Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
DES VADERLANDS. 459 Tn Oe harte dan hun eigen bestaan. Zij hadden, zoo gaat hij verder, hunne krijgsmacht aanmerkelijk versterkt, alleen om ’s Konings onderneming іп Jtalië te ondersteunen, en dat zonder eenig subsidie te bedingen, alleen met een hopend oog op den Kardi- naal, еп op het gevaar af van zich al de macht van Spanje en het Rijk op den hals te halen, die anders tegen Frankrijk zou gewend zijn geworden. In dit voornemen, zoo smeekte hij ten slotte, moest de Kardinaal ons versterken door den Koning thans tot een mild subsidie te bewegen. Hij, зоммкъзоик, zelf zou zich altijd door den wil des Kardinaals laten leiden 1. — Zoo was van deze zijde tegemoetkoming beloofd, wan- neer RICHELIEU weder een verdrag ter onzer ondersteuning in den oorlog wilde aanbie- den. Van den anderen kant beijverde zich savay om het Fransche Hof te doen be- seffen, dat men den Prins van Oranje ontzien en hem niet in zijne eer aantasten moest door hem een gebied te doen verliezen, waarvan hij den naam voerde, en met den Goeverneur van het Prinsdom Oranje te onderhandelen over de overgave der vesting van dien naam tegen eene geldsom, welke niet anders dan een prijs des verraads zou zijn 9, Daar de gronden, door den Ambassadeur aangevoerd, voldingend waren, zoo werd den Prins die grieve bespaard, en van nu aan kon men zich verzekerd houden, dat Zijne Excellentie de nadere aansluiting aan Frankrijk niet zou verlangen te keer te gaan. — Werkelijk kwam op dit een en ander влснешво tot een stap, die een traktaat ten ge- volge kon hebben. Tegen het einde der maand Junij (1629) werd van hem een brief ontvangen, geschreven aan SOMMELSDIJK. Hier zocht hij eene reden voor het achterblij- ven van de nadere alliantie tusschen de beide Staten in de breuke tusschen Frankrijk en Engeland, die thans gelukkig geheeld was. Hierop volgde in de Staten-Generaal een voorslag van den Raadpensionaris purck van deze strekking, dat Hun Hoog Mogenden die missieve door eenige Gecommitteerden uit hun midden zouden laten onderzoeken met het doel om uit te maken, of men de alliantie niet weder in het leven zou kun- nen roepen. Het resultaat van het onderzoek zou in het register der geheime Resolu- ign worden nedergelegd 3. Stat.-Gen. 21 Maart, 1629). 2 Archiv. de la Muison d'Orange, t. a. pl. р. 27—29. Verg. hiervoor, bl. 341. 3 Resol. Stat.-Gen. 22 Junij, 1629. 4 Resol. Stat.-Gen. 25 Julij, 1629. 1680 — 1634. 1630— 1634. 440 ALGEMEENE GESCHIEDENIS --- hoogst was gestegen, wendde.men zich ook tot Frankrijk om ondersteuning in geld ter bestrijding van de vreeselijke kosten, die de talrijke lichtingen vorderden, en men deed zulks met eenige bitterheid, daar men gezien had, hoe spoedig de oorlog in Пай door den vrede gevolgd was geworden 1. Weldra verscheen dan ook saucy weder voor de Staten, en verzekerde, dat de Koning het besluit had genomen om dezen Staat bij te staan. Slechts werd gewacht op de komst van RICHELIEU en D’EFFIAT om de mid- delen aan te wijzen 2, — Intusschen draalde men met het tot sland brengen eener alliantie. Nog altijd scheen Frankrijk eenvoudig de ratificatie van het traktaat van LANGERAK te verlangen: misschien dacht men, dat onze tegenwoordige nood ons in- schikkelijker zou maken 3, Doch zoo dit het geval was, vergiste men zich, en toen onze nood door schitterenden voorspoed vervangen was, kon Frankrijk met zulk een voorslag niet meer voor den dag komen. Eindelijk was жкіснемко, gedwongen door de trouweloosheid van den Hertog van Savoye en door de stelling, die de Keizer, na zich van den bergpas in Graauwbunderland verzekerd te hebben, in Italië had ingenomen, in het najaar (van 1629) gereed om op nieuw aan het hoofd van een leger Italië in te rukken. Van de aanvankelijke uitvoering van dit voornemen gaf. вауат den presi- dent der Staten-Generaal kennis, en zeide, dat de Koning met Hun Hoog Mogenden middelen wilde beramen om Spanje geheel te fnuiken. De president, het was de Heer VAN NOORDWIJK, antwoordde op deze mededeeling, dat het beste middel hierin bestaan zou, dat de Koning een leger van 30,000 man met 8 of 10,000 ruiters in Artois of Hene- gouwen liet inrukken. Na met den Prins over de zaak gesproken te hebben, herhaalde NOORDWIJK het door hem uitgesproken gevoelen, als de meening ook van de Staten- Generaal. In geval de Koning daartoe overging, kon de president er toen bijvoegen, zouden de Staten het aan hunne krachtige medewerking niet laten ontbreken $. Zoo ging van onze zijde de eerste voorslag uit om met gezamenlijke krachten de Spaansche Nederlanden te bemachtigen. Omstreeks dezen tijd meldde tancenax, dat het nu de tijd was, om eene alliantie met Frankrijk tot stand te brengen, en gaf in bedenking, daartoe eenen buttengewo- nen Gezant derwaarts te zenden. Doch dit denkbeeld keurden die van Holland af, en zij verlangden, dat men влост af zou vragen, of hij last had over eene alliantie te onderhandelen. Aanvankelijk beantwoordde de Gezant deze vraag ontkennend 5. Maar den 26sten December verscheen hij voor de Vergadering, om de volgende ‘mededeeling te doen: Uit zijn bericht aangaande zijn gesprek met den Heer van noonpwrs« had de 1 Resol. Stat.~Gen. 21 Aug. 1629. Archiv. de la Mais. d Orange, t. a. pl. p. 33. 2 Resol. Stat.-Gen. 31 Aug. 1629. 3 Resol. Stat.-Gen. 3, 10 Oct. 1620. 4 Resol. Stat.-Gen. 23, 24, 20 Nov. 1629. 5 Resol. Stat.