden stellen; levrcdenslel- ling ; iilel van zeker godsdienstig boek. y es .XXS) plur. van Ji , O y es /-jv^23) ar., plur. ^^Ul. compar., superi, eompar. en superi, absol. van ^^U*; meer, meesl, zeer verwijderde enz,; J ) Js^w^ ) Aj3) (mal. akimiali), plur. van ^, y c :> es >% ^-O) oekiioeni, ar, plur. 4^*JU wezenlijk- heid; persoon, in z, van de Dricëcnheid, d\ / ^s L ** J) ^pS plur. van cuy ^•jy^) plur. vaii ^y. o yi) plur. van ^^, (3^^) plur. va« Joi'. 71 ^^1 (^J3 ) akoe, pron. pers. 1. sing., ik. — Het wordt gebruikt: tegenover minderen uit den lagen stand; door ouders tegenover hunne kinderen; door kinderen tegenover hunne ouders, inz. hunne moeder (in den lagen stand); door kleine kinderen tegenover hunne ouders en andere belrekkingen; ge- woonlijk door broeders en zusters onderling; door oude lieden tegenover betrekkelijk jonge; gewoonlijk door kinderen van gelijken stand, voorn, speelkameraden, en lieden uit den laagster) stand onder elkander; tegenover God; emphatisch tegenover iedereen, bv. tegenover den veldoverste, wanneer men ten strijde trekt. Het verlangt eene euphonische d als beginletter na de praepositie akan (en d^iigngan, ï.): akan dakoe;hetkan die euph. d aannemen na eene n of h: mendapatkan dakoe en mendapatkan akoe; m^njembah dakoe en menjembah: akoe (z. koe); nieiigakoe, ik zeggen, AA. y> y; zich zelven als den persoon aanwijzen, waar- van iets gezegd wordt; belijden; bekennen; zich tot iets verbinden; als zijn gevoelen te kennen geven; beweren; als liet zijne erkennen: erkennen als iets; ik maoe s a ha dj a ïja mengakoe, hij wil maar niet bekennen; m^ngakoe, bahwa allah ta^ala tiiêhan jang esa, belijden dat God de allerhoogste de eenige godheid is; diaköénja anak, Ay werd door hem als zijn kind erkend; meng- akoe salah nj cl, zijne schuld bekennen; berakoe, tegenover anderen, het woord akoe gebruiken; berakoe dan bereng- kaulah ïja, zij tutoyeerden elkander; me- ng'éköëkeii, iets beweren; uitgeven voor iets; met akoe bejegenen^ d. i,: zich zelven willende noemen, tegenover iemand hetwom^d akoe gebruiken; aköëwaii, wat door iemand als het zijne, zijne leer, zijn maaksel enz, erkend wordt; belijdenis; erkentenis; verkla- ring [dogr iemand afgelegd] ; peng^akoe , wie ik zegt enz.; wiens gewoonte het is dat te doen; belijder; bekenner; beweerder; borg (zelden); wie iets als het zijne erkent; peiij2;4köewan, belijdenis; bekentenis; verbintenis ; bewering ; erkenning als het zijne; erkenning als iets; verklaring [door iemand afgelegd]. y s }^) plur. van •Ai' I. y y s LT }6\ U~ y s i^^^^O ) akoeb verb. vaii «^y&j. K^^ ) akib verl). vnu l^'II 'AV m \\\ Mal /e'? />igW ) plnr. van ^^. 72 /cj: yp ) ar., plur. e.!^^t <'" yi^t , rompar., superi, ronipar. en superi. ai>s()l.Yan JS\ plur.^jo y, f/roo/m; magnaicn: yS\ aü), 6\>6/ ^) wO ) flual. van ^f; JySÏ\ , dc livce zeer (jrooten hij uiinemendheJd, d. i. Ahoc Bakr en 'Gemar, / J^^) P'^i»*- van (^ls'. (j;^ ) akat verb. van sh:; iiieiig'akat, aan- neme^i enz. \^2;yO ) I. akit, naam van een" nialeiscben volkstam op de onder Sïjak j^elioorende eilanden. II. verb, van (Jj^slc. X c \JuJS ) ai'.> hel voldaan zijn mei iels; hel voor voldoende houden. Ó ) akar, worlel; kruipende planl; slinger' planl; oorsprong; grondslag; beginsel; na 'den naam van een viervoetig dier is het attributief en duidt bet eene bijzondere soort daarvan aan, die ;,. even als eene slinger- planl, boomen beklimt, bv. barïmau a., naam eener soort van luipaard; a. tjïrit m(ï3rai, naam van een' struik, welks wor- tels in de geneeskunde gebruikt worden; a. IjüirT, naam eener dunne, laaie, krui- pende plant, die tot bindsel dient. Fijn gi^wreven en met water gedronken, is zij een krachtig tegengift, zelfs tegen den beet van vergiftige slangen: a. pahit, of pcëtar wali. naam eener kruipende plant, welker zeer bittere wortel legeu buikpijn gebruikt wordt; a. wangi :== narwastoe, naam van een welriekend gras, eene soort van serai {andropogon muricalus), dat ook in de geneeskunde gebruikt wordt; a. njïjoer, soort van versnapering. — a. parsi, ^,v- pcrzie, — [C.]. — il. batoe, singap. , een op rotsen groeiend wortelachtig gewas van een glimmend zwart, zonder bladeren, waarvan buikbanden gevlochten worden, die men tegen pijn in de lenden drajlgt. — akar-3, kruipende planlen; slingerplanlen. ^) Ó ) ar., hel eeren; hel edel moediglij k en overvloediglijk voorzien van levenshe- hoeflen; eerbewijs; gaslvrij onlhaal; edelmoe' dige handeling. Zoo wordt o. a. ooii de jaarwedde van den Sjarif van Mekka door den Sultan van Turkije genoemd. ^ y ) aï*- adj., compar., superi, compar. en superi, absol. van ajS. u^) 73 J^ / U46 ) akas, J. z. ^^U£). II. vhff/: (janw; vaardiijihandiij: knap [mcl hel bijheyvip van bevalligheid]: vlugheid; gauwheid; vaardigheid; handigheid; knapheid. III. verb. van ^j*Sc\ dengiigüii a., in tegendeel, IV. w. suHi., iels in de lengfe doorslaan of klieven. — [N.]. O^' / y os S) /. aiigkoes. ^ / C, >AA\/5 ) akasterf , van een nieisje: nbcslapen. — [L.]. y os cK>yw5 ) (mal. aksijah) pliir. van lli'. »usj>^ ) ar., elexir: si een der wijzen: a lik sïr, hetzeirde niel den art. !> OS ^^^,/OQ ) plnr. van ^^J^^. / os \JlÓ ) plui'- ^an jfii'. .\.Sl6) plu»*, van ^?. L,-^ >v^6 ) akik, naan) eener z(>al\vater-schelp, waarvan ringen gemaakt worden. 