VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
D.'s morg. smidd, ‘sav. momiav. 'smorg iddi, "e de, |Gefleldb. reg, 9 |29. 8}29. 9$ 606355 Z, W| Z [Ber RW., gro |— 1i 3% 15505659 Z WIN WIN W j—-NL 3130. 2§30. PF — 25565954 W |Wt N) N Helder, Me ree O N Z W |— §|— 2 jm 1} — 1 596556 Z WIN ja 6l— ol o 29.11} 5768|58 N ON OIZ W |— Wa. 29. 11$ — oF 30. Ik 6066 6o N WNW INW |— 8130. 24 — 24 — 24 oo zo N O IN OD IN Of gu 2 ke 2 — 1 607563; O Oo IN OJ wll o — o h29., 1116577168 —— |— ja Jo TU DA 29.104 — 104 zalig N Z O — Don. R. IJ |m 30. O 687362) W Z W] W |Reg. Dun, 33130. o$ 30. 1 — o$ 6470/63 —— |W tN N jHeld.Mist- I — o$ — o 626358. N INW IN W |Bet H.R. 15/29. IL ‚29.105 29. 9$ 58'62156 N W |a ` Lesen Ia ne wm I6 — Bä 5 -— 44606356Z Ol O O Regen. 17- — 4$ — 4ł}— 3 58/5859) N |N t WN t W— Wind Ib m óf lo 59 Gl sn | N IN OU ke zc 19—11} —11} 30. o 5850538 N W |W t NW t NIH. R. Wol, 20:30, O 20 oF — ot 585954. N IN WIN W |— Wod ij i |— 14 — 1457 58/54 Nt WN t WIN rt Wegen, Ip D 55 59/56 N WNW | N |Betrok. 23- en oh o Gosgsg N | N ÍN O |— Regen a4 — o$ — — — o} 6372|65 N O IN O |= UDO, Dom y2 in een 1 6675165 |—— |— |—— Hel, Wolk. 26 — If 1 — o 687968 0tN O O |—Don.W. 2729. II ao 1029. 84 7181|70] O zl N | WD 28| — — 74 — — 666861 | N O |Buijig. 29 — Ob Io — lof boláeisoiN O| NN N W Ber, Wind. 3oj— lof 11 30. © 6370|56 |—— IN O n O (eg, Held. Hoogfte Barometer d. 30. 24 7 Laagite Barometer d. 29. s J middelb. d. 29, 84 , Fonge Thermometer gr. 84 Thermometer gr. 50 | ) middelb. gr. 67 e Den ro 'snamiddags ten 5 uuren 82 graaden. $ Den 11 ‘snamiddags ten 4 uuren 84 graaden. y Den 25 ’s namiddags ten 4 uureg 80 grasdem d Den 26 s namiddags ten 4 uuren 82 graaden, P i MENGELWER K, TOT ERAAYE LETTEREN, KONSTEN EN WEETENSCHAPIEN ` BETREKKELYK. ` Wi DE NOODZAAKELYKHEID VAN HET GELOOF IN EEN TOËs KOOMEND LEVEN, OM HET TEGENWOORDIGE GODS. DIENSTIG EN GELUKKIG DOOR TE BRENGEN. ag N’ de ftichtende belydenis van den achtenswaardige | GELLERT , welke wy in ons voorgaande Stukje me- degedeeld hebben , zal de volgende Samenfpraak , uit vore TAIRE în the Shades overgenoomen , een zeer gevoegelyka gr in ons Mengelwerk vinden. H ` Woltaire, ô Gelukkig noodlot dat ik dén Goddelyken Sos crates zo fchielyk ontmoet heb! maar om my tôt onze Sa- menfpraak gereed te maaken, zo verlicht mynen geêst op éénmaal „en zeg my uwe gedagten omtfent den Christelyken: Godsdienst, ? ` Socrates. Myne begeerte was om met u als met een Wyss peer te fpreeken; antwoordt my, ik bezweer het u, zonder onftenary of uitweidingen. Ik ftaa dikwyls verleegen hoe de geaartheid van uwe hedendaagfche Wysgeerte te begrya pen. Wanneer Locke op zyh doodbed lag, fchreef hy aan COLLINS: ,, Dit leeven brengt geen beftendig ged noégen mede, dan de bewustheid van wel te doen, en de hoop op een toekoomend. ” Men heeft zig langen tyd Over myne Wysgeerte verwonderd , en deeze fpreuk is de ziel van dezelve ;.deezadpreuk van dien grooten man is egd ter met alle de vetagting van het belachlyke behandeld gee worden , en door eenen zekeren Door Middleton , die ower Het algemeen vóór uwe party fpreekt, als eenen Wysgeer onwaardig aangemerkt. ‘Verklaar my , hoe de hóop op een toekoomend leeven eenen Wysgeer onwaardig zy? Volt. De Wysgeer verfmaat bedroogen te worden of door de vreeze, of door de hoope die het bygeloof kan ine boezemen. Hy belydt de edelfte vryheid van onderzoek; en het zoude dien Wysgeer onwaardig zyn in gisfingen të berusten. ` Hy vraagt bewys. ` Soc. De overnatuurkundige leerftellingen van een leven hier na, e eene Voorzienigheid , kunnen niet volftrekt beweezen worden. | . V. DEEL: MENGELW. NO.9 . Ff Volt, IN Ed es ` A 338 DĘ NOODZAAKELVEHRID VAN HEP GELOOF Volt. De Wysgeer is ten minften in dit ftuk een twyfe- bar, Hy bouwt zyne gelukzaligheid op eenen zekeren od, , Soc. Op welk eenen grondflag. Volt. Als de ongelukken van dit leeven boven zyn be, zeik zyn, is zyne eerfte zorg, zig zelven te wapenen met zulk eene kloekmoedigheid , dat hy niet gergakt kan wor- den , door al wat er ook moge gebeuren sen hier uit fpruit zyne gelukzaligheid. Soc. Zeg my , hoe zoude hy zig gedraagen, als zyn waardfte Vriend, de beminde zyner ziel „fchielyk voor zy- ne voeten dood neder viel ? ` Volt. Hy zoude wenfchen dat het anders ware uitgeva!