Handboek der pharmakognosie
Bevat volgens geiger 0,9 proc. cinchonine en 1,0 proc. chinine. goebel en KiRST vonden in 1 pond slechts 54 grein chinine. v. santen verkreeg uit 1 pond 20, 32, 30 en 34 grein zuiver cinchonine en 11, 15, 25 en 30 grein zwavelzuur chinine. winckler vond er slechts chinine in — 81 grein in 16 oneen- Men heeft zoowel de China flava dura, als de China flava fibrosa dikwijls als Cortex Chinaeflavus, zelfs nadat wij de China regia reeds lang hadden leeren kennen, in de artsenijkunde gebruikt en gesubstitueerd. De naauwkeurige onderscheiding zijn wij eerst aan v. bergen verschuldigd — Hare ongelijkheid in vorm, grootte en kleur, de afwisselende aanwezigheid van opperhuid en sehorsbast, zelfs in eene cn dezelfde seroen of kist, en eindelijk de verschil¬ lende tusschengelegene plaatsen, waarover zij tot ons komen, gaven wel is waar reeds altijd aanleiding tot het vermoeden , dat de als gele kina aangekomene basten uit bepaald verschillende soorten bestonden. — Dezelfde onbestendige en wisselvallige omstandigheden hadden ook ras de onderscheiding van vele soorten ten gevolge , die echter groote ver¬ warring veroorzaakten en zich bij naauwlettender onderzoek niet konden staande houden. — Hiertoe behooren : China Bo goten sis; China de C a r t h a g e n a; Ch i n a d e Santa Fé; C h i n a de Havanna; Chi¬ na a m a r i 1 1 a ; China Naranjada; China 1 u t e s c e n s ; China r c g i a media; China regia Macacuna; China Urbietina; 382 RU Bï ACE AE. China aurantiaca; China lutea, enz. — Zij behooren allen tot China flava dura en fibrosa, en het zal bij de juiste vergelijking der opgegevene kenteekenen niet moeijelijk vallen haar hieronder te rangschikken. — In eenen bast, welke onder den naam van China de Carthagena voorkwam, heeft grüner echter eene eigenaardige kinabasis gevonden, die ongetwijfeld ecnen bijzonderen kinabast voor¬ onderstelt. — Daarenboven hebben stühelin en hofstetter in eenen gelen kinabast eene roodbruine kleurstof gevonden , welke zij phlobaphene noemen. d. China flava nova. Nieuive Gele Kina. Door winckler voor eenige jaren beschreven. Afstamming onbekend. De bast werd oor¬ spronkelijk te Bremen onder den verkeerden naam van China Ca- ribaea verkocht, en komt inden handel soms onder den niet minder on passenden naam van China flava dura voor. Sterke, platte, min of meer gebogene , zelden half opgerolde stukken, wier kleur op die van China regia gelijkt, doch meer bruinachtig is. Op enkele stukken vindt men smallere en breedere , vlakkere en diepere dwarse sleuven , welke er met een werktuig in schijnen ge¬ maakt te zijn. Levert een donkerroodbruin, bij bekoeling helder blijvend decoct en infusie, welke beiden niet aanhoudend bitter smaken. Bevat noch chinine , noch cinchonine , doch hiervoor chinovazuur , waarvan winckler er tot l5/4 procent in vond. e. China de Cusco vera. Echte Cusco-Kina. Afkomst onbekend. Kwam in 1829 uit de provincie Arequipa in Peru. Zij werd het eerst uit de haven Arica onder den valschcn naam van Calisaya-kina naar Bordeaux verzonden, en pelletier, aan wien wij het eerste berigt dien¬ aangaande te danken hebben , noemde haar derhalve Arica-Kina. pel¬ letier leverde geene pharmakognostische , maar slechts eene scheikun¬ dige beschrijving zijner daarmede in ’t werk gestelde onderzoekingen , waaruit bleek , dat dit een eigenaardige kinabast was , daar hij er eene nieuwe plantenbasis in vond, die hij aricine noemde, en w^elke de eigenschap bezit, van door sterk salpeterzuur donkergroen te worden , eene eigenschap , welke ook de bast zelf ten gevolge van zijn gehalte aan aricine, als karakteristiek kenteeken bezit. Bijna gelijktijdig beschreef leverkoehn eenen kinabast onder den naam van China de Cusco op de volgende wijze: Half opgcrolde stukken van 1 Vs lot 2 duimbreedte en ongeveer 2 lijn dikte met lichtbruine, gladde oppervlakte, eenige onduidelijke overlangsche rimpels, en overblijfselen eener geelachtig- RUBI ACE AE. 383 wille opperhuid * doch zonder dwarse barsten. De schors breekt glad , het splint kortsplinterig. Dwarse breuk altijd scheef. Ondervlaktc effen en vuil- Smaak bijzonder zuur, zamentrekkend, bitter , ten laatste krab¬ bend. Hij vond er eene eigenaardige plantenbasis in , wrclke hij cusconine noemde , die echter later als identisch met pelletier’s aricine werd erkend, waaruit toen afteleiden was, dat beiden eenerlei bast onder¬ zocht hadden, welke van nu af China de Cusco werd genoemd. Door beschrijvingen en mededeelingen , welke nees v. esenbeck , martiüs, buchner en vooral winckler betreffende dien bast lieten volgen , werd onze kennis hiervan zeer onzeker, daar men er uit kon opmaken, dat men zich daarbij van verschillende basten moest bediend hebben. martiüs gaf de volgende beschrijving van eene door jobst verkregene Cusco-kina : Stukken van 12 tot 16 duim lengte; vrij zwaar, dun, opgerold, zamengerold, regt of eenigzins gebogen, voorzien van eenen dunnen , moeijelijk loslatenden schorsbast en van talrijke , ongelijke overlangsche rimpels. Op de oppervlakte bezitten zij eene parelkruid- grijze of blaauwachtig-grijze kleur en dikwijls onregelmatig bruine, zwak glinsterende vlekken. Inwendig zijn zij roodachlig-nagelbruin , op de breuk effen en in de bastlaag kortsplinterig en van eene bruine harslaag voorzien. Smaak koftijachtig, later onaangenaam en aanhoudend bitter. — Grootere stukken zijn half opgerold, zelden plat, met eene dunne opperhuid bekleed, van talrijke, wratachtige verhevenheden voor¬ zien , gcelachtig-grijs , vuil witgrijs of kaneelbruin en op plaatsen , waar de opperhuid ontbreekt, roodachtig-bruin , op de breuk zeerongelijk, bij jongere stukken kaneelbruin. Men vindt dikwijls stukken van het houtsplint ; de schorsbast springt sterk vezelig uit; de vezels zijn week. Smaak onaangenaam, later zuiver bitter. winckler deelde in 1835 de beschrijving eener eveneens door jobst ontvangene Cusco-kina mede , welke echter van de vorige duidelijk verschilt : Sterk gebogene , half opgerolde stukken van 1 tot 3 duim lengte en Vö tot H/4 duim breedte; in het midden dikke, opene, opgerolde en zamengeroldc stukken van pijpen van 1 tot 4 duim lengte en */4 tot s/4 duim dikte; stukken van fijne, opene, zamengerolde