Geschiedenis van het buddhisme in Indië
3 Pali citta is zowel het Sanskrit citram, iets vreemds, wonder, als cittam, geest. Bijna elke term bevat een woordspeling, die in onze taal verloren gaat. Zo uitgedrukt, omdat bij een eklips zon of maan wordt opgeslokt (grasyate)." Deze heldenfeiten heeft de Buddha in zijn vorige bestaansvormen verricht. Voel ik mijn idealen vervuld en ik zal er vooreerst nog niet van opstaan." Dus bleef hij een week lang zitten, gedurende welke hij ettelijke miljoenen trappen van bespiegeling doorliep. In betrekking hierop heet het in eenen tekst: "En toen bleef de Heer een week op dezelfde zetel zitten in het zalige bewustzijn van zijn vrijwording." Nu kregen sommige goden een aanvechting van twijfel, en zij dachten: "Zeker heeft Siddhartha zijn doel nog niet bereikt, want hij verlaat zijn plaats niet." De Meester, die hunne gedachten doorgrondde, verrichtte, om hun twijfel weg te nemen een wonder door toverij en verhief zich in de lucht. Na dit gedaan te hebben ging hij aan de noordzijde, iets oostelijk, van de zetel staan en blikte een hele week lang, zonder de oogen te luiken, naar de plaats waar hij eindelijk de vrucht geplukt had van zoovele deugdzame handelingen. Op die plek is later gebouwd het Animisha-heiligdom. Daarop bracht hij een week door met een juweeltjes wandelpad (ratna-cankrama), tusschen de zetel en de plaats waar hij stond van oost naar west aangelegd, af te wandelen. Dat is later geworden het Ratna-cankrama-heiligdom. In de vierde week maakten de goden ten noordwesten van den Bodhi-boom het Juweelen huis. Daar op een rustbank gezeten, bracht hij een week door met het overpeinzen van de metaphysische afdeeling der heilige schrift (Abhidharmapitaka) en inzonderheid van de hoofdstukken Anantanaya (redeneering over het oneindige) en het hele Prasthâna (over de uitgangspunten). Sedert die tijd is die plaats een heiligdom geworden, met name 'het heiligdom van 't Juweelen huis. Na aldus bij den Bodhi-boom vier weken doorgebracht te hebben ging hij van daar naar den Geitenhoeders-banias en gaf zich daar over aan gemijmer over den Dharma (d. i. Orde, Wet, Deugd) en aan 't zalige bewustzijn der vrijwording. 1 Uit het heilige boek Mahâvagga I, 1, 1. 2 Animisha is "niet de oogen toeknippende", vangeloken" en ook 't sterrebeeld de Visschen. DE BUDDHA. In de heilige schrift echter wordt gezegd dat de Heer na zijn ontwaking een week onder den Bodhi-boom aan den oever der Nairafijanâ doorbracht; dat hij de tweede week onder den Geitenhoeders-baniaan verwiilde; de derde onder den Mucalinda; de vierde onder den Râjâyatana, waar de ontmoeting plaats had met de twee kooplieden Trapusha en Bhallika, waarover wij later spreken zullen; de vijfde weerom onder den Geitenhoeders-baniaan. Wederom anders luidt het verhaal volgens een derde overlevering. In de eerste week bleef de Heer onder den boom der Kennisse verwijlen; in de 25 maakte hij een lange wandeling die de hele hemelsfer omspande; in de 35 bleef hij met ongeloken oog op den zetel der Kennisse staren; in de 45 maakte hij een kleine wandeling, die zich van den oostelijke oceaan tot den westelijke uitstrekte; toen had de aanslag van Mâra tegen hem plaats, welke in onze hoofdbron verteld wordt als volgt. Mâra, de (booze) engel, die den Grooten Man al den tijd nageslopen was om hem den ondergang te berokkenen, zag in, dat de Buddha aan zijn macht ontsnapt was. Mistroostig en somber zette hij zich op den grooten weg en trok, als maakte hij een som, 46 strepen in het zand. »Ik heb de Volkomenheid der mildheid niet bereikt, gelijk hij; daarom sta ik niet met hem gelijk”, dacht hij, en trok één streep; daarop achter- eenvolgens 9 strepen, omdat hij wist te kort te zijn geschoten in zedelijk gedrag, verzaking, vroedheid, geestkracht, geduld, waarachtigheid, vast- beradenheid, vriendelijkheid en gelijkmoedigheid. ` Deel hij zich zelven bewust was dat hij te kort was geschoten in de 10 Volkomenheden die noodig zijn ter bereiking der kennis van °t bovenzinnelijke, van geestelijke 1 Mahâwagga 1. Deze alinea is door ons toegevoegd omdat eene overlevering uit de ge- wijde boeken niet mag ontbreken en tevens om eenig denkbeeld te geven van de veelvormig- heid der sage. * Meer weken worden niet afzonderlijk vermeld. Het schijnt alsof sommige de 3 nacht- waken van den wijnacht, nandimukhi in den Lalitawistara, als evenzoo veel weken hebben geteld. Doet men dit, dan krijgt men de vijf weken in den Mahâwagga, + 2 = 7. > Lalitaw. 488. * Wat de Lalitaw. zelve daarvan heeft, daarover straks nader. 