Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Ten lw<x»de wijl het aeker ij», dat dc volgcn» hct contract v.m 1747 gej>rrraittet»rde jonk, wclkc bij het contract van 1733, inuir bij provi^ie waa toegelalen, van de kant der Corop*. ora daar over nader met elkander overeen te komen, om dat men (huirvan al aaIl^tond9 dc nadeeligi* g(»volgcn vrceside, dc groot- Me aaiileiding gt*tft tot veelvuldigi^ t»luijkerijcn en ainistre prak- (ijken. die men diKir de gtrraftineertheid der Ciiinezcn , dikwijU met in ^taat \» vcnir te komen, hetgecn in geenendeele wcgge- nomen ia, door de admiMie der dric (^hineeacbc jonkcn, bij ar- tikel 5 van het jongst gercnoveert contract, niettcgen»taande 4ie p(*p(*r in artikcl 7 contrabande is vcrkUard. Zoo zoudc men den Vor?«t bij het welgelukken der gereaolveerdc expo»itie waama de ratificatic van het gesloten contract uitgesteld kau blijven , met zagtheid kunnen divcrtcrcn van die admiaitie- iletxij dat men den Koning beloofdc een reaal bovcn dc tc- genmodrdigc |H*p<*rpriJ!i, gelijk bij do in^tructic van het jaar 1747, dan wel daar voor 'ajaam ccn sjiendatie van UHH) of liOJ Sp. r. of wat meer toe te zc*ggen ala bij dc inAtructie van 1734; mitj^gadera tot mocrder commoditcit en benoodigdheid , omdat te de (hinrcsche waren en geriefelijkheden van grove p>m*Ieinen, tabak, ruwe xijde, gemcene aoort van lijde atoffen cnz. niet kunnen ontberen, hen il verder des ie bcloven om Iltnjerma^mng daanran 'ajaara te cullen voonien, gelijk H. H. VA. bij brief aan den Koning van 25 September 1()37, achrij- \rn. lletzij dan dat men van alhier een geheele lading in kocfat, <>m dervaarts gt*zonden tc word(*n , hetxij dat orn Chineench \aartuig van hier grpermitteerd werd, onder een (\>mp*. paa, ui* t ( rn lading van die gfiederrn derwaarta te varen , om een 206 RADIO ALE BESCHRIJVING VAN BANJEBMASSIKG lading pcper weder in retour, direct naar Batavia aan te bren- gen , tegen 2 ^ 3 Sp. r. voor het picol. Want het voormelde zoude ik prefereren, boven de admissie der drie jonken, na- demaal men absoluut kan onderstellen, dat dezelve met de vaart aldaar niet kunnen continueren, ten zij ze eenige peper in retour bemagtigen, waardoor hunne reizen voor het grootste gedeelte goed gemaakt moeten worden, ten ware men onder- stellen mogt, dat den Commissaris daardoor op een indirecte inanier de Chinezen van de vaart op Banjermassing hceft trach- ten te diverteren. Ik zoude hot bovenstaande moeten kiezen , v66r het 10® ar- tikel der renovatie, om de Chinezen te constringeren , hunne goedcren allecn aan ons te moeten verkoopen, wijl zulks niet alleen een monopolische dwingelandij zoude zijn, maar ook te veel voet geven aan onze eigen interest, hetzij tot schade van de Corap®. of den verkooper, op een onwcttige wijze te be- oogen. Buiten dat ik niet kan zien hoe men op dezelve een vaste prijs op die goederen zoude kunnen stellen (bepalen) die de Chinezen immers zoo hoog zouden kunnen stellen als zij wilden, te meer men niet zeggen kan, dezelve tegens markt- prijs in te koopen, nadien zulks geen plaats hebben kan, na- dien de Compc. alleen kooper zoude willen wezcn, en derhalvc de markt stellen zoo hoog of laag ze Milde, dat ongerijmt zoude wezen. Daar indien al hot voormelde niet geavoueert of in train gebragt kon worden , zoude men in plaats van het jongst gecontracteerde nopens dc Chinesche jonken, den Sul- than weder voordragen kunnen, om uit hoofde van eenige zwarigheden in dies executie te vcrwagten, weder het beslotene bij artikel 7 van 1747, wegens de admissie van een jonk en de afgave van peper door de Comp©. aan dezelve, mitsbetaling van 2 Sp. r. boven *sCompe. prijs te laten stand grijpen, die men wcl als een siiigulierc toegcefelijkheid en om den Sulthan te mecr te verpligten, tot twee zoude kunnen extenderen. On- der een vaste bepaling, met wclke kwantiteit peper zich die rrn of twee zouden moeten vergenoegen , hetzij met 3000 pi- RADICxVLB BE8CHRIJV1NG VAN BANJERMASSING. 207 cx)ls, bijaldien het gewas maar tussclien de 9 en 10,000 pi- cols bedroeg en bij minder dan na rato of 4000, als de gan- sche inzaam boven de 10,000 picols beliep, en zulks geamplec- teerd wordende, moet alsdan een naauwkeurig toezigt of oplet- tendheid gebruikt worden, om den Inlander de pas af te snij- den tot het plegen van eenige kwade praktijken ten opzigte der peperleverantie aan de Chinezen. Waarom het door deu Commissaris geprojecteerde , kleine fortje, indien de grond tot die exstructie aldaar wel bekwaam is, wel zal leggen, om alle inkomende of uitgaande vaartuigen, volgens het 7^ artikel te visiteren, zonder daaromtrent eenig geweld te plegen of mo- lest aan te doen, waar tegen door rigoureuse straffen moet worden voorzien, tenzij de daarop varende. de visitatie niet gewillig ondergaan wilden. Wanneer men eenige manschappen op dezelve zoude moeten stellen, ten einde te waken, dat niet meer als de bepaalde quota, volgens de brief jes die met elk vaartuig, naar de jonk peper brengende, van het kantoor medegegeven worden — er- langen, om vervolgens tot hun vertrek door een brandwagt in acht genomen te worden. Terwijl men alsdan ook absoluut moest staan op art 5 en op de volbrenging van het 5 en 7e artikel van het contract van 1747, dat de pcpcr alle direct aan de Comp^. geleverd worde, om door dezelve de oedongen portie aan de Chinezen afgegeven te worden en niet direct aan de Chinezen, gelijk tot nog toe geschied, om de zwarigheid dat men zoo veel peper te gelijk niet kon bergen. Dit laatste wegens de admissie van een k twee jonken standgrijpende, is het noodzakelijk dat men van den beginne