Het mikroskoop, deszelfs gebruik, geschiedenis en tegenwoordige toestand
MlKROSliOPEN VAN TULLET , PRITCUAUD. iJ29 lot van I millimeter in doormeter , tervvijl liij, ter verlen- ging van den brandpuntsafstand , eeuen divergerenden menis- cus achter net lenzenstelsel plaatst. Het spreekt echler van zelf, dat men , om over de deugdzaamheid zijner mikrosko- pen to oordeelen , meerdere waarborgen zoude behoeven dan de klcinheid van den doormeter des objectiefs. 416. TerwijI op het vasteland van Europa zulke groote vorderingen gemaakt werden in de kunst om veelverraogende mikroskopen te vervaardigen , bleef men ook in Engeland daarin niet achterlijk. Reeds zagen wij (bl, 176) dat William Tul 1 e y, voorgelicht cn aangemoedigd door C. R. Goring, zich op de vervaardiging van achromalische lenzen had toegelegd en cr eene had tot stand gebragt van 22 millim. brandpuntsafstand en 18® openingshoek. Eenigen tijd later vervaardigde bij een ander, even als het vo- rige, uit drie enkele lenzen bestaand achromatisch voorwcrpglas van lo millim. brandpuntsafstand , hetvvelk v66r het eerste geplaatst werd , zoodat eene combinatie ontslond , waarvan de brandpuntsafstand 1) millim. bedroeg , terwijl de openings- hoek tot 58° vergroot was (1). Eeneu zeer gewigtige invloed op de verbetering van het mikroskoop in Engeland oefende Joseph Jackson Lister uit, die het gebruik van piano - convexe achromatische dub- bellenzen , zoo als zij reeds door Chevalier vervaardigd waren , aanbeval , en op theoretische gronden de beste wijzc aanloonde , waarop zij tot stelsels konden verbonden wor- den (2). Vroeger reeds zocht hij verbeteringen aan te bren- (1) Philos, transact- 1830. p. 187. (2) In zijne in 1830 in de Philos, transact, vcrseheiicn vci'liandelinj, waarvan do hoofdinhoud gevonden wordt in § (it van het 1'" Dccl. 250 IIET ZAfllENGESTELl) DIOPTRISCII MIKIVOSHOOP. gen in liet gestcl tier inikroskopen , on onder zijne leiding vervaardigdc in 1826 James Smith een zamengesleld (doch uiet achromalisch) mikroskoop (1), waaraan reeds verschei- dcne van die mechanische verfijningen werden aangetroffen door welkc do latere cngelsche inikroskopen zoo zeer uit- munten, rVa Tulley is hot in de eersle plaats Andrew Prit- chard te Londen (2), die als vervaardiger van achromatische inikroskopen in Engcland hier moot genoemd worden. On- dersteund door Goring, die door hct in gebruik brengeu van een aantal proefvoorwerpen , welke voor het ondcrzoek van een mikroskoop boven andere geschikt zijn , merkelijk toegebragl heeft lot bevordcring hunner trapswijze volmakiug, vervaardigdc Pritchard sedert 1829 achromatische lenzen- slelsels , die weldra de vergelijking met de toenmalige C h e- valicrscbe en Amicische konden doorslaan. Het eersle geslel (5), waarop deze leuzenstelsels werden toe- gepast , was naar de denkbeelden en voorschriften van G o- ring vervaardigd , die er den trouwens reeds in veel vroe- geren tijd (verg. hi. 56 noot) gebruikten naain van engiscoop aan gaf. Het is afgebeeld in PI. VI. fi^. 4. Op cencn drievoet met uitslaande poten , en bovendien nog rusleudc op de schroef e , die hooger en lager kan worden gezet, verheft zich eene holle cylindrische zuil , waarin zich cepe Iw’ccde d beviudt , die in de eerstc kan worden rond- (1) QuclieU, 1. c. p. 37, waar ook de afbeelding van dit mikroskoap voorkomt. (2) F'leetstreet , N®. 162. (3) Het ecr8t beschreveu in de Microscopic Illustrations bij C. R. Go- ring and A. Pritchard. London, 1830. De derdc of laat.ile en vecI vermccrdcrdi; druk van dit work is van 1815. JIlKllOSKOOl’ VAN (iOaiNG KN PIUJ'CIIAI\D. 2t) I gcdraaid, en met haar het gchcele iigchaam dcs- mikroskoops. Aau den lop dier tvveedc zuil is eenc rondo koravormige liolte , waarin de bol f beval is , met welken bet sink h is veibondcn, dat de stiji cc en de vierkante vooivverptafel j draagt. Door middel dezer bolgeleding kan derlialve het geheele wertuig in allerhande rigtingen worden gebragt , en onder allerlei hoeken gesteld , terwijl de schroof on staaf g dienen om den bol in de holte onbeweeglijk vast te klena- men Langs de holle cylindrische staaf cc schuiven op en neder drie klemringen mmm \ de onderste van deze draagt den cironden spiegel f , welke aan de andere zijde met gips is bekleed \ de tweede is bestemd om aan de pen i de voorwerplafel le kmmen vaslschroevcn ; met de derde is eenc groote vcrlichlingslens n verbonden. In de holte dor staaf cc bevveegt zich, door het rondsel s, de van tanden voorziene staaf b- deze is driehoekig met afgestompte kan- ten , en past in de driehoekige holte van twee stukken , die zich binncn in het bovensle gedeelte der staaf cc bevinden. Op deze driekantige , of eigenlijk zeskantige staaf rust de arm w , die aan de eene zijde de mikroskoopbuis a , aan de an- dere de Icnzen draagt, wanneer het werkluig als cnkelvoudig mikroskoop gebruikt vvordt. Deze arm kan been en weder wor- den geschoven in bet stuk v , door middel van bet rondsel b, lerwijl zij eene draaijende horizonlale bewcging bezit door de gelande scbijf t , waarin eene sc/iroef zonder cinde u g'ijpL Goring was, bij bet ontwerpen van dit geslel, uitge- gaan van bet slaudpunt, dat een zameugesteld mikroskoop zoodauig bchoort te zijn ingerigt , dat het onder allerlei omslandigbedcn en voor allerlei sooit van ondciv.oekingen gcschikt is. Van daar de menigvuldige bcwcgingcn , waar- 232 HET ZAMENGESTELD DIOPTRISCH MIKIIOSKOOP. voor allc de deelcn van het werkluig valbaar zijn. Doch om hicnnede ccnen genoegzamen graad van sicviglieid van het gelicel ic vcrbinden , moest bet gansche werktuig zeer greet en zwaar, en daardoer enhandelbaar werden. En daar bevendien de meeste dier bewegingen slechls in een zeer be- perkt gelal gevallen van werkelijk nut zijn, zee heeft Prit- chard teregt aan zijne eigene inikreskepen later cenc andere inrigting gegeven. Eene afbeelding van een in 1837 vervaardigd