VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Echter moet deze aangetekend worden, als eene les voor andere Regeerders, om hen te leeren , dat de ge- voelensen begeerten van een Volk niet moeten verwaar- bosd worden , noch dat eene natie niet als een land- god beftuurd moet worden , en dat men zelfs goede hikkiogen en inftellingen niet met geftrengheid, noch al te overhaastig, moet invoeren. Goede Vorften worden dikwyls, by wyze van beeldfpraak, de Vaders van hun Volk genoemd. Josera regeerde zyne heerfchappyen als het hoofd vam een huisgezin; .hy wenschte het wel- zyn zyner kinderen , en hy maakte ontwerpen tot hun geluk, en begeerde dat zy die met onderwerping zouden aanneemen, daar hy dezelve oogenbliklyk wilde ten uit- voer gebragt hebben. Zyn Leevensbefchryver pezzer zegt, dat, toen zyne Staatsdienaars hem den raad gaven, dat hy niet zo haastig in zyne verbeteringen moest zyn, hy ten: antwoord gaf : … Van alles, wat ik onderneem, » Wil ik aanftonds de uitwerkzelen zien ; toen ik der » Prater en den Augarten (*) in orde bragt, nam ik » geene jonge fpruiten, die alleen voor het volgende » geflacht van dienst konden zyn, maar boomen, onder » wier fchaduw ik zelf en myne tydgenooten vermaak » en voordeel zouden kunnen vinden.” LecroLp’s gedrag in ’t beftuur van Mongaryen wordt ge- fchetst; de zaaken , op de Ryksvergadering verhandeld , ontvouwd, met de gevolgen daarvan. Met vollen regt weidt de Schryver uit in den lof van de Verdraagzaam- heid , hier thans heerfchende, als hy vermeldt, „ dat, toen op den Ryksdag des Jaars 1791 de regten der Pro. tee (*) Twee openbaare ds em by de Stad Weenen. 5 teftanten bevestigd werden, behalven de Geestlykheid, flegts vier-ea-tachtig Leden waren , die tegen hun ftem- den; daar in tegendeel tweehonderd een-en-negentig voor dezelve hunne item gaven, van welken honderd een-en- tachtig Magnaaten , en het grootfte gedeelte Roomsch. gezinden waren” —= it het bygebragte Artikel uit de Ryksvergadering, hiertoe behoorende , blykt, dat de Proteflanten eene volkomene vryheid hebben van openbaare Godsdienst-oefening, met kerken en klok- ken, hunne eigene fchoolen en oefenplaatzen tot vorde- ring in kennis, en het regt om alle openbaare bedienin- en te bekleeden, tevens met zitting in de wetgeevende Raadsvergaderingen. — De Proteffanten moeten ook niet als eene kleine nietsbetekenende Sette aangezien worden. In het algemeen gelooft men, dat de Proteftan- den, dat is de Lutheraanen en Calvinisten zamengeno- men, met de Roomschgezinden in getal gelyk ftaan; en vóór twee ceuwen waren zy talryker , en uitgezonderd drie geflachten in °t jaar 1559, waren alle de aanzienly- ke geflachten Proteflanten. Het VI Hoofdd. fpreekt van de Bevolking, de Inwoon- ders, de Inkomften , den Koophandel en de Krygsmagt. Wegens de Bevolking zyn de gevoelens wydverfchil- lend. In de grootfte uitgebreidheid genomen, mag men het op omftreeks negen Millioenen ftellen. Deeze In- woonders zyn van zeer verfchillende Natien. De oor- zaaken van geringe werkzaamheid en weinigen koophan- del worden opgefpeurd in een Land, van °t welk de Reiziger zegt: , Waar heen ik my ook begaf, leidde men my in Kelders vol Wyn, en in Koornfchuuren die vol Graanen waren , en men toonde my Weilanden vol Vee, Als ik de eigenaars gelukkig rekende om hunnen fyken voorraad , en wel van Waaren, die nooit buiten gebruik konden komen, dan hoorde ik eene algemeene klagt — het gebrek van eene markt, het ontbreeken van koopers!” Voorts toont de Schryver, hoe de plaatslyke ligging van Hongaryen hiertoe medewerkt. ` De Krygsmagt beftondt toen in 87,400 man, en één Bataillon 7/chaikisten , eene foort van Rivierwagten of Landtroepen. In de Landen aan de Zwrken grenzende ` heeft eene foort van Krygsgebied plaats, De Reis van Buda na Gyongyes — de Gebergten van Masra en derzelver Delfitoffen — Aluinwerken pe e REIZE IN HONGARVEN, 235 de-gewainde opening -van eenen Vuurberg — zeldzaame Piktteen, en vuurbergagtige Tufa, worden in het VIF Hoofdd. voorgefteld. “Zo aangenaam als hy, op zyne Reis na Erlau, in het VIH Hoofdd. zich verrukt vondt door eene bevallige laats, Félcho-Farkan , waar de laatst overledene Bis- chop een fraai Landhuis bouwde, zo zeer is hy op den tegenwoordigen , die ’t zelve verdelgde, gebeten3 en waarlyk, de efchryving, die hy van deezen geeft, e van diens dweepagtige en flegter daaden, geregtigt hem, om niet gunítig te fpreeken van deezen dommen Yveraar , die een tegenbeeld oplevert van de hoogge- remde Verdraagzaamheid in Mongaryen, Men zal de laaltjes daarvan met verbaazing in het Werk leezen ; wy hadden gemeend , ze by te brengen ; dan ons blad tept ons om te- bekorten. ’ het IX Hoofdd, , handelende van de Salpeterwer. ken, de Paardenftoetery en Koehoudery van den Bis- fchop van ERLAU, krygt die veragtlyke man weder - eene beurt, Voorts vinden wy hier het Zoutmagazyn , dsmede de groote Puszta, of gemeene Weide, befchree. ven, Dit Deel is opgecierd en verrykt met eene nieuwe Kart van Hongaryen , in * byzonder van deszelfs Stromen en natuurlyke voortbrengzelen , door j. M. KORABINSKY» met byvoeging der Steenfoorten en Post- wegen, door R. TOWNSON. Hoe veel werks dezelve an den Engelfchen Schryver en den Nederduitfchen Vertaler gekost hebbe, kan men in beider Voorbe- rigt leezen, — Ook vindt men in dit Deel afgebeeld , ten Hongaarsch Edelman en een Boer, in hunne