VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
‚‚ Ik was tien jaren oud, toen ‘er een man by ons langs de »„» ftraat begon te roepen: appeltaartjes te koop! en in die s manier van roepen en verkoopen van taartjes had ik zulk „ een behagen ,' dat ik het meende beter. te zullen kunnen 9, doen dan hy. Ik deelde die gedagten mede aan een bakker in j; onze buurt, en die man vatte zulke goede gedagren op van „ myne bekwaamheid om met taartjes te loopen , dat hy aau » myn vader verzogt om my by hem te befteden. Myne ma- » nier om langs ftraat te roepen, en de bekwaamheid die ik ‚ in het verkoopen had, bragt my welhaast in de gunst van ə» al de klanten die gewoon waren halve ftuivers taartjes en „ poddingtjes te koopen, zoo dat de bakker, eenige weken 9, daar na, met zyne broodbakkery uitfcheidde. Ik bleef by „ hem twaalf of vyftien maanden, in welken tyd ik zoo veel s» taartjes, poddingtjes en kaakjes verkogt, dat hy dikwils, in s» myn bywezen, aan zyne vrienden verhaalde, dat hy daar ‚‚ door uit de bekommerlyke omftandigheden , waar in hy zich s» bevond, toen ik by hem kwam , gered was geworden. ‚», Gedurende den tyd, dat ik by den bakker woonde, kwa- ‚‚ men w VAN JAMES LACKINGTON. ti „ men 'er daaglyks klagten over my, wegens het bedryven „ van allerlei kinderlyke ondeugendheden, als het gooijen met „ fnheeuwballen en het (myten van flangetjes en klappers in de » huizen: hier by kwam, dat ik, op zekeren dag, myn mees. „ters kind, dat omtrent vier jaren oud was, in een hande » wagentje trekkende , onderstboven reed, Voor de gevol- » gen hier van vreezende, vlugtte ik uit myn meesters huis, » en, dewyl het avond was, ging ik naar een glazemakers win- » kel, en my daar van eene party ftukken glas voorzien heb- s» bende, voorzag ik daar mede myne zakken en die van mys „ ne makkers, en toen naar verfcheiden huizen gaande , fmeten » Wy die ftukken tegen de venfters, terwyl wy het gelyklyk, ‚„ met handen vol, op ftraat fmeten, het welk zulk een ge- » raas maakte, dat een ieder 'er van verfchrikt was, en niet „Anders dagt. of alle zyne glazen waren in duizend ftukkeg p geflagen. Dit ftukje en het om ver ryden van myn meesters „ kind maakten de oude wyven zoodanig tegen my gaande, » dat ik niet weder naar myn meesters huis begeerde terug » te keeren; doch, niet wetende wat anders te doen, ging ik » haar huis by myn vader, die my, gelyk men wel denken » kan, niet ledig wilde laten loopen , en my, derhalven , by » hem óp den drieftal zette, om zyn ambagt te leeren, het „ welk ik verfcheiden jaren agter elkanderen deed; werkende » Als hy werkte; doch als hy /choenmakers maandag hield , was » ík op ftraat met de jongens bezig iq het vegten , knuppel{laag »ẹ en warftelen.”” | Na dat LACKINGTON, eenigen tyd, by zyn vader, het fchoene maken geleerd had, kreeg hy in ’t hoofd, om van zyne be: kwaamheid , die hy door het omloopen met taartjes gekregen. had, een ander gebruik te maken, te weten, om, op de markt- dagen, voor en na kersmis, almanachen te verkogpen, en hier io flaagde hy zoo wel, dat hy er door in den haat van alle de omloopers geraakte, l Veertien jaren oud zynde, ging hy met zyn vader naar Taun- Zon, eene plaats zeven mylen van Wellington gelegen, om al- daar als knegts te werken; dan ,’er veertien dagen geweest zynde, keerde de vader naar zyne woonplaats tefug; doch de meester, behagen in den zoon hebbende, wilde hem hy zich houden, waar toe hy willig was, en zich, met toeftemming van zyn v3- der, vaor zeven jaren by hem verbond. Gedurende zyn verblyf in die plaats, geraakte hy onder de Methodisten , werd ongemeen vroom, leerde lezen en ook na- derhand fchryyen : vervolgens begaf hy zich naar Bristo/, daar hy in her laatst van 1770 trouwde met eene NANCY SMITH, met welke hy federt zeven jaren verkeerd had, Daags na dat zy getrouwd waren, hunne zakken uithalende, om te. zien wat zy te famen gebragt hadden, bevonden zy, met hun beiden , na de onkosten van den vorigen dag, niet meer overgehouden MENG. 1798, NO. 3e k te 118 GEVALLEN EN FORTUINMAAKINO te hebben, dan eene halve flutver. Zy gingen te famen hy iemand inwonen, doch hadden het zeer armoedig, dewyl hy niet meer dan negen Engelfche fchellingen in eene week kon- de winnen. Niettemin leefden zy zoo zuinig, dat by, na verloop van eeiùigen tyd, een fchuld van veertig fchellingen , die hy vóór zyn trouwen gemaakt had, met vyf fchellingen te gelyk , en dus in agt reizen „had afgelost: maar rraauwlyks had hy de laatfte vyf fchellingen betaald, of zy werden beiden zoo ziek, dat zy het bed moesten houden. Zy hadden even- wel nog een beursje, waar in twee fchellitgen, negen. ftuivers en eene halve kroon waren; welk- geld zy béfloien- hadden niet uit te geven din ‘in de dringendfte noodzaaklykheid ; maar dit moest ’er nu aan, en (trekte hun ten- onderhoud, gedurende den tyd van drie dagen , na verloop van welken LACKINGTON genoegzaam herfteld was; doch zyne vrouw bieef meer dan zes maanden ziek. l i À À 3 Hy befloot eindelyk naar Londen te vaan, om te zien, of hy aldaar een beter beftaan konde vinden; welk befluit hy, in de maand Augustus van het jaar 1773, ter uitvoert bragt, hebe bende niet meër dan twee fchellingen en zes ftuivers in zyn zak. Hy kreeg egter, in Zonden, welhaast gelegenheid om meer geld te winnen; hier by kwam, dat