VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De vrouwen van de huizen brengen melk met fijne gemengd, zijnde ruwe suiker van den palmboom, en banaannen, welke zij de jonggehuwden aanbieden; deze moeten er iets van gebruiken. Het overige van den dag wordt in vermakelijkheden doorgebracht, en in den avond doet men de laatste openbare wandeling. In deze wandeling vragen de Indianen de uitsteekende pracht ten toon. Zij leen de olifanten, kameelen, paarden en palanquins van allen, die ze willen leen; alle de muzikanten en dansers van de stad doen zij dezelfde bijwonen; in één woord, niets verzuimen zij, hetgene tot den luister dier wandelingen en van het huwelijk iets kan zijn. Deze stoet van zegepralenden optocht dient om den bruidegom naar het huis der bruid te geleiden. Bij de deur gekomen, trekt men hem de lont af. Deze nieuwe en geheimzinnige plegtigheid heeft ten oogmerk, de betooveringen en alle de heilloze invloeden, aan welke de jonggetrouwden blootstaan, te weren. Het lont-aftrekken geschiedt gemeenlijk door het driemaal doen voorbijgaan langs het gezicht van de jonggetrouwden vaneen schotel, gevuld met rood gemaakt water, ten dien einde voorbereid, waarna dit water op den grond wordt geworpen. Oude vrouwen alleen worden tot die plegtigheid gebruikt: want de jongeren worden misvertrouwd, en de betoovering zou dan misschien door toenemen. Indien dit eerste middel niet voldoende is, wordt voor het oog der jonggehuwden een stuk linnen in tweeën gescheurd, en de stukken naar twee tegengestelde zijden gesmeten; ook gebeurt het dat men, zonder het linnen te verwerken, zich voldoende met het driemaal voorbij het gelaat der jonge lieden te doen zwieren; waarna het, als met het vergif des nachts bezwangerd, wordt weggeworpen. Eene derde wijze, om den lont af te trekken, geschiedt door aan het hoofd der jonggehuwden zekere geheimzinnige veelvermogende kringen te hechten. Dit is het korte begrip der plegtigheden die bij de huwelijken der Indianen worden in acht genomen. Zij zijn zoo menigvuldig, langwierig en kostbaar, dat er dikwijls familieën door ten gronde gaan. j3 AANDOENLIJKE GESCHIEDENIS, DER JEUGD, EN IN HET BIj- ZONDER DER STUDERENDE JEUGD , TER LEZING AAN= GEBODEN. bas Waarde Vriend ! Hiet zend ik u eenige brieven en afíchriften, welke ik na den dood vau den ongelukkigen B., onder meer an- dere papieren, die hij mij heeft doen ter hand fellen , gevon= den heb. De eerften zijn van den ook u bekenden G,, en de laatften zijn de antwoorden van onzen overledenen B. Ik zal zelf maar weer beginnen, en vragen: hoe gaat het bij u, Broeder? Gij toch feit tot schrijven geen lust te hebben, geen min alsof u een dief tot hangen. Stil! Daar velen mij iets in; dat ik u terstond moet mededeelen, en hetgene u het spreekwoord oude liefde roest niet zal herinneren. Ik was dan onlangs te M., alwaar ik, sinds uw vertrek van hier, nog niet geweest was, en ontmoette daar uwe lieve Mina. Te duivel! wat zag zij er nog goed uit! Zij kon gemakkelijk een plaatsje in Mahomets paradijs vervullen. Zij was zoo vriendelijk als de deur van het rasphuis: Zoodra zij mij zag, begon zij eeuwigdurend te vragen dan naar dit, dan naar dat; dan naar dezen, dan naar genen; zoodat ik waarachtig haar op alles niet antwoorden kon. Op het laatst kwam er toch ook een woordje van, 'wat een aardig vogeltje zingen!' zoo zacht, zoo vleiend, zij sprak zoo veel, en met een zoo gedachte geestdrift van trouw en standvastigheid, dat ik meeging in haar herhalingen van lachende licht. Ze luisterde evenwel zo aandachtig als een groen die pas op de Logica komt, en er niets van begraaft. Ik dacht dat zij alle duivels uit de hel tot u zou hebben gezonden, en vroeg haar dus of zij ook onlangs een brief van u ontvangen had? Goede hemel! wat was dat ding op die vraag te moede! Zij scheen eenige ogenblikken in gedachten verzonken, in Karens schoone blauwe ogen flitsten eenige tranen, en met bevende lippen sprak zij eindelijk deze woorden: 'Acht hij is mij ontrouw!' En, jongeliefde, dat ging haar zoo treurig, zoo jammerend hard, dat ik waarlijk, geheel en al, van toon veranderde. Het is toch best aardig, als men een lief, beminnelijk meissje tranen ziet storten. Ik heb ook nooit uwe handelwijze met haar kunnen goedkeuren, vriendje! Het was immers niet edeldenkend gehandeld, haar trouwbelofte te geven, en dan, als het op de zaak aankomt, en het meisje bedorven is, het hazenpad te kiezen? Gij wist hoe het gelegen was, en hoe veel zij lijden moest. 