5 os <^^^^JO ) plur. van l^^J^. / cj: , jwfS ) ar., compar., superi. eon)par. en superi, absol. van Jv^li'. ,♦0 ) akaii, praep. van een menigvuldig ge- bruik en zeer verschillende beieekenissen, die evenwel daarin met elkander ovei*eeu- konien, dat zij eenc richting naar iets uitdrukken: aangaande; ten opziehle: naar loe; jegens; over; aan; voor; len behoeve; om; lol; verband tusschen verbum cndir. olij.; vormt, vóór het verbum, hel fut.. Voor sommige bet. van ^) gebruikt men ook wel tXai', dat echter niet aan te lieve'en is. Eene, alleen in poëzie gebruikelijke verk. is ^ ken, dat alleen kan staan, of zich aan het volgend woord aansluiten; mengakali, streven naar; traehlen te evenaren; soakail-2, even als; ongeveer als; nagenoeg als; Akaii-;É2, naar loe, ten naaste bij, als; ongeveer, als, ■^ Y^ ó ) akoe-.^, w. sum., de haan van een geweer. — [N.]. z' o s ^)^ ) pluc. van ^^. ■^<^0 ) akeli, jav., veel. — [L.]. y o s /jgsj W ) plur. van ^j^. ■)(^ O ) (lees (J') en vlg. agak. T.) ag'a (ag'ag*, T.), w. sum., overwegen; beproeven; aan- leggen om te schieten of gooien [beproeven om te raken): bonda tida di aga di pikir- kan, gij moeder overweegt niet en denkt niel eens na. Het wordt veelal gebezigd van iets, waarmede de handeling niet geëindigd is. .^) 74 u^) di aga di gartakan koedanja, hij lag de teugels aan [beproefde om hetzelve in beweging te krijgen) en spoorde zijn paard; kassilah kippiiig aga doewa tiga, geef mij een duit of twee drie, In dezen zin vormt het eene vriendelijke gebiedende (of liever uitnoodigende) wijs; aga p a ij kasanan, gaat daar eens naar toe; a^a-S in verband met het voorgaande, beteekent het: beleefd een bevel geven; iemand uitnoodigen om iets te doen; aga tertjemar orang di sanan, die lieden schenen bevreesd te zijn; maka loewan residen Eelhout aga-2 saja p a ij ka b a toe sangkar, en de resident Eelhout noodigde mij uU, om 7iaar b. s. (fort van der Capellen) te gaan (memorie van Nachoda Langkap). — [N.]. \5) ayaiiia (oeg:ama en igaiiia) — skr. agama — , godsdienst; geloof; a. islam, het mohammedaansch geloof; seagama, de- zelfde godsdienst; van denzelfden godsdienst. ^ fiStró) agahaiig:, middelmatig; gering; matig. — [C.]. r i^ I. ayar — pers., indien; ofschoon; tenzij; nogtans — conj., opdat; ten einde; om. Het wordl dikwerf pleon. met het gelijke |}et. hebbende sopaja verbonden: — a. dja- iigan, opdat niet. IL, ag:ar-2, naam eener soort van eetbaar zeewier — plocaria candida —. / W46 ) a?as, naam eener kleine stekende vlieg (z. r^ügngat). -^ / jM ) ag'oes, p(.4emb. — verk. van bagoes? — woord, dat bij titels gebruikt wordt; g mas a. io ) L agoeiig' (= antoek), inengagoeng', tegen iets aanstooten; tegen iets stooten, zoo als bv. het hoofd van een' ander legen een* muur. IL, voornaamst. Is van een zeer beperkt gebruik; (en eigentlijk jav., T.V, tïjang a. de ^roote mast; lajar a., het grootzeil; ratoe a., in sommige gewesten een titel van de voornaamste gemalin van den vorst; a^oeiig*-^, de grooteii; de notabelen. ^ i> ) fgong, div. (men. agoeng), = gong. C Q „^ ) . [:= g:amak), mmg^g^k^ dreigen; gissen; raden; denken; beoordeelen; vermoeden; mgngagak banjaknja, gissen, hoeveel; t ij ada tg r agak, niet te beoordeelen; agaknja, ook: bij gissing; denkelijk; ver- moedelijk; ag'ak-)i5, bij gissing; denkleijk; vermoedelijk. — z. ook onder LS] , {^ 53 ) Sg'oek, halssnoer; halsketting, ^ L5 ), tali ag^l, batav., soort van ga- ren.— [B.]; jav. agQl, de draad van de schors van denwaroe-boom, waarvan eene soort grof linnen vervaardigd wordt. .^. 7S •J' •X- >3 ) ag'cni (verk. van 't jav. pijag^ui) ^ bevelschrift; acte; diploma; bezegeld vonnis; handeling; gebruik; haiid greep. — [R.]. C5^' ,^ ) agnï (zelden) — skr. agni vuur. <^ó ) I-J lM?W8'S8'^h? iemand van nabij in de oog en kijken; soms nog vergezeld van andere gebaren, met het doel, iets dergelijks van de andere zijde te voorschijn te roepen, zoo als bv. een haan een* anderen haan waarmede hij wil vechten; hetzelfde van de andere zijde; iemand doen lachen; iemand bezoeken (vnlg.); ni<.^ngagah hdêdak, een klein kind in de oogen kijken, (mi het te doen lachen ofeenig ander teeken van gewaar- wording te doen geven; höêdak, jang tahoe UHMigagah, een kind, dat reeds teeken s van gewaar word ing weet te geven, wanneer het aangekeken wordt; a jam lagi bera- g^i\Iia)i, de hanen staan nog elkander aan te kijken; peiigagah, wie iemand van nabij in de oogen kijkt enz.; bezoeker. IL, agaliken, achten; gangbaar houden; als gtld in waarde houden. Isk. — [L.] ^ iXS ) Sgeli, men. uitspr. van agas, [T.]. \ V^^ ) agahari (oegahari en gohari), middelmatig; tusschen beiden; gema- tigd; middelmatigheid; panas a., gematigde hitte; harga a., middelmatige prijs (vgl. bataksch oêgari., T.). ^ / -J ) ag'i w. sum., geven; elk even wel geven. — [N.]. — z. hahagi. j) ala (en hala), richting, inz. van iels, dat zich niet voortbeweegt, zoo als bv. een stuk geschut; meii^ala, eene richting aan iets geven; richten; gericht zijn naar iets; zich tegenover of in het gezicht van iets bevinden; maka dialakgnnja pi^r- kataanja kepada sï anoe, en hij richtte zijne woorden tot N. N.; peiigala, wie eene richting geeft enz.; werktuig daartoe; peiig^laan, richting. j ) I. (en lialoe, beter aloe-2), nieugaloe, te gemoet gaan, inz. plechtstatig en met cere- moniën (nimmer met een vijandig oogmerk); op die wijze inhalen. IL, stamper (werktuig om te stanipen) (zelden, z. antang); bakspier (maw); s 'd u Aa v i\., achterover leunen, gelijk een stamper, dien men tegen den muur heeft gezet. lil., aloe-;^, naam van een' oneetbaren, doch niet vergiftigen zoutwater-visch. ) ) en J)l[ ar., familie; geslacht; dynastie. j ) al, plur. van <)üT. ^ ) ) L, mengali, zich gedurig vóór iemand laf en zien; gedurig iemand onder de oogen loopen. IL jav , omkeeren naar cenc zijde (den toom van 't paard). — [L.]; of aleh, batav., ü) 76 J^) verzetten; verhuizen; wenden; keeren; slinye- ren, — [B.]