VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Menfchen die de Wereld veragten en laag van dezelva fpreeken , zyn in °t algemeen de zodanigen, die door de W ereld regtmaatig veragt worden, en geene vo OvER ВЕ BENZAAMHEID: … ў vohdoening паа hunne te leurftelling kunnen vindeti, dart door gedwon veragten en kwalyk Гртеекеп. Uit дее26 oorzaake on het, dat wy zo veelvuldige klagten һоо= ren over den tegenwoordigen tyd; van hier is de Afzonde- ting de Ípelonk der elende geworden, daar zy de Tempel der rost en van vergenoeging behoorde te weezens _Herbygebragte is.genoeg „om te toonen waat toe Шеп de Beszamheid misbruikt, en uit.welke verkeerde oorfpron- gea de оппаїаш1уКе zugt voor dezelve ontftaat, Laaten wy ou deeze zaak van eeen gansch anderen kant beicho, ана en overweegen Ze waat haare weczenlyke ed nis, en wie gefchikte voorwe n om mug- tea der Eenzaamheid te {maaken. тез " тё Dat de Eenzaamheid, op zich zelve aangemerkt; Hoch goed noch kwaad is, maar goed of kwaad wordt, naar de verfchillende gefteldheden der geenen die zich daar toe overgeeven , is noodloos aan te toonen: De wyze die zich der menigte en het gewoel onttrekt, niet in een grynig- me meer om de wereld vaarwel te zeggen, maar om gelegen: heid ter befpiegelinge te vinden „ en door dezelve 2упеп medemensch dienst te doen? de Godvrugtige, die; voor eene wyl, de zorgen 'deezes leevens laat vaaren , om: bin- nen zich zelven te treeden , туне Zielsgefteltenis (ever, wegen, op dat hy vervolgens bekwaämer moge еселей om, overeenkomftig met zynè verpligtingen , te handelen; түп de eenige perfoonen aan welken de fchaduwen der Eèn- zaamheid. vermaak of leering terfchaffent ge zyn voor huri als het Paradys van MAHOMETH; waar іп men zegt dét de Үтеп van Wysheid en Vrede groeijen; anderen zyn ze een Hel; waar tien duizend kwellende {chimmen hen gè- duurig ontrusten en plaagen. gezellinnen als van boven hederdaalen: .… Ziet zy Коту Veder one zich aan zyn oplettehd oog: op haate kotist ieden de ondeugden , en Zielakwellingen! De Deugd pare | ©» wé и? 109 BEDENKINGEN OVER DE EENZAAMHEID. haar voor, Schoonheid en Waarheid (aan aan haare 2yw den; de gelauwerde Zusteríchap, die kunften en weeten= fchappen kweekt, volgt haar onmiddelyk, In baare hand draagt zy het getrouw gedenkboek aller voorgaande. еец» wen, en zy vertoont alle de voorbeelden van Wysheid „ Dapperheid en Goedertierenheid. Hier leest hy de wetten van SOLON, daar wordt hem de liefde. tot het Vaderland van eenen CURTIUS afgemaald ; elders ontvouwen deeze bla- den den roemryken dood van sSOCRATESS terwyl de Eer hem aanprikkelt ‚om ‚met onvermoeiden veer, die-uitmune= tende voorbeelden naa te ftreeven. Deeze nuttigheden „ deeze -vertroostingen , deeze aanmoedigingen verfchaft de Eenzaamheid aan het hart der Braaven ‚ en аап dat der Braaven alleen! ——— Schrik en wanhoop zyn het deel der Boozen „ en de Eenzaamheid zelve is voor hun eene plaa- gende gezellinne , Aartig 15 ten de@zen opzigte eene oude Күр beeld- fpraak. Ор de muuren еепеѕ Tempels te Memphis , was de fchildery van een fpiegel , waar in verfcheide fchoone en ook verfcheide leelyke aangezichten zich befchouwden, men gaf deezen fpiegel den naam van den Spiegel der Een- -zaamheid; de eerstgemelde fcheenen zeer vergenoegd en „wel te vrede over de vertooning , die zy maakten ; doch ‚de laatstgenoemde hadden hunne gelykenis niet aanfchouwd, ‚of haare nieuwsgierigheid tot den {piegel werd terftond in -afkeer veranderd; dewyl deeze hun ontdekt hadt, ’t geen eertyds. voor Вип verborgen was, te weeten, de waare kennis van zichzelven. ` , | GEDAGTEN OVER DE SCHOONHEID, | (Naar % Engelsch gevolgd.) ki voorwerp , "tU дееп ep °t befchouwen aan het oog behraaglyk , of by herdenking , voor de ziel, aange- ‚ naanf is , mag Schoon gcheeten worden. Weshalven de Schoonheid ‚ іп ’t algemeen gefprooken , zich zo wyd uit- ftrekt als de zigtbaare (сһерріпр, af zelf zo ver als de ver- · beelding , die men een tweede of nieuwe {chepping mag noemen „ kan gaan. Overeenkomftig hier mede fpreeken wy niet alleen van de Schoonheden eens wyd uitgeftrekten vergezigts, van de opkomende of ondergaande zon, of van НК a Een GEDAGTEN OVER DE SCHOONHEID, dor een helderen ftarrenhemel; maar ook van de Schoonheden eens fchilderftuks, eens beelds , eens gebouws : wy brei- den dit uit tot de daaden; hoedanigheden en gedagten der Menfíchen. te; Uitdrukking , en Bevalligheid. De twee eerfte zie ik гап als het Lichaam ‚ en de twee laatfte als de Ziel der Schoonheid. | Heewel de Kleur °t minst is van alle de deelen , die de Schoonheid uitmaaken , loòpt dezelve doorgaans ’t meest in t oog, en doet het fterkst aan. De fchoonfte Kleur van "Исмат, die mogelyk immer bedagt werd., was die, welke apeLLES in zyne beroemde fchildery aan venus gaf, en fchoon dit fchilderftuk zelve verlooren geraakt is , heeft cicero 't eenigermaate bewaard „door de treffelyke be- Schryving, die hy er van heeft nagelaaten. De Kleur was ligt op ’t allerfchoonst doormengeld met wit, en, in eene behoorelyke maate , over elk deel van het lichaam veripreid. Hier ор komen ook de befchryvingen van een fchoon Vel uit, by verfcheide Latyn/ebe Dichters; van die Kleur bediende zich TITIAN dikwyls, en byzonder in zyne faapende venus , of welk eene andere verrukkelyke