kort daar na zyn grootvader ftierf, die, aan ieder van zyne kleinkinderen, een legaat van tiet ponden had gemaakt. » lyk toegenomen was; dat hy ook eenige kennis van oude ‚‚ hoeken had, en er een groot liefhebber van was, zoo dat » hy dán goedkoop vele boeken zoude kunnen lezen. en hy 5 Sok niet twyfelde of hy zou 'er wel in flagen” Wel nu, ak l | ik : her- VAN JAMES LACKINGTON. tig hetvatte zyn vriend, ék-za/ het huis voor w gaan huren, mits dat, als het u gelukt. en gy Lord Major word, gy uw best zult doen om -my -Aldetsman te maken. l | De kennis, die hy meende ván oude boeken te bebben „ had hy vefkregeti in-zyne werkeering met de Methodisten eu navolgers van den bekenden prediker westev; en deze waren, toen hy zyn winkel opgezet had, door recommandatie van zyn vriend oY), zyne eeríte klanten. Op St. Jansdag van het. jaar 1774, zette hy voor het eerst zyù boekwinkel uit: dezélve beftond uiet de volgende boeken: nn j FLETCHER , Ontleding van de Leer der Antinomianen, 5 Dees en. Warrs, Oefening des Verflands, Young’s MNagtgeddgten. _ Waue’s Vertaling van de Apostolifche brieven. Frrerwoóp, Leven van Christus. | Hinwoop . Woordenboek van Konften en Wetenfchâppen, da Be eerte nommers: i Eenige Dagverhalen van wESLeEY, benevens verfcheiden an- dere van zyne werkjes. Omtrent ra andere boeken van dat foort , en eenige oude Magazynen, _ Hier by kogt hy nog een mand vol dude boeken , meest Godgeleerde, voor een guinie. Dit alles by ‘elkander gerekend zynde, kon gmtrent eene Waarde van vyf ponden halen. Toen hy dezen winkel begonnen had, en dezelve overzag, fond ík, fchryft hy, gelyk aan NEBUCADNESAR , wanneer hy zeide: és dit niet het groote babel, dat ik gebouwd hebbe? Hoe gering egter het getal van zyne boeken, en hoe don- ker de ftraat was, waar in hy woonde, kreeg hy egter koo. pers, en ‘het geld, dat hy ontfing, befteedde hy zerftond we» derom tot aankoop van andere boeken: hier by kwam, dat de Aanhang van westry een beurs onder elkanderen had, waar uit zy, voor drie maanden , geld leende, zonder intrest, aan die van hine Gemeente, welken zy wisten, dat van een goed gedrag waren, én geld gebrek hadden : en deze vrienden leen- den hem vyf ponden, welke hem destyds van groot nut wa- fen om zyn Winkel uit te zetten; want zes maanden zyn win- kel gedaan hebbende , was deszelfs wagrde van vyf tot vyf en twintig ponden vermeerdetd. : In de maand September van het jaar 1975, werden LACKING- droN en zyné vrouw beiden door eene zware ziekte aangetast, van welke hy herftelde ,„ doch waar aan zynhe vrouw , den November, ovêrleed; dan , den 30 January van het volgend t 17764 hertrouwde hy weder met DORCAS TURTON, eene jonge dogter, wier wader LT duizend ponden met ee a oof. 7129 GEVALLEN EN FORTUINMAAKING doorgebragt had, waar door zy genoodzaakt was geworden eef kinderfthool te houden. Deze vrouw was hem zoo behulp- zaam in zyn boekwinkel, dat zy, door haar yver, niet weinig tot zyn fortuin heeft toegebragt, en, federt dien trouwdag , rekent hy ook dat het gelukkigfte tydperk van zyn leven be- gonnen is. | Hy was zoo gelukkig, dat hy reeds begon te rekenen , dat hy twee- en driemaal meer boeken zoude kunnen verkoopen ‚in= dien hy zyn winkel twee- of driemaal wyder kon uitzetten ; doch hier toe kon hy nergens geld krygen; dit maakte hem fomtyds geweldig verlegen, zoo dat hy nu en dan , als hem eenige boeken te koop aangeboden werden, zyn horologie, kleederen en zelf eenige boeken verpandde, om ‘er het geld toe te krygen. Niet lang daarna kwam ‘er een man by hem, aan wien hy in zyne ziekte kennis gekregen had, welke, zyne naarftigheid ziende, zich genegen toonde om met hem in compagnie te doen, en dewyl hy een man van middelen was , die tot voortzetting van de zaak geld beloofde te fehieten, bedagt LACKINGTON zich niet lang, en de Compâguiefchap ging aan onder de firma van J. LACKINGTON en Comp., No. 46. Chiswelffreet , met dat ge- volg, dat zy, in het jaar 1779 feeds, eene Catalogus van twaalf duizend boekdeelen in ’t licht gaven: dan die Compagniefchap fcheidde, tot wederzydsch genoegen , in de maand Mei van het jaar 1780, en federt bleef LACKINGTON alleen in de zaak, Zoo dra hy alleen meester was, nam hy het befluit om nie- mand meer eenig credit te geven , maar alles voor gereed geld te verkoopen; doch daartegen zette hy zyne boeken met zoo weinig winst over, dat hy welhaast den naam kreeg, dat men by niemand gvedkooper kon te recht komen, en dit was de voornaamfte grond van zyn fortain , zoo dat hy zelf erkent , dat hy al wat hy in de wereld bezit verfchuldigd is aars geringe winflen , gepaard met naarfligheid en zuinigheid. Door die middelen heeft het deze man zoo ver gebragt, dat hy; in het jaar 1792, waar in hy zyne levensbefchryving uitgaf , fekende jaarlyks vier duizend ponden, dat is, vier en veertig duizend Hollandfche guldens, te winnen, en reden had om te gelooven, dat, indien hy gezond en in ftaat bleef om zyne zaak verder voort te zetten, hy binnen weinig jaren eens Zoo veel zoude winnen, Thans ryd die man in zyn eigen koets, en heeft bedienden in liverei; hebbende op de deuren van zyne rytuigen gefchre. ven ftaans weinig winst geeft groot voordeel, Niettégenftaande hy geeùe kinderen heeft, zet hy evenwel zyn handel nog even fterk voorts „ Het is nu (dus fchryft ss hy) omtrent