VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Tafel 27 A. zons regte opklimming voor den meridiaan van Greenwich, Tafel 27 B. verbeteringen, toe te brengen aan de breedte door Tafel 21, behooren bij elkander, en worden allen vereischt tot de bepaling der breedte eener plaats. De- zelve behooren dus tot de oplosfing van een algemeen , zoo wel geographisch en fterrekundig, als ftrikt zeevaartkundig , vraagftuk. Tafel 28, regte opklimming en declinatie van eenigen der voornaamfte vaste flerren voor Januarij 1830, Tafel 29, ware tijd van doorgang door den meridiaan van de voornaamfle vaste flerren, Tafel 30, wurhoek eener fler, benevens hare hoogte, als zij door den eerften topboog of het ware oosten of westen gaat, zijn mede van onderfcheiden en algemeen gebruik. Tafel 31 en 31 A, rijzing of daling der zon in de eerfle minuut vóór of na den middag, heeft betrek- king tot het vinden der ware hoogte van de. zon in den me- ridiaan , volgens den bekenden regel, dat voor zeer kleine afftanden van den meridiaan de rijzing aan het vierkant van den afftand en dus van den tijd evenredig is. Achter de ver- klaring dezer Tafel vindt men wederom een zeer nuttig over- zigt van de wijze, waarop de breedte op zee gevonden wordt, met uitgewerkte voorbeelden opgehelderd. Tafel 32, verbetering voor de afwijking van het vlak, waarin men de aanraking der hemelligchamen in den octan} of fextant waar- neemt, en Tafel 33, verbetering ‚ als de oppervlakten van den grooten fpiegel onderling een’ hoek van \' maken, behoo. ren uicfluitend tot de noodzakelijke correctiën, ds: de on- volmaaktheid van alle werktuigen te weeg gebragt. Tafel 34, affanden, op welke een voorwerp kan gezien worden, is wederom van algemeen gebruik, — Wij vinden in de verkla- ringen vervolgens een artikel over het bepalen van den gang eens tijdmeters en deszelfs gebruik op zee, dat regt op zijne plaats is, De Heer SWART beandeie de twee vra- gen: le, hoe vindt men den tijd aan boord? 20, hoe vindt men den tijd voor eene andere plaats op datzelfde oogen- blik? Hij geeft 1°. de onderfcheidene formulen op ,,om den Pal 214 je SWART tijdhoek of uurhoek van een hemelligchaam te berekenen, benevens een voorbeeld van eene waarneming der zon, dat volgens elk der drie opgegevene formulen wordt uitgewerkt, Wij vinden ook een voorbeeld uitgewerkt van eene tijdsbe- paling door den uurhoek eener vaste fter of de maan; 2o, behandelt swaRrT de methode der correspondérende hoog- ten te gelijk met de verklaring van Tafel 35, A. en B., de verbetering voor de overeenfbemmende hoogten bevattende. Hier wordt mede een voorbeeld ontwikkeld van het vinden van den tijd door deze methode, de formule aangetoond en den in- vloed der refractie aangewezen. SwART gaat.vervolgens over tot de wijze, om den gang eens tijdmeters te bepa- len, en daarna tot-de tweede vraag, namelijk om de lengte door middel van den tijdmeter te vinden, hetgeen na het voorafgaande natuurlijk flechts de nadere bepaling door een voorbeeld vordert, waarvan er verfcheidene worden ontwik- keld, Er volgen verder eenige praktifche aanwijzingen van de zorg, die men voor deze kostbare en fchatbare uurwer- ken moet dragen. Tafel 36 heeft insgeiijks betrekking tot den gang der tijdmeters. Tafel 37, iogarithmen, om den waren af)land van de maan tot de zon of eene fier te vinden , volgens de manier van DUNTHORNE, BORDA en anderen, met eenige hulptafeltjes, volgen in eene natuurlijke orde, als behoorende bij het vraagftuk van het vinden der lengte. Tafel 38 wijst de waarde aan van den hulpboog P, welke tot de oplosfing van hetzelfde vraagftuk volgens de methode van KR AF FT behoort. Tafel 39, natuurlijke finus verfus, Tafel 40, proportsonaal-loga- rithmen, behooren nog tot de voorafgaande Tafelen. Achter de- ze volgt eene zeer noodzakelijke opheldering aangaande de me- thoden om de lengte te vinden door.de afftanden vande hemel- ligchamen, — De formulen van DE BORDA, van KRAFFT, van DE HARTOG EN DUNTHORNE worden opgegeven, en een voorbeeld op elk der drie formulen toegepast, eerst door eenen zon- en maans-afftand, vervolgens door eenen vaste fter- en maans-afftand, eindelijk door den afftand van eene planeet en de maan, Daarna ontwikkelt swar T, hoe men hij het meten der afftanden, indien de hoogten of niet heb- ben kunnen gemeten worden, of niet met genoegzame naauw- keurigheid , door middel van de breedte en den tijd, die aan boord plaats heeft, de hoogte kan vinden, en, deze tot fchijnbare hoogte herleid hebbende, vervolgens tot het op- losfen van het vraagftuk der lengte kan overgaan. Ook dit gedeelte is met uitgewerkte voorbeelden opgehelderd. Een \ STERRE- EN ZEEVAARTKUNDIGE TAFELEN, 215 klein;toevoegfel , onder den titel van lengte door een’ waar- nemer, wijst aan, hoe men met een’ medehelper, door ach- tereenvolgend waargenomene hoogten en afftanden, een’ ge- middelden afftand , aan de gemiddelde hoogten en tijd beant- woordende, kan vinden, Dit gedeelte over de lengte wordt befloten met eenige aanmerkingen, om dezelve door de ver- duisteringen van de fatellieten van Jupiter te vinden, — Met de 4lfte tafel vangt sw ART een ander onderwerp, de bereke- ning der watergetijden, aan. De genoemde Tafel bevat de verbeteringen, toe te brengen aan den tijd van den doorgang der maan, ten einde den tijd van hoog water voor eene plaats te bepalen. De verklaring der Tafel vangt aan met eene na- tuurkundige befchouwing van de oorzaak van ebbe en vloed, Na de aantrekkingskracht van de zon en vooral van de maan als de oorzaak te hebben doen kennen van den afwisfelen- den waterftand, doet de Heer swarT de zonderlinge om- tandigheid opmerken van de eerst 36 uren later volgende «uitwerking op de getijden, en vooral ook de onregelmatighe- den, door de plaatfelijke gefteldheid der onderfcheidene zee- havens in den Aaventijd te weeg gebragt, en eindigt met de aanwijzing van het gebruik der genoemde Alfte