VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
lyke lot eenef wel opgevoede jonge Juffrouwe , met name Lizette, door een fchyn-minnaar verleid, tot de uicerfte armoede gebragt, en daardoor tot eene fchamdelyke leevenswyze ver- voerd; uit welke zy ten laacfte, op eene-toevallige zamenkomst , gered werd, door een weldenkend en welberaaden Officier, van’ Klingenau geheeten; die haar met haaren Vader verzoent, * welk voorts de gewenschte gevolgen heeft. ——- Met derde Tooneel, dat tert opfchrifte heeft , de Misdaadige wit nood , vermeldt ом de wisfelvalligheden van 't lot van eenen Gemeiner gehuwd met Maria; waar in, eerst, de onbedachtzaamheid, en, vervolgens, de in tegenheden toeneemende zwelgzugt van Gemeiner , een one gelukkigen rol fpeelt; dat Maria, uit nood, een ftrafwaardigen dieffta] doet pleegen ; ter welker oorzaake zy een fchandelyk, vonnis ondergaat; 't welk Gemeiner тар af te wenden , door тупе Vrouw oníchuldig te verklaaren , voorgeevende dat da diefftal niet door haar, maar door hem zelven, begaan zy; waar- tegén zy zich ten fterkfte aankant. In "t midden dier omftandig- heden , welken den Landheer eenigzins belemmeren , ontvangt hec armmoodige Huisgezin eene ruime onderfteuning , door eea Broeder van Gemciner , die hem tragt over te һазіеп ; om met zyu Huisgezin tot hem in Noord- Amerika over te komen. De Landsheer befchouwt het ongelukkig paar met medelyden, is het zelve genadig; hec Huisgezin fteekt over na Noord-Amerika, en de nu bedagtzaamer Gemeiner ziet zich eerlang met Gene Vrouw en Kinderen in een welgevestigden gelukülmat ——4 Hierby komt voorts de zogenaamde Bruid im dem Dood, of hes médelydendwekkend Tooneel van Clementina en den Graaf Р...» met wederzydfche tèdere liefde aan elkanderen verknogt. Ze ftaau ook door den Huwelyksband vereenigd te worden; de vol- gende deg is "er toe bepaald; dam ziet, "e Vorften bevel nood: zaakt hem, om met zyn Regiment op te breeken ; hy gehoor4 22210; op zyn voorflag reist zy, met haar Moeder en Broeder, hem voorts agterna , en bereikt de plaats , nu ter voltrekkipgé van den gewenschten Egt beftemd. Maar te бун word: dâ Graaf, in eene fchermutzeling doadlyk gewond , in de Stad ge- bragt ; en de Gelieven ontmoeten elkander naauwiyks , of de Graaf geeft den geest, Clementina overleeft dit treurige lot niet lange, en wordt, aan eene kwyning geftorven aynde , volgens haare begeerte, naast haaren Bruidegom Бертаауеп. Dic was ^t geval van. Liebesiruut. Al ге infchiklyk voor zyre beminde fpilzieke Milsabwina, bragt hy zig in verlegenheid om penningen; deeze deed hem den wouwloozen aandag {meeden , om den Lesfenaar. van zymen Vriend heimlyk te befteelen ; vere rast , wilde hy zig door gen gevaarlyken fprang redden , doch zulks bad eene doodlyke kwetzing ten gevolge. Liebentrauf overleed wel dra, en Wilkelming , met drie kinderen overbly- vende, erkende, in haaren berooiden ftand, al te laa; haar onbe zongen gedrag, 't welk de bronwel van dit onheil genoemd moest worden. — — Gelukkig was de Vriend van Liebentraut zo onge- meen edelmoedig , det by Liebeniraut het w f vergave „ en op eene voldoende wyze zorge droege voor. Wilhelmina; die voorts, een НІ geregeld leeven leidende, de opvoeding haarer Kinderen ter harte nam, ——— Dit Tooneel rekt tot een leerzase men (piegel; en even zo zyn ook de voorigen ingerigt; dienende «еп, om: den Leezer, door treffende voorbeelden, op eene uite lokkende чуге, tegen het Kwaade це waarfchuwen, en tot heg goede te Bopen, . - u Bediko en vermaaleigko Verhaalen, en waare Gebeurtenisfan, dn `s Gravenhage by |, С. Loeuwertyn , 1790. Beelen de *Visrredyn , 279 Bids, In gr. ойо. © ' M” fehikt die Werkje, dat by eem gaufigon aftrek verdet voertgezae zal worden , tot ere verzameling van Verbaan len, die meerendoeis. waare Gebeurtenieten ten gromdílage beis ben; in welker voordsagt men, eene paYooglyke beknoptheid їп 25: пеётепіе, òm door een langdradig of gerekt vertellen niet te verveclen, lret deeeryke еп sangensame zal poogen te vereeni» gen. in de uivofriug hier van, leverende dit Stukje. een aantal van еШ Verhaalen van die foort, is men, near 't uitwyzen ven dezélwen, vry gelukkig geflaagd. Ze behelzen eene geheel wis elkander loopende verfcheidenheid van voosvallen, dat een groot verfchil van chara@ers teo gevolge beeft, Ше, natuurlyk uitge: voerd ,. op zichzelten zedeleerend , еп indiervoege- werkzaam зүп, dat ze de leeslust geande kunnen houdes. Uit dien hoof, de kan dir Сей, als een Boek van tydverdryf, dat deels zedeleerend , deels oufchuldig vermaskénd ts, in een uur van re; voor veele Leezers van dien fmaak, weezenigk gee ей nuttig гур. — ." 8 jJ «а gu Het Leven van Thyll Uilenfpiegel. In Holland, 1790. In gr. 8yo. 416 blads. o” den gemeener Man goede Boeken in handen te doen kry- gen, hebben zommige Menfchenvrienden een en andermaal voorgefteld: dat men de gewoone Volksboeken, die , als 't ware, in elks handen zyn, zodanig zoude verbeteren en beíchssven, dat zy geheel geen nadeel aan het hart van den Leezer, maar in. , tegendeel veel nut voor denzelven, konden toebrengen. Dit doel. ` wit is edel, en dén Christen betaamelyk; en dus zou mea, by het verfchynen van zulk een bekenden tytel eener Volks-Roman, welligt im den waan kunnen komen, dat dit zulk een verbeterd voortbrengfel voor den gemeenen Man, een, met zulk een edet oogmerk geíchreven, Boek, ware. Intusfchen zou men zich hier magtig in bedriegen, De Schryver heeft vernuft , fchoon het grof is; hy draagt dit op alle plaatzen te koop ; en ftelt de geval- len van zynen held THYLL, dikmaals, met