- fen; maar dewyl de zorg zyn Vriend niet weder kan in het Jeeven herftellen , zal by het aanzien als een toeval het welk hy moest voorzien hebben, en hy zal zig geene Ši dere droefheid of fmart toelaaten. Soc, Hier uit begryp ik dat zyne kloekmoedigheid ge- ouwd is op de uitdooving der menfchelyke driften; en at de gelukzaligheid ‚die daar door verkreegen wordt, ee- ne laage onverfchilligheid is. Indien men dan nu den Wys- geer eens op zyn eigen doodbed veronderftelt , hoedaanig zyn dan zyne aandoeningen, wanneer de dood , gereed om hem te vellen , zig in alle haare yslykheid voor zyn gezigt vertoont ? | - Volt, Hy weet met de volmaaktfte gerustheid dat hy moet fterven , dat de hoofdftoffen , waar uit zyn lichaam beftaat, van een gefcheiden worden, en ieder van dezelve tot zyne zoort moet wederkeeren gelyk ToLAND beweert, en hy beklaagt zig daar niet meer over , dan een boom van pedergehakt te worden.. , , ` Soc. Heeft uw Wysgeer eenigen Godsdienst? Volt. Ja, de edelfte. Hy aanbidt de Opperfte. Soc. Houd op. Ik ken uwe bloemfpraaken ; maar voor dat ik my over zyne Godsvrugt kan verwonderen, moet ik weetèn wat hy verwagt en hoopt. Het geloof van een op, zigtbaare Werk-oorzaak en Beftierder van alles heeft een genoegzaam bewys voor hem, en de hoop en vrees op bet toekoomende zyn uwen Wysgeer onwaardig. Waarom dog bidt hy dan het Opperfte Weezen aan? l Volt. Voor de wonderen van dit roemryk Heelal, — Hy aanbidt de Almagtige Natuur. .. .... Soc. Met andere woorden , hy vergaapt zig aan eene zeke- ze wonderlyke magt , die , door een zoort van noodlotfchik- xw ID: \ Île. EEN TOEËGOMEND: LEKËEN; sha king , het Heelal maakt en in wezen houdt , dät geene kens his heeft van de zedelyke waereld |! welk een invloed nu heeft deeze Godsdienst op zyn gedrag? ` Velt, Het denkbeeld van Schoonheid verhetigt zyn Ziel, en fterkt hem in 2yne begun(tigde kloekmoedigheid. Soc. Kan dat hem in zwaarte ongevallen opbeuren: Ons derftel uwen Wysgeer uit een fliat van rykdom en gezonde heid , tot de laagfte armoede en de fterkíte pyhen van Ziekte vervallen, | . Volt. Hy zoude dat een onvermydelyk noodlot achten; en hy zoude op eene edele wyze...… | a Soér, Houd op — ik kan u fiet langer dulden ———a> wanneef iemand op de aandoenelykfte plaats gewond is , door den dood van eenen beminden Vriend ; moet de mens {chelyke natuur bloeden en vallen, en eene fterke Vriend. Lchap zal dan in haare bendauwdheid vraagen; ;, waar is nu de wederhelft van myne Ziel”? En indien het geloof den afgeftarvenen in gedagten kan volgen , tot in een Daat van een gelukkig beffaan, zal de angst, welke de Natuur dan in den boezem verwekt, dan , en dan älleen, de hulp voelen, welke voor ayne pyn gefchikt is. Een {traal van eene zwaarmoedige vrolykheid verlicht zyn geest, dewelke RU , pit zyne, eigen aandoeningen bewys trekkende ‚een Sa menftelfel van Goddelyke Wysgeerte op deeze neigingen bouwt, welke het wet de Ziel doorweeven vindt; en zyn eigen fcheiding van het lichaam voorziende, moedigt be de blyde. hoop , zo waard en aangenaam voor zyne Natuur , aan „wan zynen overleedenen Makker weder te ontthoeten p om nooit weder door eenig toeval of den dood van een-ges fcheiden te worden. Aan den anderen kant beftaat al de volmaaktheid van uwen Wysgeer in eene geheele Onvera fchilligbeid vaor de toevallen van het leven , in een onheis lig geweld op zyne eigene aandoeningen te doen ; en in de gevoelens en werkingen van de Natuur te verdooven. Zyn: Geest bevindt zig in eene anverfchillige a nevelagtige , hoos looze en laage gerustheid van een onredelyk Dier, En y is niet minder onbeminnelyk in de onverfchilligheid „ met. welke hy zig verfterkt tegen de aannaderingen van zyn’ eigen dood. Alle hoop en vrees op een toekoomend lega ven, welke de Natuur zyn Ziel als in het oor blaast, ver- werpt hy als geen proef kunnende houden, en als eenen Wysgeer onwaardig , maar die kloekmoedigheid, zo on- redelyk als zy is , welke hy zig beroemt verkreegen te hebben» wordt bevonden niet dan bedrog geweest te zyn. Ff a | Het 884 DE NOODZAAKELYKHEID VAN HET, GELOOF Het was zyne voornaamfte zorg de aandoeningen en gen kingen der Natuur te verdooven en uit te roeijen , om eene kloekmoedigheid te verkrygen , dewelke , niet gegrond gynde op de hoopen en de aandoeningen der Natuar, in het uur van droefheid niet baaten kan. In de dagen van gezondheid en vreugde, mag hy denken die meester ge- worden te zyn, en {choon hy zyn hart verhard heeft tegen den dood van eenen Vriend, is hy evenwel, op de aanna- dering van zynen eigenen ‚in eene gevoellooze botheid van Geest vervallen; de beleedigde Natuur wil dan haare eige- ne zaak bepleiten , en hem op eene pynelyke wyze over- tuigen, dat zy hadr zelven niet kan gerust ftellen op de oopelooze onaandoenelykheid en onverfchilligheid deg Wysgeerte. En het is in den dood niet‘alleen „ dat de beleedigde Natuur haaren eisch doet om gehoord te wor- den; in de afgry{elykheden van de armoede, en in de py- pen der ziekte zal zy hulp zoeken; en in dien boezem, waar in de Regtvaardigheid geleerd hadt, geene toekoo- mende belooning te hoopen - en de ondeugd geene ftraf hier namaals te vreezen , is het gevolg zeeker, de Natuur zal zig doen hooren. In het eene geval zal het bedrog volgen, en in het andere is de eenige toevlugt van uwen Wysgeer zig zelven om "rt leeven te brengen; eene uitgang die inderdaad zulk een verfoeijelyken inborst wâardik is. En het is de beleedigde Natuur nievatteën, die, in deeze gevallen, uwen Wysgeer zal dwingeh tor deeze hulp zy- ne toevlugt te neemen; zyne eigene Wysgeerte deidt hem paar dezelve. Volgens zyne eige: grondftellingen