VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De Schryvers „. die de Welvoegelykheid fchroomvalligst in agt namen , hebben het niet altoos ongeoorlofd ge- keurd, dat de Menfchen zich zelven aanpreezen;.of, om dat zy oordeelden , dat zommige omftandigheden het kon- den vorderen, of, om dat het gebruiklyker was in oude tyden „toen de Menfchen meer volgens de natuur, en op- regter, leefden , en zy meer. gewoon waren van zich zel- ven en van anderen te fpreeken, gelyk zy dagten. Nog-- thans vinden wy nergens, dat de Menfchen zo vry uit verklaaren „ wat ten, hunnen nadeele ftrekt, als in de Hei- lige Schrift. ’t Welk toont, dat moses, en de andere Heilige Schryvers, weinig agts floegen op eigen Lof of Schande; maar fchrecven wat cop wilde dat zy te boek zouden ftellen; het eene enverfchillige zaak rekenende „ ` . . _ . . - in- (*) HanpeL. VIE 25 (+) Exop. IV: 24. D D » ove ee -< ae .. ~ YAN MOIES BN AARON. ep indien het cops Eer bevorderde, of zy, wat eigen Lof betrof, "er by wonnen of verlooren. +. = - 2 “Geen -wy NUM. XII. au van moses leezen, das hy zeer zagfwiochig was. meer dan alle Menfohen, die. op den aardbodeor, waren , de éénig aanpryzende Character-trek, die moses van zichzelven opgeeft, kan overgezet wor- dens dat hy zeer bedroefd was; doch, fpreekt hy van zyne zagtmocdigheid, hy vermeldt desgelyks van de hitte AP) Toorns (+, das hy BELT ontflak CEA, Maar, indier moses de waarheid niet meer dan zyn: eigen Eer op ’t ooge. gehad hadt, hy zou nooit hebben opgetekend, dat hy zo dikwyls de Boodíchap en de Bediening „tot welke cop hem fchikte, van. de hand wees ($), dat:cop., by andere gelegenheden , ap hem misnoegd was, en, om die reden, niet wilde, dar hy mr Beloofde Land zou ina : hy zou zeker BALAAM'S Voorzegging en JETHRO” kaad, aan zichzelven: toegefehreven , althans nied ver- meld hebben, dat hy, op JETHRO’S aanmhaning , eene bes tere wyze vatt Regtsbediening’ invoerde; Was Eerzugt en Roembejag zyn dryfveer geweest , hy zou getragt heb- ben, door deeze dingen, zyn eigen character. op te liga teren; en ’t zelve nooit verdonkerd hebben — dag hep vermelden. van zyne eigene zwakheden, op den zelfden tyd, dat hy, tot verkleining van zichzelven , de Voor- trefielykheden van anderen te boek ftelt. De Wonderdaa- den, door de Egypiifche Wyzen volvoerd, verhoelt hy Riet; en een verflag zullende geeven van zyne eigene Af- komst van LEvi, plaatst hy de Geflachten van RUBEN en SIMEON , de twee ouder Broeders, vooraan, om niet te veel gan zichzelven en zyn eigen Stam toe te eigenen. Eenigen hebben opgemerkt, dat moses zyne eigene Ge- boorte opgeeft ala fpruitende uit een Huwelyk, -ftrydig met de Wetten, vervolgens door hem vastgefteld : dit is twyfelagtig , uit hoofde van de uitgeftrektheid der bete- kenisfe van het woord Zuster, in de Hebreeuwfche Taale y t welk hier, door de LXX, genomen wordt voor: zyn Volle Nigt (**), nogthans is het zeker, dat ‘hy geene zorg drocg , om te vermyden dat hy geoordeeld wierd ges fprooten te zyn uit zodanig een Huwelyk, gelyk hy zou , e gee (*) Exoo. XI: 8. l GH) Num. XVI: 15. - ($) Exop. II 11. 13. TV: I. 10, 13. 14. : (**)Exop. VI: 20. D 2 se » CHARACTER-TREKKEN gedaan hebben, indien zyne Wetten van zyn eigen opftel geweest waren, ten einde zyne eigen Schikking, ofhet Gezag zyner Wetten, daar by niet mogt lyden (*). - Moses ftelt in vollen dag, de Ondankbaarheid , de Af- odery, de geduurige Opftanden, en Murmureeringen , des geheelen Volks; hy tekent op, de Misflagen en Ge- breken hunner Voorvaderen , de Patriarchen, en byzon- der van Levi, van wien hy afftamde (+). H i aart noch zyn Volk, noch zyne Voorzaten, noch zichzelven, in ’t.geen hy: verhaalt; deeze zyn alle Character-trekken van een getrouw Gelchiedboeker ,: van.een opregt Man. Gelyk moses niet na Roem hunkerde, zo cong hy ook niet na Magt en Heerfchappy. Want, behalven dat hy zulk een Taak op zich nam, als geen bedaard Mersch, zonder Godlyke Openbaaring , aanvaard zou hebben, de- ‘| ze zonder dezelve niet te volvoereu was, toont zyn geheele gedrag; dat hy geen oogmerk hadt, om zyn ei- gen Belang of Heerschzugt te voldoen. Hadt Eer of Heerschzugt hem aangeprikkeld , hy hadt niet in de Woestyne behoeven te gaan, om zyne Bevordering te zoeken, onder een zwervend en halftarrig Volk, daar hy opgetoogen was in alle de Eerbetooningen en Vermaa- ken, die Egypten, of pHarao's Hof, kon opleveren 5 doch hy weigerde, gelyk de Heilige Schryver aan de HE- BREEN het uitdrukt, groot geworden zynde, cen Zoon van PHARAO’s Dogter genaamd te worden ; verkiezende liever met het Volk covs kwalyk gehandeld te worden, dan voor eenen tyd de genietingen der zonde te hebben; agtende de yerfmaadheid yan CHRISTUS meerderen rykdom te zyn dan de fchatten in Egypte: want hy sag op de vergeldinge des loons. Door het Geloove heeft hy Egypte verlaaten , niet wreezende voor den Toorn des Konings: want hy hields sich wast, als ziende den Onzienlyken (§). d Hy ondernam ’t, het Volk van J/sraé/ veertig jaaren door eene dorre Woestyne te geleiden , waar hy zich geen ander dan een zeer ongemakkelyke en luisterlooze Regeering kon belooven ; indien anders het Heerfchen zyn oogmerk ge- weest ware; en, volgens den loop der Natuure, kon hy niet hoopen dat tydsbeftek uit te zullen leeven, en, fchoon hy, in zynen ouden dag, de volle kragt der man- (*) Exop. VI: 14 en 20. (+) Gen. XXXIV: 30. XLIX: 6. (H Hes. XI. 24, 25, 26. VAN MOSES EN AARON. 