Beschryving van's Graven-hage
de zomme van i^oo Karolus guldens, waar voor de opgemelde Staa- ten zig verbonden te zyner t jd weder vergoeding te zullen geven ;, maar als het in 't zelve jaar van if;^ in dien bedroefden toeftand van 't gemeene beft der Vereenigde Nederlanden , zoo verre was geko- men ■, dat Prins TFillem van Oranje en de voorn. Staaten door nood en gebrek van geld beflooten hadden, niet alleen het hout-gewafch van 't Bofch , maar ook den grond van dien ten dienfte en nutte van CO De tooren is van den groftd af tot aan den eerfteh buiteri - ommegang zyfi trappen, en tot de fpeel- klokken ^z\. hoog. De kerk met de tooren en het Choor is lang zp4 en breed 1 30 voecen, in het kruis, zynde de tooren lang 44 ,■ de kerk ifo, en het Choor loo voeten, makendc te zamenhet bovengemelde ge- tal van ap4 voeten uit, volgens de mcelinge, welke wy daar van hebben laaterr doen, en ook overeenkomt met de aftckening van den platten grond van de kerk, ten Coniptoore van de Kerkmecfteren beruftcndc. (k) Pag. v4- (/) Gercgiltreert in't VII. Memor. van Ernft/o/. 112. en ge- drukt by Bor, Nederl. Hill. IX. Boekfol. 145-. vtrft. Kerk in den jaa- re 1701 doordea blizem. kerk werd tans on* derde grooirte fchoon- fte van Holland gere- kent* Klok- ken in den too'- ren eer- tyds ge- hangen hebben- de, in den jaare ^ SIS lot kanon vergo- ten. Com- miffie vande Staten daar toe verleent. iSo B E S C II R Y V T N G 't gemeen te verkoopen, zoo hebben de Suppooften nevens de Ma- giltraat van den Hage, by verfcheide fmeek-lchritten verzogt en ook eindelyk by ade gedagtekent den 16. April 1576. (vvaar van wy te zyner plaatze' breeder zuUen fpreeken) verworven, dac hct voorfz. Bofch nooitzoude vverden verkoft, afgehouwen of uitgeroek, mits dat de voorn. Regeerders van den Hage , in de eerite plaatze den voorfz. Staaten voor de redemptie zouden remitteren en quytlchel- den, gelyk zy dan in gevolge van dien den zelven quycgelchoiden en geremitteert hebben de voorgemelde pretenfie wegens de klok- ken. Of nu alle de klokken uit de tooren zyn geligt, kan by ons niet vaftgeftelt vverden. Zeker is 't, dat 'er rans twee zwaare lui- klokken aldaar gevonden werden, waar van de grootfte, genaamt Jesusj vvegende yioo, pond., gegoten is in den jaare if+i.jcn de kleine, gelieten Jacob, 4800 pond, in den jaare 15-70; behalven nog een derde van minder gevvigt , voerende den naam van S a c- VATOR, zynde de werkklok, en in 1547. gemaakt. De ilag-klok van 't heel uur zwaar 4.800. pond is van 't jaar 1647. , vvaar by ver- volgens een klokkengelpel is gevoegt, (/«) *t geen aan de invfoon- dershet aanftaande uur, halfuurenquartieren tekenncn geeft. Hoede- De kerk, van buiten uit verfcheide affpanzelen beftaande, is zoo zekerk konllig tzamengehegt , dat de zelve van binnen als een gebouw ver- 2'Rv=»" toont, niet jegenftaande het Choorvan een buiten gevvoonehoogte is, enbhi- ^^ '^^S "^^^ verre bovenhet gebouw van de kerk verheft, dat het van nen ver- vcrre flan te zien een afzonderlyke timmeringe fchynt te wefen. Of toont. nil deze kerk onder de zoo genaamde Kruis-kerken gerekenc enge- plaatft kan vverden, dcrvenwyniet bepaalen, fchoon dezelve (zoO 't ons voorkomt ) fcJiynt voorzien te zyn , zoo ten noorden als ten- zuiden , van twee uitflekken , waar van het eene met den naam vart de Se, Maria's en het andere van de Kruis-kapelbekentis, maarzul- len 't liever overlaaten aan het oordeel der gcenen die meerder en beter kennilfe van deze zaake hebben. Gefchil- Ook hebben in deze kerke eertyds geflaan zeer fchoone gefchil- derde derde glazen, waar van de overblyfz,elen, die hier en daar nog gc- giajeti vonden werden , tot overtuigende bewyzen konnen verftrekken, eertyds zynde dezelve befchildert, (zoo men verliaalt) door dezelve twee gezien. gebroeders Dirk en Wouter Crcibet, die de glazen in de kerk tef Goude hebben befchildert, zuiks dat ze de Goudfche in fraaiheid, fchoonheid en konftkonden evenaaren. Onder deze glazen was geen van de minften het glas, 't geen nog heden gevonden werd in den oortmuur van het Choor, regt agter de lombe van den Admiraal Obdam , in den jaare i5'47 door Keizer Karel den vyfden aan deze kerk gefchonken. In 't zelve ziet men den voornocmden Vorfl levens grootte zeer heerlyk uitgedoft, met den Keizcrlyken man- tel omhangen en met de kroon op 't hoofc nedergeknielt , met uit- geftrekte zamengevoegde handen aanbiddende het kind Jefus , 'C geen hem door de moeder Maria werd aangeboden. Nevens hem leggen de Ryks - Appel , fcepter , zwaart , helm en andere cieraaden , ten teken van onderwerpinge. in 't opperfte van 't glas werd vertoont het Bourgondifch Kruis , en ter wederzyden de koloni van Hercules ,'mec het ge woonlyk opfchrift , P l u s o u l t r e ; en daar onder de wapens van den Keizer en het Ryk. Ten zuiden is nog een {m) HetjcgenwoordigfpeeUverk, 't geen in 38 klokken beflaat, en zoo wel op dc fpeel-ton nls op het hand- clavier gcbiuikt werd, is zwaar iiojj* pond, en gcgotcn in i68(S tc Antwerpcn by Mclchior  iSi een glas, verbeeldende dehiflorie vandeKoninginne van Sceba , waar van de oveiblyfzclen mede genoeg te kennen geven , dat het door een konftige hand is gefchildert. Dog deze en verdere oude glazen zyn Voor- meefl alle of