ishet zyn pligt „in deeze uiterften zo te ‘handelen; want volgens zyne eigene grondfteltingen kan het. nooit-beweezen.wors den , dat het een pligt is te lyden , of dat men zyn toevlugt niet zou mogen neemen tot eene ondeugd , als men die verbergen kan. — Dit is , VOLTAIRE: het denkbeeld van de hedendaagfche Wysgeerte , dat ik in ftaat geweest ben , uit uwe Schriften, uit die van BOLINGBROKE, en die van uwe andere Vrienden, op te maaken. De Kloekmoedigheid die men door dezelve. zoekt te verkrygen „ is volmaakt. de on- natuurlyke onverfchilligheid van de Stoïcynen ; door de hoop op de Onfterfelykheid op te geeven, welk gevoelen die Sette ook belydt, heeft men de beste, de eenige be- weegredenen tot deugd vernield , en men heeft daarom geen reden om die te beminnen, om wetke liefde tot de deugd de Leerlingen van ZENO met regt geëerd wierden. Maar gy „en uwe Vrienden , hebt zomtyds van de Hafe: / LU IN BEN TOEKOOMEND LEEVEN, … 383 Iykheid gefprooken. —— Ik weet dat-uwe Schriften zig zelven op eene vreemde wyze tegen{ípreeken ; maar zal een goed denkbeeld op de eene: bladz. bewyzen , dat ’er op de volgende niet een flegt te vinden zy? Ik weet dat uwe hedendaagí{che Wysgeeren eene methode hebben, die van de Ouden zoude veragt geworden zyn. ‚Na uwe Zamen- ftelfels. oer de grootfte zorg te hebben ‘opgemaakt, werpt het zelve omver door eenige weinige fpreuken van eene ydige beteekenis, en deeze zegt gy, op eene luidrugtige ongerymde wyze, dat uwe waare meening bevatten ; wane neer de vreeslyke gevolgen van uw Stelfel-u worden te- gengeworpen. Met regt, ô Rousfeau! hebt gy de heden- daagíche Schryvers vertoond, als een ftrydig. Monfter voortbrengende ‚een vernielenden Vyand van alle edelmoek dige aandoeningen , van allerleie deugd, welke zy t'onregt mer den Tytel van Wysgeerte befchenken, BR ousfeau. Goddelyke Socrates gaa niet heen { Soc, Myn medelyden voor den huipeloozen Gest van de _ Wysgeerte maakt my neerflagtig : Ik haast my heen te gaan om die neerflagtigheid te overwinnen , in-de verblyven der Gezegenden. 2 ` Ff3 ` BRIEF $86 RE VAN P. CAMPER ‚BRIEF VAN DEN HOOGGELEERDEN BERERE PETRUS CAMPER, , A. L. M. Phil. E Med. Dr. Anat. Chirurg. P Botan. Profesfor aan de Hooge Schaol te l Groningen. CUL. ERZ. CRZ. AAN DEN HEERE l DAVID van GESSCHER, Beroemd Heelmeester te Amflerdam; Lid van de Hollandfche en Zeeuwfche Maatfchappyen ` der Weetenfchappen, enz, OVER HET VOORDEEL DER DOORSNEEDE VAN DE SCHAAMBEENe DEREN, OM, MET BEHOUD VAN HET LEVEN BEIDE. VAN MOEDER EN KIND , MORIJELYK GBKLEMDE HOOF- - DEN TE REDDEN: EN DE KEIZERLYKE SNEE-. DE, OF DEN HAAK, TB VERMYDENe ‚ Myn Heer! l , | het laatst van Augustus des voorleden jaars vond ik my vereerd met uwe 3lleryriendelykfte Letteren , verzeld met verfcheidene Aanmerkingen, welke men gemaakt had- de op myne voorftelling om op eene ter dood verweezene Vrouwe de proef tẹ neemen, of men met veiligheid de fchaambeenderen in het kraakbeen zoude konnen doorfny- den, met hoope van eene volkoomene geneezing, zonder nablyvende mankheid, of zwakte in de heupen: gelyk my zulks de ondervinding in een jong Varken geleerd hadde? Eene proef, welke alleenlyk met dit heilzaam oogmerk geopperd was, om dezelve, indien ze gunftig bevonden wierdt, op zulke kraamende Vrouwen tae te pasfen, in welker moeijelyk geval, de Keizerlyke Sneede , zoo gevaar . y AAN D. VAN GRSSCHEN, gë fekt voor de moeder, of de haak, volftrekt doodelyk voo Kat kind, vereischt wierdt. > t Zommige der tegenwerpingen waren zekerlyk niet geheel en al zonder drift; liefst echter fchryve ik dezelve toe aan eenen yver om ’er de oplosfing van gewaar te worden. Gy verwondert U dat zommigen myne voorftelling onge- md hielden. Maar, waarom bid ik U, mogt men dit niet doen? Daar dezelve in het begin, als dwaas, verwor= en wierdt by dat beroemd en uitmuntend gezelfchap van eelmeesters a die de Koninglyke Academie te Parys uite Alle nieuwigheden baaren vooroordeel, en dat vooroore deel werkt te fterker, wanneer "er afgunst, de gezelfinné van verdienften , by koomt. Het zal U, die flegts voorloopig van myn voorneemen verwittigd was, niet onaangenaam zyn, van naby en ig het breede onderrigt te worden, wat rede ik gehad hebbe tot het doen van dit zo vreemd fchynend verzoek. Gý zult er uit leeren dat myne poogingen, offchoon als nog niet geflaagd „echter van het uiterfte gewigt zyn , zoo voot het menfchelyk geflacht in het algemeen, als voor onze Vrouwen en Kinderen in het byzonder. Gy zult Ter tef» fens uit zien , dat zyne Doorluchtigfte Hoogheid, onze Erfftadhouder, altoos waakzaam voor het welzyn der ge- Jukkige Inwoonders van Nederland, myne voorftelfing op de allerheuschfte wyze heeft gelieven te befchouwen. . Eene ondervinding ván vyf en twintig jaaren heeft my overtuigd , dat veele: van onze Vrouwen moeijelyk baas ren, en misfchien moeijelyker dan voorheen; althans de konst koomt dagelyks meer en meer te pasfe ; en men vere neemt zulks niet alleen in ons Land, maar