Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 1 Van de vroegste tijden tot op het jaar 900 na Christus
Werden zij nu in hun eigen Gewest bestookt, zoo zouden zij, dus redeneerde sprnoLa, — 1 De Graaf van Bachlouch (succuzuca) had de toezegging, dat hij bij de eerste opengevallen kolonelsplaats bij de Schotsche regimenten zou opvolgen. De Staten en canteton herinnerden zulks den Prins; doch reeds had Zijne Excellentie de plaats aan Kolonel woncaw vergeven. Dit veroorzaakte een hevig beklag van canLEToNs zijde. Toch was hij gezind om tot eene schikking te komen. Zijn voorslag kwam met dien van den Prins overeen, en strekte tot de vorming van een derde kolonelsplaats (Resol. Stat.-Gen. 24, 25, 29, 30 Aug; 5 Sept. 1622). III Deer. 5 Srux. 93 1621— 1625. 198 : ALGEMEENE GESCHIEDENIS hunne Compagnién terugroepen en aldus 's Prinsen macht verzwakken. Hoe het zij, de stroopbende werd bij Heerenveen gestuit, én op den terugtocht door den Overste SMELTSINK aan het hoofd van troepen, deels uit Zwolle, Hasselt en Deventer zamenge- trokken, deels door den Prins den IJsel afgezonden, in de kerk te Ommen, waarin zij de wijk genomen had, omsingeld. Smerrsink liet den vijanden, zonder wapens en paarden, het is waar, en met achterlating van twee gijzelaars, ongemoeid naar hunne garnizoenen terugkeren. Doch ook deze gijzelaars scheen hij van zins los te laten. De Staten-Generaal lieten hem vragen, wie hem, daar hij strenge voorwaarden had kunnen stellen, tot zulk een verdrag gemachtigd had. Hij kon zich dekken met de stellige orders van den Prins !. Na corpova’s komst wachtte men spoedig een algemeene bestorming; doch men was niet moedeloos. Er waren thans 72 Compagniën binnen de vesting. Door de gelukkige uitwerking der mijnen aangevuurd, en als het ware door den damp van het kruid, dat bij dit beleg niet gespaard werd, dronken gemaakt, waren de soldaten niet te houden; er was geene vrees meer in, en vielen er dooden, dit telden zij niet. Het was een lust om te zien, zoo moedig waren onze soldaten. Daarbij werden de leemten gedurig aangevuld. Slechts was er, naar ’s Prinsen oordeel, meer geschut noodig, en men wist in den nood er niet beter op, dan de stad Amsterdam de stukken te leen te vragen, die zij, dit wist men, van den Koning van Bohemen, bij zijne eerste overkomst herwaarts, gekocht had. Doch de Stad was hierloe niet te bewegen, zelfs niet op de verzekering, dat zij de eerste stukken, die in de gieterij gereed kwamen, zou terug bekomen. Slechts wanneer zij eenige kanonnen van ander kaliber en die te Bergen op Zoom niet dienen konden, ‘te pand kreeg, wilde zij hare stukken tijdelijk afstaan. Dit was, van de zijde der Stad, een blijk van wantrouwen, hetzij tegen hare eigene ingezetenen, hetzij tegen eenig van elders gevreesd gevaar. De Raad van State oordeelde de zaak » van al te zeer groote consequentie” en wilde Zijne Excellentie verzocht hebben, die van Amster- dam » bij eene serieuse missieve wel ernstig te vermanen.” Kwam er geen algemeene storm, niettemin zaten de belegeraars niet stil. Zij arbeid- den steeds voort aan de loopgraven. Was de ruiterij van corpova wegens gemis aan voeder naar Antwerpen vertrokken; daarentegen kwamen derdehalfduizend man versche troepen van voor Sluis onder den Overste pr rA rowrArNE voor de vesting aan. Een nieuwe batterij van 8 stukken werd tegen onze werken opgericht. Van nu aan begon de kunst van onzen Ingenieur uit te blinken, daar het springen van mijn op mijn den vijand veel schade toebracht. Het geluk diende de belegerden daarbij meer dan eens 1 Resol. Stat.-Gen. 22, 24, 20 Sept.; 6, 17, 18, 22, 24 Oct.; 5 Nov. 1622. arrsema, bl. 122. V. D. CAPELLEN bl. 74—77. Over smeurTsinK en zijne omkoopbaarheid zie men Resol. Stat.-Gen. 21 Jan. 1622, en v. p. capELLEN, bl. 85. * r " 2 are € -+ fa pra C ` 2 ài ` E ` , ` at : M i , A s. - ` -. +. LÍ. - - š. * *. * LI sn PES ee ee Teng Ww’ — = ca 5 | . — En 4 XH Bride dee. . E | JE C Mevkleben aw pe MAURITS ONTZET BERGEN OP ZOOA, — — A — —— — — DES VADERLANDS. 759 ee, op gansch bijzondere wijze, Niettemin wachtten de onzen gedurig, dat de vijand vóór 's Prinsen maatregelen iot ontzet den storm zou wagen, en om steeds op zijne hoede te zijn, vernachtte het volk onder den'blooten hemel. Dit vernemende zond men hun uit Holland matten, stroo, planken en oude zeilen, zooveel men krijgen kon, om hen tegen het weder en de koude te beschutten. Tegen dezen ijver van onze zijde stond bij den vijand, dus vernam men, groote krankheid, duurte en geldgebrek over. Den 1sten October deden de belegerden een moedigen en gelukkig geslaagden uitval; maar de vijand zette zijnen arbeid voort, al was hij in al dien tijd geen voet breed gevor- derd. Dien dag was de Prins bij Breda aangekomen, en werden in alle Provinciën op 1621 — 1625. De Prins daagt op tot ontzet van last der Staten-Generaal wekelijksche godsdienstoefeningen verordend om God te bidden, Bergen op Zoom. dat Hij Zijne Excellentie bewaren, zijn ontwerp tot ontzet der stad zegenen en hem de overwinning geven mocht. Nog voordat deze verordening algemeen kon uitgevoerd zijn, had de vijand het raadzaam geacht, het beleg op te. breken, en dat wel niettegen- staande hy binnen korten tijd versterking te wachten had, hem toegevoerd door den Graaf vaN DEN BERG en den Heer van annot, die aan het hoofd stond van een troep Kroaten en van de Keulsche benden; in der tijd in Beijersche dienst overgegaan. Den tweeden October na den middag verliet hij zijne posten aan de noordzijde, en ’s nachts daaraan al zijn andere stellingen, en in plaats van gebeden werden thans openbare dankzeggingen, aan feestelijkheden gepaard, door het geheele land verordend. Gedepu- teerden uit de Staten-Generaal gaven aan den Engelschen Ambassadeur en den Veneti- aanschen Resident van de heugelijke gebeurtenis bericht, — De Fransche Gezant was afwezig Ì. — Steenbergen viel den onzen spoedig weder in handen *. Het Spaansche leger trok langzaam af zonder door den Prins van Oranje vervolgd te worden. Het baarde opzien en lokte aanmerkingen uit, dat de vijand zich op zijn aftocht door den Prins gespaard heeft gezien % In het buitenland echter scheen men geen afdoenden veldslag van den Prins te wachten: steeds hield men het er voor, naar het schijnt, dat de stout- heid der Hollandsche kooplieden hem onwillig medesleepte, en dat hij voor zich meer heil zag in een met den vijand te treffen vergelijk. Althans toen Koning sacosvs, die bij de onderhandelingen met onze buitengewone Gezanten meermalen zinspeelde op een verschil tusschen de staatkunde van de Nederlandsche kooplieden en die van den Prins, van deze onze Gezanten vernomen had, dat de Prins Bergen op Zoom naderde en SPINOLA slag scheen te zullen leveren, toonde hij zijne verwondering, dat » Zijne Excellentie wilde hazarderen te slaan.” t Resol. Stat.