ikyat Suln ibrhm ibn Adham, wal Allh. [Uitg. door D. Lenting.]
ie € pp Pa a 114): a GENG DENIS SULTHAN IBRAHIEM, LOON VAN ADAHAM, VORST VAN IRAKH. SET AS Digitized by the Internet Archive in 2009 with funding from Ontario Council of University Libraries. http:/www.archive.org/details/ikyatsulnibrhmibOOlent RAI a Ga Su : CS a KU ) P * (ESC EDENIS PEN a SULTHAN IBRAHIEM, ZO00N VAN ADAHAM, VORST VAN IRAKI. UITGEGEVEN DOOR D, BARU Theol. Doctor en Predikant bij de Hervormde Gemeente te Zeyst. —— PRA | Te Breda, | Bu BROESE & COMP. | | N | a Ba a, , a 80 IUI 1846 YOORBERIGT. re AA Het Maleisch geschrift, hetwelk ik hierbij aan het publiek aanbied, is receds eenmaal in het licht gegeven door den Heer P. P. Roorda van Evsinga, toenmaals nog Eleve voor de Inlandsche talen te Baltavia, en aldaar in den Jare 13822 gedrukt. Zijne bedoeling was daarmede eene geschikte handleiding te geven ter beoefening van de Maleische taal, waarvan de kennis onmisbaar is voor elken Oost-Indischen ambtenaar, maar waarvan de studie toen nog , immers voor dezen tijd , in hare kindschheid was. Daarom voegde hij er niet alleen eene vertaling bij, maar ook, ten behoeve van eerstbeginnenden , eene omzetting van het Maleisch in Romeinsche letters. De Heer Roorpa van Evsinga heeft dit werk dus minder kritisch , dan wel verklarend behandeld. Hij schijnt ook slechts 6en enkel Handsehrift ter zijner beschikking gehad te hebben, waarvan hij den tekst getrouw gevolgd is, met uitzondering van die plaat- sen, die door de afschrijvers bedorvyen waren, en die hij door conjecturen heeft trachten te verbeteren. Maar daarenboven is dit werk uitverkocht, en daarvan zijn weinige Exemplaren in Europa vyoorhande. Het kwam mij daarom niet onnuttig voor, dit geschrift nog een- maal uit te geven, verzeld van eenige taalkundige en kritische aanmerkingen. Het is toch geschrevyen in eenen zuiver Maleischen stijl, en beveelt zich aan door eene geleidelijke voor- dragt, terwijl de inhoud zelf, hoezeer eenvyoudig, niet kan nalaten belang in te boezemen. . Wanneer wij dien beoordeelen vyolgens de Muhammedaansche grondbeginselen , dan vinden wij daarin de edelmoedige opoffering van aardsche grootheid en rijkdommen, om de rust der ziel en de zaligheid der toekomende wereld te verkrijgen, standvastigheid tot den dood toe in een eenmaal genomen groot besluit, teedere naauwgezetheid van geweten, wij zouden zeggen, tot kleingeestigheid toe, om zich niets toe te cigenen, wal geen weltig cigendom is, hartelijke liefde van eene yrouw voor haren echigenoot, en strikte gehoorzaamheid van eenen zoon aan de bevelen zijns vaders, wiens voorbeeld hij cerbiedig tracht te yolgen. Dit zijn q hoofdtrekken yan dit romantisch verhaal, waardoor het zich zoo voordeelig onder- scheidt van zoo vele andere Maleische geschriften, die men lezen moet, om de taal te leeren, doch waarvan de inhoud ten uiterste vervelend en beuzelachtig is. Het stuk zit goed in elkander, maakt een zamenhangend geheel, en is de afloop daarvan al niet, zoo als wij dien naar onze denkbeelden zouden wenschen, hij is toch voor ons bevredigend, en LA Ooster- linger zonder twijfel hoogst treffend en verrassend. Het is geheel vruchteloos, onderzoek te doen naar den Schrijver van dit werk. Deze is geheel onbekend, en noch hier, noch elders wordt hij genoemd. De Maleijers zelve weten dien ook niet. Dit-is het geval met de meeste hunner schriften. Wanneer een Sechrijver zijn naam niet vermeldt in het geschrift zelf, gelijk gedaan heeft BocmariE in zijne Kroon der Koningen, en Ismail in zijne Geschiedenis van Isma Jatiem, dan gaat hij gewoonlijk verloren, Even vruchteloos is het te onderzoeken , of het ecen oorspronkelijk Maleisch werk, dan wel eene vertaling uit het Arabisch is. De Heer Roorpa van EvsingA meent, dat het door eenen Maleischen schriftgeleerde , die in bedevaart naar Mekka geweest was, uit het a aa II ———— Bana A - Arabisch in het Maleisch zoude overgezet ziju (1). Hel is mogelijk, maar niet bewezen. In tegendeel, dewijl er zoo weinige Arabische woorden in yoorkomen , en schier geene andere, dan die de Maleijer in de dagelijksche zamenleving gebruikt en verstaat , geene enkele spreuk uit den Khoran, anders zoo menigyuldig in geschriften, in het Arabisch opgesteld , houde ik het voor ecen zuiver Maleisch opstel. Ook hierdoor is dit werkje zoo bijzonder bruikbaar; want de menigvuldige Arabische woorden en aanhalingen maken de lezing van vele Maleische geschriften niet zelden moeijelijk en verdrietig. De Heer Roorda van EysingA zegt in de Inleiding op zijne uitgaaf, bl. 2, dat hij het werkje heeft doen drukken naar een oud Handschrift, hetwelk bij het Departement van Inlandsche Zaken te Batavia berustende was. Dewijl ik nu het voorregt had, ook een vrij zuiver Handschrift te bezitten , zoo kon ik dat met het gedrukte vergelijken, waardoor het mij gelukt is, eene en andere plaats te verbeteren. Ik meende nog cen tweede Handschrift te bezitten, maar ontdekte al spoedig, dat dit vermoedelijk slechts een afschrift van het gedrukte was. Evenwel, het verschilt hier en dAAr van het gedrukte, en is mij niet geheel en al zonder nut geweest. In weerwil echter yan de hulpmiddelen , die ik boven den Heer Roorda van Evsinga bezit, kan ik mij niet vleijen, den tekst overal zuiver te hebben weder- gegeven. Ik heb dit getracht te