Historisch album van de Nederduitsche Gereformeerde Kerk in Zuid Afrika
Dr. Robertson heeft der kerke uitnemende diensten bewezen. Twee malen diende hij haar als Moderator en van 1862 tot 1879 als Scriba oynodi. Hij was een der oprichters en voorstanders van de Kweekschool te Stellen- bosch. In 1860 werd hij naar Europa afge- vaardigd om leeraren voor onze Kerk te zoeken. In 1848 werd hij door de Synodale Commissie aangesteld om “ in vereeniging met den Praeses der Synode, Dr. P. E. Faure de uitgewekene boeren (Voortrekkers) ten noorden van de Oranje Rivier te bezoeken, onder hen het Evangelie te verkondigen en verder alles aan te wenden ter bevordering van hunne geestelijke belangen.” (38.) Ds. Giiles van de Wall 1874-1875. Ds. van de Wall werd in het jaar 1828 te 27 Arnhem in Nederland geboren. In zijne jonge- lingsjaren vertrok hij naar Amerika, alwaar hij aan het Seminarie der Ned. Ger. Kerk in Amerika tot de Evangeliebediening werd opge- leid, en in 1856 tot leeraar dier Iverk werd Ds. G. van de Wall. bevorderd en bevestigd. In het jaar 1860 op bezoek zijnde in Holland, ontmoette hij Dr. Robertson, en na kennis genomen te hebben van de behoefte aan predikanten in Znid Afrika, besloot hij herwaarts te komen. In 1862 werd hij te Bloemfontein tot leeraar bevestigd, en in 1870 werd hij de opvolger van wijlen Ds. van der Lingen aan de Paarl. AUiier arbeidde hij, met eene tusschenpoozing van ongeveer een jaar (gedurende welken tijd hij in de gemeente Kaapstad als leeraar stond, doch weer teruggeroepen werd naar zijn vorige standplaats) tot in het begin van het jaar 1895, toen hij wegens lichaamszwakheid zijn emeri- taat verkreeg. Bij zijne bevestiging in de Kaapstad in 1874 preekte hij over Hand. 9: 20. Bij zijne aanname in 1875 van het beroep naar zijn vorige gemeente, maakte liij bekend dat hij daartoe had besloten omdat de Paarlsche gemeente zoo vele beroepen te vergeefs had uitgebracht en het hoogst twijfelachtig was of een ander leeraar een beroep naar die gemeente zou aannemen. Zijn afscheidsrede, den 7den Februari, was over Rom. 15: 33. Tusschen de jaren 1880 — 1883. diende hij de Kerk als Moderator Synodi. Op den 2den Januari, 1896, ging hij zijn eeuwige rust in. (39.) Ds. Anton Daniel Luckhoff, 1875- 1886. — Ds. Luckhoff destijds predikant te Colesberg werd beroepen als opvolger van Ds. v.d. Wall. Hij nam het beroep aan en werd den 25sten Juni 1875 bevestigd door Ds. S. W’ Stegman die de bevestigingsrede hield over Hosea 12 : 14. De intree rede van den nieuwen leeraar was over de woorden uit Hand. 17: 9 en 10. In 1880 besloot de Kerkeraad op verzoek van Ds. Luckhoff aan hem het gebruik van de Nieuwe Kerk met een bepaalde wijk toe te staan voor zoo lang hij leeraar in de Kaapstad zou blijven. In de Nieuwe Kerk arbeidde hij dau afzonderlijk tot 1886 toenhij naar Durban- ville ging. Zijn afscheidsrede den 5den December in de Groote Kerk was over 1 Pet. 5: 10 en 11, enin de Nieuwe Kerk over Ps. 27: 10. (Voor portret van en uitvoeriger bericht aan- gaande Ds. Luckhoff zie onder Durbanville.) (40.) Ds. J ohannes Jacobus Kotze, G.zn., D.D., 1880 — 1899. — Ter aanvulling van de vacature ontstaan door het emeritaat van Dr. Robertson, werd Dr. J. J. Kotzé van Richrnond beroepen. Hij nam het beroep aan en werd op den ^den Januari 1880 door Ds. A. D. Luckhoff bevestigd. De bevestigde leverde zijne intreerede naar aanleiding van Gal. 1 : 11, en arbeidde in de Ivaapstad tot den ^den December 1899, toen hij zijne eeuwige rust inging. Dr. Kotzé was een man, die door zijne gehechtheid aan de leer en de gebruiken der Kerk, door zijne voorliefde tot Presbyteriaan- sche beginselen en door zijn helder begrip van Kerk-recht en Kerkelijke wetten een grooten invloed heeft uitgeoefend. Wij laten hier een korte levensschets over hem volgen : — Dr. Ivotzé werd den 8sten September 1835 in de Kaapstacl geboren. Hij genoot zijne opvoeding in het “ Nut van ’t Algemeen ” — in die dagen eene van de beste scholen in oris lancl. Van daar ging hij naar het Zuid Afri- kaansche Athenseum (S. Afr. College), waar hij de bekwame leiding genoot van Dr. Dale, toen 28 een der meest gewilde professoren aan die Inrichting. Ten jare 1854 vertrok de jonge Kotzé naar Europa, om aan de Hoogeschool te Utrecht in Holland zijne letterkundige studien voorttezetten, ten einde later aan de Theologie zich te wijden. Kort na zijn aan- Dr. J. J. Kotze (1880-1899). komst in den vreemde legde hij de noodige propaedeutische examina met Jof af. Zijn zwakke gezondheidstoestand verliinderde hem voor graden in de letteren te studeeren, ofschoon het hem was gelukt het groot Mathesis examen voor de letteren vereischt met lof afteleggen. Hij oordeelde het dus raadzaam zijn Theologische loopbaan te voleindigen, zonder verder zijne krachten aan de letter- kunde te wijden. Na tot Kandidaat in de Theologie te zijn bevorderd, werd weldra het Doctoraal examen met goed gevolg afgelegd, zoodat hij den 25 Januari 1861 als Theologiae Doctor met lof promoveerde, en wel na zijne openbare verdediging eener dissertatie over Lactantius. Intusschen had liij de Universiteit van Heidelberg in Duitschland bezocht, om zich in het Duitsch te oefenen, en ook de Theologische lessen van Umbreit, Hundeshagen, en Rothe bijtewonen. Ook Genêve in Zwitser- land werd door hem bezocht, alwaar hij gelegen- heid had zich in ’t Fransch te oefenen. Eene reis naar N. Amerika werd mede in dien tijd door hem ondernomen. Na het afleggen van het Doctorale