Reis door Noord Amerika
Na den middag voeren v>iy verder de St. Larence af naar de plaats daar men zilver of looderts vinden zou. Wat beneden Baie Si. Paul kwamen wy een uitftek lands voorby , dat geheel en al uit enen grauwen , tamelyk digten, en in beddingen leggendenkalkfteenbeftond. Hy fcheen maar ene verfcheidenheid van de zwarte kalklei te wezen. De lagen waren niet horizontaal , maar byna loodregt , neigende noordwaards naar beneden. Elke laag was ene halve el of iets meer dik; De fteen door- gebroken zynde rook als ftinkfteen. Wy hielden ons, gelyk den voor- gaanden dag, aan de weftelyken oever, die uit niet anders dan fteile klip- pen beftond. De Rivier was nu maar drie Fr. mylen breed. Hieren- daar zag men in de rotfen ftrepen van enen fneuw witten , fynen, loden en byna doorfchynenden Spaath. Op verfcheiden' plaatfen lagen ilencn in de Rivier , zo groot als gehele huizen , welken voor enige jaren in de lente van de rotfen waren afgerold. Men kan de plaats nog duidelyk zien waar zy voorheen gezeten hebben. Op vele plaatfen zag men Aal- kaften in de Rivier , diergelyken wy reeds befchreven hebben. (*) Jlmi- Om den tyd te verkorten tekende ik enige woorden van de Algonkinfche kinfchs taal op , die ik van enen Vader Je fuut leerde , die zig lang onder de Al- taal. cronkins had opgehouden. Zy noemen het water il J«Å»;»<z», het hoofd tlfiigon, het lichaam fVihas y den voet Ukhita, ene fcbuitCT/^Ä, een fchip NaHkoan, het vuur Skute , hoi 3Iaskufu , het water Nypi , enen haas IVbabus., enen marter IVhabiftanis , enen eland Mufu Q) , een rendier Attikku., ene muis Mawituljis. Deze Jefukt meende grond te hebben om te geloven , dat , als enig Amerikaanfch volk zynen oor- fprong aan de 'tartaren fchuldig is, dat byzonderlyk ten opzigte der ^/gö»/^;»j plaats heeft, want hunne taal worde overal in Noord Amerikn ver (•*) Zie Bi. 115. ^ (f) Het beroemde Moofe-deer is niets anders dan een Eland, want niemant kan ontkennen, dat Moofe-deer van Mufu of Moes afkomt, want de LT" op 't laatft van dit woord fpreken de Algofikins byna niet uit. TERRE D'EBOULEMENT. 1749. 1^3 ver ten weften van Kanada , naar den kant van Tartaryen toe , gefpro- ken. Deze taal wordt als zeer vi^oordenrj'k opgegeven , by voorbeeld , om te zeggen ik ga op V ys gebruikt men een geheel ander woord dan om te zeggen ik ga op het land , en ik ga op enen berg. Des avonds laat kwamen wy te Terre d^Eboulement aan , dat twee Tem entwintig Fr. mylen van Ouebec af legt , en de laatfte plaats aan de d'thmk- weftzyde der St. Laurence is die bebouwd en van Franfchen bc-"'^"^- woond wordt. Verder is het land zo vol bergen, dat het onbe- woonbaar is, dewyl 'er geen enkeld ftuk lands gevonden wordt dat men zou kunnen bebouwen. Een klein kerkje ftaat onder aan den oever. Hier vsraflèn gene Walnootbomen meer , van wat foort ook. By Baie St. Paal vond men nog twee of drie van die Walnootbo- men die de Engelfchen Butter-nut-trees noemen; dog zy waren de enigen welken men in den gehelen omtrek ziet. Ook willen gene Eiken hier, of verder noordwaards, waden. Weit werd hier veel gezaid. De aarde is hier tamelyk vrugt- Granen, baar , en geeft dikwyls vier- of zesentwintig voor een , dog gemeen- lyk tien of twaalf. Het brood was hier witter dan ik nog in Ka- nada gezien had. Men zait ook veel Hater., en hy neemt beter op dan de weit. Ook worden hier veel Erwten geteeld. Zy vermenigvuldigen zig het meeft van alle granen. Daar zyn voorbeelden dat zy honderd voor een gegeven hebben. Vogels zyn hier niet veel ; en die hier des zomers zyn trekken ^''ogcls. in den herfll: weg. Des winters ziet men hier niets dan Snewwvo- gels, Patryzen, en Rävens. Zelfs de Krayen durven hier den win- ter niet aftewagten. De Bulkikktr is hier op vele plaatfen te vinden, gelyk ook de F'uurvliegen. In plaats van kaarilèn brandt men hier overal olie van Bruinvis- fchen in de lampen. By gebrek van deze olie gebruikt men traan van Robben. Hier bevond zig ene vrouw die digt by haar negenenvyftigde jaar en egter zwanger was. Zy had federt agttien jaar de ftonden niet gehad. In 't jaar 1748. kreeg zy de kinderziekte; en nu was zy zwanger en zeer dik. Zy was welvarende, en zeide dat zy het kind voelde bewegen. Men bragt haar om de vreemdheid der zaak by den Heer Gaulthier, die van ons gezelfchap was. Den I. September des morgens om halfagt uren vertrokken wy van hier, de Rivier nog verder afvarende. Het land by Terre d' Eboulemeut was X 2 hoog. 1^4 KANADA. hoog, en beftond uit heuvels van loutere aarde, welken als in drie of vier verdiepingen boven malkander lagen , en allen bebouwd waren, Aardbe- Deze oord leed veel fchade van de zware Aardbeving des Jaars 1663. viiig van yan de welke Pere Charlevoix (*) fpreekt. Verfcheiden heuvels tui- 2' melden omver , en vele akkers die op de lager heuvels lagen wierden vernield. Men vertoonde my enige kleine eilandtjes in de Rivier, welken by die gelegenheid ondlaan waren. Op de heuvels lagen hierendaar ftukken van zwarte Kalklei. Wy had- den ter zyde gedurende agt of meer Fr. mylen zeer 4ioge grauwe ber- gen gehad , beftaande uit enen