Thet Oera Linda bok. Naar een handschrift uit de dertiende eeuw. Eigendom der familie Over de Linden, aan den Helder, bewerkt, vertaald en uitgegeven door Dr. J. G. Ottema. Tweede Uitgave
Maar al het land dat noordwaarts gelegen had, was onder de zee; nog is het niet weer boven gebragt. Aan dezen kant van het Flymeer waren, naar gemeld werd, dertig zoute plassen gekomen, ontstaan door de wouden, die met grond en al weg gedreven waren. Te Westflyland vijftig. De gracht, die van het Alderga dwars door het land geloopen had, was verzand en vernield. De zeelieden en ander varensvolk , die te huis waren, hadden zich zelven gered met magen en bloed- verwanten op hunne schepen. Maar het zwarte volk van Lydasburgt en Alkmarum had eveneens gedaan. Terwijl de zwarten zuidwaarts dreven , hadden zij vele meisjes gered, en naardien niemand kwam om ze op te eischen , hielden zij haar tot hunne vrouwen. De menschen die terug kwamen, gingen allen binnen de ringdijken der burgten wonen , om- dat het daar buiten alles slib en broekland was. De oude huizen werden zamengeklust. Van de bovenlanden kocht men koeijen en schapen, en in de groote huizen, daar te voren de maagden gevestigd waren, werd nu laken en filt gemaakt, om des levens wille. Dit geschiedde 1888 jaren nadat Atland gezonken was. In 282 jaren hadden wij geene Eeremoeder gehad en nu alles bijna verloren scheen, ging men eene kiezen. Het lot viel op Gosa toegenaamd Makonta. Zij was Burgtmaagd op Fryasburgt te Texland. Helder van hoofd en klaar van zin, heel goed, en omdat hare burgt alleen gespaard was, zag iedereen daaruit hare roeping. Tien Jaren later kwamen de zeelieden van Forana en van Lydasburgt. Zij wilden de zwarte mannen met vrouw en kinderen uit het land drijven. Daarover wilden zij de raad der Moeder inwinnen. Maar Gosa 11 162 frêje, kánst ên ánd ôr to bek fora nêi hjra ländum , thán achste spôd to mâkjande, owers ne skilun hja hjara mâga navt wither ne finda. Nèê sêide hja. Thâ seide Gosa: Hja hâvon thin’ salt provad ând thin brâd êten . Hjara lif ând lêva hávon hja vnder jow hod stâlad. T moste jow ajne hirta bisëka. Men ik wil thi en rêd jeva. Hald hjam alond jow wäldich biste vm-ra wither honk to fora. Men hald hjam bi jow burgum' thêr bûta. Wâk ovir hjara sêd ánd lêr hjam as jef hja Fryas svna wêre. Hjra wiva send hyr tha steriksta. As rék skil hjara blod vrfljuchta, til er to tha lesta navt owers as Fryas blod in hjara âfterkvmande skil bilywa. Sâ send hja hyr bilêwen. Nw winst ik wel thât mina Afterkvmande ther vp letta, ho fèr Gosa wêrhêd sprek. Thà vsa lânda wither to bigana wêr, kêmon thêr banda erma Saxmanna Arid wiva nêi tha vvrdum fon Stavere ând thät Alderga vmbe golden And óra sjarhêda to sêkane fon ut tha wasige bodeme. Thach tha stjurar nildon hja navt to lêta. Tha gvngon hja tha lêthoga thorpa bihêma to West Flyland, vmbe ra hf to bihaldane. Nw wil ik skriwa ho tha gêrtmanna änd fêlo Hêlênja folgar tobek kêmon. Twa jêr nêi thát Gosa Moder wrde (*), kêm er en flâte to thet Flymara in fala. Thet folk hropte ho.n.sêen. Hja foron til Stavere, thêr hropton hja jeta rêis. Tha fôna wêron an top ând thes nachtes skàton hja barnpila (f) anda loft. Thà dêirêd wêre rojadon svme mith en snâke to thêre hava in. Hja hropton wither ho.n.sêen. Thâ hja landa hipte-n jong kerdel wal vp. In sina handa hêdi-n skild, thêrvp was brâd And salt leid. Afterdam kêm en grêva, hi sêide wi kvmath fona (*) 303 v. Chr. (f) Barnpila. De falarica by Lavius XXI. 8, 163 vroeg : kunt gij een en ander terug voeren naar hunne lan- den, dan behoort gij spoed. te maken, anders zullen zij hunne. bloedverwanten. niet weder vinden. Neen, zeiden zij, Toen zeide Gosa: Zij hebben uw zout geproefd en uw brood gegeten. Hun lijf en leven hebben zij onder uwe hoede ge- steld. Gij moet uw eigen hart onderzoeken. Maar ik wil u een raad.geven. Houdt hen tot dat gij in staat zijt om hen weder naar huis te, voeren. Maar houdt hen bij uwe burg- ten daar buiten, Waakt over hunne zeden, en onderwijst hen alsof; zij Fryas zonen. waren. Hunne: vrouwen zijn hier de sterkste. Als rook: zal. hun bloed vervliegen, tot er ten. laat- sten niets anders dan Fryas bloed in hunne nakomelingen zal overblijven. Zoo zijn zij hier gebleven. Nu wenschte ik wel dat mijne nakomelingen daar op; letten, in hoeverre Gosa waar- heid sprak; — Toen onze:landen weder te begaan” waren, kwamen er benden arme Saxmannen en vrouwen naar de oorden van Staveren en het Alderga, om gouden en andere sieraden te zoeken. uitde drassige bodem. Doch de zeelie- den wilden hen niet, toelaten. Toen gingen zij-de ledige dor- „pen bewonen te West Flyland, om ‘hun lijf-te behouden. Nu wil ik schrijven hoe de Geertmannen en vele volgelingen van Helenia terug kwamen. Twee jaren nadat Gosa moeder werd, kwam er eene vloot het Flymeer in vallen. Het volk riep ho.n.sêen. (welk een ze- gen!) Zij voeren naar Staveren, daar riepen zij nog een- maal. De banieren waren in top en des nachts schoten zij brandpijlen in de lucht. Toen het dageraad was, roeiden sommigen met eene snik de haven in, zij riepen weder hoe- zee. Toen zij landden, wipte een jong