dezelfde woorden voor, als zy vóór honderd jaaren reeds voorgefteld zyn ; alleen met oogmerk om zyn dikmaals valsch vernuft bot te- vieren in het mededeelen van купе bedenkingen, aanmerkingen, toepasfingen , of hoe men zyn mengfel ook gelieve te noemen, Deeze sn, &PIEGEL is derhalven niets dan een Ui/skuiken , of afzetfel van den voorigen , bevattende dezelfde flegte kuuren , dezelfde засе kwink- flagen; en geen betere Zedekunde. De vinding der Piaaten it even zo barbaarsch als het Werk is, , Schoon де суге! van dit Boek , volgens de hedendaagfthe _ naauwkeurigheid van zom n ‚niet vermelt, dat dit Werk eee ` Vertaaling is, en men het dus, helaas ! voor eene eigen vinding van onzen landaart zoude kunnen houden; zo weet men echter, zo wel uit de Periodieke werken der Duitíchers, als uit de Briefwisfeling over de Nederduitfche Uitgave, in dit Boek zelve voorkomende, dat het eene Vertaaling naar het Hoogduiefche із: geevende de onbekende Vertasler geene mindere blyken van par- tydigheld, in’ veele opzichten, als van onbefchaafdheid in ande- re, Bovenäl fchynen zommige Tooneelftukken van den Amfter- damfchen Schouwburg. тубе gal in geduurige beweeging te bou- den, zonder dat die ftukken opzettelyk genoemd worden. Eén Noot van den Vertaaler, bladz. 213 voorkomende , heldert, ten opzichte van het reeds gemelde, veel op. Dear ftaat : ,, UILEN” SPIEGEL was een borst van de Mode, zyn Levensbefchryver en Ver Goaler zyn het ook." Dus een Driemanfchap van veel verwachting in dezen! ——- Het Werk zelve, intusfchen , komt wel te vooríchyn, met mooi Papier, een mooije Letter, mooije Prene tjes. Al ce mooi voor een Uilen. Spiegel. | | s4 — HET LEVEN VAN THYLL UILENSPIEGEL: | | ALGEMEENE TO | VADERLANDSCHE ` LETTER-OEFENINGEN, De Bybel, door beknopte Uitbreidingen , en ophelderende Aan- merkingen, verklaard, door j. VAN NUYS.KLINKENBERG,: A. І. M. € Ph. Dr. Hoogl. in de Н. Gogel. , enz. Een en twintigfte Deel. Te Amfterdam by j. Allart, 1790. Behalven de Inleiding tot de Handelingen der Apostelen, 152 bladz. beflaande, 520 bladz. In gr. octavo. M en ontdekt,' by het doorbladeren van dit Deel, het welk 't Boek , genaemd de Handelingen der Apos- telen, ontvouwt, dat de Hoogleeraer Klinkenberg niet ver= flaeuwt in zynen arbeid, maer denzelven: opmerkzaem voortzet. == Zyne inleidende Verhandeling, gaende over de benaming van dit Boek , deszelfs Schryver, den tyd wanneer, en de plaets waer, hy 't opgefteld heeft, mitsga- ders den inhoud en 't oogmerk van dit Gefchrift,- de fchryfwyze daer in gehouden , de geloofwaerdigheid van "Tt verbael , deszelfs Godlyken oorfprong еп gezag , bene- lvens het tydrekenkundige daer omtrent gade te flaen , 't welk vergezeld gaet van een doorloopenden tydtafel, en beflooten word met ene aenwyzing der voornaemfte- Uitlegkundige Schriften , behelst een aental van leerzame onderrichtingen , die ter ophelderinge van dit belangryk Boek konnen dienen. —— Еп in de verdere verklaring der voorgeftelde gefchiedenisfen , die ons de aenvanglyke oprichting en toeneming der Christlyke Kerke ontvouwen, verleent zyn Hoogeerwaerde, naer gewoonte , ene zeer: gefchikte uitbreiding van ’t gefchiedverhael , met byvoes. ing van doorwrogte overdenkingen, rakende etlyke voore omende omftandigheden , die ene nadere opheldering bee hoeven. —— Om van dit laetfte , op nieuw , een ftael aen de hand te geven, zullen wy den Lezer thans mede- deelen, "e Mans oplosfing ener tweeledige bedenking, over het al te driftig uitvaren van Paslus tegen Ananias, en zyne aengevoerde ontfchuldiging , als niet wetende , dat jas Hoogepriester ware, volgens Hand. XXIII. 3—5. ` » Hier rijzen, zegt de Hoogleeraer, twee bedenkingen . LRTT. 1791. NO. 7. V van 286 ' Je VAN NUYS KLIRKENBERO ' van aenbelang: hoe is het mogelijk dat PAuLUS den Hoe gepriester niet gekent hebbe , en, zo hij hem al niet ge- . kent heeft, bezondigde hij zich evenwel niet tegen de re- gelen der Christelijke zachtmoedigheid? — Men heeft zich zeer veel moeite gegeven , en gansch verfchillende wegen ingellagen, om deze bedenkingen op te losfchen. Dan, wij zullen zeer kortelyk opgeven , hoe het ons is voorgekomen. - s. А. Het is zeer mogelyk niet alleen, maer het is zelvs zeer natuurlijk, dat PAuLUS den Hogepriester. niet kende. Gefteld dat ananas de wettige Hogepriester ware, dan is het, uit hoofde zijner langduurige afwezenheid uit Je- ruzalem , ligtelijk te begrijpen , dat PAuLUs dezen man van aengezicht niet gekent hebbe. Aen zijne kleding was de Hogepriester niet kenbaer: want, buiten den plechtigen "Tempeldienst, droeg hij gewone klederen, Ezech. XLIV. 19. Oók kan PAULUS den Hogepriester niet daeraen ken- nen, dat hij de plaets van den Voorzitter bekleedde : want, behalven dat het twijffelachtig is, of de Hogepries- altoos de Voorzitter was in den Joodfchen Raed, wa- yen deszelvs leden in dit geval niet plechtig vergaderd. Zy waren alleen ten huize van den Overften der Romein- fche bezettinge ontboden , om te onderzoeken, wat PAU» zus wel tegen de Joodfche Wet mogt misdaen hsbben, dat het volk zo zeer tegen hem verbitterd was. Het was derhalven gene geregelde vergadering, de leden zullen on- der elkanderen gezeten hebben , zonder den rang waer te nemen; zo dat het voor PAULUS onmogelijk ware , om te weten wie de Voorzitter ware.. an Maer de ©нейешз geevt nog meerder licht aen deze zack. — те ANANIAS was te voren Hogepriester geweest. Maer , bij gelegenheid van zekere oproeren en geweldenarijen, tusfchen de Joden en Samaritanen was hij afgezet , en in boeien naer Rome opgezonden. Toen hij in zijn Vaderland