VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
About Google Book Search Google's mission is to organize the world’s information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world’s books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web al[http://books. google. com/| Ld A > , D A D + А А ` П sé $ ‚+ . Dy M x ‚ Ы ` a e A A Wi ` + D Ы ? ` Ы . > k r . 2 б, у і „ с e A + “ H . 2 | a D + : 1 - H г ч” ` wd ° Гай a е mx Ё а а D e "e ам Leg , P a D А в ° ` ” * + . e 3 ы ` - s е 4 АС D ` H >» - KI de + "e ә ` ` А " e A + r А D € + Ф ` KL $. l e A # ` hd ` D 2 тт м MENGELWERK | ` 179% e Ф оъ А ALGEMEENE ` VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN, WAARIN DE BOEKEN eN SCHRIFTEN, DIE DAGELYKS IN ONS VADERLAND EN ELDERS UITKOMEN , OORDEEL RUN. DIG TEVENS EN VRYMOEDIG VERHANDELD WORDEN. BENEVENS MENGELWERK, tot Fraaije Letteren, Konften en Иелеп Барен, besrekkelyk, C TWEEDE STUK. VOOR 1792. Met Plaaten.. penn «+ kb E + 2 2 WW + dk è A 4 + nr De Te AMSTERDAM, By А VAN DER KRO E, | еп у LL YNTEMA 1799. LA) ar bé nā rep" e 1793. MENGELWERK ‘ VOOR | r N H О U D. HERSCHELL aan den Heer WATSON , over deeze Onta - dekking. , - ` E 235 Onderrigtende Aanmerkingen , medegedseld aan de Heeren ‚ Natuurkundigen, die na de Zui еп de Zuid- Pool gewesten op reis gaan. Door den Heer DEODAT ре ` DOLMIEU. (Vervolg en Slot van. bi. 209.) 238 Chàraćter -trekken van. den Heer JoHN HOWARD , Eng, ` Door Pr. AIKIN. о 244 ELAÙDIÓS , of de teleurgeftelde Geleerde. . Eene Vertel- fe: gefchikt voor: de“ Gunftelingen ` yan Vernuft en Ge- - keerdheid. г. 2 . 257 Het Lardleevên. Zedelyke Befpiegelingen. _ 266 Zedelyke Bedenkingen. “ 268 Bedenkingen’, over de Staatsomwenteling in Frankryk, ten ‘sdanziene van, het. Gadsdienftige еп de Кешеп des Ge weetens. Doof "de Heer RICHARD WATSON, D. D СЕ. R.. S. en Lord Bisfchop уап. Шапа}, 269 Verhandeling over de Scorbutus, voor Zeevaarenden. Door den Heer A. J.,V. КОЕМ... СЭГ 279 Waarrieeming , wegens de Springhaanen. 285 Berigt , wegens de zogenaamde Toverkringen ор den ` grond, Door den, Heer TOWNLEY. * 286 De Opkomst der Letterkunde еп Kuníten in Klein Абе naagefpoord. Door den Heer WILLIAM RUTHERFORD. 286 Leevensbefchryving van JOHAN BENJAMIN KOPPE. Door den Berw. С. MULLER. 298 Verflag van eene zonderlinge Gewoonte op Metelino , een Eiland in den Archipel, oudtyds Lesbos geheeten. Door JAMES, Graaf van Charlemonit , Prefident van de Koning- tyke lerfche Academie. . ‚ 304 De Man naar Smaak. | 309 Loon naar Werk, of de geftrafte Nieuwsgierigheid. Eene waare Gebeurtenis. ` an _ 310 Zedelyke Bedenkingen. и | дїї. Berigt, wegens de Wysgeeren , die de Veelheid der Wer relden geloofd, en die dit gevoelen niet aangenowen hebben; met een Verflag van bunne Schriften, en Be- denkingen over die ftrydige Begrippen. Door den Heer Waarneeming , wegens eenen van een gefcheyrden Slok- darm.’ Door Dt. TurLow. p? ` . Ca IN. HO U. D Berigt van een Zon- Microscoop van den Heer jun. KERo 7 324 Naabericht deswegens door den Heer TRIESCH. ' 5334 Authentique Byzonderheden „ beweklyk het verlies van het Engelsch Fregàt de Pandora , gecommandeerd door: den Kaptein ААО. Medegedeeld door den Heer ch ARRENBERG. 337 van de үш етек eftrektheid der Heerfchappye, van de п Бе. ideen , de Krygemagt › еп het Character , oan TIPPOO SULTAN) . 341 Vaderlyke Raad aan zynen Zoon. А EI De Tempel van Нушеп.’ Een Droom. 35% Zedelyke Bedenkingen. 355 Berigt , Wegens -do Wysgeerén , die. de Veelkeia der Wa- teiden geloofd, en dit gevoelen niet agúgenomen . hebben , Kij Door den Heer ciramn. (Vervolg en Sal, 1 Lë är den Braak- геп ‚ b dc Voerdeelige uitw van den ynfte y eene moeilyke Verl erlosfing. Doo R. Ф е МУУ 363 ’_Byonderheden aangaîhde de Side? Historie van den Leeuw. Door den Abbé Рб1АЁТ. 6 . 305 Befch van de Deode Zee, en de ig ende Län Sc т den Abbë маше ош! Б т Ophelderende Aanmerkingen ‘over’ de Eer vam Zelfsmoord, door de oude Ses s än: den God opin bewees ‚ zen. Door den СН. MOORE. · · : 375 Berigt van het: Halslyk:-Leeven: уап deg Heer yonn go WARD, Eng. - ‚ 382 Leevensberigten van den Hoogleeraar JOHANNES BERNO HARD BASEDOW. ; 7i. 388 Mannen van Vernuft, niet noodwendig ongelukkig, noch, ‚ia ’t algemeen, verwaarloosd, uit hoofde hunner Talen- . ten; ‘opgehelderd door de ongelukkige Lotgevallen eeni- ger Engelfche Dichteren, 396 Zedelyke Bedenkingen.” 401 Anecdote van den tegenwoordi igen Kroonprins van Deène- marken , wegens de Vryheid Drukpersfe, 4%. Вели, wegens THOMÀS.TOPHAM., bygenaamd de Sterke Door den Heer HUTTON. 40 toer over de Vuurigheid van Character > of Сееѕг-. X 5 об. LN H.O U. Di Over де. Onzekerheid.-der Tekenen van ‘Doodflag fe mg geval van onegte Kinderen, Door wylen WILLIAM HUN- ТЕК, M. D. F. е $. | den Heer! e м. С. DE FREMERY, А. Г. M, en М. Sud. ` . aes efchryviug van een groot viervoetig. Dier, tot heden on- bekend by de Natuurkundigen, . Door den Heer jc. DE LA METHRIE, . фо Verflag van de fchriklyke Orcaanen, aan welke Iste dá France onderhevig is. Door den Abbé ROCRON. 