Leerredenen
59 jongeling waiidelde, zich naar builen begaf en ver- lustigde in de heerlQke natuur, die Nazareth omgaf, en dan de vogelen des bem^ aanschouwde en de lelien des velds bekleed zag met eene heerlijkheid die de pracht van salomo overtrof, dan hoorde hy doii Vader gpreken, en wat hQ hoorde, verkondigde hy der wereld9 dat dezelfde God, vriena liefde in de werken der Schepping zich tea toon apreidt, nog veel meer de zorgende Vader is van zyne menschenkinderen ; en in die overtuiging r4>ept hij den zijnen toe: »wat zijt gy bezorgd over betgeen gy zult eten en drin- ken of waannede gy u kleeden zult ^}/* Of ais hy die zon zag opgaan, wier licht den booze zoowel ai» den regtvaardige heslraalt, dan hoorde hy de Stern des Vaders, en het werd hem duideUjk: Gods lidde is onaChankeiyk van onze verdienaten, Hy seg^t ook ondankbar^; en uit dat goddeiyk voor- beeld werd het hem klaar» dat ook de mensch moet iegenen die bem vloeken, den vyand liefhebben en wel- doen diehem haten. Zoo $prak de Vader lot den Zoon, te midden van zyne heeriyke natuur. Maar aanschouvvde hy nu den menacb, geschapen naar Gods heeld, en zag hy het regt geaarde vaderhart geopend voor het gevallen kind, dat wederkeert met tran^ van een opregt berouw, dan klonk het nog slerker in zyn «) Matth. VI: 25. 40 binnenste: » zou de mensch» die boos is^ zich oYer zQ a kind oQtfermen^ en de hemelscbe Vader zijne be- roawhebbende kinderen verstooten ^)V^ Weet joodsehe bekrompenheid uit de instellingen van mozes af te leiden^ dat elke werkzaamheid op den dag des Hae- ren als heiligscbennis moest beschouwdworden;Yer« wijt men hem daarom, dat blj op eenen Sabbath wel- deedy ziel, dan staat daar de hemelscbe Vader, te midden van natuur en geschiedenis, zljnen Zoon voor oogen, als het voorbeeld eener vverkzaamheid, die nimmer ophoudt, noch aan tijd of plaats is verhon* den 9 en met het oog op de werken die hem de Va- der toont, voegt hij zijnen bestrijders toe: »myn Vader werkt tot nu toe en ik werk ook >)/' Overal waar jbzus zich bevond, hoorde hij 6od spreken. Verkondigden de joodsehe meesters een Messiasryk, dat komen zou met uiterlijken glans, God leerde zynen Zoon uit de roUen der heilige profeteoj in verband met de teekenen der tijden en met de ontwikkeling van zijn eigen lot, dat de CHRiSTuseen geestelljk rijk zou stichten en langs dcn weg van strijd en Iijden in zijne heerlijkheid moest ingaan >). Zoo dacht hij in stilte na over den zwaren kamp die hem Mrachtte, en waar hij , toen de ure gekomen vvas, O Matth. VII: 9—11. ») Joh. V: 17—20. •) Luc. XXIV: 25—27. 41 in het binnenste heiligdom zijner ziele dat groote gebod des Vaders hoorde: Leg het leven af, nu waar- heid en deugd het eischen ^), daar klonk hem tevens het woord des Vaders tegen: Het kruis is verhooging; afleggen van het ziDnelljke leven is aannemen van het leven in hoogeren zin; vrie zijne ziele haat, zal haar behonden voor de eeuwigheid >). Dit alles hoorde jBzus in de leerschool zljns Vaders. Maar hooger bron, dan natuar en geschiedenis hem openden, ontsprong voor zijnen geest, zoo dikwerf hij, tot zich zelven in- keerende, in zijne eigene ziel, als in een reinen spiegel, Gods beeld aanschoawde9 door geene zonde verontrei- nigd. Dan Mrerd dezelfde Godszoon, die anderen op zich kon v^ijzen, opdat zij, hem aanschouwende, den Vader zouden zien, zich zelven, bij iedere hoogere ontvnkkeling des levens, eene steeds helderder yloei- jende bron van kennis, vraaruit bij God, den mensch en onze heerlijke bestemming, om 66n met God te zijn, leerde kennen. Wat goddelljke leerschool v^as zoo voor JBZUS niet dagelijks geopendi Maar hoe groot M. H.I moet bij dan niet geweest zijn, voor Mrien geen enkel woord, door den Vader gesproken, onop- gemerkt voorbijging, en die, onder zoovele wanklan- ken als hem de wereld dagelijks deed hooren, ten alien tijde Gods stem Mrist te onderscheiden ! Wat ») Joh. X: 18; XIV: 31. ») XII: 23—32. 42 ryk^ kQDui)} luoest daaruit voor jbsui^ nifti ontsprui- iQo! Verbeeldt u» wy hoorclen eo ver9toi]tclen eens alles wat fiod door iHiluur en gescbiedenj^j, door leven ^0 geweteD, bovea alles in be( Woord aiyoer (^nba- ring, oDs le^rt en oud^r^ijst, hoo rein en ydmaakt 90a wze konnis wordeii van God en gc4deiykQ siakeol ^(iö ^g 4ffzu9 den Vader qveral, aiäö hoord^ hy %yne 9t«m Qn aag »IJne gedaante en het uitgedrukte bfi^ld yan ^y n wexen ^) , gelyk het vöör allea in zyn binoenate gegrif t stond. Maar zoo ook kon hy toeneopieii in vQa- b^id, Qoafbaokeiyk van bet gezag van eenige acboo)- geleerdbeid« Zoo staat hy voor ona ala de eenige, die, 9K)nder xonde, God zien kon, nooals Hy door niemand wordt aanscbouwd> en vriens volmaakte ontvvikkellng, op het gebied dor boogste men^ebelyke kennia, het bewys levert, dat hy de Zoon was, die, ^inmetden Vader, kon optreden als het liobt der wereld en als de vertegenwoordiger der Godheid, wien9 woord wy eerbiedigen als waarheid en als de vyabeid Gods. Is de getuigenis in den tekst vereerend voor lasua, gewigtig is «y tevens voor het Christendom. Zy is dit eensdeels voor de kennis van des- zelfs stichter; anderdeels, voor de waarde- ring or van, als de godsdienst der wcreld. ') Joh. V: 37. 