53 manbaare jaaren behieldt, gaf hy, nogthans, by ’s Volks intrede in het Beloofde Land, zich gewillig aan den dood over, in *t gezigt der grenzen van Canaan ; voor ’s hands weetende dat het hem niet zou vergund worden, den voet te zetten in een Land, tot welks bezit hy zo vecle ' paren te midden van zo veel kommers en gevaars, ’s ok van /sradl hadt opgevoerd; fehoon hy niet verbergt, - hoe zeer hy verlangde de Jordaan over te trekken (*). De Gefchiedenis zyns doods wordt , gelyk die zyns Leevens , met eene byzondere foort van eenvoudigheid geboekt. Wy vinden niet opgetekend, dat hy ten Hemel werd opgenomen, gelyk ENocH en ELIAS, en gelyk de Komeinen van ROMULUS verzonnen; maar das hy flierf, en zyne Begraafplaats bleef verborgen, om alle bygeloo= vige en afgodifche Vereering, die men zou mogen toe- brengen aan de Overblyfzels van een zo groot Man, voor te komen. Schoon hy Zoonen hadt, waren zy, nogthans, Ampt- looze lieden , op geene ander wyze te onzer kennisfe ge- komen dan als Zoonen van moses ? het Bevelhebberíchap droeg hy op aan josua, iemand uit een anderen Stam. Moses was, derhalven , zo verre als iemand, af van Yde- ` le Eer en Staatzugt; hy kon zichzelven geen ander Voor- deel belooven , dan “t geen ontítondt uit het volbrengeh “van cops wil, het overleveren van diens bevelen aan het Volk van /sraé/, en het volgen van diens voorfchriften , in zyn Gedrag en Volksbeftuur. AARON was van eene andere Geestgeffeltenisfe dan MOSES, en hem nydigz beiden AARON en MIRJAM murmureerden tegen deezen Leidsman Jsraëk. ’t Is openbaar, dat er geen afípraak of zamenfpanning tusfchen deeze Broeders kon zyn, om het Volk te bedriegen, dat de onmiddelyke en zigtbaare Magt van cop, zo wel AARON als de rest des Volks, in onderdaanigheid aan moses hieldt. In mo- ses afweezen ftondt aaron het Volk toe een Gouden Kalf te maaken ; zyne twee oudfte Zoonen bragten vreemd vuur op het Altaar des Heeren , °t welk hy nict bevolen hadt: waarom zy beiden verteerd werden door een Vuur, wonderdaadig uitgaande, in de tegenwoordigheid des Hee- ren, en AARON hieldt zich fil, weetende, dat. deeze Straf- fe door cop zelve zynen Zoonen was aangedaan, en hadt niets tegen MOSES te antwoorden, wanneer deeze hem e (*) Deur. III: 23. enz. — Da $4 ` CHARACTER-TREKEEN VAN MOSES EN AARON. de Réetvaardigheid dier ftraffe ontdekte. Aaron en dieng twee andere Zoonen werden, op doodftraffe , verboden rouw over hun te bedryven (*). - AARON toog ,. op Godlyk bevel, na den Berg Har, om aldaar te ftervens t hem niet vergund wordende in °t Beloofde Land te trekken. - | , . Moses en AARON verfchilden dus zomtyds van elkander, AARON benydde. MOSES, AARON verloor twee zyner Zao- nen, door een Oordeel des Hemels. Moses bevorderde geen zyner Zoonen; enzo wel MOSES als AARON ftierven oor de byzondere Befchikking en het Bevel van cop, wegens de Overtreedingen tegen Hem begaan; nooit ge- gietende „ of zelfs geduurende eenigen tyd het vooruit- zigt hebbende op ’t genot van het Beloofde Land (+). En daar zy, derhalven , nooit konden uitgevoerd hebben , wat zy uitvoerden , dan door de Almagtige hand van GOD, zo konden zy geene Beweegreden of Dryfveer hebbén om het te enderneemen, dan het Bevel van cop en de Belofte van Byftand, hun geopenbaard. © Lev. X. 1—6. - Ct) Num. XX, 12.: Deur. I. 37. — — —— — — — AANMERKINGEN OVER DE BEVRIEZING VAN MENSCHE- LYKE LEDEMAATEN EN LICHAAMEN; MET BETREK- KING. TOT DERZELVER OORSPRONG , KENMERKEN, GEVOLGEN EN BEHANDELING. g DOOR +. W LEURS, Chirurgyn ens, te ’s Gravenhage, Nchoof ‘er in ons Nederland zelden eene zodanige vorst J plaats heeft, dat men noch eene gedeeltelyke , noch cóne algemeene, bevriezing van menfchelyke Lichaamen , te dichten-hecft ; zo is het nogthans , aan den anderen kant, eene ontvederfpreeklyke waarheid , dat (renge Winters een genoegzaam aantal voorbeelden , van bevroozen Le- demaaten en Lichaamen „ opleveren.. En deeze voorbeeklen zyn vobr my -dryfveeren genoeg, om deeze Aunmerkingen „of zy ook nog van eenig nut mogten zyn, langs dezen weg, aan het publiek mede te deelen. — et AANMERKINGEN OVER DE BEVRIEZING, ENZ. 5% Het behoud van het leeven, en de herftelling der verloo- ren gezondheid van. onzen Natuurgenoot , moet ftceds den grootften prikkel van ieder menfchenvriend zyn. - De uitvoering vah dit onderwerp is zeker aan veele en ichtige bedenkingen onderhevig; die meerendeels aan E verfchillende Phyliologifche begrippen hun beftaan ver- fchaldigd: zyn. Ik zal echter het een en ander, zo als het my, volgens menigvuldige proeven, het aannecnie- Iykfte toefchynt, kortelyk aanftippen. - Onze dampkring is met een menigte zoutdeelen’ voor- Zien, die, wanneer de lucht warm is, dun, zacht en ôngevoelig zyn. — — De koude vereenigt deeze zout- deeltjes, en vormt hun in de gedaanten als /piesfen, py- den, en andere puntige en kwetzende lichaamen. — Met tun natuurlyk doordringend , en thans beledigend , vermogen: voorzien , werken zy tevens, en op de vaste, en op de vloeibaare deelen van het lichaam te gelyk; de erten worden Ter door ingetrokken, en meerder gefpan- nen; de laatften worden onbeweeglyk , en ftollen. ———= Na maate de koude hevig is; wordt het beledigend ver- mogen , deezer te zaamgepakte en {cherpe zoutdeeltjes , vermeerderd 5 en , na maate deeze vermeerdering is , zo zal ook de trap der bevriezing meer ef minder groot worden. - De koude is geene berooving van warmte, gelyk zome migen willen; maar: een cigemaartig en natuurlyk wezen zelve. ——- "Er kan te getyk koude. eg wannte zyn, zon- der dat de een de andere-vernietigt. ——— By een hel- deren zonnefchyn, by voorbeeld, g met eene “vrie- zende lucht, zien wy dikwerf, dat de fneeuwvlokken tn hunnen zamenhang, zonder fmelting, blyven ; daar eene betrokken lucht, zonder. vriesdeelen „..dezelve doet ver- nietigen. ` ` | rk Dat de koude en vriesdeelen eene óp-zich zelf beftaarte baar wezen zyn, blykt wyders uit de door.konst gemaak- te bevriezingen. —— In.het heetfte van den Zomer zelfs, kan men deeze deelen , als eene