VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
welken zy zat, geleek een Egelvarken , door de menigte vap werplpietzen en pylen, waar mede dezelve doorboord was. ALr’s krygskunde kreeg de overhand; haar Leger, {choon veel talryker, werd op de vlugt geflaagen, en zy viel in handen des Overwinnaars, Voor hem gebragt, vroeg hy, „, wat denkt gy van het werk van God aaa an D7 Zy antwoordde, , gy hebt overwonnen, Ô ALL: wn wees genadig!” De edelmoedige ALi bewees haar genae de. Hy zondt haar na Med;na, vergezeld door zeventig Vrouwen in manne kleeding: zy kreeg bevel zich in huis te houden, en haar niet meer met zaaken van Staat te be- moeijen. Naa den dood van aur, kreeg zy haaren ouden invloed weder; en veele jaaren laater, wanneer MOYAWI- Au het Chalifaat, in zyne Familie, erfclyk wikile maaken , oordeelde hy noodig haar op zyne zyde te trekken, door een gefchenk van Braceletten, op 150,000 Dinars , dat is bykans 7o,ooo' Ponden Sterling gefchat. ` ` De Arabifche Vrouwen van Rang hebben altoos daad- Jeck veel deels genomen in Staat- en Krygszaaken. In den flag by Ohod, Waar MAHOMMED de nederlaag kreeg van de Heidenfche Meccanen , werd de achterhoede aange- voerd , door HENDA, de Vrouw van ABU SOSIAN, een Man van den Gerten rang. Zy werd vergezeld door vyfe tien andere Vrouwen van rang; die door Muzyk en ande. re middelen de Krygsbende aânmoedigden: en wanneer zy voor de magt van MAHOMMED bezweeken, hun den ftryd deeden hervätten, De Overwinning was voornaamlyk aan haar toe te fchryven. ` ` OO - Een der heftigfte tegenftreevers van den Propheet was eene adelyke Vrouwe, FoRKA geheeten. Haar Daat {chynt geer veel overeenkomsts gehad te hebben, met die der Leengoedhoudfters in de Middeleeuwen in Europa. Zy bezat een Landgoed, een Kasteel, en groote middelen, Klaare Krygsbenden hadden de (trooperyen van MAHOM re i NEDS, t BER VROUWEN IN BET oer, - og YeD volk geftuit: en zeïn, een zyner voornaamfte Veld- heeren, werd gezonden om haar tot gehoorzaamheid te brengen. -Zy verdeedigde haar Kasteel dapper; doch ’t werd, in °t einde, ftormenderhand ingenomen: te welker gelegenheid zy met een gedeelte der Bezetting fneuvêlde. et één woord , het gedrag door de Arabifche Vrouwen ge- houden, lang voor en na MAHOMMED , Wyst Klaarblyklyk nit, dat zy ten vollen overtuigd zyn van haare aangelegen- heid, welk denkbeeld eene hebbelyke flaaverny haar nooit zou hebben kunnen inftorten, | , l TURKAN KHATUN, eene Tartaarfchè Vrouwe, Moeder van MAHOMMED, Sultan van Kharezmé, was een Vorftin van ongemeene bekwaamheden, en hadt zulk een, invloeđ op haaren Zoon , dat zy, voor een groot gedeelte , het Ryk beftuurde, °t welk , vóór den inval van JENGIZ KHAN VOOr een def magtigfte in °t Oosten gehouden werd, en het Hof voor het luisterrykfte en befchaafdfte. De Dames van den certen rang rekenden het, egter, niet onbeftaanbaar met de kieschheid baarer Sexe, tegen de Mogolln te veld te trekken. Zy deeden ook veele uitvallen, geduurende het beleg van de Hoofdftad, die het omtrent twaalf maanden vithieldt, tegen een zeer talryk Leger, aangevoerd door ` drie Zoonen van jENGIZ KHAN. En wanneer dezelve ein- delyk ftormenderhand veroverd werd, weeken de Inwoom- ders, Mannen en Vrouwen, vegtende van ftraat tot ftraat „ van huis tot.huiss tot dat er, volgens de minfte begroo+ ting, meer dan honderd duizend fneuvelden. De moed er dapperheid der Kharezmeenfche Vrouwen heeft zommige Schryvers bewoogerì , om ze aan te merken als afftammelin= gen van de dude Amazonen:. ` De Vizir nezam levert verfcheide voorbeelden op, van den invloed der Vrouwen op Staat-zaaken, in de Ooster- fche Hoven, en geeft zich veel moeite om zyn Zeon e raaden, dat hy daar op zorgvuldig lette, Hy verdeelt het Hof in vier rangen; en ftelt de Vrouwen boven aan, en merkt op, dat zyn Vvoorfpoedig flnagen veel zal afhangen van de wyze waar op hy zich omtrent haar gedraagt. AL- TUN TASH, verhaalt de Vizir, was de eerfte Omra van den Divan, onder de Regeering van Sultan MAHMOUD van Ghezna. Huwelyksgaven en fchatten, aan Dogtors of Zusters ge- geeven, fchynen van eene hoode oudheid in „Arabie: want, Jangen tyd vóór MAHOMMED, hadden de drabferen er dat loopje op gevonden, dat, wanneer twee Mannen verpligt gearen, groote middelen aan Vrouwlyke Bloedverwanten mede te geeven, zy de betaaling ontdooken, door een ‘dubbel Huwelyk te treffen; de een de Dogter „of Zuster, van den ander trouwende, of Seng Dogter, of Zuster, ter ver- o&ding fchenkende. ManommeDn heeft, in den Koran, die onwettig gekeurd, waarfchynlyk met oogmerk , om de. verbintenisfen , tusfchen verfcheide Stammen, aan te moe- digen, of het ophoopen van te veel gelds, in byzondere Familien , te voorkomen. De afzonderlyke eigendom der Vrouwe fcheen herkom- ftig van de gefchenken , welke de Bruid ontving, van haa- re Vrienden , of van haaren Bruidegom , vóór het Huwelvk. De gaven des Bruidegoms hadden geene bepaaling. Zy ‚waren geëvenredigd aan zyne genegenheid, middelen, of aan zyne grootsheid; want men was gewoon deeze gefchen- ken, één of twee dagen, vóór de voltrekking des. Huer k d? yKS ; DER VROUWEN IN HET OOSTEN, 39. lyks, met vëcl ftaatfy van het huis des Bruidegoms, na dat der Bruid te brengen. l In het Oosten, fcbynen de Huwelyksplegtigheden altoos met veel feestgebaar en vertonings volvoerd te zyn, Al- le de Vrienden van wederzyden kwameû byéén; en wer- den, indien de middelen of de trotschheid des Bruidegoms of des Vaders van de Bruid, groot waren, heerlyk ont- haald. De Bruiloften van aanaienlyke Perfoonen kostten veel gelds. Het Huwelyk van den Chalif ALMAMOUN , met de Dogter van HASSAN SAHAL ‚Landvoogd van Babylon Irak, ging