Brieven van Lionello en Suriano uit den Haag aan Doge en Senaat van Venetie in de jaren 1616, 1617 en 1618. Benevens verslag van Trevisano betreffende zijne zending naar Holland in 1620 ..
Aan de voorbijgaande dag veende hier een Ambassadeur van de Ansiatische steden om te corresponderen met de Ambassade, die hebben Koning, zijne meester, zende; doch hij heeft ze geweigerd, zeggende, dat hij alles wat tot verkleining van den Koning, in de zaak van die Aerssen, van zijne Majesteit gezegd werd, ter verantwoording der Staten liet. Alzoo hebben de Staten besloten die verdediging met hun eigen brieven aan den Heer van Langerak te zenden, opdat hij ze aan zijn Majesteit aanbiede. De hoofdinhoud van die brieven is het leedvallen, dat zij gevoelen, dat zijne Majesteit misleid is door de ontvangen berichten; dat zij de aangevoerde zaken juist bevonden hebbende, niet anders konden dan ze als zoodanig voor te stellen en dengenen in hun bescherming te nemen, die hen trouw gediend had, gelijk de gezegde ridder Aerssen gedaan had. Dit hele geschil wordt geweten aan den Heer du Maurier, een bijzonder tegenstander van Aerssen. Onlangs is hier een gezant van de Hanzesteden aange- 359 fatta far questi nel viaggio di Danimarca. Doveva consigliar sopra certa indoglienza et pretensione del Re di Danimarca per rifacciamento o riparatione del arresto, che fecero quelli di Brunswic, di Lubech et un altra di queste città, di un commissario di esso Re, chi andava al Duca di Brunswich. Fece la sua prima espositione; poi caduto ammalato et oppresso da una intensa malinconia et febre, rifiutando ogni medicamento et gl'istessi medici, ha complito con la morte alla carica. La perdita ha riuscito di dispiacer grandissimamente alli S""' Stati, essendo quest' huomo di molto valore et esperienza; ne mancaranno d'ogni conveniente honore al cadavero, che è stato imbal- komen , in antwoord op het bezoek , dat de Staten hunne gezanten op de reis naar Denemarken bij haar hadden laten afleggen Hij moest raadplegen over zekere klacht en den eisch des Konings van Denemarken om voldoening wegens de daad van die van Brunswijk, Lubeck en eene andere dier steden, die een' commissaris diens Konings op weg naar den Hertog van Brunswijk aangehouden had- den 2). Hij heeft de eerste mededeeling gedaan; daarop is hij ziek geworden , en door eene hevige melancholie en koorts overvallen, zoodat hij alle geneesmiddelen en zelfs de geneesheeren weigerde, heeft hij zijne taak met den dood besloten. Dit verlies heeft den Staten zeer leed ge- daan, daar het een man was van groote waarde en erva- ring; zij zullen niet nalaten zijn lijk, dat gebalsemd is geworden, alle behoorlijke eer te bewijzen 1) Zie Arend, D. III. St. III. bl. 3. 2) ald. bl. 33. 3) Vanda den hier bedoelden persoon vindt men in de E-esol. der Stat. Gen. geen melding: dus is met de mededeling (expositione), door hem gedaan, geen propositie ter audiëntie bij H. H. M, be- samato. Non restarò di dir all’ S*^ V», ad ogni buon fine, aver io inteso che l’Annoni, mercante di Anversa, nell’ ultima fièra di Valchenburgh, questo Settembre passato, ha compreso cinquanta giumente, dicono, per far razza, et questo per il nuovo governatore di Milano. Le ha pagate più di duecento fiorini l’una per l’altra. V* S^^ con questo lume forse potrà cavare il fine, parendo che Spagnoli non faccino a caso le cose loro, et vi sono di quelli, chi consiglierebbero via S*^ ad introdurlo di questa razza di cavalli nel suo Stato, per esser fornito al bisogno Dall’ Haya a 8 Ottobre 1618. Della Ser^^ l’humill’no et dev<^ serv"^^, Christoforo Suriano. Ik mag niet nalaten, U. D., opdat gij er des noodig gebruik van zoudt kunnen maken, te zeggen, dat ik vernomen heb, dat de Antwerpsche koopman Annoni op de laatste Valkenburgse markt, in September laatstleden, vijftig merries gekocht heeft, men zegt om raspaarden te winnen, en dat wel voor den nieuwen Gouverneur van Milaan. Hij heeft er meer dan tweehonderd gulden door elkander voor betaald. U. D. zal naar uw verlicht oordeel misschien het doel kunnen bevroeden: de Spanjaarden toch doen hunne zaken blijkbaar niet zonder beleid, en er zijn er hier, die U. D. zouden aanraden paarden van dat ras in uwen Staat in te voeren, om wanneer het noodig mocht worden, voorzien te zijn. Uit d. Haag, 8 Oct, 1618. V. U. D. de onderdan. en toegeneg. dr., Chr. Sur. doeld. Wel had de Gezant der Hanse , in dien tijd aangekomen, alle reden tot melancholie: immers vond hij na Oldenbarnevelts val de Staten op weg om , in nanw bondgenootsehap met den Koning van Denemarken en den Hertog van Brunsvsrijk , haar min of meer te verzaken. 