pijpen van ongelijke dikke, en enkele smalle , platte , alleen uit splint bestaande stukken. De opperhuid zilverwit, geelwit, lichtbruin, grijsgeel, grijs¬ bruin en zwartachtig. Men vindt er Parmelia melanoleuca en Hypochnus rubrocinctus op. Op vele stukken ontbreekt de op¬ perhuid geheel of gedeeltelijk. De schorsbast meestal betrekkelijk dun, week en schier kurkachtig op het gevoel, op de dwarse breuk oneffen 3 U RUBI ACE AE. tot kortsplinterig. Het splint op de oppervlakte der van den schorsbast ontdane stukken geelbruin , van vlakke overlangsche rimpels voorzien , op de overlangsche breuk oneffen, korlsplinterig , op de dwarse kort- splinterig. De bovenvlakte zelden glad, gewoonlijk oneffen, dikwerf van talrijke verbevenden en groeven voorzien; overlangsche rimpels zeld¬ zaam; dwarse barsten ontbreken of zijn slechts even aangeduid of vol¬ komen zigtbaar. Da ondervlakte is donkergcelbruin . splinterig, en ver¬ toont in het licht talrijke, glinsterende stippen- Reukloos. Smaak on¬ aangenaam , doch niet aanhoudend bitter. Zij geeft met koud water eene naauwelijks geelachtige infusie en een na de bekoeling licht bruinachtig- geel , troebel decoct. De infusie wordt door ijzerchloride bruinachtig- groen gekleurd, door dierlijke lijm ter naauwernood getroebcld , door braakwijnsteen witgeel getroebeld , door een aftreksel van galnoten sterk geelachtig-wit en door zurivgzure ammonia naauwelijks wit getroebeld. 'Uit 22 drachmen van dezen bast verkreeg hij 8 grein zuiver, fraai gekrystalliseerd cusconine, met de door pelletier vermelde eigen¬ schappen toegerust, fntusschen was datgene, wat bij in 1839 omtrent de Cusco-kina opgaf, hiermede niet in overeenstemming. Deze bast zoude onder den naam van Chi na flava dura voorkomen. Inden bast, welke hem door kees v- esenbeck onmiddellijk van pelletier gezonden was , zouden 3 plantenbases bevat zijn , doch geene de eigenschap bezitten , van in geheel zuiveren toestand door salpeterzuur groen te worden , zoodat hij het bestaan van cusconine betwijfelde. In zijne in 1842 verschenenc bijdragen tot de kennis der kinabasten, heeft hij deze tegenstrijdigheid op de volgende wijze getracht optehelderen : De door kees v. esenbeck van pelletier verkregene bast is echte Cusco-kina. Ditzelfde is het geval met eenen bast, welken hij van Br. Zimmer ontving, en dien hij nu aldus beschrijft: Meestal korte, niet zeer sterke stukken, opgerold, half opgerold, bijna plat, bedekten onbedekt. De stukken , welke eenen onbeschadigden schorsbast bezitten, zijn op de oppervlakte vrij effen , hier en daar glad , of voorzien van kleine, onregelmatige, vlakke groeven, soms ook van wratvormige ver¬ hevenheden. De opperhuid zilverwit, met eenen grijzen tint. Wanneer de opperhuid op enkele plaatsen is afgewreven, dan vindt men afwis¬ selend groolere, smallere of breedere , onregelmatige, koffijbruine of zwartachtige plaatsen, voornamelijk ook op sterkere, platte stukken, wier oppervlakte zich daardoor meer gelijk, donker-grijsbruin of zwart¬ achtig voordoet. Onbedekte, opgerolde stukken zijn op de oppervlakte effen, of van kleine, vlakke groeven voorzien- De onbedekte opper- RU BI ACE AE. 385 vlakte gelijkt op die van China ruhig in osa, doch is donkerder van kleur; de breuk kortsplinlerig, meestal kruimig. Smaak aanhoudend bitter; de stukken verdeelen zich gemakkelijk bij het kaauwen. Over het algemeen komt zij zeer veel met China flava dura overeen en is hiervan moeijelijk te onderscheiden. De berigtgever vond er noch chinine , noch cinchoninc in, doch daarvoor cusconine — 107,5 grein in 16 oneen bast. wiNCKLER houdt wijders den door leverkoehn onderzochten bast voor eene China flava dura, en gelooft, dat deze scheikundige door de reactie van het salpeterzuur op de niet geheel zuiver daaruit afge¬ scheidene plantenbasis op het dwaalspoor zal gebragt zijn, daar hij er eene bijzondere basis, het cusconine, in aanneemt. Den vroeger door hem onderzochten bast, wiens beschrijving hier¬ boven is medegedeeld, verklaart hij thans voor eenen nieuwen kinabast, welken hij met den naam van f. China de Cusco flava bestempelt. Volgens een nieuw onder¬ zoek daaromtrent, zou zij namelijk veel chinine en cinchonine en daar¬ enboven eene derde plantenbasis in geringe hoeveelheid bevatten , welke óf cusconine is , óf althans hiermede zeer overeenkomt. Alle 3 bases te zamen bedroegen 260 grein in 16 oneen van den bast. Zij be¬ vat ook nog veel chinovazuur. g. China rubiginosa. Roestkleurige Kina. Werd in 1829 door v. bergen als eene bijzondere soort bepaald. De oorsprong is geheel on¬ bekend. Zij komt in kisten met lederen riemen van Cusco in Peru (volgens v- bergen uit Nieuw-Granada) tot ons, waarom zij ook, met name door güiboürt , China de Cusco is genoemd. — Zij komt in menig punt met de China flava fihrosa overeen, doch is hiervan onderscheiden door de meestal langere , dikkere en breederc stukken , door sterkere, zeer dikwijls geslotene en even als bij de China regia, stokvormigc pijpen , en door een naar evenredigheid vaak even sterken schorsbast , die intusschcn ook hier, even als bij de China flava fibrosa, niet zelden afgesneden is; gelijk dan ook over het algemeen sterke stukken voorkomen , die van den stam en den wortel genomen zijn. In de consistentie verschilt zij door meerdere digtbeid, hardheid , sterkeren zamenhang der vezels en groeier specifiek gewigt. — De okerbruine bovenvlakte vertoont zelden overlangschc rimpels , groeven en witachtige overblijfselen van de opperhuid en de schors, doch talrijke, vlakke dwarse rimpels en donkere roestkleurige vlekken. De lichtere ondervlakte 25 386 RUBIACEAE. is oneffen , barstig. Op de brculc kaneelbruin , kortsplinterig. — Reuk zuiver kinaachtig. — Smaak zwak zuurachtig, aangenaam, zuiver en voortdurend bitter. — Met koud water geeft zij eene geelachtige infusie en een, op dat van China regia gelijkend, doch bleeker decoct. De infusie wordt door ijzerchlorure bruingroen, door dierlijke lijm bijna niet veranderd , door braakwijnsteen en een aftreksel van galnoten rijkelijk wit neergeslagen en door zuring zure potasch slechts zwak getroebeld. — Zij bevat volgens franck 48 tot 50 oneen (?) cinchonine in 100 pond. winckler vond in een monster 258 en in een ander 77 grein cinchonine in 16 oneen. Later heeft hij er ook chinovazuur in ge¬ vonden. 