doen door conjecturen, maar het is onzeker, of ik overal het ware woord gelroffen heb. Evenwel, dit bepaalt zich tot weinige plaatsen, waarvan ik in de Aanteekeningen rekenschap heb gegeven. Het is een treurig gebrek van bijna alle de Malei- sche geschriften , dat zij door onkundige en onverschillige afschrijvers gewoonlijk slordig en onnaauwkeurig worden afgeschreyen, die df een woord vergeten of slecht geschreven hebben, Of geheele regels en volzinnen hebben uitgelaten. Het is daarom yan het uiterste belang, (1) BI. 2 der voor 'zijne vilgave geplaatste Inleiding. dat die stukken gedrukt worden ; anders worden zij volstrekt onverstaanbaar en eindelijk gaan zij onherstelbaar verloren. Zoo is reeds menig Maleisch geschrift te zoek geraakt, hetwelk te voren bekend was, maar nu te vergeefs gezocht wordt. Ik laat hierbij cene lijst volgen van Maleische geschriften , zoo als die voorkomt in de Maleische Boekzaa!, te vinden achter de Maleische Spraakkunst yan G. H. WeErnoty, Amsterdam, 1736, waaruit deskundigen zullen kunnen oordeelen hoe vele daarvan reeds zijn verloren geraakt: da 2. 3. hk. u 10. 11. pa Kg J$e! 'utsal 'agama *Islam , de beginselen van het Muhammedaansche geloof. Da A A 'idlahh 'agama Islam, de verklaring van de Muhammedaansche godsdienst. pena A 'idlahhu-'Ifikheh , de verklaring van de wetgeleerdheid. saban Us dustanuIsalathin , de Lusthof der Koningen. Ab 7 tadju-'Isalathin , anders ook in het Maleisch "7 da ne , makota segala radja-radja, Kroon der koningen. vu! yai tafsiru-'Ikhoran , de uitlegging van den Khoran. dang tawhhid , eene verhandeling over de cenheid Gods. ea ya bl KAKI Vimani Imidsmin , de bewaarder van het geloof eens geloovigen. Pa 3 ja OK hhikajet "Iskander dzi-'Ikharnajn, de geschiedenis yan Alexander met de twee hoornen, dat is: Alexander den Groote. Pun lem 2K hhikajet Isma Jatim, de geschiedenis yan Isma Jatiem. ya dk hhikajet *Ambon, de geschiedenis van het land Ambon of Amboina. A ara a &K- hhikajet 'Amiru-' Im minin "Omar , de geschiedenis van den Leidsman der geloovigen (d. i. den Kalif) Omar. .... engan XS hhikajet "Indara Sakhty, de geschiedenis van Indara Sakhtie. Ia PES tK- hhikajet 'Indara Putra, de geschiedenis van Indara Poetra. 26. 27. 33. && a hhikdjet 'Atjih, de geschiedenis (van de Koningen) van Altjieh (Atsjin). a XK- hhikajet Bajan, de gescbiedenis van (den vogel) Bajan (perkietje). 2? pn IK hhikdjet Bachtijar, de geschiedenis van (den Persischen Koning) Azbach. AN &r IK hhikdjet burong pingit, de geschiedenis van den opgesloten vogel. . nd SS SA hhikajet tanah Hituw, de geschiedenis (of beschrijving) van het land (of de kust) van Hitoe, op Amboina. en P OK hhikajet Djawhar Manikam , de geschiedenis van Djohar Manikam. ya OK hhikajet Hhamzah , de geschiedenis van Hamzah. Dang 9 AK hikajet Datij Perdjangga, de geschiedenis yan Datie Perdjangga. zu x hhikajet Dejwa Radja, de geschiedenis yan Dewa Radja. yai ya ya SK dhikajet Bosman dan Lokhman, de geschiedenis van (den Koning) Bosman en Lokman. SN 7 I, OS hhikajetradja Tambikbaja, de geschiedenis des Konings van Tambikbaja. yu Tt) &K- hhikdjet radja Solejman, de geschiedenis yan den Koning Salomo. Pai MA Tt) XS hhikajet radja 'adjamij 'Azbahh, de geschiedenis van den Persischen Koning Azbach. Sa Tt) Xi hhikajet radja Kuripan, de geschiedenis des Konings van Koeripan. Pra z) AK hhikajet radja Kambidja, de geschiedenis des Konings van Kambodja. P Ss Us z) Ko hhikdjet radja Nila Datij Kawatja, de geschiedenis van den Koning Nila Datie Kawatja. | SS para XS hhikajet Rangga Rarej, de geschiedenis van Rangga Rare. P Sa XK- hhikajet segala Susuhinan , de geschiedenis van de Keizers (van Java). | P gi Wars OKS hhikajet Abdullah 'Idn "Omar , de gescbiedenis van Abdullah, den zoon van Omar. pasa 34. 36. 38. 39. 4G. X7. 48. VI - A sdg KS SK ikat Kalilah wa-Dimnah, de geschiedenis van den Os en den Vos. din dar SA hikajet Muhhamad Hhanifijah, de geschiedenis van Muham- mad Hanifiah. dan Ss Tu &K- hhikajet miradj nabij Muhhamad , de geschiedenis der hemelvaart van den Profcet Muhammad. - dana jk OK hhikajet Mir Muhhamad, de geschiedenis yan den Vorst Muhammad. ps Jus P AA ya Sa hik Misa Tamon Pandji ' Wila Kasima , de geschiedenis van Misa Tamon Pandji Wila Kasoema. pa ar & hhikajet Misa Gomitar , de geschiedenis van Misa Gomitar. DAS ya OK hhikajet nabij Muhhamad, de geschiedenis van den Profeet ' Muhammad. SA SS IK hhikajet nabij Musaj , de geschiedenis van den Profeet Mozes. wa Ss &K- hhikajet nadij Jusuf, de geschiedenis van den Profeet Jozef. sy; Pa tK- hhikajet Hang Tuwah, de geschiedenis van Hang Toewah , die het boek anders heeft genoemd na Xlw sulaletu-'Isalathin, de stam- of geslacht- lijst der Koningen. Su dl hhikajet Tjarangkolina , de geschiedenis van Fjarangkolina. Sa Sa dk hhikajet tjahaja Langgarej, de geschiedenis Gala de glans van Langgare. Sis ji SKS hikajet palandokh djindka, de geschiedenis van het boertig of kluchtig steenbokje. DAS te hhikajet Pandawa , de geschiedenis yan Pandawa. pa p£ hhukum Islam , het Muhammedaansche regt. e Pe hhukum Hhadj, het regt, om als pelgrim naar Mekka te gaan. Bag p€ hhukum khanan , het burgerlijk regt. Aba Biw sulaletuIsaldthin , de stam of afkomst der Koningen. . Dit is hetzelfde werk als het bovenstaande Sy D Ia. Da 9 ser sumuw dajini- islam , de uitnemendheid