rotsiteen , die uit enen purperen en waterkleurigen kwans , enen ligtgrauwen kalkfteen , en enen zwarten glimfteen, door malkander vermengd, bellonden. Zy kwamen met hun- ne voeten in de Rivier. Men konde op dezelven gene kalklei gewaar worden; dog nu begon die zig wederom te laten vinden. Zwaluwen (f) vlogen 'er in menigte herom. De Rivier wierd hier vier Fr. mylen Ijreed gefchat. Ter zyde der Rivier zag men twee Fr. mylen ver diergelyke verho- gingen van heuvelen gelyk by Terre tfEboitlement. Dog wat verder kwamen 'er hoge en verdrietige bergen in de plaats. Verscheiden' groter en kleinder Beken ftortten zig van de fteile oevers , die fomtyds enige vademen hoog , en nu uit rots , dan uit aarde befton- den , in de Rivier , met zulk een gedruifch , af, dat men het van verre ho- ren konde. Mineraal In ene dezer beken , die over enen kalkftenigen berg liep , vond men water, een mineraal water. Het rook vry fterk naar zwavel , was zeer helder , en veranderde niet van kleur door de galappelen. Als men het in enen zuiveren zilveren beker giet, fchynt de beker verguld te wezen , en 'er bleef ene karmozynagtige ftof op den bodem. Stenen en hout in dit wa- ter leggende werden met een foort van flyra overtrokken , die van boven ligt grauw en van onderen aan den iteen of het hout gantfch zwart was. Deze flym beet niet fterk op de tong , dog fmaakte byna als olie van tabak. De handen roken van deze llym , als men ze aantaft- te , den gantfchen dag zo fterk naar zwavel , als waren zy 'er mede befmeerd. Op de hoogte van de oppervlakte van het water vond men veel kalk- leyen. Zy lagen in beddingen, niet horizontaal, maar naaft malkander, een weinig naar 't weftzuidweften hellende. Elke laag was omtrent tien of vyftien duim dik. Boven aan, daar de lugt 'er by kwam, waren zy in kleine blaadtjes gefchilferd , dog van binnen digt gefloten. Sommigen helden wat naar 't grauwe. Om (*) Hijloire de li Nouvelle France. T. U. p. 125. (f) Sterm Hirundo. CAP AUX OYES. 1749. 165 Om den middag kwamen wy by Cnp aux Oyes aan , welke naam mis- Cap aux fchien oorfpronglyk is van de wilde Ganzen , die de Franfchen daax op o'^es. hunne aankomfl: zullen hebben aangetroffen. Tegenswoordig zag men 'er niet enen vogel , behalven enen Raaf. Hier zouden wy de bewufte aderen van metaal onderzoeken. Dog het waren niet anders dan fmalle ftrepen van enen fynen witten Spaath , wanrin enige weinige korrels van looderts lagen. Cap aux Oyes werd van enigen twee- van anderen vyf- entwintig Fr. mylen van ^uebec gerekend. Ik zag met groot genoe- gen dat • de meefle gewaden die men hier vond de zelven zyn die ook in Zweden voortkomen. Tot ene proeve zal ik 'er enigen aantekenen. Het Zandriet, of de Arundo arenaria van LiNNiEus, wies hier veel in 't zand , en deed het vaft leggen. Het Elymus arenarius was ook overvloedig op de oevers. De Zijneed- Franfchen noemen deze twee planten Zeerogge. (*) Deze planten/c/jeplai> waflèn menigvuldig op de kullen van Newfoundland en van Noord Ame- 1*^"* rïka. De plaatfen daar het ftaat zien 'er van verre uit als koomlanden. En dit kan tot ene verklaring dienen van het geen in de oude Noord- fche Gefchiedboeken van Vinland det goda gezegd wordt , dat daar na- melyk de Weit van zelve gi'oeit. ("f) Het Zeenveeghree of de Plantage maritima kwam hier ook veel voor. De Franfchen eten op zee de bladeren van dit gewas in foep of als fah' de. Het kan ook als Zeevenkei (§) ingemaakt worden. De Arbutus uva urfi van Linn^us walt hier in overvloed. De ^-^il- den, de Franfchen, de Engelfchen , en de Hollanders noemen het Sa- gakhomi. Men mengde de bladeren 'er van met de tabak. De Myrica Gale, in Zweden Porfs genaamd, was hier ook overvloe- dig. De Franfchen noemen het Laurier, ook wel Poivrier, Men doet de bladeren in de loep , om 'er enen goeden fmaak aan te geven. De Bunias Cakile wierd 'er ook genoeg gevonden. By gebrek van brood vermengt men er den geftampten wortel van met meel. De Borbus , de Jeneverboom , de Linnaa , en vele andere Ziveed- fche planten en bomen , wieflèn hier in menigte. Wy keerden nog dezen dag naar Bate St. Paul terug. Een grote ^aie St Rob zwom de fchuit enigen tyd na, dog was te ver om gefchoten te Paji/. kunnen worden. Den 2. September gingen Wj de zilver- of loodaderen bezigtigen. Zy leggen een weinig bczyden de molens van Baie St. Paul^ die denPrie- X 3 fte- (♦) Seigle de mer. (^f) Vinland det goda, of bet goede JVynknd , is ('e naam diun de (^yiåc Skandinavifche ZceYicden :im Jnurika ii;Kcn , het wdk zv lang voor Columbus lyd ontdekt hebben. Zie Torf.