Examen kreeg hij het aanbod van werkzaam te kunnen zijn aan de Vrije Schotsche Kerk te Amsterdam, aan welks hoofrl Dr. Schwartz toen stond. Door het overlijden van Da Costa, die de lessen in de Theologie had gegeven, was er eene tijdelijke vacature ontstaan. Dat werkmoest Dr. Kotzé voortzetten. Hij wees het aanbod echter van de hand, omdat hij de overtuiging had van in ’t Vaderland te moeten arbeiden. In de Kaap aangekomen wilde men, dat hij als hulpprediker voor wijlen Dr. Abraham Faure in de hoofd- stad zou blijven. Een verzoek van gelijken aard kwam van de Evangeiisch-Luthersche Iverk, die hem als leeraar begeerde. Met het oog echter op zwakken gezondheidstoestand besloot hij het beroep naar Richmond aante- nemen. Aldaar arbeidde hij tot het jaar 1879, toen hij naar de Kaapstad beroepen werd. Doch in 1877 werd het hem andermaal vergund Europa, benevens Egypte en Palestina, met een edelmoediglid zijner gemeente te bezoeken. Zijn verblijf te Richmond droeg bij tot vol- komen herstel zijner gezondheid. Van de hand van Dr. Kotzé zijn verschenen, benevens eenige brochures over kerkehjke questies, eene uitgave van de belijdenisschriften onzer Kerk, met geschiedkundige toelichting, en de “ Be- knopte geschiedenis van de Ned. Hervormde Kerk aan de Kaap de Goede Hoop, volgens nagelaten manuscript van Mr. J. de Wet.” Als voorzitter van den Senaat van het Zuid Afrikaansche College oefende Dr. Kotzé invloed uit op de opvoeding van de zonen des lands, en als eerste predikant van de gemeente onzer Iverk in de Kaapstad had hij overvloedige gelegenheid de belangen dier Iverk te beharti- gen. De Synode van 1890 koos hem tot haar Actuarius in de plaats van Ds. A. D. Luckhoff, die bedankt had. Ook als examinator bij Iverkelijke examina en als lid van verschillende Iverkelijke Commissies heeft hij der Kerk menige belangrijke dienst bewezen. 29 (41.) Ds. Abraham Isaac Steytler, van 1881. — Na het vertrek van Ds. Stegmann in 1880 bleef de betrekking van tweeden predi- kant eenige maanden vacant. Gedurende dien tijd werden de diensten van den vertrokken leeraar getrouw waargenomen door den emeri- groote blijdschap der gemeente de beroeping aan. Zijne bevestiging vond plaats Vrijdag den i^den Januari 1881. Den Zondag daarop hield hij zijne intree-preek over Rom. 1 : 18 en bepaalde de aandacht der gemeente bij het doel, den aard en den eisch van het Evangelie Ds. A I. Steytler. tus leeraar Ds. Pieter Roux wiens hulpvaar- digheid der gemeente reeds voorheen en ook daarna tot grooten chenst is geweest. Tegen het einde des jaars nam Ds. A. I. Steytler van Uitenhage, die reeds twee malen tevoren een beroep naar de Kaapstad ontvangen had, tot van Christus. Sedert dientijd is hij met zegen werkzaam in de moeder gemeente. Tevoren arbeiclde hij te Uitenhage (1863-1889). Ds. Stevtler is een man van vastberaden karakter en sterken wil. Hij is Voorzitter van den Raad van Curatoren van ’t Theologisch Semi- 30 narie en van de Kerke Kantoor Commissie. Hij is 23 jaren lang Secretaris geweest van ’t Curatorium van de NormaíU SchooJ. Hij is de Stichter van het Riebeek College (1877) ; en de gemeente Steytlerville, die naar herri heet, werd door hem in 1876 gesticht. De eerste Vergade- ring van den Federalen Raad der Kerk in Maart 1907 te Pretoria gehouden, koos liem tot liaar Voorzitter. (42.) Ds. Christoffel Frederic Jacobus Muller, B.A., 1887-1890. — Ds. Muller van George werd den ioden Maart 1887 bevestigd tot opvolger van Ds. Lucklioff. Naar aanlei- ding van Hand. 5 : 20 liield hij zijne intreerede in de Boven (Nieuwe) Kerk waar liij bijna uitsluitelijk arbeidde tot 1890, toen de ge- meente die door hare kerkelijke voorreclrten genoot, niet dan na een langen strijd, tot eene afzonderlijke gesticht werd en hem tot haar eersten leeraar beriep. (Voor portret van en uitvoeriger bericht omtrent Ds. Muller zie onder Stellenboscli.) (43). Ds. Adriaan Moorrees, 1892-1895. — Irx Juni 1892 werd Ds. Moorrees, destijds predikant te Richmond tot derden leeraar in verband met de Groote Kerk, Kaapstad beroepen. Tot aller blijdschap nam hij liet beroep aan en vond zijne bevestiging den nden September 1892, plaats. Ds. Steytler liield eene indrulcwekkende bevestigings-rede over Rom. 10 : 17, terwijl de bevestigde zijn intreerede liield naar aanleiding van Rom. 1: 16, en op de wonderbare kracht, den goddelij ken oor- sprong, den zaligen invloed en de algemeene bestemming van het Evangelie wees. Ds. Moorrees beijverde zich zeer in Jiet geestelijk belang der gemeente vooral door lierderlijk bezoek en dat niet het minst in de Hanover Straat wijk waar schrijver dezes thans arbeidt en waar er tot van toe met veei waardeering hem en zijn arbeid gesprolven wordt. In 1895, dank vooral aan liet onbevredigende van liet collegiale stelsel, nam hij een beroep naar de Paarl aan, waar liij werkzaam bleef tot 1907 toen hij zicli de keuze van Professor aan de Ivweekschool te Stellenboscli liet welgevaJlen. De Synode van 1897 en van 1903 kozen liem tot liaar Assessor en die van 1906 tot haar Moderator. (Voor portret van Ds. Moorrees zie bl. 38.) (44.) Ds. Charles Smith Morgan, 1893-1896. — In 1893 begon onze Kerk een zelfstandig werk orxder de melaatsclien op Robben Eiland. Afzonderlijke Kerkgebouwen voor de mannen en vrouwen afdeelingen werden opgetrokken en Ds. C. Morgan. ingewijd. Aan Ds. C. S. Morgan komt de eer toe de eerste vaste leeraar te zijn geweest om het zelfverloochenend werk onder de ongeluk- kigen te