Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
2 Brief v. Laxcerar v. d. 14 Aug. 1625. Resol. Stat.-Gen. 31 Aug. 1625. 3 Brief v. глковвак v. 4. 29 Aug. 1625. 4 -Brief v. LANGERAK v. d. 4 Sept. 1625. DES VADERLANDS. 81 иии waarts van wal, еп wel uit besluiteloosheid, daar de komst уар de twee afgevaardigden, 1095-- LA MIQLETIERRE ей MADIANE, die met het Hof onderhandeld hadden, en verzekerden, 1087, dat настлім niet vechten ‘zou, zooveel te weeg bracht, dat men niet geloofde dat er strijd geleverd zou worden. Den volgenden dag was de afvaart uit de stad naar Ré door koninklijke schepen belet. De troepen des Konings vonden bij de landing op diteiland Hij verstaat geen grooten tegensiand, daar de soldaten van sousrse, niel wetende ор welk punt 2402, die zou plaats hebben, verspreid waren. Maar eenmaal geland, moesten zij een hevig ge- vecht verduren, dat slechts ten gevolge van eene vergissing in het commando der tegen- partij, in het voordeel der Koninklijken uitviel. Sousisz, die zich dapper gedragen һай, 7 redde zich in een sloep naar Oléron. Tegelijker tijd had ег een scheepstrijd plaats, die mede zoo ongunstig voor die van Rochelle uitviel, dat zij door het Periuis Breton de wijk namen, nadat hunne beste schepen, door het verraad тап hunnen vice-Admiraal, op lager wal gedreven waren. Op een hunner schepen, nagenoeg door.de bemanning verlaten en door honderden krijgslieden van de tegenpartij beklommen, stak een der overgeblevenen den brand in het kruit, en het schip met al wat er op was, sprong in de lucht, het Hollandsche schip van kapitein coopmans en nog drie Fransche schepen in zijnen ondergang medeslepend. Aan de soldaten en inwoners van Ré werd genade ge- schenken met vergunning om zich, onder belofte van in geen zes maanden de wapenen legen den Koning te dragen, te begeven werwaarts zij wilden, mits niet naar Oléron, dat mitsdien tevens іп °з Konings macht kwam, en vanwaar sousise zich dan ook ver- wijderde met al de schepen, die hij hereenigen kon. Vrijheid van godsdienst bleef aan de overwonnenen verzekerd volgens de edikten 1, Na deze ontmoeting bleef Rochelle door de vereenigde scheepsmacht geblokkeerd. | Maar нлотлтм begon dadelijk van terugkeren naar het vaderland te spreken, om, zeide en verlangt met hij, zijne vloot van levensmiddelen en de noodige herstellingen te voorzien, waartoe hij "8%, vloot buis- alleen daar voldoende gelegenheid zeide te hebben. Eerst daarna zou hij bereid zijn tot den tocht naar Genua, waarop de Gezant van Savoye reeds aandrong. Met het verlangen van den Nederlandschen Admiraal verdroeg zich ’s Konings voorne- men in geenen deele. Van den indruk der behaalde zege gebruik makend, had hij een 1 Yerslag van een ooggetuigge in Regist. v. Brieven enz. uit Frankr. f. 658—661. v. 19se.steix , p- 87-90. Arrsema, р. 427, 428. 2 Brief van HAUTAIN, aldaar f. 639 ve. en 640. Brief van памсквак, т. d. 9 October, 1625. ШІ Deer. 4 Srux. 11 1623-- 1627. ~ 82 ALGEMEENE GESCHIEDENIS | besluit ontlokt aan de aanzienlgksien des Rijks, het Parlement van Parijs еп de Geestelijkheid, welken hij de vraag van oorlog of vrede had voorgelegd. \folgens het gevoelen dier Vergadering zou Zijne Majesteit den oorlog binnen en buiten het Rijk voortzetten, waartoe hem toegestaan werd aanmerkelijke geldsommen te heffen. Dus konden die van Rochelle thans de voorwaarden niet verkrijgen, welke hun vroeger waren gegund; de strijd tegen hen zou tot hunne onvoorwaardelijke onderwer- ping toe worden voortgezet, en daartoe wenschte de Koning mavrains vloot nog eenigen tijd ten zijnen dienste te mogen houden of daarvan ten minste een zes- of zevental schepen te koopen. Niets schoot den benarden Hugenoten over, dan Engeland en die- zelfde Staten, wier scheepsmacht hen zoo gevoelig getroffen had, om hunne voorspraak bij den оптегініде Кеп Koning te smeeken. Op hun gebed zond ramarRAK zijnen secretaris naar ’s Hage, ten einde hunne zaak te bepleiten en de terugroeping der vloot te bewerken 1, Doch de mogelijkheid om ons eenigzins vrij tegenover Frankrijk te gedragen, zou zich niet opdoen, voordat de eenstemmigheid tusschen Frankrijk en Engeland eeniger- mate verbroken zou zijn. Laten wij zien, hoedanig, sedert de terugkomst van bet ‘Gezantschap іп den zomer van het jaar 1624, ? onze betrekkingen waren met dit laatste Rijk. - Groot-Britannië koos van toen aan met der daad partij, om рвкревік V met geweld van wapenen weder in het bezit van de Palts te doen stellen. Daartoe ontzag 2АСОВТЗ zich niet eenen algemeenen oorlog in Duitschland op te stoken. Het scheen slechts de vraag, wie der beide Noordsche Koningen, die van Denemarken of van Zweden, over- gehaald zou worden om zich, aan het hoofd eener legermacht, in de Duitsche zaken te Onderhande- mengen. Toen onze buitengewone Gezanten nog te Londen waren, vernamen zij, dat lingen tusschen Engeland са De- ANSTRUDTER, Ше van °з Konings wege met eene bijzondere zending naar Denemarken nemarken. vertrok, krachtige taal tegen °з Konings zwager, сивизттллн ІҮ, zou voeren, еп verkl- ren, dat, zoo hij thans geen partij trok, засовоз en de Prins van Wales zich tot Zwe- den zouden wenden. Om Koning сивізтілан te minder te doen aarzelen, mocht de Gezant hem verzekeren, dat Engeland binnen een half jaar mede de wapenen zou op- genomen hebben 3. Amsraupren kreeg іп last de reize over ’s Gravenhage te nemen, en volkomen opening te doen van hetgeen hij in Denemarken te handelen had om den Koning tot eenen stap te bewegen, tot welken hij reeds in 1621 op aanmaning van den Prins van Oranje ooren scheen te hebben * Ook de Keurvorsten van Saksen еп ' Бг. van Lascraak v. 4. 