VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Aan het hoveneind van deezen koker is een dwarspyp, wier hollighejd met die van den kooker gemeen{chap heeft MET KONST-LUCHT TE VULLEN. _ 133 Over deeze dwarspyp , fluit ik een andere pyp , losjes , maag zeer nauwkeurig digt, heen, en aan welke ik vooral den op te vullen Luchtbol vast gemaakt hebbe. Deeze losfe рур Schuyf ik niet eer over de dwarspyp, voor dat alleg den de eene Lucht, na bet begin der effervescentie, kurk шге beb, got ik het Yzer. en e, of е $ е1 t zere 609 V. ZULT „ de Zinc en het Zout-zuur, welk ik verkieze, ’t Monde Guk ке, de kooker voor de фопв en al het overige is van ut ма, ten was beter toe peren Te {luit voorts dit Mondftuk op de yles, door middel van een fchroef aan den mond der vies ge- monteerd; ook vat men ligt, dat wan zich op andere ma Dieren van ееп fpons bedienen kan , gonder juist aan deezeg Арран; in alle npzigten gehouden d zyn(*). ` п дерге toeftel, en de manief om een Luchtbolle- tje ‚ met dropge Inflammabele lucht te vullen, zeer eenvou ig is,kwam my dezelwe in deezen {уй van te veel belang voor, om den Konstminnaargn te oat й, Amfterdamn , 13 Maart , 1784. (*) Deese tweftel word vervaardigd door den Konstdraaljer, Sandkamp, ор de Tode e te Amfterdam. NB.’ Is te vreezen, dat, in den aanftaanden zomer, de Vliefige Lachtoollen, het gewoone lot van alle blaazen en andere vlie- zige zelfftandigheden, die niet gevernist zyn, zullen onder- gaan; te weeten , om van de wormen doorknaagd te zullen worden ; daarom raade ik elk, by tyds, hunne vliezen іп een welgeflooten glas te bewaaren , met byvoeging van een ftukje , dat zy, die eene Lucht Pomp hebben, de Lucht in ber gias, in- welke de Vliezige Luchtbol bewaard word , verdunnen. , Gj, TWEE BRIEVEN ,RAAKENDE DEN DOOD VAN DEN GROOTEN WISKUNSTENAAR , LEONARD EÜLER , OP DEN 7 SEPT. О. STYL, 1783, ТЕ PETERSBURG OVERLEDEN. + | Brief van dan Heere JOHN ALBERT EÜLER , Secretaris vas de Keizerbyke Academie der Weetenfchoppen te Petersburg, aan den Heere j. н. DB MAGELLAN , F. R. S. ge- Aagtekend , Petersburg, A Sept. 1783. fk vat de pen op, өт u, myn waarde Vriend en Acade- mie-broeder , eene gebeurtenis , voor my allertreffendst , 4 t te 133 TWEE BRIEVEN, RAAKENDE DEN DOOD te melden, Myn Vader heeft , naa een deugdzaam en тоетгук leeven van zes- en zeventig un: den tol der Natuure betaald. Hy eindigde zyne agen op den 7деп ` Sept. Oude Styl, door een toeval van Beroerte, ’t welk; hem overkwam op een tyd dat hy bezig was met nieuwe Ontdekkingen te doen: en hy fprak, op dat tydftip , met тупе Vrienden. Zyn einde was zo gerust als zyn leeven = hy hadt maar even tyd om te zeggen, Ik Sterf: zints dit oogenblik ‚ tot het tydftip zyner ontbindinge , ’t welk eeni- ge uuren daar naa kwam, verloor hy allen bezef en bewee- n SÉ verzoek u, myn Heer, deeze droeve gebeurtenis be- kend te maaken aan de Koninglyke Societeit te Londen, en byzonder aan de Gelastigden om de Lengte op Zee te bepaa- len, Verzeker alle фееге Heeren van de opregte dankbaar- heid , welke myn overleeden Vader hun toedroeg , tot op °t oogenblik van zyn verfcheiden , voor de vriendfchap en gunfte, waar mede zy zynen arbeid vereerden. In mynen laatften had ik u vergeeten te melden, dat de Markgraaf, D'ARCONATI, my, by гупе aankomst іп deeze Stad, uw Brief overgegeeven heeft; en u te danken voor de verpligting die gy op my gelegd hebt, door my een Heer te doen kennen wiens verkeering my zo veel genoe- “gen fchenkt, Deeze Heer is zeer getroffen door den dood myns Vaders. Hy hadt verzogt de Avond-lesfen by te mo- gen woonen, die myn geweezen Vader geregeld aan zyne Kweekelingen gaf. Myn Vader, gaarne met den Mark- graaf verkeerende , antwoordde dat hy zich zulks tot eere zou rekenen, De Markgraaf kwam drie dagen daar naa, en oordeel over гупе ontfteltenis, wanneer een myner Nee- ven hem aan den trap den dood van mynen Vader vermeld- de, Hy keerde, in aller у, te rugge, еп ik heb hem zedert det gezien с). у» se, On- (*) De Markgraaf heeft, eer deeze Brief geflooten werd, жеп bezoek afgelegd by den Heer j. a. züLer, еп fchreef ze depze weinige :regelş іп aan den Heer DE MAGELLAN. ,, ІК ` э» weet u niet genoeg dank te zeggen, waarde en _hooggeag- » te Vriend, voor de kennis, welke gy my bezorgd hebt аар ээ den Heer jJ. A. Siten, dien ik zeer agt om zyne bekwaam- - » heden en ‘verdienften, aan welke ik zeer verpligt ben, та van myne dankbaarheid , vereer my met лар, En geloof dat ik ben Uw nederige Dienaar, PAUL D'ARCONATI; VAN LEONARD RÜLER. 133 Onmiddelyk naa den dood myns Vaders, hielden de Leden van de Keizerlyke Academie der Weetenfchappen eene Ver- gadering, waar in het my niet toegelaäten werd te komen. у beflooten “er eenpaarig een Gedenkteken voor hunnen rven Oudften op te rigten, De Heer DE STEHLIN, t oudfte Lid der Academie naa myn Vader, las een Ver- toog, ter gedagtenis{e van den Overledenen; en zes van de voornaamfte Academie-Leden, Leerlingen van myn Vader, kwamen overéén om het Lyk ter aarde te bezorgen: gelyk eergisteren "a avonds gefchiedde in de Proteftantfche Kerk van St. Paulus: veêl en luisterryk was het gevolg °t welk zyn uitvaard vereerde. | Gy zult, waardfte Heer , wel deel willen neemen in de myne hooggaande droeffenisfe: en ik ftreel my met de ge- dagten, dat gy my met uwe Vriendíchap wel zult willen vereeren , en hoop dat gy ‘niet twyffelt гап myne wederkee« rige vriendlyke