VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De Schryver zoekt eerst aan te toonen , wat men door zegel der waarheid vertaan moet, en zoekt zulks uit het vierde Voorftel van Euclides op te helderen. Daar zyn in de Geneeskunde verfcheide Leerftellingen , die, op de eenvoudigfte beginzelen (teunende, dit Zegel der Waar- heid draagen. Dit word, in de eerfte plaats , door eenige voorbeelden uit de Ontleedkundige Befchouwinge, duidelyk gemaakt. Vervolgens zoekt de Heer pg- REBOOM te bewyzen, dat de fyne BOERHAVE deezen zy- nen br di op de Ziektekunde en Ontleedkunde, toege- ast heeft. | | : De Heer KRUMPELMAN , Geneesheer te Amfterdam, is de Schryver van de derde Verhandeling.. Hy befchouwt ons ligchaam als een waterwerktuig, ,, beltaande uit een „‚ menigte beweegende buizen , die een byzondere vocht s, voeren in byzondere diretien, na dat deeze werktuigiyk s» Zyn; en de gevoigen deezer bewerkingen zyn arig ia s, ringen , dienende tot beftaanbaarheid des ligchaams, sy volmaaking der gezondheid en afweering der Ziekelyk- ‚ heden.” Hieruit leid de Schryver eenige Geneeskundi- ge Grondftellingen af. Vooreerst, de maathouding van het beweegend beginfcl. Ten tweeden, de verfterking van het werktuiglyk deel word op verfcheiden wyze volvoerd. De derde grondftelling is, de Geneeskundige hulpbieding aan het werktuiglyk deel gefchied , door ondervinding en gevolgtrekking, die wy nuttig bevonden hebben. - Na dat de Heer RKRUMPELMAN byna wiskunftig, op dee- ze grondftelling , het ganfche Systema der Geneeskunst gebouwd , en vervolgens eenige uitvallen op de heden- daagfche practyk gedaan heeft, befluit hy zyne Verhandee ling, met ons te beduiden, dat Salomon, Mozes, Darid | en VAN SERVANDIS CIVIDUS. 539 en Paulus, ook reeds groote Voorftanders van de Eenvou- digë Geneeskunst geweest zyn. | _ “De vierde Verhandeling is van den Heer BUCHNER , Heeimeester te Amflerdam; deeze Schryver befchouwt, in ‘de cerfte plaats, de Genees- en Heelkunst zo als die van ouds was. Ten tweeden, geeft hy de redenen op, waar- om de Kunst geen meerder volkomenheid kreeg ; en ten derden ; geeft hy de middelen op, waardoor de volkomen- heid der Kunst , zo veel mogelyk, kan bereikt worden. Wy zyn niet gewoon, bekroonde Prysverhandelin- en te beoordeelen, laatende zulks aan den verftandigen Tesa over, die, zonder onze bygevoegde aanmerkingen , wel in ftaat zal zyn, het goede van het kwaade te fchif- ten. Achter deeze Verhandelingen, is geplaatst eene Vere taaling van de doorwrochte Redenvoering van BOERHAVE , s waarin de gemakkelyke Eenvoudigheid der gezuiverde „, Geneeskunst betoogd word.” — Eene Redenvoering, die wy vertrouwen, dat door elk Geneesheer reeds her- haald geleezen is. Hierop volgen drie Waarneemingen „door den Heer Loors medegedeeld ; alsmede eene Waarneeming van den Heer A Roy, beroemd Geneesheer te Amflerdam. In deeze Waar- neeming, geeft de kundige Schryver een fchets van eene kwaadaartige Zinkingkoorts, welke in het Roomfche Meis- jes-Weeshuis , te Amflerdam , in de maanden November en December 1782, en January en February 1783, gere- -geerd heeft. Eindelyk vind men ook nog eene Waar- neeming van den Heer STEENHUYZEN 3 Heelmeester te Buikfloot , over de witte Zwelling van het Kniegewrigt. Charafterkunde der Vaderlandfche Gefchiedenisfen. Ferfte Deel, Tweede Stuk. Te Haarlem, by A. Loosjes, Pz. In gr. oftavo, 218 bladz. Wie onzer Leezeren begecrig is ‚den aanleg en het plan van dit op een nieuwe leest gefchoeide Vaderlandfche Werk te weeten, fla in onze Letteroefeningen terug, tot de. onder aangeweezene plaatze (*), waar wy °t zelve in * breede ontvouwd hebben. °t Zal voor tegenwoordig ge- noeg zyn, en beantwoorden aan onze toenmaalige belof- | te, (+) Zie hier boven, bl, 29. 540 CHARACTERKUNDE — te, dat wy, den hoofdinhoud van dit Stukje opgegeven hebbende , iets ter proeve aanbieden. Het Eerfte Deels, Eerfte Stuk , tot den Tyd des Grs ven loopende, vangt het tegenwoordige aan , met de Chg racters der Graaven, uit den Huize van Holland , en bun ne voornaamfte Tydgenooten, in de andere gedeelten der thans Vereenigde Nederlanden ; deeze befchouwim maakt het Tweede Boek uit,’ geen in Negen Hoofftuiken ver- deeld is, welks laattte , Algemeene Aanmerkingen behest over de Staatsgefteltenisfe en het Volks-Charaêter, gein rende de sat big st Graaven, uit den Huize van Hè land. - Het Derde Boek fchetst ons de Graaven uf de Huize van Heneg uwen, met cerzelver Tydgeno ten. ‚‚ De Graaven yan Holland leveren „” gelyk de Schryver te regt opmerkt, „, den besten Leiddraad op, ten azie ne van de Tydsonderfcheidingen, — Eene Chargeur dige befchouwing , wel is waar , ligt niet gebonden aan tè ne Tydrekenkundige ftiptheid, dan ’er dienen, nogthans, eenigzins Tydonderfcheidingen in agt genomen te worden Dezelve zyn, andere redenen daar gelaaten, als zo veele rustplaatzen , waar by de geest zich ter verpoozingt neder. zet, op het voorledene te rug, en met verlangen mbt volgende uitziet. Mogten wy , onder die volgrecks van Mannen, mogten wy ouder hunne Tydgenooten, Chaat ters aantreffen , die ons het grootsch , edel en bemimel Charaêter eens rechtfchapen Bataviers vertegenwoordigen: Ontmoeten wy die trekken minder dan ons hart wenscht; die weinige zullen ons te dierbaarder weezen ; en in wil zy ook voorkomen, naar verdienften, zo veel in ons% gefchetst worden. Hoe zeer willen zy affteeken by de veel vuldige, van den oorfpronglyken Landaart jammeriyk v basterden, wier Charaéterbeelden , nogthans, onzer kenne neeming waardig zyn, om ze, naar eisch, in een want derflyk licht te plaatzen; en, als verdrukkers van ee Y Volk, onmagtig zyne Voorregten te handhaaven, tY foeijen. — Worftelende Vryheid ! hoe vaak zullen wy ®é uw hard en onverdiend lot begaan; hoe dikmaals uwen halven verlegen zyn! hoe menigmaal u het hoofd zien ot derhaalen! doch niet zonder flikkeringen van hoopê, gy het weder boven zult fteeken.” Hoe veel keeren ook dit dorre gedeelte der Vaderlandíche Gefchiedenisfe befchreeven zy, en ’er dus niet veel nieuws, ten dien opzigte, in eenig Werk, te wagten is, zal de WY ze van behandeling , gansch van alle voorgaande verled bj DER VADERLANDSCHE GESCHIEDEN ISSEN. 