VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Ook hier fchitterden zijne neiging en kunst, om door de ge- weldigfte aandoeningen van angst, ijzing en fchrik op de verbeelding en het gemoed van lezers of aanfchouwers te werken. Onder deze Tooneelftukjes is een zoogenaamd Mo- nodrama, of fpel, waarin flechts één fprekend perfoon voor- komt, hetwelk hij voor de vermaarde Actrice Mistrisf LITCHFIELD ontwierp. In deze foort van dramatisch ta- fereel, waaraan hij den titel van the Captive (de Gevangeze) gaf, had Lewis, met de geweldige magt zijner verbeel- dingskracht en ftijl, het vreefelijk onderwerp bearbeid van eene vrouw, welke door onregtvaardige gevangenzetting als krankzinnig werkelijk tot krankzinnigheid gebragt, en alleen door den fterkften prikkel, die op het gemoed eener vrouw kan werken, herfteld, en uit heren kerker gered wordt, Dë vitwerking van dit ftuk was zoodanig, dat het flagen zelf eene tweede ten tooneelvoering ondoenlijk maakte. De ake- lige waarheid van geheel den tooneeltoeftel, de fomberé kracht van het gedicht, en het wegflepend fpel der kunfte- naresfe werkten zoo geweldig op de aanfchouwers, dat men vrouwen al gillende vit hare loges zag vlugten, andere -àt de hevigfte zenuwtoevallen zag ftorten, het parterre zelf in eene iĳlhoofdigheid geraken, van welke de gefchiedrollen des Tooneels geen voorbeeld leverden; kortom, alles aan zooda. ` [l agle | DE GEVANGENE. 571 nig eene verwarring zag overgegeven, dat men de vertoo- ning van het {tuk na dien tijd nimmer heeft durven herhalen. Ook is, naar men gelooft, het opftel nooit in druk verfche- nen; en wij meenen dus onzen lezeren geene ondienst te be- wijzen, wanneer wij daarvan hier eene flaauwe fchets laten volgen. De Gevangene. (Het tooneel verbeeldt het inwendige van eenen toren, zware traliedeur, ijzeren bouten en ringen, ketenen; van boven eene opene galerij, over welke men naar dit ‘en andere kerkerholen afftijgt. Langzame treurmuzijk. De gevangene zit, geketend, in de houding der diepfte neerflagtigheid; haar oog ftaat ftrak , zonder aandoening ; hare handen liggen in elkander gevouwen. Na eene wijl ziet men den cipier, met eene lamp in de hand, de boven-galerij overgaan. Hij komt aan het tralie. hek, ontfluit het, en floot het voor zich open. Het gekras der ijzeren deur op hare hengfels wekt de gevangene met eene rilling uit hare gevoelloosheid. Gretig flaat zij den blik in het rond, en ftrekt de armen uit; maar op het gezigt van den cipier laat zij ze weder zinken en vervalt in hare vorige onaandoenlijkheid. Inmiddels vult de cipier een grof aarden drinkvat met wa- ter en legt een ftuk brood nevens de gevangene, Daarna maakt hij zich gereed den kerker te verlaten; maar plotfe- ling fpringt de geketende vrouw van haar ftrooleger op, vliegt naar hem toe, grijpt zijne hand, en valt voor hem op de knieën, De muzijk zwijgt.) De Gevangene: O, neen! neen! verlaat mij niet aldus, gij trenge wachter! hoor mijne klaagftem ! Geen zinnelooze is het, die hier voor u geknield ligt. Ik weet, wat ik ben en wat ik behoorde te zijn.... Doch vrees niet; ik zal u niet meer in wanhoop en in woede verwenfchen; kalm wil ik wezen, boe zielsbedroefd ook.... Maar evenwel, ik blijf het ‘u zweren, eerlijk, met ftrikte waarheid u zweren, ik ben niet krankzinnig, geloof mij toch! (zij kust led de hand) ik beh niet krankzionig. (De cipier doet eene poging om heen te gaan; zij houde hem vast, en vervolgt met hartstogtelijke zucht om te over- reden :) Het iseen hardvochtig gemaal, een dwingeland, -die het 572 DE GEVANGENE. verdichtfel heeft uitgedacht, dat mij op deze verfchrikkelijke plaats gevangen houdt, Mijne verwanten fchreijen over mijn lot, dat hun onbekend is... O, goede man, wees barm- hartig en doe het hun weten! Haast u, mijnen ouden vader gerust -te ftellen, Uw treurberigt zal hem hoop en gelok hergeven, wanneer gij hem verzekert, dat ik wel hier opge- floten, maar niet krankzinnig ben, — piet krankzinnig ! neen, niet krankzinnig ! (De muzijk heft weder aan; haar kenmerk is ftrengheid, De cipier, met een’ grimlach van verachtend ongeloof, breekt zijne hand uit de handen der vrouw, die haar omklemd hou- den, en gaat heen, De ijzeren traliën en grendels worden met een akelig gerammel gefloten.) O, lach zóó niet!... Hij gaat heen !.., daar draait de fleutel !... Het is voorbij; vruchteloos heb ik mij voor hem vernederd. Maar, zijne lamp zie ik nog; nog zie ik haar fchemeren! ... (Naarmate de cipier.zich verwijdert en naar de boven-gt- lerij opklimt, verzwakt de muzijk ; de gevangene volgt met een angftig oog het verflaauwend licht, dat eindelijk ver- dwijnt.) Uit is het! alles is weder donker ! (Zij rilt, en wikkelt zich in de overblijffels van baar ge- fcheurd en verfleten gewaad.) O, hoe koud! hoe nijpend koud!... geen licht! geen warmte!... Ach! vroeger had ik het, had ik al de geri- felijkheden, al de genietingen des levens,,,. en nu, in den donker, in de, winterkoude, vastgeketend als een dier, en evenwel (met hevige drift) niet krankzinnig! neën, neen, neen , niet krankzinnig ! (Eenige maten van eene treurmuzijk , welke zij afbreekt door den uitroep :) Maar immers, het is maar een droom, eene begoocheling van mijn verftand, (Mer fierheid.) Ik, de dochter uit een adellijk, uit een rijk geflacht, ik ben het immers niet, die dezen ketting doe rammelen? ik gevangen! ik tijdend! ik hulpeloos! het ís niet mogelijk.... Denk ik om mijn ver- | loren, voor altijd verloren geluk, dan wordt het hart mij zaamgenepen, mijn brein kookt (zij zwijgt plotfeling, tast zich naar het hoofd en drukt het tusfchen hare handen); maar evenwel, krankzinnig ben ík niet, niet krankzinnig! (Zij blijft in die houding, met verfchrikte en verwilderde DE GEVANGENE. 