VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
, - ` : . : + ' hd yis 4 . + e $ ' S . Ki > ér -. % +- *. ' n `. ' è r». i. - ee `. , +. z , . ay . -. - y (d > pe. à. sa . ' ® Ed Ld v 4 ss s * n PE. te , ' A tte hd hd er °. , e i > A. e i . >. x ' `. 1 f :. s hd 14 bai a LJ. s ai * “m . Ld * PE i + s š -. ` a = RI hak ker a .. ed a. DE, ' G ` . jeg ‘ + a : ` » - a - d ° 3 +. . ‚… » ` ` E ae de » st- * = è … E s+ » a . > Ld. - \ . ee . * - . i = . a 1 > + +} . kg ' * +. af had Digitized by Google AAN HET HOOFD EENER VROUWE, 135 my, tot hier toe, geene vryheid gegeeven, om tot de wegneeming des Gezwels (waar toe zy anders zeer wel over te haalen zoude zyn, mits ik haar, ten minften met eenige zekerheid, wegens een goeden uitflag „ voorfpelling doen konde) te befluiten; te meer, om reden, dat het Gezwel, hoe langer hoe meer, door zyne zwaarte, neder- ` zakkende , losfer en van het hoofd verder verwyderd word, zoo dat men misfchien,na verloop van eenigen tyd, op eene zeer gemakkelyke wyze, eene kunstbewerking, ter haarer radicaale geneezinge, zal kunnen in het werk ftellen , welke ik als nog, daar dezelve voorloopig in myne gedachten bewaard blyft, em verder meer naauw- keurig bepaald. moet worden, niet kan mededeelen. Bie- den zig intusfchen nadere omftandigheden aan, welke de wegneeminge fpoedig en onvermydelyk noodzaaklyk maa- ken, ik zal, in dat geval, de mededeeling des gevals piet agterhouden. , In hoe verre dit fchroomlyk Gezwel met andere reeds bekende overëenkomt , of meer aanmerkelyk is, zal ik thans niet onderzoeken; het zy genoeg, te mogen vast- ftellen , dat weinige -Heelkundigen- desgelyken- immer gezien hebben: even zoo min wil ik my omftandig, we- ens de natuur en oorzaaken van hetzelve., inlaaten 5 het zy genoeg, dat ik in myn vermoeden, dat name- lyk het Gezwel uit eene Klierverftopping of verharding gefprooten is, door Heelkundigen van meer dan gewoone ondervinding en leâure, gefterkt word. mj en e ee j) ze „WAARNEEMING WEGENS EEN STOMMEN. Door den ' … Burger j. G. BAUMAN, Chirurgyn te Vlaardingen. OP Vrydag den 16 Maart 1798 kwam aan myn huig ‘Evert Snyders, een Boerenknegt, oud 28 jaaren, van gen fterk geftel, en zeer bloedryk. Hy kon geen wòord fpreeken, en was geheel ftom. Ik vond hem‘ op de borst zeer bezwaard en gefpannen ; de ademhaaling ‘belem merd; de pols drukkende, ingetrokken, Ik deed henr terftond een ader openen; en, circa twintig oncer bloed afgetapt hebbende , begon hy eenige verligting op de borst te befpeuren 3 doch, het bloed niet meer willende loopen, herhaalde ik de adérlaating op den regter arm: wederom byna twintig oncen bloed afgetapt mid | Ce 136 WAARNEEMING WEGENS EEN STOMMEN. begon de Lyder, fchoon zeer zagt, eenig fpraakgeluid te eeven ; de pols wierd ruimer; de ademhaaling gemakly- er; en, geen tien minuten daarna, had hy volmaakt zyne {praak weder. | De Lyder verhaalde my, dit ongemak gekreegen te hebben in het Sticht van Utrecht, waar hy uit een hooi- berg was gevallen en zyn arm gebrooken had: hier van herfteld, had hy overal rondgezworven, om eenig hulp- middel voor zyne kwaal te vinden; tot dat hy, na zes- en=twintig weeken zukkelens,* als een ftom mensch, uit Rotterdam by my arriveerde, Hy verhaalde my verder, vyf a zes maalen, zonder eenige verligting , adergelaaten te zyn 5 doch telkens, volgens zyn zeggen, niet meer dan vyf a zés oncen. Ik fchreef hem vervolgens eenige verkoelende en ver- zagtende poeders voor ; en op den derden dag vertrok hy, zeer gezond, zonder eenige belemmering op de borst of in de fpraak, naar Helvoetfluis, om aldaar zyne goe- de vrienden te gaan bezoeken. NATUURLYKE HISTORIE DER PINGUINS EN MAN- CHOTS } OF DE VOGELEN ZONDER VLEUGELEN, (Volgens DE BUFFON.) Wervolg en Slot van bl. 106.) Ga de Manchots niet meer dan twee of ten hoog- ften drie eijeren leggen, of zelfs maar één (*, laat egter dit Vogelfoort niet na, zeer talryk te weee zen; dewyl zy nooit geftoord worden in de onbe- woonde oorden, die zy ter verblyfplaats kiezen, en waar van zy de eenigfte ongeftoorde Bezitters zyn. … Wy » traden,” vermeldt NARBOROUGH, s op een Eiland (}) » » waar wy driehonderd Pinguins (Manchots) vingen in » den tyd van een vierendeel uurs; wy zouden ’er even » gemaklyk drieduizend hebben kunnen bekomen, indien » de Sloep dezelve hadt kunnen bergen: wy dreeven; | l » 26 i (*) Forster Obfervations , p. 182. | D A Ct) In 't gezigt van Port Defiré, op de Patagonifche Kust, ; Ld End NA TUURL: HISTORIE DER PINGUINS BN MANCHOTS, 137 s» ze by troepen voor ons heenen, en een flag op den s, kop. was genoeg om ze te dooden (*).”” 3» Deeze inguins (Manchots), fchryft woop, die men a, verkeerdlyk onder de Vogelen rangfchikte, dewyl z s», noch vederen noch vleugels hebben, broeden, zo als á, men my verzekerd heeft, op het einde van- September a en in °t begin van O@ober; als dan zou men ze in „> zo groot eene menigte kunnen vangen, dat men genoeg ə hadt tot het fpyzigen van een Vloot. By ons weder- ə» keeren te Port Defiré verzamelden wy omtrent hone „ derd duizend van deeze Eijeren, van welke ’er eenige „, vier maanden lang bewaard werden, zonder te beder- » ven (1).” Een Schip kwam op den 15 van January op het Groot Eiland der Pinguinen, om daar die Vogels te vangen, en men vondt ze in zo grooten overvloed, dat men ’er meer dan vyf en twintig fchepen mede zou hebben kunnen {pyzigen; men vong ‘er, in den tyd van twee uuren, ne- gen honderd (1). ri , Geen Zeereiziger verzuimt de gelegenheid om van de Eijeren deezer Vogelen een voorraad mede te neemen: men wil dat ze zeer goed zyn (9. Ook het vleesch der Manchots, °t welk niet zeer uitlteekend is, wordt ge- bruikt (**); het is een verfrisfing, op plaatzen , waar men des eg Relation de NARBOROUGH , Hifi, Gen. des Voyages , Toms. (4) Voyage de cinq Vaisfvaux au detroit de Magellan, dans ZHifloire des Navigations aux terres auftrales. Tom, I. pe 272. ~ ($)'Er zyn op dit Eiland (Lobos del Mar) zeer veele Pine guins (Manchots), van welke ik eene verbaazende menigte ge: zien heb door de geheele Zuidzee op de nieuwlings ontdekte kusten, en van de Kaap de Goede Hoop. Het vleesch is een zeer middelmaatig voedzel; maar de Eijeren zyn voortreflyke Damrier Voyage autour de Monde, Tom. L. p. 126. (**) Wy wierpen het anker in de tweede inham van de Straat van Magellan tegen over het Eiland der Pinguins, waar de Sloe- pen welhaast vervuld waren met deeze Vogelen, die veel grooter zyn dan Eendvogelen. Apams, dans Hifi. Gen. des Voyages, Toin. II, p- 215. — Wy keerden in 't midden van Septem- ber weder na Port Defiré, om 'er nieuwen voorraad op te doen van Zeekalveren, Pinguins en van de Eijeren deezer een om, 139 - NATUURLYKE HISTORIE des anders volflagen gebrek heeft C*). Het vleesch dee- zer Vogelen wil men dat geen vischfmaak heeft, fchoon zy, naar allen fchyn, alleen van visch leeven Cf); indien men ze in de groente ziet, het éénig en laatfte overblyf zel van het groeiend ryk, °t welk in de Ysgewesten be- ftaat, is zulks min, gelyk men denkt, om ’er voedzel te zoeken, dan om ’er eene fchuilplaats te vinden De Tom. XI. p. 38. Voyage de NARBOROUGH, — Een klein Eiland, in de Saldanhabaai, heeft zo veel Zeekalveren en Pinguins dat men ’er eene zeer talryke Vloot mede zou kunnen verver- fchen. Hifl. Gen. des Voyages, Tom. I. pe 384. — De Pin- guin is beter dan de Duikervogel van de Sortings Eilanden; dee. ze heeft een vischfinaak, Om den Pinguin gereed te maaken, moet men hem villen, hy is al te vet; over ’t geheel is het een middelmaatig voedzel, gekookt , gebraaden of anders ge- reed gemaakt; braaden is best. Wy zoutten twaalf of zestien tonnen in, om ons in ftede van gezouten vleesch te ftrekken. Deeze Vogeljagt gaf ons veel vermaaks, zo in het vervolgen, als in hun den weg af te fnyden, wanneer zy in hunne fchuil hoeken wilden vlugten of na zee ontkomen, “geen zy niet deeden zonder menigmaal in hunne gaten te vallen. Zems flooten wy ze in een kring. Men maakt ze af met een flag op den kop; want flagen op ’t.lyf berekenen niet, en dit was ook niet goed voor het vleesch dat wy dagten in te zouten, — Deeze ongelukkige Pinguins , van alle kanten vervolgd , waar van wy er veele Schooten, vielen over elkander heenen ; andee ren tuimelden van de rotzen, en vonden een gewisfen dood; dè gelukkigften ontkwamen het in zee, en vonden zich voor vere volging bevryd. Mijl. des Navigations aux terres auftrales, Tom. I. p. 249. i (*) Verbaazend groot is het getal deezer Vogelen (Cop eeni- ge Eilanden naby het Staaten Land), zo dat wy er zo veelen, als °t ons behaagde, met ftokken dood floegen; ik kau niet zeggen, dat ze een lekker voedzel opleveren: by mangel vaa ander versch vleesch, vonden wy ze uitmuntend. Zy broeden hier niets of wy bevonden ’er ons niet op den broedtyd (in January) want wy troffen geen Eijeren of Jongen aan. Coos, Tom. IV. p. 72. SPILBERG ën woop vonden het vleesch van de Manchot zeer goed van fimaak; dan dit hangt zeer veel wan den honger af, en het gebrek aan betere fpyze. (t) Pifcibus duntaxat vesci; non ideo tamen ingrati fuporis nec pifcium faporem referebant. Cuustus Exotic. p. 101. ' CQ}) De Pinguin- Eilanden (in de Straat van Magellan) zyn drie in geral, Men ziet op deeze Eilanden weinig kruids, he ` wel DER PINGUINS EN MANCHOTS. 139 "De Heer Forster befchryft ons hun verblyf in die foort van fchuilplaats. Zy graaven kuilen , en kiezen ten dien einde duin of eene zandige plaats (*); de grond is daar zo los, dat men, wandelende, ’er zomtyds tot de knie toe inzakt, en indien de Manchot zich in zyn hòl bevindt, wreekt hy zich op den voorbyganger met hem in de beenen te byten , die hy wel degelyk beet neemt (t). jú welk don Pinguinen tot voedzel ftrekt. Relation de SPILBERG» dans. l’Hiftoire Gen. des Voyages, Tom. XI. p. 18. (*) „ Op het Nieuwjaars Eiland, digt by Staaten Land, groeit „ eene Grasplant van de foort Daâylis glomerata geheeten , op eene zonderlinge wyze: het is een overblyvende plant, die de grootfte koude doorftaat; zy komt altoos by bos- fchen te voorfchyn , op eenigen afftand van elkander: elk jaar krygen deeze planten een nieuwen kruin, en breiden dien uit tot dat ze vier of vyf voeten hoogte hebben; en aan den top twee of drie rmaalen breeder dan aan den voet: de bla- den en fpieren van dit gras zyn fterk, en dikwyls drie of vier voeten lang. De Zeekalveren en de Manchots neemen hua wyk onder deeze grasbosfchen, en daar zy geheel nat uit Zee komen, maaken zy de voetpaden, tusfchen die gras- „ bosfchen, zo zout en flykerig , dat niemand ’er kan gaan s, zonder van de eene plant op de andere te flappen,” For- STER OZfery. pe 34. Het voorfte en grootfte van die Eilanden (ten Noordoosten van Baai Spéring , in ’t gezigt van Port Defiré , in de Straat van Magellan) is het geen den naam draagt van het Pinguinen- Eiland., omtrent drie vierde myl lang. Dit Eiland bettaat geheel uit fcherpe rotzen, uitgee nomen op het midden, waar het zandig is, en een weinig groen kruid oplevert; dit is de wykplaats van een verbaazend aantab Pinguinen en Zeekalveren. Relation de NARBoROUGH , dans /' Hifl, Gen. des Voyages, Tom. X. p. 30. ‚ Ct) Voyage de cing Vaisfeaux au detroit de Magellan, Tom. l. p. 681. & Tom. I. p. 287. de l Hifloire des Navigations aus Terres aujirales, y maaken gaten in den grond, onthoue ` den zich aldaar gelyk onze Konynen, leggen ‘er eijeren: zy leeven van visch, en kunnen niet vliegen, geen pennen aan de vleugels hebbende, die aan de zyden als lappen leder neer- hangen. Voyage d'OLIVIER