Maleisch-Nederlandsch woordenboek
wéwöêngan, balav. (jav.), nok ^^ van een huis. — [B.]. jS^, interj., o; ach; helaas. ^^ weh, z. cêvsreh. vi / (w^aar of valsch); waan; dwaling; vergissing; verkeerde opvatting; verbeeldingskracht; in- stinkt, .X5 #s , dolen; feilen; zich vergissen in het rekenen; kwalijk gezind zijn; — doling: feil; vergissing in het rekenen; rekenfout; kwade gezindheid. fj \^ )\^ IK , gevend; mild in U geven; gevende enz.; 4«>Uy), de gevende bij uit- uJ nemendheid,d.i. God; l-jU^Iaj^, dienaar van denzelve (eene mal. verb. is wahab). c y Cx^Aj geven, wib#., zich een denkbeeld vormen; zich ^ verbeelden; meenen; zich voornemen, doch meer bij dwaling; — met plur. (♦'^^h verbeelding; meening; gissing; vermoeden / A#) wahai, interj. om te roepen, he; hei; holla, <^aA #^ » ophouding vanden samenhang; breuk; scheur, / C,|K wai (in l.iik. en poëzie) = hai, interj, van aanspraak, vormende den vocatief, o; he; holla. Kan ook na het aangesproken s. staan, bv. böêlan w.I o! maan. / r ^ , interj. van bedreiging, voee — ; interj. van verwondering, o; hé; wèl; won- derbaar. ( C §^ wë, z. oewë en oewch. X«> $s wêtan (in liik. en poëzie): timor (is jav., T,). Vrs^rv ^ |K widjil (in ^lik. en poëzie van jav. oorspr.), deur, ^cX-> fi wïdam (in feik. en poëzie), gebed; * spreuk (Tamil wédam: wéda, T.). wira (skr. wira, in tik. en poëzie), uitmuntend ; heldhaftig ; uitmuntende enz,; held; kampvechter; uitmuntend enz. zijn; uitmuntenheid; heldhaftigheid. j^-i 4(-iJ>/VW*^ A wisit of wïsid: ïsit. 232 U [B.]. (S^: ^J wepelai, naam van een' boom welks bladeren in boeken of tus- schen andere papieren gelegd worden, om er het ongedierte uit te houden. ck? ,, kwaad, dat aankomt; straf; — intcrj. van smart, medelijden of bedreiging; wee; (J^.^-i), de poort der hel; een dal of put in de hel U^-^ /' L wilis, bevallig; sierlijk. IL, jav. groen [R.]. — Wordt ook van hoofdhaar gezegd, zoo 't ongemeen zwart en glanzig is, zoodat er als 't ware een groene weerschijn op ligt (*). — [T.]. ea LJ wee u! wee hem! wee mij! — z, wail. c5^ A weh, z. cewëh. ^ X 2J, de letter ha', 26^ van het arabisch, 27^ van het maleisch, en 32® van het door Marsden veranderde maleische alphabet, met de phonetische waarde van de nederlandsche h, — De mal. noemen haar ha' b^ s ar, ter onderscheiding van de ^ . Als cljferletter z. abdjad. In geschriften van godsdienstigen aard verkorting van hsso, 2°. naam van het 2® jaar van den moeh. achtjarigen cyclus. !> 2J, possessief pron. suff. 5. sing. masc, zijn, in den gen. en ace. y Va, possessief pron. suff. 5. sing. fem., haar, in den gen. en ace. ^VA? naam der letter %\ h. marbcjetah, solide ha\ naam der letter 'i. S' Vx^, h4-2 en hé,-3, interj. bij het lachen. L ** J i^VA plur. van >Ti. L^ jVA haboe, z. aboe. L j VA haba, z. aha. r;^\.iè habat, gedrag jegens iemand; be- handeling in dien zin (is bet batav. ab^t dat eigentl. bal. is, T.); dj angan d^ngngan sebarang h. wjVA habar, z. abar. ^ Va haboer, z. aboer. (1) Zooals bij zwarte kippen? c/*^ u 253 (^jU / kws>VjC6 haboes, z. a boes. / jsJ^ovjCb habis, z. abis. ioufe habang, z. abang. L_ Ü-^LA Mboek, z. aboek. ♦ iXjuè Mbah, z. abah. kA^\ji& en ij^y Abel; mal.: abïl. L ** j VA hati , binnenste van sommige dingen lever; maag; hart (zelden als lichaams deel. — z. djantoeng — ); moed; inwendige gemoed; gemoedsgesteldheid; neiging; zin gevoel; meening; k^tjil h., kwalijk nemend h. ketjil, kleinmoedig; moedeloos; wanho pend; h. b^sar of b^sar h., hooghartig hoogstrevend; sampai h., hardvochtig ge noeg zijn; lawar h.^ geen lust meer hebbend hantjoer h., geroerd; aangedaan; h. tapak tangan, midden van de palm: angan-2 h., inwendig gepeins; geweten; h. batoe, weeke zwarte steen en een' anderen steen, die^ hard geworden, het voorkomen heeft van zwart marmer; dengngan boêlat h., van ganscher harte; mengambel h., het hart (de genegenheid) van iemand winnen; het hart van iemand stelen; m^mb^ri h. kepada, iemand in zijne lusten of luimen toegeven; zijn' zin laten doen; aanmoedigen; [/kda h. sahaja, volgens mijn gevoel; datang h., in den zin komen; berhati, moedig zijn; van iets dat gekookt is, bv. rijst, aardvruchten enz. nog ongaar van binnen; per- hati, ter harte nemen; oplettend zijn op iets; onthouden; perhatiken, met voorzichtigheid behandelen (waarom is hier niet memper- hatïken, in plaats van de in het passif optredende vorm opgenomen? T.); sehati, eensgezind; eenmoedig; hati-2, voorzichtig- heid; wat op een hart gelijkt; daoen hati-S, naam eener plant met hartvormige bladeren, die als geneesmiddel gebruikt worden. ■)(• (^.^^ uft hatab, w. sum., regelen ^= ator. — [N.]. ^ wjVA hatoer (de h zier verdacht, T.), ba tav., rangschikken; hatö^ran, rangschikking, — [B,]. ^ >-i UÖ hatam, batav. {^^^) naast ta- mat. — [H.]. ^Vi6 hadjat, w. sum., in dienst zijn, bezigheden hebben.— [N.]. / uo ^^v^ VA. voor den geest komend; in het geheugen komend; voor den geest komende enz.; — plur. gedachten, ^ /.t i^^^VA hadjoen, w. sum., beproe- ven. ~ [N.]. ( Cl3v-C6? öföfw het hoofd gaand en leidend; geleider; hoofd (chef); Li'J^!), de geleider bij uitnemendheid, d. i. God; ^3* jI^) Jo^, dienaar van denzelve (eene mal. verb. is doewadi). ojf^^ / sJU 234 * ÖM^KSb Cöuè I' Mdang, z. adaiig. II., w. sum., onlbloolen; h. dada, de borst bloot maken. — [N.]. C_ V ^nVA I. hadap, z. adap. IL, w. sum., iambourin, — [N.]; z. ^dap (T.). \\^ I. haroe, beroeren; verontrusten; ver- storen; in opschudding brengen; aanvech- ien; liaroe-biroe, beroering; verontrusting; verstoring der rust; opstand; opschudding; alarm; geraas [met verscheidenheid van verschijnselen]. II., naam van een mal. volkstam in Doengoen onder Atjeh. \jSb bari, tijd eener z onsomwenteling; dag (dag en nacht); dag, niet nacht (zelden); gesteldheid van den dag, d. i. weder; sehari, één dag; op een* dag; op zekeren dag; sehd- rijan, zoolang als de dag duurt (duurde)^ d. i. den ganschen dag; hari-3, eiken dag; dagelijks; sehari-harïjan, den geheelen, ganschen dag. L *♦ J yJb harat, w. sum. (uitspraak van h^rat of 't Rijowsche rat, T.), 5/t^ ^, vast, onwrikbaar, van voorwerpen die men vast bindt of ergens in plaatst; paha- rat kaïü-? de kleding stevig vastmaken [fig. zich tot vechten gereed maken]. — [N.]