VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
't Oogmerk deezer Verhändelinge' is, ,, eene nederige ep en hebbelyke verkeering met cop aan te pryzen, als , s, het weezen van den. Godsdienst, en dé bron van zede y lyk en beftendig- Geluk.” De onbekende Schryver beeft- ze in, voeglyke .afdeelingen of negen Hoofddeelen onderíchciden , welker beloop hier op neder komt. —— Eenige Algemeene Aanmerkingen over de voortreflykheid van die Onderwerp — Befchouwing van eenige heer- lyke Volmaaktheden. in cop, welke zyne Vriendfchap ten, hoogften wenfchelyk maaken, - Bewyzen van Gods Goedheid, en byzonder van zyne genegenheid om met de Menfchen in Vriendfchap te leeven. Vriend- fchap met cop van 's Menfchen zyde, of overweeging, hoe dezelve moet begonnen en voortgezet worden Zy tragten hunne kennis van cop te vermeerderen — Zy verkiezen cop tot hun hoogfte goed, en leeven in godvrugtige verkeering men Hem, Zy tragten cope wel- behaagelyk te dienen, door, in de eerfte plaats, hunne Als mede door de Volmaaktheid en 't Geluk hunner Medefchepze len, zo veel in hun vermogen is, te bevorderen en word alles beflooten met de aanwyzing van de heilry- ke Gevolgen deezer Vriendíchap voor de Menfchen, in dit en het toekomend Leeven. . Zeer geleidelyk, naar deezen richtdraad , loopt de ge- heele Verhandeling, .alzins ingerigt om den Godsdienst in eene beminnelyke gedaante te vertoonen. Vriend van' God!” gelyk de Schryver zich uitdrukt, ,, is een Eertytel, die zelfs aan den verheevenften Engel on- eindige eer zou aandoen en Vriendíchap met cop is eene zaak, die geen wedergade heeft voor alle Schepfelen , die het groote voorregt verkroegen hebben, am zich eenige -regtmaatige denkbeelden van, de Volmagktbeden des Opper Zem Weezens te kunnen vormen, Geen menfchelyk ver nu OVER DE VRIENDSCHAP. MET GOD. 275 nuft is in ftaat, wy bekennen het gaarne, om dit: Onder- werp naar waarde te ontvouwen; maar de uitmuntende waardigheid van hetzélve verbiedt ons geenzins deszelfs Verhandeling naar ons best vermogen uit te voeren , en wy moeten’ niet weigeren onze ernftige overweeging aan het zelve te befteeden,{choon geen tong of pen van Menfchen deszelfs waare groötheid én verheevenheid kan bereiken”. "tr Eigenaartig gevolg van den aart des verheeven On- derwerps is,.dat deeze Verhandeling in den ftyl honger gaat dan de andere Stukjes door de Maatichappy uitge- geeven ; doch blyft dezelve op eene hoogte, gefchikt om van den Gemeenen. Man begreepen, en teffens met zoda- mige denkbeelden bezield te worden als de Schryver t in te boezemen, op te wekken en te verleevendigen. ` ' Tot een kleine proeve diene het flot van het zesde Hoofddeel, behelzende overweegingen hoe de Vriend- fchap met cop, van "e Menfchen zyde, moet beoefend en aangekweekt worden; daar zy tragten hunne kennis van cob te vermeerderen. ,, Zo kan men, door de na- fpooring van de Werken der Schepping en der Voorzie- nigheid, zyne kundigheden 'omtrend de Volmaakfheden van het Godlyk Weezen uitbreiden en verbeteren :. de Wyzen onder Ale ‘volkeren en im alle tyden hebben hier van ook een dankbaar en nuttig gebruik gemaákt. Doch de Vriend van cop, welke ‘onder de huishouding der Christelyke Openbaaring leeft, heeft, behalven het Boek der Natuur, ook dat der Genade, waar uit hy de aangenaamfte en voor hem volkomenfte kennis van zynen Hemelfchen Vriend kan verkrygen. Daar uit leert hy Hem kennen, niet alleen als het éénig hoogst volmaakt Weezen, de Schepper, Onderhouder en Regeerder van alle dingen; maar ook als den liefderykften Vader, wiens Barmhartigheid niets onbeproefd heeft gelaaten om de Menichen ` tot zyne Vriendfchap,en dus tot die Volmeaktheid en dat Geluk, te brengen, tot welke. ZY 9 door zyne Wysheid, in ‘den rei der gefchaapene Wee- zens, verordend zyn. Uit deeze bron put hy, dagelyks , nieuwe en verbeterde kundigheden van het beminnelvkse aller. Weezens , en verzamelt van ’t zelve denkbeelden, Welk zyn Linnenfte tot een hemel maaken, en hém reeds Op aarde den voorfmaak geeven van het onwaardeerbaar genoegen ‚ t welk hem eenmaal zeker te'beurt zal ‘walà ‚ wanneer hy, de andere zyde van het graf, zy- ten Hemelfchen nd nader zal leeren kennen, en Hen gien gelyk by 67 | Ben n76 Js Ĉe METZLAR, BEDESTONDEN, edeftonden, gehouden te Batavia „door J. C. METZLAR, "d van Gas geleerde Genou] ha en, An weleer Predikant te Batavia ,. nu té Becher” in bet Graaffchap Buuren. Met aantekeningen en bylagen. Tweede Stukje. Te Utrecht, by A. van Paddenburg, 1788. Behalven hes Voorwerk, 160 blads, in gr, octavo. By de zes Bedeftonden, in ’t voorige Stukje afgege- ven, voegt dit tweede nog ec zestal ; over PA XIV... LXXXIX. 8, 9, to. Jac. IV. 3. Pred. IX. ir. ler. VIII. 15. en Num. VI. 26. welken de Eerwaerde Maz- lar in de jaren 1782 en 1784 uitgefptoken heeft: en door hem, op de eigenfte manier als de bovengemelden, uitgevoerd zyn; des zc ene gelykfoortige aenpryzing vers dienen (*). Ze gaen ook wederom vergezeld van enige by- lagen; en onder dezelven vind met de Remargues over de Batayiafthe Huishouding , in den jare 1776, van den Heer R. de Klerk (T), toen eerfte Raed-en Directeur Gene: rael enz.: waer uit men ziet dat hy, in 't volgende jaer Gouverneur Generael geworden, reeds toen het welzyn van Batavia ter harte nam. Eindelyk is hier nog bygevoegd een Tafel der Bataviafche Munten, Ma- ten en Gewigten, welke ter ophelderinge dier Bylage ftrekt, en ook in andere gevallen. te flade kan komen. (5) N. Alp. Vad. Letteroef. II D. bi. 332. ur? Zie gen berigt van deszelfs Levensbefchryving, els boven, D. . 