Het mikroskoop, deszelfs gebruik, geschiedenis en tegenwoordige toestand
De lucht, welke de mcestc tusschcncellige ruimteu en va- ten vult , vertoont zich , ten gevolgc van het groote verschil in brekend vermogen met dat van het omringende vocht , als zwartgekleurde streepen of grooterc zwarte massa’s van allcr- handen vorm en uitgebreidheid. Voor dc herkenning van bet eerste ontstaan dier tusschcncellige ruimlcn cn valcn is zulk 0NDERZ0EK VAN DEN VORM. 51 eenc tegcnwoordigheid van Incht daarin jurat van gewigt, dock op ecu later tijdperk , wannecr dezc zich reeds sterk ontwik- kcld liebbcn , wordt eene naauwkeurige waarneming eerst rao- gelijk,nadat de lucht daaruit op de cenc of andere wijzc ver- wijderd is. Het eenvoudigstc en nimmer falende middel be- staat daarin , dat men do gemaakle doorsneden cenige uren in uitgekookt water laat liggen. Verlangt men echter eene spoedigere vcrwijderiug van de lucht , dan kan men zich ook op andere wijzen helpen. Laat de aard van het weefsel zulks toe . dan is eene zachte klopping op het met water bevoch- tigd praeparaat door middel van het platte en smalle hecht van een scalpel vaak reeds voldoendc. Ook eene weeking van de doorsnede in sterken alkobol is bier aan le raden. Alleen bij jeugdige weefsels is dit middel minder gepast , uit hoofde van het coaguleren van het eiwit , waardoor de ondoorschij- nendheid venneerderd wordt. Waar de cellen talrijkc amylumkorrcls bevatten , die bij dc gcdeeltelijke doorsnijding dcr celsvanden zich in het omrin- gende vocht verspreiden , en daardoor dc duidelijkheid der waarneming bcnadeelen , moot men deze vrijo amylumkorrcls Irachten tc verwijderen , hetzij door hot praeparaat in water af tc spoelen , of , indien hot daartoe te dun is , het op ecu voorwerpplaatje te brengen , dit eenigzins schuins tc houden , cn cr dan water droppelsgewijs over en langs te laleu vloei- jen. Soinwijlen kan ook eene bevochtiging met verdunde minerale zuren of met de oplossingen van bijtende potasch of soda bier van dienst zijn. Door deze middclcn zwcllcn dc amylumkorrels zoo sterk op en wordeu zij daarbij zoo door ■ schijnend , dat zij ophouden ziglbaar le zijn. Doch tevens mod men nict vergeten , dat daardoor eenige veranderio gen in de celwauden zelve kunnen onlstaan. 4* 52 Al.GEMEENE GANG DES ONDEIUOEKv Wannecr men doorsncdcn vervaardigt van mclksap bcvat- tcndc planten , dan is liet uitvloeijende trocbele sap dikwerf zccr hinderlijk. Dc declljes, welke deze troebelheid le weeg brcn- gen , kunncn verwijderd worden door wceking in alkohol , en , waar zulks niet voldoende is , later in ether. Zekerdcr cn spoediger komt men echter lot het doel , indien men de doorsneden eerst dan vervaardigt , als de uitvloeijing van het sap eenigen tijd heeft aangehoudeu. Snijdt men het deel dan op eene weinig verwijderde plaats op nieuw door , dan gelukt het doorgaans eene nagenoeg zuivere snedevlakle tc vcrkrijgen. Doorsneden , vervaardigd van weefsels , welke veel vet bc- vatten , kunncn van de vrijgeworden vetdroppels grootendeels hevrijd worden door afspoeling met water. Wil men al het vet verwijderen , dan is eene uitlrekkiug met ether noodig , iets dat echter steeds veel tijd vordert , en alleen dan nutlig kan zijn , wanneer de hoeveelheid van het vet in de cellen, gelijk in soramige zaden, zoo groot is, dat cr de waarneming van anderc daarin bevatte deelen door belet wordt. 75. Om de zamenstellende deelen der plantenweefsels goed te leeren kennen , kan het somwijlcn uuttig zijn die deelen te isoleren. In de meeste gevallen is hun zamenhang echter te groot , dan dat dit door middel van uilpluizing met een paar naalden zoude kunnen geschieden , op de wijze die voor dicr- lijke weefsels gebruikelijk is. Somlijds echter komt de na- tuur ons hier te hulp , namelijk door de buitcnsle lagen , waardoor de celwandcn onderling tc zamenhangen , te doen ver* dwijnen. Dit geschiedt b. v. tijdens de rijpwording van velc vruchten, waar deze laag uit pectosc hestaat , die allengs in een der oplosbarc zelfstandighedcn , wclke tot dezelfdc reeks behooren , veranderd wordt. 0NDEKZ0EK VAN DEN VOUM. 85 Ook bij beginnendc rotting , inzonderheid die , wclke onder den naam van droogo rottiog bekend is , liccft men vaak gclegcnhcid de elementaire dcelen geisolcerd en overigens na- genoeg geheel onverauderd waar te nemen. Meestal echter moet men zijne toevlugt nemen tot kunsl- middelen , welke vvederom gewijzigd moeteri zijn naar gelang van den aard van het weefsel. Het cenvoudigste dier middclen bestaat daarin , dat men het weefsel met water kooke. Voor vele parenchymweefsels , uit groote dunvvandige cellen bestaande , is dit middei vol- doende. Het los vvorden der cellen wordt versneld door bij bet water eenig plantenzuur of een bijtend loogzout te voe- gen. De betrckkelijke hoeveelheid potasch of soda , die daar- loe vereischt wordt, laat zich niet voor alle gevallen aangeven. Naar male de verhoutiug van den celwand verder gevorderd is , zijn ook meer verzadigde oplossingen noodig. De cellu- lose wordt door deze behandeling met alkalieu niet aangetast, en kan later nog herkend worden door bijvoeging van iodium- liuctuur , doch de peclose en cutosc verdvvijnen. Bij verhoute weefsels voert ecne koking met salpetcrzuur , betzij alleen (B r o g n i a r t) of onder toevoeging van een weinig chloorzure potasch (S c b u 1 1 z) het snelsl lot het doel. Dunne doorsneden zijn daardoor binnen weinig seconden reeds zoo broo3 geworden , dat zij bij de minste aanraking uiteen vallen. Men stort daarom , nadat het vocht even in een kolfje gekookt heeft , dit met de daarin bevalte doorsneden over in eene mime hoeveelheid water , en vischt deze ver- volgens met een daarondcr geschovcn glasplaatje op,waarop dan de uilpluizing met een paar naalden geschieden kan. Bij deze behandeling heeft blijkbaar ecne oxydatic plants van de slof (culose) der buitenstc lagen , die de verhoute cellen aan u algemeene gang des onderzoeks. elkandcr vcrbindt. Men bemcrkt ecnc geringe opbruising in bet wecfsel , en zoodra doze bespcurd wordt , moet men de bewerking afbreken. Gcschicdt zulks op bet regie lijdstip , dan is hel maaksel dcr cclwanden weinig of niet veranderd , ofschoon de