3. Roode Kinabasten Cortices Chinae rubri. Vertoonen in al hunne lagen als hoofdkleur eene bruinroode , voorts een eenigzins vezelig weefsel , smaken zeer bitter en zamentrekkend , en bestaan meestal uit groote stukken van den stam en van dikke takken. De beste hieronder is de in den handel onder den naam van Roode Kina ? China rubra s. China Hispanica s. China colorata , bekende bast , welken men dus dient te gebruiken , wanneer pharmako- poeën en artsen Co rtex Chinae ruber verlangen. — hayne , geiger en meer anderen houden Cinchona o bl on gif o lia voor de moederplant, v. bergen beweert, dat de moederplant nog onbekend is, terwijl dierbach de botanisch bijna geheel onbekende Cinchona colorata als zoodanig aanneemt. Komt in geheele kisten , alsook in seroenen , bijna uitsluitend over Gadis in uitgezochten toestand tot ons. Pijpen van 2 tot 12 duim lengte en 2 lijn tot 17* duim dikte, gevormd uit opgerolde , zamengerolde of geslotene stukken van V5 tot 2 lijn dikte , óf geheel platte of eenigzins gebogene stukken van 2 duim tot 2 voet lengte, 3/s lot s/4 duim dikte en 1 tot 5 duim breedte. De opperhuid grijsachtig, eikel-, dof rood- of kastanjebruin , op enkele plaatsen of ook geheel van een witgrijs of geelwit bekleedsel voorzien , gevormd uit de opperhuid of uit de volgende haar bedekkende korstmossen: Chi- odecton sphaerale; Thelo trema terebratum; Pyrenula v e r- rucarioides, P. mastoidca, P. discolor; Lecanora punicea; P a r m e 1 i a m e 1 a n o 1 e u c a ; R h i z o m o r p h a Cinchona e. RUBIACEAE. 387 De schorsbast bedraagt 1/5 en is bruinrood, op de overlangsche breuk oneffen kastanjebruin , op de dwarse vrij effen of eenigzins korrelig. Het splint op die zijde , welke zich onder den schorsbast bevindt, vuil of roodachtig-kaneelbruin , op de overlangsche breuk min of meer oneffen , op de dwarse min of meer vezelig en splintcrig , bruinrood. De bovenvlakte vertoont talrijke , op verschillenden afstand geplaatste, in elkander overgaande, golfvormigc overlangsche rimpels. Bij dikke pijpen en platte stukken , waarop men tusschen de rimpels hier en daar ook overlangsche sleuven ontwaart , gaan deze dikwijls in verhevenheden over, welke zich gedeeltelijk als rondachtige of langwerpige wratten voordoen, die ligt fijn te wrijven en dikwijls groevig zijn. Dwarse barsten vindt men er zeer zelden op. De ondervlakte fijnvezelig, doch gedurig grofvezeliger en oneffener tot bijna splinterig , hoe dikker de pijpen zijn, roestbruin of bruinrood, door een stoffig bekleedsel dof. De reuk zwak run-, aardachtig , prikkelend. De smaak sterk , doch niet onaangenaam bitter, specerijachtig , prikke¬ lend , niet aanhoudend. Zij geeft met koud water eene gedachtige infusie en een na het be¬ koelen roodachtig-geel , zeer troebel decoct. De infusie wordt door ijzer- chlorure geelgroenachtig gekleurd, door dierlijke lijm niet veranderd, door braakwijnsteen sterk oranjekleurig neèrgeploft, door een aftreksel van galno¬ ten geel- of roodachtig gepraecipiteerd en door zuring zure potasch roodachtig- geel neergeslagen of getroebeld. — Zij beval volgens pelletier en caventou : Kinazuur cinchonine- Kinazuur chinine. Kinazure kalkaarde. Vast vet. Kinalooïzuur. Ki na rood. Gele kleurstof. Zetmeel. Pelletier en caventou verkregen 0,8 proc. cinchonine en 1,7 proc. chinine; Michaelis 0,42 proc. cinchonine en 0,84 proc. chinine; henry 1,08 proc. cinchonine en 1,68 proc. chinine; duflos 1,3 proc. cinchonine en 2,34 proc. chinine; v. santen uit platte stukken 2,4 proc. cinchonine en veel minder chinine, uit dunne pijpen 0,9 proc. cinchonine en 0,77 proc. chinine; göbel en kirst 40 grein chinine en 65 grein cinchonine uit 1 pond. wiNCKLER verkreeg uit 16 oneen van een monster 180 grein cin¬ chonine en 8 grein chinine en van een ander 80 grein cinchonine en 6 grein chinine. Verwisselingen : China Maracaibo; China nova; China nova 388 RUBI ACE AE. Br a s i l ie n s i s ; China California; China Azahar; C h i n a Cali¬ saya; China regia c o n v o 1 u t a ; Cortex A 1 c o r n o q u e ; China alba, etc. &. China Maracaibo. Be oorsprong nog onbekend. Sinds 1829 uit Philadelphia in den handel verzonden. Onregelmatige, platte of cenigzins gebogene stukken van */s tot *JA duim dikte, 2 tot 2 Vs duim breedte en 1 voet lengte. Be witte , fluweel¬ achtige opperhuid grootendeels verwijderd en slechts nog in den vorm van vlekken voorhanden. De schorsbast kurkachtig , fraai roodbruin, ge¬ deeltelijk verwijderd, zeer oneffen, soms door groote wormkanalen doorboord. ïlet splint betrekkelijk zeer dik, bruinrood, in weefsel zeer gelijk aan dat van China flava fi brosa. Op de ondervlakte zeer oneffen en splinterig. Smaak zeer bitter. Zou tweemaal meer chininc en cinchonine bevatten , dan andere kinabasten , welke men even duur betaalt. la. China nova. China Surinam en sis. Nieuwe Kina. Surinaam- sche Kina. Sinds 50 jaren bekend. Komt in trommels van dierenhuiden voor. Stamt volgens hayne van Cin cho n a oblongifolia af, volgens anderen van Portlandia grandi flora. Men kan hiervan de basten van ouder en jongere takken en van den stam onderscheiden. De twijgbasten (basten der jongere takken) zijn pijpen van 1 tot Wa voet lengte en Ca Wa duim dik, uit stukken van Va tot 2 lijn dikte opgerold , of zamengerold , van eene geelachtig-grijze op¬ perhuid voorzien , waarop men de gebarstene plaatsen van den schors¬ bast slechts even aangeduid en daarenboven geelgrijze korstmossen vindt. De talibasten (basten der oudere takken) ongeveer even lange , of iets dikkere, half opgeroldc of gootvormige stukken, waarvan met eene vijl de opperhuid en een weinig van den schorsbast verwijderd is Op de oppervlakte ziet men talrijke , onregelmatige dwarse barsten , die van den rand uitgaan , zich langzamerhand versmallen , op ongelijken afstand en zelden rondom het gansche stuk heenloopen , en dikwijls tot op het splinl doordringen. De stambasten , die ook China nova xauxa ge¬ noemd worden, zijn nog dikker, lot 3 voet lang en 3 duim breed, zeer plat-gootvormig en op de oppervlakte van dezelfde gesteldheid als de tak basten. De schorsbast is van allen roodachtig-bruin , op