43 Wy noemden de getuigenis van ooEen tekst e en e gewigtige bljdrage tot de kennis van b^m die het Christendom gesticht heeft. Dat onze Heiland, in wien wij den Zoon vanGod, het afschijnsel Zijner heerlijkheid en het uitgedrukte beeld Zijner zelfstandigheid, eerbiedigen, alaeenvan ons geslacht, in de gestalte van een menschenzoon op aarde geleefd heeft, is het algemeen gevoelen der ohristeiyke kerk. En toeh M. H.I wat moeite heeft het niet gekost en kost het aan velen nog, eich aan die groote waarheid: Gods Zoon ia mensch geweest, le gevvennenl Hier ergerde men zioh aan zijne men*- schelljke . geboerte, en stelde zich de komst van den GhristuB voor als eene plotselijke verschij- ning 1); däär sprak men van zijn ligohaam en bloed , maar zag er intusschen niet anders in dan een schijn- beeld; en waar men de waarheid zijner mensche- lijke natuur, althans naar het H gc h aa ra, niet darfde te ontkennen, daar aarzelde men evenvvel eene ware menschelijke ziel in jbzus te erkennen. Zoo wa8 ook de letterlljke opvatting van het tekstvvoord voor velen tot een aanstoot. » jezus nam toe in vvljsheid/' Hy wist dus heden wat hy gisteren nog niet had ingezien, om morgen zynen geest ai weder met nieuvve kennis te verryken. Dat scheen iets ongeloofe- ') Joh. VII: 27. 44 lljks ien aanzien van Gods Zoon^ en leidde tot eene yerklaring van den tekst, waarblj jbzus slechts voor den uiterlijken schijn in wijsheid zou toegenomen zljn. Zoo werd het vragend en leer- gierig kind in den terapel straks verheven op het gestoelte der leeraars^ omdat men zich ergerde aan het denkbeeld, dat ook de Zoon van 6od, alsjonzer een, in grootte niet slechts, maar ook in wljsheid zou hebben moeten toenemen. Wij M. H.I ergeren ons daaraan niet. Want van twee6n iin: Gods Zoon is mensch geweest of niet. Is hlj het niet geweest, dan spreekt het Evangelie logen en onze predi- king is Ijdel. Is hij het geweest, dan moest ook zljne kennis, hoe snel en voorspoedig zich ont- vvikkelend, omschreven blijven binnen de perken en grenzen der menschelijke natuur. Behoort het dus tot onze natuur, niet alles, noch alles op eens te weten9 en slechts langs den weg van oefening en ontwikkeling tot kennis der waarheid te ge- raken, dan ligt het in den aard der zaak, dat ook jEzus als kind en jongeling moest toene- men in v^ijsheid en in kennis. Slechts eene ge- brekkige beschouwing van het Christendom kan hier ergernis vinden, waar de Christen dankt en juicht over elk bewijs, dat hem door Gods Zoon in waar- heid de broederhand is geboden. jezus ghristus, de heilige, de volmaakte, hij die verklarcn mogt: 45 »wie mij gezien heefl, heeft den Vader gezien/' diezelfde is mensch geweest als wij. Het eeuwige Woord9 dat bij 6od was en God was9 is in hem vleesch geworden en geopenbaard op menschelijke wijze. O zielverheffende gedachte! Als jezus mensch geweest is, ziet, dan moge de zonde in onze leden heerschappij voeren, maar het blijkt tevens, dat zij tot onze natuur niet behoort; want jbzus, die ons in alles is gelijk geworden, en, gelijk wlj, denheet- Sten kamp moest bestaan met de wereld9 heeft geene zonde gekend/ en verliet de aarde met het triomfwoord: »ik heh de wereld overwonnen/' Maar ontkent nu de waarheid van zijne menschelijke ont- wikkeling, en hetzelfde woord, dat ons den adel waarborgt van onze eigene natuur, verliest zijne waarde en wordteen ijdele klank. Onze Verlosser moest mensch zijn om menschen te behouden. Geen engel, die den gang der menschelijke ontwik- keling niet bij ervaring kende, maar alleen jezus CHRisTus, die, zelf mensch zijnde, wist wat in den mensch is en de behoeflen kende van ons geslacht, hij älläin kon voor menschen de barmhartige hoogepries- 46 ter en de oversie leidsman des geloois worden, en^ zeif verzocht in alles, onze kraoht Eljn te midden der verzoeking. En als wy dan het oog slaan op zQn kruis, en diär eene liefde aansGfaonwen sterker dan de doody R en Z.I Toorwaarl dan zeggen wij, zöA liefhebben, zöA alles opofferen, zöö eigen voordeel, geluk en leven toor menschen rerzaken, dat k<m geen engel, die onze natuurgenoot niet wa8; zöö groot eene liefde ken slechts wonen in het hart, dat in den reinste der menschenkinderen voor het eenwig bdl der broederen geklopt heefl. Aanbidden wij de goddelijke wijsfaeidl Hetgeheim van^sHeeren menschheid is het geheim onzer verlossing en zalig- heid. Ook ket offer, dat hij, als Hoofd en vertegen- woordiger van ons geslacht, den Vader opdroeg ain het kruis , heeft alleen daardoor kracht om onze zon* den te verzoenen , omdat het de offerande was eeiier volmaakte menschelijke gehoorzaamfaeid; eene of- ferande^ waaraan ook wij, met hem, als priesters kunnen en moeten deelnemen. Zöö betaarade het 6od. Hij die heiligt en zij die geheiligd xvorden, de wi|n- stok en de ranken, het hoofd en de leden, moesten van öön geslacht en ö^ner nataur deelachtig ztjn. Waar is hij de bekrompene» die zich nu nog zon ergeren aan het leerende kind te Nazareth, dat toe- nam in wijsheid en in grootteP Jezus nam toe in wijsheid. De kennis van God, 47 van onze verlossing en bestemming , die hij der we- rtU. mededeelde, was, )iaar wij zagen, eefiekeoiite, die ook door hem trapswljze, langs den weg teh ont- wikkeling9 was verkregen, eene kennis, die 2ich äh ^aarheid steeds duidelijker had aangekondigd aan zljn verstand en hart. Eene belangrijke blJdrageM. H.I die de itksi, alzoo beschotiwd, ons levert toi de er- kenning van het Christendomalsdegodsdienst der menschheid. Wat jEztis ais waarheid voordroeg, warett ^ uitspraken van zljn eigen volmaakt ont- v^kkeld, wel godmenschelljk , doch altljd men- schelijk bewustzijn. De