VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
i; het Mengelwerk voor 1823, bl. 629 env., is ièts úit het Leven van Maarten Vroeg geplaatst, over ’s menfthen gee lijkheid, vrijheid enZ., hetgeen den\ Redacteur al fpoedig bleek , door dezen en genen, verkeerd verftaan , en daardoor averegts toegepast te zijn. Dit gaf aanleiding tot êenig fchrijs ver deswege van denzelGen aan wijten den geachten Hoog: leeraar; en hij vermeent aaf dietis nagedachtenis verfchuldigd, en tevens- hun, die het voornoemde ftukje niet wel begre- pen hebben, dienst gedaan te zijn, door de mededeeling var ’s mans naïf antwoord op zijn fchríjven, i IJ: » Amice f J „ Overkropping met gedeeltelijk onverwachte bezigheden en ziekte, die mij tot alle werk búiten ftaat ftelde, hebbên mij onwillig zoo lang doen zwijgen. Het fpijt mij, dat Maar: ten het verbruid heeft; maar wat gefchreven ftaat, (taat ge- ` fehreven, zeg ik met Pilatus; dat wil zeggen: ik heb het gemeend, Zeg mij toch eens, beste Vriendt of gij in ernst aan de gelijkheid der menfchen gelooft, niet zoo als gij ze in uw’ kop idealifeert, maar zoo als zij op aarde rond- wandelen? B. v. die brave, goede B., die nu zoo hard wordt gevallen, met die lieve jongens, die hij elk op een flok- ` NASCHRIFT. 223 pardjë gezet heeft, en die daar nu iedereen mede van de beenen trachten te rijden, aan de eene Zijde, en Washington, met en pâar vån die knapen, die het waagden/ deugdzaam te zijn, zonder onophoudelijk ván de genade Gods te fchreeuwen , van de andere, —zijg udie evén veel waard ? Is B, niet veel meer waard als Dichter , dan wijlen .. ken, met al de kleuren van den regenboog uitgemonfterd 5 Ik zou hem zelfs van barte gunnen, dat hij , boven anderen, hazen en patrijzen mogt fchieten, en dus in het gild van de katten en fpreeuwen te behooren, die onze huizen en vels den van ongedierte zuiveren, en dergelijke fraaijigheden meer. De kool is de fop niet waard; en, als ik het regtuit mag Zeggen, al dat razen tegen de bevoorregte ftanden, zoo als men ze noemt , komt voort uit nijd en hoogmoed, en ingee 224 NASCHRIFT. nomenheid met zijn’ eigen lieven perfoons Wit dat begintel wordt eerst de Adel afgefchaft, en vervolgens alle goederen gemeen verklaard; dat is de wijnmoer, die de gemoederen aan ’t gisten brengt, de ware grond van elke Revolutie, waarvan de grondwet is: ik wil faan, waar gij flaat , even als eene dringparcij in eene Amfterdamfíche kerk, waar die eene plaats heeft verdrongen wordt door die er geen heeft ; ten zij hij met een paar ftevige ellebogen zich ruimbaan weet te maken, » Ziedaar een ftukje van mijne ftaatkundige geloofsbelijde- nis, Ik befchouw dit geheele leven, dit geheele onder- maansch menfchengeflacht , als een ftadt van onvolmaaktheid; De vergelijking is oud, maar waar: wij zijn rupfen; en de ondervinding leert, dat uit de rupfen, die met de fchoonfte kleuren pronken, vaak de leelijkfte uilen kruipen. Dit zij mij vergund toe te pasfen , niet alleen op aanzien, op rijkdom ; op fchitterende gaven, maar op alles, wat aardsch is, tor deugd, of liever deugdzame, edelmoedige, verhevene daden; incluis. » Vale! en geloof mij ka y T. j. VÒSMA E K.” „, P. S. Mijn flecht fchrift, nu nog flechter, veroorzaakt doordien ik mijd handen maar half tot mijn’ wil heb gehad, verzoek ik te verfchoonen.”® j RR ANEKDOTEN WEGENS KEIZER ALEXANDER VAN RUSLAND. ALEXANDER bezoekt eene Wolfpinnerij. Ik was te Aken tijdens het Congtes. (Dus verhaalt een Corres. pondent van het Engelsch tijdfchrift the Examiner.) Keizer ALEXANDER wandelde dikwijls in den vroegen morgen iñ de omffreken der ftad, Ik ontmoette hem, op zekeren dag, vroegtijdig, in het fraaije bosch, genoemd het bosch van Paue dina, de geliefkoosde wandelplaaus der Prinfes pau LINA BORGHESE, NAPOLEON 's zuster, wanneer zij de wateren gebruikte, Hij was gekleed in eene eenvoudige blaauwe frae, Na mij bij het aanfpreken een’ goeden morgen gewenscht te heb- ben, vroeg hij mij, of ik hem den naam konde zeggen van den eigenaar van een groot, nieuw gebouw, digt aan hei bosch, hetwelk hij mij met Zijn’ rotting aanwées. Ik wol. deed aan zijne nieuwsgierigheid, hem onderrigtende, dat hei eene Wolfpiunerij was, en dat de eigenaar , dien ik kende , ANEKDOTEN WEGENS KEIZER ALEXANDER, 225 iep wie heette, Hij vroeg mij vervolgens ,of er voor hem gelegenheid zijn zoude, deze fabrijk te bezigtigen ; daar bij- voegende, dat hij Aide - de- camp was van den Keizer van Kuland. Ik bood aan, hem derwaarts te geleiden, en hij nam mijven voorllag gretig aan. Toen wij het gebouw naderden, ommoeue ons de Heer LUDWIG, wien ik verlof vroeg voor den vreemdeling, die mij verzelde, om zijne fabrijk te bee tiguigen, De Heer LUDWIG, die even zoo goed als ik wist, dat deze vreemdeling Keizer ALEXANDER was, eere biedigde zijn émcognito, en geleidde hem naar zijne fabrijk , kem achtervolgens al de werkplaatfen zien latende, waarmede omtrent twee uren verliepen, De Keizer nam daarna bij den- zelven een ontbijt aan, betaande eenvoudig uit koffij, brood en boter, Het vertrek, waar hetzelve werd gehouden, was verfierd met prenten, onderfcheidene wapenfeiten van N Ae POLEON voorftellende , en op