VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Vijf NIEUWE ONTDEKKINGEN NIEUWE ONTDEKKINGEN EN VERBETERINGEN IN DE WETENSCHAPPEN OP PUBLIEK GEZAG, “Vervolg van bladzijde 216. PROEFTUETINGEN OP DIEREN. N° de aangewezen Proeven, daar het menschelijk geslag een onmiddellijke belang in heeft, zijn er nog andere, die men op Dieren zou kunnen doen, en daar wij insgelijk betrekking toe hebben. Men zal dit gedeelte der Natuurlijke Historie zekerlijk niet beschouwen als onwaardig der aandacht van een Vorst, nog der onderzoekingen van een Wijzegeer, als men de smaak, die Alexander de Grooten daar woor had, en den man, welken hij daar mee belastte, in aanmerking neemt. De uitkomst van deze arbeid is nog voor handen, maar men mag zeggen, datzelfde niet zeer beantwoordt, nog aan de groothoed van den Vorst, nog aan de bekwaamheid van den Wijzegeer. Sommige hedendaagse „Natuurkenners hebben beter geflaamd; zij hebben ons nauwkeuriger beschrijvingen gegeven, en de rangschikking der Dieren op een beter voet gebracht; dit is het derhalve niet geen aan de Natuurlijke Historie ontbreekt, en als het dit al ware, zo zou het nog niet dat geene zijn, waarvan ik de Nervulling het meest verlangen zoude. Alle die verhandelingen, welke men over de Dieren heeft, zelfs die de aller nauwkeurigste order volgen, zijn niet anders, dan aangeknaame schilderingen voor het gezicht. Om van de Natuurlijke Historie een ware wetenschap te maken, zou men zodanig op zulke onderzoekingen moeten toeleggen, welke ons niet de bijzondere gedaante van zulk of zulk, een Dier leeren kennen, maar de algemene voortgangen der Natuur in de voortbrenging en onderhouding der wereld vertoonden. Dit is in der waarheid een werk, welk tot zodanige onderneemingen behoort, die zonder de bescherming en steun van den Souverain niet doorgezet kunnen worden. Omringen dier proeven zouden wel niet boven het bereik van particulieren zijn, en wij hebben eenige werken, die dit genoeg bewijzen, maar daar zijn andere, die te veel aan kosten vereisen, en allen hebben zij een zekere besturing noodzakelijk, welke de natuurkundigen onder een verband zouden leggen, of welke de grootste hinderpaal voor verdere ontdekkingen is. De dieren-gaarden der vroften, daar veelvuldige soorten van allerlei dieren gevonden worden zouden voor dit soort van DIE GEDEELD ZOU KUNNEN WORDEN. Oor? Daar wetenschappelijk onderzoek het beste beulverrijkt heeft. Men behoefde er de besturing alleen van aan enkele bekwaam natuur-beoefnaars toe te vertrouwen, en hen de proeven voor te schrijven, die zij zouden nemen. Dus Men zoude in deze dieren-gaarden kunnen onderzoeken hetgeen men verhaalt wegens "troepen van verschillende dieren; welke door den dorst op de oevers der rivieren van Afrika vandaan komen, daar misverstandelijke koppen maken, waar uit, zegt men, dikwijls monsters geboren worden. Niets zouder nieuwsgierigheid waardig zijn, om te onderzoeken; en echter is het verzuim en de onsheid "ten opzichte, zo groot, dat het nog steeds vreemd is; of de stier- of ooit met een ezelin verbonden heeft "in weerwil van het geen met dat van vertelt. De opmerkingen van een arbeidzaam en verstandig natuurkundigen zouden verschillende bijzonderheden in dit soort van wetenschap doen voortkomen, door aan de dieren met behulp der opvoeding gewoonte, en nooddruft "te doen verliezen die afkeer, welke verschillende soorten tegen elkaar hebben. Zelfs zouden men misverstandelijke verschillende ge dwongen voortteelingen kunnen maken, die ons veel zouden weten. deren ontdekken zouden. Men zou het zelfde voor de verschillende soorten van koppelingen kunnen bezoeken, om te zien, of men niet verrassend bijzondere schepjes van een soort, die anders onvruchtbaar waren, de vruchtbaarheid geëven kon. Maar men zou die Proefheengingen nog verder kunnen voortzetten, en tot op die grenzen uitstrekken, welke de Natuur het minst voor elkaar lijkt te hebben. Men zou dus een menigte Monstren voor de dag zien komen; nieuwe Dieren; misschien zelfs soorten, die de Natuur nog nooit had voortgebracht. Daar zijn Monstren van twee verschillende soorten; de ene is het uitwerkelijk van verschillende planten, die zich met elkaar vermengen; de andere van Delen, welke zich verbinden met Delen een ander schepsel van een verschillende rang. De Monstren van het eerste soort worden onder de Dieren; de Monstren van het Tweede, onder de Planten, of eigenlijk tot nog toe, onder de bomen alleen gevonden. Sommige Kruidkundigen beweren, dat zij zich zo ver hebben gekomen, om onder de gewassen ook Monstren van het eerste soort te maken. Zou het eigenlijk zijn, om onder de Dieren, Monstren van het tweede soort hervoor te brengen? Men kent de wederopgroeiing van de