VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
de voorzorg niet welke de Moeder neemt , om deezen Schat te verbergen; maar, op ’t eigen oogenblik, als de Krokodil weggaat , komen. zy op °t nest aanvallen , en ont- blonten met behulp van hun bek, klauw en vleugelen, de verhoolen eijeren, die zy terftond opeeten, — ,, Laaten wy”, zegt de trefiyke Schryvér van wien wy deeze byzon- derheden ‚ den Krokodil betreffende , ontleenden , „, baten wy ons verwonderen over de wyze fchikkingen der Уоог- dfenigheid, die aan de Mannetjes der Krokodillen zodanig Qa 5 ‚+ 80+ 556. + - — HENDERPAALEN - - eene begeerte gegeeven heeft om hunne eigene jongen te verflinden, en de Gallinaros een fterke trek tot de eijeren inftortte. Zonder zulke hiadernisfen zouden de wateren „ _ nog de vlaktens , het getal der Krokodillen, °t geen , uit die menigte van eijeren , zou voortkomen, kunnen beva:- ten: want віеггедепйаапае de groote vernieling, die, uit de eene en andere oorzaake , plaats heeft, is het ongeloof. lyk hoe groot ееп aantal er overblyve ”. Ор de Americaanfcbe Eilanden is een Vogel, de Fregat- 4 geheeten , die de vliegende Visíchen, in dien korten vd ‚ welken zy zich boven het water onthouden , onder- chept. Welk eene fterkte en behendigheid is er tot dat einde noodig! De Natuur heeft hun over zulks befchonken met een grooten bek , aan ’t end zeer haakagtig omge- kromd, fcherpziende ooges , korte en (terke pooten met ftyve en kromme klauwen gewapend. De wieken zyn lang, maar zeer ligt, en dus kunnen ze zeer vaardig langs de oppervlakte van het water zweeven. Deeze Vogels, zegt Vader LABAT, worden midden in den Oceaan gevonden , drie of vier honderd mylen van het Land, ’t welk hunne ongelooflyke fterkte en fnelheid aantoont : want zy kunnen niet gelyk de Watervogels ор het water te recht raaken , zwemmen of rusten ‚en moeten dus zeven of acht honderd mylen vliegen, eer zy weder uit zee komen. эс Is bekend hoe de Walvisch, wiens grootte en fterkte hem fchootvry fchynt te ftellen voor den overlast van eenig ander Zeefchepzel , niettemin der woede van den Zaagviseb , ten doele ffaat ‚ deeze fchynt de Natuur ge- vormd te hebben om den Walvisch tot een vyand te zyn. Deeze heeft aan "tr einde van zyn bek een fterk, hard, beenagtig uitfteekzel aan beide kanten met fcherpe punten mede beenagtig , іп de gedaante van platte, Scherpe tanden , die naby den bek de langte van vyftien of achttien linien hebben, Met dit werktuig tast hy den Walvisch, waar hy dien ontmoete , wel ftoutlyk aan. Ik heb dikwyls , getuigt Vader LABAT, ooggetuigen geweest van dien (куа. De Walvisch heeft alleen zyn rt tot verdeedigend ge- weer, hier mede tragt hy ook zynen vyand te treffen, en э: is zeker dat één enkelde flag genoegzaam zou weezen om hem te verdelgen. Dun de мер, vlugger dan de Walvisch , ontwykt den doodiyken flag, ontfpringt het ge- узаг, doet een nieuwen aanval „en fteekt met zyn zaagswvs uic(teekzel den Walvisch; Maagt dit gelukkig, dan wordt de Zee roodgeverfd door het bloed , °t geen uit de wonden vloeit. | у TEGEN DE VOLKRYEHEID-., ENZ. Ser ~ Ву dëeze buitenlandíche voorbeelden zal ik aen Іа landsch, niet min aanmerklyk , voegen , te weeten dat der Reeken. Deeze Vogels leeven meest van Wormen еп In. feten „daar die bun voedzel voor een groot gedeelte in de wortels der. planten vinden, en hunne eitjes vry diep in den grond leggen, in daar toe vervaardigde holligheden, Om dus by deeze Wormen en InfeCten te komen , moeten de Roeken in den grond booren , en dien omwerpen. Те dier ootzsake vervoegen zy zich doorgaans op even omge- ploegde landen , °t gezigt van den ploegenden Landbouwer wekt hun op, en zy zoeken, met groote greetigheid en vlyt, bun prooi in de nieuw gemaakte vooren, Eenige jaaren geleden kwamen de Hoevenaars van eene der voornaamfte Landítreeken іп Engeland in ': begrip , dat deeze Vogels het Graan grootlyks benadeelden , en zy be- flooten , als hadden zy het met elkander opgettemd , dig Geflacht uit te rooijen. De Reeken werden overal vervolgd, de nesten geftoord, de jongen vernield ; maar , in evenredig- heid dat het getal deezer Vogslen afnam, vonden zy zich eplaagd door heirlegers van allerlei Iniecten , die op het Craan de Boomen еп de Vrugten aanvielen, en in с/а dag meer verwoesting aanregtten dan de Roeken in twaalf Maanden zouden gedaan hebben. Veele Landhuurders leeden groote {chade , anderen werden geheel en al ger, neerd. Eindelyk (taakten zy de aangevange vervolging, en bevonden, dat naar maate dit Geflacht van Vogelen zich weder herftelde, die pl der In(eéten, welke zy zich zelven ор den halze gehaald hadden, afnam. : Verfcheide kleine ogeltjes „ inzonderheid de Winter. koningjes en Pimpelmeesjes , ziet men , geduurende den Winter, in de tuinen , fteeds bezig met de Boomtakken te pikken. ? Із aan deeze Vogeltjes dat de Natuur last gegeeven heeft om de al te fterke aanteelt der wormen ; die op de vrugten aazen te beletten ‚ en die , desniette. genftaande , wanneer de koesterende Lenteftraalen hun doen herleven, overal in 20 groot eene menigte te voorfchyn omen. , : In deezer voege heeft de Natuur haare rede voor ieder