VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
D ftormen breeken los uit hunne donkere holen! De dagtoorts houd zich vaek voor ons gezicht veríchoolen, Door eenen dichten drom van wolken gansch bedekt ! De blydfchap word niet meêr door voglenzang gewekt! nt Gediert, dat door het veld zo lustig ging fpanfeeren, Verfchuilt zich onder de aerd’, waer het geen kou kan deeren, Het naekt geboomte word geteisterd door den wind, Die zyne takken fcheurt, zyn ftevigheid ontbind, En zyne wortelen, hoe vast, hoe diep bedolven, Rukt uit den taeijen grond, door 't woeden zyner golven! Een dikke nevel, die den vryen adem ftremt, Den lust beneemt, den loop van vocht en bloed beklemt , Verfpreid een fomberheid, op elks gelaet te leezen, | Dier kwynen der natuur gansch aekelig doet weezen. De hemel heldert op; het fcherpe noorden vaegt Die zwaere dampen weg; de glans der zonne daegt, En doet den boezem nu weêr ruimer lucht genieten , - Hoe kort dat weldoend licht zyn’ firaelen ook moog fchieten, e gryze winter, dien een bonten kleed omfluit, _ Zend hagel, fneeuw. en vorst, aen alle kanten uit. De vorst vormt fpiegels van het vloeiend nat der beeken, En geeft een wit gelaet aen de eertyds groene ftreeken. Het fchaedlyk ongediert, dat zo veel onheils baert, Word door haer weggerukt, als ’t leven nu onwaerd, Een algemeene rust herftelt de matte kragten Der teelende natuur, in veelerlei” geflachten, De fchemerwitte fneeuw dekt, als een wollig kleed, De tedere fpruitjes voor alle ongeval en leed. De mensch, die, trillende, de firenge kou voelt werken, En zyne zenuwen, door haere kragt, verfterken, , Date VC —_ WINTERZANG, Denkt haeren invloed, die zyn’ welftand Reeds vergroot, , En hem zo vaek behoed voor kwyning, ziekte en dood. De ftatelyke maen, de tintelende ftarren, Die, in haer ruimen loop, nooit ftackcn of verwarren, Verfpreiden thans een’ glans, zo aengenaem als zachz. r De Wysgcer, die, met een gewapend 008 » betracht Al” deeze waérelden, die zonnen vergezellen e En rs Mackers heerlykheid, en magt, alôm vertellen, Zinkt in vetwondring weg. buigt zich voor d’Opperheer, En looft, met blyden mond, zyn majelteit en eer. ! Hoe zeer de Lente pryk’ met keur van fchooné bloemen, | Hoe zeer de Zomer op zyn vruchtbaerheid moog’ roemen , Hoe zeer de Herfst ook met zyn rykdom ’t leven fchvort, De Winter heêft ook iets, dat onZen last bekoert. Gezelligheid vind dan de fireelendfte vermaeken ; Zy kan die in een’ krinz van [chrandre vrienden fmaeken. Het leerzaem onderhoud by eenen warmen haerd, Het geestig boerten , dat zo veel geneugten baert » Vervullen , ongemerkt, de vliegende oogenblikken, Die op het zwoegen hen zo aengenaent verkwikken, * Kunstkweekend Schouwtooneel, dat nutte leering geeft, En toont, hoe ieder ftand zo vaek het doel weérftreeft, Wiertoe het Albeltúur hem heeft geplaetst op acrde, Daer hy, doot euveldaén, zo fchandlyk van ontaerde , Terwyl geregte ftraf zo dikwerf hem kastyd, Verpoost nu menigmael den noestbefteeden tyd. De hemelfche Muzyk, met haer’ vergoode toonen, Vervoert de blyde ziel, doct haer by de Englen wooren; ` Verdryft de naere zorg uit het ontíteld gemoed, En ftort in ’t lenig hart een onuitfpreeklyk zoet. Gy, die de denkenskragt kunt heilZaem voedfel fchenken, En uit de volle bron van uwe wyshcid drenken, Geleerde fchriften! hoe vergast gy nu den mensch, Die kundigheden Delt tot zynen hoogften wensch! we 7? WINTERZANG. sts . Weg tydverkwisters in de kaert en dobbelfpelent Wien zulke nictigheén , hoe laeg ook, nooit verveelen , Waerdoor gy vaek verliest al uw geluk en rust ; Och! wierd die kwaede drift by u eens uítgebluscht 1 %t Verzwinden van uw goed zult gy te laet beklaegen ! Het fchreiend kroost zal u vergeefsch om byftand vraegen 4 Uwe achting raekt gy kwyt! de goede trouw fnelt heen! Dan baet geen naberouw, geen zuchten, geen geween ! Verkiest, verkiest, in tyds, toch edeler vermaeken! Ei! laet uw killig hart door weetenfchappen blaeken! Word door der kunfién min ontglocid en aengevuurd ! Dan zal de dooling, die uw’ gangen thans beftuurt, Voor een verlichter keus van uw’ belangen iwyken, En uw ontbloote geest met kundigheden pryken. ‚Weldaedigheid, die, in myn dierbaer Vaderland , Haer’ zetel heeft gevest, en heure gunst verpant, Kan in dees fchraelen tyd, Zo vol behoeftigheden , Haer’ ruime giften aen de fchamelheid befteeden. Vaek hebt ge 6 Armoe! deezen byftand gansch verbeurd, En alle banden van menschlievendheid geftheurd, Door uw’ baldaedigheên, die ieder moet verfoeién. Wanneer uw nydig oog geen welvaert kan zien bloeiën , Maer gy die fteeds belaegt, en nadeel lyden doet, Dan wykt meêdogendheid uit haer verteérd gemoed ; Zy trekt de hand te rug, die u zo ryk bedeelde, Terwyl heur hart verfteent, dat uw gedrag vereelde. Staek uw’ doldriftigheén, en laet de medrigheid, Van liefde en trouw verzeld, die u veel heils bereid, Haer’ toegenegenheên, die gy verioort, herwinnen ! Dat geen opruiing ooit vervoere uw’ wufte zinnen ! Verkleumde Winter! u heb ik dees Zang gewyd ! Gy fchonkt my nieuwen gloed in deezen barren tyd! Le STOPPENDAAL, P, Zo 59° ZEDELYKE BEDENKINGEN. ZEDELYKE BEDENKINGEN. Byaldien de mensch altoos naar zyn pligt handelde , dan zou hy met geen overylende drift, in het doen of laten ener gewig- tige onderneeming, te werk gaan: hy zou met eene genoegza- me aandagt in zyn geest overpeinzen , alles wat ‘er voor of te- gen was: het denkbeeld, dat men zich ligt vergrypen kan, zou ' allerwegen omzigtigheid werken; en, inderdaad, men zou van agteren veel minder reden hebben van zich te