Tobasche spraakkunst : in dienst en op kosten van het Nederlandsch Bijbelgenootschap
regel (§ 109); b. v. kaba^kaba na eo kadingdingan, een storm cRe niet kan besekot worden (waartegen geen beschot bestand is, of waarvoor men zich niet beschutten kan). In dit voorbeeld kan kadingdingan als van een werkwoord mandingdingi (voor of tegen iels een besekot maken,^ 160, 1**.) afgeleid te zijn beschouwd worden, zoodat de letterlijke beteeke- nis is: waarvoor geen besekot kan gemaakt worden, Als b^' woord is kadttwdn (§ 82, o.) in gebruik (pp den tweeden dag na dezen, overmor- ^ "" gen); vgl. kêtèlün (D.). M. heeft kaduwan in plaats van hadnwdn, en voelt das de afleiding van duwa niet meer. D. heeft këduwan en këtëlun = patoluna (§ 68). Vdor een kwalificatief werkwoord heeft *t voorlicchtsel tar een ver- § lis. 6» / / 168 miaderende kracht, overeenkomeBde met onzen uitgang acMg (Eng. ish). De Torm passief zgnde, zoo valt 't voorhechtsel tna weg; b. t. tarfforsing, geelacMig z^n, van garsing; tarbottdr, wUachUg z^n, vau hottdr (§ 42), enz. Voorts heeft het de beteekenis van eenigzituhï} werkwoorden, die een toestand of beweging voorstellen, maar dan moet de passieve vorm den klemtoon op de laatste lettergreep heb- ben; b. V. tartuwdt (van tuwa£), daalachiig, d. i. eenigdnê 9chu%M ge- houden 9 b. v. van iets, waarnit men schenkt. Ook voor een substantief, waarvoor nog een praepozitie, heeft 't voorhechtsel dezelfde beteeke- * nis; b. v. nung i magulang èadju-badju i tartutalaga ni hagoê t, daarop rolde het huisje eenigzine naar den kant van * thuis, toaar de talaga ie (het bereikte rollende de talaga niet volkomen, omdat het niet rond was); di'pasurut (bl. 180) tartudjambur , wetende, dat er aan de deur een bot- tang gespannen was, week hjj eenigzins terug naar de djatnbur. Zelfs vdor werkwoorden met 't voorhechtsel mar vindt men 't voor- / hechtsel; b. v. tarmdlluèdng, eenigzins gaten hebbende; tarmarturpük-iur- puk, als H ware in hoopjes zynde. In dit geval moet de klemtoon weder naar de laatste lettergreep verplaatst worden. 0. Zonderling s^n de vormen tarpalobi en tarpaturung, daar zij juist 't te- gengestelde, namentl\)k een hoogen graad der hoedanigheid, aanduiden. Z^j wor- den als praedikaat van een hoedanigheid gebeeigd; b. v. tutu do marsigulut halah mambuwai ho, ai na iarpasurung ma rupdm attóng tijan rupa ni Aalai (Ib., bl. 12 m.), met regt twist men om uw bedt, want uw voorkomen is zekerlijk verre- weg uiistekender dan die van een ander; ise ma si-bt^u hadf'utmón, na tarpasu- rung ma hamalonni mambt^u (Ib., bl. 16, o.), wie toeh is de vlechiater van deze uwe betelbuidel f zeer buitengemeen is hare bekwaamheid in 't vlechten/ Men zal beide deze vormen als passiven moeten verklaren, die de beteekenis van een eenvoudig passief hebben, en zal ze dus dienen af te leiden van een actief pasu- rung(hon) en palobi(hon), zoodat z§ letterlijk: uitstekend gemaakt oi geacht en meerder gemaakt of geacht beteekenen. Hissehien moet men echter bij de ver- klaring van deze zonderlinge uitzonderingen aan Maleischen invloed denken (zie Aant. hieronder). b. In plaats van 't voorhechtsel tar bezigt men ook songon QfeUjk, alt) v6or een kwalificatief werkw. voorafgegaan door na. 't Werkwoord of aldus optredend substantief ($ 43) heeffc dan den klemtoon op de laatste lettergreep; b. v. son- gon na botter hu-ida (bl. 91, boven), songon na musü (f 43, a). D. bezigt 't hulpwoord narih het vooraan plaatsende; b. v. north gërsing = 169 iargornng. Zoo het dit woord te gelijk met 't voorheehtsel ilèr bezigt, dan drukt het te gel^k een veronderatelde mogelijkheid uit; b. ▼. muda narih ièrhangke kono mëraiëng panganën i aaar idi nari, tënggokën bat natni, asa ku-taruAi kamt panganën ko (Ib., bl. 138, b.), zoo ge eenigzina onwillig mogt zijn ëpijt van uit *i nest te gaan halen, roep hef ons dan toe, opdat Mte JJ spijs toevoeren. Voor een telwoord een eenheid voorstellende, zamengesteld of niet, bezigt men 't voorheehtsel om 't telwoord een distributieve beteekenis te geven; b. v. ^^ asa i'biSrekèn mo olës iërsirambar si-singkam dëkët si-barbaren, daarop toerd zoo- tfel door S. als door B. één kleed ten geschenke gegeven (ieder honner gaf aan zt)n schoonbroeder ^n kleed ten gesehenke); khina mënggërit tërsikali, ieder van hen allen tokkelde 't instrument éénmaal. Som» met be ($ 76*) te gelijk; b. V. g<ènêp tifrsada be mërbadja-badju na sa-si-lako idi, ieder van die gingen had een buisje aan. Verder te gelijk met een werkwoord met 't zamengestelde voorheehtsel mèrsi (bl. 139); b. v. pëndoki mo na sa-kaltumu idi si-mërkabhtg kMna mërsisintak kabëngna tërsada be, zeg aan allen, die even als gij vede- ren hebben, dat zij iedef* zi'eh één veder nitfrekken. Jont. In 't Mal. geef f 't voorheehtsel lar een hoogen graad ter kennen; even zoo in, 't Alfoersch van de Minahasa» waar het den vorm (aha (of tah voor woorden, met een klinker beginnende) vertoont (vgl. maka of »ia>l voor een • klinker, bl. 186 onder). In 't Ngadja-Dajaksèh vindt men ta en tara als voor* hechtsels van 't tweede passief; b. v. tapatiroh ^ = iarpodom, van batirah (in plaats van matiroh, bl. 95 boven); taraduwan = iarbuwat (vgl. Aant. onder M47). 