Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 2 Van het jaar 900 tot 1581 na Christus
aanstaande zitting der Staten van Holland. Werkelijk waren de Gecommitteerde Raden ongezind aan het verzoek gehoor te geven, en nu toonden die van Enkhuizen hun on- genoegen en verklaarden in de Instructie geenszins de uitdrukking van hun gevoelen te willen erkennen. Toen de winterzitting der Staten bijeen was, weigerde Enkhuizen de gemeene middelen toe te staan,, wanneer zij haar verlangen niet verkreeg, zich beroe- pende op het voorbeeld der stad Schiedam, die voor dezen op gelijke wijze de benoeming van haren stadgenoot muttwisx had doorgedreven. De Edelen vonden den eisch en de weigering der Consenten onbehoorlijk, te meer daar eensdeels reeds een afgezant uit Hoorn benoemd was, dien men gemakkelijk op de hoogte kon brengen, en anderdeels besloten was, dat er in het geheel niet over de visscherij zou gehandeld worden. Doch het was om eenen bepaalden persoon te doen: men wilde &murwixk in het Gezantschap opgenomen hebben, en de meerderheid der Staten van Holland gaf aan Enkhuizens 520 = ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1621— onredelijken eisch gehoor: sBRursınk. werd nevens sowck benoemd 1, — Tegen het einde 1025. van November werd de groote vraag weder in de Staten-Generaal opgevat. Alstoen trachtte Gelderland nogmaals te verhoeden, dat den Gezanten in Frankrijk de pas werd afgesneden om over de verlenging van het Bestand en tegelijk van de Alliantie met de Fransche Kroon te handelen. Voor de leus liet men het artikel voor alsnog achterwege, om het later, wij zagen het reeds, in eene nadere Instructie op te nemen. Hoe het zij, de tegenstand was thans verwonnen. Gelderland gaf toe, en eerst na een ernstig geschil over de vraag, welke Provincie aan elk der Gezantschappen een afgevaardigde zou toevoegen, werd niet zonder dat de Prins met de zaak gemoeid was, bepaald, dat Utrecht een afgevaardigde bij het Gezantschap naar Frankrijk, en Friesland er eenen bij dat naar Engeland voegen zou. Nu kostte het alleen nog eenige moeite om voor de personen, die door Holland tot het Gezantschap naar Engeland benoemd waren, de toestemming der Provinciën te verkrijgen, en in het midden van de maand December De benoemin- Kregen de benoemingen eindelijk haar beslag ?. Tot de Legatie naar Frankrijk waren a Ge- benoemd, WIMMENUM en ADRIAAN Pauw voor Holland, wAwwAKER voor Zeeland en »Loos — hast voor Utrecht. Tot die naar Engeland, BENTHUIZEN, CAMERLING, SONCK en BRUININK Voor Holland, scuorre voor Zeeland en vervou voor Friesland. 2 Resol. St.-Gen. 3, 5, 16, 20, 21, 24 Oct.; 7, 10, 17, 20, 21, 25, 28 Nov.; 1, 8, 10, 15 Dec., 1620. Resol. Holl. 20, 24 Oct., 1620. canteron, III, p. 403, 404, "d DES VADERLANDS. 921 onder de naar Engeland bestemde Gezanten: slechts de ijverzucht van smurxiwk bracht 1621— te weeg, dat er ten slotte ook twee bij oLpENBARNEVELTS terdoodbrenging persoonlijk — betrokken staatslieden onder hen waren. Carterton zond hun reeds eene schildering van hunne personen vooruit: het waren geschikte en welgezinde menschen, schreef hij, hoezeer weinig. bedreven in de buitenlandsche zaken. Wat de hoedanigheid welgezind, bepaaldelijk ook op saurwiwk toegepast, in den mond van den Engelschman beteekent, is niet onduidelijk. Maar scnorre, voegde hij er bij, was de ziel van het talrijk Ge- zantschap: het was, een werkzaam en bekwaam man en geacht wegens zijne rechtscha- penheid !. Hadden de Gezanten, die den 25sten Januarij, 1621, de reize naar Engeland aan- poel der zen- vaardden, aldaar zaken te verrichten, wier afdoening hunne tegenwoordigheid vorderde? rog ni In geenen deele. Zouden zij sacoBvs op nieuw trachten te bewegen tot krachtige on- dersteuning van zijnen schoonzoon in Duitschland, — om op de vermaning, die zij ten dien einde tot den Koning richten zouden, het wel te verwachten antwoord te bekomen , behoefden zich waarlijk geen zestal afgevaardigden naar Engeland te begeven. Alle onderhandelingen over de haringvisscherij en over de oneenigheden in de Oost-Indië en de wateren van Groenland hadden zij uitdrukkelijk in last ten eenen male af te snijden. Zelfs de vernieuwing der Alliantie mochten zij slechts bij gelegenheid ter sprake bren- gen, en zoo de Koning ten dezen aanzjen op nadere verklaring stond, moesten zij eerst naderen last uit 's Gravenhage afwachten. Immers voorzag de Nederlandsche Regering, dat zij bij de opening van onderhandelingen over deze zaak tot eene besliste verklaring zou moelen komen aangaande haar voornemen om het Bestand al of niet te verlengen, en dit verkoos zij niet: om allen tegenstand tegen het besluit, dat zij nemen wilde, te voorkomen, verlangde zij alles in het onzekere te laten, totdat de zaak op het oogenblik zelve, waarop de twaalf jaren ten einde liepen, beslist zou zijn. Alleen op het stuk van de munt zouden zij mogen verklaren gelast te zijn onderhandelingen te openen, ten einde een eenparigen voet op den koers van het geld in de beide Landen te beramen ?; — doch was tot deze betrekkelijk geringe zaak een zoo plechtig en talrijk Gezantschap van noode? Dus waren er andere beweegredenen. Tegen den tijd, dat het Parlement ver- gaderde, zag JACOBUS om den wil der partij, die in dit Parlement het hoogste woord zou. voeren, niet ongaarne in de komst eener Nederlandsche Legatie een bewijs geleverd van zijne goede verstandhouding met de Republiek, en wederkerig moest onze Regering op een tijdstip, dat de zending van een Gezantschap naar Frankrijk niet vermeden kon worden, ten einde noch sacosus, noch de oude Calvinistische partij ten onzent achter- men — ! carteron, LIT, p. 385, 417, 418. 2 Lie de Instructie der Gezanten in het Rapport op het Rijksarchief. Dit Rapport is de bron, uit welke wij de bijzonderheden betreffende dit Gezantschap putten. II Deer. 5 Srur. 66 1621— 1625. 