cellulose scheikundig is omgezel , en in pyroxy- line overgegaan. Ook zijn de cehvanden daarbij vecl zwakker licbtbrekend gevvorden. Overigens spreekt bet van zelf, dat waarnemingen aan zulke door sekeikundige hulpmiddelen geisoleerde cellen ver- i-igt , steeds gepaard behooren te gaan met eene beschouwing van de alleen met water bevochligde weefsels , dewijl men anderzins ligtelijk gevaar zoude loopeu van kunstvoortbrengse- len voor vverkelijk aanwezige bestanddeelen van bet voonverp aan te zien. Onderzoeic van de stof. 76. Om den aard der stoffen te Ic-eren kennen , welke de wanden der cellen of liunnen inhoud zamenstellen , dienen verscbillende scheikundige berkenningsmiddelcn , welke bij de weefsels gevoegd daarin zekere bekende veranderingen doen ontstaan. Reeds is in ecn vroeger gcdeclte van dit work uitvoerig over deze herkenningsmiddelen gehandeld , en de voorzorgen aangegeven , welke bij bun gebruik moeten wor- den in acht genomen. De volgende kortc optelling van de voornaamste mikrochemische berkcnuingsmiddelen , waarbij ik editor tcvens datgene zal vcrmclden, wat sedert bet versebij- nen van dit vroegere gcdeclte , door andcrcn is aanbcvolen cn door mij beproefd bevonden , moge dcrbalvc bier vol- doendc zijn. ONDERZOEK VAN DE ST OF. 55 77. Ter outdekking van cellulose wordt licl praeparaat op ccn glazcn voorvvcrpplaatjo met eene sterke iodiumlinctuui' doorlrokkcD. Men laat liet overtollige aan de lucht gehccl verdampen. Is het weefsel geheel droog geworden , cn voegt men er nu water bij , dan gebeurt het vaak, dal reeds daar- door de vvanden van vele celwanden eene blaauwe kleur aan- nemeu. Is zulks niet het geval , dan voegt men , bij ecu ander op gelijke wijze vooraf' met iodinmtinctuur doortrokken praeparaat , zwavelzuur verdund met | tot \ van zijn gewigt water. De concentratietoestand moet verschillend zijn , naar gelang van den verhontingstoestand dor celwanden (zie Dl. II. hi. 259). Tot helzelfde doel is ook door Schultz ecu mengscl aanbcvolen , bestaandc uit eene geconcentreerde oplossing van chlorziuk , waarbij men zooveel iodpolassiuin en iodium voegt , als de oplossing vermag op to ncraen. Ook hierdoor wordt de cellulose blaauw gekleurd. De aanwending van zwavel- zuur , ofschoon iets omslagtiger , werkt echler het zekerst. Men verlieze bij het gebruik dezer rcactieven niet uit bet oog , dat bet niet verschijnen der blaauwe klcuring nog geenszins bet steliige bewijs levcrt voor de al'wezigheid van cellulose. Zijn de celwanden uilerst dun , dan kan de door het zwavelzuur of bet chlorzink (1) te weeg gebragte scheikundigc omzelling zoo sncl zijn , dat de tusschenstaat van amyloid niet waarneembaar is. Wanneer daarentegen de celwanden zecr stork verhout zijn , dan kan de reaclic uit - blijven ten gevolgc van de overige tcvens in den cclwand voorhandene stoffen, die de cellulose inhullcn. In dit geval (1) Bar res will cn Rilliet hcbljen aangeloond , dat door chlorzink dc cellulose in suiker veranderd kan worden , even als door zwavelzuur (Journ, de Pharrn. et dc Cliimie 1052. T. XXI. p. 205). 5G ALGEMEENE GANG DES ONDEi’.ZOEKS, mocten dezc ccrst verwijdcrd wordcn door het wcefscl eenige oogenblikken te koken in cenc gcconcentrcerde oplossing van bijtende potasch. Hicrdoor wordt levens dc cellulose in amyloid veranderd , zoodat men nu, na uitwassching van dc potasch, door eukelc bijvoeging van iodiumtinctuur , of van cenc oplossing van iodium in iodpotassium , de blaauwc klcuring doet ontslaan. Peclose mag men in den celwand vermoeden , wanneer minerale zuren of bijtende alkalien daarin cene sterke zwel- ling doen ontstaan, of wanneer bij dc bebandeling met iodium en zvvavclzuur de blaanwe klcur bijzonder block is, of plaat- selijk geheel ontbreckt , zoodat sommige vvandgedeeltcn wit blijvcn. Zekerheid geeft bier eebter slechts de daarstelling van een der verschillende tot dezc reeks behoorende gelei- achlige zuren , op den bekenden scheikundigen wcg. Cut o sc onderscheidt zich van alle andere plantenstoffen , die aan de zamenstelling der celwanden deelnemen , door bet wederstand biedend vermogen aan geconcentreerd zwavclzuur. Dc tegenvvoordiglieid van proteine wordt lierkend , door dc gelc kleuring met salpeterzuur , dc zwarlaclitig violelte met zoutzuur (z. Dl. II. bl. 247) en de roodc, door suikcroplos- sing en zwavelzuur (z. Dl. III. bl. 487). Iu planteudeclen , die door iodiumtinctuur bijzonder slerk bruin gekleurd wor- den , mag men hare legenwoordigheid vermoeden , doch ccrst dc aanvvending der genoemdc reactieven , vooral van het ecr- stc , geeft hier zekerheid. Amylum wordt onldckt , door bijvoeging van iodiumtine- luur of van cene iodium houdendc iodpotassium -oplossing. Vetten kenmerken zich door huuneu droppclvorm , stork lichtbrekcnd vermogen , oplosbaarhcid in ether en huunc ver- zeeping door bijtende loogzoulen (verg. Dl. II. bl. 259). Ethcrischc oliccn en harsen worden voornamelijk herkend 0NDEUZ0EK VAN DE STOP. aan liunnc oplosbaarheid in terpenthijnolie cn kouden alko- hol. (DI. 11. bl. 261.) De verschillende looizuren kenmcrkcn zich door dc blaauw- nchtig zwartc , groene of graamvc klcuring , na bijvoeging ccncr oplossing van een ijzerdeuloxydzout. De tegenwoordigheid van gom , plant enslij in of suilccr , kan bezwaarlijk allcen op mikrochemischen weg worden aan- getoond. Ointrent de menigvnldige wijzen , welkc ter ont- dckking der laatstgenoemde slof kunncn gebezigd worden , vcrwijs ik naar Dl. 11. bl. 254 en DI. III. bl. 488. Waar kristallen in de cellen bevat zijn , kan hunne geaard- heid door den eeuigzius geoefenden waarucmer reeds aan hunne gedaanle worden kerkcnd. (Men zie hierover DI. II. bl. 250 en vcrv. , waar de kristallen van zuren wijnstceDzuren potasch , zwavelzureu talk , koolslofzuren kalk en oxalzurcn kalk beschrc- ven zijn , waarvan de afbeeldingcn op PI. II worden gevonden.) Eindelijk zij bier nog opgemerkt , dat ook bet onderzoek der vuurbeslendige bcstanddeeleu van de cclwandcn zich groo- tendecls op mikrochemischen weg laat volbrcngen , zclfs wan- neer men slechls eene uiterst. geringc hoeveclhcid van eenig wcefscl daarloe kan aanwenden , dat op een platiuablikje in eene alkoholvlam tot asch verbrand wordt. Men lost deze asch