. III. goela ali, balav., suiker die, na met water gekookt te zijn, tot dat er zich eene laaie massa uit gevormd heeft (vlg. ganliug), in dunne reepjes van eene handlengte jietrok- kenis. — [H.]: jav. goelali of gelali. — [S.]. IV. ali-3, touw, waaraan iets zw^iars gebonden is, om daarmede naar iets in de hoogte, bv. het touw \i\n een' vlieger, te werpen. V. ali-3, jav,, ring: ff tingeren een touw, waaraan een sleen gebonden is, over iets werpen, om het naar zich toe te halen. — [L.]; balav., slinger, — [B.]. ar., de bepalende artikel in 't ar., genoemd V— aj ^ai ) ii)j|, instrument der bepaling, ^S!)j u-iSUl, de alif en de lam, of ^ü uJiJtAAlK lam der t)epaling. j ) plur. van L!). L ** jNi ) plur. van LlT. ")(■ . » h£i. j) ) iil aiig*aii , schenken : inschen ken : setelah laksamana pon Kq^as a., toen de vlootvoogd gedaan had met schenken (H. ï.). — [L.]; een zonderHnge vertaling; er staat: toen de vlootvoogd den sluithoom voorbij was; vgl. ond. AJ\ I. [T.]. (^ }^y ) plur. van ^-^\.^ w > c ^^j ) plur. van (_ aJT. iL/O^ ) alamaiig*, soort van houwer of kele- wang, met eene tweesnijdige punt, waarvan inz. de Boeginezen zich bedienen. .,o^ ) jlaiioen (en lanoeii), naam van een' zeeroof drlj venden volkstam op het eiland Mindanau of Magindanau. / s y ö^) en i] ar., plur. ic^T (mal. aliliah), godheid; god; bïï) bij smtr. iXÜt de god bij uitn, d. i. God, yy} Sjbj) (»ial- oelahah) en X^^) (mal. altlê- hali), goddelijkheid, y y iKSb^) I. (iii^l. ililliali), ar., Ae^ als eene godheid aanbidden, ê II. fem. van ^^). y , ^^y) en ^2 (smst. van sï) ilah enz. '^en pronom. suilix ^), mijn God. w y ^by) e» ^] (mal. ilahï), ar., goddelijk; goddelijke. y s L^SL:> jN ) plur. van i—ÏaH. L^t 7? ,^ (^^^^) alab (en alap of halal) en halap), wijd uit elkander in tijd; niet kort op elkander; in lange tusschenpoozen; langzaam, in dien zin; bedaard; deftig: langzaamheid; bedaard- heid; deftigheid; A lab! roept de roeier, naar wien de anderen zich regelen, als wanneer het geheel in eene langzamere maat begint; djalan alah santoen, lang- zaam,, afgemeten, manierlijke gang ^ inz. van vronwen; uieng'alab, iets in langere tus- sehenpoozen enz, doen; alah! roepen. \^^) alba (lialba en kelabat), verh. van (3V>ü ) plwl^ ^an cXx!. Mi C /OS , \ yj) (mal albarnï) ar., soort van zoete dadels. C,^ xJiL>j\ albaiigka (zelden) — port. ala- V a n c a — , koevoet ; breekijzer, V>0) I- Slat — (verh. van ST) gereedschap; iverktuig; oorlogstuig; toebehooren; toe- rusting; a. kQradjaan, de rijks sier ade^i^; de insigniën der vorstelijke waardigheid, IL aanleiding; reden. — [L. hew.]. lil. w. sum., te voorschijn brengen; gereed maken — [N.]. ^-J ) fti^. (plur. jTen ei^ïT), gereedschap; werktuig; oorlogstuig; toebehooren; het vei'liiïidende lid tusschen twee dingen, zoo als ])v. de vader, tusschen grootvader en kleinzoon: z. alat I. 1^2^] ) iilit, gekleurde rand om iets; touw dal om den rand van een' tol gewon- den en waarmede de tol opgezet wordt; tolkoord; opzei touw; fig.: beraming; ontwerp; mengiilit, meteene kleurstof ommnden,h\, de oogleden mei tjellak, eene sloep met een zwart lijstje, en diergelijke; aan den rand omwinden, zoo als hv. een' tol met een touw; den rand van iets glad strijken, zoo als hv. de randen van een tulband op het voorhoold; l)eramen; ontwerpen; tali a., louw, dat om den rand van een' tol gewon- den wordt; kQnn<7 hennar (ëkoer alitnja, de afmetingen van het touw van zijn tol zijn [waren) ter dege raak, d. i. zijne maatregelen zijn {waren) zeer doeltreffend; penj?a1it, wie beraamt enz,; beramer; ontwerper; pciig'iilï- taii, omranding met een kleurstof; omwinding aan den rand; het glad strijken van den rand van iets; beraming; ontwerping, ^- [^^^yS) alt, turk., de grond der zaken, die ergens onder schuilt. Isk. — [L.]. Het onderst gedeelte van iets. 1^2;^]) elat, (helat en lat), niet verwant; vreemd, in dien zin; keelatan, niet- verwant schap; vreemdheid. cS^ ) ar., plur. Jt, JS\ en J^], korte spies, met hreede punt; wapen; oorlogstoerusting. ^Ci) t8 v/ t .U|jJ) ai\, het tot zich trekken; van den y /i bliksem: hel flikkeren; berïltiiiia', van den bliksem: flikkeren. / CS ^ f^üTi W pliir. van *\»!. (^^VJSéxI) pliir. van ^j^i. ^VjSIx]) plür. van J^. j^ , ineng^alar, ongemanierd nederUggen, AS I. aloer, langwerpige verdieping; vore; groeve; kil; vaarwater; geul; verdieping ^ die door de beweging van een lichaam in eene iveéke zelfstandigheid gemaakt wordt; ook wel: de gangen in den loop van een vuurwapen; a. aj^r, kreekje; beekje: ber- %Ioer, gevoord zijn; gegroefd zijn; vanden loop van een vuurwapen: getrokken zijn; Aló^raii, kil; vaarwater; geul. II., aloer-2, naam van een* boom, die meestal in de nabijheid der zee groeit. — [L. bew.]; Suaeda indica (hort. Bog.). J ) I. (en Iialir), meiiyalir, vloeien; vlieten; stroomen; Alïraii, beekje, II. groote vischhaak, dien men in stroomend water laat hangen, inz. om krokodillen te vangen; m^i^alir, vangen met eene alir, of met eendwarshout met twee pwilen (s^lïgi). ^ y ) . alor-2, naam van een* visch. — [C.]. ■^/ CO) alzaij zekere stof; lijnwaad, — / w^J ) I. alas, onderlaag; onderstel: voetstuk: fondament ; grondslag; dekkleed: stoffen voering van sommige deelen van kleederen; meng^alas. van eene onderlaag voorzien ten behoeve van iets, bekleeden, in dien zin; bv. den bodem van eene kist ten behoeve van bet- geen er op moet komen, bekleeden; a. pelana, oïulerlaag voor een zadel; schabrak; a. tj a w a n ; onder schotel van een kopje; a. p^roet, eerste ontbijt, al is het slechts een kopje koffij; a. mcewatan, onderlaag voor de lading: ballast; a. kaki, ook: voetbankje; a. kata, voorafgaande woorden; praemissen; a. soera t, of Alasan s., geschenk dat een brief vergezelt; a. n^mah, van e«n gebouw op palen, waar- van de palen niet in den gerond, maar op steenen of houten blokken staan: de steenen enz,, waarop zoodanig gebouw staat; b^r- §lask^.n batoe, van een steen {steenen) tot onderlaag voorzien geworden zijn; alasan, wat tot onderlaag dient, moet of kan dienen; pengalas, gr(mdvester; grondlegger; per- alasaii, grondvesting; grondlegging, II. jav., bosch; woud. — [L.; (4.]