VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
och dit blykt niet uit het Bevelfchrift, en EUSEBIUS , ver- re van iets dergelyks te ftellen , verzekert ons in tegendeel, dat de Keizer, ook van andere Broederen in Ae aange- zogt, om de vervolgingen daar te (tuiten, die Bevelfchrift uitgaf , zonder iets te melden °t geen fehyn geeft als of dee- ze Lastbrief gefchreeven zou zyn in antwoord op een Brief der Staatsvergaderinge. Vervolgens zegt de Keizer , dat de Goden zulke Perfoonen zouden (traffen, indien zy konden. Eene groote eer zeker voor zyne Goden! Trok hy hun Al- vermogen in twyfel? Was JUPITER ONNIPOTENS bv bun geen zo gemeenzaam zeggen als by ons God Almagtig ? Ter- TULLIANUS zegt Non trascerentur (Dii) vobis in antmadoer- fione (Christianorum) cesfantibus , RB Gë exequi posfent (4). De Goden) zouden niet vertoornd «worden , zoo aftiet e (Christenen) te vervolgen , indien zy °t zelve doen kor den. Dat is wel gezegd, dit past in den mond van een Chris- ten; maar voegt zulk eene taal in dien van eenen Heiden Eben Keizer? Dat zeggen van Tacitus (b) waar op de Be drie Ca) Ad Nattones. c, 10. (B) Anh, I 73. Ee ‚ REN VERVÒLGER DER CHRISTENEN. 341 drieger in dit Bevelfchrift fchynt te zinfpeelen. Deorum in- juries Diis esfe cura, dat de Goden de beledigingen den Goden aangedaan ter barie namen, is eene edele grondregel tegen de Vervolging: want het geeft geene kleinagting van der Goden magt te kennen, wanneer men ber wreeken van het ongelyk hun aangedaan, aan hun overlaat. De woorden erg Aeren indien zy konden,zyn met voordagt in het Af- fchrift van EUSEBIUS uitgelaaten, | En §. 9. De Heidenen worden beftraft om dat zy de Chrise tenen van Ongedistery befchuldigen , en, (gelyk het Af- fchrift van JUSTINUS "er byvoegt) van andere misdaaden, die tegen hun niet beweezen konden worden: maar kan iemand zich verbeelden, dat ATHENAGORAS den Keizer in zulke dringende bewoordingen zou gefmeekt hebben , geen geloof te (oan aan deezè algemeene lasteringen van God- perzaakery enz., indien'die Vorst zelve hun lang te voo» ren zo ftaatlyk van dat misdryf hadt vrygefprooken? Zou JUSTINUS (a), naa zulk eene opeulyke vryverklaaring des Keizers , CRESCENS, die de Christenen van Ongodistery befchuldigde, tot een redentwist in "e Keiters tegenwoor- digheid gedaagd hebben, om dus der Christenen onfchuld te verdeedigen? ’t Is belachiyk te ftellen, dat zulk een merkwaardig getuigenis, ten voordeele van de zaak der Christenen , zou overgeflaagen zyn door alle volgende Verdeedigers des Christendoms van de tweede en derde Eeuwe. Of nren moest ftellen dat TERTULLIANUS op dit Bevelfchrift oogt, in zyn Verweerfchrift, gelyk ik reeds heb opgemaakt in myne Verdeediginge (b); doch zyn ge» zag, al was het uitdruklyk , zou van weinig gewigts zyn tegen het algemeen ftilzwygen der overigen; die Ter zich zeker op zouden beroepen hebben , ware het anderzins egt geweest, of van hun als zodanig aangezien. - Lie De volgende zinfnede is een zeer meesterlyke trek, en beide de Affchriften , (choon in woorden ver- fchillende, komen in de zaak op °t zelfde uit: want ik weet geen verfchil tusfchen mae en ed, eene nutt- ge of verkiesiyke zaak. °t Is bet belang der Christenen, (zegt de vermeende Keizer, ) liever te lyden woor bunnen God dan enz. Zulks moet flaan op hun belang in dit of in het andere leeven. Het zou eene aartige wonderfpreuk zyn re Dellen, dat de Christgeloovigen eenig tydlyk be (ei Apol, se B) Art. IV. dere Wereld zouden beloond worden. Ten anderen loopt het rechtftreeks aan tegen de gronden van ANTONINUS, die met de laatere Stoicynen , de Íterfiykheid der ziele ftelde en gevolglyk eenen toekomenden (taat lochende (a). Door de overzetting en leezing van LANGIUS, die gelyk varz- sius aanmerkt, door veele handíchriften bevestigd wordt, te volgen , heb ik in myne overzetting aan dit zeggen „een bèter zwier gegeeven, dan de woorden in de gedruk- te Affchriften voorkomen. Want het is wartaal te Gel, Jen dat de Christgeloovigen eenig belang konden hebben in te fchynen voor hunnen Godsdienst te fterven , indien zy het niet weezenlyk deeden. Daar ziet erkent de Keizer dat zy voor hunnen God fteryen, en hy voegt e in de volgende zinfnede by,dat zy uit kragt van dit be- ginzel (ele) zegenpraalden over de wreedheid hunner Ver- volgeren. Dit komt op ’t zelfde uit in het Affchrift van JUSTINUS. Nu wenschte ik wel te weeten hoe dit etuigenis den Christen Martelaaren gegeeven overeen fem met het geen die Keizer elders zegt, dat zy uit en- ‚kele hardnekkigheid hun leeven verlmaadden, terwyl hy hier hunne ftandvastigheid pryst. Hoe was ANTONINUS in den aanvang zyner Regeeringe zo kundig van de waa- re beweegreden huns lydens en in ’t einde daar van des go onkundig? Het is geene gemaklyke taak , deeze taste lyke tegenftrydigheid over een te brengen, _ $. 