3 enten aa Uitbreiding van het Onderwijs der R.' C. Jeugd, wegen, ^t heilig Sacrament des Autaars, en de heilige offerhana de der Mie, volgens de 32íte en ssíte Les der Mechel fehe Catechismus. Opgedraagen aan alle Roomsch Cathioa lijken van Nederland , door p. sc HOUTEN , Roomsch ricsier en Pastoor te Oegstgeest. Te Leijden, bij A. Koster, 1788. Behalvem de Opdragt, i60 blads, in oQayo. l , vereenkomftig met ‘den Tytel is dit Gefchrift resp, -— ledig. Het eerfte gedeelte handelt over het heilige Saa trament des Autaars, en het laatfte heeft bepaeldlyk tem 27 | "s c. OY b. SCHOUTEN, ONDERWYS DER R; C, JEUGD. 29? ohderwerp de heilige Offerhande der Mise. Beide deze Artikels ontvouwt T: Eerwaerde Schouten, naer de Leer zyner Kerke, zo geregeld en onderfcheidenlyk , dát het zeer wel beantwoorde aen zyn oogmerk, om zynen Ge» loofsgenooten , inzonderheid der Jeugd, dienst te doen. Het getuigenis van den Eerwaerden Fighe, als Cen/or Lie brorrtü ot Beoordeelaer det Schriften, komt ons, met opzicht tot het nut der Roomsch- Catholyken, derhalven zeer wel voor? maer vreemd klinkt het ons, wanneer hy "er byvoegt, a dat de Andersgezinden, zó zy dit 55 Werkje zonder vooroordeel gelieven te leezen , bevin- ». den zullen; dat het Geloof der Roomsch- Catholyke an Kerke, ook wegens die zaaken, op veel hetere gron- , den rust, als zy zich verbeelden.” Dit meerder licht, boven andere Godgeleerde Verhandelingen over die otie derwerpen, hebben wy "Gr niet in befpeurd, en de Eer- waerde Schouten fchynt ook niet bedoeld te hebben, een. Stukje van dien aert te fchryven , maer alleen zynen Ges loofsgenooten nuttig te zyn. D Perloskundige Waarneemingen en Aanmerkingen, wit de verzameling van C. VAN DEN ENDEN , Med. Do@or, en Wroedmeester in den Ouden Bosch, enz. 2 Deel, Te Utrecht en dAinflerdam, by G. Ts van Paddenburgh en Zoons; en M. Sehalekamp, 178g. dn gr. 8yo. Behals yen het Voorwerk, 176 bh ` I? de Voorrede klaagt de Schryver over de ffechte-aefe- ning deezer voor de maatfchappy zo belangryke kunst, ten platten lande en in kleine Steden; over de verregaan- de onkunde der meeste Vroedvrouwen , en de nadeelige gevolgen , welke daaruit, zo voor de ongelukkige Moe- ders, als voor hunne vrugt, ontftaan. Klagten, die door de drbevige ondervinding maar al te Zeer bewaarheid wor- den, en die, uit dien hoofde, reeds dikwerf door zo veele kundige , en het waare welzyn hunner medemenfchen be- hartigende , Matgen zyn gedaan , zonder dat men, tot nog toe, eenige waare verbetering dienaangaande heeft zien werkftellig maaken: De Heer van den Enden heeft, door de uitgave van deeze Verzameling van Waarneemine gen, getragt, dit kwaad eenigzins te verbeteren, en den onkundigen Beoefenaar der Vroedkunde; door voorbeel den, te onderwyzen. — Wy pryzen deczen zynen yver y IV. DEEL: No ALQ LETT. NO» 2, W ev . edi 278 C. VAN DEN ENDEN, VERLOSK. WAARN. ENZ. en wenfchen van gantfcher harten , dat hy in zyne mensch- lievende bedoelingen moge flaagen. De twee Hoofd- ftukken, in dit Eerfte Deel voorkomende, handelen over de natuurlyke en tegennatuurlyke verlosfingen, De Befchryving der waarneemingen is zeer natuurlyk en leer- ryk, en worden, door de bygevoegde aanmerkingen, nog meer opgehelderd en toepasíelyk gemaakt; zo dat wy geen oogenblik twyfelen, of zy, die eenigen lust hebben hunne kennis in deeze Konst te verbeteren, zig deeze Waar- neemingen , en de Voorfchriften , daar in vervat, met zeer veel voordeel ten nutte zullen kunnen maaken. Historie der Waereld, door j. F. MARTINET, 4. L. M. Ph. Doctor , Lid yan de Hollandfcheen Zeeuwfche Maat- fchappyen der Weetenfchappen te Haarlem en Vlisingen, en Predikant te Zutphen. Met Plaaten. IAde Deel. Te Amfterdam, by J. Allart, 1788. In gr. 8vo. 179. bladz. - sonder het Register op alle de Deelen, en een Verkorte Historie der Waereld „getrokken uit de Negen Deelen, van 921 Bladz. aa in de voorgaande Deelen, van welke wy op zyn tyd berigt gaven, de uitgebreide Gefchiedenis des Menschdoms, in de uitgebreide Landen van Afia, Africa en Europa befchouwd te hebben, is dit laatfte voor de Nieuwe’ Wereld, of America, gefchikt. Eene Zamen- fpraak „in verfcheiden afdeelingen onderfcheiden , Delt ons voor oogen , den (aart van America, en Bevolking — de Ontdekking en den ftaat van America, ten dien tyde — de Behandeling der 4ndiaanen ———- Nieuwe Ontdekkin- en de Verovering van Mexico en Peru de egenwoordige ftaat van Noord- en Zuid- America de Godsdienst, °t Character der Zndiaanen hunne Onderwerpingen en Beftuur de Voorbrengzelen des Lands, Gaud en Zilver Handel Ontvolk- king ———: en, eindelyk wordt het Voor- en Nadeel der Ontdekking tegen elkander opgewoogen. De Eerw. MARTINET heeft, in alle deeze hoofdbyzon- heden , de beste Schryvers geraadpleegd, en, in een zeer kort beftek, het voornaamfte byeengebragt. Elk ded deezer Zamenfpraake zou ons hier van een voorbeeld kunnen geeven: dan, wy bepaalen ons tot één enkel, Van den gewigtigílen aart; de nieuwíle verbaazende Ge- , eur | J. F. MARTINET , HISTORIE DER WAERELD. 