af aan , op een vol- slagen opvolging van het bedongene sta, en absoluut geen meer als de bepaalde adraitteeren. Want men heeft ondervon- dcn van welkc kwade gevolgen een projudiciable inschikkelijk- 208 RADICALE BESCURUVING VAN BANJERMASSINO. lieid bevorens omtrcnt dit punt geweest is; ten welken einde de daar boven arrivercnde, zonder eenige contrarie instantien van den Yorst of iemand anders af te wagten , immediaat naar Batavia opgezonden, dan wel twee of meer ostagiers van de- zelve, die gcgoed zijn en deel in de lading hebben, genomen en aangehouden moeten worden, onder belofte, dat de andere met de jonk, zonder eenige haudel te drijven, direct naar Ba- tavia zuUen zeilen, wanneer men onderstellen mag, dat een gestatueerd exempel, anderen in het vervolg wijzer zal doen Avordcn, en waartoe zoo wel de residenten op poena van depot- tement of opontbod, ten ernstigste aangemaand, als door het aanhouden van een welbezeild en gearmeert vaartuig, in staat gesteld moeten worden. En om tegen de komst van meerdere jouken, mede na vermogen van hicr te zorgen, zoo zal zelfe dienstig zijn, dat men wcder zoo als in de jaren 1754, 55 en 66, zoo wel aan de hier te ofBcierende Chinezen, die uit de- zclve havenen zeilen, van waar die op Banjermassing vareij als mede aan de Hoofden der Chincsche natie alliier, adverteeren en waarschuwcn, om hunne landslieden en daar zij het noodig oordeelen, te berigten, dat men op Banjer absoluut geen jon- ken, als de bepaalde en gepcrmitteerde , volgens Compc. pas zal admittcren; mitsgaders tegen de overtreders met klem door aaiihaling en opzending procedcren. En om niet weder door mis- verstand, als voor dezen, door afgave van passcn aan deze of geene alliier in verwarring te geraken, zoo dienen, en de geene, het zij 66n of twee, aan wien dit privelegie vergund werd, nominatim vermeld en bekend gesteld en daarvoor de passen vrocgtijdig 's jaars naar Batavia gezondcn te worden. Voorts moet zorg ge. dragen worden , dat om de Oost van Borneo op Passir , hetzij bij vcrovering of niet, en mede zoo mogelijk om de West op Suo cjidaiia geen vaart van Chineeschc jonken zij , welke op de eerste ])laats direct tegen gegaan moet worden gclijk reeds bevorens de residenten is geordonneerd geworden, kunnende mogelijk ten opzigte van de laatste, als te verre van de hand zijnde, bij den Koning van Bantam, aan wien een gedeeltc van Sue- RADICALE BESCHRIJVING VAN BANJERMASSING. 209 cadana behoort, verzock gedaan te worden, ora derzelver aan- komst in de bogt aldaar , door zijne jaarlijks derwaarts vertrek- kende vaaiiuigen te weren. Het punt van gelimiteerde vaart is alhier van aanmerking, hetzelve is bij het jongste contract van 1747 in artikel 14, namelijk naar Macassar, Bima, Sumbawa, Balj en Sumanap, op welke dezelve bevorens ongepermitteerd was toegestaan, schoon men echter uit complaisance aan den Sulthan, op jaarlijksche voordragt reeds in 1748 en vervolgens 10 ^ 12 passen der- waarts gezonden heeft, waarvan 2 h, drie voor den Sulthan en 6^8 voor de grooten en den capitein Chinees, als 't ware om 's jaarlijks zoo veel vaartuigen naar Macassar, Bima, Sum- bawa en elders te zenden. Zijnde de gepermitteerde naar Ma- cassar vervolgens bij missive van 1751 bepaald op vier passen, nadien de residenten omtrent derzelver afgave al te willekeurig disponeerden. En terwijl men deze alleen verleend heeft, op- dat ze zouden strekken tot wederzijds gerief en niet tot slui- kerij , dan wel om een wederkeerige en opene communicatie en correspondentie over zee, met de Celebessche stranden te hou- den, zoo zoude mogelijk niet kwalijk wezen, dat men met den Vorst overeen kwam, tot interpretatie van dat artikel, om een zeker getal te bepalen, boven welke het niet gepermitteerd zoude zijn, derwaarts te stevenen, en waartoe men als dan de passen aan den Sulthan zoude kunnen afgeven; daarvoor niets meer nemende, dan alleen het ordinair zegelgeld, dan wel als een geschenk aan denzelven aanbiedende, mits de Sulthan (ze) dis- tribueerde aan zoodanige die bij hem bekend zijn, en voor wel- ker eerlijkheid hij zoude kunnen instaan. Terwijl aan de resi- dent opgegeven moesten worden , zoowel de namen der vaartui- gen als der eigenaars aan wien ze verstrekt zijn; en bij ver- trek accurate lijsten en notitien gehouden van derzelver ladinge, die mede op de pas gesteld moeten worden. Om 'sjaars zoo wel herwaarts als bij alle gelegenheden naar Macassar, Bima, of daar de Comp«. kantoren heeft, gezonden te worden; gelijk (lit mede dient te geschieden (met) het geene zij van voor- 210 BADICALE BESCHRIJVING VAN BANJERMASSINa. nocmde plaatsen aanbrengen, om zoo veel mogelijk de slaike- rijen te weren; te meer het bekend is, dat de Banjarezen steeds een suspecte vaart om de Oost hebben gehad, zonder dat men bij het permitteren der vaart genoegzaam in staat is te waken, dat ze niet dikwerf met overtreding der passen van Macassar liunne vaart verder naar Ceram, Boeroe, Manipa, Halmaheira en elders, ter onderkruiping in den nagel- en mnskaathandel hebben uitgestrekt. Gelijk men daar van zelfs cen staaltje bij missive van Banjer van den 208*®"^ Januarij 1754 ontmoeten, we- gens den aanbreng aldaar van 10,000 picols noten met de vaartuigen van Baly en Mandhaar, en dat de Mandharezen zelfs, met kleine partijtjes in de logie ten verkoop geweest waren, waarin de intrigante Chinezen aldaar hen zekerlijk ligt den weg wijzen of goede aanleiding kan geven '. Ook mogte bij deze occagie naar Macassar aangeschreven worden, om te vigileren, dat de vaart der Macassaren naar Passir volgens den irfioud van *t Bongaijsche contract