eene van ‘welke diens zamene komst met ALEXANDER op den Niemen was afgebeelde Deze prent trok bijzonder de aandacht des Keizers. Na de- zelve eenige oogenblikken te hebben aangeftaard , zeide hijs „Het is waar, het.is waar; maar waarom deed hij ook niet „zoo op de Loire, in 1815, in plaats van zich aan de En. „gtifchen over te geven? Hij had dit kunnen doen, en , zoo „ hij het gedaan had , zou hij nog misfchien Keizer der Fran. » Schen zijn,” — „ Maar,” merkte de Heer L UD wiG aan, » bet Huis van Bourbon ?” — „ Het Huis van Bourbon !” ante woordde de Keizer mec: levendigheid ; „ja, gij hebt gelijk, » dit-was toen-een hinderpaal; maar bij had-het kunnen doen „in 1814, wanneer de BOURBONS bij den oorlog nog in » &ecae aanmerking kwamen,’ — Toen de Keizer affcheid kam van den Heer LuDwig, bedankte bij hem beleefdelijk voor deszelfs heusch onthaal, en, over eene binnenplaats gaan- de, ontmoette hem een dozijn werklieden, die hem. herken- Cen, en hem, tot driewerf toe, begroetten met het geroep : „Leve de Keizer!” ALEXANDER fcheen eenigzins ver- wonderd over deze begroeting, en onttrok zich , met over- tasting, aan dezelve; maar, twee uren, daarna, verfcheen ten Oficier met een’ brief: van den Keizer voor den Heer “tUDwiG,verzeld van een’. kostbaren ring voor hem en hone terd dukaten voor het werkvolk. Ätexanper en de Huurkoetfier en hen Appelwijf. ÅLEXANDER leefde te Aken zeer. eenvoudig, en had NENGILW. 1886, NO. Se 226 ANEKDOTEN fleches een klein gevolg bij zich, Hij legde zijne bezoeken af in eerie huurkoets, en had tot koetfier een’ dronkaard, die altijd geweldig hard reed, Meermalen kwamen hem klagten tegen dezen koetfier ter ooren, en de Keizer had hem , ten gevolge daarvan , aanbevolen, voortaan bedachtzamer te zijn, Deze man, hem. eens door de ftraat St. Aldebert rijdende, wierp eene kabriolet omverre, De Keizer, zeer vergramd, fprong uit de koets, trok zelf den koetfier van den bok, en noodzaakte hem, te voet naar huis te keeren, Op zekeren dag den Koning van Pruisfen ontmoetende in eene naauwe ftraac, waar geene twee rijtuigen elkander kon- den pasferen, verliet ALEXANDER terftond hee rijtuig , eny dat des Konings naderende, zeide hij tot hem: „ Kom, » broeder, laten wij de koetfiers begaan;” en, den Koning in den arm nemende, die zich desgelijks gehaast had af te ftije gen, gingen de beide Vorften te voet heen, tot groot genoes gen der aanfchouwers. . Bij eene andere gelegenheid trad ALEXANDER, in de firaten van Aken verdwaald zijnde, naar het ftallerje van eene koopvrouw in appelen, haar vragende, of zij hem konde zeggen, waar Keizer ALE XANDER woonde. „ Well ant- woordde deze , „ ziet ge mij voor even onnoozel san, als gij » Rusfen zijt? Gij zijt immers de Keizer.ze!f, en zult bee » ter dan iemand anders weten, waar gij woont 1” ALEXANDER en de Metfelaarszoon, Op den 18 en 19 November 1818 ftond over‘het Pruis fisch korps van het bezettingsleger eene wapenfchouw te Se dan gehouden te worden door den Keizer van Rusland, den Koning van Pruisfen en den Keizer van Oostenrijk, Alde inwoners der fteden Sedan, Charleville en Mézières waren in beweging , en de nieùwsgierigheid des volks was inzonderheid op den eerften gevestigd, zoo zeer zelfs, dat de tegenwoor- digheid der beide andere Monarchen nasuwelijks in aanmer- king fcheen te komen, De Keizer van Oostenrijk verfcheen niet. Een kind van Charleville, elf jaren oud, zeer levendig van aard en met innemende gelaatstrekken, verlangende een der eerften te zijn, onder de kinderen van zijne jaren, om ALEXANDER te zien, had reeds twee mijlen te voet afge- legd op den weg van Mézières naar Rethel, om de rijtuigen te` zien aankomen. Zeer vermoeid zijnde, en niets anders pad moetende , dan eenige gewone reiskoecfen ;, befloot hij, naat zijne ouders terug te keeren, om iets te nuttigen, Hij klon WEGENS „KEIZER ALEXANDER, 237 achter op bet eerfte rijtuig „dat hem bejegende, en den weg naar Mézières ‚nam. Het was eene reiscoupé met neêrgefla- gene. kap, waarin twee reizigers van zeer eenvoudig voorko- men zich, bevonden; Daar zat hij (til en gerust, toen een der reizigers hem aanfprak : „ Wat doet gij daar?” — „Wel, niets, Mijnheer! Gij ziet, ik keer terug naar Charleville.” — » Wie heeft u dan verlof gegeven, om achterop te klim- men?” — „ Niemand, Mijnheer! en zoo het u hindert, zeg het maar, en ik zal afllijgen., Ik ben achter op uw rijtuig geklommen, omdat: ik heel moê benz want ik heb lang ge- loopen , om een der eerften te zijn, om Keizer ALE XAN- DER te zien y maar, wijl ik hem niet zag komen , ga ik naar huis.” — „ Gij, zoudt dus den Keizer gaarne zien?” — „Of ik! Men zegt, dat het zoo’n mooi man is” — „ Wel nu, mijn, jougenl om u te toonen, dat ik u gaarne pleizier wil doen, zoo plaats u naast dien Heer, die op den bok zit, en gij zult den Keizer, als hij komt, des te beter kunnen Lien,” — „ Ik bedank. u wel, Mijnheer!" —, Wie zijt gij ?” vroeg de reiziger, toen-het kind op den bok geklommen WIS. — Ik heet JOSEPH CHARRIË; mijn vader is metfe- laar, en woont te Charleville” — „En gij hebt twee, drie mijlen geloopen, om den Keizer te zien?” — „o! Ik zou veel meer gedaan hebben; maar ik