Maleisch-Nederlandsch woordenboek
4 y lara, tot werken ongeschikt, hetzij door ouderdom of door ziekte; sukkelend, ook in zijn doen en laten; orang tóêwa 1., oude sukkel, oude stumper, yy laroe, zelfstandigheid, die met iets anders vermengd, een chemisch proces te weeg brengt, bv. deeg met gist, om de gisting te bevorderen, palmwijn met een zeker hout, om de gisting tegen te gaan. Ky lari, loopen, wegloopen, drossen, vluch- ten; 1. anak, loopen als een kind, d. i. trippelen; melariken, doen loopen; hopende medevoeren, wegloopen met iets, schaken; larïjan köèila; renbaan; 1. tïkoes, z. tc73- toep; pelarïjan, waarop men loopt, aange- hoogd voetpad, jaagpad; uitgebouwde galerij in eene bovenverdieping; p. kota, banket; selari, doorloopend, zonder afbreking, ^y larat, zich langzaam verder bewegen, zich langzaam verspreiden, toenemen, erger worden; van een anker krabben; van een vaartuig op zijn anker drijven; van eene rede voorwaarts gaan, namelijk niet in versmaat; pengatiïran sö&rat jang melarat, proza, y larit, w. sum., polysten (z. lari^:, T.).-[N.]. y laras, de stam van een' boom; loop van een geweer (of blaasroer, T.); kajoe l, gekapte jonge boomstammen van ^ 2 a 5 duim diameter; ana^ 1., idem, doch dun. ^^ laris, van koopwaren goeden aftrek hebbend, zeer gewild (vgl. la rap, T.). C ^y larang, verbieden (dit moest m?la- rangk^n zijn, waarom is hier 't Wdh, zoo kort en aan 't begin zoo uitvoerig? T.); schaar sch; zeldzaam; lïlraiigan, wat verboden is, verboden waar, smokkelgoed. C .^j larong', doodkist (z. keranda).. ^; t C^. !i \y larap, van koop- en eetwaren aftrek hebbend, zeer gewild (z. pajoe). C, ^ \y larak, naam eener kruipende plant, dienende voor binflsel. L i yy larik, door eene kringvormige be- weging bewerken, draaien in dien zin. — * w. sum., boren met een boor, eene boor (z. gïrik, T.). — [N.]. ^ t ** j Cy laroet, w. sum., ver gevorderd op den dag als de zonnehitte niet meer hindert. — [N.]. ^ L'J )^ laron, z. raron. — [T.]. y /* \^, samenhangen met iets; blijven; vast; ^ noodig; noodwendig; noodzakelijk; drin- gend; in de gramm. van een verbum mfran- sitief; intransitief verbum {ingebruik, in zwang van een woord of uitdrukking, T.). <X.,^\y, fem. van het voorgande; voorts: wat noodzakelijk is; plicht. {^' lil c J^^ l^S9., verlamd. i,^,^_Jl/^/j^ lasak, van hel slapen niet vast op êéne plaats; niel voor een vasl maar voor allerhande Cjchruih; voor dagelijksch gehniik, ols hv. een kleed, een wagen, een paard; pelasak, wal lol allerhande of tol dagelijksch gebruih' die^t: pakajan p., alledaagsche hlccderen, ^MV lasali, slaan, om pijn Ie venvckken, zooals bv. l>ij straffen, slaan, onverschiU lig waar men raakt , of met wat. \,^^;y^Ó-y langit, uitspansel hoven iels, hv. bo- ven een ledikant; hemel, hemelgewelf, ^C,N langir, al wal dient, om, met water, 't hoofd schoon te maken, zooals bv. ge- brand slroo, zeep en dergelijke; (m^langir, T.): het hoofd met langir schoon maken, l£:>j langan, z. langkap III. ^(^ J^N lapi-3, balav., eene mat. — [B.]. ■^ ^j>ö j, lapat-3, balav. (vgl. soend., T.), naderend geluid van muziek of een rammelend rijtuig in de verte. — [B.]. ^3 V lapar, honger hebben, hongeriq zijn. / h^^v lapis, laag, bclegsel, bekleedsel; voering: van dingen, die over (onder) (»lkander of achter (vóór) elkander zijn rij: van vaartuigen dik. m^y lapaiig', wijd, ruim: vrij, zonder bezigheden; vrij van zorgen, vrij van ongemak; vrij van pijn; verligt van ongemak, pijn, ziekte enz.; wat wijd of ruim is; ruimte; bed in een' tuin; lapang; semai, zaaibed; tanah I, ptein; apabila 1. wak- toe, wanneer er vrije lijd is: wanneer ik (enz.) tijd heb (enz.); kehtpang'an, vrije lijd; ledige tijd.- ^liïpaiigkan telingamoe, spits tav e oor en. — [iN.]. (, a3^? lapok, schimmel: kaan (vgl. bijyï). L^ >^3y lapik, onderlaag, zooals bv. een Imltzak, eene mat of eene plank, voor hel lichaam; piëdestal; oplegsel, zooïds bv. eene mat op een' vloer, een kleed op eene tafel; iets bv. het lichaam, van eene onderlaag enz. voorzien; bedekken mal iets, bv. natten grond met planken, een' steenen vloer met matten; 1. kaki, sandaal; 1. poenggoeng, zilmalje, bv. op een' stoel. ir*^ij lapoeii, soort van netten of stroppen, om kleine viervoetige dieren, bv. pQ- landoks, te vangen. -x- %Jiy lapoc (lees jJï, vermolmd van hout bv. bedorven door nattigheid, T.), w. sum., bedorven: verwaarloosd; versleten. — <X3y lapah, trappen op iets, dal iemand in den weg ligt; ontleden een geslacht viervoetig dier. y 1^ 3 Ni . oplezend, hier en daar oprapend, iets tegenkomend, waar niet naar gezocht 4* *^*ï lL^Ï is; kleederen verstellend; oplezende enz.; Idêerlapper; vrijgelaten slaaf, "^^y lakah, w. siim., de gevlochten rot tan waarin men iets draagt zooals potten, borden enz. ^ van deze gedaante. — [N.]; hier mede is . bedoeld /J\ (T.). i ^ ^ S y , pers., lak, zekere roode verfstof. i^^ j) lakoe? gang; gedrag, handelwijs; leefwijs; manieren; handel en tvandel; handeling, doen en laten, loop eener zaak; gaan, in de bet., zooals men wel zegt: het marcheert; het wel slagen; ga?igbaar zijn; gewild zijn; aftrek hebhen; van kracht zijn, van toepassing zijn; selakoe, een gelijke gang enz., evenals; s. ïni, een gedrag enz. als dit; lakoe-S (zelden), in dier voege, i^ S y laki, mannelijke wederhelft van een vrouwelijk individu; man eener vrouw; echtgenoot; mannetje van een wijfje; 1. ïsterï of 1. bïni, man en vrouw: laki-:^, levefid wezen van het mannelijk geslacht, mannetje; manhaftigheid, manmoedigheid, moed. ^O^ laka, w. sum., slaafi, — [N.]. yÓy lakar, vaartuig met de noodige plan- ken, doch nog Z07ider inhouten. ^ m A y lakan^, w. sum., splijten, van elkander wijken; verdriet, moeie' lijkheden, — [N.]. ^ y lakoeni , naam eener soort van wilden ^ wijnstok, waarvan de zwartroode, in tensief zure vruchten bij de rijst gegeten • worden, om de eetlust op te wekken. /*fy ISkin, z. ^AÖ. /*Sy lakoeii (jav. lakon. T.), tooneel- vertooning: beriak ö&iikeii, op het toonecl vertoonen; lakoen-3, bedrijf van een tooneelstuk; rol van een' tooneelspeler. i^b y 1. lag'a, vechten, zooals bv. bokken, slieren, hanen; doen vechten (ook van raenschen); tegen elka7ider stooten, zooals bv. twee glazen, bij 't klinken; opzettelijk tegen iets anders stooten, zooals bv. een glas tegen eene kruik; kambing^ berlaga, (de geiten zijn aan 't vechten), zegt men, wanneer men, bij het slaan van de gen- dang van tijd tot tijd op den rand van de g. slaat. IL, melaga, batav., schertsen; den schijn van iets aannemen; kuren vertoo7ien; lagai, kullen; foppen. — [B.]