922 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ool dochtig te maken, den schijn verhoeden, alsof men het heil meer bij Frankrijk, dan bij Engeland zocht. Door een ongeluk, den vooruitgezonden hofmeester overkomen, was nog niets ter huis- vesting der Gezanten gereed, toen zij den 29**» te Gravesend aanlandden. Zij moesten ` er toe overgaan om een logement, de Paltsgraaf genaamd, af te huren. Eerste gehoor der Gezanten bij JACOBUS. Den 74 Februarij bekwamen zij gehoor bij den Koning. In dien tusschentijd ont- vingen zij wel beleefdheden van de Ambassadeurs van Frankrijk, Venetië en Savoye, maar liet geen der Engelsche Grooten zich aan hen gelegen liggen: slechts Generaal cECIL kwam hun een bezoek brengen. Op den dag der audientie werden zij echter door een goed aantal Edelen van ’s Konings kamer afgehaald: hun trein hofwaarts bestond uit een vijfentwintigtal koetsen. Bij hun binnentreden stond de Koning op met ongedekten hoofde, doch eene ongesteldheid aan zijne beenen belette hem hun eenige passen te gemoet te gaan. Tegelijk met hen drong eene » overgroote menigte menschen van aller- hande soort’ de audientiezaal binnen, zoodat er genoeg getuigen waren van de taal, die zij Zijne Majesteit lieten hooren. Onsterfelijke dankbaarheid, zeiden zij, waren zij en hunne nakomelingschap zijner Majesteit verschuldigd wegens de hulp hun bewezen tot herstel der rust hunner Republiek in het geestelijke en het wereldlijke. Hunne Meesters, de Staten-Generaal, wetende, hoe Spanje van den toestand van Duitschland gebruik maakte om onder de leus van het belang der godsdienst zich van de wereld- monarchie meester te maken, hadden zich opgewekt gevoeld om te verhoeden, dat de ware Godsdienst en de rechtvaardige zaak van den Vorst, die haar verdedigde, niet werd » gesmoord onder de gewelddadigheden van hen, ' die gezworen hadden, de dolle woede hunner eerzucht langs allerlei wegen te koelen” Daar zij echter alleen niet bij machte waren het kwaad te keren, zoo hadden zij Zijne Majesteit te danken, dat hij eindelijk » een heilig besluit’ genomen had. — Zij doelden op carLerors mededee- ling van den 2istee October, en, veinzende niet te weten dat de toen gegeven belofte slechts voorwaardelijk was, wilden zij het doen voorkomen, alsof de Koning door zijn woord was gebonden. — Het was dan ook hoog tijd, zeiden zij, om aan die belofte gevolg te geven. Ter liefde van den Koning van Bohemen hadden Hun Hoog Mogenden niet geschroomd het gevaar dat de oorlog na afloop van ’t Bestand hervat zou moeten worden, te trotseren, en nu lieten zij het aan ’s Konings » onvergelijkelijke wijsheid” ter beslissing over, of zij recht hadden, hem aan te sporen, dat hij hen mocht ondersteunen tot een doel, hetwelk hem zoo van nabij betrof, daar zijne eer er mede gemoeid was en het behoud zijner kinderen, die er op rekenden, dat hij het hart en de liefde van een vader niet zou uitschudden.” De Vorst antwoordde niets op dit onbewimpeld be- roep op zijne ouderliefde en godsdiensttrouw. Zoodra hij eenige orde op zijne zaken gesteld had, — hij doelde op de bemoeijingen, die het Parlement medebracht, — zou hij zorgen, dat kennis genomen werd van hetgeen de Gezanten nader te zeggen hadden, DES VADERLANDS. 025 ND MU a TIS IGS en, even als bij de vorige legatie, zou hij de onderhandelingen tot een gunstige uitkomst — 1621— trachten te leiden. NO De toon, dien de Koning aansloeg in het Parlement, hetwelk den 94e Februarj, na staatderzaken een tijd lang geschorst te zijn, weder plechtig was geopend, en de wenschen en eischen i van het Lager Huis vervulden onze Gezanten met de schoonste verwachtingen. JAcomus, schreven zij, had zich »zeer treffelijk nopens den stand der zaken in Duitschland en voornamelijk in de Palts” uitgelaten: hij zou niet gedogen, dat men zijne kinderen zoo onrechtmatig uit hun Land verjaagde, en zou hen weder in het bezit daarvan stellen, »al moest het zijn Rijk, zijne Kroonen, ja zijn eigen en zijns zoons leven kosten.” — Dit was eene taal geheel overeenkomstig met ’s Konings aard: immers wist hij de -ware beginselen in het afgetrokkene krachtig uit te drukken; maar wanneer het op een uit- voeren aankwam, kon hij zich gemakkelijk vergeven, dat het hem aan de noodige geestkracht faalde. — Ook van het huwelijk van zijnen zoon had hij in het Parlement gewaagd, en gezegd, dat hij wel met een Katholiek Vorst in eenige onderhandeling over ’s Prinsen huwelijk was getreden; maar de zaak was nog niet beklonken, en kwam zij tot stand, dan zou hij wel zorgen, dat daardoor in zijne Rijken geen nadeel voor de Gereformeerde Godsdienst werd te weeg gebracht. 924 ALGEMEENE GESCHIEDENIS tegen onze schepen en zeevaarders in de Spaansche havens gepleegd. — Wat was de reden, dat onze Bewindslieden hunne Gezanten deze zaak te berde deden brengen? De Gezanten lieten het voorkomen , alsof de oorzaak, dat de Staten zich zelven tegen die ge- wraakte overireding van het Bestand geen recht verschaft hadden, daarin was gelegen, dat zij den Koning de eer wilden laten om de schennis te wreken van een Verdrag, dat hij mede gewaarborgd had. In waarheid echter diende de vermelding van de geheele zaak nergens anders toe, dan om 's Konings Bewind te doen gevoelen, dat de verlenging van het Bestand bij de geschillen, die er nog te vereffenen waren, groote moeijelijkheden zou in hebben !. — Het derde punt, bij deze gelegenheid voor den geheimen Raad geopperd, was de vernieuwing van de Alliantie met Engeland. Dit punt meenden zij thans veilig te kunnen aanroeren, vermits de tijd reeds ver genoeg verloopen scheen te zijn om niet meer te behoeven te duchten, dat men van onze zijde tot ontijdige verkla- ringen aangaande de verlenging of staking van het Bestand zou verplicht worden. — Dadelijk na de mededeeling dezer drie punten, vraagde de Kanselier, Lord Bacon, of de Gezanten geenen last hadden nog andere punten ter sprake te brengen , met name, : de groote visschery, de tarra der lakenen, de munt, de forten in Oost-Indië? — Loo bleek dan dadelijk de Engelsche Regering hare kwelzieke staatkunde tegenover ons voort te willen zetten, een bewijs, dat zij, in weerwil van ’s Konings groote woorden, nog altijd ongezind was, om met ons openlijk en krachtig gemeene zaak te maken tegen de Spaansch-Oostenrijksche partij in Duitschland en op elk gebied. — De Kanselier had evenwel de punten, op welke men verlangde den last onzer Gezanten te weten, een weinig al te zeer vermenigvuldigd. Zijne medeleden zelven vielen hem in de rede, toen hij van de Indische forten gewaagde: dit punt, zeiden zij, moest onvermeld blijven, daar het vroeger. was afgehandeld ?. Hoe het zij, op de overige punten vorderde men bescheid, aangezien wij, dus sprak men, beloofd hadden, wanneer wij weder Gezanten zonden, hen van volmacht te zullen voorzien om op die onderwerpen in onderhandeling te komen. 