VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Reeds bij de planten neemt men twee kunstwerken waar , aan welke noode eenig kunstwerk van een levend infekt mag worden geliĳkgefteld, Ik bedoel de kiem en de bloem. De polijp fchijnt even als de plant te bloeijen , en zï is dier3 op dierlijke wijze zoekt en geniet zij hare fpĳs; zü drijft fpruiten en loten uit, en het zijn die- ren; zij kan gedeeld en op duizenderlei wijzen beleedigd worden, maar zij herftelt zich, waar flechts herftelling mogelijk is; ja zelfs elk deel vormt zich tot eene nieu= we polijp 3 — dat is een gewrocht der vormdrift „ en het is toch wel grooter kunstftuk , dan ooit eene bij ‘of mier volvoerde ! Hebt gij wel ooit een flakkenhuis , vóór uw voet het vertrapte , aandachtig gadegeflagen ? Hebt gij gezien, hoe kunftig het gewonden is om deszelfs as,en hoe het aan zijnen bewoner, een anders zoo weerloos fchepfel , tot woning en verwering verftrekt? Hebt gij gezien, hoe fchoon het gekleurd is; zoodat het nuttige en noodige nog niet genoeg fcheen te zijn , zoo er ook het fchoone (*) De nifus formativus of Bildungstrich van BLUMEN: BACH, zaan wien wij derzelvernadere kenris verfchuld gd zijne 1o8 PROEVE OVER HET INSTINKT niet bij kwam? Wel nu ,dat flakkenhuis is een gewroche: dier zelfde vormkracht , en zeker grooter kunst{tuk , dan ooit eéne bij of mier volvoerde ! Volgens deze wijze van zien wordt mij ook de regelma- tigheid van het kunstwerk blijkbaar, Wilt gij het weten , wat ik daaromtrent denk ? Mij dunkt , dier en kunstwerk maken te zamen flechts én geheel uit, dat organisch vere bonden is. Even gelijk het flakkenhuis tot de flak be- hoort, en de bloem en kiem deelen zijn der plant, zoo is ook het cellenhuis der bijen, zoo zijn ook de galerijen der mieren en de netwerken der fpinnen onaffcheidelijk met de dieren verbonden, die dezelve vervaardigen, Van» daar de zorg, die zij voor hun kunstwerk hebben; het is zorg voor zichzelven, „Wat is,” vraagt HERDER , „ het fpinneweb anders, dan de verlengde fpin zelve? Even gelijk de polijp hare _ armen uitftrekt , om haren buit te vatten , even zoo ont- ving ook de fpin pooten en nijpers , om denzelven vast te houden „en kliertepeltjes , waaruit zij het fpinfelte voor- fchijn brengt, om daarmede haren roof te bemagtigen. Hare bewerktuiging is zóó ingerigt, dat er ftof genoeg is tot zoo vele weeffels , als zij in haar leven noodig zal hebben te vervaardigen. Is zij hierin ongelukkig , dan moet zij tot geweldige middelen overgaan, of fterven. Hij , derhalve , die haar ganfche ligchaam 10 en nict an- ders vormde, en hetzelve met deze en geene andere in- wonende krachten voorzag, vormde de fpin DEE voor haar webbe.” En nu begrijpen wij ook den zeshoekigen vorm der bijencellen, Ik wil BUFFON niet geheel tegenfpreken, die denzelven uit mechanifche drukking verklaart, Wan- neer een aantal van ronde cellen zich tegen elkander aan- fluit, kan men wel begrijpen , dat onderlinge gelijkmatige drukking deze cirkels in regelmatige zeshoeken doet ver- anderen ; dewijl deze figuur de éénige is onder de drie aan elkander fluitende platte figuren, waartoe namelijk ook de gelijkzijdige drichoek en het vierkant behoort, die van den cirkel minder afwijkt, en de meeste ruimte in OF DE KUNSTDRIFT DER DIEREN, IC9g zich fluit. Maar, ook. in die vooronderftelling, is de overal gelijke drukking, door de bijen in elke cel aange. bragt, zeker buiten eene kunstdrift niet te, verklaren, De planten hélderen dit op. Haar cellenweeftel neemt de gedaante van regelmatige zeshoeken aan. Oorfpronkelijk waren het ronde blaasjes ; deze maken den cerften grond- flag uit van alle bewérktuigde wezens. Tegen elkander aangedrukt, veranderen deze ronde blaasjes in cellen 5 maar in nieuw gevormd cellenweeffel is de ronde vorm nog aanwezig. Zeshoekige cellen zijn dus gewrochten der bewerktuigde krachten , en ik zie in het cellenweeffel der planten ‚in de tweede maag der herkaauwende dieren , en ‚in vele andere deelen van bewerktuigde wezens , deze zelf- de zeshoekige gedaante; ja, wat meer is, en zeker al- leropmerkelijkst mag heeten, ik zie dien zelfden zeshoeki= gen-vorm ook in de facetten, waaruit de zamengeftelde oogen der bijen beftaan. lk zou bijkans geen einde vinden, zoo ik alle de- ge- volgen wilde opfommen, die uit dit inzigt zich als van zelve aan mij opdringen. Ééne opmerking , echter, kan ik niet achterhouden, Zij is deze: Waarom zijn het de gelachtlooze infekten, die kunstdriften aan den dag leg- gen, wanneer er eene maatfchappij van infekten beftaat ? Is het niet, omdat de vormdrift der overigen zich uitput in, en beperkt is tot ‚de voortplanting ? — Doch ik wil mij in deze onderzoekingen, hoe belangrijk ouk- niet verder verdiepen, Hoe enger de kring is , binnen welken organifche krach- ten beloten zijn, met des te meer kracht werken zij. De polijp heeft voor velerhande -berooving en onthouding Eene vergoeding in hare herftellingskracht; maar ook, welk eene. herftellingskracht! Even zoo is het met de kunstdriften. Hoe enger de grenzen zijn, binnen welke zij werken, des-te fterker werken zij. Wij wikkelen ons in onnoodige ‘zwarigheden, wanneer wij aan de dieren Onze inzigten toefchrijven., Integendeel, hunne fchijnbaré disten zijn dikwijls het gevolg der beperktheld hunner Beestkrachten, Men weet, dat de egel zichrineentrekt en 110 PROEVE OVER HET INSTINKT ` zamenrolt bij gevaar, en: zóó door zijne ftekels van àlle zijden bedekt is; even zoo doet ook het kleine , weerloo- ze gordeldier. Beiden doen dit niet uit overleg, maar omdat zij dom genoeg zijn te gelooven , dat zij hunnen vijanden ontkomen