kon niet meer, omdat ik , een der eerften willende wezen, zoo herd geloopen heb.” — De reiziger lachte hartelijk. rende de vier mijlen van Mézières naar Sedan , praatte de Keis ger met hem over het beroep van zijnen vadér, van waar hij gijne benoodigdheden haalde om te bouwen, enz. enz, De jongen antwoordde fteeds kort en bondig, voor- zoo verre zijne geringe kennis zulks ‘vergunde. „ Hoe laat is °c, vriend. je? vroeg de Keizer hem, toen hij te Sedan afiteeg, — » Dat weet ik niet; Mijnheer ALEXANDERI” — „ Gij hebt ‘dus geen horloge?" — „ Wel neen ik, Mijnheer!” — p Ziedaar zes goudftukken 3 koop- daarvoor een horloge, en wacht mij in dit huis , waar ik logeer.. Men zal voor u zor- gen ;’en morgen of overmorgen, wanneer ik vertrek , moet gij hier, en geheel klaar zijn, zoodat ik u naar uw’ vader weêr kan medenemen.” —, Goed , Mijnheer ALEXANDER! ik"bedank u wel” — De Keizer gaf zijne bevelen , en hield gich vervolgens met andere zaken onledig, De jonge CHARRIÉ, rijker -in zijne ejgene oogen dan de Keizer zelf, haastt@ zich , aan de begeeme des doorluchtigen gevers te begntwoorden, Hij kacht een groot zilverën hor- doge, met een’ ketting van zes duim lengte, waaraan een enorm cachet en. eén’ breeden fleutel van hetzelfde metaal Wingens en, niet weinig trocsch op zulk een’ rijken tooi , liet hij tot aan zijne kniën deze kostelijke: fnuisterijen acc ; terwijl hij door de ftracen van Sedan kuijerde, Na verloop van twee dagen verliet de Keizer Sedan, om naar “zijne Staten terug te keeren, AMzières eń Parijs door- trekkende, De kleine cm ARRIK hernam zijnen-zetel op. den bok, om, deggelijks, naar zijné familie wedef te keeren Her onderhoud tusfçhem den grooten: Alleenheerfcher van het Rusfifahe- Rijk en den Zoon des „Metftlaars van Charleville begon op nieuw, „ Wile gij met mij’ naar Rusland gâan f° — ə Of ik! Maar, Mijnheer AERTERERNI niet zonder pete bistie van mijn* vader,” — „ Wel nu, ik zal het hem vra gen, en, z00 gij wilt, auk gij mij miet. verlaten.” tus: Ik “wil overal gaan, waar gij wilt, Mijnheer ALEXANDER IE 'e Gedurende drie: en. eene: halve: mijl-ftond- het gefprek niet fik Op eene halve «mijl afftands van Mézières ontdekte het kind zijnen vader te middén van een’! oep handwerketieden. p Kijk, kijk, Mijnheer auLBxANDERS daar taat mijn va WEGkENs keizer ALEXANDER. o aag êd; die dhar , met zijne lange blaauwe leviet. Zoo gij heh wilt preken, moet gij het“ rijtuig doen öphotden.” De Kei zer deed, gelijk eene zoo groote perfonsadje hem voors fchreef, en liet den metfelaar tot zich komen, „ Uw zoon ‘bevalt mij, meester:crnamnrigt Wilt gij hem aan mij toé- vertouwen? Ik zal bem mét mij naar Rusland nemen, en voor zijn’ perfoon zoo wel, als voor zijne opvoeding ; zorg dragem” — „ Sitel” zeide de metrfelaar, „ik heb niet dan dit kind,” ~- Ik zal hett n, nà verloop vañ. eénige jaren , tê- rugzenden,en gij kunt hem gerust dan mijn- vaderlijk toezigt overlaten,” == Ik kan niet, Sire! Dit kind is de troost zijn net moeder, en ik kan van hetzelve niet fcheiden,’ — „ Ilt ben eeh Eerlijk man, meester Cu ARRIÉ} en ik beloof niets te vergeefs,” — „ Ik geloof het glarne, Sirel. maar”... — » Gij doet niet wel, meester cnarRRIÉ!” teide nu Prins KONSTANTEN, die naast zijnen Broeder zat; sj de Keizer beoogt alleen het geluk van uwen zoon,” — „ Het doet mij zeer, genoodzaakt te zijn, het te weigeren; maar ik kan niet befluitet, mij te fcheilên Van mijn’ Eétigen zóoh” — b» Het fpijt mij van uw’ zoon,” hernam de Keizer eenigzins koel, Thans klom de kleine bergel , die deze niettwe maniek Van reizen regt naar zijnen fmaàk vond , vát Zijnd werhévene zitplaàts , en begon te huilen, „ Vaarwel, Mijnheer ALe x ANDER! ,.…, gezondheldt,.. Ik... ik ben regt bedröefd; det ík niet met u naar Rusland mag." — De beide Vorften gaven hem een twintigtal goudftukken,en vervolgden hunnen togt. | Thuiskoméndé , vértelde het kind alles, wat hém bejegend Was, en wel in hect bijzijn van een aantal nieuwsgierige oude Vrouwen úit de búurt. Rellige welgering van den kant des merfelaars. Ik trek Pa. rijs flechts door,” zeide. hem: de Vorst ; „ik zal mij -nergens ophouden, eer ik. ip-mijne Staten ben gekomen. Zoo gij het geraden vindt, wacht mij te „Aken op, waar ik overmorgen zijn zal, en dan zal ik u mijn befluit,mededeelen.”’ De goede merfelaar, die alleen aan den fterken drang van vreemden had toegegeven «bedacht zich nader,en zijn vader- lijk gevoel zegepraalde; hij ging niet naar Aken , maar keer. de bedaardelijk huiswaarts, en:zija zoon leerde huizen bour wen, gelijk zijn vader en-grootvader en overgrootvader bad. den geleerd, , DE SCHEPPING DER RUPS, (Uit het Hoogduitsch , door Mr. a. Ee Heos o'o o (').) Toen de eerfte menfchen om eigene fehuld uit kei Paradijs verdreven waren, en de vrome Abel onder de wreede ;hand zijns broeders den dood gevonden had, verfcheen de Engel des Verderfs voor den troon van Jehova,en fprak: „ Het von- » nis des doods is over de aarde geveld, en de mensch toort » Zich zijn noodlot waardig. Vergun mij de magt, eenige » fchepfelen tot dienaars van het verderf voort te brengen, » en anderen te herfcheppen ‚ ten einde dezelven mij in mij- » ne taak