Schoon* heid dat meesterftuk afbeelt. De rede waarom deeze Kleuren zo zeer behaagen is niet dleen haare natuurlyke leevendigheid , gepaard met de metrderé maate van bekoorelykheid , die zy ontvangen doot op eene gepaste wyze vereenigd te zyn; maar tevens, om dat zy het denkbeeld van gezondheid met zich draagens gonder deeze wardt alle Schoonheid kwynend en minder inneemend , met deeze verkrygt zy altoos een toevoegzel van leeven en þuister, De Kleur van het aangezigt, in ° byzonder, is veelaan de verfcheidenheid verfchuldigd , ook heeft de Natuur in dat deel des lichaams de meeste verfcheidenheid van Kleu- геп gegeeven. De Kleuren worden behaaglyk door °t af. fecken, en dit doen ze t allermeest іц ’t aangezigt. De, G 3 Schoon- Tel НА DG WEN Sehobnheld vni de: hgt in den atondftond , by 't ойфеғ- gaan def zonne, wordt veroorzaakt door de verfcheiden» - id van kleuren , die alsdau ’t gelaat des hemels bedekte - ken. Пе ligt roode wolken, vermengd met witte en zomer - tyds donkere , waar het helder hemelsblauw doorfchynt,. leveren die fchoone vereeniging uit; welke het dog zo zeer vermaak; ,en een zo bedaard genoegen aan het hart ` fchenkt. Even zo is'het,dat in eenige fchoone aangezige _ ten, die zelfde verfcheidenheid van kleuren die bekoorely- ke aantreklykheid uitlevert , welke ons oog trekt, еп zo menigmaal het hart kluistert, Want al deeze Schoonheid is ‘gelegen in eene gefchikte afwisfeling van blank en rood, ` met de blaywheid der aderen om de flaapen des hoofds aartig door een gekronkeld, waar by de zwarte wenkbrau- wen aflteeken , met het hair, '© geen gefchikt rondsom het hoofd geplaatst is, Dan hoewel, in dit deel der Schoonheid mogelyk meer dan in eenig ander , iemands oordeel ligt ge- rwaaid wordt'door eene byzondere keuze, nochthans hou ík my vry zeker overtuigd , dat eene bruine Schoonheid weezenlyk te ftellen is boven eene geheel blanke; het hel- der bruin geeft een luister aan alle de andere kleuren; ook befpeurt men:eene levendigheid in de oogen „ en eene over- -= vloed van bevalligheden іп ‘t gantfche gelaat , die men te vergeefsch zou zoeken іп het fchemerblankfte aangezigt, RAPHAELS bekoorelykfte Madona is- eene {choone Bruinet- te, еп de grootfte Kunftenaars in de beste eeuw. der Schil- derkunst, omtrent den tyd van Leo den Xden, vielen ор deeze Kleur. De Geftalte heeft 20 wel betrekking op ieder deel als op de evenredigheid van ’t geheele lichaam, de boogswyze buiging van den wenkbrauw en het hangen des hairs is hier van niet uitgezonderd, Ook denk.ik dat de houding,wan- neer iemand eene zekere heeft aangenomen , tot dit hoofd. deel moet gebragt worden; door de houding verftaa ík niet alleen het postuur van een’ perfoon , maar ook de gefchikt- heid van elk deel, als het houden van den hals , het mit- fteeken van de hand, het zetten van den voet, еп dergely. ke kleinigheden. e Tot een algemeene oorzaak van de Schoonheid іп Ge- {ае moet, in beide de Sexen „"gefteld worden „ de even- tedigheid, en een gelykmaatigheid van alle de deelen des lichaams. De heerfchende hoedanigkeid іп de Schbonheid vaù der Vrouwen Geftalte is tederheid en zagtheid „ in die der Mannen fterkte of vlugheid. *%-Uitfteekendst Wee i ес OTER DE SCHOONHEID; Sep beeld van de eerfte vindt men in de ув de: MAedicis è en van de twee laatfte in den HERCULES van Farnefe , en in den ApoLLo van Belvidere. Inde laatst gemelde is , in de daad , iets Ч welk alles overtreffend en hemelsch genaamd wordt, iets onderfcheidens van alle menschlyke Schoone heid en van eene verhevener natuure , iets dat'een zweem van godiykheid heeft; ’t welk maar in de ftukken van zeer weinig Kanftenaars gevonden wordt , en ’t’geen de Dich, ters, ш hanne befchryvingen , nauwlyks hebben kunnen uitdukken of met hunne verbeelding vatten , of °t moest BOROSS еп VIROILIUS onder de ouden , еп SHAKESPEAR e MILTON onder de hedendaagfche weezen. De Schoonheid van de menschlyke Geftalte gaat die der Klear verre te boven, en dit is’ misfchien voor een gedeel. te oorzaak ‚ dat wanneer iemand de grootfte kunstítukken der Kunftenaaren te Rome ziet , waar de heerlykfte verza- meling van de zelven gevonden wordt , hy zich meer gee troffen en bekoord voelt door de heerlyke Standbeelden , dan door de Schilderyen der beroemdfte Meesteren. ‘ De twee andere deelen, die de Schoonheid uitmaaken, zyn de Uitdrukking en de Bevalligheid ; de eerfte is ge- ineen aan alle Menichen, de láatfte ontmoet men flegts by weinigen- г de Uitdrukking verftaa ik de Uitdrukking der harts- Grens der aandoeningen en veranderingen van de Ziel, voor zo verre ży Zigtbaar worden door onze weezenstrekà ken en gebaaren. ` Schoon de gefteldheid der ziele zich voornaamiyk in t aangezigt en de houding van ’t hoofd vertoont, krygt by- kans elk deel des menschlyken lichaams , by deeze of gene heid, zyn deel in de Uitdrukking. Het kwynend п van den arm, of het heevig uitfteeken , heeft veel beduidenis : іп den beroemden LACOON wordt де pyn door de vingeren van een der Zoonen uitgedrukt , en vers waat zich іп de toonen van den ftervenden Zwaardíchere Wa, Dan dit gaat by ons door * dekzel der kleederen, eels „ verlooren ; doch is van te minder aangele- genheid, dewyl ае gemoedsbrweegingen voornaamlyk op aangezigt te leezen zyn, іп trekken, die de