412 Leevensberigt van den Eerw. pu a popprmoe, D, D. п. С. 426$ Schets van het Leeven еп de Een van den: Heer ` AART SCHOUMAN , als Kunstífchilder befchouwd. Doek den Heer CORN. PLOOS VAN AMSTBL, J. CZ. Het Graf. Zedelyke Befchouwingen. `... Zedelyke Bedenkingen. ` ae 449, Keurig Verlag van de Theofophisten ' ea- Bregen, ‚ Door den Ёеге. wiLLtaM ёме. L. L. D. 44$ Over де Onzekerheid der Tekenen. wan Doodflag:;-in °С ` geval van onegte Kinderen. Door -wylen wiLLtam | ee М. D F,R. 5. enz. (Vervolg en Shr van” _ Dh. 419. d 5 , бооз. Uittrekzel eens Briefs wan den Heer wesTRUMB ава den ` Heer CRELL, over een Б/Н. ` ‘ 463 Natuurlyke Historie van de Brandgaks. · Volgens den Heer DE BUFFON. . быз ШУ. Leevensberigten van Sir. JOSNUA REYNOLDS , Ridder, Voors zitter van de Koninglyke Academie der Teken- Schilder en Beeldhouwkunde. i 7 | , , 474 Leevensberigt van den Eerw. sport рооризове, D. D. dere van bl. 432.) , ‚. 479 De beftrafte en verbeterde Caliph. .. - .486 Zedelyke Bedenkingen. 487 Keurig Verlag van de Theofophisten en -Rofserufiaanen, Door den Eerw. wiLLIAM king L: L. D. Waer volg en Slot van Ы. 455.) 489 Aanmerkingen, of Tets, over Erf- of Aangebooren Ziek- ten en Gebreken, Door den Heer JACOB VAN DER HAAR. 496 „Brief, over den Staar der Natuurkundige Weetenfchappecs te Rome, zints twee Eeuwen, en byzonderheden orer , . | е IN HOG U D de Vereordeeling. vàn. GALE.EO. Door den Abbé тиф ‚ ТА зап den Heer DE LA LANDE. ` 508 Leevensberigt van den Eerw. PHILIP DODDRIDGE D. D. (Vervolg сн. Siet wan bh 486.) р ‚516 Het voortreffelyk Character van CAREL EMMANUEL FER- BINAND MARIA ; Prins PAR Piedmont у Erf- en Den ven агии... - en Treffende blyken van ‘Onverfchrokkenheid en Moed ; door den Aineticáànfchen Generaal ротмалм betdoond.. Doot deg Heer tr P.. SEIT, ҮООРтесП DE WARVILLE, “825 Befchouwing van het Paard, goë Zedelyke en TLeerzaame Gedagtert ep Gelykerisfen. ' 528 Rer aanbelang van -°t onderwys des Gemeenen Mans, Door den Heer THOMAS CHRISTIE. 533 Warneeming , wegens de fchadelyke-Gewoonte om de Baars, zonder ontdoening уап derzelver in ewanden, kooken. Door den Heer р. Е. KNAVEN, de Merkwaardig Berigt van den Zeilfteenberg op het Eiland Cannay. Door den Heer GEORGE DEMPSTER van Dune жж ЕЗ, Esq. 543 Brief, over den Staat der Natuurkundige Weetenfchappen te Rome, zints twee Eeuwen, еп byzonderheden over. de Veroordeeling van GALILEO. Door den Abhé TESTA aan den Heer DE LA LANDE. (Vervolg en Slot van bl. 516.) . 545 verlag van het Leeven еп de Schriften van HENRY НОМЕ, d KAMES. 552 Aardrykskundig Berigt van Hindeoftan ‚of Indie. Door den Major RENNELL. AUGUSTUS en MAGDALENA. Eene waare Gebeurtenis , 5 е der Fran/che Omyenteling voorgevallen. 566 Zedelyke Bedenkingen. 6 5 Za Berigt. 576 Ouderzoek , waarom "e Werelds Heiland in zulke geringe, en armoedige omftandigheden op deze Aarde verfcheen. Door den Eerw. р. BEETS, Pz. 577 Waarneeming van eene gelukkig herftelde Herzen-water- zugt , (Hydrops Cerebri ? Door . . .. M. D. 586 Natuurlyke Historie van de Ros/s-Eend. Volgens den Heer DE BUFFON. ` 588 ir „+, Brief = "=ч ъ С. ALGEMEENE ` VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN, WAARIN DE BOEKEN EN SCHRIFTEN, DIE DAGELYKS IN ONS VADERLAND EN ELDERS UITKOMEN, OORDEEL KUN. DIG TEVENS EN VRYMOEDIG VERHANDELD WORDEN, +, ` BENEVENS | MENGELWERK, sot Fraaije Letteren, Konften en Weetenfchappen, kkelyk, re Te AMSTERDAM, By А VAN DER EROR Ву ]. YNTEMA, Ф VERHANDELING zy leeven; voor veragting en fimaad is niemand onge voelig. 0 Onder de voordeelen , die Godsdienst en Deugd ver- gezellen, wordt de Eer, welke zy den Mensch aanbren- gen, in de gewyde Bladeren, als een der aanmerkelykfte gerekend. SALUMO, die in zyn Spreukenboek door Wysheid het Beginzel van Godsdienst verltaat , ’t geen tor een deugdzaam Gedrag opleidt, fpreekt hier over op den verheeveniten trant, als hy zich dus bat hooren: an De Wysheid is het voornaamfte, verkrygt dan Wyse an heid, en verkrygt Verftand met alle uwe bezittingen. a Verheft ze, en zy zal u verhoogen; zy zal u vereeren a 215 gy haar omhelzen zult. Zy zal uwen hoofde een »› Aangenaam toevvegzel geeven 5 eene cieriyke kroone an Zal zy u leveren. (к) ’t Is te meer noodig op deeze aanpryzing van den Gods- dienst onze aandagt te vestigen; dewyl dezelve door Lie- den van de Wereld daaraan menigmaalen ontzegd wordt; Hunne begrippen van Eer loopen alle eenen anderen weg op. Wanneer men van Godsdienst fpreekt , hegten zy daar aan denkbeelden van zwaargeestigheid en neêr- flagtigheid. Zy (temmen mogelyk toe, dat de Gods- dienst nuttig kan weezen voor de menigte, als een be- ginzel om hun van ongeregeldheid en misdryven te rug te houden; dat dezelve aan Lieden van eene byzonde- re geestgeiteltenisfe troost kan verfchaffen , te midden van de rampen deezes leevens, Maar van de werkzaame тоопееЈеп deezer Wereld , van die moedige uitoefenin= сеп, welke der Menfchen bekwaamheden met het meeste voordeel ten toon fpreiden, willen zy den Godsdienst geheel hebben uitgeflooten. Deeze moge den vreesagtigen , of den loggen , (treelen ; maar zy merken denzelven aan als geene betrekking altoos hebbende met het geen gefchikt is om den Mensch onderfcheidende Eer by te zetten, a Ik zal my bevlytigen om deeze fmaad van den Godse dienst af te wenden; en te toonen, dat, in elken Lee vensftand , zelfs іп den hoogften, de Godsdienst zo wel de Eer als het Geluk des Menfchen uitmaakt, Doch dat wy vooraf zorgvuldig bepaalen wat Gods- dienst 15. — Ik erken, "et is eene foort van Godse dienst (indien wy dien heiligen naam daar aan mogen geeven,) welke geen eisch heeft op zulk eene оп er cheie © SPREUKEN 3 19: Za $, Ge d ovER DE WAARE EER, $ [1 fcheiding5 wanneer шеп, naamlyk, dezelve geheel in Ве. fpiegeling en Gelbof Пек, in de geregelde toebrenging van uitwendigen Kerdienst, -of іц den vuurig heeten yver voor betwiste gevoelens. Uit kragt van eene Bygeloo- vigheid, diep in "e Menfchen boezem gehuisvest , is de Godsdienst der menigte. al te zeer met dien geest bchebt geweest. Zy dienen сор gelyk zy een trotichen Mees- ter zouden dienen, die genoegen vindt in hunne ouder- werpingen , bevredigd wordt door hunne giften , en ge- Mlreeld door luidrugtige betuigingen van gehegtheid aan gyne belangen, en door de fterkfte verklaaringen van vyaudíchap tegen alen , die zy veronderftcllen зупе vyandes te меедеп. — Maar deeze is de Godsdienst niet aan welken sALOMO 20 veel goeds en de waare Eer toefchryft з deeze is de Godsdienst niet van jesus CHRIS» zus. De Godsdienst van deezen grootften Afgezant des , Hemels beftaat in liefde tot God en liefde tot den Naas- ten, gegrond op "tr geloof in Hem als den Verlasfer der Wereld, de Voorfpraak der Boetvaardigen, еп den Pa- troon der Deugdzaamen , door wien wy den troostvollen toe- gang hebben tot den Оррегвеег des Heelals in onze Gods- jenstverrigtingen ` deeze beltaat іп Regtvaardigheid , Biliykheid en Liefde, in Opregtheid en Edelmoedighcid van hart, gepaard met maatigheid en zelfbeftuur, en еспе eftadige agtgeeving, in alle onze verrigtingen, op ons eweeten ей de Wet van сор. Een Godsdienftig en ge- heel deugdzaam Character befchouw ik als een en ’t zelfde. Door de waare Eer van den Mensch hebbe men niet te verflaan, ’t geen enkel uitwendige Eerbetooning ver, wekt, maar eerbied des harten, °t geen niemand verheft tot een erkende uitmuntenheid boven anderen van de- zelfde (aort;’t geen altoos agting baart, еп, іп den hooge ею graad opgevoerd, eerbied inboezemt. De vraag valt, waaruit dus eene voortreflykheid gebooren wordt? Eu hoe men dezelve verkrygt? ` | Uit Rykdom komt ze niet oort. Schatten, weeten wy allen, kunnen den {noodften onder de Kinderen der Men- {chen ten deele vallen. De Voorzienigheid heeft ze on- der de menigte uitgedeeld, met eene niet onderfchei- dende hand, als ten doele hebbende, om daar.door te goonen, hoe Juttel zy betekenen in het oog van сор. De ondervinding bewyst dagelyks » dat derzelver bezit 2 е 4 VERHANDELING heftaanbaar is miet de algemeenfte veragting: Hierop bee hoef ik geen oogenblik langer (1 te (зап. "e Menfchen waare Eer oreftaät ook niet enkel uit de Waardigheid , welke hy bekleedt, of het Ampt , waarin hy gefteld is. Werden zodanige onderfcheidingen altoos, of zelfs doorgaans, verworven door zeldzaame verdienften „ zy zouden, indedaad, Eer op het Character verfpreiden, Doch, ’t is maar al te wei bekend , dat, in den tegen- Wwoordigen ftaat der Maatfchappye, dit op verre na het ge- val niet is. Dikwyls zyn ze de gevolgen van geboorte alleen, zomtyds de vrugt van kruipende afhanglykheid, of de belooning van vleiery, zwenking, en kunstftreeken; еп dus zamengevoegd met laagheid en flegtheid van Character. Aan Perfoonen, in hoogen rang gebooren, op verheevene posten geteld, 15 men veel uitwendigen eerbied verfchul- digd. Zulks vordert de ondergefchiktheid der Maatífchape pye noodwendig , en elk goed Lid van dezelve zal ze gaarne toebrengen. Maar hoe menigwerf is het gebeurd, dat zodanige Perfoonen, fchoon, uitwendig geëerbiedigd, door de eerbiedigers zelve in ’t hart verfmaad , ја zomtyds openbaar gevloekt, wierden? Hunne verheffing, indien zy zich derzelver onwaardig aanftellen, is zo verre van hun waare Eer toe te brengen, dat ze alleen hunne weinig bee duidenheid, mis!chien hunne fchande, te zigtbaarder mage ken, De aandagt hunne bedryven trekkende ‚. komt ‘het іп het helderst daglicht hoe weinig zy den (ааг, door hun bekleed, verdienen. Ik moet hierby in opmerking neemen , dat de waare Eer der Menfchen niet ontftaat uit eenige dier fchitterende bedryven en bekwaamheden, die hooggaande bewondering baaren. Dapperheid en Moedbetoon, Krygsroem, Overe winning en Vermeestering, mogen den naam van een Man vermaard maaken , zonder zyn Character waarlyk Eerwaar- dig te doen worden. Veele dappere Mannen, veele Hel- den, in de Gefchiedboeken vereeuwigd, befchouwen w -met verwondering. Hunne, verrigtingen worden vermel Hun lof wordt opgezongen.” Zy ftaan als op eene hoogte boven de rest des Menschdoms verheeven. Hunne ver- heevenheid kan , egter, niet van die foort weezen, voor welke wy met inwendige hoogagting nederbuigen. Tets meer wordt ’er ten dien einde