VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Ling te geven; dan hierdoor zou dit Artykel te wyd uit- loopen, indien wy ons verder inlieten in 't ontvouwen van deze of gene der uitvoerig behandelde onderwerpen, Genoeg zy het, voor tegenwoordig, nog hortlyk te mel; EN, DEN, den, hotdanige onderwerpen im dit'Stukje overwoogen worden. ` Het behelst, Gedachten over de Proeven van nieuwe Overzettingen, inzonderheid van het Nieuwe Testament, Bedenkingen over de Wedergeboorte en Aanneming tot Kin- deren, Gedachten over het Evangelisch prediken. Een onderzoek omtrent Ber denkbeld der menschlijke Gelukza- digheid, als niet zeer gefchikt ter beoordeeling van de Leer- yfellingen def Christendoms. Eene verhandeling over de ‘eenvoudigheid in de Levereden, En eene korte beantwor- ding der volgende Vragen. — ds de mensch, uit hoof- de zijner geboorte, even geneigd tot het goede als tot het Ge P Kan, door onloochenbaare ondervindingen, eerst de Mogelijkheid, en daarna de werklijkheid bewezen worden, dat zedelijke onvolmaaktheden van Ouders op Kinderen overwelken? Welke is de ecrfle grönd aller vriendfchaplijke verbintenisfen van denkende wezens, zonder welken ware vriendfchap noch ontflaan, noch voortduren kan? Welke is de beste en aangenaamfte denkwijze van een mensch, dien men vele mifagen vergeest, en vele en groote weldaden bewijs en goed Regent bij zijn de oogmerken уп een wijs en goed Regent bij zijn trafen? Kan een таў, die van eenen fchuldigen op eenen onfchul. digen is overgedragen , eenen fchuldigen verbeteren? ——— Kan God van een fchepfel, de A ‘sigen mensch beleedigd worden? genheid invloed op onzen wil, gemoed hebben? Het a vraeg zullen wy, om deszelfs b nemen. De Schtyver het dent weordiog van enige andere vr richt zyu antwoord aldus in. MM » Kan de Alwetende en Alwijze de dingen anders be- ‘fchouwen, dan zij zijn? Кап hij de duisternis als licht, ‘zwart als wit, het fchandelijke als edel, ondeugd als deugd zich voorftellen? Ik hope, dat een ieder met mij zal ine ftemmen, dat dit ormogelijk zij. Ik vrage verder, heeft hij een gelijk behagen aan het ordenlijke en onordenlijke , aan het regelmatige en onregelmatige, aan het fchoone en afichuwlijke? De verbazende ordening der flarren , zoo dat geene de andere hindert, de op het nauwkeurigíte afgemetene beweging der groote wereldlichamen , de fchik- king en pracht der gewasfen ; de leden der menfchen en dieren, en derzelver aan hunne oogmerken beandwoorden- de 276 BYDRAGEN TER WAARHEID EN GODVRUCHT. de evenredigheid toonen, dat God de orde en eene geregenden gefteldheid der dingen bemüht. Een hoogst volmaakt wezen heeft een aangenaam welgevallen. An een geregel de ппchoone wereld. Zou God eindelijk wel onverichiklig daarbij zijn, of zijn redelijke schwefels gelukkig dan ongelukkig zijn? Zaligheden genieten of onder ellenden zuchten? Wie kan zich zoo eenen. ongevoeligen, ja zelfs harden God bedenken? Maar nu leert de ondervinding, dat het in de magt der redelijke en vrije wezens (taat, dwaas of wijs, deugdzaam of ondeugend, weldeners, of ballasten en geesfels der wereld te zijn. пег ftaat aau hun, om de wereld schooner en aangenamer, en bijgevolg God zelven aangenamer te maken, of derzelver orde te storen, de wereld te ontfieren, zelfs affchuwelijke schand-vlekken van dezelve te worden, ontelbare ellende in de zelve te brengen, en fonimige van derzelver declen tot zoo vele hellen te maken. Indien het nu waar is, dat den wijzen God eene geregelde Welingerichte überfahrenen, gelukkige werdende, können zu können, in welke vele dwaasheden, ongeregeldeten, noodelooze verwiesen, kwellingen, folteringen, zuchten, kwellingen, folteringen, zuchten, kwellingen, en wenig bezahlen; dan is het ook mogelijk, dat de mensch God beledige. Hij kan gezindheden, von der anderen, en das andere, verwiesen, die de Alles als afchuwelijk, schandelijk, laag bezahlen, en Hem daarom onaangenaam zijo. Hij kan de wereld onfieren, een gedeelte van den aardbodem verwoesten, een duivel zich betoonen, en de vreugde der wereld in fmerte, en het geluk derzelve in ongeluk verkeeren; welk alles den Alles niet zoo aangenaam kan wezen, dan het tegengeftelde: en, wanneer het gebeurt, dan wijkt de mensch af van de billijke plichten, die hij zijnen Schepper schuldig is, en handelt tegen alle dankbaarheid. Iedereen noemt zulk een gedrag eene belediging. Het is derhalven mogelijk, dat een mensch, zoo onmggtig hij ook zij, God beledige. Hij kan iets doen, dat tegen des zelfs will en welgevallen aanloopt. ALLE DE WERKEN VAN FLAVIUS JOSEPHUS. 