VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
te, doorkruifen, en waarvan het dantal reeds de honderddoi- zend te boven gaat! Deze ftilte en duisternis waren voor mij echter niet zoo fchrikwekkende, als mijne gefpannen verbeel- ding mij dezelve vooraf geteekend had, en ik meende dit verfchijnfel grootendeels aan het volgende te moeten toefchrij wen : Vooreerst is de lacht, welke men hier inademt, bj vuit nemendheid frisch, en, blijkens de ervaring der werklieden, die, weken achtereen, in dezen berg aan het uitgraven van fteenen arbeiden , er eten, drinken en flapen , zeer gezond (*): geene vochtige , dompige en duffe lucht , welke men gewoon- lijk in onderaardfche gangen, holen en gewelven aantreft, wordt hier gevonden; en de droogte van grond en wanden verbant het gewone denkbeeld van eene onderaardíche doot- graving. Ten andere geeft de ligrgele kleur van den bêrg- fteen aan het geheel geen onbehagelijk voorkomen; terwijl de ftaande wanden, welke het ligchaam des bergs onderfchra- gen, door regelmatige uichakkingen, eenigzins het voorkomen hebben van ligtgeel - kouten kisten, van verfehillende groot te, ordelijk opeengeftapeld zoodat men zich alzoo vaak ver beeldt, in een groot magazijn zich te bevinden, daar met hier niets aantreft van hetgeen doorgaans, in andere onder. aardfche gangen, door vaalheid van kleur en fomberbeid van aanzien, min aangename gewaarwordingen verwekt. Ten derde treft men in grotten, holen en bergfplecen dikwijls eea? menigte van infekten, hagedisfen , padden en dergelijk zoogt” paamd ongedierte aan; in den Pietersberg vinde men er gèè (*) Deze arbeiders, ván de wegen geheel onkundig, W0 den door een’ bekwamen gids, die tevens opzigter is ov de uitgravingen, des Maandags in den berg ter plaatfe gè bragt, waar het werk hen wacht, en worden des ZaturdsgS op gelijke wijze teruggehaald, De bewerkte fteen, gefchikt tor het zamenftellen van gebouwen, wordt zoo wel in den. geheelen omtrek tot genoemd einde gebruikt, als in con” mishe naar Duitschland verzonden, DE PIETERSBERG, Bij MAASTRICHT: 372 hes de flang zelve wâagt-er zich:niet, en de wilde diëten w as voslen; bpnfems. en anderen, féhijnén te vreezen; om in de eindelooze. wegen en gangen te verdolens het gevogel.: te, inzonderheid: de uil,-nestelt alleen maar ain de weinige: ia. en uitgangen „en -dat het inwendige:des: bergs: aan de vylije en de weergierigheid der-menfchen «geheel over. Eindélijk bee: zoekt men, den -berg- doorgaans in gezelfchap , en altijd bij- Gkkellicht (°); elk voorwerp wekt de aandacht, geeft ftof tot aanmerkingen ; vragen en antwoorden , en door dit levene dig gefprek. verdwijnt de ftilte ; ; welke kier anders; voor deit eenzamen , huiveringwekkende zijn moets. Esk „Londerling is de verftdende boomftam, aan het gewelf vér cen der gangen: (doorgaans vari 24 à go voet hoog) vrij en’ tigthaar geworden ; vooral wegens het Zuiver en verfrisfchend waer, hecwelk „in eenen uitgehoolder fteen; al druppelend. bedervalk; : Koningen- en „Vorften hebbên. daarvan eêne teug gedronken; en deszelfs koelte: en helderheid noodigen dert reiziger uit „het vaorbeeld van de grooten der aárde te volgens ‚De talrijke bezoeken fchonken, de tijden doot; het aans wezen aan de duizende en tienduizendé namen; met Welkd de wanden en pilaren des bergs-zijn -befehtevens Zoo nietig en weinigbeteelkenend het. op zichzelwé fchijne,; bij het bes toeken eener plaats Zijnen naam als bezocket op te teEkenen 4 200 belangrijk is de befchouwing der lange teekfen:van nde men, waarmede deze. berg: voorzien i3;- Daar men gewoonlijk nederwaarts graafts verhoogen zich de.gewelven allengsitens y En vab afftand toe afftand naar boven ziet men de fyoten 4 door wagenraderen, iti vroegere tijden, achtergelaten CH)! diár fchreven vroegere bezoekers en vroegere geflachten , uit (*) Zonder fákkellicht en een’ bijzonder kundigen gelei der is het allergevaarlijkst den berg te bezoeken: aan drie Kloosterbroeders kostte dít eenmaal, onder anderen, het le- ven, „Zij hädden zich, wel van licht voorzien; maat, ecn teleider mistende , getaakten zij, door het Grek@n der koord, paraan Zij Zich, als leidmiddel, Vertrouwd hádden, het poor bijstet, èn (tierven den iĳsfelijked hongerdood! Met mitetting bezag ik de plek, waar mèn hen had gevonden, Ct) De fteen is in den béfg zelven bijzonder zacht iż aan dë mMitealuche blootgefteld, verkrijgt hij eerst Zijne vastheid er tuikbasrheid tot de einden, waartoe hij „als boven vermeld, eftemd is, MENGELW, 1826, NO, 3, Bb 378 DE PIRTERSBERO , BIj MAASTRICHT, vroegere eeuwen, hunne namen, en ik zag er met jaartallen uit. de dertiende eeuw! Vrienden en vijanden, vreemden en naburen „ grooten en geringen, geleerden en ongeletterden, levenden en dooden, allen waren eenmaat hier, en fchreven hier, wie en wat zij warén; Ook de balling van S4. Helena fchreef hier Eenmaal zijne naamreekening, — eene teeke- ning , welke zoo vaak over het lor van rijken en volken be- fliste ; dan, een Duitsch Officier heeft dezelve met zijn zijde geweer uitgefchrabd. Proom, zijne Matigen loop door de fchoonfte tandouwer vervolgende: het uitzigt aan de overzijde der fivier vertoont een längzadm rijzend amphitheater; weiden en beemden, vele den én akkers, bósfcheú en berger, álles ftdac daar vóór ond In hét bekoorlijkse vergezigt. E Din, her aanfchouwef van al dit fehoonë belet de verfche ierinhériog niet, cot den doorwandelden berg terüg te kee- ten, Wij herhalen elkander de gemaakte opmerkingen en dé Medegedeelde bijZorderheden aangaande de bezochte plaate fen (®)s het genoegen, dat wij in dig onderaardfche ganger genoten, efi toch de blijdichap bij de eerfte fchrede in het vrolijke daglicht. En — onwillekeurig denken wij daarbij iii den vaak donkeren gang doot dit leven, en het onbene- veld Heks, dat, in den morgen der onfterfelijkheid , vrolijk 24l danlichten. September, 182â, (*) Eene