doen. Zijne bevestiging als ^de leeraar der gemeente Kaapstad met specialen werkkring op Robbeneiland vond plaats in de Groote Iverk op 1 Aug. 1893. Ds. Moorrees liield de bevestigingsrede waarop de bevestigde een treffend woord sprak, waarin hij aan- toonde dat het werk van de geestelijke ver- zorging der melaatschen noodzakelijk, moeie- lijlv en hoogst belangrijk is. Ds. Morgan arbeidde op het Eiland met zegen en nauw- gezetlieid tot 1896 toen liij tot leedwezen van veJen bedanlvte. (45.) Francis Xavier Roome van 1895. — De bevestiging van Ds. Roome tot 6den leeraar der gemeente Kaaptad met specialen werk- kring in de Hanover straat Wijk vond plaats in 1895. Hij liield zijn intreerede tot de gemeente naar aanleiding van 1 Cor. 1: 23, en arbeiddein haar midden tot Maart 1903, toen hij naar Maitland ging, welke Jaatste plaats hij kort daarop bij de bedanking van Ds. J. du Plessis, voor Zeepunt, waar hij nog werkzaam is, ver- 31 wisselde. Zij n opvolger in de Hanoverstraat was de Eerw. Axdries Dreyer, die 16 maanden :e IJzerplaat-Maitland gearbeid had en die den I2den Maart 1903 in de Hanoverstraat Kerk door Ds. J. P. van Heerden die naar aanleiding van Hand. 13 : 2 preekte bevestigd en met oplegging der handen door 14 aanwezig zijnde leeraren geordend werd. Ds. F. X. Roome. Te Hanover-straat, Kaapstad, 1895-1903. Te Zee Punt sedert 1903. Eerw. A. Dreyer. Te Maitland, 1901-19O3. Te Hanover-straat, Kaapstad, van 1903. Ds. Z. J. de Beer. (46.) Ds. Zacharias Johannes de Beer, van 1895. — Ds. De Beer van 1887 tot 1895, predikant te George werd den ipden December 1895 als 5de leeraar der gemeente Kaapstad bevestigd met specialen werkkring in de Papendorp (Woodstock) wijk. Zijne intree- rede was over 2 Cor. 2 : 15, 16. Gedurende zijne bediening te Woodstock werd de nieuwe kerk — een geschenk van wijlen den heer J. C. Hofmevr — gebouwd en den ioden Maart 1898 docr den HoogEerw. Prof. N. J. Hofmeyr ingewijd. (47.) Ds. Louis Hugo, vau 1897. — Ds. Hugo werd den 29sten September 1897 in de Groote Kerk bevestigd tot leeraar der gemeente Ivaapstad met specialen werkkring onder de inelaatschen op Robben Eiland. Dr. Ivotze hield de bevestigingsrede naar aanleiding van 1 Cor. 4 : 2. Het werk op het eiland is moeilijk doch geenszins ongezegend ; het verdient de gedurige ondersteuning van de geheele Kerk. (48.) Ds. JOHANNES PETRUS VAN HEERDEN, B.A., van 1899. — De bevestiging van Ds. van Heerden tot 3den leeraar der gemeente had plaats op den 25sten Januari, 1899. Ds. (nu Prof.) C. F. J. Muller hield de bevestigings- 3 2 rede naar aanleiding van Matt. 4 : 17. Na de bevestiging íiield de bevestigde zijne intree- preek tot tekst kiezende 1 Cor. 4 : 1 en 2. Ds. Ds. L. Hugo, Robben Eiland van Heerden begon in 1884 zijn loopbaan als predikant in de Hanoverstraat Kerk in de betrekkmg van hulpprediker der gemeente Ivaapstad. In 1885 ging hij naar Steynsburg waar hij twee jaren arbeidde. Van 1887 tot 1893 stond hij te Tarkastad en van 1893 tot 1898 te Richmond. Sedert ziin 10 jarig verblijf en werk in de Kaapstad, heeft hij zich steeds geroepen gevoeld voor beroepen telkenmale op hem door de belangrijkste buitengemeenten uitgebracht, te bedanken. De gemeente is hiervoor ten hoogste dankbaar. Hij wordt alom geacht en bemind en werkt met zegen vooral onder de jonge menschen en kinderen aan wie bij bijzondere aandacht besteedt. De Synode van 1903 koos hem tot haar permanenten Actuarius. In die betrekking is hij lid van de voornaamste Synodale Commissiën. (Voor portret van Ds. v. Heerden zie bl. 38.) (49.) Ds. Johannes du Plessis, B.A., B.D., 1899-1903. — Ds. du Plessis werd den isten Maart 1899 bevestigd als ^de leeraar der ge- meente Kaapstad. Ds. A. D. Luckhoff van Durbanville hield de bevestigingsrede naar aanleiding van Luk. 12 : 42, 43 en de be- vestigde sprak zijn intreerede uit over 1 Kon. 22: 14. Ds. du Plessis arbeidde ín de wijk Zee Punt tot 1903 toen hij tot Algemeenen Zending Secretaris f>nzer Kerk gekozen werd. Ds. J. du Plessis, B.A., B D. Onze Algemeene Zending Secretaris. I In deze betrekking is hij heden nog met zegen werkzaam. (50.) Ds. Barend Johannes Haarhoff, M.A., Ph Dr.,van 1905. — De bevestiging van Dr. Haarhoff als leeraar der gemeente Ivaap- Dr. B J. Haarhott stad met specialen werkkring in de wijk Maitland vond plaats den 25sten Mei 1905. Reeds twee jaren te voren had hij als hulp- prediker daar gearbeid. Hij werd den 25sten Juni 1903 in de Papendorp Kerk door Prof. C. Muller bevestigd en hield zijn intreerede bij die gelegenheid naar aanleiding van Joh. 4 : 34. kanten- Pensioen- Fonds en als Lid van vele andere Synodale Commissien. Wijlen de heer J. C. Hofmeyr heeft aan de gemeente een groot legaat van £73,000 gelaten, waardoor de Kerkeraad in staat is gesteld geworden om zijne werkzaamheden in verband met gods- dienst en opvoeding aanmerkelijk uit te De Observstory Kerk. Ds. G. J. du Plessis, B.A., B.D. (51.) Ds. Gerrit Johannes du Plessis, P>.A., P>.D., van 1906. — Ds. du Plessis die zijne theologische opleidirig in Schotland ontvangen heeft, werd den 9den October 1906 als yde leeraar der gemeente Kaapstad bevestigd met specialen werkkring te Observatory Weg. Ds. A. McGregor hield de bevestingsrede naar aan- leiding van Matt. 13 : 52. Met de stichting van deze wijk heeft de Eerw. Barend Pienaar der gemeente goede diensten bewezen en daar met zegen een geruimen tijd lang gearbeid. Wij geven hier de portretten van twee mannen, wier namen in verband met de