met bykans ongelootlyke kosten vergezeld. De Land- voogd zondt, aau elken Grooten, Slaaven van beiderlei Sexen , met andere ryke geïchenken. Hy bekostigde de ge- heele Hofhouding en Lytwagt des Chalifs, zo lang deeze zich te Fommalfalah , de plaats des doorgaanden verblyfs van HASSAN SAHAL , onthieldt. By gemeene Huwelyks= verbintenisfen , was het de gewoonte ‚geld , zuiker-gebak , en dergelyke , onder het volk te werpen, als de ftaatfy lang den weg voortging, °t welk de menigte ving. De Bruid wordt , op den trouwdag, met veel ftaatlykheids, door haare Vrienden, na " huis haars Egtgenoots. geleid : en , on- middelyk naa haare aankomst ,doct zy hem verfcheide ge- fchenken, inzonderheid van Huisraad, met een Speer en een Tent. Een Man mag, zonder tusfchenkomst der Wet, vap ` gyne Vrouw fcheiden, mits hy haar betaale het Weduwe geld , haar by ’t aangaan des Huwelyks beloofd 5 of hy moest, tot genoegen van haare byéén gekomen Vrienden „ kunnen aantoonen , dat haar gedrag wettige reden tot {cheie ding gegeeven hadt: in welk geval, alles , wat haar ander» zins toekwam, verbeurd is, De Vrouw heeft, van haaren kant , het zelfde regt om van haaren Man te fcheidên s: doch dan verlaat zy alle haare bezittingen, en moet hem alle gefchenken , vóór en ftaande het Éluwelyk van hem ‘ontvangen , wedergeeven. Een Man mag de Vrouw, van welke hy fcheidde , weder trouwen , zelfs tot de derde keer; doch verder is het ongeoorlofd. De Ik zal hier eenige weinige byzonderheden, den opfchik der Oosterfche Vrouwen betreffende, byvoegen. In alle Landen, waar de Kleeding ecne zekere maate van kevrig- heid gekreegen heeft, zal alles, wat men voor fchoòn houdt, door de Kunst worden naagevolgd, wanneer: de Natuur het weigert. Aan deeze algemeene neiging , zullen wy. den oorfprong moeten toefchryven van blanketten , van C 4 | pleis- hd nad 48 vooRdEELD; VÄN HET AANDEL. DER VROUWEN, ENZ: pleistertjes, van vederen tot hoofdeieraad te bezigen: did ‚alles heeft, zeer vroeg, in 't Oosten plaats gegreepen. Uit dz befchryvine van jezeseL , en verfcheide andere itukken, in °t Oude Verbond, blykt dat blanketten toen de gewoonte was onder de Vrouwen van aanzien. Onder andere Modes, misfchien uit Afia ontleend, zyn de Pleistertjesa vane Vlekjes, op °t gelaads heeft men , in Oosten, voor ang, als eene zonderlinge fchoonheid aangezien. De A. abifche en Per-aanfche Dichters leveren ons een aans tl van plaatzen bp, waar in zy deeze vermeende fraay- heid hoogst ophemelen. Dat de Vrouwen, in gevolge hier van , allerlei kunftenaaryen te werk ftelden , om ec- ne zo hooggernemde fchoonheid na te bootzen ; is zeer - hacuurlyk : en hier van daan mogelyk de Mode , om pleistertjes van zwarte zyde op °t aangezigt te leggen. e"? zer! «mn ej er ee - =- — soan rn mt © Obten wë nn wn A e i , , f-Msstvg aan de Heeren Schryveren der Algemeene Vaderland- fche Letteroefeningen. WEGENS EENIGE HANDSCHRIFTEN: MYNE HERREN! | ang heb ik gédagt, of het niet best ware, men Voorne- men în de N'euwspap'eren te plaatzen: doch bedenkende, dat 'k het, op deze wvze, uitvoeriger en met meer vrugt aan het Publiek kon voorftellen; heb ik de vryheid genomen om het aan u te zenden, Weet dan, myn Heren, dat ik bezitter ben van eenige Hand’chriften , deels , door myn’ Over-oud-groot- vader Zaliger, deels, door andere groote mannen’, van dich tyd, opgefteld, Nu was het myn plan, om de voarriaamft dezer Handtchriften, door don drak, gemeen te maken, zoo i eenige aanmocdiginge kan verkrygen. Ik zal u den inhoud van eenigen opnoemeh. i. Eene Verhandeling over het gewigt van den Eed, en de nood- $aaklykheid om zyn woord te houden. Dit is gene uitvoerige Verhandeling, zullende omtrent 200 bladzvden in 8vo. beflaan. De ftyl is manlvk, en de dorheid van het onderwern word verlevendigd , door verfeheidene voor- beelden van groote Nederlanderen, die liever fterven wilden dan bun’ Eed en woord verbreken. Voorts wordt de betragtinge - EI MISSIVE , WEGENS EENIGE HANDSCHRIFTEN, Ai hiervan als de grootfte flcun der Maatfcharpy befchouwd. Een myner Vrienden, die bet gelezen hadt , gaf het mv weder, en zede: metde tyden veränderen de zeden ; zoo dit ftuk ec- sn ne eeuw vroeger het licht gezien hadt, zou ber mogelyk le- sn zers gevonden hebben; maar nu vrees ik dat het pap'er niet an Zal betaald worden. Verfcheiden groote mannen, van de- en Zen tyd, hebben, met woorden en daden, duidelyk bewe- > Zen, dat het houden van woord en eed, indien het tegen ons »» belang aanloopt, een Harsfeh/chim is. —- De fpeelrop van an bekrompene zielen.” Deze aanmerking bedroefde my, am at ik de Verhandeling waarlyk tchoon vinde. lk wiler ook uwe gedagten wel eens over hooren. 2, Bewys dat de Eerboarheid der Vrouwen fieraad, en der Fona ge Dochteren fchoonheid, is. Dër been fraai Stukje; doch, om dat "er, volgens de aans merkinge van den zoo even genoemden vriend , eenige uitdruk, kingen in zyn, die thans onverftaanbaar en belagchelvk zyn, zal ik dit niet laaten drukken. Op de vicr-en-twintigfte blad, gyde zegt de fchryver: , al waren de bekoorlykheden eener en jonge dochter zoo veele, dat zv de harten van alle Mannen, » buigen konde, en zy en beminde de deugd niet, zy. zoude „ een fchandvlek zyn, in de oogen eenes verftandigen mans.’ e Agter dit Stukje volgen vier of vyf bladen, die den pligt der mannen omtrent de Vrouwen behelzen. : Hier toont de fchryver dat de deugd der Vrouwen veel afhangt van het gedrag der mapnen; en hy noemt zulken, die altoos vuile dub- beizinnigheden, in de vrouwclyke gezelfchappen, (preken, de Duivels der Vrouwen. Vooräl fchynt hy het gemunt te hebben op zulke mannen , die, door hunne hooge jaaren , aanfpraak heb ben op onzen eerbied; doch die de Jeugd, als Tt ware, voor- gaan in het {preken van ongebondsne redenen. —, Op den ty» gel iaat, in Multiloquio non deêst peccatum. 