op in een paar droppels salpeterzuur , vcrjaagl bet overlollige zuur door eene zaclite verwarming , lost het overblijvende we- der in een weinig water op , verdeelt dit vocht droppelsgewijs op ccnige voorwcrpplaaljes cn vocgl daarbij droppels van de verschillende ter ontdekking van zuren en bases geschikte hcr- kcnningsniiddclen. De lezer vindt de hicrloe vereischte aan- wijzingen in DI. II. bl. 271 en vcrv., waarbij ik allcen nog yocg , dat het in den wand der plantenccllen , vooral van die der opperhuid , zoo vaak voorkojnendc kiczelzuur , herkend 58 ALGEMEENE GANG DES ONDEIIZOEKS. wordt aan dc gcheelc onoplosbaarheid in alle zuicn , tcrwijl hot zich bovcndien na do verbranding doorgaans glasachtig doorschijneDd vcrtoont , bctgccn in cenigc gcvallen waarschijn- lijk bet gevolg is van do vet binding met dc gelijktijdig aan- wezige potasch of soda tot con waar glas. Waar kiezelzuur, gelijk bij dc Dialomeen , als ccnc scbaal bet gehcele individu omgeeft, daar kan dc vraag onlslaan of de klcine kriugen , streepcn cn anderc tcckcningcn , wclkc men aan de oppervlakte diet* gchcel doorschijnende scbaal ont- waart, inoelen wordcn bescbouwd betzij als verdiktc plaat* sen , of als dunne gedeeltcn , of wel als werkelijkc openingeu. Ont dit te beslissen bozigc men, volgens bet door Bailey (1) gegeven voorschrift , verdund vloeispaalbzuur , waarin dc dikstc gcdecllen der scbaal natuurlijk bet laatst zullen verdwijnen. Overigens spreekt bet van zclf, dat deze bewerking op cen plalinablikje verrigt wordt , en dat men dc voorwerpen , die eenigen tijd in bet zuur vertoefd bebben , eerst goed met water afspoeit , alvorens hen onder bet mikroskoop tc brengen. Onderzoek van de grootte en van het getal. 78. De verscliiliende mikrornetrische metboden zijn vroeger (I)!, il. bi. 287 en verv.) uitvoerig besproken , cn hunne bc- trekkclijke waarde getoetst. Hier zij derbalve slechts opgc- merkt , dat , wanneer men zich in bet dubbclzicn (z, DI. I. bl. 259, Dl. II. bl. 515) ecnc genoegzame vaardigkeid beeft eigen gemaakt , en dc daarbij gevorderde voorzor- gen in aebt neemt , men bij bet onllcedkundig onderzoek van planlcnwccfsels vcilig alle eigenlijk gezcgdc mikrome- (1) American Journal 1851. [>• 819. 0NDEIU0EK VAN 1)E GROOTTE EN VAN HEX GEl'AL. 5‘J lers ontbcrcn kan , tc nicer , dewijl deze handelwijze hct grootc voordeci bezit van daardoor binnen een betrekkelijk kort tijdsbestek cen groot aanlal raclingen tc kunncn vcrrigtcn. Het is namelijk voor hct doel cener ontwikkelingsgeschic- dcnis van weinig gcwigt ecnc of cenige weinige grootten met de hoogst mogelijke volstrekte naauwkeurigheid te bepalen , maar zij heeft inzonderheid beboefte aan hct kermen der ge- middelde grootten , afgeleid uit cen zoo groot mogelijk gctal van afzonderlijke metingen, Naar mate men deze vermenig- vuldigt, worden de uilkomsten der vergelijking van onderschei- dene ontwikkelingstoestanden des le zekerder. Bij plantemveefscls heeft men vaak gelegenheid ora den gemiddelden doormeler der cellen op eenen korteren weg tc ieeren kennen. Men meet namelijk nict elke afzonderlijke cel , maar ecne reeks uit vcrscheidene op elkandcr volgende cellen bestaande , en deeit dc verkregen uitkomst door huu gctal. Door hetzelfde op meerderc punten van het vveefsel te herhalen , wordt de einduitkomst natuurlijk des le zeker- der. Overigens spreekt hct van zelf, dat zulk ecne handel- wijs alleen veroorloofd is, waar de cellen eenen lamelijk gc- lijken vorm hebben en elkander geregeld laagsgevvijs opvol- gen , gelijk b. v. de houtcellcn der meeslc planten , op hunne dwarse doorsnede gezien. Wilde men op gelijke vvijze de ge- rniddelde lengte dier houlcelleu bepalen , dan zoude men tot ccne gchcel valschc uitkomst geraken , omdat zij met zecr schcve grondvlakken op elkander zijn ingeplant. 80. Dc bepaling van hct gctal der clcraentaire deelcn be- hoort te gcschicdcn in drie rigtiugen. Deze zijn : 1°. de radialc , of overdwarse : de peripherischc , of de rigting van den omtrck , cn 60 ALGEMEENG GANG DBS ONUE1U0EKS, 5°. dc overlangsche , dat is de rigting der lcnglc-as van hct plantendeel. Om dit gctal te lccrcn kennen staan ons twee wegen open. De eerstc bestaat in cene eenvoudige telling der dcelen. Waar zulks mogelijk is, zal men natuurlijk daaraan de voor- keur geven , als de weg , die bet spoedigsl cn zekerst lot bet doel lcidt. Doch in de meeste gevallcn zijn de getallen vecl te groot , dan dat zulk cene telling mogelijk is , cn moct men derhalve zijno toevlugt ncmen tot eenen ora weg , door namelijk eerst de gemiddelde doormeters der elementaire deeleu in de drie bovcngenoeinde hoofdrigtiugen te bepalen en deze vervolgens te deelen in den dwarsen en overlang- schen doormeler , alsmede in den omtrek van bet deel of van de laag , waarvan men bet gelal der zamenstcllende cleincn- laire deelen wensebt te leeren kenuen. Niet allijd echter is bet op te lossen vraagsluk zoo cen- voudig als hier verondersteld wordt. De vorm van bet plan- tendeel zelf, of van de helzdvc zamenslellende cellculagcn kan onregelmalig zijn. Is deze onregelmaiigheid zecr groot, dan wordt elite naauwkeurige bepaling onmogelijk. Dikwerf kan men echter , door de doormeters van bet plantendeel zelve of van deszelfs lagen in versclieidene riglingen te me- ten , en daaruit eenen gemiddelden doormetcr af te lcidcn , nog eenen hetrekkclijken graad van naauwkcurigbeid bereiken. Ook leert de door dceling verkregen uilkomst alleen dan bet ware gelal der aamvezige elementaire deelen kennen , wanneer hunne grensvlakken loodregt staan op de rigting , waarin men bet gelal verlangt te wclcn. Indicn men b. v. de Icngle van een stcngelgcdeellc decide door de gemiddelde lenglc der daarin bevatte boulccllen , dan zoude dc uilkomst veel te klein zijn , omdat, ten gcvolgc der sebuiuschc rigting ONDER7.0EK VAN DK GROOTTE EN VAN 11ET GETAE. Cl hunncr grondvlakkcn , hunnc uileindcn even als zoo vcle zecr i spitsc wiggen aan elkander sluiten. In dergelijke gevallcn is liet raadzaam het gctal ccllen te tcllcn , dat in eenc be- perkte lengle begrepen is , en dan later hieruit het getal te berekenen voor de gehccle lengle van het deel. Eindclijk kan men nog stuilen op de zwarigheid , dat , door