573 blikken, tot dat de muzijk, van kenmerk veranderende, aan- duide, dat eene zachte, maar droevige gedachte door hare gepeinzen henen zweeft.) Mijn kind! hebt gij misfchien niet reeds de gedaante, de ftem van uwe moeder vergeten? O, zij zal nooit vergeten , hoe zoet uw laatfte kus was (zij glimlacht), hoe uwe lieve armpjes zich om baren hals ftrengelden, hoe gij uwen vader badt, dat zij bij u blijven mogt, hoe hij het weigerde , en hoe hij, o God! (wanhopig) gewelddadig , met. eigene han- den.... (én vreefelijken angst.) O, weg met die herinne- ring! weg! (half binnensmonds, met bevende en door Schrik afgebroken ftem) zij zou mij krankzinnig maken, krankzinnig ! (Zij zwijgt eene poos; daarna gaat zij met een’ droeven glimlach voort :) Zijne roode lipjes lachten mij zoo vriendelijk toe! de glans zijner helder blaauwe oogjes was zoo zuiver.... (De razende loopt, met eene brandende toorts in de hand, de boven-galerij over.) Hij komt; ik zie zijne oogen glinfteren!... (De dolle bereikt het traliehek, hecht er zich aan vast, en fchudt het geweldig. De gevangene geeft een’ gil.) Daar is hij! daar is bij! De deur bezwijkt! Hulp! hulpt (Door haar gefchreeuw verfchrikt, laat de razende het hek los en rent langs de galerij, weder naar boven, Wachters met toortfen fnellen toe, en na een rme: worftelens Depan zij hem voort.) MENGELW. 1839. no. 11, Qq 574 DE GEVANGENE. God dank! hij is weg. O, welk cen vreefelijk lot is het mijne! Zulk gefchreeuw te moeten hooren, zulke tooneelen ‚ te moeten zien! O, mijn hoofd! mijn hoofd! Ik weet, ik weet, dat ik niet krankzinnig ben; maar zal ik altijd wetr- ftaan kunnen? Neen.... fpoedig.... want zie, terwijl ik fpreek, grijnst mij daar niet, uit dien hoek , die duivelskop aan? Wat glinfteren zijne oogen! hij hecht ze op de mijne! hoor, hoe hij brult! hij flingert mij eene adder toe, juist op mijn hart ;,.. daar, daar voel ik de tanden vanhet gedrogt! Met hoongelach jagen mij de furiën,... O, ik voel het.. geen twijfel meer... het is zoo (met een’ doordringenden Schreeuw) : ìk ben krankzinnig! ik ben krankzinnig t (Zij werpt zich op den grond, rukt handen vol ftroo vit haar leger, en vermaalt het met de tanden.) Op dat oogenblik verfchijnen de twee broeders der gevan- gene, te harer bevrijding, op de galerij, den cipier mer zich flepende; vervolgens een bediende, welke met eene toorts de waggelende fchreden van den ouden vader dér gevangene voorlicht, terwijl een meisje, zijne jongere dochter, hen Onderfteunc, Dienaars met toortfen; De broeders komen am de traliedeur , en dwingen den cipier, die te openen, Hunne zuster op den vochtigen grond uitgeftrekt ziende, fchijnt een van beiden door fmart overftelpt, terwijl de ander met ge- baren den cipier bedreigt, die zich , desgelijks met teekens, verontfchuldigt. Middelerwijl zijn de vader en de zuster der gevangene haar genaderd en willen haar opbeuren; maar zi herkent hen niet, en ftoot hen met gebaren van fchrik-en afgrijzen terug; vervolgens, hunne tegenwoordigheid als vèr- getende, begint zij zich van ftroo een’ krans te vlechten. Onder dit werk valt haar blik bij toeval op den cípier; zj geeft een’ gil, en verbergt haar aangezigt in de handen. De cipier vertrekt. De vader poogt de oplêttendheid zijner ôn- gelukkige dochter te wekken; doch, al zijne pogingen vruch- teloos ziende, bedekt hij zijn gelaat mer zijn’ zakdoek. Deze beweging fchijnt de krankzinnige te verbazen 4 zij ftaat op, nadert, fchuifc den zakdoek ter zijde, en bedient zich van hare baten, om de tranen van den grijsaard af te droog:n. Allée is: vol verwachting. De' hóop herleeft op her gelaat vari wl de aanwezigen, Bensktaps barst de gevangene, di hare trareu betast en nat gevonden heeft, in een ftuiptrek- kend. gefchater uit, neemt den ftrookrans weder ter hand, en begint daaraan op nieuw met kinderachtige vlijt te wer DE GEVANGENE. 575 ken; daarna werpt zij haar werk weg, en blijft onbewege- ljk, met het oog op den grond gevestigd, Elk fchijnt nu aan haar herftel te wanhopen. De muzijk zwijgt, Na eene paus van eenige oogenblikken, treedt een oude dienaar in den kerker met een kind aan de hand, dat, eerst verwonderde blikken in het rond geworpen hebbende, de ge- vangene gewaar wordt, in haar zijne moeder herkent, de hand van den bediende los laat en de hare grijpt. Zij ziet het aan, eerst met verbazing, doch weldra verfpreidt zich vreugd en verrukking over hare trekken, Met den kreet: Mijn zoon! zijgt zij op de knieën, terwijl zij het kind aan haar hart drukt. Algemeene blijdfchap. Onder eene ftatige dankmuzijk valt het fcherm, WEDDENSCHAP MET MARIA THERESIA, Keizerin MARIA THERESIA, Zich zwattger bevindende, vroeg eens een’ harer Hovelingen: „ Wat dunkt u, zal *t een zoon of eene dochter zijn?” — „ Gewis een zoon!” was het haastige antwoord ván den man, die den wensch der Vorftin wilde vleijen. — „ Ik geloof ’t niet,” hernam zij: „ Willen wij wedden? Om twee dukaten! Eene Prinfes zal %t zijn.” — De Hoveling, zich hoogeliĳjk vereerd achtende door deze fcherts, nam de wedderfchap aatt; eù — vérloor die, Nu was goede raad duur, hoe der Keizerinne de twee dukaten ter hand te ftellen! De Hoveling ontmoet, in zijne verlegenheid, den Dichter meTASTASIO, en vertelt hem het netelig geval. Opftaanden voet krabbelt deze, met pot- lood, navolgende vier regels, die de Hoveling affchrijft, en er de twee dukaten inwikkelt: Ho perduto; Vaugusta figlia A pagar m'ha condannato; Ma f'è vero cha voi fimiglia , Tutto il mondo ha guádagnatos (*) (*) Verloren heb ik “; uw doorluchte Telg heeft mij Verwezen tot betalen; maar mag zij Op U gelijken, dan (vergeef den onbezonnen’ !) Heeft heel het wereldrond door mijn verlies gewonnen. | © Q2 t 576 OP ZEKERE DAME, ` > OP ZEKERE DAME , WELKE MI NAAR DEN PRIJS VAN HARE SHAWL LIET RADEN, t Í; mij niet mooglijk , dan