3. Het derde Fasmf. Dit passief bestaat uit den nom. vorm, ea de praepozitie ni (§ 159, § 114. »**., AanU), die in in wordt omgezet, en in dezen vorm nu eens inh., dan weder voorheehtsel is (§ 26, Aanm.). Zoo de agens er bij vermeld wordt, en door een substantief genoemd, dan plaatst men dit door ni ingeleid achter den passiven vorm, terwijl men een der pronominale aanhechtsels bezigt, zoo slechts een voornaamwoord als agens optreedt; b. V. na pinyo m hordja, die geroepen zijn door een feest (mamyo); arta na tinadikkon ni amana », c^e goederen, die door zyn vader zijn nagelaten {manadikkón); ni-dokku, het door mij gezegde (mandók), ni-tddm, het (foor U gedane. Het aanhechtsel i wordt in dit passief ook door an ver- vangen; b. V. tinortoran van manortori. ^ * Dat hier de p in plaats van b gekomen is, is wel een bew\is dat 't voorh. ba oorspronkiyk ma was. 170 K. Ittsigt Bteedi ni (vgl. D.), behalve in enkele geheel als eahstantief ge- v" bengde woofden, loo eb na binmtat (S 11&)« P. even ali M.; b. v. m-pUèhhufilH mm naMgkai $na = pinabongat ma nai- kal on; ti-m-piné^jamkhma (bl« 86, IV en 5 71) bai 3= na pinaindjafponMa «a 1^»; ni'përiirbo rss pimriorbo ($ 115, 4°.); i^ëfui^ibt n-mipepandékeaiu idi, 't ifMêr, dai door wtjf aan hem ter vermetUmg werd gegeven (= boeikku na pinapandeiatti); eê^mperbadjuna =s na pinarbatffuna: ni-pHupa =s. pmatnpai m-gërarë» (U. 36, III) = ginowaran, ens. Daarentegen tinènggongku, mijn géinnieerden {mijn gast of mijne gaeten}; dimiloMa, »ijn gnneiteerden; vgl. dinaiangen {mèndaiang*}^ dinarohén {méndaroht), en nog een paar aUf sabr stontiTen gebeagde woor4en. ( 115. Wat hd gebruik bekeft van ket derde pamUfj bet volgende is er bi) op te merken: 1"*. In een aUribuHeve timaede^ zoodat bet overeeakooat met ons lij* dend deelwoord, wanneer dit ak adjectief een substantief bepaalt, 't Bektieve voornaamwoord «a wordt er ia dit geval vaak te gel^k bij gebndkt, maar wij moetett dit dikwyls dpor een relatief bijwoord, of een relatief voornaamwoord in den vierden naamval vertalen; b, v^j^ d(mg na niMopmt , de vogel waarop door U met 't blaasroer gesohoten is (de toffd die door Ugeilaasroerd is); babi na ünakkona t, 'I varken, dat li^ gestolen beeft ('^ parken, dai door hem gedoUn ie). In een vraag, die bij ons gerigt is op 't object van een werkwoord in 't actief, bezigt 't Bat. dit passief, en maakt 't vraagwoord tot bet snbject (zie de reden § 147); b. v. aha ni-ulém fu ladang o», wat gaat ge (§ 86) in dU land doen? (letterlijk: wat wordt door ü naar dit land gedaan)*, aha na / "^ pinaeahammu, wat ie 't geen waarop door U steeds geklopt wordt (waarop klopt gij steeds P). Zonder een agens er achter, heeft dit passief na- genoeg den zin van een eenvoudig passief, zoodat wij het te vertalen hebben met een lijdend deelwoord, of door een actief met een onbe- paald voornaamw.; b. v. ngingi na ni-lotUhy gevijlde tanden ^ tanden die men gevijld heeft. Zoo men 't relatieve voornaamw. na er niet bij be- zigt, dan krijgt dit passief de beteekenis van een substantief; b. v. ni- uwak ni-goppul, *t door een heer afgescheurde (d. i. boombast, door een beer afgescheurd); ni-uUopmi, 't door U geblaasroerde ; tinakkomi, 't door U gestólene, Uw door diefstal verkreg ene goederen. Van daar een me- nigte subdtantiven van dezen vorm; b. y.pinakan, waar naast ook napi- nahan in gebruik is, vee (^t gevoederde); sinonduk, de man van een 171 vrouw, husband {de geen voor men épge$chipi worde '); hinaon ^, alge- meene benaming ven 't geen men spant, set, enz. om iets te vangen ('^ gespannene); pinijo ni bodily eifdand van een geweersckoi ('t door êen geweer beroepene) als benaming van een lengte-maat: sappinijo ni bodü, 200 ver dia een geweer draagt, één gevoecrschot-afetand, Diergelijke sub- stantieven worden ook gemaakt van intransitieve werkwoorden; b. v. pinodom, H tijdstip van den nacht ^ waarop men 't diepste slaapt, het in daap zyn ^ bij uitnemendheid, meestal met een telwoord: sappino- dom, de eerste slaap oï nachtrust. Voorts heeft men als benaming van tijdmaat tinasak napuran (sattinasak napuran, zie Wdb. onder tasak) van een in T. verloren gegaan manasak, \qxw\]\ tinasak alleen nog in gebruik is als benaming van een maal (zie Wdb.), en letterlijk het toebereidde beteekent. Als zulke passieve vormen moet men misschien ook nitak en nipi (§ 8) verklaren, zoodat zij letterl. 't tot meel -^ gemaakte (van m^ngitak), en 't gedroomde (van mangipt) beteekenen. Al- / leen met 't voorh. mar is binegé met een bijzondere beteekenis in ge- bruik, zoodat marbinegé {kumen hooremt ajs fiuniheit van de ooren ge- zegd) letterlijjk in 'ibemi ssijn van 't gehoorde (§ 52/1, l^ ü.) beteekent. Yan de ooren bezi^ men ook marnoMgi in tegenstelling van Wiarüntmigi (zie Wdb. ttmgi^, zoodat nangi. misMhien een afgeknotte vorm is van Hnangi (f 82, III) , om ia overeenstemming te zijn met tiuxmidA (bi. 100, Junm,)^ dat oOk htuHen zkn^ 't termiofen hebben van te zien (als fa- •eniteit van de oogeti gezegd) beteekei^e^n kan. ^^-^ Soms woraLt een -substantief van dezen vorm in tegenstelling van 't passief* verbale sub- stantief gebezigd öm i^ts voor te stellen, dat de door 't werkwoord v^- beeldde handeling reeds ondergaan heeft; b. v. iHdahan^ het gekookte b\j uitnemendheid (pekooMe rijst) ^ in tegenstelling van dah(mon,hetnog ie koohene (ontboiêterde r^d, geschikt of bestemd om gekookt te wor- *^>^ den). - — ni'^Man {waarop ee» abit is gedaan, het door een abitbediite, ^ VoUettig» segt men; vsa een vroaw sprekende, no^: sinonduhim inangén (toor vie» b^ 'i eten door haar wordt opgeschept, vgl. D. U. 173). ^ In plaats van iinaon (i 31, IX) Upeas Heqoivalaite tinêgoitg (D.), waat een maUaon (van haon) in plaat» vtin tsanaon (van toon) komt siet toox'. ^ Men ziet hier neg dmdehjk de locative beieekenis nm het tot inheehttel geworden »», zoodat pinodom letterlijk in slaap Feteekent. De passieve vorm \^ podóm was wel noodzaket)|k om medom (stopen) tot feuMMitief om ie stempelen (vgl. pudi i 156 Jant.). 