kerel op den wal. In zijne handen had hij een schild, daarop was brood en zout gelegd. Na hem kwam een grijze; hij zeide wij komen van 164 fêre Krökalandum wêi, vmb vsa sêd to warjande, nw winstath wi 1 skolde alsa mild wêsa vs alsa fül lând to jêvane thät wi thêrvp müge hêma. Hi telade-n êle skêdnese thêr ik âf- ter bêtre skryva wil. Tha grêva niston navt hwat to dvande, hja sandon bodon allerwêikes, àk to my. Ik gvng to ánd side: nw wi-n Moder hâve agon wi hjra rèd to frêjande. Ik selva gvng mitha. Thju Moder, thêr ella wiste, sêide, lêt hja kvme, sâ mügon hja vs lànd helpa bihalda : men lêt hjam navt vp êne stêd ne bilywa, til thju hja navt weldich ne wrde ovir vs. Wi dêdon as hju sêid hêde. Thät wèêre êl nêi hjra hêi. Fryso reste mith sina ljudum to Stavere, that hja wither to êne sêstêde mâÂkade, sa god hja machte. Wichhirte gvng mith sinum ljudum âstward nêi there Émude. Svme thêra Johrjar, thèr mênde thát hja font Alderga folk sproten were, gvngon thêr hinne. En lyth del thêr wânde thát hjara êthla fon tha sjugon êlanda wei k-mon, gvngon hinne âánd setton hjara selva binna tha hringdik fon th‘re burch Walhallagâra, del. Ljudgêrt thene skolte bi nachte fon Wichhirte wärth min âthe âfternêi min frjund. Fon ut sin dêibok häv ik thju skednese thêr hir äfter skil folgjâ. Nei thât wi 12 mel 100 ánd twia 12 jêr bi tha fif wêtrum sêten hêde, thahwila vsa sêkâmpar alle sèa bifâren hêde thêr to findane, kêm Alexandre (*) tham kêning mith en wel- dich hêr fon boppa allingen thêr strâm vsa thorpa bifâra. Nimman ne mâcht im wither worda. Thach wi stjurar thêr by tha sê sâton, wi skêpt vs mith al vsa tilbêre hava in And brûda hinna. Tha Alexandre fornom thát im sà ne grâte flâäte vntfâra was, wärth er wodinlik , to swêrande hi skolde alle thorpa an logha offerja jef wi navt to bek kvma nil- de. Wichhirte leide siak to bedde. Thâ Alexandre thât fornom heth er wacht alont er bêter wêre. Afternêâi kêm er to him sèr kindlik snakkande, thach hi thrjvchde lik (*) Alexander aan den Indus 327 v. Chr. 327 + 1224 =S 1551 ve lts 165 de verre Krekalanden weg, om onze zeden te bewaren. Nu wenschten wij, dat gij zoo vriendelijk zoudt wezen, om ons __zoo veel land te geven, dat wij daarop mogen wonen. Hij vertelde eene heele geschiedenis, die ik hierna beter beschij- ven wil. De grijzen wisten niet wat te doen, zij zonden boden allerwege, ook tot mij. Ik ging heen en zeide: nu wij eene Moeder hebben, behooren wij haar raad te vragen. Ik zelf ging mede. De Moeder, die alles reeds wist, zeide: laat hen komen, zoo mogen zij ons land helpen behouden : maar laat hen niet op ééne plek blijven, opdat zij niet machtig worden over ons. Wij deden gelijk zij gezegd had. Dat was heel naar hun zin. Fryso bleef met zijne lieden te Staveren, dat zij weder tot eene zeestad maakten , zoo goed zij konden. Wichhirte ging met zijne lieden oostwaarts naar de Emude. Sommige der Joniers, die meenden dat zij van het Alderga volk gesproten waren, gingen daarheen. Een klein deel, die waanden, dat hunne voorvaderen van de Zeven. eilanden weg kwamen, gingen heen en zetten zich neder binnen den ringdijk van de burgt Wealhallagara. Liudgert de schout bij nacht van Wichhirte werd mijn makker en nader- hand mijn vriend, Uit zijn dagboek heb ik de geschiedenis die hier achter zal volgen. Nadat wij 12 maal 100 en tweemaal 12 jaren bij de Vijf wateren gezeten waren , terwijl onze zeestrijders alle zeeën bevoeren, die er te vinden waren, kwam Alexander de koning met een geweldig heir van boven langs den stroom naar onze dorpen varen. Niemand kon hem wederstaan. Doch wij zeelieden , die bij de zee woonden, wij scheepten ons met al onze have in en vertrokken. Toen Alexander vernam dat zulk eene groote vloot hem ontvaren was, werd hij als woedend , zweerende dat hij alle dorpen aan de vlam zoude offeren, zoo wij niet wilden terug komen. Wichhirte lag ziek te bed. Toen Alexander dat vernam , heeft hij gewacht, tot dat hij beter was. Daarna kwam hij tot hem, zeer minzaam sprekende; doch hij bedroog gelijk 166 hi êr dên hêde. Wichhirte andere thêr äfter , o aldergrâteste thêra kêningar. Wi stjurar kvmath allerwêikes, wi hâvon fon jow grâte dêdun hêred. Thêrvmbe send wi fvl êrbi- denese to fara jowa wêpne, tha jet mar vr thina witskip. Men wi ôthera wy send frybern Fryas bern. Wy ne mügon nêne slâfona mavt ne wrde. Jef ik wilde, tha ôra skolde rêder sterva willa, hwand alsa ist trvch vsa êwa bi- fôlen. Alexandre sêide: ik nil thin lând navt ne mâkja to min bût, ner thin folk to mina slâfona. Ik wil blât thát ste my thjanja skolste vmb lân. Thêrvr wil ik swêra by vs bê- dar godum, thât nimman vr my wrogja skil. Tha Alexan- dre áfternei brâd ánd salt mith im dêlade, heth Wichhirte that wiste dôl kâsen. Hi lêt tha skêpa hala thrvch sin svne. Tha thi alle tobek wêron, heth Alexandre thi alle hêred. Thêr mitha wilde hi sin folk nêi tha helge Gônga fara, thêr hi to land navt hêde müge nâka. Nw gvng er to ând kâs altham ut sin folk ând ut sina salt-atha thêr wenath wêron vvr-ne sê to fârane. Wichhirte was wither siak wrden, thêrvmbe gvng ik allêna mitha ând Nearchus fon thes