Maleisch-Nederlandsch woordenboek
)c3) «**'•' het al ing: vervulling ; \Rn eene getui- genis enz.: aflegging; zaak, die betaald wordt: voortheng ing der stem; het achteraan komen in het gebed (van iemand, die met een' imam bidt). y ^ )ó\ pi ur. van < >j). 5)c3)' P'ur. <:L>)^Ci) , gereedschap; werktuig; i^^jjsüi) 'i) ó) werktuig der bepalitig, d. i. de artikel J K M '^l V )c> ) adara (en oedara, of .J) en .0)) — skr. a dh ara, lager gedeelte — luchtruimte luschen hemel en aarde; de lucht; atmospheer; de zichtbare hemeL ^ r\ ) -^' èdaran, dwaasheid; krankzin- nigheid; dronkenschap; liefde. — [C.]. .i ^)<3) a,dapöïi (smst. van ada en pöii) conj., dienende tot verbinding van twee volzinnen, waarvan de tweede eene nadere verklaring bevat van iets, waarvan in den eersten, of ook wel in een' vroege- rcn volzin, reeds gesproken is: wu; maar; en; a. bapa^koe, mijn vader nu; a. lagi, wijders; a. akan ... , wat wu . . . betreft; a. barang s ij apa, een iegelijk nu, /.i)c3) oedani, — batav. — zekere bittere tegen de wormen gebezigde vrucht, quisqualis Indica (vgl. makass. en jav. weda n i); — 't batav. volgt 't bal. klankstelsel, door namelijk o e te hebben, waar 't jav. wa of we aan 't begin van een drielelter- grepig, en woe aan 't begin van een tweelettergrepig woord heeft f^rgl. oe rang- as, oetoe, oel^d, oeribang enz. — [T.]. L-— ^(3) *^^'-' '^^^ ^'y'*^ ^y^ aan beleefdheid en bevalligheid, van zeden en kennis, — Met plur. v--^)jT, de wetenschap van alle dingen, waardoor wij ons voor alle soorten van misslagen kunnen hoeden, of wel van al wat de inensch moet weten, om zich over- eenkomstig zijnen stand te gedragen; hoffe- lijkheid; wellevendheid; welgemanierdheid; 22 M beschaafdheid; fatsoenlijkheid; manieren; In 't mal. ook nog: hoffelijk enz,; d^ngngan a., met hoffelijkheid', balik a. onhoffelijk; onwellevend', ongemanierd; onbeschaafd; on- fatsoenlijk. / os / QS ur. van t^J. 7^^ jW^ Pl ^^ i^ ) plur. van^^J. -x- \ ^ ) Sdir, naam van een zeer lekkeren zoulwater-visch. — [R.]. ^4(3) adar (en oedar), op jaren komende; beginnende oud te worden; over de vijftig; oud; bejaard, — [L.; M.]. ) Só) aÖiia^Ü?^ (Ijy verk. jSjd diradja) — skr. a dli i r a dj a — opperste vorst ; regeercnd vorst; opperheer ; ffintja radja diradja, lijkbaar van een' regeerend vorst. z^ i> \ (3 ) aderjani wordende hieronder verstaan A. verb. ncd. — Adriaan, ^sJS) SÓ^ ^^-^ P^^^- ^^^]j^l,bevattingsver' mogen, LHJ^) i ;3 V plur. van het voorgaande. / K^Mc>) ar., Enoch. Hoek, in der tijd secunde te Malaka, en veelal gebruikt in de riouwsche aangelegenheden. U^' \OS adas, venkel; a. manis, anijs; a. p^das venkel, C os dtx^^) (mal ad'iJ4»h), plur. van Uj. / o r .v-C-ö ' a^-' ^^" koude en hitte: het iets vatten en geheel doordringen; in de gramm.: hel onderdrukken of wijzigen van eene letter door de daarop volgende zoo als bv. de ^J door de , in ^,j ^ mirrab- bihi. Cl>) I- (en hadang), nieiij?adang, wachten ^ op kis] afwachten; belagen; peiigadang*, wie op iets wacht; belager — ; plaats, waar verscheiden wegen samenkomen e% men der- halve elkander kan afwachten; peradawg'aii, afwachting; belaging — ; hinderlaag; kadang (smtr. van k^adang), bijwijlen; bij tijd.n; nu en dan, IL, adang-3, bij wijlen; bij tijden; nu en cfan. — [M.]. — z. kadang. (w3ö ) (^^ hadap.), mengadap, met de voorzijde toegekeerd zijn naar iets; front maken naar iets; zich bevinden vóór of tegenover iets; voor zich hebben, hv. een werk; zich intensief bezig houden 30) 25 jO) met iets^ bv met dobbelsteenen , de kaart; verschijnen vóór iets; zijne opwachling maken aan iels; ïegowver slaan aan i^is; m^ngadap ke matahari mati^ mei de voorzijde naar hef westen gekeerd zijn: b(^radap mcëka kepada radja, met het gelaat tegen den vorst gekeerd zijn; tegen den vorst opstaan of oproe- rig zijn; adapan, wat men vóór zich heeft enz.; aanstaande; voorzijde; ruimte of plaats vóór de voorzijde. — Voor de twee laatste bet. is do verk. dapan (z. a.) gebr. — ^jjjj^j r^'Jjfj) diadapan, aan de voorzijde; vóór {zonder beweging). — iJcXlS' ( iljli') keadapan, 7iaar de voorzijde; naar voren; vóór [met beweging); penyadapan, voorzijde; ruimte of plaats vóór de voorzijde; plaats waar men vóór den vorst verschijnt; p. YGt- mah, voorzijde van een huls; nasi adap-2, stapel van gekookte poöloct, rijst, met roodgeverfde gekookte eieren gegarneerd, die bij feesten (bruiloften, besnijdenissen enz.), den persoon ten behoeve van wien die feesten gevierd worden, voorgezet wordt, en waarvan deze een weinig gebruikt. •••V c <^ oi -^ c ?(3) ?dap (en dap), pers. uJj ar. uJj, soort van tamboerijn. ;00) adipati, z. adi. "H Ljfc> ) adoek, batav. (uit 't bal, T.), roeren. — [C. B.]. C^\3 ) adik (gemeenzaam bij 't aanspreken ook dek en ^O), Jongere broeder of zuster; pra^dicaat van toegcncg'cnheid of vriendschap jegens jongeren, inz. jegens iemands jongere, of als jongere beschouwde vrouw of beminde. — De Mal. noemt, in de w^andeling, tot eene niet te bepalen grens, wijder in vorstelijke familiën, dan bij den gcmeenen man, adik ook iedereen, jonger in jaren, die even ver, als hij zelf of zijne echtgenoot, dan wel als een ander oi diens echtgenoot, van een gemeenschappelijken oorsprong verwijderd is; mengadikkeu , met het woord adik bejegenen, d. i. : met of van iemand sprekende, hem adik noemen. J CS (3) (adlï) plur. van^J. jCn pliiï'- van JaSj. <^-J^) (mal. adillah), plur. van J.^^. >%c3 ) ^^'-^ P'^"'- /♦^ï ^'» ejLotit, Adam. 