gevoelens. Ik blyf , met de volmaaktfte hoogigting, Uw zeer ootmoedige en verpligtte Dienaar , JEAN ALBERT EULER, + + + Brief van den Heer "wt LEXELL, Lid van de Keizers ke Academie der Weetenfchappen te Petersburg , aan en Heere |. A. DE MAGELLAN, 1. R. S. bekelzende eenige byzonderheden van het affterven des Heeren LEO- NARB EÜLER. Gedagtekend, 30 Sept. 1783e WAARDE VRIEND! Toen ік u de laatfte keer fchreef , dagt ik weinig dat het zo fchielyk myn lot zou weezen , u het droevig nieuws te melden van den dood onzes grooten en onver- gelykiyken rürers. Ор den róden van September voelde hy zich ongefteld, en eenige duizeling in °t hoofd. Ор den .;8den, ten vier uuren in den agtermiddag , kreeg hy ееп toeval van Beroerte, die hem binnen kort van ° ge. bruik zyner zinnen beroofde. Hy lag tot elf uuren dien zelfden avond , wanneer hy den adem uitblies. Hy be, hieldt die tegenwoordigheid van geest, en bondigheid van oordeel, hem zo eigen, tot het nogenblik zyner Beroerte, gelyk gy zult zien uit het gnderhoud „’t welk ik met hem 5 - 534 TWEE BRIJVEN p RAAKKWDE DEN DOOD had ор den dag zyns owerlydens, en waar van ik ц met eezen Brief verflag doe. Het Leeven van onzen gadeloozen EÜLER is een geduu» nig opeenvolgende bezigheid geweest van de verheevenfte nafpeuringea in elk gedeelte der Wiskunde : zelfs in de latite dagen zyns leevens, wanneer de duizeligheid hem belette ge rekenen, hieldt zyn geest niet op met te den- ken, over verfcheide onderwerpen „en zelfs de keurigfte ger deelten, der Wiskunde, рук ik zelye daar van п weest ben іп het реГргек,° walk ik met deezen uit nden Wiskunftenaar. hieldt ; weinig uuren,voor dat е flag trof, die een einde maakte aan een Јееуеп, zo nuttig en гоешгук voor het Menschdom. En, dewyl men de laatfte leevensoogenblikken van groote Mannen gaarne wil weeten , hou ik my verzekerd, dat het verhaal onzes gefpreks genoegen zal Schenken aan allen ‚die de voortr lyke verdienften des Overledenen kennen. | Маа over den ftaat zyner gezondheid gefprooken te heb- ben, begon hy het onderhoud , met my te vraagen , of ik de-ingeleverde ftukken geleezen had, over de Starrekundi- ‚ ве Vraage, wegens de daaglykfche beweeging der Aarde : wanneer ik hem het een en ander over de ingekomene antwoorden gezegd hadt, betuigde hy my zich verzekerd te houden, dat de eenige omftandigheid, bekwaam om ee- nige verandering in de omwenteling der Aarde te wege te brengen , weder{tand der lugt was; en naardemaal het uit- werkzel van dien wederftgnd dep tyd der dagelykíche om- wenteling zou verlengen, zou dezelve , gevolglyk „ de lengte van, het Jaar verkorten; еп door de Oude waarnee- mingen , wegens de lengte van het Jaar, met de heden- daagfche te vergelyken , geloofde Ву, dat er eenige kans, was ‚ от ten naasten by te ontdekken, of ’er weezenlyk eenige verandering іп den duur der dagelykíche omwente- fing ware voargevallens want, indien de duur van de de gelykfche eenige verandering ondergaau hadt, moest апке blyken uit het maaken deezer vergerikingen. Als ik hier ор aanmerkte dat wy nier veel af konden gaan op de waarneemingen der Ouden, gaf hy ten antwoord, dat МАТЕК , uit eenige oude waarneemingen, met genoegzas- me zekerheid, de Equatie van de Maan voor eene eeuw gevanden hadt. .. Vervolgens. gaf hy my te kennen verítaan te hebben, stat de Proeven , door my genomen, met het Werktuig van den Heer ок MACELLAN, om деп а{ ап der Magne van e mm nn wéieen ни VAN LEONARD Siten, 234 ёс Vaste Starren, enz. te meeten , nauwkeurig uitkwamen , en verzogt my dat ik hem dit werktuig (het cirkelronde werktuig „) zou befchryven; en vroeg, welke de grootfte voordeelen waren, die men daar van kon trekken; ’t welk hem gelegenheid gaf om eenige aanmerkingen теде te е. deelen over bet! gebruik der Werktuigen op Wyders fprak ik met'hem over de wyze om de oog- azen in een “Telescoop zamen te, ya&gen , door den eer HERSCHEL in gebruik gebragt, waar van de Heer RE MAGELLAN My een berigt gezonden hadt: hy verjapg- de zeer te weeten welk eene uitwerking: die oggglesen deeden ; en of het, door de voorwerpen drie- of zesdui- zendmaal te vergrooten, niet onmegelyk wierd eenig ding onderfcheiden te zieg , uit gebrek dan licht. - бо, Naderhand Шер ons geprek over de beginaels, volgena welke men de AFrofiatifche Bollen toeftelde £ һу merkte ор, dat het een keurig Wiskundig Vraagftuk zou wee- П, де beweeging ‚van zulk ерп Kloot {е bepaalen , pie le bekende evenredigheid van de lugt daar іп БеПооѓет met de gemeene lugte Ну merkte pok op, dat, deezé evenredigheid gefteld zynde als gan tot zweeg, de grontfte fnelheid van den Lugtbol sou weesen gen. en veertig upe- ив in een feconde (*). | | Over tafel zittende, fprak hy over de nieuwe Planeet door den Heer HERSCHEL ontdekt „еп vroeg ту , of ieman reeds tafelen van den loop deezer Planeet hadt opgemaakt. In deezervaege eindigde de grootfte en beroemdíte Wise kunftenaar pnzer Eeuwe zyn leevensloop: hy hadt tot het jongfte oogerblik , dat de Beroerte „ welke een einde maak- te aan zyne.dagen, die пее van geest, die beklonken- heid wan aardeel, welken altoos zo zeer іп hem uithlon- Кеп: zyne laatfte ишеп waren niet onwaardig aan gen leeven zo uitfteekend, zo roemryk ! Hy heeft eene menigte, van nog ongedrukte Werken nagelaaten, welke de Keizers ike Academie de Weetenfchappen te Petersburg voor heeft, а beare , Vache uitkonrende Stukken te voegen. b э ` U Dw: Dienaar, e SZ ` A, LEXELL. . (#) Hy hadt іп den morgen van dea dag, op welken hy Bet, berekeningen gemaąkt, van de bewerging eens Lugt. bols, welke een Vriend apfchreef. | a = s+ „ ` D ` Ш ГА EN © 136 BEDENKINGEN OVER HET CAFITEINSCHAP ` mmm BEDENKINGEN OVER HET ZWAARWIGTIGE VAN HET CAPITEIN- SCHAP OP DE OORLOGSCHEPEN. Den Heeren Schryveren der Algemeene Vaderlandfche Letteroefeningen. К МҮМЕ HEEREN! a De zwaare ramp, jongstleden, ’s Lands Esquader, onder ‚‚ * den Vice-Admiraal VAN REINST overgekomen , was niet ‚ іп de Nieuwspapieren van den dag vermeld , of zy ftrekte = ten onderwerp der avondgefprekken іп de gezelfchappen ; ands- e en daar dezelve, by zo veele andere nadeelen, ’s L a Zeewezen , geduurende de laatstverloopene jaaren, overge- з, komen, een drukkend gewigt van bezwaar voegt, werden » deeze alle opgehaald, en moesten zeer verfchillende oor- wm deelvellingen ondergaan. Meermaalen was ik аап- „ hoorder en deelgenoot in deeze gefprekken, en moest ту dfkwyls hoogst verwonderen ‘over het ligtvaardige, losfe „ еп fmaadlyke , daarin aan den eenen kant doorftraalende; en dikwyis de weinig beduidende aanmerkingen , van den SS ap ‚ » anderen kant, in ’t midden gebragt om dezelve te keer te an Zaan. Ik zal met een verflag hier van, UL. noch uwe Leezers (vindt GL. goed het nevensgaande te plaatzen 3 ophouden. Ik was juist bezig met het leezen der Elage de s DUGUAY-TROUIN , opgefteld door de welgelneede pen van den » Heer THOMAS. In de Aantekeningen, ter opheldering van ‚ bet Gefchiedkundige en van andere byzonderheden, die zich „ in het Lichaam der Lofreden niet best fchikten, trof ik o eene en andere Bedenking aan over het Zwaarwigtige van » het Capíteinfchap ter Zee op de Oorlogfchepen, die my s over 'т algemeen bondig voorkwamen, еп van dien aart, ээ dat ze eene ernftige overweeging verdienen. Ik vond: ту » opgewekt, eene ruimfchootfche Vertaaling derzelven te ver- se vaardigen , en ze voor uw Mengelwerk te beftemmen. —» » Keurt GL. met my ze waardig om daar іп te verfchynen , » ik zal my met dit oordeel vereerd rekenen. Weest verzen 2 kerd van myne hoogagting.” Ik ben, enz. .. ++++ ++ E E Ф Ф Ф Men Кап zieh nauwlyks een Beroep voorftetlen, t welk meer oefenings en befpiegelende Weetenfchap vordert dan de Zeevaard. mmm Wie de Zee zal bouwen moet noodwendi bedreeven zyn in de Wis- en Starrekunde; de Aardrykskun- de sy Za 7 - -—=—=с=ш юв nd 27 ОР BE OORLOGSCHEPEN, | 137 de is hem niet min onontbeerclyk. De Zeeman beħoort be- dreevenheid te bezitten in ‘t verfchil der Lugtfireeken, die de Zeeën kalmer, of ongeftuimer, aanhoudend, of ‚op ongelyke ty- den , aan Stormen onderheevig maaken ; in den loop der Stroomen , welker aandrift vermeerdert of vermindert , naar gelange men de kusten nadert of zich van dezelve verwy- dert. Hy moet weeten de Klippen , de Banken, en Plaatzen, die hem met (chipbreuk dreigen; de gevaaren en de (chuil plaatzen, op onderfcheide Kusten; de Reeden en Havens, welke ten allen tyde een wyk aanbieden, en die, welke men, alleen in zekere Saifoenen , veilig kan aandoen; de Ei- landen, die, op langduurige Zeetochten, verfrisfing en voorraad aan afgematte Scheeplingen kunnen verfchaffen; de Gronden, op welken het veilig is het anker uit te werpen , en waar het hachlyk of vrugtloos zou zyn zulks te beproeven. Hy’ moer kennis hebben van de Miswyzingen der Kompasriaalde, miswyzingen aan zo veel veranderings onderhevig; van de Winden, eigen aan alle Lugtftreeken , aan elk faargetyde P van den netten tyd, wanneer zy beginnen te waalen, en wanneer zy ophouden; van derzelver uitgeftrektheid , em de: maat der veranderinge , plaats vindende in de allergeregeldfte en beftendigfte. —_— Hoogstgevaarlyk zou het weezen, ten opzigte van alle die byzonderheden, af te gaan op de Kaar- ten, vol misftellingen, en op de dikwyls onnauwkeurige of ongetrouwe Berigten. Een Zeeman moet, Zo veel mogelyk, uit eigen oogen zien. Eén misflag, die op ’t Land onver- {со zou weezen, of ligt verbeterd kunnen worden, Кам, op Zee , de grootfte ontwerpen doen mislukken, en het ver. lies. eener geheele Vloot naa zich Пеереп. | Tot de Zeevaardkunde, of de kunst om den koers van eert Schip te beftuuren , en de plaats, waar het zich bevindt, te bepaalen , is het noodig de ftreek, welke het Schip houdt, volmaakt te kennen, en de fnelheid des vöortgangs af të meeten ; doch ’er zyn, tot пор toe, onvermydelyke misfla- gen, die in deeze berekeningen influipen. Het Sehip houdt niet altoos dezelfde ftreek. De fchuinfche Hand der Zeilen by den wind, veroorzaakt beftendige wraak of afdryven ; vermeerderd of verminderd door de ongelyke werking der baaren, en de kragt der ftroomen. Het Kompas zelve is aan veranderingen onderhevig. Om den waaren koers van een Schip te weeten, moet de Zeeman op alle die ver- anderingen agt geeven, en, zo veel in hem is, de dwaa- lingen, daar uit ontftaande , te regt brengen. Door de hoog- te der Poolftarren of der Zonne te peemen , ontdekt hy de verandering der Kompasnaalden. ——= Еп, fchoon een Zee-capitein, ор een Oorlogfchip,tot den post van Stuurman niet geroepen is, behoort hy, nogthans, їп de Stuurmanskunst Bedreeven te zyn; t zy, om, in dringenden nood, het 138 . BEDENKINGEN OVER HET ÉAPITEINSCHAP meer onmiddelyk Scheepsbeftuur op Zich të eemi; of A. hang, геп allen tyde, te Киппеп ootdeelen over hun, die ’t zelve is aanbettouwd. | Het Scheepsbeftuur is dé weetenfchap def beweegkragten ор de