. III. pengatasan, jav., soort van hof- ambtenaren dikwijls in uit 't jav., ontleende verhalen vermeld [T.]. IV. alas, w\ snm., rondventen; orang *^J^\ n ë^ mengalas, een marskramer; reizende koop* heden; lieden die langs de slralen loopen, met kippen, eenden enz. — [N.]; vgl. galas (ï.). ^/ KjsiJ)* alessin, I)alav., onderliggen. — ^C J^) ftïocs, z. ^U, / j^J) alis = kening: [jav., T.]. / u^) eles, (en les) — verh. ned. — lijst, hetzij uitgewerkt, opgespijkerd, op- gelijmd of geschilderd (z. kdirnai). ^ V ^.wwJ ) plur. van ^jUl. <Xx/wJ ) (njal. alsinali), plur. van ^jLJ. / (^ 3^ Wl 1 1. plur. van u-i^. II. plur. van u-ilaS. ij) I. alang, in de bouwkunde: hintbalkop twee hoofdstijlen; a. mc^ka, op een indisch vaartuig: dwarshout, dat het aan den voorsteven uitgebouwd gedeelte afsluit; a. bOëwang, op een indisch vaartuig: dwarshout , dat, wanneer men ten anker is gekomen, wordt weggenomen, en waarop, onder zeil, de voor- schoot van het voor zeil wordt bevestigd; Alan^au, lange zand- of modderbank, dwars voor de monding van rivieren; sluitboom; en van daar- verhindering; beletsel; vgl. bij II. dwars; de breedte van iets; balk; balk die in de breedte van 't huis ligt; alan^keu, zoo een^ balk in de lengte op voelen of stijlen stellen; ala ng ken lajar, het zeil dwartscheeps zetten; peralang^an, gebint. — [L.]. III. inlerj. . van verwondering: dat is uitermate! alangkah, hetzelfde, vragender wijs: is dat ivel uitermate?! alangkah b S g o e s nj a , is het schoon e daarvan wel uit er- mate?! hoe schoon is dat?! hoe schoon is dat 7iiet?! IV. dijk; bedijken. — [R.]; z. onder I. (ï.). V., aIaiio*-2, soort van hard gras, waar- mede men de huizen dekt. — [L.]; jav. = lalaiig [T.]. VI. alan^-S, ontoereikefid; onvoldoende; on- genoegzaam; middelmatig; ontoereikendheid; onvoldoendheid; ongenoegzaamheid; middel- matigheid; aSUS' èiT z. «lU^. VII. alaiig*-^, w. sum., voorzichtig; be- daard; di toeroeni alang-2, zij klommen bedaard af [N.]. VIII., alaiig:keü (smtr. van alang en akan), alail^, met betrelüüng tot iets. ij) aloeii^, bij sommige spelen, waarbij een aantal voorwerpen, bv. noten, knik- kers, geld enz., in eene rij of op eenige andere wijze opgezet worden, om er naar ^^\ 80 Ie gooien: voorwerp, waarmede naar die opgezelle dingen gegooid wordt. ^ i.1 ) I- ali»g% balav. (uit 't jav., ï) , he- sch ui f en : dekken : alïiigan , beschut' t ing; kaalïiig'aii , beschut; gedekt. — [B.]. II. alleen in öëlaiig'-aliiig'. ^ m,_} \ aloiig:, ziekte, waarbij het lichaam met zweren bedekt is. - [L.]. i _,! ) eloeiig (en loeiijf), kromte; boog; nieiig'eloeiig, eene kromte enz. maken; perëloeng (meer gebr. perloeiig), kromte aan een voorwerp; p. badjoe, uitgesneden kromte aan een kleed, voor den hals; kraag van een kleed; peiiyeloeiig, wat eene krom- te enz. maakt; hoepelvormig lichaam; cri- noline. ^ i-J ) ?lixwg% div., roofvogel (ook ^ en, evenals in 't kawi en sund. h e ulang, ftia^ T.) soorten; e. (?jam, de gewone ind. kiekendief, rood; met witte horst; ^. bórik, gespikkeld; e. radja wali, soort van sper- w^er; ^. sïpoet, aan 't zeestrand; q. laoet, soort van visch-arend; e. malam, of e. hantoe, uil in algemeen; ^. sOĕwir, soort van uil met lange klauwen. L-pji J ) ar., plur. uJïf, vriend; makker; / kameraad. CS (^ qA \ (mal. alaf), plur. ujyf en uJïT, duizend; getal duizend; getal van duizend; Met plur. uJ^L in bet deci- maal-stelsel: duizendtal, s ^ Q. J ) I. ar., naam der letter ) (z. a.V. in 't mal. ook nog: de man?ielijke roede: (>>öJ) caJÏ alif van verbinding, d. i. een alif aan het begin van een woord, die in zekere gevallen haren klinker verliesl en met de laatste syllabe van het voorgaande woord ineen vloeit en alsdan het verbin- dingsteeken wasl ( — ) aanneemt ()); u-alt L^iU verkorte, of, wellicht beter, verkort- bare (Casp.), 1>Jlo (fem. van ^Lo^), zachte, of 'i^jSL^ (fem. van uii.^) geïsoleerde alif, d. i.: eene ) oï ^ aan het einde van woord voorafgegaan door eene fathah ( — ), als wanneer zij die fathah slechte verlengen, bv. IwJ^j, j^^; A-}^)^ ^^'i) , de alif en d e lam, d. i. de artikel J>; alif bongkok, naam dien de Mal. ook aan de hamzah geven. II. üv., Jongman; vrijgezel; vriend; mak- ker; kameraad. i3\.AJ ) plwï*- van lai!. ^ol c\m ) ('^ïal. oelfah) ar., vriendschap; nauwe kennis', vertrouwde aanhang. •X- \ k,hj) aliföêr — port. alforria — invrij- heidstelling. — [C.]. (^^ qJ) I. alap, z. alah. II. vruchten met eene soort van knijper <Uft!t 81 *ü^\ van de hoornen plukken, — [L.]; nemen; plukken; vruchten mei een'' knijper, aan een* bamboes vastgemaakt^ afstoten of afknij- pen. — [R.]. — l)alav. (uit 't jav. of bal., T.), plukken; inzamelen. — [B.]. III. naam van een' roofvogel. — jav. alap alap. — [R.]. <K^J^) alfijali, naam eener handelsplaats op de kust van Malabar. (, aJ) alpa (en leppa) — skr. alpa {klein; gering; onbetcekenend, enz.) — nalatig; zorgeloos; vergeetacfjffig ; nalatigheid; zorge- loosheid : vergeetachtigheid ; meng^'alpaken , geringachtcn, verwaar loo zen: nalatig enz. doen zijn; kealpaan, nalatigheid enz. per- ii1}maii, nalatige liehandeling: verwaarloozing. ^ ^j^^/vjJL^J ) alpeiiïti — port. alfinete — z. peniti. ■¥: / Ji\j<hj) alpajate — port. alfaiate — kleedermaker, / KK> ^xiü ) alpëres (in hik. en poëzie) — port. alferes — , ruitervaandrig; standaarddrager; vlaggejonker; tweede luite- nant. De Mal. schijnen er een' militair officier m 't alg. onder te verstaan. — * a. batoe, naam van een' heerlijken zeevisch — zwarte en groene vaandeldrager; a. djawa, naam van een' fraaien leer- of pampasvisch — javaansche vaandeldrager. — [R.]