beklagen. Handelde men altyd een anderen, gelyk men gaarn zelve be- handeld wierd, wy zouden alle wrevel, bitterheid, haat, bele- digingen, en kwaadaartige behandelingen, laten varen en vlie- den; wy zouden ons integendeel altyd zeer menschlievende be. toonen. Het roemrugtig Karakter van Jezus, onzen grooten Meester, was, het Land doorgaande, en goeddoende aan allen. Laat ons dat fchoone Voorbeeld volgen, zyne heilzame voetftappen druk- ken, en overal, waar wy kunnen, goed doen. De byzondere trekken van iemands gemoed worden dikwils op onderfcheiden wyzen verborgen, en op zeer verfchillende manieren geopenbaard, en ten toon gefteld. Ware zedigheid word met een zeker dekkleed overtogen, ber geen dikwerf te wege. brengt, dat hare fchoonheid niet geheel gezien kan wor- den. Aldus is het ook gelegen met meer andere trekken des gemoeds. ` Men vergaapt zich, onder het gemeen, veelal aan dat geen, nt welk eene groote vertooning maakt , dat veel fchittert en blinkt. Daarom worden ftille zeden, getemde hartstogten, en een ftil leven, veelal voorby gezien van eene grote menigte, om dat ze niet genoeg flikkeren in derzelver oogen. - Niets laat zich moeijelyker afbeelden dan de verborgen beval. ligheden van ’t hart, en de kiefche trekken van aangezicht. Een fyn harterkenner vind zich veelal niet minder benard dam de bedrevenfte Portretíchilder. o kx kx x% XO X z ' ' X u MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTEREN, KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN y BETREKSELYK. VERHANDELING OVER SPREUKEN VII: 92, 23. Door THOMAS HUNT, D. D. F. R. et A. S, S. Hoosteeraar in de Hebreeuwfche en Arabifche Taakn te Oxfort. Hy ging haar Rraks agter na, gelyk een Os ter Slagtinge gaut; en gen een Dwaas tot de tugtiging der Boeijen, wt dat hem de pyl syn kever doorfheedt; gelyk cen Vogel zich haast na den Strik, en niet weet, dat dezelve tegen zyn deeven is. (Vervolg en Slot van bladz. 555.) Ds verre hebben wy aangetoond, met hoe veel gronds dit deel der Spreuken vertaald kan worden : Gelyk een Hart tot de Netten of Strikken. Ons blyft nog over het. woord dp, waar over de Vertaalers het verre van eens zyn. Onze Engel/che Overzetters, (en zo ook de Nederduitfchen ,) begrypende „ dat het iets frafends bes tekent, zetten het Boeijen over, en veelen ftemmen met hun in. Doch al waren er eenige gronden voor dien zin, gelyk ’er geene zyn, dezelve kan hier niet te pasfe ko- men: want wat heeft een Mars met Boeijen te maaken ? Wy moeten , derhalven , uitzien na eene betekenis , voeg- lyker aan deeze plaats. Dit doende, mogen wy aan- merken, dat wy niets van dit Woord, of eenig ander van denzelfden oorfprong, hebben, dan ’t geen wy ont- moeten in het III Hoofdít. van JESAIA, reeds aange- toogen (*) : en hier komt het flegts twee keeren voor; eens als een Werkwoord, en eens als een Zelfftandig Naamwoord; en gevolglyk moet al het licht, "rt welk ons tegenwoordig Hebreeuwsch daar aan kan geeven, van daar ontleend worden. En, naardemaal, in ’t He- breeuwsch , (*) Zie boven bl. 549. , I. DEEL. MENCELW.NO. 15. Vv 592 VERHANDELING breeuwsch, als mede in alle Taalen, daar van oorfprong- lyk , het Werkwoord het Wortelwoord is, waar van het woord afftamt, moeten wy met het Werkwoord begin- nen: de betekenis van ’t zelve ééns bepaald zynde, zal die van het Zelfitandig Naamwoord van zelfs volgen. De Propheet, in ’t aangeweezen Hoofdftuk , de Food- fehe Vrouwen (of, gelyk eenige denken, het verwyfde gedeelte der andere Sexe (*),) beftraffende over de bui- tenfpoorige ligtvaardigheid haars gedrags en opfchiks, zegt onder anderen van haar, dat zy Moon Gei Beraglihem teakkasnah, door de LXX overgezet ree: waters, Speelende of Dartelende met haare voeten. De Syrier heeft Danfende met haare voeten. De Arabifche Overzetting is, gelyk de Griek/che , welke dezelve door- gaans volgt in de Boeken der Propheeten , Speelende met aare voeten: eeu Arabifche nog ongedrukte Vertaaling heeft, gelyk de Syri/che, Danfende, Trippelende met haare voeten ($). Hier hebben wy, derhalven , een ge- noegzaam gezag om den zin van het woord dor te be- en, even als te vooren, om Mart in plaats van aas te zetten: te weeten, de zamenftemming van veele Oude Overzettingen; in alle dezelve heeft het ‚Werkwoord. gelyk wy.gezien hebben, de betekenis van Speelen , Trippelen, Danfen , of iets dergelyks (+). ’t Geen (*) Zy willen, dat zulks aangeduid wordt door het Maniyk voorzetzel Con hem, hun, gevoegd by 't woord "11 Regli, Viet. (6) Deeze Arabifche Overzetting van JESAIA, cn de andere Propbeeten, is te vinden in rocock's Collection of MSS. numb. 260. Ct) De Arabifche betekenis van ’t zelfde woord voegt niet ` kwalyk op ons tegenwoordig ondefwerp. Het betekent, in den « eenvoudigen Zin, buigen , wenden, keeren, en van daar, ine en - witeaande beweegen, of van de eene zyde na de andere paan; gelyk een Adder, zegt jAUHARIUS ; gelyk een dronke Man, fchryft ZAMACHSHARIUS; en dusdanig eene foort van wendende beweeging is eigen aan een gejaagd Hart, ’t welk, {chryft ops. NER, volgens BUDD£US, Infignes fuga meandros implicare folet. Van hier was het. mogelyk, dat een Arabisch Overzetter, van wien men een Handfchrift heeft, de voorgaande woorden ©3397 EDI, vertaald door, op en neder te gaan, of van den eenen kang na den anderen zich te wenden, het woord Akafa *t eigen He. recuw. OVER SPREUKEN VII: 22, 23. 