NOORT autour de Monde ; dans le Recueil des Voyages, qui ont fervi a WVetablisferment de la Coma pagnie des Indes Orientales. Tom. Il, p. 15. Geheel de oever, digt by Zee, is vol gaten, waar deeze Vogelen {de Efjeren uitbroeden: het ZEiland van de Straat is vol van deeze gaten, uitgenomen eene fchoone valei, waar een fyn groen in groeit s SIETSE SS >» 140 NATUURLYKE HISTORIE De Manchots ontmoet men niet alleen in alle de Zuid- Iyke oorden van de groote Stille Zee en op alle Eilanden daar in verfpreid (*) , zy worden ook aangetroffen in den Atlantijchen Oceaan. Zy komen voor in grooten ge- tale omftreeks de Kaap de Goede Hoop, en zelfs Noord- Iyker Ct): Het fchynt ons toe, dat de Duikervogelen; ontmoet door de Schepen l'Aigle en Ja Marie, met het cerite dryvende Ys, Manchots waren (1) ; en moeten zy ook in de Zndifche Zeeën voorkomen , indien PYRARD naauwkeurig is met ze op de Atollons in de Maldives te brengen ($)» en indien de Heer SONNERAT ze op n wie groeit, ’t geen wy ons verbeeldden, dat deeze Dieren ter weide dient. Hifl. des Navigations, Tom. I. p. 240. In eene Baai aan de Brafilfche kust vindt men eene verbaazende me- nigte van die Vogelen, welke de Engelfchen Pinguins noemen: deeze Vogels hebben geen wieken, zyn veel grooter dan Gan- zen; zy maaken gaten of holen in den grond, in welke zy zich verbergen; dit is oorzaak dat eenige Fran/chen 'er den naam van Crapauds (Padden) aan geeven. Voyage autour de Monde, par RACK. Paris 1641, p. 17. (*) Over ’t algemeen vindt men op geen gedeelte van Nieuw Zeeland zo veel Vogels als in Duski-Baai, Wy zagen 'er ook Pinguins. Forster Obfervations, p. 181. ` Cf; Twintig mylen ten Noorden van de Kaap de Goede Hoop, is een groote menigte van Vogelen, en, onder andere, eene ongelooflyke hoeveelheid van die men Pinguins noemt s zodanig dat wy ons naauwlyks in deeze vogelmenigte konden wenden of keeren. Zy zyn niet gewoon menfchen te zien 5 dewyl er bykans nooit fchepen aan dit Eiland komen, of het maet by toeval zyn, gelyk wy 'er kwamen. Premier Voyage de G. SPILBERG aux Andes Orientales, dans le Recueil des Poyages qui ont fervi a Vetablisfement de la Compagnie des Indes Orien- zales, Tom. II. p. 420. | (1) Op 48° 5o/ Zuider Breedte en 7° Lengte, Expedition des Vaisfeaux l Aigle © la Marte; dans l Hifl. Gen. des Voyages s Tom. XI. p. 258. ($) Veele van de kleine Eilanden der Atollons, onder de . Maldivifche Eilanden, hebben geen groen kruid altoos, en bes ftaan geheel en al uit los zand, waar van een gedeelte by hooge vloeden onder water ligt: men vindt daar altoos een grooten voorraad van Kreeften en Krabben; met eene zo vere baazende menigte van Pirguins, dat men de voeten niet kan nederzetten, zonder op eijeren of jongen te trappen. Voyage de FRANCOIS PYRARD, Pe 73. | DER PINGUINS EN MANCHOTS, Ii Guinea gevonden heeft (*). — Maar, uitgenomen deeze verder {trekkende oorden, mag men met den Heer FORSTER zeggen, dat de Keerkring over ‘t algemeen de grensfchei- ding is, welke de Manchots niet overfchreeden, en dat die ble aan de hoogfte en koudfte Breedten in het Zuider halfrond zoekt, Desgelyks fchynen de waare Pinguins, onze Pinguins van °t Noorden, by voorkeuze in de ?szee te woonen: fchoon zy om te broeden tot op het Eiland Wight komen, niet te min fchynen de Eilanden Feroë en de kusten van Noorwegen hun geboortegrond , en op het oude vaste land: als mede Groenland, Labrador en Terre Neuve, in de Nieuwe Wereld. — Zy zyn, even als de Manchots, heel onbekwaam om te vliegen; zy hebben flegts de ginzels van vleugels, °t is waar met pennen voorzien, doch zo kort dat ze ’er alleen mede kunnen klapwieken, De Pinguins onthouden zich, even als de Manchots, bykans altoos in Zee, en komen niet op ’t land, dan om nesten te maaken, en uit te rusten, met zich plat neder te leggen: het loopen, zelfs het overeinde ftaan , valt hun even moeilyk, fchoon hunne pooten een weinig langer en iets meer voorwaards geplaatst zyn dan by de Manm chots, Ein- (*) Deeze Reiziger fchryft als een verlicht Natuurkenner. „ Alle foorten van Manchots zyn verftooken van het vermogen ‚om te kunnen vliegen; zy loopen (legt, en houden, loopende, » het lyf recht overeinde; hunne pooten ftaan geheel agter „aan het lyf, en zyn zo kort dat de Vogel geene dan kleine » tappen kan doen; de vleugels zyn niet anders dan byhang- » Zels ter plaatze waar de vleugels moesten ftaan; zy hebben „ er geen dienst van, dan om den Vogel in den waggelenden » gang te onderftutten. Zy gaan aan land om ’s nagts uit te s, fustèn en te broeden, De onmogelykheid, waar in zy zyn, » Om te kunnen vliegen, ftelt hun geheel ten doele aan de » Zodanigen, die aan wal komen, en men vangt ze loopende. » Het gebrek in han maakzel, 't geen hun buiten ftaat ftelc „om hunne vyanden te ontvlugten, doet ze aanzien voor ten „» titerften domme fchepzels, die zelfs geen zorg ter zelfbe- s» fcherming draagen. Men vindt ze nooit op bewoonde plaat- » Zen, en zy kunnen ’er niet verblyven; het is een Geflacht , s» t welk, buiten ftaat om zich te verdedigen en te vlugten , „» moet verdwynen waar zich de verdelgende mensch nederzet, ‚die niets laat beftaan ’t geen hy kan uitrooijen.’”’ Voyage a la nouvelle Guinee, pe 178, Enz. MENG, 1798. NO. 4. L 142 NATUURLe HISTORIE DER PINGUINS EN MANCHOTS, t Eindelyk,-de overeenkomften in- geaartheid, in leevensi wyze, in geftalte, zyn tusfchen deeze twee Vogelfoorten, hoe zeer anders in weezenlyke kenmerken onderfcheiden, zo groot, dat de Natuur , deeze fchepzels voortbrengende; aan de beide uiterften des Aardkloots de uiterfte vore men van het gevleugelde geflacht geplaatst heeft. | BETE EESTI EACS DE TEKEN- EN SCHILDERKUNST BESCHOUWD ALS EEN VERMOGEN DAT ONS IN STAAT STELT OM ‚DE GODHEID IN HAARE WERKEN NAAR TE BOOTZENs EN OOK DAARIN ONS BOVEN : DE DIEREN VERHEFT, Ön alle de fraaije Kunften is ‘er zeker geene, welke \ van uitgebreider nuttigheid is, en grooter, ftiller „ duurzaamer en onfchuldiger genoegen aanbrengt, dan de Tekenkunst en de onmiddelyk daar mee verbonde Schilder- kunst. Men mag elkander verhaalen, dat eene Griek/che Herderin, welke de fchaduwe van heuren Corîdon in het zand aftekende, de eerfte Schilderes was; de oorfpronk van de Tekenkunde is veel ouder, — zoo oud als de waereld« Wy maaken van zelfs, eer wy het weeten , aftekeningen met onze denkbeelden. Ons zien; wat is: het anders, dan eene afbeelding der voorwerpen als in eene duistere kamer, Het zon- en maan- en kunstlicht lichtte den eerften mensch al aanftonds voor, en tekende fchaduwbeelden en omtrekken van allerleye voorwerpen voor zyne oogen, en hy had niet meer noodig , dan dezelve te volgen en Sif houettes te maaken; en hier van hebben de Grieken s gelyk in meer andere gevallen, zich de eer toegeëis gend. De fpiegelingen in het water voltooiden deeze afbeeldingen , en moesten den mensch van zelfs doen bevatten ‚de mogelykheid, om dezelve na te bootzen ; hoe eenvoudig en ruw zy ook zyn mogten. De wyze Schepper heeft den mensch niet alleen het vermogen s maar ook de zugt, om hem na te volgen, natuurlyk in- gegeeven. Hy gevoelt zyne minderheid, wanneer h een groeijend, een leevend, zelfswerkend weezen zou wil- len voortbrengen; geen enkel grasje, geen myt, geen on- gefatzoeneerden worm kan hy fcheppen. Hy mag al de vermogens der uitvinding, berekening en kunstbewerking s by elkander vereenigen , —— hy mag ons een en DE TEKEN- EN SCHILDERKUNST BESCHOUWD. 143 die op de fluit blaast, een meisje dat op het clavier fpeelt, een eend die zwemt, met de wieken. klapt, voedfet chynt in te neemen, te verteeren en uit te werpen, ver: toonen, het is enkel begoocheling, zonder leeven, zonder ademhaaling, zonder groei, gevoel, en kragt van voorttees ling — oneindig minder , dan in het minfte Moschge: was, of de geringfte Polyp. —- Neen — die raderen door den adem des leevens in beweeging te brengen en te houden, welke tot het groeijend en dierlyk leeven vereischt worden, is alleen het werk van een fcheppende Almagt en onderhoudende Voorzienigheid. — Ons onvers mogen in deezen opzigte ftrekt zoo zeer tot onze verne- dering, als tot verhooging, tot verheerlyking, van dat Weezen, dat millioenen myriaden, zoo in het groeijend; als in het dierenryk , door een enkelen wenk voortbrengt, en duizend zonnenttelzels door één almagtig woord in orde en beweeging houdt. —— Dan wy hebben egter eene Onweerftaanbaare neiging, om den Schepper na te volgen, me Wy mogen dit doen, en zyn het verpligt te doen in onze zedelyke verrigtingen , — in de Werken van Liefde, Weldaadigheid , Billykheid, Régtvaardigheid en alles, wat de deugd ons voorichryft; derverhevenheid van onzen geest, de edelheid van onze beftemming, betoont zich daarin op eene uitneemende wyze. Wy zyn vats baar en in de mogelykheid om goed te doen, en de Goddelyke voetttappen van onzen Memelfchen Vader na te volgen : daar in zyn wy boven de dieren zeer verre verheven, die niet anders kunnen, dan in hun bepaalden kring van natuurlyke werkzaamheden zich beweegen , en werken. ——- Wy kunnen zedelyk goed doen; en mogen daarom op die belooningen hoopen, welke het goeddoen noodwendig agtervolgen, welke wy uit de goedheid Van den Ópperbettierder ‚ uit de beftemming van den tedenlyken mensch, mogen afleiden, en, zoo wy aan eene Goddelyke Openbaaring gelooven, zekerlyk kunnen ver- Wagten: —- belooningen, welke deeze waereld niet al- toos oplevert; maar die wy daarom in eene toekomende betere waereld mogen te gemoet zien, en daarom een Voortduurend beftaan op zekere gronden vooronderftel- len.- Het een noch het ander heeft in de dieren plaats, hoe zeer zy kunftig bewerktuigde lighaamen hebben, een vrywillig gebruik van dezelve bezitten, en nevens ons bewooners van deezen aardkloot zyn. Zy ‘werken volgens hun inflin&, en de uitwerkingen zyn dezelfde in den eerften ber geweest, als zy aan den afloop der Eeuwen zullen bevonden worden. zyn voor vorderingen onvatbaar. Het eerfte net, dat de vader en moeder der Spinnen maakten, was zoo kunftig, als het geen wy thans door dit geflagt zien vervaardigen, Met moeite en geweld worden zy een weinig buiten hun kring gebragt, om ons tot ons gemak , voordeel of ver- maak, dienstbaar te zyn: maar deeze kring kan maar zoo ver en niet verder uitgezet worden. Voor geduurige vor- dering zyn: zy niet vatbaar. ——— Wy neemen van tyd tot tyd in volkomenheden toe, en zoo het menschdom zorg- vuldig genoeg geweest was, om van alles eene naauwkeu- rige aantekening te houden; zoo de tyd, de geduurige om- wentelingen der Eeuwen, de verwoestingen door aardbee- vingen, vuurbraaken, overftroomingen, oorlogen en brandftigtingen, niet telkens het fpoor van de fchoonfte kunstgewrogten hadden uitgewischt ; zoo de menfchen altoos getrouwelyk hunne ontdekkingen en vorderingen hadden opgegeeven, zonder zich met geheimen op te houden; — zoo wy niet, met één woord, in verfcheide opzigten ge- noodzaakt waren telkens van vooren af te beginnen, tot welk eene hoogte zouden wy het van geflagte tot geflagte gebragt hebben! s» De Dieren kunnen hunnen Schepper in het verrigten van zedelyk goed, gelyk de menfchen, niet navolgen. Zy hebben een zeer bepaalden kring van natuurlyke werkzaam- heden, — zy maaken in dezelve geene vorderingen, maar werken de ingeevingen van hun in/fin& alleen uit” —— Doch de menschlyke werkzaamheden bepaalen zich in ’t geheel niet, maar ftrekken zich uit tot in het oneindige; alleen dat geene uitgezonderd, gelyk wy boven aanmerk- ten, waar toe een Goddelyk an vermogen ver- eischt