VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
- Kaptein EDWARDS , alle hoop om de overige Zeeroo= vers te vinden , opgegeeven hebbende , nam de re rug reis aan door de Endeavourftraat, in welke de Pandora ongelukkig bleef, op de banken van Nieuw Zuidwalles, den 29 Augustus 1791, op de zuiderbreedte van 23 graaden. Negen-en-negentig Mannen van het Scheepsvolk wer- den door de booten gered; vier-en-dertig verdronken ‘er met het Schip, en daar onder vier van de gevangen Zee- oovers, Zy begaven zich, met de booten , naar een ein Eiland, omtrent drie mylen van het Wrak, daar zy де weinige Levensmiddelen, die zy by zich hadden, aan land: bragten , waar па de booten terftond te rug keerden, om het overige Volk, dat zy misten, te zoe- ken, doch ongelukkig vonden zy "er geen een eenigen. Jeder man (loeg, terftond na de fchipbreuk, de han- den aan het werk, om de booten, tot hunne voorgeno= men reis naar Timor, gereed te maaken, wagtmede zy. , . twee 49 AUTBENTIQUE BYZONDERHEDEN twee dagen bezig waren; geduurende welken ‘tyd zy eene der booten naar het Wrak zondeng doch het eeni- с, dat zy er van mede bragten, was een Lantaarn en A groote Bramzeilsfteng „ welke genoegzaam met de op- parvlakte van het water gelyk was, en die hen, uit hoof- de van gebrek aan Masten, wel te pas kwam. Ор den at Augustus, hunne booten in gereedheid zyn- de, bragten zy dezelven te water, en fcheepten zich in; hebbende alvorens het rantfoen , voor ieder man, daags; bepaald op twee опсеп. brood, twee kleine glazen water еп een met wyn, maakende de drie omtrent eene halve pint uit, eene halve once Moutwyn en eene halve once Soupkoekjes. | Na ееп togt van drie dagen, kwamen zy аап de Prins van Walles Eilanden, en vulden daar alle de Vaten, die maar water konden houden, waardoor egter hunne voore raad op niet meer dan anderhalve ftoop , voor ieder man, konde berekend worden. Vervolgens namen zy den togt ‚ wederom aan door de Endeavourftraat naar Fimor, daar alle de booten tusfchen den 16 en 18 September behou- den aankwamen, zonder één man уегіоогеп te hebben, fchoon hun rantfoen zo gering was geweest, en zy іп de vier booten, te weeten, twee kleine Kotters, de groote Boot en de Pinas, zeer bekrompen gezeeten hadden. Zy waren ongelakkig van de Schooner, die zy den Zeerooveren ontnomen hadden, en door Kapt. EDWARDS als een foort van Paketboot was uitgerust, aan het Na- vigators Eiland, afgeraakt; dan deeze Schooner kwam te Samoran, in het Eiland Java, genoegzaam op denzelfs den гуа, dat Kapt. epwarps te Timor aanlandde; heb- bende, uit gebrek van water en Levensmiddelen ‚zeer veel elende uitgeftaan. ` By hunne aankomst te Copang , de Hoofdplaats van de Holtandfche Bezitting op Timor, werden zy met de groot- fte menschlievendheid en oplettendheid bejegend door den Gouverneur wANJON, en de andere Heeren van die laats. Zy vonden daar agt mans, eene vrouw en twee inderen, welken, met een open en zesriemige Kotter, uit de Botany Baai ontvlugt, en daar aangeland waren. Deeze guiten hadden den Gouverneur WANJON diets ge- - maakt, dat zy met een Transportfchip, dat naar de Botany Baai beftemd was,. op de Kust van Nieuw Holland {chip- breuk geleden hadden ; dach zy waren niet lang daar ter plaat- fa geweest, of men begon reeds te vermoeden, wat һин , : | voo. Ki ` Ki · WEGENS HET FREGAT DE PANDORA. ` gar voorig bedryf was geweast, еп toen ту, vervolgens, te fa- men verfchil gekregen hebbende , elkander hunne fchelme ` ftukken verweeten , werden zy door den Gouverneur WANJON ondervraagd, wanneer het ras bleek, даг de ge-. heele Historie van hunne fchipbreuk verdigt was, waarop hy hen had doen gevangen zetten tot den 6 October, op welken dag hy hen aan Kapt. EnwARDs overleverde, die destyds gereed (ong. om met een Hollandsch Com- pagniesfchip naar Batavia over te (fecken, ten einde al- daar de gelegenheid af te wagten om naar Engelandkte rug te keeren. , het begin van December, werd den Kapt. EDWARDS toegeftaan „ om, aan boord van ieder Compagniesfchin, dat naar Europa Bond te vertrekken , twintig man van zyn Volk met een Officier іп te fchepen, terwyl hy zelf, met de laacfte divifie , vertrok. nn nn e D ыз g BËSIGT VAN DE UITGESTREKTHEID DER НЕЕҢ*СНАРРҮБ, VAN DE GELDMIDDELEN, VAN DE KRYGSMACT EN HET CHARACTER VAN TIPPOO SULTAN. ap е Nieuwstydingen , den kryg der Engel/chen met Tip- an D oo sais betreffende , zullen de ësst eeniger an Byzonderheden, wegens zyn Ryk en Perfoon (thans zeer an vernederd ,) zeer gepast maaken. Meerendeels zyn ze ont- э» leend van den Major RENNELL ‚ en andere egte Befcheiden , ss wegens dien Vorst en deezes Vader, HYDER ALLY.” « + e e De Heerfchappy van ТїРРОО SULTAN, die zich Vorst van Mfyfore noemt, neemt ten Westen een aanvang aan de Bergketen by Dalmacherry, Sautgud еп Attore; {trekt zich Zuidwaards uit na Travancore en Madura; Noord, waarde na Soenda en Vifiapour , influitende Adoni, het Grondgebied van wylen BAZALET JUNG, Noordwaards na Guntoor en Ongole, en Westwaards tot de Zee. Deeze uitgeftrektheid bevat in TC algemeen de Landen van My- Jore, Bednore „ Coimbettore , Canara en Dindigul; behal- ven de Vermeesteringen van zynen Vader HYDER ALLY. ten Noorden , te weeten Meritch, of Meritz, Soonda, Chisteldroog , Harponelly, Sanore- Bancapour , Roidroog - ' Gooty, Condanore , Canoul en Cuddapah. т l IP- 54 BERIGT WEGENS DE KEERSCHAPFY, eps, Тірроо SULTAN's Heerfchappyen, zegt Major АЙЧ» NELL (*), zyn zeer uitgebreid; еп fchoon de onvolkomen- heid der Aardrykskunde, van het Westlykst gedeelte des Schier-eilands, my niet toelaat om derzelver Noordlykfte Grenzen uit te merken, nogthans is het vry zeker dat dezelve tot de Rivier Kistnah (trekken, aan de Zuidzy- de van de Stad „ifsapour , en Кап, derhalwen, de. uitge- ftrektheid van TiPPoo’s Grondgebied of Koningryk van de Valeie Ootampaliam in °t Zuiden tot de Rivier Kistnak in het Noorden (of liever N. N. Westen) niet minder zyn dan 550 Britfche Mylen. Іп de breedte is het zeer ongelyk 3 op de breedfte plaats, dat is іп het Noordlykfte gedeelte des Eilands, is de breedte ten minften 330 My- len; maar minder dan 150 in de Parallel van Tritchèno= oly, en verder Zuidwaards loopt het іп een punt uit. e Grondvlakte heeft men met die van Groot» Brittanje . vergeleeken , welke .gefteld wordt op -96,400 vierkante Britfche Mylen; еп ber Land van T1ieroo (telt men dat ax vierkante Graaden beflaat, ’t welk ор de Parallel van 14 Gr. omtrent 97,650 Britfche Mylen uitmaakt, | Volgens het Berigt van Major RENNELL , was Mr. WILLIAM TOWNSHEND „ een Bediende van de Oost-Indie he Compagnie , die van Onore na Bednore еп Seringa- .patam reisde, elf dagen op weg tusfchen de twee laatst- emelde plaatzen: die , egter, niet meer dan 180 of 190 Mylen van elkander kunnen liggen; en deeze befchreef het geheele Land, ’t welk hy doortrok , als open en vrugt= baar , en dat hy geen Bergen aantrof tusfchen de Gauts |) еп Seringapatam. ——— Maar Graaf Cornwallis be- chryft, in zyn jongfte Berigten, alle de deelen des Lands van Му/оте , welke hy gezien heeft , op zynen tocht van Bangalore na Seringapatam , als over °t algemeen dor en uit den aart onvrugtbaar; dat het Leevensonderhoud voor Menfchen en Beesten alleen kan verkreegen worden door den onvermoeiden arbeid der Inwoonderen , en dat het land, omftreeks Seringapatam ‚ zeer oneffen en fchraal ів. De Ber- ` gen, voegt hy er nevens, zyn loutere rots, en de laagere gronden zo dun met aarde voorzien , en overal bedekt met «у RennetL's Memoir of a Мар of Hindoftan. t) Саш betekent een Doorgang door °t Gebergte of eene Landingplaats aan eene Rivier. In ‚den eerften zin wordt die Woord toegepast op de Carnatic, welke verdeeld is doot Bergketeuen, met veele zulke Doorgangen. `" ФА TIBOO BOLTAR. © : з fiet groote losfe fteenen, dat ‘men ?ег geene vrugten im eenige aanmerkelyke maate van kan trekken, ondanks het befteeden van den grootíten arbeid. Graaf cORNWALLIS еп de Generaal ABeRcRoMBY kwamen ieder met hunne Legermagten, in het Land My/ore, door de Gauts of Ghauts те beklimmen; zynde есп reeks van Bergen , die men de Andifche Appenynen genaamd heeft, Deeze vermaarde Bergketen , die, misfehten, met meer naaruwkeurigheid , dan eenige andere grensífcheiding’, de lyn van Zomer en Winter, of liever Droog of Nat, bee paalt, ftrekt zich tot 13 Graaden in de breedte uit; dat is van Kaap Comorin tot Suratte (alleen met uitzondering van eene Baaping Omtrent 16 Mylen wyd tegen over Ра- niamy (*), op onderfcheide afftanden van de Kust , zel- den meer dan zo Му!еп, еп doorgaans omtrent 403 voor een kort Бейек , nadert dezelve tot 6 Mylene Hoewel de hoogte van deeze Bergen onbekend zy, is dezelve groot genoeg om" te beletten, dat de Wolken er niet over heen trekken, en dat gevolgtyk de beurtwisfelende Noord. Ooste еп Zuid- Weste Winden alleen een Regen- faifoen aan ééne zyde van "rt Gebergte veroorzaaken ; te weeten аап де Windzyde (+). De Ноо (а van. Myfore is Se- ringapatam , gelegen op een Eiland van de Rivier Cau yery of Caveri. Volgens Major RENNELL treft men er weinig opmerkenswaardigs in aan. Deeze naauwkeurige Aardryksbefchryver (elt de Breedte ор ron, 31%. 45”. de lengte op 76°. 46. 45”. Dezelve ligt 217 Brifche Maien van Arcot, 74 van Bangalore, 187 van: Bednore, 38о уап | | зар Kg (*) Deeze Breuk of Opening fchynt te grenzen aan "tr geen D'AINVILLE Annamally, of het Oliphants Gebergte, noemt, еп wordt meest beflaagen door ееп Wond ’t welk goed Timmers hout oplevert 5 "rt zelve heeft het Fort van Annamally гей Oosten, en Palicaudcherry ten Westen. De Valei of Opening (теке zich omtrent 14 Mylen uit tusfchen het einde. van de Noorder, en het begin der Zuider, Gauts, voor dat dezelve eindelyk komt in het laage Land op de Malabar fehe Kust, Sche- еп, die, geduurende de Noord-Oost Pasfaatwind langs deeze úst vaaren, ondervinden doorgdans een fterker wind op de hoogte van Paniamy, dan elders; еп deeze Opening (сһупс eene genoegzaame oorzaak tot her voortbrengen van zulk een Ritwerkzel op te leveren. RENNELL. ' (+) Dit alles oncwikkelt de Major RENNELL breeder in de boven aangehaalde Mem.. \ 844 BERIGCT WEGENS DE HESRSCHARPY, Ant, Kaap Comorin , 622 van Bombay, 1170 van Calcutta, a9ä van Madras, 128 van Tellieherry, 344 van Travancore, 2o5 van Tritchinepoly, 202 van ейге én 405 van 164- peur.” Natuur en Kunst heeft dit Eiland verfterkt. Myfore , eene verfterkte Stad, omtrent 8 Myten van Se- ringspatam, was de oude Ноо йаа, die den naam gaf aan "© geheele Landfchap. Bangalore , door den Graaf coRNwarLLIs, op den ar мап Maart 1791 vermeesterd, ligt op de Breedte van 13°. еп de Lengte van 70°. 