zijn, als zij ze niet zien. Zij bergen dus den kop, en fchuilen met denzelven onder het lijf weg; dit kunnen zij niet doen , zonder zich tot een’ ko gel zamen te rollen, en nu zijn zij werkelijk behouden. Wij móeten ons dus voor deze dwaling zorgvuldig hoe- den, en ons b. v. wachten van te Zeggen, dat de fpin een net weeft om vliegen en muggen te varigen , daar de: zelve integendeel deze vangt omdat zij. een net weeft. Dat het inftinkt. eene wijziging van de vormdrift is, blijkt eindelijk ook nog daaruit, dat het zich in velt zickten als geneeskracht der natuur openbaart. Als de kracht der ziekte ophet hoogfte geklommen is, als het verderf reeds fchijnt te worden rondgevoerd in de ade- ren, als fpier en pees verftijft, en de lijder reeds eene prooi des doods fchijnt dan bereidt deze - geneeskracht der natuur in ftilte haar plan tot genezing , en volvoert hetzelvė , door aan de ziekteftof eene bepaalde rigting te geven , dezelve langs eenen veiligen weg af te voeren; of door eenen onweêrftaanbaren. trek naar zekere be- paalde fpijzen of dranken in den zieke op te wekken. Het reeds gezegde zal voldoende zijn, zoo ik mij niet bedriege, om u het inftinkt als afhangende van de. vorm- drift voor te ftellen. Maar ik moet u nog doen opmer- ken „ dat het eepe wijziging van deze drift is, Het is de vormkracht wef; maar zij werkt met en door behulp van verfchillende wäktuigen , bij de meeste dieren met en doof behulp van zenuwen; niet-van die zenuwen, welke aan beweging en gevoel dienstbaar zijn, niet met behulp van de herfenen of het ruggemerg; maar door behulp van de zenuwen des bewerktuigden of plantaardigen levens. De toeltand der droomenden , der flaapwandelaars en der gë- magnetifeerden heldert eenigermate de werking dezer Ze" nuwen op, wanneer de werktuigen van het dierlijk geft OF DE KUNSTDRIFT DER DIEREN, IEI in werkeloosheid verzonken zijn. Cuvrer heeft der- halve geen ongelijk , wanneer hij de dieren „die door hunne kunstdrift onwetens, onwillens en onverftandig worden voortgedreven , met flaapwandelaars vergelijkt. Het werk, dat zij ondernemen , vergelijkt hij met een’ droom of fchijn- gezigt, dat hen onophoudelijk vervolgt. | Op deze wijze poog ik het inftinkt der dieren te ver- klaren. Ik erken gaarne, dat er bij deze verkláring nog zwarigheden, welke ik echter hier niet kan opfommen, overblijven; maar hoe kan dit anders ? Het inftinkt is een der raadfels en wonderen der natuur , welkeer meer heeft 3 terwijl het, gelijk LESSING te regt aanmerkt, het grootfte wonder is, dat deze groote natuurwonderen zoo aledaagsch voor ons worden kunnen. Hetgeen nog duis- ter blĳft, moet door herhaalde en naauwkeurige waarne- ming worden opgehelderd. Onze natuurkennis is cen ge» durig vragen ‚en wij ftaan nog flechts in het voorhof van den grooten: tempel der natuur; alleen aan hem , die haar liefheeft, wil zij eenige van hare geheimen verklaren, en hem langzamerhand in het getal harer vertrouwelingen opnemen, HL Doch het is tijd, dar-ik overga tot het derde deel miner rede, en aan het onderzoek , in hoe verre de mensch, door gemis aan meer ontwikkeld inftinkt, in vergelijking met de dieren , benadeeld of verongelijkt heeten mag, de nog overige oogenblikken van het ras voorbijgaand uur beftede. Verleent mij daartoe, in de laatfte plaats , de voortduring uwer goedgunf(tige aandacht. Rorarzus heeft een boek’ gefchreven , waarin hij tracht aan te toonen ,dat de dieren dikwerf beter gebruik van hunne rede maken, dan de menfchen, Het is opge- vald met fabelachtige verhalen van dieren 5 terwijl de fchrij- vér zich de moeite gegeven heeft, om de ongehoordfte wandaden wan menfchen met groote zorg bijeen te trek- ken. Het boek bewijst niet veel meer, dan dat men in melijk zuiver Latijn beuzelingen verhalen kan, en dat RORARIUS, bij het opftellen van hetzelve, weinig gebruik van zijne rede gemaakt heeft. Hij is ondertus- chen de &énige niet, die deze ftelling heeft voorgedrà- ` IIR PROEVE OVER HET INSTINKT gen, en de zaak vereischt derhalve een meer ernftig en _ opzettelijk onderzoek. Wij moeten vooreerst opmerken , dat zij dwalen, die aan ‘den mensch het inftinkt geheel ontzeggen. — Wie leerde den pasgeboren zuigeling zijne lippen en tong, en de fpieren dezer deelen en van den flokdarm , zóó beftus ren, dat hij de melk uit de borften der moeder naar be- hooren kou zuigen, en-daarbij eene vaardigheid aan den dag leggen, die volwasfenen niet bezitten? Wie leerde hem dat, zoo geene, natuurlijke aandrift hem dat leerde ? — Er zijn meer handelingen van den mensch , die op inftinkt berusten ; maar wij willen , voor het tegenwoordige , ons daarin niet verder verdiepen.. Maar, hoewel er-dan misfchien fommige handelingen zijn , waarin de mensch door eee onbedriegelijke. drift bes ftuurd wordt, in verre de meeste gevallen handelt hij toch volgens overleg en keuze, en ftaat dus bloot aan dwaling en misflag. Hoe veel gelukkiger is het dier! Het dwaalt niet, maar vervult, door onwederftaanbare drift voortger dreven, de oogmerken van zijn aanzijn zonder mistlagen. Het wordt niet door eene angftige keuze geflingerd; het wil ’smorgens niet, wat het ’s avonds niet wil ; het vormt geene ontwerpen, die mislukken; het gaat niet buiten zijnen kring; het leeft in denzelven, en geniet in dien kring zijn aanwezen volkomen. Bij den mensch , daaren- tegen, welk een ander fchouwfpel! wat mislukte pogin- gen! wat al in duigen geftorte plannen! welk eene wolk van dwalingen! Van den eerften traan zijns levens af, die door de wieg wordt geftild , tot zijnen laatíten toe, die alleen door het graf, als eene andere wieg, geftild wordt, is de