Tafel, De 42fte Tafel bevat de haventijden van vele plaatfen der aarde, d. i. digheid der tafelen, hebben echter het werk zelve weder aanmerkelijk uitgebreid; weshalve ons niets overblijft, dan, terwijl wij den Schrijver aanfporen, om, bij eene nieuwe - uitgave, zoo die over eenige jaren mogt vereischt worden, zich fteeds, zoo veel de eerfte voorwaarde der volledigheid toelaat, op beknoptheid te bevlijtigen, deze nieuwe uitgave aan onze -vaderlandfche Zeelieden als eene nieuwe aanwinst voor hunne veiligheid en als een rigtfnoer voor hunne zee- vaartkundige berekeningen voor te ftellen, wien zij te meer welkom moet zijn wegens de uitvoerige verklaring en voor- beelden , die de tafels voorafgaan. Wij moedigen tevens den ` Schrijver aan, om onafgebroken voort te gaan, met zijne ver- zameling, zoo mogelijk , der volkomenheid nog nader te bren- gen; welke volmaaktheid in alle wetenfchappen flechts de vrucht van den tijd en geftadige verbeteringen kan zijn, Mog- ten onze Zeelieden insgelijks meer en meer doordrongen wor- den van hunne dure verpligting, ook voor hunzelven, om de middelen, die de vlijt en nafporing van zoo vele beroem- de mannen tot beveiliging en verzekering der fcheepvaart heeft bijeengebragt, met den meesten ijver en naauwgezet- heid te bezigen, zich met dezelve in al hunne bijzonderhe- den en in de meeste volmaaktheid gemeenzaam te maken, en, terwijl zij daardoor voor hunne eigene veiligheid zorg dragen, tevens hun reeds zoo gewigtig beroep door wetenfchappe- lijke kundigheden te veredelen! Tot deze middelen behoort voorzeker in de eerfte plaats ook deze verzameling, die, zoo als wij uit de Voorrede meenen te befpeuren, boven- dien het voorregt fchijnt te zullen hebben van met de veran. deringen, in den Zeemansalmanak te verwachten, in ver- ‘band te ftaan, | HERINNERINGEN. 217 Herinneringen uit mijne tienjarige militaire loopbaan, door S. A. Te Amfterdam, bij J. C. van Kesteren. 1835, In gr. 8yo. 140 bA. f 1-50, D. Schrijver van deze Herinneringen woonde, als foldaat, bij een der bataljons militie, den flag van Waterloo bij, en diende voorts, in dezelfde hoedanigheid, pij het bezetten van Frankrijk door de Geällieerden, in dat land en in Be/gië, Naderhand trad hij in dienst bij het corps Marechausfée te. Brugge en te Kortrijk, en keerde, na voor de tweede maal gehuwd te zijn, naar Amflerdam en tot eenen burgerlijken werkkring terug. Wij kunnen niet beflisfen, of deze Herin- neringen verdicht, en uitde bekende berigten van den ge- duchten ftrijd in het jaar 1815 zamengefteld zijn, dan of wij hier de ontmoetingen van eenen vaderlandfchên krijgsman ont- vangen. Wat de groote gebeurtenisfen betreft, hebben wij wel geene nieuwe berigten in het boekje aangetroffen ;- maar _ de Schrijver vertelt vrij onderhoudend; eene en andere epi fode, onder anderen het verhaal van den gewezen fans-cu- lotte REUBRECHT, zijn gefchikt om eens te doen lagchen, _ Weshalve wij, indien al niet als Ob/onium, dan toch als fecunda menfa, het boekje ons lezend publiek aanbevelen. KI Gedichten van je VAN HARDERWIJK, R. ZS. Te Rotter- dam, bijeH, W. van Harderwijk. -1835. Z» gr. 8yo. 211 bl, f 3-60. Me belangftelling en goedkeuring hebben wij dezen bun-. del, die der uitgaaf volkomen waardig is, gelezen, Niet, dat wij daarin ftukken gevonden hebben, die zouden getui- gen van die hoogfte vlugt des geestes, die waarlijk fchep- pende verbeeldingskracht, die onuitputtelijke en tooverende levendigheid van vernuft, of die innerlijke diepte en fijnheid van gevoel, die alleen eigen zijn aan Geniën van den eerften rang: neen! Maar men vindt hier doorgaans dien gloed en takt, en die mate van vinding naar den aard der onderfchei- dene bezongene onderwerpen, gelijk men dezelve-in elke verzameling van gedichten vorderen en verwachten mag. En waarom zouden alleen Dichters, die kunnen geacht worden’ BOEKBESCH. 1836. No, 5. P 218 Je VAN HARDERWIJK, R, Z*. voor de eeuwigheid te fchrijven, de vruchten van hunnen afbetd im het lieht mogen zenden? Het middelmatige, dat is hetgene flechts in een’ ontkennenden zin, dewijl het van hinderlijke feilen bevrijd is, verdienften bezit; daf middel- matige moge in de kunften niet kunnen worden geduld: doch al heeft men den hoogften top van den Zangberg niet be- rekt, zoo kan men echter meer, dan halfweg, zijn opge- klommen; en de Heer VAN HARDER WIJK heeft zich verre boven hee billijk afgekeurd wordende middelmatige verheven, Somwijten ftijgt hij zelfs aanmerkelijk hooger; nimmer echter zóó hoog, dat hij, gelijk fommigen, die hunne krachten niet raadplegen, zou duizelig. worden, en te dieper vallen, naar mate hij hooger geftegen. was. Schoon wij dus in het algemeen dezen bundel, uit een aesthetisch oogpunt, toereikend gunftig kunnen beoordeelen „ en denzelven„ van een godsdienftig en zedelijk ftandpunt be- fchouwd, ‘allezins mogen aanbevelen, zij het ons vergund , het. eene en andere aan te wijzen, dat ons voorkomt gebrek- kig of minder goed geflaagd te zijn. „Bl, T lezen wij: onbaatzuchte vrinden. Die inkorting van onbaataachtige fchijnt ons te vrij. Bl. 7 ontbreekt iets in den zamenhang bij de fchildering van den dwingeland: want zulk een Monarch wordt er blijk- baar bedoeld, Naar ons gevoel zou de meening duidelijker zijn uitgedrukt, indien op bl, 6 en 7, in plaats van: Maar , hoe ook *e hermelijn den Rijksmonarch moog’ kleeden , Hoe '? vorstlijk kroonfieraad van goud ook fchitt'ren moog , dit of iets foortgelijks gefchreven ware, dat beter mer het dan volgende zou zamenftemmen : Maar wee den dwingeland, die fpot met pligt en eeden! Hoe zijn geroofde kroon van goud ook fchitt'ren moog’, enz. Bl, 9 vonden wij liever, in plaats van: Door angst gefchokt , beeft hij ‚ als ’t ligtbewogen riet. Hij beeft, door angst gefchokt, als enz. BI. 11. Maar paradijsgenot fchenkt ons °t gerust geweten t GEDICHTEN. 