Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
2 Resol. Stat.-Gen. 29 Nov.; 10, 11, 12, Dec. 1626. 2, 9 Jan., 1627. Resol. Holl. 1, 10, 12, 18 Dec., 1626. , 1627--- 1630, Hunne Instructie, 222 ALGEMEENE GESCHIEDENIS BEAUMONT, Gedeputeerde van Zeeland, die de benoeming niet aannam, vóórdat de Staten zijner Provincie hunne toestemming gegeven hadden, en GYSBERT VAN BOETSELAER, Heer van Boetselaer en Ruwiel, Gedeputeerde van Utrecht, die echter wegens ongesteldheid de moeijelijke reize niet aanvaard heeft 1, Nog vóórdat deze Gezanten vertrokken, vernam men, dat hunne bemoeijing aange- паат zou wezen. Іп het begin van April (1627) verscheen voor de Staten-Generaal de Secretaris der Stad Dantzig, met name GREGORIUS KAMMERMANN. Hij stelde соѕтлАР ADOLFS bedrijf in geen gunstig daglicht, en betuigde het gerucht niet te kunnen ge- looven, dat Hun Hoog Mogenden den Koning van Zweden in zijne onrechtvaardige han- deling zouden stijven. Ook den Koning van Denemarken had hij van wege de Stad, die hij vertegenwoordigde, om zijne bemiddeling verzocht; maar die Vorst had zijn besluit van dat der Staten afhankelijk gemaakt: zonden dezen Gezanten, dan zou ook hij zulks doen *, Gusraar Apour, wel bevroedende, dat de Afgevaardigde van Dantzig de gemoe- deren alhier niet voor hem zou hebben ingenomen, deed de Staten weldra weten, dat hunne Gezanten hem aangenaam zouden zijn, zoo zij zulke voorslagen doen zouden, als met zijne waardigheid en de rechten van zijn Koningrijk overeenkwamen, 9. Nog een ander bericht werd in dezen tijd alhier ontvangen, hetwelk nog meer geschikt was om ongenoegen tegen den Koning van Zweden te verwekken. Het betrof een handels- verdrag tusschen Zweden en Spanje, waarbij, met uitsluiting van de Nederlanders, Ham- burg tot stapelplaats der wederzijdsche waren zou zijn aangewezen. Een Zweedsch koop- man zou deswegens reeds te Brussel onderhandeld hebben. 2ооғеег woog dit gerucht bij de Staten, dat zij in de Instructie hunner Gezanten den last vervatten om van die zaak rekenschap te vragen *, — Naarmate er meer vooringenomenheid tegen onzen Staat bij den Koning van Polen kon verondersteld worden, en er van zijne scheepsmacht in de Oostzee meer schade te verwachten was, wanneer onze schepen de blokkade, die hij had aangekondigd, niet ontzagen 5, naar dezelfde mate hadden de Gezanten stelliger last om dezen Vorst vertrouwen in te boezemen; ja, ingeval het doel bereikt en een bestand getroffen werd, mochten zij zelfs verklaren gelast te zijn, door een traktaat de vriendschap tusschen ons en Polen te bevestigen. з Resol. Stat.-Gen. 10 April, 1627. * Resol. Stat-Gen. 17 Maart; 22 April, 1627. 5 Resol. Stat.-Gen. 17 April, 1627. DES VADERLANDS. 223 macht (hij was als vassal den Koning van Polen tot bijstand verplicht) niet tot vermeer- dering van Polens strijdlust mocht strekken 1, In het begin der maand Mei vertrokken 2, deden zij op de reize Koppenhagen aan, waar zij gemeend hadden den Prins van Denemarken te begroeten. Daar deze zich niet in de hoofdstad bevond, verzochten en erlangden zij gehoor bij den Staatsdienaar, die in 25 Konings afwezigheid zooveel als Stedehouder was, met name FRANS RANSOW, den Kanselier en eenige leden van den Rijksraad, De gelegenheid namen zij te baat om te verzoeken, dat eenige belemmeringen, welke onze koopvaarders door ’s Konings verordeningen ge- troffen hadden 9, opgeheven mochten worden. — Den toegang tot de haven van Dantzig door eene vloot van 15 Zweedsche oorlogschepen versperd gevonden hebbende, kwamen zij den eersten Junij te Pillau aan, om van daar met twee Zweedsch-koninklijke jachten naar Elbing te varen, waar zij in de eerste plaats door den goeverneur GABRIEL OXENSTJERNA verwelkomd werden, en vernamen, dat de Koning den vorigen nacht bij eenen aanval 1627 — 1630, Hun bezoek te Koppenhagen. tegen een wachtpost van die van Dantzig gewond was, hoezeer niet gevaarlijk. Reeds —* audiëntie Y den Koning den 109 Junij hadden zij bij zijne Majesteit in zijne tent voor Dirschau gehoor, om van Zweden, hem, bij alle betuiging van lof en blijdschap over zijnen krijgsroem, het staken van het verder bloedvergieten aan te bevelen, en hem de vergunning te vragen, om den Koning van Polen te gaan berichten, dat hij wel te bewegen zou zijn om zich in een vrede- handeling in te laten. Zij lieten niet na er het verzoek bij te voegen, dat intusschen de scheepvaart weder onbelemmerd gedreven worden mocht. In zijn antwoord gaf de Koning zijne vrees te kennen, dat de bemiddeling groote zwarigheden zou ontmoeten. Hij oordeelde, dat de Staten een te ootmoedigen toon jegens den Koning van Polen hadden aangenomen: uit goedheid voor ons zou deze Vorst toch niets doen of laten en de Poolsche adel zou zich in geen geval getroosten hun graan onverkocht in de maga- zynen te laten liggen: dus behoefden wij waarlijk den Koning niet om vergunning van vrijen uitvoer te smeeken. Op toornigen toon liet hij zich, uit over de hinderpalen, die де Stad Dantzig hem in den weg leide. Niettemin verklaarde ‘hij er zich niet tegen, dat zij naar Warschau gingen om te trachten den vrede te bemiddelen, en beloofde van zijne zijde den handel niet te zullen belemmeren, behalve met Dantzig: er waren trouwens buitendien havens genoeg. — Den 1442 Junij begaven onze Gezanten zich, onder geleide eerst van Zweedsche, daarna van Poolsche soldaten, naar de op een kleine mijl afstands gelegerde Poolsche armee, waar zij zeer eervol ontvangen werden, om den volgenden dag naar Dantzig te trekken. Na den Raad aldaar bezocht te hebben, zetten zij de reis naar Warschau voort. Hier werden zij door niemand hoegenaamd verwel- komd, hoezeer zij hunne komst door hunnen Secretaris vroeg genoeg hadden laten aan- 1 Zie de Instructie bij aitsema, 603—606. 2 Resol. Stat.-Gen. 5 Mei, 1627. | 3 Resol. Stat.-Gen. 1 Febr., 1627. 