Reis door Noord Amerika
De eerde is de fraide , zo wel van buiten als van binnen , niet alleen van dc de Kerken hier in de Stad als van gantfch Kanada. De Priehers vande Kweekfchool van St, Sulpit ius hebben een groot fchoon huis , waar zy by malkander wonen. Het Kollegie der Franciskanen of Bedelmonnik - ken is ook een goed huis dog niet zo pragtig. Dat der Jefuiten is niet groot , maar wel gebouwd. By deze geehelyke gebouwen zyn fchone grote tuinen , ten dele tot vermaak en gezondheid , en ten dele ten nutte der huishouding. De meehe huizen zyn van hout , dog evenwel zeer frai. Enigen zyn van heen. Meeh alle de huizen der voomaamhe lieden hebben ene deur aan de hraat , met banken op de hoep , waar de men- fchen komen zitten om lugt te fcheppen. De Praten die in de langte lopen zyn breed en lynregt. Zy worden door de dwarshraten in regte hoeken doorfneden. Enigen zyn geplaveid , dog de meehen zeer on- gelyk. Aan den waterkant heeft de Stad twee grote en drie kleine poor¬ ten , en aan de landzyde heeft zy ’er ook verfcheiden. De Gouverneur van de Stad moet zyn eigen huis betalen , hoewel enigen zeggen dat de Kroon iets tot de huur geeft. De Gouverneur Generaal woont vry op het (lot , gelyk gezegd is. In de Stad is een Nonnenklooher , en buiten dezelve legt ’er een dat Non- het maar half is , want de Paus heeft ’er nog zyne beveiliging niet aan ge- «eukloo- geven. In het eerlle wierd geen meisje aangenomen ten zy ’er vyfhon- er* derd ecus voor betaald werden. Enigen ontving men wel voor driehon¬ derd ecus , dog die moellen de anderen als meiden oppahèn. De Koning heeft een Hospitaal voor zieke Soldaten doen bouwen. Hospi- De kranke kreeg daar wat hy nodig had, en de Kroon betaalde daags taal* twaalf fols voor zyn onderhoud. De Heelmeehers worden van den Ko¬ ning bezoldigd. Een Officier by gelegenheid van den dienh desKonings krank geworden geniet hier vryen koll en oppaffing , dog zo hy bui¬ ten den dienll des Konings ziek wordt moet hy alles uit zyn zak betalen. Als in ’t Hofpitaal enige plaatfen ,open zyn neemt men ook wel arme menfchen in die niet in dienh zyn; en dezen hebben artzenyen en den Wondheelder voor niet; dog voor hun eten en anderfïns moeten zy daags twaalf fols betalen. Alle vrydagen wordt hier markt gehouden, waar men zig van allerlei Mark- voortbrengfelen des lands voorzien kan , als men zelf gene Landgoederen ten* of tuinen heeft. Gantfche zwermen der Amerikanen komen dan ook in de Stad, om te kopen of te verkopen. De Afwyking der Naald was hier io. gr. 38. min. IV. De Heer Afwy- Gillion , een Geehelyke van veel liefhebbery voor de Wis- en Starre- king der kunde, had in den tuin der Kweekfchool ene middags] yn getrokken, Naald, die hy zeide dikwyls volgens de Zon en de Starren onderzogt en juih be¬ vonden te hebben. Ik vergeleek zorgvuldig myn kompas met deze mid- daojyn , en vond de afwyking volkomen zo als ik ze opgegeven heb. • O 2 Vol- KANADA. io’3 Volgens de waarnemingen van dien zelven Heer is de Breedte van Mont¬ real 45. gr. 27. min. N. ' Waarnc- Een ander Geedelyke, namelyk de Heer Pontarion , had in ’t be- mingen. gin van dit jaar enige waarnemingen met den Thermometer gedaan. Hy v had zig van dien van Reaumur bediend , die in een vender gehangen had dat fomtyds geheel en fomtyds half open dond, en gevolglyk heeft hy zelden de grootde koude van de lugt aangewezen. Ik wil echter een kort uittrekfel uit zyne waarnemingen voor de wintermaanden geven- De grootfle koude in Januari was den 18. daande toen de Thermome¬ ter op 23. gr. onder ‘t vriespunt. De minde koude was den 31. (laan* de hy toen op het vriespunt. De meede dagen tekende hy 12. of 15- gr. onder dat punt. In Februari had men de grootde koude den 19- en 25. De Thermometer dond toen 1 4. gr. onder het punt van vord , en de minde koude had men den 3- wanneer hy 8. gr. boven het vries¬ punt rees. De meede dagen dond hy op 11. gr. onder dat punt. In Maart was het den 3. het koudd, tekenende de Thermometer toen 10» gr. onder vord, en den 22. 23. en 24. het warmd, dygende toen de Thermometer tot 15. gr. boven vord. De meede dagen dond hy 4. , gr. onder dat punt. In sJpril gevoelde men de grootde koude den. 7. zakkende de Thermometer 5. gr. onder ’t vriespunt; den 25. was het weder het zagtd* en de Thermometer was 20. gr. boven dat punt. De meede dagen hield hy zig op 12- gr. boven het zelve. Dog ik merkte uit de wys waarop deze waarnemingen gedaan waren , dat de koude da- gelyks wel een graad of zes derker moet geweed zyn. dan hy, ze aange¬ tekend had. Ook had hy in zyn dagboek aangetekend dat het ys in de. St. Laurence by Montreal den 3. April r en by Quebec eerd den 20- los geraakt was. Den 3. Mai begonnen zig by Montreal enige bloei- fems te vertonen, en den 12. was de vord zo derk dat de bomen vhn den ryp zo wit waren als of het gefneuwd had. Voor ’t overige wierd my in ’t algemeen berigt dat het ys in de Rivier alle winters gemeenlyk een en fomtyds wel twee Fr., voeten dik was. Verscheiden’ van. de Geedelyken zeiden my, dat federt het land in Kanada meer bebouwd werd de zomer veel langer was dan. voorheen. Hy komt vroeger en duurt later. Dog de koude, fchoon zy zolang* niet aanhield , dagten zy even derk te zyn. De zomers hielden zy ook voor niet heter als voor dezen. De noord en noordweden winden zyn de koudden te Montreal. Vertrek. Den 2. Augudus des morgens vroeg vertrokken wy van Montreal naar Quebec in ene fchuit, of Bate au , in gezelfchap van den Onder Major van Montreal , den Heer De Sermonville . De fchuit werd van twaalf Soldaten geroeid. Wy voeren de St. Laurence af, die hier ca- melyk breed was. Aan de linkerhand lag het Eiland van Montreal , en . . aan 109 KANADA. 