VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
a, Onderwezen ,” zegt DR ONDERZOEKER (*), fpreekende van den verwarden of ingewikkelden {maak van de lieden der groote Wereld: — Onderwezen in eenige weetenfchap: an pen, hebben: zy van hunne meesters de fraaifte werken an te leezen gekregen; en door dic dikwyls te leezen , heb an ben zy zig de denkbeelden, de wyze van uitdrukken; an Alle de fraaiheden van die Schryvers, eigen gemaakt.” Waarlyk , men vindt in de groote Wereld juist geene groo» tere natuurlyke vermogens dan onder de burgers; maar de verftanden zyn daar meer befchaafd , meer verfynd , en heb ben zig meer verrykt met de gedagten van fraaije geesten, die hunne denkbeelden daar, of in perfoon hebben medege- a deeld , of die, in hunne fchriften , aan dit foort van mes» > fchen , te leezen aangeboden.” l Het valt gemaklyk, den Man of de Vrouw van de We reld, den Hoveling of de Staatjuffer, van andere menfchen te onderkennen. ` In: bunne kleeding ftraalt iets deftigs » jets bevalligs, door, het welk den middelweg houdt tus- {chen den buitenfpoorigen opíchik van den petit-maitrt de coquette, en de al te ftyve puntigheid des kostbaaren borgers. In hunne houding ontdekt men eene edele def tigheid , die te gelyk met eene ongedwongene losbeid ge paard gaat. Incesju patuit Dea, is cen fyn gezegde van VIRGILIUS , ten opzigte van Venus. Men kon nit haaren gang zien, dat zy eene Godin was. Men kan uit Zynen of haaren ‘gang zien, dat deze Man of deze Vrouw tot de groote Wereld behoort. In den omgang blinkt het nog meer uit. Het geen men wereld en manieren noemt, is het cigenlyk , wat den man van de Wereld , byzonder den hoveling, karakterizeert. Hv drukt zig juist, bevallig, verpligtend , uit: en zonder dikwyls in de daad meer ver- {tands , meer kundigheids, meer geests, te bezitten, dan Een ander, heeft hy egter geleerd , zo te fpreeken „dat mert Z (*) IM. D. bl. 200. OVER HET GREVEN YAN ARS. 217 zeggen zoude , dat hy van dat alles meer bezat dan an- deren. l De waare befchaafdheid, beftaande in de konst van op de bevalligfte wyze verpligtend te wezen, wordt niet ligt elders anders dan in de groote wereld , maar inzonderheid aan dehoven, geleerd, De Burger kan beleefd , en door zyn goed hert, °t welk met reden by hem vermoed mag worden , op- regter dan aan het hof of in de eerfte kringen te wezen, op ker fterkst verpligtend zyn 5 maar, in weerwil van alles wat de goede man doet, ontbreekt er aan zyne beleefdheid iets „ *t welk "er de bevalligheid van vergrooten zoude: zyne be- lkefdheid wordt dikwyls door hare al te groote dringend- beid lastig. | Wereld en manieren te hebben is zekerlyk geen vereisch= ` te om een eerlyk man te zyn; maar het is een vereischte om een befchaafd man te weezen: en, hoe zeer wy het af- keuren , wanneer men déze volmaaktheid als het voornaam- fte doelwit eener goede opvoeding befcheuwt, is het egter in ons oog zeker, dat de opvoeding van lieden van rang niet volkomen is, wanneer men verzuimd heeft, hun wer reld en manieren te geeven, Maar, is de omgang in de groote Wereld zo kiesch, zo fyn; de taal , welke daar gefproken wordt, moet ook Kiesch en fyn zyn; en, niet alleen de denkbeelden duidlyk , krag- tig en juist uitdrukken, maar ook die nuances, om zo te (preeken, die overgangen van het eene denkbeeld tot het andere , die tusfchendenkbeelden , welken cen ongcoeffend , ongefcherpt, fchoon anders mis(chien natuurlyk goed ver- ftand , zo ligt ontfngppen , weeten gan te wyzen en te doen gevoelen. Ook js dit aan de taale der groote Wereld ei- gen. Niet alleen is zy in haare uitfpraak esch, het meest overeenkomftig met de regels, waar naar de beste vernuf- ten de taal fchryven; en, om het in ’t voorbygaan aan te merken , die lieden welken in hunne uitfpraak de plaats hunner geboorte wat fterk doen kennen, toonen, dat zy meer met het gemeen, dan met befchaafde lieden , verkeerd hebben. Niet alleen, zeggen ‘wy, je de taal der groote Wereld kiesch in haare uitlpraak, zy is ook ryk in woor- den en. Dit is de oorzaak, dat onze Nederduitfche taal, die ze- kerlyk niet dan van onkundigen veragt wordt , nogthans IV DEEL. MENGELW. NO. 3e I zo us OVER NET CEEVEN VAN AIRS. go veele oorfpronglyke woorden mist, die in eene fyne en hoofiche verkeering , na het zo zeer verfynen der gevoe- leus en denkbeelden aldaar, onontbeerlyk zyn; en dat wel byzonderlyk ten opzigte van alle de fyne aandoeningen in de liefde en haare trappen. Om die reden hebben wy daar toe woorden en fpreekwyzen van de Franfchen ontleend; die wy niet volkomen zonder omfchryvingen in onze taal Overbrengen kunnen. Het Fransch is , zo als men weet, de taal van alle de hoven van Europa; het is ook de taal, waar in de mees- te vreemden met malkanderen verkeeren, en die, vooral im ons land , onder lieden van de groote Wereld , en op onze befchaafdfte gezelfchappen , het meest gefproken wordt. Het is dan