onderfteunen.” Jehova wenkte, en de bede was toegeftaan. Toen daalde de Engel op dit benedenrond, en gaf den leeuw zijne ver- fchrikkelijke klaauwen en zijnen naar bloed hijgenden muil; zijn gebrul deed voor de eerfte maal de velden daveren,en, in plaats dat zacht krullend haar zijnen hals langer verfierde, golfden forfche gele manen langs zijnen nek.. De tijger en het luipaard, die tot hiertoe onder de lammeren geweid had- den, bekwamen hunne gevlekte huid, en. met dezelve bun- nen boosaardigen bloeddorst. Gier en sieben Ehrend in de lucht, en bragten in hunne getakte klaauwen dood en verderf in de dalen te voorfchijn; terwijl in de fpleten der rotfen de van vergif zwellende adder loerde. De Befchermengel der Aarde treurde. Er was tweefttijd in de Natuur, De Engel des Verderfs zelf was over zijn maak» C°) Als Bijdrage door hem gelezen in het Departement B... der Mat“ Sehappij TOT NUT VAN EF ALGEMEEN, 14 Nov. 1825,. G \ DE SCHEPPING DEK. RUPS. A3 fel verfchrikt. Evenwel hij troostte zich „en (prak: Schiep „de mensch zich niec zijne eigene wereld, daar hij.rusc ca > vrede verfmaadde „en daarvoor ftrijd en heerfchappij koos}? = Hoe kan ik ‘anders, dan ware hekastjk zija voor de ont- » > heiligde agrde ?” Zoo fprak hij, en wees die vreesfelijke- -monfters de woes- tijnen tot woonplaats aan , en gaf hum de uren des nachts om te rooven, Want bij den Hemelfchen Vader is zelfs de ge trengte geregtigheid niet zonder liefde, Toen begaf zich de Engel des Verderfs naar de AGE des eerten menfchengeflachts, en plaarfte zich in eenen kleis nen bof, alwaar Mirza, Abel's geliefde en treurende zuster, boomen en bloemen kweekte, Deze hof was een klein beeld van Eden, vol koele fchaduw en liefelijk riekende bloemen, Peinzend flond hier de Bode des Hemels, getroffen door Mirza's onfchuld en liefde, „ Moet ik nu-ook dezer vrome »lijderesfe nog meer, nog een nieuw lijden veroorzaken?" (prak hije „ Doch, dit zij zool Voor bet vroom gemoed » Ontfpruie ook uiet lijden vreugde. En behoort zij niet tot » bet gelacht der gevallenen? De gevolgen der zoude zijn nteuwig. Ook hier hebbe de vergankelijkheid hare die» p naren !”* ` Hij boog zijnen flaf, en. uit het (tof , dat hij roerde, ont- ond eene vraatzuchtige rups, welke dadelijk de planten van fFondomme verteerde,en de bladeren en bloefem van het naaste bij zijnde boompje doorknaagde, Kort bierop kwam Mirza in haren hof, en verfchrikte , toen zij de verwoesting aan bladeren en bloefem ontdekte, Dan, toen zij naderbij trad , en dit zonderliug gedierte meg deszelfs kaagend gebit aan de takken gewaar werd , fchrikte zij nog veel meer, en liep ijlings naar haren broeder Seth, » Zie," zeide zij , „ eene flang zit op de takken en verteert » Dijn plancfoen i” Toen kwam Seth in den hof, en, na de rups befchouwd, te hebben, zeide hij : „Neen, Mirza! uwe vrees fcheefte u » dit dier verfchrikkelijk, - De flang kruipt op haren buik, » maar dit dier heeft pooten, en is een ander gewormte , » dat, gelijk een fchaap , van bladeren leeft, Ik wil het ver-. » teden,” Toen fchudde de knaap aan den boom, en de fups viel op den grond, Prj „Ach neen,” fmeekte Mirza, „dood dit dier niet! Eten » ok wij niet de vrucht des booms? Dit dier weet niet, sja “DE SCHEPPING DER RUPS. » dat -deže hof mijne vreugde is. Daarom, dood het niéel » Ik wil het zoe veel geven, dat het genoeg heeft, en dé i > planten hiet fehate,” -Toen zeide de. kfiaap: p Zijn. dan de dieren aan ons niet » Onderworpen en in onze magt gefteld ?” — „ Maar het is „toch beter,” antwoordde ‘Mirza, „goedheid ‘en zachtzin. s» nigheid te oefenen, den geweld. Laat haar herleven f’ Dasrop maakte Mirza eene omuudining om de tups, en vere zorgde haar van de bladeren en bloefem der boomen, des avonds €n des morgens , meer dan zij konde veftteren. - Toen de Hemelbode dit zag, werd hij geroerd, en fprak: » De mensch heeft toch zijn Goddelijk evenbeeld niet ge- ş heel verloren, Hij kan zelfs zijnen vijand weldoen , en „ kwaad met goed vergelden,” De Engel ftond peinzend, en zeide: „ Het is billijk, dat het goede het‘fchoone ver- » gezelle!” en raakte den knagenden worm met zijnen ftaf aan, — en de rups ontving de verwonderlijke kracht, zijne eigene doodkist te maken, Dit alles gefchiedde omftreeks- den fchemeravond, Den volgenden morgen in de vroegte kwäm Mirza in haren hof, en zag naar bare rups, maar-vond-haar niet, -„Otf zij zal nog flapen „* was hare kinderlijke taal; „ik wil haar niet wekken, maar bladeren verzamelen, terwijl de ‘dauw da: f » nog op ligt,” Toen verzamelde zij bloefem en bladeren4 Want Mirza had door haar weldoen het dier lief gekregen, en had, finds Abel niet meer met haar wonni; een hare voor de ‘geheele Natuur, Wanneer Mirza nu met bloefem en ieden aankwam , vond zij eene pop, glinfterend en fchoon, als eene purper- kleurige wolk, En zij ftond verbaasd , en riep haren vader en moeder en al de haren bijeen, „Ziet 'n zeide zij, „ welk „ een fchepfel heb ik opgevoed ! Thans is het dood, en rust „in een verwonderlijk graf, Wie weet, of het niet weder „ op nieuw te voorfchijn komt!” Zoo fprak Mirza met voorfpellenden geest, en wist niet s ‘dat zij de gave der voorzegging