76 DE BUDDHA. praedispositie en de gevolgen, van de wijze waarop men zich verheft tot den hoogsten graad der barmhartigheid, van de wijze waarop men mirakelen voortbrengt, alsook van de geheel onbelemmerde kennis, en eindelijk in de Volkomenheid der alwetendheid — dewijl hij zich van dit alles bewust was, trok hij nog 6 strepen. Terwijl de Geest der Duisternis daar zo somber nederzat, zagen zijn dochters Trishna, Arati en Ragya, die een poos naar hem gezocht hadden, hem in droef gepeins verzonken, strepen trekken in het zand. Zij naderden hem en vroegen naar de oorzaak van zijn treurigheid. "Meisjes lief!", sprak hij, "de Grote Monnik is uit mijn rijk en mijn macht ontkomen, en hoe lang ik ook hem achterna gegaan ben en geloerd heb op zijn ondergang, ik heb de gunstige gelegenheid niet kunnen ontdekken. Ziet daar, waarom ik zo ongelukkig en droevig te moede ben." "Als het niet anders is", zeiden de meisjes - "maak u dan geen zorg: wij zullen hem in onze macht brengen en hem in uw tegenwoordigheid voeren." Hij hernam: "Niemand, lieve kinderen! kan die man ten onder brengen: hij staat onwankelijk vast in de Orde." Doch zij antwoordden: "Vader lief! wij zijn vrouwen, weet dat wel. Straks zullen wij hem in minnekloppers slaan en zodoende tot u voeren; maak u niet bezorgd; met deze woorden gingen zij tot den Heer en zeiden: "wij omhangen uw voeten, Heer monnik." Doch de Heer lette niet op wat zij zeiden, keek ze niet aan en bleef voortgaan in zijn zalig gemijmer, terwijl zijn bevrijde geest zich verhief tot in de hoogste sfeer. De dochters van de engel der Duisternis, wetend dat de smaken verschillen, dat sommige mannen behagen vinden in jonge meisjes, andere in volwassen schoonen, andere in vrouwen van middelbaren leeftijd, weer andere in bejaarde dames, besloten hem op verschillende manieren te verlokken en namen onderscheidene gedaanten aan, nu eens van jonge meisjes, dan weer van volwassen schoonen die nog nooit moeder geweest zijn, of wel van vrouwen die eens of tweemaal gebaard hebben, van vrouwen van middelbare leeftijd en van oude dames. Zoo naderden zij hem. DE BUDDHA. 171 De heer onder het uitspreken van dezelfde nederige woorden als vroeger, doch zonder beteren uitslag. Nu beweren sommige leeraars dat de Heer, de nimfen in de gedaante van oude vrouwen ziende naderen, bepaalde dat zij altijd zo tandeloos en grijsharig zouden blijven. Maar dat is niet aan te nemen, omdat de Meester zo iets niet kan bepalen. Neen, hij zei slechts: "gaat heen! met welk doel slooft gij uzelf zoo af? Zoo iets kunt gij in tegenwoordigheid van zinnelijke mensen beproeven, maar een Tathâgata heeft hartstocht afgeschud, zonde afgeschud, verblinding afgeschud", en naar aanleiding zijner vlekkeloze reinheid zeide hij, bij wijze van moralisatie, de twee volgende koeplets, welke men aantreft in het boek Dhammapada, in het stuk handelende over de Buddhas: "Hem wiens rijk niet overweldigd wordt Kan niemand in de wereld overwinnen, Hoe wilt gij dien Buddha wiens gebied eindig is, Hem den grondlozen, door zijn spoor te volgen, vangen?" "Hem dien geen betoovering, geen klem, Geen gulzig verlangen ergens vangen kan, Hoe wilt gij dien Buddha wiens gebied oneindig is, Hem den grondlozen, door zijn spoor te volgen, vangen?" Toen zeiden de nimfen: "Vader heeft de waarheid gesproken; de hoog-waarde, goede Meester is niet door hartstocht te vangen" en gingen naar haar vader terug. Eene andere overlevering verhaalt dat Mâra de Booze in de Ate week. Tathdyata is klaarblijkelijk een synoniem van Sugata; tathd beteekent hier, gelijk in tathya, yathâtathd, witatha, „zooals behoort, niet falend”, en su „goed”. Beide drukken zoowel „knap” als „braaf, deugdelijk” uit, zodat men Tathâgata en Sugata eenigzels zou kunnen weergeven met „de onfeilbare, nooit falende”. Een soortgelijke uitdrukking, die desnoods ook van de nooit falende, eeuwig wandelende zon geldt, is wijjdcaranasampanna „iemand rijk in kennis en deugd”. In een Pali woordenboek wordt fafAdgata ook gezegd te betekenen veeleer „levend wezen”, doch dit zal wel op verwarring berusten tusschen satta, Sanskrit satwa, een levend wezen, en satta, Sanskrit gakta, machtig, kundig. In een der edicten van Agoka wordt de Buddha sata (d. i. satta) genoemd; de natuurlijkste vertaling daarvan is „Meester”. „Grondeloos, zonder vasten voet” of spoorloos”, ligt opgesloten in het woord apada; en tevens „voetloos”; dit laatste een gewone bijnaam van de zon. Ook hier zijn de gekozen termen dubbelzinnig en als zoodanig onvertaalbaar. Ook vaffectie, genegenheid’, en eigenlijk „kleuring, bezoedeling”. den Meester van goeden wandel naderde en zei: "Doe geheel uit, Heer! Doe geheel uit, Tathagata!" Doch de Tathagata antwoordde: "Ik zal niet geheel uitdoen alvorens ik priesters heb die mijne leer verkondigen; alvorens ik vier afdeelingen onder mijne volgelingen heb, alvorens ik een gemeente gesticht heb die de Orde (Dharma) van den Buddha volgt." De Boze ging terzijde, treurig, wrokkend, en uit het veld geslagen en trok met een hout strepen op den grond. In die toestand vonden hem zijn drie dochters Trshna, Rati en Arati. Wat er volgt komt in hoofdzaak met het boven medegedeelde overeen. Nadat de nimfen in oude vrouwen veranderd zijn, gaan zij op raad van haar eigen vader den Tathagata om vergiffenis smeeken na hare zonde bij hem gebiecht te hebben. Daarom is het goed dat iemand die gezondigd en gebiecht heeft het kwaad schuwt en zich voor het vervolg in acht neemt. In de heilige schrift wordt gezegd dat Mâra tweemaal den Heer met hatelijke woorden toesprak, eens te Uruvilva, een andermaal iets later. Hij sprak in verzen ongeveer aldus: "Gij zijt gebonden met alle banden, hemelsche en aardsche; gij zijt in den grooten band gebonden; gij zult mij niet ontsnappen, monnik!" Doch de Buddha antwoordde, ook in verzen, dat hij van alle banden vrij, en Mâra verslagen was. Mâra merkte nu dat de Meester hem kende en verdween. Na een week onder den Geitenhoeders-baniaan vertoefd te hebben, ging de Heer naar Mucalinda. Terwijl hij daar een week doorbracht werd het aanhoudend