verbo- den blijve. Aangaande de ruwe diamanten, der residenten in 1754 aan- geschreven zijnde, de markt te volgen, nadien allegeerde, dat wegen de groote vaart op Batavia en Java, dczelve door de Chinezen in Banjer zelfs derwaarts vervocrd werden, zijn daar- van in 1755 en 56 tot 510 caraat overgezonden , waarvan de prijzen, volgens het berigt der Opperkooplieden echter veel te hoog waren en welke derhalve mcrkelijk zuUen moeten ver- rainderen. De verKoop van het goud is bij het jongste contract in ar- tikel 18 wat duister gereguleert, nadien de Commissaris zich daarbij niet allecn verbond, dies prijs te bepalen en vast te 1 In Julij 1761 zijn op Solok aengewccst twee BoegineHe vaertuigen, de- welke zijde, dat zij in 't gehecl met hacr 14 vaerluijgen waeren, waervan Iiet Hoofd was Nachoda Toeijna , die alle aldaer nagelen hebbeo ingeno- men, tussen dc 80 en 100 picols ijder vaertuijg, brengende dezelvc nae Manilha om aen de Spanjaerts te verkopen, zcggcnde dat zij de nagelen van de Cerammers krijgeu dog dat in vorige jaren nooijt zoo veel was acngcbiagt (Uit cen ongclcekend 11. S. van dien lijd). RADICALE BE8CHRIJVING VAN BANJERMASSING. 211 stellcn, op 12 Sp. r. de rcaal fijn hetgeen het mark fiju op 108 Sp. r. of/ 345 — 12 — , zoude doen komen te staan, waar- door men niet onderstellen kan, dat de Banjarezen hetzelve alles aan de Comp®. zuUen moeten leveren , maar alleen , dat de Comp«. zulks tegen dien prijs wel accepteren. En dewijl buitendien de prijs bij de tegen woordige schaarschheid en verle- genheid om goud, die mogelijk door het gemis voorde Compe. van het Chineesche goud, nog meer zal toenemen, wat te gc, ring schijnt, waardoor de Chinezen de occagie gegeven word hetzelve van de Beadjous of bergvolkeren , door iets meer te geven hetzelve magtig te worden en het met een redelijke avans particulier naar Batavia te voeren, zoude men of dies privative inkoop voor de Compe. moeten tragten te obtineren, of den resident in den beginne moeten quab'ficeren, daar voor iets meer te besteden, al was het tot 13 J Sp. r. het reaal fijn of met provisie en alles te zaraen gerekend tot / 390 — : het mark fijn, gelijk men daartoe in 1753 order gegeven heeft, wanneer de Compe. daarop bij aanrekening naar de buitenkan- toren tot /400 — : nog 10 of 2| procento profiteren kan, buiten 10 en meer procento die de Comp®. op Batavia, daaren- boven, bij inkoop voor hetzelve zoude moeten betalen. Men mogt mede de residenten wel ordonneren , om te onder- zoeken waartoe de Banjarezen de realen gebruiken , of werwaarts ze dezelve verzenden, wijl door die jaarlijksche aanbreng van die munt aldaar, indien in het land blijven, groote schnttcn gewonnen moeten worden. Om alsdan te ontwaren of dezelve niet weder tegen andere goederen soratijds getroqueert zouden kunnen worden, dan wel daaruit een andere tak van negotie geformeert, wijl zulks zoude strekken tot besparing van der- zelver groote toevoer van hier. Bij vergrooting van het kan- toor kan ook nader geprobeert worden de introductie van een kleine winkel , om den gemeenen man van allerhande soort van geriefelijkheden te voorzien , gelijk reeds bevorens aangehaald is, geproponeerd te zijn, wijl men oordeelde de goudhandel daardoor gefaciliteerd zoude worden. 212 UADICALE BESCHRUVING VAN BANJEBMA8SINO. De resident mag raede wel gequalificeert worden, om aan bekcnde menschen aldaar, op derzelver verzoek, voor hunne vaartuigen passen, naar plaatsen aan de Oostzijde van Borneo gelegen, zelfs boven Passir, indien verzocht mogt worden, te verleenen, gelijk in 1750 toegestaan is, om te ervaren wat al- daar omgaat en daardoor meerder kennisse van het land en wat het voortbrengt te erlangen, en daarvan doidelijke en waar- schijnlijke en omstandige berigten , aan deze regering te geven. Laatstelijk denkt den ondergeteekende , dat wanneer U H. Ed. Banjer vervolgens altoos met een bekwaam, vigilant, tronw en arbeidzaam Opperhoofd konden voorzien, zich alles aldaar nader zal ontdekken, waarop men thans nog geen regard kan slaan, maar ook Borneo in der tijd in deszelfs innerlijke gesteldheid bekend raken, niet twijfelende of deze postvatting zal door een prompte executie van het voorgestelde en continueerende goede directie als dan in die constitutie geraken, dat men daarvan de vcrwagte voordeelen en vruchten voor de maatschappij eerlang mag behalen en plukken,hetgeen de wenschisvan den onderge- teekende, wanneer zich de moeite in het opstellen dezer, die de dienst van de Compe. en zijn pligt van hem heeft vereischt, rijkelijk betaald zal rekonen. In weike hoop hij de Eer neemt zich met alle hoogachting te noemen, {Onderstond) Hoog Edel Gestrenge en Wel Edele Heeren In Margine. Batavia, {Lager) U Hoog Edel Gestrenge, en U Wel Ed. Maij Ao. 1757. onderdanige en gehoorzame Dienaar {Was get,) J. A. van uohendorff. Nagezien Accordeert B. S. RETCHE. {WoS get) J. S. CBAAN. late Secrt. l«tc Klerk. KORTE AANMERKTNGEN van den onder- GETEEKENDE RAAD EXTRA -ORDIN AIR VAN INDIEN REYNIER DE KLERK, MET RELATIE TOT HET KO- NINGRYK BANJER EN DE8ZELFS AANGELEGENHEID VOOR DE COMP". Hoog-Edele Heer en Wel-Edele Heeren! Het is bekend en de registers van de Comp*. toonen seer duij- delijk aan, dat onse eerste vaart en handel op dat rijk of wel te Martapoura is begonnenin den jare 1606 en 1607, en ook al teifens dat dien selfden handel in minder dan 90 jaren, vijf ma- len is hervat, om soo als de resolutien van de jaren 1659, 1678, 1711 en 1726 dicteren, dat de vaart met schepen las- tig en weijnig voordeel, schoon dat eijland een der rijkste kan en mag genoemd worden, van den gantschen