VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
het gebruik der Pfalmen; zonder dat 4 dit zal-hy ook niet vergen, in alles m g Dus kunnen wy hem niet toeftaan, dat de CX Pfalm „ vooronderftelt te veel kundigheden va „ [che gebruiken, om voor elk, een k ui baar >, zyn.” Worden dan zo groote kundigheden om te weeten, dat de Joodfche Hoogeprieste inwyding ,. met olie gezalfd wierd? — € volgende Pfalmen geeft de Schryver „bl, a oordeel in zo weinige woorden op s nog tot een ftaaltjen zullen aanhaalen ; het aanmerkingen daarover voor onze Leezers « Pf. CXXXIV.. Ook dit es ist ` gs DCCC »het by ons met eenige vrugt zoù kunne » worden. in ver ti a o „PI. CXXXV. Een lofzang , die deezen. » dient; wy hebben te weinig omftanc «zulk een lied met eene gevoelige zie » doen zingen, wy;denken naauwelyks aan. „Ten, van argodene naren , ik wyğe. da W » ons menschlievend gedrag tot onze, byeenkon iden Ì muig te zyn in de erk x - d hr hat "~ PRAKTYK DES BYBEL% 213 „Pf. CXXXVI. Van die zelfde geaartheid , doch meer tr: Re Pfalm. „ PL CXXXVII. Wy hebben ons elders reeds ver- “sn Klaard'over het waarlyk aanftotelyke, het geen dit s» gezang gantsch onbruikbaar maakt. „PECXKXVIIL. Wel bruikbaar, maar nogthans van » dien inhoud, dat wy verfcheiden zoortgelyken ter on- „ Zer keuze hebben.” | £ Op de befchouwing der Pfalmen volgt, hetgeen de Schryver noemt, Menschkundig Onderwys in de Spreuken van ren Vooraf vinden wy hier iets (bl. 264—268) over het oogmerk van dit Boek, en het gebruik , hetgeen men ‘er van heeft te maaken. „ Indien men dit ge- » Íchrift,” leezen wy bl. 265, „als een volledig za- „menftel van den plicht der menfchen wilde befchou- » Wi, zou men het regte gebruik van deze verzameling » Daar het doel des fchryvers niet treffen. Al kon men » ppn: het is een volledig zamenítel , fchoon niet » in de gewone orde , zo wil hy de voorfchriften der » deugd niet, zo als zy wetten zyn, maar zo als zy » zyn tot ons genoegen en waar geluk, aan- » Pryzen, en langs de waarneemingen van anderen op »de beste: wyze ons daartoe opleiden, Eigenlyk ge- ” gokan, is zyn opftel zo zeer geene deugden-leere , » die anders heiligheid, ten aanzien van de vorming des » menfche, in de uitoeffering der godzaligheid genoemd » wordt; het is meer die zedelyke befchaving van den » mensch, die hem tot het aanvalligst èn nuttigst lid » der zamenleving maakt, welke hy ons aanpryzen » wil,” enz, „ Hierom,” zegt de Eerw. VAN VLOTEN ; l. 268, „is eene inleiding van den zameláar, even zoo » treffend als uitvoerig, ook zeer belangryk, en zy be- » hoort door ons in haren gewigtigen inhoud gekend, en » Ons eigen gemaakt te worden, willen wy dat nut uit » SALOMO’ fpreuken plukken, waarin zy zich ongetwyfeld » Van alle andere het meest onderfcheiden zullen.” Als je eene Inleiding befchouwt onze Schryver, bl. 294, € Negen eerfte Hoofdftukken; met het Tiende begin- DEN, Zyns oordeels , de eigenlyke Spreuken. Hierby vindt men, over het waare gn deezer Spreuken; be: woonte van dezelve door de jeugd te doen van iten leeren , eenige aanmerkingen , welke wy gaarne Huden affchryven , indien wy daartoe ruimte hadden. “volgens geeft de Schryver, bykans van vers tot Q3 vers; 214 W. A VAN VLOTEN vers, eene foort van ophelderende uitbreiding, welke wy doorgaans met veel genoegen hebben gelezen, en on- zen Leezeren gerustlyk durven aanpryzen; {choon zy fom- tyds wel eens denkbeelden behelze, welke de oorfprong- Iyke Schryver waarfchynelyk niet bedoelde, Van dien aart is, by voorbeeld, hetgeen by Hoofdd, XV: 5 gezegd wordt. . Daar bl. 423 (taat vs. 26, dieht men te leezen ws. 28. Om ook van deeze uitbreidingen een ftaaltjen te ‘geeven, zullen wy overneemen, hetgeen, bl. 452 en 453, gezegd wordt over Spr. XXVI: haan » De omgang met s lieden, die weinig verftand hebben, behoorde bedagt- s zamer ingericht te worden, wilde men hen bewaren s voor het misdoen; ... het is eene roeping voor een „ verftandig man , het zich gemakkelyk te maken, om ‚ hen zoo te kunnen beveiligen; onder hen is nogthands ` „ Eene aanmerkelyke verfcheideuheid van karakter : ‘er s Zyn ‘er zoo dom, ZOO gantsch beneden de mensch- a heid , dat zy alleen door flagen ingeteugeld of han- „ delbaar kunnen gemaakt worden: deze zyn wis onder „ de ergften in gebrek aan vermogens , maar geenszins „» de zorgelykften; — ‘er zyn brutale zotten , die dan » alleen fchynen verftand te hebben, als zy fchelden en » tieren kunnen: bloedryke geftellen hebbende, en geen s, heeren over hunne driften zynde, moet men hen maar » laten uitrazen, want dan zyn zy het eerst bekoelt; s» — er zyn ook verwaande weetnieten , die door de s, verkeering met menfchen eenige befchaafde denkbeel- » den verkregen hebben , of die om hunne fchatten of >, aanzien mecnen regt te hebben, om beflisfend over s waarheden van belang te vonnisfen: zulken moet men » niet uitvoerig wederleggen, maar dvor een enkel krag- » tig bewys hun de armoede van hunnen geest doen as gevoelen ; die het ongeluk heeft van veel met dezel- » ven omtegaan en hen te beftuuren, moet hun gewis $ meer bezigheids verfchaffen, nogrhands gene , die bo- 'a ven hun verftand reikt, wil men zich voor verwarring a behoeden.” Somtyds zoude men deeze aanmerkingen als half boertende kunnen opvatten. Zo leezen wy, bl. 389, over Spr. XX: 3. Men zou tegenwoordig de- n ze fpreuk wel kunnen misfen: want voor hun, die » met vorften omgaan, komt het zeldzaam tot die ed as t€, dat er gevaar is: het vleijen der groten is zo âl- » gemeen, dat men voor zoortgelyke uiterften niet meet s te vreezen hebbe,” ji ; et PRAKTYK DES: BYBELS. à : BIs Het maste Stuk heeft tot opfchrift, Betragtende Aan- snerkingen op des Predikers: Gefchrift. Over dit Boek en deszelfs Schryver hebben wy iets gezegd by eene vroegere legenheid (*}:: De Eerw. VAN: VLOTEN is wan ged; ‚ dat het Werk zelve van saLomo, -maar het dot, Hoofdft, XIE: 9—14, van:ċene andere hand is. boore hem zelven: ‘s, Alles komt opde gelukza- nh voor. dit Jeven aan, hieromtrent nu lopen „de denkbeelden van kundige lieden zoo zeer uit den anderen, en zyn ... zomts zoo: lynrecht tegenftry- „dig, dat wy op het einde wel eens verlegen ftaan, » wat toch te verkiezen ? — De ervarene …„.