474 GESCHIEDENIS, P.S. Gij hebt immers de koeken ontvangen, die ik u eenige tijd geleden, gezonden heb? Dat is voor het laatst geweest, want ik heb zelf bijna gebrek. Adieu! AAN G, Hoe het mij gaat? Akelig, wanhopend! De gedachte, om mijzelf per extra post, ad inferos te zenden, kwam mij te meenalen voor den geest; doch het is nog altijd bij denken gebleven. Heeft de duivel u bezeten, toen gij mij van Mina schreef? Heb ik nog geen verdriet en ellende genoeg? God! dat alles zoo op eenmaal komt! Hoort ik kan weer tranen stromen me heen! geen tranen brullen wil ik; brullen en woeden als een leeuw, die van alle kanten aangevallen wordt, Mina! Mina! wat pijnigt gij mij! Het is waar, het meisje heeft mij minder, en ik ook haar, Zij had mij zoo geheel en al ingenomen, dat ik mijn gedrag zeker zou veranderd hebben, had mij dat ver,.... spel — Maar nu is het gedaan! Mina moet alle hoop opgeven, want ik heb er nu een die nadere aanvragen op mij heeft. Hoe ongelukkig toch, dat ik overal tegen de lamp loop! Dat vrouwelijk geflanke! Ik wenschte dat er nooit een vrouw geboren ware, en dat wij mannen de macht van Jupiter hadden, om de gehele wereld te kunnen bevolken. Dat vervloekte vrouwvolk heeft mij mijn gezondheid ontnomen, en in rampen gestort. Den ring van Mina heb ik verkocht, en die, welken gij mij gezonden hebt, zal weldra dienen om in mijn behoeften te voorzien. Troost Mina, troost haar! Zeg dat ik gestorven ben. Zij zal niets meer van mij hooren. Waarom, vraagt gij zeker, schrijft gij mij uit S.? Door het geld, dat gij de goedheid hadt mij te zenden, kwam ik weer in de kleding, en mijn crediet was weer hersteld; doch slechts voor een korteren tijd. Ik moest nieuwe schulden maken, men liet mij geen rust; ik pakte eindelijk mijn boekje bij elkaar, en verliet H. in stilte. Wat zal ik beginnen? wat raad geeft gij mij? Zal ik soldaat worden? — maar ik heb er een onoverwinnelijke afkeer van en heb echter niets geleerd. AANDOENLIJKE GESCHIEDENIS. 475 Grijnsbach en grooter offer dan gewoonlijk had toegebracht, kreeg ik een onverwachte trek om baldadigheden uit te voeren. Weldra veranderde die trek in dadelijkheid, en, toen ik drak bezig was, werd ik op een gevoelige wijze tegengehouden, door een dier vriendelijke haken, die men nacht wakers noemt. Ik wrong mij los, en toen dan het loope was, had ik het geluk, beter dan hij mijne voeten te kunnen gebruiken, en nam mijne toevlucht tot mijn kapotje, in wiens voorhuis ik nog licht zag branden. Men verwelkomde mij met alle mogelijke vriendelijkheid. Ik verontschuldigde mij zoo goed als ik kon, en gaf aan, dat er op de straathoek enige oneenigheid tussen drie of vier mensen had plaats gehad; dat ikzelf had willen scheiden, dat daarop de wacht was aangekomen, en mij voor een der verschijvers aanmerkend, mij had proberen te pakken; dan dat ik mij op de vlucht had begeven, en nu ge-. noodzaak was voor enige oogenblikken bij hen de wijk te nemen, De schrik en angst hadden mij het gebruik mijner zinnen weergegeven. Mijn kapper, verheugd van mij dienst te kunnen bewijzen, verzocht mij te gaan zitten. Zijn oudste dochter, die steeds in de kamer bleef daar wij waren, zag mij gedurende een half uur dat ik daar vertoefde, aandachtig in de oogen, en zette mij in volle vlam. Ik herhaalde mijn bezoeken van ‘tijd tot tijd; meer, zoo als gij begrijpen kunt, om der dochter, dan wel om iemand anders willen. Zij schenen echter onoverwinnelijk te zijn; en na auwelijks had ik dat gemerkt, of weldra werden alle strikken gespannen om haar te doen tuimelen. Enfin, alles schikte zich, onder belofte dat ik haar zowat zou touwen; en nu gaf zij zich, geheel en al, aan mijne discretie over. Dat was weer een domme streep, niet waar? Maar gis ik weet: saum in sedem fieri nequit. Onze gemeenschappelijke omgang had weldra, de gewone gevolgen; Louise bevond zich zwanger. Toen de vader zulks bemerkte, moest zij de deur uit; want zoo zei hij, hij verkoos geen studentenhoer in zijn huis te hebben. Het ongelukkige meisje begeeft zich naar mijne kamers om van een ander bericht te geven, en raad te vragen; maar de vogel was gevlogen. Bij toeval vernam zij dat ik hier ben, en komt bij mij. Nu heb ik haar aan mijn kant hangen. Zij schreit dag en nacht; zij spreekt van niets dan van verdrinken, van verhangen, en dergelijke zaken meer, zodat ik dikwijks van angst niet weet waar ik mij bergens zal. Wist ik nu iets te beginnen, dan trouwde ik haar; mag ik koe krijg ik brood? O! als ik alles zoo eens nadenk, dan vervloek ik mijzelf tot in den diepsten afgrond. Want, wanneer ik mij voorstel, dat eergens een wicht staat geboren te worden, waarvan ik vader ben; en dan vader, moeder, en kind, allen zonder hulp en troost! van honger en sterven omkomen! Almachtige God! vergeef de grootste zonden die daar zijn. Neen, aan mij is dat niet gelegen. 