2 Zie hiervoor, bl. 267, 271, 272. DES VADERLANDS. 525 hiermede liep de bijeenkomst af. Op een bal van den Adel, waar men alweder vrij ` onbescheiden scheen te willen afhooren, wat Zijne Majesteit met de Nederlandsche Heren spreken zou, kregen dezen van den Koning de belofte, dat zij spoedig antwoord op hetgeen zij voorgedragen hadden, zouden bekomen. Toch verliep er vooraf nog eene geheele week. In dien tusschentyd brachten zij een bezoek aan sommige Grooten, onder anderen aan den Hertog van BUCKINGHAM, die over de Duitsche zaken gansch anders bleek te denken, dan zij: hij hield de oorlog van den Koning van Bohemen voor onrechtmatig, en ’s Keizers zaak voor rechtvaardig; de Palts achtte hij geheel ver- loren. Toch zou de Koning daarvoor alles opzetten; maar zoo spoedig kon zulks niet geschieden. — Zoo bleek uit den mond van den gunsteling, hoe weinig er voor ons op JacoBus medewerking te rekenen viel. Evenwel verlangde de Koning, die hier, gelijk hij gewoon. was, zijnen gunsteling in het vertrouwen nam zonder zijne Ministers daarin te kennen, van de onzen te weten, wat zij dan voor de Palts verricht wenschten te zien. Dus liet hij hen door suckinauam verzoeken, hunne denkbeelden op het papier te bren- gen over de vraag: wat »de geschiktste middelen zouden zijn om Duitschland en de Palts dadelijk te helpen." Met goede hoop op de hieruit te wachten gevolgen, zetten zij zich aan het werk. Slechts twee middelen, dus schreven zij, kwamen tot dat doel in aanmerking: de Koning moest zijne soldaten langs den Rijn Duitschland inzenden, of wel den vijand in Vlaanderen werk geven. Het eerste was minder aan te bevelen: immers hield de vijand zoo menig punt aan den Rijn bezet, en door de legers, waar- mede van de Spaansche zoowel als van onze zijde die streken bezwaard werden, was het land daar, hoe vruchtbaar ook, uitgeput, en buiten staat nog meer krijgsvolk te voeden. Het andere middel daarentegen beloofde de beste uitkomst: de Engelschen kon- den, door slechts de zee over te steken, op de plaats hunner bestemming komen: daar was het land overvloedig van alles voorzien, en kon men bovendien op een gedurigen toevoer van onze grenzen rekenen. Door ’s Konings inval op hun gebied zouden de Aartshertogen zich genoodzaakt zien hunne troepen uit de Palts terug te roepen. Dit derhalve was het eenige middel; maar het moest onverwijld worden aangewend: immers moest de Koning niet meenen, dat het gemakkelijker zou wezen, de Palts terug te bekomen, nu zij nog slechts half, dan wanneer zij geheel verloren en aan een Katho- leken Keurvorst weggeschonken zou zijn, en elk der Geünieerde Vorsten zijn afzonder- lijken vrede met den vijand gemaakt zoude hebben. Bij dezen raad, dus eindigde de Memorie, werden de Staten door niets gedreven dan door »den ijver tot bevordering va» de waarheid des levenden Gods en van den ondergang dergenen, die haar trachtten wt te roeijen: weshalve zij niet moede zouden worden hunnen bijstand, zoo ver het hun eenigzins doenlijk zijn zou, te blijven verleenen, zich verzekerd houdende, dat Line Majesteit, als te recht beschermer van de Christelijke Gereformeerde Godsdienst ge- heeten, niet verzuimen zou te doen, wat goddelijke en menschelijke welten, het voor- 1621— 1625, Zij'deelen, op verzoek den Ko- ning een oorlogs- plan mede. 1621— 1625. 526 ALGEMEENE GESCHIEDENIS NEE EN NEN UE EUM NESS beeld zijner bondgenooten en de nood zijner kinderen hem aanmaanden te doen." — Dit was het krijgsplan van Prins mavnits 1}. Ook was het allezins in het belang van: onzen Staat ontworpen. Ware het gevolgd, ons bijzonder voordeel ware tegenover onzen naburigen vijand uitnemend gewaarborgd: wij konden een ander voor ons laten strijden, en met eene armee, op die wijze gemakkelijk in den besten staat te houden, bepaalden wij ons tot de verdediging van onze wel bevestigde grenzen. Maar naarmate dit krijgs- plan gunstiger was voor ons Land, naar die mate moet het voor eenen BUCKINGHAM, die zijns Meesters geheimste roerselen kende, gemakkelijker geweest zijn, het in z4cosvs oogen verdacht te maken: daartoe behoefde hij hem slechts voor te houden, dat het hem niet geraden was, zich tot het werktuig te maken van de belangen der Staten, die hij in zijn hart verfoeide en benijdde. Neen! kon hij, met oorlogsgeweld zijnen schoonzoon niet redden zonder de Staten nog grooter en geduchter te maken, alsdan schoot er niets anders over, dan te pogen door vriendschappelijke onderhandeling met Spanje en den Keizer de herstelling van den Paltsgraaf te verwerven. — Onze Gezanten hadden zich verpraat, en toch beloofden zij zich wonder veel van hunne krachtige redenen, niet bevroedende, dat sacosus die oorlogsplannen, zoowel als de oorlogzuchtige en antikatholische gezindheid van zijn Parlement slechts gebruikte om den Spanjaard te doen zien, hoe raadzaam het was, hem te vriend te houden door het inwilligen van zin verlangen. — Het aan den Koning gegeven antwoord deelden onze Gezanten den Boheemschen Ambassadeur vow pouna mede, die zeer met het plan was ingenomen, en, verklarende dat zijn Meester en hij geen ander middel tot herstel zagen, dankbaar betuigde op nieuw te bemerken, dat zijn Koning geen trouwer noch vaardiger vrienden had, dan de Staten-Generaal. Toen nu ook tot von vonna door suckinauam een gelijk verzoek als tot onze Gezanten gericht was geworden, en gene in zijn antwoord op het- zelfde aanbeeld had geslagen, als dezen, meende men het beste te kunnen verwachten. Donna had bovendien verlangd, dat zacosvs, om onmiskenbaar te toonen, dat hij zich de zaak zijns schoonzoons openlijk aantrok, aan de Generaals vere en amer, die zich met hunne soldaten in Duitschland bij de Geünieerde Vorsten bevonden, veroorlooven zou, voortaan in zijner Majesteits naam de wapenen te dragen, en openlijk van zijnent- wege den oorlog te voeren. Nog meer werd de goede hoop van de vrienden des Konings van Bohemen aangewakkerd, daar het Parlement alreede een subsidie toegestaan had 1 Zie hiervoor, bl. 506. Een enkele trek in de Memorie deed meer in het bijzonder ’s Prinsen denkbeeld uitkomen. Werd de vijand, dus stond er mede in te lezen, door de diversie genoopt zijne troepen uit de Palts terug te roepen, dan zouden wij ons land niet meer behoeven te ont- blooten, noch de ruiterij buitenslands aan het gevaar om ontredderd thuis te komen blootstellen. Nu was het van ouds Prins mavarrs zwak, zijne armee gaarne onverdeeld onder zijn oog en hand te houden. DES VADERLANDS. 