224 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1627— kondigen 1, Door een paar personen van geenen of lagen rang liet de Groot-Rijks- 1630. 42. ... Maarschalk hen weten, hoe zij zich tot het erlangen van gehoor bij den Koning moesten en bij den Ko- aanmelden. Dit bekwamen zij dan ook tegen den 6%" Julij. De Koning ontving hen ning van Polen onder de minste beleefdheid of voorkomendheid : hij bleef gedekt en verzocht hen niet zich te dekken. Hunne Latijnsche toespraak was evenwel vereerend genoeg. Nimmer, zeiden zij, had den Staten de begeerte, doch tot dusver steeds de gelegenheid ontbroken om zijne Majesteit van dienst te zijn, maar zij zouden liever gehad hebben dat zij eeuwig zijne schuldenaren waren gebleven, dan dat zij, zoo als thans, in de ramp des oorlogs, die hem trof, de aanleiding gevonden hadden om hem eene dienst te bewijzen. Immers Zijner Majesteit en der gansche Christenheid meenden zij met de bemiddeling van den vrede eene dienst te doen, tot welke zij, wegens het aandeel, dat zij aan де ongele- genheden des oorlogs hadden, niet ongeroepen geacht konden worden. Wat baatte Polen, zoo gingen zij voort, voorzeker om op den Adel te werken, wat baatte Polen de vruchtbaarheid van het jaar, zoo de oorlog den uitvoer uit de volle graanschuren belette? Niet dat °з Konings leger niet sterk genoeg was om dit kwaad te verhelpen; maar onder Christen Mogendheden was het eervoller den weg der minnelijke schikking in te slaan. Daartoe boden zij hunne goede diensten aan, belovende niets te zullen voorslaan, dan wat zich met zijn belang en zijne eer verdroeg. 2 Onze Gezanten begroetten ook 78 Konings oudsten Zoon, Prins wranistaw. Hij liet hen be- antwoorden met een weidsche vermelding van zijne aanzienlijke verwantschap. De Prins was in DES VADERLANDS. 225 koelheid der ontvangst moesten zij, behalve aan het natuurlijk bondgenootschap, d dat 1627 er tusschen Polen еп Oostenrijk bestond, еп aan de omstandigheid dat hun een l afgezondene van de Infante uit Brussel voor was geweest, vooral daaraan toeschrijven dat zij eerst den Koning van Zweden bezocht hadden, hetgeen zij trouwens wegens de tegenwoordigheid van dezen Vorst in Pruisen niet hadden kunnen nalaten. Dadelijk bij de eerste conferentie, die zij ten huize van den Vice-kanselier met eenige daarloe aan- gewezen Senatoren hadden, werd hun ie kennen gegeven, dat Hun Hoog Mogenden niet volkomen juist ingelicht schenen te zijn ten aanzien van de oorzaak en den voortgang der Zweedsche oorlog: Koning sicismunp, еп niet cusraar Аро, had recht ор de Zweedsche Kroon, en dus zou met onderhandelen weinig uitgericht kunnen worden. Nietlemin wilde men wel hooren, welke voorwaarden de onzen tot staking van den krijg voorstellen zouden, te eerder omdat теп den invloed van Hun Hoog Mogenden op ссзтдле ADOLF hoog genoeg aansloeg om te meenen, dat zij hem tot het volgen van hunnen wil zouden kunnen dwingen. Intusschen toen onze Gezanten hierop met bescheidenheid en voorzichtigheid hadden geantwoord, bemerkten de Poolsche Commissarissen , dat zij te veel van de onzen verondersteld en verwacht hadden, en gaven voor, dat zij ook slechts van hen hadden willen hooren, wat ausraar Apour voorsloeg, en of hij ook om vrede vraagde, een verzoek, dat trouwens, nu de kosten tot den oorlog gemaakt waren, geen gunstig oor zou vinden. Hiermede liep de conferentie hoofdzakelijk af. — Thans hadden de Ambassadeurs het antwoord des Konings op hunne propositie te wachten. Duchtende dat zij om dit antwoord te’ vernemen aan eene even vernederende ontvangst ten hove blootgesteld zouden worden, namen zij hunne maatregelen om zulks te voorkomen. Daar cvenwel de Koning, door hen zoo dadelijk op eene gansch andere wijze te ontvangen, den schijn niet op zich kon laden alsof hij eene begane fout had moeten herstellen, zoo werd bepaald, dat het bewuste antwoord hun door eenige aanzienlijke Staatsdienaren ten hunnen huize zou overhandigd worden, gelijk werkelijk den 17den Julij geschiedde. Bij Antwoord van ди staatsstuk beklaagde zich de Koning, dat de Nederlanders zich het door Zweden den a op anne gepleegde onrecht- niet eerder aangetrokken hadden, dan Шапз nu zij er zelven schade Propositie. bij leden. Om met vrucht vredesvoorslagen te kunnen doen, zoo luidde °з Konings ant- woord verder, schenen de Staten niet genoeg te bevroeden, hoe misdadig de handel- wijze was van den vijand, die eenen inval gedaan had op Poolsch grondgebied , Poolsche bezittingen roofde of vernielde en eigen bloed veil had om Poolsch bloed te vergieten. In dezen staat van zaken kon er niet met voegzaamheid van vrede gesproken worden. De wederrechtelijke aanvaller had meermalen van vrede gerept, maar als men hem bil- lijke voorwaarden aanbood, had hij ze trots verworpen, hoezeer, als hij terug moest Moscovitisch: kostuum, waarmede hij te kennen gaf, dat hij er nog steeds aanspraak op maakte om tot Groot-Vorst van Moscovië gekozen te worden. ІП Deer. 4 Sruk. . 