54I de, de aandagt opwekken en gaande houden. Het raad- pleegen met laatere Schryveren , dan de groote WAGE- NAAR tot zyne WVaderlandfche Gefchiedenisfe heeft kunnen inzien, inzonderheid van HUIDECOPER EN KLUIT, twee dikmaals tegen elkander over ftaande Schryvers, zet ver- fcheide gevallen in een ander daglicht; en is waarfchynlyk oorzaak, dat de Schryver; zich zomtyds meer in ’t Ge- fchiedkundige uitlaat, dan hy anders zou doen. Om de Characters te treffen, is het noodig de gevallen te wee- ten, in welke zy zich vertoonden, Deeze waarneeming dient om eene bevreemding, welke ons „by °t eerfte door- bladeren , beving „weg te neemen: te weetn, dat wy ‚aan - den voet van de meeste bladzyden , HUIDECOPER’s Melis Stoke, en KLUIT’S Hist. Crit. Com. Holl. et Zeel., aan- haald vinden: en wy herinnerden ons tevens, dat, in ` de Inleiding, de Schryver gezegd hadt, zich van aanhaa- lingen te zullen onthouden, die men ter bevestiging der gevallen vindt, by WAGENAAR èn in de Naavolging van CERISIER. Om zo veel verfcheidenheids als de aart des Werks toc- laate in ’t zelve te brengen, en den geest des Leezers te verpoozen: vinden wy hier meer dan elders byeen, van den Wader der Nederduisfche Dichteren , JACOB VAN MAER- LANT, en diens Tydgenoot, MELIS STOKE. Wy kwamen in bekooring, de Characters deezer Mannen af te fchry- wen: doch het zou ons te breed gevallen hebben; zo was het ook met NICOLAAS VAN PUTTEN en WITTE VAN HAAM- STEDE „ die, als Verlosfers eens veegen Vaderlands , hier meesterlyk gefchetst worden. Wy bepaalden eindelyk , on- ze keuze, om het voornaamfte van den laatften der Graa- ven uit den Huize van Holland, JAN DEN I, en diens Voogd WOLFERT VAN BORSELEN, Op te geeven, | … Was de aanflag om Graaf FLORIS DEN V, uit de hand zyner Verraaderen te verlosfen, gelukt , zyne verplig- ting daar voor aan de hem getrouwe delen en Landzaa- ten, zou onbefchryfiyk groot geweest zyn, en waarfchyn. lyk daar op eene geheele verdelging des trouwloozen aan- hangs gevolgd hebben. Thans was de Adel verdeeld ; vee- len (tonden fchuldig aan het gepleegde fchelmftuko; anderen verfoeyden het niet min dan het Volk’, en haakten om de fchuldigen te ftraffen. „ Niemand twyfelde , oridertusfchen, om ’s Graaven ec- nigen egten Zoon JAN, dus lang in Engeland opgevoed, en geheel afhanglyk van EDUARD DEN Ï, voor Graaf te er- 542 CHARACTEREUNDE erkennen. De Staâtshulk,gefchekt op ongeftuime baaren, en gedreigd met nieuwe formen, vorderde aan ’t roer een fteviger hand, dan die eens zwakken en onbedreeven Jon- elings van vyftien jaaren. De Verraaders en Moor- „mied van Graaf FLORIS zogten zich te dekken , door de Voogdyfchap over den jongen Graaf in eigen handen "te „krygen; althans WOLFERT VAN BORSSELEN €N DIRK , Graaf van KLEEF, beiden met grond verdagt, van tot het Eecdgefpan behoord te hebben, dongen na dezelve. An- dere Edelen, en de Stad Dordrecht, ’s Graaven dood zul- lende wreeken , onthooden JAN VAN AVENNES, vollen Neef van FLORIS, om het Voogdy, en het daaraan verknogte Bewind, op zich te neemen. Hy verfcheen te Derdrec#g s en een aantal Manfchap is, ten zynen dienfte, gereed; te Delft wordt hy voor Regent erkend, en de Graf van Kleef , die zich het Bewind hadt aangemaatigd , moest het Land ruimen. „, Niets kon fterker ftryden,met de oogmerken van Ko- ning EDUARD, dan zyn Schoonzoon, onder de Voogdy- fchap te zien van eenen, die de zyde van Frankryk hieldt. Hy deedt deezen zweeren, dat hy FERRER Cn HAVERING, tot zyne Raadsheeren zou neemen, en niets doen , flrydig met.hunnen raad, dan na het met hem overlegd te heb- ben. JAN DEN Í moest dus aan den leidband blyven, van eenen heerschzugtigen en veinzenden Schoonvader , die zich het beflisfen eens Gefchils , tusfchen de Holianders , Vlaamingen en Brabanders, aanmaatigde, en niets onbe- proefd liet, om te voorkomen, dat de Jonge Graaf zich niet overgave aan het beftuur van JAN VAN AVENNES,. ` a, WOLFERT VAN BORSELEN , een Mensch van fnooden, bedrieglyken en verraadlyken aart , was de Man, met wien Koning epvarp Briefwisfeling hieldt, en hem diende, om het VAN AVENNES in Holland te bang te maaken. s» VAN BORSELEN ‘ontvangt den Graaf jan te Veere, by diens overkomst uit Engeland, en maakt deezen ten fpeel- bal zyner Eerzugt. VAN AVENNES ontkomt, ten nauwen noode, de laagen door dien Gunfteling des Graaven, met prore kosten, gelegd „en VAN BORSELEN kreeg den geheelen lem der Regeeringe in handen; de Hollandfche , Zeeuw- fche en Engelfche Heeren, die den Raad uitmaakten, had- den niets te zeggen boven hem , die den Graaf ftaatlyk hadt doen zweeren , waarfchynlyk met voorkennisfe van den Engelfchen Vorst, dat