1749. aan de regterhand zag men nu kleine eilanden, dan het vafte land. Het Eiland van Montreal was aan den oever zeer digt bewoond. Het land was vlak. De oevers beftonden uit tuinaarde , en waren omtrent een of twee vademen hoog. Het hout was langs den oever ene Eng. myl ver geheel weg gehakt. De huizen waren van hout of van Heen , dog allen van buiten gewit. De (lallen en fchuren waren allen van hout. De grond was tot koorn- of tot weilanden aangewend. Aan beide zyden der Rivier ontdekten wy (lenen kerken met torens, welken allen aan dien kant. der kerken (londen die naar de Rivier gekeerd was. Men hield zig hier niet aan da gewoonte van den toren aan de wedzyde der kerk te bouwen. Tot op zes Fr. mylen van Montreal lagen in de Rivier ver- fcheiden’ eilanden, groten en kleinen, waarvan het grootde gedeelte be¬ woond werd. Zulken waarop gene huizen donden had men eg- ter tot akkers of weilanden gemaakt. Wy zagen den gehelen dag berg, heuvel, nog decn; het land was doorgaans vlak, en bedonduit tuinaarde. Alle de Landhoeven daan in Kanada afgezonderd. By elke kerk Land- was wel een klein dorp , dog dat bedond grotendeels uit den tuin en hoeven., het huis van den Prieder, de (chool, het koderhuis, en zelden uic boerenhuizen. En als ’er al enige Boeren om de kerk heen by malkan¬ der woonden , lagen dog hunne landeryen afgezonderd. De Boerderyen aan de St.~ Laurence drekken zig meed in de lengte langs de Rivier , of ten minden lagen zy niet veel van dezelve af. Tudchen de Boerderyen was gemeenlyk ene ruimte van drie of vier Krpents. Enigen dezer Boerde- ryen hadden kleine boomgaarden, dog.de meeden niet; egter had meed elke Boer enen moeduin. Mknschen, die in ’t zuiden van Kanada en naar den kant van de MiJJifippi gereifd hadden, berigtten eendemmig, dat daar ene menigte van fchone Periiken in ’t wild wad, welken de Wilden beweerden dat daar van oude tyden af altyd gevonden geweed zyn. De Boerenhuizen zyn dikwyls van deen, dog fomtyds ook van hout, en bedaan uit drie of vier kamers. Zelden vond men glas in de ven- ders , dog meed papier. Zy hebben enen yzeren kacchel in ene der kamers, en de voegen der wanden zyn met klei digt gemaakt. De fchuren, en dallen zyn meed metdro gedekt. De heiningen waren, een weinig, anders dan by ons. Hierendaar zagen wy kruiden daan langs den weg die nevens den Kruiden ■ oever loopt. Zulke kruiden vindt men veel op de wegen in Kanada , en zy dienen om de godsdiendigheid der reizigers op te wekken. Zy zyn van hout en twee of drie vademen hoog. Op de zyde die naar den weg gekeerd is ziet men ’er een vierkant gat in uitgehouwen, waarin een O 3 beeldt- v K i io KANADA. bceldtje daat of van den VerlofTer, of van de Heilige Maagd , hebbende den Zaligmaker als een klein kind op den arm. Dit was met een glas bedekt om het voor de lugt, regen cn dof te befchutten. De voorby- gangers maken ’er een kruis voor, nemen den hoed af, of knielen. Som¬ migen van deze kruilTen , vooral die digt by ene kerk (laan , zyn opge- fchikt. Alle de werktuigen, die men maar bedenken kan dat de Joden by ’t lyden van den Heiland gebruikt hebben , vindt men ’er by. De Haan van Petrus (laat dikwyls ten ooften van het kruis. De Het land, dat wy dezen dag zagen, gaf een vermakelyk uitzigt. Het douw' was Senoebbrk te zien hoe wel en (lerk het bewoond was. Het fcheeti een gedurig dorp te zyn, dat by Montreal begint en tot Qnebec, ene langte van dertig Zweedfche mylen , zo niet verder, duurt. Weinige plaat- fen waren ’er maar waar de Boerderyen meer dan drie of vier Arpents van malkander verwyderd lagen. Op zulke plaatfen , daar de Rivier ene myl of twee lynregt loopt , was het gezigt vooral verrukkelyk ; en dan fchenen de huizen in de verte vlak naad malkander te (laan. Kleding He Boerinnen in Kanada dragen altyd een foort van kappen , die der Boe- meed agter over geüagen zyn , en dikwyls in den nek hangen. • Hare linnen, jakken zyn kort ; de rokken zyn nauw en komen pas halfwege de benen. Om den hals hebben zy gemeenlyk een zilveren kruis afhangen. Sommi¬ gen zyn zeer naardig ; dog ik heb ’er ook gezien die niet veel meer uit¬ voerden dan de Engelfche Vrouwen in dit werelddeel gewoon zyn , en den gantfchen dag zaten te gapen en te (happen. By het beuzelen door het huis, en ’t drentelen van de eene kamer in de andere, zyn zy, en vooral de onge trouwden , zeer gewoon een liedtje tuflehen de tanden te neurien , daar