-Gen. 18, 20, 23, 24, 25, 26, 27, 28 Julij; 1, 2, 3, 5, 6, 8, 9, 10, 12, 17, 18, 19, 20, 22, 26, 27, 29, 30 Aug.; 1, 2, 5, 7, 12, 15, 18, 19, 20, 22, 23, 25, 26, 27, 29 Sept.; 1, 3, 4, Oct. 1622. Resol. Holl. 7, 14, 18 Sept. 1622. aitsema, bl. 117—120, 122—125. van DER CAPELLEN, bl. 58, 59, 66, 74, 79—82, 86, 90—97. ? Resol. Stat.-Gen. 18 Oct. 1622, 3 arrsema, bl. 125. v. D. CAPELLEN, p. 93. 95* Het beleg op- gebroken. 740 ALGEMEENE GESCHIEDENIS nd 1 us Zoo was dan de poging mislukt, die de vijanden gedaan hadden om zich eenen weg "tot binnen den Hollandschen tuin te banen! Hoe lang kon het duren, eer hij weder in slaat zou zijn, zoo veel kracht bijeen- en zooveel middelen op te brengen, alsthans te vergeefs geschied was, en wie kon verwachten, dat eene herhaalde poging gelukki- ger zou slagen? Dus kon dan Holland voortgaan zich onuitputtelijke krachten tot een onbepaald langdurig verzet te vergaderen. Dit gevoelden van nu aan sommigen die, te voren op 's Lands toestand niet vertrouwende, ongezind waren geweest hun fortuin met het Land te wagen, en thans voor belangrijke sommen in de West-Indische Com- pagnie deel nàmen !. Zoo zeer was de moed verlevendigd! Want ook de hoop, tot welke Koning 3Acosus den Spanjaarden maar al te veel recht gegeven had, dat hij de zee voor ons zou weten af te sluiten, en ons koloniaal rijksgebied zou weten te fnui- ken, waardoor Holland en Zeeland, op de wijze eener ingesloten vesting, van alle kan- ien omsingeld en iot de overgave gedwongen zouden geworden zijn, die hoop had al minder en minder kans van vervuld te worden, én door onze stoutmoedigheid, waardoor onze scheepsmacht in die mate vermeerderd werd, dat zelfs Engeland daartegen niet bestand was, én tevens ten gevolge van de triomfen zelven, door Spanje en Oostenrijk te lande behaald. Immers zou eindelijk de verovering en de weigering der teruggave van Heidelberg sacosus doen gevoelen, dat men niet gezind was om zijnentwil zijnen schoonzoon genade te schenken, maar door hem geheel te vernietigen, hem zijnen op- stand tegen den Keizer wilde doen boeten. Voortzetting Doch hoe stonden sedert April onze betrekkingen met Engeland? Nadat de conferen- eee BUE ties onzer Gezanten met de leden van den Raad onbepaald verdaagd waren ?, duurde het ane vrij lang, eer zij weder hervat werden. Intusschen werden onze Ambassadeurs tegen den Qden Mei op een tornooispel genoodigd; doch deze schijnbare beleefdheid werd als een middel gebruikt om hen te beleedigen, immers zagen zij zich geplaatst in een achterhoek , waar zich geene Prinsen of Ambassadeurs bevonden, die allen, zelfs de Afgezant van Moscovie niet uitgezonderd, in de nabijheid van den Koning plaats bekomen hadden. Toen eindelijk, den 94e Mei, weder eene bijeenkomst plaats had, werden de onzen ont- haald op de voorlezing van een allerhatelijkst schotschrift in Engeland tegen de Hollanders uitgekomen. Op hunne vraag of de Raad zulke taal goedkeurde, antwoordden de Heren: » Ja! Gij zijt met onbeschoftheden en laster voorgegaan, en wij kunnen onze landgenoo- ten niet beletten zich dus tegen u uit te laten: want, al zijn zij niet zoo vrij, als gij, zij zijn toch evenmin slaven." De Koning erkende later zelf, dat het schotschrift opzet- teljk gesteld was om ons, zeide hij, onze hatelijkheden en lange redevoeringen wat af F te leeren. — Maar al werd er over zaken gehandeld, men kwam niet verder. Het betrof thans het Nederlandsche schip, de Zwarte Leeuw. Deze bodem was door de Engelschen, terwijl — — — —— ^ — ! v. D. CAPELLEN, bl. 99. 2 Lie hiervoor, bl 694. DES VADERLANDS. 741 de manschap meende met hen:op den voet eener volkomen vriendschap te staan, en zelfs de kapitein door hen was,te gast genoodigd, verraderlijk genomen. Nadat zij het schip een twintigtal dagen bezeten hadden, was het, ten gevolge van mis- bruik van sterken drank onder de bemanning, in den brand geraakt en door de vlam- men verteerd. Nu zij alzoo het schip niet meer bezaten, meenden zij de waarde niet te behoeven terug te geven. De brand was een ongeluk, en daar kon niemand tegen. » Hoe?” antwoordden de onzen, » een ongeluk, en uw eigen bevelhebber, sır THOMAS paLE, heeft de bootsgezellen, die er de oorzaak van zijn geweest, daarvoor met de koorde gestraft. En bovendien zoudt gi ons geld, dat ter vergoeding uwer schade uit Indië komen moet, niet terug verlangen, als het onderweg verongelukte?’ In weerwil van zulke gronden bleven de Engelsche Commissarissen volhouden: zij waren, zeiden zij, de redekavelingen even moede, als wij. En, dit zeggende, stonden zij op, en op nieuw waren de onderhandelingen afgebroken. — Daar de bevelen uit den Haag de onzen verboden met onmin te scheiden, verzochten zij alweder ten spoedigste gehoor bij den Koning. Zij verkregen het en op hun vertoog van den staat des geschils, antwoordde zijne Majesteit eerst geheel in den zin zijner Commissarissen; maar toen de onzen aandrongen, kwam hij er rond voor uit, dat by zelf en het meerendeel van zijnen Raad ons gelijk gaf, en men slechts uitstel verlangde om met dingen en loven wat verder te komen. Hoe het zij, zijne Majesteit bad herhaaldelijk, dat wij om zijnentwil dat punt zouden gelieven uit te stellen , betuigende dat de zaak ten laatste tot ons genoegen zou geschikt worden. Bucxmemam, hierop binnenkomende, onder- steunde ’s Konings verzoek: Zijne Majesteit, zeide hij, had geen ander doel, dan om zijne kooplieden niet geheel te ruineren en hen niet wanhopig te maken, als zij in ’t begin merkten, dat zij ons meer terug zouden moeten geven, dan ze van ons terug zouden ontvangen. Wij verlangden eene plechtige herhaling van ’s Konings verklaring dat het recht aan onze zijde was, niet alleen, maar ook van zijne belofte om de zaak naar ons genoegen te schikken. »Ja," zeide sacoBus, »dat is mijn meening, en ziel! hier is mijn hart! Ik ben Koning en dit heb ik boven u vooruit, dat ik mijn onderdanen kan bevelen en zij moeten mij gehoorzamen. Dat kunt gij niet!’ — De handelbaarheid van den Koning had een goede reden. Het bericht van MANsFEEDS overwinning bij Wisloch was in Engeland aangekomen, en hopende, dat zijn schoonzoon als nu zich zelven in het bezit zijner erflanden zou handhaven, meende sacosus de Spanjaarden niet meer zoo zeer te behoeven te ontzien. Zijne goede stemming steunde der- halve op geen betrouwbaren grondslag, en met de berichten der nederlagen bij Wimp- fen en Höchst siond zij spoedig voor nieuwe boosaardigheid plaats te maken. De onzen hadden daartegen groot bezwaar, want sommige dier schepen waren niet 1621— 1625. 742 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ed 1621— meer geweest dan wrakken, andere waren reeds teruggegeven, andere eindelijk hadden We Site .Engelschen zelven geweigerd terug te nemen, omdat het hun aan bootsvolk en mondbehoeften ontbrak. Bovendien er moest bewezen worden, dat de terug te geven schepen werkelijk teruggeeischt en door de onzen geweigerd waren! Op dit laatste beweerden de Engelschen, dat de daad zelve der invoering van het traktaat van ver- eeniging der beide Compagniën stilzwijgend den eisch van teruggave inhield, aangezien dat traktaat de schikking van alle geschillen medebracht: bovendien zij hadden den eisch uitdrukkelijk gedaan. Om dit te bewijzen werd eene acte ter tafel gebracht, en wat bespeurt men? dat in onze kopie dier acte eene zinsnede was uitgelaten, waaruit, heette het, duidelijk bleek, dat de eisch door de Engelschen geschied was. Dit gaf aanleiding, dat de onzen zonder omwegen van kwade trouw beschuldigd werden. Evenwel werd de kracht der aantijging aanmerkelijk verminderd, door dat onze kopie mede door de Engelsche gemachtigden in Indië was geleekend. Hoe het zij, deze zaak hield de onderhandelaars meer dan ééne zitting bezig. De Engelsche kooplieden, dat is de ver- tegenwoordigers der Engelsche Compagnie, werden eindelijk binnengeroepen, en dezen gingen bij het bepleiten hunner beweringen zoo woest en ruw te werk, dat de onzen niet verkozen te antwoorden voordat die kooplieden weg waren. Toen verklaarde EDMONDS, een der leden van den Raad, ten einde onze gronden te ontzenuwen, dat het spreken of zwijgen der Engelschen in de Oost niet veel afdeed: » want uw Generaal KOEN, zeide hij, windt hen aldaar om zijne vingers, zoodat zij hun recht niet durven laten gelden en alles doen, wat hij verlangt." Voorts wilde kpwowps de onzen doen gevoelen, dat zij eigenlijk onbescheiden waren. »Gi moet bedenken, zeide hij, dat gij de Grootsten van het Rijk met deze nietige zaken bezig houdt. Zulks is de eer van zulke aanzienlijke Heren te na. Ook schijnt het wel, dat gij geen einde zoekt, omdat gij intusschen uw voordeel doet met ons geld. — Omstreeks dezen tijd gebeurde onzen Gezanten voor het eerst, wat zij later nog meermalen zouden ondervinden. Op weg naar Whitehall werd hun aangezegd, dat zij wel weder terug konden keren, want dat de Heren van den Raad de bestelde bijeenkomst niet konden bijwonen. Toen GARON zich ditmaal deswegens op hun verzoek in den Raad zou beklagen, vond hij niemand in de Raadkamer: alleen den Secretaris cauveRr sprak hij, en deze kwam er vooruit, dat de Heren in de conferentiën geen lust hadden en blijde waren als er wat tusschen beide kwam. Ook -BuckinGHAM wachtte onze Gezanten niet af, toen zij zich in persoon over die bejegening wilden beklagen. Niettemin lieten zij zich welgevallen (den '7den Junij) weder ter bijeenkomst te verschijnen, en de zaak werd gevonden, doordien de onzen aanboden, de schepen, wier teruggave gevorderd werd, den Engel- Een Ostende- naar vindt metschen af te koopen. Zoo moesten wij telkens toegeven. zijnen op deonzen ; — 3: behaalden buit Intusschen had er in de haven van Leith in Schotland eene ontmoeting plaats, waarbij huilplaats ; TET — te Leith, pe” het Goevernement van Koning sacogus de rechten der onzijdigheid in het belang onzer DES VADERLANDS. 745 een | tegenpartij verkrachtte. De Admiraal mavrAiw had twee schepen van Ostende, die eeni- gen onzer landslieden op zee met prijsverklaring hunner goederen gevangen genomen hadden, tot zoo diep in die haven vervolgd, dat de kogels van zijn geschut in de stad waren gevlogen. Toch had hij zijn doel niet bereikt; want de Schotsche Overheid had de Ostendenaars in hare bescherming genomen. Havtarn, in persoon aan wal gekomen, was met alle onderscheiding bejegend, maar men had hem de uitlevering der gevan- genen en hunner goederen geweigerd. Dus leende een onzijdig Vorst zijn land tot wijk- plaats voor onzen vijand en tot bergplaats voor den op ons behaalden buit. Kon onze tegenpartij daarop rekenen, dan was onze hlokkade van de Vlaamsche kust nagenoeg krachteloos gemaakt. Dus kregen onze Gezanten in last over het gebeurde bij den Koning te klagen. Evenwel, het ontslag der gevangenen werd niet gereedelijk verkre- gen. Integendeel de Koning deed den onzen hevige verwijten over het gedrag van onzen Vlootvoogd, en op andere punten der Engelsche kusten zagen zich de Spanjaar- den daarna op nieuw tegen de onzen beschermd. Toen de Ambassadeurs den Koning wilden doen gevoelen, dat hij zelf wegens zijne macht op zee er het grootste belang bij had, dat de Spanjaarden den zeehandel niet verstoorden, antwoordde hij: » Wat? gj zijt wijd en zijd meesters van de zee; gij doet, wat gij wilt; gij belet mijn eigen onderdanen op mijne'kusten te visschen, en wilt niet, dat daar een woord over gespro- ken worde. Carreror schrijft mij, dat, zoo ik u het recht van te visschen betwistte, gij zulks als een oorlogsverklaring zoudt aanmerken. Wat het ontslag der gevangenen van Leith aangaat, ik kan deswegens met de Spanjaarden niet in oorlog komen 1.” Reeds was er, sedert het laatste punt van verschil door de toegefelijkheid der onzen vereffend. was, weder meer dan eene maand verloopen, gedurende welken tijd de ver- tegenwoordigers der beide Compagniën over de teruggave van het over en weder geno- mene gehandeld hadden. Zij konden het ten slotte niet eens worden omtrent de taxatie van zekere goederen. 