37% 109. Deeze plaats is, vol- geens RENNELL, van veel aanbelangs voor den Staat , zyn- е eene fterke Vesting ; uit hoofde уап de ligging werd dezelve aangemerkt als het Bolwerk. van Му/оғе аап de гуде van Carnatic. Dezelve is ook van gewigt, als lig- gende op het midden van het Schier-eiland , voorziert van wegen, in allerlei rigtingen door ’t zelve loopende. _ Men berekent de Inkomften des Souverains van My- fore op vier Crores Roupyen; of zo veele Millioenen Pon- den Sterlings. Zyn Krygsmagt was (in den Jaare 1788, zeer groot, beftaande wit niet minder dan 72,800 gere- gelde Manfchappen, daar onder begreepen 740 Europeaa- nen, onder Fran/che Bevelhebbéren, behalven de Top benden in de Grensplaatzen op 49,000 begroot, et overige 2упѕ Legermagts, zamengefteld uit ongeregelde Krygslieden, bedroeg meer dan 33,000 Май; zo dat men de geheele Krygsmagt van ТїРРОО berekent op 185,000 man, van welken 73,000 veel beter onderweezen zyn in den: WC San › dan ooit een Vorst van dat Land zamen ragt (*). De Vader van deezen ontzaglyken TIPPoo was de bea roemde HYDER ALLY, een Soldaat van Fortuin, de Zoon van iemand, die, als Killadar of Gouverneur van eene kleine Sterkte, een der Koningen van My/ore diende. Men wil dat hy de beginzelen van de Kunst des Oorlogs in de Franche Legers geleerd hebbe; in *t Jaar 1759 deedt hy zich by uicfteekenheid kennen als hun Helper in de vlakten van Tritchinopoly. Omtrent tien jaaren ger laater , aan ’t hoofd van het дет. Myforiaanen gee :' . plaatst OH In den Jäare ert was de onkunde der Mfy/oreaanen iu den kryg zo groot, dat ту, by сеп nagtmatsch, over ееп veld trokken mer tien duizend Lichten, als of zy een ommegang- déeden ty een Zndiaansth Huwelyks.Feest,. Ormes Military Trans- e8ions of Indeftan. | ИИС | , ` VAN ТЇРРОО SULTAN. `. vas laatst sende , ontthroende hy zynen Souverain, en be- Burde het, Konin e Onder den tytel van Regent. ——— Kort daarop breidde hy zyne Неегіспарру aan alle kan- ten uit, de Oarnatie uitgezonderd; tot у ten laatften zich aan het hoofd eens Ryks bevondt , in uitgeftrekte heid aan Groet- Brittanje gelyk, en het verbaazend in- komen van vier Millioenen Ronden Sterling opbrengende. = [п de Jaaren 1767, 1768, 1769, was hy met de Bngelfohon in Oorlog; in deezen bêtoonde hy: grooten moed en bekwaamheid: want een fchielyken inval in de Carnatic doende, met een Leger meest uit Ruitery bee” ftaande, naderde hy tat op zeven Melen van Madras, en Schreef den Vrede voor aan den Gouverneur dier plaatze. Dan, in den Jaare 1771, leedt HYDER ALLY, weinig my- len van zyne Hoofdítad, eene volkomene nederlaage van i- het Leger der Mahrattas; met veel moeite ontkwam’ hy met een klein overfchot der zynen de flachting; en wen derftondt de veelvuldige aanvallen zyner Vyanden, die noch de kunde noch het noodige tot eene belegering beza- ten. Hy wagtte vol gedulds den tyd af, tot dat de vyand , het land verwoest hebbende, door gebrek , zich genoode zaakt vondt het zelve te verlaaten. Eenige weinige faae- ren van Vrede herftelden niet alleen alles in den voori- gen Daat: maar verbeterden гупе Inkomften, ец verfterke ten zyn Leger tot eene maate, die alle gedagten te boe ven ging; terwyl, ten zelfden tyde, de verdeeldheden , welke onder. de Mahrattas ontftonden, ‘hem in ftaact (ek den, om zyne Grenzen, ten hunnen koste , uit te brei. den. „о veel vermag kloekheid , volftandigheid e еп zui- eid. , | | "Ceduurende den Jaatften Oorlog., ‘tusfohen Zrankryk еп Engeland, deedt HYDER ALLY. ееп inval in де Carnatio aan ’% hoofd van z1óo,ooa man, zo Voet- als Paardene volk; de afgerigften ooit door. ееп Inbooreling van Indie te veld gebragt. Zyne overwinning behaald op den Coe lonel BAILLIE , wiens Krygsbende hy verfloeg, еп de daarop, volgende hertocht van het Carnatifohe Leger, bragt te wege dat de. Brit/che zaaken, in dien oord, naar het gevoelen der meesten in Europa , als hooploos wierden aangezien. Gelukkig, nogthans, dat Мг. HASTINGS, toen algemeen Bevelhebber van Bengalen, en wylen Sir EYRE соотв, Oppergebieder der Krygsmagt in. Andie, anders daar over + deeze. Krygsheld ftuitte welhaast de overwinnende. Wapenen van. HYPER ALLY. Met een Lee MENG. 1798. NO, 8. As ger, f 346 ВЕВІСТ WEGENS DESENRSCHAPPT, ENES. ', Daapwlyko iers шег. бап zooo шап. ferk, noodzaakte E ‘dien envermoeiden. Oarlogsheld het beleg van vera Gcheide Sterkten op te hreeken; en op den eerten van Léi 181 sbehaalde hy eene volkomene overwinning op. werbaagend Leger zyns Vyands, befkaande uit 150,009 sân; HYOER: ALLY ftondt nog zes nederlaagem доот; dia - van den zevenden Jung 1782 was de laate, waarin die twee groote Krygsbevelhebbers elkander. ontmoeten; geen van hun- beiden was naderhand tegenwoordig їп. eenige fag van aangelegenheid. . Beiden ierven gy bun natuure Iyken dood , wyf-maanden ваа elkanders. Hyper op "Ce: de van 1782, en coore in April 1783. Major BENNELL geeft bet Character Уво HYÐER ALLE in deezer voege op. Zyn Krygsgeluk , gegtond op verbe, serde Krygstugt; oplettenheid ор verdienften van allerleien aart; bevrediging der onderfcheide Stautmen, die onder hem dienden; verfmaading. van ftaatlykbeid en pligtplees