Maleisch-Nederlandsch woordenboek
II. zoodanig stuk of hoeveelheid; perceel; lUfuandliig;, in stukken of kleine hoeveelhe- den verdeelen of uit ellcander leggen, zoo- alsi)v. gebak, vruchten en dergelijke, om te verkoopen, land, om op verschillende - wijze te bebouwen. «III., soek., r= sanding, naast; in de onmiddellijke nabijheid, r^(,X>o » in^n^ndauf^i schoppen, hetzij voor of ^ achteruit (z. t^radjang). C cXo y menoendoeng*, met de handen afwe- ^ retr, niet bitmen laten; wegjagen; het huis, de plaats of hel land uit zet teir, bannen; met de handen afweren enz.; b^rtoeudoeilg;-^, ellcander met de handen afweren, wanneer 'de eene, hetzij bij een* optocht of bij elke andere handeling, eene mindere plaats wil ionenien, dan hem toekomt, of den an- ïAiJ 412 «»4U> dere cene hoogere plaats wil geven ; elkander ' den voonang willen geven; toendftni^ni wie mei de handen afgeweerd ens. is; banneling, balling: penoendftnpiii, afwering met de handen; wegjaging, uil setting uil hel huis, de plaats of het land; banneling, balling. L, *§lXa3» mfnandak, dansen (z. lari); Pf nflndak , wie danst; wiens gewoonte of broodwinning hel is te dansen, danser, danseres; pfrtandak, hei dansen, C^cXaS* taodoek, hoorn; mfnandoekyine/ de hoorns stooten; I. la j ar, hoorn vor- inige armen aan weerskanten van de Iwee masten, waarop de gestreken en opgerolde zeilen langscheeps gelegd worden; tandoek-S (ook sangg9 lajar), kromme houten beneden aan de masten , waarin de nedergebaalde zei- len en ook wel andere dingen gelegd worden. (^ i (Xjo » mf noendoek , bukken; buigen [met het lichaam of alleen van het hoofd]; de oogen nederslaan: »ich onderwerpen; 'al a mat t.» teeken van onderwerping: m^Boendoekken, onderwerpen. L *4lXJL-3\ mentsdiky doorboren den rand tan iets; de oorlellen doorboren (ma- ken van een gat er in) voor oorversicrselen ; iemand de oorlellen doorboren. j J^x3* I. taadil (zelden), soort van onder- officieraan boord van vaartuigen, min- der in rang, dan de s?r a ng (uil 't Tamil, T.), * II., t. madjahiU w. sum., ook soms t. r • •• O madjahit, schijnt een vrouwelijke bediende te zijn, die in het gevolg van vorsten een' spiegel draagt. — [N.]. ^ aLXao tandam, opstapelen; op elkander leggen. — [L.], I. tandan, stengel van sommige bloe- men of vruchten, die uit de kroon van den stam voortkomen, zooals bij de palmgewassen , de pisang enz.; iros-stengel; zoodanige stengel mei de bloemen of vruchten er aan; tros. «II. en toendoen, opstapelen, ophoopen: op elkander leggen. — [L. bew.]. i.tOsXJi* zaman taodoen, onheugelijke tijd. i.tÜJ<J> toendau, jav., rustplaats; wissel- plaats. — [C.J; batav., van post tot post brengen; vóórloopen. — [B.]. /•iLXJLÏ toendoen, venusheuvel. /•tCXvJ»» menindan, van betrekkelijk lange voorwerpen, zooals bv. balken, pot- looden en dergelijke het eene dtule van het eene voorwerp op het atuiere voorwerp (dir. obj.) leggen; op die udjse zonder orde of regelmaat ophoopen; bertindan pah^, van twee personen , bv. man en vrouw de dijen op elkander leggen. ^J$ • •• tindah, iets, dat men zelf niet verrichten wil, aan een ander op- dragen. — [L. liew.]. i^-f" y cX>..y r m^Dtadeh, drukken op iets; ze/fen le/j op iets; tlDd«h kaseh, wijze vao Iwcp, stukken gned aan eikander Ie naaien, waarbij de beide zoomen plat op elkander kfliueo te lit^gen, die dan aan weerskanten vastgenaaid Tvorden; penlndeh, wie of wat druki enz.; p. Vartas of p. süral, brie- rendnikker (presse-papier). 4t ( CÜlikJi tandat, w. sum., loopen, doch meer io de bet. van lari dan van djalan; tuidfljan, de groole weg, — [N.]. * (CÖiXJi> nfn^ndat, men., een meisje komen bekijken om het Ie Iroutven ; verkorting van manandAiT vgl. bal. wdb. onder tanda. — [T.]. yo tfDar, wereldkundig, algemeen bekend; openbaar; ruchtbaar. V '.''.•: 1 V^->> A^' langsaam naar henetien gaan: nederigheid. , het van boien zenden, inz. van den hemel; hemelsche openbaring; de koran; mentUKïlbf D , van boven, inz. van den hemel, zenden. . -jwJLV tansl, z. tva^l II. •Jl^' tf nai^, van een water, en ook overdrach- telijk jli7(niet bewogen); kalm, bedaard. pkXJit m^ofDoen;, ilijf en strak aanzien (lixeeren), zooals bv. de kat de muis; ten opzichte van iet» door geheimzinnige raadpleging waarzeggen: door geheimzinnige raadpleging waarzeggen; wicheleti: pptf- noei^, wie waarzegt enz.; waarzegger, wichelaar; ziener. I Wi/i.fLfl_V. Ii'oosl; verligting; verslrooiing. *C_JiAJ tanap, = tijidg.jav. (lanpa? T.), daar is nieh. — [L.). L ttJLy tfioe^, tapir. ^j^j\XJi , onkenbaarma/iing ; verandering: bederving: in de gramm., onbe- paaldma/cing van een ^Y00^d, door het weg- laten van den artikel; onbepaaldheid. ..fXJi, m^Dfooen, tvevm; tfniïDan, wat geweven enz. is.; weefsel; weefatoel; weefgetouw; p^nfnoeilt wie weefi, wever: pfrtfDoen, het weven. 1 fcU». pil'"- jf^^t oven, fornuis. ai^' Jt' , in de gramm, : het voorzien ■ eentr leller van het sehrijfteeken tanwïn ( — , — , — ); bijvoegen eener uüen bij een woord; uilspreken met eene nwn; nunnafi'e, zijnde het sehrijfteeken — , — of — of de verdubbeling van den klinker der laaLste letter van een vroord en te ken- nen gevende, dat die laatste klinker met eene sluitende n moet uitgesproken wor- den; mentanvinken, van het ichrij f teeken tanwïn voorzien. 