vry wat van amour en coeur in komt. By de Boeren was het de gewoonte dat als de Man gaden had en aan tafel zat de wouw agter zynen doel dond om hem te dienen. Maar in de deden zyn de Vrouwen meer in aanzien, en zy daan daar naar geen minder gezag dan dat van de Mans. Als zy uitgaan of op reis zyn dra¬ gen zy enen groten mantel , dien zy over hare klederen heen (laan. Deze mantels waren of grauw, of bruin , of blauw. Zy gaven in grootte onzen mansmantels niet toe. Somtyds bedienden zig de Heren wel van deze vrouwenmantels, als zy uitwaren en van den regen overvallen wierden. Onder deze mantels konden de vrouwen zeer verwaarloofd gekleed uitgaan. Molens. Wy zagen hierendaar windmolens daan , die meed van onderen van (leen en van boven met planken gedekt waren, kunnende het dak met de wieken naar den wind gedraid worden. De Rivier was niet overal "even breed. Hier en daar was zy by- na twee Eng. mylen en op anderen pas een vierde van zulk ene myl breed. KANADA. 1749, 1 1 1 Breed. De oever was foimyds hoog en Heil , fomtyds laag cn gloi- jend. Om drie uur na den middag voeren wy de plaats voorby waar de Rivier die uit het Meer Champlain komt zig in de St. Laurence Hort, in ’t midden van de welke hier een groot Eiland lag, hetwelk de Jagten aan de zuidzyde omvaren , dewyl daar de Rivier het diepft is, dog de fchuiten kiezen de noordelykde doorvaart, om dat die weg korter, en ’er voor haar waters genoeg is. Behalven dat Ei¬ land lagen ’er nog verfcheiden’ anderen, die allen bewoond waren. Verder weg, en voor dat wy aan Lac St. Pierre kwamen, was het land aan beide zyden der Rivier onbewoond , vermits het zo laag was¬ dat het gedurig overdroomd zou zyn„ Dog lager , daar het hoger is , is het even zo bebouwd als het geen wy voorby gevaren waren. Lac St. Pierre is een wyde boezem ,dien de St. Laurence maakt. Lac SI. Wy konden hier nauwlyks iets als hemel en water zien. Men zegt dat Pïcrre .. dit Meer zeven Fr. mylen lang en drie breed is. Als men ’er midden op is vertoond zig van verre naar het wellen een land, dat over debos- fchen heen kykt. Hierendaar zag men grote plaatlèn vol van een foort van biezen, by Linn^eüs Scirpus paluflris. Omtrent dit Meer ziet men nergens huizen of bebouwde landen , vermits het land overal te laag is en het in ’t voorjaar onderloopt, zo dat men met fchuiten tuflehen de bomen kan doorvaren. Maar op enigen aflland van het Meer, waar het land wat hoger is, leggen de Boerderyen Tde ene naad de andere. Wy zagen dezen dag gene eilanden , dog den volgenden werden wy ’er eni¬ gen gewaar. Des avonds laat verlieten wy het Lac St. Pierre , en roeiden enen kleinen droom op, La Rivière des loups geheten, om een huis te vin¬ den waar wy den nagt konden overbrengen. Na dat wy ene Eng. myl geroeid hadden begon het land aan beide zyden van den droom bewoond te worden.. De oever was enigfins hoog, en het land vlak. Wy over- nagtten in een Boerenhuis. Tot hiertoe waren wy binnen ’t Regtsgebiedi van Montreal geweed , en hier begon dat van den Gouverneur van! Trots Rivières^v an welke plaats wynuagt Fr. mylen af waren. Den 3. Aug. om vyf uur des morgens gingen wy weer opreis, eerd het kleine Riviertje af, en daarna langs het Lac St. Pierre. Na eni¬ gen tyd zagen wy van verre in ’t noordweden ene lange ry van hoge ber¬ gen, die boven het lage land zeer hoog uitdeken. Op den noord we de* lyken oever was het Meer op de meede plaatfen tamelyk digt bewoond.. Dog aan de zuidooderzyde zag men gene Boerdery, en maar alleen een* laag met hout bdekt land, dat fomwylen onderloopt, maar agter het welk verfcheiden’ Landhoeven gezegd worden te leggen. Daar het Meer ten einde loopt wordt de Rivier weder fmal , zo dat zy niet boven an- 112 KANADA. derhalve Eng. myl breed is , en verder weg wordt zy nog fmaldcr. Van het einde des Meers tot Trois Rivières rekent men drie Fr. mylen. Om elf uur voor den middag kwamen wy daaraan , en woonden ’er den godsdienft by. Trois Trois Rivieres is een klein vlek, gelykende wel naar een groot dorp. Riviè- Men rekent het onder de drie (leden van Kanada , te weten §uebecy res. Montreal , en Trois Rivieres. Het legt in ’t midden tuide hen de twee eerft genoemden , dertig Fr. mylen van elke. De plaats legt aan de noordzyde der St. Laurence , bp ene vlakke dog wat verhevene zand¬ bank. De legging is zeer aangenaam. Aan de eene zyde loopt de Ri¬ vier, die hier anderhalve Eng. myl breed is, en aan de andere wordt de plaats door fchone landeryen omgeven , fchoon de aarde merendeels zan¬ dig is. Men vindt hier twee (lenen kerken, een Nonnenkloofter en een huis voor Franciskaner Monnikken. Hier is ook de verblyfplaats van den derden Gouverneur, die in Kanada is. Zyn huis is ook van (leen. De meefte andere huizen zyn van hout, ene verdieping hoog, middel¬ matig gebouwd , en (laan verftroid. De oever is louter zand , en tame- ïyk verheven. By (lerken wind wordt dit zand zo opgejaagd dat men werk heeft uit de ogen te zien. De Nonnen, waarvan men ’er omtrent tweeëntwintig telde , werden voor zeer handig in allerlei vrouwelyke