wordt. Indien men de eerfte hut, die Vader Adam bouwde, vergelykt by de gebouwen, die zyne kinderen BESCHOUWD. ak 145 in Ninive, in Babylon, in Perfepolis, in Peking, in Athene, in Rome, hebben opgerigt, welk een ondertcheid! De mensch durft alles onderneemen, Zyne veruitziende denkbeelden maaken telkens nieuwe plannen , en zyne vingeren, zoo wel tot het allerfynfte werk, als tot den grootften arbeid, tot het maaken van Pyramiden, gefchikts voeren het uit. Hy maakt kleinigheden, waar van de kunst niet, dan door het vergrootend glas kan nagegaan worden, en hy ftigt gevaarten, die tot in de wolken reiken, die de eeuwen verduuren, Ook daarin volgt h zynen Schepper zoo veel mogelyk na. Zyn vernu ‘denkt daartoe werktuigen. uit, zyne handen bereiden ze, op dat dezelve de zwakheid van zyn vermogen te hulp komen. gen leenigen , uw hart een onuitfpreeklyk gevoel van kalmte en genoegen verfchaffen? — — Ook hierin kan de mensch zynen Schepper navolgen, en zich boven de dieren verheffen. De Godheid heeft hem daartoe met een vernuft, eene neiging, een vermogen, boven de andere aardbewoo- ners, begiftigd; hy geeft hem de ftoffen aan de hand, op dat hy de vakken zou kunnen aanvullen , en zich door zyn eigen kunstgewrogten eene aangenaame bezigheid , een, ftil genoegen, verfchaffen zou, om de verdrietelykheid voor te komen, de eenzelvigheid en verveeling te vermin- deren, =— vooral dan, wanneer de natuur zich van allen luister heeft beroofd, of wanneer de duisternis een floers werpt op alle de fchoone veldtooneelen. ===; Zoo heeft hy den mensch, voor zoo ver het in deszelfs vermogen {tond , in: zynen dienst willen pd en tot zyn mede- werker willen aanttellen : hoe zeer hy- dikwerf deeze po oogmerken overfchrydt, in het overtollige vervalt , e natuur niet te hulp komt, maar verbastert, wanneer hy van het eenvoudig fchoone te ver afwykt, en valfche vonden zoekt. Já, de: Vader. der menfchen heeft meer edaan, hy heeft: den mensch niet alleen tot zyn mede- elper, tot zyn navolger, verkozen; maar hem eene nei- ging gegeeven en het vermogen gefchonken, onr de fchep: ping door eene tweede fchepping te vermenigvuldigen, om door zyn vernuft een andere waereld daar te ítellen, en de- zelve met nieuwe weezens aan te vullen. Hy kan wel geen oeijende, leevende, bezielde, fchepfelen voortbrengen; it heeft God voor zich zelven behouden: maar- hy- fchept landfchappen en gebouwen, en ftoffeert dezelve met menfchen, ‘koeijen , paarden, ezels, {chaapen, geiten, of met gevogehe. Hy doet de Zeeën en Rivieren zich met onftuimige baaren verheffen, met effenbaare golfjes vloei» jen, of in een ftille kalmte zich in een. {fpiegel verande. ren, en de fchepen- daarop hunnen cours vêrvorderen, Of hy vereeuwigt ons de gedaante van perzoonen, ons aan- denken of onze liefde waardig. Hy ontrukt gedenkwaar« dige bedryven aan de vergeetelheid. « Of hy onthaalt ons op de keurigfte bloemen en kruiden, en discht ons tafels aan met uitgeleezen visch, of fruiten, welke teffens onze oogen en onzen fmaak kittelen. Alles wat daartoe ver- eischt wordt levert de fchepping rykelyk op; Parkemen- te vellen, hout en koper tot tafereelen, of de kunst be- reidt papier en doek van lynwaat. De bergen taten TOQ- BESCHOUWD, 147 = drooge verwen en mineraalen; de aarde zelve is fomtyds in eene nuttige verf- of tekenftoffe. verkeerd, en de boo- men zweeten gommen tot het zelfde gebruik. Alles werkt dus mede; de kunftenaar behoeft niet. verleegen te ftaan. 2Er is overvloedige zorg gedraagen om zyne heerfchende genie op te volgen. Of verkiest hy dezelve en masè uit te oeffenen: hy vindt ook, ryke ftof; gefchikte aarde om te boetfeeren; koper of lood om te gieten — terwyl de fteengroeven hem keur, van marmers opleveren, en de mynen hem gereedfchappen bezorgen, omze te bewer- ken tot kunftige beelden of basrelieven, „ Aan allen is ondertusfchen deeze genie, die fcheppende ave, niet medegedeeld, zelfs niet aan alle Natien. — iet aan alle menfchen; want daar door zou de aarde met kunstgewrogten opgevuld worden „ en dezelve zouden, door den overtolligen overvloed, veel van hunne agting verliezen. ’Er waren onder J/raë/ maat twee uitftee- kende Kunftenaars, welken die geest was ingegeeven , en door hun en-onder hun opzigt wierd alles, wat tot toeftel. en opciering van het eerfte-Z/raëlitisch heiligdom werftrekken. kon, vervaardigd., Gelyk- in alle opzigten;, bezielt de wyze Voorzienigheid ook in dit geval de on- derfcheide individus met verfchillende neigingen; anders zouden, zy elkander in. den weg loopen; nu hebben. zy de een ‚den anderen noodig, en de band der zamenlee- wing.wordt des te naauwer toegchaald. ——- Niet onder alle-Natien is deeze natuurlyke gefchiktheid , om den Schepper ‚met, juistheid en Pe zoo van naby in me werken. na te volgen, dat het oog er menigmaal ee bedrogen wierd : fchaon de poagingen daartoe vry al- en zyn van het verafgelegen Zudiën af/tot, aan het iHe Neorden. De Lgyptenaars, de Chaldeën, de Chi- zeezen;, de Japonneczen en Mogollers, de Phoeniciërs, de Ijraëliten, hadden onder de, oude Volken hunne Schil- gers en Beeldhouwers; maar van hunne wyze van uitvoe- zen. kunnen.wy geen grooten denk maaken uit de geringe Ípooren ,-die ’er van hunne vorderingen zyn overgeblee- ven. De Zndifche Volken zyn in hunne uitoeffeningen, even als wy van de kunstbewerkingen. der dieren hebben aangemerkt; zy blyven dezelfde , en fchoon zy al voor- beelden uit Europa ontvangen, zy gaan hun ouden tred, en kunnen of willen geene régelen van perfpedief, van licht en bruin, in agt neemen; hunne figuuren blyven plat, en hunne fchilderingen zonder, houdipg ‚. zonder behoor- ly- 148 DE TEKEN- EN SCHILDERKUNST lyke mengeling en fchakeering van koleuren. —— In de Griekfche Steden en