VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
» P- 543» 544» en ook aangetekend dat dit Boek zeer zeld» zaam voorkomt. In de Bibliotheca felea van Cc. Mi- 5 CHIEÈLS Part. IL. p. 3, vond ik nog een laater druk » vermeld, en die vermeerderd is met een Aanhangzel, s» tot op ’t Jaar 15965 en dat, in °t Jaar 1579, door hem >te Antwerpen uitgegeeven is Pentapus Regnorum Mun- » di ; zynde een Voorlooper van deszelfs Leo Belgi s» CUS, en opgedraagen aan Keizer MAXIMILIAAN. » De Schryver , die een Oostenryksch Edelman was, » en Raad van vier Keizers, KAREL V, FERDINAND Í, » MAXIMILIAAN ÍI en RUDOLF Il, geweest is, noemt » zich in dit Werk, AITZINGER, EYTZINGER €N EYZIN- | » GER 5 420 Í. W. TE WATER » GER 5 doch uit oorfpronglyke ftukken, daar in té vire „> den, p. 30—33, blykt; dat de Geflachtnaam was VAN a» EYTZING. Zyn Vader wordt genaamd CHRISTOFFEL, „> Baron van Eytzing, van Schratental, Groot en eerfle ss Hofmeester des Konings van Boheme, Heer van Condé, > Fraisne aan de Salle. enz. » Naa dat MicHAËrL zich te Leuven; onder RAMus en s Andere Hoogleeraaren, in verfcheide Weetenfchappen » geoefend hadt, bleef hy een geruimen tyd in de Neder- 3» landen. Dit gaf hem gelegenheid om ’t begin en den „> voortgang der Beroerten van naby te zien, en dezelve, as gelyk ook VAN DER HAER de init. tum. Belg. Lib.L s P- 193» van hem getuigt, met naauwkeurigheid te be- a fchryven. Was dit Werk hun bekend geweest, ik a twyfele geenzins of onze laatere Vaderlandfche Gefchiede » fchryvers zouden ‘er een nuttig gebruik van gemaakt „> hebben. — - De Naam zelfs van deezen Schryver was » bykans in. vergetelheid geraakt 3 doch zedert weinig „ maanden fprak elk van hem, uit aanmerking van ze- s kere oude Voorzegginge, door hem te Mechelen, in het „> ‘Klooster der Karmeliten, ontdekt, en in ’t gemelde Werk s» geplaatst, p. 508. P. VALKENIER heeft dezelve, in 't » Verwerd Europa, bl. 777 en 778, daar uit in ’t La- „ tyn, doch niet zonder gebrek, doen nadrukken , en in „> °t Nederduitsch vertaald, Hy past die zogenaamde a» Voorfpelling toe op het voorgevallene, in den Jaare „ 1672. Veelen zochten de vervulling daar van in ’t geen”. „> reeds in °t Jaar 1795 gebeurd is, of eerlang zou kun- „ nen gefchieden. Ik fchryve aan het ééne even weini s gezags toe als aan het andere gevoelen. Indièn de lief- s hebbers van zu/ke Voorzeggingen nu ook met hunne „> aandacht gevallen waren op eene andere Voorfpellinge, „> welke AITZINGER in de Opdragt van het Aanhangzel s» zyns Werks, gedagtekend 24 Sept. 1586, getuigt, dat ə» Vyf en zestig jaaren te vooren in Zwitzerland in teen s» gehouwen was, en waar van de inhoud nog veel aan- » merkelyker is, wie weet welke geheimen zy daar in zou- » den gezogt hebben. Wat ’er ook van die beide Voor- s zeggingen zyn moge, wenschlyk is het dat de laatfte s» woorden van dezelve ook nu haast waarheid worden, » te weeten, dat men de wapenen nederleggen zal, en » den vrede eenftemmiglyk omhelzen, en dat ’er, de ge- » heele wereld door, vrede en overvloed zyn zal.” In de opgave der Werken fpreekt onze Schryver van een v HET VERBOND DER NEDERL, EDELEN, 421 een Handfchrift; ten tytel hebbende: Het Gracffchap yan Zeelant , reprafenteerende cortelyck desfelfs fraet van den beginne der Graeven van Hollant ende Zeelant zot den Jare 1579 — door Jonkheer JACOB VAN GRYPSKERCKE, Meere van Grypskercke, Het eerfte Hoofd- ftuk daar van is uitgegeeven door ’s Hoogleeraars Vader, in diens Hoogadelyk en adeiryk Zeeland, 1761. Hy voegt ‘er by: Eén Schryver, die, naar waarheid, van zic » getuigt: MNiemands dank deed my deeze moeite onder- » neemen; den ondank vreeze ik alzo weinig als ik den » dank verlange; zulk een Schryver verdient van elk ge- » leezen te worden, Hiertoe hoop ik mynen Landge- » Nooten gelegenheid te zullen geeven,” Desgelyks heeft de Hoogleeraar TE WATER, uit eene Verzameling van Stukken, behoorende tot den tyd der Ne- derlandfche Beroerten, in °t Jaar y 563 > ER vervolgens y hem ten gebruike toegezonden door Mr. JAN BURMAN, Raad- en Rentmeester Generaal der Beden van Brabant, behalven het reeds eend » andere, geen rechtftreekfche betrekking op de Gefchiedenis van het Bondgenootfchap hebbende, afgefchreeven; deeze zal hy gaarne, by eene andere gelegenheid, aan °t licht brengen, en, zo veel noo» dig is, door korte historifche aantekeningen tragten op te helderen. Door THOMAS WATKINS, A. M. Uit het Engelsch vers taald. Derde Deel. Te Haarlem, by F. Bohn, 1795, [n gr, 8vo. 161 b}, | y” fpoedig, van de twee nog voorhanden zynde ver- ‚ taalde Deelen deezer meermaals door ons pane Reize, beloofden wy, onlangs, verflag te zullen doen (*). Om in °t gelyk te komen, hadden wy toen voor, ee ee (*) Zie, hier boven, bl. 383. LETT, 1796. NO. IO, Gg 44 o TAH. WATKINS Deelen te zimen te neemen; doch wy kwamen van dig denkbeeld welhaast terugge, en bepaalden ons om van elk afzonderlyk ‚ en dus thans van het Derde Deel, te fpreeken. De verkorte Opgave van. den voorgeplaatften Inhoud, en t geen wy voorts uit het Werk ontleenen, zal, vertrouwen my 5 ey onze Leezers deeze afzonderlyke Aankondiging MiVKEN, De vier eerfte Brieven in dit ILL Deel behelzen eene Befchryving van het Hedendaagsch Rome, — De vol- gende doet ons Napels in den tegenwoordigen tyd ken- nen. —— Voorts vertrekt onze Reiziger na Sicilien, en de leezenswaardige Reis derwaards is in den naastlaatften Brieve begreepen; terwyl de laatfte ons te Mesfina brengt, en cene Befchryving bevat van de beklimming des Bergs Etna, in een jaargetyde, den winter naamlyk, waar in men dikwyls gezegd hadt; dat-het onmogelyk was dien top te bereiken: WaATrkKINs volvoerde het