scharen der Kreten, den staart der Hagedissen, en van alle de ledematen der Polypi; Is het waarschijnlijk, dat die wonderlijke eigenschap niet behoort dan aan een klein getal Dieren, die men kent? Men kan de Proeven niet te veel vermenigvuldigen; misschien hangt dit enkel af van de wijze om de delen van verschillende andere Dieren van elkaar te scheiden, om dezelfde weer te zien opgroeien. MICROSCOPISCHE WAARNEEMINGEN, De Microscopische waarneemingen van de Heren Buffon en Needham hebben ons een nieuwe Natuur ontdekt, en schijnende ons regt te geven, van nog meer andere wonderen te mogen hoopen. Dezelfde zijn zo bijzonder en gewichtig, dat, schoon de ondervinding heeft getoond, dat zij niet boven het bereik van particulieren zijn, zij echter wel verdragen zouden door de Regering opgewakkerd te worden; ten dien einde moest men daar verfchilde Waarneemers aanzetten, en de verfchillende slukken, die zij observeren moesten, onder hen verdelen, belovende een prijs aan die Gezigttekundigen, welke het beste Microscoop kwam uit te vinden. BRAND-SPIEGELS. Met ons hout "onze koolen" en alle onze brandstoffen kunnen wij de uitwerkingen van het vuur niet dan tot een zekere. In de trap vermeerderen, welke maar gering is in vergelijking van de trappen van hitte, welke de aarde schijnt gehad te hebben, of met die, welke de Cometen hebben in haar naasten stand bij de Zon. De allerfijnste vuuren onze chemisten zijn misschien nog al te zwakke werk-oorzaakers om sommige stoffen te brengen, of te scheiden; en hier kan het van daan komen, dat wij voor de allernaauwste vereeniging, of voor een allernaauwste ontbinding die niet mogelijk is te maken, dat geen neemt het welke vleugt een onvolmaakt mengsel, of grove scheiding van sommige delen is. De ontdekking van het Spiegel van ARCHIMEDES, door de Heer BUFFON gedaan, doet ons zien, dat men brandende torens zou kunnen maken, of amphitheaters met spiegels behangen, die een vuur zouden voortbrengen, het welk geen andere bepaling had dan dat van de zon zelf. WAT ZULLEN WIJ ZEGGEN VAN DAT ANDERE VUUR, DAT WELK IN ALLE LICHAAMEN VEBORGEN IS, EN'T WELK MEN, IN DESE LAATSTE TIJDEN, DE BEKWAAMHEID GEDAAN HEFT VAN TE ONDEKKEN, ER UIT TE HALEN, EN TE VERZAMELEN, OM ZO TE SPREEKEN, DAAR MEN GOEDVINDT, OM HET ZELF ALE DIE WONDEREN TE LAATEN DOEN, WELKE MEN ZIET IN DE PROEFTNEMINGEN DER ELECTRICITEIT? Die proefnemingen zijn zo verbaasd, de uitkomsten hebben zo weinig overeenkomst met den toestel, dat wij niet weten, wat weg wij in die toestel en bereidingen aanwijzen, of welke bijzonderheden voorstellen zullen in zulk een nieuw en teder stuk. Alles, wat men thans kan doen, is de proefnemingen zo veel mogelijk te vermeerderen, welke, schoon in den blinde, om zo te spreken, misschien een nieuw licht over dit gedeelte der Natuurkunde verspreiden. voorzitten zullen. Onder alle de verschijnselen der Electriciteit zal het meest gelukkig zijn één te vinden, zo wonderlijk als dat, 't welke de Heer FRANKLIN ontdekt heeft, zo het waar is, dat die nieuwe Prometheus heeft geleerd, om vuur uit den Hemel te trekken, en om den Donder op de aarde te doen vallen in Onmerkbaar kleine druppelen. Daar is een ander vuur in den Hemel, stelder en älter in deze Landen, dan elders; Ik spreek van dat vuur of licht, onder den naam van Noorder-Licht bekend. Onze plaatsing is misschien niet gunstig, om Proeven over dit Licht te nemen; het welke wij hier meenen maar weinig boven ons Gezicht-einder verheven te zijn. Maar men zou die Proeven kunnen nemen in de Landen, welke het schijnt dat door deze stroom als overvloed worden, in die plaatsen, welke liggen bij de Pool liggen, daar dit licht zich in het zenith, of boven 't hoofd der bewoners vertoont, en daar het ge- heele Halfrond schijnt in brand te staan. Men zou kunnen bezoeken, of men op die stroom niet hetzelfde vermogen zoude kunnen openen, dat welke men op den Donder heeft , met welke dezelfde mogelijk eenige overeenkomst mag hebben. Ik zou die Proef nemen aanbevelen aan de bewoners dier Landstreken, die ik bezocht heb, aan de Inwoners van TORNEO en PELLO, welke die wonderlijke verschijningen hebben iedere nacht, dat de helderheid des Hemels hen toelaat dezelfde te bemerken. Nauwkeurig waren de eerste wonderwerken der Elektriciteit ontdekt, of men wilde daar door den groei der Planten verhaasten, de kragten van een geneesmiddel in onze ligbaden doen overgaan, de verlamden genezen, en zorgvuldig meenden daar toe reeds gekomen te zijn. Het schijnt Riet, dat de uitwerkingen beantwoord hebben, aan het geen men 'had 'er zich van beloofd. De verwondering en verbazing, welke zulke zeldzame dingen te weeg brengen, of het vere langen van dezelfde nog meer te doen gelden, met ze