natio- war) Kleeding 35 alsmede het oude Kasteel te Visfe- gra | De Vertaaler heeft zich doorgaande we! gekweeten : alleen heeft hy , in de benaamingen van voorwerpen t Natuurkunde , Delfftofkennis, Kruidkunde en Na- tuurlyke Historie, wat veel ruimte genomen om derzel- Ver Benamingen onvertaald te laaten: niet weinige zou» den, met de Nederduitfche benaamingen ’er by te voegen; meer klaarheids gekreegen hebben; zo ook zal het onver. ald laten van een en ander Latynsch gezegde den Ne- derduisfhen Leezer, dier taale onkundig , om den zin Verlegen Jaaten. Wy zien het Tweede Deel, ter volmaa- king van dit Werk, te gemoete, Rr éj- 236 J. G. STEDMAN Reize naar Surinamen, en deor de binnenjie gedeelten van Guiana; door den Capitain JOHN GABRIËL STEYMAN. Met Plaaten en Kaarten. Naar het Engelsch Iide Deel, Te Am, flerdam, by J. Allart. dr gr. 8vo 350 bh reg Reisverhaal gaat op den eigenften trant in dit Deel voort, als wy ten aanziene der twee voorgaande vere meld hebben (*); wy vervolgen dus het opgeeven van den vere mengden Hoofd-inhoud, Het XX Hoofdtt, vangt aan met de Befchryving van eenen oproerigen Neger, en wordt gevolgd van die eener vuurige Mier} van het wandelend Blad; Doorn- haag-Spinnekop ; Duivenboonen of Erwten van Angola, en na- druklyke benaamingen , door de Negers gebezigd: het behelst voorts een zeer moeilyken en gevaarlyken Tocht ter beftryding der Negeren. t o Het XXt Hoofdft, vervolgt dien Tocht, in ’t voorbygaan de Wilde Porfelyn, den Calebasfen-boom befchryvende , en ftelt, onder andere gevallen, voor, hoe de Legêrplaats was inge- rigt; veele onaangenaame ontmoetingen met den Colonel Four- geoup Wiselen de tooneelen af; terwyl de fteek van een kleis ne Slang, op Suriname den naam van Orvw-coukou draagene de, aanleiding geeft tot eene befchryving van dezelve, en der middelen ter geneezings van wonden, door dezelve toe- gebragt. ` ~ Met de befchryving van een byzonder foort van Mieren vangt het XXII Hoofdít. aan; en iets van de Acajou - Nooten, den Eta- Appel vermeld hebbende , vaart de Schryver voort met de opgave van den Kryg:tocht, en de ontmoetingen hem byzonder bejegend, waaronder leezenswaardig is de uitzuiging des bloeds , hem overgekomen door den fteek van een ver fchriklyke Vledermuis. Een byzonder foort van Opposfum verdient de aandagt der Dierbefchryveren, zo ook de Agouls en de Paca; STEDMAN wederfpreekt, in een en ander opzigt, verfcheide voornaame Dierbefchryvers. Het zenden van eeni- ge Dadels doet hem van den Dadelboom fpreeken. Een tweede Tocht vangt met het XXIII Hoofd. aan, en is vol van zeldzaame ontmoetingen, doormengd met een be- rigt van den Landfchildpad; van verfcheide foorten van Hout, Plantgewasfen , Honderd-pooten , Springhaanen , verfchillen- de foorten van Visfchen. Hier ook laat de Schryver zich uit over de Zeekoe, het Zeepaard, en geeft zyne gedag ten op omtrent het aanweezen der Mfeerminnen. Wy Ee te t (*) Zie wegens het Ite Deel onze Jaderi, Letteroef. voor 1799: bl. 580, en over het Iide, hier boven, bl, 24. Ai REIZE NAAR SURINAMEN. 237 dezelve af. s, De Major asercomsie zeide my onlangs, in de Rivier van Suriname een Meermin te hebben aangetroffen. Lord moxssoppo houdt ook zeer ftellig ftaande het aanwee- zen van Zee-mannen en Zee-vrouwen (*), en verzekert, dat men ze in 't Jaar 1720 gezien heeft. Maar hoe agtenswaardig op andere punten het oordeel en gezag van deezen Lord mo- ge voorkomen , is het my niet mogelyk , om met hem in te ftemmen , dat ‘er mannen en vrouwen met vinnen en fchub- ben, laat ftaan met ftaarten, zyn zouden. Ik geloof, zo het my geoorlofd is myne gedachten op. dit ftuk te zeggen, dat men nu en dan in de rivieren, onder den zonnekeerkring gelegen, zoo op de kust van Africa als van Zwid- America , een zoort van Visch ziet, die met het halve lyf boven het water uitfteekt, zeer veel gelykheid heeft met een menschlyk fchepzel, maar veel kleinder is, en ten naasten by als die geen, welke men in 't Jaar 1794 te Londen zag. Deszelfs kleur is zwartachtig groen; de kop is rond, met een zoort van mismaakt aangezicht. Eene zwaare vinne vertoont zich by de oogen van het Dier,loopt tot het midden van den rug, en gelykt veel naar hoofdhair. Zyne twee armen en handen zyn twee vleesachtige en gevingerde vinnen, Het Wyfje, als zynde een dier dat haare jongen levendig werpt, heeft borften , even eens gemaakt als die van eene Vrouw. De ftaart is volmaakt als die van een visch. In veele opzigten gelykt hy naar het Zee-kalf, behalven dat de laatstgemelde geene vinnen op dea rug heeft, Dezelve is ook veel dikker ,-en verheft zich nooit boven het water, zoo als het dier zoo even door my be- fchreeven. Ik heb deeze berigten ontfangen van verfcheiden bejaarde Negers, en van verfcheiden Zndiaanen, die alle in hunne befchryvingen overeenftemden. Zommigen voegden ’er by , dat deeze dieren zingen; maar ik denke, dat het is een klaazend gefchrey , zoo als men wel van andere visfchen of halfllachtige Dieren-onder den zonnekeerkring hoort. Zy verzekerden my, dat zy, fchoon zeldzaam voorkomende, ten hoogften gevreesd zyn by hunne vrouwen en kinderen, diè hen Watra-mama, of Moeder der wateren, noemen; en, °t geen vreemd is, met dien naam beftempelen zy ook hunne Profetesfen.”” — In dit Hoofdftuk , waarin niet weinig zeld- aaams voorkomt, ontmoeten wy een verflag van den Mataky- boom ; (*) De Vertaaler , veele Aanmerkingen van den Franfchen Vertanler Overneemende , gewaagt van de Tritons, Nereiden, Sirenen, enz. [chappy der Weetenfchappen te Haarlem, XXII D. bl: 85, enz. waarin men, ten aanziene vaa dit betwiste onderwerp, veel keurlyks vinde, Wy konden niet nalaaten , dit, te deezer gelegenheid, te herinneren. 