Vervolg van Mr Johan Van de Water's groot plakkaatboek s'lands van Utrecht : Van de vroegsten tijd af tot het jaar 1805. Door Mr C.W. Moorrees, en Dr P.J. Vermenlen. 1
1. Boek. п. Тіт. 1, Deer. ag lyka aan de Utrechtsche Burgers door Koning Willem gegeven op den 18 Juny 1252, zegt uit- drukkelyk, dat niemand behalven NB. de Keizer of Koning, wiens plaats tegenwoordig de Staten bekleden, magt zal hebben, om iemand der ge- melde Burgeren of Ingezetenen, in zaken, die het wereldlyk regt alleen betreffen, buiten de muuren der gemelde Stad voor het regt te roepen of te ontbieden, „als zy maar bereidwillig zyn om voor hunnen Heer den Bisschop van Utrecht, of voor eenen Rechter die door denzelven Bisschop voor dien tyd binnen de Stad zal aangesteld zyn, te verschynen, en om aan ieder recht zynen volkom eisch te geven, of ieder recht te doen erlangen.” Maar in een charter van den jaare 1278* vindt men gemeld Seul en Scepenen, Rade en Stat van Utrecht. Deer nu, volgens het gevoelen der meesten, de Gilden niet lang na den jaare 1268 in de Regeering zyn geraakt,* zou men tevens kunnen gissen dat de eigenlyke Raad of Vroedschap eerst sedert dien tyd een vast Colle- gie geworden, en in politiek gezag is toegenomen; terwijl te voren de geheele Stedelyke politie is ge- weest in handen van Schepenen of Schout en Sche- penen, die beide zonder twyfel Bedienden van den Landsheer waren, zo wel hier als in het nabuu- rig Holland en andere plaatzen. Doch hier van zal nader moeten gesproken worden, wanneer Hee- ren Gecomumtteerden hunne gedagten over de on- afhankelykheid der Steden, met opzigt tot de Ma- gistraats bestelling aan UEd. Mog. zullen voordra- gen, alleen hier nog aanmerkende, dat in de oudste tyden Burgemeesters, als jonger in aanstelling en minder in rang en gezag, dok daarom doorgaans na de Schepenen geplaatst wierden. * Het blykt derhalven hier uit, dat de Steden des Gestigts, voor den jaare 1375, verre af geweest zyn van eenige Souverainiteit te pretenderen," maar * Zie het geen deswegens geleerd wordt door den Prres. van Вүхкевановк, Quaest. Jur. Publ. L, П. e 14. Zo vindt men ook, als die van Groningen omtrend den jaare 1110, in vermogen toenemende, goedgevonden hadden die Stad met muuren en graen te bevestigen, dat hun zulks door Bisschop Godebald belet, en teffens bevolen werd om de gemaakte werken te slegten. Z. Insrxoa, Sfaater. D. I Ы. 63 ew de aldaar aangeh. Schryvers. * Miers, Charter. D. I. bl. 83. Gelyk van meer andere politieke schikkingen in later tyd nog verscheiden voorbeelden voorhanden zyn, en in de behandeling der zaken nu en dan zullen voorkomen, * Ву Mieris, р. I. Ы. 398. * Zie van pe Wart, Privil вая Dordr. bl. 422, * Men moet wel in het oog houden, dat wanneer de benaaming van Zandsheer gebezigd word, niet altoos bedoeld wordt de Bisschop, met uitsluiting van den Roomschen Keizer; ook niet den lantstgenoemden met uitsluiting van den Bisschop, maar beide, in zo verre zy beide onder den titel van Heer van den Lande kunnen verstaan worden, de Bisschop als Leen- man en de Keizer als Leenheer. Want het is zeker dat de Bisschop oirspronkelyk al zyn magt en gezag ontleende van den Roomschen Keizer, zo ver de seculaire regten betrof, en dat dus zo wel de Steden als de Bisschop cu de Geestelykheid, dus de drie Staten, afhankelyk waren van den Roomschen Keizer, in alles, wat bun niet expresselyk was toegestaan, waar van zich insgelyks in het vervolg aanmerkelyke voorbeelden zullen opdoen; gelyk er reeds een gezien is rakende het her- stellen van Stads gebroken muuren. * Zie een voorbeeld by Mats, ЈП. D. Ы. 871. * Alhier is het nodig te herinneren, dat mea in de overweging van de oude constitutie dezer Provincie nimmer uit het oog verliezen moet den aart der Leenregeringe, die toen op alle Staaten invloed had en hare ongerymde gevolgen uitstrekte. Vegvoro Ura, Рів. L 94 374 dat dezelve, zoo met opzigt tot de geestelyke als wereldlyke Jurisdictie, en ook met opzigt tot de politieke bestiering, onder het bewind des Lands- heers geweest zyn, terwyl egter de Raad der Slad Utrecht, niet onwaarschynlyk tusschen de jaaren 1268 en 1278 opgerigt, het langsamerhand tot die hoogte van magt en gezag heeft weeten te brengen, dat zy, benevens de toenmalige Steden des Gestigts, Amersfoort en Rhenen, in den jaare 1375 tot het opperbewind van de Provincie mede werd toegelaten. De geschiedenissen en charters van dien tyd kunnen derbalven wel van weinig nut zyn, om de hedendaagsche betrekking tusschen de Leden van dit Gewest te leeren kennen, maar zy leeren daarentegen, dat er toen nog weinig betrekking tusschen de Stad en Steden en de overige Leden was; — dat het er dus verre af is, dat het derde Lid van den tegenwoordigen Staat toen reeds aan- wezig was, en een of meer Steden als integree- rende Leden ter Staats Vergaderinge verschenen. Zy leeren hoe groot het gezag van den Room- sehen Keizer en den Bisschop was, zo met opzigt tot het politiek bestier, als tot de regtsprekende magt in het wereldiyke, daar zelfs het privilegie de non evocando zeer bepaald, ja van geen kragt was, ten zy de Utrechtsche Burgers zig voor den Bisschop en zyne aangestelde regters wilden sis- teeren, en dat dus uit dit en soortgelyke privile- gien in het geheel niet kan worden afgeleid, dat de Burgers en Ingezetenen der Steden voor nie- mand dan voor hunne Stedelyke regtbanken, on- afhankelyk van den Bisschop, konden te regt ge- steld worden. — Zy zyn dus de egte bronnen, waar uit men veele der oudste privilegien en regten , overeenkomstig de omstandigheden van dien tyd, verklaren en bepalen moet, gelyk zulks in het ver- volg nog nader blyken zal. In dit eerste tydperk zyn zekerlyk de regten der Steden, zo wel als die der Ecclesien, Ridderen en Knapen reeds allengskens toegenomen, maar elk, die weet hoe onrustig de toenmalige tyden waren, en in hoe grote engte de Utrechtse Bis- schoppen, door buitenlandsche twisten, dikwyls zig bevonden, zal tevens erkennen hoe moeilyk het is uit gebeurtenissen van dien tyd reglen te deduceren. In den Gildebrief van den 8 Mey 