Reis door Noord Amerika
Van hier konden wy , ver noordwaards van ons , de zogenaamde Blauws Bergen zien. Ook fcheen het land verder op tamelyk be- bouwd en min bergagtig te zyn. De Schipper vertelde dat men in enen dezer bergen aan de weft- zyde der Rivier dikwyls des nagts een ligt zag, 't welk het volk voor «nen Karbonkelfteen hield. De laadle dezer hoge ten weften leggende bergen wordt ButteV' hill genoemd. Het land werd verder op vlakker; ook begon men meer landhoeven en akkers tufichen de hoogtens te ontdekken. Eer wy deze bergen te boven waren liep ons de wind tegen, zo datwy F 2 la- 44 NEW YORK. laveren moeden, het welk zeer langzaam in zyn werk ging, alzo de Ri"» vier hier niet boven een fnaphaanfchooc breed was. Eindelyk en wind en ebbe tegen krygende, wierpen wy het anker, waarop wy aanland traden om te zien wat daar merkwaardigs mogt te vinden wezen. Sassafras- en Kaftanjebomen wieden hier veel , ook hier en daar een Tulpenboom. Ook Honden hier enige breedbladerige Kalmias in bloei, dog de bloemen waren wit. Kort na den middag begon het uit het zuidweiïen te wayen , dus ligt- ten wy het anker. Wy hadden juift ftil gelegen op de plaats daar het fteile gebergte eindigt. Het beftond uit grauwen rots, en op den kant- van 't water lagen vele kleine (lenen. Zo di'a wy de bergen verlaten hadden wierd het land vryer, vlalcker en wat verheven. Ook wierd de Rivier byna ene- Eng. myl breed. Na enigen tyd zeilens befpeurden wy gene bergen meer nevens de Ri- vier; maar ten ooften ging ene ry vaa bergen noordoofl , welker zyden ter halver hoogte met hout bedekt zyn. Dog de toppen waren gemeen- lyk kaal. Miflchien dat van wegen de fterke zonnefchyn , de droogte en 't ge- weld der winden, die men hier heeft, daar niets wilde voortkomen. (*} Op de ooderzyde was het -land- meer bebovRvd als aan de weftelyke, daar ons zelden een huis, maar alleen louter bofTchen , fchoon Het-Land vlak was, voorkwamen. Omn-ent zes en \7ftig Eng. mylen van Ne-w Tork was het land niet zeer hoog , dog overal vol houts, uitgenomen dat hier en daar ene boerdery wierd aangelegd. De hoge bergen , v^elken wy dezen namiddag verlaten hadden , vertoonden zig nu • over de bos- fchen heen. De Highlandi Moutaim liepen niet noordelyker aan de ene zyde der Rivier dan aan de andere. Hunne kanten die niet naaft de Ri- vier waren gingen niet loodregt maar gloyende op , zo dat men ze, fchoon niet zonder moeite , beklimmen konde. Kalk, Men brandde kalk op verfcheiden' plaatfen langs de Rivier, waarde grond enigfins verheven was. De Schipper zeidé dat men daar enige Eng. mylen ver enen fchonen grauwblauwen fteen vond waaruit men kalk brandde , dog verder vond men genen kalkfteen dan te Albany. Banu. Wy voeren een klein uitftek lands op den wefteroever voorby dat2>«»- ce genaamd wierd, omdat, zo als men zeide, de Hollanders zig op die plaats voorheen eens vrolyk gemaakt en gedanft. hadden, dog ene menig- te (♦) De Heer Kalm bedriegt zig als hy denkt dat op dè toppen dezer bergen niets wil waffen van wege de kragt der zonne aldaar, dewyl het algemeen bekend,, en op de ondervinding gegrond is, dat de zon zo grote uitwerking niet maakt op de toppen der bergen als in de dalen , en de koude verhindert dikwyls het hout op de topgen der bergen te waiTen. NEW Y O R K. 1749. 45 te JVilden , die met hun gekomen waren , zouden hen allen hebben om- gebragt. Des avonds laat wierpen wy 't anker , hebbende en wind en ebbo tegen. Men had hier omtrent twaalf vadem waters. Des nagts zagen wy vele ligtende vliegen , die fomtyds op het want kwamen zitten. Den 12. Juni voeren wy voor ty, dog tegen wind, den ftroom op. De Rivier was hiei* een musketfchoot wyd. Het land aan beide de zy- den was eniglins laag , en beftond uit lage klippen en fteenagtige velden , dog was doorgaans met hout bedekt. Het was zo flegt dat zig 'er nie- mant wilde nederzetten. Enige Eng. mylen bleet" het land zo , zonder dat men ene enkelde landhoeve ontdekken kon. Om elf uur voor den middag bereikten wy een klein Eiland midden in de Rivier leggen- de. Hier is men ten halven wege tulTchen New Tork en /ilbany. Het land ,was nevens den- droom laag, en fteenagdg. Dog verder op zag men met hout bewadèn' bergen , vooral aan de wellzyde der Rivier , en nog ver-- der weg keken de zogenaamde Blauwe Bergen over de eerften heen. Tegen den middag wierd het fbl , dus wy weinig vorderden. Het land was hier, vooi-al tegens 't ooften, wel bebouwd, dog het fcheen zeer zandig te zyn. Een der vlekken, die hier lagen, heette Siras burg -^ het Stras- ■wierd van vele Duitfchers bewoond. Weftwaards zag men hier en daar hirg. «nigc nieuw ontgonnen akkers. De Blauwe Bergen waren hiervandaan zeer duidelyk te zien. Zy fiakcn door de wolken door , en keken boven alle de anderen: heen. De ftroom was voor Strasburg ene Eng. myl ireed. Men gebruikte hier tot tindel een geel zwam (*), dat op de Ahon> bomen wafi:. Dat van den roodbloemigen Ahorn ("t") wordt voor het befte gehouden. Na dat