keningis wêga. Thi tocht hlip svnder fardel to-n-ende, uthâvede tha Johnjar immerthe an vnmin wêron wich tha Phonisjar, alsa Nearchus thêr selva nên bâs ovir bilywe ne kv. Intwiska hêde tham kêning navt stile nêst. Hi hêde sina salt-atha bâma kapja lêta ánd to planka mâkja. Trvch help vsar timberljud hêder thêr of skêpa mâkad. Nw wilder selva sêkêning wertha, änd mith êl sin hêr thju Gonga vpfàra. Thach tha salt-atha thêr fon thet bergland kêmon, wêron ang to fara sê. As hja hêradon thât hja mith moste, stakon hja tha timberhlotha ane brônd. Thêr trvch wrde vs êle thorp anda aske leid. Thet forma wânde wy thát Alexandre thät bifalen hêde ând jahwèder stand rêd vmb sê to kjasane. Men Alexandre wêre wodin, hi wilde tha salt-atha thrvch sin ajn folk ombrensa lêta. Men Nêar- 167 hij vroeger gedaan had. Wichhirte antwoordde :_o_ aller- grootste der koningen. Wij zeelieden komen allerwege, wij hebben van uwe groote daden gehoord. Daarom zijn wij vol eerbied jegens uwe wapenen, maar nog meer voor uwe we- tenschap. Maar wij anderen, wij zijn vrijg geboren Fryas kin- deren , wij mogen uwe slee niet worden, En al wilde ik het, 5 anderen zouden liever willen sterven, want zoo is het door onze wetten bevolen. Alexander zeide: ik wil uw land niet maken tot mijne buit, noch uw volk tot mijne slaven. Ik wil alleen dat gij mij zult dienen voor loon, Daarop wil ik zweeren bij ons beider goden, dat niemand over mij onte- vreden zal zijn. Toen Alexander naderhand brood en zout met hem deelde , heeft Wichhirte het wijste deel gekozen, Hij liet de ln halen door zijn zoon. Toen zij alle terug waren , heeft Alexander die alle gehuurd. Daarmede wilde hij zijn volk naar den heiligen Ganges voeren, dien hij te land niet had kunnen genaken. Nu ging hij toe en koos al degene uit zijn volk en zijne soldaten , die gewoon waren over zee te varen. Wichhirte was weder aen geworden , daarom ging ik alleen mede en Nearchus van des konings wege. De tocht hep zonder voordeel ten einde, uithoofde de Joniers altijd in onmin waren met de Pheniciers, zoodat Nearchus zelf er geen meester over blijven kon. Intusschen had de koning niet stil gezeten. Hij had zijne soldaten boomen laten kappen en tot planken maken, Met hulp van onze timmer- lieden had hij daar schepen van gemaakt, Nu wilde hij zelf zeekoning worden, en met zijn geheele heir den Ganges op- varen. Doch, de soldaten die uit het bergland kwamen, waren bang voor de zee. Toen zij hoorden, dat zij mede moesten, staken zij de timmerschuren in den brand. Daardoor werd ons geheele dorp in asch gelegd. In het eerst waanden wij dat Alexander het bevolen had, en ieder stond gereed om zee te kiezen. Maar Alexander was woedend; hij wilde de soldaten door zijn eigen volk laten ombrengen. Maar Near- 168 chus tham navt allêna sin êroste forst men ak sin frjund wêre rêde him owers to dvande. Nw bêrad-er as wen der la- vade thet vnluk et dên hêde. Tha hi ne thvrade sin tocht navt vrfata. Nw wild er to bek kêra, thach êr hi thät dede, let hi thet forma bisêka hwa-r skeldich wê- ron. Dry-r thât wiste lèt er altham svnder wêpne bilywa, vmb en ny thorp to mäkjande. Fon sin ajn folk lêt er wepned vinbe tha ôra to tämma, ând vmbe êne burch to bvwande. Wy moston wiv Ánd bern mith nimma, Kêmon wi anda mu- da thêre Éuphrat, sa machton wi thêr en stêd kiasa jeftha omkêra, vs lân skold vs êvin blyd to delath wrde. An tha nya skèpa, thêr tha brônd vntkvma wêron, lêt-er Johniar ând Krêkalandar gà. Hi selva gvng mith sin ôra folk allin- gen thêre kâd thrvch tha dorra wostêna, thât is thrvch et land thât Irtha vphêid hêde uta sê, tha hju thju strête after vsa êthela vphêide as hja inna Râde sé kêmon. Tha wi tony Gêrtmanja kêmon (ny Gêrtmanja isen hâva thêr wi selva makad hede, vmbe thèr to wêterja) m°ton wi Alexandre mith sin hêr. Nêarchus gvng wal vp And beide thrja dega. Tha gvng et wither forth. Tha wi bi thêre Éuphrat kèmon, vvng Néarchus mith sina salt-âtha nd fêlo fon sin folk wal vp. Tha hi kêm hring wither. Hi s ide, thi kêning l°t Jow bidda, i skille jet en lithge tocht to sinra wille dvan, alont et ende fona Râde sé. Thêrnêi skil jawehder sà fûl gold krêja as er bêra mêi. Tha wi thêr kêmon, lêt er vs wysa hwêr thju strête êr wêst hêde. Thêr nêi wylader ên ând thri- tich dêga, alan ut sjande vvra wostêne. … Tho tha lesta kêm er en hloth mánniska mith fo- rande twa hondred êlephanta, thvsend kêmlun tolêden mith woden balkum, râpum Ánd allerlêja ark vmbe vsa flâte nei tha Middelsô to tyande. Thât bisâwd-vs, ând likt 169 chus, die niet alleen -zijn eerste vorst, maar ook zijn vriend was, raadde hem anders te doen. Nu hield hij zich als of hij geloofde, dat het bij ongeluk geschied was. Doch hij durfde zijn tocht niet hervatten. Nu wilde hij terugkeeren ; doch eer hij dat deed, liet hij eerst onderzoeken wie er schuldig waren. Zoodra hij dat wist, liet hij die allen zonder wape- nen blijven, om een nieuw dorp te maken. Van zijn eigen volk liet hij gewapenden, om de anderen te temmen en om eene burgt te bouwen. Wij moesten vrouwen en kinderen mede nemen. Als wij aan den mond van den Euphraat kwamen, dan mochten wij