eigenaartigu zelfs ftandigheid , zelfs in andere deelen overbrengen. e - -Het is , dierhalven;, niet vreemd , dat eene renge vorst leevende lichaamen , die: een : tyds aan derzelver in. vloed worden bloot gegeeven, doet bevriezen. — On- ze vochten ; en.wel voor eerst onze wey- en waterachtise vochten , in het oppervlak der huid, worden „ door de in- g-er aanneeming van eer menigte .vricsdeelties, als Y ware, verftyfd „waar. daor. wel dea dr omloop der voch- —F 4 - . ten 56 AANMERKINGEN alo DE BEVRIEZING ten belemmicrd, en het deel „\of lichaam zelve, tot eene volkome bevriezing voorgefchikt wordt, en, 20 de oor- zaak aanhoúd , werkclyk'overgáat. - En het is niet vreemd te veronderftellen , dat de hoce danigheid onzer vochten ook tot een aanleiding en ver- meerdering gecvende oorzaak van bevriezing zelve mede+ werkt. ‘Wy weeten immers , een genoegzaam aan- tal van proeven heeft zulks beweezen , dat cen gering ge- tal ysdeclen, even gelyk een vonkje vuurs, door het by- brengen van nieuwe branditof, een grogt vuur kan voort- brengen, dat, zeg ik, een klein getal ysdeclen , door het bymengen van eenige Zouten, zelfs in den Zomer, tot een verbaazenden trap van koude en:bevriezing kan ver- meerderd worden. ` De teer of mindere fpoedige overgang, van eene. ge~ JK, decltelyke of geheele bevriezing , eindelyk, hangt hoofd- zaaklyk af van de meer- of mindere hevigheid eener vrie- zende lucht, van de meer- of mindere gefchikthcid var het onderwerp, en van de wyze, waar op het aan de * pude wordt blootgefteld. Algemeen is het waar., at eene fpocdige overgang van warmte in eenc ftrenge oude, eene vecl fpoediger gelegenheid geevende oorzaak at bevriezing is. De ondervinding heeft van alle iden hier van de-ongelukkige voorbeelden opgeleverd ; och ons beftek laat niet toe, de reden deezer meermaa- n bewcezen waarheden andermaal te betoogen. De kenmerken eener bevriezing zyn onderfcheiden, na at zy-of ‘een gedeelte, of wel het gehecle lichaam , in- eemt. ` ` ` 2 Een deel, dat ecnigen n tyd aan de ftrengheid eener vrie- ende lucht is blootgefteld ‘geweest, ondergaat traps; rys , na maate de beleedigende oorzaak meer of minder evig is, deeze volgende verfchynzelen : ` eerst befpeurt ien in het beleedigde décl eene bleekheid, welke wel dra 1 roodheid , met jeuking: en tinteling , overgaat ; het eel wordt ftyf en gevoelloos; en, houdt de oorzaak aan, f wordt het door verkeerde middelen behandeld, zo gaat et, na weinig tyds, tot eene purperkleur, en, einde- ik, tot eene doode zwarte korst, over, het koud vers enaamd. ` ` Dan, eene algemeene bevriezing is hier van onderfchei- en. Men ontwaart in dezelve noch die bleekhcid, odheid, jéuking, of tinteling, welke by de voorgaan- e gedeeltelyke bevriezing gewisfe kentekcnen zyn. Tan egta , VAN MENSCHELYEE LEDEMAATEN EN LICHAAMEN. 57 Slegts. befpeurt men in den beginne eene algemeene dof- en gevoellposheid over het geheele lichaam , die van trap ` tot trap voortgaat, en gevolgd wordt van eene onweder- ftaanbaare neiging, tot een zogenaamden flaap; dic wy- ders een volftrekte gevoelloos-, ftyf- en onbeweeglykheid van het gantíche lichaam ten gevolge heeft. | De waare redenen deezer verfchynzelen zyn , onzes be- dunkens „ hierin gelegen : de prikkelende aandoening , en het doordringend vermogen der koude, doet de vaten op de geheele oppervlakte van het lichaam vernaauwen , terwyl gelyktydig de vochten in deeze fyne buisjes (tol len; van daar de dof- en gevoelloosheid , e te za- mentrekking der huids-poriën en ftolling der in de fynfte buisjes omloopende vochten beletten de zo hoog noodige uitwaazeming. — —- Het bloed en de andere vochten worden nu, in eene meerdere hoeveelheid, naar binnen ` en naar het hart gedrecven; en wyders door dit. deel daar de voortftuwing in de witwendige deelen belemmerd is, in eene meerdere hocveclhcid naar de hersfenen ge- voerd, waar door eene drukking op de zenuwen wordt voortgebragt: de voortduuring der agnperäng , en de daar door vermeende drukking ,. belemmert derzelver werk- zaamheden , en brengt eene: fteeds toeneemende gevoel- loosheid en verftomping van gewaarwordingen voort, die te onregt voor eenen flaap wordt aangezien. De vermeerdering hier van doet eindelyk alle gewaarwordin- gen verliezen. De gevolgen van dit gebrek zyn ligtelyk, uit de zoo even opgegeeven kenmerken , op te maaken. Wy zullen "er dit nog by voegen : dat geene bevriezing, in welk ee- nen trap ook ‚immer van dien aart is, of develve kan , zoo er tydig de noodige hulp wordt aangebragt „ of geheel, of ten deele., herfteld worden. Zelfs zyn *er voor- beelden voorhanden, dat bevrozenen, welken meer dan drie en vier dagen waren pevrozen geweest , door het aan. Im 58 AANMERKIKGEN OVER DE SEVAMZING “- - zánwenden van bekwaame hulpmiddelen wedér zyn her- Reld geworden. Doch, zo den beledigden , zonder hulp gelaaten wordt, of dat er verkeerde en fchadelyke middelen worden aangewend, zo zal, by eene gedeelte- ke bevriezing, volftrekt de verfterving der aangedaane eelen, en by eene algemeene bevriezing, de dood on- vermydbaar volgen. oo . Als eene byzonderheid , ‘nogthans , kan men, in de gevolgen eener bevrieging , aanmerken: dat, wanneer dit toeval aan de Voeten voorkomt, de verfterving zelden hooger , dan tet het onderfte gedeelte der kuiten , opklimt 5 en aan de Handen , zich veeläl alleen tot de vingeren be- aalt. P De Gentesing, of in een ruimer zin, de Behandeling y bepaalt zich, of tot eene Voorbehoeding , of wel, wan- heer het gebrek zelve aanwezig is, tot de herftelling van het bevroozene zelve. e !.Wat de Voorbchoeding betreft, hier van vermeenen wy, in de voorgaande Aanmerking:n over de Winterhan- den en Wintervocten (*), ‘reeds omftandig genoeg ge- fprooken