ï;i Hiftaria Vinland:» OHtiquce , feu partis Americce Septentmnalis. Hafnire 1715. in 4io, R (§_) Crizbmuüu i66 KANADA. ftcren toebehoren. De berg beftond , gelyk de meefte anderen hierora- Itreeks, uit enen rotsfteen, t'zamengefteld uit enen witten of ligt grauwen kalkfteen , enen roodagcigen kwarts, en enen zwarten glimfteen. De kalkfteen had de overhand , en was zo fyn dat men de korrels niet zien kon. Dog hy bruifcht llerk op met fterk water. Daarop volgen in me- nigte de kwartsdelen , die ook uit kleine korrels bertaan , welken ver- fpreid leggen, en vonken geven als men ze met flaal flaat. Dan komen de zwarte glimfteendelen , en het miniHn getal zyn de doorfchynende deelt- jes van kwarts. Ook vindt men 'er enige kleine fpaatkorrels in. Alle de- ze foorten zjn wel door een vermengd , uitgenomen dat de glimfleen eni- ge aders maakt. De Heen is zeer hard, dog wordt in den zonnefchyn en de opene lugt week , en kan dan gewreven worden , en dan zyn zyne delen niet te onderkennen. De berg was vol van loodregte fpleten, waarin de loodaderen van 't ooftzuidooften naar het weft noordweilen lie- pen. Het was als of 'er fcheuren in den berg gekomen waren, die ver- volgens vol waren geraakt van een foort van fteen, waarin het looderts werd voortgebragt. De fteen waarin het loodens zit is een zagte, witte, dik- wyls byna doorfchynende fpaath, die ligt kan bewerkt worden. Ook zyn 'er enige fh-epen in van enen fneuwwitten kalkfteen , en meeft altyd aderen van enen groenen fteen gelyk als kwarts. In dezen fpaath waren verfcheiden'^le£en,en hy ging in zulke ftukken als de kwarts van een, maar is veel weker , geeft geen vuur met het ft^al , bruifcht niet op met zure zouten , en is niet glad. Hy fcheen volkomen een foort te zyn \-an Walleriüs's Glasfpaath. Somtyds zyn 'er kleine ftukjes van enen grau- wen kwarts in , die door 't flaal geflagen fterke vonken geven. In deze ftenen legt het looderts, gemeenlyk in klompjes, ter grootte van ene erwt, dog fomtyds in ftukken van de grootte eens duims in 't vierkant. Het erts is zeer helder , en maakt kleine teerlingen uit. Het was niet ryk , uitgenomen op enige plaatfen. De aderen van den weken fpaath en andere ftenen zyn zeerjfmal, en gemeenlyk van tien tot vyf- tien duimen; op ene plaats alleen tweeëntwintig en enen halven duim breed. Het beekje dat over den berg naar de molens liep fneed zo diep in den berg , dat van den top des bergs tot op den grond van 'c beekje toe het ene diepte maakte van zes vademen. Ik onderzogt hier de ade- ren , en vond dat zy altyd de zelve wydte hielden , zonder dat zy by den bodem van het beekje breder dan boven op den berg waren. Hieruit is ligt optemaken , dat het der moeite niet waard zyn zoude [hier myncn aanteleggen. Daar zyn drie of vier van deze aderen hieromtrent op enigen affland van malkander , dog allen van dezelve hoedanigheid. Zy lopen meeft loodregt, fomtyds alleen een weinig fchuinfch. Als men van dezen gemelden groenen fteen enige ftukken in het water legt, ïvordt 'er een groot deel van den vwtten Q^aath en den kalkfteen van ver- teerd B A I E St. PAUL. 1.749, 167 teerd, dog de groene fteen blyft ongefchonden. Het gedeelte vande aderen dat naar de lugc toegekeerd is was alcyd ruw, dewj'I de lugc, de zon , en de regen den fpaatli zcer ontbonden hadden ; dog de groene fteen will daar niets van. Somtyds vindt men in deze aderen grote die- pe gaten vol van bergkriftal. Het meeile zilver- of looderts is te vinden naail den rots of zelfs op de zyden der aderen. Ilierendaar zyn in den fpaath kleine korrels van Ppites, die ene fchone goudkleur hebben. Als men den groenen fteen tot poeder dampt en op ene gloeyende fchup goit, brandt hy met ene blauwe vlam. Sommigen meenden dan enen zwavelreuk te vernemen ; dog dien konde ik noit ruiken , fchoon ik my- ren reuk zeer wel had. Als deze Heen gloeyend wordt verliefl hy zy- ne groene kleur , en word witagtig. Dog hy bruifcht niet op met (lerk water. De Zivavelkromen , indien ik ze dus noemen mag, zyn aan den voet Zwavcl- van den berg^ waarin het lood- en zilvererts gevonden wordt. Hiervoe- bronnen, gen zig verfcheiden' bronnen t'zamen , en maken een klein beekje. Het water in het zelve was met een dun vlies bedekt, en liet overal ene witagti- ge melige flof zitten , welke rterk naar zwavel rook. Het hout waar- aan deze (lof zit geeft gedroogd, en in \ vuur geworpen zynde , ene blau- we vlam en enen z^vavelreuk. Het water verandert niet door de galap- pelen van kleur: ook verandert het de kleur niet van het blauwe papier dat men 'er in legt. Het fchuimt niet fterk met de zeep. Het zilver wordt 'er zwart in. In den tyd van drie uren was ook een mes'erzwart in geworden. Het rook onaangenaam , en, zo als men zeide, nog fterker by regenagtig weder. Thans lag "er ene menigte van krekels in. De Ingezetenen gebruikten dit water als een middel tegens de fchurft. Des namiddags gingen wy enen anderen ader bezien , dien men als zilvererts bcvattenden had opgegeven. Deze ligt omtrent een vierde van ene myl noordooft van Baie St, Paul, digt by een uitftek lands , ge- naamd Qzp au Cerbeau , vlak aan den oever der St. Laurence. De berg bellaat uit enen ligt roden fpaath, enen zwarten glimmer, 'enen bleken kalkfteen, purpere kwartskorrels, en wat doorfchynenden kwarts. Som- tyds is de rode fpaath het voomaamfle , en legt in lange flrepen van klei- ne harde korrels. Somtyds heeft de fyne glimfteen de overhand. Deze twee fteenfoorten lopen in verwiflèlende ftrepen. De witte kalkfleen ,^ die uit byna onzigtbare deeltjes beftaat , is 'er onder vermengd. De kwarts- korrels vertonen zig hierendaar, en maken fomtyds