wederkeerde, wierd de Hogepriesterlijke waerdigheid bekleed door JONATHAN , en deze vermoord zijnde, ftond die plaets eenigen tijd ledig, tot dat ISMAEL, door Koning HERODES AGRIPPA ll, werd aengefteld. Nu gebeurde de gevangenneming van PauLus juist op dien tijd dat het Hogepriester-ambt open (опа. Geduurende dien tijd had ANANias de ftoutheid, om zich de waerdig- heid en de rechten van het Hogepriesterfchap aen te mi. tigen. PaAuLUS wist derhalven niet, dat ANANIAs Hoge- priester was, en als zodanig geëerbiedigd moest worden; ү maes DB BYBRL UITGEBREID EN OPGEHELDERB. ` $87 . maer wel dat hij een indringer was , die zich deze waer- digheid zonder recht aenmatigde, an B. Maer handelde PAuLUSs met dit alles niet onbefchei- ‚den, en ftrijdig met de voorfchrivten der Euangelifche zagt- moedigheid? PAuLus wist zeer wel, dat hij, volgends de Godlijke Wet, de Overften van zijn volk niet vloeken mogt, vs. 5. Hij heeft derhalven tegen deze wet niet gezondigd. Trouwens, de dienaers die hem beftraft hadden, berustten in zijne verdediging. Hij zal dan ANANIAS, die misfchien aen het einde zat, of welligt ergens ftond, voor eenen bij- zonderen perfoon hebben aengezien. an Maer , gefteld zijnde, PAULUS heeft ANANIAS, welken hij niet als Hogepriester kende, evenwel voor een lid van deu ten Raed gehouden. Doch de Overfte der Romeiníche ezetting had de leden van het Sanhedrin bij zich ontbo- den; niet om als Richters een vonnis te vellen over den Apostel; maer eenvouwig om te onderzoeken, waerom de Joden zo zeer op hem verbitterd waren. ~=» Daerenbo= yen, PAULUS werd, door den zich indringenden Hogepries- ter grotelijks beledigd, hij begon nauwlijks te fpreken, of bij werd op den mond geflagen. Ananias verlochende der- halven zelfs zijne aengematigde waerdigheid. Wat wonder, dat de Apostel toornig werd, daer hem, tegen alle wetten yan recht en reden , de gelegenheid benomen werd, om zich, tegen de befchuldigingen van eene oproerige menigte , te verantwoorden. Hij was en bleev een Mensch, aen mene fchelijke drivten onderworpen , en hij was zeer gevoelig, dat men hem die rechten door geweld ontnam, welke de natuur zelve aen elken Mensch toeftaet. —— Had hij op deze onverdraeglijke mishandeling ftil gezwegen , de Ro- meinfche Overíte zou het hebben kuunen aenmerken , als een bewijs, dat zijn geweten hein veroordeelde. —— Voeg ‘er bij, dat PAULUS de waerheid {prak : ANANIAS was ееп gewittede wand , een affchuwelijke huiehelaer, die rechte vaerdig verdient had, van God gelílraft te worden,. s, Maer mag men denken, PAULUS erkent zelvs in zijn antwoord, dat hem de drivt te verre vervoert hadde. d ontkent niet, dat hij gefcholden had; maer verontfchuldiz zich daermede, dat hij den perfoon niet kende, Doch wij erne toe, dat PAULUS, hoe ver ook in de heiligheid gevorderd , zijne gebreken had; dit erkent hij zelve edel- moedig, Phil, UL 13, 13. Wat wonder, dat hem, in eene rechtmatige gramfchap , onder de allérverachtelijkíte mis- ing, еей eubedachtzaem, woord ontvallen zij!” 2 Be 28B f. VAN RUYS KLINKENBERG , ONDERWYS , \ M Onderwys in den Godsdienst, door у. VAN NUYS KLINKEN- BERG. A. L. M. S. S. Th. &? Phil. Dr. Hoogleeraar in de Н. Godgel. enz. Te Amfterdam by J. Allart, 1790. Js ` gr. octavo, 820 bladz. VAN EINEM, Uit het Hoogduitsch vertaald. Te Utrecht by W. van Yzerworst , 1791. Behalven het Voorwerk, 184 bladz. n gr. octavo. ' U* drie goede met elkanderen vergelekene affchriften der Voorlezingen van den uitleekundigen Mosheim, over dezen: Ápostolifchen Brief, is dit Gefchrift vervaerdigd. Deszelfs Uitgever van Einem verzekert ons, dat hy des Hoogleeraers Verklaring onvetanderd mededeelt , om dus 5 Mans echten arbeid gemeen te maken. Voorts heeft hy "er, by ieder afgehandeld gedeelte, nevens gevoegd , etlyke ' beoefenende gevolgtrekkingen; ook hier en daer enige nader ophelderende aenmerkingen ‚ en laetstlyk ene doorloopende em/éhryving van den geheelen Brief, waerin hy meestal des 2 00g- - у. 1. VAN MOSHEIM, OVER-DEN BRIEF AAN TITUS. 989 Hoogleeraers Verklaring volgt. — Opmerkzame beoe- fenaers der Bybelfchritten zullen ook hier die regelmatige denkwyze, welke den Hoogleeraer in zyne Uitlegkundige | Schriften zo byzonder eigen is, ontmoeten; waerdoor des Apostels vooritellingen, in derzelver bedoelde en verband „ regelmatig ontvouwd en duidelyk opgehelderd worden. Men heeft des t'over reden om de aengewende moeite van den Eerwaerden van Einem, met het aen den dag bren» gen dezer uitlegginge van den Brief aen Titus, danklyk ta erkenner; en, op het nagaen zyner byvoegingen „ die ak leszins oordeelkundig overdagt zyn , zal men ook zyneu verderen arbeid gereedlyk goedkeuren, — Over ’t alge- meen zyn des Apostels voorftellingen in dezen Brief, als beftaende grootlyks in leeringen, die betrekkelyk zyn tog de byzoridere plichten zo der Leeraren als der Leden der Kerke, niet moeilyk te verftaen; alleen heeft hier en daer deze en gene fpreekwyze hare mindere of meerdere duis- terheid , om dat 2е op toenmalige denkbeelden fteunt , die thans minder gemeen zyn. Van dien aert is , onder anderen, de eisch, Tit. I. 6., dat een Opziender, die on» berispelyk, vry van in 't oog loopende. gebreken , behoort te wezen, moet zyn ééner vrouwe тап, geloovige kinderen hebbende; ter ophelderinge van welken. de Hoogleeraer het volgende bybrengt. „ Eenigen denken dat des Apostels mening deeze zij: een Leeraar mag maar ééne Vrouw neemen , maar ééns trouwen , gelijk dit in de Griekíche Kerk gebruiklijk is. ` Doch wij verklaaren het met de meeste Uitleggers dus 3 dat de Opzieners