29 1627— 1080. Tweede audién- 226 ALGEMEENE GESCHIEDENIS geven, wat hem niet t toekwam, hi zich binnen het nietige Sudermanland 4 beperkt zou moeten zien. Zoo de Gezanten op last der Staten, en zonder wederspraak van Zijne Majesteit, een poging wilden doen om de oorlog te doen eindigen, zouden zij de aan- matiging des vijands bij eigen ervaring leeren kennen. Dit was het wat Zijne Majesteit voor het tegenwoordige op de propositie der Nederlanders te antwoorden had. — Zulk een bescheid was niet geschikt om de onzen in hun vredewerk te bemoedigen. Slechts de ééne uitdrukking: zonder wederspraak van Zijne Majesteit, gaf te kennen, dat de Koning lijden mocht, dat zij nog een poging deden om met совтлар АРОІҒ in onderhandeling te treden; doch dit kon geen vertrouwelijke vergunning, veel min eene uitdrukkelijke lastgeving heeten. „Op welken grondslag derhalve die onderhandeling aan te vangen? Inderdaad, van nu aan kon de zending als mislukt beschouwd worden. Alleen, hadden onze Gezanten zulks vroeger nog niet genoegzaam ingezien, dan leerden zij nu althans beseffen, hoe noodzakelijk het voor den Koning van Zweden zijn zou, de Protestantsche partij in Duitschland Ы) te springen. Immers, won de Keizer het pleit, dan was er geën twijfel aan, of de Koning van Polen zou ondersteuning genoeg vinden om den zoon van KAREL IX van den Zweedschen troon te slooten. Maar juist hierin lag een grond van hoop, dat cusraar den Koning van Polen vrede zou willen gunnen, zoodra zijn tijd om in Duitschland op te treden zou gekbmen zijn: want een dubbelen oorlog te voeren, ging boven zijn vermogen. En dan zou Polen niet volstrekt onwillig bevonden worden. Thans reeds wees de Vicé-kanselier, bij de nadere verklaring, die onze Gezanten hem na het ontvangen van zulk een weinig bevredigend antwgord ontlokten, op de uit- drukking zonder wederspraak van Zijne Majesteit, en zeide, dat den Poolschen Veldoverste in Pruisen, CONJECPOLSKI, ’s Konings meening zou worden aangeschreven, ja, dat de Koning zelf in het leger zou kamen, alwaar zij dan de gelegenheid zouden hebben om zich van hunne taak te kwijten. Reeds den 28sten Julij waren 21) te Langenau in de nabijheid van het Poolsche leger aangekomen, en weldra werd vastgesteld, dat er op gelijken afstand tusschen de beide legers eene bijeenkomst van eenige afgevaardigden van beide zijden ter onderhandeling zou plaats hebben. Doch het liet zich aanzien, dat dit voornemen juist niet spoedig uitgevoerd zou worden. Den 8te Augustus begaven onze Ambassadeurs zich naar het Lweedsche leger, en bekwamen eenige dagen later op nieuw gehoor bij Koning austaar. tie bij avsraar Met geduld hoorde Zijne Majesteit hunne rede aan, hoezeer zij de blijken droeg, dat ADOLF. de sprekers ook de andere partij hadden gehoord. Des te zekerder kon men aan op hetgeen hy zeide, dat hij om geen bestand, lang of kort, zou ontruimen wat hij bezet hield, en geen vaste plaatsen tegen een stuk perkament zou ruilen; dat onderhandelin- gen slechts tot verklaringen en alzoo tot vermeerdering der verbittering leidden: ook. zonder met woorden kwaad bloed te zetten, kon men elkander wel slag leveren, zoo als nog daags te voren geschied was. — De Koning doelde op eene schermutseling, ~ DES VADERLANDS. 222 997 ed waarbij hij zelf in levensgevaar was geweest. — Evenwel ter liefde van Hun Hoog Mogenden zou hij in de bijeenkomst bewilligen. Ten slotte deelde hij zijne meening mede aangaande den toesland van Duitschland en legde daarbij een bewonderenswaardig vertrouwen aan den dag op de mogelijkheid om ’s Keizers macht tot den aftocht uit den Nedersaksischen Kreis te nopen. Hiermede zouden Hun Hoog Mogenden zeer gebaat en verlicht en, meende hij, in staat gesteld zijn om hem krachtig bij te staan. — Des anderen daags verklaarde de Zweedsche Rijks-kanselier °з Konings gevoelen nader: onze Gezanten zouden een bestand van weinige jaren, zonder eenige teruggave van ingenomen plaatsen , voorslaan, en binnen den tijd van dat bestand zou in eene onzijdige stad ten overslaan der Gezanten van verschillende Mogendheden een blijvende vrede bemiddeld worden. Toen de Gezanten omstreeks het midden van Augustus in het Poolsche leger waren. adhge- komen, om de meening van Koning cusraar, als het раз gaf, voorzichtig mede te deelen , had de Koning van Polen noch personen tot de bijeenkomst benoemd, noch haren tijd bepaald. Een der eerste dagen van hun verblijf in het Poalsche leger was het tijdstip door Koning cusraar gekozen om zijnen vijand gelegenheid te geven tot eenen veldslag, welken onze Gezanten uit een gunstig standpunt konden aanzien en die voor den Zweedschen Vorst met de zege bekroond werd. Den volgenden dag (18 Augustus) namen de Polen den hun op nieuw aangeboden strijd niet aan. In den avond trachtten de Zweden zich van een gehucht meester te maken, welks bezit voor de veiligheid van het Poolsche leger van het uiterste gewicht was. Slechts de omstandigheid dat cusraar Aporr, die overal in persoon tegenwoordig was, met een musketkogel in den schouder gewond werd, bracht te weeg, dat de Zweden hun voornemen opgaven. Beaumont, die de reis naar Dantzig over Dirschau nam, vond den Koning weder op de been, zonder eenig blijk van zwakheid van ligchaam of geest: ook toonde de Vorst gansch geen grootere geneigdheid tot vredesonderhandelingen dan vroeger, en wat men deed, zeide hij, moest haastelijk geschieden: want hij was niet van zins tijd te ver- hiezen, maar den tijd te gebruiken. Op het bericht dat de Commissarissen benoemd waren, begaven zich onze Gezanten onmiddellijk naar Dirschau, waar zij den 30* Augustus aankwamen. Den 2de September 29% 1627— 1680. 1627— 1680. Aanvang der оп- derhandelingen, % 298 ALGEMEENE GESCHIEDENIS werden de onderhandelingen op de vroeger beraamde wijze aangevangen. De Bisschop тап Culm voerde het woord voor de Poolsche Commissarissen; de Rijks-kanselier was mede- Commissaris aan de Zweedsche zijde. Dadelijk verklaarden de Polen, dat, daar hun Koning de beleedigde partij was, zij geene andere voorwaarden wisten voor te slaan, dan vroeger, namelijk, dat Prins cusraar van het Koningrijk Zweden afstand doen en de overweldigde plaatsen in Lijfland en Pruisen met volkomen schadeloosstelling ontruimen zoude. De GUSTAAF wil zich het gerust bezit der Kroon van Zweden door den Koning van Polen gewaar- borgd zien, onzen verheelden hun natuurlijk niet, dat zulk een voorslag geen gehoor zou vinden. Niette- min drongen de Poolsche Commissarissen er op aan, dat de boodschap aan de Zweden wend overgebracht, en de onzen begrepen zich er toe te moeten leenen. Alvorens echter daartoe te komen, verkregen zij, in de Zweedsche tent verschenen , van den