hand¬ werken gehouden , als nayen , borduren , en diergelyken. Voorheen bloeide deze plaats boven de anderen, dewyl de IFilden van alle kanten 'hier met hunne waren t’zamen vloeiden. Maar federt dat dezen, zo wel van wege den oorlog met de Iroquoizen , als om andere oorzaken, begonnen hebben ten dele naar Ouebec en Montreal , ten dele naar de Engelfche Volkplantingen te gaan, is haar welftand afgenomen. Thans beftaan de Ingezetenen voomamelyk van den landbouw. Ook trekken zy enig voordeel van de ïiaby gelegen yzerwerken. Omtrent ene Eng. myl beneden de plaats valt een andere grote Rivier, die zig daar aan ha¬ ren mond in drie takken verdeelt, in de St. Laurence , zodat het in t voorbyvaren fchynt als of zig hier drie Rivieren ontlaftten. Dit heeft aanleiding gegeven om die Rivier, en de een weinig van daar ge¬ legene Stad , Trois Rivieres te noemen. Tb cn <][)E eb en vloed doen zig in de St. Laurence ene Fr. myl boven vloed. Trois Rivières bemerken , fchoon zo weinig dat men het nauwlyks befpeurt. Dog in den tyd als dag en nagt even lang zyn , in de lente en in den herfll , gelyk ook by nieuwe en by volle maan , is het ver- fchil tuffehen eb en vloed twee voet Gevolgelyk gaat de vloed en eb vry hoog de Rivier op , want men is hier langs de St. Laurence om¬ trent honderdvyftig Fr. mylen van zee. Yzer- Terwyl myne reisgezellen hier uicruftten , (leeg ik te paard om het werken. Yzerwerk alhier te bezigtigen. Het land, dat ik doorreed , was tamelyk hoog, / TROIS RIVIERES. 1749, 113 boog, zandig, en meed vlak. Ik vernam gene Henen, en veel minder enige bergen. Dit Yzerwerk, het enige dat men hier te lande vindt, legt drie Fr , mylen ten wellen van Trots Rivier es. Men had hier twee grote hamers, enby elk van dezen enen kleinen , allen onder het zelve dak. De blaasbal¬ gen waren van hout; en voor het overige was alles even als in Zweden. De fmeltoven Hond nevens de hamers , en was even als by ons. Het erts haalt men derdehalve Fr. myl van het Yzerwerk af, en wordt des winters met Heden derwaards gebragt. Het is een zeker foort van erts het welk in aderen in den grond legt , (*) welk omtrent enen voet onder de bovenfte korft der aarde al flingerende lopen. Elke ader is van zes tot agttien duim diep, en onder dezelven is een wit zand, het welk dezelven omvangt ; boven op legt ene tuinaarde. Dit erts is tame- lyk overvloedig. Men vindt het in lolle klompen in de aderen ter groot¬ te van ene of twee vuiden. Dog enigen zyn veel groter. Het erts kan tufichen de vingers fyn gewreven worden. Men gebruikt om het fmelten te bevorderen enen grauwen kalkfteen , die hier in de nabuurfchap valt, gelyk ook een zeker mergel. Kolen kan men hier in overvloed hebben de- wyl ’er rondom veel hout wart , het welk van onheuglyke tyden herwaards ongeftoord gedaan heeft. De kolen die men uit bomen brandt welken altyd groen blyven houdt men voor de bellen om te fmeden, dog die van bomen die hun loof vallen laten zyn beter voor de fmeltovens. Het yzer dat men hier fmeedt wordt van allen als week en buigzaam befchreven, zo dat het niet ligt valt het te breken; ook wil men dat het niet ligt roell. In deze opzigten is ’er by den fcheepsbouw een groot verfchil tufichen dit en het Spaanfche yzer. Dit yzerwerk werd in het jaar 1737. vanby- zondere perfonen opgerigt , die het naderhand den Koning hebben afge¬ daan. Men giet hier kanonnen en mortieren van verfchillende grootte, kacchels , die in gantfeh Kanada, in gebruik zyn , ketels , en andere dingen. Ook fmeedt men hier yzeren Haven. Men heeft ook beproefd Haal te maken , dog dit heeft nog niet willen gelukken » dcwyl men de konH niet regt verflond. Men vindt hier verlchei- den’ Opzigters , die in fraye huizen wonen. Dog in 't algemeen wierd gezegd dat de wind de koden in lange niet konde opwegen. Dit fchreef men daaraan toe dat het land nog niet genoeg bewoond was , zo dat het kleine getal inwoonders genoeg met den landbouw te doen heeft, en men gevolgelyk werk heeft van menfehen te vinden om in het yzer te arbei¬ den. Dog met dit alles kan ik kwalyk begrypen dat de Koning hierby kan (*) Tophits Tubalcaini Linn. S. N. vol. 3. p. 187. n. 5. Minera f er ri fub* aquqfa nigro cauties cens^Vf aller Miner. p. 263. Germ. Ed.p. 340» n. 3. Zie Forster Miner. p. 48. IL Deel. P iH KANADA. Vertrek. De Abe- naku Kalko¬ vens. Granen. kan verliezen, aangezien den overvloed, en de fineedbaarheid van het yzer, en de nabyheid van de plaats waar het erts gevonden wordt. Het yzer is goed, en kan gemakkelyk door het land verfpreid worden; en het gehele land moet zig hier van yzer voorzien.. De Bedienden fchenen hier niet kwalyk te varen. Het yzerwerk heeft door enen hroom ge- meenlchap met de St. Laurence , langs dewelke men al het werk ge¬ makkelyk met vaartuigen kan vervoeren. Des avonds keerde ik. weder naar Trots Rivières terug. Den 4. Auguhus des morgens by ’t aanbreken van den dag gingen wy weder op reis. Het land aan de noordzyde der Rivier was enigfins verheven , zandig en overal digt aan de Rivier herk bewoond. Men zei- de dat het