VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Geen Dier {chynt zo byzonder gefchikt voor de Land- en Lugtftreek zyner Geboorte. Wy worden onwederftan- delyk gedrongen te erkennen, dat de natuur van het ecne zo zeer gepast is na de andere , door eene wyze befchik- kende Oorzaak. De Kameel, verordend om in een Land te woonen , waar hy weinig voedzel kan vinden , is fpaarzaam geweest in den geheelen aanleg van dit Schep- zé. Zy heeft ge zwaarlyvighcid van den Os, van het Paard, of van den Olyphant, "er niet aan gefchonken „ maar zich bepaalende tot het volftrekt noodzaaklykc , hem een kleinen Kop gegeeven, zonder uitfteekende ooren , aan ’t einde van een langen hals, bykans zonder vleesch 5 aan de Dyen en Pooten geen meer {pieren toegevoegd dan onvermydelyk ter beweeging noodig zyn, en, met één woord, aan ’t geheele lichaamsgeftel niets gefchonken „ dan °t geen vereischt word om ’t zelve zamen te houden. Zy verleent den Kameel fterke kaakbeenen , om het hard- fte voedzel te kauwen; maar, ten einde hy niet te veel zou gebruiken, de Maag zeer klein gemaakt, en hem ge- . noodzaakt te herkauwen. De Pooten zyn omrand met een viceschkorst, die op de klei uitglipt, en, geheel niet tot klimmen gevermd, hem alleen gefchikt doen zyn voor - een droogen, vlakken en zandigen grond, gelyk die van Arabie: desgelyks is dit Dier blykbaar tot flaaverny be- ftemd: dewyl het alle middelen van verdeediging tegen de vyanden ontbreekt. Onvoorzien van Stieren heornen „ Paarden hoeven, Olyphants tanden, en de fnelheid van een Hart, kan de Kameel de aanvallen van den Leeuw, den Tyger, of den Wolf , niet afweeren. Om deeze Dierfoort te bewaaren, heeft de Natuur-dezelve verbor- gen in de diepte deezer Woestynen, waar °t gebrek aan Kruiden geen Wild kan lokken, en van waar ’t mangel aan Wild de Roofdieren verwydert. De Kameel , een Huisdier geworden , heeft de dorfte grond des aard- bodems bewoonbaar gemaakt. Hy alleen vervult alle de behoeften zyns Meesters. De melk van het Wyfje voedt de Arabieren, leverende Meikfpyze , Kaas en Boter; ook is het Vleesch eetbaar. Van de Huid vervaardigen, zy Schoenen , en andere dedere dekzels; Tenten gn Kiecde- . en van het Hair. Zy vervoeren, met deezer Dieren be- hulp, “+ DER INWOONDEREN VAN SYRIE. 73 hulp, zwaare lasten „en, wanneer de grond voedzel wei- gert op te leveren aan de Paarden , den Sedouinen zo noo- ig , vervult de Kameelchmelk die behoefte , en geniet dit Dier , voor zo veelvuldige dienften , niets anders dan eenige dorre ftruiken en geftooten Dadels. Van zo veel aangelegenheid voor de Woestynbewoonders is de Ka- *meel, dat, waren zy verftooken van dit nuttig Schep- ' zel, zy dezelve niet zouden kunnen bewoonen. De gelegenheid, waar in de Natuur dus de Bedouinen geplaatst heeft, heeft hun tot een Geflfeht van Menfchen gevormd , even zonderling in hunne Natuurlyke als in hunne Zedelyke hoedanigheden. Deeze zonderlingheid loopt ‘dermaate in *t ooge, dat hunne Nabuuren , de Sy- ricrs, zelve hun aanzien als buitengewoone weezens , in * byzonder die Stammen , welke in het dicpfte der Woes- tynen hun verblyf houden, als te Araza, Kaibar , Tai, en anderen "de nooit tot de Steden naderen. Wanneer, ten tyde van SHAIK DAHER, eenige hunner Ruiteren, Zo verre als Acre, kwamen , verwekten zy daar zo veel nieuwsgierigheids , als cen bezoek der Wilden uit Ameria ` ca by ons zou doen. Elk zag met verbaasdheid deeze Lieden, kleinder , magerder, en zwarter dan eenigen der bekende Bedouinen. Hunne fchraale beenen fcheenen alleen vit fpieren te beftaan , zonder kuiten, de buik cheen aan den rug vast, en het hair was gekroesd , als dat der Negeren. Deeze Bedouinen ftonden niet min verfteld, over tgeen zy befchouwden; zy konden niet begrypen, hoe het mogelyk was, dat de Huizen en Minarets over- einde bleeven ftaan, en hoc de Menfchen daar onder durfden woonen, als mede, hoe zy altoos op dezelfde plek gronds hun verblyf hielden: bovenal werden zy in verrukking opgetoogen, toen zy de Zee in ’t oog kree- gen; ’t was han onbegrypelyk wat die Woestyn van Water mogt weezen. Wanneer men tot hun fprak van Mos- ques, van Gebeden , van Wasfchingen , vroegen zy, wat dic woorden betekenden; zy vroegen, wie MUSES, JE- SUS CHRISTUS en MAHOMETH waren; en waarom de In- woonders , van geen onderfcheide Stammen zynde, vere fchillende Leidslieden volgden ? Maar wy moeten ons niet verbeelden, dat de Arabie- ren op de grenzen zo onkundig zyn als deezen. Ver {cheide kleine Stammen , die dieper in °t Land woonen, als in de valei van Beka, van de Jordaan, en in Palesti- nz, komen den Boerenftand nader; doch deezen worden , E 5 i van 74 GEBRUIKEN EN ZEDEN DER INWOONDEREN VAN SYRIE. yan de anderen veragt „ die hun aanzien als Bastaard» Arabieren en Rayas, of Slaaven der Turken. Ik zal nu de waare Arabifche Redouinen , in hunne Leevenswyze y breedfpraakiger befchryven.. Cé Vervolg in cen ander Stukje.) mn LEEVENSBYZONDERHEDEN VAN DEN DOOR ZYNE REŽ- ZEN BEROEMDEN JONAS HANWAY, sq. (Uit the Remarcable Occurrences of the Life of Jonas HANWAY Esq., door den Heer PUGH.) (Vervolg van blads. 