361 Qqj^vho Principe! Il ritorno del Principe Maurilio in questo luogo fu venerdì à sera , et io la seguente mattina fu à ralle- grarmi seco della buona sanità , che haveva importata , mostrando gustare come liumil«io Ministro della S^^ V*^ di quello di bene, che pareva promettersi l'universale degP uffizii che andava facendo , et dal rimedio , che si sperava colle riforme delli Magistrati alla libertà et al riposo di queste Provincie , la conservatione delle quali et la sua riunione riescono sempre care à V. S^^. Corris- pose il Principe con parole affettuosissime et l'affetto , con che mi raccolse, ben diede ad intender, ch'era tornato contento da questo viaggio , et doppo qualche discorco disse in verità che lo Stato haveva bisogna di questa riforma : troppo le cose havevano prese piedi et erano ridotte à tale che non si poteva aspettar altro D. V. Vrijdagavond is Prins Maurits hier teruggekomen, en de volgende morgen ben ik hem geluk te gaan wensen met de goede gezondheid, die hij genoten had, en als de nederige dienaar van U. D. heb ik hem betuigd behagen te scheppen in het goede, dat het algemeen zich scheen te beloven van zijne bemoeiingen, en van het herstel, dat men hoopte van de hervorming der magistraten ten behoeve der vrijheid en der rust dezer Provinciën, waar het behoud en eendracht aan U. D. steeds dierbaar bleven. De Prins antwoordde in de lieftalligste bewoordingen, en de vriendelijkheid, met welke hij mij ontving, deed wel blijken, dat hij tevreden over zijn tocht terug was gekeerd, en na eenig onderhoud over verschillende zaken zei hij, dat de Staat deze hervorming waarlijk noodig had: de zaken hadden al te zeer voet gevat, en waren zoo ver gekomen, dat niets anders te wachten was dan bloedstorten effusie van bloed tussen de stadsbewoners en de landgenoten. Er waren kwaadhumoren in dit lichaam van Republie; het plan was om op het restant van dienst aan deze Provinciën te werken. Hoorce dat de Prins weer terug is en dat de congregatie van Holland zich begint te splitsen, zal worden beslist over het proces tegen Mons. Barneveld, waarover ik met Zijn Excellentie sprak, dat men veel kwaad tegen hem heeft, en dat de stemmen van anderen, en vooral van Zijne Excellenza in deze propositie: men zegt, wat zij willen: er is manège met Spaanse, omdat het punt van predestinatie niet diens en voorheen niet materie van zoveel broedsel was, en dat men het wel heeft ontdekt, dat het alleen een smoes was om het bestuur naar hun wens te sturen, of naar een totale verwoesting van het Land. Con tutti questi discorsi però non si sa ancora formar un vero giudizio di quello che abbia ad essere, se ben intendo tra i burgers e i cittadini. Erano kwade humeuren in het lichaam dezer Republiek: langzamerhand zal het overige ten dienste dezer Provinciën gebeuren. Nu de Prins terug is en de algemene Vergadering van Holland begint bijeen te komen, zal men tot het verhoor overgaan van den Heer Barnevelt, van wie sprekende Z. Exc. mij zeide: dat er veel kwade dingen tegen hem waren, en zoo spreken ook anderen, en Z. Exc. voegde er in dit gesprek bij: zij zeggen wat zij willen: er is verstandhouding met de Spanjaarden, omdat het punt van praedestinatie geen grond leverde tot zulk een groote opwindering en men heeft wel ontdekt dat het slechts een voorwendsel geweest is om de regering naar hunnen zin in te richten, met andere woorden tot den geheelen ondergang van het land. Met al die redeneeringen weet men zich toch nog geen waar oordeel te vormen over hetgeen l'universale tene che ogni cosa resterà sopita, et ve n'è l'apparenza. Quattro città in questa Provincia mancano a visitarsi da S. E. la quale mi disse, che presto l'ha avrebbe fatto, ma che si era trattenuta per qualche rispetti; et non vi è chi dubiti, che Ella non sia per far anco in dette piazze ciò che ha fatto nelle altre senza alcuno impedimento. Da partiali dipendenti viene commendata et laudata la buona condotta in questi affari del Principe, et ogniuno conosce che con gran prudenza et desterità si è valso dell'autorità che tiene, la quale ogni giorno si va avanzando; ne vi voleva manco con questi popoli, in particolare di Holanda, che abhorriscono il rigore et lo strapazzo. Per il buon fine di questi affari è stata comandata zal geschieden, ofschoon men algemeen gelooft, dat alles slapend zal gehouden worden, en dat is waarschijnlijk. Vier steden in deze Provincie zijn nog niet door Z. Exc. bezocht, en hij zelf heeft mij gezegd, dat hij het binnen kort zou doen, maar dat hij door eenige bedenkingen teruggehouden was, en niemand twijfelt, of hij zal ook in die plaatsen doen wat hij in de andere zonder eenige hindernis gedaan heeft. Door partijgezinden wordt de goede gedraging van den Prins in deze zaken geprezen, en iedereen erkent, dat hij zich met groot beleid en behendigheid bediend heeft van het gezag, dat hij gekregen heeft, hetwelke dagelijks vermeerdert, en daaraan mocht het niet ontbreken bij dit volk, bezonder van Holland, hetwelk strenge maatregelen en machtsoverschrijving verafschuwt. — Opdat deze zaken een goed einde mogen vinden, is een algemene preghiera in deze Provincie, die si farà dimani. In de stad Hoorn