agtte men het meeft 'cwelk van den Suikerahoni {%) komt- Een weinig van Strasburg legt ene plaats Campen Rheinbeck ge- Campew noemd. Het is van de Rivier af, en wordt van vele Duitfchers be- ^bein- woond , die 'er ene. kerk hebben. Deze ftad kan men van de Rivier niet ^^'^^' zien. Om twee uur na den middag begon het uit het zuiden te wayen, ZD dat wy goeden wind hadden. Wy zagen fraye akkers , wel gebouw^ de hoeven en fchone boomgaarden. Op den weftelyken oever was het land ook enigfins hoog, dog nog meeft met hout bedekt, alleen vertoon- de zig hier en daar, dog, fchaarfch , ene landhoeve. De Rivier lieplyn- regt noordwaards , zo dat wy 'er geen einde van zien konden. Zy was ©p de meefte plaatfen ene Eng. myl breed. De wind was ons den gantfchen nagt gunftig, zo dat ik gene gela- F 3 gen- ,4*) Agaricus. (f) ^icer rubnm. {^$) yictr Jaccranim. 4^^ 1^ E VV Y O R K, genheid had naar 'de gefteldheid des lands onderzoek te doen. Den 13, des morgens om vyf uur waren wy , zo als men ons berigtte, maar negen Eng. mylen van Albany^ Hec land was laag aan beide de oevers, en geheel byna met hout bewaflen , uitgenomen dat hier ene kleine boer- dery is aangelegd. Aan de Rivier lagen natte , met rietgras (*) bewas- fene weiden , en dezen maakten verfcheiden kleine Eilandtjes uit. Wy zagen gene bergen. Wy haaftten ons naar Alhany en hadden aan weers- kanten meefl lage landen, die egter, hoe nader wy by Albany kwamen, fdes te beter bebouwd waren. Men had hier het gebruik van hoiftapels onder daken te zetten , die men kan laten ryzen en dalen, (i") De huizen die men van tyd tot tyd zag , waren ten dele van fteen , ten dele van hout. De Rivier was zelden breder dan een fnaphaanfchoot , en had verfcheiden' zandbanken , zo dac men het vaarwater diende te kennen. Eindelyk kwamen wy 's morgens j^lbany, om agt uur gelukkig te Alhany aan. Jagieii. Alle de Jagten, die tulTchen New Tork en Alhany varen, horen in de laacfte dier plaatfen t'huis. Zy gaan zo lang het water open is gefta- dig over en weer. Van Alhany vervoeren zy voomameJyk plan- ken, en ander timmerhout, meel, erwcen, en pekeryen, die men van de IVilden koopt, of die 'er de Franfchen in 't geheim naar toe brengen. Zy keren byna ledig terug , uitgenomen dat zy enige koopwa- ren , waarvan de Rum de voornaamfte is , medenemen. Deze laatfte waar 'kunnen de Ingezetenen van Alhany niet ontberen , dewyl zy daar door de ogen der Wilden 20 weten te verblinden , dat dezen hun de pel- teryen naar goeddunken fchatten laten. Deze Jagten zyn tamelyk groot, hebben goede kajuiten, zo dat men daar zeer gemakkelyk in is. Zy zyn gemeenlyk van rood cederen, of van wit eiken hout. Dikwyls is de bodem van witten eik , de zyden van roden ceder, omdat het laat- ile hout veel langer onverrot blyft dan het eiken. Dog dewyl hercede- ren hout ligt baril als het ergens tegens ftoot, en de Hud f on op ve- le plaatfen vol is van zandbanken en klippen, waarop de kiel fom- tyds raakt , zo kiefl: men liefll eikenhout voor den bodem , dewyl het weker is en niet zo ligt fplyt. En daar de kiel onder water is ftaat zy niet zeer bloot aan verrotting. Kanoes. De Kanoos, die deze Jagten by zig hebben, zyn uit een enkeld ftuk houts gemaakt, dat uitgehold is. Zy zyn van voren en van ag- teren puntig, dikwyls drie of vier vadem lang, en zo breed als de dikte van den ftam het toeliet. De roeyers zitten niet onder 't roeyen , maar voor en agter ftaat een man met ene korte riem in de hand, waarmede zy het vaartuig doen voortgaan. Ieder jagt heeft 'er twee. De Kanoos die (*) Canx- Ct) Dit gebruik zal men denkelyk van de Hollanders ontleend hebben. ALBA N Y. 174^. i^j die te Aibany gemaakt worden zyn meed van wit dennenhout. Zy kun- nen agt of twaalf jaren duren, vooral als zy Van buiten met een mengfel van teer , vet en vei-w bellrekcn zyn. Te Albany heeft men geen ander hout dat 'er goed toe is dan het witte dennenhout; maar te Ne'Vü Tork maakt men ze uit rood cederen liout. Gemeenlyk zyn 'er gene banken in, maar men moet op den grond zitten, want als 'er banken in waren zoude men in gevaar zyn van omteflaan, indien men het evenwigt niet wel bewaarde. Battoes ,{*) noemden de Engelfchen een ander foort van fchuiten , Battoa die men in Albany veel gebruikt. Zy zyn van witte dennen of vuren planken gemaakt. De bodem is plat , om des te beter over ondieptens voorttekomen ; de einden zyn puntig en wat hoger als in het midden.