277 Alle de Werken van FLAVIUS JOSEPHUS, met aanmerkin- gen uitgegeeven, door j. P, MARTINET, А. L. M. Ph. Dr. Lid van de Holland/che en Zecuwfche Maatfchap-. yen te Haarlem en, Vlisfingen , en Predikant te Zute hen. Vyfde Deel, Met nieuwe Plaaten. | Те Amfterdam $ Allart e» Holtrop, 1286. Ја gr. oavo 388 bladz. He mede brengt Jofephus de Gefchiedenis van zyn Volk , tot aan het twaalfde jaar der regeeringe van Keizer Nero, of den aanvang van den opftand der Јоодеп tegen de Romeinen , die ееп verwoestenden Oorlog ten volge had; welken һу in een ander gedeelte zyner Wer- en uitvoerig befchryft, Юе Eerwaarde Martinet heeft de vier laatfte Boeken, in dit Deel vervat, even als de voo- rigen, hier en dasr , met eenige aänmerkinzen vergezeld doen gaan, die wel inzonderheid ook betrekkelyk zyn op de Euangelifche verhaalen ; waarvan ons’ het berigt des Joodfchen Gefchiedfchryvers , nopens den dood van Ko- ning Agrippa, vergeleken met dat van Lucas Hand. XII. 19—23, êen (laal oplevert. Èененененененененененененененененененененененененененененененененененененененененененененнененененнененненененнененнененнененненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненненн terflyke hoedanigheid was, Î gelyk and: -" Deeze godlooze taal werdt van Agrippa niet berispt, noch die ze voerden (gelyk 't behoorde) (trengelyk: geltraft. Maar (traks daarna zvne aogen.apflaande, zag hy boven zyn hoofd eenen Uil op eene. gefpannen. koord ‘zitten; en bemerkte terstond wel, dat die Vogel de voorbode was van zyn onheil, gelyk hy пег- 278 -. 75 * ALLB DE WERKEN. … eertyds die тап zyn geluk-was geweest.: (4) Ну gaf der. Al- (*) Meer dan een Schryver beeft poogingen aangewend, от het berigt van Lucas (Hand. XII. 19-23.) aangaande dit geval met dat van josEPHus overeen te brengen. Men merkt aan, dat de eerfte, in weinige wóorden, zeer veel en verstandig beeft ge- fchreeven; en dat die beide Schryvers niet alleen in de hoofdzaak, maar ook in hun oordeel, dat AGRIPPA'S finertelyke kwaal eene ftraf van сор geweest zy, zamenftemmen. Anderen hebben ge- óordeeld tegenftrydige dingen daarin aan te treffen; doch ten on- regt. —— Lucas en JOSEPHUS komen daarin overeen, dai het geval te C farea gebeurd zy: zy verhaalen dezelfde plegtigheid, ` niet tegenftrydig, maar op eene veríchillende wyzc. Lucas zegt, . dat, AGRIPPA op de Tyriers en Sidonders verftaord geworden 2yn- " de, zy, die van de voortbrengfelen uit de:zelfs Landen lceven moesten, tragtten's Vorsten genegenheid wederom te winnen. Zy kwamen des in menigte te Ce/area, en baden om vrede, Lucis heeft geen woord van een Gezantíchap zegt MICHAELIS) zo als men doorgaans voorwendt, schoon zyne uitdrukking dat niet volftrekt uit(luit; maar men kan ten minften uit hem zien, dat eene ganíche menigte Tyriers en Sidoniers naar Сага is ge- komen. Zy kreegen eenen Hovéling, sL4sTus geheeten, op hunne Zyde, dic zo veel uitwerkte, dat de Коппіп hun, op ce- nen bepaalden dag, gehoor wilde verleenen, en, op het Theater, waarop men sprak in fteden, die zulk een hadden, eene reden- voering tot hen houden, het geen toen іп trein was, en volbragt werdt. JosEPHUS zegt, dat "er, by AGRIPEA's komst, een Feest ter eere van den Keizer woor handen was, ‘en dat hy, om daaraan meer luister te geeven, schouwfpelen heeft laaten vertoonen, waarop veele voorname perfoogen ter bywooninge gekomen waren, en dat op den tweeden dag deezer (chouwfpe- jen het bewust e ongeval gebeurd zy. Dit firydt nier met Lucas verhaal. De Zyriers übrydte werden zyn om de schouwpelen Ñу ге woonen; maar daarenboven nog ecg by. Gonder oogmerk gehad hebben. Lucas zegt veel jo weinige woor- den, op een wyze, маагп men geen Zweem vindt уп iets verzonnen te hebben. JosePruus heeft zich gewis bediend van het gewis bediend van het gewigtigte overnam; maar decZ2 wist niet van *t ftaatkundige in dat geval; en roert alleen de schouwfpelen aan, die hy mogelyk af keurde 4 en ten deele hieldt voor de misdaad, om welke AGRIPPA van Gom geftraft werdt: maar LUCAS, toen leevende, en twee jaaren daar na te Cefarea kamende, hadt daarvan naauwkeuriger berigteni Op den doodlyken dag vercheen dan de Koning, volgens Lucas, in een koningiyk kleed, dt Is, in ftaatzidkleederen, "t geen alles §n zich bevat, en zo goed gezegd is ale zesmêrius breedweeriga om- a | 'VAN PLAVIUS JOSEPHUS. :. ‚279 kalven eene zweate zicht, en gevoelde op. dat. oogenblik | ‚О, zyn amfchryving, waarvan kalven eene zweate zicht, en gevoelde op. dat. oogenblik | ‚О, zyn amfchryving, waarvan kalven eene zweate zicht, en gevoelde op. dat. oogenblik | ‚О, zyn amfchryving, waarvan kalven eene zweate zicht, en gevoelde op. dat. oogenblik | ‚О, zyn amfchryving, waarvan kalven eene zweate zicht, en gevoelde op. dat. oogenblik | ‚О, zyn amfchryving, waarvan kalven eene zweate zicht, en gevoelde op. dat. oogenblik | ‚О, zyn amfchryving, waar By zich meermaalen in zulke gevallen bedient. Zen kleed geheel, das al van zilver geweeven (Drap d'argent) kon niet wel zulk eene aandoenin verwekken, als by hem vermeld wordt. En den Koning zu vroeg, by 't opgaan der Zon, op de Spreekplaats te zien verfchynen, en eene redenvoering te doen, luidt mede vreemd. De Taal, die ЈоѕРНОЅ on; opgeeft, van het toejuichende Volk: dat zy hunnen Koning tot neg toe maar als eenen Mensch en. is te lang: een-toejuichend Volk houdt zich niet op met lange redenvoeringen. Lucas geeft het veel korter en natuurlyker op: gen femme Gods, en nies tens menchen! Dus veranderde Joss. PHUS deze korte. Tod zieht en zich fiern en fraal uit те drukke, еп, al zegt hy d.ar in geene onwaarheid, hy houdt zich niet flipp by 't gebeurde. —. Hy en Lucas (temmen daarin overeen, dat de vletery den Koning behaagde. Joseenus; Zegt MICHAELIS, drukt dat uit in fraai Grieksch; LUCAS Zegt in half Hebreeuwsch; dat hy Gode de eer n'et gaf. en voortesande met Hebreeuwfche spreekwyzen, laat hy volgen de krankheid, yan fonden adn [hey hem een Engel def Hemen, dat is, cop zelf fürstem he, Waarin JosEPHUS overeenstemt. Maar LUCAS bepaalt de foort der kwaal, die de ander alleen noemt felle ny- nen, die de ingewanden aantastten : want hy, als Geneeshecr, heft ongetwyfeld die Zak naauwkeuriger nagevorscht, en duar- bm dus gefchreeven, -dat hy veh de wormen pegeeten werdt — Met het overige behoorewn wy ons niet op te houden, alzo Lie cas 'het zelve, als niet behoorence tot zyn verhaal, onange- seerd. gelaaten heeft. Alleen moet de U It van JOSEPHUS nog in anmerkken. Zou hy dien Vogel voor den Ärzog des Heeren aangezien hebbeä? Ärzog, volgens ’t berigt des Hisforschryvers, kreeg hem niet in ’t оор, of bemerkte terflund wel, dat die Vogel de ‘voorboode van zyn onhe'l was, gelyk hy eertyds van zyn geluk was geweest. Dit ziet op een geval door JOSEPHUS alvoorens verhaald; naamelyk, dat een dergelyke’. gel zich digt by AGRIPPA oenen boom vertoonde, toen hy ор TIBERIUS bevel met ‘ketenen was gekluisterd, en cen Duir:efi fterrewichelaar hem daaruit veel heils voorfpelde, maar te gelyk "er byvoegde, wanneer hy denzelven ivecr zou zien, binnen vyf dagen te zullen fterven. Nu, zegt JOSEPHUS, Zag AGRIPPA dien wederom, en eaf derhalven eene zwaare zët. Мат is de verfchyning van deezen Vogel eene historifehe waarheid? Gen de Uilen in vroegen morgen zinen in de verblindende Йгашем der Zon? Bleef deeze Vogel bedaard zitten zanhooren, al bet handgeklap def toejuichenden volks, Zander weg te vliegen? Of heeft God den aart vam. denzelven in dat punt des гудфеф. ven. A all- РА 230, ALLE DE WERKEN VAN FLAVIUS JOSEPHUS. zyn ingewand door felle pynen aangetast. Daarop zich tot zyne Vrienden keerende, zeide hy:,, Ziet hier den з» geenen, dien gy voor onllerflyk uitfchreeuwt, op ’c A punt van te fterven, п� deze onvermydelyke nood zal an U tot eene spodige overtuiging uwer leugentaale die- an uen. Maar men moet zich naar cops wil fchikken. ag Ook heb ik zo niet geleefd, om berouw van mynen зэ ftaat te hebben, en behoefde niemands gelukzaligheid Ñээ te.benyden." Deeze woorden gezegd hebbende, voel- de hy dat zyn pyu.toenam. Daarop droeg men hem naar zyn paleis, en 't. gerucht verfpreidde zich, dat hy op fterven lag. Ook hielden zyne vinnige pynen niet ор, maar rukten hem op den vyfden dag uit dit leeven, in 't vierenvyftigfte jaar zyns onderdoms. anderd, om AGRIPPA een voorbeduidfel van *t naakend onheil te geven? Dan waartoe zou dat wonderwerk, of die voorfpel- irg gediend hebben? Dus denkende, wordt cops Eer weinig gehandhaafd. Laat ons niet langer hierby toeven , maar allecn aanmerken , dat JosEPHUS , weetende het bygeloof van Grieken en Romeinen , en hoe. gy van de voorfpellende Uilen dachten, zyn verhaal opzettelyk naar hunnen (maak plooide; en eenen niet verfcheenen, Uil daarin vlogt; ten zy men denke, dat die Vogel vermeld wordt door den "Zeadichen Schryver, waaruit J ~ SEPHUS dit berigt heeft overgenomen ; maar dan zyn zy beiden even bygeloovig , of JOSEPHUS, 20 by anders dacht, is.een flaafsch uitíchryver." e Aanmerkelyk Gevolg van eene Spina Ventofa , of zogenaam- de Been-Eeter van het Os Femoris , waargenoomen en ge- neezen door J. n. s&geonre , Chirurayn der Stad Weesp. Te Amfterdain by je c. SEPP, 1286, In gr. 8yo. $5 blads. р Waarneeming verdient de aandacht der Heel- kundigen. Zonder de minfte opfchik verhaalt ons de Schryver den oorfprong van het gebrek , de toevallen , die hy daar by waargenoomen heeft, als mede de gunftige poogine gen der natuur, ter bevordering eener gelukkige geneezing.. Uit deeze Waarneeming zien wy wederom, hoe niet zel- den de geringfte oorzaaken de.hevigíte toevallen kunnen геп gevolge hebben; maar wy leeren daaruit tevens ook, hoé „ vooral in Ziekten van het Beengeftel, de natuur beftendig - werkzaam is, om de verlooren deelen wederom te herftele len, wanneer flegts de Heelmeester behoedzaam genoeg is, haar in deeze heilzaame poogingen niet te: beletten, ` Na Aa MARSILLI, BESCHRYVING DER ZPÉN. 281 4 Natuurkundige befchryving Jer Ze£n , door LoDFWYK FER- DINAND Graave van MARSILLI, Lid van de Koninglyke Academie der Weetenfchappen te Parys. Met Plaatsen. In "e Gravenhage" by de Compagnie 1756, Behalyen het Voorwerk, 216 blads. in gr. Folio. (51022121 gelyktydig met de Franfche uitgave van dit J Werk, in 't jaar 1725, is "er ook eene