gehele ftrepen. Zy zyn zo groot als een fpeldekop, rond, glinfterend, en geven vuur met het ftaal. Alle deze ftenen zyn zeer hard» en de bergen by het water bertonden 'er geheel uit. Somtyds leggen zy in byna loodregte beddin- gen , van tien of vyftien duim dik. Deze bergen bevatten zeerfmalle aders, van enen witten, en fomrj'dsgroenagtigen, fynen, half doorfchynenden > i63 K A N A D A. weken fpaath , die ligt tot gruis valt. In dezen fpaath vindt men dikwyis fpikkels die 'er omtrent uitzien als het Zincum fterile. Nu en dan , dog zelden , is 'er een korreltje looderts. De bergen langs den oever be- ftaan fomtyds uit enen zwarten fynen hoornfleen , en enen yzerkleuri- gen kalkfteen. In dat geval is de hoomfleen altyd drie of viermaal meer- der in hoeveelheid dan de kalkfteen. Hier in de nabuuifchap is insgelyks ene Zwavelbron, van juift dezel- ve hoedanigheden als die ik reeds befchreven heb. De Typba latifolin wad in de bron zelve , en tiert zeer wel. Een Sorberboom ftond 'er vlak by , welks beffen van ene bleke gele kleur waren ; daar die van alle de andere bomen van dit foort donker rood zyn. Teer. Men brandt by Baie Sf. Paul veel Teer. Wy kwamen ene plaats voorby waar men des zomers Teer brandt. Zy was even gelyk die wy in Ooji Botbnie hebben , uitgenomen dat deze alleen iets kleinder was. Egter zeide men dat 'er hier fomtyds zeer veel van gemaakt wordt. De Teer komt alleen van den roden Pynboom. (*) De andere foorten deugen 'er niet toe, want zy geven byna niets, ten minflen niet in vergelyking van de moeite die 'er toe vereifcht wordt. Men gebruikt hier toe de wortels , die men opgraaft, en omtrent een ftuk van den ftam ter lengte van enen vadem. Het overige wordt weggeworpen. Deze wortels zyn zeer vol van hars. Zy wiften hier nog de konft niet, ten minden gebruikten zy ze niet, om door middel van den boom ce fchillen, meerder hars naar ene der zyden van den boom te trekken. De Teer- tonnen waren pas half zo groot als by ons. Een ton houdt vyfenveertig potten , en wierd nu te ^ebec voor vyfentwintig Francs verkoft. Zand. Het zand op den oever der St. Laurence beftond op fommige plaac- fen uit een foort van parelzand. De korrels waren van kwarts, kleinen half doorfchynend. Sommigen waren rond, anderen langwerpig, ligc- grauw of geheel wit. Op andere plaatfen beftond het uit zwarte deeltjes van glimfteen. Ook waren 'er plaatfen waar ftreken van granaatzand la- gen. Bcro'en. Den 4. September gaven de bergen wederom enen zwaren nevel als den rook ener koolbrandery van zig. Deze bergen waren zeer hoog. Ik vroeg verfcheiden' lieden die veel door Kanada gereifd had- den , of zy ergens in dat Land zo hoge bergen hadden ontmoet dat de fneuw op derzelver toppen nimmer fmolt. Dog het antwoord was neen. Somtyds blyft wel de fneuw op de hoogtens, by voorbeeld op die wel- ken tuffchen Kanada en Nieuw Engeland zyn, tot diep in den zo- mer leggen; dog zy fmelt altyd wanneer de warmte wat fterk wordr. El- (^*) Pinusfoliis geminis longis; ramis tripUci f asciculo foliorum terminatiSf ' senis ovatis Icevibus. Flor. Canad. PETITE RIVIER E. 1749. 169 Elke landman had zo veel vlas gezaid als hy voor zyn gebruik \'las. nodig had. Men had het federt enigen tyd te rotten gelegd , ten de- Ie op de landen daar het gewaflèn was, en ten dele op de weiden. Het vlas was dit jaar overal tamelylc kort uitgevallen. YzERERTs wordt in dezen oord op vele plaatfen gevonden. Omtrent Yzercrts. ene Znveedfcbe myl van Baie St. Paul landwaards in is een gehele berg louter yzererts. Het gantfche land daaromheen , dat met zwaar hout be- dekt was , en daar vele beken van verfchillende grootte doorliepen , fcheen voor het aanleggen van yzcrwerken zeer bekWaara te zyn. Dog dcwyl de Kroon zo veel verlies by her yzerwerk van Treis BJiiières had ge- leden doril: niemant iets van dien aard te wagen. Den 5. September gingen wy 's morgens vroeg weder op reis naar Terug- Quebec. Wy zetteden onze reis des middags voort en wierden 'er reis. van ene zware donderbui over\'alIen. Wy waren toen juift over Pc' iite Rivièrey ook begon het te ebben, zo dat wy alles tegen had- den. Dit bewoog ons aan land te flappen om onder dak te komen. Petite Riviere is een klein vlek , dat aan den oever der Sf. Lau- Petite rencc legt. Het wordt zo genoemd om dac 'er een beekje voorhy- R^'vière. ftroomt. De huizen waren van fteen en ftonden verllroid. 