zijn er nu nieuwe-echo fanti divisi in sette compagnie per tenere in freno quelli abitanti; ma si spera, che forse presto si leveranno, mostrandosi già il popolo assai inclinato alla quiete et ad fuggire ogni sorta di malcontento alli Stati. Sopra questi affari scrive mons. di Langerach , Amb^e di queste Provincie in Francia (et ho havuto modo di veder le stesse lettere), ch'il Nuntio del Papa, Benti- voglio, haveva cercato occasione di trovarsi con esso mons. di Langerach et vi entrar seco in communica- tione, dicendogli in particolare , che improbano grand^^^^e il proveder di questi S^ì et di S. E. nel assoppir le presenti differenze et contrarietà che sono nel Paese; et per secondo sostenero, che la prorogatione della nemen, is in de Provinciën een algemeene biddag uitge- schreven, die morgen zal plaats hebben. In de stad Hoorn zijn negenhonderd soldaten gelaten , in zes compagnien verdeeld, om de inwoners in toom te houden; maar men hoopt, dat zij misschien spoedig zullen optrekken , daar het volk zich reeds vrij geneigd tot rust betoont om geenerlei ongenoegen aan de Heeren Staten te geven. Over deze zaken schrijft de Heer van Langerak, Ambassador van deze Provinciën in Frankrijk (en ik heb gelegenheid gehad om die brieven te zien), dat de Pauselijke Nuntius Bentivoglio gelegenheid zocht om hem (Heer van Langerak) te ontmoeten en met hem in gesprek te treden: hij had hem in 't bijzonder gezegd, dat zij de handelwijze van deze Staten en van Z. Exc. in het beheersen van de tegenwoordige verschillen en onlusten, die in 't land zijn, grootelijks afkeuren, en ten tweede, tregua fosse per servir meglio allo Stato et alla conservazione della sovranità dell' EE^ loro, che la guerra; et che nella risposta aveva mostrato, che un tal giudizio non poteva essere che non fosse sospetto. Aggiunse aver detto il nuntio, ch'il Papa, suo Signore, era riconoscente lo Stato di queste Provincie et Repubblica per un Stato sovrano; e s'aggiunse altro, che intenderebbero il EE. VV. 111®, se ne avrebbero gusto, nell'aggiunta traduzione. Mons. di Langerach è sospetto come altre volte ho riveritamente scritto, et viene per tanto stimato anche quello che rappresenta, per artificioso, che non conosce al naturale. Egli procura di mantenersi in grazia et perciò ho saputo anche, che beweerden zij, dat de verlenging van het Bestand meer dan de oorlog den Staat en het behoud van de soevereiniteit van hun Excellentie^) kon dienen. Bij zijn antwoord had hij te kennen gegeven, dat zulk een oordeel niet anders dan verdacht kon zijn. Hij voegde er bij, dat de Nuntius gezegd had, dat de Paus, zijn Meester, den Staat der Provinciën en de Republiek als een soevereinen Staat erkende, en hij voegde er nog iets anders bij, hetgeen uwe Excellentie, zoo zij lust hebben, uit de bijgevoegde vertaling zullen vernemen. 2) De Heer van Langerak is verdacht, gelijk ik vroeger de eer had te schrijven, en bij gevolg wordt ook de voorstelling, die hij van de zaken geeft, voor verziend gehouden, daar hij ze naar hun ware natuur niet kende. Hij doet zijn best om zich in de gunst te handhaven, en daarom (gelijk ik ook vernomen 2) "Wij stellen ons voor, het bedoelde schrijven van den Ambassadeur der Staten te Parijs in de Bijdr. en Mededeelingen van ons Genoot- schap op te nemen: immers zal het in het Rijksarchief gemakkelijk op te sporen zijn. Essendo licentiato da lui il suo segretario, ne ha chiesto uno ai S^i Stati , ma ne gli hanno risposto , ne hanno risoluta alcuna cosa. Alle lettere, che le settimane passate scrissero li Stati di Bohemia à questi suddetti è stato ultimamente risposto con applaudire alle attinen , al sostentare la libertà ed al procurare tanto la conservazione del Regno, che la propria, ed in generale ottennero quanto può venire da queste Provincie per loro servizio. In sostanza questa è la risposta in generale; ma da particolari Signori dell' assemblea ho cavato , che vi è una comune inclinazione di assistere a quei Stati in quanto per loro si potrà, et che lo comporterà la direzione dei presenti affari, bramando questi et stimando loro maggior vantaggio nutrire la guerra nel seno della Casa d'Austria, et qualched'uno mi ha detto che è in mente hij heeft zijn secretaris zijn afscheid gegeven en er eenen van de Heeren Staten gevraagd; maar zij hebben hem noch geantwoord, noch iets besloten. Op de brieven, die de Stenden van Bohemen in de verleden weken aan de Staten geschreven hebben, is ten slotte geantwoord met toejuiching van hunne handelingen; zij willen de vrijheid steunen en het behoud van het Koninkrijk, evenzeer als dat van hun eigen Staat, bevestigen: in 't algemeen bekomen zij van deze Provinciën al het mogelijke tot hunnen dienst. Dit is in 't algemeen de hoofdzaak van het antwoord, maar van bijzondere leden der Vergadering heb ik vernomen, dat hier algemene neiging bestaat die Stenden bij te staan zooveel hun mogelijk zal