bij gisfen , Den prijs van uwe /haw/ te raân ; Maar, waar ik minder in zou misfen , Is die, waarop ze u kwam te ftaan! DE PODAGRIST EN ZIJN GENEESHEER. De Podagrist. Mijn podagra heb ik te danken, naar ik gis, Aan ’t flechte water, dat hier is, De Doctor. r ¢ Gij hebt gelijk, mijn vriend: want, om dit kwaad te ontgaan, Zag men u wijn als water bìnnenflaan, DE KOORD. Wa fchilderijental! — Dit blijkt een held te wezen, Doch die mijn hart niet boeit, maar huiverend doet vreezen; Die koord om zijnen hals, (het fchijnt een man van ftaat) Ei, zeg mij, zoo gij °t weet, waartoe toch dit fieraad ? „°k Voldoe gereed aan uw verlangen: „ Om hem in beeldt’nis op te hangen !” HET OORDEEL DER MENSCHEN, Een Rus kwam uit het veld weêrom, En ftofte op zijne heldenftukken ; i Hoe, in één’ flag, zijn wakker heir Tienduizend man voor 't zwaard deed bukken 3 Hoe hij-alleen een heel dozijn, Als hoenders, in de pan mogt hakken; En hoe, toen leefcogt hem ontbrak , Hem een ftuk menfchenvleesch , gebakken , Als ’t keurigst wildbraad had gefmaakt. „ Foei!” riep men, „wat barbaarfche zeden! „Een menfchenêter!”.... Ei, hoe dwaas! Sprak onze held, (mij dunkt met reden): Eet flechts één’ man — gij heet barbaar 3 Slagt duizenden sen flicht u een altaar! MENGELWERK. OPVOEDING EN VADERLANDSLIEFDE. V ae verpligtingen hebben wij voorzeker in den kring, waarin wij geplaatst zijn , te vervullen; Voor deze en eene andere wereld is menige moeijelijke taak ons op de fchouders gelegd. Te voldoen aan hetgeen de maat- fchappij van ons, als hare leden, vordert; te vol- brengen, wat de hoogfte zedewet van ons eischt , ziet daar, wat wij, uit liefde voor” het hoogfte Wezen, uit liefde voor onze medemenfchen , uit liefde voor ons zel- ven, op de verfchillende wegen, die tot onze beftem- ming leiden, te doen hebben. Maar te nsdden van al die kringen, waarin wij ons, ter vermeerdering van onze tijdelijke welvaart, of tot heil van anderen, of tot uit- breiding van verlichting , waarheid en deugd bewegen , is er geen belangrijker , geen edeler , geen aangenamer , dan de kring des huifelijken levens. Hij is die bloem- hof van den echt, waarin zoo vele rozen ontluiken , die eenmaal den tuin onzes levens moeten verfieren ; hij is die akker, waarop het goede zaad moet worden uitge- ftrooid, en wiens bebouwing aan onze zorg is toever= trouwd. Opvoeding, opkweeking , vorming van geest en hart, opwekking van edele beginfelen is het dagwerk, ons aanbevolen. Wij zien ze om ons henen dartelen , de kleinen, die eens onze plaats zullen innemen; en, zelven het land, dat wij bewonen , den ftand, dien wij bekleeden , beminnende , wenfchen wij niets vuriger , dan dat zij regtgeaarde vaderlanders en verdienftelijke burgers der maatfchappij zullen worden. Daarom 3 ouders, moet, bij zoo vele lesfen, die gij hun voorhoudt, bij zoo vele levensregelen, die gij hun ten gidfen geeft, de deugd der vaderlandsliefde niet onderaan {taan op de lijst dier ei- genfchappen, welke het menfchelijke’ hart én karakter ten fieraad verftrekken. De aankweeking derzelven moet MENGELW. 1839. no. 12, Rr 578. OPVOEDING EN VADERLANDSLIEFDE. in uw geheele plan van opvoeding ingeweven, opvoeding en vaderlandsliefde moeten onaffcheidelijk met elkander vereenigd zijn. Is die opvoeding gegrond op de voor- fchriften van zedelijkheid’ en Godsdienst , dan zal ook de opwekking der vaderlandsliefde bij dezelve door u niet vergeten of verwaarloosd worden; neen, gij zult het kin- derlijke hart reeds vroeg ftemmen , om het vaderland, deszelfs bloei en welvaart te beminnen en te bevorde- ren. Het kan voorzeker in onze dagen niet genoeg ge- zegd worden, hoe noodzakelijk het is, der jeugd ware en edele beginfelen van vaderlandsliefde in te boezemen, Niet zulke beginfelen , welke zouden leiden, om uit blin- de verkleefdheid aan het land, waarin wij geboren en. opgevoed werden, gehecht te zijn, of om, door een’ te ver gedrevenen nationalen hoogmoed, met verachting op andere natiën neder te zien. Zulks zoude, buiten twijfel, onregtvaardigheden omtrent andere volken ver- oorzaken, en tot zulke twisten en wederregtelijke oor- logen voeren, ‘die het welzijn van. eigen en anderer va- „derland ondermijnen zouden. Het zoude die kwalijkbe- grepene vaderlafdsliefde worden , waardoor verfchillende volken der oudheid zich voor een groot gedeelte der wereld eenmaal hoogst gevaarlijk hebben gemaakt. Neen! vaderlandsliefde moet. onze jeugd ingefcherpt worden uit dat echt Christelijke beginfel, dat ons verpligt, alles aan te wenden, wat het welzijn onzer medeburgers, den bloei der maatfchappij en de inwendige orde van deg Staat bevorderen kan. Vooral mget men haar opmerk- zaam maken op de voorregten , zoo wel burgerlijke als godsdienftige, die het land ,- waarin zij woont, boven andere landen geniet; op al die takken van nijverheid, die, op geoorloofde wijze uitgebreid en vergroot, dè betrekking des lands tot andere natiën verbeteren of be- vestigen kunnen, en waardoor ‘orde, inwendige voor- fpoed en hoogfchatting van buiten aangekweekt en op- gewekt worden, Een geest van ligtzinnigheid , van bee dilzucht, van ontevredenheid en waanwijsheid overmees* tert te ligt de jeugdige gemoederen ; onwetendheid en on OPVOEDING EN VADERLANDSLIEFDE. 