ook in dat van onze nabuuren , de Engelfchen en Franfchen, offchoon dezelve hooger grond, beter lucht, en gunftiger maakzel en geftellen hebben. , Dat evenwel niet alle Vrouwen , uit eene volftrekte noode zaakelykheid , moeijelyk baaren blykt uit die van Africa, van America, en zelfs van het grootfte gedeelte. van Afia? deeze immers, het zy om de nog warmer lucht, het zy om dat haare leest door naauwe klederen niet bedorven wordt, kraamen zeer gelukkig: en wel zoodanig, dat zy daags daar naa wederom in ftaat zyn haare huisfelyke bee zigheden waar te neemen. De fchrandere RUSSELL (a) be- fchouws Gei Deftript. of the city of pp. Pe 79e | 4 \ off BRIEF VAN Pe CAMPERe fehouwt , behalven de epgenoemde omftandigkieden , het ger bruik der baden in Aleppo, als hulpoorzaaken van deezen zegen. De allertederfte Vrouwen, zegt hy, bouden zelden banger dan zo ef 19 dagen baare kamer, en die der Dorpen vere rigtem meest al des anderen daags baaren gewoonen arbeid! Wy leeren ook uit het antwoord van sIPHRA en PUA aan PHARAO (4) dat de Hebreeuwinnen veel gelukkiger kraam- den, dan de Egyptifche Vrouwen, De gefchiktheid des lighaams en levensaart (chynen ‘er veel aan toe te brengen. Jk kan nogthans my uiet wel met den grooten HALLER (b) hier in vereenigen , dat ook onze Vrouwen dit zelfde zou- den konnen doen: indien zy zig even als de Inwoonderes- {en van Africa, America, Lapland enz. gewenden , om de aankoomende en ligte fmerten van het baaren te veragten, en alleen die weën vierden , welke het Kind gelukkigst voortzetten konden. Men moet in der daad weinige verlosfingen bygewoond hebben, om dit zo algemeen te fellen: het is wel waar, dat ongehuwde , dikwerf in’ het geheim baarende , onge- looflyke krachten toonen; dog hier is fchaamte, angst en vrees van ontdekt te worden , het beweegrad van dat boven Menfchelyk wermagen, Even als wy ondervinden dat ge- wangenen , aangemoedigd door de vleijende hoope van vry- heid, en het ontkoomen van eene welverdiende ftraffe, door zulke gaten kruipen , door welken men niemand, zelfs met geen geweld, dwingen zoude! HALLER , om den draad weder te hervatten , merkt even- wel uit andere Reisbefchryvers op, dat de Vrouwen in Ys- land niet ligter baaren dan in Denemarken, en dat de Ku- ig met veel fmert haare Kinderen ter Wereld bren gen (c). Onze Vrouwen, voornaamelyk die lang van leest zyn, en ingevallene lendenen hebben , baaren moeijelyker dan de kleine ,ofíchoon het wel eens omgekeerd waar is s veel im- sners hangt zulks af van de grootheid der kinderhoofden. In bet algemeen meene ik rede te hebben om te gelooven , dat de lange keurslyven de jonge en tedere Meisjes al vroeg het lighaam bederven , en het beengeftel, dat is het bekken , vere paauwep. De lucht, het voedzel , gewoonten van zit- ten (d) enz, alles te zamen genoomen kan ‘er mede ine vloed in hebben, Mit» | (2) Exod. I. vs. 19. , (5) Elem. Phyf. Tom. VIIL p. 433. + (c) ibid. p. 434. | (#) De Kinderen van ke lieden worden nog klein zynde op ben ge As AAN D, VAN GESSCHERe 389 Misfchien weeten wy (haus meerder van naby ,.wat Ter by de Vrouwen omgaat, zedert zo veele fatzoenelyke Man- nen, zoo veele braave Heelmeesters, en Geneesheeren, zelfs Hoogleeraaren zig een eer rekenen de Vrouwen in moeijelyke baaringen by te ftaan. Te voren waren er wei- nigen , en flegts in de groote Steden eenigen , die dit werk verrigteden; men hieldt alles geheim, de manier van bye ftaan zoo wel, als de gevolgen! Op het platte land, gelyk als nog op veele plaatfen, wierpen zig onkundigen op, en beoogden meerder hun gewin, dan het nut der beklaagense waardige Vrouwen. De vorderingen „van alle kanten door deeze gunfítige ome keering gemaakt, doen ons meer en meer oplettende zyn, en wy hebben zedert kort geleerd, den uitfteekenden Tang van SMELLIE „en den hefboom van ROONHUIZEN , te gebruiks. ken. Ik zal niet te groot een ophef maaken, wanneer ik ftelle , dat wy thans 3 der Kinderen levendig , en ongefchon- den doen gebooren worden , die te voren door het openen van het hoofd, of door den haak, (neuvelden. Zoo ge- meen was dit doodelyk werktuig nog voor 25 jaaren in ons. Gemeenebest ! Met dit alles evenwel doen Ter zig nog gevallen op. daar men geene van die prysfelyke werktuigen kan bezigen 3 daar men, zal de Vrouwe niet onverlost , en dus met haar Kind, fterven , volftrekt nodig heeft den haak te gebrui- ken, of het Kinds hoefd op een of andere wyze vermin. derd voort te brengen , om ten minften de Moeder te behouden ; of, men moet de Keizerlyke Sneede doen , die, fchoon in weinige gevallen volftrekt noodzaakelyk „ ver- fchrikkelyk en allergevaarlykst is voor de Moeder. Ik be- hoeve my hier over niet breeder uit te laaten, ik wyze U naar myne Verhandelingen by de tweede uitgaave van , MAURICEAU gevoegd, in welke bl. 37. dit uk door my wydloopig ‘beredeneerd is, ‘ , | Eenige enkele, {choon zeer weinige , reizen ben ik vere plicht geweest den haak te gebruiken, dog nooit herdenke l ge ftoelen