'k ^OS adem, batav. (uit 't jav. T.), koel. j^oS ("ï^I- oedoem), plur, van >jT. ^\^0S Plui*- ^an jéjT. /.4(3) ï- adoen, keurige, nette opschik yioowel wat de kleeding enz., als wat het lichaam i^<i) 24 M zelï (haar, baard, nagels enz.) betreft; meiig'a- doen, keurig en nel opschikken enz, berlldoeii, keuri§ en nel opschikkende zijn; zich keurig en nel opschikkende zijn (hier moet men zich dïri of dirïnja als dir. obj., of liever als complement, van adoen denken); en van daar ook : keurig en nel opgeschikt wordende zijn; Cl guatre èpingles zijn; Moêiiati, wal keurig en nel opgeschikl is; pen^artoen , wie keurig en nel 'opschikt, wiens gewoonte hel is, zich keurig en nel op te schikken, IL, adoeu-^, w. sum., weerschijn, zoo als op sommige stoffen ligt. — [N.J. IIL adc^naii, jav., gevecht hanengevecht /.iw3 )> nieitgadon, lot deeg mengen; tot een mensch, een^ man vormen; kAö\miï^deeg beslag; peiigadoii, deeg menger; peng^adönan, deegmenging ; vorming tot een mensch, een man, ^ w3 ) mengedeii, batav. (bal. p^d^n, ï.), * drukken, als men een groote bood- schap doet, om zijn slercora kwijt Ie raken; vgl. men^r^n, drukken, van een vronw in barensnood. — [H.]. tX>ö) «-dinda (van adik), jongere broeder of zuster in de eerbiedige ol hoffelijke spreekwijze. L^,p\g£.s\ plur, van i)d\. ur. van .b. 11. plur. van .^ J. y CS >) en J). Wc>) en^^JÏ plur. van^)J. Si|K^) (mal. adwirali) plur. van .) ixibiDÖ) adöéhaiian»; (smtr. van a do eb en anang), inlerj. van medelij- den, bij eene pijnlijke gewaarwoording van iemands kind. of ook een ander persoon: och lieve kind: medelijdende weeklacht mei die woorden, . iè#(3) adöèhai (smsl. van adoeb en hai), interj. = adoeli, int; adcë- haï-S m adoeh-adcĕhai , veelal bij bet zingen, om aan het slot van een couplet, als eene soort van geurmaker, door eeue enkele stem gezongen te worden. ^f C§iOS adCêi, interj., ach; helaas. — [R.]. 2S^) adoeh (voor afleidingen edoeh) , interj. van pijn, verdriet, of verwondering: ai; au; ach; oh; he; nienj»*edoeh, weeklagen, pen^edoeh, wie weeklaagt; wiens gewoonte hel is te weeklagen; weeklager: peii]2fed«*- lian, het weeklagen; weeklacht, !> CS ^Ac^) P'^i^*- van^JbJ. / CS >C6c3 ) ^^'j plw^- doehm, zwart; zwartgrocn. ^^^ó) 25 ^3t / C<3j fii^i^ een oor logsgereedschap. — [h]. y o s MOt>) pl^i**- van ,,,^J. /c^ U cr^> L-.^A^O) «ï^vj pln»\ Ijjf, beleefd; welopgevoed; rari goede opvoeding; gelellerd, In 't mal. ook nog: beleefdheid. ^c5 /•hf><3) pl"ï'- V''*" e;:l^- • 4)(3) ***•> openbare uilroeping , inz. aankon- diging van de uren des gcheds door den ^Jj^; meiig:a(Izaukeii , m 'l openbaar uitroepen of aankondigen. r, van ?),J. C.6^ plu ly / & A£^ <3 ) ^*'> Ae^ gehoorzamen; gehoorzaming: gehoorzaamheid. y CS O (3 / <^*'' ' ^^^l (f'Oen gedenken aan iels. ) / w \Oi3 ) ^^'^ hel zich herinneren; hel iels ge- denken ; herinnering ; vermelding, jOS ptur. van Jii3. <AJ3) ("i^l- adzillah), plur. van J^ilJ. ^. ilI3) ^^-^ plur. ;>!3, puntig; vaardig om te antwoorden; welsprekend. i,\oS (lual- idziii) ar., hel veroorloven; hel ^toestaan; het inwilligen; verlof; toestem' ming; inwilliging; mal. verb. is ïdjin: d^ngngan t ij ada ï. zonder verlof zijn; men^idzinken, veroorloven enz,: iets veroor- loven aan iemand (dir. ohj.); met verlof enz. begunstigen. lur. van 5> OS ^0\Ó) P'^^^- V^" S^.^' y CS ^ ) 1. ara, naam van een eetbaren zoetwater- visch. II. naam van boomen, die tot de vijge- boomen met gaai'randige bladeren behooren. De gom van sommigen geeft goedevogellijm; soorten: a. rimba of kajoe a., degrootste soort, een prachtige boom, die zoowel uit den grond opgroeit, als op andere boomen, in de door de vereeniging van takken ontstane hallen, waarheen de pitten door vogeluit- werpsel gebracht worden, als parasiet opschiet. Grooter wordend, zendt dan die woekerboom langs den moederboom wortels naar beneden, die zich langzamerhand in y ^ den grond hechten, hoe langer hoe dikker worden en ehidelijk den nioedcrbooni dooden; terwijl de parasiet- of roofbooni zieh Irotsch in de lucht verheft. Van daar het sprcek- ^ woord: pindjara k. a., hef Iccncn als de h. a., d. i. zonder het geleende terug ie geven, op de wijze der indische vorsten, zich iets toe eigenen; a. k^l^hoek, eene soort, waarvan de vruchten het meest op de europ. vijgen gelijken; a. sijalang; a. makanan ptËnai. III. naam van verscheidene planten, waar- van men niet weet, hoe zij aan dien gcmeen- schappelijken naam komen; soorten: a. djangkil; a. ^mas en a. përak, parasieten; a. tanah, saprijk plantje, dat inde genees- kunde gebruikt wordt; a. hatoe,of a. lië- moet, mosachtige plant, die op rotsen groeit en geneeskrachtige eigenschappen bezit. IV. vari voornemen zijn om ecnig kwaad uit (e voeren, — [L.]. V., ara-^, plein; open veld, — [G.]; jav. (T.). VI. en arah, hoop; vcrwachling. — [M.]. 1)1. Sri, naam ecner vergiflige zeelang; roempoet eêlar a. =^tampoeng ïi., naam eener geneeskrachtige plant. II., ari-2, gedeelte van den buik tusschen navel en svhaamdeelen; onderbuik; de liezen; de schaamstreek. V%) en T.f plur. van t^K. y y ió) s) (•Wt'^l- irSdah) ar., het willen; — de wil. —. y 7 (j^ yy P'^^^'- ^^^" L^.^' ^*'^ L/^^!;]' / y s A/vg )))) (ï"»l- itritrisali) pl ur. van / >».> U^lj /J ^ / IJ>^C.) \ ) oeraiig'as, batav., de mof (jav. w^rangas). — [T.]. s (^ -^ J ) i ) «n^ (nom. unit. ^M), zekere boomen met doornen, welker bladeren en twijgen een gewoon voeder voor kameelen zijn, en van welker wortels en twijgen tandschuijers gemaakt worden, door hel eene einde van een slukje wortel enz. in draden te kloppen, waardoor eene soort van kwastje ontstaat. y y s do ) \) (mal. arakah), nom. unit. van het voorgaande. — A.JL< ) \ ) (mal. aramiiiah), plur. van ,^j\ * y y s y ^U) (araiiï), pl ur. van L^M. y s ^^^) ^) plur. van w^i,!. y s ^<^\\\ plur. van ^^. 27 ^ ^ ) i) irib, lisligheid. — [L.]. -i> ycs \^ ;l> 1)1. (en arliï^b, harbab en liarbab, of rebab en rebbab) verb. van l-jG^. il. plur. van u-j,. X CS f^ i ) plur. 51^ \) fem. van üj van ^^it. -r- ^ .^ ^ i ) en U>;ï, plur. c->)>lft;.^, t;/errfec?rtf/ der week, d. i. woensdag; mal. verb. V lur. van U^,K Va-> \ ) plur.%an ^a^ l:i^^^Va^ \\ pil y y Qs AjX'> i ) (mal. arbaah), vier. In 1 mal. nog: (/e^a/ vier; getal van vier; viertal; ksa, ) ^io. \ telkens vier; vier aan vier» .. ^ ^^ <Acjt-> O (mal. arbiah) plur. van ^^. w ^^ CS /^JL^ \) (mal. arba'l), tot vier betrekking hebbend, L ** J i ) (arit) I. jsacA^ gekromd. ii. balav. (en jav., T.), grasmes. ~[B.]