. L^2 y lagoe (skr. Idighoe, zacht, aangenaam van een geluid; kort van een lettergreep in de versmaat, T.), zangwijze, melodie, toonstuk; melagciêken, in muziek zetten; in gesproken gezang voordragen, bv. den kor- an, eene hikajah. Li5 y ÏSgi, nog (vermeerdering of voort- during); meer; ook, zelfs; 1. p<iêla, Jï 53 P daarenboven , buitendien , wijders , voorts ; apa 1. of apalagi? hoeveel te meer of minder dan nog? berapa 1.? hetzelfde; ook: hoeveel nog? böëkannja mati 1. (de nadruk valt geheel op 1.), mati b^nnar-2 (b^toel-2) niet meer dood, maar allerwezen- lijkst dood. Met dergelijke spreekwijzen wil men den allerhoogsten of een' zeer hoogen graad eener hoedanigheid aanduiden, zooals wij in dit voorbeeld zouden zeggen: dood als eene pier. Veelal wordt het tweede gedeelte der uitdrukking als van zelf spre- kend weggelaten: bcëkannja matil; bcê- kannja bagoes 1., niet meer schoon, maar zeer schoon, \y lala, naam eener soort van zoutwa- ter-schaaldier. j^ laloe, voorbij (langs iets), voorbij (in tijd), over, daarna, waarna, en toen; moet soms vertaald worden door: en dan is het voorbij; en dan is het gedaan; en dan niet meer; voor goed; voorbij gaan (ruimte en tijd); over gaan; verhopen; zich verder begeven; zich naar eene andere plaats begeven, heengaan; uit den weg gaan; afwijken; L ditanamkennja, daarna (en toen) werd hij begraven; diböëwangnja 1., hij verstiet haar voor goed; sekali L, ééns, en dan niet meer, ééns voor altijd; mela- iCèken, voorbij voeren (ook in den zin van onschadelijk maken) ; doen voorbij gaan enz.; m^\k\^\M\^ voorbij gaan aan iets; trekken door iets; overschrijden, overtreden; m. k^bon, een tuin voorbij gaan; m. p^ r en t ah, een bevel voorbij gaan (er niets om geven, overschrijden); m. hcëtan, een bosch voorbij gaan of doortrekken; laloelalan^, heen en weder voorbij gaan; terlaloe, te ver; uiter- mate; al te ver; z. selal^ië. j^ lali, gevoelloos; verdoofd; bcëkoe 1., de gevoellooze knokkel, d. i. de enkel, omdat door het met ondergeslagene beenen zitten daar het gevoel nagenoeg verloren gaat. i^^^ j) I. lalat, van een vuurwapen weigeren, II., naam van de gewone huisvlieg. -X- J"^ laler, batav. (jav., T.), vlieg,— [B.]. oj j I. lalang', naam eener soort van lang, rietachtig gras — andropogon carico- sum; imperata arundinacca (bal. id.; jav. 51ang-2, ï.). IL, w. sum., meiaio lalang^, onmelvoege- lijk; ongepast (vgl. onder laloe, T.). — [N.]. ^C oj J lalap, batav. (jav, lalab, T.): öëlam. L h jy lalak, ontvlammen, zooals bv. kruid op de pan, een lucifer en dergelijke. ^J^ lalaii, dwarsboomen, verhinderen, tegen- gaan; pelalau, wie dwarsboomt enz,; middel tot dwarsbooming inz. ^loovermiddel, om een huwelijk tegen tegaan; pelalaawau (de u had hier weg kunnen weggelaten *lï 84 #.ï worden, T.), dwarsbooming, verhindering, tegengaan; stapelplaats, naam der hoofdstad van het rijk Kampar, onder Siak, zoo ge- noemd, omdat vaartuigen niet verder naar boven of naar beneden mogen gaan. Ajy Ialah, sterk eten. J^ lalai, afgetrokken, zijne gedachten niet bij elkander hebbend, niet bij zijn werk, onoplettend, onattent, onverschillig ; van de oogen van een' zwaar zieke zonder leven; tali l, geerd, — ^ lalê, batav. (jav., T.).-[B.]. LS /^ J plur. van jJjJ. f^y, naam der letter J. ^y lama, lang geleden, vroeger, vorig, oud in dien zin; langdurig, lang geleden enz. zijn; langdurig heid; lengte van tijd; kelsi- madn, langdurigheid; lengte van tijd; lama d^ngngan k., langzamerhand, allengs, van lieverlede. L *vjVy0^i plur. van ^^: ^^2>A^N) lainat, verk. van selamat; 2". naast lamah I. -X- ^ j; lamar, batav. (jav., T.), ten huwelijk vragen. — [B], (,_JLc J lamak (lees j.^, T.), w. sum., lekker.— [^,]. (J' •x-z.wX J, bflJman, van vuur smeulen.— [R.]; denkelijk bedoeld bal§man, jav. of bal.,: .smeulend vuur, kooien onder asch (T.). .^y I. lamoen (zelden), indien, bijaldien, ingeval, als, zoo (z. djïk^). IL, w. sum., opstapelen; limoen Spi, het vuur onder den asch verbergen. — [N.]. A^y I. lamah, verb. van hcïl als eigen- naam. IL (z. 4u!, T.), w. sum., lamah-2, elastiek of veerkrachtig doorbuigen; zwie- pen.— [N.], ^y lanar, modderg^vnd in zee. i) j) L lanang:, twijnen, door middel van . een gewicht, dat aan het eene einde van de draden hangt. IL, in bik. en poëzie (uit 't jav., T.): man- nelijk, dapper, mannelijke enz.; mannelijk enz. zijn, mannelijkheid, dapperheid, - — z. laki-2. ♦ o j) lanoen, z. ilanoen. a^ "j 'y I. (lees: jjï, T.) lau, w. sum., toespijs, vleesch of visch, ook eieren voor zoo- verre die als toespijs bij de rijst gebruikt worden. Meer bepaaldelijk is het echter visch, want men hoort de rondventers op Padang als zij visch verkoopen altijd lau (laoeq, T.), roepen. — [N.]. 5K Jjï IL, balav., een cylindervormige suiker- pot— [B.]. A^ L, nielawa, den bruidegom en zijn gevolg, wanneer hij zich in oplochl naar de woning der bruid begeeft tegenhouden, lot dat een uit het gevolg iets betaald beeft; pflSwa, belet; m^mbcêwaug p., belet ver- wijderen, door bv. iemand, die bij ons komt, terwijl wij aan 't eten zijn, uit te noodigen om mede te doen, ten blljke, dat die omstan- digheid geen belet voor hem is; p^mbajar p., wat door bet gevolg van den bruidegom betaald wordt, om, daar bij tegengehouden wordt, den weg voor hem te openen. #11., Iflawa, batav. (uit 't jav., T.), vledermiiis. — [B.]. ' mj, lSwi-3, punt der lange staartvederen van vogels, zooals de pauw, de argus en dergelijke; kan tj ing 1., soort van knoopen, die beneden aan den broek of aan vesten zonder mouwen gedragen worden, [„Ji^i^y laoet, zee; in sommige spreek- wijzen: midden of van den oever af gelegen gedeelte van het water (zee, meer of rivier), waarin men zich bevindt; M- laoet, zeewaarts; van eenig ander water naar het midden toe; Idcetan, oceann. LlIJ §^j I-, melawat, bezoeken iemand, ten blij- ke van deelneming,.hetzij wegens goed of kwaad; mcldwati kedatangran, iemand bij zijne aankomst met belangstelling bezoeken. II. ISwat, batav. (bal), schaduw, — [T.]