Grieksche spraakkunst [microform]
MASTER NEGAHVE 02-60/45-11 MICROFILMED 1992 COLUMBIA UNIVERSITY LIBRARIES/NEW YORK | as part of the “Foundations of Western Civilization Preservation Pro ject” Funded by the NATIONAL ENDOWMENT FOR THE HUMANITIES Reproductions may not be made without permission from Columbia University Library COPYRIGHT STATEMENT The copyright law of the United States -- Title 17, United States Code -- concerns the making of photocopies or other reproductions of copyrighted material… Columbia University Library reserves the right to refuse to accept a copy order if, in its judgement, fulfillment of the order would involve violation of the copyright law. AUTHOR: ES, HENDRIK VAN DEN TITLE: GRIEKSCHE SPRAAKKUNST . .. PLACE: GRONINGEN ___ DATE: 18/0 COLUMBIA UNIVERSITY LIBRARIES PRESERVATION DEPARTMENT BIBLIOGRAPHIC MICROFORM TARGET Master Negative # Restrictions on Use: FILM SIZE: IMAGE PLACEMENT: IA DATE AMD. Original Material as Filmed - Existing Bibliographic Record 887 „5 Es] Es, Hendrik van den, 1831- Grieksche spraakkunst, door Dr, H‚, van den Es ... Groningen, Wolters, 1870, viii, 3 p, 23 em, TECHNICAL MICROFORM DATA REDUCTION RATIO: _ {lx _ INITIALS MG Association for Information a nd Image Management 6, Suite 1100 Silver Spring, Maryland 20910 Avenu 1100 Wayne 301/587-8202 Centimeter 2 Ì 25 Ι IN 28 Il 22 32 ΕΞ 125 MANUFACTURED TO AIIM STANDARDS BY APPLIED IMAGE, INC. 83.5 Columbia University Library Beury Livingston Thomas BORN 1835-DIED 1903 FOR THIRTY YEARS CHIEF TRANSLATOR DEPARTMENT OF STATE, WASHINGTON, D. C. LOVER OF LANGUAGES AND LITERATURE HIS LIBRARY WAS GIVEN AS A MEMORIAL BY HIS SON WILLIAM 8. THOMAS, M.D. TO COLUMBIA UNIVERSITY A. D. 1905 GRIEKSCHE SPRAAKKUNST. DOOR D". ἢ, VAN DEN ES, 5} CONRECTOR VAN HET GYMNASIUM TE GRONINGEN. Á zn EE NEE θεω ον ἧς, ὁ „Al weer een Grieksche Spraakkunst!” Moet zij het rechtvaardigen, dat zij onder hare vele zusteren durft verschijnen, zij kan dit doen door een tal van hoogst gewichtige redenen; mag de een deze echter αὐ billijken, den amder zullen zij of niet of weinig voldoende toeschij- nen. Daarom liever geen rechtvaardiging! Zij spreke voor zichzelf” en wachte het vonnis, of zij waardig wordt bebonden in de rij harer zusters een nederig plaatsje in te nemen. Een der gronden, waarom de beoefening van de Grieksche taal tot het gymnasiaal onderwijs behoort, is het vormend beginsel, dat in haar Spraakleer gelegen is; zoowel de leer der buigingsvormen als die van den periodenbouw moet, wanneer men haar slechte van het rechte- standpunt af beschouwt, evenzeer als de mathesis , het verstand ontwikkelen. lk zwijg hier van-den anderen grond, dat het namelijk zonder eene ἮΝ me -- taal grondig te kennen onmogelijk is zich een recht begrip te vormen Snelpersdruk van Gebroeders Hoitsema. 391525 der nde snvd a en ταβοκασντυς. vl van wat hare Letterkunde schoons aanbiedt. Dit toch getdt voor alle talen, hoewel dan ook inzonderheid voor het Grieksch; want voor hem, wien het onbekend is, welk groot onderscheid van gedachte iedere oogenschijntijk geringe wijziging in de witdrukking veroorzaakt, zijn de fijnheden van den Griekschen stijl een gesloten boek. Wil men het voorgestelde doel van het onderwijs in het Grieksch bereiken , men moet ook de middelen willen. Reeds te bang zijn bij det onderwijs, dat intusschen sedert het vierde eener eeuw in ons land reu- zenschreden voorwaarts gedaan heeft, de resultaten der vergelijkende taat- studie verwaarloosd; en toch met mate toegepast, zooals meen ikan deze Spraakkunst het geval is, moet die kennis rijke vruchten dragen. Reeds te lang heeft verder in de tempus- en modusleer een zekere onzekerheid geheerscht, die veel geleerdheid vereischt om bevat te worden, maar geen redelijk begrip ten gevolge heeft. Reeds te lang heeft men eindelijk de verschillende spelingen in de dialecten als wispelturigheden voorgesteld, zonder te doen begrijpen, dat in de ontwikkeling der taal geen wis- pelturigheid heerscht, maar voor alles vaste wetten zijn, wier bestaan wij altijd kunnen nagaan, at is het dan nog miet gelukt de redenen van dat bestaan overal te doorgronden. Aan die grieven heb ik door het bewerken van deze Spraakkunst trachten te gemoet te komen. Met dit weinige zou ik kunnen volstaan, indien ik mij nog niet over een paar punten te verantwoorden had. Dat ik in de Klank- en Buigingsleer dezen of genen schrijver bepaald gevolgd ben, kan ik niet zeggen; ik heb die beide afdeelingen bewerkt naar eigen keus en heb daarbij natuurlijk de groote meesters in die vakken geraadpleegd ; alleen dit ben ik verplicht te verklaren, dat vk het aan- hangsel over de afleiding en samenstelling der woorden aan CURTIUS ontleend heb, zooals ook in de Syntawis de paragraaf over de partikebs. VII Voor de Syntaxis daarentegen heb ik de vrijheid genomen de in 1868 verschenen Syntaxis van Dr. wm. KocuH te volgen, daar deze mij in allen deele voorkwam te beantwoorden aan het doel, waarmede de Grieksche Syntaxis beogfend moet worden. Zij is niet bestemd om geheel van buiten geleerd te worden, maar zij moet voor een groot gedeelte dienen om bij het lezen der schrijvers nageslagen te worden ; daarom heb ik ook op haar witvoerige registers miet laten ontbreken. Voor de Buigingsleer waren deze niet noodzakelijk , omdat men eischen kan, dat de leerling hierin volkomen thuis is; alleen op de werkwoorden heb ik daar een volledig register gegeven, omdat de ondervinding leert, dat deze bij een eerste leeren nog miet overal hun kwartier in de hersens hebben betrokken. -Overigens is door grooter en kleiner letter en verder nog door met klein kapitaal aangewezen aanmerkingen een gemakkelijke weg aangeduid, om het boek voor