den ongelijkmatigen groci der verschillende lagen , lus- schencellige ruimten ontstaan zijn (zie § 44) , die natuurlijk mede bet bunne bijdragen tot vergrooting van den omvang des geheels. Het spreekt van zelf, dat men op deze oin- standigheid bedacht moet zijn , en dat men de door hen ingenomen ruiinle zoo na mogelijk moet zoeken te bcpaleu , ten einde deze van de door het gchccle weefse! ingenomcne af te trekken. I) E II D E II 0 0 F D S T U R. Yoorheelden tot oefening. Mi kroskopische planten. § 81. Met zoude voorzeker iu elk ander werk hoogsl ou- gepast zijn , eene bijzondere afdeeling aan organische wezens te wijden , die men , alleen omdat zij wegens hunnc klein- heid slechls door het mikroskoop goed kunnen worden waar- genoraen , ook tot eene op zich zelve staande klasse zoude meenen te moetcn vcreenigcn. Klcinhcid en groollc toch zijn onder alle kenmerken , waardoor zich organische wezens van elkander onderscheidcn , de minst zekerc. Dikwerf wel is waar st-aan de kleincre wezens ook op eenen lageren trap van bcwcrktuiging dan zij , die eenen grooteren omvang bereiken , docb zcer talrijk zijn de gevallen, waar juist bet omgekeerde plaats grijpt , zoodat men nimmer uit het eene tot het andere kan bcsluileu. Het zuivcr praklischc docl cchter , waarloe dit werk bestemd is , vcroorlooft zulk eene op zich zelve cn uit een slelselmalig oogpunt onjuisle afscheiding , otndat men onder dc algcmccue benaming van mikroskopischc planten alle die doorgaans zeer eenvoudig gcorganiseerde Algen en Fungi kan vercenigen , welkc , uit hoofdc banner kleinheid en door- schijuendheid , volstrekt geene voorbereidende bewerking belioe- ven , om aan een mikroskopisch onderzock te worden ondcr- werpen. Het maken van praeparaten is bier dcrhalve gemak- kelijker dan eigens elders , daar het zich alleen bcpaalt tot M1KR0SK0PISCHE Pl.ANTEtf. Go het uitbreidcn tier behoorlijk bevochtigdc voorwerpen op cen glasplaatjc. Allccn bij bet onderzoek dcr in de lucht groei- jeude schiinmcls kunnen dc dikwerf in allerhande rigtingen doorccn gevlochlen draden of vezelcellen van het mycelium cene meer zorgvuldige uitpluizing met naalden noodig ma- ken , terwijl ook de tusschcn het weefsel ingesloten lucht op die wijze het best verwijderd wordt. In enkele gevallen , bc- paaldelijk bij dc Diatomeen , kan cene bevochtiging met tcr- pcnthijnolie in stede van met water te stade koracn , om de deelen doorschijncnder le maken , mits men daarbij niet ver- gete , dat joist hierdoor dikwerf vele bijzondcrheden verdwij- nen , welkc in de lucht of onder water ziglbaar zijn. (Verg. Dl. II. bl. 48.] Het is cchtcr geenszins allecn uithoofde van de gemakke- lijkhcid der toeberciding , dat doze lagere plantvormcn zich voor het mikroskopisch onderzoek aanbevelen , maar vooral omdat zij de gclegenheid aanbieden om vele dcr gewigligste verschijuselen van het cellenlcvcn onder het oog des waar- ncmers te zien plaals grijpen , terwijl deze gelegenheden bij de hooger georganiscerde planten , vvier bewerktuiging eerst ziglbaar wordt , nadat zij door het mes in genoegzaam dunne lagen verdeeld zijn , in cene veel geringcre mate bestaan , en men bier eerst door cene reeks van vele waarnemingen r.an verschillende voorwerpen in onderscheideue ontvvikkelingstoc- slanden , cn door hunne onderlinge vergelijking, tot cen bo- sluit komt , hoe de cigenlijke onlwikkeling, dat is dc overgang van den ccnen tocstand in den anderen heeft plaals gehad. Hot is inzonderheid daarom , dat het onderzoek dcr kieinc in alle onze zoctc wateren voorkomende algen , niet allecn van bun maakscl , maar van hunne gchcclc levensgeschicdenis , voor dc planlcnphysiologic in het algcmccn reeds zoo vruclil- u v oorbeei.of.n tot of.fkni.vg. bare uitkornsten heeft opgelcverd ,en nog nicer belooft , wanneer waarncmers , met genoegzaatn geduld en volliarding begaafd , voorlgaan zicb aan dit onderzoek te wijden. Slcchts een zeer vlugtig overzigt van dc voornaamste punten , waarop men hierbij zijne aaudacht te vestigen heeft , kan bier eene plants vinden. Voor meerderc bijzonderheden moeten vvij den lezer verwijzen naar de geschriften van Kiitzing (1), Niigeli (2), Unger (5), Al. Braun (4), Thuret (5), Derbes ct Solicr (6), Ralfss (7), Focke (8), Th waites (9) en anderen , die door hunne vvaarnemingen dit gedeelle onzer kennis vcrrijkt liebben. 82 Vole dezer planten stellen reeds als eene enkele cei een planten - iudividu daar. Zij zijn daarom onder den algemee- nen naam van de'ncellige Algen begrepen , ofschoon verschei- dene onder hen , door de vvijze , waarop zij zick voortplan- teu , zicb lot zoogenaamde kolonien vereenigen , die uit een aantal afzonderlijke individu’s bestaan , welke of reeksvvijze , of straalswijze , of netswijze onderling verbonden zijn. Dik- werf worden zulke kolonien omgeven van een algcmeen slijm- (1) Pliycologia generalise Leipzig 1843. — Species Algarum 1819. — Die hiesclschaligc Bacillaricn Oder Diatomsen . Nordhausen 1844. — Ta- bulae phycologicae , Nordhausen 1846-1852. (2) Gattungen cinzelliger Algen , Zurich 1849. (3) Die Pflanzc im Memento der Thierwerdung , 1843. (4) Betrachtungen iiber die Erscheinung der Verjiingung in der A’a- tur , Leipzig 1851. (5) Recherches sur les Zoospores des Algncs , Ann. des Scienc. not. 1850. 3ln0 ser. T. XIV. p. 214, 1843 2<k aerie, T. XIX. p 266. (6) Sur les organes reproducteurs des Algues , Ann. des Scienc. nat. 1850. 