mensch een fpeelbal zijner begeerten en ont- werpen, van welke hij de meesten nooit vervuld ziet, tot dat levenszatheid hem met genoegen den laatften ftond doet verbeiden , die een einde aan zijn lijden en aan zijne tranen maken zal. l Zoo fpreekt men == en vergeet, wie men is en wat men is, Keeren wij eens de zaak om,en geven wij voor een oogenblik aan den mensch inftinkt , gelijk de dieren be- `“ | | OF DE` KUNSTDRIFT DER DIERENe -~ II9 giten, werkende binnen eenen engen kring, maar met onfeilbare zekerheid, en aan de dieren daarentegen vers ` ftand en keuze. Wat er alsdan van de laatstgenoemden zoude worden, hebben wij reeds boven gezien. Doch met den mensch zoude het niet beter zijn gefteld, Waartoe zou hem zijne fpraak dienen? De eene mensch zou eveneens gevoelen en denken als, zou niets meer of niets minder weten dan de andere; deze eenzelvigheid be- hoefde dus geene mededeeling, Alle geestelijke voorregten zouden verdwijnen; flechts het zinnelijke zou (tof en on- derwerp van onze begeerten en handelingen zijn... Dan genoeg! Ik kan niet verder voortgaan in deze befchrijving van den vernielden menfchenadel, Eene meer waardige gedachte eischt, dat ik haar ontwikkele, Wilt gij weten , wat dit gemis aan meer ontwikkeld in- (inkt bij den mensch ons leere? Het dier verandert en befchaaft niets} het vindt niet uit, maakt niet volkome- ner; ook is dit laatfte ondoenlijk , want het kunstwerk van het inftinkt is terftond meesterftuk. Bij den mensch hiet alzoo! Hulpeloos en hulpbehoevend komt hij ter wee reld; het voor leeren vatbare fchepfel moet leeren; het voor opvoeding gefchapene kind moet worden opgevoed, en het voor toeneming gefchikte verftand moet wasfen. Het is dus, als ik zoo fpreken mag, een der families trekken van het menfchelijk geflacht, dat het voor op- voeding en voor volmaking vatbaar is. Elk dier ontvangt, bij zijne intrede op het tooneel des levens, zijn eigen ta- lent, en moet hetzelve volgens vaste wetten befteden, Ook de mensch ontvangt het zijne, elk in verfchillende mate. Maar het is niet het getal der hem toevertrouwde talenten, — het is de wijze, waarop hij dezelve aan. wendt, die hier in aanmerking komt. De mensch kan == hetgeen het dier niet kan — zijn talent ongebruikt laten , en dan is hij minder dan dier; hij kan het enkel befteden, en dan is hij niet veel meer dan dier; maar hij kan er ook mede woekeren, en dan, dan alleen is hij waarlijk mensch; dan heeft hij zijne beftemming vervuld : hij heeft zijne krachten geoefend, BIENGELW, 1826, NO. 3. © H 114 PROEVE OVER DE KUNSTDRIFT DER DIEREN, Ja! dat is ’s menfchen beftemming hier op aarde , dat hij zijne krachten oefene; dat is zijne taak , dat hij eene ‚taak beginne... De dieren voldoen hier op aarde aan het „oogmerk van hun beltaan.. Met den mensch is het geheel anders gelegen. Voor hem is de kunst lang en het leven ‘kort. Zijne beftemming eindigt dan ook met deze aarde ‚niet, en omvat. meer dan ééne wereld, — Welkom dan elke mislukte poging; welkom elk goed, doch onvol- ‚tooid gebleven, plan! Zij zijn mij een bewijs, dat de -mensch hier flechts ftukwerk oefent, omdat het hier op aarde .niet is „dat ooit het. volmaakte. voor Aem komen kan. -Gelukkig zij, die hier ‘eene taak. beginnen , waârdig om «in de eeuwigheid té worden voortgezet; gelukkig zij, die hier hun talent niet begraven niaar er woeker mede drij- -veù! . Al was dwaling, ook altijd hun deel ; het was niet rom reipe waarheid-te doen, (dieiis voor den ongezicnen -God alleen !):— maar het was .om oefening der: krachten te doen; en waar die heeft plaats gehad ;' is ook het. doel ‘huns aardfchen levens, niettegenftaande alle dwalingen, „door hen bereikt. De onzigtbare en de ftoffelijke , de zedelijke en de zii- nelijke wereld, alles ,„ alles isin de -bheerlijkíte ọvereen- ftemming. Zooi is dan ook aan het gemis van inftinkt ‘bij den mensch de vatbaarheid voor fteeds toenemende volmaaktheid verbonden , en zoo is aan dezen familietrek des menfchen zijne beftemming voor cene eeuwigheid -vastgemaakt ! 1822. BIJDRAGE. TER BEVESTIGING VAN HET NUT DER TEM- f -PONS BIJ VÓÓRKOMENDE PLACENTA, i (Veryolg en fot- yan bl. 72.) D. zieke, des avonds van denzelfden dag ten zeven ure , wederom bezoekende , vond ik dezelve, naar ha- ren toeftand , wrij kalm en rustig; nergens over klagen de, dan over. eenen onaangenamen aandrang tot ontlas- ting, zijnde zij in geene drie dagen af geweest. Een la | El BIJDRAGE TOT HET NUT DER TEMPONS. 15 vement werd, uit dien hoofde, door mij als het doelma- tigfte voorgefchreven. Dan, naauwelijks was dit gezet en de zwangere op het fteekbekken geholpen , of er volg- de op eens, te gelijk met eenigen afgang , eene zoo ge- weldige bloedftorting, dat het bekken , in een oogenblik, tot aan den rand toe vol was. Ik werd ijlings geroepen, kom, en zie, en verneem het gebeurde. De vrouw zel- ve lag fprakeloos, buitén kennis , met het klamme zweet op het gezigt; de pols was klein, fnel en bijna niet te voelen „en alles getuigde van den zorgelijken toeftand , waarin de zwangere zich bevond, gepaard met eéne vol- ' komene werkeloosheid van den uterus, Gaarne wilde ik weêr tot de tempons overgaan ; dan ik vreesde , ik betuig het, eene tweede bloedftorting , -onder welke de zieke Wiskunftig zou hebben moeten bezwijken ‚ dewijl de nog v Pläats hebbende ongewone gevoeligheid der deele mij in het behoorlijk inbrengen der tempons zou gehinderd heb- ben, en, zonder deze naauwkeurige opvulling der yagis ha, doen de tempons, in dit geval, toch geen nute — Eene kunstmatige , overhaaste voleindiging der verlosfing dan? Ook hier was de vrees voor eene