VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
den, wanneer iemand зо ongelukkig is dat hy hun niet bemint! — we Ik,” was myn antwoord, „wil haar met den diepften eerbied „ bejegenen , haar alle hulde toebrengen ; myne dankbaarheid , an voor het gunftig oog, dat zy ор my geflaagen heeft, zal niet dan an met myn leeven eindigen : maar het Noodlot, het wreede »• Noodlot, laat my niet toe haar te beminnen.” . s Groote » Vorftin,” vervolgde ik, my aan haare voeten nederwerpende , y» ik bezweer u by alles wat tot uw Roem (rekt, vergeet een se Man, wiens altoosduurende liefde, voor eeh ander, hem niet », toclaat uwer immer waardig te worden.” ——— Ik hoorde haar een diepgehaalde zugt loozen: my dagt dat een traanenvloed haare wangen bedekte. lk befchuldigde myzelven over myne on- gevoeligheid. Gaarne zou ik, ’t geen ik onmogelyk vond, ge- trouw есен zyn aan myne Liefde, zonder de haare vol- ftrekt af te Паап. Men bragt my in myne kamer te rugge, en eenige dagen ‘laater, ontving ik dit papier , gefchreeven met een onbekende hand. De Prinjes bemint u met eene flerke, doch geene dwinglandfche, Liefde; zg zal zich over uwe weigering niet be- klaagen, als gy haar kunt toonen, dat deselve gedelyk is. Kom, derhalven, en laat haar weeten, wat и beweegt om ze getrouw te weezen aan die ARDASIRA. Men bragt my weder by haar. Ik verhaalde myne geheele lee- vensgefchiedenis. Als ik van myne Liefde tot AnDAsiRa Irak, hoorde ik haar zugten. Zy hieldt myne hand in de haare, en drukte, als dan, haars ondanks, dezelve. Vang eens weder аап, zeide een haarer Oppasters dat gedeelte van иже gefchiedenis , toen gy u іп zulk een verlegenheid en wanhoopigen toeffand bevondt, wanneer de Koning van Media verklaarde, dat hy zyne Dogter u ten Huwelyk wilde geeven. Herhaal alle de verfchrikkingen, welke u bevingen als gy die fchitterende Bruiloftsovermaaken ontvloodt. Vertel de Prinfes de geneugten, door u gefmaakt, wanneer gy {п Margiana het Rille herdersleeven leidde, | k begon: maar wat ik verhaalde, men bragt my overgeflna- gene omftandigheden te binnen. Ik herhaalde: en zy fcheen onderrigt ;ik eindigde,en zy verbeeldde zich dat ik eerst begon. Den volgenden dag kreeg ik dit kort gefchreeven berigt. Ik begryp ten volle uwe Liefdedrift, en vorder niet dat py dezelve aan my opoffert ; doch zyt gy verzekerd, dat deeze ARDASIRA u nog bemint? Om eene ondankbaere Vrouwe weigert gy mogelyk het hart van eene Prinfes, die и aanbidt. — — Myn gefchree- ven antwoord luidde; ,, ARDASIRA bemint ту if zulk eene s» maate, dat ik de Goden nict kan bidden om vermeerdering „ van baare Liefde, Helaas! misfchien heeft zy reeds my „al te zeer bemind! Jk herinner my een Brief dien zy aan n ту - ARSACES EN -ШМЕМА, 372 о» ту fthreef, eenigen tyd naa dat ik haar verlaáten had, Ach! ` wn hadt gy de ontzettende doch tedere betuigingen van “haare „ fmerte gehoord, zy zouden al : ue medelyden nde ge. „ maakt hebben. IK vrees dat, terwyl ik in dit Paleis word - e opgeflooten gehouden, de vrees van my verlooren te hebben, vn met haare verfmaading van het leeven, haar zal vervoeren tot Ze tot een befluit, ’t welk my ten grave zal fleepen.” ===. jk kreeg dit kort befcheid. Wees gelukkig, ARSACES, geef uw geheele Aart сап de fchoonheid, доот. u bemind, over. Ik begeer thans alleen uwe Vriendfchap.. Den volgenden dag leidde men ту in haare kamer. Daar zag ik alles wat een Minnaar tot boeting van zyn lust zou kun- пеп wenfchen. Zy rustte іп de tederfte houding, op een bed- de, met bloemen bekranst. Zy reikte my haare hand toe, deedt my nevens haar zitten. Het geheele tooneel was onwe- . ftaanbaar bekoorlyk. Een enkel dekzel van het fynfte weefzel „ deszelfs plooijen ontvouwende, vertoonden en bedekten, by beur- ten, de aantreklykfte fchoonheden. Wanneer zy bemerkte dat myne oogen,op dit gezigt, brandden, fcheen haar kleed eenig- zins van zelven open te gaan, gereed om nog meer bevallighe- den aan myn gezigt te ontdekken. Op dit oogenblik drukte zy myne hand „ Ach!” riep ik uit, , daar is niemand zo fchoon „ als myne dierbaate ARDASIRA. Maar ik roep de Goden tot. s, getuigen dat myne trouwe ‚Zy ee? haare armen om men hals ... Op het. oogenblik werd het geheele vertrek donker 3 zy deedt haar fluier af .... Myn ftandvastigheid wankelde, het dierbaar denkbeeld van ARDASIRA verdween: een flaauwe ‘fechas ‘duw bet "er afleen van over ... doch fcheen eer een droom. Ik was ор ‘t punt om ARDASIRA boven ARDASIRA zelve te Gel. len. Nog één oogenblik, en haar tegeníporrelen zou niets bete- kend hebben... zy redde zich uit myne hand; haare Oppasters kwamen ter kamer in, en ik was haar kwyt. Ik keerde na myne kamer te rug; verbaasd over myne on- ftandvastigheid. Den volgenden dag kreeg ik myne eigene klece- deren weder; met den avond bragt men my in de kamer der Prinfesfe, wier hartfireelend denkbeeld msn geest nog verruk- te. Ik wierp my voor haare voeten neder, en toonde, door een vloed van de vuurigfte betuigingen, myne blydfchap over het geluk my befchooren. Ik voer uit tegen de dwaasheid