527 van 236,000 pond sterling, in twee termijnen te betalen, en zich gezind had verklaard, ^ 1621— al de kosten tot een oorlog ter herovering van de Palts vereischt, op zich te nemen. — De Koning, dus vleide men zich, zou zich weldra door het Lager Huis medegesleept zien: immers had deze Vergadering hem de weigering om aan de katholieke godsdienst- oefeningen ten huize van den Spaanschen en andere Ambassadeurs alle openbaarheid te onzeggen, reeds zeer kwalijk genomen. Den 24e Maart waren onze Gezanten voor den Raad genoodigd om ’s Konings ant- Antwoord door onze Gezanten woord op hunne voorstellen te vernemen. De Koning, zoo luidde het, was erkentelijk ontvangen. voor den bijstand, door de Staten aan den Koning van Bohemen verleend, en hoopte, dat zij daarmede voort zouden gaan. Hij zelf had besloten, en dit was de geheele wereld bekend, zijnen schoonzoon, ingeval hij naar zijnen raad wilde luisteren, te zijner tijd en plaats met al zijne pogingen iot herkrijging zijner Erflanden bij te staan. Wat het verzoek betrof om zijne medewerking ter vergoeding der door onze kooplieden in de Spaansche havens geleden schaden, zoo verlangde hij eene naauwkeurige opgave van de artikelen van het Traktaat van Bestand, die de Koning van Spanje in dezen zou overtreden hebben, ten einde zich daarna gemeenschappeljk met den Koning van Frankrijk, die het Bestand mede gewaarborgd had, deswegens tot het Spaansche goe- vernement te kunnen wenden. Ten aanzien van den afloop van het Bestand wachtte hij de openingen van de Staten af, en was bereid hun in deze zaak zijn besten raad le geven, en wat de voortzetting van de Alliantie aanging, zoo moest hy de Staten uitnoodigen zich duidelijker te verklaren, welke Alliantiën zij bedoelden en hoe die met het Bestand kwamen af te loopen. Zoo noodig, zou hij Commissarissen aanwijzen om daarover met ons te handelen; maar deze onderhandeling zou niet kunnen aanvangen, zo de Nederlandsche Gedeputeerden niet tevens voorzien waren van de vereischte vol- macht om ook over de haringvisscherij en de andere openstaande vraagstukken tot vaste bepalingen te komen. — Dit antwoord stond onzen Gezanten gansch niet aan. Zij zagen daarin den toeleg om ons te wikkelen in onderhandelingen, die ons belemmeren moes- len in het nemen van een vrij besluit tot hervatting van den oorlog na den afloop van het Bestand, en zagen daarin het gevolg van » Spaansche machinatién.”’ Dus bleven zj niet in gebreke eene krachtige repliek te leveren. Al weder namen zij daarbij de Hun weder- gelegenheid waar om op ondersteuning van de Gereformeerden in Duitschland aan te “™'™°™* dringen, en voor den geheimen Raad niet ontveinzende, dat zij den Koning een krijgs- plan hadden medegedeeld, smeekten zij, dat het zijne Majesteit gelieven mocht, zich haar dat ontwerp te richten. ’sKonings aanbod van goeden raad bij den afloop van ‘t Bestand wezen zij af met te zeggen, dat het hun voornemen niet was geweest, hem deswegens te raadplegen, en wilde hij weten wat zij met de voortzetting der Alliantie bedoelden, zoo herinnerden zij hem, dat bij gelegenheid van het vredesontwerp tusschen Spanje en de Staten, in 1608, voor het geval dat wij in weerwil van den vrede aange- 528 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1691— vallen werden, of wel den Koning de oorlog werd aangedaan, tusschen de Staten en dis Groot-Britannië een verdrag van wederzijdschen bijstand was tot stand gekomen: het ontwerp van vrede had geen gevolgen gehad; maar by het Bestand, een jaar later ge- sloten, was in een afzonderlijk verdrag den 17den Junij 1609 bepaald, dat de overeen- komsten, belofien en verplichtingen, in het ontwerpverdrag van vrede vervat, van kracht zouden blijven gedurende den tijd van het Bestand. Dit nu was de alliantie, wier verhieuwing zij verlangden, hopende, dat de Koning, nu zij den oorlog stonden ;[ te hervatten, hen niet in den steek zou laten. Maar de Koning had de opening van de onderhandeling over een verdrag afhankelijk gesteld van de voorwaarde, dat men gelast op het stuk der visscherij zou verschijnen. Dus brachten onze Gezanten hunne laatste gronden te berde om den Koning den lust te benemen van langer op dit punt aan te dringen. Na nogmaals verklaard te hebben, dat de Staten, door aan deze zaak te roeren, gevaar liepen zich »eene verwarde menigte volks op den hals te halen,” beijverden zij zich te doen uitkomen, dat zij waarlijk bij dien tak van nijverheid zoo veel voordeel niet hadden. Zoo verre was het er vandaan, dat daaruit eenige baten in de schatkist der Provinciën Holland en Zeeland vloeiden, dat dezen zich veeleer be- langrijke opofferingen moesten getroosten om die visscherij door het verleenen van oor- logschepen ter harer bescherming en door andere middelen aan den gang te houden. — Dus scheen men sacosus aan het verstand te willen brengen, dat, zoo het hem met zijn lastig aandringen om een deel van de winsten der haringvisscherij te doen was, hij ten eenen male in dwaling verkeerde. 