3-, Gradus ad Parnasfam, dat is: Aanwyzinge , hoe men, zonder. eenige natuuriyke bekwaamhe l den, in korten tyd, een Dichter kan worden. Ecne beknopte, maar duidelyke Verhandeling, leerende de kunst van Vaarzen maken en men, zonder dat men eenig en ` l BUL e. da MISSIVE suft behoeve. Schoon ik wete dat het uitgeven van deze verhan. delinge thans noodloos zv, geef ik ’er egter cen berigt van, om aantewyzen, hoe men, in die tyden, aver dit Stuk, dagt. — Ik weet niet, dat "er, behalven het werk van SWIFT , de kunst yañ 8e kruipen in dicht, eenig Leerboek over dit onderwerp gefchre- ven is; des niet tegenftaande is die kunst, in onze dagen, zat eene aùgeloofiyke hoogte en: zommige hedendaagfche voortbrengzels, die, als bekend genoeg, niet genaamd behoe- ven te worden, leeren, dat onze Landgenooten swirr beftu- deerd hebben: vooral heeft men in het Kinderegtige reeds mecs- tertukken geleverd, —- Agter deze Verhandelinge volgt eene andere, doch die is niet geheel afgewerkt. Zy behelst de zelf de leerwyze, met botrekkinge tot de Musyk. ’t Is met deze kunst als met de Poëzy. Zy hangt van den gunftigen invloed der Natuur genoegzaam geheel af: de kunst geeft flegts eene hebbelykheid om de vermogens te bezigen. Om nu zulken, die zonder eenige talenten voor de Musyk geboren worden, en zich evenwel gaarnê in deze kunst zouden oefenen, te ge moet te komen, geeft de fchryver eenige regels aan de hand. = Eer hy een’ aanvang maakt met het geven van voorfchrif- ten, maalt hy eene afbeeldinge van eenen, door de Natuur ge- vormden Muzykant. , Deze” zegt hv „ heeft, even als de an Dichter, een’ verheven geest; eene vrugtbaare a verbeeldinge , die hem eene Reeds opwellende bron van en grootíche, tedere, foute en fombere gedagten is. Zomtvds a verheft hy zich, en vermengt zyne toonen met de Hallels der an Engelen ;dan weêr roert hy de tederfte fnaaren der Menfche- en lykheid, en vervult de zielen met de zagtfte weemoedig. es heid.” enz. — Ik zal hem niet verder uitfchryven. — — Dewyl het, om Phíilofophifche redenen , dwaasMeid zoude Zen, om van de Natuur te vergen, dat zy het grootfte getal der menfchen met zulke zielen befthenken wilde, moet men de zodanigen, die dit gefchenk misfen, wat te hulpe komen. Aan deze foort van hulpe zyn wy in onze dagen een ftoet van Muzykanten, in ons Vader®nd, verfchuldigd. e re- gels zyn kortelyk deze: men moet flegts het Speeltuig, dat men handteeren wil, op eene gevoeglyke wyze vasthouden : vervolgens de, op, het papier gekenfchetfte, klanken leeren voortbrengen ; eindelyk eenige kunstwoorden van buiten leeren , derzelver zin behoeft'men niet eens te verftaan. Ditis genoeg, om, in weêrwil der Natuur. een muzykant te worden. — Mogelyk ‚dat ik dit Fragment over de muzyk, met nog eenige ophelderende aantekeningen , zal uitgeven. ? Qn- WEGENS EENIGE HARDSCHRITIEN, 4%- ee - A Onderzoek , of men, dë de ondervindinge , bewyzen kan, dat het woord Vriendfchap eene wezenlyke beteekenisfe hebbe. ` +2 Dit is een zee? geleetd Werkje, en de Schryver moet met zyn eigen hart, en dat. zvner Natuurgenooten, zeer gemeenzaam eest zyn. Hy doorloopt alle oude en latere Gefchiedenis- en ‚en befluït, dat het moeilyk te bepalen is, in hoeverre het woord Vriendfchap iets wezenlyks betekene, mmm Dit Stukje wilde ik gaan gemeen maken. RO 8 : W.B. B.D ` Over het Huwelyk, ) a, Dit zal wel een Werk van drie Deelen in kwarto zyn. ===... Het is tot deze. grote aangewaslen, door de menigvukdige aan- tekeningen van geleerde mannen, welken ik het ter lezinge ge- even had. Het Werk op zich ‘zelve gou‘ niet meer dan één eel zyn. Ik houde «mv verzeketd, dat ‘er nog nimmer zulk een volledig werk over het Huwelyk.het licht gezien heeft. Na alles, wat het Huwelyk zelf betreft, ‘afgehandeld te hebben , onderzoekt de fchryver, in hoeverre het gezag der Ouderen en de onderwerpinge det Sitte, in die (pk, gain mag ‚en moet. Een myner e vrienden heeft op zich genomen, om, zoo ik her Werk uitgeve, hetzelve met eene aanpryzen- de Voorrede ‘te vergrooten: Deze zat ruim honderd Bladzyden beflaan,fchoon zy niet anders zal te kernen geven, dan dat het Werk over het Huwelyk handelt. By nadere gelegenheid zal ik. van dit Werk een uitvoerig be- ` sigt, als ook nog eenige andere berigren van, my toebehooren- de, handfíchriften , gan u zonden. Gy zuk my grootelyks ver- pligten, myn Heeren! zoo gy my uwe gedagten, nope myn voorneêmen, eens fchryven wilt. Indien gy dezen Brief in uw Mengelwerk een plaats vergunt, zal het mogelyk den weg banen om myne handfchriften gunftig te doen ontvangen worden. On l ou MYNE HERREN! | ` NN Uw Gedienftige dienaar , " ' Ondér de Spreuk: NOSCE TE IPSUM. HET Ad EET TEDER MEISJE EE, , HET TEDER MEISJE, Jk min een zoet, een teder meisje „ Maar ’t noodlot doemt myn min ; Ik mag, —— ik kan niet met haar paaren ; ô Min, wat zyt EI wreed ! Ze is vriendlyk. ——= Als een tentemorgena Zoo vriendlyk lacht zy ook. Gezondheid heeft de fchoonfte rozen Op heur gelaat gemaald. Laast ging ik met haar door het lommer Van ’t digtgetakt geboomt ; Een Vogeltje zat by zyn gade, ` En zong ayn avondlied. | e Hoe zalig ís dat lieve beestje * vw Dat niets zyh rust verftoor’! e Myn diefje, kent gy ook de liefde 2”, … s“ ô Ja! —= gy word bemind te Dus {prak zy, En ik zag een traantje Van loutre tederheid. Myn Meisje, riep ik : zulk een traantje, Is meer dan. (chatten waard! D Hemel! zoo ik ooit moet Paarten, Geef my dan zulk een maagd ,,. Wier hart, het-fynst vermaak der liefde, | Naar eisch, gevoelen kan!. kk. BEKENDMAAKEINGEN. „Behoorende ager dë Albepéege" Letteroeffeningery ge , IV Dér; N° Nd By A VAN per KROE en F. DE KROFE; ' 4 sen, be warden afgegeven: ` ME -d Niege, losten ep Portraiten zynde de. Vyfde, Y , e om we in de Vaderl. Hiftorie en en Sieg? Amfterdan van JAN WAGENAAR, als L Het Karthuizers Kle Jl. Noodmunten, in den: Jaars: Cé gefiagen van het Zilveren e, Gi EE Beeld „ nit de Oude. Kerk te Amfterdam. 