vereischt, dan de overwin- nende arm en het onverfchrokken hart. De Laurieren des Krygshelds zyn altoos met bloed befpat, en vogtig van de tras- OVER DE WAARE BER. 5 traanen der Weduwen еп Weezen. Maar, indien ze, daar en boven, bevlekt zyn door Roof en Onmenschlykheid ; indien Qordige gierigheid, of beestlyke wellust , ег bykomt , dan daalt de groote Held tot de kleinheid van een veragt- lyk Man. "tr Geen wy op een afltand, of by eene op- pervlakkige befchouwing, bewonderen, wordt gering, en misíchiea haatlyk, als wy het van naderby bezien, .” Is >er mede als met een reusagtig Standbeeld, welks ver- baazende grootte den Aanfchouwer van verre met ver- baasdheid vervult , doch, van naby bekeeken, blykt vol onevenredigheden , wanftaltig ев ruw, te zyn. Soortgelyke aanmerkingen mogen toegepast worden op alle agting , Ontleend van Burgerlyke Bekwaamneden, van de verfynde Staatkunde der Sraarsdienaaren, of de poo- gingen om Letterroem te behaalen. Deeze verfchaffen uittteekenheid en onderfcheiding, eu moeten het, in ze- kere maate, doen. Zy ontdekken talenten, die op zich zelve fchitteren, en hoogst dierbaar worden, als men ze aanwendt tot het bevorderen van het heil des Mensch, doms. Vanhier geeven zy dikwyls geboorte aan vera maardheid, Maar men hebbe onderfcheid te maaken tusa fchen Vermaardheid en waare Eer, De eerfte is eene luidrugtige en veel geraas maakende toejuiching; de laate fte eene (Нег en inwendige hulde. Vermaardheid zweeft op de lippen der menigte; Eer rust in het oordeel der denkenden. Vermaardheid moge lof fchenken , terwyl de- zelve van agting beroofd blyft. Waare Eer fluit agting in, met eerbied gemengd. De Eer betreft byzonder uit- fteekende talenten; de ander het geheele Character. Те deezer oorzaake kan de Staatsman, de Redenaar, of de Dichter, vermaard zyn; terwyl de Man zelve verre van geagt is. Wy benyden zyne bekwaamheden. Wy wene ' {сһеп hem daarin te еуепаагеп; doch wy zouden niet be- geeren , over °t geheel, met den bezitter van dezelve ge» rangíchikt te worden, Voorbeelden. van deezen aart ont- moet men maar alte veel іп de oude en іп de hedendaag- fche Gefchiedenisfen. Uit dit alles volgt, dat wy, om te onderkennen waar- in e Meníchen waare Eer gelegen is, het oog niet moeten vestigen op eenige bykomende omftandigheden van tyd- lyk geluk : niet op gene enkele fchitterende hoedanigheid, maar op ’t geen een Mensch in ’t geheel uitmaakt, en hem, als zodanig, regt geeft om hoog geplaatst te wor- den a den rang der Weezens, tot welken hy behoort; A3 ` met } & YÈËRRANDELING met én woord, wy moeten op zyne zielsgeftetrenisfe agt geeven, «w Кепе Ziel, verheeven boven Vreest. boven Baatzugt en Omkooping; eene Ziel , beftuurd, door de beginzelen van eenpaarige Regtheid en Braafheid p dezelfde in voor- еп tegenfpoed ` die geen geld: kan ver». dokken , geen fchrik bedwefmen ; die door vermaak tót geene verwyfdheid vervalt, en door tegenheid niet weg- ‚zinkt in moedloosheid „is де Ziel die den Mensch tot hoog-- heid onder de Menfchen verheft, —— Ren, die in geene omftandigheid des feevens befchaamd of bevreesd is om zyn: pligt te doen , еп met onbezweeke ftandvastigheid te volbren= еп; getrouw aan сор dien hy dient, getrouw aan ’t Gee oof , voor welke’ belydenis hy uitkomt; vol van genegenheid tot zyne Broederen, het Menschdom : opregt voor zyne Vrienden, edelmoedig omtrent zyne vyanden, met teder medelyden jegens de ongelukkigen vervuld. Zelfverloche- nend ten opzigte van kleine byzondere’ belangen en ver- maaken; waar volyverig voor ’t algemeen belang en geluk 5 . grootmoedig zonder trots; nederig zonder laagheid; een- voudig in zyne zeden, maar grootsch in zyne gevoelens ; - op wien gy u geheel kunt verlaaten; wiens gclaad u nim- mer bedriegt ; wiens betuigingen van goedwilligheid de uítboezemingen van zyn hart zyn. —= Een , in °t kort,- dien gy , onafhanglyk van eenige inzigten van voordeel, zoudt verkiezen voor uwen Meerderen ; op wien gy als èen Vriend zoudt vertfouwen , en kunnen liefhebben als. een Broeder. — Deeze 15 de Man, dien gy in uw һап. het meest eert en moet eeren. `. - Zodanig een Character, hoe onvolkomen ook gefchetst , moeten allen bekennen, dat alleen gevormd wordt door den beftendig werkenden invloed van Godsdienst en Deugd. · Is het uitwerkzel van beginzels, die, op het Geweeten werkende, t zelve eenpaarig bepaaten, „‚ om alles te bedcn- aa ken wat waaragtig is „wat eerlyk is, wat regtvaardig is, an wat rein is; wat liefivk 15; wat welluidt, zo daar eenige a» Deugd is, zo daar eenige lof is (*).” Door deeze mid- : delen brengt ons de Godsdienftige Wysheid tot Eere. ‚ Tot ‘nadere ftaaving deezer Leere hebbe men op te mere ken, dat de Eer, die een Mensch verkrygt door Gods- - dienst en Deugd, onafhangelyker en volkomener is, dan de Eer , welke door eenige andere middelen kan verwor- ven worden. Dezelve hangt niet af van iet vreemds of с | Oits (*) PHILIPPENSEN, IV: 8. OVER DE WAARE EER. . Ф aiewendigs. °t 16 geene gedeeklyke maar eene volkomene agting, welke zy ons bezorgt. Waar wereldlvk geluk їп