VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Ziet , hoe groote liefde, ens, | De derde en vierde. Leerredenen zijn over onze plig- ten omtrent dwalenden in den Godsdienst. In-de woote ‘rede betuigt de Eerw. x ıs T zijnen afkeer tegen allerlei Yiefdeloosheid in dezen; en dat hìj, door. dezen afkeer was gedrongen, ook deze twee. Leerredenen in den bundel te plaatfen. De eerfte heeft ten tekst de gelijke. nis'van- den barmhartigen Samaritaan , Luc, X: 30—37, en behandelt den pligt, om dwalenden.als onze naase ten te befchouwen, en hun onze liefde te betoonen. Het eerfte deel verklaart de gelijkenis in verband; en ‘bĳ die gelegenheid merkt de Prédiker aan, dat de Za- _-Jlgmaker den wetgeleerden , op. deszelfs vraag : Meesten / wat doende, gal ik het eeuwig leven beërven? op be- trachting der liefde tot God. en den naasten gewezen “hebbe; niet, dat Hij daarmede het ‘Pharizéfche ftel- ‘fel van dien tijd, waardoor men zijne regtvaardiging “'vogr. God in de betrachting der. wet zocht, eenigzins EL Hha wil- 464 COE RISP S wilde begunftigen. -„ Ten bewize,” dus :vaart de Redenaar' voort, „ van ‘het tegendéel verftrekke nu xb leen ‘Maar -zijne , tegen dit ftelfel juist ingerigte, gelij keris van den Pharizeër en dën tollenaar, Dan, daar Hij, voordat Hij, geleden had, de:leer van onze regre waardiging voor God. wit-genade, om zijn lijden en fere ‚ wen, zóó niët kon voondrageî, als Hij naderhand , ge- kruist en verhoogd zijnde, Soor, zijne. Apostelen dia doen, zoo vergennegde Hij zich , toen ter tijd , demen {chen hunne verbazeride te kortkomingen in de betrscht ting van die wet, en even daardooe hunne behoefte aa genade en aan eenen Verlosfer, te doen: gevoel, es. . hl kenden in-den Godsdienst, en tusfchen onyerfchillig-, heid omtrent de waarheid en, den. Godsdienst in ’t gee meen; en het woord, dearover. gezegd, is in onzen, ' tijd wel, een woord op zijn pas. . Ook mag men, be~ boydens de liefde tot de dwalenden, eene naauwere bes trekking op geloofsgenooten, gevoelen. . Deze periode eindigt aldus; „ Maar hoe velen treft men onder ons, Hervormden aan, die altijd meer tot andere Genoote. fchappen. overhellen, en derzelver denkwijzen begun- Rigen! Welgan, indien zij zich met derzelver gevoe- lens meer vereenigen kunnen , dat zij dan openlijk toe- treden tot hunne gemedníchap ; maap dat men niet na- late, voor die genen, met welke men belijdt één geloof- en ééne hope te hebben, met trouw. en ĳver. bezield te, zijn,” Hoe! — moesten .wij natuurlijk denken — heb- ben dan de Hervormden met andere Christenen niet één,. geloof (want het kan hier toch flechts op het ter zalig, heid noodzakelijke aankomen) en ééne hope ? — Ook; deed het- ons leed, dat wij in de volgende periode de, Christelijke belijders buiten de Hervormde kerk zagen voorkomen als dwalende fekten onder het Christen- dom; gene uitdrukking „ die toch — hoe veel er ook, gezegd moge worden ter vergoelijking van dezelwe — in pnze tijden, in welke men overcenftemt, dat afwijkin in bijzondere meeningen — geteld ook, dat iemand konde en mogt zeggen , dat hij alleen de ware bezat —, den naam van dwaling niet verdtent,. zeer vreemd, voorkomt. - De vierde Leerrede, naar Luc. IX: 51—56, fchetst, den pligt, die te betrachten is, wanneer belijders van andere Godsdienften. eerst hunne pligten omtrent ons _vertreden, en van hunne zijde eenen bitteren, vervolg: gieken geest aan den dag leggen. In de inleiding heet _ het onder anderen: „ Dat andersgevoelenden vrij ten : allen tijde onze kerken intreden, en hooren, hoe hier ' geen godsdjiensttwist geftookt, geen godsdiensthaat en- “ vervolging ingeboezemd , maar liefde, befcheidenbeid , | tchtmoedigheid en ontferming gepredikt worden.” Wij Hh 3 wene 466 JE. KISP '! wenfchen van harte, dat dit in alle kérken van nee Hervormd Genooffchap door alle Leeraren gefchiede , en ook elke zijdelingiche poging en bedoeling verre zij van eenen iegelijk hunner? == Het eerfte deel der Leerrede licht den tekst tbe; het tweede ontwikkele den pligt, die omtrent hatélijke en vervolgziekc anders- denkénden betracht moet worden.’ — In den aanvang van dit tweede deel wordt aangemerkt, dat zeodanige hatelijke gezindheid tusfchen andersdenkenden onderling niet vreemd is op deze wereld. De Joden ondervonden _ haar van de Samatitanen, dé Christenen van foder en Heidenen beide, de ‘Hervormers en Hervormden van hen, die den: met bijvoegfelen en dwalingen bezetten Godsdienst bleven toegedaan. — „En nog, M. T.'\” dus vaart de Redenaar voort, „ kan het onze opmer _ king ontflippen , dat er, tot fchande van de tegenwoor: dige eeuw , bij fommige Roomschgezinden „en ook zelfs bij fommige van de, van ons verfchillende, Protestan- ten, nog eene zekere partijdigheid heefscht tegen ons Hervormden ? Moet daarvan niet het Rag efi ingetroke ken gedrag van. fommigen omtrent ons , moèt daarvaft niet de wijze, waarop men zich wel eens in *t oper baaf uitlaat over ons en onze leer, moëtën daarvan siet de verdraaïingen onzer leerftellingen getuigen? Zijn daarvan niet de menigvuldige woelingen tegen den Hen vormden Godsdienst gedurende de laatfte jarén fpreiie de bewijzen geweest ? — Ík zou hiervan niét gewag, M. H.! wijl de liefde liever alle dingen bedekt, indieti dit niet noodig ware, om de zaak in billftheid te be- oordeelen, en