40.) D: veelvuldige nuttige, en het Vaderland heilzaame , plans, door den Heer HANwaAv bevorderd, ten bes- te zyner Medemeníchen , hadden zyn Character, als een agtbaar Volksvriend , bekend gemaakt. Zyne onbaatzoe- kenheid, en de opregtheid zyner voorneemens, waren elk bekend. Zyn Naam las men by ieder Ontwerp , ten beste des Menschdoms beraamd , en deeze bragt meer toe dan zyn eigen getekende Gifte : elk was verzekerd , dat zy- ne gaave, uitgereikt onder zyn opzigt, getrouw zou wore den aangewend. Zomtyds vervoegde hy zich ten Hove, doch het blykt niet, dat hy openlyk, of in ’t geheim , eenige belooning zogt voor zyne gedaane dienften, {choon hy thans ge- meenzaame kennis hadt aan lieden, wier hand Hofgun- iten uitdeelde. - Men liet egter niet toe, dat hy zyn ge- maatigd inkomen geheel ten dienfte van anderen, zonder eenige vergoeding, befteedde. Vyf Burgers uit Londen, onder welken zich wylen Mr. HoARR, een Bankier, be- vondt, vervoegden zich te gader by Lord BuTE, den toenmaaligen Staatsdienaar; verzoekende, uit hun eigen naam, en uit meer hunner Medeburgeren, dat men het oog op hem mogt flaan, tot het bekleeden van eenige ost. Ingevolge hier van, werd hy, ‘in den Jaare DCCLXI, tot een der Commisfarisfen benoemd, om Leevensmiddelen aan de Vloot te bezorgen. Met deeze vermeerdering van zyn inkomen, betrok hy een huis, in Red Lion Square; de voornaamfte vertrek- ` en LEEVENSBYZONDERHEDEN VAN JONAS HANWAY. #5 - ken van °t zelve vercierde hy met Schilderyen en Zinne- beelden, in cen ftyl, hem byzonder eigen, Wanneer ies mand hem vroeg aver deeze zonderlinge verkiezing , áut- woordde Vë aa ik bevond dat myne Landslieden, Hee- „ ren en Dames, de kunst, van elkander genoeglyk te ‚onderhouden, niet verftonden, dat welhaast het, ge- „ prek begon te verflauwen; de tusfchentyd van zamen „te komen, en het zich fchikken aan de Speeltafels, „bragt men door ‚in eene verveelende ftilte : want de gee „Iprekken hebben geen val, als de ziel "er geen belang „in ftelt. Om. dit ledige in de zamenkomften weg te , „neemen, en voor te komen, dat de Kaarten de ziel | „ van myne Gasten niet geheel innamen , heb ik hun o voorwerpen onder *t ooge gebragt, zo aantrekkelyk als „ik ze kon yitvinden, en die niet wel befchouwd kun- » hen worden, zonder een genoegelyk en vervrolykend » gefprek te wege te brengen, — en als dit miste, kon „ men de Kaarten opvatten.” In den Jaare-MDCCLXV „ bevorderde deeze weldaadi- ge Man eene Infchryving, voor de zodanigen, die by twee fchriklyke branden zeer veel geleeden hadden; de een te Montreal, in Quebec, de ander te Bridge Town, te Barbados. De ongemakken en plaageryen, waar aan de Jongens der Schoorfteenveegers bloot ftonden , poogde hy, in den Jaare MDCCLXXII, te verligten , door voegelyke fchikkingen met hunne Baazen. Wanneer „in den Jaare MDCCLXXVI, de Heeren der Ad- Miraliteit last gaven, om een der Commisfarisfen van de Leeftocht na Hamburg te zenden , om aldaar te handelen, over het verzorgen van de Leevensmiddelen der Troepen in America, nam de Heer HANWAy dit werk op zich, en volyoetde het, fchoon nu vicr en zestig jaaren bercikt hebbende, met de wakkerheid eens Mans in ’t best zyns leevens. De Heer Hanwav deedt het zyne, tot oprigting van een nieuw Hospitaal, in ’t oosteinde van de Stad, en van een Zeefchool te Chelfea. Een Huis tot het eerfte werd daadlyk aanvaard , in Arescot Street Goodmans Fields , doch, de inichryvingen binnen weinig jaaren afneemende , werd bet plan ter zyde gelegd; en eenige ongelukkig ontftaane verdeeldheden onder de Beftuurders der Zeefchool, ver- ydelden geheel den voortgang. e Toen , met den Jaare MDCCLXXXIII, zyne gezendhcid Zigtbaar afnam , bedankte hy voor de post van Commisfa- . ris 6 CEEVENSBYZONDERHEDEN ris der Leevensmiddelen; doch ontving terftond de gun- fte, dat zyne Jaarwedde hem als een Jaargeld voor zyn leeven ge chonken werd. Deeze wás hy verfchuldigd aan de hoogagting des Konings voor zyn Perfoon , die zich zo zeer in werken van weldaadigheid , voor zyn Va- derland en het Menschdom, hadt doen kennen. Thans had hy de handen ruim, om, door alles wat in zyn vermogen was, het vastítellen der Zondagsfchoo- len te bevorderen , en eene Infchryving voort te zetten, ten behoeve van de veelvuldige arme Zwarten, die in. een deerlyken ftaat door de Hoofdítad omzwierven. In den Zomer , des Jaars MDCCLXXXVI { nam zyne gezondheid dermaate af, dat hy oordeelde , alleen op zy- ne herftelling te moeten bedagt weezen. Lang hadt hy ontdekt, eene ongefteldheid in de blaas te hebben, die, allengskens toeneemende , een Wateropftopping veroor- zaakte, en, op den vyfden van Herfstmaand , een einde aan zyn leeven maakte. Geduurende eene verdrietfge , en by wylen pynlyke, on- gefteltemisfe , liet hy nooit eenig ongeduld blyken, maar zag zyne ontbinding zonder fmerte te gemoet. Toen hy zo zwak werd , dat hy het bedde moest houden , ver- zogt hy de Doctoren vryuit over zyn ongemak te fpree- ken. Overtuigd dat er geen herftel te verhoopen was, zondt hy om allen, die hem iets geleverd, of voor hem gewerkt hadden, en betaalde ze; nam affcheid van zyne gemeenzaamfte Vrienden; gaf de Brieven op aan afwee- zige bekenden ; ber zich het Nagtmaal toedienen , en {prak met de grootfte bedaardheid over zvn Daat, Bovenal be- tuigde hy zyne voldoening daar over, dat, geduurende zyne geheele ziekte, zyn Geest nooit verwildegd , o verbysterd, geweest was. In den morgen vóór zyn dood, betuigde hy een Boezemvriend: ,, Ik heb geen bekom- >> merde denkbeelden over myn naderend einde; doch ik aa Vind de ¿%s Vite zo fterk, dat ik deeze wereld, zo ik as denk , niet zal verlaaten , zonder zwaaren ftryd.” Tegen zyn Chirurgyn zeide hy: ,, Indien gy denkt, dat an het u in uwe Praktyk , of voor iemand, van eenig nut ə kan zyn, dat ik geopend worde, ik bid u doe het: ik ə Wil zo vecl goeds doen als'ik kan!” Den avgnd, toen hy ’s nagts ftierf , liet hy zich een fyn geplooid hembd aan doen, gaf zyne fleutels over, befchiltte over eenige kleinigheden , en liet zich zyn Ui- terften wil voorleezen.  