„ zal: hier » het „. onderfcheid tusfchen de leer. der Joden, en » die van JESUS, ... gevoelen; evenwel gene tegenftry- » digheid: .... de leere der. onthouding of zelfs-ver » ‚ b. v. door den Heiland: zoo fterk aangepre= „in, als een der algemeenfte. middelen tot een duur- „am geluk, — en de geneugten van dit leven, als » van de deugdbetragting door Moses voor- ” » ftaan gewis niet tegen elkanderen over : „Md saLomo die beide voorftellen aan den anderen » Ondergefchikt, in zoo verre zyne belydenis hem die nleeraarde, hy was niet in gevaar gekomen , om met » de daad den zegen der genietingen van dit leven voor n ydel te verklaren , en …, dòor eene verftandige ont- » houding ... zou by meer geluk gefmaakt hebben in » het bezit der aardíche goederen, dan hy nu immer » dit ftuk van sALOMO aan de waereld bekend gemaakt » hebbende, zyne bedenkingen, zo niet tusfchen beiden , ‚ten minften daar agter voegde,” bl. 539, 540» Z. O. bl, 550 omtrent het einde, en bl. 632 env. . bee fpeun hieruit wel, dat onze Schryver niet altoos met Prediker van een gevoelen is, en men wordt ’er ten vollen van overtuigd , wanneer men leest hetgeen hy bl, 546 zegt van het charafter, de wyze van onderzoe- ken, den redeneertrant, de bejaagingen -en. hèt gedrag des Joodfchen Konings. Zyne aanmerkingen. daarover toonen den kundigen en. voor zichzelven denkenden Gaarne zouden wy dit met een nader. uittrekfel toonen, indien niet dit Bericht ruim lang genoeg pee ven- (*) Zie Alg. Vad, Letteroef. voor 1798, bl. 561 env. Q4 > ma -O We mg and en o - -N vm A al OIG W. A. VAN VLOTENs PRAKTYK DES BYBELS. _ Evenwel moeten :wy'nog gen onkel woord zeggen van het Jastfte Stukjen , hetgeen (hl. 635 env.) in dit Deel voorkomt’, met het opfchrift : Bruikbare Aanmerkin. ger op de” Liefdens Liederen van savomo. De Schry- ‘ver. oosdeelt-, met reden „ dàt’ her Hooglied …„ niet in a bet.-heger -nitzicht-van :de liefde tusfchen jesus en » Zyne bruid, moet befchouwd. worden,” bl. 637 5 » het s doel dezer liederen is, de huwlyks-liefde zoo te be- s» zingen , dat-diesop de nuttigfte wyze, werken moge, „s en tevensode. bron-en eerfte.aanlage tot- den maat- s fchappelyken reinen ftaat kunnen: zyn „° ald. eene liefde: za „alschy vervolgens aanduidt, welke , zonder de natuutdrift, uit te fluiten, zich tot eene deugd ver- edelt, Eù op. dien trant loopen zyne aanmerkingen over dit overbì fel van Oosterfche Minnezangen. Zoude. de Schryver, bl. 36, daar by den Zweedfchen Koning KAREL noêmt , niet eigenlyk GUSTAVUS ADOL- paus. bedoelen ?- Op deezen past hetgeen hy zegt, be- ter dan op-eener,der KARELSs die ooit de Zweedfche Kroon droegen. Tiet D je. Veérvolg yä" Overdenkingen van JACOBUS HINLÓPEN , : Predikant te Utrecht, No. 1—V. Te Utrecht, b] “W; vin Yzerworst, In gr. 8vo, 434 bl. Ee teln voorheen , van de ‘Overdenkingen wan den J. Berwi HINLÓPEN met goedkeuring gewaagden (*), zo verheugen wy: ons , en danken ‘er , mèt hem „den Vader der Lichtefijvoor ,-dât Ky „fn zyne klimmende jaaren , lust en kragt- behouden heeft, om zynen Godvrugtigen ar- beidt weten tot ftigtinge van zyne natuur- en ge- loofsgernboten.y al gaande weg, voort te zetten. Welk een opwekkend voorbeeld voor zomimigen zyner Ampts- broederen , die, in jaären eenigzins gevorderd en tot hun ‘genoegen geplaatst zynde, in den lust tot onder: zoek verflaauwen , En tot hun noodzaaklyk predikwerk hunnen . vlyt eenigiyk bepalen i Dat ’er, in het vak van Godgeleerde wêetenfckappen, nog al jers te bear beiden valt, en verfcheiden' onderwerpen ; daar toe be hoorende ‚van nieuws bewerkt, of in een klaarder ze is ua (*) Zie onze. Lettereef, voor 1797; bl: 333. nn mn nn on A nn On eenn on f- HINLÓPEN, OVERDENKINGEN. 217 kunnen geplaatst worden, kan blyken uit de meestal belangryke ftukken , welke de Eerw. HINLOPEN zich ter taake heeft genomen, en van welke wy het wel der moeite waardig agten , ce lyst hier af te fchryven: Overdenkingen over het voorlezen van de H. Schrift, in de Vergadering der Christenen. — Brief aan cen Vrind, over de Verflaanbaarheid van de H, Schrift, voor den Gemeenen Man. — Drie Brieven aan Chris- den-Ouders van de Hervormde Gemeente te Utrecht, over de opvoeding van hunne Kinderen, in de Christelyke Leer, — Overdenkingen over 1 Cor. VII: I4 laatfte deel. — Brief aan een Mede-arbeider in het Euangelie, over de bevordering der rb nd van de Godlykheid der H. Schriften, in de Christelyke Gemeente. —- Op- merkingen over de Leere der H. Schrift, omtrent het Voorbidden voor anderen, — Opmerkingen over de Leere der H. Schrift , aangaande de Chiristelyke Tucht. Overdenkin gern, over de vereeniging van alle ware Chris- benen, — Befchouwing van eene Christelyke Gemeente ? naar de FI. Schrift des