egter; doch met veel gevaars; en men volgt hem niet zonder fchrik „ op die ongebaande; en, in dit faifoen, onbeklimbaar ge- oordeelde hoogte. ad Os, > Geen Stad heeft,” naar WATKINS oordeels „5 in ’t ss algemeen-een grootfcher en te gelyk armlyker- voor- ss komen 3 daar wy, naast de-héerlyktte Paleizen, de ge- s Tingfte wooningen zien ftaan, en Tempels, de pragtigfte s, Cieraaden- der oudheid, verdrongen worden door chuu- s ren en hutten” — - Een Minnaar -der Oudheden, als WATKINS), vondt fteeds oorzaake om zich te bedroe- ven over de fchennisfen , die veele Pronkftukken der Oudheid geleden hadden, Naa de vermelding van eenige deezer in derzelver deerlyken toeftand, vaart hy voort, i ss De Gebouwen van het Oud Romen zyn dermaate s van derzelver bouwftoffe geplonderd, dat zelfs derzel- s ver hegte en dikke muuren doorboord zyn, om het me- ss taal, ’t geen men gebruikt beeft om ze op te trekken. s» Het is droevig voor een liefhebber der Oudheid, die s» menigvuldige openingen of ledige vakken te zien, wel- ` » ke de gierigheid van een Volk, dat deeze Geftichten ss âls gedenktekens van Heidenfche Godloosheid befchouw- » de, gemaakt beeft. De Flaviaanfche Schouwburg iss s in dit opzigt, zo deerlyk gehavend, dat, toen dezelve ə» hog in zyn geheel was, pAULUS lH, cen Venetiaan (tot s fchande van zyn land) een gedeelte van dit gebouw liet s, ODJ- REIZEN. 423 „ omverhaalett , om daar van het Paleis van St. Mar- s kus te bouwen. De Kardinaalen FARNESE En RIARIO „ volgden zyn voorbeeld ; en misfchien was ‘er tegen- „ woordig niets overgebleeven van dit majeftieusch ge- » bouw, zo niet KLEMENS V, ten gelukke, was onder» „ Trigt geworden, dat verfcheidene Kristenen, op die » plaats, voor de roofdieren geworpen waren. Dit be- „> woog hem om de plaats te wyden; doch ik vreeze nog „> dat de plondering vóór deeze Godvrugtige daad zo groot i „» geweest is, dat ‘er in eene volgende eeuw weinig meer » dan de groudflagen van te zien zullen zyn.” Een weinig laager laat WATKINS zich hier over dus hooren: „… Hoe menigmaalen heb ik de rykfte cieraaden „ van Bouwkunde in de gefcheurde muuren van een Wyn- gaard ontdekt! en brokken van Zuilen gevonden, die misfchien voorheen den Schouwburg van SCAURUS fchraagden , maar tegenwoordig dienen voor ftutten onder het laage dak van een hut. Ik befchouwde de- zelven. niet zonder deernis en beklag over de verande- ring, welke zy ondergaan hadden. Dan de hedendaag. fche Paleizen verwekken alle myne verontwaardiging, vermids ik weete, dat zy uit den roof der heerlyktte „ Ooverblyfzels van Romen zyn opgetrokken. —— Gy leest „» dat deeze Stad meermaalen door de Gothen, enz. is m Fe en geplonderd geworden; maar, ag my, „de Gothen, die haar de meeste fchade hebben toege- s bragt, waren haare Paufen en Kardinaalen, Maar wei- s» nigen van de veelvuldige Gpperpriesters , welke aldaar > hun verblyf hielden , zyn vry van deeze fchennis. 5 ALEXANDER VI, een bygeloovige Spanjaard, dreef dee- > ze baldaadigheid tot zulk eene hoogte, dat hy de Py- < ramide van sciero geheel liet floopen, om met de ftee- „ nen daar van de Straaten te plaveyen. Mogt deeze s fchender eens te recht geftaan hebben voor een Jury ss van Oudheidskenneren! ” W arkıns fchreef den 26 Dec. 1787 ; en hoe veel zyn nog de zaaken in laatere jaaren, hoe zeer in dit loopend jaar, veranderd! … De zegepraal der Reden over. Byge- „ loof en Dweepery heeft ’s Paufen gezag zo zeer doen s daalen, dat hy tegenwoordig een grooter waereldlyke » dan geestlyke Vorst is. Hy bezit in het hartje en het . fehoonfte gedeelte van Italien een grondgebied van ss 145348 vierkante Geographifche Mylen; als mede nog . l G Se j a) 250 424 TH, WATKINS ako rondom Avignon; fchoon ik niet durve 9 hee lang hy de latten zal behouden (*). ichi _s Niettegenftaande de zo voordeelige ligging zyner Lan- „ den, zyn dezelve min vruchtbaar, en weiniger bevolkt, » dan eenige der /taliaanfche Staaten, °t geen men als een gevolg moet befchouwen van Kerklyke averheer- „ fching, en van die geftadige werwisfeling van Opperge: „ bieders, wier oogmerken en belangen geenzins ftrekken „ om hunne Onderdaanen te verryken; maar in tegendeel om „ Ze te verarmen, ten einde langs dien weg hunne Fami- „ lien tot aanzien te verheffen , en met fchatten te over- „ laäden. Op de geheele lange lyst van ST. PIETERS Op- s volgeren, wier historie tot ons overgebragt is, ken ik „ maar weinigen, die het welzyn van hun Volk meer dan de verheffing hunner Maagfchap hebben ter harte geno- ‚„ men; en onder deeze weinigen muntte. bovenal de deugd- > Zaame GANGANELLI uit 5’ doch ongelukkig wierd hy „ weldraa door de Jefuiten vergeeven, | „ De uitgeftrekte velden, die weleer zo veele duizen- „ den voedden „maar thans onbebouwd liggen , leveren droe- 5» vige voorbeelden op van het flegt beftuur, van den onge- s huwden ftaat der Priesteren, en de menigvuldige Gods. „ dienftige Feestdagen, welke de Roomschcatholyke Boe „ ren, met alle ftiptheid , waarneemen, Het is onmogelyk , > dat eenig land, buiten den handel, welvaarend kad „ worden, zo niet de Regeering voornaamlyk let op de „-bevordering van den Landbouw ; en dit is zo verre af a van hier het geval te weezen, dat deeze geheel onder- » drukt wordt door de opkooping van het Koorn. De „ Arme Landbouwers zyn, in den letterlyken zin, (laaven s» van de Regeering, zynde gedwongen om al hun Graan „ aan de Apostolifche Kamer te leveren, die ’er zo veel „, voor betaalt als haar goeddunkt, en het weder verkoopt s voor een byster hoogen prys, naar maate het haar kost.” = Meer Huislyke byzonderheden blyven by wATKINS niet onopgemerkt. ` Onder andere fchryft hy: „, Het is