Corff Crist, neu, Yr eglwys
msS? I<£$0 ẃf. "ì .#**' #*rv, ÍPRSS iýt CORFF CRIST, NEO YE EGLWYS. ** Un corff sydd,’’ ac eglwys Crist ydyw. Mae llawer o gyrff ereill, eithr nid yw Crist yn “ ben” ar neb, ond ar ‘‘gorff yr eglwys.” “ Y corff hwn nid yw un aelod,eithr llawer;’’ a thrwy hyny y raae yn tebygoli i’r corff dynol. Yr un Duw sydd wedi bod yn creu y ddau, ac y mae yn rhaid fod doethineb ddwyfol i’w gweled yn y naill fel y llall. Cafodd dyn ei greu yn ogoneddus iawn, sef ar lun a delw Duw. Edrychwch arno. Pvvv o’r holl greadurîaid sydd yn debyg iddo ? Cyfrifwch ei aelodau ef, a threiwch íarnu fod un yn ormod neu yn rhy fach. A oes rhy w aeìod w^edi ei gosod yn lle y llall ? Craffwch ar y corff' o goryn y pen hyd at wadnau y traed, a nodwch ryw ddiffyg. Ble mae y bôd a all wneuthur diwygiad arno ? Sylwch arno yn cerdded, yn symud ei freichian, ac yn dyrchaíu ei ben. Mor ardderchog y cyflawna ei amcanion ! Rhydd orchymyn tufewnol dystaw, ac wele yr holl aelodau am y mwyaf parod yn ufyddhau. Mae y bys troed, er yn mhell, mor gyflym â’r cyflymaf; a chymraer pob aelod ei llywodraethu fel yr ewyllysir. Y fath beiriant gogoneddus, ynte, yw y corff — y fath undeb sydd o’i fewn ! O, fel y cydymdeimla yr aelodau y naill dros y llall. Ni theimla un awydd i dori y llall ymaith; na, canys teimla pob un eisieu eu gilydd- Mae y rhai an- mharchedicaf mor wasanaethgar â'r lleill ; ac y rnae gwasanaeth pob un yn wasanaeth i’r oll, sef i’r corff, Pwy a allai ddych- ymygu y gallai Duw, o ddefnydd mor wael â phridd y ddaear» gyfansoddi y fath gorff gogoneddus ? Ond felly y gwnaeth ; ac .-y » -V* v 2 âftädíodd yn ei ffroenau ef anadl einioes; a’r dyn a aeíii ya enaid byw. Mae y diafol wedi bod yn dangos gelyniaeth raawr tuag at y corff bwn, oddiar pan droseddodd ei breswylydd; a mynych yr ymdrecha ei amddifadu o’i wabanol aelodau : oud er hyny, gŵyr y corff eu gwerth, canys ni ddywed neb o'i aei- odau witli eu gilydd, “ Nid riiaid i aii wrthych.” (Jeill y corff lawenhau, er gwaethaf y diafol, ohlegîd mae Crist wedi dyfod i’r byd i ddattod gweitliredoedd y uiat'ol, ’ie, hyd y nod ar y corff'. Ond, beth sydd a fynorn â’r coríf dynol ? Oblegid mai urt cyffelyb iddo yw corff’ neu eglwys Crist hefyd; “ canys fel y raae y corü' yn un,” meiìdai Paui, “ ac iddo aelodau lawer, a holl aelodau yr un corff, eyd-byddont lawer, ydynt un corff; /elly y mae Crist heiyd. Y Creawdwr a fu yn llunio corff Adda, sydd wedi bod heiyd yn liunio eorff neu eglwysCrist; ac yn gyrnmaint mai o ddefnydd y gwnaed y corff' dynoi, o ddefnydd hefyd y cafodd corff Crist ei wneuthur. Rhoddir hanes am loan Fedyddiwr, yu anfonedig oddiwrth Dduw, yn inyned alìan i gasglu defnydd neu “ hobl barod,’’ fel y gailai y Creawdwr rnawr gyfansoddi corff neu eglwys i’w anwyl Fab, a’i osod ef yrr ben arni, megys y mae y gwr yn ben ar y wraig. Dychymmygwn weled Ioan yn ddiwyd ar lànau yr Iorddonen, ac yn Ainon, ile yr oedd dyfroedd lawer, yn dethoi deí'nyddiau i Dduw er cyfan- soddi corff yr eglwys. Yno y mae yn eu casglu ynghyd, ac yn eu eymtneryd i’r dwfr i olchi ymaith y pechodau oedd ynglyn â liwynt, ac wele hwynt yn dyfod yn ddefnydd parod vn y làn, i gael eu moldio yn gorff. Erbyn cael rhyw gyílawnder o ddefnydd yn barod, wele Fab Duw yn cyfeirio ei gamrau tua’r Iorddonen, yn ol ewyllys ei Dad, ac yn rnynu cael ei olchi hefyd gan Ioan yn gyntaf peth, nid o herwydd fod ynddo bechod na bai, ond am mai fel byny yr oedd yn weddus i gyffawni pob cyfiawnder. Ymostyngodd fel defnydd i gael ei olcìii ; a thra yr oedd efe, fel un parod, yn dyfod i fyny o’r dwfr, wele ei Dad o’r nefoedd yn anadlu arno yr Ysbryd Glân, gan gyhoeddi, “Hwnyw fy anwyl Fab, yn yr hwn y'ni boddlonwyd.’’ Yna daeth yr Iesu yn gymhwys i fod yn ben ar y coríi' neu’r eglwys ag oedd i gael eu cyfansoddi ar fyrder. Yr oedd Crist, fel y sylwasom eisoes, i fod yn ben ar yr eglwys, yn yr un ystyr ag y mae gwr yn ben ar ei wraig. Yr oedd gauddo ef ben ar ei gorff' ei hun, a bwr iadai i’r eglwys gael pen hefyd, heblaw ei hun&n ; canys y» UPB 3 îianes ffurfíad corff neu eglwys Crist, ni ddywedir iddo Ef gael ei osod erioed yn y corff, megys ag y dywedir am bob aelod arall 0 hono. Yr hyn a brawf byn yw geiriau Paui, yn 1 Cor. xii, 28: — “ A rhai yn wir a osododd Duw yn yr eglwys; yn gyntaf apostolion, yn ail prophwydi, yn drydydd athrawon, yna gwyrthiau; wedi hyny doniau i iachâu, cynnorthwyau, llywod- raetliau, rhywiogaethau tafodau.’’ Wrth hyn fe welir mai ap- ostolion eedd yr aelod gyntaf a osododd Duw yn y corff, ac ar 01 hyny prophwydi, athrawon, &c. Pe buasai Crist yn aelod o’r corff, mae yn ddiau y cawsai ei enwi, a h}rny yn gyntaf; ond mae yn eglur nad oedd, canys “ trwyddo ef y gwnaethpwyd pob peth, ac hebddo ef, ni wnaetbpwyd” hj’d y nod yr eglwys, ueu y corff dan sylw, er fod Paul yn dweyd mai Duw a’i gwnaeth- Wedi i Ioan Fedyddiwr dystiolaethu mai Efe oedd Oen Duw, >cawn allan i Grist yn fuan, mewn ufydd-dod i’w Dad, alw deuddeg, a’u hordeinio yn apostolion yn nghorff Crist, o’r defnydd ag oedd Ioan wedi barotoi. Dyuia ddechreuad eglwys Crist, neu ei gorff. Wedi hyny y gosodwyd yr aelodau ereill i mewn, sef prophwydi, athrawon gwyrthiau, doniau iachâu, cynnorthwyau, llywodraethau, rhywiogaethau tafodau, &c. Ar ddydd y Pcntecost, anadlodd Duw ar y corff, megys pe buasai gwynt nerthol yn rhuthro, nes ei lanw â’r Ysbryd Glan, neu ag « anadl einioes ;” a’r holl gorff“ a aeth yn enaid byw,” fel y gallai ei aelodau fod yn dystion i Dduw trwy yr lioll fyd. Yn awr, dyma gorff cyflawn, ac wedi ei ddiodi a’i fedyddio gan yr un Ysbryd. Duw íu yn ffurfio yr aelodau ; ac o’r def- nydd neu r dynion a gawsant eu bedyddio, “efe a roddes rai yn apostolion, a rhai yn brophwydi, a rliai yn efengylwyr, a rhai yn fugeiliaid, a rhai yn athrawon,” (Eph. iv, 11). Rhoddion nefol oedd yr aelodau liyn ; ac yr oedd Duw yn ewyllysio i un gyfran o’r defnydd a olchwyd i dderbyn yr apostoliaeth, a chyfran arall i dderbyn y brophwydoliaeth, &c. ; ac felly yr oeddynt yn cael eu gwneyd yn apostolion, prophwydi, athrawon, &c., fel ag i fod yn aelodau i’r corff, neu i’r gweddill o’r defnydd. Os mai dynion yw yr aelodau sydd yn y corff neu yr eglwys, fel y creda enwadau yr oes, nid Duw sydd wedi eu gosod yno, ond hwy eu hunain ; canys yr hyn a osododd Efe yn aelodau yn y corfl', o’r uchelder y deilliasant yn “ roddion i ddynion," fel y gwelwn wríh yr ysgrythyr flaenorol. 