Tobasche spraakkunst : in dienst en op kosten van het Nederlandsch Bijbelgenootschap
M. bexigt in de andmmg of i|i de versierde taal der verhalen (InL VU* e) ibamgkn diri (ook: ibamgku wuuUri) of ii'manarengku» oitdrokkingen die beiden tn^ Uehaam of mijn penootUiQhkêid beteekenen; h. v. ilï on «4a ms mUud topoi n- wumareH^iu i, op welke» dag toe A aou die mijne rampsalige pereoonl^kkeid ge- boren gijn f Yetdet kalumu (Znid-M.: abmu, bl. 26 onder) in de «. van vroawen; b. V. r«M^a ni kalumu, de voret ven uwe daoin d. i. mijn 90rêt (dierbare eeht- genoot); lie ook anggimu in 't Wdb. onder ra^a, D. bengt aJtu (bl. 84, B.), en verder in deielMe gevallen als T. en M. ileehtB den naam; b. r. ënggo mate mo kak (Ib., bl. 7, r. 2 r. o.), indien ik» door n ge- soeht, niet spoedig terog kom, en niet verdwaald ben, dam ben ik arme reedt dood. Soms wordt 't voomasmwoord er nog aehter aan gebeiigd; b. v. soo gQ den regen aiet nedevdrappelen, dmrok wum^dene akm mo, Aljpclla (Ib., bl. 84 b.), .dam ie bet miet andere dam 't iloed gom woe m m paaUg e moeder (siff). * Tgl. 't gebnik van 't Mal. en Men. mèmmpa b. v. in d^-Hmpa dmdot MarKm {door de uugeeteit dor ooerleden voretem wordt op genwlden persoon ^eealle», de vbek der overleden vorsten treft hem), en vgl. Wdbu endef timpo. 2*. ko (tweede pen. enkelv.), pf. Wordt jegens pencmen gebesigd, waartegen men kamé niet behoeft te gebmiken. Verder beagt een ou- dere Dit teederheid jegens een jongere dawumffjegpm een man, dm- wamg jegens een vrouw, dacppÈng * jegens iemand, die sooveel jonger is, dat bijj of sg een kleinkind konde z|jn van den spreker (Ib., bl. IQft, r. 4), of wel jegens iemand, die tot den spreker in de betrekking staat van dienaar tot meester. Ook anggUtku (m^joMffereiroeieridnU' ter) en ièoioHu (mlfm broeder of gutter, de Wdb. «Mo), worden ak voomw. tweede pers. gebezigd, zoo men b^zonder vriendelijk of teeder spreekt. Zalke woorden worden even als kamé geoónstmeerd; b. v. ÖMwat damang ma djukut f, door vaderde worde dat vleeêek geiumem (neem dat vleescbjong menscbl of geliefde zooni); djaga anggikku ma paraut' ta on (Ib., bl. t)6, r. 3 v. o.), worde door U myn jongere broeder! dU vaartuig bewaaktf; honong anggütht ma djolo (Ib., bl. 94), dmik er naar ik bid U jongere broeder! it^^% «en vorstel^k persoon kauVien ook amatta radja (ptiee vader voref) bezigen; b. v. indd tmg dija na hu-dok di amatta radja, ik keb niete van aanbelang aan Um^n Meer! te zeg- gek. Dit is echter niet noodzak^l^k, zoodat men, naar mate van zijn verwantschapsbetrekking, tot eén vont ook ko of kam^ bezigen kan. Men voegt er eehter vaak radjammi fonte voret!) beleefdheidshalve bl}. M. bezigt je|;ent maimemke vorstel^ ke penonen rad/a i alf tweede penooa, en jegens yronwel^ke na dmma i {de rijke), terwfjl hier patvwanmaeu ook sis vo- catief iu gebruik is. D. heeft kono, dat, even als kene, z^n laatste lettergreep vaak verliest; b. v. muda mada ngo kp, mmm, mjêngtUo kama manmk-wummk radja uiip^laiamg mate m-boHn eiramu idi,garar mo pènokorku idi dëkët karga nakan H-m^pan- gamna idi hangkn; muda maiot ènggeui wiènggarar kono, maiot kono norok keke i kutangku ena nart (indien ge zegt, niet te ontkennen, dat de vogel B. S. L. ten gevolge van nw lont is gestorven ^ betaal mQ dan Hgeen hf mf), toen ik hem koeht, gekost heeft, en 'tgeen hQ geoonsnmeerd heeft; indien ge het niet  niet verlaten). S^ ióat$a (dat'eige&tlijk M^pereooniükkeid heMkeni, vgl. M. on- der l^ en ( 148, é^.)^» derde persooa enkelvoud, van ieder, jegens wien men geen kamé behoeft te bezigen. Dit voornaamwoord heeft, vooral Hiet 'taetiéf (f 106): gebezigd, vaak de beteekenia van kjf eOf^ pj uff; ^ ikè ( 168. 223 h, y. tanffiê ma radja », ianffU ma dohot ibana (Ib., bl. 181 ai,)^ de vont meende m ook 9^ zélf weende; eada djdmana soda bonma sada ibana (Ib., bl. 67, r. 10 y. o,), drie yan hen slechts bleven er over, een zijn vrouw ^ een syn dockéer, en een hp zelf, 't Gebmik van dit woord als reflexief yoornaamwoord , zie § 14S. Wil men yan iemand zeer be- leefd spreken, dan noemt men ^ijn naam of titel; b. v. radja i {de vorsi^, boru ni radja i (de vontedochter, d.i. die dame, vgl. in 't Wdb.de beteekenis yan radja), enz. Yan z^'n schoonzuster (Ib., bl. 46, m.) of z^n schoonzoon sprekende, bezigt men dikwyls kala^hi (§ 10, II), dat even als nadda eigentlijk meervondig is (ygl. M. onder T.)