betrokken is, zal de Stand of Rang ons ontzag af- wergen. Waar eenige uitichieterende bekwaamheid onze verwondering trekt, is het alleen aan een gedeelie van "e CharaCter, aan °t welk wy onze hulde afleggen. Maar, wvanneer iemand uitfteekt, in weezenlyke waarde en goed- heid, is het de Man, de geheele Мап, dien wy agten. De Eer, welke hy bezit, is inwendig, Stelt hem in. ecnigen leevensítaad, zelfs in eenen geringen, doch gecft alleen gelegenheid dat zyne Deugden te voorfchyn ko- zoen, en gy zult hem eeren, als ееп Burger, of als cen Vader des Huisgezins. Schittert hy ia hooger leevens- kring, met meer luister, zulks heeft men niet alleen toe te fchryven aan de meerdere agting, uit Rang herkoms ítig; maar daar aan, dat hem een ruimer kring van werke. zaamheid geopend is: dewyl zyne Deugden zich in een wyder veld vertoonen, en dermaate in ’t licht verfchy- nen, dat zy de post, welke hy bekleedt, luister by- zetten. Zelfs in de Піе van cen amptloos leeven, еп den omflag ontwykenden Ouderdom , zinkt zodanig een Mensch niet weg in een vergeeten duisternis. Zyne here. dagte Deugden worden nog vereerd , als derzelver daad- Iyke uitoefening voorby is, en, tot het laatíte tooneel des leevens , volgt hem de algemeene Hloogasting. Тегуу, indien weezenlyke waarde mangelt, de toejuiching, welke een Mensch voor eenigen tyd vergezeld heeft, allengskens verdooft. Schoon hy een gedeelte zyns leevens de Wea reid verblindde, oniftondt zulks daaruit, dat гупе ge- breklykheid, in weezenlyke bekwaamheden , niet vermoed wierd. Zo ras het bedrog ontdekt is, verdwynt de ver- fchietende Star in donkerheid. —— Daar is, derhalven, een maatftok van onaf hargelyke innerlyke waarde, aan wel. ken wy, in °t einde, alles, wat na Pere onder de Kinde- теп der Meufchen dingt, moeten afmeeten. Naar deezen. moeten wy het afpasfen , еп wy zullen altoos bevinden, dat niets, дав ’t geen weezenlyk tot den Mensch behoort bet vermogen hebbe , om de Eer, die uit het hart voortkomt , weg te draagen, | Men voege hier by, dat de algemeene toeftemming des Menschdoms, in het vereeren van weezenlyke Deugd, ge- noeg is om te toonen, wat het waare gevoelen der men{chee Iyke Natuure is ten deezen opzigte, Alle andere eifchen op Eere zyn voorbygaande en veranderlyk, De maate van | 4 as $ | VERMANDELING agting beweezen aan uiterlyke omftandigheden , verandee ren met de vormen van Regeering , en de heerfchende Mode der tyden. Hoedanigheden , welke men in "rt eene land hoogst vereert , worden in een ander klein geagt. Ја, ’t ееп, in eenige Gewesten der Aarde, den eenen Mensch ven den anderen verheft, zal hem elders aan veragting “en uitjouwing blootftellen. Doch waar was ooit ор ’t gan- fche Wereldrond een Volk, ’t welk innerlyke waarde , onge- maakte Godsvrugt, ftandvaste en geregeld werkende Deugd, miet eerde? Voor wien werden, ip de Heidenfche Wereld ,' Altaaren opgerigt, dan voor de zodanigen, die, door hun= ne Verdienften en Helden -arbeid, door hunne uitvinding van nuttige Kunften , of door eenige treffende bedryven van weldaadigheid voor hun Vaderland of voor het Mensche dom, waardig gekeurd werden , naar het heerfchend ge- voelen, om van onder de Мепісһеп weggenomen, еп aan % getal der Goden toegevoegd, te worden? — Zelfs de namaakzels der Deugd, zo vaak in de Wereld voorkomen- de , werken tot haaren lof mede, De Geveinsde weet, dat hy, zonder den mantel der Deugd om te hangen, alles niet genoegzaam is om hem agting te verfchaffen. Tus- {chen beiden komend belang , of verkeerdheid van aarts moge nu еп дап eenigen aanzetten om den opregten en goe- den tegen te ftreeven, ja zelfs te haaten. Maar hoe zeer de Characters van zodanige Perfoonen mogen misnomen , of in een verkeerden dag gefteld worden , durven nogthans de boozen, hun, іп zo verre men ze voor deugdzaam ere kent , niet ichandvlekken. Waare Deugd {preekt eene taal, die de geheele Wereld door gehoord wordt 5 eene taal, die allen verftaan, in elk Land, onder welke Lugt- ftreek , is de hulde, daar aan toegebragt, dezelfde. Haare kring is eng. Haar duur kort еп voorbygaande. Maar de Eer, gegrond op waare Deugd, vergezelt ons door ons geheel volgend beftaan. Deeze treedt met den Mensch in eenen toekomenden ftaat, en volduurt met hel- deren glans in eeuwigheid, °t Geen hem op Aarde agting bezorgde, zal hem agtenswaardig maaken in het gezelfchap er / OVER DE WAARE EER. 9 der Engelen, in de vergadering van de Geesten der vol- maakt Regtvaardigen , waar wy verzekerd worden, dat die in Regtvaardigheid hebben uitgemunt „ „, zullen fchynen ээ met den glans des uitfpanzels, en als de Starren, voor an eeuwig (*).” === Aardíche Eer is kortftondig, en in die kortftondigheid nog met vlekken befmet. In een of ander gedeelte taant de helderheid, en de verheffing wordt vernederd. Maar de Eer, die van cop en Deugd komt, is onvermengd en zuiver, ’t 15 een luister, die van den Hee mel afdaalt, en in de Heilige Bladeren vergeleeken wordt, a by het licht van den Morgenftond, wanneer de Zon op- an gaat, zelfs by een onbewolkten Morgen; by een licht э» t geen in