11. De Keizer gaat ap den zelfden voet voort, pry- zende de Christenen wegens hunnen moed en, betrouwen op hunnen cop geduurende de Aardbeeving, verwytende den Heidenen hunne lafhartigheid en het wantrouwen op hunne Godheden. Doch nog vreemder is het geen volgt, Hy beftraft de Heidenen over het verwaarloozen vap de andere Goden , en den dienst van dien dénen Önfterfly- ken, welken de Christenen dienen enz, Is het mogelyk dat een Heiden zulke dingen (chryfi? de Heidenen verwy» tene Gei Lib. XL A cÉ êen ta ea. \ `- EEN VERVÓLGER DER CHRISTENEN. KT gegde wegens:het niet dienen van den cop der Christen nen, is-het zelfde als hùn te berispen dat zy geen Chris- senen. wierden. onzen Gov gteeven, Indien gy denkt, dat deeze uitdruk: king beftaanbaár is met het character van ANTONINUS , meg den eerbied voor zynen eigen en de veragting van onzen’ Godsdienst; ik zal u zulks niet benyden. — Ik ben reeds moede van my zo lang opgehouden te hebben met het Gee fchrift van een Bedrieger, die getoond heeft dat hy een volflaagen Vreemdeling was van alle regelen der: welvoes gelykheid , die geen eerlykheid genoeg hadt om de waar- heid te fchryven , noch de kunst om eene aanneemelyke leugen te fmeeden. Dus de inleiding befchouwd hebbende welke uit eene befchimping der Heidenen en toejuiching der Christenen beftaat, begreepen in hoogklinkender be-* bewoordingen en (terker uitdrukkingen dan CONSTANTFINUS beziet in het beroemd Bevelfchrift ten hunnen voordeele p. zal ik nog een kort woord zeggen over het flot, waar in men leest dat een Christen , als zodanig befchuldigd , moet vry gelaaten en de aanbrenger geftraft worden. - A 12. Dit is een fterk bewys tegen de egtheid van dee- - zen Lastbrief, indien er geen voorbeeld voor handen zy, "tr welk toont, dat (taande de geheele Regeering van ANTOS. NINUS, of daar na, deeze wet fand gegteepen heeft, en. men uit haofde daar van eenig Christen ontfloeg , of eenigen: Aanklaager ftrafte. Toon my één zodanig voorbeeld in de. geheele oudheid, en ik zal u de zaak gewonnen geeven. Ik. weet wel dat HUETIUS, VALESIUS en anderen voorwende. den, hoe degze wet uitgevoerd is tegen den befchuldiger’ ` Van APOLLONIUS. Maar dit is een groote mis(lag. Want , ine; dien de aanklaager geleeden hadt in gevolge van dit Bevel- ` Schrift , zo moest volgens het zelve APOLLONIUS ook vry ge- lasten geweest zyn ; waar van het tegendeel ons door EUSR- BIUS verzekerd wordt. Uit de Verdeedigfchrifeen Mate" Ce $44 S -We Anton > - k, dat de Christenen nooit senig voordeel wan dit Hes velíchrift hadden , dat de Vervolging met de grootfte. Greng, heid woedde in alle deelen der Heerfchappye van ANTON Kus, gelyk ik vervolgens zal toonen , en dat, noch FoLvs CARPUS, noch de Belyders van Liens, noch eenige andere Martelsars onder die Regeering, iets van zulk eene wet wisten, of zich daar op ooit beriepen. Dit bewys alleen, van genoeg gewigts om de egtheid en geloofwaardigheid van dit Bevelfchrift te wraaken. —— In deezer voege heb ik de opgenoome taak om den bedriegenden O r van Ir zelve te ontmaskeren , volbragt3 en, myns bedunkens, een (tuk voldongen waar van de Heer vonwerz alleen de leuze gaf, dat dit Bevelfehrift door geen ander dan door een Christen kan opgefteld weezen. Ik ben zo verre van my des te beroemen , dat ik dikwyls misnoegd. geweest hels van my op te houden met het ontdekken van eene dermaa: te in 't oogloopenide valschheid. Fen kunftig gefmeed be: drog zou vernuft en fchranderheid vereischt hebben om het aan den dag te leggen: en dit mogt iemand eenige eere byzetten ; maar zulk een lomp bedrog als dit kan geen vers maak eeven in het onderzoeken , noch lof wegens het Ne ` H. Voorftel. Dat de Vervolging met zum Kennis en Toe Remming werd voortgezet. §. 1. Het zon noodloos tydfpillen zyn veele bewyzer aen te haalen om zo bekend eene waarheid als de Vervols ging onder MARCUS ANTONINUS „te bevestigen. Ik heb hier voor my alle de Schryvers van Verdeedigichriften onder gyne Regeering in dien tyd, gerugfteund oor Det eenpaz- tige getuigenis van alle Kerklyke Gefchiedfchryvers, geer uitgezonderd. De ganfche zaak onzes gefchils komit hief op uit of MARCUS ANTONINUS de veroorzaaker van de Ver, volging ware. De Vervolging bepaalde zich niet aan eene zekere Stadt- of Landfchap; maar was algemeen door alle de deelen des Ryks, gelyk te zien is by CELSUS, fusrinvs en EUSEBIUS (a). De Heer DoDweELL geeft voor dat dezels ve alleen hervoort kwam uit de woede van de heffe des Volks, en de wreedheid van de Stadsbevelkebberen , en niet tot den marteldood Hep, eitgenonren in het geval der e , If- ei Casus apud Orig. P. 303, 4» Justms Apok IL p. 3. Ee, aa, V Bokt Ge ’ "TT EEN VERVOLGER DER CHRISTENEN. us Martelaaren te Lions (a). Dit. alles zoekt hy af te leiden uit eene verkeerd begreepe plaats van ATHENAGORAS. Doch het verdient waarlyk onze verwondering dat zo graot een Man zich dermaate door zyne geliefde veronderftelling liet verblinden, dat hy veele Klaare en recht{treekfche getuigee nisfen tegen hem , by dien zelfden Schryver te vinden, over 't hoofd zag. De Vervolging ftrekte zich uit tot het leeven der. Christenen, dit leeren ons CELSUS, JUSTINUS e en ATHENAGORAS(L), de gevallen van POLYCARPUS en MRa LITO Ce) en veele anderen, te veel om op te teilen. Dee ` zelve werd volgens de handelwyze in regten gebruiklyk voortgezet, door de Regters (d). En ATHENAGORAS bee tuigt dat de Landsbeftuurders te weinig in getal waren , om de zaaken der Christenen voor hun gebragt, te onderzoee ken (e). Teffens wil ik, ereediyk toeftemmen dat het gee meene Valk veel deels hadt in deeze , gelyk in andere Vere volgingen.;dezelve zomtyds door hun woest gefchreeuw vers - oorzaakte ; en' nooit naliet de Christenen te mishandelen, te plonderen, en te hoppen , wanneer de Overheid zich tes gen de Geloovigen verklgarde, Deeze Vervolging werd niet-op de gewoone wyze, maar met buitengemeen geweld vooftgezet ; men deedt de Christenen zorgvuldig ope zoeken om ze te (trafen Cf). Daar, onder de gemaatigde Regeering van TRAJANUS , het opzoeken der Christenen ver. booden was; en niemand, in gevolge van den Lastbrief aan PLINIUS gezonden , kon lyden , of hy moest, gelyk ap. dere misdaadigers eerst, volgens regelen in Regten ge- bruiklyk , befchuldigd, en van het aankleeven des Chris, tendoms overtuigd weezen,. °t Welk uitwyst dat de Vervol ging onder ANTONINUS niet ging op den voet der oude wete ten, maar door fcherper Bevelfchriften was aangezet, gee lyk ik vervolgens zal doen zien. §. 