238 -J 6 STEDMAN boom; wy geeven dit zo als wy het vinden. ,, De Mataty- boom is merkwaardig uit hoofde van zyne wortels , die zoo. danig boven den grond uitfteeken, dat een groot aantal mer fchen zig daaronder zou kunnen verfchuilen, zonder elkander te zien; zomtyds zelfs ftaan zy zoo wyd vaneen, dat ma te paard tusfchen beiden zou kunnen doorryden; en derzelver dikte is zoo groot, dat men niet meer dan één plank of deel noodig heeft, om ‘er een tafel voor twaalf menfchen van te maaken.” Op den voorgrond van Plaat XXXIII ontmoet men eene aftekening van dien verbaazenden Boom. Dan de kleinheid der afbeelding van een zo groot voorwerp geeft de verlangde opheidering niet. Het XXIV Hoofdit. levert , behalven de berigten den Krygs tocht betreffende, de door STEDMAN voorheen beloofde be- fchryving van de Arrowoukas-Indiaanen , en een breed verflag van een Meisje, dat «ls een Venus by het zwemmen uit het water opkwam. De Schryver is met haar en baare Volkge- nooten zeer ingenomen. Slangen, Kapellen, Gewasfen komen hier voor, by een verflag van den Koophandel in de Volk- planting van Suriname, en de Befchryving van een Cacao-Plan: tagie; met veele andere byzonderheden. Veelal vergezellen wy eenen met ramp op ramp worftelen- den Reiziger; dan in het XXV Hoofdft. vinden wy hem ge- Jukkiger, op den wagtpost de Hoop, met zyne joANNA, waar hy zich befchouwt als de Worst van Commewyne. Op Plast XXXIX vindt men eene Afbeelding van de wooning, in welke hy daar huisvestte en de gelukkigfte dagen doorbragt. De befchryvingen, hier voorkomende, deelen in de opgeruimdheid van geest, en vloeit dit Hoofdftuk over van aartigheden en zeldzaame voorvallen ; .Dier-, Visch- en Plantbefchryvingen , te veelvuldig om hier op te tellen. Van het veel zonderlings kunnen wy niet onvermeld laaten, 't geen hy fchryft van bet zonderling verftand der Dieren, „Ik ontfng,” verhaalt hy, „ cen bezoek van een myner buuren, wien ik myn trap deed op- klimmen ; maar hy hadt nog naauwlyks den voet in myne lucht: wooning gezet, of hy fprong van boven naar beneden , fchreeu- wende van de verichriklykíte pynen ; en hy dompelde zig daadlyk in de Rivier, met het hoofd vooruit. Boven my heen kykende „ ontdekte ik- weldra , dat dit voorval veroorzaakt was door een zeer groot nest van wilde byën, of Was/y-wasfs, het welk zig geplaatst hadt in het rieten dak, recht boven myn hoofd, wanneer ik-myne kamer intrad. Ik liep dus op myne beurt weg, en gelastte de flaaven om dit nest onver- wyld uit te roeijen. Zy gingen aan het werk, toen. een Neger hen tegenhieldt , en zig onderwierp tot het ondergaan van alle ftraffen,die ik hem Wilde aandoen ; indien eene enke van deeze byën my ooit of ooit fteeken zoude. „ Masfers, » zeide hy my , deeze dieren zouden u reeds lang mgee” z; 9E REIZE NAAR SURINAMEN. 239 i! p hebben , indien gy hun vreemd geweest waart; maar zy zyn „uwe huisgenooten ; gy hebt hun ftilzwygend toegeftaan om „ alhier hunoe woonplaats te houden; zy kennen u zekerlyk, » en noot zullen zy u noch de uwen kwetzen.” Ik ftemde daadlyk in het voorftel van deezen man toe; en hem aan een boom besbende doen vastbinden, gelastte ik Quaco , de trap op teklimmen, byna naakt, het geen hy deedt zonder geftoo- ken te worden. Toen waagde ik het,hem te volgen; en ik vere klaar op myn woord van eer, dat zelfs na aan het nest ge- fchud te hebben, waarop de byën 'er al brommende uit- vloogen , en rondsom myn aangezigt heen draaiden , gee- ne derzelven my trachtte te ftecken. Ik ftelde dus den ouden Neger weder in vryheid , en gaf hem een glas thum en vyf fchellingen tot zyne belooning. Ik bebield ver- volgens deeze kleine byënkorf , zonder eenig gevaar voor my zelf, en ik maakte ‘er myne lyfwagt van. Tot myn groot vermaak deeden zy eenige Opzichters, welken ik onder een of ander voorwendzel de trap deed opklimmen, wanneer ik huns ne ovrechtvaardigheid en wreedheid ftraffen wilde, verfchei- den malen aartige fprongen doen.” Het vertrek der Krygsbende, als op handen, wordt in het XXVI Hoofdft. befchreeven, en tevens, hoe ‘er tegenbevel kwam om te blyven, met de uitwerkzelen daarvan op het Krygsvolk. Tusfchen beide komt de befchryving van de Zur- zaca en Sabatille , van de Papaija en de Gember; en wordt dit Hoofdftuk beflooten met nieuwe byzonderheden betrekkelyk de Negers. Hy hadt reeds eenige byzonderheden opgegzeeven omtrent de manier, op welke de Slaaven in dit Land verkogt en behandeld worden; dan hy gevoe!de, dit onderwerp niet uitgebreid genoeg behandeld te hebben , en deelt hier alle de berigten, die hy betreffende de Negers bekomen heeft, mede „ en vleit zich, zaaken te zullen vermelden , waarop men geen andagt genoeg gevestigd heeft, of die tot hiertoe flegts on- Volkomen zyn verhaald geworden, Hy vangt aan met zyne Stdagten over de Kleur der Negers mede te deelen, die hy Oordeelt dat geheelenal moet toegefchreeven worden aan de brandende lugtftreek, waarin zy leeven, en aan den verhitten dampkring door de regelmaatige winden, die over eindelooze _ Zandwoestynen heen wauijen,alvoorens zy tot eenig bewoond land komen. Hy laat zich uit over hunne