maar ééné vrouw te gelijk mogen nee- men, De eeríte verklaaring kan geen (еек houden, om dat hij van deu tegenwoordigen, doch niet van den voor- leden toeftand der Christenen fpreekt. Moest het anders niet heeten: hij zal geweest zijn ééner vrouwe man, of hij zal ééne vrouw gehad hebben? „ Men zal hier tegen mogelijk zeggen : volgt dan hier niet uit, dat de overige Christenen meer dan ééne vrouw mogten hebben? — het antwoord op deeze tegenbeden- king is zo moeilijk niet. Men moet de omftandigheden , in welke de Brief gefchreven wierdt, overwegen. Den Joden was de Polygamie of veelwijverij geóorloft, En de ‘Heidenen namen dit ook zo nauw niet. Deeze lieden vere Zaakten hunnen vaderlijken Godsdienst , en namen den -Christelijken aan. Een Jood kwam , bij voorbeeld , met drie vrouwen, en een Heiden met verfcheidene concubingn, 3 Q v €90 | y. Le VAN MOSHEIM of bijwijven over tot het Christendom. De Christenen konden bij hen niet aanhouden , om dezelve weg te zen- den; nadien de vrouwen zich dan tot de Overheid zouden vervoegd , еп йе Christenen als verftoorders der mensch- „lijke maatfchappij aangeklaagd hebben. En'hoe Перт zou- de "er dan de zaak der Christenen bij geftaan hebben? hoe velen zouden afgefchrikt zijn, om Christenen te wor- den? Zij moesten derhalven, bij de opkomst van het Christendom, aan hen de veelwijverij toeftaan , en durf- den de vrouwen niet van haare mannen fcheiden. Zij verhinderden derhalven alleen , dat de nieuwbekeerden geene meer vrouwen namen , en dat, wanneer de vrou gen, van eenen man ftierven, hij °ег, behalven ééne, geen Meer neemen durfde. Doch dat moet men op geenerleije wijze dus verftaan , dat zodanig een man , die meer als ééns yrouw hadt, tot Bisfchop of Leeraar der Kerke zoude verkozen worden. Paulus zegt daarom, dat Titus toezien moest , ім niemand Bis(chop wierdt , als die geen, die, bij andere noodzasklike eigenfchappen , maar ééne vrouw ħadt. vw De Leeraar moet ten miníten geene uitwendige onder de oogen vallende gebreken hebben. ‚> Niets beduidend zijn de redenen tegen den echt der Geestelijken , als de Apostel dien veroorlooft, —— Maar, dienaars van Christus! gedraagt u voorbeeldlijk, ook door behoedzaamheid en regelmatigheid, bij de voltrekking uwer echtverbintenis, en door heiligheid en trouwe, in de bee wagting dier pligten, welke deeze verbintenis van u afwore ert ! Betreurenswaardig is het, als een Leeraar godlooze „ afwijkende en ongehoorzame kinders heeft, dewijl de Ge- meente Gods door hen geërgerd wordt. Doch nog meer із het te betreuren, als men zichzelven daarvan de fchuld geven moet. Welk een heilige plicht is het voor dienaars van Christus, hunne kinders zorgvuldig en Christelijk op te voeden ‚ en lasterlijke met hoogst mogelijken ‘ernst té e п!” De Openbaring van JOANNES, den Theologus. Maar heb Grieksch. Y. VAN HAMELSVELD. ` Te Amfteldam by M. de Bruyn, 1790. In gr. octavo. M: de afgifte van dit Stukje heeft de Heer van Hamels- yeld гупе taek, in dezen opzichte , ten einde gebragt; en , gelyk men in 't algemeen reden gehad heeft , om's Mans arbeid toe te juichen, zo zal men zyne poogingen, ‘om ook het laetfte Bybelboek, de Openbaring van jeannet ‚ in ene vloeibarer Vertaling te voorfchyn te doen komen, en met korte Aenmerkingen ор te helderen , gene aenpryzing weige- ren. Schoon men al den Heer van Hamelsyeld niet moge toevallen in zynen denktrant over dit Boek, zal men echter moeten erkennen, dat hy zich bevlytigd heeft, om deszelfs. inhoud oplettend na te fpooren ; en dat zyne daerover aen- evoerde bedenkingen ene oordeelkundige bekwaemheid aen n dag leggen, uit welken hoofde zyne voorftellingen wel gezegd mogen worden, die van vele bekwame Uitleggeren ten miníte te evenaren, zo niet hier en daer enig meerder licht aver duistere fpreekwyzen te verfpreiden. Voor 't.ove« rige zu elk weldenkend Lezer met genoegen zien, dat zyn .4 | 9 292 Т. VAN WAMELSVELD ^ Ed. , be -overtuigend hem ook deze of gene byzonderkeid mogte voorkomen, zich echter over het ingewikkelde be- ftendig geen beflisfenden toon aenmatige; zich niet vermeete het raedzelagtige te ontknoopen , en veelmin onbezonnen, in "t geen hy nog toekomend oordeelt, byzonderlyk in te drin- n: berustende, ten opzichte van dit laetfte , veelal in die relende verwachting , welke zeker niet verwerpelyk is, dat ’er een tyd zal komen, in welken Waerheid en Deugd, op deze Aerde, zal zegenpralen over alle Geweld , Onder- drukking en Gewetensdwang. —— Zie hier, in ftede van een byzonder ftael van uitlegging, 's Mans opgave van der inhoud dezes Boeks, ’t welk wy geoordeeld hebben den Le- zer-gevalliger te zullen zyn. ... Na het hoofd en opíchrift van dit boek, (dus luid zyn voorftel ,) HooFDST. I. 1—8. , wordt eerst de zedelijke toe- {апа van het Christendom , geduurende den loop der voo- rige ceuwen, in den vorm van zeven brieven befchreven, waartoe jesus zelf aan JOANNES verfchijnt , onder zulke beelden , welken hem als den genadigen en voorzienigen beftuurer zijner -kerk kenfchetzen. HoorpsT. I. 9—20. Waarop dan die brieven zelven volgen. Hoor»psr. П. en Ш. Na de voorftelling van de veranderingen in den inwen- digen Daat van het Christendom , voorzegt dit boek de uite wendige lotgevallen van het zelve, welke het in de wereld Zal ondergaan , en vervolgends de voornaamfte en uitftekende fte hoofdgebeurenisfen der wereld, doch in betrekking tot e kerk. Tot eenen grond van deze gezichten , gaat vooraf een overheerlijk gezicht van God, als den regeerer der wereld , door wien deze lotgevallen en gebeurenisfen , naar zijn Godlijk eenmaal vastgefteld plan , beftuurd worden. Hoorpsr. ' IV. en V. Dan volgen de lotgevallen der kerk , zoo als zij tel- kens, bij het openen van éénen der zeven zegelen van het boek (*) van Gods raadsbefluit, door Joannes in dat beeld- А . pra- (*) Dit boek, of liever deze boekrolle, was, volgends de vertaling en aenmerking van den Heer van Hamelsyeld, Н. У.