ook aan de zuidoohelyke zyde even zo wel bebouwd was , fchoon men van de Rivier niets dan bofeh zag.. Men woont daar wat meer landwaards in, om dat het land digt by de Rivier laag is en fomtyds onderloopt. By Trots Rivières was de St. Laurence wat fmalder geworden , dog zy wierd wat lager weer breder,, zelfs tot meer dan twee Eng. mylen. Wy zagen dien dag verfcheiden’ henen kerken, waarvan fommigen zeer wel gebouwd waren. Het land was aan weerskanten der Rivier herk bewoond , tot op drie vierden van ene Eng. myl , dog verder be¬ ginnen de bofichen en de wilderniflèn. Maar alle de rivieren en be- .ken , die in de St. Laurence vallen ,. zyn ook wel bewoond. Ik merkte op dat de bebouwde landen in Kanada vlak nevens de ri¬ vieren lagen, uitgenomen by de heden, om welken heen enige my¬ len ver de landen bebouwd waren. Op de meehe eilanden in de Rivier woonden ook menfehen. De oevers begonnen nu zeer hoog , en heil te wor¬ den , hoewel zy meeh uit aarde behondem Hierendaar viel een beek¬ je in de Rivier, onder welken ’er een was dat was dat de Franfchen Ri¬ vier e puante (*) noemen, ’t welk omtrent twee Fr. mylen beneden Trots Rivières in de St. Laurence , aan derzelver oohelyke zyde, valt. Op dit water legt een weinig hoger een heedje Becancourt genaamd. Deze plaats wordt alleen van een Amerikaanfch volk , Abenaki gehe¬ ten, bewoond, welken tot den Roomfchen Godsdienh overgegaan zyn, en Jefuietfche Priehers hebben. Van verre noordwehwaards zag men ene ry van hoge bergen , lopende van ’t zuiden naar ’t noorden , en bo¬ ven al het land , dat doorgaans vlak was , heen kykende. Men had op de Rivier hier enige kalkovens aangelegd. Den kalkheen groef men hieromhreeks in enigfins hoger gronden. Hy was digt en grauw , en gaf enen witten kalk. De landen zyn hier voornamelyk bezaid met weit, haver, mais en erwten. Kawoerden en watermeloenen waren ’er in menigte by de hoe¬ ven. Men at hier te lande niets dan weitenbrood. Een (*) Stink-rivieu t TROIS RIVIERES. 1749. n5 Een Hummingbird of Bloemzuigertje vloog door het kreupelhout op ene plaats daar wy heden aan land gegaan waren. De Franfchen noem¬ den hem Oijeau mouche , en zeiden dat hy in Kanada vry gemeen is. Ik zag ’er naderhand nog enigen van by Qucbec. Om vyf uur na den middag wierden wy door enen Herken tegenwind en regen gedwongen ons nagtverblyf te nemen. Ik merkte dat hoe meer men g)uebcc naderde het land des te vryer werd. Wy waren nu twaalf Fr. mylen van die plaats af. Hier was ene zeer byzondere wys om vifch te vangen in gebruik. Men Vi fiche* plaatft kleine heggen van zamengevlogten rys, zo digt dat ’er geen vifch ry* door kan, en van enige voeten hoog, naar dat het water diep is, digt by den oever. Tot dit einde kied men zulke plaatfen daar by de eb al het water wegloopt , zo dat de heggen dan droog Haan. Binnen dezel- ven legt men verfcheiden’ fuiken, van onderen wyd, liaande overeind, cn derdehalve el hoog en iets minder wyd. Onder in dezelven is de in¬ gang voor de viflchen, gemaakt van rys, en fomtyds van garen. Aan het andere einde, gekeerd naar den kant waar de droom van daan komt, is een andere ingang , gelyk de eerde , die naar een foort van planken hok geleidt, omtrent vier voet lang, twee diep, en twee breed. Byelke fuik is ene heg, lopende fchuinfch naar de grote heg, welke den vifch naar de fuik moet leiden. Als het water nu hoog is zwemt de vifch, byzonderlyk de aal , de rivier op , dog by de eb wordt hy naar beneden gedreven , en duit dan tegens deze heggen , welke hy zo lang volgt tot dat hy in het hok komt. Het hok heeft boven ene opening met een dek- fel ’er op, waar door men den vifch uitneemt. Deze viflchery was voor- namelyk voor de alen gemaakt. Op vele plaatfen had men netten in plaats van heggen. De oevers der Rivier bedonden hier niet meer uit aarde, maar uit een foort van lei. Zy waren buitengemeen hoog en deil. De lei was zwart , trekkende wat naar het bruine. Zy was zeer brofch , zo dat men ze met den vinger aan dukken breken kon , en lag in lagen , dewelken zig egter zo verdelen lieten dat zy niet breder waren dan de rug van een mes. Aan de lugt blootgedeld viel zy in kleine dukken. De gantfche oever lag vol van een fyn zand , ontdaan uit deze vermolmde leyen. Enige beddingen liepen horizontaal, ande¬ ren een weinig fchuinfch , zo dat zy aan ’t noorden een weinig hoger wa¬ ren dan aan ’t zuiden, en dikwyls net in *t tegendeel. Hierendaar maak¬ ten zy bogten gelyk als halve cirkels. Somtyds wierden de beddingen ter diepte van enige ellen door ene loodregte lyn doorfneden , zo dat de leyen op de zyden dier lyn ’er als een gladde muur uitzagen. Op fom- P 2 mi- (*) PliegvogeL. / né KANADA. mige plaatfen vond men tuflchen de leyen ene laag ter dikte van omtrent vier duim, van enen grauwen, digten, tamelyk weken kalkteen, uit den welken de IVtldtn van overoude tyden her hunne tabakspypen maak¬ ten , gelyk de Franfchen nog tegenswoordig doen. (*) Den 5. zetteden wy onze reis des morgens voort , al roeyende , de- wyl wy enen harden wind tegen hadden. Het land behield