579 bezonnenheid fcherpen maar al te fpoedig den hekel, om de inrigtingen van vaderland of Staat te bedillen. wet en overheid den kinderen infcherpen ; daar zal het wijzen op naburen, die veel van woorden en beloften verwachtten , en, door geestverhittende lêeringen duizelig gemaakt, van betere regeringsvormen en doeltreffender wetgeving in hunne wijsheid droomden , doch die jam- merlijk in hunne uitzigten werden teleurgefteld , gelukkig kunnen werken, om de gehechtheid aan het in het va- derland beftaande goede te vermeerderen ; en hoezeer on- der ons zoodanige geest vàn aanranding en miskenning van rust en orde, en van brooddronkenheid niet heerscht als elders , en die van zoo vele Europefche omwentelin- gen oorzaak was , zoo kan men toch niet ernftig genoeg de nog onberaden jeugd waarfchuwen tegen al zulke open: bare gefchriften of plaatfen, die zedelijkheid en Gods- dienst uitroeijen , en waardoor het welzijn des vaderlands op het fpel wordt gezet. Het leeren hoogfchatten van eigene taal en letterkunde zal, ter aankweeking van ware vaderlandsliefde, niet worden verzuimd, De fchoonheid en rijkdom derzelve zal der jeugd in zoo vele kostbare gefchriften , als onze Dichters , Redenaars en Gefchiedfchrijvers geleverd heb- ben, worden aangewezen. Met den inhoud bekend, zal haar fmaak verfijnd en het echte fchoonheidsgevoel bij haar worden opgewekt; en, zich niet latende bè dwelmen door het wonderlijke en vreemde, geheimzinnige en onverftaanbare, en in het verborgene zeden en deugd ondermijnende- en verpestende, dat van elders ons toe- ftroomt , zal onze jeugd die voortbrengfelen blijven waar- … deren, welke door alle tijden heen den toets van waat- heid en eenvoudigheid , dat is van fchoonheid en verhe- venheid, dragen kunnen: doorde begeerte naar het vreem- de en nieuwe gaat de voorkeur voor eigene zeden en eigene letterkunde al zeer fpoedig verloren. In de Nederlandfche huisgezinnen zal men vooral, niet alleen met geestdrift, maar ook met godsdienttige dank- baarheid; die dagen gedenken en vieren, die voor het vaderland belangrijke uitkomften hebben opgeleverd. Me de gefchiedenis van zulke dagen de jeugd bekend te mi OPVOEDING EN VADERLANDSLIEFDE. 581 ken, oorzaken en gevolgen haar voor te ftellen, haar te wijzen op de wonderdadige tusfchenkomst dier Voor- zienigheid , die Haar beftuur zoo fchitterend in zoo vele uitreddingen onzes vaderlands heeft doen kennen, zal haar den grond doen op prijs ftellen , waar zulke too- neelen van ftrijd, van opoffering, van zegepraal plaats hadden ; daar zal hoogfchatting van den roem der voor- vaderen en van de zegeningen, door hen den lande aan- gebragt, het jeugdige gemoed vroegtijdig vervullen , en onze kińderen, niet bedorven door begrippen en begin- fels van wufte en ongodsdienftige naburen, zuilen, door geene herfenfchimmen misleid , of door magtfpreuken en brommende taal opgewonden, niet aarzelen, om, ter befcherming van haardftede en altaren, goederen en leven veil te hebben. ` In het huisgezin moet de ware vaderlander worden gevormd. Het is reeds gezegd: „ Men bemint niet , men bemint ook het vaderland niet, hetgeen men niet kent.” Kennis dus aan de bronnen van welvaart, van volksvlijt, aan de pogingen tot uitbreiding van verlich- ting, onderwijs en befchaving, die in het eigen vader- land vloeijen en aangewend worden, zal ook onzer jeugd voordeelig kunnen zijn, om na te denken over het loffe- lijk doel, waartoe dezelve beftaan of uitgebreid worden. Dat bezit ons vaderland; dat zijn onze inrigtingen ; dat zijn de werkzaamheden en gedenkteekenen onzer natie, Die gedachte , de ziel onzer kinderen , overtuigd van het heilzame en muttige derzelven , vervullende, zal hen op dezelve roem doen dragen, en het vaderland, om der- zelver beftaan en aanbrengend heil, doen beminnen. De voortbrengfelen van eigen grond zullen bij voorkeur ge- waardeerd worden, al misfen zij dan ook eenigermate die eigenfchappen, die eene voor velen hoogst verderfe- lijke mode in ftof en vorm van elders aanbiedt. De flaaffche navolging van die gebiedfter, die uit het rijk der weelde hare wetten geeft, doet eindelijk niet alleen eigene inrigtingen van vlijt en nijverheid minachten, dui- zende ingezetenen de middelen van beftaan ontrooven , 582. OPVOEDING EN VADERLANDSLIEFDE,. verdere volmaking van uitvindingen of aanmoediging van volksvlijt den bodem inflaan, maar met haar neemt de jeugdige mensch al te zeer die ligtzinnigheid en losheid van beginfelen aan, die het volk kenmerken , van het- welk dat vreemde en foms befpottelijke ons te overvloe- dig toevloeit. Waarfchuwen wij er bij de opvoeding onze kinderen ernftig tegen: het is de eerfte fchrede „ ' die niet zelden tot een zeer groot kwaad, tot verheffing boven onzen ftand voert, en die, hoe fchitterend in het eerst, te dikwerf in blinkende ellende eindigt. Zóó >, de waarde, den roem, den rijkdom des vaderlands łee- rende kennen, zal in de huisgezinnen ongemerkt toene- mend volksgeluk bevorderd worden ; opgeblazenheid en waanwijsheid zullen minder onze jeugd bezoedelen ; geen beuzelpraat zal dan bedillen , geene bekrompenheid be- flisfen, geene ontevredenheid opruijen, en de wijsheid van zoo vele, naar ligchaam en ziel kleine en niets- waardige, betweters hare ftem niet verheffen daar, waar bedaard overleg en fchrander beleid het oordeel niet dur- ven wagen. Dat wij in de huisgezinnen dan onzen kinderen, door eensgezindheid, door belangftelling in elkanders geluk , door huifelijke tevredenheid , voorbeelden geven , die naar buiten, in de maatfchappij , heilzaam werken. Te vroeg uit het oog, op plaatfen , waar men de moederlijke raad- geving belacht, de vaderlijke vermaning in den wind flaat, waar niets ter veredeling en leiding van den volks- geest gevonden wordt, dit legt den grond tot die vrij- denkerij in ftaatkunde en Godsdienst, welke de zaden doet ontkiemen , waaruit de boom oprijst, wier vruchten bitter en doodelijk zijn. Uitfpanningen ook ter opwek- king van vaderlandsliefde ‘zijn wij in de gelegenheid on- ‚zen kinderen te bezorgen. Of kan het zien opvoeren van zoo vele voortreffelijke toóneelftukken, waarin de moed en trouw, de beradenheid en wijsheid onzer voor- vaderen uitblinken, hiertoe niet medewerken? . Kunnen zij de liefde voor den grond en voor den Vorst en zijn Huis , wiens voorzaten zoo veel voor de vrijheid en het OPVOEDING EN VADERLANDSLIEFDE. 