ging, dan die natuurlyk uit de waardigheid van zyn Chas rader ойо, en zyn daar uit volgende bezuiniging ia ' Козей зуп perfoon betreffende (waarvan het tegendeel de. hoofdonderfcheiding uitmaakt van ’t фрев men, ouder мооре Vorften, Charatler noemt,) gepaard met гупе „oplertetheid op de Geldmiddelen, en het geregeld betaalen кун5 Legers; dit alles verhief HYDER zo verre boven. de Vorften van Hindeftan, als de groote hoeda+ pigheden des laatst overleden Konings van Pruisfen hem boven de Euwopifche Vorften (telden; ik heb deswegen HYDEB, ALLY, altoos aangemerkt als de FREDRIK van het Oosten, „Wreedheid was de ondeugd van нуркЕк; doch теп hebbe te bedenken , dat HyDER’s denkbeelden van gentde afgemeeten waren naar cen Afiaslfchèn maatftok ; en bet 15. niet onwaarfchynlyk , dat hy: zyn eigen Charac- ter voor gemaatigd en goedertieren hicldt, en daarin zo vèrre uitfteekende boven TAMBRLANE , NADIR SHAH еп AEDALLAH: als by in Krygsbekwaamheid hun re boven TE Lcheen , naa zyns Vaders dood , ten oogmerke te hebben den Oorlog voort te zettén, ‘Men weronderftels de, dat een aanval op гупе. Landíchappen in ’t Westen van: Indie , door het baanen van een шеф tot het ‘aan- zienlykst gedeelte zyner Heerfchappyen, hem van de Car- natic: zou aftrekken , en fchaon het weinig el leedt of dit gevolg zou plaats grypen, bleek ‘het nogthans, by de, uitkomst, das het: gedeelte des plans, den hertocht of | , | e, Vele VAK TIPON STAN. 7 veiligheid des Legers betreffende, niet zo wel beraamd was. Het deerlyk lot des Smaldeels, onder bevel van den Generaal MATTHEWS, wees dit uit. TipProo, ten les- ten, bevindende, dat де Mahrattas, zyne natuurlyke vyane _. den, met de Engel/chen Vrede hadden, en dus gelegen- heid om hunne oude vyandfchappen voort te zetten, en daar en boven dat hy van de Fran/chen verlaaten was, befloot , fchoon ongaarne, Vrede te maaken. Ву dien Vrede in Maart des Jaars 1784, te Mangalore getekend, werden de zaaken ten naasten by op denzelfden voet ge- bragt, als ze zich vóór den aanvang der vyandlykheden bevonden. gettelyk ge aan zyne eens gemaakte ontwerpen; hy is, on derf. de magtigfte van alle Lands Vorften in H ; doch de verregaande verfmaading zyner еїрепё A maakt het onwaarfchynlyk dat zyn Ryk lang an (*). Een Afltammeling van. de Hindoo- Koning van Myfore , door HYDER ALLY oOntthroond, is nog іп leeven, ер wordt als Staarsgevangen te Seringapatam bewaard. Ву gelegenheid vertoont men hem aan het Volk: het in leer ven baten van deezen Afltammeling levert een fterk be- wys op hoe zeer de Volksvooroordeelen aldaar werken ten voordeele van de Familie hunner oude Koningen, ==. Het maakte een gedeelte uit van het plan der Krygsver- zigtingen des Zuidlyken Legers onder den Colonel кш» LARTON, іп den jaare 1783, om van Coimbettore na Se- ringapetam te trekken, om deezen Prins te verlosfen , en het Volk van Му/оге af te trekken van hunne onderwer- ping аап TiPPoo, en veele Mannen van doorzigt dagten ‘dat het wel gelukt zou hebben, indien de omftandig- heden den Colonel hadden toegelaaten zulks te ondere (*) Men bedenke, dat RENNELL zyn Werk, waarin deeze Characteríchets voorkomt, in деп Jaare 1788, uitgaf. CR ФАЙ ҮКЕ RAAD ` VADERLYKE RAAD AAN ZYNEN ZOOM. Hoer na uwen Vader die u gewonnen heeft! SALOMO. заг thans het tydftip, het oogenblik, als mes fterke fchrer den nadert, dat gy verre van de Wooning uwer Oude- теп, in eenen anderen oord der Waereld, aan u zelven zult overgelaten Zyn, om als Leerling іп de beginfelen van een voor u wagtend beftaan te oefenen, en dus ook waare fchyniyk naar eigen lust ep zin te leeven; daar eischt myne vaderiyke pligt vordert myne zugt tot uw tydelyk en eeuwig geluk, а, eer gy van ons fcheiden zult, mynen wel- meenenden raad mede te deelen, om u zoo veel in my is, voor het om u zweevende verderf te waarfchuwen, en dus, ware het mooglyk, te behoeden ‚ en mogten myne vaderlyke Leien u waarlyk van saut zyn, dan zal het my tot onuitfpreeklyk genoegen verftrekken, niet te vergeefs уоог u geärbeid te hebben, en ik zal gerust ten grave daa» len, in de volle verzekering, van door my alles toegcbragt te hebben, wat ftrekken kan, om uw waaragtig geluk hier in den tyd, en namaals in de eeuwigheid, te bevorderen, Reis dan, met Hem, die alles gadefiaat, en, landt gy aan ter plaatfe uwer begeerten, laat dan uwe eerfte en voornaam- fte pooging zyn, kennis te verkrygen, aan braave —— deugde zaame ——— verftandige medemenfchen; zulken van wien gy waarlyk nut kunt wekken. Zulken — wier bywooniug u in achting by anderen zal brengen ———— tracht door vriende- Jykheid en onderwerplykheid, (doch zonder laag te zyn) in hunne gunst te geraaken, — — maak gebruik van hunne les- fen en raadgeevingen, indien gy begrypt dat zy u van eenig nut zouden kunnen zyn; tracht, onder dezelven , eenen waaren echten vriend te vinden, want, ——— ееп opregte vriend is een medicyn des levens; met een woord, tracht ate toos de achting te verwerven van mannen van verdienften „ wier omgang u tot luister verftrekt ; еп ter bevordering van uwen goeden naam! en het zullen deezen ook zyn die u bevorderlyk zuilen kunnen weezen, indien het verkiest, ёп alles wat weetenswaardig ie. altoos niet gefpannen zyn; de Mensch їз ook gefchikt om het genoeglyke van