4 tîallwn ofyn yn awr ynghylch y corfT hwn, fel y gofynasom ynghylch y corfl' dynol. A oes rhywun yn gweled rhyw dJiffyg ynddo ? Edrychwch amo o’r coryn i’r gwadnau, a dangoswch rywbeth allan o le? Pa sawl aelod a osododd Duw yn afreidiol? a pha sawl un sydd yn eisieu ? Ond beth gwell ydym o gwest- iyno, nid oes neb ond yr ynfyd a wel ddiffyg yn ngwaith ei Grew>r. Mae corff yr eglwys yn gyfansoddiad gogoneddus. Er nad oedd ond megys bahan yr amser hyn, etto meddai yr holl aelodau ag oedd arno eu hanghen ganol oed, ac mewn henaint. Mae ynddo ben, llygaid, clustiau, breichiau, traed, &c., — pob aelod yn ei lle, ac megys ag y gosodwyd bi gan Dduw. I ddangos hyn yr ysgrifenai Paul, yn 1 Cor. xìi, 14 — 30: — “ Canys y corff nid yw un aelod, eithr llawer. Os dywed y troed, Ain nad wyf law, nid wyf o’r corff; ai am hyny nid yw efe o’r corff ? Ac os dywed y glust, Am nad wyf lygad, nid wyf o’r corft ; ai am hyny nid yw hi o’rcorff? Pe yr holl gorft’ fyddai lygad> pa le y byddai y clywed ? pe y cwbl fyddai glywed, pa le y byddai vr arogliad ? Eithr vr awrhon Duw a osododd yraelodau, bob un o lionynt yn y corff, fel yr ewyllysiodd efe. Canys po baent oll un aelod, pa le y byddai y corff ? Ond yr awihon llawer yw yr aelodau, eithr un corlf. Ac ni all y üy'gad ddywedyd wrth V llaw, Nid rhaid i mi wrthyt; na’r pen chwaith wrth y traed^ Nid rhaid i mi wrthych. Eiíhr yn hytrach o lawer, yr aelodau o’r corff y rhai a dybir eu bod yn w anaf, ydyut anglienrheidiol. A’r rhai a dybiwn ni eu bod yn anmharchedicaf o’r corlî', ynghylch V rhai hyny y gosodwn chwaneg o barcb ; ac y mae ein haelodau anliardd yn cael chnaneg o harddweh. Oblegid ein haelodau hardd ni nid rhaid iddynt wrtho : eithr Duw a gyd dymherodd V corff, gan roddi paroli ychwaneg i’r hyn oedd ddiffygiol : fel na byddo angbydfod yn y corff; eitlir bod i’r aelodau ofalu yr un peth dros eu gilydd. A pha un byriag ai dyoddef a wna u» aelod, y mae vr holl aelodau yu cyd ddyoddef ; ai anrhydeddu a wneir un aelod, y rnae yr holl aelodati yn cyd-lawenhau. Eithr chwychwi ydych gorö' Crist, ac aelodau o ran. A rhai yn wir a osododd Duw yn yr egiwys; yn gyntaf apostoliou, yn ail pro,- phwydi, yn drydydd athrawon, yna gwyrtbiau; wedi hyny doniau i iachâu, cynnorthwyau, llywodraetlieu, rhyniogaethau tafodau. Ai apostolion pawb ? ai prophwydi pawb ? ai athrawon pawb ^ ai gwneuthurwyr gwyrthiau pawb ? A oes gan bawb ddoniau \ íacbâu ? a yw pawb yn llefaru â thafoiüau ? a y w pawb ya cyf- ieithu ?’’ Mae y dyfynind uehod yn dangos yr anghenrlieidrwydd anheb- gorol o barhad yr holl aelodau yn \r corff; nid parhad rhyw rai o honynt, ond paihad yr o ì 1 . Nid yu ei ieuenctyd yn unig y mae eisieu pen, llygaid, clustiau, breichiau, traed, &c., ar y corff, ond yn e: hen ddyddiau hefyd. Nid rhywb'eth i weled, clywed, cerdded, &e, am un dydd oead corff Crist, oud i wneuthur hyny o hyd, cyhyd ag y parhaai yr anghen. Pa lesâd fyddai o fod Crist yn ben i’r eglwys, beb fod ganddi hithau glustiau i wrandaw, llygaid i weled, traed i gerdded, a breichiau i ymaflyd* fel y gaîlai wneuthur pob peth a orchymŷnai efe iddi ? Ai yr eglwys yw Priodas-ferch yr Oen ? Os mai, pwy hoffai weied y briodas-ferch heb ben, llygaid, clustiau, breichiau, na thraed ? Nid priodasferch fuasai, onò rhywbeth arall yn arddel yr enw. Ni arddela îesu Grist un eglwys yn briodasferch, ond yr lion a ffurfiodd ei Dad, sef eglwys ag apostolion, prophẃydi, efengyl- wyr, bugeiliaid, athrawon, gwyrthîau, doniau iachâu, ffydd, doeth- ineb, gwybodaeth, gwahaniat th ysbrydoedd, tafodau, &c. Ymddengys yn rhesymol iawn mai yr apostolion