ge- schiedenis der gemeente Kaapstad aller ver- melditig waardig is. Wij bedoelen wijlen den heer G. C. Gie die velen jaren lang de gemeente eerst als diakeri en later als ouderling getrouw gediend heeft en die gedurendc eene reeks van jaren lid der Hoog-Eerw. Synode geweest is en ook dat lichaam trouw en ijverig gediend liceft in zijne betrekking als Quaestor van het Predi- breiden. Ook heeft de heer Hofmeyr aan andere kerkelijke en philanthropische inrich- tingen aanzienlijke sommen vermaakt. Wijlen Oud. G. C. Gic. 34 Wijlen Eerw. P. Smeer. Zendeling Leeraar te Woodstock 1881-1896. Scriba van de Gemeente, Kaap- stad, 1882-1898. Geboren in Holland, 24 Mei, 1822. Overleden 8 Februari, 1898. Wijlen de heer J. C. Hofmeyr. Die £73,000 aan de Gemeente Kaap- stad heeft nagelaten. DE EERSTE SYNODE DER KERK. In het jaar 1660 treffen wij inde Kaapkolonie slechts ééne gemeente aan, gevestigd in de Kaapstad, zonder eenen vasten Leeraar. Tegen het einde der iyde eeuw vindt men er drie ; in de Kaapstad dagteekenende van het jaar 1660 ; te Stellenbosch van het jaar 1684 ; en aan de Paarl (Drakenstein) van het jaar 1685. In den loop der i8de eeuw werd dit getal met nog vier vermeerderd — te Zwartland, 1744 ; te Tulbagh, 1745 ; te Graaff-Reinet, 1792 ; en te Swellen- dam, 1794. Nog vóór de eerste Svnodale Ver- gadering in 1824, zijn opgericht de gemeente Caledon, in 1810 ; George, 1812 ; Uitenhage, 1817 ; Cradock, Somerset en Beaufort, 1818 ; Worcester, 1820. Reeds in de jaren 1710 en 171 1, gevoelden de Predikanten der Gereformeerde Kerk, toen het eenige Kerkgenootsehap alhier, de noodzake- lijkheid van eene Algemeene Kerkvergadering, bestaande uit afgevaardigden van de reeds gevestigde gemeenten. Men had hierover eene briefwisseling gehouden met de regeering in Nederland, doch daar men meende dat dit de Amsterdamsche Classis (ring) niet zou behagen, werden de Kaapsche Predikanten geraden daarop niet al te stellig aantedringen. Echter vindt men in de Resolutien der Kaapstadsche Iverk, dat er zoodanig eene Geeombineerde Kerk Vergadering is gehouden in de jaren 1755 en 1756. Doch dit was niet welgevallig aan de Moeder Kerk en wercl derhalve gestaakt. Toen deze volkplanting nog met de Neder- landen was vereenigd, sorteerde de Koloniale Kerk onder de Classis van Amsterdam. Sedert zij, echter, onder de regeering van Engeland was gebracht, waren de gemeenten onafhanke- lijk, zooxvel van de Moeder Kerk als van elkander, en konden kerkeraden, leeraars en gemeenteled'en zich hij geen hooger Kerkelijk lichaam vervoegen. Zoo leefde men voort tot het jaar 1824. In dat jaar deed de Kaapstadsche Kerkeraad bij Zijne Excellentie Sir Charles Somerset, Hoofd- gebieder der Kolonie, aanzoek om vergunning ten einde eene Algemeene Kerkvergadering of Synode bijeen te roepen. In dat aanzoek werden de volgende beweegredenen genoemd : “ dat daar bij het wegvallen van andere vroeger bestaande steunsels, de Kerk nu eenigermate aan zichzelve is overgelaten, en in Kerkelijke zaken, hetzij leer of plicht betreffende, Kerk- raden geen hooger gericht hebben om zich dayirbij te yervoegen iets 1e nadeeliger en gevaarlijker, daar dit Kerkelijk Genootschap meer en meer toeneemt, en er ook inmiddels verschijningen hebben plaats gevonden van andere godsdienstige gezindheden, in deze Volkplanting te voren niet bekend, dewelke ofschoon nog niet regtstreeks, nogtans even- tueel zouden kunnen strekken, om de bij ons vastgestelde orde van zaken omvertewerpen.” Dit verzoek toegestaan zijnde, werd op den aden November 1824, de eerste Vergadering geopend van cle Synode der Gereformeerde Kerk in Zuid-Afrika. In deze eerste Svnocle hadclen zitting van Kaapstad, de Eerwaarde Heeren Heinrich von Manger, J. C. Berrangé, A. Faure en de Ouderlingen Hendrik de Jongh en J. H. Hof- meyr, senr. ; Stellenbosch, de Eerw. Heer Meent Borcherds en Ouderling J. C. Faure ; Paarl, de Eerw. Heer Tobias Herold en Ouderling P. T. Blignault ; Tulbagh, Oucler- lingen Pieter Conradie en Johan Diederick Mohr ; Graaff-Reinet, de Eerw. Heer 4. Murrav ; Zwellendam, de Eerw. Heer Cornelis Moll ; Caleclon, de Eerw. HeerG. Tliom en Ouderling D. E. clu Toit ; George, cle Ouderling C. L. Campher ; Uitenhage, de Eerw. Heer Alex Smith ; Cradock, niemand ; Somerset, Eerw. Heer Jan Spijker en Ouderling D. J. Morkel ; Beaufort, (vacant) ; Worcester, Eerw. Heer Henry Sutherlancl en Ouderling f. du Toit ; Zwartkmd, de Eerw Heer J.Schultz — 22 leden. Tot Moderatoren van deze eerste Svnodale Vergadering werden benoemd de Eerw. Heeren J. C. Berrangé en M. Borcherds, welke laáfstc tevens als Secretaris fungeerde. Ds. Berrangé hield de openingsrede die met deze woorden eincligde : Dat wij dan met eenparigen schouder cle Arke des Heeren dragen ! Dat onze onder- linge omgang en samenleving het merkteeken vertoone van Gezanten van Jezus Christus ; dat wij in onze verkeering met anderen het Heilig Evangelie, hetwelk wij prediken, eer aandoen — en vooral in geen ding zoo binnen als buiten deze Vergadering, aanstoot mogen geven, maar wandelen, gelijk het den Heiligen betaamt. En daartoe zij Gocl met ons en gebiede over ons werk den zegen en over ons het leven nu en in alle eeuwigheid.” Benevens cle Predikanten en afgevaardigde Ouderlingen, hadden in de Synode ook zitting cle twee Heeren Commissarissen Politiek, de Hoog-Ed. Achtb. Heer Sir |ohn Truter, en de Wel-Ed. Heer Petrus Johs. Truter, Oud Lid van den Ed. Achtb. Raad van Justitie. Ge- noemde Commissarissen waren