476 AANDOENLIJKE GESCHIEDENIS, daar, en geef hem middelen aan de hand om zich te redden, want zóó moet hij wanhopend worden! Ik schrijf u bedaard, koel schrijven, maar ik heb gevoel. Het ruwste leven is niet in vlaat geweest mij onaandoenlijk te maken. O ware ik gevoelloos! Naar u te komen, is mij onmogelijk. Mijn gevoelens loop ik op te tekenen, dat was reeds lang mijn voornemen, Vaarwel! vaar eeuwigwel. G. AAN B, Nauwelijks ontvang ik uwen akelige, treurvolle brief of ik neem de pen in de hand om u te schrijven. Arme, beklagenswaardige jongen! Gij weet, dat wij, sinds onze kennismaking, steeds één hart en één ziel waren, Onze gedachten, onze handelingen waren één. Ga dus na, hoezeer uw gevoelens mij troffen! Is er dan niets voor u te vinden, om het dagelijksche brood te verdienen? Bezit gij geen kunde genoeg, om u hier of daar, tegen een behoorlijk salaris, als kantoor-schrijver geplaatst te krijgen? Ga de wijde wereld in, wie weet hoe het u gelukt! Om u, zoo mogelijk, op te beuren, zend ik u het geld dat ik nog heb. Zodra ik meer heb, zal ik u nog wat doen toekomen. Men laat zich niet meer verschuwen. Geloof mij, het wordt dagelijks erger. Wij moeten andere scholen bezoeken, indien wij beter willen worden. Waartoe zoude uw waarzeggend dienstig zijn? Men lacht er om, en gaat liever de lange baan op, en hoe doller, hoe woester het gaat, des te beter is het. Vaarwel Geloof, dat ik, zoo lang ik eenen duit heb, die met u zal deelen. Wij willen toch toonen, dat, al ziet men ons voor liederlijke en flauwe snaken aan, wij echter soms nog en homme de candeur kunnen handelen. Vaarwel. G. AAN BELFLI Wat maakt gij toch met uw Louisa? Waarom schrijft gij niet? Zoo gij binnen acht dagen niet antwoordt, kom ik naar u toe. Hierbij nog enig geld, schrijf toch! Verlaat, zoo het niet anders kan, voor eenen tijd, uw Louisa; zij zelf. Zal daar niet tegen hebben, als het uw geluk kan begeerde, Ten, Adieu in al. AANDOENLIJK GESCHIEDENIS, 427 B, AAN G.: Zijn er niet genoeg duivels op de wereld? Moet gij ook nog een duivel worden, en mij plagen? Ja, verwonder u over het begin van deze brief! Gij waart mijn eenigste, mijn vertrouwdste vriend, en zijt nu, op eenmaal, mijn ergste plaaggeest geworden, die mij overal vervolgt, en van den eenen hoek der aarde tot den andere drijft. Ware er geen God, dan zou ik geen oogenblik aarzelen, om mij het leven aan dit ondragelijke last, te beuken. Maar helaas! er is een God! Ja, waarom? Geen duivel, geen hel kan hem weerstand aan, zo ware ik nooit geboren! Wat blijft mij nu over? Ach God, verdelg, vernietig mij! Laat ik voor eeuwig verdoemd zijn, maar doe mij vergeten — Ben ik dan geen mensch? Nee, ik ben het allerdingst dat er leeft. Duizend furiën, ja meer dan duizend, pijnigen mij, als ware ik eenen Ixion gelijk. Ik zak naar de grond, ik vul bodemloze kuipen, ik werk dat mij het zweet als water langs het lichaam loopt; en waarom? Opdat ik geplet worde, en honderd straffen lijde, zonder de geringste hoop op verandering te kunnen voeden! Konde ik de fluit van de toekomst oplichten, en het einde van mijn lijden ontdekken, dan wilde ik lijden, maar nu niet... nu!... eindeloos, zonder redding, zonder troost! — Toen het alweer wel ging, en ik mijn zinnen kon gebruiken, wilde ik geen God geloven, Nu, nu het mij kwalijk gaat, vrees ik er voor, de ellende? Armoede! Dood en hel. Ach! dat ik bij mijn geboorte in het diepst der zee ware geworpen. Vergeef mij, dat ik u gisteren zo schreef. Ik wil niets door schrijven, ten einde gij mijnen toestand kunt bevroeden, zodat ik vandaag bedaarder, en hoop u dus, op een geschikte wijze, te melden, hoe zeer ik door mijn helse noodlot vervolgd worde. Maar, kan ik het wel vervolgen noemen? Is niet al wat ik lijden moet door mijzelf veroorzaakt? Wordt ik wel altijd voor mijn grove zonden gestraft? Beloning en straf staan altijd in verband, en, hoe meer ik mijn geweten... Kk 3 Denk 478 AANDOENLIJK GESCHIEDENIS. Denk dat het de laatste brief is, die je van mij ontvangt, Je zult niets meer van mij horen, daar mijn bestemming onherroepelijk genomen is, om namelijk mijn ellendig leven in een ander werelddeel te gaan eindigen. Jij meende mij dienst te doen door de toezending van geld, en ach! dat geld was oorzaak dat ik onherstelbaar ten gronde ging. Toen ik uw geschenk ontving, werd mijn geest opgewekt uit die akelige duisternis, waarin dezelfde oor droefheid en angst gedompeld was geworden. Ik was als zinneloos van blijdschap. Nu ontving ik eenige uren daarna, door welk toeval weet ik niet, uwen tweede brief. Dat overtreft alles! == == Die brave jongen! == == Zie daar alles, wat ik voor die dag kon brengen. In die toestand liep ik naar Louise, die zooeven in huis was gekomen, daar zij eenige boodschappen gedaan had, gaf haar beide uwe brieven, zonder dezelfde gelezen te hebben, wierp het geld in haar schoot, en vloog toen