doodelijke bloede ftorting ander de bewerking niet minder. — Oogenblikke= kijk deed ik den gewonen Arts van dit gezin , den Hoog- leeraar N. C. DE FREMER Ys, van het voorgevallene kennis geven , ten einde door zijnen wijzen raad, in de- Zen voor de zwangere’ gevaarvollen toeftand , geholpen en onderfteund te mogen worden. Deze komt, ziet de mas- ft bloeds, welke, bij eene naauwkeurige nameting , over de zestig oncen bleek te halen, flaat den toeftand der Zwangere gade, en befluit tot eene oogenblikkelijke ver- losfing. Dezelve wordt nu op flaanden voet onderno= men, en op de gewone wijze volbragt. woordigheid van mijne hand en mijnen arm, naarmate zij door de zelfftandigheid der placenta ingingen ‚en daarna die van het ligchaam des kinds, bij deszelfs doorgang door de gemaakte opening in de placenta , voldoende zou- den zijn,om het onmatig verlies van bloed te voorkomen , ‚ waaraan ik anders het kind, door deze wijze van in den gterus in te gaan, blootftelde. De uitkomst beantwoord- de aan mijn vertrouwen; fpoedig was ik door de zelf- ftandigheid der placenta, maar ftuitte nu ook weldra te- gen de vliezen, die derzelver binnenfte oppervlakte be- kleeden, en welke ik niet dan met moeite openen kon , dewijl zij, uit hoofde hunner flapheid , aanhoudend voor de pogingen mijner vingeren weken, en de uterus , onder deze geheele, bewerking , werkeloos was en bleef. Weldra echter bezweken zij onder eene voorzigtige en re- gelmatige wrijving en betasting mijner ingebragte vinge- ren, en niet door het ftooten mer de toppen mijner vin- geren van onderen tegen dezelven , °t welk ik zorgvuldig TER BEVESTIGING VAN UET NUT DER TEMPONS, 11? vermijdde, om de placenta door dit geweld niet verder los te maken. Eene groote masfa waters , dat langs mij- nen arm ftroomde , en zelfs niet zeer bloederig was , kon« digde deze uitkomst oogenblikkelijk aan. Het vóórko- mend hoofd, dat zich, met het achterhoofdsgedeelte van de kruin, in de eerfte ligging voordeed , dadelijk naar de regter darmbeenskom te verplaatfen; langs de linkerzijde van het ligchaam des kinds regelmatig verder opwaarts te gaan; de ‘voeten te zoeken, te vatten, in het orificium uteri te brengen; het kind geheel te keeren, en de vere losfing, met inachtneming der noodige regelen van bee daardheid en voorzigtigheid , te eindigen , als eene voct- geboorte in de eerfte ligging , was bijna zoo fpoedig vol- bragt als ondernomen. De bloedvloeiĳjing , welke onder de verlosfing niet aan- merkelijk geweest was, en gedurende den gang van het kind door het bekken volftrekt niets , vermeerderde fpoc- dig eenigzins na deszelfs geboorte; dan hield ook even fpoedig weder op, na twee à drie infpuitingen , van on- vermengden en kouden azijn „in den openftaanden en wer-. keloozen uterus gedaan te hebben. Een brandend, fchrij- nend gevoel, waarover de vrouw klaagde, verwittigde toi, dat de infpuitingen doel troffen. De uterus kromp delijk in, trok zich te zamen, en gaf mij gelegenheid , ook de placenta terftond te kunnen wegnemen , en de vere losfing geheel te eindigen. Het kind , dat eenigzins flaauw ter wereld was geko- men, kwam weldra , door een weinig borftelen onder aan de voeten en langs den rug, weder bij, en: gaf , door zijn luid en fterk gefchreeuw , genoeg te kennen, hoe weinig hetzelve bij en onder deze verloskundige bewerking gelen den had; zoo als het dan ook nu nog een zeer voorfpoe- dige en kloeke jongen is , ruim acht maanden oud (30 No- vember), die voor een kind van gelijken ouderdom , en op eene natuufrlijke wijze ter wereld gekomen, in niets behoeft onder te doen. De vrouw was, gedurende de geheele bewerking, bij hare kennis gebleven , zonder, of bij het inbrengen van 318 BIJDRAGE mijne hand in de vagina, of bij het verwijden van’ het orificium uteri, of bij het volbrengen der keering van het kind, veel min bij deszelfs verdere geboorte, eenig bewijs van vermeerderde fmart gegeven te hebben , welke zij mij daarna, in kalmer oogenblikken, ook verzekerde, niet ondervonden te hebben. Ten uiterfte zwak en afgemat zijnde , oordeelden wij het raadzaam, de kraamvrouw niet te verbedden, maar haar nog eenige uren op het kraambed (til te laten liggen , tot dat ziel en ligchaam beide zich weder wat herfteld zouden hebben; eene gewoonte , welke ik bij alle, zelfs de na- twurlijkfte , verlosfingen opvolg, daar dit fpoedige vere bedden der pas verloste vrouw toch nergens toe dient, en hetzelve de zuiverheid en reinheid, welke , bij baren- de of gekraamd- hebbende vfouwen , nimmer verwaarloosd moeten worden, eer tegenwerkt dan bevordert; terwijl de tot dit verbedden noodzakelijke bewegingen van het ligchaam der pas verloste vrouw aanleiding kennen geven tot baarmoederlijke bloedftortingen , flaauwten en andere gevaarlijke toevallen , welke het altijd beter is uit eene te groote voorzigtigheid te voorkomen, dan uit eene laak- bare infchikkelijkheid te doen ontftaan. Na de kraamvrouw dan behoorlijk bezorgd te hebben, lieten wij haar, op het kraambed, ftil liggen , fchreven haar een zacht opwekkend en. bedarend middel veor , en bleven eenige uren bij haar de onmiddellijke gevolgen der verlosfing afwachten ;. te meer , dewijl deze gevolgen , zoo als ik reeds gezegd heb, beftendig bij deze vrouw , na de vier laatfte bevallingen , zeer onrustwekkend waren ge- weest. Ook nu grepen dezelve weldra plaats. Onder- fcheidene benaauwdheden , menigmalen door flaauwten, bij ‘afwisfeling , opgevolgd wordende , overvielen haar fpoe- dig, en maakten de eerfte vier uren van den nacht, of- fchoon de vloeijing zeer matig was en bleef , alleronftui- migst. Tegen twee ure in den