N. Testaments. —— Overden- kingen over de onderhouding der Leeraaren, door eene Chriselyke Gemeente, naar aanleiding van Gal. VI: 10, — Overdenkingen over het verbergen van onze Godsdienftige Werken, naar MATTH. VI: 4 tweede ge- dehe, — Opmerkingen over de liefde-tot elkanderen en tot allen, in Moses Wetten geleerd. — Overdenking over Deut. XXXII: 27. — Brief, over het gezegde van den Zaligmaker © Die my gezien heeft , die heeft den Vader gezien, JOAN. XIV: 9. — Brief aan eenen Me- de-arbeider in het Ewangelium, over het verfchil : of CHRISTUS voor allen geflorven zy? —— Brief aan cen Vriend, over den dienst, welken de Engelen , volgends de leer der H. Schriften , den Gelovigen , in hunne noo- »bewyzen. — Drie Brieven, aan eenen Vriend, over de Erf. zonde, — Overdenkingen over het gewoone zeg- gen: alle verandering is geene ed là — Over» ingen ovér hetgeen ons de jongfle dag zal op:n. baren, Dar wy het genoegen niet hebben , den waardigen Gryzart verder dan uit zyne Schriften te kennen, ver- beelden wy ons egter, hem te mogen befchouwen als een man van zagtmoedigen en vreedzaamen inborst, cen yverig voorftander wel van de leere zyner Keike, Maar tevens met den geest des- Euangeliums , dat is , Q 5 dien 213 | J- HINLÓPEN dien der liefde , jegens andersdenkenden bezield, die wel de gefchillen, welke de Christenen verdeelen , n en dan behandelt, maar zulks geenzins doet, om twist en tweedragt te ftooken of te vernieuwen; terwyl hy, integendeel, middelen aan de hand s » hoe en „Leeraar, die zich by een Genootfchap van Christe. „ nen, uit overtuiging van de waarheid en oprechtlyk, »» gevoegd heeft, desniettemin, ook in het behandelen van » gefchillen, veel kan toebrengen tot geneezing van fcheu- ə Tingen.” °t Geen Vader HINLÓPEN deswegens fchryft, bl. 101 enz, willen wy der overweeginge van allen, die den vrede zoeken, wel hebben aangepreezen. Met ge- noegen fchryven wy het volgende af uit de Voorrede : s» Vele veranderingen (zegt de ervarene Man) heb ik, s in hetgene men wysbegeerte pleegt te noemen , ge s durende myn leven, zien opkomen , en min of meer » invloed hebben op de famenftellen van de Christe- a ene leer; de nieuwfte vorm fcheen altyd de fchoon- „fte, en te verdienen, dat zy algemeen gevolgd s wierd, gelyk de we GELLERT, in zyne Fabel van » den hoed , aardig heeft voorgefteld : vele zullen ’er » nog na mynen dood opkomen en ondergaan : maar ə», Gods woord, in de Heilige Schriften begrepen, zom s» der hetwelke wy veel minder zouden weten, dan » nu fchynen, zonder hetzelve, te konnen weten, bl » in der eeuwigheid, en zal, wanneer hetgene men nog » uit hetzelve weet, ook verloren gaat, en de donker- s heid, gelyk voorheen, alles bedekt, weder het licht „> geven, en, als het eenige ware licht erkend, ge- » Ecrbiedigd en gevolgd worden. ’t Is (dus vervolgt » de godvrugtige Man) het licht op myn tot s» mynen ouderdom geweest, en zal het ook blyven, s» wanneer ik dit leven verlate, en tot hetgene na de | dood volgt, waaromtrent ons de sbegeerte ds ontrusten , maar geen zekerheid geven kan , henen s pe F'hans gamn Wy» hier en daar, iets ter proeve opr melen. baar hoofd ‚ Éénen opziener, welken allen moeten aan- kleven, van welken allen, die men voor ware Chris- tenen zal erkennen , moeten afhangen, aanftelle, Hetzy at men vordere , dat de minderheid zich aan de meer- id onderwerpe. Hetzy, dat men den fterken arm ‘der burgerlyke magt inroepe, om te verbieden en te ten, dat men van zommige gevoelens uiet fpreke, ED daartoe te famen kome. Hetzy, dat men alle ver- lende gezinten late famenkomen en elk vryheid €, om zyne gevoelens te doen prediken. Hetzy, êt men zich te famen verbinde , om van geene zaken , an in welke men overeenftemt , te prediken. Hetzy, t men wederzyds elkander wat toegeve, en overeen» azo J- HINLÓPEN ; OVERDENKINGEN. kome in bewoordingen en fchikkingen, die dubbelzinnig en onbepaald zyn. Alle zulke uitwendige en vleesch. dyke middelen (fchryft niNLÓPEN) konnen geene in. wendige vereeniging van gevoelen en liefde voordbren. gen, en vermeerderen, in tegendeel, de fcheuringen en verwerringen. Denken wy de gefchiedenis der Christe. nen na, wy Vinden , tot onze diepe fmert , dat gewe- tensdwang, vervolging van elkander, vermenievuld; ing van fcheuringen, van martelaren, en verhin ering van den vryen loop van onderzoek en vordering in de er- kentenis der waarheid, de treurige gevolgen van het in t werk ftellen van deze en dergelyke middelen ge- weest zyn. R » De vereeniging (dus gaat hy voort) van alle ware Christenen is een vrucht van den éénen Geest , door welken wy allen tot één Lichaam porone en tot éénen Geest gedrenkt zyn. — Deze en Geest is een Geest der waarheid, die den waren Christenen de lief. de tot de waarheid, welke hy leert, met afzien van ‘vooroordeelen’ en partyfchappen , inboezemt, en hen elkander en allen doet liefhebben; zodat zy de waar- heid in liefde betrachten. By dezen Geest moeten de rechte middelen tot wegneming van fcheuringen en bevordering der vereeniging zoeken,” _ Over ’t geheel genomen , hoewel de Eerw. HINLÓ- PEN niet veel nieuws verkondigt , van wegen het ftig: telyke, godsvrugt en zagtmoedige liefde bevorderende, welk allerwege doorftraalt , zullen *s Mans fchriften met nut kunnen geleezen, en de groote doeleinden van den Christlyken Godsdienst door dezelve niet weinig bevorderd. worden. De troo:tgronden der Kristenen, by °t Herven hunner Godvruchttge Naastbeftaanden eni