. Vj;5 haras, z. aras. J \j5 I- haroes, stroom (het stroomen) ; t at i h., stroomrafeling. II., niet geboden en niet verboden; geoor- loofd; behoorlijk, C *v.A harang, z. arang. C .\,X5 haroeiig, z. aroeng. c. .V-i& haring, z. aring. (^ 3* \V.£b harap, hopen (hoop koesteren); vertrouwen; bouwen [op iets] ; hopen op iels; hopen, dat iets met iets geschiede, dat bv. eene wond geneze. ^ iV-ib haroem, welriekend (niet van spij- zen); geurig; welriekende enz,, als hoed.; geur, — z. wangi. \^/0y^^, z. onder ^^5). OJ \,^ haroen, z. a r oen. j>j> \j^ harau, z. arau. . 4 y Jb ? refractory horse, Kichardson's Per- zisch Wdb. (dus niet op Rijow in gebruik?, T.). tS S v-A harah, z. arah. u^ \j5 hasgi. z. asa. 'K^^ysj^ >\j;5 hasib, als mennelijke eigenn., verb. van L-^^ju^ ) «^x^. JUu vJ5 hasoed en hasoet, z. asoed en asoet. iVjft hasoeng, w. sum. (z. asoeng, T,), opstoken; aanhitsen, — [N.]. *f i^ u 255 alU •ë r i,_jL^V-£6 liasap, z, asap. i\jb Msem, w. siim., verzuurd, — [N.]; z. ^). ^ ^*^/^\jb rel. J'^U hasan of hasan-^, w. sum., hopen; op iemand zijn vertrouwen stellen. — [N.]. ^cJ^AA^V-Xb I. Msah, batav., z. asah. II., w. sum., z. h^song. — [N.], /-AMvJÖ liasai, z. asai. JlXjb, nom. pr. v. A^4iJjo\.i5. wond of kneuzing y die hel been verbrijzelt, i30s>^,wL>\.J!b ; de Ilasjimiten, cene maliome- daansche secte, geslicht door zekeren Hasjim. i^;>^Vjb liangat, z. angat. I. hangit, z. aiigit. IL, w. suni., ce;j lijkreuk, — [N.]. / mS^\^ hangoes, z. angoes. é.D.\j5 hangoe (j£U hangóq uitspraak van hgngap of ugap, T.) = napas. — [N.].^ i^ i^vJè hapak, z. apak. ^,jj^\j5 hapit, balav., z. apit. ^ ^Vj5 Mpar, \v. sum., eene smederij; alles wat uit zee aan komt drijven, .y wrakken, planken, halken, riet of gras enz., doch geene menschen. — [N.]. / w^uib hapoes, z, apoes. C^^jL^VA liapak, z. apak. ^ (^^^^^13 uö liapek, hatav. (jav., T.), vunzig; muf; duf, — [B.]. K3uè hapal: laa:^. K3 \Jh liapil, verk. van lail^ ) dj^. <XjVj£5 hapah, z. apah. ^ ^\^y Mg'oe-3, w. sum., waar den adem snikken. — [N.]. )u5 liala, z. ala. JVjÖ Iialir, z. alir. / u^\j6 haloes, fijn; dun; teeder; fatsoen- lijk; manierlijk; subtiel; diepzinnig; scherpzinnig; geslepen. -K- i3V-£& I- lialang, balav., z. alaiig en öéloeng-2. IL, w. sum., iemand vergeten; niets meer om hem geven; doen alsof men hem niet ziet wanneer men hem ontmoet; berha- lang hari, om den anderen dag. III. (men. uitspraak van ^: lang, T.); halang katatoes, een vogel die op de huizen gaat zitten en alsdan door driemaal k a toe te roepen den dood eens zieken voor- spelt. — [N.]. *^u 236 ;U ^ iJu6 haling, z. aling. C o J V cN halap, z. alap. ^vjl6 halau, z. al au. \ êJLcb Iialoer = maski. — [N.]. ^ CJ y Vjj^ baloen, w. sum. (z. aloen, T.), ook deining der zee. — [N.]. / Juft I. halai, z. alai. IL, w. sum., een boomsoort.— [N.]. f^\Jb hama, z. a m a. / jj^^\j!b Mmis, z. amis. ^*^\jb I- hainoen, allerhande beleedigende uitdrukkingen. II., w. sum., iemand iets verwijten, ook valsch betichtigen. — [N.]. ^(^^^Vjft hanab, w. sum., zwijgen, — [N.]. ^ ^\mSlb haiiau, w. sum.,: enau. — [N.]. ^Viè I- bawa, verb. van )^, II. — verb. van ^Tyt — lucht; luchtges- teldheid; klimaat; lucht, waardoor zich het bestaan van iets te kennen geeft; bawa-daba, z. onder daba. III. — verb. van ^^st — liefde; liefdedrift; lust; begeerte; verlangen; hartstocht, \VA I. bawar, z. awar. ^ IL, v^. sum. (z.^ j), T.), bamboe bawar dó&ri, bamboe döëri. — [N.]. (j^§XSb baoes, z. aoes. />^^uè en ^^^\jt, pers., discipel of volgeling van een' profeet. 5) y (K^ #vCb) kinderlooze vrouw; lucht, — X.j^la ^ en k,^y^)y de afgrond, waarin de veroordeelden gew^orpen worden; de hel. / C\ji5? baJa-3, ^owrfer opzet met het boven- lijf heen en weder zwaaien; van een werk wankelen tusschen voltooid worden en niet voltooid worden, ^ L^ J l->VA bajak, w. sum. (z. jj)) bij •♦ het schoon maken der rijst wordt dit woord gebezigd om aan te toonen dat men door aanhoudend met de wan te draaien het vuil afzondert. — [N.]. .v^Vj5 bajam, z. ajam. ^/,j É^vjè bajoen, w. sum., aanleggen om te gooien, — [N.]. >\jb banja, behalve; alleen; maar; slechts; tenzij; ten ware. — Soms moet er tijada, niet, als uitgelaten vóór gedacht worden. — Anakkoe (tijada) h. seorang, ik heb geen kinderen, behalve een' d. i. ik heb slechts één kind. — z. m^laink^n. c^; U 25"? ^tei^vo |jJb (j>/o\Jl5 hanjoet, drijven meteen^ slrooiir, v van eenV vlieger, waarvan het louw gebroken is op genade van den wind drijven, lig. het ronddolen; berüaBJoet, drijvende zijn; zich drijvende aan een stroom over- latende zijn; afzakkende zijn. >\j;b haiijir, z, anjir. -^OsXb? zonnestofje, ( C\j^ habaja en hoebaja, volstrekt. / <K/J^, gift; geschenk yXjsJb I'? 2. ahloer. II., z. boelóér. L-J^aA' ^^^ den wind blazen; waaien; mal: hcëboeb. -'^VjSfc^ljCbï hekeling, doorhaling; bespotting; spelling; spot; hekelschrift; spot- schrift; satire, — In ^t mal. ook nog: spellen. — De mal. hebben ook nog verb. ëdja, hidjaan, lettergreep; perliidjaS^ii, spelling. w / /^VsiXiè? (van het voorgaande), de spelling betreffend; de spelling betreffende. ^<K.J^<^^^}Jh ^ fëm. van het voorgaande — , hoeróêf h., spel4etter, \ev on- dei*scheiding van de partikelen, die ook lioerOëf genoemd worden. y Q y Z5 ^-Si;\il5j ^en vol jaar. Ix^^ y o b ^IS^V-C5/ afbreken van vrienschap; vertrek; scheiding van de zijnen; 'iy^^), het vertrek bij uitnemendheid, d. i. het vertrek van Moehammad van Makkah naar Madinah, vrijdag den 16", volgens anderen, donderdag, den 15" Juli 622, waarmede de Mah. lijdrekening begint. ^ ^*S>J^^^,x£b hoedjoeiikan, w. sum.. afrukken ; wegrukken ; met geweld trekkend, — [N.]. / W4s,SÜXi6? "^oor den geest komen; in het geheugen komen. c y y y / C#))cAi5» uTj'*^^ ^w uT^Ï^*» plur, van X«>iX3>. -5(^cXc5 hoed, batav., bo&roeng hoedhoed (1): bóêroeng platók bawang. — [H.]. -)e(^;>\^)cXlb hidamat = djimat. — [N.]. (1) Dit is de ar. naam van den specht, iMe in de Mohamed. traditie omtrent koning Salomo een groote rol speelt, voor dien grootcn theoloog en polygaam, water en vrouwen, waaronder Balkis, zoekende.