Gemeenebesten , en zommige van derzelver Volkplantingen, — in Ztafien, wierden de Schil- der- en Beeldhouwkunde in derzelver kragt en vollen luister alleen aangetroffen. En hoe weinige Natien hebben in de nieuwe waereld aanmerkelyke vorderingen gemaakt! Lang leed het, eer de waare kunst uit het Oosten in het Westen wierd overgebragt, en zich alleen in Rome, Flo- rence, Bologne, Padua, Venetien, en weinig andere Steden; vestigde; — lang eer zy zich verder uitftrekte. Hoe weinig Larden zyn ’er mee bedeeld! De Turk/che Gods- dienst onderdrukt de kunst in alle landen, waar zy haa- ren invloed heeft. Hoe uitgeftrekt en onderfcheiden het Rusfifche gebied ook zy,’noch belooningen noch dwang hebben ‘er draagelyke Schilders kunnen voortbrengen, Hoe groot en ryk in onderfcheide Natien Duitschland ook zyn moge, evenwel was het nimmer en is het ‘nog niet ryk in groote Schilders of Beeldhouwers. Van de Noord- fche Ryken vernam men niets, Wat zullen wy van Spanje en Portugal zeggen? dat de kunst daar, in even- redigheid van de:-fchatten uit het Oosten en Westen aan- evoerd, niet heeft opgenomen. In Vrankryk is het ’er anders mee gelegen. Egter maakt het charakter der In- wooneren, het zeer bezwaarlyk, om/een doorwerkt ftuk , in den regten toon, -met een bevallig licht en bruin te leveren. Zekerlyk zou men het van eene Natie, welke de wet ftelt aan el in fmaak en mode, die de weelde ten hoogften top heeft opgevoerd, en waar alle kunften in de Eeuw van LopewyK de Veertiende zoo veel aans moêdiging vonden, nog beter verwagten: — anders zou dat groote. Volk zoo veel opgeleverd hebben, dat zy onze ftukken wel ontbeeren konden. Engeland heeft ze- dert langen tyd in fabrieken van Wol en. Staal uitge- munt. Het leverde ons lang de naauwkeurigfte en fchoonfte werktuigen: maar het leverde geene Schilders; dan eenige Vreemdelingen, welke zich daar nedergezet hadden, tot aan de helft van deeze Eeuw. Zóo hebben de Natien even als in de onderfcheide produ&en elkan- der he Hoe gelukkig is het dan, dat ons klein hoekje lands, voor een groot gedeelte uit het water op- gehaald, en naauwlyks tegen de golven tot dus ver bo- ven gehouden, dat zoo veel behoeften van elders haalen moet, door: de Voorzienigheid dermaate in deezeh op- zigte begunftigd is, dat wy, indien men alleen /ta/ien uit- BESCHOUWD. 149 uitzondert, voor geene Natien behoeven onder te doen: ja de meesten, — zelfs ook Jtalien, in zommige vakken verre te boven ftreeven. Onze oogen kunnen zich:dus met de voortbrengfelen van onze Landgenooten verlusti- en. Hoe billyk is het dan niet, dat men dit uitzonderend voorrecht met dankbaarheid erkenne, hetzelve bewaare ,- en op alle mogelyke wyzen handhaave. De Kunften trekken toch zoo wel, als de Weetenfchappen, de-Koop= vaard, de Rykdommen, de Magt van het eene Volk naar het andere. Wat is /talien, de wieg en bakermat der- hedendaagfche Schilderkunst, by het geen Ztalien van te vooren was, toen de MICHAEL ANGELOS, de RAPHAELS y de GUIDO RHENIS, de CORREGGIOS, de CARRACCIS, en andere reuzen in de kunst, in hetzelve leefden! Indien men een énkelen uitzondert, is er wel iemand in Braband, die in de fchaduwe van RUBBENS, VAN DYK, GASPAR DE: KRAAYER , BREUGEL , TENIERS, ftaan kan? Hoe zeer- moet ons dit op onze hoede doen zyn! De kunften zyn edel en kiesch, en vestigen zich daar, waar zy een goed onthaal vinden, waar overvloed en welvaard heerscht, en agting en belooning beide te vinden zyn. Deeze geeven den Kupftenaar moed, en doen hem geduldig alle de me- hr en moeijelyke trappen beklimmen, zonder wel- ke meh niet zeggen kan, hy is het te boven! — En hoe veelen nog , die halverweg fteeken blyven! —— Wy be- hooren, dan, indien wy onzen pligt en ons belang ken- nen, -~ zoo wy een waaren {maak en liefde voor: de kunst bezitten, zoo wy eenige zugt voor ons Vaderland hebben: — dan behooren. wy den Kunftenaar de ver- fchuldigde agting te betoonen, hem het leeven aangenaam te maaken, en aan het werk te helpen, op dat wy het ons niet te laat beklaagen. . Wk. ot L 5 OVER- 150 BRIEVEN =- e ennn OVERZETTING DER BRIEVEN VAN EEN HINDOO RAJAH 8 VOORAFGEGAAN VAN EEN BERIGT > WEGENS DE GESCHIEDENIS, DEN GODSDIENST EN DE ZEDEN 3 DER HINDOOS. Door ELIZA HAMILTON. nt Ga en tafereelen van de Gewoonten, Zeden en 9 Gebruiken, der Zwuropeaanen, door veronderftelde » Oosterlingen, zyn niet zeldzaam. Welgefchreeven beval- ə» len zy natuurlyk, en door,de berispingen daar in voore ə» komende , by de waarneeming van treffende beeldte- » nisfen, wordt de Dwaasheid verbeterd zonder hard- » heid, en de lesfen der Wysheid en Braafheid, van de ss lippen der Welwillendheid vloeijende , maaken ‚eenen » diepen indruk. — » Van zodanig eenen aart en ftrek- » king zyn, onzes bedunkens, de Brieven van ELIZA s». HAMILTON , in het Opfchrift vermeld, ‚… Voor deeze Brieven gaat eene Inleidende Verhande- s».ling,-over de Gefchiedenis, den Godsdienst en de Ze- » den, van de Mindoos. Uit deeze zo wel als uit de „> Brieven zelve, zullen wy het voornaamfte , het meest „s treffende, mededeelen3 en fchoon de wâarneemingen , op s>.de Zwropeefche Zeden gemaakt, meest die der Engel- sy /chen betreffen, zullen anderen ze niet, zonder toepas- ə» felyke leering, leezen kunnen. Voor het tegenwoordi- » ge bepaalen wy ons tot het geen de Schryffter, in de » Inleidende Verhandeling, vermeldt van de Ge/chiedeniss s» den Godsdienst en de Zeden, der Hindoos.” BY EO ii wo, i - Dat gedeelte van Afia, den Europeaanen bekend ondet den naam van Mindoflan, ftrekt zich van het Gebergte van Thihet , ten Noorden , uit, tot:de Zee ten Zuiden; en. van de Rivier den Zndws aan ’t Westen, tot de Burampooter in ’t Oosten; bevattende dit: Landfchap in zynen omme kreits eene menigte van Landfchappen; onder welke