toe te passen, op het geen voor ons van 't grootst belang is, kunnen deze verhaasting verhoeden; maar bezorgen we ons zelven niet reeds aanmerkelijke voordeelen met onze kundigheden te vermeerderen, en onzen geest te vernederen. OVERNATUURKUNDIGE PROEFNEEMINGEN N. Laat ons tot Proefneemingen van een ander soort overgaan. De voorgaande betreft de lichamen; daar zijn andere op de Geesten te doen, nog weetenswaardiger en van meer belang. De Slaap is een deel van ons bestaan, maar doorgaans enkel verlies voor ons. Zometijds echter maken de Droomen die staat zo levendig als het waakken; zou er nu geen kunst uit te vinden zijn, om ons die Droomen te bezorgen? De Opium vervult doorgaans de ziel met aangename denkbeelden; en men vertelt de grootste wonderen van sommige dranken der Indiaanen, zou men hier geen proeven op kunnen nemen? Zouden er ook nog geen andere middelen zijn, om onze Ziel in een zekere gesustheid te brengen, of wijze van bestaan te geven? ’t Is op die tijden dat de zelve ten eenmaal beroofd is van den omgang met uiterlijke voorwerpen, ’t is in die oogenblikken, dat die omgang verzwakt is, zonder ten eenmaal afgebroken te zijn. In deze oogenblikken, welke nog tot het slapen, nog tot het waakken gebracht kunnen worden, waarin de geringste omstandigheid den staat der ziele verandert, waarin zij nog gevoelt en niet meer redeneert, zou men haar dan geen belevingen en inbeeldingen veroorzaaken kunnen, welke misschien enig lichte verfplanden zouden over de wijze, hoe zij met het lichaam verenigd is. Onze gewone ondervindingen beginnen door de zintuigen, dat is te zeggen, door de uiteinden die verwonderlijke draden, welke de indruk op de harfen overbrengen. Proefneemingen, welke van den oorsprong der draadjes zelf begonnen, op de harfenen genomen, zouden waarschijnlijk dezer aardigheid zijn. Zeldzame wonden hebben gelegenheid tot enige dergelijke gegevens; maar het komt mij niet voor, dat men veel gebruik gemaakt heeft van die zeldzame gelegenheden, en men zou meer gelegenheid hebben, om zijn Proefneemingen voort te zetten, als men zich daar toe bediende van. Men zou, tot een zekeren martelijken dood veroordeeld, voor welken dezelfde een soort van genade wezen zouden. Hierdoor alleen zou men misschien een middel uitvinden, om gekken te genezen, zoo dezelfde te genezen zijn. Men zou een geluid van harpen, heel ver schijntend van het onze zien, als men enige gemeenschap konde hebben met die Reuzen der Zuiderlanden, of met die ruige mensen met sterren, daar wij, van gesproken hebben. Men weet in het algemeen, hoe de talen in de wereld zijn gekomen? Onderlinge behoeften tussen mensen, die dezelfde taalsprekende hadden, hebben gemeente tekenen opgebracht om elkaar dezelfde over en weer te doen verstaan. Maar de alleruitgebreidste verwardheden, welke men heden vindt in deze manieren van zich uit te drukken, komen die voort uit de veranderingen, welke iedere vader des huizingesinds heeft ingevoerd in een taal, welke eerst aan allen gemeen was? Of zijn die wijzen van zich uit te drukken, oorpronkelijk verbeeldende? Twee of drie kinderen van den tedersten ouderdom af, samen opgevoed, zonder geen gemeenschap met andere mensen, zouden zich gewisselijk een taal maken, hoe bekrompen en beperkt diezelfde wezen mogt. Dit zou een zaak zijn, welke groot ligt over de voorgaande vraag verstreken zoude, waar te zien, of die nieuwe taal enige gelijkheid hadt met enige van die, welke men hedenapanskreekt, en te zien, met welke zij het meest overeenkwam. En, om de proef volkomen te maken, zo moest men verscheidene dergelyke Maatschappijen opzetten, en diezelfde samen stellen uit kinderen van verschillende natien, en wier ouders de meest verschillende talen spraken, (want de geboorte is reeds een soort van opvoeding; ) en zien of de samenleving dier verschillende Maatschappijen iets met elkaar gemeen zouden hebben, en, in hoe verre zij gelijken zouden? Men zoude inzonderlijk moeten vermijden, dat die kleine volkeren enige andere taal leerden, en het zoo zien te schikken, dat zij, welke zich met deze onderzoeken bezig hielden, de truchtenden Oorsprong van alle talen zouden ontdekken. Deze Proefnemingen zouden zich niet enkel bepalen, om ons licht te geven over den oorsprong der talen; zij zouden ons ook verscheidene andere dingen kunnen leren, over den oorsprong der denkbeelden zelf, en over de Grondkundigeheiden van den menschelijke geest. Het is reeds lang genoeg, dat wij de Wijzen hoorden; wij weten niet dat dan eenheid en een zekerheid ploy van het denken is. Van den Geest is, zonder dat wij 'er bekwaam door worden. Deze natuurlijke Filosofen zouden ons mochten leiden meer te leren, zij zouden ons ten minste hunne kundigheden