172 Yau mangabUii § 60, T.) heeft de bepaalde beteekenis Tan de Mckaam- deélen in tegenstelling van parabUan (teaarop de obit is, waarop me» een ainlt draagt, § 129), het naakte lichaam. a. Om fira (zie Wdb.) te vermijden, zegt men tinaru (dat hei nedergeUgde eigentlijk beteekent) een derde passief van tMnarti, dat heden niet: iets ier ne- der leggen beteekent, maar bl^kens *t Mal. {manaruK) vroeger beteekend kan hebben. M. bezigt als substantieven: binuwat ('t genomene), waarnaast nog na binu- wat, met de beteekenis van vrouw van een man (m/e, vgl. tinokor in D.); in- / dók of indokon (f 26, Aanm.), 't gezegde; indege van dege. D. heeft linaju (i geolochtene), mat- ot vlechtwerk ; tinaU (t getwijnde) = idli (b. V. iinali tenggang = tali donda): ni-ukat = Hnonduk; tinokor (^t gekochte) = binuwat (zie M.); binangun ('t opgerigte) = tijang; tinogong = hinaon (bl. 171, noot 2); en nakan, dat nit T. (indahan) moet overgenomen ziljn ($ SO, IX en bl. 40, K. I). 2^. Als een imperatief, die niet tot een bepaalden persoon, maar tot een persoon in 't algemeen gerigt wordt, om 't raadzame, pligtma- y' tige te begeeren, en als zoodanig in plaats Tan 't ^'M^passief in de spreektaal gebezigd wordt (§ 104); b. v. ni-alap ma ogung i, de ogungs worden gehaald/ men hale de ogangs; ^a manuk i di bogaaan appang do % hinaen, bindltU do appang % dohot ul09 •', wuê betreft die kip, e^ worde in een appang gedaan (en) de appang worde met dat kleed omwikkeld; eit^ tap bimmu do i, slechts gedood moet hjf worden (men doode hem, zon- der iets meer met hem te doen); ni-duda ma t tu losung na tamlang, men ga die (ingrediënten) in een losung, die niet meer gebruiki wordt, stampen; mdo sowada di-lehon, hinauUhon roha, zoo het niet door hem gegeven wordt, men hebbe er vrede mei/ In een bijzin wordt het dik- wijls gebezigd met ning en een pronominaal aanhechtsel , om 't geen iemand verlangt, dat gedaan worde, uit te drukken; b. v. molo sina- put, nüma hamu (of nimmu), djadi do tutd; zoo het worde ingewikkeld, zegt gij, dan is het werkel^k goed (zoo ge verlangt, dat het ingewik- keld wordt, ik zal zoi^en, dat het geschiedt). 3^. Als een passief, waarbij men op geen bepaalden agens doelt; b. V. pinaluwa pe ursa on, dit hert zal losgelaten worden (men zal dit Vollediger: ni-ukatku mangan, m\jn man (4t>' voor wien door mij 't eten opgeschept wordt, vgl. bl. 171, noot 1). 173 hert op vrije voeten stellen); ^a nvng do Btm nnanggvUan ^ ali 't beeld nu reeds van een eangguL is voorzien, enz. In deze beteekenis is het in gebruik vooral in twee tegenover elkander gestelde conditionele bijzin- nen, waarin ook vaak de coqjunctie verzwegen wordt; b. v. sinuru i mambalbal, sali do do i mambaUal, zoo die bevolen toordt ie kloppen , wil die dan zonder falen kloppen? (zoo men dat ding beveelt te slaan, is het dan steeds gereed om te slaan?); ^ pinieat, hoUér goiana, ija iindlUk, rare gotana, zoo er in geknepen wordt , is de gom er van wU, maar zoo er in gehouwen wordt y is de gom er van rood; ni-uppat^ patungoripon ; pinasarungy patungoromon, zoo ket (wapen) uitgetrokken wordt, gerft het een knarsend geluid, maar zoo het in de schede gedaan wordt, bruU het. Uit § 100 (onder) ziet men, dat dit passief met 't eerste in dit geval verwisseld kan worden (vgl. ook Ib., bl. 57, r. 7 met 't zoo juist aangehaalde voorbeeld). Daar echter door di bij 't eerste passief heden een derde persoon wordt uitgedrukt, al is deze onbepaald, zoo moet men dit passief bezigen, waar men een anderen persoon om de een of d'andere reden wil verzwegen, zoodat het eerste passief alleen in den derden persoon met dit kan verwisseld worden; zoo b. v. bedoelt de spreker met binoio dumatu ho (het wordt geweten , dat gij knapper datu ziji): ik erken Uwe meerderheid ah datu. Door de onbepaaldheid van den agens heeft dit passief verder de beteekenis van een eenvoudig passief (vgl. M. alhier); b. v. tarulang hauma so (§ 163, 8*. a.) binabo- Wan, de akker verwildert ^ niet gewied wordende (zoo hij niet be wied wordt). a. Zulk een passieve vorm met an, waar tegenover niet altijd een actief staat, bezigt men ook als attribunt achter een sabstantief om een voorwerp voor te stellen, dat buitengewoon groot is; b. v. lijang ni-lijangan, ^n hol van an- dere holen voorzien, *n vervaarlijk groot hol (vgl. Ib. IV, bl. 11). "Van zolok- solok heeft men als versierden naam van een muioara: êoloi nnolohan, *n uiUiroo- ming met riviertjes er in, een zeer groote uitstrooming (door dat er verschillende stroomen in nitkomen). Van kwalificative werkw. maakt men znlk een paasiven vorm altyd met 't stamwoord herhaald; b. v. balgd binalgdn, mokmók minokmo- hun, groot nog groeier gemaakt, vet nog vetter gemaakt (van den buffel, die een overspeler als boete te geven heeft, omdat hy behalve den buffel nog zoo veel er bfj heeft te betalen). Zulk een uitdrukking kan op zich zelf ook als een concessive b\)zin optreden; b. v. gindjang gimnéfjangan , hoe hoog het ook zij, toch enz. X / y 