bezat, ‚Doch Adam, haar vader, zeide: „ Wie kan zulks door. „ gronden ? Begin en einde zijn voor het menfchelijk oog „ verborgen. Doch deze nieuwe gebeurtenis zij voor ons „ niet zonder wijsheid. Welaan ‚ laren wij. de pop in onze „ hut brengen.” En zij bragten het hulfel des ai. in hunne woning 3 DE SCHEPPING DER RUPS ` 033 terwijl Maria zeide: „Ik verheug mij-toch, het dier tot aan „ deszelfs dood te- hebber wèl gedaan,” Daar lag dan bet bulfel van dit onbekend gedierte in do woning der menfchen, voor hen een beeli van Abel, den eerst ontflapenen! Wanneer zij-nu op zekeren morgen bijeen waren en over den doode met weemoedige harten fpraken , zie! daar verhief zich op eens een zacht geruisch , en de. pop bewoog zich, Nu traden allen toe, en ftaarden op het hulfel , met ftille verwachting, e Daar barst plotfeling het ronde SA graf vaneen, en ziel daar kwam uit de enge kluis een levend wezen te vóorfchijn, en fladderde en zweefde met een viertal wiekjes daarhenen, Deze-wiekjes nu waren blaauw, gelijk de faffier en het helder gewelf des hemels, en met een’ gouden zoom omgeven, en iedere wiek was een fpan, lang en breed, En in het vaneengeborften bulfel lag een roode druppel, gelijk bloed, Het nieuwgeboren dier zweefde op fladderende wie- ken daarheen boven deg wafem der bloeijende boomen, Toen vervulde eene eerbiedige bewondering en vreugde de barten der eerte menfchen, en zij dachten aan Abel, den eerfteling der ‘oncflapenen. En hunne oogen werden geopend, zoodat zij de gedaante van Abel zagen als die eens Engels. En zij boorden de ftem van den Engel des Verderfs „die hun toeriep : „ Zietl uit den Dood kiemt het Leven, en de Tijd » verwisfelt zich in de Eeuwigheid. Aan het rein gemoed p En kinderlijk geloof wordt het gegeven, de waarheid in die » beeld te aanfchouwen,'” Sinds dfen dag treurde Mirza, piet meer“ am Abel, en de eerfte menfchen’ dachten nu meer aan hunnen dood , met vroe lijker uitzigt op ‘de toekomst, EEN STAALTJE VAN HEDENDAAGSCH FRANsCH KERKLICHT, De Etoile van 28 Febr, 1.1, discht” ons „heel ferieus, het na- volgend artikel op uit de ZEeho-du. Midi: Pi: ` - » Verfcheidene perfoneu, behoorende ‘tot het Stift van Tou- laufe , en bezocht met verfchillende kwalen’, hadden , door tusfchenkomst vap zijne Eminentie , Monfeigneur den Kardi- paal Aartsbisfchop: van Tsuloufe, den eerbiedwaardigen Prins VAN HOHENLOHE in hunne genezing belangftelling inge- boezemd, Deze vrome Kerkelijke: beeft y ten gevolge daar- 234 EEN STAALTJE VAN HEDENDAAGSCH FRANSCH KERKLICHT, van, san Zijne Eminentie gefchreven , dat hij, ten einde te voldoen aan het verlangen van deszelfs getrouwe onderhoorin gen, op den aden en 3den Maart-eerstkomende , des mof- gens ten negen ure, zijne fmeekingen bijzonderlijk ten He- met zal opzenden, bij. de viering der heilige geheimenisfen „ voor de verligting (°) der perfonen , tot het Stifte van Toms- lenfe behoorende, welke den bijftand zijner gebeden hebben: ingeroepen. In dezen brief biedt zijne Hoogheid tevens zij- zer Eminentie de vurigfte wenfchen aan voor denzelven , als. mede voor het geluk van al de geloovigen zijns Bisdoms.”* ©) Wij souden dit woord met ch wenfchen gefpeld te zien. Vert. : VERJARINGSGROET AAN “DEN HEER **®*, BĲ HET VIEREN yanap TACHTIGSTEN VERJAARDAG AANGEBODEN DOOR „ZIJNE LIEFHEBBENDE DOCHTERS TEE TEN Å iwie bet kinderlijke hare wa warme vâderfmin voelt blaken, “Zal onze vreugd, doormengd mer fmart, Op uw verjaringsfeest niet wraken ; Die laakt gewis de tranen niet, ` Die, fchoon de vreugd *t gelaat doeg gloeijen a In weerwil var onszelve, ontvloeijer Aan ’t oog, ‘dat in de toekomst ziet; Die zál geer Tuchtig lied verwachten, En, fchoon de vreugd den beker tooit, Geen weemoedvolle zorg verachten, ‘ Die groefjes ons in * voorhoofd plooit. Wij zien, aan dezen alde disch , _U in uw’ vriendenkring gezeten: Het helder oog, 't gelaat zoo frisch Doet haast uw’ ouderdom vergeten. “Moge ook de Tijd alwac beftaat , In rustelooze vaart, verftoren, : Nog ploegt hij geen te diepe voren Op Vaders immer jong gelaat, Verbleekt zij dan de kleur der haren, Waartheê zijn hand uw’ (chedel fiert Dit is een eerkrans op uw jaren, Die grootsch om uwe lapen zwiert. _ VERJARINGSGROET.: Hoe weinig grijsaards, die, ale gij, ` Mete vasten flap daar henen treden! — Geen waglend hoofd hangt w op zij’ 5 Geen ftramme bogt misvormt uw leden: Met ‘juistheid mikt uw oog het doel: Elk zintuig geeft u ftof- tot dankens Gemaklijk' vangt uw oór de- klanken! Nog levendig is uw gevoel ; Verrukt nog ademt gij de geuren, Die Flora's teelt den wanlaar biedts `i En, wie*t“gemis des fmaaks betreuren, Ook dat genot ontbreekt-u niet, , Niets bindere nog-uw” vluggen geest, Met oordeel en verftand, te werken; Nog zijt gij, wat gij zijt geweest, En niemand kan vérmindring merken; Nog daaglijks zien wij u, met vlijt, Uwe uren tot ons nut befteden, En, eer gij. °t, weet, zijn. ze u ontgleden, Meê voortgetrokken door den Tijd, Wij zien u fteedé ons heil bedoelen ; Gij acht noch zorg noch moeitcnis, Wie zou dan niet, met ons, gevoelen, Hoeveel ons zulk een Vader is ? Ja, dierbaar zijt ge aan ’t kinderhart, En zorglijk tellen wij de jaren ; Herdenken , met een {tille fmart , Elk jaar, dar weêr is heêngevaren: Hun aantal tempert onze vreugd , Waarmeé we u dezen feestdag wijden, Wie kon zich zonder zorg verblijden ? Wie, zonder vrees, hier zijn verheugd ? Hoe heerlijk de avondwolken glimmen, Omzoomd door zomer - zonnegloed , Dat godlijk licht neigt naar de kimmen , Wanneer de dag ten einde fpoedt. De nimmer woê gerende Tijd , Voor wat hij voortbrengt fteeds te duchten, Die alles met zich benen rift In ’t rustloos, onophoudlijk vlugten , 236 VERJARINGSGROET, U tachtig jaren levens gaf, EN en Hij , fchaars gewoon zoo veel te geven, Verkort met elken {tap uw leven, en . En voert u nader aan het graf, De woudvorst trotf” de najaarsvlagen, ` Die gieren om `t verheven hoofd; - De koude hand-der: winterdagen, : Zij is bet, die zijn blaadren tooft.… Maar weg. dit- denkbeeld , dat ons fimart „ ~ En onze tranen zou doen vlieten | 1 De vreugd voegt thans aan °t kinderhart „ - Dat hog uw bijzijn mag genieten, Uw dagen zijn by God geteld: Moog’ dan uw zon ter kimme neigen, i Moog’ vrij de Tijd uw aanzijn dreigen , God is hee, die dén eindpaal ftelt. Wij treden Hem eerbiedig nader, En hoort Hij 't kinderlijk gebed, Dan wordt , door Hem, u, dierbre Vader t Het langite levensperk gêzer. N Dien zegen fmeeken wij van God, O, moog’ Hij onze beé verhoren! Dan is u het gelukkigst lot, Tot aan uw levenseind, befchoren, Hij roepe fpade u van ons af Naar °t zalig oord def Hemellingen, Die Zijn’ vêtheven troon omringen, Daar ginds, aan de andre zij’ van ’t gra Die hoop is ons tot troost gegeven, Die hoop , die Christnen toebehoort s Dat eens, aan gene zij’ van * leven, Een blijder morgen ons omgloort Offchoon de zon in ’t westen zinkt, Haar glanfen ons niet meer omfchijnen, Geen enkle ftraal in oog meer blinkt, Maar alle ze in den nacht verdwijnen, Zij keert terag, met nieuwen gloed, Om nieuwe glanfen te verfpreiden : Zoo wij, wanneer wij bier verfcheiden, (Die hoop ftaat vast in ons gemoed) Al zinken we in den nacht ter neder, Die alwat fterflijk is omgeeft, Wij zien, gewis, wij zien ons weder, .. e: Daar ginds, bij Hem, die eeuwig teëfi T 4 . He BLOEMEN. MENGELWERK, -otk nË URNVERÖRAACZAAMHEID IN DEÑ GODSDIENST: / Door / Ñr. m. srorMân. (*) LL Pfisfe à jamais Vaffreufe politique , Dei prétend fur les coeurs un pouvoir deipohiqüë} Qui veut le fer èn main Eonvertir les mortels , Qui da fang hérétique arrofe les autels , Er, fuivant un faut zèle ou Pintért poûr guides; Ne firt un Dieú de pain qúe par des Aomicides. Vortatne, Henriade; Cháne ti; H. i iè uit de Gefchiedenis bekend, dat; feeds van dė Vroegfke tijden des Christendots af , de belijders van hete zelve verfehillende begrippen en meeningeú voeddén over önderfcheidene {tukken van geloof en beoefening; het kene van meerder, het andere ván, minder belag er wezenlijke waarde voor den Godsdienst en de hieilrijke gevolgen ; door dénzelven Bedoeld; Dan , niet alleen koës- terde men verfchillende begrippen en gieeningen ; maar de een wilde den anderen de zijne opdringen; men werd onà Verdraagzaamis de les vah den grooten verbreider des Ehristendoms , Päulusí ; Den genen nus die Zwak is in s het geldove, neemt aan j iaar niet tot twistige zás # menfprekinge ° werd veronachtzdamdt uit den twist ontftond toorn; uit dezen haät en vervolging. Met de biterfte fpitsvindigheid redetwistte men over onderwerpen be) Uitgefp proken in de vergadering van het te Almelo gé- Gestigd Départément der Maatfchappij: Tot hut van 't dige meth, op den 3den Januafij 1826. MERGELW; 1826. NO. 6. Q 238 REDEVOERING van befchouwing, verre boven het bereik van het mene fchelijk verand, en gevolgelijk buiten de bevatting dèr twistende partijen „of over onderwerpen van beoefening, zonder belang voor het hart, voor de zedelijkheid , en voor het bijzonder of algemeen geluk3 en het is opmere kelijk , dat juist die twisten, welke over zulke , in een of ander, of ook in beide opzigten , minst belangrijke onderwerpen werden gevoerd, veelal, mer de meeste he- vigheid werden gedreven , met de meeste hardnekkigheid werden voortgezet, en eene wederzijdfche verachting, haat, fcheuring en vervolging deden geboren worden, welke tot fchande: verftrekten van hen, die elkander als menfchen’ hadden behooren te achten , als Christenen be- hooren lief te hebben, als broeders behooren te verdra» gen, en de, in zichzelve, zoo -heilrijke , leer des Chris- tendoms eene‘ aanleiding deden' worden tot gtuwelen, waarvoor de Menschheid terugbeeft , «== hai sanleidiog tot roof ‚ moord: èn verwoesting, Fopmelooze heerschzucht en. kwalijkberekende flaate kunde vonden , in lateren tijd, in de Onverdraagzaamheit én aanzien van ‘den Godsdienst aanleiding , om hâre fchan- delijke. bedoelingen met den. fchijn ván ijver voor den Godsdiënst zelven te ommantelen. Ter bereiking van tij- delijke oogmerken -ftreed men voor hetgeen men de zaak des Hemels noemde Wat eerst enkel vervolging om den Godsdienst was; werd nu, door vrekke hebzucht, mae telooze heerschzucht en listige ftaatkuńde aangefpoord en beftuurd , en door domme dweepzucht uitgeoefend, tot zulk een verfchrikkelijk ftelfel van Onverdraagzaamliëid gebragt , dat ‘het niet meer mogelijk was hetzelve te dul- den, ten zij ‘het, zoo’ verre dit ftelfel reikte, gelukked mogte, alle gevoel van regt en vrijheid bij de menfchen uit te roeijen;, en.verftand en geweten in onver breekbare boeijen te kluisteren. ` ‚In dien ftand der zaken, in dien hoogen nood greep men tot de wapenen, tot wapenen van onderfcheidene foort. Velen vielen , als flagtoffers, in dezen heiligen ftrijd. Met den degen” maakte men ruimte voor de pen, E OVER DE ONVERDRAAGZAAMHEID IN DEN GODSDIENST. 