Prit- chard’sch inikreskeep vindt men in PI. VII. fig. 5. Zij be- heeft ter naauwerneed cenc verklaring, veeral omdat het veernaamste gedeelte van den teestel geheel evereenkemt met die van zijn enkelveudig mikroskeop (waarvan de beschrijving ep bl. 108 gegeven is), en vvaarin bet dan eek dadelijk kan veranderd werden , deer verwijdering van de mikreskeepbuis a nit den ring, waarin deze gcschreefd is. Dit gestel is inzen- derheid daarem beter dan het Geringsche, eradat, behalve de snelle beweging der veerwerptafel deer een rendsel , waar- van de breede gerande keep bij b gezien wordt, bier eek veer eene langzame beweging gezergd is, deer eene in de buis c verbergen mikremelerschreef, waarvan de keep bij k uitsteekt, op de wijze zooals dit vroeger beschreven is. In betzelfdc jaar beschreef Pritchard (1) eene andere inrigting lot fijne instelling der voorwerpen , welke onder de beslen behoort, en daarem bier vermelding verdient (2). Aan de veerwerptafel (zie fig. 4) is namelijk eene plaat be- vestigd, waardoor zich eene sebroef beweegt, welke in eene kegelvormige spits uilleopt. Deze spits werkt tegen het sink (1) Mihrographie , p. 218. (2) ISo^ amlei'O liecft hij besclirCTen in lic( Microscopic Cabinet, Cl), XV. MIKROSROPEN van PRITCHARD. iiOU dat de voorwerpen draagt , in diet voege dat dit daardoor , als door een hellend vlak, opvvaarts gedreven wordl, terwiji het daarentegen benedenwaarts gedrukt wordl door eene daar- boven aangebragte veer. De in de laatste jaren door Pritchard vervaardigde mi- kroskoopgestellen (1) verschillen van het in fig. 5 afgebeelde hoofdzakelijk alleen daarin, dat de stara , in plaats van op eenen drievoet, op eenen rjDnden voet rust, en dat de zuil, die het mikroskoopligchaam draagt, om hare as kan ge- draaid worden, iels waarvan echter de meerdere kostcn ter naauwernood door het nut schijnen te worden opgewogen. De ronde voet daarentegen is goedkooper , en neeml boven- dien minder ruimle in dan de drievoel, welke op hare beurt echter het voordeel heeft van op eenen niet volkomen vlakken bodem toch altijd vast to staan. Wat den optischen loestel dcr Pritcliardsche zamenge- stelde mikroskopen hetreft, zoo schijnt hij tot voor weinige jaren, alle anderen vooruit geweest te zijn, in de vervaar- diging van objectiefstelsels met zeer korlen brandpuntsaf- stand. In 1837 werden er reeds vermeld, waar deze niet meer dan E. duim (1,4 millim.) bedroeg (2), en der- halve zoo gering was als ook lhans nog door wcinigcn he- reikt wordt. Bij zijne mikroskopen zijn gewoonlijk zes achroraatische leuzenstelsels gevoegd, welkcr brandpuntsafslanden en ope- ningshoeken , volgens zijne cigene opgave (3) de volgende zijn. (1) Zie eene afbeelding van zulk een nieuw P rite hardsell niikros- koop in de derde in 1845 verschenen nitgave der Microscopic Illustra- tions. p. 88. (2) Micrographia , London. 1837. p. 46. (.") Microsc, Illustr. S'** uitg. p. 09. lit! ZAMluNGESTELU DlOl'TlUSCIl MlKROSKOOl’, lirandpun tsafsland. Openingshoek. 2 E. dilim ZZ 50,8 millim. 10°. 1 „ 25,4 77 15°. 1 2 li •)•> „ 12,7 97 22° 1 4 5’ 79 „ 0,4 97 40°. 1 IB 11 79 'll <? „ 0,w 97 50°. I TS 11 99 „ 1,0 99 70°. Hij voegt er drie oculaircn bij, welker vermogen tot elkan- der staat als I, 2 en 4 , en waarmcde vergroolingcn van 20 lot 5000 uialen kunnen vvorden verkregen. Ik kan hier geeu oordeel iiilspreken over dc betrekkelijke deugdzaamheid der P r i t c li a r d sclie mikroskopcD , aaDgezien ik dezelve oiet door eigen beproeving ken, Dat zij gedii- deren verscheidene jaren tot de beste beslaande beboord heb- ben, lijdt geen twijfel. Het schijnt echter dat Pritehard zich ill den laalsten tijd door audere zijner landgenooten, en zoo ook door eonigen op het vaslc land , beeft laleu voorbijstreven. Uit het door hemzelven medegedeelde ta- fellje van de openingshoeken zijner leuzenstelsels blijkt dan ook, dat deze geringer zijn dan bij de Amicische en bij die, welke door Ross en door Powell worden vervaar- digd, Ook missen de Pri Ichardsche mikroskopen een cor- recticiniddel voor den invloed der dekplaatjes, hetwelk alge- ineen bij de overige nieuwere Engelsche mikroskopen wordt aangetroffen. De prijs van het groote mikroskoop van Pritchard met een volledig stel lenzen en verder toobehooren bedraagt van 65 (/^ 7S6) lot oC 00 (/’1080). Ilij levert echter ook eenvoudiger ingerigle werktuigcn, welker prijs verschill van oC 26 on 5 sh. (/’515) tol <?C ^ en 5 sh. {f 65). WETING VAN DEN Ol'ENlNGSJIOEK VAN LENZENSfELSELS. De laalste zijn bepaaldelijk bestemd voor geneeskundige oii- derzoekingen. Lenzcnstelsels van 1 lot | duim braodpunts- afstand kosten c€ 2 (/■ 24). Van i duim brandpuulsafstaud ... cC 2 ; 3 sh. (/" 27). » To « ' TT duim c€ 3 (/■ 36). Het is bier ook de plaats, otn eene handelwijze uader te bescbrijven, welker toepassing biijkbaar eenen grooten invloed beeft gebad op de elkander opgevolgde verbeleringen , die bet acbromaliscb mikroskoop in Engeland ondergaau beeft. Ik bedocl de handelwijze het eerst door Lister in 1850 aanbevolen , om den openingsboek van lenzenslelsels le vin- den, en waarover reeds in bet 1''° Deel bl. 560 met een woord gesproken is. Het werkluig door Goring uitgedacht, om deze bandcl- wijze van Lister in toepassing le brengen, is afgebeeld in PI. VII. fig. 6. De buis e van een gevvoon zaiuenge- steld mikroskoop, waarvan b bet objectief is, terwijl zicb in d eene inrigling bevindt, om het op den juislen afstand te brengen van het in c geplaatste voorwerp, rust op twee stijien, welke bevestigd zijn op eene koperen plaat, die over eene Ivveede koperen plaat, waarop eene cirkelverdee~ ling gesneden is, draaljen kan om de spil in 4, in vvelks verlenging in h eene fijne naald vertikaal gesteld is, zoodat de punt door het mikroskoop kan worden gezien. Wil men nu met dit werktuig den openingsboek van een objecliefstelsel metcn , dan plaalst men eene kaars op eenige voeten afslands , op zulk eene boogie dal baar licht in de buis vail. Vervolgens slelt men de mikroskoopbuis zoo, dal daardoor de spits dor naald wordl waargenoincn , en draait 23G HEX ZAMENGESTELU HlOI'TlilSCU MIKHOSKOOP. nu hct wcrktuig orn de spil in tot dat de eene helft van Let veld zich verlicLl verloout; daarop draait men het- zelve loldat de andere helft van Let veld verlicht wordt gezien ; de boog , tusschen de beidc grenspunlen dcr draaijing bevat, is dan gelijk aan den openingshoek van bet stelsel. Indieu men cen mikroskoop heeft, waarvan, gelijk b, v. dat in PI. VII. fig. 5 , de buis horizontaal kan gesleld worden , en tevens om eene spil draaijen , dan kan men ook dit zeer goed gebruiken om den openingshoek der objectiefstelsels te meten. De wijze, vvelke ik gewoonlijk hierbij volg, bestaat daarin, dat de voet van bet mikroskoop geplaatst wordt op een blad papier of karton, waarop een halve in 180° ver- deelde cirkel getrokken is. Hierbij wordt gezorgd, dat bet middelpunt van den cirkel juist vail in de as van draaijing. De slijl met de daaraan bevesligde buis (die, zoo zij te kort wezen mogt, door eene hulpbuis verlengd worden kan) wordt nu horizontaal gesteld, en aan bet eene einde een metalen pen opgehangen aan eenen draad, zoodanig dat de punt dcr pen, zich digt boven den verdeelden cirkelboog bevin- dende, als wijzer kan dienen. Midden op de stijl, en wel juist in de rigliug dcr draaijingsas , wordt op een sink kurk eene naald gestoken, waarvan de punt als voorwerp dient. Het is duidelijk dat, door dan bet mikroskoop uaar eene op eenige voeten afstands geplaatste kaars te keeren, en te draaijen , totdat beurtelings de eene of de andere helft van het gezigtsveld verlicht wordt gezien, men op deze wijze even goed den openingshoek kan meten als met een opzet- telijk daarvooii bestemd werkluig. Ook is inij bij bet ge- briiik gebleken , dat de waarneming gemakkelijker en voor het minst even naauwkeurig is, indien men, bet mikros- koop ingestold hcbbende, bet oculair vcrwijdert, en nu de MIKnOSKOPEN VAX KOSS. 237 buis draait, totdat men beurtelings bet beeldje der kaars aan den eenen en aan den andcren rand van bet objec- tief ziet vcrdwijnen. De doorgeloopen hoek is dan mede gelijk aan den gezochten openingshoek. Deze laatste me- thode heeft bet voordeel, -van zelfs met zecr sterke objecticf- slelsels ook des daags le kunnen gebruikt worden, zonder dat bet noodig is de kamer vooraf donker te maken, daar bet kleine beeldje der kaarsvlam zich duidelijk genoeg vertoont. In tijdorde op Pritchard volgt Andrew Ross te Lou- den (1). Hij begon in 1832 achromalische lenzen te ver- vaardigen , na zich reeds in bet vorige jaar te bebben be- kend gemaakt als een bekwaam werkman , door de vervaar- diging van bet boven (bl. 109) bescbreven enkelvoudig mi- kroskoop , en na bovendien in de gelegenheid geweest te zijn ora zich met de thcorie van bet acbromatisme goed bekend te maken, daar bij Barlow vroeger bebuipzaam geweest was in de daarstelling van diens vloeibaar voorwerpglas voor verrekijkers , waarbij bij tevens de noodige berekenin- gen bad verrigt voor de kroramingeu, welke aan deze lens behoorden gegeven te worden (2). Ross heeft zich inzonderhcid veel moeite gegeven, om den openingshoek dcr lenzenstelsels te vergrooten , en dit is hem dan ook zoo zeer gelukt , dat bij onder alle thans le- vende makers van mikroskopen in dit opzigt bovenaan slaat. Het volgende overzigt van zijnc vorderingen in dezen , zoo als zij door hem zelven medegedeeld zijn (3), is daarom niet zonder belang. (1) Featherstone Buildings y Holborn. !V®, 2. (2) Quekett, I. c. p. 41. (3) Quekett, 1. c. p. 430. 238 IIET ZAMENGESTELD DIOPTRISCII MIKUOSKOOP. ,Tnur dcr vervaardiging Brondpuntsafsiand. Oponingstioek 1852. I  6,3 55 66°. 1856. 1 55 55 55 26,4 55 16°. I V 55 55 55 3,2 55 60°. I I o 55 55 55 2,6 55 72°. 9? i 55 55 55 26,4 55 22°. I 55 55 55 5,2 55 64°. 1842. I a 55 55 55 12,7 55 44°. 55 I 4 55 55 55 6,3 ^ 55 63°. 55 I IT 55 55 55 'I ^ 0,J 55 74°. lu 1844 bezocht Amici Engeland, en bragt aldaar een stelsel raede, waarbij , in plaats van flintglas , gebruik was gemaakt van bet zware glas van Faraday. Dit stelsel had eenen brandpuntsafstand van E. d. of 5,6 millim. en eenen openingshoek van 112°. Ross vervaardigde een stel- sel van gelijke zamenslelling, maar vond hel glas van Fa- raday te week en le broos, zoodat bet ongeschikt was voor ecne fijne polituur. Hij verwierp bet daarom , en we- derora gewoon flintglas gebruikende gelukte bet bem eindelijk aan stelsels van d. (5,2 millim.) eenen openingsboek van 85° , en aan stelsels van d. (2,1 millim.) brandpuntsaf- stand den inderdaad verbazend grooten openingshoek van 155° te geven. De objectiefstelsels , welke Ross tegenwoordig gewoonlijk bij zijne mikroskopen voegt, hebben do volgende brand- punlsafslanden en openingsboeken : MIKKOSKOPEN VAN liOSS. 2 E. Brandpuntsafstand. duim 50,8 millim. Openingshoek, 12°. 1 99 99 25,4 99 22°. 1 s 99 99 12,7 99 43°. X 4 99 99 6,4 99 63°. 1 S 99 99 99 5,2 99 80". I T 2. 