Christelijke waarheid is dus eene waarheid, die binnen het bereik ligt der nftenschelijke natuur, bestemd» om ook door ons er- IsfeoA ea opgenomen te tvorden, mel vrijheid ^n zdfstandigheid. Blljve dan ook de sluijer der ge- heimenis gespreid over hetgeen God niet goed- vond ons ' te openbaren ; de verborgene dingen £ijn voor den Heer onzen God; maar wat ons van God) onze bestemming en den weg der zaiigheid dooi* lEzus werd geopenbaard , neen 1 dat is niet ver- borgen, dat ligt niet boven ons begrip; en v^aarinde oede Mrereid eene bedriegelijke priesterschaar de uit- spraken eener onzuivere godsdienst aan het misleide volk wist op te dringen onder het voorgeven van al- lerlei geheimenis, daar treedt de stichter van onze godsdienst voor zijne vereerders op met de leuze: 48 »u is het gegeven de verborgenheden des koning- rijks te weten >)/' Wat jbzus leerde, kan als waar en goddelijk erkend worden door elk, die, vatbaar voor de waarheid, gezind is den wil te doen des Vaders in de hemelen >). Wat eenmaal, op het ge- bied der godsdienst, helder en klaar door jezds doorzien werd9 kan ook het zeifstandig eigendom van zijne discipelen worden9 zoo waarlijk hij zelf onzer natuur deelachtig geweest, en, gelijk wij, door de ontwikkeIing en het gebruik van menschelijke ver- raogens tot de kennis der waarheid opgeklommen is, Wel onzer M. H.I Nu is de 6od, dien jbzus Vader heeft genoemd, ook onze Vader; want dezelfde Geest» die in hem woonde, roept ook het »Abbal Vader 1'' uit in ons hart s). Nu blijkt het, de hemel, waarop jezus stervende het oog had, is ook het vaderland der zijnen, omdat het ook hun, gelijk hun grooten Meester, reeds hierbeneden hemel in het hart is, en de Geest Gods ook hun ten pand verstrekt van eene zaiige onsterfelijk- heid. Heerlijk Christendom I Zulk eene godsdienst, >) MaUh. XIII: 11. ») Joh. VII: 17. ») Rom. VIII: 15. Gal. IV: 6. ») Htbr. VIII: 10, 11. 49 die, niet werktuigelijk aangeleerd, in het binnenste des menscheD zetelt, hare belijders de waarheid zelfstandig leert inzien ^) , de diepten Gods onderzoe- ken 2)9 en als verstandigen te oordeelen ^), zij alleen is den mensch waardig in wiens eigen wezen de gods- dienst haren grond heeft. Zij allö^n heefl onvergan- kelijke waarde9 omdat^ naar hare beginselen, Chris- ten en mensch te wezen iin is. Ik eindig mijne rede, met de uitspraak, in den tekst vervat» te beschoawen als heilzaam ook voor eigen ontwikkeling en leven. Zijmogedenhoog- moedige beschamen, den trage opwekken, den eenvoudige bemoedigen. Jezus nam toe in wijsheid. Beschamende uitspraak voor den hoogmoed, die, in den waan den sleutel der kennis te bezitten, voor iedere ontwikkeling in chris- telijke kennis oor en hart moedwiIlig houdt geslo- ten. Waar trof men ze niet aan in de christelijke kerk, die, als regters des geloofs zich opwerpende, niet schroomden, hun bijzonder inzigt en hunne op- vatting van het Christendom ten maatstaf te stellen van de regtzinnigheid der broederen! Welk eene vermetelheid I jezus, door 6od bestemd tot koning in het rijk der waarheid, jezus nam toe in wij8- 1) Joh. VIII: 32. ») 1 Cor. II: 10. «) 1 Cor. X: l.«». 4 50 heid, en achtte het aiet beneden zich oin dagelijks te vorderen in k^nis, en gij, o menschi zotidt wa- nen, dat er aan uwe belijdenis niets ontbreekti B. en Z.I ik btd u, laat ons niet vele meesters zijn. E6n is onzer aller Meester, ghristus» aan wiens voeten het ook den wijsste en verstandigste betaamt ais leerling ne6r te zitten. Medeleerlingen Tan ghris- TUS, laat ons ter scbole gaan bij onzen grooten Meester. Gebeurt het dan dat iemand eene opvatting van 's Meesters woorden voorstaat, die van onze meening afwijkt, of uit de yerschijning van den Christiis nog iets anders meent te mogen afleiden dan wy er in gezien hadden, o dat v^ij dan, het- geen ons vreerad schijnt niet venverpen alleen om- dat het vreemd is, maar integendeel met emst ter harte nemen, ai wat ook door anderen, na biddend onderzoek, als christelijke vvaarheid ons wordt voorgesteld. Door onderlinge wrljving van denk- beelden kan de waarheid slechts winnen. Wee hem, die op het gebied der godsdienst de geesten onder- drukt, en 'snienschen vrije ontwikkeling verhindertl Ook hier is van toepassing: »niet dat ik het reedsver- kregen heh, maar ik jage er naar/' Daartoe verpligt ons het voorbeeld van den Heer, die toenam in v^ys- heid en in kennis vorderde, opdat ook de gemeente van hem leeren zou niet stil te staan, maar op te wassen en steeds volmaakter te wordcn in geloof en kennis. 51 Jezu» nam toe in wijiheidl Hoort het onver- schilligen en tragen, die, na eenmaal te zijn op- genomen in den schoot der christelijke gemeente, er niet meer, of althans zelden aan gedacht faebt om uwe kennis te vermeerderen. Ik noem daar een gebrek, dat thans meer dan ooit de christelijke kerk ont- siert. Men vergenoegt zich met hetgeen men in zijne jeugd van zijne ouders of leeraars gehoord, of in een leerboek gelezen heeft, maar aan het onderhouden of vermeerderen dier kennis vvordt door velen weinig of niet gedacht. Die stilstand is gevaarlijk. Het gevolg er van is onverscbiliigheid Yoor de godsdienst, en eindelijk ongeloof aan de voor- naamste en dierbaarste v^aarheden van het Christen- dom. Wie het Christendom slechts kent door mede- deeling van anderen en hierdoor niet zelden hoogst gebrekkig, loopt straks gevaar, om, waar hij zijne aangenomene overtuiging