23$ ett „met de krachtigfte trekken der welfprekendheid , wijd- de men dit affchuwelijk ftelfel vam Onveérdraagzaamheid 2 de welverdiende verachting van cen meer en meer verlicht geworden ‘Publiek, Dan, helaas ! de mensch -neigt tot niterften. > Staartkúndige woelingen en omkeeringen , door deze gelfde foort van Wijsgeeren , voornamelijk door eene ver- Warring der beginfelen van het bijzonder Burgerlijk regt Met de beginfelen van het Staatsregt, vóorbercid en dan evdurd , brágten de gemoederen in eehe geweldige gis- $ de dardfchd’ zaken namen, door een onmiddellijk y de geheelé aándacht in; ér bleef gee tijd over, Q 2 340 REDEVOERING om.op zaken van Godsdienst na te denken. De Leeraars van den Godsdienst, hier verjaagd, ginds van het noos dig onderhoud verftoken wordende , ondervonden die min- achting , welke maar al te dikwijls het deel der magte- looze behoefte is, en dw de achting voor de Leeraren, ging ook de achting voor den Godsdienst zelven, dage lijks , hoe langer hoe meerder verloren, Velen onzer hebben, in hunnen leeftijd , die verachting voor den Godsdienst tot eene hoogte geklommen gezien, die hen meermalen voor het geheel verval van allen Gods- dienst deed vreezen, Dan, ook onze leeftijd heeft, na vele doorgeftane ramp en worfteling en ftrijd „ nadat de beginfelen van omkeering eerst door een naar algemeene heerfchappij ftrevend Despotismus waren bedwongen , en vervolgens dit Despotismus zelve van de duizelende hoog- te, die het bereikt had, was ter neder geftort „den Vree de in Europa zien terugkeeren , en met denzelven de (luie merende zucht tot inftandhouding der godsdien(tige inftel- lingen als op nieuw zien ontwaken. Maar wij hebben, helaas! gezien, en zien hog dagelijks deze heilrijke vere andering verbonden met eenen teruggang tot den ouden zuurdeefem der Onverdraagzaamheid in het Godsdienftige, en daardoor de duurgekochte lesfen der ondervinding vruchteloos verloren gaan. = Het is waar, de fchavotten en brandf{tapels , waardoor men, in vroegeren tijd, de geuite begrippen en mecenin- gen, welke men als dwalingen befchouwde, bij openbaar regterlijk gezag ftrafte , en anderen fchriks genoeg inboe zemde, om hunne gevoelens te ontveinzen , zijn nog niet weêr opgeregt; de daden van openlijk geweld , die onze leeftijd uit Godsdiensthaat heeft zien bedrijven, de moorden, die hij uit Godsdiensthaat heeft zien plegen, welverre van gewettigd te zijn door het openbaar gezag, waren zoo vele misdaden tegen de vastgeftelde wetten, ftraffchuldig naar derzelver bepalingen : maar reeds toch heeft de geest der Onverdraagzaamheid magts genoeg, om, op eene of andere wijze, den wrekenden arm de geregtigheid te verlammen, en het ftraffchuldig. hoof OVER DE ONVERDRAAOCZAAMHEID ÏN DEN GODSDIENST .24 1 der vervolgers om den Godsdienst te onttrekken aan het dreigend wraakzwaard der door hen gehoonde en belee= digde wete Durft ook al, tot nog toe, eene onver- draagzaame meerderheid zichzelve met geen openlijk en wettig gezag tot uitroeijing en berooving der minderheid bekleeden , men plaagt dezelve door eene langzame en minder in het oog loopende vervolging ; men fhijdt des zelve , door allerlei kunstgrepen, den weg tot eer en aanzien af, en, zoo men haar nog duldt, doet men haar - echter op honderd wijzen gevoelen „dat men haar niet lan- ger dulden zoude , indien men niet nog door ftaatkundige redenen weêrhouden werd, haar, door de openlijke aan- wending van het uiterst geweld , geheel te onderdrukken. - Wie zou het hebben kunnen denken , dat men in onze eeuw, in onze dagen, voor de oogen van het verlicht Europa „openlijk met een ftelfel van Onverdraagzaamheid in het Godsdienftige zou hebben durven optreden, en hetzelve aanbevelen door alle de hulpmiddelen eener fo- phistifche drogredekunst? En echter is dit waar. Wij hebben mannen van beproefde kunde en uitftekende be- gaafdheden , onder den fchijn van te ijveren tegen de on- verfchilligheid in zaken van Godsdienst, fchatten van welfprekendheid en dichtvermogen zien misbruiken ter handhaving van een ftelfel, ftrijdig met regt en rede, Rrijdig met gezonde ftaatkunde, ftrijdig vooral ook met den echten geest van het Christendom. In deze omftandigheden, in dezen ftaat van zaken is het „dunkt mij, geene der Maatfchapvij tot Nut van’t Al- gemeen onwaardige taak, de meergenoemde Onverdraag- zaamheid te beftrijden, en de beoefening van de deugd der Verdraagzaamheid, op gronden van Rede , Staatkun- de en Christendom , voor te ftaan. En zoo vertrouw ik dan ook, M. H. , dat het door ulieden niet geheel onge- past zal worden geoordeeld, dat ik de Onverdraagzaam- heid in den Godsdienst tot het onderwerp mijner