myner voorige tegenftreevinge. Myne wodrden, myne gebaaren, my- ве onverduldigheid, alles wees de Minnaar uit, brandende. van begeerte tot het laate gunstbetoon. Maar ik werd eene al- terooverwagtfte ommekeer van omftandigheden gewaar: zy fcheen de koelheid zelve; wanneer zy de drift der vuurige hoop in my verdoofd „en met myne verlegenheid zich als vermaakt had, Sprak zy; thans boorde ik, voor de eerfte keer, haar ftem : deeze tref my; zy zeide. Wilt nr aangezigt niet zien van haar i o’ H ie ~ 17% ARSACE ER (Re, die рч bemint? — Ik ftorid beweegioos van Ik heopte ; ik vreesde dat het ARDASIRA Zou weezen - Neem, vervolgde Zy „ deeze fluier жер. Ik gehoorzaamde, en zag ket aangesiet van ARDASIRA .... Ik wildé ípreeken ; doch de fpraak oneftondt ту. Liefde, verbaasdheid, blydfchap, fchaamwæ , atle дееке driften be- Rreeden teffens myn hart. „ Ное! borst ik eindelyk uit,” gyt gy ARDASIRA !”, Fa trouwioeze, ik ken 't — at АКЮА51- RA' , hervatte Ж met een beevende ftem, ‚‚ waarom fpeelt gy „ dus met eene ongelukkige drift?” Ik wilde haar in myne ar- men drukken, Myn Heer, ру hebt-my zeker in uwe magt. Jee baas! ik had gehoopt u getrouwer en fhandvastiger te ontmoeten. ——— Voert gy,” was myn woord, „ hier voorts het ge- » Zag, ftraf my, indien het u behaage over "tr geen ik gedaan „ heb.” Weenende voegde zy my toe, ARSACES gy verdient hes giet. v Myne dierbaare ARDAstRA,”’ vroeg ik, o waar- „ om my in die verlegenheid gebragt? Kondt gy ‘verwagten „ dat ik ongevoelig zou weezen voor bekoorelykheden, welke ik nimmer айіег te bewonderen? Heeft de fterke Liefdes „drift een nieuw voorwerp gevonden? Waart ру... gy zelve » het niet, die ik aanbad? Zyn dit niet dezelfde hemelfche ée bevaliigheden, welke ik met een onverzaadbaar genoegen ‚з, aanfchouwde Ach!.fprak zy, gy zoudt een ander Бе s» mind hebben” Neen, „ was. тупе taal,” ik kon geen ander oe beminnen. Niemand dan Arpasrra kon my gelukkig maa. s ken. Maar ik bid u ontrust my niet langer. Zeker, indient e ‘er trappen zyn in ongetrouwheid, gy zult moeten toeftaam » dat ik op de laagfte geftaan beb.” |. Haar tederkwynend oog op my geflaagen, haar zoetvoerige ftem, onderrigtten my dat zy niet langer ор my geftoord was. Ik drukte haar vol verrukking аап myn boezem. б Hoe geluk- kig is de Sterveling die het onfchatbaar voorwerp zyner Liefde omhelst: Onuitfpreeklyk is dat heil, geene dan waare Min- naars bekend! wanneer de Liefde zich in het toeneemén der drift verheugt, wanneer ieder aandoening vermaak febenkt, wanneer alles eischt, alles voldoening ontvangt; wanneer ie. mand eene volheid van zegen geniet, en nogthans, op ’t zelfde oogenblik, bewust is nog meer te Беһбечеп: wanneer de ziek zich zelven fchynt te verlaaten , en ‚als "$ “ware, buiten de grens gen der Natuur treedt! , ARDASIRA, Zich zelven herftellende, hervatte: Myn waarde ARSACES' de hevigheid myner Liefde heeft my deeze zeldzaame dingen doen onderneemen. De geweldigheid dier drift, weike de myne kenmerkt, kan zich aan geen bepaalingen onderwerpen. Lief- de valt hezwaarlyk te befchryven, indien men haare grilligheden nies onder haare rot: vermaaken telt. In den пайт der Go- den! verlaat my nimmer weder. Wat kan u entireeken? Су зуг ZE: ARSACES ВМ ISMENA, 119 к,ан gy my bemint. Zeg, beloof , zweer my, dat gy hier wilit blyven.. „Ik deed duizend beloften, alleen afgebroaken dog herhaalde liefdensverrukkingen, en zy geloofde ту. — — Wy genooten in Sogdiana een geluk, met geene woorden te beíchryven. Slegts eenige maanden had ik my in Margiana opgehouden» en myn verblyf aldaar ту van Staatzugt geneezen. Ik ftond in blaakende gunst by den Koning ; doch ik bevond welhaast, dat by myn betoon van Dapperheid niet kon pryzen, zonder тупе eigene Lafhartigheid :е wraaken, In myne tegenwoordig- beid (cheen hy verlegen; het bleek, ’t was hem onmogelyk my ve beminven. . Dit ontging de waarneeming zyner Hovelingen niet: еп, van dat oogenblik af, droegen zy zorge, am my niet te veel agtings te betoonen. Met één: woord, om my te beroo- ven van de verdienften ‚ dat ik den Staat uit een dreigend, ge- vaar gered hadt, hield men ten Hove het in ’t algemeen daar woor, dat ?ет geen gevaar in ’” geheel geweest was. - In deezervoegen even zeer afkeerig van Slaaverny en Slaa- ven, was ik пи niet vatbaar voor eenige drift, dan voor myne ебе tot ARDASIRA, en ik age my. duizendmaal gelukkiger, in het erkennen der eenige af hangelykheid, die zo veel bekoo- pelyks voor my had, dan in weder te keeren tot eene onder- wetping , welke ik zou moeten haaten. Wy hadden alle biyken, dat onze weldaadige Genius ons vergezelde. Steeds vonden wy denzelfden overvloed, en waren getuigen van nieus we wonderen. Een.Visfcher verkogt ons сеп visch: men bragt my een zeer kostbaaren ring, uit deszelfs ingewand gehaald, — Geld, ор een anderen tyd , ontbreekende, zond ik na een digt bygelegene Stad, om eenige Juweelen te verkoopen. De yolle waarde werd my bezorgd; en, eenige dagen iaater, zag ik die zelfde Juweelen-op myn tafel. Groote Goden! dagt ik, is het dap onmogelyk