door den tyd of door de toevallen,en wel inzonderJieid ^orge door den moctwil van de jongens , met ileenen daar in werpen- hq^^"^ de, vernietigt of gebroken, niet jegenikande het Hof van Holland tot be- in 't laatfte geval daar jegens by menigvuldige Ordonnantien heeft vvaringe getragt te voorzien, gelyk onder anderen blykt uit de Publicatie (/) H"^'^^' by den zelven Hove van den puyc van 't Stadhuis van den Ilage aange- gedaan den x3. lebruari des jaars 1547 , luidende in dezer voe- went. gen: )j \ Lfoe 't Hof van Hollandt verftaan heeft , dat dagelycxs op 't Vefbod 33 ±\ kerkhof van den Parochie-kerke alhier in den Plage en elders ^^"^,^^'1 35 met fleenen in de glafen geworpen wert , 't welk meeft gefchied gens het 5, by de jongens , loopende by den ftraeten , ofte fchoelkinderen ; inilaan „ dat oick binnen den bedryve van den Hove alhier gebracht vverdc enwer- 55 heete afifche ende andere vulnis, waar doer gefchapen ware incon- rteena" ,j venient van brande te comen ; SOE EEST, dat 't voorfz Hof, in de 55 willende hierinne voorfien , een van de eerite Deurw aerders ge- r1"'1^" 55 audorifeert en geordonneert heeft , audorifeert en orHineert hem groote 5, 't zelfde Hof by defen by openbaere Edifte van den Stadthuyfe Kerk , 5, van den Hage te vercundighen , en van wegen der Keyferlyke Ma- &<=• 55 jefleyt eenen yegelicken te gebieden , dat fy hen wachten met 55 Ikenen op 't voorfz kerkhof ofte elders by den ilraeten te wer- 5, pen 5 noch oick eenige aflche , vulnis ofte andere milfe te bren- gen binnen den voirfz Hove , en hoere kinderen ofte dienftboden te beletten , dat zy nyet en werpen ofte eenige affche en vulnis brengen binnen den voorfz Hove , op peyne van de zelfde ouders voor hoere kinderen , en de meefters voor hoere dienftboden , zoo verre daer an nyet te verhalen en es , gecorrigeert te werden tot arbitrage van den voirfz Hove. Ende ten eynde men den Contra- venteurs van defcn mach bekommcn , heeft het voorfz Hof den Dienaars van den Procureur-Generael van den zelfden Hove, en den Bailliu van den Hage geauthorifeert en geordonneert , autho- rifeert ende ordonneert 't zelfde Hof by delen , goede toezicht te dragen , en den culpa')len den Hove oft den Procm'eur-Generael ofte zynen Alliltenc of Subltituit te denonfchieren , omme dair je- gens geprocedeei t te werden als 't bchoeren fal. Gedaen in dert Hage den ^^. Fcbruarii a", ij^j- na ftyle van den Hove, by ^j]e/i' delfi i CoJJlcr-, Zeeghers, Sasboiitj Snoiwkaert :> en Weldam. Onderftondc , In kenniffe van my. Was getekent , J- D A Af. Maar nog grooter ramp leden deze glazen in den iDCgmne van den Y)<^f.r\^ Mm Spaan- '"'"''t; (/) Agtcr het Bciigt van den Hoveful; Littcra B. B. i- loco , pag. iij. lU B E S C II R Y V 1 N G van den Spaaii- fchen oorlog meefl verbro- kcn. Eenglas door't Hof, Reken- kanier en Sup- poo lien aandc kerk vereert. Spaanfchen oorlog door den moedwil der guarnizoenen , zoo van de Spaanl'chc als Staatfchc zyde , die den llage by beurtwilielingc -, na dat dc kans zig als toen kcercle , innamen , en aldaar flegt huis hid- den ; invoegen dat de kerk daar door voor 't grootfte gedcelte van hare glazen w ierd ontl^loot. Als men naderhand deze kerk tot de oeiiening van den gezuiverden Godsdienil wilde fchikken , von- den Kerkmeelters zig buiten llaat, om de vereilchte kollen tot het herllcUen van de glazen te konnen ondergaan ; weshalven zommige perzoonen uit cenen godvrugtigen yver bewogen wierden aan de kerk nieiiwe glazen te vcreeren. Gnder anderen deden de Heeren Kaden van den Hove van Holland en die van de Rekenkamer , mits- gaders de Suppooilen van den zelven Hove in den jaare 1579 op hun- ne koltcn aldaar een glas Itellen , waar van de helft , by de Suj.poof- ten te betalen , bcdrocg de fomme van vyftig guldens , als blykt uit de volgende Comminie by 't voorlz Hof verleent tot taxatie der ge- melde Suppooilen en het invordcren der pcnningen, waar op een ieder der zelve zoude werden geltelt. Com- millie van 't Hof op tvveeSe- cretarif- fen,Ad- vocaten enz. cm deSup- pooften te taxe- rcn in de bctalin- ^e  Julii 1579 ) heeft 't Hof van HoUandt gecom- mitteert, en committeert mits defen Mrs. C/aes Bkrten Fre- derik Verhorjl , Advocaten, Jan Party ck en Hiiygc de Groot, Se- cretariil'en , Franchois -van Conwenhoveii en Claes Janfz Procu- reurs, Anthony Crock en de Starck-, Deurwaerders van den voorfz Hove, omme te taxeren die Suppooilen van den voorfz Hove, nopende de vyftig gulden , daer op fy by den voorfz Hove geflelt zyn vail 't glas in St. Jacobs kerke in den Hage by den voorfz Hove , die van de Rekenkamer en Suppooilen voorlz gegeven , en authorifeert 't voorfz Hof beide die eerile Deurwaerders van de voorfz Hove te faemen ofte een van henluyden , die beil fal mo- gen vaceren , die penningcn , daer een ygelyk van de voorfz Sup- pooilen by de voorfz ComniiflarilTen op geilelt is , te innen , en foo wie onwilligis fyne portie op te brengen, dezelve daer vooren t'executeren realycken en by rechten. Contributie ton bcLalinge van der Suppooften glas in de groote Kerke , en dat voor d'een belfc , alfoo d'andere heltt by myne Heeren van den Rade en Rekeninge en andcrcn , die daer onder gerekenc werden , betaelc fal werden. „ Eerlt , de Advocaten zyn xli. in gctale, }i elk op andcrhalf vierendeel dag-gelts , tot )> xxxij. fchell. een dag-gelt gerekent, te za- I) men - - _ _ - „ SecretarilTen tot thien in getale , elk op „ anderhalf vierendeel dag-gelts , gerekent als „ bovcn, t'fimen . . * „ Procureurs zyn feftien in getale , elk op xxiiij. guld. xij. fchell. vj. guld. » an- VAN 'sGRAVEN-HAGE. VI. Hooftst. 