de vertegen- woordigers der Regeering, en moesten bij de behandeling van zaken tegenwoordig zijn om te beletten dat besluiten zouden worden ge- nornen tegen de belangen der Regeering of in strijd met de wetten des lands. Om over al de belangrijke besluiten, die in deze eerste Svnode onzer Kerk werden genomen, uitteweiden, zou te veel ruimte vereischen. Van belang is het echter te vernemen dat reeds op den 9den November, 1824, “ de Hoog-Eerw. Praeses eene Commissie voorsloeg tot het maken van een plan voor de oprichting eener Theologische Kweekschool, welk voorslag een- parig werd aangenomen.” De Vergadering had veertien zittingen, en wercl op 18 November, 1824, op plechtige wijze met dankzegging tot God gesloten door den Moderator met een treffende rede naar aan- leiding van de gelijkenis van “ het mostaard- zaad,’ Matt. 13 : 31, 32. Aan het einde der verrichtingen werd ook het woord gegeven aan den eersten Commissaris Pohtiek, Sir John Truter. Hij gaf een korte opsomming van al de werkzaamheden der Synode en eindigde zijn toespraak met deze woorden : — “ Ik besluite deze Algemeene Synode der Hervormde Iverk in Zuid Afrika, met den hartelijken wensch, dat de Alzegenaar mven arbeid met Zijnen dierbaren zegen moge bekroonen — dat de vruchtgevolgen daarvan van geslachte tot ge- slachte onder ons mogen worden voortgeplant — dat in het bijzonder de uitbreiding van het Rijk van Christus mede daardoor moge worden bevorderd — en dat vooral onze Her- vormde Kerk in de Bestuurders van dit Land, onafgebrokene Christen Vrienden en Bescher- mers moge ontmoeten.” Wat is er niet al gebeurd op kerkelijk gebied sedert 1824 ? Van de Hoog-Edel. Achtb. Heeren Commissarissen Politiek is de Kerk gelukkig ontslagen, doch men heeft in de plaats gekregen de Ordonnantie No. 7 van 1843 (bij ons goed bekend als de “ Kerk Ordonnantie”), waardoor de Kerk aan zekere banden werd gelegd. Op verzoek van de Synode van 1897, werd door het Parlement van 1898, de Kerke- lijke Ordonnantie No. 7 van 1843 zoodanig geamendeerd dat alle twijfel weggenomen werd of de Ned. Geref. Kerk zich uitbreiden mocht buiten de limieten van deze Kolonie ; dat de ware en juiste Belijdenisschriften der Kerk gesteld werden in plaats van zekere Belijdenis- schriften onjuist of onvolledig aangehaald in de oorspronkeli jke Ordonnantie, en dat aan de Synode macht gegeven werd Sectie 7 van de Ordonnantie van tijd tot tijd te veranderen en te emendeeren. Deze emendatie Acte werd door de Synodale Vergadering van 1903 goed- gekeurd en op haar verzoek door den Gouver- neur tot wet geproclameerd. De 14 gemeenten van 1824 zijn aangegroeid tot zoo wat 232, terwijl het ledental der Svnode in 1906 over de 250 heeft bedragen. Handteekeningen van den leden der eerste Synode, 1824. DE MODERATUUR DER NEDERDUITSCH E GEREFORMEERDE KERK Ds. A MOORREES (Moderator Synodi 1906), Predikant te Kaapstad, 1892-189';. Ds. D. S. BOTHA (Assessor Synodi). Te Philadelphia, 1884-1894. Te Stellenbosch sedert 1904. Ds. J. P. VAN HKERDEN, B.A., (Actuarius Synodi). Te Kaapstad sedert 1899. 38 Ds. I. F. A. DE VILLIERS (Scriba Synodi). Predikant te Worcester. Dc Gemeente Stellenboscb EZE gemeente is naast die \7an de Kaapstad, de oudste in onze kerk. Zij werd in 1686 door Ds. Johannes Overneij, predikant te Kaapstad, gesticht. Hij hield aldaar den eersten dienst “ in een der best gelegene en bekwaamste V rijmans Woningen,” op Zondag den I3den October, 1686, bij welke gelegenheid hij over Jesaja 32 : 7 predikte. In den namiddag doopte hij drie kinderen. Sedert de stichting der gemeente ging Ds. Overneij er alle drie maanden heen om de diensten waar te nemen, wordende de diensten in den tusschen- tijd door den ziekentrooster, Mankadan, ver- richt. In Januari, 1687, werd de eerste ker- keraad, bestaande uit een ouderling en een diaken, aangesteld en door Ds. Overneij voor- gesteld. De naam van den diaken was Dirk Coetzee. In Februari daarop werd de hoek- steen van een eerste kerkgebouw gelegd. Daar de samenwerking zeer hartelijk was, ging het zeer voorspoedig met het bouwen. Vooral de Gouverneur, Simon van der Stel — door wien het dorp aangelegd en naar wien hetzelve ge- noemd werd — toonde groote belangstelling in de zaak. Reeds op den igden October, 1687, werd het gebouw door Ds. Johannes van Andel van de Kaapstad ingewijd. De tekst waarover hij preekte is ons bewaard gebleven. ‘t Was Numeri 6 : 23 — 27. Dat eerste kerk- gebouw was gelegen in de tegenwoordige Kerk- straat, op het erf waar het oude Wium-logies- huis later stond. Men heeft in de nabijheid aldaar graven ontdekt, zijnde het in die tijden gebruikelijk geweest om de lijken van per- sonen van eenige onderscheiding in de Gods- huizen ter aarde te bestellen. Ds. J. Overneij, die wellicht bij de hoek- steenlegging tegenwoordig was, mocht de in- wijding niet bijwonen, daar hij reeds den 5den Mei zijn eeuwige rust inging — een slachtoffer van de koorts. Hij schijnt een man van ge- trouwheid te zijn geweest. Dat hij ook in de zendingzaak belang stelde, blijkt de volgende resolutie gepasseercl in verband met de vaca- ture ontstaan door zijn overlijden : — “ Goed- gevonden wederom bij de overigheid te ver- zoeken, daar de zaak tot verval gekomen is, dat ook de slaven en slavinnen van de Ed. De Stellenbosch Kerk. Ingewijd 31 October 1863, door Prof. N. J Hofmej’r. Inwijdingsrede over Exodus 3:5. 39 Stellenbosch in 1757. De oude Kerk is duidelijk zichtbaar. Stellenbosch in 1757. Een ander g’ezicht. 