regenweer. Om hem tegen koude en nat te beschermen, omgaf hem Mucalinda, de koning der Nikkers, zevenmaal met water. Naam van een berg, een boom, een meer en van den daarin wonenden Nikkervorst; de nikkers (nagas) hebben een slangengedaante. In Lalitav. luidt de naam Mucilinda; de 5de week wordt daar door de Buddha doorgebracht. Volgens Mahâvagga 1, 8 is het de 3de week, maar als men de drie nacht waken als weken telt, dan is het de 5de. Werken anders bij Hardy M. of B. 182. De dochters van Mâra waren dus maar voorbijgaande, fantastisch gevormde en gaandeweg, als van ouderdom, verkwijnende wolken geweest. DE BUDDHA. Zijnen kronkelingen en breidde zijn kuif over hem uit, zodat hij ongehinderd als in een salet zich kon bewegen en op den koningstroon gezeten het zalige bewustzijn smaken van zijn vrijwording. Hiermede waren de 7 weken om, Gedurende al die tijd had de Buddha noch zijn toilet gemaakt, noch iets genuttigd, doch toen besloot hij weer zijn gezicht te wassen. Indra, de hemelkoning, reikte hem daarbij ziektewerend operment, hetwelk de Meester als cosmeticum voor het lichaam dan ook gebruikte. Vervolgens gaf dezelfde Indra hem een takje van de betelplant tot tandenreiniger en water om den mond te wassen. De Buddha maakte er gebruik van, spoelde den mond (of: wieschte het gelaat) met “water uit het meer Anawatapta en bleef zitten onder den Räjäyatana-boom. Te die stonde trokken twee kooplieden, de gebroeders Trapusha en Bhallika, met 500 wagens van Orissa naar het Middelland. Een engel van hun eigen verwantschap stuitte toen in eens de wagens, zodat ze niet verder konden, en spoorde hen aan om den Meester voedsel aan te bieden. De gebroeders gaven aan die aanmaning gehoor en gingen met een meelkoek en honing naar de Meester, wien zij de eerespijs aanboden met de woorden: "Heer! bewijst ons de genade deze spijs van ons aan te nemen." De Buddha, wiens nap op den gedenkwaardigen dag waarop hij de melkspijs van Sujata ontvangen had, verdwenen was, dacht bij zichzelf: "De Tathagata’s nemen niets met de handen aan; waarin zal ik dan nu?" De optelling geeft 6 weken. Dat Mahāvagga laat de Buddha na 't verblijf onder Mucalinda een week vertoeven onder den Rōjāyatana (d. i. koningsplaats) en aldaar de ontmoeting met de twee kooplieden — waarover we straks te spreken hebben — geschieden. De Lalitav. verdeelt den tijd aldus: 5de week verblijf bij Mucalinda; 6de onder de Geitenhoedersbaniaan; 7de onder den boom Tērāyana, waar de ontmoeting gebeurt met de twee kooplieden. Niettegenstaande de Lalitav. de Noordelijke overlevering bevat, komt deze meer overeen met den Zuidelijken Mahāvagga, dan de inleiding op 't Jātaka doet. In Pali Tapussa. Het Jātaka heeft Tapassu en Bhalluka, waarschijnlijk bij vergissing, want de Mahāvagga heeft Tapussa en Bhallika, en daarmede komen de verbasterde vormen in de Burmeesche levensbeschrijving, namelijk Tapusa en Palekat, overeen. Volgens Lalitav. zijn de twee uit het Noordland en keeren zij uit Dekkhaan daarheen terug. Hij heet in den Lalitav. Cikhandin, wijlens een brahmaan, thans in den hoogsten hemel wedergeboren. 't aangebodene aannemen?” Nauwelijks bevroedden de vier bestuurders der A windstreken wat er in zijn gemoed omging, of zij boden hem vier saflieren schalen aan. De Heer weigerde ze. Daarop boden zij hem vier boonkleurige edelsteenen schalen aan, welke hij aannam en uit medeleven voor de gevers, om geen hunner te krenken, zóó in elkaar zette dat er maar ééne schaal scheen te wezen. Uit die kostbare schaal nu nam de Heer het maal, en na gegeten te hebben, dankte hij de gebroeders voor hun gul onthaal. Deze legden toen belijdenis af van hun geloof in den Buddha en in de Wet (Dharma) en werden leekelidmaten. Daarna zeiden zij: »geef ons, Heer! iets dat wij kunnen vereeren,”’ Nu trok de Buddha met de rechterhand eenige tot reliek bestemde haren uit zijn hoofd en schonk hun die, en de twee kooplieden hebben later, toen ze in hunne stad teruggekeerd waren, die relieken bijgezet en daarboven een heiligdom opgericht. Trapusha en Bhallika zijn derhalve de twee eerste leekelidmaten in de wereld geweest, die belijdenis aflegden van hun geloof in den Buddha en de Wet, niet tevens in de Congregatie, die trouwens toen nog niet gesticht was. De volmaakte-wijze begaf zich daarna weer naar den Geitenhoeders-bantaaan, Zoodra hij daarin was gaan zitten besefte hij hoe moeilijk de Wet was tot wier kennis hij was doorgedrongen en daarom werd hij huiverig om die Wet, welke door de vroegere Buddha’s betracht en nu door hemzelf weer-ontdekt was, aan andere te verkondigen. Nu dacht de grootmachtige god Brahma: „O wee, o wee, de wereld zal te niet gaan en onmiddellijk begaf hij zich, vergezeld van de overige machtige beheerschers der natuur: Indra, Suyâma, Santushita, Sunirmita en Vacavartin den Aartsengel naar den Meester om dezen te bidden dat hij toch de Wet zoude verkondigen. En de Heer beloofde het te zullen doen. Terwijl hij bij zichzelf overlegde aan wie hij de Wet het eerst zou verkondigen, viel zijn keuze op Arila Kalama de sophist, omdat deze de Wet zich spoedig zou eigen maken. Door een ingeving werd hij evenwel gewaar dat de sophist al vóór een week overleden was. De Meester vond het wel jammer, doch er was niets aan te doen. Nu schoot hemels. De Bodhisatva, bevroedend dat het