8 Octob. 1625. 2 Zie hiervoor, bl. 9—23. 3 Це het Rapport, aangehaald hiervoor Ы. 10. 4 Zie hiervoor, D. ПЕ, St. Ш, Ы. 589 еп voles. DES VADERLANDS. 85 Brandenburg топ лизтвортев bezoeken. — Zijne mededeelingen beantwoordden de Staten 1625— met de verklaring, dat zij tot засовоз plannen volgaarne met al hun vermogen zouden medewerken. Den Prins gaven zij volmacht, om, in- vereeniging met eenige Heren ter zijner keuze, in deze zaak besluiten te nemen, mits het Land, zonder nadere raadple- ging met Hun Hoog Mogenden, tot niets verbindende, en met brieven aan de Noord- sche Koningen, aan den Keurvorst van Brandenburg en de Vorsten en Steden van den Nedersaksischen Kreis poogden zij amstruprers gezantschap te ondersteunen 1. Zoo scheen niets meer te ontbreken aan de vervulling van den wensch, dat Engeland zich bij den oorlog, dien wij te voeren hadden, zoo verklaarde, dat ons daardoor eenige ver- lichting mocht ten deel vallen. Maar altijd was er nog eene zeer gewichtige zaak tusschen Пе zaak van de Engelschen en onze kooplieden te vereffenen. Zoolang de gemoederen in Engeland, —* btijft verstoord over het gebeurde te Amboina ?, niet waren nedergezet, bestond er een mid- del, dat de partij, die de tegenwoordig heerschende richting tegenwerkte, gebruiken kon om den Koning en de gemeente tegen de Nederlanders op te zetten en huiverig te maken van eene staatkunde, welke de strekking had om de Vereenigde Provinciën uit den nood te redden. De Koning bleef bij zijne verklaring, dat, zoo de Staten zonder nader aanzoek hem geene voldoening gaven, hi zijnen onderdanen zelf recht zou ver- schaffen. Dus drongen de Staten er bij de Bewindhebbers der Oost-Indische Compagnie op aan, dat 24 afgevaardigden naar ?з Hage zouden zenden om te beramen wat in deze zaak te doen. Hierop verschenen de Heren nenpRm BROUWER, Bewindhebber, en WILLEM BOREEL, advokaat der Compagnie, die verklaarden, dat zij, na berichten van VAN SPEULT, den Goeverneur van Amboina, en van CARPENTIER, den Goeverneur-Gene- raal, ingewonnen te hebben, de klachten der Engelschen met een eenvoudig verhaal van het gebeurde dachten te wederleggen. Zoo zeker waren zij van hunne zaak. In Engeland, daarentegen, hield men zich overtuigd, dat de Hollanders onverantwoordelijk wreed waren te werk gegaan, en dat de slachtoffers onrechtvaardig veroordeeld waren : immers hadden 7), zeide men, na de gruwzame marteling hunne bekentenis herroepen. Daarbij, de Koning was verontwaardigd, dat de Staten nog niets tot zijne voldoening ge- daan hadden. Als zoodanig wilde Hun Hoog Mogenden de toezending doen strekken van de oorspronkelijke berichten, bij de Compagnie uit de Oost-Indién ontvangen. Deze diende de Koning ten minste af te wachten, en werkelijk verklaarde zacosus zich daartoe ge- zind, mits zijn geduld niet langer ор de proef werd gesteld, dan tot den 22sten Augus- Termijn door JACOBUS gesteld om deswegens niet voldaan, zoe zou hij zich tot eenen maatregel van wedervergelding gerechtigd vn agteont- achten, die іп het aanhouden van alle Nederlandsche schepen bestaan zou. Intusschen begrepen de Stalen, dat de zaak met de mededeeling van de bewuste stukken aan den tus: was deze termijn verstreken, en waren dan tevens de Engelsche Groenlandsvaarders 1 Resol. Stat.-Gen. 5, 6 Julij, 1624. «2 Zie hiervoor, bl. 19, 20. ЕТЕ 84 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1625— Koning niet afgedaan zou zijn, en dat men er toe zou moeten overgaan den Goeverneur 1027, en Raden van Amboina herwaarts tot verantwoording te ontbieden. Dit denkbeeld vond geen bijval bij de Bewindhebbers, die beweerden, dat niemand zich voortaan de be- trekking van Raad van Indië zou laten welgevallen, als men voor zoo iets bloot stond. Capuron be- Tegen dat de 22steÁugustus naderde, begon CARLETON op ontvangen uitdrukkelijken last moeit zich met de zaak. zich met de zaak te тоеЦеп, Hij vond daartoe aanleiding in een geschrift alhier uitgekomen onder den titel: Waarachtig verhaal van de tijding gekomen uit Oost-Indië, aangaande de zamenzwering , ontdekt in de eilanden van Ambona 1, hetwelk hij lasterlijk oordeelde en welks drukker en auteur hij vervolgd wilde hebben. Bij de klachten, thans door hem voor de Staten-Generaal aangeheven, riep hij den naam van God in, die het storten van onschuldig bloed wreekte, en hij gewaagde van de onderdanen des Konings, die om wraak schreeuwden over den gruwelijken dood hunner verwanten, vrienden en landgenooten. Wel kon hij niet ontkennen, dat er eenige grond voor de gestrengheid der Hollanders geweest was; maar, zeide hij, om ijdele taal еп” onuitvoerbare plannen mocht men iemand niet op de pijnbank brengen en met den dood straffen. Zulks, voegde hij er bij, was allerminst de gewoonte der Nederlanders. Eindelijk, dus besloot hij, de han- delwijze van den Raad van Amboina druiste in tegen het Traktaat van vereeniging, waarbij bepaald was, dat zulke zaken voor den Raad van Defensie, en als deze niet beslissen kon, voor den Koning en de Staten moesten komen. — Op zulke taal moest van deze zijde iets meer afdoends geschieden. Niet alleen loofden de Staten prijzen uit voor den aanbrenger van de handdadigen tot de uitgave van het gewraakte geschrift; maar 41) gaven den Gezant eene schriftelijke verklaring, dat als de zaak werkelijk be- vonden werd zich te hebben toegedragen gelijk de Engelschen beweerden, zij де schul- dige Indische ambtenaren straffen zouden. Tevens verzochten zij, dat de Koning zelf personen mocht aanwijzen, die in de Oost het gebeurde nader zouden onderzoeken. Deze inwilliging werd door carLeron hoogst onheusch opgenomen. Wie zou, zeide hij, zich