Reis door Noord Amerika
'42 ïiier overal van planken in de langte geflagen. Maar op ene plaats vond ik ene haag, die meelt van ligultrum was. De heiningen wa¬ ren niet gemaakt gelyk de onzen. Men had palen genomen van vier tot zes voeten langte , daar vier of vyf gaten in geboord , zo dat ’er een tuiïchenwydte overbleef van twee voeten of meer. Zulk een paal doet den dienlt van twee of drie by ons. De palen Itonden op ene ry in den grond, op twee of drie vadem afftands. In de gaten lagen de dwarsplanken , die negen duim of een voet breed waren v en boven malkander tot de hoogte van den paal lagen. Dus zag ’er zulk ene fchutting van verre uit , als onze heiningen om de Schapen in te fluiten: Ook waren ze niet digter als die, want zy dienden al¬ leen voor koeijen , paaiden en fchapen. De varkens worden om- itreeks Pbiladelphia digt by de hoeven gehouden, en daarom be¬ hoeven de tuiningen niet digter te zyn. Men gebruikte daarvoor ge- meenlyk kaftanjenhout , om dat dat zeer lang duurt, en ene fchutting daarvan kan dertig jaren en meer ftaan. Dog waar men dat hout niet krygen kon , bediende men zig van eikenhout.. Van alle foor- ten duurt het rode cederenhout het langfle. Het meefte daarvan wordt hier gekoft, want digt by Pbiladelphia walt ’er niet genoeg van. Evenwel zyn ’er rondom die Stad vele tuinen van gemaakt. 3 i rand- Het befte brandhout dat hier valt is de Hikory, een foort van bout. Walnoot. Het geeft enen fterken gloed. Dog om te omtuinen deugt het niet, om dat het in de open lugt gauw verrot.. Daarna volgen in deugd om te branden de witte en zwarte Eik.. Men zou denken dat te Pbiladelphia , rondom in bosfehen gelegen, het hout goed koop wezen moet ,. maar het tegendeel is waar. Dit komt daarvandaan, dat het hoge hout, ’c welk om de Stad ftaat, aan ver¬ mogende menfehen toebehoore , die om geen geld verlegen zyn. Zelfs laten zy zo veel niet vallen als voor hun eigen gebruik ver- «ifcht wordt ,. zo veel te minder zullen zy het anderen verkopen. Zy iparen de bomen voor het toekomende, wanneer miflehien het hout nog duurder worden zal. Evenwel verkopen zy het aan fchrynwer- hers, rademakers, en diergelyke konftenaars, die ’er rykelyk voor be¬ talen. Men gaf toen voor enen ftapel Hikoryhout, van agt voet lang en vier hoog, agttien Schellingen, Penfylvanifch geld. Voor zulk enen ftapel van eikenhout betaalde men ’er maar twaalf. Die ge¬ nen , die hout ter markt bragten , waren boeren die ver af woonden. Men klaagde overal dat de brand zo veel duurder was dan voorheen. En hiervan zeide men de oorzaak te wezen , dat de Stad zelve in kor¬ ten tyd zo aanzienlyk toegenomen was , dat zy thans vier of zesmaal gro¬ ter en volkryker is dan vele menfehen in hunne kindfchheid ze hadden ge¬ zien. Voorts zyn ’er veel tegelbakkeryen aangelegd, die veel houtsver- flin- V II I L A D E L P H I A. 1748. 43 {linden. Ook is het land meer bebouwd, zo dat ’er gehele bofTchen om¬ gehakt zyn, om ’er koornvelden en landhoeven van temaken. Die land¬ hoeven vernielen ook veel houts. Eindelyk, ’er zyn verfcheiden yzer- hutten opgeregt, en dezen zyn in gedurigen arbeid. Men maakte hier uit op, dat het hout met den tyd te Philadelphia zeer duur worden moed. De Wyn van braambetfen , die zeer aangenaam is , wordt op deze Braam- wys gemaakt. Men perH het fap uit de belTen , en vergadert dat in een bcife* vat. By ene kan daarvan doet men ene kan waters, en mengt het wel. wyn. Men doet ’er dan drie pond bruine fuiker by , en laat het zo enigen tyd Haan. De drank is dan goed. Wyn van kersfen maakt men op de¬ zelve manier; alleen moet men oppalTen dat de Henen onder ’t persfen niet mede gebroken worden, want zy geven den wyn enen kwaden fmaak. Uit de perfiken maakt men brandevoyn op deze wys. Men Perfike- fnydt de vrugt in twee Hukken en goit den Heen weg. De Hukken legt brands- men in een vat , en laat ze ’er drie of vier weken in , zo dat zy regt aan wyn* ’t verrotten zyn. Dan doet men ze in de diHeleerketel , en Hookt’erden brandewyn uit, die daarna nog eens overgehaald wordt. Dog men kan hem genen lieden van enen fynen fmaak voorzetten , maar hy is goed ge¬ noeg voor het werkvolk. Op dezelve wys maakt men brandewyn uit appelen. Hiertoe neemt men vooral zulken , die afgevallen zyn voor dat ze volkomen ryp waren. De Amerikaanfche Nagtfcbaduw (*) waH by de landhoeven, op de JVagt* wegen, in de hagen, de boiïchen, en in ’t open veld hier en daar, in J'cba- overvloed. Overal door ’t gehele Land vindt men ze rykelyk. De mees- duw» ten hadden zeer fchone beziën, die aan trollen groeiden, en ’er zeer wel