VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Om zich te ontzaglyker te maaken, droeg hy een kleed van eene byzondere kleur, wanncer һу ten oogmerk hadt eene flachting te doen: vertoonde hy zich in " geel, dan veríchoolen zich de Ryksgrooten, en durfden niet ten Hove komen , voor dat de Vorst zyn bloeddorst gelescht hadt door het omhais brengen van'ecnigen zyner gemeene Cnderdaanen of van zulke onbedachtzaame Staatslieden, als zich onvoorzigtig аап zyne woede hadden bloot gegeeven. Om deeze rede was het eer- fte nieuws naar welk men te Mequinez vernam, in welk een ‘humeur de Keizer was opgeftaan. Dewyl hy een groot liefhebber van de Bouwkunde was, waren er duizenden bezig in het vervaardigen van Werken ; doch indien het Plan of de Uitvoering hem uiet aanftond, toonde de kieschheid van п fmaak, door het Gebouw af te treeken, en allen, die je de hand aan gehad hadden , от te brengen. Een blyk zyner genade betoonde by. nogthans, aan een Engelsch Schcepsbevel- hebber. Deeze gaf hem ееп uitfteekend gewerkte Byl ten ge- fchenke ; hy ontving dien zeer gunstryk en daar op vraagende of hy goed van neede was, nam һу 'ег de proeve v:n op den Schenker, die, den flag ontduikende, ?ег met bet verlies van n regter oor afkwam: want de oude MULEY, zich bedenkende dat het geen zyner eige) Опаегалапеп was, herhaalde den flag niet, en wilde hem niet na het Paradys zenden. Een zyner Vrouwen beminde hy boven alle anderen ; en een eerst Staatdie- naar fond by hem іп de blaakendfte- gunfie ; doch zy werden bei, den flachtoffers van zyne oplooper.dheid en bloeddorst. De eerfte bragt һу met één flag om ’ leeven, toen zy hoogzwanger was, om dat Zy ееп bloem gepl kt had als zy met hem in de tuin wandeide. Оеп Staatsdienaar (locg de Vorst tot den dood toe: maar berouw hebbende van de flagen hem toege- bragt, wanneer het te laat was, liet hy den Wondheeler, die den mishandelden niet kon geneezen, ter eere van de cdagtenis eens zo waardigen Mans, met den dood ftraffen. Deeze volfirekte Monarch betoonde zich een zo edelmoedig bewaarder van de Goederen zyner Onderdaanen, als van hun Lezven. Wanneer iemand in welvaart en rykdom op eene zeer merkbaare wyze toenam, zondt hy om al diens Goederen en vee, ten einde hy, door zyn aanzien en vermogen, niet ge- vaarlyk voor den Staat mogt worden. Zyne Landvoogden en Sradsbevelhebbers, die zich vormden naar het voorbeeld van hunnen grooten Monarch, pleegden roof, geweld en knevetaa- ту,еп alle Кипйепаагуеп van eigendunkelyk bewind, op dat zy te beter їп laat mogten weezen от hem hunne jaarlykfehe Ge- fchenken te zenden; want de grootte zyner Onder-regenten liep gevaar van opontbooden en gewurgd te worden, indien zy geen VAN DEPSOTISMUS- : 859 van hunne plundering cen zo zeer -gevrees ел orst ter hand (telden. Теп einde һу ееп recht gebruik van deeze dus zamenbragte Schatten mogt maaken, droeg hy zorg dezelve onder den grond te begraaven, door de hand zy- ner: meest vertrouwde Slaaven, en [need ze den hals af, als het kragtigst middel om ber oeheim тө haursren Welke denkbeelden van geval leeren. Zich, te n weg bevindende, korten t ontmoefte hy ееп zyner А die een groote kudde Sch vroeg ‚ wiens Schaapen met alle onderwerping, De RIF! — „ De uwe, »» Hoorndraagers! Ik dagt ve Koningryk ” Hier op 1 ìyf, en verdeelde, zeer р ` Lyfwagten, op dat zy ‘er Zyne beflisfingen van i ‘Naas.en, kunnen ons de Een Alcayde klaagde by t hy uit handen van den K — NEEN zulks geen fcheidbrief kon geeven.) dat zy gewoon w.s bem by den Baard te trekken; de Keizer beval dat hem de Band tot den wortel zou uitge:rokken worden, ор dat hy nooit weder voor dusdanige beledigingen zou blocthtaan. Eca Landman, eenige van ’s Keizers Lyfwagten befchuldigd hebben- de over het wegneemen van ссп drift Osfen, bragt hy dezelven vaardig ter dood ; maar vroeg, vervolgens, den Aanklaager om vergoeding, voor ’t verlies van zo veele braave knaapen; deeze dezêlve niet kunnende geeven, maakte hy de zaak uit, door hem van ’t leeven te berooven. ———~ Еспе zaak roemde men in ’t beloop, 2упег Regeeringe, het zuiveren der wegen die te vooren van Roovers krielden: doch de wyze, waar op hy het verrigtte, was de wreedst mogelyke; hy liet Mannen, rouwen en Kinderen, van de freck, waar in de Roovery begaan was, ombrengen. — De Encel/che Vlootvoogd соу. pesLY Spott, hadt verfcheide Onderdaanen van Keizer Isum, EL gevangen gekregen, en boodt, op zeer aanneemelyke voor- waarden ‚ aan, dezelve uit te wisfelen voor Engelichen, die in het Ryk van Marocco gevangen zaten; doch de Keizer liet hem antwoorden, „ dat de Onderdaanen door hem bemugtigd maar „arme Lieden waren s geen Losprys waardig, dat hy ze over s hoord kon werpen. als het hem goeddaet.” - Zodanig was bet gedrag en ryksbeftuur Van MULEY ISHMAEL e die egter de tytels droeg van „ Dienaar dès Heeren, Keizer n der Geloovigen, moedig in den weg des Heeren, de Edele, n бе Goede!” ` ze. „87e | ZEDELYKE BEDENKINGEN. mammae an an nn mn б ZEDBLYKE BEDENKINGEN. He hart is zeker de zetel aller, deugden. In Ж hart, wanneer het ‚ en van zyne verdorven ngen en тортеп ре- zuiverd BZ alle deugden haren grond. "Er kün- nen geene deugderi plaats grypen, of geoefend worden, ten zy ge oorfpronkelyk uit het hart voortkomen. Hier is de bron te zoeken; uit welke zy allen ontfpringen: — als deze