111. it Dr SC IV. Mr. Pieter de Ryke, Verte Éy e Mag NV. 't Slot Lieveftein, benevens het vervaereg y Croa: Vi. Mr. Aùthony Oetgens van Waveren: . Bugem en (wi der Stad Amfterdam. Vil, Mr. Frans Ban- ' mäng Kok, Bhrgeti, en Raad te Amfterdâm. VIII Fan Facod Hersfinck, Charter- en Requeftmeefter by het Edelm. Coilegie ter Admiralicydt re Amfterdam: :: Ook zyn de: DN voorige Verzamelingen nag: Compie -- n'ur. Öy:gemelden te bekoomen, als mede: Het Portrait „wan René. de Chalon, Graaf’ vao Nasfau, Prins, g Oranje, gta uder van Holland, Zeeland enz., en Mi. Egbei de Fry Temminck, Burgemeelteren Raäd der Stad Amfterdam. Be veras A. VAN DER KROE, is ook van de Pers gekomen? er éi, Vide Deels Ifte Stukje van hèt ZEDELFK TOQNEEL, ZS ra SECH naar hes Franfeh Gë dm" IERRE $ met eer'keurlyke Tytelplaat van de Heeren’ ais, en Ye inkek- yke "ach Door het herdrukken van het Vde Deels: ade Stukje, dyride FRE- DRIK DE RECHTVAARDIGE, -i9 dit Werk weder Compleet te be- , koomen, | beftaange in de volgepde Togneelfpellen : E 3 oy Wë Kel ERRSTR: DEB Le joacumi, òf pe: ZEGEPR4AL DER OUDERLIEFDE, naar “het- ei "` ën den Dë vr DE SAINMORE. ` d AZYNKOPER; haar het Franfth van den Heer MERGIER. ` `’ SCHOOL “DER: ZEDEN, Of DE GEVOLGEN VAN EEN LOSBANDIG Ex "Ieren, maor het Daat van den Heet DE FALBAIRE, - en TWEEDE DEEL: Pe DE VALSCHE VRIEND, Of DE ZEGEPRAAL DER HUWELYKS LIEFDE, naar het Franfch'dan den Heer. MERCIER. RENRIËTTE, VAN BLUMENAU, of DE` LIEFDE UIT pamcaigrinn, naar bt Zeen CLEMENTINA , Of HET TESTAMENT; nasr Det Hoegdutefehe, ` EN BEKENDMAAKINGEN) a DERDE DEEL. HENRIK DE VIERDE. of DE SLAG VAN IVRY, naar het Franch van e Heer DE ROZOY, met HISTORISCHE AANTEKENINGEN Van den ertaaigr. ° "e ‚ GUSTAAF ADOLF, of DE RDELMOEDIEE KONING , naar het Heeg- duisfch van den Heer DE DALBERG.. DE WELDADIGE KNORREPOT, naar het Franfch van den Hier- adie DONI. , VIERDE DEEL. , b DE HELDENDEUGD IN HET BELEG VAN ST. JEAN DÈ LUNE, naarhet Franfch van den Heer p'ussizux. - | BOUSARD, Of DE MENSCHLIEVENDE LOOTSMAN , door JAN VEN FRN- ` DERS. l. ZAMOR ED ZORAIDE, naat het Hoogduitfch van den VÉERKEK VAN NÈSSELRODE. VYFDE DEEL. IRBNE, saar het Franfch van den Heer A. DE VOLTAIRE. MYN HEER VAN ST. CHARLES, Of DE ZELDZAME MA, ndar Je Franfch van den Heer GERNEVALDE. , FKEDRIK DE RECHTVAARDIGE , door JAN VAN PANDERS, ` ZESDE DEEL. ÜR MEERSCHAPPY DER GEWOONTE, Of DE MALABAARSGHE Wrovi® ‚naar het Franfch van den Heer LE mierge. l Dir Tooneelftukje is zeer gefchikt om ten Tooneele gevoerd te „worden. Het byzonder oogmerk daar van is, den Koning ` Frankryk, als een allermen/chlievend Vorft te doen kennen. , Be laate Tooneel eindigd dus: , d GENERAAL. Verdeel, myne waarde Lanasfal na zoo veel verdriets, twe te- erheid tusfchen uwen broëder en my. Gegen de andere, op het ‚ Toonsel zynde, Perfoonen.) en gy, myne vrienden! leeft gelukkig in ’t genot der gunsten en der vriendíchap myns Kosings. —d Ontvangt als een eersteling dier guoften de vernietiging, van esn _ onmeníchelyk gebruik. —— LODEWYK zoo meníchlieveed als regtvaardig , heeft zig van myne hand bediend om deeze verfoeilyke heerfchappy der gewoonten te verdelgen — deeze daad vermeerdert den tuistet ea roem zer regeering. —= Een ander Vorst doe 't Volk, flaafs, voor syn Wapens bukkene Als hy zyn zegepraal door moord en roof verjpreids, Miam Vorst zal u de vrugt van vriede en rust doen plukken; Waar Lodewyk vergin, daar heerscht menschlitvendheid, t e a AM ENGEL SE E TOT FRAAYE LETTEREN , KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN = | BETRERKELYK. REDENVOERING OVER DE ONVERMYDELYKHEID DES DOODS gs EN DESZELFS NIET MIN ONVERMYDELYKE GEVOLGEN. Door THOMAS BLACKLOCK, D. D. In die dagen werd az krank tot flervens toe, en de Propheet jEsAIA, de Zoon van AMOS , kwam tot hem , en zeide sot hem , zo zeidt de Heere; Geef bevel aan uwen Huize 3 want gy zult flerven , en niet leeven. d l 2 KONINGEN XX. 1. Indien het Menschdom trots en dwaas genoeg moge wee- zen om zigzelven te vleijen met de gedagten, dat de duur van: hunnen tegenwoordigen -ftaat eeuwig zou zyn, hebben de Natuur en Voorzienigheid zorg gedraagen, om dr zelfbedrog zo kragtdaadig voor te komen als het aanbee lang der zaake vordert. Nauwlyks loopt "er een dag ten ein- de , zorider voorbeelden , fpreekende voorbeelden , om Sterf- Tykheid onder °t oog te brengen. Gelyk nevel en damp , óp- geheven, in regendruppels nedervallen ; gelyk de fonteinen en rivieren zieh in den Oceaan ontlasten, en daar in onon- derfchtidbaar vermengd worden ` gelyk elken morgen de Zon opklimt om "e avonds weder onder te gaan , even nood- zaaklyk , door dezelfde wet der Natuure , wordt elk Mensch gebooren om te fterven. Wanneer de Heilige Schryvers van t Menschlyk leeven fpreeken, merken zy ons beftaan hier op aarde aan alseen ligte Damp, die, door het lugtruim zweevende „in ’t einde opgetrokken wordt „en geen het min- fte fpoor nafaat. Zy ftellen het voor alseen Bloem des Heide , die, zich voor het verrukt oog openende, de fchoonfte Kleuren van ’t onnavolgbaar penceel der Natuure ten toon fpreidt; maar, fchielyk door nypende koude of doodende winden aangegreepen e alle fchoonheid en bevalligheid ver- liest , zo dat er niets overblyft dan verwelkte