indien ik niet voorhad , om 2% vah het gebrek, ‘dat met opzigt tot dít ftuk ook bij ons Hervormden plaats heeft, even duidelijk en onbewiss peld te fpreken. ” Wij geven den Heêré grs r en d8 befcheidenen lezer in overwèêging, df het aanrveren W8 deze tere punten meer nut dan nadeel in hebbe. Bienigheid reeds voorgekomen is, terwijl ze ons nog. Úrukben. Aangaande: deze manies van tekst kiezen on behandelen laat de Eerw, Kiat zich in de voerrede zeer fchrander eu voldoegend nit, als zijnde dezele Busfehegbeiden eens zeer nuttig. . De zesde Leerrede is: David een uitmuntend voor- beeld van ware boetvaardigheid, naar Pi. IL, De tekst wordt niet eerst vers voor vers verkinard, meer ‚de boofdzaak , die er;în ligt, ér wit götrokken5 voorts „de geheele Pfalm aan het betoog daarvan dienstbaar. gee „maakt, en, zoo veel daartoe noodig is, verklaard. Het terfte deel behelst drie voorafgezondene aanmerkingen. De eerfte verklaart het opfchrift uit de gefchiedenis ; de Hh 4 twee. 468 - e E. KIST A. tweede heeft tèn onderwerp de twet flotWwerzen des Pfalms ; đe derde raakt den- fl an Het’ tweede deel felt Davids’ oprèste boecvaardigheid:, zoo als die ir de- wen Pfalm zigtbaar is, voor. De: “boet vaardigheid zelve worde aangewezen ,' vooreerst iti' hare bronnen, Dime- dijk kennis. van zijne zonde, en geloof; tén tweede in ‘hare bijzonderheden zelve: berouw , zondenbelijdenis, “gebed ‘orn vergeving, om verbetering, om herftellisg ‘van rust en vreugde; ten-derde in de kenteekenen ha Ter opregtheid , -daarin vooreerst beltaande , dat hij ziet fpreken kon tot"roem van God en:tet nut van anderen, voordat God hem zelf de lippen geopend had, en tat tweede in den ernftigen toon, ie door den geheelen _Pfalm heerscht. Het derde deel is het toepasfclijke. -Na deze opgaaf van den inhoud dezer preek „ en de daar- in heerfchende orde, zal wel niemand twijfelen, of de- -ge behandeling des Bijbels is den Heere KIST Zeer wel toebetrouwd. | Zevende Leetrede : Het groot gedrag van Barnabas en Paulus , onder de vergoding zoo wel, ais onder [maad ern vervolging. Hand. XIV: 11—20. Deel I wordt de gevaarlijke verzoeking, waarin zij door de handelwijze der Lystriërs gebragt werden, voorgelteld ; II. da aas- dacht gevestigd op het groot gedrag der Apostelen in die verzoeking, en IH, de uitwerkingen aangewezen, die deze grootheid der Apostelen op ons moet hebbes. Hoe krachtig de Eerw. KIST ook de verzoeking, ziek als Goden te laten aanbidden „die voor de Apostelen in -het gedrag der Lystriërs lag , fchetfe , wij kunnen dese verzoeking zoo groot niet vinden, De leer, die s -voordroegen , geprezen, zichzelven om dier leer en om dès verrigten wonders wille als men/chen geëerd tezien met sene hooge mate van eerbiedenis , dit had de Apos: telen , menfchelijk befchauwd , kunnen doen vergeten, dat zij Christus en niet zichzelwen prediken , en dt zij dé eer voor hunne talenten aan God geven, en wt .yonr sichzetven behouden moesten (iets , hetwelk Chris- tenleeragrs zoa dikwerf vergeten). Maar wij kunnen =` O , pict LEERREDENEN. 460 niet wel gelooven, dat :de verzoeking, 2ich: als eenen God te Jaten aanbidden , ooit voor eenig Christenmensch zeer groot zoude kunnen worden , omdat dege zaak te zeer kuiten de grenzen van het kennelijk begeerlijke ligt en te in t oag lgopend ongerijmd is ; en , moeten wlj iemand , die genoeg! van vertand en gevoel vervreemd ware, om. zich daarin. te vermaken, al zeer, zeer laag ftellen, hoe kumnen wij Apostelen van Jezus Christus ons, als een oogenblik daor de begeerte naar aanbidding bekoord, voorftellen ? Dit de latere mishandeling had grooter werzoeking voor hen kunnen ontftaan, wanneer zij niet ‚ Feeds door de kracht van het Evangelie, in weerwil der _saeníchelijke gevoeligheid voor {marten , boven de vere xoeking verheven waren geweest. Ons komt voor , dat men het lijden der Apostelen nimmer als gemeene verzoe. kingen behoorde voor te ftellen , maar altijd derzelver gedrag onder. het lijden als fprekend bewijs , hoe voor den mensch, die door den geest van Jezus de, wereld ` overwigt , de verzoeking ophoudt verzoeking te zijn, integendeel zaligheid voor hem wordt. _ De achte Leerrede befchouwt den mensch als voorn treffelijk Jchepfel van God, naar PI. VII: 6. I. Een -kort overzigt van. dezen Pfalm, te gelijk ter ophelde- ring der tekstwoorden. IL. Behandeling van het ondere. werp zelve, De mensch is, vooreerst, in zijn ligchaam ‚boven ‘de dieren verheven; zen sweede , in zijne zielg= _ vermogens een weinig minder dan de Engelen; in de derde plaats, gefchapen tot het gewigtigst einde; zen vierde, heer der aarde; ten vijfde, kind der Voorzie nigheid; en eindelijk, verlost door Gods Zoon, — Deze preek voldeed ons uit den geheelen bundel het '. miníte.: Wij hadden, naar den.eisch des verhevenen on. derwerps , wel wat meer. verheffing van (ijl willen zien. Ook zijn de twee cerfte punten, van II ;meer {pelend dan logisch gezet. Immers de- mensch munt, naar-zijne -ziel , bevende dienen uit, gelijk hij, naar zijn grof zine gelijk ligchaam , beneden de Engelen ftaat. Het ware wel te pas gekomen, te gewagen van *sppnfchen aan- ; Hh 5 leg, 470 ' Be KIST Jeg, om God te erkennen , die bij geen dier, hoe vere $tandig anderzins, gevonden: wordt, en de Rede isg zoodat ook eri, die het meest er toe overhellen