bron goed S$, kan zy niet dan zuivere deugd opwellen. — - Dan, һе? hart is zo vaak verdorven. —— Die bron is dikwils zeer on- zuivers als dan komen daar uit voort eene menigte van ondeug- den, en hatelyke gebreken. — Dan word het hart eene bror van alle kwaad, van alle verderf. Wanneef de hartstogten опы geregeld zyn, dan ftrekken zich alle de neigingen , alle de bo- geerlykheden, uit tot het verbodene; en men bejaagt met eenen verkeerden yver het geen ongeoorlofd , еп de bejaging van re- Heike wezens ten eenemaal onwaardig, is. —- Hier van daan alle die wanbedryven, tot welker pleeging men de menfchen zo dikwils ziet vervallen, en van welke men dagelyks zo veele voorbeelden, voorwaar treurenswaardigg voorbeelden, voorhan den heeft; die nadcetig zyn voor de Maatfchappy, in welke zy epleegd worden; en verderfelyk , ten uiterften verderfelyk , voor un, die ze pleegen. s, Мапе uit het hart komen voort alle booze bedenkingen, doodflagen, overfpelen, hoereryen, dieve- еп, valfche getuigenisfen en lasteringen - Alle deze din- en brengt het hart voort, wanneer het verdorven is. ` | Hoe vaak ziet men de mentthen niet met hittigheid > met den Ъгапдепаћеп , den vuurigften, yver, met де onverzadelykfte gre- tigheid, zaken najagen, die hun: verderfeiyk zyn. — Нег fcha- delyke heeft veelal het grootst vermogen ; en het baat niet, fchoon de vooruitzigteis alterjammerlykst zyn, (сһосп men niet ‘dan gevreesde gevolgen. kan te gemocte zien. —- Het komt gewis nergens anders -ujt voort , dan dat de mensch, verdorven zynde , de gezonde Rede verlaat , én verkeerd over de z:kcń redeneert. Niets tog is nadeeliger dan eenc verkeerde reder ее: ring; zulk cene dwaling leid niet fiegts van den regten weg аб; maar fleept zulke gevolgen na Zig, Waar over теп, э Zy vrocg bf laat, zich eenmaal jammerlyk beklagen moet. Г Gelooft niet, dat °6г menfehen zo boos zyn kunnen, waar in gteh niet nu of dan cene enkele vonk van deugd zou openbaren, >. Een boeswigt, zo Mood, in welks hart zich niet één. maal in zyn leeven eene aandocrel ke beweeging zou hebben Ia, ten gevoelen, is niet te gelooven, dat "er ooit beftaan bebbe. — “ “Welke is de bron, waar uit het waar, het eenig, geluk zynen borfprong neemt? —= Hier hebben de oude Wysgeeren naar. gen ZEORLIKE BEDENKINGEN.. ЕТ gezogt, en met усе] ege dezelve gepoogd op te fpooren. Hier naar hebben latere Filozofen een vlytig en naarftig onderzoek gew daan. —— Dan, hetis zeker, dat ze njet alle één en dezelfde gedagten hadden aver de bronnen, waar uit "e теп(сђеп waas geluk oni{prong.-—= Hier van daan de onzekere gronden, om zich het zelve te begorgen ; -hier van daan die onderfcheiden po- gingen, om zich gelukkig te maken ; мгааг van de-meeste, ech. ter, eene zeer tegenftrydige uitwerking hadden, —- De bron van ons waar geluk is ontwyfelbaar een zuiver geweten: hier uit vloeit een wezentlyk, een beftendig, рең onvoranderlyk „ geluks „—г Eene inwendige bewustheid van wel te doen fchenkt dep mensch die fille „die gelukkige, gerustheid, welke niamand kan bezitten, of hy moet ook dadelyk gelukkig wezen ;, zy $chenkt daarenbaven de ziel eene overtuiging, dat dit het eenig welbehagelyk goed is, waarin de rie Goedheid genoegens welbehagen, neemt. — Dus maakt die inwendige bewust, heid, van wel te doen, gepaard mat een gevoel der Gadlyke Guust, en bet verrukkend vooruitzigt eener gezegende, eener zalige, onfterfelykheid , de ecnige bron , die zuivere bron, uit, daar ons wezentlyk, ons waar, geluk uit ant{pringt en voorts vloeit. | ae Het is eene onlpachenbgre waarheid, dat de minfte men. fchen, beftendig ‚ altoos hunne ware belaugens onder het oog houden. Velen dragen de chuld hunner ongelukken іп hunnen eigen boezem. -= Eene verkeerde handelwys moet verkeer, de ongelukkige gevolgen) hebben, —. Elko aorzaak werky hare byzondere gewrogten. — Londigs driften en депе” ten firyden tegen onze hoofábelangep. rms Een wellustig en losbandig leven Jeeps de droevige gevolgen na zich , en hie door maakt men zich de eeuwige Liefde van den oneindigen Ged onwaardig. ` а ЕС | к Eene zaak,onbedagtzuam begonnen, niet genoegzaam van alle kanten overwogen, wikkelt den mensch in oneindig veele moeiz jelykheden , en brengt hem іп cen doolhof, waaruit by zich niet ontwarren kan ; want het gebeurt niet zelden, wanneer men zich uit zynen eerften. mishag wil оцгугщтеп, en уап zyne dwa; ling te rug keeren, men zich op nieuw in veel-erger verward, en nog veel, verder, van het regte fpoaf afdwaalt.. Men kan van zommige zaken wel gens eene al to zwarte, ec- ne al te akelige fchildery pphangen, en weer, aan den anderen с, al te bevallig, al te innemend, (childeren. en Dan, һу тес het best, die de Natuur het naaste komt. . | Het is eene fpreuk der Ouden; „dat men de gegoedûe;, de ryke, de vermogenfte niet іп alles moet navolgen, en gelyk willen zyn; maar dezulken , welken zich geen kwaad bewust п.” Voorwaar eene zeer vportreffelyke, еспе heerly- ke en allerheilzaamfte fpreuk: want met het eerfte na te laten, zal 472 ZRDELYKE BEDENKINGEN. zal men zyn tydelyk, en miet het Taatte’te doen zyn eeuwig „ geluk, bevorderlyk zyn. | ; Al wie de deugd boven aHes als beminnenswaardig befchouwd , en dezelve wil betragten in zyn handel en wandel, die moet zeer gematigd leven leiden: alle verlokkende wellusten fimmer dan de pest vlieden : zich in het gebruiken vt fpyzen еп dr nk zeer gematigd gedragen; еп alle gelegenheden zorgvuldig ontwy- ken, welke hem aanzetten tot wellust en dartelheid. Een zeker Wysgeer achtte hen gelukkig, „die ryk waren, en hunne begeerten konden voldoen.” Dan, ís hy niet on- eindig gelukkiger, die van zyne zondige begeerlykheden niet overmeesterd word; maar die zelve kloekmoedig alle гупе kWa- ае, zyne bedorven, begeerten overwonnen. heeft > ?