van cen naauwkeurig onder- houder van de Muhammedaansche godsdienst. HA Ks SA ejehuthhusejnu-Ikasjifij, de Sjech Hoesein, de ver- klaarder. Pen a 'ilmu fikheh, de kennis van de welgeleerdheid. ss P "ilmu falak, de kennis yan de hemelkringen, dat is, de sterrekunde. pala ON kitdbu-'Ufardjidl, het boek yan de kunst, om de erfenissen volgens de wet te verdeelen. Wi) WW kitabu-'llah, het boek Gods. Ma Pu pa SAS kasjfu-Isiru-'Utadjaliji-'Isubhhanij , de verklaring van de verborgenheid da Goddelijke verschijning. AS AS kensulehafij , cen verborgen sehat. P 55 kuda paringuw. Dit is eene geschiedenis der Koningen van Java. NASA pe mirdtuImi*min, de spiegel van den geloovige. Dai In marifetu- islam, de kennis van de Muhammedaansche godsdienst. dar Ip aur Muhhamad , het licht van Muhammad. yan SS )* pj deritera deri pada Solejmdn, een verhaal van Salomo. A - - . . , Ra £ g : JE dm ps Ijeritera deri pada "Omar, een verhaal van Omar. KyeS) Pn ty yy Ijeritera radja Dejwa 'Ahhmad , cen verhaal van den Koning Dewa Achmad. VI 67. Azan zt) Pp” tjeritera radja Somih, een verhaal van den Koning Som-ih. 68. ja Jd Has SS, tjeritera Khobat Lejla 'Indara , een verhaal van Kobat Lela Indara, 69. il Xxo lo, permata marifetu-'Uah, het juweel van de kennisse Gods. Hierbij kan men nog eenige Maleische werken voegen, die de geleerde Wernolvy niet schijnt gekend te hebben, of waarvan sommigen welligt eerst na zijnen tijd geschreven zijn. 70. x Ss pai a Pra ya OKS dhikajet Sulthan "Ibrahim "ibn 'Adaham , walij "Allah, de geschiedenis van Sulthan Ibrahim , zoon yan Adaham , den gunsteling yan God. 71. e Sp Pa IK hhikajet maharddja Srij Rama, de geschiedenis van den grooten Koning Serie Rama. 7). Saro dari) are hhikajet 'Ahhmad Muhhamad, de geschiedenis van (de twee gebroeders) Achmad en Muhammad. 73. pyrAr z) OKS hhikajet radja Djumdjima, de geschiedenis yan den Koning Djoemdjoema. Th. pes z) X- hhikajet radja Bandjar , de geschiedenis der Koningen van Bandjar. 75. 3b SG OK hikajet tanah Balij, de geschiedenis a het eiland Bali. 76. Sg E& binga Rampej, de bloem Rampej. 77. da pp tabir mimpij, vitlegging van droomen. 78. Ss a XK- hhikajet Bakarma Dinta Djaja , de geschiedenis van Bakarma Dinta Djaja. | HO. Ana tK hhikajet 'Abiisima , de geschiedenis van Aboesama. 80. Pg s6 IS hikajet Naja Kasima, de geschiedenis yan Naja Kasovema. 81. Ta OK hhikajet maharadja Bispuw Radja, de geschiedenis van den a grooten Koning Bispoe Radja. 82. NERU Ji Pa OKS hhikajet sjejeh Djilalu-'Idin, de geschiedenis van den Sjech Djilal-Qeddin. | 83. jlt Sy are lalu D hhikajet Sulthan Mahhmid di-negerij Badar, | de geschiedenis van Sulthan Machmocd, in het land Badaar. 84. yi pan P OK hhikajet Dejwa Meng indara Lakhsdna, de geschiedenis van Dewa Meng-indara Laksana. | 85. Ss yu AK dhikajet Bakarma Datij Radja, de geschiedenis van Bakarma | Datie Radja. | 86. Te pa en XS hhikajet Badjangga 'Indara Maharadja, de geschiedenis | van Boedjangga Indara Maharadja. | | 87. pa a hhikajet Ghaldm , de geschiedenis van Ghalam. 88. SA li la peng*adjaran Lokhman kapada 'dnakhnja, eene onder- | wijzing van Lokman aan zijn zoon. 89. same BS gl bl Zi hhikajet *Iblis dan nabij Muhhamad, de geschiedenis van den duivel en a Profeet Muhammad. 90. dea A a a JR A a di hhikajet deri pada baginda rasal 'Allah prij menjatakan tatkala Fathimah bersiwadmij dengan baginda 'Alij, geschiedenis van den gezant Gods (Muhammad), behelzende het verhaal van het huwelijk van Fathimah met Ali. 91. Sa Sa dun a Ju a Ip D hhikdjet madjizat baginda rasul Allah, tatkala bualan belah duwa dipanggal 'awleh nabij "Allah “itu, geschiedenis van het wonderwerk van den gezant Gods, toen de maan door dien Profeet in tweetn gedeeld werd. 92. la Sa wikon Djawa, Javaansche tijdrekening. PA IN 93. 9k. 95. Jar Gu saribu matsal, duizend raadsels. SS SS ra 'ondang-'ondang negerij Malaka, wetten of instellingen van het rijk van Malakka. Us ge Sa mg 'ondang-'ondang negerij Mangkasar dan Bagis , instel- lingen der rijken yan Makassar en Boegies. sd Sa ra 'ondang-ondang negerij Kejdah , instellingen van het rijk van Keda. D su rgoii 'ondang-'ondang negerij Djawhor , instellingen van het rijk van Djohor. g pan Sa Fea 'ondang-'ondang negerij Sildngor, instellingen van het rijk van Silangor. a a ra 'ondang-'ondang negerij 'Atjih , instellingen van het rijk van Aitsjin. a Tan Xi hhikajet maharadja "Ali , geschiedenis van den grooten Koning Ali. ; pu t) AK hhikajet radja Khejbar , de geschiedenis van Koning Khebar. SA OK hhikajet Harinu-'lrasjid, de geschiedenis van Haroen Alraschid. SA ka de hhikajet Khodjah Majmon, de geschiedenis van Khodja Maimoen. ena ty tU hhikajet radja Zadeh Bakhtin, de geschiedenis van den Vorst Zadeh Bakhtin. pade A si Kampat piloh hhadits , veertig naa bi NS de hikajet nadij Loh, de geschiedenis van den Profeet Loth. 710 SB SK hikajet nadi Dawid , de geschiedenis van den Profeet David. yek 8 SK khikajet nadij Solejman , de geschiedenis van den Profeet Salomo. SA Ss tK- hhikajet nabij 'Isaj, de geschiedenis van den Profeet Jezus. Ii SS KK hhikajet Pantja Tjatera, de geschiedenis van Pantja Tjatera. SA "7 &K- hhikajet radja-radja Pasej, de geschiedenis der Vorsten van Pase. Nu) Sa 'arsjadaka "Allah, God leide u op den regten weg. Sala D 'israru-'Itsalwat , de verborgenheid van het gebed. | | XI —— — 114. SA pa samar khandij, cen suikerzoet verhaal. 