77. ene koude aan het uiterfte zyner leden , deeze werd ver- heide keeren weggenomen , en de omloop des bloeds weder bevorderd, door wryvingen, die hy zelve belast- te. Ten laatften verzogt hy zyn Oppasfer zyn been te wryven, °t welk zeer koud was; hy loosde een zugt, die den Oppasfer ontzette, en eenige oogenblikken met wryven ophieldt; de koude nam toe; hy gevoelde de on- middelyke aannadering des doods: zyne longen ademden nog vry; de laatfte leevensadem ontglipte hem in 't mid- kn van een -gezegde , ’t welk begon met den naam CHRISTUS !. Dit waren de laatfte oogenblikken van JONAS HANWAY, en zodanig zullen zy weezen van allen , die , gelyk hy, lee- veh, indien zy tot het uiterfte hunue Verftandsvermogens behouden. Hy bereidde zich tot fterven, met dezelfde bedaardheid , als of hy zich tog een reis toerustte. ’t Was'fteeds zyne betragting , gereed te weezen tot die sebeurtenis , wanneer dezelve mogt voorvallen , en on- bezorgd wegens den tyd. Omtrent twaalf maanden vóór zyn dood viel hy, in zyn Boekvertrek een papier ftaan- de te leezen , neder, als of hy, door een blixemftraal ge- troffen, op ’t oogenblik bezweek. Zyn Klerk, digt b hem zittende , beurde hem op, plaatfte hem in een ftoel. Naat verloop van eenige minuuten bekwam hy, zeg- gende: „In de daad, dit is geen ongemaklyke weg, om gy Vit dit leeven te geraaken ; doch ik mag wel oppas- „fen, om de lamp des leevens zo lang brandende te s houden als ik kan; althans ik zal myne in de Genees- ss kunde ervaaren Vrienden vraagen , wegens de natuur an en oorzaak van dit toeval.” ` | De Heer Hanway was middelmaatig van grootte , rank, doch welgemaakt. In de laatfte jaaren zyns leevens buk-- te hy vry veel voorover, en vondt het onder het wan- delen gemaklyk, zyn hoofd over eene zyde te laaten hangen. Toen hy, dertig jaaren oud zynde, eerst na Rusland vertrok , was zyn weezen vol en bevallig , en hy had den naam van den Fraayen Engelschman. Maar de fchok , welke zyne gezondheid in Perfie kreeg , be- nam veel van dit bevallig voorkomen; en, fchoon hy tyne gezondheid weder kreeg, zo dat hy, twintig jaarea Ytereen „ zonder eenige merkwaardige ongefteldheid , kefde, miste hy die vaag van welvaarenheid. Zyne weezenstrekken, waren niet fterk , doch hadden die weinig beduidenheid niet , welke veeltyds zwakke wees ' ki VAN JONAS HANWAY. . yò seesmiddel dan eene wandeling neemen; Lichaamsbewee- ging von.it hy noodzaaklyk , en er zyn lust in. Hoewel hy doorgaans zyn Rydtuig by zich had als hy uitging, nogthans wandelde hy meer dan hy reed, en zette in ’t wandelen zulk een ftap, dat hy gewoon was te zeggen, op ftraat altoos meer hinder te hebben van die hy voorby hep, dan van die hem inhaalden. Doch, door deeze ftrik- te leevenswyze, herkreeg hy zyne gezondheid, en ’t is waarfchyulyk , dat hy verfcheide jaaren langer zou geleefd hevben , indien de ongefteldheid , welke ter onmiddelyke oorzaak van zyn dood ftrekte , hem niet hadt wegge- t. Zyn geest was de werkzaamfte dien men zich kon ver- beelden : altoos bezig > en nooit afgemat. In den Zomer ftondt hy ten vier of vyf uuren, en ’s Winters ten zeven nuren, op: en, altoos veel té doen hebbende , was hy den genecien dag, tot hy na bedde ging, onledig. Schryven was zyne geliefde bezigheid, of liever uit- {panning ; en „tot het laatst zyns leevens , fchreef hy een choone hand, zonder bril. Altoos hadt hy een of twee Klerken, hem ten dienst ftaande in zyn Post, of (at: vende voor de Liefderyke Inrigtingen, waar over hy de bezorging hadt; deeze woonden by hem in. Maar hy ‘kon vaardiger opftellen dan iemand fchryven. Hy was gewoon, als de tyd het toeliet, verfcheide uuren agter Een voor te zeggen, ’t welk uit zyn mond werd opge- {chreeven: dit zag hy naderhand over, wanneer het wee der werd gefchreeven, en eenige keeren overgezien. Vaardig een fchoone hand te fchryven , is eene be- kwaamheid, welke veelen, fchoon niet misgedeeld van vermogens, nooit verkrygen; doch wel te fchryven, en de regels der taalkunde ftrikt waar te neemen, als een ander het voorzegt, valt bezwaarlyk voor een ieder die het beproeft. Dit, nogthans, vorderde de Heer HAN- way, en zulks met vaardigheid. Hierom moest hy jonge : Klerken neemen , wier hand hy naar zyn zin kon vor- men, en ze zelfs Bnderwyzen. Hy hadt eene gelukkige leertrant; maar de geftaadige arbeid, welke hy eischte , zyn ongeduldigheid, en de moeilykheid om hem te vol- doen, de knorrende wyze, waar op hy ‘zyn ongenoegen te kennen gaf, veroorzaakte dat zeer weinigen der Jonge- lingen het lang by hem hielden. "Indien zy, door oplet- tenheid , werkzaamheid en volftandigheid zyn vertrouwen. | | won» VAN JONAS HANWAYe St hy wist hoe verleidelyk de zugt tot gezelfchap voor jon- elieden was, en aan welke gevaaren dezelve hun bloot heide. Hy bleef niet in gebreke om hun den besten raad te seeven, en hy bezat de bekwaamheid, om zulks te doen zonder aanftoot. In zyne handelingen met anderen was hy altoos open- hartig, zuiver en Opregt: op °t geen hy zeide kon men voltrekt afgaan. Hy hieldt zich aan ftrikte waarheid vast, zelfs in zyne vertellingen; geen {chitterende gedagte kon hem beweegen van de waarheid af te wyken; dan, hoe openhartig in zyne eigene gedraagingen, hadt hy te veel wereldkennis , om zich ligt van anderen te