299 A Deze en dergelijke inverfdn maken de bedoeling wel eens duister, Waarom niet liever, b. v.: Maar hemelvreugd beloont het onbefmet geweten. BL 18. — flerf maar mensch! dan zult gij ’t heerlijk zien! Dat ferf maar, mensch! zal wel, met ons, niemand fraai vinden. l Bl. 15. Is het wel waar, dat BEILING eN HAMBROEK de woede hunner vijanden ontwapenden door hunne helden- groothéid? De uitkomst zegt het tegendeel, BI. 16. Geen rimpeltje kruit langs het fpiegelvlak der vloeden. Beter ware: Geen rimpel krult er langs, enz, Is het overigens wel juist, dat je gus in den ftorm zoo ge- rust was, omdat Hij een goed geweten had? Of was Hij in fluimer gevallen, toen het ftil weder was, fliep voórts gerust, omdat Hij in den flaap den ftorm niet hoorde, en bleef kalm, toen Hij gewekt werd, omdat Hij, nevens zijn onwankelbaar vertrouwen op God, zichzelvên bewust was, door zijn wondervermogen de baren te kunnen ftillen? Het geruste geweten, fchoon voorzeker aan jezus bij uitnee mendheid eigen, kan niet wel als reden zijner bedaardheid worden opgegeven: of hadden de beängfte discipelen een kwaad geweten? Immers neen! | Hiermede van het Leerdicht Pligtbhetrachting afftappende, gaan wij over tot deszelfs Lyrisch flot, dat zoo ftout en krachtig is. Daar vinden wij, bl. 20: ‚Ze is aan geen pij of kroon verbonden ; Maar zetelt ín der braven borst, - Die pi bevalt ons zelden in eem vers, vooral in een Lier- dicht. Liever lazen wij van de bedoelde vreugde : Aan needrig kleed noch kroon verbonden, Bewoont zij fteeds der braven borst. Alde gedichten in dezen bundel zullen wij alzoo niet door- gaan. Alleenlijk nog het volgende: | De -Lierzang: God regeert, is verheven en fchoon, BI, P 2 l 220 J.VAN HARDERWIJK, R. Z™., GEDICHTEN, 24 hindert ons echter openvouwen, voor zich openvouwen Of - opengevouwd worden, Ouderlijke Vreugd is wel een fchoon, maar tevens ondank- baar onderwerp. Na TOLLENS kan men, in zijne manier, _ die hier blijkbaar door den Heer VAN HARDERWIJK is na- gebootst, bezwaarlijk iets algemeen boeijends er over zeg- gen. Stuitend is dat gedurig En, En, En enz, dat hier tot afmattens herhaald wordt, | Bi -48. Zich tusfchen wand en TOOG, zal zeker moeten zijn: Zich tusfchen ward en Boog. Het gefchiedkundige Leerdicht Polycarpus , waar deze drukfeil in voorkomt „ munt uit door waarheid en levendigheid van befchrijving. Poert op vervoerd, als rijmwoord, op bl. 50, is evenwel niet verkieslijk, i De Toonkunst (bl. 63 en verv.) is een voortreffelijke Lier- zang. Ook de Schim van Willem den Eerften is gelukkig volgehouden, Gezerbiedigd , als drie lettergrepen, g'eerbiedigd, op bl. 7&, verdient geene navolging, Bl. 89, in Neérlands Vertrouwen op God, ftaat er: Hij zal, op Hem den blik geflagen , De hoop van *t biddend Nebrland fchragen. Liever: Hij zal de hoop van Neêérland fchragen: Het houdt op Hem den blik geflagen. Dan is de woordfchikking goed, en ook de uitdrukking, ine - dien men genoegen neemt met het /chragen , dat is op fchra- gen zetten, van de hoop. Maar aan die ethérifche fchragen is men reeds gewoon, Men zie er echter over de Moderne Helicon van FOKKE. Doch wij willen een einde maken aan onze aanmerkingen , die flechts kleinigheden kunnen betreffen, dewijl er geene wezenlijke gebreken zijn te vinden, en befluiten met de ver- zekering , dat geheel de bundel uit goede dichtftukken, waar- onder eenige welgeflaagde vertalingen, beftaat. De Heer VAN HARDERWIJK oogfte welverdienden lof en aanmoediging! Taalwenken voor Nederlanders bij het Onderwijs, door P. MOES- MAN, Rector der Latijnfche School te Bergen op Zoom. Te Utrecht, bij j. G. Andriesfen. 1835, In gr. Svo, X en 115 5/. f 1-50 P. MOESMAN, TAALWENKEN , ENZ, ENZ, 221 Bouwfloffen voor de'!Nederlandfche Letterkunde en hare Ge- fchiedenis , enz. door Mr. j. Ce W. LE JEUNE, Ullde Stuk- je. Te ’sGravenhage, bij G. Vervloet. 1835, In gr. 8yo. 82 bi. f :-75. Handleiding tot de kennis van onze vaderlandfche Spreekwoor- den en fpreekwoordelijke Zegswijzen, bijzonder van de fcheep- vaart en het fcheepsleven ontleend, door j. P. SPRENGER VAN EYK, Predikant te Rotterdam, Te Rotterdam , bij Menfing en van Wenrogaen, 1835. In gr. 8yo., 213 bI f 2-60. Onderzoek naar de vereischten van den waren Volksdichter, — met aanwijzing van die der afgeftorvene Nederlandfche Dichters, welke op dezen eernaam de meeste aanfpraak verworven hebben; door J.A. VERNÓE, S. S. Th, St. Te Delft, bijlde Erven A, Sterck. 1835. Jn gr. 8yo. 219 bi. f 1-80, Feestviering van het vijftigjarig beflaan der Maasfchappij : tot Nut van ’t „Algemeen; 5 te Amfterdam, den 12, 13 en là Aug. 1834. Te Amfterdam, bij ten Brink en de Vries. 1835. In gr. 8yo. 52 bl. f : - 60. Nederlandsch bouwkunftig Magazijn. Vde Stuk. Te Amfter- dam, bij M. Schooneveld en Zoon, 1835. An gr. 8yo. 64 Bl. f 1-25. Der Geist JOHANN GENSFLEISCH'S, genannt GUTEN- BERG, an Dr. C. A. SC HAAB, Und den Ausfchusf zur Errichtung des Denkmals zu feiner Ehre zu Mainz, Utrecht, bei R. Natan. 1835. gr. Bvo. 66 S. Supplement op het algemeen aardrijkskundig Woordenboek, van en door j. VAN WYE, ROELANDSZ, Aflevering No, II. Te Amfterdam , bij C. L. Schleijer. 1835. Zn gr. 8yo. 96 5, f 1-5. Van de hier aangekondigde Verhandelingen, Tijdfchriften enz, enz, behelst No, [ zeer veel geleerdheid bij weinig za- menhang , gelijk in_den aard van het opftel ligt, als hetwelk. 