174 M. besigt dit pastief ia bQsi&nea geheel als eenvoudig passief; i>. v. (iftuli di'tanam kaUk, dmif m-Unant rMtffm •• daarop »êrd h^ door do kedm egprm- £/ k l 9 ^ ptf» (daarop begroef men hem); ioén de vorii begraven wat, «oz. Op «om- mige plaatsen, waar snid-M. gesproken wordt, bezigt men m ook in plaats van di, maar voor zoo ver ik weet, alleen in den 3den persoon enkelv.j b. v. ju-Zom- puXkon tja do iu ht^o manunfffid sadalanan, door kern word 't zwaard gebou- wen naar den op lijn eentjes reuendei^ wtan (bij hieuw mefc 't zwaard naar enz.). Hier staat ni-iampulikon ija volkomen gelyk met di-iampulkon ija. Zoude dit gebrnik van ni niet een spoor z^n van een onderen toestand der taal, toen slechts 't derde passief in gebrnik was ook in de beteekenis van 't eerste? im- mers 't Kawi, Malagasy, Aifbersch van de Minahasa, 't Tagaalsch en andere zustertalen bezigen 't passief met ni of 't inh. in geheel met de beteekenis van 't passief met di, , » ' / 4**. Jf geleid tan een toerkw, niet 'tvoorhecktsel mar, dat weder van een substantief afgeleid is (§ 53, 1°.), heeft het de bijzondere beteeke- nis van de gedaante hebbende van V geen dat substantief voorstelt. Zulke vormen treden zoowel als substantief op als als attribuut ter bepaling van een ander substantief, 't zij om de gedaante van een voorwerp te beschrijven, of wel om er den omvang van aan te duiden; b. Y^pinar- djolmay menschebeeld (als adjectief: dat als een tnensch er uit zief)\ Undu pinarulok (§ 21); napuran pinarpdt (§ 20) ni hyong, betelblad lijkende op een htjong-poot; na pinarretteng * ni anduhur tabUj die in de gedaante zijn van tabu-tortelduif -eieren ; pinarhorbo, dat in de gedaante van een buffel is (van 't dak van een huis, zie de plaat in 't Wdb.); tittin mos pinarsitumuduy een gouden ring, die den omvang heeft van een wijsvinger (een gouden wijsvingerring). Zulke substantieven warden ook gebezigd, zoo men van geesten spreekt; van daar pinarboru = bont (van een som- baon); pinarhula = huta-hula (van een geest). De eigentlijke beteeke- nis is wat beschouwd wordt te zijn als 't geen het substantief voorstelt (§ 53, / 1°.); immers men gaat uit van *t denkbeeld, dat geesten geen eigent- lijke verwanten hebben, maar slechts wat men als zoodanig in mensche- lijke taal kan beschouwen. a. Zonderling is de benaming van een hond in de taal van den nedergedaai- den geest (Inleiding, IV, 2^.), namentlijk pinamgingi ni lasuMe^, daai a^ let- / * In Ib. IV, bl. 163, WM&i pinorrenteng gespald z^n (zie onder Uiht)\ vgl. de aanh. in Wdb. byvoegsel onder anduhur. 175 termk als tand gehegigd door een latumt betoekant. Miaaehien zal men hier den- ken moeten un ilMrugingi m Uuuna {gel^i inojhok-tandeu wign, bl. 110, d.), zoodat pifiamgingi enz. moet opgevat worden als die voorzien ü van tanden ah knofaok, 5°. Van een telwoord afgeleid^ dat een verbalen vorm heeft met 't voorhechtsel mar (§ 53), heeft het de beteekenis van een breuk; b. v. aua da-parduwa ma taoarta i, pinaropat ma da-haen: duwa tu sulivt, sada tu datu, soda tu na torop, dan worde die onze tawar verdeeld , in vier dee- len worde hy gemaakt: twee deelen voor den principaal , één voor den datu, en één voor de menigte, 't Getal, door 'ttelw. voorgesteld, waarvan zulk een vorm is afgeleid, duidt dikwijls aan, dat er van iets een ze- ^ ker gedeelte is overgebleven; zoo beteekeut b, Y.pinartolu: een derde gedeelte over hebben; b. v. nunga pinartdu i, nunga tading na sada nari namand si-ahuton; anggo na duwa, nunga 9un di-ahut naposomi (Ib., bl. 301, onder), die (akker) hetft reeds een derde over: éen gedeeUe slechts blijft er over, dat nog van sprokkels gezuiverd moet worden; de twee ove- rige deelen zijn reeds door uwe bedienden er van gezuiverd (Uwe bedien- den hebben twee derden van uwen akker van sprokkels gezuiverd, zoodat nog maar een derde overblijft , dat er nog van te zuiveren is) ; nunga pinartolu batang ni hariara i di-pangan balijung inon , duwa na ma^ tós, soda nari na so mates, van dien ficus-boomstam was maar een derde ooeTy gegeten door de balijung , twee derden waren doorgehakt, een derde nog dat niet was doorgehakt, d. i. op een derde na was die stam door- gehakt. Janm. Zeer zelden wordt van zulk een passief weder een werkwoord afge- leid; b. V. manioitang (bl. 94). Naar den vorm zoude dit enkele voorbeeld ook tot de in f 78 behandelde werkwoorden knnnen gebragt worden, zoo de be- teekenis het maar toeliet. De drie sooi^n van 't ciroumstanUëele passief hebben ook een ver« § 116, broedden vorm, die hier Het verbreedde Passief zal heeten, omdat de beteekenis er van ons geene benaming kan aan de hand doen. Het kenmerk van dit passief is het niet wegvallen van het in 't actief gebezigde voorhechtsel ma$ig. Al de transitief optreden- de werkwoorden, die een ander met m beginnend voorhechtsel heb- 176 ben, nemen dit passief aan (§ 44, onder, § 53, 55, 66, 74, 80, 81, 82, 83, 85 en 96) natnurlijk met uitsondering van die, welke mar in plaats van mang hebben (§ 46 en § 49 , Aanm.), § 117. Wat den vorm betreft, hij gaat uit van 't actief door slechts de m van 't voorhechtsel in ;? te veranderen ; b. v. pamUat van mamUat {di- pamUaty door hem wordt in gemelde dingen geknepen), terwijl 't gewone I / passief Blechtlpiaat (di-piaat, door hem wordt in gemeld iets geknepen) vertoont. In 't oog te houden is, dat de werkwoorden met 't voor- hechtsel mang, die 't