\ b. y. ta- gan ni Ma^hi {Tmaf van S, M. en D. D., bl. 11, r. 14 v. o.), de kalk- koker van hffm (van mijn schoonzoon). Verder bezigt men dakdanak.i () 19, II) sran eenjo^e vrouw, die in zulk een verwaotschapsbetrekking tot den spreker ftfiat, dat hij in plaats vaii ho tot haar kam4 moet bezigen. Minder vaak bezigt men een substantief met 't prono- minale aianhechtsel ta als voornaamwoord derde persoon; b: y.raê^atta, (onze vonC), amalta suhut on {onze vader deze principaal) ^ enz. Iti 't eerstf pamef wordt ibana, als agens, verzwegen (} 102), en in *i tweede soms door 't aanh^htsel za vervangen (§ 109). M. bezigt ^a (vgL B.), dat na een pTa.epozitie een ê vordert (ygl. $ 8, iQ» b. ▼. di Hja = dibana {aan hem, voor hem enz.) en tu Hja = in ibana {aam kern of haar, na een werkwoord een beweging teveoe beteekenende). Over 't ge- bmik van ija bg 't eerzte pauirfne $ 102. . D. bezigt ^a (vgl. M.) zoowel in 't enkel- ab mecryoad. Het mag nooit na eten praepozitie gebezigd worden ($ 159). B^ 't eerste passief wordt het yer- zwc^;en (J 102). ^ , 4^ hita, eerste persoon meervoud inclusief (met insluiting van den aangesprokene of de aangesprokenen), 't Wordt verder in plaats van ho en au gebezigd, waar men uitdrukkel^k beleefd wil z\jn, of uit on- bekendheid met de vërwantschapsbetrekkibg," waarin mèn tot iemand staat, niet weet ho of hamu te moeten gebruiken. In *i eerste passief wordt het tot voorhechtsel {ta) verkort, of wel door iéa otsita vervangen (J 108, Janm» 1). M. beiigt hiia ook jegens voorname of vorstemke penonoi. D; besigt kUa (bl. 84, B,), maar in 't eerste panief ak' voorheohtsel si, een verkorting van sita ($ 108). / 5". hami^ eeraie persoon meervoud exclusief (den aaDge8{m»kene of de aaDgesprokenen nitsluitende). Hoe het in 't €«r«i0 /'tfM^f uitgedrukt wordt, kan -men f 103 zien. M« heeft ook id» fai H Noorden, en pkatit dit foowel ale hum hQ 't êersU jMMiïf^ voortui ($ 108). D. heeft immi (U. M, B.), en heugt in 't twiïe ftuntf vbl overeenetemming met T. hu' ^ htmi. 6"*. AtfMii of üoMtma, tweede persoon meervoud. Het wordt ak en- kelvoud in plaats van ho gebezigd, jegens personen, die in snik een be- trekking tot den spreker staan, dat z^ tot een andere Moryabehooren of nis zoodanig moeten beschouwd worden. Folwa99em broeders en zusters b. V. bezigen het jegens elkander, omdat de vtonw de marffa van haren man volgt, en dus beschouwd wordt tot een andere marpa dan haar broeder te behooren. Om dezelfde reden beogen het ook een oa- der en zyn volwas»en doekier. Bat men het jegens zQn zustePs man, z^n moeder's broeder, zijn schoonkinderen en schoonouders heeft te gebruiken, behoeft naauweiijks herinnerd te worden, 't Wordt even als andere als voornaamwoord tweede persoon optredende woorden achter den passieven imperatief geplaatst (zie bij] 8*.); b. v. paiudu' ion kawi ma mpamtina i, tcorde door TJ Uwe gedaante getoond (lokt' tr zien). M. kent kamuna niet. D. beiigt kene, dit vtak even ab kono (zie 9f), if|n liifttste kttorgveep AaaU. Uit den kknoAoon van kanm bljkt het» dat men de ifleidbg via wm nog ?oelt, soodat het door *t voorhechteel ha substantief geworden is ({ 185, I). BQ kawd moet de klemtoon verlegd z\jn, te meer omdat UerhQ geen afleiding van m, dat niet als aanhechteel van den tweeden persoon voorkomt, konde gevoeld worden, 't LQdt geen tw^fel, dat hier weder door de tegenstelling van klinken de betrekkelyke plaats wordt aangeduid (bl. 125), loc^dat door hamé de perso- nen, £e daar staan, in tegenstelling geplaatst worden met de personen, die kier staan. In kene en kano (O.) staan op overeenkomstige wQse ook veisduUende klinken t^n elkander o?er, daar toch I^ne, even als kamu^ om iemand als ver- wante te eenn, m^plaats via kom gsbesigd wordt. K«n siet hmr das teelfde rigtiag^ dis *\ /sv. gevolgd heeft h^ \ maken van krama nit ngoko^mwikm^ In'tTsg. heeftmsnibMMentaiif. 225 7*. natida, derde persoon meervottd. 't Wordt ook in plaats van ibaita gebezigd in dezelfde gevallen, waar men kamü in plaats van ko gebruikt. Ben w^eervoitdig voornaamwoord wordt ook van éen per- soon gebezigd, zoo er nog een ander persoon door middel van een con-. jnnetie bQ genoemd wordt; men zegt in 'tBataksch altijd b. v. w^ en m^ moeder t «tf «s s^n moeder^ enz. in plaats van m^ moeder en ik, k^ en t^n moeder i b. v. molo saU rap kami iehé dokot anggikkdn inda- dong tagamon djuppa kamipidong na maló markaia'kaia (Ib., bl. 66, r. 2), kom/ $00 ik en dege mijn jongere broeder êteeds ie samen eyn, dan ia kei niet waarsckjjnlijkt dai wij een vogel, die praten kan, zuUen kunnen vin- den; êopo bogasnaeida modom na rappon kdkana i (} 131); mardalan kami djolo dolkoi pakoppim (Ib., bl. 177, r. 21), laai mij mei tw kleinsoon opreiegaan, M. heeft in 't Noorden kalam en kalaXt, maar in 't Zuiden alat. Wordt kalakt nog bepaald door 't aanwf|2ende voornaamwoord i, dan wordt er een m ingeeehoveD ($ 82, I); b. v. Aalakint (Ih., bL 276) =z haU-ii + i, *t Gebraik venehflt hier niet van dat van nanda; b. ?. haiaht dohoi kalak ma mangarabi i (Ib., bl. 281, o.), kif en die aan *t kakken gifude heden, ens. D. Zie 3*; b. v. kirina ija, gij aüen {=s. ealuküi nasida); asa mangan mo V« khina ija H-sada kuta idi, toen aten gij, allen gij die in die ééne kata wm* ren (toen aten de bewoners van die hnta, zonder dat er bewoners van een andere k9Ua by waren). De persoonlijke voornaamwoorden worden vaak vervangen door een f 140* substantief, voorstellende iets, dat aan eenindividu eigen is, 't zij een lichaamslid of'^at bij of aan h^m is, als b. v. een kleed, 't zij zyn róka (zie Wdb.), tehr^l door een pronomiu. aanh., of door ni met een subétantief (§ 151)» op den persoon-zeif wordt gewezen; b. v. mamoio roka ni kalak (de gemoederen der lieden gaan weten, } 45 onder), men koestert vermoedens (bl. W^a.); anrokana mida^ kij ke^i medeleden mei enz, (letterlek: medelijdend iê zijn gemoed ziekde enz.)