2.. Zo ftreng en algemeen eene Vervolging kon nooit verborgen weezen voor den wakkeren en waakzaamen An= TONINUS , die alle zyne zorge op de Staatsbelangen veftigde, De Christenen leeden het Marteldom in Rome, de Dad zyns Vere i. Lei De Pauc. Mart. c. 38. (B) CeLsus.p. 403. 4. JUSTINDS Apol D. pr Se, ÅTHENAGORAY > 9,10. P Cc) Euses. IV Boek 26 Hoofdf. (d) ATHENAGORAs p. I2. JU9TINUS en ŒLSUS , UË fupra. `. Ce) P. isa. Cf) Carsus ib. oe, V Boek x Hoofd. 346 ` M. ANTONINUS ` verblyfe (4); hief van kon hy niet onkùndig zen, OoÉ konden de verrigtingen in het afgelegenst wingewest zyne kennis geenzins ontínappenş want de Landvoogden deeden alles volgens last van den Keizer, en waren verpligt, vat tyd tot tyd, hem kundfchap te laaten toekomen van alle gewigtige gebeurtenisfen in kunne Landvoogdyen z des ont- moeten wy een fpreekend bewys id de verzameling der Brieven van PLINIUS aan TRAJANUS5 deeze wyzen uit, dat hy den Keiser niet alleen raadpleegde in °t geval der Chris- tenen , maar tevens over de geringfte ftukken ; die-men voor beuzeiingen verre beneden ’sKeizers kennigneemfng zou agten. Het zelfde is te zieni uit de handelingen van de Mar- telaars te Lions, waar de Landvoogd tot het ftraffen der Christenen , die burgers van Rome waren , niet durfde tree- ~ den, voor e den Keizer geraadpleegd en zyhe bevelen tot het volvoeten der Graffe bekomen hadt. Hier uit mogen wy het gedrag der andere Landvoogden afleiden. Dat zy de gewoonte hadden om ìn dte gevallen ’s Keizers raad in te neemen ; blykt duidelyk uit LACTANTrUs (b). Deeze vers meldt ons dat ULPIANUS eene Verzameling gemaakt hadt van alle de Keizerlyke Refcriptten of Wederantweorden tegen de Christenen; deeze Re/criptien-waren , gelyk gy weet, niets anders dan de Keizerlyke bepaalingen en- beflaiten , iu alle twyfelagtige ftakken der Wet Hun door de Liandvoog: ‘den vootgefteld; Urpranus fchreef niet bart dan onder CARACALLA, naa de vyfde Vervolging oder SEVERUS; eu % gaat vast , dat ‚op dien red, de Re/criptien tegen de Chris: tenen vry talryk moeten geweest zyn; anderzins was het der moeite riet waardig geweest dezelve by een te ver: zamelen. En hier uit is het zeker; dat er meer Keizerlyke Bevelen tegen de Christenen en dùs ook meer Vervolginget en Martelaars geweest zyn dan de Heer Dopwerr in dé eerfte Kerke wil erkennen. — Dit toont middagklaar de ongerymdheid van te (tellen dat ANTONINUS onkundig zou geweest zyn van ’%t geen "er in de Wingewesten omging: n kunt gy hem- houden voor zulk een laf hartig Vorst; dat hy zodanige handelingen omtrent de Christenen, wan- neer hy ze afkeurde , zou hebben toegelaaten ? Zodanig iets zou men mogen wagten van eenen verwyfden SARDANAPA- Kus, die zyne dagen doorbragt onder de Gefneedener, en, , , oe Gei Cersus d Eusenrus, Y Boek 1 Hooff. i (5) Jusrwus Ap. zyde wierp, zonder ze te leezen , is het een vast teken 3 van zyne verfmaading en afkeer van de Cbristenbeid , en een beter bewys om te toonen, dat hy een Vervolger was s dan ‘er voor het tegendeel kan Worden bygebragt. Se Om te bewyzen dat hy de Vervolging gehengde heb Tk a lleen het getuigenis van jusrTiNus den Martelaar (b) by te brengen , deeze doet hem met zynen Vader ANTOe NINUS , (van wien hy eenig deel hadt in het Ryksheftuur ; (c) ) zamenftemmen om lyéftraffen tegen de Christenen vast te ftellen, Maar om dit ftuk: buiten kyf:te zetten, dient het uitdrukkelyk getuigenis van ATHENAGORAsS (d) , dat de vervolging met zyne Toeftemming gefchiedde.: Te zeggen dat de Christénen: vervolgd. wierden. tegen zyn wil en Bea velfchriften , is de ongehoordfte zaak der wereld. Congo: DUS zyn Opvolger „kon in ééns de Vervolging, in alle de | deelen des Ryks, doen ftaaken, gelyk wy weeten uitde Alexandrynfcbe Kronyk , en uit usEBIUS Çe). Wat was de rede dat de Bevelfchriften van een zo gehaat Vorst in alter yl volvoerd, en die van een Keizer zo bemind en aangebes den als ANTONINUS verwaátloosd wierden? Dusdanig een ongerymde handel ís onoplosfelyk. : Wys my één voorbeeld in de geheele oudheid aan van eene vervolging ondet een. Vorst den Christenen gunftig, uitgenomen onder het magt- EN : ` d : loos ad Ann.- 987. ` - , de Apol. I. p. 89,133. (e Mego apud euses, IV, 26. Cd) P. 8. euygageise dr under odiewrtoae ETT LUNE WW (e) Eusebius. V. er. , et | V. DEEL. MENGELW. NO. 8. Cc (2) De Carofinifcbe flam der Koningen van Frankryk, V. Mez, 348 M. ANTONINUS EEN VERVOLGER DER CHRIST: Joos en veragt bewind van den Keizer PHILIPPUS, wiens ge, | zo verre vervallen was, dat er in dit zelfde jaar niet minder dan drie oproeren tegen hem ont(tonden, en met het verlies zyns leevens en ryks eindigden. —- De bewy- zen uit de Zagtmoedigheid van ANTONINUS ontleend, om te toonen dat hy geen Vervolger was, zyn van geen meer gewigts, de Goedertierenheid van TRAJANUS was ruim zo groot en met regt beroemd; en, nogthans, weeten wy uit IGNATIUS, PLINIUS ep EUSEBIUS (4) ‚dat by een Vervolger was, fchoon geen van de ftrengíte, Wy hebben in onzen eigen ryd voorbeelden genoeg ‚dat Bygeloof en een blinde Godsdienst-yyer enmagtig zyn om de menschlykheid te vermeesteren „ en alle andere zedelyke deugden te doen zwygen. Ook kon ANTONINUS , volgens de beginzels van zynen Godsdienst , het voor geen dwinglandy aanzien, den vastgeftelden Godsdienst te handhaaven , door toe te laaten dat ‘er ftrafwetten tegen de Christenen wierden uits gevoerd. Hy deedt het in den dienst zyner Goden , en gy weet de Voorzegging van“onzen Zaligmaaker , de uure kom waar in een iegelyk , die u zal dooden, zal meenen Gode guen dienst te doen A a tene Voorzegging welke, in de eerfte Eeuwen der Kerke, baare volkomene