verarmd te worden. Wy wilden eens onzen Genius verzoeken; en baden. dat hy ons eene on meetlyke fomme zou verfchaffen. Maar hy overtuigde ons wel- baast van-onze onbefcheidenheid. Eenige dagen daar naa, уоп. den wy op tafel, de geringfte fom, welken wy ooit ontvangen bedden. Wy konden ons van lachen, op dit gez'gt, niet be- dwingen. в Genius, Zeide ARDASIRA, is genegen om zich met ens te vermasken. ———— у, Ach!” boezemde ik uit, „ de Go- я den henken hunne gunften wyslyk. ‘Het befcheiden deel, ze °t welk zy toefchikken , is opeindig meer waardig dan de e.fchatten. welk, ву weigeren.” —— Laage driften waren by ons onbekend. Gierigheid en Eerzugt fcheenen van ons реу weeken, als driften, die tot ons niet behoorden. ’t бе Juk, ’t geen au fchenken, is alleen gefchikt, om het ledige aan te vullen, in zielen, door de Natuur niet verrykt. ’t 15 de ydele begogeling der zodanigen, die buiten ftaat zyn, om dar {go ARSACES ЕМ ISMENA. beftendig Geluk te finzaken, 't welk: Wysheid en Deugd alleen nken, ` | Reeds heb ik u gezegd , dat wy ons aangebeden vonden , доог, het weinig volks, ’t geen ons gezin uitmaakte. ARDASTRA en ik beminden elkander, en ongetwyfeld is het een natuurlyk uit- werkzel der Liefde; haare Dienaars gelukkig te maaken. Dan de algemeene goedwilligheid, welke wy vinden by allen, die ons omringen, kan een zekerder bron van geluk weezen dan Liefde zelfs. ’t 15 onmogelyk voor ееп welgeplaatst hart, geen genoegen te fcheppen , te- midden dier algemeen heerfchende dwilligheid. Wondere fehikking der Natuure! De Mensch js nimmer zo volkomen eigen Heer, als wanneer hy het minst fchynt te weezen. Het hart heeft geen waar genoegen, dan als het zich uitbreidt : deszelfs genietingen zyn van geen eenzaame natuur. ——— Nän bier is het , dat die denkbeelden van’Grootheid, welke het hart doen inkrimpen, de zodanigen bedriegen ‚die "er zich door laaten inneemen. Ditis de rede dat zy verbaasd ftaan, waarom niet gelukkig zyn, in ’t genot van ’t geen Zy zich verbeeld hadden, geluk uit te maaken; dif niet vindende, en deeze grootheid reeds verkreegen , dingen zy na nog hooger ааг. - Kunnen zy hunne wenfchen niet voldaan krygen,zy agten zich ongelukkig. Slaagen zy,het geluk wykt nieuw. WEI oorfprong hier van, mogen zy aan den Hoogmoed toe- fchryven, welke,langen tyd de heerichende hartstocht zynde, ons van allen genot berooft : want, doof onze uitzigten tòt ons zelven te bepaalen , wordt dezelve noodwendig een bron van fmerte. Deeze aandoening ontftaat uit de bekommerdheid des harten, ?ї geen, altoos gevoelig dat het gevormd is om te ge- nieten, nogthans nimmer geniet ; 't geen bezeft dat het gemaakt is, om anderen te omvatten, nogthans geen vriend heeft. ' Ор die wyze, zouden wy alle de zaligheden, welke de Nae tuur den Mensch fcherkt , als hy haare voorfchriften gehoor- zaamt , genoten, onze dagen in vreugde, onfchuld en vrede ge leeren hebben ; de wisfeling der jaaren alleen tellende by uitfpruiten der bloemen en het rypen der vrugten, zouden deeze voorby gefneld weezen , met de fhelvlugtigheid eens ge- łukkigen leevens. ` - Ik zou ARDASIRA van dag tot dag gezien, еп by herbaaling myne Liefde betuigd en betoond hebben: en dezelfde aarde had haar en ту, in Tt einde, overdekt. Maar fchielyk verdween al туп geluk, en ik beleefde eene droevige omwen- teling van myn Lot. | C't Vervolg en Slot by eene nadere gelegenheid.) MANNIBAL ДЕМ FLAMINIUS Hr HANNIBAL двм FLAMINIUS; NAER MET FRANSCH VAN DEN HEERE DE LA HARPE. | Door L. STOPPENDAAL, P. Verwin, en zie, ín 1 eind, uw wraek voldoening geeven, Gij, die Tirannen dient, vervolgers van mijn leven! Gij Rome, na het kwaed, dat ik u lijden. deed, Ducht Hannibal niet meêr, hij is ten dood gereed! Gij wacht niet, tot uw haet, op ’t einde mijner dagen, Zich van mij zag verlost; het bloed, door zo veel’ flagen En d ouderdom, nog in mijne aderen gefpaerd, Wilt gij, 6 gruwelftuk! vergieten door het zwaerd, Romeinen * die, weleer, verraeders hebt doen (heeven, Zijn dit de lesfen, door uw’ vaders u gegeeven? Getrouw aen hunnen pligt, dien gij zo Dood onteert, “Verwonnên zij alleen, daer gij een’ moord begeert. Uw lafheid dwingt een’ Vorst, met valfchen (chroom belaeden, Door edn trouwloos verbond zelf, zijnen vriend te fchaeden. Gij kruist de-Zeeën door, еп, tot op deezen grond, Jaegt gij een’ grijzaerd na, of gij hem dooden kond, Behael , Flaminius , behael zo laeg een zegén! Mijn hoofd is voor u veil! °k vlieg in de dood u tegen! zk Voorkwam u, daer ik zelf, tot fchraeging van mijne eer, Mijn graf gedolven héb, en uwen trots verneêr. enk nooit, dat Hannibal den ftatelijken wagen ре volgen in triðmf, die bittre fmaed verdraegen , Noch met geboogen hoofd, daer hij van fchaemte gloeit „ Uw’ Romers toonen hunn’ verwinnaar, wreed geboeid. Gij bebt, Ô Noodlot. met mijn’ haet den (рог gedreeven ! мб trotífche Weêrpartij had zeker moeten fneeven ; Gij fpaerde haer alleen .... Waerom hebt gy me niet Gefchikt tot‘ haer bederf, , waer voor ik ° licht geniet? б Rome! droeve naem! u durf ik nog tretfeeren : Gij