276 Beurtenis, welke dit Waerelddeel, het tooneel, waar op zo veele verbaazende bedryven gefpeeld werden , ople- vert, en in onzen Leeftyd is voorgevallen. Wy zullen het belangrykíte, met de eigen woorden des Scliryvers , opgeeven. Op de vraag : ,, Wat is onlangs de Engel- feche Americaanfthe Colontén overkomen ? luidt het ant- woord. | a Eene Gebeurtenis, die Europa heeft doen verbaasd ftaan 5 die Engeland eenen allerzwaarften flag heeft toe- ` gebragt ; die der Coloniën-het grootfte aller Voorregten gegeeven heeft , ik meen de Vryheid, en nog van verre uitzigten is. Engeland hadt fommigen deezer Co- loniën gefticht, anderen met het zwaard gewonnen, en eenigen by verdrag gekreegen 5 waar op dat Ryk die al- len, zo door eigen Bewoonders als door Hoogduitf/chers , fterk heeft bevolkt. In twintig jaaren , dat is van het faar 1755 tot 1775, het eene jaar doar het andere gere- end ; meent men, zyn vier duizend zielen daar in over- gekomen; doch die verhuizingen hebben zedert opge- houden. Dat getal aangegroeid zynde tot omtrent dríe milioenen meníchen, ftelde, gelyk ieder Engelsch Bur- ger gewoon is, tot een grondregel der Vryheid , en vol- ens haare Privilegiën , dat zy door niemand gefchat kon- en worden, dan met eigen toeftemming , en met bewil- liging hunner Vertegenwoordigers. Een zodanig regt heb- ben toch de Engel/chen, als een voormuur hunner Vry- heid, altyd ftaande gehouden tot afkeering van overheer- fching. Op dien grond hadden de Coloniën te vooren haar aandeel in Geld en Benden aan Engeland gegee- ven, en in oorlogen onderfteund, zonder welken ondere ftand dat Ryk zyne magt in America nooit zo verre zou hebben kunnen uitbreiden , dat het allen Voríten van Europa aldaar de wet kon zetten. Deszelfs handel op de Coloniën was mede niet gering , daar drie duizend Schepen , uit de Engelfche Havens, op dezelve voeren. Maar men was te trotsch geworden , om de Coloniën voortaan volgens haare vryheden te behandelen. Wile- keurig wilde men de belastingen uitfchryven „en de Volk- plantingen dwingen tot eene blinde onderwerping , tot eene flaaffche gehoorzaamheid aan alle de befluiten. Hier van ontwierpen de ZEngelf/che Staatsdienaars de berugte Acte van den Jaare 1764, waar in verboden werd eeni- gen eisch in erichtshoven, te doen gelden, dan op ge- ` ` 2 ` " * Z6» * slo , L E, MARTINET zegeld Papier, 't welk ten voordeele van 's Lands kas zou verkogt worden. » Zo ras de Colonién dat vernamen, beflooten zy, geene goederen meer uit Engeland te ontvangen , ten zy men die Acte introk. Deeze ftoute ftap verbaasde de Staatsdiepaars, die zich niet wisten te redden, dan met eene intrekking van dezelve. Dit gefchied zynde , floe- gen zy eenen anderen weg in, om het gemis dier iu- komften vergoed te krygen ; willende het Ryk daar door redden uit de overzwaare fchulden , waar onder het zugt- te. Zy beflooten namelyk, in den Jaare 1767, eene be- lasting te leggen op Lood , Glas en andere dingens doch vooral op de Thee, die uit Ezzc/and na America gezon- den werd. Maar de Colonisten oordeelden dat haare voor- regten daar door zo wel verkort werden, als door het gezegeld Papier, en meenden, dat de Engelfche Regee- ring haar wilde misleiden. Door tegenwoedeu bragten zij het zo verre, dat de belastingen op Lood en Glas werden ingetrokken; doch die op de, Thee bleef, onder het voorwendzel, dat het Ryk zyne achtbaarheid behoor- de te bewaaren, en voor de Coloniën niet in alles kon onderdoen. Maar toen beflooten de aanzienlykfte Vrou- wen geen Thee meer te drinken , en `t gemeen volgde dat voorbeeld. Hier door verkogt de Engelfche Oost - In- difche Compagnie ,'jaarlyks, vyf of zes millioenen ponden, minder. Om deeze in haar verlies te gemoet te komen, ftonden de Staatsdienaars aan dezelve toe, den vrijen invoer van Thee, mits men alleen drie penningen op 't pond, in America , daar voor zou betaalen. De Colo- niën klaagden daar over aan den Koning en het Parlement; maar vonden geen gehoor. Zy booden aan, zelve eene belasting te willen uitfchryven , maar men verwierp dat. De Compagnie zondt dan een Schip, met Thee gelaa- den , naar Boston; maar het misnoegde volk fmeet dezel- vc in Zec. s, De vertoorende Staatsdietiaars , in Engeland , ffooven geweldig op , en dreigden wraak te zullem neemen. De Regeering van Boston boodt daarom aan, de fchuldigen te ftraffen, en de verlooren Thee te vergoeden , het geen men fmaadelyk van de hand wees. Hier op werd, in den Jaare 1774, de Haven van Boston geflooten , de Pri- ‘vilegiën der Stad vernietigd , en Soldaaten daar im ge- legt. Dit bragt de Coloniën in alirm, die allen de pat- . ty der Stad trokken, waar op een Burgerkryg begon. — HISTORIE DER WABRRÉLD. Sr: we Engeland trok er weinig voordeel van, dewyl het, behalven de oorlogskosten , honderd en zes-en- zeven- tig millioenen , jaarlyks , in den handel misté. Voor- naame Steden des Ryks (meekten den Koning en het Parlement, om de herroeping van dat befluit : doch het mogt níet baaten. De Veldheer ceace maande intus- {chen de Coloniën tot eene verzoening met Engeland aan 5 maar de gisting was te groot, om ‘er naar tc luisteren. Lord Bure was de aanlegger van het werk; maar Lord NORTH werd voor den uitvoerder gehouden. De Cold- niën wilden toen op de bank van Zerreneuf visfchen ; maar dit werd ‘verhinderd. Dit vergrootte de verbitte- ring. Boeren, Burgers , Handwerkslieden , grecpen de waâpenen aan, toen zy hoorden , dat een Engelsch Le- ger ter overkomíte gereed ftondt , om hen met geweld ter onderwerping te dwingen. De vrienden der Colonién ` in Engeland beweerden, dat vreemde Mogenheden , on- verwagt , gebruik zouden kunnen maaken van den twist, wanneer de gevolgen fchroomlyk zouden kunnen zyn; maar de Staarsdienaars luisterden niet. Dus verviel de: handel in Engeland, Frankryk werd daar op ter hulpe aangezogt door de Colonién, "t geen gereed was, om troepen aan dezelve te zenden. Engeland, zich daarte- gen in kracht verzettende , meende alles in