aardbodem, als dragende in sijn boesem, diamanten, goud, tin etc. peper, be- soar; leverende daarenboven drakenbloed en meer andere ge- wilde coopmanschappen van vogelnesjes, wacx, hand- en bind- rottings. Welke overheerlijke producten meest genegotieert werden , bij forma van trocque voor Spaansche realen , amphioen , cormandelse, Bengaalse en Suratse lijwaten; Chineese stoiTen en porceleijnen ; item een partij vaderlandsche Neurenberger waren, Java's zout, rijst, uijen, suijker etc. tot een redelijk goede avans van de op dat rijk navigerende, en insonderheid in vroeger dagen, voor de Engelschen, Portugesen en Chine- sen. Om dat ze in dat rijk, dat men gerustelijk de hoofdze- tel noemen mag van alle de Oosterse morshandelaars, bestaande uijt Baliers, Blitonden, Boutonders, Cerammers en Macassaren , veeltijds voor geringe prijsen konden bekomen, goede partijen van nagelen, notenmuscaten , foelij, thin, wilde cancel en sla- ven, tot groot nadeel van de Comp*. die het in dat gewest 214 RADICALE BESCmUJVlNG VAN RANJERMA8SING. na soo veel herhaalde pogingen nooijt verder heeft kunnen brengen als tot een commercie tractaat, en dat nog wel onder soodanige nadeelige districtien, dat men met het in anno 1747 gerenoveerde en geamplieerde contract, tot hier al soo weij- nig progressen heeft gemaakt, als met alle de vorige. Moge- lijk om dat deze natie hun interest wel verstaan, of om dat het tot hier gehaperd heeft aan waren ernst, om soo een kost- bare onderneming te laten doorstaan; te meer dewiji Hare HoogEdelheden in den jare 1698 al hadden gepenetreert, de verre siende projecten van de Heeren Engelschen, die soo men den ondercoopman Wolf gelooven mag, dat zelfde jaar de koop al eens waren met de Banjarezen tot een exclusief pepercon- tract en de oprigting van een cousiderabel etablissement. Ten welken fine A^ 1700 per den Capiteijn Bootsworth, voerende 't schip de Juliaen, na Banjermassing , wierden ge- transporteert , den heer oppercoopman Landat, benevens 4: h 5 coopluijden tot Raden; die bij hun arrive op stonde permissie obtineerden tot het koopen van eenige huijsen in de stad Banjer. Dan de Banjaresen een 20,000 realen op de leverantie ten achteren geraakt sijnde, weijgerden kort daar aan niet alleen peper te leveren, maar maakten de Engelschen zooveel spcl, dat ze lia eenige hevige schermutselingen genoodsaakt waren Imnne logic te verlaten en de reysover Batavia na Bengale aan te nemen. De Londensche Comp*. dezen fatalen uijtslag vernomen hebbende, expedieerden anno 1704, een nader besen- ding onder commando van den heer Rojet, die den handel ge- lukkig voor contante betaling (sonder echter van de oude schul- den te spreken) doorsctte. Dan dese na een jaar vertoevens overleden en de Maatschappij onderrigt sijnde van het groote voordeel dat er door de extructie * van een formidabel fort, sonde te behalen sijn, zonder den Capiteijn Borre *, een ver- 1 Oprigting. 2 Barry, the General History and Collection of voyages and travels. By R. Kerr. Edinb. , 1813, Vol. TX, p. 560. EEKBIRDtGAT RAPPOBT MET ALLE OOTMOBD OVBK- (iEOEVRX nOOU JOUAKNE8 AM>BIE» PARAVICINI* OP- PEKCOCIPMAN EN hJAHBANDAAB, MIT80ADEB8 EX- PRESBE COMJIIftHABI.H OVBB D£ EAKEN EN BELAN0B9? VAN TIMOB, BOTTT, 8C>IX)B« AAVOE, ftlTMBA ES BOBVEO AAN ZIJNE EXCELLRNTIK, DEN n<K>0-EDRLE HOOO ACIIT* RARE EN WIJDOEBIEDENDR HEER JACOB MOMEL, OKNERAAL OVER HE INPAKTEBtE VAN PEN fTfAAT l>EK VEBEENIODE KEDERLANDEN , MITMADEBfl OOr* VRUNEUB-OENEBAAL EN DE WEL-KDELE HFEREN RA- DKV VAN NET>EBLANI><K^I1 INDIA. tinis ooronat opiu, dai is, Hcl cinde kroooi hot werk, it eea ghjt tpreekwoord; en coo hei wiar is, dat alle gocda or volouuikte dingrn in drieUl betlian of dai bet einde eenes diagt beiet is als desselfs beginsel, net hicr lloog-Edele Hcer en Wel- EdeJe Heeren, deae zinspreaken in alien deele vervuU. Is inijne errsti^ Cooiiniiwie naar bet Hof van Palembang bui- ten alio vervarhting wel en ten bijiondere &vf ur der EL Gonpf. lutgevallen, die van Timor, Bottv, Boloft Savoe, Hnmba en van Lipbao, njn het niet minder. Maar deze laaUte van Borneo moet wrgens harcn gelukkigen aitalag en de manier, verbamif in iedereen veroonaken en met regt de denr alaiten. Konde ik de geslotene en geteekende tracUten bier neveiii snb L'. A niet voegen, sonde men mijn voorgeven voor aeR verdichtjel konnen opnemen, sonder mij die 't leUb als een liroom, zondor dexe tractaten, loode aamien, in bet minste te v^ronpTlljken. 218 EERBIEDIGST KAPPORT Want zulkc voorwaardeu van een zoo trotschen, ongemakke- lijke en magtige monarch, welkers aanzien alleen genoeg is, om iemand ecn doodelijke benaauwdheid op het lijf te jagen, te bedingen, is iets dat alle verstand te boven gaat. Het vervolg zal U IIoog-Edelheden, wil ik hopen, met ge- noegen doen zien, op wat leest ik mijne geringe staatkunde heb geschoeid om dc kwade en nadeelige raadgevingen van den Tommagon Djaja Nagara te verijdelen en den vorst die ihij kort van te voren, volgens een algemeen waarachtig ge- rugt, wilde la ten vermoorden, zoodanig in mijn belang over te halen, dat het hem onmogelijk wa8, mij ieta te weigeren. Hcbbendc Zijn Iloogheid weten te persuaderen, mijn concept contract in alien deele te approberen, zonder toe te staan, dat Zijn Floogheid een artikel mogt rejecteren. Hoe ongelooflijk dat iemand ook mag toeschijnen, zal men niet te min de zuivcrc waarheid, ongeacht alle verbazing, zoo men dezelve regt wil doen, uit de contracten ontdekken en bij gevolg gelooven moeten. Wei is waar, dat zekere bij mij in groote waardigheid alte gehoudene stokregel, dat is, dat men de vreemdelingen met alle