moge ten, door déze lijn van affcheiding teruggehouden , niet in-flaat zijn „den mensch met de dieren onder ééne kias- fe te brengen. Doorgaans — merkten wij reeds meer. malen bĳ onszelven op, en dok hier — -wordt de leer Van ’s menfchen voortreffelijkheid zwakker bewerkt , dan die van zĳn verderf, Weinig vindt men vermeld aan- gaande de zedelijke kracht , die na zijne herftelläng door Jezus in-hem woont, om zich boven het- zinnelijke te vórlieffen , lijden en genot te verfmaden, enz. Waarom dezen vleugel van het gebouw der leere van den wensch niet even gbed uitgebouwd, als den eerften 3 — HL Ha töepasfélijk deel.. “Negende Tecrrede. Zene luisterrijke handhaving van on ger van Gods deugden tegen het gemor der Israêtiesen en hes ongeloof van Mozes en Aaron. Num, XX: 2—12. Dezelve loopt even geleidelijk als de anderen; en be- vat eene juiste aanmerking dangaande het water, dat der rots Ontvlotide, en die de fpotters met deavonde- Ten kan teregtwijeen. - - Tiende Leerrede. De magteloosheid van alle men- „Jchentegen God, als den onafhankelijken Opperheer dor wereld. Dan, IV: 35. Schoone aanwijzig van het àoek- treffende der Goddelijke leidingen bij het Joodfche volk, juist in de Babylonifehe balkingfchap. — Het them ‘wordt zeer Tchoon en geleidelijk geftaafd , obk doa «anhaling der jongfte. algemeene rampen , en krachtig toegepast. De elfde 'Leerrede is- gehel redekundig, over de kwaadfprekenwdheld.: Tekst :-Jac. IV: 11. De natuur der Kovaadfprekeridheid wordt zeer: juist, door alaiktige be Schouwing van die ondeugd, Gok naar hare onderfcheh dene trappen, opgegeven , hare onzedelijkheid gn fche- delijkheid, vok voor den kwaadfpreker zelven, omt voii. ' -f „De twaalfde Leerrede opt ovar s tarde gofprat en - : LBERBERENEN» - , 474 met de Sadduceërs over de. opparding der dâoden, Luc, XX: 27-+36. Het voidiggende van ’s Hleilands antwoord aan de Sedduceërs wordt aangetoond, en vervolgens bijeengezameld, wat de Heiland te dezer gelegenheid aangaande het toekomend leven leerde, Het fpreekt van zelve, dat een Prediker als de Heet Ki9T van dit gefprek alle mogelijke partij getrokken heeft; weshalve wij, zonder verdere opgaaf der bewerking noodig te achten, deze preek , benevens de overigen in dezen bun- del, het godsdienftig publiek zelve ter lezing aanbeve- len, en hetzelve alle Richting en beftaring daarvan als vracht beloven, … Wie riet tot het Genoötíchap van den Eerw. kiste behoort, zie flechts de plaatfen, waar , gelijk wij deden opmerken „een zekere; geest door- ftraalt, met Christelijke liefde voorbij, en verwerpe het overige goede niet om eenige weinige vlekken ! t Sermons par feu Mr. J, d. CH. DE LA SAUSSAYE, e Chevaller de l'Ordre du Lion Belgique, Chapelain © du Rol, et Pasteur de P'Eglife Wallonne de la Haye, ' Ala Haye et à Amfterdam; chez Jes Freres Yan Cleef. 1817. gr. 8vo. XXIV , 446 pag. f~: -s Onder de voortreffelijkfte predikanten der Walfche kerk in ons land behoorde voorzeker de Heer pm La SAUSSAYB, die een’ bundel leerredenen heeft uitge- geven, in 1810, bij Changuion en den Hengst, en van wien, na deszelfs dood, door. zijn’ zoon, deze nieuwe bundel i in het licht is gebragt en aan onzen Koning „op. gedragen. Zijn fchaon karakter en zijne groote, vere dientten „als Christenleeraar en herder zijner gemeente, zijn naar waarheid gefchicist geworden in egne leerrede van ‘deszêlfs amotgenoot DELPRAT ,Uitgefproken den 6den April 1817. Dank hebbe de uitgever, dat hij dit ituk voorgan geplaatst hegft! En, fchoon wij in het zekere onderrigt zijn, dat er eenige onnaauwkeurighe- ; den e ae Je 0. CH BELAKSACSSAYE den in de interpunctie, ja zelfs eenige uitlatingen in hetzelve plats hebben, doordien de druk en de cor- rectie door den Auteur zely’ niet bezorgd zins zouden wij het echter, zoo als het is, nier gaarne gemist hebs ben; ja wij bekennen , door het kiefche en eenvoudig- roerende van den ftijl zoo wel, als door het edele en treffende van. het opgehangene tafereel + 200 zeer te zĳn getroffen geweest, dat wij, bij de eerfte lectuur, die onnaauwkeurigheden en uitlatingen naau welijks hebben opgemerkt. Deze leerredenen, dan, behdoren, zoo als in bet gemelde ftuk met grond wordt opgegeven, niet tot de- zulke, welke men populair gewoon is te noemen. Ne beroemde BE LA SAUSSAYE was een man , volmaakt | gefchikt voor eene gemeente, zoo als , in °t algemeen, die van den Haag was, toen hij-er beroepen werd, en grootfte gedeelte , -uit de hoogfte en opgeklaardfte klase _ zoo als die eenigermate neg is, beftaande, voor het fen der maatfchappij. Hij bezat zijne taal in eene uite | ftekende volmaaktheid, en zijne leerredenen verdienen, — in dit opzigt, als modellen te worden aangeprezen, Dan, niet alleen de zuivere, keurige en eenvoudige, maar tevens krachtige en fchoone ftijl, maar ook de zeer verftandige en oordeelkundige behandeling der ftof- fen, kenmerken eenen meester in zijn vak. Dit zouden wij kunnen aantoonen, indien wij alle de leerredenen wilden doorloopen. Dan, daar dit ons te uitvoerig zou doen worden, en ook bij fchriften van een’ man, wiens roem reeds lang gevestigd is , overbodig zou zijn, zullen wij ons vergenoegen, met den inhoud der leet- redenen , in dezen bundel vérvat, op te geven,en daat- na eene derzelven eenigzins yan naderbij te. befchou- wen. Veertien in getal zijn deze leerredenen. Voor de ær- fte derzelven is gedrukt het gewoon voorgebed des Leer aars, en voor de twaalfde zijn voorgebed voor de i} denspredikatiën; beide overwaardig, om bij deze geë- genheid in druk te verfchijnen. Ziet hiet , voorts, te tels - ‚ SERMONS, …, . 