zijn en de tegenwoordige staat van zaken het zal toelaten, daar zij vurig begeren en het hun grootste voordeel achten, den oorlog in het hart van het Huis van Oostenrijk te voeden, en iemand heeft mij gezegd, dat sommigen bedoelen te trachten te bewerken, dat einige di procureren, dat ook de Vijfde Sermon rondzweeft niet te verliezen de gelegenheid om het voedingsland voor Bohemen te onderhouden, zodat zij zich kunnen onderhouden en handhaven. Ik weet niet of zij dat zullen doen. Dit wel kan worden geloofd, dat van deze kant veel hart is. Lo mostrano anche nel? attender alli propositi del traffico dell' Indie Occidentali: hanno commandata la firma di alcuni articoli o capitoli, i quali dovrebbero essere esaminati e consultati molto bene prima che di concederne la pubblicazione, il che servirà per il privilegio a quelli che vorranno entrare nella compagnia. Al quale proposito alcuni di questi Signori mi hanno addimandato, se la Sua Signoria avrebbe dato qualche danaro per aiutare il Capitale. Io risposi, che non sapendo il modo, ne come, ne il fine di questa negoziazione, me ne sapevo poco di quello che del conto di Sua Signoria potesse deliberarsi. Tutti però considerano, che questa compagnia deve anche U.D. di gelegenheid niet verzuimen om met hen het vuur bij de Bohemers aan te wakkeren, opdat zij zich mogen staande houden e handhaven. Ik weet niet, of zij dit zullen of niet. Dit mag men wel gelooven, che zij alhier het hart er toe hebben. Dit toonen zij ook door te letten op de voorstellen van den handel op de West-Indien; zij hebben gelast enige artikelen op te stellen, die onderzocht en goed overwogen zullen moeten worden, vóórdat er de openbaarmaking van toegestaan wordt; zij zullen dienen tot privilegie voor hen, die in de Compagnie zullen willen treden. Betreffende deze zaak hebben eenigen dezer Heeren mij gevraagd, of U.D. eenig geld zou geven om het kapitaal te stijven. Ik heb geantwoord, dat daar ik noch de wijze hoe, noch het doel van deze zaak kende, ik nog minder wist wat van den kant van U.D. besloten zou kunnen worden. Ho è il caso, allora pensano tutti, che questa Compagnia abbia ad essere un grande spino ai Spannole ed è bene il sostenere, che va di effetto proprio per il maggiore stabilimento della sicurezza dei Principi liberi Hanno questi Signori il negozio per mano e lo praticano del continuo. Appresso questo attendono i mercanti per armare dodici navi per le Indie orientali, e per la continuazione della sicurezza del navigare dallo Stretto nell'Atlantico, si vanno mettendo ad ordine alcune navi da guerra da queste Ammiraglià per inviarle contro corsari; il che si sollecita con diligenza e dovranno questi essere sotto il comando del Capitano Quast, e le altre, che sono fuori, torneranno a rinfrescarsi prima dei gelì. Da quanto ho significato alla Sua con precedenti lettere mie e da quello che significo al presente la prudenza di Lei, può molto bene comprendere, quale generoso fine abbiano questi Stati, come inclinino a ergersi domani per i Spannali Stati a essere, e che è bene che si siano adoperati per il loro progresso, il che è il fine leitmotiv, cioè la più grande bevestigazione della sicurezza dei Principi liberi. I Signori hanno preso in mano la causa, e si sono occupati di essa costantemente. Da un lato si sforzano i mercanti di armare dodici navi per le Indie orientali, e per la continuazione della sicurezza del navigare dallo Stretto nell'Atlantico, si vanno mettendo ad ordine alcune navi da guerra da queste Ammiraglià per inviarle contro corsari; il che si sollecita con diligenza e dovranno questi essere sotto il comando del Capitano Quast, e le altre, che sono fuori, torneranno a rinfrescarsi prima dei gelì. Uit hetgeen ik U. D. bij vorige brieven te kennen heb gegeven, en ik thans te kennen geef, kan uwijheid zeer wel inzien, welk edelaardig doel de Heeren Staten tenere allumaat la guerra in Paesi, che può far danno all' ambizione Spagnola et distornare li disegni che potessero aver altrove, como si mostrino pronti ad tagliarli la strada dell'oro; à che tutto ed alla difesa de proprii sudditi et delle navi di questi paesi, si mostrano cosi inclinati, che par che ha per riuscireanco facile l'effetto, come veramente si può promettere et dalle pubbliche et delle private forze di questo Paese, che dipendono dalla naturale mala volontà contra Spagnoli. Il che tutto ho stimato proprio di riveritamente aggiungere all' Eccellenza V, perchè se si compiaceranno, vi faranno quel riflesso, che stimero proprio et di loro servizio nella congiuntura dei tempi, degl' artifici et dell' invalidità delle promesse. Uno dei doi vascelli compri per il Christianissimo per andar ad unirsi con gli altri destinati sotto alla con- hebben, hoe zij geneigd zijn den oorlog in de landen gaande te houden, hetgeen afbreuk kan doen aan de Spaansche heerschzucht , en hoe zij de plannen afkeeren, die de