mededeelen, zonder die door droge redenen verduisterd of vervalscht te hebben. Na zo vele verlopen eeuwen, geduurende welke in weerwil van de poogingen der grote mannen, onze overnatuurkundige kennis geen de minste vorderingen heeft gemaakt, zo is het te geloven, dat zo 'er mogelijkheid is in de natuur, om daar ooit vorderingen in te kunnen maken, dit niet anders zal kunnen geschieden dan door nieuwe, en zo buitengewone middelen als deze, en dat gevolgelijk, als die weer mislukken, wij van alle verdere poogingen afzien, en vaststellen mogen "dat wij, daar geen enkele redeneringen immer zullen komen tot het begrip van iets "daar deze middelen vrugtloos toe gebezigd zijn, onze ontdekking misschien van geen minder belang "als de kennis der zaak zelf; bezorgen wij ons zelve niet reeds aanmerkelijke voordeelen met onze kundige beden te vermeerderen, en onzen Geest te vernederen. NASPOORINGEN DIE VERBODEN MOESTEN WORREN. Na gefprooken te hebben van het geen men tot verbetering der wetenschappen behoorde te doen, zal ik, ten beleiten, nog een woord zeggen, wegens het geen mogelijkheid al zo dienstig zou zijn, te beletten. Eene menigte mensen, ontbloot van de noodzakelijke kundigheden om te oordelen, wegens de middelen en het oogmerk, van het geen zij onderneemen, maar gefreefd door ingebeelde beloningen, brengen hun leven door met de bevestiging van drie voorstellingen, welke inderdaad de harfenlach van de wetenschappen zijn; Ik spreek van den PHILOSOPHISCHEN STEEN, van de QUADRATURA CIRCULI, of het vierkanten van een kring, en van de EEUWIGDUURDNE BEWEGING. De Academiën en geleerde Maatschappijen verliesen, hoe veel tijd zij verliezen met de gewaande ontdekkingen der onnozele mensen te onderzoeken; maar dit is nog niets in vergelijking van dat, welke zij zelf zoekbrengen, van zo veel onkosten als zij vermoeden, en van zo veel moeite, als zij zich geven. Men zoude hen het zoeken van den Philosophischen Steen, als hun zekeren ondergang verbieden kunnen; hen berichten, dat de Quadratura Circuli, verder voortgezet, dan wij dezelfde reeds hebben, nutteloos zou zijn, en hen verzekeren, dat de Eeuwigduurde beweging een volstrekte onmogelijkheid is. BEDENKINGEN EN WAARNEEMINGEN OVER DE VOORTTEELING VAN MENSCHEN AAN DIEREN. Door den heer DE MAUPERTUIS. Een oude meening, dat de man en de vrouw even veel deel hadden aan het werk der voortteeling, dat het vruchtvliet werd gemaakt in de lichaammoeder, uit de zaadvocht van beide seksen; zonder dat deze wijzen gelegen waren of zich veel bekommerden, hoe dit toeging! De zwaarheid van te kunnen begrijpen, hoe een leeg gebleekt lichaam afgeformeerd kon worden, bracht de hedendaagse natuurkundigen in de gedachten, dat alle geleide lichamen zo oud als de wereld waren; dat zij allen, met het begin der schepping, in het klein gemaakt, en, in verloop van tijd, alleentjes ontzogen en uitgezet waren. Ik onderzoek niet, of dit gevoelen inderdaad wijziger is, dan het geen de nieuwe formaties toelaat? Of het, de werking van God erkennende noodzakelijk te zijn tot de voortbrenging der dieren, eenvoudiger is te begrijpen, dat hij 'op hetzelfde ooglid alle de dieren, hoofd voor hoofd, in wezen heeft gebracht, dan te onderscheiden, dat hij ze allengs... Kens schept? Men zoude, geloof ik, deze vragen onderzoekende, bevinden, dat het gevoelen der ontzagling geen wezenlijke voorstellen heeft; om niet te spreken van de moeilijkheid, die er is, om zoveel onbegrijpelijke onderstellingen van kleinheid, in alle de geleden wezens des Heelal, welke, tot in het oneindige de een in de andere zyn opgevloeten, te verbeelden! Uit dit beginzel, echter, van een Schepping aller Dierlijke wezens op eenen tijd, en te gelijk, redeneerende, zo verdeelde zich de hedendaagse Wijzegeeren in twee verschillende Systemen. De een overweegende, dat een geheel zoort van Dieren uit een eier voortkwam, meenden, dat alle Dieren denzelfden oorsprong moesten hebben; en hunne oogen, vooringenomen niet dit denkbeeld, zagen eijers in het geen tot nog toe algerlijk voor de Zefcula der vrouwen, en der wyfjes onder de viervoetige Dieren, was gehouden. Anderen, door het Vergrootglas, kleine bezielde lichaampjes in het zaad der. Voor te veel handwerk, (*) Wij verkiezen hier, den Latijnse naam te behouden. DEEL. MENGELD, NO. 7. Redenen over de Voortteeling, Mannen ontdekt hebbende, twijvelden niet, of deze lichtgen konden in het klein de Dieren zelve, die geboren moesten worden, Sommigen daar laten, de eieren toelaatende, beschouwden ze niet, dan als de verblyfplaats en het voedsel van het kleine Dier, dat er in is. Anderen ontkenden die eieren volkrechtelijk, en geloofden, dat het Dier, in de Lichaam-moeder geplaatst, daar al het voedsel