laaten bedrie- en; zeldzaam leende hy vertrouwen, waar hy zich be- ogen vondt. In het waarheemen van zyn post, als Commisfaris des Leevensvoorraads voor de Vioot, was hy zeer yverig, en hieldt geene gemeenfchap met de Leveranciers. Geen het minfte gefchenk wilde hy van hun ontvangen, zondt men het hem, hy zondt het altoos te rug, niet op eene knor- rende wyze ; als of hy zich veel liet voorftain op gyne belangloosheid , maar met eenig zagt antwoord , van dee- zen aart: 4, Mr. HANWAY zegt dank aan Mr. voor e het Gefchenk, hem toegedagt: doch hy heeft zich ten » regel gefteld , nooit iets aan te neemen van iemand, an die met het leveren van voorraad te doen heeft; een „Kegel, dien hy, terwyl hy Mre bedankt voor an Zyn goeds oogmerk, niet denkt, dat deeze zal willen » dat hy vaaren laate.” By al zyne goedheid hadt de Heer HANWAY, zekere zon- derlingheid inf denk- en handelwyze, misfchiert het gevolg, van een groot gedeelte zyns leevens buiten "e Lands ge- fleeten, en nooit gehuwd geweest te hebben. Hy was gecnzins of in het in agt neemen van de kleine beleefd- eden; doch, daar hy dezelve in verfcheide Ryken hadt waargenomen , koos hy uit die hem bestaanftonden , en zyne beleefdheid verfchilde van die van anderen. Zyn onderhoud hadt tets oorfpronglyks , en het behaagde: De Heer Hanwax fchynt altoos zyn leevenseinde op *t ooge gehad te hebben. Hy onderzogt zyn eigen geirag » met dezelfde maate van geftrengheid , welke maar al te veelen omtrent het gedrag van anderen te werk ftellen 3 fteeds bedenkende , dat "er een tyd te komen ftondt, en die ligt niet verre af kon weezen, waarop hy met wroe- ging te rug zou zien op elk kwaad bedryf. "Er zyn vee- e FE 7 le DEEL. MENGELW. NO. 2. e / — VAN JONAS HANWAYs 8 diende hem ten troostmiddel, in de veelvuldige: ongele- enheden zyns leevens. Hy geloofde de Waarheden , in et Euangetie geopenbaard, met een onwankelbaar ver- trouwen 5 doch betoonde geen afkeer van Perfoonen, die. ber, in afzigte van de Openbaaring, alleen ntet den Na- tuurlyken Godsdienst hielden y indien hun twyfel gepaard ging met eene bereidwilligheid, om zich te laaten over- tuigen. Hy merkte den Godsdienst aan als de fterkfte beteugeling van flegte daaden , en, in zyne Schriften over dat onderwerp, tragt hy fteeds de noodzaakdykheid aan te dringen, om den openbaren. Godsdienst by te woo⸗ nen, cn byzonder om het Avondmaal te onderhouden. Hy wist, hoc zeer het geluk des Menschdoms afhangt. van eerlyk vlytbetoon,en fmaakte een onbefchryflyk groot genoegen , wanneer cen der voorwerpen zyner Liefdaadig- heid voor hem verfcheen, om hem te bedanken , zinde- We gekleed, en met een vergenoegd gelaad. Hy bejegen- e hun als zyne Bekenden , nam, met eene vaderlyke toe- genegenheid , deel in hunne belangen; hun te verftaan geevende , dat zy, ih eenige weezenlyke verlegenheid zyude , zich weder tot hem konden vervoegen. ’t Was deeze behandeling veeleer dan de ryklykheid zyner Gif- ten, welke hem zo bemind maakte by het gemeen : nooit wandelde hy door de Stad, of hem volgden de goede wenfchen van eenigen, door hem uit den druk geholpen. Niet gemaklyk valt het, van zyne Liefdaadighcid cen volkomen denkbeeld te vormen, ze was van die voorzig- tge en welberedeneerde foort , welke de weezenlykfte ver- listing toebrengt. Ten opzigte van de zodanigen , die "bam ééns, door eene voorgewende behoefte, bedroogen hidden, was hy onverbidlyk : doch , waneer hem daadly- k; elende voorkwam, het uitwerkzel van weczenlyk on- geval, of onvermydbaar ongeluk, miste hy nimmer, on- Verwylde hulpe toe te brengen, °t geen hy altoos kon doen: want hy hadt alle jaaren meer uit te deelen, den zyn eigen geheele inkomen bedroeg. De Liefde des Naasten vertoonde zich in elke daad zyns leevens , gezegend met eene genoegzaamheid van in- komften „ zonderde hy daar van af, wat, naar zyn denk- beeld, voor hem genoeg was, en zag het overige aan als efchikt om de eifchen der noodlydenden te voldoen. fet één woord, hy mogt , in volle waarheid, gezegd worden , een der voornaamfte werktuigen te zyn der Voorzienigheid , om de Behoeftigen te onderfteungn A de 4 De LOUISA D'ANTAIL. | ty . o | van den Heer D'ANTAIL, en hy vreesde, dat de gereedheid des onderhouds, en zelfs het Gezag van Vader en Sriefmoeder, Louisa in diens armen zou werpen.. Loursa betoonde egter aan DE VALMORIN geene voorkeuze te geeven ; zy was niet vry van Coquettery, en kon het ver. maar van zich gevleid te zien, door verfcheide Bewonderaa. sen, ten zelfden tyde, niet wederftaan. PARADBLLE fcheen de voorkeus te hebben. Deeze, nogthans, fteeds in’ ongerustheid over den voordeeligen ftand zyns Mededingers, befloot Louisa weg te voeren, eer DE VALMORIN een diepen invloed op haar hart maakte. Hy nam daar toe de maatregels; doch zo ge- heim niet, of DE VALMORIN ontdekte ze, en vondt middel, om dit beftaan te doen mislukken. Woede en wtaak vervulden het hart van PARADELLE, als hy bemerkte dat zyn Mededinger oorzaak was van de mislukking; hy beledigde hem openlyk, en daagde DE VALMORIN Uit, die zulks aannam. De Vader van Louisa en diens Egtgenoote, verwittigd van het gebeurde, en van het naderend Tweegevegt tusíchen hun- nen Zoon en PARADELLE, droegen de noodige voorzorge om de gamenkomst te beletten. Dach de Moeder bleef iff de uiterfte ongerustheid voor de veiligheid van haar Zoon; Zy voorzag, dat, fchoon zy hem ditmaal gered hadt uit het gevaar, waar in hy zich zou gefteld hebben, zy hem niet altoos kon bevei. ligen voor