. UIJ 1 ) arta (en ^rta, Iiarta en lierta, of retta) — skr. artha — , goederen; goed; rijkdom; schatten; bezittingen; ^.ri'd b^nda, goederen; artawan, en artawan, gegoed, rijk. 'j ) ertl (en retti), zin; beteekenis; 6c- cl; duidenis; begrip; meeni^ig; meng'erti) den zin enz. van iels vatten; begrijpen; vatten; verstaan; Qrtïnja, de bef eekenis er van; dat is ie zeggen; wel te verstaan; ^. kala, beteekenis van een gezegde; orang e^., iemand van begrijpen; een schrander mensch; ber- ?rti, een' zin enz. hebben; tij ada b., zonder zin enz. seërti, gelijke zin enz. van denzel/den zin enz. ZJ \) ?**at (herat en rat), vast ineen, zoo als bv. grond, die aangestampt is; van het lichaam van menschen of dieren: rast — ; van eene binding: strak aangehaald; vastheid; mengerat, grond aanstampen — ; eene binding strak aanhalen; s^g^nggam V., eene handvol, vast ineengedrukt. .^b 1) z. arta. . jo \) (hindust. hartal, T.) artal (en hartal) geel orpiment. — (z. atal, T.). ■^j\ i *'♦ j ^ ) (mal. iritz), het erven; hel de erfge- naam zijn — ; erfenis. iur. van L-jVi^ \^ P>t O? ^ ) ardjijèna (en r a dj (b na) — skr dj o e n a — de derde der I^anda^ naam van een' koning met duizend (irmen; /.€ 4**^ \ ) arajoena (en radjaMiaj — skr. ar- dj o e n a — de derde der I^andawa's; ^J' {J^J \ naam van een' der hoogste l)ergen op Java. fT^SS ^'^y? — skr. a r tj a — beelden uil den ('v ^ ^^ ouden tijd ; oudheden ( Jav. r (? tj a , T.) ; — halav., roemab SiV Ij r, de huisjes, die op de chineesche graven, sèntiong, staan,— [H.]. y CS /^V^ii^ \) pUir. van ^^^ ; ^Ul^Ul^j, blovd- verwanten, J^ CS rssfc. 4 ) plur. van jl.^. y CS s^^:^yS ar. compar,, superi, conipar. en su- peri. ahsoL van ^as^.. ^t> \) oerdi, (gewoonlik rodi, T.) — verb. europ. — order. — [R. , C.]. / CS - v3 O ^ï*- ) ^'^ Jordaan, y CS ^ó \S (mal ardijah), plur. van )dj. CS \ i) (mal.araz), ar.,nom.unit. ïjj), hoornen van het genus der conil*era\ zoo als pijnhoomen, cederen enz. \ yS araz, ar. (nom. unit. '^jM, zekere hoornen niet een zeer hard hout , waarvan men stokken of knuppels maakt. y CS LJV) 4) plur. van jj^. y CS is\j) (mal. arzah), nom, unit. van j.f. y y s i S sS (mal. arazah), nom. unit. van :.(. ^^KM i ) I. aras (en liaras), verh. van ^w^U-, in het schaakspel: verplaatsing van een stuk, dat tct dus ver een ander stuk (koningin, kasteel of raadsheer) belemmerde (bewaakte), waardoor het aldus bewaakte stuk vrij geworden is, en alsnu zijn invloed op een stuk van de tegenpartij uitoefent. Als interj. bij het scbaakspel gebruikt, beteekent het opgepast! IL, aras kerdati (bet. van elk afz. on- bekend), soort van poffertjes, die met eene zoele of gekruide saus gegeten worden, en het begin maken van een groot mal. i^astmaal. ^ ) I. aris, aangezette zoom van iets. zoo als aan zeilen, netten en der- gelijken; lij/c in dien zin; randbelegging ; aangezet schijnende zoom, djaring b^raris- k^n rotan, een net met een lijk van rotting: arisan, wat tot zoom enz. dient, moet of kan dienen; tali a., lijk-tomv, d i. touw van of voor rad. II. w. sum., wordt gezegd van een boek, waarin de overtollige hcercëf madd zijn weggelaten, en dat daardoor moeielijker te lezen is. [N.]. III., aris-S, een woord, waarvan men te Ri. de bet. niet kent, ofschoon de volgende pantoen bij iedereen bekend is: Pangkal piBwah dijaUs köta, Dipengkal d^ng- ugan aris-arisnja, Tinggallah töëwan UV LTJ 29 U^J tjahaja makola, Tinggallah d^ngngan waritz-waritznja. / vg \ ) arc^ — veri). ned. — arrèsf: iiieii»*- ares, in arrest zeilen enz,: peng^'ares, wie in arrest zet enz, ; peiig**.lrĕsaii , in arrest zet f ing; arresteering. )\..w \V ar., het afvaardigen , het zenden van een gezant; — afvaardiging: kiinsl- woord, beteekenende, dat iemand, die Moe- hammads woorden verhaalt, eenvoudig zeg!:" de gezant (Gods) heeft gezegd, dat enz.,", zonder gewag te maken van den persoon, dqpr wieii hetgeen uit den mond van Moehammad gehoord is op den tijd van den verhaler was overgebracht. CS \ arsat z. arsad. t^KK^ \) ^Y'i p'ur. ^. (mal. roesoeh), ^^ macjcre billen en dijen hebbend. cXgg 4 y arsad en arsat, verb. van vyx».:^t< ^ c 5 A K>A,i> i ) z. het volgende. 5> c 2 ^ (bij verk. ook yn^,))^ Aristoteles, 5> os i\^ y plur. van J^ !> CS ^J ) plur. van ^'^j ( ^ 5^ (mal. arasj) ar., menschen: schepse- len; zoengehl, inz. voor vergoten bloed; boete; geschenk ter verkrijging van de gunst des rechters. y c i^Vxw \) ai*> ^^ leiden langs den rechten reeg: — leiding enz. / y CS (^Xi^ i)^*'-? hij heeft langs den rechten weg geleid; <d! ) CSóJu, ) , God heeft n langs den rechten weg geleJd, of leid e \i langs den rechten weg zegt men tot iemand, die iets moeieUjks gaat uitvoeren of zich naar eene geheime of onreine plaats, bv. een sekreet, een bordeel of dergelijke begeeft. / CS (,X^ i ) compar., superi, eompar. en superi. absol. van sx^j. y c s J U^ \ ) phir. van JL, , / CS AA^ \) (nial. anifah), plur, van / es i-JUC .. n^yt en ^^j\ ar., orgel, ;^ ^ ) arang (en haraiig), kooU inz. houtskool (batav. en jav. a reng, bal. ad^iig, T.); a. para, roet; a. batoe of batoe a,, steen- kool; kajoe a., ebbenhoul; b^na/ig a., zwartgemaakte draad, waarmede de tim- merlieden zwarte lijnen trekken (timmer- b' 50 6' mans-meelsnoer?); a. dimóêka, kolen in hel aangezicht, d. i. schande; smaad; ni^mbasoh a. tl. m., de schande afwasschen; peraraiig'- an, kolenbranderi]. II., aran^-:^, soort van stag op indischc vaartuigen van den hoofd- naar de voormast. C .) I. aroeng: (en haroeiig), mengaroeiig, ^^ waden; doorwaden; hcaro^ng*aii, door- ivaadbaar zijn; arC&iigan, de diepe zee. — Het verband tusschcn vorm en l)et. is niet te ontdekken; arociig-iircjèiigan , plaats in een water, die men kan doorwiiden: xvadde, II. van de leest: tenger; slank; tengerheid: slankheid (z. ramping). •X- C . ) aroiig, kruik; sicenen flesch, — [L.]