Spanjaarden elders zouden kunnen hebben; hoe vaardig zij zich betoenen om zich den weg tot het goud te banen; tot al hetwelk en tot de verdediging hunner eigen onderdanen en der schepen dezer landen zij zich zoo geneigd betoenen , dat het , naar het schijnt , hun gemakkelijk zal gelukken; dit toch mag men zich naar waarheid beloven van de macht van den Staat en van de bijzondere burgers van dit land , daar die macht dienstbaar is aan den natuurlijken onwil tegen de Spanjaarden. Dit alles heb ik geschikt geacht aan Uwe Excell. cerbiediglijk voor te dragen, opdat gij, zoo het U behaagt, daarop in diervoege acht slaat, als u nuttig en dienstig voor zal komen in dezen tijd van arglist en onvertrouwbare beloften. Een van de twee schepen door den Allerchrist. Koning gekocht om zich te voegen bij de andere, bestemd onder Weeken N°. 37. 24 870 dotta di Duca di Guise, quello di maggior spesa et il più bello uscito dal porto di Encusen, doppo li essersi arrenato , una volta uscito da qual pericolo , si è mise- rabilmente ingalionato (sic) et doppo profondato una lega dal Tessei; scosso (sic) da un poco di sospetto. Questo "avviso" spedito all'Ambasciata di S.M. Christianissima ha portato loro grande scontento per la perdita che fa la M.S. di un così bel vascello e del costo di esso, ché è di qualche momento. Il solo corpo importa intorno a 42 mila fiorini. Vi erano più le artiglierie, da cento mila libbre di polvere, cordaggi, provvisioni di viveri e altri apprestamenti e l'iscrizione di tre mesi di paga a ottanta marinari, onde ascende la somma a forse più di cento quaranta mila fiorini. Il galeotto il vento van den Hertog de Guise, e il più costoso e bello uscito dalla haven di Enkhuizen, uscito dopo essere rimasto bloccato, una volta a questo pericolo scampato, è caduto in malattia a 3 miglia da Texel. Questo suscita un piccolo sospetto. Il resoconto, den Ambasciatori a Sua Allezrist. Maestà. portato, ha loro causato un grande disappunto, per il perditemo subito da S. Maestà di un così bello vascolo e dal costo di esso, che è di qualche momento. Il solo corpo importa intorno a 42 mila fiorini. Bovendien c'erano armi, cento duemila libbre di polveri da sparo, cordaggi, viveri e altre provviste in abbondanza e una somma di denaro per tre mesi di paga a ottanta marinari, waardoor la somma forse più di cento quaranta mila fiorini. Io devo bene rendere umilissima grazia a Dio, che in quattro levate di soldatesca e spedizione di dodici vascelli da guerra non mi sia successo un simile incidente; ne sia laudata la Divina Maestà Sua. Gli Ambasciatori hanno tentato di procurare la ricuperanza, che è stata stimata disperata, e hanno spedito in Francia. Arrivò qui domenica sera l'Eccellenza Signor Ambasciatore Donato, il quale dal Signore Principe d'Oranges e dagli altri della Casa di Nassau e dagli Ambasciatori e principali Ministri residenti in questa Haye, è stato visitato e onorato con termini corrispondenti al merito della persona rappresentante quella Santa Repubblica e al proprio e della Sua Eccellenza Casa. Ma in oltre ha reso cospicua e di splendore e di generosità la comparsa, che ha fatta qui con numerosa famiglia e di nobili apparenze. Il maggiore ben mio nederigsten dank a Dio per pagare, che allora quattro occasioni soldati e una equipaggiamento dai dodici navi da guerra zulfo un incidente non è successo. Sia la Sua Dio delizia la mia speranza! I Ambasciatori hanno provato a ottenere schadovlessi ammissione, per quanto disperato viene considerato, e hanno spedito in Francia. Zondagiavont l'Eccellenza Signor Ambasciatore Donato è arrivato, che da parte del Signore Principe d'Oranges e dagli altri membri della Casa di Nassau e dagli Ambasciatori e principali Ministri in den Haag risiedente, è stato visitato e onorato in una maniera corrispondente al merito della persona rappresentante quella Santa Repubblica e al proprio e alla Sua Eccellenza Casa. Ma inoltre ha reso cospicua e di splendore e di generosità la comparsa, che ha fatta qui con numerosa famiglia e di nobili apparenze. Sia la Sua Dio delizia la mia speranza! Dai Siti Stati in particolare et dal S. Principe Mauritio sono li suoi prudenti uffici stati aggraditi con testimonii et confessioni di desiderio d'impiegarsi con non minor prontezza in servizio della Ecclesia Repubblica di quello hanno fatto per il passato. Io lo ho ricevuto in questa casa dell' S.V. in quella migliore maniera, che la mia fortuna et la reverenza, che devo a cosi degno rappresentante dell' S.V., ha suministrata. Partirà domani mattina per Dortrecht et di là in Zelanda per l'Inghilterra, essendo stato provisto per mezzo dei S.H. Stati et di S.E. di ogni commodità. Dall' Haga a 16 Ottobre 1618. Di Sertà rumor voce et devoto servitore Christoforo Suriano. Door de Heeren Staten in 't bijzonder en door Prins Mauritius zijn zijne wijze redenen ontvangen met betuigingen van de begeerte