475 sels en inbeud der Jeerredenen zelve. I. Dát de Godee dienst het eenige noodzakelijke is, Luk. X: 423. IL. Over de; voortreffelijkheid van den Godsdienst s. Jerem, IX: 24. III. De voordeelen der godzaligheid , Spreuk. II: 13—18. IV, Het karakter van een braaf man, of omfchrijving van Pfalm XV. V. Over de noodzakelijke heid van. den ijver, Openb. HL 19b. VI. De ware ver, onderfcheiden van den ijver zonder kennis ‚ Rom. a, VII en VIIL Over het wezenlijk onderfcheid van goed en kwaad, Jef. V: 2o. IX. De vaderlandsliefde, Pfalm CXXII; 6b. .X. De rampen en de kortheid des le- wens, Pfalm XC: ro. XI. Het lijden van Jezus een be- wijs van de Goddelijkheid van zijne zending, enz. Luk. XXIV: 262. XIL Jezus zich ten doode overge- vende ,. ‚Matth. XXVI: 47—54. XII. Jezus naar Pila- tus gelgid, Joan. XVIII: 28—38. XIV. Het karakter van den bekeerden en met Jezus gekruisten boosdoe- ner, Luk. XXIIĪ: 39—48 Om uit deze verfi chillende leerredenen er, ééne te kie- zen, bepalen wij ons zE de elfde, tot grpndflag hcb- bende deze woorden: Moest de Christus niet deze dine gen lijden? — De inleiding is treffende en uitftekend gepast. Zij fchetst een volmaakt goed man, naar het denkbeeld van Plato; als een man, die, beroofd van alle de wereldfche voorregtén , zelfs den naam van ecn braaf man niet hebbe, maar gerekend worde de flecht- fte der menfchen te zijn, zonder ooit de minfte onregt- vaardigheid te hebben bedreven; als een man, wiens deugd op de moeijelijkfte proeven gefteld worde , zonder te bezwijken, en die, gegeefeld , gemarteld, in boeijen ‚geflagen, en eindelijk gekruifigd, met een’ vasten tred, ‘tot den dood toe, de paden der geregtigheid bewandelt. — Dit Schoone tafereel fçhijnt door een’ profeet, als ’t ware; opgehangen, en ìs althans in Jezus verwezen. ’ lijke. Uit hetzelve wordt gelegenheid genomen, om het lijden van Jezus uit een allerbelangrijkst oogpunt voor te ftellen, als hebbende, behalve deszelfs hoofd- oogmerk, de verlosfing van zondaren gediend om de l Got Goddelijkheid van: zijne zending te bewijzen, en em de grootfte kracht aan zijne leer te geven. Deze-beide ftukken worden ieder afzonderlijk, op de oordeelkan- digfte: en overtuigendfte- wijze, ontvouwd. Ziet hier, kortelijk, hèt beloop van het eerfte {tuk Jezus was ziet alteen een wijze „die bedoelde- zijne eeuw te verlichten; Hij ‘was’ teh gezant des Hemels, wiens gezegden als Goäfprakeri moesten gelden. Ôm dit te bewijzen , was het niet genoeg, dat Hij onbefpreken van wandel en zuiver van leer ware. Hij moest en zichzelven gls Godsgezant vòordragen ;. en ‘met wonderwerken toonen, dat die hooge- waardighefd Hem toekwam. Dit beide beeft Jee zus gedaan; en zijn lijden heëft zoo wel de gefoofwar- digheid van zijne getuigenis „als de wezenlijkheià zine wonderen aan den dag 'gelëgd, De grooten der wereld Zouden gaarne gezien hebben’, dat Jezus in al den glans ‘van aardfche glorie ware verfchenen. Dan, ‘hierdoor zou men, met reden, hebben kunnen twijfelen san de ‘Goddelijkheid zijner zending jen Hem bij die oude wet- gevers en ftichters ‘det ftardfi hebben kunuen vergeti- ken, welke, om zich des te beter te doen eetbiedigen cn gehoorzämen, nu eens zEiden nit Godenbloed ge íproten te zijn, dan weder voorgaven , geheime zamen komften en gefprekken met đe Godheid te hebben, « Bij den lijdenden Jezus vervallen alle foprtgeljke ver moedens. De opregtheid van zijne getuigenis kan zie in twijfel worden getrokken, dewijl Hij, door betge Hij van zichzelven getuigd had, het voorwerp werd van haat en nijd, met fmaad overladen en ten dood gebragt. “Wil men, voor een oogenblik, vooronderftetken , dat ‘het voorgeven van Jezus ongegrond ware , men zal ten minfte tóeftemmen, dat Hü innig bij zichzelven ove 'tuigd heeft moeten zijn, dát hetzelve gegrond ve Wil men, dat Hij, door eene bezwaarlijk te begrijpen geestdrijverij vervoerd, zich ingebeeld hebbe een Goe gezant en met den Goddelijken geest vervuld te 29% hoe zal men, echter, kunnen zeggen, dat Hij, toch, zich even ‘zeer bedrisgen kon omtrent die Goddelijke kracht, t BENMONS- 2'7 475 kracht, welke Hij zich toeëigènde , en door welke Hij de verbazendite wonderen’ verrigteda?:— Jà, zijne die- pe nederigheid en zijn lijden zetten aan deze wonderen eene bijzondere echtheid bij. -Hadde Jezus met konink» lijke pracht zijne wonderen verrigt, hoe veel zouden- zij , voor de nakomelingfchap , van hunne bewijskracht verloren!licbben! Nu zijn- zij door Jesus in zijne nëdë- righeid en onder: het oog zijner -vijanden gedaan , en hebben de proef doorgeftaan van het ffrengfte ondere zoek. Wat meer is, Jezus wordt gevat en geregtelijk veroordeeld; maar het nageflacht herziet het proces, en regtvaardigt den veroordeelden, Zoo worden.dan de wonderen van Jezus de zekerfte daadzaken , die de gefchiedenis kan opleverën ! — Wat het tweede {tu betreft, ‘hier wordt: dangetoond , dat de flat van ver- nedering en van lijden bij Jezus gediend heeft , om ‘aan het vporbeéld, dat Hij gegeven heeft „al deszelfs vol- maaktheid bij te zetten. Ware