morgen fcheen alles te be- daren; de natuurlijke warmte was, over het geheele lig- chaam, teruggekeerd , de ademhaling vol en regelmatig geworden , „de rusteloosheid in eene kalme rust overge- gaan, en de pols een weinig opgekomen en minder fnel. TER BEVESTIGING VAN HET NUT DER TENPONS. (19 Het dringendíte gevaar der verlosfing dus, voor het grootfte gedeelte, geweken zijnde , verlieten wij de kraame vrouw, met eene zelftevredenheid , moeijelijk te befeifen , dan door hem , díe zich ooit in de gelegenheid gefteld hecft gezien, van iets tot het behoud van twee menichen te hebben kunnen bijbrengen. Niet zonder groote bezorgd» heid, echter , verbeidden wij den morgen ,en den verdes ren afloop van deze kráam; veel was er immers nog in te vuorzien, — veel had de natuur nog te doen, ecr de overwinning behaald was. \ Het overige van den nacht was verder rustig geweest 4 de kraamvrouw had, eenige malen , gerust.geflapen , en was nu, bij onze komst’, zóo kalm, bedaard en welte= vreden, als na eene regelmatige verlosfing. : Met fmaak had zij ook een kopje thee, met eene: befchuit , (haar ge- wone ontbijt) genomen ; had hoegenaamd geene pijn , noch in bet lijf, noch aan de deelen, die het meest hadden moeterf lijden -== met één woord „ klaagde nergens over; dan over een gevoel van groote en ‚na een zoo geweldig bloedverlies „niet te verwonderen magteloosheid, Over deze zwakte dan ook, als zijnde zij zeer natuurlijk en ders zelver beftrijding in dit tijdftip zeer gevaarlijk , bekommer den wij ons niet veel; een eenvoudige, zachte , verkoes lende en voedende. dieet kwam ons. voor het gepaste te zijn, Maar zoo veel te meer vestigden wij:onze aandacht op den toeftand der buiksingewanden, vooral op dien van den uterus , alsmede op de aanftaande aficheiding van het zog, Het was toch de uterus, welke bij deze verlosfing, hoe zacht ook bewerkt, het meeste geweld had geleden; Wiens eigendommelijk, beftaan het meest gefchokt was , @ wiens hierdoor verhoogde gevoeligheid eene zoo veel te flerkere terugwerking moest doen vreezen , zoodra zich bij de reeds ontvangene prikkels nieuwe voerden. welke de werking der eerfte of vernieuwden , of verfterkten , of Vermeerderden. Het was’ de onvolledige , geftoorde of be- kue affcheiding van zog, die, uit hoofde van innige me- delidendheid , welke er tusfchen den wterus en de borften befaat , deze vernieuwing of vermeerdering vaa de in den 120 BIJDRAGE uterus plaats gehad hebbende, of nog min of meer aan-. wezige prikkels, het meest moest doen vreezen. Dit, derhalve, als het belangrijkfte , moesten wij trachten te voorkomen, door de terugwerking der natuur, tegen de vroeger ontvangene prikkels in den wferus, zoo veel mo- gelijk van dit ingewand af te leiden , en , door nieuwe, op andere met den wterws het meest gemeenfchap hebben- de deelen van het vrouwelijke ligchaam , aangebragte fter- kere prikkels, tot deze deelen te trekken en verder te be- palen. En welke deelen waren meer gefchikt, om de hiertoe noodige prikkels te ontvangen, dan de tepels ? Welke deelen , tot. bewerking der noodige afleiding , meer bekwaam , dan de borften? Zij immers zijn het, die door de natuur zelve beftemd zijn, om de werking van den uterus, te zijner tijd, na de geboorte van het kind, te vervangen. Zonder dus eenige acht te flaan op de groote zwakte , waarover men klaagde , zochten wij flechts de ontfteking van den uterus te voorkomen , en bevalen , te dien einde, nu reeds, nog geen twaalf uren na de vere losfing , het vlijtig zuigen aan de borften ten fterkfte aan, offchoon deze nog niet het minfte bewijs gaven van eenig zog te bevatten; ja wij waren van deszelfs nuttigheid zoo zeer overtuigd , dat wij er op aandrongen, om hetzelve ten minfte alle drie uren te herhalen (*). De leefregel bleef voor het overige dezelfde, alsmede de geneeskundige behandeling. De tweede dag liep even gerust af als de eerfte ; de vrouw (*) Volgde men (opdat ik dit in het voorbijgaan zegge) altijd dezen raad, zelfs bij vrouwen, welke niet willen of piet kunnen zogen, vah beftendig eerst te zorgen, dat het zog in de borften kwame, om het daarna te verdrijven, hoe weinig zou men dan niet van die zoogenaamde zogverplaats fingen hooren fpreken, die nu zoo menigmaal, zelfs na de ree gelmatigfte en natuurlijkfte verlosfing, de gelukkigfte moe= ders, in het midden harer vreugde, onverwachts wegrukken , en de blijdfchap der echtgenooten in bitteren weedom veran- deren! oe Mogt deze wenk , voor het heil des menschdoms in het algemeen, en der vrouwen in het bijzonder, niet te vergeefs gegeven zijn! i TER BEVESTIGING VAN HET NUT DER TEMPONS, f2t « bleef kalm , klaagde over niets, den dorst uitgezonderd, ` welke zeer fterk was, en niet te ftillen , — het gewo- ne verfchijnfel ook bijalle zwaar gewonden „die een groot bloedverlies geleden hebben , en hetwelk dus het gevolg fchiünt te zijn van eene wezenlijke behoefte aan vocht, ontftaan uit het plotfeling en bovenmatig verlies van bloed, en uit de hierdoor verbrokene evenredigheid tusfchen de vloeibare en de vaste deelen van het ligchaam , maar geense zins het uitwerkfel van eenen , in het ligchaam aanwezi- gen , tegennatuurlijken zickteprikkel. Over dezen dorst dan ook verontrustten wij wederom ons niet veel , en ver- genoegden ons , denzelven te beftrijden , eenvoudig door de kraamvrouw veel te laten drinken amandelmelk, of gelijkfoortige zachte, voedende dranken ; maar bij kleine hoeveelheden te gelijk, en daarentegen met zoo veel te fpoediger en‘te menigvuldiger herhalingen. —,De buik bleef fap, natuurlijk warm en vochtig , zonder de min- fte fpanning of pijn, de betastingen , in alle rigtingen en op alle plaatfen , zeer wel verdragende , de bodem van den uterus niet uitgezonderd 3 offchoon deze bodem , door zije nen , voor den tijd der bevalling , ongewoon hoogen ftand, (in de nabijheid namelijk van den navel) en door een voor den geoefenden Verloskundigen kenfchetfend gevoel van zachte zwelling, eene nog bovenmatige opzetting van de wanden van den uterus verraadde , en eene reeds begin- nende terugwerking aanduidde van den bij de verlosfing zoo zeer geprikkelden wterus. De kraamzuivering bleef desniettegenftaande natuurlijk; eer te overvloedig, dan te weinig. 