mogelijke beleefdheid meet handelen, haar zoo het mogelijk is dienst en goed doen, zoo om dat het eene zedige (zedelijke) pligt is, als ook om hci voordeel, dat men bij ontmoeting dikwerf daar van kan trek- ken, veel tot de bevordering mijner Falembangsche en Ban- jermassingsche Commissie heeft gccontribueert; en vermits mij zulke gevallen, die dat verifieren, zijn ontmoet, verzoeke U Hoog-Edclhedens, voor ik verder ga, mij deze kleine uit«tap, geschikt om dezc zeldzamc ontmoeting te beschrijven, goed- gunstiglijk te willen vergeven en ten goede houden. De te- genwoordige en latere tijdcn kunnen somtijds voordeel uit zulke voorbeelden trekken, bijzonder bij den Inlander, die hoe zwart zijn vel ook is, in erkentelijkheid verre den Europeaan te bo- ven gaat en overtreft. Want wat kan het al helpen zich op ccn blank vel te berocmcn, als de ziel in dat vit ligchaam zwart en donkor is. IHK>K JOllANNEsi ANDRIES rARAVIClNI. 219 lift wan in het jair 1747, dai leker Djoengan Tjoli ▼an I^Alrmliang, bij mij in de Zand*iiee toen ik m^ handel dfeef, mrt ren zak met Spaanache Rralen kwam, om Souratse lijwa- ten te koo|ien. Toen wij de koop eena waren en deiea mmui p*\d bcatired wan, sloeg deie sijne oogrn OYeral, gerende mij niet ondaidelijk te kennen, dai wel nog eenig goed genegen was te koopent soo van oontanten Toonden waa. Ik znlka Hrmrrkt hebbende, vroeg hean of niet OMer wiMe beatrden, waamp hij mij antwoordde, ik zie wel partije goederen, die ftp Palembang goede winsten aoude opwerpen, maar mijn geld » op. Hier op antwoordde ik, koopi maar vrij, ik heb nog wel credit voor a over, dock de man dacht dat ik de apot met hem dreef en lachte hartelijk daarover: maar ziende dat ik bij mijn gezcgde persiateerde, deed sulks hem Kggen, mijn Herr boe kunt gij een vreemdrUng die gij nooit genen hebt vertroQwen, vaarop ik hem replicerende vroeg, lijt gij niet van drn koning van Palembang naar berwaarta met een lading |ie|irr geaondrn, en zijt gij niet uit dien hoofile een vertroawde dienaar van den Sulthan? I)e man daarop ja geantwoord heb- hende, xride ik, welaan koopt vrij en voor nx> veel gij wilt, en betaald over het jaar ala gij wederom komt, want die de kerning vertrouwt, dorf ik ook vertronwen. Zoo gij geen eer* iijk man waart, aoode een too braaf, edelmoedig en deogd* aaam koning aU de Sulthan u meeater ia, u aeker niet in Zijn lloogheida dienat dulden. Op dat geaegde kocht de man de waarde van eenige dniarnde njkadaaldera aan goed, en heed mij het jaar daaropvolgende , iBTHider door een Notaria daartoe verbonden te sijn geweeat , eer* lijk betaaM. Acht jaren na dato dat dit geval gebeurt waa, dat U Hoog^Edelhedena de goedhrtd hadden mij in Commiane naar drrwaarta te lenden, ontmoetede ik gevallig deze Djoeragan Tjoli in de rivier van Piilrmbang met ren vaartuig met peprr. Hat voor Batavia gedeatinerrd , dtK*h door lekkagie wrder binnen wan geloopen. Zoodra ik door hem herkend werd, virl mij de fti«n om dm halu mrt tnim*n in dr fiogrn , trlkru* nitrorpendr 220 EEKIilEDIGST UArPOUT mijn vader! miju weldocnder I houdende mij zoo vast, dat ik zonder de uiterste moeite te doen, hem met kwijt kon raken: aanstonds spocde de man zich ala of hi) van vreugde uitannig was naar den Sulthan , die het geval en het vertroawen , dat ik op zijn dienaar had, bijna niet kon gelooven, echter daar- van verzekerd geworden zijnde, baarde dit gezegde, dat de ko- uing een braaf, deugdzaam en edelmoedig koning is, en \Ay gevolg de gecn, die in Zijn Hoogheids dienst was, wel kon vertrouwen, vermits zolk een koning geen, als eerlijke men- schen in zijn dienst kon dulden , zulke groote achting, dat ik het goed succcs mijner Commissie, voor een groot gedeelte aan dit gcval moot toesclirijven. Want eenvoudige menachen, die nog niet door de Fransche mode bedorven, maar natuur- lijk zijn, beminnen en haten sterk. Het tweede geval, namenlijk dat van Borneo ^ was van een gansch verschillende natuur, maar van dezelfde goode uitwerkiDg. De Ambassadeurs van Zijnc Koninklijke Hoogheid van Ban* jermassing bij hun aanwezen op Batavia bij mij als Sjaliban* daar en Introductcur der vreomdelingen , op eene uitmuntende, distinctc en nog ong(^wonc wijze wel gerecipieerd en onthaald zijiide, en vervolgens al den tijd banner sejour gecontinueerd* met hun alle soorten van belcefdhcden en diensten te bewijaen en in alles behulpzaam te zijn, hcbben zulks onthouden en op zijn tijd en plaats wonderlijk wel ten mijnen voordeele te pas bij zijn Koninklijke Hooglieid van Banjermassdng gebragt, zijnde zijlieden, namelijk deze Ambassadeurs, over dit onthaal zoo wel in haar schik geweest, dat zij een zekcr geval, dat ik aanstonds zal bcschrijven, schoon tot nadcel van hun eigen re- putatie, aan Zijne Koninklijke Hooghcid niet konden verzwij- gen, en dit zal ik tot slot van deze uitwijding, om zijne seld- zanmheid, nog mededcelen, schoon ik in die tijd dat zalks voorvicl al zoo min dacht Banjermassing, als acht jaren na het troval van Tjoli, ralembanc te zicn. Op zekere tijd, dat ik deze Ambassadeurs, die zoo wel, als alle de Gezanten van de Inlandschn Konincr'n, arm zijn, bij Zijno Kxeellentic, schoon IMIOR JOUAKNKi^ ANDKIM PAH iVICI.M. Sil tc^Mi mijn pUgt ier MutieAiie geconduiiMrt had, vilden dcse armc habcen haiuie erkeiiiel\jklieicl daaiover aan mij betoonen, f!n louden uii dien hoofile, met eea hoop volk in verschdden iNinditrn met hariekijnt Uppea gtdcki, 10 4 12 gedroogde cahis* vMKhen tot eea geichenk, klende met een Yoor den dig datrop ▼olgeode belet Tragen. Zoo haatt mijue akven deie bandiaea hadden ontdekt, ontitood er een vieealijk gcachater