vervulling bekwam. Daarenboven was het, in deeze dagen , de algemeene be- fchryving van een Goed Vorst, zo wel als van een Braaf Man; Qui confulta patrum, qui leges , juraque fervat; Een die de vastftellingen-der Voorvaderen, de Wetten en Regie bewaart. De Heidenen konden het voor geen vlek in ’s Kei- zets character houden, dat hy, door de geftrengfte mid» delen, eenen Aanhang zogt uit te rooijen, die in ’t age, ‚ meen onder zo zwaare befchuldigingen lag, en door TER. TULLIANUS, zeer kragtig in eenen volzin begreepen wor- den, als hv fchryft Christianum bominem omnium Scelerum reum , Deorum , Imperatorum , Legum , Morum Naturæ totius, inimicum exifdimas (c). Gy boudt een Christen voor een Mensch aan allerlei misdaaden fcbuldig , veor een vyand der Goden , der Keizeren , der Wetten , der Zeden , en van de gebsele Natuur. Naardemaal men de Christenen, in die de gen , doorgaans voor zulk flag van lieden kieldt, is ’er ligt seden te geeven voor de wreedheden met welke ANTONI- NUS hun behandelde „wreedheden anderzins zo vreemd van en onbeftaanbaar met de edelmoedigheid zyner natuure. (a) Eusesiws III. 33. (5) Joann. XVI, a, Çc) TERTULLIANUs Apol. cap. 2. (Hes Vervolg by de naaste, gelegenbeid.) EEN DE LAMARE VAN EEN OESLOOTEN ANUS, > 444 EEN ONDOORBOORDE AARS , IN EEN KIND REEDS ZES MAANDEN OUD, Door den Heer DE Lamare Lieutenant de M. le Premier Cbirurgien du Roi, au Neubourg, (Uit bet Fransch.) Et kind van Bidault, Voorzanger te Viez. by Nem bourg, zes maanden oud, braakte het zog van reng Minne en de pap weder uit , eenigen tyd oa dat het de- zelve hadt verzwolgen, en maakte de ondergeftooken does ken wel nat maar niet vuil, als andere kinderen. Ik onders zogt het en bemerkte dat de aars geflooten of ten eenene maale en van natuure ondoorboord ware, Ik deed het how- den op een tafel, met het aangezicht om laag. Ik deed de noodzaaklyke operatie door de Kruiswyzige infnydingen , enz. waar na Ík eenige olie van zoete amandelen in den regten darm infpoots dach deeze kwam ten eerften te rug, want de darm was vol van verdroogde drekftoffen ; waarom Ik het drie uncen van dezelfde olie deed drinken; deeze doordrong de harde drekftoffen en dreefze uit den regten darm , verbonden, gevormd en aan malkander vast, (op de wyze van een koord) van zynen aars tot op de kniën van de moeder, die hèt overend en naakt hieldt in myag tegenwoordigheid, Zedert dien tyd heeft het kind een goede gezondheid genooten tot dat het, vyf jaaren oud zynde, aan de Pokjes is geftorven, Het is niet te verwonderen dat dit kind zes maanden ` heeft konnen leeven zonder aars: want men vindt een gè- val, door den Heer Baux, Geneesheer te Nimes, opgegee» ven, van eene dogter van veertien jaaren , die noch aars , noch vrouwlykheid „ noch pisbuis hadt , haare drekftoffen - door den mond , de pis door de borst loosde , en welvaa« rende was. Cc e , Dë 850 ‘ BARATTE A DE, GOEDE UITWERKING VAN HET BYTEND KWIKSUBLIe MAAT IN EEN SCROFULEUZE. ZWEER (*). Door den Heer BARATTE , Lieutenant de M, le premier Cbirur- | … egien du Roi a Aumale. - DO (Uit bet Fransche) Zia Pavy , oud twee-en-twintig jaaren , van een goes de gefteldheid en fterk , zich onthoudende in de buu van Sleufl, parochie van Dal. de-la- Haye- Quinguempoiz, hadt veele jaaren Kliergezwellen gehad, aan aen hals, on- der de Okfelen en op andere plaatfen. Eindelyk vestigde zich het vogt,in het jaar 1769 ‚op het linker been ,’t welk hard, gezwollen en pynlyk werdt, inzonderheid naar be- neden. Hy vervoegde zich by een Heelmeester , dief ver- fcheide middelen vrugteloos te werk ftelde : het kwaad. liep \van dag tot dag voort , en dees ongelukkige was genood- zaakt te bedelen , en op twee krukken te gaan. In Juny van het voorgemelde jaar kwamen eenige Kwakzalvers te Aumale , die hem een fchielyke en volkome-geneezing be- loofden. Zy vertoonden hem veelmaalen aan -het volk , doende hem op hun theater klimmen , waar zy dan zyn been wreeven met eenige olie, my onbekend. Dit middel deedt, in de daad, het been ontzwellen, en verligtte de kwaal, zo verre zelfs, dat de Lyder eenige dagen ging zonder hêt gebruik van zyne krukken. Doch kort hier ns vertoonde zich het vogt, welk maar teruggedreeven was, met zo veel te meerdere: heftigheid wederom. Het been zwol tot een overmdatige- dikte. Op den: binmnenften en- klauw vertoonde zich een‘paars gezwel, met zwaare pyn - door het geheele gewrigt. Nu werd Ik geroepen. Ik leidde pynftillende en oplosfende pappen aan. Na verloop. van ‘weinige dagen kwam er een zweer, waar uit een dunne en kwaade (toffe vloeide.. Ik bragt "er myne fonde in tot op het hiel-been, °t welk my fcheen bederf te hebben. Ik maakte gebruik van een zuiverend dragtmiddel, benevens - ftvo- (*) [De Franfche Heelmeesters gebruiken het woord Scrofukws in een ruimen zin, en verftaan er door eene ongefteldheid der vog- ten, zonder kennelyke oorzaak, welke gezwellen en verzweeringen van een traage of moeilyke geneezing maakt ; en voornamelyk als jemant Krop-klier-gezwellen heeft of heeft gehad. ] GEBRUIK VAN HET KWIKSUBL IMAAT. gsi ftoovingen uit een fterk af kookzel van St, Janskruid , Maag- depalm en het groot Speeñkruid. Ik gaf hem buikopenen-. de middelen tot afleiding: doch niets voldeedt de verwag- ting. Wanhopende, eindelyk, den Lyder te zullen hel» pen, gaf Ik hem iet om zich mede te verbinden, en zag niet meer naar hem om. Na eenige dagen kwam de moe- der my zeggen , dat het been van haaren zoon ineen ere barmlyken ftaat, en de geheele zweer vol wormen ware, Ik ried haar de zweer wel uit te wasfchen met een fterk afkookzel van Alst, en doeken daar in natgemaakt om het geheele been te (laan, De Heer