vond, dat het noodig was. Zie daar dan in het een dier problemen alle de mensen, van moeder tot moeder, in het Eierenest der eerste Vrouw bezien; zie daar hetzelfde menselijk gefluit, volgens het andere gevoelen, van Vader tot Vader, in het zaad van de eerste Man begrepen. Alle de voortteelingen na deze eerste sters der mensen, of na deze magazijnen van het gefluit der stervelingen zyn niet anders geweest, of zullen nooit anders zijn, dan ontzavellingen. Men is heden verplicht die beide gevoelens te laten vaaren, welke Proeven, ten halve genomen, en redeneringen onbedaggelijk verhaast, hadden doen vaststellen. Een Schrijver, zowel als een Natuurkundige, als groot en diep denkende geest, heeft, door onbetwistbare waarnemingen, bewezen, dat het Ei der Vrouw en der viervoetige Dieren een harsvenfchimmel is, en dat het Zaad-diertje niet anders dan het vrugtje kan zijn. Dit gewaande Ei, ’t welk na de bevruchting zich van het Eiernest moest losmaken, en door de Trompetten van retorpus in de Lymoeder gebracht worden, heeft de Heer gur- FON, na hetzelfde gezogen te hebben met een oog, daar niets aan ontvloogd, gezien, dat niet bestond; en heeft tevens een ander verkschijnzel ontdekt. In den tijd, als de wyfjes ritzig werden, heeft hy dat klierig lichaam, 't welk zommige Ontleedkundigen voor het Ei genomen hadden, zien verikken, groeien, openen, en een vogt laten uitvloeijen, in het welke hy dezelfde Diertjes bemerkte, of dezelfde bezel- de balletjes, welke men in het mannelyk zaad voor Dieren had genomen. Maar het geen nog verwonderlijker is, die zelfde lichaamen, of anderen, die daar vol waren, heeft hy weder gevonden in de zaaden van verschillende Dieren, in vogten op Planten, en op Gras gegoten, en eindelijk in gekookt Vleesbrood, daar het vuur geert levend Dier in had gelaten. Hieruit befluit de Heer BUFFON met zeer veel reden, dat deze voorgewende Dieren niet de toekomstige Dieren van het jaar zullen zijn. DOOR DE WEER DE MAUPERTUIS. ... 259 vaderlijk soort zijn; zelfs neemt hy ze niet voor werkelijke Dieren. Hy beschouwt ze als een middelsoort tussen de onbezielde stoffen, en tussen de Dieren in, als deelen, die reeds geledigd en bezield zijn, en waarvan de vereeniging het vruchtfleesch moet maken. Wat de wijze betreft, hoe het vruchtfleesch gevormd wordt, hy gelooft, dat ieder deel des lichaams van de een en andere kunne, zyne geledigde klompjes hebbende toegebracht, waar van de bewaarplaatzen zijn in de zaadvogten der beide sekse, die klompjes, na de vermenging der vogten, zich schikken én zich vereenigen door een onderlinge aantrekking in inwendige vormen, op een wijze, die wij hier niet verklaaren mijlen. Men moet het verloop der waarnemingen van den Heer-BUFFON en de gevolgen, die hij er uit trekt, zien „in het beruchte werk, dat hij onlangs in het licht heeft gegeven, De Lezer zoude 'er te veel bij verliezen, als wij hem met een enkel uittrekkel wilden paaijen. Daar kwam, voor eenige jaren, een klein werkje in 't licht, onder den titel van VENUS PHYSIQUE, waarin men: een Systeem voorstelt, dat vrij gelijk was met dat van den Heer DE BUFFON, en daar mogelijk niet anders, dan zyne Proefneemingen aan ontbraken, om 'er nog meer overeen te komen. komst met de hebben. Ik weigerde daar in egter niet den naam van Diertjes aan die kleine lichamen, welke men in het manueel vogt ziet bewegen. Ik ontkende alleenlijk, dat het Dieren waren van hetzelfde geslacht als de Vaders, of gekocht om dat geslacht voort te planten. Ik beschouwde het gebruik van, als nog onbekend, en stelde voor, of het Ook dienen mogt om het zaad-vogt in de noodige beweeging te houden, om gelegenheid te geven aan de delen, die het vruchje moeten maken, van zich te schikken, en des te gemakkelijker te vereenigen. Maar het gevoelen der Eiers en dat der Zaad-diertjes wordt een door de Venus Pythique, en door het werk van den Heer DE BUFFON evenzo gelyk wederlegd en omver geworpen. Want de voorgenoemde waarnemingen van hen, die de Eieren in de Trompetten hebben gezien; Vruchjes geheel gevormd in de Eieren; Vruchjes in het zaadvogt der mannetjes; zijn fas belagtig, en verdienen niet, dat men er acht op geeft. Het quade gevoelen blijft het eenige, dat men redelijker wyze kan toelaaten. Jist dit niet een vreie gemeene uitkomst van onze vorderingen? Dat gebrekige kundigheden, die wij niet dan met veel tijd en moeite verkrijgen ons van de gemeene begrippen verwyderd hebbende, betere Proefneemingen, en diepere redeneringen ons derwaarts weer brengen? Zo deze redeneringen, en de laatste ontdekkingen bewijzen, dat het Vruchtje niet aan den Vader, noch aan de Moeder alleen behoort, maar dat het, in de gewone voortteeling, het werk is van beide, en het voortbrengsel