1304 by voorbeeld, maken de Oudermans der gilden alleen de Schepenen permanent; maar in dat zelfde jaar was de Bisschop van Utrecht Ghwy gevangen genomen. Lambrecht VAN DE REGERING EN HET GOUVERNEMENT de Vriese, die toen ter tyd den sterksten aanhang had, had de party van Lichtenberg verdreven, de Vlamingen in de Stad gelaten, en de Regeering naar han zin veranderd. Dit alles egter was van korten duur, want reeds in den jaare 1305 gaf de gemelde Bisschop aan den Raad de magt om Sche- penen te kiezen van jaar tot jaar en maakte in den jaare 1307 de verzoening tusschen de Stad van Utrecht en de verdreven Utrechtsche Burgers, uit- gezonderd de geene, die бу namen toigezet waren om die zelfde misdaad; еп daar onder waren Zem- brecht de Vriese en Herman Teutelart, twee Sche penen, in den jaare 1304 door de Oudermans aangesteld." Fredrik, Bisschop van Utrecht, stond in den jaare 1320 en vervolgens byna geheel on- der het bestier van Graaf Willem van Henegouwen. Deze toch benoemde zekere Raden, by welker advis de Utrechtsche Bisschop beloofde de kerk en het land te zullen bestieren, en zig verbond, om geen oorlog te zullen beginnen dan met overleg van den Grave van Holland en de gemelde Raden. Ja hy nam zelf aan, twee jaaren lang, naar un- ken des Graven te zullen handelen. Deze subordi- natie nu was veroorzaakt door dien de Graaf van Holland hem tegens zyne vyanden zo veel bystand geboden had. De Raad, welke hem toegevoegd werd, bestond uit Canoniken, Ridderen, Knapen en Utrechtsche Burgers. * Uit deze en soortgelyke voorbeelden kan men opmaken hoe weinig men de oirspronkelyke regten, zo van den Bisschop, als van de Steden, uit ge- beurtenissen van dezen tyd kan deduceren, en hoe veel oordeel des onderscheids er nodig is om usurpatiën van regten te schiften, en geene verkeerde besluiten optemaken; gelyk men by voorbeeld ze- kerlyk doen zonde, wanneer men, uit den Gilde- brief van 1304, het regt des Volks, om hunne Schepenen aantestellen, wilde bewyzen. _ Maar met opzigt tot het tweede tydperk, namelyk van 1375 tot 1528, moet men aanmerken dat ook de authentieke stukken van dien tyd met gelyke omzigtigheid moeten gebruikt worden. Stad en Ste- den zyn toen zeker tot hunne grootste hoogte ge- klommen;" maar wie kan ontkennen, dat de mag- teloosheid der Bisschoppen somtyds geen tegenstand toeliet, die zy anders na regten hadden kunnen bieden; als ook aan den anderen kant, dat de magt van sommige Kerkvoogden dikwils op wel- verkregen regten empieteerde, en de Steden bens- deelde, zo dat men, de zaken onpartydig beoor- deelende, zeggen moet: ook toen was het waar Volgens deze Leenregeringe waren er verscheide Resten, die men nu met alle regt tot de jura majestatica brengt, welke door byzondere Leenmannen werden uitgeoefend, als b. e, het regt van oorlog en vrede, zonder dat deze zig daarom de К Souverainiteit sanmatigden. Wanneer men den aart der Leenregeringe, en de ongerymdheden, welke daar uit volgden, uit de geschiedenissen van bet Keizerryk, van Vrankryk en van onze Gewesten heeft nagegaan, moet men verwonderd gun, hoe men hedendangs, by eene veranderde constitutie, en eenen meer consequenten Regeringsvorm, uit zulke particuliere regten, als by voorb. dat van Leenmannen of leenroerige Steden, om onder elkander te oorlogen en vrede te manken, de Souverainiteit kan deduceren; en egter ziet men zulks maar al te veel. Deze aanmerking alleen, in alle deszelfs byzonder. beden ontwikkeld, zou het antwoord zyn op veele bewyzen voor de byzondere onafhanklykheid of Souverainiteit der Steden. 3 Mieurs D. IL bl, 39, 50. 66. 67. * Minn D, IL bl. 241. 255. 269. 270. 280. Mon moet ook niet uit het oog verliezen, dat de onmagt en slapheid van sommige Opperhoofden des Н. Roomschen Ryks, пап de Bisschoppen van Utrecht, zo wel als aan den Grave van Holland gelegenheid gegeven heeft, om hunne magt te vergroten, ten kosten van den oirapronkelyken Landsheer, en dat zelfe de Graven van Holland eindelyk onafhankelyk en erfelyk geworden zyn. By aldien men dit niet opmerkt, zou men dikwijls wannen dat deze of geene Regten door den Bisschop in de oudste tyden niet waren uitgeoefend, en gevolglyk de andere Leden of Stellen ontweldigd waren, wanneer men ze in iere tyden door de Bisschoppen ziet geëxerceerd ; dnar egter de znak geheel anders zou zyn — namelyk dat de Bisschoppen ze van den oirspronkelÿken Landsheer af, en maar zig getrokken hadden. = А =- u en sare w р R 'S LANDS VAN UTRECHT. Zara intra muros peccatur et extra. Met omsig- tigheid derhalven moet men de geschiedenissen en authentieke stukken van dien tyd gebruiken, wanneer men daar uit tot de tegenwoordige Staatsge- steldheid, zo van ons Gewest in het algemeen, als van de byzondere Leden wil besluiten; te meer, daar de voornaame schryvers, welke de geschiede- nissen en authentieke stukken van dien tyd be- schreven en geleverd hebben, namentiyk Matthæus en Burman, met zeer veel behoedzaamheid moeten gebruikt worden door hun, die niet dit of dat byzonder stelzel begunstigen, maar de waare toe- dragt der saaken onpartydig onderzoeken willen. Matthæus, een man van groote belezenheid en naarstigheid, was egter verstoken van dat scherp- zinnig oordeel dat den waaren regtsgeleerden uit- maakt. Zyn yver om authentieke stukken opte- zoeken, uitteschryven en uittegeven, deed hem dikwils losse stukken en brokken vitieus afschry- ven, en zonder order of verband hier en daar in- voegen. Hy onderscheidde geene tyden, geene om- standigheden, maar greep zonder oordeel, zonder smaak, alles aan wat zyn geliefkoosd stelzel maar scheen te begunstigen. — En zelfs dit stelzel was niet altoos het zelfde; dan eens moest de Stad al- leen, dan de Stad Amersfoort mede het derde Lid van Staat zyn. Uit deze veranderlykheid sprooten veele tegenstrydige stellingen en bewyzen voort, en daar het hem aan goede beginzelen der Staat- kundige regtsgeleerdheid en aan klaare еп duide- lyke denkbeelden van de oude eonstitutie dezer Provincie ontbrak, en hy daar en boven niet van partydigheid is vry te spreeken, vindt men dikwijls