2 •- 414 ti?r^ • •• tfnirinp» naam van een' boonij van welks bast looi gemaakt wordt. L tfty batav. (ned.), adv. van aanmoe- diging. ♦ IL, lialav. (chin., T.), kast; vliegetikasL — [B.]; to, chineesche offertafel, — [B.]: vgl. ** t6, minder goed tok, verk. van jJ)J. MJ tftwa (minder gebr. lóèh;), oud, be- daagd, bejaard; van vr,uchten tijdig; rijp; volwassen (geschikt om door liggen murw te worden); van lichaamsvruchten voldra* gen; ottd; gebruikt; gesleten; versleten [door den relatieven duur van gebruik]; genoeg of sterk gekookt, gebraden, gebakken, ge- brand, geblaakt, gezengd, geschroeid, ge^ droogd [door de uitwerkeng van hitte] ; van metalen zuiver; hoog van toets; fijn [be- trekkelijk vrij van vreemde stoffen]; van kleu- ren donker; van een' bril sterk vergroot end; mulerdom; oudheid, bedaagd heid, bejaard- heid; rijpheid; zuiverheid; fijnheid; oude; oudste; hoofd; irang t., een oud persoon; oude lieden; een oudste; een hoofd; een der ouders; de ouders; o. t. idAïódloe, het voorgeslacht; böëboer scêdah sampaitcb- wai|9« de boeboer is gaar genoeg ; mïi%dlL b^lom sampai tcBwanj?, de olie is nog niet genoeg gekookt; «mas t, fijn goud; mêrah f., donkerrood; t. tahoe, oudste. die kennis draagt (van de aangelegenheden). d. i. hoofd over een land, gewest, stad, dorp of gehucht, hetzij een vorst of een mindere; t. rent;, ouden, ten gevolge daar- van, zwak eti tot geen werk meer geschikt ; m^noewa en m^ntoewak^n, tot oudste of hoofd aanstellen; metalen zuiveren^ louteren; jang dip^rtóèw;, wie door de bevolking als oudste of hoofd erkend wordt ; oudste; p^ntcêw;, ook wel p^ng^toêir^, oudste; hoofd; tSw^-S, kleine vlekken op de huid van eene donkerdere kleur, waar- van men zegt, dat zij een teeken van lang leven zijn; paratiêw;, de afdeeling der oudsten of hoofden, d. i. de gesamenlljke oudsten of hoofden. ^) ^, van God berouw toelatend; genadig: van menschen berouw hebbend; L^)jJü), de berouw toelatende enz. ósc <*t <*t «• Kmj)ySJ) (dienaar van God de berouw toe- latende), mann. eigennaam. / ti j ) 4^' pinr. van ^U. / y ,^/ifcA-J ) 4j> plur. van ü>%jIJ. 9 y y ) 4.3« het zich wederkeerig aankijken. 9 / / ö Si ^ y ^^^ *'^* wederkeerig iets brengen ; briefwisseling. f^.^J^ plun van ^^Ü, 41S >) 43*9 A^^ zich vernederen; nederigheid. iL5 W-ï toewakaBjf — oorspr. chin. — windbuldel; kwast. / 16 ) ^ijf'y hel elkander verlratiwen: wederkee- rig vertrouwen. , ] WJ? tocwala (zelden) — port. toalha — tafellaken ; servet, ^^^ ^^^^ * y tftba, naam eener plant, welker wortels eene bedwelmende kracht bezitten en die men Yoornamelijk gebruikt ^ om er visch mede te bedwelmen; visch- bedwelmend middel; soorten: t. akar, t. tikoes^ t. dandang; menttba, visch en dei^elijke mei tcëb 9- wortels bedwelmen en dan vangen; eene rivier of ander water met töêb^-wortels vergiftigen^ om de visch daarin te doen bedwelmen. , m^nAbi, met volharding ^ onvermoeid of onophoudelijk iets verrichten; op iets blijven aandringen; zich uitsluitend op iels toeleggen; tftbi-2, met volharding; onvei'- moeid. Al- L }^^ . tftboe-tftboe} naam van een gewas — herba - spuralis — . — [R.]; tftboe-bldjiy kokkelkorrels — menis- spermum — . — [R.]. y c y <fe 4J1* (mal. töbab), bekeering; berouw; bertavbaty berouw gevoelen, berouw aan dên dag leggen; m^ntaabatkeiii doen zich bekeeren; doen berouw gevoelen; — «tSbat^ batav. (als in 't jav., T.), is het mogelijk! God beware ons! — [B.]. tdtbir^ rand der bedding van de zee, eene rivier, geul en dergelijke; tepi t., Icaai langs het tvater; menftbir, ccfi zee, rivier, geul vormen; góênoeng m. k^laoet, de berg vormt een geul naar zee toe. , menoebroek, balav. (jav.), tegen iets aanloopen uit ver- bijsferdheid, iets omverloopen; hikajat Sa- maoen bl. 5: ada pon larinja itoe matanja k^djam maka poehocn kajoe dan roemah di toebroeknja. — [T.]. ^i^^^Jby (vgl. cJ^y, T.), kaki t.. batav., dikke enkels. — [B.]. L ib ^, menöbak, de nagels zeer kort en effen (niet rond) afsnijden. * Cl5o aï (vgl. c>ijï), tftboejf, batav. (bal), elephantiasis, marginale glosse van een receptenboek: oen toet (mal.) ja itoe toeboeg. — [T.]. .•o a}»' tdtban, naam ^ner handelsplaats op de noordkust van Java, residentie Rembang. II., tftban-2, geboortevlies (vgl. toetoe- ban, T.); aj^r t., vruchtwater. .•o a^ tftbio, den vierden dag na heden; over vier dagen; op den dag na nangkat. Xiy 41C Jj^ ^L^ 4-^ tftboh, lichaam, lijf: romp; van een leger hel centrum; Sftftboh, één lichaam; bersftfl^boh, één lichaam vormen, d. i. den coilus uiloerenen; mend^boll , sich lichamelijk voordoen ; pend^boh , lichamelijk voorkomen, gestalte, ¥i Xj> ó tóbóh, w. suni., vcreeniging : com- •• •• pagnw. — , moerbesie. m- »t ♦» j 4> tAtoe, (vgl. toBloh II., T.),ba»av. (bal. toeloeh, T.)., t, mata, vocht in (Ie oogen druppelen. — [B,]. x ^^^^* 43 , tftoban z. t^tomban op bl. 393; men. (vgl. r^.y): locloeban (T.). ^ ^^ ^ tfttftft, naam van een lekkeren loulwater-vlsch. — [R.]. p ^ I., mfnütioer 9 sprekef^; praten: kouten; keuvelen; babbelen; loeloer kala, ge- zegde; toetftran, gesprek, gepraat; praatje; gekout, gekeuvel; gebabbel; penfttoer, wie spreekt ens.; wie veel spteekl enz,; prater; kouter; keuvelaar \ babbelaar, «II. snoeien; aftoppen; knotten, — [L. bew.]; jav. en bal. tolor (T.). ¥: ^ 9i r^¥^ tfttcrftiraü — port. lar- laruga — schildpad; ka- ret. — In Timor in gebruik. — [R.]. ^ l J^ ^ tfttocs, balav. (uit 't jav., T.), stoppen (bv. kousen); (lal i a lap), touw voor dekrietbindsels, — [B.]. * mJ ó luenötoilf , in eene rechte lijn voort- gaan, zooals bv. een zwemmend krokodil. — [P. die zijn bron niet noeml]. 3* jï tfttoep, 1° wal ter bedekking of toe- dekking dient. — ♦ V achterhoede.— [H. T.]; mfOfttoep, bedekken, toedekken: toemaken, dichtmaken; opsluiten; bewimpelen: l. sang goei, versiersel in de openingen van den haarwrong der vrouwen: 1. iijang (ot lérjan tikoes), in de bouwkunde muur- plaat; t. dj^nnang, balk, die de bovensle uiteinden van de dj^unangs bedekt; t. bóêmi (of tapaV soelaiman), naam eener plant, die met hare breede bladeren plal op den grond ligt; tétc^pan, wat bedekt enz.: deksel: pfüftto^, wie of wat bedekt enz.; deksel; penétd^pan» bedekking, toe- dekking: toemaking, dicht making: opshii- ting; hewimpeling, 3* 4-3» mfnWoek, zachtjes kloppen: zachtjes hameren (z. k^iok en tiëkoel). tötok (jav., T.), van zuivere afkomst, onvermengd, volbloed, ■^ f )o 4-3 !• t&toel, balav. en jav., vlek: spikkel; gevlekt. — [B.]. ♦ II. een kooksel van suikenvater. — * V_y ^.y ♦ötol, balav., slempet; merk; ca- chet. ^ [B.]. •• •• > —. «• w *^y 417 ^ P^' %^* tfttam , metaal van samengesmol- ^ ten rood koper^ lood en zwavel. — [L.]; tfttan, blik (eene der melaalsoor- tcn). — [R.]. »• »• I. tcetan z. toetani. • •• «II. orkaan; harde wind; iravade, — [L.]; schrijffout in plaats van töpan? (T). ■X- I 43 i3 toetoean, w. suin., taloueeren. — [N.]. L, menfttoli, knollen ^ snoeien; dingen, die samengevoegd (inz. samengebon- den) zijn in hun verband verbreken (inz. door doorkapping of doorsnijding) , vaartui- gen rasecren. #11. (vgl. toe toe, T,), de oogen genezen door middel van een oogwater, dat veelal het uitgezijpte vocht van een' boom is. — [R.]