hy niets zou doen zonder zyn raad, en hem tegen allen befchermen. Een braave en DER VADERLANDSCHE GESCHIEDENISSEN, 543 en eerlyke DIRK VAN BREDERODE Werd, door den onbe- fchaamden Indringer en onwaardigen Gunfteling , thans Bedryfal geworden, afgezet. JAN VAN RENESSE „ in den aart edelmoedig ,op de fchynvriendfchap zyns doodvyands VAN BORSELEN vertrouwende, werd befchuldigd van een toeleg op den Perfoon des Graaven , moest in ballingfchap - zwerven, zyné goederen werden verwoest ,door den Man, die niemaúd nevens zich wilde dulden „en zorg droeg , dat de Jonge Graaf hem fteeds vergezelde (*). Zyne Grillig- heid „en Belang, fchreef den vervoogden JAN Den I voor, wat hy moest bevelen en zegelen, wien gunften betoo- nen, wien dezelve ontneemen5 zyne Inhaaligheid vonde ryklyk voedzel in de vérbeurd verklaarde goederen der ge- haate, en aan zyne inzigten opgeofferde , Heeren, „ Schoon eenigen der Medepligtigen, aan den Moord van FLORIS DEN V, de ftraffe hunner euveldaad , ha het overgaan van het Slot Kroonienburg , hunne wykplaats , ge- leden hadden, waren veelen het ontkomen;doch keerden, tot fchrik der Landzâaten, door VAN BORSELEN bégun- ftigd, weder; en wil men, dat men de onbefchaamdheid hadt; om, in Wlaanderen, de Moordenaars van ’s Jongen . Graaven Vader in diens tegenwoordigheid te brengen. Schaamte verft het gelaad des Jongelings, hy flaat de oo- en neder, dit was alles wat hy vermogt,om zich gevoe- lig te toonen over dien hoon. Zugt om Engeland te be- lieven, en haat tegen Frankryk,zetten VAN BORSELEN Aan s. om den volgzaamen Graaf te beweegen, dat hy “met de Vlaamingen, bekende Vyanden zyns Vaderlands, en deel- genooten in den doodlyk afgeloopen aanflag op zyn Va< der, tegen Frankryk optrok. | „ Geen der verongelykte en verdrukte Edelen’ fcheen zich tegen dien haatlyken Verdrukker te durven verzetten. Zyn Trotsch groeide hier door aan, en hy waande elk over ’t hoofd gewasfen. In de Munt, cen vooórregt der Oppermogenheid „durfde hy eene verandering brengen, die het misnoegen dér Kooplieden, door FLORIS DEN V befchermd , gasmde maakte en klagten verwekte. — Hy hadt, gelyk meest alle Volksverdrukkers, Mannen one der zich, die op zynen wenk vloogen 5 onder dit getal be- hoorde ALoup, Baljuw van Zuid-Holland. Hy zogt indraet te doen op hetRegt,’t welk Schepenen van Dordrecht tos- | kee kwam ; (*) Huiprcoper , Melis Stoke, Il. D. bl. 224. 226, VI. DERL. ALG. LETT. NO. 13 Pp 344 S CHARACTERKUNDE kwam; meer moeds dan de Edelen bezittende ,floegen zy zynen eisch af. Welhaast verfcheen VAN BORSELEN met ‘den Graaf ,om, door gezag, de wederftreevenden ce doen bukken ; doch zy vonden meer tegenftands dan zy gewoon waren te ontmoeten. Na ’s Gravenhage te rug gekeerd, verzogten zy twee Schèpens, de yverigfte Voorftanders wan het Stederegt, daar te komen; waarfchynlyk met oog- merk , om, door de behandeling hun aangedaan, de ove- rigen af te fchrikken,van het verder verdeedigen der Vry- heid. Te Delft eed, en onderrigt van den toeleg te- gen hun gefmeed, verydelden zy denzelven , door te rug te keeren. Deeze te leurftelling deedt den euvelmoed in VAN BORSELEN’S hart opblaaken, en hy denzelven in des Graaven gaande worden. Men betwiste het gefchilftuk heftig. Aroup hadt de dwaasheid , om zich ten tweege- vegt aan te bieden tegen hun, die de zyde der Dordrecht- fchen koozen; doch de Wethouderfchap van Delft was te wys, om der Steden voorregten aan dien wapenkans te hangen. de Dordrecht vreest voor Geweld, ftelt zich in ftaat van tegenweer , en vaardigt rondgaande Brieven af, aan de Steden van Holland en Zeeland; dezelve uitnoodigende „ om zich de gemeene zaak, de behoudenis der Stadsvoor- regten, aan te trekken. Het gevreesde geweld nadert. Dordrecht wordt van alle kanten ingeflooten. Het bukt niet. De Geweldenaar ontdekt te duidelyk , om het voor zichzelven te verbergen , het misnoegen tegen hem gaan- de geworden in de gisting der gemoederen ; hy oordeelt zich niet veilig in den Haage, en belluit na Zeeland te trekken. Hadt hy dit volvoerd , zonder den Graaf mede te neemen, hy was misfchien ’s Volks woede ont- komen. Doch, deeze gewoon hem fteeds te volgen , haalt hy over, om, door den nagt begunftigd , met hem na Zeeland te wyken. Het Hof in ’s Gravenhage geraakt in rep en roere over dit ontkomen, dit wegvoeren. Hy wordt nagezet, agterhaald, gegreepen, na Delft gefleept, in verzekering genomen. °’s Volks woede , aangehitst door mishandelde Edelen en verongelykte Heeren (S, kon niet dan door zyn Dood geftild worden. De getergde m (*} Wie hier aan raad- of handdaadig geagt werden , blykt uit eenen Zoenbrieve , by MmaTtTHÆUS, T. l. p. 745. ook te vinden in het Charterboek , IL D. bl. 84. Hourpecorza, Milis Stoke, IH D. bl 77. | | > DER VADERLANDSCHE GESCHIEDENISSEN. 