onmo- » gelyk veele kennisfen te Ramen te hebben, zonder een » aanmerklyk bezwaar voor zyne beurs, overmids elken s volgenden morgen, naa dat gy, daags te vooren, brie- » ven of kaartjes aan een huis gebragt hebt, gelyk ook | a nag (*) Sedert is ook Avyignen aan de Franfche Republiek ge- hegt. Vert, i i REIZEN: 435 ss ñd het affcheid neemen, uwe deut beftormd wordt door 4 een heirleger van bedienden, om, °t geen zy hun s> Mancia noemen; af te haalen. Deeze fchandelyke ge- ‚> woonte is byzonder eigen aan Romen; en aldaar alge- a> meer aangenomen: Jas ’t geen nog fchandelyker is, de ə Heeren zyn hiet alleen in het geheim daar van, maar á deelen, met de knegts; den buit: daar zy flegts een ge- s ring huurloon geeven aan hunne talryke liverydraagen- 5, de bedelaars; wel verzekerd zynde; dat deezen genoeg s, fchadeloos gefteld ‘vorden door het verval; ’t geen zy ss van de vreemdelingen krygen, en dat in veele huizen al „> zeer aanzienlyk is, Is de fooi, welke gy geeft, geringer a dan zy verwagten , dan ftaat gy bloot, om,by uwe be- 3» zoeken; onbefchoft behandeld te worden. oet men a, Zich niet verwonderen, dat een Man, als de Kardinaal 3) DE BERNIS} zyne gastvryheid bezoedelt met zulk eene 5) eerlooze gewoonte al mede toe te laaten? Dan dit is » vent tot fchande van den geheelen -Romeinfchen 59 Er. l Niet zonder deelneeming zullen wy, nevens onten Rei- ziger; den uitftap doen na Calabrien en Sicilien, met een goede Kaart en eenige weinige Griek/che Schryvers, om tot Gidfen te dienen. Gepast en gens verwerkt hy de plaatzen der oude Schryveren. En heeft de Ver- taaler des Werks ors van dezelve eene Vertaaling ge- fchonken5 VONDEL’s Overzetting meest volgende. Meer ophelderende Aantekeningen van zyne hand’, fchoon meest kort, komen in dit Deel, dan in de voorige, ons ondef ’t ooge; Reis door de Departementen van Frahkryk, door een Ge- zelfchap van Kunftenears en Geleerden, Met Kaarten en Plaaten. VAfpe&. d'ùn Peuple Libre est fait our PUnivers. J. LA VALLÉE , Céntenaire de la Li- dert, A. 1. — No. 4. Te Parys, by Brion, Buisfon; VEfclapart, Defenne, èn de Dircâeurs der Drukkerye du Cercle Social.. Te Gouda; by H. L. van Buma en Comp. In gr. 8vo: 46 bl: | OO oordeelvellingen; over de Drie eerfte Stukjes dee- zer Reize geftreeken (*); pasfen ook goeddeels op e (*) Zie, hier boven, ble ki en agi, E3 426 REIS DOOR DE DEPARTEMENTEN het tegenwoordige, °t geen ons het Département van de Neder-Seine op den eigenften trant voor oogen ftelt als de reeds befchreevene, r l Het algemeen Berigt treft weder doel; doch in de ‘‘plaatslyke byzonderheden vinden wy te weinig van °t geen wy ‘er eigenlyk in zouden verlangen, en te veel van ’t geen wy zeer wel zouden kunnen misten, Met genoegen lazen wy de onopgefinukte befchryving der ryke Velden van de Neder-Seine, van den Koophan- del, talryke Manufactuuren, overvloedige Voortbreng- zels, welvaarerde Steden, werkzaame en welbevolkte Dorpen. — — „ Men vindt,” op dat wy ‘er iets uit af- fchryven, s, in dit Departement geene armen, buiten die s» weinigen , wier luiheid, cene zeldzaame ondeugd in „ deeze ftreeken, hun van de lyst der menfchen doet s uitfchrappen, Het zou ook vreemd zyn zo ’er armen » waren 5 de verfcheidenheid van de middelen van be- „ ftaan ftaat gelyk met de verfcheidenheid van -den s finaak voor byzondere bezigheden.” De Landbouw, hier door Landeigenaars èn Huurders voortgezet, vinden wy, wat den Hoefpagter betreft, dus befchreeven: ,, Een Hoefpachter, die voor duizend Ecus » Vier duizend Fanes aan Landpacht opbrengt, (ener ‘ss Zyn veelen daar boven) houdt, behalven zyn menigte » Bouwknegts , behalven zyne Paarden , Koeien en » Schaapen, daarenboven nog buitenshuis agt, tien ja ss tot twaalf, koppels Maaiers: een Man en tene Vrouw ‘ss maakt een koppel. Deeze zuiveren in ’t voorjaar het » Koorn van ingefloopen onkruid; daar naa ontueemen 2 Zy de Schaapen hunne kostbaare vachten; hierop volgt » de Oogst van het Hennip- en Raapzaad. En dit is s» het aangenaame van: den arbeid op ’t land; dat niet te +, min. deeze werkdagen feestdagen zyn, en gemeenlyk » met vrolykheid en dans eindigen. Weldra begint dan ‚sn de groote Oogst, eerst met het inzamelen der Rogge, waar mede men den al te kostbaaren grond niet al te zeer belaadt, en waar van men gemeenlyk niet meer a zaait, dan noodig is tot Strooi om de Koorn-fchooven s» te binden. Vervolgens heeft men den maaityd der Graanen , dan van den Haver, en eindelyk van de » mindere Gewasfen. De Herfst maakt voorts een einde s aan dit foört van arbeid : dan zamelen die zelfde a Maaiers weder de Appelen in, die van meer pek » zyn dan de Wyngaardeniers op andere plaatzen ge ? „p W 29 > VAN FRANKRYK; .. 423 » wel verbeelden, aangezien zoo wel de weezenlyke ‘sy rykdommen , die zy in omloop brengen, als den ge- » zonden drank, dien ’ volk daar uit trekt. Eindelyk » komt de Winter, en {cheidt de koppels dier Arbeide- » ren uit elkander. — - De Mansperfoonen perfen het » vocht uit de Appelen, en de Vrouwen droogen de Js p boven den rook, en ontdoen dezelve van het » Strooi. | ` „ Schoon dus het verfchillende werk over byna alle » dagen van het Jaar verdeeld is, fchiet ’er nogthans „eenige ledige tyd over. Meest ieder Arbeider heeft » nog een klein hoekje lands in eigendom, of wel in » huur, tot onderhoud van zyne kleine familie: de da- » gen, die hy vry heeft, befteedt hy om % zelve te bee » werken. ‘In dit ftukje vindt men by elkanderen een » hoek Koorn voor de Huisgenooten, een aangelegde » weide voor zyn Koei, een klein tuintje, met eene » doornhage omcingeld, waarin eenige Roozen tot cies raad, eenige Appelboomen tot bereiding van drank , „en wat Peeren voor een goed Vriend. ` - Ne „ Om kort te gaan, zo ’er te midden van zoo veele » bezigheden nog eenige vrye uuren overfchieten , zo 5 worde echter geen derzelve nutteloos verkwist. De » Manufatuuren der Steden fpreiden haare verlevendigen- de takken over de wooningen der Landlieden. leder s Huisman heeft in zyne Stulp één of twee Weefgetou- s wen; de Vader en de oudfte Zoon bewerken dezelve; > de Moeder en de Dochters fpinnen. de Wol of het >, Catoen, en de kleinfte Kinderen winden het op den 5 fchietfpoel. Í Ee ` „ Ook heerfchen hier, (dank zy deeze verknogtheid „ aan een werkzaam leeven,) eenige deugden, die door ; het verachtlyke, dat de bynaam van een Normandier „ {chynt mede te brengen, niets van haare waarde ver- _» liezen: de Mensch is hier goed, gevoelig, edelmoedig „ „ menschlievend, en bovenal herbergzaam. ` Hier 1s „geen voorbeeld dat men eenen reiziger zynen dorst 2 fiet lesfchen met een dronk waters aan den weg; de „ kelders zyn altyd open, en de armfte Inwooner heeft » altyd een pot met goeden Appeldrank over, om dien » zynen broeder aan te bieden,” Met vol genoegen weiden de Reizigers voorts uit over het leeven dier gelukkige Landbewoonderen, befchryven derzelver zonderlinge Dragt, en komen voorts te Rouen, de Hoofdplaats van dit Departement ; doch leveren ‘ex | GE4 meer 445 REIS DOOR DE DEPARTEMENTEN meer vertellingen van op dan eene befchtyving dier Stad, wier Koophandel onbegryplyk groot is, en ter Stapelplaats der Rykdommen, die uit Zee komen, en te Havre ont- tcheept worden, welke kleine Stad haar aandeel in de perte ontvangt; gelyk ook de Monniken van Zee cajnp‚ en het zogenaamd Ryk van [vetot “s Dieppe, fchryven onze Reizigers, is iets van meer 9, belang. Men kan het met recht de Stad van °t Volk s noemen : ‘er woonen byna niets dan Matroozen: zy 5 zyn; zegt men, de beste van Europa. Doch geen s» Zeeman zynde; zo kan ik daar van niet oordeelen 3 + maar ik ben mensch, en kan u zeggen dat zy de eer- 5, Iykfte menfchen zyn die men vindt: het is de eenige ə Stad, waar gemaakte wellevenheid geene goedkeuring » Vindt; maar rondborftigheid heerscht by allen.” Deeze Stad bragt eenen RICHARD SIMON; cenen PEC QUETTE, eenen BOUSSARD ; hervoort. — 3, BoussARD ! 5, dit was de Naam van een Matroos; maar van een s» Man, wiens moed, daar hy ruim twintig ongelukki- » gen aan de woede der baaren ontrukte , wet verdient » Onfterflyk te zyn (*). Zoudt gy wel gelooven, dat in á, een Historisch Woordenboek, het welk, zo men zegts s, door Geleerden verzameld en te Caen gedrukt is, ge- > heel geen Artykel van BoussaRrp gevonden wordt ? x daarentegen zyn alle de bladen opgevuld met Heilis ə gen, Pausfen ; Koningen, en alle mogelyke Krygslie- ə» den. Wanneer zal dan ook eens iemand zich vers ledigen om een Woordenboek te maaken, waarin > men de fchoone daaden van Mannen wit het Volk be- s» fchreven vindt?” — Vol toepasfings is deeze Aan- merking, en mag ook deeze Vraag hier te lande gedaan worden. moete. Schets tot Grondflag ezner Nieuwe Conflitutie voor de Re. publiek der Bataven, Te dmflerdam, by J, van Gulik, 8 bl. én 410, ` n Oan deeze Schets hebben wy niets te doen dan (J de Voorreden aan het Bataafsch Valk af te fchry- ven: » Het wordt, Medeburgers! meer dan tyd, dat wy. aan u mededeelen een Schets tot Grondflag eener nieuwe Conttitutie voor de Republiek der Bataven, zo als de- zelve, in °t begin van den Jaare 1793, in Parys is ujt- gegeeven ; oordeeld zelve tot en in hoe verre , te dier tyd, de Republicainfche Geest van eenige uitgeweekene Ba- taaf}che Patriotten werkzaam is geweest; en welke ge: ronde verwagting de Natie kan hebben van eene aan- ande Conftitutie, voor dit thans vrye, hoewel noch iet geheel onafhangelyk gevestigd, Gemeecnebest, =m. Maakt gebruik naar welgevallen van deeze Generaale Aanmerking, dat by die Schets veel te veel aan de Ministerieele; doch te weinig aan de MWetgeevende, en byna niets aan. de Uitvoerende, Magten der Committées wordt toegekend; en tragt u dus in tyds te bekwaamen, om grondig te kunnen oordeelen over de nuttigheid en zekerheid van eene aanftaande waare Republicainfche Conttitutie, welke van den Souverainen wil van een vr Volk ter goedkeuring of afkeuring zal afhangen, zonder ‚langer Gefederalifterd ofte Gearijtocratifterd te worden!” Verhandeling over de Vraag: Welke is de waare Oorzaak van den tegenwoordigen Oorlog ? Gedrukt te ’s Hertogenbosch. In gr. 8vo. 63 bh N” eene fchetze der aaneenfchakeling van Gebeurtenisfen, zints de tegen Frankryk verbondene Mogenheden te Pil- aitz zich vereenigden , welke fchets het aan geen gloeiende kleuren ontbreekt, vraagt de Verhandelingfchryver: ,, Of het Frankryk is of de Gecoalifeerden die den Oorlog verklaard hebben? Frankryk heeft hem zonder twyfel verklaard, het heeft de vyandlykheden begonnen; maar wie is *er de weezenlyke @eorzaak van, hy die den Oorlog verklaart, af hy die gedwon- gen HLO WELKE IS DE WAARE OORZAAK VAN DEN TEGENW. OORLOG? gen is denzelven te verklaaren? Is het aan dien, die de om~ rust aan den Vrede verklaart, of aan dien, die de onrust aan- hitst, die dezelve door alieriei foort van middelen voorbe» reidt, die het meest belang heeft dezelve te berokkenen, daar aan men den Oorlog moet toefchryven? Frankryk hadt het grootfte belang om- den Vrede te handhaaven, de Geallieerden hadden, of meenden een veel grooter belang te hebben hets zelve in den Oorlog te fleepen: om uit de waarfchynlvkheid te oordeelen kon Frankryk niet dan verliezen met den Oorlog: het was alleen, zyne vyanden waren zoo magtig talryk, het hadt geen een Geallieerde, het kon zich nict voorftellen, dat de Mogenheden, die