gedaante , fterkte , gezondheid, vrugtbaarheid; dan ook gewaagt hy van Negers, Îecorys of Tweevingerigen genaamd ; maar hy hadt fiegts twee Van deezen gezien , en- opeen te verren afftand om ze te kun- den uittekenen, Hy geeft eenig berigt van ‘hunne Taal, van hun- ne Verftandsvermogens , Godsdienstbegrippen , Bygeloovigheden, verregaande Wraakzugt, doch laat niet na, ook hunne goede losedanigheden té vermelden. Dit alles is doorvlogten met WeDeuitenisfen, die tot ftaaving dienen van zyne onpi | ck- ajo k C. ven worden, zyn al'erafzigtigst ; en zal men niet zonder af- gryzen leezen, wat hun door mishandeling overkomt: eenig: zins wordt dit vergoed door het daar bygevoegd tafereel van welbehanielde Negers. Voorts gewaagt hy van hunne ver maaken, van hunne ‘fpeeltuigen , enz. Dit hebben wy me genoegen geleezen. Minder voldeedt ons het XXVII Hoofdft. , waarvan de in houd, fchoon 'er veel meer in voorkomt, dus wordt opge geeven: De Muitelingen voeren verfcheide Negerinnen weg; aanftootelyke Strafoefening; Onverfchrokkenheid der Negers ; verfcheide foorten van Giervogels ; Gekuifde Arenden; Be- fchryving van een Indigo- Plantagie; Kaneel-appelen. Deeze hoofd-inhoud is zonderling genoeg, en als men het geheel leest, wordt het nog vreemder. Het laatfte Hoofdft. van dit Boekdeel , het XXVIII, be helst den derden Tocht na Gado-Saby, en vermeldt den Vrede, aan de Volkplanting bezorgd. Boom-, Plant-, Infeêt- en Vogel -befchryvingen mengen zich onder het verhaal van deee zen zevenden en laat{ten Veldtocht in de Bosfchen van Guise na. Veelvulcige maalen hebben wy reden te over gehad , om de derwaards gezondene Krygslieden te beklaagen ; en met hoe veel gronds, kan, om van andere moeilykheden en gevaaren niet te reppen, blyken uit hetgeen STEDMAN Ver- meldt van het Hospitaal in zyne laatfte Legerplaats, waar merr dan honderd mannen ziek lagen. „ Men hoorde niets, dan zuchten en kermen, en daarby alle nagten het gefchreeuw der Guiaanfche Steenuilen. De kramp, een ongemak in Ss riname teer gemeen, kwelde de geenen , die anderzins nog in {taat waren om dienst te doen. Elk was in de grootfte droefneid gedompeld. Hier zag men iemand, van het hoofd tot de voeten, met bloedende zweeren bedekt; daar weder een ander, die door twee van zyne medgezellen gedraagen werd, en, in eenen diepen flap bedolven, den eeuwigen flaap inging, in weerwil van alle de fchuddingen en bewee: gingen, die men te werk (telde om hem te doen ontwaaken. Een derde, door de waterzucht opgezwollen, ftierf, door het water verftikkende, na den Heelmeester (die doorgaans ant: woordde dat het te laat was) vrugtloos gebeden te hebben om hem hetzelve af te tappen. Zommigen, zich in bë Hospitaal bevindende, baden God, met gevouwen handen, om hun te hulp te komen. Verfcheidene, door eene heete koorts aangetast, trokken zich de hairen uit, braakten laste ringen uit tegen de Voorzienigheid, en vervloekten den dig hunner geboorte.” Met grond mogt STEDMAN, by zyne, wederkomst van dien Tocht, ten flot van dit Boekdeel, fchryven: „ Myne Vriea- den te Paramaribo wenschten my geluk, dat ik nog leefde, > ai REIZE NAAR SURINAMEN. 241 taaan zoo veele gevaaren blootgefteld te zyn geweest; na van alle hulp ontzet, door distelen en doornen vaneen geree. ten, door infeêten geftooken te zyn; na*uitgehongerd, afge- mat, en op alle manieren gefolterd te zyn; na dikwyls ges brek aan kleederen, geld , ververfchingen , of geneesmiddelen, gehad te hebben; en, eindelyk, na bet verliezen van zoo wele bragve medemakkers, die in dit Land hun graf gevonden hadden.”. Daar dit de laatfte- Tocht was, zien wy het einde deezer Reize welhaast te gemoete; en wordt het ons opgegeeven in het IVde Deel , reeds door ows ontvanzen, en waarvan wy eerlang verflag zullen doen. Brief aan de Leezers der Vaderlandfche Letteroeffening, ter gelegenheid eener Recenfie van Gaspari’s Geographie , vere saald door de Eerw. Heer 6. VAN EMDRE ; gedrukt by j. AL- LART , fe Amflerdam , voorkomende in No. 2 van het Jaar 1801. Waar in wordt aangetoont, dae niets dan diepe onkunde, ongegronde vittery en haatlyke partydigheid in die Recenfie doorffraalt, Te Amflerdam, by J. Allart. In gr. 8yo. 15 bh elk een vreeslyke misdaad hebben wy begaan, een Werk, door. den grooten ALLART in het licht gegeeven, in deszelfs wezenlyke waarde aan onze Leezers te doen kennen, en door eene vrymoedige en geheel onpartydige beoordeeling van het Eerfte Deel van GaAsPaRrI's Geographie, vertaald door S. VAN EMDR@, het eigenbelang van dien Boekverkooper zoo vechtítreeks tegen te werken! Moesten wy dan niet voor- zien , dat die. man, die zoo veel fidutie flelt- in de kunde en bekwaamheden van meest allen die geleerde mannen , welke zyne pers met hunnen arbeid. wel gelieven te vereeren — (het zyn zyne eigene woorden , voorkomende in zyn Voorbericht aan de Leezers der Vaderlandfche Letteroeffening , voor deezen Brief geplaatst) geheel boos zoude worden, wanneer wg ons durfden vermeeten om de waarheid rond uit van een zyner persproduêten te zeggen, en daar door zyne ondernee- mingen ad nadeel toe te brengen? Ja, wy konden en moesten dit daadelyk voorzien; maar wy waren onpartydig en ftout genoeg, om te toonen, dat wy zelfs een j. ALLART niet ontzagen , nadien wy altyd in het denkbeeid fionden , dat de gunst, welke veele. beroemde mannen in ons Vadere land hem beweezen, door hunne Werken by hem te