т, niet i" , maer lag aen de rechtehand der Gódheid. Ook was het niet gefchreven van binnen ende van buiten, maer die boek: role was van binnen befchreven, en van buiten met zeven зеле fen verzegeld. ,, Zeven zegels hingen aan zoo veele fnoeren, en verzegelden de boekrolle van tusfchenwijdte tot tusfchen- уі бге, zoo dat telkens, als een zegel geopend werdt, gezien kon worden, wat dit gedeelte des boeks in zich bevare, DE OPENBARING VAN JOANNES. 192 rakig boek gelezen en befchouwd worden. Hoorpsr. 1—УШ. 1. | | Vervolgends de hoofdgebeurenisfen der wereld, die door zeven Engelen, bij vervolg, als onder bazuinen- geklank , verkondigd worden. Нооғрѕт. УШ. е. —XI. 18. Dit afgelopen zijnde , ziet onze ziener in het bijzonder den ftrijd der Christen-kerk met haaren grooten vijand, het hoofd der duisternis; en wel eerst haare worftelingen met het heidendom, welk, door den SATAN opgeftookt, haar vervolgt. HoorpsT. XI. 19. —XII. 17. : Dan haare worftolingen met het rijk van den Anti- christ (*), welk onder den Christennaam meer dan heiden- fche vervolgingen aanrecht, tegen de belijders van waar- heid en deugd. Hoorpsr. ХШ. 1-18. In alle welke worftelingen evenwel de Christenkerk (aan, de blijft, en de waarheid van tijd tot tijd in 't licht komt, | en (*) Het ryk van den Antichrist, (duidende de benaming van {шеи ` ееп enkelen perfoon , maer een geheel foort van eeraers, ene bedorven geestlykheid aen,) is, volgens den Heer van Hamelsveld , in тупе Aenmerking op Openb., XIII. 1. » het rijk van geestlijke heerfchappij over de gemoeden , en » gewetensdwang , het welk vervolgingen om den Godsdienst » Aanrecht, en zoo veel en zoo heilloos kwaad in het Chris- „ tendom heeft uitgevoerd.” Overeenkomftig hier mede was тупе vroegere senmerking op o Th. П. 3 , waerop hy zich in Zyne aenmerking op Openb. XVII. 5 ook beroept, waerom wy deze hier nog zullen overnemen. Het komt hem voor, dat men , alles nagaende, niet hebbe te twyfelen, wien of wat.wy door den Antichrist, of den mensch der zonde, te verítaen hebbc. » Wat is er, zegt hy, natuurlijker dan dit? waar en wan- neer onder Christenen eene volmaakte afwijking van het Euan- gelie des vredes en der liefde plaats heeft, waar kerklijke heersche zugt , voorfchriften van menfchen in plaats der godlijke gebo- den, vervolging om den godsdienst, zich vestigen en duidliik openbaaren , daar kan men den mensch der zonde enz, aanwij- zen Even veel onder welke gezindheid der Christenen, waar : hen fpreekt van beletten en verhinderen in het onderzoeken der waarheid, waar men fpreekt van geweldige middelen , om door bannen, vangen enz. het geen men voor waarheid houdt, te handheaven , waar men, min of meer openlijk of ingewik- keld, wil héerfehen over het geweten, waar men de wereldlijke ` magt te hulp roept, om, als °t ware, de waarheid te befcher- men, daar wordt deze verborgenheid der ongeregtigheid , of meer heimljk of meer openlijk , geoefend.” Xa " $94 Y. V. HAMELSVELD , DE OPENBARING VAN JOANNES, en zegeviert., terwijl het rijk der duisternis ééns geheêl verftoord zal worden. HoorpsT. XIV. 1-20. ' De verftooring van dit rijk, en de rechtvaardige ftraffen der Godheid over het zelve , worden in de volgende ge. zichten bijzonderer befchreven: onder het beeld van zeven plagen, door zeven Engelen, uit bunne met vuur gevulde fchalen uitgeftort. Нооғоѕт. XV en XVI. Onder het beeld eener vrouwe , die na lang haar to ververmogen geoefend te hebben , van haare eigen boelen wordt omgebracht. HoorpsT. XVII. Onder het beeld van Babel, en deszelfs verwoesting; waarbij een treurlied over deeze verwoesting , en een ze» elied op de overwinning van het Christendom , en de eerfchappij van jesus. HoorpsT. XVIII en XIX. 1- 1o. Deeze. overwinning wordt onder het beeld van eenen ftijd, de zege daarin behaald, en de gevolgen van die zege , de heerfchappij der waarheid en deugdbeminnaaren, vertoond, en alles befloten met het laatíte oordeel der wee teld. HoorpsT. XIX. 11— XX. TES Eindelijk wordt , onder het beeld der prachtige, vaste en gelukkige hofftad des grooten Konings, het geluk en de heerlijkheid van het Godsrijk, (den gezegenden toeftand der kerk ор aarde ,) als de voltoojing van alles , voorge- dragen. Нооғрѕт. ХХІ--ХХП. 1-7. | , Еп daarop volgt een waardig, еп aan al het voorgaande evenredig befluit van dit Boek, HoorpsT. XXIL 8-21." De eenzaame Kristen , benevens drie Leerredenen door к. w. ORMLER. Uit het Hoogduitsch. Met eene aanprijzende Woorreden van den Hoogeerw. Hooggel. Heer L. meijer. S. S. Th. Dr. en Prof. Ord. aan *s Lands Houge School te Franeker, en Lid van verfcheiden Genootfchappen. - Vierde Stuk. Te Am/terdam by M. de Bruyn, 1790, In gr. oavo, 247 Байз. р" vierde Stukje, waer mede de flichtelyke Oemler zy- ‚ne Godvruchtige befpiegelingen a Onder de benaming van den eenzaamen Kristen, befluit; vervat weder vyf ge- moedlyke overdenkingen, die ten opfchrift hebben: Jk bes niet voor deeze Wereld. Het Avondmaal. De Morgenflond.: De Avondftond en Het verloopen Faar. —— Hier nevens zyn, by manier van een Aanhangzel nog gevoegd drie [certe- denen, gaende (1.) over het aangenaame ep nuttige Й ^ e | K. W. OEMLEÉ, DE EENEAAME KRISTEN. — $94 Diir штеп der Eenzaamheid; (2.) het zalige der