Maleisch-Nederlandsch woordenboek
'^J 193 r-5^ (^^ i ^ i, mercĕwap, overkoken; opborrelen ^ zooals vocht in gisting, champagne, seltserwaler met suiker en dergelijke; van vuur en andere gloeiende zelfstandigheden gloed idtsiralen (vgl. jav. oemob van een vroeger ob, oud -jav. hwab, T.). L,_ g ■? #) ) röpak, wanordelijk, onordelijk (in wanorde) zooals bv. een vaar- tuig of eene kamer, waar alles heen en weder slingert of niet op zijne plaats ligt. C i <i S I- röêM^ak, van vuur zich uitbreiden; van iemands vermogen vermeerde- ren, toenemen, IL, röëwak-S, naam van een' vogel. ^ C.^^ 0, \ röki, batav. — verb. ned. > ipj i roki, batav. rok.— [B.]. ^ A i, r€ekoe-3, naam eener soort van munte, nagelkruid, koningskrnid, ba- silicum. ^ JjlÓ §\ ) roêkoeiig, gorgel; réköêiigan en kerdékcên^aii, keel — [L.]. ^, è.S #) \ rokok of röko, cigaartje, strootje (meestal van nipah-bladeren, T.); meröko, een cigaar rooken, LLS $\ \ vübgi (skr. rogï, onwel, iets man- keeren, T.), schade; nadeel, verlies; keroég^ian, schade, die geleden is. -K-Ci3 #) \ rógo, batav. (soend., T.), in of door iets heen tasten. — [B.]. ^i^.^ p É \, nierögol, eene meisje of vrouw onteeren, door in haar slaapvertrek te komen, hetzij de bijslaap al dan niet uitgeoefend worde; schenden (oud-jav. pe- roegoel, meroegoel, dat ook in mal. geschriften vaak voorkomt, T.). <- ] A i roei, w. sum. ('t Engelsclie rule, T.), een liniaal of linieerraam, zooals de maleiers gebruiken; zij spannen namelijk eenige draden evenwijdig over een raam, bestrijken deze met een soort van verw, leggen alsdan het papier er op en drukken dan de lijnen op deze wijze over; Iberoel, linieeren. — [N.]. -X- c /^ PJ , sterk verlangen, streven naar iels; zeer korte uitspraak der klinkers dlam- mah en kasrah, voorn, bij het lezen van den koran, doch zoo, dat zij prosodische waarde behouden. — z. ^ '^ t. ^ A V röma — skr. r o ma — , haar van het Kchaam; borstel; wol; b(ï3loe r., pleon. in plaats van r. of böêloe. p^ , de Grieken, voormaals aan de Romei- nen onderworpen; de Oost-Romeinen; de Turken, als overweldigers en veroveraars van het oost-romeinsche rijk. r^j rögok, z. ógók. MAL.-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEL II. 'J>J ruêwam, klein-puistuitslag; gier stuif - slag; uitslag ten gevolge van hitte, l)estaande uil vele kleine puistjes: kleine 194 ""^J roode puistjes, veroorzaakt door hitte, zoo- als bv.' door onzindelijkheid ; bertĕwam , van de huid puisterig enz. JU 'jj , pers.^ zakdoek; z. ramal. cr^JJ "^ O'/v^ 4 \ rcjeinit, w, suni., ongerust, bedrukt; ter nedergeslagen. — [N.]. \*lys^ É \, meröniit, fijn werk verrichten; knutselen, iJ^^^J röêmoes, verb. van j^^. l JLo^ i, merömok, stil ineengedoken zitten, zooals bv. een ziek hoen. I. roman 9 gedaante, houding, voor- komen, IL, afgesneden aar, als er de zaadkorrels uit zijn, hetzij de aar met een* korten steel, zooals de padi, of kort boven den grond afgesneden wordt; slroo waaraan de aar is (vgl. jav. oman, T.). ¥c r^^^ i roemin, w. sum., koraaltjes. — [N.] ; benaming van een soort van goud- of zilverdraad, dat uit Turkeye zou komen, roemin zijnde ^^j'^ vgl. daj. roem i (T.). c5i/0|^ 4 rdmah, wmiing (ook van sommige dieren, bv. den orang öötan), huis; de door éêne pennestreek verbonden letters in een woord; lettergreep; r, tangga huis dat men bewoont, eigen huis, eigen haard (z. onder tangga. T.); r. lintang, huis dai met de smalle zijde loodrecht op den weg of de rivier staat, alleen aan vorstelijke personen geoorloofd (vgl. onder JU, T.); percémahaii, woning, in eeti' overdrachtelij' ken zin; bij een onderzoek de hoofdpunten, waarop men als het ware vasten voet kan vatten; beperoémalian b^nnar tdêwan b^rtanja, gij vraagt zeer kategori sch^ of pertinent, / wO |K t , grieksch, oost-r omeinsch, lurksch, ,,4|^ i rcjèwaii, z. arcêwan. \^^^y3 #) \ röènoet, z. clënoet; — ^^2^ w. sum., in hetzelfde spoor of indruk terug keer en, ontvangen; son^soii<2: rcênoet, eene wijze om de toekomst te voorspellen en wel op de volgende manier: ^-x^; van deze figuur begint men op eene bepaalde wijze te tellen; telt eerst de zes bovenste of dunne beenen der hoeken en dan de zes onderste en gaat zoo voort tot men een bepaald cijfer heeft bekomen; houdt men alsdan bij een gelukkig schrapje op, dan volvoert men zijn voornemen. — [N.]. c / (,Xj #) \ ^^ *^j ^j ' '^hübarber, ^ ( ^ 0\ S roenei , w. sum., regenboog. — [N.], jJa i I., lïieröêwah, aanroepen, toeroepen. 't^^J 195 ^^j \\., van goederen veel ruimte beslaand, in vergelijking met het gewicht, zooals hv. rotting (z, roewa IL). III., batav., uitspraak van ^)^j ). IV., uitwerpen; wegwerpen. — [C.]. ^>£&#N \ roehoem (en roehoen) Men. uit- ^ spraak van ^^ . . — [T.]. / C #^ s I. rcêjoe of rcêjoet, zeer verkleefd; met tederheid gedenkend, zooals bv. een kind aan zijne moeder en omgekeerd. IL, röêjoe-S, naam van een zoetwater- visch. *III. v^. sum., een korte knods. — [N.]. / C>#) \ I. röêwai, vogel, van de grootte eener kip. IL, te zwak voor het gebruik; niet stevig genoeg; p^rahoe r., een zwak vaartuig; tijang ïtoc r., die mast is niet sterk genoeg. Lx^ #) ) rCèjoeb, van de zon sterk naar beneden gaand; van de oogleden van slaperigheid dichtvallend. ;j>^> #) \ roejoet, z. röèjoe I. S' iX^ A i , zien, zoowel met de oogen als met den geest; gezicht.; aanblik; beschou* wing; gezicht (vy^aarneming door het zien); rcejatoe Ihilal, het zien der nieuwe maan. 'ty-^J> rajoen^, hout der palmboomen, in tegenoverstelling van het merg; pa- gar r. (omheining van roejoeng), naam der hoofdplaats van Menangkabau, zoo genoemd, omdat de omheining van het vorstelijk paleis bestond uit pieken, waarvan de schachten gemaakt waren van de röèjoe ng der ka- boeng. L iL> 0. i röjak, van zweren en wonden grooter worden; van iemand die aan het huilen is erger huilen, — z. rêbak en lïjau. ,♦0 #\ K röjaii, naweeën na het kramen; r. tahi, hardnekkige diarrhee na het kramen; r. naïk k^öëloe of r. naïk k^ka- pala, hardnekkige hoofdpijn na het kramen; r. anak (niet ingevuld, T.); r. haidl, menstruatie, die niet op den gewonen tijd wil ophouden; merójan, sukkelen na het kramen. (^ -Q.