Over de drankzucht en derzelver geneeskundige behandeling
e.) De gedurig af^ en toenemende drank- zucht, Wij ontmoeten menfehen , die op onderfcheidene uren van den dag ook verfchil- lende hoeveelheden van flerken drank nutti- gen. Des morgens drinken zij met graagte , maar blijven toch binnen de grenzen der wel- voegelijkheid , zonder juist veel belangftel- ling in deze betamelijkheid te laten blijken ; maar hoe verder het tegen den avond gaat, dies te flerker beginnen zij te verlangen naar het genot van flerkén drank, dies te meer drinken zij en doen dit bij herhaling zoo dik- wijls, dat zij in het vervolg, en wel dagen aaneen , tot alles onbruikbaar zijn. vSom- B 5 mi- C "^6 ) migen van dezen drinken zich reeds vroeger, voort na den middag, anderen later, dron- ken. Men heeft mij een geval verhaald van zeker iemand , die , telkens om den ande- ren dag, veel erger dronken was, dan des daags te voren. § 22. r 3.) De tusfehenpoozends (intermitterende) drankzucht. Deze ziekte is kenbaar aan ver- hefhngen (^paroxismi') ^ die op zekere gezet- te tijden wederkeeren. In de aanvallen van deze foort , welke ik zelf heb waargenomen , duurden deze alle den tijd van drie dagen. Ik heb twee drankzuchtigen bediend , die wekelijks drie dagen aaneen , dat is ; iederen zondag , maandag en dingsdag , zeer dronken waren. Op de overige dagen der week dron- ken zij in het geheel niets. De eene van hen had , tot hij er van werd genezen , lan- ger dan twee jaren gedronken. Bij den an- deren had dit euvel , nadat hij , meermalen en eenen langen tijd achtereen , op onbe- paalde tijden, zich eenen roes had gedron- ken , eerst onlangs dezen regel begonnen te volgen. Men heeft mij een derde geval me- degedeeld en mij , met verwondering en met alle omflandighcden , w’elkc de waarheid van het verhaal kenmerken , van een’ zeker’ mensch gefproken , die insgelijks alle wieken drie bepaalde dagen befchonken was. Voon^ heb C 27 ) heb ik eene vrouw geneeskundig behandeld , die op eiken vijfdenden , zesdenden of ze- ventienden dag van elke maand drankzuchtig werd. De aanvallen duurden telkens drie dagen en , onder deze omftandigheden , had zich de ziekte tot aan den tijd , dat ik werd te hulp geroepen , gedurende twee jaren , bij haar vertoond. De voorboden der verheffin- gen (^paroxismen^ CS ^70 waren bij deze 'lijderes buitengewoon hevig en hielden eenige dagen aan. Welligt behoort ook hier het geval van ie- mand , die , naar zijne eigene verzekering en naar de verzekering zijner aangehoorigen , ten tijde van de nieuwe maan telkens drank- zuchtig v^erd. Gewoonlijk duurden de aan- vallen zeven , dikwijls ook wel negen dagen. In een ander geval , hetwelk mij verhaald is geworden, wilde men ook het verfchijnen der verheffing van den aanval der drankzucht Qdes Trunkfucht-paroxhmus')^ die drie, dikwijls echter ook zeven dagen aanhield , met het verfchijnen van de nieuwe maan hebben opgemerkt. § 4.) De drankzucht die geregeld op zekere bepaalde tijden verfchijnt ( die perïodlfche Trunk fuchtb) Onder deze verfla ik die on- gefleldheid , welke zich insgelijks door ver- heffingen (^paroxhmenj kenmerkt, die echter na C aB ) sift lange tusfcheiipoozcn wcdcrkeercn. Hoogst merkwaardig is de regelmatige voortduring van deze , alsmede van de , onder de vorige rubriek opgenoemde , aanvallen ; want zij houden , op de bekende kritifche dagen , van zelve op , en dit wel met verfchijnfelen ^ welke men te regt de Crifis kan noemen , waarvan in het vervolg eene nadere verkla- ring zal worden gegeven. De aanvallen , welke ik zelf heb waargenomen ^ namen op den derden , vijfden , zevenden , negenden , elfden , dertienden of den eenentwintigden dag een einde en bij iemand , bij wien de paroxismns der drankzucht , federt jaren , al- tijd met den eenentwintigden dag bedaar- de , hield dezelve echter , naar hetgene mij zijne bloedverwanten verzekerden , eens drie- ëndertig dagen aan. Het menigvuldigst zijn mij tijdvakken van drie , zeven , veertien en eenentwintig dagen voorgekomen en tot op heden heb ik nog niet vernomen , dar een enkele aanval der drankzucht zich op ee- nen niet beflisfenden nicht kritifchen') dag zou hebben geëindigd. Meestendeels houdt de aanval der drankzucht van eiken , onder de^ ze rubriek behoorenden , die door deze ziek- te is aangetast , op eenen bepaalden beflis- fenden dag op , doch dikwijls wil het geval , dat de beflisflng eerst op den eerstvolgen- den , of op eenen nog later volgenden , bc- flisfenden dag volgt. Ik heb van het omge- keerde geval geene zekerheid ^ ten zij ik daar- C '29 ) daarvan die gevallen uitzonder , in welke het mij gelukt is , door geneeskundige hulpmid- delen , te bewerken , dat de ziekte op ecneu vrocgereii beflisfenden dag een einde nam. Wanneer de aanvallen van 'eenen drank- zuchtigen , die zich gewoonlijk op den ze- venden dag beflisfen , zich wel eens tot op den veertienden dag verlengden , dan was de ziekte (leeds minder hevig , of er hadden kleine tusfehenkomende verminderingen , of eene kortftondige opheffing der neiging en