laaten drukken , hem zelfs geen oogenblik vrywaarde , om Werken uit te geeven , die veel minder waarde bezaten, dan hy, als Boekverkooper, zich verbeeldde, Hoe toch kan een Trechter oordeelen over de veele en geheel onderfcheidene vogten , die door denzelven naar beneden geftort worden ? De Brief zelve is van een ongenoemd Schryver; wie zich LETT. 1801. NO. 6. S das “voor het toekomttige zeker konde maaken (*)? ‚ons tegen te fprecken, tot dat uiterfte zoude gekomen 2) 142 BRIE. dus agter denzelven fchuil houdt , is ons en elken Leezer onvertchillig. Niet zoo is het gefteld met deszelfs waard; deeze toch moest tot zuik eene hoogte gebragt zyn, dat na in denzeiven wezeniyk bewees, dat onze beoordeeling m Gasraur’s Leerboek ongegrond, en daar door partydig of hate- lyk was, Dan, dit gefchiedt in geenen deele; in tegendeel: & eller van denzelven bewvyst op de. meeste plaatfen , dar wy zeer juist geoordeeld hebben. Het volgende ftrekke ten proeve, Wy hebben gezegd , dat wy het thans een ongefchikten tyd vonden , om een Werk over de Aardrykskunde in het licht te geeven.- Neen , zegt de Briefichryver, dat is zo niet; uwe aanmerking is geheel ongegrond uwe redenen we derfpreeken elkander. — Maar, ja, ket is waar, men z0 kunnen, denken , dat de uitgave bekwamer had kunnen gefchie den na den vrede van het Duitfcne Ryk met de Franfche Re- publiek ; doch uit de artikelen der vrede blykt nu, dat d verdeeling gencegzaam dus is, als GASPARI die heeft opgeze- ven: cene of andere kleine byzonderheid kan de Vertaakr agter het tweede Deel plaatfen. Maar wy vraagen, of de Vertaaler dan zelve niet zal toonen , dat hy te vroeg verta heèft? terwyl het enkel toevallig is, wanneer GAsPARI'S vere decling, in fommige opzichten , met de artykelen van den onlangs gefloten Vreede overeen{temt. Immers was hy geen Profeet , of eens Profeeten zoon, die zulk eene verdeeling In een Leerboek over de Aardrykskunde , hadden wy ge zegd, dat de zaaken met eene zekere uitgebreidheid voorge draagen moesten. ` Wy hebben geen oogmerk , oin den Brieffchryver by cl ken ted te volgen, nadien dit wezenlyk een verlooren ar- beid zoude zyn , daar eene enkele leezing al het gewrongene oplost: dus maakten wy, by voorb. geene aanmerkingen op bet Hoogduitfche Werk van GasPArI, maar op het vertaalde, zooals het voor ons lag, en in het welk vAN EMDRE ZOO duidelyk had doen zien, wat van hem, en wat van GASPARI was, dat wy piet konden mistasten. Zo fpraken wy niet van des Vertaalers oogmerk , by het opgeeven zyner aante- kening, betreffende Entre Minte e Douro; om dat wy dat oogmerk niet wisten ; maar Wwy waren zoo getrouw , dit wy żyne eigene woorden opgaven. Ook had de Vertaaler toen nog niet gemeld , dat hy mogelyk eene lyst van Muntfpetien agter het tweede Deel van dit zogenaamde Leerboek ‘zoude plaaten, en daar door als dan weder bevestigen, dat onze aanmerking, ten opzichte van dezelven, zeer gegrond is ge- weest. Even zoo getrouw handelden wy, door te doen zien, dat casani de Winden en Wind/lreeken met elkanderen vers Wart; terwyl het geenszins de zaak was, of hy door Win. den en Windflreeken hetzelfde verffond , maar wel wat hy zeide, Ren Schryver moet verftaan worden tit zyne woor- den, en kan niet verftaan worden uit zyne bedoelingen, wane neer zme woorden zo beurtwistelend en onbepaald genomen zyn , als in deeze Vertaaling gefchied is. | Eindelyk, — want de verwarde taal, betreffende de vers deeling van het Compas, met byvoeging van 4; zo als veele gezegden , op bl. 25 van Gaspaufs Inleiding voorkomende, zouden ons te lang ophouden, tracht de Brieffchryver dien Duitfchen Autheur te verdeedigen, dat hy het Duicfche Ryk veel breeder behandelt dan andere Landen van Europa; door te melden, dat hem dit niet afleen eigen is , daar hy dit met alle Duitfchers gemeen heeft. Maar zedert wanneer is het algemeen gebrek eener Natie als een voorbeeld van Navolging voor andere Natien erkend? … Waarom heeft BACHIE= Ne het Werk van uuBNER, ten opzichte van ons Vaderland ,zo Aanmerkelyk veranderd en uitgebreid ==? Zekerlyk, om dat et geenszins oncigen is, zyn eigen Vaderland het omftan- Sigst te befchryven. Maar Duitschland is ons Vaderland niet. Wy hebben deeze korte ‘danwyzing , betreffende deezen Brief, nodig geoordeeld, en laaten verder onze Leezers beflisfen, an welke zyde de Onpartydigheid of het Eigenbelang door- \ raalte: zeker is het, dat de toon van het laatfte, in het be- Wricht van j. ALLART 200 fterk doorftraalende, geheel ongefchikt ®, om iemand te overtuigen, dat hy, of zyn Brieffchryver , deezen de onpartydige lieden zouden kunnen wezen, di S 2 4e 444 C. F. POCKELS Charatter - Schets der Vrouwen, door CARL FRIEDRICH POCKSELS, Géheimraad van den Hertog van Brunswyk - Lunenburg. ` Naar het Hoogduitsch: door Mr. JOANNES VAN DER LIS ‘DEN, Advocaat te dA:nfleldam. Ile Deel. Te Leyden, h A en J. Honkoop, 18co, {n gr. 8vo. 146 Ll., behalven č Voorreden van XVIII Ul, | Ten aangenaam gefchenk, in ons oog, voor de vrouw zo E wel als voor den man, voor gehuwden en ongehuwden, voor den wysgeer, den opvoeder , met één woord voor ieder een, dien het om menschkunde tc doen is; een Werk , der halven, dat wy aan alle onze Lezers met vrymoedigheid aaopryzen. Op iedere bladzyde vinden wy den diepdenken- den wysgeer en den naauwkeurigen waarnemer. De Schryver fchept zich zyne voorwerpen zelve niet, maar zy worden bem gegeven; hy