deeze aarde te {maaken ; de Waereld is geen traanendal — neen; zoek waardig gezelfchap e byeen- komften, genoodfchappen, die u kundig kunnen maaken, —— die u vervrolyken — die u opbeuren! en telt gy onder uwe uitfpanningen en verlustigingen den Schouwburg, wel, woon hem fpaarzaam by gebruik hem ter verbetering van uw gee drag, als een fchool det zeden — laat by u niet alleen tot vermaak , maar tot nut en leering, werftrekken., Doch befchonw. hem (legts als — een uitfpanoing, en laat nooit geen zaaken van - meerder belang agterwege, om uwen Tooneellust te voldoen, dan zal hy u tot gut kunnen zyn geene tente der iedel- heid voor u weezen, maar ——— tot een fpiegel des leevens, tot een fchildery van de handelingen der menfchen, vertrek- ken! — Maar, ——— is 'ег een tyd om vrolyk te syn! daar is ook een tyd om ernftig te weezen. Vergeet піш» mer de naarftige bywooning van den openbaaren Godsdienst; doch niet uit fleur en gewoonte, maar met edele oogmerken! gaa in het Huis des Heeren, от, met de faamgevloeide menig- te ia zyn Heiligdom , Hem te looven , te aanbidden , de bee langens van uw Vaderland ‘en Kerk aan zyne genadige en wya ze befcherming op te draagen, en hoort gy daar foms doorwrogte Leerredenen vaorftellen! laaten zy u vertrekken, niet alleen ter vermeerdering van uwe kuudigheden , maar boe venal ter verbetering van uw gedrag! dus у—— laat God, еп zyne heilige dienst, altoos de bake zyn waar gy uwen koers naar rigte: dan zult gy kunnen (aan , in den boozen dag , tegen alie de aanlokfelen deezer zoo verleidende- Waes reld! en — hief, = hier is het, dat ik nwe ор». merking vorders —= laat dus myn volgende raad u niet mis« haagen ! Niemand is meer vatbaar voor de verderfiyke verleidingen, dan de jange onervaarene —— niets weetende, jeugd, ô! hoe glad is de baane , die gy bewandelt. —= hoe ligt kuat gy - ftruikelen, ја, onherftelbaar, nedervallen, hoe veele vera leidende Sireenen omringen u, —— vermyd dus bid ik u de plaatzen der omugt , —— zy loeren op u, haare valfche vieitaal maakt u in bedwelming — één enkel oogenblik maakt u onherftelbaar naar lighaam еп ziel — zy berooven u van uw geld, en uwe gezoudheid de helaas mm hoe Чим БУ a 3 aan $50 VADERLYKE RAAD O en de gevolgen van het bedrevehe kwaad, foms een zieke. ук , walglyk. ligbaam om; — — veracht vat elken braaven ,. wordt gy gefchuwd van een ieder; —— een: befchuldigend geweeten , еп een ongefteld lighaam, doet u uwe leevensdagen niet ter helfte brengen ! еп dat nog meer is: hoe onverant- woordelyk zal uw gedrag zyn by dien God, wiens Heilig woord u leerde, uw raf fe bezitten in Heiligmaakinge en Eere! Zie dan toe, indien gy (ar dat gy niet en valle —— тус doof voor de vleijingen der vreemde Vrouwen! misbruik u. lighaam niet, dat heerlyk meesterftuk van uwen Schepper, door fnogde ontuchtigheden , maar — zeg veel liever by elken aanzoek tot zonde : Hoel zoude ik zulk een grees kwaad doen у en zondigen tegen God! Vermyd ook die plaatfen , waar fpeelzugt de hoofdrol heeft s: laat het goud — de bergen opééngeftapeld Muntmetaal, u niet betoveren , niet bekooren —— groot із het onheil, dat. het zelve u kan berokkenen, en — daar veelen, door on- regtvaardige (treeken, de minkuudigen van alles listelyk wees’ ten te berooven, daar loopt gy gevaar om uw geld, dat gy tot nuttiger einden kunt befteeden, u valfchelyk te zien af. winnen, — wat is het einde van den onmaatigen ЃГреејег? — 2Ch! armoede en zelfsverwyting , dat fomtyds eindigt; in, wanhoopig, де handen san zich zelven ге (en, en — zoo Rapt hy, zich vervloekende, «=» de ontzaggelyke Eeu- wigheid in! . Hebt ook een afkeer van die platten, waar de volgefchon= ken beker tot in den morgenftond rondgaat, die den wm lief бел, zegt Salomo ‚ dat is die denzelven onmaatig gebruikt, . níet ryk worden! want, groot zeer groot, zyn de rampzalige gevolgen van hun, die dy den wyn vertoeven, die flerken drank najaagen! men maakt zich onbekwaam, om de ‘heerlyke vermogens, waar mede de wyze Maaker ons beu fchonken heeft, behoorlyk te gebruiken! ongefchikt: от ong tydelyk beroep naar behooren te verrigten, verliezen wy de achting van alle braaven — armoede wordt ons deel; == verliezen de fchoonheid van ons welgevormd lighaam ——. worden ten (рос en fchande onzer medenatuurgenooten, s der famenleeving onwaardig, еп — loopen gevaar van eeu“ wig verlooreu. te zullen gaan, daar de ronde taal des Bybel- woords ons immers leert, dat drenkaarts het Koningryk van God niet zullen beërven: nu dan, merk op het geen ik zegge: bee hoed uw hart boven alles, wat ге bewaaren is, want, daar in хуй de uitgangen des leevens! Hebt gy ledige uuren, gebruik dezelve tot uw wezendiyk geluk, verlustig. u in het leezen van nuttige Schriften die u in franije Letteren —— Kopien ——— en Weetenfehappen , kunnen doen vorderen, en …— die wy thaús in onze dagen genoegzaam bezitten; zoo-.zult gy птеп tyd === uwe uuren, met Vrugt en ten Dote Ayten p e ‚AAN ZYNEN ZOON. 351 fo kundigheden vorderen, — in deugden гоепеешеп, en ten woorbeelde van auderen verftrekken, en ——— is de dag ten einde gegaan? vraag дап. іедегеп avond aan u zelven hoe uwe gedraagingen, ор den verloopen dag, geweest zyn ten aanzien van uwen God uwen Nassten — en u Zelven! ver- beter telkens de