uitzagen , fchoon zy niet eetbaar zyn. Dog fommigen waren nog eerfl in bloei. Op fommige plaatfèn , als in de hagen en by de huizen, klim¬ men zy tot twee vadem hoogte. Maar in ’t veld blyven ze altyd laag; dog ik kon nergens merken dat ’er het vee van gegeten had. Een Duit - feber , zynde een fuikerbakker , verhaalde my, dat de verwers de worte¬ len ’er van vergaderden , en ’er ene rode verw uit trokken. Men vindt hier verfcheiden’ foorten van Eekhoorns. De kleinen ff) Ecj,_ worden veel in koijen gezet , om dat ze zeer aardig zyn , dog zy wor- hoorns, den noit geheel mak. De groten f§) doen den landlieden veel fchade op de akkers, voomamelyk in de mais. Zy klouteren tegen de Helen F 2. der (*) Phytolacca decandra . Linn. Syfl. Nat. (t) Groundsquirrel , bv de Engelfcben ; Sciurus flriutus byLiNN. SyH. Nat. CS) Sciurus cinereus Linn. SyH. Nat. pensylvanie. De Rak koon of JHeJpan. Hopen van Schel¬ pen. 44 der mais op, byten de airen aan Hukken, en eten maar alleen de loHè en zoete kern , die in het midden zit. Dikwyls komen zy met enige hon¬ derden op zulk een veld , en. dan kunnen zy in enen nagt den gantfchen oogft vernielen. Om deze reden is ieder in Maryland verpligt ’s jaars vier eekhoorns te brengen, die men den kopafïhydt, welken de Opzigter behoudt, om bedrog voor te komen. Op andere plaatfen krygt men voor eiken gefchoten eekhoorn twee pence. Hun vleefch wordt gegeten en voor lekkerny gehouden. De huid wordt verkoft, dog niet veel geagt. De eekhoorns zyn hierde voornaam He fpys der ratel- enandere Han¬ gen. Ook was het een algemeen gevoelen hier te lande , dat wanneer de ratel- Hang, op den grond leggende, hare ogen op enen eekhoorn gevefligd hield, deze daardoor als betoverd wierd, en, fchoon hy op de bovenlle takken van enen boom zat, langzamerhand naar beneden komen en der flange in den mond fpringen zou. Dan likt de Hang het diertje ’t gehele lyf , en maakt het door haar fpeekfel geheel nat , op dat het haar des te gemaklyker door de keel glijen mogt. Dit gedaan zynde zwelgt zy in eens den gehelen eekhoorn door. Na zulk een maal legt de. Hang als- dood te ruflen. Het viervoetige dier, dat de Heer Linn^us in de Verhandelingen der Koningiyke Maatfchappy der JVetenJchappen onder den naam van Lang' gefiaarten Beer (*) befchreven heeft , noemt men hier Rakkoon,. Het wordt veel gevonden, en vernielt veel hoenders. Men jaagt het met honden , wanneer het op enen boom gewoon is te kloute- ren ; in welk geval iemant het na klimt , en het van de takken af- Ichudt, zo dat het van de honden wordt doodgebeten. Het vleefch wordt, als ene goede fpys, gegeten. Het been der roede gebruikt men voor tabaksfl oppers. De hoeebmnkers maken hoeden van het hair , welken byna zo goed zyn als de beverhoeden. Den Haart draagt men ’s winters om den hals , en is dus ook iets waard. De Rakkoon wordt ook veel van de Hangen gegeten. Enige Engelfchen verzekerden dat by de Rivier Potemack in Vir- ginie ene grote menigte van O efter fchelpen gevonden wordt v en dat zy ’er zelfs gantfche bergen van gezien hadden. De plaats zou twee Eng., mylen van zee af zyn. De eigenaar der zei ver brandt ’er kalk uit. D e beddingen dezer fchelpen zyn twee vadem en meer diep. Zulke hopen van fchelpen heeft men ook op andere plaatfen , byzonderlyk.in New Tork , by ’t graven gevonden ; en op ene zekere plaats, vele my¬ len van zee , was men op ene fchrikkelyke menigte van fchelpen , ten dele van oeflers, ten dele van andere zeedieren, gekomen. Sommigen WÜT (*) Urfus panda elongata , in de Verhand ♦ va?i 1747. Urfus lom in. Y Syjl ♦ Nat. PHILADELPHIÄ. 1*748. 45 waren van oordeel, dat de Wilden daar voorheen gewoond, en defchel- pen der oehers, die ze gebruikt hadden, op zulke hopen hadden gefme- ten. Dog anderen konden niet begrypen , waarom die in ene zo ver¬ bazende menigte alleen op ene plaats zouden weggeworpen wezen. Allen Hemden daarin over een , dat de Wilden van dit land goed- De Wil- aardige menfchen zyn , indien zy niet worden beledigd. Niemant houdt den, getrouwer zyn woord dan zy. Wanneer vreemdelingen , die hunne bond¬ genoten zyn , onder hen komen, betonen zy hun meer goedheid en gro¬ tere dienftvaardigheid, dan zy van hunne eigene landsgenoten verwagten kunne. De Heer Koek verhaalde my, ten bewyze hunner opregtheid , het volgende geval. Een Engelfch Koopman voor twee jaar onder de Wilden reizende, om handel te dry ven, wierd daar doodgeflagen, zon¬ der dat men wih van wien. Maar byna een geheel jaar daarna ontdek¬ ten de Wilden wie het uit hun gedaan had.