Beaulieu, een voornaam man in de buurt, wiens menschlievendheid niet genoeg geroemd kan worden , nam hem by zich , en ontboodt my; om Ter ale mogelyke hulpe aan toe te brengen. ` Het geval - kwam my zeer bezwaarlyk voor. Overtuigd dat de Kwik het kragtigfte (meltmiddel is, welk wy in de konst hebben, meende Ik het middel van vAN SWIETEN te moeten be- proeven. Ik befprak den Heer Beaulieu , die den Lyder van zynen tafel ‘verzorgde ‚dat hy zelf hem het middel zou geeven , om dat Ik het aan geen min“ voórzichtigen durfde vertrouwen, Jk begon dan door dëh Lyder te pufgeeren met Jalappe, Mercurius dulcis en Diagridium. -Ikliet met groote omzichtigheid twaalf greinen bytend Sublimaat {mel« ten, in agt en veertig lepelen vol goeden brandewyn. ‘Agt dagen lang liet Ik ‘er eene lepelvol ’s morgens nugter’ van. gebruiken met een glas ligte trekzel van Hypericum Zien- de dat myn middel den Lyder geen: het DA ngemdk, verwekte , werd Ik vrymoediger, Ik deed ‘hem twee Iepélgn- vol gebruiken, één "e morgensden één te vier uuren KA middags: en vervolgens. dribsIepelen' vol: op FA dag” Na ` verloop van drie weeken zag’ gen Sher: bèën vân d te tyd beter worden: de zwelling verdween; de etter werdt wit , van behoortyke.dikf&; en zonder kwaaden reuk. De ran- den van de zweer, hard en vereeld , werden zagt: de ope- ning floot. In twee en een halve maand kreeg het been zyn natuurlyken taat weder. %į De -Lyder behieldt goeden eetlust, geduurende dep geriëezikk; hy werdt ver- fcheide maalen gepurgeerd en oa verloop van een jaar gee noot hy een volmaakte gezondheid, t Ceg NA- Ei NATUURLYKE HISTORIE NATUURLYKE HISTORIE VAN DE FRET. (Volgens de BUFFON.) E Fret draagt in ’t Latyn de naamen van Jiverra, | Furo en Furunculus , in °t Fransch dien van Furet; de Spanjaarden noemen dit Dier Huron en Furam; de Duitfchers Frett, Frettel, Furette, en de Poolen Laska. Eenige Schryvers hebben getwyfeld of de Fret en de Bontzem Dieren van onderfcheide foort waren; deeze twy- feling is misfchien gegrond op de gelykvormigheid eent, ` ger Fretten met de Bontzems in kleur van vagt;*maar de Bontzem, een inboorling van gemaatigde Lugtftreeken, is een wild Dier gelyk de Foynasen de Eret, uit heete Lugte ftreeken afkomftig, kan in Engeland , Frankryk en Holland alleen als een Huisdier leeven. Het is de Bontzem niet, maar de Fres, die men gebruikt om Konynen te vangen; zy laat zich ligter temmen; ep, fcboon zy zo wel als de Bontzem een fterken en Onaangenaamen reuk heeft, dient tot een uitmaakend bewys van het verfchil in foart, dat zy niet met elkander paaren; ook zyn ze in eenige wec- zenlyke kenmerken van elkander onderfcheiden. Het lyf van de Fret is langer en dunnèr , de kop {mailer en'de fnoet fpitfer , zy heeft vyftien ribben , daar de Bontzem, de Foyna en de Marter ’er flegts veertien hebben, ook heeft zy een been meer in de Borstbeenderen. De Fret bezit ook de bekwaamheid niet om de kost te zoeken, en moet in huis gevoed .worden , ten minften in deeze Gewesten: zy maakt geen verblyfplaats in °t land of in de bosfchen; en de Fretten, die verlooren worden in de Konynenholen, en niet wederkeeren, hebben nooit in de velden of wouden vermenigvuldigd; zeer waarfchynlyk komen zy e Winters om. De Fretten veranderen ook in kleur van vagt , even als andere Huisdieren , en zyn zo veelvuldig in heete Landen, als de Bontzents daar fchaars voorkomen. Het Wyfje van deeze foort is zeer veel kleinder dan het Mannetje. Ritzig zynde loopt zy het Mannetje zeer fterk: agter na, en het gaat vast dat zy fterft , wanneer Zy ket niet vindt om haaren ‘lust te boeten; men draagt dierhalven’ zorg om ze nooit van elkander te fcheiden. Zy worden doorgaans in hokjes gehouden, waarin men A een VAN DE FRET. 853 een leger van Hennip of vlas toeftelt. Zy flaapen meest altoos; doch deeze geduurige flaap (chent baar van wei- nig dienst te weezen: want zo ras zy wakker worden moeten zy weder eeten. Men voedt ze met zemels, brood, melk en dergelyke fpyzen. Zy werpen tweemaal ’s Jaars, De Wyfjes draagen zes weeken , eenige verflinden de jon- gen zo ras ze ter Wereld gebragt zyn, en worden we- der ritzig, en werpen dan drie keeren, doorgaans vyf of zes , zomtyds zeven of acht, en ook wel negen jongen, Dit Diertje is natuurlyk en doodvyand van de Konynen, Wanneer een doode Konyn aan een jonge Fret wordt voore geworpen , zal deeze, (choon nooit voorheen een Konys gezien hebbende , daar op verwoed aanvallen en ’er in byten; leeft dezelve, zy vat dien by den nek en neus, en zuigt "er het bloed uit. De Fretten worden gemuile band wanneer men ze in de Konyneholen laat, om het deodbyten te beletten; door dit middel doen zy alleen de Konynen de holen verlaaten, die dan in de rondsom ge= fpanne netten loopen en vast raaken. Indien men de Fret- “ten ongemuilband in de Konyneholen laat gaan, Delt men zich ín gevaar van ze te verliezen ; vermids zy, het bleed der Konynen uitgezoogen hebbende, in flaap vallen. Het rooken in de gatenis geen middel dat vast gaat om de Frete ten weder voor den dag te doen komen : dewyl er dikwylis verfcheide openingen zyn, die den rook uitlaaten 3 en het eene hol dikwyls met een ander gemeenfchap heeft, werwaards de Fretten de vlugt neemen als de rook hun lastig valt. Desgelyks is de Fret wel gefchikt om Rotten te vangen, en de Kinderen bedienen er zich zomtyds van om de Vo- gelnesten te berooven; daar zy gemaklyk in de gaten der boomen en muuren klauteren om ze op te zoeken, Naar ’t getuigenis van sTRABO werden de Fretten uit Africa en Spanje overgebragt ; en dit (chynt niet onge- gronds naardemaal Spanje de eigen lugtítreek is voor de Ko- nynen en het Land, waarin Zy eertyds