gebreklykheden en verzuimenisfen, waaraan gy u zelgen fchuldig bevindt! crachteude een onergeriyk geweeten te bewaaren, voor God еп de menfchep! zoo zult gy u zelven niets te verwyten hebben: met één woord, en, om alles in het kort te seggen, wies wys! десте ééne Spreuk maakt al ‚myne Lesfen uit! ` eee. Zie. daar myne welmeerende Rasd, en ik weet niets терм ter, om myne lesfen aan u te befluiten, den, met de opmer kenswaardige taal van den wysften van Israëls Koningen , die alles onderzogt doorzogt — en beproefd had, en dog zal ik one woorden de myne masken: Verbiyd и, 6 Jonge- ding, in uwe jeugd! laat uw hart u vermaakeny game in de wegen uwes harten; in de aan/chouwingen. uwer ворев ! doch houd altoos in gedagten , daf Gad , em alle deeze dingen, и Sai doen komen voor het- gerigte!. оа Hier ziet gy au, шуп Zoon! het geen ik van u begeer, en met regt van u afvorderen mag: bewaar deeze gebrekkige Le, fen, als een Gefchenk uwes Vaders, еп —. DE TEMPEL VAN HYMEN. ' -Een Droom. (Uit shë Various Pieces in Verfe and Proft by the iate Dr. соттох.) | , | enige dagen geleden ontving ik де Huwtiyks-bekendmase king van een Vriend. By dergelyk eene gelegenheid ie het natuurlyk dat wy ongevoelig opgeleid worden tot sanmere kingen over dat Onderwerp. Zy bleeven my by tot den avond „ en te bedde des eenigen tyd gepeinsd hebbende, viel ík in eem zagten flaap, wanneer myne verbeeldingskragt, in den droom „ my een ruim Tempelgevaarte voorftelde айп nvmeN, деп Huwa Iyks-God., gewyd, > . | ‚_ Op een kleinen запа van: my zag ік een vrolyken hoop van beide de Sexen, die den. weg па den Tempel namen, om тес. elkander де Pligipleegingen voor HYMEN af te lepgen… Onder hun was een booze Geest ingedrongen, wiens gedaante zo byzonder, en wiens heetfchappy over de menigte zo alge. тееп, was, dat ik ‘er mynen Leezeren eene befchryviùg vaw moet geeven. . Оо, De naam van deeren Geest-was укыт, het bovenfte ge. deelte zeng Lichaams hadt de gelykenis van een Mensch ,- van zyn middel tot de voeten die van een Bok; goe oogen puike den uit, roedagrig en glinfterende; zyn kleur was\zeer omvast, van bloedrood tot doodfche bleekheid overgaande; zyn geheele getel werd met geweld gefchokt door de vervoering van on- gebreidelde drift. deezen Geest volgde. wANLUST, met een zieklyk gelaad , @n donker oog.. Naast wANLUsT ftondt вк- Rouw met den hoed in °t sangezigt getrokken , ep een Worm diens leevensdeelen. .. Grootdyks Попа ik verfteld over deeze gedrogtiyke Gedaan- ten, еп te meer was ik aangedaan als ik opmerkte hoe ge. reed veelen myner Medemenfchen aan de inboezemingen van den weLLUST het oor leenden, Den шупе verwondering ver. minderde als ik nader toetradt; want ik ontdekte dat zyn adem van. zulk cenen boosaartigen invloed was, dat dezeive alie de Ongelukkigen, die binnen het bereik der Бешене kwamen, bedwelmde, en van redekragt beroofde. Ik was in zo groot eene ontfteltenisfe over ’t geen ik ge- zien had, dat ík eene wyl in bemad Попа, of ik my in woordenwisfeliag zou inlaaten met deeze fchaare , gereed om in den Tempel te treeden. Opgetoogen in vertwyfeldheid, na- derde my een deftig oud Perfoon , wiens naam BEDAGTZAAM- Wun wase Ну bekleedde een voornaame post in het Heilig- eg ТЕМРР1 VAN RER, 355 doms en deelde zo diep in de hoogagting van den Huwlyks- God, dat HYMEN nooit, of zelden , zynen zegen gaf over de Egtverbintenis van eenig Paar,- "с welk door deezen Tempel- dienaar niet was ingeleid, Als hy zich by de menigte ver- voegde, onder welke ik bevond dat hy een volkomen vreem- deling was, ontftondt "er eene algemeene te onvredenheid еп gemor ; veelen ontweeken zorgvaldig alle gemeenfchap met hem. Doch het was opmerkenswaardig , dat allen, die zich dus узо hem hadden afgewend , ais zy. uit den Tempel gingen, door een der jammerzalige Gezellen van den WELLUST, WANe LUST еп BEROUW, weggeleid wierder. HyMEN tradt te voorfchyn, met ftaatlyke fchreder wande- lende. De eesfte in zyn ftoet was LIEFDE, in de gedaante wan een Cupido; fteeds duizend kleine trekken fpeelende , en bevalligheden aan den dag liggende om een gunftigen opflag ze verwerven van den Huwlyks-God; en de tedere oogflag, waar mede hy dit Kind bejegende , wees duidelyk aan, dat het zyn grootfte gunfteling was. · Hymen zelve Ме in ene hand een Fakkel , die, hoe lane ger dezelve brandde, te helderder vlam gaf. Hy werd onder fteund door DEUGD, Eene Vrouw van de inneemendfte bevallig. heid, gekleed in een wit fchitterend gewaad, om haar hoofd fchitterde een glaasryke heerlykheid, Op de рғаоср valgde SCHOONHEID, gedoscht In het Zeie, rigłe gewaad, еп tot verrukking toe met zichzelve ingenoe men, Zy werd opgeleid door een Jongeling, vrolyk hupe pelende , met bloemen ‘bekransd, en vleugelen aan de fchou- De. ` ` Vervolgens deede zich de GELDZUGT op , in de gedaante van een Hegt gekleed Oud Man. Zyne oogen waren die van een Havik, en de nagelen Zyner vingeren ftonden gekromd als de klaauwen van een Roofvogel. Hy maakte veel ge. rugts; onbefchaamdheid en vermetelheid was op zyn aangezigc се leezen. De ftoet werd opgeleid daor VERBEELDING, eene Vrouwe al- toos veranderende in weezenstrekken en kleeding; еп, ’ géen my verbaazend voorkwam, zy behaagde onder welk eene gedaante zy zich ook vertoonde, | | Onmiddelyk