222 P. MOESMAN: echts losfe wenken bevat over allerlei onderwerpen van de Nederlandfche taalleer, Dat gemis van zamenhang willen en mogen wij derhalve niet berispen, voor zoo ver het plan des Schrijvers zulks noodwendig medebragt ; maar jammer is het, dat de Heer moesman buitendien in zoo veel uitwei- dingen, bartstogtelijke fpraakwendingen tot de Franfchen enz. vervalt. Men kan zien, dat hij zich foms driftig, maakte onder het fchrijven, even gelijk BILDE RDK dikwerf ge- beurde, en dan drukt men zich wel eens overdreven uit, wijkt af van de te behandelen ftof , en draaft er op door. Van No. 2 fchijnt ons de 2de afdeeling (over het woorden- boek der Ned. taal) de belangrijkfte. Het geleverde in de 6de afdeeling of rubriek behaagt ons minder, No. 3 is met even veèl fmaak als kennis van zaken ge- fchreven. De dorre ftof is zoo veel mogelijk veraangenaamd. No. 4 is ons veel te fopperig en opgefmukt, beantwoordt weinig aan het door den Schrijver zieh voorgeftelde doel , en had zeer wel ongedrukt kunnen blijven, Niet,dat er niet zeer veel voorkomt, hetwelk goed en juist is; doch dit is niet genoeg. Bijna elk, die flechts eenigermate met onze Letterkunde bekend is, zou dat eveneens hebben kunen wauvoeten; maar het eigenlijke punt van onderzoek is niet gelukkig behandeld, Niet weinig wordt hier als vo/kspoëzij voorgedragen, dat, hoe £choon op zichzelve, zulks echter niet is. VANALPHEN is b.v. als Kinderdichter een Dich- ter voor het volk: want die tieve gedichtjes zijn op alter tong; maar zijne heerlijke Cantate: De Starrenhemel, in- zonderheid het voortreffelijke recitatief: Daar rijst het sing’ - lend flarrenheir, is geene poëzij voor het vofk. Doch te regt, dit erkennen wij, wordt HELMERS, als Dichter van de Hollandfche Natie, een Volksdichter genoemd: want dit zijo dichtwerk is een nationaal huisboek geworden. De Schrij- ver eindigt met de kenfpreuk: Zw magnis volwisfe jat est ; maar dit gaat niet door, Als men eene prijsvraag wil beant- woorden, is die wi/ niet genoeg, om het antwoord als wel- gelaagd te kunnen aanmerken, Hier had men kort en krach- tig moeten betoogen, dat een Volksdichier, d. i. eun Dich- ter, die de lieveling zijner natie is, geheel in den geest des volks moet vallen, voor hetzelve verftaanbaar en welgevallig meer zijn. Zoo is b. v. BÉRANGER, gedeeltelijk ook om zijne-ligtzinnige fpogernij, en Volksdichter bij de ligtzinnige eu fpotzieke Franfchey. Zedelijkheid, godsdienftigheid enz. TAALWENKEN , ENZ. BNZ, 223 zijn dus geene bijzondere kenmerken van den Volksdichter in het algemeen, Maar onze natie is zedelijker en ernftiger dan de Franfche. Bij ons dus zijn die goede hoedanigheden kenmerken en tevens vereischten van een’ Volksdichter. Dit blijkt daaruit, dat carts onze Volksdichter bij uitnemend- heid was, en het nog verdiende te zijn, Zoo had de Schrij- ver den fmaak en de zeden onzer natie eenigzins kunnen uiteenzetten, en daaruit afleiden, wie al onder de Neder- landfche Volksdichters, en in welk opzigt zij daaronder mo- gen gerangfchike worden; terwijl het feit zelve der algemee- ne bekendheid dier Dichters het bewijs a posteriori voor de juistheid zijner opgaaf had moeten zijn. Gelijk de Schrijver thans ís te werk gegaan, kon hij onmogelijk bekroond worden. No. 5. is een regt aangenaam Gedenkftuk voor al de Le- den der loffelijke Maatfchappij: Tot Nut van 't Algemeen. Wij houden het er voor, dat het alom naar waarde bekend is. ‚ No. 6 bewijst weder, hoe gelukkig het bouwkundig Maga- zijn wordt voortgezet. Het geleverde over de papieren da- ken, en de wegen bij Utrecht , verdient bijzondere aandacht.. No, 7 is een allergeestigst hekelfchrift , waarbij de geest van GUTENBERG de hulde afwijst, welke men te Mentz hem brengen wil. Alles draagt blijk van vernuft, oordeel en kunde. | No. 8 doet bij vernieuwing zien, met welk eenen ijver de geleerde van wijk zijn aardrijkskundig Woordenboek lou- tert en voltooit. Biographie der tegenwoordige Staatsmannen van België, naar het Fransch van A. ROYER, Julij 1835, Te `s Gravenhage, bij G. Veryloer, 1835. Zn gr. 8yo, 88 bL f 1-: W oai den welgezinden NWoordnederlander is het moeijelijk , zich op het flandpunt te plaatfen, waaruit de Schrijver van dit flukje den Belgifchen opftand befchouwt. Hij vangt, wel is waar, aan met de zoogenaamde glorieufe revolutie een ge- drogt te noemen , maar zwaait foms, bij voorbeeld, aan eenen CHARLES DE BROUCKERE eenen lof toe, die, wanneer wij konden toeflemmen, dat hij denzelven verdiende, ook ons, gelijk den Schrijver, medelijdend zou doen vragen: qu'allait il faire dans cette maudite galère? Offchoon dus den Belgifchen Staatsmannen voor het minst geen onregt 224 A. ROYER, BIOGRAPHIE, wordt aangedaan, is echter dit boekje alleen genoegzaanr „ om de belhamels van den ` opftand onzer voormalige landge- nooten te leeren kennen als waardige beftuurders van eene maudite galère. En, daar gaauwdieven en galeiboeven door- gaans het best te regeren zijn door de behendige en vereelte vuisten van hen, die zelve met het fpinnen en den roeifpaan niet onbekend zijn, zoo kunnen de Belgen gevoegelijkst aan zichzefv’ en voorts aan Franfche en Engelfche tuchtmeesters worden overgelaten, — Wij geiooven, dat deze Biographie gefchikt is, om onzen landgenooten, bij al hetgene ook bij ons nog te wenfchen overblijft, hun deel te doen zegenen, Het Ridderwoord, eene oorfpronkelijke Nederlandf/che Gefchie- denis. Te Zaltbommel, bij Jj. Noman en Zoon, 1834, Ze gr. 8yo. 94 BJ. f 1-25. Geene raadfelachtige intrigue vermoeit hier den Lezer, Guino, Graaf van Beerenkamp, is verloofd aan Freule FLAVINA van den Hartenkamp. Guino wordt verliefd op een boerenmeisje, en FLAVvVINA insgelijks op eenen an- deren jongeling. Nu, zou men zeggen, is de zaak gemakke- lijk gevonden, Maar de voogd van rrAviNaA wil de beide verloofden noodzaken, met elkander te huwen. Hij reist met haar naar een klooster, om haar daar in verzekering te houden, tot dat zij aan zijn bevel gehoorzaamd hebbe, On- der weg echter, in eene herberg, wendt zij voor, genood zaakt te zijn, eens naar achteren te gaan, gelijk de fchool- kinderen gewoon zijn zich fatfoenlijk uit te drukken, wan- neer zij de vergunning daartoe vragen, en naar zekere plaats kon hij haar toch met welvoegelijkheid niet vergezellen. Om kort te gaan, zij ontfnapt, en vlugt naar haren verloofde 5 en, in fpijt van den barfchen voogd, huwt nu euipo met zijne herderin en FLAVINA met haren minnaar, In eene gefchiedenis, die vooronderfteld wordt voorgeval- _ len te zijn in den tijd der Kruistogten naar Palestina, klinkt het zonderling, eenen Ridderlijken ijzervreter zich te hooren beroepen op het contrat focial, en PLA VINA geplaatst te zien in een Dames-inflituut, onder de directie van eene in- flitutrice en fecondantes, en waar de &lèves de vrijheid beb- ben, alle facfoenlijke partijen, concerten en fchouwburgen te bezoeken, In één woord, het boekje gelijkt even zoo HET RIDDERWOORD. 