аіото zegt: (Pred. X. 7.) ., Ik hebbe knegten te paarde ge- zien, en Vorften gaande als knegten ор de aarde.” Zo wisfelvallig , Zo onzeker, is de ftaat уап "e menfchen grootheid in de wrercid. Deze worden uit het lage Dot verheven tot luister en grootheid; terwyl anderen vit de hoogte worden neêrgeftorrt, en den geenen dienen moeten, van weike zy te vooren zelve ge- diend wierden. -Dit zag Zalomo in 2упе dagen, cn їп onzen leeftyd zien wy nog het zelfde gebeuren. — Wy zien knegten te paarde. Zulke z'en wy in eer em aanzien verheven , die of zelve dienstbaar geweest zyn, —— of wier vaders wy dezulken hebben zien dienen, met welken zy zich nu gelvk durven ftellen, zo niet in hogeren rang rekenen. = W hebben in onzen leeftyd gezien , dat menfchen uit het laagte ftof verheven zyn, en nu zich їп één: rang geplaatst vinden ; dat zy zich verontwaardigd zouden rekenen , met zich de fchoen- riem te laten ontbinden door menfchen , onder wier klasfe zy nog korts geleden zelve behoord hebben. — Men mag, met de Ouden, den mensch te regt aanmerken als een zagtzinnig dier, dat, als het wel word opgeleid , tot het allerzagtzinnigst, en ееп hemelsch, fchepzel kan gevormd wor- den: дап, Zd men deszelf$ opvoeding verwaarloost, dat hy dan m het wreedfle dier der : агае veranderd word, ` Deze waarheid leert de ondervinding, сп de menigvuldige openbare firaffen, welke ier geoefend moeten worden aan kwaaddgeners , wegens gepleegde wanbedryven, overtuigen ons van de ver- waarloozing eener goede opvoeding їп de Jeugd. Want met Seneka moet men zeggen: … Het kwaad kruipt fchielyk voort: de deugd is mocijelyk te vinden , en heeft een beftier- der, eenen goeden leidsman, noodig: maar de ondeugd word zonder meester geleerd.” | ж К ж nna батинке кы аа о MENGELDWERK, TOT FRAAYE LETTEREN , KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN BETREKKELYK. 'VRRGELYKENDE BESCHOUWING VAN HET GOED: EN KWAAD IN DEEZE WERELD; STREKKENDE, OM AAN ТЕ TOONEN , DAT DERZELVER `ВЕ- STUUR GEREGELD WORDT, DOOR омж EINDIGE WYSHEID EN ONBEGRENS-. . DE GOEDHEID. ' (Ontleend uit de Sermons van Dr. PRICE.) (Vervolg van blads. 333.) Onze verwagtingen van Gops Goedheid moeten geregeld worden , door °t geen wy zien, dat de vastgeftelde Orde der Natuure is, Deeze dient , in alle gevallen, tot den besten Gids onzet vooruitzigten en redenkavelingen. — — Wy zyn, in den-hoogften graad, onbevoegde Reg- ters, over d2 wyze, op welke de Godlyke Goedheid haa- re doeleindens moet bereiken ; ’t is vermetel en. dwaas, ten deezen aanzien , eenige kragt te (tellen in de befpiee gelende plans, welke wy kunnen vormen. Wy zyn niet min onmagtig, om de Wereld te beftuuren , dan om de. zelve te (cheppen, eu dít, nogthans, doen wy fteeds in onze ydelé overleggingen. Dat wy ons bevlytigen om een regtwaatiger bezef te krygen, van onze eigen Onbekwaamheid, en leeren onze Verftanden te onderwer- pen aan het Opperfte Verftand, * welk de hoogfte Goede beid in(luit, en ons, des mogen wy ons verzekerd hou- den , langs de beste. wegen, tot de heilzaamfte einden zal brengen. : 8 Indien wy mogen oordeelen, uit het geen voor ons bloot ligt , dan gaat het vast , dat het Plan des Godlyken Bee ftuurs daar heen ftrekt, om het Geluk der Redelyke Wee. zens te doen, afhangen van hunne eigene poogingen 5 en ook ‚ met zekere bepaalingen , van de werkzaamheid en goedwilligheid’ hunner Medefchepzelen. De aanmerketykfte zegeningen onzes beftaans vallen ons, in gevolge van die LL DEEL. MENGELW. NO. 9. Cc - Plan, 894 . BESCHOUWING Plan , niet геп deele, zonder zorgen en werkzaamheid van onzen kant. Ze worden, te ouzer Vetkryginge, niet te onzer dannceminge, aangeboden ; de voorwaarden, van ze te hebben, is het infpannen der vermogens , ons gegeeven, om ze te erlangen. Onze Medefchepzels zyn, desgelyks, dikwyls de toebrengers van die heilgoederen , en hunne vrywillige medewerking , daar іп , is, in ontelbaare gele- genheden , niet alleen het kanaal, waar door ze ons toe- vloeijen; maar de voorwaarde , op welke zy ons vergnnd worden, ‘Kr is geen gedeelte van de gefteltenisfe der Na- tuure ‚ ° welk meer onze aandagt verdient dan dit ftuk. Gereedlyk sullen ‘er zwaarigheden by ons opryzen, en wy veelligt vraagen , waarom jaat de орнар de Zegeningen, voor ons beftemd , van zulke voorwaarden af hangen ? Waarom maakt zy dezelve zo wisfelvallig ? Dan, in de daad , dit is een blyk van de volmaaktfte Wysheid. De natuur der dingen maakt deeze wyze, van Zedelyk werken- de Weezens te behandelen , noodwendig ; en het is die handelwyze, welke op het grootfte goed moet uitloopen. Men behoort wel op zyne hoede te zyn, tegen de ver- wagting , dat de Godlyke Goedheid , in ieder geval ор zich zelven , het grootst mogelyk uitwerkzel zal te wege brengen, Wanneer wy zien, dat Geluk beoogd en Goed- heid ten toone gefpreid is , іп het maakzel der Wereld , moeten wy te vrede