- Ten eerden grepen zy den moordenar; bonden hem de handen op den rug, en zonden hem onder een geleide naar Philadelphia aan den Gouverneur. Zy hadden, lie¬ ten zy zeggen , enen booswigt , die zulk een Huk aan enen Engelfchmanbe - gaan had, niet langer voor hunnen Landsman kunnen erkennen, en wil¬ den ook niets meer met hem te doen hebben ; dog gaven hem den Gou¬ verneur over, om hem volgens de Engelfche wetten naar verdienhe te hraffen. De moordenaar werd daarop te Philadelphia gehangen. Hunne natuurlyke fcherpzinnigheid blykt uit het volgende, het welk j_j my vele menfchen verzekerd hebben waar te zyn. Wanneer zy afgevaar- ]]ai uur_ digden naar de Engelfche Volkplantingen zenden-, om over zaken van lyke ver- gewigt met den Gouverneur te handelen , gaan zy , zo dra zy tot zyn mogens. gehoor gekomen zyn , op den grond zitten , en horen zyne voorhagen met aandagt aan , die fomtyds een tamelyk groot getal- uitmaken. Zy hebben maar een Hokje in de hand, en maken daar met een mes enige tekens op, zonder verder iets optefchryven. Maar wanneer zy den vol¬ genden dag wederkomen , om hun antwoord op de gedane voorhagen te geven , beantwoorden zy den Gouverneur ieder punt , in die order waar¬ in hy ze hun voorgeheld heeft , zonder ’er een overtefiaan , of van de order aftewyken, en dat alles zo nauwkeurig, als of zy ’er een fchriftc- lyk ophel van gehad hadden. De Heer Sleidorn verhaalde my nog een voorval y dat my zeer veel genoegen gaf. Hy had te New Tork onder andere Wilden neerwaar¬ dig oud man in ene herberg gevonden. Deze een weinig door den drank verheugd liet zig in een gefprek met Sleidorn in, en beroemde zig En¬ gelfch te kunnen fpreken en lezen. Sleidorn vroeg hem daarop verlof hem ene vraag te doen, het welk de oude man geredelyk toehond. Hy vroeg hem toen of hy wel Wih wie zig het eerh had laten befnyden. De gryzaard antwoordde ten eerhen , Vader Abraham . Toen F 3 verj*- \ / pensylvanie. Reuzen, Beende¬ ren. De grond* Vee* 46 verzo gt hy ook ene vraag te mogen doen. Sleidorn bewilligde, en de vraagt was, ”wie de eerde Quaker geweed was.” Sleidorn antwoord¬ de dat de een dezen, en de ander genen daarvoor hielden. ”Neen,” zeide de oude flimrae gad , ” Mordechai was de eerde Quaker , want ” hy wilde den hoed voor Haman niet afnemen.” Velen van dc nog Heiden fchc Wilden worden gezegd ene verwarde kennis van den zond¬ vloed te hebben, dog men vindt ze by allen niet, gelyk ik zelf onder¬ vonden heb. Daar waren hier menfehen die zig voor vad overtuigd hielden , dat ’er eertyds Reuzen in deze landen moeden gewoond hebben , en zy ga¬ ven deze redenen op voor dat gevoelen. Voor enige jaren had men in *t delven een graf gevonden , waarin menfehebeenderen van ene ontzag- lyke grootte lagen. Het fchéenbeen alleen zou omtrent vierden, en het dybeen ook zo veel voeten lang geweed zyn De tanden waren naar evenredigheid geweed. Dog meerder wierden ’er niet gevonden. Lie¬ den , die de Ontleedkunde verdonden en die benen gezien hadden , ver¬ zekerden dat ze van menfehen waren. Een van de tanden wierd naar Hamburg aan enen Verzamelaar van natuurlyke zeldzaamheden gezon¬ den. Onder de Wilden , die in de nabuurfchap , daar deze gebeentens gevonden zyn , wonen , was een oud zeggen , dat daar omdreeks aan ene Rivier een zeer groot en derk man in overoude tyden zig opgehou¬ den had , die de menfehen , die over den droom wilden , op zynen rug door het water plegt te dragen , en , fchoon het zeer diep was , het door waadde. Elk gaf hem voor dezen diend wat Mais of enige vellen. Op deze wys won hy den kod , en fpeelde voor veerman van dezen droom. De grond is hier meed zand , hierendaar meer of min met klei ver¬ mengd. Het zand en de klei zyn beiden van ene bleke fteenkleur. Op \ uiterlyke fchynt de aarde niet zeer vet te zyn. Dit bekragtigen ook de inwoonders. Wanneer een akker drie jaren aan een met het zelve foort van koom bezaid wordt , brengt het niets van belang op , indien het niet wel gemid wordt of een jaar braak leggen blyft. Dog de mid is hier bezwaarlyk te krygen. Om die reden laat men het liever onbe¬ bouwd. In dien tuflehentyd bewad het met allerlei planten en kruiden , en de landman bebouwt een veld dat enigen tyd braak gelegen heeft, of kied van den nog onbebouwd leggenden grond ene nieuwe dreek om te bearbeiden. In beide gevallen kan hy zig enen goeden oogd belo¬ ven. Deze handelvvys daagt hier zeer wel, want de aarde is lugtig, zo dat ze gemakkelyk kan omgeploegd worden , en ieder landman heeft gemeenlyk ene grote ruimte in eigendom. De gewoonte , die men hier heeft, van het vee de winters over in ’t land te laten lopen, maakt