Menitchen, tot groot geluk voor de zamênleeving, nog niet hebben Weeten uit te wisfchen. ` | l * Vertoon der driften in °t aangezigt is meest in de оо» ER en in den mond, terwyl de eelen rondsom de oogen Д КА 4 d е9 40 wf EK DA GT EN" еп mbp den mond, in veele gevallen, kragtig medewer еп. i , , › Hoe zeer de Philofophen ook mogen redeutwisten over de zitplaats der ziele, ben ik verzekerd, dat zy, waar ze zich ook onthoude, door de oogen fpreekt. Ik twyfel of ik de wenkbrauwen niet te kort gedaan heb door ze als en- kel van de oogen afhanglyk te maaken : want zy hebben , boven al іп °t aangezigt van vuurige en driftige menfchen , gene taal haar byzonder eigen, die zeer verandert , naar de verfchillende gemoedsbeweegingen. ‚ De onfterflyke pore heeft de voornaamfte Driften van beiderleien aart, in de twee volgende regels , begreepen. ` Hoop ‚ Liefde en Vreugde zyn de trein der Vrolykbeid, ‚ Vrees, Haat en Smert °t gezin van € kwellend Ongenoeges. De eerstgemelde zetten der- Schoonheid een nieuwen en aangenaamen luister by, daar de laatstgenoemde dezelve optluisteren an als met een’ nevel overdekken. | Ik weet ертег niet of in deeze , еп alle andere gemoeds- beweegingen, de gemaatigdheid niet grootendeels als de regel haarer Schoonheid zy aan te merken, gelyk deeze in de daaden de regelmaat der Deugd uitmaakt. Dus zal eene venmaatige, Vreugde al te (terk kunnen werken om be- haaglyk te weezen ; en eene zekere maat van Smert , in zommige gelegenheden, zeer fchoon kunnen zyn. Toorn, Schaamte, Verbaasdheid , Vrees en Medelyden vertoonen zich, in zekeren trap, {с̧һооп : maar worden , buiten ’t poor hollende, leelyk en afzigtig. Gramfchap , Stuurs- eid „ Onbefchaamdheid , Hoogmoed , Gemaaktheid; waadaartigheid en Nyd, doen zich altoos leelyk op; zo dat de hoofdregel van de Schoonheid der driften Gemaa- pigdheid is, zy vertoonen zich voornaamlyk in de oogen. et deeze preekt de Liefde haare tederfte taal; met dee- е geeft de Deugd bevelen ; met. deeze behaagt de Zedig- eid; met deeze vermeerdert de Vrolykheid de vreugde; met deeze trekt het Hartzeer: ’t mededogen ; met deeze ordt het hart der aanfchouweren getroffen en gewonnene y pees, Toorn en Verbaasdhejd kan zich behaaglyk door OVER DE: SCHOONHEID. zo de dogen uitdrukken. Maar alle die aandoeningen moeten „ omfchoon te weezen , binnen behoorelyke paalen gehouden worden: want een alte ftreng vertoon van Deugd, eene te hevige opwelling van Drift, еспе boerfche en gemaakte Zedigheid, eene te diep gaande Droefenis of te uitgelaate- ne Vreugde, wordt mismaakt en onaangenaam. ` Het karte en voortreffelykfte deel der Schoonheid is de Bevaligheid, van deeze is elk gewoon te fpreeken als iets % welk niet befchreeven of verklaard kan worden, en ik f, dat het voor een groot deel dus met de zaak be- Wy weeten dat wy eene Ziel hebben ; maar nauwe his war ze is 3 elk die over Schoonheid oordeelt weet de knlligheid aan te wyzen; doch niemand heeft et oit eene bepaling van gegeeven. А De Bevalligheid hangt dikwyls af van zeer kleine trekken in cen Schoon gelaat; en wat de daaden betreft , dan be- баа ze meer in de wyze van de dingen te doen , dan in de dingen zelve. Zy verandert geduurig in haare vertoo- ningen, en dit maakt het bezwaarlyk om haar aan te mere ken als iets beftendigs. Terwyl men den eenen Bevalligen wek befchouwt, verdwynt dezelve uit ons оор, en wordt gevolgd van een anderen, die even fchielyk en ongemerkt тешр. Меп Кап, te deezer oorzaake ‚ het Bevallige beter leeren uit CORREGIO’S, GUIDO’S еп RAPHAEL’S chil. dertukken ‚ dan uit het leeven. Wilde ik, by voorbeeld , mfpeuren , wat de toorn bevallig maakt in weezenstrekken vol van de ірпеетепайе zagtheid, ik zou dit eerder kun- Ben vinden in den St. MICHAEL van сшро, dan In ber weezen eener fchoone Juffrouw: in den gefchilderden En- юй alles op myn gemak kunnen nagaan , daar de vende Schooriheid al te veranderend еп verwisfelend is =ч eming. „M kan zeggen, wat Bevalligheid 5,1 аап te wyzen in welke deelen yi t, en in welke gelegenheden Ki ‚mt. H udt zich de Bevalligheid bo- ven n wylen, ook in andere dee- len ‘ven gelyk de Schoonheid der рй pogen uitfchittert, zo is de h (waar door ik niet zo zeer een € 1 inneemend verftaa) ziet men We „nd een’ zekeren bevalligen G5 trek r Zeg: 8 EnA OPE мек, die niee volkomen ееп ріппріасћ mag heeten , doch ‘er zeer па by komt, ep zich âartig in де aangrenzende dee» len verfpreidt,en zomtyds іп een klein kuiltje zamenkomt: dat welhaast weder verdwynt , en by beurten zich медеЁ vertoont. Dit fchynt my toe een der verrukkendfte Beval- ligheden te weezen. | бо. эн De Hevalligheid van houding kan in elk byzonder. li- chaamsdeel opgemerkt, оЁ аап `t lichaam in °t geheel toes gefchreeven worden : hoe veeb meer het hoofd dan eenig ander lid hier in aanmerking komt, kunnen de kunstftuk- ken дег beroemdfte Schilders uitwyzen , byzonder die уай суро, die te kwistig geweest is met dit deel der Schoone heid aan meest alle zyne fchoone Vrouwebeelden by tezet- теп; dit deel, °t welk de Natuur, in zo groot eene maate, maar aan een zeef klein getal gegeeven heeft, l Het houden en draaijen van den hals doet veel tot de Bea valligheid; het valt zo gereed dit op te merken als moeilyk от ‘er reden. van te geeven. Wat deel armen en beenen in de Bevalligheid hebben, zo wel als het hoofd en de hals, kan het danfen toonen. Daar zyn twee zeer verfchillende foorten van Bevallig- heid, de deftige еп de gemeenzaame. De eerfte behoort byzonder toť zeer fchoone Vrouwen „ ей de andere is het _deelfaller Schoonheden: deeze is heerfchender , geene ver- maaklyker en inneemender. Мп.