in de klaauwen van zulke wreedaards willen werpen, om de zaak op de plaats zelve te gaan onderzoeken? En hij verdubbelde de heftigheid zijner redenen. Juist was het Traktaat, den $40 Junij met Engeland gesloten, goedgekeurd. Welnu, verklaarde de Gezant, de nieuwe alliantie liep bij deze aangelegenheid gevaar. De Koning zou om wraak te nemen, voor niets terugdeinzen. Er was geen nader onderzoek meer noodig, dan naar den graad van de strafbaarheid der verschillende medeplichtigen aan de veroordeeling der Engelschen. — Het was duidelijk, dat zulke bewoordingen en bedreigingen den Ge- zant waren ingegeven door den invloed van personen, die de alliantie met de Nederlanden gaarne verbroken zagen en den sedert воскіхонлмв terugkomst uit Spanje ingeslagen weg 1 Zie Biblioth. v. Pamfletten enz. door P. A. Tiele, verzamel. v. Fred. Muller, IV Stuk, Хо, 2062, p. 260. | DES VADERLANDS. 85 eee | weder verlaten wenschten te zien. Dien invloed vrij spel te laten, verkozen de Holland- 1695-- sche Staatslieden niet, en zij namen уап nu aan eene krachtige houding aan, ten einde 1641. te beletten, dat de eendracht дег beide Landen іп het staatkundige schipbreuk leed wegens eene gebeurtenis, waarvoor in allen gevalle de Staten niet aansprakelijk waren, en die de Bestuurders der Handelsmaatschappij moesten weten te verantwoorden. Op zulk eene wijze zouden zij tevens het ongenoegen der andere Provincién voorkomen, die zich om de Compagnie in geene moeijelijkheden met Engeland gewikkeld wenschten te zien. Toen der- halve canteron verklaard had, dat de Koning met hetgeen hem den 22sten Augustus was medegedeeld, niet voldaan was, en tot de uitvoering van zijn besluit zou overgaan , zoo hem geene gijzelaars gezonden werden ten waarborg dat er recht zou worden gedaan, kwamen de Gedeputeerden van Holland in de Staten-Generaal met het advies voor den dag, dat De Staten van men de Engelschen, bij de verdere behandeling van deze zaak, zou doen gevoelen, Tolland zorgen, dat men hem dat de Staten geen strafschuldige misdadigers waren, maar met den Koning rechters over waardiglijk te hunne en zijne onderdanen, en toen cARLETON alweder de oude klachten herhaalde, moord на, stelden zij voor, die klachten aan de Bewindhebbers der Compagnie te zenden, opdat zij zich daarop rechtvaardigen mochten, en van wege Hun Hoog Mogenden den Ambas- sadeur aan te zeggen, dat »deze Staat niet verdiend had, dat hij, zonder eenigen last van Zijne Majesteit, zulke scherpe woorden еп zoo hooge dreigementen gebruikte,” en hem te vermanen, dat » hij den Staat in zijne proposities, aan de Generaliteit gericht, niet anders had te bejegenen, dan het behoorde.” Na eenige aarzeling vereenigden zich de Staten-Generaal met dit waardig advies van Holland. Slechts droegen zij den Heren op (en het waren van de aanzienlijksten, met name de Graaf van Kuilenburg, хоовр- WIJK, SOMMELSDIJK еп JOACHIMI), de boodschap op de beleefdste wijze in te kleeden, Dus toegesproken, stemde CARLETON zijnen toon aanmerkelijk lager. Zijne propositie, zeide hij, was eeniglijk voortgesproten uit den ijver en de genegenheid, welke hij den welstand dezer Landen toedroeg. Geenerlei dreigement had hij daarmede bedoeld. Slechts had hi willen waarschuwen voor de groote zwarigheden, die hij vooruitzag. Reeds had zich in Engeland een Committé gevormd, dat zich ten doel stelde den Ko- ning en zijnen onderdanen voldoening te verschaffen. De overwegingen van dit Com- mitté zouden voor het Parlement gebracht worden en alle kans hebben van aldaar aannemelijk geacht te worden. De Koning verlangde niets liever, dan dat hem een middel gegeven werd om de drift zijner onderdanen neder te zetten. Zulk een middel was gevonden, als Hun Hoog Mogenden den reeds door hem gedanen voorslag aannamen , dien hij intusschen aanmerkelijk zachter inkleedde. — Met deze verklaring, die eeniger- mate eene herroeping heeten mocht, konden de Staten zich voorshands tevreden stellen. Middelerwijl verzuimden zij niet, de Bewindhebbers aan te sporen, de zaak alsnu ernstig ter harte te nemen. Er waren sedert met te huis gekomen schepen nadere berichten uit de Oost aangebracht. Door deze en tevens door het verhoor, dat zij den Heer maRscHALK 88 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Dn, 1695- werden, en die zaak ор den kansel ter sprake werd gebracht en in de schouwburgen ten 1027. tooneele gevoerd. Bovendien werd de gemeente door schotschrifien en prenten, die het gebeurde levendig poogden voor te stellen, opgezet 1, Ten einde die blinde drift niet tot nog gevaarlijker uitbarsting te brengen, waren de Staten geneigd tot eenige inwilliging te komen. Zij gaven marnscaatx te Delft huis-arrest en maakten met den Burgemeester VAN DER GOES van deze stad de afspraak, dat men hem voor de leus onder het toezicht van eenen stadsbode zou stellen. Daarenboven zochten zij ковмв verirek naar (ost- Indië op te houden, en schreven hem aan, dat hij niet van hier zou gaan zonder nader order 3%. Met te meer schijn van redelijkheid kon men dit vorderen, omdat кокк ook hier te: lande en wel van de aandeelhouders der Compagnie zelve klachten tegen zich had uitgelokt. De vrijzinnige handelspolitiek had in hem eenen voorstander, en daaraan „weet men, dat er onlangs van wege de kamer van Delft een schip op vrijen handel naar de Oost-Indië was vertrokken. Hoe het zij, de Bewindhebbers meenden niets ern- stigs meer van Engelands zijde te duchten te hebben, toen in de maand April de tij- ding gekomen was van Koning saconus dood. Aan zijne ingewortelde Spaanschgezindheid had men de hatelijke beoordeeling geweten, aan welke de Nederlanders van zijne zijde het voorwerp waren. Doch al was er met het overlijden van dien Vorst tijdelijk een struikelblok voor suckIncHams drijven uit den weg geruimd, de weerzin der Engelsche natie had dieper wortels, Ook xanex I begreep de zaak van Amboina niet gewonnen te kunnen geven. 