zyn. Те klaagen , om dat ‘er niet meer Geluks voortgebragt , en meer Goedheids betoond is, zou zeer onredelyk weezen. Onze klagten zouden rusten op een grond , die niet kan worden weggenomen , en voet geeven tot een geestgefteltenisfe , geheel onvol- doenbaar. Want, hoe groot ook de hoeveelheid van voort- ebragt Geluk mogt weezen , nog meer zou er kunnen Maats hebben. Hadt men nooit op deeze Aarde een zugt geboord ,. nooit een klagt vernomen , men zou zieh heb- ben kunnen verbeelden, dat de Bewoonders eene nog groo- tere maate van Geluk ten deele gevallen, of, ten minften , dat de Aarde uitgeftrekter en digter bevolkt was. Waren wy gelukkig geweest, ter volle voldoening aan het uiter- fie onzer bekwaamheden , wy zouden om grooter bekwaam- heden kunnen denken ; waren wy tot Engelen gevormd, de zugt , om Aartsengelen те zyn, vou ons kunnen be- kruipen. Weg dan met zodanige overleggingen. Indien wy zien , dat con Goed їз, laaten wy dan niet vraagen , waarom hy niet nog beter is? Indien wy bee vinden, dat hy ons Gelukkig gemaakt heeft , laaten ФУ VAN HET GOED EN. KWAAD. 308 dan niet ondankbaar genoeg zyn , om te morren , dat hy ons niet nog gelukkiger gefchaapen heeft. 'т 15 waarfchyne Jyk , dat over ° geheel een onberekenbaare fom van Gee luk is voormgebragt; doch wy zyn in geenen deele bevoeg» de Regters , om te oordeelen ‚ in welk eene maate dat Geluk in byzondere gevallen moet worden uirgedeeld, Gops Goedheid: moet , even als alle zyn’ andere Eigen- fchappen, in veele opzigten, voor ons onbegrypelyk wees zen. Wy weeten niet, welke maatregels best genomen, welke wetten best vastgefteld worden , om de doeleinden. der hoogfte Goedheid, op de kragtdaadigfte en volkomen» Ше wyze, te bereiken. Algemeene fchikkingen mogen noo- dig zyn, die zomtyds mer groote onheilen vergezeld раа ‘er kunnen daaden van Regtvaardigheid vereischt worden, die ons reng dunken. Dat wy nimmer ориё eigene on- kunde uit het oog verliezen. "Er is geen (luk, waarovet wy groover kunnen mistasten in onze oVerleggingen , dag Gos Goedheid. In de daad, het zou zeer Vreemd zyn. indien wy konden beoordeelen , hoe de zaaken der wereld moeten beftuurd worden ; of indien: Weezens, met onze bekrompene vooruitzigten , geene zwaarigheden voorkwa- men, iu het befchouwen der maatregelen , door oneindige Wysheid genomen , om oneindig Geluk daar te (elen, Veeleer past het ons, de voornaamfte uitwerkzels det Godlyke Goedheid met allen ernst te overweegen. En welk ееп һеегіук verfchiee opent zieh , wanfeer wy- daat ор ftaaren, aan ons oog. De geheele Natuur Ze ‘vol vat де. vitwerkzels der eeuwige Goedheid! Een Heelal, on- begrensd in uitgeftrektheid , en waar by alles, wat wy ons kunnen verbeelden, niets is, gefchaapen om een verblyf- plaats van zegeningen te weezen. Dufzenden' by duizen- den van Zonnseftelzels , en ontelbaare fchaaren van leevende Weezens , voortgebragt door ééoen weldandigen. Vader, ош ze in Geluk te doen deelen; alle afhangende van 2у- пе Voorzienigheid , alle onderfteund door zgpe Марг, alle verzorgd доог купе Liefde! —— Met welk eene verruk- kende bewondering moeten wy neter zien , öp de wyze en goede fchikking van dat Wereldftelzel , waar тое wy behooren! Hoe zeer verkondigt het, zo vëgte: ous gezigt zeikt, de Goedheid des Almagtigen Maakers! Elk Gewest deezer Aarde heeft zyne Inwoonders ; en 26 ‘overvloedig is de Godlyke Goedheid in dit gedeelte der Natuure, dat dezelve alle foorten van leevende Weezens, welke wy met mogelykheid kunnen begrypen , hət beftean: теор. са r t 576 BESCHOUWING Er is geene breuke іп de keten van Weezens, van den redemagtigen Mensch af, tot de onbezielde Plant. Ie- der waterbeek, ieder blad, ieder deeltje, hoe klein ook, is bevolkt, Wat moeten wy dan denken van de ons om- ringende Planeeten? Zyn ze niet desgelyks voorzien met еспе verfcheidenheil van gelukkige Bewoonderen? Indien op deeze Aarde de Vader van alles zo goeddaadig geweest is, welke grootfcher tooneelen, van zegenryk aanweezen,. mogen wy dan niet veronderltellen, dat zich opdoen in de afgelegener deelen der Scheppinge? Doch laaten wy onze gedagten -bepaaleu tot de voorwerpen , die ens het naaste -by en met welke wy °t gemeenzaamst, zyn. Zo even hebben wy aangemerkt, dat elk deel des Aarde kloots zyne Bewoonders heeft en dat geen rang van Weezens, beneden den Mensch, onvoortgebragt gelaaten fchynr. De :2ее en de Rivieren krielen van ontelbsare foorten van Schepzelen, voorzien met zintuigen, gefchikt paar hunne behoeften, еп de plaats huns verblyfs. Het Land is beftemd voor andere foorten van Weezens, voor welker onderhoud en voldoening even zeer is zorg gedraagen. De Lugt heeft Bewoonders van get, fcheideuerlei aart, die zich daar in een weg weeten te baanen , voorzien met daar toe gefchikte vermogens en bekwaamheden. Alle deezen geeven tekens, dat zy Geluk genieten; alle deezen fpreiden de ryke Goedheid van den Maaker. ten toon. Hy doet zyne Zonne over hun opgaan, voedt. „befchermt, en koestert dezelve by aanhoudenheid. Ну laat:de waterbeeken door het gebergte heenen vlieten. De. vogelen des hemels vinden gene wooning in ’t Geboome te, onder. welks lommer zy volvrolyk zingea. Hy doet het. gras-.uitfpruitgn voor de Beesten , en het Graan ten dienst. der. Menfchen. Ну befchikt de duisternis, en het wordt /nagt , waar in het Gedierte