om, met niet minder bereidvaardigheid dan vroeger, de D. Rep. van dienst te zijn. Ik heb hem ontvangen in het huis van U.D. op de beste mogelijke wijze, als mijn vermogen en de eerbied, dien ik aan zulk een waardig vertegenwoordiger van U.D. verschuldigd ben, mij aan de hand hebben gegeven. Morgenochtend vertrekt hij naar Dordrecht en vandaar naar Zeeland om naar Engeland over te steken : door toedoen van de Heeren Staten en Z.E. Exc. is hij van alle gemakken voorzien geworden. Uit d. Haag, 16 Oct., 1618. V. U.D. de onderdan. en toegenegen dr. Christoforo Suriano. Sguardo Principe! Della copia della comunicazione, che l'Eccellenza Consiglio di XCII ha fatto a quel Senato, Eccellenza Senato delle macchinazioni scoperte contro quella Eccellenza Repubblica, mi vale per solo informar ed per regolarmi occorrendo nelle risposte. Questa mi capita con lettere del 5 ed un altro ne ricevo del medesimo giorno, con la dichiarazione della volontà dell'Eccellenza sopra diversi particolari di precedenti lettere mie con ordine et commissione sue et come il tutto ho ricevuto col ordinaria mia humilità riverenza, così sono andato anco in parte seguendo i suoi commendamenti. Fu hier i mattino a ringraziare i Santi Stati del comunicazione che avevano essi fatta far meco dei loro affari et in un istesso tempo li diedi parte della grazia, che quella Eccellenza Repubblica aveva ricevuta da Dio di Doorl. Vorst. Van de kopie der mededeeling, die de D. Raad van Tienen aan den Senaat gedaan heeft betreffende de ontdekte samenspanningen tegen de Republiek, zal ik mij tot bericht bedienen en tot richtsnoer om mij, waar het past, bij mijn antwoorden naar te gedragen. Die kopie is tot mij gekomen met een brief van den 5e en een ander van denzelfden dag, met de verklaring van den wil van Uwe Excell. ten aanzien van verschillende bijzonderheden uit mijn vorige brieven met Uwe orders, en gelijk ik alles met verschuldigden eerbied ontvangen heb, zoo ben ik Uwe bevelen reeds voor een deel nagekomen. Gisteren morgen heb ik de Heeren Staten bedankt voor hun mededeeling, betreffende hun zaken, mij gedaan, en tegelijk heb ik hun de dankstof medegedeeld, die onze Republiek van God had ontvangen, dat de samenzwering was ontdekt, passend, ordinarie aanstip welke ikzelf ontdekt had, en wat van U. D. mij werd toegedeeld. In antwoord werd door de President in korte, maar krachtige bewoordingen dank aan U. D. gezegd voor de beleefdheid en de mededeeling; hij voegde er bij, dat zij zich verheugen, dat God U had behouden, en zulke kwade bedoelingen en boze wil ontdekt had; en ik voegde er zooveel meer bij, als ik geschikt achtte om hen te verzekeren van de goede gezindheid van Uwe Excellentie tegenover hen, en om van die algemene beduidingen de verlangde vrucht te plukken, ter vermeerdering van het onderling vertrouwen, gelijk ik ook niet nalaten zal, zulks, naar de gelegenheid zich voordoet, bij de bijzondere personen ingang te doen vinden, en ik durf mij beloven, dat ik geen bezwaar zal ontmoeten, bij de waardeering van deze Heeren van de vriendschap en de grootheid van U. D. en wil ik nu van deze propositie niet vergeten, dat ik, D. III, St. III, p. 42 en 43. "Che vive in loro di unirsi più che con la sola corrispondenza dei reciproci uffici. Sia pur essa certa che a questo mirano, a questo hanno il pensiero e se tacciono (come mi ha detto che ha parte nel governo) è solo perchè desiderano prima medicare e purgare bene questo corpo di Repubblica, per poterlo mostrare a suoi buoni amici in quella robustezza, ch'è sua propria; e così possino quelli tanto più allegramente concorrere a stringersi per la propria difesa e per la conservazione della comune libertà, accennando dell'Ecclesia Repubblicana. Si spera da tutti, ch'il rimedio deliberato e già applicato in queste Province col mezzo del S. Principe, abbia a portarvi la vera salute. Anzi ognuno lo tiene per fermo e che per il mese venturo habbino cose da esser ridotto in una buona riforma e buon sesto. E sua Eccellenza sollecitando se stesso per terminare l'opera cominciata, è partita per Leiden, essendo quivi" Allen hopen, dat het geneesmiddel, in deze Provinciën bevalt en reeds toegepast door den Prins, het ware behoud zal mede brengen; ja, iedereen houdt het voor zeker, dat in de toekomende maand de zaken in goeden hervormde toestand en in goede orde zullen gebracht zijn. En Z. Ex. zich haastende om het begonnen werk te voltooien, is naar Leiden vertrokken, daar hij derwaarts geroepen was. Chiamata da quale Magistrato, perchè venga metter braccio a loro imminente pericolo, che si soprasta dalle genti (bel cambiamento!), et questi erano li principali, che si rendevano li più contrari et non volevano ricevere ne S.E., ne ordini dei Stati Gnali. Da Leiden passerà a Harlem e di là nelle altre due città, Rotterdam e Pergusa (sic), e cosi avrà terminato i suoi viaggi felicemente per dar loro conoscere, non