том fpreekt van deeze twee foorten van Bevalligheid , en geeft de eerfte aan ADAM, en ze beide аап gva , [choon de deftige іп de minfte maate. ' , | ' Geflacht en kunne was niet een: Hy Јерееп gefchaapen, Om door befpiegeling zyn vreugd in God te raapen, Voorzien met dapperbeid en mannelyk beleid, ‘Maar zy tot zagtigbeid, en met bewalligbeid, Die barten lokken en vermurwen kan en dwingen : _ Ну voor zyn God alleen, den Oorfprong aller dingen, En zy voor God in bem: zyn voorboofd, breed en [choon з Zyn :aangezigt altoos verbeeven па Gods throon, De deftige agthaarbeid gevestigd in zyne oogen, Betuigden beerfchappy en vorflelyk vermogen: “Zijn hair, де byacint in kleur gelyk, in't rond Gefcheiden van den lok, die °t voorboofd moest vercieren з Hing , zonder ver beneën zyn fehouderen te zwieren, Als trosfen krullen, Zy, die met meer Jehoonbeid praalt, кое als een floers, dat na baar dunnen middei daalt; Ж Ge OVER DE SCHOONNEID. top ‚ Be Wullen van Bhar guide en onwertuite иу т ` ` "o: Фи goifden langs baar borst en rug als goude baaren, _ Onze Hoofddichter drukt deeze zelfde zaak, niet ‘min kragtig ш, als hy zingt: | De Мв en Vrouw zyn bei volfchapen , even feboon, Fas р гог teen, Met recht [bant Adam wel de kroon Dor Hoekbeid van gedaente , en majeflelt van 't wezen, £ een ter beerfchappy des aardryks uitgelezen: #7 al wat Eva beeft vernoegt baars Bruigoms eisch , Der едед tederbeid, een zachter vel ёп vleisch, Een oriendelyker verf, aanminnigbeid der oogen, Een minnelyke mond, een uitfpraak , wiens vermogen Beffaat in eedler klank, | таленти Dan niettegenftaande men in ’t algemeen zo weinig reden van de Bevalligheid wect te geeven, heb ik. derer twee byzonderheden waargenomen , die ik denk dat "ee 110005 toe behooref. De cerfte is, dat er geene Bevat- ligheid plaats hebbe zonder beweeging , waar door ik verflaa , eene zagte en minnelyke beweeging, of van ’t Scheele lichaam of van eenig lid, of ten minften van ee- mgen пек. Max worden wy dermaate verrukt door de uitmuntehde voortrefykheden van "e Menfchen geftalte, wat zullen wy dan zeggen van de Schoonheden іп de werken der Natuu- те? —— Slaan wy ’t oog op de Aarde, wy zien duizend fchoone ongelykheden , eene behaaglyke verfcheidenhieid van Vlakten , Hoogten , Valeijen en Bergen ; door de Natuur in °t algemeen met leevendig Groen bedekt ‚ de eur, die °t vermaaklykst om te aanfchouwen en "tr best voor de oogen is; alles afgezet door Licht en Schaduw ор eh а -СЕЂАСТЕМ ` de behoorlyke: plaatfen ; vercierd met Boomen, Vrugten en Bloemen zonder tal 5doorfneden met kronkelende Rivie- теп, zagte Beeken , en uitgebreide Meeren: zomtyds ein- digt ons gezigt іп °t wykende verfchiet van de Zee , die al- toos van gedaante verwisfeld en altoos behaaglyk blyft. Heffen wy dat zelfde oog ten Hemel ,hoe verrukkelyk is de opgaande Zon, hoe fchoon het blaauw Gewelfzel over onze hoofden uitgefpannen , waar onder de veelkleurige Wolken, en de Regenbuijen dryven, waar in de heerlyk gefchilderde Regenboog zich vertoont. Zelf wanneer de eevendmaakende Zon afweezig is, zien wy het uitfpanzel door duizenden Starren verlicht, en opgehelderd door de fombere Schoonheid der Maane , die in haaren onvolkomen ftaat °с bekaorelykst , doch , vel zynde , het luisterrykst is. Wenden wy ons gezigt op de verfcheidene foorten van Dièren , wy kunnen ligtlyk ontdekken , dat de Schoonheid , welke .voornaamlyk gefchikt is om de Dieren van dezelfde foort те behaagen, tevens medewerkt om ook het vermaak van anderen , of ten minften van den Mensch. te уегргоо- теп. · Hoe fchoon zyn voor ons de kleuren, die den hals der Duiven en Phaifanten vercieren, die in den (aart der Pauwen fchicteren , eu zich vertoonen in de geheele plui- maadie van verfeheide vogelen , byzonder die uit de Oost- -of West-Indien komen! Ное wel göevenredigd is het maak- zel der Dieren , befchouwt den Wind-hond en het Paard! Hoe fchoon drukt de getrouwe Wagt-hond zyre aandoe- ningen uit!Ook zyn ze niet ontbloot van eene zekere maate van Bevalligheid , deeze doet zich op іп de natuurlyke be- weegingen van de Chineefche Phaifànt , еп in de aange- leerde {tappen van een welafgerigt Paard. Hoe meesterlyk maalt het dichtpenceel. van den grooten VONDEL deeze Schoonheid der fchepzelen , als hy aanhefte Nu openbaert zich bier de fchoonbeit van't beelal, Die my voor °t voorboofd flaet, aen welke leden zal ` Ik e fchoone lichaem van de weerelt best beginnen г Опніейеп Р wie verrukt тут geest, verftant , en zinnen, dn °t apenfchuiven van dit goddelyk tooneel , En Gotsvertooningen? d weereldsch lustpriëel ! d Lantfchap „ daer natuur zich zelf aan beeft gegqueten, En elk om °t rykst volevrocht , voltrokken , niets vergeeten! Wat ordineerder heeft die vonden uitgezogt, En elk zo wel gefchikt , en op zyn plaets gebrocht,. Den voorgrónd , achterdogt , dat flaeuwen en verfchieten ; ` "ier bosh daer korenvelt , gins weiden, elders vlicten, =.) Е - к;. Are ~ Ез - TE - ‚ Schoonheid in de daaden OVER DE SCHOONHEID, 109 Ба ope lucht en bron, die uit den Беиоеі fpringt? ` ` Gins Aaen? geberghte, en rots: bier kuinkeleert en zingt ' > De nachtegael in `t wilt. Wat vliegen daer al vogels ` ` , Ву clugbten door `t geboomte, of dryven ap Бип vlagels ‘Bezadigd іп de lucht, of over °t efen meer! et De vroke landou, verquikt door °t fchoone weer , ©: Aen't groeien, dat men `t kruit en groene gras boort piepen ee, | наан у оо E , rn O mmm — r | Wie kan de fehoonbeit noemen. Die zich in "€ weelig’ vee, en ooft en zaet en bloemen Es farren „ zonne en maene, en wolken openbaert! Ње {гооп fchakpert nataur de tulpen, Tränen waert, Gewogen tegens gout , verbeven tot Augusten De fchoonfte en dierfle bloem, waer ор oit byen rustten! | .. 