des wouds „uittreedt, de jonge Leeuwen briefchen, om een roof, ей om hunne fpyze van сор, te zoeken; de Zon opgaande , maaken zy zich weg, en liggen neder in hunne, holen, ` Het ‘Aardryk is. vol van, zyne Goederen. Jun de groote еп wyde Zee is het wriemelende Gedierte zonder getal, de kleine met de groote. Zy allen,wagten op нем. ’t Geen Ну. ге geeft, vergaderen ze. Ну opent 2упе hand, zy worden met goed verzadigd (*Je . . he E | б + ' Doch , С) PsALM: CIV. VAN HET GOED EN KWAAD, 377 Doch, dat wy den Mensch, hepaalder, ten doel onzer befchouwinge ftellen. De oppervlakkigfte waarneeming zal ons overtuigen ‚ dat wy wonderbaare voorbeelden van de Goedheid onzes Maakers opleveren. Elke omftandigheid van onzen ftaat , elk vermogen van onzen geest, fchenkt des een bewys. Door de onderfcheide maaten van genot, ontftaande uit de zintuigen, en de begeerlykheden van het minfte gedeelte onzer Natuure , zyn wy in ftaat , om te begrypen , welk een genot de leevende Schepzels beneden ons fmaaken. Doch, wy hebben veele bronnen van Ge- luk , veel verheevener dan eenige , welke zy nevens ons bezitten. hebben het vermogen der Verbeek. dingskragt , die ans vatbaar maaken voor de geneugten, ontttaande uit de bevatting van overeenftemming , orde, en fchoonheid. Wy bezitten het Geheugen, °С welk ous voorledene tooneelen van genieting voor den geest roept, en by herhaalinge doet fmaaken. Wy kunnen op het toekomende vooruit zien , ons daar door voor aanftaande onheilen wagten, еп de tegenwoordig druke kende kwaalen verligten, door de bemoedigingen der Hoo- с. ——— Wy hebben het vermogen der Spraake , waar door wy onderling onze gedagten aan elkander mededeelen, en de aangenaamheden des gezelligen onderhouds fmaaken. Wy draagen Menschlievende Neigingen in onzen boezem om, die ons aanzetten, om °t Geluk onzer Meden menfchen te bevorderen , en vermaaken verfchaffen , ont- ftaande uit Liefde en Medegevoeligheid , Vriendfchap , Edelmoedigheid. Wy zyn hedeeld met Rede, waar door wy de Waarheid kunnen opfbeuren , de hand , die ons vormde, kennen , zyne Werken befchouwen , en te wege brengen, dat de Natuur rondsom ons, еп elk Wee- zen, їп laager kring dan wy beweegende, medewerkt tot ons heil en genoegen. Wy bezitten Vryheid en Geweeten , die ons in (taat (ellen, om het eeuwig onder- {свед van Goed en Kwaad te zien; еп, door ons gedrag daarvolgens in te rigten, de anuitfpreekelyke voldoening te erlangen , welke ont(taat uit Zelfgoedkeuring , uit de bewustheid, dat wy. Naavolgers van сор zyn, еп hoopen mogen ор -zyne goedkeuring еп gunfte, | | Deeze zyn eenige der onderfcheidende voorregten , wel» ke ons aan ’t hoofd der Scheppinge op deeze Wereld plaatzen, en ten grondflage dienen van ons byzonder Ge- luk. ` э Is maar al te waar, dat elk derzelven, door onze dwaasheid , ons ramp kan berokkenen : maar CC dit 378 ` BESCHOUWING ` dit onheil moet onzen Maaker niet worden ten laste ge- legd. Het ongeluk , ’t geen wy ons zelven , door wan- edrag, ор den halze laaden , kunnen wy, zonder fnood- id, сорв ‘niet: toefchryven. Onze misdaaden maaken geen gedeelte uit, van ’t geen hy beftemd heeft. De ver- mogens, ons gefchonken, waren gefchikt, om ons tem voordeele te ftrekken, fchoon wy ze dikwyls, tot oorzaae ken van onheil, misbruiken. Vryheid, Spraak, en Rede, zyn de grootfte Zegeningen, fchoon ze menigmaalen, door onze verkeerdheid , onheil en ramp berokkenen. Wy moe- ten over elke Gift en Befchikking der Godheid oordeelen , uit derzelver weezenlyke ftrekking en algemeene uitwerk- zels, en niet uit toevallige gevolgen, daar uit ontftaande. Wie Кап twyfelen, of Vuur, Lugt, en Water, verleenen onfchatbaare voordeelen , fchoon zy zomtyds brand, onweer en overftrooming veroorzaaken? — Voor- waar, wy mogen de Goedheid van den Schepper, zo wel uit de Rampen, als uit de Zegeningen, des leevens, lee- ren kennen. Deeze Rampen zyn, ot goedgunftice voorbe- hoedzelk тетеп granter kwaad ; of ont{taan uit Wetten , noodzaaklyk voor het Wereld{telzel, en nuttig in derzelver oogmerk en werking. Ongetwyfeld zyn de treurige gebeurtenisfen , in't Mensch- ук Leven ontftaande , uit onbeftuurde Driften , uit het misbruik der Rede, en uit andere oorzaaken , zeer treffend en ontzettend. Doch zelden voel ik my daar door eenig- zins bewoogen , от de Goedheid van сор іп twyfel te trekken. Dat зу zo verre van den gewnonen loop der dingen afwyken, maakt , dat zy op ons eenen zo diepen indruk verwekken. Doorgaans zien wy , dat ze ontftaan uit eene wyze en goede fchikking : en wanneer wy, in сеп enkel voorbeeld , dit niet kunnen zien , zyn het en- kele gevallen , die tegen millioenen overftaan, Ziet den Man, die door лупе ondeugden zyne middelen ver- fpild, en лупс gezondheid gekrenkt heeft, Kunt gy des- wegen zynen Maaker hefchuldigen? Of wilde gy, dat hy de Wereld in zulker voege gefchaapen hadt , dat de Оп. deugd onbedwongen en ftrafloos voortholde? Was dit de toedragt der zaaken:, gy zoudt reden vinden, om aan zy- ne Goedheid te twyfelen. Siaat het oog op éen ander, die zyn beftaan vervlnekt, zugtende onder de elen de van eene ongeregelde verbeeldingskragt, onder de wane honp en verfchrikkingen eener diepgaande zwaargeestigheid. Gy kunt hem nier aanfchouwen zonder medelyden , gy kung VAN НЕТ GOED EN KWAAD. 