moet mij vloeken, die uw hoogmoed wil vernêren. Mi Е | | ijn ^ ?82 HANNIBAL ABN. FLAMINTUSÀ Mijn woede bragt mij, van het uiterst waerelds end, Naer het befneeuwd Gebergt, dat niet dan winters kent. Ik zogt Kartagoos hoon door uwen val ге мтеекеп; De haet deed mij natuur verwinnen іп die ftreeken. Uw Legerhoofden zag ik vluchten door het veld; Ik baedde in °t ftroomend bloed van menig Oorlogsheld. | Ttaliën, ten prooi van mijne folteringen, Werd een geducht tooneel van moord en plonderingen. Hoe veel gefneuveld kroost, en Weduwen in druk! Uw muuren klonken. van dit ijslyk ongeluk! ё Dag van mijne wraek! б Cannes roemrijke oorden} Ô Capua! welks pracht en wellust mij bekoorden ! Was zulks des Hemels wil! еп is, іп onze daên , ‘Er vaek een oogenblik, waer іп we ons zelf verraên 2 Ik, van een Vaderland, ondankbaer , gansch verlaeten, Joeg tegen u de magt der Afiaeníche Staeten. Mijn vlijt, die u, alóm, ten mededingfter ftrekt, Had, in "tr Heeläl, voor u een’ Hannibal verwekt. ô Bloode Prufias! die, door lafhartig poogen, Voor ’t Burgemeesterfchap uw kroon hebt neêrgeboogen , En die gastvrijheid (chend ! wilt gij nu, door verraed „ Tirans believen, ter voldoening van hunn’ haet ? Waerom, in plaets dat gij uwe eer dus zoud verlaegen, ‚Niet mijnen arm gebruikt, om uwen troon te fchraegen ? De wraek, waer door mijn hand, nu Пар, zou zijn gefterkt , Had op de Romers wis de zegeprael bewerkt. эг Is nu gedaen! het Lot bevestigt uw vermogen ! Tirans! gij beeft, zo lang mij °t licht niet word onttoogen ! Gefolterd ор den duur, door "rt denkbeeld van uw’ val, Trilt gij zelfs voor den naem, en fchim van Hannibal ! эк Werd van uw’ Moeders nooit, voor mij met fchrík bevangen у Genoemd, dan met een’ vloed van tracnen ор de wangen. ` 7с Heeft Romes. hoogmoed, om ’t befluit van mijnen dood, Eén misdaed flechts gekost, in zijn’ gewaenden nood. Меп zal de waereld door, met (сһатргеп hoon vermelden, Dat dees Verwinnaers van zo dappere oorlogshelden, Die fiere Zoonen van ’t Romeinsch Gemeenebest , Die meesters waren van zo menig fchoon Gewest ; Wen alles ben ontzag; als reeds voor hunne Wetten H Ganich HANNIBAL ARN PLA. Gansch Айба zich boog, geen Verst zich dorst verzetten; Toen op Kartagoos puin hun ftandaerd was geplant , En Griekenland daor hen gelegd was aen den Бапа; Die van een’ zwakken man, reeds afgeleefd van dagen, ` % ig overfchot des levens nog belaegen ; Dat dees Romeinen, die als zt hunnen haet flechts wreekt , Zich niet bekreunen, wat de waereld van hen fpreekt, Zich hebben naer een’ hoék van Afiën begeeven, En daer , hun’ naem ten fchand, hem door het gif doen Mmeeven! 183 Voleind, 6 Rome! breid uw-ketens verder uit! Mijn laette leveusfnik geeft o ’t Heel ten buit. Maer mogten de Tirans, die gr. ong hebt gezonden, Bij °t twisten om den buit, zijn op hun prooi verflonden t Uw’ burgers, daer het vuur in uwe тишеп gloeit, Zich hechte kluisters fmeên, en пес hun bloed befproeid ! Mogt eens (en deeze hoop kan Myne (mart verligten) Het trotíche Kapitool voor zyne zwaerte zwichten ! Da alle Volken, met de Wapens in de hand, | Uw grijzaerds en uw kroost vermoorden in den brand! Zich met hun bloed verzaên, mijn wraek niets doen ontbeeren, En in ееп wildernis uw’ wyden kreits verkeeren ! ‚ “Wijt, in dat aklig uur, alleen uw ongeval Aen uwe Schenddaên, еп den vloek van Hannibal!. ‚ LUGTS. LUCHTSGESTELDHEID zz AMSTERDAM, MAART, 1787. Bar: Tb: Wind, Bar: Th: Wind, 28.1: то: betr. 29. 3 ais, betr, DER zalwolkig Rb. DER 5 —{ zez, bet, Rb. —4 6 — E 1з|—— o helder — 5 4|wolkig ieste 29 — : 14|0 belder z. betr, 189 аа б 312. be, ` H taz. bew. — 6 zjbelder zoudork, — í 13|— iets R. — 5 1,0, helder z, bet. 39— 5 10) Rb. 194—4 EN 2 12ге. В. - — 4 зопка GG S|donker R. — 4 efo. helder — 4 zofz, betr. zw. R. — 4 2jbelder — 5 8|zw. wolken Rb. = 4 21— — i 6|аопкег — 4 1— =r 4|wolkig dg — 4 21— -— $ 4|donker fa. „3 21—— H 31— z. Бет, — : zfo.helder — € Bizberrzu.Re 929 — 1 helder — zajzw.R.dengeh.N. de 21—— з gew Kit ëuer, (28.1 б|ьеп, donker = { deel 259 — 7 E — 10. er. — E отуи. x Е . с Slw. R- kg D al 24% — © |Б. totg обода Bad —— el? 2|2. ber, K 21—— | helder dz 1 al — wolk. о. belde Zi 3jdonker och . H $jo held. donker. ` Sun, w$: ® rzazuzw.R-zw w. bet) R —! zalzw. R. — — 4. ‹ Зока о. held. — | 6) Sjvolkigo. We т 279 | sj wl da, betr. —: aje ber, | 9 о. helder’ — ; d BS ` Sjbelder =; weit ' r | ol —. zofdonker R, Zelt 31— betr. 2 — · тади, wolken з {— Dee 1—0. helder Н Lage Wie мо — ' af зо — о 2ehäe nb, — 1ђо. helder — |! Se betr, В. — Iber. D wl | ijz.betr. iëtsR. зе — af, helder — о|——о. helder —1ї a a slo. helder. 2z. betr. be 1058, лой! Ый d Th. den з з тш. 10. 53. Th. 