daar niet de plaats was om de volkome wijsheid te bereiken, schreed met de zon om naar het westen, zodat hij met het gezicht naar het oosten te staan kwam. Toen zakte de westerkant zo in de laagte dat ze, om zo te zeggen, de onderste verdieping van de hel bereikte, terwijl de oosterkant rees tot aan de top, als het ware, des hemels. Op welk punt van den cirkelomtrek hij ging staan, leek de aardomtrek hem gebogen als een reusachtig wagenrad dat aan een naaf bevestigd is. De Bodhisatva, wel inziend dat het ook daar niet de plaats was om de volkome wijsheid machtig te worden, ging nu naar het noorden en blikte zuidwaarts. Wederom herhaalde zich hetzelfde verschijnsel van zo straks. Nu is het oosten het punt waar alle Buddha's hun zetel hebben; dat wankelt niet, verandert niet, en de Groote Man, begrijpende dat daar de plaats is waar alle Buddha een onveranderlijk en vast het hulsel van de onreinheid hebben afgelegd, pakte de grasbundels die hij gekregen had bij ’t uiteinde en schudde ze, en zie! terstond vertoonde zich een zetel 44 voet in afmeting, waarover die bundels gras zulk een schoone fraaie sprei vormden, dat de knapste schilder of boetseerder niet in staat zou geweest zijn ze schooner te maken. De Bodhisatva ging nu met den rug naar de boomstam en ’t gelaat naar het oosten staan en sprak vastberaden: "als mocht huid, spier en been verdroogen, vleesch en bloed van ’t lichaam opdroogen, zonder de volkomen wijsheid bereikt te hebben zal ik niet van deze zetel opbreken", en zette hij zich met de beenen gekruist op den troon, welken de vereenigde macht van talloze bliksemflitsen niet zou kunnen deren. Sommige overleveringen vermelden ook nog, dat in de nacht vóórdat de Bodhisatva zich opmaakte om de volle wijsheid te bereiken, de aartsengel Vajrapani, die de heerschappij voert over de sfeer der talloze lichten, de hemelsche schare opriep om de Bodhisatva, die nu het onwrikbare besluit had opgevat om de heerscharen des Duivels te verslaan en alle creaturen te verlossen, hulde te bewijzen. Daarop breidde de aartsengel zich over zijn sfeer uit, welke met miljoenen flonkerende sterren, de verblijven der zalige Buddha's, als bezaaid was. Inmiddels gingen 16 engelen bij de zitplaats onder den boom der Kennisse wacht houden en ze allerprachtigst versieren. Ook de vier geniussen van den boom bleven niet achterlijk in hun huldebetoon. Terwijl nu de Bodhisatva in volle majesteit op den boom toetrapte, verdwenen plotseling alle kwalen, rampen en boosheid uit het wereldrond en werden de talloze heerscharen aan 't firmament verduisterd door den allesoverweldigenden glans welke er van de Bodhisatva uitstraalde. Zelfs tot in de diepten der aarde drong de glans door, en Kali (d. i. de donkere, sombere), de vorst der onderwerelden, hief een lofzang aan ter ere van het groote licht, waarna zijn gemalin, Suwarnaprabhasa (d. i. goudschijn), met eenen stoet van nimfen, onder gezang en snarenspel, den voorwaarts schrijdenden Bodhisatva met juweelen bloemen bestrooide. Ondertusschen was de Bodhisatva den boom genaderd en nam den zetel in onder de toejuichingen en eerbewijzen van ontelbare andere Bodhisatva's, van welke enige als de stralen der zon, andere als kometen en meteoren schitterden. 10. STRIJD EN ZEGEPRAAL. Zodra de Bodhisattva den zetel had ingenomen, dacht Māra, de (booze) engel, bij zichzelf: »Prins Siddhārtha wil de grenzen van mijn rijk overschrijden, maar ik zal hem dat beletten.” Aanstands ging hij naar zijn troep, deelde mede wat er gaande was, liet den oproep ten strijde schallen en trok met zijn benden uit. Zoowel van voren, als te rechter- en linkerzijde van den aanvoerder, strekte zich het onafzienbare duivelenheer 42 uur ver uit; boven hem 9 uur en van achteren tot aan den uitersten horizon. Het donderend geraas der ontzachlikke menigte, alsof het van de aarde die barstte, kon men op duizend uur afstand horen. Māra, de (booze) engel, reed op een olifant, Girimekhala genaamd, welke anderhalve eeuw lang was. In de duizend armen die de Geest der Duisternis zich door zijn tovermacht gemaakt had, klemde hij allerlei wapentuig. Van zijn gevolg waren er geen twee personen die hetzelfde wapen hadden. Zich vertoonende in allerlei kleuren en van allerlei gedachten kwamen zij op den Grooten Man af, zich als rollende wolken over hem uitbreidende. Middenmijn stonden de hemelingen de Bodhisattva te loven: Indra, de hemelkoning, blies op den schelphoorn, welke 420 voet lang is en de eigenschap bezit dat hij, eenmaal met wind gevuld, eenen toon van zich geeft die een maanden aan één stuk voortduurt. Mahakala, de beheerscher der onderwerelden, stond een lofdicht uit te spreken, dat meer dan honderd koppelings lang was, en de grote Brahma hield het witte zonnescherm op. Toen echter het vijandelijke leger van lieverlede naderde op den zetel der Kennis aanrukte, vermocht geen der goden stand te houden en deinsden alle achteruit. De vorst der onderaardse gewesten, Kala, zonk 500 uren diep in de aarde, waar hij in het verblijf Mafijerika met beide handen voor het gezicht nederzweeg. Indra liep, met den bazuin op den rug, tot aan ’t uiterste einde van den horizon, en de grote Brahma liet het witte zonnescherm in den steek, boven op den top van ’t aardrond, en ging naar zijn eigen verblijf. Kortom, niet één enkele hemeling