. ^, tcËdjoe p^rkéta&n, de strekking van ^ een gezegde; toovermiddel; menAdJoe, afgaan op iets; koers nemen naar iets; streven naar iets; mikken op iets; richting of koers hebben naar iets; bedoelen; op hel oog heb' ben; iemand met een toovermiddel trachten te treffen, inz. met een betooverd ei van eene zwarte kip^ dat men 's avonds, tusschen licht en donker naar het obj. gooit^ dat men^ niet behoeft te zien. Wordt het obj. getrof- fen, dan valt het len minste flauw en is ^ soms zijn leven in gevaar; s^tftdjoe, dezelfde richting, strekking, bedoeling; bersetftdjoe, NAl.-RKDERL. WOOliDUNBOEK. DSEL I. dezelfde richting enz, hebben,— *^y ^^^' djoe en toedjo, w. sum.^ eene ziekte, bestaan- de in het krijgen van bulten en zweren. — Breken deze los, dan noemt men het toedjoe parmaji (parm^j^, T.). — [N.]. \u y y •• , het pijn hebben; het bejammeren. , m^ nodjanp 9 op iets verhevens^ bv. een' stoel, zittende, de beenen schuin naar beneden vooruitstrekken; met de schuin naar beneden uitgestrekte beenen een' druk doen, om eene beweging achteruit te maken; in eene schuin benedenwaartsche richting tegen iets steunen, zooals bv. de beenen op den grond, een schoor, die het dak moet onder- steunen, tegen een' pilaar; met schuin naar beneden uitgestrekte beenend f ook iets anders, bv. eene slang, voortduwen, zooals bv. een' boom, die tegen een vaartuig komt aandrij- ven; me/ uitgestrekte beenen enz, voortduwen; boewajan tödjang, schommel zonder leu- ning, die door den daarop zittende zei ven in beweging gebracht wordt, door zich een' enkelen keer met de voeten af te zetten en door bijzondere bewegingen van het lichaam aan den gang gehouden wordt; t^mpat ber- todjani^, plaats, waarop iets (de beenen of iets anders) bij het schuin naar beneden uitstrekken steunt; p^nodjang^y waarop iets (de beenen of iets anders) bij het schuin naar beneden uitstrekken steunt; p. kaki, voetbankje, 37 *?-ƒ 418 , m^nftdjahy steken mei een lang en dun voonverp, zooals eene piek, ecne stang en dergelijke. ^ jï tfttja, jav., sijde (de slof). — [C.]. d(£s^ 43 tftdjoh, zeven f hel getal zeven, (bal. loeA\oeh,de wijsvinger, T.); menCt- djoli, de zevende zijn, bv. van kinderen; b^r- tOÈdJoh, zeven in getal zijn, mei zijn zevenen zijn; ketü^djoli, zevende; de zeven, waarvan gesproken is; ten zevende; tftdJoh-2, de zeven, waarvan gesproken is, voltallig; ketft- dJoll-2, de zeven, waarvan gesproken is, al- len; alle zeven; bertcédjohan, hij Iwopen van zeven; tü^dJoh-S, zeven aan zeven; tftdjoll- harl , zeven dagen, inz. na hel overlijden van iemand; iiien®djoli-hari, maaltijden, voor- afgegaan door febedcn, aanrechten, op den zevenden dag na het overlijden van iemand. i*, het zich wenden tot iets, voorn, tot God. 3' tantjan;, batav., uit 'tsoend., staart van een chinees (T.). y tautji — oorspr. chin. — , een bruine, zilte pap van visch ge- maakt. -^ [R.]. ^V^#.^ I *;. het tot één maken; het zeggen, "^ dat iets één is, inz. van God; belijdenis der eenheid Gorf^/nicntauhidkfn, tot één maken; zeggen dat iets, inz. God (dir. obj.) één is. -)(• ^ ^3 4^* tftdi, schelpen; schelpvisch; alte- huik. — [L.]. A^4^' tftdoengr» wflf tot bedekking enz. ^ dient; zekere hoofdbedekking; Isuier; t. sadji, soort. van slolp van b^ngkawang of pandan-bladeren, om de spijzen Ie bedekken; tot de t. sadji behooren de t. pahar, grootste soort, over de pahar; t. s^mb^rib, middensoort, over de s^m- b^rib; en de t. ba til, kleinste soort, over de ba til; t. hïdang, vierkant, meestal veelkleurig kleed, dat op de töêdoeug- sadji komt; t. pan as, al wal iets tegen de zon bedekt; lali t., kinband van een hoofdbedekking; bakkebaarden, die onder de kin samenkomen; t. racek?, ^Iwer: t. pin toe, waarmede hel gat van ecne deur gesloten wordt; deur in dien zin; t. t^mpajan, naam van een* niet eetbaren zoutwater-visch ; men(Bdoengr , bedekken ; toedekken; bertcêdoengr) bedekking ens. heb- ben, zich daarvan bedienen; b. lingkoep, het hoofd en het aangezicht met eene kaïn of iets dergelijks toegedekt hebben, zoodat slechts de oogen vrij zijn. A ^ 4J1* I. tödlng^, schuins (in een' stompen ^ hoek) naar beneden; van de punt of het scherp van iets in een stompen hoek toeloopend; adv., schuins naar beneden; tikani t., schuins naar beneden steken; bij spelen, waarbij te/5, bv. munten, naar een kuiltje JJ^ 419 LTjf geworpen wordt, zoodanig werpen ^ dal het gewoijiene in eene schuine richting in het kuiltje nederkomt; söëdah t. tali saoeh, het ankertouw staat al recht op en neer; m^ngasah t., slijpen, bv. eene bijl, door den rug wat op te lichten; m^ng^t tarnt, schaven met eene schaaf, waarin het schaaf- ijzer in een' stompen hoek in de schaaf staat. # IL, batav. (jav., T.j, met den vinger wijzende dreigen» — [B.]. taadak, geep, vischje met een lange sneb, die bij wijlen uit het water schiet en, alzoo een mensch in de borst vliegende, hem kan dooden. — [L.]; speelt in de verhalen een groote rol, z. de Mal. chronijken (T.); todak, naam van een' eetbaren zoutwaler-visch. (of tfl^kas), nieuftdoh, beschuldi- gen; betichten, beschuldigen van iets; tcédöhan, voie beschuldigd enz. wordt; beschuldigde; betichte; van wat iemand beschuldigd is ; beschuldiging , betich ting ; peno^doh, wie beschuldigt enz., beschul- diger, betichter. ^ \ ó toera, w. sum., een handwijzer; een teeken; een bamboe, waarop iets ge- schreven is en die aan den weg staat. — [N.]. *jy töroe, jav., slapen. — [C.]. t 43 I. tdri , naam van een' boom — agati grandiflora — welks bladeren in de keu- ken en in de geneeskunde, inz. bij breuken van een been, gebruikt worden. Ook de bast en de wortels zijn geneeskrachtig. II. verk. van kastöêri. Z. C-J)t-^. \ 5) ) 4-3' en h)jyJï, of in 't mal. meer gebr. taurït, de wet van Mozes; S^^jjjb), het volk der wet van Mozes, d. i. de Joden. s\ ^4 4) , meno^roet, volgen, opvolgen; navol- gen; achtervolgen; vergezellen; na- doen; mededoen; in acht nemen; gehoorzamen; setftroet, opvolging; navolging: bertöèroet-^, aanhoudend, achter elkander. C J^ ) ^ ' nieno^ras, vloeibare massa, inz. verfstoflen in een' vloeibaren slaat, filtreeren (z. tapis); toérasan, wal gefil- treerd is; peno^ras, wie filtreert; werktuig daartoe, filter. uvy to^reSy gevangen zetten. — [C.]