gezet, en geleerd recht op te zitten; waar door de ruggraat meer invalt, en de lendenen dieper in het bekken zinken, en het bekken vernaauwen. De Boerinnen, en de Armen in de Steden, zitten jong en oud altoos op zeer laage ftoelen ‚en met een krommen.rug, waar- fchynelyk is daarom het bekken wyder. „Die van Afie en Africa, als mede alle de Wilden van America , aan geene foelen gewoon , heb« ben misfchien daarom wyder bekken, 5 , ? goe BRIEF VAN P. CAMPER - ik , zomder ontroering , het onzangensame vati zulk etne óm ftandigheid; ofichoon myn geweeten zig in alte opzigten vry kent van hier in immer roekeloos geweest te zyn. Ver. ‘wonder U dan niet Myn Heer! dat ik dagelyks denke, en my beyvere , om , ware het mogelyk, een zeker middel uit te vinden ;ten einde zoo wel het vermorzelen van het hoofd , door den haak, als de Keizerlyke Sneede , te ontgaan. Voor meer dan twaalf jaaren heb ik reeds opgemerkt „dat de doorfnyding der fchaambeenderen eene zeer groote ruimte gaf aan het bekken. In de eerfte Verhandeling voot MAURI- CEAU ‚inden jaare 1759 door my uitgegeeven , heb ík dit bL 6. te berde gebragt : maar nooit , verklaare ik „is in myne gedag te opgekoomen , om dit ten nutte te maaken , offchoon my Natuur zelve den weg wees door het losmaaken en vaneen- - zonderen der fchaambeenderen in byna alle moeijelyke baa- Oppen: daat wy in het vervolg nog iets van melden zullen, erwyl my dagelyks meer en meer geklemde hoofden voorkwamen, en ik dikwyls den Tang van SMELLE niet naar genoegen konde bezigen , maar door geduurige oefe- ning op doode Vrouwen den hefboom van ROONHUIZEN ge» makkelyker , en dus in geklemde hoofden meerder , en fpoe- diger , gebruikte , hoopte ik nimmer zulke gevallen te zullen ontmoeten , die beide onnut maakten; of ik zoude een mid- del vinden, welke my alle vrees van misdoen benam, en veilig deedt werken. Terwyl ik myne gedagten hier over dikwerf affloofde , ontfing ik van mynen waarden Vriend den Hooggel. Heere LOUIS , Profesf. Royal. P Secretaire Perpetuel de l'Acad, R. de Chir. &c. Se, Gr, te Parys , eenen Brief, gefchree- ven den 9 Maart 17695; waarin zyn Ed. my de eer deedt de volgende nieuwigheden mede te deelen. A L'academie de Chirurgie nous discutons prefentement L'o peration Cefarienne : il en a été faite deux l'année degniere, Le ne avec fuccés EF Pon atiré deùx Enfans, L'autre femme èst mori te le gme Four. Fai asfiflé å louverture du cadavre. Fene Ger comment on avoit procedé à la fellion de la matrices mais elle était demicirculaire fur le baut de Porgane, E&F une portion de Vileon s'y est enclavés, Il ya bien des obfervations a faire a ce fujet. Dins la femme qui a furvecu on a fait des points de future à l'abdomen , Géi dr ont attiré des accidens. On a voúlu s'en dire penfer dans l'autre , il n'est pas furoenu la moindre inflamma- tion aux levres de la playe, G elle ne s'est point agglutinée. En forte que la veille de la mort, le Chirurgie voyant Kg AAN D, VAN GESSCHER. sot emme dans der fonffrances de colique , desht les uettes d dutinatives , dé 7 insestins ex bosfe bors Aarsen Të autre jeune Chirurgien a propofé d'eviter operation Ca Jarienne dans le cas ou on la croit indispen/able, par r tà Vetroitesfe des os du basins, & il y fupplée par la Jeton du cartilage de l'as pubis, Ceci n'est qu un projet ,: que l Academie a trouvé extraordinaire. í En, L'euteur voudroit qu'on en fit Vesfay far une femme con née d la mort, d qui Pon accorderost fa grace en fe foumettant d la divifion des os Padi on fçauroit fi la glutination (bied sen faire, E fi la femme en resteroit estropide ou non. Il fe proa met plus avantages qu'il fe pourroit vraifembdlablement en ree tirer , Q ii n'a pas aler estimé les dangers Gc, Het welke ik: dus overzet: ‚> Wy hebben thans in de Academie de Kejzerlyke Snee- de tot onderwerp van onze befchouwinge, Twee zyn ’er gedaan in het voorledene jaar, de eene met een goeden uite flag , en men heeft ‘er twee Kinderen door verlost. De ane dere Vrouw is geftorven den derden dag. Ik ben by de ope- ning tegenwoordig geweest: dog weet niet hoe men met de Sneede van den Lyfmoeder gehandeld heeft; maar zy is van de gedaante eens halven cirkels in het opperfte van dat ingewand, en een gedeelte van het dunne gedarmte was Ier in beklemd. Daar zyn veele Aanmerkingen te maa» ken op dit ftuk. ss In de Vrouwe, die in het leven gebleeven is, heeft men den buik met hechtingen vereenigd; dog deeze heb- ben toevallen veroorzaakt. Men heeft "er zig van gewagt by de andere: daar is geene ontfteeking by de wond gekoos= men, ook is zy niet gefloeten geweest. Zoo dat ’s morgens voor den dood dier Vrouwe, de Heelmeester, ziende dat zy zwaare kolykpynen hadde „de hechtpleisters losmaakte $ en de ingewanden puilden buiten de wond uit. an Een ander jong Heelmeester heeft eene voorftelling gedaan om de Keizerlyke Sneede te ontwyken,in dat geval zelfs daar men haar om de naauwheid van het bekken on- wvermydelyk acht. En