Nederduitfche Vertaalimg vau het zelve ter drukperfe gebragt; doch een famenloop van omftandigheden. heeft de openbaare afgifte deezer Vertolkinge tot heden vertraagd. Nu zyn 'er, geduurende dat tydsverloop, veele nieuwe ontdekkingen in de Natuurlyke Historie, ook met opzigt tot de voort- brengzelen der Zeën, gedaan: en uit dien hoofde kan 't niet wel anders zyn, of eenige opmerkingen van den Graaf van Mfarflli (in 't afloopen der voorige en 't begin der tegenwęordige Eeuwe gemaakt,) moeten op laatere ont- dekkingen vervallen. Dan desniettengeniasten behoudt dit Werk zyne weezenlyke waarde, vermids de waarneemin- gen van den kundigen en opmerkzaamen Graaf over oat algemeen wel gegrond zyn, en veele byzonderheden in een juist licht ftelleu.'s Mans hier mede bygebragte Nafpooringen zijn gefchikt onder vier Hoofddeelen, waar van het eeríte gaat over den Boezem of het Dedde der Zee, het welk hy befchouwt, zo met opzigt tot de onderfcheiden oppervlakten, welken het gehad heeft by de eerfte formeering: van den Schepper, als met opzigt tot de byvoegzels en verminderingen van de oude en nieuwe ое; flaande tevens gade, volgens welke orde de stoffen „che.deeze deelen zamenftellen, onder elkander vermengd, en van welk über onderícheiden aart dezelven zyn;.midsgaders de:geíteldbeid van de lugt, op onder- Scheiden diepten, in vergelyking van die, welke wy op aarde ontwaar worden. · Het tweede Hoofddeel levert ons gyne herhaalde proefneemingen met het Zeewater, inzon- derheid. betreffende deszelfs koleur en fmaak., ook in ver, gelykiog mek рос, Fontein- en Rivierwater; by welke gelegenheid hy verfcheiden proeven aan de hand geeft, wegens het zout, en de bitumineuze ftoffen, welken  nog gehegt eene Verhandeling over de Bloemen, Vrugten en Zaaden, die, volgens zyne wearneemingen, in eenige Zeeplanten gevonden worden; waarvan by, uit ieder der drie opge- melde Clasfen, eenige voorbeelden bybrengt. ——— Ter ophelderinge en nadere aanwyzinge van het voorgeftelde dient eene Kaart van de Golf van Lion; als mede eene by- zondere van de Kust in dezelve, sichen �арар Canaille en Сар Croifette; benevens eenige profils of gezigtsftanden van den bodem der Zee, in de Golf van Lion; zynde alles inzonderheid betrekkelyk tot die plaatzen, alwaar de Graaf van Mar/illi тупе waarncemingen te werk gefteld heeft. Hier by komen nog etlyke Tafels, behelzende herhaalde waarneemingen, wegens de lugtsgefteldheid op verfchillen- de plaatzen en diepten der Zee; wegens de onderfcheiden „zwaarte, coleuren enz. van 't Zeewater, als mede van de Put-, Fontein- en Rivierwateren, omtrent den oever der Zee gelchept; en een Tafel van Agtervolgende waatneemin-gen „betreffende de Eb en Vloed in de Haven van Casfis, in Provence; als mede eene afbeelding van des Autheurs toeítel, gebruikt tot het filtreeren van Zeewater, door tuinaarde en zand. Dit maakt te zamen een twaalftal van Plaaten; en voorts gaat des Autheurs befehryving van de Zeegewasfen nog vergezeld van veertig Plaaten, die ons de afbeelding der verfcheiden soorten van Zeegewasfen, door hem ontvouwd, onder 't oog brengen, 's Mans kundigheid, in 't ganíche beloop van die Werk doorfiraslende, heeft den schranderen Boerhave reeds genoopt, om de Franfche uitgave te bevorderen, en, in eene aanpryzende Voorreden, den Graave van Mar //i den wel. verdienden lof, van wegens-deezen zynen arbeid, te laatess . 2. tpe- BESCHRYVING, nämmerte zrän, 283 toekomen: ook blyven de naarftige beoefenaars der Na- tuurtyke Historie, zelfs, niettegenißen de laatere ont, dekkingen, dit Werk nog belendig hoog agten. — Om "er, tot een voorbeeld der uitvoeringe, eene byzonderheid uit over te neemen, welke geene aanwyzing van Plaaten vordert, zullen wy ons bepaalen tot's Graaven opmer- king, over den aangroei van den tarter aan verícheiden lichaamen in 't Zeewater; waar over hy ons, na van het zout en de bitumineuze ftoffen gehandeld te hebben, het volgende mededeelt. ae Men kan, zegt hy, uit het voorverhandelde, beflui. ten, dat het Zeewater van natuure een tarter õп lym heeft, die 't zelve bequaem maeken, om veranderingen in den boezem te maeken, en of schoon ik in de Zee een groot getal van fteenagtige gewasfen, die uitwerkzels van zout en bitumen zyn, ontdekt hebbe, ben ik eg gegeben. ter altoos van gedagten geweest, dat die vergadering van nieuwe ftoffe zeer langzaem geichied, en dat zelfs de tyd daar van een gedeelte verflind; want anders zoude de verkleining van den Boezem, zedert zo veele duizent jaeren, ongetwyfeld overstroomingen, of nieuwe openingen in 't vaste Land veroorzaekt hebben. ‚Еп een onderzoek deswegens by my gedaen, kan tot een proeve (trekken van myn ge. zegde, dat die opboopingen van tarter en fteenen, niet dan'allengskens, en zeer langzaem in 't Zeewater aenge- groeit zyn. Ik zal dat vergelyken by de aflegging van de tarter en fteenen, die ik in de Rivierwateren ondekt hebbe. De eerfte proefaeeming is gefchied in