VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Ook genieten de Hooglanders over ’t algemeen een lang leven, zoodat de overlevering dezer gedichten minder MENCELW. 1839. No, 4, M 158 OVER DE ECHTHEID DER GEDICHTEN menfchengeflachten vereischte, dan men oppervlakkig zou denken. Dezen zelfden HUGH MACDONALD fprak de Duitfche reiziger soL TAU op het eiland Zuid-Uist, den 22 Augustus 1804. Hij verftond geën woord En- gelsch, en niet dan zijne landtaal en Zersch. Dadelijk zeide hij uit het hoofd een ftuk van een lijkdicht van OSSIAN, Diarmada, op, en betuigde, van zijne kindschheid af met ossraN’s gedichten en kernfpreuken uit dezelve te zijn gemeenzaam geweest. Het lied, dat hij zoo even had opgezegd, kende hij federt zijn »5j/- tiende jaar , nu tweeënzestig jaren geleden ; zijn leermees- ter van hetzelve was 80 jaren oud geweest,en had het voor zijn’ vader, wanneer hij te bed ging en opftond, gezongen. (MACPHERSON had deze gedichten uit diens eigen’ mond opgefchreven.) MACPHERSON wâs ook op Zuid-Uist geweest, om gedichten te verzame- len , doch werd befpot , omdat hij het Galisch zeer flecht fprak. Ook noemde de oude MACDONALD verfchei- dene zware misflagen in ossrAN’s vertaling op, waar- van hij gehoord had. Volgens het getuigenis der yolks- verhalen, had ossran vóór de invoering der Christe- lijke Godsdienst geleefd. (*) — ARCHIBALD FLET- CHER leide voor een’ Vrederegter op den 19 Januarij 1807 getuigenis af, dat hij aan den Secretaris der Hoog- landfche Maatfchappij eene verzameling van Celtifche ge- dichten, te zamen 294 bladzijden groot, had ter hand gefteld, van welke gedichten affchriften uit zijnen mond waren vervaardigd. Sommige dier gedichten had hij veertig of vijftig jaren te voren van buiten geleerd , en daartoe behoorde het gedicht DartAula, ook door m A c- PHERSON overgebragt. Nog eene menigte getuigenis- fen van MALCOLM, MACPHERSON, EWAN MAC- PHERSON, ALEXANDER MORISON, LACHLAN MACMURRICH en anderen, bewijzen zoo klaar als de CC) SOLTAU, Reis door Schotland en de Schotfche Ei- landen, IIde D. bl. 137—144. Zie ook het verdere zeer be- langrijke gefprek tot bl. 167, VAN OSSIAN. 159 dag het beftaan van Galifthe haudfchriften, bevattende gedichten van osstAN (althans volgens de aloude en algemeene overlevering), die zij gedeeltelijk gezien, ge- deeltelijk zelve aan MACPHERSON op zijne reis, of naderhand aan de Maatfchappij, hadden ter hand gefteld. Het zal niet noodig zijn, hieromtrent in bijzonderheden te treden. De Hoogland/the Maatfchappij heeft daarvan uitvoerige berigten medegedeeld. Kapt. MORISON zegt met krijgsmanskracht: MACPHERSON kon eyen zoo goed de Profetiën van JrsArAS opgafteld, of het ei- land Skye gefchapen , als eenig gedicht hebben vervaar- digd , zoo als één yan Ossran! (*) Maar het ftelligfte bewijs voor de echtheid kwam ziet uit Schotland. Wij hebben vroeger gezien, dat, ten tijde der dweepzieke Hervormers: in dat Rijk in de zes- tiende Eeuw, eenige letterfchatten uit het eiland Zona naar Rome, andere naar Douai in Frankrijk, waar de Roomschgezinde Schotten een Collegie hadden, waren geborgen. In de laatstgemelde plaats nu bevond zich ook een Exemplaar van osstaAnN in zijne eigene taal. Deze gedichten waren verzameld en gefchrevenr door den Geestelijke JOHN FARQUHARSON, die zich omftreeks 1745 zelf te StratAhglafs, in de Noordelijke Hooglan- den, ruim 30 jaren lang ophield. Met behulp eener Dame (Mevr. FRASER) leerde hij nantélijk grondig het Ga» isch , en ook die gedichten kennen. Dit handfchrift nam hij met zich naar Douai, waar hij aam het hooger on- derwijs werd geplaatst, en liet hetzelve aan het Colle- gie, toen hij die Stad in 1773 verliet. De Heer sEN- CLAIR, lid der Hooglandfche Maatfchappij, deed in 1806, taen men ĳvérig bezig was met den druk van MACPHERSON’s handfchrift, daaromtrent onderzoek bij den te Edinburg wonenden Room/chen Bisfchop c A= (+) Mac ARTHUR, Supplementary Obfervations (Poenis af oSsIAN.) Vol, III. p. 471—479. Onder die ftukken was de zoo betwiste danfpraak aan de Zon, die naar MILTON gemaakt zou wezen, M 2 160 OVER DE ECHTHEID DER GEDICHTEN MERON, die hem antwoordde, dat zijn ambtsbroeder MACGILLIVR AY de bewuste ftukken tallooze malen met die van MACPHERSON’s vertaling had vergeleken , en dat alle deskundige Schotten te Douai meenden , dat het handfchrift alle de ftukken van de laatstgenoemde verta- ling omvatte, maar dat deze verre bij de kracht en Schoonheid van het oorfpronkelijke te kort fchoot. Tel- kens kon men ieder. gedeelte der vertaling in het oor- _fpronkelijk handfchrift terugvinden , ook de geheele hel- dendichten van FINGAL En TEMORA: maar in dat handfchrift waren nog meer dichtftukken , die men zich beklaagde, dat MACPHERSON niet had overgebragt. Na het vertrek van FARQUHARSON kwam het hand- fchrift ín handen van ‘onderfcheidene jonge lieden , die de taal niet verftonden ; het werd dus verwaarloosd , en zelfs werden er bladen uitgefcheurd, om het vuur aan te maken. (Zoo er nog iets van was overgebleven, zullen de Franfche Republikeinen in de tijden van het Panda lismus wel voor de vernietiging, even als van zoo vele andere kostbare overblijffelen der Oudheid, hebben ge- zorgd.) Ondertusfchen zou, volgens den Kunst- en Let. terbode van 1818, N°. 46, te" Douaf een handfchrift der gedichten, van ossraN (waarfchijnlijk wel dat van FARQUHARSON) ontdekt zijn, waarvan echter later niets is gebleken. Bij nader onderzoek bleek het, dat FARQUHARSON menigmaal die gedichten gelijk gefteld had met die van HOMERUS en VIRGILIUS, doch beweerde, dat MACPHERSON den zin menigmalen ge- mist had. Voorts had FARQUHARSON nimmer van MACPHERSON hooren fpreken, vóór het zien zijner vertaling. Het handfchrift van Mevrouw FRASER, naar hetwelk FARQUHARSON het zijne fchijnt te heb- ben overgefchreven , geraakte door haren zoon, die ook een liefhebber van het Oud-Schotsch was, naar Ameri- ka; doch deze, zich in den vrijheidsoorlog voor En- geland verklaard hebbende, werd door de Republikeinen gevangen, in den kerker geworpen, en het handfchrift ging verloren. VAN OSSIAN. 