2 Resol. Stat.-Gen. 4, 5, 17, 27, 29 April, 1625. 3 Resol. Stat.-Gen. 17 April, 1625. DES VADERLANDS, 89 Rijk waren doorgedrongen, geroepen achten de orde, de zedelijkheid, de nijverheid en де Gereformeerde Godsdienst te beschermen. Deze rol kon hij niet op zich nemen zonder grootelijks den naijver van den Koning van Denemarken op te wekken, die juist door den voortgang der Keizerlijke wapenen, door welken Gusraar Aporr zijnen moed ge- prikkeld voelde, was afgeschrikt van de taak, die hem bepaaldelijk door den afgevaar- digde van den Prins van Oranje was aanbevolen. Bij de kwaadwillige stemming van CHRISTIAAN IV ten zijnen aanzien was het voor Gusraay avorr niet raadzaam zich aan het hoofd eener krijgsmacht in de Duitsche zaken te steken: immers zou hij eenen mededinger, ja bijna eenen vijand іп den rug hebben gelaten. Van het plan derhalve , hetwelk hij in 1624 had om zich door Polen eenen weg naar Silezië te banen, Bohemen weder in opstand te brengen en den Keizer aan te tasten, moest hij afzien. Hij maakte vrede met Polen en trok met zijne krijgsmacht naar de grenzen van Denemarken om CHRISTIAAN rekenschap te vragen van zijne gezindheid en vergoeding voor de schade, hem toegebracht tijdens den oorlog, dien bij met Moscuvië en Polen had gevoerd 1. Bij deze omstandigheden verkeerde de Koning van Denemarken in genoegzaam on- weerbaren toestand, toen hem van de zijde van Engeland die dringende aanzoeken gedaan werden om thans ten minste de partij van de Gereformeerden in Duitschland en van den onttroonden Keurvorst van de Palts op zich te nemen. Het spreekt van zelf, dat degene, die hem zulk een voorstel deed, zich verbond om den twist, welke er tus- schen hem en den Koning van Zweden bestond, bij te leggen, opdat hij van deze zijde gerust zijn Rijk tegen het Noorden ongedekt mocht kunnen laten. Ten einde den Koning van Zweden een weinig aan de verplichtingen te herinneren, die hij nog te ver- vullen had voordat hij aan eigen oorlogsplannen dacht, en hem te doen gevoelen, dat hij in het belang der groote zaak zou moeten beginnen om volgens de verdragen onzen Staat in zijnen strijd rechtstreeks te hulp te komen, werd вотокнз, ’s Konings zaakge- lastigde te ’s Gravenhage, sedert het najaar van 1624 weder herhaaldelijk aangemaand, om by zijnen Meester op de aflossing van zijne schuld en op het verleenen van het bij traktaat bedongen »secours’ aan te dringen 3, De eerste maal antwoordde RUTGERS met de mededeeling, dat de vrede tusschen Zweden en Denemarken beklonken was 8, Inderdaad, dat hij den Koning van Denemarken door eene vredelievende gezindheid de handen ruim liet om te doen wat Engeland van hem eischte en de Staten zich jegens Engeland vesbonden hadden mede te bevorderen, was het beste middel om van de lastige aanmaningen van Hun Hoog Mogenden verschoond te blijven. — In Maart 1625 was eindelijk het doel der Engelsche vertoogen bereikt. cunisrraan IV had zich, om door zijnen mededinger in het Noorden niet overvleugeld te worden, als het ware ge- 1 ү, D. CAPELLEN, Ы. 286. 3 Resol. Stat.-Gen. 16 Oct., 1624. 18 Febr. 1625. з Resol. Slat.-Gen. 18 Oct. 1624. | ПІ Deer. 4 Srvx. 19 1625— 1637. 1625— 1627. De Koning van Denemarken be- sluit aan de oorlog in Duttschland deel te nemen. = Engeland wil eene vereenigde Engelsche en Ne- derlandsche vloot „uitrusten, 90 ALGEMEENE GESCHIEDENIS nen) noodzaakt gezien om zijne plannen van 1621 met veel ongunstiger kansen te gaan uitvoeren. Met dit bericht kwam Amsrrunren den 34 April te ’s Gravenhage, en de Staten waren er zoo mede ingenomen, dat zij hem, als had hij hunne zaken behartigd, met een gouden keten vereerdeh. Trouwens, nu de Koning van Zweden van zijne voornemens afzag, kon niet alleen de Koning van Denemarken zonder wantrouwen zijne wapenen zuidwaarts wenden; maar zou ausraar ADOLF wellicht niet ongaarne van zijn wer- keloos leger de 4000 man ten onzen behoeve afslaan, tot wier levering hij bij het verdrag gehouden was. In dezen zin werd hem werkelijk in dezen tijd door de Staten geschre- ven Ì, Doch dit was slechts eene bijzaak. Het voornaamste was, dat de Koning van Denemarken {hans volkomen trad in het spoor, hetwelk de Prins van Oranje in 1621 voor hem gebaand had. In dezen staat van zaken begreep men den toen afgebroken draad weder te moeten aanknopen, en vosserceN, welke in dien tijd de onderhandelingen gevoerd had, werd weder naar Denemarken gezonden, om allen twijfel nopens de be- doelingen zoo van Zweden als van onze Republiek uit °з Konings hart weg te nemen. Уозвевскиз taak was tegelijk al de Vorsten en Steden in Noord-Dustschland tot сеп werkdadig aandeel in den ontworpen kruistocht tegen den Keizer te stemmen 9, Meer evenwel konden de Staten voor het oogenblik niet voor canistiaan doen. De Koning van Engeland, die er sterk op aangedrongen had, dat zij een hulpkorps van ruiters en voetvolk naar Denemarken zouden zenden, begreep zelf de wettigheid van hunne ver- ontschuldiging, en nam er genoegen mede, dat men allen stoffelijken bijstand bepaalde bij „het leenen van eenig geschut 8. Immers ook van Zweden hadden wij geen hulp- troepen te wachten. De Koning schreef, dat hij de 4000 man terug zou houden, daar hem verzekerd was, dat Hun Hoog Mogenden ze wel wilden missen, zoo Zijne Majesteit zich de zaak der Godsdienst in Duitschland aantrok +, Het werkdadig deel, dat Denemarken aan den oorlog zou nemen, maakte Enge- land stouter, en deze Mogendheid was er op bedacht eene vloot in zee te brengen om, met eene Nederlandsche scheepsmacht vereenigd, gemeenschappelijk ор te treden. Daarloe was de Ridder sr. Lecer in de maand April (1625) te ’s Gravenhage ge komen. Aanvankelijk werd de zaak zeer geheim behandeld. Maar na des ouden Ко- nings dood kwam ‘men er rond vooruit, dat de Staten waren aangezocht en goed- gevonden hadden, een twintigtal schepen bij eene Engelsche vloot van meer dan tachtig zeilen te voegen. Tegelijk was er sprake van een offensief“en defensief verbond met Engeland te sluiten еп van een buitengewoon Gezantschap derwaarts le zenden om deze alliantie te bevorderen, en tevens den Koning met zijne troons- 1 Resol. Stat.