225 min naar eene oorfpronkelijke Nederlandfche gefchiedenis uit de Middeleeuwen, als-de afbeelding van eene Arkadifche herderin met keurslijf en hoepelrok en vam eenen Kerkvader met eene alongepruik en driekanten hoed, Met al het me- delijden van den Regter, die, wanneer hij zijnen delinquent aankondigt , dat hij veroordeeld is om met de koord-te wor- den geftraft, dat er de dood na volgt, er bijvoegt: „ de Hemel zij uwe ziel genadig!” mogen wij toch niet nalaten, ‘den vervaardiger van deze zoogenaamde oorfpronkelijke Ne- derlandfche gefchiedenis, op pæne van publieke ongenade, wel ernftig te vermanen, niet andermaal zoo ongefchoeid de fchrijversbaan te betredên, Tafereelen uit den ouden tijd. Naar het Hoogduitsch van C. SPINDLER, Te Haarlem, bij de Erven F. Bohn. 1834, In gr. 8vo. ‘280 bl. f 2- 90. e D: bekwame Schrijver van dit tweetal verhalen is bij ons romanlezend publiek genoegzaam bekend, en wij konden dus volftaan met te verzekeren, dat dit voortbrengfel zijner pen „ons welkom was, Het eerfte verhaal, uit den tijd van 1650 1660, getiteld: Aer Hetdenvolk in Zwaben, is avontuur- lijk genoeg, maar laat door de gelukkige ontknooping geen wensch onbevredigd, even weinig als het andere, dat, naar aanleiding eener oude kronijk , den H. Sacramentsdag te Mun- chen in 1590 fchetst, en dus het genre van den histori- fchen Roman nadert, In dat levendige tafereel zien wij den optogt der Gilden, met hunne voorftellingen van reuzen, voorvallen uit het Oude en Nieuwe Verbond , mythologifche figuren en wat niet al, kunftig verbonden aan het lot van eenen Tyroler bergjager, dat onze belangftelling wekt, en, na menige harde beproeving, eindelijk in een gelukkig hu- welijk eindigt. Dat laatfte verhaal beviel ons het meest , en wenschten wij hartelijk, dat de nieuwere Franfchen dat fpoor volgden, liever dan hunne helden en heldinnen op eene ake- lige wijze te doen omkomen, 't geen nw eenmaal bij hen mode is geworden, maar op ons gevoel juist de tegenge- ftelde werking doet, die de Schrijvers er mede beoogen, daar ons al dat flagten en moorden walgt, en de held bij zijne verfchijning den indruk van eenen ter dood veroordeelden Gladiator maakt. 226 C. SPINDLER, TAFEREELEN, Wij kunnen alzoo gerust deze Tafereelen hun aanprijzen , die in foortgelijke fectuur fmaak vinden, en het aantal der- zulken zal de Uitgevers voor hunne goede uitvoering zeker wel fchadeéloos ftellen. ln ‘a nn en, Studenten- Almanak voor 1836. Te Leyden, kid L. Herdingh en Zoon. f 1-50. Almanak ter bevordering van kennis en goeden [maak , voor 1836. 9de Jaargang. Te Groningen, bij J. Oomkens. f :- 35, Zeeuwfche Volks- Almanak voor 1836, Te Zierikzee , bij J. van de Velde Olivier, f : - 75. Mer het boven vermelde drietal befluiten wij voor dit jaar de aankondiging der menigvuldige Jaarboekjes, die ons ter hand kwamen" en het wordt ook tijd om die rubriek te flui- ten, opdat het niet mosterd na den maaltijd worde, Daar wij echter nog aan het eerfte geregt zijn, en de foep nog niet is afgenomen, waarbij die kruiderij niet te pas komt, dur- ven wijdezelve nu nog op onzen voorproeversdisch plaacfen. No. 1 vervult op eene uitnemende wijze de behoefte, die de ftuderende jeugd aan onze grootfte Akademie door eenen’ Almanak mogt willen bevredigen, Het humoristifche verhaal van de lotgevallen der Hoogefchool deed ons nu en dan glimlag- chen, De fteller kan een meester worden in het genre. Wij zouden wel aanmerkingen kunnen maken; mais nous avons ri! Het Mengelwerk, dat geheel uit poëzij beftaat, beviel ons doorgaande wèl, bijzonder de Franfche Couplers, die fraai zijn; ook de Engelfche ftukjes zijn niet kwaad, en op de Latijnfche willen wif geéne reflexiën maken; zij getuigen althans van oefening in dat voor den waren Student onmis- bare Kkunstvak. Het Griekfche Jë sèvat! lazen wij met ge- noegen. Wij befluiten met te verzekeren, dat, moge dit werkje een kind der fmarte zijn, het jongsken toch met elk jaar in wasdom, kennis en verftand toeneemt, en op zm twintigfte jaar als een befchaafd, vrolijken welopge- voed jong mensch kan te voorfchijn komen, Wij onthouden ons van wijdloopiger beoordeeling , omdat de ruimte daartoe ons ontbreekt. No, 2 bewijst de loffelijke pogingen, die het Departement ALMANAKKEN. 227 van Leens ten negenden jare tot nut van °t Algemeen aan. wendt, De fterrekunde vervult daarbij eene aanzienlijke plaats; maar de grootfte , bijkans zeiden wij te groote, het verhaal van een reisje van Winfchoten naar omliggende, voor oud- heid en gefchiedenis belangrijke, plaatfen, waarin eene niet onvernuftige gisfing omtrent de brug door de Valter Veenen naar het klooster ter Apel, Een minder uitvoerig ftukje over den Watergeus BART. ENTENS, eenige Versjes, Anecdo- ten, Spreuken en Gedachten befluiten dit werkje, dat wij gaarne aanprijzen. — No. 3, eindelijk, levert, voor 75 centen, twee fteendruk- plaatjes, een muzijkftukje en 178 bladzijden druks, Niemand kan dus doorden aankoop billijkerwijze zijn geld beklagen, te minder, daar de Redactie in goede handen gevallen is, Blije kens her uitvoerige Voorberigt, ís ook dit boeksken dès Za mammelle un enfant de douleur, en is als eene proeve aan te merken, welke gelukken kan, indien het den bekwamen Redacteuren niet aan bijdragen ontbreekt. Wij wenfchen hun dezelve in ruime mate toe, en van belangrijker inhoud dan Wet ftukje over Naamsoorfprong op bl. 156, dat, naar men wil, nog wel tot verdrietelijkheden aanleiding gaf, en - daaraan de plaatfing te danken (of te wijten?) heeft. — Zoo als het werkje thans