te hebben, en wyzen onze Leezers, ten dien einde , derivaards. Doch, boven dit alles, komt, met betrekking tot de, algemeene ‘bevriezing, nog in aan- merking: «dat, daar men nimmer voor eene algemeene bevriezing te dugten heeft, dan ten tyde men zich een wyl tyds aan eene hevige vriezende lucht moet bloot n, het noodzaaklyk is, het lichaam vooráf maatig warm te kleeden; grove en fterke voed%elen gebruike 3 en men, by tusfchenpoozing , een weinig Brandewyn drinke; — edoch, men drdage vooräl zorg, dit laatíte maatig te gebruiken, nadien iedere trap van dronkenfchap enze gewaarwordingen verzwakt, en tot den flaap ge» neigd maakt. Het liehaam moet ‘in eene geduu- fige beweeging gehouden worden ` woorăi is de beweeging tun de uiterfte noodzaaklykhéid , wanneer den, aan ftren- e vriezing blootgeftelden, eene zachte en aangenaame zap fchynit te willen overvallen 5 ‘deeze flaap, (fchryft Gen berocmd Geneesheer) die zyn-lyden fchynt te zullen 55 verzachten , zoude de laatfte flaap zyns levens zyn.” € Eindelyk, komen, wy tot de behandeling van bevrooze Eedernaaten of Lichaamen zelve, In beiden toch .. ' ` moet r (*) Zie Nieuwe’ Alg. Vad. Lett. If, Deel, "No. “14. ‚bladg. 16. &-feqq. ` ` - VAN MENSCHELYKE LEDEMAATEN EN LICHAAMEN. 59 moet het oogmerk, de herftelling der uitgebluschte werke zaamheden van het beledigde, zyn. Edoch, het is ligtelyk op te maaken, dat dit zich vry gemaklyker, tot de bevriezing der uitwendige “Ledemaaten, dan tot de vernietiging van alle de werkingen des: geheelen li- chaams , zich uitftrekke. Wy zullen ons cerftelyk tot de eerfte bepaalen. db ' Nimmer moct men, of beginnende, of geheel bevrooze deelen, het zy door plaatsmiddelen, het zy door vryven in eene te fpoedig klimmende graad van warmte bren- gen; veel mider moeten zodanige deelen, in dien ftaat , by vuur, ‘of in eenige verwarmde plaats, gebragt wor- den; want wel dra zouden deeze deelen tot eene onher- ftelbaare verfterving overgaan hier van zyn menig- vuldige ongelukkige voorbeelden voorhanden, en de re- denen ven een en ander, heb ik in myne voorige meer: gemelde Aanmerkingen reeds aangeftipt. - In eene beginnende bevriezing, die men kent uit eene gevoelloos- en ftyfheid der beledigde deelen, zo wel als in eene meer gevorderde, en alle werkzaamheden van het deel vernietigende, moet men aanftonds,en, voor alles, zyn toevlugt tot Sneèuw ‘of koud Water neemen. En daar mede zo lang aanhouden, tot dat "er gevoel en warmte in het beledigde deel komt ———' dan neemt. men Brandewyn of eenig ander geestryk vocht, waarmede het deel koud gevreeven wordt: wanneer men wyders hetzelve, van trap tot trap, in eene verwarmende plaats kan overbrengen, en nog eenigen tyd herhaalde vryvingen en warme aanlegZels, van de zo evengenoemde middelen , bezigen. | Wanneer eenig bevrooze deel, onder het gebruik van Sneeuw of koud Water, geen teken van leven geeft, dan zyn alle middelen, yerder aangewend, doorgaang “vrugteloos. Het deel zal, in dit laatfte geval, wel dra tot verfterving overgaan; in welk een geval eene Ipoedige afzetting van hetzelve , zo er geene belettende redenen Zyn, alleen in ftaat is, het voortloopen der ver- fterving te voorkomen, en het leven van den Lyder te behouden. In deezen toeftand moet men, onvere wyld , zyre toevlust tot een bekwaam Heelkundigen nee» men. — De kortheid van myn beftek, noch het oog- merk van -deezce Aanmerkingen , laaten niet toe, hier van te fpreeken. | In de Leden, die eens bevroozen zyn geweest, daar -. De heilzaame uitwerkzelen van koud water of fneeuw „ op bevrooze lichaamen , laaten zich gereedelyk verklaaren. en behoeft de proef daar van, flegts in bevrooze appe- len, peeren , knollen, enz. te neemen, en men zal oo- genbliklyk van den goeden uitflag oyertuigd zyn. —— Wanneer deeze bewrooze vruchten naamlyk, in zeer kaud, of byna vriezend, water gedompeld worden, zo bedekt 6m; welke korst afgenomen. en afgeveegd; en dit wordt zo lang herhaald, tot dat "er uit dezelve geen ys meer te voorfchyn komt … vervolgens afgeveegd en droog gehouden, zyn zy even, als ‚vóór de bevriezing. Even dit zelfde, en op even dezelfde wyze, is het met bevrooze Lichaamen van Menfchen geleegen.. - Indien een bevrooze Lichaam , in koud Water of Sneeuw ontdooit, zo zet er zich een yskorst om het- zelve 5 zynde alleen die ysdeeltjes, welke door eene meerdere grand van warmte, die in het koud Water of Sneeuw, is, naar buiten wordt uitgetrokken. ” Wanneer deeze yskorst, door een aanhoudend gebruik. van Sneeuw of koud Water, door hunne meerdere inheb- bende warmte , weder ontdooit, dan heeft het Lichaam ‘reeds VAN MENSCHELYKE LEDEMAATEN EN LICHAAMEN. Gr reeds zulk een trap van warmte aingenomen , dat het de yskoude niet meer noodig heeft. Men vryft ver- volgens het Lichaam met Water, dat niet volkomen.koud is, en ‘Waar in een weinig Wyn of Brandewyn gemengd is. In dit tydftip kan men een weinig vuur in het vertrek ontfteeken 5 of het Lichaam in een kamer, die niet ge- heel koud is, doen overbrengen; men bedekt het Li- chaam met drooge, doch koude, kleederen; men zet de voeten in een weinig verwarmd water; en de handen en het aangezicht worden met dergelyk water, met Azyn of Wyn vermengd, gewasfchen. Dan, het is zeer wel mogelyk, dat men, door alle deeze middelen , flegts met meer dan de tegenwoordig zynde ysdeeltjes weg- neemt, zonder de werkingen van het Lichaam, die door de bevriezing volftrektlyk zyn geftremd geworden, weder te wekken. — In dit geval moet men zyne toe- ‚vlugt tot zodanige middelen neemen, als welke „ ter op- wekking van verfitkten of drenkelingen, in de Genees- en Heelkundige Voorfchriften , worden aangepreezen. Wanneer, echter, onder het gebruik van dit alles gee- ne de minfte tekenen van