Jezus in een’ blinkofn — den ftaat geweest, zijn voorbeeld zou záo algemeen natiig met hebben kunnen zijn. Zou men zijne gema- efgdheidi zijne: belangetaosheld , ` zijne 'losheid van de "wereld ,2jne ederigteid hebben kunnen prijzen , in- dien Hij op een” troon geplaatst:ware geweest ? Wokke bewijzen- zou Hij hebben ‘kunnen gëven vi zijne gela- denheid en lijdzaàntheid, indien Hij aan geene weder- waardigheid ware onderworpen geweest? Hoe zou men van zine zachtheid, van zijne toegevendheid, van zija ne verdreagzaadfheid hebben kunnen gewagen, indien zijn wit geene tegenkantiigen ontmoet hadde? Welke beledigingen, eindelijk , zon Hij hebben kunnen verge- ven, bijaldien Hij geene vijanden gehad hadde? -e Wij vinden, ‘daarenboven, in Jezús lijden eene krachtige aarffporing fot de“deugd.. In&ien: Jezus geen deëlge- noot geweest ware der menfchelijke rampen , dan zou- den zijnė bevelen minder kracht op Ons hebben. Zijn voorbeel heeft- meerder kracht, dan zijne magt om te bevelen alleen immer korde hebben. edel, hoe fchoon, ‘hoe aanbevelenswaardig dezelve is. — Voorts wordt dit uitgewerkte (tuk met korten en gepastén aandrang beloten; tot bevestiging in het ge- loof en tot heiligmaking. , l s». Wat dugkt.u, Lezer? fs dit niet verftandig prodi- ken, en de eer van onzen Godsdienst , voor het oog van de grooten der: wereld zelve , mannelijk handhaven 2 r= Waardige Leeraar! Gij, die zoo veel nuts ftichtede bij de eere klasfen der maat{chappij gedurende uw le- ven, mogen uwe uitgegevene leerredenen nog veel nuts ftichten pa uwen dood! - - t». r Woorbereidind Onderrigt woor het ‘Onderwijs èn de Bij- belfche Gefchiedenisfen: „Door JAN VAN EYK, Prt- dikant te Loosduinen. Te Amferdam, bij A. B. . Saakes, 1817. Zn kh 8yo, 36 Bh f :»4°-:3 E envoucigheia en volledigheid prijzen deze handiei- -ding. san. :Wij vinden hier: 1e zeer korte leey- of lees- lesjes, De g eerfte lesjes geven cen kort overzigt over geheel de-Bijbelgefchiedenisg, enne verdeeling derzelve im 5 tijdvakken , met aanwijzing der hoofdgebeurtenisfen in ieder tijdvak ,en moeten van buiten geleerd worden, hetwelk omtrent de overigen zoo zeer niet vereischt wordt. Het kort overzigt wordt nu, in 5 lesjes, ow- trent ieder.bijzonder tijdvak eenigzins uitgebseid, Het opmerkelijke in den loop dezer gebgartenisfen, en de redenen, waarom God dezglve ‘aldus heeft beftuurd , _en hoe dat alles befchrevensis in den Bijbel, epdat wij God onzen Schepper en Jezus onzen Zaligmaker zegt zouden kennen, en opdat wij in den Heer Jezus zon- ' den gelooven en zalig worden, wordt in de overigen behandeld. Nu volgt eene aanwijzing, met kapittel en vers, waar de voornaamfte gefchiedenisfen in den Bý- bel te vinden zijn, zijnde degelve in de opgegevene td- ‚vakken geordend; en is ‘deze aanwijzing voor meet en min gevorderden onderfcheiden, en bevat dezelve ein- da Je VAN EYK, VOORBEREIDEND ONDERRICT. 477 delijk een wenk aangaande het noodige onderrigt van hetgeen omtrent -de gefchiedenis , zoe der Joodíche. als Christelijke kerk, eenigermate althans , behoort te wore den aangeftipt. De Eerw. VAN EYK heeft, meepen „wij, zich door dit eenvóudig boekje zeer verdienttelijk gemaakt bij menigen onderwijzer. Belangrijke Waarnemingen omtrent het Slaapwandelen, - of het Droomleven', zonder den invloed van hef Mág- netismus. Uitgegeven door C. W. HUFELAND, bh _Koninklijk-Pruisfifche Staatsraad , Lijfarts enz. Uit het Hoogduitsch. Te Dordrecht, bij A. Blusíé en Zoon. 1817. In gr. BYO. IY en 189 B.. f 1-16-: D.. waarnemingen, vertaald uit bet Journal der praktijchen HeilkundevonHUFELANDLNJMARLES, 1817 , zijn zeker belangrijk , en eene gewigtige bijdrage tot de kennis van het Magnetismus , en als natuurver. fehijnfel, en als geneesmiddel. Men zoúde het werkje in twee afdeelingen kunnen fplitfen. In de eerfte wor- den ons eenige waarnemingen van den Zyon/chen- Ge neesheer pÉ rÉ TIN en van den Geneesheerr EN ARD te Mentz medegedeeld, betreffende de verplaatfing der Zinnen ,- vooral naar de hartkolk, maar ook van het gehoor en gezigt naar andere deelen dês ligchaams , in hysterifche catalepfis, gepaard gaande met eenige vere fchijnfelen van Aelderzien, of, zoo als HUFELAND met regt het verfchijnfel noemt , droomzien. Dit merk- waardig verfchijnfel, door PÉTÉ TIN het eerst waar. + genomen , werd door hem toegefchreven aan eetie foort wan dierlijke electriciteit , dewijl hetzelve met de elec. ‚trieke verfchijnfelen in fommige bijzonderheden eenige overeenkomst heeft. De Heer R EN aR D heeft te Mentz , herhaalde malen , hetzelfde toeval, in dezelfde ziekte , waargenomen, en deelt ons tevens eenige waarnemin« gen mede van de:beroemde DUMAS, PINEL en andes ROEKDESCH. 1818. NO. II. — . I i . IM, 478 EC. W. HUPELAND ren, tot hetzelfde oriderwerp betrekking hebbende. Aan de echtheid en: faauwkeurigheid van het verhaal behoeven wij niet te twijfelen ; en het zal daarom der moeite wel waardig zin, zoo onze vaderlandfche art- fen humne aandacht, in deze zeldzame ziekte , op dit vreemde toeval vestigen. Hoe men toch ten aanzien van het- dierlijk Magnetismus moge denken , dit is ze- ker ; dat men uit die gevallen , waar het laapwandelen en dergelijke verfchijnfelen zonder invloed der kunst óntftaan zijn, het meeste licht, ter opheldering van ' ‘dit duister ftuk, kan trekken, vooral zoo deze zuivere natuurtooneelen door onbevooroordeelde oogen be- fchouwd worden. In dé tweede plaats evert ons.dit boekje de historie van een” aanmerkelijk ‘hoogen graad van helderzieg en sinversukking, insgelijks zonder kunst ont(taan; een verhaal; waarop mem, met allen grond, het gezegde van: BOILEAU zou kunnen toepasfen, dat het ware niet. altijd. waarfchijnlijk: is.