'з mo. ak 15 шій. rau. 52, *s mid. 57 GEN "eu, 4311 ` LE MENG EL УР ЕР К, TOT FRAAYE LETTEREN , KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN BETREKKELYK, Lee AANMERKINGEN OVER , ЕМ OPHELDERINGEN VAN, DE GODSPRAAK , HAGGAI Ш. б, 7, 8 en 9. АД е Eerw. Heer WILLIAM Newcome, D D. Bis/ch ‚э van Waterfort , heeft onlangs een Werk in ’t se licht gegeeven , getyteld: An Attempt towards an im. s, Proved Verfion, a metrical Arangement, and an Ex- ‚ э» plication, of the Twelye Minor Prophets. De geleerde an Schryvers' van the Monthly Review, verlag van deezen ээ Letterarbeid geevende с) ‚ ftaan byzonder (11, op ’t an geen wen ’er in aantreft, tén aanziene van de in ons an Opfchrift gemelde Godfpraak van Propheet HAGGAI : » Wy vonden het daar vermeldde , der vertaalinge en an Plaatzinge in ons Mengelwerk , overwaardig. Schoon an ееп gedeelte alleen voor de Geleerden gefchikt is, zul- wn lende algemeener aanmerkingen , onzen Leezeren van een » anderen rang , zo wy hoopen , niet ongevallig weezen, $ + + $ + + эс Is een onbetwistbaare waarheid , dat alles, wat niet eigenlyk kan dienen tot onderfchraaging des Christendoms „ gereedlyk moet afgeftaan worden: naardemaal de beste zaak lydt , door eene onkundige en geen fteek houdende verdeediging. Dan , Ter fchynt, by zommige hedendaagfche ` Schryveren , eene ontrustende neiging, om de baarblyke Iykheid op het eerfte vermoeden van derzelfver volflaage- ne egtheid , te verlaaten ; na eene neiging, die, fèhoon ze gepaard kan gaan met de beste oogmerken, de op- regtheid tot een uiterfte fchynt te voeren ,-en door de vyanden van ons Geloof , als koelheid en onverfchilligheid „ ` kan geduid worden. Of de Voorzegging van Propheet Hacaar П. 6,:7, 8 en 9, onder die bewyzen behoort, welke niet te fchielyk aan (*) Monthly Review. 1787. р. 43. ` IL, DESL. МЕМСЕІ у, NO. 5. үк = de ` % 186 AANMERKINGEN EN OPHELDERINGEN aan onzen Tegenftanderen moet opgegeeven worden , hangt ù gefchi. Теп einde onze Leezers eenigermaate over °t zelve kunnen oordeelen, zullen wy de plaats, gelyk de Bisíichop мвмсоме dezelve heeft overgezet, opgeeven met de bedenkingen van Юг. HEBERDEN , over dezelve; ep eenige van onze eigene aanmerkingen byvoegende: ` Want dus fpreekt Jehovah God der Heirfchaaren : ‚ Мор eens meer, in een korten tyd, Ik zal de Hemelen en de Aarde doen beeven, En de Zee en het drooge- Land: En ik zal alle Heidenen doen beeven ; En het verlangen (* aller Volken zal Котеп; En ik zal dit Huis met heerlykheid vervullen Zegt Jehovah God der Heirfchaaren. Het zilver is myne, en het goud dr тупе, Zegt Jehovah God der Heirfchaaren. ‚ Grooter zal zyn de heerlykheid Van dit laatfte Huis dan van het eerfte, Zegt Jehovah God der Heirfchaaren, En in deeze plaatze zal ik vrede geeven, Zegt Jehovah God der Heirfchaaren. Dr. HEBERDEN heeft, over deeze Verzen, de ‘volgende bedenkingen medegedeeld. ,, De Propheet bemoedigt hier An de Jooden, even uit de Gevangenis wedergekeerd, om 4» hunnen Tempel te herbouwen, en verzekert hun, dat »› de luister en rykdom van dit nieuw Gebouw groot an zouden weezen, en verre zyn, van, als nietig te Ichy- s, nen іп de oogen der geenen ‚die zich de Grootheid des з» Eerften Tempels herinnerden. Dit is de in "т oogloo- a pende zin deezer woorden , еп zou men misfchien „ nooit om eenen anderen gedagt hebben , indien de s, Vulgata, of de Gemeene Latynfche Overzetting, de s, woorden D5 ИЛӘП Eat niet vertaald hadden Defa deratus cunctis gentibus, —- De Begeerie of Wensch, aller Volken , in ftede van Het Begeerlyke of de kost- s, уке dingen aller Volken : de rechte Vertaaling dier woorden , іп welken Zin men ze. ook aantreft, in alle oude Overzettingen „ de Vulgata uitgezonderd. Maar ə, de an 29 Се) Of Begeerlyke Dingen OVER HAGGAI П, 6—g. 182 aa de Vulgata was de eenige, die men „eeuwen lang, alleen s, las, en verftond; van bier het denkbeeld, dat CHRISTUS an de Perfoon moest zyn, van alle Volken verlangd, en s dat hy, door zyne tegenwoordigheid, den luister van an deeze Tempel zou vermeerderen. an De Engeifche Overzetters van den Bybel; met dit s, denkbeeld ingenomen , volgden de Vulgata, tegen de aa duidelyke meening van den Hebreeuwfchen Text, en an verfchilden van alle de andere oude Vertaalingen, an De Geleerde Vader HOUBIGANT , die als een Roomsche an gezinde gereed is om aan de Vulgata alle agting te an betoonen , erkent dat Dap de Nominativus zynde, ss gevoegd by ееп meervoudig Werkwoord INI, ееп s, Meervoudig naamwoord moet weezen , en overgezet wore an den Kostbaare Dingen , dat men hiertoe ook bepaald wordt, ээ door de daarop volgende melding van Zilver en Goud $, » ED de Propheet niets anders beoogde, dan de rykdom an Van dit Huis, en der Gereedfchappen in °t zelve. an Het blykt uit MACCABEEN І. 21 en o2, dat de Twee» an de Tempel, met de daad, zeer ryk vercierd was, еп іп an het 23 vers, van ’t zelfde Hoofdftuk , wordt лмтню» ээ CHUS gezegd, het Zilver en Goud, en de Kost/yke vaa э» ten te hebben weggenomen; waar men, was dit Boek ` an in ‘tHebreeuwsch gefchreeven geweest, naar allen fchyu РА het zelfde woord als by нАссАх zou hebben aange- s troffen. . | ' » °t Is aanmerkelyk , dat dit- zelfde Hebreeuw/che woord as gevonden wordt DAN. ХІ. 43, gevoegd. by Goud ец » Zilver en door de Zngel/che Overzatters vertaald „ э Kostbaare Dingen. Јавата vermeldt in het LXIV, rr, s» de verwoesting des Tempels „еп met denzelven Parr aa Ше onze, of deszelfs Heerkyke Dingen , bykans het an zelfde woord als wy by HAGGA1 aantreffen. Zie ook ss JOEL Ш. (Hebr. IV.] 5. en wanum Ш. 9 (Hebr. то.] s» Daarenboven is het , volgens JOSEPHUS, geene waar- s» heid, dat de tegenwoordigheid van den Messias im- as mer iets toevoegde aan дё teerlykheid des Tempels , an ten tyde van HAGGAI gebouwd: want die Jood/che Ge- ss Schiedboeker verzekert ons, met de uitdruklyktte woor- э den, dat, eer CARISTUS gebaoren wierd, deeze Tem- an pel was afgebrooken, еп de grondflagen door HERODES an waren weggenomen, die een geheel nieuwen Tempel » in Dede bouwde, гупе woorden luiden : Anass dr ege . 