beloofden een ftipte Neutraliteit te on- derhouden, niet haast genoodzaakt zouden zyn een ander Systhema te omhelzen , en dat het zich eindelyk al de kragten van: Europa op den hals zou zien. ken hadt?” | Deeze opeenftapeling van Vraagen behelst genoegzaam ’s Schryvers Antwoord, en of dit niet genoeg ware, fchryven wy het Slot van dit Boeksken af. „ Volken! grondt u op deeze aanmerkingen, en overweegt dezelve, en vraagt u zele ven vervolgens, wat de beweeggrond van eenen Oorlog is, waar van gy de rampzalige flachtoffers zyt? Leest de Verklaas Nng van de Rechten van den Mensch , opent het geheiligde Wet- boek der Natuur , dat Frankryk uit het ftof getoogen heeft, waar onder de dwinglandy hetzelve begraaven hadt; dat Boek , waarin uwe Rechten met de hand van God zelve gegriffeld zyn, en, indien gy nog twyfelt aan den beweeggrond, welke hen, die zich uw Meesters noemen, beeft doen befluiten u te doen vermoorden, indien zy nog de onbefchaamdbeid heb- ben u te zeggen, dat het niet is dan om een ongelukkig Vorst te hulp te komen, die deeze Rechten terug eischt, flaar dan het oog op Poolen en beeft: dezelve handen, die den Ty- ran van Frankryk op den throon willen herftellen , bonzen van den Throon van Poolen den Vriend van ’t Volk en van de Vryheid ! ’t Is dan aan u, °t is aan uwe Rechten, dat zy den Oorlog verklaaren, met denzelven Frankryk aan te doen —.” Schoon noch Tytel noch Voorberigt de Herkomst van dit Werkje vermelden , houden wy het voor eene Vertaaling; en moeten alleen omtrent den tyd der Uitgave nog aanmerken, dat ker. volgens den Tytet, te ’s’Hertogenbosch gedrukt is. Het eerfle Jaar der Vryheid van de Republiek der Bataven, Anno 1794 oan ER: De \ DE EERLYKE EIGEN3INNIGKe 431 De eerivke Eigenzinnige. Tooneelfpel, in vyf Bedryven. Uit het Hoogduitsch vertaald, door DIRK ONDERWATER. Te Haarlem , by A. Loosjes , Pz. In 8yo. 274 bh ` E een Toneelfpel groot moet zyn, zal het goed weezen , dan moet dit zeker een zeer uitmuntend meesterftuk zyn 5 dus „dagten wy, toen wy dit ftuk in handen kreegen, en zete ten ons (fchoon wy zeer wel zagen , dat hier veel papiers met weinig letters, na rato, gegeeven werd) niet zonder voor- oordeel ter leezing , met vrees, dat wy het ras, uit verveeling, zouden nederleggen. Maar wy waren daar mede niet ver gevorderd, of wy vonden ons, met genoegen, in onze verwagting verydeld. heid te vooren aan-de Gravinne had afgeflaagen , haar te hu- wen; en verzoekt haar zelf daar toe, Maar wat gebeure er? Emtrie geraakt by de Gravinne, als Kamenier, in dienst, en ras herkennen de beide oude Gelieven elkander; dit brengc eene vernieuwde Verbindtenis tufchen hen te weeg, maar ver- oorzaakt by den eerlyken HERMAN niet weinig twyfeling; en tweeltryds, en by de Gravinne, die mede hiervan bericht word, veel bekommering en moeite, Eindelyk befluit HERMAN, om, mert 832 DR EERLYRE KIGENZINNIGE, ` met afitand van alle voordeelen, die het aanzienlyk Huwelyk met de Gravin hem konde aanbrengen, gMILIE te trouwen, -= De Verraaler bericht ons in de Vgorrede, dat in het Hoogduit. Tche de keuze van HERMAN zich bepaalt tot de Gravin ; doch dat hy, om aan het eerlyk Character van HERMAN getrouw te biyven , om verfcheidene zeer bondige redenen, °t naodzaaklyk eoordeeld heeft, om de ontknooping van het ftuk deezerwyze in te richten; en hy heeft, naar ons inzien, daar door hetzel- ve merkelyk verbeterd, i De Schilder, Tooneelfpel, door D. A. VAN DE WART. Ze Amfier. dam, by P. J. Uylenbroek, 1796. An 8yo, 5o bl, ic Toneelfpel komt ons voor weinig te interesfeeren ‚en den D Leezer in ’t geheel niet te kunnen roeren; ten minften wy hebben ’er weinig belaugryks in kunnen vinden, Het laat zich, in een tydftip waarin men leszen wil om te leezen, tamelyk wel gebruiken; doch de Characters zyn niet zo leer- zaam, over het algemeen, als wy ze in dergelyke ftukken ver wagten, ten minften wenfchen, Introduêtion à la Langue Frangoife, a F'Ufage du Penfionnat de la Ville de Groningue, par H. L. DE GRAVE, Principal, a Groningue, chez JV, Veenkamp & Fils, 1796. In 8vo, 128 p, n ’t Voorbericht word ons bericht, dat dit Schoolboekjen eene zoort van Uittrekzel is uit eene grootere Spraakkunst van den Heer pe WAILLY, in Frankryk, door de Academie, met zeer veel genoegen ontvangen. Het is gefchikt voor eerstbegine nenden, en,‚behelst alleen eenige voorbeelden van de buiging (conjugatie) der Werkwoorden, die op de eene bladzyde worden voorgelteld, en een reeks van zelfftandige , en eenige byvoeg- lyke, Naamwoorden, die doar verandering van plaats van betes kenis veranderen, op de tegenovergeftelde zyde, Het behelst alzo flegts een klein gedeelte eener volledige Fran(che Spraak. kunst; de buiging der Naamwoorden (Declinatie) „, vooral het onderricht in de Uitfpraak, zo verre het, buiten de levendige ftemme, kan gegeeven worden , en de-byzondere regelen - det Taale, zyn hier niet te vinden; mooglyk mag men die in een of meer volgende Stukjens verwagten, —— Dit begin doet op iets goeds hoopen. AL GE MEENE s VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN, Verzameling van Eenvoudige Leerredenen, aan dè Gè. meente van de Hoofdplaats van Cabo de Goede Hoop, ter gedachtenis toegewyd door haaren Mede- Leeraar. HELPERUS RITZEMA VAN LIER, witgegevén door COR- NELIS VAN DER LEEUW, Predikant te Hoorn. Te | OA s by W. van Yzerworst, 1796. In gr. 8yo. 424 bl A On onderfchryven wy,het getuigenis, welk wylen de Eerw. VAN LIER in eene korte Voorrede, aane gaande deezen bondel zyner Leerredenen, aflegt. … De ítoffen, die hier verhandeld worden, zyn gewigtig., De tyd is, volgens myn oordeel, zo kort, en de aandacht der menigte wordt