. MAL.-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEL I. ^i, olValok — alok-alokkin, batav. (uit 't bal.. T.), aanmoedigen tot het gevecht, van menschen. — [H.]. C Qj) ?lok (of lok), bocht in een gevlamd lemmet; meng'elok, buigen enz.; peng^e* lok, wie buigt enz. — ; werktuig om ie buigen; p. kaïl, langwerpig oog van ijzer, dat in een' steel bevestigd is en waarin de koperdraad, die tot een' vischhaak moet dienen, krom gebogen w^ordt. i, j\sij ) plur. van L«^Si. Wdli ) pliu'. van kil. ^ C aAAÜJ) alkatipa — port. alcatita — tapijt; borduurwerk, C^fJsJ) alkoe (zelden), wien men alles kan opdragen ; koppelaar: hoerenwaard; hoerewaardin. — z. indoek semang. ^ C-S Y^^ alkarï, lak; zegellak, := koe- nialoe. — [L]. ^ (Al %^M alkö&nja, div. — port. alcon- ha — , bijnaam. f5sj ) alg'ödja (in hik. en poëzie) — port. al go z — , scherprechter, — batav. algoedjoe, jav. l^godjo (T.). \f\ VJ ) plur. van L!i). ajj\ ailaU (siiirt. van ixlï)), God; ^f idl) God is zeer groot; wordt bij verschil- lende gelegenheden uilgeroepen, of uit- 6 c- V' 6t f" gesproken. Daarmede o. a. begint de ^j jj^ zijn* roep tot het gebed; bij hel slachten van een viervoetig dier spreekt men het vier maal, van een' vogel twee maal uit; Jlftj^ ixilsuuw iXiH (mal. allah soebhanah wata'ala). God, lof zij hem en hij is verheven geweest, d. i.: God, de prijzens- waardige en verhevene; l-Tvsu jülI) ol* Lli\iu AÜ), moge God u doen eer en; <xil cX-*^), Gode zij de lof; jdlb en aJüb, fr/; Gor/ (hij hel, doen van een' eed); <)di)^i^ , met den naam van God (nam. begin ik); ^\j, bij God (bij het doen van een' eed); jdl| ^'.s^xa^, G^orfe zij lof; diij)!^) iiD'li , er is geene godheid buittn de godheid bij iii f nemend heid [God), hel begin der geloofsbelijdenis dcrMoehammeda- nen, veelal gebruikt als uitroep bij hevige ui gemoedsaandoeningen; ^, voor God; Gode (dat.); ook als interj.: heerlijk! voor- treffelijk! bravo! <)dS)^ bij God (bij het doen van een* eed); c-p)^l> J^ ^)^, en (tod is met de juistheid (van dit werk) bekend. — Men vindt die woorden veelal aan het slot van geschriften; <xü)l1^v«.^, moge God zich uwer ontfermen, een wensch, dienende inz. ter beantwoording van de» uilroep , ^ iX^wsJI, Gode zij de lof, van iemand, die geniesd heeft. — Daarop antwoordt de geniesd hebbende gew. weder: a11) C-^j>*HI» - Öorf leide u langs den rechten weg, ^ A) alem, batav., (uit 't jav., T.) toegeven — ; e nukkig; eigenzinnig; alemniiii, streelen, — J) I. alitii, soorl van hars, dat als genees- ^ middel gebruikt wordt. II. (bataksch en Lamp., ï.) naam van een' boom, wieiis bast de Balakkers bezigen, om er op te schrijven, nadat zij dien dun geschaafd en met rijst water besl reken heb- ben. ~ [R.]. ^ J) elmoe, balav., / Kjs^V-^J ) ar., diamant, c /c J ^ C.\..4J ) — verb. van ^ ^^ k wik zilver. ^ [U.]. verguld door [L.]. / C oV.,|J ) ar., het snel heen an weder bewegen ^^ met de hand en vingers, ihsgelijks mei hel kleed, en aldus wenken; van eene zwangere vrouw: het zijn in den toestand waarin het zich in haren buik beweegt^ eig. : het haar kind in haren buik zich bewegende hebben, V4J ) almajir, soort van duizendbeen, die bij nacht licht en niet bijt. — kalamajir, — [L.]. •X- Y^ ^•♦J ) almersar, div. — port. almo- zar — , ontbijten, ■H- )cXa.^ ) alnieiider, batav., Armeniër, — -jr^. \ «(_>ji*!) 85 )^) ^ L.«Jix-4J ) aliiienak, batav., sandalen. — [B.]. J ), aiaii-^, polsenmaker, inz. in een too- neelspel; paljas-, de komiek, /.wj ) I- aloen, groole, vlakke, langzaam rol- lende golf ; Je/Vi/wj; iiieiig^aloeii, zich in de groole golven enz, bewegen. II. (jav. alon, T.), langzaam; zacht [niet hevig of fel]. III. aloen-3, jav., groot open plein vóór het paleis van vorsten en andere grooten. Nabij bet midden staan allijd twee ber- ïngin-boohien. — [C.]. ., J ), nieni^aliii, over een ziek lichaamsdeel met een cylindervormig , kogelvormig of ander rond lichaam, bv. een ei, een kogel van was, heen rollen, om er de ziekte uit te trekken; alinan, lichaam om mee te rollen; bv. een ei; peng^aliii, wie rolt enz. — ; geneesmiddel dat daartoe gebruikt wordt. Sjj) alintar, (liiitar, en iialiiitar), donder- slag: dondersteen; de inslaande bliksem. ^AXjJ^ = lintah. ^^jj ) aliiidjoe (en lindjoe), opstaan om ^^ naar iets te zien, dat men eensklaps gehoord heeft, — [L.], 4] ) I. (en halan), men^alau, drijven; voort- drijven; wegdrijven; wegjagen; weg zeilden; voor zich uitdrijven. II. naam eener soort van rhinoceros- vogel. ) éJ ) aI(Bwa, verb. van ^s^* c Uir. van -^J. i /.*> êj) alöèan (en altièwaii, of halüewan en, in het dagelijksch leven, iCëwan) wijz. van het thans ongebr. celdÈaii (van Cèloe), voorste van iets, inz. van een vaartuig; voorsteven; voorschip; voorhoede; spits; gids, ook lig., voorbeeld om te volgen; geschenk als voorganger; van vaartuigen, vuurmonden en dergelijke ook: richting. — Het is voorts een classificeerend woord, vergezellende het telwoord , dat een aantal vaartuigen uitdrukt en in dat opzicht hetzelfde, als ons steven of zeil; teniliêran^ a., voorwant van een* mast; berapa a., hoeveel stevens of zeilend sealcüan, van vaartuigen, vuurmonden en dergelijke: van dezelfde richting; m^rjam doe w a s^aloean, twee stukken van dezelfde richting; op vaartuigen: twee stukken voorop; nieiig'&Kl^ankeii, eene richting geven aan iets. 0)4)) pers., kalmus-wortel. 