. C Mi \ 43 I. t®roes, rechtopstaande stijl of staak, om iets, bv. een' boom, in de rechte houding te ondersteunen, of recht te zetten ; hoofdstijl van eene omheining of . het werk; cylindervormige opeenstapeling van platte ronde koeken, voorn, van ruwe suiker; nieno^roes, door een* staak ondcv- 27 m • U^J^ 420 ^j^ steunen y of recht zetten; platte ronde koeken , inz. ruwe suiker , cylindervormig opeenstape» len. «IL, tC^roes ing k^sffim? =toe8 ing ^ / uè \ É> töris, broddelen, slordig wer* ken; knoeien. — [R.]. • • A» •^ ^-^ / iM 1 4> tores, batav., kerven; gekorven [bv. in H gezicht]. — [B.]; likteeken, een snede in 't aangezicht zooals de Ashantijnen hebben. — [T.]. •x^ Ó « lp toeranjp, w. sum., borduren; ook de naam van een patroon van kaius; t. m^noerang, iels dal van veelkleurige lappen gemaakt is, zooals eene lappendeken, sprei of harlekijnspak. — [N.] ; manoerangr, netten verstellen (T.). (^ j' 4 ^ tö^rap, opeenstapeling van steenen tegen eene helling, ter voorkoming van het instorten; muur of metselwerk, in - dien zin, schoeiing, bekleeding /m Alm z\n\ kade; van muren, vaartuigen en dergelijke pleister; menftrap, hellingen bemuren; schoei- en, bekleeden; beleggen; bekaden; muren enz, bepleisteren, C^ i 43 töral^, koker, gewoonlijk van bam- boes, waarin de inslag der wevers heen en weder schiet, schietspoel, weverspoel; anak t-^ «'^ schietspoel; bertörak, in een\ tóraV «y«; pakan b., de inslag, in zijn' koker; tirakan, wat tol schieispoel dimt, moet of kan, dienen; bSloh t., d. i. bam- boes van of voor een weverspoel. Li/ 2 / / , het steunen op eene der heupen , om te rusten; het zitten op ééne der billen; hel plaatsen van de bil op den rechter voet; het plaatsen der billen of van één der billen op den grond, — al welke stellingen bij het gebed verboden zijn. i^^ S jï tórek, van de ooren hardhoorend en etterend, inz. ten gevolge van eene ziekte. j i jV tffiroeo, dalefi, ook fig.> zooals bv. eene koopwaar, een koopman en derge- lijke; afdalen, nederdalen; afgaan , af klim- men; naar beneden gaan; oiulergaan, zooals bv. de maan; zakken; afstappen; bij hel kaartspel uilkomen; van kleuren verkleuren, verbleeken, verschieten; dalen enz,; t. ka pal, van den wal aan boord gaan (omdat het water lager is dan de wal); scheep gaan; mendtró&ni, dalen enz. van iets, bv. van een' berg; dalen enz. tot iets of iemand (dir. obj.), bv. gekheid op iemand; — *kc- tdbro&nan, batav., bezeten (door afgestor- venen). — [B.]; k. gïla, door gekheid over- vallen, een* gekken aanval krijgen; tft- roeii-temftroen, bij herhaling nederdalen en weder nederdalen, d. i. nakomelingschap zijn; afstamming van geslacht tot geslacht; iji" 421 tdbrftnan, wie gedaald enz. is; neder ge- daalde^ d. i. afstammeling. ' töraa, omheining ^ die ook vanboven dicht isy ter bescherming van plan- ten. •• . _ toro, batav.^ lang overkleed van mannelijke bedienden. — [B.]. tftrah, losse ijzeren weerhaak van een werpschicht met een touw aan weerhaak en schacht^ waaraan^ wanneer de weerhaak in een dier (visch, hert enz.) gedrongen is, getrokken wordt , waardoor de weerhaak van den schacht loslaat, welke laatste alsdan door het gewonde dier achter- aan gesleept wordt. — Voor de vischvangst is de schacht gewoonlijk nog van een' knop van zeer ligt hout (gaboes) voorzien, om het specifiek gewicht daarvan te verminderen. • • .w^ törell, schrap, kras; insnijding; menö- reh, beschrappen, bekrassen; besnijden; dunne voorwerpen , zooals bv. bladeren door- krassen; doorsnijden; papier of een boek afsnijden (van de oneifen randen) ; besnoeien. tftreij w. sum., de toekomst voorspellen, op eene wijze zooals in Europa de waarzegsters uit koffiedik doen. — [N.]. •* I •c^ o y u/ • • >• ^c^ •• •• Z. U)jy. f M^rn^ tftwas, hefboom, aan het eene einde waarvan zich de last bevindt ; m^nSwas, met een hefboom oplichten; tcë- wasan, stellage in diep water (3 tot 6 vadem), voor eene soort van schepnet, van rotting gevlochten^ dat aan een' hefboom iu het water gelaten en weder opgehaald wordt, waartoe ten minste drie man noodig zijn; penftwas, wie met een hefboom op- licht; werktuig daartoe, d. i. hefboom. ur / M> A^* mfnffiwis, twee zware lichamen, die dicht aan elkander liggen, met een* hefboom van elkander verwijderen, tftsinjF z. onder toes. •^ •• . _ ia; tCêsoek (uit 't bal., T.), steken; doorsteken, bv. den draad door de naald; met eene naald of iets scherps een' steek geven; t. kondê, kaarspeld. — [L. bew.]. &A ^ L, meno^wang;, gieten; uitgieten, uitstor- ten; schenken; uitschetikeft; tcbwangan, wat gegoten enz. is; b^sï t., gegoten ijzer. II., tö&waiijF-Sy dikke holle bamboe, aan de eene zijde dicht en met een gat als eene fluit, waarin geblazen wordt. Het geluid is galmend en ver hoorbaar, ongeveer als dat van een tawak-2. Het dient, om signalen te geven en om pas geboren kinderen, die geen geluid laten hooren, zoolang in de ooren te schreeuwen, tot dat zij dat 422 doen. Is dit ceu uur lang zonder gevolg geweest, dan geeft men het kind op. Ui •'• •• •K- Q%> tftwoiif , vacaniie; ledigheid; eenzaam- ^ heid. Verklaring: eiser alle dagen eten is en eens een dag komt dat er geen eten is, dan noemt men dat t(ĕwong (een schrale, magere dag). Or, wanneer men alle dagen menschen ontvangt en er eens een dag voorbij gaat, zonder dat er iemand komt (hier ontbreekt in 't handschrift van den schrijver de vermelding der bron; ik vermoed dat hier bedoeld is 't soend. towong, zoodat het Bataviasch is, T.); vgl. ook töhong (T.). ^ r: toiq^oti koet., slomp van cigaar; petoujot, stuk brandhout (T.). 3 tdng^u, naam van een insekt, dat zich in de huid van dieren vastzet. [j:j\j ^ z. iilj. (mal. tanfah), hel traag en vadzig zijn in hel werk; traagheid; vadzig- ^ c ^ heid; met plur. c:->U^J, misslag; feil; on- achizaamheid, j^ A V . van God begunstiging; mede- werking; bijstand, töp, naam eener soort van indisch (ooi*spronkelijk siamsch) vaarluig. ^ e ^ ^ tc^piy kombuis op een vaartuig, — [L bew.]