daar eene plaats kiezen , of terug keeren, ons loon zoude ons even gaarne toegedeeld worden. Op de nieuwe schepen, die den brand ontkomen waren, liet hij Joniers en Krekalanders gaan. Hij zelf ging met zijn ander volk langs de kust door de dorre woestijn, dat is door het land, dat Irtha opgeheven had, uit de zee, toen zij de straat achter onze voorvaderen had opgehoogd, zoodra zij in de roode zee kwamen. Toen wij te Nieuw Geertmania kwamen (Nieuw Geertmania is eene haven, die wij zelve gemaakt hadden om daar water in te nemen), ontmoetten wij Alexander met zijn leger. Nearchus ging aan wal en vertoefde drie dagen. Toen ging het weder verder. Toen wij bij den Euphraat kwamen, ging Nearchus met de solda- ten en vele van Zijn volk den wal op. Doch hij kwam spoe- dig weder. Hij zeide, de koning laat u verzoeken, gij zoudt nog eene kleine tocht om zijnentwil doen, tot aan het einde van de Roode zee. Daarna zal ieder zooveel goud krijgen, als hij tillen kan, Toen wij daar kwamen, liet hij ons aan- wijzen, waar de straat vroeger geweest was. Daarna vertoefde hij eenendertig dagen steeds uitziende naar de woestijn. Ten laatste kwam er een troep menschen, medevoerende 200 olifanten, 41000 Kameelen, met houten balken, roopen (touwen) en allerlei gereedschap om onze vloot naar de Middellandsche zee te slepen. Dat verbaasde ons, en leek 170 vs bäl to, men Nêarchus teld vs, sin kéning wilde tha ôthera kêninggar tâna that i weldiger wêre, sà tha kéninggar fon T'hyris êr wêsen hêde. Wi skoldon men mith helpa, sêkur skolde vs thât nên skâda navt dva. Wi moston wel swika , And Nearchus wiste ella sâ pront to birjuchte thât wi inna Middelsê lêide êr thrja mônatha forby wêron. Tha Alex- andre fornom ‘ha-t mith sinra onwerp ofkvmen was, wârth er sa vrmêten thât er tha drage strête utdiapa wilde Irtha to-n. spot. Men Wr.alda Iêt sine sêle lâs, thêrvmbe vrdronk er inna win ând in sina ovirmodichhêd, @r thät er bijinna kvste. After sin dâd wrde thet rik delad thrvch sina forsta. Hja skolde alrek en dêl to fara sina svnum wârja, thach hja wêron vnmênis. Elk wilde sin dêl bihalda Ând selva formâra. Tha kém orloch And wi ne kvste navt omme kêra. Néarchus wilde nw, wi skolde vs del setta an Phonisi his kÂd, men thât nilde nimman navt ne dva. Wi sêide, rêder willath wi wâga nêi Fryasland to gâna. Tha brocht-er vs nei thêre nya hâva fon Athenia, hwêr alle äfte Fryas bern formels hin têin wêron. Forth gvngon wi salt-âtha liftochta ánd wêpne fâra. Among tha fêlo forsta hêde Nearchus en frjund mith nôme Antigonus. Thisse strêdon bêde vmb ên dol, sâ hja sêidon as follistar to fàra-t kêninglike slachte ând forth vmbe alle Krêkalanda hjara alda frydom wither to jêvane. Antigo- nus hêde among fêlo ôtherum ênnen svn, thi hête Dêmêtrius, äfter tonômad thene stèda winner. Thisse gvng ênis vpper stéde Salâmes of. Néi thát-er thêr en stût mêi strêden héde most er mith thêre flâte strida fon Ptholemêus. Ptholemêüs, alsà hête thene forst thêr welda ovir Égipta- land. Démêtrius wu thêre kêse, tha navt thrvch sina salt- tha, men thrvchdam wy him helpen hêde. Thit hêde wi dén thrvch athskip to fàra Nêarchus, hwand wi him far bas- terd blod bikânde thrvch sin friska hûd ánd blâwa âgon mith bl ons raar toe; maar Nearchus verhaalde ons, dat zijn koning aan de andere koningen toonen wilde, dat hij machtiger was, als de koningen van Tyrus vroeger geweest waren. Wij zouden maar medehelpen , dat zoude ons voorzeker geen schade doen. Wij moesten wel zwichten, en Nearchus wist alles zoo juist te regelen, dat wij in de Middellandsche zee lagen, eer drie maanden verloopen waren. Toen Alexander vernam hoe het met zijn ontwerp afgeloopen was, werd hij zoo vermetel, dat hij de drooge straat wilde uitdiepen, Irtha ten spot. Maar Wralda liet zijne ziel los, daarom verdronk hij in den wijn en in zijn overmoed, eer hij daarmede beginnen konde. Na zijn dood, werd het rijk gedeeld door zijne vorsten. Zij zou- den elk een deel voor zijne zonen bewaren, doch het was hun geen meenen. Elk wilde zijn deel behouden en zelfs vermeerderen. Toen kwam er oorlog en wij konden niet terug keeren. Ne- archus wilde nu, dat wij ons zouden nederzetten aan de kust van Phenicie, maar dat wilde niemand doen. Wij zeiden het liever te willen wagen om naar Fryasland te gaan. Toen bracht hij ons naar de nieuwe haven van Athene, waar alle echte Fryaskinderen voormaals heen getogen waren. Voorts gingen wij soldaten , leeftocht en wapenen voeren. Onder de vele vorsten had Nearchus een vriend met name Antigonus. Deze streden beiden om één doel, gelijk zij zeiden, als hel- pers, voor het koninklijk geslacht, en voorts om alle Griek- sche landen hunne oude vrijheid terug te geven. Antigonus had onder vele anderen een zoon, die heette Demetrius, later bijgenaamd de stedewinner. Deze ging eens op de stad Salamis af; nadat hij daar een geheele poos mede gestreden had, moest hij strijden met de vloot van Ptolemeus. Ptole- meus zoo heette de vorst die heerschte over Egyptenland. Demetrius won deú strijd, doch niet door zijne soldaten, maar door dat wij hem geholpen hadden. Dit hadden wij gedaan uit vriendschap