woordelyke of zakelyke tegenstrydigheden, valsche bewyzen, en nog valscher gevolgtrekkingen, ja zelfs verzwygingen van authentieke stukken, welke zijne geliefkoosde gevoelens zouden hebben ondermynd. Van dit laatste куп door vergelyking van het geene hy te boek heeft gesteld nopens het verschil tus- schen het Hof en de Stad, over de Crimineele Ju- risdictie, met het geen deswegens in de Memorialen van den Hove gevonden wordt, de beslissendste bewyzen voor handen. De Heer Burman, een man van kunde, oordeel, belezenheid en naarstigheid, heeft in zyne Jaar- boeken egter, naar de gedagten van Heeren Ge- committeerden, dit gebrek, dat hy, die zeker met de eminente regten zyner Stad met reden veel op had, egter al te veel uit handelingen der Stad, uit overdragten, morgenspraken, enz. van den Raad en der Gilden zelve, de regten der Stad, en de onafhankelykheid derzelve van den Bisschop, wil afleiden, zonder genoeg te letten ор de waare reg- ten van den Bisschop en de oirspronkelyke con- stitutie, — en gonder genoeg te onderscheiden, handelingen, van wettig bezeten of verkregen pri- vilegien, regten en vryheden. Het is daarom dat men in Staatkundige onder- zoekingen, zig door zulke naamen als Mattheus, Ја zelf als Burman, niel moet laten overhalen, maar met opzigt tot hunne stellingen; de Charters of authentieke stukken zelve inzien; met ouder en egte stukken vergelyken; de voordeelige of nadeelige Omstandigheden van den Bisschop en het Sugt naspeuren ; goede staatkundige beginzels voor oogen hebben. En daar veele van de, op hun gevolgde, 1. Bork. п. Tir. т. Deer. 875 en uit hun geput hebbende schryvers, zulks of niet, of ten minsten niet genoegzaam in acht ge- nomen hebben, kan het met anders zyn of men moet in feilen vallen, die wegens hunne grofheid bykans onverschoonlyk zyn. De voorbeelden zul- len hier na in de ontwikkeling der stedelyke reg- ten van zelf in de hand kômen. Maar by aldien men dit alles behoorlyk in acht neemt, dan kan men zeker uit de authentieke stukken van dezen tyd den verderen aanwas der stedelijke regten, en hunne betrekking tot de Pro- vinciale Regering leeren kennen. Men kan uit vergelyking van de gedragingen der Steden, met opzigt tot den Bisschop, zien hoe verre zy in hunne grootste magt nog altoos van denzelven, als hunnen Landsheer, afhankelyk bleven, en in hoe ver zyn wettig gezag, zo op het politieke als jus- titieele (was het niet door zijn eigen persoon en onmiddelyk, egter door zyne Ambtenaren) invloeide. Ook bemerkt men duidelyk, dat de aanwas der stedelyke magt, іп zo verre dezelve wettig en geen usurpatie was, daar in voornamelyk bestond, dat men de Ambtenaren des Bisschops, door wel- ken һу zyn gezag uitoefende, meer en meer aan zig verbond, op derzelver aanstelling en wyze van bediening invloed kreeg, en dus dezelve eindelyk in dien staat bragt, als of ғу dadelyk stedelyke, en geene bisschoppelyke Ambtenaren waren. Dit laatst aangemerkte moet byzonder onder het oog gehouden worden, om dat deze invloed der Steden, ор de wyze van aanstelling der stedelyke Magistraten, (by voorbeeld Schout en Schepenen) еп op de музе van hun ambt waartenemen, veelen in den waan gebragt heeft als of zulke Ambte- naars hun magt en gezag ontleenden van de ste- delyke Burgerye, of den Raad, daar het egter zeker 18, dat van de oudste tyden af, in alle plaat- zen van het Vaderland, de Schout en Schepenen Ambtenaren van den Landsheer waren, en dat de aanstelling derzelver, in plaatzen daar zy door de Steden geschiedt, zulks alleen door deswe.ens ver- leende privilegiën, veroorzaakt wordt, En zo komen Heeren Gecommitteerden tot de derde epoque van dit Gewest: namelyk van de translatie der temporaliteit door Hendrik van Bei- Aeren aan Keizer Karel den У. en de authentieke stukken en geschiedenissen van dien tyd af tot op de afsweermg van Philips. Met opzigt tot deze doet zig al wederom eene grote zwarigheid op; veele Staatkundigen en His- torie schryvers merken deze geheele translatie der temporaliteit aan als een factum ,'t welk ipso jure nul | is, uit hoofde van de geweldadige middelen, waar- | mede hetzelve begonnen, voortgezet en voltooid is: | Zy trekken daar uit dit gevolg, dat alles wat door Keizer Karel en vervolgens door куп Zoon | Philips, of derzelver Stadhouders, Gouverneurs ens. verrigt is, insgelyks moet gehouden worden voor ‘ipso jure nul, als zynde zo wel onwettig als de ‘grond waarop zulks steunt. Men kan volgens dit gevoelen geene facta, geene wetten van de gemelde ‚Vorsten voor wettig bouden, welke niet stellig ‘overeenkomen met het geen reeds te voren in deze ‚Provincie regtens of constitutioneel was, en daarom geen gebruik maken van alle stakken van dien tyd, | wanneer er iets, 't welk te vooren niet reeds in 376 VAN DE REGERING EN HET GOUVERNEMENT observantie was, moet gededuceerd ofte bewezen worden. Alle nieuwigheden, door Keizer Karel ingevoerd, zyn dan infractiën op stedelyke of pro- vinciale regten, welke na de afzweering van Philips allen ophielden, in zo verre zy door de Staten der Provincie niet zyn gecontinueerd; en dat zelfs met opzigt tot die veranderingen, welke men nader- hand nog heeft behouden, ja dat ook deze slegts in zo verre wettig zyn, als zy overeenkomen met de oirspronkelyke constitutie, en anders, in zo verre zy daar mede strydig zyn, ten allen tyde, op den eisch der belang hebbende, behuoren te worden afgeschaft en geabrogeerd. Heeren Gecommitteerden willen gaarne avouëren dat шеп hier veel van beide kanten kan voort- brengen tot staving van tegenstrydige gevoelens. Aan den eenen kant, dat de verwarring, de nood, waarin zig Hendrik van Beijeren, in de jaaren 1526, 1527 en 1528 bevond, hem besluiten hebben doen neemen, welke hy, zonder deze omstandigheden, nimmer zoude genomen hebben; dat daarenboven de magt van den Keizer te dier tyd zo groot, zyn invloed op de Stad Utrecht en de Provincie zo sterk, en de vrees voor zynen gewapenden arm zo hevig en gegrond was, dat de Geestelykheid, de Rid- derschap en de Steden grotendeels slegts eene ver- tooning maakten van een consent, het