- Men zit 'er in , en roeit ze gelyk wy onze boten doen. Zyzyn vry lang, fomtyds diic en fomtyds vier vadem. Hec boord is altyd loodregt, en van twintig duim tot twee voet hoog, en de breedte in het midden is omtrent twee ellen. Men bedient zig hier van dezelven voomamelyk om koopwaren naar de Wilden te voeren , in geval de ftromen vaarbaar genoeg zyn , en men de fchuiten niet een (luk wegs over land dragen moet, want de fchuiten die uit den baft van bomen gemaakt zyn barlten te ligt als zy floten , en de Kanoos laden niet veel en flaan te ligt om. Ik zag hier genen van dat foort van fchuiten als men gevvoonlyk in Eurepa gebruikt. - De koude doet te Albany veelcyds grote fchadé. In den zomer Ivou.Ie. gaat 'er nauvvlyks ene maand voorby die niet enige nagten geeft dat het vrieil. De lente komt hier zeer laat ; het vrieft dikwyls des nagts in April en Mai, waardoor de bloeifems veel lyden. IVIen \Tcesde dit jaar deswegens zeer voor de appelen. Zelfs vriezen wel de bloei- fems der cil;en in de bofTchen dood. In den herfft houden de warme dagen en nagten lang aan. Tegens heteinde van September begint het des nagts gemeenlyk te vriezen, dog vooral in Oifhober. Van 't begin of ten minften het midden van November af tot in Maart of April (f) moet men het vee in de ftallen houden, en met hoi voeden. In den zomer blaaft de wind meed uit het zuiden, en brengt grote 'Wede i' droogte aan. Nu en dan egter regent het een weinig. Zodra 'er '" ^i^" regen komt loopt de wind noordwelt, blyft zo enen dag of twee, Corner, en keert dan weer naar zynen hoek. Dit heb ik in dit en het vol- gende jaar dikwyls ondervonden. Den 15. Juni zagen wy dat de betuiningen hier gemeenlyk van vuren plan- - O Van het Franfch Batteam. Cf) Dit wordt volgens dca ü„.vS. gerekend. 4^ - N E W Y O R K. plaiil<en gemaakt waren , die op malkander tuflchen vuren palen lagere Van dit hout had men hier voorraads genoeg, aangezien de menig- vuldige boflchen en zaugmolens. Appelen. De Appelbomen flagen hier zo vi^el als ergens in Noord Amerika, Men vond boomgaarden by elke boerderj'. Men heeft hier enen zeer lekkeren appel, dien men in den herfll: als iets zeldzaams naarA^ew Tork en elders verzent. Ik heb te Aolo uit de pitten van dezen appel ver- fcheiden bomen gefokt, die zeer wel zyn voortgekomen, en onze win- ters -verduren kunnen. Dog zy hebben nog gene vrugten gegeven. Men maakt hier ook Cyder uit de appelen. Ook (lagen hier allerlei ^«ri- fenbomcn vry wel , dog niet de Perenbomen. Dog zoude dit niet toete- fchry ven zyn aan gebrek van zorg voor de zelven , aangezien men in Pen- fylvanie goede peren vindt? Peruker. Persikénbomen heeft meft Mer dikvirj'ls geplant , dog zy zyn niet wel geflaagd, het geen men deels aan den grond, deels en voomamelyk aan enen zekeren worm toefchreef , die in den grond zit en de wortelen af- byt. Miflchien doet 'er ook wel de felle vorfl: veel toe. Buiten -dezen had men hier gene andere tamme vrugtbomen. Hen- nip €n vlxis zait men zo veel als men tot het gebruik van noden heeft. 3\Iais. j)og ds Mais wort hier fterk geteeld. Een lolTe grond wordt 'er het beft voorgehouden. In klei kwam zy niet voort. Zy heeft hier twee honderd voor een gegeven. Men hield derhalven dit graan voor een der voordeligften , te meer daar het weder opkomt al vrieft hec in 't voorjaar d-ood. Voorbeelden zyn 'er voor handen, dat de plant tot twemaal toe bevrozen geweeft zynde egter enen voortreifelyken oogft gegeven heeft. Ook kan zy beter tegens de droogte dan de Weit. Het grootfte foort van Mais wordt in September ryp. ^y ,:. De Weit wordt hier ook met voordeel gebouwd. Zy wordt gerekend twaalf voor een te geven ; indien men maar tien voor een krygt is men kwalyk voldaan. Somtyds geeft de oogft twintig voor een. De Land- Landlie- lieden in Albany zyn ten dele Hollanders, ten dele Duitfchers. De den. laatften hebben verfcheiden' grote dorpen, en zayen veel Weit, die naar Albany en van daar naar New Tork vervoerd wordt. Uitgenomen de Weit die by Sopm, anders Kin^s Tonan, gewonnen wordt, is die tus- fchen Neijo Tork en Albany valt de befte van gdh&Ql Noord Amerika. Men eet hier niet dan weiten brood. Te New Tork wordt de Albani- fcbe Weit wat duurder dan andere betaald. Rogge wordt hier ook , dog niet veel , gezaid. Garft wordt 'er wei- nig geteeld , omdat men Weit genoeg heeft om 'er mout van te maken. Maar omftreeks New Tork zag ik gi-ote velden met Garft. Haver wordt hier maar zo veel gezaid als men voor de paarden nodig heeft. EiiwTEN worden hier veel gezaid. Zy flagen zeer wel, en worden jaar- A L B A N Y. 1745. 49 jaarlyks vele tonnen van naar New Tork gevoerd. Men is hier lang van den fchadelyken erwcworm vry gebleven , dog federt weinige jaren heeft hy zig hier ook in de erwten begonnen te doen befpeui'en , en grote fcha- de aan dezelven toetebrengen , die voorheen hier in overvloed gewonnen , en vooral voor het gebruik der zeevarenden met groot voordeel verkoft wierden. Voordezen liet men te King's Tewn en in New Tork erwten van jilbany komen om te zayen, en dezen waren het eerfte jaar meeft vry van de wormen , dog het twede kwamen die 'er al in , zo dat zy on- eetbaar waren. Enigen zyn hier gewoon van, als de erwten onder 't koken hard bly ven , wat aïch in den pot te goyen ; dog of dit gezond en aangenaam is weet ik niet. De meefte menfchen plantten Petatoes. Sommigen bewaarden ze in Pot-atoes> afch in plaats van in zand, In Ierland zyn vele lieden gewoon in den herfll de Potatoes in den oven een weinig te drogen , om ze des te beter te doen duren. Dog