99 99 59 2 1 99 o O Vergelijkt men deze met de op bl. 210 door mij mede- gedeelde uitkomsten van het onderzock der lenzeustelsels van een Araicisch mikroskoop, dan blijkt, dat dc zwakkere stel- sels van Ross voor deze iets ondeidoem, maar dat bet sterkste stelsel daarentegen dat van Amici merkelijk in grootte van openingshoek overlreft, doch tevens eenen iets korteren brandpunlsafstand heeft. Ook is Ross in Engcland de cerste gewcest, die opmerkle, dat een stelsel , hetvvelk bleek goed aplanatisch te wezen , zoolang de daardoor bcschouvvde voorvverpen onbedekt wa- ren, ophoudt znlks te zijn, na bedekking met een dek- plaatje. Ilij deed deze ontdekking in 1837 (1), cn, naar het schijnt, zonder te weten, dat reeds Amici vcrschei- dene jaren vroeger (1829) denzelfden invloed had opgemerkt. Hij sloeg dan ook eenen geheel anderen weg in dan deze , om dicn invloed onsebadelijk te maken. Hij deed dit na- melijk, door verandering van den afstand tusschen de sterkste benedenste lens en de beide bovenste. Fig. 2. PI. VIII stelt zijne inrigling in doorsnede voor. .4an hot e(nde der buis a beviudt zich de voorste of benedenste lens ; deze buis glijdt over de buis h , waarin de overige Icuzen bevat zijn. De buitenste buis a kan dan, ten einde eene vvijziging in den (t) Transact, of the Society of Arts. 1837. XLVIII. p. 8. yiO IIET ZAMENGESTICLD OlOl'TaiSCH MIKrtOSKOOP. afstaoci lusschcn de lenzen te brengcn, over de binnensle bewogen worden, door omdraaijing van de schroef c. In de bins a is eene opening, waardoor men cen streepje d ziet, hetvvelk op de binnensle buis gegraveerd is, terwijl op de builenste buis twee streepjes ee' zijn, cen langer en een korler. Wanneer bet langere streepje met bet streepje op de binnensle buis zamenvall, is bet stelsel bruikbaar voor een onbedokt voorwcrp, en, indien bet kortere streepje daar- mede op eene lijn staat, dan is bet stelsel verbeterd voor het gebruik van een dekplaatje van E. duim (| inil- lim.) dikte. Wanneer wij deze inrigting vergelijken met die van Amici (bl. 208), dan is zij voorzeker merkelijk eenvoiidiger , doch aan den anderen kant is het ook vvaar, dat zij in de keuze der dekplaatjes eene veel mindere ruimte overlaat, daar men met het Amicisch mikroskoop bepaalde combinalien beeft om te gebruiken, zondcr dekplaatje, of met dekplaatjes van j, I, I, I, i en \\ millimeter dikte. De geslellen door Ross vervaardigd zijn meer of minder zamengesleld, en bij gevolg ook meer of minder koslbaar. Het volledigsle dezer geslellen, hetwelk in 1845 door hem beschreven is (1), is afgebeeld op PI. VIII. flg. 1. A A zijn twee regtopstaande slukken (2) , bevestigd op eenen zwaren drievoet B. Bij c is eene as, waarom het geheele werkluig in een verlikaal vlak draait. Dit is zoodanig ingerigt , dat het draaipiint nagenoeg in het zvvaartepunt van (1) In het London Physiological Journal. (2) Uet gebruik van twee zuilen of stammen , in de plants van eene , oni er het ligchaara des mikroskoops horizontaal door te kunncn stellen, is het eerst ingevoerd in 1838 door George Jackson. (Microsc. Journ. I. p. 177). MIKROSKOPEN VAN UOS5, ait lid geheel ligt. De voorwerptafel kk kan iu twee regthoe- kige rigUngen bewogen worclen, over eene ruinate van een E. duiin, door middel van de gegroefdc cylinders aa, welke in beweging worden gebragt door oindraaijing der gerandc knoppen b en b\ De driehoekige staaf rf, welke den arm g mel de mikroskoopbais h draagt, wordt door de gerandc knoppen ee op en neder bewogen, terwijl voor de fijnere inslelling de gerande knop /' dient. Doze is verbonden met eeuc schrocf en befboom, welke bij iedere geheele omdraai- jing de mikroskoopbais duim doet rijzen of dalen. De audere gerande knop I kleml den arm g vast op de dric- boekige staaf d. Nog verscheidene anderc geslellen van eenigzins verschil- lenden vorm worden door Ross vervaardigd, doch bet zal ODuoodig zijn deze alle bier te bescbrijven (1). Bij alle zijne werktuigen is Ross bcdacht gewcest bun ecnc groole mate van slevigheid le geven, ten einde sebudding en be- viug zooveel mogelijk le voorkomen, Zelfs beeft bij met dit doel eeneo bijzonderen toeslel uitgedacht, om den voet van bet mikroskoop vast te stellen. Deze is afgebceld in PI. Vlll. fig. 5; /" is bet uiteiude van eene der pooten van den drievoet ruslende op een sluk vilt a, dat op de lafel is gelegd. Op den voet is eene kram , waarin bet baakvor- mig omgebogen uileinde eener spiraalveer grijpt, welke stuit tegen eene plaat, die door de sebroef b kan naar beneden gedrukt worden. Deze sebroef beweegt zicb in de plaat ec, die gedragen wordt door drie pooljes, waarvan slecbts twee in de figuur te zien zijn. (1) Afbeeldingen en besctirijvinj»eii vindt men in de Pi'ninj Cyclopaedia art. Microscope, en bij Quckclt, p. 80. m. IG 249 IIET ZAMENGESTELD DIOPTIUSCH MIKUOSKOOP. Deze inrigling, hoevvcl vernuflig uitgedacht, schijnt mij ecblcr toe vveinig aan liet oogmerk le bcantwoorden , daar de belangrijkste oorzaak dcr bcving van bet mikroskoop, de scbudding namelijk van de muren van bet gebouw, waarin men werkzaam is, door rijtnigen als anderzins, daardoor wel nimmer gebeel kan vvorden weggenoraen. De prijzen der mikroskopen van Ross zijn de volgende: Hel boven bescbreven gestel met volledigen vverkluiglijken toeslel en twee oculairen, maar zonder objeclicfstelsels, kosl 56 oC 10 sh. (/457). Een kleiner mikroskoop doch van dergelijke werkluiglijke inrigling als bet eerste 16 ^ 16 sh. (/’201,60). Van bet eenvoudigst ingerigte zijner mikroskopen kost bet gestel alleen 5 oC 10 sh. (/"OS). Dilzelfde met twee oculairen en twee achromatische ob- jectiefslelscls van 1 duim en | duim brand- puntsafstand 14 IS sh. (/"1 77). Zoowel bij dit als bij de andere mikroskopen, kan men overigens de objecliefstelsels afzonderlijk ontbiedcn. De prijs daarvan is: Van 2 duim brandpunlsafstand 5 dC » 1 .. .. 5 .. 10 sh. (/’4I). » i .. .. S .. S » (/ 65). » i' .. « S .. S » (fG5). » ^ » .. 8 .. 8 .. (/'106). .. ” 12 •> 0 .) (f 'lU). Zijn groot zamengcsleld mikroskoop voorzien van al de objectiefslelsels kost derhalve 800 gulden , de beide anderen naar evenredigheid minder. Ecnige jaren na Ross, namelijk in 1854, begon Hugh MIKROSKOPF.N VAN POWELI- EN LEAEAND. 