dat men niet veel mid winnen kan. Al het vee dat men hier kweekt is oorfpronglyk uit Enropa. De Wil 47 P H r L A D E L F H I A. 1748. Wilden hadden nok enig vee ; en nog geven zy ’er niet om. Ook ver- aardt het vee hier allengskens, en wordt kleiner. De ofïèn, paarden, fchapen en varkens zyn in Engeland groter ; en ’t zyn dezen evenwel die herwaards zyn overgebragt. Het eerde geflagt neemt een weinig af, en het derde of vierde is reeds van die grootte welke hier het vee gemeen- lyk heeft. De lugtsgedeldheid, de grond en het voedzel zullen hier elk het zync te zamen toe doen. Het is ook aanmerkelyk, het geen men eenparig van de Inboorlingen Vroeg- des Lands zegt, namelyk dat zy gemeenlyk eerder tot hunne rype jaren tydig- komen, eerder verftand krygen, dog ook eerder oud worden, dan in dcr Europa. Het is hier niet zeldzaam kleine kinderen te zien , die op de gedane vragen zo levendige en aardige antwoorden weten te geven , dat ö 5 men ’er niet genoeg over kan verwonderd liaan , ja zo als of zy oude menfchen waren. Dog zy komen noit tot de jaren waartoe de Euro¬ peanen wel geraken. En ’er is hier geen voorbeeld dat een inboorling tagtig of negentig jaar bereikt heeft. Dog ik fpreek alleen van zulken die uit Europa oorfpronglyk zyn; want de Wilden , of de eerde in- woonders van het land ,. worden dikwyls zeer oud. Maar dit is tegen¬ woordig onder hen ook zeldzamer dan voor dezen. Men kan het fterk brandewyn drinken, dat zy van de Europeanen geleerd hebben , als ene hoofdoorzak hier van aanmerken. Die in Europa geboren zynde, zig hier nedergezet hebben, bereiken ook gemeenlyk hogere jaren, dan die van Europifche Ouders hier te lande geboren zyn. In den laatften oor¬ log heeft men ook ondervonden, dat de menfchen in Amerika gebo¬ ren zo wel de ongemakken van den oorlog , by belegeringen en lange togten, niet uithouden als die uit Europa komen, maar in menigte iler- ven. Zy kunnen zig aan gene vreemde lugtllreek gewennen. De Vrou¬ wen houden hier ook vroeger op te baren als in Europa , na haar veer- tiglle of vyfenveertiglle jaar zyn zy gemeenlyk niet meer vrugtbaar, en fommigen reeds na haar dertiglle. Ik vernam naar de oorzaak hiervan , dog men wilt ’er de ware niet van aantewyzen. Enigen fchreven dit toe aan den overvloed dien men hier heeft. Anderen aan de onbeftendigheid van het weder, gelovende dat ’er bezwaarlyk een land in de wereld te vinden is daar het weder op denzelven dag zo dikwyls verandert als hier. Op de zwaarile hette volgt fomtyds binnen weinige uren ene gevoelige koude. Ja, het weder verandert den zelven dag dikwyls vier, vyf en zesmalen. Met de bomen is het hier even eens als met de menfchen gelegen. £n ^. De Schepen van Amerikaanfch hout gebouwd zyn niet te ver- bomen, gelyken met die welken in Europa getimmerd worden. Dit er¬ kent men eenparig. Een fchip hier gebouwd deugt niet veel meer zo dra ’t een jaar of twaalf oud is ; en vindt men ’er een ou¬ der dat nog bruikbaar is , zo word het voor een wonder gehouden. Het Hazen. Waarom vele planten hier zo laat bloeijcn. 4s FENSYLVANXE. Het is niet gemakkelyk de reden hiervan uittevinden. Enigen gaven de fchuld hier van aan het hout , anderen aan de manier van bou¬ wen , om dat men zig hier meelt van nieuw gehakt hout bedient , dat nog niet volkomen droog is. Ik denk dat beide deze oorzaken t'za- menlopen , want ik vond eikebomen , die op zyn belt twaalf jaren gehakt waren geweelt , welken met enen harden balt overtrokken wa¬ ren , onder den welken het hout byna verrot en tot een meel ge¬ worden was , zo dat men ’t tuflehen de vingers tot poeder wryven kon. Hoe lang daarentegen duren onze eiken Itammen niet eer zy vermolmen ? Des avonds keerden wy naar Philadelphia terug. Hazen zyn ’er eigenlyk in dit land niet , maar wel een foort van dieren , die tulfchen onze Hazen en de Konynen een middelfoort zyn , en in de kool- en raaplanden ene fchrikkelyke verwoelting aanregten. Velen hebben zig verwonderd , dat de planten , die uit Noord Ame¬ rika naar Europa gevoerd en daar geplant worden , grotendeels zo laat bloeijen , en zelden rype vrugten voortbrengen voor dat de vorlt ze overvalt, daar het uit de Reisbefchry vingen bekend is, dat in Pen¬ fylvanie , en nog meer in New Tork , in Nieuw Engeland en in Kanada , de winters wel zo gellreng als in Zweden , en gellrenger dan in ’t Europifch Engeland zyn. Het wierd my door verfcheiden ver- llandige lieden opgelegd dit te onderzoeken ; maar in plaats van te antwoorden , wil ik hier enige aanmerkingen opgeven, die ik over de lugtllreek en de gewalfen van Noord Amerika