bladeren en een hangende fteel: zo dat de aanfchouwer het deerlyk over- $chot betreurt, en by vergelyking zyn eigen lot opmaakt. IV, DEEL. MENGELW. NO. 2. D Dan á 46 ‚Dan de Natuur heeft het niet gelaten by deeze zydalingfche en twyfelagtige aankondigingen. Hoe Inide, hae fterk, hoe. verftaanbaar , hoe onophoudelyk, hoe ontrustend is haar Stem! Onder allerlei gedaanten wekt zy onze aandagt, dringt ter ziele in by elke Bedagten, freckt tot ieder lee- vensperk , tot ieder zintuig. Men voelt het als de banden van Bloedverwant-en Boezemvriendíchap verbrooken wor, den, Den ziet het in de traanen der Weduwen , men hoort het in het fnikken der weezen. Het Graf, het onverzaad- baar Graf, ftaat altoos open om zyne prooi in te zwelgen : terwyl menigte van beiderlei Sexe, van allerlei ouderdom, fien s de duistere en ftille woorrplaatzen des Doods ver- en. Is het derhalyen niet vreemd’, niet onoplosbaar vreemd, dat de Voorzienigheid „en haare hulpe, de Natuur, al decze oeite met weinig of geene vrugt zouden genomen hebben? anneer de Lykftatie van een onbekend Perfoon voorby gaat, agten wy het gehoeg eene zugt te looz£gn, meer door- welvoeglykheid , dan door menschlykheid , vdortgebragt , of wy zeggen dat het ons fimert; doch met zo weinig deelnec- ming, dat het bezwaarlyk valle voor den toehoorder onzen ernst niet te verdenken. Maar hoewel onze verfchooning , dat wy in geene byzondere betrekking tot den Overledenen ftonden, als voldoende doorgaa: wat zullen wy bybrengen als die verwoester ontzaglyker en onmiddelyker is in zyn aannaderingen, Onze Buuren, onze Vrienden, onze Bloed- verwanten zyn geftorven, wat dan? — Mogelyk kleeden wy ons in rouwgewaad , ftorten eenige traanen op hunne ‚ nagedagtenis , buigen ons hoofd , fpreeken ftit, en zien ftaatig, tot de tyd van welvoegelyke Rouwe voorby is : dan, REDENVOERING ` bend `. even geer ons verlies als.ons zelven vergeetende, keeren wy weder met a onge voorgaande vralykheid tot de oude tooneelen van vermaak , of het waarneemen onzer bezighe- den. °t Is een der goeddaadigfte gaven der Natuur, dat de tyd balzem verfchaft aan elk gewond hart. Geenzins wraak ik ,dat men het hoofd ujt den druk opbeu- Te, en ik zou de kaak, van welke de traanen'zo even zyn afgewischt, niet gaarne doen bloozen. Dat wy wederkeeren om de bezigheden des leevens te volvoerén, en de ver- maaken, welke het zelve verfchaft, met welvoegelyke vro- Iykheid , te neemen; maar nimmer:zo leeven, dat wy ver- geeten dat anderen vóór ons geftorven zyn, en dat wy-ook ‘moeten fterven. — Het is om u uit die ongevoeligheid en gerustheid'op te wekken , en , waar °t mogelyk, u eenen indruk te OVER DE ONVERMYDELYKHEID DES DOODS. 47 te geeven van uwen wankelen {taat , dat ik thans het woord voere: mogt ik zo veel aandagts verwerven, als. elk zou wenfchen toegebragt te hebben, wanneer het uur der duis- ternisfe „ met de doodsangften, komt; wanneer tyd, aarde daglicht , en vermaak ons ontvallen , en niets overblyft daf eene paallooze onzekere Eeuwigheid, — De Dood, Myne Broederen , ‘hoe naar en fchrikbaarend, gaat gepaard met de erftigfte betragtingen: want, fchoon wy, gelyk HIZKIA, geene byzondere Boodfchap van den Hemel ontfangen heb- ben, om ons te waarfchouwen van die naderende Staatsver= wisfeling : zyn wy nogtans door de Stem der Natuur en deg Ondervinding , die, hoewel min onmiddelyk en hoorbaar , de Stem van cop zelve is, zeker onderrigt dat wy ftervert zullen. ` ' Ik heb geenzints ten oogmerke eene zo ryke ftoffe uit te putten vergunt my alleen eenige weinige ftukken aan te toeren, die natuurlyk voortvloeijen uit de woorden; Geef bevel aan uwen Huize; want gy zult flerven , en niet leeven. Deeze taal werd, op byzonderen last des Heeten van Hee melen Aarde, aan HIZKIA te gemoet gevoerd , toen hy, te midden van de zegepraal eener korts behaalde Overwinning „ juichte over de bevryding van eenen ontzaglyken vyand, en aangetast werd door eene ziektes doodlyk in haaren eigen aard, indien de kwaadaardigheid daar van niet verbrooken en geftuit was , door den Almagtigen , die Leeven en Dood in zyne hand heeft. Deeze taal mag, zonder agt te geeven op de byzondere omftandigheid waarin zy gefprooken werd, zeer eigénaartig aangemerkt worden, als een algemeen Bevel: en, dus bee fchouwd, is dezelve op allen toepasfelyk. Laat ik derhalven dit woord elk toefpreeken. En gave coD dat myne Reden kragts ep klems genoeg bezate, om vrugt te doen: terwyl ik, in zynen naam, u allen toeroep, om befchikking te maaken op alle uwe zaaken van de meeste aangelegenheid: want gy zult flerven , en niet leeven; gy zult afgerukt worden van alle de vermaaken, voordeelen, en genietingen van uwen tegenwoordigen ftaat. — Gy zult overgevoerd worden na de verblyfplaatzen van eindeloos ge- luk, of eindeloos wee ; naar maate uw gedrag geweest heb- be; het onveranderlyk onderfcheid tusfchen goed en kwaad „ en de geopenbaarde regelen van Gods ceuwig beftuur , baa- kenen uwen weg af. ` Voor eerst, mogen wy den Dood befchouwen als ze- ker in zyne komst; eg onzeker wanneer. , Te g - en r és REDENVOERING Ten tweeden, mogen wy denzelven aanzien als onze Verhuizing uit den tegenwoordigen Daat, Ten: derden , dien overweegen , in deszelfs uitwerkin= gen op Ziel en Lichaam , en eindelyk , Oe Ten. vierden , uit alles de noodige leeringen trekken. Voor eerst „mogen wy den Dood befchouwen als zeker in zZyné komst; doch onzeker wanneer. ` Ieder een moet,op de minfte bedenking, overtuigd zyn , dat hy van °t algemeene lot der Sterflykheid niet zal uitge- Slooten weezen: dat alle opeenvolgende Geflachten der Men- Achen. van het eerst af tot het tegenwoordig Tydperk, de Onvoorbyganglyke