lust tot drinken plaats. Het is wellige mogelijk , dat verfcheidene foorten van drankzucht , welke ik onder deze rubriek geplaatst heb , ten minde in eene der cnderafdeelingen van de voorgaande zou kun- geplaatst worden ; want vele der drankzuch- tigen 5 welke mij zijn vóórgekomen , bepaal- den de tusfehenpoozen , welke tusfehen de aanvallen plaats hadden , op twee of drie weken ; dat wil zeggen : dat , indien de aan- val niet in het begin van de derde week ge- beurde , dezelve zeer zeker in het begin der vierde week plaats vond en nog anderen ver- zekerden mij vrij naauwkeurig, dat zij ge- regeld om de twee maanden eenen aanval kre- gen. Ik ken iemand , die , federt vijf jm'en , telkens in den herfst drankzuchtig wordt , terwijl hij gewoonlijk , gedurende den overi- gen tijd , geenerlei bedwelmende dranken , ten minfic niet dan bij bijzondere gelegenhe- den 5 drinkt. De hier en daar gebruikelijke uit- C 30 ) uitdrukkingen : drlemaandelijkfche roes , drie- maandelijkfche zuiper doen ons denken , dat hierbij de ondervinding in het oog is gehou- den , die eenen bepaalden tijd , w^elke tus- fchen de aanvallen der drankzucht verliep , deed opmerken. Ingevolg van deze waarne- mingen zou men derhalve in verfcheidene ge- vallen bij drankzuchtige perfonen eene zekere orde in de wederkomst der paroxismen niet - kunnen miskennen. 5.) De gemengde drankzucht. Zoo noem ik die , in welker loop men geene vaste orde kan ontdekken, die, in verfchillende tijdperken, cenige gelijkvormigheid moge hebben met den vorm en het voorkomen van elk der boven- gemelde foor ten der drankzucht , maar over het geheel genomen echter volflrekt geene overeenkomst daarmede heeft. Ik zou wel genegen zijn , om deze foort van drankzucht als eene , niet volkomen ont- wikkelde , ziekte te befchouwen ; want bij verfcheidene aanhoudend en op bepaalde tij- den (aperiodisch^ drankzuchtigen, had deze reeds in het begin plaats gehad en de meer bepaalde vorm ontftond eerst naderhand , na- dat deze , menigmaal langen tijd vooraf en onder eene menigte van afwisfelingen , was voorafgegaan. § as. Na deze voorloopige aanmerkingen , wil ik C 31 ) ik beproeven , de kenmerkende trekken der drankzucht , zoo naauwkeurig als^ mogelijk , te fchetfen., . Men kan, gelijk uit het reeds bij geb ragte kan worden afgeleid , twee on- derfcheidene hoofdfoorten der ziekte , na- melijk eene aanhoudende Qcontinuele^ en eene, op onderfcheidene tijden plaats heb* bende (^temporele') drankzucht aannemen. De eerstgenoemde heeft meer van het alg^^ meene karakter der flepende Qchromfche') ziekten ; de , met haar gepaard gaande , toe- vallen zijn , zoo wat de orde , in welke deze elkander volgen , als wat het tijdHip van derzelver verfchijning betreft, onbepaald cn niet zoo duidelijk te erkennen ; de laatstge- melde daarentegen is , naar de gefteldheid en duurzaamheid van hare verfchijnfelen (] 77?^), bepaald en afgemeten, zoodat-men in eiken aanval van de drankzucht het ak'emeene O kenmerkende der hevige acute') ziekten on- feilbaar zal ontdekken en nten kan met regt eiken aanval der drankzucht, in dcszelfs loop veilig in de bekende tijkvakken (Stadien) vei- deelen , welke bij de koortfen plaats heb- hcn. § q6. Wat aangaat de aaehoudende drank- zucht, zal ik het een s beproeven den loop van éénen dag te fchetfen, want over het alge- meen is de eene dag hierin aan den anderen gelijk. Na eenen ongerusten , door droomen ge- darig afgebroken , geenc verkwikking meda- bren- C 34 ) brengenden , flaap ' ontwaakt de drankzuch- tige met bijzonder onaangename en drukkende gewaarwordingen. Hij is bovendien verdrie- tig en bijzonder geneigd om zich te ergeren en eene beving bevangt hem door al zijne le- den ; hij gevoelt walging en eene neiging tot braken , alsmede dikwijls eene kleine huive- ring en nu ontftaat bij hem zeer levendig een técrlangen naar ilerken drank , tot welken hij thans , als tot eenen ileun van zijn treurig le- ven , zijne toevlugt neemt. Na eene zekere hoeveelheid daarvan te hebben gedronken , ge- voelt hij zich eenigzins opgeruimder , en zijne gemeenlijk dolfe eii verwarde gelaatstrekken worden een weinig levendiger y de walging en neiging tot braken hebben opgehouden , het beven der leden heeft afgenomen en hij fchijnt met zich zei ven en met alles , wat rondom hem is, meer te vrede te zijn, dan voorheen. Dan, na het verloop van/ eenen zekéren, dik- wijls korten , tijd , zijn de laatstgemelde uit- werkingen weder verdwenen en de zucht naar Herken drank , gepaard met eene vernieuwde verfchijning van eenige der opgenoemde ree- kenen C Symptomen } , doch , zoo als ik meen te hebben opgemerkt, met uitzondering der walging , meldt zich Weder dringend aan en hij drinkt nu andermaal eene hoeveelheid, zoo als hem zijn lust voorfchrijft en zoo gaat het den ganfehen dag door en alle volgende dagen. Is deze ongelleldheid nog nieuw dan ver- toont C 33 ) toont zich het zenuwgeftel in eenen verhoog- den {erstifchen') toeftand , die echter in het vervolg , naar evenredigheid van de he- vigheid, of den korteren