-Gen. 6, 9, 11, 13 Dec. 162). DES VADERLANDS, 441 Koning verslaan, dat Hun Hoog Mogenden geneigd zouden zijn hem te ondersteunen, 1680-- in geval hij Spanje door eenen aanval ор de Zuidelijke Nederlanden openlijk den oor- log aandeed, en dat zij van den anderen kant zwarigheid maakten om het traktaat van LANGERAK te onderteekenen. Hierop had Zijne Majesteit, ten einde alles te vermijden wat de zaak zou kunnen vertragen, aan hem, zijnen Gezant, volmacht gegeven om in het geheim de voornaamste punten van het traktaat in overleg met de Staten in de juiste Bavarheeft vol- bewoordingen te vervatten. Was dit geschied, dan zouden Hun Hoog Mogenden een plechtig loonie over eene Gezantschap tot Zijne Majesteit zenden, om het ontwerp over te brengen, en daaraan eenige „адбі te han- artikelen toe te voegen, die, vervat in vorige traktaten, geen stof tot verschil konden ople- veren. De Koning hoopte, 200 voegde BAUGY er bij, dat de zaak spoediger beklonken dan ruchtbaar zou worden, en in allen gevalle vóór de lente afgehandeld zou wezen. — Hierop benoemden de Staten acht Gecommitteerden, twee uit Holland en uit elke der andere Provinciën éénen, om met den Ambassadeur in nader overleg te treden. In deze conferentie deelde savay de volgende punten mede, op welke hij volmacht had te onderhandelen en te sluiten, ter vernieuwing der alliantie: 1°..De Koning zou den Staten ieder jaar de som vah één millioen leenen, mits zij in oorlog bleven met Spanje, vrede noch bestand sluitende zonder de goedkeuring en toestemming 1 van den Koning, en Zijne Majesteit volgens de vorige traktaten des gevorderd wederhulp verleenden. до, Indien de Koning, in plaats van den Staten dien onderstand te geven, besloot aan Spanje den oorlog te verklaren en met een machtig leger het bewuste grondgebied aan te vallen (en binnen zes weken na de vernieuwing en onderteekening van de alliantie zou hij deswegens een besluit nemen), alsdan zouden de Staten dat leger versterken met 10,000 man voetvolk en 1500 ruiters, еп van hunne zijde met -30,000 man voetvolk en 4000 raiters een krachtigen aanval doen op die vesting, welke men later onderling bepalen zou. 5°. Zoo de Koning, na Spanje eerst den oorlog aangedaan te hebben, daarna vrede sloot, en de Staten den oorlog voortzetten, zou Zijne Majesteit hun een ruimer onderstand geven zoolang hun strijd zou duren, volgens het traktaat van Com- piégne. Het vierde punt, eindelijk, sprak van de overkomst onzer Gezanten om de laatste hand aan de zaak te leggen. — Van deze punten kennis genomen hebbende, lieten Hun Hoog Mogenden hunne Gecommitteerden aan den Gezant verklaren, dat, zoo de Koning met een leger van 40,000 man in Artois of Henegouwen viel, de Staten de grenzen der Spaansche Nederlanden zouden overtrekken met het leger, dat zij onder de wapenen hadden; zoolang de Koning geen leger over zijne Noordelijke grenzen deed trekken en zich aldus ontzag met Spanje openlijk te breken, zouden de Staten de vrij- heid hebben om met deze Mogendheid over bestand te handelen; zoo de Koning na eerst met Spanje oorlog gevoerd te hebben, vrede kwam ie maken, dan zou hij hen in dien 1 Sans le gré et consentement de Sa Majeste. ІШ Deer. 4 Srux. i 56 442 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1080— vrede vervatten of hun, naar hun verlangen, een afzonderlijk bestand bezorgen; namen zij echter het aanbod van vrede of bestand niet aan, dan zou de Koning hun, zeolang kun oorlog duurde, twee millioen jaarlijks verstrekken. — Op het eerste punt begeerde Baver te weten, of de Staten van meening waren geene alliantie te sluiten, voordat de Koning met Spanje gebroken had. De Staten antwoordden, dat zij die voorwaarde niet eischten en met den Gezant in conferentie zouden treden, zoo spoedig het hem gelegen De Staten ver- zou komen 1, — Zoo scheen alles gemakkelijk gevonden te zullen worden. Maar de langen, dat de Staten waren niet gezind, de onderhandeling slechts voorloopig en in het geheim hier onderhandelingen tot de volledige .. В sluiting der alli. 16 lande te doen plaats hebben en ze eerst te Parijs voor het oog van Europa haar не * шек beslag te doen krijgen. Daardoor zou het den schijn hebben, alsof wij den Kening ош ben. eene alliantie waren komen smeeken, en het was van de uiterste noodzakelijkheid, dat nu wij ons zoo naauw aan Frankrijk aansloten, zelfs de schijn vermeden werd, alsof wij, sedert Spanje voor goed machteloos geworden zou zijn om eenige aanspraaak tegen- oversens te laten gelden, en Engeland niet in staat was om ontzag van ons te vorderen, ten slotte onze zelfstandigheid voor Frankrijk veil zouden hebben. Zoo ver mocht het nimmer komen en was het dan ook niet gekomen. Immers konden wij een eervollen vrede van Spanje verkrijgen, en Frankrijk moest niet meenen, dat wij by de alliantie grooter dienst ontvingen dan bewezen. Ја! slechts schoorvoetend moesten zij, die de zaken goed inzagen, zelfs tot de gunstigste voorwaarden toetreden, omdat de uitbreiding van Frankrijks macht tot op onze grenzen niet begeerlijk te achten was, en mogelijke verstandhouding tusschen deze Mogendheid en den Prins, ten gevolge waarvan de rege- ring alhier verandering zou kunnen dreigen, de zaak zorgelijk maakte. — Barer, daarentegen, bleef bij hetgeen hij eerst verklaard had: hij vond zich alleen gelast te onderhandelen op de vier punten, en de zaak moest verder » от de eer en reputatie van zijnen Koning” in Frankrijk door middel van derwaarts te zenden Ambassadeurs met Zijne Majesteit zelve afgehandeld worden. Weshálve zij Bavar verzoeken zouden, zich anderen last te zien te verschaffen: .wal de plechtige slothandeling op zich zelve betrof, daarop zou wel iets tot onderling ge- 1 Secr. Resol. 