Neder-Croatien, en in ‘с Bad van Karelftad, in Boheemen. "Lik nam een touw van derig vadem, zynde lang ge- noeg om de diepte, op die plaets der Zee, door my ver, kooren, te bereiten, en knoopte aan 't zelve, op ieder vadem lengte, eenige koorden, aan welkers einden ik ftukken linnen, laken, leer, beenen, hoornen van ver. fcheide dieren, veelerhande droog en groen hout, met en zonder schors, daer aen dorre bladen, en groen takken met hunne bladen, vast maekte; de takken waeren van Mynhe, Rosmarin- еп Laurierboomen. Aen "t einde van % doorgaende touw hong een zwaere fteen, om ’t zelve ор de verkoren diepte van dertig vadem te doen zinken, en ale die aen de koorden hangende онен in hun be: hoorlyke ftant te doen blyven, waerin die geftelt wierden. Het touw was boven water aen een rots gebonden, dog na vyf weeken tyds gernekie het zelve door de sch: , 2 m ge migheid der baeren los, en zonk na de grond, ftuitende dus de schikkiug van de verfchillende" . Die konfessionen, die ik ten opzigte van die ondercheide in 't water hangende Lichtmen poogde waerteneinen. Egier beloot ik het touw dus op den grond der Zee, gedurende den tyd van drie maenden, welke termyn ik daer toe bepaeld had, te laeten leggen, om te zien, hoe groote quantiteit tarter zig aen de gemelde ftoffen konde hegten; als ook op welke die het Ineeste zoude hegten. vn Na verloop van dien tyd liet ik het touw met yzere haeken opvisfchen, en die in 't vaertuig opgehaelt en aen den oever gebragt zynde, bezigtigde ik het zelve, en vond аПепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепе Zem toeremen, en zig verhefen, nadien die tarterstoffe in 't Zeewater van Provence, en andere plaetfen, waer zu vele fleenagtige planten groen, па myn reekening, in vyf jieren tyds, naeuwelyks de dikte van een duim kan tweneemen. An t Gemelde vertoog doet klaerlyk zien, dat de zete en minerale wateren, welke langs het oppervlak der aer- de needervlieten, schoon zer ligt van gewigt zynde, efter veel meer tarterdeelen, dan 't Zeewater. in zig bevat- ten, nadien de minerale wateren van Karelftad, in Воше: men, binnen weinig dagen, de blaeden en vrugten met een korst, zo dik 418 de helft van de rugge van een mes, overtrekken, en dat die in drie of vier jaeren tyds de höuten gooten geheel (oppen, waerdoor dezelve in de Ontfangers, ten gebruike van de kranken, loopen. Ik hebbe ook "tr zelfde befpeurt te gefcbiecen in '"t schoon en heilzaem water van de Rivier Unna, in Cros- tien, werdende de stammen van boomen en droge wortels, - А een tarterkorst overtogen, die, by vervolg van tyd, op een onbedenkee lyke wyze toeneemt, zulks de grond van die stroom, waer in ‘ verfcheiden watervallen gemacht heeft, van dag tot dag zig verheft. As Byaldien de Natuur in een gelyke graed de Zeewater ren met die tarterstoffe vervul hadde, zoude deszelfs boe- zem, aen ongemeene veranderingen onderworpen, gedui- rende den loop van zo veele Beuwen, waerfchyniyk ver- ichrikkelyke overstromen veroorzaekt hebben, ’ geen men te ligter zal kunnen gelooven, als men let op dien hoop van allerhande vaste lighaemen, die ik, van "t ga. menítel van den Zeeboezem handelende, afzonderlyk gee meld hebbe, welke ongetwelt tot die wanorde zoude meedehelpen. De tarter, die ik op verícheide lighaemen in Zee hee “spurt hebbe, hadde nooit meer dikte dan van zes duimen, onder dezelve worden veele aerdagtige ftukken gevonden, en dezelve een ftoffe, die hun viet eigen is, ontbreeken. de, heeft de gemeldeten tarter maer de dikte van twee linien. De Zee bekleid gärne de droge fteenftruiken, die als dan lrunne fchorsfe afwerpen, met de tarter, waervan wy hier melding doen, 't geen dezelve, by de Ouden, de: naem heeft doen erlangen, van plantgewasten met teen, of onrype Corael, bekleed, hebbende die tarterfchorsfen, welke ten deele of in ot geheel die gewasíen, aen dezelve niet eigen zynde, bedekten, by hun onbekend geweest. „Men kan uit dit betoog befluiten, dat ‘er in 't Zee- water, fchoon dus zoutryk en zwaer van bitumen, als ook voedende eeu zo groot getal fteenagtige plantgewasfen, na de evenredigheid veel minder tarterdeelen gevon- den worden, als wy in de zoete wateren des Aerdryks ontdekken. „t 18 te bewyzen, dat de gemeldet rarter uit het zout, dat men int water tot een zeekere graed befpeurt, voort- komt, nadien in de plaetfen, alwaer 't water door de men- "ging der Rivieren minder zout is, zo veel zakking Niet evonden word, ’t geen klaerlyk blykt aen de mond van ort Miou, alwaer die fraeje linie van tarter eindigt, welke zo aenzienlyk is om deszelfs grootte, zamenftel, en verfcheidenheid van verwe, en zig langs.de geheele Kust van Provence, met het Zeewater, wanneer ’t til weêr is, gelyk zynde, uittrekt; dan fchynt dezelve aan die Haven komende, en de onderaerdfe Rivier naderende, welke door А. 3 CS» en E Sa A -i — O 7 j | 256 MARSILLI, BESCHRYVING DER ZRÉN. deszelfs uitloop de zeutigheid des westers veel vermin cheel