welk door hun in ruimer lugt nimmer zoude gegeven zyn. Ja dat het volk, by de overdragt plegtig in de Steden opgeroepen, insgelyks meer door vrees dan door verkiezing besloten heeft tot de aanneming van een Vorst als Keizer Karel was. Men kan verder avanceeren dat de gemelde Vorst veele regten der Steeden besnoeid, de Ridderschap gefnuikt, en de Geestelykheid in toom gehouden heeft — welk alles niet geschieden kon, dan met invoering van veele nieuwigheden en van veele ar- rangementen, welke niet overeen kwamen met de oude constitutie. Maar wanneer men aan den anderen kant nagaat, hoe de authentieke stukken en geschiedenissen van dien tyd leeren, dat Keizer Karel (die met Philips niet moet gelyk gesteld worden) schoon, naar den niet ongewoonen aart der Vorsten, aanhoudend op vermeerdering van gezag en invloed doeleude, eg- ter veele nuttige inrigtingen heeft gemaakt en wyze wetten verordent; — dat hy de constitutie de- zer Provincie, die een onpartydige niet kan ont- kennen voor de translatie zeer wankelend geweest ` te zyn, op een vaster en geregelder voet gebragt hebbe; — en dat het oprigten van een Hof van Justitie, dat is van een Judex Ordinarius Superior, zelfs niet anders dan ten voordeele der ingezete- | pen en cen onpartydige administratie der Justitie heeft medegewerkt; — dat hy door twisten te dem- | pen, geschillen te beslissen, opstanden voor te komen en dergelyke, de byzondere Leden van dit | Gewest nauwer verbonden en tot één vereenigd heeft, in welken opzigte men hem den naam van | een wys en staatkundig Vorst, die het belang der | onderzaten ter harte nam, niet kan weigeren, zo | En wat de translatie der temporaliteit in het byzonder betreft, — de veelvuldige onderhandelin- gen over dezelve, de plegtige Eeden, de wettigheid der instrumenten, zoo van de renuntiatie en overgif- te, als van de acceptatie, de oproeping van de ge- meente en de daarop gevolgde erkentenis, wet agtervolgende daden; de inhuldiging vervolgeus van Philips en wat daartoe behoort — alle deze omstandigheden doen Heeren Gecommitteerden sar- zelen, om met Mattheus en die hem volgen, deze geheele translatie der temporaliteit voor ipso jure nul te verklaren, en alles, wat uit hoofde van dezelve door Keizer Karel, zynen Opvolger, of hunne Stad- houders en Gemagtigden geschied is, als gevolgen van eene onwetttige oorzaak aftekeuren — ofschoon zy gaarne erkennen willen, dat Keizer Karel, in zo ver hy den Bisschop opvolgde, alleen zo veel regt ontfing, als de Bisschop bezat, en men daar- om alles wat daar direct mede strydig was, als onwettige nieuwigheden en infractien van Provin- ciale of Stedelyke privilegiën beschouwen kan, by aldien hy tot dezelve, als Leenheer, niet geregtigd was. Te meer zyn Heeren Gecommitteerden in deze aarzeling gesterkt, om dat dezelve niet weeten, dat iemand der gelyktydige schryvers melding maken van deze nulliteit, ofschoon zy wel avouéren, dat binnenlandsche twisten en dissensien, de verwarde omstandigheden van dien tyd, de oorlog tusschen Karel den V“ en den Hertog van Gelder, de о magt van den Utrechtschen Bisschop, en dus een zekere samenloop van noodlottige omstandigheden ' aanleiding gaven tot deze translatie, ja zelfs dezelve eenigermate noodzakelyk maakten, wilde men het geheele Stigt niet ten prooie overlaten van magtige Vyanden, of hetælve onder de magt van een ver- winnend leger doen bukken. | Zo dat men in dit geval uit twee kwaden wel het minste koos, maar egter zodanig handelde, dat men deze geheele translatie met geen schyn van regt, als ipso jure nul, konde doen voorkomen. Gelyk Heeren Gecommitteerden zig niet kunnen te binnen brengen dat men, by het opvatten der wapenen tegens den Koning van Spanje, by het aangaan der nadere Unie, of by de ufsweering van Philips, zig eenigzints bediend heeft van dit argu ment, ten einde de opvatting der wapenen, in de gemelde afzweering, te billyken; maar dat men alleen. de schending der bezwooren privilegien, en dus de klaarblykelyke infractien op de burgerlyke vryheid van Burgers en Ingezetenen, en de wan- | hoop van herstelling in dit opzigt, tot het dugtig fundament van deze handelingen aanvoerde. ` Had men in dien tyd begrepen dat de translatie nul was, dan had men zulks alleen behoeven te declareeren, en voor ‘toverige zich niet te stooren aan andere Provincien, welke dit regt niet heb- | bende, zich op andere fundamenten moesten los- rukken van onder het juk des onverbeterlykes Dwingelands. Maar daarenboven hadden de Roomsche Keizers, min als men hem van trotsheid, heerschzugt en veinzery kan vrypleiten. | gelyk hier voren reeds is aangemerkt, eene zekere 'leenbetrekking op het Stigt, zynde de Bisschop- ` Men leze slegts het geen Waarvaan, Vaderl. Hist. D. TV, bl. 473—495 heeft aangetekend, en zie Нотхск va Par +espercur, Anal. Belg. Tom. ill. Р. l. р, 110. Lermnirz, Mantisa Cod. Juris Gentium Diplom. Р. 11. р. 311 sq = тт wi = ` sen raare TERERAA 'SLANDS VAN UTRECHT. і. Вовк. u. Тіт. 1. Deen. 377 pen, van ouds af, alles aan hun verpligt, en de | regten dezer laatsten, gedaan en gearrangeerd is, Stad, zoowel als het geheele Sticht, onder hun | blyft in zo verre dugtig en van gebruik, dat men daar feudaal bestier of dominium directum. Zo dat,|uit de regten van den tegenwoordigen Souverain, zelfs uit dien hoofde, de translatie der temporali- | welke zonder tegenspraak de Bisschoppelyke reg- teit eenigzins gelyk gesteld kan worden met het | ten in haren boezem bezit, kan opmaken, al ver- geval, dat de feudatarius zyn feudum wederom in | seert men zelfs in die opinie dat de Keizer en den schoot van den Leenheer overgeeft. Het geen | Philips, personaliter, uit hoofde van de onwettig- niet strydig is met de jura feudalia, mids het ge- | heid der translatie, daartoe ongeregtigd waren. — schiede met consent van hun die er belang in heb- ` Men beschouwt ze zo doende slechts als historische ben, gelyk in dit geval geschied is; daar de Bis- | stukken, welke de existentie of de exercitie van schop wel beloofd had geen kerken goederen bui- | deze of geene jura aantonen, ten