. C . ) I. aring, gekruld of geland versiersel ^^ eencr keris, loopende aan weerskanten van de einden van de pareerstang (g:andj^) scliuins naar het lemmet. II. (en Iiariiig*), intensief riekend ; pikant riekend; intensief stinkend, zoo als bv. eeno plaats, waar gedurig gewaterd wordt; me- n^arin^ken, intensief riekend enz. doen zijn (maken); een pikant luchtje (adellijk geurtje) .aan iets geven , zoo als hv. de trassie (z. b^latjan), aan sommige indische spijzen; p^Bg'aring) wat intensief riekend enz, doet Mijn enz, f zoo als bv. trassie, een haringskop cn dergelijke; vuig*: geurmakcr. III., aring.3 (beter; ©raiig^-aringr) , naam eener eetbare plant. IV. soek., ader van delfstoffen; volgens sommigen: de laag hoven de delfstoffen. p ), nieng'erang, stenen; kermen; kreunen ^^ [van pijn]. / CS y CS ^ C^__^ \ ) Srep, jav., ivillen; wenschen; ver- tangen; beoogen — ; wil; wensch; verlangen. — [C], ^ c v \ ) I. Srip, gillen. — [G.]; dwaze / spelling van (jj^ ? (T.). II. (jav., T.), vakerig zijn,— [L.; C.]. ^ Q 5 i ) arpa (en harpa), batav., harp. — [B]. C i \) I., berarak met staatsie zich van de een e plaats naar de andere, of ook weder terug begeven, met het oogmerk, om gezien te woorden; mengarak $ op die wijze brengen; penj^arak, wie of wat met staatsie enz. rondbrengt; p. angin, statieus voorttrekkende cumulus-wotken, die als ware het den wind ronddragen; p. gantoeng, momentane regf(?wi'/aö[gf; perarakan, statelijke optocht of omgang; triomftocht; processie — ; stelling, die gedragen wordt; staatsiekoets; triomfwagen; arak4rakan, allerhande mu- ^J 31 *^\Sj) ziekinslrumenten en andere gereedschappen . voor 'i mgiigarak. II. vcrl). van (jyi\ perarakan, plaals, waar arak gestookt wordt; arakstokcrij: peiig^iirakan , de gczamenlijhc gereedschap- pen voor ccne arakslokerij. III., berarakan, z. I»(^rarak. (^ jj i ), nieii^aroek, iromv zweren, oiuler uitvoering, met getrokken kris, van eenige tlieatralc passen en andere soms zeer liartstochtelijke bewegingen in het aangezicht van den betrokken persoon, ecnc oorspr. boegineesche gewoonte, die slechts in enkele mal. staten voor den per- soon van den vorst in gebruik is (Daarl>ij noemt men den vorst gngkan en zich zelvcn akoe); trouw zweren aan iemand; peiis;- aroek, wie de gewoonte heeft ^ trouw te zweren enz; böêgis ïtoe bangsa peng- aroek, de Boegis zijn een volk, dal de gewoonte heeft trouw te zweren enz. L • V \ (en qS\ ar., wakend; slapeloos; In ^t mal. nog: wakend zijn. •K C i O arek, w. sum. — a. kanan, rechterzijde, — a. kamar i, deze zijde — [N.]. — z. arah. Ajt3 \) (nial. arkiaii), plur. van ^j i^^S k) arik, alleen in orak-arik. ^ CJL> \) aikoe, balav,, de middenstok in cen vlieger, die van de eene soenting tot de andere reikt en rechtstandig op de pgrètja (de slok van boven naar beneden) staal. — Van hier parkoe in de phrase lal i kam a (nja) pa r koe — de 2 touwen, waarmede hei touw van den vlieger met 2 plaatsen boven en onder aan de p(,*rè(ja verbonden is, zijn eren lang, — [II.]. ^ dJu )) ftï'kïïtl (bengalecsch), batav., loods; loodsman: zee loods. — [B.]. V .:?- / c: (j\^ \ ) Pl^ii'- van J iJ'J' C^- 6 \) ^ikoet, gereed: voorbereid. — [G.]. .p i) arakaii, Araran of Arracan, hriisc.he provincie van Achter-Indië. door de Mal. ook Sïjam kïri genoemd. , "^ i ) compar., superi, compar. en superi. absol. van ^,. ,,K>6 )) arkijaii (en arckkijaii), daarna; daa*op; vervolgens. ^ LtJ \) argvi, jav., berg. — [C.]. ;J_J i ) eiloeng, orlang en reloeng, vlak- org'ol — verb. ned. — draaiorgel (vgl. aral, verb. van het ar. ^y^p temaat, volgens G. van 80 yard vierkant. •K- ^ \ ) arlo, oven; fornuis. — [L.]. Cj!/ 3J r-^ _. J.J i) arlödji (en ajer-lodji) — verb. ^-^ ned. — , horologie, ) I., meii^arani , iemand met een kwaad oofjmerk in *l oog honden of nagaan, zoo als bv. een dief. II. (en ïrani), zijden slof, die rondom afhangt — [L.]. III., araiH-2, stelling, zoo als men bv. gebruikt bij het bouwen van boogc huizen of vaartuigen. ^ i ) eram (ook heram, en ram), niengerani, ineendui/i'en: ineengedoken zitten; op eieren zitten; Irroeien; van een' olifant of kameel: nederknielen ; meit^éramken , doen ineen- duiken enz. ; dwingen te — , eieren laten itltbroeien; aan uitbroeiing onderwerpen. t>V^ \) armada (en ërmada) — port. ar- mada—j^roo/e oorlogsvloot. X^ o armari (en lamari) — port. arma- O^J ario — kast, ^ os ) plur. van ^ULo. ^ CS Aj^O^ \) (mal aiiiiidlali) plur. van J^^j P c s plur. van J^.. ^ os / -A»^ \) (ï«al. armam),ar., plur. ^U (mal aramiiiah), armenisch; Armeniër, MJ /OS ésj^/^ O (mal. armanijah) fem. van het voorgaande. — Voorts : Armenië, ^ i) (en haroeii), men^aroen, eene weeke massa omroeren en daardoor vereenigen met een vocht of iets anders dat er over gegoten of gestrooid is, zoo als bv. half gaar gekookte rijst met kokosmelk, waarna het geheel weder gekookt wordt, tot dat de rijst gaar is, of deeg met gest; drclênaii, omroering enz, wat omgeroerd enz. is: omroersel; pen^Moen 9 wie omroert enz: peng^arOënan, omroering enz. k ) aron, rijst, die half gaar gekookt h. - [L.]. y ) (jav., T.) aren, de sagueerpalm. — [L.]. oy aj ^ ) oerna , worna en warna — skr. w a r fi a — kleur; tint; schoonheid; /m<9^er [de twee laatste bet. alleen voor 1]; men^oerna en meng'erna (in hik. en poëzie), zich met schoon- heid of luister voordoen^ gew. als adj., zich met schoonheid of luister voordoend; beoerna, eene kleur of tint hebben; gekleurd of getint zijn; men^oernaken , eene kleur of tint geven aan iets; kleuren; /tWew; seoerna, dezelfde kleur of tint; van dezelfde kleur of tint. yos L^s) ^1'-' P"^!