gemaakt heb , en het mynen Lezer overlaten zelf daar gevolgen uittetrekken. Het is waar , dat de winter in Penfylvanie , en nog meer in de noordelyker Landfchappeti , al zo gellreng als in Zweden , en by- gevolg veel kouder dan in Engeland en de zuidelyker landen van Eu¬ ropa is. Ik vond dat in Penfylvanie , het welk nog meer dan twin¬ tig graden zuidelyker legt dan verfcheiden landfehappen yan Zweden, de Thermometer van den Heer Celsius des winters tot op 24. gr. onder het punt van vorll viel ; en die winter was , zo als men my verzekerde , niet buitengewoon koud. Dit konde ik daaruit ook op¬ maken , dat de Dellaware , ten tyde ik daar was, niet zo fterk toe¬ vroor dat men ’er te Philadelphia over ryden kon, het welk dik- wyls genoeg gebeurt. Als men nu de breedte van de Rivier over¬ weegt, en dat het gewoonlyk verfchil van eb en vloed daar agt voe¬ ten bedraagt , zal men ligt befefien , dat ’er een gellrenge vorll ver- eifcht moet worden om de Dellaware met zo fterk een ys te be¬ dekken. Dog het is te gelyk waar , dat, zo de winters hier fomtyds hard zyn , zy niet lang duren. Men kan zeggen dat zy in Penfylvanie zelden 49 PHILADELPHIA. 1748. zelden meer dan twee maanden , en fomtyds niet boven ene maand aanhouden ; want het is iets zeer ongewoons als zy drie maanden du¬ ren , en dan wordt het in de Koeranten als iets byzonders aangete¬ kend. Digter by den Pool zyn de winters wat langer , en in de Noordclyklte delen zullen zy onze Zweedfchen in lengte niets toe¬ geven. De waarnemingen aangaande het weder , die ik in myn ver- blyf in Amerika dagelyks voor alle maanden gemaakt heb, en die ik hier agter zal invoegen, zullen hier meer ligts omtrent geven. Des zomers is de hitte hier doorgaans zwaar en aanhoudend. Ik » beken dat ik den Thermometer te fdobo byna zo hoog heb zien ry- zen als in Penfylvanie , dog dit onderfcheid was ’er in , dat, zo de Thermometer van Celsius in Finland in twee of drie jaren milïchien eens tot den 30. gr. boven het vriespunt ryil, dezelve niet alleen in Penfylvanie , maar ook in New lork , te Jlbany , en in een groot deel van Kanada , meelt dagelyks, drie maanden lang, tot dien graad, zo nog niet hoger, ftygt. Te Philadelphia is hy in de zomers, die ik daar heb doorgebragt, twee of driemaal tot 3 6. gr. geltegefi. Men kan dan zeggen dat in Penfylvanie een groot deel van April , Mai , en de volgende maanden tot Oètober toe , aan de maanden van Juni en Juli in Zweden gelyk zyn. Ene zo ilerke en aanhoudende hette moet noodzakelyk grote uitwerkingen voortbrengen. Aan deze door¬ dringende en langdurige warmte moet men het ook toefchryven dat de gemene meloenen,, de watermeloenen , en de pompoenen van ve¬ lerlei foorten op het open veld gezaid worden , en zonder enige be¬ dekking of glazen in Juli volkomen ryp zyn , dat de kerflèn te P bi¬ la de Iph ia den 25. Mai reeds goed zyn, en dat men dikwyls in Pen¬ fylvanie de weit in ’t midden van Juli mait. De gantfche maand van September , en de halve maand van Oc- tober, of wel geheel Oólober, maken in Penfylvanie het aangenaam- 11e jaargetyde uit. De vroegere zomermaanden zyn al te heet. De¬ zen zyn gelyk in warmte aan onzen Juli en half Augultus. Ook Haan in September de rneelle gewaflèn in den bellen bloei , en velen beginnen al diep in die maand eerll te bloeyen. En ik twyflel niet of dit onvergelyke jaargetyde, geholpen door enen helderen hemel en enen matiglyk warmen zonnefchyn, doet hier veel toe. Maar fchoon de gewaflèn zo laat eerll beginnen , krygen zy dog hunne volkomen¬ heid voor dat het grootlle deel van Oéïober verlopen is. Dog waar¬ om ze zo laat in den herfll eerll voortkomen, is iets dat ik niet kan beantwoorden , en vraag veel liever , waarom bloeyen de Centaur ca Jacea , de Gentiana , de Amarella en het Centaureum van Linnteus in Zweden eerll op het laatll van den zomer ? Waarom vertonen G het pensylvanie. 5° het Leverkruid, (*) de violier, (yf) het Daphne Mezereum , en an¬ dere planten zig reeds inde lente in allen haren luider? Het heeft den- Schepper van alle dingen behaagd de zaak dus vaft te (lellen. Wat weder het te P hiladelpbia in die maanden is , kunnen myne waarne- ^ mingen aanwyzen. Ik heb omtrent dezelven alle zorgvuldigheid aange¬ wend , en , zo veel ik kon , vermyd , den Thermometer op zulke plaat- fen te hangen , waar hem de zonnedralen of lynregt of door weerom- kaatfing verwarmen konden. Daar zyn nog in Penfylvanie onder de wilde gewaden enigen , die niet alle jaren hun zaad tot rypheid brengen voor dat de koude invalt- Hiertoe behoren enige foorten van de Gcntiana , v an JJieres en ande¬ ren. Dog de wysheid des Scheppers heeft het een naar het ander ge- fchikt. Byna alle die gewaden welken de eigenfchap hebben van zo laat hunne bloemen voort te brengen zyn overblyvende , (§) of zulken die by gebrek van zaad door uitfpruitfels kunnen voortgeplant worden.. Veelligt kan men egter van deze vertraging in de planten ene natuur- lyke oorzaak opgeven. Voor dat de Europeanen herwaards kwamen werd het Land door wilde volken bewoond , die geen of weinig land bebouwden, dog zig voornamelyk van de jügt en de vidchery geneer¬ den. De bodchen wierden dan niet aangeraakt ; alleen verteerde het vuur, by toeval in de wouden ontdoken, ’er een gedeelte van. Ook vonden de eerde hier aanlandende Europeanen al het land met zware boflchen bedekt. Hieruit volgt, dat, als men de grote bomen, en de gewaden die in of aan ’t water daan, uitzondert,, de overigen meren¬ deels enige duizend jaren lang in de fchaduw , onder of tudchen ’t geboomte hebben moeten groeyen , en dit maakt dat zy natuurlyk tot die behoren welken bofchryke en fchaduwagtige oorden vereifchen. Nu laten de bomen hier in den herfd hunne bladeren in zulk ene me¬ nigte vallen, dat zy den grond onder zig vier of vyf duim dik be¬ dekken. Dit loof blyft tot diep in den volgenden zomer leggen eer het vergaat. Het moet dan de planten , die onder het zelve waden , zeer vertragen. Daarby berooft het ze van die weinige zonnellralen , wel¬ ken ’t geboomte nog doorlaat. Deze omllandigheden t’zamengenomen. maken dat de gewaden veel later bloeyen , dan zy anders doen zou¬ den. En zou men niet zeggen konnen, dat zy op deze wys de heb- belykheid aangenomen hebben van zo laat voort te komen, zo dat zy nu enen langen tyd nodig hebben om zig te gewennen fpoediger te groeyen ? Den, (*) Anemone Hepatica . Linn. Fl. Snee. Cf) Viola martia Linn. Fl. Su. (§) Perennes. PHILADELPHIA. 1748. 5r Den 24. Sept. bragtcn wy door mee planten te verzamelen, en dc zeldzaamften in het Kruidboek te leggen. Den 25.* fchonk my de Heer He(felius een klein Huk ver he end Ver- bout, dat men hier in den grond gevonden had. Het was vier dui- fteend men lang , enen duim breed , en drie lynen dik. Men kon zeer duide- h°ut* lyk zien dat het voorheen hout geweell was, want daar men het glad gemaakt had kon men alle dc langwerpige draden onderkennen , zo dat het fcheen een glad gefheden ftuk eiken hout te wezen. Het was een Huk van enen groteren brok. Men hield het hier voor een ftuk Hi~ kory. Ik kreeg naderhand van anderen meer daar van. De Heer Le- wis Evans verhaalde my , dat men op de grenzen van Virginie in den grond een groot blok van verfteenden Eli kory gevonden had , waaraan men dc fenors nog onderkennen konde , die egter ook Heen gewor¬ den was. De Heer John Bar tram is een Engeljchman die omtrent vier Eng. Dc Heer mylen van Philadelphia op het land woont. Hy is zeer ervaren in J. Bar - de Natuurkunde en de Natuurlyke Hiftorie , en fchynt voor die tram. wetenfehappen regt geboren te zyn. In zyne jeugd heeft hy gene ge¬ legenheid gehad van regelmatig te ftuderen. Maar door zyne vlyt en enen onvermoeiden arbeid is hy, zonder vreemde wegwyzing, zo ver in het Latyn gekomen , dat hy al de boeken in die taal lezen en ver- ftaan kan, zelfs die waarin men veel kruidkundige konftwoorden vindt. Hy heeft gedurende verfcheiden jaren dan naar het ene nu naar het andere geweft van Amerika gereild , alleen met inzigt om allerlei weinig bekende planten te verzamelen. Hy heeft ’er fommigen van in zynen tuin geplant, en vele zaden of friflche wortels naar Enge¬ land gezonden. Men is hem voor de kennis aan verfcheiden’ der zeld¬ zaam ft e gewalfen verpligt , die hy het eerft gevonden heeft. Dog men kan hem van traagheid en nalatigheid befchuldigen , daar hy verzuimd heeft zyne velerhande en aanmerkelyke waarnemingen op ’t papier te brengen. Zyne vrienden te Londen verzogten hem eens hun een kort begrip zyn er reizen toe te zenden, en zy waren, ’t is waar, met een goed oogmerk , dog met geen genoegzame omzigtigheid , zeer haaftig om het afgedwongene handfchrift ter drukpers te bezorgen. Daardoor benadeelden zy den Man merkelyk, want, daar hy niet houdt van het geen hy weet aantetekenen , vond men zyn werk mager in nieuwe ontdekkingen. Dog men zou hem groot ongelyk doen hem hiernaar te beoordelen. Hy heeft in dat werk niet het duizendfte deel van het geen hy weet, vooral aangaande Noord Amerika , gezet. Ik ben hem zeer verpligt ; want hy bezat de pryslyke eigenfehap van het geen hy wift anderen wel te willen mededelen. Ik wilde van hem gewagen, op dat