Zeevaard toegepast. Deeze leert den Scheëpsvoogd kennen al het voordeel, ° welk hy van eenig deel zyns Schips kan trekken; de üftwêrking der gebfuikte werktui- en hatten: de kragten daar van op de beste wyze fehik- en. Deeze zit aan 'ї Roer, deeze let ор de Zeilen; det- zelver vêrmeerderfng, verminderihg, en бапа , naar gelange var de kragt of freck des winds; deeze leert ze op aller. lei wyzen Zetten оп de fnelheïd te vergroten, of te doen Ятеётеп , om recht uit te zeilen, te loeven of af te hou- den, of een bylegger te máäken , еп in vòllt zee uit ге rasten; te wenden door roer en zêílen op zyn pas te be- Эреп, dit rasfèr of langzaamer, naar eisch der orhftandithe- den, te verrigten. Dit Scheepsbeftuur is voor'eën Ze- Officier giet min noodig, zo niet noodiger dan de eigenlyk ј Stuurmanskunst. In Zeeflagen beflist de bedreevenheid daar in niet zelden de overwinning. De Overwinningen eens Zeelfelds hangen van drie zaáken af, van zene Schepen, „— van de Winden, — en var de Zee. Ну moet de hoedanigheden zyner Schepen , der- zelver fterkte , &vénredigheid , meerdere of mindere bezeild- feìd , kennen. Naar deeze kandigheden behoort hy meeste werkZaarhheden te regelen; in: het aanvallen, in het verdedigen, іі den flag, of in den aftocht. De Winden vorderen лупе oplettenheid. Оё Natuur heeft ze verordend tot weldoenders der wereld , om de Lugt їп beweeging te houden, en te zuiveren, oth den Regen aan te voeren еп te verdryven, en eene gemeenfchap tasfchen àlle Volken der aarde ор te rigten ; doch, naa dat de Win- den, door der Menfchen boosheid, eene nieuwe beftemming ontvangen hebben, hangt van dezelve doorgaans de uitflag af der Zepgegepten, ` De Zeeheld moet ze kennen om over derzelver hindernisfen të zegepraalen ; zich van de voordee- len , welke zy áanbieden, td bedienen , volgens derzelver Dreck 2упе Кёпле іп de Îlagordening regelen ; en is deeze gunftig, Zulks (ёп mtestèn nutte aanwenden, of, is dezelve ongunftig, alles in té (panncn om den vyand dat voordeel af te zien, Het derde voorwerp, ’t geen de aandagt eens Scheepshelds trekt; is de Zee. Zy Kloer onophoudelyk met haare golven tegen ’t Schip; hy moet derzelver werking (chatten. Нааге oppervlakte is in eene geftadige beweeging, еп hy is genood: zaakt die verfchillende beweegingen te volgen. Zy heeft ftroomen; deeze behoort de Zeeman té kennen , en te zynet paate аап te wenden, Zy heeft: haar eb-en vloed; dick туа, oP ФЕ oonkacsehereel, 239 94, Bragt, Өн МРСИ, ftaat den Scheepsvoogd na té aan. i Eindelyk eet бе Zeeheld Vyanden të befityden. Hý meet uX tyd; oeftanrdighedtn , voordeelige of Hinderlyke , westen te гаеп, wanneer de Vyandlyke Vloot deeze of geese omg Кай һегейе hebben; Wagt Ну dezëlve ор, hy moet бей doortocht weeter te betwisteh; Zet hy dezelve naa, 861 weg Weéten te bekorten; of, zo Hy že ontwykt, van alle de koersfen: diem weeten te kiezen , langs welken Schip met de meeste Ínelbeld en veiligheid antkomt. — In den Slag, moet hy „uit de peweesingen des Vyands, diens en ортяакет ; het Scheepsbeuir 20 regelen, от, naar eisch der omftandigheden, aan te vallen en te wyken.. ` Alle deeze aangeftipte verrigtingen , zo veelvuldig, 20 za- 18, Kunnen alleen volvoerd worden , door den Man, die veel oeferfings met de ondervinding paart. De Mensch поё de geringde dingen dän leeren, het is, om zo te fpree- ken, zyn lot, ktuipende van de eene tot de andere waartreid voor te , Ну verraadt de diepfte onkunde, waant, in de 70 veel bevattende Zeevaaräkunde, zonder veel viyts ; in- frantngs en uitoeffenings, te zullen flaagen. De Natuur енко Bekwaamheden, 't Gezag fchenkt Eertytels , Oefe- шор, alleen , fchenkt Kundigheden. и De Ondervinding verheft haare ftem hier te duidelyk, ont niet gehoord te worden. Der Gefchiedenisfen leeren, dat de Zeehelden in Engeland, Frankryk, en. de Vereenigde ‚ van lagen rang tot het hoogfte Scheepsbewind Blogen , -en veelen айп boord der Koopvaardéren opge- kt zyn; ?ег is een tyd geweest , dat де Engelfche Vioor- voogd HAWK , met veel regts, tegen eenen ‘krygsgevangehen Zeeofficier, mogt zeggen: ,, Gy zult in Frankryk nooit eene » Zeemagt krygen, zo lang gy het eene fchande rekent op » Koopvaardyfchepen te vaâren. Myne geboorte hadt my » йе tot Matroos gefchikt ; ondertusfchen ben ik Matroos » geworden , om de Zeevaardkunde еп het Scheepsbeftuur » 1 den grond te leien!". D 149 | In STOPPENDAAL LEE BESPIEGELING OVER DEN WATERVLOED,EN ВЕ DOORBRAEKEN DER DYKEN , IN °Т RYK VAN NYMEGEN, DE AMPTEN VAN TUSSCHEN AES ЕМ WHAEL, EN OVERBETUWSB, VOORTS VERDARE PLAET- SEN IN HET QUARTIER VAN BYMEGEN у VOORGEVALLEN OP MAENDAG DEN (ien MAERT, 1784; BENEVENS HET ON- HEIL VOOR DE STAD NYMEGEN,DEN 2den BAER VOLGENDE GEBEURD, , DOOR 1. STOPPENDAAL, P. 2. De koude, die, deezen Winter, haere uitterfte ftrengheid ор het wreedst heeft doen gevoelen, en Rivieren , Meiren en Poelen, tot op hunne killen bevriezen „ heeft zich gematigd : de dooi heeft het ys beginnen los te maeken , еп te ontbin- den; de Nieuwspapieren hebben ons reeds de akeligfte too- neelen gefchetst, die de geftolde wateren , door hunne van- éénryting, te Heidelberg, Manheim, Keulen, еп andere plaet- zen , hebben veroorzaekt; тупе Vaderftad Nymegen en de їп derzelver Kwartier liggende Ampten beeven, op die mae- теп, voor de geduchte onheilen, welke hen te wagten ftaen. Eindelyk raekt de rivier de Whael voor deeze Stad los; in ’t eerst gaet alles naer wensch; het