-— cXjC6)CXx5 plur. van óJbóJi>. 238 5 0$ / / / / 5> CXC5)C\£6? 4\5>iXA en Ja>JJt>, elke vogel, die een kirrend of afgemeten geluid laat hoor en; hoppe; ringduif. y / / V->)CXc& plur. van. LjA2>. y / t'OjCXibj leiden langs den rechten weg; — y j leiding enz. ^Ij^>)(^\i5 liidajat, batav., A^oorspoed; geluk. — [B.]. — z. hidajah. c y CXA* ^d^^ of nutteloos zijn; ongestraftheid voor vergoten bloed; mati hadar, dood, zonder dat er een haan naar kraait. tSocXA^ wapenstilstand; rust; verademing. ^ c ^ cXA cXA^ z. onder ó^. / CcXc6) tuiden langs den rechten weg; leiding enz,^ wat daartoe dient; v-f*^^^ de leiding enz. bij uitnemendheid, d. i. de koran. ^LJiXibf geschenk, in 't mal. voorn, in / den deftigen stijl. / I jCAA en t*ka>, deze; dit. ^ \ het voorgaande* >%)jA plur. van |*yt>. ^.....A) Y^ ^' harbab, z. arbab en r^bbab. II. en rebab naast bijöla, balav., viool. — [B.]. — Onder r^bab vindt men: iweesnarig muziekinstrument, bij w^ijze van viool. L *M ^ib harta, z. arta en r^tta. y vu isyè, l^cil (wijfje). /.if^Vj Y^ hartawan, z. artawan. K-ï Y^ hartal, z. ar tal en r^ttal. C^ t3 Y^ herdik, z. t^ngking en sergah. ^ 4> ^ hardam — pers. — gedurig; onop- houdelijk. y i j3^ plur. van üJt. ^C^ j) Y^ harpa, batav.:, z. arpa. (w3 t^ ^?ï**^> schreeuwen; jammeren. Jyo y 3 ^i5> Jm> en Jsy^, Heraciius, grieksche keizer in den tijd van Moeliamniad. (jS ^ harg»a, z. r^gga. A %A herani, z. ^ram en ram. y y A ^, pyramide van Egypte. o ^ o ^ yO iJbf per., Ormus, stad en eiland in den pers. golf* 239 Ja 5> ^ c 5 Jj^i)), benaming van den koning van Perzië. l^ )^ ^ haröèbi, z. onder bawang. /♦%.A-> ^A? z. onder rïba. ,*w5b ^herêngan, z. Qrënganenrêngan. 4^ ^ harimau, z. rïmau. ,♦0 ^ harïni, smtr. van hari ïni. /kkkA hiS) z. 15. .,,jg^ hasta, z. asta, ^sta en s^tta. J \JsJ1^i pers., verstandig; behoedzaam; voorzichtig. ic5 hang, z. ^tang; h. töëwah, de titel van den beroemden laksamana van Malaka, welks daden in eene hikajah beschreven worden. rj^^Julb hangsa, z. angs?. C^jLxA hengngap, z. ^ngngap. i^vJ^üè hongkong — oorspr. chin. — , Hongkong, naam van een chineesch eiland, ten Oosten van de monding der rivier van Canton, thans eene engelsche kolonie. ^i_ cl/^jL&s hangkap, z. angkap. {jSjKSb hingga en, minder gekuischt, hinggan (niet wel anders, dan vóór een' klinker), grens; perk; einde; tot; tot aan; tot dat. — Moet soms door zelfs of behalve vertaald worden. — Hinggan is waarschijnlijk eene smtr. van het thans niet meer gebr. hinggaan. — De wijziging anggan voor hinggan is zeer gebr. — h. ïni naïk, van nu af; voortaan; apalah daja kïta lagi hingga matilah kita? wat middel blijft ons over, behalve te sterven? sehingga, singga, singgan en singgat, zoover als de grens, het perk, of het einde, d. i.: zooveel als ons: tot aan; tot dat; zoodat. ^.iisjiüÖ kinggoe (skr., T.), duivelsdrek — asa foetida. L^JoJ^sJksb hinggap, van een* vliegenden vogel of dergelijke zich neder- zetten, C_i LA hok — oorspr. chin. — soort van vogel in geschilderd katoen; sapoetangan bcênga h., soort van hoofddoek, met zwarten grond en witte randjes, waarin een zwarte vogel is. Ui y leb, van de nieuwe maan verschijnen; aanlichten; van eene nieuwe maand beginnen; — verschijning van de nieuwe maan; aanlichting . . . .; begin eenernieuwe maand. JU 240 l^'V^Jtl J:^. / I rfe nieuwe maan in de 5 ^er^/e dagen. / ♦ »i*^ ^^Aj& halaman , voorplein ; voorhof; onbeschreven rand eener bladzijde. {,^^^^ysU<Sb lialba, z. alba en k^lebaf. snilr. van hceloe ij vj^Xilb Uoeloebalang en balang (ongebr. voor bala) — krijgsoverste. / jèèJkjsX^ hoeloebang'sa — snitr. van höëioe en bangsa — volkslam. \^^^ysJ<Sb helat, z. ^lat en lat. iA-C6 helang, z. onder ^lang. ^ èM-> éjoInAA halimbflèboe, ve. sum., eene hoos, hetzij wind of water- hoos.— [N.]. yJLAA hallntar, z. alintar en lintar. ^ ^^LJCJLaJÖ halintah, z. alintah. éJ<Jb halwa, z. ^^y^. I*is ê.AA halóèan, z. alóêan. ^^.J aAA helönin, batav. (naisschien 1 bal. ngilonin of jav. ngiloni, T.), toegeven; laten begaan. — [B.]. / ^Xsb hflai, z. lai. cr^ halija, z. alija. ^^j^^aAA lialëdja, z. ledj^. X- •♦tJlA-AJib halïpaii, z. alïpan en lipan. wfè ham en hem, uitroepende nabootsing van ^ een kuchend geluid, dat men opzettelijk laat hooren, om iemands oplettendheid gaande te maken; hem; zoodanig geluid. — z. daham en dëhem. wj^ L, pron. 3 plur. masc, zijlieden. IL, possessief pron. suffix 3 plur. masc, liunne, in den gen. en acc. p^ , zorg; moeielijkheid; droefheid; gewichtige ^ aangelegenheid; voornemen. \ ^ JjN 1., pron. pers. 3 dual. masc. en fem., zij beiden. IL, possessief pron. suffix 3 dual. masr. ^ en fem., hun beider; haar beider [in den gen. en ace], f ^^ ^,dN hamba, slaaf; knecht; dienaar; onderdaan ; onderhoorige ; leenman ; afhangeling. Men gebruikt dit woord ook, in de eerbiedige of hoffelijke spreekwijze, om het pron. pers. 1 uit te drukken. — h. tcêwan, de dienaar van mijn heer (uw dienaar), van hetzelfde gebruik; h. kan op die wijze bij eiken titel gebruikt worden: h. dato; h. ^ntji; h. nachoda; h. töëwa, oude dienaar, wordt door oude lieden als pron. pers. 1 gebruikt tegenover jongeren, aan welke zij eerbied verschuldigd zijn; h. töëwan ïtoe, of hij smtr. h. töêwafitoe, *iw^v<Jb 241 yj^ die dienaar van mijn heer. Het laatste werd in het voormalig rijk Djöhor tegenover alle personen van vorstelyke afkomst, van af den Bendahara naar beneden toe, gebruikt. — h, orang, slaaf enz. van iemand y v^ordt in de nederige spreekwijze gebruikt, om het pron. pers. 1 en 5 uit te drukken; h. radja n^gri, de weigezeten burgers; perhambain^^^aa^ van een' slaaf enz.; slavernij; dienstbaarheid. ^ L-^A--U6 hoemba, batav., schelden. — [B.]. •)^ i£ifc.y.-fJft hembaljang:, z. ^mbatjang. "^ \Va^4J& hambaro (z. ambaro), batav., kaaimuur; houten glooiing. — [H.]. «JVa^|>J& hoembalang, tuimelen. *^ ftJ Us.4j:5 hembalan, z. ^mbalau. ^j;^/sA#fJ5 I- hambat, z. ambat. IL, w. sum., z. Marsden in voce — het beteekent ook verletten van werk. — [N.]. y^^l^Xb I* bambar, smakeloos; van smaak reuk van zelfstandigheden flauw — ; van de stem zwak. IL, z. ambar. x,^fj\ L hamboer, z. amboer. IL, batav., drijven. — [B.]