2 - ‚ү s - Gelyk dus, volgens de even bygebragte aanmerking, de Schoonheid van de eene foort van Disen, gefchike kan weezen om aan veele andere vermaak te fchenken , zo moe gen wy tevens (ellen, dat de Schoonheid van onderfchei- депе Werelden niet tot elk ap zich zelve bepaald, maar ook de eene ten dieníte van de andere is, °t welk dus van wereldftelzel tot wereldftelzel voortgaat, еп eindigt in eene groote algemeene Schoonheid van al het Gefchapene. Nogthans is al die Schoonheid waar van ik gefprooken heb, ja die van °: heelal zamen genomen, gering іп verge- lyking met de Schoonheid der Deugd. Prato {prak седе uitmuntende fpreuk als hy zich dus liet hooren. „, Indien » de Deugd in eene zigtbaarc gedaante ор aarde verfcheen , » elk zou op haar verlieven ”. —— In der waarhcid de Schoonheid der Deugd, der Goedheid ‚ gaat alle andere ‚Schoonheid zo verre te boven als de Ziel het lichaam.. ` tVerhevensd voorwerp van Schoonheid , ’t geen wy zien- ‚konnen „is de goedheid уап сор zich ten toon fpreidende - in de Werken der Scheppinge. In Hem woont alle Schoon. heid: wat er zedelyk Schoon in de geheele wereld is komt ‚ alles af van den Godlyken Oorfprong van alles wat Schoon ‚en Goed mag hecten. Wy zien zomtyds еёпіре flauwe flikkeringen van die Ser Menfchen doorftraalen , doch zeer miskleurd door de middelftoffe door welke zy heen „Áchynen: en hoe verrpkkelyk, hoe (сһооп komen ze ons nogthans te vooren, in eenige perfoonen in zommige ọm- ftandigheden! Alle wereldfche grootheid is niets te agten by eene weezenlyk goede еп {choone даа.. > Laa- e LERE REGELEN Laaten wy uit alles dit gevolg trekken , *t geen ieder ор op zich zelven wel mag toepasten, dat, indien de Deugd de grootíte Schoonheid is, elk alles, wat hy Кар, moet aanwenden. om haare lesfen te volgen, en de Ondeugd het haatlykfte en leelykfte van alles te vlieden. Г | ki LEEF-REGELEN VOOR ALLE MENSCHEN TEN OPZIGTE VAN HET VOEDZEL , DE LICHAAMS -BEWEEGING, EN DEN SLAAP. ‘Door Dotor SUTHERLAND. | ‹ (Treatife on Basbwaters.) VAN HET VOEDZEL. ` 1. Д Ls wy meer fpyze gebruiken, дап de vermogens on- zer Spysverteering in ftaat zyn tot goede Chyl te maaken, en met onze ándere vogten te verbinden , kan die {| уге nooit tot een goed voedzel voor het lighaam ver- ekken, a. Voedzel met fcherpe prikkelende zouten en oliën be- laaden , bederft noodwendig het bloed. 3. Menfchen van een bloedryk geftel en koortsagtige gefchiktheid moeten fpaarzaam ееѓеп. ' 4. Ontydige еп al te lange onthoudingen brengen zeer “nadeelige uitwerkzelen voort; want zonder eene nieuwe “vervulling van verfche Chyl , krygen de dierlyke fappen “eene natuurlyke geneigdheid tot Rotting. Uitputting ver- «oorzaakt Koortfen van het allerergfte foort, gelyk zy, die “uit Godsdienftige oogmerken vasten, menigwerven thun- ner fchaade ondervinden. i ' р, In fleepende ziekten moet zulk eene hoeveelheid voeds zel gebruikt worden, als genoegzaam is om den Lyder te onderfteunen.zonder zyn maag te overlaaden, ten welken “einde hy altoos moet uit{cheiden te eeten met een trek na meer. Hetvoedzel moet wél gekauwd worden; al wat be- ` дег bezwaart ftraks de maag. De zwakke, vermagerde, Hebtifcbe, of Teeringagtige тепсеп moeten het (кейе Diet in agt neemen. Den zulken is de minfte ongeregeld- “heid, en zelfs eenige onmaatigheid іп de onfchadelykfte ' dingen gevaarlyk. - `6. De Natuur heeft een afkeer van tegenftrydige menge zels; Visch, Vleesch, Wyn ‚ Bier, Cyder , Room en Vrug- * ten. Deze blaazen de Ingewanden op, maaken winden en dndigesties, EE de lie 7. Brood VOOR ALLE MENSCHEN. 111 з. Brood van de 2шіуегйе bloem van Tarwe voedt veet, en waakt gebonden afgang. Ongebuild. en met de zemelen gebakken is het buik-openende , en voedt minder. Alle meelfpyzenzym antifepbica, gaan, de rotting tegen. Witre- brood, dat wel gegist, en naar den eisch gebakken. is, із het voorzaamfte gedeelte van gezond voedzel dat му go- bruiken, en ееп groot ingredient van een goed Dit. , :! $. Melk is reeds bewerkt, verteerd: en bereid їп ‘het H haas van het ' Dier. Zy iseen uittrekzel van dierlyk én end voedzel, 2у. 15 vervuld met voedende fappen „en ontbreekt: weinig anders aan dan de koleur om volko- ma bloed te туп; in alle gevallen, alwaar een koortsag- dge hitte de overhand heeft „ en vooral in eene doorgaart- & verftopte lighaamsgefteldheid zyn Karnemelk en Rogge- Wood wezénlyke (pesifieke middelen. .. 