ding , voor de plaats welke zy aan elke foort in de Dier- lyke Wereld heeft ingeruimd. Geene zyn "er of ze heb» ben haare byzondere nuttigheid, of door voedzel te ver- fchaffen , of door als hinderpaalen to dienen tegen den auderzias al te fterken aanwas ecniger (oorten. Zy . , maa. gef ` MINDERPAALEN maken vereenigd een volkomen Geheel uit , dat zich ftaande houdt door het onderling tegenwigt dat de dee- Jen op elkander hebben. Door eene foort uit te rooijen, Дет men alle de foorten in gevaar: want die ons het nutloost toefchynen , kunnen „ fchoon wy des onkundig zyn ‚ tot hindernisfen dienen van de vermenigvuldiging van zeer fchadelyke. Wy zien daarom ook, dat de Natuur, hoe weinig zy fchynt te ftellen in ° leeven van elk byzonder Schepzel , byzondere zorge draagt om ieder foort in Папа te hou- den. Allen heeft zy eene verbaazende vrugtbaarheid ge- fchonken ; maar die in dubbele maate toegedeeld aan de zodanigen , die anderer behoeftens verzorgen. — Zy heeft daar benevens aan haare Schepzelen eene wonder- baare fchranderheid verleend , om de laagen , die hun gelegd worden „te ontwyken. —— Zy heeft „in gevolge hier van, eene verfcheidenheid van fchuilplaatfen verzorgd, de opper- vlakte der Aarde met ontelbaare Boomen en Gewasfen bedekt , openingen in de Bergen „ fpleeten in de Steen- rotfen befchikt. —— Maar, "© geen tot nog fpreekender blyk verfterkt van de zorge , welke die al verzorgende Moeder, іп dit opzigt , draagt , zyn die melydende aan- doeningen , waar door zy eenigermaate de heerfchappy der Menfchen over de mindere Dieren verzagt. De Mensch alleen is vatbaar voor die aandoeningen „ daar hy het eenig Schepzel op den Aardbodem is van wiens wil, in- zeker opzigt, de volduuring of volflaagen onder- gang eener menigte van foorten afhangt. ‘t Is een mis- begrip zich te verbeelden dat ons medelyden zich bepaalt tot de elenden van Schepzelen van onze eigene foort. Er zyn Dieren , die , zonder onzen byftand, niet wel beaan kunnen ‚ aan deeze heeft de Natuur eenen zag- ten en buigzaamen aart verleend , zy zien Ter goedaardig еп onfchuldig uit, met één woord zy hebben in zich eene verzameling van die aandoenlyke hoedanigheden, welke %x eigenaartigst gefchikt zyn om in ons de gevoelens van medelyden te verwekken. Wy kunnen, derhalven , geen vogenblik in twyfel hangen , of de Natuur heeft deeze Dieren gefchikt om met ons te deelen in de zoetigheden die uit deeze goedaartige geneigdheid voortvloeijen. Zyn ze in lyden, hun gejammer maakt in ons een gevoel gaande, °t geen wy niet kunnen verzetten, zonder hun те hulp te komen, En, wanneer het beginzel van zelfs ГА TEGEN DE VOLERYKHEID, ENZ, - 5% behoudenis ons noodzaakt dat wy ons bedienen van de magt , welke wy over hun hebben , gevoelen wy hoe regtmaatig het is , dat wy hun lyden zo kort en zagt maaken als ons doenlyk is. nn ONDERZOEK NA ФЕ OORZAAK WAAROM AQUA FORTIS ZILVER EN GEEN GOUD , EN AQUA REGIA GOUD EN GEEN ZILVER ONTBINDTe Door у. соок. * TS een nog niet ten vollen beantwoord vraagftuk , waar- om Aqua Fortis Zilver en geen Goud, en Aqua Re- daarentegen Goud en geen Zilver ontbindt. Om op t zelve kortelyk te antwoorden zullen wy deeze vier dingen veronderftellen, Voor І. Alle lichaamen zyn zamengefteld uit zeer klei- ne vaste ftofdeeltjes, van eene uitgebreide еп] ondoors dringbaare , maar deelbaare , zelfftandigheid. Ten 2. Tusfchen deeze kleine lichaampjes zyn ontelbaar veel ope- ningen, die , in onderfcheidene lichaanten , grooter of kleinder zyn. Теп 3. Dat іп het vastfte lichaam, Goud zelf niet uitgezonderd, meer openingen zyn dan ftofdee- len. En, eindelyk , dat deeze ftofdeeltjes by elkander gehouden worden „ door de drukking of aandryving van eene onzigtbaare vlveiftof die ze omringt. Deeze vier tellingen toegelftemd zynde , merken wy аап, dat de ruimte tusfchen de porien van "r Goud zo groot niet is als die tusfchen de porien van °t Zilver: dewyl het eerstgenoemde metaal het laatfte іп zwaarte ver te boven gaat, Dat het Goud nogthans „hoe vast ook, po- rien hebbe , blykt onloochenbaar uit de bekende proe- ve van een uitgeholden gouden kloot, met water gevuld en onder de pers gebragt , wanneer het water daar door heen gedrukt wordt en aan druppels ор den kloot (ааг: veronderftel dan dat de Diameters der porien van het Goud tot die van ч Zilver zyn als twee tot één: -zo zal vol- gen dat de lichaampjes gefchikt om in de porien van het ud te dringen , acht maalen kleiner moeten weezen , dan de deeltjes , die іп de wyder porien van het Zilver kunnen komen. Dus is een mengzel, gefchikt om eenige lichaamen te ontbinden , niet zo gefchikt om het andere | те &60 Je COOK VAN HET AQUA FORTIS, РХ. te doen, of door dien de porien al te klein zyn om het ontbindvogt toe te-laaten of te муа, zo dat het, zonder tegenftand te ontmoeten „' daar door уІоеіје. In welke beide gevallen het zelfde ontbindvogt geen ontbinden. Aqua Fortis nu is gemaakt van Vitriool еп Nitrum: waar van Aqua Regia alleen verfchilt door eenig Ammo- niac -zout in zich te hebben 3 ° welk voor eén gedeelte uit Zee- zout beftaat. Deeze deeltjes nu worden, als wa- ren ze zo veel fcherpe wigjes , іп de porien ‘van °t Goud of Zilver gedrongen, tot dat de famenhangende deeltjes, die °t lichaam uitmaaken , van elkander gefcheiden , dat is vloeybaar gemaakt worden, terwyl zodanige zouten 3 wier deelen te klein zyn om op de deeltjes van " Zilver te werken ‚ zonder iets uit te rigten, vrylyk door de po» rien heen gaan. Hier uit blykt dat de deeltjes, gefchikt om op Zilver te werken, al te groot zyn voor de nauwe porien van Goud, als mede dat die, welke op Goud hunne Kragt oefe- nen, al te klein zyn om desgelyks op Zilver te werken: want het Goud een veel vaster en digter lichaam zynde dan het Zilver, volgt dat de porien van ’t zelve ook veel kleiner zyn, BERICT WEGENS DE HOORNS, BIAMMONS-HOORNS СЕ“ ПЕЕТЕМ, EN VAN °Т GEEN DE TARTAAREN DEN- KEN AANGAANDE ПЕТ DHR, VAN °T WELKE a HUNS AGTENS a DIE HOORNS KOMEN. Overgenomen „uit BELLS Travels. Р de oevers van de Rivier Oby wordt eeng groote menigte gevonden van dat foort van Yvoor, ‘twe daar te Lande den naam draagt van Afammons-boorn. Aan de kanten van de Folga komt het desgelyks voor. De Mam- mons - boorn gelykt van grootte en gedaante zeer naar de tand van een grooten Ора. "Ir Gefmeene volk is vast in ’t gee loof dat Ter een Dier, freeen zy Mammon noemen in de moerasfen onder den grond leeft , en vormen zich desaag- gaande zeer vreemde begrippen. De Tartaaren vertellen elkander veel grollen van dit Schepzet, doch °t fehynt my toe dat de gemeende Hoorns, tanden van groote Olypb ten dé BERIGT WEGENS DE MAMMONS - HOORNS. 561 ten zyn. Wanneer of ор welk eene wyze deeze Tanden zo ver noordwaards gekomen zyn, waar tegenwoordig, eduursende den winter, geen Olypbanten kunnen leeven , an ik niet zeggen. De Tartaaren verhaalden my dat ze den Mammon gezien hadden , en wel, by 'taanbreeken van den dageraad, op de kanten der meiren en rivieren : maar dat hy „ ор ’t ontdekken van menfchen , terftond іп ’t water {fpringt ` en nimmer by helderen dag te voorfchyn komt; hy hadt, volgens hun zeggen, de grootte van een kloeken Oly- pbant , en een verfchriklyk breeden kop waar opde Hoorns. ftonden , door welker behulp hy zich een’ weg baant in moerasfige plaatfen en onder den grond, waar hy, tot dat де nagt komt, verhoolen blyft. Dus fpreekt Ter bet onkun- dig en bygeloovig Volk over. Ín de meeste Steden tusfchen Tobolsky en Yenefiesky , waar wy doortrokken , zag ik veel van deeze zogenaamde Мате mons - boorns , eenige zeer gaaf еп ongefchonden, in allen deele gelyk Yvoor, uitgenomen dat de kleur wat geelagti- ger was, andere aan de einden afgefleeten ; doorgezaagd waren ze fraay gewolkt; men vervaardigt ’er Snuifdoozen еп Kammen van, en ze worden tot allerlei draaywerk ge- t. Ze worden op de oevers van alle de Rivieren in Siberien , tenswesten van Fenkousky , gevonden , wanneer de vloeden , іп den voortyd , door den gefmolten Sneeuw verooszaakt , de oevers gefchuurd hebben. Ik heb er gezien die meer dan honderd Engelfcbe ponden gewigts konden ophaalen; ook bragt ik een grooten Mammons-boorn mede in Engeland А en gaf dien, аф mynen waardigen vrind HANS SLOANE , ten gefchenke , die denzelven eene plaats gunde in zyne keu- rige verzameling: hy dagt mede dat het de tand eens Oly- __pbants was: men hadt deezen gevonden aan den Rivier д. фу op een plaats Surgute genaamd. UITTREKZEL VAN TWEE BRIEVEN , BETREFFENDE EEN’ NATUURLYKEN YSKELDER , ONLANGS IN BURGUNDIE ONTDEKT (*). IX eerfte Brief, na verfcheide natuurlyke zeldzaamheden , іо °t Land van Burgundie voorkomende „ vermeld те (© Hist. de Г.Лваб, Roy, des Sce 562 _ BEN NATUURLYKE YSKELDERe hebben , befchryft eenen natuurlyken Yskelder , omtrent vyf mylen van Befancon geleegen, іп deezer voege. — Hyis een groot Hol in een’ Berg/, die met eiken en andere hoo- ge boomen begroeid is, de ingang gelykt naar eene Stads- oort, de boog is zeer hoog, zo dat iemand er gemaklyk ín kan zien , binnewaards ontmoet men eene groote zaal met kriftal gevloerd. Dikmaals word er Ys ter diepte van vier vocten gevonden , en eenige groote ftukken hangen als festonnen van het boven verwulfzel af. In den winter Ze dit Hol vervuld met dikke dampen, eene kleine water- loop ftroomt ор den grond;eu mien heeft opgemerkt , dat, zedert ’er eenige boomen van voor den ingang zyn wegge- hakt, het Ys іп zo groot eene menigte als voorheen niet gevonden wordt. 7 8 De tweede Brief, eenigen tyd naderhand door de Acade- mie ontvangen , bevéstigt het geen de evenbygebragte vere haalt ; dezelve is gefchreeven door den Abt NICAISE , en vermeldt dat ?