183 „ anderhalf vierendeel dag-gelts tot jcx. fchell. „ het dag-gelt , komt t'famen - - vj. guld. „ Deurwaerders fyn XLvj. in getale, elkge- „ rekent op anderhalf vierendeel dag-gelts , „ het dag-gelt genomen op xij. fchell., tYamen x- guld. vlj. fchell. „ Die gefwooren Booden fyn xxvj. in ge- „ tale J elk geilelt by forme van recognitie op „ eene fchell. , tTamen ... xx\j. fchell. Somma totalis XLviij.gl. xvij. fchell. Dit glas , M aar van nog eenige overblyfzelen te zien zyn , heeft geftaan aan de zuidzyde van Jiet Choor , naall het glas , 't geen aan den Kanunnik 'Jan Stalpert van der IViele werd toegefchreven. In 't midden van het zelve leefl men in een cierlyk gefchilderde circkel de woorden uit Plalm 106. vers 3. Beat i f nut -, qui cujlod'mnt jus (^ jaciunt jujiitiam in omni tempore ; dat is , Welgelukzalig zyn ze die bet recht onderbouden : die faller tyd gerccbtigbeid doen. hn daar onder het bovengemelde jaartal x^J^- Aan de eene zyde vertoont zig liet gewoonlyk vrouvvenbeeld de Juftitia^ en aan de andere zyde F alias 5 zynd e verders alles gefchonden. En dewyl in den jaare 15-94 in het weften van de kerk ten weder- Aismc- zyden van het portaal voor den tooren , nog een geheele boog of ^^ ^^n forme was , die toegeftopt , vereifchte geopent en met glazen voor- staten ^ zien te werden, om meerder ligt binnen de kerk te hebben , zoo vanHoi- verzogten Kerkmeefters , >\)ermids zj qualyk middelen badden om de '^'"^ '" kojlen daar aj te vervallen , dat de Staten , ah befcbenners van de '^^"111' ware Cbrijielyh religie-) in een van de boogen een glas wilden doen gegcven. maken , en de kerk daar mede vereeren ; waar op Kerkmeeflercn den II. November 15-94 ^^^^ volgende gunllig appoftil verwierven; „ De Gecommitteerde Raden van de Staten van Holland en Weft- 5, vriesland hebben op het verfoek van de Supplianten alhier , gra- „ tieufclyk geconfenteert ende geaccordeert , confenteren en accor- „ deren by defen , dat van wegen ende tot kolle van den zelven „ Lande , binnen de groote Kerk van den Hage aan het wefteynde „ en de zuyt-zyde van den tooren van dezelve kerke een nieuw „ glas geftelt fal worden zoo groot als de geheele boog ofte forme „ aldaar jegenwoordig tocgefiopt, is ilaande, ende dat daerinne het „ wapen van Holland , vcrbeeldende den Hollandfchen Tuin , in „ behoorlykc form en groote , ende met zyne vercierfelen van com- „ parquement , 00k alle de wapenen van de Iteden van Holland en „ Weftvriesland , zoo als zy op ordre in de vcrgaderinge van de Staten „ verfchynen ( «/ ) , geflelt zuUen worden , volgende den concepte en „ patroon daar van gemaakt ; mits dat van wegen de voorfz kerke , het „ glas daarna fal onderhouden worden van allulk gebrek en yzerwerk, „ als het zelve altans van wegens 't gemeene Land geftelt fal worden. DeSteden, die toen ter tyd de Staats-vergaderinge uitmaakten, en welker wapenen in 't gemelde glas geftaan hebben, zyn deze : Mm 2 Dor- {m) Zic verders Refolutie van de Staten van Hollnnd , van den 50. April i f p(5. %84 B £ S C H R Y V I N G De kerk nader van bin- nen be- fchreven. 'iChoor, en daar in twee kapcl- ]en, de eenevan Ste. Ma- ria en de andcre van 't H. Kruis. Dewa- penen van de Riddcrs van hct Guide Vlics. DORDRECHT; HAARLEM. DELFT. LEIDEN. • * GOUDA. * AMSTERDAM. * ROTTERDAM. GORNICHEM. ♦SCHIEDAM. * SCHOONHOVEN. BR I EL. * ALKMAAR. HOORN. ENKHUIZEN. EDAM. MONNIKENDAM. •MEDENBLIK. * PURMERENDE. WOERDEN. * OUDEWATER. * GEERTRUIDENBERCH. HEUSDEN. NAARDEN. •WEESP. MUIDEN. * VIANEN. * ASPEREN. WOUDRICHEM. * HEUKELOM. * LEERDAM. * YSS ELSTEIN. GOEDEREDE. Naamen derzclvc Riddcrs. Dit gks is tans zeer gefchonden , zulks dat men maar weinigc wa- pencn daar van bekennen kan , en alleen te lezen zyn de namen van de Steden , dewelke met een * getekent ftaan. Nu zuUen ^\•y overgaan om te befchryven het geene wy binnen deze kerke aanmerkenswaardighebbengevonden. Onzeningang ne- mended oor de 2uid - deur , welke zyne openinge heeft over de School-ftraat, komt ons aan de regter zyde voor het Choor, dat met een houte ftaketzel en balnHrade van 't lighaam der kerke is afge- lloten. Dit gebouw heeft ten wederzyden een fchooneKapel , welke Jiaaren naam dragen na de altaaren die in voorige tyden daar in plagten te ftaan, aan welke eertyds verfcheide vicaryen waren ge- fondcert, werdende d'eene, die ten Noorden ftaat, genoemt de&e. Maria's Kapel, en d'anderc, die men ten zuide ziet , de H. Kruis- Kapel; welke kapellen hedcndaags meett tot begraaf - plaatzen wer- den gcbruikt. In den middelften omtrek van dit Clioor hangen onder aan ten we- derzyden naafl den andercn de \^apenen van de Ridders van 't Guide Vlies, die in den jaare \^^6 onder Fbi/ips, toegenaamt deuzoedeii^ hunne vergaderinge alhier hcbben gehouden, ten getale van dertig, en zulks aan ieder zyde vyftien , behalven dat van denHertog, als 't Jioofd van deze Orde , 't gecn veel grooter en heerlyker zynde als d'andere , voor aan om hoog aan de eerfte pylaar is geplaatit Op ieder einde ziet men Jiet wapen van deze Orde , verbeeldendc het l^ourgondies kruis , zynde twee lauricr-takken dwers over den andercn gelcgt en t'/amcngevocgt , het vuurllag, de kei-fteenen, de \ onkcn , en een guide wollige Ichapcn-vagt. Naall daar aan volgt een fchild , inhoudende den dag en 't jaar van deze byccnkomlle. Onder dezelve wapencn leeft men deze woorden : P r oe m i u m n o n vjLt LABORUM, dat is , geen gerini^e loon voor moeite en arhe'id\ tc kcnnen gevendc , dat zulkc vereeiingc geen geringe l^elooninge was voor dappere daadenen getrouwe dieniten ; welke zin-fpreukede. Kidderen dezerOrcle op hunne goudc hals-banden gegravcert drocgen. De naamen der Kidderen , welkcr w'apenen alhier ten toon han- ,2:cn, wcct ik niet bv eenigen Schrvver afzonderlyk gevonden tcheb- ' ben, VAN 'sGRAVEN-HAGE. VI. Hooftst. z2s ben > waaromme wy de pyne waardig hebben geoordeelt dezelvcj fchoon met moeite , als door oudheid ten deele onleesbaar gewor- den, na te fpeuren, en alhier den oudheid- lie venden Lezer mede te deelen. Het Tafereel des Hertogs heeft deze infcriptie : T. Tresexcellant & Trespiiiffant Prince PHILIPPE pa?' /a grace de Dieu , Due dc Boiirgongne , de Lothergie-, de Bra- bant, de Lembourg , Comte de Flandres^ d'Arthois-, de Bourgon., Palatin de Hainan^ de Hollande-) de Zeelande ^c. Pondateur diidit Ordre de la Tboifon d'or. Onder aan ziet men deze fpreuk : AULTRE N'AURAY, dat is : Geen atidere zal ik hebben. Waar aan dan aan d^ regter zyde deze volgen : (//) MeffireGUILLEBERT DE LANNOY, Seigneur de WiUer'val& de Tronchiennes. Meflire ROBERT, Seigneur de Mafmincs. Meffire PIERREDEBEFFROMONT, Seigneur de Charny. Meffire SIMON DE LALAING, Prijonnier. Meirn-e JEHAN DE VERGY, Seigneur de Towvans & de Plgmary. Meffire JEHAN BASTARD DE LUXEMBOURG, 5^/~ gneur de ttaubourdin. Meffire T H I B A U L T , Seigneur de Neuf chattel l^Ionfeigneur CHARLES, Due d^ Or Ham ';s dc Vailhiz. Meffire BADOT DE NOYELLE, Seigneur de Cafteau. Meilire JEHAN, Seigneur de Ldnnoy. . " Mm 3 Mef- (k) „ Gaudent in Belgio Equites titulo Domini , vitlgo Meffire , quod paffim illis attribuitur , £5" jure juxfa III. articulnm EdiBi Regis de anno i fpf ■ /1?x Sire derivata eft a verbo Graco Ucras , feu KvfOi , ut vult Carol. Lofwus dcs ordrcs des fmples dignitez de France Cap. iz. num. 3. Et de la (inquit) Meffire, quaji, Mon-Sire, ou bien^ cotnmc aucnns di/ent, My-Sire, (^ felon rortographie d'EJlien- ne : Mi-cire, quaji Demi-civc. De l^ vicnt aujfi , felon aucuns , le mot de Sicur, [oit par unc tranfpo/ltion de left res , ou comme tin diminitif de Sire , & de fait Sire en "vieil Francois ftgnifie Seigneur , comme encor it y a de grandes Seigneurics , qui font nommes Sircrics. if^.'/. jurifprud. Heroic, pdg. 41 J. De VroUwcn van dczc Ridderen wierdcn certyds gcnaamt Equitefk , dog naderhand Domino; , vulgo Madame^ juxta tenorem articuU IV. prafat. EdiSti de anno ifpf. ibid. pag. 414. M. van der Houve in zync llanch. Chron. p. 61. zcgt, „ dat gedurende de re- gcringe van Avenncs , de Ridders hier te Lande Mcfftres , dog de Jonkcren Da- moifeaux wierden genocmt ; en dat daarna in 1409 de Heer van Montfoort Jon- ker van Aiontfowt , en dc Heer van Geervliet Jonkcr van Gaasbeck wierden gc- heeten : Dat insgclyks in Zecland Ao. 1409 de Heeren van Cruiningen en die van Borfelcn Hcere van dcr Verc Sec. , mede den titel van Jonkeren voerderi. Zulks dat Meffire niet andcrs betekcnt als Ridder. » )) It n 5» S) 1^6 15 E S C H R Y V I N G Mefljre HENRY DE BORSSELE, Seigneur de la Fere. Meflire DREU, Seigneur de Cojnines. MelHre JEHAN DE GAVARO, Comte d'^riemie. Meirire PHILIPPE, Seigneur de Teruant & de la Motte , Tres- pajjez. MelRre FRANC DE BORSSELE, Comte d'Ojiremnt. Het w apeii van deze Orde. Anno a nati'v'ttate Domini viillefimo quadriiigentefimo quinqua- gefimo fexto. quarto idus Mali. A an de linker zyde heeft het eerfte wapen , 't geen als van een Koning zynde , w^t grooter en cierlyker is , als die van de an- dere Ridderen , dog veel minder als dat van den Hertog , dit op- fchrift : Tresexcellent 6- Tres.puijJ'ant Prince Don ALPHONS Roy d'Arragon c^ de Cecille. Meirire HUES DE L ANNOY, Seigneur de Santes , Tres- paJJez. Melllre ANTOINE, Seigneur de Croy & de Renty. MelTire B O D O I N D E L A N N O Y , ^/V /e Begghe , Seigneur de Molenibeis. Meirire JEHAN DE CROY, Sigmir de Tour fur Marne, Meffire *fEH AN, Seigneur de Crequi & de Canaples. MeiTire JEHAN DE MELUN, Seigneur d'Autoing. MelTire MATTHIEUDEFOIZ, Comte de Comminges , Tres- pajjez. W Meflire JAOUES DE LALAING, Seigneur de Montagu. ■ Meiru-e CHARLES DE BOURGONGNE, Cow/^ ^/^Cibtfr- rollois. MeiTire PEDRO DE CORDONA, Comte de Golifenne , qui fn/i trowce mort par ceux qui avoient la charge de luy porter Fordre. A cette caufe ne le receut point. Mellire JEHAN, Seigneur de Berdam. Monfeigneur JEHAN, Due de Cleves Comte de la Marche. Me i lire R E Ci N A U L D , Seisineur de Brederode & de Vyannc. Meinre JEHAN DE ^Y.ViYZYlk.'YY.l.