545 gaf geen tyd tot een Regtsgeding : men eischt den Gevan- genen buiten, of dreigt de gevangenis in brand te ftee- ken. Het flachtoffer’ van‘ den algemeenen haat wordt uit geftooten en opgeofferd, hy fheuvelt, onder veele vervloce kingen, als een Landverraader. Schoon bedaard- heid geene Volkswoede „ noch de ftraffe daar door vol- voerd, komne goedkeuren, zal deeze woede nogthans ee- nige verfchoöning vinden, als zy haare tmishandelingen pleegt aan “fchandvlekken der Maatfchappy „ die, door toomlooze Eerzugt vervoerd , hunne verheffing zoeken, door op de hoofden hunner vertrapte, Medeburgeren” te treeden, en zich, door het verkragten der Wetten, als °t ware van derzelver befcherming beroofd ‘hebben. Kunnen wy nalaâten, hier met cen verwonderend oog te befchouwen, hoe Hollands oudfte Stad liever een Beleg verduurt, dan haare Voortegten overgeeft! De fmaadlyke Dood , den Schender dier Handvesten, te Delft aange- daan, bemoedigt ‘de “Dordrechtfchen:, om Krdjenftein, de Legerplaats van ALoup, den eerften berokkener des regen- woordigen gefchils, te belegeren; zy vermeesteren dezel- ve ftormenderhand, en Aroup ondergaat, met eenigen zy- ner voornaamfte Medeftanderen, een zelfde “lot als van BORSELEN trof, zy worden by de poort omgebragt. s» Graaf JAN DE I maakt zo weinig vertoon, dat wy hem als uit het een ep en hy zal even niets beduidend blyven, n zyneir Gunfteling afgerukt „ ging hy, zonder des eenig hartzeer te toonen, van Delft na den Haag te rugge. ‚ Men fchryve dit niet toe, gelyk dit het geval van een-moediger Jongeling, die reeds zo veele jaaren bereikt hadt, zou. geweest zyn, aan een inwendig genoegen, dat hy zich ontflaagen zag van eenen Man, die te lang heh de handen gebonden, en op zynen naam geregeerd hadt, dan zou hy zich, in die omftandigheden , voor Meerderjaarig hebben doen aan- vis 5 neen, ’t was verftandloos- °t was onaandoenlyk- heid. ed » °S Lands befhrur ‘kon in zulke handen niet aanbevo- len of toevertrouwd worden. Een nieuw. Regent moest de plaats van VAN BORSÉLEN vervullen. De haat tegen de Esgelfchen was te groot,om deeze Waardigheid te gee- ven aan een Inbooreling „als BREDEKODE , dié in Engeland de opvoeding van den Jongen Vorst beftuutd „en zich’, by zyne overkomst hier te Lande, met de hoop op het Re- gentfchap gevleid ‘hadt; door: zulk een keus, hadt men van Pp 2 AVEN- ` 546 CHARACTERKUNDE DER VADERLANDSCHE GESCHIED. AVENNES kunnen misfen;doch men hieldt hem waarfchyn- lyk te Engelschgezind, en neigde zo zeer tot de zyde van Frankryk, dat men, met vervoering van vreugde, de groc- te voordeelen vernam, die de Franfchen behaalden op den Graaf van Vlaanderen , Bondgenoot van den om zyne ge- vloekte Staatkunde gebaaten EDUARD DEN l. Men befloot den voormaaligen Franschgezinden Voogd JAN VAN AVEN- NES, weder in te roepen, en de Regeering in handen te ftellen , des geflaagen Vyands van VAN BORSELEN, die zich, gelyk men verwagtte, op den Aanhang des fnooden Saadet, als mede op de Medepligtigen aan cen dood van Graaf FLORIS, zou wreeken.” Om alles byeen te trekken, „, het Kind JAN, gelyk ME- Lis STOKE den vervoogden Graaf noemt, moest, zo lapg hy zich ‘in Engeland bevondt, doen, fpreeken, {chryven en ondertekenen, wat Koning EDUARD behaagde — zyn hand en pen hadden voorts VAN BORSELEN's hoofd gevolgd. re Thans fchreef en zegelde hy, wat VAN AVENNES goed agt.” | f Staatkundige Gefchriften, opgefleld en nagelaaten , door M:. SIMON VAN SLINGELANDT, geb. 14 Fan. 1664, aargt- field tot Secretaris van den Raad van Staaten, 4 Aug. 1690 , Raad en Thefaurier Generaal der Vereenigde Ne ig ri 27 O8. zi ‚ Raad aen br rege l uly 1727, overleden 1 Dec, 1736. L Te Amfterdam, by P. Schouten, 1784. Behalven ke Voorwerk, 314 bladz. in gr. otavo. Me maakt hiermede een aanvang van de uitgave eeniger Staatkundige Gefchriften van den beroemden Staatsman Mr. van Slingelandt. Het vats breng affchryven van zom- migen dier Schriften, waaruit ligtlyk verminkte Handíchrif- ‚ten ontftonden, heeft eerst aanleiding gegeeven om dezer ven door den druk gemeen te maaken. En de Familie, dit oogmerk verftaande, is, op veeler aanzoek, te raad: geworden, om den Wel Ed, Geb. Geftr. Heer , Philip Ja cob van der Goes, Raad in de Vroedfchap en Burgemeester der Stad Rotterdam, onder wien de Handfchriften wan der Heer Raadpenfionaris berusten , te beweegen, om toe u ftaan, dat deeze uitgave, naar die onder hem berustend: Handíchriften, zou mogen gefchieden., Dit gunftig toege- ftaau zyûde ‚zo kan men zig volkomen verlaaten op de pir $. VAN SLINGELANDT, STAATKUNDIGE GESCHRIFTEN. 547 heid deezer Schriften; waarvan de Heer Raadpenfionaris , reeds hy zyn leeven, eenigen ter drukperfe gefchikt had ; als af te neemen is, uit eene Concept-Voorreden , onder ’ Mans nagelaaten Papieren gevonden, welke ook in dee- zen medegedeeld wordt. Voor hun, die zig op het Staat- kundige , byzonderlyk met betrekking tot ons Vaderland, tocleggen „waar in de Heer en Mr. van Slingelandt zig by ‚vitftek een grooten naam verworven heeft „behelzen deeze Gefchriften een zeer kostelyken fchat;, waarvan ze op vee- lerleie wyze een nuttig gebruik kunnen maaken: daar ’s Mans uitgeftrekte. ondervinding en. welwikkend oordeel hem in ftaat ftelden, om alles, wat tot dit onderwerp be- hoorde, te. doorgronden, en met den vereischten nadruk voor te draagen. ken nd E Het thans afgegeeven gedeelte behelst de volgende Stuk- _ ken. dige conftitutie der Regeering van den Staat der Vereenig- de Nederlanden, en over de middelen van Redres , opgeftelt in Januarius 1716, uitgefondert de Voorreeden , en eenige veranderingen, en byvoegfels, in het Discours felff.”” —— Elk deezer Stukken behelst eene groote verfcheidenheid van aanmerkingen , die ook in onze tegenwoordige omftan- digheden te ftade kunnen re, doch ze zyn ama P 3 O 549 Se VAN SLINGELANDT ; STAATKUNDIGE GESCHRIFTEN, of te uitvoerig, of te veel aan anderen verknogt , om ’er bier eenige byzonderheid uit mede te deelen; waarom wy den Leezer liever tot het werk zelve verzenden; het. welk hy ongetwyfeld niet zonder