befchouwt de vrouwen niet, zo als zy zyn konden, zyn moesten naar zyn denkbeeld, maar zo als zy in de menfíchen- wereld dadelyk aanwezig zyn. Dit is reeds veel gezegd tot lof van dit boek; ‘er zyn ìindedaad niet zeer vele wysgerige opftellen , welke deze ver- dienflen bezitten ; daarom zyn ‘er ook vele zo weinig bruik- baar. Het vrouwelyk character wordt hier befchouwd naar deszelfs naturelyke gefleldbeid en de byzondere inrichting der natuur ; daarenboven naar der vrouwen tegenwoordige zeden en levenswys; en te recht noemt de Schryver zya boek een zedekundig tafereel van den mensch in % alge meen, en van het gezellig leven in ’t byzonder, Na deze Charaêterfchets der Vrouwen, welke by in verfcheidene Stuk- ken zal voordzetten, belooft hy ons ene gelyke, reeds ont- worpene, Charaêterfchets der Mannen ; indien , pamentlyk, dit Stuk de goedkeuring van het Publiek wegdraagt; waarzaa voor ons geenzins twyfelen, Het Werk is geen fysthematisch opftel , maar behelst een reeks zielkundige waarnemingen ; en, daar, om met den Schryver te fpreken , de zuivere tydrekenkunde van den wais- dom der ziele nog niet is uitgevonden , en het kind toch over het algemeen niets anders is, dan de beeltenis wan den volwasfen mensch in miniatuur, behoefde 'er by de zedeljke ontleding der vrouwe, ook met opzicht tot de jaren, gere naauwkeurige grensfcheiding afgeperkt te worden; doch tes aanzien der opvoeding neemt de Schryver het onderfched tusfchen volwasfene en kinderen paauwkeuriger waar. — Wanneer wy onze jonge dochters , zegt hy, reeds als huw hare vrouwen , cn niet als kinderen, behandelen, — 20 geven wy niet onduidelyk te kennen, Vat wy de menfchea even CHARACTERSCHETS DER VROUWEN. 245 even min, als de grote kunst van hare vorming, onderzocht hebben, Dit cerfte Deel bevat vier Afdelingen; wy willen de op- fchrifien hier affchryven. Dezelve geven evenwel flechts een algemeen en oppervlakkig denkbeeld van den inhoud, ja ou en dan wyzen zy alleenlyk rustpunten aan tot naden- ken en lezing; dit zegt de- Schryver zelve; wy zullen dus den Lezer geen ondienst doen , met 'er nog een enkel woord by te voegen ; hoewel het niet wel doenlyk is, al- les aan te wyzen , wat men: hier. min of meer ontwik: keld vinde. ee l. Man EN vrouw. Onderfcheid tusfchen derzelver dichas melke vermogens. — Oogmerken der. tende levenswys. Dan tekent de Schryver ene onrust bemin- Bende vrouw; voords de goede Auishoudelyke achtingswaardige vrouw; en toont, hoe deze naturelyk voor den man worden moet de toegevende vriendin en zyne vertrouwde; hoe zeker tederheid en zachtheid op het hart der mannen werken moet; hoe de vrouw door de natuur tot zachtmoedigheid en lyd- zaamheid getemd is, en dat evenwel dit vrouwelyk geduld { zeer onderfcheiden van hetgeen hy dydelykheid noemt, en at alleen het gevolg is van een zwak werktuigelyk geftel) tot het ryk der deugden behoort; en hoe de brave man in de armen ener brave en geduldige vrouw ia tegenfpoed zo - fterk wordt als een reus. IL, KINDSHEID DER VROUWE, IN VERGSLYKING MET Dik DES Nans. Eenvoudige eerfie grondtrekken van het vrouwee hk hart, zachtheid, buigzaamheid en weekheid van haar ge. 8 3 voed. = ea » —e mn — x EE rn ~ | i | p 4 i Pi 246 P C. F. POCKELS woel. ——a Voorlopige aanmerkingen over de vrouwelyke opii ding, en eenige van derzelver heerfchende gebreken, — chetzing én gevaaren van zekere kinder-dansfen, en vas het danfen in °t algemeen, Hier wordt ontwikkeld, he het meisje van de wieg af aan tot huisfelyke ingetogenheid en huisfelyke afhangelykheid wordt beftemd en opgeleid, De Natuur , niet de mannen bebben deze onderwerping van bet vrouwelyk geflacht verordend; het meisje draagt, in weer wil harer eigenzinnigheid, haren last met meer toegevend- heid, bidt weemoedig en fchroomvallig om vergiffenis ; baar moedwil is meer listig dan dapper en ondernemend; zy is uit harén aard vreesachtig , enz. Daarom is de vrouw zo Zacht, omdat zy den man befchaven moet; doch zal zy dit kunhen doen, dan -moet zy hem behagen , en trachten te behagen; de. aanleg daartoe ligt niet alleen ín hare licha- melyke fchoonheid , maar in de gehele vorming en bet we- | zen harer ziel; in het kleine meisje ís het re zichtbaar , dat zy ‘harten wil en zal vermeesteren. Hare opvoeding mag niet al te ftreng zyn; zy moet niet achterhoudend wor- den ; ook prikkelt men door te grote geftrengheid de be geerlykheid flechts te fterker; doch zeer onvoorzichtig is het, een jong meisje te vroeg in de gezelfchappen der grote wereld te brengen. Nopens zekere danspartyen voor kinderen is de Schryver vry breedvoerig; en , oftchoon zyne zedeleer zo ftreng niet is, dat hy aan een meisje het danfen volftrekt verbiedt, zo waarfchuwt hy ons toch, dat een meisje, dat zo veel danfen mag als zy wil, gevaar loopt om een ligt- zinnig fchepfel te worden, dat nergens meer gelukkig zal dan in de danszaal, en eindelyk enen goeden danfer den voorrang geven boven enen braven huisvader en echte noot. III. YDELHEID DER VROUWE, EEN GEVOLG VAN HAAR NA- WUURLYK GESTEL, VAN DE WYZE HAARER OPVOEDING, EN VAS DE BESTEMMING VAN HAAR LEVEN. Veiging der vrouwe id cieraad en Rlcderpracht. mm Derzelver beheerfching van kt Prouwelyk hart , buitenfpoorigheden en nadeelen. Gediyon- genheid en gemaaktheid. — Ongedwongenheid ; fchets vas deze beiden, — Verkeerd begrip van dezelven. =—— On- draaglykheid van eene gemaakte fchovnheid. Dat