tot zo veele andere dingen afgetrok- ken, dat ik op den Predikftoel geene min belangryke waarheden durve voorítellen, noch myne Toehoorders on- derhouden over zaaken, die. weinig betrekking ‘hebben tot de zaligheid hünner zielen. Geleerdheid zou mert hier te vergeefs zoeken. Al konde jk, zou ik echter niet durven geleerd prediken; ik predik, om verftaan te worden, en verre het grootfte deel myner Toehoorders beftaat uit ongeleerde en eenvoudige lieden, die my naauwlyks verftiun , wanneer ik meene my zeer klaar en duidelyk re hebben uitgedrukt. S » Even zo min zou ik my in gewoone Leerredenen , welker oogmerk is te onderwyzen en te ftichten, eene verhevene, dichterlyke, taal veroorlooven, al ware ik ook bekwaam, om met dezelve te fchitteren, Nimmer hoop ik te vergeeten, dat ik niet my zelven moet pres ‘diken, maar CHRISTUS JESUS den gekruisten, —— en ik wensch, met Paulus, liever vyf. woorden in de Gemeente te fpreeken met myn verftand , dan tienduizend in eene vreemde taale,” | Over het gewigt der Stoffen zal de Leezer kunnen oordeelen, en derzelver belangrykheid erkennen, uit de łyst der onderwerpen , welke wy hier laaten volgen. LETT, 1796, NO, Ile Eh ` 434 = H.R. VAN LIER I. Het bevel van Jefus aan zyne- Apostelen tot eene alge. meene prediking van het Euangelium, I. De verfchillen- de gevolgen van onze verfchi lende denk- en handelwyze omtrent het Euangelium. II. De ongelukkige flaat yan den natuurlyken mensch. IV en V. De ondoorgrondelyke rootheid van God. Vl en VIIL. De voleinding der waereld, III. De ondoorgrondelyke liefde Gods in het geeven van zyn'eeniggebooren Zoon aan de waereld. IX. De vrygun- fige nodiging van het Euangelium. X. De gezegende uitwerking van Peirus prediking op den Pinxterdag, of de waare verflagenheid des harten. XI en XII. De nood- zakelykheid en aart van den geestelyken en bevindelyken Godsdienst. XII. De noodzakelykheid en aart van de ge- loofsvereeniging met DPefus. XIV. De heertykheid van efus. XV en XVI. Het zalige van Gods nabyheid. VII. De toara van den Christen in den dag der be- naauwdheid. XVIII. Het geluk en hoogfie at van den Christen in zyn leven en flerven. Met geen gering genoegen, over ’t geheel genomen, hebben wy deeze Leerredenen geleezen; zy doen eere, zo wel aan het hart als aan het verftand des Opttellers. Het plan, in de bovenftaande aanhaaling uit de Voor- rede, fchynt hy ons zeer gelukkig gevolgd te zyn. *s Mans begrippen over de natuur van den Godsdienst zyn redelyk, verftandig, en overeenftemmende met deszelfs waare bedoelingen. s, In ons oordeel (fchryft hy) over » den aart van den waaren Godsdienst, behooren twee ss» uiterften zorgvuldig vermyd te worden, namelyk, dat s» wy ons geen Godsdienst woorftellen, welke alleen be- » ftaat in inwendige gewaarwordingen en aandoeningen, s» zonder een daar aan beantwoordend gedrag; noch „ook, dat wy een Godsdienst goedkeuren, welke al- » leen in uitwendige pligten en deugdsbetragtingen be- » ftaat, zonder dat het hart vervuld. is met vreeze vam » Gods Naam.” Dit gevoelen, nevens eenen ernftigen aandrang op de uitfteekende voorregten der kennisfe van het Euangelium van CHRISTUS, ter aanfpooringe, be- moediginge en vertroostinge, is het doorloopend kenmerk deezer Leerredenens welke wy aldus ten ernftigen ge- bruike aanpryzen, ook van den kant der maniere van behandelinge, door de klaarheid en bevalligheid van den ftyl, en eene zorgvuldige vermyding van verveelende langdraadigheid. De twee Leerredenen over de omdoorr grondelyke Grootheid van Gad toonen duidelyk, dat van ba | . LIER Ld EENVOUDIGE LEERREDENEN, 435 ZER geen: Vreemdeling, was in die kundigheden, welke den Scoepper aankondigen in de zigtbaare gefchapenhe- den , en de dienttige middelen zyn, vm ’s menfchen eest te vervullen met eerbied , bewondering en dank- baare gehoorzaamheid. Naa verfcheiden ftaalen van Gods Grootheid uit de Werken der Scheppinge te hebben aangevoerd, zie hier zyne befchouwing van den Aardbo- dem, welken wy bewoonen. … De Aarde, waar op wy s» woonen , verdient eindelyk onze opmerking. Door » haare dubbele beweeging, wordt het verfchil van dag » en nagt, en het verfchil van de Jaarfaifogpnen, geboo- » ren, het geen zo nuttig en onontbeerlyk is. De lucht, » of dampkring, die de Aarde omringt, is tot de adem- „‚ haaling , tot de verfpreiding van het licht, tot het » draagen der wolken, tot de vruchtbaarheid der Aarde, » ten hoogften noodzaakelyk, en wonderlyk tot dat ein- » de ingericht. De werkingen van de magnetifche, elec. » trifche en vuurftoffe zyn allerzonderlingst, en onont- » beerlyk voor het dierlyk en groeiend leven: het droo- » ge en de wateren zyn vol. van wonderen, en niets wordt ’er overtolligs gevonden, ieder fchepzel heeft » Zyn plaats en bepaald oogmerk, alle zamen maken een „ keeten uit, waar van geen één fchakel kan worden „ gemist. Aarden, ftecnen, metaalen en andere delfftof- „fen, die op en in de Aarde gevonden worden, doen s» den oplettenden waarnemer verbaasd {taan, Uitnemend » is het maakzel der planten, keurig haar weefzel, verre » boven de kunst der menfchen. Millioenen infeéten ə» Worden er gevonden, waar van ‘er veele alleen door s» het ie ier kunnen worden waargenomen, dic op a het allerkunttigst zyn zamengefteld, welker fprieten, » oogen, vleugels en andere deelen, eene onbegrypelyke » fynheid en fchoonheid vertoonen. En wilde ik {pree- » ken van het verwanderlyk maakzel, van de zonder- s linge eigenfchappen en beftemming, der visfchen, vo- » gelen, kruipende en viervoetige dieren, waar zoude » ik beginnen, en waar zou jk eindigen? Ieder van de- » zelve verkondigt Gods magt, wysheid en goedheid; »» een