Vrienden s aangewtée zen cn aangepreezen in eene Leerrede over 1 Thesfil, IV: 17°, 18, gedaan in °s Hage, den 20 April 1800, door JOH. JAC. SERRURIER, Emeritus Predikant al daar, Te Amflerdam, by j. Allart, 1809. Zn gr. _8vo, 56 bl | E ne ftichtelyke Kerkrede ə waarin de Eerw. SERRU- RIER, federt ettelyke jaaren rustend Leeraar "y de aig | Pal Je Je SERRURIER, LEERREDE. aar Haagfche Hervormden , zyne Gemeente nog eens over een aangelegen onderwerp heeft willen omderhouden. Hy had by zich zelven niet de minfte gedachte of Voorneemen , om dezelve in °t licht te geeven ; maar doet dit nu evenwel , met een christelyk doel, ter vol- doening aan het aanhoudend verlangen van veelen. - Eerst wordt, naar aanleiding van den text, gefproken over het zalig lot, dat Gods volk namaals te wachten heeft, door den Apostel dus uitgedrukt: Zn alzoo zullen wy altoos by den Heere zyn. Dit onderftelt, dat zy altoos by elkander zyn en blyven zuilen. ‘Er zal ecne allertederfte , hartelykfte en zuiverfte vriendfchap gevonden. worden, niet flechts tusfchen eenige weini- gen, maar tusfchen alle de gezaligden zonder eenige uitzondering. Maar dit geluk zal merkelyk vergroot worden , naardien zy te famen altyd by den Heere zullen zyn. ’t Geen te kennen geeft: 1) dat zy in dezelfde plaats zyn zullen, daar de Heer is, (in den derden hemel, eene plaats, die de Eerw. SERRURIER » in eene aanteekening op bl. 28, 29, met fommigen , van het zoogenaamd paradys, waardoor men dan de verblyfplaats der afgeltorvenenh , tot op den dag der op« ftandinge, verftaat, wil onderfcheiden henbes 2) In den zelfden ftaat. 3) In naauwen omgang en gemeen- zaame verkeering met den Heere. Welk alles, in den gewoonen leertrant , geleidelyk wordt ontvouwd. . Vere volgends bepaalt de Leeraar de aandacht zyner Toe- hoorderen by het betaamelyk gebruik , ’t welk. Christe- nen van deze Leer, by ’t affterven van Godvruchtige naastbeftaanden en vrienden , behooren te maaken : moeten malkanderen met deze woorden (met deze ge- a waarheden) vertroosten 5 niet zoo onmaatig , onredelyk , en buitenfpoorig bedroefd zyn, gelyk de Heidenen , die geere hoop hebben. ZEindelyk worden uit het verhandelde deze toepasfelyke waarheden afge- leid. 1) Christenen moeten zich verblyden ín de hoop. a) °t Lot van den godloozen, en van elken zondaar , zal daarvan veel verfchillen. 3) ’Er behoort hier reeds een naauwe band van vereeniging tusfchen de geenen, die den Heere vreezen, plaats te kebben.. 4) Wy moe» ten toezien , dat wy ons ook wachten van gebruiken en gewoonten , die nog onder ons plaats hebben , en die tegen den aart en den geest van *t waare Kristen’om ftryden, fchoon ze als zoodsnig niet befchauwd Pi ar td ken à23 Je J. SERRURIER, LEERREDE. kend worden. Hiertoe brengt de Eerw. SERRURTER dè kwaade gewoonte, om na een zwaar fterfgeval, alleen uit navolging , verfcheidene weeken achteréén uit de Kerk te blyven, of de Kerk te fchuuwen , omdat ‘er eliefde voorwerpen begraaven liggen. „, En wat zal zeggen ‚’ voegt hy ’er by, „ van die lastige lang over °t aangezicht hangende floerfche kappen, waarmede vrouwen häare mans , en dochters haare ouders, maan- den en tyden achteréén , gewoon zyn te berouwen ? Elk, die in ’t geval is, klaagt ’er bitter over, dat het zoo onaangenaam is, en nadeelig voor de gezondheid, en byzonder voor ’t gezicht, en ieder doet het cven- wel ! en waarom? omdat het in gebruik is, en de men- {chen anders denken, en zeggen zouden, dat men niet genoeg bedroefd was over den geftorvenen.”* Het ware te wenfchen, dat alle zulke ftemmen, die zich nu en dan laaten hooren, om de menfchen van verfcheidene lastige en nadeeligd voorouderlyke gewoonten, inzonder- heid ook met opzicht tot de wyze van begraaven en berouwen van afgeftorvene vrienden, af te brengen , eindelyk , in eene Eeuw, zoo verlicht, als de onze , eens meer ingang vonden, en dat ook de hartelyke taal van zulken waardigen Gryzaart, eerst voor een aans zienlyk gehoor, en nu voor ’t leezend ‘publiek , openlyk ontboezemd, tot dat einde van veelen opgemerkt wierd, Wy twyfelen geenzins, of dit eenvoudig, ten eenemaal ongekunfteld Opftel, welk overal Christelyke gevoelens ` ademt, zal, over ’t geheel, niet alleen in de Hagi Gemeente, maar ook elders, met genoegen, wy hoopen ook tot leering en ftichting, geleezen worden, Overdenkingen over den aart, de bewaaring, de ophel- dering en uitbreiding van het Euangelie vóór de ge- boorte van Jefus Christus. Door CORNELIS VAN DER LEEUW, Predikant te Hoorn, ade Stukje. Te * Utrecht, by W. van Yzerworst, 1800. “In gn | 8yo. 104 bl. | D: Eerw. VAN DER LEEUW gaat, in deze Overden: kingen , waarvan wy, in den voorleden jaare, het eerftë Stukjen aangekondigd hebben (*), op an (°) Lett, 1800, ble 450, €C. VAN DER LEEUW, OVERDENKINGEN, 223 voet voort, met de oordeelkundige befchouwing van de venige p voortplanting der eilleere, in het Para- dys ‚zoo hy meent, geopenbaard s En vervol- ends langzamerhand opgehelderd, verder uitgebreid en igd, tot den tyd der geboorte van Jefus Christus. Het onderwerp der eerfte Overdenkin® is Noäch in de Arke. De tweede befchouwt den uitgang van Noäch en de zynen, en van al ‘tgeen zy by zich hadden , uit de Arke, en de plechtige offetanden, waarmede de godvruchtige Aartsvader, by deze gelegenheid, zyne gedsdienftige gevoelens openbaar maakte. Het zullen , naar de chten van den Schryver, niet alleen dank- offers, maar ook zoenoffers, geweest zyn. Gods ver- bond met