-Gen. 8 Apr., 1625. 2 Resol. Stat-Gen. 5, 11 April; 2, 7 Mei, 1625. 3 Resol. Stat.-Gen. 29 Mei, 1625. 4 Resol. Stat.-Gen. 26 Junij, 1625. · DES VADERLANDS. 91 beklimming geluk te wenschen 1. Deze zaak werd bepaaldelijk door de Provincie 1635— Holland en de Stad Amsterdam gedreven. Maar zij vond in den Prins geen voor- К. Prinsen ge- stander. Gingen die plannen van Engeland door, dan werd de oorlog eerst recht 7ivdheid ten aan- zien van die algemeen; de Repuhliek vond zich daarbij aan de zijde van Engeland medegesleept tot пазите aanslui- ti Enge- nieuwe vijandelijkheden tegen Spanje, en ’s Prinsen hoop om zich met deze laatste land. “Bi blijft geneigd totschik- Mogendheid te verstaan еп zoodoende eene verzekerde betrekking te bekomen, was ver- jing met Spanje. Әбей. Hij was ook na den val van Breda alles behalve oorlogzuchtig gestemd. — De Hertog van Palts-Neuburg, wiens begeerte om eindelijk in het gerust bezit van zijn aandeel aan de Guliksche erfenis te komen , hem naar vrede deed verlangen, en die zich tot bemiddelaar tusschen de beide partijen geroepen achtte, beijverde zich zeer. om aan een ontwerp van schikking met den Keurvorst van Brandenburg, in 1624 door bemiddeling van den Graaf van scHWARTSENBERG tot stand gebracht 2, gevolg te doen geven. Hij had: te Madrid bewerkt, dat aan de Infante volmacht verstrekt was am dat verdrag goed te keuren en voor zooveel hare partij betrof, ten uitvoer te leg- gen. Daarna һай. һј sich naar Parijs begeven, om de Koningen van Frankrijk en Engeland tot de uitvoering van dat verdrag te verbinden, waarvan het gevolg zou zijn, dat de Spaansche en de Staatsche troepen het Duitsche grondgebied zouden ruimen 3. Hierop по kwam hij by den Prins van Oranje in het leger bij Breda, en hij vond in dezen Vorst een voorstander van zijn plan % Voorwaar wel een bewijs, dat de Prins geenszins ор de voortzetting, veel min op de dubbel krachtige hervatting van den oorlog bedacht was; anders zou hij de krijgskundige posten, die de Nederlandsche troepen in Dustsch- laad bezetten, ongaarne prijs gegeven hebben willen zien. Wat men іп dezen tijd van Prins menpa hoorde, waren voorslagen tot het verleenen van acten van neutraliteit en het slechten van vestingwerken. Zoo wenschte hij, dat men zich met de tegenpartij zou “verstaan. om tot de onzijdigverklaring van Goch en Zevenbergen 5 over te gaan, ja hij was niet vreemd van het denkbeeld om Steenbergen te ontmantelen 6, Er heerschte groote sterfte in het leger; maar de Prins wendde geene poging aan om de leemten aan- gevuld te krijgen: slechts sprak hij van het opbreken van het veldleger, ten einde de troepen іп de grensvestingen te verplegen 7. Малвотетте en sweLTsiNG bleven bij den Prins in aanzien, en werden door hem begunstigd 8. Hij vond er geen bezwaar іп, den Koning van Denemarken bij de hem geleende kanonnen, bovendien ingenieurs en kanon- ners af te staan, en hadden de Staten dit niet ongeraden gevonden, het ware geschied 9, 1 Resol. Stat-Gen. 15, 17, 18, 23 April; 2, 7, 8, 13, 20, 22 Mei, 1625. 2 Resol. Slat.-Gen. 12, 20 Aug. 1624. 3 Briev. v. LANGERAK У. April en Mei, 1625. 4 Resol. Stat.-Gen. 26 Junij; 22 Julij, 1625. 5 Resol, Stat.-Gen. 25 Junij; 4 Јој), 1625. 6 Resol. Stat.-Gen. 6 Jalij, 1625. 7 Resol. Stat.-Gen. 26 Junij; 28 Julij, 1625. з Resol, Stat.-Gen. 23 Aug.; 5 Sept. 1625. 9 Resol. Stat.-Gen. 4, 5 Julij, 1625. 12» 92 ALGEMEENE GESCHIEDENIS a ЕЗ" 19 1685-- Had de Spaansche Gezant аонронла, door zijne bemoeijingen in Frankrijk, door den Pauselijken Legaat ondersteund, de oorlog kunnen bezweren, en doer bevrediging van KARELS eischen ten aanzien van de Palis de uitrusting der Engelsche vloot kunnen ver- hoeden 1, het ware onzen Prins volkomen naar den zin geweest. Geen wonder, dat van °з Prinsen vredelievende stemming iets in Frankrijk uitlekte. Сийтилон kwam her- waarts om teweeg te brengen, dat eenig wapenfeit de geruchten van onzen verslaplen ijver mocht wederspreken 9, en toen nu Breda was gevallen, was de meening, tot in Venetië toe, algemeen, dat de oorlog tusschen de Nederlanders en Spanje ten einde was 3, Onze Gezant in Frankrijk had al zijne welsprekendheid noodig om de geruchten te loochenen, dat er een Bestand tusschen de Staten en de Infante op handen was. Deze Vorstin, zoo verhaalde men te Parijs, had den Prins door brieven tot goede diensten willen bewegen <. — Maar het kwam geenszins met Hollands bedoelingen overeen om ші Spanjes hand eenen Vorst, al was die Vorst ook de Prins van Oranje, en misschien een deel van Zuidelijk Nederland en daarmede een gevaarlijke mededinging binnenlands, aan ів петеп, Dus was deze Provincie van harte geneigd suckincmam en den jongen Koning in hunne oorlogzachtige voornemens de behulpzame hand te bieden. Een tid lang Ше! zich eenige tegenstand gelden tegen de uitvoering van hetgeen met Hollands bedoelingen strookte. De