leven komen, dan zullen alle verdere poogingen meestäl vruchteloos zyn. Men kan, nogthans, zodanige Lichaamen, in Stroo, Mist, warme Asch, of warmgemaakte Bedden , doen liggen; of ook, foms nog, door deezen trap van warme koestering , de werkingen dier Lichaamen herbooren wierd. ` ` Zo een bevrooze Lichaam door eene of meerder boven- genoemde hulpmiddelen wordt opgewekt,’ zo moet men aan hetzelve verferkende en zweetdryvende. middelen toe- dienen. Hier toe komt een veelvuldig drinken van het aftrekzel van Sas/efras Hout, als een byzonder, een- voudig en onkostbaar middel, zeer in aanmerking. Men geeft ook warm Bier, waar in Gember en Suiker gemengd - is, te drinken, en andere daar toe gefchikte middelen. — Het is vooräl noodzaaklyk , dat in deeze gevallen doorftraaling en uitwaazeming bevorderende middelen ges bezigd worden, op dat niets van de koude ftof in het Lichaam zoude blyven , die anderszins , nog lang daarna, pyn in de Spieren en Vliezen veröorzaaken kan. Hier mede zoude ik deeze Aanmerkingen, die reeds, hoe bekort ook, boven myn voorgefteld oogmerk zyn uit- geloopen a Eindigen kunnen; dan, ik oordeele het noodig, ier ook iets kortelyk te zeggen van een verfchynzel , fchoon geen betrekking op dé bevriezing hebbende , noe ' ang D a t Ga AANMERKINGEN OVER DE BEVRIEZING - thans door een uitwerkzel der koude, op onze Lichaae men veroorzaakt. — Ik meen de zogenaamde bevanze ging van koude, | ; 3 l l , ` Fen mensch, die zich een geruimen tyd in eene koude lucht bevind, gevoelt zomtyds eene gewaarwording van eene. by trappen toeneemende. benaauwdheid , gevolgd wordende vaf eene kragteloosheid en flaauwte; "t welk men den naam van dvor koude bevangen te worden geeft. — Dit, ‘dicrhalven is geene bevriezing. =. Des» zelfs oorzaak fchyht ons toe „ alleen te beftaan in ecne , door de koude veroorzaakte, belemmering en ftremming der ujtwaazefning, door de toetrekking der huids-porién Veroorzaakt; en aan de daar door belemmerde vrye were king der ademhaaling en omloop van het bloed. De “geduurige vermeerderde ophooping van bloed in het hart „en de long, maaken (daar de, afvoer naar de buitenfte deelen van het lichaam, meer en meer, door. het aanhon- den der oorzaak, belct wordt,) eene fteeds vermeerderde ster de hersfenen’, eene meer dan gewoone hoeveelheid bloeds ontvangende, worden in hunne wer. kingen belemmerd, de zenuwen worden gedrukt, en dit maakt eerst hedwelming., doch wel dra brengt het ge- voeHgosheid en flaauwte voort. ` , , De kenmerken van dit gebrek zyn voornamentlyk hier in van de bevriezing onderfcheiden, dat, daar by de be- _”vriezing alle de deelen yan het lichaam verftyfd en yskoud zyn , hier ales. flap > beweeglyk , en meer- of minder warm is; en boven dit, kan de polsflag en ademhaaling hoe gering dezelve ook zyn mogten, door een opletten befchouwer, by deeze laatíten, Droe „ontdekt worden 3 dat nogthans nimmer by eene bevrozenen is, noch kan worden waargenomen, ` , By deeze Lyders komt noch /reeuw, noch koud, water te. pas. ‚Zachte verwarmende , geestopwekkende > aweetdryvende en verfierkende middelen, moeten hier alles ‚en alleen uitwerken.. Aan dit toeval zyn zwakke en weeke menfchen > en ZV» die niet veel in de lucht komen, het meeste blootgefteld — En deeze, dierhalven, dat ik dit hier nog byveer e, zullen voor zich zelven het veiligfte doen, wanneer Ey eenigen tyd in de koude moeten doorbrengen , vooraf (zo als wy reeds hier voor by de bevriezin gezegd heb- ben,) een weinig van eenige verwarmende en geestige drank. te gebruiken. cn Even za veel, als het, mise r D | VAN MENSCHEEVK LEDRAAATER RN LICHAAMEN. 63 bruik ven geestige dranken. het lichaam fchadelyk:is ,: even zo veel kan deszelfs maatig em tydig gebruik vaar de gee zondheid en het leeven yan nut zyn.. 77 a dm De eg +: - e e - * H a | BERIGT DER ONTDEKKINGE VAN TWEE SATELLITEN, ‚BY: DE .NELUWE-PLANEET.URANUS „OF GEORGIUM Sl». pus 3 door den Heere WILLIAM HERSCHELLy L.,L.. De, ' Lo. . : ! ER e l (Philafophical Transaltiens of the Royal Society. of Lendon. For the Jear 5787. P. 1. Va de Ontdekkinge det’ Planeet , die ‘ons Zonnefteizel zo veel verder uitbreidt, hebben wy veor een gerui- men tyd onzen Leezeren berigt gegeeven (*); eene zeer aangelegene waarneeming , deeze Planeet betreffende , kun- geg wy hud niet onthouden. `` 7 Aan den Heer HERSCHELL, die de eer toekomt van deere Dwaalftar het eerst ontdekt te hebben , zyü- wy od decze ontdekking verichuldigd. Deeze onvermoeide Waart neemer der hemellichten , tot zyne waarneemm voors zien met de beste Werktuigen van eigen maakzel', zag , op den elíden January deezes Jaars MDCCLXXXVII, twee keine Starren , digt by de Planeet , die zyn naam onfterf- , lyk gemaakt’ heeft. Volgende waarneemingen verzekerden hem, dat die twee Stárren geen vaste plants hielden; op gevolgìyk Satelliten waren. Lang genoeg heeft de Heer HERSCHELL! ze miét gezien , om den omlooptyd met nauw* keurigheid te bepaalen: hy veronderftelt, dat de eetite den omloop volbrengt'in 8 en } Dag, en ‘de tweede in omtfent 13 en ¿'Dag.: Derzelver Loopkringen, vermeldt hy; masken een grooten hoek inet de chptica ;. doch de Bette eid der. Inclinatie, mer veele andere by» zonderheden , te bepaalen , zal veel oplettenheids en toer Belt vereifchen. — hen. ——— Wy mogen, nogthans ,! vertrou- wen, dat Dr. HERSCHEDL?S onvermoeide vlyt, om Ontv dekkingen te doen en voort te zetten, hem eerlang im flaat zal ftellen, om eene vollediger befchryving te gee» ven van deeze Maanen, die, naar alle waarfchynlykheid;, .. ` Ou Co Zie Mpememe Vaderi. Lettereeff., Y. Doel, ade Stuk, dl, 489. enz, EN ON 1 ur t < 64 ONTDEKKING VAN TWEE SATELLITEN. '' onbekend zouden ‘gebleeven zyn aan de Inwoonderen vari onzen Aardkloot „indien Het fcherpziend en ‘fterk gewa- end oog van eenen HERSCHELL ze onopgemerkt hadt ten voorby gaan. DE TEGENWERPING, DAT DE AARDE EENIGE DUIZEND JAAREN OUBER MOET WEEZEN, DAN ZE,4)VOLGENS HET VERHAAL VAN MOZES , IS, ONTLEEND UIT … DE LANGZAAM VRUGTBAARWORDING DER LA- ' VAS, OPGELOST. COvergenomen uit ROBERT MILN’s Courfe of Phyfico Theelo~ gical Leßures on the Stale of the World, from the. : Creation to the Deluge.) Fene: Geleerden hebben op zich genomen te bewyzen, dat de Aarde veel duizend jaaren ouder is, dan de Heilige Gefchiedenis den ouderdom opgeeft. Hun- ne redenkaveling komt hier op neder, In diepten, en verfcheide fpleeten van den grond, in de nabuurfchap var Brandende Bergen, bovenal in die van den Berg Etna, worden Beddingen van Lavas gevonden, tot. eene zekere . diepte, met groeibaarde aarde overdekt. Uit verfcheide berekeningen , gemaakt van de hoeveelheid groeibaare Aarde, op eenige Lavas gevormd , de dagtekeningen „ van welker Uitbarftingen’ in de Gefchiedenis geboekt ftaan , blykt, dat er geen ‚min tydsverloop dan een van duizend jaaren ‚noodig is, om een deezer groeizaame over- dekkingea te vormen. Naardemaal men nu tien of i Beddingen van zodanige Lava gevonden heeft, boven el- kander liggende, met zulke tusfchen-beddingen van Aar- de, moet de Wereld tien of twaalf duizend. jaaren oud weezén.* i Ten antwoord hier op dient, dat zommige Lavas glad en vast zyn „en de eerfte:beginzels van groei vee) langer wederftaan dan andere van een broozer aart, en met meer openingen voorzien. Daarenboven gaan de Uit~ barftingen der Vuurbergen dikwyls gepaard met ‘groote - hoeveelheden van asch en modderig water, als of de Na- tuur ten oogmerke hadt, de barheid , door de Uitbarfting veroorzaakt ,. fchielyk weder te vergoeden. Wanneer dit laatstgemelde geval plaats heeft, vinden de zaaden, doom am A — REN TEGENWERPING OPGELOST. 65 de winden vérfpreid, een’ gereeden fchuilhoek in de ru- we oppervlakte van zodanige Lavas , en vermeerderen welhaast den groeizaamen grond. De Stad Herculaneum werd verwoest door eene Uitbarfting, in het XCVII jaar onzer gewoone Jaartelling. Vyf maalen is dezelve, zints dien tyd, met Lava bedekt geweest, en tusfchen clk dee- zer Lavas is eene Bedding van groeibaare Aarde, Indien de deeze gebeurtenisfen voorgevallen zyn, binnen het tydsbeftek van zeventien honderd Jaaren, blykt het, dat minder dan drie honderd Jaaren genoegzaam waren, om ieder Bedding voort te brengen. De mond van een nieu- wen Berg, -door cen onderaardsch Vuur, in den Jaare MDXXX , opgeworpen , is thans met kreupelhout eid. 8 eder Aardbedding , door de Vuurbergen veroorzaakt,. is niets anders dan cene pooging van brandende Stoffe en vuurige Dampen , om zich uit de beperking, waar in zy zich beyinden „ te ontflaan. Indien dan de uitbreidende kragt zo groot is, dat ze zich niet kan beperken bignen de onderaardíche holen , moet er uitbarfting boven de oppervlakte volgen; doch, wanneer de drukking van bo- ven zulks wederhoudt , kan de Lava ter zyde af beneden den grond loopen, en alle de holligheden en fpleeten , welke zy op den weg ontmoet, opvullen. ’t Is, uit- dien hoofde , niet onwaarfchynlyk „ dat ’er Beddingen van La- va gevonden worden, zeer diep onder den grond, fchoon ze nimmer zich boven ?s aardryks oppervlakte vertoon- den. Men mag "er by voegen, dat Aardbeevin- gen, die veelvuldig zyn in de nabuurfchap van Vuurber- en, dech landítrecken, van eene vry groote uitge- ktheid, in de diepte doen nederftorten C2: Maar de tegenwoordige Aarde draagt op derzelver op- ` pervlakte verfcheide doorflaande blyken , dat ze van eene nieuwe vorming is, in vergelyking met die oudheid , wel- ke veelen "er aan willen toeichryven. ”t Is bekend, dar e (*) Dit vertaalende, fchoot ons te binnen, ten aanziene van Tt werp, hier behandeld, zeer leezenswaardige aanmerkingen geleezen te hebben, in de Brieven tot Verdeediging van de Voort- planting des Christlyken Godsdiensts, door-R. WATSON, bl. 164. enz. Wy oordeelden onze Leezers na dit alzins leezenswaar- 5 » en omtrent dit ftuk zeer byzonder, Werkje te moeten wy- UI. DEEL. MENGELW. NO. 2, E. H 66 ERN TEGENWERPING OPGELOST. de grond toeneemt door afgevalle bladeren , cn het geer "er op leggen blyft van het bezakzel der ftoffe aanvoe- rende oorzaaken. De dikheid of dunheid van den grond duidt een langer of korter tyd van opeenhooping aan. Nu blykt het uit waarneemingen , op verfcheide plaatzen der Aarde gedaan, dat, waar de oppervlakte van den: grond van dezelfde ftoffe is, de ligging en lugtftreek over- eenkomen, de dikte van groeibaaren Grond. dezelfde is. Maar tot Meezen dag toc heeft dezelve zulk eene maate van aangroei niet gekreegen , dat men den oorfprong ver- der kan te rug fchuiven dan tot den Vloed, ten tyde van NOACH, overcenkomftig met het Verhaal van MOSES. e mmm tn | BREEDVOERIG VERSLAG VAN DE GECRUIKEN EN ZE- DEN DER TEGENWOORDIGE INWOONDEREN VAN SYRIE. (Overgenomen uit c. F. VOLNEY’S Voyage en Syrie & en Egypte!). (Wervolg van bladz. 33) Wy zyn, in ons Verflag van de Gebruiken en Zeden der der ti gcirvoordige Luwoonderen van Syrie, gevorderd tot de Arabifche Bedouinen. De Arabifche hedouinen maaken een derde zwervend Volk in Syrie uit, in Egypte treft men ze reeds aan. Var deezen kan ik thans met meer nauwkeurigheid en byzon- derder fprecken ; dewyl .ik een reisje na cene*hunner Lc- gerplaatzen, niet verre van Gaza, gedaan, en my vere icheide dagen onder hun opgehouden heb. Wanneer wy van de Arabieren handelen, moeten wy, in ’t algemeen , onderfcheid maaken, of zy Landbouwers dan Veehoeders zyn: want deeze verfchillende Lecvens- wyze veroorzaakt zulk een groot onderfcheid in hun aart en zeden, dat zy, met betrekking tot elkander, om: zo te fpreeken , bykans verfchillende Volken worden, --— De Arabieren, die vaste Woonplaatzen hebben, en on- derwerpen zyn aan een geregel Staatsbeftuur, leeven in een ftaat van Maatſchappy, niet zeer veel van den onzen verfchillende. Zodanig zyn de Inwoonders van Yemen , en de Afftammelingen van die oude Vermeesteraars, van welken de Ingezetenen van Syrie. Egypte, en de Barba- ryche Staaten, meest allen afflanmen. Maar de zwer- T vene © GEBRUIKEN EN ZEDEN DER INWOONDEREN VAN SYRIE. 