voor Nearchus, want wij kenden hem voor een basterd bloed, door zijne blanke huid met blauwe oogen en 172 wit hêr. After néi gvng Dêmêtrius làs vp Hrodus (*) thêr hinne brochton wi sina salt-âtha ând liftochta wr. Thâ wi tha leste rêis to Hrodus kêmon, was orloch vrtyan. Dêmêtrius was nêi Athenia fâren. Tha vs kêning that vnderstande, lêd-er vs tobek. Tha wi anda hâve kêmon, wêre êl et thorp in row bidobben. Friso thêr kêning wêr ovir-a flâte, hêde en svn ând en toghater tûs, sa bjustre fres, as jef hja pâs ut Fryasland wêi kvmen wêren, ánd sà wonderskên as nimman mocht hügja. Thjv hrop thêrvr gvng vvr alle Krêkalanda And kêm in tha âra fon Dèmêtrius. Dêmêtrius wêre vvl ând vnsêdlik, And hi thogte thát-im ella fry stvnde. Hi lèt thju toghater avbêr skâkja. Thju moder ne thvrade hjra joi (cf) | navt wachtja, joi nomath tha stjurar wiva hira mâna, thát is blideskip, ak segsath hja swêthirte. Tha stjurar hêton hjra wiva trâst, nd fro jefta frow thät is früù âk frolik, thät is êlik an frü. Trvchdam hju hjra man navt wachtja thurade, gvng hju mith hjra svne nêi Dêmêtrius ánd bad, hi skolde hja hjra toghater wither jêva. Men as Dêmêtrius hira svn sa, lêt-er tham nêi sinra hove fora, ând dêde alên mith him, as-er mith tham his suster dên hêde. Anda moder sand hi en buda gold, thach hju stirt-et in sê. As hju thûs kêm, warth hju wansinnich, allerwikes run hju vvra strête: nást min kindar navt sjan, o wach, lêt mi to jow skul sêka, wand min joi wil mi dêja for tha-k sina kindar wêi brocht hâv. Tha Dêmêtrius fornom, thát Friso to honk wêre, sand-i en bodja to him segsande, thät hi sina bern to him nomen hêde vmbe ra to fora to-n hâge stàt vmbe to lânja him to fâra sina thjanesta. Men Friso thêr stolte ánd herdfochtich wère, sand en bodja mith en brêve nêi sinum bern tha, thêrin mânde hi hjam, hja skolde Dêmétrius to willa wèsa, vrmithis tham hjara lukjêrde Thach thene bodja hêde jeta-n ora brêve mith fenin, thèrmêi bifâl-er hja skolde thät innimma, hwand (*) 305 voor Chr. (f) Joi en trâst. Te Scheveningen hoort men nog: joei en troos. Joi, Fransch joye. 173 wit haar. Naderhand ‘ging Demetrius los op Rhodus, daar- heen brachten wij zijne soldaten in leeftocht over. Toen wij de laatste „reis te Rhodus kwamen, was de oorlog voorbij- gegaan. Demetrius was naar Athene gevaren. Toen wij in de haven kwamen, was het geheele dorp in rouw gedompeld. Friso, die koning was over de vloot, had een zoon en eene dochter thuis, zoo bijster frisch alsof zij pas uit Fryasland gekomen waren, en zoo wonderschoon als niemand heugen mogt. De roep daarvan ging over alle Krekalanden en kwam in de ooren van Demetrius. Demetrius was vuil en onzede- lijk, en hij dacht dat hem, alles vrij stond. Hij liet de doch- ter openlijk schaken. De moeder durfde haar joi niet wach- ten, jol noemen de schippers vrouwen hare mannen , dat is blijdschap, ook zeggen zij zoethart. De schippers noe- men hunne wijven, troost en fro of frow, dat is vreugde, en frolik dat is aan vreugde geliĳk. Omdat zij haren man niet durfde opwachten, ging zij met haar zoon naar Demetrius, en smeekte, dat hij haar hare dochter weder zoude geven. Maar als Demetrius haren zoon zag, liet hij hem naar zijn hof voeren, en deed met hem eveneens, als hij met zijne zuster gedaan had. Aan de moeder zond hij een zak vol goud, doch zij smeet het in zee. Toen zij thuis kwam werd zij waanzinnig, allerwege liep zij over straat : (roepende) hebt gij mijne kinderen niet gezien, o wee! laat mij bij u eene schuilplaats zoeken , want mijn man wil mij dooden , omdat ik zijne kinderen verloren heb. Toen Demetrius vernam, dat Friso weer thuis was, zond hij een bode tot hem zeggende , dat hij zijne kinderen tot zich genomen had om hen te voeren tot eene hoogen staat, en om hem te beloonen voor zijne diensten. Maar Friso, die trotsch en hardvochtig was, zond een bode met een brief naar zijne kinderen, daarin vermaande hij hen, zij zouden Demetrius te wille zijn ‚vermits deze hun geluk begeerde. Doch de bode had nog een anderen brief, met vergif, daarbij beval hij hen dit in te nemen; want, 174, sêid-er-vnwillinglik is thin hf bivvllad, thát ne skil jow-.navt to, rêkned ni wrde, thach, sâhwersa jow jowe sêle. bivvlath sa ne skil jow nimmerthe to Walhâlla ne kvma, jow sêle skil thän, ovir irtha ommewâra, svnder. á-thet ljucht sja. to mugande, |lik tha fläramusa ând nachtula skilstv alra dystik in thina hola skula, thes nachtis utkvma, then vp vsa grâva grâja ând hûla, thahwila Frya hjra haved fan jow ofwenda mot. Tha bern dêde lik-ra bifâlen warth. Dêmêtrius lêt ra likka in, sé werpa Ând to tha mânniska wrde séid, thät hja fljucht wêron. Nw wilde Friso mith alleman nêi Fryaslandfära , thêr-1 êr wêst hêde, men tha mêst nilde thât navt ne dva. Nw. gvng, Friso to ând skât thet thorp mith-a.kêninglika färrêd- skûrum anda brônd. Hjud ne kv ni thvrade ninman ne bi- lywa, ánd alle wêron blyde, that hja bûta wêre. Bihalva wif, Ánd bern hèdon wi ella abefta lêten, thach wi wêron to lêden, mith hiftochtum ând orlochtuch. Friso nêde nach. nên fretho, Tha wi by tha alda hâva kêmon, gvng er mith sina drista ljudum to