begeerte van den Prins, dat in soacnims Instructie de last zou vervat worden om den nieuwen Koning geluk te wenschen, en de besluiten, door de Staten-Generaal den Ssten en den 10den Mei (1625) genomen, dat soacnim alleen zou vertrekken, en dat hem volmacht zou verstrekt worden om over een of- en defensieve alliantie te handelen, moeten als bewijzen van dien tegenstand aangemerkt worden, Immers verviel op die wijze de zending van het buitengewone Gezantschap, hetwelk bestemd was om voor de oogen van Europs een onwedersprekelijk blijk te geven, dat de Republiek besloten was, met Engeland innig vereend te werk te gaan. Spoedig echter werd die tegenwerking overwonnen. Меп kwam in de Staten-Generaal met eene aanbeveling voor den dag van de builen- gewone zending. Bleef zij achterwege, zoo beweerde men, zoo zou het den schijn heb- ben alsof de Staten zich аап ’s Konings vriendschap niet gelegen lieten liggen. Men kon hem (dus voegde men er bij) niet minder eervol behandelen, dan indertijd sacosvs! Buitengewone ед LODEWIJK ХШ, wien men mede zoo plechtig geluk gewenscht had. En dadelijk ағын “be. daarop werd met meerderheid van stemmen besloten, dat де buitengewone zending 109 noemd, doorgaan. Zes dagen later werden de personen benoemd, welke daarmede belast zouden worden. Het waren sommerspisk en вовмама 5, De eerste verontschuldigde zich °; doch men nam zijne verontschuldiging niet aan. Ook zal zij niet oprecht gemeend ge- 1 Brief v. Lancerar v. 21 Junij, 1625. 3 Resol. Stat.-Gen. 24 Mei, 1625. з Resol. Stat.-Gen. 19 Julij, 1626. 4 Brieven v. LANGERAK V. 14 еп 21 Aug. 1625. 5 Resol. Stat-—Gen. 22, 28 Mei, 1625. 6 Resol. Stat.-Gen. 1 Junij, 1625. DES VADERLANDS. 93 weest zijn. боммғізипк was van nu aan de staatkunde van виснкигко toegedaan. Мар men het er voor houden, dat Frankrijks zoo fijn overlegde maatregelen, die de Staten er toe gebracht hadden om maurar met eene vloot tegen de Hugenoten uit te zenden, het uitwerksel geweest zijn van een raad uit Holland zelf gegeven door iemand, met de zaken en personen alhier bijzonder bekend, dan was voorwaar niemand daartoe be- kwamer dan sommerspijk. Doch hoe dit zij, de staatkunde van rrcuerrev vorderde het krachtig optreden van Engeland, in vereeniging met de Republiek, tegen Spanje, en lang duurde het niet, of de benoemde Gezant verklaarde zich nader. Slechts had hij zich eerst willen overtuigen, dat hij bij het aanvaarden van die betrekking den goeden dunk van den Prins niet verbeuren zou. Hieromtrent gerust gesteld, nam hij de be- noeming аар 1, 1625— 1627. Niet alleen door schepen wenschte Engeland ondersteund te worden, maar ook door Engeland vraagt eenige officieren en manschappen der Engelsche of Schotsche regimenten, in de dienst onzer Republiek tot goede krijgslieden gevormd, en berekend om ongeoefende soldaten door uitgelezene man- schappen uit de Engelsche en de Schotsche regi- leer en voorbeeld voor te gaan. Ook tegen de vervulling van dezen wensch had de Prins menten in Neder- allerlei bezwaren. Eerst verlangde de Koning tijdelijk de dienst van den Generaal cecru en van 2000 man met hunne officieren, wier plaatsen intusschen hier te lande onvervuld zouden blijven. Deze vraag werd door de Staten beantwoord met de verklaring, dat men slechts 10 of 12 Compagniën kon missen, en dat men verwachten moest, dat de Koning ze tijdens haar afzijn zou bezoldigen 3. Later werd het verlangen van Engeland nader omschreven. De Koning verzocht nu veertig officieren ter zijner keuze en vier of vijf musketiers uit elke Compagnie. Zoo was het duidelijk, dat onze Engelsche regimenten hunne beste manschappen zouden kwijt raken, Toch begrepen de Staten, dat men dit verzoek niet moest weigeren, aangezien Zijne Majesteit, daar die manschappen zijne onderdanen waren, kon bevelen, wat hij nu verzocht, Niettemin kwam de Prins daar tegen op: men moest, zeide hij, bij een aanbod van negen of tien Compagniën blijven, en de keuze der officieren moest niet aan den Koning of zijne Gezanten worden over- gelaten, en met dit advies vereenigden zich aanvankelijk de Staten Generaal 3, Intusschen hadden de Engelschen gehandeld , alsof hun oorspronkelijke verzoek door de Staten reeds was toegeslaan. Слвіктон kondigde aan, dat men hier binnen kort uit Hull 2000 man te wachten had: daarvoor, zeide hij, zouden eigenlijk 2000 man oudgedienden moeten worden afgestaan, maar liever had men 5 man uit elke Compagnie: op deze wijze zou het gansche bedrag der door ons te leveren soldaten nog geen 500 man beloopen, wes- halve wij van geen overdreven eisch zouden mogen spreken. Daarentegen verzocht Zijne Majesteit weder het gebruik, op zijne kosten, van de Compagnie karabiniers van 1 Resol. Stat.-Gen. 6 Junij, 1625. 2 Resol. Stat—Gen. 29 Mei, 1625. 3° Resol. Stat.-Gen. 7, 10 Junij, 1625. ndsche dienst, 94 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 16%5- Kapitein BaLFOUR; voorts de vergunning om eenig geschut en geweer uit onze magazijnen le mogen koopen, en ten slotte de dienst van eenige Nederlandsche artilleristen en ma- trozen 1, — Het laat zich denken, hoe den Prins deze aanzoeken zullen gesmaakt hebben, die ons zulke opofferingen vergden ten behoeve eener onderneming, welke hij onzeker noemde 2, hetgeen zoo veel zeggen wilde, als dat hij in de zaak niet was ingewijd noch daarmede ingenomen. Om ’s Prinsen wille hielden de Staten hunne weigering vol, doch zwak, en dus, dat zij al spoedig aanbiedingen deden, die nader bij de Engelsche eischen kwamen. Bij zijn afscheid gaf зомметзоик te kennen, dat теп CARLETONS ontevredenheid diende te ontzien, en weldra kregen кавез onderhan- delaars, ten