- De namen van KLEIN en Van HUFELAND waarborgen oak hier de echtheid der gefcheefte tafereelen, en in het verhaal zelve Íchijnen duidelijke trekken van. waarheid daor, al ligt er ap em- kele deelen merkbaar-de vurige gloed der verbeelding en verrukking. Het geheele verhaal is een duidelijk bewijs; hoe fterk de. voorftellingen der magnetisch (ls penden ,; hoe ftérk humne verbeelding werkt, en hee ` gevaarlijk dit voor hen worden kan. Een meisje, do epftopping der maandftonden , aan verfchrikkelijke kram- pen lijdende, droomt, in haren magnetifchen flaap , dat de ride Augustus haar noodlottig zijn zal, en dat KLEIN en een zeker derde, vereenigd op haar Wer. kende, alleen haar kunnen redden, mits evenwel bei den het ondernemer , zonder er door haar toe verzocht te zjn, en mèt alle infpanning hunner krachten. Dit was genoegzaain om haar de hevigfte angften en toevsk - len te bezorgen, tot dat zij beidt Heeren bij haar zag; die toevallen telkens te doen vernieuwen, als zij etn | van beiden ih zijnen ijver zag verflaauwen , ‘en om hut z | BET SLAAPWANDELEN, =: 479 op den trden Augustus op der. oever des doods te brena gert, ja zelf» nog dens naderhand, uit wrevel, omdat KLEIN geen vertrouwen genoeg had gefteld in bare wadrheidsliefde. Toen deed echter eene geduchte dofis opti haar. het in den megnetifchen flaap. voorfpelde: gevàárlijk oogenblik: gerust doorflapen: Een gerustftele lend bewijs; ' dat vermogende geneesmiddelen. op die ezcentrtfehie wezens, even «ls op elk ander mensch ; werken. ` Eenige korte waarnemingen van dien zelfden Geneen heer , het Magnetisofus en deazelfs verkeerde aanwens ding "betreffende, vullen de haatte bladzijden van did werkje. nuttig aan.. : ; Verflag over het Amferdamsch geöctroijeerd Kunst-cba ment, aan zijne Excellentie den Minister yan Bin- nenlandfehe Zaken, doot de eerfke Klasfs van het Koninklijk - Nederlandfthe Infituut van Waerenfchap- pen, Letterkunde en Schoone Kunftèn. Ingeleverd den l aden Julij 1816. Te Amflerdam, bij Pieper en Ipen- buur. In gr. 4tó. 35 Bl. f 1-10-3 D: Verflag, met de Bijlagen, daartoe behoorende, wordt voorafgegaan door het Koninklijk Bêfluit van 14 Dec. 1816, bij hetwelk het Amfterdamsch geöctroîe jeerd Kunst-cement den: volledigften triomf behaalt bp het mededingend Dordsch Tras , reeds aan ieder be- keud uit meer dan: één nieuwspapier , en wordt gevolgd dor het uitttekfel uit het Verflag, op hoogen last al- mede in Staats- en Nederlandfche Courant , en ook in den Algemeenen Konst- en Letterbode, afgedrukt, en alzoo finds een’ gerufmen tijd feeds. in ieders handen. Dege uitgave gefchiedt nu ook op bevel van. Z. M. W5 moeten de lezing van het uitvoerig Verflag in des- Zes geheel èen’ lederen belanghebbenden aanprijzen , on Wwetoh wadsrNjk niet, wat men, Zoo ten aanzien van lia den 460 VERSLAG OVER HET KUNST «CEMENT. den iard ‘der proefnemingen ;-omzigtige’.naatwkeueig-, heiden -volftrekte:onpartijdigheid, als van den voor het geöctroijeërd Cement zoo gunftigen uitlag, mee? zou kunnen eifchen. -Ten aanzien van ene proefneming in het groot, haten Bijlage A Czönde Procesverbaal we- gens opzettelijke infpectien en-opnetning der met dit Ge- ment vervaardigde metfelwerken: van de vijf groote de- - fenfive ‘Inundatiefluizen tusfchen de Lek en den Bies bos) en B (zijnde foortgelijk van bijzondere waarnemin- gen bij het:tänteggen en: opmetfelen-der fonderingsvige- ren van:den diepen pompput tot de:ftoommechine voor het te ftichteri drooge dòk dan het Nieuwe Diep) alne- de niets meer te wenfchen overig. . De aard wan deze ftukken gedoogt voor onze Letteroefeningen geen uit- voeriger berigt; n men leze en oordeele ! Drie y erhandelingen over den Zelfmoord, uitgefproken ‚in de. Maatfchappij van Verdienften, ter fpreuke , voerende ; Feliz, Meritis , te, Amflerdam;. door Je We STATIUS MULLER „ Leeraar kij de. Evang. Luth. Gemeente te Amflerdam , en Lid van de Hòll. Maatfchappij der Wetenfchappen te Haarlem. Te Amflerdam, bij J. van der Hey. 1817. Ingr. Bo. ` VIII en 163 Blf 2e4-: De Vertiandelingen over eemrizeer aangelegen on- derwerp, vooral in de nieuwere tijden. De Zelfmoord ‘toch is thans in de Hoofdtteden (vooral vóór eenige ja- ren) tot eene ongemeene en waarlijk verontrustende hoogte geklommen. Een ontzettend voorbeeld van dien aard gaf den geleerden Schrijver aanleiding. tot het op- zettelijk bearbeiden dier ftoffe in drie fpreekbeurten bij Felix Meritis, in 1814, 1815 en 1816; wier eerfte, en verreweg uitgebreidíte, (door; vele voorbeelden bĳ den druk vermeerderd) over de gefchiedernis en-de por- zaken, de tweede over Aes zedelijke van den Zeif- moord , Je W+ STATIUS MULLER; VERHANDELINGEN. 