consent der Capittulen te zullen vervreemden, | Maar ook dit zelfde heeft plaats omtrend zulke maar zulks ook niet gedaan heeft in cas subject, | regten, welke de Bisschoppen, het zy uit onver- dewyl de Capittelen expresselyk daar in hadden | mogen, het zy uit andere ongenoegzame en weder- geconsenteerd. Ja ofschoon de Bisschop en de | regtelyke oorzaken, hadden verzuimd te ехегоегеп, toenmalige Staten naderhand over dezen hunnen | maar welke de Keizer en zyn Zoon, wien het stap berouw hadden, kan dit, naar het inzien van | aan dat vermogen niet ontbrak, by vernieuwing Heeren Gecommitteerden, zo min de translatie ipso | konden doen gelden. jure nul maken als het berouw van Karel den У. | Men zoude tog al zeer partydig en historisch over zyn overdragt aan Philips, en het verdriet | onkundig moeten zyn, om vast te houden dat in van Christina, na het verlaten van den Zweedschen | de laatste Bisschoppelyke eeuwen, de Bisschop- troon, hunne voorige handelingen konden onwettig | pen wel op de regten en privilegiën der Eccle- maken. sien, Ridderen en Steden infractien gedaan — maar Dan Heeren Gecommitteerden zullen deze epi- | egter geene der laatste ор de regten der Bis- neuse questie niet verder ontwikkelen, maar alleen | schoppen immer geïmpieteerd hadden. Dit zoude nog aanmerken, dat veele Wetten en Staatkundige | stryden tegen den aart van het menschdom, de inrigtingen van Keizer Karel en zyn zoon Philips | geschiedenissen van alle burgermaatschappyen en als nog in observantie zyn, het zy dan door stil- | van onze gewesten in het byzonder. De zaak is zwygende goedkeuring bekrachtigd, hetzij dan door | eenvoudig deze. Dan hebben de Bisschoppen eens gerenoveerde of geamplieerde, ja zelfs gerefor- | geinfringeerd op de regten hunner Steden en der meerde resolutien, ordonnantien of placaaten in|Staaten, dan hebben deze laatstgemelde zig weer train gehouden, en waar uit men kan oordeelen | cens van de benaauwde omstandigheden hunner dat de Souverain dezer Provincie, ook na de af- | Landsheeren bediend, om het een of ander na zig zweering van den dwingeland, in die ópinie ge-|te nemen. En die hier in niet zeer omzigtig te verseerd heeft dat sommige verrigtingen hunner | werk gaat, zal zeer dikwijls een geheel valsch licht twee laatste Heeren, tot voordeel van hunne Pro- | verspreiden over facta en gebeurtenissen, ja het vincie, en de byzondere Leden van dien, door | staatkundig oogpunt, waar uit dezelve moeten be- wyze staatkunde, waar aan het zeker Keizer Ка- | schouwd worden, geheel verdonkeren. rel niet ontbrak, waren uitgedagt en ingevoerd ge- | Heeren Gecommitteerden hebben deze aanmer- worden. king gemaakt om daar uit te deduceeren dat deze Om derhalven aan den eenen kant zig buiten | of geene facta, exercitien van jura etc, van den tyd het netelig geschil over de wettigheid of onwettig- | der twee laatste Landsheeren, dikwijls van veel heid van de translatie der temporaliteit te houden, | nut konnen zyn in de bepaling van de magt van en tevens te bepalen welk een staatkundig ge- | den tegenwoordigen Souverain, wanneer zy nament- bruik men van de geschiedenissen en authentieke | lyk van dien aart zyn, dat zy oorspronkelyk tot stukken van den tyd van Keizer Karel en zyn | de Bisschoppelyke magt behoord hebbende, en een Zoon Philips maken kan en mag, tot opheldering | geruimen tyd door onvermogen niet geëxcerceerd, en betoog van de staatkundige constitutie van deze | of door contrarie facta geinfringeerd zynde, egter Provincie, meenen Heeren Gecommitteerden de | naderhand onder Keizer Karel, of zyn Zoon Phi- volgende principes te mogen aannemen. ‚lips, op nieuw te voorschyn zyn gekomen, Alles, wat door Keizer Karel en zyn Zoon, als, Vervolgens zyn de geschiedenissen en authentie- Successeurs van de Bisschoppen, overeenkomstig de | ke stukken van dien tyd ook van gebruik, met ` Het geheele geschil is historisch, of liever, rust op historische gronden. Daar nu alle de partyen, tot het Volk incluis, hebben geconsenteerd, is de vraag deze: Hebben er toen ter tyd zulke omstandigheden plaats gehad, waar daor men bewyzen kan, dat het gedragen consent waarlyk, sensu juridico, vi coactus geweest is? — Of, zyn de omstandigheden zo geweest, dat, ofschoon men liever onder de bisschoppelyke Regeering zoude gebleven zyn, men egter tot behoudenis der Provincie uit nood (die nog geen dwang is) even gelyk veele Leenen ontstaan zyn, en wettig gehouden moeten worden, daar toe gekomen is, om orywillig, gelyk een schuldenaar zynen boedel aan гупе sehuldeischers overgeeft, en wettigiyk deze translatie te doen? Er zyn veele redenen ‘om te deuken, dat dit laatste het geval is en Маеце heeft by zyne argumenten meer gezegd dan bewezen, — Zegt zelfs Hortensius, Rerum Ultraj. р. Vegvore Отв, Рів, 1, 95 378 VAN DE REGERING EN HET GOUVERNEMENT opzigt tot zulke inrigtingen, welke naderhand,, Het is zo, men spreekt van onvervreemdbare het zy onder de stilzwygende goedkeuringe van regten, van privilegiën welke de Souverain zelve den Souverain zyn in train gebleven, of nader be- | niet kan ontneemen. Maar het is ook waar dat paald, gelyk by voorbeeld de instelling van het Hof Provinciaal, deszelfs gezag en jurisdictie, de oproeping der Steden ter Staatsvergadering, en soortgelyke. Hoe zou, by voorbeeld, de Stad Montfoort, welke vóór de regering van Keizer Karel nimmer ter dagvaart beschreven is, bewyzen dat zy regt heeft om ter vergadering der Edele Mogende Heeren Staten dezer Provincie te verschynen, by aldien zy niet kon aantoonen dat Keizer Karel haar ter geroepen had, om welke redenen zulks dan ook geschied zy, en dat de Souverain dezer Provincie daarmede, na de afzwering van Philips, had gecontinueerd, en zelfs, na den aankoop van het Burggraafschap, had blyven continuéren. En zoo komen Heeren Gecommitteerden aan het laatste tydperk der geschiedenis van dit gewest, vamelyk de vrye Staatsregering, van den tyd der Unie of der afzwering van Philips af tot op dezen tegenwoordigen tyd. De authentieke stukken van dien tyd leveren de grondigste en volledigste