ys, door de dooi reeds van tyd tot tyd afgebroken en weggefpoeld, en dus gering in hoeveelheid, is rasch beneden de Stad gedreeven : kort hier op word de rivier, door van boven komend ys, geheel be- dekt ; het voert dood vee, huisraed, en brokken van woo- ningen, mede; deszelfs vaert is (пе! ; door dit teken verfpreid zich alöm eene blyde hoop, dat de beneden rivier open wee- zen, en een’ vryen doortogt daer aen verleenen zal; ydele verwachting] de ondervinding еп de berichten toonen rasch daer van het tegendeel: het water klimt hoe langer zo hoo- ger; (chrik еп benaeuwdheid beklemmen Бес hart; het ftuwt met een yslyk geweld voort, verbreekt alle beletzels, die het nog tegen hielden; werpt fluizen om ver, en ftreeft over de kruinen дег dyken heen. Het donderen van ’t kanon der wallen уап deeze Stad maeckt de doorbraeken іп de dyken van ’t Ryk van Nymegen, en der Ampten, van tusfchen Maes en Whael , en Overbetuwe, aen de rampzalige en befchreiens- waerdige Landlieden bekend; men vlucht overal met have en vee; het geloei der op de dyken geborgen beesten treft het. gehoor op eene alleraendoeniykfte en pynlykfte wyze: de bui- tenlieden (aen іп de toppen hunner huizen , van fchrik , ont- rocring , koude en nattigheid trillende еп beevende , hunne handen wringende, de weemoedigfte, en de ziel doorboo- rendfte klagten, in hunnen doodelyken angst en wreeden nood, | 106 BESPIEGELING OVER DEN WATERVLOED, HI tot den Almagtigen opzendende, hem, met biggelende trae- пеп, om hulp en redding fmeekende, terwyl hun huilend kroost aen bun lyf zich vast gekleefd houd: zy zien, uit de venfters bunner zolderingen, hunne hooi- en koornbergen, hun vee en huisraed, al hun fchat en verwachting, door den woe- denden Ёгоот weggefleept, de huizen hunner nabuuren inftor- ten, en in den afgrond verzinken ; de doodverf zit op hunne beftoryen lippen; een zelfde lot verbeid ben misfchien ор ’t oogenblik; zy kunnen hun Goerend oog daerop niet langet gevestigd houden; zy moeten het, huns ondanks, daer van жоё; een heete traenenvloed ftroomt langs hunne kae- › Een nog Site lot treft verfcheide jammerenswaerdige dorpelingen! Hunne wooningen tot den тор toe door de gon: zende baeren omringd, zyn ze op сеп overgebleeven Йок van een’ verbryzelden dyk gevlucht; aen hunne zyden ftort het water, met donderend geweld, de breuken in; van alien on- бебар beroofd, aen de ongenade van het weder blootge- feld, zien zy den dood hen verwoed аепртіттеп; zo aem ftonds kan hun de grond ontzinken;én hen in den maelftroont doen nederploffen: met roodgekreeten oogen; erer! bunnë men, door het aenhoudend gillen en fchreeuwen, zich maeuwlyks meêr laeten hooren, zien ży driftig naer alle kans ten om, of er niemand ter hunner redding opdaegt doch’ het bel te vergeefsch; geen fterveling, welke eene onvertfaegd- heid hy ook bezitte, durft het waegen die placrs te naderen 3 тупе Íchuit zou, in еде van daer te landen, de gaepende Neen als een fehichtige py! invliegen, naer den afgrond dae- len, еп һу їп de kacken des doods vallen. ` Geducht, doch barmhartig ezen! fchenk d ` ` in humne jongfte өорепЬНККеп, a лот verfcheuren , eene фо fl hun ‘hulp kan toebrengen, zyt, die, wen alles radeloos is, ё de benaeuwendfte folteringen beeft tyds, de onverwachtfte, de heuch, nen! Dan zal het ontgloeide hart, met afgebroken fnikken , met betraende wangen,en eene ftamelende ftem,u zyne vuu- tige dankbaerheid bewyzen; и, als de eenigfte toevlucht ip de gevaeren , de onoverkomenlykfte awarigheden, roe» men en verheerlyken (*). Daer honger en gebrek aen alle kanten waeren, trachten de menschlievende en lofwaerdige vlyt єп waekzaemheid van Dykgraef en Heemraeden, den afgevasten Landman de noodi- go verkwikking toe. te zenden: men is daer toe in deeze Stad ` op Bike nadere berichten kunnen deeze lieden vit hun gevzar wer ҮІ, DEEL. MENGELW. NO. $ K 14% L. STOPPENDAAL op het drokfte in de weer, door het laeden van fchuiten met brood en andere levensbehoeften; elk acnfchouwt dit gewoel met een goedkeurend vermaek, en ziet reeds, by verboelding , met welk еспе onuitdrukbaere vreugd en dankbaerheid, dees vogrraed zal worden ontvangen en genuttigd; men Кап deeze edele poogingen niet genoeg den welverdienden roem geeven 5 de perfoonen, die over deszelfs uitdeeling het beftuur zullen hebben ‚ еп hun. leven daer toe op den geweldig bruisfchende ftraom in de waegfchael ftellen , merkt men aen als zo veele Befcherm-engelen, die den dood.zynen roof zullen ontrukken, en het leven alöm verfpreiden : zo aenftonds zal men ten dien einde eene fchuit zien аћеекеп (*); daer word zy reeds losgemaekt ; men zend inwendige-{meekingen’ ten hemel ор, dat. dezelve behouden blyven, en het woortreflyk doel herei- ken moge: maer, goede Сой! wat ziet daer bet gluurend oog! de fchuit,.nog naeuwlyks in de rivier gekomen , fchept- van agter water ; alles vlucht naer het voorfte einde 3 de Ghuit zìnkt; die daer in zitten Парп er uit; eeu afgryslyk weegeklag, en geroep om hulp, ftreeft naer het zwerk ; nog even aenfchouwt meu de hoofden der rampzaligen; ieder hair ryst, te berge; eene diepe verflagenheid is op elks wezen gedrukt; men ziet nog naer redding uit: cen overwaerdig en beleet burger (t), wiens naem der ecuwigheid zy ge- wyd, en die de achting en befcherming vm alle weldenken- den zyner Stadgegooten ten hoogften verdient, fpringt, uit enkele menschlievendheid, met het оо: сһупіукбе en vitenfte levensgevaer , van de havenmuur, eene verbaezende Here, in eene ledige kaool-aek, pas van beneden opgekomen om ich in de haven te bergen, bericht vling aen Schipper. en uecht, des nog onkundig „ het gebeurde onheil , vliegt met hun in een’ daer agter liggenden boot, ftreeft met bung gaer е gu еп:дап nog bovendryvenden, grypt: ’er twee ; die men in den boot ZE daer zy. levenloos uitgefireks. liggen: 66). Aenftonds verfprgid zich deeze daodelyke maere door de gan: fche . Stad; Íchrik en ontroering Бойогтеп elks ziel, zachte traenen ‘van. teddre menfchenmin bedaeuwen de wangen „aen , dä ү Н * * сМ у С%) In deeze’fehuit bevonden zich de Haogwelachoren Heer С. С. Ba- той van Nyvenheim, gefubftitueerde Ampunan van Overberuw:, de Песг en Мг. J.