aanhechtsel hon hebben, den scherpen medeklin- ker, die in 't actief na den neusklank weggevallen is, in dit passief terug krijgen; b. v. di-pappeakkon (§ 17, V) nasida ma gadong èinoan- nanda i (Ib., bl. 64, r. 14,), door hen toerden de gadongs, die zij bij zich droegen, terneder gelegd; di-papa jakkon tu pamatang ni ursa t (Ib., bl. ƒ 51, r. 3 V. o.), door hem, werden die bladeren op H lichaam van 't hert ' temeder gelegd (mamajakkon van pajdk); bulu na pinatst^rukkon ni si- djonaha i (Ib., bl. 285, m,), de bamboes, die Dj, heimelijk er ingeschoven had (manurukkon van suruk); di-pattullakkon hajti-haju (Ib., bl. 44, r. 19), door hen wordt met een soort van stokken gestoken (manuUakkon van tul- lang); di-pattinggafckon , door hem werden vele dingen ter neder geworpen {maninggakkon van tinggdng); di-patsulakkon ^ ma pinadar tu datu daXu, door hem werd pinadar (stukken vleesch, zie Wdb.) aan D, B, in den / mond gestoken, d. i. hij onthaalde D. D. volop op pinadar (manulakkon, iets aan iemand geven het hem in den mond stekende, van sulang). Zoo / A n^y achter dit passief met tu slechts gebezigd wordt om een rigting aan te duiden (§ 107), dan blijft de scherpe medeklinker weg; b. v. di-pani- gorhon van manigor {tigór); even zoo waar 't aanhechtsel Ao»; ten be- hoeve van beteekent (bl. 108); b. v. di-panuhorhon^ door hem wordt ten behoeve van gezegden persoon gekocht (manuhor van tuhor). -^— Som- mige werkwoorden, die in 't actief altijd mang hebben, vertoonen in dit passief een vorm, die een actief met 't voorhechtsel mar zoude doen vermoeden; b'. v. na piitor auda do leatni di-paUehon ho tu halak pangisi ni hadjutmi, dadelijk op, schijnt het, is door U de inhoud (betel- bladen, enz.) van^ Uwen hadjut aan een ander of anderen (§ 148) weg- gegeven (mangalehon)', di-paralap, door hem werden gemelde personen gehaaid (mangalap), By de werkwoorden met *t voorhechtsel pa j^f f^/ A * In de text van de Ttoiêt van Sang Maima en D. D, (bl, 21, r. 9) is te f^t spellen: di^pansulanghon in plaats van di-pasulanghon. 177 bezigt men akka (§ 58); b. v. akka di-pahembang (Ib., bl. S16, r. 1), door kern werden in zijn huis de matten gespreid, M. heeft steeds par, waar 't actief een aanlieelitsel heeft; b. v. di-parrahuti , door hem werden gemelde dingen gebonden {inangarahuti van rahut); di-partur- dut tja ma AalaJb sudena Hmanat (Ib., bl. 146, r. 13), door hem werd aan allen toebereidde betel toegeschoven ; di-partarimahon {manarimahon van tarima). c/ A LmLS" Anders even als in T.; b. v. di-panampul tja ma êi-andiür, nada but, door hem ' werd vaak op A, losgehouwen, niet werd deze geraakt (hy hienw verschillende malen naar A.); panampul ma tolonannija (Ib., bl. 287, onder), houw de iee» len van hen (die zeven personen). D. vertoont als voorhechtsel phig; b. v. i-pengbüreièn, door hem worden ge- ^ melde dingen gegeven aan {mereken van bére)\ i-pèngstlukken van mënilukhen (sëluk); i'pengdjambarkên van mëndjambarkèn (djambar); vgl. Ib., bl. 176, r. 15. Zoo 't aanh. ken: wegent, naar aanleiding van beteekent, dan blijft de scherpe medeklinker weg; b. v. idi mo si-ni-penongkirkënnami ena lako baindene (Ib., bl. 212 boven), dat is het, dat door ons gemaakt is de aanleiding van dit ons bezoek bij V (daarom zijn we ü komen opzoeken, mënongkir van iongkir). Wat de heteehenis betreft van dezen passiven vorm, zij is twee- § 118. ledig. 1**. een meervotid^ 't zij van de voorgestelde handeling (bl. 102, 4®,) of van 't object ^n 't actief, dat hier natuurlijk subj. is. De handeling kan er ook door versterkt worden; b. v. di-baen tabo niloppan indaong di- pakküala na hoêur {Twiat van Sang Maima en 2>. 2>., bl. 22, boven), we- gens de lekkerheid der toespye werd door hem niet zeer gevoeld het verzadigd sijn (hij voelde niet erg, dat hij zat was, makküala Yanhüala). Bij de reeds in de vorige § vermelde voorbeelden voeg ik nog de volgende: di-panidaen (Ib., bl. 1), door hem werden die vruchten in zijn buidel gedaan manden); hu-pangolihon dj oio r^amami 40», dat door mij deze onze êpaaneche matten ter hooping van een vrouw gebezigd wor- den/ (sta u^j toe, deze onze spaansche matten ter kooping van een vrouw te besteden); unang anggo pandekdekkon (Twiet van Sang Maima en B. D., bl. 11, r. 12), laat die kam toch niet telkens naar beneden vallen (natuurlijk is de uitdrukking in 't Bat. passief*); di^pambuwai, door hem werden die dingen genome»; di-pangarahont^door hem werden * Even zoo pangaruhon horbotta i (Wdb. onder aru), onze buffels moeien door U gebezigd worden ter betrapping van den grond (laat onze bufels, enz). 178 gemelde personen «Ugmwoêigd: di-^pandanggurhon (Ib., bl. 44, r. 20: gadong ma na pinandanggurhonna t, heé moeten gadonge zijn, die door Jien worden loeggesUngerd); di-panggotclhon ma pangisi ni huia t, door hen (de mieren) toerden de bewoners van die htUa gestoken oï gdeten; di- pambureikkon (Ib., bl. 49, r. 22), door hem werden rgstkorrels uiige- spüicd op enz. Naast di-paralap (§ 117, onder) heeft men di-alapi, om een meervoud uit te drukken. Van mamola heeft men di-bdai {door hetn werden die dingen gekloofd), terwijl van m^nulluk (tuUuk) weder di^^panulluk in gebruik is. cAk.l^X-(» 2**. Een betrekking tot *t object van 't actief, die in den niet ver- breedden vorm van 't passief niet uitgedrukt wordt ; b. v. di-panak- koi *, door hem wordt bij gemelden persoon gestolen of door hem wordt in gemelde plaats een die/stal gepleegd, terw^'1 di4akkoi: door hem wor- den gemelde dingen gestolen beteekent (bl. 102,4**). 