twee, drie of vier leerjaren te doen strek- ken ; hierdoor krijgt men het practisch voordeel , dat de leerling gedurende den geheelen leercursus hetzelfde boek kan blijven gebruiken. Ik heb mij ten slotte beiverd aan den voet der bladzijden telkens zooveel mogelijk de Epische en lonische vormen op te geven, opdat daardoor steeds duidelijk het verband tusschen de dialecten zou in het oog vallen en men zou inzien, hoe wit deze oudere dialecten zich het Attisch heeft ontwikkeld. Overgangsvormen, die by de ontwikkeling der taal uit gebrek aan levenskracht geen blijvende plaats konden verwerven, heb ik dadelijk met een * gebrandmerkt. Paradigmata meen vk genoeg gegeven te heb- ben; voorbeelden tot oefening ontbreken, omdat teder lees-, thema- of woordenboek een ruime keus aanbiedt. Velen zal het toeschijnen, dat ik te niewwerwetsch ben; eenigen ook, dat ‘er nog te veel van den ouden zuurdeesenm in mij is overgebleven. ie a en γεν δοκαστς τς a EN ἐὰν / -- οἵ μῶν". len εἰ κα δ χες... EEn EE Js mtd Nn en ΕΣ p .- el Ν ad e= al ῃ VIT Aan de eersten geef ik een handwuif tot afscheid ; aan dezen daar- entegen roep ik het „tot weerziens” toe met de verzekering, dat ik de behandeling van menig punt nu nog als een overgang tot beter heb beschouwd , maar bij een mogelijk wederzien hoop te toonen, dat ik tot de partij van den vooruitgang behoor. Schijnbare overtolligheden, zooals b.v. herhalingen over telkens aapt komende verschijnselen in de Buigingsleer, konden, bij eene zoodanige bewerking als in deze Spraakkunst plaats had , niet ontbreken. By nadere kennismaking zal men echter inzien, dat het inderdaad slechts schijnbare overtolligheden zijn. Hiermede beveel ik mijne Spraakkunst zoowel tot beoordeeling als tot gebruik aan alle Leeraren van het Grieksch aan. Ik mag deze voor- rede echter niet eindigen, zonder mijn oprechten dank toegebracht te te hebben aan mijn waarden Ambtgenoot Dr. 5. u. siRKS, die mij bij hare Lid .. 5 ἃ ia 5 Ὗ bewerking trouw heeft terzijdegestaan en my eene menigte verbete ᾿ haar ringen en aanvullingen heeft medegedeeld, waarvan ik een dank gebruik heb gemaakt. INLEIDING. Vooral ten gevolge van het groot verschil in natuurlijke gesteldheid van hun land spraken de Grieken hunne taal niet overal en bovendien ook niet te allen tijde op dezelfde wijze ; vandaar verschillende tongvallen of dialecten, De vier hoofddialecten zijn het aeolisch, dorisch, ionisch en attisch. Ι 1) Het aeolisch dialect (ἡ αἰολίς) werd in de oudste tijden door de T'hessaliërs gesptoken; deze brachten het naar Boeotië en verder naar Klein-Azië en de hier gelegen kusteilanden over. In dit dialect is het langst de zoogenoemde aeolische digamma bewaard gebleven; behalve door andere eigenaardigheden is het aeolisch ook door zijn neiging om den toon der woorden niet op de laatste lettergreep te leggen het naast verwant met het latijn, de zustertaal van het grieksch. Onder anderen hebben op Lesbos de dichter Alcaeus en de dichteres Sappho (omstr. 6(0 v. Ch.) dit dialect gebezigd. 2) Het dorisch dialect (ἡ δωρίς) werd oudtijds vooral gesproken in de streek bij den Olympis en tusschen den Parnasus en de Octa; later verspreidde het zich naar Megara en de Peloponnesus, eindelijk naar dorisch Klein-Azië, naar Beneden- Italië en Sicilië. Eene eigenaardigheid van het dorisch is de neiging tot den langen Aklank, Vooral. uit den lierdichter Pindarus (omstr. 430 v. Chr.) kennen wij dit dialect. 8) Het ionisch dialect (ἡ ἐάς), oudtijds in Attica gesproken, verhuisde reeds vroeg door volkplantingen naar de kusten van Klein-Azië. Door de opeenvolging van klinkers en het veelvuldig gebruik van den langen Eklank is het ionisch weeker dan eenig ander dialect van het grieksch. Te onderscheiden zijn : a) het oud-ionisch, dat vermengd met aeolisch en dorisch de taal is van de oudste overblijfselen der grieksche poëzie, het epos (Homerus, Hesiodus), waarom men het ook het episch noemt, en: 6) het nieuw-ionisch, waarin onder anderen de geschiedschrijver Herodotus (omstr. 450. ν Ch) heeft geschreven. 4) Het attisch dialect (ἡ ἀτϑίς) ontwikkelde zich bij de in Attica achtergebleven Ioniërs; de weekheid, werd vloeibaarheid, en door fijnheid, juistheid en verscheiden- heid van uitdrukking werd dit dialect langzamerhand het hoofddialect van het grieksch; men onderscheidt gewoonlijk: VAN DEN 88, Gr. Spraakkunst. INLEIDING. a) het oud-attisch, dat Ὁ. v. de tragici (500--400 v, Ch), de geschiedschrijver Thucydides (omstr. 400 v. Ch.) en de oudste redenaars gebruikten; ook de comedie- dichter Aristophanes (omstr. 400 v. Ch) doet het ons kennen, terwijl de philosoof Plato (omstr. 390 v. Ch.) tot het overgangstijdperk behoort tusschen het oud- en: 5) het nieuw-attisch, de taal onder anderen van den geschiedschrijver Xeno- phon (omstr. 380 v. Ch), de volgende redenaars, b. v. Lysias, Isocrates, Demosthe- nes, Aeschines (390 tot 320 v. Ch.) en de comediedichters na Aristophanes. Eigenaardigheden van het nieuw- tegenover het oud-attisch zijn het bezigen van pp voor po, van rr voor oo, in sommige gevallen van den spiritus asper voor den lenis, van σύν voor ξύν, van εἰς voor ἐς, ‘het terugtrekken van het accent, enz, Daarna is het attisch dialect de taal van alle beschaafde Grieken geworden; maar door deze algemeenheid en tevens door het verval van Athene begon het zeer te verbasteren en is in dien toestand thans bekend onder den naam van het alge- meen-grieksch (ἡ κοινή), waarin Ὁ. v. Polybius (omstr. 140 v. Ch.), Plutarchus (omstr. 