oader hen, rn na de reden daanran gevraagd hebbende, vaa het over bet Vorstelijk geschenk. Ik loiid daarop tot een contra preaent tvee stakken extn fijoe chit«en aaet roode groad, oonaeate* rende in bet Yeraoek van de viaite. Deae Ambaaaadeara dit oonira geachenk oatTangen kebbeade, weidea verbaaat en be- arhaaad ea naa^n foor 'aandeien daaga dit te vergoedea, bet wcik ae ook dedea. Waat loodra lij arriveeidea, prraeateerde mij de eeiate van kua een kleia gerouwen papier^e, betwelk ik ongeopend op tafel aederleide, wel Yeraekerd ajade, dat niei vecl Tma belmag dsarin zoade verbofgea i\ja ; aietteiaia bedaakte ik haa liedea leer beleefd daanroor, en gif op atoade icder vaa bun liedrn SO c«. I^a karnkocijn flaweel tot eea contra ge- •chcnk , hetwelk hen lieden nog beachaaaider ala bet cerate ge- val naakie. drap d*or tot een contrapreaeat afiQijdtn mi ter hand atellen. llaarvMde acheideji laj uit ea bkven aan de bmte ko<^: areinig daakeade, dat dit ge?al mij ta der tyd by Zgne Hoogbeid van Baiidjer zoo wel te paa aoude koroen , want Zijne Hoogbeid oa- gcneea iahaUg tQade, bekiofde ach gfoote vooideelea ait mgae liberaliteit. Ook waa hem bet geval vaa Palembaag ten opaigta ▼aa de groote grachenkea door mij aaa dien kooing gedaan, wel bekend. l>c koniag van Baadjer wist mij bij de tweeda aodientie dit te pas te brengen, aeggende, mijne Amhaiwadeara hrhhrn mij bij buimc iie«!erkomsl verbiatd, wat heleetilhei4 222 ECRBIEDIGST KAPPOKT gij aan hun had bewezen, dat alle de Sjahbaudaars voor het nemen waren, maar gij voor het geven. Met genereusiteit op zijn tijd kan men van deze Vonten al- les venverven, en in tegendeel met inhaligheid alias verwarren en bederven. Doch het werd meer als tijd, dat ik uitscheide met U Hoog Edelheden dierbare attentie en geduld langer door een zoo ver van het regte spoor afgeweken verhaal op te hoQ- den, zal dierhalven den draad mijner verrigting weder he^ vatten. Had ik in deze laatse Commissie volgens den teneur mij- ner instrnctie te werk willen gaan, zoude ik mijn idau dien aangaande met 5^6 woorden kunnen verrigten, want niet anders gelast zijnde ^'als mij te informeren, waar aan hei haperd, dat er sedert eenige tijd herwaarts zoo weinig peper aan de Ed. Comp«. is geleverd A, en B na de geschillen dea '^Sulthans met de Kroonprins te informeren/' Kon ik Yolstaan hebben met te antwoorden ten opzigte van de eerate order A: dat de schuld daarvan volkomen op den Resident en den K<h ning ligt, gelijk in het vervolg aangetoond zal worden, en dat loo de E. Comp^. geen strenge middelen in het werk steld, om de schelmen te bestraffun en de goede te beloonen , hare saken en interest hoe langer hoe meer znllen verslimmeren en den kreeftengang gaan, en ten tweede B dat de verschillen haren oorsprong hebben, om dat de Kroonprins een rijk pretendeerd, dat hem volgens alle regten zoo der natuur als der Yolkeren, toekomt en door zijn oom en voogd den tans regerenden 8al- than geusurpeert word; en willens is zijn beminden asoon den Pangeran Wira Nata, na zijn dood op den troon te doen ra^ cedcren. Docli verrc van mij allecn met de execntie van deze order te vergenoegen, moest ik iets meer van belang en vooideel, zoo als ik in mijn missive en rapport van de Timoreesche Com* missic belooft had, uitvoeren. Ik moest ongeacht de dreige- mentcn des doods, in twaalf dagen zonder de minste magt nit^ vocrcn , hrtgeen i\v dric voorgaaiide Comniisuiantcn van der IHIOK JOUANKKS ANUR1K8 PARAVICIM. 223 llrijde, vtn drr Borg en v%n Sochtelen, met een ontxaggeiijk mcaiier, volkomen ten oorlog toegerutt, in vijf maanden tijd lM*hh«'n rooetcn laten. Ik ronest in boo korten tijd, londer de minute magi aile de voordeelen vin dit magtig , groot en rijkai ciland dea ganschen aardbodema in den achooi dea E. Comp*. doen vallen, ja ik moest dit groot rijk van Borneo tot een B. Comp*. Iren en diea Sooverein tot een Yaaal of leenman aaa* km. Ik rooeiit niet alleen al de peper, met aecluaie van de Chinezrn in *8Corop*. handen doen venrallen, maar selfii ook al brt good, diamanten en vogelneatjes, tegen eenieer dvilen prija, ja ik moeat eindelijk behalf en alle de tollen van de in* komende en oitgaande goederen een jaarlijka rerenne vaa 1 00,000 rda. aan de E. Comp*. bexorgen , xoo ala bet venrolg en bet contract sal doen zien. Schoon mij allea in het begin tegen waa, en al betgcen ik bij dag bij den Koning boawdc , *8 nachta door den loo wel bekende Tommagnn Djaja Nagara omver g^ooid werd, aoo dunrde znlka echter niet langer, ala het mij aelfii behaagde. Want deze doortrapte en liatige, ja ik mag waarlijk aeggen, zet-r veratandigf* Staat^nniniater , mij Yer»cheide malen 'aaYooda komende bexoeken, wiat ik eindelijk met list in mijn belang te trekken. Want deae liatige voa.door lijnen leergierigen aaid mij telkens na de regering, religie, magt en intreat der Eoro- pees^he monarchen vragende, dacht ik mijn alag waar te ne* men en Tijiclde met viilena den Koning van Frankrijk op tot den hoogsten top, om dea te beter tot mijn oogmerk te kon- nen gcraken, en als deae Yoa mij te gemoei Yoerde dat Frank* rijk echter weinig magt in Indie had, replioeerde ik daarop, ja mijnheer, dat aoade Banjermaaaing wel gewaar worden ala de K. Com pp. gcen tractaat met zijn Hoogbeid van Bandjar gealo> ten had. en toen hij mij met groote Terbaxing vroeg, waatooif antwoorde ik hem de Koning Yin Frankrijk ia van xina geveeal met een magtige vloot het afloopen van xijn achip in het jaar 1743 in drjse rivier , (NB. door dew Tummagon gepleegd) met tut vrrlicfi rn (otalf rulne van het rijk van Bandjar te wwv 22i KEKBlKDIUSr