van het geen ydere Kunst daar aan toebrengt, zo behoorden gemeene waarneemingen deze waarheid reeds bewezen te hebben; gelijk als de duidelijke gelijkenis van het Kind „dan eens naar den Vader, dan eens naar de Moeder, naar dat de delen van den een of de andere de overhand hebben gehad in deszelfs voortteeling; en boven dit, de geboorte, dier vermengde zoot van Dieren, welke altijd gelijk naargelang van beide geslagten, daar zij uit gefprooten zijn. Een groot Natuurkundige stelt voor in een werk, dat even nuttig als aardig is, om Proefnemingen over dit onderwerp te doen. In het geslag der Kippen is het niet zeldzaam zien, welke vijf nagels hebben aan elke poot. Niet zeldzamer is het, te zien, welke zonder stuitbeen geboren worden. De Heer DE REAUMUR stelt voor, om een Kip met vijf nagels of vingers aan die pooten te koppelen met een Haan, die er maar vier heeft; een Haan met vijf aan een Kip met vier; en de zelfde Proef te nemen op Haanen en Kippen zonder stuitbeen; en hij beschouwt deze Proefnemingen als bekwaam om te bepalen, of de Vrucht het voortbrengsel is van de Vader alleen, van de Moeder alleen, of van beide zijden? Ik ben verwonderd, dat deze bekwaame Natuurkundige, welke deze Proeven, buiten twijfel, wel genomen heeft, ons den uitkomst niet van mededeelt. Maar daar is reeds een zekerder en bevredigender Proef genomen.. Deze bijzonderheid van vingers boven het gewoon gebeid in de voortteelingen, om dat er voortteelingen zijn, daar slagen eenige Seksen aan te pas komen, gelijk van de Polypeti, en die Dierjes op de Anjelieren, welke De Heer DE REAUMUR heeft beschreven. Art de faire l'organe des oiseaux domestiques, Tom. I. DOOR DE HEER DE MAUPERTUIS, _ 261i tal wordt onder het gezicht der Mensen gevonden, en zet vig tot geheele stammen en families over. Men bevindt in- derdaad dat dit door de Vader en de Moeder eveneens wordt voortgeplant. JACOB RUHEN, een Chirurgijn te Berlijn, is van zodanige een familie met zes vingers aan elke hand en zes tenen aan elke voet geboren. Hij heeft deze bijzonderheid van zyne bloedlijn afstammen Ruben, welke dezelfde had van zijn Moeder Elisabeth Horstman van Rostock. Elisabeth Ruben plantte zelve voort op vier kinderen van acht, welke zij had bij Jer Christian Ruben die niets buitengemeens had aan handen of voeten. Jacob Ruben, een der zesvingerige kinderen, trouwde in 1733 te Danzig met Sophia Louise van Thungen, welke mede niets ongewoons had. Hij heeft daar zes kinderen bij ge- had; twee jongens waren zesvingerig geweest. De een derzel- ver, Jacob Ernest, heeft zes tenen aan de linker en slechts vijf aan de rechtervoet. Hij had een zesde vinger aan de rechterhand, die men daar afgenomen heeft; aan de linkerhand heeft hij, in plaats van een zesde vinger, slechts een wrat. Men ziet uit dit Gezegd-register, dat ik nauwkeurig volgde, dat het zesvingerfchap eveneens door de Vader, als door de Moeder wordt voortgeplant. Men ziet, dat het zelf verzwakt wordt, en lijdt door de verbintenis met vingers van vijf vingers, en door deze verbintenis, dik: wijls herhaald, moet het allengs geheel wegraakten, gelijk het zich daarentegen zou volmaken en vereeuwigen door verbintenis, waarin de beide Kanten zes vingers hadden. Ik denk niet, dat iemand de voortplanting van het zesvingerfchap voor een uitwerkzel van het geval alleen zal opnemen, maar zo men het dus beschouwde in de Mensen, zo zou men het ook op een andere manier in de Dieren kunnen aanzien, en de Proeven, door den Heere DE REAUMUR, voorgesteld, zouden niet bevredigender zijn dan die, waarvan ik prek, Ik wil wel geloven, dat deze vingers boven het gewoon getal aan hun oorsprong niet anders zijn, dan toevallige verschillende, waarvan ik getracht heb den oorsprong aan te wijzen in de Venus Physique. Maar deze toevallige verschillende door een genoegzaam getal voortteelingen, waarin de beide Kunsten dezelfde gehad hebben, bevestigd zyn; maken bijzondere soorten uit; en ’t is mogelijk op deze wijze, dat alle verschillende soorten vermenigvuldigd en voortgeplant zyn. Als men de houding en voortzetting van het zesvingerfchap wilde beschouwen als een enkel uitwerkzel van het geval, zo moet men zien, hoe groot de waarschijnlijkheid is, dat deze toevallige verschillende in een eerste Ouder, niet zal worden voortgeplant in deszelfs afstammelingen. Na een onderzoeking, welke ik gedaan heb in een Stad, welke honderd duizend inwoners bevat, heb ik twee mensen gevonden, welke deze bijzonderheid hadden. Laat ons onderstellen, het geen echter nauwelijks te vermoeden is, dat ik drie anderen zou ontdekken, en dat men op 20,000 mensen zesvingerigen kan rekenen. De waarschijnlijkheid, dat zijn Zoon en Dochter niet met zes vingers zal geboren