26, 29 Dec. 1629. DES VADERLANDS. 445 поереп te vinden zijn 1. Alvorens echter dit antwoord aan den Gezant werd overgebracht, won men ’s Prinsen advies daarover in. Deze keurde het goed, en het werd overgele- verd. Bij deze gelegenheid vraagden de Gecommitteerden den Gezant, of het zijne be- doeling was, dat, als men het alhier op de eerste drie punten eens was geworden, hunne bekrachtiging verzekerd was, al ware het ook, dat de bepalingen, waarop in het vierde artikel gedoeld werd, stof tot verschil bleven geven. saver antwoordde ronduit, dat zijn last zeer stipt was, en dat hij slechts over die drie punten, en dat in het geheim, in overleg mocht treden om op het spoedigst tot een resultaat te komen; maar dat het hier ‘aldus verhandelde van geene waarde zou zijn, voor en aleer de alliantie in Frankrijk plechtig tot stand zou zijn gekomen. Niettemin zou hij op het verzoek der onzen Zijne Majesteit over de zaak schrijven 2. Hij deed zulks; doch het antwoord, dat hij bekwam, was niet gunstig. De Staten-Generaal lieten zich daardoor echter niet van hun stuk brengen, en gaven saucy іе verstaan, dat in geval de Koning eenen inval in de Zuide- lijke Nederlanden doen wilde, hij van de zamenwerking van onze Republiek verzekerd kon zijn, al was het dat er geen nadere alliantie tot stand was gekomen 9. Zoo toon- den de onzen zich in geenen deele om een plechtig gesloten verbond verlegen. Hiermede nu was Frankrijk gansch niet gediend. Het kwam er voor dit Rijk op, aan ons te ver- binden geen bestand te sluiten, Vóórdat wij ons daartoe verplicht hadden, kon Frankrijk noch gerust in Пайв oorlog voeren, noch vooral aan Spanje op elk gebied en openlijk den oorlog verklaren. Dus verlangde savay met grooten aandrang, dat, al kwam er dan geen alliantie tot stand, Hun Hoog Mogenden zich ten minste verbinden zouden, dat zoolang de oorlog tusschen Frankrijk en Spanje zou duren, zij geen bestand of vrede met dezen hunnen vijand zouden sluiten. Van onze zijde volhardde men hij het vroeger beslotene en liet zich niet verder uit * Thans begreep de Fransche Regering 1680— 1634, Frankrijk geeft alles toe te moeten geven, Den eisch dat de zaak in het geheim zou behandeld en eerst toe. in Frankrijk op plechtige wijze haar beslag zou krijgen, liet zij vallen. saucy ver- klaarde eerst aan den Prins, toen aan den President der Staten-Generaal, dat zijn Koning hem volkomen gemachtigd had om het traktaat aan te vangen, te voleindigen, te slui- ten еп te teekenen. Dien ten gevolge werden er Gecommitteerden aangewezen om de onderhandelingen te hervatten. Den 199 Februarij (1650) was er reeds een ontwerp van alliantie, van geheime artikelen gevolgd, door saver gesteld en gemeenschappelijk overwogen. Bij de beraadslaging over dit stuk in de Staten-Generaal, besloot men in de voornaamste plaats, dat in het eerste geheime artikel duidelijk uitgedrukt zou wor- den, dat deze Staat zich de vrijheid voorbehield om over bestand of vrede te handelen, 1 Secr. Resol. 4 Jan. 1630. 2 Resol. Stat.-Gen. 8 Jan. 1630. Secr. Resol. 8, 9 Jan. 1630.” 3 “Secr. Resol. 1 Febr. 1630. 4 Secr. Resol. 6 Febr. 1630. 56 * 444 ALGEMEENE GESCHIEDENIS = вас — pun ben — — Е NN 1630— zoolang Frankrijk niet werkelijk, en wel op het gebied van Spanjes Nederlandsche bezittin- 1634. De zaak der al- liantie vindt ver- voortgang der onderhandeling eenige vertraging. Het al of niet sluiten der alliantie met traging, waarvan de oorzaak schuilt Frankrijk hing met de belangrijkste binnenlandsche vraagstukken in Holland te zamen. bij de Stad 4m- sterdam. gen, met deze Mogendheid in openbaren oorlog zou zijn gekomen 1, Doch alsnu leed de Met de alliantie met Frankrijk was sulzwijgend tot een aanvallenden oorlog in de Zuidelijke Nederlanden besloten. De Stad Amsterdam nu kon zulk eenen oorlog en de gevol- gen, die hij hebben kon, slechts onder ééne voorwaarde goedkeuren, en deze voor- waarde was, dat zij alvorens een bolwerk zou hebben opgericht tegen alle mogelijke min gewenschte uitkomsten. Zij verlangde vooraf de zelfstandigheid verzekerd te zien van de partij, op welke zij in haren boezem vertrouwen kon, in geval van botsing met de heerschzucht. der Landsregering, door wien ook aangevoerd en door welken geest ook gedreven. De Amsterdamsche Regering verlangde meesteres te zijn binnen hare eigene muren, ten einde den strijd voor hare beginselen des noods tegen de geheele wereld vol te kunnen houden. De Contraremonstranten nu waren het, welke aan de macht buiten hare wallen vat en steun gaven om haar in hare vrijheid te belemmeren: de Contraremonstranten derhalve moesten onschadelijk gemaakt worden. Met te meer stout- moedigheid kan de Regering der Stad tegen hen optreden, omdat zij in het vorige jaar (1629) getoond had, dat zij, hoezeer voor ’t grootste gedeelte uit Remonstrantschgezinden bestaande, meer dan eenig Lid der Republiek geneigd en bij machte was om den Staat te verdedigen, zoo tegen openbaar geweld als tegen listige raadslagen. Uit dit oogpunt moeten wij de belemmeringen beschouwen, die niet alleen de vol- De vertraging, tooijing van het traktaat van verbond met Frankrijk, maar ook de toebereidselen tot die de toebereid- selen tot eenen veldtocht onder- van de zijde van Holland ondervonden. vinden, Zijn aan dezelfle oorzaak In het midden van Maart (1650) waren het de Heren van Holland, die naar hun e wijten, eenen veldtocht, reeds in dit jaar (1650) te ondernemen, door toedoen van Amsterdam advies betreffende de alliantie met Frankrijk lieten wachten, en nog in het begin van Junij zag men de Staten-Generaal zekere mocijelijkheden, die er tusschen onze Regering en de Fransche ontstaan waren wegens schepen van Calais, alhier opgebracht, te baal nemen, om die van Holland aan te manen, eindelijk een besluit te nemen ор het onl- werp van die alliantie, opdat daardoor alle vergeldingsmaatregelen mochten verhoed wor- den, die de Koning van Frankrijk anders tegen schepen en goederen van onze ingezetenen zou kunnen nemen ?, Maar ook de vermaningen, die de hespoediging ten doel hadden van de maatregelen, welke met het betrekken van een veldleger in het voorjaar van 1650 in verband stonden, richtten zich bepaaldelijk tot Holland. De Prins drong er reeds van Februarij af op aan, dat de 50 Compagniën weder ор 200 man zouden ge- bracht worden, ‘dat de Provinciën op de voldoening harer legerlasten over het nieuwe 1 Resol. Stat.