379 kunt niet nalaten , zyne omftandigheid ontzettend te vin- den, Maar overweegt, dat het niet waarfchynlyk is, dat Gy heter kunt zyn dan het Weezen , °t welk u dat me. delyden inboezemde. Bedenkt , wyders , dat die Man, тпіѕ(сһіеп, in vroegere tydperken zyns leevens, zo veel ge- Juks genooten heeft, dat het ruim zyn tegenwoordig leed opweegt , еп dat hy, in een toekomend Leeven , weder gelukkig kan zyn, en ftoffe vinden tot dankbaarhcid , wee gens °t geen hy thans lydt. Veronderftelt egter het erge ite. Zyn geval is enkel. Hadt cop ons tot elenden ge- fchikt, wy zouden allen zulke deerniswaardige rampzalige Schepzels weezen. Maar , on weder te keeren tot het verflag , °t welk ik ondernam, u van cops Goedheid te onswaards te geeven. с Was сор, die ons voortbragt , toen wy niet waren , om het licht des leevens te genieten , en dit grontsch tooneel der Scheppinge te befchouwen. Aan hem zyn wy verfchuldigd de denkbeelden , die zich tot in de eeuwig- heid uittrekken; en de groote bekwaamheden, welke ons aan de Engelen des Hemels vermaagfchappen, en in (taat ftellen, om, gelyk zy, op Aarde te weezen, іп het bee minnen , dienen en aanbidden van onzen Maaker. Hy is °t, die ons fteeds onderhoude en bewaart : zonder Hem kunnen wy gcen oogenblik beftaan. Ву elke ademhaa- ling, by elken Пар, by elke gedagte, hangen wy volftrekt уап hem af. Ieder plaats, waar in wy ons bevinden, elk oogenblik van onze duuring , draagt de merktekens van zyne Goedheid. Пу kleedt, Hy voedt ons, Hy befchut ons іп onze huizen, verfrist ons door den flaap , houdt over ons de wagt in gevaaren ‚ en befchermt ons tegen Qnheilen , welke ons omringen. Ну vervult onze fteeds wederkeerende behoeften , verkwikt onze harten іп den kring onzer Vrienden , еп door duizend verlustigende voor- werpen. Van hem ontleenen wy elke voldoening , welke wy door onze Zintuigen ontvangen; elke- weldaad, die de Naasten ons toebrengt; elk hoopryk vooruitzigt , ’t geen ons bemoedigt, en elk gemak, °t welk ons leeven veraane genaamt. In ’ kort, er is geen voordeel , °t welk wy onszelven kunnen verfchaffen, geen vreugd, die ons hart, kan doortintelen , geen zegen , die ons beftaan met heil bekroont , of dit alles daalt neder van den Geever aller goede gaven en volmaakte giften. Hy draagt zorge voor ons, wauneer wy voor onszelven niet kunnen zorgen, Hy Поп weldaaden over ons uit, wanneer wy niet kunnen Cc 4 ‚ OR. | ыы — 580 - BESCHOUWING ontdekken van waar ze komen ; еп „in ontelbaare gevallen, voorkomt Hy onze wenfchen. Hy agrervolgt, met zyne Goedheid ‚ de boozen en niets verdienenden. De onverantwoordlyk{te ondankbaarheid (tuit den loop der Ze- geningen niet ligt. Zyn hand houdt ons Ќаапае , en gee leidt ons, ten tyde , dat wy blind en ongevoelig genoeg zyn, om zulks hiet te erkennen. Ну bevordert het Ge- luk der verkeerden van harten , die hunne dagen flyten, zonder Нет eenige hulde te doen , eenigen dienst, of dank, toe te brengen. Hy is Goed jegens de Ondankbas- теп, en Boozen ; en regent over Kegtvaardigen en On- regtvaardigen (Т). Boven alle dingen heeft hy ons gezegend met het Eu- angclie, en jesus CHRISTUS gezonden, om ons te behou- деп. Dit was een Мук van Goedheid „ jegens zondige Schepzelen , welke al onze bevatting te boven gaat, — Toen het Menschdom zynen weg bedorven, en de kennis van den dénen waaren сор verlooren hadt , daalde jesus cunisTus van den Hemel neder, om ‘t zelve tot zyren Pligt weder te roepen, en van alle Ongeregtigheid te ver- losfen. Dit is, zegt de Heilige: Schrift , de Liefde, niet- dat wy сор hebben lief, gehad , maar dat hy ons heeft lief gehad, en zynen Zoon gegetven tot eene verzoeninge voor onze zonden. In gevolge van dien Val, of die verbastering der Меп(сһеп ‚ in het Boek Genefis ver- haald, en waar op in alle de volgende deelen des Bybels gezien wordt, hadden wy de Onfterflykheid verlooren , en werden den Dood onderworpen, dien wy allen te gemeete zien. En het valt onmogelyk voor ons te zeggen, wat deeze voor ons zou geweest zyn , hadt de Oneindige Goedheid voor ons geenen Zaligmaaker belftemd , die ons van den Dood verlost, de verbeurde Gelukzaligheid weder gefchonken, en den grondflag gelegd heeft, om alle waare Boetvaardigen de volte maate van cops Gunfte te doen erlangen. Gop heeft , door CHRISTUS voor ons over te leveren , іп de дааа, alles verleend wat noodig is, om ons ten hoogften top en waardigheid te verheffen. Het helderst Licht van Waarheid —— de beste Voor- fchriften van Pligt — de fterkfte Aanfpooringen , om dien te volbrengen —- de grootfte en dierbaarfte Beloftenisfen —— en byzonder de belofte van de Opftanding vit den Dooden, tot een nieuw Leeven van eindlooze Zaligheid „ іц Ф) Mar, У, 45. VAN HET GOED EN KWAAD, ër: in het toekomend Koningryk van yesus Cppistp , waar in alle Deugdzaamen en Braaven, van onder het Mensche dom, deel zullen hebben. , Zodanig zyn de uitwerkzels der Goedheid van cop te onswaards ; zulke Zegeningen hebben wy aan нем dank te werten, Ik moet hier byvoegen, dat ons bezef van deeze Zegeningen te diepgaander zal weezen, indien wy kunnen ontdekken , dat wy "er een goed gebruik van gemaakt hebben, en door dezelve opgeleid zyn tot waare Godsvrugt en Deugd. Gop zelve leidt ons hier toe op, door alle getchikte middelen, dringt ons door zyn Gezag; ‚. moodigt ons door ene Beloften ‚ vermaant ons door de betuigingen ‚ en