tol der Natuur betaald hebben : en dat hy zelve dat onbekend land, van welks grenzen geen reiziger te rug keert , zal moeten bezoeken. Doch de groote mistlag is deeze , dat wy verdwaasd door onze liefde tot de wee- reld, vertrouwende op de gezondheid onzer gefteltenisfe , of verfchrikt op de gedagten onzer vastnaderende' Ontbin« «linge, gaarne de kwåde dag zo ver mogelyk is ftellen , en ons vleijen met de gedagten, dat wy de uiterfte eindpaal , San den deut des Menschlyken Leevens gezet, zullen be reiken. "Fr doet zich geene natuurlyke onbeftaanbaarheid op in die veronderftelling , en wy zyn hier, gelyk in veele an- dere gevallen, maar alte geleed om het mogelyke den graad wan zeker te geeven. — Doch Waarneeming en Ondervin- ding behoorden ons te leeren, met welk een ydel zelfbedrog wy ons paaijen. Hoe veele Kinderen zien even het licht des hemels, ën fluiten de oogen voor altoos? Hoe veelen ver- Jaaten dit tooneel, eer zy den jeugdigen leeftyd bereiken ? Hoe veelen hebben wy ‘er gekend, die uit het woeligfte en werkzaamfte leeven , of te midden van de vermaaken , door de koude hand des Doods aangegreepen, en van onze zyde ‚weggevoerd werden? — En zyn deeze Voorbeelden, hoe talryk en treffend ook, de eenige beginzels niet, waar uit avy de onzekerheid deezes leevens mogen opmaaken? Dui- zend en duizend wegen (aan er voor den Dood open, zelfs in den gewoonen loop der dingen. Wy behoeven niet te komen tot Oorlogen, Pestilentien , Watervloeden'’, of Aard- beevingen. De pylkoker des Doods is altoos voorzien van fchigten , zeker in °t treffen, en vaardig in Tt volvoeren van > Meesters wil. Een maakzel , zo zamengefteld als het menschlyk lichaam , waar zo veele oorzaaken , weezenlyk tot het leeven noodig, zamenloópen tot deszelfs behoudenis, kunnen wy geen grond Vinden om te vermoeden dat wy lang hier op aarde zullen 8 ver. OVER DE ONVERMYDKELYKHEID-DES DOODS. 49 verkeeren. Weeten wy niet, dat een taat, welke af hangt van een behoorelyk mengzel en gepaste evenredigheid van vogten , of een gefchikt zamenwesfzel van aderen cn veze- len, zeer wisfelvallig is? Kunnen wy onkundig weezen „dat elk Stoflyk zamenftel eerlang verfleeten is? Kan het ons one bekend weezen , dat onze geesten vervliegen , dat onze vas- te deelen verftyven, dat de werking der fpysverteering ex omloop des blveds in °t einde de werktuigen zelve verderft 2 Js het niet openbaar, dat het voedzel, " geen wy nuttigen , by lange na niet alles even zeer met onze natuur overeen- komt, en, fchoon de fterkte onzer gefteltenisfe voor ecm tyd, de kwaade uitwerkzels van onheilzaame fpyzen moge wederftaan, zullen ‘zy „ nogthans, wanneer toeval, of ou- derdom , ons verwa st, met verdubbeld vermogen werkeie Maar, eens gefteld, dat het menschlyk lichaam. beveiligd ware voor allen. gevaar van binnen „ hoe zal het beftand weezen tegen alle de wisfelingen van weer, en de ftryd tus= fchen de Haofdftoffen welke ans omringen ? Ieder wyd yer- íchillende maat van Hitte en Koude, elke inademing var bedorve lugt, elke Storm , die opfteekt , kan doodlyķe kragt ` baaren op de, menschlyke gefteltenisfe, Oe Is het, na dit verflag van onzen toeftand , nog noodig , dat wy deu fchriklyken trein des Doods te vaorfchyn roepen „en de ongenadige Dienaresfen , die denzelven meer onmtddelyk omringen, aan te voeren? Moeten wy u vertoonen.de’ Tece ring , bleek en hygende na den adem: of de Koortzen „ die , in derzelver krankhoofdigheid aanbrengende woede tegen de Natuur kampen , tot ze, iu ’t einde, iu den ftryd bezwyken ? Moeten. w „Teppen van Jicht, Graveel „ Kolyk met derzelver misyormde gelaadstrekken, en jammerlyk gc- Schreeuw? Moeten wy ,.de Weduw „ die haar Egtgenaot , de Weduwnaar die zyne Gade, de Ouders die hunne Kin- deren , en Kinderen, die, hunne Ouders heweenen, doot hun gejammer , de waarheid 3 van ’t geen wy zeggen , doem bevestigen % En Is het niet genoeg, om onze aandagt op te wekken, aam te merken, dat het tegenwoordig yoorbyfnellende oegenblik alleen ons eigen is? de vlugt van den fnelften Vogel na zyu aas vliegende , de fchittering des hlixems aan het uitfpanzel , cn de fchielykheid ecner enkele gedagte 3 zyn niet fneller dan de aannadering onzer ontbindinge. Waarom zullen wy dan met ecne verkeerde verknogtheid, of onmanlyke vrees, marren aan een vreemd ftrand, terwyl het fchip, °t welk ons na ons eeuwig verblyf zal voeren , reeds de zeilen los gemaakt D 3 heeft a gè REDENVOERING heeft, en elke wind, elk ty’, ons roept om tot ons vertrok ereed te zyn? aar, veronderftel eens, dat het met Ze zaak anders gelegen ware , veronderftel, het ftond aart ons het leeven van dag tot dag te rekken, tot den hoogten duderdom toe, welke den Srervelingen ten deele valt, zou dit eene genoegzaame reden zyn om onze voorbereiding uit Je (Dellen ? Verre van daar. ` Wanneer Verbeelding en Lust wyd en zyd omgezworvett ; en hebbelykheden van ongebondenheid verkreegen hebben $ zullen zy bedwang verfmaaden, en de heilzaame hand der tupt van zich verwyderen, ` , —— d r zyn, in de daad „' zekere Neigingen in onze geftelte nisfen , die door ouderdom en zwakheid verntindėreri g maat indien ‘dit het werk der Natuur! en niet vár onze Deu js, zyn wy geen zier beter,, om dat wy dergelver-aaŭùptik- elingen niet langer voelen en opvolgen. Zy maaken dikwyis plaats voor andere nog erger. Bedrog, dát kind der Helle; Cerzugt, die ’r eerst de zalige eenfbemmigheid in Gods fehep- ping, ftoorde 5 Gicrigheid „die wel verre van verzaadigd te worden , door voedzel meer hongert;, en zelfverteerende Nyd volgen, als de jeugdige Neigingen geweckert zyn, en maaken de zwakheden des Ouderdoms ondraagelyk. Deeze neemen fleeds toe