1621— 1625. 744 ALGEMEENE GESCHIEDENIS be N 1621— sen verlangen zou bevredigd worden: want als het onzen Gezanten soms ernst scheen te 1025: zijn, voor goed een einde aan de vernederende bejegening, die zij wedervoeren, te maken, staakten de Engelschen schijnbaar hunne onredelijkheid. Zij wilden de onzen te Londen houden, want ook de Koning had alle reden om eene oorlog met onze Re- publiek te duchten. Zij zou in zijn Rijk bij een groot deel des volks hooge afkeuring gevonden hebben, en hij, gewoon de eischen der Spanjaarden te matigen door de bedreiging dat hij zich nader met ons zou verbinden, zou dit wapen zich uit de hand hebben zien vallen. — Doch hoe kort duurde dan zulk een gehuichelde toenadering! Reeds op de eerste bijeenkomst nadat de Lord-Tresorier een voorslag tot bemiddeling gedaan had, verscheurde deze hooge staatsdienaar, in toorn ontstoken, het ontwerp, naar aanleiding van zijn eigen voorslag opgesteld, met den uitroep: » geen woord meer! wij weten onzen tijd beter te besteden.” — Thans was het zoo ver gekomen, dat anze Gezanten verwachtten, nu althans door hunne Soevereinen terug geroepen te zullen In weerwil van worden. Toch gebeurde dit piet. Op hun bericht, bij expressen bode naar ’s Hage — gezonden, kregen zij een plan terug, hoe zij de onderhandelingen weder zouden heb- en in ben aan te knopen en onder welke voorwaarden tot een scheiden te komen. Dit plan —— verkreeg hunne volle toestemming evenmin, als het in Holland die van de Bewind- hebbers der Oost-Indische Compagnie had verworven. Doch des bekreunde zich de Prins en die leden der Staten, welke deze besogne in handen hadden, niet. Zij brach- ten de Compagnie onder het oog, dat men in deze omstandigheden niet lichtvaardig te werk mocht gaan, en voor Engeland buigen moest. Hoe het zij, de Gezanten gaven gevolg aan hetgeen hun in de eerste plaats gelast was te doen: zij vraagden weder gehoor bij den Koning, en den 17den Augustus werden zij op Windsor ontvangen. Hunne mededeeling aangaande den staat der onderhandelingen erlangde geen gunstig oor. Integendeel, de Koning verklaarde thans, dat zij het ongeluk hadden, dat a/ de leden van den Raad over hen klaagden, als die zich niet wilden schikken, en dat zij niets anders dan goede en vele woorden gaven zonder tot een besluit te komen. — De gedurige zinspeling op de vele woorden en de redevoeringen van onze Ge- zanten bewijst, dat de Engelsche Heren zich tegen de welbespraaktheid van eenen AERSSEN niet opgewassen gevoelden. Bovendien sprak deze, vroeger Ambassadeur in Frankrijk, de Fransche taal met het grootst mogelijk gemak, terwijl de Engelsche Heren met deze taal veel moeite hadden: de President manpevrre gebruikte niet zelden den Heer sravtrev als tolk. — Na die zinspeling gaf de Koning te kennen, dat, ver- langde men van hem, dat hij de verschillen overeen zou brengen, gelijk hij in 1619 gedaan had, hij dit verzoek moest afslaan, daar het hem ditmaal niet mogelijk was zonder advies van zijnen Raad te werk te gaan. — Zoo zou hij zich dan ook door zijne met zoo veel grootspraak over zijn onbeperkt gezag gegeven belofte betreffende den Zwarten Leeuw niet gebonden rekenen, als buiten zijnen Raad door hem afgelegd. — * DES VADERLANDS, 745 A] Wat hij doen kon, dus ging hij voort, was dit, dat hij binnen veertien dagen zijnen ^ 1621— vollen Raad zou bijeenroepen om de onzen hunne zaken tegenover hem te hooren be- — pleiten. — Na deze mededeeling maakte de Koning, als om te doen gevoelen, dat wij, hetzij hij als rechter of als bemiddelaar zou optreden, geen toegenegen gehoor -bij hem vinden zouden, zich tot het orgaan van de gewone klachten over het stelsel van uitzuigen, dat de Nederlanders in de Oost-Indién tegen de Engelschen toepasten. Ons yolk, zeide hij, was onheusch en barbaarsch: men zou hen goede manieren leeren. Weder had hij nieuwe klachten aangaande rooverijen, door de onzen tegen de zijnen gepleegd. — Met meer grond konden wij klagen, daar de commandeur tam, met de laatste schepen uit Indië gekomen, het bericht had medegebracht, dat de Engelschen zich in die kwartieren zeer kwelziek en moedwillig gedroegen, zoodat de onzen kwalijk weg met hen wisten, en meer op hunne hoede moesten zijn. tegen de Engelschen, dan tegen de Spanjaarden !. — En daarna haalde Zijne Majesteit de zaak van Banda DR op. De inwoners dier eilanden, zeide hij, hadden zich onder zijn gebied begeven, en Engelachen | si waren zoo wel zijne onderdanen als de ingezetenen van eenig ander zijner Rijken. En ERAN die onderdanen hadden wij verdreven, weggevoerd, vermoord; de Engelschen, die er waren, hadden wij levend aan lijken vastgebonden en in zee geworpen. — Dit was eene onwaarheid, zoo als bij behoorlijk onderzoek voor de Engelschen zelven overtuigend bleek. Er had zich een drietal Engelschen op Banda bevonden, en dezen had mem gewaarschuwd het eiland te verlaten, vóórdat onze krijgsoperatien begonnen. Zij waren daar gebleven, zelfs hadden zij de inboorlingen van het geschut voorzien, waarvan het eerste schot door een Engelschman was losgebrand; maar gesneuveld was er geen. Die krijgsonderneming nu was noodig geworden, omdat de bevolking, door Engelschen opgeruid, tegen het gezag van onzen Goeverneur en den Raad van defensie, waarin Engelschen zitting hadden, in opstand was gekomen. Men had van de ingezetenen een opdracht van de soevereiniteit aan den Koning van Groot-Britannië weten te verkrijgen ; maar deze mocht niet gelden, omdat zij geschied was na de invoering van het Traktaat van vereeniging, hetwelk ons bij het bezit van datgene wat wij bezaten, handhaafde. — Alsof hij niet reeds genoeg grieven tegen ons had opgehaald, zoo bracht de Koning Schadevergoe- op nieuw de zaak van Groenland en het gedrag onzer walvischvaarders aldaar ter sprake. — — De schadevergoeding, door ons beloofd, hadden wij niet gegeven. — Deze grieve was Ane — niet geheel uit de lucht gegrepen. Immers hadden onze vroegere Gezanten in den zomer van 1619 in de haast van hunne afreize zonder tegenspraak den eisch vernomen, om binnen drie maanden alles terug te geven, wat door onze walvischyaarders aan de Engelschen oninomen was ?, Maar hadden wij die teruggave niet geweigerd, wij had- 2? Resol. Stat.