ег een groote toevloed van Volk was vanalle kanten, met wagens en muilezels, om den voorraad van Ys na alle deelen des Landfchaps te voeren, еп dat nogthans de voorraad van Ys op verre na niet uitgeput was; want Eén dag in °t midden van den Zomer kon meer Ys voort- brengen, dan zy in acht dagen konden weghaalen. "Ре mond van dit Yshol, Íchryft de Abt, is op den sop van een vry, hoog gebergte, en twintig. fchreeden breed , van develfde breedte is ook de ingang, en de langte haalt _ omtrent drie honderd fchreeden; de hoogte van den mond is wel tweemaal die van de grootfte Stadspoorten , de grot zelve is vyf en dertig fchreeden breed, en zestig lang , over- dekt met eene foort van verwelfzel ter gte van zestig voeten. De verbaazende veelheid van Ys wordt gevormd door een waterloop , die door de grot heen vloeijt; іп den Zomer is dezelve bevroozen , еп ftroomt in den Winter, men vindt er fteenen diè volmaakt naar de fchellen van ge- confyte Citroenen gelyken. In eigen perfoon , van eenige andere Heeren vergezeld, wag.de Abt Nicaise іп deezen natuurlyken Yskelder geweest. En waargenoomen hebbende , dat er ееп nevel in was, - hieldt hy dezelve voor ееп ontwyfelbaar teken dat het den volgenden dag zou regenen , gelyk ook gebeurde. De nabywoonende Boeren misfen zelden deeze zeldzaame AL manak raad te pleegen , om te weeten welk weer zy te verwagten hebben, en hun werk daar na in te rigten, ө AIA’ REYNOLDS VAN бе MELOENEN, 56%: an en ne en mn MANIER OM MELOENEN, ZONDER AARDE , MEST; OF WATER , VOORT TE TEELEN. Door den Heer REYNOLDS: ; Aak ееп bed gereed van gebruikte Run, vier voeter diep , zes voeten breed , en twaalf voeten lang ; verdek het zelve met vier raamen 3 men moet zorg draa- ten dat ‘er geen water of regen by kome, want een van jeiden zou het broeijen van het bed verhinderen. Dit bed noet omtrent eene maand voer het zaaijen der zaaden ver- aardigd worden ; de maand Maart is "er de gefchikfte tyd DE. e Wanneer het bed warm wordt, °t welk doorgaans id wintig dagen gebeurt, moet men eenige. Meloenzaaden in varme Melk , in een aarden pot, in het Runbedde zetten „ п daar zes en dertig uuren Inaten blyven, om den groer er Zaaden te bevorderen. Maak dan, op gelyken atan an elkander , vier gaten in het bed , ieder negen duimen. ver kruis wyd, en vyf duimen diep. Ор den grond dee- er gaten moet men , ter dikte van drie duimen , Run Groot, an, die zo fyn gemaakt is als zaagzel, zet daar in eenige an die zaaden, druk ze een weinig met den vinger, bes lek voorts met dergelyke fyne Run ’t gezaayde*ter dikte ап twee duimen , druk dan alles met de vlakke hand neder; Als de Planten eene bekwaame grootte gekreegen hebben, ies dan de beste uit, en neem de overige weg , verder noeten ze zuiver gehouden en de noodige warmte gegee- ren worden. | И Op deeze wyze, zegt de Heer ввүмогрѕ , dat hy ver- cheide jaaren de lekkerfte Meloenen geteeld heeft , ook Jenkt hy dat ze zuiverder van fmaak en gezonder zyn , dan lie op flinkende mesthoopen groeijen; Volgens deeze manier te werk gaande , is men ook bevryd van Wormen зп ander Ongedierte. Heete bedden van deezen aart kun- nen desgelyks tot het teelen van andere Gewasfen gebruikt worden. dt D, DEEL. MENGELW. N. 12, . Rr DE SÉ DE VOORNAAMSTE BEDBYVEN DE VOORNAAMSTE BEDRYVEN VAN BELISARIUS, D Е aller Liefhebberen handen is de BeLIsARTUS van den з А vernuftigen en fchranderen MARMONTEL ; dan elk weet, эз hoe die Schryver , onder den naam van dien grooten a Veldheer, eer de beste en heilzaamfte tesfen der Staat- ə kunde zoekt voor te draagen ‚ dan eene Gefchiedkundige. a Befchryving van ’t léeven zyns Helds te geeven. Dien an Held nogthans te kennen, PT hy іп de Gefchiedenis- a fen voorkomt, kan niet wel anders dan aangenaam zyn з» voor 't groot(te gedeelte onzer Leezeren ; waarom wy ve een Kort Berigt van zyne voornaamfte bedryven, uit de an beste Schryveren opgemaakt, hier plaatfen ”. Weinig weeten wy van de af komst van BELISARIUS. Hy werd , naar °t verhaal van PROCOPIUS , in Germanie, °t welk tusfchen Fbracie en ЛГуғісит in ligt, gebooren; en deeze Gefthiedfchryver, die hem in alle zyne krygsverrigtingen volgde, en gemeenzaam genoeg met hem was om zyne afe komst te weeten te komen, zou, ongetwyfeld , niet in ge- breke gebleeven zyn om die te melden , wanneer dezelve eenigermaate luisterryk geweest ware, anneer JUSTINUS , Opvolger van Keizer ANASTASIUS den eerften , den гооп beklum , trok hy zen Neef jus- TINIANUS ten hove „gaf hem de tweede plaats in het Ryk, en ftondt hem een Lyfwagt тое. BeLrsagius behoorde tot die bende, en begon hier zyn krygsleeven. Zyne uitwun- tende bekwaamheden deeden hem weldraa bekend worden , еп JUSTINUS zondt hem tot hulpe van GYRCENES , Koning der Iberiers, wanneer CAVADES, Koning der Perfen, van zins was om hem te dwingen den Christfyken Godsdienst te verlâaten. Hier deedt BELISARIUS zich kennen voor een dapper Bevelhebber, en bragt den fchrik onder de Perfen, door de Armenifche Perfen te flaan, en ееп t getal go- vangenen te maaken, Hy werd tot Opperhoofd der Re- meinfthe Krygsmagt іп ’t Oosten verklaard, en hy voerde den oorlog tegen de Perfen, kort naa dat JUSTINIANUS den throon bezat. Deeze Vorst hadt voortyds dikmaal met hem gemeenzaam verkeerd, zyne daaden gezien , zyne verdien- ften opgemerkt. De Perfen kreegen, in het eerfte gevegt, met hem, eene zwaare nederlaage; in het tweede was hy, door dien de Saraceenen het Romein/che leger verlieten, zo ‚ veorfpoedig niet,en werd geflaagen , of liever de nagt deed: Vaar stan, 505 den eindigen: want de Krygskundige BELISARIUS den ús dat de weinige foldaaten „ йе реш bybleeven, huns ne gelederen 50 vast gefloogen hielden , dat alle de` ondere neemingen van den vyand vrugtloos afliepen , en ze waren hiet ів (kaat hem ор de vlugt te dryven. Wanneer hy we- der by `t