een leerzaam nut zal door- bladeren.. A ) Request der Remonhtrantie, beneyens de daarby de De- - dattie cum annexis, op den naam van de {Fen clie ‚ke Gemeente van Arnhem; ter verkrijginge van een onbt- paald Burgerfchap, aan de. Wel Ed. Gr. Achtb. Heeren van den Magiftraat der Stad Arnhem geprefenwert, en ta wergaderinge van dezelve ingediend op den 5 Mey 1784. Te Nymegen, by A. v. Goor, 1784. In folio. E deze Stukken ftelt de Roomschkatholieke Gemeente van Arnhem hare zaek met alle befcheidenheid voor , en dringt dezelve- op het:nadruklykfte aen. Haer verzoek is van den volgenden inboud, > … | ‘ … Dat: het Hunne Wel Edele Groot Achtbare moge beha- gen, om, de in de Ordonnantie-op het pr eng der Stad Arnhem van den jare 1737 voorkomende Artijkelen , concer- nerende het winnen van het Burgerrecht door de Roomschge- zinden, inte trekken , te altererên,en buiten effekt te len, en wel- zoodaniglijk, dat de Roomskatolieken mozen worden. verklaard, tot het acquireren van dezer Stads bwr- gerrecht, even „ en op dezelfde. wijze į als de Gereformee- den,. voor bun , en hunne Kinderen, voortaan te zullen zijn berechtigd, met. uitzonderinge nochtans van de bekle- dinge der -Magiftrature, en de. bedieninge van alzulke pu- _ blieke ampten, waartoe: het-lidmaatfchap tot, ofte de san- klevinge van den hervormden: Godsdienst, naar de fonde- mentele /en conftitutionele:'s Lands en des Stads wetten, keuren en gewoonten , fpecialijk. word gerequireert. a, Mogende de Supplianten „en-hare:Geloovsgenoten , in gevolge van het gunt Zij deswegens bij de nevensgaande Deduktie bereids mede hebben gedeclareert, en ter nadere betoningé tevens, dat het huu niet te doen is, om door dit middel eenige-aan dat burgerrecht wijders gëaccrocheer- de ‘bijzondere agrementen ofte. voordelen te: confequeren, ofte ook. de Weeshuizen met de alimentatie van der Katolie- ken oudérloze Kinderen te belasten, daarbenevens , en cafs „gro zeer gaarne tijden; dat niet alleen de room/che Burgeres van alle direktie , en bewind in, en over de Gilden, tot \ REQUEST EN REMONSTRANTIE. 549 welke zij, uit hoovde van hare, aan het volledige burger- recht gemeenlijk gëactacheerde , admisfie , op hunne. tou- ` ren, onder de benoeminge, en in hoedanigheid van Roek- houderen, Gardianen , ofte onder wat naam het ook zou- de mogen wezen, anderszins zouden zijn bevoegd, en verkiesbaar , maar ook hare Kinderen van het beneficie der opneminge in de Weeshuizen, bij Uwe Wel Edele Groot Achtbare daaromtrent te nemene Refolutie mogen blijven eexcludeert , indien op dat fubjeêt, het zij bij Uwe Wel zd. Gr. Achtb., het zij ook bij zommige Burgeren van deze Stad, onverhopenlijk eenige tegenftrijdige konfidera- tien , ofte bedenkingen mochten vallen,” Tafereel van Gedenkfchriften des Christelyken Ouderdoms, ` nopens de Oorbiecht , door den Hooggeleerden Heere EYBEL , Roomsch- Cathoiyk Profesfor te Weenen. Uit het Hong- duitsch vertaald. Te Amflerdam, by Je F.. Rofan en Comp., 1784. Jngr. octavo, 74 bladz. Neer uitwyzen dezer verzamelinge van ’t geen men in de Schriften des Nieuwen Testaments, en die der Kerk va- deren , wegens de vergeving der zonde en de boetedoening , vind aengetekend, kan men niet zeer gunttig denken, over de oudheid der thans in de Roomschkatholyke Kerk ge- bruikelyke Oorbiechte. Dit heeft de Hoogleeraer4 Lybe! in dit Tafereel zeer duidelyk onder ’t oog gebragt , en Schrifs ten van die natuur, over foortgelyke gebruiken, kunnen, in de tegenwoordige omftandigheden , van dienst zyn , om de Leden dezer Kerke opmerkzamer te maken. Zie hier hoe zyn Hooggeleerde dit zyn Gefchrift laet afloopen. 39 Het Befluit van dezè myne Verhandeling zal dit zyn. Ite Bekenné ik myn zwakheid, dat ik in de oude Chris- telyke Gedenkfchriften de tegenwoordige Biechtwyze niet heb kunnen vinden, en deze zwakheid kan my niet kwa- lyk genomen worden, nadien gok zo veele Geleerden Ka- tholyken , om -voorgemelde ‘redenen, de Oorbiecht aldaar piet hebben kunnen vinden, llde Eerbiedige ik de Ker- keriraad- van Trente, en alle plaatzen , welke deze Kerken- raad tot'‘bewys der noodzaaklykheid van de Oorbiecht by- brengt. IIde Onderwerp ik my hoofdzaaklyk aan de Kerk, en houde my aan den regel van VINCENTI LIRINENSIS: Katholyk is eigenlyk dat did. wat aan alle plaatfen , in rh ` | Pp 4 | ? 550 E Y BEL le tyden, van alle Christenen is gelooft geworden (a). IVde Wil ik al dat geene geheel niet gefchreven hebben , wat nooit voor God rechtzinnig kan zyn. Ten Vde houde ik daarbe- nevens, met goed vertrouwen, de aangehaalde plaatzen der H. Vaderen en Gedenkfchriften der. Christelyke oudheid voor hoogachting en land bede: > em meene ten VIde zonder Kettery te mogen zeggen, dat „, in de tegen- „ woordige wyze van Boete te doen, niet tegenftaande de ‚> Kerkvergadering van Trente , eene Verandering konde 2» gemaakt, en hierdoor eene Vereeniging met de afgefcheis 9» dene Christenen konde getroffen worden,” s Mocht ’er echter geene Verandering mogelyk zyn, zo geef de Almachtige God , dat de heimelyke Oorbiecht nooit tot meerdere Verleiding als Gelegenheid voor de Jeugd nooit tot Verzoeking en Verleiding der Onnozelheid (2), nooit den Staat, welke, teñ aanzien van dit heimelyk Ge- recht, niet eens op zyn hoede kan zyn (3), tot fchade en ftremming Yan zulke fchikkingen , welker deugd en noodzaak- lykheid menig Biechtvader niet mocht inzien ;'dat ze nooit ec» vig Huishouding tot nadeel, en meer tot flooring der rust in ’t Huis als onderhouding van dezelve ; nooit tot een Vraag- en Kondfchaps- Ampt van zulke Omftandigheden , die niet tot den Biechiftoel behoren , nooit tot Bedelaryen en kost- baare Handvullingen der Biechtvaders ; nooit tot Verfterking in Vooroordeelen en Voortzetting der Misbruiken ; en nooit niet tot jets van al dat geene, wat niet tot het Oogmerk van een Bekentenis der zonden behoort, en wat nog geen zonde is, maar eerst tot zonde word, misbruikt worde. 