of längeren duur van den , door prikkeling opge wekten , toe- (land , fpoediger of langzamer , in eenen verdoofden Qtorpiden') Haat overgaat, en als iemand dan , wanneer er andere foorteii van ziekten (^andere Krankheit sfor men ^ als ge- volgen van de drankzucht, bijkomen, nog p-een fiachtoffer wordt van zline kwaal , dan brengt deze ziekte de verfchijn feien mede , welke beneden (§ 42) zullen worden ver- meld. § ^7- Dan , veel merkwaardiger zijn de verfcliijn- fels , welke de , in afzonderlijke aanvallen beftaande , of de verpoozende en periodieke drankzucht oplevert. I.) Stadium prodromorum , of liet tijd- v.ak der voorboden. Na dat de mensch eenigen tijd fchijnbaar gezond was en , of in het ge- heel geenen Herken drank , of, bij dagelijks voorkomende gelegenheden , Hechts zoo veel heeft genoten , als men heden ten dage , zon- der in verdenking te komen , gewoon is te drinken, dan vertoont zich het eerst in zii- ne öogen een wild vuur , hetwelk Heeds toeneemt , indien het , tot eene zekere hoog- te , reeds in den vrijen tijd , beHond en er C onc- C 34 ) ■ontflüan dikwijls clonifche kramptrekkingen in cle oogfpiercn , van waar een onwillekeu- rig heen- en wedcrrollen van den oogappel ontflaat; de oogleden openen zich nu eens bovenmate wijd en dan fluiten zij zich we- der en het knipoogen QB linzen') gaat zeer on- regelmatig ; het oog is voor het licht gevoe- liger en de oogappel (^pupille) is zamenge- trokken of vernaauwd. Daar benevens fchijnt het karakter van den zieken gematigd (^modi- ficirt) te wezen en hij heeft bijzonder on- aangename inwendige aandoeningen en een onbepaald gevoel van ziekte. De eetlust be- gint aftenemen ; de Haap is onrustig. De lij- der klaagt over eene zekere eigenaardige fpan- ning , over volheid en zwaarte van en pijn in het hoofd , zijn denkvermogen is verzwakt en een fberke aandrang des bloeds naar het hoofd en de herfenen heeft bij hem plaats. Ket aangezigt neemt toe in omtrek en be- komt eene rooder kleur ; deze roodheid is echter niet de levenldige kleur der gezond- heid 5 maar helt naar het paarschroode , om- trent gelijk aan die , welke bij rotkcortfcn en andere ziekten plaats heeft , bij welke wij eene ontbinding van het bloed waarne- men. De groote bloedvaten van het aange- groeide oogvlies zijn flerk opgevuld. Indien de opflijging Qcongestion) van het bloed naar de herfenen niet aanmerkelijk is , of eerst begint te ontflaan cn men den lijder het hoofd laat fchudden , dan befpeurt hij gewoonlijk pijn, C 35 ) pijn , of , indien er voorheen reeds pijn plaats had, toeneming van pijn, geheel bo- ven aan de ronde oppervlakte der herfenen , welke gemeenlijk nog eenigen tijd na het fchudden , in eenen hoogen graad , blijft aanhouden ; maar heeft de bloedopdijging toe- geiiomen , dan verneemt de lijder , na het fchudden van het hoofd , die pijn gewoonlijk niet meer, maar flcchts een, onder.de bo- vengenoemde omllandigheden insgelijks ge- voeld, fuizen der ooren, duizeligheid . enz. de tong beeft^, of fchijnt met moeite bewo- gen te worden , omtrent gelijk bij lieden , die eene neiging tot beroerten hebben. De zieke klaagt over zwakheden van het trezim en des gehoors en heeft koorts. Er ontdaan in den onderbuik belemmeringen , die zich verraden door meer bepaalde fmarten , door gerommel in de ingewanden en door verdop- pingen , en hoe verder dit tijdperk (^fladi- um^ zich verlengt, dies te meer in het oog- loopend worden de veranderingen .of belem- meringen van de geestvermogens. De lijder toont vrees, angst, rusteloosheid, mismoe- digheid , verdrietige luimen , neiging om zich te ergeren en tot toorn, De meeste lijders van dit foort achten zich door allen , die hen omringen , misleid en bedrogen ; alle onver- fchillige en beuzelachtige dingen bcfchouwen zij als voor hen beleedigend, zij beginnen te twisten en te kijven en gaan buiten de gren- zen der achting en des eerbieds ten opzigt Ca van C 36 ) v-ciii deganen , omtrent welke zij zich an- ders ileeds eerbiedig hebben gedragen. Ein- delijk vertoonen zich dikwijls aan verfcheide- ne deelen van het ligchaam roode vlekken of puisten (^petefchen^ , er ontflaan bloedvloei- jingen uit de neus en de keel, uit het tand- vieescli , uit de hsemorhoidale bloedvaten enz. , welke een miskleurig bloed ontlasten , dat niet behoorlijk ftolt coaguïeert. } Het bewustzijn is aanmerkelijk verminderd , de lijder raaskalt e:i men kan van hem thans geen redelijk en verflandig gedrag verwachten. Ve- le menfchen hellen echter , in dit tijdvak , over tot woede , voornamelijk echter wan- neer zij niet genoeg hunnen lust voldoen kun- nen en zijn dan in Haat tot het plegen van ontzettende misdrijven. Wilde men uit de opgenoemde verfchijn- felen een gevolgtrekken cn oordéelen over den eigenlijken aard der voorteekens , dan zou men dezelve voor eenen eigenaardigen op- gewekten Q gereizten^ toeftand der herfenen en voor eenen , hierdoor bepaalden , zamen- loop van eene volbloedigheid der herfens en van eene ontfleking in dezelve (^menbigltis^ verklaren , welke , in