glans toeneemt, tot den vollen dag toe (4).” Terwyl de Eer; die de Wereld fchenkt, gelykt naar ‘de zwakke, en by flikkering lichtende, fakkel, dikwyls vere donkerd door den daar mede gepaard gaande rook , altoos verteerende ‚ en eindelyk geheel uitgedoofd, | Dat hy, derhalven , die eenig bezef heeft van "e Men- Jchen waardigheid, die in zich de begeerte tot Eere, met den Mensch te eener dragt gebooren, gevoelt, na de vol- doening van die aandrift ftreeve , door middelen zyner Natuure waardig. Dat hy het niet laate berusten by eene dier uitwendige Onderfchetdingen , door ydelen trots in- gevoerd. Deeze kunnen hem niets meer dan de fchynver- tooning van Agting verzorgen. Dat hy zich niet kittele Wegens de toejuiching , welke deeze of geene ten toon- Ápreiding van bekwaamheden hem verwekke, Deeze toe- juiching kan met verfmaading gepaard gaan. Dat hy uit- zie na ’t geen zyn Character, als Mensch, waardigheid by- zet. Dat hy deeze zedelyke hoedanigheden aankweeke, welke alle Menfchen in hun hart eerbied toedraagen. ,, Dan » zal de Wysheid zynen hoofde een aangenaam toevoeg- s, Zel geeven, en hem eene cierlyke Kroone leveren.” Na deeze Eere mogen wy allen ftreeven. Na dien prys mag ieder, van welk een Leevensrang ook, dingen. Niemand maake zich diets , dat ’er in het Godsdienftig gedeelte van dat Character iets is, °С welk daarover een on- (*) Dan. XII: 3. СТ) 2` Sam, XXIII: 4. SPR. 1: 18, 5 zo VERHANDELING OVER DE WAARE ER, donkere fchaduw verfpreidt, of (trekt tot wegneeming van die Адип, welk de Menfchen doorgaans genegen zyn gan voorbeeldlyke Deugd te'fchenken. Valfche denkbeel den moge men zich van den Godsdienst vormen ; valfche en onvolkomene bevartingen van de Deugd hebben menig- maal in de weereld de overhand gehad. Doch tot waaren Godsdienst behóort geen naare droefgeestigheid, geen cugezellige geftrengheid , ftrekkende om de Menfchen de zamenileeving te doen ontvlieden , of de betooningen van: werkzaame Deugd te belemmeren. Integendeel, het Gods-` drenftig beginzel , wel begreepen ‚ vereenigt zich niet al- ken met alle zodanige Deugden; maar onderfchraagt,. verfterkt en bevestigt, dezelve, Godsdienst is verre van: den luister eens Characters te verdooven „ integendeel wordt die daar door vermeerderd. Deeze voegt aan de Zedelyke Deugden iets eerwaardigs toe, еп maakt een deugdzaam Character heiliger. Мег де cieraaden van een Paleis, om zo te (recken, vereenigt dezelwe de grootsheid van een Tempel. ‚ die Godsdienst en Deugd vaneen fcheidt , kent noch den een, noch de ander. `t is de vereeniging dier beiden, welke "a Menfchen Character volmaakt. ’t 15 deg, · zelver vereeniging , welke de groote Mannen vormde, die, in vroegere eeuwen , met zo veel Eere fchitterden , en wier Gedagtenis nog leeft in de Naagedagtenis der volgende Geflachten. „‚ Zy waren Mannen der Barmhar= s» tigheid, wier gerestigheden niet worden vergeeten; zy э werden in vrede begraaven, en hun naam blyft van ge- s flachte tot geflachte : de Volken vertellen hunne wyse „ heid , en de Gemeente verkondigt hun lof” —= , an hieldt „” zegt daarom de Schryver van het Boek der Wysheid , vn meer van de Wysheid , dan van Schepters a» en Throonen 5 Rykdom agtte ik voor niets in vergely- »› kinge met haar. fk vergeleek geen Edelgefteente by an haar: want al het Goud ten aanzien van haar is als „ ten weinig Zands; en Zilver is als flyk tegen haar te an rekenen. Boven Gezondheid en fchoone Geftaltenisfe a» heb ik haar bemind, en heb ze verkooren voor can „s licht: want de glans uit haar wordt niet uitgebluscht. an Zy is den menfche een fchat, die піст afneemt, ец die a, dezelve gebruiken krygen Vriendfchap by сор (*).’ ` (*) Boek der Wiystieid, VIL 8, 11, 14. WAAR- а WEGENS NET DOORBWELGEN VAN ЖЕМ SPELD. 1t zx ` ' ‚ { - . 4 „ WAARNKEEMING EN CENKEESWVZE, GEHOUDEN NA HET d BOORZWELGEN VAN EEN SPELD. at het ongelukkig doorflikken van Spelden en Naalden , Р in ons Laud, menigwerf gebeurt, en niet zelden de: treurigfte gevolgen na zich (eent, is meer dan te veel bee kend, еп men vind, in verfcheide Geneeskundige Werken , snerkwaardige voorvallen: daar van opgetekend ;' dan men: beeft niet altyd gezorgd, om teffens eene, beide met eege - goede Theorie en Ргайук, overeenftemmende Geneeswyze aan de hand ге geeven, eu dit is ongetwyfield de oorzaak waarom meenig Geneeskundige, fchoon tydig by zulk een voorval geroepen ; gewooniyk geene andere middelen аап» wend, dan om, ware het mogelyk, de nadeelige toevallen woor té komen; verwachtende dat de -goede moeder Natuur het overige werk wel afdoen, en dit vreemde Dchagm op’ deeze of geene wyze wederom ontlasten gal. Daar evens wel door deeze , of zomtyds nog wel erger, behandoliag de Lyders aan het dreigendfte gevaar blootgefteld worden, zo is het wel der moeite waardig, om eene andere en betere Geneeswyze algemeen bekend te maaken, in hoop dat men aardoor, by zoortgelyke voorkomende ongevallen, terftond de vereischte hulpmiddelen zal gebruiken , om de door- gaans zorglooze „` doch altyd ongelukkige, Lyders , of liever yderesfen „ eene fpoedige