-P. van Omphal, Advocaet Piscact van Overbetuwe, nevens desa zelfs Klerk Cramer, de Koopman С. Smits, de Zoon van chenback „ Klerk van ‚den Heere:-S.andfchryver wvan:Overbetuwe, twee Schippers, en род twee perfoonen als medehelpers. ‹ | СР) De Koopman Hendrik Boers. C$) De Heer. van Nyvemheim is, па dat alles aen hem gedaen was wat de kunst vermogt, niet weder te regt kunnen gebragt worden, еп overlee- den: doch de Koopman С. Sinits is weêr bett: 20 dae er van da negen perfvanen, die in chuit waren, acht zjn omgekomen, , , | BESPIEGELING OVER DEN WATERYLOED. ‚ 143 sit naer de rivier om eenig bericht wegens de omgekomene te ontvangen; men is alóm ір. гер en roer: men hoort geen gefprekken dan over deezen rampfpoed: hier misfchen Угоц- wen baere Mans , Kinderen hunnen Vader , al hun heul en heil, de vlytige verzorgers hunner behoeften; daer derven Vaders hunne beminde Zoons, wakkere jongelingen , die een fteun van derzelver grysheid badden kunnen weezen; Zusters beweenen haere tedergeliefde Broeders! Myne, ziel deelde niet weinig їп decze algemeene: treurigheid; myn hart fueg gewel. dig; myne beenen krikten; traenen bevachtigden; myne оо- gens geen wonder! myn vriend, dien ik ruim een uur uóór dit onhcil nog aenfchouwd had; myn waerde ‘vriend van Ome phal was niet meêr! lag in den vloed, bedolven ! was voor eeuwig voor my .verlooren! Dat de zilte: droppen , die thans mya papier befproeien, nog getuigen zyn van de waere ach ting, welke ik altoos aen uw edel hart en (сђгапасге kundig heid heb toedraegen ! Myne Vaderftad verliest in u eenen waers digen Burger, een’ vaartrefyken Regtsgeleerden! Uw Geflacht тут Йейп en troost; еп uwe Vrienden een’ opregten , verknoche ten, еп behulpzaemen Vriend! Dat uwe nagedachtenis by elk in zegen zy , еп uwe ziel ас zalige onfterfiykheig geniete L Het gerucht, dat ontzachlyke Ysdammen, die te Keulen een antal Schepen in den grond geftoken, het water tot toreus hoogte doen fteigeren, de Stad op die plapt{en onder gezet, waer moit, by, dergelyke voorvallen „б water geftaen bad en andere vreeslyke verwoestingen hadden aengericht, йор moesten afkomen, doet, іп deeze Stad, elk van: angst fidderen ‚de bẹ- wosters van ееп gedeeke der beveden Stad vluchten ylings met hunne huisraeden.naer het boveneinde; zieken worden op bedden uit hunne .wooningen gedraegen ;. (сік еп verbaesd- heid zyn op elks gelaet te leezen.. Dat de goedertieren God alle verdere dreigende rampen genadig van ons afwende, en deeze benaeuwde vrees rasch doe verdwynen.€*)! : -< > Geene pen is in ftget, om alle de onheilen, de ontelbaar de (*) Volgens eenen bricf, gefchreeven uit Keulen den 2 deezer maend, эп den Heere Rentmeester je F. Sanders van Well, woonachtig alhier , fond, op den 27 February daer bevorens, het water op de Hooimarkt te Keulen, ter hoogte van omtrent tien voeten, Het Ys was "e morgens acn bet dryven, en zeste zich weder vast tot "9 anderen dacgs voormiddags. ' Het water was, пасг de Рей dier plaets, aldaer hoog geweest бӯ vesten en ў duimen, en то voeten, 9 duimen, hooger als in 1740. De Bok, vyf en, en de Stadsmuur langs den Rhyn, waren weggeftoken met vee- k buizen en menfchen; over de honderd Bovenlandfche en Holland{che waren aen ftukken en weggeftoken; het Schip van eenen van Мио lag over de Stadsmuur tegens Margeriete Klooster in de Stad. der herftellen. De fchade der Kooplicden was ongelooftyk „-wyl feder over- vallén werd door het water, daer nooit gevaer was geweest; het boven Rhynífche Ys was nog niet afgekomen. Меп vreesde veor alle Dyken, die beneden lagen, ёп voor veele duizende mienfchen; het noodlot: der Gelder- fche Gewesten was, naer °з Schryvers gedachten, reeds uitgemaekt, ten ware het Ys zich weder mogt hebben vastgezet, waeraen hy niet twyfel- de, wyl het water weinig was gevallen, na Saturdag avond (den 28 Febr.) een twee voeten,zo dat het water destyds (op deu 2 Maer nog 2 A 27 voeren hoog was. d - ZEDELI KE. BEDENKINGEN. 