-^ $. \ rónjok, verlept, bv. van een hemd, dat gestreken, van papier, dat glad en stijf was; van het gezicht van oude menschen afgeleefd. ^ é^ A i , di ronjo moeloetiija, batav., d i gosok m., bv. de bek van een ondeugende kat, die met tjabé wordt in- gewreven. — [H.]. ^ \Vjè i roehara, troosteloosheid; groote ver- warring. — [C.]. — z. hïroe-hara. y c y /^VaA \ en ^Uib^, plur. ^j, ibU^ en ^j^uib. , monnik, voorn, een christe- lijke (z. rahib). 13* CJ^^ 196 y' u } ^VaAj P^i"'- ^an S-^li / / c / */ws»\j \ rejasa, jav., /in. — [C], ver- keerd gehoord in plaats van 110«. <XjUA\ en LiUa>;, ^^.Awwfb \ rahasïja, z. i oesïja — ^ lalisi- ken, w. Slim., fluisleren. — [N.]; z. rosé (T.). X5 S> 9^^^^ «'^ P^^^^' verpanden / C \ rai, uitroepende nabootsing van een '* kletterend geluid, als dat van regendrop- pels, die legen een glazen raam slaan, erwten, die op een' planken vloer vallen, en dergelijke. — z. d^rai. /C \ en »^^ , plur. van ^f 5; • C \ rij») t^>'o%'/<^; verheugd, blijde. S/ \^ i L, goede, aangename reuk. IL, z. onder ^^l^; • \o 1 rij^ en rijak — C^— , sehijnheiUg. \^ i, veinzing, huicheling; valschheid, \y plur. van ^^. .*j.A.:^b \ Plwr. van ^;^^- r^djasa (T.), <Xvm\j S^ opperbevel; opperheerschappij, sou- vereinileiL ^Vop' ur. van ^^ 'V y /■ «^ao\j \^ bedwang; herhaaldelijke oefening; "^voortdurende poging, om zicli te bedwingen (zijne hartstochten meester te worden); kastijding; ascetisch leven, j^i^ af) i rèak, batav. (jav. rijak), slijm, fluim, — [T.]] kwijlachtig speek- sel; spuwen. — [B.]. J^JV^ i, jong oefening, lemming; africh- ^ting; zelfbeheersching. \j <, phir. ^^T.,, door drank verzadigd; ^o^ verzadiging bevochtigd; dronken; saprijk; bloeiend; frisch; krachtig; jeugdig; schoon; door drank verzadigde enz.; begin der jeugd. — lJJ fem. — De Mal. gebruiken liever het fem. ^^^^ i L, merïba, op den schoot houden, op den schoot nemen; ribaSlii, schoot (men.: harïban, T.). II., z. b^. ^^^^^.^ i ritooe, duizendtal; duizend; serïboe, èén duizendtal; één duizend; riboe-2, plur; 2^., naam eener kruipende plant, wel- ^L-^ y 197 *^i<:^ y ker fijne blaadjes gegeten wordt; 5^. soort van lovertjes van geslagen goud of zilver; beriboe, met duizenden; beribcèaii, bij dui- zenden; tïga r., drieduizenden; berapa r.? hoeveel duizendtallen of duizenden? (op die vraag kan zeer goed soewatoe of satoe, geantwoord worden). -X- ^^_^^A^ i rĕbo, balav. (bal. van haar en bladen weelderig, T.), goed in zijn plunje zitten; rijk zijn in artikelen van weelde. — [B.]; pakéjaniija rébo, hij heeft veel kleeren, — [H.]. \^2;ys,/^j^ 1 riboet, storm; geraas, als dat van een storm, een groote menigte in beweging. — ^ribot sikapoe, w. sum., een hevige storm, orkaan (vgl. s i -k aba- 2, T.). - [N.]. Ljix^ i rebak, lang ingescheurd, zooals b v. een zeil, een stuk papier (z. rabak); merebak, van wonden grooter worden; zich uitbreiden, — z. rojak en lïjau. •^(^Cx_^ i rebek, balav. (jav. rebet, T.), ruig, bv. als een open gesneden boek of gescheurd papier; vuil, niet glad of sehoon; mata r., oog en, die niet uitgewas- schen zijn, — [B.]. — z. bëbes en g^rëpes. /♦^A-> \ rêbaii, z. ëban. <K\^ S rcbeh, los afhangend, zooals bv. een gebroken vlerk van een' vogel, een gescheurd zeil^ een nial^ die tot wand- bekleeding heeft gediend; onordelijk, schetf of in Parden neder hangend, zooals bv. een kleed, een geknakte tak; van de oogen de onderste oogleden nederhangend en gedeel- telijk de binnenzijde ver toonend (vgl. rë- djeh, ï.); slordig nederhangend, zooals bv. een gebroken lak, kleederen aan het lijf enz. ^ (j^) \ rèjöt, batav. (bal. rèjod, T.), rèjat rèjöt, bouwvallig, — [H.]; oud en scheef; op instorten. — [B.]. ^_»^> i , rĕta-3, gemeenzaam samenspreken, kouten, over koetjes en kalfjes praten, hannes sen. • ♦^/L> \ ritiii — verb. ned. — , ruiten in ^l kaartspel. ^y i rêdja, snipjper; wegwerpsel; redja-2 ^ kaïii, snippers van lijnwaad; rĕdja-3 ajam, wegwerpsel van een geslacht hoen, zooals de poolen, de punten der vlerken enz. «X:^^ i rĕdjeli, van de oogen leep; van de onderste oogleden nederhangend, zoodat het binnenvlak gedeeltelijk zichtbaar wordt (vgl. rëbeh, ï.). 4S^> \ ritjau, uitroepende nabootsing van een rad, snaterend geluid, zooals dat van sommige snippen. — z. g^rïtjau. ^ i^iS^U \ ritjili, w. sum., stukje, brokje; ma (Uj bole(h) saritjih sa- oraiij^* (o e rang), opdat ieder wat krijg e. — [N.]. ^■J. 198 b.j ^j, plur. ^^, ^^G^, ^I^Jl ..et ^IsiX) ^ i , plur. ^^Arv b , , welriekende plant; honingskruid — basilicum» ^Ó<m^ \ ridi, soorl van draagbaar oïmaL — [C.]. Q4\-> i ridiiig*, soorl vaii we//eai of strop- ^^ pen^ om grootere viervoetige dieren, bv. herten, te vangen (vgl. bat. siding, T.). ^ 1 rëdaii, naam van een' boom, die (jCXj>. eene eetbare vrucht draagt. ^ i '• 5 ^j>^ y (bal. rèród, T.), nierèrot, ba tav., zich in eene lange rij achter elkander bewegen, bv. van menschen of rijtuigen. — [H.]. ^ (^ j ^ i (bal. uitspraak van 't jav. li- rik), meririk, batav., van ter zijde aanzien. — [T.]. -X- C ^ ^ \ rèrok, batav., ter zijde zien van de oogen; luerèrokiii , van iemand in gramschap de oogen afwenden. — [T.]. / M*0 \ nsa, waterachtig gezwel; naam eener ziekte, waarbij zich water- achtige gezwellen vertoonen; gezwel, wen, ^ ( w^O \ risoe, benk., rimpelen. — [C.]. ^f W40 \ MSi, batav., gevoelig; pijnlijk; teder van vleesch. — [B.]. / fJ40 \ I. rïjas — verb. van het ook gebr. II., z. ^^). / . j cXaas^ \ residen, — verb. ned Indië. , Resident, opperhoofd van een gewest in Ned. ^ i risik, geheime mededeeling; ge- heim; gefluister, 4A^ \ rïsau, wrevelmoedig; tot kwaad doen, zelfs tot moorden, geneigd; losbandig; bandiet; schelm (z. r on s ing); merisau, zich wrevelmoedig enz. gedrogen; een losbandig leven leiden; perisaii, wie zich als een landlooper gedraagt. ^^Xj^d^j plur. van i^^j. -V' ,.\jK^ \ en (jUjf> ^erst en best gedeelte van iets; bloei der jeugd ^ eerste jaren der jeugd. ^js i I. rijan^, het strijken met de riemen; i\ kïri! pahoet kanan! strijken bak- boord! haal op, stuurboord! IL, duizeling, duizeligheid voorn, door zich op eene hooge plaats te bevinden; r. semangat, het verloren gaan van het be- 'wust zijn. * III., w. sum., willen; kunnen; liefheb- ben, = soeka (vroolijk, T.). — [N.]