-Gen. 15, 19, 23 Febr, 1630. 2 Resol. Stat.-Gen. 14 Maart; 5 Junij, 1630. Ф DES VADERLANDS. 445 jaar 1650 bedacht zouden zijn, en dat waardgelders voor vier maanden zouden gelicht wor- den, en dit alles op grond dat hij dagelijks meer van het voornemen des vijands vernam om ons met een groote macht аар te tasten. Arrsema schreef van kwade diensten en ophitsin- gen tegen deze Landen overal in het Кук 1, De Ambassadeur van Frankrijk, ondersteund door Шеп van Venetië 2, spoorde de Staten aan om de gelegenheid waar te nemen, en terwijl Lopewisk XIII op nieuw in Пайв tegen Spanje met een leger optrad, alhier iets belangrijks tegen onzen vijand te ondernemen 3. Aan Holland, hetwelk steeds de andere Provinciën voor moest gaan, haperde het, dat daartoe niet werd overgegaan. Dus werd in het begin van Maart besloten, dat de Raad van State zich in de vergadering der Staten van Holland zou begeven om te trachten de bezwaren dezer Provincie uit den weg te ruimen. De Prins zag meer heil in de zending van eene Deputatre uit de Staten-Generaal nevens den Raad van State: in het vorige jaar had men van zulk eenen stap de beste uitwerking gezien. Werkelijk ging men tot dezen maatregel over; doch de Gecommilteerden verwierven thans niets anders van Holland, dan het onwederspre- kelijk betoog, dat deze Provincie in geen opzicht achterlijk was, en de vermaning, dat de andere Provinciën zich behoorden te beijveren om over ruimere en zekerder geld- middelen te kunnen beschikken. Weldra echter slond Holland de versterking der 50 Compagniën toe; maar de belofte om ook in de lichting der waardgelders en de levering der legerlasten te bewilligen, werd door de daad geenszins achtervolgd % Dus besloten Hun Hoog Mogenden, den 254 April, de Staten van Holland op nieuw te bezenden, ditmaal door twee leden uit hun midden, BEAUMONT en SCHAFFER, еп de Heren SOMMELSDIJK en RAASFELD uit den Raad van State, met den Tresorier-Generaal van сосн, Zij kregen de belofte, dat Hun Edel Mogenden een spoedig besluit zouden nemen; maar hoe het besluit zou ~ ' Resol. Stat.-Gen. 9, 12 Febr.; 4 Maart, 1630. 2 In den zomer уап 1623 had svriano zich na een zevenjarig verblijf alhier als Gezant door MOROSINI zien vervangen, Deze was een jaar later vertrokken. De toeloop van Katholieken bij de godsdienstoefening ten zijnen huize had groote opspraak gegeven en zijn onbeschaamd onze- delijk gedrag de Hagenaars ontsticht (Resol. Stat.-Gen. 8, 10, 13, 28, 29 Julij , 1623. 6 Julij, 1624. Resol. Holl. 22 Dec. 1623. V. р. сағемек, I, Ы. 202). Zijn opvolger was 4101510 CONTARENI, die in Mei 1626 weder opgevolgd werd door свовсто ceorcs, welke in het najaar vertrok, om met het nieuwe jaar van 1627 door sonanzo vervangen te worden. Vóór zijne aankomst had suniaxo de zaken waargenomen (Resol. Stat.-Gen. 8 Mei; 12, 17, 20, 21 Junij; 1, 2, 7,10, 27 Oct. 1626. 2, 4, 16 Зап. 1627, airsema, 531). In Junij, eindelijk, van het jaar 1629 kreeg soranzo eenen opvolger іп воггож, die bij gevolg in het voorjaar van 1630 alhier Gezant was (Resol. Stal.-Gen. 24 Mei; 5, 7 Junij, 1629). 3 Resol. Stat.-Gen. 16 April; 4 Mei; 10 Junij, 1630. 4 Resol. Stat.-Gen. 5, 6, 7, 19, 25 Maart; 19 April, 1630. Resol. Ной. 7, 8, 12 en 13 Maart, 1630. 1680-- 1634. 446 ALGEMEENE GESCHIEDENIS nn, 1680— uitvallen, werd niet gezegd. Doch elk besluit, hoedanig dan ook, bleef uit. Op 1684. verzoek van Zijne Excellentie begaven zich den 16den Mei alweder Gedeputeerden, uit elk der zes Provinciën één, met twee leden van den Raad van State, naar de vergadering der Staten van Holland. Thans kwamen dezen met een uitvlucht voor den dag. Er was van het millioen voor de legerlasten vooreerst slechts een bedrag van 400,000 gul- den gevraagd, en de andere Provinciën hadden elk hare quote in deze laatste som gereed. Nu zeide Holland, dat het geheele millioen dadelijk behoorde opgebracht te worden, zoo er in ernst van het betrekken van een veldleger sprake zou kunnen zijn. Dit nu was meer gevergd, dan de Provinciën voor het oogenblik konden leveren. -Wat de waardgelders aangaat, deswegens bleven de бімеп van Holland nog altijd raadplegen, „ еп деп 17den Mei scheidden zij voor eenige dagen zonder besluit daaromtrent genomen te hebben: alleenlijk verzekerden zij onder de hand, dat, als Zijne Excellentie metterdaad te velde trok, zij hem niet verlegen zouden laten. Evenwel na de hervatting hunner zitting іп Junij liet zich het besluit op de lichting der waardgelders nog altijd wachten, zoodat de Prins zijne droefheid deswegens aan de Staten-Generaal betuigde 1. Wat had zich, namelijk, in den boezem der Staten van Holland toegedragen? Den De Amsterdam- 179en Januarij, 1650, vervoegden zich tot deze Vergadering vijf Gedeputeerden van den he Kerkera klaagt bij