583 behoud van dezelve hebben aangewend, niet vermeerde- ren en veredelen? Niet zulke vertooningen, welke, ge- ljk wij in de hoofdzaak elders lazen, alleen dienstbaar ‚zijn, om het gezigt en het gehoor te ftreelen, of, wat nog erger is, het zedelijk gevoel te kwetfen , en los- bandigheid en misdrijf, als van geen gewigt, ja zelfs als behagelijk te doen befchouwen. Godsdienst en ze- delijkheid alleen kunnen ` dezer- verkeerdheid paal en perk - ftellen. Zij zijn het, gelijk de voortreffelijke vAN AL- PHEN zegt, die zorge dragen, dat de welfprekendheid geene wilde vervoering voortbrenge, geene volksdrift , of volkswoede veroorzake; dat dicht- en fchilderkunst niet aan de LAÏSSEN of PHRYNE’s gewijd zijn; maar dat alle kunftenaars hunnen wierook ontíteken op het altaar der deugd. Treffend is het denkbeeld , dat zij, die aan onze zorg zijn toevertrouwd, eenmaal onze plaats zullen innemen. Aan hen zal het verbleven zijn, mede te werken tot `~ den bloei des vaderlands, tot de verlichting en befcha- ving van anderen. Hebben wij niet gezaaid , hoe zullen er dan vruchten gezien worden? En hoe zou het ons niet grieven, waren wij flechts eenigermate ingenomen geweest met het goede, dat wij in ons vaderland zagen en genoten, te laat te bemerken, dat een modegeest , eene te groote toegevendheid , oorzaak van ons verzuim ware geweest, en dat wij de onzen die verpligtingen niet hadden ingefcherpt, welke zij moeten volbrengen , om zelve, en met het vaderland , gelukkig te zijn. Zoo er poit veel van heeft afgehangen , thans voorzeker on- befchrijfelijk veel, daar men elders zoo ftout de dier- baarfte belangen met voeten treedt , door valfchen roem- zucht geprikkeld, door dwaze begeerten verblind, in- wendige beroerten aanregt, en het vuur van wanorde en oproer alomme poogt te verfpreiden. Sterk werkt de invloed van het voorbeeld. Dat dan dat voorbeeld on- zer jeugd ten fpiegel vertrekke, waarin zij al het af- fchuwelijke der rampen en onheilen, uit ongeregeldheden en menfchelijke hartstogten ontftaande, zich voor oogen 58% OPVOEDING EN VADERLANDSLIEFDE, gefteld zien, en het zachte beeld van orde en vrede aller oogen en harten inneme! Opvoeding vorme den mensch tot een nuttig lid der maatfchappij , ten zegen voor zichzelven , ten zegen voor anderen. Vaderlandsliefde doe hem , als waardig burger van den Staat, het vaderland met geestdrift beminnen 5 hoogachting voor hetzelve beziele hem , en betoone hij met belangftelling en ijver. Bij de eerfte wordt de aan- kweeking der laatfte niet over het hoofd gezien. Wij zullen alzoo het heerlijkst doel bereiken. Volkswelvaart en voorfpoed zullen bevestigd worden en toenemen. Mogten deze vlugtige aanmerkingen, in het belang der jeugd en des vaderlands ter neêrgefteld , voor ouders, opvoeders en kinderen eenig nut ftichten, en de eeriten? vooral indachtig blijven aan het fchoone gezegde van den verlichten en godsdienftigen vAN ALPHEN: Daar is geen tijd, geen goud, geene moeite zoo wél befteed , als die tot vorming van het opkomend geflacht in huis- gezinnen en fcholen wordt aangewend. Godsdienst en ftaatkunde beide zeggen dit eenftemmig. HET HOF TE SOURAKARTA. 585 HET HOF TE SOURAKARTA. 0, den 7 October 1838 woonde ik, in den Kraton van Z. H. den Keizer van Sourakarta , eene plegtigheid bij, waarvan ik alleen ter voldoening der nieuwsgierig- heid van hen, die zulks nimmer gezien hebben , eene befchrijving beproeve. In den namiddag van dien dag, ten half vier ure, begaf ik mij, onder het geleide van den Refident- aan het Hof van Sourakarta, die de goedheid had mij hiertoe uit te noodigen , en in gezelfchap van den Adfiftent Re- fident en eenigen der voornaamfte militaire en civiele in- gezetenen der ftad „ naar den Kraton. Dit gebouw gaat men des daags binnen door verfchei- dene poorten van inlandfche bouworde , die op eenigen afftand van elkander geplaatst zijn; terwijl men gewoon- lijk des avonds een’ anderen weg neemt, welke tusfchen twee hooge, fterke muren heenloopt. Beide ingangen komen uit op een groot binnenplein y op welks achter- grond zich het eigenlijke woonhuis van den Keizer, in Europefchen fmaak gebouwd, verheft , offchoon het door eene menigte kleinere gebouwen voor het oog verborgen is. Midden op dit middenplein ftaat eene Pondoppo, wier roode zoldering met goudverwige ftrepen doorfne- den is, en in wier midden eene glazen kroon van bij zondere grootte is opgehangen. Dit was de plaats , waar” de plegtigheid , de voltrekking van het huwelijk van twee Prinfen van het Keizerlijk huis, met name ARIAT MODJO EN NOUTONAT MODJO, gebeuren moest. Aan het eene einde derzelve zat de Keizer op eene foort van breede tabouret, met roode zijde overtrokken. Z. H. was, naar Javaanfche wijze, geklèed met een goud ge- bloemd zijden baaitje met juweelen knoopen, en een Solofche Kájin of Sarong, Onder het baaitje vertoonde zich eene foort van wit vest, mede met juweelen knoop- jes bezet. Op de linkerborst droeg hij de Kommandeurs- orde , en om den hals derzelver. juweel. Op het hoofd 586 HET HOF had hij een zwart, glimmend, gewoon Javaansch mutsje, in de gedaante van den bol van een’ Europefchen hoed, met breed gouddraad op de naden verfierd, terwijl zijn ` haar glad naar achteren gekamd en daarin een’ knoop , met paars lint geftrikt, vereenigd was. Aan de bloote voeten droeg hij rood fluweelen muilen, waarop een paauw met gouddraad geftikt was. Naast hem, aan zijne regterhand, ftond, op een klein tabouretje met franje, zijne gouden #rie-doos, met een rood zijden kleedje overdekt. Achter hem ftond, in een voetftuk „ een pocfaka -lans , (d. i. eene erfelijke lans) met goud gemonteerd, waarnaast drie vrouwelijke bedienden op den grond gehurkt zaten, van welke de eene zijn