^SeigncurdcMontaigu^ Hec wapen van deze Orde. Anno a Nativitate Domini viillefimo quadringentefimo quin- quagefinio fexto. quarto idus Mail C^ns voornemen is niet , om alhier een wydloopige befchryvinge van deze Orde te maken , nog op te haalen met welke vryheden en voorregten deze Ridderen van tyd tot tyd zyn begunftigt gewor- den , dewyl zulks tot ens beftek niet eigentlyk oehoort , en dat bo- ven . VAN VG R A V E N-II A G E. VI. Hooftst. z^f vendien de luiller der gemelde nog duurendc Orde eene afzonder- lyke behandelinge zoude verdienen , welke ook alrcde by anderen met opzet en vccl geleertheid uirgevoert en te vjnden is. Maar wy zullen alleen tot ophelderinge van de rede waarom die vvapenen alhier zyn geplaatit, Kortelyk m-elden , dat ilertog Fhi/ips vail Boiirgondie, vvanneer hy op den xi. januari des jaars 1430 (0) tot zyn derde huwelyk tredende met Ifabella^ dogter van Jan Ko- ning van Portugal, binnen de Had Brugge-, op zyne Bruid-loft deze Orde invoerde , verkiezende daar toe vierentwintig Kidderen uit de voornaamfte en meefl begunltigde zyner onderzaaten , van welke Jiy de vyf en twintiglte en 't hoofd was. Dat de gemelde x^'rins na- derhand de gedagtenis dezer inilellinge met veel pragt en heerlyk- heid op verlcheide tyden en plaatzen door het houden van vergade- ringen der Kiddei en hcbbende geviert , mitsgaders het getal der Vlies-Heeren verandert en vermeerdert tot eenendertig, (hy zelve daar onder gerekent ) in gevolge van de Ordonnantie in den jaare 143 1 tot Ryll'el by hem daar van gemaakt, op den 4. Mei des jaars 145-6. ^ zynde de negcnde byeenkomlle ) alhier in den Hage deze plegtigheid heeft gehouden (/)) , verkiezende in de plaatzen van de als toen overledenen, wederom nieuwe Ridderen, als: JEANDEBOURGONGNE, Comte dEJiampes Seigneur de 'Dourdain. A NT O I N E , Baflard de Bourgongne , Comte de la Roche en Ardenne. ADOLPHEDE CLEVES, Seigneur de Rave/iem. JEAN DE CO 1MB RE, Trince d'Antioche Regent du Royaume de Cypre. Veel en groot is het verfchil onder de Schryveren , of Philips deze Orde inftellcnde, het oog heeft gehad op het voorbeeld van Jafon^ die , zoo de Poeten zeggen , te Colchis verre over zee met zyne Argonauten het guide Vllcs bequam, dan op de Iliftorie van Gi- deon^ daar van men leelt in het 6. en 7^^. kapittel van het Boek der Kegteren; maar wy llellen liever met anderen {q) vaft, dat de ge- melde Ilertog deze ( )rde iieeft opgeregt tot bevorderinge van het Geloof 3 de 11. Kerk en Oeffeninge der deugden en goede manie- ren , (0) Deze Orde is by Hertog Philips ingeftek den f. Januarii 1 450, na gemeen fchryvcn, of 1419 volgens llyle van den Hove, 't geen op een uitkomt, zoo men let dat het jaar na den oudcn Vlaamfchen ftyl begon met Paafchen, of na de leke- ningc van 't Franfclie Hot met Maria Boodfchap, zyndc den zf. Maart, en duur- de wederom tot den volgendcn Paafchen of Zf . Maart. Zie Goudhocven, fag. fc6. maar wel inzonderheid den brief door een onbckend I jcf hebber der Holl Oudhe- den in den jaare 171 1 aan zyncn vricnd gefchreven, behelzende twee preuven, dat het Hof van Holland voor den jaare 1429 is opgeregt , alwaar pag. 7. tot 28. de oorfpronk dezer verfchillende tydrckeninge naauwkeuriger opgehaajt en verhan- delt werd. (p) De Hertog verfchcen alhier met 16 Vliesheeren, &c. Oude Holl Chron. divif. 2.9. c- zf. of Goudhocven, pag.^-jo. (q) Jurifp. Her. fag. 419. Singuluris autcm Philippi fcopus fuit ^ remedium 6? auxilium Ecclefia fan^aque fidei Chriflianx, Zie mede pag. 435. Rede, waaroni die wa- penen al- hier y.yn geplaatit En by wat ge- legent- heid de- zcIveOr- de opge- regt zy. Verkie- zinge van vier nieuwe Ridders; Verfchil der Schry- veren nopende het waaf oogmerk van deze inlkllin- a88 B E S C 11 R Y V I N G ren, gelyk hy lelf fpreekt in de Voorrede van zynen brief van den jaare 1431- P )HI LITTE) par la grace de T>ieu , *Duc de Bourgongne , de Lo- thier, de Brabant & de Lembourg^ Comte de Flandres^ d^Arthois, de Bourgongne ^ 'Palatin de Haynaut , de Hollande > de Zeelande & de Namur i Marquis dii Saint Empire ^ Seigneur de frife , de Salins & de iS\/lalines. Sf avoir fatfons dtous pre fens & advenir^ que pour la tres grande & parfattle amour , que nous avons au noble Etat & Ordre de Chevalerie , dont de tres ardtnte & finguliere affeElion defirons I'honneur & accroiffement : 7ar quoi la vraye foy Catholique , I'Efiat de noflre Mere faincte Eglife , & la tranquiliite & projperite de la chofe publi- que fotent comme eftre peuvent deff endues , gar dees & maintenues. Nous a la gloire & louange du tout puiffant no fire Great eur & Redempteury en reverence de la glorieufe Vierge Mere , & a I'honneur de Monfieur fainil Andrieu , glorieux Apoftre & Martyr , a r exaltation de la foy & de fainSie Egltfe , & excitation de vertus & bonnes meurs , le \o.jour du mots de Janvier Pan de noftre Seigneur i\X().qutfut le jour de la fokmni' fation du mariage de nous ^ de nojire tres-chere & tres-aimee CompagneYL- lifabet en noflre ville de Bourges: avons pr ins y cree & ordonne & par celles prefentes , prenons , creons , & ordonnons un ordre & fraternite de Chevale' tie ou amiable Compagnie de certain nombre des Chevaliers , que voulons efire appellcy l'Ordre de la Toison n'' o k :, Jous la fo/rne % con- ditions , flatus , vianieres & articles qui s'enjiiivent. En mits dien houden vvy voor een louter verdigtzel , 't geen de Zamenllelder