'Er was ene kleine ftenen kerk. Ten wellen vlak aan het vlek lagen zeer ho- ge bergen, welken maakten dat de zon hier een uur of drie vroe- ger dan op andere plaatfen onderging. Een ander ongemak heeft men hier , belhtande daarin dat de St. Laurence aan den ooltkant al- le jaren een ftuk van het land wegneemt, zo dat te vrezen is dat zy allengskens al het land hier , dat niet veel meer dan enen musket- fchoot breed is , wegfpoelen zal. Voor 't overige zag men hier in alle de huizen ene menigte van kinderen. De kalkleyen op de hoogtens waren hier van tweeërlei foorten. Het ene was van de zwarte leyen , gclyk als die waarop ^cebec flaat. Het andere was meeft zwart, en fomtyds hgt grauw, fchynende maar ene verfcheidenheid van het eerfte foort te wezen. Men noemde het hier Kalkjieen. Het grootfte onderfcheid tuffchen die beiden was dat het laatlle foort ligt kon doorgefneden worden , gebrand zynde enen goeden kalk gaf, en in de lugt niet zo ligt in fchyven viel. De muren der hui- zen waren geheel en al van deze leyen gebouwd , en met den kalk uit de- zelven gemetfeld. Zo was het ook mer de fchoorflenen ; waar men alleen den haard van andere ftenen gemaakt had. De bergen by Petite Rivier e beftonden geheel en al uit denzelven grauwen rots dien ik van de loodertfen fprekende befchreven heb. Dog de voeten der bergen waren van een dezer foorten van leyen. Ook ftaat 'er een groot deel van de grauwe rotfen in Kanada op enen grond van een dezer foorten van kalk- leyen , gelyk ook de grauwe rotfen in Wed Gothiand in Zweden doen. //. Deel, Y Om- lyo KANADA. ^^\ en Omtrent het einde van September en de gantfche maand van Ofto Bvuinvis-ber worden hier veel Alen en Bruinvidchcn gevangen. De Aal komt dan l'clien. uit zee de Rivier op, en uit de binncnlandfche Zeen de Rivier afzwem- men. De wys waarop zy gevangen worden heb ik reeds befchreven. (♦) De Aal wordt door de BruinviiTchen gevolgd^ die 'er op azen. Men ving ook ene grote menigte van de laatften. Hoe meer Alen 'er zyn dei te meer BriiinvifTchen vangt men. Dit gefchiedt op deze wys. Als het ebt zwemmen de Bnünviflchen gemeenlyk langs de kanten de Rivier af, en verflinden de Alen die zy daar dan vinden. Om deze reden fteeki men rakken met de bladen 'er aan in 't water in de gedaante van enen boog, welks benen zig tegens den wal keren , latende nogthans enen doorgang langs denzelven. De takken ftaan omtrent twee voet van malkander. Als de Bruinvifichen 'er tufichen komen , en het geruifch horen dat het water tegens de bladeren maakt, worden zy bang, en willen terugkeren. OndertulTchen is het water zo veel gevallen dat zy by het terugkeren op een van de benen van den boog komen , waar zy op nieuws door het geruifch van het water tegens de bladeren verfchrikt worden.. In deze vergelegenheid zwemmen zy voor- en agterwaards , zo lang tot dat het water geheel is weggelopen , zo dat zy op den grond blyven leggen, daar men ze doodt. Zy geven ene goede hoeveelheid van traan. Nevens den oever der Rivier lag ene grauwe klei, vol van roeiïkleu- rige fpleten en wormgaten. Deze gaten waren klein , liepen regt naar beneden, en konden ene middelmatige fpeld doorlaten. De kanten der- zelven waren ook van die zelve kleur en half verfteend ; zo dat als de Idci door het water weggefpoeld was die gaten 'er uitzagen als kokerag- cige pypflelen. Des middags van den 6. September veriieten wy Petite Rivier e ,. en Tingen op weg naar St. Joachim^ tuflchen welke twee plaatfèn de oe- ver uit bergen beftaat die vooruitfteken. , waar tuflchen enige klei- ne inhammen zyn. Men heeft opgemerkt dat,, al is hette Petige Rsviè- re nog zo ftil , het altyd op deze bergen wait. En als het te Petite Ri- vière enigfins wait , zo is het niet raadzaam met ene fchuit naar ^uebec te gaan, omdat dan by deze bergen de wind zo fterk en de golven zo zwaar zyn, dat men daar niet buiten groot gevaar is. Wy hadden thans gelegenheid dit zelven te ondervinden , want tuflchen de bergen in de in- hammen was het water ftil , dog zo dra wy omtrent een der uitftekken kwamen, die de bergen maken, zo werden de baren zo geweld!>, en de wind kreeg zo veel kragt, dat twee mannen het roer vafthouden moes- ten, en de maft verfcheiden malen brak. Ook deed de ftroom by deze uitftekken de golven nog te fterker gaan. Dkn (♦;) Boven BI. 115. KANADA. 1749. ïji Den 7. September zetteden \vy onze reis van St. Joachim voorr. Men gebruikt hier in plaats van tintel zeer veel den zwam van bomen. Die van den Suikerahom wordt het beft gehouden, dan die van den Roden Ahorn , en op dezen volgt die van den Suikerberk. By gebrek van de- zen gebruikt men ook dien van den Populierboom, Buiten de Tbuya , den Taxus , en verfcheiden' foorten van Dennen , vindt men hier geen geboomte dat "s winters zyn blad behoudt. De Thuya wordt geoordeeld het flegts tegens de verrotting te beftaan , daar- op volgt de Pynboom, dien men hier Perujfe noemt. Kaas wordt hier op verfcheiden' plaatfen gemaakt. Die van hle Kutvs, d'Orkans komt wordt voor de befte gehouden, Zy waren klein, dun ■en rond. De vier wegen een pond. Twaalf 'ec van kon men voor dertig Sols kopen. Een pond gezoute boter koftte te Queèec tien Sols., en de varfche boter vyftien Sols. Voorheen kon men hiei; een pond bo- ter voor vier Sols kopen. De akkers gingen afbellende naar de Rivier. Zy werden by beurten bezaid en braak gelaten. De bezaide akkers waren geel van het koom, en de anderen groen van het onkruid, het welk men den zomer over ge- ruft wafièn liet , zonder het land omteploegen , en het diende tot voe- der voor het vee. De befte hoepels om tonnen maakte men hier van den Eflchen- boom , en by gebrek van dien van de Thuya , de jonge Berken , den Kerflènboom, en anderen. De heuvels nevens de Rivier aan de weftzyde over Isïe d'Orkans wa- GeftelJ- ren zeer hoog en