bewyzen op voor den aart der Provinciale constitutie en de regten van derzelver byzondere Leden. Ja zv zyn boven alle uitzondering, wanneer men dezelve uit de oude Bisschoppelyke regten, of het regt van den Room- schen Keizer, als Leenheer, in het regte daglicht beschouwd, nader kan bevestigen. Men zal Heeren Gecommitteerden derhalven van geene overyling kunnen beschuldigen, wanneer zy, met opzigt tot de gemelde stukken, deze beginselen vaststellen : 1) Alle verordeningen, resolutiën, placaaten, or- donnantien of welken naam ту ook mogen dragen, welke Staatswyze, zonder restrictiën, gemaakt zvn, zo met opzigt tot de Regeringsform dezer Provin- cie in het algemeen, als nopens de uitoefening van deze en geene regten in het bvzonder, zyn boven alle tegenspraak zuivere onvervalschte bronnen van het hedendaagsch Staatkundig regt. 2) Ву aldien zekere priviiegiën, costumen, usan- tien van de vorige perioden tegen deze verorde- ningen stryden, kan men niet anders oordeelen, of dezelve zyn, door de later gemaakte verorde- ningen, ten beste van het Provinciale en algemeene welzyn, stilzwygend afgeschaft, en men heeft wet- tiglvk volgens de bekende regtsdoctrine, wnicuique licet, favori, pro зе introdwclo, renuntiare, aan de- zelve gerenuntieerd. + Tot de Burgerlyke Vryheid behoort: dat er in zulk een geval moet onderzogt worden, of de Souverain dit gedaan heeft mef consent, het zy expresse het zy facile, van den bezitter, dan miel — en dat in het eerste geval de Souverain niets ontneemt, maar door vrywillige overgave van den eigenaar in het bezit daar van gesteld wordt. En wat de onvervreemdbare regten aangaat, deze zyn aan Heeren Gecommitteerden, buiten de bur- gerlyke en Godsdienstige vryheid `. onbekend. En de afstand van al zodanige regten, als niet tot die tweevoudige vryheid behooren, is niet alleen geoor- loofd, maar zonder dezelve is geen burgerlyke maatschappy imaginabel; gelyk ieder, die eenig denkbeeld heeft van den aart eener burgerlyke maatschappye, zonder tegenspraak erkennen moet. 3) Alle gevolgen, welke, overeenkomstig de analogie van het algemeene Staatsregt, of het by- zonder Staatsregt en de constitutie dezer Provincie, natuurlyk vloeijen uit de gemelde resolutien, ver- ordeningen, enz. kunnen insgelyks voor bewyzen gelden in een algemeen samenstelzel van het Staats- regt dezer Provincie — ten zy er blyken zyn, dat de interpretatio restrictiva plaats hebben moet. Tot dus verre hebben Heeren Gecomtmtteerden zig bezig gehouden met de voorbereidselen van hun onderzoek — voorbereidselen egter, welke UEdele Magende noch nutteloos noch overbodig zullen voorkomen, aangezien men, zonder dezelve, in het behandelen van de regten der Souveraine vergade- ring deser Provincie, als ook van de byzondere Leden en Steden, dikwyls in het wild schermt, of ten minsten zonder vaste beginselen voortwerkt, en daar door somtyds in tegenstrydigheden verval- len moet. Maar, om in het onderzoek zelve eene geregelde order te houden, zullen Heeren Gecommitteerden de volgende stukken behandelen en onderzoeken. Voor eerst. Of de Steden dezer Provincie, schoon in het bezit en de exercitie van sommige jura ma- jestatica, ofte regalia majora, dezelve proprio no- mine, en daarom independenter, dan wel nomine Principis exerceeren. ‹ Ten tweeden. In hoe verre de Souverain dezer Provincie, zo met opzigt tot de Politie als met opzigt tot de Justitie, door alle tyden, zederd de afzweering van Philips, in veele stukken, zyn ge zag geoefend heeft, zonder daar door de stedelyke regten en vryheden te benadeelen. 9 Ten derden. Op welk eene wyze, men hier wit 1. Volgens vastgestelde Wetten en niet eigendunkelyk te worden geregeerd. 2, De geruste bezitting van byzondere regten, goederen en cer, zonder daar in, door wie het ook zv, ongestraft te worden gestoord, 3, Door geenen anderen, dan spe wettigen dagelykschen Regter, het zy dan superior of inferior, te kunnen worden geöordeeld, zonder daar van door jemand, buiten zyne toestemming, te kunnen worden afgetrokken. En tot de Godsdienstige behoort: God te mogen dienen volgens zyn geweten, zonder wegens тупе gevoelens nan jemand rekenschap verschuldigd te zyn, ofschoon men in de vertoning van deze gevoelens, en den uitwendigen Godadienstvorm, #49 zekere Welten of bepalingen onderhevig zy. Deze Regten zyn onvervreemdbaar, en alle renuntiatiën, privatiën, hindernissen enz. daar tegens aanloopende, zyn 4° jure nul, als die Vryheid strydende welke tot den вагі van een redelyk wezen volstrekt behoort, en moeten gesupponeerd pi geëxtorgueerd te zyn. Maar met opzigt tot alle andere kan en mag men van dezelve renuntieeren; en het oogmerk van alle Burgermantschappyen geheel omverwerpende, en zo veel het Godsdienstige aangaat, teges worden altyd doge renuntistie komt by de verandering der omstandigheden, waar in zich alle burgerlyke Maatschappyen van tyd tot tyd bevinden, gedeurig te pas. Ja zonder dezelve kan ееп burgerlyke Mantschappy niet bestaan, 'SLANDS VAN UTRECHT. kan en moet opmaken, in welken opzigte, de Ste- den dezer Provincie afhankelyk en niet afhanke- Iyk zyn van de Edele Mogende Heeren Staten dezer Provincie. EERSTE HOOFTDEEL. Over de Jura Majeslatis door de Steden geëzerceerd wordende. Heeren Gecommitteerden achten het niet nodig een detail te geven van de Jura Majestafica ofte Regalia Majora, — maar zullen aanstonds over-, om te onderzoeken, of, en in hoe verre de byzondere Steden deser Provincie, deze en geene Jura Majestatica proprio nomine, en qua Summi Imperantes exerceeren, Daartoe zullen dezelve alhier hunnen aandagt vestigen op 1. De Magistraatsbestelling. 