40 Compagnie, een schoolmeester mochte toege- voeght worden om van jonghs af in lezen en schrijven en in de fondamenten van de Chris- telijke religie onderwezen te worden, hetwelk bij d‘ Ed. Gouverneur en zijn Raadt is geap- probeert en toegestaan." De eerste reguliere notulen die voorhanden zijn, en zeer waarschijnlijk de eerste zijn, welke in den kerkeraad gehouden werden, zijn gedateerd 15 October, 1697. “ Geresolveerd," zoo wordt er aangeteekend, “ in onze Kerke- hjke Vergadering, om Matthijs Keusenaar, ons voorgedragen van den Rroeder J acobus v. d. Heijde, als diaken, beschouwende deszelfs noodzakelijkheid, te besteeden aan Willem Basson voor 4 Rds. per rnaand.” Pet. Kalden, Eccl. Guilliam du Toit. J. VAN DER HeIJDE. In de Kerkelijke Vergadering, gehouden den 27sten September, 1700, werden de volgende besluiten genomen : — “ Geresolveerd dat Anna Maria Holst haar dronkenschap zou scherpe- lij k voorgehouden worden, met bedrijging, dat, indien volhard, haar te suspenderen, en ’t Avondmaal te ontseggen.” “ Arriantze Jans, over dronkenschap zou worden berispt.” “Wemmer Pasman en Cornelia Cempenaar, voor de laatste maal, ernstig zouden worden aange- sproken over hun dronkenschap. ” “ Jan Janse Swart en zijne huisvrouw Grietze Claasse Koen, over kwaad huishouden en dronkenschap gesuspendeerd tot beterschap toonen,” “ Coen- raad Cijfer, Jacobus van Drill en de vrouw van Andries de Noorman, aan te spreken.” Vóór de aanstelling van een vasten predikant werden de diensten van tijd tot tiid waarge- nomen door de predikanten van “ Cabo de Goede Hoop ” en “ Drakensteyn.” Zoo b.v. kon Ds. Petrus Kalden van Kaapstad in 1697 aan de Classis Amsterdam rapporteeren “ De Gemeente aen Stellenbosch groyt dagelyx aen en worden over de vyftigh Ledematen bevonden, na welke ick mij vier mael des jaers begeve omme de Sacramenten aldaer te be- dienen, wordende bij mijn afwezen door een Sieketrooster waergenomen ; zoodat deze plaets door verloop van tijd zeer aanzienlijk staan te worden, nemende alle jaeren in Leeden toe, tot welke de Algenoegsame Godt zijn seegen wil vergunnen en ons bestralen met zijn genade en gunstige tegenwoordigheyt.” De volgende is de volledige Naamlijst van Predikanten, die de gemeente van tijd tot tijd bearbeid hebben : 1. Ds. Hercules van Loon, 1700 tot 1704. 2. Ds. Henricus Beck, 1704 tot 1726. 3. Ds. Solomon van Echten, 1732 tot 1736- 4. Ds. Wilhelm van Ghent, 1739 tot 1744. 5. Ds. Eduardus Arentz, 1747 tot 1749. 6. Ds. Johannes Appeldoorn, 1753 tot 1772- 7. Ds. Philippus Kuys, 1778 tot 1785. 8. Ds. Meent Borcherds, 1786 tot 1832. 9. Ds. Tobias Johannes Herold, 1832 tot 1857- 10. Ds. Johannes Henoch Neethling, 1858 tot 1904. 11. Ds. Daniel Stephanus Botha, van 1904. De Eerste Predikant,— Eerst in het jaar 1700 mocht de gemeente een gevestigden predikant hebben. De naam van den eersten vasten leeraar was Hercules van Loon, die helaas ! op den 27sten Juni 1704, zelfmoord pleegde. In eene gewone kerkeraads vergade- ring, den 28sten Maart 1701 onder zijn voor- zitterschap gehouden, werden de volgende Resolutiën aangenomen : “ Is geresolveerd clen I7den April den H. H. Avondmaal te houden ” Wemmer Passman en zijn huisvrouw in het suspens gecontinueerd.” “Adriaantje Tol in het suspens gecontinueerd.” “ Jan Janse Swart en Grietje 'Claasse Koen in het suspens gecontinueerd.” Hercules van Loox. Van der Bijl. t.t. Jacob van der Heijde. 41 Zegel van de Drostdy Stellenbosch. Ds. Henricus Bek was Ds. van Loon’s opvolger in 1704. Gedurende zijn diensttijd werd een nieuwe kerk gebouwd, en wel op de plaats waar het tegenwoordige kerkgebouw gelegen is. Het eerste kerkgebouw dat in 1687 opgetrokken en reeds in 1689 vergroot werd, was in 1710 afgebrand. Deze brand, waardoor niet alleen de Kerk maar het geheele dorp op drie huizen na in de asch geiegd werd was te wijten aan de onvoorzichtigheid van een slaaf van den landdrost Samuel de Meurs die den jongen gebood “ vuur in het vertrek te brengen.” Vóór dit tweede Godshuis vol- tooid was werden de diensten waargenomen “ eerstelijk ten huize van den Predikant Bek en kort daarop in een pershuize, toe behoorende aan den Heemraad Jan Botma.” Om het bouwen te bespoedigen, gaf de Kaapstadsche Kerkeraad, die indertijd over eene som van -£9,300 beschikken kon, daartoe eene ieening. en met behulp van het armen fonds, alsmede door buitengewone collecten, werden de kosten gedekt. Doch eerst in het jaar 1722 werd de nieuwe kerk voltooid en zonder zolder, vloer orgel of consistorie kamer ingewijd. De gemeente telde toen — na een 36 jarig bestaan — slechts 60 lidmaten. Een Lange Vacature. De gemeente heeft veel geleden door lange vacaturen gedurende het eerste tijdperk van haar bestaan. Toen Ds. Beck in 1726 naar de Kaapstad verplaatst werd, werden de diensten te Stellenbosch gedurende een zeven jaren lange vacature eens in de maand door den dienstdoenden predikant van Drakensteyn (later Paarl) waargenomen. Dit werkte schadelijk voor beide gemeenten en gaf aan- leiding aan den Kerkeraad van laatstgenoemde plaats om in 1729 aan de Classis Amsterdam als volgt over deze regeling te schrijven : — Wij twijfelen geensints of de eerw. Kerke- raden, zoo van de Kaap als Stellenbos zullen Uw Hoog Eerw. nu berigt hebben dat nu al omtrent drij en een half jaren geleden, door het verplaatzen van den Eerw. Heere Henricus- Beck, na de Ivaap, de Stellenbossche gemeente van haren herder en leeraar ontbloot is, en dat onze Eerw. predikant, Ds. Slicher daar één Zondag in de maant den predikdienst etc., waarneemt ; zoodat de Stellenbossche gemeen- te bijna geheel en de onze ten deele, ontrieft zijn; ’t welk nu en dan al eenige ongelegent- heijt kan veroorzaken, aangezien eenige, onder deze gemeynte behoorende, wel zes, ja ook agt dagen reijzens landewaarts in wonen, die kin- deren ten doop brengende, het zoo schikken dat zij des Zaterdagsavonts of Zondaagsmor- gens hieromtrent zijn. Ja, het waarnemen van de Stellenbossche gemeynte is een zeer groote last voor onzen Eerw. predikant, wijl, Stellenbos ruym zes uren van zijne woninge afgelegen zijnde, hij dan genoodtzaakt is langs- v' Kriáwm m. ... 