de gedaante die wy befchreven hebben. De oevers waren hoog en Heil , en beton¬ den uit de gemelde zwarte lei. Het land was vlak en aan de Rivier tot op enigen aftand toe landwaards in digt bewoond. Wy ontmoetten gene eilanden ; dog op fommige plaatfen lagen grote tenen in de Ri¬ vier, die men by laag water zien kon. Op deze tenen zyn verfcheiden’ vairtuigen verongelukt. De breedte der Rivier bedraagt fomtyds meer dan drievierden van ene Eng. myl, fomtyds ene halve,, en fomtyds meer dan twee mylen. Op verfcheiden’ plaatfen vindt men zulke aalviffchery- en als wy befchreven hebben ; en men bediende zig ten dien einde op vele plaatfen van netten in plaats van gevlogten rys. Wand- Wandluizen zyn ’er overvloedig in Kanada > en ik ontmoette ze luizen, overal waar ik huisvetede, zo wel in de tèden als op het land. Men wit ’er geen ander middel tegen dan- geduld te nemen. Krekels. De Krekels zyn hier overal menigvuldig, vooral op het land -, daar zy in de fchoortenen zitten. Ook vindt men ze in de lieden. Zy bly- ven hier zomer en winter, en byten de klederen dikwyls voor tydver- dryf aan tukken. Nader by §uebec worden dé oevers meer gloyend. Nöordwaards vertoonde zig ene ry hoge bergen. Omtrent derde halve Fr. myl van die ■ Stad wordt de Rivier zo frnal , dat zy niet boven enen musketfehoot Quebec. breed is. Het land aan beide zyden liep fchuinfch op, wasibergagtig, bofchryk, en vol klippen. Des avonds om vier uur kwamen wy te.Oy<?- lec. Wy konden de tad niet zien voor dat wy ’er vlak by . waren , na-f dien een hoge berg ons het gezigt ’er van benam. Egter ontdekt men van verre een tuk van de vetingwerken die op den berg leggen. Zodra de Soldaten Quebec in ’t oog kregen , riepen zy dat allen die hier noit geweet waren gedoopt moeten worden,., ten zy zy een drinkgeld gaven. Dit was' een gebruik hier te lande, aan het welk zelfs de Gouverneur Generaal zig onderwerpen moet. Wy hadden gene. reden ons hier tegen te verzetten , en de roeyers by hunne aan- (*) Deze kalkteen fchynt een mergel te- zyn, of liever een fbbrt van teen- mergei; want men vindt ’er een witagtig foort van in Krimfch Tartarye, en digt by Stiva of Tbebe in Griekenland 3 ’t welk de Turken en Tartaren ge¬ bruiken om pypenkoppen te maken. Het kan in ’t eert gemakkelyk doorgefne- rien worden , dog verkrygt naderhand groter vuiligheid.' F.. i Q U‘ E B E C. 1749. 1-1/ aankomft voor hunnen zwaren arbeid niet enen vrolyken avond te gunnen. Terstonds by myne aankomft in de Had bragt my de Officier, die my van Montreal begeleid had, naar het dot, by den toenmaligen Vice Gouverneur Generaal, den Marquis La Galissonniere. Dit was een Heer van ongemene verdienden , die my gedui'ende myn ge¬ hele verblyf alhier met uitmuntende goedheid bejegende. Hy had reeds kamers voor my doen bededen , en droeg zorg voor alles wat wy van doen mogten hebben. Ook had ik dagelyks de eer by hem ter tafel verzogt te worden. - Quebec , de Hoofddad van Kanada , legt op den wedelyken oever der' St. Laurence , op een uitdek lands , gemaakt van die Rivier aan het oollen , en de Rivier St. Charles aan het noorden. Zuidwaards wordt de berg waarop de ftad legt nog hoger , en agter denzelven be¬ ginnen grote weiden ; weftwaards ftrekt zig de berg nog een ftuk wegs uit. Men verdeelt de flad in ene hoge en ene lage ftad. (*) Het ge¬ melde uitdok lands is uit de modder , door de Rivier van tyd tot tyd aan* gefpoeld, en ene rots ontdaan, welke daar legt, en niet uit ene langza¬ me afneming van ’t water.- De hoge dad legt boven de andere op den berg, en is vyf of zes maal groter dan de lage, dog niet zo derk be¬ woond. De berg waarop de bovendad legt is hoger dan de huizen der benedendad , fchoon die van drie of vier verdiepingen zyn : als men uit het Slot naar de benedendad, die ’er vlak onder legt, afziet, is het om duizelig te worden.- En van daar naar het Slot om hoog ziende , fchynt dat in de lugt te daan. Daar is maar een toegang van de benedendad naar boven, zynde een deel van den berg in de lugt gefprongen. Deze toegang is zeer deil , fchoon hy krom loopt. Egter rydt men hem met wagens op en af. In de lage dad wonen byna alle de kooplieden. De huizen daan daar digt by een. De draten zyn nauw , ongelyk en baad altyd vogtig. Men vindt ’er ene kerk en ene marktplaats. In de hoge Stad wonen de aanzienlykfte lieden , behalven verfcheiden amptenaars en ambagtsgezellen., Gok daan hier de voomaamde gebouwen , waar* onder de volgenden de aanmerkenswaardigfte zyn. ✓ * I. Het Slot. ns yzeren traliën omgeven , zo dat men van daar in de ilad en langs de Ri¬ vier zien kan. Hier gaat men gemeenlyk na den maaltyd zig een weinig vertreden. Ook wagten hier die genen welken den Gouverneur fpreken moeten tot dat het hem gelegen komt. In dit Slot woont de Gouverneur Generaal van geheel Kanada , voor het welk dagelyks ene derke wagc optrekt, en als de Gouverneur of Biiïchop voorbygaat komt de wagt in ’t geweer, en wordt de trom geroerd. De Gouverneur heeft op het Slot zyne kapel waarin hy zyne gebeden doet, fchoon hy dikwyls ook in de