oedd y pen a feddai yr eglwys ar ei chorff ei hunan, ac mai rhai o honynt hwy hefyd oedd y llygaid, clustiau, genau, &c., gan fod yr aelodau hyny yn gynnwysedig yn y pen. Mae yr holl swyddî a’r doniau ereill hefyd yn aelodau yn y corff yn rhywle; ond ni pherthyn î ni ymdraffertbu i gaeì allan yn mha ran, canys profì eu bod yn rliywle ynddo yw ein gwaith ni, a bod ganddynt orchwylion neillduol i wneutbur yu y corff yn barhaus. Gan ein bod wedi dangos o’r ysgrythyrau fod Duw wedi gosod yn ei eglwys “ rai yn apostolion, a rhai yn brophwydi, a rhai yn efengylwyr, a rhai yn fugeiliaid ae yn athrawon,” dywedwn yn awr mai ett dyben oedd “ i berffeithio y saint, i uiaith y wemiäotj- aeth, i adeiliad corff Crist ; hyd oni ymgyfarfyddom oll yn undeb ffydd, a gwybodaeth Mab Duw, yn wr perflaith, at fesur oedran cytiawnder Crist.” (G«el Epb. iv, ü — 13) Syna llawer fod eisieu perffeithio saint, o herwydd eu bod wedi eu d\rsgu i gredu mai bodau ttefol ydvnt ag sydd wedi eu perífeithio. Y gwir yw yr cedd y eain.t gynt yn dŵgt.n nnmherflailh, ac yr oedd hyd y nod eu hapostolion mewn llawero bethau yn llithro. Gan hynv, fosotiodd Dtiw yn yr eglwys apostoiion, prophwydi, &c., er 6 perffeitbio y saint, ynghyd â chario yn mlaen waith y weinid- ogaetb, ac adeilad coiff Crist. Yn awr, nid oedd modd perffeithio y saint, gwneuthur gwaith y weinidogaeth, nac adeiladu yr eglwys, heb apostolion, prophwydi, athrawon, &c. Pa heth fuasai sefyllfa y gwaîianol eglwysi, oni buasai fod yr apostolion ac ereill yn edrychol drostynt? Mae ysgrifeniadau yr apostolion eu hunain, yn profî y buasent yn myned i ddirywiad cyffredinol yn dra buan, er mai yr apostolion eu bunain fu yn planu ac yn dysgu y cyfryw eglwysi. Pwy ond yr apostolion oedd yn gweled eu perygl, ac yn eu perffeithio ? Beth ddelai o waith y weinidogaeth, pe cawsai yr eglwysi bentyru athrawon iddynt eu hunain, yn lle gosod dynion fel Timotheus a Thitus i ddewis rhai drostynt? A pha fodd yr adeiladid yr eglwys heb y swydd- wyr a apwyntiodd Duw i wneuthur hyny ? Mae yn anhawdd i ateb ; ond gellid dycbymmygu y byddai yr eglwys megys plantos yu bwhwman, ac yn cymtneryd eu harwin â phob awel dysgeidiaeth, trwy hoced dynion, trwy gyfrwysdra i gynllwyn i dwyllo. Rhaid i gorff Crist feddu yr holl aelodau a osododd Duw ynddo ; nid rneddu rhyw rai o honynt, ond y cyfan, Os yw athrawon yn unig yn ddigon yn awr, “i berffeithio y saint, i waith y weinidogaeth, i adeilad corff Crist,” yna peth liollol afreidiol oedd gosod apostolion, prophwydi, gwyrthiau, doniau iachâu, &c., yn yr eglwys ar y dechreu. Wedi profi gosodiad yr holl aelodau yn y corff, ynghyd â dangos eu gwahanol swyddi, a’r anghenrheidrwydd atn danynt, awn yu mlaen i brofi yn mhellach fod rhai i fod yn apostolion, prophwydi, efengylwyr, bugeiliaíd, ac athrawon, er perffeithio y saint, i waith y weinidogaetli, ac i adeilad corff Crist, “ hyd oni ymgyfarjyddom oll yn undeb ffydd. a gwybodaeth Mab Duw,yn wr perffaith, at fesur oedran cyfìawnder Crist (Eph. ir, 13). Mae yn rhaid dangos fod pawh wedi dyfod i undeb y ffydd, ac i feddiant o wybodaeth Mab Duw, cyn y gellir dweyd nad oes eisieu yr holl swyddogion blaenorol yn yr eglwys yn bresennol » ac nid yn unig hyny, ond rhaid dangos hefyd fod yr eglwys wedi dyfod yn “ wr perffaith, at fesur oedran cyflawndes 7 Crist.’’ Beth sydd ýn debvg i wr perfTaitl) yn un o eglwysí ein gwlad ? Ditn yn y mesnr lleiaf. Mae yr holl goríF neu’r eglwys yn cydnabod eu hunain yn bresennol yn llawer anmherfleithiach nag oedd yr eglwys gynt yn ei raabandod. Pwy fydd mor ífol mwyach, â haeru nad oes eisieu yr holl swyddi ardoniauyn yr eglwys yn awr megys cynt, pan y mae'r ysgrythyrau yn dangos fel arall ? Efallai fod llawer yn barod i addef erhyn hyn fod Duw wedi gosod yr holl aelodau a enwyd yn y corfF ar y dechreu, a bod gwir anghen atn danynt yr amser hwnw ; ond rnethant a dirnad pa beth sydd «'edi dyfod o honynt dros gymmaint o amser oddiar hyny. Os ydvnt jrn methu dirnad hyn, pa fodd y gallant ddirnad fod neb yn cael eu perffeithio yn yr oes hon ? ac os nad oes neb yn cael eu perífeitiiio, pa fodd y daw yr eglwys neu’r corff yn wr perfFaith? Yn ngwyneb pethau fel hyn, dylai dyniori gredu yr ysgrythyrau yn drwyadl, a chwilio â’u holl egni arn eglwys yrí ol desgrifiad y Testament Newydd, sef un ag ynddi apostolion, prophwydi, a phob peth arall a osododd Duw ynddi ar ycyntaf; ac os na chânt afael mewn eglwys felly» nis gall Duw en condemuio arn beidio ei harddel ; canys pa beth yw ysgrythyrau da, os credir rhywbeth arall o’u hlaen ? Ni arddelasom ni un eglwys nad oedd yr tin ífunud á’r eglwys a ddarlunia yr ysgrythyrau : fFolineb o’r mwyaf fuasai gwneyd hyny, a ninnau yn cymmeryd arnom i gredu y Beibl. Nis gall un gymdeitbas fod yn eglwys neu gorff, heb feddu yr holl aelodau a berthyn i gorff Crist, fel ag y gosododd Duw hwynt : anghenfil vw pob un sydd heb ben, breichiau, neu draed ; ac oddiwrth greadutiaid felly y cilia pob dyn doeth. Ond beth, meddai rhywuu, a ddaeth o’r eglwys gyntefig ? Wel, yn fuan, wedi i’r corff hwnw gael ei lunio, ac iddo ddech- reu dangos ei hun, pwy oedd y cyntaf i ymosod arno ond y diafol. Yr oedd cyn liyn wedi achosi croeshoeliad ei Berchenog gogoneddus; a’i amcan ar ol hyny oedd dystrywio yr eglwys neu’r corff oedd ganddo ef ar ol. Oud etto, fe gyfododd Crist eilwaith; canys yr hwn sydd yn lladd y corff, nis gall ladd yr ysbryd; a phe lleddid corff yr eglwys, er hyny, ni ellid iladd ei Hysbrydy na dim o’r hjn a dderbyniodd o’r uchelder mewn ffordd o “ roddion i ddynion.” Yn awr, fel ag yr oedd yr eglwys yn cynnyddu mewn main'.ioli, gwybodaeth, a pherffeithrwydd. 8 cynddfliriogai y gelyn yn fwy fwy, nes o'r diwedd yr ymosodai ar y corff, gan amcanu ei amddifadu o’i lygaid, ei glustiau, &c., nes yn nir iddo Iwyddo i raddau mawr; a buasai y corff wedi ruyned i d'diuystr buan, oni bai fod Crist yn dattod ycbydig o weitbredoedd y diafol, trw'y roddi aelodau yn eu lle. O, fel yr erhdid yr apostolion, y prophwydi, yr efeogylwyr, yr athrawon, a’r samt. Yr oedd pawb yn diystyru corff Crist, ac yn awyddus iwddyfetha oddiar wyneb y ddaear. Ac, yn wir, yn y diwedd, cafodd y gelyn ei amcan ; yr apostolion a ddyiethwyd un ar ol y llall, nes i’r corff fyned yn amddifad o ben, llygaid, &c. ; ac yna yn fuan bu darfod am dano, er i amryw o’r aelodau ereill fod yn ddadtyw am gryn amser nr 01 hvnv. Dychwelodd yr Ysbryd oedd ynddo, ynghyd â’r “ rhoddion’’ o'r uchelder, yn oi at yr Hwn a’u rhoes; canys nid oedd neb arall a allai eu derbyn, Yn awr, yr oedd y rhan ysbrydol o’r eglwys yn fvvr o hvd; meddai yr apostoliaeth, y brophwydoliaeth, yr athrawiaeth, a phob dawn nou rodd arall ; ac nid oedd eisieu ond defnydd newydd a pharod, or i’r eglwys gymmeryd tabernacl daearol arall i drigo ynddo eilwaith. Ond y fath oedd erlidigaeth y ddraig, fel y “ rhoddwyd i’r wraig ddwy o adenydd eryr mawr, fel vr ehedai hi i’r diffaethwch, i’w lle ei hun; lie yr ydys yn ei maethu lii yno dros amser, ac atnseroedd, a hanner amser, oddi- wrth wyneb y sarff'.’’ Gwir oedd yr hyn a brophwydai Paul, na ddeuai y dydd hwnw vn yr hwn y cyd gynnullid y saint ato Ef, “ h.vd oni ddêl ymadawiad yn gyntaf.” (Gwel 2 Thes. ii, 1— 3 ) Ytnadawodd yr eglwys, a gadawodd ei chnawd a’i hesgyrn daearol i gaeieu malurio au darnio yn mliob dull ; a chafodd hithau ei meithrin mewn lie allan o afael y ddraig, hyd nes y cafwyd “ pobl barod’’ yn y dyddiau diweddaf i fod yn dabernacl daearol i r eglwys megys cynt. Iìu yr eglwys yn gorff tra y bu yn y * diffaethwch, canys aeth eu haelodau ysbrydol gyda lii ; ond etto nid oedd yn meddu “cig a gwaed,’’ megys cyn ymadael, ac megys y mae etto wedi cael ei chorff newydd. Yn ystod yr amser y darfu i’r eglwys eliedeg i’r diffaethwch, cafodd y gelyn diafol gyfleusdra i ffurfîo corff newj'dd ei hunan, mewn rhai pethau yn debyg i gorff Ctist, a’i gvílwvno i sylw y byd, dan yr enw o gorff Crist, canys dyna yr enw gorett a allai gael er twyllo. Cymmerodd gyl’ran o ddefnvdd marw yrr hen gorff, a moldiodd ef yn gymmysg â defnj'ddiau ereill, nes y daeth 9 yn gorff golygus, ac yn tneddu Pab yn ben. Edrychai pen fel byn yn fwy golygus na physgotwyr tla\\d a diddysg Galilea, a daeth y byd, cnawd, a’r diat'ol i ymhyfrydu ynddo yn neiliduol. Daeth y Uythyron dwyfol a feddiannai y wir eglwys, i feddiart v corff newydd Pabyddol, a gwnaetbant y tro iddo byth wedy n yn Ile llythyron newydd, a cbynnwysant newyddion da byd y dydd hwn i’r corff yma, er eu bod mor ben ag y gallant tod. Cânt wneyd y tro vn lle vr holl ddoniau ysbrydol, trwy y rhai y dadguddiai Crist ei ewyllys i’r eglwysgynt; canys ni phroffesa yr eglwys Babaidd glywed gair oddiwrth Dduw fel dadguddiad, ond yn unig oddiwrth y Pab. i\id oes achos darlunio aelodau y corff pabyddol liwn, o her- wydd fe ŵyr ein cenedl ni nad bwn yw corff Crist; nid yw yr aelodau vn debyg tnewn dim. Yn ngliorff Crist, nid oedd un aelod yn dweyd wrth y llall nad oedd ei beisieu; ond felly yr oedd yn y corff hwn; canys cyn pen nemawr o arnser, dacw amryw o’r aelodau yn dechreu cyuhenu â’u gilydd, nes goríod tori araryw ymaitli, rhag dystrywio yr holl gorff. Yna y daruau byny a dechreuasant grynboi defnyddiau atynt, nes yn y diwedd vr oeddvnt wedi dyfod yn gyrff eu hunain. Darnau felly o’r eglwys Babaidd, oedd Peter Waldo, Martin Lutber, Melancthon, John Calfin, &c. Bu Harri yr Wythfed yn ysgrifenu llyír yn erbyn corff newydd Lutlier, tra yr oedd yn aelod yn y corft Pabaidd, a galwyd ef gan y Pab Clement yn “ddiffynwr y ffvdd;” ond nid bir y bu Harri ei hunan befyd cyn digio wrth y Pab, am iddo omedd rboi Uythyr i ysgaru ei wraig, er cael priotli Anne Boylen. Y canlyniad fu, iddo wrtbwynebu eglwys Rhufain, a gosod ei hunaa yn ben ar yr Eglwys, Dyma ddech- reuad Eglwys Loegr; canys yn fuan wedi hyn apwyntiwyà Thomas Cranmer (oíleiriad Pabaidd) yn Archesgob i’r Eglwys- Yu y dull liyn y daeth yr holl gyrff gweledig presennol i fodol. iaeth — un yn dyfod o’r llall, a’r cyfan yn tarddu o goifi yr eglwys Babaidd, yr