verftrooide gedeelte.zyns legers kwam , verweet hy _ N zelve henne bloohartigheid „ alleen door zyn bloed ей wonden te toonen ; en gaf hurt , als de eenigfte en geer zwaare ПтаЌе , over aan de kuaagingen van hun eigen be- fchuldigend en ftraffend hart. De Peien verlooren zo veel. volks in den fryd, dat zy het veld niet konden houden. › Kort naa deezen Пас werd BELISARIUS, door fUsTINIA= миз , oporitbooden , еп hy beroofde hem , zonder eenige rede voor dien handel by tc brengen , van °t bevel over de krygsmagt in bet Oosten. BsrLisarius was zeer begeerig om de oorzaak van dit misnoegen des Keizers te weeten , daar hy niets , ’t zelve verdienende , bedreeven hadt; doch te vergeefsch , de Keizer wilde zich niet verklaaren ‚ en BELISARIUS gevoelde het hartzeer, dat een ander de lauww rieren , door hem geplukt , opradpte. Hy bragt dus гуре digen in droefgecstigheid доог, wanneer een ongezien toes val hem gelegenheid verfchafte , ош „ор nieuw , blyken van * moed aan het Volk te geeven, еп den Keizer eenen: zonderlingen dienst te doen. | ' Twee partyen te Konffantinopole , ontítaan wegens de baars vermaaken, twistten metelkander, en ‘er vielen verfcheide bloedige gevegten voor. Eenigen der oproerige Ben werden gevat, ondervraagd en veroordeeld : maar toen ze ter ftraffe gebragt wierden, vereehigden zich de twee ‚ rukten de Misdaadigers uit de handen der wagten, en de gevangenisfen ор, en Ќакеп de Stad in brand „ en de geest des оргоегз woelde dermaate , dat ze ten оор» ‚ merk hadden den Keizer zelve te ontthroonen, еп zynen Neef нурАТОЗ uit te roepen, De Keizerlyke Iyfwagt wei» gerde ook tegen de opreegen aan ie trekken. JUSTINIA- NUS ‚уап vreeze overmand , was gereed op de vlugt te gaan , wanneer de Keizerin THEODORA, verwonderd over een zo hartig voorneemen , hem dus aanfprak 5 ;, JUSTINIANUS unt gemaklyk u zelven їп veiligheid brengen : maar ine Dien gy uw Keizerryk verlaat, zult gy welhasst ook uw leeven moeten verliezen ”. Dit zeggen deedt hem den reede bezweeken motd weder opvatten „ Ну zondt om BELISARIUS „ en geboodt dat һу zou komen om het oproer te dempen. Op dit cogenbtik kou BELISARIUS zich niet weerhouden, - + r sS Y 566 DE VOORNAAMSTE KEDRYVEN van eenige fcherpe uitdrukkingen zich te laaten ontvällen - en te zeggen. ‚> JUSTINIANUS heeft my vernederd , zon- der dat ik het verdiend heb ; hy heeft my , zonder eenige oot- zaake ‚ van eerampten ontbloot , nu gelaat hy zich myn Vriend te zyn; dewyl hy myne hulpe noodig heeft. Ik wil hier op niet langer denken, het betekent niets, hy is myn Keizer. Ik vlieg tot zyne hulpe”, Deeze alleenfpraak is geestig en edel , zy geeft blyk van de goedheid en groote heid zyner Ziele , en kan alle andere Onderdaanen leeren „ om, in dergelyke gevallen, op hun pligt, en niet op hun drift, te letten „en een Vorst geleden ongelyken te verwya ten ‚ door hem nieuwe dienften te doen. JusTIiNIANUS, den getrouwen BELISARIUS beloond hebe bende, voor de redding uit die knellende angften en drei- gende gevaaren, ontdekte hem zyn oogmerk om de Van- daalen in Africa aan te tasten, en hem dien krygstogt toe te vertrouwen. Deeze groote Veldheer zogtalleen gelegen- heden om roem te behaalen , en, wanneer hy ze aantrof , waren ze genoegzaam om hem alte geledene tegenheden te doen vergeeten ` GELIMER hadt HILDERIC , Koning der Van- daalen ‚in de gevangenis geworpen , en °t Opperbewind zel- ve in handen genoomen. JUSTiNrANus hadt hem deeze on- regtvaardigheìd menigmaalen verweeten , aangedrongen op de in vryheid Belling van HILDERIC „ en hem geraaden tot zynen pligt weder te keeren. GELIMER floeg alle deeze raadgeevingen іп den wind , en verfmaadde de Gezanten hem door JUSTINIANUS gezonden. De uitflag van deezen oorlog was zeer gelukkig. GELI- MBR hadtaltoos den kans des oorlogs tegen „еп vondt zich, in ’t einde , genoodzaakt het op te geeven. Barrtsanius deedt den Keizer weeten dat GELIMER zyn gevangene was, en verzogt de vryheid om hem voor den Keizer te mogen brengen. Hier op ontítak de haat aller Hovelingen tegen den Krygsbevelhebber;en zy wilden den Keizer diets mas- ken, dat BELISARIUS na den Throon dong, en een ont- werp gefmeed hadt ‚ош het Opperbewind in Africa in han- den te krygen; doch JUSTINIANUS was doof voar die las- tertaal, Hy berigtte deswegen BELISARIUS, dat hy bet hem in zyne keuze gaf om met GELIMER te Konftantinopole te komen of in Africa te blyven. BeLisaRtus berigt ontvan- gen hebbende van de onlusten zynenthalve on Vere trok fchielyk na Konffantinopole , om zynen befchuldigeren den mond te {toppen „еп, in de daad, zyne tegenwoordig- heid deedt den laster zwygen. ‘Zyne overwinningen, ез d we A . vere VAN BELISARIUS. - 50у verovertsgern waren хо ‘luisterryk als die der oude Romet- aen, en dewyl ‘zy eene dergelyke belooning verdienden , werd hy met eene zegenpraatende inhaaling vereerd, en trok door de Stad , zittende op een yvooren wagen, door RKaaven voortgetrokken; agter hem volgde de buit , op de Van-e daâalen behaald , hunne edelgefteentens , gouden en zilveren vaten, al de rykdommen van GELIMER , Zyn gouden тооп, eene groote menigte gemunt goud en zilver geld, еп de heilige