vyf jaren geleden, dat ik ernftig bedagt was, „om met myne zaken uit te fcheiden, van wegen den zwakken s» ftaat myner gezondheid, en die van myne huisvrouw: maar » myne vrienden bragten my onder het oog, dat ik aper » Vyi- eden E E m VAN JAMES LACKINGTONe Ia} » Vyftig nabeftaanden had, van welken het groorfte getal Rin- » deren, en de anderen oud en gebrekkig zyn, en dat “dere s», halven het fcheiden uit zulk een voordeelige zaak , als ik » in gezeten beu, indien ik 'er niet voltrekt toe genoodzaakt əs Was , eene zekere onrechtvaardigheid zoude wezen voor » hun, die ik, uit hoofde van bloedverwantfchap, verpligt «2 Was te helpen en te onderfteunen. Deze en andere redenen » bewogen my de gedagten te laten varen, om met zulk een s». uitgeftrekten en voordeeligen handet uit te fcheiden:en ik nam əs gelyklyk het befluit, om een gedeelte van myn winst te » befteden tot onderhoud van myne goede oude moeder , die » nog leeft te Wellington in Somerfetshire, hare geboorteplaats. s, Ik heb ook nog twee oude mannen en eene oude vrouw te ‚…… Onderhouden + ook heb ik de opvoeding van vier kinderen tot s myn laste: drie van deze kinderen hebben hun vader ver. „> loren en ook hunne moeder, die myne zuster was; de ou- ə, ders van het andere kind zyn nog wel in leven, maar arm: …‚verfcheiden anderen van myne nabeftaanden zyn in dezelfde » omftandigheden, en hebben myn byftand noodig.” EDE IN WR EN EE ne ee See meme n o o e aa BE KONSTIGE KANARIEVOGEL, T’ de Cleeffche Kermis bevond ik my aldaar by eene Pruis- -A fifche Familie. Omtrent dit Jaarfeest heb ik niets byzonders aan te merken: gelyk ap andere Kermisfen, bezogt men el- ‚kander ; men vermaakte zich, én men befteedde het geld, dat men geduurende het verloopen jaar bezuinigd had, tot het koopen van onnutte beuzelingen, Op een dag, dat wy ergens ter maaltyd waren, liet zich een troep reizende Muzikanten aandienen; men'liet ze binnen- komen, om eenige hunner ‘airtjes te hooren. Zo als zy af- fcheid wilden neemen, verfcheen ’'er een vermaarde Vogelaar, beroemd door de konftige opvoeding, die hy aan zyne Vo- “geltjes wist te geeven. Het gezelfchap zag hem met veel vers „maak binnenkomen , en de Muzikanten vroegen verlof om _zyne konstftukken mede te zien vertoonen , °t geen hun wierd toegeftaan. Voornaamelyk was men. begeerig , de bekwaam- heden van zekere Kanarie te zien , die, zo men zeide, al het wonderlyke overtrof , het geen men ooit door konftige hon- den, paarden, ezels, enz. had zien vertoonen. —— De Voe gelaar, zich aan de tafel geplaatst hebbende, deed de Kana- tie op zyn vinger zitten, eu fprak haar dus aan : Komaan ‘Charmant, gy bevindt u in een zeer geestig gezelfchap; let wel op, doe my niet befchaamd ftaan ; denk aan uwe ver- maardheid; doe uw werk zo als het behoort , opdat men moge keggen, dat gy den naam w Charmant in dẹ daad TREE 3 Ce das DE KONSTIGE KANARÍEVÒGEL. Geduurende deeze vermaaning, zat het Vogeltje met groote aandagt, en boog zyn kopje, als ’t ware om beter te luiste- zen; waarop het, na dar zyn meester gedaan had met fpreeken y zich tweemaalen eerbiedig boog. Ê De Vogelaar bedankte het fchepzelije voor zyne vriëndely i- heid, met zyn hoed af te neemen, en verzocht het een airtje te zingen. De Vogel zong. —= Wel foei! dit fchync wel de ftem van een verkouden kraai; komaan, laat ons iets hooren dat aandoenlyker is, De Vogel zong met een zeer lief- lyke fem, even als eene luit. — Rasfer, zeide de Vogelaar , zoetjes,- ha dat gaat wel ! maar dat kleine beentje! dat kopje! komaan meester Charmant, dat gaat niet wel, gy vergeet de maat te flaan. Ziedaar, dat gaat goed. Bravo! myn kleine fchelms Alles wat de Vogelaar zeide voerde het'beestje op het ver- wonderlykst uit : het floeg de maat met zyn kopje en zyn pootje ; het fcheen de dichterlyke en muficaale kragt der airtjes, die het zong, ten vollen te begrypen. De eetzaal weergalmde van ’t geroep van bravo. De Muzikanten ver- klaarden, dat het Vogeltje heu allen overtrof, === Wel nu, zeide de Vogelaar, zal men geen dankbaarheid betoonen voor zulk een compliment? Het diertje boog zich zeer eerbiedig , en ’t geheel gezelfchap juichte het toe, Vervolgens fpeelde het beestje foldaat . met een ftroojen fhapbaantje ; waar na zyn meester zeide: Myn arme Charmant , gy hebt al veel drukte gehad, en zult wel vermoeid worden. Komaan, nog een konstje of twee, en dan zullen wy wat rusten, Groet de Dames eens zo als het behoort. De Vogel zette zich in postuur, -ftak zyn hals uit, kruiste zyne kleine beentjes, en maakte eene zo aartige nyging als de Wwelleevendfte Juffrouw zou hebben kunnen doen, Ziedaar een beste kleine Vogel. Komaan, groet nu eens zo als de Hee. ten doen, Ha dat is best. Laaten wy nu eindigen met een airije op de walthoorn, Goed! goed! heerlyk! ziedaar een best klein kaereltje, Deeze aartigheid wierd gefpeeld met eene verwonderens- waardige werkzaamheid, vrolykheid en naauwkeurigheid. Het eheel gezelfchap juichte het diertje toe als in verrukking. De uzikanten lieten tusfchenbeiden hunne fpeeltuigen hooren. De Vogel zelf fcheen trots op zyn arbeid, fchudde zyne kleine veertjes , plooide zyne wiekjes , kwispelftaartte, nam ftraks eene deftige houding aan , en zong een airtje van over- Winning. Gy hebt uw plicht zeer wel volbragt, myn kind, zeide de Vogelaar, het diertje