59% Geen verder dient tot bevestiging van deezen zin, is de overeenkomst met de voorgaande woorden nión aio (Tafof telaknah), waar het woord "190 (Tafaf ), °t welk onze Engel/che Overzetters vertaalen , wandelende en trip- elende, als zy gaan, en °t welk nergens dan hier voor.. omt, misfchien eenig licht uit het Arabisch kan ont- vangen: in °t welk het woord tafa, naar de verklaaring der Opftellers van het groot Arabisch Woordenboek , Kamids geheeten , *t zelfde betekent met de twee woor- den khafa cn dafa, dat is, lize, vlug, vaardig , fèhies dyk, enz. te zyn, en van een Paard gebruikt , het zelfde met Wathaba, Gringen, fleigeren en dergelyke. Wat kan nu nader by zulk een woord, als dit, komen, den het woord dəy (Akas), genomen in den zin. van dan/en of /pringen ? d Zamenftemmende met die betekenis van het Werke woord oop (Akas), is die van het Zelfítandig Naani- woord wroay ( Akuhm), in het 18 vs. , en 5-oapn menn ( Tifè- reth haakafim) zal letterlyk betekenen, het Cieraad der Danferye , dat is , naar het Oosterfche Taaleigen , Haare Danscieraaden ($) Welk foert van Cieraaden deeze waren, kan misfchien niet nauwkeurig bepaald worden; het valt ten uiterften bezwaarlyk , op dee zen afftand van tyd, den fleutel te vinden van de Kleedkamer der Doge seren Zions, en een onderfcheiden verflag te geeven van de verfcheide foorten van Klederdragten en Opcierfelen, door den Propheet in dit en de volgende verzen opgeteld. Doch welke die Cieraaden ook waren: *t zy een byzon- der foort van Schoenen, gelyk eenigen willen (*); of Bellen aan de Schoenen, die onder het gaan klinken, naar anderer opvatting (+); of Ketenen of Banden om de Beenen, in de gedaante van Kousfebanden, (gelyk de Reizigers verhaalen, dat de Ooster/che Vrouwen tot op | Gees. breeuwfche woord Dap behoudt, als het gefchiktfie oordeelende, om den zin derzer plaatze uit te drukken: dat 18, zy maakten sulk eene beweeging met haare voeten , als dit woord aanduidt, Pocock, numb. 22. OD De evengemelde Arabifche Overzetter noemt het, den trots, dien zy betoonden in haare ligte en vaardige beweegingen. (*) JarcHı’s Comment. Ct) Kimcur's Comment. Vva 594 VERHANDELING deezen dag draagen (*),) zo als anderen het begrypen :$). Waar in de Cieraaden ook beftaan hebben; het gebruik hing ongetwyfeld van de beweeging at. En indien het een klinkend geluid maakte, gelyk onze Engel/che Vertaa- lers en anderen vooronderitellen, hing de k/ank des Cie- raads af van de Gebaarmaaking des Perioons, die ’t zelve droeg (t), gelyk die der Ringen of Voetbanden, welke zy (*) RauwoLr fchryft: „ Zy draagen ook Ringen om haare p, Beenen en Armen, en zomtyds ecne groote menigte teffens, » die onder het wandelen werken, op- en nedergaan en dus „ een groot geraas geeven.” Ray's Coile&. ef Travelis end Ve- gages, p. 166. Lit deeze gewoonte verklaart de Heer sate de woorden van MAHOMETH, in het XXIV H. van den Coras: Laaten sy» (naamlyk de Vrouwen 3 geen geraas met hanre vee- ten maaken: dat is, fchryft hy: ,, door het ſehudden der Rin- „ gen, welke de Vrouwen in het Ourten om haare enkels drar- » fen, en doorgaans van goud of zilver zyn.” En laat hy ‘er op volgen, :* welk hier voornaamlyk dient.) ,, De hovaar- „ dye, welke de Teodiche Vrouwen in ouden tyd betoonden, » in een klinkend geluid te maaken mes deeze Veetcieraaden, », werdt by meer andere dingen van denzelfden aart ftreaglyk » berispt door den Propheei jESala.? SALE'S Translation of the Corán, p. 192. De Heer LA ROQUE heeft ons den Arak- chen naam van deeze Ringen gegceven. „ Zy (de Vrouwen.) » hebben andere groote uitgeholde Ringen, of liever Snoeren, „ omzet met kleine ringen, welke "er rondsom afhangen. » Men vult decze holligheden met kleine fteentjes , die als bel- „ len klinken, wanneer zy gaan: ceeze groote Ringen worden s» geopend op cene plaatze, die de gedaante heeft van eene „ wasfende main, en aan het dunfie van het been gehegt. „ Deeze Ringen. die men Khnikhal noemt, maaken cen geluid, * welk aanduidt, dat de Vrouw van den Huize of andere an Vrouwen vuorbygaan: waarop de Huisgenooten zich in eene ` „ eerbiedig" geftalte zetten, en Anderen zich verbergen of hee- „ nen gaan, ten emde zy dezelve niet zuilen aanzien,” La Ro- QUE, Vevage, p 264. De Argbijche Naam Kheikhas, ons door dien Reiziger opgegeeven, is dezelfde, als bet woord door =. TANCHUM en andere Arabifche Fooden gebruikt, om oop over te zetten. (§) Zie R. TANCHUM. in zen Lexicon, Murfid getyteld. Van welk hoogfchatbaar Werk, nog nimmer gedrukt, meer dan één Handfchrift bewaard wordt, onder de Oosterfche Schatten „in de Bodleaan/che Boekery. Ct) Dit was ook het gevoelen van CALVINUS, als by fchryft : $- ` OVER SPREUKEN VIL 22, 23. . LG zy tegenwoordig draagen: en is er geen de minfte reden om ecnige andere betekenis te hegten aan het Zelfftandi naamwoord , dan die het heeft van het Werkwoord , ’t welk in ’t algemeen Dar/en of Springen betekent, wat ook -" de byzondere wyze, waar op zy dit deeden, moge ge- weest zyn (*). Om nu het gezegde op ’t geval voor ons toetepasfen., Ik neem het woord oy voor het Deelwoord (Benoni) van het Werkwoord Gär érruit „ overeenkomftig met het Deelwoord ym ambulans, in 't begin van deeze. zinfnede; en volkomen zamenitemmende met nn festi- nens, desgelyks het Deelwoord van ano, welk Iaatíte Deelwoord de 3 hier voorian gevoegd heeft , aan ’t hoofd der derde gelykenisfe, op eene wyze geheel gelykvor- mig met oy» aan ’t hoofd van de tweede. En dit woerd bay agt ik, dat hier het zelfde betekent als myos; n (Teakkasnal:) yesata UL 16. naamlyk dan/en of /pringen, Indien wy hier byvoegen de betekenis van het Arabifche Akash, in-of oploopen, (want de eindletters zyn wisfel- baar, zal de zin der plaatze weezen, Gelyk een Hart in de netten fpringt