hy wil haar voorkoomen door eene doorfnydinge van het kraakbeen der fchaambeenderen : dog dit is flegts een voorftel, * welke de Academie zeer zon- derling gevonden heeft. | an De uitvinder wilde, dat men een proef neemen zoude op eene die ter dood veroordeeld was, welke men vergif , enis a92 . BRIEF VAN P, CAMPER f fenis zoude toeftaan , als zy zig daar aan wilde onderwer pen, Op deeze wyze zoude men konnen weeten, of de zaamengroeijing wel zoude gefchieden , en of de Vrouwe niet al baar leven lang verminkt zoude blyven. Hy belooft ` zig meerdere voordeelen dan hy ‘er waarfchyuelyk door verkrygen zoude, en hy berekent niet genoeg alle de ge vaaren ”. Zeer getroffen door de gedagten van den jongen Heel meester , (telde ik my oogenblikkelyk voor, Tt gene ik zoo dikwerf op het doorfnyden der Schaambeenderen in de Lyken had zien volgen; ik voegde "er by de aanmerkelyke Joswordingen der Schaambeenderen , en der Darmbeende- ren van het Heiligbeen in zeer veele verlosfingen : ik vere beeldde my hoe op de vereeniging der Schaambeenderen ` ‚niets lag dan vet en een gedeelte van de Clitoris , die, vry los gehecht , zydewaarts kon gebragt worden : hoe gering de bloeding zyn zoude, enz. Ik zou den Uitvinder van vreugde wel omhelsd hebben, indien hy my zelf dat uit- muntend denkbeeld hadde medegedeeld ! Dus dagt my konde men de Noodlydenden met zekerheid verlosen, in- dien (legts de proeven beantwoordden, Zelf gezegend zynde met kinderen , die reeds groot zyn, konde ik weinig eigenbelang hebben , in de nucheid van die vinding, indien het God behaagen mogte dezelve te zegenen. Niets dan de hulpe van anderen, het algemeen nut, het welzyn myner Medeburgeren konde my die vreugde doen gevoelen, die zoo eigen is aan de zulken, welker hart getroffen wordt door een waar medelyden. Zedert twintig baren alle betaaling , zelfs gefchenken , een uitgezonderd , wegens het verlosfen van Baarende Vrouwen, ook van de Rykfte hebbende van de hand ge- weezen , wat konde ik , bid ik U, beoogen in die verruk- king, dan anderen dienst te doen ? Stel dat Ier, de dorst naar Roem bykwam, zal men het berispelyk , zal men het zondig Dellen, dat ik , door zulk een piysfelyken yver ge- dreeven, (treefde naar den onfterfelyken naam van in myn beroep een der grootte dieníten aan het menfchelyk ge- {lacht gedaan te hebben ? l ` | Ik ftappe hier van af om ter zaake te koomen, en U me- detedeelen , hoe de proef op het Varken genoomen is: welke op doode Vrouwen gedaan zyn, en met welken uitflag; en eindelyk, welk een woordelyk opftel en ver zoek ik aan de Provinciaale en Hooge Justitie -kamer van Stad en Lande gedaan hebbe, D è PN — ‚ AAN D. VAN GESSCHEES | 803 De Biggen best gefchikt vindende om myne dringendë nieuwsgierigheid te valdoen, liet ik eene in het begin van Juny 1769 koopen en flachten , om eerst in een dood Dier te onderzoeken , hoe de bewerking in een levend best ge- daan diende te worden. De Heer MUNNIKS , wiens hand ik tot het doen van dergelyke Proeven met eenen ongemeee nen uitflag gevormd hadde, was my hier in behulpzaam, + Eer ik tot de Sneede overging, bedagt ik eerst een be- kwaam verband, en vond daar toe eene funda of flingere verband meest voldoende : twee hoofden konden Krings, wyze om de heupen gebonden worden : twee onder de Ysbeenderen, of Ifchia , om het afglyden te beletten, en evenwel den afgang niet hinderlyk te zyn. Vervolgens deed ik de Doorfneede, zonder iet anders, dan vel en vet, te kwetzen , en het kraakbeen : eindelyk , ik zonderde: de Schaambeenderen zoo verre van éen, dat ik Zeg eén vinger konde inleggen. OO Deeze bewerking gemakkelyk genoeg gevonden hebbene de „deed ik een ander Varken koopen „en denBJuny daar aan volgende was de beftemde tyd, om „ buiten de Stad ‘op de Plaats van B. Woldering , een welgefteld Vleeschhouwer deezer Stede , op deeze levendige Bigge de doorfnyding te doen, 7 i E ` ” Ik hadde , bebaleen den Heere Dr. ws. MUNNIKS , Cthans Profesfof in de Ontleed: en Heelkunde te Groningen ,) nog tot hulp verzogt den Heere Art app, (nu Med. Doct.) een Jongman van groote verwagting , die lang myn Ontleed- {choot ġygewoond „en zig eene buiten gemeene handigheid verworven hadt,’ Een zaake'van gewigt voorvallende , wel- ke myne tegenwoordigheid elders vereischte; wierd ik verplicht die bewerking aan beide die Heeren over te gee- ven: welke’, volgens: myne onderrigting ; alles ftiptelyk uitvoerden: {nydende niet alleen het kraakbeen door, maar zonderênde de Schaambeetfderen zoo Verre van een, dat zy ‘er éenèn vinger tuúsfcher in bragten. Daar omtlastte zig naauwlyks meer dan een lepel bloeds: het Dief fpartelde geweldig; zoo dat het aanleggen vanhet verband moeijelyk wierdt; te meer, om dat zy, vreezende voor toevallen’; het Beest niet te veel vergen wilden. -Zoo draa alles gedaan , en het Dier aan zig zelven over- gelaaten was , konde. hef nóg loopen, nog (taan; en lige- gende, was het zeer onrustig. Het wierdt onderwylen wel gekoesterd, dog