9. Zee-zout’, maatig gebruikt, is zeer gezond; a te vee genoomen zeer fcharlelyk. , nn H Het vleesch van: Dieren іп den eerften bloei huones lę- Neus, сп byzonderlyk van de zulken , die gecaftreerd, en Riet tot zwaaren arbeid gebruikt zyn, is het beste, Het vleesch van graan-of zaad-eetende Vogelen is niet 10 olyagtig als dat van vwater-vogeleg, =- Lams-vleesch is het beste van alle foarten van vleesch voor tedere perfoonen. Runder-en Várken-vleesch zyn al- кешу goed voor de fterken , en hun die zwaaren arbeid 10. Vyver-visch, of zulke Visch, die gemeet is , is van ten zwaare verteering. Visch, die digt aan ’t гапа der ke gevangen wordt, is ligter; gelyk ook gekookte Visch gemaklyker te verduwen is, dan gebraaden, ; ti. Bittere dingen maaken hardiyvig; Zupren prikkelen de ingewanden; Zoute fpyzen bevorderen den Afgang, en _ п bert waters Zoete dingen maaken flym.. М. Uijen ‚ Look , Radyzen en alle Alcalesceerende of ige Planten zyn antifeptica , of rotting weder- Ìykheid in °t wateren. Celerie is pisdryvende. Aromati- ke of kruidagtige Planten zyn heet 3 Spruitkool ep Salaa- den verkoelende ; Komkommers koud, rauw , en moeiję- ek te verteeren. Куре Vrugten zyn Iyfopenende , on- Type verftoppen. Peulvrugten van alle foort zyn winderig. Honing bevordert de buiksontlasting en waterloozing , Maar veroorzaakt veelen (пудіпе in dedarmen. Zagt Broad Wrmeerdert het zuur in de maag, met zoodbraudins. se- са | Baas: є. Mostert en Tuinkers veroorzaaken eene-moeijes - BI чта LEEF-REGCELEN plaagt,- ВСС doet dit minder. Inmaakzels , Konfytine беп en Lekkernyen brengen de. menfchen in verzoeking ота ‘te veel те еегеп, ей Zyn-moeijelyk te verteeren. . Als het -voedzel.te fterk fermenteert, "tz door rotting, of door ‘zwakheid von de maag, zyn Zuuren, Bitters, ` Aromatike en Leogzoutige dingen gepaste middelen. Als "ег eene koude: Cacochymie by eene kwaade gefteldheid koomt , moet -de Lyder zig van Meelfpyzen en Vleesch-geteien of gwaare ‘Soupen onthouden ‚ om dat zy de taaiheid der: vogten ver- meerderen. Als het Lichaam met wateragtige vagten be- -gint opgezet te worden, moet men fpaarzaam Vleeschnat -Of Soup gebruiken; gebraden Geregten ‚ en byzonder! -Riviervisch en fterke goede: Wyn zyn bekwaame voedzels. Als ‘er eene zuure (оһегр1е heerscht ‚ gelyk їп de kinderen dikwils plaats heeft , zyn Everen , Vleeschfop , Hartshoorn- ‘Geley dienftigst; Бу aldien daarentegen de vogten tot het Loogzoutige of Alcaline overflaan, еп tot rotting hellen, -moer Garftenwater , Brood en Melk als de beste fpyzen ‘worden aangepreezen 5 zuure vogten zyn dan de drank, en als men Soupen vergunt , moeten zy met zuur genut- “tigd worden. : 13. Zy, die sANCTORIUS іп zyne Proeven en Waarnee- mingèn zyn nagevolgd, hebben door zekere ondervindin= gen ontdekt ‚ dat het lighaam ‘maar weinig uitwaasfemt;, als de maag te vol / of te ledig із. — · Dat een vol dieet nadeelig is voor de zulken , die flegts weinig lighaams-be- weeping hebben, maar van cene onvermydelyke noodzaa- 'kelykheid voor hun , die zwaar werken. ——— Dat het voedzel, waar van men geene zwaarte in de maag voelt, best voedt, en onbelemmerd doet uitwaasfemen. — Dat у, die honger hebbende zonder eeten na bed раат › maar “weinig zal. uitwaasfemen , еп byaldien hy dit dikwils doet, dat hy zig dan ligtelvk een koorts kan veroorzaaken. —= Dat het Vleesch van jonge Dieren , goed Lams-of Schaapen- vleesch, en wel gebakken Brood de beste voedzels zyn. Dat het lighaam meer bezwaard, en lagger is- na het ge- bruik van vier oncen zwaare (руге, die fterk voedt , gel ‘Varkenvleesch , Paaling „ zoute Visch of Pekelvleesch, ‘dan na het nuttigen van zes oncen voedzel, dat minder of weinig voedt , gelyk als verfche Visch , Kuikens en klein Gevogelte. Deze Waarneemingen zeg ik, en Proe- ‚ven, heeft de Schaal van Sanêlorius aan 2упе Navolgeren met zekerheid geleerd; want altoos-als de (руз - verteering - moeijelyk is, is de doorwaasfeming langzaam, —. Kai | , ` егэ A VOOR ALLE MENSCHEN: 11$ èr, dat lang Vasten, dikwils herhaalt, eene kwaade ре- feldheid van lighaam veroorzaakt, —— Dat het lighaam meer bezwaard en ongemaklyker is na dat men zes pond руз en drank op eenmaal gebrujkt heeft , dan of men agt pond in drie reizen gebruikt. — ‘Dat hy die maar eenmaal, daags eet‚'tzy hy veel of weinig eet zig zelven langzaam, om hals brengt. —— Dat hy die mger eet, dan hy vertee- ren kan, miuder gevoed wordt, dan hy moest wezen, en dus vermagert. -—, Dat onmaatig te eeten, па ееп.оп-. шше oefieping van lighaam of geest, nadeelig is, want een baam , dat vermoeid is, waasfemt flegts weinig uit. ц. Wyn, Appelen Peeren-wyn en alle gegiste vogten тп sstijeptica of rotting wederftaande, Als Bier de maag met bezwaart , nog. verltopt, maar door de waterlaozing sgart, kan het toegeltaaa worden; als het winden maakt „; traag afgaat , of freenagtige faamengroeijingen voortbrengt, № het verboden. >. , NM 15. Wyn, te rykelyk gedronken, verzwakt den mensch - Sek men uit zyne bedryven zien kan; zoete wynen be- vorderen Stoelgang, maar zy verwekken opgeblaazeuheid en dorst; zy bevorderen de borst-ontlastingen , maar be- meren de waterloozing. Straffe faamentrekkende wynen zyn goed als "er loslyvigheid plaats heeft , mits dat er gee- we ongefteldheid -in-’t hoofd, nog beletzel in ’t fpywen of Waterloozen is. Enkele zuivere wyn is best voor de m ingewanden, met water gemengd, is hy best voor het, hoofd, de