. ^ vVf_f^ hoembar, batav. (jav. oembar, T.), los laten loopen. — [B.]. ^ f >MHAM<fiX& hambas 9 w. sum., den grond gelijk maken; onkruid weg- kappen. — [N.]. MAL.-KEDBRL. WOOBDSNfiOSK. PSEL IIX. ¥r/uéjKj^Jb L hamboes, z. amboes. IL, batav., blazen (vgL ^mboes, T.); hambcêsan, blaasbalg. — [B.]. / MsA««fJ& hemboes, z. ^mboes. / MsK^^^ hoembas, z. oembas. / M^^,.^%J!b himbas, z. imbas. ijK^^^^ hamban;, z. ambang. •¥r iiu<^^^Jb hambong, w. sum., kaatsen. — ^* [N.]. ]s>^|>J& hambal, z. ambal. r*%j<j^^ hoemban, z. oemban. ^ dJ 4x^fj5 hamboet, w, sum., schudden; beven; dreunen, zooals plaats heeft wanneer een stuk gesehut wordt afgeschoten. — [N.]. ^ »A./|tJ^ hamboer, w. sum., ook springen; opspringen = t^rdjoen. — [N.]. c y wf.jC&> drukking in de hand; persing; voort- drijving; verstooting; prikking; doorbo- ring; breking; naam van het schrijfteeken ^, dat, boven de j of ^^ geplaatst, daaraan de waarde van den griekschen spiritus lenis geeft. In sommige gevallen staat het alleen, en heeft dan dezelfde kracht. Het neemt de drie klinkers en de tagdid aan. — De naam is waarschijtilijk ontleend van zijne voorlstootende, explo- 16 ïy«Jb 242 * 4iuJt> sieve natuur; naam van de alif, van dat schrijfleeken voorzien (t). — z. ^iy^, 25 Ul^A* naam van het schrijfteeken s, — z. <\OV/iy^^ü&> pers., buur; himr man; nabuur. L-Ji^A hanipa, ledig; ijdel; lianipaken waktoe, den tijd verbeuzelen. ^ CJ \^-^A hamparan, w. sum., — z. amparan. — [N.]. ^j^^aJL^JO hampoet, z. ampoet. ^^Ji^ cfs I. hempet, z. ^mpet. IL, w. sum., boven op iets liggen, bedelven; apa ada djcĕwa orangjang t^rhempel^ leggen er ook menschen onder (het ingevallen huis). Verder in het vechten; terhempet, iemand hoven zich hehben, dus verliezen; niahempet, boven zijn, winnen; dengan bitjara saja terhempet tatapi dengan tangan saja m^ngempel, met den mond verlies ifc, doch met de handen win ik, — z. verder himpej. — [N.]. ^ / Vs» cXÜi^A liampedes en hampedal , batav., lever. — [B.]. iXo^^^J^ hempedal, z. ^mp^dalj p^dal en m^mp^dal ^ #s LX£-^i5 hampedcè en empedöè = ri. m^mp^döê. ^>ƒ{^ |,•J :^ hampar, uitgespreid, zooals hv. eene mat; batoe h.; mehampar, de hoeda- j nigheid van h. aannemen; zich uitspreiden; van den bodem van een vaartuig, nagenoeg horizontaal uitkopen, d. i. niet scherp zijn; mehaniparken tandan, zijne handen openen, d. i. milddadig handelen. ^ ^SLfJb hampir en ampir, dicht; dicht bij; nabij; bijna, r j^i^^Jl^ib hampas, z. ampas. ^ r jnKfJb harapoes en ampoes, uit- doen, — [L.] ; en hapoes, batav., uitvegen; uitschrappen, — [B.]. — z. hapoes. / wskÜ^A hempas, z. ^mpas. ^^/ j^Ü^iè I. himpas, w. sum., geheel; alles; waris menghimpas, uni- verseel erfgenaam. II. en impas, batav. (soend., T.), af- betaald, — [B.]. ^ iJLl^A hampang', vf, sum., afsluiten; een weg afsluiten. — [N.]. /♦%NCL4*ii5 himpoen, bijeen brengen; vereend gen; vergaderen; verzamelen; per- hiibpCênau A.^%Qtn^ ver zameling van dorpen, gemeente bestaande uit meer dan één dorp. -)(- «^ÜLfJè hampoh, w. sum., overvloeien; over stroomen, — [N.]. ^ /-.iU^lè himpej (^1<)), w. sum.,==him. •pit.-[N.]. -K- ^iLfJÖ hamping, w. sum., smijten; gooien; weg werpen. — [N.]. c A^^ u% ^sJLa w|^.i^ plur. van Jujö. 5> 5> -% A.4.JC5 plur. van ^. /^>J^ ^^^^ — oorspr. chin. — een tiende gedeelte, inz. van eene taliil en = 10 tjï, of van eene tjoen/duim. u; !> ^ ♦ ^Sb 9 zijlieden ; hare, r^x^Aiè hantoe en, minder goed, antoe, spook; booze geest; h. bangkit, hel lichaam van een* afgestorvene, dat 'snachts uit het graf verrijst en allerhande hande- lingen verricht; h. tanah z. dj^mbalang; dj ari h., de middelste vinger; tam par h., naam van een* boom, welks bast en vruchten in de geneeskunde gebruikt worden. De vruchten zijn plat en breed en vol fijne en scherpe stekels, waarvan de naam (jav. saparantoe, T.). — K^nna h., door een' boozen geest bezeten zijn; k^nna tampar h. of di tam par h., door een boozen geest geoorveegd zijn, d, i, plotseling een scheef gezicht gekregen hebben; bcëroeng h., soort van uil; berhantoe, een' boozen geest in zijn dienst hebben, van een'' boozen geest bezeten zijn. \ji^kA henti, stil staan; blijven slaan: stil houden; pleisteren; ophouden; uitscheiden. ^VI^saaA hantat, z. antat. — [L.]. ^(^;xOiJL£5 hoentoet, z. oentoet. — [L.]. ^e>/OUA liiiitit, z. intit.— [L.]. Ji\Sb hantar, z. antar. ■)f JJiXjb hanter, z. ant^r. — [B,]. ^^.^.^^.QJ^JsJè hintip, gluren door eene nauwe opening. •X- L , Ü aJLA hentak, w. sum., steken met de lans; werpen, harpoenen. — [N.]- ^'v^JLcb hantem, w. sum., slaan ^\ — z. ^ Marsden in voce — verder beteekent het ook stampen met de voet, — [N.]. v^XJLcb I. hentam en hantam, slaan; kloppen; ^ met kracht of hevigheid eenige uitwer- king doen op iets; iets ter dege doen; raken in dien zin. — z. bongkah. II., batav., z. antam. — [B.]. / JJikSb hoentai, z. oentai. / -JCaA hintai, z. intai. ,,>.-4m^XJL£6 I. hentinioeii, z. ^ntimoen en m^ntïmoen. II. en katimoen, batav., komkommer. — [B.J. *Si\A£6 I. handjar, verb. van .^u:>.. IL en andjar, batav., bewegen; van plaats veranderen. — [B.]. ^jS^XaA hoemyoer, z. oendjoer enloen- djoen 16* le^^^UJt 244 i^óJ<s> jtf. v><r ili3S handjam, z. ondjam. — [L.]. ^••mSiX/Jb hoendjoen, z. oendjoen. . 1 >%rx 1^ liendjelai) z. ^ndj^lai. ^ 4JS;aJL£& handjöê, w. s\xm., vooruitgaan; voortgaan; het begonnen voer k vervolgen (eigent, .su), T.). — [N.]. ^*^ysJSi^xXA hiiitjit, weg, van hier; wegjagen; verjagen; uitjagen; verdrijven; uitdrijven; verbannen; verstooten, ySixXA haiitjoer, ontbonden; opgelost; verteerd, zooals bv. de spijs in de maag; gesmolten; verbrijzeld; vergruisd; zich ontbinden; zich oplossen; smelten. / ^SêXX^ hantjai, aan stukken; aan flarden; uit zijn verband, c iXXJbf Indiër; Hindoe. i^cXkSb handak, z. andak. LIU)cXaX6 plur. van óSso. •^lXaJÖ hendê, w. sum., afzonderen; ver- bergen; hend&kaii, verbergen; weg- stoppen. — [N.]. ifJ ^cjS houder ~ eng. hundred — , van koopvsraren, bv. ijzer, honderdtal; honderd. ( >mL\aX5 handas, z. andas. / Ml JUi5 liendas, z. «ndas. y y o y ^XvyCAAib (pers. :jjïjJ)), meetkunde. •¥r O^iX/Jb hindaiïg, w. sum., wannen zooals ^ men rijst of tarwe daet. — [N.]