dan deugen zy niet om geplant te worden. De Bermudifche Potatoes (*) zyn hier ook redelyk wel geflaagd. De üommelvogel wordt hier , dog zeldzaam , gevonden. Men maakt hier de Dakberden van wit dennenhout, het w^lk men al Dakeii. zo goed en duurzaam agt als dat van den Cuprejffus thyoides. Zulk een dak kon het, zeide men, wel Veertig jaren houden. Deze fVittc Den- wi^e nen waflen hier veel op dezelve gronden als onze gemene Dennen. Dog Dennen. in het benedenlle gedeelte van New Tork en in Penfylvanie heb ik 'er geen ontmoet. Men voert velen van deze planken van Mbanyr\i&x New Tork , van waar zy naar buitenflands verzonden worden. Wilde IVyngaarden wieden in ovewloed in de boflchen en op de Hei- w^'M- le oever der rivieren , waar men ze vooral in ongelooflyke menigtens gaarden. vond, zo dat zy dikwyls de bomen op de welken zy gekropen wa- ren door hunne zwaarte buigen deden. Men eet de dniiven als zy wat bevroren zyn, want anders zyn zy zuur. Muggen vindt men fchrikkelyk veel in de grote boflchen en woe- MLi"-"-en, ftenyen die tuflchen Mhany en Kanada leggen. De Reizigers wor- den 'er deerlyk van geplaagd. Om zig tegens dit ongedierte te wa- penen befmeren fommigen hunne aanzigten met boter of vet. De zware hette maakt ook het dragen van laarzen laffig , dog men doet wel papier onder de kouflèn. Anderen bedekken het gehele hoofd in grote kappen , en hebben floers voor de ogen. Des nagts flaapt men in tenten, ds 'er gelegenheid is die medetevoeren , en buiten dezel- ven, aan den ingang, maakt men grote vuren om de muggen door den rook te verdryven. De Bruinvijfchen komen zelden hoger de Hudfon op dan men Bniin- zout visfchciu (*) Convolvulus Batatas. U. Deel. G '$6 N E W Y O R K. zout water heeft ; dog daar nemen de Steur e» huhnè plaats in. E""- ter is 'er wel een enkelde Bruinvifch tot by Albany gezien. Zelfs wierd 'er gezegd dat een Walvifch eens tot by die Stad den ftroom- was opgezworamen. Ligtge- LiGTGEVENDE Vliegen, (*) van 't zelve (bort als men in Penfyh \'ende vanie heeft, ziet men hier lederen nagt in menigte. Zy vlogen over- vliegen. jjI jj^ jjg sjjj5j ^ 2elfs kv^^amen zy ia de huizen. De EngelfcheH noe- men ze VtturvUegen. (f) Ijornen Verscheiden' bomen die in Penfylvanie zeer gèmeén zyn wordem die cc yïj- {^igj. j,jgj gevonden, als de Beverboom, de Nyjfa a^uatica, de Li- Kvoeyeu. it^^damhikr Styracijlua ,, de Perfimon, de Tulpenboom ,. de Zwarte- ' fFalnopt , de Moeraseik, de Cercts Canadenfis, de Robinia ffeuda- cacia , de Gkditjia triacanthos , de Annona muricata , de Celtis Oc- ådentalis , en ene menigte van ftruikgewaflèn.. De meer noordelykc legging der plaats, de ■fïrekking van het Biauwe Gebergte , dè loop der rivieren, die allen zuidwaards naar zee ftroraen , waardoor de zaden der planten wel van hier zuidwaards , dog niet van 't zuiden herwaards ge- voerd wcaden, zyn voomamelyk oorzaak dat men bier vele gewallèn ta- "vergeefs zoekt die in Pènfytvanie gevonden worden.. Een Ei- Den 9. Jmii ging ik het Eiland bezigtigen dat in dè Rivier Omtrent ]^'"!^|^^ ene Evg. myl benedeiï. de Stad legt.. Het is omtrent ene vän die mylén *■ ~ läng en een vierde vaii dezelve breed.. Het is byna geheel, met koom bezaid, en behoort èrrert enigen 'éigeriaar, wien ook twee kleine Eilan- den daarnevens leggende toebehoren.. Men zag hier geen hout behal- ven enige bomen, die rondom den oever ftonden, welken ,als ware het, ene hoge haag maakten. De Koodbloemige Ahorn wies hier menigvul- dig. 2yn blad is van ondereh als verzilverd,, het welk door dén wind op- geligt wordende den boom van verre 'er doet uitzien als met witte bloe- men bedekt. De Waterbeuk wies zeer hoog, en is hier een van de bomen die de fterkfte fchaduw geven. Dte zogenaamde Water populier (§) was hier de gemeende van allen, kwam zeer wel. aan het water voort, en ■bereikte de hoogte van onze zwaarfte populiereni Hy geeft enenitmun- tende fchaduw. Op de oevers is hy een der nuttigde bomen , dewyl zyne wortels den grond vaft maken , en in ftaat dellen den flag van 't water te wederdaan. Dit nut brengen hier ook dé IVaterbeuken en de Olmen voort. De wilde Pruimbomen donden hier ook in menigte , en ■waren vol van cairype vn^ten. Ook vond men den Sumacb overvloe- dig. (*) Lampyris. (f) Fireflies. (§) IVaterpoplar ; Populus glauduUs variii baji fóliorum adnexis , fiUis 'cordato-deltoidibus , acuminatis . /errata- angulojis j utrim^ue glabris. Is dit «ie Fopuliis beitropbyüa. van Linn^us ?. F,. v.cn.. A L B A N Y. 1749. 