de deur uit. Ik werd gedwongen God te danken voor die zoo onverwachte redding. Ik begaf mij dadelijk bij mijne thuiskomst naar bed, doch kon in het eerst niet slapen. Duizenderlei gedachten vlogen door mijn hoofd, en maakten bijna dat ik zinneloos werd. Aan eindelijk in. Een droom voerde mij in een donkere en akelige landsstreek, Donderwolken bedekten den hemel, - Ik wilde mij van daar verwijderen, doch mijn voeten waren even als met spijkers aan de grond gekluisterd. Reeds hoorde ik den donder van verre; de bliksemstraat werd hoe langer hoe feller, en de donder naderde steeds meer. — Alle mijn krachten stelde ik in het werk, om mij van dat ijselijke tooneel te verwijderen; maar alles was vergeefs. Ik wilde om hulp roepen, maar mijn tong was aan mijn verhemelte, als het ware, vastgeklonken. Ik was onbeschrijflijk angstig. Nu rolde de donder over mijn hoofd, terwijl de bliksem zich rondom mij aan alle kanten wreesfelijk vertoonde. De bliksem raakte uiteindelijk aan. Ik wilde bukken en mij omkeren, doch kon niet. Ik leed onbegrijpelijk veel. Op eenmaal hoor ik de stem van Louise: Redding! redding! — Ik ontwaakte. Een klamme zwetende dekte mijn geheele lichaam. Met een verwilderd en angstig gelaat vroeg ik Louise, die nog op zat, wat zij zei? "Louise. Ik? Niets!" Zei ik dan gij schreeuwde om redding. "Louise. Om redding? — Ik mocht dat zeker wel doen… Heb ik niet een vriend, grootmoedig genoeg…?" Zei Louise. "Heb ik ook een vriend? Ben ik niet uw vriend? Houd moed, Louie, na regen komt zonneschijn." "Gewiss!" zei ik. "Maar wat helpt zonneschijn, als het al weer alles heeft ter nedergeflagen?" Zei Louise. Louise. Verfrischt? Nee! De beste, de eenige verfriching geniet men, als ons lijden een einde neemt; en de dood maakt immers een einde daaraan? Is dus de dood de ware verfrissing niet? Ik, Spreek niet meer op een' zo treurigen toon, Louise! Wij hebben brood. Leef voor mij, en ik zal voor u leven, Dat de goede God voor het overige zorgt! Louise: Gij zult voor mij leven! Durf ik u gelooven? Ik, Hoe spreekt gij toch zoo? Louise, Waarlijk? ... Kom! Geef mij papier, pen en inkt; ik wil schrijven. Wat, (Ik was opgeschriken.) Waartoe? Louise. Waartoe? Waartoe? Ik zal aan mijn vader schrijven, en hem melden, dat ik uwe vrouw zal worden. Wellicht werkt dat zo veel bij hem uit, dat hij de ongelukkige studentenkoer weer als zijn dochter wil erkennen. Ik. Hoer! Hoer! Heb ik een hoer bij mij? Louise. Ach! mijn vader sprak zo; toen hij mij verstoote. Het was in drift, dat hij zulks zei, want ik was steeds zijn beste kind. Jk. De duivel mag in drift spreken! Ik wil u als vrouw hebben, en ik zou een hoer trouwen? Louise. Geef mij stil papier. Ik wil aan mijn vader schrijven; hij zal zich verheugen. We spraken nog een langen tijd; zij op een weemoedigen toon, en ik denkelijk wild en woest. Wij zouden eindelijk naar bed gaan, Zij vroeg mij weer om papier, pen en inkt, en wilde eerst nog aan haar vader schrijven. Ik gaf haar wat zij verlangde, ging alleen naar bed, en sliep spoedig in. Zeer vroeg in de morgen kwam mijn hospitaar op mijn kamer, wakte mij, en verzocht mij op te staan. De jasvrouw (Louise) had hem even na middernacht wakker gemaakt, met verzoek van mij bij mijn ontwaken den op tafel liggende brief over te geven, en te zeggen dat zij vertrokken was, en in langen tijd niet terug zou komen. Dit bericht trof mij als een donderklap. Ik verzocht hem heen te gaan, brak den brief open, waarin uwe beide brieven, en een aan haar vader, geflopt waren, en las het volgende: "Het was uw voornemen, mij ongelukkig te maken, en dat is gelukt, God vergeef u die handelwijze, zoo als ik ze u vergeef! Mijn verlangen is naar den dood, Ik ga diep in de alcohol te gemoed, want deszelfs bitterheid is mij minder pijnlijk dan mijn leven. Reeds voor lang kwam het mij in de gedachte, een einde aan mijn rampspoedig leven te maken. Mijn voornemen is nu tot een besluit gekomen, zoo dat ik nog flechts eenige, weinige oogenblikken in uw bijzijn zal vertoeven. Ik wenscht en hoopt genade bij God te verdienen. Gij zult na mijn dood geheel en al vrij zijn, zoo dat gij den raad niet zult behoeven te volgen van uw vriend, of liever van de helft van G. Ik zal u verlaten, opdat gij van mij ontvlucht worde, Neen! Ik wil u op den weg van uw geluk niet hinderlijk zijn. God zij met u. Maar ach! Wordt verder geen verleider der onschuld. Uw geweten zal ook eens ontwaken. Ik neem daarin afscheid van hem, en bid ik om vergeving. Vaarwel! Ik noem mij, voor het laatst, uw voorheen geliefde: Louise. Bedenk, wat ik gevoelde! Wanhopend wierp ik mij neder. Moorder! Moorder van het beste meisje! Moorder van een onschuldig wicht! Em ik wilde haar voorbeeld volgen, en mij het leven benemen, maar