fraaije Echo behoort hieronder inöndëfneid ge. teld te worden, Zij baauwt zeer duidelijk de twee laatta lewergrepen der woorden na, en maakt, in dit duister, on- deraardsch verblijf, eenen bijzonderen indruk, Wat wonder, dat onbefchaafde bergbewoners, in de vroegfte tijden, on. bekend met de eigenfchappen des geluids, door zulke ver. fchijnf.ls, op het denkbeeld van Berggeesten gekomen zijn? DE KONING VAN TONGATABOE, OF DË SCHRIJFKUNST, (Eene ware Gebeurtenis.) En jong Engelschman, met rame wiLt1tAM MARINER, die met de Port-au-Prince, een kaper , ten jare 1807 in Zee flak, was, nadat het meerendeel der manfchap door de bewonets der Tonga- of Wriendfchaps«€ilanden was afge- Bb a | 380 DE KONING VAN TONGATABOE, maakt, als gevangene, met nog eenige matrozen, op een derzelven, Zongataboe genaamd, en op 202° 15’ 3% Ooster: lengte en 21° 11’ Zuiderbreedre gelegen, verbleven. Nare dien hem het verblijf onder de wilde eilanders zeer verdroot, en hij naar zijn vaderland fmachtte , fchreef hij eenen brief in de Engelfche vaal, (waartoe hij van een’ inboorling een van het fchip medegenomen fiuk papiers had gekregen) wiens adres aan iederen Engelschman gerigt,en in welken zijn teu- rige toeftand en die zijner medgezellen vermeld was. Hij vertrouwde den brief aan een Opperhoofd van het eiland Ma- fanga, hetwelk het meest door ZEuropefche fchepen werd aangedaan, met bede van denzelven aan den Kapitein van het eerste fchip,. dat het eiland mogt aandoen, te behandigen. ` Dit werd den Koning van Tongataboe, FiNow geheeten, die veel werks van MARINER maakte, aangebragt, met bijvor ging, dat dit (lak papiers moest dienen ‚ om aan Europefch fchepen hect noodlot van de Port -au- Prince bekend te mv ken, eo derzelver wraak wegens het vermoorden der Engel fechen in te roepen, Van dit alles begreep de Koning volftrekt niets 3 maar hij vond middel, om den brief magtig te wote den. Denzelven in handen hebbende, bekeek hij dien van alle kanten; maar, zich volftrekt geen denkbeeld kunnende maken van het gebruik van zulk een ding, gaf hij den brief aan een’ der Engel/chen, die in de nabijheid zich bevonden, (MARINER zelf afwezig zijnde) em beval dezen, hem te zeggen, wat dat ding beduidde. De Engelschman nam den brief, en, terwijl hij een gedeelte woord voor woord in de Tonga-fpraak overbragt, was hij gevat genoeg, om het m- deelige van den inhoud te verzwijgen, en zeide , dat den Ene gelfchen Scheepskapiteins daarbij allcen verzocht werd, Ko- ning FINOw om den vrijdom van MARINER en zijne mee degezellen te bidden, hoezeer zij, wel is waar, door hem en de inwoners met ongemeene heuschheid bejegend werden, daa toch aan de terugkeering naar bun vaderland, wanneer zulks flechts mogelijk was, boven alles de voorkeur gaven. Deze vergoelijking van den inhoud verzoende rinow met den brief, en hij verklaarde, het zeer natuurlijk te vinden, dat deze arme fchepelingen verlangden, hun vaderland en hunne vrienden weder te zien, Dan, de mogelijkheid eener dusda- nige mededeeling van gedachten door brieven bleef Zijner Ma- jesteit een onoplosbaar raadfel, Audermaal nam hij den brief in de hand, eu tuurde op denzelven met gretige blikken; OF DE 'SCHUIJFKUNST. lezen werd, zoodat nu deze, dan gene der Hofdames niec weinig oncfteld en verlegen ftond, te hooren, dat hare diep- fte geheimen op het papier ftonden; doch er bleef beftendig ecne goede luim heerfchen, daar verbazing en nieuwsgierig heid de &énige aandoeningen waren, die hier allen vermees- terd hadden, Het ging boven elks bevattingsvermogen., hoe zijn naam en de omftandigheden zijns levens, langs een zoo geheimzinnig kanaal, in het eigenfte oogenblik op een papier gebragt en aan anderen konden medegedeeld worden! Om- tent boeken en papieren, trouwens, had Finow reeds lang zijne ftellige meening, dat al dat tuig tooverij was, opgevat en verklaard. Nu eerst was bij met de kracht der - Îguren, welke de boeken bevatteden , nader bekend gewor- 222 DE KONING VAN TONGATADOE, den, en vand zich daardoor in zijn vroeger gevoelen volko. men bevestigd. Vruchteloos poogde MARINER hem de zaak op te helderen, - Hij zelf was taen in de Tonga .- fpraak nog te weinig ervaren, om gich over zulk een onderwerp verftegnbaar wit te drukken; terwijl het inderdaad uiterst moeijelijk was, om aan een volk, welks verbinding van denkbeelden en van kindsbeen af ingezogene begrippen van de Europefche zoo zeer vwerfchillen, weiks fpraak fchier al- leen de meest gewone dingen des levens konde uitdrukken, de gamenttelling der grondrognen en der willekeurige geekens, dezelven aanduidende, begrijpelijk te maken. F1 ow meende evenwel eindelijk eenig inzigt in de zaak te hebben verkregen, en zeide tot de aanwezigen, det hot hem niet pumogelijk voorkwam, dat men voor zekere dingen, die zoo wel doot den fchrijver als door den lezer gezien werden, zekere tee, kens konde hebben aangenomen; doch maringR hemm terftond, dat hij ook alle andere dingen, welke: bij nooit gè zien had , konde fchrijven. F Now beval hem uu, pocut Buyw, den vorigen Koning van Tonga, wiens om hals bren- gen lang vóór MARINER's komst was voorgevallen, pt neder te fchrijven. Mariner deed zulks, en gen ander las hef. Thans klom ae verbaasdheid van ran ow, nog veel hooger, en hij verklaarde, dat dit de ablerverwonderlijkûe zaak was, welke hem in ziju leven was voorgekomen. Hi geboad MARINER, den bevelhebber TaRKY ter neg te fchrijven, (die aan één oog blind was, en dien. mABINER en zijne togtgenooten nimmer gezien hadden.) Toen nu „Tan: Kv” gelezen werd, vroeg Finow, of hij blind of ziende was. Dit mogt nu wel, de Schrijfkunst op eene al te gware proef tellen, heeten! MARINER bekende , dat hij niet dan het teeken konde daarftellen, hetwelk dien perfoon yer- beeldde, Finow beval nu te fchrijven: „ FAREY, blird aan zijn linkeroog.’ Dit werd gefchreven en gelezen, Ta ee „grootere verbazing zeide M ARINE R thang tot FINOW, dat men , door ditzelfde middel, boodfchappen en narigten raar verafgelegene wereldoorden afwaardigde, en dat, wal neer zulke papieren zamengevouwen: ‘en toegelloten waen, de overbrenger van de daarin vervatte gangelegenheden gè heel onkundig was’; ja dat men , op foorigelijke. wijze, uit: gebreide gefchiedenisfen van ganfche volken tot latere cijder (eeuwen) konde overbrengen, zonder dat die door het be- weren icts van hare frischheid verliezen, (welke uirdrukkins OF DE SCHRIJFKUNST. Moet eindlijk Griekenland bezwijken ,- Na zoo veel ftrijd, na zoo veel moed 5 De kruisvaan van zijn vesten ftrijken , En Mecca's ftander weêr zien fpieglen in zijn bloed? Zinkt dan die glans weêr in het duister , Die reeds, met rijkgeftraalden luister , Ons oogen hart verrukte, ons koesterde in de hoop, Dat, trots het woên der kannibalen, „ De Christenheid zou zegepralen, De grenzen fluiten van Euroop ? Dat Griekenland het hoofd zou beuren Uit zijn verachte flavernij , Zich uit de boeijen los zou fcheuren , En pralen, als weleer, in ’s werelds volkenrij ; Dat weêr bèfchaving , daar herboren , Wat was verbannen en verloren 334 UITBOEZEMING “Vay kunst en wetenfchap Zou zaamlen op gijn’ grond, En fpreiden van de helle glanfen, _Die fchittren langs haar tempeltranfen, Weêr ftralen over 'c wereldrond?. Helaas ! dat uiczigt is verdwenen, Die boop is in hep niet vergaan! De blijde dag heeft uitgefcheneu ; Een zwarte vacht dampt op , en fchiet met fnelheid aan! ’k Zie bij de ontelbre Gkristenbeulen | Zich Christnen fcharen, zamenheulen, Ep fchragen * wreed gebaefte in moordend krijgsgeweld De kruisvaan zwicht, de muren vallen, En onder Misfolunghi's wallen | Ligt hunne laate kracht geveld, Wat flaat ge, o Grieken! met verlangen Uw blikken naar Europa heen, ~ Om van uw broeders hulp te ontvangen ? Daar Nuit een booze geest het oor voor uw geween; De flaatkunst kende nooit ontferming; | Zij fchenkt verdrukten geen befcherming ; Zij weet van broedermin noch Christelijk geloof; Zoo *t.hemelvaur flechts haar niee dere, Dat vrij de blikfem °t al vertere Zij blijft voor ieder lijden doof, Zoe is °t dan ijdel, at dat ftrijden 5 Dat jaren reeds uw’ grond verwoest a En eindeloos dat gruwzaam lijden, Dat gij, o Griekenland ! zoo lang verduren moest Gij kweekt vergeefs Leonidasfen , Om eens de fchandvlek af te wasfchen, Fa ofert vruchteloos uw fchatten en uw bloed, En zult uw‘ -eedlen kampftrijd enden Met nieuwe ketens om uw lenden Epo zwaarder kluisters aan uw’ voet. Ja, edel was hij en regrvaardig , Uw ftrijd voor God en vaderland; - Gij bleeft het voorgeflacht nog, waardig , En hields, in 6 knellendst wee, nog ontezweken fland; Niets kon uw’ moed, uw deugd verwrikken, Geen valfche febijn u loos verftrikken ; PA BĲ DEN VAL VAN MISSOLUNGIII, 385 Gij zwoert, en hieldt uw’ eed, verkocht uw leven duur; En moesten honderden daar vallen, Gij ruktet zoo veel duizendtallen ` Mer u ter neêr in ’t ftervensuur, Zoo ziet de woudvorst zich befpringen Door tijgers, dorftend naar zijn bloed 5 Zij Gddren, daar zij hem omringen, En beven, op-zijn’ blijk , voor hunnen euvelmoed ; Zij ftorten , door hun tal flechts moedig , Zich op hem neċr; hij wreekt zich bloedig , Vermorzelt, wat hij grijpt, ftaat onbezweken pal; “En, doët hunne overmagt hem bukken, Nog ftefveud fcheurt hij hen aan ftukken , En blijft nag vreeslijk in zijn’ val, Ja, eedie Grieken! gij zult vallen; ’t Schijnt in Gods hoogen raad beflist , Dat ander uw gefloopte wallen De laarfte trek van `t ,heerlijkst volk worde uirgewischt 4 ’k Zie woeste horden van barbaren, Op ’t graf van uwe marselaren, Met honend juichgefchal verfchoppen hun gebeent’, Verdelgen, wat nog is in leven, Verbrijzlen , wat, in-ftand gebleven, Nog roem aan Griekenlaud verleent, Ja, fneeft, zoo ge u niet kunt bevrijden } Die keus is uwer afkomst waard 5 Hier toeft.u flechts verdubbeld lijden ; Veracht den dood ! — gij kent een leven na deze aard’, Smeekt geen genÂ ; laat u verdelgen ; Laac de aarde al * Griekfche bloed verzwelgen; En ’t puiu der fteden , opgerezen tot een’ hoop, Zal dan, met uw verwoeste velden, Aan °C nakroost ‘nog uw grootheid melden , En de eeuwge fohande van Euroop ! Ja, wat in ’ niet moog’ nederzinken , Uw náam, o Griekenland ! blijft ftaan, En wijst, in °t onverdoofbaar blinken, Als noordftar, ons den weg der heldengrootheid aas Gefchiednis zal uw’ luister (laven; En 'c nageflacht , dat, op uw graven 356 _ UITBOEZEMING BĲ DEN VAL VAN MISSOLUNGHI, Vol eerbied neêrgeknield , nog op uw deugden flaart, Wischt eindlijk zich een’ traan uit de oogen, En zegt, om uwen val bewogen: p Zij waren beter uitkomst waard.” Bennie Ve D. P. TER OPWEKKING VAN ALGEMEENE DEELNEMING TEN BEHOEYE DER GRIEKEN, Hoe! Griekenland vergaat, en, Christnen, gij , gij zult Dit werkloos aanzien? . .. Kwijt, o kwijt u van uw fchuld! Ontwaakt , en doet den Griek uw hartelof werkonden! Helaas ! wat kunt gij meer? Uw handen zijn gebonden! Een helfche Staatkunst, die , het Christendom tot fchand', „ Maar — Toekomst, Christendom en Griek {taan in Gods band! Hoe klein de gift ook zij, die gij den Griek kunt geven, o, Houdt haar niet terug! zij redt ligt éénen *% leven, Gij fchenkt een brood aan hem , die voor de Vrijheid ftrijdt ; ` Een windf{el voor de wond van hem , die voor haar lijdt ; Een’ dolk tot ftraf van hen , die 't edelst Volk verdrukken, Dat , groot in heldenmoed , nog grooter is in *t bukken | Naar het Fransch. IJ. DICHTKUNST EN REGTSGELEERDHEID, Vriend ! gij zegt-met zeer veel fchijn: „ Neen! het kan geen waarheid zijn, ‚„ Dat een Dichter Themis eert, „ En haar ftrenge wetten leert. „ Phebus vlijt geen’ lauwerkrans „ Om ’t zwaarwigtig hoofd des mans , „ Dat geprangd wordt door den hoed, „ Die den Doctor fieren moet, „ Wie, gemanteld en gebeft, „ Op de Rol zijn ftem verheft, „ Zingt daar andre liedjes op, „ Dan men kweelt op Pindus top," Jat de taal der Poëzij, Vol van kracht en melodij , Is in andren toon gezet, Dan de prozataal der Wer, DICHTKUNST EN REGTSGELEERDUEID. 