van de HoUandfche Chronyck (r) ons verhaalt, dat, als den Hertog m den Hage het Feeft van 't guide yties was houdende * de groote kerke , daar V gefchiede » doe alomme met koftelyke guide lakenen {geborduurt en gcuvrocht met de HisUrie van Jafon , hoe dat hy dat gul- den flies in V Eyland Colchos gewan ) behangen was. Die vvyders begeerig is deze inftellinge in alle zyne deelen naau- keurig te befchouwen , en 00k te weten , wie de eerfte en volgen- de Vlies-Heeren zyn geweeft , kan daar op nazien het boek ge- naamt , Jurisprudentia Heroica de Jure Eelgarum circa Nohilita- tem ( J-), alvvaar men deze zaake omilandiglyk en met veel gelecrt- heid verhandelt vind. Aan- Dog ecr wy van deze Ridders fcheiden , moeten wy alhier nog ^"""d'e ^^^^ aanmerkinge byvoegen aangaande de geftalte der helmen , die itandder op de wapcnfchildcn dezer Ridderen gezien werden. Deze helDben heimcii het aangezigt niec van vooren , als die van den Hertog hun opper- bovende ^oofd , maar van ter zyde , 't geen men niet moet denken dat lolfe- fchUdcn. lyk 5 by geval of na 't goeddunken en welgevallen van den fchilder is gefchied , maar in tegendeel met voordagt en opzet. De rede daar van geeft ons Thorn, de Rouck in zyn Nederlandjche Herauld (t) met (r) Divif. 2p. Cap. 25. en Goudhoeven, pag. 470. (s) Pag. ^zi;. en volgendc ^als mcdeGu'iccizrdyn y Befchryvinge der Nakrlnndm , in 't Nederduitfch vertault pag. 6^. en volgende , ahvaar hy ons vcrfchal't ccn lylb van de Ridderen dezer Ordre van den beginne af tot den tyd van Koning Philips den 11. van Sp;inje toe. Mitsgaders Scrivcrius in zyne Befchryviiig van de Graa- ven van I/oliandy pag. 455". tot 43P. gevende ons ter gemelde plaatzc een kort en net verhaal van de inllellingc dezer Ordre. Zie mede dc Rouck , Nederlandfche Ihrauld, pag. i8f. en x86. (/) Pag.zil. ^■-- TOMBE van denHoopTxWl.n o.l.oore,, 1 1 . - i" IaCOR HARON VA^ Wa.S .S KNAAR . H.-e,- v^n OBDAM. cV, - l.an.U Admiraal LIpK VAN 's GRAVE N-H AGE. VI. ITooftst. 289 met deze woorden : „ "\'an gelyken vermogen nog Edelen , Majores 5, o^ Mmores op vvapenfchilden te ftellen helmen of timbre le mezail 5, tarre on tournc de jront , dac is met platten aangezigt , maer tcr zy- 35 dewaerts met halven aengezigt en fourfil , want zulks alleen eigeii 55 is den irincen, Veldoverlten en Hoofden van Ridderlyke Urdres, 35 tot betekeninge van voUc macht , en dat zy hebbcn en moeten 55 hebbcn d oogcn overal ziende en gezien worden. 't Exempcl 35 by ons zien wy in de getimbieerde wapenen van Hertogh "Vhtiips 35 en allc zyne Ridderen van 't guide Vlies in (de groote kerk van) 3, 's Giavcnhage en op andere plaetzen5 alvvaer 't Fecit van die Kid- 35 dcrlyke Crder is gccelebrccrt geweell. Maar men zal ligielyk ten anderen vragen , wat de rede zy , waarom de helmen met het open niet zyn gevient na den Hertog als Opperhoofd , aan wien zy alle ecr en hoogagting verfchult waren 3 daar men zc nogtans in tegendeel van hem afgekeert ziet. Om aan deze vrage zoo veel in ons is , kor- telyk te voldoen, fchoon het bewys meer op de waarfchynelykheid , dan op eenen valten grondilag van de heraldie is ileunende 5 zoo moeten wy alleen zeggen, daar van geene andere oorzaake te hebben konnen vinden of uitdenken, als dat, vermits deze Orde was inge- ftelt tot bevo deringe van het geloof en deheilige Kerk, de Kidders dienvolgende het oog liever hebben willen wenden na 't hoog altaar, 't geen ten ooften llond ter plaatzc , daar in laateren tyd is opgercgt de Tombe van den Heer van Obdam, om daar van hun hooglle heil en gelukzaligheid te vervvagten. (3p 't einde van het zelve Choor na het ooften , ter plaatze (zoo Tombe als wy even hebben gezegt) daar wel eertyds het hoog Altaar plag ^^" '^^'^ te ftaan 5 ziet men de heerlyke en overpragtige Tombe of verheven raa"o^. Graf-ftede van den Edelen Hoog-gebooren Heer 'jacoh Baron van dam. JVajjenaar ^ Heer i' an Ohdam^ &:c. , 's Lands Admiraal, die op den 14 Juni 1665'. met zyn fchip in dicn bloedigen-zee-llag tegens de En- gelichen ongelukkig is opgefprongen. Ahvaar dat psonk-bceld dcs doorlugtigcn man levens-grootte in ''t harnas over cinde Itaande (het eeniglle voorbeeld dat in Holland gevondcn word ) met den ilok van gebicd in de regterhand , omhangen met den mantel van Staat , ondcr een heerlyk i aviljoen , rultende op vier gcvlamide zuilen rondom open op t pragtigfle den aanfchouweren met eerbied en ver- wondcring doed verbaazen. Agter hem is een arend met uitgeltrek- te vleugelen , zittende op een werrelds-kloot , die op een vierkantig voetftut ruft , en op den arend een bazuinend vrouw enbeeki , de overwinninge betekcnendejmeteenlauwerkrans inhaare regterhand om den Held te kroonen ; aan de rechter zyde is een jongeling of pagie 5 dragende den helm ; aan de linker zyde een ander , in d ee- ne hand voerende zyn wapen , en in d andere eenen lauwertak ; een derde zit aan zyne voetens met den elleboog ruftendc op een doods- hoofd , houdcndc in zyne regter hand een zandlooper : Aan de vier hoeken van dit Paviljoen ziet men vier vrouwen-beclden , de Dap- per he id, de VooRZiGTiGH KID , de Wakkerheid en Gr- T R o u w I G H E I D. Op dcn voet van de regter kolom vertoont zig het wapen van de GeneraHteit, en op de linker voetdat van