115. So as kalimatu-"Isjahddet , het woord der geloofsbelijdenis. 116. A Jo! “atsalu-'Idin, de eerste beginselen der godsdienst. 117. A Je 'idjmalu-'Idin, kort begrip van de godsdienst. 118. pal PPRR tjeritera Pertan'Isldm, de geschiedenis yan Pertan de Muhammedaansche. 119. Pera Syo tsiratu-Imustakhim, de regte weg. 120. Karena Las hidajatu-'Isalakina, wegwijzer voor hen , die het geestelijk leven omhbelzen. 121. pel yselw sulaminu-'Itafadina , trap voor hen, die het nuttige najagen. Buitendien zijn er nog een aantal gedichten ,. die bij de Malcijers bekend zijn onder den naam yan Aa panton , Sa salika , yaa sjiar, Sa matznuwij en SS rabdij. Wie over deze dichtsoorten , en in het algemeen over den inhoud der bovengenoemde geschriften iets meer wil weten, kan veel leerzaams en nuttigs daarover vinden in de Handleiding tot de kennis der Malecische Taal- en Letterkunde, door D'. J. J. pe Hollander, Lector aan de Kon. Mil. Akademie te Breda; uitgegeven te Breda, 1845. Van alle deze geschriften zijn slechts in druk uitgegeven N*. 5, 10, 15, 20, 70, 71, 75, 94, en grootere of kleinere uittreksels uit eenige weinige andere; benevens een gedicht, getiteld Bidasari ; terwijl nog een ander , Keni Tambohan genaamd , thans te Parijs op de pers is. Hoe veel blijft cr in dit opzigt nog niet te doen over! En ik waag het, hiermede een verzoek te doen aan de Regering en de Hoofd-Ambtenaren van Neerlands Indie, en aan alle degenen, die aldaar eenig gezag of inyloed uitoefenen, om, met voorkennis van den Minister van Kolonien , z00 veel mogelijk , Maleische Handschriften naar Nederland op te zenden, opdat zij hier te lande mogen gedrukt worden, en alzoo duurzaam bewaard blijven. De Heeren Broese & C*., Boekdrukkers te Breda, anders ijverige bevorderaars der Maleische Taal- en Letterkunde , gelijk hunne pers daarvan reeds verscheidene proeven heeft — opgeleverd , hebben, door de ondervinding geleerd, het niet durven wagen, dit werkje op hunne kosten te doen drukken; ik heb dus de uitgave daarvan voor mijne rekening onder- nomen , en, daar ik er geen geldelijk voordeel, maar alleen de uitbreiding van de kennis der Maleische Taal- en Letterkunde mede bedog, den prijs zoo laag mogelijk gesteld , ten cinde ook daardoor de verspreiding van hetzelve, z00 in Indie, als aan onze Hoogescholen en onder bijzondere personen, gemakkelijk te maken, in de hoop, daarin door de Regering te zullen worden ondersteund. Ik heb het werkje doen drukken in kwarto, omdat ik weet, dat dit aan de Maleijers, voor wie ik ook geschreven heb, aangenaam is, als And zij daaraan mcer gewoon. Om dezelfde reden heb ik op het titelblad en de twee eerste bladzijden er cenige sieraden bijge- an omdat dit in de Maleische Handschriften menigmaal z00 voorkomt. Ik heb het op goed en duurzaam papier doen drukken, omdat ik bij treurige ervaring weet, hoe slecht papier in Indie spoedig door insecten wordt aangetast, en tot stof vergaat. Voorts is het mij cen aangename pligt, bij deze gelegenheid openlijk mijnen dank te betuigen 'aan de Heeren A. Meursinge, Leeraar aan de Koninklijke Akademie te Delft, en J. J. pe Holtcanper, Lector aan de Koninklijke Militaire An te Breda, voor de hulp, de yvoorlichtingen en de raadgevingen, mij in de bewerking van dit stukje zo00 volyaardig en minzaam geschonken ; hebbende de Heer p£ Hollanper mij in het bijzonder aan zich verpligt, door de correctie der drukproeven op zich te nemen, hetgeen yoor mij, wegens den verren afstand van de pers, bezwaarlijk zoude geweest zijn. ZExYsT, den 30 Augustus 1846. AANTEEKENINGEN. A AA Ban Hei Ae a pe. Dit is het gewone opschrift boven de meeste Maleische Geschriften , hetzij zij oorspronkelijk , of uit het Arabisch vertaald zijn. Men vindt het nu en dan ook wel met de teekenen geschreven: A pan A ng . Zie hierover verder D'. J. J. pe HoLlLlaAndEer, in de Aanteekeningen op de door hem uitgegevene en P bladz. V. a En du jai dg. Na het z00 evengemelde gewoon opschrift volgen in de meeste Maleische Geschriften deze woorden. Men verklaart dezelve in het algemeen 266, dat de Schrijver daarmede Gods hulp over zijn werk inroept. Zij ziju echter moeijelijk te vertalen. Woordelijk schijnen zij te beteekenen: En tot Hem roep ik om hulp, (namelijk) tot God, over deze geschiedenis.” Daarbij is het echter vreemd , vooreerst, dat &Ub er nog cens bijgevoegd wordt, nadat er reeds gezegd was 4&5; en, ten tweede, dat er niet volgens de regels der taal geschreven wordt a A Jd, maar SK A sis, of, gelijk het ook wel gevonden wordt, &K- Gol... pl JJ. Dit heeft den Heer Meursinge de vernuftige - D) gissing doen maken, dat er oorspronkelijk geschreven was: &K-- gi a dea, ye A x en tot Hem roep ik om hulp , 6 Allerhoogste God! Dit is de geschiedenis, enz.” Waarbij het ook al weder vreemd is, dat er zoude staan Ss &l, en niet JS All, gelijk het Opper- wezen in de Schriften der Maleijers bestendig genoemd wordt. Ik zoude er mij echter gaarne mede vereenigd hebben, indien deze lezing slechts door ecen enkel H. S. yan eenig Maleisch werk gewettigd werd. Anderen meenen, dat men vertalen moet: x en tot Hem roep ik om x hulp (te weten) tot den hoogen God. Dit is de geschiedenis, enz.” Hierin komen echter allen overeen, dat het woordje a behoort tot het voorgaande Al, en niet tot het