één Veld- tocht af te doen; maar men bedroog zich. De Amert. caanen, eerst in den oorlog onbedreeven , werden foms wel overwonnen; maar, vegtende. leerden zy ook over- winnen. Toen moest het Ryk, geen volk genoeg hebe. bende , om hen te onder te brengen, troepen in Duitsche land koopen , en naar America overvoeren. Dit kostte geweldige fommen. Men rekende elken Ruiter, eer hy daar was; op duizend guldens. ) ` ‚… Men zondt Bemiddelaars aan de Coloniën, ter ver- effening van het gefchil; maar men kon 't met elkander niet vinden. Daar op verklaarde men de Zmericaanen voor Rebellen ; handel en ommegang met hen werden verbooden. Zy zonden des , in den Jaare 1776 , Ge- zanten naar ` Frankryk , Spanje, Portugal, en naar ons . Vaderland, ín naam hunner Stazten , om Verbonden van Handel te fluiten , waar in zy meer beoogden, dan zy te kennen gaven: En nu, zeide een der Zngelfthe Parle- ments Leden , dat hoorende , aan Lord Non TH. nu zyn de Americaanfche Colonién voor ons verlooren ! De uit- komst heeft’ de waarheid geleerd. Frankryk was het V3.. CN- 255 Jf- Y; MARTINET ' eerfte Ryk, dat dérzelver Gezanten met open armen ont- ving, en; een Verbond met hem floot. Anderen maakten: zwaarigheid. Wy talmden ; doch volgden naderhand. In- tusfchen wapenden zy zich kloeklyk te land en ter zee. Haare Kaapers namen tien Zngelfche Koopvaarders van Jamaica, die men drie-en -dertig tonnen gouds waardig. Íchattede. Men rekende dat zy twee honderd en dertig Kaapers in zee, en zes-en- dertig duizend man te lan- de, in de wapenen hadden. Zodanige magt was gedugt voor Engeland, an De Americaanen deeden meer, zy maakten een Wet- boek voor. de Natie, ten tyde des oorlogs , en verbon- den zich, ih den Jaare 1777, Dertien Gewesten ten naauwften aan elkanderen , thans genoemd de XIII ver- EENIGDE STAATEN VAN AMERICA. Hier op ver- fcheenen de Duit/che Troepen in America, gekegt van de geenen , die ten duurften pryze deeze lieden lever- den, om hunne onfchuldige Landgenooten , die, vóór et. lyke jaaren, de flaaverny in Duitschland onvlugt waren, en Vryheid in /merica vonden „ het juk te gaan opleg- gen. Heel Engeland Íchreeuwde tegen deeze handelin- gen , en voorfpelde den Staatsdienaaren de noodlottige uitkomst ; maar zonder vrugt. MNieuw- Tork en Canada werden wel gewonnen; maar vierduizend zevenhonderd en vier-en-zestig Handel-huizen in Londen gingen, ge- duurende deezen kryg, bankroet. GEORGE WASHINGTON werfcheen aan het hoofd des Amcricaanfchen Legers , en heeft zich in deezen oorlog gedraagen als een der uitftee- kendíte Veldheeren van de tegenwoordige Eeuw; 'er is geen treffender proef geweest van de grootheid zyner Ziel, dan toen hy zyn Vaderland, na zo lang vesten; in vryheid gebragt hebbende , alle zyne bedieningen ne- derlag, en alle belooming weigerde ; verkiezende voortaan als een gemeen Burger te leeven, zonder eenig gezag. „Ook trok hy in den oorlog geen Soldy; maar nam alleen eenig geld aan tot vergoeding der kosten van zyn open tafel, Fly is vermogend , en mogelyk de grootfte Land- bezitter van America, , » De Engelfthe Veldheeren , HowE en BOURGOYNE , konden weinig uitvoeren tegen hem , die vogt, wanneer de kans fchoon ftondt, die week, wanneer men hem te magtig was, die meest draalde om den vyand uit te met- gelen, en daar door hem voornaamlyk won. Americaanftche Veldheer cATES bragt den Engelen | e La "a BISTORIE DER WAERELDe 283 Bevelhebber BOURGOYNE, by Sartopa , cen zwaar verlies toe: want, na twaalfhonderd man afgeflggen te hebben, namen zy hem , met zesduizend Soldaten , gevangen. Toen deeze laatften de wapenen zouden nederlegsen, liet de edelmoedige GATES zyne benden weggaan , om geene ge- tuigen te zyn van de fchande der Britten, of fchuldig te, worden aan eenige mishandeling omtrent overwonnenen , die , in verfcheide gevallen , zich wreedlyk gedraagen had- den, tegen de Americaanen, Deeze brave daad heeft GATES naam vereeuwigd. FRANKLIN, ecn groot Wysgeer, en Redder zyns Vaderlands, Gezant der X/// Armericaanfche Staaten, aan het Franfche Hof, bewerkte een volkomen verbond met Frankryk, in den Jaare 1778. Hy heeft met WASHINGTON den grootften naam en glo- rie, in die beroemde verlosfing , behaald (*). . ə De jonge Marquis DE LA FAYETTE verliet , met eenige benden, Frankryk, om openlyk de Americaanen te helpen. Lord NORTH deedt een voorftel tot verzoening 3 maar het kwam te laat. De Americaanen ftonden nu, in magt, den Engelchen gelyk , welke verwoed , om dat deeze vyanden zo veel vermogten , veele plaatzen fchan- delyk verwoestten. GATES verweet zulks den Engel/chen Veldheer VAUGHAN, op eene treffende wyze. Misnocgen rees hier na , wegens de geduurige verliezen en de vor- deringen der zZfwericaanen, onder de Engel/che Staatsdie- naars. De Hertog van RICHMOND ftelde zelfs in het Parlement voor , den Koning te verzoeken het afdanken van zulke Staatsmannen , welker gedrag, zeide hy, aan- liep tegen de Menschlievendheid , den Godsdienst , en de Staatkunde. `. „> Eindelyk, na zeven jaaren geoorlogd te hebben, moest Engeland, om niet alles, vooral den heclen ban, del te verliezen , bukken , en de Vryheid der Coloniën op den 4 July 1783 erkennen , waar op een verbond, om- trent den wederzydfchen handel, geflooten werd. Dus ^. kree- (*) Zinfpeelende op zyne Afleiders van den Blixem, en het bevryd nzyner Landgenooten , heeft men te Parys onder FRANK- LIN's Beeldtenis gefchreeverr: Eripuit celo fulmen , feepteumque ty- rannie. (Hy heeft den Hemel den blixem, den dwingelanden den fchepter , ontwrongen.) Een ander byfchrift, te zyner aandui- 'dinge, luidt: Alterinr orbis vindex, utrincque lumen. (De Rede dar der andere Waereld, het yen van beiden.) 