niet tegen de aanvallen van het ongeloof kan verdedigen, öf het Christendom zelf prijs te geven, öf, in het tegenovergestelde niterste vervallende, elke ook de ongerijmdste voorsteliing met ijver aan te grijpen, in den waan, dat hierin de eigenlijke kracht van het geloof is gelegen. Wachten vrij ons voor dit gevaar. Wie gelijk jezus in kennis en vvijsheid toeneemt, zal voor ongeloof zoowel ais bijgeloof bewaard blijven.. Of zonden vvij alleen op dat gebied niet toenemenf Is dan de christelijke 52 godsdienst niet waardig dat wij haar ieeren kenneDf Zult gij op elken anderen tak van kennis en we- tenschap u toeleggen, en hem vergeten, wiens Geest alleen die kennis heiligen en dienstbaar maken kan aan onze hooge en eeuwige bestemniing? Ook hierin zij ons JEZus dan ien voorbeeld. Laat ons vorde- ren in de kennis van God, den alleen Wijze. Die kennis is het eeuwige leven i). Jezus nam toe in tvijsheid. Troost er u mede eenvoudigen der aarde! Gij klaagt over de ge- ringe male uwer kennis, over uwe kleingeloovigheid en de flaaawheid uwer christelijke hope. Maar, B. en Z.! zoudt gij dan meenen op eenmaal den trap van kennis en geloof te kannen bereiken, vsraarop de ware Chris ten staan moet? Beklimt de rei- ziger dan met äänen stap reeds den bergtop? Wast het mosterdzaad dan reeds in eän nacht op tot e^n boom J Of zou op elk ander gebied van kennis de wet der ontvsrikkeling heerschen, en hier alleen, als bij uitzondering, het kiud reeds terstond een man en vader in het geloof zijn? jezus nam toe in vvijs- heid. Zoo moet het ook met ons zijn. Of zou de dis- cipel meer zijn dan de HeerP Is onze kennis nog gering, zij kan met elken dag, ook bij den een* voudigste, toenemen, vooral door een verstandig gebruik der Schriften. Maar bierdoor niet alleen. ») Joh. XVII: 3. 55 De cbristelijke kennis rusl ook op onderviuding. De Christen weet van zijnen God en Yerlosser niet slechts te spreken uit de letteren der Schrifl, maar uit de volheid van een hart, dat Gods genade bij eigen ervaring kent^ klimt het »Abba Vaderl" op tot den troon der eeuwige ontferming. De Cbristen weet in wien hij geloofd beeft, en aan de kin- derkens wil God openbaren> wat, uit vooroor- deel en waanwijsheid, den in eigen oog verstan- dige en wijze verborgen blijft. Yoor zulk een weten van God is taalkennis noch schoolsche geleerd- heid noodig. Wat hier in de eerste plaats ver- eischt wordl, is zelfkennis en een härt, welks be- geerte hooger reikt dan het voorbijgaand en vergan- kelljk goed dezer aarde. Onze Meester vroeg daarom nooit^ of iemand wel geleerd genoeg wasy om zljn discipel te worden; maar noemde ais voorwaarde tot het burgerschap in zljn rijk, wedergeboorte^ reinfaeid van hart en van beginselen. Hier heet het: »die uit God is hoort ons/' »die uit de v^aar- heid is hoort mljne sterame/' en »zoo iemand v^il deszelfs wille doen, die zal bekennen, of deze leer uit God is." Denzulken^ zegt jezus, »is hetgegeven de verborgenheden des koningrljks te v^reten;" en v^aar de Atheensche wijzen patjlus »een klapper" noemen, v^ordt onder zijne prediking 'het harteener LYDIA geopend voor de waarheid. Die vvijsheid dan ;>4 boveual gezockt, en de Heilige Schrifteu gebruikt, niet toi Ijdele bespiegeling noch om te zweren bij eene doode letter, maar om den weg te leeren kan- nen , die tot GHRiSTus leidt en tot den levenden God , die woning maakt bij alien die Hem liefhebben. Die kennis all^^n is het eeuwige leven; op haar rust ons geloof, onze hoop, onze iiefde, met iin woord, alles vfsX blijven zal, waar de wijsheid der wereld, bij ons Yerscheiden, zal achtergelaten worden aan deze zijde van het graf. Dat niemand dan den moed verlieze. Geleerden en eenvoudigen, rijken en ar- men, aanzienlijken en geringen, dat wij te za- men, in de gemeenschap des H. (xeestes, opwassen in cHBisTus, die ons Hoofd is. III. DE WEDERGEBOORTE. »«»N/VVVVVVV LEERREDE OVER JOHANNES IH; 1—10. JOHANNES III: 1—10. En er was een mensch uit de Farizeen, tviens ihaam was nigodemus, een overste der Joden. Deze kwam des nachts tot jezus, en zeide tot hem : Rabbi! wij weten, dat gij zijt een leeraar, van God gekomen; want niemand kan deze teekenen doen^ die gij doet^ zoo God met hem niet is. jEzus aniwoordde en zeide tot hem: voorrvaarl voartoaarf zeg ik u, tenzij dat iemand wederom ge- baren worde, hij kan het koningrijk Gods niet zien, NIGODEMUS zeide tot hem: hoe kan een mensch ge- baren worden, oud zijndeF kan hij ook andermaal in zijns moeders buik ingaan, en geboren vuordenF JEZUS antwoordde: voorwaarI voorvoaarl zeg ik u, ZOO iemand niet geboren wordt uit water en geest, hij kan in het koningrijk Gods niet ingaan. Hetgeen uit het vleesch geboren is, (dat)isvlee$ch; en hetgeen uit den geest geboren is, (dat) is geest, Verwonder u niet, dat ik u gezegd heb: gijUeden moet wederom geboren worden. 