hon a ddywedir yw mam puteiniaid y ddaear, ernaddywedir gan bunb pwy yw eí merched. Mae yn rhaid i holl gyrff crefyddol ein gwlad i gyfaddef eu bod wedi tarddu o grnth yr hên fam. Hi lu yn eu magu, a’i phîant afreolus ac anwaraidd hi ydynt oll. Nid oes un o’u cyrff hwy yn debyg yn y radd leiaf i gotfl' eglwys Crist. Ditn ond athrawon a diacon- iaid, sydd yn cyfansoddi cyrff y rhan fwyaf o honynt; ond 10 wrth gwrs mae ganddynt ddefnyddiau purion ; eithr anghenfilod, nid cyrff, ydynt ; “ < anys pe baent un (neu ddwy) aelod, pa le y byddai y corff,” ys dywed l>aul. Cyn bo,l un corff, rhaid bod Hawer o aeîodau ; ond, er y cyfan, beiddia yr angbenfilod byn sy d heb benau, llygaid, clustiau, traed, na braidd dim arall, ond Parchedigion” a diaconiaid, ddweyd fod pob un o honynt, neu yr oll gyda eu gilydd (nid oes gwabaniaeth pa un), yn gorff eglwys Crist ! Druain o honynt ! beth yn amgenach a ellir ddjsgwyl oddiwrth greaduriaid o waith dynion yn nghanol teyr- nas “ tywysog llywodraeth yr awyr Clywch ! “ Ai athra won pawb ?” gofynai Paul. Pa’in y gofyuodd y fath gwestiwn tfol ? 13u apostolion a pbrophwydi gynt, gwyrthiau a tbaíodau, ar eu hynt ; Ond ffoisant hwy ers amser nraith ar goll, Can s deacons ac atíirawon ’nawr yw’r oi.r, : Perffeithia r ’rbain y saint, ânt ’miaen â’r “gw'aith,” A lluniant “gorff ” heb draed na phenglog chwaith. Tra mae y byd fel hyn yn Uawn o gyrff eglwysig, a phob un yn dweyd mai efe yw corff Crist, mae yn anhawdd iawn i lawer un enderfynu pa un o honynt ydyw. Mae y darlun sydd yn yr ysgrythyrau o’r corff cyntefig, wedi ei lychwino gymmaint gan es onwyr, íe 1 y mae llaweroedd yn methu yn deg â’i ganfod nes y yddo rhywrai yn glanhau ychydig ar y llaid sydd drosto. Dengys y darlun hwn fod apostolion, prophwydi, athrawon» gwyrthiau, domau i iachâu, cynnorthwyau, lly wodraethau, rhyw- aogaethau tafodau, &c., yn aelodau yn nghorff Crist : ac oddieithr fod y cyrlí' ereill yn meddu yr un aelodau, nid yw yn bosibl y gallant fod yn gorffy wir eglwys; oblegid byddant yn debycach i eSlvvTsi dynion. Ond pa ddyben siarad am lawer o gyrff i Gnst, canys “un corff sydd,” a rliaid bod hwnw, fel ei Wueutli- urwr, yn gorff anghyfnewidiol o ran parliad a gwaith ei aelodau ; ac os oes co,ff fell3’ i’w gael, pa le mae dyfod o hyd iddo P Llò bynag y mae’r fath gorff, mae yn rhwydd ei adnabod; canys y mae ganddo ben, Uygaid, ciustiau, genau, breichiau,ttraed, a pliob peth aralí a welir yn y darlun; a dysgwylir fod yuddo Ysbryd bywiolyn llywodraethu, a bod y corff yn myned yn mlaen ar ei gynnydd yn mhnb peth, fel y delo yn “ wr perffaith.” Mae loan wedi bod yu prophwydo ar ynys Patrnos fel hyn 11 äí Ac mi a welais angel arall yn ehedeg ynghanol y nef, a’r efengyî dragywydrlol ganddo, i efengylu i’r rhai sydd yn trigo ar y ddaear, ac i bob cenedl, a llwyth, ac iaith, a phobl.” Ymddeng- ys yn eglur wrth y geiriau hyn, fod y ddaear wedi bod yn amddifad o'r efengyl dragywyddol ; ac os oedd yn amddifad o’r efengyl dragywyddol, rhaid yw nad oedd corff i Grist ychwaith ar y ddaear. Ond fe welir yr un mor eglur fod yr hyn ag oedd yn ddiffygiol ar y ddaear yn cael ei adferu, a bod yr efengyl i gael ei phregethu etto i bob llwyth ac iaith; ac os felîy, rhaid fod defnydá yn cael ei gasglu a’i olchi, fel cynt gan Ioan Fedydd- iwr, i gyfansoddi coríf newydd i Grist ar