. i 0.y lawar , rauw vleesch of rauwe visch aan klei7ie stukken of heel fijn gehakt, als toespijs bij de rijst (vgl. bat. rabar, T.); ^flelawar, balav., gekookt kleingehakt vleesch. — [B.] : nielawar, aan kleine stukken hakken, heel fijn hakken, zooals bv. vleesch voor worst. / j^i^j I. ISwas, vrij; onbelemmerd [bv. van een gezicht] ; van den buik niet overvuld, niet opgestopt, van den mond of de tong voorbarig; van vruchten of anderedin- gen, die periodiek komen, schaar sch wordend, bijna op; melawas, van den mond of de tong voorbarig zijn; van vruchten enz. ; schaarsch wordend, bijna op zijn, ten einde hopen, IL, men., = löêwas; padang 1., bat. padang bolak, naam van een landschap in de Bataklanden (T.); z. lawe. C. #\ j) laoeng', met gerekt stem huilen, met ^-^ een gerekt gehuil roepen, o 1^^ I. lawang', naam van een' boom welks ^ bloesem en bast in de geneeskunde gebruikt worden. Den bast doet men ook als eene specerij in de nasi kabóéli. IL (zelden), deur (jav., T.); L s^kêteng (vgl. jav., T.), eerepoort; eereboog; pelawan^, ongehuwd jong man, zijnde als zoodanig vrij van belasting. C *i $^y laoek, toespijs bij de rijst in 't alge- meen, doch inz. uit bet dierenrijk; u y B6 j^'i 1. paoek allerhande toespijs enz. (vgl. ,h T.). C^*^^ lawak, z. bohong. /j#)* J laoen, van eene tijdruimte, bv. een' dag, of een werk lang van duur; nog lang, lang van duur zijn; lange duur; lambat-Iaoen, ten langen laatste; langza- merhand (z. onder lambat, T.). (rj ^ j) ISwan, wat zich verzet enz., weder- stander; tegenstander , wedersfrever, te- genstrever, tegenpartij; partij in eenigen strijd, mededinger; tegendeel; tweede partij ter andere zijde, per zoon waarmede men een gesprek voert; melawan, zich verzetten tegen iets, wederstand bieden aan iets; we- der staan , wederstreven , tegenstreven ; zich verdedigen tegen iels, bestrijden, bevechten, tegenspelen, mededingen, met iemand iets gemeenschappelijhs verhandelen of overeen- komen; melawan bertjakap, tijada böleh dilawan s^tïja; pelawan, naam van een' bgom met zeer taai en moeielijk te kappen hout, waai»van de naam, en zeer goed voor houtwerken voor gebouwen; sebala sifat lawannja, alle tegenovergestelde eigenschap- pen, tJ #) j) lawah, van het gezicht onbelemmerd, vrij, ruim, wijd, wijde tus se henruimte, bv. tusschen de toppen van twee bergen; p^mandai^an jang L, eeri ruim gezicht. rC Jy li^eti, alleen in madja 1. (meer gebr. mendjalawai), naam van een' boom, welks vruchten in de geneeskunde gebruikt worden. — z. madja. ■)f/C^^ lawe (lees lawèh uitspraak van lawas IL, T.), w. smu., lawas lawénja malam, wanneer het -zoover ge- vorderd is in den nacht dat de maleier er geene benaming meer voor heeft. — [N.]. cXA j lahad — verb. van ^ — holte of nis in de zijde van een graf, gew. gelijkvloers met den bodem, voor een lijk (niet in eene kist), wordende met eene plank (da ka) gesloten; kuil in den bodem van een graf, voor een lijk (al dan niet in eene kist). ^ ^Ay lahir, batav. en jav., verb. van ytlè, te voorschijn komen; geboren wor- den.— lB.]. iL£6 j; lahang (zelden): nïra (soend., jav. en lamp., T.). t, o^y en ^;U^, een verlies geleden heb- bend; een onrecht ondergaan hebbend; onderdrukt; slachtoffer, i _ Q cjs Nl lahap, gulzig en zonder keuze eten. L ** J ^jC5 j)^ goddelijkheid , goddelijke natuur; 'ilmoe^llahöët, theologie, 3 ^-£& j) ^ ^^ goddelijke natuur betreffend; theoloog. <r. :^^ 57 •iJJ'i ^ rCy lai 5 w. sum., heeft dezelfde betee- kenis als ada, zijn of wezen. — [N.]; vooral in vragen gebezigd (T.). -)f/C^ laja, batav., een dier dat in de rivieren leeft, op een k rang gelijkt, maar wat kleiner is. — [H.]. / C y lajoe, verwelkt, verlept, versleurd; • lajoe-S, vlag, — ^w, sum., fladderen, vliegen; salajoe, een slag of streek in het zwemmen of vliegen; reniiaii^ tiga lajoe, drie slagen zwemmen. — [N.]. ^^ lajar, zeil; 1. batang, vierkant zeil van matwerk; 1. sorong, lijzeil; berlajar, zeilen, ter zee varen; onder zeil gaan; selajar; 1^. naam eener soort van walvisch, met hooge rugvinnen, die het voorkomen van een schuin zeil hebben, wanneer de visch op de oppervlakte van het water komt; 2^. of ïkan lajar-S, naam van een eetbaar zoutwater-vischje met dergelijke rugvinnen; 5^.: tambaki. — «lajaran of selajar, naam eener soort van zoutwater- schaaldier. ^^ I., melajoer, iels over het vuur houden, zonder het te verbranden; over het vuur verwarmen, blaken, zengen; een' gtem- pel over eene brandende kaars of lamp houden, om er eene laag roet op te krijgen, als wanneer hij geschikt is, om afgedrukt te worden. IL, batav. (soend.), lange dunne zeévisch — trichiurus haumila. — [B.]; vgl. s^lajoer (T.). / M^y ISïs, naam vaii een' zoetwater- visch. i> j), melajang, vliegen, zonder vlerken of zonder er mede te slaan; in de lucht zweven; zwevende vliegen; in de lucht ge- dragen worden, bv. een blad, eene veder; iets dicht onder de oppervlakte afsni}den (^JÜJ ïjU* ^i\i 4-i^% T.); van de oogen dicht vallen; lajang, vlieger (speeltuig van kinderen); 1. röêmah, de vlieger van een huis, d. i. het uitsteeksel van het dak buiten het gebouw, aan de smalle zijden. Zooveel vadem het huis lang is, zooveel voet steekt de 1. er buiten uit; lajang-^, zwaluw (z. ook onder s^mboer, T.), — ^lelajang, ^ soort van wimpel, C Q ^ ^ I. lajap, van vogels werfer^/njA^n; laag, niet hoog boven den grond, zooals bv. een huis; niet hoog boven water , zooals bv. een vaartuig; melajap, van vogels laag over den grond of het water strijken. II., soek., sluimeren, — melajap of 15- Jap-2, batav., in slaap vallen, dommelen, — [B.]. ^ L,_H_> V Ï^ÏP — batav., verb. van u-iju^ — ' broos; onvermogend, zwak (vgl, jav., T.).-[B.]. <>ii 69 / a (,,^,,JL>^ I. lijal^} van visch, inz. kleine langs den ruggegraat in de lengte opengesneden en zonder zout gedroogd. IL, verb. van het q^^}. L -Q -^^K betamelijk^ behoorlijk^ passend, geschikt, voegzaam. *Ym^y liïOj ander, anders, verschillend, onderscheiden. ..^y I.> meiajaji, ter zijde staan; be- hulpzaam zijn aan iemand; bedienen; p^ISjan, helper, assistent; bediende; m^la- Jinl, iemand bedienen (moet uit een andere vorm van 't jav. i^ladëni verklaard worden, laja«:ladi evenals kaj a = kadi, T.). «II. lijan (jav. lajon, T.), dood lichaam, lijk; doodkist; loods voor een lijk (v. d. W. had wel mogen vermelden, aan wien hij die uitspraak lajan heeft ontleend; het woord wordt vooral in gedichten gebezigd, T.).