't Aanhechtsel é vertegenwoordigt dus een praepozitie, zoodra het in den niet verbreed- ^ den vorm reeds op een meerv. van 't object doelt. Zoo heeft men ook di'panuhori, door hem wordt van gemelden persoon gekocht, tegenover di- tuhori, door hem worden gemelde dingen gekocht. Ja, wat zonderling is, het aanh. krijgt hier een andere beteekenis dan in den niet verbreed- den vorm; zoo beteekent b. v. di-panortori: door hem wordt op die mat b. V. gedanst, terwijl (H-tortori: door hem wordt rondom den buffel ge- danst uitdrukt. Verder heeft men di-pandohi, door hem whrdt tot gtzcgde personen gesproken, terwijl di-dok: door hem wordt het gezegd, en 't ac- tieve mandók: tot iemand spreken of iets zeggen beteekent. Het is in den verbreedden vorm ook, dat 't aanh. hon bepaaldelijk ten behoeve van beteekent; b. v. di-panuhorhon (^ 117, onder); di-pangulahun (h\. 108). Dit di-pangulahon kan echter ook door hem wordt zekere dag uitgekozen, / om er veldarbeid op te verrigten beteekenen (de dag is hier voorgesteld als de aanleiding, vgl. B. bl. 177). En zoo heeft men ook di-pamunuhon, door hen is die guerilla b. v. tot aanleiding gemaakt van het dooien {gora na pinamunuhon ón, deze guerilla, die de aanleiding is van het doen sneuvelen, de strijd, die de aanleiding is van ons vijanden dooden). Zonder- ling is di'panogoti, dat zoowel door hem wordt iets vroeg in den morgen gedaan (— — radja i mangan, de Voret at vroeger in den ochtend), als, geconstrueerd met i/u (§ 107), door hem wordt vroeg gegaan naar (torang * B. V. nnanff di-panakkoi deha huiatta on (Ib., M. 321, m.), opdat er niei iloor iemand in deze onse huia ffesiolèn toerde. "' / a- f 170 m ama, manigor — ^ tu haumana, de volgende dag aangebroken zynde^ ging hy terstond vroeg in den ochtend naar zijn akker), Van tordp heeft men di-panoroppon^ door kern toordt gemeld iets aan H publiek (na torop) bekend gemaakt, — - Over di-panigorhon Eie § U7 en bl. 168, r. 8. Uit 't gebruik der tongvallen blykt het, dat de toepassing van dezen § 119. passieven vorm nu en dan vrij willekeurig is; soo b. v. is in T. di-bu' tcaii: door hem wordt uit iets genomen (bl. 102, 8^), terwijl de equiva- lente vorm, i-buwaii, in D. op 't meervoud doelt, en dus in beteekenis SS di-pambuwat is. Zoo is het eigenlijk ook willekeur, dat men di-pam^ baen betigt voor 't meervoud, maar di-iaeni^ om door hem wordt in ge- meld iets gedaan of door hem wordt het gevuld uit te drukken, want in di-takkoi doelt 't aanbechtsel i weder op 't meervoud (ygl. i-bakini in D. hier onder x=. di^ambaen). Zoo ook bezigt men in T. di-tappuU := di- panampul in M. (bl. 177); b. v. dv-tappvli naeida ma radja i, indadongolo mabngang, door hen werd meermalen naar den Vorst gehouwen , niet konde deze gewond worden, M. bezigt ook di^pamhuvaikon tja, door hem toordé ten behoeve van go- mfdden persoon genomem b. v. mttda na ra do kamü hu-baen djadi anakhu, an- ijo hu-pambwoatiom boru hamu di huta on, »oo gij wilt, dat ik U als zoon aanneem, dat ik dan voor TJ een meisje in deze huta neme. T. zoade Uer een om- schrtjvxng bezigen (bl. 108, a.). D. beeft i-bahani r= di-èaeni (i-bakani mo pérmanganën, door kern werden de borden gevuld), maar i-bakini s=s di-^ambaen {i-bakini mi pinggan, door -hem werden de sp^zen op de borden gedaan). In mënogongi beeft 't aanbechtsel • twee beteekenisaen, zoowel de zoeerrondige ala de praepositionale: i-togongi, 1^., vele zfjn de verderfaanbrengeude dingen door hem gespannen (Ib., bl. 100, t, 17), 3^., door hem wordt voor seker beest een val gezet of gespannen, (b. v. €nggo mo tuhu éfjumpa bijahat st^ni-togongënmu idi, Ib., bl. 177, r. 16 t. o., reeds is werkelijk gevangen de t^ger, voor wien gij een val heit gespannen). ^- — Om ten behoeve van nit te drnkken behoeft deze tongval 't verbreedde passief niet altgd te bezigen (bl. 108). Voorbeelden van 't verbreedde passief al- hier zQn: si^m-péngidamkën bsrat daginghu ena ngo ids (lb., bl.«SO, r. 5), die vmeht is het, waarnaar door 't kind in mijn buik hier sterk verlangd wordt; si-ni-pënggarammu idi (aldaar r. 1 v. o.), 't geen sterk door U verlangd wordt. Aant. In 't Mal. zijn niet vele voorbeelden van 't verbreedde passitf (pa- mindjamkèn aku gunting, leen voor mij een schaar), In 't Sond. xeer vele (b. v. pangmeuletmkeun, worde die vogel door U voor mij geroosterd). ' 'y ' • A. ^rf ad¥f'verbaal Substant^f, § 120. Boor de m van een der roorheehtsels ^ in/» te Terandeien, Tormt men een sabstaniief (pandjalaki van mandjalaii, parModat ?an Momio- d(U, patigadong van matigadmg^ enz.), waarvan de beteekenia actief is, en zoozeer de natanr van 'twerkw. nog deelt, dat het, waar dit . transitief optreedt, onmiddelijk met een object in betrekking gesteld kan worden. Omtrent den vorm is verder op te merken, dat de werkw. met 't voorhecfatsel pa^ die slecbts in 't actief 't aanhechtsel htm heb- ben (} 66), hun nominalen vorm als znlk een substantief doen optre- den; b. V. pagabur {wat zacht maakt oi zachtmaker) 'Vhn pagabur{hm)^ padiruma () 121, 2°.) van padirutna(hon), 't Aanhechtsel • wordt dik- wijls weggelaten; b. y. pangarahut naast pangarahidi, pangUi van man» gin (§ 8), pangingan van mangingani, pangalui naast pangalud, terwijl // men bij de werkwoorden met 't aanhechtsel Aon 't substantief