2. De Administratie der Justitie. Als de twee voornaamste pointen waar op het ten dezen voornamelyk aan zal komen, terwyl ook eenige andere pointen door Heeren Gecommitteer- den, in het volgende Hoofddeel, zo veel het nodig is zullen worden aangeroerd. L De MAGISTRAATSBESTELLING. Reeds by de satisfactie tusschen deze Provincie en Willem den I. wordt Staatsgewyze bepaald, op welke wyze de Magistraatsbestellinge, door zyne Excellentie, als Stadhouder, in Stud en Steden ge- schieden zoude, zonder dat daar by eenige mel- dinge gemaakt wordt van het regt eener onafhan- kelyke, vrye of Souveraine Magistraatsbestellinge ; waaromme men niet anders besluiten kan, dan dat men toen ter tyd, de source van deze magt niet als louter stedelyk, maar wel degelyk als Provin- ciaal beschouwde ' Waarom men ook reeds in de beschryvinge jegens Donderdag den 11. October 1582 leest: „Op ‘taangeven van Joncker Niclaes van Zuylen, Schout der Stad Utrecht — hebben т, Вовк. п. Tir. т. Deer. 379 veel het Landt ende oock deze Stadt aan een vreed- sinnige magt geleghen is. Ende mede dat zyn Excell. daarop hooren wil die van oudts daarop gehoordt zyn geweest, op dat er pacifique borgers in de voorsz. Magistraet gekosen mogen worden; hebben voorts geordonneert dat men den brief aan den Thesaurier Heermale met dobbelt van denzel- ven overzenden zall, ten eynde hy die zyn Excell. behandighe. Hebben den anderen opten eedt van nyet te reveleeren vermaendt, dat zy deze resolu- tie, dewyle daar aan soo veel dependeert, secreet sullen houden.” Maar nog daar en boven, alle de regten, welken de Stadhouders ехегсеегеп , exerceeren zy uit naam van den Souverain, van wien zy gecommitteerd zyn en geenzints van de byzondere Leden en Ste- den eener Provincie. — Alle magt derhalven welke hun met opzigt tot de Magistraatsbestellinge toe- komt, hebben zy van den Souverain en geenzints van de Steden in 'tbyzonder, ten blyke dat het regt van de Magistraatbestellinge oirspronkelyk by den Souverain berust, en uit zyn naam door de Steden, zo ver hun zulks vry staat, wordt geëxer- ceerd. Van hier dat de Staten van Holland in den jaare 1650 besloten dat alle Steden en Plaatsen, het voorregt hebbende om haar eigen Wethouder- schap te bestellen, zig van dit voorregt voortaan zouden mogen bedienen, en het zelve onverbrekelyk behouden. Dat de stemmende Steden in het byzonder, zulk een voorregt niet hebbende, hare Wethouderschap zouden mogen bestellen op zulk eene wyze, als zy, ten meesten dienste van de Steden, zouden bevin- den te behoren, zullende het haar vrystaan daartoe byzonder octrooy te verzoeken aan de Vergadering der Staten’, En wanneer men deze octrooyen met aandagt inziet*, dan zal men bemerken, dat men de eigen Magistraatsbestellinge nimmer conside- reerde als een jus proprium, independens a summo Principe, maar veel meer het contrarie, en dat daarom de President van BYNKERSHOEK te regt schryft: „Omnes Magistratus et Judices hodie sunt quasi mandatarii jurisdictionis, ipse Princeps, vel qui ejus vice fungitur, quasi mandans.” * de Staten geresolveerd dat men zyn Excell. aan-| Met opzigt tot de Steden dezer Provincie moet gaande de veranderinge van den Марізігаеі dezer | men de authentieke stukken inzien. Stad adverteren zal, ende daar by verthonen hoe! By Resolutie van Heeren Gedeputeerden, in dato * Z het УП. Art, van de gemelde Satisfactie, by vax ne Waren, D L bl. 48, waarby gezegd wordt dat zyn Excellentie als Stadhouder de vernieuwinge van de Magistraat doen zal; dua uit naam van den Souverain, wiens Stadhouder zyn Excel- lentie was, zoo als de Magistrant der Stad Utrecht dit zelf in den jaare 1588 by hunne deductie erkende. Z, Вов, XXIV. В. Ы. 164 Hier om begreep de Raad der Stad Utrecht, den 7 Maart 1580, op het verzoek der Burgeren, Art, IX. ten einde alle Hopluyden en Bevelhebberen uit den Road ontslagen zouden worden, daf de Raad geen macht had hier in veron- dering ie maken, maar dat dit zyn Kreellentie toekwam. Z. Bon, В. XIV. Ы. 172. En in den jaure 1593 verzochten de Burger Hopluyden en Gecommitteerden uit de agt Vaandelen, op naam der Burgery, dat zy als Gemeensmannen zouden worden geconsidercerd en mede delibereren over zaken van gewicht, als oorloge enz, De Hopluyden verzochten dat dit verzoek den Staten mogte worden overgeleverd, Z. Вов, ХҮШ. В. Ы. 379 en volg. De Magistraat antwoordde hier op „dat het in bun macht niet was de Burger Hopluyden of Geeommitteerden zodanig te nuthoriseren, maar dat dit hun zeer kwalyk by зуп Excellentie als Gouverneur zoude worden afgenomen.” 7. Вов ter aangeh. plaatze bl, 381, En de Staten zeggen op dat verzoek „dat de Hand der Stad, uit de gemeente genomen, de Burgery in Теше representoeren, en zelf Tribuni plebis zyn, en boe wel't de Staten niet roert met wie de Magistrant en Hand der Stad Utrecht haer zaken tracteeren of Commugicceren, zy niet verstaan dat daar in eenige nieuwigheid behoort gepleegd te worden, zonder believe ep con- Bent van de Hoge Overheid en Staten van den Lande, enz” Boz ald. bl, 383; terwyl Burger Hopluyden en Gecommit- rapte па ontvang van eene Missive van deu Stadhonder, van hunne pretensien stilzwygend afgezien hebben, Z. Bor ald. . еп 392, * Wacesaau, Vaderl. Hist. D. ХИ, Ul. 134 en volg. * Groot Раса, D, IV. bL 394 en verv, * Quest, Jur. Publ, р. 209, 278. 380 VAN DE REGERING EN HET GOUVERNEMENT 8 January 1585," wordt gezegd: „Alzo de Staten | Utrecht zal zyne Excell. de Magistraat stellen met van den Lande van Utrecht 't anderen tyden, en | advys en believen van de Staten, navolgende haare uamentlijk in den jaare van 1582 geordonneert | oude rechten en gewoonten.” hebben, dat de Stad en Steden de forme van haat. Еп dit alles niet tegenstaande de zogenaamde lieder Magistraat еп Regeering, zulks zy die van ` conventie van den jaare 1587,* tusschen de Rid- ouds gehad hebben of nog hebben, by geschrifte derschap en die van de Stad Utrecht aangegaan, zouden stellen, om zyn Excellentie hoogloffelyker | volgens welke de Geëligeerden en Ridderschap- memorie overgeleverd te worden, zulks die van pen zig niet bemoeijen zouden, met het stellen de Stad Utrecht gedaan hebben, ende dat dit con- ` van de Magistraten in de Stad en Steden des Ge- cept genoegzaam verandert is op dezelve voet," stigts; een stuk, waar mede men vermeent te be- soo is 't, dat de Gedeputeerden van dezelve Staten wyzen dat de Magistraatsbestelling onaf hankelyk van Utrecht deze voorschreve ordonnantie, voor zo berust by de Steden. Doch welk accoord of con- veel in hun