1 Zie Resol. Holl. 1621, bl. 342. Dé Staten van Holland zagen niettemin bezwaar in die om- " koopingen. Zulks ging, oordeelden zij, »tegen de vrijheid van den Staat en kon lichtelijk alle jaren een geldfeest”’ opleveren, dat is: daarmede gaf men te kennen, dat men zijn recht niet voldoende achtte, en lokte men de Engelschen uit, telkens een vraagstuk op te werpen, dat zulke voordeelen afwierp (Resol. Holl. bl. 350). DES VADERLANDS. 529 dnf EE pagnie, naar Holland geweest om zich met de Nederlandsche Compagnie te verstaan ten aanzien van de wederkerige schadevergoeding. Onlangs hadden zij, vóórdat alles vereffend was, aan hun verblijf aldaar een einde gemaakt. Zij hadden geklaagd, dat men van onze zijde niet inschikkelijk genoeg was, maar toch tevens het voorwendsel te baat genomen, dat de opening van het Parlement hunne tegenwoordigheid in Engeland ver- eischte. Bovendien was in de. laatste dagen van het jaar (1620) een schip der Neder- landsche Compagnie te Plymouth aangehouden, ! iets dat de schikking mede grootelijks in den weg moest staan. Hoe het zij, thans waren de Engelsche Commissarissen bij de hand om hun Goevernement in het oprapen van grieven tegen de Hollanders behulpzaam te zijn. — Bij het antwoord, aan onze Gezanten gegeven, bedankte hen de Raad in de eerste plaats, uit 's Konings naam, voor hun wijs advies betreffende het herstel der zaken in de Palts: slechts kon zijne Majesteit er geen gebruik van maken, daar hij thans aan het onderhandelen was om zijnen schoonzoon dat Gebied te doen teruggeven, en hij geene vijandelijkheden plegen kon tegen hen, met wie hij bezig was te onderhandelen. Hadden zij onbepaald uitstel van de zaak der visscherij verzocht, zijne eer en soeverein recht waren hem zoo dierbaar, dat hij haar niet altijd onbeslist kon laten. Dus verlangde hij alsnu te weten, tegen wanneer de Staten dan over dat punt gereed zouden zijn te handelen. Van hun antwoord zou zijn besluit afhangen. Maar nu had hij nog eene reden van klacht: de Gedeputeerden van de Engelsche Compagnie waren ontevreden van hunne zending terug gekomen: de onzen hadden hen wijs willen maken, dat de verzochte te- ruggave van geleden schaden reeds in de Oost geschied was, en, in plaats van eenige schade terug te geven, vergoeding verzocht voor het verlies van het schip de Zwarte Leeuw, dat met de lading verbrand was, terwijl het zich in de handen der Engelschen bevond. Bovendien hadden wij tegen de uitdrukkelijke bepaling van het Verdrag van 1621— 1625. vereeniging het fort te Jacatra vergroot of herbouwd, en deden tegen de aldaar gevestigde _ Engelschen eischen gelden, alsof wij de uitsluitende soevereinen van het Land waren: reeds de naam Batavia, aan Jacatsa gegeven, was een blijk van die onlijdelijke aanma- tiging. Deze zaak verlangde de Koning afgehandeld te zien, en wel door de tegenwoor- tige Gezanten, die, zoo zij beweerden .deswegens niet onderricht te zijn, wel binnen een twee- of drietal weken door eenen hunner den vereischten last konden laten halen. Was hierin aan 's Konings verlangen voldaan, dan zou hij het punt van de vernieuwing der Alliantie in overweging nemen. — Op het ontvangen van dit antwoord begrepen de Gezanten, dat hun niets overschoot, dan te beproeven, wat zij in een vertrouwelijk onderhoud op den persoon des Konings zouden vermogen. Dus lieten zij door canon gehoor bij zijne Majesteit vragen, hetwelk hun dan ook verleend werd. Toen zij len 315» Maart te Theobalds, waar de Koning zich bevond, aankwamen, troffen ! Resol. Stat.-Gen. 4, 8, 9, 18, 21, 22, 27 Jan. 1621. III Deer. 5 Srur. 67 De Gezanten bekomen een bij- zonder gehoor bij den Koning. 1621— 1623. 950 ALGEMEENE GESCHIEDENIS zij daar in de wachtkamer eenige directeuren der Engelsche Oost-Indische Com- pagnie met assor aan het hoofd, Hieruit liet zich reeds niet veel goeds voor- spellen. Van eenige Edelen vergezeld, verscheen de Koning uit de eetzaal in het vertrek, waar hij gehoor zou geven. Hij begaf zich met onze Gezanten naar eenen uithoek der kamer: hier liet hij zich een stoel plaatsen, en terwijl suckrnanam alleen bij hem staan bleef, verleende hij den onzen het woord. De reden, zeiden zij, dat zij hem een bijzonder onderhoud gevraagd hadden, was dat de onderhandeling op de lange haan scheen geschoven te worden, en zij binnen korten tijd naar huis moesten keren om bij de beraadslagingen tegenwoordig te zijn, die het gewichtig oogenblik van den afloop van het Bestand mede zou brengen. Voorts wilden zij den Koning bedanken voor zijn » goedgunstig onthaal en gunstig antwoord.” Had het hun een oneindig ge- noegen gedaan, dat zijne Majesteit hen wel had willen raadplegen omtrent het beste middel tot herkrijging van de Palts, zij hadden wel gewenscht, dat hij het had kunnen aangrijpen: immers waren »alle menschen van oordeel” het eens, dat het middel, door hen aangegeven, het eenige was. Intusschen verwachtten zij van zijne » onvergelijke- lijke wijsheid en doorzicht”, dat hij zich niet door de even weinig eervolle als gevaarlijke langwijligheid van een onzekere onderhandeling zou laten terughouden om de onder- drukking der vrijheid van Duitschland te verhoeden, waarvoor de minste van zijner Majesteits en Hunner Hoog Mogenden onderdanen goed en bloed veil had. — Die plomp lofprijzende uitdrukkingen, als fen spot met zulk een ongenadige veroordeeling van 's Konings daden en met dat berbep op de gezindheid zijner onderdanen vereenigd, wa- ren weinig geschikt om hun voorstel aangenaam te maken. In denzelfden toon gingen zij voort om te kennen te geven, dat zij de vergunning aannamen, om het stuk der visscherij eerst later te behandelen: daarmede had de Koning de harten van het volk in ons Land, bepaaldelijk van het bootsvolk, gewonnen; maar zij moesten ronduit ver- klaren, dat zij nog geen tijd konden bepalen, tegen welken de Staten hunne binnen- landsche zaken genoeg bevestigd zouden mogen achten om tot de behandeling van dat punt over te gaan. doel leidden. Thans had hij geld, maar nog niet genoeg, naar den eisch der Geüni- eerde Vorsten te oordeelen, en bovendien de krijgstoerustingen vorderden tijd. Op het stuk der schaden, door de Spanjaarden onzen kooplieden toegebracht, en op dat der munt herhaalde de Koning wat in het antwoord van zijnen Raad