And skât vnwar- linga tha brônd inna skêpa, thêr-i mith sina pilum bigâna kv. After sex dêgum sâgon wi tha orlochflâte fon Démêtrius vp vs to kvma. Friso bifâl vs, wi moston tha lithste skêpa âfterhâde in êne brêde line, tha stora mith wif ând bern fàrut. Forth bâd er wi skoldon tha krânboga fon for nimma ând anda. âftest&wen fästigja, hwand sêid er, wi achon. al fljuchtande to fjuchtane. Nimman ne mêi him formêta vmb, en enkeldera fyand. to forfolgjande, alsa séid-er is min bislut. Tha. hwila wi thêrmitha.al dvande wêron , kêm wind, vs, vppa kop, to thêra läfa And thêra wiva skrik, thrvchdam , wi _nêne slâvona navt nêde as thêra thêr vs bi ajn willa folgad. wêre.. Wine machton hja thus navt thruch roja. ni. vntkvma. Men Wralda wiste wel, hwêrvmb er 175 zeide hij, tegen uwen wil is uw ligchaam verontreinigd, dat, zal u niet toegerekend worden , doch indien gij uwe ziel ver- ontreinigt 8 zult gij nimmer in Walhalla komen ; uwe zielen, zullen dan over de aarde omwaren, zonder ooit En licht te mo- gen zien; gelijk de vleermuizen en nachtuilen zult gij steeds bij dag dn uwe holen schuilen en des nachts uitkomen , en dan op onze graven schreiĳen en huilen, dewijl Frya haar hoofd van u moet afwenden. De kinderen deden gelijk hun vader hun bevolen had. Demetrius liet hunne lijken in de zee werpen, en aan de menschen werd gezegd, dat zij gevlucht waren. Nu wilde Friso met alle mannen naar Fryasland varen, waar hij vroeger geweest was; maar de meesten wil- den dat niet doen. Nu ging Friso heen en schoot het dorp met de koninklijke voorraadschuren in brand. Nu kon en durfde niemand blijven, en allen waren blijde, dat zij bui- ten waren. Behalve vrouwen en kinderen hadden wij alles achtergelaten, doch wij waren geladen met leeftocht en oor- logsgereedschap. Friso had nog geen vrede. Toen wij bij de oude haven kwamen, ging hij met zijne stoutmoedige manschappen heen en schoot onverhoeds brand in de schepen, die hij met zijne pijlen bereiken konde. Na zes dagen zagen wij de oorlogs- vloot van Demetrius op ons toekomen. Friso beval ons dat wij de kleinste schepen moesten achteruit houden in eene breede linie; de groote met vrouwen en kinderen vooruit. Voorts gebood hij, dat wij de kraanbogen van voren moesten wegnemen en aan den achtersteven bevestigen, want zeide hij, wij behooren al vluchtende te vechten. Niemand mag zich vermeten , om een enkelden vijand te vervolgen, alzoo, zeide hij, is mijn besluit. Terwijl wij daarmede reeds bezig waren, kwam de wind ons voor de boeg tot schrik van de lafaards en der vrouwen, omdat wij geene slaven hadden, dan die ons vrijwillig gevolgd waren. Wij konden den vijand dus niet door roeijen ontkomen. Maar Wralda wist wel, waarom hij 176 sâ dêde, ánd Friso thêr-et fata, lêt tha bärnpila ring inna krânboga lidsa. To lik bàd-er thât nimman skiata ne machte, êr hy skâten hêde. Forth sêid-er thât wi alle nêi thát midloste skip skiata moste, is thát dol god biracht sêid-er , sâ skilun tha ôra him to helpane kvma ánd thán mot alrik skiata sa-r alderbesta mêi. As wi nw arhalf ket- ting fon-ra of were, bigoston tha Phonisiar to skiata. Men Friso n-andere navt bi fâra tha êroste pil del falde a sex fadema fon sin skip. Nw skât-er. Tha ôra folgade, thet likte en fjurrêin tând thrvchdam vsa pila mith wind mêi gvngon, bilêvon hja alle an brônd, ând nâkade selva tha thridde lâge. Allera mannelik gyradon ând jûwgade. Men tha krêta vsar witherlâgum wèêron sa herde, thet-et vs thet hirte binôpen warth. As Friso mênde thât et to koste, lêt-er ofhalde ánd wi spode hinne. Thach nêi that wi twa dêga forth pilath hêde, km thèr en ôre flâte ant sjocht, fon thrittich skêpun, thêr vs stêdis in wnne. Friso lt vs wither rêd makja. Men tha ôthera sandon en lichte snâka fvl rojar forut , tha bodon thêra bâdon ut alera nôma jef hja mith fâra machte. Hja wêron Johniar, thrvch'Dêmêtrius wêron hja wâäldantlik nêi there alda hâve skikad. Thêr hêdon hja fon thêre kêse hê- rad ând nw hêdon hja thet stolta swêrd antjan, ánd wèêron vs folgad. Friso thêr fül mitha Johnjar faren hêde sêide jä, men Wichhirte vsa khing sêide nê, Tha Johdjar send afgoda thjanjar sêid-er, ik selva háv hêrad, ho hja thi an hropte. Friso sêide thet kvmath thrvch tha wandel mith tha äfta Krêkalandar. Thát häv ik vâken selva dên. Thach ben ik alsa herde Fryas as tha finste fon jow. Friso wêre thene mán thêr vs to Fryasland wisa moste. Thus gvngon tha Johnjar mith. Ak likt-et nei Wr.aldas hêi, hwand êr thrja mô- nathe om hlâpen wêron, gvngon wi allingen Britannja, ând thrja dêga lêter machton wi ho.n sêen hropa. 