4 284 J. F. MARTINET, HISTORIE DER WAERELB. kreegen de Colonién, in zeven baren tyds, haare Vrye heid , voor de helft van het geld, dat Engeland in één jaar hadt witgegeeven. Tagtig duizend menfchen, naar men rekent, zyn in deezen kryg omgekomen, waar van veelen op fchepen of in gevangenisfen geftorven zyn. Hoe zeer ftrekt het niet der menfchelyke natuur tot fchande , dat de Vryhcid, waar zy ook geplant is, of ebloeid heeft , gewoonlyk met bloed heeft moeten be- prengd worden. Overgroote fchande , en niet minder nadeels heeft dus Engeland, door het onzinnige beleid zyner Staatsdienaaren , andergaan. Sedert den Vrede, blyven de XI Amerikaanfche Staaten, gelyk men ze thans noemt, kloeklyk bezig, om alles op eenen geregel- den voet te brengen, waar van zy onlangs cen zonder- ling voorhecld opgegeeven hebben, door hunne Unic op eene andere wyze te regelen, a, Gaan zy dus voort,’ voegt 'er de Berw, MARTIE NET by, ,, dan worden zy door den tyd een ontzaglyk Volk , ter zee en te lanée, Alie Zeemogendheden van Europa zullen veel daar by lyden, en waarfchynlyk onbekwaam zyn, om hun, door den oorlog, , de wet te zetten, Zy zullen zich met den tyd meester maaken van het grootfte gedeelte des Koophandels , en men zal hun moeten ontzien. Te lande zullen zy vreeslyk wor- den voor Sponte en wee Mexico, wee andere Spaanfche Colonién in Noord- America , zo zy lust krygen , om hunne Landpgalen verder uit te zetten! Mogelyk zal de Voorzienigheid hen gebruiken om wraak te neemen van al het onfe! uldige bloed , door de Spanjaarden, voorheen , onder de arme Indįaaneņ vergooten ; dewyl het zelve nog niet gewrooken is, Hoc het zy, het zal hun aan geene magt ontbreeken; dewyl de Bevolking "er zo fterk gaat, dat het getal der Inwoonderen , gelyk men rekent , na zeven jaaren , meer dan vier en een halve pillioen Menfchen zal bedraagen." ` Behalven een Register op de Negen Deelen, is in dit Deel het geheele Werk in "t klein, uit het groote getrok- ken , ten nutte van jonge Leerlingen , voor welke de 77 7 "m van te grooten omflag mogt gerekend worden. en zich hier van bedienen , en naderhand tot de vergaan, en wardt, agter de verkorte Antwoor- t Deel en de Bladzyde gevonden, waar zy dt den breeder uitgewerkt kunnen aantreffen, Bue REIZE, DOOR DE OOSTENRYKSCHE NEDERLANDEN. 284 —————————— Reise door de Oostenr kfche Ned.rlanden „enz. gedaan door ` "een. voornaam Hollandsch Vlugteling in den jaare 1788, Behelzende vele egte byzonderheeden, zo van Braband, als der Hollandfthe Vlugtelingen , derwaards uitgeweeken, Te Amfterdam, by de Bruin, enz. In gr. Bug, ade Stuk, 142 B. gde Stuk, 173 bh Beliabven hee Voor- bericht. ` | voor eenige maanden (*) gaven wy den Leezer eenig V bericht van het eerfte Stukje deezes Werks, en by die gelegenheid onze twyfeling te kennen, of deeze Reis wel niet misfchien binnen de muuren van des Schrijvers kamer konde gedagn zyn. De ongenoemde Uitgeever tracht deeze twyffeling wech te ncemen, en derzclver uite werkfels voor te komen, door eenen Brief van den ongc- noemden Schryver, aan het hoofd van het Derde Stukje geplaatst , by wyze van Voorbericht, Het oogmerk van ons ji dfchrift duldt niet, dat wy ons inlaaten tot eenen penneítryd oyer dit onderwerp. Dit, evenwel, moeten wy met een enkel woord den Leezer herinneren; dat wy alleenlyk ons vermoeden hebben aangeduid, maar geene beflisfende uitfpraak gedaan, De voornaame redenen on- ger twyffelinge hebben wy aangeftipt; of die in het ge melde "` Voorbericht zyn wechgenomen, ftaat anderen te ` beoordeelen. Men veroorlove ons, ondertusfchen aan te merken, dat een zodanig bedrog, als het uitventen van verdichte ftukken, als behelsden zy verhaalen van waare ebeurtenisfen , en het vermengen van waar en valsch oor elkander, qns niet zo onfchuldig voorkomt, als de Schryver het fchynt te achten., Niemand lydt daar- door fchade, zegt hy. Maar zyn dan waarheid en valsch- heid in zichzelve onverfchillige zaaken, welker waardy alleen bepaald wordt door het nut of nadeel, dat zy an- deren toebrengen? En is het wel zo zeker, dat niemand door een dergelyk bedrog fchade lydt? Gefteld zynde, dat deeze Reis een verdicht ftuk ware, zoude zy dan wel niet het vertier van waarlyk echte Werken kunnen bena- deelen; terwyl de Schryver of Uitgeever daaruit voor- deel trok ? Onze aanmerking op het geen wegens deu loop der Schelde gezegd word, fchynt de Schryver kwalyk begreepen te hebben. Wy vorderden van hem niet (*) Nieuwe Algem. Pad. Lett, III. Deel, bladz. 627, enz. 5 - Wée — . RBIZE / niet dat hy by het plunderen zyner bezittingen bedacht ware om juist eene Landkaart te bergen; maar dachten dat een voornaam Man, vooral een Hollander, wel oc= noegzaame kennis der Aardryksbefchryvinge zoude bezit- ten „om geene onderrichting van eenen Jachtfchipper noo- dig te hebben omtrent den loop eener riviere, welke zo bekend is in de Nederlandíche Gefchiedenisfen, en over welke in de laatfte jaaren nog zo veel is te doen ge- weest. Over het verzwygen van de naamen der bedoelde perloonen fchynt de Schryver onze aanmerking niet geheel af te keuren. Wy, van onzen kant, erkennen kwalyk den Meer Rumoldus voor den Heiligen Rumoldus geteld te hebben. Of dit eene fchryffeil zy van den op- eller des Uittrekfels , dan een misflag van den'Letterzet- ter, kunnen wy tegenwoordig niet beflisfen. Maar men zal wel willen gelooven , dat