100 n. Ch), Lucianus en Arrianus (beiden omstr, 150 n. Ch.) schreven. De spraakleer is de leer: A) van de klanken en hunne vorming tot woorden , B) van de veranderingen der woorden door buiging en C) van bunne samenvoeging tot zinnen. Daarom wordt zij verdeeld in: A) klankleer, B) buigingsleer of etymologie en C) leer van den zinbouw of syntaxis. In deze spraakkunst is het attisch dialect tot grondslag genomen. De leer van de klanken en hunne vorming tot woorden is nog te weinig opgehelderd om hier be- handeld te kunnen worden. Daarom bevat de klankleer slechts die regels, welke bij de buiging noodzakelijk gekend moeten worden. Toch zijn eenige bijzonderheden betreffende de samenvoeging der klanken, voornamelijk ten opzichte van de aflei- ding der woorden en hunne samenstelling, als een aanhangsel achter de buigingsleer geplaatst, terwijl men de eigenaardigheden van het episch en nieuw-ionisch aan den voet der bladzijden zal vinden. ι, KLANKLEER. $ 1. ALPHABET. 1) Het grieksche alphabet bestaat uit de volgende 24 letters: teeken uitspraak naam a, kort of lang ἄλφα alpha b Pira bêta 8 γάμμα gamma d δέλτα delta e, slechts kort Ἐ ψιλόν e psilon. dz ζῆτα zêta fransche ai, ὃ, slechts lang ira êta th thêta L, kort of lang ὶ … iota ᾿ kappa labda my ny ΧΙ ‚ slechts kort o mikron Pi rho sigma tau u, kort of lang Ü 7 u psilon ph phi ch chi ps psi o, slechts lang ὦ μέγα o méga. DENEPDP We es en VP A SS MER »» καὶ a Ip) | K A M N O Π Ρ Σ Τ Y Φ Χ Ψ Q Ξ Gt 8. ee 3 vo Nm Voor de uitspraak lette men op de volgende bijzonderheden :. τ wordt zelfs vóor «_nooit als fz, altijd als ὁ uitgesproken , b.v. dowria, verkwisting ; δὴ) « is steeds klinker, b.v. Ἰωνία, Tonia; a “"ῖ.Ἠςς-:- 4. KLINKERS EN TWEEKLANKEN. ᾧ 2. €) y voor de keelklanken (k, γ. x» ξ) heeft de uitspraak van de ἡ in ons anker, gr. ἄγκυρα. 8) In het begin en het midden van een woord wordt de figuur σ, aan het einde de « gebruikt; deze laatste ook aan het einde van een samenstellend deel, wanneer dit buiten samenstelling kan voorkomen. Bij verdubbeling van de σ gebruikt men altijd ao. AanM. Bij samenstelling met cene enclitica wordt echter de σ gebruikt, b.v. ὥσπερ, evenals (vlg. $ 9, 6). 4) Het alphabet van 24 letters, zooals het boven is opgegeven, werd het eerst door de Ioniërs zoo voltallig gebezigd en heet daarom het ionische. Te Athene kwam het eerst na 403 in staatsstukken in gebruik. Vroeger ontbraken de EP 9, ἕξ, p. xXx, Ψ, w; daarentegen bestonden H —= h, F, s = wen 4. τοῦ De ζ en 9 komen reeds in zeer oude opschriften voor. De H werd behalve in zijn enkelen toestand ook gebruikt in samenstelling met zr en κ, dus ΠΗ Ξξξφ. KH ==. ‚De ἕξ en Ψ werden in den niet samengestelden vorm nog als ka en sro geschreven; de 7 werd nog door ε (ook == εἰ, de w door o of oo (ook —= ov) uitgedrukt. De ΕΒ, f (bau, de zesde in rangorde van het alphabet, om haar vorm digamma, ἃ, i. dubbele gamma. T', ‚en omdat zij bij de Aeoliërs het langst in gebruik is ge- bleven, aeolieum geheeten) en ὦ), 7 (iota consonans of jod) bespeurt men in het att. nog dikwijls aan den invloed, dien zij bij de vorming en buiging der woorden hebben gehad. $ 2. KLINKERS EN TWEEKLANKEN. 1) Bij drie van de vijf klinkers (a, 6, ὁ, 9, πὴ, nam. bij de a, τ en v hebben de Grieken dezelfde figuur tot voorstelling van De £ komt nog in aeolische opschriften voor, b.v. in de woorden Fémac, woord, Firoc, jaar, Foiwia, huis, 6, a; verder kan haar bestaan ook uit vergelijking met andere talen bewezen worden, b.v. Foîvoc, vinum, wijn, wfóv, ovum. ei, Féaaré- ρος, vesper, avond, Fépyov, werk, Haar gebruik in het ep. wordt bewezen: a) uit de tegenwoordig door het bijvoegen van andere medeklinkers bewerkte lengte door positie, b.v. ἔδδεισε voor ἔδβεισε, hij vreesde; δ) uit de reduplicatie van stammen als Fepy, Fe\m tot FéFopya, FéFo\ma, thans ἔοργα, ik heb gewerkt, ἔολπα, ik heb gehoopt; c) uit het niet elideeren van vocalen, b.v. ἅρματα ráfw, thans ἅρματα ἄξω, ik zal den wagen breken, τάδε Fénya, thans τάδε ἔργα, deze daden; d) uit de lengte door positie, die zij bewerkt moet hebben, b.v: in den aanvang van een hexameter, ὃς fésrea, thans ὃ; ἔπεα, 4 UU | ΞΖ, die woorden, en het niet kort zijn van den eenen klinker voor den anderen in thesi, b.v. δώσω οἱ voor δώσω For, ik zal hem geven, +-| -. Het bestaan van de y is- moeilijker na te gaan; men heeft haar in woorden als μέλαινα, zwart, χείρων, slechter, κτείνω, dooden, welker grondvormen de j vroeger achter de ν gehad hebben, dus " μέλανψα, *vipswv, "᾿κτένηω. De gen. van πόλις, stad, is oorspronkelijk geweest "πόλεος ; in het att. heeft na het uitvallen van den sisklank en de hiermede gepaard gaande verlenging van den voorgaanden klinker omplaatsing van quantiteit plaats gehad: "πόλεγος, πόληος, πόλεως, zooals ook "βασιλέξος, βασιλῆος, βασιλέως van βασιλεύς, koning. ᾧ 2. ᾿ KLINKERS EN TWEEKLANKEN. de lange en de korte (ancipites). Maar de e als korte klinker wordt voorgesteld door ε, als lange (de fransche αὐ of 6) door u; de o als korte klinker door o, als lange door w. 2) De tweeklanken zijn eigenlijk of oneigenliĳk: a). De eigenlijke tweeklanken zijn: at en av, εἰ En EU, ot en ov. 6) De oneigenlijke: q, Ds ῳ 9 nv en UL. Bij de uitspraak laat men beide klinkers zooveel mogelijk ineen- smelten; ev klinkt als wi, ov als oe. De ὁ onder ᾳ, 7, w heet iota subscriptum (bij groote letters adscriptum, At, Hi, QM) en moet slechts zwak gehoord worden. Aamm. Als twee klinkers, die gewoonlijk een tweeklank vormen, afzonderlijk moeten worden uitgesproken, plaatst men boven den tweeden een teeken van schei- ding, diaerësis, * , b.v, προϊστάναι, voorplaatsen. ae nn en mene In het ion heeft men nog den tweeklank wv, door crasis van o met av ontstaan, Vooral in de klinkers en tweeklanken bestaat tusschen de dialecten een groot ver- schil ín uitspraak; hierbij kan echter niet genoeg in het oog gehouden worden: 4) dat aan den eenen kant verzwakking, aan den anderen