of loopt. Waar op in den natuurlyk- {ten en eigenlykften , allen in °t oogloopenden , zin volgt, sot een pyl zyn lever doorfnydt. Met deezen zin ftemt de Vertaaling overeen van SYMMACHUS, die, {choon hy vue (Avil)) en niet wa las, (gelyk zyn «dem Dwaas duidelyk toont ,) nogthans D3y.Overzet door exere, fpringende: een zo gepast woord , als hy met mogelykheid zou hebben , kun- Libenter recipio illam interpretationem ,. quod fonitum ambulandi ediderint. Zie zyn Comment. (*) Dewyl het, in deeze Verhandeling, zeer veel afhangt van de betekenis, welke wy aan het woord poy hegten, zal ket eene bykomende voldoening aan den Leezer henken, als wy hem verwittigen, dat deeze zin, om de hier bygebragte rede-. nen, voor den waaren is aangenomen in Dr. TAYLOR's Hebrew Concordance. In den Bybel, uitgegeeven-door den geleerden HAUBIGANT, in 't jaar 1753, wordt deeze zin der woorden Ia en DI te deezer plaatse desgelyks aangenomen. De Schryver van Band: verklaart dit door:twee Arabifche woorden, die beide, onder meer andere betekenisfen, beteke. neu, ergens op- en ergens inloopen. Hy vergelykt die woórden wyders met het woord, omgeeven , en past het toe op Honden e die een ‚Stier omringen, gelyk ik boven reeds opmerkte: oar denkbeeld, niet ongefthike rot opheldering van onzen Text. v3 596 VERHANDELING kunnen kiezen, om de vlugheid en fnelheid van het Hart vit te drukken (*). Laaten wy nu de twee verzen , zamengevoegd , leezen , en zy zullen op deezen zin uitloopen , Hy ging haar regt- firecks agter naa, gelyk cen Os ter flagtinge gaat; of als een Hart in de netten fpringt, tot dat cen pyl zyn lever doorfnydt , gelyk een Vogel zich haast na firik, niet weetende , dat dezelve tegen zyn leeven és. (t) Volgens deeze vertaaling is de cerffe en de tweede Gelykenis van denzelven aart, en beide zyn ze beftaanbaar met de leat- fe: over ‘t geheel ontdekt men eene fchoone opklim- ming; de onderfcheiden graaden van fpoed waar mede de Os, het Hart en de Vogel, ten verderve gaan, ver- toonen zeer gepast de. onderfcheide vorderingen, waar mede de Jonge Zondaar in zyn verderf ftort : hy gaat eerst traag en als met wederzin heenen ; vervolgens verhaast hy zyne fchreeden, en .fnelt , naar gelange hy verder _ komt. met volle vaart, vogelsvlugt heenen. In het reeds gezegde, twee dingen veronderfteld zyn- de, betreffende de wyze om een Hart te vangen; naam- lyk dat het eerst verfrikt, en dan met een Py! of Spiess oorftooken wordt; zal het niet ongepast zyn, een kort woord bier by te voegen, om te toonen, dat de oude wyze, om dit foort van Wild te jaagen, met deeze twee veronderftellingen volmaakt overeenkomt. En om hier * Leezers geduld niet te vermoeijen , met eene menigte aan- haalingen op een te ftapelen, uit onderfcheide Schryve- ren ontleend , zal ik my vergenoegen , met er één by te brengen, myns oordeels genoegzaam am de zaak uit te ma- (*. Het zal aan de voorgaande aanmerking eenige fterkte toe- voegen, als wy aanmerken, dat, JoEL I. 17. het woord, thans war, door de LXX overgezet is reciorsear, waarfchynlyk door hunne Leezing 1927 of to573 in tede van twas, de tegenwoor- dige: want het woord way wordt te dier plaatze alleen ge- vonden. l (t) Het woord =n» in het eerfte vers, door de Engelfeken Regrflreeks overgezet, vertaalen de LXX door zerpedris, yer- leid, verdwaasd. in den Zin van MD feduBus, pelle us fuit. De Griekfche woorden zyn Ode ennuoiudgee ert xirded e, Hier emt Qveieen eene Arabifche, tot nog Önuitgegeeven, verzetting: Ik zag hem, haar aster na gaande, verdwaasde as hy wat. Pocorx, MSS. Rodi. Lib. Num. 285 Doch’ zulks maakt geene verandering In den zin der Spreuke zelve. OVER SPREUKEN VII: 22, 23. 597 maaken , en buiten alle fchaduw van twyfel te Dellen: ik bedoel XENOPHON, die, in zyn Cynegetics, in ’t bree- de de wyze befchreeven hebbende, op welk men een Hari moet omringen of betrappen, met deeze woorden eindigt, ,, Wanneer het Hart indiervoegen gevangen iS, s, moet gy, als het een Mannetie mogt weezen, ‘er niet s, digt by komen, want deeze ftooten met de Hoorenen >, en Pooten; gy moet op een afftand uwe pylen daar op >, laaten afínorren.” Deeze wyze om een Hart af te maaken , ftemt volkomen ‘overeen met de veronderftelde in de boven opgegeevene Vertaaling. Het wordt eerst evangen in den Strik, het Net of eenig ander verftrik- fend werktuig, en dan afgemaakt door een Py/ of Spiess: want het oorfpronglyk woord sn betekent beide. ¡on | VERHANDELING OVER DE SEXEN DER PLANTEN; DOOR DEN RIDDER CAREL LINNZUS , MET AANTEKENINGEN VAN DE HEEREN SMITH EN BROUSSONET. ` (Vervolg en Slos van bladz. 520.) Py de veorheên bygebragte Voorbeelden , en een onein- dig getal andere, den Plantkundigen zo wel bekend, en die zelfs, te hunner aanpryzinge, de verdienften der Nieuwigheid niet zouden hebben (*), wegens welker egt- heid zy alleen kunnen twyfelen, die de Natuur niet waar- genomen en zich geen moeite gegeeven hebben, om haa- re werkingen na te fpeuren, zal ik ’er geene voegen. Ik keer my tot een ander onderwerp, °t welk zeer veel lichts zal kunnen verfpreiden over het Stuk, ’t geen wy thans behandelen. Ik zal fpreeken over de Tweellachtige Plan- ten, welker eorfprong ons ftaat na te gaan, Ik zal er van vier gewaagen, wier vorming myn eigen oog heeft waargenomen. $ oor eerst, De Veronica fpuria , befchreeven in wt 1 (*) Men herrinnere zich hier, dat de Academie van Peters- burz , in de uitgefchreevene- Vraag , geen andere dan nieuwe Proeven vorderde; ingevolge hier van , heeft LINA US verfchei- de Waarneemingen , Zints Jang in zyne Werken geboekt , niet