het menigvuldigst voorkwamen. Wy mogen , derhalven , denken , dat de Fretten , om het getal der Konynen te verminderen , die mo= gelyk te veelvuldig en tot overlast geworden waren, der- waards gevoerd zyn om ‘ereen voordeelige Jagt mede te maaken; terwyl zy, door het vermenigvuldigen der Bonte . zems , niets meer zouden gedaan hebben dan de Konynen , zonder eenig voordeel, te verdelgen , en dat gelacht mo- gelyk meer te verwoesten dan zy begeerden. Hoewel de Fret zich ligtiyk laat temmen, en vry leer- Cc 4 zaam 384 ` NATUUREYKE HISTORIE zaam is, blyft dezelve altoos van eenen oploopenden aarts Altyd ftinkt dit Diertje , doch fterkst wanneer het ritzig of verftoord is, De oogen ftaan vlug en leevendig , alle de beweegingen zyn vaardig en rad, en daar benevens heeft het zo veel kragts , dat het in weinig tyds zich meester maake van een Konyn, wel viermaal grooter dan °t zelve. Niettegenftaande het gezag der Uitleggeren en Verklaar- deren „twyfelen wy of de Fret de I&is der Grieken zy. De Jđis, zegt ARISTOTELES , is eene foort van Wilde Wezel ; kleinder dan de kleine Maltbefer Hond ; maar gelykt de We- zel van vagt, geftalte en witheid aan °t onderlyf; ook komt zyne leevenswyze en flimheid daar mede overeen ; wordt ligt getemd; doet groote fchade aan de Bykorven, zeer op honig gefteld zynde 3 dezelve maakt jagt op het Gevogelte , en het teellid is beenig als dat van'een-Kater (*). — In de eerfte plaats blykt het duidelyk , dat ‘er eene tegenftry- digheid of iets verkeerd verftaan is in het zeggen , dat de Alis eene foort van wilde Wezel zou zyn, die zich gemak- Iyk laat temmen; dewyÍ de gemeene Wezel, welke de minst wilde van deeze twee is , noit eigenlyk getemd wordt. Ten tweede, de Fret, fchoon grooter dan de Wezel, kan niet wel vergeleeken worden met het klein Malin Hondje, by °t welk dezelve in dikheid niet haalt, —- Ten derden , het blykt niet dat de Fret de leevenswyze en flimheid van den Wezel heeft. —- En eindelyk is het ze- = ker dat dezelve geen kwaad doet aan de Bykorven , geen zins op Honig gefteld zynde. De Heer DE BUFFON door eenen Brief den Heer LE Roy, Opzigter van Se Konings Jagt, verzogt hebbende om onder» rigting , wegens deeze laatstgemelde byzonderheid, kreeg tot antwoord 5 ve Myn Heer gy kunt verzekerd zyn ; dat de Fretten weezenlyk geen {maak in Honig. vinden, maar door honger alleen gedwongen kùnnen worden om er van te eetens wy hebben er eenige vier dagen lang ge- voed met brood gedoopt in Bonigwater; zy eeten ‘er van, en zelf de twee laatfte dagen:vry veeb; máar % is zeker dat de zwakfte merkelyk' bègon:af te neemen: . Dé. Heer o BUFFON erkent dat dit dë eèrfte'reize niet is, dat de Heer EE ROY , even uitmúntend door zyn oordeel als door zynè zugt tot de Weetenfchappen , hem flukken van meer of min gewigt aan de hand hadt gegeeven , van welke hy zich bediend hadt in zyne Vatuurlyke Historie, Zelve geen | , | ret. DI Anrusrorezes Hist, Animah Lib. IX. Cap. W - i e VAN DE FRET. => … _ 855 Fretten hebbende , ftelde hy de proeven te werk op een Hermelyn , door aan °t zelve niets anders-dan Honig te ~ eeten en Melk te drinken te geeven; mägr dezelve (erf binnen weinig dagen; zo dat noch de Hermelyn noch de Fret greetig op Honig gefteld zyn , gelyk de I&is der Ous den: en “tis waarfchynlyk dat het woord I&is niets meer betekent dan een algemeene Geflachtnaam , of indien het eene byzondere foort aanduidt, zal het veel eer de Bont- Lem of de Foyna bedoelen, die met de daad de listigheid van den Wezel hebben, desgelyks in de Bykorven kruipen, en gaarne Honig lusten. è | dë GEDAGTEN OVER DE HUISHOUDING EN STAATKUNDE dÉ , DER BYEN. (Vervolg en Slot van bladz. 306.) IN Werkbyen hebben geene Sexe; zy worden niet be- vrugt: Hoe kan wen dan ftellen dat zy , voor de Jongen haarer Koninginne, net dezelfde Liefde hebben, als de Wyfjes van andere Dieren voor haare Jongen betoonen? Zy gaan, egter, even eens te werke als die doen in dezelfde omftane digheden. Indien, derhalven , de Natuur, door aangenaa- me aandoeningen , welke de Jagen in de Moeders vere wekken of door de dienften , welke zy-haar doen , de Moe- der aan haar kroost heeft weeten te verbinden, is het zeer waarfchynlyk , dat zy bykaħs het zelfde aanwendt , ten op- zigte van de Werkbyen, en voor dezelve, in de Jongen , tene verborgene oorzaak van ftreelende gewaarwordingen gelegd ‘heeft , die haar: aan dezelve verbindt , en bepaalt om in de Celtetjes x die tot wiegen dienen van een volgend gelacht „dat vogt uit te ftorten , waar door het Broed. gevoed wordt. j ` Wy hebben gezien, dat , wanneer men in eenen Korf meer dan eene Koningin ftelt "er: altoos maar één is die het Ryksbewind behoudt; de overige worden om hals ge- ragt. Men weet nog niet of de wettige Koningin altoos op den Throon blyve, noch ook hoe, en door wien de Overtollige Koninginnen van kant geholpen worden. °t Is Diet waarfchynlyk, dat de Werkbyen deezen wreeden last Op Zich neemen; zy toonen aan vreemde Koninginnen dee zelfde eerbewyzen als aan haare wettige Heertcheresfe, Maar.de Koninginnen zyn gewapend met een fterken Angel, d ` d 5 en 356 GEDAGTEN OVER DE HUISHOUDING en men kan niet nagaan, van welken dienst haar dit be- fchadigend wapentuig zou weezen, indien zy "er geen ge. bruik van maakten om den Throon te verdeedigen , of te bemagtigen. Wat hier van ook moge weezen; men begrypt klaar ge- noeg, waarom het in dier voege befchikt zy , dat "er in elken Korf noit meer dan ééne Koningin is.. Een Zem, hoe talryk ze ook zy ¿is doorgaans niet te groot voor eene enkelde Moederbye , zy kan in één jaar zeer wel vyftig dui- zend Eitjes leggen. Men moet voor die Eitjes een even- redig