2 Dit … C1) Id proprie Catholicum eft, quod ubique, quod fm- per, quod ab omnibus creditus eft. in Coman. 1. 3.” » (2) Zie Gregor. XV conft. univerfi Dominici van 't jaar J612. Bencdiétus XIV Sacramentum pænitentiæ van ’t jar 1741. Etfi paftorales van 't jaar 1743: ‘Apostolici van *t jaat 1745. Giraldi Expofit: juris pontif T. 11. p. 1. in appénd. ad Tit. de Hærette. En hoe laat zich dit-wel aanzien, als men een On- gebaarde den- Vrouwen en Echte lieden de Biecht ziet horen, en hoe veel te ergerlyker was het als eenige Biechtvaders van nierind anders dan van ’t Vrouwelyke Geflacht de Biecht bo- ren wilden,” i , » (3) Ik hebbe ook. eene Verhandeling van de rechten van een Kathalyken Landvorst, ten aanzien der Biechtftaelen , on- dor de Pen.” (De Hoogleeragr Eybel heeft mede onlangs eng Verhandeling over den Aflaet uitgegeven J $ NOPENS DE OORBIEGT, RSI „ Dit Gebed is juist ter Eere van de Biechtftoet aan te pryzen , en ieder Katholyk niet alleen geoorloofd , maar ook een zeer fchoon en kragtig Gebed,” Mengelwerk. VIde Stukje. s Tendimus ad Cælcstem Pa- , triam, Te Utrecht, by ‘de Wed. J. van Schoonhoven, „1784. In oflavo 128 ladz. a: poaa cen oorfpronglyken Zangi over de blyde Len- tẹ, welker aangenaatmheid hier lieflyk bezongen wordt, vervat dit gedeelte van ’t Mengelwerk eene vertaaling van een Gefchrift van Cicero, betyteld, De oude Cato, of ge- „brek over den Ouderdom, mitsgaders eene navolging of vertaaling yan drie Dichtftukjes van Horatius, te weetens Aan Licinius Varro Murena, behelzende eene vermaaning , tot evenmoedighcid , en vergenoegd zyn met de middel. maat, Aan Pompeius Grosphus, leerende dat het geluk best door °t bedwingen der begeerten verkreegen wordt, En laatstlyk de lof van °t Buitenteeven, waarin de Wocke- raar Alfus het buitenleeven pryst; hy wil des zyne lee- venswvze veranderen; doch hy vervalt er weer ras toes verwonnen door zyne geldgierigheid, Deeze Dichtftukjes , gelyk ook de Zang op de,Lente, zvn allen, in rymlooze maat, op onderfcheiden wyzen gefchikt ; welker fraaie “uitvoering de gunftige gedagten , die ons de Autheur in % vierde Stukje, nopens het rymlooze Dicht, heeft inge- hoezemd , ten kragtigfte bevestigt, Wat wel by- zonder het opgemelde gefchrift van Cicero betreft; oor- deelkundigen hebben het zelve , in het oorfpronglyke , altoos voor een der treffendfte ftukken van Cicero gehou- den; en de hier medegedeelde vertaaling van het zelve ftelt het ons met den vereischten nadruk in onze taale voor. Het is een ftuk dat de leezing en van jangen en van ouden verdient; daar het de eerften leert, hoe zig te pe om een gelukkigen ouderdom te bereiken; en de laat eff onder °t oog brengt, hoe den ouderdom gemaklyk te maas ken , en zig in deszelfs gevolgen te troosten. Cicero heeft dit Gefchrift opgefteld by manier van eene Zamenfpraak tusfchen den ouden Cato en Lelius en Scipio, welke twee laatften zig verwonderen over de blymoedigheid van dien grvzaard, in tegenoverftelling van °t meerendeel derzulken, die over den last des Ouderdoms niet zelden bitter klaagen, Zulks brengt een gefprek over dit onder- Pps werp \ 552 MENGEL WERK, werp te berde, en Cato doet hen, by den aanvang, in ’t algemeen opmerken, dat alle leevensftanden hunne natuer- lyke gevolgen hebben, naar welken een verftandig Mensch zig behoort te fchikken; en dat wel byzonder een gelukki- ge of ongelukkige ouderdom grootlyks afhangt van °t- vroe- ger leevensbedryf; weshalven zy, die een gelukkigen ou- derdom wenschten te bereiken , °t ’er vr ig op toe moeten leggen om hurine ziel met nutte kundigheden te verryken, en een deugdzaam lecven te leiden. Verder na- gaande, dat ’er vier oorzaaken zyn, wegens welken de Ouderdom ons elendig toefchynt , zo bepaalt hy zig om te onderzoeken, in, hoe verre elk deezer oorzaaken welge- grond en van aanbelang zy. De vier oorzaaken zyn de volgende: 1. Om dat hy ons van de behandeling der ge- meene zaaken afhoudt, 2. Om dat hy *% lichaam ver- zwakt. 3. Om dat hy ons fchier van alle vermaaken be- rooft. En ten 4. Om dat hy den dood naby is. Elk dee- zer aorzaaken afzonderlyk nagaande, toont de oude Cato, dat ze op verre na het gewigt niet hebben, * welk meg ‘er gewoonlyk aan toefchryft , vooral niet, gelyk hier, overeenkomftig met het bovenvereischte , vooronderfteld wordt, in een Ouderdom, die op eenc welbefteede feugd volgt. Het gantfche gefprek van Cato'is uitmuntend, en boven al treffend , daar hy , met het afloopen van zyn gefprek , zyne had ad op de onftervelykheid te kennen eeft. “Wy kunnen niet nalaaten , dit gedeelte, hoon ’t wat lang moge zyn, den Leezer hier onder °t oog te brengen; daar ’t ons eenigermaate toont, hoe ver een der verlichtfte Heidenen , die de kundigheden aller vroegere Wysgeeren bezat, en zig daar van kon bedienen, in dit tuk gekomen zy, en hoe hem intusfchen die ze- _kerheid ontbrak „ep welke hy zig volkomen kon ver- laaten. », Ik zie