^- M en J\j), haas. /^♦^•AwwÜi )) arinlngsoen (jav. mijn jongere zuster) liefkozingswoord jegens [T.j. een mmnares. ij 55 Vj^^ ^ i ) (en liarau of karau), nien^arau, een vocht doorroeren in beweging brengen; er in rondlasien, bv. om er iets in te zoeken — ; van Iietgeen zich in een vocht bevindt, zoo als bv. visch in water: er eene roerende beweging legen maken ^ om hem te verjagen; er naar rondlasien; mata kaïl a., groole hoek om haaien te vangen; b^rara u muijak, een godsoordeel ondergaan, door met de hand in kokende olie ie roeren, ^^ \) eroe, z. r(ê. / c^ \ A \ ) I- pluï*- van ^^j . De Mal. gebrui- ^ ken dit woord ook, met sing. bet., bij het noemen van geëerde of geliefde afgestorvenen, en dan komt het nagenoeg overeen met ons zaliger; a. soeltan, de sultan zaliger, eig. de ziel van den sultan. Zij gebruiken het voorts, ter aanduiding der van gebeden vergezelde doodmalen, die ter eere van een* afgestorvene, op den 5den, 7den, 40sten, lOOsten dag na het overlijden, soms ook nog jaarlijks (z. kendöëri), ge- houdenworden— eene soort van zielmis — ; makan a., zoodanige doodmalen houden; mengarwalikeii, met doodmalen gedenken, II. plur. van ^,. ^L^M^ i) aroet, w. sum., — ilang a., buiten kennis raken f bewusteloos worden. — [N.]. MAL.-KEDERL. WOORDENBOEK. DEEL ï. -)(.,♦ O* \) oeroêtan, batav. (uit 't bal, T.), worst, — [B.]. ^ ó ^ S) arcjèda — port. ar r u da — wijnruit — rut a graveoleus — . — [Div.]. — Z. L-J^vj. /.i #) s ) irffiwan* (en röêwan), naam van een' eetbaren zoetwater-visch, den beken- den ïkan gaboes van andere gewesten. Gedroogd komt hij, inz. van Siam, in den handel; a. tasik, naam van een' zoutwater- visch, die wel eetbaar is, doch bij sommigen een' jeukenden uitslag veroorzaakt; naam eener kruipende plant, welker bladeren tegen dien uitslag gebruikt woorden. -X- , C A \ ) aï*öi, naam eener plant. — [C.]. — Denkelijk 't sund. areuj, een liane (T.). 2J \ ) I. arah (en harah), richting; strekking; koers; streven; trachten; ook: plaats , werwaarts de richting enz. is; meiigarahken, eene richting enz, geven of aanwijzen aan iets (dir. obj.) ; in eene richting enz. brengen; van arbeiders: aan het werk zetten. II. z. ara, VI. / c \ ) (ï^^al. ari), plur. van c^)j. k ui . ^ i) (mal. ari), ^j\ arijj (mal. arï) *v^^ 34 J^^J^ en iSjl (ïnal- *ri), ar., plur.^t^f en^^^)^t (mal. awari), krib (voederbak); stal; paal: pin die men in den grond slaat ^ om er een beest aan vast te binden: touw waarmede men het beest vastbindt, ^ O \ ) arija, batav., vieren: neerhalen. — [B.]. / o5 V_> t ) plur. van -^j. ) oerïbang, kembang sepatoe^ batav., (jav. waraw^aribang^ sund. ribaug, T.) hibiscus rosa sineiisis - IB.]. *C^^ ) oerïta. nieuws; tijding; bericht; — [C.]. — z. berita. het doen ophouden; het een einde aan iets maken: — verwijdering, ^Ai&)\\ plur. van Sybj. \^ ys plur. van ^j. ) \) ar., voorbestaan [prèexistence) eeuwig- heid met betrekking tot het verledenc: wal geen begin maar wel een einde heeft. / s . \ \ ) (mal. azali) ar., van eeuwigheid her; ** / van eeuwigheid her zijnde. i- ^ i *U^'J lj^.y en ^^^]ar., plur. e;ri;>^iJri;] risah), landbouwer. y ) erijas en rïjas, de jonge pisang- stam; jav. arès, — [T.]; binnenste of hart van de pisang* — (L. bev^,). /**Ji> y) frêngan (herêngan en rênj^an), licht; verlicht van ziekte, smart, kommer enz.; van weinig belang: lichtheid; . verlichting; weinig belang. CjS \S pers., vrij van gebreken; vrij, iJ^J) i\ (n^^l- izalali) ar., het verwijderen; ir. van cT;- ryr^y P*"^- ^^" ^y / CS cXjL/O \ ) (mal. azniinali) pUir. van ^ü;. ds^ i) aziiah — oorspr. onbek. — soort van versnapermg. ^ ) A \ ) plur. van ^^r \Vi5 O plur. van i|yt>j ^ i) ar., plur. y&j (mal. zoehoer), wit\ 5cM/örewrf; JtjL!) *3c5UM^t, rfe schit- terende moskee, naam eener beroemde mos- kee in Kairo, waaraan eene akademie verbonden is. \j O plur. van ^\. ■'-^ /^s ^Vm\ Plur. van ^j. . jgg) I. asa (en hasa) — skr. asa — , hoop; verlangen; men^asa, hopen; verlangen; pöëtoes a., er is geen hoop meer; hopeloos; djangan töêwan a. lagi, hoop maar niet meer; berasa akan sïjang, zijn hoop op het daglicht vestigende zijn; naar hei daglicht verlangende zijn; m^ng'asak^n t^kkak,^^^ orgaan van den smaak doen hopen, d. i. door van iets maar een beetje te gebruiken, naar meer doen verlangen; t^kkak hamba asa-2, mijn ver hemelt e verlangt sterk naar meer, d. i. mijn eet- of drinklust is opgewekt, maar nog niet bevredigd. * IL, batav., = asali. — [B.]. III. wegnemen: verplaatsen, — [L. bew.; C.]. IV, w. sum., vooruitweten; een voorgevoel hebben, — [N.]. V., asa-asa, men., = soewasa; ook naam van een* smakelijken kleinen zeevisch. - [T.]- / uèS ï- (jav., T.) asoe (slechts in eenige samenstellingen en spreekwijzen gebr.), hond, IL, asoe-3, kous (mar.). /jgg ) as, ar., coll. nom. unit. L-T (mal. asah), mirten, — z. ^^). (J^) (of ^^y/^T asij), ar., plur. U]en SU), de '^ heelkunst uitoefenend; heelmeester; doctor. 3B U** ) UJ S : j^) aï*-? naam van een' boom {mirt?), — z. / wg) is (en hls), interj. van afkeer of tegenzin, foei. V/^) ?sa (en sa), eenig; enkel; een, doch alleen in samenstelling met köêrang min; tüihan jang q., de eenige Heer; kóêrang e. seratoes, èen honderd min een, d. i. negen en negentig, niengesaken , eenig enz, doen zijn {maken); als eenig enz, stellen of erkennen; voor eenig houden; m ^ngë sa- ken dzat a UI ah, de eenheid van het wezen Gods er kermen; keesaan, het eenig enz, zijn; eenheid, bv. van God; l^ (Ulf) keesa, (meer gebr. is de afl. van U sa, Li' kes^, ook wel Ui'kessa), adj., eer.ste : didv. inde eerste plaats, Va^ ) plur. van ^. 25cA-^ V/w) (mal- asatidah) plur. van Jlilf. y y s- ^cl ïScX-ÜVaa^) (ïïial. asatidzah) plur van jUa^! L\>^V/gj) plur. van JlLf. cXA-^Vxy) pluï*- van 'SXJs , A S\-w) plur. van ^^T. ü aT^V^w) plur. van ^^^. /^ 3' / ^ ÖMAi ) plwr. van Su,). ► WW ) ïïï'm pi "l'- ^^/J«^h gromlslag van een * i e/*' (jehouiv; fortdeerhig; basis. y s Iur. van .b^w. II. plur. van j^l^*^]. . V3U^) plwï'. van JLm). l, Q_J?V^uLi 1 plar. van c-iiu.). <Xö3\i^w) O^iöl. asakifali) plur. van 36 L-j>U^f op de Noordoost kust van Sumatra, onder ned. souvereiniteit. II. soort van Oostindisch halist, minder fijn dan tjïpok. Va/w) pi"*'- van L.