na dat de Huwlyks- God den Tempel was in- getreeden, beklom hy den Throon, en leunde met zyn hoofd zagilyk op den boezem der DEUGD; LIEFDE еп SCHOONHEID vere voegden zich aan zyme regterhand; aan de linkerhand werden G2LDZUGT еп VERBEELDING geplaatst. , ` Terftond ging HyYMEN voort met de voltrekking der Huw- Iyksplegtigheden; doch ‘er was zulk een verward geluid van lachen en zugten, dat ik de noodige aandagt niet kon Бейее- den om berigt te geeven van alles wat "er voorviel. Ik teken- ve alleen ор, dat vegle van de Huwlylaea zeer ongelyk waren, › П 354 DE TEMPEL VAN HYMEN. in zo verte dat HYMEN de Paaren met wederzin zamenvoegà de, en maar half toeftemming gaf aan тупе cigeue Inftelling. Naa de volvoering der Plegtgheid werd ‘er (Не in den Tempel geboden; want HYMEN hadt геп oogmerke een Gefchil te beflisfen , °t welk langen tyd gehangen hadt tuse Schen de Perfoonen , die roudsom het Huwlyks -Altaar ftone den. Op deeze verklasring verdeelde zich de menigte, еп, overeenkomttig met de onderfcheidene inboezemingen hunner driften , koozen zy party tusíchen de Mededingers. De jongen sangfchikten zich аап de regter zyde van den Throoa з de Bejaarderen voegden zich agter die ter flinker zyde Пол» _Lisror vong aan met eege klagte гереп GELDZUGT іа te brengen; zeggende, dat deêze zo veelen hadt overgehaald tot zyne party , dat weinigen , tot groot nadeel van dien Staat , in welken de Godheid gewild hade det hy altoos dea voorrang zou hebben , zyne zyde hielden, === Terwyl de Liefdegod dit zyn bezwaar met veel vuurs voordroeg, kwam де anmoeng uit het midden van den drom te voorfchyn, en keek den jongen Klaager met (toute. blikken sam, die zo ver» fchrikte op dit ontzettend gezigt, dat һу туне vleugelen be- woog, 415 gereed om zich weg te maaken. Ten dien ftonde rees GELDZUGT over einde, en vervoegde zich tot den Regter, met aan te toonen hoe noodzaaklyk Zeng tegenwoordigheid was om den Huwlyken Staat zo vol zegeningen te doen zyn als oorfpronglyk door deszelfs Infteller beftemd was; nevens andere bewysredenen , die, waren zy voorgedraagen geworden , met zo veel zedigheids als kragts, niet gemist zouden hebben om veele tot zyne zyde over te haalen, ——— Deeze aanfpraak werd gevolgd door de luidrugtigfte toejuichingen van bet Na zelfchap , 't welk agter hem ftonde. Ріс deedt den о man zegepraalen , еп hy verdubbelde het ophaalen der voot- deelen , welke het Geld den Gehuwden sanbragt ; dan bet geweld zyner gebaarmaakinge deedt zyn kleed van vooren ереп gaan, en neare zorgen hiogen, in de gedaante van Slangen „ voor elks oog. op zyn borste —_ Hierop was LierDe gereed em het pleit, ten zynen voordeele, te agtervolgen. Maar HYMEN, die zeer wel het aanbelang van beider tes genwoordigheid kende, om het Huwlyksleven draaglyk en gelukkig te maaken, eindigde het Geding, door eene Vereenie ging voor te flaan-tusfchen viert en GELD: zy ftemden hier in beide зое. Zy hadden de,hunden niet zamengevoegd, ten teken dat zy in den voorflag des Huwlyks-Gods bewiligden , ` of de uppe kreeg de bevallige gelaadstrekken weder, еп ZY Geheenen veel verrukkender dan te vooren, Рап de verande. ring, die de ceLpzvar onderging, was veel grooter, de gretig grypende klaauwen vielen van zyne vingeren af, zyne oogen yerraonden al derzelver voorige inhasligkeid, en de trekken al DE TAMDEL VAN HYMEN, 35 geen geland kreegen zagtheid en menschlievendheid. De LEF- юв naderde, en '$ ouden. mans: boezem zagtlyk ftreetende, hielde het gefchuiffel des Slangen op,en de pynigende zorgen eken. - - ` e “hit Gefchil, op deeze wyze, int vriendiyke: beflist rym- de, (тай: SCHOONHEID te voorfehyn, en пеш, naa veele ge- maakte gebaarden, een kwyuenden oogflag aan, en lispte een klaagende befchuldiging uit tegen GELbZUGT (even als LIEFDE gedaan hadt); te verftaan geevende- welk een inbreuk dezelve maakte op haare heerfchappy.: . Naeuwlyks hadt zy drie volzin- пеп geuit, of haar naderde een fchriklyk weezen. Zyn hair was als met een ruigen rym overdekt; zyn. aangezigt wet diepe vog- geploegd, en uit гупе oogen droopen Iymerige vogten. Wanneer SCHOONHEID in deeze gedaante den OUDERDOM mèt Wag- gelenden tred zag naderen , fcheen zy geheel bedwelmd door sugttige бейадеп; de roozen vlooden van haare kaaken, en zy viel in wm, ` es a HYMEN , weetende даг de gesartheid van deeze jonge Dog- ver тош en meesteragtig was, en alles wilde overheerfchen doch teffens oubekwaam, om ber met eenige gefchiktheid ` doen, beroofde haar voor eeu goed gedeelte van haar uitge- frekt gebied , en : gaf de grensplaatzen aan VERBEELDINGS die thans met овберга!4 gezag handelt, en niet toeftaat dat ie- mand zich by scHoonmeiD vetvoege, zonder haar eerst ge- fproken te hebben. … .. ==. meen nan nn nn en ДЫ ZEDELYKE BEDENKINGEN. oe ligt, hoe fchielyk, laat de mensch den. moed niet val- len! —— Eenige tegenheden bejegenen hem, en wel dm bezwyke by onder den last der verdrukking, =— Hy is, met al zyn moed, dra ter neergeflagen: zyne ftandvastigheid , welke men zou denken det nimmer zou wankelen , begeeft hem dra, en hy bezwykt vaak, zo ras hy het gewigt der te- genheden zyne fchouders voelt drukken. —— De minfte mene fchen bezitten: Карс van reden genoeg, em zich zelven te wapenen en te verzetten tegen de