245 Powell (1), die vroeger zich met de vervaardiging van andere naluurkundige werktuigen had bczig gehouden, zich ook op die van mikroskopen toe te leggen, en bragt bet bieriu binnen weinige jaren zoo ver, dat de roera zijner werktuigen thans in Engeland niet geringer is, dan die zijns voorgangers. Het eerst raaakte hij zich bekend door de beschrijving eener zeer vernuftige wijze voor de fijne instelling der voorwerptafel (2). De langzame beweging wordt hier namelijk verkregen door de tafel te doen rusten op drie pootjes, waaronder drie hellende vlakkeu le gclijker tijd door cene schroef worden bewogen , waarvan eenc oindraaijing de tafel duim doet rijzen of dalen. Op den knop der schroef zijn twinlig verdeelingen gemaakt, waardoor dus d. wordt aangegeven, en het werktuig bovendien geschikt is om als focimeter te dienen. Doch ook in de daarslelling van het optische gedeelte maakte Powell snelle vorderingen, zoodat het hem in 1840 gelukte een achromalisch voorwerpglas te vervaardigen van E. d. (1,6 millim.) brandpuntsafstand, waarvan een bevoegd beoordeelaar Quekett (5) zegt: » it is in itself a wonderful 'production, both for delicacy of workmanship and correctness of definition." Dat hij reeds in 1839 uitstekende mikroskopen vervaar- (1) De naam der firraa is Powell and Lealand, de laatste is Po- well’s schoonbroeder. Huiine woonplaats is: 4 Seymour Place, Euston Square, New Road, opposite st. Pancreas Church. (2) Transactions of the Society of arts. 1834. L. (3) L. c. p. 43. Zonderling echter is het dat Quekett dit objectief het eerste van zoo korien brandpuntsafstand nocmt, hetwelk tot op dien tijd in Engeland gemaakt was, terwijl het zeker is dat Pritchard reeds verscheidene jaren vroeger aplanatische objectiefstelsels van even kortcn en zelfs nog korteren brandpuntsafstand vcrvaardigd heeft; i. bl. 233. MKT ZAMF.NCESTRU) DIOPTRISCH MIKROSKOOP. digdc , wclko voor gecne andcre van dien tijd behoefden le wijken, is mij geblekcn bij de beproeving van een in dat jaar onlvaugcn wcrkluig, waarvan de uilkomslen de vol- gende waren : Len- zen- stelsel. Brandpuntsarafand. Ocu- lair. Ver- groo- ling. Nobert’s plaalje. No. 2. J E. duiin. (12,7 milliin.) No. 1. .58. 2<ie groep opgelosf. » 3. ' » x> (G,3 » ) » 1. 133. 5^' 1) » » 4. ' » » (3,2 » ) » 1. 285. 7do » » » 4. * » » (3,2 0 ) » 2. 424. 8«o » 1). Het lijdt geen Iwijfel , — en bet zoo even aangevoerde bewijsl bet reeds, — dat in het lienlal jaren, helwelk sedert verloopen is, Powell belangrijke vorderingen gemaakt beeft, zoodat men mag aannemen, dat bet opfisch vermogen zijner werktuigen nog aanmerkelijk is loegenomen. Het middel, waarvan hij zich bedient ter opheffing van den invioed der dekplaaljes is helzelfde als dat van Ross. Bij zijne tegen- woordige mikroskopen voegt hij lenzenslelsels van 2 E. d. (SI millim.) tot E. d. (1,6 millim.) brandpuntsafstand , met drie oculairen , tot elkander in vergrooting staande on- geveer als 1 , 2 en 5 , en met de objecliefstelsels eene reeks van vergrootingen gevende van 20 tot 2S00 maal. Ook de uitvoering van het werktuiglijk gedeelte der Po- wellscbe mikroskopen verdient alien lof, uit boofde van de keurigbeid, zuiverheid en juistheid verbonden met slevigheid, waarmede het geheel bcwerkt is. Zijne geslellen ziju van verschillenden aard, en bij beeft daarin acblereenvolgens ver- schillende veranderingen gemaakt. Dat zijner groolc mikrosko- MIKROSKOHEN VAN POWEU, UN LEAI,ANI». 24E) pen, zoo als hij deze sedert 1841 (1) vcivaardigl, is afgebeeld in PI. Vin. fig. 4. Op ccncn stevigen kopercn drievoet rust oene ronde plaal, welke kan worden rondgedraaid, en waarop Iwce ronde zuilen bevesligd zijn , waarlusschen hel ligchaain des mikroskoops zoowel verlikaal als onder verscbillende boe- ken kan gesleld worden. Voor de grove instelling dient de gerande knop a, waardoor een rondsel wordt in beweging gebragt. De fijiie instelling gescbiedt door den knop />, of door eenen dergelijken aan de tcgenovergc.slelde zijde; hicrdoor wordt eene schroef oingedraaid, waarmede een kegelvorraig sink zamenhangt, waartcgen een anderstuk, dat met de buis verbondcn is, door middel eener veer sterk drukt. llet be- nedensle gedeelte van den arm, die de buis draagt, bij i, is voorzien van eene kegelvormige pen passeude in lict metaleu sink, waarmede de voorwerptafel verbonden is, zoodat dus de buis ter zijde kan worden gedraaid, wanneer men bet objeclief wil verwisselen. De voorwerptafel is voorzien van de beweegbare slede van Tyrrell, die wij later zulleu be- schrijven, alsmede van eenen scbroefmikrometer. Bovendien kan de voorwerptafel om bare as worden rond bevvogen , en bovcn op dezelvc beviudt zich eene veerklem h voor bet vasthouden der voorwerpen. Onder de voorwerptafel, in e , is een korte arm om er zwarte scbijfjes op te plaat- sen, bij bet gebruik van terugkaatsende bolle spiegeltjes, ter veiTicbling van ondoorschijnende voorwerpen, De spiegel is hoi en vlak , en kan voor centrische en excentrische verlich- ling dicnen , terwijl onder de voorwerptafel cen acbromatische verlichtingstoestel kan worden geschroefd, of wel cen draai- jend diaphragma met verscbillende openingcn. (l) Microscopic Journal, I. j). 177, 24G HEX ZAMENGESTELD DIOPTRISCH MIKROSKOOP. De prijs van dit mikroskoop verschilt, al naar gelang van hct gelal lenzenstelsels cn verderen loeslel , van c€ 40 tot dC 60 (/■480 — /’720). Een zeer volledig mikroskoop van dit maakscl kan men zich echtcr verschaffen voor c€ 46 {f 640), Versclieidene andere geslellen, die mccr of minder van het beschrevene verschillen , docli welke wij bier niet alle zullen beschrijvenj, worden nog in de werkplaats van Powell en Lea land vervaardigd. Een daarvan is nog koslbaarder dan het vorige, daar deszelfs prijs met al den daarbij be- hoorenden toestel, omstreeks oC 100 (/ 1200) bedraagt. De hoofdreden van dezen boogen prijs is de aanzienlijke grootte en zwaarle van het geheele werktuig, vooral van de voor- werplafel, die bier zeven E. duiraen in het vierkant is, en waaraan al de gemakken en bewegingen worden aangelroffen als bij de kleinere, doch over eene merkelijk grootere ruimte. In de latere jaren schijnt echter dit gestel weinig gevraagd geweest te zijn. Ook worden door he*n veel minder kostbare gestellen ver- vaardigd. Inzoriderheid vindcn veel aftrek die, waarbij de drievoct, de zuilen en de voorwerptafel uit gegoten ijzer be- staan, doch welke overigens zoodanig zijn ingerigt, dat zij met de