-Gen. 20 Julij, 1622. 2 Zie hiervoor bl. 277, eu het sedert uitgegeven Rapport van het Gezantschap naar Engeland in 1619 (Berigten v. h. hist. Gen. te Utrecht, II Serie, II Deel, 24° Stuk, bl. 274). III Deer. 3 Srux. 94 746 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1621— den ze nog veel minder beloofd. — Daarmede was de reeks van klachten, die de Koning — tegen ons had, niet gesloten. Dien morgen nog had hij uit Schotland bericht, dat een Nederlandsch scheepskapitein met zijn oorlogschip een Schotsch schip met soldaten, op deugdelijke commissie voor den Graaf van areyre gelicht, had aangerand, en de manschap aan land had gejaagd. — Dit bericht zal wel overeenkomstig de waarheid geweest zijn. Immers hadden de Staten-Generaal reeds sinds lang de lichtingen in het oog, die er in Schotland en Jerland voor de Spanjaarden in Belgié plaats hadden, en niet tevreden den Koning te verzoeken, die wervingen te verbieden, hadden Hun Hoog Mogenden aan hunne zeeofficieren den last gegeven op die soldaten, wanneer zij den overtocht waagden, jacht te maken 1. — Op al ’s Konings klachten antwoordden de Gezanten bondig: alleen van het bedrijf van dien scheepskapitein verklaarden zij nog Onderhoud niet onderricht te zijn. En daarna hingen zij, volgens hunnen laatsten last, den Koning mu hes — een tafereel op van den tegenwoordigen hagcheliken toestand onzer Republiek, en welk yan onze Rev een slag geheel Europa door onzen val te wachten stond. Vier legers tastten ons aan. nope: Verlaten waren wij van al onze oude vrienden en bondgenooten. Onze vijanden hadden Duitschland ten onder gebracht, en in Frankrijk burgeroorlog weten te verwekken. De vijand was niet in zichzelf verdeeld en alles liep hem mede. Dus was zijn macht ver- dubbeld en niemand kon ons helpen, dan Zijne Majesteit alleen. — » Wat wilt gij, dat ik doe?” zeide de Koning op deze ernstige voorstelling. De onzen antwoordden onbe- wimpeld: » Wij wenschen, dat gij de verdere uitbreiding van Spanjes grootheid tegen- gaat, en ons tegen hare verdrukking beschermt’ — »Om wat reden zou ik dat doen?” — hernam de Koning koel genoeg. — »Om reden van staat, om dezelfde reden, waarom uwe voorgangster en vroeger Uwe Majesteit zelve zulks gedaan heeft,” antwoordden de onzen. — »Gij zoudt wel willen," geide daarop de Koning weder, »dat ik met Spanje in oorlog geraakte en mijn verbond met die Mogendheid verbrake. Dat wil en dat zal ik niet. Wat zou ’t wezen? Ik wil mij niet bederven. Ik weet in wat staat ik dit Rijk, in de oorlog gewikkeld, gevonden heb. Ik heb geen geld, zelfs om te leven, Waar wou ik het vandaan halen? De Kerken van Frankrijk roepen om bijstand. Ik moet mijn schoonzoon en mijn arme dochter onderhouden.” — En hiermede gaf hij een andere wending aan het gesprek, alleenlijk voegde hij er nog bij, dat hij in geen oorlog begeerde te komen, noch traktaten te breken, met ons noch met Spanje. Vóór het Bestand had hij met ons gehandeld; dat Bestand was nu ten einde; en nog- maals vraagde hij, waar vandaan wij begeerden dat hij de middelen halen zou. En de onzen antwoordden ten slotte: » Door God zijt gij in vrede gesteld om het evenwicht in de Christenheid te bewaren: daartoe zijt gij machtiger in volk en ter zee, dan eenig ander Koning.” — Doch sacosvs hield zich alsof hij de Gezanten niet begreep. Toch verstond —— 1 Resol. Stat.-Gen. 9, 10 Febr.; 6 Junij, 1622. DES VADERLANDS. 747 hij hun verlangen, dat hij om aan volk en aan een vloot te komen, de hand zou reiken aan de oppositie in zijn Parlement. Immers zeide hij te duchten, dat in tegen- spoed de Gemeente wel wanhopige middelen kon aangrijpen zonder op het Gezag te letten. Dus verklaarde hij bang ie zijn, dat de volkspartj hem zou overvleugelen. Werkelijk heeft zij het zijnen zoon gedaan; doch had de vader thans moed genoeg gehad, menschelijker wijs gesproken, had hij zijn volk eene omwenteling en zijnen zoon een geweldigen dood bespaard. Eerst den 6den September vervulde de Koning zijne belofte om de onzen tegenover zijnen Raad zelf te hooren. De bijeenkomst, die te Windsor plaats had en waarbij de Prins van Wales tegenwoordig was, leidde tot geene uitkomst. Onze Gezanten ver- klaarden zich geneigd de genomen goederen op den door de Engelschen verlangden voet terug te geven, mits men ons den Zwarten Leeuw op denzelfden voet teruggaf. Nu kwam er aanmerking op ons recht om dat schip terug te bekomen: de Koning scheen zijn gegeven woord vergeten te zijn, en toen hij daaraan herinnerd was, begon hij zich warm te maken, en te klagen, dat zijne onderdanen geruïneerd werden. De onzen hernamen daarop, dat de Nederlandsche kooplieden evenzeer zouden kunnen klagen, daar zij meer dan acht millioenen op interest hadden opgenomen. » Dat zou het geval niet zijn," zeide daarop de Tresorier, » zoo gij u bij den koophandel hadt bepaald ’’ en de Koning: » gij speelt de rol van veroveraars.” Echter stonden de Engel- schen toe, dat de Zwarte Leeuw getaxeerd zou worden naar denzelfden maatstaf, dien zij ten aanzien van de hun door ons terug te geven goederen toegepast wenschten te zien, mits wij aan Zijne Majesteit de bepaling overlieten, of wij de teruggave