mijne zwakke hand weigerde mij dienst. Ik vervloekte u, uw brief, en de gehele wereld, ik brulde als een woedende leeuw, en bracht het gehele huis in onordent. Men hield mij voor krankzinnig, en wilde mij opsluiten. Of wat hebt gij gedaan! Ware ik de helft raad uit uw brief gebleven, om Louise, al ware het ook maar voor een tijdtje, te verlaten, ik zou dan nu geen moordenaar worden zijn, en het vuur der helle zou mijne ziel nu niet verteren. Ik kon onmogelijk gisteren verder varen met het verhaal der bewuste geschiedenis. Alles kwam mij weer levendig voor den geest, ik werd weer zo woedend, wanhopig, daar ik niet meer wist of ik leefde, dan of ik reeds de helft van de dan of ik reeds de helft van de fijnste ondervond. Ik heb u gemeld, in welke eenentachtigste toestand ik door Louise's brief gebracht was geworden. Ik herhaalde, langzamerhand, en kleedde mij aan. Tot hiertoe had men aan mijne Louise niet gedacht, en alleen voor mij gezongen. AANDOENLIJK GESCHIEDENIS. Na echter vroeg men mij, waar naar toe ik me begeven had? O God! hoe brandde mij die vraag op het hart! Ik wist niet wat ik zeggen zoude. Ik schrikte, beeldde, en vreesde dat mijn lied mij telkens haar dood zoude aankondigen. Ik viel in een flauwe zweef, en na auwelijks kwam ik weer tot mijzelf, of een der huisgenoten, die naar buiten was gewest, kwam ademloos op mijne kamer, gilde uit de vrouf is in de gracht verdronken en viel dodelijk in onmacht. Nu was het mij als of ik door een heliche vlaamme werd voortgezweept. Ik zakte weer in een stoel, en dacht weer aan uw brieven, uw geld enz bij mij, en liep de gehele dag door, zonder te weten waarheen. Ik meende telkens dat ik vervolgd werd, en dacht nog onder beulens handen te zullen sterven. Tegen den avond kwam ik in een dorp, ging in een herberg, liet mij eenige verfrissing geven en begaf mij vervolgens naar bed. Maar hoe kon ik slapen? Verwerpelijke dromen, en geen ogenblik rust, — zo heb ik tot nu toe geleefd. Gij kunt u geen denkbeeld van mijn angst vormen, deze is onbegrensd. Sedert dat ik hier ben, heb ik evenwel zoo veel op mijzelf gewonnen, dat ik u kan schrijven; maar ook deze is de laatste brief. k vond den weg te-lang- nog te oneffen ; de ver-scheidenheid: der: gezichtspunten, die elk oogenblik afwisselden, maakte de wanorde in de stad. Wandeling zeer aangenaam. Na ongeveer een uur klimmen, ontdekt men voor zich een klein dorp, met een fraai kerkje, van bleekrood marmer gebouwd; het landschap wordt daarbij merkbaar verfraaid. Ongeveer tweehonderd schreden verder bereikt men het einde der reis bij de komst aan een herberg, alwaar de Mijn-directeur de nieuwsgierigen afwacht, voorzien van de noodige kleding om het Mijnbezoek te ondernemen. Binnentredende, zag ik een wezen van een soort gedaante, in wit gekleed, en hetwelk ijlings de vlugt nam. De Directeur, mij in een klein vertrekje brengende, berichtte mij, dat een gezelschap tegelijk met mij de Mijn ging bezichtigden. Hij maakte het pak kleding los, welke men tot het doen van deze toga aantrekt; en nu giste ik, wat voor soort van spook het gewest was, dat ik bij mijn binnenkomen had gezien. Hij verklaarde mij het overige, Het was een jonge Dame, met haar broeder en haar jonge zuster uit een naburige stad gekomen. Het gewaad bestaat uit een witte overrok, een witte broek, zeer lange en zeer wijde katoenen kleden, grote schoenen met zeer dikkere zolen, een lederen voorhoor, gebrideerde handschoenen, en eindelijk een kap, die het hoofd, met wat er op is, beslokt. De broek, de rok en de kleden zijn zo ruim, dat men, deze aandoende, zijne kleding niet behoeft uit te trekken. De goede luim, in welke deze toestel ons bracht, was oorzaak, dat wij straks bij onze samenkomst zo goed als oude kennissen waren. Wij traden in de Mijn, voorafgaand van de Directeur. De grond is kleiachtig, en van ongelijke vastheid. Voortgaand, hadden wij herhaald vermaak van de verwonderlijke uitwerking te genieten, ontstaand door het licht der toortsen; welke wij in onze handen droegen. Het licht werd teruggekaatst door de wanden en gewelven van de galerij, met gekristalliseerd zout bedekt. De menigvuldige ruiten en hoeken van het Mineral deden de lichtstralen breken, en een verfcheidenheid van verwonderlijk fraaije kleuren ontstaan. De Directeur had enige schikkingen beraamd ter verandering van ons togt, door op zekere afstanden van elkander een werkman te plaatsen, het een of ander werk te verrichten; de een groef in de galerij, een ander kruiste de aarde naar buiten, een derde maakte de goot schoon, door welke het zout water loopt. Eensklaps bleef de Directeur staan voor de rand van een diepe afgrond, van welken ons toortslicht ons slechts eenige weinige voeten te zien gaf. "Daarin