zy behager wil, is voor de vrouw een foort van plicht; deze zucht, zj Ontaarde maer niet in coquettery, is berinnenswaardig. De zorg voor welvoegelykheid en zindelykheid baant den kot oppronking ; de neiging daartoe moet voorzichtig gele en geregeld worden ; zy vervoert anders tot ene onbetar*- lyke kleding, en tot verkwisting. De neiging tot klekt cht vindt men ook by de lelykfte vrouwen, en tot in dn giten ouderdom. Ene te prachtig gekleede vrouw beburt alleen aan een faletjonker, Alles wat gedwongen en gemakt 5, CHARACTERSCHETS DER VROUWEN, 247 í, in houding, fpraak, kortom in alles, is gedrochtelyk ; choonbid door enig foort van gemaaktheid te willen ` ver hogen, heet het goud met lood omzetten, enz, IV, VaouweLYKE BESCHAAMDIHEID DE BESCHERM - GODIN DER VROOWELYKE DEUGD. Zuiverheid van het hart; derzet. ver swdzakelyifle en zekerfle grondbeginzels. — Derzelver geroaren, en middelen om die te behouden. Zyn de vrouwen gevoeliger dan wy? — Gedachten van Routfeau, omgaande de befchaamdheid der Vrouwen. Verkeerde begrippen daaromtrend, — Gewaande kuischheid onder fchyn tan Codrruchtigheid. De fchaamachtigheid der vrouwen is Wankelende en wordt coquettery, zo zuiverheid van hart en charaâer derzelver grondflag niet is; — zy vordert ene dubbele waakzaamheid, zo wel op de gevaren van buiten , als om alle verdenking van ene befmette ziel van zich af te keren, De redenen, waarom de vrouwen fchaamachtiger en kuifcher dan de mannen zyn, vindt de Schryver in hare Rruwgezettere opvoeding,voords in haar fyner gevoel van het welvoegelyke en betamelyke, en eindelyk in den minderen grad van hare zinnelykheid. Met de jaren verdwynen za vele aandoeningen , en fchynt ook de fchaamachtigheid det vrouwen af te nenten; zommige willen hare afnemende be- valligheden door een los gedrag vergoeden ; hoe nodig dàar- Om, dat ook deze hoedanigheid door zedelyke grondftellingen bevestigd en verzekerd worde, Er is ook ene valfche, ene vermomde fchaamte ; en alle overfpanning in de opvoeding der meisjes is hoogst gevaarlyk. Zedelyk bedrog of zeden- ‚ opgefinukte vroomheid en Godsdienst, is het“ gor- dyn, waar achter al van óuds de onbefchaamdfte misdryven werden, enz. Gaarne gaven-wy den Lezer nu nog enè proeve van den fthryftrant; maar wy zyn reeds breder: geweest, dan ons beftek gedoogt; dus ftellen wy dit uit, tot ons het tweede Deel in handen komt. Dit éne nog, eer wy de pen neder: leggen: Menige Lezeres zegt welligt: „dit boek over de Vrou- wen ús toch al wederom door een Man gefchreven!"* Dan zy ftelle zich gerust. Zyne vooroordelen, zo hy 'er enige, by het ftellen van dit ftuk althands, werken liet, zyn indedaad op de zyde der, Sexe; en, als Man, zouden wy byna wenfchen, dat ene lieve, zachte Vrouw zyn opftel alvorens eens in ham den had, wanneer hy, naar zyne belofte, ook ene Character- fchets der Mannen zal leveren, === De Vertaling is ons mede wet bevallen. o F S4 Over 248 OVER D? VERKEERING VAN VROUWEN MET MANNEN, Over de Perkeering van Vrouwen met Mannen, Uit het Hog. duitsch. Te dAmflerdam, by de Wed. J- Dóll, 1800, b 8vo. 107 bl, \ k ben, zegt de ongenoemde Schryver, Vrouwen myne vorming 1 fehuldig y mogt myn boek mame worden! En dus eindigt hy: lk neem dan afftheid van u, myne Vriendinnen, die myn werkje wel hebt willen doorbladeren; hebt gy ‘er raad en troost ín gevonden, dan ben ik ten vollen beloond » Enz. Dit ' boekje is dus eigentlyk alleen voor Vrouwen gefchreven, en de Lezer voelt nu reeds den geest van hetzelve. Aan jonge Meis- jes, getrouwde Vrouwen, bejaarde Vrysters, Weduwen, korte om aan al wat vrouwlyk is, wordt hier troost en onderricht toegediend. Maar zal het wel algemeen bevallen aan onze Jufferfchap? Wy willen enige uitdrukkingen, die zich de Schry- ver veroorlooft, affchryven, die hy zelve by haar mag ver. andwoorden; wy althands nemen die verandwoording niet op ons. Indien zy (de Vrouwen namentlyk) niet door liefde en het huwlyk bezield worden, is de hron van Lus haare deug- den verflopt. Een jong meisje ziet in elk man den haa- ren, ja, om recht zeker te gaan, zou zy ze alle gaarne verove- Ten. — De vrouwen gevoelen, dat de liefde der mannen haar ENIGSTE geluk is. — De grNiosTE wensch van haar leven is, hem (den man) ze bezitten, — De echte Libertin is een ten uiterflen gevaarlyk mensch: hy heeft niets dan de wetten der overeenkomst te beflryden, tegen welke de Natuur zelve zick verzet. Een gehuwd man is ongehuwde meisjes in den re- el_onverfchillig F gehaat: haare aanfpraak is verloren of Ged en geworden; in 't eerfle geval heeft hy geene waarde voor haar, in `t laatfle heef? hy haar op ’t hoogst beledigd. — Het hart van een meisje kent geene plichten der Samenleving. —_ Als jonge meisjes van mannen Spreken, heeft "er geen tusfchengevoel plaats. Zy mogen zich misleiden, of met woar- den fpelen, haare liefde is vriendfchap , en haare vriendfchap liefde, enz. De volgende regels uit het Fabelboek van GEL- LERT vielen ons in by het lezen van dit boekje , en wy kon- de ze maar niet uit de gedachten zetten; de Schryver (chynt in ernst te denken, dat zy by ieder vrouwelyk wezen, zonder enige uitzondering, waarheid zyn: , » Twee meisjes toonden beide blyken an hoop. Waarop? Wel op een man; Want wat ’s hier by te vergelyken , Waar op een meisje hopen kan?” Wy hopen evenwel, dat onze Lezeresfen daarom niet alte zeer tegen dezen Schryver zullen vooringenomen worden; wy verzekeren baar, een vrouwenhater is by niet, maar in en, OVER DE VERKEERING VAN VROUWEN MET MANNEN. 