* ^5^^^ lajah, zich sterk achterover oï zijde- lings buigen, of dit beurtelings doen, zooals bv. de indische danseressen, een buigzame boom; sijah-lajah, z. sïjah. l , J L^ N lanjak, met de voeten kneden, als klei, om hem week te maken, of een kleed, om het te zuiveren. -^i ,j\! lanjaa en lennjau, voorde hoedanig- heid van den grond, die van boven vast schijnt te zijn, doch in der daad diepe modder is. ^-4^^ laqjoe (lees lanjoq uitspraak van uJaa!, T.), w. sum., verliezen; kwijt^ raken. — [N]. ^c5oN lanJali, w. suQi., onder den voet treden; dj ala n I, een morsige weg (z. lanjak).— [N.]. ^< L *rj\jJ plur. van ijJ. t ^ , •* \V>J lebSran, batav., *t groote Maho- med. feest na 't einde van de groote vastenmaand.— [H.]; van 't jav. l^bar, zoodat het eigenlijk beteeken t : de tijd, waarin de vasten afgeloopen zijn. — [T.]. /.t\-\J> zeker hars, dat als /wierook dient; wierook; 1. djSwi, benzoë, ^^^^y^j^ lebab en lebap, interj. voor een dof, ploffend geluid, doffer dan l^bak, zoo- als bv. dat van iemand, die op een* zachlen grond valt. — z. bah, d^bab, g^l^bab en g^l^bbab. i^^JO lebbat, dik, digi, digt bijeen; höédjan L, digt regen; djanggoet jang l, een digte {zware) baard. dijj, keel, strot; bovenst gedeelte der borst. J^aJ , soort van vilt; tapijt, daarvan gemaakt; '^ paardedeken voor onder het zadel. .aJ I' leboer, van metalen gesmolten; ver- woest, vernield. IL, interj. voor het geluid, dat een be- trekkelijk groot lichaam maakt, wanneer het J ^ so ^ in *t water of eene weeke zelfstandigheid, bv. modder, valt; plomp; in eene weeke zelfstandigheid, bv. modder, zand en der- gelijke, zakken; lehar-leboer, interj. voor een geluid, dat verscheiden, betrekkelijk groote lichamen maken, wanneer zij in 't^ water vallen. — z. boer, tj^boer en d$boei / M>/Jf onduidelijk maken; verwarring; t wij* fel; dubbelzinnigheid; mengsel; chaos; mal. verb.: lóêboes. * mjJ leboeng, interj. voor een bulderend geluid, zooals bv. dat van een grof geschut, de groote trom en dergelijke.— z. boejig en d^boeng. iuA-J Ifbbang, van zwangere vrouwen (ook wel van dieren) in het laatste stadium van zwangerschap, wanneer zij alle oogeiiblilvken kunnen bevallen en moeilijk en breedt)eens loopen; hoog zwanger (hal. l?b?ng, gaar, T.). C QaI, 7.. L^. ^^^^_Ji/J lebak, interj. v^or een dof klappend geluid, minder dof dan l^bap en l^boelj, zooals bv. dat van een' slag met de hand op een' vollen schouder, zoodanig geluid (z. bak, debak, g^l^baj^ en gQleb- bak); dtcht bij een zaaien allerhande zaad, om er jonge plantjes van te trekken, ter overplauling. ^^_juJ l?bft|j[, interj. voor een dof, plottend geluid, doffer dan l^baV> zooals bv. dat van een* kokosnoot, die van den boom valt; zoodanig geluid. — z. boelj, d^boelf, g^l^boeV cw g^l^bboelj:. i^aJ lebaiu, bont en paarsch, zooals eene ^ zware kneuzing, Uvide. ^*waJ lebban, naam van een* boom — vitex altissima; vitex pubescens. r^^ Ifboen, bedotten, door iels slechts voor goed, iets valsch voor echt uit te geven. ^^JUJ, de Libanon (gebergte), yj leböè z. d^.böê. ö %aJ plnr. van s^, ■¥: <KsJ lebö^h, z. laboe II. c\aJ lebbah, naam der gewone Indische honigbij; anak 1. (de made der bij), sooi't patroon van gestreept goed, namelijk witte grond met rqode streepen; 1. b^rgantoeng, met bloemen besneden plank, onder de nebbe (djolong-2) van een indisch vaartuig, vergeleken bij een bijennest, dat onder eene tak hangt. <\aJ lebbeh, meer, meerder, van hoogeren rang; meerdere; overschot, rest (arilhm.). jj lebai, godsdienstig man; vroom man (z. s^nt^ri). dorpspriester. ^tlebê, batav., geestelijke, [B.]. CJouJ 60 <— AA) en Ci^AjJ, hier ben ik, waarbij iiog gedacht wordt: beveel , of ik gehoorzaam of dergelijke. \;^ysj I. lat, regelmatige Imschenmimte in eene reeks van dingen (tijd, getal of ruimte), met overspringing van een zeker aantal van die dingen; regelmatige tusschen poozing (vgl. lang I, T.); latnja lierapa? hoeveel is de regelmatige tusschenruimte daarvan? 1. döêwa hari, om de drie dagen; 1. s^mbïlan dib^dil, werden om den tienden (man) doodgeschoten. II. (of e:^, T.), niet verwant, vreemd, in dien zin; kelatan', niet verwant enz, zijn; niet — verwantschap; vreemdheid. ^IL, batav. — ned. — , 1«. lat; daklat; 2«. verb. ned. — ,laat; niet vroeg. — [B.]. 1^^^^ loet, indringen, zooals bv. een dolk, een kogel. \^2^ysJ lot, (zelden) — verb. ned. — , lood, peillood [mar.]. \rysj letta, van kleeding niet meer nieuw of versch; gedragen, versleten; beschadigd. ( >mJCJ Ifttoes, ongeveer hetzelfde als lettoep, met dat onderscheid, dat het geluid, door 1. uitgedrukt, intensiever, scheller, scherper is, zoodat men' bv. voor een schot uit een revolver bij voorkeur 1., maar voor de uitbarsting van een' vuurberg, liever lettoep gebruikt. De beteekenis van 1. is dus ontploffen; uitbarsten; springen; knappen [met intensiteit van het geluid]; schot uit een vuurwapen; selettoes seorang, ieder één schot, — z. toes. ijj letaiig, interj. voor een klinkend geluid, minder helder dan loting, zooals bv. dat van een zwaar stuk geld (rijksdaalder, kroon enz.), dat op een^ steen valt; zoodanig geluid. — z. tang, k^letang, lantang en k^l^ntang. iiJCj letoeng, interj. voor een geluid zooals bv. dat van eene gambang, kleine klok of holle bamboe, waarop men met iets hards slaat, minder gerekt dan l^noeng; zoodanig geluid. — z. toeng, k^toeng kentoeng, l^ntoeng, k^letoeng en k^l^ntoeng. iLXj letiiig:, interj. voor een klinkend geluid, helderder dan l^tang, zooals bv. dat van een klein stuk geld (gulden en Kleiner), dat op een' steen valt; zoodanig geluid. — z. ting, lenting, kel^ting en k^l^nting. L gj U lettoep, ontploffen, uitbarsten, sprin- gen,' knappen [doffer, volleren holler dan l^toes]; letoep-3, klein hol rond lichaam, met platten bodem en een pijpje in het bovenst gedeelte, van glas van pöêloet, dat, waanner men bij afwisseling er in blaast en er de lucht weder uittrekt, een zacht ploffend geluid geeft (wellicht plolfertje); kinAeren-klapbus , proppenschie- ter, — z. bedil. L^ 61 u-^rs^! t^^^^JuJ letak, interj. voor een geluid, zooals bv. dal van een' sleenen vloer, waarop men mei een hamertje klopl (helderder dan l^loek); zoodanig geluid. — z. tak, k^tak, en kel^lak. — * balav., hars f en, springen, — [B.]