. ■^ L y ^AxA handap, z. andap. ^f^CyXsb liandem, w. sum., een slaaf die zijne vrijheid niet kan terug koopen; h. karem, levenslange slavernij, — [N.]. c / c ^ c ^U^wcXxib en ^^li^^Joib, pers., Hin- dostan. C^JUiÖ hendak, willen (den wil heb- ben); gelieven; moeten; moeten geschieden; noodzakelijk zijn, — Kan soms door om vertaald worden; — verlangen; begeeren; verkiezen, in dien zin; h. höêdjan, het wil regenen; itoêlah hendaknja, dat is zijn begeeren; dat moet geschieden (ïs noodzakelijk); hendakkah heenga itoe? wilt gij die bloem hebben? sahaja datang h. b^rtanja, ik kom om te vragen, eig. willende vragen; z. k a hendak. C^cXaA hoendak, z. oendak. jcXJLCb hendal, ingeklemd. :> o §^00^9 pers., Indiër; Hindoe. ^ y ^ A JUXb hindoe, w. sum., z. indöê. — [N.]. ^^♦P ikCXaA handöèkan, w. sum., zacht wiegelen; schommelen. — [N.]. / CcXa A handai, vriend, — z. taulan en §atiabat. ^^ÓJ^b 245 z. / CcXxXbj pers., Indisch; hindoesch; mdische; hindoesche; Indiër; Hindoe, hindoe. ^ kSocXAüb handiko, w. sum., trotsch; verwaand. — [N.], -x- L *♦ J aajuulA hinsoet, w. sum., op zijn achterste vooruit schuiven. — [R]. fi/Jb hening, z. ^niiig, ning en honing. ^Sb hau, interj. van schrik. ^Jb hé, z. hok. / !> God. ^i^, hij; hij kat'ex., d. i. ^ ) 4i&9 /t(cA^; ruimte tusschen hemel en aarde; ledige ruimte. — Eene mal. verb. is hawa. / M^^)^A plur. van ^J*^bl>. L^3 j _Co hoewap, z. oewap. L,x^ ^X6 hóèboeb, z. öêboeb. ^^^> èJè höbat, z. obat. i«-.> ^^ höèboeng, z. cêboeng. y*o ^X5 höban, z. öban. ^LHJj-A hcêwit, z. cêwit. ■^yjo Lib höteba, batav. — verb. van iAx» — vrijdagdienst in de moskee. — [B.]. m JV ^s b hCètang, z. öêtang. ^♦0 4»£5 ho^tan, z. östan. -^ aJ!5 hffidja, z. cĕdj^. 1^ ^»"*^^ 4Jè hcêdjat, z. öêdjat. «j^ ^Xb hoêdjoeng, z. öëdjoeng. /•%J^* ^Xb hcêdjan, z. cëdjan. ^/*S É^"^ 4-C5 hoedjcèkan, w. sum., een kunslterm bij het hanenvech- ten in gebruik bestaande daarin dat men de hanen een paar keeren (terwijl zij nog in handen zijn) tot elkander brengt en weder terug trekt om hen zoo doende op elkander gebeten te doen worden (v. d. Wall kende öêdja»en toch nam hij telkens die verkeerd gehoorde woorden van N. op, T.).-[N.]. ^^S^' 4i6 hcêdjah, z. öêdjah. ^ \c3 ^-Cb hffidar, z. öêdar. C (3 %^ höêdany, z. öëdang. ^ (^ ^i iS aA hffidip, z. höérip. LlU \ %ib hftroet, z. öëroét. ^ ( u^ \ 4ib hftras, w. sum., ine^ water bc- sprengen; besprenkelen. — [N.]. l Khè \ lA !• hc&roes, z. céro6s. IL, batav., klaar; in orde. — [B.]. ^'( /^ ) %^ höras, batav. (port.), tójrf^^ip; uur. — [B.]. ö^ 246 -jf . fcTsoyt Q, \ 4X5 höéroeng, z. cëroeiig. ■)f(^^4 4ib hoêrip, hSêdip en hidoep, balav., leven; in gezondheid en voorspoed leven; kehoeripan, het land Koeripan, d. i. een land, waar men in welvaart leeft, een land dat in het levens- onderhoud voorziet, een gelukkig land enz. ^ (^ ) ^Xè hoêram, w. sum., verduisteren . van zon of ander licht (vgl. bal. oer^m, T.); iets sterk doen afsteken; in een minder goed licht doen staan, — [N.]. yjSb \ ilA hcêroe-liara (elk afz. geene bet.), opschudding; beroering; bewC' ging; getier [toestand], ^ i,4y i,X6 h^soeng, w. sum., alles over vertellen; babbelen van den een bij den anderen, — [N.], L-JIaw 4A hftsap, z. óésap. •^ A^M4£5 Msoel, w. sum. (J^t, T.), ondervragen; onderzoeken; alles slipt nagaan, — [N.]. ■^ / -AW 4iJC6 hö&sei, w. sum., a [winden katoen of koord &a; hc^seikan, uit de waz maken. — [N.]. (^ ^ aA hcfewap, z, öêwap. ^ y*J3 kJb hopen, batav. (jav. open, T.)^ letten. — [N.]. A wa3 ^St hokijan , — oorspr. chin. — naam eener provincie van China. ) A»£b hCèloe, z. öêloe. i^>/J è.ift liöêlat, z. üëlat. -H- y 4.£6 hcêloer, w. sum!, aanreiken; overge- ven; ook in den zin zooals wij zeggen reikt dien brief daar of daar eens. — [N.]. ^ /♦jiiï.vJ / jgüè-ib hcèloes tangaii, w. sum., lijfwacht; lijf- bediende. — [N.]. >J^i5 lioélam, z. öölam. CXJÜ è-fè. liölanda, z. ölanda en belanda ^ 4^5 hOêma, tijdelijk bebouwde drooge grond met woning , = 1 a d a ng. ^ibV-^É-Cb rel. ft^U, hoemajaiig:-2 en majan^-S = pedas, w. sum., heet brandend doch het is alleen voorge- komen in vereeniging met hati. — [N.]. -)(■ /♦liA^ è-A höèmban, w. sum., werpen, zooals met een steen; smijten; gooien. — [N.]. \^ ^Sb liömam (in bik. en poëzie), hindoe^ sch ^ brandoffer (Tamil om a m == skr. homa, T.). ^♦w^ 4i5 hftmaii, z. öêman. ^ a i É./C kA hoemöérong, w. sum., loo- ^ pende eten; van dieren gra- zen. — [N.]. -K- \ éJS;:^ êJè hö^ndjoer, w. sum., de beenen uitstrekken bij het zitten of liggen. — [N.]. yy^ • 247 ^C^ J 4J5 1. hoiiar, z. onar. II., batav., verergeren (bedr. w. w.). — [B.]. / u^ 4X5 I- Iiöènoes, z. cênoes. IL, w. sum., een soort van garen dat gemaakt wordt van de vezels van de arènboom (bal. oenoes, bat. hoenoes, T.).-[N.]. ^ i_ J lJ 4i£Ö hoèiiak, w^. sum., een rotlansoort die langs den grond groeit (vgl. j;,i,T.).-[N.]. ^ / -i 4 A höcni, w. sum., wonen; bewaken; bewonen; wacht houden, — [N.J. 25 4.J6 liöh, interj., ho; he. / C è^Af liefde; liefdedrift; lust; begeerte; verlangen; hartstocht; voorwerp van liefde enz, Eene mal. verb. is hawa. / C %-Cb ^^^ — ^^^^' ^^^^' — geheim genoot- schap, / C ^A höi, interj. van aanroeping. ,J^ 1^X5? verlangen; neiging; voorwerp van ^J' verlangen enz. ryo 4.Cb liöèit, van zich afscheppen met eene pagaai of een* riem, waarbij het steunpunt op het boord van het vaar- tuig is. iè hai> in hik. en poëzie ook wai, interj. van aanspraak, vormende den vocatief; o; he, hold; h.l saudara, o! broeder of alleen: broeder. C5- / ^Sb hê, interj. van toeroeping, he; h. tjeh beranïiija! he, wat is hij vermetel! , iè liija, zij, /-.ib hïjoe, z. ïjoe. O^ en Uit>, interj., om iemand op een' afstand te roepen, heidaar holla. \ / / Jp\.A.i6 plur. van JC^a. V^X6 > smt. van Ub, heidaar, en het pron. suffix 2^ pers. plur. J', heidaar, gijlieden l i.,.^^ hïba, z. iba. ^„.^^aJÖ en L-^,U, vreesachtig; vreesachtige; mal: hïjab en hijap. .4>w\yki5> ^ö vreezen; te eerbiedigen; ontzag- ^ C)^^ / c/ wekkend; schrikwekkend. <X/s\Sbi vrees, die iemand inboezemt; eerbied; ontzag; vreeselijkheid; gediichtheid; deftigheid; pracht; praal. — In *t mal. ook nog: eerbied of ontzag verwekkend; geducht; vreeselijk; deftig; prachtig, — Eene mal. verb. is hëbat. — z. tjandaug. i**y^wSb liëbat, z. h.jjb. u<^Jb Wboer, z. ïboer. ^^^^^JuaJÖ hilioek, batav. (bal i boek, T.), ongerust; treurend; kommervol* — [B.]