Holland. A oor op den voetftut werd in wit marmer verbceld de Zee-flag tegens do Nn Engel- i^o BESCHRYVING Enc;clfchcn, in welken deze groote Edelman fncuvelde; enom hoog leeft men ccn zeer heeiiyk getuigenis , hem door de Heeren algemee- nc Stavitcn der Verccnigde Nederlanden, op \\iens koften dit pronk- ftuk is gcmaakt, zelfs gcgeven, en zyne daaden en verdieniten mel- dende , t'zyner eeuvvige lof en onilcrffelyke gedagtenis , in goude letteren uitgehouwen , en aldus luidende : HONORI ET GLORIA. HEROIS ILLUSTRISS: ET EX VETUSTISSIMA NOBILITATIS BATAVIC^ STIRPE, PER CONTINUAM ET LEGITIMAM SUCCESSIONEM PROGNATI DJACOBI DYNAST^EdeWASSENAER, DOMINI IN OBDAM, FOEDERATI BELGIl ARCHITH AL ASSI, Sec. REBUS PR^CLARE TERRA MARIQUE GESTIS, NON TANTUM IN ATLANTICO OCEANO, UNDE SPARSA FUGATAQUE LUSITANORUM CLASSE, MAGNAQUE ONUSTUS PRiEDA, DOMUM REDIIT5 SED ET IN FRETO BALTICO, UBI PULSIS ADVERSARIIS, ET INSIGNI PARTA VICTORIA, LABORANTI DANI^E SUCCURRIT, ET SIMUL MAJESTATEM REIPUBLICiE, ASSERUIT ET STABILIVITj AC TANDEM CONTRA UNIVERSAM REGIAM ANGLORUM CLASSEM, CUM PAUCIS FORTISSIME DIMICANS ET UN D I QUE CINCTUS, NE SIC QUIDEM CESS IT HOSTIBUS: SED MAGNA PRIUS EDITA STRAGE, INCENSAQUE DEMUM PRiETORIA SUA NAVl, HERCULEO EXEMPLO FLAMMIS VIAM SIBI AD SUPEROS PARATAM INVENIT, ANNO SALUTIS i66f. ATATIS LV. ILLUSTRISS. ET POTENTISS. FOEDERATI BELGIl PROCERES VIRO FORTISSIMO OPTIMEQUE DE REPUBLICA MERITO, MONUMENTUM HOC POSUERE ANNO REPARATiE SALUTIS MDCLXVIL Aan VAN 'sG R A V E N-II AGE. VI. Hooftst. 291 Aan de noordzyde van den voctftut werd insgelyksin wit marmer vertoont 's Lands vloot, overvallcnde ondcr hct gelei van den ge- melden Baron van H^afjenaar ^ by den mond van de rivier van Lilla- bon de Portugecfche zuikcr-icheepen uit Eralilie t'huis komende, vvaar by het volgende opfchrift gelezen werd. ANNO .£RyF. CHRISTlANi^, MDCLVII. CLASSIS FOEDERATI BELGII DUCTU DYNAST.'^ DE WASSENAER PROPE OSTIA TAGI NAVES LUSITANICAS E BRASILIA REDUCES INVADIT. Ten zuiden van den zelven voetflut ftaat in gelyken fteen uitgehou- wen dat bloedig zee-gevegt tulichen de vloot van dezen Staat en die van Zweeden, ondcr hec gelei van den meergemelden Admiraal, die de Zweedfe vloot hebbende geflagen, de vervallene zaaken des Konings van Denemarken heeft beginnen te herftellen. ANNO J^KJ^ CHRISTIAN.^. MDCLVIII. FOEDERATI BELGII CLASSIS DUCTU ETAUSPICIIS DYNASTi^- DE WASSENAAR FRETUM BALTHICUM INGREDITUR, AFFLICTISQUE DANI.^ REBUS SALUTAREM FERT OPEM, FUGATAQUE POST ACERRIMUM CONFLICTUM ADVERSARIORUM CLASSE. Op de eerfte pytaar ten zuiden van de voorfz Tombe , ziet men op een zwarte toctsfteene tafel , Met een witte marmere lyft cierlyk daar om gewrogt, in goude lettcrenhet volgende Graffchrift, 't geen de Heer Beujamiii dii Maiirkr , AmbalTadeur van den Koning van \"rankryk , Lodewyk den XIII., by haar Hoog Mog. de Scaa- ten Generaal , ter eere van zyne vrouw in den jaare 1620 aldaar heeft gedaan liellen : D E O. O P T. M A X. ET. MT. MEM. MARIi£. MAGDALENAl. CONJUGIS. CARISSIMi£. MATRIS. DULCISSIMi^. PIISSIM.^. UNDECIM. LIBERORUM. PARENTIS. QUORUM. NOVEM. UNA. CUM. PATRE. SUPERSTITIBUS. MOEROREM. Nn X * DE. GraP; fchrift op de vrouw van dcii Ur.Bca. jamin Mourier, Ambaf- fadeur vail Vrank- ryk. 19Z 15 E S C H R Y V I N G DE. SE. ATQUE. DESIDERIUM. RELIQUIT. MATRONi^. AD. EXEMPLUM. NAT.£. CUM. INCOMPARABILI. CONjUGIS. LUCTU. QUI. EX. EA. NIHL. NISI. MORTE. DOLUIT. ITj^RUM. DENAT.E,. CUM. BEN J AMI NO. ET. MARIA. PRIMOGENITIS. HEIC. CONDITt^^. AC. SIT.E. IN. FUTURiE-. RESURRECTIONIS. SPEAl CUM. UBERRIMIS. LACRYMIS. P. C. beniaminus. auberius. maurerius. Adressor. sanctioris. consilii. regis. christianissimi. ejusdemque. ad. ordines. foederatos. belgii LEGATUS. NATA. VII. MAIL ANN!. CID- ID- LXXXV. VIXIT. ANN. IN. CONJUGIO. XX. EXTINCTA. XII. NOVEMBRIS. ANNI. CID- ID- C. XX. Ander Niet verre van dit Graf-teken leeft men een andere Infcriptie , zeer gedenk- j^onllig en cierlyk met goude letteren in gecoleurd marmer , om- varf "den zet met een witte lyft , llaande in den zuidmuur van 't Choor , opge- Hr.yaa regt ter eere en gedagtenis van denHeer Johan-Joachim van Rujiorf^ lo'x^hmi geheimen Raad des iseurvoifts van den i alts , alhier in den liage Tr/, ge- overleden en begraven den x;. Au^^ulti dcs jaars 1640. heimeii K-"" lOHANNES IOACHIMUSaRUSTORF. Ssf" ARCHI-PALATINiE. DOMUS CONSILIARIUS INTIMUS. GENERIS NOBILITATE, VlTi^ INTEGRITATE, ERUDITIONIS SINGULARIS, LAUDE CELEBRIS, LEGATIONIBUS AD REGES ET PRINCIPES CLARUS, RERUM POLITICARUM ACJURIDICARUM NOTITIA, NOBILIUM SUI TEMPORIS NULLI SECUNDUS, RELIGIONIS ORTHODOXi£CULTOR, CAUSiE, PALATINiE, ASSESSOR, COR- R : B O i t C t . J-:xcud: Cu tn Pre>^Ue^. 'fi.- *■•• Cu vtU. ./.?■/ Ay.'/ VAN 'sG R A V E N-H A G E. VI. Hooftst. 