Rijks-kanselier de verze- kering, dat zijn Meester gaarne vrede zou gunnen, ingeval de Koning van Polen verklaarde, dat hij de Kroon van Zweden met rust wilde laten, zonder daarop eenige aanspraak te maken voor zich of zijne nakomelingschap. Hierna de voorwaarden van de Poolsche zijde vernemend, verklaarden de Zweedsche Commissarissen, na een verhaal van huns Meesters recht op zijn koningrijk, ze voor volstrekt onaannemelijk te houden » voor zoo veel de terug- gave van het Rijk van Zweden aanging.” Deed вісіѕмохр afstand van dien eisch, dan zou men het over de teruggave van de in Lijfland en Pruisen bezette plaatsen eens kunnen worden; doch wat de schadeloosstelling betreft, deze zou Zweden veeleer reden hebben van Polen te vorderen. Dit antwoord door onze Gezanten vernomen hebbende, bleven de Polen op hun stuk staan: in allen gevalle meenden zij, dat den Koning voor zijn recht eenige vergoeding moest verschaft worden, en daar geen voorstel daartoe strekkende van de Zweden te wachten was, zoo verzochten zij de Nederlandsche Ambassadeurs een zooda- nigen voorslag te opperen. De onzen maakten zwarigheid dit te doen, en toen de Zweden hun helzelfde verzoek deden, verontschuldigden zij zich desgelijks. Dus zon thans aan de beide Koningen rapport gedaan worden, of er nog een middel zou te vinden zijn om de onderhandeling niet af te breken. De komst van srersmunp іп. Met deze artikelen in de Zweedsche tent gekomen, vernamen de onzen, dat dit inder- daad dezelfde voorwaarden waren, die vroeger door Zweden waren verworpen: GUSTAAF, zeide de Kanselier, was de man niet om zijn leven lang bij genade van stcrsmunp te regeren en dan zijne nakomelingschap te laten aanzien, dat een ander zich van het DES VADERLANDS. 229 Koningschap meester maakte. Zelfs weigerden de Zweedsche Commissarissen eenige tegen- artikelen op te stellen, waardoor zij de mogelijkheid afsneden om te beproeven, of er eenige voorslag van bemiddeling te doen zou zijn. Hoe het zij, de onzen polsten de Zweden later, of het hun dan zou vrijstaan voor te stellen: dat na den dood en bij ontstentenis van nakomelingen van Koning custaar de Kroon van Zweden aan SIGISMUND en zijne naza- len zou Komen. De Kanselier verwierp dezen voorslag niet geheel, maar eensdeels vreesde hij, dat by zulk eene bepaling, waarbij alleen de Koning van Zweden en zijn kroost sicismunps heerschzucht in den weg zouden staan, zijn leven en dat der zijnen te zeer aan den dolk van den een of anderen gedienstigen moordenaar blootgesteld zou wezen, en anderdeels oordeelde hij, dat het voorstel tegen de Zweedsche rijkswetten indruiste, die зствмомо met zijne nakomelingen hadden uitgesloten: in allen gevalle zou 200 iets niet vastgesteld kunnen worden zonder de Zweedsche Stenden er in te kennen. Evenwel de Koning veroorloofde, dat de voorslag aan de Polen gedaan werd. En zie, nadat zulks met het noodige voorbehoud door de onzen geschied was, scheen hg vrij wel te voldoen. Ook de Koning nam hem goed op; maar niettemin verklaarde hij, dat de zaak zoo gewichtig was dat hij daarop voor alsnog geen vast besluit kon nemen. Daar nu ook de Koning van Zweden, wegens de noodzakelijkheid om zijne Stenden te raadplegen, daartoe buiten slaat was, zoo begreep men, dat de hoofdzaak voor dezen tijd niet uit te maken was. Van beide zijden, daarentegen, toonde men zich gezind om eenig voorstel van voorloopige schikking, waarvan een wapenstilstand het 1697 1680. Меп wenscht tot ееп voorloo- pige schikking te gevolg zou kunnen zijn, aan te hooren. Gusraar begreep voorzeker, dat- wegens de komen. onderwerping van zijnen zwager van Brandenburg aan den Keizer 1, en de tegenwoor- digheid van wÁtzensrein op de grenzen van Pommeren, zijne stelling tegenover het Poolsche leger, hoe gunstig ook voor het oogenblik, spoedig hagchelijk zou kunnen worden. Doch nu stelden de Polen de ontruiming van den door usraar bezette land- streek weder als voorwaarde van den wapenstilstand, terwijl de Zweden zulks zelfs strij- dig met het begrip van wapenslilstand achtten: ging men van hunnen kant tot die ontruiming over, dan verlangde men zekerheid, dat sreiswurp van zijn recht op Polen uitdrukkelijk afzag of het feitelijk opgaf. Stond de Koning van Polen een wapenstil- stand van dertig jaren toe, dan achtte cusraar, dat hem feitelijk genoegzame waarborg gegeven was: immers, onder anderen in aanmerking nemende dat Polen geen erfelijk Rijk was, meende hij, dat tegen het verloop van dat tijdperk de toestand van dien aard zou wezen, dat Zweden gemakkelijk tegen de aanspraak van de nakomelingen van den thans reeds zestigjarigen Koning bestand zijn zou. Bijgevolg stemde hij er in toe, ter eere, verklaarde hij, van Hun Hoog Mogenden en ten verzoeke van hunne Gezanten, dat dezen eenen wapenstilstand van dien duur voorstelden. Maar nu maakte stcismunp ! Resol. Stat.-Gen. 31 Aug. 1627. Airsrua, I, bl. 648. 230 С ALGEMEENE GESCHIEDENIS — ae ee ee Oe ee = = --- -= 8. - — ee a — --— 2 2 1687— zwarigheid om voor zijn persoon en nakomelingen де verbindtenis aan te gaan , dat GusTAA¥ gedurende Шеп tijd in het bezit zijns Koningrijks zou gelaten worden: liever moest men тап de Republiek of Kroon van Polen verkrijgen, dat deze den Koning van Zweden de verlangde verzekering gaf ook voor dengenen, dien zij uit srcismunns geslacht tot Koning zou verkie- zen. Hiermede echter, zoo oordeelde cusraar, bleek srarswunp de verklaring slechts te „ontduiken en de zaak op de lange baan te schuiven, en de openbare onderhandelingen werden afgebroken. Niettemin gaven de Zweedsche Commissarissen te kennen, wel te mogen lijden,’ dat er over ееп kort bestand (van twee of anderhalf jaar), natuurlijk zonder ontruiming, onderhandeld werd: daarmede toch zou avsraar dien tijd onaangestast zijne stelling op vijandelijk gebied behouden. Inziende’, dat het alzoo toch