de wraak zyns Mededingers, die verklaarde , dat niets hem zou wederhouden van aan te vallen op den Man, die eisch op Louisa maakte. Reeds hadt zy haar Zoon onder zt oog gebragt, dat zelfss indien zytie omftandigheden hem toee lieven, het Voorwerp zyner genegenheid te trouwen, hy egter geen geluk kon verwagten van eene Vrouw, wier uitfteekende Schoonheid tot een geduurige bron van jalouzy en onrust zou, firekken, en wier vrolykheid van aart maar al tc zeer gefchikt Scheen , om de zodanigen, die zich door haare bekoorlykheden voelden , aan te moedigen. DE VABMORIN, Van een en onverzettelyk geftel , wilde niet luisteren , wat ook zyne Moeder mogt inbrengen, om hem Louisa te on:raa- den. Zyn liefdedrift groeide aan, en ook het ongeluk zyuer Moeder. Eindelyk befloot zy, als de cenige weg om haar Zoon te be- hoeden tegen dele gevaarlyke uitwerkzels dier bekoorlykheden, welke by dag aan dag met nieuwe bewondering befchouwde, LOUISA in een Klooster te bezorgen. Maar, op het eerfte vere melden van zulk een ontwerp,bevondt zy, dat het door LOUISA met zo veel wederzin gehoord werd, dat Zy zag al haar in- vloed te moeten gebruiken by haar Man, ten einde deeze de afkcerigheid van zyne Dogter overwon. Zy toonde hem, dat de eer en rust zyner Familie de opfluiting vorderde van LOUISA , ‘wier Schoonheid; hoewel nog, niet in vollen bloei, hem reeds D 3. 20 .. LOUISA D'ANTAIL» 87 ran de opvattingen en haat haars Stiefmoeders, veroorzaakt door die buitengemeene Schoonheid en bevalligheden, welke nyd en kwaadaartigheid kunnen te wege brengen in Vrouwen, Zelis naa dat de tyd voorby is, op welken zy op eigen uitwen- dige voordeelen eenigen prys kunnen fellen. —— Mevrouw DASTAIL zogt Zelts de verichriklykbeden van den opgeflooten faat uiet te verzagten, door haar Dogter de verligtingen te vergunnep, die de Rykdom in ’t Kloosterleeven kan genieten Zy wilde niet meer. dan zes honderd Livres by de Intrede bes taalen: en de Nonnen weigerden haar in te neemen, als niet meer gaf. Te deezer gelegenheid fchreef het ongelukkig Slachtoffer aan Madame DU FRESNE, die weder tusíchen haar en haare Ouders handelde. , ik weet, Madam , at zes hon- »» derd Livres genoeg zyn voor de zodanigen, die de pligten »» van bet Kloosterleeven kunnen waarncemen: maar, dewy] het »» my onmogelyk is Zulks te doen, en de Kloosterzusters reeds wm bemerken, dat ik niet kan volvoeren wat in ’t algemeen an verwagt wordt, en dus verfcheide uitzonderingen plaats heb- >» ben, weigeren zy my aan te neemen, of ik moet meerdet >> gelds geeven. 1k*verzoek u, derhalven, Madam, by myn »» Vader te gaan, en hem te fmeeken, dat hy eenig medelyden an met zyn Kind hebbe, en voor my het geeischte betaale.” Naa lang aanhouden werd dit toegeftaan; de Heer D'ANTAIL liet het bedongen geld bezorgen; cn Lovisa, die geen redmid- del zag, nam de fluier aan, en als haare Proef jaaren verftree- ken waren, deedt zy, de gezindheid haarer Vervolgeren nog dezelfde blyvende, de: Kloostergelofte, met eene kloekmoedig- beid vo gende aan haar grooten geest; doch met een hart, nog gehegr aan de Wereld, voor welke zy gefchikt was om een der fc-oonfte cieraaden te weezen, Maar, hoe Zeer zy uitwen- dig dit beiluit genomen hadt, en welke moeite haar Stiefmoes der en dier Party nam, om deezen flap, als vrywillig gedaan, te doen voorkomen, Louisa hadt middel. gevonden, om. op ecne Regterlyke wyze, haar Afkcer te vesklaaren. Eer zy de Gelof e deed, liet zy eene Tegenverklaaring opftellen, die zy overleverde aan Vader FAVIER, een Franciscaaner Monnik, Biegt- vader en Opz'ender van het Klooster St. Claire; en, onmiddelyk naa de plegtigheid, herhaalde zy de Tegenverklaaring ander- werf, en gaf die aan denzelfden Monnik. ’ Tusfchen de drie en vier jaaren ſicet LOUISA een droefgeestig en tegen haare zinlykheid geheel firydig leeven, in het Kloos- ter, zonder eenige ponging om onttlaagen te worden van eene Verbintenis, tot welke men haar genooddwangd hadt, Middee ferwyl was haare: Zuster HENRIETTA getrouwd aan den Heer NICHOLAS LE VACHER; en in de Huwelyksvoorwaarde hadt haar Vader haar Zyne éénige Erfgenaam geheeten. Gicrigheid was de heerfchende hartstocht van den Heer LE VACHER, en hy zag | 34 met A LOUISA D'ANTAIL. 89 met de hoop mogt ftreelen , om, ten eenigen tyde van die lastige banden ontílaagen te worden. / * Eenige maanden, naa dat zy kennis met den Heer COUSTURIER hadt begorinen. te maaken, werd het Hospitaal te Lagny, onder her beftuur der Franciscaaner Monniken, gebragt. Louisa ver- wierf, van den Overíten dier Orde, derwaards te mogen gaan, ’t welk zy met het grootfte genoegen deedt ; niet alleen, dat de (renge onderwerping aan de regelen van het Klcosteride» „ ven haar zeer tegen de borst ftiet; maar ook / om dat zy, in dit nieuwe verblyf, meer vryheids, en meer te haarer beichik- kinge hadt. De nieuwe Inrigting te Lagny wilde aangemerkt worden, als alleen onderworpen aan het gezag der Franciscaanen, en geheel ontheven van het regtsgebied des Aartsbisfchops van Parys: de Kerkvoogd beweerde. zyn regt, en "er ftondt cen Pleitgeding uit te zullen ontítaan. De Heer LE VACHER , wiens gierig- heid hem op de minfte omftandigheden agt deedt (aan, wist” genoeg van de geaartheid zyner Behuwd-zuster Louisa , om te vreezen , dat zy zich zou bedienen van de Tegenverklaaring, door haar opgefteld, om haare Geloften te herroepen, als het ooit in haare magt ftondt. Haare gemeenzaamheid mer den Heer CoUSTURIER veroorzaakte hem veel ongerustheids. Een