ftréelende ; ga nu een weinig flaapen’, terwyl ik myne overige konstftukken zal vertoonen: —— Straks fcheen de Vogel als by trappen in flaap te vallen ; eerst foot hy het- een en daarna het ander oog; toen begon hy te waggelen, nu eens over de eene en dan over de andere zyde, ` zo DE KONSTIGE KANARIEVOGEL, 128 zp dat de naaste omftanders in goeden ernst hunne hand uit- Reken om het diertje te onderfteunen. Eíndelyk fcheen hy in een diepen flsap gevallen , en lag als onbeweeglyk op: de hand zyns meesters. De Konftenaar verzogt toen een glas wyn 5 doch had het naauwlyks aan den mond gezet, of bet diertje, tx geen hy als geheel in flaap bedolven op de tafel had ge- legd, ontwaakte, en zette zich op den rand van het glas om mede te drinken. Wagt uwe beurt, kleine vlegel, zeide de meester, en het diertje vloog weder op de tafel, en ging daar op nieuws liggen flaapen, Thans begon de Vogelaar zyne overige koustjes te vertoonen, wier voornaamfte was een zonderling evenwigt van eenige tabakspypen. Dit konstftuk wok de aandacht van ’t geheel gezel{chap naar zich ; doch intusfchen nam ecen groote zwarte Kat, op welke’ niemand ge. dagt had, en die denkelyk al een tydlang op de loer had gelegen, zyn trek waar, fprong op tafel, vatte het Vogeltje „en vluchtte daar mede door een opengefchooven-venfter, eer iemand der toekykers in ftaat was dien roover tegenftand te kunnen bieden. [Hoe graot de fpyt en aandoening was van ’t geheel gezelfchap, en vooral hoe groot de wanhoop was van den Konftenaar , daarvan zal ik niets zeggen,- dewy! my woorden Ontbreeken zouden , om dezelve na waarheid te fchilderen. ` ZEDELYKE BEDENKINGEN, „Ien u zelven,” dit was de wyze Les van eenen der ver- maardfte Wysgeeren. — Deze Les is gegrond op de Rede, en daarom kon een Heidensch Wysgeer dezelve geven. Dan het Euangelie gebied niet mìnder de zelfkennis, en vermaant eenen iegelyk , om zich zelven te onderzoeken, te doorzoeken, zeer nauwe te doorzoeken, ten einde eene juiste kennis van zick zelven te verkrygen. — Dan het is eene zeer moeijelyke taak, ene tiak, die even zo veele moeite in heeft, als zich zelven te verwinnen. Van den laatften getuigt de wyze Koning, dat zulk een fterker is, dan die eene Stad inneemt: maar zich zef- te kennen vordert eene gelyke fterkte van geest, dan die er vereischt word om zich zelven te overwinnen; want om zich Zelven te leeren kennen, moet men zich van alles ontdoen, zich van al het uitwendige ten eenemaal ontbloo:en, men moét tich zelver als ’t ware geheel ontkleeden. Geene hooge ge- boorte, ontvangen eertytels, of opgeftapelde fchatten, moeten hier in eenige aanmerking komen. ’Er word niet anders gevor- derd, dan mensch ——— de wáarde van dieù,en anders niet , moet men regt leeren kennen «i=. leeren kennen als een fchepzel in deszelfs wate,en dus in zyne edelfte, grondbeginzelen. — De mensch moet zich zelven aldus befchouwen en leeren kennen -—— leeren kennen als een wezen, welk in zich bezit een onfterf- lyk grondbeginzel — dat noch fterven noch vergaan kan. ps 124 ZEDELYKE BEDENKINGEN,’ Fy moet zich leeren kennen in de betrekkingen, met welke hy ftaat tot zynen Maker, tot Hem, van wien hy gevormd is, == Hy moet zich in al zyne afhankelykheid befchouwen en leeren kennen, als een wezen, dart in alle zyne werkingen, in alle zy- pe daden, afhangt van zynen Schepper, wien hy , wegens on- eindige gunstbewyzen , de allergrootfte dankbaarheid verfchul- ` digd is. ganfchen inhoud uit van alle de pligten, welke van den mensch gevorderd worden, — In twee geboden is des menfchen ganfche Zedeleer opgewonden. —_ God boven alles te bemin- nen, en zynen Evenmensch zo lief te hebben als zich zelven. —— Deze twee geboden fluiten ook tevens in, al dat heil, % geen den meusch deelgenoot kan maken van een beften- dig, een duurzaam geluk. De pligt van liefde tot God en den Naasten heeft eene wederkeerige werking 5 en dus al wie nauwkeurig is in het opvolgen dier geboden, die is ook even nauwkeurig omtrent zich zelven. ’Er is toch een allernauwst verband tusfchen het betragten der pligten, wel- ke men God en zynen Naasten verfchuldigd is, en tusfchen het behartigen van zyn eigen geluk; even gelyk ‘er een al- lerengfte verbintenis plaats heeft tusfchen de liefde des Naas- ten en God te beminnen , naardien hy, die zynen broeder haat, onmogelyk God kan liefhebben. — — Van zo veel aange- legenheid is onze zelfkennis, dat ’er ons waar en wezentlyk geluk van afhangt De zelfkennis doet ons de betamee Iykfte denkbeelden vormen van onzen Grooten Formeerder — en de betamelykfte denkbeelden te vormen van het oneindig Opperwezen, is een pligt van het alleruiterst aanbelang, waar= omtrent geen mensch kan onverfchillig wezen, dan ten koste van zyn eeuwig welzyn; — want hier aan word het eeuwig leven vastgemaakt, ,„ dat men God kenne, en Jezus Christus, dien Hy gezonden heeft.” | ij C. v B. G NABERIGT H“ Berigt en de Afbeelding van een merkwaardig Gezwel ‚ons medegedeeld door den Heer G. Je vaN wy, zal in 't volgend Stukje geplaatst worden. — Gelyk ook de Waarneeming van dea Heer j. G. BAUMAN. — De Gefchiedenis vay Palmire voldoet niet. — En de Heer J.D, V. wordt verzogt zyne Stukjes in't vervolg niet meer elk apart te zenden, om onnodige kosten te vermyden. p aa MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTEREN; KONSTEN