7í“^r,fX7A <"■•■ .% ■ v.wíL,.. h: Liu. •■Ú .v ' .. ■:v.fiU7u' {>& 3; /■ ,wi Ay’ 'tut* S.7UZ !»:. % 4 Gouvernements Schenking van Kerkgrond. bergen en clalen, door moeijelijke wegen, der- waarts te reijden, ’t welk, voornamentlijk in de winter of regentijt zijn Eerw. een groot ongemak veroorzaakt ; zulks ons nedrig ver- zoek is dat uw Hoog Eerw. zooveel in hun is, gelieven te helpen bezorgen dat voor de Stel- 42 lenbossche gemeynte een predikant werde be- roepen en uytgesonden ; ’t welk wij van uw Hoog Eerw. waakzame zorge over deze ge- meynten verwagten.” In 1730 schreef de Kerkenraad van Stellenbosch als volgt : “ Wij vinden ons genoodzaekt u WelEerwds. op ’t eerbiedigste te versoeken dat uw WelEerwds. op onse gemeynte, waarinne veele leedematen zijn, gelieven te denken en besorgen dat wij, nae zoo lange van een lierder ontbloot te zijn geweest, eens zoo geluckig mogen werden van een leeraar te ontvangen, die ons de fontein De Kerk, Stellenbosch, van Binnen. des leevens en ’t heijl, ons door onsen Salig- maker toegesegt, wat meerder, als in den tijd van drie á vier jaeren is geschiet, mag verkon- digen.” In 1732 gevoelde de Kerkenraden van Dra- kensteijn en Stellenbosch zich andermaal ver- plicht den toestand van de Stellenbossche gemeente onder den aandacht te brengen in de volgende bewoording : “ Het meermaelen ge- daene verzoek van onze gemeyntens, om deselve met benoodigte leeraeren te besorgen, zijn wij genoodzaekt tegenwoordig te ver- nieuwen, niet twijfelende sulks van de Eerw. Heeren en de Broederen in liefde sal opgenoo- men worden. Vor allen eerstelijk verzoekende ende smeekende, voor de gemeynte van Stel- lenbos, alreedts omtrent seeven jaeren herder- loos zijnde tot groot nadeel so der gemeynte ende der aenwassende jeugd, alsook tot schaede der diaconie ; hetwelk vor die ge- meynte seer bedroeft is.” Groot was dan de blijdschap van kerkeraad en gemeente toen eindelijk in 1732 Ds. Salomon van Echten als vaste leeraar aangesteld werd en met zijne werkzaamheden een aanvang maakte. Lang mocht de gemeente Ds. van Echten niet be- houden want reeds in 1736 werd hij door de Regeering naar Drakenstein verplaatst, “ onder die mits, dat denselve de Stellenbos kerk meede moet blijven waarneemen, ter tijd toe, dat het d’Edele Heeren Majores gelieven zal, de openstaande plaats wederom door een bequaame leeraar te vervullen.” Van 1739 tot 1753. Ds. Wilhelm van Ghent werd in 1739 aan- gesteld tot opvolger van Ds. Van Echten. Omtrent dezen tijd bestond de Kerkeraad uit de volgende personen : J acob Cloete, J . de Wet, Js. Myburgh en A. Faure. Ds. Van Ghent arbeidde tot 1744 toen hij op den ioden October door den Heere opgeroepen werd. De Kerkeraad gaf aan de Classis Amsterdam onverwijld kennis van de door dit sterfgeval ontstane vacature, in eene missive, tegelijkertijd “ zeer instandig ver- zoekende dat uw Wel-Eerwns. op onze gemeynte— in dewelke veele ledematen zijn en het geta) dagelijks aangroevt — goedgunstig gelieven te denken en te bezorgen dat wij zoo gelukkig mogen zijn, van weder een leeraar in deese herderloose ge- meynte te ontfangen, die ons de Woorden des leevens en de Zaligheydt onder des Heeren ge- naderijken zegen mag verkondigen.” — Aan dit verzoek kon de Classis uit hoofde van de schaarschheid \Tan predikanten vooreerst niet voldoen. Eerst in 1747, op den 2Ósten Sep- tember, werd er weer een vaste leeraar aange- steld in den persoon van den WelEerw. F.duardus Arentz. Gedurende de A'acature werden de diensten om de beurt waargenomen 43 door Ds. Van Echten van Drakenstein en Ds. P. van der Spuy van Kaapstad. Lang werd het Ds. Arentz, niet vergund de gemeente te bearbeiden daar hij den Ssten Juli 1749 over- leed. Men íáchtte dadelijk “ een instandig ver- zoek ” aan de Classis van Amsterdam om een anderen leeraar en dat wel opmerkelijk in precies dezelfde bewoordingen als bij de vorige gelegenheid alhoewel de Iverkeraad in 1749 uit gansch andere leden bestond, t.w., de heeren D. Malan, W. van As, S. Romondt en H. en eendragt. En ofschoon ‘t saad van Gods hijligh Woord, ook hier valt op steenagtige plaatsen, zoodat men helaas ! te veel op rotsen ploegen moet, zoo valt ’t egter ook in goede aarde neder, in nederige en verbrijselde harten, die plaats geven voor vermaningen, bestrafhn- gen en bestieringen.etc.” In 1763 heette het in een ander verslag “ dat de gemeente ruste en vrede geniet ; dat het getal der iedematen ’s jaarlijks toeneemt en dat de middelen der ge- nade niet geheel vrugteloos worden bevonden.” De C. J. V. Zaal te Stellenbosch. Cloete. Andermaal bleef de gemeente, die nu uit 130 lidmaten bestond jaren lang vacant. Zij moest zich tevreden stellen met preekbeur- ten af en toe door den predikant van Draken- stein waargenomen. Diensttijd van Ds. J. Appeldoorn. Eerst in 1753 werd de vacature