^.^. ^Lw) plüi*- van ^]. / /OVam ) ("^*'^1- asamï), het voorgaande. TT / 25 v.A^^ ) oesaha — skr. oetsaha, — arbeid; bezigheid; werk; inspanning; a j er oe- saha, water door arbeid verkregen; meng'oe- salia, arbeiden; werken; zich bezig honden; moeite doen; zich inspannen; zich toeleggen op iels; m^ngcfesahak^n dirinja, zich inspannen; zich bevlijtigen; pengoesgilia, bearbeider; bewerker; perftsAhaaii arbeid; moeite; inspanning; peiig&sahailii en, min- der goed, pengoesahaUn, bearbeiding] be- werking, enz. /••iib\i^My I- *SSÏ*wi naam van een rljkje y CS ^an ^J^^. LJ^Vx^g ) P>"»^ vai J^^ ) (mal. as^ah) nom. unit. van ^jJ\. ij^^,/^^ ) asoet (en hasoet, of asoed en ha- soed) — welliclit verb. van het ar. CsjJ\ — meiig:asoet, kwaad stoken; kxmad brouwen; opstoken; asóêtan, kwaadstoking ; brouwing van kwaad; opstoking; kwaad dat iemand gestookt heeft; peng^asoet, kwaad- stoker; kwaadbrouwer; opstoker, brouwer van kwaad enz.; perasöêtan, kwaadstoking ; brouwing van kwaad, opstoking, \^^^y\^^^ asta, (hasta, csta en setta) — skr. ha sla, — lengtemaat, van den elleboog tot aan den top van den middel sten vinger; die lengtemaat materieel, om er mede te meten. 'Cl (3 v^Cw V ^w ^^t^ ^ï'- (pers.), plur. s>^\J\ en iJ43^Su), meester; leermeester; gouver- neur, in dien zin; meester in eenige wetenschap of ambacht; doctor; arts. xcl ^\;^\ i. i\^J o a CriU) 37 Li5 VX/ws> ) I- astaka (en setaka), sloep: pui; balkon, II. tijdelijke troon hij ccne krooning, — [C.]. vXw ) astana — pers. — vorstelijk paleis; graf slede van heilige of andere geëerde personen, j 4A>\Xvu ) (spr. istan/fcöèl) en J^axI^] (spr. istanibCël) , ar. , ConslantinopeL Mal. verb. zijn: istaiiiböèl en setaiiiböel. y c At^é^VaXa^ ) (nial. istibahali) 'dv,Jiel toeslaan; hel iets geoorloofd verklaren ; hel als geoorloofd beschomvcu; menglstibaliali- keii, toeslaan; geoorloofd verklaren; als geoorloofd beschouwen. ) vA*>^A^>) ar., hel trachten kwijtschelding te erlangen; hel verzoeken om kwijt- schelding; het afdroogen van de teeldeelen na de afwassching; het zich matigen; het zich onthouden, inz. van den bijslaap; — verzoek om kwijtschelding ; afdrooging van de teeldeelen, na de afwassching; matiging; onthouding, inz. van den bijslaap. / / c <^vXCw) (nial. istiabah) ar., het tUtnoodi' gen, om tot God terug te keeren; het uitnoodigen, om zich f e bekeer en, — uitnoo- diging enz,; bekeering; iiieiigistitabahken, uitnoodigen, om tot God terug te keeren of zich te bekeer en; bekeer en. y o JUjüLw} ar., het zwaar zijn; het moeic- y y t lijk zijn : — mociclijkheid; in de granini: mociclijkheid van het uitspreken eencr letter. / o Vaaaa^u ) si'm het uitzonderen; hel uitsluiten; uilzondering : uitsluiting, A ^Vry^rv'^ALi ) (mal. istidjabali) ar.^ het een y y gunstig antwoord' geven; van een verzoek, voorn, van een gebed: het vcrhooren; — verhooring enz, y y c B \Vj::s;^aam ) (^^^^d. istldjarah) dv.Jictsmee' kcn om bescherming, yy c JCoUS^Vaav;) (»iial. istibadlali) ar., hct ^ lijden aan bloedvloeiing , na de gewone maandslonden; — bloedvloeiing enz, y o c3 jCXsüViAaw) 'l**-» ket wellen; hei slijpen; het aanzeilen: het afscheren van het haar op de schaamstreek; het in toorn ontsteken legen iemand. y i ^^^■'i.^rL Val.) ar., hel dwingen om een eed te doen; hel den eed op- leggen aan iemand; iiieng'istihlafken, iemand den eed opleggen, y o VsAaau) j en y y y y o B iVi^VAAu) I' (»»ï'l- istieliarah) ar. , het streven, om iemand welgezind of welwillend jegens zich te maken. II. (mal. istieharaii) en .U\li.) ar., het bidden om iets goeds; het bidden om eene gunst; het bidden om een gelukkig gevolg; het wenschen om Ie worden geleid tot het streven naar het goede; het raadplegen van het noodlot, inz. door een' droom; s^mbah- jang i., gebed, inz. na hel plegen van een misdrijf of overtreding, om te worden geleid tol het streven naar het goede; gebed om inge- ving in den droom, hoe men te handelen heeft, C,^^^\iSfc\AAW ) ar., het benoemen óoov ie- mand van zijn* opvolger, plaatsvervanger of sledehouder; nienglstieh- lafken , tot zijn^ opvolger plaatsvervanger of stedehouder benoemen, —^) ^cXaam ) ai'«j» het allengs doen naderen; 38 ^SJL,) / C Jkj^) isterï — skr. strï, — getrouwde vrouw; huisvrouw; gemalin; echt- genoot [voorn, in de eerbiedige of beleefde taal]; laki isterï, 7nan en vrouw; beris- terï, een vrouw hebhen of nemen; met eene vrouw gaan trouwen; meiigisterïken , tot zijne vrouw maken, \j3^ggJCAA>) ftA''> ^öÉ verzocken om water; het t-^ y / het allengs naderbij brengen. y c -^ y y ... het willen bereiken; het willen verbeteren; het zich hervatten; het zich herstellen. JlXX^\ ar., bewijs, 'UT: A^ 1 ^Xaju) 'dv,, het vinden van rust; het rusten; — rust. jv / o 'JT. y y ) ar., het als slecht beschouwen; het verachten; — verachting. / c \jEi ywj) ai*.> het verzoeken om oplettend op tets te ztjn. y y verzoeken om regen. y o r ^\m^«^wuV aï*-? het zich onderwerpen aan de y y uitspraak of het bevel van een ander; het gehoorzamen; het zich overgeven; — onderwerping; gehoorzaam, y y c <^t^vJ;2A/bW I (mal. istitaah) ar., het ge- hoorzaam zijn; het vermogen, iets te doen; — gehoorzaamheid; vermogen, iets te doen, Jl' JV V^'1jlj^\ (mal. istitalah) ar., het lang zijn; hel zich verlengen, y <j c iV/^-Wxj^\ ar,, het vragen om hulp: het ach- ter zich plaatsen van iels, om hel te bewaken of te verdedigen; het van builen opzeggen; het trachten iets geheellijk te we- ten;— verzoek om hulp; zekerheid; duidelijk inzicht; overtuiging. y y o ifS^^^^^UsAM) ar., hel als eene gewoonte beschou- wen, In 't mal. ook nog: gewoonte; gebruik; als regel aangenomen gewoonte; in- k'jUijj) 39 ClsiX,^) gesteld gebruik; instelling (z. ïd[c); ïó[c üJlfiOwj) gebruiken eii ins telling en. ió\jfLKA^) (mal. isti'adzah) ar., hel zijne toevlucht nemen, inz. tot God. / / y y o wondering; Eene mal. verb. is astaga fer- lah, of eenvoudig astag:a. ^\\jCU^ ) (mal. isti'arah) ar., het kenen van iemand; het ontleenen; — lee- ning; ontleening; metapher, y y o ^•JLxXaj^) (mal. isti'aiiah) ar., het y /, om hulp vragen. y o * o <3 ) lXjOUu ) 'di\, het gevat zijn ; het bij de hand zijn; — gevatheid; behendigheid, y o o kjA^Xaa^) ar., het zich verheffen; van den dag: het reeds hoog zijn; — ver* heffing, y <j c . JV.