onderfcheidene graden , van eene — als ik mij van deze uitdrukking mag bedienen — fuhactita tot op eene occuU ia kan plaats hebben. § 2S. / C 37 ) § 28. Eveneens gelijk de hevigheid der» voorbt^- den bij de onderfcheidene lijders verfchik , zoo verfchilt ook de duur des gehcelen tijd- vaks ( Stadium ) van dezelve ; nogtans fchij- ncn de hevigheid cn de aanhoudendheid van de voorboden niet in eene bepaalde evenre- digheid tot elkander te Haan. De , hevigot zich meldende , voorboden heb ik , behalve bij lieden, die jaren aaneen drankzuchtig wa^ ren , het meest aangecroifen bij menfehen., die een zittend leven leidden , of wier be- roepsbezigheden eene aanhoudende infpanniivg van den geest vorderden. Dit tijdperk duurt wel eens van eenige uren tot' verfcheidene o dagen. Bij verfcheidene drankzuchtigen is dit tijdvak echter , zoo al niet geheel achter- gebleven , echter van korten duur en bijna niet te befpeuren; want eenige dezer lijders hebben mij verzekerd , dat zij , zonder eeni- ge , duidelijk fprekende , voorboden en öp één oogenblik , van de zucht tot bedwelmen- de dranken bevangen werden. Ik meen te hebben opgemerkt , dat hoe langer de vooiv teekenen zich laten zien , en hoe heviger de- zelve fchijnen te wezen , het eigenlijke tijd- vak der drankzucht ook dies te langer aan- lx)udc. Ket komt mij insgelijks voor, dat de voorboden zich aanhoudender melden bij lieden, die ten tijde, dat zij vrij zijn van de. kwaal , volHrekt geenen Herken, drank C 38 ) gebruiken , en integendeel zich niet lang op- houden bij iemand , die gewoon is , gedu- rende den vrijen tijd en fcij voorkomende ge- legenheden, een weinig te drinken. f § ip* 2.} Initium morhi , of het begin der ziek- te. Wanneer nu de toevallen der voorboden of voorloopers , of der voorafgaande verfchijn- felen eene zekere hoogte hebben bereikt , dan begint zich de lust naar bedwelmende dranken meer en meer te ontwikkelen ; men wil nogtans ook hebben waargenomen , dat zich deze zucht , na lang voorheen ver- fchenen voorboden , op eenmaal vertoond heb- be en wel in eenen zeer hoogen graad. Echter is de gewone gang meestentijds deze : dat de mensch , is hij anders gewoon zijn gezond verfland te raadplegen , in het eerst nog over den drinklust, die zich in hem be- gint te ontwikkelen , w^eet te heerfchen ; vervolgens wordt hij daarin reeds meer toe- gevend , hij drinkt nu en dan , fomtijds en onder zekere omdandigheden , zelfs wel in het geheim ; wil men hem nu de gelegen- heid tot het drinken van flerken drank af- fnijden , dan eischt hij ronduit te drinken , vervolgens vordert hij dringend en eindelijk met geweld , dat men hem flerken drank geve , en geeft men hem thans niet hetgene hij begeert, dan wordt hij wel ’tens krank- zin- C 39 ) ^ j täsc dcibtilvG eindelijk zeer (^^re- nnGi dut. lboit \ïiii drunk^ toe welleen hij" door eene zekere bijzondere neiging wordt gedreven. Bepaalt zich deze neiging of lust tot het drinken van bier , dan is het flechts bier , wat hij verkies't en niets anders ; be- paalt zich deze zijn lust tot brandewijn of jenever, dan vestigt zich zijn zin flechts op- een’ dezer geesterijke dranken. Naauwelijks heeft de zieke eene zekere hoeveelheid van zijnen geliefkoosden drank verzwolgen , of hij gevoelt zich d-adelijk verligt, verfchei- dene toevallen , hierboven reeds gemeld zijn oogenblikkelijk verdwenen, ten minfta zeer zigtbaar verminderd ; thans heeft zijn geest meer of min de vermogens , tvelke hij voor de aanv.allen der ziekte bezat, terug be- komen ; zijn gelaat teekent weder eenige ge- rustheid en kalmte der ziel ; de zieke is° thans in fltaat , om zijne opmerkzaamheid op voor- werpen buiten hem te vestigen en hij oor- deelt over alles , zoo als hij dit voorheen gewoon was ; gewoonlijk echter Iaat hij ziph over zijne ongefleldheid onduidelijker uit, dan men in het eerst wel zou verwacht hebben , vermoedelijk uit hoofde van de be- lemmering in het bewustzijn, welke, reeds voor den eigenlijken aanval der drankzucht, bij hem was ontftaan. Maar dit gunftiger tijdftip duurt niet lang ; de vorige toeval- len beginnen zich weder op het nieuw te vercoonen cn nu tast hij , C 4^ ) fpoedigcr dan voorheen , naar zijnen drank. 3.) Stadium incrementl morhi , (tijdvak van het toenemen der ziekte}. Naarmate de oiigefteldheid met den rijd voortgaat, dies te meer herhaalt de drankzuchtige het drin- ken en wordt bovengemelde gunfeige tusfehen- poos dies re minder bevreemdend. "Voor zoo verre ik heb waarg:enoraen , nemen de drank- züchtigen , gedurende dit tijdvak, niet zoo eene groote hoeveelheid van bedwelmende dranken op eens en te gelijker tijd , als wel weinig daarvan telkens , doch meerm.aals ach- ter elkander en waarfchijnlijk wordt het drin- ken van flerken drank meerder of minder herhaald , naarmate deze zucht fterker of zwakker bij hen is. Ik was ooggetuige van een geval , dat een drankzuchtige , op zijne begeerte, omtrent alle vijf rnlnuren en dit, zoo als deszelfs vrouw mij verzekerde , zelfs gedurende den nacht , een vol glaasje flerken drank moest worden