. IV., rijang-3, 1^. naam eener soort van krekel; 2^. naam van een' boom; 3^. naam eener kruipende plant. y 199 'CHj ^ \^2>^"*-^ v riiigat, batav., de boni. — [G.]; reng^at, bedoeld, daar C. barst las? (T.). A ^ C J^"*-rl ) ^'^^^'^^ eiiiii8:iis, iiaaiii vaii een boom. — [L. bevv.] ; rengiigas? eioL) V ^ , nicriiig^ik, aanhoudetid en in een' huilenden loon om iets verzoeken; om iels jan/een; aanhoudend enz, om iets enz. bij iemand aandringen, — rëii^ek, onophoudelijk en op een' huilenden loon, of al jankende y nu dit dan dal vragen, zooals bv. kleine kmderen (in 't bandschrift waren ringïk en rengek, als twee verschillende woorden behandeld zonder dat van 't eene naar 't andere verwezen werd, T.); mere- ngek, onophoudelijk enz. vragen; dergelijke vragen lol iemand riehlen; met dergelijke vragen bestormen; om iets grijnen, janken, krijten zooals kleine kinderen. ..*Jt> i ringan en heringan, licht, ver- licht van ziekte, smart, kommer enz.; van weinig belang (vgl. ^,j)y al waar de uitspraak verschillend opgegeven wordt, T.); m^mböêwat r., licht achten; meringauken, licht enz. doen zijn (maken); verlichten; licht of van weinig belang achten; niets geven om iets; seringan, naam eener plant, met de bladeren w^aarvan men tegen de beenen van kleine kinderen slaat, die moeielijk loopen (bal. iïng-2 van iïng, ligt. T.); na die operatie zouden hunne beenen lichter worden. « / ♦ wib \ , sapoe-3 ringin , soort van jongens- spel, waarbij men in een rij zit met recht vóór zich uitgestrekte beenen; terwijl een der spelers over die uitgestrekte beenen strijkt. «** C a.^ \ rïjapj van kleine kinderen, jonge dieren of planten gedijen, goed op- komen, opschieten^ opgroeien; groot worden. (^^;^/jLJ \ lëpoet = rampoes. -X-/ KKkCLJ> \ rêpoes (z. rimpoes, T.), opbinden, samenbinden. — [C.]. / W4JLJ \ rëpes, niets beduidende dingen verrichten, beuzelen, in dien zin. ■X- iil-> \ rêpang, batav., houtje, waarop men netten breit. — [B.]. C ^ xA*_^ i rêpek, beuzelingen vertellen, tot vervelens toe over iets praten, lullen. / _^>_^ i I. ripi, de teenen der vogels. — z. tjaugkir (waar rïpai opgegeven wordt, T.); r. ajam, naam eener plant welker bladeren jeuken. II., meripi, z. s^rah, aan iemand iels - als voorwerp van handel te koop geven, zonder dat de andere het kan weigeren aan te nemen. ■X- (^ Q-> \ I. rijak, z. jJ^. IL, kattepootjes; merijak, kabbelen. III., z. \j. cK; 200 ^■J L iL> i lïjoek, verwrongen, verdraaid, ver- zwikt; verwrikl, verstuikt. L,f Sv— ^ i L, mereka^ overwegen; ontwerpen, schetsen, *1I., djang'aii berêka-S, balav., /^om/ kom! geen malligheid, — [B.]. ^ (J>'^^*0 \ rikat, modder; modderpoel, — [C.]. z. lïkat. ^ 0'^^^.> ) rikoet en ikoet, batav., volgen enz. — [H.]. — Omdat het batav. de r in 't praefix ber altijd weglaat, heeft het bij berikoet de r tot 't stamwoord gerekend; vgl. robah. — [T.]. /*y^<> S rïkaii, ^oor^ van mat, om er het ruwe sago-merg op te trappen. /•>>s> \ reken — verb. ned. — rekenen; rekêuan, wat gerekend is; rekening. 9L/Jj\j^ ) rekening — verb. ned. — rekening. ^/ }^>o \ rêges, batav. (uit 't bal. of jav., T.), afgerafeld, kaal; ont- , bladerd; gescheurd; wormstekig, — [B.]. ^ JaJ> \ rëgoel, jav. (règol, 1,), poort, groote deur, — [C.]. ,»> \ rêjal — port. real deprata — reaal, j- y waaronder men vroeger verstond: spaansche mat, waarvoor thans meer alge- meen ringgit, rijksdaalder, waarvoor thans meer algemeen ringgit kap ala; voorts: zekere rekenmunt = 2 gulden (z. djampal); r. batoe, vormlooze, doch gestempelde stukken zilver, ter waarde van 1,1,1 enz. rêjal; r. tembaga, reaal koper, d, i. 2 gulden zoogenaamd oud geld, van 120 duiten de gulden r. përak, reaal zilver, d. i. 2 gulden zilver. >- > \ rïjani, waterval, snelle stroom in erna ^ rivier tusschen klippen, bij aanzienlij- ken val van het water. i^^^,,,^.^ K, meremet, suffen; zonder slot of zamenhang spreken, lullen, / W4w|0 \ rïmas, gesmoord door warmte, zooals bv. door warme kleederen of door gedrongen te zitten; broeiwarm, in dien zin. 4.40 \ rïniau, Iiarïmau en arimaii, tijger, ^ iK^i^ ) rimali, w. sum., kruimels van rijst of brood. — [N.] ; afval, bv. van 't eten, van groenten; kruim; brokstuk. • •O \» van de zonde het bemagtigen en on- derwerpen van iemands hart; het maken van vorderingen in slechtheid; bemachtiging , verovering, vordering, vooruitgang; verdoi- venheid des harten, .♦w> \ rina, aanbreken van den dag, /cnete van den dag; z. dinhari (vgl. jav. rahina, T.). .♦o \ rïjan, naam van een' boom — krekel- boom, ambulans. U^J 201 /•>>S rëjaii, van gafeii streng van kO slagen (öêrat) op den haspel (40 rëjan is eene töêkal. — 200 rëjan geven ééne kaïn). ^l^^>%n.lN i reindyit, w. sum., de kain opschuiven; naar boven halen de kaïn, om spoedig de borsten te bedekken of spoedig eenigszins gekleed Ie zijn. — [N.]; misschien is hier bedoeld marèndjat of naar de uitspraak m aren dj èq, ophalen, ophijschen de zeilen bv. (T.). Ci>Jo \ rênek, van de slem of een' toon iremuleerend, — z. gerênek. ^ <Xa> \ rinah, droppelen, druipen, — [C.]. fKX^ i rëneh, parel {luchlhlaasjes op vloei- stoffen); luerêiiell, kleine hichlblazen, opgeven, zooals bv. water, dat wil beginnen te koken. -¥: É^ \ reiwo, = hiroe. — [N.]. 4^^ \ rijau, naam der bekende hoofdplaats. Cj^f^^S ^" U^^J^j riwas (oningevuld; z. u-)^^. T.). C 4^ \ re wang, van een vaartuig gieren. <^-> ) rïjoeh, luidruchtig; woelig; lïjoeli- rendab, *t zelfde intensief of op ver- schillende wijze. t m^ ) rïhal, uitspraak van JU-.. x^ i plur. van ^)j. êj^^ i rinjau, naam van een' zoutwater- visch. <Kj^j> \j nierënjeli, zonder zamenhang of slot spreken; suffen in dien zin; zacht en dralend spreken; sukkelen, L Jl_> i en (jsij , mereunjok , verfrommelen; ineenfrommelen (ook iemand, dien men herhaaldelijk op den grond douwt); samen frommelen. ^<K^ i I. reiijah, jav., broos; breekbaar. — IL, z. <)ui ,. III., merenjah, iets met ijver doen,inz. praten; van daar: snappen, snateren, babbelen. f -«> \ (en ^j) renjai, z. onder öêdjan. \, de letter >): of (^): (de Mal. zeggen gewoonlijk z ai), 11^. letter van het arabisch en maleisch, en 13®. van het door Marsden veranderde alphabet, zijnde nog iets zach- ter dan de nederlandsche z, doch daardoor in de transscriptie wedergegeven. In de maleische uitspraak luidt zij als eene zachte dj. (z. bv. Jjtö-, T.); als cijferletter z. •Tj 802 abdjad; in geschriften van godsdiensligen aard veik. van ïJUj; en eindelijk is zij de naam van het 4^ jaar van den moeh. * achtjarigen cyclus. --./ 5)*) ^w Li'h*? naam der letter:. 