«.|<.Xaaaj ) ar.^ het gebruiken; — gebruik, y y <^v.aXaa^) (mal. istiratzah) ar., het om hulp verzoeken; het hulp inroepen; hel ondersleuning vragen. ar,, hel ondergedompeld zijn; hel alles nemen; het inspannen van alle krachten; het te ver gaan; het over- drijven; — overdrijving. X c c VüJtJw; ) ar.> hel om vergiffenis verzoeken. y y ^Osj ) ^.^JUw ) ar. , ik verzoek God om vergiffenis, eene gewone uit- roeping van berouw, angst, schrik of ver- J J istang'g'i (en setangg:]), zeker reukwerk, om te branden; roë- m ah i., soort van korf, waaronder een koolvuur niet reukwerk brandt en waarover kleederen ter berooking gehangen worden (z. selaka). istiii8:gar (en setinggar) — port. espingarda — handvuurroer. Dit woord is door sen apa ng gedeeltelijk ver- drongen en men verstaat er thans gewoon- lijk een lontgeweer onder. y y o <X^ó\jiKA\i) (mal. istitadlah) ar., van een gerucht het zich verspreiden; verspreiding van een gerucht, y o o /% v.^Aa*w ) ar., hel naar kennis verlangen; het verzoeken, om onderwezen te wor- den; het trachten te verstaan; het vragen; — verlangen naar kennis; verzoek om onder- wezen te worden. y y o <^/o\JUUy ) (mal. istikamah) ar., het zich oprichten; het rechtop staan; van eene zaak: het behoorlijk gesteld zijn; — rechtheid; richtigheid; behoorlijke gesteldheid. y o c . JV^iUAg) ar., het zich omkeeren; hel te- rugzien; het toekomstig zijn; — toekomst; toekomende tijd. / O \ jL^H/Uy ; aV., Ae/ le/^ o?«rem vm^few en zich met walging daarvan afwenden. / o \ V^XiXaw ; cir.^ /ie/ zich vestigen] het rusten; /" y' van eeiie zaak: het behoorlijk inge- richt zijn — ; het tot bekentenis dvoingen; — vestiging; bevestiging. 40 J^jui^) het aannemen van iets aangebodens; het vrede maken; niengïstilaniken, den zwarten steen in den tempel van Mekka bedekken enz.—; iets aangebodens aannemen. Cl ,^g ) ar.^ het bezitten van de hoogste macht; — souveremiteit; absolute macht. *j |5sJUu ) astaköiia (en seteköna) — skr.* asiakona, — achthoek; veelhoek [hetzij alleen met uitspringende^ of met uit- en inspringende hoeken]; achtkant (pctacder); achtvlak; v eelv lak (polyeder); kruisvormig ge- bouw (8 uitspringende en 4 inspringende hoe- ken); ordekruis; ordester; soort van diadeem of tiara; 2o soort van doos voor reukwerk (vgl. astagina, T.); rcêmah hera, een huis met vier vleugelgebouwen (tj abang) in het midden van elke zijde. Het hoofdgebouw heet in dat geval katjapöéri. ^- V ^ y^yj^KM) astagina (jav., T.), reukdoos, — [C]; 20 manik astagïna, een wonderedelgesteente, waardoor men niet verbrandt en verdrinkt^ zoo men het in den mond houdt (T). i^aJvaa,») ar., het eerbiediglij k met hand of mond bedekken en afvegen van den zwarten steen in den tempel van Mekka; r /J^^A^JUy) z. J^.^]. / c c - £\.A«.|wVAAj ) ar., het gebruik snaken van iets; ^ y y,. hetiets gemeten, m dien zin; — gebruik; genot; ^J^^Ui) e^^ , tijd van genot; tijd van bijslaap. y c c Va-*|wv,w ) ar., het begeer en, zijn zaad te ejaculceren; het onaneeren. ^/-.^Xaaj) astemai, bevelschrift van een^ vorst. [L.]. AiA^^JUu ) istimewa, adv., voornamelijk; in- . zonderheid; in 't bijzonder; temeer; a fortiori; adj., bijzonder; speciaal; het bij* zondere enz; i. pöêla of i. lagi, /e fneer nog; söêrat i. ïni, deze bijzondere brief; me- ngistimé waken, tot iets bijzonders maken, hv. een' brief; in V bijzonder doen uitkomen, bv. iets in een bewijs of verslag. ^^aXvj) (vgl. istaiig'gi, ï.) estendji, rook. — [C.]. wie- /cc \.rSAAJC,vy ) ar., het reinigen van die plaats van het lichaam, die door de eene of de andere ontlasting bevlekt is y hetzij door afveging met steentjes of door afwassching met water; — reiniging enz. i^yLé) 41 1:5wjÏ t^ ^ 4./Um ) astau en atau, ba tav., of. — [H.]. / o ) 4AAAJ ) RW, hel gelijk zijn; — gelijkheid; ch at- toe lïstiwa*, ook, met mal. woord- voeging en accentueering; chatt is t i w a', linie der gelijkheid, d. i. de evenaar; de linie, \ É.X^g) istöèri (en setcêri) — port. histori — , geschiedenis; verhaal; vertelsel; handeling, die opzien baart en besproken wordt; geval, inz. ergerlijk; praat; praatje; relletje; ruzie; krakeel, y c c ) l-^XAAi ) ar., het uitlachen; het bespotten; het voor den gek hebben; — idtlaching; bespotting. /cc ]^\^Zw ) ar., van het gelaat van iemand: het helder worden; het ophelderen; het opklaren; van tranen, water, regen enz. te voorschijn komen; opwellen; van de oogen tranen vergieten; van een paS geboren kind: hei eerste geluid doen hooren; JïfUjïTiVU^ vleiende inleiding in brieven en andere geschriften (z. t^rasoel). /.•^aXvw) istïiia, eerbiediging van iemands rechten, als persoon; achting, in dien zin; het bewijzen van de eer^ die iemand toekomt; het bewijzen van de burgerlijke beleefdheden; meu^istina, behandelen met eerbiediging van zijne rechten als persoon enz. y o Haaa^vj ) ar. het beginnen; het aanvangen. y / y CS OXsüXa^) plur. van ^sw. y os y c \\j5iXvw) plur. van ^s^^. ar., Isaak. JuSi^^g) plur. van J»m., y cï VaTSJLw) plur. van ^Js^. y cXvü ) plur. van sJ\. / CS CS lX/wj) (mal. asad) ar., het verwekken van tweedracht of opschudding, y s tX^g ) ar., plur. óJs, sJ^, jllT, J^t, ^^^lii^^t, en Si^AwU) (mal. masadah), leeuw; de leeuw (teeken van den dierenriem). cl (,\vjV(uial. oesocd) phir. van s*^]. O / cJ )iX^) pi ur. van s^). K- y^ ) asar, braden. — [K. (D.)]. y CS \ K>w ) pi ur. van >r;- .