nukken van hunnen wispel- tourigen toeftaad van voor- en tegenfpoeden ; welke laatiten hen terftond ter nederdrukken ; terwyl de eerften by hen nooit zo volkomen zyn, dat ze "er niet eene menigte klagten over uitboezemen. De minfte meníchen hebben het ooit 20 volkoe men naar den zin, dat ze niet over "teen of ander te klaagen hebben. Nu is het te koud, dan valt het hun benauwd heet. — Nu vind men °t nergens naar zyn zin, om dat ‘er maauwlyks eenig koeltje gevoeld word; dan blaast het minfte windje , dat zich verheft, weer wat te е, Niets mag men 356 - SEDELEKR BEDENÉINGEN., men gevoelen , of men befpeurt еспе ongefteldheid : simmer js men a feen gezond genoeg, — volke Za men klas- en, a teenen, tenzy eenige oinftan den ons leiren aan ber kwaad te denken, — Nu*heeft men te weinig, dan weer al te veel, bezigheden; —— Nu komen de wermaaken alle te gelyk; eene opeenftapeling doet ‘er de mensch den walg van fteeken ; — dan weer klaagt hy dar ze veel te fpaarzaam komen. Меп vind maar zeer weinige menfchen ftandvastig genoeg, om їп de minfte tegenheden wiet sanftonds te bezwyken; welatgen, die бера houden tegen de wisfelvalligkeden ‚ Waereld, Emtusíchen төшеп wy, dat elk mensch, hy zy dan wie hy zy, пп of dan, min of meer, deelen moet in °з Waerelds. oabefiendigheden: en dit 20 de, hoe anbillyk is het дап, nimmer eenig deel te еа bebben іа de wisfelvalligheden van dit опдегтаап(сће; maar. altyd te wilen beered, blyven van zulke omfiandigheden , waaraan de mensch, van de geboorte af, natuurlyk олбете-' e 18, | | [ | Wich elk mensch zyne daaden en handelingen beftendig in- zigtte naar de heijzaame regels van regt en biilykheid, hoe veele. daaden. zouden ‘er agter blyven , welke men nu ziet рІеереб, en hoe veele daaden wierden er bedreeven, die nu agterwege blyvés, e— Hor gevoegelyk en gerus zoude het leven op aarde zyn. ne Ное vreedzaam, hog broederiyk , zouden de menfchen onder, elkanderen verkeeren, — De ееп zou den anderen nies ftoo- теп , maar ftil еп gerust laaten in zyne bezittingen. — — Men, zou het verkeerde niet poogen te billyken , en dat regt ís oier voor onregt leen. te doen doorgaan, ep Wei zou men el- kanderen vervo А ‚ еп (Gren zyae bezitin uig te dryven. Меп zou elkanderen. befchouwen als ‘uit еспе bloede voortgefprooten, als kinderen van éénen Vader, als mi- tuurgenooten onder elkander? Dan de mensch (зїї гереп den mensch ор, men verdelgt elkanderen, — men woed tegens elkanderen , еп bedryft de ongehoordfte wreedheden ! ams Wat uitzinnigheid is dit, en dat van Weezens, die den naam. van redelyke Weezens willen draagen. 77 ©» Se De С. Wee MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTEREN , KONSTEN EN WEETENSGCHAPPEN ; BETREKKELYK. ht BERIGT WEGENS DE WYSGEEREN, DIE DE VEELBEID DER WERELDEN GELOOFD , EN DIE DIT GEVOELEN NIET AANGENOMEN HEBBEN., MET EENIG VERSLAG VAN HUNAE SCHRIFTEN, EN BEDENKINGEN OVER DIE STRYDIGE BEGRIPPEN. Door den Hees GIRARD, Arts des Konings, Opzigter van de ; Mineraale Wateren van Bagnols en St. Lau- rent , Correspondent van de Philofophifche Societeit der Weetenfchappen en nutte Kunften te Lyon, van de Koninglyke Societeit der Weeten/fchappen te Montpellier ‚ en der Geneeskunde te Parys. (Journal des Sciences utiles.) "CHet Vervolg en Slot van Ы. 320.) gehoor het blyke , dât ARISTOTELES het gevoelen van DEMOCRITUS , wegens de Veelheid der Werelden , om: helst hebbe (*), beweerden egter de Peripatetijche Wys- geeren, dat de Maan geen Aarde kon weezen; dewyl er geen Dieren waren, die "er niet konden weezen , dan met voottteeling en verderf , en dat de Maan onverderf- lyk tot heden altoos dezelfde blyft, en men "er, van en aanvang der Wereld af, geene verandermg in be- fpeurt (f). —— Dan nHEVELIUS brengt hier op in ’t mide еп, dat onze Aarde , hoe vol verderfs dezelve ons ook ` moge toefchynen, nogthans geduurd heeft zo lang als de aan, waar in veranderingen hebben kunnen voorvallen, door ons nooit ontdekt; dewyl ze plaats greepen in de mindere gedeelten еп enkel op de oppervlakte, gelyk die (*) Lup. caeLius кноріо. Lib. 1, с. 3. P. 13, 14: СЇ) Oeuvres de CYRANO DE BERGERAC, Pref. р. VIL МЕМО. 1792. No. 9. B b 58 OVER DE VEELHEID die op de oppervlakte onzes Aardkloots voorvallen, welke niet zouden ontdekken , waren wy er 50 verre van verwyderd als van de Maan. ‘Hy voegt "er andere be- wysredenen nevens , bekragtigd door Waarneemingen , welke hy zegt gedaan te hebben met behulp eens Verte, kers van zyne uitvinding, die hem in de Maan deedt zien, dat de verlichtfte еп, donkerfte deelen, de groote en kleine, eene nette overeenkomst hebben met onze Zeeën, onze Rivieren, onze Meiren, onze Vlakten, onze Bere gen en onze Bosfchen (*). ` PrurarcuHus de Veelheid der Werelden , algemeen door de oude Griekfche Wysgeeren geleeraard , voorgefteld heb- bende , verklaart , ‚‚ dat hy wel verre was van п te en veroordeelen , en dat hy het zeer waarfchynlyk vondt, э» dat °ег eene ontelbaar, јсһооп bepaalde , Veelheid der so Werelden was, gelyk aan de onze A4, Het blykt uit zekere plaats by dien zelfden Gefchiedfc ryver, dat men, ten zynen tyde, reeds gefchil voerde of er in de Maan dampen of uitwaafemingen waren, die zich boven de op- rvlakte verhieven „ en daar regen en andere verheve= fingen baarden. 