natuurlyk, dat die taal byzondere uit- drukkingen voor denkbeelden ‘heeft , welken men buiten dien kring in ’t geheel niet , of niet dan zeef duister en verward, ontfangt; en dat die uitdrukkingen, of in geene andere taal zonder omfchryving overgebragt kunnen wor: den, of, zo lang tot dat men aan haare vertaaling gewend ware , onverftaanbaar zyn zouden, Het Franfche zeggen, Se donner des airs, behoort on- der die uitdrukkingen , welken niet in onze taal over te brengen zyn , en nogthans dikwyls in de groote Wereld voorkomen. Onze taalkundigen , onze opvolgers van KILI- AAN, TEN KATE, HUIDECOPER , zullen my een groot ver- maak doen, indien zy, my die fpreekwyze , zonder omfchry- ving, verduitfchen. Voor my, ik zie er geen’ kans toe; want een ieder gevoelt, zo wel als ik, dat zie airs te gee» wen geene vertaaling is. De vraag blyft altyd, wat wil het woordtje airs zeggen? Niemand , denk ik, zaf het lugtjes of lugten vertaalen; en deed hy het, zo mogt hy ‘er wel byvoegen , dat wil zeggen, airs. Ondertusíchen verftaan onze elegante Heeren en Dames dit zeggen zeer wel; het menigvuldige klaagen over dezen en geenen, die zig Girs geeft, moet hun den zin dezer uitdrukking volmaakt hebben leeren begrypen. Ligenlyk is, want ik denk, dat Ser misfchien, onder myne leezers , de cen of de ander we- zen zal, die niet tot de kringen, waar men zig airs geeft, behoort, en dus deeze uitdrukking niet verftaat , waarom het dienftig zal zyn, hun: dezelve verftaanbaar te maaken; eigenlyk dan, is zig airs te geeven in zyne houding, in zy- ne woorden, in zekere daaden, of zelfs in zyn gantfche feing, te toonen, dat men zig verbeeldt, zekere voardee. n te bezitten boven anderen, waarom men zig ouk in zen . t „OVER. RET GEBVEN VAN AIRS. sig -ker opzigt boven anderen agt. Dit kan op zo weelerhatide wyzen gefchieden, dat ’er geen einde aan zou wezen, iti- dien wy die allen wilden opnoemen. Een voorbeeld of twee dient egter. tot opheldering der zaak. bygebragt te worden. Daar zyn men{íchen, die ‚in gezelfchap van lieden, wien het niet veel gebeurd is, aan Hoven, of met Prinsfen en Ambas- fadeurs, te verkeeren , gedurig fpreeken van het geen zy al aan het hof gezien , of van zulk’ en zulk’ een’ Ambasfadeur gehoord hebben. Wanneer dit nu meer dan eens en zom- der noodzaaklykheid gefchiedt, maakt men "er uit op, det zulke meníchen zeer veel ophebben met de genotene eers dat het hun ftreelt daar aan te denken, en anderen te doet weeten , dat zy zo aanzienlyke Perfonadiën zyn,, en met de Grooten verkecren. Onder lieden , welken die zelfde eer genooten hebben, is dit zeer geoorloofd; omdat men dan niet veronderfteld kan worden , met zulke vertellingen ` te bedoelen, zig boven de anderen te verheffen; maar in een gezelfchap , waar van weinigen ooit de eer gehad heb- ben van gemcenzaam met Gezanten en Vorften te hebben verkeerd , alle oogenblik, te pasfe of te onpasfe, te praaten, wan by Ambasfadeurs , met Prinsfen , Generaals , Ministers ze dineeren , te foupeeren , party te maaken, te danfen, bë- klapt zeer -duidiyk, dat men zig, om die genotene eer, als iets grooters dan het gezelfchap wil doen befchonwen , en zig in zynen geest boven de anderen verheft. Zo is het ook , als men geduurig praat van zyne Kquipages , Domest- guer, zynen Aok, zyne Repas, en dergelyken, in byzyn van menfchen, die dat alles zo niet hebben, Zo kan meà zig ook in zyne houding airs geeven, wanneer men, °t Zy in ’t ipreeken, °t zy in °t groeten, in het draayen der oo» gen, de trekken van °t aangezigt enz., zig als eene zekere meerderheid aanmatigt ; en zelfs kan het airs geeven in dé verpligtendfte uitdrukkingen, zelfs in wezenlyke weldaaden; fnluipen, door die te vergezellen met eene houding, welke zo veel te kennen geeft, als ik beloof u myne befcherming, Jn hun gedrag geeven zig veelen airs, door zig op gezel- fchappen te laaten wagten 5 niemant, dan alleen zekere menfchen , aan te Ípreekens fommige gezelfchappen in "t geheel niet te willen bezoeken, alleen maar om te fchynen wan eenen byzonderen of zeer kiefchen {maak te zyn. ken "er zelfs, die voorbedagtijk vergeeten , zig op gezel- fchappen, waar zy hun woord gegeeven hebben, te laate vinden, alleen maar om te doen denken, dat zy zo veele gezelfchappen hebben, van Wei in te. verwarren 3 of dat cek , 2 ge. 120 OVER HET: GEEVEN VAN::AIRS. gezelfchap eene zo geringe kleinigheid is „ dat het hunne aandagt niet eêns vestigen kan. ik ken er, die étourds willen fchynen , alleen om zig airs te geeven: en étourdi di op eene befchaafde manier, gezegd, wild, woest, on- edagt. Het eeven van airs gaat gemeenlyk met eene viterlyke beleefdheid , zomtyds zelfs met befchaafdheid , gepaard ; in- dien het dat niet doet, wordt het meer dan louter airs eeven , het wordt eene cigenlyk gezegde onbeleefdheid. o lang nog die kleine voortrekkingen , welken men zige zelven op eene behendige wyze weet te geeven , vergezeld gaan van die oplettendheid, welke anderen lieden van rang toekomt, worden zy nog al door de vingeren gezien , ten min(ten’, zo zy al dezen en geenen aanftoot geeven , ge- lyk natuurlyker wyze moet gefchieden , kan men er zo ligt geene gelegenheid uit neemen , van zig openlvk over zulke menfchen te beklaagen. Maar wordt die oplettend- heid verwaarloosd, verzuimt men anderen te geeven, het een zy denken: dat hun toekomt, zo wordt men open- yk voor onbeleefd en hoogmoedig verklaard. l Het geeven van airs is cen onmiddelyk gevolg van den hoogmoed , en een duidlyk blyk van een verwaand hart. Gemeenlyk is het de uitwerking van eenen hoogmoed , die zig op kleinigheden grondt; men verhovaardigt zig, om dat men iets meent te hebben, dat veele anderen misfen , al is het nog zo gering. | ‚ Jonge lieden, die eerst in de Wereld verfchynen, en het eluk hebben, van daar in eenigen opgang te maaken , zyn KL meest genegen, zig airs te geeven. Geen wonder, de overgang van den ftaat van Kind tot dien van Heer, of Juffrouw , heeft iets zo treffends, vertoont zulk een onder- {cheid , dat het niet wel misten kan, van jonge hersfenen merklyk te bedwelmen, De kennis der Wereld , een ervaren oordeel, dat geleerd heeft, hoe ydel de meeste dingen, en hoe klein de meest in ’t oog fchitterende grootheden zyn, verftrekt tot het bes- te en veiligfte behoedmiddel tegen de verbeeldingen der eigenliefde , wanneér die niet dan kleinigheden ten voor- werp hebben. Maar ydele flegthoofden , die geene wezen- Jyke, verdienften kennen of bezitten , wenfchen , omdat zy menfchen zyn , en gevolglyk moeten begeeren iets groots te wezen, dat het geen zy zyn,en hebben , iets groots zy, en daar voor gehouden moet worden. Zy willen dan hunne kinderagtige verdienften en voordeelen ten toon (prei Ens OVER RET GEEVEN VAN AIRS. ‘tar den, de oogen der menfchen op zig vestigen, en hen doen gelooven , dat zy weezenlyk iets groots zyn. Veelen geeven zig airs alleen maar om de zulken, met de welken zy eerst beginnen te verkecren, te doen gelooven, dat zy gewend zyn, met eene byzondere oplettendheid be- handeld te worden, en hen dus ín de gedagte te brengen , dat zy-wegenlyk menfchen van eenen zeer onderfcheidenen rang zyn. Dit gaat dikwyls zeer wel‘ op plaatfen , waar men onbekend is. En ik heb opgemerkt, dat, hoe: belach- lyk ik het geeven van airs ook moge vinden, wen onder fominige menfchen, in zekere omftandigheden , zig meer aan- maatigen moet, dan men zelf begeeren zou;dewyl men an- ders met veragting wordt aangezien. Wanneer men al te nederig , alte mfehiklyk, al te dienstvaardig is, wordt dat dikwyls aan gebrek van wereldkennis toegefchrecven, als ware men zo vereerd met het gezelfchap , waar in men is, dat men niet weete, hoe men ‘perfoonen van zulk eenen rang zyne onderdaanigheid genoeg betoonen zal. Maar dít bewaaren van onze eigene agtbaarheid moct ook niet te ver gedreeven worden: men moet noch de beleefdheid in vlcije= Ty en laagheid, noch het bewaaren van onze agtbaarheid in trotsheid , doen ontaarten. o Het gewoone uitwerkfel van'zig hoogmoedig te betoonen , is ook dat van zig airs te gceven, en zig daardoor belach- lyk en gehaat te maaken. Zelfs maakt men zig gemeenlyk nog helachlyker door het geeven van airs, dan door den hoogmoed zelven, wanneer zig de hoogmoed ten minften op zulke dingen grondt, die,’t zy dan met, ’t zy zonder, reden, in de ongen der menfchen voor iets groots gehou- den worden , als Geboorte , Rykdommen , Ampten , Schoon- heid , Geleerdheid, In zulke gevallen befpeurt men ten minften eenige overeenkomst tusfchen de verbeelding der menfchen omtrent zig zelven en hunnen wezenlyken (taat. Hunne verbeelding heeft dan dat belachlyke niet, het geen men meent te befpeuren in het gedrag van menfchen, die wezenlyk niets groots hebben, maar zig airs geeven op klei- ‘nigheden , welken dikwyls zelven niet eens voordeelen zyn. Een nufje, pas der poppenkast onttrokken, dat zig airs geeft, om dat zy tot een zeker gezelfchap toegelaaten , en uit den Daat van kleuter tot dien van Juffrouw overgegaan is, maakt zig belachlyk;. om dat het geen, waar op zy zig verheft, iets is, dat allen meisjes van haaren rang, even zo wel als haar, te wagten ftaat of gebeurd is, gevolglyk niets byzonders. Zo is het ook , wanneer zy zig veel in- , I3 beeldt D rar OVER HET GERVEN VAN AlR9 beeldt op bet overgaan van een gezelfchap in eenander, dat in haar oog van eenige hoogere waardigheid is; een on- „derfcheid dikwyls zo gering, dat "er naauwlyks eenige over- ‘eenkomst te befpeuren is tusfchen haare verbeelding en de verandering. waar op zig die verbeelding grondt. = Maar halven dat men zig belachlyk maakt door zig airs te geeven , haalt men er zig ook, gelyk we ango- duid hebben , den haat der menfchen door op den hals. ‚Niemant kan dulden, dat een ander zig boven hem wil ver- heffen; wanneer hy zelf niet overtuigd is, dat, uit