249 deel een warm vriend der Sexe; en dit zyn Werkje is in- dedaad lezenswaardig. Zedekundige gefchriften (dit is het korte Voorbericht) moeten naar geestryke aftrekfels of Esten- tien gekken, en in een klein beftek veel geest bevaiten; maar de meeten zyn als de Pompoenen , die veel vertooning maa- ken, en weinig krachts bezitten. Tot welk cene klasfe dit Werkje behore , moet de inhoud beflisfen. Ofichoon wy nu juist iedere uitdrukking in dit boekje niet voor goede munt vaemen, zo is het ‘er toch zeer ver van daan, dat wy het onder de pompoenen zouden rangfchikken; in tegendeel, het bevat in een kort beftek zeer veel goeds; en om den Lezer daarvan te overtuigen , willen wy het een en ander tot ene proeve afichryven , hetgeen aangenamer wezen zal, en beter ook voldoen aan dat oogmerk, dan dat wy de tytels opgaven van de agttien Hoofdítukken, waarin het Werkje is afgedeeld, Zie hier dan iets uit het zesde Hoofdftuk: over de verkeering van jonge meisjes met mannen in ’t byzonder, „>— Het algemeene lot der menfchelyke Natuur is zwak- » heid, en één oogenblik kan het werk van jaaren vernieti- „gen, Mogten daarom de vrouwen nimmer ophouden zich. » Zelvete wantrouwen! ô, Dat zy zelfs de vluchtigfte aanprik- » keling van zinnelykheid zochten te onderdrukken! In’ onze n» Organifatie is het eene gevoel aan het andere gehecht; de eene » nuw zet de andere in beweeging; zy hangen allen door » tene wondervolte fpeeling aan elkanderen. Hoe menig eene » viel eer zy 'er aan dacht! Hoe menig eene bezweek zon. » der het immer te willen! ‚„ Van den eerten flap kunt gy byna altyd meester zyn , » niet van de volgende, Hebt gy eenmaal recht op uw per- » foon vergund, houdt gy op dezelve machtig te zyn. Gy » Wordt onwillekeurig , dikwils onweetende, voortgefleept , „en ontdekt den afgrond, waar in gy ligt, niet eerder , » dan wanneer gy zonder redding verlooren zyt. » Nimmer kunnen jonge Meisjes te voorzichtig zyn. Onte » Wykt de eerte, ontwykt alle liefkoozingen, die gy niet » Openlyk vergunnen kunt, Geen geheime betrekkingen , » geen flille verkeering! Zodra gy 't geheim zoekt, wordt uwe » deugd twyfelachtig ! Vertrouwt geen Man, die vleiëryen „AN u verfpilt, al fchynen ze u nog zo onverfchillig; de » Verleider befpiedt a in zyne laage. De eene gunst brengt ‚… de andere voort, elke vermindert de achting der Mannen , » € alle eindigen in uw eigen verderf. » De grootfte waarfchynlykheid eener Echtverbintenis kan » hier geene uitzondering maaken; de verleiding vertoont zich » in alle gedaanten. Hoe dikwils werden verwachtingen door » Even dezelfde middelen vernietigd, die haar b-gunftigen » moesten! Het onrechtmaatig genot maakt het rechtmaatige » Overtollig, en de hartstocht houdt met de bezitting op. n» ô Hoe veele arme bedroogene weezens , welke door ies 33 GCE- ve 250‘ OVER DE VERKGERING VAN VROUWEN MET MANNEN, La „ derfte overgave een’ man zochten te kluisteren , dien zp „ even juist daarom voor eeuwig verlooren! - ‚‚ Weest des op uwe hoede, jonge Meisjes : gy kunt uw: „ deugd maar éénmaal verliezen! Weet, dat waare tederheid „ de beminde acht, en echte liefde altyd befcheiden is, „ Hartstocht ‘zonder kieschheidonteert de waarde der Man- » nen, en een groote ziel kan nimmer voor zichzelve bloo. zen.” j Het flot van het agtfte Hoofdftuk voegen wy hier nog by: „ Ik eindig dit Hoofdítuk met eenige algemeene regelen, , de verkeering mer getrouwde Mannen betreffende. „ Laat u niet door de gewoonlyke vryheid van hun gedrag sen gefprekken, tot navolging van hunne manieren, verleis „ den! Hen zoekt men te verontfchuldigen , u zal men het „ nimmer vergeeven. Uwe jongvrouwelyke zedigheid, maa- s» tigheid , en kieschheid moeten zich altoos gelyk blyven, „ Gy wordt veellicht nagegaan, en uw gedrag kan uw ge » luk beftemmen, ‚‚ Behandeld getrouwde Mannen met achting en welleevend- „» heid; vereenigt fynheid wan manieren met wezeniyke waare » de ;maar wacht u wel,de jaloerschheid hunner Vrouwen op » te wekken. Vermyd den fchyn van vertrouwlykheid! Ont- ‚… dekt geen vuur of drift, geene meerderheid van vermogen » in uwe gedragingen; toont geen byzonder aandeel, sẹ belang voor kleinigheden. Ontwykt een byzonder onder- » houd; de besie Vrouwen hebben zomwylen haare zwakhe- » den , zy leggen alles tot haar nadeel uit, houden zich im. „ mer voor verfmaad, en zien elk meisje voor haar mede- ‚» Vryster aan. Vuurige liefde maakt jaloersch; hebt toegee- » vendheid met haar, Dikwils zyn de mannen ook zelve „ fchuld daaraan; want hun gedrag is niet altyd ’t voorzich- » tige. Vrouwelyke kieschheid wordt door dingen belee ‚> digd, waaraan de mannen niet eens denken. Eindelyk kan » vrouwelyke jaloufie zich op daadelyke ontrouw gronden. ‚ Hoe 't dan ook zy, vermyd ten minften elke natuuriy:e » gelegenheid daartoe,- Gy zyt het u zelve, gy zyt het uw „ Eigen Gellacht verfchuldizd, Weet gy of uwe toekoomftige » betrekkingen niet dezelfde zyn kunnen ? Doet gy uwen ‚‚ plicht, en wanneer dan nog een boosaartig of dw „ fchepzel zich kwellen wil, zo zal het zeker uwe fchuld „ niet zyn.” > W De Lotgevallen myns Vaders, of hoe het kwam, dat ik gei g ren wierd; door a. vaN Korzenue. Uit het Hoogduitsch in ' Fransch, en uit het Fransch in het Nederduitsch vertaald Te Amflerdam, by G. Roos, 1800. Zn 8yo. 138 bl. 