is, geapprobeerd hebben en approbee- | tract, in zyn verband, oogmerk, en overeenkomstig ren by дегеп." ' de hevige geschillen van dien tijd, (zo als dezelve In de pointen en artikelen, waar op Maurits in door den naauwkeurigen Вок beschreven zyn) be- den jaare 1590 tot Stadhouder is aangenomen,’ schouwd, niet bedoelt dat de Souverain dezer Pro- leest men daar van art. 24 en 25. het volgende: "` vincie, en dus de drie Leden gezamentlyk, zich „Soo veel de Magistraten van de Stad en Steden niet zouden mogen bemoeien met de Magistraats- aangaat, sal zyne Excellentie die binnen der Stadt | bestellinge, maar alleen dat de twee Voorstemmende Utrecht stellen by advys en believen van de Staten, Leden, die niet Staatsgewyze, maar afsonderlyk met of die geene van hunlieden, die binnen de Stad, de Steden hier contracteerden, zich niet zouden tegenwoordig wezen zullen, of den geenen, die mogen bemoeien met Ae? stellen van de Magistra- dezelve Staten gelieven zullen daartoe te deputeeren, ten in de Steden, zoo als ook de woorden duidelyk en dit uit de andere Magistraat en nog andere zeggen. * Bedoelende eene Ordonnantie op de Magistraatsbestellinge, ald. bl. 94 ingelast, * Kortelyk was het met de zaak dus gelegen. Na dode van Prins Willem den I. hadden de Staten, den 11, September 1584, tot Stadhouder aangesteld Joost de Zoete, Heere van Villers, en denzelven by Instructie, Art. XL gelast, niet alleen toe te sien dat de Magistraten der Stad en Steden in alles haare officien waarnemen, maar ook Art. XIX, zo veel de Magistrnatsbestelling aangant, goedgevonden dat die geschieden zoude by advis van de Staten, in voegen die by den last- sten Gouverneur gedaan was, en dat by provisie, tot dat daarop, met advise van zyn Gestrenge, een andere voet besloten zal zvn. Zie Dir, Placaatboek, D. I bl, 159. Hier op was, in November deszelven jaars 1584, volgens zeker Reglement, door den Rand der Stad Utrecht en Joost de Zoete een Erfrand opgericht, dan dit is door de Magistrant der Stad Utrecht niet geschied, als met advise en op believe van den Gouverneur der Stad, Steden en Landen van Utrecht, representerende in die qualiteit de Hoge Overheid. Utr, Placsatb, D. Ш, bl, 94. Edoch dit Reglement schynt, buiten de eerste aanstelling op den 18. November 1584, nimmer geöbserveerd, want men vindt dat reeds met den 1. October 1585 een grootendeels ondere Road is aangesteld, als die in November 1584 permanent gemaakt was, Utr. Placaatb. D. IT. Ы. 176. En het В waarschynlyk dat ter take van schielyk opgekomen onéenigheden over dit Reglement, mede verborznakt is dat de Staten hetzelve niet nader bevestigd hebben, welk gebrek de Raad der Stad Utrecht in 1588 als zeer wezentlyk zelf heeft ор geven. Zie Boz, В, XXIV. bl. 165. * By vax ре Warteg, Рїасааф, D. Т. bl. 164, 165. * Vas pr Waren, Placaatd. D Т. Ы, 189, a Placaat. D. Ш. bl, 97. ` Heeren Gecommitteerden achten het nogthans niet ongepast kortelyk de gebeurtenissen van dien tyd samentetrekken, waar uit dan ook tevens blyken zal hoe en op wat туге dit accoord is aangegaan. De Stad had veele nanzienlyke, 29 Edelen als Burgers, doen bannen, en vervolgde dezelve op allerlei wyze, De Advocaat van den Lande, Floris Thin, moest bet Land ruimen. De Hoofd-Officier der Stad, een beschreven Ridder, was insgelyka verdreven en het eerste Lid gee” seerd. De Graaf van Nieuwenaar verliet, by de herstelling van 't zelve, ten believe van de Stad verscheide brave De Burgemeester Prouninck, genaamd van Deventer, bedreigde die van de Ridderschap op de Vergadering, dat het koppen goude kosten indien zy bet eerste Lid bleven voorstaan. Zie Вов, B. XXV. bl. 361. Еп "б was in dezen tyd dat deer 'S LANDS VAN UTRECHT. Maar het ontbreekt verder aan geene bewyzen waar uit men schynt te moeten besluiten, dat in de Steden dezer Provincie het regt der Magistraats- 1. Bork. n. Trr. 1. Deer. 381 alleenlyk dat in plaats van den naam van гуле Keizerlyke Majesteit, nu gelezen wordt, de Edele Mogende Heeren Staten e Lands van Utrecht; zwee- bestellinge oirspronkelijk uit den boezem van den | rende dus Raden en Burgemeesters in dezelve Stad, Souverain voortkomt, en dus ejus nomine door de Steden geëxerceerd wordt. De formulieren van Eeden bewyzen zulks ten klaarsten. Een nieuw verkooren of aangestelden Raad van Amersfoort moest sweeren: „Dat hy, als Raad der Stad van Amersfoort, der Edele Mogende Heeren Staaten van den Lande van Utrecht Recht, Hoog- heid ende Heerlykheid bewaren zal, in alle saaken, Haar Edele Mogende ende profyt der Stad Amers- foort ende die burgers ende inwoonders van dien aangaande, trouwelyk raaden en vorderen zal na zijner beste weten.” En een Burgemeester derzelve Stad zweert: „dat hy der Edele Mogende Heeren Staten "e Lands van Utrecht Recht, Hoogheid en Heerlykheid bewaaren zal, ende goede toesigt hebben totten Regimente, inkomen ende policie der Stad Amersfoort.” * zo wel als die van Amersfoort, Hunner Edele Mo- gende Regt, Hoogheid en Heerlykheid te zullen bewaren. En de Magistraatsbestellinge van het Burggraafschap van Montfoort is aan Gedeputeer- den, of aan den Stadhouder, gedemandeerd door de Staten zelve, gelyk zulks overvloedig bekend is uit de generale ordonnantie voor de Stad van Mont- foort. Met opzicht tot de Stad Utrecht staat te reflec- teeren : Dat nog op den 17. October 1579, blykens het dagelyks boek der Stad Utrecht, fol. 173, deze navolgende resolutie genomen із: „Op Huyden is by den Raad op den Eedt van de Magistraet eendrachtelyk geresolveert ende ge- sloten, dat de Magistraet, die by zyne Excell. ge- nomineert is voor dit toekomende jaar ende voor- taan jaarlyks noch gestelt zal worden, den Eedt In de Stad Rhenen heeft het zelfde formulier | beginnen zullen in dusdanighe woorden: Dat zweere plaats, het welk men vindt in de generale ordon- ick, dat ick in den naam van de Co. Ma. onse nantie van Keizer Karel voor de Stad Rhenen, | alre genaedigsten Heere goede toesicht hebben sal conventie werd aangeguan, zonder dat de drie Leden van Staat beschreven waren, еп wel by de Ridderschap en Stad alleen. 