gaarne g^ omschrijft (§ 126), tenzij 't stamw. eenlettergrepig is (patt/okkou '^- van gok), of wel een vorm zonder aanh. bezigt (pamkka, § 121, 2"). Onregelmatig is pangóUing , daar de h van 't stamw. weggevallen is, niettegenstaande 't actief makkdUing is. pangali is denkelijk onmiddel^jk uit 't Men. overgenomen (Wdb. onder kali). Zoo 't inhechtsel urn met de beteekenis van 't voorhechtsel fi^ang optreedt (§ 63), dan gaat men b\j de vorming van dit substantief van den ge- wonen actieven vorm uit; b. v. pamoto van umboto (bL 98,- 4°.). § 121. Wat de beteekenis betreft, men stelle dit substantfef vooral niet ge- lijk met onzen infinitief, daar het nooit znlk een algemeene beteekenis heeft, zoodat patnbuwat niet het nemen beteekenen kan. Zelfs waar het den inhoud van 't werkwoord tot substantief maakt, beteekent het toch een b^zondere wijze, waarop de door 't werkw. verbeeldde hande- ling plaats heeft, 't Object van zulk een substantief kan onmiddelijk volgen, maar wordt door de praepozitie di ingeleid, zoo er een ander woord tusschen staat, al is dit slechts een pronominaal aanhechtsel; b. V. panakko napuran , beteldief, de steler van de betel; pandoéo na so marwtang, zich wederregteüjk meester maker van die. geen schtdd heeft; panuhorhu di hatoban on, mpn dezen slaaf koopmvddel ('t geen mijn mid- del ia dezen slaaf te koopen). '/ Gebruik van dit subst. is drieledig. ^ Uitgezonderd zijn de werkwoorden die slechts ma hebben ($ 122). ISl i^ De door *i werkwoord verbeeldde handling met de b\jzotuiere be- teekenis van de w^ge, waarop zij pUuUe kerft, öf moet keèöem ({ 45, o.); b. y. mdo na so gM pakkulinff ninatta i, ita^-adjarif zoo de wijze van zich uit te drukken van onze moeder niet goed (betamelijk) w , dan worde zij door ons vermaand» Ia deze beteekenis is het vooral in gebruik aU subject, terwijl dan dikwijls hohd of be?id {hoedanig zgn, hoe?) als prae- dikaat optreedt; b. v. hehd ma pambuwattu di'^baen na dapot au mjjak na sa-èotul i, hoe zjj mijn wijze van nemen, opdat door mij verkregen worde die fiesch olie? (koe moet ik het aanleggen om die flesch olie te kunnen nemen?); hehd ma parpujukku di horeik mulmul , sowddadSng tarpatomu i, hoe zij mijn wijze van fijn zand tot touw te draayen? want hH is niet aan elkander te kragen; behd ma pangaruwanginami di batu on, na sai pir, hoedanig zij onze wijze deze rots uit te hooien/ hij is zoo hard! behd pambaettu mangalap ho (Ib., bl. 242, r. 7)> hoedanig is myn doen Ute halen? (hoe heb ik te doen om U te halen P); behd ma pabowa na talu, hoedanig is dan de wijze te vermelden die overwonnen is? (hoe weet men, wie de overwonnene is?); behd parhalakna , hoedanig is zijn wijze van een persoon te zijn? (hoe ziet hij er ongeveer uit?). In plaats van dit sub- stantief kan men ook het passief van mambaen bezigen, en dan volgt 't werkw. in 't actief (§ 126, l^); b. ^. behd ma ta-baen mambuwathuiaon, hoedanig zal door ons gedaan worden om deze huta te nemen? In dit geval bezigt men gaarne aha als subject; b. v. aha ma hu-baen laning mamalos hapandean ni amanguda i, wat zoude door my gedaan moeten worden om de handelwijze van Oom te vergelden? (hoe moet ik Oom met gelijjke munt betalen?). Voorts kan zulk een subst. ook als subj. optreden van 't passief (bl. 193); b. v. di-halubat pambuwatna (Ib., bl. 51, m,),doorhem is zijn wijze van nemen gechargeerd (hij is op een brutale wijze b^ 't ue- nien van die gekookte r\jst te werk gegaan); di'pasotik-sotihg parha- bangna (Ib., bl. 115, m.), door hem werd zijn wijze van vliegen als 't ware cirkelend gedaan (gemelde vogel vloog in kringen, om op z^'n prooi neder te schieten). \ 182 met ^n TVLmprp beteekei^is, die Qver^nkopi^ m^t die ?an oiu(en infi- DitW; b. V, pMfli %flf# ma di-vla^ M een hm ve^fr<9fl}jen^ of in ordet lur^nffen werd door hem gedaan (hij hield zich b^jg i^ei 't verfraajijen van eep hoia). Dezen vorm hebben zg ook na q^u werkw. in 't paa- sief, dat een bevel vporstel^; b. v. 4i-surumapangtUHpa^otfdQigora,doqr kern loerd de ^heidsrechter bevolen, de twieUaofl^gèUg^eid ten einde U krengen; di-doikon napoêona pahem^ang antak, door hem Vfrde» z^ne bedienden beoole^t, maUen te tpreiden. De vorm even goed een passive imperatief kunnende zqn, zoo is het waarschijniyk, dat h\j hier ook als zoodanig moet opgevat worden, zoodat de iphoud yaA 't bevel dq woorden zelve zjjjn, di^ de beveler uitspreekt ; pien ve^tale dus door kern werd tot den eckeifUregter betelender fpy> gezegd: '^WQrde door U ten einde gebracht de^twiêt'CH^g^legenheid,*' en door hevk mrd t^an zjfn be- diende bevelende gezegd: ^Hoorden door U^att^ g^^eid,** H. heeft dezelfde constraotie; b. ¥. öijd ma padjongdjongku di rantjang (Ib., bl. 170 bov.), hoedanig z^j mijn cprigten de ranijange? iijd ma pailanija di ho? (Ib., bl. 122, o.), hoedanig wat zijn U beschaamd nuükenf (wat zeide h(j U be- leedigendsP); bijd ma luwani iehé panaeUu di on (Ib., bl. 49 m.), hoedanig^ gou toch mijn wijze dit te beklimmen moeien zijn?; bijd ma pammnumw^'u di au 90 pala but au, hoe zoudt gij mij doodenf ih kan immers niet verwond worden; loet na songon t pakkuUng ni landuk, steeds aldus is de bijzondere wijze, waarop een landuk geluid geeft; bijd ma hami-baen pangalului panganonnami , hoe zal door ons gedaan worden, de wijze van ons eten te zoeken F (hoe moeten we voor ons eten zoeken?). D. levert ook niets opmerkel^ks op; b. v. adfar-adfari aku