moeten wij afdalen," zeide hij. Onze Dames, van die voorstelling schrikken, vroegen, of men langs geen anderen weg konde komen waar wij wilden wezen. Zonder enige acht te doen op hun vrees, antwoordde hij, dat het de enige weg was. Tevens leidde hij zijn voortocht neder op twee ronde, zeer gladde stokken, over die in den afgrond schuivend en glijdend; in het basaalgebied. Serres. De zomer in Salzburg, 483 Wijd uitgebreid aan elkaar nederliggen: aan de zijde was een touw, waaran men zich kon vasthouden. Na zich op zijn voorzichtige geplaatst te hebben, verzocht hij een der mannen van ons gezelschap, eveneens achter hem te gaan zitten, dan een Dame te doen volgen, en aldus beurt om beurt, in een ogenblik vielen wij met hem naar beneden in de diepte des afgronds. Wij waren reeds op den grond, toen onze reisgenoten nog niet hadden ophouden met de benauwde zuchten, welke de vrees voor het gevaar haar afschrikte. Men noemt deze wijze van nederdalen, 'rollen', de directeur had den fraaiesten oogvangert voor het laatst bepaard. Hij bracht ons, zoodanig als het scheen, aan de ingang eener nieuwe galerij; wij traden daar binnen, en eensklaps vertoonde zich voor ons een zwart gewelf, welks ruime uitgebreidheid wij bij het toortslicht ontdekten. Op het eerste aanzien vertoonde het zich als een donkere hemel, aan welke enige sterren in de verte flikkerden; zodra het oog aan derzelvers glans gewoon was, verdwenen zij, en vertoonden zich als flikkerende uitwafelingen, die de omringende voorwerpen verlichtten, en dezelfde halfdag en nacht deelden, die bij de intrede in een groot hol zoo zeer behaaglijk. Dit hol moet van Romanfchrijvers bezocht worden, die er zich op toeleggen om iets groots te brengen in de nieuwe manier, welke men voor deze soort van schriften heeft verkozen. Anders zullen de pogingen hunner verbeelding slechts ruwe proeven voortbrengen, wanneer zij hollen, onderaardse zalen, graven, gevangeniscellen en andere akelige en verschrikkelijke voorwerpen moeten beschrijven. Dit hol kan zevenhonderd-duizend emmers water bevatten. Zeer veel gelijk het in dit ogenblik naar het plein van een stad, welke rondom verlicht was, dit deed het nog uitgebreider schijnen. De Mijn bevat drie-en-dertig zulke holen. Het hol, waarin wij waren, is het grootste, Zie hier, waartoe zij gebruikt worden. Men laat er vers water inloopen, hetwelk de zoute delen losmaakt, waarmee de wanden overkorst zijn, Men laat het er-eenigen in tijd staan, tot dat het volkomen geforceerd is, waarna het door goten naar Hallein wordt geleid, alwaar men het kookt en laat uitdampen, om er het zout uit te trekken, — Nadat wij dit hol in deszelfs geheele uitgebreidheid hadden bezien, zagen wij een foor van wagens naderen, die door twee Mijnwerkers werd getrokken. Wij gingen er allen in zitten. Onze geleiders voerden ons, op een harde draf; door een fraaije lopende galerij, gedeeltelijk in een bedding van wit marmer uitgehouwen, en wij zagen het licht van de dag. Wij vonden onze kleederen weer in een zaagmolen, niet verre van daar, alwaar wij afscheid namen van onze verplichtebare direktoriale Werklieden. acht Erfgezeten te Koudum, in Vriesland en Lid van het Districtsbestuur van Hemelumer Oldefaert, is een Ooijevaatsnest, waar gedurende meer dan 80 jaren telkens jongen zijn uitgebroed. In April en Mei van 1790 had op dit nest het volgend merkwaardig geval plaats. Een knaap had de baldadigheid om het mannetje dood te schieten, terwijl het wijfje zat te broeden. Het laatste bleef geheiligd op het nest, en begaf zich weinig tijd van hetzelfde ter verzorging van haar eigen behoeften; zij vervulde dus met de tederste zorg den pligt van twee ouders tot dekking en voeding der eieren. Op den tiende of elfde dag na het noodlottig geval kwam er een ander mannetje, die met de weduwe wilde paren, zij bood weerstand, en verdedigde het nest met verbazenden moed. Een ernstig gevecht volgde, en dit duurde bij de twee uren; toen schenen de krachten, of wel de wil van het wijfje te bezwijken; de vrede werd gemaakt, en, na van wederzijden blijken van liefde gegeven te hebben, werden de eieren, uit de vroegere verhouding veroorzaakt, en waarin de jongen bijna op het uitkomen waren, buiten het nest geworpen; hierop volgde een nieuwe teling, broeding en voeding van andere jongen, met de grootte eensgezindheid, gelijk in andere jaren. DE GESMOORDE KLAGTEN OVER EENE ECHTGENOOTE. Reus Geheimsecretaris van LopEwijk, DEN XIV, had zijn Dochter uitgehuwelijkt aan de Heere PORTAIL, Raadsheer en naderhand Eerste Voorzitter in het Parlement. Hij klaagde steeds bij de Vader over de ongemakkelijke aard van diens dochter, en de huiselijke oneenigheden, daaruit ontstaande. "Gij hebt gelijk," antwoordde de