58 De wind blaasl voaarhcfien hij wU, en gij hoat^i zijn geluidy maar gij vueel niet, van waar hij komt en voaar hij henen gaat; alzoo is een iegelijk, die uit den geesl geboren is, NiGODEMUS anttvoordde en zeide toi hem: hoe kun- nen deze dingen geschieden? JEZUS antfvoordde en zeide iot hem: zijt gij een leeraar Israels, en wee( gij deze dingen niet? Het u daar voorgelezen gedeelie der Heilige Schrift is bekend. Wie is er, die het niet meDigmaal gelezen heeft, en door den plegtigen toon, die erin heerschi, niet werd aangetrokken? Intusschen vrees ik»M. HJ dat er voor velen, bij het zoeken naar den ain van 'sHeeren woorden, nog moeljelijkheden oprij- zen, waardoor h un de verbevenheid van dit belang- rijke gesprek grootendeels verborgen bleef, zoo niet de ^aanleiding werd tot duistere voorsteUin- gen, die van de oorspronkelljke helderheid der christelljke geloofsleer afwijken. Ik heb mij daarom Toorgenomen , om onder Gods zegen dit gedeelte der Heilige Schrift voor uw verstand, en hierdoor, ZOO ik hope, ook voor uw hart toegankelijk te ma- ken. Hoort mij met belangstelling! De God der 69 vraarheid geve ons de verborgenbeden van zijn ko- ningrijk te verstaan^ en, door de waarheid vrijge- maakt, ook dit woord van ghristus te leeren onder< scheiden van menscbelijke leeringen! ambn. De tekst verplaatst ons te Jernzalem in bet eerste jaar van 'sHeeren openbare wcrkzaambeid. 't Was het Pascbafeest, waarop zicb Joden uit alle oorden des lands en ook van elders te Jernzalem verzamel- den, om te gedenken aan de verlossing uit de band van FARAO. Ook jezus was uit Galilea, tbans voor de eerste maal na bet aanvaarden van zijn ambt, tot bet feest opgegaan, en bad reeds doormenigbe- wljs zijner tvondermagt, alsmede door zijne krach- tige houding bij de reiniging des tempels, zijne tegenwoordigbeid in de boofdstad opgeluisterd. Dit een en ander moest uit den aard der zaak velen de aandacbt op zijn persoon doen vestigen, en het vermoeden wekken, dat er in bem een nieuw profeet voor Israel was opgestaan. Meer ecbtör dan bij iemand anders was dit bet geval met zekeren NiGODEMus, een lid der Farizeeuwscbe secte, dien de Evangelist ons beschrijft als een overste der Joden, als een der leden derbalve van bet Sanbedrin, en als een joodschen Rabbi van zoo groot aanzien on- der zijne fijdgenooten, dat bij niet maar eenvoudig 60 een leeraar Israäls, zooals in onze verlaling staal (vs. 10), maar, volgens den oorspronkelijken tekst, cie leeraar Israäls, de groote Rabbi bij uitnemendheid genoemd werd. Die wiJdberoemde leeraar was het, die, ua ai wat hij van jezus gezien en gehoord had, wenschte met hem in nadere kennis te konien, en zich te onderhouden over de groote vraag des tljds, de vestiging van het Messiasrijk, of, zoo- als het in den tekst genoemd wordt, het ko- ningrljk Gods. Om dit te rustiger te kannen doen, meldt hij zich aan bij jezus des nachts, d. i. na zonneondergang, laat in den avoud, wanneer hij hoopte, jezus, niet, gelijk des daags, door de volksmenigte omringd, maar all^^n aan te tref- fen. Dit voorgenomen bezoek had dan ook plaats, en de joodsche Rabbi komt ter bestemder ure zijne hulde brengen aan den hem onbekenden, doch reeds in zijne oogen zoo belangwekkenden profeet van Nazareth. Zooals te verwachten was, begint het gesprek, van nigodehus zijde, met de betuiging van zljnen eerbied en zijne bewondering voor den man, die door zijne teekenen zich de regtmatigste aan- spraak op den titel van Godsman of Profeet venvorven had. »Meesterr begint hij daarom, pwij weten/* wij leeraars en oversten des volks, wij houden ons overtuigd op grond van uwe wonder- leekenen, y>dat gij een leeraar zijl van God gekth 61 men,'' ais wilde hij le kennen geven, dat hierin de grond van zijn verlangen gelegen wasy orahemper- soonlljk te ontmoeten en zich met hera over een en ander belangrijk vraagstuk der toenraalige god- geleerdheid, bljzonder over het aanstaande Messias- rijk, te mogen onderhouden. Dat zulk eene belangstelling den Heer welkom zal gev^eest zijn, kunnen wij niet betwijfelen. Intusschen bemerkte jezus ai terstond, dat de joodsche meester nog ver verwijderd v^as van het standpunt, v^aarop de v^are burger van het koningrljk der hemelen moest staan. nigodemus, M. H.! was namelijk be- gonnen met in jezus te verheffen wat voor den zinnelijken mensch de meeste waarde heeft, t. w. zijne wonderteekenen, en had hierdoor ai aanstonds doen blijken, dat hij, gelljk de meesten zijner tijd- genooten, meer hechtte aan hetgeen het zinnelijk oog verbaast, dan aan het groote wonder in de zedelijke wereld, v^aardoor de verschijning van den Messias, volgens de aankondiging der profeten, zou gekenmerkt zijn. Gelijk uit de evangelische ge- schiedenis bekend is, riepen de Farizeärs gedurig om teekenen uit den herael, en schreef paulus nog van de Joden in zljnen tijd, dat zij ter hunner overtuiging teekenen verlangden. In hetzelfde ge- val verkeerde nicodbmus, en terwijl een dieper gods- dienstige zin de petrussen deed betuigen: »tot wien 62 zouden wij heengaanf Gij hebt woorden van eeu- w]g leven/' en de naria^s aan de voeten van den Messias deed nederzitten, om het 6ine, dat noodig is, uit zljnen mond te hooren, begon de nog zin- nelijk denkende Rabbi ai terstond met den leeraar van Nazareth te bewonderen, omdat hij voor het zinnelijk oog teekenen en wonderen gedaan had zooals niemand. In verband met deze nog gansch vleeschelijke denkwijze en met de zinnelijke venvachtingen door het meerendeel der Joden aangaande het Messiasrijk gekoesterd, wordt ons het antwoord van jezus dan ook terstond begrijpelijk. Zag nigodemus in hem nog niets hoogers dan den wonderdoener op zinnelijk ge- bied, en toonde hlj hierdoor dien hoogeren zin nog te missen , die den echten burger van het koningrijk der hemelen moet kenmerken^ geheel overeenkom- stig het standpunt, waarop de Rabbi stond, luidde het antwoord van jezus: nvoonoaar! voortvaart zeg ik tl, indien iemand niet voedergebaren