. Am topa, batav., verk. van itoe apa; topa dija, daar heb Je hem! 3> töpi, (zelden), hoed; pet; chako (z. tjapijau). / mS 4^* tftpis, van eene helliog steil (minder steil dan t^rdjal). töpang^, stut onder een los dak op Indische vaartuigen; tenlstut; stok, aan 'l einde vorkachlig gevormd, om er menschen of dieren mede in den nek te steken; meiiöpaDg^» een los dak enz, met töpangs stutten (z. toendjang); t. k^nicĕdi^ stut voor den stok van eene k^möêdi sëpak; tïjang t., of alleen töpang, de voormasl of fokkemasly zoo genaamd, omdat hij ge- woonlijk op de hoogte van de voorste stut» staat; lajar t., fok; — «toepan;, w. sum.; inkeping, zooals in de gedaante van eene Y, iels dal in de lengte gespleteti is; de afschei- ding van twee groote takken aan boomen; te Padang: stul, die men onder de I>en- die-boomen plaats; lidah b^rtoepaug, een gespleten of dubbele tong, zooals de leguaan; Sidin! toepai^ bendi, Sidin, zet de stut onder de bendie. — [N.]. iLS^Ji toponj , soort van kleine mand of doos van bladeren^ zonder deksel, waarin inz. gobluschte kalk, sago cu b^la- Ijau verkocht worden (z. k^löpoi^}: b4,»r- sapoetaiigan l. bclatjan, zijn hoofddoek zoodanig bevestigd hebben dat hei op een aA ^y 423 u^y iopoüg gelijkt, een voorrecht dat vroeger door den vorst als onderscheiding verleend werd. •X- iL5 A^ topenjf (zelden), masker; (roep too- neelspelers met maskers (jav., T.). •• • • eö*j töèpok, de staande zijde van eene kist, bank, tafel enz. — [L]. , menöpek, vleesch in dunne schij- ven snijden, bv. om het te droogen. ) töpan verb. van ^Ujls. ..yj 4J) töpan z. onder top II. tftpo, batav., vaaldoek. — [B.]. tc^pai, eek hor en; klamp; beugel van een sabelgevest; t. m^lompat, naam cener kruipende plant, die als bindsel ge- bruikt wordt; tc^pai-S, klamp. iJ^Ki ijf tèpëkon; , verb. van topêkonr. L, ^ ^^ t®wak, suikerhoudend vocht in de wijngisting; wijn. — Inz. verstaat men daaronder het in de wijngisting verkee- rende vocht^ door aftapping uit palmboomen verkregen. vu ■X- C__5 êJi töwoelk, jav., verzadigd. — [C], \u y y , hel vet*wachlen; het er op rekenen, dal iels zal plaats hebben; ver* voachling. , het bepalen van den lijd voor eenige zaak; tijdsbepaling. , het doen slaan; het ophouden; hel terughouden; het opschorsen; ophouding; terughouding; opschorsing. C^y^J I. tftkoe z. takal II. *II., men., zoude oudere broeder belèeke- nen en wordt gebezigd bij 't aanspreken van Atjinezen (T.). ^^^3 I. töka — port. tocca (?) — tulband; got^del. — [K.]. II., töka-S, naam eener soort van rog. c Ui y y y^ 4^' L, menftkar, ruilen; verruilen; wisselen; verwisseleti; tö^kar, g an- ti, wat in de plaats treedt of gegeven wordt; vergoeding; vervanger; visitekaartje; töêwan A. bertöêkarlah d^ngngan töê- wan B., de Heer A. verving den Heer B.; b^rtóêkar tjintjin^ de ringen verwisselen d. i. ondertrouwen; b. maut, de eene in plaats van den andere den dood ondergaan wordt gezegd van twee personen of partijen, waarvan de eene in levensgevaar verkeert, doch de andere, met wien dat niet het geval is, in de plaats daarvan sterft. *II., jav., hard, ruw spreken; bits beje- genen; twisten; vechten. — [R.]. II. naam eener soort van rolling-palm. Aan den wortel der bladeren groeit eene u^^ 424 óif tondelachtige zelfstandigheid, die men ge- bruikt om vuur te halen. / >m5 V^*' angin tftkoes, de eer si e noof' delijke winden, na den westmous- son, die eclUer nog niet aanhouden. /LÓ ^ t9kMfiy wiens beroep of gewoonte het is, eenig werk (inz. grof) te verrichten; arbeidsman, ambachtstnan, hand- werksman; baas, werkbaas; bekwaamheid: knapheid (z. pandai); t. kanan, de kom- mandanl der manschappen van stuurboord; t. kiri, — van bakboord. — bffiroeng tcèkai^ z. bij tarahan (T.); pertékiii|^9 wat lot de bezigheid van een ambachtsman behoort; s^gala p^^rdja^n p., alle ambachten. mjj ^j> tokongj groot e klip boven water; kale rots in zee; rotsachtig eilandje, zonder of met weinig vegetatie; hoog, klein eiland in 't algemeen; menokong^ , afsnijden een gedeelte van het haar aan iemand^ inz. vrouwen. Het afsnijden van een gedeelte van het haar is eene onteerende straf voor wie gewoon is lang haar te dragen^ inz. vrouwen; böëroeng t.^ naam eener soori van vogelnest'Zwaluw , die zich op zulke eilandjes ophoudt; ajam t., kip^ zonder staart; bolstaart. >4> I- tSkak, naam van een' eetbaren zoutwaier-visch. II. bloed' of andere zweer aan de beC' nen, die om zich vreet. Dient ook als versterking van tökek en takek (z. b^nta); t. lang, kaalgeschoren plek op hei hoofd, inz. van kindereu. III., tokak-taklk herhaling met ver- seheidenheid van takik. > 4> 9 meuökok, door bijvoeging vermeer^ deren; bijvoegen bij iels (dir. obj.). i^^s^jo L tökek y aan het hoofd gewond^ hetzij nog niet genezen of reeds dichtgegroeid en een liktcekcn geworden; van levenlooze dingen aan het bovenste ge- deelte beschadigd of geschonden; tdka|L*tö- kek beteekent 't zelfde maar op verschillende plaatsen en naar verschillende richtingen. II. naam eener soort van hagedis, wo- nende in huizen en op boomen, waar zij^ van tijd tol lijd een schel geluid laat hoe- ren; z. tfkek. . jS ^J> tc^kal, pak, bestaande uit een zeker aantal strengen. * )5 A^' tttkel, tegenstrijdigheid; onzeker' heid. — [C.]. p ^ y I. tftkoely kleine hamer; meoAkoel, met een hamer kloppen; met een hamer hamet^en (z. gandin en gödam); jai]^ m^n^rinia t., wat zich laat hameren, d.i. metaal; téékftlan, wal met eeti hamer geklopt enz. is; b^nda t., geslagen goed. • «II., jav. (^oekoel), uitschieten; ontkie- men. — [C.]. 42B Sf cX W / / C^^ .i<:^ , het verirauwen op een ander, inz. op God; vertrouwen enz, tCêkain, stok; knods, hiuppel. — [L. bew.]. I. tökoh, gedaante; vorm; voorko- men; t. airopahy een eiiropeesch vootiwmen; t. ka pal difi, gedaante van eene stoomboot. IL, tökoh k^inóêdi (vreemd dial.) of k^ la ban, dikke dwarsbalk , bij den achter- steven, beneden de bani k^nicèdi, in ecne inkeping waarvan eene zoogenaamde k^- möêdi sêpaV draait. / ^ 4-ï taukl — oorspr. chin. — , hoofd; baas; chef. * / ^3^ tockcj , w. sum., den voet ergens tegen aan plaatsen^ zooals de In- landers dit doen. — [N.]. ^ /J34j* tokc, göke, bal. (bal. loeké, T.), groote hagedis, gekko, — [B.]