gegeven , hetwelke , fchoon het, op het laatst, ter helft met water vermmngd werd , denzelven zulk eenen hevigen brand in de maag verwekte , dat hij , om dezen te verminderen , dadeliik na den y AJ drank te hebben genoten, een groot glas wa- ter moest nadrinken 5 welk een en ander hij telkens dadelijk weder moest uitbraken. Zijn gam gaiifchc ligciiaam was koud , ck pols niet te voelen , de oogen Honden uitpuilend cn wild 5 het gelaat was misvormd ^ het bewust- zijn niet geheel verdwenen , want hij fmeek- te , terwijl hij bevende het gevulde glas met zijne beide handen naar den mond bragt^ om hulp en redding. Twee dagen nadat ik hem bezocht had , zijnde den eenentwintigfte dag zijner ziekte , blies hij den laatflen adem uit. De drift en begeerte tot geestrijke dranken gedurende dit tijdvak is zoo hevig, dat de geringfle vertraging in het voldoen aan dat verlangen den zieken hoogst fmertelijk fchijnt te wezen en niet zelden vond het geval plaats , dat lieden , welken men in dezen tijd den drank , dien zij begeerden , met geweld , onthield, krankzinnig of woedend en, in dien toefland , voor zich zelveii en voor andere menfehen gevaarlijk zijn geworden. Eene krankzinnigheid , uit deze oorzaak ontflaan , fchijnt mij nogtans toe , niet in eene zoo diep liggende verwoesting der geestvermogens ipfychifche Kräfte') gezocht te moeten wor- den , als dit wel in andere gevallen kan plaats hebben , v/ant ik heb iemand , die uit deze oorzaak krankzinnig was geworden , door een atcrekfel van de Calamus aromaticus en de AngeUca met Aether ^ in den tijd van eenige dagen , gelukkig genezen. C 42 ) § 3'- 4.) Stadium crifeos ^ of het befllsfendc tijdvak. Nadat nu de ziekte eenen zekeren tijd heeft aangehouden, dan vindt, op eenen der beilisfeiide Qkritifche^ dagen, onder dc rubriek: der periodieke drankzucht (§ 23) befchreven, de affeheiding van dezelve p'aars. De zieke begint in het eerst eene bijzondere benaauwdheid of onrust te gevoelen en zijne geestvermogens beginnen derzelver natuurlijke Qnörmah') werkingen te hervatten. Die on- gerustheid neemt toe met elk oogenblik en wordt hem ten laatfc® tot eenen zwaren last , zoodat hij dikwijls in klagten uitberst. Ein- delijk ontüaat een hevig braken , waardoor niet altijd bedorvene gal enz. , maar menig- maal een waterachtig vocht geloosd ^vordt. Dikwijls neemt de aanval der ziekte met ee- ne enkele braking een einde , doch menigmaal moet de zieke verfcheidene reizen braken en walging en braken duren dan wel eens eenige uren aaneen voort, gedurende welken tijd de lijder, tot op een zeker tijdfÜp , gcenen fter- ken drank proeft. Menigmaal gebeurt het, dat de lijder, na eene enkele keer gebraakt tc hebben , doch ook v/el na herhaalde brakin- gen , op eenmaal een weinig trek tot Herken drank krijgt, en nu drinkt hij eene kleine hoeveelheid en , van dit oogenblik af, houdt het braken op cn dadelijk krijgt hij zulk ee- HGïi Herken afkeer van allen Herken drank , dat C 43 ) dat mecigmaal de enkele gedachte aan brande- wijn enz. het zenuwgeflel van hem , die voor korten tijd nog drankzuchtig was , op ecne zeer onaangename wijze , kan fchokken. Veeimaals echter befpeurt men , gedurende äe crifis en het braken, geenen lust tot geestrij- ke dranken en wanneer de crifis ^eheel is afi- geioopen , dan heeft zoodanig een lijder , e- veneens als de bovengemelde , eenen Herken afkeer van elk gcestidjk vocht. Bij eenige weinige perfonen had, gedurende het tijdflip der affcheiding ( crifis j) geen eigenlijk braken , maar flechts eene lang aanhoudende walging of misfelijkheid plaats. Een eenige verzekerde mij zelfs, dat hij nimmer bij het einde van eenen aanval der drankzucht had behoeven te braken , of eenige misfelijkheid befpeurd had. In vele gevallen althans vertoonen zich , gedurende- de crifis, de- ongefieldheden van den onderbuik zeer duidelijk , zich dikwijls door hevige pijnen, door kramp, door ge- rommel der ingewanden enz. te kennen (ye- veilde en dit wel niet zelden nadat de lijder, in het verloop der overige tijdvakken , niets van dit alles befpeurd had. Het fchijnt wel, alsof de ziekelijke werking van het zenuwge- fiel zich, gedurende de crifis meer bepaalt tot deszelfs knoopa,chtige gedeelte in den on- derbuik. Meestentijds neemt nu de aanval der drank- zucht ’ ( 44 ) zucht, op zoodanig eene wijze, een geluk- kipf einde; maar is de lust tot ftcrken drank zoo hevig , dat daarvan eene hoeveelheid wordt gedronken, die genoegzaam is, om zekere werktuigen (^Organen^ in derzelver geheel (^Integriteit^ zoodanig te verminken, dat zij ter behoudenis van het leven onbe- kwaam worden, of het geheele gefiel (der Ge fammt Organismus^ , door eene te flerke prik- keling , tot eenen flaat van verlamming brengt , dan neemt onfeilbaar de ziekte een ongelukkig einde. Ik heb mij verfcheidene ongelukkig afgeloopene aanvallen der drankzucht laten verhalen; Ooggetuige, en dit enkel toeval- lig, ben ik Hechts in een enkel geval , waarvan ik reeds hier boven , als daar te pas komende , gewag heb gemaakt, geweest; om welke re- den