hoofde van Ouderdom, of Verdienfte , of Geboorte, of. Verma- gen, of Ampten en Aanzien, zulk een perfoon in de rat- en der Maatfchappy hooger moet geplaatst worden. Wat an eindelyk, wanneer menfchen, die, fchoon misfchien vol van het geen de Franfchen prétention noemen , indet- daad niets wezenlyks , om zig op te verheffen , bezitten, ‘in hun fpreeken ‚doen ‚en hunne houding, toonen , dat zy met veragting op anderen nederzien! ` . Q. O DE MISDAADIGE. De dag, de dag van uwen dood breekt aan; de dag 95 uwer fchande; de dag uwer Duarte "7 Dus fchynt de eerfte zonneftraal, die het gezicht van den ftrafichul- digen moordenaar op zynen doemdag in den kerker ftaauw- lyk befchynt, den ongelukkigen toe te roepen. —— Ruwe zielen hebben weinig gevoel van fret toekomende, doch juist daarom ook treft het tegenswoordige haar des te fterker. De Godsdienftige begrippen, hoe ver- ward ook „— het Geweeten, — de liefde tot het leeven, «= ontwaaken eensklaps in zyn hart. "Er heerscht eene onafgebroken ftilte in de kamer zyner bewaarenisíe. es De Klok flaat. —— wn Nog maar zes keeren zal an ik u hooren,” dus denkt de veroordeelde , „ en ik zal an weggerukt zyn door den dood, den fchandelyken ftraf- a dood. kan de oogenblikken van myn leeven … tellen — hoe best die te befteeden, — zal ik God bid- a den — bidden om vergiffenis: maar de handén, die ik a ten Hemel hef, zyn bezoedeld met het bloed van my- nen evenmensch; maar de tong, waarmede ik bidden an zal, heeft den ftervenden, den Sor my gevefden , vCr- an vloekt. Hoe klopt, hoe Âddert, my het h .- Ik kan 2, A mit DE MISDAADIGH mat ZG niet bidden, én geen Leeraar kan zich zodanig my< ss nen ftaat verbeelden, dat hy zo boetvaardig , 20 oot- wn moedig, zo als cen doemeling bidden kan, — Gee ` s» doemd ben ik, en ik ben het met regt door den waerelde za Iykén Regter, — en verdoemd aal ik misfchien zyn.. Hier grypt de wanhoop het elendig fchepzel aan. — Oogen - vol vortwyfeling , half bedekt door het overhan» gend hair — een weinig „geopende mond , die even de be» weeging van de op elkander knarsfende tanden laat aan- fchouwen. Nu fehynt de onderlip te verdwynen, ep de bovenfte ry tanden byt verwoede ‘wouden , terwyl de kleur van zyn gelaad, nu rood dan bleek , geene vaste plaats houdt. —- Arme Lyder! hoe-fluit gy'uwe vuisten toe ~-e gy kunt u zelven niet verwinnen. Al wringt gy uwe han- den , —gy kunt uw hart de befchuldigende doemenisfon van een ontwaakt geweeten niet ontwringen. Nog eens vervalt hy , in de eislykfte woede; maar een traanenvloed , een vertroostende traanenvioed , barst uit afne oogen; zo gaat een zwaarg regen de nog zwaardere donderbui vooruit. -m Laaten- wy dit bouden voor traanen van berouw, fchoon veelligt het uitwerkzel van onmagtige woede. ———e Volgt'niet uwe verbeelding den misdaadigen op de ftrafplaat- ze! Wy allen zyn zondaars. Wy allen hebben, meer of min, de Goddelyke wetten gefchonden, en waardoor, myne Vrienden! waardoor: meestentyds. door onbezonnene heid, door onbedagte overvling. Ziet hier uw Medefchep- zel, wwen Medemensch , uwen Broeder. Hy heeft gezon- digd — by heeft door overyling gezondigd — en dit zal hem ber leeven kosten ! — Hebben wy, misfchien „in ons hart, den zetel toch der zedelykheid van onze daagden, hebben wy misfchien niet erger, ten minften zo zwaar , ge- zoudigd, veelligt in een ander foort; en hy moet fterven op een Íchavote Zouden wy, in zyne omftandigheden, zo veel beter, zo veel anders, gedaan hebben ? (e, in zyne betrekkingen, zouden ook eenen moord gepleegd hebben ! Beeft myne Vrienden! De dond gaa t voor uwen fchuldigen Broeder. - Zies het flagtotfer knielen voor den troon der Regtvaardigheid, — ziet. dien. angst , dat bleek gelaat. De Regtvaardigheid reikt het zwaard den Regter, en de Regter thans hetzelve zynen die- naar toe. Deeze blinddoek dekt hem de oogen, en deeze fchemering voorfpelt hem den naderenden nacht des doods, Hy vouwt zyne handen te zamen, en heft ze trillende ten hoogen Hemel, Eene doodelyke filte — flechts afgebro. , A l En 124 DE MISDAADIGE. ken door de afgebroken verzugtingen van den Leder, De dienaar des Geregts, wien een hart van yzer fchynt ten deel gevallen, neemt het zwaafd op. De Regter wenkt. ô Doodelyke wenk! ô Straffchuldige mede- broeder! Uw lot! --— Hy is niet meer. — Zyn hoofd , ge- fcheiden van het lichaam , rolde daar heenen , en de bleeke lippen zyn half geflooten, in het uitftamelen van de laatfte en werwarde bede. , ‘ - Hoe is het mogelyk , myne Vrienden! dat ’er zielen laag genoeg gevonden worden, die vermaak fcheppen în zulk een tooneel te zien. Een tooneel, waarop -Vorlten zelfs, en naar billykheid , hun rol afgefpeekd hebber , — een too- neel, zo eisfelyk, dat de menschlykheid zelfs gruwt voor den uitvoerder van de (renge eifchen der Regtvaardigheid, Lasten wy, zo wy de oogen niet afwenden van dit fchouw- fpel, ous hart nederig ten Hemel heffen, en