gezegd was. Maar op de visscherij komende, verhief hij zijne stem, en zeide zeer duidelijk, dat wij in dit opzicht God en hem verongelijkten en het noch voor God noch voor de menschen kon- den verantwoorden, dat wij niet alleen op zijne zee en stroomen, die hem onbetwist, ja reeds vóór zijne geboorte in eigendom toekwamen, maar ook zoo dicht onder zijne kusten vischten, dat wij zijne onderdanen in hum visschersbedrijf grootelyks belemmer- den, en hun, als het ware, het brood uit den mond namen. Niet dat hij ons het recht em daar te visschen ontzeide, maar hij wilde erkend hebben, dat wy dat bedrijf aldaar bij zijne toelating uitoefenden. Wij hadden gedurig beloofd, over dit punt in onderhandeling te komen; van tijd tot tijd had hij ons daartoe uitstel verleend; nog wenschte hij zulks te doen, mits wij maar een vasten tijd bepaalden, al ware het ook niet voor na verloop van een jaar. Ook op de tarra moest men nog terugkomen, om- dat alle klachten nog niet opgeheven waren. Maar eindelijk op de Oost-Indiën komende, zeide hij, dat wat wij ons daar veroorloofden, zoo zeer alle palen te buiten ging, dat hij, als Koning en beschermer zijner onderdanen, het zich moest aantrekken. De deel- hehbers aan de Engelsche Oost-Indische Compagnie werden ten eenen male in den grond geboord en zouden zich genoodzaakt zien, de zaak op te geven. Slechts door bedrei- ging van straffen kon hij hen er toe krijgen om niet alle uitrusting van schepen te staken, en dat was onze schuld, daar wij het verdrag niet in acht namen en zijne arme onderdanen te gronde richtten, die ons te recht bloedzuigers noemden, welke hun merg en bloed uitzogen. Onze handelwijze te Jacatra was onlijdelijk, onrechtmatig en ge- 67 * 1621— 1623. 0523 ALGEMEENE GESCHIEDENIS rn Em De PCM MM El MEE ——-—-—-—-—-—-——————————————————— EB PRU welddadig. En hiermede op het stuk der Alliantie komende, vraagde hij, hoe wij hare vernieuwing konden vergen bij eene betrekking, als die er tusschen de beide Staten hestond. Wel wilde hij ons de vriendschap, die hij ons, reeds toen hij nog slechts Koning van Schotland was, had bewezen, blijven betoonen, maar welk een houding zou een vernieuwde alliantie hebben, terwijl er zulke belangrijke oneenigheden tusschen ons bestonden. Wij behartigden uitnemend onze eigene zaken, maar zijne eischen tel- den wij niet, en wat wij noodig hadden, wisten wij wel te verzoeken, maar nimmer waren wij bereid om zaken af te doen, waarmede zijn belang en dat zijner onderdanen gemoeid was. Dus hadden wij te zorgen, hem en zijnen onderdanen genoegen te ge- ven: deden wij dit, dan zou hij zelf met het vernieuwen der Alliantie het blijk geven, dat hij wilde blijven, wat hij steeds geweest was, onze toegenegen vriend en bondge- noot. — Dus verried de Koning, hoe hij bezield was door den waan, dat hij een zeker recht had op hetgeen onze nijverheid ons verschafte: voorzeker deden hem zijne hersen- schimmige denkbeelden aangaande het wezen van het koningschap ons als zijne schul- denaren beschouwen. Dat een volk voor zich zelf bestond, kon in zijn brein niet op- komen. — Toen hij opgehouden had met spreken, waren onze Gezanten van zins iets over de Oost-Indische zaken in het midden te brengen. De Koning dit bemerkende, wenkte ABBOT en.de andere vertegenwoordigers der Engelsche Compagnie om toe te treden en den onzen te woord te staan. Nu begon die Heer een lang en hatelijk verhaal in het Engelsch van hetgeen hun in Holland weervaren was. De Koning nam van tijd tot tijd de moeite om het gesprokene tot beter verstand der Gezanten in het Fransch te herzeg- gen, en dan trachtten dezen er een woord van verdediging tusschen te voegen. Zoo lieten zij er in vloeijen, dat assor en pieces niet vertrokken waren omdat zij over den uitslag hunner onderhandelingen ontevreden waren, maar omdat zij wegens het Parlement in Engeland moesten zijn. De slotsom was, dat onze Ambassadeurs zich zouden moeten getroosten tegen de Be- windhebbers der Engelsche Oost-Indische Compagnie voor eenige van ’s Konings staats- dienaren gehoord te worden. Daags na de audientie werden zij bij een zeer. wellevend briefje van den secretaris caLvERT verzocht, eenige Heren van den Raad wel ten hun- nent te willen ontvangen tot een onderhoud over de Oost-Indische zaken, en niet kwa- lik te willen nemen, dat er ook kooplieden bij tegenwoordig waren, die bij de zaak belang hadden, Hoezeer de onzen verklaard hadden, de Heren niet te willen vergen , ten hunnent te komen, verschenen den 2den April in hun hótel Sir THOMAS EDMONDS, de secretaris CALVERT, Sir FULCO: GREVIL, Sir JULIUS CAESAR en GRANFIELD, terwijl ABBOT, DIGGES en eenige andere directeurs der Compagnie » binnenstonden." Nadat carvent de bestaande grieven vermeld had, werd daarop door de onzen geantwoord. Zij wisten niet beter, of den Engelschen was eene billijke schadevergoeding aangeboden, ten bedrage van 95,100 pond; deze som was geweigerd, en wel omdat van dat bedrag 16231— - 1625. Zi) moeten zich een onderhoud — de Oost- Indische zaken ten welgevallen. de waarde afgetrokken was van het schip, de Zwarte Leeuw, hetwelk in de handen der | Engelchen en door hunne schuld verbrand was, en waarvoor zij niettemin schadever- goeding weigerden. Wat de rechten door ons te Jacafra uitgeoefend aangaat, zij kwa- men ons toe, en ten overvloede was den Engelschen aangeboden, aldaar op denzelfden voet als in de Molukken en elders in Indië in onzen handel te deelen. Voorts rieden zij tot opheffing van alle verder geschil hetzelfde aan, wat zij zijner Majesteit reeds voorgesteld hadden. Epmoxps had hierop niet veel te antwoorden; toch scheen hij zich nog te moeten ontlasten van hetgeen hij zich voorgenomen had tegen de onzen in te brengen. Dat de Koning, zeide hij, niet liever verlangde dan de zaak te schikken, was gebleken uit de laatste zending der beide Heren; doch de Nederlanders, in plaats ' canteton beklaagde zich den 24» Maart hij de Staten wegens een pamflet, getiteld Nieuwe tijdingen uit den Geheimen Raad van Spanje (Resol. Stat.-Gen. 2, 9 Maart 1621). Hij bedoelde het pamflet in de Bibl. v. Pamfl. aangeteekend onder N°. 