ieder van hun is een getuige van Gods Majefteit, » Eindelyk, hoe kunftig is de Mensch gemaakt? Het » menfchelyk ‘ligchaam is een. pronkftuk van onbegrens- » de wysheid en oneindig vermogen, de zintuigen, de a» werktuigen der voeding, zyn verwonderlyk in hunne a> Zamenitelling , verbaazens, in byane werkingen, De 436 M. R: VAN LIER „ ziel is met de uitnemendfte vermogens vercierd,; eñ op „ eene onbegrypelyke wyze met het ligchaam vereenigd: „ zommige deelen en werkingen des ligchaams beftiert de » ziel door haaren wil, en zy ontfangt denkbeelden van „ ligchaamelyke zaaken, door de zintuigen. Zy denkt, „ oordeelt, befluit : -haare vermogens trekken zig tot » duizenden voorwerpen uit, en zy is gelyk voor de ceuwigheid gefchapen, zo ook tot in eeuwigheid voor „ aanwas in kennis en bekwaamheden vatbaar. Aangetoond hebbende, wat ‘er onrgaa in Tiet hart des Christens , welke zulk eenen Godsdienst oeffent, laat VAN LIÈR, ten flot van die fchets, zich aldus hooren. „ Eindelyk ; volgens onze befchryving van den waaren » Godsdienst, vertoont zig dezelve naar buiten in een » Geestelyken wandel, Een hart vervuld met de boven- 5e 3% hed - 2% 2% 2) 2 » EENVOUDICE LEERREBDENEN, - 437 gemelde gevoelens van liefde jegens God, Jefus, en onze evenmeníchen, kan niet anders dan zyne gezind- heid naar buiten te vertoonen. Hy, die waarlyk den geestelyken Godsdienst in zyn hart bezit, toont dit, door te leeven naar den Geest en niet naar het vleesch : hy brengt de vruchten des Geestes voort, namelyk liefde, blydfchap, vrede, langmoedigheid , goedertierenheid, goedheid, geloove, zagtmoedigheid, maatigheid. Hy tracht regt te doen, weldaadigheid te oefenen, en ootmoediglyk te wandelen met zynen , God. Omtrent God zoekt hy zig ootmoedig, eerbie- dig, te gedraagen. Hy reekent het zig tot eene eer om God te belyden, om van God en lets te fpree- ken. Hy let op Gods geboden, en fchroomt niet, openlyk te doen zien, dat hy liever God wil gehoor- zaamen dan de menfchen, Hy is maatig en kuisch met betrekking tot zig zelven, Hy draagt eene betaa- melyke zorg voor zyn beroep en tydel ke belangens; maar de zorg ‘voor zyne ziele is by Je de hoofd- zaak. Hy laat zig naarftig by den openbaren Gods- dienst vinden. Hy bemint de gezelfchappen der Hei- ligen, en hy bevlytigt zig om vari ke in het eenzaa- me Gods woord te leezen, en zyn hart in gebeden en dankzeggingen voor den Heere uit te ftorten> Aan alle zyne evenmenfchen tracht hy blyken van zyne gene- genheid te. geeven. Het is zyne blydfchap om de ar- mente, onderfteunen, om de treurigen te vertroosten, om de dwaalenden te regt te brengen, De onbevlekte Godsdienst, zegt Jacobuss voor God en den Vader is deze: weduwen en weezen te bezoeken in hunne verdrukkinge, en zig zelven onbefmet te bewaaren van de waereld. Hy tracht omtrent allen vriendelyk, opregt, zagtmoedig, te zyn. Hy is nes hy is goedertieren, hy is niet afgunttig, hy handelt niet ligtvaardig, hy is niet opgeblazen, hy handelt niet ongefchiktelvk, hy zoekt zig zelven niet, hy wordt niet verbitterd, hy denkt geen kwaad, hy verblydt zig niet in de ongeregtigheid, maar in de waarheid , hy bedekt alle dingen, hy gelooft alle dingen, hy hoopt alle dingen, hy verdraagt alle dingen. „ zelfden Geest geleid worden, blyken zyner liefde 5 „ hy is een medgezel der genen die God vreezen, en a tot hen is zyn lust.” Zekerlyk zal het veelen {marten, dat ofize Godvrug- tige Schryver, door zyn afiterven, verhinderd is gewor- den in de volvoering van zyn plan, inhoudende om nog een tweede Deel van Leerredenen voor de Drukpers ge- reed te maaken; een voorneemen, welk hy, volgens het Voorberigt, aan den Uitgeever hadt overgebriefd, De Vorst en de Godsdienst ; iets voor de Hervormden in Nederland. ` Door een Lidmaat'en Voorftander der Hervormde Kerkleer, Alom te bekomen. In gr. Gyo. 79 bl. Oreegezind en Orthodox- Gereformeerd worden dik- maals opgevat, en zyn ook- niet zelden benaamin- gen, in zo verre van eene beteekenisfe , dat de Man, omtrent welke de laatfte geldt, ook de eerfte kan voe- ren. Nogthans lydt deeze regel uitzondering , met naa- me in den Opfteller van het aangekondigde Gefchrift, wiens uitdrukkingen althans een yverigen Voorftander van het Hervormde Kerkgenootfchap , en van deszelfs on- derfcheidende me dee aankondigen 3 doch wien tevens een diepe afkeer vån het Huis van Oranje op den bodem van het hart fchynt te leggen. „ De aan- » leiding tot dit Werkje (fchryft hy in zyn Voorbe- s richt) is te zoeken in een begrip, dat by veelen plaats + heeft, dat de Vorften der Aarde befchermers van den s» Godsdienst zyn, en dat de Stadhouders, uit het Door- s» luchtig Huis van Oranje, welke in opvolging het be- » Wind in ons Vaderland hebben gehad, de befchermers » zyn geweest van de waare Gereformeerde Kerk in Nee » Het belang, (dus gaat hy voort,) dat ik in dat » Genootfchap fteeds heb gefteld, en altyd zal blyven s» ftellen, deed my de levensgevallen en daaden der Vor- » ften, uit dat huis gefproten, onpartydig nagaan. ik » nam hiertoe de beste Gefchiedfchryvers by de hand, » die den algemeenen roem verworven hebben van on- » partydig te zyn, in ’t byzorder den voortreffelyken ss WAGENAAR, om te beproeven hoe veel {taat men op ə dit voorgeyen konde maaken; en welk befluit pu i e s Qaar VE VORST EN DE GODSDIENST, 439 daar omtrend zal moeten trekken, zal op het einde van dit Werkje moeten blyken aan ieder, die enbevoor- ə» oordeeld de bedryven van de Stadhouders van WIL- s» LEM DEN | af tot aan WILLEM DEN V toe naa- ” gaat > „overdenkt , en daar uit zyn befluit op- j, maa Ae Eer onze Schryver ter zaake treedt, zendt hy vooraf eene aanmerking, ten