hield stand en de Groote Man bleef alleen zitten. Toen riep Mâra tot zijn krijgsknechten: »Jongens! er is geen mensch die Siddhârtha, Guddhodana’s zoon, evenaart. Wij zullen hem van voren niet met goed gevolg kunnen aantasten; laten, wij het van achteren beproeven.” De Groote Man ontwaarde dat hij van voren en aan de flanken ongedekt was, want alle hemelingen hadden de vlucht genomen. Als hij nu zag dat het duivelenleger zich van den noordkant over hem uitbreidde, dacht hij: »die gehele menigte doet de grootste moeite om mij, die geheel alleen sta, geen ouders, broeders of verwanten heb om mij te beschermen, te overmannen. Maar ik bezit de 40 Volkomenheden, die mij steeds ten dienste staan. Ik wil dus die volkomenheden tot mijn schild maken en daarmee strijdende zal ik die legermacht kunnen vernietigen. En zo bleef hij zitten, zich de tien volmaaktheden vertegenwoordigende. Nu verwekte de Geest der Duisternis een heel leger van winden, om den Bodhisattva van diens zetel te dringen. Eensklaps stormden er uit alle hemelstreken winden aan, welke de kolossaalste bergtoppen spleten, boomen en struiken in de bosschen ontwortelden en heinde en verre in dorpen en vlekken verwoestingen aanrichtten, zonder evenwel in staat te zijn een tip van ’sBodhisattva's kleed te bewegen, dewijl zij door zijn reinen glans alle kracht in zijn nabijheid verloren. Daarop poogde de Boze hem te dooden door hem met water te overstromen en verwekte een ware zondvloed. Uit de wolken die in dichte lagen opéén gestapeld waren gulpte een regen, zóó hevig, dat de aarde scheurde en de vloed tot aan de toppen der boomen rees, zonder dat evenwel het kleed van den Grooten Man door een enkel druppel bevochtigd werd. Daarop viel er een regen van steenen; reusachtige rotsspitsen vlogen dampende en gloeiende door het zwerk, doch zij vielen voor de voeten des Bodhisattva’s als hemelse bloemkransen neder. Niet anders ging het met den regen van zwaarden, messen, speren en ander wapenmateriaal, welke nu volgde. Eveneens met eenen regen van gloeiende kolen. Een regen van heete asche viel voor de voeten van den Grooten Man neder in den vorm van sandelpoeder. Een regen van gloeiend zand en de daarop volgende van modder had geen ander gevolg dan dat de zandkorrels veranderden in bloemen en de modder in zalf. Eindelijk verwekte Mär eene dikke duisternis, doch nauwelijks had deze in den vorm van een compacten droom uit een grooter leger den Bodhisattva bereikt, of zij verdween als door de stralen der zon verdreven. De woorden voor steen betekenden vroeger ook de bliksemflitsen, de zoogenaamde donderbeitels. Onder zemelse bloemenkransen worden onveranderlijk de kronkelende bliksems verstaan. Het woord voor voet betekent ook straal. Het is een vaste regel van de rhetorische poëtische taal der mythologie, dat een of ander DE BUDDHA. 69 Nadat de vorst der Duisternis al zijn pogingen mislukt zag, riep hij tot zijn gevolg: »Op, zeg ik u! wat draalt gij lieden? grijpt den koningszoon! doodt, vernielt hem!’ en na dit bevel geuit te hebben, ging hij, op den rug van den olifant Girimekhala gezeten en met zijn werpschijf in de hand, op den Bodhisatva af, hem toeroepende: »Siddhartha! verlaat die zetel! niet die behoort hij, maar mij.” De Grote Man antwoordde: »Mâra! je hebt niet de 40 Vollkommenheden vervuld, noch de mindere, noch de hogere; evenmin hebt gij de vijf soorten der grote verzaking volbracht; hebt niet gestreefd naar kennis, ’t algemeen belang of verlichting. Daarom komt deze zetel niet voor jou toe, maar voor mij.” Mâra, zijn woede niet kunnen bedwingen, slingerde de werpschijf, doch deze bleef, als ware zij een festoen, boven den Bodhisatva hangen, die rustig zich de 10 Vollkommenheden vertegenwoordigde. Andermaal werd de vlijmscherpe werpschijf geslingerd, doch met geen beter gevolg. Nu verenigden zich de troepen van Mâra tot een algemene aanval en lieten ontzachelijke rotsblokken los, die alle voor de voeten van den Grooten Man in den vorm van festoenen nederkwamen. De goden, die aan den uitersten rand van den gezichtsrand stonden, begonnen schuchter den hals uit te rekken en het hoofd op te heffen om de worsteling gade te slaan, wier afloop zij in des te grootere spanning afwachtten, omdat zij tengevolge van al die wapenen in de lucht de blinkende gestalte van den Bodhisatva uit het oog verloren hadden. Op dat ogenblik voegde de Groote Man den werkeloos staanden Mâra deze woorden toe: »Mijn behoort de zetel dien de Bodhisattva's na voltooing der 40 Vollkommenheden op den dag hunner verheffing innemen. Of kunt gij een getuige aanvoeren voor uw milddadigheid?” De Geest der Duisternis strekte zijn hand naar zijn gevolg uit en zeide: »Deze alle zijn mijne getuigen.” Aanstonds ging er uit de menigte een daverend geroep op van: »ik ben getuige, ik ben getuige!’ Toen vraagde Mâra op zijn gewone manier: »Siddhârtha! wien hebt gij tot getuige van uw milddadigheid?” En het antwoord was: »Gij hebt hier levende personen die gij als getuigen kunt oproepen, maar ik heb die hier ter plaatse niet. Daarom zal ik mij beroepen op het getuigenis der aarde, hoewel ze bewusteloos is, dat ik in mijn vroeger bestaan als Wijwantara zevenhonderd grote giften uitgedeeld heb, om van mijne mildheid in de overige existenties niet eens te spreken.” Met haalde hij de rechterhand van onder zijn kleed te voorschijn, en die naar de aarde uitstrekkende, riep hij deze als getuige op. Terstonds klonk het uit de aarde: »ik kan van uw milddadigheid getuigen», met zulk een bulderend geluid, dat het de heirscharen van den Boze als het ware onderdrukte. Terwijl de Grote Man de mildheid, welke hij in zijn vroeger bestaan al had getoond, weer ter aanschouwing bracht, viel de olifant Gomemekhala voor hem op de knieën en vloden de troepen van Mara naar alle kanten met achterlating van kleedij en hoofddeksel. Nauwelijks hadden de godenscharen gezien dat het duivelenleger vluchtte, of zij riepen juichend uit: "Mara is verslagen, Prins Siddhartha heeft gezegeerd! Laten wij hem met zijn overwinning gelukwenschen!" en met reukwerken en kransen in de hand spoedden zij naar den zetel der Kennis onder den vijgeboom. Hierop doelt het volgende liedje: "Nu heeft de luisterrijke Buddha overwonnen; En de boze Mara is verslagen!" Zo verkondden bij den Kenniszetel juichend De Nikkers van de Grooten Zieners zegepraal. Pali: Wessantara. De Lalitav. 404 laat Mara, na de mislukking van zijn eerste poging, doch vóór den laatsten aanval, zijn drie dochters afzenden om den Bodhisatta te verleiden. In hoofdzaak wordt dezelfde poging later herhaald 490 en wel ten tijde waarop, gelijk wij spoedig zien zullen, ook de Zuidelijke overlevering het stelt. De eerste poging valt voor bij den aanvang der lente en des jaars, de laatste, schijnt het, omstreeks 21 Juni. Over 't algemeen vindt men in de mythologie verwarring tusschen de eerste ontwaking en de volle ontwaking der zon, evenals tusschen de tijdpunten waar men het hemellicht zijn jaarloop laat beginnen. Er volgen nog drie koorletten die in niets van het eerste verschillen dan dat in plaats van Nikkers (Nagas) andere wezens hetzelfde zingen. De aard van het liedje is duidelijk genoeg. DE BUDDHA. De zon stond juist aan den hemel toen de Grote Man het heerlijkheid van den vorst der Duisternis had weggevaagd. De vruchten van den boom der Kennis vielen neder op zijn kleed als wilden zij hem nu vereeren met rode koralen. In de eerste nachtwaak bracht hij het tot de zuivere kennis van hetgeen in vroegere verblijven plaats had; in de tweede, tot het heldere overzicht over alle tegenwoordige toestanden; in de derde verwezenlijkte hij de kennis van de reeks van oorzaken en gevolgen. Deze reeks is een gevolg van de volgende redenering: Smart, jammer, ellende, ouderdom, ziekte, dood en dergelijke euvelen bestaan. Waarom bestaan ze? Omdat er geboorte bestaat. Geboorte is een gevolg van wording; wording is weer afhankelijk van materiaal (of: streven); dit laatste wordt voortgebracht uit begeerte; deze is een gevolg van gewaarwording; gewaarwording weerom van aanraking (met iets dat de gewaarwording opwekt); aanraking heeft er plaats omdat er zintorganen zijn, en de organen behoren aan een georganiseerd wezen. Nu bestaat een georganiseerd wezen uit naam en vorm, is dus een gewrocht van klaar bewustzijn; dit laatste is afhankelijk van indrukken, en indrukken zijn het gevolg van wankennis. Derhalve is wankennis de grondslag van het geheel heeft oorspronkelijk evenmin iets met de leerstellingen der Buddhistische kerk te maken als de liedjes die het volk in Europa zingt bij de Paaschvuren of op St. Jansnacht. In den toon herinnert het liedje tevens sterk aan de verzen der Romeinse soldaten bij den zegepraalsstoeltje imperators. Het etmaal wordt verdeeld in 8 waken. 3 Het woord opdagen in den tekst is dubbelzinnig — opzettelijk daarom gekozen —, de eigenlijke en ware zin is „doen opdagen, openbaren”. Het daarbij behoorende naamwoord is het welbekende verschijning, verschijningsvorm, openbaring, ongerijmder wijze wel eens met incarnatie vertaald. 3 In de inleiding op het Jātaka ontbreekt de verdere uitwerking; gedeeltelijk vindt men ze in Mahāvagga 1, 1, waar echter alle drie waken aan de overpeinzing van die reeks besteed worden. Uitvoeriger wordt de schijnredenering geschilderd in Lalitavistara. Deze bron komt in zo verre met de inleiding op ‘het Jātaka overeen dat het de herinnering aan de vorige verblijven en het overzicht over het tegenwoordig bestaande in de eerste en tweede waak laat vallen. De slotwoorden zijn: in de eerste waak ’s nachts bracht de Bodhisattva de kennis tot aanschouwing, verdreef hij de duisternis, veroorzaakte hij zichtbaarheid. Het zesde zinsorgaan bij de Indiërs is het gemoed, het hart, de inwendige zin. Ik wil dus die Volkomenheden tot mijn schild maken en daarmee strijdende zal ik die legermacht kunnen vernietigen.” En zoo bleef hij zitten, zich de tien Volmaaktheden vertegenwoordigend. Nu verwekte de Geest der Duisternis een heerleger van winden, om den Bodhisattva van diens zetel te dringen. Eensklaps stormden er uit alle hemelstreken winden aan, welke de kolossaalste bergtoppen spleten, boomen en struiken in de bosschen ontwortelden en heinde en verre in dorpen en vlekken verwoestingen aanrichtten, zonder evenwel in staat te zijn een tip van ’s Bodhisattva's kleed te bewegen, dewijl zij door zijn reinen glans alle kracht in zijn nabijheid verloren. Daarop poogde de Booze hem te doden door hem met water te overstromen en verwekte een ware zondvloed. Uit de wolken die in dichte lagen op elkaar stapeld waren gulpte een regen, zóó hevig, dat de aarde scheurde