1843. 554 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1621— van dit dankbaar te erkennen, spotten met ’s Konings goedheid en geduld in deze zaak, 1685. goo wel als in die der visscherij en der tarra: op den duur zou zijne Majesteit dit niet - willen dulden: wij hadden te kiezen tusschen twee partijen, of de vriendschap van zijne Majesteit te verbeuren of hem en zijnen onderdanen redelijk genoegen te geven. Ten slotte verzocht hij, dat men hem zijne vrijmoedigheid niet kwalijk zou nemen: onzen Staat was hij van harte genegen, en ’t zou hem van harte leed zijn, zoo er een vriend- schapsbreuk tusschen twee natiën ontstond, die zoo veel betrekking op elkander had- den. — Nadat hij dus geuit had wat hem op het harte lag, was de schikking: vrij spoe- dig getroffen. Daar de Koning niet andermaal Gedeputeerden naar Holland zou willen laten vertrekken, en de Gezanten om deze zaak niet langer konden vertoeven, zoo zou- den ten spoedigste, en wel binnen een tijdstip, dat den Koning ter bepaling zou worden overgelaten, eenige Gedeputeerden uit de Staten-Generaal en uit de Bewindhebbers der Nederlandsche Compagnie naar Engeland komen om het geschil met zijne Majesteit te beslechten. Hierop vraagde Sir puper praces verlof om het woord te voeren. Wat hij zeide was hoogst voegzaam en strekte om hem en zijnen ambgenoot assor te ver- ontschuldigen: men deed hun ongelijk, verklaarde hij, als men zeide, dat zij hun ver- trek om de zitting van het Parlement bespoedigd hadden, en ten einde zijn Goeverne- ment niet nog meer tegen ons op te zetten, had hij zelfs een zekere bijzonderheid ver- zwegen, waaruit onze gestrengheid tegen de Engelschen te Jacatra kon blijken. — Toen onze Gezanten de Engelsche Heren tot buiten het vertrek, waar het onderhoud had plaats gehad, uitgeleide deden, stonden daar verscheidene Engelsche kooplieden, behoo- rende tot de Compagnie van de walvischvangst , alweder met het doel om ons aan ie spreken over de schadevergoeding, op welke ook zij recht meenden te hebben. Het antwoord der onzen was, dat zij niet beter wisten, of op aanzoek van CARLETON was ‚aan de klagers alreede voldoening verschaft: niettemin zouden zij van het vernieuwd verzoek verslag doen. Les dagen later ontvingen onze Gezanten bij missieve van den Secretaris ’s Konings laatste 's Konings woord op al wat er verhandeld was. Binnen een jaar verwachtte hij zijne eischen ten aan- Froid n de Zien der kleine en der groote visscherij bevredigd te zien, en wat wij op de aanvrage om ematen, vergoeding van de schaden, door Engelschen in de Oost-Indién en in de Groenlandsche wateren geleden, hadden gezegd, had den Koning evenmin voldaan, als wat wij aange- voerd hadden om af ie snijden, dat er nader en wel in Engeland over de tarra gehan- deld werd. Doch hij beloofde zich iets van de belofte, dat er Gedeputeerden komen ! Resol. Stat.-Gen. 4, 5, 13, 22, 26 Jan.; 12 Febr.; 4, 26, 27 Maart, 1621. DES VADERLANDS. | 555 zouden om over de Oost-Indische zaken te handelen. Dezen wilde hij tot aanstaanden Pinkster tijd geven. Wat eindeljk de vernieuwing der Alliantie aanging, zoo zou. hij nader overleggen, wat hem in zulk eene gewichtige zaak te doen stond. — Dus bleek thans bij eene uitdrukkelijke verklaring, dat de Koning de staatkunde van zijn Parle- ment, hetwelk een bondgenootschap met de Vereenigde Provincién tot gemeenschappe- lijke bestrijding van Oostenrijk en Spanje verlangde, geenszins verkoos te omhelzen, en dat alzoo het doel der Nederlandsche zending ten eenen male onbereikt was gebleven. Dit begrepen onze Gezanten, en van nu aan waren zij nog slechts op het nemen van hun afscheid bedacht. Het blijkt niet, dat zij zich met eenige leden van het Parlement hebben onderhouden; slechts van den Graaf van warwick, »zijnde een der Heren van het Parlement" (zoo schrijven zij in hun rapport), melden zij een bezoek ontvangen te hebben. Lord poncaster vermeed beleefdelijk, hen ten zijnent te ontvangen, waar- schijnlijk om opspraak te voorkomen. Vóór hun vertrek noodigde hen de Koning aan zijne tafel: hij wilde hen, dit liet hij weten, zoo eervol als ooit eenige ambassadeurs, bejegenen, en aldus voor de gansche wereld de genegenheid toonen, die hij voor onzen Staat koesterde. — Immers moesten en Spanje en het Parlement weten, dat hij niet met onze Republiek gebroken had: Spanje toch moest gewaarschuwd en het Parlement ge- paaid worden. Zoo plechtig evenwel was het onthaal niet, als was voorgenomen, en wel ten gevolge van de tijding van het afsterven van den Koning van Spanje. Daar onze Gezanten hun afscheidsonthaal niet wilden uitgesteld zien, totdat de veertien dagen van den Hofrouw voorbij zouden zijn, zoo kregen zij den 18den April zonder gastmaal genoten te hebben hun afscheid. — Verschillend was de betrekking, waarin JAcoBUS en de Staten tot den man stonden, wiens lijk onlangs in het Escurial was bijgezet; maar de ernst van zijnen dood ontsloeg beiden van de taak, om dat verschil te ontveinzen en openlijk eenstemmigheid te huichelen. Toch lieten zich onze Gezanten den ridderslag welgevallen, hun bij het afscheid van sacozus hand toegebracht. Bij dit afscheid moesten zij, opdat zij wel zouden begrijpen, dat de Nederlanders de schatten der zee aan zijne genade dank behoorden te weten, nog eenmaal hooren, »dat God de Heer hem de kroon op het hoofd had gezet, en dat hij niet dulden kon, dat men hem betwistte wat God en de natuur hem in eigendom ge- geven hadden.” Zoodra de geschillen over de visscherij en de Oost-Indische zaken ver- effend waren, zou hij nader letten op de vernieuwing der Alliantie, en dan een zooda- nig bondgenootschap sluiten, als hij tot heil van onzen Staat, » hetwelk hij als dat van zijn eigen Rijk jer harte nam," dienstig zou oordeelen. Afscheidsbe- zoek bij den Ko- ning. 1621— 1625. Instructie van de Gezanten naar Frankrijk. 