versterking van klinkers, of in het eene dialect een andere versterking als in het andere heeft plaats gehad; zoo is b.v, τάμνω verzwakt tot τέμνῳ, snijden , sroXirao tot "πολίτεο, πολίτου, van den burger, daarentegen de stam arràr versterkt tot πτώσσω en πτήσσω,, verschrikken, en πτώξ͵ schuw; δ) dat ep. en ion. dikwijls vormen voorkomen, die later werden samen- getrokken, als χρηίζω, att. χρῴζω, begeeren, βασιλήιος, βασιλῇος, att. βασιλεῖος, koninklijk, πατρώιος, att. πατρῷος, vaderlijk; δὴ dat zeer dikwijls verlengingen heb- ben plaats gehad door uitstooting of verplaatsing van medeklinkers, b.v. *yvopa, οὔνομα, ὄνομα, naam, *yóvrara, γούνατα, γόνατα, knieën; d) dat de letterfi- guren, die de klanken voorstellen, slechts uitdrukken, wat later verondersteld werd met die klanken overeen te komen, dat men dus b.v. om de ep. en ion, uitspraak praissoo (met de fransche ai) uit te drukken zich beholpen heeft met πρήσσω, att. πράσσω, doen, te schrijven, zoo ook ion. rpöpu, att. τραῦμα, wond, ion. ὧν, att. οὖν, dus, enz. Hier volgt een overzicht, dat die veranderingen en wijzigingen in de uitspraak zal doen kennen. Ep. Ion. Att. Voorbeelden, ἢ É τάμνω,, snijden, τράπω,, wenden. slechts in λάξομαι, ik zal verkrijgen, μεσαμβρίη, middag, en ἀμφισβατέω, betwisten. & slechts in dppwòéw, vreezen, 'Arpeid-ao, -tw, van den Atride. slechts in αἰεί, altijd, αἰετός, adelaar, καίω, branden, κλαίω, weenen, en in -aín, als ἐλαίη, olijf boom. aise, och of! αἱ, indien. épanv, mannelijk, τέσσερες, vier. VERANDERINGEN IN DE KLINKERS.’ ᾧ 8, ᾧ 3. VERANDERINGEN IN DE KLINKERS. 1) In de uitspraak gaat somtijds een klinker tússchen twee me- deklinkers verloren; deze uitstooting heet syncöpe, b.v. πατρός, Voorbeelden. slechts in ἐς, naar, ἔσω, binnen, κρέσσων, sterker , μέζων, grooter, de fem. op eà van adi. op vc, alle vormen van δείκνυμι, toonen, waar de e door twee medeklinkers ge- volgd wordt, ἔργω, verhinderen, ἔωϑα gewoon zijn, en eenige proparoxytona op coc, b.v. ἐπιτήδεος, geschikt. ξεῖνος, vreemdeling, eipwréw, vragen. ϑώρηξ, borstharnas, τριήκοντα, dertig, πρήσσω, doen, ἱερή , heilig. ἠνεμόεις, winderig, de adi, op -πλήσιος (een veelvoud be- teekenend). Φϑιῆτις, het land van Phthia. Pnidtoc, gemakkelijk, Θρηική, Thracië. in alle att. paroxytona en properispomena op «toc , eía en εἴον, behalve in eenige eigennamen, als Δαρεῖος, Darius, κληίς, sleutel, vpnilw, begeeren. vijve, schip, ypijve, oude vrouw. ἱστίη, haard, ἐπίστιος, bij den haard. ἴκελος, gelijk. ἰϑύνω,, rechten, ἰϑύς, recht. mvo , adem. νοῦσος, ziekte, μοῦνος, alleen , οὖρος, berg. τρῶμα, wond, ϑῶμα, wonder, Süroc , zetel. πτώσσω.,, verschrikken, ὧν, dus. we wt ῳ πατρώιος, vaderlijk. In het ep. wordt bovendien de ε verdubbeld in ἐείκοσι, twintig, ëedva, bruidsge- schenken en ἐέλδομαι, verlangen, e.a. Verder wordt gevonden ἕτἄρος voor ἑταῖρος, makker, βόλομαι voor βούλομαι, willen, ἠέλιος voor ἥλιος, zon, enz,, meestal vormen, die om de maat aldus gewijzigd zijn. Somtijds wordt, vooral in het ép., ook aan het begin van een woord een klinker weggelaten ; dit heet aphaerësis; b.v. ἀστεροπή en orepomú), bliksem, ἐκεῖνος en κεῖνος, gene, ἔβαλεν en βάλεν, hij trof, ὀδύρομαι en δύρομαι, weeklagen. In het ep. en ion. wordt de samentrekking dikwijls nagelaten, ἃ, ἱ, de bestand- deeler van den lateren tweeklank worden nog naast elkandér uitgesproken; eo wordt somtijds tot ev samengetrokken, Ὁ v. μεῦ, van mij, ἐκάλευν, ik noemde. In het ion. trekt op ook tot w samen in ὀγδώκοντα, tachtig, βωϑέειν, helpen, βῶσαι, schreeuwen, en νῶσαι, denken. In het ep. vindt men deze samentrekking ook in vormen als ἀγνώσασκε,, hij gist niet, enz. Dat vormen als ἀγαϑοέργος, weldoend, nog niet samengetrokken zijn, is te verklaren door den invloed der #, *áyaSorépyoc. In het ep. vindt men in plaats van samentrekkingen dikwijls vormen, waarin de klinkers nog slechts geassimileerd zijn, Ὁ, γ. φάος == φόως = φῶς, licht, pevor- νάω ΞΞ μενοινώω —= μενοινῶ, verlangen, ἡβάοντες = " ἡβόοντες = ἡβώοντες ΞΞ ἡβῶντες, jeugdig, "φαένϑην = φαάνϑην ΞΞ φάνϑην, ik verscheen, "κρέηνον ΞΞ κρήηνον == κρῆνον van "κρεαίνω —= κραίνω, vervullen, enz. - ᾧ 8. VERANDERINGEN IN DE KLINKERS, van den vader, voor sratfpoc. De omzetting van een klinker tus- schen twee medeklinkers heet metathëésis, b.v. ἔτδρακτον, ik zag, van den stam δερκ. AANM. Somtijds spreekt men na de syncope tusschen de medeklinkers onwíillekeu- rig een hulpconsonant uit, b.v. ἀνδρός, van den man, voor " ἀν(έ)ρος, μεσημ- Bpia, middag, voor "μεσημ(ε)ρία, γαμβρός, schoonzoon, voor *yam(e)póc. 2) Wanneer in hetzelfde woord twee of drie klinkers naast elkander staan, smelten zij in veel gevallen, door samentrekking, contractie, tot een langen klinker of tweeklank samen, b.v. *deSAoc, wedstrijd, wordt ἄϑλος, ὃ ἀοιδή. lied, ὠδή. De samentrekking is over het algemeen aan de volgende vier wetten gebonden: a) twee in klank gelijke klinkers veranderen in den met hen overeenkomenden langen klank (aa = ἃ, ow = wen = ἢ, tE = ἡ Of ει, οο = ov); 5) korte klinkers gaan in den volgenden tweeklank verloren, als de eerste klin- ker van den tweeklank gelijksoortig is met den voorgaanden klinker (aat = at, ag ἘΞ U, EEL ZE, EZ = Ὁ. OOt ΞΞ Ot, OOV ΞΞ OV, OP = W); c) als een Aklank een Eklank ontmoet, maakt de tweede in volgorde zich eerst gelijk aan den eerste, waarna de samentrekking plaats heeft volgens a en ὖ (ae = αα ἘΞ 8, ay Ξ al ZE, ge == ats μὲ Of Tea Sk, ay == αᾳ ΞΞ ᾳ, Ea = ἢ (οἱ = δ), ear = EU = εἰ Of = fp, nat = ἤει = 9); d) de doffe Oklank maakt eerst den meer helderen A- of Eklank aan zich gelijk ; samentrekking volgt uit a en 5 (aw == ow = w, aov ΞΞ oov = ow = ὠ, ao do = wo = ow ΞΞ W, AOL ΞΞ OOt ΞΞ OP ΞΞ ῳ, EW ZOW ΞΞω, EOV ΞΞ οοὐ OV, ΞΞΞ 00 ΞΞ OU, EOL ΞΞ OOL ΞΞ Ot, NO ΞΞ WO ΞΞ W‚, NOU ΞΞ WOU ΞΞ ww ΞΞ ὠ, od ΞΞ wo ΞΞ W, 0E -ΞΞ 00 == OU, ON ΞΞ OW ΞΞ ὠς, OEL ΞΞ OOL ΞΞ OL, ΟἹ —= OOL == Ot, op = οῳ = φ) AANM. Dat in c) ea tot ἡ en eat tot ῳ samengetrokken is berust op het beginsel, dat de tusschen e en a uitgevallen sibilans « verlenging van de voorgaande e had bewerkt. Zoo is in d) ook ao eerst tot Zo verlengd door het uitvallen van den sibilans j. Uit «ov ontstaat eerst oov en door volkomen assimilatie ow == W. ᾿ De voorbeelden der samentrekking leert men het best uit de buiging. Over het accent zie $ 8, 10. 