5 4.J ) (mal. alwah), ar., eed; hout waarmede gerookt wordt; aloëhout, (^ ^ éj) plui". van *_a!f. e' 84 ^) y ^s iJUft 4J ) (mal. alöèhah) en Xitït (mal. oeïa- hah), goddelijkheid. >} ^<jJh aJ ) (mal oelCèhïjali) en iuól^t (mal. oelhanïjah), ar., goddelijkheid. / C(J) aloewi (en löêwi), verh. van ^^yu:. •^/ K>^ éJ) aloewïs, een kiekendief, — [R. (D.)]. <Sj) alah, onderdoen; het onderspit delven; verliezen; overwonnen worden; overwonnen zijn; enz,; a. perang, in den oorlog over- wonnen worden; a. nQgrï, overwonnen wor- den ten opzichte van een e stad, waarom gestreden wordt, d. i.: eene stad verliezen; n^grï pon a., ook de stad werd overivonnen: mengalah k e II , ten onder brengen; overwin- nen ; bemachtigen ; veroveren ; nieno^alahi , ten onder brengen; overwinnen; bemachtigen; veroveren; élahan, nederlaag; iemand, die iets niet kan verdragen; iemand zwak van gestel: pengalah , wie of wat doet onderdoen enz»; overwinnaar) peralahan, overwinning; bemachtiging; verovering, ^), mengaleh, van plaats veranderen; zich verplaatsen; verhuizen; veranderen; ver- plaatsen; verzetten; aleh la j ar! over je zeilen! bintang b^rSleli^ een verschietende 5^er;b^r§leh 'al^al, van inzicht veranderen; b^rSleh bahasa, van taal (van toon) ver- anderen; angin b§raléh,rfe wind verandert; peralêhan, verandering van plaats; het zich verplaatsen; verhuizing; pengiilĕhau, vcr- plaatsing; ver zetting; aleh-:^, bij afwijking; tegen verwachting; maar neen; disöêrolinja pergi mengadji; aleh-2 ïja berhenti dilörong bgrmaïn-2, hij moest gaan Iceren; maar neen, hij bleef op straat spelen: aleh-2- hen fsmtr. van a leb -2 en akan), conj., bij afwijking; tegen vérwachtifig : maar neen, <Kj) alah — wijziging van ^] — interj. van ongeduld. ■^iXj), w. sum., vormt den verleden en onvolmaakt verleden tijd [eigentlijk alah of lab, verkorting van <xJj — T.] — 2e = salah. — 5. cene rivier of overstroo- ming afleiden. — [N]. I i^ ) en ó) ar., plur. it^T (mal. alibah), godheid; god; ^dï), zie ^K -%U2J ) ar., het ingeven; het in den zin geven; het inboezemen; ingeving; in- boezeming; inspraak; niengilhamken, in- geven enz, aan iemand; bezielen; inspireeren, <^tA-i\.^) (mal. oelhanïjah) en ^^ f (mal. /" c/ ^ oeloehïjah), goddelijkheid. ^O \ ) (mal. alihah) plur. van .d]. dsjOLJ ) (mal. ilabah), ar., godin; vrouwelijke godheid; afgodenbeeld dat eene godin voorstelt; vereering; aanbidding; hartstocht ^(^) m (^' 'O t U) voor een bemind voorwerp; slang; wassende maan: zoon; coll. afgodenheelden; godhe- den. — z. ^ÏK ar., iïiterj. = ^sdJlG. en ^^n, mijn God, (raal. ilahij), ar., God betreffend; goddelijk; ^^ïT Jlt^ welenschap, be- treffende (>od; bovennatuur kunde. mal. ilahïjah) feni. van ^ï; ^a^ï), '^rfr? weienschap. God betreffende; boven- natuurkunde; goddelijke natuur. is )\ alai, naam van een' boom — parkia sumatrana (Miq.) — die eene eetbare, voor sommigen walgelijke, peulvrucht draagt, eene soort van p^tai, doch met grootere vrucht; de vrucht zelve. Wanneer de vrucht tot rijpheid komt, ontwikkelt zich in iedere boon eene made. )\ cv cP^ alï verb. van ^^, alïja (en halïja), gember, planl of wortel; a. bara, naam eener roode soort. / I ) ila, ar., tol; naar; ïJ t^T J) tot aan het einde daarvan, d. i. en zoo voorts; et ui ^ ^ caetera; ^) J], naar God toe; naar God gericht; <)dl^ J)^iü bedelmonnik, dienaar God streeft, eene nederige uitdrukking voor: ik. u^ y CS ar., E lias. ^ t^^^) I- alëdja fen lëdja), soort van ^^ gestreept goed, met katoenen schering en zijden inslag, van Sura te. II., batav., zekere soort van kopi a of muts. — [B.]. ^♦ocX>ü) alïdïn, verb. van ^.ül ^*^. l, JIaJ ) ar., plur. u-ajï), vriend; makker; kameraad. ^/♦wiLü) (en üalipaii), div., naam eener soort van venijnigen duizendpoot — scolopendra, — , ^0^4*^)' pohon (brabbel-mal. in pi. V. poehoen, T.) alioemboe, batav., een struik die ronde vruchtjes draagt, die gegeten worden. De bladen, die er zwart uitzien, worden voor het gladwrijven van hout (ampela s in) gebruikt. — [H.]. ^♦w^njÜ) alimoen, kunst zich onzichtbaar te maken, r* w>c> M^ ' alimöêdiri, verb. van ^Il\ ^^. <X^>J ) alimali (halïmah en liniah), verb. van XaaLs-. ) I. aiiia (en hama) naam eener soort van luis op pluimvee en andere vogelen; vogelluis (vgl II). II. (vlg. I) ziekte in het rijstgewas; in- sectjes welke die veroorzaken [bataksch hama, kleerluis, rijstworm, T.; — jav. r r^ 86 U) a ma, alles wat de veldgewassen nadeel toebrengt. — skr. ama, zielcfe.]. — [P.]. -% ) oeiunia, verb. van ^l; nieii^oemniaken, mei het woord oemma bejegenen, d. i. met of van iemand sprekende, hem oemma noemen. ) ar., pi ^i iir. ci;U^ en culfot, moeder; oorsprong: oorzaak: wortel; het voornaamste in een ding; hoofdbestanddeel: dat waartoe andere dingen als ondergeschikte deelen be- hoor en; vorst; opper hoofd; bejaarde huis- vrouw: familie-slaaf: huis; woning; oord; graf stede; volk; natie; stam; pliir. cl;1^^, grondstoffen der lichamen; z. ook oemma; jjj)y A, moeder van he\ kind. Zoo wordt bij uitnemendheid de slavin genoemd, die haren heer een kind gebaard heeft. V^ ) ama (vuig. wijz. van amar) nien^aina, bevelen aan iemand; peii^ania, wie beveelt; peng^émaan, hel bevelen; bevel. S' \«/0) emd (en U ind, of, minder gcbr., emak en mak), moeder; aanspreekwoord jegens oude vrouwen; troetelnaam voor kleine meisjes. — De Mal. noemt, in de wandeling, tot eene niet te bepalen grens, wijder in de vorstelijke familiën dan bij den geringen man, ^mk van iemand ook iedere vrouw, die een' graad minder, dan deze of diens echtgenoot, van een' gemeenschappelijken oorsprong verwijderd is. — Zeer gebruike- lijk is het ook, eene vrouw, inzond(3rheid van de mindere klasse ofin de gemeen- zame taal, aan te spreken of aan te duiden door ^'ma, in