^ poe rokakku (Ib., bl. 177, r. IS V. o.; vgl. aid. bl. lö, r. 2 V. ö., bl. 2a, m,y,pitt6r ro- kana, kij is regisckapen; piUór ukum ni raeffa i, de vorst ie regivaar- dig: pUung maiana, kif is ümd; ruwdk butukana (ruim is z^n buik), kij kan veel eten; pUéi buinkana (eng is zyn buik), kij eei niet veel; ro ri- masna (z^n toorn komt), k^ wordi boos (vgl. ro in *t Wdb.), enz. Dit is .ook 't geval, wanneer wy 't olject (in *t Bat. subject ^an 't passief)* ad- verbiaal bepalen, 0411 am te duiden, aan welk een gedeelte van een / 226 voorwerp de verbeeldde handeling plaats heeft. Zalk een b^^periende ad- verbiale bepaling is b. v. (sla hem) op H hoofde in plaats waarvan 't Ba* taksch 8la zijn hoofd zegt; b. v. haibal vluna i (Ib.» bl. 86, r. i4 v. o.); / di'iiham ma butuha ni %'t, kjj êfïik dien man in den buik, enz. --^— ^^. op dezelfde w^ze ook kan iedere adverbiale bepaling, bestaande uit een praepozitie en een substantief, of substantief voornw., uitgedrukt wor- den; van daar zegt men ook door m^ gal uw ratd getmeed worden in plaats van ik zal voor u een raut smeden (bl. 108, a.); worde door XJ met zyn iopo biegonnen in plaats van geef hem een andere êopo of laai toor hem een andere êopo maken (} 49), enz. } 1^1- B. De aanwijzende voornaamwoorden, die zoowel attributief als als subst. kunnen optreden, zi\jn van tweederlei soort. De eene soort be> paalt de plaats, die een voorwerp in de ruimte inneemt, en de andere den tyd , in betrekking waarvan het besproken wordt. I. Die vtLU plaats z^n: 1*. on, deze, dU, Het wQst op een plaats binnen den kring, waar- in zich de spreker denkt; b. v. pidong o» (§ 19, II), deze vogel (de hier aanwezige vogel). 2*. an, die, dai. Het wijst op een plaats buiten dien kring (l''.), en doelt op iets, dat verwijderd is, maar waarop de spreker als op iets binnen 'tgezigt nog met den vinger kan wigzen; b. v. pidong o» (^ 19, II), die vogel daar. 8^ adnwi, gindsch, gindzehe (yon); b. v. bagaê admwi, gindzeh huis, a. Zoowd an alt adnwi kannen ook gebe&gd worden van plaatsen, die voor den spreker niet sigthaar s^n, maar als zj) zoo toegepast worden, gaan af| ver- gezeld van een gebaar, bestaande 't zQ in een wfjseninet den vinger, 'tsQ in y^ de voondtgestiAen lippen tot een tuit ^samengetrokken (bl. 129;boven). Bezigt. men aduwi van een land, dat zeer verbis, en waarfan de afttand door den spre- ker niet bepaald kan worden, dan wordt bet dikw^ls adoè mtgesproken. -. In 4uhiwi voelt T. de afleiding niet meer het is samengesteld nit adü (nog in M.) en t r want anders sonde men itdu t nitspreken ({ 19, II). 4*^. s wijst op nabij zijnde voorwerpen^ en wordt meestal met halak gebezigd; b. v. hakM (§ 19, II), deze lieden, en ook deze naüe d. i. de lieden van dit ras of dezen volkstam, zoo er een vertegenwoordiger van binnen 't gezigt is. Als vocatief komt het zeer vi^ak voor; b. Y.aU kalahé, O gjfUeden, die hier tegenwoordig z^t. iS7 M. besigt adu = athsm (vgl. aanhaliagib 't Wdb. onder tadó), en o» ook = • (vgl- { 142 onder); b. v. h^lmón (vgl. S 140, T"") in 't Noorden, en èlakón of toi Ml in 't Zuiden. D. beiigt «10 en m =ï o», «oi^sM = «w en «fnim, en naké en jlj^^ittf' in den Tocatief = ktda^é. n. Die van mdv^Vki l^ f, «Iftf, dat^ Tan iets, dat in den tijd een punt beslaat al? reeds fermeld of op een andere wjjze aan de sprekenden bekend, en nooU van iets, dat binnen 'tgezigt ligt, soodat men er op w^zen kan; b. v. pi- dcng f, de vermelde vogel (de vogel waarvan we geboord of reedé ge- sproken hebben). Men kan het met ons bepalend lidwoord vertalen, maar geenszins geljjk stellen, daar het niet toonloos is, maar, evenals de andere aanw^'zende voornaamwoorden, den klemtoon trekt ($19, Ü). Naast i bezigt men mon, 't geen sommigen vooral bezigen, zoo 't voorgaande substantief op i eindigt, om in 't schrift te doen uitko- men, dat het bepaald is; b. v. BoHmm (gemeld varken)^ daar, nit erebrek aan een teeken voor den klemtoon, babi vaak even als bafn gespeld wordt O 8). Dit is echter willekeur, daar men uum ook achter woor- den vindt, die niet op i eindigen. aJ^ ^'■*^''^ A *^#'**f*^ M. kent inon niet. D. besigt' idi, dat ook tot • wel eens verkort wordt ({ 143) vooral in land- sehappen, waar de taal naar 't Tobasoh overhelt. Jamm. 1. Men heeft inam te verklaren alt ontstaan te s^n nit t -f ^ ($ S2, 1), toen ft nog niet toegepast werd op den tQd, en sleehts een gebaargeloid was. Men plaalste vervolgens on er achter, om de plaatseiyke beteekenis op te beflfen, die ieder hunner, afzonderiyk gebezigd, zonde hebtben. Boor die verbinding kon men aan geen bepaalde plaats meer denken, daar 't Mer z^nde 't daar zijnde nitsljidt. Dat • vrpq^ ook een gebaarwpord moet gewoost syn, waarmede op 't nabfj s^nde gewezen werd., jLb niet alleen waaxschQnlfjk nit 't gebrnik van dien Uinker in sommige znsterl^den tit (Jsv., dege, dii), ini (Blal. dêMe, dU),idi (D.) en indt (panm. onder ' 2® bier onder) maar ook oit «, dat als een versterkt • (vgL adbè) meervondige beteekenis heeft gekregen; immers we v^den nog in *t Alfóerseh van de Minahasa b^ voornaamwoorden de «* in « veranderd om 't meer- vond nit te dmkken; b. v. ne meervond van m; sera (güUeden) nit een vroeger êira (nog in 't Kawi derde persoon enkelvoud); nera (pronominaal aanhechtsél pan ken, kun) meervoud van een mra (in 't Kawi achter woorden op een klinker andigende, aanbechtsel derde persoon van kern), In 't Malagasy maakt men 't / / / 228 mecrvood ^j vooraaamwoorden door laadiolviDg, van de lettergreep re achter de eerfte lettergreep; b. v. iri% (eHe of deié v'öoi'werpen) van iu (dat voonrerp); ireni (dete voorwerpen) ran ini (dit Toorwerp). De«e lettergreep re doet denken y/ ann 't inhechtsel ar, dat In 't Sondaieh loo dikwijls een meervood maakt, en in an- dera snatertalen 't frequentatiTe en analoge, begrippen aanbrengt (bl. 111, 5^ en f 87 — 90). In 't Mal. heeft men wutriia met itu er acbter ab roomaamwoord van den derden persoon meenroad; wat ia dit anden dan een meerrondige vonn Yin t* (LiüA (tweede persoon )P Inuners joiit voornaamwoorden Terwitiolen hnn rol zoo dikwQls, soo als bl||kt nit jïr«« dat in 't Kawi roomaamwoord ran den darden persoon, nuuur in 't Jav. evefi als in 't Sondaseh (t^«) ran den tweede is^ terwijl Hld in 't Tsg. en êida (in nasida) weder derde penoon is. Jamm, 2. in 't Men. besigt men di sinan (j 143), aldaar; soodat in die taal vroeger een inam (vgl. inon) gebmikeiyk moet geweest sf|n. In 't Mal vindt men di êoma, dat van een ana {dai, gene), h^ei^nog in *t Alfoerteh van de Minahas». / in gebruik, moet afgeleid xjjn. Ook 't MaL VMna soh^nt uit dat ana verklaard V te moeten worden; soodat het eigeotlffk een verbale vorm is (5'61)> die naar den geest der Malijische talen adverbiale beteekenis heelt gekregen (f 154). jf 2*. mde of <mdeng TJ 31), dat we niet anders dan met de pas vermei- (f- de^ dan goo even kunnen weergeven; b. 7. pidong onde^ <fe vogel van zoo >. J> ^ Y «tv» » ^ JMW vermelde vogel. Het staat tot t als on tot #»* M. beaigt namgHiiondi,tea zamenstelling van nakitn (5 149, 4^) en ondi = onde. D. bezigt htdai, dat ook === nakktn ge^bezigd wor^t. , Aanm, Dit onde bood ik blykens «««^«(M.yvoor oorspronkel^k 't zelfde woord als 't nitroependerw^ze gebezigde indx en ^nd& (ü. S 143). Het moet eerft later op den tgd to^qpast geworden sQn (vgl. Aavmy 1 onder 1^. ;j $ 142. Wat Hgéhn&k betreft der aanw^zende voomdamicoof^den , zi^ knbnen ook als sütstantief optreden ; b. v. aea i ma hapé Ha inargowarhon «t- èoru iindang panukktmim (Ih.t bl. 87, r:' 1 v. o.), £^ (gemelde vronw) me kei vwmiDaar, dké i(it naam had ' Mèoromo T. JP,; hejaèa ma indd ku'ida i (Ib., bl. 162, m.), «foarom tocK zoude die (die hiita) niet door mü genen^ioordèn? di duüia % biduéan nVóppumi dea hu-parbulusaii djó- lo, iarang na la$ do dagügniöa (jj' ^ mar6ulueaUon i', aan m^ eif die, dê omeiag van teto grootvader ^ ópdai ik'êui èiekè (eê) ah énidag gébruike om te ^ Het wórdt jegens minderen gebezigd, en is das, evenkls 't Jav/nVa, eigeüt'* / l^k derde persoon (vgl. 't gèbroik van' er in 't Hoogdoitsch jegens niitfder^n). 229 weien of {emaruTs lijf warm i» het aU oimlag gebruikende; bejasa ma on mamjjang laning (Ib., bl. 70, o.)f todarom deze (buffels) toch mager zjjn? Andere voorbeelden vindt men in 't leesboek op bl. 88 , waaruit bl^kt, dat men i vaak bezigt, wanneer op een genoemd voorwerp door ma de aandacht gevestigd wordt. Dikwijls bezigt men deze voornaamwoor- den als adjectief achter titels als radja ^ boru ni radja enz», om beleef- del^k van iemand te spreken; b. v. radja t, gemelde vorste hjj; boru ni radja t, gemelde vorstendochier , gemelde dame, sjj. Zoo men iemand's rang of waardigheid niet weet, bezigt men ze met bajo, boruoiakkora; b. V. molo borvrboru na »o tubuan anak do na ta-manukkon, las pono do boru t, indien het een vrouw , die geen zoon gebaard heeft , ie, waar- om wy de kipwichelarij in praktik brengen, dan blijft z^ (gemelde doch- ter) kinderloos (dan zegt ons wicheltoestel, dat z^ kinderloos zal blij- ven). Op te merken is, dat bajo (§ 8, a.) gebezigd wordt door iemand van een ander, die van dezelfde kunne is (een man van een man, en een vrouw van een vrouw), maar