enkele plaatsen lichter, op de breuk korrelig. Het splint is kaneelbruin , op de ondervlakte bruinrood, glad, op de breuk grofsplinterig. — Deze basten zijn allen zeer digt en specifiek zwaar , reukloos en van eenen •I i I RUBI ACE AE. 689 zamentrekkenden , onaangenaam-bitteren smaak. Zij geven met koud water ecne donkerbruingele infusie, en een na de bekoeling donker- geelbruin , ondoorschijnend troebel decoct. De infusie wordt door ijzer- chlorure grasgroen getroebeld, door dierlijke lijm bruinachtig-geel gctroebeld , door braakwijnsteen , zuringzure potasch en een aftreksel van galnoten niet veranderd. Zij beval volgens PELLETIER en CAVENTOU : Chinovazuur. Vast vet. Roode , harsachtige stof (kinarood?). Gele kleurstof. Eigenaardige looistof. Geelachtige plantenbasis (weinig Gom. Zetmeel. Houtvezel. WINCKLER : Chinovabitter. Chinovazuur. ÏJzer-groenkleurende looistof. Geoxydeerdc looistof. Kleurstof- Vet. Gom. Zetmeel. Houtvezel. Büchner de jongere meende gevonden te hebben , dat het chinova¬ bitter , ingevolge zijne eigenschappen en zamenstelling , slechts smilacine is. Doch schnedermann heeft , gelijk reeds boven vermeld is, aangetoond, dat dit ligchaam een zuur is, hetwelk hij, even als pelletier, chi¬ novazuur noemde, winckler heeft hiervan 261 grein in 16 oneen gevonden. e. China nova Brasilien sis. China de Rio Janeiro. Nieuwe ßraziliaansche Kina. Moederplant: Buena hexandra. Harde, zware, opgerolde stukken van ongelijkc lengte en dikte. De opperhuid is grijs¬ wit en ontbreekt zelden. Op de oppervlakte ziet men enkele onvolledige en onregelmatige dwarse barsten en talrijke, ongelijkmatige, diepe overlangsche sleuven. De dikke schorsbast koffijbruin , op de breuk eenigzins oneffen -korrelig , van het splint ligt afspringend, en daarom soms op enkele plaatsen niet voorhanden. Het splint op beide vlakten donkerroodbruin , inwendig lichtbruin, op de breuk eenigzins vezelig, op de ondervlakte glad. Reukloos. Smaak bitter, een weinig zamen- trekkend. Hare infusie met koud water wordt door zwavelzuur ijzer- oxydule groen , door azijnzuur lood vuil blaauwachtig-rood en door kalkwater rijkelijk vlokkig neergeslagen. Bevat volgens winckler veel looizuurbezinksel en 5 proc. chinovazuur. — Onder den naam van China de Matto heb ik eenen bast ontvangen, die met het splint dezer kina volmaakt overeenkomt. Waarschijnlijk is daarmede ook de <a. China California, tijd door batka Kalifornische Kina , identisch, welke in beschreven en van Buena obtusfolia nieuweren afgeleid is. geiger, winckxer en Büchner houden haar, en misschien te regt, voor den hast der jongere takken van Buena hexandra, waarmede ook mijne stukken en batkas beschrijving overeenkomen, mar- tiny maakte intusschen onlangs als iets stelligs bekend , dat China nova Brasilien sis en China California wel is waar van aanverwante plan¬ ten kunnen afkomstig zijn, doch dat zij wezenlijk van elkander verschillen. — Opgerolde of platte stukken , waarvan die van jongere takken in uit¬ wendig aanzien eenige overeenkomst met Cortex Cascarillae heb¬ ben ; inwendig echter zijn zij rood , glad en glanzend. De uitwendige kleur zwartbruin of door de volgende korstmossen grijs: Lecidea rufococcinea, Lecanora farinosa en L. marginata. Op de oppervlakte bevinden zich sterke overlangsche rimpels en sleuven , alsook diepe dwarse barsten. Op de dwarse breuk is zij glad en vast. Reukloos. Smaak zamentrekkend , niet bitter. Met water levert zij eene lichte, robijnroode infusie , welke door een aftreksel van galnoten en braakwijn¬ steen niet veranderd wordt, winckler heeft er eene bitter smakende stof uit afgescheiden, en wel, zoo als het schijnt, in nog niet geheel zuiveren toestand , waaraan hij den naam van californine gaf. e. Ch in. a Azahar. Onder dezen naam verkreeg ik twee geheel verschillende basten , waarvan de eene uit bijna platte stukken van 1 voet lengte, ongeveer 3 duim breedte en 5/a duim dikte bestaat, wiens zeer oneffene, bruinroode oppervlakte nog hier en daar van eene witachtige opperhuid voorzien is. De schorsbast bedraagt ongeveer 2/ö, is kastanjebruin en op de breuk vezelachtig-korrelig. Het splint is kaneelbruin, op de breuk eenigzins vezelig. — De andere vormt za- mengerolde pijpen, die tot y2 voet lang en ongeveer 1 vinger dik zijn , alsmede hiervan afgebrokene stukken. Hij is in ’t geheel slechts 1 tot l1/* lijn dik, donkerkaneelbruin , vrij glad, zonder dwarse barsten. Van de witachtige opperhuid vindt men talrijke draadvormige , over¬ langs onregelmatig loopende, afgebrokene overblijfselen, die aan de oppervlakte een gestreept aanzien geven. — Omtrent den oorsprong is mij niets bewust. Kwamen zij in den handel , dan ware hunne substi¬ tuering voor de China rubra, die thans zoo dikwijls met de vroeger vermelde soorten voorkomt, niet geheel onmogelijk. 4. Verschillende Kinabasten. 1. China bicolor. China Tecames . Door bkown in 1793 bekend emaakt. Komt uit Guajaquil, weshalve het onwaarschijnlijk is, dat hare RUBI ACE AE. 39 i [ I r < l 1 , c moederplant volgens batka tot het geslacht Antirrboea behoort, of volgens HERMïNER Malanea racemosa is. — Lange, opgerolde pijpen, uit digte stukken van */t tot 3/4 lijn dikte gevormd- De opperhuid grijs- achtig-geel , met cenen groenen tint, met witachtige of grijze plaatsen, zonder korstmossen, zeer fijn geaderd- De schors oranjekleurig. Op de ondervlakte glad, bruinachtig-zwart. De dwarse breuk effen, harsachtig. Bezit weinig reuk en smaakt onaangenaam-bitter. Bevat volgens PERETTI : Tecamine (pitoyine). Gom. Twee , met looistof verbondene kleurstoffen. Hars. Galnotenzure kalkaarde. Houtvezel. Over de vroegere verwisseling van dezen bast met de China Pitoya, die nu volgt, zal zoo aanstonds gesproken worden. 2. China Pitoya. Afkomst onbekend. Opgerolde stukken van om¬ streeks 6 lijnen dikte. Zij zijn hard, houtachtig en ligt breekbaar en hebben eene bijna gladde breuk. De opperhuid witgeel, glanzend wit¬ gevlokt, fijn, hier en daarvan eenige dwarse rimpels voorzien. De onder¬ vlakte roodachtig-geel. Reuk eigenaardig. Smaak bittcr-zamentrekkend. Het decoct troebel en roodgeel ; wordt bij bet bekoelen bleeker en melk¬ achtig. Bevat volgens muratori : Chinine . - 0,295 j Looistof . 3,542 Cinchonine .... 