en de vloed tot aan de toppen der boemen rees, zonder dat evenwel het kleed van den Grooten Man door een enkel drop bevochtigd werd. Daarop viel er een regen van steenen; reusachtige rotsspitzen vlogen dampend en gloeiend door het luchtzwerk, doch zij vielen voor de voeten des Bodhisatva’s als hemelse bloemkransen neder. Niet anders ging het met den regen van zwaarden, messen, speren en ander wapenmateriaal, welke nu volgde. Eveneens met een regen van gloeiende kolen, Een regen van heete asch viel voor de voeten van den Grooten Man neder in de vorm van sandelhoutpoeder. Een regen van gloeiend zand en de daarop volgende van modder had geen ander gevolg dan dat de zandkorrels veranderden in bloemen en de modder in zalv. Eindelijk verwekte Mara een dikke duisternis, doch nauwelijks had deze in de vorm van een compacte droom uit een grooter leger den Bodhisatva bereikt, of zij verdween als door de stralen der zon verdreven. Onder hemelse bloemkransen worden onveranderlijk de kronkelende bliksemflitsen verstaan. Het woord voor voet betekent ook straal. Het is een vaste regel van de rhetorische poëticaal taal der mythologie, dat een of ander DE BUDDHA. Nadat de vorst der Duisternis al zijn pogingen mislukt zag, riep hij tot zijn gevolg: »Op, zeg ik u! wat draalt gijlieden? grijpt de konings-zoon! doodt, vernielt hem!« en na dit bevel geuit te hebben, ging hij, op de rug van de olifant Girimekhala gezeten en met zijn werpschijf in de hand, op de Bodhisattva af, hem toeroepende: »Siddhartha! verlaat die zetel! niet, die behoort mij.« De Grote Man antwoordde: »Mara! je hebt niet de 10 Volkomenheden vervuld, noch de mindere, noch de hogere; evenmin hebt u de vijf soorten van de grote verzaking volbracht; hebt niet gestreefd naar kennis, 't algemeen belang of verlichting. Daarom komt deze zetel niet u toe, maar mij.« Mara, zijn woede niet kunnende bedwingen, slingerde de werpschijf, doch deze bleef, als ware zij een festoen, boven de Bodhisattva hangen, die rustig zich de 10 Volkomenheden vertegenwoordigde. Andermaal werd de vlijmscherpe werpschijf geslingerd, doch met geen beter gevolg. Nu vereenigden zich de troepen van Mara tot eenen algemene aanval en lieten ontzachelijke rotsblokken lossen, die alle vóór de voeten van de Grote Man in de vorm van festoenen nederkwamen. De goden, die aan de uiterste rand van de gezichteninder stonden, begonnen schuchter den hals uit te rekken en het hoofd op te heffen om de worsteling gade te slaan, wier afloop zij in des te grotere spanning afwachtten, omdat zij ten gevolge van al die wapenen in de lucht de blinkende gestalte van de Bodhisattva uit het oog verloren hadden. Op dat ogenblik voegde de Grote Man den werkeloos staanden Mâra deze woorden toe: »Mijn behoort de zetel dien de Bodhisattva's na voltooien der 10 Vollkommenheden op den dag hunner verheffing innemen. Of kunt gij een getuige aanvoeren voor uwe mildheid?” De Geest der Duisternis strekte zijn hand naar zijn gevolg uit en zeide: »Deze alle zijn mijne getuigen.” Aanstonds ging er uit de menigte een daverend geroep op van: »ik ben getuige, ik ben getuige!’ Toen vraagde Mâra op zijn natuurverschijnsel, waarvan een mythe de verpersoonlijking is, in den vorm van een vergelijking, duidelijkheidshalve, vermeld wordt. DE BUDDHA. beurt: »Siddhârtha! wien hebt gij tot getuige van uwe mildheid?” En het antwoord was: »Gij hebt hier levende personen die gij als getuigen kunt oproepen, maar ik heb die hier ter plaatse niet. Daarom zal ik mij beroepen op het getuigenis der aarde, hoewel ze bewusteloos is, dat ik in mijn vroeger bestaan als Wijwantara zevenhonderd groote giften uitgedeeld heb, om van mijne mildheid in de overige existenties niet eens te spreken.” Met haalde hij de rechterhand van onder zijn kleed te voorschijn, en die naar de aarde uitstrekkende, riep hij deze als getuige op. Terstonds klonk het uit de aarde: ik kan van uwe mildheid getuigen”, met zulk een bulderend geluid, dat het de hirschoren van den Boze als het ware onderdrukte. Terwijl de Grote Man de mildheid, welke hij in zijn vroeger bestaan al reeds betoond had, weder ter aanschouwing bracht, viel de olifant Girimekhala voor hem op de knieën en vloden de troepen van Mara naar alle kanten met achterlating van kleeding en hoofddeksel. Nauwelijks hadden de godenscharen gezien dat het duivelenleger vluchtte, of zij riepen juichend uit: "Mara is verslagen, Prins Siddhartha heeft gezegevierd! Laten wij hem met zijn overwinning gelukwensen!" en met reukwerken en kransen in de hand spoedden zij naar den zetel der Kennis onder den vijgeboom. Hierop doelt het volgende liedje: "Nu heeft de luisterrijke Buddha overwonnen; En de boze Mara is verslagen!" Zo verkondden bij den Kenniszetel juichend De Nikkers aan de Grooten Zieners zegepraal. De Pali: Vessantara.. 2 De Lalitav. 