veele beroemd zyn, van de oudfte tyden her, wegens ‘de ge» zondheid der. Lugtsgetteltenisfe „'°de “rykheid. der voorts brengzelen, en de vrugtbaarheid van den grond. ED Van deeze Landftreeke zyn de Hindoos (+) de oor- fprong- (*) Het woord Hind , waar van Hindoo, en maes v | ie ii i VAN EEN HINDOO RAJAH. ast Spronglyke Bewooners. Over de herkomst deezes Volks, in. °t Oosten zo beroemd, heeft de tyd den dekmantel der vergetelnisfe uitgefpreid. De eigen. Jaarboeken der Hindoos brengen die terugge tot een tydperk zo verre verwyderd, zo veel vroeger dan de Jaartelling der Euro- pena > dat de Europifche trots dezelve verwerpt. - Het oude. Staatsbeftuur in Mindoftan fchynt eene Bond- enootfchaplyke- vereeniging geweest te zyn van vers cheide Staaten , elk beftuurd door deszelfs eigen Rae jah, of/‘Opperhoofd'; maar, door eene foort van Bonds ootfchaplyke- Leenhoorigheid, onderworpen aan de Öpperer Chappy van den Keizer, het Opperhoofd van alle. ' De wyze, op welke de Rajas het Regt van Heer- | nr íchap= Land der Hindoos., afkomt, is van Perfijchen oorfpronge. Cós lonel pow wil dien naam afgeleid hebben van HIND, een veron- derftelden Zoon van cHaM, den Zoon van NoacH. Andere Oos- derlinigen Schryven. de herkomst deezer benaaminge toe aan de: Rivier Zmdus. Ten wille. der zodanigen, die vermaak fcheppen in Woordafleidingen , voeg ik hier nevens eene Aantekeuing, gefchreeven op den. kant eens Affchrifts der Gentoo -Petten s thans in myn bezit, door een Man wiens kennis in de Perf. Gonfche Taal allen overtrof: ,, Het woord Hind wordt menig- » maal door de Perfifche Dichters gebezigd, om zwart of don- ‚ss kerverwig te betekenen ; en het is waarfchynlyk, dat Hin. „ dos niet meer betekent dan een zwart Man; even ais ous » Neger van Niger afilamt.” | - 7 152 BRIEVEN fchappy over de Hindoos uitoefenen, heeft zo weinig overs eenkomsts met die welke plaats grypt by de kleine Sou- verainen van zulke Staaten in Europa, als in eene bykans elyke omftandigheid geplaatst zyn, dat men het groot- e onregt zou doen aan het beminnelyk en goeddaadig character der Hindoos, wanneer men deeze met geene wilde vergelyken. Daar te lande heeft het Regt van Oppermagt het zagte voorkomen van Vaderlyk Gezag. De Vorst merkt het Volk aan als zyne Kinderen, om welke te befchermen en te bevoordeelen hy van den He- mel beftemd is5 en de genegenheid van den Onderzaat voor den Vorst, onder wiens toevoorzigt hy de zegenins gen der Vryheid en Ruste geniet, groeit aan, door de agting voor zyne Deugden; tot eene onlosmaakelyke ver- knogtheid (+). * d De Verdeeling der Mindoos in vier Casten of Stammen, aan ieder wag welken een byzonderen ftand is toe- geíchikt $ en Gbyzondere pligten voorgefchreeven zyn, is, buiten$twyfél, eene andere oorzaak, die ter algemeene evereenftêmming medewerkt. Die verdeeling moet ge- maakt (*) De befchryvingen van een’ Dichter kunnen zomtyds inge- roepen worden om de verzekeringen van eenen Gefchiedfchry= ver te regtvaardigen , of op te helderen. In dit licht be- fchouwd, zullen de volgende gezegden uit een Schouwfpel, Sa- contala, gefpeeld ten Hove van een Zndiaanfchen Vorst, bea roemd van wegen zyne zugt voor de Kunften, en de befcher- ming, welke hy verleende aan de befchaafde Letteren, in de eerte Eeuw vóór CHRISTUS, hier niet te onpasfe komen. „ Daar zit de Koning der Menfchen, die‘ het geluk ten zynen „ gebiede heeft, nogthans betoont hy gelyke hoogagting voor sallen; hier wordt geen Onderdaan , zelfs van den laagften „ ftand, met verfinaading bejegend. Gy zoekt uw eigen ‚, vermaak niet; neen, het is voor uw Volk, dat gy u, van „» dag tot dag, vermoeit. — — Wanneer gy de roede der Regt: ‚‚ vaardigheid zwaait, brengt gy te regt allen die van de ‚‚ paden der deugd zyn afgeweeken; gy ftit den twist; gy „ Zyt gevormd ten welzyn uws Volks; uwe Bloed- en Aan- „„ verwanten bezitten, ’t is waar, grooten rykdom ; maar z „ onbeperkt is uwe toegenegenheid, dat aXe uwe Onderdaanen, ‚… door u, als uwe Bloedverwanten worden aangezien’ [Van het Endiaanfche Schouwfpel Sacontala, met de Ophelderingen van G. FORSTER, hebben wy eene keurlyke Nederduitfche Wertaaling, in den Jaare 1792, by As LOOSJES , Pz. uitgegeeven.) REDACT4 VAN EEN HINDOO RAJAH. 153 maakt weezen in een tydperk voor de nafpeuring te verre afgelegen, en dat zelf de gisfing verbiedt een ftoute vlugt te neemen. Dezelve wordt door de Mindoofche Schry- vers, met het kleed der Allegorie omzwagteld, voorge. fteld. Zy zeggen, dat BRAHMA, de magt van den Allerhoogften ontvangen hebbende om het Menschdom te fcheppen, de Hindoos op de volgende wyze her- voortbragt. | Uit zyn Mond kwam te voorfchyn de Bramin, en hy fchikte deezen Rang om de voortreflykfte te zyn 5 h gaf deezen ter bezigheid, de Godsdienstplegtigheden te volvoeren , en het Menschdom in de paden van pligt te onderw yzen. De volgende Stam, door BRAHMA gefchaapen, was de Khettrie, of Oorlogsftam 3 dezelve kwam voort uit zyne Armen; de pligt van deezen is, het Volk te verdeedigen, te beftuuren, en te beveelen 5 van deezen Stam kwamen de oude Rajahs voort. Voorts fchiep hy de Bice, of Banyan, uit zyne Dyenen Buik , en beftemde deezen tot de bezigheid des Landbouws en des Koophandels. En eindelyk bragt hy van zyne Voeten voort den Stam van Sooder , en san toe de pligten van Onderwer- ping, Arbeid en Gehoorzaamheid. e pligten en deugden, aan elk deezer Casten opge- legd, worden niet onaartig befchreeven in de volgende plaats van de Bhagvat Geeta ; een Epifode van het groot Heldendicht, in °t Engelsch vertaald door Mr. WILK INS. „ De natuurlyke pligt van den Bramin is vrede, zelf- » bedwang , geduld, opregtheid, wysheid en geleerdheid. » —~ De natuurlyke pligten van de Khettrie zyn dap- » perheid , roembejag, en uit het veld