y ddaear. Yn wir, meddaf i chwi, felly y mae ; cafodd angel ei ddanfon at Joseph Smith, yn yr oes hon,i’w hysbysu fod eglwysCrist i gael ei rheol- eiddio ar y ddaear unwaith yn rlragor, a hod yr Ysbryd a’r rhoddion cyntefig yn cael eu hadferyd yn ol, i hwy bynag a ewyllysiai ddyfod yn “ bobl barod” i’w derbyn. Ffe yw yr unig gorff" sydd yn ateb i ddarlun cywir yr ysgryth- yrau. Pwy a all ammau hyn ? Gellir deall wrth y corff hwn ei fod yn cyfrinachu â Christ, y Pen nefol, o herwydd adrodda yn aml, (i Fel hyn y dywed yr Arglwydd.” Dechreuodd Crist gyfrinachu â’r eglwys yn yr amser gynt, ac y mae y gyfrinach yn awr yn cynnyddu yn lle lleihau, gan fod dydd y briodas, a swper neithior yr Oen, yn nesâu yn gyflym. Geiriau y bywyd jragywyddol yw y bwyd a dderbynia yr eglwys o’r dechreu, er iddi gynnyddu, ac adeiladu ei huu mewn cariad. Mae y diafo} mor eiddigeddus yn awr ag y bu gynt, os nid mwy, am nad arddela Crist ei eglwys ef, sef “ y butain fawr,” neu’r wraig oedd wedi ei dilladu â phorphor ac ysgarlad, ac wedi ei gwychu ag aur,” &c. Cymmera hono arni mai hi yw Priodasferch yr Oen, o herwydd y llythyron sydd ganddt yn ei meddiant; ond pe buasai Crist yn ei charu, buasai wedi clywed rhywbeth oddi- wrtho cyn byn, a dydd y briodas hefyd mor agos. Ond nid à hi y mae Crist yn meddwl ymbriodi, sereh fod miloedd yn haeru hyny; canys y mae hi “yn fam puteiniaid y ddaear.” Rhaid 1 Grist gael eglwys nad j w yn fam i neb feily — eglwys ddiwair a 12 J)hur, onide ni chaiff ei derbyn ganddo ; ni wnelai Efe ei harddel ar ol puteinio â breninoedd y ddaear. Mae corff eglwys Crist ar y ddaear yn bresennol, ac y mae sôn am dano trwy y byd. Nid yw yn f'awr iawn etto, ond y ntae yn cynnyddu yn fwy nag erioed, nes peri i’r diafol ddychrynu. Mae aelodau pob 'coríî arall yn ffyrnicc wrth ei weled, ac yn taenu pob celẁyddau am dano; ond dinystrio eu hunain y maent. Ni chaniatâ Duw i’r wraìg gael ei hymlid i’r diffaethwch mwyach ; canys dim ond am un “ ymadawiad” y prophwydwyd, a hwnw i ryw ddyben doetb. Mae yr apostoiion a’r swyddwyr ereill> ynghyi â'r doniau ysbrydol, oll yn gwneuthur eu rhan yn awr i “ berffeithio y saint, i waith y weinidogaeth, i adeilad corffCrist;” canys dysgwyür yn fuan “ ymgyfarfod oll yn undeb ffydd, a gwybodaetb Mab Düw, yn wr perffaith, at fesur oedran cyf- lawnder Crist.” Yr ydym ni wedi cael y fraint o’n bedyddio i’r corff gogoneddus liwn, ac wedi dyfod yn wybodus o’r Ysbryd Glân sydd ynddo, yr hwn sydd yn ei arwain i bob gwirionedd, ac yn dwyn ar gof yr byn sydd wedi myned heibio, ac yn myneg* pethau i ddyfod. Yn awr, pwy bynag sydd yn ewyllysio dyfod i wybodaeth ynghylch y corff gogoneddus hwn, sef yr unig gorff arddeledig gan Grist, creded dystiolaeth yr ysgrytbyrau, edifarhaed am e* bechodau, a chymmered ei fedyddio er maddeuant, gan un o Çaint y Dyddiau Diweddaf; ac yna dywedwn y derbynia efe yr Ysbryd Glân trwy osodiad dwylaw, ae y daw i wybod ei fod wedi ei gyssylltu yn nghorff eglwys lesu Grist; “ canys eglurhad yr Ysbryd a roddir i bob un er llesâd,” fel na fydd achos i neb betruso yn mha gorff y byddo, nes y gall pawb ddweyd gyda vr apostol Ioan, “ Ni a wyddom ein bod o Dduw, a bod yr holl fyd yn gorwedd mewn drygioni,” a chyda Paul, mai “ un corff sydd.” J. DAVISt Merthyr, Mai 10, 1850. JOHN DAVIS, A&GUAFFŸDD, 41 fi HT tì V B-1 Y DFU.Ì. 