51 dig. Het zelve kan men van de wilde fFyngaardeu zeggen. De drui- ven , zeide men , wierden zeer laat ryp , fchoon zy thans vry groot wa- ren. De jimerikaanfche 01m maakte hier en daar grote hagen. De grond van het Eiland was ene vette tuinaarde met zand vermengd, en wierd het meeil tot maisplanteryen gebruikt. Ook waren 'er grote velden met Potatoes. Het gantfche Eiland vras voor honderd pond iVew Torkfch geld verhuurd. De Huurder deel weer kleine flukken aan ande- ren ter huur over, die 'er moeskruiden teelden. De Porcelein wies hier overvloedig, en zag 'er wel uit. De eb en vloed gaat ongevaar agt of tien Eng, mylen in de Hudfon Eb cu boven Mbany , dus wel honderd zes en vyftig Eng. mylen ver van zee., ^' '^^ ' Dog in 't voorjaar als de fneuw ffnelt befpeurt men hier wegens het af- komende water genen vloed ; maar ene gedurige ebbe. Het zelve ge- beurt ook des zomers by zware en aanhoudende regens. De koude wordt hier in 't algemeen voor zeer geftreng gehouden. De koii- Hct ys wordt in de Hudfon drie of vier voet dik. Den 22. Maart O.^c. S. was men met zes paarden over 't ys gereden. Somtyds gaat het eerft in 't laatft dier maand los , en dan voeren fomtyds de fchoUen gehele hui- zen met zig weg. Het water is in dien tyd zeer hoog, dewyl het ys beneden zeer dikwyls dammen maakt. Somtyds was het dan drie vadem hoger geftegen dan in den zomer gewoonlyk is. De grond bevrieft hier dikwyls ter diepte van drie tot vyf voeten. Om den 5. November lege men hier de Jagten op, en in 't laatft van Maart of het begin van April beginnen zy weder naar Neiu Tork te varen. Men wift hier niets van kacchels, en de fchoorftenen waren zo wyd dat men 'er met paard en flede door zoude kunnen ryden. Het putwater was om dezen tyd in vele putten in de Stad zeer Water. koud , dog het fmaakte wat zuuragtig , het geen niet aangenaam was. Het nauwer onderzoekende vond ik 'er vele kleine Inièkten in , Avaarfchynlyk Monoculi. Zy waren van twee tot vier meetkundige lynen lang , zeer fmal en bleek van kleur. De kop was zwart en dikker als het overige lyf, en omtrent zo groot als een kleine fpel- dekop. De ftaart was in twee delen gefpleten , en elke arm van denzelven eindigde met een klein zwart kogeltje. Als zy zwommen maaliten zy kromme lynen, byna gelyk jonge Kikvorfchen. Ik goot wat van dit water in ene kom, en deed daar omtrent een vierde van zo veel Rums by , dog dit hinderde de diertjes niet in 't zwemmen. Dus zoude men de punch van dit water bereid zeer fterk moeten ma- ken, wilde men ze doden. Schoon de meftfchen die dit water dagelyks dronken geen ongemak 'er van hadden, dunkt my egter dat het voor ie* mant die 'er niet aan gewoon is niet zeer gezond kan zyn. Ik was enige malen gedwongen my met water te behelpen waarin ik die diertjes dui- G 2 de- 53 N E W Y o R K. delyk befpeurde, dog byna elke reis voelde ik enen dag of twee daaraan iets. in myn' keel, als zat 'er ene erwt in, en dit duurde wel ene gehele week. Dit ondervond ik dit en het volgende jaar te Alhany en op eni- ge andere plaatfen. Jungftrom kreeg 'er ene zware pyn van in de borft en een gevoel als zat 'er een gezweL Of dit nu van deze Infekten of iets anders kwam kan ik niet zeggen , dog ik vermydde federt zo veel ik kon- van zulk water te drinken. Ik heb deze BlonocuU dikwyls in het yskou- de water dat uit de putten gefchept was hier te lande gevonden. Wie weet hoe vele ziektens, die wy niet nauwkeurig genoeg onderzoeken ,. van zulk water veroorzaakt worden,? Zeer dikwyls heb ik. ene menigte van Infekten in water gevonden , 't welk men om deszelfs helderheid hooglyk roemde. Hier was byna by elke bperdery een put. Dog voor de thee, om te brouwen en te waflchen , verkoos men het rivierwater.. Dit is gemeenlyk troebel en des zomers, zeer warm, dogmen laat. het: bezinken en bekoelem Wv waren by enen Geweermaker gehuisveft, die ons zei de dat de bes- te fmidskolen hier te lande uit den Zwarten Den gebrand werden. Die: van den Beuk volgden daarop. Het befte hout voor de fnaphanen was; . dat van den wilden Kerllènboom , en daarna dat van den Roden Ahorn.. Ander hout gebruikte hy niet. Het Zwarte Walnotenhout zoude .wel uitmuntend zyn totdat gebruik,, dog het viel. hier niét.. Aliaii'y. Albany is na Neno Tork de voomaamfte of ten minftenderykftèStad. van de Provincie van New Tork. Zy legt fchuinfch tegens enen heu- vel, digt aan den wefteroever der Hudfon, Men rekent van hiertoe. New York honderdzesenveertig Eng. mylen. De Stad legt in de leng- te langs de Rivier, die hier van 't noordnoordooften naar 't zuidzuid wes-- ten ftroomt. De hoge bergen-, die weftwaards boven de ftad leggen j- bepalen het gezigt naar dien-kant. 'Er zyn twee kerken, ene Holland- fche en ene Engelfcbe. De eerfte legt wat van den oever af, aan de. ooftzyde der markt. Zy is van fteen , hebbende enen toren en ene klok daarin. Een Predikant doet hier des zondags twee leerredenen. De En~ seifche kerk ftaat, wat hoger op den heuvel aan het weftereinde. van de markt ,. onderde veiling. Zy is ook van fteen, dog zonder toren. Hier werd geen Godsdienft gedaan, dewyl 'er geen Predikant was, en alle de In- gezetenen HoUandfch verftonden. Anders krygt de Predikant dezer kerk honderd ponden uit Engeland 's jaars. Het Stadhuis ftaat wat ten zui- den der Hollandfcbe kerk, vlak aan de Rivier, en is een frai ftenen ge- bouw van drie verdiepingen. Het heeft enen kleinen toren ,. ene klok, , en boven op enen vergulden kloot en weerwyzer. Hiüzcn, ' De Huizen in de ftad zyn tamelyk goed, ten dele van fteen, en ge- meenlyk met berden gedekt, die van wit dennenhout zyn. Enigen wa- ren mee pannen vowåen, die men uicAó//«»^ bad doen komen, Ae- wyl Ä. L ii Ä N Y. 174-9. 