Rad in de kerk der Barre voeters de Mille by woont. II. Zyn hier zeven of agt kerken, allen van Heen gebouwd, name- lyk. 1. De Hoofdkerk , leggende aan de regterhand als men uit de bene- denflad in de bovenftad komt, een weinig voorby het Hof van den Bis- fchop. Men was thans bezig om ze fchoonder dan voorheen te maken. Zy heeft aan de wellzyde enen ronden toren met twee verdiepingen , in de onderlle van welken de klokken hangen ; aan de oollzyde is ook een klein rond torentje. De preekltoel is verguld. De banken zyn frai. 2. De Jefuieten Kerk , zynde ene kruiskerk, en hebbende enen ron¬ den toren. Deze was de enige kerk in de Had die een uurwyzer en dag had. 3. De kerk der Barrevoeters of der RecolUften , leggende vlak over de poort van ’t (lot. Zy ziet ’er vry wel uit , en heeft enen enigfins ho¬ gen fpitfen toren en een klokkenhuis. 4. De kerk der Urfclinen , hebbende enen ronden Ipitfen toren. 5. De Hospitaalkerk. 6. De Kapel des Biflchops. 7. De Kerk in de benedendad, gebouwd in ’t jaar 1690. na dat de Stad van de Engelfchen vry geraakt was. Zy wordt Notre Dame de la Viüoire genoemd. Zy heeft eenen kleinen vierkanten toren, van bo¬ ven rond , midden op het dak. 8. De kleine Kapel van den Gouverneur op het Slot , welke ook voor ene Kerk kan gerekend worden. III. Het Huis van den Biiïchop , welk het eerde is dat men aan de regterhand ontmoet , als men van de benedendad naar de hoge Stad gaat. Het is een frai groot gebouw , met enen moestuin , die in zyne muren legt. IV. Het Kollegie der Jefuieten , dat ik op ene andere’ plaats breed¬ voeriger befchryven zal. Het ziet ’er pragtiger uit dan het Slot zelfs , dog legt zo aangenaam niet. Het is byna viermaal zo groot als het Slot, en het fchoonde gebouw van de Stad. Het legt aan de noordzyde van ene marktplaats, aan welker zuidzyde de Hoofdkerk daat. V. Het Klooder der Barrwoeters % leggende wedwaards nevens het Slot Q" U E B E C. 17449. lip¬ slot , vlak daar over-. Het is een groot gebouw met enen frayen tuin. Het huis is twee verdiepingen hoog, op elke van welken een lange gang is met cellen. VI. Het Hotel Dieu zal ik nader befchryven. De Nonnen die de zieken oppafTen zyn van de Auguhyner order. VII. Het Huis der Geeflelykheid (*) is een groot gebouw aan de noordoohzyde der Hoofdkerk. Aan den enen kant heeft het enen rui¬ men hof, en aan den anderen, tegens de Rivier aan, enen groten boom¬ gaard en moestuin. Geen van alle de gebouwen in de Stad heeft een zo bekoorlyk uitzigt als er in dien tuin is, waarvan men ben eden waards- in de Rivier en alomme heen over ’t land ver weg ziet. De Jefuieten in tegendeel hebben geen uitzigt ter wereld. Ook kunnen zig de Bar - revoeters over het hunne niet zeer beroemen. In dit gebouw wonen alle de Geehelyken der Stad met hunnen Opzigter by malkander. Zy bezitten hier in Kanada op vele plaatfen grote landeryen , die hun door de Regering gefchonken zyn , van de welken zy de inkomlten genieten , waaruit zy rykelyk beflaan kunnen. VUL Het Nonnenkloofter der UrfeUmn r zal ik beneden nader be¬ fchryven. Meer openbare huizen van enig aanzien vindt men hier in de Stad niet, dog noordweh even buiten dezelve legt het huis van den Int en-’ dant , een openbaar gebouw, zo groot en aanzienlyk* dat het wel voor een Slot Zou kunnen doorgaan. Het is met blik gedekt, en haat in ene twede benedenflad , welke zuidwaards op de Rivier St. Charles legt , en heeft aan de noordzyde enen fchonen en groten tuin. Hier worden alle de beraadflagingen die het land in ’t algemeen raken gehouden / en¬ de Heren die ’t bellier van regts en burgerlyke zaken hebben vergaderen hier. De Intendant zit als dan voor. Dog als het zaken van groot ge- wigt zyn komt 'er de Gouverneur zelf. Aan de ene zyde van dit ge¬ bouw is het Magazyn der Kroon , en aan de andere het Gevangenhuis. De Huizen zyn hier doorgaans van Heen. In de bovenbad hebben zy gemeenlyk maar ene verdieping , alleen de openbare gebouwen uit¬ genomen. Hier en daar honden nog enige houten huizen ; dog als die bouwvallig worden mag men ze niet vernieuwen. De henen huizen ew de kerken zyn niet van ticheidenen, maar van de zwarte kalkleyen,, waaruit de berg daar Qjyehec op legt behaat , gebouwd. Als men deze leyen : uit den berg haalt zyn zy in ’t eerh zo vah dat zy niet affehilferen. Maar als zy enigen tyd in de lugt geweeh zyn beginnen zy zig in dunne fchyven te verdelen. Deze heen is week, en ligt re bearbeiden. De muren rondom de Stad en om de tuinen in dezelve, behaan ook groten¬ deels (*) Le Seminaire. KANADA. Grootte. De Bis- fchop. deels uit dezen (teen. De daken der openbare gebouwen zyn met ge¬ mene leyen gedekt, welken men uit Frankryk herwaards brengt, de' wyl ’er hier te lande genen van dat foort gevonden worden. Deze leyen- daken hebben het enige jaren tegens de lugt en ’t weder goed ge- maakt, en zyn nog in Haat. De andere huizen zyn meed: met plan¬ ken gedekt , leggende of met de fparren evenwydig dwars over dezelven heen. De hoeken der huizen en de pollen der venllers waren dikwyls van enen grauwen fynen kalktleen , die Herk ruikr. (*) Deze Heen was op fommige plaatfen beter dan de zwarte kalkleyen, die in de lugt altyd in lchyven vallen. De meelle huizen waren van buiten gewit. De ven- Hers floegen meeH allen naar binnen open , dat veel plaats in de kamers wegnam. Des winters bediende men zig op fommige plaatfen van dub¬ belde venHers. Men verwarmde de vertrekken met kleine yzeren kac- chels. De vloeren waren zeer morffig, en wierden niet meer dan eens in ’t jaar gezuiverd. 