solo in questo Paese, ma fuori, all'intelligenza dei Principi tutti, che l'autorità sua non è ordinaria di Capitano Generale e Governatore in queste Provincie, ma eccede e si può chiamare il direttorio in questo Governo. In ogni modo la più grande parte predica modesto esso S^ Principe, lontano d'ambizione. Door de Magistratura, dat hij hun bijstand in het gevaar, hetwelk hen bedreigt van den kant van het volk (een fraxe verandering!), en dat waren de voornaamste, ten die zich het halstarrigst betoonden, en noch Z. Ex., noch bevelen van de Staten-Generaal wilden ontvangen. Van Leiden zal hij naar Haarlem gaan, e vandaar naar de andere overblijvende twee steden Rotterdam en ....... en zoo zal hij zijn tochten gelukkig volbracht hebben om niet alleen in dit land, maar daarbuiten aan alle Vorsten te verstaan te geven, dat zijn gezag niet het gewone is van Kapitein-Generaal en Gouverneur in deze Provinciën, maar dat te boven gaat, en het algemeen bewind in deze regering kan genoemd worden. Hoe het zij, het meerendeel roemt den Prins als bescheiden, vrij van eerzucht en solo inclinato al bene e servizio di queste Provincie e all'unità di questi popoli. Viene confermato, che l'espedizione di mons. Barnevelt non sarà che dopo effettuato quanto è detto sopra, anzi che non è stato ancor esaminato. Anciò li altri due saranno alla medesima condizione. Non ho potuto avere comodità di trovarmi col signor Ecc. prima che partisse, ma subito tornato, mi troverò seco per passare con lei quegli uffici, che stimo proprio per servizio di S**. Quando alcuno dei due mercanti, che hanno provisto le armi al Conte di Loevesteyn, mi verranno a trattar di nuovo del loro interesse, parlerò con essi del modo che mi comanda per divertirsi dell'animo suo il pensiero che potessero tuttavia tenere, che da Ser potessero essere sodisfatti. Gli altri pretendenti per la condotta della soldatesca congiuntamente genersi verso il benessere e il bene e il servizio di queste Provincie e verso l'unione di questo popolo. Il reso è bevestigd, che l'ultima sentenza sul Signore Barnevelt non sarà posta, quando dopo l'operazione di sopra sarà tenuta in esecuzione; sì, egli è ancora non interroghato. Anche gli altri due saranno interroghati con la stessa precisazione. Ho avuto nessuna occasione di avere un colloquio con l'Illustrissimo Signore vòro di partire; ma zodra egli sarà tornato, sarò a lui per esporre i miei piani, che stimo di poter essere di servizio anche per il servizio di Loro D*. Als de een of de ander van de twee kooplieden, die den Graaf van Löwenstein van de wapenen voorzien hebben, op nieuw over hunne belangen zullen komen handelen, zal ik met hen spreken op de wijze, die gij mij beveelt, om uit hun geest het denkbeeld te weren, hetwelk zij misschien koesteren, dat zij door U. D. moeten voldaan worden. De 378 Lorenzo loro navi, molto prima dell' arrivo delle lettere della VS, avevano risoluto di spedire persona espressa a piedi di Lei et hanno deputato M. Antonio Luz, il quale dovrà aver anche lettere dei SS. Stati Galici et di SE, che non conteneranno, per quanto ho potuto cavare, che raccomandazioni alle Ecc., perchè si compiaccia di interporre il suo favore et autorità per essere sodisfatti dal Conte suddetto. Fecero pregarmi ancora di aver lettere per accompagnarlo a V.Ecc.; non potrò far meno di non dargliele per sodisfare questi interessati, ma non lascerò di farli intendere chiaramente, che doveranno volgersi colle loro pretesione al Conte. Il Luz è discreto e so che userà la commissione con quella modestia e rispetto che si deve all'Ecc. Certo mi spiace la partenza di questo uomo, perchè perderò troppo, rimanendo privo di un si buon avvisatore. Andare schuldeishers wegen de overvaart der soldaten in hunne schepen, avevano lang vóór de arrivo der lettere van U.D.B. decisero una persona ad uve voti da zenden e hanno il Heer Antonie Luz afgevaardigd, che anche lettere sarà di ricevere dai Staten-Generali e van Z.B., che, per quanto ho potuto vergare, non conteranno altro, che raccomandazioni ad U. Exc, affinché il comportamento vi piaccia e vi sia gradito, che si rivolga a lui con viste. Zij hebben me ancora dovuto chiedere di lettere ad U. Exc., che lui con se ne avrebbe portato. Non posso fare meno che darle a lui, per contentare coloro che hanno un interesse, ma non mancherò di fargli capire, che devono rivolgersi al Graaf per ottenere quanto desiderano. Il Signor Luz è modesto e io so che non trascurerà la sua commessa con la vostra Exc. Kieschheit e rispetto dovuto. La gioia di conoscere il Signor Luz, è stata grande, ma è ancora più grande il dispiacere di vederci partire, perciò mando mille baci a sua moglie e a sua figlia, con i miei ringraziamenti. Voorzeker, spijt mij het vertrek van die man, omdat ik al te veel verliezen zal, verstoken van een zoo goed in ogni accidenti che potesse occorrere; ma mi resta questo