hulp te veríchaffen , en het із alleen tot dat oogmerk, waar toe de volgende Waarneeming еп de daarby gehoudene Geneeswyze, aan het Publiek word medegedeeld. . | De ‘Dienstmaagd van den Heer у. м..... te Amfterdam, had het ongeluk, om op Zondag namiddag den 1 зеп Noe vember 1791, een zeer (сһегре (реја, van meer dan een duim lengte, by het aankleeden, door te flikken; terftond hier op gevoelde ży eene Uert fteekende pyn in den flokdarm - ХЕР op de hoogte van het fchildwyze kraakbeen Cartilago Thyroidea) ; men liet haar kruim van brood en ekookte aardappelen doorflikken , doch dit vermeerderde е руп grootlyks „ toen deed men haar eene goede hoe- veelheid boomöly met zoetemelk drinken , het welk eene verzagting te weeg bragt, maar geene walging noch over- geeven „ zo als men gehoopt hadde. ` Den volgenden dag haar bezoekende, was de pyn nog op dezelfde ріаа(ѕ ; zy had een onrustigen nagt dourgebruut, 2 | Ze evene / ка WEGENS MET DOORZWELCEN ° evenwel was er weinig opzetting in de pols, zo dat ik voer als nog eene aderlaating onnodig oordeelde, Uit de boven. gemelde en meer zoortgelyk genomene Proeven om drooge Исһаатеп door te flikken , waar by dan telkens de руп ver- meerderde, fcheen het my toe, dat de fpeld, met de punt · naar om Lag, fchuins in het inwendige bekleedz A van deg Oefophagus , (tak, en daar door belet wierd om naar bene- den te kannen daalen; ik fchreef haar, met oogmerk ощ. te beproeven , of dezelve naar boven konde ontlast wor- деп, deeze infufie voor, Во rad. Ipecac: Zii, inf. сит f. qe A ad Zvi: col. adde [i emetici gr. iv, oxymell. fquill: 51. ss. — Dan zy, om het overgeeven zich gemaklyker te maaken. dronk zulk eene hoeveelheid. water en melk, dat het vomitief daardoor dermaate verzwakt wierd , dat het flegts twee keeren , en nog maar zeer flaauw , werkte. e hier op gevolgde парт was niet rustiger dan de voo» rige; op den 15den bevond ik alle de omftandigheden even als daags te vooren; ik befloot dus om door een ander mid- del te beproeven, of ik myn oogmerk bereiken konde; ik Бет haar eene vry aanzienelyke portie half gaar geftoofde roode kool eeten, en liet haar een vierendeel uurs daar па het volgende poeijer op eene keer inneemen, Be pulv. rad, есас: zi, li emet. gr. iii, Arcani dupi: Di т. pro dofi. verbiedende haar daar by , om niet meer water en melk te drinken, dan alleen voor den dorst nodig was. Dat ik, door het eeten der roode Коо], niets anders beoogde, dan om daardoor een middel te krygen, waardoor de fpeld konde gevat en naar boven uit gebracht worden, laat zich higtelyk begrypen; ook heb ik naderhand tot myn genoegen ontdekt, dat de Heer Le TUAL, by gelegenheid dat zich eene doorgeflikte fpeld reeds in de maag bevond, juist het zelfde middel beproefd heeft, en daar mede naar wensch ge- laagd is (*). Dan dit volgde hier niet , de kool en een goed gedeelte flym, wierd naar boven uitgeworpen, doch fpeld bleef op de oude plaats ftecken. In den volgenden nagt echter zakte hy van zelve om laag, еп ik bevond haar den 1бЧеп over eene geweldig fteekende п klaagende , omtrent den grond der maag , naar deszelfs utgang (pilorus). Dit bewoog my om op eene andere wyze te werk te gaan , en Ík liet haar dierhalven , twee ach, (*\ Vide Commens, de rebus in feiert. nat. ©? med. gestis, Vol. XVII » Pag. 314. VAN EEN sPELD. 13 achter een volgende dagen niet anders dan in zoetemelk dik gekookte rystenbry eeten , en íchreef haar ieder dap den volgenden koeldrank voor, Bo 4q. Hordei Zei, fal. prunelli. Zi, Јрес. diatrag. fr. Ziii, Syr. Moror. Za, Laud. Liquid. Sydenh. Эё m. Myn doeleinde was hier mede twee- ledig , eerst ош de ontfteeking te weeren , en dan ош, door eene zwaare еп lyvige ftoffe , de fpeld naderhand zo veel te gemakkelyker uit de maag door het darmkanaal te kunnen afvoeren. Den 18den bevond ik alles nog in denzelfden toeftand ; nu Schreef ik haar het volgend middel voor, Be Ag. Hordet Zviij, pulv. rhei, fpec. diatrag. fr. ana дїї, falis prunell. Zi , Syr. Mororum Zi. т. om alle ишеп een theekopje daar van koud te gebruiken. ` Naa het gebruiken van het braakmiddel had zy geen ftoelgang weder gehad, maar hier op volgden dien dag vier ruime ontlastingen; zy bragt den volgenden nagt zeer onrustig door, tot in den morgenftond van den roden , toen zy omftreeks б uuren eene hevig fteekende руп in den endeldarm gevoelde, met perfing om af те gaan, het welk dan ook kort daar op volgde , en waar by teffens deeze gedugte vyand gelukkig geloosd wierd, Daar ik haar op dien dag reedlyk wel bevond , fchreef ik alleen eenige volgende dagen een zagten leefregel voor, en verliet haar met wederzyds groot genoegen. i Amfterdam, 23 Dec. 1791. ..... Мей. Dr. BERIGT VAN DE Nardus Indica, of Oost- Indifche Nardus) - Door GILBERT nLANB, М П. Е. R.S ” (Uit de Philofophical Transa&ions Р. П. for. 1790.) г. BLANE heeft, met veel oordeels, en zeer voldoene de , ons de waare Oost- Indifche Nardus , onder de Ouden zo zeer beroemd als een heilzaam Geneesmiddel en aangenaam Reukwerk , doen kennen. De ontdekking werd gedaan door zyn Broeder, in