akkora (§ 8, a,) door een mansper- soon van een vrouwelijk individu. Deze woorden worden vooral ge- bruikt, waar men een derden persoon naar de plaats in de zigtbare ruimte of in den tijd door een adjectief voornaamwoord wil bepalen , ^ zoodat men in plaats van ibana on, ièana t, enz., zeggen moet bajón, bajt, akkorón, akkon * (§ 8, ö.)enz. Bij 't gebruik van o», als substantief alleen optredende, lette men er op, dat het meestal op meer. dan een voorwerp wyat (vgl. M. onder $ 141 y 4°.), zoodat het nagenoeg e heeft verdrongen; b. v. tanda hamuna djolo on^ barang dya helakku, ai nunga masirappasan on, neemt deze twee personen op (tracht ze te -^' kenden), om te weten, \wdke van hen beiden m^ schoonzoon is, want deze personen hebben de een den ander van zijn vrouw beroofd (Er wordt hier gesproken van twee personen, die volmaakt op elkdnder gelijken, en béiden aanspraak maken op éene vrouw). -^ Door voorplaatsing van een praepozitiè Smaakt men van de aan- $ 143. wyzende voornaamwoorden demonstratieve bijwoorden van plaats of tjjd, Vooi * alleen moet een 4. ingeschoven worden (§ S, d.), terwijl v<$<5r de andere voornaamwoorden de s naaf willekeur kan gebezigd worden ^ h. y^ di si, tu si (nooit iu'i),' di son naast di on, di san naast dl an,' tu sof^ nlaast tu on, tu seduwi naast tu aduwi, di aduwinsaJstdisadmoi enz.. Oo^ttent >^ «^ tiaoet opgemerkt worden, dat het zoowel aldaar In een pnstaha vind ik' ook akiora inon, 10 230 (op gemelde. pUats) beteel^ea^ als oMoen^ toen ter iiji (op gemeld t^d* 8tip][. Van onde kau bocq geeai bywoord op d^e wij^ makeo j van daar bejsigt noten, waai: dit poodig is, mkhn {\ IBO, f.). Zoo bezigt men ook onpe (nu ^enf) in tegeuatdUng vwi i ^e {toen^e^it). , tf. fiet is waarschynltjk, ^t nanón (( 32/ I, a) uit na o» is, want anders zonde D. iilèt nahdn hebben (bl. 3^, X). Dé bijvorm namón, en «on/x in H. (met eenig^ïinè- gewQzigde beteekenis) zonde doen denken aan na ro on (} S en bl. '194i), ^/ fis ' )hmtt ie meer daar het in M. niét nu op dit oogenUik maar aanstonds (mm'è^^lD 'bèteekènt. In M. bezigt men ta-on-ari, dat in T. op dezen iijd van den 'dap beteckent, =± «W:», terwijl in B. hirangkdn ena in gebirnik is.' M.'beétgt gaarne de vomen' zonder s, behalve waiar 't voornaamwoord met i aaifirangf (vgl. t>Y/2è3); b. v. iu dd4 s= iusaduwi (Wdb. bijv.). D. bezfgt i s^ndi of s^ndi. Van een vroeger ^ndi (f I4l, II, 2* Aanm.); = di' sis Ml ^yi'^di <inó Hta mhigidó hukum (Ib., \X. 165, o.), aldaar (b\j^- meiden'-iittp)'" 'mo^^M wij regt vragen; i sënda of 'sènda (minder vaak i eend) = é^ 'son; "i sadèna = disAduüti (ib ; 'bl. 215 m.); iagidi (zie Wdb.) of Bagi (vgl. f 141, -Vt) =^ 'io/i* (J Ö, Aarnn.); lagena (Ib., bl. 271, f. 9 v. o.) of hagenda {èagè'^^'^ndh iri shida)'== iorigon on; nahan = «^ïr(5« (M.). § 144. J^fS^^.jft^fi^J. ffüiOAak iagdabcpaiiilg gebeaifd iickter de ddor 't r§iêti^l^e(;i9 ^)n«dhf^ei(i4u])ftiaQtisTti](, zod als ^èiLckn kan üft de^ln §,^ ^aifg^hi^die .viiarb^dfifl.^L')lM$.,'YjoobtaQchter benamingen va« ti^dgffclii^ za«|i9ilge^t^3sVn nut 't vooDhoQhtsplf / «f (| 182), om «p 6\j.ifiaartkfi Pil» fif^ vtii^ te ^maken^K h. v. èaddri on , ^^mv ae» ittJg , Ji9 riay 04)0 .,A^<;<M>(^Q4eai. von dfiag); isoiftaZ» ó»y ^2^flfM0>«M^»v <&»? ke^rpn» 9^0^ iv(f.JMiQ(i.<4l^«),^^ ^iv^!/nr.:^ Acht^ d^ iujvoorden nait/b«f en '¥'Lf'*^'WW'(§*'^»"' ***•') jplw^Bt'»©^ t, meeatal dn er adject. vfi&'tQ mn- k^4i> ftU.sliM^ ktiis.dAf) dikt^ijla mst eiqi » )ol^»^<§ 37yll» 2% ^«é»»é 1). § U5. C. Reflexieve .vwrmtamm&rdf» .nofadenyteld^a-gttbeaigd' (zie % ao7» op. .- 1. ; ;b]f, . ],C3^), QA, 4edQn'Pfi78O(ml^b!Mi(anB)inifireo0dvka|i al» swodftfiig oplre- d(^n;. t>4 Tl \§^Iq»§ if^.M4o$'j[iib;» Uw .Sd, r.'S (v^ioi),) wmnh thof V^utü^ ge^olfi^lidi-pa^n, v^,.i^9n^ indnD6it.dnarma {ïb.^ bh GlB, m.), élj^Be'êdde ziq^,'(ik-,€^^^itiS<myiyi:éiit niedk)kén'kmd'MeBft (dj.u iwet 't kleed onde^r ^' y bqr^t^^ ^ iK)Q^9^ d$' bp«6tèi!i tagibaav^zija) ; lïta^uiémg^i fna IiUa in krutêan r(^iiSllk\ia(m'i>'4i'iiSHinitiki .iteviDvo;^..»!^' ^dg)^^Mj hieè(f èic/li^^Mod (h^ maakt zich gelijk die dood is); daiu panau-nau napadatu-datu ibanOt een zich ah datu slechts voordoend» p&tsó&m, die traokt nek vQor een éatu 331 uU te geoen. Bij d$ Werkwoorden met 't roorheclLtsel pa , die hon al* leen in 't actief kunnen hebben» vindt men ibana als reiexifif voor- naamwoord nu eens gebruikt» dan weder weggelaten f b. y,di-paêyrut èioru ni rf^dja i ma ibana tu bagaBon (Ib., bl.ao, r. 13), die jonge dame bracht zich zdf aehtertoaarts naar binnen (zij trok zich naar binnen te- rug); waar ibana best kan weggelaten worden (bl. 130 en 163). — r. Met een pronominaal aanhachtsel bezigt men diri; h. t, dp-tontboffpon ma dirina {Twiat van S. if. en J). J9., bl. 2, r. 2), hij wierp zichplqf" Jende (op de vloer) ter neder. 