van dat schip als een recht mochten eischen, of als een gunst hadden te verwachten. De onzen namen zulks aan en verbonden zich daarbij om al vast eene som voor het door ons verschul- digde te betalen, ten einde, wanneer het juiste bedrag, na bericht, in Oost-Indi in te winnen, bekend zou zijn, het ontbrekende daarbij te voegen of het te veel betaalde daarvan af te trekken. Tot de behandeling van de zaak van Banda was de Koning thans ongezind; zij zou zonder hem voor de gewone Commissarissen uit den Raad gebracht worden. Hier konden de Engelschen geen zweem van recht doen gelden; maar ons gunden zij het onze niet, en waar zij ons recht niet erkenden, meenden zij dat zij konden doordrijven, wat zij begeerden. Bij eene van de hierover gehouden conferenties ver- klaarde de Tresorier, in zijnen toorn, ronduit, dat de Engelschen met het traktaat van vereeniging bedrogen waren, want dat het tot niets diende, dan om hun de handen te binden: ware dat traktaat er niet, zoo zouden zij ons wel op eene andere manier ge- tuchtigd hebben. Dat de onzen deze verklaring beleedigend noemden voor den Koning, die het traktaat zelf gemaakt had, en onlijdelijk voor ons, die geene bedriegers waren, ‘baatte niet veel. De Goeverneur van de Engelsche Compagnie gaf ten overvloede te 94 * 1621— 1625. Bijecnkomst op Windsor. 748 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1621— kennen, dat hij gaarne alle eischen wilde laten varen, als wij het traktaat te niet wil- — den laten gaan. Toen de onzen alsnu de Engelsche Heren: op een ander onderwerp wilden brengen met de klacht, dat zij reeds tien maanden in Engeland waren opgehou- den, voerde de Tresorier hun te gemoet: » zijt gij hier tien maanden geweest, zoo zult gij hier nog wel tien jaren blijven, als gij eenig recht van soevereiniteit in de Oost- Indiën wilt laten gelden.” Dit alles moesten onze Gezanten zich laten welgevallen, zonder. de onderhandelingen te mogen afbreken. Hun last uit den Haag noopte hen daartoe. Wel hield onze Oost-Indische Compagnie zich standvastig, maar de Staten- Generaal en de Prins verboden den Gezanten op nieuw hun recht en eer staande te houden. De laatste verklaring der Oost-Indische Compagnie, waarbij zij zich ongezind verklaard had, om hare middelen tegen recht weg te geven, en voor haar geld de onmin van de Engel- schen af te laten koopen, kwam Hun Hoog Mogenden en zijner Excellentie te fier voor, en onzen Gezanten te Londen werd nader bericht, dat de Staten-Generaal de houding van de Bewindhebbers der Compagnie niet goedkeurden. Het eenige wat onze Gezanten in deze omstandigheden doen konden, was al weder tot den Koning hunne toevlucht te nemen en hem op nieuw gehoor te verzoeken. Immers kon het hun geene voldoende genoegdoening geven, dat enkele Engelsche Heren zelven betuigden, dat zij niet naar behoeren behandeld werden, en men hun de eer niet bewees, die hun als Ambassadeurs toekwam. — Op de audientie, hun den bsten September verleend, klaagden zij den Koning, hoe men zich over het traktaat van vereeniging had uitgelaten, en vraagden zij, hoe men nu, als de Engelschen zulke gevoelens koesterden, iets met hen kon uit- richten. De Koning verlangde te weten, wie uit zijnen Raad zich dus had uitgelaten, en de onzen zagen zich gedwongen den Tresorier te noemen. Hierop vraagde de Koning, wat wij dan wilden dat hij doen zou, en de onzen verzochten, dat hij zich zou ver- Beraadslaging ledigen om ook de zaak van Banda door de partijen te hooren bepleiten. Dadelijk was por PPR zijne Majesteit daartoe bereid, en werd de Raad binnengeroepen. Nadat de Koning zelf Banda. in de aldus vereenigde Vergadering de zienswijze der Engelschen over de bewuste zaak bepleit had, trachtten de onzen hem te overtuigen door het voorlezen van de resolutie van den Raad van defensie, waaruit bleek, dat de onderneming naar Banda mede door de Engelsche leden van dien Raad verordend was. Dit vernemende, zeide de Markgraaf van HAMILTON ronduit: »als dat zoo is, dan hebben de Engelschen ongelijk.” Zulks stemden thans allen en zijne Majesteit zelve toe. Alleen de Tresorier had eene tegen- werping, doch de Koning zette hem, en wel eenigzins bits, terecht. Niettemin kwam de Koning nu zelf voor den dag met redeneringen, die weder schenen te ontzenuwen wat men toegegeven had: het betrof de sterkte der macht, die de Engelschen te Lon- thor (op Banda) gehad hadden. » Hoe,” veroorloofde zich alstoen Lord remBROKE te zeggen, »hoe? er zijn maar drie Engelschen geweest, en zou men daar compagniën of regimenten van willen maken? Het ware beter, dat men daarvan zweeg.” Bucxixc- ; DES VADERLANDS. 749 HAM vraagde nog, hoe veel soldaten wij aldaar op ons fort Nassau hadden, en op het antwoord, dat wij er wel tweehonderd hadden, zeide hij: »dat lijkt meer naar een for- teres.” Gedurende deze woordenwisseling toonde de Prins van Wales, dat hij de rede- nen der onzen billijkte, daar hij hen herhaaldelijk toeknikte. Ten slotte verklaarde de Koning, dat, behoudens het vraagstuk der soevereiniteit, hetwelk, zeide hij, na twee of drie jaren tegelijk met dat betreffende de forten, die de Engelschen in de Oost- Indiën zouden mogen bouwen !, behandeld zou worden, de zaken op Banda mochten blijven, zoo als het traktaat het medebracht. — Voor het scheiden deden de onzen den Koning nog eene mededeeling. Zij betrof de oprichting der West-Indische Compagnie, als het geschiktste middel door ons aangegrepen om, nu Spanje op het vaste land van Europa de handen ruim had, deze Mogendheid in hare Amerikaansche Koloniën aan te tasten. Op last van de Staten-Generaal stelden zij zijner Majesteit de vraag voor, of hij en zijne onderdanen ook van deze onze onderneming in hun voordeel gebruik wil- den maken, opdat, zoo God de Heer onze pogingen zegende, tijdig alle misverstanden mochten voorkomen worden. — De Koning hoorde, zeide hij, de mededeeling met groot genoegen en beloofde, zich vóór het vertrek der Gezanten, dat nu spoedig plaats scheen te kunnen hebben, daarop te zullen verklaren. Die verklaring echter