at den volgenden dag zeer weinig. Men hadt op de wond niets gelegd; maar 8, Woldering vondt 954 BAIEF AAN P. CAMPER wondt "anderen daags goed dezelve een weinig toe te mrii: a tgene geen hinder deedt. De uitflag was zoo gun Sr: dat hy my den 16 Juny, en dus agt dagen naa de Operatie , deeze tyding zondt. a Myn Heer! Ik laat UE, weeten , als dat het Varken weer herfteld is, en kan weer goed loopen, en wil goed eeten en drinken, als van te voren , enz. . Ik liet dit Beest voor myne rekening vet maaken , ’t welk zeer wel befloeg ; in het laatst van November in de Stad gebragt zynde , wierdt het gellacht; dood en gezui- verd zynde , vond ik het wondteken nog zigtbaar , de teeb deelen wel gefteld, ep: het vel geopend zynde, de fpieren natuurlyk. Ik zaagde vervolgens het geheele Schaambeen got midden in de Acetabula weg , en ontleedde het in tegen- woordigheid myner Studenten. De Adduores, de Gra giles enz. waren in het geheel niet verward , ergens aangedaan; alleen is het flinker Schaambeen een ig boo- ger dan het rechter, °t welke aan den voorkant eenigaints verwasfen iss dog van binnen is alles effen en glad ; ook is de Synchondrofis , of het kraakbeen gehleeven; maar doopt niet recht. Ik bewaare dit tuk in myn Cabinet, en weigere het niemand „die lust tot onderzoek heeft, te zien, De ongelyke aaneengroeijing der Schaambeenderen , ver- oorzaakt door de moeijelykheid om dit Dier Ril te houden, is teffens een overtuigend bewys , dat dezelve wel dege Jyk vaneen gezonderd geweest zyn. . Zie daar de eerfte proef genoomen op een levendig Schepzel , en wel op het tederfte! en eene geneezing , vol- komen geworden in agt dagen tyds ! in een Dier *t welke onhandelbaar is, en de morfigheid bemint! . Aangemoedigd door deezen uitflag, begon ik „zo dra de gelegenheid zig opdeedt , proeven. te doen op doode Vrou wen lighaamen. Den 23 December des zelfden Jaars heb ik in het Thea trum Anatomicum , voor myne Toehoorders ‚op dat zy oog getuigen zyn zouden van deeze gewigtige proeven, op cen zeer oud Vrouwen lighaam - met uitgeftrekte beenen op den rug liggende, door middel van een middelmaatig mes, het vet van het fchaambeen doorgefneeden tot op het kraakbeen : t lik de Clitoris naar den Qinker kant zy- delings fchoof , {nydende dus het oppergedeelte der Lip- pen van het {chaamdeel teffens door. Daar naa (need ik, gelyk dit gemeenlyk altoos gelukt, het kraakbeen voorzigtig door van boven naar beneden; tot AAN D, VAN GESSCHER. H tot det het geheel los was : zonder de blaas, waterw of deszelís Spier te kwetzen. > "Ze Zoo dra dit gedaan was, verwydde ik de Schaambeene deren, Tt welk zeer ligt gefchiedde; dog toen ftondt het rechter gedeelte , of crus van de clitoris, fterk gefpannen „ en boodt veel tegenftand.. By voorraad had ik, door onzen beroemden Groninger. Konftenaar KUYPERS , eenen ronden , welpasfenden koperen beugel laaten maaken, om, door graaden, die ‘er op ge- tekend waren, de verwyding te meeten, dog die manier voldeedt my niets ik nam den beugel weg, en verwyddé de dyen van elkander , waar door de fchaambeenderen van zelven zig zoodanig vaneen zonderden , dat het bekken H duim overkruis wyder wiesdt dan te voren. De hand glee pu zeer ligt in het bekken, ’t gene voor deeze bewerking volftrekt onmogelyk was. Den 25 December bragt ik een dubbelden koord om het bekken, en bondt de beide Schaambeenderen zeer digt en vast tot elkanderen. Vervolgens het lighaam , gelyk als gen by baarende Vrouwen gewoon is, gelegd hebbende , bragt ik , naa dat de Lyfmoeder en Schede weg genomen waren , een dood kind, reets eenige dagen gebooren ge- weest zynde , met het hoofd in het bekken, plaatfte het in de natuurlyke klemming, en’ bragt het doot den hefboom van ROONHUYZEN met groote moeite uit het bekken : ten bewyze dat het bekken , met betrekking tot het kinds- hoofd , zeer naauw was. Daar naa maakte ikde koorden los , waar door de Schaam. beenderen zeer wyd gaapten, zonder dat het eene gedeel- te van de Clitoris brak, of meerder rekte. Toen konde ik met beide de handen , zydelings langs het hoofd geplaatst „ het zelve zeer ligt voort haalen, E Deeze uitwerking gaf my een zeer groot genoegen , en wakkerde de lust op om deeze Proeven nog verder te ver- volgen. | eeze proefverlosfing „ als ik haar zoo noemen mag e edaan zyude , ftrekte ik de beenen weder uit, en bond de Énien tot een: als wanneer de doorgefneedene einden der Schaambeenderen elkanderen volmaakt raakten, Ik oordeelde , dat men , ingevalle dit op een levendig Mensch zoude gefchieden , eenen ftaalen rondloopenden, beugel , van voren open, zoude moeten laaten maaken ;. even als men in dubbelde Breuken wel gebruikt , maar zon- | er 2 <96 BRIEF VAN P. CAMPER der plasten , met dit byvoegzel, dat de einden buitenwaarts. eboogen ter lengte van twee vingeren ‚de eene den gesp, e andere den riem bevatte , om niet alleen ef toe getrok- Ken te konnen worden , maar teffens. ver genoeg van de wond af te taan , om die