161 Het eenige dus nog beftaande handfchrift der gedich- ten, dat van MACPHERSON, werd nu met de uiterfte zorg door de Commisfie der Hooglandfche Maatfchappij voor de drukpers gereed gemaakt. Jammer, dat, gelijk reeds boven gezegd is, verfcheidene ftukken van het oor- fpronkelijke door MACPHERSON, waarfchijnlijk ge- durende zijn verblijf in Amerika , zijn verloren geraakt! Het was niet gemakkelijk , eenen corrector der proeven te bekomen; eindelijk vond men dien in den geleerden Schrijver eener Galifche fpraäkkunst, den Heer sTE- WART, in Perthfhice. Het opzenden der proeven, zoo verre uit Londen, veroorzaakte nieuw oponthoud, tot eindelijk het werk in 1807, in 3 zware boekdeelen groot 8vo, het licht zag. Het was voorzien met be- langrijke vertoogen over de echtheid der gedichten van OSSIAN door SINCLAIR eN MAC ARTHUR, bei- den leden der Commisfie tot de uitgave, en waaruit wij zeer veel ontleend hebben, daar alles op echte befchei- den rust; met eene vertaling van CESAROTTIS Ver- handeling over os s 1a N, verrijkt met belangrijke aanteeke- ningen van den vertaler MAC AR T H UR; eindelijk behelsde ` het den ouden Schotfchen tekst, met eene woordelijke en daardoor zeer ftijveen onbehagelijke Latijnfche vertaling. Nu fcheen er aan alle eifchen voldaan , en redelijker- wijze niets meêr te wenfchen over te zijn, toen juist een man, die anders niet tot de beftrijders der echtheid behoort, met eene bedenking ter bane kwam, die men bijkans flechts behoeft te hooren, om ze voor ongerijmd te verklaren. Het is BOUTERWECK, die, in zijne Gefchiedenis der Letterkunde bij de nieuwere Volken, CVII. f. 371) met zoo vele woorden zegt: „ Door de » uitgave der Gezangen van osstAN in de Erfifche » taal, waaruit MACPHERSON die overgebragt wil „ hebben, is voor derzelver echtheid volftrekt niets be- „ wezen; want de man, wiens tweede moedertaal de s» Erfifche (Galifche) was, kon een gedicht, naar „ welgevallen, even zoo ligt in deze taal, als in de >» Engelfche, ter neêrfchrijven.” Het fchijnt, dat BO u- ~- 162 OVER DE ECHTHEID DER GEDICHTEN TERWECK dit zeer oppervlakkig , en zonder eens de moeite te doen van de nieuwe uitgave, althans de ver- toogen, te lezen, heeft ter nedergefchreven. Immers, wij hebben boven gezien, dat perfonen, gemeenzaam met de Galifche taal, den tekst dier ftukken verre boven de vertaling van MACPHERSON keurden; zij kenden dus dien tekst vóór de uitgave, en niet enkel kleine frag- menten , maar geheele uitgebreide gedichten , zoo als wij boven gezien hebben. Doch wij hebben tegen Bou- TERWECK’s gevoelen nog vier onomftootelijke gron- den. Vooreerst de onmogelijkheid , om zoo vele gezan- gen, die, volgens bevoegde regters, in uitgebreidheid H o- MERUS Of vIRGILIuUs evenaren; om in den korten tijd van twee jaren twintig heldendichten of groote heldenzangen, te zamen 15,000 verzen, niet flechts te vertalen, maar te vervaardigen, en dan weder in het Galisch over te brengen, (want terftond na zijne reis heeft MACPHERSON den tekst in het oorfpronkelijke aan fommige perfonen doen zien.) Deze onmagelijkheid komt. nog fterker uit in een’ per- foon, die noch vroeger noch later goede verzen in het Engelsch , en nooit verzen in bet Galisch gedicht had, en die de taal zelfs niet goed verftond; immers wij za- gen, dat hij te Zuid - Ọist befpot werd, omdat hij het Kaledonisch zoo flecht fprak. Vele Hooglanders her- kenden in ossrAN’s vertaling de ftukken , die zij hem hadden ter hand gefteld, doch veel minder krachtig dan in het oorfpronkelijke, dat zij hadden. Hier komt nu nog bij de uitfpraak der Room/che Geestelijken uit Douai, die een’ gelijktijdigen Galifchen tekst van os sIAN vermelden, welke met ’s mans vertaling zoo juist overeenkomt, en het flechts in verhevenheid. en hooge poëzij daarvan wint. Dit zou toch wel een toeval zijn, dat zeer na aan een wönderwerk grensde , indien juist deze zelfde aanmerking , door de Schot/che Jezuiten nopens hunnen tekst gemaakt, toepasfelijk ware op de vooronderfteldeGa/ifche overbrenging door MAC P HER- SON van zijn  Wij willen zekerlijk niet zoo verachtelijk van MACPHERSON’s vertaling fpreken als AHL WARD T, die zegt, dat elke bladzijde der vertaling , met het ori- gineel vergeleken , van misflagen , foms van den befpot- telijkften aard , krielt; maar wanneer wij b. v. de aan- fpraak aan de Zon, gelijk zij in MACPHERSON’s ver- taling en in de letterlijke der Commisfie van de Hoog- landfche Maatfchappij gevonden wordt, vergelijken, zul- len wij toch de eerfte min gelukkig verfraaid of liever opgefchikt, de tweede veel krachtiger en eenvoudiger vinden. Daar dit ftuk kort is, willen wij het naar MA C- PHERSON en naar de Commisfie, (hoewel beide door deze nieuwe overbrenging in eene derde taal geweldig moeten verliezen) zoo getrouw als ons mogelijk is, hier ter neder zetten : MACPHERSON. » O gij, die daar.boven wentelt, rond als het fchild » mijner Vaderen ! van waar zijn uwe ftralen, o Zon ! „ uw eeuwigdurend licht? Gij komt voort in verhevene » fchoonheid; de ftarren verbergen zich aan den hemel ; » de maan , koud en bleek , daalt in de westerfche gol- » ven, maar gij zelf beweegt u alleen. Wie kan van » uwen loop tot medgezel ftrekken ? De eiken der ber- » gen vallen, de bergen zelve vervallen met de jaren , » de oceaan krimpt in en groeit weder aan, de maan » Zelve verliest zich aan den hemel, maar gij zijt voor » eeuwig dezelfde, en verheugt u in den glans van uwen » omloop. Wanneer de wereld met ftormen verduisterd » is, wanneer de donder rolt en de blikfem fchiet , dan » ziet gij in uwe fchoonheid ver boven de wolken, en ‚ „ lacht om den ftorm. Maar op ossriAN ziet gij ver- » geefs ter neêr; hij ziet uwe ftfalen niet meer, of uw » blonde hair op de oostelijke wolken golft , of dat gij „ beeft aan de poorten van het' Westen. Maar gij zijt » misfchien, gelijk ik , voor een’ tijd; uwe jaren zullen » ten einde nemen; gij zult in uwe wolken flapen, ach- » teloos omtrent de ftem van den morgen. Juich dan, KE: A: ON: Od š x EE Sr S SE- E DE E  uwer jeugd! de ouderdom is donker en onbevallig ; hij is gelijk het flikkerende licht der maan, wanneer zij fchijnt door gebrokene golven en de mist op de heuvelen rust; de adem van. den noordewind is op de vlakte; de reiziger huivert op het midden van zijne reis.” De Commisfie der