afgebrooken te weezen in de geheele tusíchenwyd- te, alwaer de Zee van haer zout berooft word." De Adel, door ‘Anonymus Belga; pares nafcimur, pares mornimur, Te bekomen te Al r by Maag, Anfi. by de meeste Boekverkoopers en, 1786. in gr. 8yo. 167 blads. р" men thans bezig is, de oorzaaken der rampen, wrtaronder ons Gemeenebesr gebukt gaat, op te Ípoo- ren, en de middelen onzer herftelling te wikken en te weegen; is `t zekerlyk meer dan tyd, dat de Burger volkomen verlicht werde „ dat men hem op het rechte fpoor brenge, dat men hem zyne eigene waardigheid, gevoegd by het gezag zyner wettige, hem zelven vertegenwoordigende, Overheid, doet kennen en onderfcheiden, en te. vens onder het oog brengt, wat deel van zyne waardigheid hy, tot Íапе eigene veiligheid, ongedwongen heeft afgeftaan, еп wat deel hem overblyft, opdat hy zich gee. ne te groote verbeelding van zyne macht, no ch te gerin- ge van zyne waarde, vorme. Der bereiking van dit oog: merk, heeft de vernuftige Schryver van dit Werkje zyne medeburgers voorgelegd den aanvang, voortgang en tegen- woordigen (зааг der rechten, en * aanzien van een ge- deelte hunner medeburgen, boven hen verre verheven, en over den aart deezer inftelling eenige aanmerkingen ge, maakt, die mogelyk de waardy der nieuwigheid hebben gullen, en dic ten minften, uit hoofde van "С gewicht der zaak, еп den nadruk der voorflellingen, eenige aandacht verdienen. Na vooraf het begin en voortgang der maatfchappy, en de daaruit voortspruitende ongelykheid der staaten by 't menfchelyk geflacht te hebben aangetoond, vangt de Schry- ver zyne Verhandeling aan met een, onderzoek naar den oorfprong van den Adel, en doet ons zien, dat men even belagchelyk den oorfprong des Adels als dien van de Wa- penen, of Geflachtmerken, van al te oude tyden ophaalt, en dat het zeer waarfchynlyk is, dat de Adel uit geene verdienften, uit geene vrygeboorte, uit geene СопеЕбв des Burgerltands, ja — in den beginne uit geene gunst van Vorílen, is voortgevloeid : maar dat de Adel zich gelven Adel, dat is te zeggen a геп meerder aanzien in сеп eryk vecht verwislelt, zich zelven AN e DE ADEL, DOOR ANQNYMUS BELGA., 287 edel befchouwt, en dit hun gevoelen den ellendigen weer- toozen Burger in de Leenheerlyke tyden opgedrongen heeft. De Leenheerlyke tyden dan, —— tyden, die wy vere foeij En, 't schandelykfte tydvak van 't menschdom, —— als de grondlegging des Adels vastítellende, gaat onze Schryver verder na, het begin van derzelver uitfluitende Rechten tot de Regeering, waaromtrent hy drie dingen in. overweeging neemt; als het deel, dat Adel of Ridders in de Regeering hadden in de vroegfte tyden, —— het recht dat zy er in bleeven behouden in laatere, en —— uit 't onderícheid van tyden en Regeeringen, de gegrond-heid van haare tegenwoordige pretenfien, welker weder. legging kortelyk hierop uitkomt. Er zijn geen Ridders, meer, dus is er geen Ridderfchap. De Adel, wettig genomen, is geene (tand van Regeering meer, wyl'onze Regeering by Representatie is, waarin nie-s, mand voor zyn регіора alleen. Souverein is, En sie by den Adel, van wegens het platte Land, geen us Concesfie van haare stem en rechten, —— geene Coman mise —- noch folemneele door 't volk, at wat nog an meer is, door 't platte Land, bekrachtiging van hun as recht tot de Regeering, —— van hunne Repreefeutatie plants gehad heeft. Еп de gevolgtrekking van deze korte opgaaf wordt dan matuurlyker wyze deze: ———з de Edelen bezitten hier te Lande iets, dat hun піт“ s mer gegeeven is, —— iets, waarvan de langduurige beeзз Zitting. nimmer door den wil, door de stem van't volk an bekrachtigd 15. — En zulk eene bezitting noemt men eene Ufüurpatie." In een volgende Afdeeling beweert de Schryver „dat de Adel (trydig is met de Constitution van ons Gemeene best; dat dezelve Rechten ingenomen heeft, die haar nimmer geggegegt, gegen de zeden gegegend, een der grondwetten van een vrye maatfchappy, dat dezelve aanloupt tegen de egaliteit, een der grondwetten van een vrye maatfchappy, dat dezelve aanloupt tegen de eegeliteit, een der grondwetten van eenige redenen laat volgen, ош het nutte, loze en schadelyke van die inftelling by ons aan den dag telegen, An Maar, zegt hy, wat baat 't ons, dat wy het kwaad zien, de.uitweskfels gevoelen, zo ons moed en krachten ontbreekem om het zelve uit te roeijen. Beter wate het dan, over zyn eigen lot en omftandigheden altyd blind geweest V 4 te м E 238. DE ADEL te zyn; ten minften waren twee dingen daar by te wine nen geweest, de onbewustheid van onze ellende, en de chande, van dezelve kennende, ze niet te verbeteren. — Dan wy beinerken dezetve; 't inconstitutionelle, "t fehaas delyke; 't onnodige van Adel en Ridderfchappen wordt ons aangewezen; wy zoeken, wy reikhalzen naar de Vry- heid, en Ter word ons voorgelegd, dat, zo lang 'er Adel jn ons Land is, dat Land nimmer vry is, noch genoemd kan worden. Ist nu onze plicht, van ze te handhaven, of van ze te verwerpen?”