't^Gebruik van dit woord is veelal he^ perkt tot den derden persoon. Als reflexief voornaamwoord bezigt men ook, maar meer in 'tDairisch Sub-Tobasch, en dan nog wel alleen met het actief (zie D. hieronder), bana; b. v. na patlatu-^tu bana do ho , die zich een datu tracht te maken zijt gij (je geeft je voor een datu oit). Voorts bezigt men ook daging , dat even als pamatang op de lede* maten slaat (noot op bl. 110), en daarom met 't verbreedde passief ge- bezigd wordt; b. V. ttung i maniffor manderse iÖana di-paiHnggakkon da- gingna tu papan, daarop werd hij mismoedig en wierp zich (zijn geheele lichaam) hevig op de vloer (van planken). In de andung bezigt men ei-ma^ ngalijok; b. v. di-rege ma si-mangal^okna matós ma tali tij an dagingna, hij echtidde zich om los te komen , en 't touw knapte van zijn lichaam los. M. bezigt bij personen zoowel tja als ibana; b. y. di-halihon tja ma tja sipat iolonannija (Ib., bl. 6, r. 4 v. o.), hij begroef zich daarin (bl. 105) tot aan zijn Juds toe; di-baen ija ma tja djadi gadja (Ib., bl. 7, r. 8), zij maakte zich wor- dende een olijfant; di-ulum ija ma ibana (Ib. IV, bl. 4i). Bij levenlooze voor- werpen altijd ibana; b. v. marsitampulion ibana ma balijung dohot sandung i, de balijung en de sandung kieuwen ieder (§ 76) met zich zelf (zg hieuwen er van zelf op los zonder door menscbenbanden in beweging gebracht te worden). In de andung of versierde taal der verhalen bezigt men ook iba met een pronom. aanh.; b. y. rajarkon ba ibamu tu ipar ni lautan, zeil met je ze^ versta je I naar de overkant der zee. Overigens als in T.; b. y. gulu-guluhon ma ho tu panjur- duan an (lb., bl.,37^ r. 9), wentel U versehUlende malen in dis plek, waar men . onkraid heeft verbrand. D. maakt van diri een numer gebniik;.b. v. i-pèrèagekzn dirina (Ib., bl. ^38 m*)» h^ veranderde zich in allerlei gedaanten ; i-dabuh dirina (Ib., "bh 94 h.\ de bnf- felkop U^ zich paUen; i-sangkëikhi nola mo dirina i Onangun ^aldaar m.), de bnÜBlkop hing zich islf weder op aa» de iuispaal; énggo mo aku tertaki di- ringku (Ib., bl. 74 b.X. reedt ben ik door m^' zeffin ongelegendheid gebracht (ik 10* /^^ 232 heb my self door eigen list bedrogen); èëntri dirimu Qh., bl. 248 o.)» verzadig Uge^. Verder wordt dit dirt zonder pronominaal aanbechtsel = iba gebezigd () 148). Met *t aetief bezigt men liever bana (zie in de 5); b. ▼. htggo wuigakkén lama n-ëowuida H-doêa dukai ena mo (Ib., bl. 271), reedi heeft tij dek aélf beiend gemaakt ale die dit kind niet bezit (z^ Terraadt zich de moeder van 't kind niet te zf|n); mêreanggar bana heeft de beteekenia van sumanggar in T., terwQl mënguruni bona, dat letterlek gieh zelf van een lang leven voorzien beteékent, de beteékenis heeft gekregen van zijn vollen wasdom bereiken (b. t. van een rotting, die ongedeerd door menschenhanden, de rolle lengte nitgegroeid is). § 1^- D. Vragende voornaamwoorden zijn : 1*. aha^ wai? als substantief vragende naar 't wezen van een ding of «aak. 2*. «M, wie? als substantief vragende naar 't wezen van een persoon en ook naar z\jn naam (Ib., bl. 248, r. 2 en 6 v. o.) of titel. 3". ei-aia. Wit? ah substantief bepaaldelijk vragende naar den naam van een persoon, die met n- aanvangt (} 162). a. Een sabstantief is ook paruAaon, waarmede men naar de verwaotschaps- betrekking vraagt, waarin iemand tot den aangesprokene staat; b. v. paruAaom- mu f, wat ie die van XT? (in welke betrekking staat die tot UP). Het is een pas- def-Torbaal substantief van een werkwoord maruha, dat ale wat? betrachten moet beteekend hebben, want in M. zegt men nog parahaon, 't Stamwoord is uha naar $ 25, III =3= hnwa in 't vragende werkwoord mahuwa (bl. 94). Hen bezigt ook pardiha; b. v. pardiham i asa loppaommu panganonnt (zie Wdb. onder diha), wat ie die van U, dat g^ voor hem eten kookt? h. Een vragend b^woord is bohdi beha of borhd ({ 28, II), hoe? hoedanig ie? Het wordt dikwyis als praedik. gebezigd met 't actief- verbale substantief als sabj. (( 120). 't Is eigentLyk een werkwoord, en oorspronkelijk mahd geweest ($ 30, YIII en Aant, ) 147). Be a van 't voorh,, door den klemtoon op de* volgende lettergreep ondoidemk zijnde, is nu eens als o dan weder als e gehoord ({ 28). 