verzugten: d God! wat komt er van den mensch, dat redelyk weezen ! Ik ben een mensch, bewaar myne fchreden, op dat ik, gevallen. zynde, als deezen mynen medebroeder, r aardsch tooneel niet verlaate, overdekt met ftraf en ` ande. , i Le DE KRAGT DER LIEFDE. He wonder fterkwerkend is de Liefde! Die gelukkige zamenftemming van twee voor elkander gefchikte Har- ten! Die aangenaame verceniging, zo verre verwyderd van de wilde vervoeringen der misdaadige Drift, menigvoud met dien heiligen naam beftempeld. Anconius was een Jongeling van de beminnelykfte geaartheid, en, buiten zyn weeten , de Zoon van een Prins, uit eender eerfte Fa- milien in Palermo, die, een geheime minnehandeling gehad hebbende met eene Dame van hooger rang; haar nader- hand trouwde. Twee maanden, naa de voltrekking des Huwelyks, beviel zy van een: Zoon. De fchaamte , en de vrees voor de fmaad des Hofs, bewoog hem en de Dame, dit Kind, voor altoos, te verbergen, en de Opvoeding van % zelve toe te vertrouwen aan een Boer en een Boerin, oP een wydafgeleegen Landgoed. ~ Hier leerde ANCONIus, groot geworden, de deugden van zynen getrouwen Oppasfer; hy overtrof alle Landjongers in manlyke oefeningen, en (maakte de zuivere geneugten va i DE KRAGT DER LIEFDE, (GEN vanhet leeven. Zyne ziel wes niet ongevoelig voor de zag- te aandoeningen der Liefde. Onder de Land-meisjes was ‘er een die hem boven alle andere behaagde , door lichaams- en zielsbevalligheden. Voor haar fcheen hy te leeven, en de beminnelyke MARINA was niet ongevoelig voor zyne Liefde; `t geheele Dorp verwagtte dat zy welhaast een Paar zouden worden. Omtrent deezen tyd werd zy- ne Moeder , die naderhand verfcheide Kinderen ter waereld gebragt hadt, aangetast, door eene kwaal, welk een einde aan haar leeven dreigde te maaken. Zy voelde de knaagin- gen van ’t befchuldigend geweeten , en ‚in het ontzaglyk oo- genblik haarer ontbindinge , ontdekte zy een tot dus lang diep verborgen geheim. Terftond werd ANcoNius opont- booden. „, Gelukkige ANconrus!” riepen de Dorpelingen uit, > hy zal nu zo wel Groot als Goed Zyn!” Dan AN- Conte gevoelde meer verbaasdheid dan vreugde, over dees ze fchielyke Staatsverwisfeling en onverwagte verheffing. a Neen,” fprak hy, sa nooit zal ik dit verblyf van On- a fchuld en Vrede verlaaten zonder myne MARINA. Dat zy „ in de eere van myn Huis deele , dan , dan moge de luister „> van het Hofleeven aangenaamheden hebben!’ — Dee- ze voorwaarde kon niet worden ingewilligd. De edelmoe- dige ANCONIUS deed daar op afftand van alle zyne eifchen aan zyn oudften Broeder: en keerde weder na zyn Boeren- ftutp ; lang, wel te vrede , en gelukkig , leevende met zyne MARINA , onder het genot van de aardfche zaligheden , die het Land, aan welgevormde harten , fchenkt. Welk gen heerlyk onderwerp voor een Tooneelftuk ! ZEDELYKE BEDENKINGEN, ' Men behoort altoos wel in opmerking te nemen, of iemands feilen, die hy begaat, uit onwetenheid voortkomen, of uit opzet. Hv die onwetend misdoet, zondigt, zonder dat zyn bart “er deel aan heeft, en is dus verfchoonbaar. Dan y, die met-opzet zondigt, heeft een boos hart, en verdient geene verfchooning. De grootfte laagheid van geest beftaat in vuile lastertaal, in iemands goeden naam en eer, in het heimelyke , te belagen. Zy, die zich daar van eene gewoonte maken, zyn te lafhartig em voor het licht te verfchynen : en ze bedryven gewonelyk de misdaden, die ze anderen te laste leggen. Wy ftervelingen, die aan geftadige wisfelvalligheden, aan geduurige onbeftendigheden en ongevallen, onderhevig zyn; die . ic- ‘126 BEDELYKE BEDENKINGEN. ieder ogenblik bloot ftaan aan wederwaardigheden en ongeluk. ken; wy behooren even daarom altoos ons gedrag, naar de regelen van voorzigtigheid en oplettendheid , in te rigten. Nim- mer moeten wy onopmerkzaam omtrent ons zelven zyn, ook nooit onagtzaam omtrent anderen en de dingen buiten ons beftaande. e Een ongeval komt vaak (chielyk, en word dikwils door eene geringe omftandigheid veroorzaakt , die men, door oplettendheid , had kunnen voorkomen: —— en wat is dan het gevolg? Het eene ongeval is veeltyds de oorzaak van hetander. Het eene ‘ongeluk word door een ander vervan. gen; en weldra word men de ongelukkigfte der ftervelingen; veragt onder de meníchen; van ieder verftooten; een ballast der Maatíchappy. E l Altoos te leven in een vooruitzigt van geftadig in verdric- tiger omftandigheden te geraken; altoos in geftadige vrees te moeten leven, van telkens nieuwe en zwaardere onheilen te zullen ondergaan, is het ongelukkigfte , en beklagenswaardig- fte leven, dat ons ftervelingen, treffen kan. Wat tog zou "er ongelukkiger zyn, dan geftadig in de grootfte vrees te leven, om van het een verdriet in het andere te geraken; zo dat het een ongeluk het andere vervange. 