ik deze zaak ook niet verder kan ontwik- kelen. S 33' Naardien de drankzuchtsaanval zich niet langzaam en allengs , of in herhaalde crifis affeheidt, maar in het gemeen fnel en in ééne enkele crifis; zoo kan men daarbij ook niet gepast een fladium decrementi aannemen. Het fladium of tijdvak der herflelling echter wordt door eene naziekte ingenomen, waar- van de grondoorzaak moet gezocht worden in eenen, door prikkeling opgewekten, toe- ftand van het geheele gcilcL Slapeloosheid, ont- C 45 ) ontzettende en onaangename denkbeelden, die den zieken onophoudelijk voor den geest zweven, hoogst onbchagclijke en fiiiartclijke gewaarwordingen , brengen hem , gedurende deze koortsachdge gefteldheid , om zoo te fpreken , op de pijnbank. Menfchen , die verfcheidene zware ziekten hadden doorgc- flaan , hebben mij verzekerd , dat deze naziek- te de finertelijkfte van allen is. Onderfchei- den is de tijd van derzelver duur, indien zij aan haar zelve wordt overgelaten , het zij van eenen dag, of ook van verfcheidene da- gen ; maar ik meen te hebben opgemerkt , dat de tijd van den duur dezer nak rankheid in verband Haat met den langoren of korteren duur van het tijdvak der drankzucht. Door eene behoorlijke geneeskundige behandeling kan dezelve nogtans verkort en , ten aanzien van hare lastige veiTchijnfelcn of toevallen', dragelijker worden. Bij perfonen , die bui- tendien zwakkelijk zijn , zal deze wijze van behandelen te noodzakelijker wezen , dewijl ^ de ziekten , welke uit de drankzucht ontflaan en als een gevolg daarvan moeten befchouwd worden , zich het ligtst in dezen tijd zouden kunnen ontwikkelen. § 34- Nadat nu de ziekte al deze tijdvakken , (perioden^ is doorgeloopen , zoo vertoont zich bij eene , flechts oppervlakkige , waar- ne- C 4Ó ) Rcming, de gezonde gedeldhcid der prikkel- baarheid van het geheele werktuigelijke ge- del , als weder herdeld. De lijder fchijnt en gevoelt zich, wat de ziekte, van welke wij fpreken , betreft , gezond en hij drinkt of in het geheel geenen bedwelmenden drank ^ of, na dat de af keer daarvan , welke , ge- durende de Crifis , bij hem^ was ontdaan , weder verdwenen is , bij gelegenheid fleehts zoo veel , als vele andere menfehen gewoon zijn re drinken , die aan deze ziekte niet on* derhevig zijn. Deze gunfnge toedand duurt thans zoo lang , tot dat , door eene zekere pathologifche wet , de verfchijning van ee- nen nieuwen aanval bepaaldelijk plaats heeft. § 35* Bij een naauwkeuriger onderzoek zal men nogtans , in het algemeen , bij den lijder , gedurende den vrijen tusfehentijd , behalve cene geringe levendigheid en opgeruimdheid van geest, eene ongeregelde beweegbaarheid van het zenuwgedel , eene zekere , naar de omdandigheden ongepaste, neiging om zich te ergeren , vreesachtigheid , fchuwheid , fchrik- achtig , nu en dan , zonder eenige oogen- fchijnlijke oorzaken , plotfeling ontdaande en, na eenigen tijd te hebben aangehouden, weder van zelve verdwijnende , afgematheid van het ganfche ligchaam , allerlei misleiden* de C 47 ) de roorfbellingen in de werktuigen des ge- zigts cn eene verminderde gevoeligheid der gezigtszenuwen , een beven van al de leden , een telkens wederkeerende huivering bij eene Heike neiging tot zweeten , of integendeel , eene bedendig krampachtig zamengetrokkene huid enz. waarnemen. Zoodanige verfchijn- felen zijn gewoonlijk re zigtbaarder, naarma- te de tusfehenpoos tusfehen de onderfcheide- ne aanvallen van koiteren duur is. De kleur van het gelaat is of bleek , meer of min taan- kleurig , of in het donkerroode vallende , in welk laatde geval enkele kleine vaten zich van bloed opgezwollen vertoonen. Echter fchijnt de ontbinding van het bloed altijd eene der meest aanhoudende verfchijnfelen bij drankzuchtigen te zijn ; want bij de periodie- ke drankzucht is dezelve , gedurende de vriie tusfehenpoos , zelfs dan , als alle overige bovengemelde omflandigheden zich niet dui- delijk mogten vertoonen, meestendeels niet te miskennen en fchijnt dezelve telkens, zoo lang de voorboden der aanvallen zich aanmel- den, aanmerkelijk toe te nemen. § 3Ö. Daar ik nu , naar mijne eigene ondervin- ding en in het wcrkgeflelde waarnemingen , de kenmerken en het eigenaardige der drank- zucht gefchetst heb , acht ik het van mijnen pligt , den lezer in de gelegenheid te ftellen , om C 48 ) om hergene deze ziekte veroorzaakt nader te- overwegen. Naardien de nieuwile phyfiologie ons tot op heden nog in het duister laat o-isfen naar de naastliggende oorzaken van de hoofdneigiiigen in den gezonden ilaar , zoo als , bij voorbeeld honger cn dorst ; zoo moet het natuurlijkerwijze ook moeijelijk zijn , om iets te bepalen omtrent de oorzaken van gelijkvormige ( analoge ) , of van onregelma- tige ( abnorme ) driften. Indien , naar de gedachten van de nieuwe phyßologen , de trek tot deze of gene foort van fpijs fchijnt af te hangen van de , telkens veranderende , 'gefteldheid des maagfaps, of de dorst zich regelt naar de mate van een zeker gebrek aan vocht in de maag of in den flokdarm , dan zou zulk een regel ook