aangehaald. S, v4 a 998 - VERHANDELING IH Deel wan de Aménitates Academicae , pag. 35, is voorte gefprooten uit de Veronica maritima , bevrugt door de Verbena officinalis; men vermehigvuldigt ze gemaklyk door afzetzels: zy gelykt naar de Moeder in de Vrugtdeelen, naar den Vader in de Bladeren. _: Ten tweeden, Het Delphinun hybridum (t) fchoot op in een gedeelte van myn Tuin , waar het Delphinum c/atum y en het Aconitum napellus , zich by elkander bevonden, Het gelykt naar de Moeder in- dé inwendige deelen, dat is, in °t geen tot de bevrugtmg behoort „ en heeft de meeste overéenkomst met den Vader, het Aconirum, in de uitwendige deelen , of de Bladeren + naardemaal deeze Plan- ten, die dit De/shinum hebben voortgebragt , elkander zeer naby- komen , geeft deeze zeer veel rypwordende Zaaden. Ten derden, Het Hieracium taraxaci, op onze Geberg- ten, door den Heer SOLANDER , in den Jaare MDCCLII gevonden , gelykt dermaate naar zyne Moeder, het Hreraci- um Alpinum, door de donker bekleedde Kelken, door de Steng, aan °t uiteinde met hairen bezet, dat iemand , niet zeer oplettend , dezelve niet van deeze Plant zou onder- fcheiden; doch de zagtheid tzyner Bladeren , derzelver in. tandingen, met één woord „ het geheele maakfel, komt dermaate overeen met denVader , het Leontodon taraxacum y dat men omtrent de herkomst zich niet kan vergisfen. Ten werden. Het Tragopogon hybridum bepaalde my- ne aandagt in den jongíten Herfst, in een gedeelte van myn Tuin, waar in ik het Tragopogon pritenfe, en het Tragopogon porrifolium > geplant had; maar de Winter vernielde zyne Zaaden, Wanneer iu *t volgende Jaar het Tragopogon pratenfe in bloem ftondt, nam ik, ’s mor» ens vroeg, al de Zaadítoffe van dè Bloemen weg, door ezelve te wryven3 "a morgens ten acht uuren liet ik op die zelfde Bloemen de Zaadítoffe vallen van het Tragopogon porrifolium , en merkte met ecn draad de Bloemen uit, op welke ik deeze Procve genomen had. Ik verza- melde de Zaaden, zo ras dezelve waren, en zaaide ze in dien Herfst; zy kwamen zeer wel op, en hebben dit aar (+) Deeze Plant vindt men niet in de Species Plantarum „ noch in de Mansisfa, maar men treft dezelve aan in het Linne- aanfche Kruidboek , en de Heer Govan heeft dezelve befchreee ven in zyne Illuſtrationes Botanices, OVER DE SEXEN DER PLANTEN. 209 Jaar MDCCLIX purperen Bloemen , geel aan ’t Grondftuk , voortgebragt, die Zaad gaven. Ik twyfel zeer, of men eene Procve kan neemen, die klaarer dan deeze de voort- teeling der Planten aantoont (*). Men kan niet loochenen dat deeze drie Planten nieuwe foorten vormen , voortgebragt door eene tweefluchtige voortteelinge : zy toonen ons mede, dat een tweellachtige Plant, wat de inwendige zelfltandigheid , dat is de Vrugt- deelen, betreft, naar de Moeder, en wat de uitwendige , de Bladeren, betreft, naar den Vader gelyt. — Dee- ze Proefftukken kunnen van zeer veel dienst weezen voor de Natuurkundigen. Want het is waarfchyniyk , dat vee- le Planten, die thans onderfchcide foorten van ’t zelfde Geflacht zyn, in den beginne allen gevormd wierden van één en dezelfde Plant, door cene tweeflachtige voorttee= ling. Veele Geraniums, van de Kaap de Goede Hoop , welke mèn nooit dan in dat gedeclte van Afrisa heeft aan- getroffen, zyn van alle andere foorten van dat Geflacht onderfcheiden , door de Kelk , uit één (ok beftaande , door ‚een groot aantal Bloemen op dezelfde fteel , en cen onge- regelde Bloemtros , zeven vrugtbaare Helm(tyltjes , en drie gebrekkige cn bloot liggende Zaaden. Deeze Planten hebben de grootfte overeenkomften met elkander , fchoon: ze van elkander verfchillen, in den Wortel, de Bladeren y' en de Steelen , en men in verzoeking zou komen om te gelooven, dat deeze Africaunfche foorten alle van dee zelfde Moeder herkomftig zyn, maar dat zy verfchillende Vaders gehad hebben. aar of alle Planten elkander 'op- volgende voortgebragt zyn, dan of de Schepper van dert’ beginne het aantal der foorten bepaald hebbe , is Gene zaak, welke ik niet op my zou durven neemen , té Pellis- fen. Ik hou my te vrede , met te denken, dat deeze foort van vermenigvuldiging niet ftrydig is met het ftelzel der Natuur, en de algemeene Wetten, door. dezelve bepaalde Zien wy niet dagelyks , dat Infecten , die doorgaans hun , voed- C*) Ik heb, in den Kruidtuin te Edenburg, cene Tweellachtige Plant gezien ,* voortgebragt door de Papaver Ori ntalis , en de Papaver Somniferum. Men hadt alle de Helmftyltjes , van de laatstgêmelde Plant , afgefheeden, eer de Bloemen open gin- gen, en de Helmftyltjes van de Papaver Orientalis op de Stam- rtjes gezet, wanneer die open ftonden. Men herhaatde e Proeve alle jaaren, met denzelfden uitflag. B.. Vve 600 VERHANDELING voedzel op eene bepaalde Plant haalen, in zekere omftan- digheden zich vergenvegen met een andere foort van Plant, van ’t zelfde Geflacht ? Wanneer men flechts eens de Achyrantes aspera gezien heeft, en in opmerking genomen , haar Halm, de deelen des Bloems, de kleine Nectariums, van een zonderling maakzel , als mede de Kelken agterwaards gekeerd, wan- neer de Vrugten rypen, is men overtuigd, dat het zeer gemaklyk valle, altyd deeze Bloemen van alle andere te onderkennen 5 maar, als men de Achyranses indice ont- moet , en bemerkt dat derzelver Bloemen , met die der evengemelde Plant, zo veel overeenkomst hebben , en ten zelfden tyde waarneemt de groote , dikke , ftompe en onegte Bladeren deezer Plant , komt men in ’t denkbeeld, dat men voor oogen heeft de Achyrantes aspera , gemaskerd in het kleed van het Xanthium firumarium. | Ik open hier den