men my niet mogt konnen verwyten , dat ik my zelven had G 2 wi- P E N S Y L V A N I E. ' 5* willen toeeigenen het geen ik van hem geleerd heb , en zy-nen naam verzwygen. Moflc- In de kleiputten, ten noordweften der Stad, waaruit men aarde voor len. de tegelbakkery haalt en die thans vol water Honden , wierden vele Moffelen gevonden. Zy fchenen daar door den vloed , langs een beek¬ je dat in de putten komt , heen gevoerd te zyn , want deze putten zyn maar onlangs gemaakt. Somtyds gaan de arme jongens uit de Stad in het water om de moffelen te zoeken , waar voor zy kopers genoeg vinden, alzo zy voor ene lekkerny gehouden worden. De Cratagus crus galli van Linn.eus is een foort van Hagedoorn, en wordt , aan fommige oorden daar men de regte Hagedoorn niet heeft , voor hagen gebruikt. De beffen zyn rood , en hebben de grootte, den fmaak en de gedaante als onze hagedoornbeflèn. Dog deze boom fchynt niet de belle hagen te geven , want hy was zyn blad al kwyt, fchoon de andere bomen nog allen groen waren. An¬ ders heeft hy ontzaglyk lange doornen , van wel twee of drie duim. Men maakte ’er een gering gebruik van. Iedere bes heeft twee korrels. De Ei- De Heer Bartram verzekerde my dat de /Imcrikaanfche Eiken op ken. ver na zo duurzaam niet zyn als de Europifchen. Om die reden wor¬ den de Schuiten, die langs de Hudfon Rivier de waren van de bo¬ venlanden af voeren, van twederlei hout gemaakt. Voor het deel dat altyd onder het water is neemt men den zwarten Eik ; voor het an¬ dere dat nu onder dan boven ’t water is , en des te meer voor het vergaan bloot Haat , gebruikt men den zogenaamden Roden Ceder , (*) welks hout van byna alle de bomen des lands voor het duurzaamlle gehouden wordt. De kiel maakt men deswegens van zwarten Eik, dewyl dit een tai hout is. Want daar de Hroom zeer vol van Henen is , en de vaartuigen dikwyls Hoten , geeft het eikenhout mede, en bekomt dus zo ligt geen fcheuren. De Ceder zou daartoe niet deu¬ gen , om dat hy te hard is en ligt in Hukken fpringen zou. Ook vergaat het eikenhout zo ligt niet als het altyd onder water blyft. Peren. Men kan hier in den herfH goede Peren kopen ; dog men zeide overal dat die vrugt in dit Land niet wel Hagen wilde. Al wat ik aangaande de Rateljlang by myn verblyf in Amerika, heb opgemerkt , Haat in de V er handelingen van de Koninglyke Zweed* fche Maatfchappy der fPetenfchappen voor de jaren 1752.cn 1753. wevwaards ik den Lezer wyze. Beren worden ’er hoger op in het Land in tamelyke menigte ge¬ vonden , en doen dikwyls fchade. De Heer Rertram verhaalde my , dat, O Jumperns Firginiana Linn. Spec, Pk telflang. Beren. P H I L A D E L P H I A. 1748. 53 dat als een Beer enen Os gevangen heeft, hy hem een gat in de huid byt , en daar zo lang met al zyn kragten inblaaffc , tot dat het beeft geheel opzwelt en fterft , want de lugt zet zig tuffchen het vleefch en ’t vel kragtig uit (*). Een oude Zweed , een man van een en ne¬ gentig jaren , vertelde dat in zyne kindfchheid hier ongemeen veel Be¬ ren geweeft zyn, dog zy deden het vee zelden fchade. Als men ’cr enen gefchoten had leefde men met zyn vleefch als met - dat van een zwyn. Het was zeer goed van fmaak. Aan de Rivier Morris maakt men van het Berevleefch hammen. Tegenwoordig vindt men omftreeks Philadelphia en in geheel Penfylvanie weinig Beren , vermits zy ah* lengskens uitgeroeid zyn. In Pirginie doodt men ze op verfcheide- ncrlei wyzcn; en hun vleefch eten zo wel de Ryken als de Armen, om dat men denkt dat het ruim zo goed is als varkens vleefch. Op vele plaatfen van dat Landfchap, waar men gene varkens houden kan ,, om dat ’er zoo veel Beren zyn , jaagt men op die dieren, om hun vleefch in plaats van varkens vleefch te gebruiken. Men wil dat de Amerikaanfcbe Beren zo boosaardig en gevaarlyk niet zyn als de Eu- ropffchen. Den 26. Sept.. zagen wy het Weegbree (f) in overvloed op de Weer¬ wegen , in de weiden en in de boomgaarden waden. De Heer Bar- bree. tram had deze plant op zyn reizen dikwyls aangetroffen. Egter wift hy niet of zy tot de Amerikaanfche gewaden behoorde, dan of ze uit Eu¬ ropa overgebragt was. Deze twyffeling was daaruit by hem ontdaan, dat de Wilden , die van oudsher grote kennis hadden gehad van de ge¬ waden des lands, beweerden, dat voor de komft der Europeanen deze plant in ’c land niet wies. Zy noemen haar daarom ook den Engelfcb- mans voet ; want daar de Europers heen gingen , zeggen zy , daar wies deze plant in zyne voetftappen. De Ganzevoet met uitgefneden bladeren (§) ftond rykelyk in de tui- Andere nen , dog zy was zeldzaam by de huizen , op de