EN WEETEN- SCHAPPEN, BETREKKELYK. mmm an. s a ei - i J B a E : 5 5 REDE- EN SCHRIFTMAATIGE BEDENKINGEN, OVER DE INSTELLING EN HET EINDE VAN HET BUR- GERLYK BESTUUR 5 OF, OVER DE PLIGTEN VAN OVERHEDEN EN ONDERZAATEN. (Volgens het Engelsch van JAMES FOSTER, DD.) E Pus CVeryolg van bl. 93.) Als wat wy dusverre bygebragt hebben, over de Godlyke sed den Oorfprong en het Einde, van het Burgerlyk Beftuur, zal geene voldoening fchenken aan de onnatuurlyke Voorftanderen van voltfrekte Opper- ving! > tegen de algemeene Regten des Menschdoms , en hun eigen Geboorteregt, als redemagtige Afftamme- - lingen des hemels. Zy zullen , ondanks dit alles, een Throon van Geweld en Onderdrukking willen oprigten , en de Leer, in het Euangelie voorkomende, daar toe ten grondflage willen leggen. | Zy voeren, ter beweeringe van dit begrip, deeze taal: Verklaart Apostel PAULUS niet, dat alle Magi yah GOD is? Zou het niet ongerymd weezen te veronderftellen, dat alle Magt geen byzondere Magt, maar alleen regel en beftuur in °t algemeen, betekent, die geen zetel kan heb- ben, dan in de ziel? En is het niet te denken; dat deeze Apostel ten oogmerke hadt verftaan te worden, niet vari ingebeelde en harsfenfchimmige „ maar van weezenlyk daar zynde en vastgeflelde Staatsbeftuuren, wanneer hy ’er by- voegt: alle Magten, die ’er zjn, [dat is die daadlyk be- ftaan, en op den zetel des bewinds in het Ryk geplaatst zyn] zyn van GOD geordineerd (*). | In deezer voege voert men de Christlyke Openbaaring in, om ter ftut en fteun te ftrekken aan de dyay (*) Rom. XIII: 1. MENG. 1798. NO. 4 K 126 BEDENKINGEN OVER DE PLIGTEN in alle derzelver heillooze ontwerpen van boosaartigheid 5 Zodanig, dat, wanneer het den Tyran behaage, ‘er eene volflaagene ontbinding plaats hebbe van alle de Regten der Natuure, en eene geheele uitdooving van alle Bur- gerlyke Vryheid. Maar, dat geene zodanige gevolgen , met regt, kunnen getrokken worden uit de boven aange- toogene plaats van Leeraar PAULUS, zullen, zo ik hoop, de volgende bedenkingen buiten allen bereik van redelyke wèêderfpraak zetten. t Iñ de cerfte plaats, dat het een algemeen erkende Re- gel is in de verklaaring van alle plaatzen der Schriftuu- re, dat geene uitlegging ooit mag toegelaaten worden , als de waare zin, welke ftrydt tegen onze Natuurlyke Bevattingen van ai hed, en van het Zedelyk Character ' des Allerhoogften. Ingeftelde Godsdienst moet, in alle deszelfs deelen, verklaard worden volgens den natuurly- ken, eeuwigen en onherroepelyken, Godsdienst der Men- fcheù. In deezer voege bepaalen en beperken wy door gaans, ten opzigte van alle Schriftuurplaatzen , zonder onderfcheid; in de rechte opvatting van welke, zonder eenig inmengzel van partydigheid, vooroordeel, en byzon= der belang, het gezond verfland en de rede alleen ge- raadpleegd worden. De ftelting , (preek van niemand kwaalyk (*), —— wordt nooit frik? en ten ftrengften uitgelegd , omdat het meerendeel tot kwaadfpreekenheid genegen is — noch , geef hem die iets yan u bidt CF) , —r ren men in ’t algemeen overhelt tot baatzugt en gice righeid. “Zou volftrekte Onderwerping , derhalven, en gekeel ly- delyke Gehoorzaamheid, ooit vertoond worden als een der verdienstiykfte gedeelten van eens Christens pligt , indien men op rede, regt, of beftaanbaarheid van redenkaveling, eenigzins agt floeg; en de Vleijer niet hoopte, tevens met den Dwingeland, op de onderdrukking en elende zyner medefchepzelen zich te verheffen? Dit, voorwaar, is eene zeer te verdenkene wyze van redenkaveling, tegen welke het vry en edeldenkend deel des Menschdoms zich ten allen tyde moet wapenen. En om hun yver voor de Vryheid {taande te houden, aan te vuuren en te vermeer- deren , ftaat altoos te bedenken, dat niet de enkele woor- den, maar de zekere en waarfchynlyke zin der Heilige Bla: (*) Tir. III: 2. ° Ct) Matra. V; 42e. VAN OVERHEDEN EN ONDERZAATEN, 127 Bladeren, hun ten eenigen en waaren Regel van beoordee« ling diene. Óm dit nu toe te pasfen op de plaats, welke ons voor- naamlyk ftaat te overweegen; naamlyk, de Magten, die Yer zyn, zyn van GOD geordineerd; zo valt de eerfte vraag: —— Wie bezat toen ten tyde de opperfte heer- fchende Magt? — Nero was de Keizer van Rome, aan welken het grootfte gedeelte der bekende wereld on- derworpen was. — = Waar was zyn Regt om te heer- fchen? Een erflyk Regt, ontleend van bedrog en geweld, — Zyn bedrog en geweld regtmaatige Zronden van Burgerlyk Gezag? — - Neen: maar veeleer fchriklyk en verfoeijelyk in het oog van cop en Menfchen. Be- zat deeze Zyran, derhalven, eenige heldhaftige of zelfs oede hoedanigheden, om de onmenschlykheid en ftreng- eid van de verdrukking der Onderdaanen te enigen ? = Geen één: hy was, in tegendeel, een volflaagen > Mi van ongebreidelden wellust, gierigheid en wreede heid. Kon cops derhalven, wiens Throon voor eeuwig ges grond is op, en onderfteund wordt door, Regtvaardigheid, iemand goedkeuren, zo ten uiterften bedorven en dwin- elandisch? Kon hy hem onmiddelyk ten Rykszetel yer- ay ded Kon hy, als zyn Onder-regeerder, aanttellen, een an, zo rechtftreeks het tegenovergeftelde van hemzelven, van zyne natuur, van zyne wetten? Kon het de wil van GoD weezen, dat hy niet ze keer gegaan zou worden, in eenige van zyne gewelddaadige ontwerpen, indien men het, met eenigen