genade- trekking van Fefus aan de harten der hen; en (3.) het liefderijke van Gods heilftem aan onze Harten , by eenen _ overvloedigen Oogst, w gunftig tyditip zyn Eerwaerde tot dege overweging geleid had. —— In "t behandelen der opgenoemde onderwerpem heerscht beftendig die geest van innemende ftichting , welke onzen Schryver by шек еі- gen is, en dien hy op zodanig ene wyze, gemoedlyk tref- ende, wett voot te dragen, dat zelfs dezuiken, die zich met zyne leerbegrippen niet altoos kunnen verenigen , "et daedlyk ten goe r leid worden. Men heeft dit, uit verícheiden (talen, welken wy nu eu dan uit '5 Mans bedenkingen reeds bygebragt hebben, ten overvloede kun- деп opmaken; des het niet noodig zyn zoude er nogmaels een voor van. op te leveren. Dan, met dit alles, mogen wy echter niet nalaten, des Lezers aendacht nog voor eén oogenblik te vestigen, 's Mans nadruklyke betuigimg van zyne fille gelatenheid, in gehoorzame on- derwerping aen de fchikkingen der Godlyke Voorzienigheid , wanneer hem rampen mogten treffen. ——— Hoe wenschlyk ware het, dat wy altoos , daedlyk van ganícher harte , wet hem konden zeggen, gelyk hy zich in n uitdrukt. s Achi ik ben i oogenblik аап verfcheiden toevallen onderworpen , ik weet niet, wat mij deezen dag , [hoe. ig de Morgetítond zich ook vertoone ;] overkomen zal. Misíchien hebt Gij, Algoede Vader! tot mijn best beflooten , om mij vaderlijk te tuchtigen ; misíchien fta ik reeds аза den ingsug van eenen weg, die zeer bedenklijk „ en met doornen bezaaid is; mis(chien is de beker der {mar ten, dien Gij mij zuk aanbieden , om leêg te drinken „ reeds tot den rand toe gevuld. Ik beef evenwel niet, wan- meer deeze gedachte in mij opkomt. Ное troostrijk , hoe toet, hoe aangenaam is mij deeze belofte, ,, dat alles tot „ mijn best gefchiedt”. Deere belofte is mijne fterkte „ Mijne aanmoediging ! Hoe gewenscht is mij die verzeke- пп; , alles komt uit de hand mijns ertieren Vaders !” Kan mij dan deeze kastijding wel íchadelijk zijn? moet fe niet tot mijn best ftrekken ? Ik zal dan deezen drink- beker, hoe bitter bij ook finasken mooge, tot den bodem toe ledig drinken; want Uwe genade troost mij, en dus oet het mi , daar ik U lief hebbe, en Uw kind ben, toch tot heil gedijen. Ach! hier werp ik mij gelaaten in Uwe armen, ik geef mij geheel aan U over; ik beveel U le mijne wegen; ,, Vader! niet mijne, maar Uwe wille $» Gefchiede | " Leet- ө 896 . - A. VRUER , LERRREDEN. > Leerreden over x Sam. VII. 12b. uitgefproken 6 Febr. 1791. In de Kerk der Waterlandfche Doopsgezinde Gemeente te Wormerveer , door ALBERT VRYER,, “Leeraar in die Ges meente. Ter gedagtenisfe zyner vyfiigjaarige Predikdien- fte, in drie Gemeenten. Te Amfterdam by L. van Hulst, dn gr. octavo, 42 Бада. ` i d ne in alle deelen gansch ongekunftelde Leerreden, waerin, wel geen geletterd Godgeleerde , maer een Man, met een natuurlyk goed verítand en gezond oordeel begaefd, het woord voert; die de genoeglyke aendoeninged van zynen geest , by de overdenking van een afgeloopen vyftizjarigen Predikdienst , ten hartelykfte uitboezemt: des ons dit Stuk een eigenaertig ftael levere van het , niet ge- maekte , maer wezenlyke, fentimenteele, dat het kunftige natuurlyk verre overtreft. Na een beknopt verflag van 't geen Samuël in den tekst aenleiding gaf, om te zeggen, Tot hiertoe heeft ons dé HEERE geholpen , ene :ontvouwing van den zin dier uitdrukkinge , en ‘ene aenwyzing van ^t plichtmatige van Samuéls gedrag, bedient de Eerwaerde Vryer zig van het voorgeftelde , ter opwekkinge zyner Toehoorderen , tot de dankbare erkentenis van Gods welda- den , en agtervolgende gehoorzaemheid zyner bevelen, — Dit denkbeeld van verplichting brengt de gevoelig getrof- fen Leeraer voorts op zich zelven byzonder over. Ме vrolyken harte vermeld hy het goede van Gods hand ont- vangen , in zyne opvoeding, opleiding tot den Predik- dienst , еп onderfteuning in denzelven , tot op dat oogen- blik ; daer hy , in den ouderdom van zo jaren, na een voltrokken vyftigjarigen dienst, nog in ftaet is om het werk zyner bedieninge waer te пешеп; bet welk hem, in blyden gemoede, tot Gods eer dankbaer doet zeggen: Tet hiertoe heeft oy de ngERE geholpen, Aen dit dankbaer en plichtérkennend voorftel hecht zyn Eerwaerde verder ge- | paste byzondere aenfpraken , die , zonder eenige gezogte unftenarye , op een hartelyken toon uitgeboezemd wore den ; waerop hy zyne Leerreden , met een gemoedlyk ge- bed en dankzegging, naer de tydsomílandigheden gefchikt, ten einde brengt, » 7: ©. STAKINGE ,. LEERREDEN. 299. De hwg-bejaarde , doch іп ^t werk der bedieninge noch werk- zaáme еп werkzaam willende blyven Godts- Gezant , of . Leerreden over-a Petr, I. 13, 14. Ter gedachtenisfe van ‚ zynen vyftigjaarigen Predikdienst in de Gemeente yan ouderak , virge/proken den 27 Febr. 1791. Door ү. c. STARINGH. Te Gouda by W. Verblaauw, 1791. Rehal- ` yen het Voorwerk, 38 Mads, Їп quarto. uim een jaer geleden gaf de Eerwaerde Staringh zyrie -Leerreden, ter gedachtenisfe van zynen vyftigjarigen edikdienst, in de Gemeente van Hummel en Gouderak , ià "t licht (*) 5 en hierop laet hy be dezen volgen, die, welke hy een jaer-later uitgefproken heeft, ter gelegen- heid, dat 'er vyftig jaren verloopen zyn, zins de aenvaer- diging zyner’ bedieninge als Leeraer te Gouderak. Dezelve behelst , na enige ophelderende aenmerkingen over den ver- koozen Tekst, en hier uit wel ter fnede afgeleide leerin- gen, °з Mans voorftellingen, tot zyne byzondere omftan- digheden betrekkelyk. In zyne voorige Leerreden een ver- flag van zyne Levensgevallen gegeven