. JJJb 248 ÜCut ^.jj^,fJb hêban, z. ëban en rëban. •5(-^^^AAi6 Mbo (iba), w. sum., medelijden hebben; hibo-S, aanhoudend om iemand denken die afwezig is; bedree fd om iemand zijn. — [N.]. iJCAift hitoen^, z. ïtoeng. >XaI6 hitam, z. itam. ^S^WaA hïdjau, groen; h. tahi pcëpoet, groen als de uitwerpselen van den pcépoet (visch), d. i. grijsachtig donker- groen; h.-2, mos, dat in putten, vijvers en dergelijke groeit. ^iX^Sb Mdoe, mahidoe: iets ruiken, aan iets ruiken (vgl. hïdoeng). — [T.]; kussen; zoenen. — [N.]. C cXaA Mdang, spijs of drank opdisschen; ^^ hidangan , opgedischte spijs of drank ; spijs of drank, ter opdissching gereed. aC^Aib Mdoeng, z. idoeng. C^ cXf^ hïdoep, leven; van de zon opga<in; in het leven bewaren; laten leven; levend; levendig; vlug; versch (van vleesch, visch, groenten enz.). ^cXfJb bidam, z. ïdam. ijl^ yj^ Èêret, z. ëret. /M^j.X£6 I» hirls, z. Iris. IL, w. sum. (z. (^ji)), de kringen in eene kris,— [N.]. ^ Q w-aA hiraiisr, z. ïrang. C ?j-Ai& hiroep, z. iroep. /% j-aI6 hiram, z. iram. ^ >-AJft hëran — verb. van ^^La^.. ^ j-Ai6 hirau, z. ïrau. yJb y^^^fJb hïroe-hara en hoêroe-hara, ontroering; g root e ongerustheid; berhiroe-hara, in ontroering enz. verkeeren; s^g^nap n^g^rï pon b., en de geheele stad verkeerde in groote ongerustheid. /XMaX5 hijas, versieren; smukken; tooien; verfraaien; perhijasan, versiering; verfraaiing, versiersel; tooiopschik; p. ba- hasa, taal (rede) tooi. ^ jiuj^KA hisang^, z. angsang en isang. L-JUmwaJ^ hisap, z. isap. /*yAf^KSb hisin, z. is in. iLsJft hijanjr en jang (oud-jav. hjang, T.), godheid. yJKAJb hingar, z. ingar. / w^ütxA hingoes, z. ingoes. L^QAJft hijap,— verb. van <w^ — ongerust; bevreesd. y o/ OxA L> />a/ei5; /empe/ van niet-Mahome- danen. ^JjJb 249 IL, pers., afgoden tempel; beeld; behoed- middel; toovermiddel. ^S'K^Jb hi^aa, z. igau. Kaü6 hela, trekken; voorttrekken; slepen; sleuren. {^^y^,J<j<Sb hëlat, z. ëlat. ^A/J6 hilir, z. ilir. iLAxA hnany, z. ilang. ^ C aAAi6 hilap, chilap, kilap, ba tav., on- nadenkend. — Verb. van (^ Is^. \^Xj<Sb^ hilam-3, van ver verwijderde voor- ^ werpen onduidelijk zichtbaar; flauw zichtbaar; nevelig; nu eens zichtbaar, dan weder niet; zooals bv. eene vlucht vogels, die in eens zwenkt, of wolken aan de kim. ilJusA hilan, z. ilau. iK^Aj^ hêlah, z. ëlah. / — AaA hilai, z. iiai. ^Lxv-4*-C^ himbo (imbau. T.), w. sum., roepen; menghimbo (m ah imbau, T.), toeroepen; toeschreeuwen. — [N.]. -^L2>^«4^A£b himat, z. imat. \^^;ys.^^^j<£b hêmat — verb. van Ljt ingenomenheid; van den geest met iets; bezorgdheid; inspanning; nauwkeurige zorg; ik sampai hĕmatkoe, mijne ingeno- menheid daarmede, is niet voldoende d. i. kan er niet toe besluiten; mehêmatken, met nauwkeurige zorg behandelen; met zui- nigheid gebruiken; m. rcêmah tanggah, voor het huis zorg dragen; rökok itoe djika di hëmatken, als die sigaren met zuinigheid gebruikt worden. ••waA hina — skr. — , gering; arm; ar- moedig; ellendig; laag; gemeen; ver- acht; hina-dina, laag en ellendig; gepeupel; gespuis. (,^_Ju>jft hënak, z. ënak. ^ ^^j^Jt hêwa, batav. (jav. ewa, T.), wal- ' gen; verachten. — [B.]. xu t, A^ hijoe, z. ïjoe. y ^ jlJ^ . pers., stof, voorn, grondstof van al het geschapene; schets van eene schilderij. ^/.4 4-aA hiwan, w. sum., vergeetach- tige.— [N.]. iK^jJt henjah, z. ^njah. / C, de letter ja' (>1j), de 28® en laatste van het arabisch, en 55® van het door Marsden gewijzigde maleische alphabet; waarde als die der nederlandsche j. Als 250 l!^^A cijferlelter, z. cV^). In geschriften van godsdiensligen aard verkorting van lIj. o I. Ja, interj. van aandoening, kommer, medelijden, verbazing. IL, U) ija en ^^) ija, van bevestiging, ja; ja wel — interj., als antwoord, wanneer men geroepen of aangesproken is. O, interj. van aanspreking, o! /V/^ ^U>, naam der letter ic. 0^?/r. J^"^*^^ — smtr. van ija ïtoe, dat is; dat is te zeggen; namelijk; ie- welen. ■^^♦P-cU ja-ïiii (smtr. van ïja ïni), die of deze zelfde, — [P.]. fj^è^jy^, gedroogd. >J»0 Jatim, uitspraak van f^^^^ _- 4.^0 I. en ^^G, heen en weder ^'^ loopend; haastig; druk; heen en weder loopende enz. IL, Gog; afstammelingen van Gog (z. <^^U, T.). /j ) \ o , turk., schrijvend ; saifoe IJ azan {het schrijvende zwaard)^ titel eener maleische Jiikajah. ^/•wwU Jasin (z. ^, T.), w. sum., een gebed dat bij de dooden gelezen wordt.— [N.]. ^ / LlUj3\J>, robijn; hyacinth; saffier; chrijso- lieth. ^♦w/co Jaman, verb. van ^. y y*j.^O, rechts gaand; gelukkig; rechterhand; gelukkig persoon, /Co Jaji (in hik. en poëzie, jav.), jongere broeder of zuster. / y LHJoo plur, van >t-j. /—30, jS-3-jê, interj. van uitjouwing. * y :> !> y yy /--^vJC-j^^ plur. van ^xi^. X x^ / ^..^JL.^ plur. van ^xx^j. /jViSA) Joedjana, z. jcèdjana. C5- y O y ,\JSliX^ 9 Johannes. y (X-) > hand; bezit; voorpoot van dieren; vleugel van vogels. (CcX-.>, LS^i en ^5^Jo plur. van ^. /^ y' X «^^^ ) w> plur. van g^^^. !> ^ y , soort van veldmuis, met lange achterpoolen. • u *.» C/X 2öl XliSb c ƒ Vw^Tv^ ^_} , mog^e At)" ^?c^ «wcr ontfermen; jarhamka illah, moge God zich uwer ontfermen, een wensch, dienende inz, ter beantwoording van den uitroep 4)tiS cUsJ), Gode zij de lof/V^n iemand die geniesd heeft. Daarop antwoordt de geniesd hebbende gew, weder: ^) lL^>£, God leide u langs den rechten weg. ) (^ ^^ , de Jordaan, ^ o X • c^ uy i}ij>; ar. Ji^Jw — naam van verscheidene perzische koningen uit het geslacht der Sassaniden. Gewoonlijk verstaat men daaronder den Koning van Persië, aan wien Moehammad een' brief heeft geschreven, waarbij hij hem uilnoo- digt, den islam aan te nemen, en welken brief de Koning verscheurde op het hooren van de tijding waarvan Moehammad zeide: 4.^iLLo <xÜt ^Vw), moge God zijn koningrijk verscheuren, y cX> l-> ? naam van drie kaliefen. i h^> (ja*- sin) — de namen der twee let- ters ^^ en ^ — naam der 36® sure ^van den koran, die men een' stervende voorleest, c y www^ , 'met gemak een kind baren; gemakkelijke kinderbaring. c y ) yw^ J met gemak (nl. heeft zij een kind gebaard). C4AèjO. Jezus (z. ^^.Kc, T.). o y tx^XCo en («i/^, jaspis. ^^JiL^ , soort van /a^pt^ of agaat, uit China ^ of Indië, aan welken de eigenschap wordt toegeschreven, den bliksem af te wenden of onschadelijk te maken, y y van y y ^ y ^yiso. moge God u doen eeren. !