148 ZRDELYKE REDENKINGEN,. Het i ligt gezegd, deze of die zaak zou ik niet doen, wan- ik in zulk een geval was. Dan daar in komende emat men dikwils nog tienmaal erger. Dus ziet men, dat ` et ligt valt te berispen; maar zeer moeijelyk te verbeteren. Men behoort nergens omgigtiger in te werk te gaan, dan krent iemands zedelyk karakter. Is het dan niet een bewys en de grootfte vuilaartigheid, een bewys van een fnood- en daartigheid, iemand voor een gansch gemeen, van eene кеге Maatichappy , ор ееп 105(ер grond, als den grootften boodaard , als een Monfter, in de zamenleving, af te fchil- kren. , Het is meer het kenmerk van dwaasheid, dan van verband,. en gären een bewys van flyfzinnigheid, of onverzettelyke. toppigheid; zich met drift en kwaadaartigheid tegen iemand te lerzetten , wanneer hy ons onder het oog brengt , dat men b eenige zaken of gevallen kwalyk gehandeld hebbe. By alle Menfchen is de Laster verderfelyker, dan de pest ; by is zekeriyk het ysfelykst gedrogt, een Monfter in de Maat- fchappy: maar іп den mond eens Geestelyken is de laster bovenal een gruwel. | | Indien alle Menfchen їп den aart zo goed waren , als zy. Willen (chynen; wat zou de Maat(chappy "er niet magtig Ьу. Wonen! ` Wie gelukkig en tevens lang wil leven , moet zich gewennen vergenoegd ‘te Zyn. De onvdrgenoegdheid ondermynt de aller- Reke gezondheid; еп het leven, dat een onvergenoegd mensch ` ® aarde doorbrengt: , is geen leven, Wie vele zaken wil afdoen, moet in alles een goed overleg hebben, en zyne bedryven іп orde regelen. ——— Wanorde e een ерт overleg veroorzaken, dat men niets kan doen, al Кей men tyd in overvloed.. Wie de geheiligfte dingen, onder een voorwendzel van God- Mgt, misbruikt , is de grootte Snoodaard, en veel erger, dan een openbaar godloos mensch. - ls 'er , buiten de Zonde ‚ wel ééne eenige zaak in de waereld,- welke haare goede zyde niet heeft ?. Naar mate men dan eene zaak beschouwt, kan ze ook in een gunftig licht geplaatst wor- Hier van daan komt het, dat zo vele kortziende Sterve- ngen zich laten misleiden , door bedriegelyke drogredenen ; waar ù opzettelyk het nadeelige verzwegen, en het voordeel gemeld Word, Dan een man.van verftand en gezond oordeel doorgrond de zaken, tot in haar binrenfte, en laat zich niet gemakkelyk toor den (сһуп misleiden. aart de trouw , doet regt, cen ву zult gerust leven zonder kwad te vrezen, с. ү, De Ge LUCHT Se LUCHTSOESTELDHEID тв AMSTERDAM, FEBRUARI, r Ber: Dt Wied ` Be Th: Wind, оў. 5-5115 NO әм, nevel" © ` 8л 19 — zk bet, Ț 169—1 А ће!а.Бет (Г) 2-10 28. мајм. пееш —1 2 , dl helder. BE W ofhelder у — , ` ale, betr. — i 3jdonker d = awe bi йен)" 28. | п поп о helder WË donker б. —— 29 al— damp.donk. "` % CG mi „тай, гип. 28 955 3038 ТЬ, ' по. 288, І 12 21- ар , ‘smid. 344. 224 29- 37} Tb. den 27 % mo. 810, 44. вау, 2855 - pe nnn | MENGELDWERK, TOTFRAAYE LETTEREN,KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN BETREKKELYK. Lee ee REDENVOERING у STREKKENDE TEN BEWYZB, DAT DR WAARHEID DES CHRISTLYKEN GODSDIENSTS BEVESTIGD WORDT > LOOR., DE WYZE, OP WELKE DE BLYK- BAARHEDEN VOOR DENZELVEN , WORDEN VOORGESTELD,. Door A. GERARD. (Wervolg en Slot van bladz. 100.) М hoe gefchikt deeze Leerwyze was, zy beveiligde bet Christendom niet voor tegenkanting. ndeugd en Vooroordeel bragten verfcheide zwaarigheden tegen die Blykbaarheden ter baane ; zy werden voorgefteld aan снаіѕтоѕ en aan zyne Jongeren; en zy bewoogen hun om af te gaan van hunne gewoone wyze, om eenvoudig de Blykbaarheid voor te ftelien, en om een anderen Leer- trant aan te neemen; deeze (taat ons thans in de Це plaats te onderzoeken. Op welk eene wyze' дап hieldt jesus zyne eifchen als ten Godlyk Leeraar ftaande, als һу de zodanigen aan- (prak, die tegenwerpingen maakten of na hun luisterden? Hy beweerde zyne Zending, en kwam voor zyn Charac- ter vit op de volflaagenfte wyze. Door het wederleggen van hunne vitteryen , door het ophelderen van °t geen "eg aanleiding toe gegeeven hadt, door het te regt brengen hunner misverftanden, en het inboezemen van juister be» Sinzelen , gaf hy menigwerf eene breedvoeriger uitlegging гупег volheerlyke Leere; teffens verklaarende , dat het Evangelie uitmuntend was, en die uitmuntendheid als een bewys van de Godlykheid aandringende. Hy herin- nerde de zodanigen’, die hem tegenftonden, de Wondere werken, door hem verrigt; uitdruklyk en dikwyls verklaan tende, dat hy ze gedaan hadt, ten bewyze van zyne Zending en ter bevestiginge уап zyne Leere. Ontkende meh dat zyne-Wonderwerken kragts genoeg hadden’, om te bewyzen dat hy van сор kwam: werden ze zelfs aan ‚DEEL. MENGELW, №, 4 Dui- РА 148 ШЕ WAARHEID VAN DEN CHRIST. GODSDIENST Duivelkunftenaary toegefchreeven ; hy bewees de onge- mdheid der betigting, en verdeedigde ‘de. kragt zyner Wonderdaaden доог klaare en bondige bewysredenen, Daarenboven toonde hy, in verfcheide gelegenhe. den, dat гупе Wonderwerken rechrftreekfche Blykbaarhe- den waren van de voornaamfte Leerftellingen vàn zynen Godsdienst, als zyne daadijke proefbetòoningen van de vermogens, welke die Leerftellingen hem toefchrceven of van dergelyke vermogens, voor zo verre zy tot zinnelyke voorwerpen konden gemaakt worden. —_ — Diltwyls bee riep Ну zich, met uitdruklyke woorden, op byzondere Voorzeggingen des Ouden Verbonds, en toonde dat ze in hem vervulling bekomen hadden. “vormden zich een zeer verkeerd denkbeeld van den Nep, as, en werden verhinderd: om te bemerken dat jesus de Mesfias ware, doordien zy zommige Voorzeggingen geheel мал ’ hoofd zagen, еп in andere zeer gewigtige omftan- digheden, hem betreffende, voorby foegen: onze Zalige maaker wees deeze aan, em redenkavelde jet over, om, aan den eenen kant, hun begrip van den Mesfias te ver- beteren, en, aan den anderen kant, hunne vooroordelen tegen hem weg te neemen. Zy merkten in jesus zommige charatertrekken op, onbeftaanbaar met hun be- grip van den Mesfias,’t geen zy meenden uit de Prophec- ten opgemaakt te hebben. Ну toonde dat deeze Charac- tertrekken ten vollen beftaanbaar waren met de Prophet, n den Mesfias; ја dikwyls dat ze'er Zy misten in hem eenige n den Mesfias toefchreeven ; hy be zelve deeze trekken bezat ‚ en, op inne verwagting, om dezelve in den ‚ enkel ontftondt uit hunne onkunde ig der Propheeten. De tegen- len, bewoog hem niet alleen om de Zendinge op te helderen en aan te е verzamelen, en derzelver vereende reiden. De Туй ontbreckt my, ош leeze byzonderheden by te brengen, ое ftipt en hoe eigenaartig de Apos oetftappen van Kunnen Meester drul m te onderzoeken, welke voordeelen end hebbe van deeze verandering, ykbaarheden van * zelve voor te рот BEVESTIGD. 