is, voldoet het ons als Volksboekje minder; maar dat kan door bekwame medewerking, ijver en vlijt in ’t vervolg verbeterd worden. De Kalender is met Merkwaardige gebeurtenisfen, Zeeland en de Zeeuwen be- treffende, eigenaardig voorzien; de dagtafel der watergetij- den is voor Zeeland onmisbaar; een fteden-afftandswijzer ver- valt niet volkomen het gemis van het provinciale, dat de redactie in ’t vervolg belooft en het Zeeuwfche publiek mag verlangen. De prozaftukjes zijn wat lang en voor het volk te zeer in den. vorm van verhandelingen, waarover men, op dat woord , de plaatsvulling vån No. l kan nazien, Het af- beeldfel van ADRIAAN HOFFER doet de fteendrukpers van BACKER eere aan, en de versjes laten zich wèl lezen, maar zullen op hooge poëtifche waarde wel geene aanfpraak: maken. De lijst der drukfouten kon nog wel met enkele vermeerderd worden. Overigens verwijzen wij, bij gebrek aan ruimte, onze Lezers naar de Voorrede der Redactie, en wenfchen den nieuwgeborenen gunftige opname in, en ook buiten, zijne belangrijke provincie, 228 FABELEN EN GEDICHTEN VOOR KINDEREN, Fabelen en Gedichten voor Kinderen. Met Platen. Te Gro- ningen, bij W. van Boekeren, Zn kl. 8yo. = Wij durven den Vertaler gerustelijk aanmoedigen, om ook het overige gedeelte van het Duitfche werkje aldus over te brengen. Hij doet daarmede een nuttig werk, en is blijk- baar voor deze taak uitmuntend gefchikt. Eene enkele aan- merkihg kunnen wij niet terughouden: hier en daar vonden wij wel eens een’ regel, waarin de klemtoon der woorden niet goed valt en de lezing daardoor moeijelijk wordt. Zoo ergens, dan moet dit in dergelijke ftukjes voor kinderen , ftukjes, die door hen zullen worden van buiten geleerd, worden vermeden. Ook in het werktuigelijke der kunst ver- eifchen dezelve de hoogfte zorgvuldigheid, en ook daarom is ‘de taak van Kinderdichter alles behalve gemakkelijk. Dat de Vertaler van dit boekje daarvoor berekend is, mogen deze weinige regels bewijzen, hier als eene kleine proeve gege- ven, uit een gedichtje , getiteld: Wat heb ik all Dit handje is één, dat handje is twee; Daar krijg en doe ik- alles meê, Vijf vingers hier, vijf vingers daar, Dat zijn tien vingers met elkaar : Nu fpeel ik nog; maar ben ik groot, Dan win ik met mijn handen ’t brood. Een hartje tikt hier in mijn zij’, Dat klopt zoo vergenoegd en blij; ’t Mint vaderlief en moeder zeer, Maar bovenal den Lieven Heer, Want, o, Die doet mij zoo veel goed, Dat ik Hem wel beminnen moet. BOEKBESCHOUWING. Verhandelingen en Leerredenen over de Openbaring yan den Apostel JOANNES, door P. j. LAAN, TUS- tend Predikant bij de Hery. Gem. te Amersfoort. Ilde Deel. Te Utrecht, bij J. G. van Terveen en Zoon. 1834. In gr. 8yo. XIV en 622 bl. f5-: Refultaat van veeljarig onderzoek naar het onderwerp der Openbaring van JOANNES. Te Kampen, bij K. van Hulst. 1835. Zn gr. 8yo. IX en 110 b/. f 1-25. | W; voegen deze beide werken bij elkander , omdat zij over hetzelfde onderwerp handelen , en het tweede , zon- der zamenvoegiag met het werk van den Heer LAAN, te klein van omvang is, om meer dan eene eenvoudige aankondiging in dit Tijdfchrift te kunnen erlangen. In het elfde. Hoofdítuk handelt LAAN, en hiermede vangt dit Deel aan, over de zaken, die aangeduid worden door de zes zegelen , vervat in het zesde Hoofdftuk yan JOANNES’ Openbaring , en wel in twee Afdeelingen, bevattende de eerfte eene verklaring der vier eerfte zege- ln, zijnde de vier zinnebeeldige ruiters , en de tweede het vijfde en zesde zegel, Uit het eerffe Deel , Hoofdft, 6, weten wij reeds, dat L AAN daardoor afgebeeld acht de vervolgingen der Kerk, gedurende het tijdvak „ dat met Keizet CONSTANTINUS in het begin der vierde eeuw eindigt. Door den eerften ruiter in vs. 2 verftaat hij een algemeen tafereel van de overwinningen der Chris- telijke Godsdienst gedurende dit tijdperk , zoo in uiter- lijken voorfpoed, als fnelle uitbreiding en zedelijken in- vloed, De tweede ruiter, vs. 4, is bij hem de bloedige vervolgingen der Christenen gedurende de eerfte ander- halve eeuw. De derde, vs. 6, de hanger en het gebrek , BOEKBESCH, 1836. No. 6, Q 230 Pe J LAAN dat de Christenen omftreeks het jaar 250 zouden moeten lijden; terwijl hij de laatfte, hevige vervolgingen , die de Christenen in het einde der derde en het begin der vierde eeuw onder pecr1us en vervolgens te verduren hadden, door den vierden ruiter, vs. 8, aangeduid acht. Het vijfde en zesde zegel rekent L AAN toepasfelijk op de martelaren , die den wreedften dood voor het Evan- gelie hadden willen fterven ; op de wroegingen en onhei- len hunner taatfte verdrukkers , en op de omwenteling , ten gevolge van welke Keizer KONSTANTIJN den troon beklom, en, door zijne aanneming en openlijke erkenning van het Christendom , hetzelve tot Godsdienst van den Staat verhief. Aanmerkelijk loopt dit gevoelen uiteen met dat van den Schrijver van het Re/ultaat , die een algemeen overzigt van de lotgevallen des Christendoms meent te vinden tot op het keerpunt van den ondergang der Roomfche Pries- terregering , die in het laatfte gedeelte des Boeks uitvoe riger befchreven wordt. „ Het eerfte beeld, vertoonen- „ de een’ krijgsheld, op éen wit paard gezeten, met „ een’ boog gewapend, en aan wien eene kroon gegeven „ wordt, is het zinnebeeld der overwinning, die het „ Christendom op het heidendom behalen zou. De twee- » de, een vuurrood paard, aan welks ruiter magt ge- „ geven werd, om den vrede op aarde te verftoren„zoo- „ dat de een den anderen dooden zou, vertoont ons zin- „ nebeeldig de verdeeldheden en fcheuringen in de Chris- » tenkerk , waardoor de verbittering zoo hoog zou ftij- » gen, dat Christenen de een den anderen niet alleen » verdrukken en vervolgen, maar ook elkanders bloed ' „ vergieten zouden, Bloedige oorlogen zelfs zouden om _„ de Godsdienstleer gevoerd worden. Het derde zinne- „ beeld, vertoonende een’ man met eene weegfchaal , zit- „tende op