genitief-verhouding met den naam van haar oudste kind of van een harer kinderen, dat zich van de anderen door het een of ander onderscheidt; q. La- nang, moeder van Lanang; e. saudara, vaders of moeders zuster; moei; q. tcëwa of, gemeenzaam, e. cëwa, vaders of moeders oudere of oudste zuster; ^. möêda of, gemeenzaam, ë. (ëda. vaders of moeders jongere of jongste zuster; e. boengsoe of, gemeenzaam, e. böêsoc of^. söê, vaders of moeders jongere of jongste zuster; q. k^tjil of, gemeenzaam, e. tjik of (^ tjï, het voor- gaande: ^. t^ngngah of, gemeenzaam, ^. ngah, vaders of moeders middelste zuster van drie broeders en zusters of van drie zusters; ^. alang, het voorgaande; ^. toeng- gal of, gemeenzaam, ^. oenggal, vaders of moeders eenige zuster: e. m^nt(]cwa = ^. pt^'r^riipöêwan, schoonmoeder; e. ïnang, vrouwelijk hoofd der 16 vrouwelijke volge- lingen van een vorstelijk kind; q. scBsoe of ^. tetek, zoogmoeder; zoogster; ^. lïri, stiefmoeder; q. bapa, moeder en vader; ouders; men^emdken, met hel woord ^mk bejegenen, d. i.: met of van iemand sprekende, hem ^mk noemen. uf 87 </uf »0^ viJt >€/• v*Jt V,^ ) ar.^ nu: dan; rnaar; ó^ Uf , ó^ Uf, CJl!)j en xJ^ Uï, daarna nu, drie uildrukkingeu, waarmede men gewoonlijk een' brief, na de inleiding, vervolgt en lol hel eigenlijk onderwerp overgaat, en waarop men veelal nog pleonaslisch laat volgen: kemtfedijan dari pada ïtoe; CS\ Ir J Ssii U) na deze bede (dezen heil- wenscli) voor u. Ook dit is een zoodanig vervolg, na de inleiding van een' brief, die altijd beilwenschen bevat. ^ >v-X)) aiiia, w. sum., opdaf; tvelaan. — [N.] z. U. LHjV/^ ) I- plur. van J, II. ar., hel Ier dood brengen; het dooden. Jt^'V/C) (mal. iniatah), ar., hel Ier dood brengen; het dooden; hel doen sterven [inz. met wreedheid]; iiieiigimatahken, ter dood brengen : dooden enz. y y s 5 \ \-^ ) (mal. amarah), ar., macht om te bevelen ; leelcen. 25 \\^\ (mal. imarah), ar., het geven van beve- ten; macht om bevelen te geven; macht; gezag; heerschappij; besturing; gouvernement cener provincie, 75 \V/0 ) cmarah (meer gebr. marah) gram- storig; vergramd; toornig; vertoornd; verstoord; boos, kwaad, in dien zin; gramstorigheid ; vergramdheid ; gramschap; toorn; vertoorndheid; kwaadheid, in dien. zin ; mengeniarah , gramstorig enz. ivorden; zich gramstorig enz. maken; men^eina- rahkeii) gramstorig enz. doen zijn (maken); vergrammen; vertoornen; verstoren; met gram- storig heid enz. behandelen; keemarahan, gramstor i g heid; vergramdheid; gramschap; toorn; verstoordheid; kwaadheid, in dien* zin; peii<2:eniarah, wie licht gramstorig enz. wordt. y s ^*S\^0) pliir. van ^jLCo. y y ^\-^) (mal. inialah), ar., het doen hellen: ^het doen overhellen; in de gramm,: het in de uitspraak doen overhellen van de t ^^ u-a!^ naar de 5 b (cf) ^^ ^^^ ^^ 7''^ '' ^ t, ^ naar de ïy^ , dus van a naar i == e; — helling; overhel ling enz.; ^^^ö»^ T de zui- vere overhel ling van de alif enz., dat is: de zuivere e-klank; -u jü ) de i m alah lusschen beiden. y ^V/0) ar., plur. ^U] en L4f (mal. aïm- niah), voorzitter; bestuurder; wie voorop gaat; wie voorop staat, voorn, bij het gebed, en naar wien de anderen zich regelen; regeerder ; vorst ; leg er hoofd ; weg wijzer ; open weg; leerboek; de koran; voorbeeld. y y <K/c\^) (mal imamah), ar., ambt of rang ^ van den ^U); imamschap. ^U) 88 ^ — ^) ys O \/qS ar., hel gerust zijn; het zonder vrees zijn; het op iemand ver/rouwen; hel zich overgeven aan iemands macht of be- scherming; gerustheid; veiligheid; vertrou- wen^ In 't mal. ook nog: gerust; veilig voor; vrij van; aman dari pada labs dan raoesjarakali, van een woord of gezegde: veilig voor {vrij van) verwisseling en gemeenschap (met een ander), d. i. duidelijk; men^amanben , gerust enz, doen zijn [ma- ken); gerust stellen; beveiligen; ke'dmanan, gerustheid; Xeiltgheid; penghunian, wie of wat gerust enz, doel zijn enz.; beveiliger. ^7 /• t wO ) (dual. van J), de twee ouders; moeder en moeders zuster. ^t^V^ ) (mal. amanah) ar., zekerheid; veilig- heid, verbond van zekerheid; trouw; getrouwheid; oprechtheid', aanvertrouwd goed; men^amanatken, aanvertrouwen. ^\^^^^ys^), aniboe-3, soort van springvisch, waarmede men andere visschen vangt. — jav, tjakalan. — [L.]; batav., de honitO'Visch of bernieter. — [B.]. ^^^^,,>vC) anibl, juisle hoedanigheid, \s,,^^,f/s^} oemb^, naam van een' boom^ welks bladeren gebruikt worden, om er eene zekere vischspijs, genaamd botok-2, in te bereiden. i^^^^/vO ) oembi) van dingen, die in iets anders vastzitten of ingestoken zijn: rfa^ ge- deelte, dat in het andere lichaam vastzit of ingestoken is; tap; van een' paal: het gedeelte, dat in den grond zit of komt; van een' tand: de wortel; van gewassen: de hoofd wort el; de pinworlel; de knol; de bol; van gewassen, die veel dunne en korte wortels bebben^ zoo als de palmen, de pisang en dergelijke: de bolvormige ver- zameling van die wortels. -X- jiL-C^Vx/Ch men. = m^mbatjang. — [T.]. c^ • ^ \ \jc< ) I- ambaroe (en anibaranj^ of aniba- rony), beschoeisel; beschoeiing; pla- ting met heipalen; beschoeien. — [L.]; batav.: kaaimuur; houten glooiing. — [B.]; amba- roh. [R.]. IL sing., = baroe. — [K. (Abd.)]; den- kelijk 't Bataksche: imbaroe. [T.]