387 ’'t Leerboek van Justiniaan Zwijgt van ’t kwinend licht der maan, Nimmer fpreekt Napoleon | Van den glans der uchtendzon, Voor de beek, die lieflijk ruischt3 Voor den lentewind , die fuist Door het {chomlend lindenloof , Schijnt het Staatsblad eeuwig doof: En ’t oud: vaderlandfche Regt Heeft mij nooit een woord gezegd, Hoe men paart, in °t minnelted, Roasjes met vergeet » mij « niet, Maar, mijn vriend! geloof mij tach: ’ Spel des levens is bedrog, En een dichterlijke geest Dient den Pleitbezorger °t meest, Immers: neemt een Advocaat Geene vindingskracht te baat; Hoe toch maakt hij *t zwarte wit, En het witte zwart als git, Als hij voor de Asfifes fpreekt , En zoo fchoon pro Dea preekt? Zonder geest en vindingskracht Wordt geen pleitrede uitgebragt , Die ter Rolle roem behaalt , En zich heerlijk ziet betaald, — Elke zaak is als de maan, Ziet zij de aarde vriendlijk aan, Donker is ze aan de andre zij’: Maar onstrekt ze aan u en mij Haar vertroostend aangezigt 5 Vrolijk daalt het zonnelicht Toch, meg onbezoedelde eer, Op haar ander halfrond neêr. Pleitbezorgers!-houde dan moed, Is de zaak flechts zeedlijk goed, Spoedig vindt ge een lichte zij’, En gij lacht en juicht met mij. Want (gelooft mij op mijn woord!) Als u ’ goud alleen bekoort, DICHTKUNST EN REGTSGELEERDIEID. Dikwijls krijgt gij dan partij, Die , min handelbaar dan gij, Op wat boeg gij °t wendt en keert, Over ’t regt niet tranfigeert. Neen! wat zeg ik? Geen partij, Maar een’ regter, groot en vrij, Door geer fchijngrond ooit verward , En die vonnist in uw hart, / Naar eene onbefchreven wet, Die de Godheid, op °t gebed Der bedrogen Eenvoud, gaf, Tot der huichelaren ftraf. °k Weet, dat hij geen fchatten wint, Die zijn loopbaan eerst begint. Vrienden ! buiten zijne fchuld , Is zijn kelder fchaars gevuld Met een’ voorraad goeden wijn: — Dáárom moet hij Dichter zijn, Mist hij geurig druivenfap , O ! hij vult den leêgen nap, Lagchend , uit de milde bron Bij den fteilen Helikon, Nu getroffen én geroerd , En ten bemel opgevoerd, Ademt hij in reiner lucht 5 En, na zulk een ftoute vlugt, Straks uit hooger’ kring gedaald , Maar inwendig nog beftraald Van een’ bovenaardfchen gloed, Treedt hij , met verjongden moed , Wetêr *t gewoel der wereld in, Ja ! bezield door menfchenmin, Valt de zwaar(te taak hem ligt In zijn’ nooit voldanen pligt. Middelburg, 1826, As Fe SIFFLÉ, HELDHAFTIG UITEINDE VAN MURAT. 389 HELDHAFTIG UITEINDE VAN MURAT. (Uit eene Mémoire fur la mort de Joacuim I, Roi de Naples, par le Général PRANCESCHETTL) — Mur AT verliet Ajaccio op den 28 Sept. 1815.. Zes ranuigen , buiten ftaat om zee te bouwen, maakten zijne loot vic, bevattende 250 man. Dezelve werden verfcheide= ie malen door windvlagen vaneengefcheiden, en toen de Vorst den 8 Oer. te Pizzo landde , had hij niet meer dan 28 militairen en 3 bedienden bij zich.. TRENTA CAPILLIs Kapitein der Gendarmerie „ verraadde bem , en men geleidde , f liever men fleepte ons naar de gevangenis, Wij werden in en kerkerhol geworpen. Op den 13 Oct, deelde Kapitein ITRATTI aan- MURAT Eene order mede van den Koning ler beide Siciliën, om hem voor eene Militaire Commisfie ie voeren, „ Mijnheer de Kapitein „’’ antwoordde de Vorst, „Zeg aan den Prefident, dat ik weiger voor zijne Regtbank ‘e verfchijnen, -~ Mannen als ik hebben geene rekenfchap van Wage daden te geven, dan gan God, Dat zij uitfpraak doen! (k heb niets meer te antwoorden.’” Tot den Rapporteur der Commisie, die hem kwam ondervragen, zeide hij: „ Ik ben IOACHIM NAPOLEON, Koning der beide Siciliën, Vera wek, Mijnheer!” De Militaire Commisfie vergaderde, en „ erwijl zij hem vonnisde, praatte MURAT, die den Kapitein ad verboden een enkel woord te. zijner gunfte te fpreken, teer bedaard met de vier Ofkcieren, aan wier. bewaring men vem had toevertrouwd. De laacfte oogenblikken zijns levens varen die van een’ Held, De aannadering des doods, die hee \eerendeel der menfchen doet verftommen, verdubbelde zij- e vastheid van geest. De Vorst voer voort zich te one erhouden met de Officieren , die hem bewaakten, toen de eur des versreks werd geopend , en de Rapporteur hem zijn oodvonnis kwam aankondigen, welks volvoering binnen een alf uur fond. En, bui gijn hart wijzende, westigde Wij de ogen op bt cachet, dat hij in de regrethand hield, én ontving aldus, “ten vier ute in den namiddag; in het fort van Piau, W moofdend lood, ok - GARRICH'S ONTZETTENDE VOORSTELLING VAN DEN DOOD EENS DWINGELANDS, Garrick gaf zijtien tijdgenooten eeh denkbeeld van dit- gene, wac, aan het wonderbare grenzende , vàn de mizic en phastiek der Ouden flaac vermeld, De fchrijver der Letirt fur les Ballets, die den grooten kunftenaaf veetdalen te Lin den zag, geeft, onder: anderen, hiervan Het volgëod voor: beeld: „ Wanneer ċar rcg in het ereurfpel de rol et dwingélands fpeelde, diè, voor de grootte zijner ondedgder en gruweldaden terùgbévende en door gewertensengften geol- terd, den geest geeft, was inzonderheid dit lantfte bedi! een meesterftúk, Hij fchilderde alle bewegingen van b monfter met de Hsfelijkfte kleren. Trapswijs bezweet č tiran voor de inwendige ftemme der zZegepratende menschhe, Zijne misdaden verfogijendé, werd zijn zwaar beklemd g" moed zijn veroordeelende regter. De dood prentte zich n“ bleeke verwen fluiptrekkend in elke gezigcfpiè, Zijn tok lend oog verduisterde meer en meer; zijne’ fpraak werd or ew dof; zijne gebdrern wérlkondigden het ritdereid oógedlk der vernietiging ; zijne beenen wanketden, err ruimelend wis: gelde hij van dezen naar genen karts ijselijke beelden diel hem -van tijd tot tijd opfchrikken, én weêr mieuwe beelde waarin zich wrok, berouw en angst vermengden, wad zich , met alle de kleuren der vertwijfeling , tot iù elken vit gertop af. Als een leeuw kampte hij tegen den naderend! dood. De natuur herneemt nog eenmaal al hare kracht; H GARRICK'sS KUNSTVERMOGEN. 