Maatfchappij (letterlijk naar het Gallisch.) » O gij, die daarboven reist, rond gelijk het volle , harde fchild der magtigen! vanwaar zijn uwe onge- rimpelde ftralen , uw licht , dat eeuwig duurt, o Zon? Gij komt voort in uwe magtige fchoonhcid, en de ftarren bedekken haar’ loop; de maan, met de bleeke fchijf , beflaat den hemel en bedekt zich onder eene wolk în het Westen. „CUTHULLIN zat bij Zwra’s wal, bij den boom met den ruifchenden klank. Zijne fpeer leunde tegen eene rots; zijn fchild lag op het gras aan zijne zijde. Te midden zijner gedachten aan den magtigen C AIR- BAR , eenen held , door het Opperhoofd in den oorlog verflagen , komt de befpieder des Oceaans, MORAN, FITHIL’s Zoon. „ Rijs,” zegt de jongeling, „ CU- » THULLIN! rijs! Ik zie de fchepen van het Noor- „ den. Velen, Opperhoofd der mannen, zijn de vijan- » den, velen de helden van den op de zee gedragenen » SWARAN!” — „MORAN, FITHIL’s Zoon,” hernam de held met het blaauwe oog, „ altijd fiddert » gij; eene vrees heeft den vijand vermeesterd. Het is » FINGAL, de Koning der woestijn, met hulp voor „ het groene Erin der ftroomen !” » Ik zag hun Opperhoofd „” zeide MORAN, „ rij- » zig als eene fchitterende rots. Zijne fpeer is een ver- „ welkte pijnboom , zijn fchild de rijzende maan. Hij » zat op den oever, gelijk eene nevelwolk op den ftillen „ heuvel. Velen, Hoofd der Helden, zeide ik tot hem, » velen zijn onze handen ten oorlog. Wel wordt gij de „ Magtige genaamd, maar vele fterke mannen worden » ook van Zwra’s door den wind beftookte wallen gezien. » Hij fprak , als eene golf op eene rots: Wie vertoont » Zich in dit land gelijk ik ?” enz. Tuomas Ross (woordelijk naar het oorfpronkelijke.) » CUTHULLIN zat bij Zwra’s wal, in het lommer van een’ ruifchenden boom. Zijne fpeer leunde tegen de rots met de holen, zijn groot fchild aan zijne zijde op het gras. De gedachten des legerhoofds waren aan CAIRBAR, eenen held, door hem in den oorlog ver VAN OSSIANe 167 lagen, toen de befpieder des Oceaans kwam, de nelle, hoogopfpringende Zoon van FITH4L. „ Rijs, Cu- » THULLIN, rijs! Ik zie eene magtige vloot van het „ Noorden. Haast, haast u, hoofd van het feest! „ Groot is SWARAN, talrijk zijn heir.” — „ Mo- » RAN,” hernam de held met de blaauwe oogen, „gij » zijt zwak en fiddert altijd! In uwe vrees is de vijand „talrijk. Zoon van FITHIL, het is FINGAL, het „ hooge krijgshoofd der donkere heuvelen.”’ » Ik zag hun Opperhoofd,” fprak morRAN3 ‚de held » is gelijk eene rots, zijne fpeer als eene den op de rots- „ klip, zijn fchild als de rijzende maan. Hij zat als » eene rots op den oever, als de nevel op gindfchen » heuvel. Geleider der vreemdelingen, talrijk zijn de » Briftige ftrijders , die met u oprijzen , onverfaagde ftrij- » ders met vertwijfelde flagen, wier zwaarden fcherp » Zijn in de worfteling der helden 3*maar talrijker nog » Zijn de magtige helden, die het door de winden be- „ kookte Tura omringen.” » Het krijgshoofd hernam, als de branding op eene rots : » Wie is ín dit land met mij te vergelijken ?” Men zal terftond in de vertaling van MACPHER- ‚sON de wegneming van het meer of min aanftootelijke voor den hedendaagfchen lezer hebben opgemerkt , zoo als de herhaling van het woord rots en rotsklip; en in de eerfte aanfpraak van moran, wiens rede dadelijk ingevoerd wordt, zonder de voor het wél verftaan nood- zakelijke bijvoeging (zeide ik.) Dus ook, eenigzins verder, fpreekt CUTHULLIN: MACPHERSON. » Ga,” Zoon van FiTHIL, neem mijne fpeer:, » fla op sr Mo’s helklinkend fchild; het hangt aan Zw- » 74’s knarfende poort. De klank des vredes is zijne » em niet. Mijne helden zullen hooren en gehoorza- » men!” Hij ging, hij floeg op het gewelfde fchild ; ‚ beuvels en rotfen antwoordden. De klank verfpreidt zich langs het bosch; de herten fpringen op bij het meir der 168 OVER DE ECHTHEID DER GEDICHTEN reeën. Curacn fpringt van de weêrgalmende rots, en COUNAL met de bloedige fpeer! CONGAL’S fneeuwwitte borst: klopt hoog; rAvr1is Zoon verlaat de donkerbruine hinde, Het is het oorlogsfchild, zegt RONNAR5CUTHULLIN'sfpeer, zegt L UGAR ! Zoon der Zee, gord uwe wapenen aan! CALMAR, ligt uw klinkende zwaard op! Rijs, geduchte held Puno, rijs! en gij, CAIRBAR, van uwen rooden boom te Cromla! Buig uwe knieën, ETH! daal neder van Le- na’s ftroomen, CA-OLT3 ftrek onder °t gaan uwe zijde uit langs het windgeblaas van Mora’s heide; uwe zijde, blank als het fchuim der bruifende zee, door de donkere winden op het rotfige Cuthens geftort. Nu zag ik de helden in den trots hunner vroegere daden. Hunne zielen worden ontvlamd door de gevechten’ van ouds,’ . de ‘daden van vroegere tijden. Hunne oogen zijn vuur- vlammen; zij zoeken rollend de vijanden van hun land. Hunne magtige handen zijn aan hunne zwaarden; de blikfem fchiet uit hunne ftalen, zijden.’ Woordelijke vertaling van Ross: „ Ga, Zoon van FITHIL, grijp mijne fpeer, fla op » SE MO’s donker, fomber fchild; het is hoog op den „ wal der fperens zijn klank is niet het gefluister des „ vredes. Sla, FITHIL’S Zoon, met fpoed het fchild » van sz MO; roep onze helden uit de bosfchen en wot- » den!” Hij flaat met fpoed op het gevlekte fchild; ‚ ieder boschje, ieder woud weêrgalmt ; de klank verfpreidt zich {nel door het geboomte; herten en reeën vliegen op in de heide; cur THA fpringt van de weêrgalmende rots, en COUNAL nadert met de welvertrouwde fpeer ; FAvI verlaat de jagt der hinden, en crucar”keert naar het beroemde Tura terug. Luister, R onan! daar is het oorlogsfchild! cruTnaR! daar is het geroep van CUTHULLIN! Kom van de zee, CALMAR; in uwe wapenen; LUTHAR , verrijs! puNo’s Zoon; magtige ftrijder, en carrBar van het weêrgalmende Cromleac ! buig uwe knieën, gastvrije Pirunr, en CON VAN OSSIAN. 