tot een kort be- stand zou komen, hetwelk aan Koning ясизмомо of geen verlichting van oorlogskosten zou aanbrengen, of hem de wapenen uit de hand zou nemen, en van den anderen kant , wetende dat ausraar elken dag een beslissenden slag zou kunnen slaan, boden de Poolsche Commissarissen nu aan, dat de Koning zich zou kunnen verbinden voor zich еп zijne opvolgers ‚ die tot Koningen van Polen verkozen zouden worden. Hiermede echter verklaarde ausraar thans weder, zich niet verzekerd te achten tegen ’s Konings nakome- lingen, die geen Koningen van Polen zijn zouden en door Oostenrijk of Spanje in hunne aanslagen ondersteund zouden kunnen worden. Niettemin had er nog eene conferentie plaats, doch zonder ander gevolg, dan dat men overeenkwam, met uitstel van dat hoofd- punt, voorloopig over eenige ruw ontworpen artikelen van wapenstilstand te beraadslagen. Zulks echter kon geen grooter gewicht hebben dan een gemeenzaam gesprek onder bijzondere personen, vermits de Polen voor hetgeen starsmunp niet persoonlijk betrof, geene volmacht van den Staat konden toonen en dus buiten macht waren om hun Land tot iets te verbinden. Te vergeefs boden de Poolsche Gommissarissen aan, de verklaring te doen, dat zij in hunne hoedanigheid van Rijksraden voor de bekrachtiging De onderhan- door den Landdag instonden, — ausraar achtte alle verder onderhoud ijdel, en onzen delingen worden afgebroken Gezanten schoot niets anders over dan voor te stellen, de bewuste artikelen, zooals ze waren, naar den Poolschen Landdag te verwijzen, en intusschen alle wapengeweld te schorsen. Hierover moesten de wederzijdsche Commissarissen hunne Meesters | raadplegen en het antwoord zou zonder nadere bijeenkomst kunnen gegeven worden. Dus werd »met groot leedwezen van onze Ambassadeurs, zegt het bericht, de verdere handeling afgesneden.” | Toen het dien ten gevolge tot hun vertrek zou komen, gaven zij niet onduidelijk te kennen, dat zij, wegens het onwaardig onthaal te Warschau, van den Koning van Polen geen afscheid zouden kunnen nemen. Dit werkte zooveel uit, dat die Koning hen tot Afscheidsaudiën- eene plechtige en eervolle afscheidsaudientie liet noodigen, welke zij aannamen. Thans Це bij den Ko- bleef de Koning zelf ongedekt totdat zij zich op zijn verzoek gedekt hadden. Zoo ning van Polen in het leger. scheidde men met vriendelijke bewoordingen. Wegens de vruchteloosheid hunner vrede- DES VADERLANDS, | 251 ани lievende pogingen troostte zich Zijne Majesteit met het vertrouwen, dat » God uit aan- merking zijner rechtvaardige zaak de overweldigers van vreemde Rijken te zijner tijd wel zou straffen.” Op den dag van hun vertrek n naar Dirschau vertrok de Koning naar den Rijksdag te Warschau. Te Dirschau hadden de Gezanten nog een onderhoud met ausrAaAr AnoLr over de belangen van den Nederlandschen handel. De Koning verklaarde, dat hoe lief hem ook de welvaart der Nederlanders was, hij de haven van Dantzig niet voor allerlei schepen kon open laten: anders zonden die van Dantzig spoedig meester van de Oostzee zijn, hetgeen voor de Nederlanders ruim zoo schadelijk zou wezen als voor hem zelven. Verbonden zich die van Dantzig geene oorlogschepen meer uit te rusten, dan zou hij hunne haven dadelijk openen, en de scheepvaart, behoudens een matig recht, vrij stellen. Vertoefder Ge- bericht zou gekomen zijn, wat er op den Landdag, die den 164 October geopend werd, zanten te Dantzig. aangaande de hervatting der onderhandelingen was besloten, Пе Raad verwachtte van _ daar wel wat goeds, maar, wanneer intusschen onze Gezanten verlrokken еп de Koning van Zweden naar Stokholm teruggekeerd zijn mocht, zonder volmacht achter te laten, zou de trots der Poolsche Grooten zich den schijn niet willen geven, alsof zij om ver- drag verlegen waren. De onzen antwoordden, dat zij naar huis spoedden, daar de winter de reize over zee stond af te snijden en de reize te land te gevaarlijk was: ook zagen zij niet in, zeiden zij, dat hunne tegenwoordigheid zoo veel nut zou stichten. Dit gaven de Heren van Dantzig volstrekt niet toe. Eindelijk besloten de onzen nog eene poging te doen om de onderhandelingen weder aan te knopen of ten minste levend te houden. Diensvolgens begaf zich de Heer van pen номевт naar Elbing om den Zweedschen Kanselier te spreken, die zich toen aldaar bevond, terwijl ausraar Wormitz belegerde , en te verkrijgen, dat de Koning bij zijn vertrek naar Zweden in handen van zijnen Kan- selier, die in Pruisen bleef, eene volmacht achterliet. Dit werd door VAN DEN HONERT zonder moeite verkregen. Van dezen uitslag van het verzoek, den Koning van Zweden gedaan, gaven onze Gezanten, op aandrang van die van Dantzig, bericht aan den Ko- ning van Polen, aan den Landdag en aan de voornaamste Rijksgrooten 1, Den tijd, ge- 1 Te Elbing vernam УАН DEN HONERT, dat er een Engelschman, met name spans (SPENCE) was overgekomen om cusraar de orde van den Kouseband over te brengen, еп tevens bij de onder- handelingen tegenwoordig te zijn, die er tusschen Polen en Zweden plaats hadden. Doch cusraar 1627— 1630. 