> oy [, ) ^iÜU j J(ioob (z. akoeb). cy , ^OO » eig.: het beteekent, d. i. zooveel als * ons dat is te zeggen; te weten; dat is; namelijk, i> I. jan^, z. hïjang; kajan^an en keja- n^au, godenverblijf, II. (verk. van d ajang) op het eil Banka titel voor vrouwen uU den fatsoenlijken stand, = entji. III., die; dat; wie; welke; dewelke; welk; hetwelk; z. nang en nan. ^A^.) Jangjang (in bik. en poëzie). God, inz. als titel van eene godheid (meestal van de godin der liefde in gebruik, T.). J tUö^ . waken (wakende toestand). ^. 252 U^^. y /♦iJL-> en ^, met zekerheid wetend; hegeerig naar iets. /*tjJL>> zeker iveten^ zekere kennis; zeker- heid, die men van iets heeft; vaste overtuiging; ^^f^), de vaste overtuiging hij uitnemendheid, d. i. het mah. geloof. W^o Jogrïja, z. jögïja. /j ^J<^^ jamtöèwan, smtr. van Jang di- p^rtöêwan. / c / V.S;\A-40 9 volgens de ar. legende, naam van een* der zeven slapers (Malchus der christ. legende?). — z. uJ^. y y .•w|0, Jemen (het voornaamste gedeelte van Gelukkig Arabië). jamjam bendahari, vrouv^elijke titel, aan het hof van Djohor, zooveel als opperho [meesteres. y eed. 4^ I. Jö^, z. ijoe en hïjoe. # IL, gedvi}ongen bijdrage tot eene on- derneming van den vorst — [Div.]. / y V2>^a3) ^ plur. van ^.ii^yb. y UU 4-^ J*ta, z. djoBta. /jVj^^ 4^'jftdjana en joedjana, ook vjrel, gewijzigd, o^djana en oedjana — skr. jodjana, afstandsmaat van 52000 ellebogen (9 eng. mijlen), volgens anderen 5 of 4 V4 eng. mijlen — , onbepaalde groote afstandsmaat; gezicht ver; j. böémi, waar- schijnlijk: 'afstand van den waarnemer tot aan de kim, op eene effene oppervlakte of op zee; sejoedjana, ééne j öë dj a na. Daar men te Riouw de beteekenis van j. niet meer kent, zoo heeft men van s^jöëdjana de verschrikkelijke woorden s^djauhana en saudjana, gefabriceerd, met de bet.: gezicht ver (z. widjana, T.). ysw A-J jöësir, van een* vlieger losgescheurd van het touw en in de lucht zwevend; schoot gaand, L Ox ja ^, Josef (z. öêsoep). , P 4^ jo^ija en jög'ija, behoorlijk; beta- melijk; ook sejogija (dit saigïja te lezen, is onverstand). , dag, zoowel de tijd van af de dageraad tot den ondergang der zon, als de bur- gerlijke dag van 24 uren; laumoe lalha, dag der offeranden, d. i, de 30« ^:^)j, waarop men, ter gedachtenis van Abrahams offer, een schaap slacht. !> y ^ é / . t vi ^ » volk der Grieken, vóór Constantijn; Jonas, f mS 4iJ> j Jonas. (z. oen o es). C^- (j)cX^^ plur. van J^. / o y LL>s>cX^2->^ Z- cS^j^^. z' 5> / '^y^^ , volk der Joden. 253 'ö^. ^ / (Cö tó-^,' joodsch; jood (mal. djahóêdi). 5> /^ ^X-Jt3 ^(? >' fem. van het voorgaande; Lt>^t, jodendom; Judcea. / 5> / -iSo 4^ y grieksch; Griek, -^^^^3<^- ^, de letter nja, 54« of 6^ additionele en tevens laatste latter van het maleisch alphabet, volgende op de c/, ^ian het Marsdensche alphabet insgelijk de 34^ en laatste, doch volgende, vreemd genoeg, op de ^f , terwijl zij , als eene wijziging der ^ , na deze letter hare plaats had behooren te ' hebben. Zij heeft een' gemengden klank, overeenkomende met eene innige ineensmel- ting van de nederlandsche n en j en wordt daarom hier getransscribeerd door nj\ uA ^J?5 prorominaal suffix v. d. 3^^ pers. v.^ I. nja, naam der letter ^. II., batav., moeder; mama. — [B.]. /C^ U Mjaï (in bik. en poëzie), titel, die men aan bejaarde vrouwen of vrouwelijke geesten geeft; in het dag. leven: bijzü; huishoudster; inz. van een* Europeaan; vrouw van een Chinees (is uit het bal, hebbende de heeren van Jan Compagnie vroeger te Batavia Balineesehe vrouwen tot bijzit gehad, T.). -t- z. kijaï. O njata (skr. nijata, T.), klaarblijkelijk: klaar; blijkbaar; duidelijk; bekend. <XJ>V-> njatoh, naam van een boom, die zoogenaamde g^ttah p^rtja geeft. \l3w njadar, van den slaap vast; diep; ^ \>o Mjara (lees: l^U, T.), w. sum., helder (van het licht gesproken); tjindoer mata di ujalakan njara damar ïtoe, tjin- doer m a l a deed de lamp opflikkeren, — [N.] , /ig^ iVj njaris, schier; bijna; bijkans; haast. P-' Vj njarang, naam eener eetbare plant. — Er zijn 2 soorten: de witte en de roode. a \ vj» njaring, van een geluid helder; ^ luid; duidelijk. ^ tJ yj> njarah, w. sum. = ampir. — [N.]. / J Vj njSla, vlammen; branden met eene vlam; ontvlammen; vlam; mêrah menjala, vuurrood. ^ JVj njali, batav. (bal.),: de gal— [T.]. Lhk 254 • Ci^^^. (^_ j I/oVj iijanioek, mug; muskiet, — culex. /♦wCo njaman, lekker; aangenaam; smake- lijk; welvarende; wel; gerust, ^/.i\j njana, batav. (soend.), beseffen (meestal negatief). — [B.]. ^\j njawa, ziel; leven; levenskracht; adem; iijawa ikan-3, adem, als een visch, dié uit het water is; ^niakadidaleinpjanjawa ikaii, w. sum., in hem zit de ziel van een visch (fig. hij is gemakkelijk te doo- den).— [N.]. •^ ,.i $y> njawan, batav., een geel beestje, dat veel op een lalgr of k^lantj^ng gelijkt. — [H.] ; zekere kleine bijsoort (bal. en lamp., i^y). — [T.]. ■¥: 25 #\V.> njawah, menjawali, batav., rijstvelden (sawah's) maken, — [B.]. z. sawah. /C\o njaja, z. iS^^- ■K- / cXj njajoe, batav., een soort van tiko.es, grooter dan de njingnjing. — [H.]. ^ (J^ njawja, batav. (bal. njanjah); nienja- nja, iets bakken zonder olie of iets er bij zooals koffijboonen. — [T.] ; njanjah (B.). /^X> njanjif zingen; zang; gezang; zang stuk; nj. bersepak, zeker bezwerend gezang, dat de r a^ 'jat s bij ziekten aanheffen. . M^^V^ njanjat, batav., slib, dat op 't land van overstrooming is blijven liggen. — JiLj o njanjok, suf; verkindscht, ^ <^Lj o I. njanjah, z. l-jI>. IL, verkeerd handelen zonder het te weten* gedachteloos handelen; suffen. njèrnjèr , batav., niet dicht geweven, en dientengevolge doorschijnen, van doek.— [H.]. ^ ys.^ njeboer, batav., in 't water springen,— [B.]