aangevuld door Ds. Johannes Appeldoorn. “ De gemeynte bevindt sigh nogh ” zoo rapporteerde Ds. Appeldoorn in 1759 aan de C.lassis van Delft en Schieland, “ in een gewenste vrede, liefde In 1765 “ dat de lievde tot den openbaren godsdienst meer en meer opgewekt wordt, en dat er gegronde hoope is dat het Woord des Evangeliums, schoon aan veelen vrugteloos, egter ook aan anderen verstrekte tot een reuk des levens ten eeuwigen leven.” In 1769 was het met den godsdienstigen toestand der ge- meente minder gunstig gestemd. “ Wij moe- ten ” zoo luidde het in het verslag van dat jaar, “ tot onser droevheijd melden, dat, daar in voorige dagen deeze gemeijnte heeft uitge- blonken in het vlijtig en naarstig bijwoonen van den openbaren godsdienst, thans van jaar tot jaar daarin zeer veragtert, dat er een alge- meen verzuim van de middelen der genade en wel een ligt-agten bijzonder van de zoo nuttige en hoog noodzakelijke catechetische leer- redenen onder ons heerscht. Hetwelk ons steedts biddende tot God doet wenschen, dat Hij door Zijn alvermogende genade-kragt des Geestes, onder de bedieningen des Woords, allen den zoodanigen het gevaar, hetwelk hun, wegens aanhoudend veragten van de middelen der genade, dreijgt, op het harte zoo wil druk- ken, dat zij van weg en staat mogen verande- ren.” Gelukkig kon men in 1772 van een verandering ten goede in den godsdienstigen toestand van de gemeente gewagen : “ de gemeynte neemt jaarlijks in getal der leede- maten hoe langer hoe meer toe ; ook kan ik met blijdschap melden, dat de toevloed tot de openbare middelen der genade eer vermeerdert dan vermindert ; wenschende dat het met hertbrekende genade des Geestes mag verzelt gaan, ter ontdekkinge van zondaren en bevor- dering in deugt en ware godsvrucht.” Ds. Appeldoorn schijnt een man van waarachtige godsvrucht en diepen ernst te zijn geweest. Hij arbeidde 19 jaren in de gemeente. Dit is wat de Kaapsche Kerkeraad in een brief ge- dateerd 21 September 1772 aan de Classis Amsterdam aangaande hem getuigt : “ De gemeente Stellenbosch is in rouw gedompeld door het overlijden van den WelEerw. en Geleerden Heere Johannes Appeldoorn, die gisteren, zijnde de 20ste September, des mor- gens omtrent tien uuren, in den ouderdom van zeven en veertig jaaren, vier maanden en eenige dagen, uit de armen eener hem lievheb- bende en van hem zeer gelievde gemeente over welke hij omtrent negentien jaaren met allen lof ieverig en neerstig het ampt van eenen opziender heeft waargenomen, is weggerukt, en, gelijk wij met grond vertrouwen tot de ruste van Gods getrouwe knegten is overgebragt. Zijn WelEerw. wierd juist veertien dagen van te vooren, in het midden der bezigheden zijnes beroeps, onder het prediken, door eene beroerte overvallen, waarvan de gevolgen op den voor- noemden tijd zijnen levensdraat afgesneden ; zijne gemeente van een waardigen en be- kwamen leeraar ; zijne vrouw en drie kmderen van liefliebbende man en vader ; ons van een zeer kundigen en van allen zeer geachten en gelievden broeder beroovt hebben.” De Diensttijd van Ds. P. Kuys. Het duurde weer ettelijke jaren vóór dat de vacature opgevuld werd. Intusschen bear- beidde de predikant van Drakensteyn aJs Consulent de gemeente van tijd tot tijd. Ook namen de predikanten uit de Kaapstad er de diensten om de vier weken waar. In 1776 ontving men eindelijk bericht uit Holland dat Ds. Philippus Kuys door de Classis tot herder en leeraar benoemd was geworden. Met groote blijdschap zag de gemeente zijne over- komst tegemoet. “ W'ij zien eerlang de broeder Kuys tot vervulling van Stellenbosch tegemoed, en wenschen van harten, dat hij met een over- vloedigen Evangelie-zegen tot ons moge komen, en uitgerust met eene ruirne mate van des Heiligen Geest, tot uitbreidinge van de paalen zijnes Koninkrijks.” In 1778 begon Ds. Kuys zijn dienstwerk in de gemeente. “ Hij werd met lievde en achting ontvangen ; geeft gegronde hoop van, onder Gods hulp en bijstand ten nutten en stichtinge zijner toe- vertrouwde gemeynte te zullen zijn.” Lang werd het Ds. Kuys niet vergund in de gemeente te mogen arbeiden, daar hij haar reeds den 20sten Jan. 1785 in jeugdigen ouderdom door den doodontviel. Er was merkbare zegen op zijn arbeid, gelijk blijkt uit de volgende extracten uit de verslagen van den staat van godsdienst aan de Classis Amsterdam, voor het jaar 1779 : “Het Evangelie der Zaligheid wordt niet tevergeevs verkondigt ; de lust tot de onderlinge bij eenkomsten neemt meer en meer toe ; er zijn ook degenen die door hun gedrag betoonen te zijn, niet alleen hoorders, maar ook daders des Woords, waardoor de lust en iever van den herder niet weinig wordt opge- wekt.” Voor het jaar 1783: “ Dat het getal der leedematen ’s j aarlij ks toeneemt en de middelen der genade niet geheel vrugteloos bevonden worden, zijn in dit jaar op belijdenis aangenomen 18, en met attestatie overgekomen 2, en gedoopt 50 kinderen.” De geschiedenis vermeldt dat de gemeente door het heengaan van Ds. Kuys in diepen rouw gedompeld werd “ daer zij sig geern in het ligt van dien leeraar 45 nog eenigen tijd had willen verheugen, dog onder welkers verlies sij sig in alle opsigte gelaten zoekt te gedragen, onder de stille ver- sugtingen dat het Gode behagen moge haer te Zijner tijd wederom te voorzien met een man na Zijn hart, die in staat zal zijn om deese Zijne kudde te wijden met wetenschap en met verstand.” Ds. Meent Borcherds. Ook Predikant te Kaapstad, 1785-1786. Ds. Meent Borcherds. 