tuoreU, hy kan het koningrijk Gods niet zienT Om dit wel te verstaan, hebben wij slechts de beeldspraak in eigenlijke termen uit te drukken. Ge- ta oren v^orden is, gelijk ieder v^eet, hetzelfde als beginnen te leven. Nu bogint de mensch, in den gewonen zin des woords, te leven, zoodra hlj den moe- derschoot verlaat. Dit is intusschen slechts het begin 65 of de eerste openbaring van het zinnelljke leven, dat hij gemeen heeft met het dier. Naardien hij ech- ter^ boven het dier verheven, eene redelijke en zede- lljke natuur heeft, zoo is het niet genoeg, dat hij, als zinnelijk \vezen blj zijne natuurlijke geboorte begonnen zlj te leven, maar moet er ook evenzoo een begin gemaakt worden met dat hoogere, gees- telijke leven, waardoor de menschals hetbeeldGods zich van het gedierte onderscheidt. Begint hij dus te leven, wanneer hij in [ eigenlijken zin op na- taurlljke wijze geboren wordt, zoo moet hij later evenzeer geboren worden, d. i. beginnen te leven als geestelljk en zedelijk wezen. Bestaat er derhalve tweeärlei soort van leven voor den mensch, een zin- nelijk en een geestelljk leven, dan verstaan wij nu ook, vvaarom jezus van tweeärlei geboorte spreekt, en de geboorte d. i. den aanvang, of wil men, de aanvankelijke openbaring van het hoogere en gees« telljke leven in den mensch van zijne ligchamelijke geboorte uit zyne moeder onderscheidt. Wenscht iemand burger te wezen van het Godsrijk, wil jezus tot ifiGOBEHUs zeggen, dan is het niet genoeg te le- ven en te bestaan als zinnelijk wezen, maar is het voor alles noodig den aanvang te maken met het vvare geestelijke leven, waartoe hij als mensch geroe- pen is. Wie nog maar alleen op zinnelijke vvijze vermag te leven, behoort in het koningrijk der hemelen niet 64 te huis. Wat NicoDBMus hierop antwoordde in het 4** vers is bij de eerste lezing niet van moeijelijkheid ont- bloot. Hoe t heeft men gevraagd en er zelfs aanleiding ter bestrijding van het Evangelie uit genomen, hoe wa8 het mogelijk, dat een man als nigodemus het woord van jEzus zöö misverstaan, en, terwijljEzus eene ge- boorte in geestelijken of zedelijken zinbedoelde, wa- nen kon, dat hij van eene herhaling van 'smen- schen natuurlijke geboorte had gesproken? Alles in- tusschen wordt duidelijk, wanneer men in het oog houdt, dat nigodemus Jood was en het woord van JEZUS verstond, naar het begrip der toenmalige Rabbijnen, wanneer zij van eene wedergeboorte of tweede geboorte spraken. Wanneer namelijk een Heiden tot de joodsche godsdienst overging, dan heette dit, in de taal der joodsche godgeleerdheid, eene nieuwe geboorte, en hij zelf werd eennieuwge- borene genoemd, omdat hij alsdan, ofschoon naar 65 het vleesch uit heidensche ouders afstammende, nu in het volk Gods ingelijfd en als eene nieuwe loot op ABRAHAMS stam geent was. Zoo werd hij, van een kind uit heidensche ouders geboren, een zoon abra- HAMS9 en in dien zin een nieuwgeborene genoemd. Zulk eene tweede geboorte was dus, naar joodsche denkwijze, gelijk gij bemerkt, alleen voor Heidenen mogelijk, en de eisch er toe alleen op Heidenen toe- passelijk. De Jood toch, die reeds door natuurlijke afstamming een zoon van abraham was ^ had als zooda- nig, gelijk van zelf sprak, geene tweede geboorte noo- dig. jEzus doet hier intusschen, in tegenstelling met deze joodsche meening, den eisch tot eeqe tweede ge- boorte niet slechts aan Heidenen, maar ook aan den geboren Jood. Dit was het wat in de oogen van mi- coDEHUS ongerijmd en onmogelijk moest schijnen. Dat een Heiden, die nog geen kind van abraham was, het worden kon , en uit dien hoofde eener tweede en hoo- gere geboorte kon en moest deelachtig worden, dit verstond hij als Rabbljn zeer goed ; maar dat die eisch ook aan hem gedaan vv^erd, die reeds vöör jaren als zoon van abraham geboren was, dit klouk hem even ongerijmd als y>dat een voltuassen man in den moederschoot zou toederkeeren en nogmaals geboren warden.*' Dit misverstand zocht jezus weg te nemen, door zich omtrent den aard der geboorte, van welkc hij 66 gesproken had, nog nader te verklaren. Gold het bij mcoDBMus op zijn joodsch standpmit voor Jhei hoogste, naar het vleesch uit abraham geborea te zyiiy jBzus doet hem opmerken, dat er van zulk eene geboorte geen sprake geweest was, Wat de Heer bedodde, wa8 geene afstamming uit abrahak, geen vieeschelijke geboorte, maar, geiyk hy het uit* drukt in het 5^® vers, eene geboorte uit toateren vii geest, niet sl^chts uit water, d. i. op uiterlijke wyze door middel van indompeling of doop» zooab plaats had wanneer iemand van Heiden Jood werd, maar eene geboorte uit v^ater en geest, zulk eene geboorte of de aanvang van zulk een leven, waarvan het beginsel niet vleesch maar geest is. De ge- boorte, door JBZU8 bedoeld, was dus van gansch an- deren en verhevener aard dan de geboorte uit Abra- ham, v^aaraan nigodemus dacht. Zocht deze zijn hoog- sten adel in de afstamming van abraham, jbzus zegt hem in het 6^° vers: y^tvat uit vleesch gebaren i>, dai 18 vleesch;** of men uit abraham afstamt naar het vleesch, of van wie anders het ook zijn moge, is in het Godsrijk ecnerlei. alleen op vleeschelijke afkomst roem draagt, als geest boven vleesch verheven is. ^Vemxmder u dus niet, gaat jezus voort in het 7^ vers, dat ik toi u gezegd heb: niet alleen Heidenen, gelijk gij meent, maar ook gijlieden, gij Joden, moet wedergebaren fsooT" dm. Zoolang gij uwe zinnelijke vooroordeelen en