die misftelling niet aan on- kunde is te wyten. —— Onze overige aanmerkingen kat de Schryver onaangeroêrd. — — Wy erkennen ook, dat de krachtige betuigingen van oprechtheid, welke wy in het gemelde Voorbericht leezen, ons meer doen neigen om deeze Reis als een echt (uk te befchouwen; maar wenschten gaarne, in plaatze van enkele betuigingen, eenige bewyzen van echtheid gezien te hebben, welke de Schryver nu in een vreemd land en in volkomen vei- ligheid , onder de befcherminge eener andere Mogendheid zynde, onzes oordeels , zonder eenig gevaar, had kunnen opgeeveu. Doch wy willen onze Leezers met dit byzondere gefchil niet langer ophouden. In onderftellin- ge van de echtheid des Werks beklaagen wy hartgrondi en ongelukkigen Schryver, en den deerlyken toeftan van zo veelen onzer medeburgeren , welken met hem een foortgelyk, of nog erger lot, ondergaan hebben, en van welker ellenden nog verfcheidene voorbeelden verhaald worden in de twee Stukjes, die nu voor ons liggen. Het Tweede Stuk bevat achttien Brieven; het Derde Ecnentwintig. Doch deeze laatfte zyn meestal kort, en beflaan met elkander niet meer dan zeventig bladzyden, terwyl het overige van dit Derde Stuk wordt aangevuld met een inderdaad belangryk Gefchrift van den Rechts- eleerden H. C. N. VAN DER NOOT, Junior, aan Myn eeren DE STAATEN DER PROVINTIE VAN BRABAND. , In deeze Brieven vindt men weder eene groote veríchet- denheid van Befchryvingen van landen en fteden , ontmoe- tingen van zeer verfchillenden aart, verhaalen van aange” paa" DOOR DE OOSTENRYKSCHE NEDERLANDEN. ` Aë saihe, kluchtige, maar ook van treurige en ysfelyke gebeurtenisfen. Tot deeze laatfte behoort het jammerly- ke lot eener getrouwe dienstmaagd, het geen verhaald. word in bet Tweede Stuk, bladz. 102, enz. en de mis- handelingen eenen afgeleefden grysaart met zyne Dochter aangedaan , bladz, 133 enz. ; hoewel dit laatfte , misíchien, by fommige Leezers meerdere uitwerking zoude doen , inm- dien het minder hoe zullen wy het noemen? —. fentimenteel of befludeerd ? opgefteld ware. Tot welke onmenfchelykheden kan een opgeruid en onbeteu- geld graauw vervallen ! Doch laat ons een gordyn fchuis ven voor dit tooneel van afgryslykheden , en liever onzen Leezeren iets anders voordraagen. | ` - Na het geen wy reeds in ons eerfte Uittrekfel vau den trant, waarin het Werk gefchreeven is, gezegd heb- ben, zal het.niet noodig zyn ons daarover weder uit te laaten : ook zal men geene geregelde fchets verwachten. Een paar aanmerkingen over byzondere plaatzen zullen wy alleen bybrengen, en daarmede eindigen. In ons voorig uittrekfel merkten wy aan, „ dat het ve geen in den VII Brief gezegd wordt van het charac- ,. ter der Signor: , of geboren Antwerpenaars , over het » geheel vry fatyriek is, en de verítandlyke bekwaamhe- en den en kundigheden der goede Antwerpíche burgerye ‚> juist niet in het voordeeligfte licht vertoont.” In den XLVI Brief (*) vinden wy hier omtrent eenige ophel- deringen. De Schryver verhaalt daar, hoe hy te Rysfel eenen Antwerpenaar fprak, welke hem overtuigd had, gelyk hy trouwens te vooren al vermoedde, dat de be- richten, hem omtrent de burgers dier Stad toegezonden , niet vry waren van partydigheid. Hy verfchoonde zynen Vriend, van welken hy die Berichten had ontvangen , met by te brengen, dat deeze ,, zelfs rondborftig bekend oa had. , dat "er op alles, wat hy van het Caracter der » Signors gezegd had , zekerhyk veele uitzondering te maa- » ken zyn, enz.” Evenwel geene kans ziende om alles goed te maaken, wat deeze gezegd had, beloofde hy, by het uitgeeven van het Derde Deel, de zeer gewichtige misftelling te verbeteren, welke, in de oogen van eenen Vreemdeling, Antwerpen als een groot hoerhuis moet doen voorkomen, daar het echter, den lof van kuisch- » heid boven alle zyne buurfteden wegdróeg. De Schry- an ver (*) JIE. Stuk, bl. 65, enz. 888 ` REIZE wer befluit den Brief met deeze aanmerkinge. „, Een ,, eerlyk Man kan dwaalen; doch hy blyft geen eerlyk s, Man, wanneer hy, bewust van de fchadelykheid zy- a ner dwaaling, dezelve niet bekennen of verbeteren s, wil." Zekerlyk is, wanneer men uit doolingen of on- voorzichtigheid anderen beleedigd heeft, het beste , dat men doen kan, zynen misflag te bekennen en te verbete- ren. Maar hoe dikwyls is het niet in onze magt dit volkomen werkftellig te maaken, en den nadeeligen in- druk, welken wy by fommigen onzer medemenfchen jegens anderen verwekt hadden, te eenemaal weder uit te wisfchen? Zullen juist allen, welken het eerfte Stuk van dit Werk geleezen hebben, ook het: Derde leezen? Wy willen hiermede niets tot nadeel van den Sehryver „aanduiden, maar liever tot zyn goed oogmerk medewer ken, door juist een gedeelte van ons Uittrekfel aan di onderwerp te befteeden. | Nu nog iets van eenen anderen aart. In den XXVI Brief (*) {preekt de Schryver van het Brabandíche Patrio- tismus, welks verdedigers zich aankantten tegen alle hervormingen, welke de Keizer wilde invoeren, zo door het verlecnen vau cene grootere verdraagzaamheid in het Godsdienftige , en het befnoeien van het Pauslyke gezach in de Nederlanden , als door het maaken van ecnige ver- anderingen in den regeeringsvorm, en het affchaffen vau eenige, zyn oordeels, nuttelooze of fchadelyke privile- aicn. Omtrent het eerstgemelde deelt hy eenige aanmer- kingen mede van eenen zogenoemden Brabandfchen Pa- triot, welke hy grootelyks afkeurt, en welk gewisfelyk onder alle verlichte voorftanders van waare godsdienftig- heid, en van de rechten der mentchelykheid , nergens goedkeuring zullen: vinden. Maar op bet geen hy in den volgenden XXVII Brief (T) bybrengt, valt meer aan te merken. ,, Ik begryp zegt hy, dat een Volk de uiter- fte voorzigtigheid behoeft, in de handhaaving van die an zaaken, waaraan men den Naam vau Privilegien o a Voorrechten geeft. - , Alles wat dien Naam draagt, is het daarom niet. , Er zyn Privilegien, die teven het heil des Volks in- ‚loopen; 'er zyn er die zydelings benadeelen, of aan > groote misbruiken onderhevig zyn,zo dat het voordeel ` â 99? (*: II Stuk, bladz 53, enz. - (f) Ald. bl. 61, 62. HOOR DE OOSTENRYESCHE NEDERLAWNDEN. $80 we dat zy zomtyds aanbrengen , op verre na niet kan op- s» Weegen, het gevaar en nadeel, waaräan zy beftendig s de Maatfchappy blootftellen; "er zyn er die goed in s, den tyd waren, waarin zy verleend werden, doch die, ,, door verandering van tyden, zeden en omítandighe- ,, den, fchadelyk geworden zyn! Soortgelyke s» Privilegien te willen bleven handhaaven en behouden, s is het werk niet van verftandige Meufchenvrienden! —— ,, en een oppermagt verleent zyne onderhoorigen. een s> nieuw en waar Privilegie, wanneer hy dergelyke na- ,, deelige Privilegien affchaft, of er de fchadelyke uit- ss werkzels van poogt voor te koomen. Alles wat de 5» Maatfchappy benadeelt , of derzelver vorderingen in s» kundigheeden, befchaafdheid, rechte begrippen van , den Godsdienst, enz. verhindert en tegenwerkt, moet an afgefchaft worden, om 't even welk cen naam het ,, draagt. Hier toe is elk Vorst, elk Oppergezag tet „o duuríten verpligt, wanneer zy hct geluk der faamene „, leeving als eene hunner eerfte pligten befchouwen." Gaarne erkennen wy, dat fommige Privilegiën, aan byzondere Maatfchappyën, Steden of Landítreeken gege- ven, voor het algemeene welzyn van den Staat, eerder fchadelyk dan voordeelig zyn; dat andere door verande- ringen van tyden en omítandigheden wel eens nutloos kunnen worden, of zelfs nadeelig voor die geenen zel- ven, om welker wille zy gegeven waren; en dat in zul- ke gevallen het eene wentchelyke zaak is, dat dergelyke Voorrechten ,. naar gelegenheid van zaaken, op eene ge- voegelyke wyze veranderd worden. Maar behoort het Volk om deeze en andere redenen voorzichtig te zyn in het handhaaven der Privilegien, het betaamt den Vorst vooral geene mindere voorzichtigheid te gebruiken in het onderneemen eeniger veranderinge. De Privilegien eenmaal in behoorelyken vorm, op eene geregelde wyze , en met kenuisfe van zaaken verleend , zyn daar door de ‘wettige eigendom geworden der geenen, aan welken zy gegeven werden. De Vorst heeft even weinig recht om zyne Onderdaanen van dezelve te berooven , als om zich meester te maaken van de bezittingen van byzondere perfoonen. Jas maar, zegt men, die Privilezien zyn fchadelyk geworden voor de bezitters zelyen: en het js ‘daarom «en werk van menschlievendheid , dat men hun den zelve afneeme. Wie zal hier over oordeelen? De Vorst? Dan opent men eene wyde deur voor eene volftrekt wil- | le- U 490 REIZE lekeurige regeering. In hoe verre nu zyne Keizerlyke Majefteit dit alles, en veel meer het geen wy zouden moeten bybrengen, indien ons oogmerk ware over dit onderwerp eene ítaat- - kundige of wysgeerige Verhandeling te fchryven , heb- be in acht genomen in de menigvuldige veranderingen , welke hy in de Oostenrykfche Nederlanden heeft gemaakt tracht te maaken; en of hy daarin enkel het heil Onderdaanen gezocht hebbe, zullen wy niet be- Jen. Het kan wel zyn, dat zyne menschlievende lelyke begrippen van Verdraagzaamheid, ten opzich- n het godsdienftige, wel eens aanleiding hebben m tot eenen eenigzins onverdraagzaamen yver om- de tegenkantingen der min verlichte Brabanders. goed gedeelte van de bezwaaren der Ingezetenen van DOOR DE OOSTENRYKSCHE NEDERLANDEN. sof van dit gewest, welken hunne ouderwetfche denkbeel- den van recht en vryheid nog niet geheel fchynen te kunnen verlaaten , wordt in het reeds gemelde Gefchrift des Heeren VAN DER NOOT voorgedra en. Men kan niet zeggen, dat zyne Majefteit in dat Stuk grootelyks ge- vleid worde: maar, indien alle zaaken, op welke de Schryver zich beroept: en over welke hy klaagt, inder- daad ‘zodanig zyn voorgevallen , als zy hier worden voor- gefteld; en dit hebben wy niet hooren ontkennen; zyn ' ook zyne klagten niet geheel ongegrond. Het (tuk , fchoon in: eenen niet zeer fraaien ftyl gefchreven, en in den Brabandfchen tongval, draagt blyken van kundigheid, fchanderheid en moed, en is het leezen wel waardig. Het Geflacht der Heeren van Borsfele van Spreeuwen- ftein, Te Middelburg, bij W. Abrahams, 1288. Zn ër, oĝavyo, 24 blads. T»: Gefchrift, behoorende tot de bekende verzame- ling van Zeeuw/che Oudheden, behelst een verflag van de afkomst en nakomelingen van een tak van het. Doorlugtige Bors/elfche Huis, geheeten van Spreeuens frein; en dient inzonderheid om eene algemeene dwaa- ing tegen te gaan, waartoe alle Schryvers nopens dees zen tak vervallen zyn. Men heeft, naamlyk, zo als hier gemeld wordt, dien tak doen afkomen, ,, van een twee» s den Bastard Zoon van Heer Hendrik van Borsfele, an Heer van Vere, in °t jaar 1474 overleden , Wolfart s, genaamt, daar gemelde Heer van Vere maar één, Bas- , tard Zoon, Paulus, naliet; dan twee Zoonen procre- terende by Vrouwe Zf/eyt van Haarlem; Hendrik en „> Wolfart van Borsfele, die ieder een byzonder Stamhuis 4» formeerden: van den eerften is de tak van Schellach an of Lauerdale, en van den laatften die van Sprecuwen- a, Hein afgekomen.” Zulks wordt geftaafd door eene