. ^,_^^/J lettak, plaatsen, zetten, nederzetten, leggen, neder leggen, stellen, neder stel- len; een l)evel uitvaardigen; den prijs van iels vaststellen, C Q.Xj letoek en letok, inlerj. voor een geluid, zooals hv. dal van eene tafel, waarop men met den knokkel van een' vinger slaat (doffer dan Ie lak); zoodanig geluid.— z. toek, k^loek en keletoek. ■X-t aXj, iiieletèk, balav., barsten van bamboe; harsten van een' koffijpot (kipsaoe), die ledig op 'l vuur gezet wordt. ~[H.]. C:iisXj letik, interj. voor een knakkend geluid, zooals bv. een gewricht, dat ' gerekt of gewrongen wordt.— ï. tik. •X- i^2>'\JsaJ, melötlot, batav., zich uitbreiden, al grooter en grooter worden, van eene wonde; 2«. van een tong, die bv. een hond uit den bek hangt (bal. m^lodlod en m^ledled, T.).— [H.]. t^Xj letoera, interj. voor een bommend geluid, zooals bv. dat van een losbrandend kanon; zoodanig geluid. — z. toem. óijj letteh, mat, afgemat, zwak, verzwakt; flauw, af. j leddja, voor alles uitmaken, ter dege doorhalen. -^vjsxï plur. van toJ. ?^ ^ c>LS^» watermassa; de open zee. / y ^pj:^^) plur. van icsJ. i*.iS^O leddjang-, van geschot^ of geworpene voorwerpen pijlsnel, ~z, r^ddjaiig. \» w !> /^JS^ en ^2fJ, oceaan; afgrond, \^^^y^s^^^ lettjat, spiegelglad, ij>^.l^a^ I. lettjoet, schielijk vooruit springen, zooals bv. een visch uit het water, een paard. II. of lessoet, slaan met iets duns, bv. een' rolling, een karwats; karwatsen. i^2>^JS;:\J lettjet, van iets glibberigs, dat tusscheu twee vlakten geknepen w^ordl voorschieten, zooals bv. eene kersen- pit, die tusschen den duim en voorsten vinger geknepen wordt. ys^ lettjoer, van de huid, waarop een ko- kend vocht is gevallen blaren krijgend. ySüxJ lettjer, van de huid rauw. t.^,_a£Six) lettjoep, naam van een geluid, zooals dat van eene staak die met J^ G2 ^/ de punt in een' moerassigen of natten leemgrond gegooid, of van eene piek, die mei kracht in een' pisang- stam gesloken wordt. — z. tjoep en l^ttjok. i^ Q^^v^T iJ letjek, balav., kronhels, kronke- lig, van waschgoed, vóór dat het gestreken is. — [H.]: vcrkreukl en smerig: verfomfaaid, — [B.]. (^^Q'^s^rvJ lettjok, maken van een geluid, zooals hv. dat van taaie modder, waar iemand met een been in zakt; van geweven stoffen, papier en dergelijke: slap, bv. door gebruik. d(jS:vJ l^ttjah, van den grond doorweekt^ week; nal; glibberig [door regen, be- gietingen dergelijke]. — z. l^tjaken bêtjak. ArSi\J Ifttjoh, van groenten geschrikt, door er alleen heet water op ,te gooien. (J^jS^, uithollen y in de zijde van een* grafkelder, eene plaats voor een lijk; begraven een' doode; z, lahad. Lr/sx2SÉx)) ^^** blik, een oogopslag, een oogenblik. {^ arSxJ, al wat zich aan iets voorgaands aansluit ener opvolgt, belending. c X . ^/■^gr vJ. toon, melodie; accoord; tongval; verkeerde uitspraak; barbarismus; mci^home; zeer aangename en schoone' mt$praak óy s^ pl ur. van Jota.. ^j!S^ pl ur van d^'- ^u^ (JO, nieledos, ba tav,, baislcn\t\h^eQu zak die te vol is; breken, van een brug, door het passeeren van een al \v zwaren lasL — [II.]; jav. bal^Tlos (CS.), ^/♦^JbcXi Iftdènln, balav., nohfie nemen (vgl. onder lajan, T.).>- [B.],: oengkoelin. lLJ)cX-i P'"*'* ^*'^" ^*^-^- i5C/wi ivellust, genot, vermaak; lekkerheid; Tn 't mal. ook nog: ivellusUg (wellust verschaffende), gfcno/ro?, vermakelijk, lekker, -)f J lör, batav. (jav.), het noorden, — [B.]; z. ilir. (T.). Ier, batav., beslag, deeg, — [B], (^ i wJ I- l?rak of rerah, van iets, uit verschillende samengevoegde deelen bestaat, zooals bv. een vaartuig, een huis en dergelijke tiii zijvt verband, doch zoo, dat nog vaartuig, Imis enz. te herkennen is, \dt elkander, in dien zin; van geweven stoffen doorgescheurd (z. raV); nifrerak, uit zijn verband brengen, door scheuren; ontleden een beest. II.,, naam van den zeepboom - sapindus rarae. o) 65 IJ>>Aui LJ^J Ifiik, z. (l<;ri!j. r-j' .J leraiw, z. d^ram. J leroem, z. d^roem. 25 ^J lerrah, afgewaaid en beschadigd, zooals bladeren en vruchten door een' harden wind; vernield, zooals huizen, steden, uit het verband, zooals een boel<. (^ yj, melerai vechtenden of twistenden . scheiden, / / / <Kaq\ lJ, volhoudend zijn; zich op iets toeleg^ gen; iemands plicht zijn; noodwendig zijn; noodwendig volgen uit iets; eene nood- wendigheid zijn voor iemand, ^ §\ L-Jj volhoudend zijn; zich toeleggen op iets; eener zaak aankleven; iemands plicht zijn; noodwendig zijn; noodwendig volgens uit iels; eene noodwendig heid zijn voor iemand; vastheid, onafscheidbaarheid, noodwendig heid, noodwendig gevolg, onver- mijdelijkheid. / j^ I. las, alleen in liatoe las, naam van een mineraal, amerit vermengd met talk, dat gepulveriscerd tot poetsen, polijs- ten, slijpen enz. van onedele metalen gebruikt wordt; de omstandigheid, dat het mineraal niet te Riouw gevonden wordt , maar door een amerikaansch schip als ballast hier is aangebracht en gelost, laat vermoeden, dat las (jav., T.) eene verbastering is van ballast. II., schielijk voorbijsnellend, zooals bv. een bliksemstraal, een kogel f j^ loes, vrijelijk, onbelemmerd, f KW>J I. los, naam van een klein eiland; tandjong l, lange, scherpe uithoek op dat eiland. Komt in pantoen*s voor. IL, (soend.), batav., idiom, uitdrukking voor heen gaan. — [B.]. IlL, batav., verb. ned. — loods (pei^- soon). — [B.]. / j^mJ los, z. (?les. /" ^^Vav^J» long; spraak, taal; uitspraak; tongval; deii^iig:an lisan, bij monde; mondeling (z, onder Ac, T.). /-.-SVaa^J» de tong betreffend; JuiU!, in de gramm., van eene letter: linguaal, tongletter (longletters zijn: ^, \^^y^/^ lessoet, een fluitend geluid maken, zooals bv. dat van een' rotting, waarmede men door de lucht slaat. — z. l^tjoet, T.) soet en sïjoet. ^^;>\.wJ Ifssit, een fluitend of piepend geluid maken, zooals bv. dat van het fluitje van een* bootsman, of van een helmpje; piepen (z. sit en l^sit); pflesftlt (z* Deel II 426). Li/\Xwi) lastaka, midden van een' boog. ^ #) yUwJ , söêdaU liströ senioewanja, balav., 64 ;U1 yViJ a//e^ ?.v kant en klaar, alles wat er wezen moet, is er, bv. giften, aahnoezen ter uitdeeling. — [H.]