getal van Celletjes hebben, en ze worden alle niet gebruikt om Jongen te Muisvesten. Dus gebeurt het wel, dat, wanneer een Zwarm zwak is, de Moederby zich ge- noodzaakt vindt om drie, vier, ja vyf Kies Ip het zelfde Celletje te leggen , en vermids "er in elk maar voor één plaats is, worden de overtollige altoos opgévfferd , en dit is een verlies voor de Maatíchappy. Zeker zyn het de Werkbyen, die de Mannetjes van kant helpen, wanneer zy onnut worden voor het Gemeenebest. Maar weeten de Werkbyen dar er hongersnood ontftaan zou indien men dit gedeelte des Volks in *t leeven Ket? °t is meer dan waarfchynlyk , dat haare kundigheden zich zo verre niet uitftrekken. Genoeg ter oplosfinge hier van is het te onderftellen , dat er een tyd komt, in welken de Mannetjes op de Zintuigen der Werkbyen , een indruk maae ken , die hun in haat doet ontbranden , en aanzet om ze af te maaken.. Zo lang het Jaarfaifoen gunftig is ter inzamelinge van Honigen Wasch ,laaten de Werkbyen geenzins na om voore raad op te doen, en daar mede de Verzamelplaatzen op te vullen. Dit gefchiedt niet: dewyl zy van verre vooruit zien, dat ’er een tyd te komen ftaat, in welken het hun onmogelyk zal weezen die inzamelingen tedoen. Hy die _ zulk een vooruitzigt aan de Byen toefchreef , zou weinig Philofophisch moeten denken. Weezens, die niets anders dan enkele gewaarwordingen bezitten, en niet meer kun- nen hebben , zouden die over het toekomende oordeelen? Alles is zo wel gefchikt, dat de Byen voorzien zyn, zon- der gedagt te hebben, of te hebben kunnen denken, om voorraad op te leggen. Zy zyn geleerd Honig en Wasch te verzamelen, zy houden zich daar mede bezig zo lang het weer zulks gehenge, en als de Winter komt zyn de Rasten met Honig en Wasch vervuld. De Raaten waarin eene zo heerlyke wiskunde doorftraalt | | Zou EN STAATKUNDE DER BYBN. „ . 357 gouden die het werk van wiskundige Infe&en weezen? Wie ziet niet dat hoe wiskunftiger het werk hier is , het te min- der wiskunde in den Werker veronderftelt. Het loopt elk int 008, dat de Wiskunftenaar de OORZAAK van ’t Infect is. Deeze voert, door eene foort van Werktuigkunde , een werk uit, wagr van KONINGS en CRAMERS met verbaasde heid de wondere evenredigheden van narekenen, en waar van zy het geheim niet kunnen ontdekken. Het Verftand , t geen volmaakt de fchikking van het lichaam der Bye kende, zou, ongetwyfeld , daar in het kleine Werktuig gien, °t welk die zo regelmaatige en naar de huishouding regelmaatige Celletjes zamenftelt. Het zou over de uite werkzels, welke zodanig een Werktuig moest voortbren- gen, oordeelen, even alseen Werktuigkundige oordeelt over die van een Getouw , of eenig ander Werktuig. Indien Wy, volgens deezen zo beflisfenden regel, oordeelen over de andere werkzaamheden der Byen, zouden wy dan den- ken, dat zy min werktuiglyk waren? Zouden wy dan niet ftaande houden dat de Byen, zo wel als andere Dieren , loutere Werktuigen zyn. Bene Ziel huist er waarfchynlyk in het werktuig , deeze gevoelt de beweegingen ; deeze fchept ’er genoegen in, zy ontvangs , door het werktuig, aangenaame of onaangenaame aandoeningen, en ° is deeze Gevoeligbeid , welke tot het groot en eenig beweegrad ftrekt van het Dier. — Dit eenig voorbeeld zou gènoegzaam ‚ 2yn,om elk verftandig Leezer te doen bemerken , hoe zeer wy ons bedriegen, wanneer wy zo mildlyk aan de Dieren ` Onze wyze van denken, redenkavelen en bykans ons ver- ftand, toekennen. Men heeft, om des overtuigd te wor- den, flegts op de zamenftelling van de Raaten der Honig. byen, die denkbeelden van redeneering , welke wy zo wei- nig beraaden en onbedagt aanneemen om de Dieren te vera heffen , toe te pasfen, en wy zullen eensflags de Byen in de verheevenfte Wiskunftenaars veranderd zien; desgelyks zullen zy dan de Kruidkunde verftaan : want zy kennen zeer welt en mogelyk Beter dan wy, de deelen die het one derfcheid van Sexe in de Planten uitmaaken, Niettegenftaande alle de oplettenheid door de grootíte aarneemers op de Byen in °t werk gefteld , blyven ‘er hog zeer veele flukken over , die nog niet ontdekt zyn, oven al moest men een middel uitvinden, om haar van Dader by te verfpieden , wanneer zy bezig zyn met het toe- ftellen der kleine ruitjes, welke den grondflag der Celletjes - Witmaaken „en het verborgenst gedeelte huns arbeids. Door Epa ~ A 358 ‚ GEDAGTEN OVER DE BYEN. herhaalde en nauwkeurig gedaane waarneemingen zal men; in °t einde, de byzonderheden ontdekken , die het geheim der Werktuigkunde , waar van ik gefprooken heb, zullen ontfluiten. De Byen zyn altoos in zo groot eene menigte by elkander , wanneer zy eenen aanvang maaken van het toeftellen eener Honigraate , dat het bykang ondoenlyk is hun arbeid te ontdekken. Veel zou het helpen als men het zo ver kon brengen, dat men maar een klein aantal deedt werken. De Waarneemer weet het ftuk van alle kanten te bezien , middelen te verzinnen , de hinderpaalen weg te neemen , nieuwe lesfen te haalen, en nieuwe inzigten van zaaken te verkrygen. De Natuurlyke Historie fchynt die Weeteníchap te weezen , welke de fchranderheid van den Geest het meest volmaakt. | bran eg Laaten wy, ten befluite, opmerken, de zonderlingheid der middelen , welke de MAAKER der Natuure verkoozen heeft, om het Geflacht der Byen in (tand te houden. ` Hier hebben wy drie foorten van Diertjes, die men zou zeggen dat drie onderfcheidene Rangen uitmaakten. De Moeders, ‚ bykans over al zo belast met de zorge voor haare Jongen, doen hier niets dan het leggen der Eitjes. De andere Moe ders, de Voedfters , kweeken ze op, en draagen zer die. zorge voor, als of ze baar eigen Kroost waren. Niet alleen pasfen ze op „bezorgen