de Sta- d kerkeraad van Amsterdam, te weten drie predikanten en twee ouderlingen, benevens ten or er de Мар. twee predikanten, gedeputeerd uit de Classis. Zij deelden den Staten mede, dat er overgroote zwarigheden waren ontstaan in de Gemeente te Amsterdam, bepaaldelijk ten aanzien van den predikant Aprraan sour. Deswegens waren zij gelast zich te wenden tot Zijne Excellentie en Hun Edel Mogenden, niet om te klagen, zeiden zij, over de Марізігааі der stad, maar om met alle beleefdheid den lang gewenschten vrede te magen bekomen, met behoudenis van de waarheid, de goede orde en de vrijheid der Kerken. Met dit doel verzochten zij, dat de Staten, hetzij door eenige polilieke en kerkelijke personen te machtigen, hetzij op eene andere wijze, de ontroerde en zuchtende Kerk zouden bijstaan 2, — In deze daad, hoe verbloemd ook, lag een beroep op het gezag des Prinsen en der Staten tegen hunne Stadsregering. Kreeg de Kerkeraad zijnen zin, dan waren de Heren van Amsterdam niet meer meester in hunne stad, zij werden van nu aan afhankelijk van de geestelijken ten hunnent, en tevens van de Staten en den Stad- houder, die zich eenmaal met kerkelijke zaken in hunne Gemeente gemoeid hebbende, daarin steeds een middel konden vinden om hun den voet te lichten en hen tot gehoor- zaamheid te nopen aan hetgeen zij zouden wenschen door te drijven, Wal змост aangaat, hij was wegens zijn heftig uitvaren van den predikstoel tegen de tegenwoordige Regering de stad uitgebannen, — en verre van zich te laten welgevallen, dat zij als beroer- г Resol. Stat.-Gen. 25, 26, 30 April; 3, 7, 13, 16, 18 Mei; 5, 8 Janij, 1630. Resol. Holl, г 26 April; 4, 7, 16, 17 Ме, 1630. 2 Resol. Holl. 17 Jan, 1630. DES VADERLANDS. 447 ders van Jsraël en afvalligen van Gods verbond werden uitgekreten, zoo zij zich niet tot de handlangers der felste Contraremonstranten maakten, verlangden de Amsterdamsche Regenten den Remonstranten te vergunnen eene kerk en eene kweekschool voor hunne leeraren te stichten, en was bij hen het denkbeeld tot rijpheid gekomen om een Athe- naeum of Doorluchtige School op te richten, ten einde zooveel vermogende Remon- strantsche gezinnen aan de slad te verbinden. — Op het vertoog der Gedeputeerden van den Amsterdamschen Kerkeraad besloten de Staten de zaak mede te deelen aan Zijne Excellentie, en nadat men zijn advies zou hebben verstaan, daarop een besluit te nemen. De Gedeputeerden van Amsterdam (toen ter tijd de Heren Mr. Arromis ОЕТСЕМЗ VAN WAVEREN, GERRIT DIRKSZ. VAN BEUNINGEN, Dr. ALBERTUS COENRADUS, GERRIT SCHAAP еп Mr. WILLEM BORREL, Pensionaris) verklaarden de Vergadering onbevoegd om deze zaak aan zich te trekken en verzochten aanteekening van deze hunne verklaring 1. Intus- schen werd er na gehouden conferentie met den Prins een ontwerp van antwoord gesteld, aan de Afgevaardigden van den Kerkeraad te geven. Doch de Heren van Amsterdam stelden daar een ander ontwerp tegenover met verzoek dat zich de Vergadering met het hunne wilde vereenigen. Zij voldeed niet ten volle aan dit verzoek: althans voegde zij aan het Amsterdamsche ontwerp de laatste zinsnede van het hare toe, ten gevolge waarvan alsnu aan de Kerkelijke Gedeputeerden geantwoord werd, dat den Regenten van Amsterdam ernstig zou worden aanbevolen, de goede rust en eenigheid in hunne stad te bewaren, met de herinnering, dat ingeval zij daarin niet slaagden, de Staten zich met die taak zouden belasten 9, — Al dadelijk hadden de Heren van Amsterdam de ge- legenheid om te doen gevoelen, dat men bij de ontzettende behoeften hunne hulp en bij gevolg hunne welwillendheid onmogelijk kon ontberen. Er waren onverwijld twee millioenen in gereede penningen noodig: wilde nu Amsterdam de 115,000 gulden, die zij reeds had voorgeschoten, van hare quote korten, dan zou men geld te kort komen. Dus moest men de Stad om inschikkelijkheid verzoeken 8. -- Het laat zich denken, dat men te Amsterdam niet draalde met de poging om de gerezen moeijelijkheden te ver- с effenen. De Kerkeraad verzocht bij zijne onderhandelingen met de Magistraat den bijstand van den Leidschen Hoogleeraar PoLrYANDER en van drie predikanten. Van zijne zijde werd verlangd, dat de Remonstrantsche »conventikels” zouden worden geweerd; dat over de zaak van smour zou gehandeld worden, en dat de Magistraat op zou houden de zittingen van den Kerkeraad door Gecommiteerden uit haar midden te laten bijwo- nen. De gemachtigden van de Magistraat brachten daartegen in, dat zij geenen last hadden om over iets anders te handelen, dan over de bijwoning der vergaderingen van den Kerkeraad door Gecommitteerden der stedelijke Regering, en dan nog wel alleen over de regeling dezer zaak:  2 Resol. Holl. 20 Jan. 1630. 3 Resol. Holl. 21 Jan. 1630. 