di consolazione, che potrà presentialmente rappresentare alla S*^ V* qualche cosa di suo servizio, nelle presenti congiunture, di renderla chiara a bocca di quel tanto che nel proposito delle navi, dei marinari et soldati potesse averne Ella bisogno di essere meglio informata. Io sta in aspettazione et viverò antoso fino a quando vengono li noli delle genti, perchè ho continuate reiterate istanze da queste Ammiraglià per aver denari da dar a queste povere donne, et mentre fui mercordi a Rotterdam per accompagnare et servire fino a là l'Ecc^^ S'' Amb'^^ Donato, fu attorniato da una buona quantità di esse, et se non era il Luz che me ne liberò con darle buone parole, avrei avuto da fare assai. Li sudetti d'Amsterdam sono li più sollecitati et per raadgeven in alle mogelijke voorvallen; maar mij blijft deze hoop, dat hij in persoon aan U. D. iets dat in het tegenwoordig tijdsgewricht van uwen dienst zal zijn, zal kunnen mededeelen, en, en u mondeling datgene duidelijk zal kunnen maken, waaromtrent gij op het stuk der schepen, der zeelieden en der soldaten noodig mocht hebben beter ingelicht te worden. Ik zal in onrustige afwachting verkeren totdat de vrachtprijzen komen van die lieden, omdat ik gedurige en herhaalde aanzoeken krijg van de Admiraliteiten om geld voor de arme vrouwen, en toen ik Woensdag te Rotterdam was, om Z. Exc. den Ambassadeur Donato tot derwaarts te geleiden en hem van dienst te zijn, werd ik omsingeld door een goed getal van die vrouwen, en zodoor Luz er niet geweest ware, die mij van haar bevrijdde, door haar goede woorden te geven, zou ik genoeg te doen gehad hebben. De leden der Admiraliteit van Amsterdam vragen nog steeds om geld, denari. Het is nodig, Serene Principe, dat U het mij terugstuurt, zodat U zich medischelijk verstaat en het duidelijke schade die u ontvangt in het wisselgeld te nemen van hier en ik, ook nu nog vereist om te zullen doen, overeenkomstig te betalen voor de levensbehoeften die resteren en te geven geld aan deze mensen voor hun mannen of familie. Ik zal u voorzien van meer dan het mij mogelijk is, maar de reputatie van de Ecclesiastische, die zich heeft geavanceerd sterk met de snelheid van de uitgaven van vorige keren, niet laten dat ontvangt enige verandering. De interesse, die toekomt aan de borse en de noodzaak van de arme mensen, maakt soms gemor en straatschering, en dit en dat mij zwaar. Ik voel al het mancement aan de Kapiteins zoals die aan welke toegewezen, onmiddellijk getoond aan het vissen onmiddellijk elk document nodig, en zo doe ik volgens de mijn reden, dat wil zeggen die van ZjP. Zijn de meest door aanzoeken gekwelde, en daarom dringen zij ook bij mij op de ontvangst van penningen aan. Het is noodig, dat gij mij geld overzendt, omdat U. D. zelf de schade begrijpt, die gij lijdt, zoo ik het per wissel van daar bekomsten moet, en toch zal ik genoodzaakt zijn zulks te doen, daar het betamelijk is de levensmiddelen, die nog verschuldigd zijn, te betalen, en aan die lieden voor haar mannen of verwanten geld te geven. Ik zal het zoo veel mij mogelijk zijn zal, uitstellen; doch de goede naam van U. D., die zoozeer bevorderd is door de stiptheid der vroegere betalingen, duldt niet, dat hij enige verachting lijdt. De schade, die de beurs lijdt en de behoefte der arme vrouwen brengt, soms gemor en ongenoegen teweeg, en dit hindert mij zeer. Ik wijt alle verzuim aan de Kapiteins, als degenen waar het aangaat; terwijl ik dadelijk verzekerde onmiddellijk alle noodige bewijzen te verzenden, en zodoor zet ik kracht aan mijn redenen bij, om mij, dat wil zeggen u, uit den drang te helpen. Non mancherà distrattamente anche di considerare quello che dalla prudenza di Lei mi viene espresso toccante il traffico del Golfo, procurando di imprimere che si faccia alla diritta il viaggio per Venezia, per ivi fare lo smaltimento dei sali e altri carichi e così frequentare il commercio in quella piazza colla speranza, che anderò proponendo d'ogni buon trattamento e commodo a quelli che lo intraprenderanno. Io non noto molte lamentele sull'incoronamento dei naviglio, ma ogni qualvolta me ne giunge a conoscenza, risponderò, seguendo il vostro consiglio, per convincere tutti della mia buona volontà. Bene, gelo come se ci sono ancora, come i titolari dei navili Pauw e Gouden Valk (se non mi sbuco), che fanno alcuni rilievi e sperano in un risarcimento, ma io sempre tutte le speranze strappo via, quando me ne viene a cominciare. Anche io non rimarrò mai in difetto riguardo a quello che behende tocca ad applicare, ciò che mi viene detto da vostra saggezza riguardo il commercio nel Golfo, con lo scopo di far nascere l'opinione, che il modo giusto per passare a Venezia lo si deve trovare, per poi vendere zucchero e altri carichi in quella città e così intraprendere con buone speranze il commercio: a coloro che lo faranno, assicurerò di tutti i buoni trattamenti e comodi. 