spijt van ’s Prinsen raad, nagenoeg hunnen тіп 8. Maar de invloed van den Prins op de officieren en manschappen, op welke ’s Konings keuze viel, vermocht zoo veel, dat niet allen zich die keuze lieten welgevallen <. Intusschen kwamen de 2000 man uit Hull voor den Briel aan. Daar, de twintig schepen, welke door de Staten aan de Engelsche vloot zouden worden toegevoegd, ook soldaten zouden voeren, zoo werd alsnu verzocht, dat 1700 man van die 2000 op die twintig bodems zouden worden ingescheept. In plaats der overige 500 zouden wij oudgediende korporaals en soldaten afstaan. Deze nieuwe voorslag droeg wederom ’s Prinsen goedkeuring niet weg: éénen oudgediende tegen drie nieuwe soldaten te leveren, was, docht hem, genoeg 5, Doch hoe’ stond het intusschen met de uitrusting der bewuste twintig schepen? De De scheeps- inspanning, daartoe vereischt, was niet gering. Immers was het gebleken, dat er mede ht d . e o. Vlaamsche. kusteene geheel nieuwe organisatie vereischt werd van de scheepsmacht, welke de Vlaamsche en in de Noord- zee wordt ver- sterkt. dachten, welke den Prins in het voorjaar van 1625 vervulden, stond natuurlijk in verband, dat de blokkade der Zuid-Nederlandsche havens slap werd gehandhaafd. Het was toen zoo ver gekomen, dat de Spaansche schepen de haven van Duinkerken vrijelijk uit- en invoeren. Daarentegen werd aan de maatregelen tegen de Engelsche schepen, welke die haven bezoeken wilden, de hand gehouden. Dit verdroot de Engelschen vooral omdat zij geene verslapping van den oorlog der Republiek tegen Spanje duldden. havens bezet houden en de Noordzee veilig maken moest. Met de vredelievende ge- Dus trad савъетом, den 99%. Mei, met eene memorie op, waarbij hij over dien staat van zaken klaagde, met het verzoek, dat de schepen van Hun Hoog Mogenden mochten gelieven de oorlog te voeren tegen hunne vijanden en niet tegen hunne vrienden. Het besef, dat de met nieuwe kracht aan te vangen oorlog bedrijvigheid op alle punten vorderde, bracht te weeg, dat Holland zonder aarzelen tot herstel van de gestrengheid 1 Resol. Stat.-Gen. 11 Junij, 1625. 2 Resol. Stat.-Gen. 1 Junij, 1625. 3 Resol. Stat.-Gen. 11, 12, 16, 18, 20 Тап), 1625. 4 Resol. Stat.-Gen. 25, 28 Junij, 1625. 5 Resol. Stat.-Gen. 30 Junij; 4 Julij, 1625. ii 1625 — 1627. De schee macht op Vlaamsche } en in de Noc zee wordt 1 sterkt. ТЕГІС TELE esiritta БАНАНИ виена в + 4 ГІ EEE шш Pee OTTELEE on ee ht ++ LETETI наче ЕТНА ЕТЕНЕ ЕТГЕН ЕТІ ъитинтане За ВЕ ВЕ ВИ Petr etter reel 8 ЯНЕ ЕТТЕГІ ЕЕРЕЕ TILLIT umts 9 + EEE ЕТЕТІТІЕІІГІЗ Д = а + сайтанға PETE enh Pert EPE EEE EEE VELERO deed tL LL. ПІШІТІТІТІ11 РЕТТЕ ТЕТІГІ ЕТТІГІГІТІТІТІІІ ат АННА РР ААА АНЕ Pertti eee Ви saas gn EERS PEERKE EE 2 OOTES EEE г TERTIT ПЕРГ вавзъсева# вв EEE LIT ТІІІТІІІТГІЕГТІТТІТТІТІСГГЕН ИТТЕР ПЕС | ee LETETT] TETETE EEE] menne — wenn ke ЕЕЕ тапана та ВЕЕ: лафа ФФ Е аши Е ааа раша tse Td тегатиттааете РЕТТІ Нисацае" “+ men Ee ТТІ йа... Г ШЕ інен ts EEE ТЕСТЕР ЕГЕН TELLI metar TELEL иин в вата ит вили ит ит кат т arse аа тати t тата ат РАТЕ питайте ч ATTE ГҮТТТІГІТІ era mesan RENEE РЕТТҮҮ жааз ваа anno eee Tarn ans oe eT а теневая ІТ EEE A F F EE жа a У] ана тнв абаа а ld LTS iin one mime a ӨТІПІІТІТ Eddee hedde ded PPT Lie er E+ ГІТІТІТІТІТІ РТТ vite tenen c vegen "ГІ ТТІТТІТІТТІТТІІ11 SEERDE EN ЕРТІТІТІТІТТІТІТІТІТІ: тана Tritt ttt. 28209 Tt er ғ шш ш : тт = er — res — — i TITER Н it P 1-444411114444 et tt a CEEE ETTE] its 1 Tore rar rir шината Pepe eee eg ae: Енген a eet ttt ttt tte LEDER HEERE wennen dn en terri ертте тайлананиааванинаттійжежеажайіжйшінаа ӘТИИИПІПІПІІІІІІІІІІНІГІ ма 7 ТІМЕН ааа ГЕТЕ bpd REE ТРЕЕ в НЕН on Е TTT Tit te а men vann ben pn eenn ee EE * ЕЕН ТТТТТТІГГ ДЕЛ ТІІІТІТІІІГІІ eet Шаш am аа ime 141242: а. Sects tie EE dâ j-i F + ғ E È F F + - E. - ЕТТГІІТІТІГІІІ ee. a ж в # + - - à ТІІТІПГІТІТІТІ 14-444-4-а ШІПІН в +. E в. 1. 21 is P r # і] a. E KUN 11] 1 г БЕА 141 14-4-4-4-4-4-4 < Ser ae ЕТТТ PEEL 2 oo on in oo oo io a а: етични Bp ww a a а 4 т # # + ж EEKE EEE EER шш шеш жый ишити а + E ъ в. в CETT] ТТТТТТІТІГІТІТІГ ташитасттатетйасаа а ӘТІТІТІТТІГІТІНІ гита ваш ши а ГЕТЕ Фттезеттере nn 111441747 пай вана а ттш фай айа тазашайаааттайй- Eeen — - a 22: 4 азовезтаовевато ва т ве а BEREN т 1 a я E Hitmen menens nnen nnn iid PEEL Litt im ТТТ ГТІТІТІТІТІІ1111111114 алша ІТІТІТІІ111114111 ГТІЗТІТ111111111111153 айша ihe ІТІТІІТІТІ ШТҮТТІТІЗІ11113113 ЕЛТІГІТІІТІТІІТІТІТ EELT EEE ТІІІТІТІНІН чая * ТІТІТІГІІІЕІТІГІТІТІ Ed bed bedden dede ЕТЕР ЫЫ PTT TILL Qn atte EEE EEE а ET Sw ажа nrs anatre seed ёё 111111112114) = ГТІТТІТІ ЕТІТІІТІЛІТІТ EEE En en en # # +евааааша азаааанятава- 7 + ЕНІТІШІГІТ гети „an mattered spanne # # # à # Pt ж C 1 = РЕТТІЛІГІ Е dien EFFIE benden en а-а A om oan ol eo Eeeh EEEL] иишишиеити на азваненеиишшшашиая i mi ЕСЕ ти. вав ва ooo CERETI] oes ЕЕТІТІЛІІ PORTE EL EELS ЕЕЗ a ЕЕЕ ЕЕ men ТІГЕТІН 144444444 в ма ара вана. naan . ALLL ELLEELLE] 114421414 взвевгеетавтаа || 11111111113 ЕЕ -. а a a + E - LJ nn пгвавева с. ЕТІП ETET] iti НИЕ 4 тивни TTT? ver ) тп | = Н жаша - Верн DES VADERLANDS, | 95 der blokkade overging. Nadat de Provinciën wakker gemaakt waren door het bericht, 1695. dat de Duinkerkers, als die dezen zomer wel 50 schepen zouden uitzenden, op het 1627. punt stonden om meester ор zee te worden 1, werden tegen de Duinkerkers maatrege- len genomen, gepaard aan dezulke, die dienen zouden tot bescherming der groote en der kleine visscherij. Achttien oorlogschepen en elf jachten werden bestemd tot be- zetting van de Vlaamsche kust; zestien schepen tot beveiliging der visscherij, en bovendien zouden nog tien schepen, elk bemand met 