een zwart paard , fchijnt mij toe het beste » verklaard te kunnen worden van de onthouding der » zielenfpijs (de kennis van de Evangelieleer), die in » zeker tijdvak der Kerk aan de menfchen als voor geld » toegewogen zou worden, enz. Het vierde zinnebeeld, — Da a en zn VEKHANDELINGEN , ENZ. 231 heen vaal paard, waarop de dood gezeten was, ver- „ gezeld van een heer van fchimmen , de magt hebbende „om allerlei onheilen over het menschdom te brengen , » vertoont ons blijkbaar de plagen, die de bedorven „ Christenwereld zouden treffen, en die Hoofdftuk 8 en 9 „in bijzonderheden voorgefteld worden. Na de opening „ van het vijfde zegel ziet JOANNES in het tafereel, „dat hem daar vertoond werd, de zielen dergenen, „die om het woord van God en het getuigenis , dat „hun was toevertrouwd geweest , gedood waren.” De Schrijver meent, dat dit overzigt, offchoon algemeen , echter bijzonder van toepasfing is op de Latijnfche of Westerfche Kerk onder de opperheerfchappij des Bis- fchops van Rome. Offchoon de Eerw. LAAN, met wien wij ons voor- al zullen bezig houden, poogt, zijn gevoelen door vele bewijsgronden te ftaven, en het fpreekt wel van zelf, dat wij nu beter , dan door het in het eerffe Deel voor- loopig gezegde, in ftaat gefteld zijn, om hetzelve te beoordeelen , kunnen wij niet zeggen, door ’s mans re- deneringen overtuigd te zijn. Eene opzettelijke verge- lijking met het andere hoofdgevoelen, door VAN DER. PALM voorgeftaan, heeft, wij moeten het openhartig erkennen , de fchaal ten voordeele van het laatfte doen overflaan ; en wij zijn , behoudens alle achting voor on- zen geleerden en vernuftigen Schrijver, van gedachte , dat het natuurlijker is, aan de verwoesting van den. Joodfchen Staat door de Romeinen te denken. Ree. zegt met opzet: natuurlijker; want het is niet te ontkennen, dat de loop der gebeurtenisfen in het ge- voelen van LAAN veel meer gezocht moet worden, dan in het andere. Wij moeten daarvan een enkel woord zeggen. Denkt men met den Schrijver aan de vervol- gingen der Christenen, dan is het duidelijk, dat de eerfte ruiter niet zonder gedwongenheid verklaard kan worden van den uit- en inwendigen voorfpoed der Christelijke Kerk in dit tijdvak, daar deze dan door het geheele tijde perk heen moet verftaan worden, en het niet zeer een- Q 2 232 TE P Je LAAN voudig is, het eerfte zegel over de volle drie eeuwen heen uit te breiden, en de overige van afzonderlijke, op- volgende gebeurtenisfen te verftaan. Ook is het onder- fcheid tusfchen de verfchillende vervolgingen der Chris- tenen niet zoo in het oog loopend groot, om aan eene afbeelding derzelven in verfchillende zegelen of taferee- len te denken, vooral indien de voorfpoed der Christe- lijke Kerk onder dat alles door ééne enkele vertooning was afgebeeld. Ook moet men niet uit het oog verlie- zen, dat volgens LAAN de zegelen betrekking hebben op de lotgevallen der Kerk, en wij kunnen geenszins inzien, dat de rampen van honger en pest juist de Chris- tenen als zoodanig troffen. Immers, ook naar de rede- nering van den Schrijver, waren het zware bezoekingen, in welke ook hunne heidenfche tijdgenooten overvloedig deelden , en die dus in waarheid meer te befchouwen zijn als rampen, aan de omftandigheden der tijden toe te Schrijven, dan bepaaldelijk aan het geloof, hetwelk de Christenen aankleefden. Hier komt bij, dat hetgeen door het zesde zegel dan zou worden aangeduid , in geenen deele op de Christenen betrekking heeft, maar op hunne vervolgers; want het is wel waar, dat het verduisteren der zon en dergelijke zaken in den Bijbel meermalen om- wentelingen voorftellen , maar nimmer , zoover wij we- ten, luisterrijke overwinningen, hoedanige de fchokken van den Romeinfchen Staat, gedurende het begin van KONSTANTIJN’s leeftijd, toch in betrekking tot de Christenen zouden moeten wezen. En, hetgeen bij ons boven alles geldt, er is eene te treffende overeenkomst tusfchen hetgeen door ye zus zelven, Matth. Het zevende Hoofdftuk houden beiden voor een tafe- reel van de verheerlijking der bloedgetuigen in den, he- mel. Maar hetgeen LAAN van andere Schriftverklaar- ders onderfcheidt, is, dat hij aan twee verfchillende ge- zigten denkt, van welke het eene, vs. 1—8, tot de aarde, het tweede, vs. 9—17, tot den hemel belinore: Bij de 144000. verzegelden uit alle geflachten Zsraëls den- ken beiden niet zoo zeer bij uitfluiting aan Christenen uit de Joden, maar aan belijders van het Evangelie in het algemeen, omdat „ volgens de leer van het N. V. „ degenen, die in C HR 1$ TUS gelooven, als het ware » zaad van ABRAHAM, als het echte nakroost van 234 P.J LAAN „ Israëli worden aangemerkt” (LAAN). „ Gelijk de Christelijke Godsdienstinrigting in de plaats der oude „ Mozaifche , onder Israël, gekomen is, zoo moet men „ook de Gemeente der belijders van J». C., of de Chris- „ tenkerk in 'talgemeen, als de plaats van het oude Is- „ raël in de wereld bekleedende, aanmerken” (Re/ule taat). De eerfte meent in de beelden en uitdrukkingen in dit Hoofdftuk toefpelingen te vinden op den Israëliti- fehen Priesterftand. Dit is dan ook niet te ontkennen 5 maar vreemd dunkt het ons, dat hij het oyer/chaduwen , vs. 15, houdt voor een zinnebeeld, ontleend uit den Tempel , toen, bij deszelfs inwijding, eene wolk van Gods heerlijkheid uit het binnenfte Heiligdom het ge- heele gebouw vervulde, Eæywéges èx’ æùroús Ítaat er in het Grieksch ; dus eigenlijk: bedekt als met eéne tent. Wij denken hier en bij de andere toefpelingen in dit gė- zigt, met VAN DER PALM, liever aan het Loof- huttenfeest. In het dertiende Hoofdftuk handelt LAAN, weder in twee Afdeelingen, over de beteekenis der ses Bazuinen, vervat in het VII, en IX Hoofdftuk der Openbaring. Uit ’s mans eerfte Deel (bladz. 