met gemak te konnen verbinden. By deeze eerfte Proef , moet ik nog deeze opmerking voegen, dat de darmbeenderen mede los wierden ‘van het Heiligbeen , en dat dit met kraaking werzeld was, zonder dat nogthans de binnenfte banden braken. Den 8 April 1770 begon ik de tweede Proef, in eene verftorvene Kraamvrouw , op de volgende wyze. Ik leidde het lighaam, naar gewoonte, op den rug en recht uitge ftrekt op de tafel. De Clitoris rees zeer hoog op langs het kraakbeen der (chaambeenderen5 dog liet zig zeer ligt ter flinker zyde fchuiven. Dit gedaan zynde fneed ik met een middelmaatig mesje, veel ligter dan in het voorge, de fchaambeenderen van een. Eerst {need ik, van boven naar beneden, het kraakbeen door , vervolgens den band welke in de holte bogt der fchaambeenderen ligt, zonder den waterweg of deszelfs fpier te beledigen. Ik ligtte nu de beenen op, en bragt ze van een, even als men by kraamende Vrouwen gewoon is: toen gaapten de fchaambeenderen zoo wyd van een, dat ik 'er twee vin- gers in leggen konde. Zy lieten nog eene grootere verwy- ding toe, zonder dat er kraaking gehoord wierde tusfchen de darmbeenderen en het heiligbeen; waarfchynelyk, om dat ook deeze banden los geworden waren, gelyk niet on- waarfchynelyk in alle natuurlyke werlosfingen, volgens de ondervinding der ervaarenfte Ontleeders, gebeurt. En het oude lighaam daar en tegen kraakten deeze beenderen ter- fond, gelyk wy reeds aangetekend hebben. Wanneer nu deeze fchaambeenderen geweldig gaapten, ftondt de fluitfpier des wâterwegs wel zeer gefpannén , maar fcheurde niet. Ook liet de Clitoris grooter uitrekking toe dan in het voorige lighaam. Ik behoef UE. hier niet te herhaalen, hoe ligt men een gerstgebooren Kindshoofd hier door met dè hand bragt: de verwyding veel grooter zynde dan in de eerfte proef, befloeg dit ook te gelukkiger: zoo zelfs, dat het met éé \ ne hand gefchieden konde ! Als ik de beenen van dit lichaam uitftrekte , bleef de fneede in het kraakbeen gemaakt, evenwel,-gaapen: zoo dat AAN D. VAN GESSCHERS $97 dat ik verpligt was zydelings orider de billen fchuinfche blok- jes teleggen , waar op terftond de wond geheel floot; De rede hier van was het Heiligbeen , “t welk wat fterker agterwaarts uitftak: in een bed, voer al, wanneer men deri reeds bee fchreeven beugel omdeedt , konde dit volftrekt niet gebeuren; maar zoude hier door te eenemaal voorgekomen worden. De gelukkige proef op het Varken genoomen , en de veel beloovende Proefneemingen op doode Vrouwen here haald, deeden my. vierig verlagen naar eene gelegenheid, ` om dit op eene levendige Vrouwe ter uitvoer te brengen, Onbegrypelyk immers is de drift en yver van iemand, dié op verbetering van Konften denkt, voor al, wanneer de- zelve zoo groot een voordeel als deeze aan het Mensch, dom belooft Ten gelyken tyde zat by den Hove van Justitie een jong Vrouwsperfoon op den hals gevangen wegens kinder- moord. Het gevoelen van den fchranderen DIDEROT (a) ; dat een ter dood veroordeelde, iri oe diergelyk geval, meer dienst doen kon aan de Maitfchappye dàn door op het Schavot te-fterven , vermeerderde myne verlangens : de verwagting teffens van "e Prinfen doorzigt en goedheid. deedt my alles hoopen : ik vleidde my met een gunftig ver, lof, indien de aart en zwaarheid der misdaad het toelieten. Vernoomen hebbende dat de Ouders der gevangene en veroordeelde , Pardon , of temisfie, aan Zyne D. H. ge- Vraagd hadden, befloot ik, in hoope van hier door geene, Ongenade te verdienen, de volgende Memorié aan de Hee: ren Hoofdmannen van de Hooge Provintiaale Justitie- Kas mer aan te bieden, Edele Mogende Heeren { ` İn het zekere onderrigt Zynde , dat eene Siertje Jacobs; Wegens gepleegde Kindermoord , in het Hooge Provintiaale Gerichtshof op den hals gevangen zit; en volgens dé Landswetten veroordeeld is te moeten fterven 5 en dat de Ouders van deeze ongelukkige zig tot Zyne D. Hoogheid ootmoedig gewend hebben, om genadige remis- fie of Pardon voor hunne Dogter: zoo heb ik de vryheid wel durven neemen ‚om „met alle verfchuldigde eerbied , de punftige voorfpraake van Uwe Edel Mog. by Zyne D: oogheid voor die ongelukkige af te fmeeken: onder dees ze ` (a) Encycroreom , ou DS, Rain, des Sciences Pe p.410. Volle V. DEEL, MENGELW. NO. 9e Gg | Ld d 398 BRIEF VAN P. CAMPER ze voorwaarde , dat de Gevangene moeste ondergaan eene der allergewigtigfte Proeven voor het Meníchelyk geflacht , welke teffens , zooverre het my toefchynt , met geen levensgevaar zoude gepaard gaan. Beloovende dezelvf met eigene handen , en met alle mogelyke voorzigtigheid , te zullen uitvoeren, en teffens , zoo veel in myn vermogen is, voor alle onverhoopte toevallen te zullen waaken , en voor haare herftellinge zorge te draagen, De redenen, welke my tot dit zonderling beftaan 2an- moedigen, zullen , vleie ik my, de goedkeuring van Uwe Ed. Mog. wegdraagen. | Het kan Uw Ed. Mog. als Mannen van Ervaarenis en Jaren niet onbekend zyn, hoe de verlosfingen van kinde. 