volgende para wa en dat met deze laatste woorden de eigenlijke Da begint. Vraagt men de Maleijers zelve naar de beteekenis yan deze woorden, zij weten ze 2venmin uit te leggen, dewijl zij over het algemeen , zelfs de zoogenaamde Leermeesters onder hen, zeer onkundig in het Arabisch zijo, en geen begrip hebben yan taalregels. Zij zeggen de woorden werk- tuigelijk na, maar verstaan ze niet. BI. 1. Xi. In Gen H. S. staat KS Cola ol; maar dit komt op hetzelfde ner. la Sa 3 ty a 3. Het is volstrekt van geen belang, te onderzoeken, welk Ejrak of Irak bedoeld wordt, en waar dat land ligt, schoon hier vermoedelijk wel het Perzische Ejrak zal bedoeld zijn. In een versierd verhaal, gelijk het onderhavige werk is, komt dit minder te pas. Wie hieryvan meer wil weten , raadplege de uitgaaf van den Heer P. P. Roorpa VAN EvysingA, in de Aanteekeningen, bl. 1—3. pa ua wal AN In &n H. S. staat pal ua ua Ws) ylahw; in een ander Al Ss pa ua yan; terwijl pa ook geschreven wordt pa. Dewijl mij cchter Ss) geen gewone Arabische naam toeschijnt, en &l J4 mij voorkomt, hier ingevoegd te zijn uit het slot yan dit verhaal, zoo heb ik mij vergenoegd, hem eenyoudig te noemen, gelijk in den tekst uitgedrukt is, te meer, daar het yan weinig belang is. Wie intusschen deze Vorst Ibrahiem , zoon van Adaham of Adam geweest is, of hij werkelijk bestaan en in Irak geregeerd heeft, is geheel onbekend; waarschijnlijk is het een yerdichte naam. De bijvoeging x zoon van Adam” schijnt te dienen , om de aanzienelijke afkomst , en de oudheid van het geslacht van dien Ibrahiem aan te wijzen. Zoo vindt men ook yleakw SS Pa a de Profeet Salomo, zoon (afstammeling) van Adam; en andere voorbeelden meer. BI... te SS pn Ja. En H. S. heeft Gm) Re SS ya Ja, hetgeen klaarblijkelijk eene sehrijffout is. Intusschen worden de woorden Ba en as in de Maleische Schriften , door onnaauwkeurigheid der afschrijvers, menigmaal met elkander verwisseld. Een ander H. S. heeft Gol Nie As Pra W30; maar dat woordje Wa komt mij voor door eene latere hand ingevoegd te zijn. Bn US). Ken H. S. heeft Lye, helgeen mij voorkomt minder goed te zijn. Ga Sg a Gi Sa SI Gi a 66 hee Gen H. S., en aan die lezing geef ik de voorkeur boven eene andere, die aldus luidt: Gila SI Pp dea PN Gi ja ji Dn, even als het volgende: lak- Na SS Gi JI wo, en niet wo, z00 als het- zelfde H. S. heeft. l& yo lake. Volgens Freytag in zijn Arab. Woordenboek moeten deze woorden ecigenlijk geschreven worden Ka en ri. Maar dewijl zij in de Schriften der Maleijers bestendig en menigvyuldig z66 geschreven voorkomen, en uitgesproken worden 'ulamd en fukahd , heb ik .ze ook maar z66 gelaten, om aan de Maleijers zelve geene verwarring te veroorzaken. Naar mijn gevoelen, moet men in hunne Schriften de Arabische woorden uit- spreken en uitdrukken , niet gelijk zij cigenlijk moeten ziju, maar gelijk zij bij de Maleijers gebruikt worden ; anders verstaan zij hunne eigene taal niet meer. Wij zullen daarvan in dit Pa P & 8&8 2 ” werkje meer voorbeelden aantreffen. Het woord bekc is het meervoud van el, en WS yan 4. j 3 S BI. 1. Ss Hj) Sy, Z66 hebben de beide H. S.; Roorda van Evsinga heelt in zijne uitgaaf ga Yu &O,w, hetgeen mij voorkomt, minder goed te Zijn. Gas gl SS Si. Z66 heeft Gen H. S.; Roorda van Evsinga heeft GA a gl) NSU, gelijk mede een ander H. S.. Ik geloof echter, dat het GS moet zijn, hetzij welluidendheidshalve , hetzij omdat het is voor Ss! dn. a, Ja yu Sg Se. Z66 heeft 6n H. S., naar mijn inzien, te regt. Een ander H. S. en de uitgaaf yan Roorda van Eysinga hebben ss , hetgeen ook goed, en taalkundig beter is. Maar men moet met Maleijers gesproken hebben, om te weten, hoe zij dat aanhechtsel - gedurig gebruiken, ook waar het a ons oordeel niet schijnt te pas te komen. Zij doen dat voor de welluidendheid, en om het woord in eenen zachten klank te doen eindigen. Us Sa AH Je gian yi. Het woord yg staat slechts in en H. S., doch is geenszins overtollig bij de wisseling van het onderwerp der rede. Het woord gik : in plaats var psAdw , wordt ook slechts in 6en H. S. gevonden, en komt mij noodzakelijk vyoor om de welluidendheid. Zie de naastvoorgaande aanteekening. Hetzelfde H. S. heeft ook DAN in plaats yan a en mogelijk beter. a De Maleijers spreken dit woord uit tsoeboe of soeboe. ea Sira het ochtend- gebed, durende van des ochtends te vijf ure tot zonsopgang. BI. r. IS Sa Wp Wp ya. Ben HS. beeit AS pi Wo SW P D. Maar het woordje KW schijnt cene correctie te zijn van het oorspron- kelijke, en daarom niet aannemelijk. BI... S9 Kl a ny. Z66 moet het zijn, maar z66 staat in geen der H. S. Een heeft GG) & yo; cen ander heeft 5? SS ep 9. Z66 heeft de uitgaaf van den Heer R. v. E. ook. De Heer pe Hollander heeft die plaats reeds verbeterd op bl. 56 van zijoe Maleische Spraakkunst, en haar op bl. 99 van de daarachter gevoegde Bloemlezing ook verbeterd uitgegeven. In en H. S. staat Ga; maar minder goed. BI. ”. V66r de woorden epik Cs heeft 6en H. S. nog Pas , hetgeen mij voorkomt onnoodig , en eene bijvoeging van latere hand te zijn. 9 da. Een ander H. S. en R. v. E, hebben XS3,0 Gosip, hetgeen ook wel goed is, maar mij minder sierlijk toeschijnt. gi la as a. Z66 moet gelezen worden, en niet yU-,S Kata go a, gelijk cen ander H. S. heelt. WD Spa D Pj jl a SI ye, ik wandel, (volgens) hetgeen God bepaald heeft. Een