7 © © " ‘Als Menfchen, en nog meer als Kristenen, zyn wy verblij den Vrede te beminnen; ten mínften in zo ver de billykheid, onze eer en goede naam, het dulden; want deze vorderen on- ze befcherming. OO ‚ Onze driften brengen ons vaak tot uiterften, en florten ons in ongevallen, waar uit wy ons daarna bezwarelyk of nooit redden kunnen. Hoe ftrak behooren wy dezelve dan niet in teugel te houden! Al wie verftandig handelt regelt dezelve naar de voorfchriften van de Rede, en naar de regels det Voorzigtigheid. e Wanneer men anderen raad geven wil, dan dient men hen te kunnen overtuigen, dat de genegenheid voor hun, en der- zelver heil en geluk, de eenige regels zyn, naar welke wy onzen raad inrigten ;en de wezenlyke dryfveeren, die ‘er ons toe bewegen; anders zullen onze beste raadgeevingen dikwils weinig ingang vinden, van de meesten verworpen, en veracht worden. Het gebeurt niet zelden dat groote verdienfte en ware deugd aangerand worden, — De nyd dryft maar al te vaak zommigen aan, om hen, die in verdienften uitmunten, daarze ver beneden zyn, aan te randen. Groote en edelmoedige zielen, trekken zich den laster het minst aan; ze houden denzelven voor een prikkel tot de Deugd; die zy, hoe felder gelasterd, des te fchooner laten uitfchitteren. ; ' Geduld ep Lydzaamheid heeft zeer vele moeijelvke zaken weten te boven te komen. Het is niet te zeggen, wat men o ZEDELYRE BEDENKINGEN. rop Goor geduld en lydzaamheid vermag. ——- Beide zyn ze de voortbrengfters van de fchoonfte en nuttigfte kunften; en rei- ken den verzagtendften balzem, voor de gficvendfte en finar- telykfte wonden. . ` Men verfchoont doorgaans de eerfte feilen ligter dm dé volgende; en gebruikt omtrent de eerfte eene infchikkelyk. heid, die men dert volgenden wêigert. Intusfchen zyn de een, fte feilen de grond van de volgende. Als men minder in fehikkelykheid omtrent de eerften gebruikte, zouden de laate. ren zo ligt niet bedreven worden, en men 'er zomtyds ga» heel geen gevaar van loopen. Vele menfchen zyn gewoon, en fcheppen groot vermaak ia de wanbedryven van bunnen naasten uit te trompetten :-de klcine te vergrooten , en de grootere onvergeeflyk voor te ftel- len. Dan men deed ongelyk veel beter, met, buiten nood- zaaklykheid van melding, de allerfhoodfte bedryven te vere zwygen, en de geringere vooral niet uit te meten. De mensch betoont zich ongelyk béminnelyker met een liefderyk, dan met een wreed, karakter, Wie de Deugd, beminnelyke verdienften en prvswaardge hoedanigheden , tot het voorwerp zyner fchimpende (pottérnye fielt, is van een zeer bedorven aart; zich niet ontziende de allerheiligfte zaken te ontheiligen, en aan zyne fpotzugt ten doel te (tellen. | l Wie is niet overtuigd, dat, in de meeste menfchen, de ón- gemeene hooge jaren iemand minder of meer kindsch maken. anneer men dan iemands verftand, kundigheden en weten. fchappen zeer hoog wil roemen, en als onvergelvkelyk voor- Rellen, moet men nooit tot een al te hogen ouderdom opklim- men; of het denkbeeld van kindschheid komt ons terftond voor den geest. Een man van honderd jaren is zeldzaam; dan hoe weinig vermogens heeft hy gemeenlyk behouden ! Wanneer de mensch den breidel zyner driften uit de hand ver- liest, en hy, zonder zich ergens meer aan te kreunen , de fpoor- looze neigingen van Zyn bedorven hart opvolgt, dan kan hy on- mogelyk zyn goeden naam bewaren, en zyne eer behouden. Men vind in de zamenl&ving,een onnoemlyk getal Wyshoof- den, die geheel van hersfènen beroofd zyn. Dusdanige men. (chèn beftisfen doorgaans de Allergewigtigite zaken, ftaan voor niets ftíl, en weten op alte bedryven wat te zeggen en te vite ten. —— Dan het zyn van die Wyshoofden, welke de (charp- zinnige Æfopus in zynen tyd befpotte, met de woorden. é Quale caput, e cerebrum non habet! C. V. D. 6. oou ` LUCHTS- LUCHTSGESTELDMED) Te AMSTERDAM, FEBRUARI, 1782; Bar: ` İ-4 38 0 Nr 2-0142 poa ġ. got mmm | 29. es L-AI98ÄIZ LW 3 2< — O-%|37 — 4 8. 11-0|34 [ZZW 8 — 9-7134 |Zew 6 ss — 9-7;37 Zz 4 — Q-1,33 jm 4 es -03I |ZZO 4 4< — 8-035 |ZO ` 3 ege 7-5284 0tZ 5 es B- 1 ae 5 Sg 5-835} O 4 e BS ZI 4 = 2-0290% NNO 2 6 g-o 36% 2 men — 105 285 N oœ — I I-O 25% WtN p —- II- 37 NNO o 29. O-I 3I ` o 28. 11-930 NO 2 8< 29. 0-035 ` 4 =— GO JI 2 28. IF-O31 ` 2 94 — 11-432 OtN 4 ees IT-9 28 29. 0-5225 O 5 — 1-235 —3 NO mm IJ-626 NO 3 — 0-728 | N > 28.11-6 39 NNW2 0 29. 0-525 | O 4 3 Jo a JJ 32 28. 1E-4135 [WiN 29. O-2|31I Stil 1-030 | O. 4 5 4 —. 18 a 4 6 13 24 1-6124 | Z ‘1 NB. den Th: Wind. Jineen 1-4/32 [2.0 3 ZWa ' held. damp ` I5 betr. ©. l. “pm I6 j danker (n. donker donker Cene H a ` H z. betr.” donk. fn. walkie | = 0 h, | — 20 lo. helder damp ~=» o. helder Z. De 19 | RI Deeg _— donker 22 O e | Wei o. helder — Oe h. Ze b. ín. wolk. 0. helder betr. == wolkig 26 ín. ege + te ~j WNI nevelig Jonker a oo HHH P oo AAA 2iwolk.iets fn. 244 m 11-0 Š $ 2iHag. donk, 259 — Bar: Th: Wind. 2-8, 23 | O 63 wolk. held, 3-8] I8E[OtN 8 Weider o. h. 4-9} 16 6 [m 5-4 LA 0 2 l < betr. S-ol 24 IZZO 2 [betr fn. 4-5) 18 a {donker ep “rok! z 2 [helder 5-3) 21 ZW r) [mr 5-7| roi 1 [mett u.donk, 4-9 27 w o jdonk.fn.nev, 4-5 At o damp.z.betr. La 334 o |fn.dampdonk ta sr lo o {nevelig 4-8, 38 ZW 1 NW r donker 5-3! 