worden, is dan als van 20,000 tot 1, en die, dat zijn Zoon en zijn Kleinzoon niet zesvingerig zullen wezen, is van 20,000 maal 20,000, of van 400,000,000 tot 1. Eindelijk de waarschijnlijkheid, dat deze bijzonderheid zich niet gedurende drie achtervolgende generaties zal voortzetten, zoude zijn als 8,000,000,900,000 tot 1. Getallen zo groot, dat de zekerheid der beste betoogde zaken in de Natuurkunde bij deze waarschijnlijkheden niet haalt. Ik heb gezegd, dat ik in Berlijn een zesvingerige gevonden had; en ik heb de Gevlagtekening van den eenen opgegeven. Ik heb die van de anderen, die een Vreemdeling is, en welke ze mij verborgen heeft gehouden, met geen genoegzaam nauwkeurigheid kunnen volgen; maar hij heeft kinderen met zes vingers, en men heeft mij verzekerd, dat dit zesvingerfchap zedert een langen tijd erbij ware in zynen familie. Een aanzienlijke Geleerde in Duitsland, en Minister van den Hertog van Wurtemberg, de Heer BILFINGER, was van een dergelijke familie, en geboren met een zesde vinger, welken zyne ouders hem hadden doen afzetten, als iets monsterigs. [Voor het overige weet men, dat de naam zelf de bijzondere eigenheid dier familie aanduidt, en, naar alle gedachten, daar van afkomstig is, zijnde BILFINGER alleen een verbastering van FIELEINGER, Of veelvinger. Zie (Het geval heeft mij doen aantreffen een zeer zonderlinge Teef van dat soort van Honden, ’t welk men te Berlijn de Jandfche Honden noemt. Haar geheele lichaam was leijkgekleurd, en haar hoofd ten eenmaal geel. Een bijzonderheid, welke zij, die de manier hoe de kleuren onder dit soort van Dieren verdeeld zijn, waarmee ik het meest bekend zal zijn, misschien nog zeldzamer zullen vinden, dan de zes vingers. - Ik wilde dezelfde Noportzetten, en na drie worpen Honden van verschillende Vaders, die er niets van hadden, werd er, uit den vijfde Dragt, eindelijk een geboren, die dezelfde had. De Moeder stierf, en van deze Hond kwam, na verschillende koppelingen met verschillende Teeven, een andere, die hem geheel gelijk was. Ik heb ze tegenwoordig allebei. Daar zyn geen Dieren, daar het meerder getal van toonen gemeen is onder schijn, dan onder de Honden. Het is een zaak, die opmerking verdient, dat ze doorgaans een toon minder hebben aan den achterste poot, dan aan den voorste poot, daar ze 'er vijf hebben. Het is echter niet zeldzaam honden te vinden, die een vijfde toon aan de achterste poten hebben, die schouwend doorgaans los van het been, en zonder geledingen. Die vijfde toon van achteren is die dan een vinger boven het getal, of is dezelfde, in de gewone orde, niet dan een vinger, die in het hele geflak, van staam tot staam, verloren is, en welke, van tijd tot tijd, weer voor den dag komt te komen? want de verminkingen kunnen ook erfelijk worden, zo wel als de overtollige dingen. Om tot die kleine bezielde lichaampjes weer te komen, welke men in de zaadvogten ziet; zij, die ze het eerst ontdekten, noemden ze voor Diertjes. De wijze waarop zij schijnbaar te groeien; de vaardigheid, met welke zij veranderen van vorm en dikte, vormengeveld en ontbonden, worden eindelijk de verschillendestoffen, daar men ze in aan treft. Alle die omstandigheden hebben den Heer de BUFFON bepaald, om hen den naam van Dieren niet te geven, en hebben hem dezelfde veelerijer doen beschouwer als bezielde delen van toekomende Dieren, of als al reeds begonnen verzamelingen van dier deelen. Een neusje In het zaad van een zekeren vis (de Kalmar) ziet men lichaampjes van een nog veel wonderlijker figuur, en wonderlijker nog hierom alleen, om dat men ze beter ziet. Het zijn een soort van levende pootjes, dewelke, na zich opgevuld te hebben met het vogt, daar ze in zwemmen, zich door een schijfje uitwerking ontlasten. Deze lichaampjes gelijken niet noch naar de klompjes van den Heer de BUFFON, noch naar het Dier, waar men ze in vindt. Maar nog grooter wonder! Men vindt in het beflag van meel Aaltjes, die groot genoeg zijn, om met het blote oog Nouvelles Observations Microscopiques de Mr. NERDE A M, 264 BEDENKINGEN OVER DE VOORTTEELING. waargenomen te worden. Deze Aaltjes hebben andere kleine Aaltjes in, die zich werven! Men ziet de korrels van het zwart koren zich in het water in twee splinteren met draadjes, waarvan elk aanstonds bezield of levendig wordt, en voor het oog een klein Vischje vertoont, het welk op het droog gele en zonder leven geweest zijnde, gedurende verschillende jaren lang, altijd echter gereed is, om het leven op nieuw weer aan te nemen, zodra men het zuur element weer geeft. Waar zijn wij nu? Stort dit alles het geheim der voortteeling niet in dieper duisternis, dan die, waaruit men het wilde trekken? Bij aldus deze bezielde lichaampjes de deelen