Andie, vergezeld met deeze optekenenswaardige om(tandigheden. — Den Nabob Eier vergezellende op eene zyner Jagtpartyen , na het Noordlykst gebergte , Попа ik verfteld , wanneer wy de Rivier Rapty , omtrent twintig mylen van den voet der bergen, overgetrokken zynde, de lugt met een geur van Wee A BERICT VAN DE NARDUS INDICA: welriekende kruiden vervuld vonden. De reden vraagendes kreeg ik tot befcheid , dat die geur voortkwam uit de wors telen van het Gras , platgetreeden еп uit den grond ge= rukt door de pooten der Olyphanten en Paarden, in den Duer des Nabob рег. ‚ Het laud was wild en onbebouwd „ en dit was het ge- meen Gras ’t welk den grond bedekte; groeijende in groote bosichen digt by elkander, en mt algemeen van drie tot vier voeten lang. Naardemaal het winter was, bloeide het niet. Het grootlte gedeelte was ook afgebrand ор den weg dien wy volgden, ten einde het geen beletzel mogt veroor- zaaken aan den MVabob, om zich ergens neder te ilaan. ` lk droeg zorg, om , met beleid , eenige Planten uit te fpitten, welke ik zond om geplaatst te worden in myn tuin te Lucknow. Zy tierden ‘er weeldrig , en in den Regentyd chooten zy ter hoogte van omtrent zes voeten op. De boorelingen noemen deeze Plant Terankas , °t welk in de Hindoo-taal letterlyk betekent Koorts-bedwinger , uit hoofde уап de kragt, welke zy daar aan toefchryven. De geheele Plant heeft een fterke fpecery-geur; dan en de kragt en de reuk huisvesten voornaamlyk in de wortelen , die in het kaauwen een bitteren , warmen , prikkelenden „(озак hebben, eenigzins gepaard met dat gleeiende in den maud, °t welit Cardamom veroorzaakt. Deeze ontdekking van de Nardus Indica beantwoordt zeer juist aan een voorval door -ARRIANUS verhaald ‚ in zyne Gefchiedenis des Krygstochts van ALEXANDER DEN GROU- TEN in Indie. Ну {стуб Lib. VI. с. 22. „, dat, дейип» an rende zyn optocht door de wildernisfen van Gadrofia , өэ de lugt vervuld was met de geur van de Nardus, plate з» getreeden door de voeten des Legers; en dat de Phente ag Ciers , die den tocht bywoonden , een zeer grooten voor- > raad daar van, als ook van Myrrhe , verzamelden , om ze ə» in hun eigen Land, als Koopwaaren , over te brengen.” ‚ Eene Aftekening vaa de Plant in bloei, en een wel waarde gedroogde Plant, ftelden Sir JOSRPH BANKS Daat, om, volgens de kenmerken der Kruidkunde, te bee paalen, dat dezelve eene foort уап „Andropogon was, Ver- chillende van alle Planten , onder den naam van Nardus uit Indie gebragt, alsmede van alle van dig (oort tot nog toe in de Plantkundige Stelzels befchreeven, -~ PROX- PROEVE, СЕЙОМЕН OP ZEEWATES. ks PROEVE, GENOMEN OP ZEEWATER UIT WYD VAN EEN GE: LEGEN DEELEN DES OCEAANS,. DOOR DEN HRER BAUMÉ, (Hit, & Меш, de "Academie Royale des Sciences, бс) e Heer DE races verfchafte' den Heer BAUMÉ vier D vlesfen Zeewater, door hem ор zyne Reize gevuld, in ondericheide deelen des Oceaans , op twaalf vademen diepte beneden het oppervlak der Zee. Eén deezer Vles- fen , gevuld op 319°, 41/ Noorderbreedte „en 21° 15/ Wess terlengte, van Parys, gaf een vry iterken zwavelreuk uit, die, nogthans, in LC verloop van één dag weg was, fchooa men de Vies, onmiddelyk naa het openen , weder wel toce gekurkt hadt, — In alle de Vlesfen was het Water vol. komen helder, zonder eenig hezakzel, —— De evenredig” heid van Zout was in alle bykans gelyk, еп bleek, by de Proeve, alleen een vyf еп twintig{te gedeelte van °t gewigt des Waters te bedraagen, | PROEVE, OVER DE VERANDERINGEN DES BAROMETERS. (Uit het Engelsch van den Heer RICHARD KIRWAN.) (ër de veelvuldige Naafpeuringen, die , zints eene Eeuw , de aandagt der Natuurkundigen bepaald еп. hun geest geoefend hebben, is er geene, welke meer aan den voortgang der Natuurkennisfe toegebragt, en aan het Menschdom uitgeftrekter ёп onmiddelyker voordeelen be- zorgd, heeft, dan die de Natuur еп de Eigenfchappen deg" Dampkrings zich ter voorwerpe ftelden. Om niets te gege gen van de diepzinnige Opfpeuringen van SCHEELE , van CAVENDISH еп Van.PRIESTLEY у die zo gelukkig de ver- borgenfte hoedanigheden deezer Vloeiftoffe ontwikkeld hebben , is het aan de ontdekking van derzelver alge- meener en merkbaarder eigenfchappen , ik wil zeggen haare Zwaarte en Veerkragt, dat de Werktuigkunde en Starre- kunde haare volmaaking hebben dank te weeten. De Barometer is het werktuig, "reck de Natuurkundi- gen eerst opgeleid heeft om te veronderftellen, en vervol- gens volkomen te bevestigen ёп te bepaaten , de ef . еј \ te PROEVE ; OVER DE VERANDERINGEN heid en grenspaalen dier сісепісһарреп. Aan den Barometer zyn wy verfchuldigd de oplosfing van een vraagftuk, °t welk , vóór deszelfs uitvinding , buiten het bereik van в menfchen verftand fcheen ; naamlyk , de naauwkeurige kennis van het gewigt des geheelen Dampkrinigs, die onzen Aardbol omringt. —- °t 15 dit Werktuig, ’t.geen in de handen van OTTO GUERIKE , en van onzen onfterflyken Landsgenoot BOYLE , aanleiding gaf tot de ontdekking еп verbetering van den Lugtpomp; eene ontdekking, die op zichzelve ontelbaare andere heeft doen gebooren worden. 