ander H. S. heeft: Al SANI Eu Mp Ga OS 4. De Heer de Hollander heelt in zijne Maleische Bloemlezing bl. 99 , deze lezing ook aangenomen, en achter Eja nog bijgevoegd yleS; maar het komt mij voor, dat de lezing in den tekst goed is. Si an D a. ZG heeft Gen H. S. Ben ander heelt psk yg3. Aka. Z66 ook R. v. E.; doch naar mijn inzien, minder goed. Verg. de Aanteekening van D'. J. J. pE HoLlLlaAndEr, (|. a. p. | USS PS. Dit beteekent hier de Insignia des rijks, de kenteekenen der koninklijke waardigheid , rijkssieraden. Welke soort van voorwerpen daartoe behooren, kan men, onder anderen , zien in de Geschiedenis van Damar Wulan, vertaald door P. P. Roorpa van EvysIngA , in ziju Handboek der Land- en Volkenkunde, III** Boek, I** DI., bl. 503 en 50k. Su. Een H. S. heeft: FAS da maar onnoodig. C) 'angkas of 'ongkas, een wilde vogel, boschvogel ; Em vogels in het algemeen, in het bijzonder : tamme vogels. Ken H. S. heeft: aa 'anggas , dat hetzelfde en even goed is. pn Ss Jus. Z66 heeft 6en H. S. Een ander heelt Ss RD Jas. Zoo ook Roorda van EvsingA, en dE Hollanper in zijne Bloemlezing. Ik geloof niet, dat dit onverschillig is, | maar dat het eerste beteekent toen het avond was, en het tweede toen het morgen was. Vit aanmerking van het bijgevoegde Lc Pena moet men dus de lezing pe Ss Jus aannemen. De Heer pe Hollander heeft mij gezegd, dat hij geheel met mijn gevoelen overeenstemt , en dat de tekst in zijne Bloemlezing hier verkeerd, en aan eene vergissing toe te schrijven is. BI. ”. ix. Z66 schrijven de Maleijers gewoonlijk dit woord, schoon FrevtaG in zijn Arab. Woordenb. schrijft Ai avond. Lias Pera is dus het avondgebed. De avond begint bij de Muhammedanen te zevyen ure. JI Jas. Ken H. S. heeft dl Jas, hetgeen ook goed is. KE Sia. De Maleijers spreken dit woord uit tahadjad. Het betcekent: nachtelijk gebed. A ul di. Ken H. 5. hee sy . Z66 ok R. v. E.; doch minder goed. Pg Ji, Pp. Ben H. S. heeft !pl Sya JI 3, hetgeen vit het vervolg z66 veranderd schijnt. el Si Sep. Ben H. S. heeft Slio pjan A, reda Ke; maar deze lezing is blijkbaar niet de ware, gelijk te regt aangemerkt wordt door den Heer de Horlanper in zijne Maleische Bloemlezing, bl. 01, die cchter meent, dat het woord s is kena, treffen, terwijl ik het met R. v. E. houde voor cen achterhechtsel van Pedas , waardoor het onzijdig werkwoord overgaat in cen bedrijvend. us flikkering , schittering ; as p flikkeren, schitteren ; reJdaS gedurig en bij herhaling flikkeren; ena doen Mikkeren , het licht terugkaatsen ; SEA het licht gedurig terugkaatsen. Ik meen opgemerkt te hebben, dat us kena meestal eene ongunstige beteekenis heeft, b. v. pe 3 de koorts krijgen; a yan eenen boozen geest bezeten zijn. Zie verder de voorbeelden in de Woordenboeken. s2) da. Ben ander H. S. heeft tgah ; 266 ook R. v. E., helgeen in allen gevalle moect zijn: s2. Maar dewijl het woord a er op volgt, is pen beter, Het achter- hechtsel — is welluidendheidshalve voor Ss! of 59; en dus beteekent het woordelijk: het opperkleed en de broek van hem. La Sia A, woordelijk: water des gebeds. Men vertaalt het gewoonlijk door: wijwater , hetgeen echter onjuist is. R. v. E. vertaalt het x water voor de godsdienstige preiniging.” De Muhammedanen zijn namelijk verpligt, v66r het gebed, het aangezigt, de handen , ellebogen, voeten en enkels te wasschen. Zie verder, zoo over deze reinigingen, als over de andere godsdienstige plegtigheden der Muhammedanen , RoorpA van Evsinga, Hand- boek der Land- en Volkenkunde, III** Boek, I*** DI., bl. 411—435. Sa Alle H. S. en de uitgave yan R. v. E. hebben Se deze laatste spreekt dit woord uit: motslej, en vertaalt het in ziju Woordenboek: doek , biddoek ; en in eene Aanteekening op deze plaats: x eene soort van luchtig gewaad , hetwelk de Inlanders boven hunne kleederen P dragen, en over de schouders hangen , ook wel sdrong genaamd.” Deze verklaring is niet juist. - we” De sdrong is een geheel ander kleedingstuk. Ik heb in den tekst See geschreven, omdat, volgens # Ag FreyTtaG , dit woord zulk een bidsluijer of bidkleed beteekent; se daarentegen : cene plaats onder den blooten hemel, daa de openbare gemeenschappelijke gebeden plegen te geschieden. SI a. In dn HH. S. staat s4 Aa Se; maar dit woord BR schijnt cene bijvoeging van latere hand te zijo. Het is'in allen gevalle onnoodig. a Sira. De Maleijers spreken dit woord uit asar of atsar. Het is het derde van de vijf gebeden , die de Muhammedanen dagelijks, volgens hunne wet, verpligt zijn te doen. Dit is het namiddag-gebed van drie tot vijf ure. De Heer R. v. E. merkt in zijne Aantee- keningen op bl. 5 het volgende aan: x” De Mahomedanen hebben alhier”, hij bedoelt zeker op Java, sin het etmaal vijf yoorname tijdperken, waarin zij verschillende godsdienstplegtig- x heden uitoefenen. Het eerste, ea tsubhh genaamd, duurt yan des ochtends vijf ure tot pr zons-opgang; het tweede, pe thlohor , van des namiddags 6en tot twee ure; het derde, ya aisar, van vier tot vijf ure; het vierde, Pa meghrib, van zons-ondergang, tot dat y het avondrood verdwenen is; en het vijfde, Liuc 'isjd, van des ayonds zeven tot des nachts x drie ure. Deze vijff worden genaamd yep grrew CS, wakhtu sombahjang ferdlu , d. i. x tijdperken, waarin men verpligt is godsdienstige plegtigheden uit te oefenen; ter onder- v scheiding van Aw ran 4, wakhtu