niet te vlieden 5 » Opregtheid, edelmoedigheid, en een Vorstlyk gedrag. — „ De natuurlyke pligten’ van de Bice zyn het Land te „bouwen, het vee op te pasfen, te koopen en te ver- » koopen, — De natuurlyke pligt van de Sooder is » dienstbaarheid, —_ Een Mensch, de pligten volbren- En pae, hem door zyn geboortelot opgelegd , kan niet » kwalyk handelen. Een Mensch, te vrede met zyn » eigen byzonderen Stand, komt tot volkomenheid C pa , cnoon ~ (*) Wy kannen niet nalaaten onze Leezers, om ten opzigte van = -~ 154 _ BRIEVEN : Schoon alle Bramins geen Priesters zyn, kan niemands dan die van deeze Caste is, iets verrigten dat het Priester- dom toekomt, De Leden van elke andere Caste hebben voor hunne eigene den diepften eerbied; en een geest van partytrekking voor elk derzelven ftraalt door im hunne Wetten, zo wel als in- hunne Godsdienttige inrig- tingen. rt on -J Zy die vermaak fcheppen in de pylen van finaad të gen de orde der Priesteren aan te leggen en af te fchie- ten, (zonder te bedenken dat het uitvaaren tegen eenige byzondere klasfe van Menfchen ’t zelfde is als een Sa- tyre op het Menschdom te maaken) , zullen gereedlyk aan de Bramins zelve toefchryven het maaken van Wet: ten, die bevorderlyk zyn voor hunne belangen , en zulks aanvoeren als een bykomend bewys van Priester- bedrog en Priester-eerzugt ; maar een oogenblik bedenkens én Overweegens, zo-op de pligten als op de voordeelen van deeze Caste, zal een einde maaken aan deeze haatlyke zegepraal. < Een afkeer van bloedvergieten is een beginzel, ’t welk door den geheelen Hindoo- Godsdienst heenen werkt; maar de Bramins neemen dit in de ftrikttte maate in agt. Z eeten niets °t geen leeven ontvangen heeft. Hun voedze beftaat geheel uit vrugten en moeskruiden : hun eenige weelde is het drinken van Koemelk ; een Dier waar vogr zy eene byzondere hoogagting hebben, Niet alleen is hun elke daad van vyandlykheid, maar ook van zelfver. deediging, ftrikt verboden. Aan geweld zich met het ge- laatendst geduld onderwerpende, laaten zy aan Gop en aan hunne Rajahs de wraak over van alle de beledigin- gen, welke zy moeten lyden, -~ De fcheiding der onderfcheidene Casten van elkander is volftrekt en onveranderlyk : deeze maakt den grondflag uit van hunne Wetten, en de minfte verbreeking daar van mist niet eene algemeene afkeuring te ondergaan. `= Uit deezen hoofde zyn die bronnen van onrust, welke de meeste Ryken op aarde in eenen ftaat van geflmage onrust houden , onbekend aan de ftil leevende Kinderen | van van de Casten nader berigt te bekomen, en eene en andere Aanmerking over die verdeeling in Standen en Beroepen te leë- Zen , te verzenden tot W. KOBERTSON's Gefchiedkundig Onder- zoek , wegens de kennis , die de Ouden hadden van Indie, By J. YNTEMA en A, LOOSJES Pz. 1793. ` VAN EEN HINDOO RAJAH. 155 vån BRAHMA. - De oproerigheid der eerzugt, de werk- zaamheden des nyds, en de morrende klagten van mise noegen, zyn even onbekend by een Volk, waar elk Lid de bezigheid volgt en de voetftappen zyns Voorvaders be- treedt 35 het als een eerfte en hoofdpligt aanmerkende „ zich in dien kring te houden, welke hy vast gelooft dat hem door de hand der Voorzienigheid is toegefchikt, “In den geest van den Godsdienst der Hindoos doet zich’ eene nog kragtdaadiger werkende oorzaak op van de duura zaamheid huns Staats. Oorfpronglyk in zynen aart, en vol. ftrekt in zyne bepaalingen, brengen de Voorfchriften van den Godsdienst eene geheele afzondering van de rest. des Menschdoms mede, Verre egter van de zodanigen te ontrusten , die van eene andere Godsdienstbelydenisfe zyn, door dezulken tot de hunne over te haalen , laa ’ ten zy geen aankomelingen tot hun eigen toe. Schoon dllervasthoudendst aan hunne eigene Leerbegrippen, zelfs in eene maate dat men ’er te vergeefsch eene wedergade van zal zoeken by menfchen van eenige andere Gods- dienstbelydenisfe , fpoort de yver van de Godsdienftigfte Hindoos hun niet aan, om Menfchen van andere Gods- dienstbegrippen te haaten , te veragten, of met een me- delydend oog te befchouwen; noch doet hun anderen reti als min dan zy door den Almagtigen be- gunftigd. e Deeze geest van onbepaalde Verdraagzaamheid ontftaat natuurlyk ‘uit de a ab denkbeelden , welke zy koesteren van de Godheid , hun geleeraard door de Bra- mins, en allerwegen ín hunne Schriften voorkomende; en die alleen geëvenaard worden in dat Euangelie, °t welk » het Leeven en de Onfterflykheid aan het licht bragt.” Dat Weezen , °t welk zy onderfcheiden door de ver- fchillende naamen van het Beginzel der Waarheid! den Geest der Wysheid! den Opperfie! die het Heelal vormde, Wiens Volmaaktheden niemand kan bevatten binnen den engen kring der menschlyke denkbeelden, ziet, zeggen zy, met het zelfde welgevallen allen, die zich bevlytigen om zynen wil te doen, in het ontelbaar geflacht der rede- lyke Scheppinge. Zy oordeelen het onteerend voor dat eezen, te ftellen, dat het den eenen Godsdienst boven den anderen keurt. `., Zulk eene voorkeuze te veronder- » flellen, houden zy voor de hoogfte godloosheid; dewyl » dezelve eene oriregtvaardigheid influit, ten opzigte van »de zodanigen, die hy onkundig laat van zynen "s | y 156 BRIEVEN Zy befluiten daar uit, dat elke Godsdienst byzonder ge- fchikt is naar het Land of het Volk, dat denzelven be- lydt. f De Bramins , die het Wetboek der Gentoos zamenttel- den, door Mr. HALHED vertaald, geeven hun gevoelen, dit ftuk betreffende, met zeer ronde woorden te verftaan, a De waarlyk kundigen,” dus luidt hunne taal, „ wee- sten wel, dat de verfchillendheden en verfcheidenhe- „den der gefchaapene dingen een ftraal zyn van des „, Scheppers heerlyk weezen, en dat de ftrydigheden van s» geaartheden afbeeldzels zyn van zyne wonderbaare „ Gigenfchappen. 