niet, zegt hy, waarom ik u niet zou durven mededeelen , wat ik zelfs , raakende den dood „ gevoel; en waarin ik des te beter doorzigt meen te hebben, als ik ’er nader by ben. Ik geloof dait dat uwe Vaders, o P. sciPio! en ook gy oc. LÆLIUS! gy, zoo beroemde, en, in ’ verbond van vriendfchap, met my geftaan hebbende mannen „ nog daadlyk leeft, en wel dat-leeven leidt, dat men alleen een leeven noemen mag! Want terwyi wy, binnen den kerker van dit lichaam, beflooten zyn, ver- richten wy ecnen arbeid, eenen plicht, ons, door nood- dwang, opgelegd, Onze hemelfche ziel toch wia l eS- ME NGE:L WER Ke 553 deszelfs hooge woonplaatfe , nêergeworpen , en als bedol- ven, in deeze aarde , eene plaats, die , met haare Godly- ke natuur en eeuwigheid, ten eenenmaale ftrydig is. Dan ik geloof, dat. de onfterflyke Goden de zielen, in mensch- lyke lichaamen , beflooten hebben „op dat ‘er bewooners zouden zyn, die ’t aardryk bezethielden; en de gezette beweegingen der hemelen: aanfchouwende:,- dezelven, in de ftandvastige regelmaatigheid hunner lgevenswyze , mog- ten nabootfen.. èn- miet alleen door:reede en betoog, ben ik óvergehaald; om: do te denken ,' maar ook door den roem en °t gezag derrgrootfte Wysgeeren..… -> „Want ik heb geleerd „dat pyrracoras en’ die Italiaan- fche Wysgeeren (onze mêdeburgers bykans) die men eertyds PYTHAGORISTEN noemde ; geenzins twyffelden , of onze. zielen. waren, uit den Goddelyken Waareldgeest , af- gedaald. „ Terwyl my- teevens ook dat geen: ten bewys verftrekte , was. SOCRATES, door: de Godfpraak van APOL- LO, den wysten aller menfchen genaamd, op der laatften dag zyns leevens, over de onfterflykheid der.ziele bere- deneerde. Doch waarom meer gezegd? Ik ben overtuigd, en van gevoelen, dat, daar de zielen zoo veel gezwind- heid hebben, zoo veel: geheugen van ’t voorleedene y zoo veel uitzigt op ’t toekomende, zoo: veel weetenfchap en kunst, zoo veel uitvinding, dat zeg:ik ‘die Natuur, de- welke dit alles, in zig, vereenigt, niet: flerflyk zyn kan. Dat daar de ziel altyd in beweeging is, en geen ander grondbeginfel van: beweeging: heefe,- wyl zy zig zelf be- weegt; ’er ook. geen einde aan haare“beweeging zyn zal, wyl zy zig zelven ‘nooit zal verlaaten.: Dat, daar de na- tuur) der ziel eenvoudig is, en. niets werfchillende , niets ongelykflagtigs met haar zelve, in zig, vermengd heeft, zy. ook niet kan pu worden; sen dat dit onmooglyk zynde, zy dan ook niet kan vergaan.» Terwyl het daar- enhoven niet onwaarfchynlyk wordt iidat -de menfchen de meeste dingen, reeds voor Hunne geboorte, weetens door- dien zy, kinderen zynde en de moeitykfte kunften lee- rende, zoo fchielyk „ eene zoo'onnoemlyke meenigte van dingen vatten, dat zy fchynen dezelven, niet zoo zeer voor ’t eerst te hooren als wel zig te herinneren en weer te binnen te brengen. -Dit zyn de bewysredenen van PLATO. - PAID ' ‚ss Maar, by XENOPHON , fpreekt Cyrus de oude aldus op zyn fterfbed: „, denkt niet, myne lieve. Zoonen! dat s ik, wanneer uit uw. midden verhuisd „nergens of niets ‘>, meer 554 MENGELWERK, „, meer zyn zal, Want toen ik, met u, was, zaagt gy s myne ziel niet, maar oordeelde, dat dezelve, in myn „ lichaam, was, door de dingen, die ik deed. ‘En daar », uit moet gy beflniten, dat zy ook, wanneer gy my niet s» meer zult zien, dezelfde zyn zal.” ‚, Zou ook de roem der doorlugte helden wel overbly- », ven, na hunnen dood , indien niet hunne zielen nog iets „, deeden , om „hunne nagedagtenis levendig te houden ? » Ik ten minfte kon: my nimmer Jaaten overreeden, dat s de zielen, terwyl zy, in fterflyke lichaamen, zyn, lee- „… ven, maar wanneer zy er uitgaan fterwen zouden ; of s, dat de ziel als dan verftandeloos zou worden, wanneer „> 3y uit het verftandeloos lichaam fcheiden zou. Veeleer '„, denk ik, dat zy als dan begint wys te worden, wan- s, neer zy, van alle lichaamlyk byvoegfel, bevryd, begint s, zuiver en onbefmet te zyn. Voords wanneer der mene s» fchen natuur, door den dood , ontbonden wordt, blykt s‚ het: van al het overige klaar genoeg, werwaards het hee- s nen gaat. Want alles keert derwaards weder van waar s» °t oorfpronklyk is. -Maar de ziel alleen wordt niet ge- >» zien, noch wanneer zy Jer is,-noch wanncer zy ver „, trekt. „ Of zo de ziel, te gelyk met het lichaam, moet vergaan, „ houdt dan evenwel , uit eerbied voor de Goden, die „> dit fchoone geftel befchermen en regeeren, onze nage- «> dagtenis, in een heilig en onbevlekt geheugen.” „Dus verre CYRUS, op zyn fterfbed. Doch keeren wy, zo gy wilt, tot de onzen te rug. a s, Niemand o sc1P1o! zal my immer doen gelooven „ dat of uw Vader PAULUS, of beide uwe grootvaders pauLus en de AFRIKAAN, of de vader en oom-deezes laatstgenoem- den, of zoo veele andere voortreflyke mannen, die °t niet nodig is op te noemen, zulke groote dingen zouden onder- nomen hebben , om eene nagedagtenis te verwekken, by de nakomeling(chap, indien zy niet, in hunne ziel, had- den gevoeld , dat de nakomelingfchap , nog iets, voor hen, zyn an komst en vergadering der zielen , vertrekken , en uit dee- MENGELWERK, 555 zyn zou Of denkt gy, (op dat ik my, naar de wyze der gryzaards, ook cen weinig beroeme ,) dat ik, by dag ‘en by nagt, thuis en in den kryg, zoo veel arbeids, op my, zou genoomen hebben, indien ik van gevoelen wa- re, dat myn roem, binnen dezelfde paalen, als myn lee- ven „beflooten zou zyn? Ware het dan niet veel beeter ge- weest een ftil en gerust