3me ser. T. XIV. p. 261. (7J The British Desmideae , London 1848. (8) Pliysiologische Studien , Bremen 1847. (9) Observations on the Diatomaceae , Ann. and Magas, of Nat. Hist. Yol. XX. 1847. en Ser. II. Vol. I. 1848. MIKR0SK0P1SCHF. PLANTER. achtige htdsel , dal als een sccrctieprodukl der gezamenlijkc cellen le bcschouwen is. De eeuvoudigste vormen ouder hen behooren tot de afdee- lingen dcr Chroococcaceen , Palmellacee'n en Protococca- ceen (1). Het zijn kleine, afzonderlijk of gezellig levcnde en dan door ecn gezamenlijk bulsel omgeven blaasjes van doorgaans ronden of ellipsoidischen vorm met eenc groene of roode kleurstof, welke kleur echler ook met de verschillende ont- wikkelingstoestanden kan afwisselen. Grooter en reeds meerdere sporen van eene iets hoogcre structuur vertoonende zijn de meestal sikkelvormige Closteri- nen (2) , terwijl de overige Dcsmidiacee'n (5) zich onderschei- den door bunnen sierlijken vorm , welke veelal aan eenc sler of aan cen kruis heriuncrt , en bet gevolg is van de rigting , waarin de celverdeeling lieelt plaals gegrepen. Ilet cclvlies dczer planljes bezit eene zekere mate van stijfhcid , docli bier nog alleen le wceg gcbragt door de nit culose beslaande bui- tenste laag , welke dikwijls van kleine wratjes , stekelljes of verhevene slreepjes voorzien is. Anders is bet bij de Diatomeen of Bacillarien (4) , in wel- ker celvliezen eenc groole boeveelheid kiezelzuur is bevat , dat , als eene soort van kiezelschaal of zoogenaamd pautser , terugblijft na de vcrbranding der overige bestanddcelen. Het (1) PI. II. fig. 1, Prolococcus palustris Kg. (2) PI. II. fig. 4, Closterium striolatum Ehr. ; fig. 11 , Closterium Lunuln Ni tzs ch. (3) PI. II. fig. (i , Pediastrum Sclenaea Kg.; fig. 7, Euattrun i semi- radiatuvi Kg. (4) Eh re n berg heeft zoowel de Bacillarien als de Desniidiaceen lot de lnfusorien gebragt. De raceste nieuwere waarneniers komen echter daar- in overeen , dat zij tot bet plantenrijk moeten gerekend worden. Eene zainenstelling der gronden voor beide gevoelens beb ik vroegcr gegeven in Dc magt van het kleine , hi. 1S8 en verv. fiC VOOIWEELDEN TOT OEFENING. is hieraan , dat dc tali ijke soorteu van Diatorneen (men kent cr meer dan 800) zicli gemakkelijk latcn ondcrkennen. Ve- 1c komen in de zoete wateren , andcre in zeewatcr voor , en , daar hunne kiezelschalen ook na hunnen dood onvcranderd overblijven , zoo vindt men dezc in den modder van slooten en zeehavcns , somtijds in overgroot aantal , zoodat zij cen aan- zienlijk gedeelte der aldaar opeengelioopte massa uitmaken. Op gelijke wijzc zijn in vroegere gcologischc perioden dcrgelijke opeenhoopingen ontstaan , welke , hier en daar dikke lagen vorinende , zelfs een niet geheel onbelangrijk gedeelte der aardkorst uitmaken (1). De vorm is tamclijk uiteenloopend ; velen zijn rond en schijf- vormig ( Coscinodiscus , Actinocyclus (9) , Actinoptychus , Melosira (5) enzv.) , vele andere vertoonen zich van boven op gezien langwerpig elliptisch (schuitvormig) , .dikwerf meer of min S vormig gebogen , tcrwijl zij van ter zijde gezien eenen meer regthoekigen vorm bebben ( Navicula (4) ). Nog andcre ( Synedra (5)), zijn staafvormig , terwijl wederom andere (Grammatophora , Terpsinoe' ) rcgthoekige plaatjes schijnen, of eenen rhombischen ( Zygoceros ) of driehoekigen ( Tricera - tiuvn (6)) vorm hebbcn. Zcer dikwerf hangen zij ( Gaillonella E h r. , Melosira K ii t z. , (1) Meerdere bijzonderheden vindt men in Dc magt van lict kleine enzv. bl. 120 , en , wat ons vaderland in het bijzonder betreft , op bl. 201 en verv. , alsmede in De Bodem ondcr Amsterdam , JVieuwe Vcrh. van het Kon. Ned, Instituut , 3dc Reeks, Dl. V , bl. 73 en verv, (2) PI. II. fig. 17, Actinocyclus Aquila Ehr. (3) PI. II. fig. 18, Melosira sulcata Kg. (Gaillonella sulcata Ehr.) A van boven , E van ter zijde gezien. (4) PI. II. fig. 16, Navicula formosa i fig. 22, Navicula gracilis Ehr, A van boven , B van ter zijde gezien. (5) PI. II. fig. 20 , Synedra Oxyrhynclius K g. (6) PI. II, fig. 10, Triceratium arcolatum Hg. MIKROSKOl'ISCHE 1‘LANTEN. 6 1 Syncdra , Fragilaria( 1), Odontidium , enzv.) onderliug tc za-^ men en stcllen aldus cene recks van met elkauder in verceni- ging gebleven individu’s daar , hetgeen cen gevolg is van hunne vermenigvuldiging door cciverdeeling. In andere gevallcn (i Gomphoiiema (2) , Ripidophora , Podosphenia) bezit zulk cenc kolonie cenen dikwerf zich nog in lakken splitsenden, gemeenschappelijken steel , welke ontstaan is door eene een- zijdige buitenwaartsche afschciding van stof uit de cclhollen der verscbillende individu’s. Bij verreweg de meesten herkeut men aan de oppervlakte der kiezelschalen klcine kringen , stipjes , ribjes of streep- jes , veelal slraalsgewijs bij de rondo vormen , terwijl zij bij de langwcrpige elkander onder eenen regten of schuinschen hoek kruiseu. De verscbillende daardoor te wceg gebragte tcekeningen bezitten dikwijls cene verwonderlijke regelmatig- lieid en sierlijkheid. Somlijds zijn deze zoo uiterst fijn en leeder , dat zij slechts bij sterke vergrooting en onder eenen gunstigen inval van het licht (bij verlichling met schuins invaU lend licht , zie Dl. I. bl. 278) kunnen bespeurd worden , en in eenige gevallen kan men , zelfs met de besle thans be- staande bulpmiddelen , daarvan geen spoor ontdekken, ofschoon men eenig regt liceft ora hunne aanwczigheid dan toch te veronderstellen , en aan te nemen , dat zij , bij verderc ver- betering der mikroskopen , waarneerabaar zullcu worden. Behai ve de genoemde fijnere , over de geheele schaal ver- breide tcekeningen , komen bij de langwcrpige vormen (5) ook nog aan de beide uiteiuden en in het midden andere groo- tere kringen voor , die iets sterker verdiktc plaatsen van den (1) PI. II. fig. 23 , Fragilaria angmta E h r. (2) PI. II. fig. 24 , Gomphonema abbreviatuvi A g. (8) PI, II. fig. IG cn 22; fig. 21 , Cymbella gastroidos Kg. 08 VOOll BREMEN TOT OEFRNING. wand zijn (z. Id. 08) , en van ter zijdc gezien binnomvaarls inpuilen. Bovcndicn bcspeurt men aan wccrszijden overlangs loopendc slreepen , welke waarschijnlijk eene opene spied in de kiezelschaal begrenzen , waar bet binnenstc celvliesje bloot ligt. 85. Hit een physiologisch oogpunt zijn vooral de draadvor- mige zoetwateralgen ( Confervaceen ) van gewigt , bestaande uit reeksen van aaneengevoegde cellen , welke onderling in een naauwer verband staan dan die , waaruit de kolonien der Des- midiaceen en Diatomeen zijn zamengcsteld . en die daarom als veelcellig moeten worden beschouvvd , olschoon er inderdaad tusschen eencelligc en veelcellige algen geene scherpe grenzen zijn aan le wijzen. Bij vclen geschiedt ecbter de vorming der kiemcellen op bepaalde plaatsen . hctgeen eene beginnende localisatie der verrigtingcn , en bij gevolg eene • hoogere orga- nisatie aanduidt. Zulke draadvormige algen kunnen gemakke- lijk geisoleerd worden , en de ineesten bevelen zich bovendien nog voor bet onderzoek aan , door dat de hen zamenslellende cellen eene vrij aanzienlijke groolte bereikeu , en toch eene genoegzame doorschijnendheid bezitten , om de daariu plants grijpende veranderingeu vvaarneembaar te doen zijn. 84. Bij aanwending der bovengenoemdc (§ 77) scheikun- dige reactieven kan men zich overt uigen , dat ook hij de algen , zoowel ecncellige als veelcellige , in den cclwand dezelfdc laagsgewijs afgezette stofibn voorkotnen als in de wan- den der cellen van de hoogere plan ten. De celwandverdik- king geschiedt hij dc ecncellige algen allceu door buitenwaart- sche afscheiding van sloffen , welke niet zclden ongelijkmalig is , zoodat een gcdeelte van den wand veel nicer verdikt wordt dan het andere. De zelfslandigheid , waaruit zulke wandge- MIKI10SK0P1SCHE PLANTBN. 