raadgeevingen , van гупе Dienaaren en Vrienden , onderfteunt ons door zyne Genade, en fpaart ons van jaar tot jaar, met veel Geduld en Langmoedig- heid. En, wanneer wy , in gevolge wan deeze voordee. len, ons tot Leevensbeterfchap hebben laaten overhaalen, en een Deugdzaam leeven aanvangen, vaart hy voort, met het fchenken van zynen genavollen invloed, om ons te onderftutten in onzen loop, en onze poogingen tot meer- dere volmaaktheid te helpen, tot wy uit deeze wereld worden weggenomen, om ons loon te ontvangen. Doch ‚ waar in zal dat Loon beftaan ? Welk een Ge- lukftaat is weggelegd voor alle Opregten en Deugdzaamen 2 Geene taal kan dien befchryven; geen verbeelding dien bevatten. Weest vrolyk in den HEERE , gy Regtvaardie gen , en fpribgt op vàn vreugde, allen gy Opregten van harte. Alle Weezens hebben reden, om dankbaar te zyn voor hun beftaan; doch hebt reden tot verheuging en ze- gepraal. Uwe Gelukzaligheid zal nimmer eindigen. Zy zal, in zaliger Gewesten vernieuwd worden, en daar tot in alle Eeuwigheid toeneemen. Terwyl in deeze we- reld verkeert, omringt u cops tegenwoordigheid, en niets kwaads kan u overkomen: еп, wanneer.gy uwen loop hier voleindigd hebt, zult gy opgenomen worden in die betere Wereld , daar сор voor eeuwig de traanen van de oogen wischt, waar de hand des Doods u nooit weder zal aan- paken: waar gy іп de Maatfchappy zult treeden van hoo- gere \Veezens, en voor altoos vorderen, onder "т nog en het toevoorzigt des ALMAGTIGEN. — — Dit zal het vole eindigend uitwerkzel weezen van cops Goedheid , jegens het Menschdom , en niemand zal ’er van uitgefloten zyn, dan die zich , door fnoode hebbelykheden, onwaardig ge, waakt heeft, daar in te deelen, ` "` Ce 5 С GE- 382, GENEES EN HEELKUNDIOE GENEES- EN HEELKUNDIGE. WAARNEMINGEN. DOOR JACOB VAN DER HAAR 79. rtzen , die alle dagen veele en verfchillende Me- dicynen voorfchryven , toonen veelal , dat ze yan de ziekte geen waar begrip, of wel een andere onbe- kende reden , hebben. Ik. heb eene gaande ea Gaande zieke Juffer gekend, welke, in 43 Viren van has ren Geneesheer , niet minder dan 37, vry wat verfchillene de, Recepten, terug bragt. Wat zou der Grieken Artz, HIPPOCRATES, Van zulk eene handelwys geoordeeld hebben? — Van den grooten sYDENHAM word verhaald , dat hy zyne Zieken lange Vifiten en fpaarzaam Medicy-= nen gaf; en het daar door zo verre gebrogt heeft, dat hy een helder lichtende fakkel, voor den onftervelyken Boen= MAAVB , geworden is. Op de ticelplaat, voor het geestig Werk van GIDEON HARVEUS, voelt de Artz met de eene hand de pols, met de andere houd hy het pis- glas, maar uit zynen mond komt het fchoone woord, EXPRECTA 5 #4221, of toeft wat! Heilzame гаад! ‚ Зо. Hand-Artzen, die veel omflagtige, kostbare Balfesas, Zalven , Plaasters , Wondwaters, Pappen enz. in gebruik hebben, en daar op hun vertrouwen Dellen, toonen, dat ze van het geneezend vermogen der Natuur geen begrip hebben, en tevens ongefchikt zyn , om de toevallige bin- dernisfen der Natuur voor te Котеп, of, reeds daar zyne de, weg te neemen. «Want, over het algemeen, мога er meer moeite en kunst vereischt, om de oorzaak der kwaal, dan derzelver hulpmiddel, het welk toch meestäl eenvoudig is, te kennen. Reeds vóór 26 jaren, heb ik eene kleine Loffpraak gedaan , over de wonderbare uitwerking der Natuur , in het geneezen уап de zwaarfte wonden , en wel onder en op het gebruik van een alleronfehnidigst middel, naamlyk ; fyn ge/chaafd, droog linnen Got, —— Veele honderden gewonden, en 54 menfchen, die alle of een arm, of been, verlooren hadden, hebben my de groo- te werken der Natuur getoond; maar tevens nok geleerd, dat "er veel Heelkundig oordeel en handigheid by vereischt word; " WAARNEMINGEN: ~ С. Wen | wrd ; еп het Zyn juist deze laatfté ейделїсһарреп , die den altoos achtingswaardigen Heelkonftenaar uitmaken (*), 81. Een wel dangebragt Verband doet, tot het genee- zen van de meeste wonden, gezwellen, zweerèn, en been” breuken, oneindig meer dienst, dan de bekende uitwendi. ge Geneesmiddelen: -—- де. herftelling van enkele been, breuken, gewigtige wonden, en gezwellen der Slag-aderen, ftrekken daar van, onder veele anderen, tot een overtuis nd bewys; еп doen elk zien , welk een vermogen de atnur , doch niet dan onder een vernuftig Heelkundig beftuur, te weeg brengt. _ | н - 82. Stukjes fyne Spous, niet loodregt ‚ maar horifontaal, (пеедеп ; en oordeelkundig , onder een goed verband А aangebragt, туп, naar myne waarneming, by de wonden der uitwendige Slag-aderen , het vermogendst bloedftempend middel. — Ziet myn Aanhangzel, achter с. GUATTANI, over de gezwellen en wonden der Slag-aderen.. 83. Die koud Water en Azyn wel weet te mengen, en tevens weet waar, wanneer, en hoe, te gebruiken, en, des nonds, daar by een weinig Aluin te doen, heeft cou- LARD's, of THEDRN’s wond- of leschwaters niet noodigs de`laatften zullen, waarfchynlyk , ras vergeeten worden : het eerfte, het welk de Grieken Oxycratwm noem- den, is, zints meer dan aeoo jaren, ineen beftendig ge- bruik gebteeven3 maar misfchien thans, by veele, al te onkostbaar en te eenvoudig; en juist daarom bedien ik my ‘er liefst van. 84. Twee of meer oncen Bot, Oppodeltoch , naar de fchoone Kdinburgfche Apotheek bereid , -met 24 oncen Regenwater gemengd , maakt, zonder eenigen omflag , eene vry algemeene Aromatique {toving, die, by kneuzingen, Rheumatique pynen, kolyken enz. van veel dienst, en vry zindelyk , is. Ik ben gewoon, het geheele verband by beenbreuken en ontwrigtingen, koud of warm , daar mede te bevogtigen: ook houd men het linnen daar door zagt en zuiver. —- In plaats van Rozemaryn en Oregoe oly, die dikwyls vervalscht zyn; en met welk deze Balfem bereid word, neem ik Ca/upoetoly , welk niet minder fyn en aangenaam ruikt. в 5e (*) Verhandeling over de Klier , Knoeste en Konker=gezwellens bladz. 