fchild hield en de andere zijn’ degen. De derde was een vrouwe- lijke dwerg van een terugftootend voorkomen, die op dat oogenblik geen bepaalde dienst te verrigten had. Aan ’s Keizers linkerhand zat de Refideût, en op de linker rij ftoelen zaten de Kroonprins in het hofcostuum (d. i, het bovenlijf geheel naakt) en de Oom van den Keizer, benevens nog twee Prinfen. Achter deze rij ftoelen zaten zes Pangherans (Prinfen) op den grond gehurkt, met de beenen onder het lijf geflagen, mede in hofgewaad, met mutsjes van de boven befchrevene gedaante, doch wit gekleurd, op het hoofd. Op de regter rij ftoelen zat de onafhankelijke Prins, PRAN e WEDONO, in Kolonels montering, en voorts de Eu- ropefche militaire en civiele ingezetenen van Sourakar- ta, boven genoemd. Achter deze rij ftond nog eene rij ftoelen , waarop onder anderen de Broeder van PR ANG WEDONO, de Majoor der Huzaren, Prins soER 10 MATARAM, en de Ritmeester RADEEN MAAS-POE= MO-DIE-VINGRAT, benevens een Luitenant van het legioen van PRANG WEDONO, gezeten waren. Links achterwaarts van den Keizer zat een driehonderdtal vrou= wen, mede in hofkleeding , d. i. de armen en fchouders bloot , op den grond gehurkt. Schuins-regts van Z. H. ftonden twee corpfen muzikanten , het eene in Turkfche kleeding , en eene Compagnie van Z. H', eigene folda- TE SOURAKARTA. 587 ten, gekleed naar de wijze der oude Oostindifche Com- pagnie-foldaten, met uitzondering van den hoofddoek en de Sarong, die zij allen, van eene grootgebloemde kleur , over hunne montering omgeflagen hadden. Hunne handgrepen en exercitiën waren mede die van de zoo even genoemde foldaten der Oostindifche Compagnie. Na verloop van een uur verfcheen de Hoogepriester , verzeld van vier Priesters en de twee vorftelijke bruide- goms , en hurkten op verren afftand van den Keizer ne- der. Op een’ wenk van Z. H. kropen zij allen eenige fchreden nader ; op een’ tweeden wenk weder nader; op een’ derden weder, tot dat zij aan de twee trappen van de Pondoppo gekomen waren. Toen riep de Keizer hun toe: Sela mat malaikum ! (heil zij ulieden !) waarvan de laatfte klank door de Priesters herhaald werd. Daar- op wenkte de Keizer weder, en weder, en nog eens, tot dat zij aan zijne voeten gekomen waren. Toen zette zich (op een’ wenk van Z. H.) de Hoogepriester dwars voor den Keizer neder op het tapijt, dat aan deszelfs voeten lag, met de beenen onder het lijf geflagen. De- zelfde beweging deed de eerfte bruidegom, Prins ARIAT MODJE, in eene tegenovergeftelde rigting, zoodat hij regt over den Hoogepriester zat. -Toen boog de Hoo- gepriester zich voor den Keizer , de handen tegen elkan- der plaatfende, die tot het aangezigt omhoog heffende en weder latende zinken, en vervolgens een oogenblik , de regterhand des bruidegoms tusfchen zijne beide hans den genomen hebbende, begon hij het trouwformulier der Mahomedaanfche kerk uit te preken, en gaf daarna den huwelijkszegen in de volgende bewoordingen: - „O „ God! vereenig het nieuwe paar door den band des » huwelijks, gelijk gij het water met den dauw veree- » nigt; want Gij, o liefderijke God! fchenkt uwe liefde » aan degenen, die U beminnen.” Daarop deed de Hoogepriester eenige vragen, die door den bruidegom beantwoord werden, en ma afloop hiervan deed een twee- de Priester nog eene korte aanfpraak of zegenwensch. - Voorts den bruidegoms door hunnen Vader, den Prins. 588 ‘HET HOF ARIO MATARAM, de Kris afgenomen zijnde, (om- dat de Keizer niet door een gewapend man mag aange- raakt worden) trok de Keizer zijn’ regtervoet uit de muil, en boog zich de bruidegom ter aarde, om dien, onder aan de voetzool, ten teeken van eerbied en ge- hoorzaamheid, te kusfen. Dit kusfen duurde verfchei- dene feconden, en toen opftaande, bood hij, op een’ wenk des Keizers, de hand aan den Refident , en , den kris terug ontvangende, vertrok hij op dezelfde eerbie- dige wijze, als hij gekomen was. Met den tweeden bruidegom werden dezelfde vormen van priesterlijke in- zegening en ceremoniéle gebruiken in acht genomen. Beide hadden een wit hoog mutsje op het hoofd , het haar langs den rug in twee ftrengen gevlochten , een’ goudgeftikten pantalon , een fraaije Solofche Sarong met bevalligen zwier om de lenden , eene gele zijde fjerp met rieêrhangende ftrikken om de middel, en een’ met bril- ‘lanten omzetten kris tusfchen de fjerp ingeftoken. Het naakte bovenlijf was met eene foort van lichtgele verw beftreken. — Een zonderling gebruik is het, dat bij deze geheele plegtigheid de bruiden niet tegenwoordig zijn, en dus niets van ’s Priesters zegen en vermaning wegdragen. — Toen nu alles afgeloopen was, vertrok- ken de Priesters, en ftonden wij op, om den Keizer geluk te wenfchen , die daarvoor met een’ handdruk be- dankte. Weder gezeten zijnde, werd er roode en witte wijn ingefchonken, en ftelde de Refident de gezondheid van den Keizer in, waarop door het gefchut van den Kraton en het geweervuur van bovengemelde Compagnie een faluut gegeven werd, terwijl de muzikanten zich bij afwisfeling lieten hooren. Dit faluut werd herhaald, toen de Keizer de gezondheid inftelde van den Refident, en. nog eens, ten deze de gezondheid dronk der twee Keizerinnen. Daarop gaven wij den Keizer de hand, en verlieten den Kraton. Den ganfchen middag duurden de eerefchoten voort, en des* avonds kwam de eerfte bruidegom met zijne bruid, begeleid door eenige Prinfen en eene menigte bedienden, waaraan zich een talrijke TE' SOURAKARTA. 