61) dccltcn bcstaau , is dikwijls week cn gelciachlig (pcclosc ?) , on dezelfde , die in nog mecr verweekten toeslaud ook de kolonien (§ 82) omgecfl , docli bij de slcelvonnende Dialo- rneen sclieidt zich daarmede te gelijk kiczelzuur af, waardoor de hardheid cn stijfheid dier steelcn wordt tc weeg gebragt. Dij sommige veelcellige algen (b. v. Spirogyra , Ulothrix) , wordt het vlies ook nog vcrdikl ten gevolge der celverdee- ling , waardoor een aantal Iagcn onlstaan , welkc het best ziglbaar worden door de plantjes ecnigen tijd in ecne oplos- sing van bijtende potasch le lateu liggen , waardoor de wand opzwelt. Alsdan erkent men , dat de binnenste laag eenc eel , de daarop volgende twee , de derde vier cellcn , enzv. omgeeft. Eerie eigenlijke verhouting der cehvanden komt ech- ter bij de algen niet voor. Stippels en slippelkanalen worden niet waargenomen , evenmiu als spiraal- of netvezelen. De cigendommelijk gevormde grocne spiraalband bij Spirogyra (1 ) zit tegen de binnenzijde van het biuuenblaasje eu beboort tot den iuhoud. Zulk een binnenblaasje is in de cellen der algen altijd voorhanden. Ecne kern is niet altijd met zekerheid waar- neembaar , docli wordt tocli in de cellen van eenigen (b. v. Spirogyra (2) ) aangetroffen. De vooruaamste stoll'cn (protei- ue , gom , amylum , chlorophyl) , die ook voor het cellcnleven der hoogere planlcn van het meeslc gewigt zijn , komcn even- zeer in de cellcn dcr algen voor. 85. Nergens kan de vorming. van cellcn door verdeeliug dcr reeds beslaande met zooveel zekerheid in alle hare opvol- gendc loeslanden worden nagegaan. Het duidelijksl bij de inecrcellige Confcrvaccen ( Cladophora , Chactophora , Spiro - (1) I'l. II. fig. 0, Spirogyra crassa Kg. (2) PI. II. (ig. 0 a. 70 V00UBEELDEN TOT OEFENING. gyra cnzv.) , waar zij vooral plaats grijpt in de jeugdigste lopccllen , of in die , welke door vertakking van andcrc ccl- len gevormd zijn. Maar ook bij de Desmidiaccen en Diato- meeu kan men het ontslaan vaa nieuwe ccllen , dat is iiier van nieuwe individu’s , door verdeeling waarncmcn (1). De gang dier celvorming is reeds vroeger (§ 12) geschelst. Binnen het verloop van eenige weinige uren heeft zulk eene cel zich in twee cellen verdeeld , en herhaalt zich (bij de Confer- vaccen) hetzelfde in die cel , welke nu topcel is geworden. Men heeft hier alzoo niet alleen gelegenheid te zien , hoe do celvorming door verdeeling des inhouds in twee helftcn ge- schicdt , maar ook om de verschillendc omstandigheden , die daarop invloed uitoefenen , te leeren kennen , en het is voor- zeker niet le gewaagd daaruit besluiten af te leiden, die ook op de celvorming in de vegetatieve organen dcr hoogerc plan- ten van toepassing zijn. 86. Bij de vorming der kiemcellen (sporidien , gonidien) is de wijze , waarop de cellen ontstaan , eenigzins verschillend. Zoowel bij eencellige algen , waar elke cel tevens voorplan- tingsorgaan is , als bij zulke veelcellige Algen , waar deze vorming in bepaalde cellen geschiedt , is het echter altijd de inhoud der cellen , die zich het cerst vcrdeelt. Somtijds (bij Vaucheria ) hoopt zich de inhoud van eene cel opeen , en wordt lot eene enkele groole kicmcel. In andere geval- len ( Ulva , Tetraspora enzv.) scheidt zich de inhoud in twee, later in vier deelen , ongevecr als bij de vorming der pollen - korrcls bij de phancrogamen (z. § 14f; in nog andere gcval- len ( Saprolegnia , Codium enzv.) cindclijk vcrdeelt zich de (1) PI. 11. lig. 11 B, jougdige Clostcrium Lunxtld , welke lich in twcccr. vevdeetd hecfi. MIKKOSKOHSCHE PiiANTEN. 71 inhoud ecner ccl allengs in ecu vccl groolcr gctal declcn , die elk ccoe kicmcel vvorden. Id het vvezen dcr zaak is dus de wijze van cclvormiug Iner dezelfdc als die door celvcrdcc- liug ; doch terwijl bij deze het binnenbiaasje dcr moedcrcel zich afsnoert en den zich verdeclendeu inhoud als bet ware voIgt, heeft bier eene vorming van nieuwc binnenblaasjcs om den vooraf verdeelden inhoud plaats. De vorming dcr builcn- waarts gclegen lagen , die den eigeulijk zoo genaamden eelwand daarslellen , geschiedt bij de kiemccllen van vcle algen cerst nadat zij , door barsting der moedcrcel , vrij geworden zijn. 87. Hoogst opmerkelijk is de bevveging dezer jeugdige kiemccllen door het omringende vocht. Men heeft aan deze beweging, welke reeds bij de kiemccllen van cen overgroot aautal zoowel ecu- als veelcellige Algen is xvaargenomen , den naara van het mermen , en aan de kiemccllen , die dit ver- mogen bezitten , den naam van zwermsporidien of zwerm- gonidtin gegeven. Als oorzaak dier bevveging moctcn hoogsl- waarschijnlijk de zecr fijne trilhaartjes beschouvvd vvorden , die hclzij over de gcheele oppervlakte verspreid staan ( Vauche - ria (1)), of allccu aan cen der uiteinden , hetzij onder den vorm van een vvimperkrans ( Oedogonium (2)), of ten getale van vier (Ilydrodiclyon , Chaetophora enzv. (5)), of zclfs slechts twee {Char admit , Apiocystis , Cladophora enzv. (4)), doch dan gevvoonlijk langere haartjes , geplaatst zijn. De lijn- heid dier haartjes maakt , dat zij ligtelijk over het hoofd vvor- den gezicn. Eene goede , vooral niet tc sterke vcrlichting (1) P1‘ II. fig. 15 , groote kiemeel van Vaucheria clavata, (2) PI. II. fig. I I , kiemccl van Oedogonium vesicatum naar Thu re I. (3) PI. II. fig. 13, kiemcellen van Chaetophora elegans. D) PI. II. fig. 12 , kiemccllen van Cladophora glomerata. 