is niet gevolgd. Zich aan ons bij de aanranding van Spanjes West-Indische bezittingen aan te sluiten, zulks verbood hem zijne steeds vriendschappelijk met Spanje onderhandelende staatkunde, en de betrekkingen tusschen Engelschen en Nederlanders in de Oost. waren niet van dien aard, dat men op een ander gebied beter vruchten van zamenwerking tusschen de beide Natiën verwachten kon. Maar van den anderen kant ons in onze onderneming te belemmeren, dit zou hem slechts dan geraden zijn geweest, wanneer hij geen reden gehad had om, nadat Spanje alvermogend zou geworden zijn, ook voor zijn eigen macht te vreezen. dien werd alles wat tot nog toe in de Oost-Indische zaken bepaald was, weldra weder op losse schroeven gezet of omvergeworpen. Eerst kwam men aan met eenen eisch van vergoeding van schade en interest voor den tijd, dat de teruggave van ’t geen wij ver- schuldigd waren was achtergebleven. De onzen beweerden hierop, dat zoodanige ver- goeding niet te pas kwam, omdat wij met de teruggave niet gezegd konden worden ach- 1 Zie hiervoor, bl. 272. 1621— 1625, Eisch van vere goeding van scha- de en interest.. 750 ALGEMEENE GESCHIEDENIS tergebleven te zijn, daar vóór de beslissing, eerst thans gevallen volgens den in het traktaat aangewezen weg, de verplichting tot teruggave niet uitgemaakt kon zijn. Om voorts de Engelschen ie doen gevoelen, dat zulke eischen van hunne zijde, van de onze slechts nieuwe eischen, en dat wel rechtmatiger dan de hunne, uitlokten, vorderden thans onze Gezanten teruggave van de helft der kosten, die wij aan de bezetüng van het vijandelijk gezinde Bantam hadden besteed, waardoor wel de handel der Engelschen mede gebaat was geworden, maar waaraan dezen nog voor geen penning hadden toege- bracht. Wilden de Engelschen de kosten niet mede dragen, dan behoorden zij ook van den handel op Bantam af te zien. De Tresorier weigerde kort en goed, tot deze zaak over ie gaan. Men verlangde ons tot teruggave van schade en interest te dwin- gen, en alweder zou de Koning deze vraag moeten oplossen. In afwachting van het gehoor wilde men de onzen thans op de zaak der walvischvaart hooren; maar zij ver- klaarden hunnen tijd daaraan niet te mogen besteden: als de Indische zaken waren afge- handeld, moesten zij huiswaarts: reeds, zeiden zij, was er in ons land ontevredenheid ontstaan over hun lang wegblijven. Doch bij al hunne haast werden zij eerst den 84e October op Hamptoncourt ontvangen. De Koning wist alstoen niets beter dan voor te slaan, de beantwoording der vraag aangaande de verplichting tot het betalen van schade en interest uit te stellen, totdat de onderhandeling over de teruggave zelve zou afgeloo- pen zijn. Dit hoorden de onzen met verbazing: was dan, zoo vraagden zij, die zaak nog niet uitgemaakt? Wat hadden zij dan tot dusverre in Engeland uitgevoerd? Dadelijk bleek dat de Engelschen nog niet alles vermeld hadden, wat zij zich teruggegeven wenschten te zien, daar de Tresorier teruggave vorderde van hetgeen de Engelschen op Banda was ontnomen. — Hoe onbillijk was deze eisch! Immers konden de Engelschen aldaar geen goed in bijzonder eigendom bezitten. Wat daar verworven werd was gemeen goed van de beide Compagniën en moest in de bij het traktaat bepaalde portiën verdeeld worden. Toen hierover eene woordenwisseling ontstond, gaf de Koning te kennen, dat wij de zaak elders zouden behandelen: thans was hij moede. De onzen zeiden daarop, dat uit hetgeen in zijne ‘tegenwoordigheid voorviel, genoegzaam bleek, wat wy van eene onderhandeling in zijn afwezen te verwachten hadden. Zij mochten hem geene aanleiding geven om hen met opspraak en openlijk onverrichter zake te laten vertrekken, noch hem de gelegenheid bieden om met de breuk der ten minste in schijn bestaande vriendschap de gunst van Spanje te koopen. Dus spraken zi woorden van inschikkelijkheid en het gevolg was, dat er twee dagen later weder een bijeenkomst te Hamptoncourt zou plaats hebben. Voordat echter deze vergadering DES VADERLANDS. i 751 scheidde, had er nog een voor de onzen alleronaangenaamst tooneel plaats: de vertegen- woordigers van de deelhebbers aan de ter walvischvangst varende Groenlandsche Gom- pagnie werden binnengelaten en smeekten den Koning op hunne knieën om recht tegen ons. Zijne Majesteit vermaande de onzen daarop hun gegeven woord gestand te doen. En alsof dit nog niet genoeg ware, zoo zeide hij nieuwe klachten tegen ons uit Indië ontvangen te hebben. Gelukkig konden de onzen daarop dadelijk antwoorden, dat men ook in Nederland van daar tijdingen had, en dat die tot vrij wat zwaarder klachten siof gaven, te weten, dat de Engelschen de Bantammers van Jacatra hadden opgeruid om onze stad in den brand te steken en den Goeverneur te vermoorden: de schuldigen hadden hunne misdaad bekend, en deze bekentenis, den Engelschen voorge- lezen, had geen tegenspraak gevonden. In de volgende vergadering te Hamptoncourt, den 104 October gehouden, oordeelden de onzen het raadzaam om in te willigen, dat wij een derde zouden teruggeven van hetgeen wij den Engelschen op Banda heetten ontnomen te hebben. Dus zouden wij aan zamenzweerders tegen ons gezag goederen teruggeven, die zij niet rechtmatig be- zeten hadden. Doch zelfs deze inwilliging vond men nog niet groot genoeg: men vorderde geen derde, maar al de goederen terug, Intusschen scheen de staatkundige toestand eene wijziging ten goede te ondergaan. dat de Keizer alsnu tot eene verzoening met hem zou komen en zijne ondernemingen tegen hem niet zou voortzetten, ja, dat het verdrag tot teruggave van de Palts, door de Infante rsaseLLa te Brussel met RICEARD WESTON ontworpen, alsnu tot uitvoering zou komen. In plaats daarvan, was Heidelberg dat door de Engelschen in naam van den Keurvorst bezet was, door riuyv belegerd en omstreeks het midden van September ingenomen. De inneming van Mannheim volgde. De Engelschen trokken af uit de Palts. Slechts in Frankenthal hielden zij zich nog een tijd lang staande. Zelfs nu was het geduld van sacosus niet ten einde. Nog wist men hem te paaijen met de verzekering, dat de Keizer eerst alles afgenomen moest hebben, wilde hij alles terug kunnen geven. Onderhandelingen schenen ook thans weder tot het doel te zullen leiden. Tegen het begin van October echter berichtte Lord cutcuester, die in het voprjaar naar Duitschland gezonden was !, dat er van al die onderhandelingen niets te hopen was: de eischen waren buitensporig en men leidde hem om den tuin. Tegelijk heette het, stelde de Paus aan Engeland voorwaarden; hij eischte, dat de oudste zoon van den Keurvorst, ’s Konings schoonzoon, in de Roomsche godsdienst opgevoed zou worden, en de geestelijke goederen in Engeland aan de Roomsche Kerk zouden worden teruggege- ven ?, Nu ging het toch te ver. Zelfs de Raad was thans van oordeel, dat aldus 1 Resol. Stat.