34] N os 5-6| 33 'ZZW vi lwolkig SA 39E WZW 3; =—— 4-8| 32 |ZZW_ 2 Ze b. held. 3-5 26 Z r {helder SE TT Gei 3 | N-O IC tw 6 |wolkig 7-9 H en Gë R. wolk. Q-If 36 'Zı:W 6 o helder Bl 365 6 |donker R. 7-8 esok z y j0. h. ze betr. 6-I| 47 Iw roa z. betr. | 8-8| 39 "e 6 |o. helder ` 46 zw 8 wolk. | III 37 [WZW 6 O-4' 38 [ZW 8 [donker R. IT-2) 44 w 11 |£. betr. 3-8 e m A |O-hebeer.NL, 2-6| 43 ZZW ro [donker R. 2-5 vi ZW 14 [zwe Re 2-9, 45 j— 1o Iw: Re | 2-8 45 | W g fiets R. donk. 2-5 *sobzw 4 .|donk.3ubeid. OH 4257ZtW a [helder 2-5 40 | W a jbetr. o. helde. 3-8; 45 INW 3 lo helder 4-71 35% 2 [helder 5|3258| 314 15 Th. mo. 7 U 25. 7} u. 23. 8 u. ro 9 u. 17 ro en II u. moet geweest Zen 16 nam. "28 u. rok av. 7 u. 17} — J7 — sav. 8 à 9 u. denk 14 à 15.. rot u. rot a 18 — ’S iNO. 7 U. 27.. 8$ u. 35e nam. 3$ u. 37%} MENGELWERK, TOTFRAAYE LETTEREN,KONSTEN EN WEETENSCHAPPDEN ` BETREKKELYK. REDENVOERING OVER DE ONVRRMYDELYKHEID DES DOODS 9 EN DESZELFS NIET MIN ONVERMYDELYKE GEVOLGEN. D ZS Door THOMAS BLACKLOCK, In die dagen werd gz krank tot flervens toe, en de Propheet JESAIA , de Zoon van amos, kwam tot berg, eg zeide tot hem, zo zeidt de Heeres Geef bevel aan uwen Huize, want gy zult flerven , en niet leeven, ` : a Koningen XX. 1. (Vervolg en Slot van bladz. 54.) W” zyn gevorderd , om, in de derde plaats ‚den Dood aan te merken, en deszelfs uitwerkingen op Ziel en Li- chaam. Doch, dewyl wy, in ’t voorgaande, de veelvuldige geryfiykheden en vermaaken, welke wy moeten agterlaaten by onzen uitgang uit deezen. tegenwoordigen ftaat , vermeld hebben , bragt die optelling ons, om veele der uitwerkzelen , welke hier anders zouden te pasfe komen, toen rèeds op te haalen: eenige, nogthans, zyn "et die nog niet onder onze opmerking vielen, en, middelende cops genade, kunnen ftrekken om ops het vooruitzigt des Doods , met cen ernst het gewigt der zaake waardig, te doen befchouwen, ` ‚Hoe voegiyk, hoe beminnelyk, hoe wonderbaar is het maakzel van den levenden Mensch! hoe verheeven zyne gefale hoe vorstlyk zyne houding! hoe keurig en net de evenredigheid zyner leden! hoe edel, hoe nadruklyk ayn gelaad ! hoe verfcheiden , hoe wel even gepast , zyne vermo. gens! hoe talryk en verbaazend zyne verrigtingen! hoe vaar- dig en treffend zyne werkzaamheden ! Zulk een raakzel vertoont zich heden aan ons oog, maar ——— mora gen ~ Groote cop! hoe vreeslyk Roe onbegrypelyk isde verandering! In ftede van die veelvuldige en bevallige beweegingen , voorheen met zo veel verrukkings befchouwd , is, zyn geheele gl thans geketend in volftrekte en altoos- duurende werkloosheid! In ftede van dien opgerigten ftand- AV DEEL. BENGELWe NO. A K die 1 ge RREDRENVOERING die vorstliyke en veelbetekenende houding, ligt hy uitgeftrekt. Ia ftede van de aangeuaame leevenewarmte eertyds door de geheele gefteltenisfe verfpreid , heeft een kille koude alle zyne leden vermeesterd, zo dat, op het aanraaken, de ziel eene onuitfpreeklyke hutvering vat, In ftede van die fchoo- ne kleuren, die juiste evenredigheid van deelen, die kragt van uitdrukking in ’t gelaad, zyn de oogen geflooten , en derzelver leevendig vuur is geheel uitgeduofd „ eene eenpaa- tige bleekheid dekt zyne lippen en wangen, zyn gelaads- trekken zyn lang, fcherp en afzigtig. Laat hier de opzich- zelven verflingerde fchoonheid, de aangebeden afgod van eere, de hovaardige op zyn afkomst en tytels, de ryke gun- fteling der fortuin, de: weezenlyke heeldtenis opmerken, van hunnen roem en grootheid. Ik zal deeze onbevallige befchryving niet verder voortzet- ten, noch dit befchreienswaardig voorwerp vergezellen in den vaortgang, tot het ftof, waar uit het genomen is. Wil- de ik my hier inlaaten tot noodlooze grootfpraak, ik zou de akeligheid van het graf kunnen fchetzen , en de ont- flooping van ’s Menfchen geftalte in de volgende tydkringen afbeelden. Maar laaten anderen dit duister en akelig vei- blyf, waar de ftarflykhejd haare zegepraal voltooit, intrec- den; Joaren anderen het afzigtig gelaad des. Daods nog {chriklyker maaken door bygevoegds. akeligheden. welke e niet eigenlyk toe behooren. Ik kan my nieta goeds elen van het opwekken en vergrooten der vooroordeelen van ge- voel en verbeelding, De Natuur voor te Helleg. geheel ontkleed „en haare bedekte werkzaamheden aan: den dag te brengen, moge het zwak en bygeloovig hart met niets be- duidende vreeze vervullen; in °t oog eens Wyagears zyn alle de gedaanten , welka de Natuur aanneemt, alle de wer kingen. van haare hand, cven eerwaardig: eu de onbedorve Rede bewondert haar niet minder als zy bezig is in haare werken te ontbinden, dan wanneer zy. haare. vrugthaare en vnortbrengende kragt oefent in het vormen van nieuwe weezens, en het bevolken van de oppervlakte: der aarde. meerv Laat. dit, nogthass, de opwellingen van "e Men- fchen hoogmoed dempen „ (en wat: kan: ons vernederen , in- dien dit ons-niet vernedert?) dat de Mensch, in een eigen- Iyken zin, moge zeggen tat het:Gewormte , … gy zyt myn an Zuster,en tot het Verderf, gy-zyt myn Vader-en Moe- an, der.” Dat hier het gordyn nedervalle : de. Leevensrol deg Menfchen „ten mingen met betrekking tot: deeze Aarde, is. velfpeekd! Deg OVER DE ONVERMYDECYKMEID DES DOODS. 