1,390 Kinarood, in alkohol oplosbaar. . 9,375 Eigenaardig alkaloide . 0,313 Kinarood, in zoutzuur oplosbaar. . 0,625 Kinazuur - - . . .0,139 Kinarood, in koolzure potasch op- Kinazure kalkaarde- - 1,042 losbaar . 25,000 Gom . 7,292 Houtvezel ..... ... 51,406 China Pitoya en de zoo even genoemde China Tecamez werden vroeger als verschillende basten, doch later als eenerlei bast beschouwd, totdat muratori het betreffende deze China Pitoya medegedeelde bekend maakte. Dientengevolge schijnt de vroegere onderscheiding te regt ge¬ schied en deze bast van eene der Cinchone'ën afkomstig te zijn. peretti schijnt de echte Tecamez-kïna geanalyseerd te hebben, en derhalve moet ook de door hem gevondene plantenbasis tecamine en niet pitoyine genoemd worden, zoo als ik dit hierboven veranderd heb, Inlusschen is dit tecamine nog een zeer problematisch ligchaam. 3. China alba. Witte Kina. Zou van Cinchona ovalifolia mut. verkregen worden. Stukken van H/a tot 6 duim lengte , 7s> tot 3/4 duim breedte en 1*/* tot 5 lijn dikte. Zij zijn somwijlen rugwaarts gebogen, HU BI ACE AE. 392 gelijken op beenderen en geven ook eenen klank als beensplinters ; in breuk en structuur komen zij eenigzins met de schors van beuken over¬ een. De vrij effene oppervlakte door streepaehlige of korrelige verheven¬ heden eenigzins ruw , licht roestkleurig , op enkele plaatsen okergeel of vuilgroen, donker of licht kastanjebruin. Hier en daar vindt men over¬ blijfselen van korstmossen. De naauwelijks merkbare opperhuid na weeking in water segrijnachtig , slechts op kleine verhevene plaatsen , afgeschraapt. Dij vele stukken is de oppervlakte glad geschaafd. Het schorsgedeelte bedraagt */5 tot Vs en bestaat uit 6 tot 16 bruingele, bladerige lagen, die V7 lot Vs lijn dik en als ’t ware door eene dikke massa zamenge- kleefd zijn; tusschen dezelve ontwaart men fijne, donkere strepen. De onderste fijne fcasflaag is op de ondervlakte met kleine overlangsche knobbels bezet, welke dikwijls in strepen overgaan; overigens glad, glan¬ zend , kastanjebruin, lichtbruin of vuil okerkleurig. De witte kina breekt oneffen en in verschillenden vorm, is reukloos, smaakt sterk, doch aan- genaam-bitter. Met koud water levert zij eene heldere, licht geelbruine infusie , welke door ijzerchloride geelbruin gekleurd , door dierlijke lijm sterken lichtbruin kaasachtig neêrgeploft , doch dooreen aftreksel van gal¬ noten en braakwijnsteen niet veranderd wordt. (Volgens de beschrijving van martiny, Annal. der Pharmacie , XXV. 67. — , Aldaar wordt ook de gansch verschillende Cortex K u ruf s. Coroa s. Corne s. Cornova beschreven, welke geiger vroeger met de China al ba vereenigde.) — martius betwijfelt voorzeker met reden, of de door martiny beschrevene bast tot de kinabasten behoort en of hij over het algemeen de echte witte kina van vroegeren tijd is, welke misschien slechts Cortex Cas- carillae is geweest. — wincklkr heeft echter in den bast van martiny chinovazuur gevonden. Overigens heeft Dr. n. mill , zoo als hij zegt, in de witte kina eene eigene pïantenbasis gevonden en deze llanchinine genoemd. Het is echter nog eene zeer plobiematïsche stof- 4. China Brasiliensis. Braziliaansche Kina - Is in 1823 door st. hilaire naar Frankrijk gekomen. Dient in Brazilië als kina. Is afkom- | stig van Solanum Pseudochina st. hilaire. Opgerolde, bleek- of donkergele stukken van meerdere lijnen dikte. Zij gelijken eenigzins op Canclla al ba. Die der jonge takken hebben 1 eene zeer dunne, aanhangende, dwars gebarstene opperhuid, en die van den stam gerimpelde, overlangsche sleuven. Zij heeft een korrelig, fijn, niet vezelig weefsel , breekt gemakkelijk en effen. Op de bovenvlakte be¬ vindt zich somwijlen een donkerrood, kurkachlig korstmos. Op de onder- RUBI ACE AE. 393 vlakte is zij grijswit. Zij is reukloos en smaakt onaangenaam bitter. Bevat volgens VAUQUELIN : Groengeel, smerig vet, scherp van smaak en specerijachlig van reuk. 0,1 Bruine, harde, bittere hars . . . 2,0 Extractieve bittere stof . . 8,0 Stikstofrijke zelfstandigheid met appelzurc potaseh en kalk . • . veel Zuringzure kalkaarde . 5,0 tot 6,0 Koolzure kalkaarde . 5,0 Houtvezel. . 67,0 Daarenboven : zetmeel , bitteraarde , manganesium , ijzer en phosphor- zure kalkaarde. 5. China do Campo. Veld-Kina. Valsche Kina van Brazilië. De bast van Strychnos Pseudochina st. hilaire , eenen kromgetakten boom in de vlakten van het binnenste der provincie Minas Geraes in Brazilië. — Platte of opgerolde stukken met dikke, kurkachtige , geel¬ grijze, vaak roodachtige opperhuid. De eigenlijke schors dun, korrelig, okergeel, op de breuk effen. Smaak niet onaangenaam bitter. Bevat vol¬ gens VAUQUELIN en MERCAPIEU , hetgeen zeer verwonderlijk is, noch strych¬ nine , noch brucine. 6. China Brasiliana do Mato. — De bast van Exostemma cuspi datum en E. australe st. hïlaire, welke in Brazilië ge¬ bruikt wordt. 7. China corymbifera. De zeer bitter en zwak zamentrekkend sma¬ kende bast van Exostemma cory mbiferum. 8. China de Piauhi s. China Piaoi. De in Brazilië op prijs ge¬ stelde bast van Exostemma Souzanum mart. Platte, dunhuidige stukken met sponsachtige , grijsbruine opperhuid- Het splint kancelbruin, vezelig, broos. Smaak zuiver en zeer bitter. 9. China brachycarpa s. Cortex Chinchinae brachycarpae. De bast van Exostemma brachycarpa. Bruine pijpen van ongeveer 1 span lengte en zeer bitteren smaak. 10. China de St. Domingo s. Cortex Chinchinae angustifo- liae. De bast van Exostemma angustifolium. Die van den stam is dik , ruw , vol spleten , grijs , op de ondervlakte kleverig. De smaak intensief bitter , tevens eenigzins zoet en specerijachtig. 11. China Fernambuco. Eene met China nov a verwan te bast , die van Coutarea speciosa zou verkregen worden. 394 JASMINEAE. 12. China Carolin onsis s. Cortex febrifugus Carolinianus. De bast van Pinkneya pubens, waarvan zich de Noord-Amerikaan- schc artsen bedienen. 13. China da Serra. Cortex Remigiae. China B r asiliensis de Min as. De bast van Remigia ferruginea, R. Vellozii en R. Hilarii. 14. China Indica. De bitter en zamentrekkend smakende bast van Hymenodiction excelsum. 13. China de Sheopore. De bast van Hymenodiction flac- cid u m. 16. China de Wynaad. De bast van Hymenodiction o b o- vatum. 