sterkste lenzenstelsels gebruikt kunnen worden , en voor schier alle doeleinden even geschikt zijn als de veel hooger in prijs staande werktuigen. Een afzonderlijk gestel met de oculairen , kost 17 11 sh. (/■210,60j. De prijs zijner objectiefstelsels is over het algemecn iets geringer dan bij Ross, namelijk: MlltaOSKOPKN VAN SMITH E^ I BECK. 247 Van 2 duim brandpuntsafstand 5 3 sh. (/- 37,80). )) 1 » 3 n 5 i> (^37,80). )) I >1 » 4 » 4 » (/■S0,40). )) I 4 » » 3 » 3 ») (A 65,00). )) I » D 7 » 7 » (A 88,20). )> 1 I a » » 9 » 9 » (AM 5,40). » I TS* 1) 10 » 10 •)) (A 126,00). De laalsle van het drietal, welke tegenwooidig in London als vervaardigers van achromatische niikroskopen den meesten naain hebben, is Smith (1). Reeds velo jaren vroeger, had hij zich met de vervaardiging van gewone mikroskopen bezig gehouden, doch eerst in 1859 begon hij achromatische voorwerpglazen zamen te stellen, en in 1841 bragt hij voor de Microscopical Society een mikroskoop lot stand, hetwelk in het volgende jaar beschrevcn werd (2). Bij dit vverktuig behoorden vier objecliefglazen , welke hetzij afzonderlijk hetzij met elkauder verbondeu konden gebruikt worden , en waar- van de korlsle brandpuntsafstand i E. duim (6,9 millim.) bedroeg. Later echler verbeterde hij zijne mikroskopen raeer en mcer, en leverl thans ook objecliefstelsels van | en ~ E. d. (5,2 — 2,1 miliim.) brandpuntsafstand. Eene niet onbelangrijke verbelering is door hem gemaakt in de haudelwijze van Ross, om de stelsels voor het gebruik met dekplaaljes bruikbaar te maken, welke niet missen kan weldra algemeener te ' worden nagevolgd , daar zij zelfs in grootere mate dai\ de Amicische melhode geschikt is, ora voor dekplaatjes van zcer verschillendc dikte te worden aan- -■'I! (1) De lirtna is Smith and Beck, IS®. 6, Colcmann - street ^ City. (2) Mieroscopic Journal, II. p. 1. 248 llET ZAMENGESTELU DIOPTBISCH MIKBOSKOOP. gewend. Deze handcivvijze koint i» zooverre mel die van Ross en van Powell overecn, dat de voorste lens van het slclsel, door oinschrocving van bet buisje , waarin zij bevat is, nadcr bij of verdcr van de beide andcre kan worden gebragt; docb bij dc Snail bsche objectieven Irefi naen lo- vens bet middel aan , ona , de dikle van bet dckplaatje be- kend zijndc, dezen afsland zoodanig le wijzigeu, als best be- antvvoordt zoowel aan deze dikte als aan den afstand lus- soben bet oculair en bet objectief, welke bij zijne inikros- kopen , door uittrekking of inscbuiving der binrienste bnis kan verlcngd of verkort worden. Oin dit doel te bereiken is het beweegbare buisje , waarin de voorste lens bevat is, voorzien van eenen uitpuileoden rand (z. Pi. VIII. fig. fi). Op dezen bevinden zich 10 verdeelingen (z. A ware grootle) van 0 tot 9. Ken gelijk gelal verdeelingen wordt aangetrolfen op den gerandcn knop h fig. S, welke voor de fijne instelling bestemd is, en tevens dieut om de dikte der plaatjcs te raeten, die men wcnscbt te gebruiken, vijftien verdeelingen beantwoor- dcnde aan -j— duim in de lucht, in glas ongeveer tien. Is nu de buis van bet mikroskoop niet uitgetrokken , dan moet de verdeelde rand ab van bet objectief B worden ona- gedraaid, toldat 0 legenover bet verlikale slreepje op de buis slaat, tcrwijl dan twee of drie borizoulale streepjes, — iedcr van welke cene geheele omdraaijing van den rand aanduidt, — gebeel bloot koraen. Dit is ongeveer zoo ver als de schroef zonder moeite kan worden rondgedraaid. Om dan te weten boever de raeergenoemde rand moet gc- draaid worden, ten eindc bet stclsel voor ecu dekplaatje van ecne zekere dikte gesebikt Ic maken , vermeuigvuldigt men bet gelal der verdeelingen, die dc dikle aanduiden (namclijk MIKROSKOl’EN VAN SJUTll EN BKCK. 9 41) die welke op den geranden knop voor de fijne inslelling zijn uitgedrukt) met 0,7, vvanneer het objeclief van d. brandpuntsafstand wordt gebruikt, en met 0,9 voor bet ob* jectief van | d. brandpuntsafstand. De verlangde verbetc- ring wordt dan verkregen, door den rand tot op bet cijfer van het produkt te draaijen , denzelven benedenwaarls schroc- vende cn de buis van de voorste lens bovenwaarts drukkende. Indien de buis van het mikroskoop is uitgetrokken , dan moet, bij het objectief van duini, het cijfer, waarop de rand moet worden geplaatst , verraeerderd worden : voor 1 duim uitgetrokken, met 2,5 verdeelingen. » 2 I) » » 4 » » 0 » M U O ^ » 5 » » » 6 » Het objeclief van | duim ondervindt minder den invloed van de verlcnging der buis, maar voor ieder der vicr eerst uitgetrokken duiraen kan eene verdceling bij het cijfer wor- » den gevoegd. Ook Smitli vervaardigt verschillende gestellen van onder- scheiden zamenslelling en prijs. Dat zijner legenvvoordige groote mikroskopen is afgebeeld iu PI. Vlll. fig. S. Op den stevigen drievoet A rustcu de zuilen b en b. Deze dragen aaii hunnen lop de scharniereu, waartusschen de arm I is opgehangen , en waardoor het geheele werktuig onder verschillende boeken kan worden gesteld. Deze arm is aan haar bovensle inwendige gedeelte voorzien van twee groeven . waarin twee staven op en neder glijden , die aan de mikroskoopbuis / gehecht zijn; de eene dezer groeven en slavcn is drichoekig, de anderc plat; de laalste is getand en beslemd om door den geranden knop (j de buis op en ne- der tc bewegen, terwiji de cersle bierbij allccn als geleidcr 2S0 HET ZAJIENGFSTEI.D DIOPTBISCH MIKROSKOOP. dicnt. BinncD in de buis is eene twccde, die kan worden iiitgctrokken , eu waarin de oculairen worden geplaatst, ler- wijl cene kortere buis in hel benedeneinde past , en op en nedcr kan worden bewogen door de schroef werkende op bet einde van eenen hefboom, waardoor de lijne instelling wordi verkregcn. Op den geranden knop h zijn tien ver- deelingen ingesncden, ter meting van de dikte der dekplaat- jes. De voorwerptafel wordt van iweederlei toestellen ter bevveging voorzien, betzij van de slede van Tyrrell, hetzij van die van Alfred