122 BIJDRAGE king der waten eenigzins zou kunnen aanzetten , of de Te- yenskrachten te veel opwekken. — Ook den derden dag na de verlosfing bleef alles nog in denzelfden rustigen ftaat 3 maar de nacht hierop was onrustig; de buik was pijnlijk geworden; de kraamzuivering aanmerkelijk verminderd ; de borften waren echter flap gebleven ; de pols was koort- fig; de huid droog, brandend; het hoofd zeer pijnlijk ; en de geest meer neêrgeflagen. Geen twijfel, of de natuur was uit hare werkeloosheid opgeftaan, en reeds wezenlijk bezig met pogingen te doen, om hare beftemming te vervullen; doch over de plaats, waar? fcheen zij nog niet bepaald te zijn , maar tusfchen den uterus en de borften te kampen, onzeker tot welke zij zich wenden zou, door beide even zeer wordende aangetrokken , — door deze , ten gevolge van de natuur- lijke verordening van derzelver beftaan , — door genen (den uterus), ten gevolge van den nagebleven prikkel van bet geleden geweld, bij de plaats gehad hebbende kunstmati- ge verlosfing. De genezingsaanwijzing, derhalve, kon niet onzeker blijven, De werking der natuur tot de bora ften te trekken., en tot deze te bepalen „door alles „ wat ‚kunst en oordeel vermogten , moest onze hoofdbedoeling uitmaken ; terwijl wij, te geliĳker tijd, den, in den we rus nog aanwezigen , tegennatuurlijken prikkel aldaar moes- ten zoeken te verzwakken, deszelfs opgewekte gevoelig: heid te verftompen, en de ontlediging der in deszelfs vas ten en in deszelfs zelfftandigheid opgehoopte vochten te bevorderen, Op de herhaalde en menigvuldige uithaling der borften werd nu met nog meer nadruk aangedrone gen, — niet zoo zeer om dezelve van zog te ontlasten, dat er niet in was, als wél, om, door de aanhoudende prikkeling der tepels, onder de bewerking van het zuigen aldaar aangebragt wordende, den aanwezigen prikkel in den uterus, als °t ware, te verlammen, en ‘de werking der natuur tot de borften te trekken; terwijl men , door plaartfelijke verzachtende ftovingen op den buik; en door gelijkfoortige infpuitingen in den regten darm, de ver hoogde gevoeligheid: van den wierws te gelijk zocht te TER BEVESTIGING VAN HET NUT DER TEMPONS. Ook met de plaatfelijke behandeling van den buik werd dezelfde gang gehouden, tot dat ook deze geen bewijs meer gaf van eenig nablijvend letfel,en wij in de gelegen- heid gekomen waren , om , zonder vrees voor eene te he- vige terugwerking van het geheele geftel, onze aandacht Meer bijzonder te bepalen op de opwekking der levens- Krachten van deze vrouw in het algemeen , welke wij dan ook, onder eene gepaste behandeling en doelmatigen leef- kegel, langzamerhand - zagen herftetlen; terwijl wij, op wijze voortgaande, eindelijk het genoegen (maakten , van deze belangrijke kraamvrouw „zonder door eenig ver- der toeval verontrust geworden te zijn, vijf weken na ha- WR verlosfing , geheel herfteld, in het midden harer tee- dertte betrekkingen te mogen aanfchouwen ; — cene uit- komst, welke wij met geene mogelijkheid zoo gelukkig 124 BIJDRAGE TOT HET NUT DER TEMPONS. hadden kunnen vooronderftellen , en die, naar onze ge- dachten, geheel alleen toe te fchrijven is aan de tempo- nering, als zijnde de deelen der vrouw , door dezelve, niet alleen reeds min of meer voorbereid geworden tot de doorlating van het kind , (vanwaar dus bij deszelfs door- gang minder beletfel, minder drukking, minder opont- houd , minder gevaar voor deszelfs leven) maar als zijnde ook daardoor, te gelijk, de uterus gefchikter geworden tot ket ondergaan van de tot de uitvoering der verlosfing noodige verwijding en overige belangrijke veranderingen. Het is dan ook om deze reden , dat ik niet aarzel, om, met den beroemden WIGAND, PENKER CN VAN EL- DIK, deze zelfde behandeling, bij alle voorkomende gee lijkfoortige omftandigheden , ten fterkfte ter navolging aan te bevelen, en verder alle Verloskundigen ten ernftigfte aan te raden, om ten minfte nimmer meer tot de kunst- matige en geweldige voleindiging der verlosfing , op de bedoelde wijze, over te gaan, zonder de tempons eerst aangewend te hebben ; en dit wel Zoo veel te meer, hoe verder men van het eindperk der zwangerheid af is, en hoe minder de deelen der zwangere tot de verlosfing ge- fchikt zijn. KORT VERSLAG VAN HET BEWEEGBAAR PANORAMA , VOORSTEL- LENDE DE VERWOESTING VAN ALGIERS , EENIGEN TĲD OP HET LEIDSCHE PLEIN TE AMSTERDAM ZIJNDE TE ZIEN GEWEEST, Bekend zijn de menigvuldige pogingen van onzen tijd, om allerlei belangrijke gezigten, op fteden, veldflagen en wat niet al, in diervoege af te teekenen en ons onder het oog te brengen, dat de moeite en kosten der reize,het gevaar of de verlorene gelegenheid daafdoor ten volle uitgewonnen , en op de gemakkelijkfte wijze aan onze nieuwsgierigheid of onzen fmaak voldaan wordt. Vroeger bood dit eigen tijdfchrift de gelegenheid aan, om een vaderlandsch kunstftuk van dien aard, den flag bij Waterloo voorftellende, naar waärde te doen kennen en boven het maar al te dikwijls voorgetrokkene KORT VERSLAG VAN HET PANORAMA