zijn, waaruit het lichaam van enig toekomstig Dier geformeerd moet worden; zal men dan zeggen, dat die deelen elk met een eigen leven bezield, zich verenigen om één lichaam te maken, dat maar één leven heeft? Zal het leven verdeelbaar, gelijk de stoffen, ook verenigbaar zijn, gelijk dezelve? Maar hoe zal die vereniging wezen? Zullen hier krachten en aantrekkingen, zodanig, als die, welke de grote lichamen van het Heelal doen bewegen, de Planetoïden en Staartsterren voortdryven, die zelfs in die verwonderlijke voortbrengselen werken, welke de Scheikunde ons vertoont, zullen die hier genoeg zijn? Of zal er nog iets meer toe verlangd worden? Inderdaad het geconsumeerde doelwit van deze beschouwing is, om te doen zien, dat het werk der voortteeling een ondoorgrondelijke verborgenheid is, daar het menselijk vernuft zich in verwart, dat naar geen bekende wetten van enkele beweging verklaard kan worden, en welk ons de alvermogende Hand moet doen erkennen van dien Schepper, die, gelijk hij alles eerst heeft voortgebracht, zo ook hetzelfde, van oogenblik tot oogenblik, met een onnafgaande wijze in stand houdt en regiert. BE: BESCHRYVING VAN ZYWORMEN. 265 BESCHRYVING VAN EEN BYZONDER EN MIN BEKEND SOORT VAN ZYWORMEN, WELKE IN MAATSCHAP MET ELKANDER LEEVEN, EN GEVONDEN WORDEN IN DEN OMTREK VAN GENEVE, BYZONDERLYK BY FARGES, IN HET LAND VAN GEX. Door den Heer DE BONS. Capitein in het Regiment van Fenner. (Zie Journal. Etrang. OB. 1758. en Nouv. Oec. € Lit. … , XXXVII, 168.) HET is ongetwijfeld te verwonderen, dat dit soort van Rups de opmerking der Natuurbeschouwers zo lang onontdekt is, en dat zij hun navorchtingen tot in het hart van Afrika hebbende doorgezet, ja, zelfs den bodem der Zee, om zo te spreken, om te gaven, om de verschillende gekromde delen, en schelpvissen, wees die Zyde geven, gade te vallen; zij een soort hebben over het hoofd gezien, hetwelk zij hadden kunnen vinden, zonder hun land te verlaten, en daar zij egter geen gewag van maakten. Ongetwijfeld zijn zij misleidt geraakt door enige gelijkenis, die er tusschen deze Rupsen is, en die, welke onze boomgaarden bederven; en de vrees voor de vergiftige eigenschap dier laatsten zal de liefhebbers moegelijk te rug gehouden hebben, van ze nader genoeg op te merken, om er het onderscheid van te ontdekken. Maar nu deze, welke ik beschrijf, niet vergiftig zijn, en geen der schadelijke eigenschappen der anderen bevatten, verdienen zij wel, dat men er een onderkende klasse van maakt. Gelijk zij nu inderdaad van een andere klasse zijn, dan die onze boomgaarden zo verschillend zijn ook van de Chinese, welke Tufenkyen of Tuyaukyen geheeten worden. Deze leven van Eike- en Moerbeesbladeren, zijn dikker en zwarter dan de zweepwormen, en maken geen poppen, maar draadjes die zij, aan heesters en struiken, vasthegten. Haar zijde, welke zeer in aanzien is onder de Chinezen, is van een rood grijs kleur, en dikwijks met grijs, geel en wit gemengd. Onze Rupens zijn korter dan de gewone Rupens; ze hebben twaalf schaarschilden of ringen, welke zwart zijn, gelijk ook het hoofd; de tussenafstand van elke ring is rood, met een veld of haar van donker rood. Zelfde kleur bedekt; haar nest is, ter oorsaak van haar kleine omstandigheden, moeilijk te vinden. Het is gemeenlijk geplaatst aan het eind van een tak; twee pijnbladeren die nog niet vergaan zijn, dienen hetzelfde als beschutting; de eieren zijn rondom deze bladeren in een volmaakte orde geschaakt, in verschillende kringen welke elkaar raken, en een soort van koekertje maken, van ongeveer een duim lang, waarvan het bovenste gedeelte, aan de zijkant, buiten de bladeren uitsteekt. De eieren zijn wit en zo klein, dat ze bijna het gezicht ontnappen. Ieder ei is met een lapje, of wit bekleedzeel bedekt, zo dun als de vleugel van een vlieg, hetwelk aan de zelfs boveneinde met het ei vast is, maar voor het overige gedeelte in de lucht schijnt te vloeien; deze bekleedzels zijn groter in omtrek dan het ei, dat ze bedekken moeten, liggen op of over elkaar heen gelijk de schubben ander visch, of de vederen van een vogel, waardoor de eieren voor de regen, die hen zou doen rotten, bewaard blijven, zonder dat ze de warmte van de zon behoeven te missen, die hen zo-noodig is, om uit te komen, het welke in het einde van september, of in het begin van oktober voorvalt. Deze rupsjes zijn dan zo klein, dat men er bijna niet dan het hoofd van onderscheidt, hetwelk zich zwart en rond vertoont, ze werpen straks eenige draadjes op de kleine nabijzijnde takjes; dit is het eerste begin van een kleine woning, daar alle die, welke van hetzelfde nest zijn, gezamenlijk aan gaan werken, zonder zich van elkaar af te scheiden of ooit met andere rupsen te verwarren. 