Plantkundigen een wyd veld voor groo- te ontdekkingen. Zy kunnen nieuwe foorten van Gewas- fen voortbrengen , door de Zaadftoffe van onderfcheide Planten , op verfchillende Wyfjes, te verfpreiden. Indien myn arbeid gunftig ontvangen wordt, zal ik her overige myns leevens befteeden, in het doen van dergelyke Proef- neemingen. Om veele redenen hou ik my overtuigd , dat die talryke en nuttige verfcheidenheden van Keukengewas- fen , bykans op deeze wyze , voortgebragt zyn ;en ik ver- onderítel , dat om die reden , dus de verandering van grond op de Moeskruiden geen invloed heeft. Ik ftaa geenzints in ’t gevoelen der zodanigen , die denken, dat alle de ver- fcheidenheden aan ’t verfchil van grond is toe te fchry. ven; want, was het met de zaak in diervoege gelegen , dan zouden allé Planten derzelver oorfpronglyke gedaante - weder aanncemen , als z op, nieuw ter Geboorteplaatze geplant werden. e Voortbrengfels der tweeflach-. tige Planten verfchaffen ons dus een bewys van vooren, wegens de Sexe der Planten. Byvoegzel van Dr. SMITH , wegens eenige Ontdekkine gen, zints den Faare MDCCLXXX gedaan, ten opzigte van de Sexe der Planten, De Planten , behoorende tot de Cryptogamia , of zoe genaamde Hesmlyker Egtsplanten, en boven al de Mos- planten worden bevrugt op eene wyze , waar van de Plantkundigen weinig weeten. Veele fchryvers hebben, ‚er * OVER DE SEXEN DER PLANTEN. 601 beweerd „ dat deeze Planten geene Mannelyke noch Vrouwlyke Deelen hadden ; tet der zulken getal behoo- ren de Heeren TOURNEFORT , ADANSON , en NECHER 5 deeze laatíte Schryver drukt zich over dit onderwerp uit , op eene wyze , die allervreemdst moet voorkomen aan allen , die ter goeder trouwe de waarheid zoeken , en gereed zyn dezelve te omhelzen , waar zy dezelve aan- treffen. „ Ik heb”, fchryft hy, ,, my bepaald, om als pẹ een verzinzel, als een droomery, aan te merken, alles an wat gezegd is, en vervolgens gezegd zal kunnen wor- an den, van de Sexen-deelen , en de Bevrugting der Mos- ss Planten”, LINNZEUS en DILLENIUS oordeelden , wysgeeriger dan deeze Schryver , volgens waarneeming en overeenkomst , dat het de Mosplanten , noch aan de Bloemen , noch aan Zaaden , ontbrak: zy geloofden zelfs die deelen ontdekt te hebben ; maar zy bedroogen zich, Mengt ontdekte eerst de Helmftyltjes en Stam- pertjes der Mosplanten, doch men heeft zyne waarnees mingen verwaarloost: alle Schryvers , naa hem, wilden het nauwlyks gelooven , tot dat eindelyk , in den Jaare MDCCLXXXIU , de uitfteekende Waarneemer, Doctor HEDWIG , van Leipzich, zyn Histoire des Mousfes in *t licht gaf. In dit Werk toont hy de Deelen der Bevrug- ting in de Mosplanten „ in een zo groot aantal foorten , en ontdekt , op eene zo klaare wyze, de fchikking en werking dier kleine deeltjes, dat "er geen ftoffe van twy- fel meer overblyve. Hy bewyst , dat het Kookertje van DILLENIUS , (door LINN&us het Melmije geheeten,) en ’t welk deeze beiden geloofden, dat het de Zaadftoffe bee vatte , niets anders is dan de Vrugt „ en de ftoffe der Zaaden : hy bewyst verder „ dat de deelen , door LIN- nzus , en andere Plantkundigen, voor Vrouwlyke dee- len genomen, Mannelyke Bloemen zyn. De beroemde Hoogleeraar SCHREBER hadt dit zints lang veronderfteld, Zie zyn Disfert. de Phasco. Het denkbeeld van Dr. nepwic is door alle kundigen omhelst : hy heeft zyne ondefzockingen voortgezet tat alle andere Cryptogamias ; de Academie van Petersburg heeft een zyner Werken bekroond, waar in hy de Bevrugtin van verfcheidene ontdekt. ’t Aangenomen grondbeginzel deezes Schryvers is, Omnis Planta ex Semine, Alle Plant komt uit Zaad vaort ; gelyk waRvey vastftelde , Omne Ani» mal ex Ovo, Alle Dier komt uit een Ey. Hy gelooft, dat, de Sappen in de Planten onjlaopen even als in de Dieren , en 602 VERHANDELING OVER DE SEXEN DER PLANTEN, en dat het Planten- en Dieren-ryk van elkander onder- fcheiden kan worden „ door de Mannelyke Deelen , die ih alle Mannelyke Planten, naa de Bevrugting verrigt te hebben, verdorren , terwyl zy in de Dieren overblyven , en die werkzaamheid verfcheide keeren verrigten. Men zou verfcheide aanmerkingen tegen dit gevoelen kun- nen in *t midden brengen; ’t is veel waarfchynlyker, dat de Natuur tusfchen het Dieren- en Planten- Ryk geene grenspaalen gefteld heeft , en dat de overgang van het eee ne in het andere op ecne onmerkbaare wyze gefchiedt. Ps VERKORT BERIGT VAN DE PELPW-EILANDEN , GELE- GEN IN HET WESTLYK GEDEKLTE VAN DEN STIL- | LEN OCEAAN. Zamengefleld uit de Dagverhaslen en Onderrichtingen van Capitcin HENRY WILSON, en eenigen zyner Officieren , die. in Oogst- ‚ maand des Fears MDCCLXXXUIL, daer Schipbreuk leden met de Antelope , een Paket van de Engelfche Oostindifche Maat lappy. Door GEORGE KEATE, Esq. F. R. S. en S. A. (Vervolg en Slot van blads, 579.) AA KOOK verfcheen ’s avonds , den #8 van Septem- ber, op Oroolong , met verzoek om vyftien Man en één der Draaybasfen , tot een derden. Krygstocht na Ar- tingal : dewyl de twee voorgaande by de Bewoonders van dat Eiland die onderwerping niet te wege gebragt hadden , welke naa herhaalde nederlaagen van hun fcheen gevorderd te mogen worden. Capitein WILSON en zync Officieren ftonden tien Man en de Draaybas toe. Naa den Avondmaaltyd gaf de Generaal den Heer suarp, den Chirurgyn, te kennen, dat zyn Zoon, by’t taatfte gevegt, in den voet door cen fpeer gewond was; dat de afgebrooke gebaarde punt, in de wonde zitten- de, "et niet uit kon gehaald: worden 3 hy verzogt hem mede na Pelew tc gaan en dit te verrigten. Mr. sHAgP verklaarde , op dien tyd, met hun niet te kunnen trekken , de- wyl drie hunner beste Matmen ziek lagen; maar dewyl het deel, volgens raa Kooks berigt, zeer gezwollen en ont- {tooken was,raadde hy hem aan, ’t zelve te ftooven , en at. VERKORT BERIGT VAN DE PELEW-EILANDEN. 