9) Het samentreffen van een klinker als eindlettergreep van het eene woord met een andere als beginlettergreep van een volgend woord heet hiatus. De hiatus wordt vermeden door de plaatsing der woorden, door elisie of door crasis. ‚4, De elisie, d.i. de uitstooting van een korten eindklinker, waarvan het teeken de apoströphus (’) is, heeft plaats: In het ep. is de hiatus geoorloofd: a) na de klinkers « en v, en na de ao en oto- van den gen. sing; 5) als de beide woorden door caesuur of interpunctie gescheiden zijn; δὴ als de eindklinker lang ís en in arsi staat; d) als een lange eiadklinker voor een volgende in thesi verkort wordt; δ) als de laatste klinker van het eerste woord reeds geëlideerd is, Voorbeelden: a) παιδὶ ὄπασσεν, — “ ” | — “7, hij gaf aan VERANDERINGEN IN DE KLINKERS. ᾧ 8, a) bij alle tweelettergrepige voorzetsels, behalve bij περί, over, en äypten μέχρι, tot aan, Ὁ v. ὑπ᾽ ἀνθρώπου, door een mensch, voor ὑπὸ ἀνϑρώπου. Ook in samen- stellingen geschiedt dit, maar dan wordt de apostrophus niet geschreven, b.v. ἀπέχειν, afhouden, voor " ἀποέχειν; ὶ δὴ) bij vele op een korten klinker uitgaande partikels, Ὁ. v. ἅμα, tegelijk, ἄρα, het lat. num, ἄρα, dus, ἵνα, opdat, ἀλλά. maar, δέ, nu, τέ, en, ὥστε, zoodat, τότε, toen (tum), ὅτε, toen (quum), ért, nog, οὐκέτι, niet meer; maar nooit bij ὅτι, omdat; ce) in de buiging heeft dikwijls ook elisie plaats, voornamelijk van den onzijdigen uitgang ä; verder bij dichters ook van de ï van den dat. sing. en plur. (het eerste echter hoogst zelden), en zelfs van at vooral. in de uitgangen pat en rat in de ver- voeging, en ot van μοί, aan mij, en σοί, aan u. Nooit mogen geëlideerd worden de korte v, noch a, « en o in eenlettergrepige woorden. Over het accent bij elisie zie $ 9, 7, den 8, ὅ. 5) De crasis is de vereeniging van den eindklinker van het eene met den begin- ‚ klinker van het volgende woord, waarvan het teeken de corönis (*) is, Zij heeft hoofdzakelijk plaats: a) bij het lidwoord; δὴ bij de partikels καί, en‚ roi, voorwaar, met zijne samenstellingen, en ὦ, 0; ce) bij het voorzetsel πρό, voor, vóor ε en o; d) bij het pers. γῆν. ἐγώ, ik, en de twee vormen yan het betr. vaw. ὅ, dat, en ἅ, die, De crasis heeft gewoonlijk plaats volgens de regels der samentrekking , maar de klank der klinkers en tweeklanken van het lidw. gaat voor de a geheel verloren, zoodat alleen de lengte van de a het kenmerk der crasis is, b. v. ἅνϑρωπος(α), de mensch, voor ὁ ἄνϑρωπος en ἡ ἄνϑρωπος, rävòpe, de beide mannen, voor τὼ ἄνδρε, τἀδελφῷ, aan den broeder, voor τῷ ἀδελφῷ. De « van het eerste woord verdwijnt bij crasis altijd, terwijl die van het tweede blijft, b.v. κάπειτα, en daarna, voor καὶ ἔπειτα, maar κατα voor καὶ εἶτα, en daarna. zijn zoon; 5) ᾿Ολύμπιε' οὔ νύ τ᾽ ᾿Οδυσσεύς, «’ Jm | WW | — —, Olympier ! maar niet Odysseus; 6) ἀντιϑέῳ ᾽Οδυσῆι, — er | =, aan den goddelijken O.; 4) οἴκοι ἔσαν, — | 4, zij waren tehuis ; €) ἄλγε᾽ ἔδωκεν, — wf — ὦ, smart gaf hij. Slechts schijnbaar is de hiatus voor die woorden, welke een sibilans (F, 7, σὴ hebben verloren, Eene bijzondere elisie, onder den naam van apocöpe, is het wegvallen van klin- kers vóor medeklinkers, b. v. *Séd(t), ϑές, plaats, mpór(t), πρός, naar. In het ep. heeft dit zeef dikwijls plaats met den korten eindklinker van ἄρα, dus, παρά, bij, ἀνά, over, en κατά, op; de v van ἄν verandert dan voor een min u, voor À en = in A en .., ἂμ πέδιον, in de vlakte, ἀλλύω, oplossen, αὐέρυσαν = ἀξξέρυσαν., zij trokken terug; de r van κάτ wordt gelijk aan den volgenden mede- klinker, b.v κὰπ πέδιον, over de vlakte, κάλλιπε, hij verliet; in κάκτανε, hij doodde, is de r uitgevallen. Ook in het ion. heeft elisie plaats, maar hoofdzakelijk bij de tweelettergrepige voorzz., behalve bij περί, over; verder bij ἅμα, tegelijk, ἀλλά, maar, δέ, maar, οὐδέ en μηδέ, ook niet, τέ, en, γέ, toch. Crasis ís in het ep. zeldzaam; in het ion. vindt men buiten de ook in het att. ge- bruikelijke nog vormen als ὡνήρ, de man, ὥνϑρωπος,, de mensch, ὦλλοι, de ande- ren, τὥγαλμα, het beeld, οὕτερος, de ander; verder ἐμεωυτοῦ, van mij zelf, enz. uit ἐμέο αὐτοῦ, enz., ook ωὑτός, τωὐτό, dezelfde, uit ὁ αὐτός, τὸ αὐτό. SPIRITUS ASPER ἘΝ LENIS, In ἕτερος verandert bij crasis de ε altijd in ἃ, dus ἅτερος voor ὁ ἕτερος, de ander. Over de 8. van ϑάτερον, vgl. ὁ 6, Ἐ, 9. Wanneer coronis en spiritus op denzelfden klinker zouden moeten staan, laat men de eerste weg, bv. ἁνήρ, de man, voor ὁ ἀνήρ. Over het accent bij crasis zie $9,8,c. ; 6) Slechts in de uitspraak, niet in het schrift, wordt bij dichters een lange eind- klinker van het eene met den beginklinker van het volgende woord samengetrokken ; dit noemt men synizêsis, b.v. μὴ ἄλλοι, opdat niet anderen. In het midden der woorden heeft dit niet alleen bij dichters plaats, maar slechts dan als de eerste klinker kort is, b.v, πόλεως, van de stad. ᾧ 4. SPIRITUS ASPER EN LENIS. 