72 VOORBEELDEN TOT OEFEN1NG. wordt vercischt om hen bclioorlijk waar tc ncmcn. Duidelijk vertoonen zij zich cerst , wanneer de beweging begint Ic ver- Ilaauwen , en na bijvocging van een weinig zeer slappe iodium- tincluur , vooral wanneer men hen dan op het glasplaatje laat droogen. Bij de meesten bespeurt men, dat de inhoud in de nabij- heid van het uiteinde , waar de haartjes geplaatst zijn , min- der opeengehoopt is; somlijds zelfs is dit gedeelle waterhelder. De inhoud is groen gekleurd , doch niet zelden neemt men er ook een rood vlekje in waar. Dit roode vlekje hcrinnert gcheel aan helgeen men vroeger le algemeen , op het voct- spoor van Ehrcnberg, bij de infusorien als oog heeft be- schouwd. Ook lijdt het geen twijfel of vele algensporidien zijn door hem en anderen voor infusorien aaDgczien , waartoe naluurlijk hunne zwermende beweging medewerkte. De duur dier beweging is verschillend ; die der groote sporidien van Vaucheria houdt gemeenlijk reeds na eenige minuten op ; zelden houdt zij Ianger dan een vierendeel uurs aan. Vele andere bewegen zich echler lauger , soms verscheidene uren , zelden mcer dan een dag. Wanneer zij ophoudt , hcchlen zich de kiemccllen gewoonlijk aan de oppervlaktc van ecnig ligehaam vast , in een glazen vat doorgaaris aan de naar het liehl toe gekeerdc zijde ; de cilien verdwijnen nu , lerwijl zich het buitensle celvlicsje vomit , en daarop volgt dc kie- ming , dat is bij de draadvormige algen de uilgroeijing van het govormde cclluloscvlicsje in eenc bepaaldc rigting , ler- wijl bij dc eenvoudigst gcvormde cencclligc algen dc kicmccl groeil , lot zij eenc zekere groolle heeft bereikt , en nu dc mocdercel voor uicuwc kiemccllen wordt. Overigcns zijn de in dat opzigl , en in de gehcelc vcrdcrc lcvcnsgoschic- denis dezer algen voorkomende wijzigingcn le menigvuldig , MIKHOSKOPISCIIE l’LANTEN. 75 dan dat zij in ccn kort beslek kiinncn worden opgetcld. Het moet hier echter nog vermcld worden , dat de vor- ining der zwermsporidien gedurcnde den nacht plaats grijpt, cn dat het zwerraen doorgaans in de vroege morgenuren aan- vangt , on nog slcchts zelden , allecn bij betrokken lucht, op het midden des dags voorlgaat. Hetzelfdc geldt ook van de celvorming , die mede in den nacht begint , en zelfs , een- maal aangevangen , door den invloed des lichts schijnt ge- slaakt te worden , terwijl dit daarentegen bevorderend werkt op den groei van de reeds gcvormde ccllen. Daar bet ech- tcr niet de tijd van den dag is , maar de verschillcnde invloed van liebt en van duisternis , welke hier als eigenlijkc oorzaak moet beschonwd worden , zoo kan men den nacbtelijkcn toe- sland naboolsen , door de algen in eene donkere ruinate te plaatsen , b. v. in een horologieglas of ander glasbakje in ecnc geslolene lade. Op die wijze kan men de verschijnselen van het zwermen , en van de celverdeeling op alle uren van den dag waarnemen. 88. Het zijn niet allecn de zwermsporidien , wier opmerke- lijke beweging aanleiding heeft gegeven om hen als dierljes te beschouwen ; ook onder de geheol volwassene individu s treft men er aan , die een bewcegvermogen bezitten. Zoo b. v. de talrijkc soorlen van Oscillalorien , wier naam outleend is aan de sliugcrende en draaijende bewegingen , welke de uit zeer klcine celleljes bestaande draden vertooneu (1) • ook de Closleri- nen en , onder de Diatomeen , vooral de Naviculasoorlcn , bc- wegen zicli langzaam voor- cn achterwaarts door hot omringendc vochl. De oorzaken dezer bewegingen zijn nog niet geheel klaar (1) PI. II. fig. 5, Chtonolluslus clongatus IT jj. ; (ig. 8, Chtonoblas/tis n.!/>cns K g. 74 VOOUBEELDEN TOT OEFEN1NG. en duidclijk , doch met dc mecste waarschijnlijkbcid mag men aannemen , dat zij afhangcn van de voeding , dat is van de wisseling van stof tussclicn den inhoud en het vocht, dat hen omgeeft , vvaardoor noodwendig cene , zij het dan ook zwakke strooming moet onlslaan , die voldoende is om dezc kleine Iigchaampjes in beweging tc brengen. 89. De algen , behoorcnde tot de bovcngcnoemdc groc- pen , hebben ook nog eene andere mcrkwaardige eigenscbap , namelijk die der copulatie , daarin bestaande , dat bet vlies van twee zich in elkanders nabijheid bevindende , doch tot twee afzonderlijke individu’s behoorende cellen plaatselijk uitgroeit, totdat de beide uitwassen elkander onlmoeten en zich onderling vereenigen (1). Eenigen tijd later ver- dwijnt dan het tusschenschot , dal de hollen der beide uit- wassen aanvankelijk nog vaneen scheidde , en er ontstaat eene doorloopende holte , dal is , de twee cellen hebben zich tot eene enkele cel vereenigd. De inhoud hoopt zich daD , hetzij in een der beide helflen of in het deze verbindend gcdeelte, allengs opeen , en cr vormt zich eene enkele groote , zelden mcerdere en dan naluurlijk kleiuere kiemcellen , waaruil ver- volgcns weder eene of meerdere nieuwe plaulen kunnen onl- staan. Bij de Diatoracen hceft het bijzondcre plaats , dat dil uitgroeijen tot een nieuw individu gesebiedt , lerwijl de kiem- ccl nog met de vvederzijdsche moedercellen in vereeniging blijft. Ook grijpt bier nict zelden eene dubbelc copulatie plants , dat is de zich copulercnde cellen vereenigen zich te gelijker tijd op twee ter zijdc van elkander gelegcn punten. Wannecr slechls eene enkele kicmccl gcvorind wordl , dan liecfl (I) PI. II. fig. 2, Motiffcolia genvjlexa A g. ; fig. 10, Spirogyra eras- sa K g. M1KR0SK0P1SC1IE PUNTEN. 75 dus geene cigculijkc vermeerdcring van individu's, inaar vcelccr cenc vermindering plaats, doch cenmaal gevormd , plant zich dan vervolgens het individu door celverdeeling voort, en indcrdaad moet de copulatic hier tot die uitgebreide klasse van verschijn- selcn worden gebragt , welke men tbans onder den algemeenen naam van teeltivisseling of afivisselende voortplanting begrijpt. In verscheidene gcvallen (b. v. bij Spirogyra ) levert de co- pulatie ook een sprekend voorbeeld op van bet verraogen van bet celvlies om op eene enkelc bepaalde plaats uit te groei- jen , dat is van beginnendc vcrtakking der cellen. Nog dui- delijker blijkt dit bij de kicming der sporidien van sommigc algen, vooral van de Vaucherien , waar deze takswijze uit- groeijing reeds van den aanvang af plaats grijpt , en zich later gcdurcnde het leveu der plant mcermalen herhaalt , zoodat ten sloltc de volvvasscn plant uit eene enkcle groote in vcrschillcnde rigtingen verlakte cel bestaat. 