53- wyl men van gedagte was dat de klei Hier te lande niet goed was om 'er pannen van te maken. De meefte huizen w^aren op de ouderwetfche wys gC" bouwd, enige weinigen maar uitgezonderd. Velen waren op dezelve wys getimmerd als de huizen te Nieuw Brumivyk, namelyk zo dat de muren aan de ftraat van fteen, maar de anderen van planken waren. De muren waren van buiten niet gepleillerd, en men zag de blote ftenen. Dit vindt men zo in alle de Noord Amerikaanfche lieden , die ik ge- zien heb, en egter doet de lugt geen kwaad aan de muren. De pypen der dakgoten fteken tot op 't midden derftraatuit, waardoor de muren van den drop bevryd waren ; dog dit maakte by regen de menichen op de ftratcn fchrikkelyk nat. De ftraatdeuren zyn gemeenlyk in het midden der hnizen, en aan beide de zyden der (toep zyn banken, waar demen- fchen by goed weder den gehelen dag op zitten , vooral als zy buiten de zon zyn. Voornamelyk vond men des avonds de menfchen van beider- lei geflagt op de (toepen , het welk de voorbygangers dwong byna ahyd mee den hoed in de hand te lopen. De ftraten zyn breed , en gedeeltelyk • geplaveid. Op fommige plaatfen (laan bomen op de zyden. De (Ira- ten die in de langte lopen zyn evenwydig met de Rivier, en de dwars- ftraten fnyden ze metregte hoeken. De flraat tuflchen de twee kerken is vyfmaal zo breed als de anderen, en verdrekt voor ene markt. Voor 't' overige zyn hier de ftraten niet zeer zuiver , dewyl des zomers over- al het vee des nagts voor de huizen blyft (laan. Men heeft hier ge- ne ftadsdeuren, maar opcne doorgangen om in de (lad te komen. Hier zyn twee zogenaamde marktplaatfen, waar hec landvolk enige malen ter week zync waren komt veilen. De Vefting legt hoger dan de andere gebouwen , op enen ten weftea- der ftad gelegenen berg. Het is een groot (tenen huis met hoge dikke. muren. Dog de legging is (legt, en hetkanalleenly k dienen tegens plun- derende partyen, maar gene belegering doorftaan, vermits 'er verlthei- den' hoogtens van aarde ten wellen leggen , die de Veiling beflryken , en hoger zyn dan zy, zo dat men alles zien kan wat 'er binnen gefchiedt. De hoogtens ten wellen der Vefting ryzen gedurig. Hier legt gera.een-^ lyk ene bezetting. In de Vefting is een put die altyd vol waters is. Voor den handel legt deze Stad vry voordelig. De Hudfon loopt 'er llandeL vlak voorby , en is hier van twaalf tot twintig voet diep. Men heeft nog geen bekwaam hoofd ter lading voor de Jagten aangelegd. Dog de hier gebruikelyke vaartuigen kunnen vry digt aan den oever geladen worden. • Als men zware vragten op de Jagten brengen wil, bindt men twee ka- noos in de breedte aan malkander , en • brengt ze dus aan boord. De Stad dryft inzonderheid op New Tork enen Iterken handel 'in pelterycn , planken, koom, meel, erwten, timmerhout, en andere waren. In al- le de Engelfche Volkplancingen is g^ne plaats, uitgenomen aan å^ Hud- G 3 fons 54 N E W Y O R K. fons Bat, waar men zo veel pelteryen van de Inlanders bekomt als 'hier, Alle de kooplieden alhier xenden in 't voorjaar enen bedienden naar Ojw«- 50, ene Engelfche handelplaats, gelegen aan het grote Meer 0»/ar;(>, waar de Wilden hunne waren brengen. Ik zal in 't vervolg hiervan om- ftandiger fpreken. Hier houden zig de Albanifche kooplieden den gant- fchen zomer op , en diyven enen fterken handel met velerlei foorten van Amerikanen ^ die daar met hunne pelteryen komen. Verfcheidenen hebben my verzekerd, dat zy fomtyds de Wilden, vooral als die befchon- ken zyn, willen te bedriegen, zo dat zy dikwyls niet het tiende gedeelte van de waarde hunner goederen voor dezelven kregen. En dat die zo in zyn werk gaat heb ik verfcheiden' malen met eigen ogen gezien. De Albanifche kooplieden zyn regte Chinezen', en zy houden het voor iets frais de IVilden met brandewyn te bezuipen, en hun dan voor een wis- jewasje al hun goedge aftekopen. De Amerikanen merken dikwyls wel na het uitflapen van den roes dat zy bedrogen zyn, en tonen 'cr enig misnoegen over , dog trooften zig fpoedig met de gedagte dat het hun evenwel heeft mogen gebeuren zig eens aan brandewyn regt zat ce zuipen , en dit fchatten zy boven alles ter wereld. Vooral bevredigen zy zig fchielyk als zy op nieuws enige goede flokken mogen doen. Be- halven den handel die dus te Oswego gedreven wordt, komen 'er ve- le Wilden uit Kanada te Albatty met pelteryen, dog zelden iets an- ders dan Bevervellen. Daar ftaat in Kanada ene zware (Iraf op het voe- ren van bontwerk naar de Engelfchen , dewyl de handel, vooral in Be- vervellen, der Franjche Weft Indijche Maatfchappy toekomt. Dog dit belet de Kanadifcbe kooplieden niet enen fterken fluikhandel te dryven. Zy zenden hunne pelteryen met de Wilden hunnen kenniflèn te Albany toe , die ze volgens den voorheen door brieven bedongenen