Vader, "zij is lastig, zeer lastig; en indien ik u weer over haar hoore klagen, zal ik haar terstond onterven!" Volgens men wil, dat de Heere PORTAIL, na deze aanduiding, geen klachten meer hoorde over zijn Dochter. BEDENKINGEN OVER MATTH. VII: ar, ea. Door HENDRIK VAN DEN HESPEL, te Middelburg. Tot Fraaije Letteren, Kunsten en Weten: - SCHAPEN, BETREKKELIJK, 57 ««. De Mens. "En een ander uit zijn discipelen zei tot hem: Heer, het is te laat mij toe, dat ik eerst henen ga, en mijn vader begraven. Doch Jezus zei tot hem: Volg mij, en laat de doden hun doden begraven." (Mat. 8:21-22) De man, van wie hier gefalenen wordt, eertijdens discipel van Jezus was, die hem volgde; en dus zijn onderwijs eenigen tijd genoten en zijn wonderen gesien had, is duidelijk uit de benaming; doch of men door denzelfde een der twaalf "en wel Philippus", vertaamd kan, komt ons duister voor. Lucas, die hier vooral moet vergeleken worden, in zijn evangelie, cap. IX: 50, zegt ons, dat Jezus ook tot hem gezegd hebbe: "Doch ga jij heen, en verkondig het Koninkrijk Gods." Of dit ziet op een toekomstige post, of om in het vervolg aan het sterven huis zijnes vaders het Koninkrijk van God te verkondigen, is ons ook min of meer duister; het eerst is echter het waarschijnlijkste, omdat Jezus gezegd had: volg mij, namelijk op mijnen weg. Jezus zegt; volgens Lucas, dat hij hem volgen zou, "de hij, Jezus discipel, die zulks reeds te voren gedaan had, scheen nu te willen weggaan, om zijn vader te begraven; doch Jezus, dit bemerkende, zei daarom: Volg mij." Hij scheen gereed om Jezus onbepaald te volgen, doch verzocht alleen de vrijheid "eer hij hem aanhoudend volgde, of hij zijn vader, die onlangs gestorven was, en nog boven de aarde lag, mocht begraven." Op deze wijze worden de woorden, vs. 21, gemeenlijk opgevat: Er zijn echter Uitleggers die meenen, dat zijn verzoek aan Jezus zóód wel geweest zijn: „Laat mij toe, daar mijn Vader oud en zwak is, dat ik bij hem blijf, om hem op te passen, zolang hij nog leeft. Zal ik, en wanneer hij sterven en begraven is, dan zal ik u gezeten volgen;” — en dit meenen zij, omdat de baboe toen althans de gewoonte hadden, om op denzelfde dag, en wel binnen vier uren na het overlijden hunnen dode te begraven. Zie Hand. V: 7—10. Doch, kunnen de woorden dezen zin wel in zich bevatten; kunnen zij dit waarlijk betekenen? Is het niet beter, om bij de uitdrukkingen van Mattheus en Lucas te blijven? Het is immers mogelijk, dat Jezus zich met zijn discipelen, op die tijd, kort bij het stervende huis bevonden heeft? Het is ook mogelijk, dat de man, waarvan hier gefprochen wordt, zijn Vader ziek of zwak, of wel gezond heeft thuis gelaten, toen hij zich naar Jezus begaf, en dat hij, bij Jezus het aanbod even voor de dood, deze "volgens Lucas, tot hem zei: "volg mij," derrijding: heeft bekomen, dat zijn Vader schielijk gestorven ware. Indien wij dit zo beschouwen, kunnen wij de woorden blijven; — Verzocht die man dan, voordat hij Jezus gezond volgde, om eerst zijn Vader te begraven; Jezus antwoordde hier-op, volgens Mattheus en Lucas: "laat de doden hunnen doden begraven." Jezus verlaat zeker door de eerste uitdrukking, doch denkende aan de Armen, die wel leefden, doch geestelijk dood waren, op welken de Evangelie-leer geen invloed had, het zij ze die verzuimden, of er, door verharding of vertrouwen, geen ware vrucht van genoten; door de laatste uitdrukking hij afgeeft ten overledenen, doden in eenen physieken zin. Laat, wil Jezus zeggen, de eersten de laatsten begraven. Dit is een wijze van spreken; van welke Jezus, Paulus en meer andere Schrijvers zich bedienen. vers, zoals bekend is, zich bediend hebben. Dan was het geen betamelijke kinderpligt, dat deze discipel eerst zijn Vader begroef, en dan Jezus volgde? Hoe kon Jezus hem dan dit antwoord helpen, is in de voorstelling van deze plaats mijn voornaamste bedoeling. Wanneer het zeker was, dat deze discipel een van de twaalf was, of wel Philippus geweest was, dan zouden wij deze zwarigheid door de Mozes' Wetten, omtrent de bijwoning van begravingen, welke door Nazireërs en Priesters niet mocht worden verricht, mogelijk kunnen uit den weg ruimen; doch daar dit alleen op een overlevering staat, willen wij hiervan niets verder zeggen. Om deze zwarigheid geheel weg te nemen, durft ons, moeten wij de aandacht eerst op deze discipel, en dan op Jezus vestigen. Wat deze discipel betreft: Hij, zagen wij, had reeds het onderwijs en de wonderen van Jezus eenigen tijd bijgenomen. Er was daarvoor iets daar zo zeer mee ingenomen, dat hij zelfs, toen zijn Vader oud, mogelijk ziek en zwak was, zich niet kon onthouden, om de lessen van Jezus aan te hooren en zijn daden te bewonderen: hij had ook zeer waarschijnlijk