jong Heer kon haar niet wel zien, zonder gevoelig te zyn wegens haare aanvalligbeden. CousTurier was beminnelyk, fchoon van | geftalte , en bezat middelen , gelyk aan die Louisa te wagten hadt, indien-zy uit het Klooster geraakte. ‘t Geen zyn dugten voor COUSTURIER vermeerderde , beftondt daar in, dat deeze Heer, in de Regtsgeleerdheid bedreeven, gegronde kennis hadt van de Wetten, tot de Klooster-geloften betrekke. Iyk, en wist, in welke gevallen ze ontbonden konden worden. o—— Om de maat zyner ongerustheid vol we meeten , diende de verplaatzing van LOUISA na Laany, waar Zy, niet langer ftaande onder het beftuur der Abtdisfe, noch wederhouden door het toevoorzigt der menigte van Kloosterzusteren , niet langer verpligt zou weezen , cene Zo ftipte verantwoordirg van haar gedrag te doen. Daar zou zy zo dikwyls , en zo lang als het haar goeddagt, COUSTURIER kennen opwagten, in het {preekver- trek di "LOUISA D'ANTAIL. gt middelen , te wetk gefteld, om haar te verpligtén tot Verbintee nisfen , zo ftrydig met haare neiging. - In deeze hoope vondt zy zich niet te leur gefteld. Zich tot haare Ouders ver- e, en verklaarende, dat zy die verbintenisfen wilde ver- breeken, welke zy nooit kon volbrengen, beloofde zy alles wat zy kon, te zullen toebrengen, tot het ontbinden haarer Gelof- ten, en het aangaan van eene Egtverbintenisfe met den Heet COUSTURIER 3 die, in alle opzigten , cehe vodr haar gefchik- Ye party was, en aan hem op het tederfte verbonden, He medelyden, *t geen hy, in ’t eerst, met haar ongelukken betoonde, hadt haare dankbaarhcid gaande gemaakt, zyne ver- - denfien en volftandigheid thans eene vuuriger drift ontítooken. Hy was langen tyd haar eenige troost geweest, en het overige hers leevens, met hem te flyten, zou, haars bedunkens , eene euwe waarde byzetten aan het ontflag , ’t geen zy zogt te verwerven. De Heer D'ANTAIL, en diens Egtgepoote, vervoegden zich by har in het vertoog , 't geen zy by ’t Hof van Rome deedt, we- ps den dwang , onder welken zy de Kloostergelofte gedaan Terwyl zy antwoord verwartte, verliet zy het Klooster, en kwam in”: Ouderlyk Huis. ’s Paufen antwoord was: ,, Dat „ de Inleveraarfter van het Verzoekfchrift na 't Kloostér zou Ap n, om het einde der zaake af te wagten; dewyl „alle de partyen, betrokken in haaren Afftand van het Kloos- m » moesten Zamengeroepen worden: en indien ‘er s Goer deezen niets werd bygebragt, °t welk het Hof te Parys » van dien aart oordeelde , dat zy haare Godsdienst - geloften v moest volbrengen , dat ze dan ontbonden’ ware, en in de vry- heid, ony te mogen trouwen, gefteld konde worden.” De , Wie dit aanging, waren haare Bloedverwanten, en de Nonnen ‚tot wier Klooster zy behoorde. De Nonnen ver- kisarden, by monde vansde Abdisfe, haare gereedheid, om ee: ne Perfoon te ontflaan , die nimmer de verrigtingen , aar het Kloosterleeven verbonden, volbragt, en altoos den verregaand.. ften afkeer van het Klooster betoond hadt; en dat zy du, ver- langden ontflaagen te worden van een Lid, ’t geen met zo veel wederzins onder haar leefde. ‘De Heer D'ANTAIL lever- de eene Verklaaring in, dat zyne Huisvrouw , door vrees voor de beboudenis van haaren Zoon, hem overgehaald had, om zy- ne Dogter tot het Kloosterleeven te dwingen ; hy beleedt, zelfs haar gedreigd te hebben’ met fchande , gevangenis, en dood, indien zy weigerde: doch dat’ hy, in zynen hoogen ouderdom , met langer met draaglykheid kon denken, om het wreed be- dwang, baar opgelegd, te doen volduuren, en daarom haar ont- fag verlangde. Zyne Vrouw vereenigde zich met hem in dit Naa dit alles gehoord te hebben, was het befluit, dat alle de ` LOUISA D'ANTAIL, - 98 am tot den wereldlyken ftaat weder te keeren, ter vernietiging van goede Orde, zo in de Kloosters, als in de Huisgezinnen. Het vonnis kwam dus neder, dat LOUISA D'ANTAIL tegen de Wet van haare Klooster-geloften ontflaagen was. Haar Huwe- lyk werd onwettig, haar Kind bastaard, verklaard, en zy gebo- den, zich weder in °t Klooster te begeeven. De verlegenheid en fmerte, door dit onmenschlyk befluit ver- oorzaakt, kan men zich beter verbeelden dan befchryven. Nog- shans beflooten hebbende, ‘eene pooging te doen, eer zy afge- St werd van Verbintenisfen , "haat zo dierbaar , en begraaven in een Gaar, erger dan de dood, beriep zich Louisa en haar Egtgenoot van dit Vonnis. op den Geheim-Raad. De Raad ftelde bet nagaan van’t geheele ftuk in handen van het Parlement van Merz; waar, naa lang twisten, het eindelyk befluit van zodanig een aart was, ais ieder Vriend des Menschdoms met genoegen moet verneemen. De Geloften , door Louisa gedaan, werden voor tan geener waarde verklaard: haar Huwelyk wettig, haar Kind egt. Naa deezen tyd fleet zy haar even, onder zo veel on- aangenaamheids, onregts en vervolgings deels doorgebragt, met een Egtgenoot, die al haar agting en liefde verdiende , in een Kinderzalig Huisgezin ; terwyl LE VACHER de regtmaatige ftraf- Sen zyner medogenlooze gierigheid voelde, TREFFENDE VERGELYKING, TUSSCHEN VOLTAIRE EN ADDISON » BY ’T AANNADERSN VAN HUN LEEVENSEINDE, Dr ydelheid van Letterroem , wanneer men, in *t bejag van dig denzelven Pos hoofdbelangen des Menschdoms niet beften- beeft geraadpleegd en in °t oog gehouden , blykt:, op eene doorfteekende wyze, uit eenige omftandigheden , in het laatíte van VOLTAIRE'S Leeven. Eenige dagen voor zy- nen;dood , hieldt het voorgevoel van dit fchriklyk Tydftip hem fleeds bezig. Maar nimmer voelde hy den invloed van