waarfchynlyken gelukkigen wit//ag, kon onderneemen? Zou het niet veeleer overeenkomttig ges handeld weezen met het algemeen oogmerk zyner Voor- zienigheid, indien men deezen Man bedwongen, ontthroond, en van alle de voorregten en praal der Oppermogenheid beroofd, hadt? Deeze dingen kunnen, daar zy de zekere en onbetwistbaare Voorfchriften der Rede zyn, niet te- gengefprooken worden door eenige plaatzen in de Schrif. ten den Christlyken Godsdienst behelzende, zal dezelve na een God/yke herkomst dingen. Maar, ten anderen, is het waarheid, dat de eigen woorden van Apostel PAULUS, opgevat in derzelver wee- zenlyke ruimte en onaffcheidelyken zamenhang , zo lyn- recht frydig zyn met Tyranny en eigendunkelyk gezag, als de wet uit ’s een, {chepping afgeleid en het | 2 Eer» tÊ BEDENKINGEN OVER DE PLIGTEN eerfte befluit en de orde der Natuure. Want aan wierf vordert de Apostel onderwerping ? Aan de Dienaresfe yan GOD, ten goede; aan Regenten die geen Schrik zyn woor den goeden, maar voor den kwaaden § ). Dit is zyne eigene uitdruklyke befchryving van de Magten door GOD geordineerd, Ë „De Werktuigen , dêrhalven, van plundering en ver- woesting, de verbreekers van de Regten der Natuure, de tegenwerkers van geregtigheid, de verdrukkers der on- fchula, de ondermyners eener Staatsgefteltenisfe, de voor- bedagte tegenkanters van het einde aller Oppermogen- beid, kunnen derhalven geen eisch hebben, dan uit enkelen nooddwang, op gehoorzaamheid en onderwer- ping. Maar de heilige PAULUS heeft , in de boven aan- etoogene plaats, welke aangevoerd wordt als het fterk- e bolwerk der Tyranny, duidelyk te nedergefteld,; eri zo openlyk (als de toenmaalige tydsomftandigheden gez hengden) de beginzels verklaard , op welken alle tegen- kanting tegen dwinglands geweld rust. —— Tyrannen kunnen, volgens de beginzels van Rede en Openbaa- ring, alleen van Godiyke Ordonnantie of befchikking zyn — als zy vrede en orde, over ’t geheel genomen , bewaaren, en kunnen zomtyds verkieslyk' weezen boven een ftaat van volftrekte regeeringloosheid en verwarring; of, zo als zy toegelaaten worden te regeeren, door de opperfte befchikking des Hemels, in de natuurlyke, en, buiten wonderwerk, onvermydelyke , aaneenfchakeling der gebeurtenisfen; of als de gees/ë/s van bedorven en ont- aarte Volken, gelyk men in de Natuur Stormen, Aard- beevingen, en dergelyke verfchriklyke omwentelingen , ontmoet. Gop wordt in de Gewyde Bladeren meermaalen be- fchreeven , niet enkel als de befchikker, maar als de oor- zaak, veeler nt ik in welke het zeker gaat dat hy nimmer rechiffreeks of weezenlyk werkzaam -kan geweest zyn. Overeenkomftig met de fterke en hoog verbloem- de Oosterfche wyze van fpreeken, és ’er geen kwaad in de Stad, °t geen de Heer niet doet Ct). Hy bedriegt (D)» yer- (t) Amos III: 6. (*) Rom. XII: 3 en 4 (1) EzecsieL XIV: 9. VAN OVERHEDEN EN ONDERZAATEN. 129 verblindt (*), verhardt (t); zaaken, in de daadlyke uite voering zelve, voor eeuwig onbettaanbaar met zyne Wys- heid, Heiligheid en Genade. Op dezelfde wyze als dee» ze befchreeven worden als zvne onmiddelykz daaden, kan een dwinglands en verdrukkend Beftuur befchreeven worden als zyne Znflelling, En nogthans, daar verblindheid van ziel en verhard- heid van harte fchroomlyke rampen zyn, welke ieder mensch , tot het uiterfte zyner vermogens, verpligt is voor te komen en tegen te gaan; zo moeten ook Geweld en Dwinglandy , met alle magt der menschlyke natuure , wc- derftreefd , en, is het mogelyk, ‘uit de wereld gebannen worden. ‘Er kan niets Aeiligs, niets on/chendbaars , wee- zen in onregt en geweld. De bloote naam, de uitwen- dige begogelende eeretekenen, van ftoute vorstlyke Tyran- ny kan niet geregtigd weezen tot een redelyk ontzag en eerbetoon; noch kan het menschdom, °t welk de cop der Natuure met Vryheid befchonken heeft, gevorderd wor- den, van die gifte eene opoffering te doen aan zulk een enkelen 4fgod van Magt; dewyl de Oppermogenheid van -GOD zelve niet meer afgeleid wordt van zyne alles over- ftreevende Magt, en de uitgebreidheid zyner daadlyke Heerfchappye, dan van zyne Billykheid en Goedheid. Wegens den Oorfpreng en het Eindoogmerk van het Burgerlyk Beftuur, heb ik, naa het reeds bygebragte , flegts weinig te zeggen. Het is openbaar, zo ver het blykt uit gewyde en ongewyde Gefchiedenisfen, dat de- ` zelve, noch in °t algemeen , noch ten opzigte van eenige byzondere Regeeringsvorm, afgeleid is van eene uitdruk- lyke Inflelling , of flellige Wet, des Allerhoogften. Het moet , overzulks, of herkomftig weezen uit overmeeste- ring en gnl of uit eene vrywillige overeen- komst en verbintenisfe tusfchen de Beftuurders en het Volk ; maar dewyl aanmaatiging en overmeestering , fchoon zy eene Magt kunnen daarftellen , die willekeurig en onwederftaanbaar is, nogthans geen Gezag kunnen op- draagen5; zo volgt noodwendig, dat alle billyk Beftuur op onderlinge Toeftemming moet gegrondvest weezen. Maar wat, zal men hier veelligt vraagen, kon de Menfchen, allen van natuure met eene gelyke Vryheid be- {chonken, aanzetten , om eenige van hunne Regten af te (*) Joan. XII: 4. (t) Exon. X; 1, 20. Rom. IX: 1% ; K 3 130 DE PLIGTEN VAN OVERHEDEN EN ONDERZAATEN, te flaan en zich vrywillig aan eene hoogere Magt te on- derwerpen ? —— Het antwoord is gereed; namelyk, hun aandrift tot een