KArPOKT ken, zoo als hij in den jare 1736 te Mocha heeft gedaan(NB. en daar zat juist een Mochase priester, die van het geval wiii en het zclve aan den Tommagon verhaalde) had de £. Hol- landsche Comp^., die den Gouverneur van dezen Koning in deia gewesten, op het hooren van dit voornemen, liet iveien, dat bijaldien zijn meester zich onderstond den Sulthan van Bancljar 's £. Cornp^. dierbaren bondgenoot te ontrusten of het mimto kwaad aan zijn Hoogheid of deszelfs onderdanen toe te bicn- gen, de E. Comp^. als dan geresolveerd was, haren bondgenoot met een ontzaggelijk onderstand te hulp te komen en dii Frankrijk op dit dreigement van ecne Comp^. , die oneiiidig magtiger is, als de zijne, zijne wraakoefening had uitgesfteUL Dat listig door mij verdicht verhaal maakte een zoo groot ef* feet bij doze Tommagon, dat hij, of uit vrees, of uit erkeo- tclijkheid, of nit beide redenen van die nur af besloot 'b Compi. belangen te omhelzen, en waarlijk ik vond den Sulthan 'saa- deren daags veel beter als te voren gedisponeerd. Docli om U Hoog Edelheden een waarachtig en levendig denkbeeld mijner verrigtingen en ontraoetingen te geven, dien ik een te zamen* hang te maken van hetgeene van den beginne mijner komst tot den troon tot mijn vertrek gescliied is: want hel aoade jammer zijn, dat men nu en in den tijd iets daar van igno* reerde; te meer, men altoos dit Hof gelijk het waarl^k is voor het ongemakkelijkste en onbuigzaamste van gansch India hecft gehouden. Kwaadaardige muggenzifters en stoordera eener goede rust zuUen somtijds zeggen, dat zulks gesehied tot op- heldering en bevordering mijner eigen glorie en ijdele waan. maar ik antx^oord deze of zij in stede van gerust onder han dak aan de Thombre tafcl onder een pijpje en eenglaaaje roodv het vitten van hun evennaasten en het lasteren zelb van de Hooge Magt en hunne hcilzame ordonnantien , haar wd in mijn plaats \rildcn stellen eii uitvoeren het geene ik in dew drie lastige, doch voor d' £. C/omp^. zoo voordeelige commi*- wen gedaan heb. llet is waar en ik zal het nooit vergeven, dnt ik zr«-r amhitiens rn glorirus« ben, zoo dit een font is, is IHHIK J<mAXNI» ANDKUhS rJOUVlCIM. Hi hei ceil vail mijne grooMe; maar ik woA mqiM glorie in hei ware belang van mijiie Heeren en Meettera en niei in hot mijnc , daarvan geloof ik reedii too Yael pfemrcn te hebben ge- Itcvcn, flat men londer mij hei grootjiie ongelijk dea werelda aan te doen, zolks niei »1 kunnen ontkennen. Kortom. mijne TeiTigtingent mijne betoooden yvef, aujno oonferentien, mijn relaaa dienaangaande en mijne oootracten, auar imonderheid die met bet llof van Bandjar bet batrt gealo- teii zijn, rallen evidente preaven ran mijn gedrag geren. Het waa Hoogedele Heer en Wei Edek Heeren den Sl>^<« Septem- ber loen ik ter deter reede arriveerde en door eenige kleine la« Uliteiten eerat den 27«<*« op one comptoir Titaa aanhndde, al« waar ik f emam, dat niet eerder naar da reeideDtie Kajoetangie da reia kon ondememen« voor ik daartoe van den Koning een eiprea conarnt had Yerwnnren, dua acbrref ik 'aanderen daaga, lijnde den 28«^** dito ern brief aan Zijn Hoogheid den Sol* than, dcaen Hub lA B faser nevena gcrvoegd en een dito aan den Kroonprins op Moloeeo, oro commonicatie mijner komal en mijner Comnuaaie aan deie beide Hoogbeden te geven* gaande die van den eerstcn met *a Koniiiga gunaleling en die ran den tweeden door een sijner Miniatera bL Niet eerder ala acht dagen na mijn aehrijven. lijnde den 8M^ October, ver* kreeg ik eerat permiane om mij naar boven te begeven, arri- verende den lelfilen dag, met een expees koninklijk toegeniate galei. waarop 80 roeijera rociden op Kajoetangie. Twee dagen na dit arrivement, zijnde den 8"*** dito, begaf ik mij met mijn gevolg, na reed^ datrtoe geinriteerd geworden zijnde, met *a E. Oimp*. mia^ive, die in een fllveien vogel met gonde vlerkrn rn een goude kroon op het hoofd, Ug, aordendedoor dcm Ondrrkoopman Ringholm tnt aan de denr der andientie* aal gedragen, en met mo veel geachenken, ala ik bijeen kon krijgen. aan het Haf. I)e achikking der inhaling en reoeptie, dp pracht en magniiicentie waa waarlijk gmnt en meer ala ko- ninklrjk. kunnende daarvan alleen ren groote beaehnjving ma« km. Van het honfJ >f, alvaar ik door gt'committeerdena werd 226 K£KBI£D1GST i^AVPOKT gerccipiceed, tot aan het koninklijk paleis waren in ecn fraaije order geschaard, ecrst zijn guarde piekenicrs met silver be- slagene pieken, na deze volgden de guarde piekeniers met good bcslagene pieken, deze voorbij zijnde, sloten achter mij ia rijen en gelederen en verscheen alzoo onder het lossen van het kanon tot aan het eerste Hof, alwaar zich een fraaije mniiek liet hooren. Bij den Sulthan, die op een hoog vcrhevcn met goud laken beklecden troon zat, genaderd zijnde, nam Zijne Hoogheid den brief uit dezen gouden vogel, vertoondc die aan de gansche rijksvergadering en na het verrigten der complimenten , ordon* necrde mij Zijne Hoogheid te gaan zittcn. Mijn stoel was groot en hoog, met goud lakcn bckleed, doch die van mijn gevolg warcn minder en onbeklecd. Zoo ras de Koning den brief opcndc, liet zich terstond op nieuw het grof geachnt liooren. Onbeschrijfelijk is de pragt, die zich bij dat ceremonieel ver- toondc , de kostelijke met goude tapijten belegde en behangene audientiezaal; de menigvuldige goude vaten tot kwispedoora in- (luis; de wcergalonze goude mvX groote diamantcn, robijnen rsmerauden en saftiercn bczctlc betilbakkiin en bousetten ; de oni Zijn llonghrid nut goude pickcMi , schilden en helmcn DOOR JOIlANMl«« \NDRtEll PARAVICINf. S27 ^•^chaanle lijflniwanten ; de met