nevensgaande Memorie van Heer Wolffaert van Bors- felle, gefchreeven in "t jaar 1600, ter aanwyzinge zyner afkomfte, ten behoeve zyner kinderen: waar in hy voorkomt. als een Zoon van Adolf van Borsfele, wiens Vader, Wolfert van Borsfelle, een Zoon was van opge- & d » wé melden MWolfart van Borféle, den tweeden Zoon van wengenoemden Heer Paulus van Borfele. Ge: $93 ` BESLACHTBOOM Geflachtboom van het oud Adelyk Stamhuis der Heeren van Brederode. Te Am/terdam , by A. van der Kroe es A. Capel, 1758: {n gr. octavo 31 blads, TL dit Stukje, behoorende tot het bekende Aanhangfel van de Vaderland/che Historie ; levert men ons een naauwkeurig getekenden en gegraveerden Geflachtboom , yan alle de manlyke nakomelingen der Heeren van Bre- derode, met derzelver afkomst, uit Graaf Dirk den E Dezelve gaat vergezeld van ophelderende berigten en aantekeningen, wegens de perfoonen op deezen Geflachte boom vermeld; waar uit men het merkwaardig{te , no- pens dit oud Adelyk Stamhuis, zo beroemd in onze Va- derlandfche Gefchiedenisfen ,; kan opmaaken. Men is dien Geflachtboom, met de ophelderende berigten, ver fchuldigd aan wylen den kundigen. Heer Jacobus van deñ Toorn re Alkmaar; wiens arbeid daaraan befteed de Heer Jan van Panders, mede te Alkmaar , ter openbaare drûk- rfe heeft gelicven over te geeven. De verdere aante: Keningen zyn ‘er door deskundigen bygevoegd , en eet „hunner heeft Ter nog een Nafchrift aangehegt, raakende eenen afftammeling, met naame Hendrik Gerritsz. op de Quelder, gewoonlyk genoemd Jonker Hendrik van Brede- rode: … dien, zo wel als zyne Broeders Pieter Gerrits en an Symen Gerrits, by Acie in dato 26 May 1775, uit vn hoofde van zyne geboorte, wettig en gepégtigd vers ss klaard is, tot het oefenen van de fagt, in de Hout- as vestery van«dolland en Westvriesland." — Van deczen Perfoon meldt men, (en hy erkent: zelf, by ondertekening , de waarheid van -*t verhaal ,) “dát. he, in laage omítandigheden , eene gebreklyke Opvoeding ge had, maar, in laatere dagen; door aanhoudende vlyt, leezen, fchryven en cyferen geleerd heeft. Van deeze zyne verkreegen bekwaamheid heeft hy , naar luid van dit berigt, zich wel byzonder bediend, tef beocfeninge der Heilige Schriften, vooral van de Doeken der Propheeten, en ter nafpooringe van het Tydrekenkundige. In deeze . Sne oefening helt hy fterk over, tot het doen yan tyd. rekenkundige voorfpellingeu , ook met opzigt tot den të- euwoordigen tyd; beweerende dat hy zulks uit de Boe- ken der Propheeten, en de Openbaaririg van Jodnnes, door vergelyking der Prophetien met elkanderen, op ch goeden grond kan afleiden. Men wil, dat hy reeds ee o . C WAN DE KEEREN VAN BREDERODE. 293 fcheiden zaaken van die natuur voorfpeld heeft, welke dasdlyk op den geftelden tyd voorgevallen zyn: en de Opfteller van dit Nafchrift geeft ons ten laatíte nog eene voorfpelling aan de hand, met betrekking tot eene korte aanftaande gebeurtenis , die Jonker Hendrik yan Brederode op dien grond verwagt. ,, Er zal, naamlyk, binnen kort, een Oorlog buiten de paalen van ons Land ont- s, ftaan, in welken vier voornaame Mogenheden zullen ,. gemoeid zyn. En eene van die Mogenheden zal daar- „> door zeer aanmerkelyk geknakt worden. Die Oorlog ə, zal duuren tot.in het jaar 1792, waarna ons Land in as zulk een bloei zal komen als het noz ooit geweest is." .Die lust heeft kan deeze voorfpelling vergelyken met de voorzeggingen , op den naam van Ludeman „wegens het aanftaande, om en aan het jaar 17925 doch men ont- ruste zich niet over ongunftige, noch verheuge zich, by voorraad, over gunftige voorloopeudé berigten van dien aart, Het meermaals feilen van zodanig eene foort: van voorfpellingen behoorde, zou men zeggen, de meníchen wyzer te maaken; dan °t fchynt dat ééne gebeurtenis , die aan de voorfpelling beantwoordt, (dat ligtlyk plaats kan hebber,) veeler vertrouwen op dezelve meer ver- fterkt, dan zes en meer mislukte voorzeggingen het zelve kunnen verzwakken. One e à — m tn A ^ — gn „Volledige Befchrijving van alle Konfen, Ambachten, Hand- t. werken, Fabrieken „Trafieken derzelver Wrkhuizen , Gee : veedfchappen cnz.sten deele oyergenot..n uit de beroemd- (7. fle baitenlandfche Werken; en vermeerderd met de theo- rie en praktijk der beste Inlandfche Konftenaaren eg Handwerkslieden. Eerfle en tweede Stuk; met Plaaten. Te Dordrecht, by A. Blusfé en Zoon, 1788. Bchalven het Voorwerk 148 en 170 blads. in gr. octavo. eze twee Stukken ftrekken ten aanvang van een nut- tig Werk, waarin men zig, overeankomitig met den Tytel, voorftelt, by een te verzamelen, het geen In- en Buitenlanders aan de hand geeven , ter leerzaame oefeningen, zo befpiegelend als werkdaadig, van alle Konften, Ambachten , enz. Eene verzameling van die na- ‚tuur heeft haare gevalligheid , voor oefengraage nafpoorers der menschlyke werkzaamheden tot nut der Maatfchap- pyes dient den onderzoeker der Natuurlyke Historie ter ‚ EV. DEEL. N. ALG. LETT. NO. 7. X ken- 204 . BBSCHRYVING: ` kennisneeminge van de Werkftoffen en derzelver gebruik in veelerleie Handwerken; en is tevens ten leerzaam voor alle dezulken, die zig toeleggen op de daadlyke bewerking zelve. Het leerryke , aangenaame en nuttige gaat hier des hand aaü hand, het welk de on- derneeming van dit Werk aanpryst; dat wy in deezen met te meerder vrymoedigheid melden, om dat de aan- vanglyke ‚uitvoering in deeze twee Stukjes reeds toont , dat men alleszins reden hebbe, om deswegens ten hoog- ften vergenoegd te zyn, en zig met eenen' verderen gun- fligen uitflag te vleien. 