404 laat Mara, na de mislukking van zijn eerste poging, doch vóór den laatsten aanval, zijn 3 dochters afzenden om den Bodhisatta te verleiden. In hoofdzaak wordt dezelfde poging later herhaald 490 en wel ten tijde waarop, gelijk wij spoedig zullen zien, ook de Zuidelijke overlevering zich stelt. De eerste poging valt voor bij den aanvang der lente en des jaars, de laatste, schijnt het, omstreeks 21 Juni. Over 't algemeen vindt men in de mythologie verwarring tusschen de eerste ontwaking en de volle ontwaking der zon, evenals tusschen de tijdpunten waar men het hemellicht zijn jaarloop laat beginnen. Er volgen nog drie koorpen die in niets van 't eerste verschillen dan dat in plaats van Nikkers (Nagas) andere wezens hetzelfde zingen. De aard van 't liedje is duidelijk genoeg. De Bereiking van het Boeddhaskap. De zon stond juist aan de hemel toen de Grote Man het huwelijk van de vorst der Duisternis had weggevaagd. De vruchtjes van de boom der Kennis vielen neder op zijn kleed als wilden zij hem nu vereeren met rode koralen. In de eerste nachtwaak bracht hij het tot de zuivere kennis van hetgeen in vroegere verblijven plaats had; in de tweede, tot het heldere overzicht over alle tegenwoordige toestanden; in de derde verwezenlijkte hij de kennis van de reeks van oorzaken en gevolgen. Deze reeks is een gevolg van de volgende redenering. Smart, jammer, ellende, ouderdom, ziekte, dood en dergelijke euvelen bestaan. Waarom bestaan ze? Omdat er geboorte bestaat. Geboorte is een gevolg van wording; wording is weer afhankelijk van materiaal (of: streven); dit laatste wordt voortgebracht uit begeerte; deze is een gevolg van gewaarwording; gewaarwording weerom van aanraking (met iets dat de gewaarwording opwekt); aanraking heeft er plaats omdat er zintorganen zijn, en de organen behoren aan een georganiseerd wezen. Nu bestaat een georganiseerd wezen uit naam en vorm, is dus een gewrocht van klaar bewustzijn; dit laatste is afhankelijk van indrukken, en indrukken zijn het gevolg van wankennis. Derhalve is wankennis de grondslag van het geheel. Het heeft oorspronkelijk evenmin iets met de leerstellingen der Buddhistische kerk te maken als de liedjes die het volk in Europa zingt bij de Paaschvuren of op St. Jansnacht. In den toon herinnert het liedje tevens sterk aan de verzen der Romeinen soldaten bij den zegeprijs-tocht eens imperators. Het etmaal wordt verdeeld in 8 waken. 2 Het woord "offert" in den tekst is dubbelzinnig — opzettelijk daarom gekozen —, de eigenlijke en ware zin is "doen opdagen, openbaren". Het daarbij behoorende naamwoord is het welbekende "avatar", verschijning, verschijningsvorm, openbaring, ongerijmder wijze wel eens met "verincarnatie" vertaald. 3 In de inleiding op ’t Jātaka ontbreekt de verdere uitwerking; gedeeltelijk vindt men ze in Mahāvagga 1, 1, waar echter alle drie waken aan de overpeinzing die reeks besteed worden. Uitvoeriger wordt de schijnredenering geschilderd in Lalitav. 441. Deze bron komt in zo verre met de inleiding op ’t Jātaka overeen dat het de herinnering aan de vorige verblijven en het overzicht over het tegenwoordig bestaande in de eerste en tweede waak laat vallen. De slotwoorden zijn: in de eerste waak ’s nachts bracht de Bodhisatva de kennis tot aanschouwing, verdreef hij de duisternis, veroorzaakte hij zichtbaarheid. Het zesde zinsorgaan bij de Indiërs is het gemoed, het hart, de inwendige zin, bestaande, en is er, ten einde het bestaan, waarvan dood, ziekte, droefheid en allerlei ellende de verwijderde gevolgen zijn, noodig den grondslag weg te nemen. Dat kan alleen geschieden door het tegendeel van wankennis, namelijk: ware kennis. De ware kennis bestaat in de erkenning van 4 hoofdwaarheden, en wel van: 1. het bestaan van lijden, lichamelijk en geestelijk; 2. de oorzaak van ’t lijden; 3. de onderdrukking van ’t lijden; 4. het middel dat tot die onderdrukking leidt. Uitvoeriger gezegd: 1. elk bestaan is een lijden; 2. begeerte is de oorzaak dat een existentie gerekt wordt; 3. onderdrukt men de begeerte, dan wordt ook de existentie niet langer gerekt; 4. die onderdrukking is te bereiken door eenen heiligen wandel. Terwijl de Grote Man de twaalfledige reeks der oorzakelijkheid in de volgorde van voren naar achteren en omgekeerd, op de wijze zooals men rekent en de proef op de som neemt, overdacht, beefde de wereld tot aan hare uiteinden twaalfmaal. Bij het eerste morgengloren had hij de alwetendheid bereikt, was hij Buddha (wakker) geworden en deze gebeurtenis deed een gejuich opgaan in de wereld, die aanstonds zich in feestgewaad tooide. De stralen der aan de oostelijke kim opgerichte vannen en wimpels raakten de westelijke kim en omgekeerd; evenzo was het met de in ’t noorden en zuiden opgerichte. De op aarde opgerichte reikten tot aan den hoogsten hemel waar Brahma woont en, omgekeerd, reikten de aan den hoogsten hemel bevestigde tot aan den aardbodem. Alle bloemdragende planten prijkten in vollen bloei, alle vruchtboomen hingen volgeladen met vruchten, alle soorten van rozen ontloken aan stammen, takken, ranken, alsook in de lucht en op den harden rotsgrond. De wereld was één bloemfestijn en één bloemtapijt; de diepste kloven en afgronden, waarin vroeger niet eens het licht van zeven zonnen had kunnen doordringen, werden nu helder verlicht; de peilloos diepe zee veranderde in zoet water; de rivieren staakten haren loop; blinden werden ziende, doven hoorend, kreupelen wandelden; kluisters en boeien vielen af. Als Hij te midden van al die onvergelijklijke heerlijkheid en onder al die wonderen de alwetendheid erlangd had, stortte hij zijn gemoed uit in de volgende, van alle Buddha’s onafscheidelijke, uitboezeming: Menige existentie heb ik doorloopen, Al zoekende, doch vruchteloos, Naar den bewerker van den greep. Smartlijk is herhaalde weergeboorte. 