2 "fo. м 188 ААММЕАКІМСВМ EN OPHELDERINGEN ap sexalus бешеліыс > ки) китабалешетс ітірыс, іж abed ти weie ээ буне, JOMRPHUS, Antig. Lib. XV. тї. $. [HERODES] an naa dat hy de oude grondflagen hadt weggenomen, en s, andere gelegd, bouwde daar op den Tempel. Indien "et an nu eenig onderfcheid is сиѕ(сһе · herbouwen en herftel- as len „indien HAGGA!’s Tempel van sALOMON’s verfchilde, an En de Tweede Tempel was, dan was de Tempel van ` ээ HERODES dezelfde niet met HaGGai’s: doch met de daad de Derde Tempel (*). - ae De fchynbaarfte tegenwerpingen, tegen den Christely- an ken Godsdienst, heeft men ontleend uit de zwakke be- an Wyzen tot deszelfs verdeediging aangevoerd : en kan an er een zwakker zyn, dan, wanneer men den Oor- „э fpronglyken Text geweld aandoet, om eene Voorzegging „ әу te vormen, en het uitdruklyk getuigenis der beste Ge- „> fchiedíchryvers,van dien tyd, wederfpreekt, om te too- о» nen, dat dezelve haare vervulling bekomen heeft?” Bisfchop Newcome denkt, dat de rechte Leezing NYON en de Vau overgeflaagen is , dewyl dezelve vergoed werd door een punt. Тег onderfteuning van deeze gisfing, merkt by ор. dat de Overzetting der LXX heeft rà snars , en de Arabijche vertaaling Ecteâ&a, exquifita. Hy voegt ‘er by, dat het woord in °t meervoudige gebruikt is, met де kragt van het enkelvoudige, gelyk Delicie of Spes ia э. Latyn DAN, IX. 23. waar de LXX en de Arabifthe Overzetting het te regt aanvullen рем vir defideriorum. Ноосткр У. 16. leezen wy ITD dam С éis torus defsderia voor difiderabilis; dat caTULLUS Amores voor een Perfoon gebruikt , en CICERO іп deezervoege TEREN” TIA еп TULLIOLA fchryft Valete mea defsderia, De Bisfchop erkent , dat er eene zwaarigheîd is, om mmm op een Perfoon toe te pasien, en dat wy zouden verwagten in den Text te vinden mom ММУ) © veniet defsderium, Hy denkt, dat, indien deeze zwaarigneid ` kon te boven gekòmen worden, het eene gemaklyke en hatuurlyke taal is te zeggen , dat Hy, na wien het yerlar en van alle Volken behoorde uitgeftrekt te weezen, zon omen. Met be rekking , nogthans , tot de eigenaartigheid om ееп enkelvoudig naamwoord МЧ met №3 een meervoudig LS T werkwoord te verbinden, ontvangt deeze wyze van uit- С) De Geleerde Mr. perce erkent, dat dit de Derde Tem- pel geweest hebbe, in zyn Paraphr. on Hebr. XII. 26. р. 189. м OVER HAGGAI П. 6—0. „ (Ba, drukking misfchien eenigen fteun nit de Chaldeeuw/the Pa. raphafis , die, volgens de aanmerking van Bisfchop Ne w- COME, het Hebreeuwsch in de ongrammaticaale wyze van fpreeken volgt. Dan wy onderwerpen aan het oordeel on- g Taalkundige Leezeren, of de volgende voorbeelden enigermaate kunnen ftrekken, om de taalfchikking in е ts van HAGGAI te regtvaardigen, EXOD. Í. 10, | пто TANN д Cum EVENERINT bellum, | | -PSALM CXIX. 103. | ` b TAN ND WIT | Quam DULCIA SONT palato meo eloquium tuum. PROV. XXVIIL a. DOT AT DA FUGERUNT, et non perfequens, Impius. Voorbeelden van dien загс ontbreeken ons niet ín an lere taalen , ter blyke ftrekke alleen dezze plaats uit $ОРНО. CLES, А ‚ә , | Ks тіс 060 ОЎ у Тду тё paævivros Хой ТОЕЛА УГЕ сөйт Хино» 'ATIOKAAINTEZ, Dan mogelyk zal het meer regtftreeks ter zaak doen op te merken, dat , wanneer twee zelfitandige naamwoorden in eene zinuiting zamengevoegd worden in ftatu regiminis, gelyk de Taalgeleerden het noemen, (rt geen juist het ge- val is van dé plaats, welke wy nagaan ,) als dan het werke woord zomtyds in getal overeenkomt met het laartte zelt, {tandig naamwoord , fchoon het natuurlyk met het voor.. gaande daar in moest zamen{temmen. Zo leezen wy 2 sAM, Х. о. | , Dan up К MENTINK Et vidit Joab quod EsSET contra fe facies (plur.) belli. Hier komt het werkwoord met het laatfte naamwoord MND overeen in geflacht en getal , iri Пебе van meer- N 3 . . voie м —- тдо AANMERKINGEN ЕМ OPHELDERINGEN voudig gefteld te zyn 37 en overeenkomende met "45 Wy zullen ‘er eene andere plaats by voegen, die, in die opzigt, volkomen gelyk: {chynt te MEt HAGGA le ‚jos XV. 20, ADF) DI “0007 Et NUMERUS annorum ABSCONDITI SUNT. Ware het noodig over dit onderwerp uit te weiden, wy mogten aanmerken , dat de fchikking , welke wy getragt hebben te {ftıven, verderen fteun ontvangt uit de overeen» komst. In het voorbeeld uit 8А мок, bygebragt , merkten wy op, дас het werkwoord in geflacht zo wel als in ge- tal overeeukwam , met het laatfte zelfltandig naamwoord , in {еде van met het еегйе. Een dergelyk voorbeeld, ten