-Gen. 19 Mei, 1622. 2 v. p. CAPELLEN t. a. pl. bl. 89, 90. 1021— 1625. Invloed Toen de Keurvorst van. de Palts van den strijd had afgezien, had sacosvs zich gevleid, yap m gemoederen i Engeland, 1621— 1625. 752 ALGEMEENE GESCHIEDENIS schande en gevaar over het Land gebracht werd. Alzoo scheen dan de Koning thans geen wapengeweld te zullen ontzien om den Keizer in de Palés te bestrijden, en den Gees- telijken der Episkopale Kerk liet hij toe te prediken wat hij vroeger verboden had, dat de Paus de Antichrist was. Reeds schreven onze Gezanten in brieven van.den 14de October, dat de Koning een kloek besluit had genomen om den Koning van Bohemen te doen herstellen, en ook de Raadpensionaris pum had dergelijk bericht, hetwelk hij echter onder het zegel der geheimhouding aan de Staten-Generaal mededeelde !. — Maar de toestand onzer Gezanten in Engeland werd met dat alles nog niet aanmerkelijk gebaat. Het eenige wat zij gunstigers ondervonden, was, dat de gemachtigden van de Engelsche Compagnie, die met de Gedeputeerden van onze Compagnie middelerwijl over zekere punten van de restitutie handelden, de vermaning kregen, dat zij geene: onrede- lijke eischen moesten doen. Voor ’toverige vorderden zij zelven geen stap en werd de afdoening der zaken in geenen deele bespoedigd. Zij begonnen te begrijpen, dat men hen thans terughield om zoo veel als tot gijzelaars te dienen ten einde Spanje daar te brengen, waar men het hebben wilde. In plaats van te erkennen dat de zaak van Keizer en Paus één was met die van Spanje, begreep men in Engeland de uitbreiding en meerdere zelfstandigheid van Oostenrijks macht in Duitschland en het bondgenoot- schap van dit Huis met den Paus als een middel te kunnen gebruiken om Spanje be- hoedzaam te maken. Wilde pamiepus IV zich eindelijk oprecht en eerlijk met Engeland vereenigen, hij zou er wel bij varen. Stond hij het huwelijk toe van zijne zuster met den Prins van Wales, dan kon deze Infante na den dood harer tante, of wellicht reeds vroeger, de Nederlanden ten bruidschat bekomen, en de Noordelijke Provinciën, midde- lerwijl de oorlog moede geworden, zouden niet weigeren, haren Protestantschen echt- genoot als heer te erkennen. Prins mavairs zou tegen de verwezenlijking van zulke plannen geen ernstig bezwaar in den weg leggen: het bleek, hoe hij tegen wil en dank den oorlog voerde; hij was vroeg oud, en hij, zoo wel als zijn broeder, onge- huwd. En wat Frankrijk aanging, met de aansluiting van de Republiek aan de Spaansch-Engelsche zijde, verloor dat Koningrijk zijn steun in de Vereenigde Provin- ciën, en, bovendien, men had slechts de Hugenoten, thans door den Hertog van sovsisx te Londen vertegenwoordigd, in hunnen opstand te stijven om de Fransche Regering onschadelijk te maken. Als het huwelijk van zijnen zoon met de Spaansche Prinses doorging, zeide in dezen tijd sacorvs tot souBrsE, dan zou hij, met Spanje vereenigd, zich de Hugenoten aantrekken 2, Kwam die innige vereeniging met Spanje tot stand, dan schenen eindelijk tevens de binnenlandsche moeijelijkheden uit den weg geruimd, Buiten de toestemming van Spanje den Keizer tot redelijkheid te nopen ging niet aan zonder de  Ranke, Engl. Gesch. B. IJ. S. 59, DES VADERLANDS. 703 Spanje aan de belangen der Hervormden dienstbaar maakte, kon men die partij mees- - ter blijven. Niemand besefte dat alles beter dan Buckmenam: slechts door het welgeluk- ken dier denkbeelden kon zijn val verhoed worden, en weldra was hij bereid door een meesterlijken slag, zoo hem docht, de voltrekking van het Spaansche huwelijk te ver- zekeren. Men begrijpt, hoe belangrijk het in deze omstandigheden schijnen moest den bekwaamsten Staatsman der Nederlanden, als het ware, onder de hand te hebben, en het middel te bezitten om Spanje door het voortdurend verblijf van buitengewone Nederlandsche Gezanten in Engeland in den waan te brengen, dat men door hen de Republiek zou kunnen brengen tot al wat men wilde. Aerssen scheen, wegens zijne vroegere gedragingen in Frankrijk, juist de man om op de kronkelpaden van zulk eene staatkunde mede te gaan. Maar gelukkig voor de zelfstandigheid van ons Vaderland, hij was de man daartoe niet meer, De dood van OLDENBARNEVELT, door hem bewerkt, had voor hem en voor al degenen, die de omwenteling van 1618 hadden doorgedreven, den pas naar Spanje ten eeuwige dage afgesneden. Al moest hij het met zijn leven bekoopen, zich schuldig maken aan eenen gruwel, waarvan de verden- king alleen genoeg was geweest om hem den edelen Advokaat in handen te leveren, dat was eene onmogelijkheid geworden. OrpzwsaAnmevELTs geweldige dood deed, wat steeds zijn leven gedaan had, hij redde Nederlands onafhankelijkheid.en de zaak van de vrijheid der wereld. Dus was het voor sowwxLspnux in dit tijdsgewricht volstrekt noodzakelijk , al de verwachtin- gen, die de gunsteling van den Engelschen Koning op hem zou hebben kunnen bouwen, af te snijden, en door een spoedig vertrek tevens aan de valsche en onteerende houding van hem zelven en zijne medegezanten een einde te maken.” Diensvolgens wendde hij zich thans rechtstreeks tot puckiwGnam zelven, en verzocht de Staten te gelijker tijd, dat zij twee III Deen. 3 Srvx. l 95 1621 — 1625. Houding van AERSSEN bij de politieke plennen van BUCKINGHAM. 