4*^. diga^ als adject., welke? ^ en als substantief welke van een bepaald getal of een bepaalde boeveelheid, terwijl diha ({ 9, b), als substan- tief, welk gedeetie {één ding) van iets? beteekent. Met een prae- pozitie er voor maakt men van d^a vragende bijwoorden vKXiplaate (} 41); b. V. di djja, waar? tu é^a, werwaarts? tijan d^a, van waar? waar la^ngn? Met 't voorhecbtsel to ({ 152) wordt er, in tegenstelling van piga (j 186), een vraagwoord van hoegrootheid of bedrag van ge- 288 maakt, dat als praedikaat optreedt; b. v. aa^a argana, hoofed is de ^^ pr^è er van? (hoeveel kost het?); ea-d^a batffana, koeveel is de grooUe er van? (hoe groot is het?). Als vraagwoord van t^d bezigt men fl»- digan (wanneer?; over 'tstamwoord zie Wdb. by v.). M. bezigt parahaon (zie boven in a) Tan aAa, D. bezigt Jtade = aAa, H-kade = si-aAa, kade-kade = paruhaon (vgl. ook Ib., IV, bl. 90); dike = dija en di-dija, mike = tudija, dike nart = Ujan dija (in de beteekenis van van waar?) en rap dike = iijan dija (in de beteekenis van lanffi waar F), maaa-dike = na aa-dija (bl. 94). Voorts hezigt het apai ak vraag* — ^ woord naar een zaak of persoon in een bepaald getal of bepaalde hoeveelheid; b.' V. opa» mo i-akap kano ti-mêraiana rorohmu idi (Ib., bl. 69 r. 10 v. o.), welke van die Uwe toespijzen vindt ge, dat de lekkerste is? apai mo ku-tumpak apai ku-alo (Ib., bi. 265, r. 2 v. o.), wie van beiden zal ik ondersteunen (in den strijd), en wien van beiden als vijand bestrijden? Yetdet endigan = andigdn. Wat betreft '/ gebruik der vragende voornaamwoorden^ zij kannen § 14*^ nooit als middel ijk of onmiddel^k object gebezigd worden, noch ook als agens met *t passief (§ 105); van daar zegt men aha hab\jarammu^ wat is 't geen, waarvoor gjj bevreesd gijt? (wat is uw voorwerp van vrees?), en niet tnabyar di aha ho of makkah^ari aha ho (zie ook { 109, onder, en § 115, 1".). In indirekte vragen bezigt men v<56r de vraagw. 't hulpwoord barang, dat op zich zelf de beteekenis heeft van om te we- ten (of, wie, wai enz.) *; zoodat we wie in zinnen als b. v. ik weet met, wie het gedaan heeft niet met iêe mogen overbrengen; b. v. badju^a» djukku do na ku-pahusó di-hamuna, barang iêe na mamhuwai t^anpari- d^annami an, het is m^n buisje , waarnaar ik bij ulieden onderzoek doe, 'om te weten , wie hei is, die het van die plaats, waar wij ons gebaad hd- ben, he^ weggenomen; pabowa ma di au amdng liiit ni utang UUt ni sin^ j C gvr barang na sa-d^a, meld mij vader/ den omvang van 't geen aan schuld te betalen en in te vorderen is, om te weten (opdat ik wete) hoeveel het be- draagt; sukkun na musé barang piga pinggan, ninna, vraag nog eens, hoe * Vgl. iu dija ma hu-togihon anakkón marmusn asa binoto tff'olo gogo ni hapandean i {werwaarts toeh zonde ik dezen mijn zoon zelf voorgaande medene- men om oorlog te. voeren, opdat eens geweten worde de kracht van de bekwaam* heden, die ik hem heb ingeprent, Ib., bl. 177 r. 14) met mardalan hami 4folo dohot pahoppum asa Auluhon (5 8) i^olo ibana masibodilan barang na gogo do hapandean na hu^podahon i (aldaar r. 16 v. o.). / 294 vèVi bofdèH hig eefftf dftt er we2en moetea; sukkUn djolo partontRokku htt/rmg nètdo do au tuèuan anak, ondervraag eens de perBOonl^kAeid , die ik dl» iondi he^ te hetracMen^ of ik zai (kans heb) verbied worden met de geboorte van een zoon (§ 134, II, d.)\ r^ori hamu ma barang d\fa lomo ni rohamuna, onderzoekt, welke van die dingen Uw welbehagen ie (welke ü 't meest aanstaat); topot ma djolo api adowe barang iee i na marapi s, ga eens naar gindech vuur, opdat ik wete of om te weten, wie het ie, die dat vuur heeft, Voorts wordt dat halpwoord voor de vraagwoorden gebezigd, om, ze te doen optreden als geheel onbepaalde voomaapi woorden, om op voorwerpen te w^zeu, waarvan de spreker niets hoegenaamd weet; b. v. barang ei-aha lomo róhdm baen gowar ni anakta i, maak tot naam van ons kind welke ei-aha ook Uw welbehagen is (gijj kout ons kind een naam geven, het is ons onverschillig welken); hu'fippu do barang ise nakkin, hapé ho do, ik dacht straks dat het de een of de ander (iemand, die mij geheel onbekend is) was, maar ik zie nu, dat gij het z^t. Met pe (§ 166) achter 't vraagwoord wordt het zeer dikwijls gebezigd; b. v. barang tu d^a pe djalahi, ga er werwaarts ook naèr zoeken. Men kan in dit geval ookjp^ weglaten; b. r. barang sa-dija'artakku, si4ongd be hita, hoe veel ook m^n goederen in bedrag z^n, voor teder van ons de he^. In twijfelende vragen (§ 158, 6*.) bezigt men anang v<56r 't vraagwoord of het door een vraagwoord be- paalde substantief; b. v. anang huta nise ({ S) ma on landng ninna ro- kana, **wiens huta zoude dit toch z^'n**, zeide ?i^ b^ zieh-zelf (yg\. ook de aanhaling in 't Wdb.). M. bezigt sanga en èagi; b. v. ta-paró ma djolo begunta i, anijo ia-paUgihon njae iU ama ni untjoh on tanga aha do mambaenija, laat ons onzen geest doen ia- neit, opdat we hem de ziekte van den vader van dezen knaap te zien geven , om te weten, loat het is, dat die verwekt heeft; nada hu-boto, èagi aha mantbaen njaêngkón, ik weet niet, wat deze mijne nekte verwekt heeft; nada hu-loto, èagi di d^é inganannd, ik weet niet, waar zijn woonplaats it; antso hu-sapai ya sanga aha do dosangku, opdat ik hem ondervrage, wat mijn schujd is. Uit deze toö**beerien ziet men, dat èagi gebezigd wordt na een negatie, én sauga waar tti^ teVén» eeü verlangen, oni iets te weten, uitdnikt. D. bezigt tah (dat uittoependéTwiJzè, efen als 't Men. antah, wie weet! be> teekent) in bijzlnnenj h. v. tah kade mién^agokën malot kwèëtoh, ik Weet niet, wat h\A te zeek oiien verderve heeft gebracht; asa ku-betoh tah katJfra pëmahan (Ib., bl. 142 m.), opdat ik wets, hOe te moeten doen; asa ku-bèioh i dike nari %%6 iëkuèiuf0t9 fit ^tpdai ik 4ffm, MM #«uM- 0U»êék pHioÊm Ètfé; éuaêU-iHÓk teA apai kmiê »*m}fHhêk (Ib.» H. 186), èpékf ik wHê, ane poh UKMèh '^' èéhit^ ^ M§9 it; dn» iU*èmh tiih dftmpè twh méM, opOttt mat ^gtte, ^f het ^HÓkiêÜ tmf^vmien, 6/ nieti Uk H^ikè ^é t^nêttk (».; Il: 156 ^.y'ioiè'Wéi, 'iM^ _ mmrM k0 mu fe§mm' U. ^^-^-^^ \ n^I^w<M»H hütm^ WMtlt hief meer gehtei^ om d» AlgezMeobild of on1>^Mlclbèi<A oit «» dfQltl;eii;^dPntM^ ia^ ht '^ (Ib./bl. 96 b.), vsiê hêt óói tt$^ m^gei mêtda hi èofonff mpoi g^a iHèrii0A^(H>.; bl. t86 M.)