4^ ) \, pers., geboorte; oorsprong. A^j<^\j \ plur. van Ljuü:. (\^ \, room; versche boter; titel van zeker y yy godsdienstig boek. ^y c y y 2J^)\, pers., geboren; ontslaan; zoon; geborene; kind (z. djadah II.); asal- zadah, edel geborene; halal-zadaTi,M;<?/% geborene; wettig kind; haram-zadah, ow- wettig geborene; onwettig kind; hoerekind. yj\ plur. van^^j. y c yy ^bh. w-> \ en ^^r^jj chrijsoliet; topaas, y c yy y c yy / -^ ) )j plur. »Uj, hoereerder; echtbreker. •• y yy het voorgaande, Aoer; echtbreekster, y lX-£6 ) \ > CLJkeerig van wereldsche zaken; zich van wijn onthoudend; zich onthoudende enz.; monnik; eremiet, y iXj^jK, overtollig; bijkomend; aanvullend; overtollige enz, y y 2ScX-> ) \ f^ui' overtollige enz.; — met plur. Jü):, bijvoeging; toevoegsel; in de serviele letter. y y ïiX^) \ , plur. ój)^j — fem. van het voor- gaande. y y «30 \> civet; civetkat (z. dj^bbad). / c y iX«/JL«j \ , plur. LxJU : , trawant; lij [wachter; soldaat van de lijfwacht; stadsoldaat politiedienaar; — plur., helsche wachters, die de verdoemden in de vlammen branden. ^y \ §L^ \ 9 plur. y: , geschreven; geschrift, boek; het woord gods; de psalmen van David. y ^^^A,A^ \ colL, nom. un. Ijuo : , rozijnen; gedroogde vijgen, y y y l\\^ \ y u^^ui eener stad in Jaman, niet ver van het meer Oman. y c y ^ ÜcXaO s (uial- zoebaidah), naam eener plant — calendula ofTicinalis —*; nom. pr. f., onder anderen naam eener vrouw van Haroenoe Irrasjïd (z. baïdah). ^^s^ \ , verwijdering; weg jaging. ji-j 203 K£bte \ > Saturnus (de planeet). A' ^ ^ \ , gedrang; moeielijkhetd; vermoeienis, ) i \ en ^>;jj plur. ^^^'^ij? «cAare va^e mensehen; schare van tien menschen. uJj),;, hameelpardel; giraffe. y y J^;. 2- "!;;■ </> C ^O^ O * \ en c:^^M;j — pers. ^— '^ tj en c:^^A-j.j — ^oor/ vaw 5/0/, mei goud of iets anders doorweven; goudlaken; zilverlaken. y y ó S \f pl*^^^' ^ ji j > maliënkolder. c y 2;sj<j> i \ en T^jjy arsenik; zirnich a§far, ^-^ operment; zirnich almiar, sanda- rach. yy 2J 1 i — pers. ^j — , maliënkolder; zirah a '^dawoedij {Davids-harnas), eene bijzon- dere soort, zoo genaamd. / y <\...5L> \ \ 9 zaaizaad; zaad, dal gezaaid is; y y o y 'J}) / . J ) <J^ j , plur. y lé: , safraan /JCc/) zaiiggi— pers. ^^j (arab. ^J^'^j)- V J aaibed, seminarium. y y ^\.C»\ z. ^;|^xj. 2/ z. ^^; >^w;ör^ van kleur. ^ a3 \ ^ zekere spy^ bestaande uit room en dadels; naam van een* boom, die in de hel groeit, welker vruchten, van een wal- gelijken smaak, den verdoemden tot voedsel dient; helsche spijs; naam van een* boom, die vruchten draagt, uit de pitten waarvan olie geperst wordt, die voor verschillende ziekten dient. y O \ plur. van ï^j. 25 \^ \ en üj^j, plur. \Sj, zuiverheid eener zaak; aalmoes , betaande in een zeker bij de wet voorgeschreven gedeelte van iemands goederen, waardoor als het ware het ander gedeelte gereinigd wordt. w yy w y )> Zacharias. w y ^ / ? \, plur. '^'jpjU zuiver y zonder smet.; ^^ y^ ^ I t • *; rechtschapen; vroom; zich wel beviU" dend; op zijn gemak levend; Xa^jJ^jIjJ, een rechtschapen gemoed, Aa-.>^ \ , 5oor/ van pannekoe k , met suiker of honig (z. dj al bï ja). uu y y ur. van iul:. yy \ , slrmkeling; dwaling. 204 dUj V> plur. Jïj , soort vaw korlharig wollen tapijt, om er op te slapen. y y sjSXkJj \ en, vuig l^j, noni. pr. f.; naam van Potiphars vrouw, die op Josef verliefd was; Mal. verb.: Dj^lïkah (boven staat dj^lika, T.) en S^lêbah. y y /C \ f plur. ifX^j), tijd, ook gramm.; /yrf- stip; merkwaardig tijdpunt; époque; luchtgesteldheid; weder (z. dj aman II). c -? c / c3 w^ \ en wl^As. — per. (ar. Jyej), smaragd. y Q y -% L^\, van water rijkelijk, overvloedig; rijkelijk enz, water; naam der beroem- de bronwei bij Makkah, ook Hagars bron genaamd. o y o y y f S cX-^ü/^ J ' ^^^^^l ^^^ half zijden sloffe van Surate, van baatjes. y c y %-> ^^2X1 *) 5 hevige koude; maan; naam eener ^ zeer koude plaats, dicht bij de uiterste gewesten der heuvels. y vj i, ontucht; hoererij; echtbreuk; berzina, zich aan ontucht schuldig maken, i\J\ plur van ^)j. y y y fiiyjj plur. van 4>i43Jj. y ^ ^}^) L^JLjÖo \ plur. van (^JcJij. Q y y y <XJvJ \5 pers., vrouwen (u) verblijf, haren. c y ^^O \ ? noni. pr. colL, vo/Ae/i ra;ï oostelijk ^^ Afrika; Ethiopiër s. y Qy U KAjklSfe^U S » yc^^ber; naam van eeue of twee bronnen in het paradijs (mal. verb. zandjabila, inz als nom. pr. f.). * « ^»y,z. j:^;. dualist; wie licht en duisternis als de opperste godheden aanneemt; wie de ware godsdienst belijdt, doch in zijn hart der valsche toegedaan is; aiheisl; goddelooze, rr-^^ plur. van ^J. y yy 25^)ik\, vermeerdering; aanwas (z. zlja- d ah). y y :> ioS 9^y z. djoewadah. y y j ) A \ , het ophouden te zijn op ecne plaats; van de zon het dalen; het verlaten eener plaats; het verhuizen; het opbreken; daling; neder gang; het afnemen van geluk, macht, eer enz.; verhuizing; tijd van den ondergang der zon; de dood, y y /-J>)^ *) plui'. van Lütj. •* y ^^J 205 <w^j c / • c i 0. y plur. ^^^J). (5fe%7c; met een' ander ^ verbonden en een paar uilmakend; gelijke enz., gezel; echtgenool; gemaal, ^^ |K \ fem. van het voorgaande — ; voorts: gezellin; echtgenoot; gemalin. i ^ \ , leugen; onwaarheid; valsche godsver- eering; valsche god; afgod, y o y A S §\ \^ dicp(^ V^d'y beker; boog; schip; graf, c ^ cXA\> onthouding; toewijding, o / • o ^ ^XbV schitteren van blankheid; schoon zijn; bloem, ^ \ plur. \m jiaj) , o / ^\ J3b)^ bijnaam van Fatimah; van een trouwelooze vrouw: perQmpoewan b^^ebah tj^laka jang tijada boleh na- oeügdipandji-2fatimatoezahra.— [T.]. 25 ^A \ > ^^^ï^- ^^^ l^^t voorgaande, nom. pr. f. ) ^ \ plur. van ybj. / / / i <jSb\ ^^ ^y^j' ^^ planeet Venus. ^ Xb v zoehrah (mal), witheid; glans; lui- w / / c \5 pluï*- >^j^ uiterlijk voorkomen; kos- tuum. gj^V^ *4 , vermeerdering; aanwas; ook gramm. (cremenl); bijvoegsel , aanhangsel. / / 25 vV> \^ ^et bezoeken, van eene heilige plaats '^ of een* voornaam persoon ten bewijze van eerbied; bezoek (z. dj arah L). y L.