79, alwaar dit meer betaogd word, 364 CENEĘS EN HEELKUNDIGE 85. Onder de veelvuldige plaasters, die, als nog, be eenige. Heelkundigen in gebruik zyn, zal de Diapalm, als de onfchuldigfte en beste , het langst Папа houden; en die drie oncen daar van met één once Raap-oly , en even «o veel Aren, wel weet te vereenigen , heeft eene fchaone verkoelende en verdroogende Smeer.zalf, die tegen de meeste .опсЌеекіпдеп en verzweeringen der huid onge- meen heilzaam is. E ' 86. Zo ik my niet bedrieg, heb ik, na langduurige op- merking, niet konnen zien, dat de zogenaamde omf(lagtige Gomryke plaasters, wat er anderen ook van zeggen, by harde gezwellen, of verzweeringen , boven andere plaasters, iet voor uit hebben; eu verbeel my, dat wy dezelve zou- den konnen mislen, of althans meer eenvoudig maken. — 1к ben veelal gewoon, eene gemeene plaaster , met O4. Cajuputi, Menthe , Succini, Balf. Peruvian, Ungt. AL thee fimpl., Baflicum of Mercuriale, te befmeeren. en dikwyis te vernieuwen. - Onder een aanhoudend ge- bruik van de volgende plaaster, heb ik , by duistere vere zweeringen , wel de Natuur, doch geenzins de Konst „ wanderen zien doen: в. Mel, Commun. Libr. f. Serum Оу depurat. Lib. fem. Farina tritic, et fenugrec: ana q. f. Е. Cerotum, 57. еп Pap van Lyn- of eenig ander Meel, met water, zoete of zuure melk, tot eene dikke bry, gekookt , en met oordeel, naar omftandigueid der zaak, met Balf. Ор- · podeltoch , Campher-geest, Tinétuur van Alzem , Myrrha , Opium, of, om meer te уегмеекеп, met Boom-oly ryketyk befproeid , doet even zo veel als eene kostbare Pap , uit veele Kruiden , of met Poefler van Kina enz., te zaam geteld; want de voornaamfte deugd der pappen beftaat, paar туп inzien, behalven in weinige gevallen, in twee dingen, naamlyk; vogtigheid en eene koesterende warmte. nn Oudtyds had eene Pap van Zwaluwe-nesten een grooten roem tegen verzweeringen in de keel; en het kan niet ontkend worden, dat de Natuur , doch niet de Konst , daar onder wel eens wonderen deed, en de lof van zulk есп onfchuldig konsemiddel zeer verhefte. Maar ook, hoe veel is hier uit, en uit deze weinige Artykelen, voor eea gezend oordeelend mensch, niet ге leeren, от, de werke zaamheden der Natuur, van die der Konst, te onderfchei- den? 88. Menfçhen , die hun fcheen- of dyebeen gebrookeg heb- WAARNEMINGEN. 4% hebben , behooren alleen , met twee lange fpalken , die volmaakt tegen het onderfte.en het boventte gewrigt fteu- nen , verbonden te worden ; en niet op ееп véére bed, maar, ор een hairen matras, geplaatst: zonder deze beide voorzorgen, worden. niet weinige Iyders, onder de beste behandeling „ voor altoos kreupel. ————' ІК zie gaarne, . -dat de dus verbondene, met een geboogen knie, ор de gekwetfte гуде liggen, en de hiel niet, als van ter zyden, тереп de buitenfpalk, Ќецпе. — г 89. Kinderen, dje met ееп enkele of dubbele Hazemond; en tevens met eene. gefpleeten bovenkaak, gebooren zyn, п altoos, 20 veel ik gezien heb, dik van koonen, of breed van aangezigt. Om deze gelukkig te herftel. jen , is het zeer naodzaaklyk, dat men eenige weeken, of теп minften dagen, vóór de Operatie, de lip- en kaak-fpleee ten, door een vóórbereidend en veréénigend verband, zage telyk, om ze door pyn niet ziekelyk te maken, tot elkander doet naderen: dit meen. ik overtuigend en omftane dig, met beflisfende proeven, getoond te hebben (t). ‚ 9с. ‘Een goedaartig zoort van Уу: (pPanaritium) , geneest zemwylen vry gemakkelyk , door eene ruime Spaaníchen Vlieg-plaaster om de pynlyke vinger te leggen: zo de руп daar by hevig is, eischt dit, tegen den nagt, een bekwaam, inwendig rustmiddel; en daar naar een pap van brood, oly en melk, om. het pynlyk deel. 5 ot, Het zogenaamd Kwaad-zeêr des hoofds (tinca Capi- tis) „ het welk meestäl by kinderen , uit een inwendige ferofuleuft oorzaak ,. voortkomt, еп ook daaram zo moei- ielyk te geneezen is, verandert, door den tyd, in een af- fchuwlyk plaatsgebrek (vitium locale) van de wortelen der hairen; en is оок dan, zonder dezelve geheel uit te trek. ken „ niet te geneezen. k beb huwbare menfchen ekend, еп ik keu ze nog, die , tegen dit plaats gebrek; alle bekende іп. en uitwendige middelen, ja zelf eene /2/2- yatie , vrugteloos gebezigd en oudergaan hadden; welk ik daar naar, door het uittrekken van de wortelen der hairen , met plaasters van. Schoenmakers Pek, volmaakt gencezen heb. — Opmerkzame Artzen konnen hier uit, en uit veele andere voorbeelden, leeren , hoe nusteloos zy bunne ‚ins ! d : Ct) Bataafsch Geuooifchap der Proefvandervindelyke Wysbegeerte, VII Dee., bladz. 262. EN 5e . 2, “488 GENEES- EN HEELKUNDIGE ' De Vitriool-oly langzaam onder деп Wyngeest gemengd, en -drie dagen іп eene zagte warmte geftaan hebbende, doe ik "er by: | ' . y Cort. Winteran. Rad. Zingib. ana unc. j. et fem. 