149 Door deeze verandering is de waarheid des Christene doms onmiddelyker blykbaar , en de verdeediging van de- zelve gemaklyker en kotter geworden; hier door zyn groo» te zwaarigheden vermyd, еп `(сһупЬааге tegenwerpingen vonrgekomens: Снліѕтоѕ heeft, door zo dikwyls еп zo sitdruklyk zich eene Godlyke Zending toe te fchryven; het onbetwistbaar gemaakt, dat hy ten oogmerk hadt zy- ne geheele Leer het gezag eener Godlyke Openbaaringe by te zetten. Zyn veelvuldig beroepen op de Propheeten weert alle zwaarigheid in het bepaalen , of hy zich het hoogaanzien- ук Character van den Mesfias toefchreef', of alleen dat eens Propheets. Ieder zwaarigheid in de Openbaaring is door de Ongeloovigen: in eene tegenwerping vergroot 5 het Christendom laat plaats voor veele zwaar eden open, door de wyze op welke °t zelve verkondigd is. In ze- kere maate is het ’t geen de Ongeloovigen wenschten: м dit geen aanduiding van de waarheid der Openbaarin- ge? Нес vordert te meer onze opmerking : dewyl dit kon plaats grypen , zonder andere groote voordeelen te verliezen , door: de keurige en zonderlinge zamenvoeging van de tegenovergeftelde Leerwyzen die jesus invoerde, Gelyk de муле waar op CHRISTUS zyne Zending (ааті- de hieldt, als dezelve wederfprooken werd , eenige Te- 2 ` Gen 150 DE WAARHEID VAN DEN CHRIST. GODSDIENST genwerpingen voor Кош, zo weert zy andere af. Ну ons zelve reden van de natuur en de kragt der Diykbaar- heden, welke hy voortbragt, en zyne eigene antwoorden op verfcheide Tegenwerpingen daar tegen aangevoerd. De Ongeloovigen hebben dezelve nooit wederlegd ; zy hebben het nauwlyks beftaan. Is dit beftaanbaar met opregtheid? Is dit geene erkentenis van zwakheid ? Zy behoorden hier mede eenen aanvang gemaakt te hebben : door dit te verwaarloozen, hebben zy eenen fterken vy- and agter zich gelaaten in ° bezit уап een bolwerk „ "tr geen zy onverwinbaar vonden : еп, in gevolge hier van, zyn alle hunne vorderingen onzeker, en de behaal- de voordeelen flegts fchynbaar. De redenkavelingen van Jesus zyn onbeantwpord gebleeven ; op dezelve mogen de Christgeloovigen zich volkomen verlaaten: en in deeze vinden zy niet alleen voorbeelden hoe zy hunnen Gods- dienst moeten verdeedigen ; maar ook beginzels, recht- ftreeks toepasfelyk tot wederlegging van veele der Tegen- werpingen, veel laater tegen denzelven aangevoerd. De wyze , waar op CHRISTUS te werk ging , als hy tegenftand ontmoette , geeft een nieuw bewys van de fterkte der Blykbaarheid , welke zyne Leer vergezelde, Door veelen te overtuigen, als deeze enkel was voorge- fteld, oefende dezelve haare kragt, en fpreidde zich daag door ten toon. Maar vooroordeel, of flegtheid van ge- moedsgefteltenisfe , belet dikwerf de fpreekendíte- Blyk- baarheid eenige overtuiging in °t geheel te veroorzaaken, În zulk een geval, kan de kragt der Blykbaarheid alleen door redenkaveling worden aangetoond , en deeze is іц İtaat te bewyzen, dat dezelve allen hadt behooren te o- vertuigen. De Blykbaarheid , door CHRISTUS voorgehoue den, werd op den tocts gebragt, dre toets regtvaardigde dezelve : en dat geen, welks Blykbaarhvid ten vollen kan verdeedigd worden door bondige bewysredenen , moet Waarheid zyn. ` | | _ Men ontmoet "er veelen’, die niet overtuigd Kunnen wor- den door de bloote Blykbaarheid alleen. Ongeftelden en Zieken hebben zo wel geneesmiddelen als voedzel noodig. Eenigen zyn of onoplettend of bevooroordeeld, of gene- gen tot twyfeling, of dermazte op redenkaveling gefteld , dat zy dezelve, in alle gevallen, eifchen. De zodanigen kunnen alleen overtuigd worden door een redeneerende voordragt der Blykbaarheid. CurisTus trof er veelen aan van dien (tempel ; by fchikte zyne Leerwyze naar hunus ge- ` = D $ BEVESTIGD. “ TT ze geaartheid; hy gebruikte de natuurlyke middelen, om hun tot het Geloove te brengen. Hy deedt alles wat gedaan kon worden tot overtuiging der allerongeloovigften. Zyn wy geen Gelopf verfchuldigd aan eenen Leeraar, die nim- mer eenig gefchikt middel ter overtuiginge ongebruikt liet? Is ber geen blyk van Waarheid, dat het Fuangelie door allerlei middelen kon onderfchraagd worden ? Maar is er in dic alles niets ftrydigs met die eenvoudig-: heid ‚welke му ‚іл де Oorfpronglyke зуге , aanmerkten als eene fierkfpreekende aanduiding van zyn Godlyk Character en Hemelfche Zending ? Vinden wy hier geene verzekerin- yan гупе Zending en Waardigheid , geene béroepingen op de Blykbaarheden door hem voorgefteld , geene ten toon fpreidiogen van dezelve, geene bedreigingen uitgezonderd tegen hun , die ze wederftonden? Maar alle deeze wer- den, zonder eenige uitzondering , veroorzaakt door den gebooden tegenftand: die in aanmerking neemende , vinden wy de volle oplosfing. In zulke omftandigheden waren zy eigenaartig: zy waren zelfs niet meer dan naar eisch der zuken veranderd, uitdrukkingen van de zelfde trekken ме1-' ke іп de Oorfpronglyke wyze uitblonken. 