VAN ALGIERS, 195 beicenlandfche uitblinken, Doch wie aan Waterloo denkt, die denke ook gereedelijk aan A/giers,als aan twee roemrijke namen voor onze jongfte gefchiedenis en men zou zich moc- ten verwonderen, dat de vertooning van het laatfte die van het eerfte niet reeds lang had opgevolgd, indien niet gemak- kelijk ware in te zien, dat zulks met eigenaardige zwarighe- den te worftelen had. De aanval op, en het gedeeltelijk ver- nielen der ftad door de gezamenlijke vloten, eenvoudig af- gebeeld, zou flechts weinig ter befchouwinge geven. De rook en ftoom van zoo vele vuurmonden, op één punt vere eenigd, lieten geen genoegzaam licht, en, zoo dit ook al plaats had, in een zoo eng beftek geene toereikende afwise feling van in het oog loopende en belangrijke tooneelen over, om den aanfchouwer te voldoen,’ Het merkwaardige is hier meer over een’ zekeren tijd, niet over een uitgebreid veld verdeeld. Wie wenscht vooreerst de ftad, wie de ftatige vloot, wie vervolgens de gebeurtenis zelve ,zoo duidelijk en uitvoerig als dit maar mogelijk is, wie daarna de uitwerkfe- len, den toeftand des vijands, en al het overige, zoo blijde als treurige gevolg, niet voor oogen te hebben? Hiertoe nu heeft het vernuft mede weten te geraken, En is het ook geen Nederlander , die daarop. kelijk, wordt gedaan, Eene eenvoudige opgave van hetgeen wij zagen zal genoeg zijn, Het onaanzienlijk gebouw ingekomen, begeeft men zich, betzij links , langs een’ ruwen, vrij fteilen trap , naar de sche tette of goedkoopfte, hetzij regts, bijna gelijkvloers, naar de voorfte en aanzienlijkfte plaats. Nu ziet men onmiddellijk voor zich eene foort van vierkanten koker, die, bijna zoo ` wijd en breed als de plaats, waar men zich bevindt, eenig- Zins fchuins fchijnt toe te loopen, Aan het einde daarvan, Vlak van voren, ligt de ftad, aan de zee, van welke men desgelijks een kiein deel ziet, met verfcheidene vaartuigen 126 KORT VERSLAG daarop. Deze ligging eener ftad , van meer dan bonderdduï. zend inwoners, tegen eenen. hoogen berg, als een opgaand halfrond, met witte huizen, torens, paleizen en moskeën, ‚zal elk gereedelijk blijken een aangenaam en treffend gezigt ep te leveren, Men vermaakt zich dan ook gaarne in ftilte eenigen tijd met deze befchouwing , waartoe de diepe fcheme- Ting tèr plaacfe waar men zit, om het helder licht op het ta- -fereel zelve nog des te meer te doen fpreken ‚uit hoofde van meerdere vrijheid en plegtigheid, ook het zijne bijdraagt. -Doch wu verheft zich eene ftem, die zeer duidelijk en gere. geld, als bij wijze van ùittrekfel uit reeds gemelde boekje, eenig verhaal en aanwijzing doet van ‘het geheel en de dée- len, die men voor zich heeft; waarbij wij hem, ten aanzien der bedoelde voorwerpen, doorgaans wel konden volgen, fchoon menigerlei zaken natuurlijk te klein of te min fchitte- rend zijn, om onder zoo vele ontdekt en onderfchieiden te worden. Het verblijf van den Dei, zijn buitengoed ter zijde, eene vesting aan genen kant der ftad, de haven met de fchee pen, de geweldige batterijen daarvoor en anderen aan de ane dere zijde, de torens en tempels vallen. echter genoegzaam in het oog, en ommige dezer voorwerpen bij volgende too- neelen, of den overgang daartoe , hog duidelijker, Nadat men, namelijk, dit gezigt volop genoten, en het voornaamfte, daartoe betrekkelijk, gehoord heeft, wordt de fchilderij langgaam ter zijde gefchoven, waarfchijnlijk opge- fold, zoodat de voorwerpen ter linkerzijde van den aan- fchouwer meer én meer verdwijnen, terwijl aan de regter- hand nieuwė voor den dag komen, Dit gaat meestal zoo ftil èn gemakkelijk te werk, dat men zich haast niet anders kan verbeelden, of de bewùste koker én wij met denzelven zijn het, die ronddraaijen , terwijl het geziene fHlftaat. Dit heefe dàn inzonderheid plaats, wanneer het nieuwe werkelijk een vervolg is vån het oude; zoo als; waar wij regtsaf wijken, em de vloot te gemoet te gaans en het doet waarlijk eene gelukkige werking, als wij de fchepen nu dadelijk in het oog krijgen: zij fchijnen wezenlijk op te zeilen, èn in welgere- gelde orde tot hun doel voort te gaan. Zoo menigmaal dit echter het geval niet is, bij den overgang b. v. tot een reed vroeger gedeelte, maar in een later oogenblik en veranderden toeftand, zoo als onder of na den flag, zou men liever wen: fchen, zoo lang door een voorhangfel belet te worden den overgang op te merken, ~ | VAN HET PANORAMA VAN ALGIERS, 127 Wij hebben nu, al zoo gaande weg, laten zien, wat ons bier voornamelijk onder de oogeu komt. Belangrijk was voor ons, als daarmede onbekend „ het aanmerkelijk verfchit vaa den vorm der Engel/ché mer dien onzer oorlogsfchepen , zoo ontzaggelijk veel booger van boord inzonderheid, Na dezel. ve wèl opgenomen te hebben , begint de vertooning van den flag, en wel in drie afdeelingen, eerst aan de linkerzijde (van den aanfchouwer), dan in het midden , en ‚eindelijk ter reg- terhand , waardoor zeker het:onderfcheiden. van de gebeurte- nisfen veel. bevorderd wordt; terwijl de Cicerone mede niet nalaat , zoo veel in hem is, het woornaamfte te noemen, uit te duiden en als aan te. wijzen, van hetgeen hier valt te zien, De Hollanders. en hunne daden worden daarbij vooral niet vergeten; hoewel, in de tafereelen zelve,.de Engelfsken op den voorgrond zijn geplaatst, De arme Algierifnen. alleen ftaan nu en dan aan ligten fpot blaot ; en het is, voor hem, die het Panorama meer dan eens» beziet, waarlijk potfig , den goeden man deze aardigheden.telkens weêr op geheel onvese- anderden toan te hooren herhalen, Men kan ligt nagaan , dat dit een vreesfelijk tooneel is, hetgeen echter