. — z. tj^.boer. ^^^^y^ njoet, interj., uitdrukkende de beweging, veroorzaakt door het zachtjes rukken aan iets, zooals bv. van een* visch aan den hengel, of door het kloppen van een ziek lichaamsdeel; of ook uitdrukkende de beweging, die het rukkende subject, bv. een visch, zelf maakt; nj.! kata tali kaïl, njoet! zei (maakte) de hengelsnoer {z, c>oy^). ^ f >w^5 yi, njerötjos (vuig.), batav., spatten, — [B.]. ujang, batav. == jang. — [B.]; in de zamenspraken door v. d. Wall uit- gegeven vindt men het ook als voegw. dat; 't geen wel een bewijs is, dat \ Rijouwsch alles behalve zuiver is, daar het in die bëteekenis 't jav. jen is (T.). i^^^yijio' njangket, batav. (bal., T.), kleverig zijn, kleven, bv. van iets dat pas geverwd is, óf van suiker of van g^tah.— [H. en B.]. *è^' ^ 25U ^ ^>oi^, njingnjing:, batav. (bal.. T.), een soort van tïkoes, kleiner dan de njajoe.— [B.]. ^L_aAib njapnjap, baiav. (bal.), ijlen in de koorts enz. — [T.]. ^^ Q.X> njflapj batav., walgelijk zoet, — '[B.]. ^ ^j:^X\Jo njelongtjong-, batav., brutaal; ongemanierd; lange vingers heb- ben. — [B.]. ■X- . KaJo njolnjol, batav., klappen; snappen; kwaadspreken— [B.]. ^ v«> njem, balav. (bal, T.), = dïngin, van ^ het gevoel, dat koud geworden rijst bij het eten in den mand te weeg brengt. — [H.]. ^ ix^^ njèmbèng, batav., een gewas, welks bladen als sajoer gebruikt worden. — [H.]. ^jL^ I. iijanipang, roeien en al roeiende sturen met eene pagaai, op den voor- steven van het vaartuig; nieiijampan^ lierkangkaiig ïtoe Mrangan radja, het schrijdelings roeien op den voorsteven is een verbod (yooi recht) van den vorst. IL, mogelijker wijs, als wensch. -Vr i«AjL|o njampeloeng (soend.) batav., naam van een' boom — colophyU lum inophyllum — . — [B.]. •X- \lXJo Mjaiider, batav. (bal. of jav. san- dar), aanvliegen en bijten van een hond.- [T.]. /—A-A), Z. /cA^.. -X- >->^-^^ njfWfir, w. sum., babbelen; praatjes maken, — [N.]. ^ l^2>0 É.-> njökot, batav., zeer doen; prik" kelen; steken. — [B.]; ^J L^ wjölo — oorspr. chin. — komfoor, waarin de offerstokjes verbrand worden , nadat daarmede de gebruikelijke ceremoniën verricht zijn. uA ^ wjönja, batav,/. njonjah. — [B.]. p njönjot, z. önjot. t^'j-!- ^«> iijönjoiig', van de bovenlip vooruit- stekend; menjönjon^, vooruitsteken; iets onophoudelijk volgen, zooals een geite- bok, de geit, met opgetrokken bovenlip; m. seorang dïri, in zijn ééntje met opgC' trokken bovenlip (pruilend) rondslenteren, <K^ L^ njöHJah — oorspr. chin. — ge- trouwde vrouw van een Chinees of Europeaan. <X^ njaU, z. Qnjah. r>s^-> 9 njïjat-2, naam eener heesier, welker gom tegen de jeuk gebruikt wordt, njiroe,; rijstwan; z. nïroe. ^^. ,^ njïjoer en nïjoer, minder gebruikelijk kelapa, naam van den kokosboom — cocos nucifera — ; kokosnoot; klapper. De ^jH 256 ai kokosnoot heeft verschillende benamingen, naar de graden harer ontwikkeling; moem- bang, na het afvallen van den bloesem; nj. k^longkong, wanneet de dop kan gegeten worden; nj. ingcêsan, wanneer de kern nog slechts eene slijmerige massa vormt; nj, t^lïnga kambing, geitenoor, wanneer de kern eene kraakbeenige zelf- standigheid, vergeleken bij een geitenoor, vormt; nj. tjongkêlan of soengköëran, wanneer de kern die vastheid erlangd heeft, dat zij er uit gepeuterd of gewroet moet worden; nj. s^mantan, wanneer de kern tot dien graad van rijpheid is gekomen, dat is kokosmelk (santan) uit geperst kan worden; nj. b^rgïgi belalang, wanneer het onderst gedeelte reeds zwart is en dan kan vergeleken worden bij den bek van een' sprinkhaan; nj. gontjaug sekali, wanneer het water in de noot reeds zoover verminderd is, dat het, wanneer men de noot schudt, eene enkele keer heen en weder gaat; nj. tcêba, wanneer de noot hare volle rijpheid erlangd heeft; kelapa, wanneer de rijpe kokosnoot gedroogd is; njïjoer setali, twee kokosnoten, die met twee daarvan losgescheurtle doch aan den anderen kant nog vast zitteyde touwachtige stukken van den bast aan elkander geknoopt; tampal^nja nj. s., wordt gezegd van een' ♦ zadelberg, waarvan men zoover verwijderd* is, dat men alleen de twee toppen ziet. Sooi'ten: danta wanta of gadiiig; padi, póejoeh, nïpa,l^mba en hïdjau. njireh, naam van een' boom, die aan het zeestrand groeit, met groote oneetbare vruchten (vgl. onder d^lïma)- t\A-> njijahf men.,: njah. — [T.l. nj ênj en , bespotten ; beschimpen ; honen [hetzij door woorden, geluiden of gebaren]; uitjouwen. — z. êdjek, / ^-^-Jk-)> menjënje, batav., smelten; vloe- ien; verdunnen. — [B.]. ■)(^LjJUi-j njenjak, soek., van den slaap diep; vast. — z. lanjak. nj^nnjai, van weefsel fos. •)(- SFP8 1919 AANHANGSEL OP HET MALEISCH-NEDERLANDSCH WOORDENBOEK VAN H. VON DE WALL, BEWERKT DOOR H, N. VAN DER TÜUK EN UITGEGEVEN DOOR PH. S. VAN KONKEL. BATAVIA LANDSDRUKKERIJ 1897. AANHAJVGSEL OP HET MALEISCH-NEDERLANDSCH WOORDENBOEK VAN H. VON DE WALL, BEWERKT DOOR H. N. VAN DER TÜUK EN UITGEGEVEN DOOR PH. S. VAN RONKEL. =^4JK BATAVIA LANDSDRUKKERIJ 1897. VOORBERICHT. •Aan "i slot van 't geheele werk zal ik een lijst geven van eenige, te laat door mij opgemerkte, misslagen", schreef D'. H. N. Van der Tuuk aan het einde van zijn voorwoord in H. Von de Wall's Maleisch-Nederlandseh Woordenboek. De beloofde lijst vindt men in het Aanhangsel dat thans het licht ziet. Bij een, na Van der Tuuk's dood ingesteld onderzoek, bleek, dat ter Landsdrukkerij drukproeven aanwezig waren van twee verschillende redacties der bedoelde aanvulling, namelijk: ie het eerste vel (abaiip-tèmos) van een » Aanhangsel van het Maleisch Woordenboek van H. Von de Wall, vervaardigd door D'. H. N. Van der Tuuk", volgens eene aanteekening afgeleverd 14 Dec. 1883. 2e de eerste drie vellen, en vier bladzijden van het vierde, (aban^-koemali) eener iets meer uitvoerige bewerking, die met eenige Menangkabausche, Koelaische en Javaansche woorden verrijkt is, en waarvan de titel luidt: «Proeve van een Aanhangsel op het Maleisch Woordenboek van H. Von de Wall, bevattende opgemerkte fouten, eenige Menangkabausche woorden van de Noord- west-kust, enz.", volgens eene aanteekening afgeleverd 11 Febr. 1886. Van het manuscript schijnt weinig meer over te zijn, dan D'. Van der Tuuk's aanteekeningen op den rand zijner beide handexemplaren van Von de Wall's woordenboek. Aan den voet van bl. 1 der tweede bewerking vindt men eene noot, waarin o. a. 