White, welke door middel van eenen hefboom o werkt.. Beide zullen in het boofdstuk over de hulpwerktuigen nader worden beschreven. De verlichtingstoestel bestaat uit eenen in alle riglingen beweegbaren hollen en vlak- ken spiegel, uit een draaijend diaphragma, en uit'eenen achro- matischen lichtverslerker , die in de figuur niet is afgebeeld. Behalve dit groote mikroskoopgestel worden in de werk- plaats van Smith en Beck nog verscheidene andere ver- vaardigd van eenvoudiger inrigting. Een daarvan komt na overeen met dat der Oberhausersche mikroskopen, doch, even als hij de nieuwere werktuigen van dezen , is de voet zoodanig ingerigt , dat de spiegel eene vrije beweging heeft. Het gestel der groote mikroskopen van Smith en Beck, zonder achroraatische objectiefstelsels, noch kistje om het werk- tuig te bergen, kost 16 16 s. (/ 201,60). Het daarbij behoorende mahoniehoulen kistje 5 10 s, (/’49). Verschillende andere geslellen van mindere of meerdere zamengesteldheid , S j^lOs. tot 12 ^ 12 s. (/" 65 — /’131). Het gestel van het kleinste bovcn bedoelde mikroskoop kost met het kistje, doch zonder objectiefstelsels, slechts 2 15 s. (/’on). MIKROSKOOP VAK IIANCKR. 251 De prijzen der bij deze gestellen verlangde objectiefslel- sels zijn de volgende: Van en E. d. brandp. vereenigd 4 dC if AS). 5? 99 i§ 99 „ alleen 3 99 if 56). 99 1i *4 99 2, 5- 99 „ vereenigd 4 99- 4 s. (/^ 50,40). 99 99 2. 3 99 S? „ alleen 0 99 5 s. if 39,80). 99 99 4 l o 99 51 99 99 5 99 5 s. if 63). 99 n 99 I 4 99 55 99 99 5 99 5 s. (/63). % 99 99 1 99 55 99 99 7 99 7 s. (/• 76,20). 99 n 99 1 TS 99 55 99 99 10 99 10 s. (/•125). Een hunner groote mikroskopen , voorziea van al de len zenstelsels, zoude dus op rultn 700 gulden te staan komen Behalve de tot hiertoe genoeinde meest bekende makers van acbroraatische mikroskopen te Louden, zijn er' in Euge- land nog andere, die zich daarop met goed gevolg hebben toegelegd’ Daaronder moot genoemd worden J. B. Dancer te Manchester (1). Het gcstel zijner groote mikroskopen komt in de meeste opzigtcii overeen met die van Powell en van Smith, zoodat eene afzonderlijke beschrijving on- noodig schijnt. Ook de optische inrigting levert geen ver- schil op, en zijne lenzenstelsels voldoen, volgcns het getui- genis van Quekett (2), zeer goed, terwijl een voordeel van Dancer’s mikroskopen is, dat zij merkelijk minder in prijs zijn. Zijn mikroskoop, voorzien van twee lenzenstelsels van 1 en i (of 5) duim brandpuutsafstand en een oculair, kosl 10 dC 10 s. (/^ 125). Het mahoniehouten kislje bovendien 1 „ Is, {f 1 2, GO). (1) Cross- street , N®. 43. (2) L. c, p. 97, alwaar hot geatcl van Dancer's mikroskoop ook be- schreren is. HKT ZAMEN(iKSTKI.U UlOl'THlSCH MIKROSKOOP. Elk oculair 14, s. (/’8,40). Een Icnzcnslelsel van i d. brandp. 2 10 s. (/ 29). ,, ,5 ,, IS -)•) ■)•> ^ 55 Eerie beweegbare slede voor de voor- werplafel 2 „ 2 s. (/‘2o,fi0). Ecne bijzondere vermelding verdient ook nog bet mikros- koop van Samuel Varley, afgebeeld in PI.IX. lig. 1. Op eenen drievoet rust een zware ronde zuil , welke aan haren lop cene platte schijf a heeft, met eene opening in bet mid- den ; hiermede is bet mikroskoop verbonden door bet' stuk b en de schroef c. Door het stuk b glijdt de lange staaf d, welke door de schroef e kan vastgeklemd worden. Aan het- zelfde stuk b is de voorwerptafel bevestigd, welke uit ver- schillende over elkander glijdende platen bestaat, zoodanig ingerigl dat een voorwerp op de bovenste plaat door middcl van den liefboom s in alle mogelijke rigtingen langzaam liecn en weder kan worden bewogen. De wijze hoe dit bier geschiedt zal later nader worden beschreven. De mikros- koopbuis sluil in de bolte van het stuk /, dat door twee arinen i met de staaf d verbonden is, en daarop met eene klemschroef kan worden vastgezet. Achter tegen de buis is cene getande slang bevestigd ; door rniddel van deze en een rondsel, waarvan de gerande knop in k gezien wordt, ge- schiedt de snelle beweging der mikroskoopbuis. Bij I wordt de gerande knop gezien der schroef, welke voor de fijne instelling dient; deze drukl tegen eenen hefboom zn, die in verband staat met eene korle buis, waaraan het objectief geschroefd wordt, en die zich binnen in de grootere be- vindl, en aldaar door cene spiraalvcer benedenwaarts gc- drukt wordt, Icrwijl de hefboom in eenen icgcngcstclden MIKKOSKOPEN VAN DANCEIV , VAN KING. ^55 zin werkt (1). Voor de verlichliog is gezorgd door eenen in allerlei stellingen verplaatsbaren spiegel en eene lens n, welke gedragen wordt door eenen beweegbaren arm , indier- voege dat zij op alle gevorderde punten en in allerlei houdin-. gen kan gebragt worden. De prijs van dit gestel, zonder de objectiefslelsels bedraagt van cjC 20 tot 50 (/"240 — / 560). Eindelijk stip ik nog bier aan , dat ook in Bristol door King achromatisclie mikroskopen worden vervaardigd, doch waarvan mij nicts nader bekend is. Uit dit overzigt van de tlians in Engeland vervaardigd wor- dende mikroskopen blijkt genoegzaam, dat bun werktuiglijk ge- deelte aldaar tot eenen zeer boogeu trap van volkomenbeid is opgevoerd. In vernuflige middclen om met groote stevigbeid groote beweegbaarbeid te verbinden, in kunstig uitgedacbte toe.stellen om aan de voorwerptafel allerlei bewegingen mede te deelen, en de kleinste vcrandcringeu in den onderlingen afsland tnsseben objectief en voorwerp te weeg te brengen, overtreffen zij alle op bet vaste land van Europa vervaar- digde werktuigen. Bovendien gaat biermede gepaard eene keurigbeid en zuiverbeid der uitvoering van alle tot bet ge- stel beboorendc deelen, welke door weinige der op bet vaste land wonende makers geevenaard, door geen bnnner over- troffen wordt. (1) Dit iniddel ter fijne instelling, hoewel voldoende tot het brengen van het objectief op den juisten afsland van het voorwerp, is echter in een ander opr-igt zeer gebrekkig. Uaardoor wordt namehjk ook do afstand