dien tigheid baarenden toeftand fterker , dan, toen hy een - bezoek hadt afgelegd by de Markgravinne van G***, met wel. ke by in zyne jeugd eene zeer nauwe vriendíchap onderhouden hadt: ik ben, fprak hy, van den eenen oever van Styx tot den anderen gekomen. Nooit voelde ik 20 zeer de zwakheden van mynen i als tegenwoordig. = Kort voor den aanval der Ziekte, welke een einde aan zyn léeven maakte, bezogt hy den f van VILLETTE; terwyl hy aan tafel zat, voerde hy, faa eenige oogenblikken diep peinzens, met een betrokken ge- laad, den Markgraaf te gemoete: Gy bevindt u in ae om/tanaig- der oude Koningen van Egypte, die, als sy aan tafel zaten, een Doodshoofd voor zich hadden. semean Te: Parys komende , , be. l .0 ZEDELYKE BEDENKINGEN, os fchande heen, dan is ‘em ook geen mi daad, die men niet zou durven plegen, ten ware men de ftraf niet vreesde. Schande is dierhalven: her fterkfte bolwerk , tegen het plegen van wanbe- en. * Wanneer iemand van eenen goeden aart is, en hy word. ge. dwongen , iets ftrydigs met denzelven te verrigten, dan onder- gaat zulk een het geen hem her moejelykst en berwaarlykst vale uit te voerén. -Nogthans gebeurt het dikwils aan de goedwilligfie menfchen, vooral, wanneer dezulken boven het gemeen verhe. ven zyn; dan worden zy zo vaak genoodzaakt tot het verrigten van zaken ,. die (trydig zyn mer het geen 2y gaarn wilden doen, en regelrest aanloepen tegen.hunnen goeden aart. Alle menichen moeten gewillig zyn, en gaarne goed doen: aan vele meníchen, die geen bekrompen hart hebben, zyn al dikwits bekrompen in middelen, en kunnen niet altoos, als zy wel wil: len, goed doen. Maar zy, die verheven zyn boven het gemeen, moeten gaarne goed doen, naardien zy kunnen: want niets zet den grooten meer luister by, dan goed te doen. -a - Het is het kenmerk van eener grooten en verheven geest, in alle omftandigheden dezelfde te Zyn. Bekrompen gecsteñ later gich door de geringe omftandigheden bewegen en omzetten; men kn geen ogenblik vertrouwen, dat zy dezelfdé zullen Ne ven: ze zyn doorgaans zo veranderlyk als de wind. Vertrouwt den zulken geene zaken van gewigt, geene posten, van aangelegenheid toe, die omtrent zyne eigene zaken onagte zaam en flofdig is; want hoe zal ly eens anders belangen regt kunnen aantrekken, daar hy zyne eigene verwaarloost? Indien zodanige menfchen posten van aanbelang bekleeden , ziet men vroeg of bar de grootlic verwarring in dezelve, door hunne kwa- de beftiering , voorvallen. Veele zaken worden niet door hen afgeda n, op "den behoorelyken tyd; hoewel Ze op anderen veel te zeggen hebben,en”er zelden naar hunnen zin iets goeds verrigt worde. Jammerlyk is de toeftand van een land, wiens beftier- ders grootlyks van zulk eenen aart zyn. De mist een van den eenen dienen veelal tot eene baak voor anderen, en het fpreekwoord is waaragtig, „ men fpiegelr zich zagt, wanneer men zich aan anderen fpiegelt. —— Zo zyn de fouten en misbruiken, van zekere volken, het rigtfhoer, naar ’t welke anderen hunne wetten maken en inrigten. Men zoekt de misbruiken, welke men ontwaar word, te verbeteren, vooral, wanneer de verftandigfte der natie verkozen worden, om wetten te maken. Het is te verwonderen, dat volken zich aan gebruiken kunnen houden , welken zy zien dat ten uiterften fchaglelyk voor hun zyn. Het is echter niet zeer zeldzaam, dit te zien gebeuren. Dan, indien men aan het veranderen ging, ik ben wel verzekerd, dat | e geen As ` e e e ur I er» .- Tå - . e e — ME N G. E: Re ia í E R, r . . : TES 3 ve es I, ' TOT FRAAYE LETTEREN , KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN | H t ` f BETREKKELYK. ` GEDAGTBN. OVER ’T LEEZEN VAN VERCIERDE GESCHIE= - DENISSEN EN ROMANS, mad È. ~ ` WW H an 3 Wy hebben onlangs ons woord. den Leezer' vin ons’ Mengelwerk gegeeven , by het plaatzen: eener Proeve uit. het Engelsch , wegens den Ooriprong en Voort. eng der Vercierde ‘Gefthiedenisfèn en Romans (*) be- fd, over het ‘Leezen van -dergelyke Schriften , onze! Gédagten mede te deelen; te meer, daat de Schryver dier Proeve het: daar : by laat Decken. en den Hoogleeraar BEATTI,‘in zync keurlyke Verliandefing over de Fabelen en Romans (T), dit onderwerp ,in *t flot, met den vinger + flegts even aanroert, en roont geen 'groot voorftander: van het Roman -leezżen te. zyn. `: ae B Ons nederzettende om onze belofte’ geftand' te doen, herinnerden wy ost dat; im cene en andere Voorraden: van den Eerwaardigcn JOANNES STINSTRA, Voor zynê Vértaaling. van de Clarsfa-geplaatst, dit Stuk ; min of: meer opzettelyk , verhandeld: wierd’; dit yaageflaagen , en, met een’ verdubbeld! genoegen , 'naageteezen hebbendey. omzonk my: de moéd ter Öpftelinge: Ik werd te ram de het te fadtén zittch ` cn by gelegenheid: den: Leezer: derwaards keen te wyren: Een nader overleg , nogthans. bragt my op het denkbeeld hoe ik; met veel VUR ied vit die Veorredens, eenige Gedagten zou kunnen, ontlec- nen en zodanig Tchikken, dat ze aan’ myn’ oogmerk be- antwoordden , ‘en my myne Belofte deeden vervullen, Het moge cenigzins vreemd fchynen, dus te werk te gaan met eenen: nog leevenden Sthryver-; doch hoe ongebruiklyk het’ by’ ons ook zy, niet-ongewoowis het by de Franfchen', en bovenal by de Engelchen, in hunne an ge Zem Ge » ey ob UN D Zie lide D. degzes Meng. H 5120 Ct) Beatri, Wysgesrige-, Oorderle en Zedekundige Verhandelin- em, Hide DN Jose e is JDL DEEL. MENGELW. NO. 3. G r ‚VAN ROMANS, ENZ, , 9 den van nutter en zaaklyker oefeningen aflokken. ` Het geen van