rede gekozen heb. — Ik weet, dat ik tot eene Vergadering fpreek , waaraan perfonen, tot onderfcheidene Gezindhe- dea onder de Christenen behoorende, deel hebben, en 242 REDEVOERING … wier vereeniging tot hetzelfde doel reeds de gunfligfte vermoedens omtrent hunne wederkeerige verdraagzaam heid wettigt. Men zou dus in bedenking kunnen ftaan-, pf de behandeling van het door mij gekozen onderwerp in deze Vergadering wel doelmatig zou kunnen worden geacht. Dan, ik vertrouw , M. H., dat gijlieden het daarin met mij zult eens zijn, dat ook de overweging van erkende waarheden niet geheel van nut ontbloot is, en vooral nuttig kan zijn ter bevestiging in het vasthouden ' aan dezelve, in een tijdftip, waarin wij haar door leer en voorbeeld zien beftrijden; en zoo ook , hoop ik, zult gj mij uwe gunftige aandacht niet weigeren , bij de be- handeling van het thans door mij gekozen onderwerp. ‚ Dit onderwerp volledig tg behandelen, zoude de gren- zen cener in deze Vergaderihg te houden Redevoering zeer verre te buiten gaan, ja ligtelijk een geheel boekdeel vul- len. Ik zal derhalve, vertrouwende dat ulieden zulks uit de Gefchiedrollen bekend is, geene bewijzen uit de- zelve aanvoeren , om de waarheid van de door mij als inleiding gegevene ə kortelijk te zamen getrokkene fchets van de gefchiedenis der Onverdraagzaamheid in het Gods- dienftige te betoogen, en even weinig met u treden tot eene befchouwing van naburige Landen, in welke de Onverdraagzaamheid , als uit eenen diepen fluimer herre- zen, het verwaten hoofd „met dagelijks toenemende wre- velmoedigheid , fteeds hooger en hooger opheft, De ge- {chiedenis van den dag is ulieden niet onbekend , en eî weet dus, dat ik met geene te harde kleuren gefchilderd heb. Eindelijk zal ik ook niet treden in eene aanduiding , beoordeeling en wederlegging van die Mannen, die, fe- dert eenige jaren , zoo: buiten als in ons Vaderland , met meer- of minder welverfnedene pennen , maar allen met brandenden ijver, voor de zaak der OnVerdraagzaamheid geftreden hebben, Bij de ongelukkige vermaardheid , die zij zich hebben weten te verwerven, kunnen hunne na- men en werken ulieden niet onbekend zijn, en ook heeft het niet ontbroken aan Mannen, die, doorwrochte gee leerdheid met opgeklaard verftand en fchitterende wel- $ OVER DE ONVERDRAAGZAAMHEJD INDEN GODSDIENST.043 Áprekendheid parende, hunne drogredenen: hebben, ontzea nuwd, hunne bedoelingen hebben doen kennen, de ver» {chrikkelijke gevolgen van hun, ftelfel hebben aangetoond., en-hen zoo, in hunne wezenlijke naaktheid, hebben ten toon gefteld , voor de oogen van een verlicht en oordeele kundig Publiek. _ Ik zal mij derhalve thans bepalen , om kortclijk eenige bedenkingen voor te dragen, gefchikt om ons overtui- gend te doen zien, dat de Onverdraagzaamheid in het Godsdienftige ftrijdig iS y 4. met de Rede, 5. met, de ge- zonde -Staatkunde , en. cə met de verhevene Leer van het Christendom zelve, De gevoelens van elk mensch zijn vrij, en uit hunnen aard aan alle vreemde beheerfching onttrokken. Ook des menfchen daden zijn vrij, zoo lang dezelve het regt van anderen niet verkorten, of-op hunne natuurlijke vrijheid inbreuk maken, Nee dit grondbeginfel weg, en gij houdt niets over, dan het geheel te onregt zoogenaamd regt van den fterk{ten,; dat is, de heerlchappij van de Magt. op ‚de zwakheid, van het Geweld op den weer- loozen, -Neem, dit grondbeginfel wegen gij voert het regy der leeuwen, en, tijgers in, een ftaat van oorlog van allen tegen allen , waardoor elk, die meerdere magt heeft , roofdier is, om „ op zijne beurt, het flagtoffer te wor- den van eenen fterkeren, Deze natuurlijke vrijheid kan, bet is. waar, eenige beperking ondergaan ter bereiking vän.andere bedoelingen , b. v. bij de vereeniging in maat- fchagpijen, of andere betrekkingen , waarin zich de mene fchen- tot elkander. plaatfen ; maar deze beperking kan zich nimmer verder. uit(trekken dan tot daden in betrek- king van. den eenen mensch op den anderen, en geen mensch kan het regt hebben, eenigen gebiedenden ine vloed uit te oefenen op de daden van eenen anderen „ welke tot-hem, geene betrekking hebben, En daar nu je- mands gevoelen omtrent God, en de wijze, op welke hij oordeelt zijnen eerbied aan het Hoogfte Wezen te moce ten. betoonen , geene betrekking heeft tot eenig ander mensch., zoo: lang die wijze van zijnen eerbied te betoos 244 | REDEVOERING pen, met andere woorden, de uitoefening van zijnen Godsdienst, geene daden bevat, waardoor het regt of de vrijheid van een ander wordt verkort s 300 volgt natuur lijk, dat ook geen ander bevoegd kan zijn, hem hierom, trent de wijze van handelen voor te fchrijven „ veel min, der nag hem geweld aan te doen , zoo hij de voogd vene wijze van handelen niet verkiest te vol Pan, ook wanneer men dit ontwijfelbaar regt eeng yoor een oogenblik « als ter zijde (telt, zal men zich eche ter wel piets dwazers kunnen verbeelden , dan de be- geerte, om eenen gebiedenden invloed uit te oefenen op het geloof van een’ ander’ omtrent God en de wijze van zijne hulde aan het Hoogte Wezen toe te brengen, Het eloaf toch is een gevoel, onbereikbaar voor vreemde eerfohappij. 