39t wentelt zich, onder krampttekkingen, op den grond, en krabt met uicgeftrekte vingeren in de aarde, alsof hij zelf zich een graf wilde graven, De dood genaakc; zijn ganfche wezen, zoo ftraks nog in alle zenuwen aangegrepen en gee pannen, verflapt in een onnavolgbaar wegfterven ; en deze hatte penfeeltrek van het ontzettend voltooide beeld deg fervenden, dít uitblazen zijner ziel, verzeld van een” hart. verfecheurenden kreet van doodsangst en het ftuiptrekken van alle de leden zijns ligchaams , is het ftoutfte meesterftuk var dit huiveringwekkend tafereel” a DE MIJNWERKER EN HET DESJE, E (Eene echte Anekdote.) fn Hongarije had onlangs de navolgende gebeurtenis plaats s Bij het openen eener gemeenfchap tusfchen twee mijnen ontdekte men --het wél bewaard gebleven lijk eens mijnwere kers, naar oogenfehijn ao jaren oud, en wiens borst aan. duidde, dat hij het flpgtoffer was geweest van een dier on- gelukken, maar al ze veelvuldig bij onderaardfche uiebarftin- gen, Hec ligchaam bad niets verloren van deszelfs lenig- en buigzaamheid, Men fchreef zulks toe aan de werking van her virioolzardig mijnwater. Aan de lucht blooigefteld zijns de, werd her tijk flijfs maar het gelaat en deszelfs trekken Ondergingen geene verandering. Niemand herkende het lijk 4 dezulken, wien nog eene flaauwe herinnering van het ongee val, * welk hetzelve in de ingewanden der aarde begroef nt was bijgebleven, meenden, dat meer dan eene halve eeuw over hetzelve was voorbijgegaan, Geene verdere nafporine' gen werden alzoo in het werk gefield, en men maakte toebc. veidfels, om bec ligehaam op de gewone wijze te begraven P wanneer, op het gerucht der zake, eene oude , afgeleefde vrouw, welke, met behulp van krukken, de Iegerffede , waaraan de zwakheden des ouderdoms baar {tods verfcheidene jaren gekluisterd hielden, was ontkropen, het kerkhof na- derde. In weerwil der diepe rimpels, drukte haar getaat nog zoo fterk de gemoedsbewegingen uit van vreugdé en fmart en angftige verwachting, welke haar bezielden , dat zij het voorkomen had van iemand, door eene ingeving gedreven, En wiens geestverheffing iets wonderdadigs had. Deze vrouw vestigde bare blikken onafgebroken op het zielloos ligchaam , 39 DE MIJNWERKER EN HET BESJE, ftreek het lange hoofdhaar, dat een gedeelte des voorhoofdt bedekte, weg, ftorte eenen vloed van tranen, borst los ia luid en hartverfcheurend weeklagen, en verklaarde eindelijk, _ dat zij het lichaam herkende eens jongelings, wiens liefde de hare had geëvenaard, en met wien zij, nu ongeveer zes- tig jaren geleden,op hect punt geftaan had van door den echt verbonden te worden, Toen- zij eenigzins bekomen en be. daard was, dankte zij Jen Hemel, die haar vergund had, het voorwerp harer eerte en laatfte liefde nog ecumaal te aan. Schouwen, uitroepende: „ Nu ftetf ik vergenoegd!” Iader- daad , de ontvangen fchok had de geringe levenskracht, wel- kë haar restte , uitgeput. Vergeefs wilden de dorpelingen hat huiswaarts brengen; hare ziel, nu niets meer te wenfchei hebbende in dit leven, had de zwakke banden verbroken, welke haar nog aan de aarde hechtteng en dit belangrijk paar, door het ongeluk zoo wreed gefcheiden, rust than ið hetzelfde graf, RAPPORT EENS DEURWAARDERS, Een detrwaarder moest een’ kwaden betaler witwinnen, Bi) het volvoeren van dezen last gerdakte de debiteur in zů!k eene woede, dat hij den deurwaarder niet alleen met fcheld- woorden overlaadde , maar zelfs met geweld ten hoize uit dreef. De mishandelde ftelde dáarvan dit rapport: # OP „den 5 Junij begaf ik mij, ten gevolge eens mandaats v „3 ejusd., ngar den Heer N..., om herzelve ten uitvoe » te leggen.” Maar hij greep mij aan, en wietp mij mt „ geweld ter dente uit, mij fcheldende voor een’ fchurt, n Spitsboef, nietswaardig galgenaas en menfchenviller; welk „Alles ik bereid en genegen ben , te allen tijde: onder eè „ te bevéstigen , dat het de zuivere waarheid is.” > FIJNE ONDERSCHEIDING VAN BEN’ DOOFSTOMME, Bi een openbaar examen in het Doofftommen - Infticuut Parijs, vroeg men een’ derzelven naar het onderfcheid fchen Poëzij en Schilderkunst. [et antwoord was: » Poëzij is de fprekende Schilderkunst; de Schilderkunst tomme Poëzij,” MENGELWERK. P3 “REDEVOERING, OVER HET ONTZIEN VAN DEN GOEDEN NAAM DES NAASTEN. | Door Mr. As SIEWERTSZ VAN REESEMAj Advocaat te Rotterdam: (*) E: is wel niemand:in de burgerlijke maatfchappij, of hj bezit eenige uiterlijke. goederen, en de wetten bee chetmen hem tegen derzelver ontvreemding. De fcha- mele kleeding des bedelaars zelfs is van die befcherming niet verftoken. — Zoo het mogelijk ware, dat eene begee- rige hand zich maar dezelve uitftrekte, de arm der Ge regtigheid zou zich even zeer tegen haar verheffen, als tegen den beroover der Vorftelijke fchatkamer. Gelukkig echter is de Staat te-noemen , waar de pogingen der on- geoorloofde hebzucht inderdaad zeldzaam zijn, in ver- gelijking van de zigtbare goederen, welke haar kunnen verlokken, - Gelukkig. het land, waar liefde tot de deugd en eerbied; woor -Gods. geboden zich paren aan de vrees voor eene. wakende Overheid, om: de eigendommen té bewaren tegen alle aanranding, en hen te omringen met eene veiligheid, welke de zorgende arbeidzaamheid bee kroont met een duurzaam genot van’ hare vruchtén. Zulk een land is het onze, M. H! Wij mogen er nog op roe: mens wij moeten-het met dankbaarheid erkennen, In vers gelijking met andere Staten , is ons land eêne verzamel (°) Uirgêfproken op ‘den 1 Februarij 1826 bij het Rotter- damsch Deparccmene der Maâtfchappij : Tot Nut van 't Alge- meen, | ak g MENGELW. 