. lXaJS 43*> ket bevestigen; bevestiging; het leggen van nadruk op iets in eene rede. het aanstellen van ietnand als ititgot, jav., kolom; pilaar; grens- lee/cen. tütgHT (meu. uitspraak van toe- gal, T.), rijst saaien. — [R.]. (j4 'ê •• . ^ yS ^ji t®grocr, batav. (jav., T.), dag- wacht ^ bij dag de wacht houden, — [B.]. y tC^fas, van een wind, regen ^of golven zeer sterk en gestadig; van een' arbeid met kracht, inspanning en ro/- harding; mencj^g^as, met kracht, inspanning en volharding veirichten. tftg^auji; (lamp.), soort van fasant. — [T.]- tög;ok, vanecnigszins hooge voor- werpen alleen en overeind staan' de; nom. pr. voor jongens (ook: eigenn. van een clown in uit H jav. ontleende verhalen,. jav. iogog, T.); b^lajar t, zeilen met een enkel zeil, inz. aan den grooten mast;* b^rtikam t., stekende vechten, man tegen man; duelleeren; bertög^ok; de hoed. tog^ok veitoonen; plakken (lang blijvende) saja b^rtjakap b. sampai sijang, ik plakte al pratende tot dat het dag werd; lucnö- gfO^^en, alleen enz, staande doen zijn (maken) ; alleen en overeind staand nederzet- ten (nederplakken) ; sijap^i m^nögo^k^n balang ini disini s^rta dilihat söêdah t^rtogo^y wie heeft die flesch hier neder- gezet f toeti zij gezien werd, was zij al nedergezet. . ]6 J3> m^üftji^al^ rijst op drooge gronden planten, door gaten te maken in den grond met een' zwaren puntigen stok, in 'J^* »#itM if^*<^ ^un « # # ««.«r^^ ^',itt .i^ftaao. &n.^ 0^éUn r.^ • ^/ t» ^'^»»*? •r*''*- i. r. r rmrUitti 4^¥f0 ^^ta' '/i^ir //•? r^.* y^Y^ \in^N\M wiM<lriMln |»hiiil V/m lioiil, ivoor, i>|(M Hlfil tiMthiiil oi iM^Mlf(n MiMlfn* /drslniiflig- Im'IiI, iiMti ^volkor liriMMlnncliMlr rrii liiiig oog (lil II hi»ll '^) VMii lonw. koon! or(lrrKoll|k() |m iiiiii))oIi|im hl, wolk ^^^m^ o|Mln liiiilim/ijtlp «1(1 kllMMi iMMliMlnor (MMi niii hol honnlriiriiul Imm|m«imI mimwHmUoI ^juMMhvhhun hovoNli^d wumII Mo liMMhUooK N hol m^ \m louw z. J«i«a « L ii*t%. */ ^:iAa» •0 Jï *^iit ïflTi V 2Jj ^ pior. fan Z-1 J. / c / ^ » J(j a3 en xJJ plur. ci^) J, moeielijkheid: moeite: leed: onheil: betoovering^ waar- door eene vrouw zich de liefde van haren man trachl Ie verzekeren: boeietide aanmin- nigheid. i^'y^ 4^* I. td'lat, op den dag van betover- morgen, na overmorgen, de dag van helovcrmorgen. *11„ halav. (jav. loclad, T.), model [R.]; fHilroon om tegen 't licht na te maken. — [II]; /, Ivlailan (T.). cVj 4^' ^»>al. loewalah) = iJJ (<#^ w / / JÜ J , het voortgebracht "zijn; het geboren zijn, )f J 4J>\ toelarin, batav. (uit *t jav., T.), oJ besmetten, aansteken ; ketoelaran y besmet y aangestoken. — [B.]. / jJèJ ^ töeloes, zekei'; vast; onverander- lijk; ongeveinsd; oprecht, ( /mJ éJii menö^lis, beschrappen, bekrasseti; besnijden; figuren maken op iels; teekenen; beteekenen; schilderen; beschilderen; schrijven; beschrijven, d. i. op iels schrijven; djóêroe t., schrijver; klerk. iiu ^ tö^laiig:, knook; been; graat; gebeente; van eeü vaartuig het geraamte; van Idaderen^ mei uilzondering van palm-, varen-/ pisang- en andere groote bladeren: de hoofdrib; van een spoorstaaf of spoor- scbeen de verhevenheid, waarop de wielen ioopen; t. müêda, kraakbeen; t öclar (knook enz, van eene slang), dikke rotting of iets dergelijks, waarmede de houlen pennen (paling), die men in dikke boomcn slaat^ om ze beklimbaar te maken, met elkander verbonden worden; pisang t. oe.^ de pïsaug- vruckt op dien graad van ontwikkeling (nog onrijp) waarop de drie deeleu, waar- uil de vrucht beslaat, nog niel aan elkander geslolen zijn^ zoodal het middensle van de vrucht op de ruggegraat eener slang gelijkl; l. ^rapat k^ral, armen en beencn; l. ïkan, graat; l. boembocng (boêboeng II.), de 427. jiy balk, die de nok van een dak vormt; t. b^loet z. b^loet; t. m^nempel of t. m^ndatang z. tempel; bertö^laug^, ge- Ifcente hebben, van gebeente voorzien; papan b., spoorstaaf; spoor scheen; ketdblangan, voor den loesland van iemand, wicn een sluk knook of eene giTiat in de keel is blijven steken; tièlaiig;an, wat op gebeente gelijkt; de gezamenlijke beenderen van een lichaam; geraamte; setSIang^, naam van een heeslcrachlig gewas met slani en takken, doch zonder bladeren^ dat men lot omhei- ningen gebruikl. De gom isgeneeskrachlig: tö^lang^-S, naam eener eelbare planl; — »t. pengatjoet, w. sum., de knieschijf , van katjoet^ het kraken der grove beenderen, omdat de knieschijf kraakt, wanneer de inlanders hun been slrekken. — [N.]. fu ^ (men. lölong, T.),menütloevgy hulp verkenen; helpen; bijstand verkenen; bijstaan; gerijven; p^ndtloeng^, wie hulp verleent enz,; p. b^tjara, helper tVi eene zaak; pleiter; advokaat. I., menölak, stoeten; voortstooten; verstooten; van zich stooten; van zich weren; verwerpen; van de hand wijzen; verkoopen; lUQUolak l^bbeh dahieloe, voorlcómen, IL, tölak bahara z. bah&ra, I. L Q_J ^V I. tölok, waarmede iets vergele- ken wordt; luenölok, maten en X Jy 4S8 ry gewichten vergelijken mei een als juist aan- genomen maat of gewicht; daaraan gelijk maken; pfnSlol^, wie vergelijkt enz.; werk- tuig daarvoor; slaper. II. (minder gebr. gajaiu)^ naam van * een' boom, die eene kastanjeacbtige, eet- bare vrucht draagt. — z. b^ujek. (b^njik). ., JaJi* taalan (uit *t tamil^ T.), makker, * maat, gesel, medgesel, kameraad; bondgenoot (z. handai en $ababah); taa- lanaDf verhouding van een bondgenoot tot een* ander; maatschap; bondgenootschap. ^•Jj^J> töUn (jav- toelèn, T.), van levende wezens van zuivere afkomst; onver- mengd; echt; volbloed; waland^ t., eefi volbloed Hollander (die in Holland uit hollandsche ouders geboren is). — z. t5to|^. ^ 4] A^'tocloe (jSy toeloeq, T.), w. suni., keuvelen; — beproevefi of men iets doen kan; toeloelah dolo (brabbeluit- spraak, T.), probeer het eerst eens,— [N.]. ^^ tftlah, ongeluk, dat gedacht wordt de vergelding voor eene booze daad te zijn; magische en straffende invloed van personen, voornamelijk van zulke, aan wie men eerbied of gehoorzaamheid schuldig is en tegen wie men misdaan heeft; t. ba toe, t. batang, moge de steen, moge de boom- stam door de töèlah getroffen worden (maar piet ik) — spreekwijze, waarvan men zich bedient, wanneer roen den naam van heilige of geëerbiedigde personen, inz. vaa voorou- ders, wil uitspreken of uitgesproken heeft, tvn einde de töelah, die men eigenlijk daar- voor verdient of verdient heeft, van zich af te wenden; kftélahan, door de iaklhh ge- troffen worden. J^J éj>3 menöleh, zijwaarts kijken, alleen door het hoofd te draaien; zijwaarts enz. aankijken (z. k^leh). ^^ J 4j> töle, jav., lieveling; troetelkind. — [C.]