wegen , en koornvel- aj~ den. Dit fchynt te bewyzen, dat zy ook niet oorfpronglyk uit Amerika is, maar met andere zaden uit Europa is overgevoerd. Het zelve denkt men van het Tanacetum vulgare , ’t welk hier en daar aan de hagen, op de wegen , en om de huizen wies. G 3 Het (*j Dit fchynt een vdksfpreukje te zyn. Ook beweren fommige Reizigers dat de Beren niet verfcheurcnde zyn. Dog dit kan men t’zamen overeenbren¬ gen. In Europa heeft men drie foorten van Beren, een daarvan is vericheu- rend, de anderen leven van gras. De grote bruine Beren worden voor vleefch- vretend gehouden , de zwarten niet. Zo ’er nu van beide de foorten in Naord Amerika zvn, kan men ligt de verhalen overeenbrengen., (t) Plantago latifolvi glabra . Linn. Fl. Suec. (§) Cbenopodium album , folio Jinuato. / t 54 PENSYLVANIE. Beddin- van gen aaffk. Zee- fchclpen in de aar¬ de. De Blaii nae Ber¬ gen. Reuze tutten. ■ Het gemene Tzerkruid met blauwe bloemen (*)wierd my door den Heer Bartram getoond, (taande niet ver van zyn huis op ene vlakte by Philadelphia. Dit was de enige plaats waar het in Amerika te vinden is. En dus moet het te gelyk met andere zaden uit Europa zyn over¬ gekomen. De Heer Bartram was voornemens een huis te Philadelphia te doen bouwen. Men was bezig met een kelder te graven. Ik bemerkte daar de volgende beddingen. De bovenfte lugtige aarde was ene tuinaarde, maar enen halven voet dik, en donker bruin.' Daar onder lag ene klei, fterk met een zeker zand vermengd, zo dat het meelt zand was, ter diepte van agt voeten. Dit zag ’er Iteenkleur uit. Daarop volgden klei¬ ne keizellteentjes, zo groot als een vingerlid, vermengd met grof zand. De (tenen beltonden uit een deel donkeren en uit een deel helderen quarts, (f) waren van buiten geheel glad en rond, en lagen een halve el hoog. Eindelyk kwam de met zand vermengde Iteenkleurige klei weer boven. Hoe diep deze reikte, kon men niet bepalen. Zoude ook de Rivier zig voorheen tot hier toe uitgeltrekt en de beddingen gemaakt hebben ? De Heer Bartram had niet alleen oelterfchelpen in menigte op het veld gevonden , maar had ook moflèlfchalen en andere fchelpen , die onge- twyffeld tot de zee behoren , meer dan honderd Eng. mylen ver van de zee af aangetroffen. Zelfs had hy ze op de bergen waargenomen, die de Engelfche planteryen van de woonplaatfen der Wilden afgefcheiden. Dit gebergte, by de Engelfcben de Blauwe Bergen genoemd, is vry hoog en Itrekt zig in ene keten uit van het Noorden naar het Zui¬ den , of van Kanada naar Karolina. Op fommige plaatfen zyn openin- gen, die met voordagt fchynen gemaakt te zyn, om aan de grote Aro¬ men uit de hoger landen enen doortogt te geven. De Heer Bartram verzekerde dat de lugt op deze bergen genoegzaam altyd kouder was dan in de dalen. De Casfia Chamrecrifla wies op de paden door de boflehen, en fom- tyds ook op onbebouwde akkers , vooral als zy met klein hout bezet wa¬ ren. Haar blad gelykt veel naar die van de fenjithsa (#) , en heeft de zelve eigenfehap, van zig op ’t aan roeren t’zamcn te trekken. De Kraijen zyn hier weinig van de Zweedfchen onderfcheiden ; dog haar gefchreuw is zo grof niet , maar wat meer kirrende. De Heer Bartram verhaalde, dat hy, op zyne reizen naar de noor- dc- (*) Verbena communis flore exeoeruleo. (t) Qmrtzum byalmum Linn. Sylh Nat, Quartzum pdlucidum Waller, Min. ($) Mimofa ; Senfitiva* I i \ P H I L A D E L P H I A. 1748, 55 delyke Volkplantingen, by de Rivieren zekere holen in de bergen ont¬ dekt had, welken, volgens zyne befchryving diergelyke Reuzepotten moeten geweeft zyn , gelyk men in Zweden vindt , en ik ’er enigen van in de Verhandelingen der Koninglyke Maatfchappy befchreven heb, (*) Hy had over dit onderwerp enige brieven aan de Koninglyke Maatfchap- py gelchreven. Enigen beweerden dat deze holen door de Wilden ge¬ maakt waren, 0111 in tyd van oorlog hun koorn en andere goederen te bergen. Dog dit gevoelen zogt hy te wederleggen. Volgens hem wa¬ ren zy op deze wys ontdaan. Wanneer zig des winters het ys vaflzet, blyven ’er vele keizelfteentjes inzitten. Als dan in de lente de fneuw fmelt , zo zwelt het water in de Rivieren zo fterk , dat het hoger komt dan de plaatfen daar nu deze gaten gevonden worden. Het ys moet ge- volgelyk ook zo hoog komen ; en dan gebeurt het dikwyls dat enigen der keizelilenen , die in het ys vaftgevroren waren , uit het ys zelve op den berg vallen , en daarna door het water in ene kloof of kleine onge- lykheid van den grond gevoerd worden. Het water drait deze (teentjes vervolgensin die kloven rond, en holt ze dus, allengskens hoe meer, uit. 