165 volg.) weet men reeds, en wij hebben het in onze Recenfie van dat Deel (*) reeds met een enkel woord gezegd , dat , naar zijne meening, door deze Bazuinen worden voorgefteld de voornaamfte lotgevallen van jezus’ Kerk over het algemeen, in de zoogenoemde middeleeuwen. De let- terlijke zin der eerfte wordt alzoo door hem uitgelegd , dat „jezus Kerk, die alleen door vrede en liefde » bloeijen kan, ter prooije der verdeeldheid en twist, » dermate gefteld zou worden, dat het vele menfchen- » levens zou kosten.” De vervulling dier voorfpelling zoekt hij in de twisten met de Donatisten, Arianen , Apollinaristen , Nestorianen , Eutychianen , Pelagianen enz. De tweede Bazuin verklaart hij „ van de inftor= » ting van een der magtigfte Rijken, van de verbran- » ding en ondergang van deszelfs Hoofdftad , en van de (*) Lettervef. 1832, Boekbefch. bladz. 610. VERHANDELINGEN , ENZ, 235 » ĳĳfelijke bloedftortingen , die daarmede gepaard gingen, „of die daarvan het gevolg waren,” en hij acht zoo- danig eene gebeurtenis der vermelding in JOANNES’ profetifche. gezigten waardig, daar deze ramp ook dui- zende Christenen heeft doen fneven, en van de gewig- tigfte gevolgen geweest is voor derzelver kerkelijk beftaan en lotgevallen gedurende vele eeuwen. Het zijn dan de verwoestingen van Rome door ALARIK, GENSERIK. en OD OACER , de ondergang alzoo van het Westeríche Keizerrijk , welke de Schrijver hier voorfpeld acht. De derde Bazuin verbeeldt weder de twisten en verdeeldhe= den in de Christelijke Kerk. „ Wanneer wij deze derde „ Bazuin met de eerfle vergelijken , zoo zien wij wel, „ dat beide in zekeren zin ons dezelfde zaken voorftel- `» len, doch wij ontdekken ook tusfchen beiden een groot » Onderfcheid, De eerffe befchrijft ons meer de bitterhe- » den der verfchillen onder de Christenen en derzelver » bloedige gevolgen. De derde de vergiftiging van hunne n» leer door de dwalingen, die voornamelijk zoo veel ver- » {chil en onrust te weeg bragten, „Ja de derde Bazuin » voert ons nog dieper in de middeleeuwen, dan de „ eerte had gedaan, en ftelt ons den ftaat der leer voor, „tot de tijden der KerkAeryorming toe.” De vierde heeft betrekking op de diepe onwetendheid der middel- eeuwen. De vijfde voorfpelt de verfchijning van mA- HomzEp en de oorlogen des Sarracenen, Eene foortge- lijke beduidenis heeft de zesde, in welke LAAN de vier Engelen toepasfelijk maakt op de Sarracenen, Per- zen, Mogollen en Turken, inzonderheid wegens derzel- ver afkomst van den omtrek des Euphraats. Zie Openb. IX: 14; eene verklaring , die, onzes inziens , van ver- gezochtheid naauwelijks is vrij te pleiten. Men kan aan deze ganfche ontwikkeling noch vernuft, noch diepe gefchiedkennis ontzeggen ; maar of daarom de verklaring van den kundigen man nog wel boven alle be- denking zij, zal menigeen betwijfelen. De Schrijver van het Refultaat wijkt over het algemeen hier van LAAN niet verre af. Dat vAN DER PALM van geheel andere 236 P.J. LAAN gedachten is, en ook dit gedeelte der Openbaring vere klaart van de rampen en ĳĳfelijkheden, die de verwoesting van Jeruzalem en de omkeering van den Joodíchen Staat voorafgingen en vergezelden , kan men in °s mans By- belvertaling nazien. De gedachten van SEILER, HESS; DE HAAS, HERINGA, KLINKENBERG eN anderen worden door LAAN, zoo hier, als ín het eerffe Deel, opgegeven. Rec. wil gaarne erkennen , hierover met mindere zekerheid te durven fpreken , dan over de zegelen, maar merkt ten aanzien van dit gedeelte des arbeids van den Eerw, LAAN in het algemeen het vol- gende aan: Vooreerst hebben wij in dit Hoofdftuk bevestigd ge- vonden eene opmerking, door eenen onzer medebeoor- deelaars van het eerffe Deel dezes werks gemaakt , en met welke wij valkomen inftemmen , dat LAAN te veel uit het oog heeft verloren den regel: a pos/e ad esfe non datur conclufio. Het is niet genoeg, met de gefchiede- nis in de hand aan te wijzen, dat het eene of andere tafereel der Openbaring met gefchiedkundige daadzaken zoo vele, overeenkomst hebbe, dat het laatfte door het eerfte kan voorfpeld zijn; maar men dient ook te bewij= ‚ “zen, dat het zinnebeeldige tafereel niet voegelijk op iets ‚anders kan worden toegepast; en onze Schrijver zelf zal -toch de gevoltrekking niet laten gelden: „ De vier En- gelen kunnen de Sarracenen enz. beteekenen ; derhalve ‘» moeten wij daaraan denken.” Hetgeen L a anin zijn -eer fle. Deel in het algemeen gezegd heeft, fchijnt ons niet genoegzaam, om daarop hoofdzakelijk en okne rückficht „(zouden de Duitfchers zeggen) op anderer gevoelen zijn betoog te bouwen. Vervolgens merken wij aan, dat de geheele houding (wij weten geen beter woord te kiezen) van de gezigten, Openb. VIII en IX verhaald, ons voorkomt , meer te leiden tot de gedachte aan rampen en onheilen , welke aan de. vijanden van het Christendom zouden overko= men; eene gedachte, die door IX: 20, 21 zeer fchijnt bevestigd te worden ; terwijl LAAN , blijkens de opgave VERHANDELINGEN , ENZ. 237 van zìjne verklaring , meer aan rampen wil gedacht heb- ben , die den Christenen zouden zijn overgekomen. Eindelijk kunnen wij niet ontveinzen , dat de opgave van den zin van fommige der aan JoANNES na het verklaren der Bazuinen vertoonde gezigten ons minder na- tuurlijk voorkomt, en, vreezen wij, een gevolg is van vooraf opgevatte denkbeelden aangaande de beteekenis bij den Schrijver, gelijk dan ook op den zin, waarin vele der hier voorkomende beelden bij de oude Profeten ge- bruikt worden , misfchien te weinig acht wordt gegeven 5 hoezeer LAAN het later, b. v. Openb. X met Ezech. II en Xl: 1l met Ezech. XXXVII: 1-10 vergelijkende , teregt doet. Bij de tweede Bazuin is het niet onnatuur- lijk, te denken aan de verwoesting eener magtige heer- fchappij; maar wij vinden het gepaster, b. v. bij de eerfte Bazuin, te denken aan natuur- en oorlogsrampen, dan aan inwendige verdeeldheden in de Christelijke Kerk, in aanmerking genomen de beelden,. ook elders in de H. S. voorhanden, van hagel, vuur en bloedregen. Zoo is het ook hoogst merkwaardig, dat de dichterlijke be- fchrijving van een heirleger van fprinkhanen bij Joër. 