603 dat hy zo ras mogelyk zou komen. Omtrent de mid- dag ging KAA KOOK , met de tien Man en de Draay- bas, na Pelew. Toen op den tweeden van October de drie Zieken zich merklyk beter bevonden. verzogt Capitein wıLsoN den Chirurgyn , dat hy met de noodige Inftrumenten na Pelow zou vaaren „en bezien. of hy van eenigen dienst kon wee- zen aan den Zoon van kaa KOOK. Aldaar komende vondt hy, dat het Volk van Artingal te rug gekomen was, en - ontving van hun berigt, dat het gevegt veel hardnekki- ger en bloediger geweest was, dan de voorgaande; dat - de Draaybas, die zy op een Canoe hadden weeten vast te maaken , veel dienst gedaan hadt; doch dat de vreug- de der Overwinninge niet weinig verminderd was door den dood des Zoons van raa KOOK en van cen ander Opperhoofd. De aangepreezen ftooving hadt .den voet des jongen Kooks veel doen flenken, en zy hadden de unt van den {peer uit den voet getrokken : hy vondt zich ier door bekwaam, om te ftaan; en, fchoon hy niet kon loopen , hadt men hem met kunnen te rug houden , van den tocht tegen Artingal mede te onderneemen , waar een fpeer hem nedervelde. Schoon Mr. SHARP, zo ras hy RAA KOOK zag, hem het oogmerk zyner komíte op Pelew te kennen gaf, {cheen de laatstgemelde den dood zeng Zoons niet te tellen; maar bragt den Chirurgyn na het Paleis, waar de Koning met de Lngelfchen zat; doch, naa dat zy eenige verfrisfin- gen genomen hadden, kwam hy by hem, en den Onder- uurman , van wien hy zeer veel werks maakte , en ver- zogt hun hem te volgen. Uy bragt hun na den oever, waar een gore Canoe gerced lag, waar in zy gingen met den Generaal en nog één- en- twintig andere packs; terftond ftaken zy over na een klein Eiland , tus- ichen Pelew en Oroolong gelegen. Op ’t zelve geland , geleidde hy hun éen ftuk wegs landwaards in, na eene plaats, waar een vierkant was met fteen belegd , omringd met vier of vyf huizen, naar allen fchyn onbewoond; om dat ’er niemand uitkwam, en het gras tusíchen de fteenen groeide. Naa dat zy waren gaan zitten, vaag- digde RAA Kook een der zynen af, om een boodíchap te doen, die omtrent één uur weg bleef; al deezen tyd za. ten de Inboorlingen zeer ernítig te kyken, en zweegen ftil. Mr. sHarp en de Onderftuurman wisten niets van ”t oogmerk, waar toe zy te deezer plaatze gebragt waren. Toen 604 VERKORT BERIGT “Toen de Boode wederkeerde , ftonden zy allen op, en de Generaal geleidde hun na eene Stad, omtrent.eene halve myl van de plaats, waar zy wagtend gezeten hadden, Hier zagen zy eem ander vierkant, met fteenen belegd, omringd van huizen; veel menfchen zaten aldaar en fton- den eerbiedig op, toen de Generaal met zyn gezelfchap verfcheen. In *t midden van het vierkant of plein lagen groote hoopen Yams en Cokusnooten op een geftapeld , en ‘er ftondt zoete drank by. Zo ras de Generaal en zyne Vrienden gezeten waren , begonnen de Oppasfers van deezen voorraad uit te deelen , eerst aan hun en Gezelfchap, en vervolgens aan allen. Maar ons V nam waar, dat de Kokusnooten , tegen de gewoonte, welke zy op alle andere onthaalen hadden waargeno- men, alle oud waren; nogthans namen zy de oude, aan de Engel/chen voorgezet. weg, en lagen nieuwe in de ftede. Geduurende dit Feestmaal nam'men de diepfte ftilzwygenheid in agt 5 en toen *t zelve bykans gééin- digd was, hoorde men op een afltand klaagende Vrou- we-ftemmen. RAA Kook vatte Mr. sHARP by de mouw, zonder één woord te fpreeken , en gaf hem een teken dat hy met den Onderftuurman zou opftaan, en zien , wat deeze droefenis veroorzaakte. Zy reezen op, en ingen na de plaats, van waar dit klaaggeluid fcheen te omen; welhaast zagem zy een groot aantal Vrouwen, een’ Dooden volgende, die in een mat gebonden’, en op een foort van baar van Bamboes gelegd, op de fchouw- .ders van vier mannen gedraagen werdt ; geen andere Mannen waren by de Lykftatie. Mr. smarr hieldt zich thans ten vollen verzekerd „ dat het de Begraafenis was des Zoons van RAA KOOK 5 doch kon niet begrypen , waar- om dit alles zo bedekt was toegegaan , en men hun geen enkel woord deswegen gezegd hadt. Zy kwamen op de Begraafplaats, juist toen zy gereed waren om het Lyk , in het daartoe vervaardigd Graf, by te zetten. Dewyl het weêr zeer ongefteld bleef, keerden zy dien avond niet na Pelew weder. Den volgenden morgen, eer zy vertrokken, nam RAA KOOK , Mr. sHARP en den On- derftuurman mede na een huis, niet verre van de plaats, waar zyn Zoon den voorgaanden dag begraaven was. Niet meer dan eene oude Vrouw zagen zy in dat Huis, die , zeker bevel van den Generaal ontvangen hebben- de, uitging en wederkeerde met twee oude Kokusnoo- ten, een bundel Betelnooten met de bladeren , en wat rood Oker. Hy nam een der Kokusnooten , deeze dwars over met Oker beftreeken hebbende „ lag hy dezelve aan zyne zyde neêr, en naa eene wyl diepdenkens, uitte hy eenige woorden , die de Engelfchen, uit de gebaaren by dezelve gemaakt, voor een gebed namen; met de twee- de Kokusnoot deedt hy ’t zelfde. Vervolgens overftree te hy den bundel Betelnooten , en zat eenigen tyd ftıl- zwygend over denzelven neder, riep de oude Vrouw, en gaf haar den bundel met de twee Kokusnooten , be- nevens eenige onderrigtingen, over. Mr. sHARP merkte op, dat zy dezelve bragt na de plaats, waar die Jonge- ling begraven lag ; doch niettegenftaande zyne en des Onderftuurmans nieuwsgierigheid groot was. om