Noäch wordt hier ook in overweeging ge- nomen. De derde Overdenking gaat over den Toren. bouw Hi Babel , en deszelfs gevolgen. De vierde over Jo | Allen bevatten gepaste wenken voor ongeöefende Leezers, om ‘er veel ftof tot nadenken over dat e- deelte der oude gefchiedenisfen , en nuttige ophelderin- % Christelyk leerftelfel , en de trapswyze voortgangen der Goddelyke openbaaringen, vóór de geboorte var Verhandelingen , bekroond met den Prys van het Lagoon van den Hls JOHANNES MONNIKHOFF. Zlde Deels Stuk, en Illde Deels ife Stuk. Te Amfterdam , D L. van Es. Jn gr. 8vo. te zamen 218 bl. et eerfte deezer Stukjes bevat de beantwoording der volgende Vraage : Naardien onder de uitwendige. hulpmiddelen tegen de Breuken, buiten den: Breukband , de meeste der overige geene aanpryZing verdienen, doch zommige derzelve van nut zouden kunnen zyn, vooral ten platten lande , en by het gemis wan breukbanden voor onderfcheiden ouderdóm, inzonderheid voor jonge. kinderen ; zo wordt gevraagd : [Welke rh de eenvoudige he, gefchiktfle en gereedfte uit- en inwendige middelen i se e Te dre ee Ba EE SU Ee en fer En» 3 T Aum r ge a TEE ge nd `- mr nnn teper a eer er NE y E … X epi If Gp An tag VERHANDELINGEN, de beste levensregel ; welke men tot. het inbrengen -yat Breuken, en daarna tot tegenhouding en genezing du. zer saar zie » met hoop op goed gevolg , kan aan wenden Tot beantwoording deezer Vraage waren twee Ant. woorden ingekomen , en daar van is, als het best vnl- doende , met den Gouden Eerepenning bekroond , dat van den beroemden Heelkundigen G. J. VAN wr, te Arnhem. In dit Stukje vindt men eene uitvoerige optelling vaa uit- en inwendige hulpmiddelen tegen Breuken , die in aanmerking zouden kunnen komen, by gebrek van meer- der voldoende, vooral van breukbanden. Uit den aard der zaake en der Vraage volgt van zelven , dat in dit Stukje veele Zaaken moeten voorkomen, die weinig aan- merking verdienen, doch die echter, om eene eenigzins volledige beantwoording der Vraage te leveren, niet wel konden worden achtergelaaten. Dan daarentegen komen ‘er ook veele dingen in voor, die de aandagt van des- kundigen verdienen. Het tweede deezer Stukjes bevat de met den Gouden Eerepenning bekroonde Verhandeling. van COENRAAD KERBERT , Heel- en Vroedmeester te Koog aan den Zaan, over de volgende Vraage: Welke is de algemeene Aanwyzing (Indicatio) by de behandeling der Breuken; welke zyn de byzondere Aanwyzingen, in de ver fchillende gevallen en derzelver onderfcheiden iydperken; op welke omflandigheden behoort gde Breukmesstar daar by oplet- tende te zjn ; en hoe veel lichts hebben de undige Schriften en Waarneemingen over dezelve verfpreid? Deeze gewigtige Vraag is door den Schryver mer veel bondigheid, in een ej beftek, beantwoord; zynde hiet geheel gefplitst in de wier volgende’ Afdeelingen : I. Over de algemeene Aanwyzing ter behandeling der Breuken. II. Over de byzondere Aan Zingen ter be- handeling der Breuken, in de verfchillende gevallen, onderfcheiden naar de plaats aan het lichaam, alwaar zy voorkomen. ` III. Over de byzondere Aanwyzingen ‘by de behandeling , in de verfchillende evallen, naar de toevallige gefteldheid det deelen , welke het breukge- zwel omringen. LV. Over de byzondere „Aanwyzinga by de behandeling , naar de verfchillende ingewande, welke in het breukgezwel kunnen bevat zyn. — Int Stukje zyn de verfchillende Aanwyzingen met eene wb doende naauwkeurigheid opgegeeven, en met pasfende | | and ma VERHANDELINGEN. . . 228 voorbeelden bevestigd. Tot eene proevé diene de fans zing by de Leverbreuk. s, Zo men (zegt de Schryver, bl. 85) uit de dunheid der bekleedzelen, of door het openbarften des gezwels, bemerkt, dat de lever daare in bevat is, moet men dezelve, op de wyze, als by de navel- en buikbreuk gezegd is, behandelen : men brengt dezelve binnen, en verzekert ze door een ge- fchikten band.. » Dat de lever zoms in de breuk bevat kan zyn, be- wyst het gezegde van POTT, naamelyk, dat de Heeren GAY en NOURSSE de lever in den breukzak van eene navelbreuk gezien hebben. „ Wy zagen in het Jaar 1798, by een pas geboren kindjen, eene aanmerkelyk groote navelbreuk -— de uitwendige bekleedzelen waren drarvan verwyderd , wel- ke zich, rondom het gezwel, als een kring vertoonden 5 het was te laat, om aan de breuk iets heelkundigs te Ondereemen, dewyl het kindjen reeds ftervende was. Na den dood, begeerig zynde om te weeten wat in de breuk bevat was, openden wy voorzichtig den breuk- zak, en vonden een gedeelte der maag en der dunne ee en ook de lever , voor een gedeelte , daar- in bevat,” Bericht wegens de uitvinding, om de gewoonlyke Olyverw. Couleuren zodanig te vermommen, dat zy met water vermengbaar zyn, en men daarmede op papier nies alleen unftig kan tekenen, zonder dat zy doorflaan, maar dat men ook met deeze verwen op allerhande zoort van floffen kan werken , zonder dat het water Yer eenige hinder aan kan toebrengen. Als mede een Bericht, om met Oost-Indifche Inkt en deeze vermomde Olyverw zonder witfpaaren te kunnen was/then. Aan de Nationaale Nederland/che Huishoudelyke Maatfchape pye te Haarlem ingeleverd door E P. VAN HORSTOKs Konstfchilder te Alkmaar. Te Haarlem, by C. Plaat en A. Loosjes, Pz. In gr. 8vo. 30 bl D’ Stukje, hoewel klein van inhoud, fchynt echter van groot gewigt te zyn, en is dus de aandagt van alle Liefhebbers der Teken- en Schilderkunst over- waardig; te meer, daar de Oeconomifche Maatfchappy de