tamelyk fteil, Zy beftonden op de meefte plaatfen uit hcid der zwarte kalklei. Hierendaar egter was 'er een die uit rots beftond, die 'wog- op 't eerfte gezigt 'er als een zandfteen uitzag, en uit enen grauwen ^^^^^' kwarts, enen roodagtigen kalkfteen, een weinig grauwen kalkfteen , en enige weinige ligtgrauwe zandkoiTels t'zamengefteld was. De deeltjes waren in dezen fteen klein en fterk vermengd. De ftecn was helder rood met grauw vermengd en zeer hard, Hy legt in beddingen boven mal* kander, welken omtrent een vierde el dik waren. Aanmerkelyk is het dat 'er verheven' en holle deuken op zyn van PeSiinites ; en men vindc \ zelfs de verfteende fchalen der PeSlinites op de oppervlakte van den fteen, dog binnen in is 'er geen zweemfel van verftening te befpeuren. Alle deze deuken en verfteende fchalen zyn niet meer dan enen duim in de lengte en in de breedte. De kwarcsdeeltjes die in den fteen zyn geven vuur tegens het ftaal, en de kalkfteendeeltjes bruifchen zeer op in 't fterk water. De bovenfte en de onderfte oppervlakte der beddingen beftaan uit kalkfteen , en het binnenfte uit kwarts. Men houwt veel van deze ftenen om 'er mede te bouwen , te beftraten , en trappen van te maken. Veel wordt 'er van naar Quebec gezonden. Het is zonderling dat 'er in Y 2 de- 172 K A N A D A. dezen fteen verfteniiigen gevonden worden, en nietj in de zwarte kalk- leyen. De vrouwen verwden hier het wollen garen geel met het zaad van de Myr ka gak, welke hier Poivrier genaamd wordt, en overvloedig op natte plaatfen waft. Des avonds gingen de Heer Gaultbier en ik om den hogen wa- terval by Montmorenci te bezigtigen. Vlak aan de Rivier was het land hoog, gelyk, en tot weiden gemaakt. Wat verder wordt het heuvelagtig; de grond is daar bedekt met ene mulle aarde, en met koorn bebouwd. Dog hierendaar op fteile plaatfen , of waar een beekje liep, beftonden de heuvels alleen uit zwarte kalklei, die op vele plaatfen zo tot gruis geraakt was dat men ze voor aarde zou hebben aangezien. Als men enigen van de grootfte ftukken doorbrak roken zy gelyk ftinkfteen. Op meer verheven' plaatfen was de aarde van ene bleek rode verw, en dit was ook de kleur der leyen. Water- De waterval by Montmorenci is een van de hoogden die ik oit zag. val by De liroora waarin hy legt is niet zeer breed, en valt van den flei. Montmo- jgn kant eens bergs af , die uit zwarte kalklei beftaat. De val is nnci. ^jg^ j^y gj^gj^ kleinen inham in de Rivier. Beide de zyden van den inham beftaan alleenlyk uit zwarte kalklei, die egter zeer afgemolrad is , zo dat de zyden niet fteil zyn. By den val zelven is de leiberg ge- heel fteil, en men kan 'er nauwlyks zonder verbaafdheid het water van zien af ftorten. De regen van de vorige dagen had het water op de Rivier ver- meerderd , het welk den waterval een nog te grootfcher aanfchyn gaf. De breedte van- den val is niet boven de vyf of zes vadera. Zyne hoog- te werd van onsby gisfing op tufichen honderdentien en honderdentwindg voet gefchat : en op onze wederkomft te ^ebec vonden wy onze gis- fing door verfcheiden Heren bekragtigd, die den val nauwkeurig geme- ten , en zyne hoogte byna juift zo gevonden hadden als wy ze giften te zyn. Het volk hieromfh-eeks woonagtig maakte zyne hoogte veel tö groot , hem driehonderd voet gevende. Vader Chaiilevoix is integen- deel al te karig als hy den waterval maar veertig voet geeft. Onder aan den val is akyd een digte nevel , die zig meer dan een fnaphaanfchoot over het water van den inham uitbreidt. Digt op het water was hy het fterkft. Men was hier als in enen geftadigen regen , die fcerker of min- der fterk is naar dat men den val nadert. Wy wilden met den man die ons den weg wees digt by het afftortend water komen om alles des te~ nauwer te onderzoeken , en te zien hoe de fteen agter het water 'er uit- zag, dog een onverwagte wind joeg ons fchielyk zulken nevel op her lyf dat wy in een ogenblik zo doornat wai'en als of wy een half uur in ene ftortvlaag geweeft waren. Dus zagen wy ons genoodzaakt hals over kop terug te lopen, en waren blyde 'er uit te zyn. Het geraas van den MONTMORENCI. 1749. 173 den Waterval worde fomcyds te ^uebec gehoord, dat 'er twee Fi\ inylen zuidwaards van daan legt;, en dit is dan een teken van enen noordooften wind. Op andere tyden hoort men het in de dorpen die een goed ftiik wegs meer naar het noorden leggen ; en dat worde voor een teken gehouden van enen zuidweften wind of van regen. De zwarte kalklei die de zyden van den val uitmaakt legt in by- na loodregt aflopende beddingen. In deze kalklei vonden w^ de volgen- de foorten van fieen. Het Gypfum amiantiforme. Dit legt met dunne fchy\'en in de fple- ten van de kalklei. De kleur was fneuwwit. Ik heb het in verfchci- den' delen van Kanada in die zelve kalkleyen gevonden. Pierre a Calumet. Dit is de Franfche naam van enen (leen, waaruit hier te lande byna alle de tabakspypen gemaakt worden. Ily legt in beddingen van onderfcheiden dikte tuflchen de kalklei. Ik heb (lukken gezien omtrent vyftien duim dik ; dog de mecften zyn tuflchen de vier en de vyf duim. Als de fteen lang in de lugt