juweelen van ecu grootr waardr opge«chikte bijwijven, de weergtloose fraaije bank daar ite Priiim*n van den bloedc op sijn pragtigai uiigedott, laten. Het part4;iTe daar de Rijkagrooten op saten , de groote menigte drr Kijksraden, de herauten of wapen* en ornamentendragcn, allr met goude, met diamanten belegde omamenten van een ongi*meene waarde en eindrlijk de pragtige Bandjareeache rijka- kroon, die naast sijn Hoogheid op een geel fluweel koawn, waanutn groote kwaaten en franjea hingen, lag, maakte hK fraaiate en ontjcag inboexemend gesicbt dea werelda uit. Zoo raa de brief geirxen waa, reea ik oTereind en liet in de Maleiache taal door den tranalatear de onder I/. C deien ver* gcsellende aanapraak oYerluid den Koning voorlexen, die over <ien inhond een bijionder vergenoegen toonde ; dit gedain xijnde preaenteerde ik de geachenken en na een korte conferentie ge» bouden te hebben, alzoo het niet patt bij sulke ceremonieeie audientien in onderhandeling te treden, nam ik van Zijn Hoog- heid, met het toereiken van Zijn Hooghcida hand, die ik eer- biedig voor mijn hoofd bragt, mijn ootmoedig abcheid; wor* dende aanstonds door den Prina lieveling bij de hand genonea en onder het doen van 21 achooten tot aan de poort van bei deide of laatate Hof, mitagadera met dezelide atatie aan bel hoold en vervolgena aan mijn logiea gebragt *a Anderendaaga daarop volgende, aijnde den 9^^ October, veracheen ik met alle atjitie en het lo«en van 21 achoolcn wete aan het Hof en had de eer in een aparte conferentie een opening mijner nrgotiatie te maken, dat echter van weinig vnicht waa, vragende Zijn Hoogheid mij telkena, of het oon* tract met van der Heyden gealoten, niet goed waa, willeode mbaolont van geen aodere oonditien ala van die reeda gemaakt wmrrn , hooren , en of ik al aeide , dat bet contract wel goed waa, maar dat het ten opxigte van de peperleverantie niet ge* obaervrrrd werd, kwam hij zoo ala het opperhooftl met hon* drrd verzoiinen pretextcn van kinderpraatjea, xware regen, op rnrn*n m nnvilligheid xijner onderdanen en wat diea aaeer lij 228 EERBIEDICtST RAPPORT te voorschijn. Doch ofiichoon ik hem dat alles zeer wd wist te wederleggen en aan te toonen dat er voor drie jareo aao de Cbinezen 8,500 picols peper waren verkocht, daar de £. Comp«. alechts maar 800 had bekomen, en dat ik ook met ignoreeide. dat door Zijn Hoogheids order veel peperplant«i hadden moe- ten aitgeroeid worden, om het de Hollanders moede te naken en naderhand weder de Engelache tot den afhaal viui dien korl te inviteren, kon alles niet helpen, waarom ik dan ook mgn afiBcheid nam, wordende weder onder het lossen yaii21 achootan door den Prins lieveling tot aan de poort van het derde Hof bij de hand geoonduiseerd. In het uitgeleide klaagde deze Prins aan mij in het gehmito over des Kroonprinsen onbuigzamen aard» zeggende, dat daai- door allea in rep en roer bragt en de negotie stremde, alvoo hij als een seeroover, de vaartuigen van Zijn Hoogfaeid dea Koning en zijne onderdanen weg nam. Waarop ik hem te ge- moet yoerde: Nfi. dan zal het rijk van Bandjar grootetgks te beklagen zijn, als hij Kroonprins aan de regering mogt ko- men; lekerlijk ja, antwoordde deze Prins lieveliiig. Wat nad is er dan« vroeg ik, die van de meening des Konings ondeirigt was, lou U Hoogheid wel de regering bij Zijn Hoogheids af- wezigheid willen aanvaarden? Ja, antwoordde deze jonge Vorst, als daar kans toe zag. Maar ik repliceerde, waarom haeft dan Zijn Hoogheid , U Heer vader zoo kragtig op het derde artikel van het vorig contract, behelzende: '^Dat de £. Comp^. sick '<met geen regts of regeringszaken , Bandjar betreffende, moest ^'bemoeijen," gestaan? Dat artikel ontbloot u van alle £b Comp*. hulp; doch zoo Zijn Hoogheid in onderhandelii^ met mij wil treden , zal ik dat voor nw belangen zoo nadeelig artir kol mortificeren en een favorabel voor uw belang in desidfr plaats atellen , daarmede braken wij het discours af , namen at Hcheid en de jonge Yorst keerde wel vergenoegd heenen. Den zelfden dag werd ik en mijn gevolg ten avondmaaltgd ail tot het hijwonen van een ccHnediespel geinviteerd; latende teflVna daarbij zeggen, dat mij een eer zonde geschieden. iMftOR JOHAVNttH ANUBIEH PAEAVICINI. ^i9 nog nooit aon eeii ttenreiing geschied was, en dii vas de uil- wcrking van do onderhandeliag met doEen Prioi lievelitig by de uitlekUng geachied. 2kx> ge»gd BOO gcdaan, mijn reccptic waa voratelyk^ acboon de maaltyd niei veel om liet lijf bad, moetende mijn eigen dranken, die ik tot dien einde aldaar had doen brcngen, drioken; aaaar de pragtige oomadie» waar naar toe de Koaiog my in per- aoon conduiaeerde, vaa waarlyk een meer ala voratelyk apektakeL NieU mankoerde ala dat wij de acteoi^ en actricea oiet ver- atoodeo» tchoon mij wel alka door dea Prina UeveUog uitge- legt werd; allea anapeelde meeai opoorlogen en liefdenageraUeii , die in een goede order gerepreaenteerd vierdeo. Al bet on- ccbte van goud, lilver, gesteentena, goudo en lalvefe lakeoa, tapyten^ kleeden, waa bier echt De boofdroUen werdesi ge- apeeld door de eerste gemalin ?an den Prina lieveling » doeb- ler van den gemelden Tomamgon, een ongemeen fraaie Prin* eea; en de vrouwen Tan aadere Prinaen van dea bloeds en bttnne bijwyven, die alle vol van de koetclykate juweelen be- bangen en verderd waren, tot de kouaen induia, waren daar- aede belegd. De grond van bet tbeater, daar dexe nympbea op ageerden, waa al te maal met goude tapijten^ drap d*or en d*argent belegd. Na bet eindigcn dexer oomedie, die tot twee uren in den morgenatond gcdanrd had » nam ik myn abcbeid en vervoegde mij na boia. 