natuurlijk , en gelukkig t! de meeste kleine bijzonderheden, vooral in de ftad, niet duidelijk laat onderfcheiden, Genoeg, indien men ten paastenbij zoo veel ziet, als men, werkelijk in de nabij- heid des gevechts geweest zijnde, zou hebben opgemerke3 met uitzondering, het is waar, van eigenlijk leven en gee woel, heiwelk echter de kunst, gelijk wij weten, tamelijk misleidend- weet ‚na te bootfen. Geen der minst belangrijke tfereelen- is het allerlaatte — de dag va den flag. De ver- woesting doet:zich nu duidelijk aan ons kennen, Men verge- lijkt in zijne gedachten, wat men allereerst zag , met dezelf- de voorwerpen in dezen veranderden gpeftand, Daarenboven heeft cit gedeelte; eeve bijzondere duidelijkheid en nacuurlijk. beid; het is of alles naderbij, in volkomene levensgroote onmiddellijk voor ons is, en ik geloof niet te dwalen, zoo ik uirnemende verdienfte van fchilderwerk aan dit deel toe- keu, van hetwelk inzonderheid de batterij der moelje mee den vuúrtoreń , als op den voorgrond geplaatst, vooral niet bet minst beteekent. | Her geheel doet ons van het gewigt der onderneming waars lijk geen gering denkbeeld vormen. Hagchelijk was zij bui- ten tegenfpraak , bloedig en glorierijk. De verloste (laven, Cie ons bij het laat{te bedrijf tevens voor het oog komen, 128 KORT VERSLAG VAN HET PANORAMA VAN ALGIERS. doen inzonderheid aan het heugelijke der duurgekochte over- winning denken, En gewis, niemand fcheidt van de aan- fchouwing, zonder getroffen, vol gedachten en tevreden te zijn over het uur, zoo waarlijk leerzaam en aangenaam doorgebragt. Bij dit voorname (tuk is naderhand nog een ander gevoegd , dat wel van minder algemeen belang , maar toch aandoenlijk , Een, wat de vertooning aangaat, treffend en bijzonder genoeg is, om de aandacht te boeijen, Het is het vergaan van het Engelfche oorlogsfchip Kent , door brand, in volle zee, met ftorm, Eerst ziet men het, door de baren geflingerd , terwijl de vlam reeds uicflaat en de angftige fchepelingen door elkan- der woelen. Beftemd om troepen naar Indië te brengen , had het eenige honderden menfchen , en daaronder vele vrouwen , aan boord, Bij de tweede voorftelling heeft een fchip hen ontdekt, en men is bezig, de bevolking, bij beurten, in vijf groate booten te oncfchepen en naar het andere vaartuig over te brengen, Dit is een belangrijk, in zijne foort fchoon en vooral roerend gezigt. Het rood der krijgslieden, bet wit der halfgekleede vrouwen, het bonte en opzigtige, opeenge- hoopt en danfend op de onftuimige golven, bij het licht van den brand in den zwarten nacht ! Eindelijk volgt eene derde vertooning. Nog vijfenzeventig man zijn achtergebleven. Nu vat het kruid vuur, Het ganfche bovenfte gedeelte van het fchip fpringt in de lucht. Alles drijft door elkander rondom den nog brandenden bodem; ook de menfchen, van welke zich een zestiental op den grooten mast ophouden. Men heeft hen prijs gegeven. Maar gelukkig komt een ander vaar- tuig langs dezen weg, op het licht aan , hun te hulp, en veertien bergen het leven, — Ware het niet, dat licht en duister hier in zoo geweldige tegenftelling moesten gedacht worden, wij zouden aanmerken, dat de fchildering , vooral der zee, wat hard is. NOG IETS OVER HET KINDERWEZEN TE PARIJS. Mn kan den verarmden of onvermogenden handwerks- en ambachtsman te Parijs het regt, om zijne pasgeborene kin. deren, doór middel van het, voor hect ganfche publiek be- ftemde , Minnengelticht, aan eene zoogfter ten platten lande over te geven, even min ontzeggen , als den rijken, Maar de NOG IETS OVER HET KINDERWEZEN TE PARIJS. 129 amen komen zeer dikwijls in het geval, het minnenloon, dat, ten geringften prijze, van 12 tot 15 franks in de maand beloopt , niet te kunnen betalen. (De rekening van het min- nenloon ondergaat dus niet zelden een te kort van vele dui» zenden , waarvan een groot deel voor de arme landlieden vers loren gaar.) De zoogvader heeft, in dit geval, het regt, om den zuigeling naar het Minnengefticht te Parijs, — en dit, om denzelven naar het Vondelingshuis te zenden. Somwijlen moge de zoogmoeder er niet toe kunnen befluiten, om dea zogzieken vreemden zuigeling, voor welken haar de welda- dig zorgende Natuur een gastvrij moederlijk- gevoel inblies, uit te ftooten in de woestenij der hulpeloosheid ; maar — haar ontbreekt toereikend voedfel en dekfel voor zichzelve en hem en haar eigen kroost. Dikwijls ook haakt de eigen vader en jammert de eigene moeder naar en om hun afwezig kind, voor hetwelk zij het minnenloon fchuldig bleven; dat zit nu daar buiten vast, als een pand: in den lombard, en is des te bezwaarlijker te losfen, wanneer bij het Minnengefticht de fchuld, door executie -onkosten tegen de ouders, nog vere groot is, en wanneer de burgerlijke wet zelve deze heilige fchuld met hare geftrenge magt befchermt, — Niet zelden Rijgt de ellende van het arme wicht nog hooger. Het laatfte vertrouwen der zoogfter op den pligt der ouderen neemt, welligt met de laate hoop op Hem,'die raven en zuigelin= gen fpijst, een einde, en — het verlaten fchepfel wordt aan den reizenden bode van het’ meergemeld gefticht overgege- ven, Deze brengt zijnen kleinen last naar Parijs. Onderweg voedert hij het wicht zoo. goed hij kan , ongeveer op-gelijke wijze als men jonge vogels met de pen opkweekt ` want niet altijd gaat de min mede, Terftond nå de aankomst brengt bet lafticuuc het ongelukkige wezen , omtrent hetwelk hec menfchelijk gevoel bankbreukig werd, naar het Vondelings- kuis, Weinige dagen daarna verfchijnt de vader in het dorpje, zet het losgeld voor zijn lang ontbeerd kind, ‘Thans ver, xemt hij deszelfs lot. 