169 Nac van Lena der ftroomen! Ca-orT, ftrek uwe fchoone leden uit, terwijl gij met fpoed van Mora na~ dert, uwe leden, fchooner dan het fpattende fchuim op het vlak eener ftormende zee. Zie de krijgshoofden des roems , afdalende uit hunne kronkelende valleijen ; hunne zielen branden om de daden van ouds te vernieuwen ; hunne vlammende oogen rollen trotsch in het rond , om den donkeren vijand van Znis-fail te ontdekken ; hunne magtige handen zijn aan hunne zwaarden geflagen ; fnelle blikfems fchieten uit hunne wapenen.” Niets hoort men hier van de knarfende poort , niets van het hooren en gehoorzamen der helden, een denk- beeld door MACPHERSON ingevlochten. Bos/chen weêrgalmen hier, geene rotfen en heuvelen. In vs. 161, 162 van het oorfpronkelijke zegt CONNAL tot cu- THULLIN: „ Verheugt de krijg uwe ziel, dan zal „deze arm zwaard en-fpeer opheffen.” MACPHER- soN breidt dit uit met te zeggen: „ Is de krijg uwe n» keus, zoo verhef ik zwaard en fpeer ; mijne vreugde „zal zijn in het midden van duizenden; mijne ziel „ zal blikfemen door den nacht des gevechts 1” Zekerlijk- zal ieder erkennen , dat het laatfte de ruwe, maar verhevene kracht van een’ Natuurdichter heeft, het eerfte meer befchaafd, verfierd en gefchikt is voor le- zers uit de achttiende Eeuw. Hoe zou het dan mogelijk zijn, dat MACPHERSON eerst het bovenftaande in het Engelsch gedicht, en dan, ruwer, in het Berg/chotsch had overgebragt ; en dat hij alle die moeite om niet had gedaan, en, in weerwil der fterkfte aanzoeken , zijne lettervrucht, die hem ongeloofelijken arbeid zou gekost hebben, niet in het licht had willen geven ? Waartoe “zou toch ook die geheele vertaling in het Berg/chotsch gediend hebben, dan om den roem van MACPHER=- SON , als oorfpronkelijk Dichter, (dien hij zich misfchien wel eens wilde laten aanleunen) geheel te vernietigen , daar fchier niemand de wonderfpreuk , dat hij ook het Galifche gedicht had, gelooven zou? Neen! zoo tegen alle voordeel en roem aaf liegt en bedriegt men niet ! 170 OVER DE ECHTHEID DER GEDICHTEN Wij meenen dus nu alle redelijke twijfelingen beant- woord, en de echtheid van ossraN’s gedichten ge- noegzaam geftaafd te hebben. Ten overvloede zullen wij doen, opmerken, dat de plaatfelijke ligging van Morvyen, Selma en andere ftreker, van Noordelijk Schotland , die MACPHERSON nimmer bezocht heeft, door OSSIAN met eene treffende waarheid gefchilderd zijn , zoodat, in weerwil van alle de veranderingen, die in zestien Eeuwen moeten plaats gehad hebben, de natuur aldaar mog ge- deeltelijk dezelfde tooneelen vertoont. Semia, de Rijks- zetel van FINGAL, fchijnt, gelijk geheel Morven, in het Graaffchap Argyle te hebben gelegen , waar men nog op den top eens heuvels fporen van uitgeftrekte gebou- wen vindt, onder anderen van een rond gefticht, waar- fchijnlijk het groatfte. Nog ziet men er het witte frand, door den Dichter bezongen, en de rots, vanwaar men het hondengeblaf hoorde, gelijk men zulks in ‘eenige oude gedichten van OSSIAN, door SMITH ontdekt , leest. Op dezelfde wijze wordt de ligging vam Selma of Toura (de Heer MAC Ar THUR houdt dit voor twee namen van dezelfde plaats) op eenen heuvel an zee, volgens de oude dichtftukken , nog door de natuur be- paald. Nog beftaat de duistere heide van Lora, met hare vele fteenhoopen , in den Carthon bezongen", bij het veer, waar Loch (het meir) Etine, of Eite, zich door eene engte in zee werpt. De waterval van Lora, wan- neer bij ebbe de ingefpoelde zee met een verdoovend ge- bulder terug en twaalf voet diep over de rotfen ftroomt, (de grootfte waterval in Schotland) wordt door os sEAN in den Carthon befchreven. „ Duister en fomber, O „ Held! zijn uwe gedachten, wanneer gij alleen zijt bij „ het bulderende Zora. Uw gemurmel, o Lora der » ftroomen ! heeft de herinneringen van het voorledene »in mijn geheugen teruggeroepen.” En in den Fin- gal: „ Dood was in zijne hand in den ftrijd; zijne » kraoht was als de vloed van Lora der heide.” (*) + ; a e (*) Hier vergist zich macPmeRSON zelfs, door Lors VAN OSSIAN. 171 Dit alles ziet men in een’ afgelegenen. bijkans nim- mer (althans vroeger) bezochten uithoek van Schotland, en de volkomene overeenkomst tusfchen het dichtftuk en de natuur is even zoo opmerkelijk , als die van 7; rojes omftreken , den Skamander en Simois j in de Ilias, en nog is de overeenkomst van ossran’s liederen mèt de tooneelen , door hem bezongen, treffender en minder be- twistbaar. Het tegenover Selma aan de zeeëngte tus- fchen het vaste land en het eiland Mul? gelegene fchier- eiland Moryen , hetwelk ook ontelbare malen in ossr- An’s gedichten voorkomt, bevat eene menigte ronde ge- bouwen, doorgaans voor Druiden -tempels gehouden , zijnde, onder den naam van Cairns, kenfchetfende blij- ken van het verblijf der Celten , waarvan er zoo vele in het Zuidwesten van Engeland en in het Noordwesten van Frankrijk voorkomen, en waaronder ook de geleer- de WESTENDORP Onze Hunebedden wil hebben ge- rangfchikt. Daar vindt men nog veel, dat ossriAN herinnert, maar niet zoo veel als te Selma. Doch men wil er nog cellen van den beroemden COLUMBA vin- den; dus ten minfte heet de plaats, waar de oudfte kerk des lands ftaat, Cil/-Collum-Kill (Columba-cel.) Zou dus de groote Zendeling, de Vader der Schotf/che geleerdheid en van zoo veel Christelijke verlichting in Europa, ook het Vaderland van ossran hebben be- woond? Hoe waarfchijnlijk wordt het dan, dat hij, zijne medehelpers en navolgers , een aantal gedichten uit dien ernftigen, verhevenen, gemdedelijken Zanger, die nergens de Afgoderij huldigde en flechts hooger licht ont- beerde , zullen hebben afgefchreven , en de kennis daar- van onder hunne leeken zoo niet bevorderd, ten minftè vooral niet zullen hebben tegengewerkt ! Maar hoe komt het dan , dat men thans nog zoo wei- door een” kleinen troom te houden: (Aanteekeningen op Te- mora, 5de Boek); want alsdan zou die vergelijking geen leek gehouden hebben, en de natuur toont het tegendeel. nig handfchriften en vooral mondelinge overleveringen meer onder de Hooglanders aantreft? Immers, anders ware het gemakkelijk , zich daarvan nog telkens, vooral bij den tegenwoordigen algemeenen reislust, te overtui- gen. Doch de tijden zijn, vooral ten opzigte der Hoog- landers , verbazend veranderd. Hunne C/ans-Regering, het aanzien hunner hoofden of Lairds, die bijna wille- keurig over hunne onderkoorigen — allen van denzelfden ftam — konden befchikken ; dit alles heeft inzonderheid door den opftand van 1745 ten voordeele van den Pre- tendent — door WALTER SCOTT in den Waverley zoo uitnemend gefchilderd — een’ geweldigen ftoot ont- vangen. Men heeft aan die geheele