vaten , die тітов uit den Tempel van Jeru/alem ре» haald, en welke GENSERIC , па de plundering van Rome, anet zich na „Africa gevoerd hadt. о, Terwyl Келјідлгітороіг dus bezig was met BELISARIUS te Беіоопет , op JUSTINIANUS hem de Burgemeesterlyke waare ‚ digheid hadt opgedraagen , beklaagden de Ostrogotben in Tale den dood van hunne ongelukkige Vorftinne AMALA- SUNTHA, ‘door den wreeden' THeoDATUS om °t leeven ge- bragt: JUSTINIANUS , dit hoorende , befloot terftond THEO- DATUS deswegens те ftraffen , verklaarde hem den oorlog , en топа BELISARIUS па Наќе, om tegen hem den oorlog te voeren: + "°t Ís-noodzaaklyk hier , met een kort woord , te toonen, hoe het Keizerryk in het Weste ten val kwam. De Romeinen. om.de groete fehadens, die zy geleden hadden in hunne oorlogen tegen de -Vifigotben, de Hunnen en an: dere woeste Volken , weder vergoed te krygen, hadden een verbond aangegaan тег de Alanen en Heruliers, eri eenige andere Может, uit welke zy veel manfchaps krees ьп, om humane krygsmagt te verfterken. Ор deezen tyd adt ber Romeinfebe ryk alle vermogen verlooren , еп de oude heldenmoed was ‘er niet meer te vinden. De vreem- de keygstieden, ‘in geenen deele bezield door de liefde tot het Vaderland „ vogten zonder vuur „ еп vorderden voar de gevingfte. dientten zeer grovtë belooningen. Onder de re- geering Vau:AUGUSTULUS , (dus geheeten wegens zyne min- derjarigheid) bragt dit Volk ‚ eene verdeeling der landen in Дайе eifchende, ORESTES, °з Keizers Vader , en Be- Staurder:des Ryks, om hals; dewylhy geweigerd hadt hun de verzogte landswerdeeling ‘in te willigen , plaatfende opo- ACER ееп Herulisch Soldaat aan hun hoofd; deeze nam het Opperbewind in handen, en bonsde den jongen Keizer van den troon. Deeze Staatsomwenteling viel voor іп den Jaare 476: Omtrent deezen tyd was hetdat PHEODORICUS de Ofiregotben aanvoerde , en Дайе vermeesterde.- Dit be- igt var den val dee Westerfchen Kefzerryks ‚ toont, ge- ak veels. andere voorbeelden inde Gefchiedenisfen , hoe l r 3 zeer gedrag Zeer weinigen verftonden , ongetwyfeld , de Oorlogshuast zo wel als hy deedt, en nooit was ter een ааг, zo voorzigtig , ze dapper verdeedigd als hy Reme verdeedigde met een hand vol Volks , tegen een talryke legermagt. ја ч einde, zich bedienende van de verdeeldheden der Goshen, maakte by varicis , hum Koning, zyn gevangenen ; deeze was cen der Bevelhebber ren geweest van den voorgaanden Koning THRODATUS » doch, die hem, de Gothen те onvrede aynde over sya se udes gedrag „ onttroond, еп, met zynen eoa, om Tt GE bragt hadt. Hupisap werd daar op wot Koming der Со ев uitgeroepen: maar zo dra de plegugheid gedaan was, {prak hy de vergaderde menigte in deezer voege заво Onze geledene ongelukken moeten ops wryzer doen wars -n ‚.en voor het toekomende leeren zorgen. Gy hebt dus lange fchielyk en voortvaarende y gedraagt u vervolgens voorzigtig- BBELISARIYS heeft hat in тузе hand om u te onder te ngen» Ву zal ook best de wyze weeten om u te befchermen. woordde , at by, zyn Bed van werbintenisfe 228 JUSTINI» NIS ZOU £ (tand doen, en nimmer, geduusende het keen yen van den Keizer, de Kooingiyke magt aanvaarden. · „Bruisaaivs nu дупе · onderveeming gelukkig volvoerd hebbende, v пок n па Keeflantinapele | met zich neemende. Ceris waaien onder de Onis be br e, ће cerite aanzien onder ten zel ty- бе, alle de Dirbapen over. Josee cutting эн, . | IS, 1 VAN Stieren, С 769 өш; en deszelfs Vrouw, de.Koningin ‚ zoer gunstiyk, en wol te vrede met de (chatten, vanden grooten THEODO= RICUS , in Zyn. bezit te hebben, kieidt hy ze inzyn paleis, dte met trocschheid zynen Raadabeeren vertoonende ; nog» thans verkoos ke piet dat ze in ч upesbaar zouden ver. toond worden, en weigerde BELISARIUS de eer eener open Бейге zegepraal, . Оесле weigermg verminderde egter den j emer der Fandaaien ep ӨЛ» Elks mond was vol жап zynen lof, зу kome den zich шеп wederhouden van verwóndering en eerbéed , woor den Held, dié alleen zo veele overwinningen als atie de oude Romeinen bekaald , twee Koningen gevangen goe Boomen, en, 69 één woord , den Reomein/chen naam im den voorigen luister. herfkeld hadt. 7 ‚Fusrimanus gaf, op nieuw, bevel аар BELISARIOS, ОШ te velde te trekken, en tegen de ben те oorlogen. Cos- KROES, hus Koning, berigt ontvangende van; de krygstoex alg il мап BELISARIUS , ZORGT. hem Gezanten om tot een Vredehandeling ve komen. Dit was nogthans maar een ges veinsde {treek van den Perffoben Vorst, naardemaat zyn weezenlyk oogmerk in deeze bezihding alleen (еле, om den {заг дег Лоти krygsmagt te verfpieden. BELIA» MUS, dit ontdekkende , verzamelde szyne geheele krygse magt, en beval dezelve eene onvesfehrokke houdingaante ` еп. Wanneer dan йв тре: Afgezant kwam ons ze ® bezigtigen , ftondt hy verte over de P eide ко Kor der Комей е Sokdaaten , ep de heldhaftige houding allezins doorlatende. Ор ’t ontvangen van dir berige bes fest cotrors; bevieesd geworden synde, om den vrede temaken, en vertrok van den grond des Romeinftben. Ge- „Hier op keerde sei marius „ met frisfche lsawėren: bea kranse „пе. Koosflanstnepole г maar купе heertyke sers rigtingen, еп behaalde overwinmtngen Konden