556 ALGEMEENE GESCHIEDENIS e Gezanten mede afscheid namen, verzocht hen, dien Vorst zijne groetenis over te bren- gen. De grootste Heren van het Hof, BUCKINGHAM, LENOX, HAMILTON en DONCASTER kwamen hun een afscheidsbezoek brengen, toen het te laat was en zij reeds naar Gra- vesend vertrokken waren. Catverr was vaardiger geweest: ook had hij hun nog een beklag te doen gehad: een Engelsch schip, beladen met tin van de domeinen van den Prins van Wales, was door de onzen op de Vlaamsche kust aangehouden en te Vlis- singen opgebracht. De Gezanten hadden geantwoord, dat zij op het ontslag van dien bodem aandringen zouden. Den 50sten April waren zij te ’s Hage terug. Wat had intusschen het andere Gezantschap te Parijs verricht?.! De eerste artikelen der Instructie van de naar Frankrijk gezonden staatslieden schreven hun voor , den Koning te verklaren, dat het voornaamste doel hunner zending was, Zijne Majesteit van wege Hun Hoog Mogenden te begroeten en hem geluk te wenschen met zijn heldhaftig be- sluit en zijne voorspoedige pogingen tot handhaving van zijn Koninglijk gezag en van de rust zijns Rijks: hiertoe zouden zij hem alle verder geluk en voorspoed, en in het algemeen eene langdurige gelukzalige regering van God Almachtig toewenschen. Voorts moesten zij hem ten hoogste danken voor zijne weldaden, die de Staten nimmer zouden vergeten, maar steeds en in alle voorkomende gevallen met alle trouwe diensten jegens zijnen koninklijken persoon en Kroon zouden erkennen. — Deze woorden zijn duidelijk. Men moest den Koning gelukwenschen met zijn krachtdadig optreden en verdere oog- merken tegen de Protestanten in zijn Rijk. Daar nu de Staten, zonder de grootste laag- heid en het verachtelijkst verraad, na zoo gesproken te hebben, de Hugenoten niet konden ondersteunen, zoo verpandden zij aldus hun eerewoord, dat zij zich niet met dic van Rochelle zouden inlaten. Dit was een gewichtige betuiging in den tegenwoordigen toestand van Europa. Het Calvinisme stond in de wapenen tegen het Catholicisme. De Staten-Generaal hadden in Duitschland partij gekozen, en waren op het punt na afloop van het Bestand den oorlog tegen den grooten voorvechter van het Catholicisme te hervatlen. Wat was nu natuurlijker, wat, gesteld dat zij eene goede zaak omhelsd hadden, rede- lijker, dan dat zij met alle voorstanders van het Calvinisme gemeene zaak maakten? Ontzagen zij niet de Gereformeerde onderdanen van Keizer rerprnanp in hunnen opstand te stijven, waarom zouden zij den Hugenoten niet tegen den Koning van Frankrijk de ‘hand bieden? Ten halve willen is dwaas en verderfelijk. Bovendien, het Engelsche Parlement weergalmde van den kreet, dat men zich, zoo men de Palts herwinnen wilde, niet alleen met de Nederlanders, maar ook met de Hugenoten in Frankrijk ver- eenigen en eene groote vloot zoowel naar de Gironde als naar Spanje zenden moest ?. En toch de Staten verleenden hunne zedelijke ondersteùning aan den Katholieken Koning 1 De bijzonderheden , die volgen, zijn ontlcend aan het Rapport der Gezanten op het Rijksarchief. 2 Ranke, Eng. Gesch. II, s. 46. ~ DES VADERLANDS. 637 van Frankrijk tegen zijne Gereformeerde onderdanen. Maar het was, dat zij zich niet uitsluitend op de omwenteling verlaten durfden, en, bij de zoozeer te mistrouwen ge- zindheid van Koning sacosus, schroomden den steun van het geregeld Goevernement van Frankrijk te verliezen. Zoo bleek de staatkunde van den grooten WILLEM van Oranje en van zijnen opvolger OLDENBARNEVELT op te degelijken grondslag gebouwd te zjn, dan dat het afgedwaalde nageslacht haar geheel zou hebben vermogen te verzaken, en, daarbij, agnssen verlangde op den zelel hersteld te worden, welken hem zijne eer- zuchtige tegenwerking tegen OLDENBARNEVELTS persoon en politiek had doen verliezen, en dien kon hij niet terug erlangen zonder waarborgen aan het Fransche Bewind te geven. Dus waren de mannen, die voor de Gereformeerden in Duitschland te velde trokken en OLDENBARNEVELT op het schavot gebracht hadden, gedwongen de Gerefor- meerden in Frankrijk te gaan verloochenen, en aldaar alles te gaan aanwenden om zich den dood van dien staatsman te doen vergeven. Behalve die eerste en voornaamste zaak waren den Gezanten nog andere belangen opgedragen. Zij moesten den Koning uitnoodigen ter bestrijding der zeeroovers van Algiers zijne scheepsmacht bij die der Staten te voegen; de hangende geschillen tusschen de wederzijdsche kooplieden tot eene beslechting trachten te brengen; bij gunstige ge- legenheid op de teruggave der voorschotten ten behoeve van het onderhoud der Fransche regimenten aandringen; op dezelfde wijze, als de Gezanten in Engeland, de schaden, ons in de Spaansche havens aangedaan, ter sprake brengen; onze inmenging in de zaak der Duitsche Gereformeerden met het voorbeeld van nenpam IV verontschuldigen, en, einde- ijk, alle vooringenomenheid tegen onzen Staat en tegen enkele personen trachten weg te nemen. — Met deze enkele personen had men in de eerste plaats AERssEn op het oog. — Ten dien einde mochten zij zonder iemand te ontzien uiteenzetten, hoeveel kwaad de van hier overgezonden berichten gedaan hadden. — Hiermede werd bedoeld, dat men Yn] DU MAURIER zelven mocht logenstraffen, alsof hij zich in het karakter onzer omwen- teling bedrogen had, terwijl zij, dus moesten de Gezanten verzekeren, slechts gestrekt had om »de wettelijke Regering te handhaven tegen beschuldigingen, machtsaanmati- gingen en voorgenomen verandering.” Dat men met die woorden van machtsaanmatiging en voorgenomen verandering OLDENBARNEVELT op het oog had, is duidelijk, en met de beschuldigingen, tegen welke men de Regering zou hebben moeten ‘handhaven, kon niets anders bedoeld zijn, dan hetgeen men OLDENBARNEVELT verweet, dat hij den Prins van de zucht betichtte om zich de soevereiniteit te verschaffen. Werd zulk een ver- roeden aan het Fransche Bewind als een doodschuld voorgedragen, dan werd daarmede Yan ter zijde te kennen gegeven, dat er aan de opdracht der soevereiniteit aan den Prins niet gedacht werd, ja niet gedacht mocht worden, Ook dit was eene belangrijke ge- rustslelling voor Frankrijk. Want zoo in de omstandigheden, in welke de wereld weder verkeerde, den Prins als soeverein een vrijer beschikking over de ontzaggelijke middelen II Deer. 5 Srux. 68 1621— 1625. 