het ein- de van die plegtigheid te zien, wederhieldt de eerbied voor des Generaals rouwe,en de vrees van hem aanftoot te zullen geeven, hun, van die te voldoen, door de. oude Vrouw te volgen. Kort daar op keerden zy na Pelew weder, en van daar na Oroolong ; de Generaal vergezelde hun derwaards. Capitein wiLsoN ging den achtften van October, met RAA KOOK, ten bezoek by ABRA THULLE afleggen. Toen zy op Pelew kwamen, vonden zy, dat hy gegaan was na een ander Eiland , Zmungs geheeten, ’t welk oot is, en tusfchen de tien en twaalf mylen ten Noor- en van Pelew aflegt : doch hy hadt zyn oudften Zoon elaaten, om hun te ontvangen en derwaards te geleiden, e Zngelfchen veronderftelden , uit verfcheide omftandig- heden , dat dit Eiland onderhoorig was aan eenen ande- ren Rupack ; nogthans deeden "er zich eenige redenen op, om te veronderftellen , dat hy geen gelyken rfng met ABBA THULLE bekleedde. Hier werd een groot Feest ge- 6c6 VERKORT .BERIGT gehouden met zang en dans: Capitein wiLsow werdt overlaaden met Gefchenken , die hy grond hadt om te denken , dat zy voer zeer kostlyk Lë — Den twaalfden keerden zy weder na Pelew, waar zy in den avond aankwamen. Den volgenden morgen decdt AnBa THULLE ter vierdemaale aanzoek by Capitein witsov , dat nog ééne, keer cenigen van zyn Volk met hem ten ftryde mogten trekken. Hy gaf hier aan zyuc toeltem= ming , onder voorwaarde , dat hy, op _Croslong ko- mende, zyn geheele Manfchap gezond vondt, werwaards hy dien morgen met RAA Kook vertrok, en in den na- middag aanlandde. —— Op den zestienden kwam cene Canoe te Oroolong, om RAA Koox te verwittigen, dat het Volk van: Artingal, des oorlogs moede, Gezanten gezonden haft, om den Vrede tc verzoeken, ABBA THULLE verfcheen den zeventienden zelve te Oroolong , vergezeld van acht Vrouwen en een genfchen ftoct; allen ftonden zy zeer verfteld over het Vaartuig , % welk zy daar zagen vervaardigen. De Koning met zyn Gezellchap vertrok den één-en-twintigtten ; doch niet zonder Capitein witson de beloofde Manfchap en Wapenen te herinneren. Op den zeven -en - twintigíten keerde hy weder met RAA «ook om de Mannen: de Engelfchen vernamen, dat de thans bedoelde Krygstocht gerigt was op Pelclew, een Eiland Zuidwaarts van Pelew en Oroolong elegen. Den cen-en-dertigften kwamen eenige Engelfhen te rugge, en de overigen kort daar naa, en verhaalden Capitein wILsoN, dat het tot geen Reve t gekomen was: dewyl het Volk van Pelelew den rede verzogt hadt. De Koning van Pelelew kwam met ABBA THULLE te rug, en beiden gaven zy den Engel Sehen een bezoek op Oroolong. Onze Tochtgenooten lieten den negenden van Novem- her hun Vaartuig, zo verre volbouwd, in ’t water loo- *t geen zy, op *t verzoek van ABBA THULLE, die loopen, met zyne Broeders , tegenwoordig was, aam van Oroolong gaven , naar het Eiland, waar het timmerde. ’s Anderen daags zondt ABBA THUL- y Capitein wILsoN, met verzoek, dat hy zich zou ver VAN DE PRLEW-BILANDEN. 607 vervoegen op de Waterplaats , aan de andere zyde van het Eiland: deeze daar verícheenen zynde, verftondt hy uit Ze Konings mond , dat die ten oogmerk hadt , hem’ de Eer eens Rupacks van den eerften Rang op te draa- en. De Capitein, hem zyn erkentenis betuigd hebben- de. voor deeze hem toegelegde Eere, ging met den Ko- ning en al de Rupacks onder de fchaduw van eenige groote boomen ; en werd Capitein WILSON verzogt op éen kleinen afítand te gaan zitten; hierop ontving RAA Kook een Ring , gemaakt van ’t been eens diers, her - _Ordes-teken , uit handen van den Koning, en {tak den- zelven aan Capt. wILson’s arm. Doch, eer hy dit ver- rigtte , was hy zeer zorgvuldig , om te weeten welke hand de Capitein meest gebruikte, en dit ontdekt heb- bende, raspte hy den Ring van binnen zo verre uit, tot dat hy denzelven , met behulp van verfcheide Rupacks , niet zonder veel moeite , over de vuist van den Capitein en aan den arm kreeg. Den geheelen tyd was ’er een diep ftilzwygen in agt genomen, zo by de Rupacks, die de Plegtigheid hielpen verrigten ,.als by het Volk, 't welk alleen toekeek ; maar ABBA THULLE liet niet af van fpreeken , fteeds raad geevende , hoe zy best den Ring oyer de hand zouden heen krygen. Hierop fprak die Vorst den Capitein ftaarlyk aan, zeggende, dat het Been alle dagen glad gewreeven en zorgvuldig bewaard moest worden, als cen bewys van den Rang , dien hy onder hun bekleedde; dat hy dit merkteken van Waardigheid, by ale de gelegenheden , moest verdeedigen , en nooit toelaaten dat van zyn arm gefcheurd wiers, dan met verlies zyns leevens. De plegtigheid geëindigd zynde , wenschten alle de Ry- packs Capitein wirsoN geluk , met in hun Orde toege- aaten te weezen, en het Volk betoonde hem hunne Eerbiedenisfe.. "e Avonds haalden zy alle de Tenten, en anderen „voorraad „ van wal aan boord van de Orowonys zeilden daar op de haven uit , en ankerden by de versch-waterplaats, aan de andere zyde van het Eiland. RAA KOOK en AR-. BA KOOKER zeilden met hun het Eiland om ; doch de Koning verkoos het te voet over te trekken. Zo ras zy eankerd waren , vervoegde zich Capt. wiLson by den oning , die hem thans zyn tweeden Zoon , LEE Boo geheten, overgaf : deeze was een Jongeling a tusfchen e zeventien en achttien jaaren oud 5 hy wilde hem na Engeland zenden, gelyk hy betuigde, om een Engelsche e DERL. MENGELW, NO. 15» Xx man 608 VERKORT BERICT man van hem te maaken, en daar door in ftaat te ſtellen, om by zyn wederkomst dienst aan zyn Land te doen. ’* Was een Jongeling van goede hoop. Doch hy ftierf aan de Kinderzickte , vyf maanden naa dat hy in Enge- dand kwam. 