leeven, zonder arbeid of infpan- ning van kragten , te leiden. Maar ik weet niet, boe myne zid, zig fteeds verheffende , de nakomelingfchap zo- danig in ’t oog hieldt, als of zy dan eerst zou leeven, wanneer zy, uit dit leeven, zou zyń uitgegaan; en ware het niet waar, dat de geesten onfterflyk zyn, dan zouden niet de geesten van alle de besten der menfchen zodanig, naar de onfterflykheid, ftreeven, „‚‚ Waarom tog is het, dat de wyste menfchen, met de meeste gelatenheid, de dwaasten, met het meeste onge- noegen flerven? Denkt gy niet daarom , dat die geest, die meer en verder ziet, wel voelt, dat hy, naar eene beete- re plaats , vertrekt; daar die geen, wiens gezigt duisterer is, zulks niet ontwaar wordt? Wat my betreft , ik brand van begeerte, om uwe vaders, die ik geagt en bemind heb, weer te zien. En niet alleen verlang ik die geenen te zien, die ik zelf gekend heb, maar ook die geenen, van dewelken ik heb gehoord, geleezen, of zelf gefchrees ven. „„ Want welk genoegen is 'er in °t leeven? Hoe veel ar- beid niet veel eer? Doch laat ‘er al genoegen in zvn , voor- ‘zeeker tog heeft dit, of deszelfs maat , of deszelfs verza- diging. Want ik wil niet, over ’t leeven klaagen, gelyk veele, zelfs geleerde mannen, doen. En ’t berouwt my niet, dat ik geleefd heb, wyl ik zoo heb geleefd, dat ik denk, niet zonder nut pan te zyn. Ook ga ik uit het leeven, als uit eene herberg, en niet als uit een huis; want de natuur heeft ons hier eenen optrek gegeeven, om Per eenig verblyf, en niet onze wooning, in te houden, „„Ô Schoor dag , wanneer ik ,naar die Godlyke byeen- zen 556 MENGELWERK. zen faamengevloeïden mengêélhoop , verhuizen zal. Want ik zal gaan, niet alleen naar die mannen, van dewelken ik te vooren fprak , maar ook naar mynen CATO , beeter dan wien niemand ooit gebooren werdt, en dien niemand in vroomheid overtrof; wiens lichaam ik heb verbrand, daar hy in tegendeel het myne verbranden moest; doch wiens ziel, niet my verlaatende, maar *t oog op my gevestigd houdende, voorzeeker naar die plaatfe vertrok „ daar hy zag, dat ik ook moest komen. En dit verlies heb ik, zoo ’t my toefchynt , kloekmoedig gedraagen 3 niet om dat het my onverfchillig was, maar am dat ik my troostte, met de gedagte, dat het vertrek en de fcheiding, tusfchen ons, van geen langen duur zou zyn. s, Door dit alles; o scrpio! valt my de ouderdom ligt, (want dit is °t geen gy zeidet, met LALIUs, fteeds te bewonderen;) en niet alleen ligt, maar ook aangenaam. Ja zo ik hierin dwaal, dat ik de zielen der menfchen als onfterflyk befchouw, dan dwaal ik gaarne, en wil niet, dat men my deze dwaaling, in dewelke ik zoo veel ver- maak fchep, zoo lang ik leeven zal, ontneeme, Doch zo ik, (gelyk eenige geringere wysgeeren denken ,) na mynen dood, niets meer zal voelen, dan. heb ik ook niet te vreezen, dat de afgftorvene wysgeeren my, over myne Awaaling, befpotten zullen (*).” | » (*) Verhevenfte Wysgeerte der Menfchen! dus geeft gy dan, na zulk eene edele pooging, na zulk eene verheeve vlugt, in ’t einde niets anders dan een enkel misfchien , eene twyffeling , eene onzeekere kans! — Of een Engel, of niets ! Aanbiddelyke Euangelieleer , hier ftraalt uw voorregt door! Zoo waarlyk als God waarheid is, zo waarisk als myn Verlosfer leeft, ik zal, zoo ras de dood my neger- velt, voor de eeuwigheid, ontwaaken! Ik zal met de Engelen des Hemels, met de beminnaars der deugd, met. de Helden des Geloofs, met mynen God en mynen Verlosfer , leeven, eeuwig leeven! Zalige byeenkomst! luisterryke vergadering ! daar zullen wy de wysheid fcheppen, uit haaren’ bron, daar de deugd, in haaren oorfprong , beminnen. Juicht dan Christen Gryzaard!t uw verfchiet wordt, door geene twyffe- lingen, beneevêlá! Een onbewolkte Hemel lacht u toe. God zelf, niet eene ohzeekere Wysgeerte , roept u? En zoudt gy aarfelen met vreugde; daar Hy u roept, te volgen! Ô dat ors einde het einde eens Christens izy! en God zy gezeegend, dat hy ons ’t aanzyn gaf, dat hy ons, door den dood; tot Hem, roept!” ' His- HISTORISCHE BERICHTEN VAN GALILEO GALILEI. ss Historifche berichten van het Leeven en dè Schriften van GALI- LEO GALILEI , door €. Je JAGEMANN. Uit het Hoogduitsch. Te Haarlem, by C. H. Bohn en Zoon, 1784. Behalven het Voor- werk, 192 bladz. in gr. olavo. | (Gemerkt men tot nog geene ‚voldoende berigten had, no- pens den zo hooggeagten Galileo Galilei, zo heeft de Heer Fanemann het wel der moeite waardig geoordeeld, alles na te fpooren, en by een te verzamelen, wat maar eenigzins zou kunnen dienen, om een gegrond verflag van ’s Mans Leeven en Schriften te verleenen. Zyn Ed. Vermits dit gedrag der Inquifitie omtrent deezen be- roemden Natuurkundigen bovenal de aandagt tot zich trekt, en de Heer Fagemann deswegens eene juister berigt geeft, dan ons tot nog elders voorgekomen is, zo zullen lien ce- er $58 HISTORISCHE BERICHTEN Leezer het hoofdzaaklyke van dit zyn berigt, kortlyk, ondef het oog brengen. Het voortaan van ’t Leerftelzel van Copernicus had tot nog geén nadeelige indrukken gemaakt; maar toen Galilei het, vooral omtrent het Jaar 1613, niet meer als eene willekeurig aangenomen Hypothefe, maar als eene zekere waarheid be- fchouwde en voordroeg, begon men het in een haat/yker licht te plaatzen. Men gaf voot, dat deeze nieuwe Leer het gezag der H. fchrift, den Godsdienst, een doodlyken fteek roe- bragt, en (chold Galilei in Italie voor een gevaarlyk man uit. 