zaaken,. daarin, vervat, naauwkeurig heeft doen on- LETT, IOI. NỌ, 6. R der« E a 3 (d. Ld X: b a26 J- P. VAN HORSTOK, BERICHT, derzoeken, eñ, nadat alles voldoende bevonden was, dar Schryver eene Zilveren Medaille en vyftig Gouden De caaten tot een. gefchenk heeft toegeweezen. De eerk deezer uitvindingen beftaat in eene kunftige vermenging van Olieverf met geklopt eywit, waardoor de kleuren de hoedanigheid verkrygen, om veel gemakkelyker, dan voorheen, op veelerhande gronden, met dezelfde duurzaamheid, en met eene meer voldoende uitwerking, ebruikt te worden. De tweede uitvinding is gelegen in bet Éonstmastig gebruik van een mengzel , beftaande uit kryt, zwartzel en gomwater. Meer zullen wy van dit Stukje niet zeggen, dewyl het voor geen uittrekzel vatbaar, en voor elk, van wegen den geringen prys, ligt ver- krygbaar is. Amflerdam, in zyne Gefchiedenisfen, Voorregten, Koop- handel, Gebouwen, Kerkenflaat, Schoolen, Schutterze, Gilden en Regeeringe, befchreeven, Om te dienen ten Vervolge op het Werk van JAN WAGENAAR, Histo- riefchryver der Stad, 22 en 23fle Stuk. Te Amfler- dam en Harlingen , by P.-E. Briët en V. van der Plaats, 1801. In gr. 8vo, 341 en aaa bl, met den Bladwyzer. M‘ roem bekend, by het leezende gedeelte onzer Landgenooten, is de Befchryving van Amfierdam, door den beroemden JAN WAGENAAR. Hy befloot de Gefchiedenis der Stad met het Jee 1740 , en de Re- eeringslyst met het Jaar 1768. Veel rij ge- feod ‘er zedert in die waereldvermaarde Stad. Nieu- we Stichtingen, van meer dan éénen aart, wierden er, zints WAGENAAR zyn Werk ten einde bragt, opgericht, verfcheiden Openbaare Gebouwen getimmerd, of aan reeds aanweezigen merkelyke Veranderingen en Verbete ringen gemaakt. Ook in verfcheiden andere opzigten, zoo de algemeene belangen als byzondere inrichtingen betreffende, beraamde men nieuwe fchikkingen , naar de plaats grypende orde der dingen berekend, of die ge- oordeeld ` wierden, tot algemeenen of byzonderen wek vaart te zullen bydraagen, Jammer ware het, dat 200 veel weetenswaardigs voor het Publiek onbekend, im- mers niet in een aaneengefchakeld verhaal byeengevoegd ware. Dit alles in aanmerking neemende,- wierden VERVOLG OP WAGENAAR'S AMSTERDAM. 227 bezitters van het Copyregt van WAGENAAR’s Werk te ‚ raade, hetzelve tot op deñ tegenwoordigen tyd te doen vervolgen, overeenkomftig het plan, welk de beroemde Historiefchryver zich ten leiddraad hadt voorgefteld. Niet ongelukkig zyn ze geflaagd in de keuze van den perfoon, wien zy de volvoering der taake toevertrouw- den, Gelykheids genoeg ‘met dien van WAGENAAR heeft zyn fchryfftyl, om ’i een by het andere, immers ten dien opzigte , niet aanftootelyk te doen affteeken, Doch inzonderheid laat zich, ten opzigte der behandelde Onderwerpen, op den titel aangekondigd, de gelykheid van ontwerp opmerken. Toen de Vervolgfchryver hand aan °t werk floeg , hadt hy zich voorgefteld, met het Jaar 1787, en de Omwenteling, toen voorgevallen, zyn Werk te befluiten. De gebeurtenisfen, zedert voorge- vallen, deeden hem van oogmerk veranderen, Van nieuws vatte hy de pen op, onder andere daartoe bewogen door de voorvallen, welke vóór, by en naa de Omwenteling van den Jaare 1795, ter deezer Stede, gebeurden, Zeer uitvoerig, en, °t geen meer zegt, naauwkeurig is hy in °t verhaalen van die zonderlinge en veel ge- rugts maakende voorvallen. -Hoedanige begrippen ie- mant ook aangaande de Omwenteling van den Jaare 1795 moge voeden, zeker is het, dat dezelve, ten aan- zien van deeze Stad , althans ‘in één opzigt, eene zeer lukkige verandering ten gevolge heeft gehad. Wy bedoelen de verbeterde inrichting van het openbaar On- derwys in de ‘Stads-Schoolen. Meermaalen bedroefden wy ons, in vroegere dagen, over de geringe vorderingen der Jeugd wan de laagere klasfen, ondanks de kosten van Stadswege aangewend, en door de ruime bydragen van weldaadige Ingezetenen gefchraagd.- Welk een gunftige, en, ten zy voor ooggetuigen , bykans ongelooftyke wisfelkeer in de vorderingen der Jeugd hebbe plaats gegreepeu ; zints de verbeterde Schoolorde,daar van kan getuigenis dřaagen- het jaarlyksch openbaar onderzoek „ %* welk telkens; met een verbaazenden toeloop van aan- fchouweren „ en niet zonder zigtbaare blyken van goed- keuringe; wordt hervat. Wy maaken hier van gewag, om de zulken-onzer Leezeren, die, op eene of andere wyze, met het onderwys der Jeugd zich bemoeiën, uitte lokken, om het Reglement, of de School-Orde s in dit Werk voorhanden, te a hek ze ten einde om de daar im -voorgedraagene onderrichtingen , zoo veel R 2 doen- 228 VERVOLG OP WAGENAAR'S AMSTERDAM, doenlyk is, hunne byzondere omftandigheden over te brengen. Van verfcheiden andere geheel nieuwe cf verbeterde inrichtingen, het algemeene welzyn betre. fende , ontmoet men insgelyks in deeze ripe be, een uitvoerig verflag ; tot welke wy, onder verfchei: den andere, wel mogen. betrekken, het verflag wè ens eene Commisfie van Geneeskundig Toevoorsig, ven als WAGENAAR de werkzaamheden der onder- fcheidene deelen van het Stadsbeftuur, onder het voor- maalig Bewind, uitvoerig hadt vermeld, zoo treedt de Vervolgfchryver , ook ten deezen opzigte , in, zyne voetftappen ; niet minder uitvoerig handelende van de onderfcheidene Committe’s, zints de Sarani, ter bezorginge en waarneeminge van de algemeene belan en, opgericht; tevens de naamen vermeldende der urgeren , die, van het gedenkwaardig tydftip af tot heden toe, in deeze of geene hoedanigheden en betrek- kingen