. y Q y AaJ) é^ (inal* taulijah), het stellen van iemand over iets; het aanstellen als J^; aanstelling enz.; mf ntaalijatkeD , stellen over iets; als j^ aanstellen. ^ 4^ tdtma, naam eener soort van kleeder- luis; dad^ t. {iöbm^'borst), geringe ver- hevenheid naar het midden toe van sommige voorwer|)en, zooals bv. hel blad eener pagaai, sommige krissen; töêlang d.t., de lijn, ge- vormd door de snijding van de twee vlak- ten, die de d. t. vormeti; djaw^ maken t., i^m^-etende javaan, «en scheldwoord» dat andere Indische natiën aan de Javanen geveo^ omdat de lagere klasse van dat volk de tcêma's en luizen die zij vangt wel eens doodbijt (niet opeet). ^ 4^ töêmoe, naam van een' boom, van welks hout sloepsriemen en pagaaien gemaakt worden. fy 429 ut \u ^ aS tffiwam, warm geneesmiddel in een* doek, ter oplegging, of om er mede te drukken; warme omslag; m^nftwain, verwarmen of drukken; iels opleggen, een warme omslag op iets, of daarmede druk- ken. \,2^ys^ ÊL> tdmit, hiel; knopje op een' sabel- knop of dergelijke; van de kolf van een geweer de hiel: van een' bril stuiting aan de zijstukken; teerling (stereom.); van de schede van eene sleepsabel de sleep- plaat. / H^^ ^ tomos of tll^moes (?, uit de vele door mij weggelaten afgeleide vor- men^ die onder dit woord staan, blijkt, dat de schrijver nu eens tomos dan weder toemoes heeft uitgesproken» T.); bertömos, met het voorste of bovenste gedeelte, bv. met het aangezicht, den neus, het hoofd, tegen den grond vallen; mfuomos, met het voorste of bovenste gedeelte tegen of in den grond stoten, bv. eene brandende toorts, iemand met het hoofd; pfndmoes, wie met het voorste of bovenste gedeelte tegen óf in den grond stoot. / M^^ji tftmls, spijs, door het stelten in eenig vet toebereid; mfnoêmis, in eenig vet stoven; tcèmisan, wat in eenig vet gestoofd is; p^nffmlSi wie in eenig vet stooft; gereedschap daarvoor; vet daarvoor; pencè- misaBi stoving in eenig vet. I. tomang^, treeft van drie in den grond geslagen pennen, die men laat staan. IL, menöman;, verlaten: in den steek laten, III., menomanff , verdetiken; verdacht hou- den. * IV., gaboes t., batav., groote gespikkelde gaboes. — [B.]. .. ^ _ tömoDff, kort stuk geschut, hetzij ^ van klein of van groot kaliber; hou- j witser; mortier (ook^ m^rjam p^rljoek I api). ^/*>^ ^^ toemau, mol., eene van sagobla- deren vervaardigde mand, om er natte sago in te doen. — [Div.]. crt-H •• > •• toman, naam van een' eetbaren roof-zoetwater-visch. ^ %f/0 sj> tSmo, kostwortel, een welriekend kruid — costus — .— [R.]. ■X-,.* ^ Y tan, beter nSn, ginds. — [L.]. ■X-,.* A V I. tc^na, m^n., paling. — [T.]. * II., jav., verlies, schade. — . [C.]. , menftnoe, in brand steken; pcInS- noe, wie in brand steekt, brandstichter: pencènftwan, in brand steking. Ui 'S töfewan , heer, meester, gebieder (als 2**** pers. gebezigd om niet te tutoijeren, T.) ; eigenaar (ook van vrouwen) ; menftwan- c:^^ «30 J^y k^D, als heer erkennen; lol heer hebhen; met tcêwan bejegenen, d. i. met of van iemand sprekende, hem t te wan noemen; jang di- pertöwan, in 't dagclijksch leven, i)ij vcrk.» ook wel jamtcêwan, wie als gebieder er- kend wordt, d. i. de regeercnde vorsl. Het is ook li(el van den riïdj^ nnêda; j. d. bgsar, de eigenlijke regeercnde vorsl; y d. mwda, de radja móêd^: pertdbwanan, slaat van een' heer enz, tegenover zijn onderhonrige; heerschappij; heerlijkheid, tO^waiitoe, smlr. van tiëwan iloe( — tcêwan is hier de genilivus en behoort lol een woord dat voorafgaat): sahaja l., voor sahaja tü3wan ïloe, die slaaf van mijnheer; patik I., voor patik ld» wan ïtoe, hel vorige, doch nederiger. Ui • •• • •• ( }^^ 3^ ^' *®"*^' ^^'^^^P (^'^" planten); hol, *U, hel laatste van iels (van de huizen van cene plaats of do hiadzijden van een boek). — [U.]. i) 4^ tüËuang;, huwelijkscmjaycmcnl ; verlo- ving; verloofde; verloofde vijand, d. i. gezworen vijand; menü^naiig;, zich verloven met iemand; iemand vijandschap zweren; menüênangken , verloven , zooals hv. ouders hunne kinderen, voogden hunne pupillen; mencénangi, als zijn verloofde aannemen; tcpnangan, verloofde; verloofde vijand; Siak d^ngngan Rijaü t. mëmaug, Siak en r- liiouw zijn van ouds gezworen vijanden: p^löêroe t., beter p^lcêroe pQtuênai^^ betooverde kogel, die zijn doel niet misi, > y tc^nak, vasl, bv. aan een werk, of een hond aan het huis; gestadig doorwerken: aanhoudend vlijtig; arbeidzaam, naarstig; öraug t., een werkezel. ) tc^nani, lont. • •• IC^nai, contant; gereed; cimtanten; gereed geld; b^rtimbang t., een snel en treffend antwoord geven, tftha, meer gebr. töêw?. I. töhoe, jav., trouw; oprecht. — [C.]. »11. (of hüjroeng tj(êlik-2), balav. (hal. loehoe-2, T.), krijschende zwarte vogel, die tiëhüi schreeuwt en tegen dieven waarschuwt. — [B.]. tc^wah, geluk: voorspoed [hestcnilig. in ondernemingen en w^edervaren] ; bcr- töiïuah, geluk enz. hebben; gelukkig zijn; voorspoedig zijn; fortuinlijk zijn; onktvets- baar zijn (z. k^hal, T.); p^rahoe h., een gelukkig vaarluig; ajam h., een gelukkige vecht haan; menö^wahkeu, gelukkig, voor- spoedig, fortuinlijk, onkwetsbaar maken. töhor, van walcr ondiep; laag;\tkn nienschen van weinig verstand; van een onderzoek en dergelijke oppervlakkig: kapoer L, kalk van koraal, zoo genoemd, omdat hij op drooglen gehaald wordt. •é»j'" 4v *ij6*j" (ïgl- loewoDg, T.) töhoBff, balav. — oorspr. chin — . — hari I,, dagen vrij ro« paasergeldbeuring. ai.{^^ fi Aj y I tflthohi, loesmijten, bv. eeoR bonk aan een' hond. — [L.]. II., menÖhok, van boven naar beneden sleken naar iels, bv. mei eene piek, een slang, een' degen en dergelijke; bintang t. of bintang pari, hel zuidelijke huis (slerrebeeld). 1I[. naam van een' eelltaren zoulwatcr- visch; pari I., naam eener soort van rog. » IV. (jav. töwök) spies: werpspies, voorzien van een koord, om liaar terug te trekken. — [R.]