177 zoo deed. En Friso, die het vatte, liet spoedig de brand- pijlen op de kraanbogen leggen. Tevens gebood hij dat nie- mand schieten mogt, voor dat hij geschoten had. Daarop zeide hij, dat wij alle naar het middelste schip moesten schie- ten. Is dat doel goed bereikt, zeide hij, dan zullen de andere hem te hulp komen, dan moet ieder schieten , zoo hij best kan. Toen wij nu ander half ketting (kabelslengte) van hen af waren, begonnen de Pheniciers te schieten , maar Friso beantwoordde dat niet voor dat de eerste pijl op zes vade- men van zijn schip neer viel. Nu schoot hij, de anderen volgden, het geleek wel een vuurregen, en omdat onze pijlen met den wind medegingen , bleven zij alle aan den brand en raakten zelfs de derde laag. Alle mannen gierden en juichten, maar de kreten onzer tegenstanders waren zoo luide, dat ons het hart benepen werd. Toen Friso meende, dat het wel toe konde, liet hij afhouden en wij spoedden ons weg. Doch na dat wij twee dagen voortgesukkeld hadden, kwam er eene andere vloot in ’t gezicht van dertig schepen, die ons steeds inwon. Friso liet ons weer klaar maken ; maar de anderen zouden eene lichte snik met roeijers bemand vooruit. Hunne boden baden uit aller naam, of zij met ons mede va- ren mogten. Zij waren Joniers. Door Demetrius waren zij gewelddadig naar de oude haven gestuurd; daar hadden zij van dit gevecht gehoord; nu hadden zij het stoute zwaard aangegord , en waren ons gevolgd. Friso, die veel met Jo- niers gevaren had, zeide ja; maar Wichirte onze koning zeide neen. De Joniers zijn afgoden-dienaren , zeide hij, ik zelf heb gehoord hoe zij die aanriepen. Friso zeide, dat komt door den omgang met de echte Krekalanders. Dat heb ik vaak zelf gedaan, en toch ben is zoo Fryas als de vroomste van u. Friso was de man, die ons naar Friesland moest wijzen, dus gingen de Joniers mede. Ook scheen het naar Wraldas genoe- gen, want eer drie maanden verloopen waren, gingen wij langs Brittania, en drie dagen later mochten wij hoezee roepen. 12 178 Thit skrift is myaower Nortlând jed- tha Skèênlândjèven. Vnder-a tida thât vs land del sêg, wêre ik to Skênland. Thèêr gvng et alsa to. Thêr wêron grâte mâra, thêr fon tha bodeme lik en blêse vt setta, then spliton hja vt-ên. Ut-a rèta kêm stof as-t gliande yser wêre. 'Thêr wêron berga thêr tha krunna of swikte. Thesse truldon nêther ánd brochton walda And thorpa wêi. Ik self sà thät en berch fon tha Ôra of to- rent wrde. Linrjucht sèg er del. As ik afternêi sjan gvug, was thêr en mâra kvmen. Tha irtha bêterad was, kêm er en hêrtoga fon Lindasburch wêi, mit sin folk ând en fâm. Thju fam kêthe allomme: Thene Mâgy is skeldich an al-eth lêt thât wi lêden hâve. Hja tâgon immer forth en thet hêr wärth al grâter. Thene Mâgy fluchte hinne, mân fand sin lik, hi hèêde sin self vrden. Tha wrdon tha Finna vrdrêven nêi ênre stêd , thêr machton hja lêva. Thèr wèêron fon basterde blode. Thissa machton biliwa, thach felo gvngon mith tha Finna mêi. Thi hêrtoga warth to kêning kêren. Tha kârka thêér êl bilêven wêron wrde vrdên. Sont komath tha gode Northljud vâken. to Texland vmb there Moder-is rêd. Thâ wi ne mügath hjam for nêne rjuchta Fryas mar ne halde. Inna Deènamarka ist sêkur as bi vs gvngon. Tha stjurar, tham hjara self thêr stoltelika sèkâmpar hêton, send vppira skêpa gvngon, änd Äfternéi sind hja to bek gvngon. Hredsch! Hwersa thene Kroder an tid forth kroden heth, thân skilun tha Áfterkomanda wàna thât tha léka and brêka, thêr tha Brok- manna mith brocht hâve, âjen were an hjara êthla. Thêr vr wil ik wâka And thus sâ fül vr hjâra plêga skriva as ik sjan hâ. Vr tha 179 Dit geschrift is mij over Noordland of Schoonland gegeven. Ten tijde dat ons land neder zonk, was ik in Schoonland. Daar ging het zoo toe. Er waren groote meeren, die van den bolem als een blaas uitzetten, dan spleten zij vaneen , uit de scheuren kwam eene stof, alsof het gloeijend ijzer was. Er waren bergen, wier kruinen aftuimelden, deze stortten ne- der en vernielden wouden en dorpen. Ik zelf zag, dat een berg van een ander werd afgerukt. Lijnrecht zeeg hij neder. Toen ik naderhand ging zien, was er een meer ont- staan. Toen de aarde hersteld was, kwam er een hertog van Lindasburgt met zijn volk en eene maagd, die alom uit- riep: de Magy is schuldig aan al het leed, dat wij geleden hebben. Zij trokken steeds voort en het heer werd al groo- ter. De Magy vluchtte weg, men vond zijn lijk, hij had zich zelf omgebracht. Toen werden de Finnen verdreven naar ééne plaats, daar mochten zij leven. Er waren ook van ge- mengd bloed, deze mochten blijven, doch velen gingen met de Finnen mede. De hertog werd tot koning gekozen. De kerken , die heel gebleven waren, werden vernield. Sedert dien tijd komen de goede Noormannen dikwijls op Texland om raad van de Moeder. Doch wij kunnen hen niet voor rechte Friezen meer houden. In de Denemarken is het zeker gegaan, als bij ons. De zeelieden, die zich zelven stoutelijk zeekampers noemen,zijn op hunne schepen gegaan, en naderhand zijn zij terug getrokken. Heil! Wanneer de Kroder een tijd heeft voortgekruid, dan zullen de nakomelingen wanen, dat de leken en gebreken, die de Brokmannen medegebracht hebben, eigen waren aan hunne voorvaderen. Daarvoor wil ik waken en dus zoo veel over hunne gewoonten schrijven, als ik gezien heb. Over de 180 Gêrtmanna kán ik rêd hinne stappa. Ik náv navt fül mith- ra omme gvngen. Tha sâ fêr ik sjan há send hja thát mast bi tâl nd sêd bilewen. Thát ne mêi ik navt segsa fon tha ôthera. Thêr fon.a Krêkalânda wêi kvme, send kwàd ther tÀl Ând vppira sêd ne mêi mán êl navt boga. Fêlo hâvath brûna âgon Änd hêr. Hja send nidich ând drist ând âng thrvch overbilâwichhêd. Hwèêrsa