betooge, dat de Godsdienst als Gods- dienst geene befdherming van Vorften volftrekt nodig heeft. Tot befcherming van den Godsdienst wordt vereischt, éen duidelyk begrip van het geheele Zamenftelzel, van de besvyzen van deszelfs waarheid, en om de tegenttanders te kunnen wederleggen. Zal men nu (vraagt hy) deze » kunde in de Vorften der Aarde onderftellen? Zal men » Op goede gronden kunnen gelooven, dat zy, dic van » kindsbeen of tot de Staatkunde worden opgevoed — » zich zullen toeleggen op een vak, dat zoo zcer be- » zyden den kring van hun leeven en van hunne be- » ftemming is? Zeudt gy een gewoon Lidmaat van ons » Hervormd Kerkgenootfchap de verdediging van onze ə Leerbegrippen wel toevertrouwen? —— en hebt gy » reden, om in Vorften meer te veronderfteilen , hoe » vleiende de berigten ook mogen zyn, die men van » hunne afgelegde belydenis ontfangt: getuigenisfen , vaak » opgefmukt door vleiende Geestelyken?” De Schryver voegt ‘er nevens, dat, behalven deeze bot? jd Vorften, de Godsdienst derzelver befcherming niet ée- hoeft, om reden, dat, , fchoon de Godsdienst wel eenig » voordeel kan hebben, wanneer een waarlyk Godsdien- ə ftig Vorst zich als een Voorganger, niet flegts in naam, ə» maar in de daad en waarheid, door zyne Godsdien- » ftige bedryven, gedraagt, de Godsdienst echter niet as volftrekt de befcherming der Vorften nodig heeft, wyl » Zy is (taande gebleven, fchoon de Vorften der Aarde » zich infpanden , om, ware het mogelyk, den Godsdienst a geheel en al uit te roeijen.” | j ierop laat de Schryver volgen, een uitvoeriger be- toog, dat de Voorbeelden leeren, dat de Vorften den Godsdienst dan gebruiken, wanneer die met hunne Staat» kundige inzichten flrookt; maar, wanneer het Staatsbelang het vereischt, den Godsdienst niet flerk voorflaan, maar zeer gld ar behandelen. Op de Vorften van het Huis van Oranje wordt dit opzettelyk toegepast, om alzo te keer te gaan het heerfchende vooroordeel, dat die Vor- Hh 4 | ` ften 449 BE VORST EN DE GODSDIENST. ften befchermers zyn geweest van den Hervormden Gods: dienst; », en vervolgens, dat daar dat Huis ftaat, de s» Godsdienst ftaat ; maar daar dat Huis vernederd » Wordt, de Godsdienst valt” Wy kunnen onzen Schry- ver niet volgen in de opgave van byzonderheden ; dit zou ons berigt te wyd doen uitdyen. Het koomt ons voor, ja wy zyn verzekerd, dat zyne betuigingen van onparty- digheid en waarheidsliefde meer dan: bloote wourden zyn; en dat elk onbevooroordeeld Leezer, die het beloop dee- zer Verhandelinge naagaat, zal moeten erkennen, dat de Prinfen van Oranje, die met de zaaken der Hervormde Kerke zich °t meest hebben bemoeid, daar aan alleenlyk de hand floegen, als een dienftig middel om hunne Staat- zuchtige inzigten te bevorderen of te ftyven; ja dat zy niet geichroomd hebben, andere Kerkgenootfchappen de hand. boven °t hoofd te houden, wanneer zy daar by hunne re- kening vonden. Zo wel de laatfle als de eerfie WILLEM kan hier van ten bewyze dienen, Algemeen bekend is de gunst, welke de berugte BRANCADORO ten Staahou- derlyken Hove vondt, door welks invloed gefchraagd die Eere Geestlyke een goed gedeelte deezer Provincien door- reisde, tot het toedienen van eene ‘plegtigheid der Room- fche Kerke, klaarblykelyk ingerigt om veele leden van dat Kerkgenootfchap over te haalen ter onderfchraaginge ‚van het waggelend Stadhouderlyk bewind; terwyl veele erg Voorftanders der Hervormde Kerke nict onden nalaaten, aan die in °t oogloopende begunttiginge des Zendelings van den Roomfchen Paus zich te erge- ren. — Ernftig beveelen wy de onpartydige leezing van dit Werkje, ’t welk met veel oordeel is opgefteld, en menigte byzonderheden behelst, getrokken uit de meest geloofverdienende Vaderlandfche Historiefchryvers, wel- ke niet zullen kunnen nalaaten, eene zekere foort van Voorftanders van het Huis van Oranje tot naadenken te brengen, | iets P.J. VAN LELYVELD,IETS OVER DE LIEFDE , ENZ. 44X A, Iets over de Liefde en Jefus Wysheid , naar aanleiding yan Matth. V: aa. Dvor Mr. P. J. VAN LELYVELD, Oud-Voorzittend Schepen, Raad în de Vroedfchap, Ouderling , enz. Te Haarlem, by C. van Abs. In’? Jaar, na de verfchyning in 't vleesch van den enigen Verwerver van waare Vryheid, voor diep rampzalige Staaven van zonde en verdorvenheid, 1796. In gr. 8vo. 58 bl, W: den Oud-Voorzittend- Schepen, Mr. P. J. VAN . LELYVELD, bewogen hebbe, om hier als Prediker ten vooríchyn: te treeden , vinden wy niet arugekondigd in eenig Voorberigt. Wy willen zyn doen met een lief- dervk oog befchouwen, en ons verbeelden, dat hy de Liefde ter zyner behandelinge heeft gekozen, om aldus zyn gemoedin een vredelievenden plooi te buigen, ten einde om zich zelven aldus zagtmoedig te leeren gedraa- gen onder de lotgevallen, hem bejegend, die hem, veel- ligt, naar zyne manier van denken, in de gelegenheid ftellen tot het uitoeffenen van het gebod van Liefde tot de Vyanden, Schoon Mr. LELYvELD, in de manier van be- handeling deezer ftofte, buiten Zyn beroep treede, kun- ‚nen wy Hem, evenwel, het getuigenis niet weigeren, dat hy geenzins kwalyk geflaagd is —— ‘ongelyk beter zelf, dan menig Leeraar, welken wy, meermaalen, dit belang- ryk onderwerp zeer verward en gebrekkig hebben zien en hooren behandelen. Op meer dan ééne plaats hebben wy ontmoet den Man van Oordeel, die het harde of ondoenlyke, ’t geen het Gebod, in den eerften opflag, {chynt te behelzen , door bondige aanmerkingen uit den weg ruimt, en, naar ons inzien, voldoende reden geeft van de Wysheid des Godlyken Leeraars, in het voordraa. en van eene Zedekunde, die eene zo groote maate van elangneeminge in het lot der Natuurgenooten voorfchryft. 