inrigting, en daar- mede aan het beftaan der nog overige Zangers en aan de geheele Galifche taal, veel naauwere perken gezet. Thass vooral is de ZEngelfche taal, tot zelfs in Morven, in OSSIAN’s Vaderland, waar een MACDONALD, Her der Eilanden, woonde en zijn hof hield, ingevoerd, en het fchoolonderwijs begint er de oude mondelinge overlevering te vervangen. De /looglanders zijn gedeeltelijk geene fchaapherders meer; zij zijn als visfchéfs op de kusten verplaatst, en weldra zal misfchien van de zoo ĉi- genaardige kenfchetfende gebruiken en zeden van dit merk- waardige volk niet veel meer overig zijn. Hunne taal moge nog eenigen tijd duren 3 3 ook zij zal het lot onzer oude Friefche landtaal ondergaan, die nog ter goeder ure haren tolk in cysBerT Japix vond. Dan zál haar de gemeene man nog fpreken , maar zij zal de lie- deren van. Selm, de daden van FINGAL, OSSIAN en oscar niet meer zingen; in de Hebriden en op d Grampifche bergen zullen de toonen van het voorgeflacht verftomd zijn, en dan mogen wij mannen als MAC- PHERSON, CLARK en SMITH dankweten, dat zi ons eenen nagalm van die verhevene klanken „hebben doen hooren, en dat ossran nog leeft in de harten der beminnaren van het edele, groote en fchoone! IETS OVER EENE BEWAARSCHOOL, 173 IETS MERKWAARDIGS BETREKKELIJK EENE SEDERT HET JAAR 1828 GEVESTIGDE BEWAARSCHOOL (Salle d'afile) TE AMSTERDAM. r Te jare 1781, gedurende den krijg der Engelfchen met de , later door hen onafhankelijk verklaarde, Staten van Noord-Amerika , werden er, door het Britsch Gou- vernement, zonder eenige voorafgaande oorlogsverkla= ring, kaperbrieven tegen de ollandfche fchepen uitge- vaardigd , onder. voorwendfel, dat, door dezelve , aan de zoogenaamde opftandelingen krijgswapenen en krijgs= behoeften werden toegevoerd. Een dezer kapers, te Londen uitgerust, maakte zich, in de nabijheid der zui- delijke kusten van Zerland, meester van een Nederlandsch koopvaardijfchip , genaamd Amflerdams Welvaren, van Curaçao naar het Moederland beftemd, hetzelve naar eene der Zerfche havens opzendende; terwijl de kaper naar Londen ftevende, alwaar de reeders den genomen’ prijs lieten verzekeren. Inmiddels leed het geroofde vaar- tuig fchipbreuk op de Zerfche kust, en de Asfuradeurs keerden de verzekerde fom aan de drie deelhebbers uit, die daarvoor elk, 1800 ponden fterling ontvingen. Dan, aangezien één van hen tot de godsdienftige gezindte der Vrienden, of dusgenaamde Kwakers, behoorde, wier grondbeginfelen , gelijk bekend is, niet gedoogen , onder welk voorwendfel ook, krijg te voeren, of ook eenig , voordeel uit deszelfs kanfen te trekken , zoo befloot de- ze,-het door hem ontvangen aandeel aan zekere bepaal- de adminiftratie, ter bewaring en beheering , in handen te flellen, Door dit beftuur werd de bovengenoemde fom in de publieke fondfen belegd , en de ontvangene renten op gelijken voet befteed, met oogmerk , om, t‘avond of morgen, deze gelden aan den wettigen eigenaar terug te geven. Na den vrede des jaars 1783 werden er, door gezegd beftuur, in de publieke papieren, aankondigingen ge- plaatst, waarbij de eigenaars. van den genomen’ koop- MENGELW. 1839, No. 4. N 174 IETS vaarder werden uitgenoodigd, om, ten kantore van een aangeduid handelshuis, derzelver regt van eigendom te ftaven , ten einde daarna in het bezit te worden gefteld van de fom, eenmaal door de Asfuradeurs uitgekeerd. Dan, de meesten dier eigenaren waren inmiddels gefail- leerd , en, ondanks herhaalde oproepingen , meldde zich ‘ niemand aan. Niet lang hierna brak de oorlog, ten ge- volge der Fran/che Omwenteling, uit, en bij vernieu= wing werd het handelsverkeer met Holland afgebroken. Bij den vrede van Æmniens, in 1802, werden de vroe- gere oproepingen herhaald; dan ook thans weder zonder gevolg, terwijl aldra de oorlog hervat werd. In 1816 hadden nieuwe aankondigingen, in de Amflerdamfche Courant , een’ beteren uitflag: eenige eigenaars van fchip en lading, of wel derzelver erfgenamen, vonden zich in itaat, hun goed regt te bewijzen, en er werd een ter- mijn van tijd gefteld, na welken geene nieuwe vorde- ringen zouden worden aangenomen. Het bedrag der ge- reclameerde gelden beliep in het geheel ongeveer 3800 ponden fterling; en men kwam onderling overeen tot het uitbetalen van genoemde fom, met terughouding van het meerdere gedeelte van het, door de ontvangene renten „ toegenomen kapitaal; welk gedeelte of overfchot , door het beftuur in Engeland, beftemd werd, om daarvoor eenige nuttige Inrigting , binnen de ftad Amflerdam , tot ftand te brengen. Het beftuur raadpleegde onderfcheidene perfonen in genoemde ftad, ten einde het voorgeftelde doel, in over- eenftemming met de godsdienftige beginfelen, door het Genootfchap der Vrienden als de zijne erkend, te be- reiken; dan veel tijds verliep, alvorens men hierin ver- mogt te flagen. Mijn Stadgenoot en Vriend, Je S. MOLLET, (uit wiens mededeelingen , geplaatst in het Journal de la Société de la Morale Chrétienne, Tome 12. N°. 1. Paris, 1837 , ik dit berigt ontleende) zich, in 1824, te Londen bevindende, werd insgelijks over dit onderwerp geraadpleegd; en daar deze destijds eene der fcholen voor zeer jonge kinderen (Znfantfchools) had OVER EENE BEWAARSCHOOL. 175 bezocht, zoo {telde hij voor, eene dergelijke Inrigting te Amferdam te vestigen. Dit denkbeeld werd aange- nomen; offchoon de moeijelijkheid , om een gefchikt lo- kaal en eene bekwame onderwijzeres te vinden, de wer- kelijke uitvoering nog, gedurende een lang tijdsverloop , vertraâgde. Ten laatfte werd, in de maand November des jaars 1828, in de Beerenftraat , hier ter ftede, de fchool, voor een aantal van 30 jonge kinderen, geopend. Schikkingen, ter vergrooting van het lokaal, in de lente van 1829 tot ftand gebragt, gedoogden later de opname van meer kinderen, tot een getal van 70 tot 75. Sedert de opening der fchool, tot het jaar 1837, zijn er onge- > veer 250 kinderen, van 2 tot 6 jaren achtereenvolgens, aangenomen, en kunnen dezelve bijwonen, tot dat zij den leeftijd van 7 jaren hebben bereikt; alsdan tot de gewone, lagere fcholen overgaande , alwaar hunne vor- deringen fpoediger voortgaan. „Ik had (getuigt mijn „ Vriend morLrLET) dikwijls de