opzigte van het geflacht, ontmoeten wy кутт. XUI. о. Ок тпл о Лулу Уз) Plaga lepre cum fuerit іп homine. ‚Нес werkwoord ттл is vrouwlyk, еп komt overeen met DON het laatfte zelfltandig naamwoord, in ftede van met yn t welk manlyk is, en Pn vordert. Wederom Јеврем. X. ао. ANJ лол ANO чр. Vox rumoris ессе venit. Hier is het werkwoord weder Vrouwlyk , en komt over. een met het laatfte іп (еде van het voorgaande Zelfitan- dige naamwoord , °t welk Manlyk is, Deeze en andere voorbeelden , van denzelfden aart, welke wy gereedlyk zouden kunnen bybrengen, wyzen uit, dat het Hebreeuwsch wol is van Taalonregelmaatigheden , welke zeer veel overeenkomst hebben, met die wy thans poogden op te helderen. Zy verfchaffen, derhalven, eene foort van bewys uit de overeenkomst ontleend, °t welk vrylyk, en misfehien met vrugt, mag toegeftaan worden, Bisfchop NEwcome’s tegenwerpingen tegen HOUBIGANT’s vesklaaring zyn, de groote ftaatlykheid der inleidinge vers Г e еп e OVER ПАССАТ П. 69. зя 6, en van het begin van vers 7. als mede де oneigenheid der taale: De begeerlyke dingen van alte Volken zal Komen, Veel beter luidt het: de begeerlyke Dingen van alle Volken sullen aangebragt. worden, Deeze tegenwerpingen klem- men zeker; by dezelve zouden, wy voegen, de gelykluie dende Voorzegging.by mALACHIAs UL 1. welke onlochen- baar op den MESSIAS fluit, en door Bisíchop NEWCOME , in deezer voege wordt overgezet. Ziet ik zal myn’ Bode zenden, En hy zal den weg voor my bereiden : En de Heer, dien gy Zoekt, Zal fnellyk tot zynen Tempel komen, enz. Wat de eigenaartigheid betreft, om de plaatzen, den Tempel betreffende , toe te pasfen op die door ReRODES herbouwd is, denkt de Bisfchop met veel regts, dat, ver- onderftellende , dat het rovers eene voorfpelling van den Mesfias behelst, dit niet naauwkeuriger behoorde te worden uitgedrukt: want zulks zou den Jooden aanleiding gegeeven hebben , om de verbreeking des Tempels, toen gebouwd , en de oprigting van ееп ander in deszelfs ftede, te verwagten. Dewyl de Herbouwing des Tempels, door HEROD-S, het langzaam werk was van zes en veertig jua. ren, denkt hy, dat de Jooden nooit eenig onderfcheid in naam maakten, tusfchen den Tempel van ZRRUBRABEL en HERODES. Het gezag van veele Rabynen onderfchraagt dit denkbeeld des Bisíchops. ` | [Wy kunnen , wat den Tempel van ZERUBBABEL en RERODES betreft, niet nalaaten hier by te voegen, ’t geen onze Vaderlandífche Geleerde Doopsgezinde Leeraar oan. NES STINSTRA, in zyne Leerreden over HAGGAI’s (оог. zegging, in den voorleden Joaren uitgegeeven, met zeer veel oordeels heeft opgemerkt. ] on Men geeft voor , dat de Heerlykheid , door wacaar ə, vermeld ‚die den Tweeden Tempel zou vervullen, niet: ‚> op onzen Heere cHrisTus (laan kan: dewyl deeze niet, s taande den Tweeden , maar in den Derden Tempel is ə» verfcheenen , welke , naar het verhaal van JOSEPHUS , an door HERODES DEN GROUCEN , onder welken de geze» „э gende jesus naderhand ter wereld kwam „уап den grond af nieuw geftigt is. Zommige Geleerden hebben dit ` N 4 79 үет. 99 AANMERKINGEN, ENZ, OVER HAGGAI П, 6—0. э» verhaal wel als valsch verworpen (a); doch dit is de ` ээ knoop doorgelrouwen, niet losgemaakt. Dat JOSEPHUS, э» omtrent eene zo kort voorledene еп openbaare zaake , ээ 20 bot, еп met zo veele omftandigheden, tot twee. э» maalen toe, (want wy vinden het іп twee onderfcheide. э» ne Werken (2)), zou geloogen hebben, is niet waar- э» fchynlyk. Wy kunnen zyn berigt gelooven , en even- э» wel onz uitlegging, (dat de messias in den Tweeden s» Tempel kwam ‚) wettigen. ` Hy verhaalt ons immers ээ niet, dat невореѕ den Tempel tot den grond toe af- s» gebroken (с), en naderhand weder opgebouwd, maar э» dar hy dien hooger opgetrokken en vergroot heeft, door э» het byvoegen van nieuwe gebouwen. Dus bleef ээ het inderdaad dezelfde Tempel, die onder zERUBBABEL s Briet was, de Tweede Tempel. Hy maakt wel ge- эу Wag van het uitneemen der Fundamenten; maar dit ziet э» waarfchynlyk ор zommige gedeelten, die te zwak wa- »» геп om een hooger opgetrokken geftigt te draagen. Dit s» mogen wy te. meer vastftellen , naardemaal deeze zelfde э Hisroriefchryver elders (d) rekent , dat "er maar twee ээ Tempels geweest zyn, die van sALOMoN en die van ээ ZEIL BABEL; naa des laatften herbouwinge duor HERO- э» DES, en deezes herbouwden verwoestinge door TITUS, э еп ор gelyke wyze tellen ook de andere Joodfche э» Schryvers maar twee (с); den Tempel van HERODES э» als een derde, geenzins in aanmerking neemende (*).” (a) Vergelyk jo. SELDEN ‚ de Synedr. Hebr. Lib. III. Cap. 13. $, 8. Јо. HARDUIN de Numm. Herod. Opp. 5218. р. 316. Im, Josee Antig. Lib, XV. en de Bello Fudaico Lib. I. Сар. ar Lt. Я (с) Dit wordt door J, A. ERNEST, Ори Philol Critic. р. 34. с, wel beweerd, maar niet beweezen. Китиләсав zò жа” ijzer wordt niet van het werk van невореѕ gezegd; maar de Fooien vree.den dat hy dit doen zoude Анла ты; or Zege А э», т. е. is in het пеуепћаапде opgehelderd. ' Bruges Кап van hooger bouwen, Kerarstmesecde: van herbouwen , gebruikt Wof» den. Antiq. Lib. $. 