hja spréka, sà nômath hja tha worda fàr vppa thêr lerst kvma mosta. Ajen ald segath hja âd, áÁjen salt sâd, mâ fori mân, sel fori skil, sode fori skolde, to fül vmb to nomande. Ak forath hja mêst vrdva- liske ând bikirte nôma, hwêran máân nên sin an hefta ne mêi. Tha Johniar sprêkath bêtre, thach hja swygath thi h And hwêri navt nêsa mot, wârth er ûtekêth. Hwersa imman en byld mâkath Áfter ênnen vrstvrven ând thet likt, sâ lâwath hja, thât thene gâst thes vrsturvene thèêrinnefärath. Thêrvr hâvath hja alle bylda vrburgen fon Frya, Fâsta, Mèdéa, Thjan- ja, Hellênja ând fèlo ôthera. Hwerth thêr en bern ebern , sà kvmath tha sibba et sêmne ând biddath an Frya thêt hju hjara fâmkes mêi kvma lêta thât bern to sêenande. Hävon hja bêden sa ne mêi nimman him rora ni hêra lêta. Kvmt et bern to gräjande Ând halt thit en stvnde an, alsa is thät en kwâd têken Ând mân is an formoda, thát thju mâm hordom dn heth. Thêrvr hâv ik al ârge thingà sjan. Kvmt et bern to slêpande, sà is thât en têken, thät tha fâmkes vr-et kvmen send. Lakt et inna slêp, sà hävon tha fâmkes &hâtb bern luk to sêit. Olon lâwath hja an bosa gâsta, hex- na, kolla, uldermankes ánd elfun, as jef hja fon tha Finna wei kémen. Hyrmitha wil ik enda ánd nw mên ik tha-k màâr skrêven hâ, as ên minra êthla. Frèêthorik. Frêthorik min gâd is 63 jêr wrden. Sont 100 ând 8 jêr is hi thene êroste fon sin folk, thêr frêdsum 181 Geertmannen kan ik gereedelijk heenstappen. Ik heb niet veel met hen omgegaan. Doch zoo veel ik gezien heb , zijn zij het meest bij hunne taal en zeden gebleven. Dat kan ik niet zeggen van de anderen. Die van de Krekalanden wegkomen, zijn kwaad ter taal, en op hunne zeden valt niet te roemen. Velen hebben bruine oogen en haar. Zij zijn nijdig en vrijpostig en bang door bijgeloovigheid. Wanneer zij spreken , noemen zij de woorden voorop, die het laatst komen moesten. Tegen âld zeggen zij âd, tegen sâlt, sâd, mâ voor mân, sel voor skil, sode voor skolde, te veel om te noe- men. Ook voeren zij meest zonderlinge en verkorte namen , waaraan men geene beteekenis hechten kan. De Joniers spreken beter, doch zij verzwijgen de h, en waar die niet wezen moet, wordt zij uitgesproken. Wanneer iemand een beeld. maakt naar een afgestorvene en het gelijkt, dan ge- looven zij, dat de geest des overledene daarin vaart. Daar- om hebben zij alle beelden verborgen van Frya, Fâsta, Medea, Thiania, Hellênia en vele andere. Wordt er een kind geboren, dan komen de nabestaanden te zamen, en bidden tot Frya, dat zij hare dienaressen mag laten komen, ow het kind te zegenen. Als zij gebeden hebben, mag nie- mand zich verroeren noch laten hooren. Begint het kind te schreijen en houdt dat eene poos aan, dan is dat een kwaad teeken , en men is in vermoeden, dat de moeder overspel bedreven heeft. Daarvan heb ik al erge dingen gezien. Be- gint het kind te slapen, dan is dat een teeken, dat de die- naressen gekomen zijn. Lacht het in den slaap, dan hebben de dienaressen het kind geluk toegezegd. Vervolgens gelooven zij aan booze geesten , heksen, kollen , aardmannetjes en elfen, alsof zij van de Finnen afstammen. Hiermede wil ik eindigen en nu meen ik, dat ik meer geschreven heb, als een mijner voorvaderen. Frethorik. Frethorik mijn echtgenoot is drieenzestig jaren oud geworden. Sints honderd en acht jaren is hij de eerste van zijn geslacht, 182 sturven is, alle ôthera send vnder-a slêga swikt, thêrvr thät alle kÂmpade with ajn Ând fèrhêmande vmb rjucht ând plicht. Min nôm is Wil-jo, ik bin tha fàm thêr mith him fona Saxa- namarka to honk for. Thrvch tâl ând ommegang kêm et ut, thät wi alle bede fon Adela his folk wêron, thâ kêm ljafde ând Äfternêi send wi man ând wif wrden. Hi heth mi fyf bern lêten, 2 suna ând thrju toghatera. Konerêd alsa hêt min forma, Hâchgâna min ôthera, mine aldeste toghater hêth Adela, thju ôthera. Frulik ánd tha jongeste Nocht. Tha-k nêi tha Saxanamarka for, häv ik thrju boka hret. Thet bok thêra sanga, thêra tellinga, ând thet Hêlênja bok. Ik skrif thit til thju mán navt thânka ne mêi thát hja fon Apollânja send; ik hâv thêr fül let vr had ând wil thus âk thju ere há. Ak háv ik mâr dên, tha Gosa-Makonta fallen is, hwames godhêd ând klârsjanhêd to en sprekword is wr- den, thâà ben ik allêna nêi Texland gvngen vmbe tha skrifta vr to skrivane, thèr hju Áfter lêten' heth, ând thâ tha lerste wille fonden is fon Frâna Ánd tha nêilêtne skrifta fon Dela jefta Hellenja, háv ik thât jetta rêis dên. Thit send tha skrifta Hellênjas. Ik set hjam fâr vppa vmbe thät hja tha aldesta send. Alle áfta Fryas held. In êra tida niston tha Slâvona folkar nawet fon fryhêd. Lik oxa wrdon hja vnder et juk brocht. Im irthas wand wrdon hja jägath vmbe mêtal to delvane ând ut-a herde bergum mos- ton hja hûsa hâwa to forst ând presterums hêm. Bi al hwat hja dêdon, thêr nas nawet to fàra hjara selva to sädene, men ella moste thjanja vmbe tha forsta ánd prestera jeta ri- ker Ánd weldiger to màkjane. Vnder thesse arbéd wrdon hja 183 die vreedzaam gestorven is; alle anderen zijn onder de slagen bezweken, daarom dat allen kampten tegen eigen volk en vreemden om recht en plicht. 