75 man, tijdelijk worden uitgerust om in de Noordzee van de Vlaamsche kust af tot aan Tessel toe te kruisen. Vermits zulke verorde- ningen vroeger herhaaldelijk krachteloos waren gemaakt, zoo werd thans verordend, dat geen van al die schepen aan hunne dienst onttrokken zou mogen worden, noch door Hun Hoog Mogenden, noch door zijne Excellentie, noch door de Collegién ter Admi- raliteit 2. In weerwil nu van deze dubbel strenge maatregelen van waakzaamheid langs de Ne- derlandsche .kusten, en de uitrusting onlangs ten behoeve van Frankrijk onder uavrar geschied, liet Holland en bepaaldelijk Amsterdam het niet aan ijver onibreken tot het leveren van de twintig schepen. Die van 130 tot 170 last zouden met 80 tot 100, die van 260 tot 300 last met 150 tot 150 koppen bemand worden, en door het aanstellen van bekwame kapiteins zou men zorgen dat de eer der Staten ongeschonden bleef 3. De acht schepen, die de Admiraliteit van Amsterdam van de twintig leveren moest, waren vóór het begin van Julij (1625) reeds naar Tessel verzeild: de officieren zouden zich derwaaris begeven, zoodra de vereischte penningen verschenen waren, die de Provinciën nog tot de zaak: moesten opbrengen. Reeds was dan ook de Admiraal aan- gewezen, die als broeder en bondgenoot * van den Engelschen vlootvoogd het bevel over de 20 schepen zou voeren, » houdende zijne vlag en met eenen Nederlandschen vice-admiraal en schout-bij-nacht onder zich, mits staande onder den Engelschen Admiraal en hebbende de tweede різдіз in den krijgsraad, wiens besluiten hij door zijne kapiteins zou laten volvoeren.” De Prins benoemde zijnen neef, wittem van Nassau, Heer van LA LECQ, De Admiraal natuurlijken zoon van Prins мапвгтз. LAURENS REAEL, gewezen Goeverneur-Generaal en de viceradmi- ` in Oost-Indië, en bekend om zijne remonstrantsche gevoelens, werd vice-admiraal 5, ЧЕ schepen, die zich Ы) de En- Doch met de benoeming van eenen Admiraal was nog weinig geschied, zoolang gelsche vloot zul- > e o А еп voegen, wor- al de .schepen niet gereed waren, еп Zeeland, de Provincie, waar de Prins steeds деп benoemd. den meesten invloed had, was пор niet vaardig, Integendeel op de mededeeling, dat zij geen raad wist om de vier schepen, wier uitrusting haar toebedeeld was, te beko- 1 Resol. Stat.-Gen. 13 Mei, 1625. 2 Resol. Stat.-Gen. 31 Mei, 1625. 3 Resol. Stat—Gen. 21 Mei, 1625. 4 Socius zegt de Resolutie. 5 Resol. Stat-Gen. 23, 26 Junij; 3, 4 Julij, 1625. - 1625—— 1627. 96 ALGEMEENE GESCHIEDENIS deld had én met niets te doen, én dan nog zoo laat te waarschuwen, nu de tijd op welken de Engelschen de 20 schepen verlangd hadden gereed te zien, reeds bijna eene maand verstreken was. Toch werd Zeeland niet van de verplichting ontslagen 1, en, was die radeloosheid slechts aan gemis van ingenomenheid met het plan toe te schrijven geweest, thans kwamen de vier schepen vrij spoedig gereed 9. Immers was het van nu aan onmo- gelijk zich aan de krachtige deelneming aan den vernieuwden oorlog te onttrekken. De Prins zelf moest dit thans inzien. Om op hem te werken, zoo schijnt het, kwam er tegen het midden van Julij (1625) plotseling een buitengewoon Gezant, de Heer monton, uit Engeland over, die den Prins naar ’s Hage ontboden wenschte te zien, maar eindelijk met Gecommitleerden van de Staten-Generaal uit alle Provinciën naar den Prins te velde vertrok, en het gevolg van dat bezoek was, dat de Prins alsnu liet weten, dat, vermits Hun Hoog Mogenden de zaak van de vereeniging onzer schepen met de Engelsche vloot aan hem had- den gelieven op te dragen, hij daartoe alles doen zou, wat hij kon, tot meeste dienst van de gemeene zaak еп van Hun Hoog Mogenden in het bijzonder 3. Dus had hij dan thans zijne partij gekozen. Inderdaad, de aandrang was niet langer te keren. Ook de Keurvorst van Brandenburg was nader ingelicht. Zijn Resident rrorrs van Merode, Heer van Rumen, Gezindheid van €N zijn afgevaardigde Doctor nermpacnh, kwamen op tegen de voorstelling van den Palts- denKeurvorst van ‚ Brandenburg. Neuburgschen Afgezant, den Vrijheer raans врпихак, alsof het verdrag tusschen de beide passiderende Vorsten iets meer ware dan een ontwerp, aan hetwelk de partijen niet gebonden waren. Integendeel, de Graaf van scHWARTSENBERG was weder in den Haag geweest om met de Staten een verdrag aan te gaan, waarbij de oude betrekkingen, uit de bezelling van zekere plaatsen van ’s Keurvorsten gebied door Nederlandsche troepen voortvloeijend, van nieuws waren geregeld, en dit verdrag werd in het voorjaar van 1625 bekrachtigd % Ook zag het ег in Duitschland weder gansch niet naar vrede uit. De aaneensluiting van Engeland en Frankrijk, de verbonden dezer Mogendheden met Denemarken en Zweden, door welke tegelijk Oostenrijk in Duitschland, en Spanje in Найв bedreigd werd, beantwoordde de Keizer met nieuwe bewegingen van TILLYs troe- реп, en Spanje met plannen op de Noordduitsche havensteden. Door den Beijerschen Gezant trachtte deze Mogendheid te Brussel te verkrijgen, dat haar eene haven aan de Eems werd ingeruimd. Hiervan moest zij afzien. Immers de Nederlanders uit Embden te verjagen, waarvoor de Infante voor тпл den titel van Spaanschen grande over had, was eene hagchelijke zaak, en bovendien de Graaf van Oost-Friesland, die in zijne 1 Resol. Stat.-Gen. 5 Julij ,-1625. 3 Resol. Stat.-Gen. 18 Julij, 1625. 8 Resol. Stat.-Gen. 7, 11, 14, 17 Julij, 1625. | 4 Resol. Stat.-Gen. 30 Sept. 7, 23 Oct. 1624. 6 Mei, 1625. DES VADERLANDS. 97 T_T verbeelding de bandelooze troepen van MANSFELD weder zag naderen, zocht weder 1625— heul bij de Staatsche bezetting op Lieroord, еп dacht niet meer op de ontruiming van 1027. 