^iU-> V t>^j ^" cH^j' kwikzilver. o y c^.O' ^^^if'^^'^^' ^ o y j ^X-^ \ (nom. un. XJ^J^j), olijfboomen; olijven. y > o y cJUj.'^ J) z- c;yvj- ster; schoonheid. o y J^ \, vermeerdering; aanwas; overvloeiing; noni. pr. van een onbepaald denkbeeldig persoon, waartoe als het noodig is, nog een tweede („Oemar'') komt, zooals bij ons Piet en Klaas. ^^ \, zïr-bad, pers., beneden den wind.. c / ,o \ , plui'- J^,.)^> versiersel; sieraad; smuk; kam van een' haan; van het aangezicht schoonheid; ^.^Ï^^/Jj ^/ij*^'*^^^ ^^ c/ij ^jj^ï (sieraad der dienaren Gods), noni. pr. v. y^y ^^ \, nom. pr. f. -J S06 y- Wi y ^;,Jo \ , sieraad; versiersel; luister; nom. pr. f. A^ \ I., verl). van XJüj, nom. pr. f. *1L, frequente spelling van U: (T.). J^ \, verb. van ^^,^^V^}y -^^^3^3^^- LT / igg, de letter sïn {^j^, 12^ van het ara- bisch en maleisch, «n 14® van het door Marsden veranderde alphabet, hebbende de waarde van des.; de Mal. geven aan deze letter den naam van sin k^tjil, wanneer zij haar van ^ onderscheiden willen; als cljferletter, z. abdjad; in geschriften van godsdienstigen aard verk. van^lU. / jga I. sa, saf en sau, verkortingen van # II., batav., voorvoegsel bij vrouwen- namen, bv. samïna (zeer te betwijfelen, T.). - [B.]. ^ j^ se, praefix. ^ / jgg {^) si of seh, batav. (uit 't bal, T.) een woordje, dat, achter een vragend voornaamwoord, veel overeenkomst heeft met toch (met of zonder dari); apa si? wal is hei toch? k^napasi? waarom dan toch? tahoe si? (ideom.), ik wéét het niet! — [B.]. \am sS, z. ^sa. L JLtJLi saba, — skr. saHia {huis; ver- gadering) — , dikwerf bezoeken; op een* gemeenzamen voet verkeeren met iemand; familiaar; s. böêboe, naam van een' boom, welks bladeren tegen den druiper gebruikt wordt. ^ {^^'>\aj^ I. sabet, batav. (jav., T.), slaan, ranselen, striemen. — [B.]. ^11., batav., naast sabas! — [B.]. ^J>^>U^ I- saboet, vezelachtig omhulsel van de kokosnoot; tali s., touw van saboet. * IL, z. onder s^raboet. ^J>^>VAAJ sabit, (zelden) soort van gra- smes. — ^ soek. soort van grasmes met korten steel, waarmede het gras bij bossen, die men met de cene hand aanvat, afgesne- den wordt. ^U^ sabar, uitspraak van jX^. Y->ww saboer, vermengd; door elkander we- melend; niet goed te onderscheiden; vermengd enz, zijn; gewemel; meiijaboer, zich ongekend onder eene menigte mengen, bv. onder den vijand; saboer-lïmoer, niet licht en niet donker, doch zoo dat de voorwerpen niet duidelijk te onderscheiden zijn; tweelieht, tweedonker. u^. u 207 <ji' ( u^\j^ sabas, uitspraak van ^bli. m nV,av , zeven ; zevende. i-^L^ Sabang, soort van zeil op kleine bootjes, dat geen ander touw dan een brasje, maar eene soort van sokong j heeft. I iM->U*y saboeng*, haan, inz. vechlhaan; \ bersaboeng, met elkander vechten van j hanen; doen vechten (aldus in ^t hands. | i van von de Wall, die, van af deze letter 1 vooral, de menigte afgeleide woorden, in i 't voorgaande gedeelte van zijn werk ten | overvloede opgegeven, schijnt weggelaten 1 te hebben. Volgens wijlen den Heer van der | Valk, die in 1873 met 't toezicht belast was ; op 't afschrift, had de Hr. Dias die afgeleide ■] woorden zelve in te vullen door de cijfers | te volgen, te vinden in von de Wall's ' „vormveranderingen der Maleische taal''. Lieden, die behoefte hebben aan een menigte afgeleide woorden, omdat zij van de spraak- kunst geen behoorlijke voorstelling hebben, moeten dus gemelde vormveranderingen maar raadplegen, T.). C a^^VAu I. sabak (in de taal der god- en rechtsgeleerden), weeklagen of jammeren^ daarbij afgebroken w^oorden van liefkozing of eerbied uitstootend, dat bij de wet verboden is. In de gewone taal gebruikt men in plaats er van ratap b?rbïdji-2 (z. ratap); bïdji.2 s., de woorden van lief» kozing of eerbied, die men bij gemeld weegeklaag uil, II., keuken y waar het sap der palmboomen (nïra) tot suiker gekookt wordt. l J1-.>Vaaj saboek, stuk doek, om hel lichaam te slaan, heizij om de lenden, of om de borsten. — * batav. (jav., T.), de sjerp van een man, buikband. — [B.]; z. onder angkin. / tg sVjl^, plur. q\k^, de anderen vooruit- loopend en het eerst aankomend; voorgaand, voorafgaand; vroeger, van ouder datum, oud (ancien); zich boven een' ander verheffend, de anderen vooruitloopende enz., winner in een wedrennen, <^LJLjUwj plur. 4>^)^, fem. vanhetvoor- gaande. Voorts: vroeger zijn; ouder [plus ancien) zijn; anterïoriteit , prio- riteit; aankomst voorafgaande die van een' ander; aanleg (praedispositie) tot eene ziekte. /♦wO wi saban — een jav. en batav. (sab§n, T.) woord, dat eerst sedert kort het burgerrecht te Riouw heeft gekregen — van tijdruimten: tijap; s. hari, eiken dag; s. kïta pandang, telkens wanneer ik aanschouw; — sab^n ari batav., dage^ lijks (T.). V,vw saboeii — 208 ijU/ z. uy.^ zeep; spierwit (als schuim van zeep); hef spierwitte, als hoed.; wit zijn; naam, waarmede men eene witte kat roept (men., de druiper-kwaal, T.); mangkok s., kom van effen ivit porcelein, ^\j>^ sabah — verb. van jüU ? — , onduide- lijk voor het gezicht, hetzij door den afstand, of door oogenschemering; niet te onderscheiden, twijfelachtig, c;* jLajü satoe (smtr. van soewatoe) het getal een; de (het) eene; een ding; iets; liersatoe, van meer dan één persoon of ding één uitmakende zijn; vereenigd zijn; satoe-S, eenig; een of ander. ^ L^Mv^AJü sato (uitspraak van cl^w , T.), w. sum., volgen, navolgen (meedoen, T.); bohong orang (oerang) kami ta (taq) sato, indien de menschen liegen volg ik hen niet na (heb ik er geen deel aan). — ^S\j>^ satir (uitspraak van ^JL,, vgl. Jb, T.), w. sum., eed, denkelijk V m- ^ van zuivermg. jV^w^ bedekkend; verbergend; bedekkende enz. JV^w satang, z. onder eed ai •X- m^\m/J4 saiaii^, z. onuer ueuung. . JSm/j satai, fijn gehakt vleesch om een spitje gedaan en boven het vuur gebraden (z. patjak). — jav. en batav. s^saté (T.). z V.AiM sadja, z. sahadja. V^^ sadji, toebereid eten op een bord of TT ^*-^ schotel en gereed om voorgediend