. Om deeze vraag te beantwoorden, moet men, zegt de Schryver, voorzichtig te werk gaan; de zwaarwichiighefd van de ftof eischt zulks; "t geldt Nets minder dan de aauweezendheid van Ärz eeríte Staatslid van drie, en 't aanzieulykfte van vier Provincien. En om hierin naar orde te werk te gaan, moet men, hoofd voor hoofd, de mogelykheid, de billykheid en de nuttigheid van eene dergelyke onderneeming wukken en weegen. Kan men den Adel uit ons Land verban- nen? Mag men zulks doen? Zoude zulks den Laude nuttig.zyn? —— zyn drie gewigtige vraagen, tot welker beantwoording de Schryver vervolgens over- gaat, en na deezen taak afgehandeld en aangetoond te hebben, in hoe verre eene Natie gerechtigd is, (derzelver Regeering met haar eigen heil niet meer overreenkomende,) de Constitutie te zuiveren, te verbeteren, ja te verande. yen, gaat һу de redenen na, die Ridders en Edelen zou- den kunnen bybrengen, om de uitvoering van de vernieti- ging hunner Order te keer te gaan; te weeten, de oudheid van die Order, en 't gewigt van hunne dienílen; en obk betrekkelyk deeze (lukken „ de nulliteit vau de pretenfien van den Adel beweerd hebbende , komt de gévolgtrekking, die de Schryver uit dit alles afleidt, hierop neder, ,, dat ,; Adel en Ridderfchap , inconftiturioneel , fchadelyk en s» fchandelyk zynde in ons утуе Gemeenebest , kunnen, an mogen, en moeten vernietigd worden." Schoon deeze flelling: zekerlyk zeer fterk en violent is, verdienen echter des Sehryvers aanmerkingen over dit Йок anze aandacht en averweeging , te meer , daar hy voor een alweetend God verklaart, geen één Riddermaatig Edel. man, uit hoofde van'zyn' huishoudelyk beftaan , particu- Here famenleeving of omgang, te hasten, en ‘er zelfs geen rede toe te hebben; doch dat: br. als een vrygeboren Burger , het aich cen pligt rekene, de rddenen, waarom hy DOOR ANONYMUS BELGA. abg . һу hunne gantfche Order voor 't Vaderland als drukkende acht, Nederland ter beoordeeling voor te leggen.. Dan het:is van niet weinig gewigt, te kunnen weeten , of het geene, dat men op nieuws aanneemen zoude , te verkiezen is, boven dat geene, dat men verwerpen wilde. Uit dien hoofde neemt de Schryver in eene volgende Afdeeling in overwegig, hoe men, па de extinctie der Ridderfchappen, eene Repräsentantie voor den Landbe-wooner zoude fchetfen kunnen, meer overreenkomende met de grondbeginzelen van eenen welingerigten vryen  zegt hy, waren zy die ‘geenen, die overgeoleven waren uit de oudíte geflachten der Stad, welke ü. S. by der zerstkommende, van anderen, minder in aanzien, afgezonderd had, om daar uit door ieder Tribus drie Raadsheeren te doen kiezen, en welk getal van Patrice-gellachten eerst door TULLUS HOS-TIiLIUS, met de aanzienlykften wit de overwonnen Alba. Niers, vermeerderd i$, tot dat "TARQUINIUS de Oude.het - getal der Raadsheeren, ep dus der Patrice.geflachten, op drriehoriderd gebragt heeft,.die in vervolg van tyden, doot uitlterven van Familien als anderszins verminderd, by verfchillende gelegenhen nog grooter Öп getal vermeere derd geworden zyn, waarvan de alleroudíte Majerwm gen-tium, de volgende Minorum gentium., genaamd wierden — ,. Het aanzien en de rechten.der Patrice. geflachten im Rome waren groot, zelfs zo verze, dat zy, die. door TARQUINIUS den Ouden; en daarna door JUNIUS BRUTUS, uit het volk tot Raadsheeren gekozen wierden, eerst een foort van veradeling ondergaan moesten. ` En hoewel men daarna байгус. Raadsheren uit het volk. koos, ja dat zelfs zelfs APPIUS dé CENSOR de Rindentn der Vrygemaakten in-gang ot de Raadzaal gaf, bleef echter "r aanzien der waar re aloude Patrice-geflachten merkelyk uitblinken boven dat der nieuws a Angenomene; zu verre zelfs, dat de Orde der Paatricières een gautíche afzondering van de rest vam het Rameinfche volk in zich behelsde, het voor: rechten van uitterlyken praal zich bevestigde, en nog meer daardoor „ dat een ieder uit de Burgerlyke geflachten zich een Patroon uit de Patricières tot zynen befchermer kiezen moest, Waardoor zommige Patrice-geflachten zu boog in anzigen geftegen zyn, dat men de Sicilièrs onder de bee fchermiug van die van “t geflacht van nascerLus, de &LLOBROGES, Ohder die van РАМИЗ, de Koni en van Cyprus en Cappadecién, ander caro, em de nien. fers, order ANTONIUS, gezien heeft Ä a, Voegt by deese aanzielykheid, die van Rome en Ro- nes Regeering; voegt hierby, dat Rome meesteresfe des bekenden Aardbodems was; en erkent dat een afkomeling van de oud(te gellachten dier Stad, die de waereld zelve werten ftelde, een afkomeling, die blinkende eertytels en de beeltenisfen zyner voorouderen, als een recht boven anderen, mogt omdrasgen, die tot den ingang der Raad. zaate op hun voetípoor gerechtigd was, een man van der- gelyk aanzieht. geweest te zyn, dat men "er zich gaauwlyks de uitfteekendheid van kan varftellen. - ә Er waren Patriciërs, ‘er zyn ‘er nog, ‘er zyn zelfs Patriciërs , die, wet minder aanzien