^ c \ ) yw ) ar., het verborgen houden; — verberging. C^3 ) i^/W ) ar., het verkwisten; hel verspillen; — verkwisting ; verspilling. » y c Lo) yw) en J.A3|^^| ar., naam van den ^^l 42 ^) engel des doods, die ook de laaisle bazuin zal steken. / c f ♦ ^a3 ) ^^ \ en ó^y?SfA (?), ar., seraj; serafijn 25 Y^) (»ial. asirrah) plur. van Aj^- 3 yW ■><^ Li3 v^ ' aserka — port. ace r ca — ten ^ /. uj^ aanzien; len opzichte, — [R.]. ) asran — verb. ned. — aslrant; grof; brutaaL — [B.]. y s ij^' AW ) = ^y/-Uw). !> S- n pil / j^èsM) pliH'. van ^^). \\-l2>vj) plur. van ^kw. t w. suni.; aanbrengen; klikken; lasteren; op- stoken; asongkan, laster, — [N.]. ) asing', vreemd; uitheemsch; niet tot iets behooren ; vreemdaardig ; vreemdsoortig ; verschillend] ander, in dien zien; afzonder- lijk; vreemdheid; uitheemschheid; vreemdaar- digheid; vreemdsoortigheid; berftsiiig' dïri, zich afzonderen; mengasin^ken, afzonderen; afscheiden, y ei iVA,vü) I- plui'- van JL. / c )U^2/wy), i^ia^h y^^ en ü.^la^t (mal. oestö&rah) ar., plur. ^aLu^ , verhaal; vertelsel; verdichtsel; fabel, in dien zin, ^^2^^) plur. van^kw. 5> c5 J^^^/wg) =^lk^]. i$ ^ ^low) (iwal. oestöêrah) =^llL.2. o {^\,5Ca^^ ) i>liir. van J^is/^. ^ '^LAsn asoeiig, aanmoedigen; aanspooren; mnhitsen; opstoken, — [L.]; ason;, r II. plur. van yu^ , kfli/v^j) ai*-j plui"- lUM, laag; laagst; laag ge- legen; gering; gemeen; van lage geboorte, {^ Q/vu) asap (en hasap), rook; smook; me- n^asap, aan rook blootstellen; rooken, bv. visch; berooken; asapau, wat gerookt enz, is; perasapan en pengasapan, rookval; rookpan. ispaitjol (en sepanjol), spaansch; Spanjaard, ^ \.A>üUg ) Ispanja — oorspr. Europ. — Spa- nje. — [R.]. ^ / Pav) aspi, danseres, — [L.]. i JIajü), mengasak, aanzetten; aanstampen; aanstappen; volstoppen, bv. een' buit- zak; uitsloppen, bv.. een' vogel; inklem- men; een' grooten hoop gekookte rijst 1 „■OgM>| 45 ^t>^' voor leesten aanstampende opbouwen; anak-2 a.; uitgestople pop; berftsak, inklemming hebben; van een* hoop volks of beesten: elkander verdrukken of verdringen. — pe- n^asak, batav.; laadstok [B.]. 5 cl \ QiUw) en a-AiU ar,, plur. e-aiUr) en iXÜ'u) , christelijke bisschop. c^AAiUy) (mal. oeskoefijah) ar., ambt van eevi christelijken bisschop, C.iXw ) I.» asik, van een' vlieger: ongestadig ~; van daar van menschen: onge- stadig; geen zitvleesch hebbend; ongestadig - heid, II. batav., genoegelijk. — [B.] Verb. van ar. CS naam van ^A->\xw) (mal. askanijah) ar., een volk. y c / c \cXJL3vvy ) (en «JóLi) ar., Alexander; joJü)^J .JulX^) Alexander met de twee horens, d. i. Alexander de Groote, c w y C ^ c <^-> \c\JOs*Ajgi naam vaneen blad of kruid, y zoo genoemd naar Alexan- ders moeder, waardoor zij gezond was geworden; Alexandrië, ^ / JK^^m ) askal, aangenaam; vrolijk. — [L.]. , Vxy) asal, batav., = J^^ - [B.]. ^cs ^^yw) plur. van l^^Jla*j. c 5^-w) plur. van v-iL. w CS ^L-aAa^> ) (mal. asifjah) ar., naam der letters j, ^yA. en ^, als wordende met de punt van de tong uitgesproken. >^mA I. asam, naam voor de verschillende ^ wilde soorten der mangiferae (mangga- boomen), dien de Maleiers echter ook aan andere, geheel verscheidenaardige boomen of andere gewassen met zure vruchten, of aan de vruchten zelven geven, zuur, waarmede voorwerpen van ijzer of staal, bv. krissen, geweerloopen enz' ingewreven worden, inz. om het roesten te beletten; mengasam, me^ het een of ander zuur, inz. met limoensap, inwrijven, bv. eene kris. De voornaamste der wilde mangiferae zijn: a. bawang; a. paoeh; a. koembang; a. kandis; a. m^m- b a tj a ng. Tot andere boomsoorten behooren : a. gelöêgoer, een boom, met appelvormige, zure vruchten; a. djawa, tamarinde; a. pa ja, naam van de zure, eetbare vruchten van de k^lüëbi, eene soort van salak; a. ga- ram, eenige zure vrucht of ander zuur met zout, en gew. ook spaansche peper, als toespijs bij de rijst; naam van een' boom, welks bast tot b^dak gebruikt wordt; * ^) 44 asam-asaman, allerlei zure vruchten (ook de ananas behoort daaronder); naam van een' boom, welks hout een* zuren smaak heeft en van weinig nut is. * II. asam, masam, bafav.; zuur. — [B.]; mas^ni is de uitspraak [T.]. -^ >AA^) ismoe, langzaam, maar doodelijk venijn. — [R.]. — z. ^. ) (mal. isim), ar., plur. l^), ^^Uy (mal. asami), ^U) (asami) en ci^)j U^h naam; in de gramm.: nomen — ; een naam, inz, van God of een heilig persoon, als amulet gebruikt; ï, UU I ^) pronomen demonslrati' vum; [^1 4^)^nomen insirumenti; Ja^AÜ^ ^f nomen van meerderheid, d. i. de superlatief; ^.«^)^] nomen collec/ivum; ijiJ<:^\i) ^) ge- slachts-nomen, d. i. appellatief; ^U J ) ^) nomen agentis; J»&aI)^J nomen verhi; é^) ü^LCJ) wome/i mw overvloed; iL^!) ^^ nomc;^ c > o • o -» > tuce*^ (van eenmaligheid) ; Jy^k^J ) ^\ nomen patientis; 9^) (^\ nader bepalend nomen; ^J\ > !x^ ) nomen rasis; k±>Ss>. ^J nomen van ge- beurlenis, d. i. nomen verbi; i^J^^t^) nomen t'a^/^; ^^>^) nomen van substantie; ialU^ ^J nomen van intensiteit; ^^^ j^) nomen van bepaalde aanwending; .ó^^a^ ^J\ nomen verbi; yux« ^J nomen demimUivum; j«^ ^\ slilzwijgend bedoeld nomen ^ d. i. pronomen; ^ c ^ J JUiro ^t nomen van beteekenis, d. i. nomen abslractum; l-j^>,m1< ^^^ t adjectivum relalivumi ^ULll ;U.^f nomina van aanwijzing , d. i. aanwijzende artikelen; JJsiü) i L«wjf nomina numerativa; jUiU} i U.^f wom^ ^fc^ verbes, c*est-a-dire, qui font la fonclion des verbes; ^a/jÜ) rad, met den art., het nomen kat' ex., d.i. het nomen substantivum; c^^AiJull ^Ü) het adjectivum relativum. / c^ V^^^y ) plur. van ^]. \ \^\Kt ) asmara — skr, s m ara — . , de god der liefde^ als titel; vleeschelijke liefde (zelden); keasmdraan, vleeschelijke liefde, o y os /.iV^^wvg) pers., zichtbare hemel. y y QS L:U)^V-^vj) plur. van ^^]. ) Ismacl. ' ] ^^"^ ' ismöla — port. esmola — ., j vu * / OS aalmoes. ) (mal. ismi) ar., het nomen betreffend. <Xa.-^/vü) (mal. asmijali) plur. van lil. ..»i.vu) asan, verb. van ^^^^j^. 