sombahjang sunat, of tijdperken, waarin men , kleinere godsdienstplegtigheden naar welgevallen kan verrigten. Onder dezulke behooren: prri tahadjad, D dlohha en andere. — In alle de voorschrevene tijdperken worden , onderscheidene godsdienstpligten verrigt, als: loven | Tr ), prijzen | Dg 3), danken (Ga daa), bidden (Da, iets uit den Khoran Sa (a doch wat de vijf p hoofdplegtigheden aangaat, valt aan te merken, dat dezelve uitgeoefend worden door enkele DI of vele malen ter aarde te vallen, naarmate dit voor elke plegtigheid bepaald is, met inacht- y neming yan met zeven ligchaamsdeelen , namelijk het hoofd, de handen , de kniectn en de yr voetzolen, de aarde, den grond of het matje, waarop men nedervalt, te raken.” Tot dus verre R. v. E.. Zulk ter aarde vallen onder het gebed wordt a, rak-at genaamd; b. v. das, 5 pa cl, hij bad, zich tweemaal op die wijs ter aarde werpende. Zie verder de hier boven aangehaalde plaats uit de Land- en Volkenkunde yan Roorda van Evsinga. Bing Sela. Een ander H. S. heeft Sa. Men kan ook Zerpen aan. Het komt op hetzelfde neer. Ba Kena Pa MS. Het woord JJ kan zoo wel betrekkelijk gemaakt worden op het voorgaande ul pil, als op het volgende CS. Volgens het eerste moet vertaald worden: r Zoo bleef de Vorst aanhoudend op dat voorbij stroomend water staren. En er , werd een (granaatappel) gezien.” Volgens het laatste is de vertaling: x Zoo bleef de Vorst 2 aanhoudend op het water staren. Vervolgens werd er een (granaatappel) gezien.” Ik geef aan de laatste verklaring de voorkeur, omdat er anders, dunkt mij, moest staan: r) Sis un &. en omdat het woord stroomen op andere plaatsen in dit werkje uitgedrukt wordt door po. BI. “. 40 gu JI. Het woord 53 staat slechts in Gen H. S. AE & aa Sa dik. Zoo zijn wij (menschen) allen over het algemeen. SAN a. Het woord Ena is een eertitel, dien de Arabieren en Maleijers geven aan dezulken , die uit den stam van Ali, den schoonzoon yan Muhammad , voortspruiten , gelijk zij hun, die van Muhammad zelven afstammen of zulks voorgeven , dien van Ba Heer, geven. Sa beteekent eigenlijk : edel, aanzienlijk , prinselijk. Sa a 31, en twee regels later GAS ol, dl. In de H. S. staat a SI en XS sl Al. Z66 heeft R. v. E. ook. Maar het Maleische taal-eigen vordert G4) en Gus. lai Ss . Zoo wordt in €en H. S. de dochter van Hassan bestendig gencemd. R. v. E. noemt haar Pang Sa en daarin wordt hij door een ander H. S. gevolgd. Het woord sa seltie (in plaats van Sa) is Arabisch , en beteekent letterlijk: mijne meesteres, mijne gebicdster ; en (Je komt yan Pa vroom. Het beteekent dus woordelijk : mijne vrome of godvruchtige gebiedster. P a Si Ga De. Ken H. S. en R. v. E. hebben ya a ES A je Si. Mar bet woord s,le? komt mij verdacht voor; een leeftijd van veertien jaren is toch in het Oosten voor een meisje niet zoo bijzonder jong. na en niet SAN z00 als R. v. E. en &en H. S. hebben. AS S5, plantgewassen ; en niet A5, z00 als Gen H. S., of yrp SS, z00 als R. v. E. heelt. AA zoude ook goed geweest zijn; want dat is zamengetrokken uit WA. Da Si pam bestaande uit dadels. R. v. E. en €en H. S. hebben yg Se minder goed. N je) ya, druiven en rozijnen. P BI. v, Ss, RR. v. E. heeft Xx0 tsohhbat. Z66 wordt dit woord ook op Java geschreven en uitgesproken. Sa Pn A Ep yi) Jelani pa Sp E yy”. Door het woord Si Sjejeh verstaan de Arabieren een bejaard en eerwaardig persoon, die door zijne ondervinding en zijne jaren gezag en invloed heeft. Het woord Sa muftihh toont eene priesterlijke waardigheid aan. In een H. S. staat bestendig a maar dit kan niet, dewijl het een Arabisch woord is , Ss ” meerv. Van He. De Maleijers verwarren in vreemde woorden gedurig de —? met de —. ira P a an sl DNS yan Hi Ce, en Sjerif Hassan werd door ziekte overvallen. Het woord Arang komt hier ontegenzeggelijk voor als de lijdende yorm van een werkwoord (want de beteekenis van een zelfst. naamw. kan het hier volstrekt niet hebben; ja zelfs herinneren wij ons niet, het ergens als zoodanig te hebben aangetroffen). Moana is deze wijze van het lijdend werkw. te vormen, in het Maleisch zeer ongewoon. In het Javaansch wordt de lijdende vorm der werkwoorden, die het overgaande aanhechtsel hi achter zich hebben , behalve op andere wijzen , ook gevormd door v66r het werkw. het voorvoegsel ka te plaatsen, en het aanhechtsel hi te veranderen in han. Z66 komt, b. v. van dhawah-hi, iemand (iets) gelasten ka-dhawah-han , gelast worden; en het schijnt ons toe, dat Seba hier zulk een, op de Javaan- sche wijze afgeleide , lijdende yorm is van het overgaande werkwoord SA iemand overvallen , over of op iemand komen. Men treft nu en dan nog enkele soortgelijke voorbeelden in het Maleisch aan, b. v. op bl. 1! der boven aangehaalde Bloemlezing van D". pe HoLllaAnpEr: Pg DA pe a Sa & Yee, het goud dat gevonden is worde door u aan hen beiden gegeven; in welk yoorbeeld As ook bezwaarlijk iets anders zijn kan, dan ecen lijdende yorm van Kan iets vinden. OA se Ss. In &en H. S. staat pa do) a BI. f. ep SN Sp Ss D. De woorden Sol dj staan in 6en H. S. niet; ook bij R. v. E. niet. Zij komen mij ook eenigermate verdacht voor. Een ander H. S. heeft Ae pil E9 o. San Si Si Gi Sa a JI Ena Up a SI Aan, toen de Sjerif Hassan dat zag, gevoelde hij groote deernis, dat zijne dochter z00 bedroefd was. Het is eenigzins vreemd, dat er niet