. lessir, wapens, die men bij het scher- men gebruikt, zooals sabel, schild en dergelijke, i^gy^l lesoeng, vijzel, mortier, in dien zin. L^mJ lessap, weggeraakt, iveg, te zoek; weg raken, verdwijnen. (^JU\J I- lessak, van regen aanhoudend, IL, naam van een' boom. /jCjwsJ laskar en lasjkar, pers. — /i7%^- heir; soldaat; scheepsvolk; matroos; volgeling, — z. ^askar. y (^_ 3V U 1 plur. van u-ajkkJ. C Q \r>] . weldaad; kleine hoeveelheid. y y c5) ^»**^» welbespraakt zijn —, welbespraakt- heid, /•YjggJ? welsprekend, welbespraakt, ^\ ^^J I. plur. van ^U. IL plur. van ^. ii jU fu J j ^^^9^* volkstaal; tongval, ^^ lesft, ;sw;aA;, mat, slap, flauw, lusteloos; loom [sterker dan Utteh]. x|gj lesi, vernederd; vernederd zijn, verne- dering. [ Q t^J , welwillend en liefderijk handelen; iemand genegen zijn (inz, van God); — plur. uJÜa!), welwillendheid , liefderijkheid , zacht zinnigheid, genadebewijs (inz. van God). t, a^IsJ. (ll^i^h tenger, fijn, sierlijk; een' ^ verborgen zin hebbend; scherpzichtig; geestig; welwillend, liefderijk, toegenegen. In 't mal. ook nog: dun enz. zijn, dunheid, enz.; sierlijkheid; u^aLII), de liefderijke bij uitnemendheid, d. i. God; v-iudaili .Xjx, dienaar van denzelve, nom. pr. v. . \nj , vlammend vuur; helsch vuur, hel. ..XjO l., vervloeken, verwenschen; vonnissen; vervloeking, verwensching, II. plur, van ^iJxs^, \jU, robijn; lippen r 00de wijn. eener beminde; zoete c/ vervloe^ ,^^jlij, vervloeken, verwenschen; king, verwensching. i ^* j \JL5Ü plur. van kJ^. {X,SjU9 vloek, vloekwoord; ^^j^) ^)^^, Gods vloek over hem. ^.\ - L ^* j VjÜ plur. van Xi4i. ^ 6^ ^M y 5> (XJu 9 uitgesproken klanken, die eene beleeke- nis hebben; woord, benaming ^ gezegde; eigenaardigheid der woorden; kitab 1., woordenboek, lexicon; pada 1., volgens de letterlijke beleekenis; iciJJ) of 'ilmoe \,, de lexicographie, de philologie; ahli 'lloerah, lexicographen; philologen. ^' onzekere boodschap of gerucht. In *t mal. ook nog: soort van zangspraak bij het lezen (eigentlijk door verwarring met ragam, T.) rC 4-iJ j tot de eigenaardigheid der woorden behoorend, tot de faal behoorend, idiomatisch; taalkundig, lexicographisch. C5- JüJ en t^^iiJ, nietige zaak of gezegde; ijdelheid. XJ pliir. V ran XfJ}. mj I. laiig (vgl. lat., T.), lusschenruimte in tijd of ruimte; bij tusschenruimten in tijd of ruimte l iels bij tusschenruimten in tijd of ruimte doen; 1. sehari, om den anderen dag, II., veronachtzamen, I)v. een* vriend, een* bondgenoot, eene vronw (door niet bij haar te wonen). III., roofvogel (beter 4bb, oud-jav. belang, T.); 1. ajam, de gewone ind. kiekendief, rood met witte borst; 1. borek, gespikkeld; 1. radja wali, soort van sperwer; I. sïpoet, aan 't zeestrand; 1. laoet, soort van visch- MAL.-NKDERL. WOORDENBOEK. DEEL III, arend; 1. malam of 1. hantcB, uil in 't algemeen; 1. soewir, soort van uil met lange klauwen. IV., naam eener zoutwater-schelp. ij I. loen^5 langwerpige vierkante, naar onderen toe iels breeder wordende en daar open kist, dienende tot deksel op de in den ' bodem van een graf gegraven kuil, waarin het ongekiste lijk gelegd is; I. gadjah roengkoep, prismalische 1., bestaande uit twee planken, aan het hoofd- en voeteinde door twee planken gesloten. II., kromte, boog; perloen^, kromte enz. van een voorwerp; p. badjoe, uitgesneden kromte aan een kleed, voor den hals; kraag van een kleed; p^ngeloeng*, wat eene kromte enz. maakt; hoepelvormig lichaam; crinoline, III., z. scêloeng. ^ ij \ongj balav. — oorspr. chin.? — Chineesch vuurwerk van hamboezen ko' kerljes. — [B.]. leng, z. kal. leugiiga, z. bïdjan. •^ Vi^X*-^^ Ieii8:it, batav. (bal. leep, arglistig, vgl. onder tjöêlas, T.), órang h, een biie bediende, die, om vrij te komen van hetgeen hij te doen heeft, ziekte voorwendt enz.-[H.]. ^ yXJ len?ar, balav. (bal.), kaalhoofdiff. - [T.]. J^ 66 ■ c:,,-^ ^JU leiigngar, van het hoofd verdoofd, zooals door een^ val, sloot, slag (vgl. kal^Dger, T.). ^f j^éJkj lingsoe, hatav, (port. lenco), een zakdoek, — [T.], / jjéjkj Icnglifi^as, vochtig uügeslagen, zooals bv. kaas; vochtig, zooals bv. de neus en de mond van een' jongen, die snottert, de vrouwelijke schaanideelen enz.: /i/et^mf/, bv. van de handen. \^^>/s^ajjÜ langsat, beter laiisat (ook daar niet ingevuld met een beleekenis, T.); b(ĕnga 1., z. onder böênga. y^/JJiJ langsar en laiisar, horizontaal lang uitgestrekt; in de lengte getrokken [bv. eene landtong]; lang, in vergelijking van de breedte of dikte: slafik, rank, yM^Jij long^sor en loiisor, z, g^longsor. lengser, z. lenser. langsoeng en lansoeng, doorgaan, zonder zich op te houden of ergens aan te gaan; een doel, dat men zich gesteld heeft voorbijgaan, I. langsing en lansing, z. lansi. IL, batav., slank. — [B.]: pinggangnja 1., zij heeft een dun middeltje; 't tegen- overgestelde van b^b^k. — [H.]. ^♦wwJO longsln en lonsin, schering: scheer- draad; ketting [in het weven]; kaïn berlongsin settera, een weefsel met zij' den schering, f w^wwJÜ langsai en lansai, behangsel; dra- perie, — * langsê, batav. (jav.), veelal lelangsé, gordijn; voorhangsel, — [B.]. . X\ n^JÜ lengngang en lenggang, stilte hebbend; geen geraas om zich hebbend; niet veel werk hebbend. iJO I. leiig'ngoeng, in gedachten, zooals bv. iemand, die eene zaak niet begrijpt; verbluft; bedonderd. IL, naam van een' boom. ^Cl5\jiÜ? nielingkoe, batav. (bal. ling- koeh, T.), ineengedrongen zitten oi liggen van iemand, die het koud heeft. — z. lingkoeh. — [T.]. Qjij langkara (in hik. en poëzie) on- bestaanbaar , onmogelijk , ondoenlijk ; onwaarschijnlijk (skr. alang ka ra, versie- ring, T.). ^jj^>s*JO langkat, naam van een rijkje op de Noordoost kust van Sumatra, onder Siak. , mas, perak belongkötan, batav. (uit 't bal., waar geen praefix b e bestaat, zoodat dit woord onderde L-^ had moeten geplaatst worden, T.), een ruwe kluit goud of zilver, nog niet bewerkt door de goudsmeden. — [H.]. j # Cl-^^^ 6^ S<A1 ^ Vv^n5sJÜ > melengket of belengket, batav., kleven, hechten, aangehecht. — [B.]. ^ ,5sJO^ pelangkiraii, batav, (bal. hak voor offeranden, T.), eene soort doos (kolak), waar men de bamboezen kokers inlegt, die tot bergplaatsen van krekels dienen. — [H.]. J SsJij lengkoer, naam eener zekere wijs op de viool. leng*kar, naaf van een rad; slag in .