^ indien er ie ëên cf étuitAêtè vtti tXSüAva. (^e dok, ottvütsc^^llf^ wië) ^ïrfó Moa&i ii^aMi'. ■ . • ..;-:: a: J((^^. Da frMgMT. ail«, ^>U, ^^ybiS, uU eA ilWie'(bI. 2», '/H. 1^ ^^"l^f|A èllaiL Mu e«ttdttnoiitfetttiêf eii %\xA ka «itgegsAn. " 'Wiri; A'ütt bètt^èfl* ^ sflefiÈ^^ r ii wel anM$lt <«^ (prMpotfCa) -f- il*,-M»#dirir bM'fói^tf^f ótitsjrfdètefQk ftoét betMkawl hebben, bMVhel heclefl- nog <f< ervóttr geplaatst wordt fbl. èafja,"!**!). ])il ^ililii ifchttlkw élb«t«»tièf is, fi g«]iè«l ill ó^'ei^nitéttuiiittg Bltt/(yMRif/i^ttl^, éttS. (U. 65, «); 406r b#t gatottilt er t«ii «ift s«iM«tittef f) ook dd KhSntodii Vèfle^, dii «tfgeftti^k O)) 411 dkOMt fiiftt. Wat üha betreft, hét is op idez^lfde w^ïse ott ^ gofontii aU «^1^ bit >|«, MUI üH i»« en nO^ liH «?tf. ^-^ Dë'itam ^/n fs^nh llètthti «1» voOriMehtoel M gebfnik; 1"* toet do pï^epoï^ohftie Hetèékietiis^Vftii «tof (4 7t)> ifc^ ém-eolrttlmtlevèft te v»èfiiiéö (§ 1»5), en 8'-al» votftffleOhtèÖ "^h 't MNtdf^ jMM^f (i 108); Bat het in detfe Isittete beteekenis ook eigeótitjlf eet pM^Müle iS) i« Aiel a&eoii wftanehfjviUJk doOr- 't ge1r%t van dé ^t&eporïtie tm hh paisieve iritdrskldfigett ({ 101), ttaat ook door 't optreden tèn di'tf'i (Ö. S IMfif) in 't rf^yv^r Ö 10^, ' on « in *t rfM* ^«t^*^ (M. .bU Ifi; en iobt S «p td/ 171); Xtt "'t lOegtneedOh Ie H ook pi^epo^itie en fege'E^k bij 't iiasiléf in gebvaiki ieHiijl \ Jat«énieh ivtf (puiepo^ie) bedglr hg H êe'tke paSÉi^^, ttio 'têtatowóord Metseen kifnker éenrengt. Deze overeèokomdt iii *t geimik' vén €NSn pHaepotitiOll» ^iet te loochenen, en stelt het' boiten twtf/bï, dttt o^ Ü» Uy t tmééië' pitêèief OOIrsiprónkelijk een praepozitje ii, zoodat de ^rerbinditig^'triÉL éeH praepojBVtie met een fOfmeel robstantief dènzelfden zin' geeft als in oniüéiaal ht ie MnhéH mijtt èefèii (het kan door mlf l^reikt worden), mtjh hrdéh ie muèr"t^ hhêéhméheir ^^h broêk Wol^ Terstéld),' hei ie nog in ée moük^^ wüTÜt übg gemaakt) en diergéiyke iritdmkkingen. Daar in 't passief ttu formeel Ésih^üxaXM optreedt, kan men natnnrlfk znlk een passief niet letterlijk OveAréngen. Diie'^j öto H hulpwöotd ^an H paiwief (tro^ïfo») lettérfjk v^értaall, om W een 'beïwrihè- l^ko beteekenift uit te Haaien, heeft nog niet bewezen, dat het niet 't Indische wrMh (groeijen) is (vgl. Engelsch to grow old = oud worden), en zal het ook misschien van'Bopp dom Vkden, dat hij aan ja in 't pttssief vAn *t Sanserit naar aanleiding rèax 't Hindnatani (djénd), de oorspronkeljke beteekenis nn gaan 286 gMft (vgl. $ 86, ond.). AU men nu in wmnMrldag neemt, dit 't 1me$de pmuitfiik tegenateUing ran *t eente gebeiigd wordt, om 't geen h^ towèl geechiedt of 't geen m/ogt^k ie, bepaaldelQk te itellen tegenover 't geen door itmamd gedaan wordt of door iemand in een handeling beoogd wordt, dan ia het verklaren van di (of f*), fff en ^a als dezelfde woorden te s^n als de gel^klnidende praepoaities, ge- heel in overeenstemming met de eenvoadige middelen, waarmede de taal gram- matische Qitdmkkingen vormt, 't Geen hij ioooci geschiedt of alechta kan ge- acbieden, wordt in de taal, die toeh nieta andera ia dan een beeldspraak, door ha ala praepozitie venaijderd van den agens voorgesteld, terwQl 'tgeen door hem beoogd wordt «• iegetuteUing van 't toevallige of mogeiyke door de praepo- sitie di (of i) in diens naUjheid wordt gesteld. Die in de taal logica aoekt, siet y de eenvoudigste dingen voorhy, en moet vervallen tot den tenn zegwoord, die be- halve dat hy aanleiding geeft tot verwarring met een woord, dat ala geiagde of praedikaat optreedt, ook nog de ware natanr der taal ala beeldapvaak miakent. Al kan ook een verbum een toeatand, een miei werkem, beteekenen, de taal steU het in een toeatand verkeeren toch als een werking voor, die, als ware het een handeling, van wat ala peraoon beschouwd wordt uitgaat (bl 125). Allea is in de taal peraoonaverbeelding, omdat de menach, aubjeetief te werk gaande, ieder voorwerp met sieh-aelf, en alles, wat h^ er aan waarneemt, met 't geen h$-z^ doet geiyk stelt; tlapen, tieroen en luijeren b. v. z^n ede handeUngen voorge- eieldt en verschillen daarom niet in den vorm van wekken, doeden en werken. 