te worden; gerecht, schotel in dien zin; spijzen: menjadji, aanrechten; in gereedheid brengen op borden of schotels, om opge- discht te worden; tcëdoeng s., deksel over de gerechten; sadjijan, disch. /\^v^ Wxi. zich ter aarde buigend, om te aanbidden, inz. God. (_ n^v^v ,.i^ sadjak uitspraak van ^^. (_ o^^Vxi.i sahak, verb. van ishak. / -y^ \aj^9 wetend; kundig; wijs; met plur. ü^swj, wijs man; toovenaar; bC' zweerder; in *t mal. ook nog: tooverij; bezweering, V^v^Vaxi . plur. Jss^)^, zeeoever; zee- strand; kust. ^\j^ I. sada en sadoe, z. ó^. ^f IL, sada-S, batav. uit 't bal. of jav., meer of min; bv. maka soenting padat^- linganja itoe pon sada-2 lajoe m^noe- toepi t^linganja (T.). >^Vam sadoet, soek.,: saloet. / / is c3V*w plur. van sx^. .oU 209 .U / E övi^w? ^'»ïi stoffen effen; zonder versier- en j j sels; niet geschilderd; zonder pronk; eenvoudig; nahiurlijk. c3 vASi sadar en sedar. in den slaat van bewustheid zijn; bewustheid hebben; bij zich zelven zijn; sadar dari pada tïdor;, uit den slaap ontwaakt zijn; (de volgende beleekenissen yereisehen akan voor 't object, T.); bewust zijn van iets; zich herinneren; iets gedachtig zijn; sadar akan dirïnja, van zich zelven bewust zijn; sa- dar akan k ais eh, aan de liefde gedenken. ^\jsj4 sadoer, overtrek bestaande mi eene dunne laag metaal; luenjadoer emas, vergulden; disadoer timah, werd vertind; s. pêrak, verzilvering; bersadoer, eene dunne laag metaal hebben, met eene dunne laag overtrokken zijn; b. pêrak, verzilverd zijn. ^U^ sadir, verb. van .Jlij. (MÓ^/^^ ^esde. pc^v-w sading", alleen in sakar sading. (^ J)\nV.ajü. menjadap, van palmgewassen afsnijden den bloesem, om het uit de daardoor ontstane wond druipende water (palmwijn) op te vangen. L ^ lS \^/jj y menjadak, van onder naar boven steken. j MAL.-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEL II. C^öV-^w sadik, verb. van jjLalU 'k ^O^j^ sadam, men. uitspraak van >J^** (T.). ^c^Vaa;^ menjadaii, 1°. roeien met lange riemen, zonder de minste tusschen- pozing bij het voor- of achteruitbrengen van het riemblad, dat, evenals de bladen van een stoombootrad, in onafgebroken beweging blijft. 2«. een bijennest langs de vlakte f waaraan het hangt, afsnijden. ^Cciwi sadai, uitgestrekt op een hellend vlak liggen, zooals bv. een kaaiman of een vaartuig op het strand, iemand in een luiaardstoel. ^L^ó\j^ s§.dïjali, verb. van d^^^Ss^^. \\am I- sara, behoud; ontkoming uit een gevaar; redding; onderhoud; leeftocht; wat tot behoud enz. dient, bv. een pistool; wat met inspanning van alle krachten of naar vermogen gedaan is of kan gedaan worden; sara-liara, al zoekende naar alle richtingen f de een hier de andere daar, hun behoud; al vluchtende naar alle kanten; met inspanning van alle krachten , op ver- schillende wijze. IL, jav. (ook pijl, T.), spits.— [G.]. \Uj^ I' saroe, troetelnaam voor den v#gel tïjoeng, in huis gehouden. ^11., batav. (uit 't bal. of jav., T.), 14 ,u 210 ^J L onduidelijk of duister vooi\ het gezicht; twijfelachtig van gedaante; m^njaroe) e/e eene of andere gedaante aannemen; zich onher- kenbaar maken. — [B.]. # iVm» sari, jav., bloem; vrouw.— [C.]; sang^lir sari {die gelijke een bloem is) liefkozingswoord jegens een minnares; ban- djaran sari, z. onder bandjar. — [T.]. L** 3 k\j^ sarat, zijn vollen last hebbe^id; zwaar geladen; de volle kleeding aan hebbend; in groot tenue , gezadeld en gepakt» -jf / jgg yj^ saras, jav., beterend; aan de betere hand zijn; hersteld van ziekte; genezen; gezond, — [C.]. p \\.^g sarang , verblijf van dieren, door hen ^ zelven gemaakt; nest; s. brêroeng, vogelnest, ook bij uitnemendheid het eetbare; s. lab a -2 spinneweb; s. l^bah, bijenest; s. s^moet, mierenest, inz. met gangen en gaten, zooals bv. van de witte mieren: bersarang:, een nest of leger maken; van vruchten wm^machtig zijn; b. s^moet, ook wel eenvoudig bf sarang:, een mierenest hebben, d. i. sponsachtig zijn, zooals bv. zwitsersche kaas, los gebakken brood en dergelijke. II., w. sum., iemand te pronk stellen; fbrmt het gelijk seraja de tegenwoordige (dit munt niet uit in helderheid, T.). — ■K- p \\Mè sareng:, jav., tesamen, gezamenlijk; ^ verbonden, — [C.]. p yj^ saroeng, overireksel; schede; koker; ^ huisje van schelpdieren; menjaroeng, van een overtreksel enz, voorzien; s. s^na- pang, lade van een geweer; s. djari vin- ger hoed, vgl. bïdal. •X- p \Lw> menjaring, doorzijgen; klensen; ^ saringan aer, ba tav., lekstjeen. — [B.]; dooi' zijg en; verschenken dooreen doek of trechter. C, 3 i w^ I. sarap, allerhande fijn vuil; overblijvende deelen van drooge voor- werpen; stofjes; zenuw; 2°. soort van uitslag bij kinderen beneden 6 maanden (z. s^rasah, sampah en s^rampah); s. serampali of sampah, vuilnis van aller- hande soort; allerhande huisraad of goederen (in de vernederende taal); s. laoet, soort van vel op het water, gevormd door aller- hande fijne lichaampjes, zooals stof, zand enz. waarop mieren en dergelijke kunnen loopen. II., batav., roodvonk; onderlaag, — [B.]; bal. zekere kleine kinderenziekte, z. I 2*^. (T.). L i yjsM sarali, scheiden; van iets verwij- deren; spijs, ter bereiding waarvan de inhoud van iets, bv. van eene komkom- mer, eene groote garnaal, verwijderd en '•^J. u 211 ^PmUm door iels anders, b v. gebak, al is dat van dien inhoud gemaakt, vervangen wordt. L *!? \Wi* plur. jt^w, stelend; stelende; dief, -H- / -JO \\i^s^ sarageni, jav., vuurwapens; soldaat daarmede gewapend; art Uier isL — [C.]. /.i \v-AAi saroen, instrument^ bestaande uit koperen staafjes van verschillende toonen, die langs een koord op eene holle onderlaag liggen en met één houten hamertje geslagen worden, terwijl de linkerhand het geluid dempt, behoorende tot de gamelan (jav. saron. T.). #^ y^/^ saran, ^oor/ van groote, grof gevloch- ten m,and van halmen of teenen, dienende voornamelijk om de agar- 2 bij het inzamelen daarin te bergen. #\ \VwSA> ^Moe^w.snm.y ongelukkig; ellendig; nu hier dan daar vernachten; geen vaste ivoonplaats hebben; doedokh t^rsaro, de nacht op het erf van een vreemde doorbrengen; onder een afdak bij vreemden logeeren, — [N.]; is sar ó (T.). ^ jV^g, z. saroh. ïS y^/^ saroh (verkeerd gehoord in plaats van j.Uw saróq uitspraak van sarap, T.), w. sum., vuilnis, vuil; vuiligheid. — [N.]