of in den zonne- fchyn blyft bloot leggen, verkrygt hy ene gele kleur, dog van binnen is hy grauw. Het is een zo vafl:e kalkfl:een , dat zyne deeltjes met het nrfr kend oog niet te onderkennen zyn. Hy is tamelyk week, en laat zig wel behouwen. Hoe weker de Hukken zyn des te beter worden zy ge- houden voor tabakspypen. Ik heb fommigen van deze fl:enen van buiten in dunnne fchyven zien fchilferen als zy in de zon lagen. Alle de ta- bakspypenkoppen, die in Kanada van het gemene volk gebruikt worden , zyn van dezen fleen , en op verfchillende wyzen verfierd. Vele Hereti gebruiken ook dit foort van pypen , vooral als zy op reis zyn. De Ame- rikanen hebben reeds vele euwen lang dezen fteen tot dat einde ge- bruikt, en het de Europer s geleerd. Deze koppen zyn natuurlyk van ene bleke grauwe kleur, dog men maakt ze zwart tei-wyl zy nog nieuw zyn. Men befmeert den gehelen kop met vet, houdt hem dan boven ene brandende kaars of een vuur, en dus wordt hy door den rook enhet vet t'zamen zwart. De zwartheid wordt nog door het gebruiken ver- meerderd. De pypenftelen zyn altyd van hout, en worden door mid- del van ene kleine koperen keten , die door een gat in den kop heen gaat, aan den zelven vaftgemaakt, om voor te komen dat hy 'ev af valle. (*) Y 3 Steen- (*) In_ geheel Polen, Rusland, Turkye, en Tartary e rookt men iilc pvpen van een loort van (teenmergel gemaakt, waaraan men la^^e houten ftelen vaft maakt ; tot welk einde men gemeenlyk de jonge fcheut^en gebruikt van een fooit van SpircEa, waarin een merg zit dat men 'er ligt kanuitdoen. Dit foort van fleenmercel wordt gemeenlyk Zeefchuim genoemd, omdat het zo zao-tis De Krimfcbe Tartaren noemen het 'Kaffekd. Men maakt alierliande fi'o-ureii op deze pypenkoppen , en beflaat ze dikvvyls met zilver, F, '^ i-4 KANADA, Stccuko- Steenkolen waren hier om heen nier te vinden. In een naburig dorp ki). Des nagts kwamen wy te ^uebec aan. De Heer GauJtbier zeide my Koort- dat allerlei afgaande Koortfen in die plaats zeer ongemeen waren ; dog feil. omtrent Fort St. Freder ie en Fort Detroit , ene Franfcbe volkplanting tuflchen het Meer Erie en het Meer Hudfon, op 43. gr. N. gaan zy flerk in zwang. Het gene ik boven aangaande de Engelfchen heb aan- gemerkt , dat zy zo oud hier te lande niet worden als in Europa , wierd van allen toegeftemd ook omtrent de Franfchen in Kanada plaats te heb- ben. Men fchreef dit toe aan de zware ongemakken welken men hier door het reizen moed uitftaan. In Kanada is het iets meer dan zeld- zaams een menfch van honderd jaren te zien ; dog nu en dan vond men 'er nog wel een van tagtig jaar. Yskel- Sommigen van de vöomaamfte lieden bedienen zig van yskelders om °' iriunne dranken des zomers koel , en het vleefch goed te houden. Deze yskelders zyn gemeenlyk van fteen onder het huis gebouwd. De muren zyn met hout bekleed , dewyl het ys by fteen zo goed niet blyft. Des winters vult men den kelder met fneuw, die men plat trapt, en 'er ver- volgens water overheen giet. Dan zet men de deur en alles open om de koude binnen te laten. Men heeft de gewoonte van des zomers een ftuk ys in den drank te leggen om hem te verkoelen, 2oiit. ^ het Zout dat hier gebruikt wordt komt uit FrankryL Men heeft hier wel zout uit het zeewater gemaakt , dog , om dat Frankryk alleen den handel in het zout voor zig behouden wil , heeft men hier van afgezien. Eski- De Eskimaus zyn een foort van wilde Amerikanen , die in La- mms, hrador tuflchen de Hudfonbai en den uiterften mond der St. Laurence wonen , dog alleen aan de kuil en niet ver binnen 's lands. lic heb noit gelegenheid gehad 'er enen van te zien ; dog ik heb verfchei- den Franfchen gefproken, die deze menfchen dikwyls gezien, en ze met hunne vaartuigen aan boord gehad hadden. Volgens het eenparig verhaal van dezen , wil ik kortelyk het een en ander van dit volk aantekenen. De Eskimaus zyn in kleur en taal geheel van de overige .^«?mÄ«»i?aon- dericheiden. Zy zyn byna zo blank als de Europeanen , en hebben - kleine ogen. De mansperfonen hebben baarden. De Amerikanen in- tegendel zyn koperkleurig en baardeloos. In hunne taal kan men enige Europifche woorden ontdekken. Zy wonen in holen onder den grond, of in grotten in de bergen , of wel in hutjes van zoden bo\'en den grond gemaakt. Zy zayen of planten niet het minfte, en leven alleen van al' krhande viflchen , walviflchen , robben (*) en walruflèn. (t) Somtyds . van- (*) Fboca vituïina, Linn. (f) Tricbecbus Rosmarus Linn. Q U E D E c. 1749. 175 vangen zy ook landdieren. Zy eten de nieefte fpyzen niuw. Hun drank is water , en men heeft hen dikwyls zeewater zien drinken , dat zo zout was als de fterkfte pekel. (*} HuNME (choenen , kouden , broeken en veilen zyn van robbenvellerv gemaakt , die wel toebereid , en met zenuwen van wal vilTchen , welken zig als garen laten drayen ^ genaid worden , en dat wel zo dat zy met hunne klederen , de welken zy de hairige zyde buiten dragen , in 't water kun- nen gaan zonder dat hunne onderklederen nat worden. Onder deze bo- venklederen hebben zy hembden , veilen en andere klederen , die ook van zeehondenvellen gemaakt ^ dog egter zo wel bereid zyn dat zy volmaakt ?agt en week zyn. Ik heb een vrouwcnkleed van dit volk gezien, zynde een muts, jak en rok alles uit een (luk, insgelyks een robbenvel, en zO' wel bereid dat het geheel zagt en buigzaam was.