3. Zie daar ook RELAND, Adnot. (h) Bello Fud, Lib. VI. Cap. 4. $. 8. ND, Antig, Heb. Р, 1. Сар, б. 6 2, er GENEES- EN HERLKUNDIGE WAARNEMINGEN. 209 е GENEES- EN HEELKUNDIGE WAARNEMINGEN. DOOR JACOB VAN DER HAAR Wervolg van bladz. 154.) | 49. He Verdient te regt elks opmerking, дає, daar de рс кууетз van de voorgaande Eeuwen, van de Scsofuleufe Klierverharding van het Darmícheil, Lever, Mild, Alvleesch, enz. zo dikwyls fpreeken, еп Ter te regt eene menigte Ziekten van afleiden , dat nogthans de meeste S'ysthematifche Schryvers van deeze Reuw , ook zelf BOERHAAVE ПОД VAN SWIETEN, "er naauwlyks van gewagen , daar het nogthans waarachtig is, gelyk de be- roemde Heelmeester warre toont, en de dagelykfche be- vinding leert, dat de in- en uitwendige Scrofuleufe Klier- gezwellen., na de Kinderpokken en Mazelen, de allerge- meenfte Ziekte, (ook zelf in Nederland) is. Ja, de inwendige ongefteldheid der Waterkdieren is zo menigvuldig, en dikwyis zo onbekend, dat ze wel eens voor eene Zenuwe ziekte aangezien en behandeld wordt, — Neêrlands Се- nees- en Heelmeesteren zyn deswegens aan den Heel- meester WHITE , oneindig , verpligt; en niet minder aan aynen Edelen Vertaaler en fchranderen Voorredenaar , den aagfchen Geneesheer д. THUESSINK ; wien ik, voor dit fchoone Stuk, hier openlyk dank betuig. so. Dan, hoe zeer ook in de tegenwoordige Genees- kundige Schriften , de inwendige Scrofuleufe Kliergezwel- len van borst en buik, waar uit zo dikwyls, en meer dan men ‘denkt, Teering, belette Doorzwelging, W ater- ‘Zugt van borst en buik , enz. ontftaat, veelal onbekend zyn, loopt, nogthans, de groote menigte van uitwendige opklier- Gezwellen zodanig in het oog der Heelkundi- en, dat er alle hunne Systhemata van gewagen. г wat baat het eene inwendige Ziekte, die zig maar ten deele naar buiten vertoont, met uitwendige middelen te beftryden, wanneer men by de Geneeskonst geene hul- ре vind ? Dikwyls ben ik van fchrandere Artzen, zo mondelyk als fchriftelyk , geraadpleegd, om myne uit- N5- Wen» Pd Dieren, 594 > GENERS ВМ HEELKUNDIGE ` wendige hulpmiddelen , voor hunne, daar by zynde Serge fuleufe Lyders , te willen aanwenden еп mededeelen ? Die ik, tot myne verwondering en fmerte, moest antwoor- den: Dat het witwendige kwaad eene inwendige oorzaak had, en dat ook deze laatfte, door geene uitwendige maar door inwendige middelen, moest worden te keer gegaan. — ‚Toonen deze, ел oneindige voorbeelden niet, hoe weinig deze Ziekte , f:aoon langzaam van aart, dog vernielender dan de Pest, by de Geneesheeren bekend zy ? Maar... 51. De oorzaak dezer Klierziekte, is duister, echter is het zeker , dat het eene Ziekte is , welk uit onze natuur voortvloeit , maar vooral door de leefwyze , lucht en land, opgewekt en vermeerderd word. Het is geen Ziekte die befmettelyk is , nog door inënting der Kinder, pokken, zo als de HAEN en rowLYy willen, word voort- geplant : ik heb Scrofulen- en Scrofuleufe Oog - ontfteekin= gen door de Kinderziekte, ten minften voor een tyd, zien genezen. Echter is het zeker, dat kinderen, uit Klierziee ke ouderen geboren, daar woor byzonder vatbaar zyn. Ik heb een groot aantal Ouders gezien, met eene Scrofuleufe Teering, waar van het eene kind met Kliergezwellen ‚ een ееп tweede met Been-Eeters, en een derde en vierde aan Hair,en Daaûworm, (Ziekten van denzelfden aart,) zuk- kelden ; en eindelyk mede aan de Ziekte hunner Ouderen Intusfchen is het zeer zeker, dat de Klier ziekte ееп vry algemeene Ziekte is 5 maar om hier van overtuigd te worden, behoort men dezelve te kennen; en hoe zullen Jonge Artzen dit leeren, zo "ег іп een Coke- gium Chirurgicum flegts oppervlakkig van gefproken word? Heelmeesters hebben , helaas! maar al te veel geler genheid, om Jonge Artzen te onderregten ; ik, al- thans, zie deze Ziekte dagelyks, en tot myne fmerte, te veel. | 52. Zo ik niet dwaal, meen ik, dat de voornaamfte oor- zaak der Klierziekte in de eerfte opvoeding der kinderen, moet gezogt worden: еп dat ook de voorbehoeding en genezing daar van , meer in de leefwyze en opvoeding, ап іп den Medicyn- Winkel, beftaat. Ik kan, nog behoef ту daar over іп een klein en onfchuldig Stukjen , meet gerigt om Artzen wakker dan wyzer te maken, fchoon my anders geene ftof ontbreekt, niet breed uitlaten. —— Bene dikke ongerezen Meel- of Broodpap , die door de warmte таз zuur word , (irt plaats van мее. teid Vrouwe Zog,) {сһупє in de eerfte plaats noodzake- | | у WAARNEMINGEN. 5935 Iyk de Оагтісћеїѕ- Кіегеп te verftoppen, te vergrooten en te verharden 5 en, іп het vervolg, door nog mine der Verteerbaar Voedzel, by jonge kinderen ‚ te moeten verérgeren. ier van daan dan ook, zo veele dik- ke, harde, buiken by de kinderen, die ook veelal, dog Zofder bewys , aan Wormen worden toegefchreven: — Hier van daan ook het onwaardeerbaar nut, van het zag- telyk wryven van den Buik der kinderen, naar hunne ontwaking, en het dagelyks gebruik van eene rauwe ei- jerdoor , als de beste Zeep, от de dreigende Klierverftop- ping: voor te komen, of weg te neemen. 