252 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ЕСС durende welken zij nu besloten hadden af te wachten, welke besluiten: de Poolsche Landdag ten aanzien van den vredehandel zou nemen, maakten onze Gezanten zich ten nutte om zich ter begroeting van den Keurvorst van Brandenburg naar Koningsberg te begeven. De valsche stelling, tn. welke de Keurvorst zich zoo wel tegenover den Koning van Polen als tegenover dien van Zweden bevond, had het bun onraadzaam gemaakt, dit vroeger te doen: thans scheen die verhouding op weg om verbeterd te worden. Hun ver- blijf te Koningsberg namen zij waar, om bijden drievoudigen Raad aan te dringen op de opheffing van belemmeringen, aan welke de Nederlandsche handelaars in die stad onder- worpen waren. Ten einde den Keurvorst, die aan Koningsberg geen staatkundig recht toekende, niet te grieven, gaven zij bij deze gelegenheid den vertegenwoordigers der Stad geene geloofsbrieven over. — Bij hunne terugkomst te Dantzig (den 99еп November 1627) waren de twee oorlogschepen aangekomen, die bestemd waren hen naar huis te brengen. De-tijd van het vergeefsche wachten begon hun lang, te vallen. Eerst den 8sten December kwam er bericht wat er ten laatste op den Landdag ten aanzien der aangelegene zaak De onderhan- verhandeld was: er was besloten dat de onderhandelingen hervat en volmacht zou ge- delingen zullen hervat worden. geven worden aan zekere personen, die zich ten eersle tot de taak zouden voorbereiden : de Bisschop van Culm, Vice-kanselier des Rijks geworden, zou deswegens dadelijk met onze Ambassadeurs in briefwisseling treden. Alsnu zonden dezen de schepen, die hen waren komen afhalen, terug, en getroostten zich, zelfs boven hetgeen van hen gevergd kon worden, al zulke bemoeijingen, als tot het, bespoedigen van de wederaanknoping der onderhandelingen, tot welke alsnu ook Afgevaardigden van den Keurvorst van Branden- burg zouden toegelaten worden, konden leiden, daarbij zorgende, dat wat zij tot dusver verricht hadden, behoorlijk door de-Polen op prijs werd gesteld. Waar hun zulks noodig docht, ontzagen zij zich niet hun ongenoegen te toonen, in aanmerking nemende, dat »de humeuren der Poolsche Heren, indiervoege zijnde bejegend, zich te beter laten han- дееп,” hetgeen zij ook metderdaad bevonden. — Voordat de conferenties op de te bepalen plaats waren geopend, betoonden zich de Pruisische en de Poolsche Gecommitteerden bijzonder begerig, dat er vóorloopig een wapenslilstand van eenige maanden zou worden afgekondigd, in de hoop, dat men dan gemakkelijker tot verder bestand, zou kunnen geraken. De Zweedsche Kanselier was daartoe minder gezind: hij had eene talrijke ruiterij te onderhouden, hetgeen zonder oorlogsmaatregelen tegen het landvolk niet kon geschieden. Ook toen men omtrent een korten wapenstilstand onderling was overeenge- komen, toonde de Zweedsche Kanselier zich zoo weinig vaardig, dat de Hoog aanzien- lijke Poolsche Commissarissen, die reeds te Rijsenborg, tusschen welk stadje en Marien- was van meening, dat het aanzien van dien persoon te gering was, dan dat het niet beneden de waardigheid der Nederlandsche Gezanten zou geweest zijn, hem nevens zich tot de conferenties toegelaten te zien (arrsema, I, р. 642). DES VADERLANDS. - 955 nd werder de onderhandelingen zouden gehouden wórden, waren aangekomen, verklaarden 1627- behoudens hunne eer еп waardigheid niet langer te kunnen wachten. Тоеп ешдещк de conferenties in het midden van Februarij , 1628, begonnen waren, bleek al spoedig, dat men elkander niet zou kunnen verstaan. Vooral de Zweden betoonden zich verre zij leiden tot van inschikkelijk. Gusraar wilde, om ten behoeve van de overwonnen partij in Duitsch- niets, land bij de hand te zijn, zijn leger in die streken bijeenhouden, en meende, ook zonder bestand, van het zwakke en kwalijk aan tucht gewende Poolsche leger weinig te vreezen te hebben: integendeel, de voortdurende staat van oorlog veroorloofde hem zich ten koste van Polen en Pruisen allerlei geldopbrengsten te verzekeren. Toen in het volgende jaar (1629) de tijd daar was, dat hij zijne krijgsmacht westwaarts deed op- rukken, kon hij zonder nadeel met Polen vrede sluiten, en alstoen deed hij het liefst zonder de bemiddeling der Staten, ten einde niet genoodzaakt te zijn zich ten gevalle van den Nederlandschen handel tot opofferingen te verbinden, In het laatst van Maart (1628) vingen de Zweden de vijandelijkheden op nieuw aan, en tegen het einde van April vertrokken onze Gezanten uit Elbing. In het midden van Mei te Elseneur aan- OnreGezanten gekomen, moesten zij op sterker geleide van oorlogschepen wachten om tegen de Duin- Wadetland terug. kerkers beveiligd te zijn. Derhalve namen zij eene uilnoodiging van den Koning van 7 Denemarken ор zijn kasteel Kronenborg aan. Den 104 Junij waren zij, in het Vite ingeloopen, іп het Vaderland terug 1. Het Gezantschap had althans zooveel. opgeleverd, dat de Mogendheden bespeurd hadden, dat de belangen, die met de scheepvaart op de Oostzee in betrekking stonden, niet zonder ons dienden behandeld te worden. Zoolang en zooveel mogelijk hielden de Staten de ondersteuning van den Koning van Denemarken vol. Ор het einde van het jaar 1626 en later klaagde Koning CHRISTIAAN, р, Koning van dat het maandelijksch subsidie hem door ons niet stiptelijk werd betaald; maar aan Holland —e— ton haperde het niet. Deze Provincie begreep, dat men dien Vorst, sleghts door de hand niet ons ondersteund. van hem af te trekken, van verdrag met den Keizer kon afhouden. Steeds beijverde zij zich derhalve om de andere Provinciën tot de geregelde opbrengst harer quote in dat subsidie te bewegen. Ook de Prins liet zich aan deze zaak gelegen liggen 9, Werkelijk gaf сивизтілан den strijd nog niet op. Als wilde hij zich, vgér het te laat was, nog in het bezit van zijn heerschzuchtigen wensch stellen , zette hij den Aartsbisschop van Bremen af ten behoeve van zijnen zoon, en drong dienzelfden Prins, trots den Keizer, in ’t _1 Zie het bericht van dit Gezantschap bij лизема, I bl. 603—647, 708—715. Slechts de persoonl. voornaamw. wij en ons heeft arrsema in sy en haer veranderd. Een en andermaal heeft hij zelfs verzuimd de verwijzing weg te laten op bijgevoegde stukken, die bij het oorspron- kelijk rapport voorhanden waren, maar bij zijn kopij ontbreken. 2 Resol. Stat-Gen. 28 Dec. 1626. 