borst, еп de ontlasting der waterwegen. Zwaas, re Spaanfche of Нопрааг(сһе wynen verfterken de maag Zeer veel. , І 16. Mineraale waters hebben een Spiritus in zig, welke derzelver verteering bevordert, en flaap verwekt. De Pa- Genten hebben maar weinig zujveren:wvn noodig als zy de Wateren drinken; teeringagtige menfchen moeten dien ge- niet gebruiken , mineraale waters zyn altoos hard of zwar, en deugen derhalven niet voor huisfelyke gebrui- СП ‚ten zy men ze door het kooken van hun zuur ontdve. nverfaadig is derhalven de raad van bun, die de wateren Van Ва onder het eeten als dagelykfchen drank aanpryzen. Menfchen van flappe ingewanden mogen ze drinken, gee- De andere, Enkel zagt water is het beste doorfpoelend Middel, inzonderheid voor hun die natuurlyk verftopt zyn. У Че met maag -drukkingen of bezwaardheden ekweld 4уһ, moeten муп, of liever Rum of Brandewyn drinken. ÀL DEEL, MENCELW. NỌ. 3e H | De fig LEEF-REGŒGELEN De laatften worden alleenlyk door water verzagt ‚ de eerften: worden uit ik weet niet wat te faamgefteld. 17. Thee drinken zou verfcheiden heilzaame uitwerkine п kunnen voortbrengen, als men het gebruik daar van alleenlyk tot menfchen van fterke vezelen, en eene werk- zaame levenswyze bepaalde. De doordringende hoedanig- Heid van het vògt, by de zeepagtige antifeptijche еівеп(сһар van de Suiker gevoegd’, kan het aftrekzel in Gaar ellen, dm zig met hét bloed te vermengen ; verftoppingen kunnen lier door weggenoomen , fcherpe zouten afgefpoeld , flymee rige phlegmatieke ftoffen ontbonden worden. De faamen- ttekkende kragt van de Thee kan deze nuttigheid hebben van het water des te fpoediger af te zetten zde bloëdryken , de galagtigen , de Pblegmatieken ‚ еп de Melancbolifchen „allen kunnen zy hier verligting daor vinden ; men kan ’er koort- Геп іп de jonge, pynen en verftoppingen іп de oude Lie- асп, door voorkoomen. De Buiks-ontlasting door de uit- werpzelen eene genoegzaame vogtigheid te bezorgen , kan kier door їп goeden (ааг gehouden , de Piswegen door ge- Zuiverd , en de ongevoelige doorwaasfeming , de heilzaamfte єп noodigfte van alle ontlastingen, bevorderd worden. Maar zodanig is de kragt van het voorbeeld; de ledige werkelooze , verwyfde , zo wel Mans als Vrouwen, zy die - zwakke zenuwen „flappe vezels , en kwaade fappen hebben , geeven zig zelven twee of driemaal daags toe їп het onmaa- ug gebruik van een drank of tydkorting , (hoe men ’t noe- gen wil), waar door zy geftadig meer en meer verzwakt worden. VAN DE LIGHAAMS - OEFENING. ~ т, In het algemeen is dat foort van beweeging best, daar iemand аап gewend is, welke hem best vlydt ,„ en waar in hy vermaak heeft. "a, Ре Lighaams-oefening is best als de maag ledigst is. Zo dra men begint te zweeten , vermbeid te worden , of re Нуееп , moet men uitfcheiden en rusten tot dat men weder herfteld is. Voor tedere en zwakke menfchen is dat foort van oeffening best gefchikt , ’t welk door uitwendige hulp- middelen van werktuigen, van Dieren of Menfchen vole btagt wordt: gelyk het ryden їп een wagen, of te Paard; jh een dfaagftoel gedraagen te worden , te zeilen enz, A Voor de zulken , die nog fterk , hog zeet teder zyn + v la , А . Ki VOOR ALLE MENSCHEN. 19 {в dat foort van oeffening best, °с welk gedecltelyk door oñs zelven , en gedeeltelyk met vreemde of uitwendige hulp verrigt Wordt; en van dit foort koomt het Рал гу» den allereerst in aanmerking. Door dit ryden worden di flinger-beweegende Ingewanden geïchud , en derzelver op- pervlakten zagtelyk tegen malkander bewoogen ; terzelfder tyd vloeit de lugt overvloedig en met kragt іп de Longen 5 deze (aamenloop van werk-ourzaaken brengt verfcheiden verbazende veranderingen voort. Ѕуремплм heeft zulk en gunftig denkbeeld van het Paard ryden, dat hy níet alleen gelooft, dat kleiner kwaalert , maar zelfs de Teering - ja haar ergften (лаг daar. door kan verholpen worden. In deze ongefteldheid zegt hy is het ryden zulk een zeker en toeverlaatig middel als de kwik іп de Venusziekte ` ‘of de Kina in intermitteerende koortfen ; maar hy waarfchouwt de Teeringagtige Perfoonen om zig nouit door deze oeffening te vermoeijen. 4. Na de oeffening moet het lighqam wel gevreeven „ en vervolgens fclioon , wél gedroogd , linnen aangetrokken Worden. , : | | 5. Insgelyks moet men па deze oefening altoos еепісећ tyd (El zitten „en fustên eer men gdat eeten ; koude dahng dranken , na de beweeging , zyn verderfelyk. `° 0 ` 6. Ongemakken , welke uit al te grooten arbeid ontftaan, ‘worden door rust herfteld, en integendeel de nadeelèn van eene al te lange rust: door arbeid of beweeging best ge- neezen. a бот 7. Als het lighaaín, of eenig Lid, langer dan haar ge- woonte rust, zal het daar niet fterker doot worden, Als daarentegen iemand ; na lang voorafgegaane rust, aanitonds zwaaren arbeid begint, zal hy zig zelven ‘zekerlyk bena- 8. Een zagt bed is even lastig voor hem, die aan еей bard gewend ís, als een hard bed voor eenen , die de ge- Woonte heeft op een zagt te Паареп. ` OE ` 9. De zódanigen ; die zelden beweeging maaken', z van den geringften arbeid ftraks vermoeid „ daar inregendee dezelfde arbeid éventedig minder. vermoeijing maakt; паа? Daare men meer aan lighaams-oeffcning gewoon is., : - 10. Het vryven is een foort van opvolgend middel; of eene vervulling by gebrek van lighaams-beweeging. 