staat: os) yeS JI of GAmS JI. Bi. 0. pala an SI ap Si Sa Sr SK dl ye, want de Allerhoogste zal u het geluk schenken, om met Sultan Ibrahiem te huwen. Het woordje dll is echter vreemd in deze constructie, Ik houde het voor eene stellige voorzegging: gij zijt zullende begunstigd worden, d. i. gij zult zeker begunstigd worden. CS Sp Tn D) JAS dan, het is de wil des Allerhoogsten, dat gij, mijne dochter ! trouwt. De beide H. S. hebben Sp; maar dan geeft het, naar mijn inzien, geen zin. Ik heb dus de lezing gevolgd van R. v. E., hetzij dit eene conjectuur van hem is, hetzij hij Sp in zijo H. S. gevonden heelt. Ga & En. Een H. S. heeft ve z66 ook R. v. E.. Een ander H. S. £ 39. Het moet zijn GAS, gelijk het voorgaande God, ,w 9. dinas. Een ander H. S. heeft Se en Pa doch minder goed. ji uo, regtvaardiging, zuivering van de schuld vragen. Sa fe. In de H. S. wordt dit woord veelal geschreven CA O9; maar de Maleijers schrijven dikwijls op den klank af, en letten niet altijd op de regels der taal. Sa a vrienden, broeders. De Heer R. v. E. teekent op deze plaats te regt aan: relk, die slechts een weinig met de Oosterlingen bekend is, weet, dat zij elkander pzeer spoedig broeders noemen , zelfs wanneer zij elkander slechts oppervlakkig kennen.” SS gi a Ge MA a SI a al A D SI di ag da Gi, wat betrelt dit mijn kind, laat zij een toevertrouwd pand van mij zijn aan u beiden; gelijk uw eigen kind, hebt haar alzo6 lief. BI. o. aa Ka , cen weeskind, niet pan, z00 als in Gen H. S,, en ook bij R. v. E. staat. jl HL Gap 0, hebbende noch ouders noch broeders. Kene fraaije Maleische spreekwijs. Op eene andere plaats (bl. (*) staat lap yo Gap JS, welke uitdrukking eigenlijk juister is. - S9 di Gap Sa UN wilt toch niet nalaten, haar lief te hebben. Twee negativa bevestigen ook in het Maleisch te sterker. In plaats van 59 Awie, staat in Gen H. S. en ook bij R. v. E. 59 ua we; maar dit komt op hetzelfde ner. Ga ji SI Ge da JS, Ul), en weest gij beiden, mijne Heeren! mijne plaatsbekleeders ten opzigte mijuer dochter. In en H. S. staat MS daa JS, 33$ Gnsisi , hetgeen blijkbaar eene fout is van den afschrijver, wien missehien de vitdrukking rai DAS dan la yl2 voor den geest gezweeld heeft. An SS Jlse$ of xl Zaz,$ jlaoS zijn verzachtende uitdrukkingen , om daarmede het sterven , en wel het zalig afsterven, aan te duiden. 0 Jai. Z66 hebben de beide H. S.. R. v. E. heeft Jl PI) Jal. Mogelijk is de ware lezing Dan Jus. AN Ha OS C. V66r deze periode schijnt iets uitgevallen te zijn, omdat de Sjerif Hassan zijne rede vervolgt, en dus de woorden 5S Se niet noodig zijn; bij voorb. Dad yg SI DS, of iets dergelijks. ran Si AN vaarwel, mijn kind! In &en H. S. en ook bij R. v. E. staat rus Cu! da; minder sierlijk. Ni naa ya na NS can Yol CSx, en nu, z00 als ik zeide, vergeet dat niet, mijne Heeren! BI. 0. 5S Sh Ga dn A, ik heb er op gerekend, mijne vrienden, dat gij beiden zult zijn, als mij vervangende in de opvoeding mijuer dochter. In plaats yan PES Se heeft Gen H. S. ya Gosp. Z66 ok RR. v. E. Se SS SAS a, als in mijne eigene plaats. In plaats yan GAed heelt en H. S, da. Slim 9) yi, woordelijk : indien er leven is, dat is, indien wij leven. A Eu Sa met al ons vermogen, z00 veel wij kunnen. yg. Eigenlijk moet het zijn AAA O9; maar omdat er op volgt GAS, z00 wordt het eerste —? weggelaten. BI. 4. AS). In en H. S. wordt dit woord geschreven Gas , en 2006 ook bij R. v. E.. Het tweede H. S. heeft NERAN hetgeen zeker niet goed is. Over die inwikkeling der lijken in lijnwaad , en hunne verdere behandeling bij de Muhammedanen , zie men, onder anderen, Roorda van Evysinga , Handb. der Land- en Volk., III** Boek , I*** DI., bl. 425—428. Peg Su Ge )9, Yan den kant van de stad Kofah. De Heer R. v. E. teekent hierbij aan: Het landschap Kofah. Landschap geeft hier de stad Kofah met hare omme- | mestreken te kennen. Men is doorgaans gewoon, de landen naar die stad te noemen, waaraan p dezelve het naast grenzen. Zoo zeggen hier (op Java) de bovenlanders : kita pergi ka-negerij p Batawijah , dat is, wij gaan naar het landschap Batavia , zonder hierdoor 200 zeer de stad , nals derzelver omliggende buurten te bedoelen. Dat hier de stad Kofah met hare omme- p landen bedoeld wordt, veronderstel ik, omdat ik nergens van een landschap, maar bij vele x Schrijvers van cene stad Kofah gewag gemaakt vinde. Onder anderen zegt J. HuUnnERr in pm Zijn staatkundig en historisceh Woordenboek , dat: x Coefa (verbastering van Kofah) ecene pn, Turksche stad in Azie is, gelegen in de provincie Yerak, op de grenzen yan de Arabi- D nn sche woestijn. Bea. gerak . Het is niet mogelijk , dit woordelijk te vertalen. Indien wij het woord bebidden in onze taal hadden, dan zoude de beteekenis zijn: om het lijk te bebidden. Nu moet het vertaald worden: om gebeden over het lijk uit te spreken. Bij de Muham- medanen bestaan daartoe afzonderlijke formulieren. Zie ook Roorda van Evsinga, 1. a. p. Jan an wees niet zoo zeer bedroefd. In vele Maleische Schriften wordt het laatste woord op den klank af J3x4 geschreven. Se, Jas pe ii W3, zij (de wereld) is eene plaats, om goede werken te doen. Ga” JS D 2S yo. Het is eenigzins onzeker, of het woord Z” behoort tot de voorgaande of de volgende woorden. In het vervolg staat wel co LS) a; maar zulke herhalingen zijn in de Maleische Schriften niet zeldzaam. 