1, 9, 27 Febr.; 8 Maart; 1 April, 1627. Resol. Holl. 21 Dec. 1626, en bl. 1, 1627. па ILI Deer. 4 Зток. | 50 1627— 1630, 254 ALGEMEENE GESCHIEDENIS eee Bisdom Halberstadt 1. От die stoutheid te verantwoorden, moesten alle hulpmiddelen beproefd worden. — In de eerste dagen van Mei (1627) verscheen hier een afgevaar- digde: van Zijne Majesteit met name sIGISMUND BUCHNER. Hij verzocht, behalve om be- taling van de verschenen termijnen van het subsidie, bovendien om eene som van 50,000 Rijksdaalders aan den Prins van Zevenbergen over ie maken: dus scheen hij toen nog niet te weten, dat deze Vorst den strijd tegen Oostenrijk reeds had opgegeven 2. Ook op de bezetting van de Wezer met Nederlandsche oorlogschepen ten einde тилт den toevoer af te snijden, drong BUCHNER aan 3; doch deze zaak hing zamen met de vraag, in hoeverre Holland en Zeeland zich zouden getroosten hunnen handel op dat punt te stremmen. — De Koning van Denemarken verkreeg in den zomer (van 1627) eenen medestander іп den persoon van den Markgraaf crORG ғверевік van Baden-Durlach. Deze Vorst, die zich sedert den slag bij Wimpfen * aan den strijd onttrokken had, was in den laatsten tijd naar Zwitserland gegaan, en, verkleed van daar vertrokken 5, kwam hij in het begin van Mei (1627) te ’s Gravenhage aan. Hij verzocht gehoor bij de Staten-Generaal; doch in aanmerking nemende, dat hij eenigzins ongesteld was, ge- lastten Hun Hoog Mogenden eenigen uit hun midden om hem te hooren. Zijn verzoek was, dat hij in staat mocht gesteld worden om, van de noodige penningen voorzien, zich naar den Koning van Denemarken te begeven: hij verlangde een oorlogschip tot de reize. Dit laatste werd hem toegestaan 6, — Dat onverwacht optreden van den Mark- graaf stond in verband met een gansch plan van nieuwe krachtsontwikkeling in den Neder-Saksischen Kreis en in Silezië, waar de Hertog van Weimar werkte, Dit had hij te °з Gravenhage met den Koning van Bohemen besproken en aan de Staten mede- gedeeld. Om het uit te voeren waren er meer troepen noodig, en BUCHNER verzocht dan ook, dat hier te lande drie nieuwe regimenten voor zijnen Koning mochten ge- worven worden. Dit verzoek sloegen de Staten af; want zulks toe te staan ware een verzwakken van hun eigen leger geweest, en zij mochten den Prins niet buiten staat stellen, iels met dat leger uit te richten, om een altijd gewaagde onderneming zoo ver van huis ie ondersteunen. Op het geheele plan hadden zij weinig vertrouwen, zoolang Frank- rijk en Engeland zich dp zaak niet krachtdadig aantrokken 7,en Venetië onze mild- heid jegens anderen niet een weinig gemakkelijker maakte door het hervatten van de gestaakte betaling van het subsidie, Aan pogingen om de hulp van al die Mogendheden 1 Млпӛти, р. 133. 2 Zie hiervoor, bl. 185. 3 Resol. Stat.-Gen. 4 Mei, 1627. Resol. Holl. 8 Mei, 1627. 4 Zie hiervoor, D. Ш St. Ш, bl. 698. 5 Mauára, 4. а. pl. 133. 6 Resol. Stat.-Gen. 5, 6, 8, 10 Mei, 1627. 7 Resol. Stat.-Gen. 21, 27 Mei; 16, 22, 25 Junij; 10 Julij, 1627. DES VADERLANDS. 255 ed weder te winnen, ontbrak het van Denemarkens zijde in geenen deele. Reeds іп! 1627— najaar van 1626 zou canisrraan IV Gezanten zenden naar Frankrijk en Venetië 1, en 1980. in Julij (1627) kwam de Deensche Maarschalk morpraan herwaarts op reis naar Enge- land % In April (1627) kwam СНВІЗТІЛАМ waittem, Markgraaf van Brandenburg, Administrator van Magdeburg еп ’s Konings Generaal-Overste-luitenant іп den Neder- Saksischen Kreis, in het grootste geheim in persoon in den Haag. Hier openbaarde hij den Prins zijn voornemen om over Frankrijk en Italië, bepaaldelijk over Venetië, naar Transsylvanië te reizen, ten einde den Vorst van dit Land op nieuw op te zetten tegen Oostenrijk, tegelijk door een boerenopstand іп zijne Erflanden bedreigd. Ook hij ver- langde een oorlogschip, om hem naar Calais te brengen, en een voorschot op het subsidie door de Staten aan Denemarken verstrekt. Later werd hem het voorschot en dadelijk het oorlogschip ten gebruike verleend, zoodat hij zich reeds voor het einde van dezelfde maand op reis begaf 3. Zijn doel bereikte hij niet. Weldra moest hij den Hertog van Weimar, die overleden was, in Silezië vervangen. Want al. die bemoeijin- gen en krachtsinspanning van Koning cHaISTIAAN, zelfs het werven van rooverbenden en | het wapenen der boeren zou te vergeefsch zijn. In het begin van Augustus (1627) trok -,Koningssaken тил de Elbe over 5. De Markgraaf van Baden werd door den Graaf том всниск ge- Bran achteruit. slagen, terwijl de Keizerschen reeds in Holstein doorgedrongen waren. Daar Brunswijk Nederlandsche hulp inriep 5, en men in Duitschland niet gerust was op hetgeen de Prins, die in Gelderland te velde was getrokken, met zijn leger zou uitrichten, zoo werd aan тилт de bewaking van den Neder-Saksischen Kreis opgedragen, daar toch ook Stade, Bremervoorde, Nienburg en Wolfenbuttel nog Deensch garnizoen in hadden. Maar wat- LENSTEIN trok Jufland in, zoodat curistiaan zich en zijn leger op de eilanden zijner Monarchie in veiligheid moest brengen 6. Het was te laat om nog eenig nut te hebben van de vierduizend man, in dezen zomer voor Denemarken іп Frankrijk geworven 7. Londer uitwerking bleef vooralsnog de poging om de Hollanders door den angst voor de í Resol. Stat.-Gen. 10 Nov. 1626. 2 Resol. Stat.-Gen. 13, 14 Julij, 1627. De Maarschalk werd te ’s Gravenhage in verzekerde bewaring gesteld, waarschijnlijk op aanvrage van iemand, die geld van hem te vorderen һай; doch, als belast met een Gezantschap, ontslagen. 3 Resol. Stat-Gen. 8 Mei; 17 Julij, 1627. Апзема, I, p. 602. Lieuwe v. AITSEMA zelf was kort te voren erkend als agent van Vorst снмзтадм WILLEM (Resol. Stat.-Gen. 20 Febr. 1627). Deze was een zoon van Keurvorst Joachim FREDERIK van Brandenburg. 4 Resol. Stat.-Gen. 21 Aug. 1627. ' 5 Resol. Stat.-Gen. 9 Aug. 1627. в Pristren, Gesch.,d. Teutschen, IV, S. 472. Азтавил 648, 640. 7 Resol. Stat.-Gen. 20, 29 Julij, 1627. 1627— gevolgen, die het hebben zou , zoo de vijand de monden van de Wezer еп de Elbe be- 1630. machtigde, tot het zenden van eene vloot te bewegen l, en op de laatste bede om troe- pen, door Koning снвізттллн bij het naderen van тпал?