1680— 1684. Poging om het geschil bij te leg- еп, 1630— 1634, De Staten van Holland besluiten een Provinciale 448 ALGEMEENE GESCHIEDENIS O i a | in den Kerkeraad te hebben, wilden zij door niemand betwist zien. De Kerkelijken behiel- den zich voor, de zaak van змост, nu de Magistraat daar niet over gehandeld wilde hebben, » te brengen ter plaats waar het behoorde ;” maar wat де » bijzitting der Politieken” in den Kerkeraad betrof, zoo verklaarde de Regering zich geneigd om zich van de uitoefening van dat recht te onthouden tot Paschen toe, wanneer een Synode daarover zou uitspraak gedaan hebben. De Kerkelijken vleiden zich, dat zij hier eene belangrijke inwilliging verworren hadden, en droegen aan de Staten de bijeenroeping van eene Provinciale Synode van het Noorder- en Zuiderkwartier vereenigd voor. Doch weldra bleek, wat de Magistraat bedoelde, dit namelijk: dat ook aan de Synode, en dat wel geene Provinciale, maar de gewone Noord- Hollandsche, niets meer dan de taak toevertrouwd zou worden om de uitvoering van haar bo- ven bedenking verheven recht te regelen. Tegenover deze nadere verklaring der Heren van Amsterdam, die het verhandelde in de conferentie der Kerkelijken en Politieken slechts als eene poging tot bemiddeling wilden aangemerkt hebben, namen genen, verslag doende aan de Staten, een hoogen toon aan; goddelijke zaken konden geen bemiddelen of » modereren” lijden; zij waren geene bemiddelaars, maar als het ware de mond der Kerk te achten 1, — Alsnu hadden de Staten te beslissen , of er eene Provinciale Synode zou verordend worden, al of niet, en de Kerkelijken lieten niet na op antwoord aan te dringen. Den 26sten Maart (1630) besloten de Staten tot de bijeenroeping van eene Provinciale Synode, waarheen van wege hunne Vergadering eenige » vreedzame politieke Personen” zouden gezonden wor- Synode bijeen te den. Maar de Gedeputeerden van Amsterdam protesteerden tegen dit besluit, en betuigden roepen. Zij geven dit denkbeeld weder het karakter van bemiddelaars, dat de Kerkelijken verworpen hadden, door de Staten op. onschuldig te willen zijn aan al de onheilen, die daaruit zouden kunnen ontstaan. De Gedeputeerden van Leiden betuigden, daarentegen, al de onheilen niet op hunne ver- antwoording te wenschen te hebben, die uit het verzuim der uitvoering van het besluit konden voortvloeijen. Den volgenden dag verklaarden die van Amsterdam, in де 400,000 gulden legerlasten, door de andere Leden toegestaan, niet te kunnen bewilligen. — Toen de zaak zoo ver gekomen was, liet de Prins weten, dat hij eenen voorslag van schikking had te doen. Om hem te hooren werden eenige Leden gecommitteerd, eene taak, waarvan die van Haarlem zich echter verontschuldigden. Пе uitslag was, dat men de Heren van Amsterdam verzocht, zich van de uitoefening van het recht: van bij- zitting in den Kerkeraad te onthouden tot den tijd der bijeenkomst der gewone Noord- Hollandsche Synode, еп dat de minnelijke bijlegging der geschillen zou worden beproefd door de voorgaande bemiddelaars, vermeerderd met twee leden van den Hoogen, en twee van den Provincialen Raad, benevens de twee Hoogleeraren POLYANDER еп WALAEUS. — Bij dit besluit werd het denkbeeld eener Provinciale Synode ter zijde gezet, en voor de conferentie gehandhaafd. Hierop scheidde de  VADERLANDS, 449 het dus haastig en niet uitdrukkelijk beslotene kracht van behoorlijk besluit, niet zonder de tegenspraak evenwel van Gouda, Gorinchem, Schiedam, Enkhuizen en nog vier kleinere Steden. Ook verontschuldigden zich de drie predikanten, die den Amsterdam- schen Kerkeraad hadden bijgestaan, van de taak van bemiddelaars, op grond dat zulk een gewichtige zaak, die het recht en de regering der Kerken in het gemeen betrof, niet mocht afgedaan worden door eenige particuliere kerkelijke benevens eenige politieke personen: zij bleven bij het verzoek om de bijeenroeping eener Provinciale Kerkverga- dering. Toen over deze vraag werd beraadslaagd, werd van wege den Prins verklaard, dat zijne Excellentie het zeer bedenkelijk vond, zoo gansch tegen den zin van eenige 1680-- 1634, notabele Leden tot eene Provinciale Synode te besluiten: hij wenschte de zaak door de Gecommitteerden van de Hoven en de Leidsche godgeleerde Faculteit, des noods zonder de predikanten, die zich verontschuldigden, te laten uitmaken, of anders de geheele zaak uit te stellen, totdat een geschil, betreffende de beroeping van predikanten in de Gemeente van Rotterdam ontstaan, door vier Gecommitteerden uit de Hoven en de zes Gedeputeerden der laatstelijk te Leiden gehouden Zuid-Hollandsche Synode, daartoe uit te noodigen, zou zijn bijgelegd, Was deze wijze van schikking gebleken vruchtbaar te zijn, dan kon 21) ook op de zaak van Amsterdam worden toegepast 1. — Dan, toen men vernam, dat die zes Gedeputeerden reeds vroeger belast geweest waren met het onderzoek der Rotterdamsche zaak, maar ze zoo verward hadden bevonden, dat zij daar- van geen uitkomst zagen, scheen de laatste der voorslagen van den Prins weinig goeds te beloven, Maar naauwelijks had men die ongunstige getuigenis omtrent het verschil in de Rotterdamsche Gemeente vernomen, of van deze zijde werd een stap van 1оепа- dering gedaan, die de moeijelijkheden uit den weg scheen te ruimen. Niettemin vol- hardden de Gedeputeerden van Rotterdam met den meesten ernst bij hun verzoek, dat vier Gecommitteerden uit de Hoven benevens de zes Gedeputeerden der Zuid-Holland- sche Synode in hunne stad zouden komen om alles in de Kerk aldaar tot volkomen vrede te brengen. Dit scheen tot een uitstel van de zaak van Amsterdam te moeten leiden. Hoe het 2), er werd door eenige leden, met den Prins en ten verzoeke van Lijne Excellentie, op nieuw eene conferentie over deze zaak gehouden, waarbij de beide Hoven in vollen getale tegenwoordig waren. 1 Resol. Holl. 14, 22, 26, 27 Maart; 30 April; 2, 3 Mei, 1630. 2 Resol. Holl. 10, 14, 15 Mei; 6 Junij 1620. ПІ Deen. 4 Sruk. | | 57 De zaak wordt op de lange baaa geschoven. 