in aantal en kwaadaardigheid. fn fpyt van alle uitvlugten handhaaft de Sterflykheid hrar algemeen bewind: al de toverkragt van zelfbedticgende Hoope kan onzen Daat voor ons niet verbergen, of onze: aandagt af venden van de voorhanden zynde ftaatvérwisfeling. Dan komt de Dood, met alle zyne verfchrikkingen , opdakgen ; bleek en naar, wandelt hy fteeds voor ons oog? en houdt, by. s den roem op vermogen en bezitting verzwinden? Waar- » om vervullen zy: myn hart niet langer met verrukking , en an wekken’ myne bezwykende kragten niet meer tot werk- - » Zaamheid op? Helaas! die genietingen , die najaagingen, „ zyn niet meer ? Dan deeze ftaat van kwyning eu dustloose an heid zou draaglyk weezen: ook zou ik de folteringen der an Pynen , die ‘als genalooze furien my plaagen, kunnen a dulden; dan ach! waar ís myn agting ?. Waar de byitand s En troost myner hulpvaardige Vrienden? Waar de ge- an noeglyke herdenking vin eert welbefkierd teeven? Waar an Zyn de onwaardeerlyke Vértroostingen van een hart vol s» zelfgoedkeurfing? en, 6 myne ziel, waar is uwe hoo s op eene eeuwige Gelukzalightid? — Elendige die i an ben! elk verzwakt vermogef!',' ieder bezwykeude zintuig an myns geftels , herinnert my eenig misdaadig genot.. Myn an geheugen ftaat my hiet ten dientte , dan om myne eigene vn fnoodheid en fchande miy voor den geest te brengen ? „ Myn hart is het voorwerp van zyn eigen zelfverfveijing, „ Myn geweeten doet niets dan verwyten; elk lid van dit a Ontfloopte chaam zegt ‘my , in eene taal al te verftaanbaar an om in Fuel getrokken te kunnen worden, dat ik moet an terven! —— -Moet fterven! —— 6 Hemel! wat {taat „er te wagten? Schrik, angst, wanhoop ! de bittere kelk ‘„ der verdoemenisfe! Waäar Ae hier redding of uitkomst ? „» Schoon cop zelve zyn misnoegen niet deedt gevoelen 5 „ ik draag de hel in myn boezem om., deeze is van my on- » aficheidelyk: geen baat dan ín vernietiging! Zullen myne ` D 4 99 WOP 52 ' S REDENVOERING … , an traanen dié onuitbluschbaare vlam blusfen? Zullen myne „, jammerklagten de booze geesten, die over myne pynen s, zegepraalen , tot mededoogen beweegen ?” Dit is de fchildery van een misdaadig leeven , tot hoogen ouderdom gebragt: voor de egtheid daar van, durf ik m op de natuur en de ondervinding beroepen. Is het dan wys, js het veilig, is het voarzigtig de groate taak , de bereiding tot de Eeuwigheid uit te ftellen, tot dat de natuur piet meer in ftaat is am dat werk te volvoerep ? Is het beftaanbaar met den eisch dien wy maaken op het voorregt van redelykè fchepzelen te weezen, de groote weetenfchap des leevens wan te vangen op dien tyd, wanneer wy het eegen zulleù verlaaten ? , , H. Doch dit brengt my tot myne tweede Hoofdzaak , orn maamlyk den Dood aan te zien als onze verhuizing uit dee- ge Wereld. , , * Is onze groote bedoeling „in deeze aanmerkingen, den aart des Leevens en des Doods te overweegen , ten einde wy ieder op deu rechten prys mogen (chatten, en in ftaat zyn om te oordeelen, wat wy by deeze ftaatsverwisfeling verliezen of winnen, Maar „terwyl de dood de noodaaaklykfte en onvermydelyk- fte van alle gebeurtenisfen,-en de tyd van dit opontbad onzeker is, voegt het ieder redelyk weezen gereed te ftaan , om zyne post te bewaaren, of te verlaaten , naar het den Opperheer. behaagt: want daar geene bevelen (taátlyker en verpligtender zyn kunnen, dan de bevelen van cop en de Natuur, zo moet, indien wy ze willen gehoorzagmen , on- ze gehoorzaamheid vry en bereidvaardig weezen, zander wederftreeven, morren, of wederzin. Dan de groote zaak , welke wy thans te verhandelen hebben, hier in beftaande, dat wy een gunftig denkbeeld vormen van onze Lotverwis- feling, zal het noodig zyn te. bedenken, wat wy verlgaten by ons fcheiden van dit leeven, ana In de eerfte plaats ‚moeten wy noadwendig alle perfoonlv-. ke voordeelen opgeeven. De Man, die roemt op zyne Lie chaamsfterkte , zal den Dood voor overwinnaar erkennen , en onder diens drukkenden hand met morrend misnoegen bukken. Op het aannaderen des Doods , zal het fchitterend Oog, welks glans de ziel van elk aanfchouwer treft, wore den uitgedoofd; en de bloozende Kaaken, hoe zeer prye kende met den fristen bloem der fchoonheid , verbleekeri „ en verflensfen, even als °t gebloemte door de vorst ver» welkt” Nog eene Kleine wyl en het hoogst opfteekendst | Hoofd , ` er DE, ONVERMYDELIKHEW DËS DOODS. 9 Hoofd, de kloekíte geftalte , oait door de Natuur -gevarmd of bezield , zal vernederd, en met het ftof gelyk gemaakt, worden. Nog eene kleine wyl „en het hart ,’t welk de wydftrekkend» fte hoope koesterde „en de hoogíte verwagtingen kweekte „ zal kouder en ongevaeliger zyn, dan Ys. Hebt gy, ô Zoon der Agrde ! in de Wereld groote en kostbaare bezite tingen verkreegen? Zeide gy wel te vrede by u zelven, ik heb genoeg, en fchatten opgelegd. om veele Jaaren ryk en weeldrig van te leegen ? Zie voorwaards , en befchouw het onverwagte lot, °t welk u boven °t hoofd hangt. Te vers geefsch hebt gy al dien (chat opgelegd, te vergeefsch lan alle wegen van regt, en door alle middelen van menschiyke voorzigtigheid , verzekerd; want wat vermogen deeze, tes gen den Dood? Uwe beftemming, is in den Hemel beflog» ten: en, indien gy niet gewillig aan "e Hemels last gehoore zaamt , eene magt fterker dan de uwe , en onwederftaanbaar.s zal u noodzaaken. — Maar, misfchien zyn myne vermoe- dens te ongunftig, misfchien zult gy, bedaard en groot- moedig, alle deeze geneugten en aangenaamheden , die uit fchoorheid , fterkte en rykdom hervoortkomen, laaten vaa- ren. — Dan, er zyn andere verbintenisfen van een tederder en aandoenlyker natuur, die uw heenengaan vertraagen „ en ‚daorde