589 volkshoop , van brandende fakkels voorzien , aanfloot , bij den Refident een ftaatfiebezoek afleggen. De bruid was niet fchoon uitgevallen. Klein, mager, met hooge, puntige, geelgeverwde fchouders, armen en bovenlijf , en in hare prachtige Sarong als verwrongen, het voor- hoofd van het onbevallige aangezigt met breede zwarte ftrepen , als neêrhangende franjes, befchilderd, de oogen ftijf op den grond gevestigd, zonder die te mogen op- flaan, (dewijl dit de zedigheid eener bruid naar Javaan- fche zeden verbiedt) had zij geene de minfte bekoorlijk- - heid , toen zij uit haren rijk met goud verfierden Tandoe (draagftoel) in de galerij verfcheen. Na verloop van een kwartier uurs eindigde het bezoek, en vertrok het jonge paar naar de woning van den Rijksbeftuurder, alwaar eene groote inlandfche partij de plegtigheid van den dag befloot, en waar de bruid gedurende vijf dagen, vol- gens gebruik, moest verblijven, om daarna aan haren echtgenoot te worden overgegeven. Batavia , 1839. S. Je BUDDINGH,; Theol. Dr. en Predikant te Batavia. OUVRARD , DE GROOTE LEVERANCIER. Perwin men de meer edeldenkende mannen in de Fran- fehe revolutie, hoe dwalend ook de begrippen van fom- migen mogen geweest zijn, hun leven met geestdrift op het fpel ziet zetten, om de ftaatsbeginfelen , welke zij - voorftonden , te ‘doen zegevieren, of de grenzen van hun land tegen den vijand van buiten te verdedigen, doet zich van den anderen kant, gedurende die omwenteling , eene klasfe van lieden aan ons op, die in den grooten worftelkauip niets anders zagen dan éen middel, om fneller rijk teworden. Terwijl al verder een DAN TON, DESMOULINS, CARNOT en hunne waardige mede- ftanders al hunne heerschzuchtige of eergierige blikken op de zaal der Conventie gerigt hielden „ — terwijl de natie den hongersnood en het bankroet nabij was, en 590 OUVRARD. a aan de legers niets anders meer overbleef, dan het be- fluit, om, des noods, in de verdediging huns vaderlands te fterven, — was de beurs de verzamelplaats van lie- den , die op de ellende.hunner medemenfchen fpeculeerden en door derzelver verarming rijk werden. Velen hunner gingen, wel is waar, in de algemeene verwarring ten onder, maâr anderen overleefden dezelve, tevens met hunne daarin verkregene (chatten. Onder deze laatften was een der merkwaardigften de beruchte OUVRARD, die zich later als leverancier of aannemer tijdens Na po- LEON en na de restauratie onderfcheidde. Deze man heeft, eenige jaren geleden, zijne levensbefchrijving in het licht gegeven, en uit eene, ons onder het oog ge- komene, uitvoerige opgave betrekkelijk dat werk ontlee- nen wij de volgende belangrijke daadzaken. OuvrARrp was de zoon eens eigenaars van groote papiermolens. aan de grenzen van Bretagne en Poitou. Bij het uitbarften der omwenteling voorzag zijne fchran- derheid „ dat eene ontzettende vermeerdering van papier- behoefte een der zekerfte gevolgen van dezen ftaatkundi- gen ftrijd moest wezen, en hij begon dus zijne loop- baan, met al het papier, dat door een aantal papierfa- brijken in de laatstvorige twee jaren vervaardigd was, op te koopen. Eene overmatige winst was het loon dè- zer fpeculatie, en nu begaf ouvrARrD zich naar Pa rijs, waar hij eenige jaren lang in de hoogfte revolutio- naire kringen verkeerde.. BONAPARTE was een zijner kennisfen, en van hem’ verhaalt hij de volgende anec- dote: Een decreet van het Committé van Algemeen Welzijn had aan ieder’ officier in active dienst zoo veel laken toegekend, als tot eene uniform vereischt werd. BONAPARTE kwam ook op, om zijn aandeel te ha- len, maar werd door den gevolmagtigden Commisfaris afgewezen , onder voorwendfel dat zijne brigade thans niet bij de voorhoede ftond., Hij wendde zich hierop tot Madame TALLIEN, welke hem eenen aanbevelings- brief gaf aan den beambte, dien de zaak betrof, en, met dit fchrijven voorzien, meldde de man, die weldra OUVRARD. 591 het lot van Europa regelen zou, zich andermaal aan, en ontving nu zoo veel laken, als noodig was om zich het abit et culotte d'uniforme te laten maken. Bij deze anecdote moet men echter herinneren , dat er destijds te Parijs aan bijna -al de behoeften en gerijfelijkheden des levens gebrek was, en dat dus BoNAPAR TÈ’s ang- ftige poging, om aan een’ rok en broek te geraken , nog geen bewijs was van volftrekte armoede. Ten tijde toen het Directoire aangefteld werd, had OUVRARD reeds een groot vermogen verzameld, en was dus in ftaat, om aan de Regering eene fom van tien millioenen francs te leenen. Daaraan was toe te fchrijven, dat hij voor het Directoire partij koos , en BONA PARTE’s heerschzuchtige ontwerpen, na des- zelfs terugkomst uit Egypte, niet begunftigde. Maar de val dier Regering was niet te verhinderen. Op den ochtend van den 18 Brumaire hield ouvRrARD bij BARRAS, den prefiderenden Directeur, het ontbijt, De tafel was voor dertig gasten gedekt, want zoo velen kwamen er gewoonlijk bijeen; maar op dien ochtend bleven al de plaatfen onbezet. OUVRARD en BAR- RAs zaten, juist niet in de beste luim , bij elkander , toen TALLEYRAND binnentrad en van laatstgemelden zijn ontflag verzocht, hetgeen hem ook terftond verleend werd, Weinige dagen daarna wendde zich BONAPARTE tot OUVRARD om een.voorfchot van twaalf millioenen francs. In plaats van hierin te bewilligen, wilde deze weten, hoe het met de tien millioenen ftond , welke hij aan het Directoire geleend had. Het gevolg hiervan was ; dat hij een deel dier fom verloor, en dat er, we- gens zijne leverantiën ten dienfte der Marine, een onder- zoek tegen. hem ingefteld werd. Bij ‘deze gelegenheid vernam men, hoe hoog zijn vermogen geftegen was: het ging de fom. van negenentwintig millioenen frarics te boven. Overigens was hij, offchoon een uitgemaakte ` geldwolf , in het huifelijke en gezellige leven- niets min- der dan een. gierigaard. Op zijn lardgoed te Raincy hield hij open tafel , onverfchillig of hij er tegenwoordig - 592 OUVRARD. was of niet, en gaf er de fchitterendfte feesten. Hier werd hij door eenige der aanmerkelijkfte perfonen van den tijd, onder anderen, in den korten vrede van 1802, door Lord ERSKINE en Fox, bezocht. De