1) ledere klinker, waarmede een lettergreep begint, wordt met een uitstooting van den adem achter uit de keel of zonder deze, di. met οὗ zonder 4, uitgesproken; de eerste lettergreep van een woord, dat met een klinker begint, wordt tot aanduiding hiervan met een teeken voorzien. Het eerste heet spiritus asper, het tweede spiritus lenis, b.v. ἱστορία. navorsching, ἀστρονομία, sterrekunst. De v heeft in het attisch aan het begin van een woord altijd den spiritus asper. AANM. 1. Hoewel de spiritus nooit in het midden van samengestelde woorden wordt geschreven, moet er in de uitspraak toch wel degelijk onderscheid gemaakt worden tusschen συν-εἴλοχα, ik heb verzameld, en συν ἑστάναι, bijeenstaan. AANM, 2. Bij klein schrift staat de spiritus op, bij groot schrift echter vóor den klinker, b.v. ᾿Αϑῆναι; bij tweeklanken, behalve bij iota subscr. en adser., altijd op den tweeden klinker, bv. Εὐρώπη, εὕρηκα, ik heb gevon- den, maar ὠδή, lied, “Ans. Men vindt bij groot schrift de teekens ook wel op den klinker. 2) De p aan het begin van een lettergreep wordt altijd achter uit de keel uitgesproken en wordt daarom altijd met den spiritus asper voorzien, b.v. ῥήτωρ, redenaar, Ῥόδος, Rhodus. Daarom krijgt bij een dubbele o de eerste een spiritus lenis, de tweede een asper, b.v. Πύῤῥος, Pyrrhus; men schrijft echter ook wel Πύρρος. ---....... De spir. lenis van het ep. en ion. is in het att. dikwijls in een spir. asper verân- derd, b.v. ἠώς, ἕως, dageraad, οὖρος, ὅρος, grens, ἄγος, äyoc, bloedschuld. ν ως, Sn ne ee Ὁ . . " MEDEKLINKERS, $ 5. MEDEKLINKERS. 1) De medeklinkers zijn enkelvoudige of samengestelde. 2) Naar het spraakorgaan, waarmede de enkelvoudige mede- klinkers worden uitgesproken, verdeelt men ze in drie soorten : a) lipklanken (labiales): mr, 3, φ, u; 6) keelklanken (gutturales): «, Ys X en y vóor de keel- klanken, vgl. ὃ 1, 2, e; c) tongklanken (linguales): τι 8, ὃ. A, v‚ o, σ. AANM. De ῥ aan het begin van een woord is meer als een keelklank te be- schouwen (vgl. $ 4, 2). 3) Naar den korteren of langeren duur in de uitspraak worden de medeklinkers onderscheiden in stomme (mutae) en halfklin- kers (semivocales). 4) De stomme medeklinkers zijn : a) π β φ (Il klanken); b) Ύ χ (K klanken); €) τ ὃ ΝῚ (T klanken). Naar de kracht van uitspraak zijn deze deels hard, deels zacht, deels geadspireerd; vandaar weder drie klassen: a) harde (tenues) π K Tj 6) zachte (mediae) MERE: SGEB σὴ) geadspireerde (adspiratae) & x 5. In het ep. vindt men dikwijls een medeklinker aan het begin van een woord weg- gelaten, zoo vindt men ala naast γαῖα, aarde, αἰψηρός naast λαιψηρός, snel, εἴβω naast λείβω, gieten, enz. In het ion. vindt men voor de latere att. v in πλεύμων, long, att, πνεύμων. Tot in het nieuw-att., waar alleen σύν gebruikt wordt, wisselt ξύν af met σύν, met; zoo is διξός, dubbel, τριξός, drievoudig. ion., δισσός, τρισσός daarentegen att. De po van de oudste taal werd in het nieuw-att, door pp vervangen, Ὁ. v. ϑάρσος, Sáppas, moed; σ werd daar aan het begin van eenige vormen τ, b.v. σήμερον, Tú) pepov, heden. In.het ion. vindt men nog e voor de latere ar (labialismus) in de vrag., onbep. en onbep. betr. of af hank. vr. vnw. en bijw. , als κοῖος ; hoedanig? ὁκόσος, hoeveel ook, rot; waarheen? kóre; wanneer ? οὔκοτε, nooit, οὔκω, nog niet, enz. In het ep. en bij dichters vindt men de arr in πτόλις, stad, πτόλεμος, oorlog, met hun composita en derivata nog; later, en ook reeds daar, werd zij verzwakt tot zr, dus πόλις, πόλεμος. δ 6. VERANDERINGEN IN DE MEDEKLINKERS. ö) De halfklinkers zijn Δ, μ, v, op en y νόον de keelklan- ken (vloeiende, liquidae) en de σ (sisletter, sibilans). AANM. De f behoort tot de labiales, de j tot de gutturales; beiden zijn half- klinkers, en wel sibilantes. OVERZICHT. gutturales linguales tenues y mediae uoyuer dy LL usus δι ὃ 3 X adspiratae | y (vóor gutturales) liquidae Work eht semivocâles λ,ρ liquidae (£) σ sibilantes 6) De dubbele medeklinkers 4 τ ma, ἕ = ko en ζ -- δ (δ 2) behooren wat hun eerste bestanddeel betreft tot de mutae, voor hun tweede tot de semivocales. Vgl. $ 6, C, 4. AANM. Ook de vereeniging van andere medeklinkers wordt somtijds door éene figuur uitgedrukt, b.v. or door s, enz, ᾧ 6. VERANDERINGEN IN DE MEDEKLINKERS. À. Samenkomst van mutae. 1) Wanneer een m- of k klank voor een τ klank komt, moet de eerste de kracht van uitspraak van den laatste aannemen, dus: Br en pr worden ar yr en xr worden «r πὸ ᾽ ᾽» βὸ κὸ 2) xò DD) yò ’ EN BS ᾽» PS ΚΙ» yo » Xx b.v. *yoápònv, al schrijvend, wordt yoáf3ènv, *Aeyróc, gezegd, λεκτός. AaNM. Het voorz, ἐκ == ἐξ: uit, blijft ín alle samenstellingen voor medeklin- kers eerstgenoemden vorm behouden. 2) Om hoorbaar te worden gaat een τ klank voor een r klank 12 | VERANDERINGEN IN DE MEDEKLINKERS. ᾧ 6, in σ over, b.v. *meg-Sijvar, overreed zijn, wordt πεισθῆναι. Voor de « wordt hij uitgestooten, dus ὃ πέπειϑ-κα, ik heb overreed, wordt πέπεικα. B. Mutae voor μ- 8) Voor u gaan π᾿ klanken in μ, κ klanken in γ, r klanken in σ over, b.v. % γράφ-μα, letter, wordt γράμμα, % διωκ-μός, vervol- ging, διωγμός. ὃ πέπειϑ-μαι, ik ben overreed, πέπεισμαι. AANM. Wanneer yy en (een srkhlank met μὴ μμ door pw worden gevolgd, wordt éen y of μ uitgestooten, dus ἔσφιγμαι voor "ἔσφιγγμαι, ik word geworgd, κέκαμμαι voor *rérapppat, ik word gebogen. C. Mutae voor o. 4) Voor den harden sisklank σ kan slechts een harde muta staan; (3 en p veranderen dus voor σ in m, en y en ink. Voor ma schrijft men #, en ko is E (vgl. $ δ, 6); b.v. * γράφ-σω, ik zal schrijven, * yoám-aw, γράψω. ἄγ-σω, ik zal leiden, *är-ow, ἄξω. 5) Een enkele rklank voor σ valt weg, b.v. ἔσώματ-σιν, aan de lichamen , wordt σώμασιν. D. ν en vr voor andere medeklinkers. 6) Voor o valt ν weg, b.v. ὃ λιμέν-σιν, aan de havens, wordt λιμέσιν. AANM. In eenige buigings- en afleidingsuitgangen blijft echter de » behouden, b.v.’ πέφανσαι, gij hebt geschenen, περίρρανσις, besprenkeling; somtijds heeft hier schadeloosstelling, vgl. 7), plaats, doch dit wordt in ieder bijzon- der geval opgegeven. 