íterkfte aantrekkingskragt , uw hart , met alle dese zelfs wenfchen , aan deeze veranderlyke en voorbygaande wer reld , hegten, Gy hebt menigmaal de bloeiendfte fchoonheid zien verwelken , en de uitgeftrekthe bezittingen in de handen van anderen overgaan: °t was natuurlyk voor u te denken p dat uwe fchoonheid niet onfterflyk , en het regt op uwe goederen vervreemdhaar was: doch droeg uw hart dezelfde voorzorgen in het ftreeven na Eer of het najaagen van Be- roemdheid? Zyt gereed om beroofd te worden van alle Tytels, van alle Magt, van allen luister der Wereldlyke Grootheid eigen ? Kunnen uwe begeerten zich befluiten., binnen een donkeren en nauwen grafkelder? Zyt gy dier ftil- - te en vergetelnisfe getroost, welke eerlang het deel zal zyn uwer naagedagtenisfe ? Hier, hier zelfs moge uw hart overwinnaar en boven alle deeze verbintenisfen verheeven weezen; doch hoe met de tedere banden van Vriendíchan? Schoonheid is ligt verganglyk: fterkte moet worftelen te- gen cen grooter kragt, en bezwyken; de Rykdom maakt zich vleugelen, en vliegt heenen: Beroemdheid is even als Ds Ai, $4 REDENVOERING OVER DE ONVERMYDEL YEN. DES DOODS. Muzyk voor eei? dooven, en wordt niet verkreegen voor dat wy er niets van hooren: -Eerzugt zweeft bovenmaati hoog, en vermeerdert de zwaarte van haar eigen val. ; Doch , goede con! moeten wy vaarwel zeggen, voor altoos vaarwél zeggen „aan onze dierbaarfte Vrienden , aan hun , die, door gelykheid van gevoelens en neigingen, door eene lan- ge verkering, als. °t ware een gedeelte van onszelven ge- worden zyn? Moet die overeenftemming des harten ver- broeken worden , door de onverbiddelyke hand des Doods ? Moeten wy die heilige eenftemmigheid der ziele niet meer voelen ? Moeten wy, voor eeuwig, de lach die ons o beurde, de hand die ons fteunde , de wysheid en tederhar- tigheid, die ons door de wisfelbeurtigheden deezes leevens been geleidden, voor altoos misfen? Moeten wy het laatst vaarwel uitftamelen by een braaven Vader, by eene teder- Hartige Moeder , by alle onze Huisgeuooten, by onze Vrouw en Kinderen? — Zieltreffende gedagte! moeten w Kun overlaaten aan het koel en fchaars onderhoud , ’t wel veelal. het -lot is van Weduwen en Weezen? Verdeedig en hulploos als zy zyn, hoe fchielyk zullen zy ten gereeden rooy ftrekken aan onderdrukkend: geweld! Onfchuldig en geefs kwaads vermoedende, zullen zy ras in de ftrikken vallen eener verraadelyke wereld ? , Deeze zyn ine- nigfoud de onaângenaame vooruitzigten op het doodbed- de: en met vindt er weinigen onder het Menschdom, die, by hunnen uitgang uit dit leeven , niet eenige deezer voor- deelen, of ze alle, verliezen. °t Is , over zulks, van een on- eindig belang voor onze rust in deeze , en ons geluk in ee- ne andere Wereld , dat wy op onzen aanftaanden lotwisfel , met alle de gevolgen daar aan verbonden, bedagt zyn: "` naardemaal' ze hier door alleen kunnen verzagt en verhok pen worden. (Het Vervolg in °t eerstkomend Stukje.) OPMERKING BY DE BEREIDING VAN DEN VIOLEN-SYROOP. (Zie L. CRELLS Chemifches Journal. Theil VI, pag. 53.) eele Apothekers zoeken een byzondere verdienfte daar- T in, om eenen regt blaauwen Piolen-Syroop te .vervaar- digen; doch de Kunstgreepen, wdarvan men zig daartoe bedient, zyn ten deele fchadelyk, ten deele komen ze ` niet BERRIDING VAN DEN VIOËEN - SYROOP» : 35, miet overeen met de Theorie die men van blaauwe heeft. Men bedient zig van Tinnen Gereedíchap, en bo-, ven dien worden Ter nog vegetabile eu mynitoffelyke Zuu- ren bygedaan , met geen ander oogmerk dan om de infulie eenen traaijen blaauwen kleur te geeven. Onderzoekt men, ondertusfchen, de:oorzaak van deeze fraaiheid, dan zal gen vinden dat deeze alleen gelegen is in het verf-wees zen van het Tin, of in het obtbonden fin zelve. De vraag, derhalven, is, of men zuik een Sap veilig kan ge- bruiken, indien het, namentlyk , zeker is, dat lin arfenik bevat? Dit is eene zaak, voor den Geneesheer om te bee ` oordeelen, en door-de ondervinding te beflisfen,. De proeven, welke te gelyk aanleiding geeven, hoe men, op eene zekere en onichadelvke wyze, den Volene Syroop volkomen blaauw kan verkrygen, en welke de aan- wezigheid van een zuur, ín den zuiveren Violen-fap, Dës wyzen, zyn de volgende, rr, , I. Zuiver afgeplukte Violen-bladen , met overgehaald wa- ter , eenige uuren in. glas digereerd , gaven, na dat ze. uit- eperst waren , eene uit het roode in ’t blaauwe fpeelende Sap; dit Sap, op eene gelyke. hoeveelheid nieuwe Violen gegooten , behield dezelfde kleur, Het zelve bezit cen zuur t welk uit den te zamen trekkenden {maak blykt; blaauw Lakmus-papier verft het rood, en eene ontbinding van yzer zwartagtig. , 2. Zuiver afgeplukte Violen, met overgehaald water, in een Tinnen Gereedfchap, eenige uuren digereerd ,. geeft ecn zeer fraaije blaaywe kleur, waaraan.men niets van €c- nige roodagtigheid ontdekt; cen weinig zuur, daar by Re daan, vermeerdert de fraayheid van kleur; dit mer Tin bezwangerd Sap maakt, met cen folutie van Goud, het pur- per minerale, . , 3. Violen-fap, niet in Tin digereerd, met een folutie van Goud vermengd, wierd roodagtig; na dat het een nagt gman had, was de oppervlakte van het vogt met een Goudfchyn overdekt. ` ON 4. Verdunde, en, door de konst, blaauw-geverfde Vio- len-fap, met phlogistifeerd alkali vermengd, gaf een wit Tin preecipitaat. ` -$e Verdunde natuurlyke Violen-fap, met een, weini phlogistifeerd alkali vermengd, gaf een overheerlyk blaauw , en geen precipitaat. | ,, - 6, Verdund natuurlyk Violen-fap, met een weinig Okun e Gfe ee BEREIDING VËN DEN VIOLEN -STROOR, Tartari per deliquid. vermengd, gaf, gelyk het phlogis- tifeerd alkali zeer fraay blaauw. 