з krijgsmacht tot de Republiek gericht ?, antwoordden de Staten, zoowel als op het verzoek der stad Brunswijk, dat wij onze legermacht niet verzwakken konden, en dat Denemarken, behalve het subsidie, hetwelk wij bleven betalen, al den bijstand, dien het ons mogelijk was te verschaffen, van ons verwierf door de bezigheid, die wij ор onze grenzen aan de armee van затоа gaven, welke armee anders de macht van titty licht verdubbelen zou 3. Werkelijk gaf de krijgsmacht der Republiek Spanje’s troepen op hare grenzen werks genoeg. Was het, zoolang Frankrijk buiten eigen gebied werkeloos bleef, onmogelijk den voortgang van Oostenrijk en de Ligue in Duitschland paal en perk te stellen, niettemin en juist daarom verlangde Holland te toonen, dat wij den strijd niet opgaven, en dat de vijand er niet op rekenen moest nu ook de Vereenigde Provinciën spoedig ontmoedigd en uitgeput zijne voorwaarden te zien aannemen. In afwachting van den Holland wil .. * в. . .. den strijd onver- ШЯ dat Frankrijk eenmaal gereed zou zijn om zijne ware gezindheid ten aanzien van droten voortgezet hebben, Oostenrijk en Spanje aan den dag te leggen, en opdat ricuerLrev intusschen den moed - tot volharden niet mocht verliezen, moesten wij niet versagen, maar den vijand een goed gelaat blijven toonen. Deze toeleg ging bepaaldelijk van de Provincie Holland uit +. Maar ook de Prins was van hetzelfde gevoelen. Toen er tegen het einde van het jaar 1626 ernstig sprake was van de afdanking der troepen, aangenomen tot ontzet van Breda en tot nog toe niet gerepartieerd, verklaarde Zijne Excellentie zich krachtig daar- tegen: men kon zoo spoedig geene ruiters terug krijgen: 2) waren noodig om den vijand het overtrekken van den IJsel te beletten: den Spanjaard en den Keizer moest men toonen, dat men de macht en den wil had om het Land te verdedigen en van God den Heer de uitkomst verwachten 5, — Doch welke middelen wendde Holland aan, om een zoo stout voornemen uit te voeren ? | Het was niet genoeg, dat het volk in Holland, de rijken en neringdoenden in de eerste plaats, ontzetténde belastingen betaalden; ook de andere Provinciën moesten be- wogen worden om de oorlogslasten te blijven torschen en vooral om zich niet aan het onderhoud van het zeewezen te onttrekken, al scheen het dat daarbij Holland en Zee- land alleen belang hadden. Zoo Holland geen meester meer was op zee, zoo het niet tegen de Duinkerkers bestand bleef, ja, Zoo het niet in staat was zich in de Oostzee, wanneer de Hanzesteden te eeniger tijd alle zelfstandigheid mochten verloren hebben, | 1 Resol. Stat.-Gen. 26, 30 Aug. 1627. 2 Resol. Stat.-Gen. 11 Aug. 1627.. 3 Resol. Stat.-Gen. 19, 26, 30 Aug. 1627. 4 Resol. Holl. 1627, bl. 1, 7. 5 Resol. Holl. 21 Dec. 1626. 9 Jan. 1627. ғ DES VADERLANDS. 257 А tegen eene vloot van het katholieke Duitschland, met Spanje vereenigd, іе doen gelden, 1627— alsdan zou het niet langer bij machte zijn om, zooals het thans deed, meer dan de helft 1650. in de lasten der Unie te dragen, -- еп weerloos vielen de Landprovincién den vijand ten buit. Aan Hollands overmacht op zee, zoo drukten de Staten van Holland zelven het uit, » hing naast God het gansche behoud dezer Landen.” Toen derhalve de Provinciën, … noopt de in den winter van 1626 op 1627, traag waren in het opbrengen van haar aandeel in het Provineién tot hij- ragen voor het millioen, dat de Staten-Generaal besloten hadden aan de Admiraliteten te verstrekken 1, zeewezen. gingen de Staten van Holland zoo ver van te verklaren, dat zij, bij gebrek van bela- ling dier gelden, genoodzaakt zouden zijn om wat zij aan de landmaght bekostigden, aan het zeewezen te besteden ?. Hiermede dreigden zij, dat zij de Provinciën aan zich zelven zouden overlaten, en hun gewest, met behulp der vloot en zijner eigene grens- sleden, die zij reeds bedacht waren in beteren staat te brengen 3, op zich zelf zouden trachten te verdedigen. Wel hadden de Collegies ter Admiraliteit onderstand noodig. Dat verscheidenen der Raden ter Admiraliteit te Rotterdam zich Зап schandelijke mis- bruiken hadden schuldig gemaakt; dat ook de andere Collegies, bepaaldelijk dat van Amsterdam, soms hoogst eigendunkelijk, vooral in het gebruiken van de dienst der schepen, te werk gingen *, dit een en ander Коп geen reden zijn om aan die Collegies geld te onthouden. — Reeds vóórdat de Staten-Generaal gelden hadden toegestaan, had Holland het Collegie van Rotterdam herhaaldelijk voorschotten gedaan 5; maar nu dienden de Provincien dan toch mede het hare te doen, en zij werden er gedurig toe aangemaand: voornamelijk hare quote ten behoeve der Admiraliteiten wenschte men betaald te krijgen, wanneer er іп 1627 sprake was van bezendingen van wege de Generaliteit aan de Provinciën te doen 6, Immers de uitrustingen konden noch gestaakt, noch minder sterk gemaakt worden dan vroeger, wanneer men wilde dat onze kracht tegen die, welke de vijand te water ontwikkelde, zou blijven opwegen. Reeds hegon men Spanjes machtsontwikkeling ter zee te vergelijken met de uitrusting der armada van 1588, en Ы) hunne eigene onderhoorigen drongen de Staten van Holland thans tot opofferingen. met verklaringen, als deze : dat het te vergeefsch was een deel zijner middelen te sparen, waar het geheel op het spel stand met lijf en leven, vrijheid en. 1 Resol. Stat.-Gen. 8 Maart, 1627. 2 Resol. Holl. 10 Dec. 1626. Resol, Stat.-Gen. 1 Mei, 1627. Resol. Ной. 30 April; 20 Julij, 1627. з Resol. Holl. 5, 9 Maart, 1627.. 4 Resol. Stat.-Gen. 7, 8, 11 Jan.; 3 April, 1627. De Admiraliteit van Amsterdam werd in de- zen tijd wegens hare eigendunkelijke handelwijze door de Generaliteit streng berispt. Zie de Resol. d. Stat.-Gen. op de aangehaalde dagen. | 5 Resol. Stat.-Gen. 1, 2 April; 8 Mei, 1626. 