de posten van het Stadsbewind bekleed hebben, Daar het Werk voor geen doorloopend verflag. vatbaar is, moeten wy ons met dit algemeen berigt vergenoe- gen ; alleenlyk ‘er nog nevens voegende, dat de thans afgegeevene Stukken mogen aangemerkt worden, eene zoo volledige opgave van den tegenwoordigen ftaat van Amfterdam te bevatten, als met reden kan ver- langd worden. indelyk pronkt nog dit Werk met drie rv re Plaaten 5; vertoonende de eerfte den Brand in het Admiraliteitshuis te Amfterdam , in den nacht tusfchen 5 en 6 July 1791; de tweede, den Vryheidsboom, op den Dam oppaat, op den 4 Murt 1795; de derde , de Gewelddaadigheden van eenige Artilleristen, in de Raadzaal der Municipaliteit, in dea nacht tusfchen den ro en rr May 1796. Reize in Hongaryen , met een kort berigt van de Stai Weenen ; door ROBERT TOWNSON, L. L. D. Mede did van het Koninglyk Genootfchap te Edinburg, iss Met Plaaten en cene Kaart van Hongaryen. Uit ks ‚Engelsch vertaald. In twee Deelen, Ife Deel. Is den Haage, by J. C, Leeuweftyn, 1800. Any. 8yo. 355 bl. | Vee Landen en Ryken van Europa zyn, bovenal in ¿Y deeze laatfte jaaren, druk bezogt,en de befchryvio- $ gen R. TOWNSON, RBIZE IN HONGARYEN. 239 gen wan dezelve verdringen, als 't ware, elkander. Het meer uit den algemeenen weg liggend Hongaryen deel- de gewis niet in dit lot; terwyl de bepaalde Handel- gemeeníchap van * zelve ook zeker tot de fchaarschheid der Reísberigten, medewerkte, Niemand zal egter twy- felen, of de Staatsgefteldhejd,de natuurlyke voortbreng- zelen, de aart en zeden der Inwoonderen verdienen on- ze opmerking. Welkom moet deswegen eene Reisbe- Schryving weezen door dien oord, bovenal wanneer de- zelve komt uit eene pen , zo wel in ftaat ter berigtgee- ving als die van den bereisden Heere Townson, die zo laat als het Jaar 1794 deeze Reis gedaan, en zich vyf maanden daar opgehouden heeft. Welkom eene Ver- taaling van dezelve voor onze Landgenooten, die, ge- lyk de Vertaaler opmerkt, geene Reis door dat Land in hunne taal bezitten, dan het geen men deswegen vindt in de Reizen van £. BROWN, waarvan eene Neder- duitfche Vertaaling in den Jaare 1680 het licht zag. De Wintertyd, waarin Townson zich te Weenen be. vondt om de Reis na Hongaryen aan te vangen, deedt ket enden worden, eenigen tyd zich te Weenen op te en; t geen hem gelegenheid geeft, om van Wee- nen en slo ontmoetingen te dier Stede iets te zeggen, waartoe hy het I Hoofdd. befteedt; bovenal zich be- paalende tot een verflag van de Geleerde Inrigtingen 5 openbaare Boekeryen ; Kabinet van Gedenkpenningen; Keizerlyke en andere kostbaare Verzamelingen van Delf. ftoffen en natuurlyke zeldzaamheden; de Marktplaat- zen; openbaare Vermaaklykheden; de Keizerlyke Kruid- tuin en Diergaarde. Hoe kort dit is, als in 34 blad- rh begreepen , zal het met genoegen geleezen wor- Het II Hoofdd. bevat de Reis van Weenen na Oe- dinburg. Men vindt ’er berigten wegens eene Myn van Steenkoolen ; wegens den Graaf szgCHINY , den Prins ESTERHAZY, den Graaf FESTITICH į Perfoonsbe- Schryvingen , die veel lichts in ’t vovrbygaan byzetten aan het Character der Hongaaren, Het brengt ons in de Steden Raab, Dotis en Komorra, Wy fchryven af, wat de Heer Townson van-het reizen in dit Land vermeldt. Naa een verblyf by den verpligtenden Hon- gaar fchen aanzienlyken sZECRINY , „kwam zyn rydtuig smorgens, een boeren hooiwagen met vier wielen , en ten paar kleine maagere paarden. Dit is zulk een ver- paar, " ag PR 3 her 230 | Re TOWNSON- peten achtelyk voertuig niet,als de Engelfche Leezer zich ver. beelden zal. In Mongaryen-ziet men dikwyls welge kleede menfchen op deze wyze reizen; en voor my, die in Zweeden, Deenemarken en het noordlyk gedeel. te van Duitschland gereisd had, waar open rydtuigen, ten naasten by gelyk deze, maar netter bewerkt, in algemeen gebruik zyn, was dit niets nieuws. Mar zoo dit in Engeland geweest ware, dan zou het ge- meenfte denkbeeld geweest zyn, dat, ik een … misdaadige ware, die naar de gevangenis gebragt werd „ en dat myn knegt, die myn ag og hield en myn fabel droeg, de bewaarder ware. aa dat ik drie of vier uuren op een hollenden draf voortgereisd was, kwam ik in het dorp, waar ik van paarden moest verwisfelen. Vermids in deze plaatzen geene herbergen zyn, is het de gewoone te om voor het huis van den Richter ftil te houden, en hem het voorfpanbevel te toonen, en hy is dan ver- pligt om zelf heenen te gaan, of zynen afgevaardigden te zenden, naar den boer, wiens beurt het is om dienst te doen. Indien het geval wil, dat hy verre af woont, en de paarden in de weide zyn, dan wordt men dikwyls een uur of twee opgehouden, en zelfs langer, voor dat men die krygen kan: want de paarden worden nooit ia gereedheid gehouden , zonder voorafgaande kennisgee- ving , zoo als in Zweeden gefchiedt, waar geene andere postpaarden dan die der boeren zyn. » De Richters zyn flechts gemeene Boeren; zy heb. ben alleen gezag over de andere boeren, en worden derhalven judices plebeii genoemd, Somtyds worden zy aangefteld door den Heer van het Dorp, fomtyds door de boeren zelve verkooren , en fomtyds door de famen- werkende verkiezing der boeren en kunnen Landheer; dit zyn plaatslyke verfcheidenheden, welke door de ge- woonte ingefteld zyn. Zy hebben geene vaste bezol ding, maar genieten eenige fooitjens; en zy toonen zich zeer dankbaar voor twee of drie ftuivers, als een klein gefchenk , het welk hun gewoonlyk door de reizi gers gegeeven wordt, als zy veel fpoed gemaakt beb en, om paarden aan hun te bezorgen ; en zy worden zoo weinig geacht, dat zy gevaar loopen om afgerost té worden, voornaamlyk door de militairen , als zy best niet doen. Zy worden zeer ligt onderkend , dot- dien zy een ftok in de hand hebben; het gewoonfle, meestbetekenende, en nutuigfte kenmerk van gezag oe o S an m -2na o REIZE IN HONGARYEN. 