. ^/ C \V.^w ^y sare, middelst. — [C.]. IL, jav., slapen; slaap. — [C.]. •K-(^ \Vww sari, w. sum.,: tjari. — [N.]. ^L_ JLj \\w^ sarikh, w. sum., een soort van dunne bamboe, — [N.]. / jggV-AAJ I- sasa — skr. sahasa — , krachtig; stevig; forsch; vierkant; vol levens- kracht; van het lichaam groot en sterk; vlug; flink. II., w., sum., wasschen. — [N.] ; verkeerd gehoord; het is s as a h uitspraak van ^ i^^^,y\^^\,A^ sasab, w. sum., wildernis, eigenlijk meer in een figuurlijken zin, zooals men dit zegt van een verwaar- loosde tuin. — [N.], ■H- \2X*AAiV.AAj sasat, w. sum., gelijk eveneens (jav.), 2^. (uitspraak van c:..^.^ of is hier ^j^^^j^ bedoeld?, T.); gedwongen; (loedok sasat, gedwongen zitten. — [N.]. X,^^ I. sasar, schijf (schietmerk) ; sisa- ran, schijf, om er op te schieten. IL, verb. van^^. i(r HL, kesasar, batav., uit 't jav., ver- dwaald. — [T.]. i_ SajuLaju. sdèsoep-sasap, z. söësoep. (^ iujüV.,^ sasak, soort van grof vlechtwerk van gespleten of plat geklopten bam- boes of jong hout, dienende ter bekleeding 14* ^' * ^Um 212 z^sSUm van wanden, vloer, zoldering, omheining en dergelijke. — ^batav. (jav., T.), vlot, bv. van lange bamboes. — [B.]. -X- / wW V-^M sasij w. sum., huurprijs. — [N.]. ^www plur. van XrU. Clj\^V.AM plur. van i^U. <5L^Va<^ plur. van ^.Uw. A CiV Aij. plur. pU en cljUU, gedeelte van den dag of den nacht; tijd van het oogenblik; oogenblik; imr; uurwerk; horologie; klok. De mal. hebber er sal van gemaakt, met de adv. bet. om het oogenblik; XjiLJ), het uur bij uitnemendheid, d. i. het laatste oordeel. / ClV^ij , plur., üUaw, opziender; inspecteur; hoofd van Christenen of Joden; collecteur van den tiende; renbode; bode, •X- Q V-AM sangfa, balav., verwilderd rond- C zien?— [T.]. Ov^vu I. sangoe, naam eeuev fijne soort van agar-2. IL (zelden), leeftocht; voorraad. — is jav. (T.). * III., san^oe sanga, w. sum., snikkende; huilen; snikken. — [N.]; lees: U^ j^ (T.). sai^at: amat. c ^i;>nS^V-a^ Ï- sangit, ba tav., aangebrand (is jav. en == angit, T.). *1I., balang sangit (bal, jav. walang sangit), zeker stinkend gevleugeld insekt, dat op de padi aast.— [T.]; en gegeten wordt. ^ ^v.*vj sangir, s. langit of sangga ïangit, balav. (jav., T.), zekere klimop. — [B.]. . ]p. Lav sangai, soort van deksel, behoo- rende tot een k öêkoes- toestel. / X' S\u^i plur, ^\k^ en .lA/^), eene reis doend; ' J reiziger. JiVl , plur. <j51aaw, onderaan zijnde; laag; gering; nederig. L ^ Laaj I., nienjapa, vriendelijk aanspreken. IL, z. ^Ic. IIL, balav. (jav.),: sijapa. — [B.]. C, i> Uju sapoe, werktuig om te strijken enz., spec. bezem; menjapoe, strijken over iels; wisschen; vegen, bestrijken; afwisschen; afvegen; streelen; sapoe-3 ringin, een jon- gensspel (z. boven bl. 199); s. halaman, naam eener struik; ook: soelagöèrai. C^iiuja sapi (zelden),: l^mboe, djawi en sampi; mïnjak s., boter. ^j^oVamj menjapoet, betrekken, hetzij van boven, zooals bv. de wolken een' berg, of van onderen, bv. de maan. — z. s^lapoeL v 3 u» 215 C^^Iaw ^ y\ iV^w sapar, batav., uitspraak van^-^. — [B.]. j^V^vj sapir, balav., sappeur; kantor s., het bureau der Genie, 5 wvu sapau, kleine hut of afdak, in der haast opgeslagen, om er even onder te rusten, Ie koken of iets te verkoopen (vgl. bat. sapo en sopo, T.). <X^Lw I- sapih, halve verlamming door eene beroerte, II., jav., heengaan; scheiden; spenen,— [C.]. III. (men. uitspraak van ^xJ^, T.), w. sum., deel; iets deelen; een tros van vruch- ten, zooals de pinang groeit, een groote tros, waaraan zich kleine trossen bevinden; sajHeh blahan ampat djoerej, een tros, die weder in vier andere trossen of deelen verdeeld is. Men zegt dit ook van andere voorwerpen, door hen figuurlijk bij een tros te vergelijken; sapieh tanak (lees: sapitanaq en z. ender tanal^, ï.), de tijd benoodigd om een pot rijst te kooken; sapieh-^, een zacht windje; zephir. — [N.]; angin sapej-3, een briesje (T.). /-iwjj z. onder sapih 111. A^\\^, achterhoede {m\\ii,)\ cavalcade; stoet van een'* vorst. / ^\\M , plur. SliLi en ^_^a*w, begietend; drenkend; te drinken gevend; begietende enz,; schenker. L^^S Vaju I. saka (verk. van poes a ka) oude gewoonten, inz. oude rechten en plich- ten, die van geslacht tot geslacht overgeërfd zijn; erfenis; nalatenschap; erfgoed, erfstuk familiestuk; saka-baka, saka aan een bijzon- deren stam eigen, zooals bv. de verplichting tot het leveren van vaartuigen aan den vorst of tot het verrichten van andere heerendienslen. * II., jav., paal van een gebouw. — [C.]. L.f 3 Vajlj I. saki, — skr. sakhi — (vgl. sakai), medgezel; deelgenoot; (hier ontbreekt een verbale vorm, T.) beslapen; bespringen (bal. mes^saki, in copulatie van dieren, T.); treden enz. IL, soort van mand, aan den eenen kant open, die men onder anderen in de stallen gebruikt, om er het vuil mede uit te dragen. ^ LtS ww> sakoe-3, geheim; niet openlijk. — [G.]. (J>^3 vw !•> menjakat, kwellen; tergen; plagen [sterker dan öêsik], IL, woekerplant in 't alg. (mem zekere breedbladige, lusschen de takken groeiende, parasit, die verondersteld wordt door gees- ten bewoond te worden, T.). IIL, s«êkoe-sakat, z. onder söèkoe. i^^3 wvM sakit, door eenige pijn of ongemak aangedaan; eenige pijn of ongemak lijdende; ziek; ongesteld; onpasselijk; krank; /L '214 ciu y in moeielijkheid verkeerende; s. orang l)aïk, de kinderpokken , U^ I. sakar, verb. van ^. * IL, w. suni., sluipmoorden, a f zeilen, — [N.] ; meestal (J^il^ gespeld; l)v. m^njamoen m^njakal di tengah djalan raja (T.). III., sakar sading* (jav. ?), naam van een klimop met welriekende bloemen, veel hebbende \ao tongking (boven slaat toeng- king, T.); — is 't jav. s^kardangan, dat in 'i jav. Woordenb. opgegeven wordt, bal. pèlèt sidangan. — [T.]. -K- i-^\wW sakaug, w. suni., een stuk hout dwars in den mond hoicden, zoodanig dat de duim aan den eenen en de pink aan den anderen kant komt; ongelijk; zooals een muur, of een bultzak die slecht geschud is; doedok lersakang, met de heenen onder het lijf en de knieën in de hoogte zitten. — [N.]. ■H- i.j5 VAM saking, batav. (jav.), van; door uithoofde van — . — [B.]