17. China Nepalensis. De bast van Luculia gratissima. 18. China de Savaga. Zou de bast van Biccia australis zijn. 19. China capr icorriu ta. De bast van Buena acuminata. 20. China Peruviana. De bast van Exostemma peruvianum. 21. China spinosa. De bast van Cates-baea s pinosa, welke in kleine stukken voorkomt , en kinaachtig smaakt. Al deze laatste basten worden slechts buitenslands, waar zij voorkomen, gebruikt en komen niet in onzen handel. Daardoor zijn zij ook in phar- makognostisch opzigt nog zeer onvolledig bekend. 35. LIGUSTRINEAE. LIGUST ERACHT IGEJi. Familien: Jasmineae. Oleineae. Eraxineae. 86. JASMINEAE- J as my nächtig en- a. Jasmin um. Jasmijn - li. 1. 1. Jasminum Sambac vaiil. Nyctanthes Sambac l. — 2. Jasminum officinale l. — 3. Jasminum grandiflorum l. — Deze struiken van Zuid-Europa en het Oosten leveren de J asmynbloemen. Flores Jasmini. Zeer aangenaam riekende bloemen met korten , vijftandigen of 3 — 8 OLEINEAE. 395 splctigen kelk en buisvormig- trompetvormige, witte bloemkroon, die eenen 5- tot 8deeligen zoom heeft en bij J. grandiflorum van bui¬ ten roodachtig is. Zij bevatten eene aetherischc olie , wier oplossing in de vette olie der vruchten van Hyperanthera M o ri n ga , de zoogenaamde behennoololie , de welriekende jasmijn- en belaolie , Olcum Jasmini, van den handel vormt. 87. OLEINEAE. O lij f achtig en. Bestanddeelen: vette oliën; harsen; eigenaardige stoffen: olivile, phyl- lyrine, vauqueline ? a. 01 ea. Olijfboom. II. 1. 1. Olea europaca l. In Azië en Afrika. Wordt in Zuid-Frankrijk , Spanje en Italië gekweekt. — - d. V. II. 347. Mq. 170. P. 11.514. — Levert a. Olijfbladen. Folia Oleae. De bladen; altijdgroen, kortgesteeld , gaafrandig, lancetvormig-ge- spitst, glanzend , van onderen wit- of geelachtig. Zij smaken bitter en eenigzins zamentrekkend. b. Olijfbast. Cortex Oleae. De bast van den stam en van de takken. De eerste is grijs , gerim¬ peld , barstig en ruw op het gevoel; de laatste glad. Smaakt bitter en dient , even als de bladen , tot een surrogaat van kina. pallas vond in De bladen: Den bast: Bilter-zure stof ..... .... 12,00 16,00 Zwarte hars. 5,85 Vauqueline. .... 0,60 1,95 Gomachtig extract .... .... 3,90 4,00 Groene kleurstof .... .... 2,10 1,50 Zwavelzure kalkaarde. V • Chlorkalcium. Galnotenzuur. Looizuur. I GS \ G. / ° « CC Cu O -O c O Plantenvezel. .... 67,90 61,50 Verlies. .... 11,75 9,20 OLEINE AE. 306 Het vauquelinc , zoo als het door pallas in deze analyse is genoemd , is waarschijnlijk niets anders dan mannasuiker. c. Olijf gom. Gummi s. Resina Oleae. De harsmassa , welke van zelve uit oude stammen uitvloeit. Geelach¬ tige of roodbruine stukken; onregelmatig , barstig, aan den rand door¬ schijnend , op de breuk vet- en harsachtig. Zij riekt aangenaam naar vanielje en smaken prikkelend. Bevat volgens pelletier : olivile , ben- zoëzuur en eigenaardige hars. sobrero kon er geen benzoëzuur in vinden, doch wel het olivile en daarenboven twee verschillende harsen en eene gomachtige zelfstandigheid. d. Provence - of Maagdenolie. Oleum Provinciale s. Virgineum. De vette olie, welke uit rijpe vruchten terstond na de inzameling koud wordt geperst- De beste komt uit Gardasee, Nizza en Genua. e. Olijf- of Boomolie. Oleum Olivarum s. Omphacinum. De vette olie, welke uit de vruchten in de warmte, of nadat zij eenen geruimen tijd in hoopen gelegen en eene soort van gisting ondergaan hebben , uitgeperst of door koking met water verkregen wordt. Is. Phillyrea. Steenlinde. II- 1- 1. Phillyrea media l. — 2. Phillyrea latifolia l. — En 3. Phillyrea angustifolia i. — In Zuid-Europa. — Leveren a. Steenlindebladen. Folia Phillyreae. De bladen van Ph. media zijn ovaal-lancetvormig , bijna gaafrandig , duidelijk gesteeld. Die van P h. lat i f o 1 i a zijn kortgesteeld , onbehaard, stijf, glanzend, altijdgroen, eirond, aan de basis hartvormig uitgesneden en aan den rand van stijve, spitse tanden voorzien. Die van Ph- angus¬ tifolia zijn smal, lijn-lancetvormig , niet getand- Reukloos. Smaak bitter, scherp , zamentrekkend. b. Steenlindebast. Cortex Phillyreae. Onder de leedere, fijne , grijsgele of grijsbruine opperhuid bevindt zich FRAXINEAE. 397 eene dunne, van hoven groen-, van onderen bruinachtige schorslaag en hieronder een lichtbruine of groenachtig-bruine bast, die op de onder¬ vlakte glad is. Riekt en smaakt even als de bladen. De bladen en nog meer de bast bevatten , volgens carboncini eene indifferente, in zilverglanzende schubben krystalliscrende zelfstandigheid, het phillyrine, dat bitter smaakt en koortswerende eigenschappen bezit. 88. FRAXINEAE. Es ch achtig en. a. Fraxinus. Esch- of Eschboom. III. 1. of XXIII. 2. 1. Fraxinus excelsior l. In Zuid- en Midden-Europa ; ook in Noord- Azië. — In Nederland in bosscben , aan wegen ,enz. — Mq. 171. F. B. S. I. 702. — Levert den Esschenbast. Cortex Fraxini. De bast van dunne takken. Hij is uitwendig achgraauw of grocnachtig- grijs , glad of wrattig, rimpelig en barstig , inwendig bleekgeel; smaakt bitter en zamentrckkend. Bevat volgens keiler fraxinine en volgens Büchner en HEUBERGER ook fraxini-enallochrome (aesculinc). 2. Fraxinus Ornus l. Ornus e u r o p ae a persoon. [Fr. pan i c ulata MiLL,] In Zuid -Europa, voornamelijk in Italië. — d. V. II. 318- Mq. 171. P. II. 520. — Levert het Manna. Manna. Het sap, hetgeen uit gebarstene plaatsen der schors of uit insnijdingen van 2 duim lengte helder uitvloeit en later verdroogt, dierbach is van meening , dat het manna eene met honigdauw overeenkomende ziekelijke afscheiding is. Het komt inzonderheid uit Kalabrië (Manna Calabrina) en Sicilië (Manna Siciliana s. G er ace). Uit beide landen komen al de volgende soorten , wier verschil door de onderscheidene wijzen , waarop het verkregen wordt, en door den verschillenden inzamelingstijd wordt bedongen. Het ongelijk voorkomen dezer soorten zelve heeft, even als hare afwisselende prijs, hoofdzakelijk zijnen grond in de weersgesteldheid van onderscheidene jaren, welke den eenen of anderen der op elkander volgende oogsten deels meer of minder begunstigt , deels zelfs geheel ver¬ ijdelt. Uit Sicilië komen de mannasoorten regelmatiger en beter, dan uit Kalabrië. Men onderscheidt: 1. Manna canellata s . Ion ga [s. cannulata]. Pijp-, Slang- o£ Stolilïcn- Manna. Het in Juli] , Augustus en September uitgevloeid sap , 398 FRA XI NE AE. hetgeen öf aan den boom zelven verhardt , óf op zamengebondene rijsjes en slroobundels van zelven uitdroogt. Witachtige stutten ; onduidelijt drietantig en gootvormig , 1 tot 6 duim lang, ongeveer 1 duim breed, ligt, droog, barstig, weet , doch bijna niet tleverig op bet gevoel. Zij bestaan uit verscheidene concentrische lagen en worden in de lucht ligtelijt geel, hier en daar roodachtig, en door aantrething van water weet. Zij zijn eenigzins doorschijnend , rieten zwat en eigenaardig zoetachtig , smelten gemattelijt op de tong en smaten slijmerig-zoet en zoeter, dan al de volgende soorten, doch later niet krabbend , smetten in het waterbad even als was , laten zich in eene taarsvlam ontsteten en verbranden in den platinalepel even als suiter met caramelreut- Water en heete altohol lossen ben volkomen en bijzonder gemattelijt op , en de verzadigde oplossing in altohol stolt bij bekoeling tot eene uit iijne , zijdeachtige naalden bestaande massa. — Zou weinig pur¬ gerende eigenschappen bezitten. 2. Manna communis s. vulgaris. Gemeen Manna. Het sap, dat in de minder heete maanden September en October uit de gekwetste schors uitvloeit en bijgevolg langzamer indroogt. Zamenhangende massa’s, waarin men droppelvormige stutten ziet , welke wit, geel- of eenigzins roodachtig zijn. Zij hebben eene ongelijte grootte en gedaante, tomen in eigenschappen met het Manna canellata overeen en vormen , zoo zij uit de weeke en kleverige massa , waarin zij zijn ingetleefd, uitgelezen zijn , het M an n a electa s. in granis. Ge¬ woon lijk vindt men er stutjes schors , houtsplinters en andere vreemde dingen bijgemengd. De reuk is honigachtig-zoet ; de smaak slijmerig-zoet en later prikkelend, bijna krabbend. 3. Manna c rassa s. spissa s. pinguis. Vet of dik Manna. Is ge¬ deeltelijk een overblijfsel bij de bereiding der Manna electa uit Man¬ na communis, en gedeeltelijk het sap, dat in November en December uit de gekwetste schors uitvloeit en zeer langzaam verdroogt. Komt voornamelijk uit Kalabrië. Weeke , kleverige , smerige , vuile massa, die uit onregelmatige klompjes bestaat , grijs- of bruinachtig van kleur is , en met vele vreemde zaken kan vermengd zijn. Smaakt onaangenaam zoet. 4. Manna in 1 a c r y m i s s. i n guttis.il/ anna in tranen of droppels. H et sap, dat van zelven uit barsten in de schors uitgevloeid en gedroogd is. Zeldzaam. Kleine , trancnvormige , kleverige korrels , w'elkc zeer zoet smaken , bij ons zelden voorkomen en zeer duur zijn. FRAXINEAE. 399 5. Manna fo 1 i a ta s. mastichinas. difronde. Het sap , dat van zel- ven (of door de steken van insekten?) uit de bladen vloeit en gedroogd is. Droppelvormige , gedeeltelijk op water drijvende (?) , lakmoes roodkleurende stukken, die zeer hoog in prijs zijn , en bij ons zelden voorkomen. Het pijp-manna bevat volgens bucholz •• Mannasuiker (mannite) 60,0 Gomachtige extractiefstof . .. 0,8 Slijmsuiker .... 5,5 Gom , eenigzins zoet van smaak. 1,5 Water en verlies . . 32,0 Vezelige, kleefstofachtige zelfstand. 0,2 leuchweïss vond in het Manna M. can. M. Cala- can el 1 at a. in frag m. jrina. Mannite ........ . . 42,6 37,6 32,0 Druivensuiker. . . 9,1 10,3 15,0 Plantenslijm met mannite .. • ) Eene harsachtige en eene zure stof 1 40,0 40,8 42,1 Eene stikstofhoudende zelfstandigheid 1 Onoplosbare bestanddeelen .. • . 0,4 0,9 3,2 Water. . . 11,6 13,0 11,1 Asch • .. • . 1,3 1,9 1,6 Somtijds komt een groen gekleurd manna voor, hetgeen volgen S GME— LiN niet van koper, maar van aesculine afhangt. Verwisselingen : honig ; suiker; bitterzout; glauberzout; zand; zetmeel; scammonium, enz. Er bestaan nog meer andere planten , waarop zich zoet smakende exsu- daten vertoonen , die gedeeltelijk van zelven ontstaan, gedeeltelijk door de steken van inseklen zijn veroorzaakt , eveneens den algemeenen naam van manna verkregen hebben en ook veel mannasuiker bevatten , b. v. 1 . Manna 1 a r i c i n a s. B r i ga n t i n a. Manna van Briangon. Klei¬ ne , rondachtige korrels van eenen zoeten smaak en terpentijnachtigen reuk. Men vindt hen dikwijls op de jonge naaldvormige bladen van Larix europaea. 2. Manna cedrina. Cedcr-Manna. Kleine , witte korrels van oenen zoeten smaak, die men somtijds op Pinus Ceel rus l. vindt. 3. Manna tamariscina. Tamarix-Manna . Het sap, dat uit deste¬ ken van Coccus manniparus in dunne takken van Tamarix man¬ ui fera ehrenberg vloeit en er na het droogen in stukken afvalt.— Dit zou het manna zijn, waarmede zich de Israëlieten, toen zij , onder geleide van Mozes , uit Aegypte naar Palaestina togen, gevoed hebben (*). (*) Het is echter, volgens de berigten van eversmann en anderen , waarschijnlij¬ ker, dat dit manna uit een korstmos heeft bestaan, en wel uit: Lichen esc u Jent us Pallas s. Urceolaria esc uien ta ACir. s. Lecanora esculcnta EVERSM. C. •al ïk' 400 FRAXINEAE. 4. Manna celastrina. Celaster-Manna. Guz. Gez. Eene witte, °P rijp gelijkende, kleverige, zoete zelfstandigheid, die uit den steek van Fsyllus mannifcr in eene nog onbepaalde soort van Celas- trus bij Bombay en Surate naar buiten dringt. 5. Manna Per si ca s. Al ha gi na. Perzisch Manna of Hemel- Manna. Het sap, dat bij groote hitte uit de bladen van Hedysarum A 1 h a g i L. in droppels uitvloeit en tot kleine korrels verdroogt. 6. Manna quercina. Eihen-Manna . Bevindt zich na sterken ne¬ vel op de bladen van Quercus infectoria als een dik, meelachtig bekleedsel , dat er door schudding afvalt en daarop door de hitte der zon vast wordt. 7. Manna cistina s. Iadanifera s. Hispanica. Cistus-Manna Het zoete sap, dat uit de takken van Cistus ladaniferus vloeit, en druipsteenvormig indroogt tot witte stukken van eenige duimen lengte, die zeer met manna overeenkomen. 