1) Voor a valt vr (ook νϑ en vò) weg, maar met schadeloos- stelling, ἃ. 1. de verloren lengte door positie (vgl. $ 7, 4) wordt teruggegeven door lengte van nature; e wordt in dit geval verlengd ἰοῦ εἰ. ο tot ov, atota, { tot τ en v tot v, b.v. “omévò-ow, ik zal plen- gen, wordt σπείσω, ὃ Àéovr-ouv , aan de leeuwen, λέουσιν, * ἱμάντ- σιν(α), aan de riemen, ἱμᾶσιν, ὃ δεικνύντ-ς(ὕ). aantoonend, δεικνύς (υ). Aan. Bij den dat. plur. van de âdiectiva op -εἰς heeft deze schadeloosstelling slechts schijnbaar niet plaats; χαρίεις, lieflijk, heeft daar niet " χαρίεισι» voor “xapievr-ouv, maar χαρίεσιν voor *yapierauw (vgl. ᾧ 21, 4, A. 2). 8) Voor rklanken verandert v in μ, voor gklanken in den keelklank y; voor τ klanken blijft zij onveranderd; voor de liquidae In het ep. en ion, vindt men de rklanken voor pu onveranderd, b‚v. κεκορυϑμένος, uitgerust, ἴδμεν, wij weten, ὀδμή. geur. In het att. ook in de woordafleiding, bv. σταϑμός, standplaats, πορϑμός, veer, ῥυθμός, maat, ἀριϑμός, getal. In het ep. assimileert de rklank zich dikwijls met de volgende σ, Ὁ ν, moast, aan de voeten, ὡπλίσσατο, hij wapende zich, voor "ποδ-σί, "ὠὡπλίδ-σατο. δ 6. VERANDERINGEN IN DE MEDEKLINKERS. λ en p wordt zij aan dezen gelijk, geassimileerd; b.v. ἔἐν-βάλ- λειν, inwerpen, wordt ἐμβάλλειν, “ovv-kakciv, samenroepen, % συγκαλεῖν. ἐν-τείνειν 5 inspannen, blijft ἐντείνειν ; ὃ συν-λέγειν.. verzamelen, en ὃ συν-ρεῖν . samenstroomen, worden συλλέγειν en συρρεῖν. N Aarm Het voorz. ἐν, in, blijft voor p,‚, σ en Z onveranderd. Het voorz. σύν, met, verandert zijn v voor een enkele σ in σ, maar verliest haar voor σ᾽ met een volgenden medeklinker , b.v. êv-purreiv , inwerpen, oúo-otroc, dischgenoot, σύ-στημα, samenstel, ov-lijv, samenleven,. E. De adsprratae. 9) De tenuis, waarmede een woord eindigt, moet bij elisie in de verwante adspirata overgaan, als het volgende woord met een spiritus asper begint. Deze regel geldt ook voor de samenstel- ling; b.v. “ἢ ὑπ᾿ ἡμῶν, door ons, wordt ὑφ᾽ uwv, ἃ οὐκ οὗτος. deze niet, οὐχ οὗτος ; uit κατά en ἦμαι stelt men samen káS-nuat, ik zit, uit ἑπτά en ἡμέρα eerst ἢ ἑπϑ-ήμερος en dan volgens regel 1) ἑφϑήμεροξ , van zeven dagen. - AANM. Dit is ook de reden waarom in rapárrw, verschrikken, na crasis de τ ᾿ τὰ . L voor de £ in > veranderd is, dus Spärr 10) " In eenige gevallen mogen twee onmiddellijk op elkander volgende lettergrepen niet met adspiratae beginnen. a) Bij de reduplicatie verandert de eerste adspirata in haar verwante tenuis, b.v. Ἐφε-φίληκα, ik heb bemind, wordt πεφίληκα, Ἐϑίσϑημι, ik plaats, τίϑημι. δὴ) In de verba τίϑημι, ik plaats, en Súw, ik offer , verandert in den aoristus I pass. de $ van den stam in τ, als ἐτέϑην eù êrödnv voor Ἐξ ϑέ-ϑην en ᾿ἐ-ϑύ-ϑην, c) In den imperat, van den aor. 1 pass. wordt daarentegen de & van den uitgang S in r veranderd, b.v. ἔλύϑη-ϑι, word bevrijd, wordt λύϑητι. AANM. Om dezelfde reden is het fut, van ἔχω, ik heb, ἕξω, daar de stam geweest is. ad ἐχ 11) Eenlettergrepige met τ beginnende en op φ οὗ χ uitgaande stammen werpen de adspiratie, als zij op het einde van den stam verdwijnt, op de 7 in het begin van het woord terug, zoodat deze S wordt; zij zijn: --..-.. mn -... In bet ion. vindt men nog βάϑρακος, kikvorsch, κύϑρος, pot, κιϑών, kleed, ἐνθαῦτα, aldaar, en èvSeürev, vandaar, voor de latere att. vormen βάτραχος, χύτρος, χιτών, ἐνταῦϑα en ἐντεῦϑεν. Behalve deze omwisseling van tenuis en adspirata vindt men nog de klankverwante tenuis in Òéropat, aannemen, οὐκί (ook ep), niet, αὖτις (ook ep), wederom, in plaats waarvan later de adspirata in zwang gekomen is (δέχομαι, οὐχί, αὖϑις). De tenuis bij elisie en in samenstelling wordt voor de volgende áspiratie niet geadspireerd, bv. Κράτιππος, ἐπίστημι, overplaatsen, ἀπ’ οὗ, van wien; zoo ook nooit de κ van οὐκ. Vandaar heeft men zelfs in het att. vormen als ἐπίσταμαι, ik weet, λεύκιππος, met witte paarden, enz. Gree - ἘΣ EESTE EER οςς ---- Ὥρα ἐσθ τ». ΕΣ τ ΘΗ, Ea we re weren na rv GE REI 4. “τ πὶ en 14 | VERANDERINGEN IN DE MEDEKLINKERS. ᾧ 6. stam roux, haar, gen. sing. τριχός, maar dat. pl. ϑριξίν en nom. sing. Sotë; rax, snel, nom. sing. ταχύς, maar compar. Sáoowv(a); rap, begraven, aor. pass, ταφῆναι, maar praes. ϑάπτω ; rptp, opvoeden, praes. τρέφω, > fut. ϑρέψω; τρὲέχ, loopen, » τρέχω, » ᾿ ϑρέξομαι; τυφ-, berooken, » τύφω » ϑύψω; τρυφ-, verwijfd maken, subst. τρυφή, weelde, maar » ϑρύψω. AANM. In den δου. d, het fut. 1 en den infin. perf. pass. krijgt bij uitzondering de eerste lettergreep van deze stammen ook de adspirata, b.v. ϑρυφϑήσομαι, ik zal verwijfd worden, τεϑάφϑαι, begraven zijn. 12) Twee adspiratae van dezelfde soort worden niet naast elkan- der geschreven; maar wanneer de adspirata als het ware tot beide lettergrepen behoort (zooals bij ons de c4 in Lochem, Mechelen), vervangt men het eerste gedeelte der adspirata door de tenuis, b.v. Zarpú, Βάκχος; ᾿Ατϑίς. 13) De geadspireerde p wordt steeds verdubbeld, wanneer zij in hetzelfde woord door buiging of samenstelling een korten klinker voor zich krijgt, b.v. Eopeov, ik stroomde, voor “é-peov, ἐπίρρημα, bijwoord, uit ἐπί en ῥῆμα. F. Uitstooting van de o. 14) Voor a valt in de buigingsuitgangen a altijd weg, b.v. ἃ γένεσ-σιν , aan de geslachten, wordt γένεσιν. 15) Tusschen twee medeklinkers wordt de σ altijd uitgestooten, b.v, *re-róx- σϑαι, geslagen zijn, wordt "κεκόπϑαι en volgens regel 1) κεκόφϑαι. 16) Tusschen twee klinkers wordt de σ zeer dikwijls uitgestoo- ten, b.v. *yéveo-oc, van het geslacht, wordt *yéveoc, γένους ; %raudebeoar, gij wordt opgevoed, ὃ παιδεύεαι, παιδεύει. AANM. De beide andere sisklanken « en j worden tusschen twee klinkers altijd uitgestooten, G. De eindmedeklankers. 