zelfvoldoening, het » jaarlijks openbaar examen van de leerlingen op de „ Stadsfcholen , en het uitreiken van prijzen, bijwonen. „de, een aantal kinderen te zien bekroonen, die de » eerfté beginfelen van lezen en fchrijven, in de fchool, „ Onder mijn opzigt, zich hadden eigen gemaakt.” Om in de Bewaarfchool te kunnen worden opgeno- men, behooren de ouders eene geboorteäkte van het kind over te leggen; mitsgaders eene, door een Genees- of Heelkundige opgemaakte , verklaring , dat hetzelve, met goed gevolg, is gevaccineerd, of de kinderpokken heeft gehad ; gelijk dit in al de fcholen binnen dit Koningrijk gebruikelijk is. Bij het lezen wordt de leerwijze van den Heer PRINSEN gevolgd; bij het gebruikmaken van figuren en afbeeldingen, worden nagenoeg die gebezigd, welke, in Frankrijk, door den Heer BERTHAUD, gebezigd worden, en waardoor zij de verfchillende taal- klanken leeren kennen. Daarna doet men hun woorden zamenftellen uit enkele letters, pp karton gedrukt, en voorts, allengskens voortgaandd, worden hun leesboe- ken, ter oefening, in handen gegeven; tot dat-zij , elke ' N 59 b 176 IETS foort van letters kennende, in het lezen ervaren zijn, wáár ook het boek openvalt. Bij het fchrijven bedient men zich van leijen, waarin lijnen zijn gefneden , aan wier begin eene fchrijfletter ge- graveerd is, die zij, met een griffel, moeten navolgen. — Voor het rekenen worden kleine, vierkante ftukjes — hout gebruikt; en, wanneer hunne vaardigheid hiertoe blijkt, oefent men hen in het uit het hoofd rekenen; daarbij, in de toepasfing, zich bedienende van bekende en gewone voorwerpen, waarvan zij zich een juist be- grip kunnen vormen. ' Door middel van gekleurde prenten leert men hun de voornaamfte bijzonderheden der gewijde gefchiedenis ken- nen, bij forme van kort begrip, en zonder inmenging van iets leerftelligs , het beftaan van het Opperwezen en deszelfs volmaaktheden uitgezonderd. Men tracht hun zedelijke indrukken te doen verkrijgen , door korte ver- halen, onder het bereik hunner bevatting liggende ; waar- door hun wordt aangetoond, welk verband er beftaat tus- fchen de Goddelijke weldaden en hunne verpligting tot gehoorzaamheid , vlijtbetooning , zachtmoedigheid en ver- draagzaamheid ; terwijl men, in het algemeen, zich voor- namelijk toelegt op de vorming van hun karakter, het gewennen aan orde, zindelijkheid en welwillendheid. Zoo veel mogelijk worden alle ftrafoefeningen vermeden, en , indien dezelve niet kunnen achterblijven, bepaalt men zich hierbij tot het plaatfen van den overtreder in een’ hoek , met het gelaat naar den muur gekeerd , of tot het onthouden van anders gebruikelijke ververfchingen , die hun in een’ tuin of opene plaats, rijkelijk met zand voorzien , worden toegediend , en waar zij zich met eene wipplank of ander kinderfpel , gefchikt om hunne phy- fieke krachten te ontwikkelen of te verfterken , mögen vermaken. Het lokaal behoort aan het meergenoemd beftuur te Londen, hetwelk, telken jare, eene fom van ongeveer f 1000 Nederl. overmaakt, ter betaling van het trakte- ment der Schoolopzigtfter en Onderopzigtfter , té zamen OVER EENE BEWAARSCIIOOL. 177 nagenoeg f 625 beloopende. Het overfchot wordt tot beftrijding van de kosten voor benoodigdheden, onder- houd en lasten , befteed. Het jneerderdeel der kinderen eet des middags ten hùn- nent ; een klein getal, te verre verwijderd wonende , ge- bruikt het middagmaal in de fchool. Alle kinderen ge- pieten daarenboven water en melk voor drank; terwijl het aan de Opzigtfters verboden is, van de kinderen of derzelver ouders, eenige toelage te mogen aannemen, onder wat voorwendfel het zij. Ook de zang maakt een deel van het onderwijs uit, en verbindt zich met fommige hunner oefeningen; er zijn weinigen , wien het hiertoe aan opgewektheid ontbreekt. Zietdaar een beknopt verflag van deze Inrigting, naar welker voorbeeld nog twee andere Bewaarfcholen , onder het beftuur van eenige godvruchtige Vrouwen, zijn daar- gefteld, waar men zich meer bedient van godsdienftig gezang en van gebeden. Deze laatfte, in de oorfpron- kelijke fchool gebruikt wordende, dienen alleen bij het aan- en uitgaan van dezelve5 zij zijn kort, en kunnen aan geene Christengezindte aanftoot geven; want, met uitzondering der Zsraëliten , worden de kinderen van alle geloofsbelijdenisfen toegelaten. Het deel der ftad, waar zich de Jsraëlieten doorgaans ophouden, is trouwens ook te verre van het fchoolgebouw verwijderd. — De mededeeling van het bovenftaande is mij, na de lectuur van het welgeftelde Werflag van het bezoeken eener zoogenaamde Salle d'afile te Parijs, door den Heer JERONIMO DE VRIES) JZ. in N°. II der Vaderland- Sche Letteroefeningen voor dit jaar, niet als geheel overtol- lig voorgekomen. Genoemde Heer had, bij zijne mededee- ling van hetgeen elders gevonden wordt, ten oogmerk , om de meerdere uitbreiding van foortgelijke Inrigtingen hier te lande, bijzonder ten behoeve van minvermogen= den, met vele jonge kinderen bezwaard, aan te prij- zen; en met geene andere bedoeling wenschte ik het- 178 IETS geen Aier ter fiede werkelijk beflaat Aan mijne Landge- nooten nader te doen kennen; vooral ook, omdat de gefchiedenis van de daarftelling der Amfferdamfche oor- Spronkelijke Bewaarfchool zoo hoogstmerkwaardig is. Een ons Vaderland onregtvaardigliĳjk aangedane oorlog, en het nemen van een Nederlandsch vaartuig, zeer ver- moedelijk te Amflerdam te huis behoorende, (immers de naam van het fchip maakt dit waarfchijnlijk) moet , onder de leiding van het hooge Godsbeftuur, in de ge- volgen nog ten zegen gedijen. Een der eigenaars van den Britfchen kaper moet (fchijnbaar toevallig) tot eene godsdienftige gezindte behooren, wier beginfelên niet gedoogen zich te verrijken met dén gemaakten buit. De- ze moet daarvan afzien, en denzelven tot een weldadig doel beftemmen. Jaren moeten verloopen, alvorens de wettige eigenaars van het prijsgemaakte en verongelukte fchip zich kunnen aanmelden; terwijl inmiddels het ka- pitaal, door het zetten van rente op rente, zoodanig vermeerderd is, dat, nadat zij het hunne hebben beko- … men, er nog een fonds overig blijft, om het oorfpron- kelijk doel des edelen Kwakers te verwezenlijken. En, eindelijk , moet, na ruim veertig jaren tijdsverloop, een Lid van het Gezelfchap der Vrienden zich binnen 4m- flerdam vestigen — in 1824 Londen bezoeken — dáár over dit onderwerp geraadpleegd worden, en, ten ge- volge van die raadpleging , zich , vier. jaren later , eene Bewaarfchool , zien tot ftand gebragt. Het buitgemaakte en geftrande fchip moge dan ook, in 1781 , geenszins hebben beantwoord aan den naam, dien het voerde ; maar , in de gevolgen, moesten, naar het beftel der on- doorgrondelijke Voorzienigheid, de omftandigheden zoo zonderling te zamen loopen, dat daaruit iets te voor- fchijn kwam , hetwelk hoogstweldadig op de welvaart van menig Amflerdamsch huisgezin zou kunnen invloei- jen. In waarheid, hier mogen wij den vinger Gods niet voorbijzien ! Hij toch is groot van raad en magtig van daad; Hij brengt het licht voort uit de duisternis. Zou er, in dit opmerkelijk beftuur der Voorzienig- OVER EENE BEWAARSCHOOL. 179 heid, niet eene opwekking en aanfporing voor ons zijn te befpeuren, om den weg te volgen , dien Hare hand ons zoo kennelijk aanwees? Na alles, wat de Heer DE VRIES aangaande de Bewaarfcholen op- en aan- merkte, mag het wel overtollig geacht worden, het door hem gezegde en geftaafde andermaal ter fprake te bren- gen. Daarom onthoude ik mij van alle verdere uitwei- ding over een onderwerp, dat alle behartiging van mijne Land- en Stadgenooten overwaardig is. Mogten deze weinige regelen hiertoe mede dienstbaar wezen; zij het ook alleen maar als Bijlage of Aanhangfel tot het vroe- ger gefchrijf van eenen verdienftelijken Stadgenoot ! EENIGE AAN DE ONDERVINDING BEPROEFDE DENKBEELDEN NOPENS DE WIJZE, OM DEN ZEDELIJKEN EN GODS- DIENSTIGEN TOESTAND DER LAGERE VOLKSKLAS- SEN TE BEVORDEREN, Wervolg van bl. 142.) I: ga nu van de orde en zindelijkheid fpreken. Zekerlijk niet gêheel ten onregte hebben fommige zedekundigen deze uitwendige deugd als eene foort van maatftaf voor de zede- lijkheid in °t algemeen befchouwd, en van de uiterlijke tot de inwendige reinheid willen befluiten. Zoo b. v. fchrijft SCHUBERT, in zijn werk: Altes und Neues aus dem Ge- biet der Seelenkunde: „ Waar in een huis uit elken hoek » der kamer en overal, gelijk ook in het ongekamde haar en » morfig aangezigt der bewoners, eene woeste wanorde en » Onréinheid zich vertoont, daar kunnen de bewoners geene » Christenen zijn; want het Christendom veredelt ook den » Uitwendigen mensch, en geeft hem dien zin voor het fchoo- n ne, waardoor het niet alleen aan de zindelijkheid. van het, » hoe armelijk ook bekleede, ligchaam, maar ook aan de » Zindelijkheid en ordelijkheid der woning enz. enz. zigtbaar » wordt, dat hier een tempel Gods is.” (III, bl, 233.) Inderdaad, ook uit den kring onzer ondervindingen met de armen herinneren wij ons menig voorbeeld, dat tot ftaving yan het hier geftelde zou kunnen dienen, Waar wij bij ons terte bezoek eene in morfigbeid verzonkene huishouding vin- 180 OVER DEN ZEDELIKEN EN GODSDIENSTIGEN TOESTAND den, daar kunnen wij het niet ligt van ons weren, eene on- gunftige meening van de zedelijkheid der lieden in ’ alge- meen op te vatten; en doorgaans wordt dan ook dit vermoe- den bij nadere kennismaking bevestigd, Bij armen, daaren- tegen, waar godsvrucht, regtfchapenheid en nijverheid heerscht, daar vindt men meestal ook in hunne kleeding en geheele huis- houding eene voor het oog behagelijke orde en zindelijkheid , die ons, hunne omftandigheden in aanmerking genomen, niet zelden verbaasd doet ftaan, Maar — en dit wilde ik hier doen opmerken — de om- ftandigheden moeten in aanmerking genomen worden, Eigen- lijk is toch ook het denkbeeld van orde en zindelijkhéid zeer ' betrekkelijk. Dat in de woning des armen niet dezelfde rein- heid verlangd worden kan, die in de pronkvertrekken der rij- ken heerscht, ziet elk gereedelijk in; maar niet altijd beden- ken wij, hoe moeijelijk het den arme valt, om ook flechts eene matige orde en zindelijkheid te onderhouden. Men ftelle zich voor een donker, vochtig, dompig vertrek; de vrouw, zoo al niet bedlegerig, toch zoo ziekelijk, dat elk zwaarder werk haar zuur valt, of ook, dat zij hare verdienfte bui- tenshuis moet zoeken, zoodat zij doorgaans laat, vermoeid terugkomt ; de kleêren der kinderen zijn gefcheurd, maar het ontbreekt aan de noodige lappen om het te verhelpen; er moest gewasfchen worden, maar terwijl het goed droogt is er niets anders om aan te trekken; er is ook geene zeep, en het geld daartoe moeten de menfchen eerst uit hunnen mond befparen, Men ftelle zich zulke en dergelijke gevallen — die waarlijk onder onze armen niet zeldzaam zijn — voor, en vrage zichzelven af, of het niet eenige verontfchuldiging verdient, indien ook niet alles even knap en ordelijk is. Uit deze aanmerkingen zal men nu reeds eenigzins kunnen afleiden, hoe wij de genoemde deugden bij de onder ons toe- zigt taande armen zoeken te bevorderen. Wij vermanen daar- toe met allen ernst; maar wij overdrijven onze eifchen niet, waardoor wij de menfchen flechts zouden ontmoedigen. Wij DER LAGERE VOLKSKLASSEN, 181 verlangen flechts het wezenlijk uitvoerlijke, en nemen hierbij ten maaftaf, wat andere armen dopn, die door liefde tot orde en zindelijkheid uitmunten, Beftaan er zwarigheden, door overgroote armoede of andere omftandigheden, dan zoe- ken wij deze uit den weg te ruimen. Wij bezorgen zeep, dweilen en ander {chuurgefei, verfchaffen wat meer. onder- god, betalen voor de zieke vrouw , zoolang zij bedlegerig is, eene arbeidfter, die voor haar de woning en het wasch- goed fchoon houdt, opdat zij niet, van het ziekbed opftaan- de, hare kleine huishouding geheel in morfigheid en wanorde vinde, waardoor zij anders, zich nog altijd zwak gevoelen. de, ligtelijk den moed geheel zou kunnen veriiezen om er zich door te werken, Ook is het duidelijk, dat de perfoon- lijke en altijd onverwachte bezoeken van de leden onzer Ver- eeniging een bijzondere fpoorflag zijn, om zich op orde en zindelijkheid toe te leggen. Zij begrijpen toch wel, dat de opmerkzame blik van de Dames op dit punt zeer bijzonder- lijk acht geeft; ja dat hiervan ook berigt gegeven wordt we- ten zij, daar zij vaak, bij de Prefidente komende, deswege berispt