toegepast kunnen worden op den lust tot iterken drank. — Befchouwen wij de zenuwen als voortzetfels van de herfenen, en elke prikkeling, welke men dezelve toebrengt^ als in de herfenen zelve verwekt en tevens daarbij de wet in aanmerking nemen, volgens welke eenc , dik- wijls verwekte, en zelfs nadeelige, prikke- ling 5 eindelijk menigmaal een periodiek , of op gezette tijden wederkeerend , verlangen naar .eeiie herhaling dier prikkeling ontdaat; zoo kunnen wij niet gepast den lust naar het genot van zekere dingen in alle gevallen aan eenige bijzondere gedeldheid van het maagftp toefchrijven , en dit wel te minder , naardien men dan ook dezen regel op andere dergelijke ge- C 49 ) gevallen zou moeten toepasfen , .v/aarbij noch de maag noch het maagfap op eenigerhande wijze in aanmerking kunnen worden geno- t men ; maar men moet veeleer elke bijzon^ dere belustheid QTrieb') zoeken in eene , van den gezonden toefland afwijkende , llem- ming , cf in de ziekelijke prikkelbaarheid der zenuwen en voornamelijk der heiTenen, die derzelver werkzaamheid wijzigen ; of , over het geheel genomen , de, door middel van de zenuwen , zich te kennenp’evende lust en neiging tot eenige prikkeling’ is de terugkaatüng van eene bijzondere werkzaam- heid der herfenen. Het is .moeijelijk uit de verfchijnfelen , welke , gedurende den aanval der ziekte , plaats hebben , een gevolg te trekken opzig- telijk den aard der ziekte ; vermits het wel niet altijd zal kunnen worden berekend, wel- ke verfchijnfels ons regtllreeks de oorza- ken aanwijzen en ^welke als gevolgen van de dronkenfehap , of der prikkeling , of der overprikkeling moeten worden aangemerkt. Men moet derhalve voornamelijk op het tijd- vak van de voorboden der verpoozendc rïodifche^ drankzucht acht geven. D ( 5^ ) § 37- Dit tijdvak der voorboden levert ons , als het zich met hevigheid aanmeldt , in het bij- zonder op : 1.3 Verfchijnfelen van eene bijzondere gevoeligheid der herfenen en der zenuwen; zoo als , bij voorbeeld , eene zekere vol- heid of zwaarte ( Eingenommenheit ') van het hoofd en een hoogst onaangenaam ge- voel in den omtrek der herfenen, fmerten, die de herfenvliezen fchijnen in te nemen , opdijgingen ( Congestionen ') van het bloed naar de herfenen , ijlende koortfen , eene wanorde in de geestvermogens Qpfijchifche Kräfte^ menigmaal in woede en alsdan in eene zucht tot Herken drank overgaan- de , enz. e.) Verfchijnfelen van ontbinding ( Zer- fetzung') des bloeds , zoo als , bij voor- beeld , eene in het paarsroode vallende ge- zigtskleur , een donkerkleurig bloed , dat zich niet behoorlijk verdikt of dolt , bloed- vloeijingen (Jiaemorrhagkn) roodachtige vlek- ken of puisten (petefchenartige Flecken^ enz. Ook zou men hieronder kunnen rekenen de , reeds lang opgemerkte, bijzondere roodheid der neus , welke bij dronkaards veelal plaats heeft, alsmede de buitengevrone roodheid aan de gewrichten der vingeren en voornamelijk aan de gewrichten , die door de beenderen van de achterband Qmetacarpus^ en de top- pen ( 51 ) pen der vingeren (^phalangen ) gevormd woir- den. f 3.) Zwakheid der gevoelige {^irrhaheh^ vezelen , zoo als dit reeds uit het zoo even bijgebragte af te lelden en insgelijks , als een noodzakelijk gevolg van zulke aanmerkelijke flremmlngen , te verwachten is , en wij zien ook , bij fommige gelegenheden , dat de krankzinnigheid , welke uit de onthouding van ilerken drank ontftaat , fchoon zij me- nigmaal eenen zweem van woede aanneeruc, weinig krachtbetoon aan den dag legt. Ingevolge hiervan zouden wij , met regt , dc naaste oorzaak der drankzucht in eenc eigenaardige ziekelijke flemmdng , of in eenen door prikkeling overfpanden toefland der her- fenen en zenuwen mogen Itellen. Dat eene dergelijke gevoelige gefleldheid der heiTenen , als deze zeer hevig is , tot ontllekingen in dit orgaan , of veeleer in de vliezen , waarin het befloten is , aanleiding kan geven , kan , wel is waar , uit de hevi- ger verfchijnende voorboden worden bewe- zen ; maar of zulk eene , voor ontfleking vatbare , gefleldheid noodzakelijk de drank- zucht moet vergezellen , zelfs bij minder he- vlge graden van dezelve , en als de voorbo- den naauwelijks te befpeuren zijn , nogtans in eene zekere mate plaats heeft , dit zou D 2 men (5^3 men welligt kunnen aannemen ; dccli ik heb , door middel van naauwkeurige waarnemingen , dit niet kunnen ontdekken. ( * }. De onregelmatige verrigtingen van andere organieke deelen zou men nogtans , als af- hankelijk van de ziekelijke ( almorme ) Vv'erk- zaamheid des zenuwgeftels moeten befchou- wen ; het fchijnt echter, als of de ontbin- ding van het bloed met de aanleidende oor- ,zaak der ziekte het naast in verband ilaat. §.39« Maar misfehien is wel de een of ander ge- negen , om deze of gene omilandigheid , waaruit ik den oorfprong der ziekte zoek af te leiden , enkel en alleen als een gevolg ; der drankzucht aan te merken. Ik moet hier- bij echter nogmaals aanmerken , dat deze wij- ze (*) Door latere ondervinding leerde ik echter, dat de ziekelijkc aandoening (^Affektion') der herfeneii , gedurende de voorboden of voorteekens der drankzucht zelve , in eeu dcrgelijk geval geringer is , wanneer de ong'efteldhcden van den onderbuik zich door hevige Inierten , door eeiie grootere opgezwollenheid enz, te kennen geven. « Zeer opmerl elijk was bij eenen en denzelfden lijder eene afwisfcling van zoodanige verfchijnfels , ten tijde van de onderfclieidene aanval- len der ziekte ; nu eens waren aijne herfenen voorna- melijk aangedaan en zijn onderbuik vrijer ;• dan eens waren de finerten van den onderbuik hem zeer be- zwaarlijk en zijne herfenen meer bevrijd. Hieruit zou men het evenwigt (^das Vcrhöltnifs^ kunnen opmaken, waarin zich , in een dergeiijk .geval , bet pnglicj.llci- fel van den omleibuik bevindt. C 53 ) ze van dc zaak te befchouwen , zich groiKk op de verfchijnfelen , welke in het tijdvak der voorboden zich vertoonen en eene zieke- iijke gedeldheid kenmerken , die , zonder eenige , kort te voren befpeurbare , aanleiden- dc oorzaak en na dat de lijder , dikwijls ge- durende eenige. maanden aaneen , niet het ge- ringfte van flerken drank heeft genoten, ont- flaat. Maar ik zou bijna overhellen , om een gevoelen , hetwelk , op het eerlle voorlto- men , ongerijmd fchijnt te zijn , met Hilzwij- gen voorbij te gaan. Het fchijnt mij name- lijk toe , als of de gronden , welke wij , in dit opzigt , oorzaak en werking mogen noemen , elkander wederkeerig bepalen. Het genot van flerken drank brengt datgene voort,, wat wij als de naaste oorzaak der ziekte aan^ nemen, en dit leidt weder tot het drinken van flerken drank. § 40. Wij kunnen , volgens de nieuwe wijze van befchouwen en wanneer wij-de ziekelijke ver- fchijnfelen nagaan , geenszins ontkennen dat er eene bovenmatige verkoling (Carbonifation') van de vochten en derhalve misfehien mede van de vaste deelen , als een gevolg van elke foort der drankzucht , moet plaats hebben. Dit gevoelen wordt ook door de foort van werking des nadeeligen indruks ( Potenz ) nog. nader bevestigd, vermits alle geestrijke voch- 1) 3 ten. 3 C 54 ) ten 5 als vvaterflof in zich bevattende midde- len 5 desoxiderend zijn , cn daar ik, in het begin , door andere opmerkingen en waarne- mingen geleid , ter wegneming der meerge- melde ziekte , met het gunfdgst gevolg , mij i van de middelen bediende , welke ik vervol- gens zal opgeven ^ dan zal iemand , die de zaak uit het oogpunt der verkoling C CarhonU fation^ befchouwt , tot genoegzaam deze zelfde middelen toevlugt nemen. § 41. Men zou kunnen vermoeden , dat de on- jrelleldheden der zenuwen en de ontbinding der vochten bij onderfcheidene voorwerpen niet in dezelfde evenredigheid tot elkander mogen flaan , en de ondervinding bevestigt dit mede ; weshalve wij zeer gepast een drie- voudig hoofdverfchil in de zamenftelling ( Comhination ) kunnen aannemen : I.) Wanneer de ongefleldheid der zenu- wen en de ontbinding der vochten even klaar. en duidelijk worden waargenomen. In der-^ gelijke voorkomende gevallen blijkt het ge- woonlijk het zigtbaarst, dat de herfenen het flerkst zijn aangedaan , en deze drankzucht is , naar mijne ondervinding , de hardnek- kigfle. Q.) Als de ongefleldheid der zenuwen zich als hecrfchend vertoont, en 3.) Als de ontbinding der vochten zich als ( 55 5 als voornamelijk het gebied voerende laat aanzien. § 4'^®* Ik moet hier nog van eene ziekclijke ge- fleldheid melding maken , die zich aanmerke- lijk van de hierboven opgenoemde onder- fcheidt. Men befpeurt namelijk bij eenige lijders eene , in het oog loopende , verdoo- ving ( Torpiditeit } van het zenuwgedel , ge- paard gaande met verfchijnfelen eener alge- meene verzwakking der fpieren, en gevolge- lijk van eene bijzondere loom - en traagheid van alle willekeurige en onwillekeurige ver- rigtingen. Men kan insgelijks uit , dikwijls plaatshebbende , bloedvloeijingen Haemorrha^ gien ) , welke moeijelijk te bedwingen zijn ^ die op onbepaalde tijden wederkeeren en een, in kleur en lijvigheid QConfistentie') veran- derd , bloed vertoonen, alsmede rcode vlek- ken of puisten ( Petefchen ) , zoo als ik in een geval , dat hier behoort, over het ge- heele iigchaam verfpreide , naar wratten ge- lijkende , bulten of vlekken van eene koper- roode kleur heb waargenomen , het gevolg trekken , dat er eene rottende ontbinding ( Dtjscraße ) der vochten aanwezig is. Het ganfche Iigchaam is mager'', het aangezigt ge- zwollen , de onderbuik opgezet en hard, al- le leden beven, het oog flaat mat en daauw, de kleur van het gekat is vuil , de huid als D 4 be- C 56 ) beftoven , de natuurlijke warmte neemt af, de armen en beeneo ( (Jie Extremitäten ') zijn altijd koud en droog, de uiterile dee» leii van dezelve zijn dikwijls meer of rnin / verlamd (paralijtisck ) , alle zielsvermogens zijn geknot en over het geheel fchijnt de lij- der te zullen verlammen. C*}- Misfehien ziet wel deze of gene in deze geileldheid den morbus maculofus Wcrlhofii ^ en wel te meer , dewijl , naar onzen gewo- nen maatftaf, daarbij gewoonlijk geene koorts- achtige verfchijnfeien te befpeuren zijn. 