67 vende Veehoeders, alleen een voorbygaand belang by het Land hebbende, verhuizen geftadig van de eene plaats na de andere, zyn aan gecne wetten onderworpen, en be- Dan op eene wyze, welke men niet aantreft by befchaaf- de of by wilde Volken. Deezen verdienen, overzulks , te meer onze oplettende aandagt. Tot die afdeeling be« hooren de Bedouinen, of de Inwoonders der wyduitge- ftrekte Woestynen , welke van de Perfsjche Grenzen tot Marocco loopen. | Schoon verdeelde en van elkander onafhangelyke Stam- men, dikwyls vyandig tegen elkander, mogen zy, nog- thans, als één Volk worden aangemerkt. De gelykheid van Taal is een blykbaar bewys van deeze naaverwant- fchap. Het eenige verfchil beftaat hier in, dat de oor- fprong der Arabi/che Stammen laater is dan de.vermees- _ ‘tering deezer Gewesten , door de Caliphs, of Opvolgers van MAHOMETH, en gevolglyk min oud, terwyl de Stam- men in de Woestynen van Arabie, eigenlyk zo geheeten , door een onafgebrooke opvolging, van de vroegfte Eeu- wen afftammen. Van deezen zal ik bepaald handelen. De Oosterlingen zyn gewoon, aan hun den naam van Arabie- ren te geeven, als zynde zo wel het zuiverfte als oudfte foort. Het woord Bedaoui betekent zo veel als Inwoon- ders der Woestyne; en is het te eigenaartiger, dewyl het woord Arab, in de oude Landtaal, eene Lenzaamhesd , of Woestyn, wil zeggen. "t Is met reden, dat de Inwoonders der Woestyne zich beroemen de zuiverfte van alle de Arabifche Stammen te weezen : want zy zyn nooit overwonnen , noch hebben zich, door overmeesteringen te maaken , met eenig ander Volk vermengd. De zodanigen , door welken de algemee- ne naam van Arabieren vermaard geworden is, behooren weezenlyk alleen tot de Stammen van de Hedjar en Temen 5 doch de Inboorelingda van het binnenfte des Lands zyn nooit, ten tyde der omwentelingen , door MAHOMETH vers oorzaakt, verhuisd, of, indien zy er eenig deel in ge- had hebben „ bepaalde het zich tot eenige weinigen , door Eerzugt aangeprikkeld, om een ander gedrag dan hunne. Landgenooten te houden. Dus vinden wy, dat de Pro- pheet in den Koran, de Arabieren der Woistyne , fteeds n naam van Wederfpannelingen en Ongeloovigen geeft; en heeft het lang verloop van tyd geene aanmerkenswaar- dige verandering te wege gebragt, Integendeel fchynen ` l de 2 | ZI y Ki 68 GEBRUIKEN EN ZEDEN e zy, im alle opzigten, hunne oude eenvoudigheid en onaf- hangelykheid bewaard te hebben. | Alles, wat wy, in de oude Gefchiedenisfen , verhaald. vinden van hunne Zeden, Gewoonten, Taal, zelfs van: hunne Vooroordcelen , is, bykans, tot de geringfte by- zonderheid toe, waar, tot op deezen dag: en wanneer men daarenboven. aanmerkt, dat deeze éénigheid van Character, * zo veele jaaren oud, nog beftaat , zelts op de grootfte af- ftanden , dat is, dat de Stammen , meest van elkander ver- wyderd. , cene muwkeurige gelykheid behouden , moet men bekennen, dat de omitandigheden, de een zo zon- derlingen Zedelyken Staat vergezellen , een zeer beziens- waardig voorwerp- van- befchouwing opleveren. In Europa, en bovenal in de befchaafdfte deelen daar van, hebben wy geene voorbeelden van zwervende Vol- ken; en wy kunnen ons nauwlyks. verbeclden, wat de. Menfchen kan aanzetten , om cene Lecvenswyze, zo ftry- dig met onze denkbeelden , aan te vangen. Zelfs begry-- n wy bezwaarlyk wat een- Woestyn is , of hoe een e hand y geheel dor, Bewoonders kan hebben;. of waarom. het niet beter bebouwd is, als het. beter bebouw ı kan worden. Ik heb my met deeze zwaarigheden verlegen ge- vorfden , en zal daarom, de hedryven van dit Volk zelve, die ze allecn kunnen oplosfen., met meerder nauwkeurig heids, naagaan. "Er zyn twee oorzaaken voor het zwervend en Her- dersch Leeven , van verfcheide Zfiatifche Volken. De cerfte is de natuur van den grond, dic, ongefchikt tot den Landbouw zynde, de Menfchen noodzaakt de toc- vlugt te neemen tot zulk Gedierte , als zich vergenoegt met de voortbrengzelen, in: ’t wilde groeiende. Waar deeze gewasfen flegts fchaars voorkomen, zal één enkel. Dies, binnen korten tyd, het gegroeide eener groote uit- eftrektheid van grond opecten, en men het noodig vin- den wyde Landen te doorzwerven. Dit is ’t geval der Arabieren in de eigenlyk zo geheeten Arabijche Woestyn , en in die van Africa. | Maar, dewyl de grond overal zo fchaars niet is, inte- . gendecl , bearbeidbaar , ja zelfs, op veele plaatzen, vrugt- baar, als op de grenzen van Syrie, Diarbeck , Natolia, en het grootíte gedeelte van de Strecken, bewoond en doorzworven vau de Turcomannen en Kourden, mocten wy Ilebbelykheid , of Gewoonte, voor eene tweede oor- zaak ftellen. Doch deeze Gewoonte komt my voor, al- leen DER INWOONDEREN VAN SYRIE. 