worden, en deze zich daarbij op het gn der bezoekfters beroept. In zeer vele gevallen, dit meen ík te durven zeggen, is het ons gelukt, op deze wijze een’ goeden invloed op de huishouding onzer armen uit te oefenen; en menig huisgezin is, meen ik, alleen door onze zorg bewaard van niet geheel in morfigheid én ongedierte om te komen, Daarentegen wil ik ook niet verbergen, dat, tot ons leedwezen, in menige gevallen alle moeite vergeefsch was, Waar de gewoonte aan wanorde en onzindelijkheid tot een’ zekeren trap heerfchende geworden is, daar is het haast even moeijelijk, deze ondeugd te verbeteren, als de dronkenfchap» Eveneens ftaan ons groote zwarigheden in den weg, wan- neer wij eene ingewortelde gewoonte der onwaarheid te be- ftrijden hebben; en, helaas! is ook deze ondeugd onder de armen niet zeldzaam, Immers daarover wordt van de rijken, die zich zoo vaak van hen op het fchandelijkst bedrogen zien, zoo bitter geklaagd, en zeker niet ten onregte, Worde flechts deze klagt niet eene onmeêdoogende veroordeeling ; men vergete niet, de redenen tot verontfchuldiging, in de omftandigheden der armen gelegen, mede in aanmerking te nemen; men overzie ook niet geheel, dat men misfchien me- de fchuld daaraan heeft! 182 OVER DEN ZEDELIJKEN EN GODSDIENSTIGEN TOESTAND Onder de redenen van verontfchuldiging tel ik allereerst en voornamelijk hunne opvoeding. Zoo ver ik de kinderen, ook de kinderen uit de hoogere (tanden, heb gadeflagen, is mij het den mensch, eigene zondige bederf ook daarin gebleken , dat bijkans alle kleinen eene neiging tot onwaarheid hebben, Er zijn wel flechts weinige — zoo men niet zeggen mag, geene — die niet wel eens beproefden, om, indien al piet door eene openbare leugen, dan toch door eene looze be- wimpeling der waarheid, eene fout te bedekken, eene ge- vreesde befchathing te ontwijken, of eenen wensch te ver- krijgen. Hier is het nu van het allergrootfte belang, dat reeds in het begin de eerfte zoodanige pogingen van het kind niet aan de waakzaamheid der opvoeders ontfnappen, maar door hem met wijze gêftrengheid. leen door de fchuld der armen, het voorkomen eener vijan- dige houding aanneemt. Maar, wanneer de zaken eenmaal zoo gefteld zijn, hoe ligt is het dan te begrijpen, dat de arme leugen en bedrog flechts als eene foort van geoorloof- de krijgslist leert befchouwen! Om flechts één voorbeeld aan te halen: hoe vaak gebeurt het niet, dat de arme werk- man tot op het uiterfte bedongen, dat hem voor zijn werk een prijs geboden wordt, waarbij hij waarlijk niet beftaan- kan, Is het dan zoo zeer te verwonderen, en hem als eene onvergeeflijke misdaad aan te rekenen, wanneer hij, door lechte maat en gewigt, door vervalfching zijner waar, enz. zich zoekt te helpen ? Geeft alzoo de welgeftelde klasfe der maacfchappij , aan den eenen kant, door onredelijkheid en hardheid ,- den armen aanleiding om oneerlijk te worden, aan de andere. zijde laadt dezelve misfchien eene even groote verantwoordelijkheid op zich door te groote ligtgeloovigheid. Immers, is het niet zoo klaar als de dag, dat het ganfche fchandelijke beftaan van hen, die door leugen en bedrog op eene gemakkelijke wijze aan het brood zoeken te komen, in duigen zou val- lea, indien er niet nog altijd ligtgeloovige rijken waren, die zonder onderzoek aalmoezen geven? — En vanwaar die ligtgeloovigheid? Is dezelve altijd wezenlijk een goedhar- tig, offchoon dan'ook blind, vertrouwen? -Of heeft zij ha- ren grond niet dikwijls in eene zucht got gemak , die haren pligt, om wél te doen, liefst met eenige geldelijke offers wil voldoen, zonder zich voor het ware welzijn der armeu eenige verdere zorg of moeite te geven. Hoe zeer fommigen Van dezen een naauwkeurig onderzoek te vreezen hebben, kan onder anderen daaruit blijken; dat men reeds meermalen van zeer lastige bedelaars voor altijd bevrijd werd, door hun , Aan te raden, dat zij zich tot onze Vereeniging om bijftand wenden zouden. Die raad werd niet opgevolgd, buiten twij- fel omdat het geweten hun zeide, dat zij, naar onze beken- de handelwijze, bij ons niets te verwachten hadden. Som- tijds zelfs (cholden zij onze Vereeniging nog bitter uit, zeg- gende dat door dezelve den arme de geringe onderftand, dien hij anders genoot, nog onttrokken wierd, Intusfchen houde ik bet er voor, dat fcheldwoorden van zulke menfchen mo- gen aangemerkt worden als een getuigenis te onzer gunfte , die misfchien nog meer geloof verdient, dan de loffpraken van brave armen, ~ 184 OVER DEN ZEDELIJKEN EN GODSDIENSTIGEN TOESTAND Indien nu zulke armen, die met ons nog in geene nadere betrekking ftaan, reeds de goede gedachte van ons hebben, dat zij hunne verdichtingen bij ons niet ligt ingang kunnen doen vinden, zoo hoop ik, dat die goede gedachte meer en meer bevestigd zal worden in die huisgezinnen, die door ons werkelijk aangenomen zijn, Inderdaad geloof ik niet, dat de meníchen er in flagen zouden, op den duur ons in eenige zaak van belang te misleiden, Maat ook in dit opzigt valt het voordeel eener gemeenfchappelijke armenverzorging dui- delijk in het oog. Zoo wordt beftendig over de lieden gewaakt, zoo worden zij naauwkeurig gadegeflagen, zonder hen door ongegrond wantrouwen te krenken, hetwelk, gelijk ik later nog zal trachten aan te toonen, niet dan verderfelijk voor hunne ze- delijkheid wezen zou, Wij ftellen vertrouwen in hen, Z00- lang zij ons geene reden geven om aan hunne eerlijkheid te twijfelen; maar niet ligt winnen zij ons vertrouwen weder, wanneer zij het eenmaal verfpeeld hebben. In geen punt zijn wij geftrenger, dan in dit; en onze menfchen weten dit. Ik weet, dat eene behoeftige vrouw , die, zonder eene eigen- lijke leugen, toch eene door haar genoten wordende onder- fteuning verzwegen had, eenige maanden later, toen de Pre- fidente haar wegens eene andere zaak bij zich ontboden had, niet dan met grooten angst kwam, omdat zij wegens die on- eerlijkheid fcherpe verwijten duchte, waarvan zij dan ook zekerlijk niet vrij kwam, Worden zulke misdrijven herhaald, dan beftraffen wij dezelve door onze onderfteuning in te hou- DER LAGERE VOLEKSKLASSEN. 185 den, hetzij, naar bevind van omftandigheden, voor altijd, hetzij voor langeren tijd. 