aardsche venvachtingen niet aflegt en niet tot een hooger en geestelijk standpunt u verheft, kunt ook gij, ZOO min als de Heidenen, aanspraak maken op het borgerschap in het koningrijk der hemelen, ai zijt gij ook duizendwerf uit abraham gesproten. Qm dit Toor nigodemus nog duidelljker te maken, heldert jezus het gezegde nog met eene vergelijking op. » De wind blaast toaarhenen hij voil^ en gij hoart zijn geluidy maar gij weet niet, vanwaar hij komt en waar hij henen gaat. Alzoo is een iegelijk die uit den geest geboren is." Meende nigodemus, dat de ware geboorte alleen hij abrahahs kinderen gevon- den werd, jezus leert daartegenover, dat, gelijk de wind uit alle hemelstreken blaast en in zijne werking tot geen hoek der aarde zich uitsluitend bepaalt, ZOO ook de ware geestdijke geboorte een voorregt is , waarin niet bij uitsli!kitiogdeJooddeelt,maar waarin alien zich verheugen kunnen, wäär zij ook op dc 68 aarde wonen. Gelljk men voorts van den wind niet weet9 van waar hij komi en waar hij henen gaat, en alle berekening derhaive, hoe en waar hij vvaaijen zal, onzeker is, zoo openbaart zich ook het hoogere ieven van den geest niet zeiden daar, waar men het niet venvacht had. Gelijk eindelljk het aanzijn van den wind bespeurd wordt aan zijn ge- luidy en dus aan zijne uitvvrerkselen , zoo erkent men ook 'smenschen hoogere geestelijke geboorte en het leven, dat uit God is, niet aan den geslachtsnaam dien men voert, maar aan de vruchten des geestes, aan 'smenschen vvaarheidszin en aan de heiliging des vvandels. »Alzoo," zegt de Heer, »is eeniegelijk, die uit den geest gcboren is." Dit is de geestelijke geboorte, dit het leven, waarvan het beginsel niet vleesch maar geest is. Na deze opheldering herneemt nigodemus het vtroord. Dat JEzus geene geboorte naar het vleesch uit abba- HAM bedoelde, maar eene zedelijkc geboorte, die evenmin als de v^ind aan eene bijzondere hemel- streek of land is gebonden, dit was hem nuduidelijk gevvorden, maar hoe zoo groot een denkbeeld zich immer op aarde zou verwezenlijken, dit bleef hem nog raadselachtig. Dc ware geboorte, het ware leven uit God, v^aardoor de mensch, in hoogeren zin dan kinderen van hunne ouders afstammen, een kind Gods is, die v^are adel, die aanneming fotkin- 69 deren, zou niet meer alleen het voorregt zijn van den Israeliet, maar zich tot alien uitstrekken, on- verschillig of zij Heidenen of Joden waren, »Aoe," vraagt de joodsche meester, »Aoe kan dat geschte- den,'* op welke eene wijze zal immer zoo groot eene zaak tot stand komenP Het antwoord van den Heer was beschamend. Dat dit geschieden kon en hoe het geschieden zou, was immers in de schriflen der profeten duidelijk vermeld. Wat waren in de oogen van dayid en van de profeten na hem ai die uiterlijke voorregten, waarop het Israäl naar den vleesche in jezus tijd zich beroemde? Hadden niet reeds de vromen van den ouden dag tot God ge- l>eden: »Gij zijt onze Yader, want abraham weet van ons niet en Israel kcnt ons Hiet i)?" Hadden ziJ niet gesproken van de ware besnljdenis^des harten *) en van de offeranden van een gebroken geest 3)? Had NicoDEMus de schriften des Ouden Verbonds goed verstaan, en niet, gelijk paulus zoo eigenaardig het uitdrukt, gelezen met een dekseH), danzouhlj reeds van DAVID geleerd hebben, »dat alle eindender aarde zich zouden bekeeren tot den Heer en alle geslach- ten der Heidenen zouden aanbidden voor zijn aan- gezigt «)." Dan had hlj het profetische woord verstaan: »Ik ben gevonden van hen die naar Mij O Jez. LXIII: 16. ») Jer. IV: 4. ») Ps. LI: 19. •) 2 Cor. III: 14. ») Ps. XXII: 28. 70 niet vraagden; Ik beu gevoDdeii van hen, die Mij niet zochten. Tot het volk, dat naar mljnen naam niet genoemd was, heb Ik gezegd: hier ben Ik 1)." »En hei zal geschieden, dat van de eene nieuwe maan tot de andere, en van den eenen sabbath tot den anderen, alle vleesch komen xal cm te aanbidden voor mijn aangezigt >)/' Zoo zoa het geschieden, had de Heer gezegd, en hoe het geschieden zou, hadden diezelfde schriften evenzeer geleerdy t. w. onder de heerschapplj van dien Ko- ningy wiens naam zijn zou Raad, sterke God^Vader der eeuwigheid> Vredevorst s). Dan zou de Heer een nieaw hart en een nieuwen geest geven in het binnenste der menschen *), de wet niet meer op steenen tafelen, maar in het hart staan geschre- ven, en een man niet meer zijnen broeder leerenen zeggen: ken den Heer, vvant, spreekt 6od, zij zol- len mij alien kennen van den kleinsle tot den groot- ste s)? Ziet, dat alles moest men voorbljzien om met NiGODBMUs nog te vragen: y>hoe kunnen deze dingen geschieden F" Wat dunkt u, M. H.? Verdiende de joodsche mecster, hoe geleerd hij overigens ook zijn mogt, niet de bestraiBng van den Heer: y>zijt gij hei, dien men den leeraar Israels bij uitnemend- heid noemt, en weet gij deze dingen niet F O Jcz. LXV: 1. >) Jez. LXVI: 23. *) Jez. IX: 5. *) Ez. XXXVI: 26, 27. ») Jcrem. XXXI: 31—34. 