293 PIAM ANIMAM DEO CREATORI REDDIDIT, CORPORIS EXUVIAS HIC LOCI DEPOSUIT, IN BEATA RESURRECTIONE RESUMENDAS. NATUS AURBACHII XXVI- OCTOB. A^. M.D.LXXXIX DENATUS HAGi£.COM; XXVII. AUG. A. MDCXL. MEMENTO. Naaft daar aan , onder het glas, 't geen gemeenlyk aan denKanun- nik Heer Jan Stalpert van der Ulele werd toegelchreven , fiaat in de\'an' den zelven muur gemetzelt een fchoone groote zark , dewelke eerll jonk- hebbende gelegen op 't Ciioor een weinig ter zyde de Tombe van ^^^^ den Admiraal Ohdam , nu in den jaare 17x6 aldaar is ver- ^J'^r'^„. plaatft. Op dcze zark ziet men zeer konilig levens grootte uitge- demok iiouwen den weledelen Jonkheer Gcrrit van Randenrode , gezegt ge^egt van der Aa , in zyn vol h'arnas , vertoonende te leggen op een torn- X''^"^ be; boven hem is zyn wapen, en daar nevens de volgende agt quar- tieren : RANDENRODE, gezeit van der Aa. BORGNEVAL. KERREMAN. ITTRE. CUYCK. WTER LIMINGHEN. HEYMBEECKE. PYPENPOY. Onder aan leefl men dit graffchrift : HIER LEIT BEGRAVEN DE WELEDELE JONCHEER GERARD VAN RANDENRODE GESEYT VAN DER AA : STERF DEN XVI. OCTOBER M. D. C. Aan de andere zyde van de evengemelde toml3e, vind men aan Gmf- den tweeden pylaar ten noorden , in een fraai uitgehouwen fteen- ^'^^'f'ft werk, het graffchrift van den Heer en Mr. Theodoras Grasmnkeh H"i'' in zyn leven Ridder van St. Marcus te Venetie , Advocaat-Fifcaal Gras- van Holland , enz. Een man , vviens gedagteniire , wegens zyne ^'"f^"'' groote geleertheid, onvermoeidcn arbeid en weergalooze geheuge- pifcaai niflTe, waar in hy de meeften zyner tydgenooten overtrof, een on- vanHoi- flerffelyke lof verdient ; 't geen dan ook zyne weduwe bewogen '*"'^ ^'^• heeft om het volgende opfchrift ter zyner eere , als met een flaale griffie in marmer te doen drukken. Hy is te Delft gebooren , tc Mechelen in een beroertcnifTe den ii. Odob. 1660 overleden , en in deze kerk begraven. Nn 3 PIE- 294 B E S C II R Y V I N G PIETATI. ET. HONORI. S. V. N. THEODORO. GR ASWI N CKE L I O. I. F. EQ. S. MARCI. HOLIACI. D. N. DELFIS. BATAVORUM. STIRPE. COS. PROGNATO. QUI. A. PRIMA. ^TATE. INGENIO. QUOD. NACTUS. ERAT. OMNIUM. SCIENTIARUM. C AP ACISSIN U M. GRAVISSIME. US US. NON. SOLUM. DELIBAVIT. SED. ET. ABSOLVIT. ENCYCLOPAEDIA M. MEMORIA. TAM. VASTA. ET. FIDELI. U T. OMNIA. QVJE. UNQUAM. DIDICERAT. OPORTUNISSIME. SEMPER. PROMERET. ET. AD. PRUDENTIAM. LEGITIMAM. AC. CIVILEM. QUAM. SIBI. PRJE. CiETERIS. DESPONDERAT. EXCOLENDAM. REFERRET. HINC. A. PRIVATIS. FORI. CURIS AD. FISCI. PATROCINIUM. TRANSLATUS. DICASTERIOQUE. LEGE. PACIS. MONASTER I EN SIS. CAUTO. GRAMMATEUS. DATUS. CHARTISQUE. TRADUNDIS. EXACTOR. MISSUS. SCRIPTIS. INTEREA. PLURIMIS. PATRIAM. lUXTA. VENETOS. ALIOSQ. SIBI. OBSTRINXIT. OFFICIIS. AC. COMITATE. QUOSVIS. DOMI. PEREGREQUE. DEMERITUS. ERUDITIONE. INCOMP AR ABILI. RAPTOS. IN. STUPOREM. AFFLICTIS. SUPPETIAS. EGENIS. SUBSIDIA. OPIFERA. MANU. FERENS. PIETATIS. SOLlDiE. CULTOR. CITRA. FUCUM. ET. SIMULATIONEM- SOLLERTIA. ET. RERUM. AGENDARUM. FACILITATE. NEMINI. SECUNDUS. ERECTO. SPIRITU. ET. SUBLIMITATE. ANIMI. CUNCTIS. ANTISTANS. SED. DUM. NON. MINUS. INPOSITUM. MUNUS QUAM. DE. JURE. SUMMI. IMPERII. BONO. PUBLICO. ET. NOMINI. BATAVICO. OCGEPTAS. LUCUBRATIONES. EXEQUI. SATAGIT. ET. SIC. VEL. SUPREMUM. ANHELITUM. REIP. IMPENDIT. ABSENS VIOLENTA.PARALYSI.de MEDIO. TOLLITUR. MECHLlNiE AD. D. XII. OCTOBRIS. ANNI. CIO- ID- C. LXVl. N. DN. GEERTRUDa. VAN. LOON. CONIUGI. DE. SE. OPT. MER. HEIC. INHUMATO. P. C. VIXIT. ANNOS. LXVl. D. XII. Aan de noordzyde werd insgelyks aan den muur vertoont in een blaauvven fteen 3 met goude ktceren uitgehouwen , dit navolgendc Als mc- de van Corneiis NoMaer graffchrift. Ac. ** D. O. M. VAN 's G R A V E N-n A G E. VI. liooFTsx. 1^5 D. O. M. CORlNOBELAER TOPARCHA IN GRISOIRT. E T ANNA VAN DER WIELE. CONJUGES, HOC. SIBI. SUISQUE. MONUMENTUM. F. F. Eehalven alle deze bovengemelde gecfenk - tekenen werden alhier nog gevonden veele begraaf-plaatzen van Edelen en andeie Ferfona- gien , die door Jiet bekleeden van de eerfte en aanzicnelykfte amp- ten dezer Republiek zig vermaard en roemwaardig hebben gemaa;.:c, zynde de zelve bedekt met fchoone zarken, vercicrt met overheer- lyke opfchriften , en omzet met wapenen en quaitieren der hiiizcn , waar uit de overledenen zyn gefprooten of w aar aan zy door vcr- wantfchap waren verbonden. Alle vvelke alhier op te haalcn , ons niet min laftig , dan den Lezer verdrietig zoude vallen ; zuUende ons mits dien vergenoegen met Jiet befchouwen allecn der geenen , die wy verheven hebben gevonden. De wapenen der afgeilorvenen , die hier en ook doorgaans in 't lighaam van deze kerke ten toon hangen , zoo van Edelen als on- cdelen , zyn zoo menigvuldig ^ en in zoo grooten getale te zien als in zeer vveinige en millchien geene andere kerk van Holland. De corzaak daar van is , dat veele voortrefFelyke Lieden , uit andere Provintien en Steden afgezopden tot het bekleden van de aanzicne- lykfte ampten van dezen Staat , in den Plage komende te fterven , veeltyds in deze kerke begraven en vervolgens himne wapenen al- daar geplaatit worden. Uit het Choor nu in de kerk tredende , vind men aan de noord- zyde op den tweden pilaar het graf-teken van Barbara Dityk, niet min cierlyk dan konftig van blaauwen marmer-fteen gewrogt, wel waardig met een naauvv'keurig oog befchouwt te werden. Hec zelve veryat deze navolgcndc infcriptie : BARBARA DUYCKIA HIC SITA MARITO OPTIMO AC NOBILISS. DUDLEIO CARLETONO ANNOS DIUTURNOS SUOS PARITER MEOSQUE PRECOR. OBIIT II. DIE JULII ^TATIS A^. XXIV. PART.^ SALUTIS M. D. C. XXVIII. Het Veele andere begraaf- plaatzen vanE- delenen andere perzo- nagien. Rede van de menigte van wa- penen. in' deze kerk. Hetge- deiik-te- k en van Barbara deszeHs infcrip- tie. 