17) Geen grieksch woord gaat op een anderen medeklinker uit dan op een der semivocales ν, p, a (E, ψ). Ep. en ion. ook st. rap, zich verbazen, aor. act. rapeiv, maar perf. τέϑηπα. In het ep. worden behalve de p ook de andere liquidae verdubbeld, waarschijn- lijk ten gevolge van het wegvallen van een sisklank, Ὁ. ν. ἔννεον, ik zwom, ἔμμορα, ik verkreeg, ἔλλαβε, hij nam, ἔμμαϑε, hij leerde. Ook met den sisklank zelf heeft dit plaats, b.v. Eooeve, hij verjoeg, péoooc, midden, en met de tenues π, κ, στ, b. v. ὕπποσα, hoeveel ook, πελέκκησεν, hij hieuw, ὅττι, alwat. Ep. wordt de σ voor met σ beginnende buigingsuitgangen dikwijls nog niet uitge- stooten, b.v. τέκεσ -σιν, aan kinderen. $ 7. | QUANTITEIT. 15 AANM, Schijnbaar uitgezonderd zijn οὐκ en οὐχ, niet, voor het oorspr. οὐκί, ‚ οὐχί, later où, en ἐκ voor “ἐκς, ἐξ, uit, zie regel 20). 18) Wanneer een stam op een anderen medeklinker uitgaat , werpt hij dezen bij zijn wording tot woord in den regel weg, of hij neemt een anderen medeklinker aan, b.v. stam owpar, lichaam, wordt nomin. σῶμα, stam yuvatk, VOUW, wordt vocat. γύναι. stam γαλακτ, melk, wordt nom. γάλα, stam pwr, licht, wordt nom. φῶς. 19) Zekere buigingsvormen en eenige weinige andere woorden hebben tot uitgang een bewegelijke v (ν ἐφελκυστόν) ; die wegvalt, wanneer het volgende woord met een medeklinker begint. De v ἐφελκυστόν komt voor : a) in den dat. plur. op ovl»); b) inde plaatsbepalingen op σι(ν). b.v. ᾿Αϑήνησι(ν) , te Athene; €) in de 3de personen sing. op elv) ; d) in de 3de » » en plur. op σι(ν)ὴ en in ἐστί(ν), hij is; δὴ) in den 3den pers. sing. van het plgpfctum op eel»); f) in de woorden εἴκοσι(ν), twintig ‚…zrépüci(v), in ’t vorige jaar, παντάπᾶσι(ν), geheelenal, en de vormen met de ἔ demonstr., die op -σέ(ν) uitgaan, bv. oùroot(w), deze hier, Aanm. Dichters hebben vrijheid de v ἐφελκυστόν ook voor medeklinkers te behou- den; bij hen komt ook voor: νύ(»), nu, γνόσφι(ν), verwijderd, πρόσϑε(ν), ἔμπροσϑε(ν), voorheen. 20) Het voorz. ἐξ, uit, wordt in en buiten samenstelling voor medeklinkers ἐκ zoo ook voor klinkers met den spir. lenis οὐκ, niet, voor klinkers (niet voor ὁ) met den spir. asper οὐχ, voor medeklinkers où. In oĳrw(c), aldus, valt de σ voor medeklinkers geregeld weg. $ 7. QUANTITEIT. 1) De lengte of kortheid, d.i. de tijdmaat, de qguantiteit, hangt deels af van de natuur der klinkers (vgl. $ 2, 1), deels van de plaatsing van medeklinkers, positio. In het ion. wordt geen ν ἐφελκυστόν gebezigd; oörw, niet οὕτως, ook voor klinkers, In het ep. zijn vele verlengingen te verklaren door het wegvallen van medeklin- kers, Ὁ. v. ταῦτα κατὰ μοῖραν κατέλεξας, — “| —— ||, dit hebt gij naar behooren gezegd, ὄρεα νιφόεντα, “||, besneeuwde bergen, κατὰ ῥόον “| —“““, volgens den stroom, in welke voorbeelden de o is weggeval- len, ἡμεῖς δὲ δείσαντες, --- — | — —| — “,en wij vreezende, voor ἡμεῖς δὲ δΕείσαντες. Muta cum liquida maakt in het ep. alleen dan geen positie als het woord door de verlenging in het vers onmogelijk was geweest, b. v. τειχεσϊπλῆτα, muurbestormer , EE REET A ere Ὁ της rs Eon avast Ei Een LE ’ 16 TOONTEEKENS. ᾧ 8. 2) Van nature kort is iedere lettergreep, die een korten klinker bevat, b.v. yéyóva, ik ben geboren. 8) Van nature lang is iedere lettergreep, die een langen klinker of tweeklank bevat, b.v. Aúyw, ik houd op, víkauc(t), aan de over- winningen. Aanm. B. De eindlettergrepen at en ot zijn als zuivere buigingsuitgangen (behalve in den optativus en in οἴκοι, tehuis) voor het accent kort, dus χῶραι, de landen, ἄνϑρωποι, de menschen. Aanme, B. Een door samentrekking ontstane klinker is altijd lang, b.v. ἐτίμα, hij eerde, uit " ἐτίμαξ. 4) Een korte klinker wordt, wanneer hij door twee of meer medeklinkers of een dubbelen medeklinker gevolgd wordt, onver- schillig of dit in hetzelfde of in twee woorden plaats heeft, wat den duur der uitspraak betreft, gelijk aan een lange, b.v. ἔστε, weest, τάξαι. scharen, τὸν φίλον, den vriend, τὰ κτήματα, de bezittin- gen, met door positie lange ἔ, á, ὃ en à. Aanm. 1. Deze regel geldt alleen “voor den duur der uitspraak (quantiteit), niet voor het accent; er is voor de uitspraak onderscheid tusschen τάξαι, scharen, met van nature korte à, en πρᾶξαι, doen, met van nature lange z, tusschen λέξω, ik zal zeggen, en λήξω, ik zal ophouden. AANM. 2, In de taal der tragici maakt muta met liquida niet altijd positie; men noemt deze daarom positio debilis. Bij de comicí daarentegen maakt muta cum liquida geen positie. Maar 3, γ, ὃ gevolgd door ἃ, μ, v maken den voorgaanden klinker altijd lang. ϑ ᾧ 8. TOONTEEKENS. 1) Im ieder woord wordt éene lettergreep met bijzondere ver- heffing van stem uitgesproken; in het grieksch wordt deze sterkere klemtoon uitgedrukt door een bijzonder teeken, dat boven den klinker der lettergreep staat. 2) a) Het teeken ’ beteekent den hoogen toon, den accentus acutus (ἡ ὀξεῖα, nam. προςῴῳδία). δὃ᾽ Het teeken “ beteekent den slependen toon, die verkregen of als de positie zou gemaakt zijn door twee medeklinkers in het volgende woord en de voorgaande lettergreep in thesi staat, Ὁ, v. τῆς δ᾽ ἄρα κλαιούσης, 4“ [af 4, van haar, die weende; maar in arsi is ook hier positie, b.v. ἑξείης δ᾽ ἕζοντο κατὰ κλισμούς, 4e | 4-4” | 2-|-, op een rij zaten zij op stoelen. Wanneer een woord met E of er met volgenden korten klinker begint, maken deze medeklinkers ook geen positie, Ὁ. v. καλέεσκε Σκαμάνδριον, “| ᾽ hij noemde hem Scamandrius. «-.------------ mn TOONTEEKENS. … 11 wordt door de stem eerst te verheffen en dan weder te doen dalen; men noemt hem accentus circumflexus (ἡ περισπωμένη). 3) De acutus kan op korte en lange, de circumflexus slechts op van nature lange lettergrepen staan. 