gehoord, en zeer wel begrepen, het voorstel van zekeren Schriftgeleerden, vs. 19, die tot Jezus gezegd had: "Meester, ik zal U volgen, waar gij ook heen gaat" en ook het antwoord van Jezus, vs. 20: "De Vospen hebben hoven, en de vogels des hemels nesten; maar de Zoon des Menschen heeft niet, waar hij het hoofd nederlegt." Hij had derhalve zelf bewustheid, dat het hem, in de navolging van Jezus, niet te doen moest zijn om eenvoudig aardsch voordeel; Hier komt vooral nog bij, het antwoord van Jezus, vs. 31: "Laat de dooden hun dooden begraven, en de levenden hun leven begraven." Ons duidt dit aan, dat Jezus het geestelijke leven in hem erkende; ja, hij was zulk een gelovig discipel van Jezus, dat hij zelfs erkende zwarigheid te maken om zijn Vader te begraven; omdat hij de gevolgen, welke hieruit voor zijn gemoed konden voortvloeien, min of meer voorzag en wat deed hij? Hij wilde deze. Wanneer wij nu dit zoo verheven karakter, dit recht Christelijk beslaan, wel in aanmerking nemen; dan, dunkt ons, is de les van Jezus: „Volg mij, en laat de doden hunnen dooden begraven,” allerlei bepotje, ten hooge prijs. Jezus wil hierdoor niet dat kinderen zich zouden onttrekken aan de laatste liefdepligt, in het begraven van hunnen overleden Ouder, dan alleen in zekere omstandigheden. Het is een les in het Koninkrijk van Jezus: „Die vader of moeder lief heeft boven mij, is mij niet waardig,” Matt. X: 37. Was nu deze Discipel zoo nauw aan Jezus en zijn leer verbonden, zoo als tevoren is aangetoond, en had Jezus tot hem gezegd: „Volg mij; dan had hij hier twee plagen op den zelfden tijd voor mijn vader rekening; of zijn vader te begraven, of Jezus te volgen. Moest hij dan niet, volgens Jezus bevel, uit een meerdere liefde voor deze, dan voor zijn vader, Jezus volgen, en de doden, volgens Jezus zeggen, hunnen doden laten begraven te meer, daar Jezus hierdoor ingewikkeld te kennen gaf, dat zijn vader, al ware hij er niet bij, wel zou begraven worden? Hier kwam nog bij, dat de wijze Jezus voorzag, hoe de bijwoning van het begrafenis van zijn vader, en vele omstandigheden, die gewoonlijk daarmee vergezeld gaan en daaruit voortvloeien, hem, die alleen geestelijk was, onder alle die geestelijke doden, de grootste nadelige gevoelens voor zijn gevoel zouden kunnen veroorzaken. Wat was er anders uit een verkeer met geestelijke dood te wachten? Ja, Jezus zegt te meer: volg mij, omdat hij ook op het punt staat, om zich van die plaats te verwijderen, vs. 29. Hoe duidelijk boezemt hier Jezus aan dezen Discipel „aan anderen, aan ons in, om, indien het Evangelie licht enige kracht doet op het gemoed, zelfs noodzakelijke plichten liever op te offeren, dan door afleidingen en verleidingen, die uit de inachtneming van diezelfde kunnen ontstaan, zich in gevaar te stellen, om dit heilzame licht, de bron van waarheid, van geestelijk, van eeuwig geluk, te verduisteren! PROB-PROEVE | 3 PROEVE, OVER HET ONDERSCHEID TUSSEN GROOTE EN BEROEMDE MANNEN. Naar het Engelsch.) Vera autem sapientia animi magnitudo, honestum illud, quod maximum natura sequitur, in his positum, non in gloria, judicat: principemque se esse mavult, quam videri. Etenim qui ex errore imperitae multitudinis pendet, hic in magnis viris non est habendus. Cicero De Officiis. Wij behooren niet, gelijk het gros des menschdoms, den Magtigen met den Grooten Man te verwarren. -Macht ontstaat uit verschillende samenwerkingen van geluk, of liever uit de verschillende uitwendige schikkingen der Voorzienigheid; dan inwendige hoedanigheden den alleen vormen den Grooten Man, en Grote Mannen alleen verdienen onze achting, onze lof en inwendige eerbiedenis. Uitwendig ontzagbetoon is het lot eens Machtigen Mannen. Ja, wij moeten een Groot Man niet verwarren met een Beroemd Man. Ik zal, in de Proeve, trachten dit onderscheid in klaren dag te halen. Elk Volk heeft zijn Grote Mannen, en wij helen natuurlijk over, om dezelven te vergelijken; dan wij kunnen niet wel bepalen, wie hunner de grootste is, ten zij wij vergelijken de grootheden hunner talenten om gewichtige moeilijkheden te boven te komen — de grootheden van hunnen hoffen ten algemeenen beste — de grootheden van de voordeelen, welke zij bezorgd hebben, of voor het mensdom in 't algemeen, of voor hunne medeburgers in 't bijzonder. EPAMINONDAS blijkt de grootste man geweest te zijn onder de Griekse Veldheeren, ALEXANDER, maar maakte groter gerucht door zijn veroveringen; maar, indien wij alles, naar eigen, overwegen, waren de moeilijkheden, welke hij te boven kwam, niet groter als die EPAMINONDAS overwon: de grootheden nu der doorgeworven moeilijkheden bewijzen de grootheden van iemands talenten. Daarenboven hadden de ondernemingen van en geen van geene in hoor. 