1680— 1634, 850 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Den 1742 Mei scheidde de Vergadering van Holland voor eenige dagen, die de leden zich ten nutte maken zouden om, nu aan de alliantie met Frankrijk nog slechts de laatste hand te leggen was, en eindelijk moest uitgemaakt worden of de waardgelders gelicht zou- den worden, al of niet, met hunne principalen le rade te gaan omtrent de groote vraag wat van beide voor de dienst van het Land oorbaar was, in onderhandeling omtrent wa- penstilstand te treden of den oorlog voort te zetten. Immers van de beantwoording dezer vraag hing alles af. Dat tot de voortzetting van den oorlog en mitsdien tot het sluiten der alliantie besloten werd , bewijst genoegzaam , dat Amsterdam alsnu voldoende reden meende te hebben om gerust te zijn omtrent die belangen, welke zij gewenscht had vooraf gewaarborgd te zien. En zoo was het inderdaad. Den 8tten Junij kwam de voorloopig dienstdoende Raadpensionaris cars voor den dag met de verklaring, dat hij zich in eene groote on- gelegenheid bevond. Door zijne tijdelijke betrekking was hij genoopt, in de kerkelijke zaak van Amsterdam eene conclusie te nemen met meerderheid van stemmen. Intus- schen was hij nog niet ontslagen uit zijne betrekking als pensionaris tot de Stad Dor- drecht. Zoodoende zou hij tot een besluit moeten medewerken, waarmede deze laatste Slad geen genoegen nam, daar zij het houden van eene conferentie van Gecommilteer- den der Hoven met de Leidsche Hoogleeraren en eenige predikanten voorstond. Dus wenschte hij, dat de Vergadering hem van die verplichting wilde ontslaan, en tevens eindelijk overgaan, om voor goed eenen Raadpensionaris aan te stellen. De Staten wil- ligden het verzoek in, en stelden mitsdien het nemen van een besluit in de bewusle zaak uit, totdat er een vaste Raadpensionaris zou benoemd zijn, hetgeen nog maanden zou aanhouden. Intusschen besloten zij, dat die zaak opgeschort zou blijven tot de vergadering van de gewone Zuid- en Noord-Hollandsche Synoden, die achtereenvolgens gehouden zouden worden, де eene in Julij, de andere in Augustus. Ieder dezer Kerk- vergaderingen zou een vijftal leden uit haar midden tegen eenen te bepalen dag naar >) Gravenhage zenden, om met een gelijk getal Politieken een advies te ontwer- pen, waarnaar de Staten zich, 200 zij goed vonden, zouden kunnen gedragen 1. Dat uit °в Prinsen naam van de noodwendigheid gewaagd werd om, ten einde de groole vrijpostigheid der Remonstranten in sommige steden te keer te gaan, eene conferentie van eenige leden met Zijne Excellentie te doen plaats hebben, zal wel gediend hebben om de Contraremonstranten eenigermate tevreden te stellen of in den slaap te wiegen. Met geen ander doel zal het mede geweest zijn, dat eenige geschriften van Remonstranten, 1 Resol. Holl. 8 Junij, 1630. 2 Безді. Holl. 16 Julij, 1630. DES VADERLANDS. 451 bij де Vergadering ingekomen, met zekere strengheid deels ter zijde gelegd, deels ge- 1630— wraakt werden 1, 1084. Hoezeer men het derhalve eens werd, dat de oorlog zou voortgezet worden, zich met een aanvallenden krijgstocht te haasten, achtten de invloedrijkste Leden niet raadzaam. Nog altijd derhalve kon men niet tot eenparigheid van gevoelen komen omtrent de lichting der 6000 waardgelders: deze toe te staan toch was zooveel als te besluiten, dat er een veldleger zou opgericht worden, daar de waardgelders dienden om de uitgetrokken soldaten in de garnizoenen te vervangen 2, Den bden Junij waren De alliantie met nog slechts weinige leden ongelast op het stak der alliantie met Frankrijk; maar den Fran ag Et 8sten, als ware het alleen om de wedervergeldingsmaatregelen van Frankrijk tegen onze koopvaarders te verhoeden 3, begrepen de Staten van Holland, dat de alliantie met Frankrijk met den eersten ter hand moest genomen worden, en reeds den 114 beslo- ten zij, dat het traktaat, zoo als het laatstelijk ontworpen was, voor zooveel de Pro- vincie Holland aanging, voor vastgesteld zou gehouden worden; slechts de geheime artikelen, met welke het traktaat trouwens niet stond of viel, zouden nader overwogen worden *, De Staten-Generaal namen een besluit van dezelfde strekking, en de alliantie werd gesloten. Het verdrag bevatte 15 artikelen. De aanhef herinnerde, hoe ’s Konings vader in 1608 eene alliantie met de Staten had aangegaan, ten einde het Bestand te bevorderen tusschen de Aartshertogen en de Vereenigde Provinciën, die zonder verde- digend verbond: met hem dat Bestand niet zouden hebben willen sluiten. De Koning nu, zoo verklaarde die aanhef verder, verlangde zijns vaders voetspoor te volgen en, begerig om den vrede tusschen alle Vorsten te bewaren, nam hij voorts in aanmerking , dat, hoe meer de Staten hun bestaan door Frankrijk verzekerd zagen, zij des te minder gezind zouden zijn om die verzekerdheid langs andere wegen, gevaarlijk voor de alge- meene rust, te zoeken. — Dit was eene beweegreden tot verbond met ons, bestemd om den Koning tegen allen blaam van den kant der Mogendheden en der Kerk te wapenen: immers zeide hij daarbij met zoo vele woorden, dat hij zich met de Staten verbond om hen, zoo veel mogelijk, onschadelijk te maken. — Hoe het zij, de Koning verplichtte zich bij het traktaat, zeven jaren lang, te beginnen met Januarij 1650, den Staten een millioen jaarlijks te schenken, indien hun oorlog met Spanje zoo lang aan- hield. 3 Zie hiervoor, bladz. 444. 4 Resol. Holl. 8, 11 Junij, 1630. 57% 1630— 1684, Betrekkingen met Algiers en Tunis. 