48I meord, en de derde over de middelen daartegen han- delte Eene zeer natuurlijke verdeeling. Ook kunnen wij ‘met ruimte zeggen, dat wij in geene taal over dit onderwerp iets betars en volledigers. kennen, (zelfs niet: DUMAS, fur le Suicide) daar het niet alleen, ter veraangenaming , althans verlevendiging, van het ziel” kundig betoog over de oorzaken des Zelfmoords, met eene menigte treffende Anecdoten voorzien is , maar ook in dat betoog zelve , door fchrändere nafporingen , door menfchenkennis en gen rùim overzigt des onderwerps s ‘uitmunt. In de tweede Verhandeling zijn de tegenbe. t denkingen, vooral van Rousseau; die ter ftaving al van het geoorloofde der eigene vernieling van, ons lig- ` chaam dienen moeten , geenszins verzwegen nochkrach- teloos voorgefteld , maar ook’ volkomen beantwoord en wederlegd. En de middelen, in de derde Verhande- ling aangewezen, komen ons te doelmatiger voor , daar de-Heer sTATIUS MULLER moeds genoeg gehad heeft, het wijsgeerig vooroordeel trats te bieden, ’t welk „ onder het mom van menfchenliefde, gelijk het alle ondeugden vergoelijkt en een’ glimp geeft, dus ook den Zeltmoordenaar op dezelfde wijze als hem, die aan de wetten van Natuur en Maatfchappij voldoet, laat begraven, en (och arm!) te teêr van ziel is, om, tot welzijn der maat{chappij, de nagedachtenis , of, misfchien, om de overgeblevenen, van den Zelfmoor- denaar aan te tasten. Volkomen overtuigend weêr- legt de Schrijver dit dwaze medelijden , en.dringt op. infamie voor de lijken „der deferteurs,uit den levens. ftrijd. — Doch, om ons gunftig gevoelen over dit werk- je te ftaven, zal het noodig zijn, ik een weinig van nabij te bezien. . In de befchouwing der gefchiedenis vand den Zelfmoord komt eene uitgebreide belezenheid. voor. Met reden merkt de geleerde Schrijver (bl. zo) op, dat.dezelve oudtijds bij geen Volk minder, dan bij de Joden, gee pleegd is; gelijk ook in latere, ook in onze tijden. dit Valk van allen het meest daarvan afkeerig ige, ‘Slechts, -lig ome C. 482 > © Je We STATIUSMULLER omtrent’ den tijd des Jaatften Oorlogs met de Romcisen fchijnt de wanhoop de Joden tot razenden Zelfmoord, zelfs in masfa,te hebber vervoerd. Voorts geleidt ons de Schrijver door- ‘Griekenland , Rome , het oude Duitschland ;-de'Oost , Aziatifche landen , en hier en daar in Amerika, waar de- Zelfmoord in eere, en als “ ware eene aamftekende ziekte was, even als nog is Engeland; Verfchillend is de gemoedsgefteldheid bj de Zelfmoordenaars; nog meer uiteenloopend zin de beweeggronden , die-hen aanzetten tot het zwarte be drijf. Het digchaamsgeftel is daarvan veeltijds de oore zaak; en dit kan men als uitzinnigheid of ziekte be- fchouwen , wier flagtoffers minder fchuldig zi Nog rijker is de brou van Zelfmoord, die uit de nuor ten ontfpringt „ vooral uit liefde, eer- en wraakzucht. Verzadiging des levens, bij ongelukkige rijken, ont- bloot van werkzaamheid (dit laatfte doet de Schrijver niet genoeg uitkòmen) , verdriët , zware verliezen , vrees voor de toekomst (als de menfchen „zoo als het teregt heet, uitzinnig ‘genoeg zijn, om zich yan- het leven t6 berooven , uit vrees van te flerven) , voor Schande „jam mer over de rampen des Vaderlands, berouw , infpan- ning van den geest, bijgeloof en dweepzucht, fpeel zucht, onanie, dronkenfchap (in-den hoegften graad), _en zelfs (hetgeen men gerust tot de dweepzucht had kunnen betrekken) hoop op een beter leven „ geven amle ding tot de zucht, om zich met éénen flag van alle d ellenden te verlosfen. Het verwondert ons eenigzias, hier geen enkel woord te zien nopens de bekende wijs- geerige alleenfptaak van HAMLET, die de ooraake opgeeft, waarom ‘de -menfchen , uit godsdienftige groe den, of liever uit vrees voor de hel, hun teven ont- zien. Op bl, 62 ftaat, dat de: Zelfmoord" veelal kå gevolg is van ecne verkeerde opvoeding ‚én van cch er derwijs in den Godsdienst , hetwelk , in flede van hei ter- fand te hulp te komen , heszelve nog meer verwart ‚on,it plaats van eene guivere Zedeleer , als den grondflag ven den Godsdienst , voor de dragen, verborgenheden wil dar grot ANB DRIE VERHANDELINGEN. 483 gronden „en dingen verklarón, die de Rede niet begrij- pen kan. De Zedeleer is niet de grondflag van den Godsdienst, maar wel de Godsdienst van de Zedeleer.. Eene moraal zonder God is een onding. ‘Men zegge niet, dat dit, met eerbied ‘gefproken , de gronden der zedelijkheid aan de willekeur van een Opperwezen bloote geeft: want een Hooghe Wezen zonder zedelijkheid, een Duivel aan het roer der wereld , is de dolfte onzin , die naauwelijks bij de ruwfte Wilden is uwitgebroeid, Een God, in den hoogften zin des woords, en een goede God zijn fynonyma, Zelfs de Heidenen moesten, wanneer zij zich hunnen JUPITER, Of VISCHNOË, ` of hoe hunne Oppergoden ook heeten mogen, als Zoo» danig dachten, alle de fnoode bedrijven, die zij hun anders toekenden, wel van hun denkbeeld aftrekken; en. de verleider van nawn aë werd, in het gebed , Deus optimus maximus. “Er befkaat dus, eigenlijk, geen Gedsdienst zonder zedelijkheid : maar, helaas ! men wil wel zedelijkheid zontier Godsdienst ftellen. Doch waar dwalen wij heen, bij eene gewis flechts onoverdach- te uitdrukking! Keeren wij weder tot de Verhandelin= gen van der Heer &TATIUS MULLER: ` De tweede derzelven loopt over hét gewigtige vraag- Ruk: Kan de Zelfmoord. verdedigd worden? De gron- den, door de Stoicijnen, door. MONTESQUIEU (Cig de Lettres Perfannet),ÀOOrFREDERIK DEN CROO- TEN, vaoral door ROUSSEAU, daarvoor ingebragt , worden beknoptelijk aangevoerd en overwogen, doch — te ligt