hem-niet boe Преп: voor de vervolgingen der Keizerinne. Ну werd berigt met севе vamenuweering tegen den Keizer, en TRG. ODORA wus al te zeer: Gegen den Veldheer ingenoomen „ont hem onfchuldig te houden. Zy noodzaakte dieshalver jos: TINIANYS , omh Rem van alfe zyne waardigheden te ten, der Iyfwegt, dien hy hadt, wg (8 neemen, zyne geederen verbeurd te verkeinaren , en 2упе vrienden hem te Onrzeggen : " werd hem volftreke verbbooden-eenig mensch te zien, . AF де wereld ftondt verfteld: ats- Zy den Over nair der Gecken en Vandalen, en zelf van gehat айе) Е г4 ор gta DE VOORNXAMSTE BEDRYVEN op één oogenblik, verlaaten: ,-òngelukkig , verdrikt , той» der geld, en zonder eere zag, en overgegeeven aan debe- {pottingen van ’t geringfte en flegtfte volk. Maar deeza ongenade duurde niet lang. јоѕтімглмоѕ herftelde hem in Ше 5 zyne.-voorgaande „waardigheden ; еп zondt hem па Ву 2упе aankomst aldaar vondt һу de krygstugt in ’s-Ree aneinfchbe leger- geheel verwaarloosd. De Opperhoofden®e. en:niets anders dan zich te verryken. De Soldaaten hadden. geen andere bezigheid dan rooven ;-en te eenemaal деп obrlogsmoed verlooren ‚ terwyl de Jagezeetenen , reeds eenigen tyd hadden beginnen te morren ; om dat ze onder de beerlchappy der Romeinen ftonden. » De Oftrogotben bad, den desgelyks zich vereenigd onder.het geleide van беа dapperen TOTILA, еп, bykans., in {talie alles herwonnen , % Seen :BELISARIGS voorheen vermeesterd hadt. Onder meer andere, plaatfen hadden deszelfs Soldaaten Rome op eene zo barbaarfche муе: geplouderd , dat de aanzieniyk= fte Vrouwen zich in de nooedzaake gebragt vanden , om aan de deuren der Gothen haar.beood te bedelen. Hy hadt ten oogmerke die geheele Stad te verwoesten , Dat w veran derde van belluit ep het-ontvangen vameet Brief wegens BELISARIUS „ еп (шее alleen een gedeelte der wallen our vers ор dat hy op zyn :gemak er weder. in zou kunnen koe men. Na zyn vertrek kwam BELISARIUS te Rome, herftele de de vestingwerlten 5. TOTILA belegerde de Stad; maan ега шет verlies afgeflaagen. Vervolgens behaalde hy vera heide voordeelen op de Remeinen, tot dat Narses , Veld- beer van den Keizer jJUSTINIANUS, іп Дайе tegen hem: gen zonder werd ; die de Gatben verfloeg еп TOTILA doede de. Eer dit gebeurde hadt BELISARIUS te wege gebragt „dag һу thuis ontbooden werd ; dewyl hem een meerder toe- voer van krygsmagt tot het verdeedigen ғап. ойе ; dan hem tat nag dus lang was toegeftaan , ontaeqd werd. - - Berisarius kwam weder te Konftantingpole , onder de toejuichingen des Volks. De Keizer ontving hem ор '« vriendlykíte, en begiftigde hem met waardigheden en eers ampten. De aanzienlykfte lieden van den Staat toonden hem alle mogelyke- boogagting ; өр deeze wyze fleet hy ger sust zyne dagen , an genoot den roem , door туйе hel dendaaden verdiend: De hadt reeds eenen hoogen ouder. dom bereikt , wanneer eene menigte Hunnen de grenfen des Ryks kwam overftroomen, verfcheide plaatzen plondere йеп „-flagtingen. aansegten… het geld en vee weg namen, r en ‚ VAN BELISARIUS. - ‚5% en alles verwoestten. Теп .дееғеп, tyde badden zaaken van. den Godsdienst de aendagt van JUSTINIANUS geheel en al ingenoomen „еп BELISARIUS „ nu eenigen tyd geleden, alle, van den kryg hebbende laaten vaareu, waren er, geene krygsknegted ш gereedheid, om de Barbaaren tegen te gaan. Men hadt geene nieuwe foldaaten geworven, еп de oude , niet betaald wordende , waren genoodzaakt ge- weest de wapens neder te leggen , en toevlugt te neemen tot iets anders, om hun beftaan te vinden. De kry was dus verzwakt , еп de (teden onbewaakt. De Hunnes kwamen dan tot omtrent voor de poorten van Konftantino pole» en elk , uitgenoomen BELISARIUS , was met vreeze, evangen. Schoon gebukt onder den last der jaaren, vat- te hy de wapens op „ en de dapperheid bezielde hem met nieuwen moed, Hy verzamelde alle de Soldaaten, die in Kenftanzinopole waren , (zynde , volgens het verhaal van AGATHIAS Riet meer dan drie honderd ,) en wekte де jon= ge lieden op om bun Vaderland te verdeedigen , en zommie gen van hun wapepende , trok hy den vyand te gemoet, ELISARIUS zondt verfpieders uit, om te ontdekken waar de Hunnen legerden, en welk een vertooning zy maakten. Hy fchikte twee honderd man om in een himderlaage te gaan liggen, te wederzyde van een bosch, waar de vyand door moest trekken, en ортегкепае dat zy den wind recht tee gen kun hatlden, beval hy dat ze verfcheide boomen zou- den omver haalen , en langs den grond leggen, tot een ар ‘terhoede van zyn leger , op dat het ftof , daar door ver- wekt „ na de Hunnen toe zou waaijen, en zy daar door belet worden het klein getal der Romeinen te ontdekken „ en beroofd worden van het licht, noodig te hunner ver, deediging. Zo ras BELISARIUS vernoomen hadt, dat de vyand de plaats, waar de hinderlaage lag , naderde , trok hy hen te gemoet, en gaf het teken aan de twee honderd Soldaaten , te wederzyden van het bosch gelegerd. De Hunnen, dus van alle kanten bezet - vielen op elkander, en werden derwyze op een gehoopt , dat ze hunne werp- fpietzen uiet konden gebruiken, en ook, verblind door het vliegend ftof, konden zy hunne vyanden niet zien. In °t