tusschen bet ocniair en het objectief veranderd , en bij gevolg ook het ■vergrootingscijfer. Ilieruit vloeit voort, dat geen der mikronaetrische inc- thoden , waarbij het op eene naauwkeurige kennis van dit vergrootingscij- fer aaiikoml, alsmede geen der verschilleiide soorten van oculair-mikro- meters mot deze inrigting liruikbaar zijn. su HET ZAMENGESTEEU DIOPTRISCH MIKKOSKOOP. Moeijelijker is de beantwoording der vraag , of zij ook in bet optisch gedeelle de overigen vooruit zijn. Hier zoude alleen eene boogst naauvvkeurige vergclijkiog der beste en jiiemvstc werktuigen, uit de voornaaraste werkplaatsen afkom- stig, kunnen besHssen. Wanneer wij intusschen bedcnken, dat door engelsche makers objectiefstelsels zijn tot stand ge- bragl, welke in kortheid van brandpuntsafstand voor die van anderen uiet onderdoen, en deze overtreffen in grootle van den openingshoek , dan wordt bet waarschijnlijk dat zij in dit opzigt voor bet minst niet achterstaan. Dit wordt be- vesligd door de uitkoinsten, welke Quekett mededeelt van bet beschouwen van een Noberl’s proefplaalje door twee stelsels van i en van E. duim (6,2 en 2,1 millim.) brand- puntsafstand. Hij heeft er echter niet bijgevoegd wie der drie meest bekende makers (Ross, Powell en Smith) er de vervaardiger van is (1). Bij gebruik van het eerstge- noemde slelsel werd de T**' en met het laatste de 10'*' groep nog duidelijk in streepen opgelost (2). Ofschoon nu de mogelijkbeid bestaat, dat het door Quekett gebezigde proef- plaatje niet volkomen gelijk is aan het door mij gebezigde, en dus de uilkomsten met beide verkregen niet met vol- strekte zekerheid vergelijkbaar zijn , zoo kan men er echter als waarschijnlijk uit besluiten , dat, daar (z. bl. 210) met (1) L. c. p. 442. Quekett vermijdt zeer zorgvuldig aan een dezer drie makers eenen bepaalden voorrang toe te keunen, waarscliijnlijk indachtig aan de woorden van Goring {Iflicr agraphia, p. 108): » / would as soon undertake to give a comparative osthnate of the beauties aiid perfections of a dozen different women, to the satisfaction of the ladies themselves and thoir lovers." (2) In 1847 gelukte het echter aan Ehreuherg nog m’et op eene reis in Engeland delO'*® groep, met de aldaar door hem heproefde werktuigen, op eene' bevrcdigende wijze opgelost te zien, Z. Schumacher’s .4str, Nadir. 1849. Ergdnzungh. p. 95. MIKROSKOOP VAN SPENCER. 253 een Araicisch stelsel, van 8,7 millim. (ongeveer | E. d.) brandpuntsafstand , reeds de 8’‘° grocp kan worden opge- lost, maar daarentegen met een aiider van 2,7 millim. (ongeveer 5 E. d.) brandpuntsafstand de 10“*° groep niet,^ maar alleon de O'** goed opgelost wordt gezien, bet nieuwere Amicisebe mikroskoop bij '.middelmalige vergrootingen de beste engelscbe overtrefl, maar er daarentegen bij .de ster- kere vergrootingen voor onderdoet, ofseboon bet tevens waar- scbijnlijk is, dat deze vergelijkiiig gunsliger zoude uitvallen, indien stelsels van gebeel gelijken brandpuntsafstand tegen elkander beproefd werden, te racer, daar v. Mob I met een Amiciscb stelsel van lets korteren brandpuntsafstand de 10’*' groep werkelijk opgelost beeft gezien. Of de mikroskopen van Nobert, waardoor zicb nog de elfde groep laat oplos- sen, de engelscbe werkluigen ovcrlrelTen, kan voor bet oogenblik nog niet worden beslist, daar lot biertoe geene andere proefplaatjes dan met tien groepen tot bet onderzock van dezen zijn aangewend. 417. Eindelijk moeten wij aan bet einde dezer reeks van bedendaagsebe vervaardigers van aebromatisebe mikroskopen , eenen Noord-Ainerikaan noemen, die zicb eerst in den al- lerlaatstcn tijd beeft bekend geraaakt (1), namelijk Charles A. Spe ncer, en bet binnen een kort tijdsbestek inderdaad zoo ver sebijnt gebragt te bebben, dat zijne aebromatisebe stelsels voor die der beste engelscbe mikroskopen niet beboe- ven te wijken, tcrwijl zij die van Cbevalier, Plossl en Oberbauser zouden overlrelFen. De bij zijn mikroskoop (1) Zie de raededeeling van Gilman en van Bailey over het raikros- koop van Spencer in het American Journal of science and arts^ 1848, March K». 14. p. 237 en 287 en 1849 March, p 265. 95G HET ZAMENGESTELl) DIOFTBISCII MIKKOSKOOP. (wciks gestcl veel ovcrcfinkomst lieeft met dat der Cheva- liersche) gevocgde slelsels hcbben brandpuntsafstanden van i en E. duim (8,2, 56 en 2,1 millim.) met groote openingen , waarvan ecbter dc bock niet wordt opgegcvcn maar allecn gezcgd, dat deze bij bet objectief van 1 d. de helft grooter is dan bij een van gelijk vermogen van Che- valier, en bij dat van -^5. d. dubbel zoo groot. Voor de voortreffelijkheid der Spencerscbe objectieven getuigt, dat met hen de uit zeer kleine stippeltjes bestaande streepjes op de scbaal eener kleine soort van Navicida (1) kunnen gezien vvorden , zelfs wanueer deze in canadabalsem liggen, waardoor, gelijk men weet, de ziglbaarbeid van alle doorschijnende voorwerpen , uit hoofde van deszelfs sterk bre- kend vermogen, zeer wordt verminderd. Deze streepjes nu zouden volgens Bailey eenen onderlingen afsland bebben van Y5O500 lot 200500 E. duim (ongeveer lot millim.), en indicn dit werkelijk zoo is, dan moet men er- kennen dat bet Spencerscbe mikroskoop alle Europeesche in de scbaduw plaalst. Inlusschen mag ik niet verzwijgen , dat er aangaande de juistheid dier opgave nog eenige twij- fel blijft bestaan. Hetzelfde proefvoorwerp , door Bailey naar Engeland overgczonden , werd namclijk aldaar onderzocbt door Marshall en Warren de la Rue, en deze vonden den onderlingen afstand der streepjes mcrkelijk grooter, t. w. van 3 050 0 tot jsioo E. duim (ongeveer tot millim.) ^ dat is bijna 4 maal meer dan Bailey, een nieuw bewijs hoe onzeker de aan de natnur ontleende proefvoorwerpeu zijn voor de bepaliug der deugd van verscbillende mikros- (1) Zie de afbeelding dezer Navicula, waaraan de iiaani van Nat'icula Spcnceri gegevcn is, bij Quekett, PI. 0. RSGTKEERBNUE AIIKIIOSUOPEN. 