1826. NO. 9. Ce 394 OVER HET ONTZIEN VAN DEN GOEDEN NAAM plaats van ontelbare fchatten , welke, zelfs meer, dan cl ders, met vertrouwen worden blootgefteld , en, in ver- gelijking met andere Staten, zijn -echter de voorbeelden van berooving bij ons ten uiterfte zeldzaam, Wie hier moge klagen over het ongeftraft blijven van eenige dier _zeldzame gevallen, hij roeme te meer in hunne zeldzaam heid; maar wie deze mogt betwijfelen , fla het oog niet blootelijk op Spanje en Lalië, maar ook op Frankrijk en Engeland, — en het zij hem goed, in Nederland te leven! Maar er is niemand in de burgerlijke maatfchappij, o hij bezit ook een onzigtbaar goed, kostelijk in waard boven âl het uiterlijke, en zelfs te kostbaarder , naarmate hij minder zigtbare goederen heeft, Het is een (chat, dien hij (lechts door eigene fchuld moest kunnen verlies zen. Het is zijn goede naam; het is, waar hij dien reeds zelf verheven heeft, zijne eer.. Niet de ingebeelde waan van den hoogmoedigen , maar het geboorteregt van iede- ren mensch, en .de bezitting der waarachtige verdienfte. Ook dit onzigtbaar goed is vaak ter prooije aan anran- ding en ontrooving. Men ziet er niet de hand naar uit- fteken ; deze kan het onzigtbare niet raken ; maar de men- fchielijke tong en hare duizende zigtbare tolken „ welke al leen waarheid en verlichting moesten verfpreiden , befmt- ten het met eenen verpestenden walm ,en vernietigen het foms, den bezitter meestal verarmende , zonder zicht ven te verrijken door deze daarom des te fnoodere bero vinge De burgerlijke Geregtigheid acht zich meestal o bevoegd, om die eerrooving te beftrijden, en zekerlik dan, wanneer alleen de zedelijke waarde des menfchen, wanneer zijne hoogfte waarde is aangerand, Dit ligt i den aard van hare pligten. Zij mag zich niet met bet zedelijke, van hoe hooge waarde ook , bemoeijen. Mat welk gedeelte van onze goederen heeft dan meer aanfpra:k op de beveiliging der zedelijkheid, dan dat , hetwelk ek leen aan hare befcherming , met uitfluiting van alle ande: re, is overgelaten? — En nu vrage ik het u, M.H.' is ook de goede naam, is ook de eer onzes naasten, bi DES NAASTEN,. ‚ 395 ons, in vergelijking met andere Rijken, zoo veel meer in veiligheid , dan de uiterlijke goederen het zijn? Kunnen wij ook van deze zijde onzen Staat even gelukkig prijzen ? Is te dezen aanzien , vooral voor de lagere ftanden , en voor hen, welke op deze door leer en voorbeeld wer- ken, alle herinnering onnoodig? == Ik vermoede dit zoo weinig , dat ík integerdceel gemeend heb, u nier geheel doelloos of onnuttig te zullen bezig houden, wanneer ik tot u {prak over het ontzien yan den goeden naam des naasten, Bij ondervinding uwe toegevendheid kennende, durf ik u bijna niet om deze vragen, Het zou zijn, als» of ik niet op haar vertrouwde. Maar ik gevoel, haar meer dan ooit te behoeven. Geeft mij dan een blijk uwet gc- negenheid „ door haar te verdubbelen ! Het is nu, op weinige dagen na, vijftien jaren gele- den, dat ik, in deze afdeeling onzer loffelijke Maatfchap- pij, het woord voerde over den rijkdom van eenen goeden naam, Ik fchetfte toen het gevoel van deszelfs waarde , als eene bron van edele gezindheden.,als eene verfterking van het wankelend gemoed , als eene tegenwerkende kracht , waar de bloote zedelijke pligt voor de aanlokfelen der zinnelijkheid zoude bezwijken; het beloofde ons in zijne vrucht de heerlijkfte genietingen; het reikte ons het on- misbaar middel, om het welzijn onzer natuurgenooten te bevorderen 3 het verbond ons met den hechtften band aan het nageflacht (*). Zoo iemand uwer zich nog iets daar- van mogt herinneren, het zal wel alleen zijn, omdat hem geheugt, dat ik daarbij vervulde de reeds aangekon- digde fpreekbeurt van een waardig Medelid , wien de Voor- zienigheid uit ons midden had weggenomen , maar die ons zijnen goeden naam ten erfdeel liet ! Hoeveel is federt dien üd niet veranderd! .. ee De Waarheid is dezelfde geble- ven. Zij is eeuwig en onveranderlijk. Eeuwig en onver- nderlijk is ook de waârde des goeden naams. Maar de charting van deszelfs waarde is niet altijd dezelfde, en (*) Men kan die Redevoering lezen in het Mengelwerk an dit Tijdfchrift van het jaar 1811, bl, 313 en volgg, Ce a 896 OVER HET ONTZIEN VAN DEN GOEDEN NAAM vele omftandigheden kunnen bij een volk medewerken tot de verhooging of verlaging van deze fchatting. Boven al- les kan dit de burgerlijke wetgeving. Zij heeft vaak eenen onweêrftaanbaren invloed op de zeden; zi heeft dien meestal , wanneer zij de hartstogten en zinnelijke neigingen der burgers ontziet, of vleit , of onderfteunt, Het zatox over eene maand vijftien jaren zijn geleden , dat onze zeden door eene vreemde wetgeving werden overvallen , welke de laatfte fporen van ons volksbeftaan trachtte uit té wis fehen. Dat volksbeftaan is door de Voorzienigheid her fteld; maar nog zijn wij in de banden der vreemde wetge ving gekluisterd. Plotfeling greep ons hare overheerfching aan; langzaam gaat het werk ger bevrijding ; wanneer zàl zij daar zijn ? Veel hebben de vaderlandfche zeden door deze vreem wetgeving geleden. DES NAASTEN. / | 397 welk hij lijden kon, wezen, dat het haar vrifta , bij den Regter harer naam te pand te brengen, om haren lastes tar eenen geringen ftrafpenning af te dwingen , die naau= welijks eene bezoldiging fchijnt van de gunst der cers loozen ! Verftaat mij wel, G. H.! Ik wil in geene Regtskundie ge verhandeling treden, Ik %vil niet oordeelen tusfchen de twee uiterften , bij welke , mijns inziens y even zeer is gês dwaald, Het is ook hier de plaats niet, te komen in eene ontwikkeling der denkbeelden ; welke tot den aan te Prijzen middelweg geleiden. Ik wilde u flechts met een woord. bepalen bij den invloed, welken eene zoo ‘ontzete tende omkeering van wettelijke beginfelen noodzakelijk heb= ben moest op de zeden des volks. Maar gij hebt ‘ook aan dit enkele woord genoeg. Uwe ondervinding geeft zelve daaraan de noodige uitbreiding. De ligtvaardigheid y waar- mede, bij het minfte en onbeduidendfte verfchil , de woor- denwisleling der lagere klasfen wordt vermengd en aange- vuld met {cheldwoorden , welke