zelve wast behoeft, of. behoort, men zelfs niet te zaaijan, dewyl het dan „al te weelig opgroei- ende, het edeler zaad verltikt, het geen, om wel te was- fen, onze zorg en vlyt vereischt. — Doch van de bes- te zaaken ziet men dat misbruik gemaakt wordt, en dat zy dan tot de ergíte, gevaarlykfte en fchadelykfte , veelal ontaarten. Zeker is het eene dwaasheid , om dat eene goede zaak misbruikt wordt van veelen , daarom het nut- tig en voortreffelijk gebruik derzelver verdagt te gaan maaken , of zich daar van te laaten wederhouden. | "Er is een ander foort van Romans, vol geestigheid, die de leevenswyze en overleggingen van veelen aartig af- Schilderen , en daarom de toejuiching van de meesten weg- draagen 5 doch die uit veele koddige en fnaakfte vertellin- gen zamenhangen, daar de aanmerkingen van den Schry- ver zelve de proeve van het zedelyke nict houden kun- pen, maar eerbaare en deugdzaame, gemoederen ftootem moeten , daar de ernftigfte gevallen op een lugtigen trant voorgefteld „ de krytendite zonden en ondeugden , flegts als fpel en boert, ehandeld worden; welke, in hun ge- heel, inzomderheid een heimlyk oogmerk laaten doorblin- ken, om de Menschlyke Natuur leelyk af te maaten, als niet vatbaar voor waare en zedelyke Deugd, maar waar in dat geen, °t welk men doorgaans daar voor houdt flegts een vitwerkzel zy van natuurlyke gefteldheid of vermomde hartstogten. Het oogmerk , °t welk men zich Ze ‚Ot leezen van wel. gefchreevene Romans, die :van eenen: Zedelyken aart, en op den vorm van eene gebeurde Gefchiedenis gefchocid £yn , heefp voor te Dellen, is tweeledig; doch kan zcet wel teffeas bedoeld worden. Men heeft dusdanige Romans in handen te neemen tot Vermaak en:Uitfpaaninge ; doch te gelyk » om ’er. weezentyk Nut en Voordeel uit te tre en. ' 4 r De Remans. worden in °t algemeen met het oogmerk ra Vermaak an Daag . geletzen.; ten. minften . 2 ` men H "VAN ROMANS 5 ENZ: „ Loi w noeme, of eene hoedanigheid van onze Verbeeldings. t, welke dezelve voor deeze voorwerpen regt aan- doenlyk maakt, even als een muficaal - gehoor, en fchil- der-gezigt alle de fraaiheden van ftem, fnaaren en fchoo- ne gezigten alleen regt bezeffen kan. Voor een redelyk verand egter, op zich zelve , moet de geneugte uit de befpiegeling van zodanige deugdzaame bedryven en rede- en, met alle de fraaiheden vercierd , welke Ver- auft en Geest daar aan kunnen byzetten, zo veel zui- verder, verheevener en doordringender zyn, dan alle uit- wendige vermaaken , als de zuivere en gezonde Rede waardiger en voortreffelyker boven alle uiterlyke of in- nerlyke gewaarwordinge is te fchatten. En kan de naare fertooning van eene flervende NIOBE , als derzelver dood- íche trekken en verfteende gedaante maar wel getroffen zm, een keurig oog niet min behaagen, dan de fchilde- ty van eene boeren-bruiloft, zo zal ook een welgefteld gemoed cem redelyk genoegen en welgevallen fcheppen , in de natuurlyke befchryvinge eener treurige gefchiedenis- fe; en kunnen dus de rampfpoeden en wederwaardighe- den, die niet zelden den inflag van beste Romans uitmaa- ‚ daar aan den aart en kragt van een redelyke uitípan- ning niet ontneemen. Deernis en medelyden zelve, zich naar de Rede fchikkende, is voor eene regtíchaapene Ziel geene onaangenaame hartstogt, en kan een bron zyn van verfcheidenerleije geneuglyke overleggingen.en aandoenine gen. Om nu niet te zeggen, dat de Deugd, in zodanige vmftandigheden , op het heerlykst uitblinkt en haare edel- fte en zielroerendfte kragt vertoont. d Het tweede en voornaame Oogmerk, ’t geen men in °t leezen van Zedelyke Romans behoort te bedoelen , is , om "er weezenlyk Nut en Voordeel van te trekken , ter wer- betering van zyne gemoedsgefteldheid , van zyne zeden en handelingen. Zy ftaan hier in met andere Zedekundige Schriften gelyk; doch.zyn die Vercierde Gebeurtenisfen voornaamlyk: gefchreeven , met inzigt, om de geftrengfte Deugd en een nauwgezette Godsvrugt, op de aangenaam- fte cn bevalligfte wyze , in te boezemen. Weshalven zy , die dit oogmerk in het leezen over, ”t hoofd zien en verwaar- loozen „ noodwendig van het regt gebruik verftooken moe= ten blyven. Willen wy van ons leezen eene redelyke , gerieuglyke en nuttige „oefening maaken , dan moeten wy, buiten twyfel y letten op °t geen wy leezen, onze gedagten daarop ves- tigen, ans oordeel daarover laaten gaan, het heilzaame van het onnutte fchiften, en op ’t geen van veel aanbe- langs is, inzonderheid , biyven ftilftaan. Aan Romans,in 't algemeen, behoeft zeer weinig Aan- dagts befteed te worden; zy verdienen dezelve meestal zeer weinig. Zo zy van geen erger invloed zyn, be- hooren de meeste zeker tot die Uitfpanningen , welker kragt voernaamlyk beftaat in den tyd te dooden en van G 4 kaat r U AN ROMANS, ENZ.. . os seh; daar wy anders veelal niisfen, waarop: iets flaat of Y luis te brengen is, waar door het leezen ons ver- veeit,en wy °t zelve, als laf en beuzelagtig , gaan verwer- . Het verfchilt immers zeer veel in welke omftan- en iets gezegd of bedreeven wordt, naar welke de fpreeker of daader altoos oogmerk rigt: en dus kun- nen wy, zo wy zyner Gebeurtenisfe niet regt kundig zyn, over zyne meening niet naar waarheid oordeelen. — Deeze aanmerking geldt byzonder ten opzigte van Romans, die ons Tooneelen des dagelykfchen Leevens fchetzen , eigenaartig veele kleinigheden en gemeenzaame ommoetiärgen behelzen, en niet opgevuld zyn met won- derbaare ` vertoonifigen , vreemde en zeldzaame gevallen. 