<iJ de rondte; van touw ro/; 1. tali, hoop opgeschoten touw; rol touw; luelen^kar, kronkelen: in kronkels leggen; schroefswijs opvouwen; opschieten (van een louw). — #liiigker, batav., in elkander gedoken of gerold; opschieten (slangsgewijs); meling:ker, in elkander gedraaid als eene slang. — [B.]. / wo^sjlü langkas, vurig, zooals bv. een paard; ijverig; vlug, inz. van geest. ^ r KJsK^^sjiu of loengkas, w. sum.— (mo- gelijk ook lang k as) openen. [N.]. / jsN*C>OÜ lingkas, beknopt, bekort (vgl. rengkas, T.). ■¥: <u>\.JU langkang^, w. sum., slaan met een stuk ijzer of bout; slaan bij het weven; 1. sekali dang satabon dang m^mantakan dirïnja (mijn hds. van de tjindoer mata leest anders, T.), hij deed (de kaïn) elk jaar een slag op Het wee f stoeltje en spoelde zich zelve in, — [N.]. i>OÜ lengkang, van ringen, haken en dergelijke wijder gemaakt; van haken meer geopend. i>oiJ I- Ifngkong, gebogen, boogsgewijs over iets (bv. eene poort) heen gekromd, gewelfd, hol (tegenst. van bol), zooals bv. een borlogeglas; boogsgewijs over iets heen gekromd enz, zijn; boog over iets heen; gewelf (van onderen gezien); holle zijde van iets, bv. van een borlogeglas. — z. lengkong en lengkok. IL, van een geluid galmend, zooals bv. dat van eene taw§-2, eene klok, van een aanbeeld, waarop de hamer valt en der- gelijke. — z. kong. pjs^Jij longkaiig: limbab. i5si,jÜ lengkong, wat iets omringt, omgeeft, insluit; cirkel, cirkelvormig lichaam; omringen, omgeven; insluiten; z. lengkong en lengkok; 1. lêher badjoe, kraag van een kleed, — *liiigkoiig, w. sum., omheinen, behangen, — [N.]. i>OÜ leng'keng — oorspr. chin. — z. bi- dara. t, aJK,Jiu I. langkap, inzetbak (vgl. onder langkap, T.), zooals bv. in eepe gewone sïreh-doos, een sigaar-doosje en dergelijke. 8* «^^ 68 ^iCsJ II., naam van een' varenachiigen boom, van welks bladeren wannen gemaakt worden. III. of lan^au, naam eener soort van groote vliegen, hlamvaars, vleeschvliegen, Eene eigenschap dier vlieg is, dat zij zich alle oogenblikken nederzet. Van daar: t^rbang-2 1., vliegen als eene 1., d. i. bij "'t lezen telkens haperen, L, Q,.,>w,,^J leii^kap, loegemsl, uil gerust, van hel noodige voorzien; volbracht , voltallig; volkomen; alles omvattend, alles in zich vereenigend; toerusten, uitrusten, van het noodige voorzien; tëpak 1., uitgeruste s'ireh'doos, d. i. voorzien van een inzetbakje (z. langkap. T.). i Q , > ^,^J lingkoep, van hoven gesloten, zooals bv. eene bloem, eene ge- sluierde vrouw; naar hoven geslagen, zooals bv. een hoek van een tafelkleed; van matten, stoffen en dergelijke: aan een kant omgesla- gen; b^rtöêdoeng 1., het hoofd gedekt' hebhen met eene kaïn, met over het voorhoofd tot op de oogen geslagen rand waartoe de rechterhand gebruikt wordt, terwijl de linkerhand den tegenovergestelden rand tot aan de oogen optrekt, zoodat alleen voor de oogen eene smalle opening blijft (wijze der mal. dames zich te sluieren). l ' Jl-^ ^JÜ. lenghak lêmaii, naam van een' boom, die goed hout voor vaar- tuigen oplevert. c (^^^^^JL5sJÜ lengkok (z. tj^lengkok) vgl. lengkong en lengkong. ^t QjKJi.J lèngkök, batav. (jav., T.), belèngkök en bèlök, rechts o/ links gaan of aanhouden; meleiigkak meleiig- kök^ laveren, — [H.]. — z. m^lèngkók. j>sjIJ loengkoeni, beter moengkoem, vlak bolrond, zooals bv, een horlogeglas, het deksel van sommige koffers. -)f /.*5^0U I. langkan, malaka en singap., — oorspr. chin. — , buitentred van een huis met balustrade, beneden of boven; balkon. II., klangkan of klan^kang^, batav., — pag^r 1., em hekwerk, een heining met ruimte tusschen de staken gelaten, van ijzer.— [H.]. III., melan^kankan , div., zich uitrekken; schrijden, ipsjij langkau, overslaan, hetzij opzet- telijk of bij vergissing, bv. een vel in een boek. / M ^>^JÜ leng^koewas, naam eener plant, welker wortel in de keuken en als geneesmiddel gebruikt wordt — maranta galanga; maranta alpinia; koemp- feria galanga; de wortel zelf. AiJj>^JÜ langkah, schrede; stap; tred; eerste schrede enz. van een' gang of eene reis; aanvaarding eener reis; 1. möêdjoer gelukkige eerste schrede (wanneer ^O! 69 • ci^J^ men op zijn' gang zijn voornemen bereikt, of een geluk of iels aangenaams ontmoet); melaiig'kalJ , schrijden; slappen; schrijden enz. over iets; wetten, bevelen enz. over- schrijden; overtreden (voor de laati^le bet. beeft bet mal. onverstand van 1. langgar gemaakt, alsof men cene wet enz. stor- menderband kon uit den weg ruimen); iiielaiig'kah perahoe, een vaartuig, opeen gelukkig tijdstip, den eersten slap tol eene reis laten doen, al is bet slechts voor een' korten tijd. ASsJij longkah, van platte voorwerpen, die op iets anders vast bebooren te zitten, betzij van natuur, zooals scbil, scbors of dergelijke, of, dat zij er op ge- plakt zijn, zooals bv. papier, los, losgelaten hebbend, ^aS^JU, iiieliiigkoeh di djalaii, batav., aan den weg liggen te slapen, in* zonderbeid van iemand die op de zijde ligt met gebogen knieën.— ^il.].— z. lingkoe. cJL5siU lengkali, oneensgezind, oneendrach- tig, ^ /JsLxJ laii^kej, w. sum., ivel gemaakt, een fraai postuur, — [N.]. ^ j^'kÓsJ^ laiig^kitaiig*, w. sum., een soort van mossel — [N.]. -K^ ^^a5s.JIu , angin langkisau, men., wind- hoos. j^ljSkJÜ l?ngkljfti*gj kleine rijslschuur op palen, ^C±5sa1 loenggoe (vgl. Lli^^ ï.), batav., 'kluisters, — [B.]. LixJi) lingg^a — skr. lingga (merk; teeken; vlek; penis)— naam van een eiland welks piek voor den zeevarende een ken- teeken is, sedert 1787 de zetel des Sultans van Djobor. — * liiig'g'a, batav., zekere viscb.— [ï.]. ijSsjiO linffgij steven y voor of acbter; l madja-kaja, een steven, uil één stuk met de kieU ->4-Ci5siO^ longg:a-3, batav., oen reusachtig spook, dat zieb op den weg op- boudl, ook sètan longg^a (vgl. mak. long- (CöO,JÜ lenggSdaja, naam van een' boom. ^.yojij lenggana (zelden), onwillig; on- genegen; wederstrevend (skr. lang- ghana, T.). ^.ouJÜ lengg'anan, vaste leveraar (z. r^k- kan). — :)f batav. (jav.), van wien men dagelijks koopt, de steeds beklante, — [T.]. ^ ^ i^OsJtl liiigg^ajoeiig, w. sum., hoog van boomen. — [N.]. ■X- (^2>^5sJij, melenggoet, batav., bet hoofd van slaperigheid overzij laten vallen, — [H,]. 