8. Manna Australis. Australische Manna. Het sap, dat uit ope- ningen in de schors van EucaTyptus mannifera te voorschijn treedt en indroogt. Zou volgens Br. müdie met het manna van Fraxi nus Ornus in bestanddeelen en werkingen overeenkomen en reeds in Engeland voor de apotheken zijn ingevoerd. Al deze merkwaardige stoffen , waartoe ook nog de uitzweetsels bc- hooren , welke men vindt op Asclepias procera, Citrus Auran- t i u m , J u g 1 a n s regia, Acer p 1 a t a n o i d e s , Morus nigra, Ceratonia Siliqua, Ficus bengalen sis, Phoenix da ctylife ra, enz., waaraan men echter geene bijzondere namen gegeven heeft, zijn nog niet scheikundig onderzocht. y. Gy mnoblasta poly petala. Klassen : lorantheae. umbelliflorae. cocculinae. trisepaeae. poly- CARPICAE. RHOEADEAE. PEPONIFERAE. CISTIFLORAE. GÜTTIFLORAE. CARYOPHYLLINAE. SUCCULENTAE. CALYCIFLORAE. CALYCANTHINAE. MYRTINEAE. LAMPROPH YLLEAE . COLUMNIFERAE. GRUINALES. AMPEL1DEAE. MALPIGHINAE. TRIGOCCAE. TEREBINTMI- NAE. CALOPHYTAE. 36. LORANTHEAE. RIEHBLOEMIGEN. Vormen slechts ééne kleine familie, die denzelfden naam draagt , na¬ melijk ; LORANT HE AE. 40 1 89. LORANTHEAE. Riembio emig en. a. Viscum. Vogellijm , Marentakken of Mistelboompje. XXII. 4- 1. Viscum album l. Woekerplant op berken, eiken, beuken, wilgen, linden , vruchtboomen , enz. — Mq. 126. F. B. S. I. 702. — • Levert de Vogellijm . Viscum album. De in December verzamelde bladen, soms ook met de jongere takken. De bladen zijn ongesteeld, aan de uiteinden der takken tegenovergesteld , omgekeerd-eirond of langwerpig-iancetvormig , soms zeisvormig gebogen , gaafrandig , stomp, dik, lederachtig, taai, onbehaard en 3- tot Snervig. Bij de takken omgeeft de dikke , laaije , gladde , geelgroene schors een wit of geel- en groenachtig-wit , ligt bout. Reukloos. De schors der tak¬ ken en de bladen smaken onaangenaam-zoetachtig en later bitter. Jodium kleurt hen zwart. — Naar gelang de:* boomen, waarop zij groeit, on¬ derscheiden de geneesheeren een Viscum Betulae, V. Tiliae, V. corylinum, V. Salicis, V. quercinum enz.; inzonderheid ver¬ langen zij Viscum quercinum. Intusschen heeft men tot dusverre in de vogellijm nog geen wezenlijk onderscheid, afhankelijk van den boom, waarop zij groeit , waargenomen , zoodal er ook een zoodanig niet schijnt te bestaan. De vogellijm bevat volgens de analyses van FUNCKE : Groene hars . 2,5 Slijm. ........ 65,0 Extracticfstof ^ Azijnzure zouten > ..... 5,0 Vrij azijnzuur \ Houtvezel . 27,5 ["Koolzure potasch. Chlorpotassium- x jZwavelzure potasch. Cj ' iPhosphorzure kalkaarde. ' Bitter- en kiezelaarde. WINCKLER : Sterk riekende stof . . spoor Vette olie ..... 7,0 Bruingroen chlorophyllum 8,0 Slijm suiker . 20,0 Gom met looistof. . . 4,0 Houtvezel met zetmeel . 60,0 Potaschzout (welk ?)i Slijmsuikcr. Gom- / . . 15,0 Sporen van looistof ) Verlies. ...... 6,0 GASPARD : Vogellijm (viscine). Suiker, j Plantengelei. Chlorophyllum. Gom. < Zwavelhoudend eiwit. Hars. Galnolenzuur. I>. Loranthus. Riembloem • VI. 1. 1. Loranthus europaeus r. Woekerplant op eiken in Griekenland, I ta — 26 m ÏIEDERACEAE. li'c, Bohemen , Moravië , Hongarije, in de omstreken van Weenen, enz. — Mq. 126. — Levert de Echte Vogellijm der ouden. Viseum Quercinum vcrum s. veteram. De oudere en jongere takken , wier uitwendig bruinachtige en inwen¬ dig gele schors een witachtig , vast hout omgeeft. 37. UMBEUIFLORAE. SCHERMBLOEMIGEN. Familien: Hederaceae. Araliaceae. Umbellif erae. Hamame- 1 i d c a e. 90. HEDERACEAE. Klimgewassen. Hedera. Klimop of Eiloof. V. 1. 1. Hedera Helix l. In de meeste landen van Europa. — Mq. 125. F. B 8.1. 204. F. B. VIII. 588. — Levert a. Klijfbladen. Folia Hederae arboreae. De bladen ; altijdgroen , afwisselend , langgesteeld , 3- tot Slobbig en aan de bloeijende takken eirond en onverdeeld , gaafrandig , lcderachtig , dik , op de bovenvlakte donkergroen en glanzend , op de ondcrvlakte bleeker, dof, geaderd, onbehaard en slechts aan de bladstelen eenigzins viltig. Bij het fijn wrijven rieken zij balsamisch. Smaak, onaangenaam , krabbend. b. Klijf hout . Lignum Hederae arboreae. Het hout van den stam ; witachtig , zeer poreus , rijk aan hars , balsamisch van reuk en krabbend van smaak. Dient tot fontancl-kogeltjes. c. Klijf bessen. Baccae Hederae arboreae. De rijpe vruchten. — Zwarte bessen , zoo groot als erwten , onduidelijk 5kantig , 4- tot 5hokkig. Smaak zamentrekkend en onaangenaam , eenig¬ zins zuurachtig. In het zaad dezer vruchten beweren vandamme en chevallier eenc plantcnbasis te hebben gevonden , welke zij hederine noemen- d. Klijf gom. Gummi ó\ Resina Hederae arboreae. liet sap, dat in het Oosten en in Zuid-Europa van zelf uit den stam ARALIAGEAE. 403 naar buiten dringt en daarop verhardt- Op het bij ons voorkomend klimop vertoont zich deze stof niet. Zeer onregelmatige massa’s; ruw, dof of zwak glanzend , geelbruin of donkerroodachtig- geel , broos , barstig. Zijn in dunne lagen granaatrood doorzigtig of doorschijnend , geven een oranjekleurig poeder, rieken bij verwarming aangenaam-balsamisch , smaken zwak bitter en prikkelend , zijn naauwelijks in water en slechts gedeeltelijk in alkohol oplosbaar. — Bevat volgens eene analyse van pelletier : Hars . 23,0 Gom . 7,0 Appelzuur en zouten. 0,3 Houtvezel. . . . 69,7 De aanwezigheid van bijna 70 procent houtvezel in eene ingedroogde gomhars is zeer onwaarschijnlijk , en de analyse verdient dus met meer¬ dere naauwkeurigheid herhaald te worden. 91. ARALIACEAE. Araliaceën. a. Panax- Krachtkruid - V. 2. 1. Panax Schin- seng nees. Panax Pseudoginseng wal lieh. In China, Japan, Nepal en Tarlarije. — P. II. 661. — Levert de Chinesche of Japansche Ginseng. Radix Ginseng s. Ginsing. De wortel , die uit 3 tot 5 knollen bestaat , welke bosgewijs bijeen¬ geplaatst en 2 tot 3 duim lang zijn. De knollen zijn naakt, dwars en evenwijdig zwak gerimpeld, geelachtig-grijs , inwendig meer geel, sap¬ pig; zij loopen in eene dikke wortelvezel uit, zijn reukloos en smaken slechts zwak slijmerig , naauwelijks specerijachlig. — scïiulz beschrijft de hem voorgekomene fragmenten van dezen wortel , welken men niet in onzen handel vindt , als stukken van 1 duim lengte , van de dikte eener penneschacht, roodachtig, bijna doorschijnend , uitwendig van overlangsche rimpels voorzien , zoo hard als salep, van eene gladde , glanzende breuk en een gelijkvormig weefsel. Zij waren reukloos en smaakten zoctachtig , scherp, even als zoethout , terwijl zij in den mond langzamerhand geheel werden opgelost. 2. Panax quinquefolius l. ln de bergbosschen van Kanada tot Flori¬ da. _ Mq. 125. P- II. 661. — Levert de Amerikaansche Ginseng. Radix Ginseng Amcricana. 