kort zy werden allen verflaagen , en maar eenige weinige ontkwamen , om het droevig nieuws, hunner, nederlaage p te brengen. BeLIsARIUS moedigde door zyn eigen voor- beeld гупе krygslieden aan „en geen één Romein (neuvelde in dien flag. Ор zyne terug komst liep elk ria de poorten der Stad, om hem te ontvangen , en te verwelkomen; het Volk | noem- фу DE VOORNAAMSTE BEDRIVEN: VAN BELISARIUS. roemde hem hun Vader en Veflosfer ` deezer overe winning verfpreidde zich over 't gelsele Ryk, elks was vol van den lof van BELISARIUS. Ну ftierf eenigen daar па, іп het jaar 565. Alle de lieden beweenden hun Opperhoofd, han Metgezel, hur Vriend. Het Volk befchreidde hun Verlosfer en Vader , еп het Keiserryk vers оог in hem allen тоет ep fteun. fon dit verhaál van BELISARIUS Тескеп, hebben wy niet eld , wat de Баруп е Gefchiedfchryvers verhaalen van е ongelukken, en деп dood deezes beroemden Mans. Zy verhaalen, neamlyk, dat Һу, fchoon onfchuldig , befchul- digd werd van eene zamenzweering ‚ tegen den Keizer jus- TINIANUS , °С welk ten gevolge hadt, dat hem àlle zyne deren en eerampten ontnoomen , en zyne oogen айкейоо- ken wierden; waar door hy ten laatften genoodzaakt was, zyn brood , langs de ftraaten van Konffantinopole „ met een Пок, zyn eenigst geleide, te bedelen. Wy hebben dit +e minder in opmerking genomen, om dat alles, wat men vaa deezen blinden en bedelenden ftaat van BELISARIUS , Ьу де јажеге Schryvers , ontmoet , een louter verdichtzel їз, dat door de Oudheid klaar genoeg wederfprooken wordt, De eerfte , die "rop de baan gebragt heeft, і JOANNES TZET- zes, een Grieksch Dichter, die in °t laatst der twaalfdé Eeuw geleefd heeft; doch tevens zelf getuigt, dat hy , vol- gens andere Chronyken, niiet van °t gezigt berobfd, maat, р de blyken zyner onfchuld ‚ in voorgaanden ftaat her- feld is (*). Men vindt er die niet vreetnd zyn van te den- · Кеп, dat dit verdichtzel verzonnen is , доот eenige yverige voorftanders van °t Pauslyk gezag; om het te doen aanzien afs een voorbeeld van de Godlyke gramfchap, tegen BELE- SARIUS , om dat hy den Roomfchen Bisíchop SILVERIUS van zynen (toel hadt geftooten (1). МААК Zie Baronii Annales Т. VII. р. 695-697. en daar Da Critica Т. ІГ. р. 628. / “а (Р) Zie Calif? Op. Chronol, р. 584. Suikers Alg. Gefchiede- nisfen. Derde Stuk Ы. 169. — Op welken grondflag de Heer Afar- montel , in zynen Belifarius, van dit verdichtzel, fchoon hy set niet als geloofwaardig заппеете, egter gebruik maake , hebben wy feeds aangemerkt by de aankondiging van dat heerfyk Stukje. Де N, Рай. Lester-oef. Г, D. М. 485. NAARSTIGHEID VERDIENT ONZE GEORG EK. МАРА” DAN ARMOEDE. 573 (Uit bet Engelsch.) ES iong Perfssch Vorst hadt zich overgegeeven. aan den Wellust , en beg: zyne dagen door in % genot der vermaaklykheden „ welke owelingen hem befchikten. Ор zekeren feestdag zong by, in de weelderigbeid еп vrolyke onbezorgdheid зупѕ harten, „Ik heb de verloopene oogenblikken genooten , ik geniet het geen thans wegvliegt, еп (саке! bet naastvolgende dear aan vast, Gerust en wel» vergenoegd , kan hoop op goed, noch vrees voor kwaad my beroe- геп." — Ben arm Man, zittende onder een venfter van de zaal, het feest gevierd werd, hoorde deeze woorden uit "e Konings mond, en riep 3 [adien gy, ten opzigte van иш eigen toefkand , gedeel zon- der zarge жуг, hebt gy dan ook tevens alle zerge omtrent anderen afdekegd? De Koning, diep getroffen door dat zeggen, keek vie йе” venftes „en zag eenigen tyd den Bedelaar met opmerking aan , en , zom- der iets te antwoorden „ gaf hy bevel, dat dien armen Man eene groote Somme gelds zou gegeeven worden. Vervolgens ging hy uit de zaal, en maakte by zich zelven eenige aanmerkingen aver гупе dus lang gehoudene leevenswyze. Ну be- merkte dax het eene aaneen&haketling was van bedryven, rechedraads ftrydig met de pligten hem als Koning vaegende. Hier over befchaamd , gam hy den teugel der regeering. totnu toe, door zyne gunfielingen geho ‚ Zelve їп еп. Меп zag hem geduurig bezig, en hy firekte гупе zorgen uit tot de verstafgelegene deelen zyus Ryks, ’ welk,te wege bragt dat de goede orde еп het geluk door ’t ganfche Koningryk binnen kort heerschte. Te midden vən alle zyne yverige poogingen hoorde hy fteeds klassen over de ongebondenheid , waar in die man leefde , welke hy op eene ло onverwagte wyze , met rykdommen als overlaaden hadt. ч Geval wilde dat hy hem weder zag aan de poort vah zyn paleis, gekleed шег het wanhavendfte gewaad, om een aalmoes bid- dende. De Koning toonde hem aan een der Wyzen van zyn Hof, 5 » Wier ziet ge de uitwerkzels van Goedertierenheid ! Gy weet ik heb deezen Man fchatten gefclronken ; maar welke zyn de vrugten? Myne weldaaden hebben hem bedorven, en zyn de Ьғоп- nen geweest van nieuwe gebreken , nieuwe fnoodheden, in dien on- dankbaaren ! ” — °t Jr waar , antwoordde de Wyze , maar gy bebt aan de Armoede gegeeven , ° geen ge aam de Naasfligbeid badi bebooren te Schenken. WAAR- ~. WAARNEEMINGEN omtrent de LUGTS-GESTELDHEID, WEDER ER. WIND, te AMSTELDAM , in January 1769. Barometer. k Daf'smerg.'smidd. "e 1 29. a — 5 Bo. 4 Я 5 29. 6 1 7 30. ER — a 29. зо — п == 12 — 13) о. о !30. 