11. Overlind Ve keten, of te zingen, verwarmt hetlighaarn. ta. De опеёћ Кеті, ‘welke uit eene overmaatige lige Baams-ocfféning fpraiten , гуп hette in den buik ; pyn, bee gd 3 Aw Më ` 116 LEEF-REGEL EN deel gebruikt ‚maar moeten allengs van ryden op een Chais of W agen, vervolgens van Paard ryden , wandelen ‚еп eindelyk t € Lat e e + ` VAN DEN SLAAP. ‚аар en waaken hebben eene groote gelykheid met bee weeging en rust; verfchillende gefteldheden vereifchen ves- gchillende maaten van flaap. , ‚ 11. Een maatige Паар vermeerdert de doorwaasfeming , ‘bevordert de fpysverteerings vervrolykt het lighaam, en wekt den Geest tot blydíchap op. ` | ‚2. Slaapelogze тпепісһеп moeten , {сһоор wakker, zig evenwel in rust en warmte te bedde houden, ’t welk ig zeker opzigt het gebrek van Slaap vervullen ‘zal. ‚ 3. Onmaatige Slaap maakt het lighaam zwaar en log; be- derft het geheugen „en verftompt de zintuigen. - 4. Опшаайр waaken verfpilt de kragtan, brengt koort- fen voort, en put het lighaam uit. | 5. Ну die over dag (Їёарг, еп des nagts waakt, keert de order der, Natupr om „ en vervroegt den ouderdom. _ 6. Slaapen па het middagmaal is een kwaade gewoonte, еёпе laate ‘zwaare Avondmaaltyd is vyandig voor cen ge- тъхеп..Паар ; -na bed te gaan zonder eeten veroorzaakt 5]аарејооѕһејі. ` | . 7, Wy weeten uit weegkundige Proeven , dat сеп gezon- de байр verkwikkend e, ` — Dat de nagts-uitwaasfeming in, dit:klimaat tot omtrent een pond van zestien oncen klimt: — dat het lighaam zig na een gezonden. паву (laas ns „ligter en vaardiger gevoelt, zo wel doot de vermeer. ering, van kragten, die het uit den Пазар heeft gekregen, als door de wegenlyke ontlasting der Доће, die het door p: P a es emd A, da VOOR ALLE MENSCHEN, Aug ` de onzigtbaare doorwaasfeming is kwyt geraakt, — Dat rstelooze nagten de doorwaasfeming verminderen, — Dat de doorwaasfeming meer geftremd wordt door ееп koea len zuidelvken wind, geduurende den flaap , dan dooreen ftrenge koude, terwyl men waakt. — Dat verandering van innen op het bed, of verfchooning van zichzelven, de uitwaasfeming vermindert; want dingen, daar wy niet aan gewend zyn „ fchoon beter in haar aart, doen ons egter zelden goed. — Dat Rekken еп Geeuwen de doorwaas- (ешт bevordert. —- Dat de doorwaasfeming meer ge- fut wordt door de Dekens af te werpen terwyl men flaapt, daa door тупе Kleederen uit te. trekken terwyl men waakt. — Dat Wyn, maatig gedronken , flaap maakt , en de Bitwaasfeming bevordert. —— Dat dezelve , onmaatig gebruikt, beiden vermindert. meng neen nnn ne | BROOD VAN AARDAPPELEN, (Gent). Magaz. 1767. Decemb.). (ong hebbende dat, ор verfcheide plaatfen , goed brood van Aardappeten gebakken wordt , vervoegde k my by een perfoon, die ze een langen tyd ‚ tot een in- mengzel, onder zyn brood, gebruikt hadt, en vraagde hem: nar de wyze hoe dit gefchiedde. Ну berigtte my , dat Ben maar groote meelige Aardappelen moest neemen, de- zelven kooken , gelyk men doet om ze te eeten , dezelven dan fchillen en zeer fyn wryven , zonder Ter eenig water byte doen, Dan worden twee deelen Tarwen-meel ge- voegd by een deel van de Aardappelen , en een weinig meer. Est dan anders. Alles moet onder malkander gekneed: worden, en als dit dus wel tot een deeg gemaakt 15, moet Ben het een behoorlyken tyd laaten ftaan, om welte ryzen En egesten , eer men het іп den oven zette. Dit wauwkeuriglyk hebbende doen іп acht neemen, be- vond ik ket brood goed en fmaaklyk ; еп men heeft geene der omte twyfelen dat het ook gezond zy. Gebruikten de Bakkers geen flegter inmengzelen in hun brood dan dee- Ze nutte wortel , zy zouden , in tyden van fchaarsheid , Rregtwaardigd konnen worden; mits dat zy het voor ‘éen Maatigen prys verkochten. Еп als dit niet beftaanbaar eag gei ` Sëoop VAN AARDAPPELEN. met de tegenwoordige. Wetten, zou ‘er maar eeninwoegza} behoeven bygedaan te worden - waar mede de Overheid „ onder zekere bepaalingen ‚ hier toe vryheid vergunde, VAN DEN BEET VAN EEN RATELSLANG, Uit een gedeelte van een Brief van den gewezen Dr. WITT, van German Town , in Penfylvanië, aan PETER COLLINSON , Schijdknaap, ‚ (Uit het Engelsch.) a zegt my, dat Dr. меѕвіт den beet van een Ratel- flang ongeneeslyk heeft verklaard „ en begeert myn gevoelen hier over te weeten. Ну mogt dan ook wel ge- zegd hebben dat een zeere vinger niet geneeslyk ware? want in °t midden van den winter is de beet van een Ratel- flang, in deeze Provincie , zo weinig gevaarlyk als de fteek met ееп (реја. En іп ° heetfte van den zomer kan het ver- gif met den топа uitgezoogen worden , of door den per- {ооп die gebeeten is zelve , of door ееп byftander , om den dood te voorkoomen ‚ tot dat andere middelen aangelegd worden ; en dat zonder het minfte gevaar van den eenen of den anderen, mits de huid van den mond volmaakt ge- zond zy. Als in zeer heet weder in de Provincie van Maryland , waar het vergif kragtiger is dan hier, iemand gebeeten wordt ‚ een halve myl van zyn huis , en hy zelf niet by de wond kan koomen om dezelve uit te zuigen, of iemant anders daar toe te roepen, Кап: het gebeuren dat hy neers valt en fterft eer hy thuis koomt: maar zo hy flegts de ge- kwetfte plaatfe kan bereiken met zynen mond, wordt һу, gelfs in dit heete gewest, gemaklyk geneezen. 