ze voedzel en befchermen dezelve; maar zy (tellen ook de Nesten zamen, in welke zy moeten opgebragt worden, en de zamenftelling dier Nesten is zo kunftig , de plaats en de bouwf(toffe zo wel te raade ge- houden, dat de hoogfte Wiskunde alleen in Gaar is, om « dit alles eenigzins na te gaan, en het keurige daar van te : ontdekken. d ` GEDAGTEN OVER DE VOORTTEELING DER PLANT Op BOOMLUIZEN. En 3 B gelegenheid van de nieuwe waarneeming, wegens de Voortteeling der Byen, door den Heer BONNET aan de Schryvers van het Journal des Sçavans medegedeeld, en van ons overgenomen , hebben wy beloofd onze Leezers die ftukken uit zyne Contemplation de la Nature, op welke hy zich beroept ,en verder heen wyst, in ons Mengelwerk te plaatzen; benevens dat de Byen betreft, zo even mede- gedeeld , moeten wy dus nog voegen , wat hy van de Voort- . , | bee | DE VOORTTKELING DER PLANT- OF BOOMLUIZEN, deg teeling der Plant- of Boomluizen, in het gedagte Werkje , heeft te boek geflaagen’™s `. ` Gy hebt honderdmaalen gezien die kleine Vliegjes wel. ke zich, in grooten getale, aan de uiterfte Takjes en-op - de Bladen der Planten vertoonen , en dezelve op állerlei wyzen omringen. DR zyn de Plant-of Boomluizen, welker foorten bykan$ zo talryk zyn, als de foorten van Planten in het Ryk der Gewasfen, en waar van de byzonderheden - zich vermenigvuldigen „ naar gelange men ze met meer aandagts en opmerkings befchouwd heeft, Zy brengen leevende Jongen ter wereld, ` Men kan gee reedlyk haare bevalling waarneemen, men heeft ‘er alleen goede oogen en een weinig gedulds toe noodig. Zie een Jong by de geboorte’ te, krygen ; fluit het terftond op in eene volftrekte eenzaämhéid, en om ute beter van den maagdom uwer gevangene te verzekeren , zo draag alle mo» gelijke voorzorge , hou nauwkeuriger wagt dan een Argus in het Verdichtzel. Wanneer de kleine eenzaame zekere groot- te bereikt heeft, zal zy beginnen te baaren , en naa eenige dagen zult gy haar omringd zien van een talryk Gezin. Stel op een der Diertjes van dit Gezin dezelfde proeve te werk : de nieuwe Heremiet , zal eveneens vermenige vuldigen; en dit tweede Geflacht , in eenzaamheid groot geworden , zal niet min vrugtbaar zyn dan het eerfte, Her- haal de proeve van Geflacht tot Geflacht ; en laat geene voorbehoedzels en zorge om de paaring te beletten agter wege. Zet het voort, indien gy zo veel gedulds hebt , tot het Negende Geflacht , en zy alle zullen u vrugtbaare Maagden opleveren. e Si = Naa deeze zo beflisfende en zo menigvoud herhaalde ` ‘waarneemingen, zult gy veellicht denken, dat ‘er geen on- derfcheid van Sexe in de Plant=of Boomluizen plaats hebbe. Van welk een dienst zou dus eene onderfcheiding weezen by een klein Volk, onder °t welk ieder Diere fteeds op zich zelven genoeg is om het Geflacht voort te zetten? De Natgurlyke Historie is de beste Redenkunst ; dewyl zy ons, op de beste wyze, leeraart ons oordeel ‘op te {chore ten. De Plantluizen zyn weezénlyk onderfcheiden in Sexe; men heeft onder hun Mannetjes en ‘Wyfjes , en hunne Minnehandel is zo-onbetwistbaár als eetilg”ding ter wee reld (*). Ik twyfel zelfs of erdn de geheele Natuur wel driftiger Mannetjes gevonden worden. * WW " e ` BW Welk … C*) [De oplettende pe erg heeft dezelve nauwkeurig waargend- . i d . men, LU ` 360 GEDAGTEN OVER DE VOORTTERLING Welk nut doet dan de Paaring by zodanige infeten , die, zonder dit hulpmiddel, vermenigvuldigen? Waar toe kan een weezenlyk onderfcheid ‘van Sexe dienen by volkomen Androgynen, die Man en Wyf teffens zyn? — = De ophel. dering van dit (uk leidt ons tot eene andete groote byzone heid, ons door die kleine Diertjes opgeleverd, Geduuren: de men, en befchryft ze in deezer voege, , Onder myne Boer/uizen nam ik ‘er eene waar, die vry klein was, loopende gins en weder langs de bladeren en den tak van een Pruimboom. Ik befpeurde dat hy ftand hieldt, zo menigmaal hem een Ongewiekte Boom/uis voot- kwam , hier op nam ik het vergrootglas in de hand „om te ontdekken wat hy uitvoerde, Zo ras hy een Boom/uis zonder wieken aanwof, klom hy op haar lichaam „en maakte veel beweegingen met zyn Buik, krommende dien over het bovenfte van de Ongewiekte Boomluis heen, en met het agter einde van zyn lichaam het agterfte van de andere betastende ; met éên woord hy maakte alte beweegingen eigen aan een Infe&t dat met een Wyfje paaren wil; en ik kon, van dien tyd af ‚niet twyfelen of het moest een Mannetje weezen, Hy kwam, nogthans, zo ver niet van zich aan het Wyfje te koppelen: hy verliet haar om een ander op te zoeken, dat gevonden hebbende , herhaalde hy dezelfde beweegingen „en deedt alles wat in zyn vermogen was, om ’er mede te paaren, doch wederom te vergeefsch ; met een derde flaagde het niet gelukkiger: maar eindelyk ontmoette hy een vierde Wyfje, dat waarfchynlyk beter gefchikt was om de minnekoozeryen van het Mannetje te ontvangen sen hy koppelde zich daar mede door eene weezenlyke paaring. Op den rug van dit Wyfje geklommen zynde , zogt hy met zyn Agterfte dat van het Wyfje , by kromde zya Buik daar over heen, en vereenigde’er zich mede onder het end van het Agterfte van het Wyfje. Hier op bleef hy terftond in rust, en hieldt zich ruim een vierde gedeelte van een uur in dezelfde plaat: zing. In ’teinde liet hy het Wyfje los; doch op eene zonderlinge wyze: want eerst liep hy voorwaards over den Kop van het Wyfie heen „en, vermids hy nog vast met haar-agterfte was vereenigd, ligue hy, in ’t loopen, den Buik van het Wyfje om hoog, en deedt het bykans geheel ombuitelen; maar het hielde ftand , zettende zich met de voorpooten fchrap tegen het blad, tot dat zy eindelyk van elkar- der gefcheiden werden. 