prys van hun aannemen. De Wilden brengen van hier verfcheidene foorten van goe- deren terug , die hier voor enen geringeren prys dan in Kanada , waar zy uit Frankryk moeten komen , te krygen zyn. (*) De mecile Albanifche kooplieden hebben ook grote goederen op het land, met veel houtgewas daaromheen. En als daar een beekje is te vinden, ver- zuimen zy niet zaagmolens aanteleggen. Dit maakt dat 'er zo vele Jag- ten den gantfchen zomer over naar New Tork gaan raeeft met planken geladen. Verfcheiden' lieden hier ter ftede flypen een zeker foort van Wnm- fchelpen tot Wampums voor de Wilden, die dezelven als geld en tot pmns. opfchik gebruiken , het welk den Albanezen een groot voordeel aan- brengt. Van dit foort van geld zal ik te zyner plaatfe breder handelen. Daar de borgers dezer Stad hier zelfs enen zo aanmerkelyken handel dry- ven , (*) Sedert dat de Engelfchen ook meeflcr van Kanada zyn moet hierin JiQodwcndig verandering Jickoiiien zyn. Ä L B A N Y. 17491 55 ven, en daarenboven, volgens de Hollandfche w}'s, zeer naarftig en f|)aarzaam zyn , is het geen wonder dat zy zo grote fommen verzamelen. Dt; Inwoonders, zo wel der Stad als van het omgelegen land, zyn meert allen Hollanders. Zy fpreken onder maïkanaer Hollafid/ch , heb- De Inge- Ben hunnen Hollandjchen Predikant , die inzyne taal den godsdienft ver- zetencii rigt. In een woord ,^ zy leven geheel als Halländers. Egter kleden zig ^'if de beide geflagcen op de Engel/che wys- Het is bekend dat de Provin- . " '"'*' cie van New Tork het eerft van Hollanders bewoond wierd. Dog in 't jaar 1664. nam, op kft van Koning Karel denTweden, Sir liobert Carré New Tork,, toen Nieuw Amfterdam geheten, in. En kort daar- op toog de Orerfte Nichols naar Albany, dat toen Fort Oranje ge- noemd werd, en maakte zig 'er meefter van. Het kreeg toen den naam van Jlbanyt zynden den Schot fchen titel van den toenmaligen Henog van Tork. Het bleef den Hollanderen vry daar onder de befcherming van Engeland te bly ven of te verdekken. De meeften kozen het eerile ,, en van hun zyn de tegenwoordige Hollandfche Ingezetenen van New Tork afkomftig , éåe eigenaars zyn van de befte landeryen in het Landfchap. De Inwoonders van Mbany zyn in gantfch Noord Amirika^ zo wel •by de Engelfchen als Franfchen, ja zelfs by åc Hollanders .,, die de lager Hunne: ^edeekens van de ftovincie New Tork bewonen , wegens hunne onver- gierig- zadelyke gierigheid en fchraapzugt zeer bemgt.- Als iemant naai- Albany ^^^^' ftaat te reizen, pleegt men hem fchertsgewyze te zeggen,, dat hy naar het Land Kanaan^^sx, dat is te zeggen naar het Land der Smouiïèn, want de Albanezen houdt men voor aarfchfmouflèn y by dewelken een Jood' liet onraogelyk zou kunnen houden y al vei-ftond hy \\s.tfchaccherenx^o^ zo wel. Dit maakt dat men hier zelden komt dan uit noodzaaklykheid.. Men vroeg my verfeheiden' malen wat dringende oorzaak ik dog hebbem mogt om deze bede\'aartreis naar Ä-?»*?*?» te ondernemen; en ik heb onder- vonden dat het niet zonder reden was dat dit volk in een zo kwaad gerugc ftond. Want fchoon hier zelden reizigers komen als die uit de Engei- fche bezittingen naar Kanada moeten, en men derhalven denken zoude het gene men nodig had hier beter koop dan elders te zullen vinden , zo er- voer ik het tegendeel. Ik was genoodzaakt alles veel duurder dan op enige andere plaats hier te lande ie betalen,- behalven darmen hier zeer ondienftvaardig was. Tot het minfte moefl: men ze door geld bewegen. Zodra ik op het land in een huis kwam, en iets kopen of verzoeken moert, kon ik wiskundig zeker zeggen of de menfchen van dit of vaneen, ander bloed waren. Zo was het met de meerten gerteld. Evenwel vond' men 'er enigen die in dienftvaardigheid en eerlykheid voor niemant ter wereld behoefden te wyken; dog hun getal was het kleinrte. Zo als Ret my voorkomt is het dus met de Albanezen toegegaan. Toen die i-and door de Hollanders: bswolkt wierd, heeft men 'er, behalven enige- bra- 5Ö NEW YORK. ■brave lieden, vele fchoyers, van de welken men het Vaderland zuivereiï ■wilde, naartoe gezonden, en dezelven naar enen oord gefchikt die aan ,de PFilden paalde , nogthans zo dat enige eerlyke huisgezinnen zig •wel hebben laten overreden om met hun te gaan , om ze enigermate in teu- .gel te houden. Anders weet ik gene reden uittedenken waarom dit volk van de andere brave Hollanders , die in de beneden delen van New Tork wonen, zo verbaflerd zyn kan. De laatllgenoemden zyn vriendelyk, gedienliig , redelyk in 't eifchen van geld , en opregt ; en fchoon zy zel- den veel pligtplegingen maken kan men egter op hun woord rekenen, en zy menen het wel. Onder anderen hebben de Alhanezen zig zo gehaat gemaakt door hun •gedrag by den vorigen oorlog met de Franfchen (*) gehouden. In 'c ;begin van den kryg ftaken de Franfchen A'i JVilden op om deinwoon- ders van Nieuw Engeland aantetaften, het welk zy getrouw uitvoerden, alles vermoordende en plunderende ; en ondertufichen hielden zig de Al- banezen onzydig , en bleven enen fierken handel met de JVtlden dry ven. Het zilver en ander goed dat de Wilden in Ndeuw Engela-:d geroofd liadden bragten zy te Albany te koop , het welk niet alleen de Ingezete- .nen daar opkoften , al zagen zy de namen der eigenaars op het zilver ge- graveerd , maar zy moedigden ook de JVilden aan om wakker in 't ro- ven voorttegaan , belovende hen wel te betalen voor het geen zy zouden geroofd hebben. Dit namen de Engel fchen naderhand zo op als hadden zy de Wilden opgezet om hunne broeders en landslieden in Nieuw En- ■geland om hals te brengen. Men kwam dit zelfs in Nieuw Engeland ■van de JVilden te horen , en het verwekte enen geweldigen haat tegens ,de Albanezen , en die van Nieuw Engeland driegden van, als 'er we- der een nieuwe oorlog ontflraan mogt , te beginnen met het verwoeden van Albany en het omgelegen land. En zo Albany in dezen kryg wordt aanTetaft, (t) zal men zien hoe weinig bereid de Ingezetenen der ande- re Provinciën zyn zullen om die plaats bytefpringen. Egter haten de Albanszen de Engelfchen nog meer dan zy zelven van hun gehaat wor- den. Deze haat heeft van den tyd der verovering van het Land door de Engel/eken af plaats gehad , als hadden zy onder de HoUandfcbe rege- ring groter voordelen dan nu kunnen genieten^ want in een zeker opzigt genieten zy nog groter voorregten dan de Engelfchen zelven. ïlu'shou- In hunne huizen en maaltyden zyn zy veel Ipaarzamer dan de Engel- diiig. fcloen. Zelden komt 'er meer op tafel dan 'er opgaat, en dikwyls niet genoeg. Ook krygt men hier niet zo veel funch. De vrouwen zyn ge- (*) Dat is die welke met den vrede van Akm in 't jaar 1748. geëindigd is. (f) üeze Reis gaf de Heer Kalm uit gedurende den Jiu laatften oorlog tiis- •fclien de Franfcben t\x Engelfchen. A L B A N Y. 1749, 57 g^meenlyk goede huishoudfters ; zy (laan vroeg op en gaan laat naar bed , en zyn buitenfporig zindelyk op de vloeren. Dezen worden verfchciden' malen in de week gefchrobd, en zaterdag 's avonds gefchiedt dit vaft. In huis waren zy zindelyk gekleed dog niet opgefchikt. De kinderen leer- de men Hollandfch en Engelfch fpreken. De dienftboden beftonden hier meeft uit Zwarten. Vele mansperfonen droegen hun eigen hair , dog kort om 't hoofd afgefneden, zonder hairbeurs of ftaart , want dit wierd voor een teken gehouden dat men een Franfchman was. Toen ik uit Ka- nada hier weder terug kwam en ene hairbeurs droeg, riepen my de kinderen op ftraat na , franfchman ! Franfchman f zelfs trokken enigen Eiy by de beurs. In eten , drinken , -en kleding ging men hier zeer van de Engelfche ge- bruiken af. Op 't ontbyt nam men hier gemeenlyk thee , meell zonder melk. Voor dertig of veertig jaren kende men hier dien drank niet, en toen ontbeet men met enen boterham en wat melks. By de thee eet men boterhammen met gerookt vleefch. De huisvader bidt gemeenlyk hard op voor den maaltyd. Koffi wordt hier niet gebruikt. Om zeven of agt uur is de gewone tyd om te oncbyten. Het middagsnaal bcftaac meell uit zoete melk met brood, en fomtyds wat fuiker, ook wel uit gekookt of gebraden vleefch. Ook eet men veeltyds bry , die vry zuur Imaakt, dog egter niet kwaad is. Alle middagen komt 'er een grote fchotel met falade op tafel, die met veel azyn, en weinig, of geen olie, wordt 4:oegemaakt. Het avondmaal is gemeenlyk boter en brood , mee zoete melk met brokken van brood. De boter is zeer (lerk gezouten. Som- tyds drinkt men dan ook wel chokolade. Kaas wierd op vele plaatfen'zo wel by het ontbyt als op het middagmaal gegeten , maar niet als in Enge- land gefneden of in ftukken , dog geichraapt. De drank is gemeenlyk dun bier of water. Te Alhany houden de Gouverneurs van ISIetio Tork dikw^Is mondge- fprekken met de JVilden der Fy f volken åcr Iroquoizen , (*) vooral als het op enen kryg met de Franfchen aankomt. Somtyds handelt men wel ook over de bekering der Wilden tot het Chrtllendom. Dog dat de Engel- fchen omtrent dit fluk zo zorg\aildig niet zyn als de Franfchen, en zo hekwame zendelingen niet gebruiken , kan men onder anderen zien uit het antwoord dat een der Sachems den Gouverneur Hunter by zulk een mondeling gefprek gaf. Na dat de Gouverneur uit naam der Koningin ./Inna den Amerikanen een deel klederen en andere dingen gefchonken had, die hun wel gevielen, wilde hy ze nog verder van de genegenheid der Koningin overtuigen , en zeide, dat „hunne goede Moeder de Ko- „ nin- (*) Te weten de Moha'wks, Senekas, Kaijugaws ^ Omndagots, eu Oni- does, II. Deel H 5? N E W Y O R K. ^ ningin hün niet alleen zo edelmoedig met zo koftbai-e klederen voor^ „ hunne lichamen befchonken had , maar zy wUde ook hunne zielen „ met de prediking van 't Euangelium voeden , ten welken einde men „ enige Predikers gezonden had om hen te onderrigten.,, Dog kwalyk had de Gouverneur dit gezegd, als een der oudfte Sachems opftond en' zeide , dat „ hy uit naam van alle zyne Landsgenoten zj^ne genadige Moe- „ der en Koningin voor de fchone klederen , die zy hun gezonden had ,. 