'Het Buskruidmagazyn Haat op het heogHe van den berg waarop de Stad legt , een weinig ten zuiden van het Slot. De Hraten in de bovenHad zyn breed genoeg, dog zeer oneffen door dien de Stad op enen berg legt, zo dat het hier lallig is. te gaan en te ryden. De zwarte kalklei Heekt hare fcherpe hoeken dikwyls omhoog , het welk de fchoenen fchrikkelyk flyt. Voor ’t overige heeft men gene .regelmatigheid by ’t aanleggen der Hraten gebruikt , zo dat zy lu-om en dwars lopen. De menigte van tuinen, die zo wel by de byzondere huizen. als by de klooHers zyn , maken dat de Stad vry groot fchynt , dog dat zy geen zeer groot getal van huizen bevat. Van ’t zuiden naar het noor¬ den is zy zeshonderd , en van den oever aan de henedenllad tot aan den weflelyken muur driehonderd vyftig of vierhonderd Toifes lang. Dog deze gehele ruimte is niet bewoond ; aan de zuid en aan de weHzy- de zyn digt aan de muren grote opene plaatfen , waar tegenswoordig gene huizen Haan , en die men betimmeren kan indien de Stad in ’t Vervolg meer inwoonders krygt. DE BifTchop, die hier zynen zetel houdt, is de enige in gantfeh Ka¬ nada. Zyn gebied Hrekt zig uit tot Louifiana , de Bai van Mexiko en de Zuid Zee. Geen Biflchop, uitgenomen de Paus, had oit een uit- geflrekter Bisdom. Dog de geeflelyke fchapen, die zyne flemme ho¬ ren, zyn op zekeren aflland van Quebec zeer weinig in getal, en hou¬ den zig dikwyls enige honderd mylen ver van malkander op. Que- (*) Gelyk het Nitrum Suillum van Linn» S. N. vol. 3. p. 86. of de Lapis Suillus prifmaticusvun Waller Min, p. 59. 41. DeHeerFoftSTER noemt die© Heen Stink-ftone , Introd. to Mineral, p. 40. Q U E B E C. 1749. in I Quebec is de enige ^ee- en handelplaats van Kanada, van waar alle Handel, de waren die naar buiten gaan worden afgezonden. De haven is op de Rivier onder de Stad. De St. Laurence is daar omtrent een vierde van ene Fr. myl breed en vyfentwintig vadem diep. De grond is goed om te ankeren. Men legt ’er voor die ftormen in zekerheid. De noord- ooften wind is hier de gevaarlykfte. Toen ik aankwam telde ik der¬ tien vaartuigen , groten en kleinen t’zamen genomen , en men verwagt- te ’er nog meer. Dog men moet jianmerken dat gene andere dan Fran* fcbe Schepen hier komen mogen. Egter konnen ’er velen zyn, die uit verfcheiden havens zo in Frankrfk als in de Franfche Amerikaanfche Eilanden komen. Vele Franfche Kooplieden uit Montreal , na meer dan een half jaar onder de Wilden te hebben gereifd , om pelteryen op te kopen , van waar zy gemeenlyk op het einde van Auguftus te¬ rugkomen , begeven zig van daar in September en Odtober naai* ffuebec , om daar hunne waren aftezenden. Dus zoude men denken dat de Stad Quebec uit hoofde van dit voorregt van alles te verzenden, zeer ryk moeft zyn, dog velen zeiden dat dit zo niet was. Enigen, ilond men toe , waren wel gegoed ; maar de meeften bezaten niet bo¬ ven het geen zy noodwendig tot hun onderhoud van noden hadden , en zeer velen waren diep in fchulden. Dit fchreef men aan depragt toe, willende de een voor den ander niet onder doen. De Kooplieden hiel¬ den veel van zig koftbaar te kleden , lekker te eten en te drinken , vele fchotels op tafel te hebben , en grootfch te leven. De Vrouwen gin¬ gen alle dagen zo opgefchikt als moeiten zy aan ’t Hof wezen. De Stad is rondom, en byzonderlyk aan de landzyde, door enen ho- Sterkte, gen muur omringd, die nog niet geheel voltoid was, dog men arbeid¬ de Iterk ’er aan. De muur werd ten dele van de voorheen gemelde zwarte kalkleyen, en ten dele van enen grauwen zandlteen gemetfeld. By de poorten gebruikte men enen grauwen kalklteen. Aan den water¬ kant had men nog gene muren aangelegd , dog de natuur heeft daar de plaats vry Iterk gemaakt, dewyl de berg daar niet wel te beklimmen is. Buiten dat heeft men hier gefchut geplant, zo dat het genoegzaam on- doenlyk is met vaartuigen voor de Stad te komen , zonder in den grond gefchoten te worden. Aan de landzyde leggen ook hoge bergen. Dus fchynt de plaats , en door de natuur en door de konlt , vry wel verlterkt. Quebec wierd door den Gouverneur Samuel de Champlain in het jaar Lot.^e- ï6o8. aangelegd. De Stad nam langzaam toe. In ’t jaar 1629. maakten ’er vallen, zig de Engel f eken , onder Lewis en Thomas Kerk , met verdrag meelter van. De Engelfchen vonden Quebec en gantfeh Kanada in zulk enen haat van gebrek aan noodwendigheden , dat zy daar veeleer als vrienden dan als vyanden ontvangen wierden. De genoemde Kerks waren broeders van den Admiraal David Kerk , die met zyne vloot een weinig lager/ lag. II. Deel. Q In I 22 K A N A D A. 