. -.jjftij' (vgl. loewan, T.) tftllttn, godheid; de Heer: God; t. allab, God, de Heer ketwhanut, goddelijkheid. -^ 1^ *_V toehoc, w. suQi., dreigen; aanleg- gen;— iels wegwerpen; l. prang, den oorlog verklaren (pJ '^y (jfS-\L<, T.). - [N.]. */C»Ji' toja (vgl. lojaV), batav., lang stuk hout; knuppel; spaalt. — [B.]; een groote lange slok, waarmede men hi\- lonneert. — [T.]. / C LJi',mfn(èvui, graan oogsten, inoogslen, inzamelen; pfnftwal, tt'i'c oogst ens.; werktuig daarvoor; p^DiÉwiïJan, oogsling; inoogsling; insameling. *U^._y f C ij I- tctwf — oorspr. chin. — , spel tusschen twee medespelers buiten hel hoofdspel, inz. bij liet pükan-spel (z. pë- pek en laroh Imwar). • II. naam van zekeren sehelpviscli. — [L. licw.]. tawïsa, naam van een' vo- gel. - [B.]. i(i_Ji_j 4Ï tÓJah:, (z. lojah en toja), een sieraad, dat bij een' optoclit van bruid en bruidegom vóór den stoel door jongens gedragen wordt. — [II.]. Vï ijl' tüjoel, deugniet. — fjav. (tocjoel, onervaren dansmeid, T.), hoer. — [C], *<!ti ü' töjah (z. loja^) — oorspr. chin.— een slok van eene nachtwacht, zonder den stoel door jongens gedragen wordend. — [R.]. <K_) ü' tOujoh, nienönjoh, met iets aanra- ken of aansloolen, zooals bv. den arm van iemand mei een liniaal. Aj* tah, sniiix na vraagwoorden, doch inz. na ïïp^, en man^, om aan de vraag meer nadruk ol sierlijkheid te geven, heb- bende de kracht van ons toch. — z. kah. -K <X_ji toll, jav., inset. — [C.]. *3t_ï*I- tel'. '■■ ?ntfli' II. Z. SM. (^V /? V tahadl, beter tadl. i^'i Af? V tiharap z. lijarap. u^ 4S2 jUj r jVff V tahina — skr. tanu, uHgestrekl- heid — , grootheid; heerlijkheid (de af- leiding uit 't skr. te betwijfelen, ais de h niet verlciaard wordt, T.); hfittAin^^ grootheid hebben: dcèdoeV b., van de zoogenaamde anak radj^-S en aanzienlijke hurgerlui in grootheid gezeten zijn. ^ -r^^ff '^ tahanan, w. sum., kostbaar ^ hoog in waarde. — [N.]. '*, het slapen; het waken; het ont* waken (benaming van 't gebed te middernacht, dat niet pligtmatig, maar ver- dienstelijk is, T.). j , het spellen; ^j»f3 < , in *t maLook '* ^ eenvoudig tahadjiyi, het alphabet. •• A A wen /^ V (mal. tahdjijah), het spellen; mf ntahiy ijatkf n , spellen. y A F^^n /9 V > het zeggen van iets schande- lijks; belastering; m^ntahdjil- ken, belasteren. \aXjLj» ^l loven of vereelten van God, ^ door het zeggen der woorden ^T )] iü] ) ; het aanroepen van God^ bij den aanvang van een gevecht, door den uitroep ixJUTidJll w^J), het blijken van iemands onmacht èn ^ zijn bedonderd zijn; onmacht; verlegen- heid; groote hitte; kalmte van de lucht. y y 9 *\ gevoelen; verdenking (inz. gegronde). ^Vjo tUida (= j! + vi> = j» + J. z. Tob. sprk. p. S36, r. 4. v. o.), tegen- overgestelde van ad^: niei zijn; niet wezen; niei bestaan; niei voorhanden zijn; adv. van ontkenning, niet; neen; dari padf t. k^- pad^ adf, van niet zijn ioi zijn; t. tahoe, niet weten; t&hcêkah ^ngkauf weei gij? tijad^, ik weel niei, d. i. neen; t. ad^, pleon.« niei zijn; d^ngngan t., zonder; d^QgOgan t idzin, zonder verlof; i. m^ng- Spa, het is niets; het komi er niet op aan; t. soewatoe djdbwapon (beter: djoewa pon, T.), er is zelfs niet één; t. dapat t., hei kan niei niet zijn, d. i. het moet; menySda, ioi niet worden; ontkennend antwoorden; berme- nySdf I ontkennend antwoorden; mfnljida- k^n, vernietigen; afschaffen; ontkennend beantwoorden; ontkennend van iets spreken; voor niet achten; verachten; mfnljadiï, deti vrager met tijad^, d. i. met ontken- nende antwoorden, behandeleti, bedienen; mempertijada , verklaren niei te wezen enz.; voor onwaar of valsch verklaren; loochenen; ketijida&n, het niet zijn; afwe- zigheid; ontstentenis; gemis; gebrek; hei niet; pfnljada, wie ontkennend antwoordi, wiens gewoonte het is het te doen; wie vernietigt enz.; wie met tijad^ behandelt; loochenaar; Sftijada, zoo min er ook is; minstens; setijidanja, op zijn minst; sf- tijada-ie, allerminst. -i.u: *j*^ L^ji tViö tljSrap of tiliarap, in plaals van i__JjUjj, moiorei' liggend: op Jen buik liggend; kei oadersie boven liggend uf slaand, zooals l>v. een vaarluig met de kiel naar l)oven, een inhoudsmaal mei de opening naar l)eneden en den bodem naar Iioven; menijnrap, voorover liggen: op den huik liggeu; het onderste boren liggen; nienlja- rnpken, voorover leggen; op den buik leggen: hel oadersie boven leggen. A^^mA^ (mal.' lijasali), pinr. van y»^. t_^A/>' tiba, aankomen op eene plaah; ge- beuren; 2". zelden: rallen; t. lajar, in de bonwk.: schüdaclilig afdakje even onder liel einde van de nok van een gewoon mal. dak, over een zoldcringkje, parg licêwang genoemd. — «rfe gordijnen die voor en achter aan de tent komen. — [L.]: tlbft-S, plotseling, eensklaps (T.). _>wó, nienëbar, n-erpende uitspreiden, bv. een werpnel; in wanorde uil elkander gooien, bv. zijne Ueederen; taboer-tëbar, X. laboer. «LA^Ötëben;, van breede, vlakke voonverpen, zooals bv. een stuk linnen, eene mat, een planken wand verticaal uitgespreid, om bv. als sclintsel , als windvang, a\s scberni te dienen (jav. at bal. l?tebeiig, wal deoogpn bcscbut 'l zij lie band er voorgebonden of XtL.-XEDEIlL. WOODDEXtOEK. DEEl I. de rand van een boed, T): nifnëbeiig', ztih verticaal uitspreiden ; llienöbeilgkeii , verticaal vilspreldeu. L QAA.V tebak, uilgekapl of uitgesneden onge- vormd stuk van iets ; menebak, kappen in iets, zoodal er een stuk uil vliegt; xnikappen of uitsnijden; een ongevormd stuk uil iets uilsleken. bv. eene zode kappen in iets enz. t ftxA^'. m^Dĕbo^, hevig slaan met de hand of de vuist, zoodal het klapl en zeer doet (jav. labok, T.). * KA/fcJ* tibtl, gevlochten mand of korf. — ["■]. ffZ-j^ I' tëban, bij doblielspelen : wat tegen den insel (pasang) betaald wordt; t. (Itêw?, betaling van Uveemaal den inzet ; sam^ s^tcban, betaling gelijk aan den insel; menëban, ten koste leggen, bv. voor boeken; verdoen. • II. hel geld door den bruidegom aan de ouders der bruid betaald. — [C.]; jav. pa tiba sampir (T.). i»/>,aJi* titit smalle tveg (plank, boomslam) over een water of eene diepte; brug; groote voeg: lu^nïtli over zoo'n weg enz, gaan. 