hebbende, bepaelt hy zich in de tegenwoordige tot een berigt van zyne Pre- diking. Hy herinnert der Gouderakfche Gemeente, zo het algemene bedoelde en de gewoone inrichting zyner Predi- kinge, als zyne byzondere poogingen, om in deze en gene omftandigheden zodanige Stoffen te verhandelen, .die in onderfcheiden voorvallen by uitítek te (айе kwamen , met aenwyzinge hoe hy 't 'er op toegelegd hebbe , om fteeds alleszins nuttig te zyn. Met aendoeningen van dank- baerheid den Godlyken zegen , over hem in zyn dienst- werk, geduurende het verloop van vyftig jaren, erkennen- de, voegt hy 'er nevens zyne hartgrondige betuiging, om op dien zelfden voet te blyven voortgaen , zo lang hem God de noodige krachten verleene, in de afwachting, dat de allegging zynes aerdfchen tabernakels , daer, hy reeds den ouderdom van 74 jaren bereikt heeft , veelligt haest aenftaende zyn zal. Voorts befluit hy zyne Leerreden met welingerichte aenfpraken , ene treffende dankzegging en fmeekbede , welk een en ander eigenaerùg aen zyne omftandigheden beantwoord. —— at wyders de uit- voering betreft , de Eerwaerde Staringh toont dat zyn ` уйш, (*) М. dig. Vad. Letteroef. V. D. ble 187. WI e 498 J. С. STARINGH, LEXRREBEN. vuur, fchoon zyne jaren hoog geklommen zyn, nog verre van uitgedoofd is; en men zal deze tweede Tubelrede wel waerdig vinden, om by de eerfte geplaetst te worden. Redenvoeringen ter Inwyding der volbouwde Tekenzaal voor . het Departement der Te nde, en van de Gehoorzaal en Schouwplaats voor het Departement der Natuurkunde , ів hat Gebouw der Maatfchappye Feliz Meritis te Атјет dam gehouden 3 em 30 Nov. 1789. Door A. BONN, Hoog). in de Ontlesd- en Heelkunde aan het Doorl. Hooge School te Amft., enz. enx, Te Amfterdam by J. C. Sepp en A. Fokke Simonsz., 1790. In gr. ойвуо, 115 Май. it tweetal Redenvoeringen , door den Hoogleeraar BONN, D ter Inwyding van de twee Zaalen , voor het Teken- en Natuurkundig Departement , in het aanzienelyk gebouw der Maatíchappy Felix Meritis , op den a en 2o Novem- ber 1789 uitgefproken , zyn van dien aart, dat dezelve niet flegts voor den Hoorder aangenaam , en ter bereikin van derzelver oogmerk voldoende, zyn geweest; maar te fens voor den nadenkenden Leezer, uit hoofde vau haar onderhoudenden fchryfltyl, veele daar in vervatte wectens- waardige byzonderheden, ook nu nog, van waarde zyn. De eerfte Redenvoering, ter Inwyding der volbouwde Te- kenzaal, heeft ten onderwerp: de voordeelige Zamenwooning en onderlinge betrekking der Tekenkunst met andere Kunfien en Weetenfchappen. Na de Tekenkunst tekenagtig befchreven te hebben, telt de Hoogleeraar de verfchillende Kunften en Weetenfchappen op, welke haar nutte lesfen en een ryke voorraad van ftofie, ter bearbeiding , aanbieden; dit word ge- volgd door een gefchiedkundig Verhaal van haare Opkomst, Aanwas , Bloei en Uitbreiding, —— van de verfchillen- de Volken , by welke dezelve aangekweekt wierd , en die reeds groote Meesters in de tekenende Weetenfchap op leverden, toen zy nog by anderen onbekend, of берт n haare geboorte , was. Na de lotgevallen deezer Weetenfchap- n befchreven te hebben, gaat de Redenaar over tot het [aatdrukken, waarvan de uitvinding, onderfcheide wyzen en gemaakte vorderingen , met die van de daar aan grer zende Kunften teffens voorgefteld worden; by welke gele- genheden aan een groot aantal beroemde Mannen , die ze!ve deeze Weetenfchappen bearbeid, of tot haare verbetering en uitbzeiding het hunne bygedenagen hebben , met wei с ө A, BONN, REDENVOERINGEN. «99 fchuldigde hoogachting gedacht word. Dit leid den Au- theur tot de oprichting der Genootíchappen en Maatfchap- yen, —— tot de oprichting van het Oeffenfchool der ekenkunst in deeze Stad, welke thans in eene Academie hervormd is. Waar by, ten befluite der Redenvoering , alle de groote voordeelen door den Autheur opgeteld worden, welke de Tekenkunde, uit den arbeid der overige Depar- tementen , die met haar de Maatichappy » onder den паат van Felix Meritis (Gelukkig door Verdienften) uitmaakt, trekken kan, met deezen daarby gevoegden wensch, dat de Schilder- en Beeldhouwkunst de Tekenkunst, in haar Oef- fenfchool, vergezellen of eerlang volgen mogen, — dat de daar aan grenzende Kunstzaal tot een bewaarplaats der Werkftukken van groote Mannen aangelegd worde , door welk er jaarlykfche ten toonftelling niet alleen Vreemúen herwaarts gelokt ; maar inzonderheid onze eige Landge- nooten aangefpoord worden , om zich aan zulke voorbeel- den te fpiegelen, eu dus door de loffelyke poogingeu deezer Maatfchappy , vereenigd met die der aanzienelyke Teken- Academie deezer Stad , de oude roem der Amfterdamfche Teken- en Schilderkunst weder herleeven moge. De tweede Redevoering heeft ten onderwerp, het voor- treffelyk nut eener beoeffening der Praofondervindelyke Na- \ goo А. BONN, REDENVOERINGEN, tuurkande ; dezelve is in twee Afdeelingen onderfcheiden, de 1бе trekt, om, langs den weg van algemeene Natuurbe- fchouwing , tot de byzondere Proefondervindelyke naarípo- ring op te leiden. De ade, om, uit deeze eeríte beginzelen der Natuurkunde, tot de toepasfing derzelve op de daar- mede naauwverbondene en verhevene Wetenfchappen op ' te klimmen. Ook deeze Redenvoering hebben wy met groot genoegen geleezen , en liet ons Бейек zulks toe, wy zou- en niet nalaten , daarvan een uitvoeriger verflag ongen Leezeren mede te deelen: Verhandeling over de beweerde gewettigde Affbamming der Heeren van BREDERODE VAN BOLSWARD , Uit REINOUD den Ш. Heer van Brederode, Vianen, enz. flrekkende ten bewyze van de ongegrondheid der