bevonden op de weegfchaal der onhedorvene Rede. De Zelfmoord is eene tegennatuurlijke daad. Het ftaat den mensch ief vrij, zijn’ post te verlaten, om- dat bij niet kan weten, tot wetke einden hem de Velde heer daarop geplaatst heeft, en hoeveel nut hij daarop nog doen kan. De Zelfmoord is, zelfs bij de onder- Relling, dat men regt op Zijn even heeft, eene dwaas- heid. De vrijbrief , ‘dien: men daardoor elken booswicht in handen geeft , om zich aan de firaf zijner euveldaden te onttrekken, is vóor.de Maatfchappij ten hoogfte ge» Ii 4 vaar. 484 ~ Je We STATIUS MULLER -vadrljk , dus gewis niet door den hoogften Regter on- ‘derteekend. Het leven is zoo kwaad’niet „als de mensch . echts goed is; en, in allen gevalle, duurt het leven “niet eeuwig; men wordt. eenmaal afgeroepen, en kan ‘dan: met vreugd en vertrouwen den Heer van ons nood- ‘Jot genaken. Men kan noojt zeggen, dat men door den Zelfmoord niemand (al -ware ’t alleen door zijn Voorbeeld) benadeelt. En, eindelijk, is dezelve geene heldhaftige daad, maar altijd een bewijs van zwakheid, althans van ongeduld en onftandvastigheid, De laatfte Verhandeling loopt over de middelen tegen den Zelfmoord. Deze zijn tweevoudig. De Staat en deder enkel lid der Maatfchappij kan die aanwenden. De Staat — en hier tast MULLER het euvel in den „wortel aan—de Staat moet dien althans negatief tegen- „werken, door met geene. drukkende belastingen den middelftand en gemreenen man te verpletten. „ Terug- „ koming van het ftelfel, om de noodwendigfte behoef- '» ten des levens, als de rijkfte bron van inkomf{ten , „„ Naar evenredigheid het meest te belasten,” wordt volftrekt gevorderd, zoo meu eene rijke bron van el- lende, en daardobr van Zelfmoord, wil toppen. In- derdaad is'het onbegrijpelijk , hoe; onder een vaderlijk beftuur , zulk een jammerlijk beginfel — niet uit de vo- ' ige dwingelandij overgehouden , maar — op nieuw inge yoerd fs, (of het landelijk of ftedelijk is, maakt hierin geen onderfcheid ;) een beginfel , waardoor , onder chan van gelijkheid, de fchreeuwendfte ongelijkheid regeert, waardoor., vooral in buitendien reeds dure tijden, de eerlijke en nijvere vader des:huisgkzins , die den Staat een aantal kinderen fchenkt, tot wanhoop geomet wordt „daar hij zes- of zevertmaal meer moet opbrengen, dan de fchatrijke ongehuwde vrek of wellusteling , wien deze belasting niets deert,. Neen! zoolang deze beib looze belasting (wier affchäffing onder het Fran/che be ftuur eene ware weldaad voor de gemeene klasfe was, die veel kwaads Wergoêdde, en waarvan het zuidelijk Nederland vrij 4s) niet is ingetrokken , verwachte men ` -e pee H DN. DRIE VERHANDELINGEN. 495 geene welvaart voor den burgerftand, dan in -buitengemeen goedkoope tijden.- Waarom niet liever de weekde drievoudig belast? — Ook anderen goeden raad, der behartigirige waardig , -geeft onze Schrijver , ter wering van den druk , die op.de werkza- -me klasfe rust, (bl. 138.) Meer regt{treeks tegen den Zei- moord, echter, dient de. publiciteit (de bekendmaking door ‚de Overheid, met. bijvoeging der omftandigheden, en, zoo veel mogelijk, der oorzaken en bewerkers) en de-infamia, „waarvan wij reeds boven fpraken. MULLER beroept zich „daarbij op het voorbeeld van Athene, van Thebe, op den -raad van.PLATO eń ARISTOTELES (die toch ook Wijs- geeren mogten heeten!) ter fteviug van zijn gevoelen, om openbare fchande 2an den Zelfmoord te*hechten. — Veelvul- dig. zijn de middelen, waardoor ieder lid der Maatíchappij , iu zijnen bijzonderen kring, den Zelfmoord kan weren, VOOr- pamelijk de opvoeding, het letten op ongelukkige lij- „ders, die dezen weg heen willen, (zeer levendig voorge- Steld,. Men ziet uit dit alles, hoe belangrijk de behandeling dezer gewigtige fof is, Het weinige, °t geen wij aan te merken hadden, is al gaande weg jn dit verflag ingevlochten, Wij voegen er dus enkel bij, dat geene crukfouten — althans niet van belang — dit werk onteren, °t welk in een’ duide- lijken, nu en dan Gerlijken , fijl is gefchreven. å -Galerie historique des Contemporains, ou nouvelle Biogre phie, dans laquelle fe trouvent réunis les hommes morts ou vivtns de tòutes les nations, qui fè font fait remarquer à la fin- du 18e, fiècle, et au commencement ‘de ‘celui-ci, par leurs écrits, leurs actions, leurs talens, leurs vertus ou leurs crimes. @ gros Vol. jo 18°, divifés en 16 parties, T. I. A — BEL. 448 pages. T. II. BEL - BRU, 470 pages, T. II. part. r. BRU — CAU. 232 pages. Ziehier « een nieuw, veter werk, over de Gefchiedenis van onzen tijd, binueg ons; Rijk verfchenen, doch hoogst- \ lis waar- _ pS . OARRAJE BISTORIQUM awaheichijnltjk niet enkel daor Nederlanders besrbeid, ` Voog- namelijk toch zijn het Franfchen, die hier ten cooneele ver. fchijnen, (het is waar, dot Fraskrijk in Europe de laste ja- zen de grootfte, hoewel niet altijd de fchoonfle, rol heeft gefpeeld) ep wel op eene wijze gefchitderd, die ons doet vermoeden, dat zulks ook door Zranfchen, en wel van zeke- re klase, gefchied zij. Ook komen de Schrijvers ia bon voerberigt er voor uit, dat zij zekere Biographie vaa ade Heeren MICHAUD, waarfchijalijk in den geest der Ultrg- Royalisten geîtehd, afkeuren en verbeteren willen; terwijl zij echter hunne ietterkandige Artikelen goed en nut tig vinden, en weinig daarbij te voegen hebben. — Zij voe. 