70 J>oO 1., melaiu^g'ar, aanvallen, aanranden, beslormen, aanloopen tegen iels, een inval doen in iels; nielang^arken, doen aanvallen enz.; drijven tegen iels; maka p^rahoënja dilanggarkennja kedarat, en hij liet zijn v aar i ui g op den wal loopen; tfilaiig*g;ar kedarat, op den wal gedreven; gestrand (z. ook onder langkah, T.). *II. lang'^ar (verb. van het pers. yCü), balav. en jav.,: soêrau. — [T.]. jf 5ÜJ lon^g^ar, los om iets zittend, bv. een spijker; speling hebbend, — balav., en löbok, los. — [B.]. -^ S^JU linggar, w. sum., een blaasbalg. — [N.]. ^' .iOJ leilgg^ar, wijd uit elkander; niet opeengedrongen; vrij van dwang; vrij van nood; zich kunnende verroeren; niet bekneld; vrij in zijne bewegingen, ^ J^OÜ lenggor, batav., gila 1., stapelgek; als gek rondloopen. — [B.]. / mS^Ju I- Wn^gis, lat of andere bedekking op het boord van een roeivaartuig, waarop de riemen rusten, of de pagaaien neder komen. — z. rembat. *II., soek., breekijzer. — ook balav. (uil 't jav. of bal., T.).— [H.]. i>OlU lenggang*, van eene bezigheid voor eene poos stilstaand of niet aan den gang; van iemand, die een zeker bedrijf uitoefent, zooals bv. zeeroovers, voor een' tijd stil, pauséren, voor eene pos stilstaand enz. zijn; pause; feriën; van een' tijd ledig; vrij van arbeid; ledige plaats, ledige tijd, pause bij het werken. i>s,jO? nieleng^gang, slingeren, zwaaien; met de armen zwaaien, in eene slin- gerende, zwaaiende beweging brengen, zooals bv. een' schotel; berleng^g^ang peroet, wan- neer eene zwangere vrouw in de 7^ maand is, dan wordt met haar de volgende ceremonie in acht genomen. Men doel eene selendang onder den rug en haalt de einden boven den buik bij elkander. Die einden brengt men bij afwisseling naar den eenen en den anderen kant, zonder dat de lijderes daar- door in beweging gebracht wordt; terwijl men daarbij van 1 — 7 hardop telt, waar- mede de ceremonie afgeloopen is. En dit noemt men berlenggang peroet; meii- tjampak len^^an^, van een' pronker zwaaien met de armen ten toon spreiden; 1. boe wan a , naam dien men soms aan vorstelijke vaartuigen geeft; leiigif angan , de vlak trechtervormige bak, waarin stofgoud en diamanten gewasschen worden. {^,^_^JLj>^jiu leng'g'ak, van het hoofd achter- over gebogen, zoodat het in den nek ligl. (,^_^Jij>s.JiU loiigg:ok, van levenlooze dingen hoop (verzameling of naast elkan- J^^ 71 cuilku der), slapel, las [kleiner dan lamboen]. — z. loempoek. L Ü J^wjiÜ lenggok, zich zwaaiend bewegen; zich heen en weder huigen , draai- ende waggelen, zooals bv. een tol, die begini moe Ie worden. ■X-^i^sjiJj saga linggani, drakenbloed; z. sagaliiiggam. ^ k ^ lengiigoeh, pijn gevoelend van ver- ^ >^OÜ langgam, w. sum., fatsoenlijk, ^ netjes, beleefd^ fraai, bescheiden: hetzelfde als saalam of samoanja (z. sï- langgam). — [N.]. cX>5vJiU lenggoendi en legoendi, naam eener struik — vitex trifoliala. <KJj^^kJÜ loenggoeh, zitten, met de armen bv. op eene tafel en het hoofd op de armen. — *batav. (jav., T.), gemakkelijk zitten, leunen, rusten, — [B.]. -¥: y J>LjÜ langgei, w. sum., selöëwar L, eene broek waar de pijpen van onderen gedeeltelijk van zijde zijn, — [N.]. iUÜO I. -langlang (in hik. en poëzie), schoon, fraai, IL, batav. (jav., T.), kruisen (op zee), bespieden, — [B.]. , JL5Ü longlai, zich naar beneden huigen, zooals bv. wilgentakken , buigzaam. UI ^♦iJÜ lengngan, arm; mouw; vleugel van moeienis. ^ . -JO lengngai , achteloos, u> p ^_p 3 > ^UJ en Xjs-UJ, alruin (mandra- gora), eene plant, aan wier wortels tooverkrachtige eigenschappen toegeschreven worden. ^ ^ V j^ | . al wat dient om iets in te wik- kelen of te omwinden, lap, omslag, omslagdoek. yy ^ a->v-i.J plur. van U Ui, c r een slagorde. f^A , ). het uitspreken der woorden; uitspraak; met plur. l^liS ) , uitgesproken woord, geschreven woord, woord, V 1^0 j > naar de uitspraak, naar de letter, letterlijk; in de gramm.: grammaticaal. w C/ / / t^Q 1 en ^ilSil , de tut spraak betreffend; ^ uitgesproken, letterlijk, (^^^\dJ, liet volgende. / t' / l i -J ^A^ en V— iïfli, zwak, krahteloos, onver- mogend, L-JIaA-J, gemengd, in de gramm., van een ^ verbum, dat twee zwakke letters tot radicalen heeft: dubbel zwak; dubbel zwak verbum. 72 ^a-J C^jLJ I- lap? nederl., lap. IL, interj. voor de oogenblikkelijk voorbij- gaande beweging of bel scbielijk verschijnen en verdwijnen van iels, inz. van den bliksem; zoodanig versebijnen en verdwijnen. i _ o ,J loep, bij bet weven blok van veertig draden van hel riet, L^Q^ leppa, verlenging van de palmiet (oemboel) naar onderen toe, hi] de sag o-palm nog eelbaar; leppa-S, j?oorr van kleine boot. ^ /C \ vJlJ lapari 5 w. sum., dat gedeelte op zijde van een maleiscb buis dat mei alang-alang gedekt is en gewoonlijk een paar el boven den grond begint. — [N.]. j^ leppat, Idee f rij si (pcêloet) in een driehoekig of langwerpig (cylindraïs- discb) gevouwen blad van de kokospalm, de pandan of de palas gekookt; 1. kelóêpat, L, die in plaats van de kel(Bpal op reis medegenomen wordt, lepoer, gedeeltelijk in het slijk of den grond bedolven, zooals bv. een vaarluig, waar men niets om geefl. / JHJJJ lepas, van iels, dat op eenige wijze vast of gebonden w^as los, losgelaten, bevrijd, ontslagen, ontheven, ontlast, eenige handeling volbracht hebbende; er niet meer door gebonden; van eenige handeling of gebeurtenis gedaan, volbracht, over; iiielepas- keii, loslaten, bevrijden, ontslaan, ontlasten; lepasan, vrijgelatene; verstotene; lepas-3, zeker vlechtwerk van repen zeer dun goud- of zilverblik, dal zoodanig gevlochten is, dal het, wanneer men aan de twee uitstekende punten daarvan trekl, uil elkander gaat. Er zijn vier soorten: 1. dj ala n ; 1. rïboe-2, 1. tanggok en 1. k^lóèpat tolak bala, welke, bij hel einde van huwelijksfeesten, het eene na het ander en in de genoemde volgorde, door de bruid en den bruidegom (ieder heeft zijn eigen 1.-2, in de hand), na er op geblazen te hebben, uil elkander gelrokken en weggeworpen wordt, eene ceremonie, waardoor men allerhande onheil denkt af te weren. De meeslal beschaamde bruid verricht de plechtigheid zelden zelve. leppang, naam van een' boom, die eene eetbare vrucht draagt (z. ook onder gelombang, T.). _q^,ft„, j lepak, interj. voor een ploffend geluid, helderder dan Ie pok, zooals bv. dal van een boek, dat met de platte zijde op den grond valt, plof; zoodanig geluid. _Q , } lepok, interj. voor een ploffend geluid, doffer dan l^pak, zooals bv. 