asa ku-bëtoh tah katëra phnahan (Ib., bl. 142 m.), beproef mij te onderrichten, opdat door mij geweten worde, hoedanig de wijze van doen is (tracht mfj aan 't verstand te brengen, hoe ik met dit blaasroer moet handelen); i-pëngobit bibir nart pëngan- tusi kata mërbatu (bl. 189), uit de wijze van zich te bewegen der Hppen is de wijze van woorden met zin te verstaan (uit de bijzondere wijjze, waarop zich de lippen bewegen, weet de doove, hoe hij de beteekenis der woorden heeft te ver- staan); bagi mo pëmahamnu (Ib., bl. 142, r. 1 v. o., 148, r. 2), aldus zij Vwe wijze van doen (z6o moet ge doen). ff. Het middd of teterktuig^ waarmede de verbeeldde hofidüing pUudê hetft of moet verrigt wordetk O 46, a,); V "^-.tmdjwvrix vfo^rmede men t»r- eierty wil of kan versieren, sieraad ; pagabur , waarmede men zacht of week maakt; paeitimèaho (§ 75), waarmede men tabak kocgai of i^ff te koopen 1 183 ({ 45 onder), Uéaküerkrfymiddêl, enz. In deze beteekeon, die adn dein 1**. beschrevene nnnw verwant is, w^rdt 't substafitief echter meestol in een andere constructie gebeeigd. Het öbjeet kan ook hierbig rnitnid- delijk volgen, maar vaak bezigt men nog de praepozitie d^' en nog Vaker ni er voor; b. v. pamaluti gam-gma i, die bedden imikkd-mvdêtl : panurbu huta on, deze hukt veriraHd-mddel^ panukor di ({ 121); pa- mmggol ni t^ang m bagoB t\ de pilaren tKin gezegd huis breek-middel ('t geen , waarmede men de pilaren van gezegd hnis door midden breekt). Dikw^ls wordt het als bepaling achter een ander sabstantiëf gebezigd , om aan te duiden, waartoe 't voorwerp, door dat snbstanUef voorge- steld, dient of dienen kan; b. v. keirho pangin^am g&ndang , 'n buffel waarmede men muz^ktHiimmenien leent, en h&rbo paulak gandang, *n buf- /" fel waarmede men muziJkinèimmenUfn teruggeeft (d. i. een buffel, dien men den eigenaar der muz^kinstrumenten bi] 't leenen, en een, dien men hem bij H teruggeven er van ten geschenke geeft); bigang panikka (§ 120) ni na mate, een hond, dien men ter gelegenheid van Hmanikkahon (zie Wdb. onder tikka) slacht. Zulk een middel voorstellend subst. heeft vaak ook de beteekenis van 't geen gebezigd wordt bij 't door 't werk- woord voorgestelde, zoo als uit de voorbeelden van zoo juist blijkt, en verder uit pananom ni, wat geslacht wordt b^ *t begraten van iemand , (iemand begrcu^^Uddd), Wij moeten het verder vaak wedei^even met om te, ter, tot enz.» al worden deze praep. niet altijd door boen (bl. 164, a) uitgedrukt; b. v. di-buwat ma boen pandud&na, door haar werd gemelde stok van Bobak tot haar stamper genomen (om er rijst mede uit den bolster te stampen); aha di-loto hopagabur batu on, wat wordt doof ü gewHen ter deze steen weekmakingl baen panurbu huta on ma, dii zal dienen om deze huta te tferbranden; di-^htrekm ma amok di talaga baen pangmdingi, hij hing matten gord^nsgew^ze aan tie talaga om haar te verbergen; baen pamonggol ni tjfang ni bagas ni hamuna na sahida on ma i, dat moet dienen ter breking van de pilaren der huizen van Ulieden bewoners dezer huta (dat zy tot een breèkwerktuig, enz.); las sowadasikkOpdapépanim- bang omas i, het is nog niet voldoende om op te wegen tegen dat goi$d; asa êinulangan ma parsüi inon dohot polong dohot sira pege, i ma panükmgi, dan worde die pdrsili gevoederd met polong, zout en gember, dat zij wat ter voedering dient (daarmede voedere men de patsili; vgl. Twist van Sang Maima en D, D., bl. 21, r. a. Sommige nominale vormen hebben de beteekenit Ytn dit mbstantief; b. v. garar uiangmu (Ib., bl. 208, r. 12 7. o.)» ter betaling van uwe schuld; op de- selfde w\jze besigt men ook sae (ter delging van een schold). M. Hier is 't taalgebruik 't zelfde; b. t. tola do i pa^jului ni hudjing na denggan, het is geschikt ter voorlichting vam een sehoone maagd; na so tupa pamhobok soba», die niet geschikt is om er brandhout mede in een bundd vast te binden; horbo tolu pangupa ni si-adji di angkokt, drie buffels ter verwelko- ming van A.; so u-garahon bosi pamgoti ni oppu ni putora putori (Ib., bl. 141 m.), opdat ik ijzer gloeijend make om O. wakker te maken; aha hu-boto pam» buwat ni mata ni art, wat weet ik om de zon te nemen f (waarmede zal ik de zon te pakken kr^genP); djadi di-bunu halan* ma horbo tolu parbokkot ni datuk kuwaia di baumi (Ib., bl. 165, onder), daarop doodden zij drie bufels bij het in de kist doen van J). K. (vgl. boven, bl. 183); di-palongkop halant ma sudé hapt parlompa ni b^jo (Ib., bl. 160), door hen werd al het hout gereed gemaakt, waarmede de gasten hon eten konden kooken (letterlek: 't hout kook- middel der gasten); pangido indahan i, gezegd middel ter vraging van gekookte rijst: taU panambat (Ib., bl 129, r. 1), U touw dat diende mnhfsmU binden (*itonw, waarmede 14) vastgebonden was). D. Ook hier kunnen we ons tot eenige voorbeelden bepalen; b. v. muda lot ngo, nimu, i-bonikht kono pémuwat (Ib., bl. 142 m.), indien ge zegt *t een of 't andere neemmiddel te hebben (te bezitten); pHutup pMjèbonln bëru rs^am (Ib., 185 bl. 286, boT.), 't geen diende om te bedekken de sehuilpUuiU vmi Jufvrouw R.; idi mo ëmtat mahan (U. 154, a.) pëmuwat 0h., ter zcifder pi.), neem dat blaas- roer mede om te nemen di« vogels; kadendija pëmuvaiku piduk iü dikêi Hna* tang daUu idi (Ib., bl. 141, r. 2), teat ioeh zoude mijn middd »0n om die wh geli en klimdieren te nemen? boAan mo pëtërangkgn gi^ ena^ wutak H geen deze ^^ duittemii verlichten kan. 