90. Het onderzoek der lagere Zwammcn of Fungi ( Gymno - myceten , Hyphotnyceteri) liceft tot hiertoe voor de algemeene pliysiologie geene zoo gevvigtige uitkomsleu opgelcverd als dat der Algen. Echtcr is het ook in meer dan een opzigt lcerzaam. De eenvoudigst bewerkluigde onder beide klassen zijn moeije- lijk strong van elkander te onderscbciden. Nog het beste kcn- merk levert de kleurlooze inhoud der cellen bij de Fungi , tcnvijl die der Algencellen grocn of rood gekleurd is. Ook komt hier eene vormingswyze der kicmccllen voor , welke bij de algen zelden wordt waargcnomen , namelijk door afsnoe- ring. In bet wezen der zaak is dit ook eene celvorming door vcrdceling, doch, tcrwijl in de meestc andcre gcvallen zich allccn dc inhoud in twcccn schcidt , waaraan ook bet binneu- blaasjc dcelncemt, deck hier dc gchcclc wand daarin , iels , 7b VOOBBEKI.DKN TOT OE1EN1NG. dat voorzckcr in verband slaat met de grootc duolieid dcr wanden , welkc eene eigcnschap is dcr cellen van dc gehecle familie der Fungi , ook van de boogst gcorganiseerde ondcr ben , tcrwijl deze dunheid op bare heart bet gevolg is van den zeer snellen groei der cellen , in welk opzigt de Fungi alle andere planten overtreffen. Iiet eenvoudigsle voorbeeld van deze celvorming door af- snoering levert bet gistplantje ( Cryplococcus Fermontum Kiitz. (1)), bestaande uit eene cnkelc , doorgaans ellip- soidische cel , waarin men vvel tweederlei , in brekend ver- mogen verschillcnde stoffen waarneemt , doch die door geenc seberpe grens gescheideu zijn , zoodat dc binnenste niet vvel als eene eigenlijkc kern kan bescbomvd vvorden. De gevvonc gist bestaat geheel uit dergelijke eencellige plantjes, en aan velen neemt men de vorming van een nieuw docli klciner celletje waar. Laat men deze gist in voebtigen loestaud eeui- gen tijd aan zich zelve over , dan vcrlengen zicb de col- leges ; door celverdeeling ontstaan reeksen van zamenhan- gende cellen en eindclijk groeijen zij tot lange draden uit (2). Bij zuike en andere reeds op eenen hoogeren trap van bc- vverktuiging staandc draadschimmels kan men eene herhaling van betzelfde verscbijnsel waarnemen , alleen met dil versebil , dat nu de afsnoering , dat is de vorming van kiemcellen , ge- schiedt op bcpaalde plaatsen , namelijk aan de op verschillende wijzcn vertakte uiteinden der cellen, die zich uit bet mycelium verheffen. Dikwerf zijn deze uiteinden kranswijze geplaalst (5) , en door dc afsnoering ontstaan somwijlen reeksen van kitmicel- len , die als eene rozenkrans zamenhangen. (1) PI. II. fi-. 3 A. (2) PI. It. Iig. 3, B Oil C. (3J PI. II. fig. 25, Verlici/lium Ititvrilium II". MllcnOSKOPiSCHE PUNTEN. ^ -f / / Kcliter zijn cr onder dc schimmcls ook vclcn , waarbij de vorming der kiemkorrels in grooten gclale gcschicdl binnen in dc bolte der aan linn uiteinde blaasvormig uitgc- zette cellcn , wolke alsdan als sporangien te beschouwcn zijn. De zecr algemeeu voorkoraende Ascophora Mucedo (1) Invert er een voorbeeld van , cn biedt , uit hoofde van dc doorschijnendheid der jeugdige sporangien , eene zeer gunslige gclegenheid aan , om deze gehecle vorming gade te slaan. Ook de kieming der schimmelsporidien (2) en de verdere vor- ming van het mycelium is in meer dan een opzigt leer- zaain . daar men hier , sterker dan ergens elders , het ver- mogcn der celvliezen crkent om zich alleen in eene enkele bepaalde rigling te vei'lengen, waardoor de dikvvcrf uiterst dunne en zich in allerlei liglingen vertakkende vezelcellcn ontstaan , die met dc naburige te zamengcvlochten , het my- celium daarslellen. Vooral ecliter belooft een naauwkeurig onderzoek van dc ontwikkelingsgeschicdeuis dicr lagere Fungi gewiglige uilkom- sten voor de kennis aangaandc dc-n invloed , dien uitwendige omslandigheden hebben op den zich onlwikkelenden organi- schen vorm. Reeds is het gebleken , dat door dezelfde spo- vidien te doen kiemen , doch op verschillende stofien , bij ongelijken warmtegraad , bij mecrdercn of mindcren vrijen toegang der lucht cnzv. , er telkens nicuwe vormen ontstaan , zoozeer verschillend van elkander , dat men hen vroeger nict alleen tot onderscheidenc soortcn , maar ook tot vcrschillcude geslachten , ja zelfs orden zoude gebragt liebhcn (o). Hot (t) PI. II. fig. 26, mycelium met jeugdige zich ontwikkelende vruclit- draden ; fig. 27, de sporangien in verschillende ontwikkelitigsloealandeii. (2) PI. II. fig. 27 , gekietnde sporidien van Ascnpliora Mucedo. (3) Zie Spring in L'Institut 1852, p. 297. Verders kan de lezer mcerdere byzonderheden over deze afdceling vinden in Corda, leones 78 VOOllBBEI.DEN TOT OBFENING. kan nict missen ol' in die rigting voortgczclte onderzoekingen zullen ccnmaal tot opheldering kunnen strekkcn van zeer vele verschijnsclen , welke tot hierloe moeijclijk voor verkla- ring vatbaar zijn , zoo als het voorkomeu van schimmels bin- nen in de holten van ongekwelste cellen van planten , in de cijcren van vogels , en in het algemeen over de wijze hoe deze plantjes zich uit in omzelting verkeerende organische stoflen van zeer verschillende geaardheid ontwikkelen , zonder dat het tot hiertoe mogelijk was die vorming altijd op eene bevredigende wijze te verklaren , ten zij men zijne toevlugt neme tot eene generatio spontanea , dat is , tot het oor- spronkelijk onlslaan van georganiseerde vormen uit vormlooze organische stof, eene hypothese , welke de uitkomsten der onderzoekingen over de ontwikkeling der organische wezens in het algemeen , gedurende de laatst verloopen jaren verrigl , ineer en mcer onwaarschijnlijk hebben gemaakt. Aanhangselen der opperhuid. 91. In § 51 is reeds een beknopt algemeen overzigt van de ontwikkelings-geschiedenis dezer aanhangselen gegeven , waaruit blijken kan , dat hun onderzoek in meer dan een opzigt zeer leerzaam is. Zij verschaffen toch eene goede gc- legenheid orn de wijze van celvorming ook bij de hoogere planten na le gaan ; zij leveren bovendicu menigvuldigc voor- beelden van vcrandcring in den vorm der dcelcn door ver- fungorum hue usque cognitorum , Pragae , 1837 - 1842 , en G. Fresenius* Beitrdge zur Mykologie , Frankfurt, 1850-1852. AANflANGSEI.EN DEll OPPEMIUID. 