452 ALGEMEENE GESCHIEDENIS helft der beloofde som gehouden zijn, en kon de andere helft besteden om zich ten onzent van manschappen en schepen te voorzien. In dat geval zouden de Staten % Ko- nings tegenpartij op geenerlei wijze bijstaan. Gebeurde het voorts, dat de Koning schepen noodig had om de kusten van zijn Rijk schoon te houden of om eenige aan- randing af te weren, zoo zou hij van de Staten vijftien schepen mogen koopen of hu- ren. Binnen zes maanden zouden de Staten met Zijne Majesteit eene overeenkomst treffen om de Westelijke zee tegen de rooverijen der Algerijnen en Tunetanen te vrij- waren. Bevonden zich intusschen in hunne havens Fransche schepen of goederen, door die van Algiers of Tunis geroofd, zoo zouden zij ze aan de eigenaars overleveren, Had de Koning in den oorlog de Fransche regimenten, die in onze dienst waren, noodig, zoo zouden de Staten, mits zij zelven vrede genoten, ze naar Calais of Dieppe laten geleiden. Tusschen de Franschen en Nederlanders zou er vrije handel bestaan, behou- dens uitzondering van de koopwaren, bij ordonnanties verboden. De wederzijdsche on- derdanen zouden geen hooger rechten betalen, dan de ingezetenen van elk der beide Landen zelven. Bovendien regelde het traktaat de wijze, op welke de geschillen tus- schen de ingezetenen der beide Landen zouden beslecht worden. — Den 22ste Junij werd het traktaat geteekend, еп de wederzijdsche ratificatie volgde op het spoedigst 1. Bij deze gelegenheid vereerden de Staten Mevrouw pe saucy met een geschenk ran duizend Albertijnen of 6000 gulden, en den secrelaris van den Ambassadeur met 600 gulden 2, Dezelfde gelegenheid maakte de Gezant zich ten nutte om onder anderen nogmaals aan te dringen op het reeds vroeger van wege Zijne Majesteit tot de Staten gericht, maar door hen afgeslagen verzoek, dat zij aan de Roomschgezinden binnen den Bosch, onder zekere beperking, vrijheid van openbare godsdienstoefening wilden ver- leenen. De Staten wisten, dat de Koning dit verzoek slechts deed om de Katholieken van zijn eigen land tevreden te stellen 5. Het artikel betreffende de Algerijnen en Tunelanen was, gelijk enkele andere artikelen, slechts eene herhaling van het bepaalde bij het traktaat van Compiègne *. Blijk genoeg, dat wat sedert Шеп tijd tusschen ons еп de Barbarijsche Staten was verhandeld, nog tot geene eindregeling geleid had van. de belangen, die Frankrijk tegenover de zeeroovers met ons gemeen had. — In 1625 was er spraak van eene nieuwe zending van римасквв naar Algiers en Tunis. Er waren in deze laatste plaats nog 200 Nederlandsche slaven onuitgewisseld gebleven, en de Al- 1 Resol. Stat.-Gen. 13, 15, 21, 23, 27 Junij, 1630. Arrseua, I, bl. 978—980. 2 Secr, Resol. 23 Junij, 1630. 3 Resol. Stat.-Gen. 15 Jan.; 23 Junij, 1630. Resol. Ной, 17 Jan., 1630. Aurssma, bl. 069. 4 Zie hiervoor, bl. 30. ed DES VADERLANDS. 453 z gerijnen verlangden schadeloosstelling voor slaven, door 1 невмте in der tijd uit 1630— hunne schepen gelicht 1, Tegelijk met het plan van risrackens vernieuwde reize werd 1554. besloten LAMBERT VERHAAR tot Consul te Tunis aan te stellen, еп PIETER MARTENS COOY te Algiers, daar WIJNAND DE KEYZER, teruggeroepen, door PIJNACKER herwaarts zou terug- gebracht worden 3. Intusschen trokken zich de Staten de belangen hunner bondge- nooten aan, door aan die van Algiers en Marocco te laten weten, dat, kwamen hier voortaan schepen met buit, op Franschen of Engelschen gemaakt, men de renegaten, die zich er op bevonden, zou behandelen, gelijk Turken, die Christen geworden wa- ren, ten hunnent behandeld werden, met andere woorden, dat zij verbrand of verwurgd zouden worden 9, Tevens bewerkte maca, dat den Tunetanen en Algerijnen uit Constan- tinopel herinnerd werd, dat het hun, op straffe van als gemeene zeeroovers behandeld te worden, verboden was met buit, op onze vrienden gemaakt, onze havens aan te doen * Zoo zagen zich die Roofstaten aanmerkelijk in hun misdadig bestaan be- lemmerd, dermate, dat zij, gelijk sommerspisk in 1625 te Londen vernam, ор het punt waren om de vriendschap met de Nederlanders te verbreken, daar zij ten gevolge van het verbond met hen geen buit meer konden maken, en ten laatste de zee geheel zouden moeten vaarwel zeggen om te huis van honger te vergaan 5. Tegen het najaar, 1625, vertrokken 6, voerde prsnackeR, als men de berichten van PIJNACKER ver- VERHAAR еп coor gelooven mocht, op zijne gezantschapsreize weinig uit. Evenwel bracht sono zerk der hij in den winter van 1626 een verdrag mede, waarbij wij onze schepen tegen den waarts. overlast van het onderzoek der Algerijnen gevrijwaard zagen 7. Er was echter weinig grond 1 Resol. Stat.-Gen. 7, 21, 23 Dec., 1623. 2 Resol. Stat-Gen. 1 Febr. 1625, Pisnacxen had liever zijne schoonzonen, CORNELIS еп WILLEM хоохз, tot Consuls in die beide plaatsen aangesteld gezien (Resol. Stat.-Gen. 19 Febr.; 8 Maart, 1625). Dat coor benoemd werd, verneemt men eerst uit latere Resolutiën. 3 Zoo ernstig evenwel was deze bedreiging niet gemeend: ten minste leest men niet, dat re- negaten, in Februarij 1626 met een Turksch schip hier binnengeloopen, meer dan hloot tot nader order gevangen gezet zijn (Resol. Stat.-Gen. 12 Febr. Resol. Holl. 7 Maart, 1626). Bij het nader verdrag met die van Algiers werd bepaald, dat de kapiteins van Turksche schepen , hier binnenloopend, de renegaten, die zij aan boord hadden, niet aan wal zouden laten komen. Zoo waren de Staten van de verplichting ontslagen om ze te straffen (arrsena, Ы, 519). 4 Resol. Stat.-Gen. 11 Maart; 14 April; 7 Aug., 1625. 5 Rapport van зомикізрыкз Legatie naar Engeland, in 1625. 6 Resol. Stat.-Gen. 16 Aug.; 6 Sept. 1625. 7 Resol. Stat.-Gen. 1, 22 April; 14 Nov.; 1 Dec. 1626. 25 Jan.; 18 Maart, 1627. 10 Febr.; 11, 18, 23 Maart, 1628. Аптзьма, І, Ы. 518, 519. De vereffenifig van PIJNACKERS rekening was eene bron van langdurige moeijelijkheden en talrijke onaangenaamheden. 454 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1630— om te vertrouwen, dat de door hem getroffen overeenkomst onderhouden zou worden. 