den tegenfpreker alle eer- lijkheid of alle kuischheid ontzeggen ; de driestheid , waare ` mede in enkele hoogere kringen het karakter der afwezen. den wordt: beoordeeld , en hunne onzedelijkheid tot een veld genomen „ waar jagt gemaakt wordt op geestigheid en dubbelzinnigheid , zoodat.het geen waanzin blijkt te we zen, welke HAMLET zeggen deed: „wees kuisch als is en rein als fneeuw, gij zult den laster niet ontvlie. den! (*)” 3de verwatenheid , waarmede in àlle ftanden de ligtte beleediging-ten grondflag wordt gelegd voor. de ges voeligfte vergelding; de openlijkheid , waarmede de lastere zucht te voorfchijn treedt ter bejaging van een karig loon, en zelfs de vervolging der Overheid koelbloedig.uitdaagt, < alle deze verfchijnftlen. zijn wel niet volftrekt nieuw ‚ maar zij hebben eenen aanwas ‚eene duurzaamheid , en ten dees le een gevestigd beftaan verkregen „ welke te. vorèn onbe. kend, en onder ftrengere- wetten wien , ZOO niet ons Mogelijk te bereiken waren. | Deze opmerking, G. H., voert mij. terug tot de rel (YSuangsreARE's Hamlet, Act. 3 Se i 393 OVER HET ONTZIEN VAN DEN GOEDEN NAAM bij mijne inleiding aangeftipte verpligting , om het zedelijk gevoel te fterker te wapenen tegen de zonde des lasters, naatmatê het minder wordt afgefchrikt door de burgerlijke wetten. Ik wilde daartoe bij deze mijne voordragt eenen uiterst eenvoudigen en korten weg volgen, Elke zonde heeft hare trappen; ook de laster heeft die, Maar, hoe mien die ook onderfcheide „en, van het overijld oordeelen af, langs de hekelzucht , de kwaadaardige befpotting ende kwaadfprekendheid ‚tot de befchimping en den hoon op- klimme, allen vereenigen in zich een oordeel des menfchea over de waarde des naasten, en meestal de openbaring van dat oordeel aan anderen. Ik wenschte dan niét op- zettelijk over de meerdere ongeoorloofdheid van den hoo- geren trap boven die des lageren te {preken , maar aller g% meenfchappelijken grondllag te befchouwen, daor achter volgens het oog te vestigen , Voorserst , op hen , die beoordeeld worden , Tes andere , op: hen , die oordeelen , en, . Jn de laatfte plaats, op hen, aan welke het oordeel wordt medegedeeld , en die het geloovend verbreiden. ‚1. Zeer onderfcheiden zijn de meeningen der Wijsgee ren en Godgeleerden amtrent den zedelijken: aanlêg des menfchen, De een noemt dien ten goede , de ander tet kwade genegen; de eerfte geeft hem eigene krachten, € ander onderwerpt hem bijna geheel aan cene onderfteune de genade, Zoo veel komt mij voor zeker te zijn, Čt men zich ten uiterfte vergist, wanneer men meent; Èt de laatíten daardoor des menfchen waarde zoo geheel ver nederen, Wat toch kan heerlijker en meer verheffende gè dacht worden , dan het bijzander voorwerp té zijn vand onderfteunende begunftiging der Voorzienigheid , wier wè zen heiligheid is? De ondervinding leert dan ook wel, dat dit denkbeeld zelfs niet altijd die nederigheid baart, welke men daarvan mogt verwachten, en welke het 1 tuurlijk gevolg is van het befef der tekortkoming in hé gebruik der gefchonkene krachten. Welke meening intus fchen ook moge heerfchen , elke derzelven geeft aan é? DES NAASTEN. ` 399 menfchelijken aanleg’ eene „door deszelfs zedelijke beftem-" ming, boven alles, wat hem op aarde omringt, verheves: ne waarde, ‘Wie’ zou ook deze kunnen ontkennen , die het doëf nagaat, waarvoor hij beftemd is , of de uitftes kende voórbéelden van zedelijke of verftandelijke grootheid, welke’ de edelereri onder de menfchen reeds hier opleveren De zedelijke aanleg des menfchen is , met andere woor den, zijne gefchiktheid , om bij zijne handelingen de be- ginfelen op te volgen, welke door eene zuivere Zedeleerf worden voorgefchreven. Naar de gewone regelen der natuur van alle voorwerpên , voert het denkbeeld van gefchiktheid tot‘fets, bij wezens , welke eenen wil hebben , ook dade- lijk tot dat van geneigdheid daartoe, zoo lang var geene tegénovergeftelde ftrekking biijkt. Deze toch is dan ftrij- dig' met’ derzelver beftemming , ís onnatuurlijk, Zi is eent toeftand , die niet vermoed mag worden ș dien te vermoe- den, is eene vernedering , eene beleediging. ES Ziet daar den eenvoudigen, maar waren oorfprong der denkbeelden van eenen goeden naam , van eer , van fchan= de en laster. Wanneer het oordeel onzer medemênfchen òns de. bekwaamheid en geneigdheid om zedelijk te han= delen niet uitdrukkelijk ontzegt, zoo is onze waarde als zedelijk wezen in het oordeel der menfchen erkend. Tr het tegenovergeltelde geval wordt die waarde aangevallen. Gefchiedt dit door eene harde en liefdelooze beoordeeling onzer uiterlijke daden, of geheel zonder eenigen grond , 200 vertoont het zich als kwaadfprekendheid ; is het daar- entegen door valfche en verdichte opgaven gerugfteund , zoo kondigt het zich als laster aan. Wordt deze in het geheim gepleegd , en ontvliedt hij alzoo het oog van den beleedigden mensch, dan is er zeker geene meer verne- derende ondeugd te bedenken; en ieder „die met mij, in het algemeen, minachting der waarheid voor de overvloe- digfte bron van alle zonden houdt, moet waarlijk het taal- gebruik prijzen der Duitfchers , welke alle ondeugden Las» ter noemen, Zij geven door deze , van de laffte, en kwaads aardigfteder. ondeugden , voor allen ontleende benaming een treffend tegenbeeld van het fpraakgebruik der Romeinen j 400 OVER HET ONTZIEN VAN DEN GOEDEN NAAM welke aan allc deugden den gellachjnaam gaven van den „heldenmoed, ‚De goede naam is di de door het oordeel der mene | Ì fchen erkende zedelijke waarde. Hij.komt ieder toe, de hem niet door onzedelijke „handelingen heeft verbeurd, Wie hem zonder waarachtigen grond aanvalt, belesdigt | de regten der menschheid, | Uit dit eenvoudig, maar, zoo ik meen, gegrond oag | punt, moet dan ook van zelf volgen „ dat men zich vèr- gist, wanneer men alleen cenen Bogden paam zout: Schrijven aan hem „die door ftellige daden vah uistekende