23I een onbefchaafd Volk.” ~—— Veelvuldig zyn de. ontmoe- tingen op de Reis door dit Land, welke niet ftrekken om het uitlokkend te maaken, Gebrek aan goede Her- bergen en ar is vry algemeen, Biet het III Hoofdd. komt de Reiziger te Gran, waar hy een Landgenoot, daar woonagtig , den Major DORMER , aantrof „ die hem ten Ciceroni aldaar ver- trekte, Een bron van laauw water ftrekte daar ten verblyve voor de Kikvorfchen, die ’er geduurende den winter niet verftyven. Het Mineraal-water, de aart der Rotzen worden befchreeven, alsmede Visfegrade, Bogdon en St. Andreas. Met genoegen zal men hier leezen de befchryving wan het oude Kasteel te Visfegrade, 't welk thans in puinhoopen ligt, en in vroegeren tyde het Wind: for was van verfcheide Hongaarfche Koningen, thans een woonplaats van uilen en vledermuizen. | Het IV Hoofdd. is aan Buda gewyd. Wy hebben reeds in den Jaare 1797 dit gedeelte onzen Leezeren gefchooken (*), doch moeten hier, het daar niet ver- melde, wegens zeker Gebouw aan den oever van den Donau , optekenen. „, Dit gebouw wordt verfchillend genoemd, en men fpreekt zeer onderfcheiden van °t zel. ve, naar maate de edele gloed voor de vryheid , of eene yskoude onverfchilligheid, gevoeld wordt, en naar mate de werkleefdheid of ontevredenheid nopens het Hof van Weenen het hoogfte gebied voert. Deszelfs gewoone benaaming is de Baflille; een haatelyke klank, die byna genoeg is, om een werk- of tuchthuis te ver- doemen. Het werd opgericht onder de gehaate Regee- ting van Josep den Hervormer: dus ongelukkig voor de Hongaarfche Vryheid, in deszelfs oprichting, en wyl het gebouwd is onder een byzonder opzicht, ís het des te meer haatelyk„en dan,het geene deszelfs beftemming te minder twyfelachtig maakt, is, dat de vertrekken in hetzelve zoo kiein zyn, dat die in het minfte niet ge- fchikt zyn voor een Ziekenhuis, Werkhuis, of iets an- ders van een foortgelyken aart; zoo denken althans de Vaderlandsgezinden hier. Het is nooit volbouwd ge- Worden, en LEOPOLD gaf bevel om het te verkoopen, Of josepn vreesde, dat de nieuwe inrichtingen, waka C°) Zie onze Vaderl, Letteroefa, voor dat Jaar, Mengelwerk i bL. 549 — 558. | R 4 \ 832 R. TOWNSON hy voorhad in de Rechten zyner Hongaarfche Onder. daanen te maaken , zuike misnocgdheden zouden te brengen , die eene Staatsgevangenis noodzaaklyk maaken zouden, of dat hy zulk een gebouw liet op richten, alleen om hun bevreesd te maaken , of dat hy het tot een geheel ander oogmerk gefchikt hadt, is niet bekend; maar indien hy niet met éénen trek zyner pen, op zyn fterfbed ‚de werkzaamheden tot hervorming van negen of tien jaaren vernietigd hadt, dan zou hy het: misfchien met wederfpannige onderdaanen volge- maakt hebben.” Wy vermelden dit, “daar het ten voeglyken overgang dient tot het V Hoofdd. , ’*t welk zeer breedfpraakig is in het ontvouwen van den Volkshaat en afkeer der Hongaaren van de Oostenrykersg de Staatsgefteldheid van het Koningryk Hongaryen oBtwouwt; den toe der Edellieden , Burgers en Boeten fchetst. Ten op- zigte van den Boerenttand merkt onze Reiziger aan; ə» De Landlieden in Hongaryen zyn vooruit boven hun- ne noordlyke nabuuren, de Poolen en Rusfen. Die zwaarfte van alle ftanden, aan den d als een eigen- dom verbonden te zyn, en nogthans door de willekeurige befchikking van den Landheer verplaatst te kunnen wore den, met een nooit geëindigd werk en verpligting aan den- zelven, is voorby; en het levert eenig genoegen op, wan- neer men begrypt, dat menigmaal , eer nog de wet paalen efteld hadt aan de knevelzucht der Landheeren, door et bepaalen der pligten des Landmans omtrend zynen Heer, de gewoonte dit reeds eenigermaate gedaan heeft. Dus waren , geloof ik „deze dingen door de gewoonte reeds eenigzins in Hongaryen beteugeld, eer nog de Keizerin THLRESIA, in het Tar 1764, haar Urbarium hadt bee kend gemaakt, het welk, fchoon het buiten kennis det Landftenden te voorfchyn kwam , als eene wet aang nomen is,” — Van dit Urbarium , of Overeenkomst gusfchen den Landheer en den Boer, zo als het door & Wet vastgelteld is, vinden wy hier eene Overzetting vaa bl. 154 tot 186. De Heer TOWNsÓN laat ’er eeni- ge pame kingen op volg:n, waardig om geleezen t0 wurden, z Het Jaar 1785 maakt een tydvak uit, niet min gunftig voor den B erenftand dan 1764, daar JOSEPH DE fI dien an zeer begunttigde 5 en fchoon die Keizer vóór zymt doud verpligt werd, om aan de Edellieden de oude regen id, REIZE IN HONGARYEN, 235 en voorregten weder te geeven, welke hy hun ontnomen hadt, en dus zyne eigene handelingen te herroepen , werd nogthans de Wet der Gibe adfcriptio uitgezon- derd. Onze Reiziger doet een breed verflag van de handelingen diens Keizers , ten opzigte van de Hongaa- ven, trekkende om deezen tegen hem te verbitteren. -~ Joseen’s herroeping, op den 4 Feb. 1790, op den tpintigten van welke maand hy ftierf , js hier te lee- zen. TowNsonN voegt er by: „ Zoo werd dan enẹ Regeering vin negen jaaren, die in het eerst beloofde een fchitterend tydvak in de Gefchiedenis van Europa te zullen zyn , ten grooten deele uit dezelve gewischt. 