^ De hoiren waren bui- tenwaards gekeerd. De rok had van agteren enen langen fleep omtrent een vierde van el breed. Van voren kwam de rok niet eens ter helfte van het been. Daaronder dragen zy broeken en kouflèn aan malkander genaid. Het hembd was van een zeer buigzaam robbenvel. De vrou-' wen der Eskimåns worden gezegd 'er veel beter uittezien dan die der Amerikatifn^ Dog de mans zyn 'er zeer yverzugtig omn^ent.. Men heeft my ook ene van hune fchuiten venoond. Zy was van bui- ten geheel van vellen gemaakt , Avaar men het hair afgedaan , en de zyde daar het hair gezeten had naar buiten gekeerd had. Het vel was zo glad als perkament. De fchuit was byna agt ellen lang; dog zeer fmal en fpits aan de beide ilevens^ Van binnen lagen dunne planken , die de fchuit hare gedaante geven moeden. Van boven was zy geheel en al metvel- len bedekt , uitgenomen dat op enigen aflland van het ene flev^n een gat ge- fiieden is , zo dat 'er een volwafTèn menfch in zitten en roeyen kan , hou- dende de benen onder het vel in 't fchuitje. Het gat had de gedaante- van enen afgefnedenen halven cirkel , welks middellyn naar het grootlle ftuk van de fchuit gekeerd was. De kanten van het gat waren met hout be- flagen, en daar een buigzaam in een gerold vel aan vaft, waarin boveiï ban- (*) Enigen van de zogenaamde Moravifcbe Broeders met enige Groenhn- ders m Terra Labrador zynde gel;i:!men , namen de Eskimaus de vlugt voor hen; dog een der Groenlanders riep hun toe in zyne taal. De Eskimaui licm horende roepen y en zyne taal verftaande , bleven ten eerden liaan , kwa- men terug, en waren blyde enen hndfnmn irevonden te hebben; en waar- iieen zy zig begaven vertelden zy onder de Eskimaus dateen van hunne lands- lieden aangekomen was. ,,Dit bcwyfl,„ zegt de Weer Forster , „dat de 5, Eskimaus een gcflagt zyn verfchillende van 'alle de Eiiropifcbe Volken, de- „ wyl de Croenlandfcbe taal gene overeenkomil heeft met enige Europifcbe.^. Zie over de Groenlamfcbe taal Hans Egede Befchryving van Oud Groenland idoofdll.. 16. en Anderson Bcfcliryving van Tslarid enz, B!.^ 20a,. «n 244. 126 KANADA, baiiden door flaken. Als de Eskimau met zulk een fchuitje varen zal , ileekt hy de benen en de dyen onder het vel, gaat op den grond der fchuit zittten , trekt het vel wel ora zyn lyf t'zamen , en bindt de banden zorgvuldig om zyn middel vaft. Dan mogen de golven by (lormig v^'eder over het fchuitje heen flaan , geen droppel kan 'er in ko- men. Ook is de man door zyne klederen van vellen voor het nat bevei- ligd. Hy heeft een riem in de hand , die aan beide de einden een blad heeft, waarmede hy en roeit en by ftorm het vaartuig in evenwigt houdt. De bladen van de riem zyn vry fmal. Daar kan maar een menfch in zulk een fchuitje zitten. Men heeft dikw^'ls gezien dat een enkelde Es- kimau met zulk een vaartuigje by den geweldigften ftorm zonder hetmin- fte gevaar ver in zee ging , daar de grote fchepen werks genoeg hadden zig zelven te redden. Die fchuitjes dryven op het v^^ater als blazen. Zy weten 'er fchielyk mede te roeyen. Men zeide my dat deze fchuiten niet altyd de zelve gedaante hadden. Zy hebben ook groter fchuiten van hout, met vellen bedekt , wnarin enige perfonen zitten kunnen , en in de welken de vrouwen gemeenlyk op zee varen. Hunne wapenen zyn boog en pylen, fpieflen en harpoenen. Met de laatften doden zy walvidchen en andere grote zeedieren. De punten der pylen en harpoenen zyn fomtyds van yzer, fomtyds van benen of tan- den van walruflèn. De pylkokers waren van. robbenvel. De naalden, daar zy hunne klederen mede nayen, zyn ook fomtyds van yzer, fomtyds van alleriei benen. Al het yzer 't welk zy gebruiken kry- gen zy op de ene of de andere wys van de Europeanen. SoMTYDS komen zy op de fchepen der Europrs , om meflen en ander yzerraig interailen. Dog voor de Europeanen^ ten zy zy fterk zyn , is het niet raadzaam in hun land te komen , dewyl zy een argden- kend en verraderlyk volk zyn, dat gene vreemdelingen by zig dulden wil. Als zy zig te zwak oordelen vlugten zy op de aannadering der Europeanen weg, dog als zy fterker zyn flaan zy alles dood, zonder iemant te fparen. Om deze reden laat men niet meer van die volk aan boord komen dan men denkt over te kunnen. Op hunne kus- ten fchipbreuk te lyden en levendig den v/al te bereiken, is al zo goed als in 't midden van de zee te zinken. Dit heeft menige Europe- aan ondervonden. De fchepen en boten der Europers^ die hun in han- den 'vallen, hakken zy in ftukken, halen 'er de Ipykers en al het yzer uit, en maken 'er meflTen, naalden, punten van pylen en fpielTen, en diergelyke dingen van. Zelden gebruiken zy vuur als om te fmeden en vellen te bereiden , want het meell eten zy hunne fpyzen rauw. Aan boord van een fchip zullen zy het niet wagen van iets te proeven dat hun wordt aangeboden, ten zy ze zien dat het fcheepsvolk 'er van eet. 