zedelijke waarde zich eenen beroemden naam verworven heeft, De goede paam is de onbevlekte; hij.drukt geene ftellige p, maar ontkennende eigenfchappen uit, Onder den goeden, onbevlekten naam van den edelen HOWARD zal niemand, reeds verftaan die onbaatzuchtigheid en zelf. opoffering , met welke, deze vriend der lijdende mensche heid zijn werkzaam leven aan het bezoeken der gevange nisfen en gasthuizen, en gan de verbetering der gevan” genen zelven heeft toegewijd (+). Deze hebben eene hoo gere aanfpraak ‘op achting, maar „ontnemen echter niels aan de waarde des goeden naams van iederen mensch, wiens {tille en voltrekt geen gerucht. makende deugd wel door geene openlijke ftemme ooit gehuldigd is, maa die echter ook door geene uiterlijk onzedelijke dad het- ver trouwen en, de achting zijner med&menfchen heeft ver beurd., De beleedigende oordeelen der afgunst , des nìjds, der liefdeloosheid , over onze ftellige en door daden ver worvene voorregten, moeten dus niet verward worden met de heleedigende oordeelen der kwaadfprekendheid cn van den laster over onze bekwaamheid en geneigdheid tot een goed en zedelijk gedrag. Men kan ons die hoogere voortreffelijkheid, het zij van hart, het zij van gecsts "(Het zijn de woorden van L. HARSCHER VONAL MENDUENGRN,Grundetige zu einer neuen Theorie über Ver- berzuugen des,guten. Namens und der Ehre, in GROLMANS Magazin für die geni wad Gefchichte des Rechtse 1 È Us Se Ge P DES NAASTEN: 41 ontzeggen , zonder daardoor onzen goeden naam aan te tasten; maar men kan dezen niet bevlekken, zonder te- vens den grondflag en de innerlijke waarde van alle -uitere lijke voorregten en fchijnbare verheffing,;weg te nemen. Alle burgerlijke. eer zelfs; welke in de maatfchappij uit het onderfcheid der ftanden en rangen ontfpruit , of naar- mate van de waarde, welke door de maatfchappij zelve an bekwaamheden en kundigheden „en zelfs aan rijkdom men, gehecht wordt, aan derzelver. bezitter- wordt bee wezen, wat beduidt zij, wanneer het algemeen oordeel tevens daaraan: den fmaad der onzedelijkheid hecht? Deze ontneemt aan de burgerlijke eer alle. merg en‘ voedfel ‚en vernedert haar tot een dor geraamte , met hoe, {choane tis telen eh blinkende fieraden zij ook verfierd moge worden. De een moge „ om de afhankelijkheid van.zijnen ftgat , baar met buigingen huldigen de ander moge, uit onvere fchilligheid omtrent de zedelijke waarde des menfchen, haar zelfs vleijen en verheffen , — de onzedelijkheid ontgaat de verachting niet, welke zij verdient, offchoon zij zich met al den luister der- wereldfche grootheid moge-vertoo= neg; zij mage ‚voor een oogenblik het oog der menigte verblinden ,.in den ftillen huisfelüken kring wordt haar het masker afgeligt,. wanneer de: brave vader zijnen zo= nen lesfen geeft ter ongefinukte deugdsbetrachting „als de godvruchtige -moeder hare dochteren, waarfchuwt tes gen de verlokkingen van de vreugde der wereld „of als de vriend: aan den. vriend zijn hart, opent , en het innigGe vertrouweu zelfs de geheime ‚gedachten met woorden bekleedt, Maar. uit die ftille kringen, wanneer geftrenge befcheidenheid hen niet bewaakt, maar uit de. onverfchile lige zamenfprekingen der-menfchen:, uit de dagelijks voore komende en…zich vernieuwende. gedachtenwigfeling » gaat eindelijk eene alle. redenering, overheerfchende ftemuit ome trent den goeden „naam des naasten , omtrent dien, koste- lijken fchat „zonder welken. geene wagrachtige eer te.dene ken is, met welken de mensch, de: harten, van alle braven voor zich geopend vindt. Wee nu, dubbel, wee „. wan- neer die {tem door de kwaadfprekendheid, door den las- ASZ’ OVER HET ONTZIËN VÁN DEN GOEDEN NAAM ter tof ofwaarheid is verleid! Wee de verleïders ! Zijteb- ben zich aan Gods heerlijkfte fchepping , aan ’s menfchen zedelijken aanleg vergrepen! Zij hebben eene heiligfcheo- nis der zedelijkheid begaan ! | - Het ís bovek alles dit dénkbeeld , dat ons moet doen terugtieiùzen bij de mogelijkheid van een-verkeerd oordeel te vellen ten koste varn den goeden naam onzes náasten, En hoe’ dikwijls echter wordt niet door overijling, in de hitte des gefpreks ‚die mogelijkheid voorbijgezien,= hoe dikwijls (moet ik het er niet bijvoegen ?) wordt daùr- toe de gelegenheid gebaand, door, ter tijdvulling , het gefprek te wenden op de zedelijke: gebreken des naasten! Hoe: menigmalen vooral ontaardt de zelfverdediging we gens vermeende verongelijking niet in de fchamperfte ver- ongelijking zelve! Hoe wordt niet, vooral in de lagere ffanden ‚bij grootere onberadenheid', ook “de geringftetwist wegens bijzondere omftandigheden eene genoegzame te den, om, van befchuldiging tot befchuldiging overflaan- de, alle fchaamte en zedelijkheid te - ontzeggen! Wel tracht dan foms een rijper oordeel , bij later nadenken, den vluggen laster te achterhalen; maar ‘deze befpot den fragen gang van Yerftand en rede, fladdert reeds met zwierende vaan onder de bonte rijen der nieuwsgierige m™ higte „en verfpreidt alom zijne befmetting op den ten ol fegte aangevallen” naam , — het berouw komt te kat! “ Maar zijn er dan geene menfcheh , wier gedrag zelf de Oorzaak is van een ongunftig , maar niettemin juist en 5“ grond oordeel? — Wie zou dwaas genoeg zijn, dit öïtkennen , G. H.? Voorzeker zijn er , die „om het kort uit te drukken , zichzelven een oordeel zijn, — wier 0 zedelijkheid zich openlijk genoeg uitdrukt „om allen twi fel weg te nemen. Er zijn ook anderen , (wie zou he's bij eenige ondervinding, kannen loochenen ?) die, gelik SCHILLER ergens ‘zegt, gaarne aan twee tafels zwel gen 3 die openlijk het‘Goddelijke hulfel der deugd omin” gen ; maar tevens gaarne de geheime genietingen der 200 de fimaken (*). | (*) Don Karlos, 2 Akt , 9 Auftre DES NAASTEN. “> 493 Het valt moetjelijk , van de eerften te fpreken , die allë fchaamte fchijnen verloren te hebben, Het i is eene teedes re ondernêming, van de laatften te gewagen. 