dan die by de oude Romeinen „ meerdere rechten: fchynen te bezitten. De Edelen їп Venetién, die aldaar de Ariftocratie uitmaaken , gyn Patriciéts ; zy zyn gerechtigd. tot de Regeering van hun Vaderland ; dus ziet men de Adelyke cliten vas Bern met recht voor Patrices aan; dus h men Pátrices in veele ,Duitíche Steden з: dus telt men aanzienivke ге» geachten іп Braband en Vlaanderen, die , uit e van hunge geboorte, tot de Regeering gerechtigd heeten; dus kan men de Ridderfchappen in.obós Land onder.de Patri- ciërs met recht optellen. `, ee - an Nu vraag ik dan. cens aan hem, die тупе vyf zinnèn tot тупе. dispofitie heeft, welke gelykenis "er zy tusíchen de opgenoemde Romeimíche, tusíchen de opgenoemde hg, dendaagfche Patriciérs, en die van onze Stads Regeerim gen? Wat het aanzien betreft, men vergeWke dezelve met die der Romeiníche ; wat hunne rechten zangaat, men elle ze over tegen die der aanweezende Patrice:gellachten , in DOOR ANONYMUS BELGA. 292 íh vreemde Landen; шей gaa na, wat die waren, en nog heden куп; men ție welke rechten de ongen bezitten, eu amen zal ras bekennen , dat er geene Patrices by ons (en Gode zy dank) te vinden zyn.. Verhandelingen , uitgegeeven door 'rExLER'S tweede Go- nootfchap. Vyfde Stuk, Te Haarlem by Y. Enfchedé en Zoonen, en J. van Walré Jumior , 1787. Zn gr. : quarto 215. blads, - , М Деп maakt Wer mede'door den druk gemeeh eene Ver- handeling, over den Nattonaalen Smaak van de: ol. Landíche School, in de Tekken- en Schilderkunst, opge- Пеша door ROELAND VAN EYNDEN, Kunstfchilder te Tel; aan wien de gouden Eerprys is toegeweezen, op deeze gyne beantwoording der Vreage vin Teyler's tweede Ge. nootíchap; welke aldus lpidt. In hoe verre de Natio- эапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапа Fellen. — Hierna zal volgen, een Onparwydige vergelyking van de beroemdfte werken der Î, bekendíle meesters van de Hollandfehe tegen die der Î, bekendíle meesters van de Hollandfehe tegen die der Î, bekendíle meesters van de Hollandfehe in de Schilder- en Tekenkunst; eh Î, eindelyk in hoe verre de Nationale Smaak van die Î, bekendigte van de kunftenaars van andere Schoolen, zoude kunst, nenn verbeterd worden, met de daartoe, myns oùrdeele, wn gepaste middelen,”. De kundige van Eynden behandelt ieder dezere afdeelingen met veel optetendheids en geeft wel byzonder een naauwkeurig verflag van "t geen aan ieder der beroemdíte Meesteren Äп de onderfcheidem Schooler by. uitftek eigen is; bet een grond- flag. $09'SERHANDELINGEN Flag veriert, om die van de Hollandfche School by die der andere Schoolen te vergelyken, waarop hy dan voorts gyne aanmerkingen vestigt over og en ver verdere vol- maaktheid vereischt: wordt, en de middelen, welken ten dien einde met vrugt werkftellig gemacht zouden kunnen wordert. De liefhebbers dezier fchoone kunfte zullen t'o- ver reden vinden, om's Mans arbeidzaamheid in dit ftuk daukbaar te erkennen, en zyn onpartydig oordeel over de Hollandfche School is zeer wel geichikt, om een algemeen gefioegen te geeven. Zie hier hoe hy zig dewegens uit- laate. ÚÚÚ Daar het uit de gefchetfte kunstkarakters, en de werkken. der meesteren uit de onderfcheide Schoolen, en de nadere vergelykingen, gebleeken is, dat. de ltaliaanfche School, in de meeste, en de Franíche School in eenige, deelen der kunst, de Hollandfche School overtreft ; zo lykt de ongegrondheid der verheffing, op eenen al te parтупреп yver voor Íeddendicht, in eenen alte parтупреп yver voor Íeddendicht, in eenen aantekening onder blaéz. s. overgenomen, p. 115 of de Italiaanfche kunstkontenar niet konden a: dan modellen der oudheid affchctfen, niet änsterkommen, niet änsterkommen, niet änsterkommen, den ne flaaffche. opmerkzaamheid de overblyfzels van het s oude Rome nabootzen. de overblyfzels van het s oude Rome nabootzen. de overblyfzels van het schulden, en die alleen waare Schilders hebben sp voortgebragt ; en de Franí. chen en Engelfchen zig niet Ö fchaamen onze Schilders en "ekenasten" na te volgen. Maar aan de andere zyde, daar "t ook gebleeken is, dat onze School verfcheide kunftenaars heeft voortgebragt, welke. zig toegelegd heeft, om het ongemeene, het ongemeene, het groate ein, ſchon, ook door historische õп verhevene onder- werpen, voor te (ellen: zo vervalt de bitfe en partydige anmerking, die de anders kundige REYNOLDS, in eene Redenvoering ever den grooten fiyl, te Londen in 1771, gehouden, op de Hollgadíche. School gemacht heeft; waar- in hy hoofdzaaklyk zegt,,, dat de Neërlandfche Schil- Ö ders, in hunne foort, voorueflyk zyn, maar dat zv zig ss belaglyk. maaken, wanneer zy-eene algemeene gefchie- denis op hunne eigen bepaalde grond(tellingen bouwen Öſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſ� VAN TEYLER'S TWEEDE OENOOFSCHAP. 299 de Engelfche verre opertreft, en dat de Engelfche School alleen, om eenige voornaame kunftenaars, in aanmerking komt en thans nog als in bare geboorte is. 