. Va/C) I. oenibar^ — skr. ambara, ömArmg'; omgeving — meng'oenibara , rond- zwerven. II. H luchtruim — [C.]; jav. ambara. ^ C ^Njc^) z. ambaroe I. •X- iü wO) Z. ^U«Jb. ^ (JVavO) (en henibalau), div., soort van gomlak, waarmede eene soort van j X 1$ yO^j ambaroli, z. ambaroe I. u) 89 mieren hare nesten roncjoni boomtakken plakt en waaruit eene roode verfstof getrok- ken wordt, die men tot het verven van zijde gebruikt; z, membalau. lj;^/v.A^) (en hambat), mengambat, achter- volgen; vervolgen; naloopen; najagen; nazetten; trachten te vangen; trachten voor zich te winnen, bv. iemand van invloed; pengumbat, wie of wat achtervolgt enz.; vervolger; nalooper; najager; peiig^amba- tan, achtervolging; vervolging; naloojmig; najaging, ^\j>^>c^) anibet, batav., luur; luier. — [B.]; de sjerp van een kind. — z. aiigkin. — [H.]; denkelijk 1 bal. ambed, haarband, staartriem van een paard (T.). \^^^ysj>s/0) I. mengembat, slaan met een lang elastiek voorwerp, bv. een^ rotting; van. een zeil of dergelijke slaan, zoo als bij stilte; peng*embat, wie slaat; wat slaat, II. belemmeren. — [C.]. •)^I^>nA/0) embet (en bet), batav. (uit 't bal., T.) = p^noeh pohon-pohonan (lees: poehoen-poehoenan, T.) begroeid met boomgewas en daardoor tiiet te passee- ren. — vgl. s^m^k, begroeid met onkruid. — Natar s^m^k sekali. — [H.]. (j;^aX ) I., menjoemboet, van touw^ dat ge- vierd is of nederhangt, en dergelijke: inhalen; ophalen; inpalmen; enz,; peng'- öêmboet, wie of wat inhaalt enz.; pe- ng'oembflètan, inhaling; ophaling; inpalming, II. hart in de kroon van alle palmboomen; palmiet; meng*oemboet , een' boom van zijn hart enz. berooven ; den bloesem van palm- boomen (m ajang), wanneer hij nog in de scheedc zit uit de scheede nemen; m^ugoem- boet njawa, de ziel uit het lichaam halen, d. i. dooden. III. zacht, lenig, buigzaam in de ledema- ten. — [R.]. IV., oemboet-oemboetan, batav., bol- vruchten in "'t algemeen, als gember, cur- cuma enz, — [T.]. V., oemboet-3, naam van een eetbaar zoutwater-vischje, ^ ^j^^/vA^ ) imbit, met hel geheele huisgezin ergens naar toe trekken. — [L.]. / . t vJSüaJÜC ) ar., het aan eene proef onder- werpen; het examineeren; proef; examen. yv/0 ) I. (ambar) verb. van jjJkc; a. k o en ing of batoe a., barnsteen (z. Utp); am- bar-3, 10 reukballetje, waarin zich amber bevindt; amberballetje. — 2o, batav., ook: vrouwensieraad, bestaande uit kleine voor- werpen. — [B.]. II. batav., zich ergens bij voegen. — [B.]. — z. kembar. III (en hambar), smakeloos; van smaak ^ 90 *^t of reuk van zelfstandigheden: llamv; van de slem: zwak; mengani bar, smakeloos enz, worden; a m b ar- 2, eenigzins smake- loos, yc/0 ) I. (en hamboer), nienganiboer, zich mei snelheid uitspreiden , zoo als bv. een geworpen net; zich verspreiden-, zich Verstrooien; uil elkander vliegen, zoo als bv. geworpen zand; van nienschen en groote dieren: schielijk een sprong of sprongen maken, meer in de verte dan in de hoogte; uit elkander werpen, zoo als bv. een net, zand of dergelijke; strooien; zaaien; meaih- böêri, bestrooien; beramböèran, met veelbeid van subj. en naar verschillende richtingen (het laatste begrip ligt reeds in den wortel) verstrooid zijn; aniboer-;2 1« naar alle richtingen; 2^ voorwerpen, bv. geld, die men bij feestelijke gelegenheden onder hel volk te grabbel gooit; aniböêran, wat gestrooid is of moet worden; strooisel; pcnjaniboer, ivietiit elkander werpt enz,; zaaier; wie doel zich verspreiden enz,; ver strooier; wie bes f f ooit; bestrooier; perambo^ran, sprong afsprongen; peiii^amb^êran, strooiing; zaaiing; verstrooi- ing; bestrooiing, II. (en haniboer). drijven, — [L.]. III. interj. van verwondering en be- strafling: ei; hei; ach, — [L.]. *j^ ) ombar, jav. en mal., wijd; ruim. [C.]; 't jav, arnbaf fT.]. *yyO ) oeiiibo^er, men., voorspoedig van groei (bat. i m boer). — [T.]. ^ ySi/0 ) ember, batav., holl., emmer, — [B.]. emberak, naam eencr soort van zeemeeuw. ) (en haniboes), meii^amboes, weg- gaan; zijne haardstede, woonplaats, vaderland of iets xvaartoe men behoort, ver- laten; deserteer en; zich wegpakken; zich weg scheren; de plaat poetsen; zijne biezen pakken; peng'amboes, wie weggaat enz,\ deserteur, ( KMv^/0) (en hemhoes)^ luchtstroom, door geblaas te weeg gebracht; me- iijü^emboes, van een blaasgereedschap (bv. een' blaasbalg), den wind of een levend wezen: een luchtstroom maken; blazen, ster- ker dan tïjop; van den w'mA waaien; blazen: (blazen op of tegen iets bv. tegen een ziek lichaamsdeel): aanblazen; het vuur aan- blazen (doen ontvlammen); seemboes naïk s^emboes tciëroen, een luchtstroom die naar boven, en een die naar binnen gaat, wordt gezegd van iemand, die op sterven ligt; emböèsaii, geblaas; blaasgereedschap; blaasbalg; pengemboes, wie of wat een* luchtstroom maakt enz,; blaasgereedschap; blaasbalg; peremboêsan, geblaas; pengem- biJèsau, aanblazing {het blazen tegen iets). W^' 91 &^ ), nieiij^oenibas, zich snel en onver- wij ld van eene plaats verwijderen, zoo als bv. een paard hij een' wedren; pengoembas, wie of wal de gewoonte heeft, zich snel en ofiverwijld van eene plaats te verwijderen, bv. een paard; wie of wat doet zich verwijderen enz. ( w»4sX/0) (en himbas), luchtstroom, veroor- zaakt door iets in beweging; lucht (reuk) van iets dat voorbij gaat; afmospheer die iets om zich verspreidt; iiiibasaii, even- beeld; kwade invloed van een bonzen geest in de nabijheid; inibas-!^) evenbeeld, iL/^) I. (en hanibaii^), van een vaartuig: in zijne vaart tegengehouden of belem- merd door te veel tuig, lading of andere dingen boven dek; te veel windvang hebbend; die hoedanigheid; iiieiig:ambaiig', iets in zijne beweging of vaart tegenhouden of belemme- ren, zoo als bv. romp en tuig van een stoomvaartuig; van beweging of vaart doen verminderen; pengambang', wal iets in zijne beweging tegenhoudt enz. II., in de bouwk.: dorpel {drempel) {boven- af onder-) van deur of venster; karvielhout; koppelbalk; bindbalk; aangezette boven- of benedenrand van een gordijn (t a b i r\ — z. s ï- bar. — a. atas, bovendorpel; kolf; a. bawah, benedendorpel; a. röêmah, dwarsleggers,die op de uiteinden van de twee sloven komen. 