. / Jo WW l-j menjakal, met iets hards op iets hards kloppen, bv. met een stuk hout op het scheenbeen. — z. sakar II. II. sakal, van den wind schraal, voorlijk; menjakal 5 de hoed. van sakal aannemen; schraal enz. worden; menjakalken, schraal maken; pöélau iloelah, jang m^njakal- k^n angin, /te/ is dat eiland, dat den wind schraal maakt. •X- >-j V^M sakem, w. suni., pidjetten; moge- ^ y ^u lijk ook hooi. — [N.]. (l) , plur. (jUaw, rustig stiL y cSlJO V^u> in de granim., van eene letter quiscent, d, i. van eene djazm voorzien of als verlengingsletter dienend; zoodanige letter. / J>\wvy I- sakai (vgl. saki, T.), vriend; medgezel; deelgenoot; onder hoor ig e, onderdaan , dienaar , volgeling ; leenman ; zelden: leengoed; district (z. pangan); ra'jat s., onderdanen. * IL, soort van boot; 2**. to thrash; to thump. — [C.]. Ci^ Um saga, naam van eenige gewasspn en de vruchten daarvan. Li5 V.AAJ sag'oe, meelachtige zelfstandigheid in allerlei planten, voornamelijk in het merg van palmbjoomen; sago; geschenk om iemand lekker te maken; boom die sago geeft, inz. de rambïja; s. rambïja, de meelachtige zelfstandigheid van de rambïjq- palm; s. pisang, van den plsang-stam; s. rendang, gerooste sago, d. i. sago in korrels; s. b^landa, zetmeel van de ma- ranta arundinacca (arrowroot); de plant zelve; söëngai s., naam eener kreek op het eiland Lingga, langs welke sago vervoerd wordt (komt in pantoen's voor). (1) hier is Ji^ bedoeld (T.). ■ cJi^ 21g ►^U ^ i^ wi sagi, balav., rfe «rjrfe van een vlak; ompat p^rsagi, veelal pes^gï, vierkant. — [B.]. — z. segï. O \mi\M sag^oer, platie kiel van groote vaar- tuigen, io u^ j meiijagaiig', afweien, door er iels, l)v. eene stang, eene piek, een* sloeps- liaak en dergelijke, voor te houden of tegen te zetten; vrij zeilen; penjag^ang:, werktuig voor gemelde handeling, bv. een sloepshaak. o- ^l ,AAi> sagoeii-3, zekere versnapering (misschien uit een jav. sagon van sagoe, T.). / D wj sagai , zekere zoutwater-visch. MU^ L, pers., jaair. ^f IL, hatav., lang^ smal hoofddoek of tulband, — [B.]. ^, jWi», sala menjala, w. suni., vermengd door elkander. — z. verder yU. — [N.]; z. L. (T.), / jVvg sali, opgewassen tegen een' ander; sama s., tegen elkander opgewassen; voor elkander berekend. ^O^JVw salab, w. sum. (de spelling van u-ftl/^, T.), met iets behebl zijn, veelal ==^ de (di) salab spitkan (sai- tan?), van den duivel bezeten zijn, salab d^mam, de koorts krijgen of hebben, — [N.]. Aj<^\j^9 pers., salie. / ^ ^2^ysj\j^ salat, w. suni., alleen zijn, ver- laten zijn, z. jhI***. — [N.]. [^^^yj\/^, menjaloet, bekleeden, omkleeden; beleggen bv. de greep eener sabel met leder, een* paal met linnen, eene krisschede met goudblik: overtrekken. %-j\ww saloer, goot van een dak of eene waterleiding ; waterleiding. ■X- ijUw I-r menjalang, w. sum. (jav. se- lang), in leen 7iemen; pesalang;!, iemand iels in leen geven; pesalangpkan , iemand iets te leen geven, — [N.]. IL, zelfs. — z. batla en hingga; s. bina- tang apa lagi manoesija, zelfs beesten, wat dan nog (hoeveel te minder dan nog) mensehen? salang^ken (smsl. van salaiig en akan), sierlijk. — ¥: tegenstrijdigheid bv. djiko (djokoq) toewan m§njoeroe(h) dija (iuja), dija tra (indaq) soeka s alang pon hamba, hij wil het voor u niet eens doen, dus nog veel minder voor mij. — [N.]. IIL, ba tav. (uit *i soend., T.), slinger- mandje voor eetwaar. — [B.]. -)(• ij v*w saling, bata v. ('t bal. hulpwoord, om réciproque werkwoorden te vor- men, ï.), — saling h èldi, malkander helpen; s. toemboek^ mallcander met vuisten slaan; s. go dot, elkander al heen en weer wrijvende trachten door te snijden, van twee vlieger- touwen. — [H.]. u-ftSU> 216 ^L y ^ aj WJ, plur. <^Ïa«, voorgaand; voor- gaande; voorganger. L ilJUjü I., menjalak, Maffen; Sassen; keffen. II., naam van eene soort van rotan-palm ; mei eetbare vruchten — calamus salacca; salacca edulis — ; de vrucht zelve. L^^ X-J Llju . gaand; voorgaand; gaande enz.; reiziger; wie een geestelijk leven leidt; ascut. J\,^vw I- salam — verb. van >LJ)t3ai:. IL, naam van een boom — syzygia cymosa. •M- v-iV^uj salem, w. sum., diep zijn; zinken ^ waarvoor men menjalem heeft. — [N.]; z.>U (T.). ^Ju^ salim (verb. van JU) eign. van ^ een man. ;^-J wj> gezond; onbeschadigd; zonder gebre- ^ ken; volmaakt; vrij; in de gramm., van den pluralis regelmatig; gezonde enz.; regelmatige pluralis. /*%j\/^9 menjalin, van het eene in het andere doen; overgieten; overbrengen uit eene taal in de andere, overzetten ^ vertalen; over- schrijven; a f teekenen; eene lichaamvrucht, overbrengen uit het lijf der moeder in de wereld, d. i. baren (in de eerbiedige of hoffelijke spreekwijze); kleederen of wat tot eene voltallige kleeding behoort in de plaats stellen van hetgeen men aanheeft of gewoonlijk aanheeft; begiftigen met eene andere kleeding of wat daartoe behoort; verkleeden; I^ersaliii, baren; van kleeding of wat daartoe behoort verwisselen, zich ver- kleeden; pesaliii, in plaats van persaliii, kleed of ander tot eene voltallige kleeding behoorend stuk, ter verwisseling; wisselkleed; staatsiekleed; verkleed. ^ éJV-^g salo, w. sum., vermengd door elkan- der, kris en kris door elkander van voorwerpen, die onordelijk geplaatst zijn, touw, dat slecht is opgeschoten; doedok bersalo, met de armen over elkander zitten; het touw of de lees aan een schild^ waar men zijn arm doorsteekt. — [N.]; z. il^w (T.). i^LJ^AU salali, veerkeerd; valsch; het mis hebben; ongelijk hebben; verkeerdelijk gehandeld hebbend; fout, feil, faalgreep, mis- slag; dwaling; verkeerde handeling, misdaad, zonde, overtreding, schuld; s. k^bawah düëli, majesteits-schennis; s. soewatoe, éèn van eene hoeveelheid, onverschillig welk; menjalalii pantang, geen dieet houden; bersalahan, in strijd met; verschillen van; een onderscheid maken; salah -sileli, op verschillende wijze verkeerd enz.; — salah- salahan, brik, met een^ achtermast zonder ra's. cKJ v.M> '• saleh, gaan; zich begeven; zich vervoegen [om bij iets tegenwoordig te zijn]; van eene strijdmacht, een* veldo- verste, een' vorst uitrukken. j u 217 ewM r II., veri). vaii ^U, eigenn.vau een nian. 