131 ‚ Dan ‘er is tem ander gezigtpunt niet min aandoenlyk voor ‘t gevoelig hart dan het gemelde, waar uit wy dit voorwerp kunnén befchouwen. ’t fs niet genoeg dat Ge- daante en Beweeging door deezen genaloozen Vermeeste- raar veroverd worden.: Op zyné aanmadering gaat de vlam des leevens uit, en alle de vermogens der gewaarwording zyn niet meer. Waarlyk het licht is den oogen zoet, en het is aangenaam de zonne te aanfthòuwen: hoe fchoon , hoe betoverend fehoon is het gêaad der Natuure ` waar vrugtbaare valdien , met bosfchen begroeide bergen , en heldere rivieren het gezigt met verfcheidenheid ftreelen ! Hoe lreflyk ademt het zagte voorjaars windje, terwyl het duizend geuren aanvoert! Hoe welluidend , hoe verrukkend zyn de toonen, die het oor gevangen houden! Doch vaart wel , oogenbliklyke fehoonheden ; vervolgens beftaat gy voor andere zinnen, niet voor de onze. ’t Beflisfend oo- geublik van doodsangst en traanen is gekomen; onze rol, ep dit tydlyk tooneel, heeft een einde , en wy moeten Plaats maaken voor anderen, die wagten,om, op ons ver- $cheiden , te voorfchyn te treeden. - - Wel te regt vermaant ons de Pfalmdichter, ,, niet op s Prinfen te vertrouwen , noch op ’s Menfchenkind , by şs welke geen heil is, wier geest wordt afgefneeden , wier s, Aardíche verbintenisfen en ontwerpen, in een oogenblik „ en Afloopen.en in vergetelnisfe geraaken”. Zeker een zo treffend onderfchcid verdient onze opmerk- zaamfte aandagt: en wat moeten wy daar uit befluiten! dan dat ‘er een Geest in den Mensch woont , en de In- blaazing des ALMAGTIGEN hem bezielt ? Het Lichaam ftectt, groei en leeven verlaaten °t zelve: doch deeze bly- ven, voor altoos, in de Ziel, onbeperkt in haare vooruit- zigten en onophoudelyk in haare werkingen. Ziet: het tovneel der Onfterflykhcid gaat open , de dageraad van een eeuwigduurenden dag ftraalt met vertroostenden glans in °t oog des verftands.. En wordt dit vooruitzicht niet alleen ontleend uit de inwendige gefteltenis der Ziele, de onderfcheide fchikkin- gen van °t geen ons omringt, fpreeken niet min duidelyk van haare Eeuwigheid. De ongelyke en onverantwoordes lyke verdeelingen van goed en kwaad , klaar voor ’t ge- zigt van elk waarneemer der Natuure en der Voorzienig- heid , toonen onwederfpreekelyk , dat ’er,‚in de billyke Re- geering der Godheid , een tydperk —— een roemryk en heerlyk tydperk , moet weezen, wanneer Deugd en Geluk, Ondeugd en Onheil, naauw en oritcheidbaar vereenigd zullen worden, Is dit dan de ftaat der dingen, is het tegenwoordige tydperk onzer natuure alleen een tyd van voorbereiding ? Zyn onze onfterflyke Geesten nu eerst in derzelver eertie ontwikkeling? Is de Dood, in de daad, niets anders dan eene Geboorte tot een ceuwigduurend Beftaan? Zyn wy, daarenboven, door de ftem der Natuure en het Woord van cod onderrigt, dat deeze eeuwigduurende Staat, gelukkig of ongelukkig, zal zyn, naar de verfchillende bedryven, 1m dit leeven volvoerd, en de gefchikte hebbelykheden in ’t želve- verkreegen? Zal de Deugd dan in de tegenwoordig- heid van cop bekroond, en een deelgenoot worden van al dat geluk, °t welk de vatbaarheden onzer verftandige Na- tuure gehengen, en de Hemeliche vreugde dezelve kan m- boezemen ? Zal de Ziel des fnoodaarts, in de helle vernederd , de inwendige knaagingen van zelfsbefchuldiging voor altoos lyden? Zal dezelve de tegenwoordigheid van coD alleen door ftraffe kemen? Zullen de verfchriklykher, - gen OVER DE ONVERMYDELYRBEID DES DOODS. 133 den des wanhoops altoos om haar heênen waatén? en de verdoemenis verdubbelen ? Hoe zeer moeten deeze ontzag-. Iyke en gewigtige overtuigingen werken op het gedrag van een verftandig en ‘onfterflyk weezen !. ~ Dit brengt my ongemerkt, om, ten befluite, in de i ÍV de plaats, eenige gewigtige Leeringen, uit al het ver- handelde, af te leiden. "` Het blykt dan, dat, de Dood het noodzaaklyk en onver- mydbaar einde is van onzen tegenwoordigen Staat: dat geen tydperk des levens verzekerd is tegen Doods geweld: dat dezelve ons berooft van alle lichaams voordeelen, en alle aardfche verbintenisfen los maakt: en dat hier door ons een weg geopend wordt tot alle gedagren overklimnmend Geluk of onuitfpreekelyke Elende naar gelange ops gedrag op deeze Wereld geweest hebbe.’ Uit deeze vier beginzels kunnen wy ontelbaare Leeringen trekken. Wy zullen-alleen flilftaan op die ons het natuurlykst voor den geest komen, en de grootfte nuttigheid betooven. 