Maatf/chappylyk Leeven, tot een geregelde, vreedzaame en welzamenftemmende, hinder a en de groote voordeelen van een gewoonlyk Staatsbeftuur, bo- ven den natuurlyken ftaat van onaf hanglykheid en den regel des gedrags daar uit herkomftig. — - Een Staats- beftuur is blykbaar ingerigt tot een grootere beveiliging des Eigendoms ; tot een verdeediging tegen onregt en ge weld ; tot een kragtdaadiger handhaaving des Regts; tot het aankweeken van zayver en een fpoor van vlytbe- toon 5 tot vermeerdering in kundigheden, en de aanmoedi- ging van kuntten en weetenfchappen, ftrekkende tot ver- raaijing en gemak des leevens; en, als de hoofdfom van alles, om zyn gezellig charaâer te veredelen en uit te breiden, en het Maatfchappylyk geluk des Mensch- doms te vergrooten. Deeze waren de fterkwerkende be- weegredenen, die het Menschdom drongen om zich te wereenigen, en byzondere Burgerlyke Maatíchappyen op te richten. Dan, op deezen voet, moet het Gezag van de Over- heid noodwendig bepaald, en de Bezittingen en Vrydom- men der Onderzaaten verzekerd, weezen. Niemand, toch , die by zyn verftand is, zal zich yrywillig in flaa- verny begeeven, of toeftaan; dat een Groote van zyn eigen maakzel eene volftrekte en geheel onbepaalde Heer: fchappy bekome, Hy kan de regten des Geweetens, die hem, met de daad, als een redemagtig weezen, toekomen, noch het regt van Zeifbehoudenisfe, °t welk alle verbin- tenis en ftellige wet voorgaat, vervreemden, Maar de regelmaatige /chikking op Eigendom en de wyze van Zelf. verdeediging, en het herftellen en wreeken van perfoonlyke ongelyken, moet hy in °t. algemeen overdraagen aan de hoogst geftelde Magt. get u Waar- uit dan, over °t algemeen, blykt, dat de Magi- ftraatsperfoonen niet moeten aangemerkt worden. áls. een Orde of Rang van Menfchen , onderfcheiden van, maar enkel als deelen van, de Burgergemeente — dat-zy geen natuurlyk belang voor zich zelven kunnen hebben, dan “ geen verbonden is aan het algemeen: heil3 en’ dat het hoofdeinde van allen Staatsbeftuur niets anders-kan.weezen, dan DE VOORSPOED EN HET WELVAAREN DES VOLKS. CHet Vervolg en. Slot hier naa.) - | DE» MERKWAARDIG GEZWEL p NZ. 131 BERIGT , WEGENS EEN MERKWAARDIG GROOT GE- ZWEL AAN HET HOOFD EENER VROUWE. i Medegedeeld door GERRIT JAN van WY, te Arnhem , 1798. n 1789 (*), deelde ik de Befchryving en Aftekening van een merkwaardig groot Gezwel, (misfchien éémg in zyne foort) ter plaatzinge, in het Magazin der Medizi- nifchen Literatur, herausgegeben von W. X. JANSEN und Je C. jonas. Erfles Stuck, Leiden bei A. und Jj. HON- KOOP und Marburg in der neuen Akadem, Buchhandlung, 1799, mede; en, dadr het Gezwel zedert dien tyd aan- merkelyk toegenomen , en de Vrouw thans nog in,lee- ven, en welvaarende (fchoon verzwakt) is, achtte ik het wel der moeite waardig , onze Nederlandfche Heelkundï- gen ook deswegens eenige nadere mededeeling te doen geworden. Ik zoude zulks, volgens myne belofte, ;yer- plicht geweest zyn aan de Heeren w. x. JANSEN en J. C. Jonas; dan de dood van den eerften der twee gemelde waardige Mannen (voor de Maatfchappye te vroeg weg- gerukt), en het niet vervolgen van gemelde Magazin, geeft my de vryheid , daar mede willekeurig te han- elen. ‚ Het is hierom, dat ik, ter meerdere algemeenmaaking, dit geacht Maandwerk ter plaatzinge uitgekoozen heb. — Ik zal vooraf aan de Nederlandfche Genees- en Heel- kundigen (welken bezitters zyn van bovengemelde Ma- rr; verzoeken, de bovengemelde korte. Befchryvin en Afbeelding Slap laatfte echter zeer flecht uitgeval- len is) in gemelde Magazin na te zien, om, met deze ergeleken wordende, den aanmerkelyken aangroei, en ver- en veranderingen, te befpeuren ; terwyl ik van boven- gee (*)’'Er is een aanmerkelyke Drukfout in het Magazin von W. X. JANSEN €n Je C. JONAs ingefloopen; ‘er ftaat in de Aante. kening op bl. 66: Die Abzeichnung diefer Gefchwulst ge/cha in März 1784 (moet zyn in März :788), enz. K 4 539 MERKWAARDIG GEZWEL gemelde Befthryving , alhier, voor een gedeelte gebruik maaken zal. Onder de zeldzaame en merkwaardige groote Gezwel- len , verdient, zekerlyk, dat, °t welk ik alhiet, met de Af- tekening , mededeele , de aandagt van elk Heelkundigen, Thans is het Gezwef, door zyne zwaarte, welke zedert myne eerfte mededeeling alleraanmerkelykst toegenomen is, zeer lastig en pynelyk, en het grootfte welk ik immer aan het hoofd waargenomen heb , en misfchien is door niemand desgelyks gezien ; om welke redenen vooral (ik herhaale het) ik het niet ondienttig achtte, van hete zelve op nieuw melding te maaken, zonder evenwel, voor als nog, verre uit te weiden in de befchryving dezes on- gemaks; laatende zulks tot nadere gelegenheid over. De Lyderesfe bereikt thans byna 44 jaaren, en is Moeder van vyf Kinderen, van welke de jongtte ruim 3 jaaren oud is. l ! et Gezwel nam vóór zes-en-twintig jaaren een klein begin; zedert dien tyd groeide het trapswyze aan; terwyl Zy» intusfchen, haare bezigheden, als huisvrouw èn moe- der, getrouw, en, ook in opzigte de zuiging van zeven kinderen, ongehinderd waarnam. | _ Het Gezwel is hier en daar, op het aanvoelen, knob- belachtig, en zeer vast, om niet te zeggen hard 5 op en- kelde dep byna kraakbeenig ; terwyl hetzelve , voor het mêest'en overig gedeelte, zagter en bryachtig, op het gevoel, zig voordoet, EN nn en - Hetzelve nam (gelyk boven gezegd is, met een zeer klein beginfel) eenen aanvang onder het linker oorlapje;, meer dan waarfchynlyk in een gedeelte van de Glandula Parotis, en vergrootte zig langzaam, onmerkbaar en onge: voelig , tot dat,” vóór byna een-en-twintig jaaren, een toen alhier aanweezig Kwakzalver de vernietiging, in het midden des Gezwels, door bytmiddelen begon te ondere. neemen; doch met zulke flegte gevolgen, dat hetzelve , aldaar opengebroken ape ‚ eene menigté fmeerige, ftinken- de en bryachtige ftoffe ontlastte, en eene kwaadaartige s omvreetende verzweering, die zeer moeijelyk te geneezen was, te wege bragt; welke, echter, door den ervaaren Heel- Arts L. HENGEVELT, met veel zorg en moeite , weder tot heeling gebragt wierd. Zedert dien tyd, ek het Gezwel, in korten tyd, zeer aanmerkelyk oe. . . ' . . . t 4 5 Ongeveer vóór dertien jaaren beproefden andere B | un- _ AAN HET HOOFD EENER VROUWE, 13% kundige Heelmeesters dan laatstgemelde, door weekmaa. kende pappen, de doorbreeking dezes Gezwêls; terwyl men voorgaf, de ftof,-in-het Gezwel befloten, daar door week, vloeibaar, en tot de ontlasting gemakkelyker, te zullen maaken 5 beveelende hierom aan de Liyderesfe , fpoedig om hulp te zenden, zo dra de doorbreeking ge- beuren mogt 3 ook had men haar, uit voorzorg, indien de openberfting gebeurde, en men oogenblikkelyk niet by haar zyn konde, eene aanzienlyke hoeveelheid plukfel ter hand gefteld , ten einde van hetzelve gebruik te kunnen maaken, ter ftopping van de opening, waar uit eene ge- waarlyke bloedftorting , te gelyk uit een doorgefleten bloedvat, vermoed wierd, | Met deze weekmaakende handelwyze wierd zeventien weeken aangehouden ; waar na de Lyderesfe, deze be- handeling moede zynde, een befluit nam, van dezelve af te zien, en niets meer ter geneezingsbeproeving in het werk te ftellen. Toen ik het Gezwel voor het eerst onderzogt, en na- derhand hetzelve voor het eerst deed aftekenen, konde ik geene de minfte vogtgolving in hetzelve befpeuren; inte- endeel was het , fchoon op’ de eene plaats meer dan op e andere, zagt in het aanvoelen, echter, over het geheel enomen, te vast, dan dat men eenige vloeibaare etter- offe in hetzelve vermoeden konde, of gewaar wierd: op de meeste plaatzen fcheen eene bryachtige ftof door het gevoel befpeurbaar te Zyn; terwyl op andere plaats zen meer knobbelachtige en hardere verhevenheden zig lieten voelen; en alzo is hetzelve tot op dit oogenblik ge- fteld. | i o = Het Gezwel, in den geheelen omtrek gemeeten, a. g. €. c. b. h. f. d., was by de eerfte mededeeling ongeveer 16 Rynlandfche duimen groot; thans is hetzelve in die’ afmeeting toegenomen tot 28 duimen. , Een lyn getrokken over het Gezwel van æ tot 5 was voorheen 14, thans 15 d. 2 lynen. | Van c.tot d. voormaals rr}, thans 17 d. Van é. tot f. te vooren 13, thans 15 d.  uitgerekte Vel van het zydelyk of flaapdeel des Hoofds. N Me Ma Os Po Ga To Sai dev.w.x. 3. (meer, dan het overige K5 Ge- 134 . MERKWAARDIG GEZWEL Gezwel) harde, knobbelachtige, verhevenheden „waar onder s. de aanmerkelykfte is. 2. Ži 4. Andere variceufe Vaten. 5. Het gedefigureerde Oor. l y. y. ye De aanmerkelyk uitgerekte en verlengde Oor- e | Van g. C. c. b. A. tot f. ligt het Gezwel fterk drukken- de Een het aangezicht; de hals, borst, en den lin- ker fchouder, hinderlyk aandrukkende; thans is het -Ge zwel aldaar en allerwegen veel losfer dan ooit te voo» ren ; en de bedenking, of misfchien de Arteria Caro tis externa in het Gezwel betrokken was, gelyk ik by de eerfte mededeeling vreesde , wordt hier door opge- klaard , daar men het Gezwel van dit Vat geheel aftrek. ken, opligten, en dezelve als dan afgezonderd voelen kan; dan, desniettegenftaande, is het meer dan waare fchynlyk, dat takken van dezelve door het Gezwel, tot voeding van hetzelve, zoo groot zyn, als het Stamvat zelve; althans by y. loopt eene huidflagader, die zeer aanmerkelyk is; -terwyl ‘er meer andere, vry wat aan, merkelyker, in de diepte, te befpeuren zyn. rs z: 6. Is eene diepte, tusfchen knobbelachtige verhe: venheden, de plaats van het ingetrokken lidteken, alwaar het bytmiddel, door bovengemelden Kwakzalvet, aange- legd is: dikwyls hebben, naderhand, ontvellingen en ver- zweeringen, met ontlastinge van bryachtige Roffen. daar, en in de nabuprfchap, plaats. gehad, welke my. veel moeite in de heelinge gaven. - De zwaarte van het Gezwel, zeer aanmerkelyk , zedert myne eerfte mededeeling, toegenomen zynde, is niet juist te bepaalen ; dan -dezelve word gisfelyk 16 à 18 pon- den (misfchien meer) gefchat, wanneer men hetzelve, van het hoofd met de handen afgetrokken, byzonder Qpr ligt, en alzo weegt. Althans de zwaarte is zo aanmerr kelyk en hinderlyk , dat de Lyderesfe , by de vertoo- ning, niet nalaaten kan, tusfchenbeide, de hand ter ons derfteuning te gebruiken; terwyl anders een {chortband, ` om het hoofd vastgemaakt, de plaats van haare hand vergoedt. l p | De bedenkelykheid, ten opzichte der plaats, onzeker- heid der flagaderlyke Vaten door hetzelve verfpreid, þe- hoeftige omftandigheden van de Lyderesfe, talryk en. ger brekkig, huisgezin, zoo wel als haar teder geftel, hebben my, $ GADA TI 7 7 ifrji, IHF (PEA) f H A ” IERIE LER Sal « en + $ +è ` K ' ' , OEA ,. ' Å‘ ”. + g 3 id + ` . t " . * DEE) ‘ ‚ - '. ' '. ' (i + a ~. * > e èe. E. 