voorgem. Afflamming ; en kunnende dienen tot het Aanhangzel der Vader). His- torie van jJ. WAGENAAR, 1791. In gr. одауо, 67 bladz, En opmerking , onlangs voorgelteld , in het Dyvoeg- zel, op den uitgegeeven Ge/lachtboom der Heeren van . Brederode (*), nopens de gewettigde Afftamming, der boe. vengenoemde Heeren uit dat Huis, heeft aanleiding gegee- ven tot dit Gefchrift. Deszelfs Opfteller betuigt volttrekt geene perfoneele inzigten te hebben , maar alleen , der waarheid hulde doende, deor dat berigt genoopt te zyn, em de gegrondheid daar van te onderzoeken. п dit on- derzoek , ’t welk de gronden aan de eene, en de daar tegen opkomende bedenkingen aan de andere zyde, naauw- keurig overweegt, is van dat gevolg , dat de Schryver het voorgeftelde onaanneemelyk verklaare, °t welk hem zig des - aldus doet uiten. „, Uit al het voorz. vertrouwt men, dat » het in het Byvoegzel tot den Geflachtboom der Heeren an van Brederode aangevoerde gezegde, als of, fchoon dat э» algemeen onderfteld wordt, dat de tak van REINOUD an de Ш. Heer van Brederode, іп den Perfoon van wor- э» FERD , in "t jaar 1679 uitgeftorven zoude zyn, het an echter federt uit echte Defcheiden zoude blyken, dat e an nog heeden gewettigde nakomelingen uit dien tak 20% э» den gevonden worden, niet genoegzaam is, om de-al- an gemeene onderftelling, gefchoeid op. zulke goede grom an deu, uit den weg te ruimen; en men dus ook, zoo lang a (*) Zie N. Alg. Pad. Lust. IV. D. pl. 293. и 4 VERHAND. WEGENS DE BREDERODES., 30: э» "et geen dugtiger bewyzen , om al het уоог(сһгеруеде 4» Op te helderen, en de, tegens dat voorgewende, {trye ээ dende ftukken uit te leggen, worden aangevoerd, niet э» wel de nu nog in weezen zynde Heeren van Brederode, an Uit Reinoud van Bolswaard gefproten , voor afitammg- an lingen uit eenen gewerrigden n Van REINOUD den э» ПІ. houden of erkennen kan." — Intusichen zal het, Íchryft hy ren flot, ,, ons byzonder aangenaam zyn, wan- э» neer wy in eenige ftellingen ons misgreepen , of in ээ eenige gevolgtrekking gedwaald mochten hebben, door ээ des kundiger te worden voorgelicht , en door de pro- ss ductie van echte ftukken overtuigd worden, dat wy an met de algemeene onderftelling in een verkeerd begrip s» Verkeeren, en dat nog ten huidigen dage dat zoo zeer s, aanzienelyk Geflacht, by mangel van wettige Geboorte, э» ten minften by. wertige afltamming, uit eenen Gewettig- an den afftammeling, waarlyk onder ons aanweezig is. . KOK, XXll(te en ХХІШПе Deel. et Kaarten , Plaaten . en Pourwaiten. Te Amfteldam by J. Allart, 1790. In gr. 0Йауе 751 bladz. , М men in 't voortzetten van dit Woordenboek een- paarig denzelfden voet houdt , zo behelst dit Deel weder, even als de voorigen, eene groote verfcheidenheid. van Artykelen, raakende 's Lands gefchiedenisfen, en dese zelfs merkwaardige byzonderheden , welken men dus ge- reedlyk kan nagaan. Tot een nieuw voorbeeld der uftvoe- ' Tinge trekke de beknopte befchryving van Maaslandfluis, of by verkorting , Maasfluis ; waartoe wy ons in деееп te eerder bepaalen , om dat dit Dorp bekend ftaat als het, grootte ə fraaifte en welvaarendíte der Zuid - Hollandfche orpen m Hoogstwaarfchijnlijk moet , (volgens dit berigt ) de naamsreden gezogt worden , in eene Sluis, reeds in over- LETT. 1791. NO. 7. " X 2 Oue зба } Kok oude tijden aan de Maaze geleid, door welke de Heerfijke heid Maasland haare uitwatering had. Volgens eene ge- meene overlevering nam de plaats haaren oorfprong van twee huizen of hutjes bij deeze Sluis gebouwd , in welke de Sluiswagters woonden, die, vervolgefts, door den aan- bouw van meer Huizen , in eene Buurt veranderden , en alzo den grond leiden van het thans aanzienlijk Dorp. a, Verfcheiden oorzaaken hebben zamengefpannen tot het bewerken van den tegenwoordigen bloei en welvaart. De gemaklijke overtogt van hier op den Briel, en omliggende ewesten, was "er eene van ; de andere, het leggen van eenen fchans , binnen welken de inwooners hunne veilig- heid vonden, doch die, door de Spanjaards, ten tijde van het beleg van Leiden, wierdt ingenomen. Doch de voor- naamfte oorzaak zal geweest ziin, de voegzaame gelegen- heid tot de Visfcherij, vooral van den Haring , weleer de hoofdneering van den Staat, Van hier dat het getal van Huizen en Inwoonders allengskens is toegenomen. Van den Jare 1632 tot 1732 was het getal der eerften ‘van 582 tot loro aangegroeid , bij welke їп de negen volgende Jaaren hog 99 zouden gekomen zijn. Indien de gisfing van zome migen doorgaa , zou men ‘er, voor ongeveer vijftig Jaa ren, bij de negen duizend Inwooners geteld hebben. an Maaslandfluis , dus veeleer het aanzien van eene Stad dan van een Dorp hebbende , heeft eene zeer voortreffe- ' lijke ruime Haven, buitendijks, aan de Maaze; zij dient tot een uitwatering voor het Westland, en tot eene leg» plaatze voor de Haringbuizen en andere Schepen. Om diep en fchoon te houden , heeft men twee Spuijen aangeleid, die in eene groote Kom zamenloopen. Het op- gehouden water, met geene kleine kragt hier uit ftroomen- de, voert het flik na de Maaze, "t welk anders den grond allengs zoude ophoogen. Binnendijks heeft het Dorp twee Graften, met fraaie Huizen bebouwd, en vat net gefchoo- rene Boomen beplant. Men ontmoet °ег, · daarenboven , verfcheiden ruime Straaten en een Marktplein, Twee Ker- ken zijn er te Maaslandfluis, ten dienfte der Hervormden: de Kleine of de Oude, en de Groote of Nieuwe Kerk. De Oude Kerk ftaat op den grond eener aloude Kapelle , en wierdt gebouwd in den Jaare 1596. Twee jaaren daarnaa diende zij, voor de e maal, ten openbaaren gebruike. 