69 Jeen een uitwerkzel te weezen van de Staatkundige geftel- zenisfe des Lands: zo dat de eerfte oorzaak tot het Staats- beftuur zelve te rug gebragt moct worden. Dit denkbeeld wordt, door de dagelykfche ervaarenis , ge- - ftaafd : want, zo dikwyls de ond cheide zwervende Stam- men, vrede, zekerheid, en de mogelykheid aantreffen , om genoegzaam onderhoud in eenige Streek te vinden, neemen zy ’er hun verblyf, en, ongemerkt, een vast be- paald leeven aan; zich op de ‘kunften des Landbouws be- vlytigende. -— Integendeel, wanneer de Onderdruk- king des Landbeftuurs de Inwoonders van een Dorp tot het uiterfte dryft, verlaaten zy hunne Huizen , trekken na het Gebergte , of zwerven in de Vlakten; zorg draa- gende, om van Verblyfplaats dikwyls te veranderen, ten einde daar m niet verrast en ontrust te worden. — °t Gebeurt ook dikwyls, dat byzondere Perfoonen , die Roovers geworden zyn, om zich aan de Wetten te ont- trekken, of de Dwinglandy te ontgaan , zich veréénigen , kleine Legerplaatzen vormen, door de wapens in tand blyven , en, vermeerende, nieuwe Horden, en nieuwe Stammen worden. Wy mogen, derhalven , als eene vas- te waarheid ter neder ftellen, dat, in bebouwbaare Lan- den, het zwervend Leeven ontftaat uit Onregt , of gebrek jn 't Staatsbewind; en dat de vastgezette Leevensftand die is, waar toe de Menfchen het meest natuurlyk nei- en. 8 De Arabieren {chynen, door den aart hunner Woesty- nen zelve , tot een zwervend Leeven verweezen. Om zich eenig denkbeeld van die Woestynem te vormen, moet de Leezer voor zynen geest haalen een onbewolkte Lugt , ‘van hette als geduurig in brand ftaande ; onmeetlyke vlak- ten, zonder huizen , boomen , beeken of heuvelen , waar het oog doorgaans niets ontmoet dan een eenzelvige ge- zigteinder, gelyk op Zee, fchoon, op zommige plaatzen, de grond fteemagtig is en oneffen. De meest geheel barre grond vertoont eenige weinige wilde Planten , fchaars ver- Ipreid, en kreupelboschjes, nooit geftoord dan door An- telopen, Haazen, Springhaanen en Rotten. Zodanig is bykans de gefteltenis des geheelen Lands ,-’t welk in lang- te 600, en in breedte 300, Mylen haalt; zich van Aleppo tot de 2frabifch: Zee, en van Egypte tot de Golf van Der, “fc, zich uitftrekkende.- In deeze verhaazende uitgebreidheid verandert , nog- chans , de grond zeer veel op, onderícheide plaatzen. Op 3 de 7e GEBRUIKEN EN ZEDEN de grenzen van Syrie, by voorbeeld, is de grond, over "t algemeen , ryk, en zelfs vrugtbaar: zodanig is dezelve ook gefteld op de oevers van den Euphraat ; maar dieper landwaards in, wordt de grond wit en kalkagtig , als om- freche Damuscus; rotzig, als in de Tik en de Hedjar; en enkel zand, als ten Oosten van Yemen. Deeze verfchei- denheid van grond veroorzaakt eenige kleine verfcheiden- heden in de gefteltenis der tedouinen. By voorbeeld, in de onvrugtbaarfte Landen, als de Woestyn van Suez, dic van de Roode Zee, en het binnenfte van de Groote Woes- tyn „ de Najd geheeten , zyn de Stammen niet alleen zwak, maar fchaars over *t Land verfpreid. Wanneer de grond vrugtbaarder is, als tusfchen Damascus en den Eu. phraat, zyn ze talryker , en min van elkander verwyderd; en, eindelyk, in de bebouwbaare Strecken, als in het Pachafchap van Aleppo, de Hauran, en in de nabuurfchap van Gaza, vindt men de Legerplaatzen veelvuldig en digt by den anderen. Te eerstgemelder plaatzen zyn de Zc- douinen volltrekte Veehoeders, en leeven van het voort- brengzel hunner Kudden , en van een weinig Dadels , wel- ken zy eeten, of versch geplukt, of in de zon gedroogd, en tot meel geftooten. Op de laatften bezaaijen zy eenig Land, en voegen Koorn en Ryst by hun ander vocdzel. Onderzoeken wy na de oorzaaken van de dorheid en onbebouwden ftaat der Woestyne , wy bevinden , dat zulks voornaamlyk moet toegefchreeven worden. aan ’t ge- brek van bronnen en rivieren, met één woord, aan man- gel van water. Deeze fchaarsheid van water wordt vere oorzaakt door den aart der Landsgeftelteniste,, die vlak , en van gebergte beroofd zynde, de wolken over de heete oppervlakte, even als over Egypte, doen heen dryven. CO toeven Ter nimmer dan in den Winter, wanneer de oude des Dampkrings de wolken belct opwaards te fty- gen, en ze in regen doet ontlasten. De blootheid van en grond is een tweede oorzaak van de droogte ; de Lust, daar door te eerder heet geworden, maakt dat de wolken opklimmen. °t Is waarfchynlyk , dat "cr eene ver- andering van Lugtsgefteltenisfe zou kunnen te wege ge- bragt worden, als de geheele Woestyn met boomen , by voorbeeld met Pynboomen „ beplant werd, Het gevolg "van de Winterregens is, dat in die Stree- ken, waar de grond gocd is, als op de grenzen van Sy- rie, ecne bearbeiding van denzelven plaats kan hebben, vry gelyk aan die van het binnenfte des Lands : maar,. de- DER INWOONDEREN VAN SYRIE. 71 dewyl die Winterregens geen wellen, of ftandhoudende ítroomen , veroorzaaken , zyn de Inwoonders onderwor- pen aan het ongemak, van den geheelen Zomer geen wa- ter te hebben. Om dit te voorkomen, is het noodig de toevlugt te neemen tut het aanleggen van Waterbakken, waar in zy den voorraad voor een jaar verzamelen. Zo- danige werken vorderen geld en arbeid, en ftaan met dat alles voor verfcheide toevallen bloot. De Oorlog kan, op éénen dag, den arbeid van vericheide maanden ver- woesten , en den voorrgad van een geheel jaar wegnee- men. Eene Droogte, die maar al te dikwyls voorvalt, kan een misgewas, en een volflaagen gebrek aan water , te wege brengen. ’t Is waar, men kan,*door van zes tot twintig voeten te delven, water vinden; doch dat water is brak, gelyk in alle de Woestynen van Arabie en A7, ca (*); het droogt ook menigmaal uit, in welk geval Dorst en Honger elkander vergezellen , en worden, komt de Regcering met geene {chikkingen tusfchen beide, de Dorpen verlaaten. ’t Is, derhalven, blykbaar, dat de Landbouw in dit Land zeer onzeker gaat, en dat het, onder zulk een Landsbeftuur als dat der /urken , veel vei- liger is, een zwervend leeven te leiden, dan eene vaste woonplaats te verkiezen, cn, ten aanziene des ‘leevense onderhouds, van den Landbouw af te hangen. | In die Strecken, waar de grond fteenagtig en zandig is, als in de (sh, de Hedjaz, en de Negu ir de Winter- regens de zaaden der wilde Planten , en het Kreupelhout p erueijen. 