vervol- gingen, aan welke hij van den kant der Regering van BONAPARTE blootftond, verhinderden niet, dat men groote zaken met hem deed. In het jaar 1800 nam hij de leverantiën voor de armee van Marengo op zich, en in 1802, toen er gebrek aan koorn ontftond , kreeg hij den last, om eene groote hoeveelheid daarvan in te voeren. In 1803 nam hij op nieuw de leverantiën voor de Marine, voor eenen tijd van zes jaren, op zich. In het volgende jaar verfchafte hij eene aanzienlijke leening, en terftond daarop werd hij door BONAPARTE naar Madrid gezonden, om over het fubfidie van 62 millioe- nen francs , hetwelk Spanje aan Frankrijk betalen moest, te onderhandelen. Uit de Spaanfche fchatkist geld te krijgen, was toen reeds voor een’ gezant eene gansch niet gemakkelijke taak , en het eerfte antwoord van den Spaan/chen Minis- ter op OUVRARD’s voordragt verdient opmerking , als de beknoptfte formule, waarmede men zich van zulke vorderingen ontflaan kan: „ Mijnheer, wij hebben den besten wil, maar bezitten geen duit’ De Heer ou- VRARD evenwel, die overal naar gunftige gelegenhe- den, om geld té verdienen , uitzag , befloot, in het land voor eigene rekening zaken te doen. Hij voerde, in eenen tijd van groote droogte, eene ontzaggelijke hoe- veelheid tarwe in, deed voorflagen tot leeningen, tot kanalen en andere publieke werken , en eens-fcheen het zelfs alsof hij voornemens was geheel Spanje te koopen. Hij nam , voor eene reeks van jaren , de leverantie van alle fcheeps- en krijgsbehoeften van den Staat op zich , en floot met Koning KAREL IV , voor den geheelen handel van deszelfs Zuid. Amerikaanfche koloniën, eenen koop , van welken het voordeel tusfchen zijne Katholijke Majefteit en den leverancier gedeeld moest worden. Dit ontwerp, waarvan OUVRARD in zijne Memoires als OUVRARD. 593 een acte fans exemple fpreekt, „ als de grootfte com- merciéle en politièke onderneming, welke immer bedacht of beproefd geworden is,” werd door een decreet van NAPOLEON in de geboorte verftikt. Tot zijne verde- diging zegt ouvrRARD, dat de uitvoering van dit pro- ject Spanjes krachten gewekt, en het eenigermate in ffaat gefteld zou hebben, om aan den van wege de Franfche Regering gedanen voorflag te voldoen. Maar BONAPARTE vertrouwde geenen leverancier; allen met elkander hield hij hen voor plunderaars, en, over ovu- VRARD’s plan verbitterd, deed hij hem gevangen ne- men en te Sainte Pelagie in hechtenis zetten. Van de- zen tijd af bragt onze fpeculaat, verfcheidene jaren lang, zijnen meesten tijd in de gevangenis door; maar hij ver- door daarbij niets van zijn ontzaggelijk vermogen, en werd ook , even als te voren, in groote zaken gebruikt. BoNAPARTE en deszelfs Regering haatten hem uit den grond van hun hart, maar konden hem niet ontbe- ren. Derhalve liet men hem bij onderfcheidene gelegen- heden een weinig vrijheid, In het begin des jaars 1812, toen te Parijs met betrekking tot het aanfchaffen van voorraad eenige zwarigheden ontftonden , kwam de Ba- ron PA SQUIER , destijds Prefekt van Policie, bij hem in zijnen kerker, om daarover raad bij hem in te nemen, en terftond daarna rigtte ÓUVRARD uit de gevangenis eene Memorie aan den Keizer over de verzorging der armee bij den op handen zijnden Rwsfifchen veldtogt, en bood aan, om, onder zekere voorwaarden, de leveran- tiën op zich te nemen, In dit gefchrift voorfpelde hij de nadeelen en gevaren, welke uit NAPOLEON’s plan, om „den oorlog van den oorlog te laten leven ,” dat is overal vrije proviand te nemen, ontítaan moesten. In eenige zamenkomften , welke hij, nog als gevangene, met den Keizer had, poogde hij dezèn van de gegrond- heid zijner meening te overtuigen, doch vruchteloos. In October 1813 kwam de Hertog van Rovigo (sA v A Ry) bij ouvrARD in Sainte Pelagie, en bood hem zijne vrijheid aan, onder voorwaarde, dat hij een nieuw MENGELW. 1839. no. 12, Ss 594 OUVRARD. finantieftelfel onderfteunen zou. Deze aanbieding wees hij van de hand, en kort daarna, toen de Geallieerden naderden , werd hij op vrije voeten gefteld. Het geld is geen aanhanger van deze of gene ftaat- kundige ftelfels of dynastiën. Zoodra de BoURBONS in Frankrijk herfteld waren, floeg ouvRrARD hun een plan van. finantie voor, waaraan men het oor begon-te leenen , toen BONAPAR TE van E/ba terugkeerde. De- ze knoopte terftond onderhandelingen aan met den rijken man , dien hij in Sainte Pelagie als gevangene had ach- tergelaten, OuvrARrD liet zich overhalen, om, tegen een aantal nieuwe renten, vijftig millioenen francs te leveren. Hoe ver deze zaak gevorderd was, toen de flag van Waterloo voorviel, weten wij niet; maar bij de terugkomst van den geflagen’ Keizer naar Parijs, toen deze zich gedwongen zag afltand te doen en Frank- rijk te verlaten, bad hij ouvrARD om eene groote fom in Zuid - Amerikaansch papier, waartegen hij hem zijne perfoonlijke goederen en die zijner familie tot on- derpand aanbood. OuvrArp voelde, hoe onzeker dit was, en weigerde de leening. Hij weigerde zelfs een aantal kisten in bewaring te nemen, welke de ge- vallen Keizer in vertrouwde handen wenschte te laten. Dit alles is echter geen bewijs van gebrek aan dank- baarheid in onzen fpeculant; want NAPOLEON had hem nooit anders behandeld dan als een’ fchelm , wiens geld men pu en dan goed gebruiken kon, doch dien men zonder fchroom kon opfluiten, kwellen en met fcheldwoorden overhoopen. Nadat hij de verwarringen van het tijdsgewricht ge- lukkig doorgewortteld was, deed ouvrarp. den BOURBONS gewigtige dienften. Verfcheidene jaren lang was hij de hoofdonderhandelaar aller ftaatsleeningen — in één woord, de ROTHSCHILD van Frankrijk! Toen de Fran/che armeé onder den Hertog VAN AN- GOULÊME naar Spanje trok, had men de behoorlijke voorzorgen tot proviandering der troepen niet genomen. 