71 Ik heb getracht dcu leksl le verklaren, en vraag Uwe christelijke aandacht nog eenige oogeublikken , waiineer ik, overeenkomstig het onderwijs des Hee- ren, van die hoogere geboorte, die bij johannbs eene geboorte van boven, elders, naar een meer gewoon spraakgebruik , de wedergebQorte heet, den aard, het kenmerk, de vraarde en het mid- del ga beschouwen, v\raardoor zij moet tot stand komen. Wedergeboortel Voorzeker eene zaak, M. H.! die onder Christenen ten alien tijde van het uiterste belang werd geacht! Hoeveel is er niet over gedacht en v\relke verschillende voorstellingen heeft men er zich niet van gemaakti Waar nog in onzen tijd de een bij dit ondervvrerp in allerlei duistere bespiege- linjg^en zich verdiept, roept de ander ons toe, dat de wedergeboorte , hier bedoeld^ van gansch tijdelijken aard v^as, en de eisch des Heeren, als die alleen betrekking had op Joden en Heidenen, in onze dagen zijne beteekenis verloren heeft. En toch, de zaak is zoo eenvoudig. Wie zal niet toestemmen , dat er voor den mensch tweeerlei soort van leven is, een zinnelijk, dat bij gemeen heeft met de die- ren, een zedelljk leven, dat hem van het gedicrte onderscheidt? En zoo dit v\raar is, zullen wij dan niet, om v^aarlijk den naam van mensch U mogen 72 dragen, beginuen moeten, met niet slechts naar het vleesch, als zinnelijke \vezens9 zooals blj onze natuurlijke geboorte plaats heeft, maar ook met naar ons hoogere beginsel, met naar den geest, te leven? Niety alsof jezus onze natuurlijke geboorte reeds op zich zelve als iets verkeerds en onreins zou be- schouwen. Geenszins. Ook hij^ de heilige Gods, was immers zelf, naar het vleesch, uit den zade davids, en evenals zijnö volksgenooten uit abraham ge- sproten. In die natuurlijke afstamming, op zich zelve genomen^ reeds iels onreins en verwerpelljks te zien, kon alleen later opkomen, toen met de verachting van ai wat aardsch en vvereldsch heette, ook onze zinnelijke natuur, reeds als zoodanig^ voor zondig werd gehouden. Neen^ M. H.I jezus vervverpt het geboren wordcn uit vlecsch als zoodanig niet, hij voert geen strijd tegen de door God van den aanvang ingestelde wet der natuur, maar hij keurt de geboorte uit vleesch^ dat leven naar onze zinne- lijke natuur^ niet genocgzaam. Veronderstelt, dat iemand hem als davids zoon bcgroct^ en nis den Christus bclcden had wegens zijnc afkomst van Is- raäls grooten koning, hij zou hcm evcnzcer hebben toegevoegd: spreek niet van mijne vleeschelijke af- komst. Hierin bestaat mijne vvaarde niet. Wat uit vlecsch geboren is, dat is vleesch. Wat hij in zljne tijdgenooten berispte, was niet, dat zlj uit ABRAHAM gesproteu Avaren, maar dat zij op die vleeschelijke geboorte reeds zonder meer, hun regt grondden op het burgerschap in het koningrijk der hemelcn. Niet ons geboren worden ais zinnelijke wezens keurt jezus derhalve op zich zeif af. Ook vpert hij geen strijd tegen dcn gewonen gang der na- taur volgens welken zich in het kind het zinnelijke leven, uit den aard der zaak, vroeger moet open- baren, dan ons hoogere beginsel^ maar hij bestraft NiGODEMus, en met hcm alien ^ ook onder hen, die Ghristenen heeten^ die, schoon reeds oud gewor- den, nog leven en gezind blijven, aIs ^aren zij enkel zinnelijke wezens. Dienaar der wereld, glj, die tot hiertoe slechts hebt gelcefd voor hetgeen glj uw genoegen noemt, dat is voor uwe zinnelijke lust, gij, die tot nog toe niets hoogers hebt gekend dan aardschen rijkdom, of naar niets hoogers hebt gestreefd dan naar hetgeen uwe eerzucht prikkelen, uwen hoogmoed streelen kon, dienaar der wereld! O Malth. XXII: 42—46. '; 74 zie, u geldl nog in nadruk Ii et wooi*d des Heeren: »gij moet wedergeboren worden/' Wat dankt a, is die eisch onbillijk, is hij niel geheel overeenkomsUg met uwen aanleg als mensch^ en kunt gij de minste' achting voor uzelven koesteren, wanneer gy, bestemd oin n te ontwikkeIen als zedeltjk en geestelijk wezen, alleen leeft voor het vleesch? Dat geldt ook n, beoefenaar der wetcnschap9 die^ ver- vuld met alle menschelijke kennis, de Mue groote wetenschap mist, die u in staat moet stellen, om wel te leven en getroost te sterven. Wat is de man, hoe wetenschappelijk ook gevormd, die in het beoe- fenen van zijne wetenschap, door onheilige b^fin* selen bestuurd vvordt, en, in plaats van er toi God door opgeleid te worden, zich gedraagt, als zoa er van het gebruik dier talenten nimmer rekenschap gevraagd worden? Zulk eeu geleerde is nog den joodschen Rabbi gelijk, die, trotsch op zljne we- tenschap, den rocm van als de groote leeraar Is- raels alom begroet te worden booger stelde dan den roem van mcnsch to wezen, mensch in de hoogste en edelste betcekenis des woords. Ook tot den zoodanige zou jezus nog zeggen: »gij moet wedergeboren worden." Gij ziet dus, M. H.I de eisch der wedergeboorte, hoe ernstig cene zaak zij wezen mogc, is een eisch, dien jezus doet, uit kracht van onze eigene natuur. 75 van onzeii zedelljken aanleg en odzc bestemiuing, in Un woord9 een eisch, die tot een ieder van ons gerigt wordt, omdat hij den naam van mensch draagt. Meene dus niemand, door vooroordecl mis- leid: die hoogere geboorte is iets bovennatuurlijks, iets onbegrijpelijks en geheimzinnigs, dat boven het bereik ligt der menschelijke krachten. Ziet, zulk eene voorstelling raoet immers wel ten gevolge hebben, dat de een raeent haar lljdelijk te moeten afwachten, en dat een ander, die gebrekkige voor- stelling met den eisch, dien jezus doet, verwar- rende, het Christendom venverpt en aansprakclijk maakt voor hetgeen de vrucht is van een overprik- keld gevoel of van een dwalend brein. De eisch der wedergeboorte bevat, in zijn aard beschouvvrd, niets tegenmenschelijks. Hij is gegrond in onzen aanleg. Hij virordt ons gedaan, omdat wlj menschen zijn. Maar daarom juist is hij te dringender, en de ver- antwoording van hem, die er zich niet aan laat gelegen zijn, te grooter. 